นินทาสโมสร
พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
ตัวลคร
/*3พระยาวัชรินทร์เดชะ
พระยาอมรประสิทธิ์วิทย์
ขุนเจริญชวนะกิจ (บุญส่ง) } (หลานพระยาอมรประสิทธิ์วิทย์)
นายบุญสม
หลวงพจนกิจโกศล
นายเสริม (อาหลวงพจนกิจ)
นายคง (ทนายเก่าของบิดาขุนเจริญ และนายบุญสม)
นายพา (คนมีชื่อเสียงในทางชั่วต่าง ๆ)
จีนเหล็ง
พูน (คนใช้ขุนเจริญ)
จิ้ม (คนใช้นายบุญสม)
/*4ละม้าย (ภรรยาพระยาวัชรินทร์เดชะ)
ท่านเสงี่ยม (เสรฐินีแม่หม้าย)
ถวิล (หลานสาวพระยาวัชรินทร์)
คุณชิ้น (คนชอบกับท่านเสงี่ยม)
แอบ (สาวใช้ท่านเสงี่ยม)
ลักษณะของตัวลคร
ผู้ชาย
(๑) พระยาวัชรินทร์เดชะ อายุประมาณ ๕๐ แต่ท่าทางยังก้อร่อก้อติก โกรธง่ายแต่หายเร็ว ใจดี แต่งตัวค่อนข้างจะทำหนุ่ม
(๒) พระยาอมรประสิทธิ์วิทย์ อายุประมาณ ๕๐ ท่าทางเปนผู้หลักผู้ใหญ่ และออกจะภูมิ์ เปนคนชอบสนุก พูดเสียงดังเปนธรรมดา แต่/*5เปลี่ยนเสียงได้ต่างๆ ตามเวลาต้องการ แต่งตัวเรียบ ๆ
(๓) ขุนเจริญชวนะกิจ อายุราว ๓๐ แต่ทำตัวแก่ เปนคนฉลาดอย่างโกงๆ ต่อหน้าคนทำหน้าเจี๋ยมเจี้ยมพูดช้าๆ ลับหลังคนหน้าตาและกิริยาแปลกพูดก็เร็ว แต่งตัวเสื้อหลวมๆ นุ่งผ้าสีคร่ำๆ แหวนทองไม่แต่ง.
(๔) นายบุญสม อายุราว ๒๕ ท่าทางเปนนักเลง ชอบสนุกเฮฮา แต่งตัวสีชูดแชด เสื้อแสงตัดอย่างดี มีแหวนสองสามวงเปนแหวนเพ็ชร์วงหนึ่ง
(๕) หลวงพจนกิจโกศล อายุราวๆ กับนายบุญสม ท่าทางเก๋กล้ออวดดี แต่งตัวหรู
(๖) นายเสริม อายุราว ๔๐ ทำหนุ่ม ช่างพูดและพูดหน้าเฉยๆ แต่เสียงอวดดี แต่ง/*6ตัวสีชูดแชด แต่แต่งไม่สู้เรียบร้อยนัก
(๗) นายคง อายุเกือบ ๕๐ เปนคนคฤห์ๆ พูดจาอย่างผู้หลักผู้ใหญ่ แต่งตัวค่อนข้างบุราณหน่อย ๆ
(๘) นายพา อายุราว ๓๐ ทำท่าทางเชื่อมๆ แต่งตัวเรียบร้อย
(๙) จีนเหล็ง อายุราว ๔๐ พูดจาทำหน้าเฉยๆ พูดเสียงเปนเจ๊กพูดไทย แต่งตัวเสื้อกางเกงผ้าขาวอย่างจีน แต่สวมรองเท้าอย่างฝรั่ง
(๑๐) อ้ายพูน อายุราว ๒๕ หรือ ๓๐ ติดจะกำเริบ แต่งตัวเก๋
(๑๑) อ้ายจิ้ม อายุ ๒๐ เศษ เปนคนหงิมๆ พูดเรื่อยๆ แต่งตัวเรียบ.
/*7ผู้หญิง
(๑) ละม้าย อายุ ๒๐ เศษๆ เปนคนสนุกอย่างเรียบๆ ไม่แปร๋แปร้น ในตอนต้นๆ ชอบล้อผัว แต่ตอนปลายเกรงใจผัวมาก ตอนต้นๆ แต่งตัวอย่างหรูหรา แต่งเครื่องเพ็ชร์พลอยมาก ตอนปลายลดลงหน่อย
(๒) ท่านเสงี่ยม อายุราว ๔๐ แต่ทำสาว พูดจาฉาดฉาน เปนคนเข้าผู้ชายได้ไม่ครั่นคร้าม แต่งตัวหรู เครื่องเพ็ชร์อร่าม
(๓) ถวิล อายุราว ๑๗–๑๘ เปนคนหงิมๆ พูดเรื่อยๆ กิริยาอ่อนน้อมดี ไม่ค่อยชอบเข้ากับพวกของท่านเสงี่ยม แต่งตัวดีแต่เรียบๆ มีเครื่องเพ็ชร์น้อย ๆ
/*8(๔) คุณชิ้น อายุ ๓๐ เศษเปนคนปากมาก พูดยื่นปากยื่นฅอค่อนข้างทำเก๋ แต่งตัวไม่สู้ดีนัก ค่อนข้างจน
(๕) นางแอบ อายุ ๑๖ หรือ ๑๗ แต่งตัวสวมเสื้อฅอ
–––
ชุดที่ ๑
ฉากที่ ๑ เฉลียงในบ้านท่านเสงี่ยม
/*9(ท่านเสงี่ยมกับนายพานั่งอยู่ด้วยกัน)
ท่านเสงี่ยม
เออเรื่องที่พูดกันไว้น่ะ จัดการแล้วหรือ
นายพา
คุณไม่ต้องวิตกหรอกครับ ผมจัดการเสร็จแล้ว ผมเอาความไปเล่าให้คุณหอมฟังแล้ว สั่งไว้ว่าอย่าให้บอกใครเปนอันขาด คุณก็ทราบอยู่แล้วว่าในส่วนตัวคุณหอมน่ะ ถ้าใครเอาเรื่องอะไรไปเล่าให้แกฟังแล้ว ยิ่งสั่งให้ปิดเหมือนยิ่งยุให้ประกาศ
ท่านเสงี่ยม
ถ้ายังงั้นก็ดีน่ะซิ
/*10นายพา
ไม่ต้องสงไสยละครับ ตามที่ผมได้ทราบมาแล้ว คุณหอมได้ทำให้ผัวเมียแตกกันมาเสียสี่ห้าคู่แล้ว ที่พ่อตัดลูกเสียเพราะท่านผู้นี้ก็ถึงสามราย ผู้หญิงผู้ชายที่สู่ขอตกลงกัน แล้วต้องเลิกไปเสียเพราะปากคุณหอมนับคู่ไม่ถ้วน แต่ถึงเก่งยังนั้นก็ยังสู้ตัวคุณเองไม่ได้ ใคร ๆ ต้องยอมทั้งนั้นว่าคุณพยักหน้ากักเดียว ได้ผลดีกว่าคนอื่นๆ พูดหลายคน บางทีถึงข้างโน้นเขาจะมีความจริงพูด คนก็เชื่อคุณมากกว่า
ท่านเสงี่ยม
ไม่ต้องมานั่งยอกันเองหรอกน่า
นายพา
แต่ยังมีอยู่เรื่องหนึ่งที่คุณใช้ให้ผมทำ แต่ยังไม่เข้าใจว่าคุณจะทำเพื่อประโยชน์อะไร
/*11ท่านเสงี่ยม
เรื่องไหน เรื่องเจ้าคุณวัชรินทร์กับเมียน่ะหรือ
นายพา
นั่นแหละครับ เดี๋ยวนี้ตามที่ผมเข้าใจ เรื่องราวของพวกนั้นอยู่ก็คือ มีสองคนพี่น้องที่เจ้าคุณวัชรินทร์ท่านเปนผู้อุปถัมภ์มาตั้งแต่บิดาเขาเสีย ท่านขุนเจริญคนพี่เปนคนดีใครได้ใครชม พ่อบุญสมน้องชายน่ะสุรุ่ยสุร่ายไม่มีคนดีเขานับถือ. ขุนเจริญน่ะใครก็แลเห็นว่า ชอบอยู่กับคุณและคุณก็ชอบเขามาก ส่วนนายบุญสมน่ะก็รู้กันอยู่ทั่วว่ารักกับแม่ถวิลหลานสาวเจ้าคุณวัชรินทร์ และแม่ถวิลก็รักกับนายบุญสม
ท่านเสงี่ยม
เออ เออ ถูกละ
/*12นายพา
ก็นั่นแหละครับ ทำให้ผมฉงนใจว่า ทำไมคุณถึงพยายามจะให้นายบุญสมกับแม่ถวิลแตกกันนัก ที่จริงรับประทานโทษเถิดขอรับ ขุนเจริญดูก็เปนคนสมควรที่คุณจะ–เอ้อ–
ท่านเสงี่ยม
แกยังไม่เข้าใจเรื่องราวตลอด ฉันต้องขอเล่าให้ฟังว่าการที่ฉันกับขุนเจริญชอบกันสนิทนักน่ะ ไม่ใช่เพราะความชอบพอกันอย่างที่แกนึกหรอก
นายพา
ยังงั้นหรือขอรับ
ท่านเสงี่ยม
ที่จริงขุนเจริญรักแม่ถวิล รือเงินของแม่ถวิลอะไรอย่างหนึ่ง แต่เมื่อเห็นว่าน้องชายไปแย่งเสียแล้ว จึงได้ทำไถลให้คนเข้าใจเสียทางอื่น /*13เพื่อจะให้ฉันช่วยให้สำเร็จประสงค์เขา
นายพา
ก็ถ้ายังงั้นก็ยิ่งปลาดหนักขึ้น ว่าทำไมคุณจึงร้อนอกร้อนใจ อยากให้ขุนเจริญได้สำเร็จตามประสงค์นัก
ท่านเสงี่ยม
พุทโธ่ ไม่รู้เลยว่าแกจะโง่ได้ถึงเพียงนี้ แกทายไม่ถูกเทียวหรือว่าฉันน่ะมีความสนใจที่ฉันอาย จนชั้นแกก็ยังไม่ได้บอก เอาเถอะไหน ๆ ก็ได้ชอบกันมามาก ฉันจะสารภาพให้ว่าฉันน่ะ–ฮือ–พูดยากนัก–ใจฉันน่ะผูกพันอยู่ที่พ่อบุญสม
นายพา
เข้าใจละครับ นายบุญสมหน้าตาเขาดีจริง แต่ยังไงขุนเจริญจึงเกิดมาสนิทกับคุณได้มากมายนัก
/*14ท่านเสงี่ยม
อ๋อเพื่อประโยชน์ซึ่งกันและกัน. ฉันรู้ดีเทียวว่าขุนเจริญน่ะเปนคนฉลาดโกง เห็นแต่กะตัวเท่านั้นแหละ นั่นแหละถ้าจะให้พูดกันสั้นๆ ก็แปลว่าลับลมคมใน หรือจะว่าข้างนอกสดใสข้างในเปนโพรงก็ได้ แต่อีตาพระยาวัชรินทร์กับคนอื่นๆ โดยมากที่รู้จักขุนเจริญละก็เปนเข้าใจเสียว่า เปนคนหนุ่มที่อย่างเยี่ยมอยู่คนหนึ่งเทียว ทั้งระมัดระวังและรู้จักเจียมตัว ทั้งใจก็ดี
นายพา
จริง ผมเคยได้ยินเจ้าคุณวัชรินทร์ชมขุนเจริญนัก ว่าหาคนดีเหมือนยากในเมืองไทย
ท่านเสงี่ยม
จริงซิ ต้มตาเจ้าคุณนั้นเสียออกสุก จนเอาใจช่วยในเรื่องหลานสาวเต็มที่แล้ว ส่วนพ่อบุญ/*15สมสิจะหาใครช่วยพูดแก้ให้สักคนก็แสนจะยาก
(นางสาวแอบมาเข้ามา)
แอบ
ท่านขุนเจริญมาหาคุณนายเจ้าคะ
ท่านเสงี่ยม
เชิญท่านเข้ามาซิ. (แอบออกไป) มาเวลานี้เสมอก็ไม่น่าปลาดหรอก ที่คนพากันพูดว่ามีอะไร ๆ เกี่ยวข้องกะตัวฉัน.
(ขุนเจริญเข้ามา)
ท่านเสงี่ยม
เชิญนั่งสิคะ พ่อพากำลังล้อดิฉันอยู่เทียวว่า คุณกะดิฉันสนิทกันนัก แต่ดิฉันได้อธิบายให้เขาเข้าใจตามความจริงแล้ว พ่อพาละไว้ใจได้เทียว
ขุนเจริญ
ผมไม่สงไสยเลย เพราะได้ทราบอยู่แล้วว่า/*16นายพาเปนผู้มีความเฉลียวฉลาด และช่างสังเกตสังกา
ท่านเสงี่ยม
เถอะน่าไม่ต้องมัวทุ่มเหวกันหรอก นี่แน่บอกดิฉันหน่อยเถอะว่า ได้พบแม่ถวิลหรือพ่อบุญสมมั่งไหมหมู่นี้
ขุนเจริญ
ในสองสามวันนี้ยังไม่ได้พบเลยทั้งสองคน แต่ผมทราบว่าคู่นั้นไม่ได้พบกันนานแล้ว เรื่องอะไรต่างๆ ของคุณที่คุณจัดการ ให้เป่าหูแม่ถวิลเรื่องพ่อบุญสมน่ะ ดูเหมือนจะมีผลมั่งแล้ว
ท่านเสงี่ยม
พ่อพาได้ยินไหมล่ะ นี่เปนอันนับว่าสำเร็จได้เพราะแก แต่ยังไงกันเรื่องหนี้สินของน้องชายคุณน่ะ
/*17ขุนเจริญ
มากขึ้นทุกที เปนภูเขาเลากาแล้ว ผมยังไม่เคยได้เห็นใครใช้เงินสุรุ่ยสุร่ายเหมือนเจ้าน้องชายผมคนนี้เลย
ท่านเสงี่ยม
พุทโธ่ น่าสงสาร
ขุนเจริญ
จริงครับ ถึงจะชั่วยังไงก็อดสงสารไม่ได้ ผมละช่างอยากเสียจริงๆ ที่จะช่วยให้ได้จริงๆ เพราะผมเห็นว่าคนที่ไม่โอบอ้อมอารี ช่วยเกื้อกูลพี่น้องแล้วเปนไม่ควรนับถือเลย ถึงน้องจะไม่ดียังไง–
ท่านเสงี่ยม
(พูดสอด) อุ๊ยหมั่นไส้ มาทำพูดหรูหรา/*18ราวกะไม่ได้อยู่ในหมู่กันเองยังงั้นแหละ
ขุนเจริญ
จริง ผมเผลอตัวไป ทำๆ มันก็เคยตัวไปมั่ง พูดยังงี้ต้องเก็บไว้พูดกะเจ้าคุณวัชรินทร์ แต่ที่จริงการที่เราคิดจะช่วยแม่ถวิล ให้พ้นจากคนอย่างน้องผมน่ะ ต้องนับเปนการทำบุญอย่างหนึ่งเหมือนกัน ส่วนพ่อบุญสมเองก็เหมือนกัน ต้องอาไศรยผู้หญิงที่มีความคิดดีๆ อย่างตัวคุณช่วยชักจูงจึงจะกลับตัวเปนคนดีได้
นายพา
ผมเห็นจะต้องลาคุณไปเสียที จะได้ไปเขียนหนังสือที่คุณสั่งให้เขียน. ท่านขุนผมลาก่อน. (ออกไป)
ขุนเจริญ
คุณเสงี่ยม ผมออกไม่ชอบแท้ๆ ทีเดียว/*19ในการที่คุณไว้ใจอ้ายเจ้าพานั้นมากเหลือเกิน ออกจะไม่น่าไว้ใจนักนะ
ท่านเสงี่ยม
ทำไม
ขุนเจริญ
หมู่นี้ผมเห็นเจ้าพาพูดซุบซิบอยู่กะตาคงบ่อยๆ คุณรู้จักแล้วไม่ใช่หรือ แกเคยเปนทนายของเจ้าคุณพ่อผมเก่า แกไม่เคยชอบผมเลยเทียว
ท่านเสงี่ยม
คุณนึกว่าพ่อพาจะทำเราเสียหรือ
ขุนเจริญ
อาจจะได้ เชื่อเถอะครับ อ้ายคนอย่างนายพาน่ะ มันไม่มีความดีพอที่จะซื่อตรงต่อใคร หรือสิ่งไรทั้งนั้น แม้ความชั่วของมันเองมันก็/*20ทำให้เสมอต้นเสมอปลายไม่ได้แท้ๆ เทียว (แอบเข้ามา)
แอบ
คุณหลวงพจนกิจ กับคุณเสริมมาหาคุณนายเจ้าคะ
ท่านเสงี่ยม
เชิญเข้ามาซิ. (บ่าวออกไป)
ขุนเจริญ
(พูดป้อง) เบื่อนักอีตาสองคนนี่ ใส่ความคนจนเหลือที่จะเชื่อได้ พูดจะหาความจริงสักเท่าเส้นผมตั๊กกะแตนก็ไม่ได้
(หลวงพจนกิจกับนายเสริมเข้ามา)
ท่านเสงี่ยม
เชิญนั่งซิคะ เฮ้ยนางแอบ ทำไมไม่หาน้ำร้อนน้ำชามาเลี้ยงแขกล่ะ ยังไงพ่อเสริมมีข่าวอะไรมาเล่าสู่กันฟังมั่งไหม
นายเสริม
มีซิ แต่บางทีหล่อนจะได้ยินเสียทางอื่นแล้ว
ท่านเสงี่ยม
เรื่องอะไร
นายเสริม
เรื่องแม่สีกะบ่าวนะไงล่ะ ตกลงกันแน่แล้ว แม่สีจะรับเปนผัวออกหน้าออกตาทีเดียว
ท่านเสงี่ยม
ต๊าย ตายละ
นายเสริม
ถามหลวงพจน์ดูซิ
หลวงพจน์
จริงเทียวครับ เปนข่าวแน่นอนเทียว
นายเสริม
เขาว่ากันว่ามีเหตุจำเปนที่แม่สีจะต้องรีบรับเจ้านั่นเปนผัวโดยเปิดเผยเสียเร็ว ๆ
ท่านเสงี่ยม
อะร๊าย ไม่จริงละ ใครจะเชื่อได้ แม่สีหรือออกเปนคนระมัดระวังตัวออก
หลวงพจน์
เพราะระวังนักซิครับ พอมีข่าวยังงี้ขึ้นคนจึงเชื่อกันทันที แม่สีดูระวังตัวเหลือเกินนักจนคนเชื่อกันหมดว่า คงต้องมีเหตุอะไรอย่างหนึ่งที่ต้องทำให้ระวัง ถ้าไม่มีเหตุที่จะต้องปิดบัง จะต้องเสงี่ยมเจียมตัวทำไมจนเหลือเกินเช่นนั้น
/*23ท่านเสงี่ยม
บางทีความจริง จะไม่ร้ายกาจถึงที่คุณหลวงว่าหรอก เรื่องพรรณนี้บางทีสาเหตุมีนิดเดียว พูดกันไปพูดกันมาเลยมากมายใหญ่โตไปก็ได้
นายเสริม
ก็เปนได้ (พูดกับขุนเจริญ) เออท่านขุน จริงหรือครับ เขาว่าเจ้าคุณลุงของคุณเข้ามากรุงเทพฯ
ขุนเจริญ
ผมยังไม่ทราบเลย
นายเสริม
ท่านไปอยู่ทางภูเก็จเสียนาน ดูเหมือนท่านขุนแทบจะไม่รู้จักไม่ใช่หรือ น่าเสียใจเมื่อท่านกลับมาจะต้องฟังเรื่องต่างๆ ของพ่อบุญสม
/*24ขุนเจริญ
พ่อบุญสมก็ประพฤติปราศจากสติจริงอยู่ ผมรับ แต่ผมหวังใจว่ายังไม่มีใครรู้มากยากนานแอบเอาความไปเป่าให้เข้าหูเจ้าคุณลุง บางทีพ่อบุญสมจะยังกลับตัวได้หรอกครับ
หลวงพจน์
อ๋อข้อนี้อาจจะเปนได้อย่างท่านขุนว่า พ่อบุญสมน่ะยังมีคนนับถืออยู่จำพวกหนึ่ง คือพวกที่มีเงินให้ยืม
นายเสริม
จริงอย่างหลานว่า ถ้าเมืองไทยมีปาลิแมนต์ละก็ พ่อบุญสมคงได้เปนแมมเบ้อร์แขวงสำเพ็งแน่เทียว หาคนที่มีชื่อเสียงดีในหมู่พวกเจ๊กกับพวกโรงจำนำ อย่างเขายากเทียว พอพ่อบุญสมเจ็บไข้ไปนิดหน่อยละ พวกหากินทางให้ยืม/*25เงินเปนจัดการไหว้เจ้าเซ่นวักตั๊กกะแตนกันใหญ่เทียว บนบานให้หายเจ็บ
หลวงพจน์
แต่ถึงยังงั้นพ่อบุญสมอยู่กินราวกะเจ้า เลี้ยงดินเน่อร์พวกพ้องอยู่เสมอ
ขุนเจริญ
บางทีนี่จะเปนของขันของท่านทั้งหลาย แต่คุณควรนึกถึงใจผู้เปนพี่มั่ง
หลวงพจน์
พุทโธ่ท่านขุน ผมไม่ได้ตั้งใจจะเปนที่ขุ่นเคืองใจคุณเลยเทียว แต่เชื่อเถอะครับน้องคุณนะเปนจอดละ
นายเสริม
จริงเทียวครับ จอดไม่มีทางกระดิกเทียว
/*26หลวงพจน์
อะไรที่พอหยิบยกได้ ขายหรือจำนำหมดแล้ว
นายเสริม
ยังมีเหลืออยู่ก็แต่กระเบื้องถ้วยกลาแตก สองสามชิ้นกะขวดเหล้า
หลวงพจน์
ผมเสียใจที่ได้ยินเรื่องไม่ดีต่างๆ หลายเรื่อง แต่เพราะเปนน้องท่านขุน ก็จำต้องนิ่งไว้เล่าให้ฟังเวลาอื่น คุณอาไปกันหรือยัง
นายเสริม
ไปสิ แม่เสงี่ยมลาที ไว้วันอื่นจึงค่อยมาคุยกันใหม่
(นายเสริมกับหลวงพจน์ออกไป)
ท่านเสงี่ยม
ชั่วจริงๆ หลวงพจน์คนนี้ อดพูดใส่ความ/*27กะปากบอนไม่ได้เลย จนออกไม่อยากคบเสียแล้ว
ขุนเจริญ
อ๋อ ผมเห็นว่าจะรู้จักหรือไม่รู้จักก็เท่ากัน ถึงคนที่แกไม่รู้จัก หลวงพจน์แกก็นินทาใส่ความได้เท่ากัน
ท่านเสงี่ยม
แต่ก็เห็นได้อย่างหนึ่งว่า เรื่องที่เราจัดการแต่งขึ้นนั้นถึงหูท่านสองคนนี้แล้ว เห็นจะสำเร็จได้ตามความคิดของเราละ ไหนๆอยู่นี่แล้วท่านขุนเลยกินเข้าเสียด้วยกันเถอะ จะได้ปฤกษาการกันต่อไป
ขุนเจริญ
มีความยินดี
/*28ท่านเสงี่ยม
นายแอบ ให้เขายกสำรับมาที่นี่ (คุยกับขุนเจริญต่อไป)
–––
ฉากที่ ๒ สวนในบ้านพระยาวัชรินทร์เดชะ
/*29(พระยาวัชรินทร์เดินไปมาในสวน)
พระยาวัช
ฮื้อ ก็อ้ายคนแก่ๆ อย่างเราน่ะ ไปได้เมียสาวมายังงี้จะคิดหาความศุขอะไรนัก นี่แม่ละม้ายกะเราก็อยู่ด้วยกันมาได้หกเดือนแล้ว จะหาเวลาไหนที่คับใจ เท่าอีหกเดือนที่แล้วมานี้ไม่มีเลย เมื่อนั่งเคียงกันอยู่บนเตียงรดน้ำ ก็เริ่มต้นนิดหน่อยแล้วละ แขกที่เชิญมา ดูเหมือนยังลงจากเรือนไปไม่หมดเลย ทะเลาะกันเสียเสร็จสรรพแล้ว อะไรพวกเพื่อนฝูงแสดงความยินดีให้สินให้พรยังไม่ทันเสร็จเลย อ้ายเรามันหมดความศุขในชีวิตร์เสียแล้ว ที่จริงเราก็ได้เลือกสรรอย่างระมัดระวังดีที่สุดแล้ว อุส่าห์ไปหาเอาผู้หญิงชาวบ้านนอก เสื้อแสงก็ไม่เคย/*30แต่งดีๆ เข้าที่ประชุมกะเขาทีหนึ่งก็เพียงปีละครั้งสองครั้ง เวลาเข้าวรรษามั่ง เทศน์มหาชาติมั่ง ได้เคยรู้จักผู้รู้จักคนอะไรที่ไหน เดี๋ยวนี้สิ ประเดี๋ยวไปโน่นประเดี๋ยวไปนี่ แต่งตัวก็ต้องให้ถูกแฟแช่นเสมอ อ้ายแฟแช่นหรือก็เปลี่ยนไม่มีเวลาหยุดเวลาหย่อน เสื้อตัวหนึ่งใส่ไม่ถึงสามสี่หน ต้องเลิกใช้ไม่ได้เสียแล้ว ผิดแฟแช่น ชะๆ ทำราวกะเปนคนชาวบางกอก ถ้ายังงี้เงินเรามีสักยุ้งหนึ่งก็ต้องเหี้ยนเต้ ปอกลอกเงินแล้วยังมิหนำซ้ำขัดคอแทบทุกคำพูด แต่เดี๋ยวนี้มาร้ายอยู่ที่อีตอนที่เราทราบได้นี่แน่ ทำยังไงๆ ก็สู้อดทนเอาได้ เพราะเรามันรักเขาเสียจริงๆ ด้วย แต่นึกเสียอ้ายข้อนี้เปนต้องปิดไม่ให้เจ้าตัวรู้เปนอันขาด รู้เข้าจะยิ่งกำเริบใหญ่
(นายคงเข้ามา)
/*31นายคง
ใต้เท้าสบายดีอยู่หรอกหรือขอรับ
พระยาวัช
เต็มทีๆ พ่อคง ฉันละมันมีแต่อ้ายเรื่องกวนใจอยู่เสมอ
นายคง
เอ๊ะ เกิดความอะไรกันอีกล่ะขอรับ
พระยาวัช
ชะ! ถามคนมีเมียสาวก็ได้ด้วย
นายคง
อะไร คงจะไม่ใช่คุณหญิงทำให้ใต้เท้าได้ความร้อนใจละกระมังขอรับ
พระยาวัช
ทำไม มีใครไปบอกพ่อคงหรือว่าแม่ละม้ายตายแล้ว
นายคง
พุทโธ่ ใต้เท้าขอรับ ขอรับประทานโทษเถอะ ผมยังเชื่ออยู่ว่าใต้เท้ารักคุณละม้ายมาก ทั้งไม่ใคร่ถูกกันยังงั้นแหละ
พระยาวัช
ความผิดอยู่ที่แม่ละม้ายนะพ่อคง ตัวฉันน่ะเปนคนใจดีที่สุดเทียว แต่อ้ายเรื่องคนปากจัดละฉันไม่ชอบเลย ฉันบอกแม่ละม้ายยังงี้วันละร้อยหน
นายคง
ยังงั้นหรือครับ
พระยาวัช
ยังงั้นซิ เถียงกันทีไรแม่ละม้ายเปนอยู่ในที่ผิดทุกครั้ง เท่านั้นยังไม่พอ มิหนำซ้ำแม่ถวิลที่ควรอยู่ในอำนาจฉัน เหมือนพ่อ ก็ยังมา/*33ตั้งท่าทำจะเปนขบถต่ออำนาจฉัน ไม่ยอมแต่งกะคนที่ฉันเลือกให้ กลับไปรักอ้ายน้องชายที่เลวกว่าร้อยเท่าพันทวี
นายคง
ในเรื่องนี้นะขอรับ ผมมีความเห็นผิดกับใต้เท้า ผมหวังใจว่าใต้เท้าจะไม่ถูกขุนเจริญฬ่อลวงเสีย พ่อบุญสมน่ะเชื่อผมเถอะครับคงกลับตัวได้วันหนึ่ง ดูแต่เจ้าคุณบิดาเขาสิครับ เมื่ออายุเท่าๆพ่อบุญสมก็เหมือนกัน แต่ครั้นเมื่อท่านเสียลงสิ ใต้เท้าเองแหละขอรับ เปนผู้เสียดายท่านมากกว่าผู้อื่น
พระยาวัช
พ่อคงผิดไปละ เมื่อพ่อเด็กสองคนนี่ตายลงน่ะ ฉันก็ได้รับมาเลี้ยงดูอุปการะอยู่ทั้งสองคน /*34จนเจ้าคุณลุงของเขาจัดการ ให้เงินให้เข้ากินพอจึงได้ปล่อย เพราะยังงั้นฉันได้มีโอกาศสังเกตอัทยาไศรยเด็กทั้งสองนี่ละเอียดเทียว เชื่อแน่ว่าเปนไม่ผิดละ ขุนเจริญน่ะเปนคนดีจริงๆ คนนับถือเปนตัวอย่างของคนหนุ่มทั่วไป เขาเปนคนธรรมะดีแล้วก็ทำได้สมปากพูด แต่เจ้าบุญสมน่ะ ถ้าได้ความดีอะไรมาเปนมรฎกจากพ่อ ก็เอาไปขายเขาเสียแล้วพร้อมกะสมบัติอื่นๆ นึกๆ ดูก็น่าเสียใจ ถ้าเจ้าคุณอมรรู้ความเข้าแล้วก็คงเสียใจมาก
นายคง
ผมมานี่ ก็หวังจะนำข่าวมาบอกใต้เท้าอย่างหนึ่ง
พระยาวัช
อะไร เล่าไปทีหรือ
/*35นายคง
เจ้าคุณอมรเข้ามาแล้ว เดี๋ยวนี้ก็อยู่ในกรุงเทพฯแล้ว
พระยาวัช
ยังงั้นหรือ หมายว่ายังจะไม่มาในเดือนนี้
นายคง
ผมก็ไม่ได้คาดว่าท่านจะมาเร็วยังงี้
พระยาวัช
แหมฉันยินดีมากเทียว ไม่ได้พบกันหลายปีแล้ว ก็นี่ท่านยังห้ามไม่ให้บอกหลานให้รู้ตัวอยู่อย่างเดิมหรือ
นายคง
ท่านสั่งแขงแรงเทียวขอรับ ท่านประสงค์จะลองใจหลานทั้งสองคน
/*36พระยาวัช
อ๋อ ข้อนั้นฉันไม่เห็นจำเปนเลย แลเห็นได้ง่ายๆว่าคนไหนเปนยังไง เออท่านรู้แล้วหรือยังว่าฉันแต่งงานใหม่
นายคง
ท่านทราบแล้วขอรับ ท่านเตรียมจะมาแสดงความยินดีกับใต้เท้า
พระยาวัช
ฮือ ก็ทำนองเดียวกะให้พรคนเปนฝีในท้องให้อายุยืน นี่แหละเจ้าคุณอมรคงหัวเราะเยาะกันใหญ่ ประเดี๋ยวก็จะเห็นมาละนะ เออ พ่อคงแกอย่าเอาไปขยายขึ้น ว่าฉันกะแม่ละม้ายไม่ถูกกันนะ
นายคง
ผมไม่พูดหรอกขอรับ
/*37พระยาวัช
ฉันอยากให้แกนึกว่า ฉันกะเมียน่ะอยู่ด้วยกันอย่างปรองดองเรียบร้อยดี
นายคง
ผมเข้าใจละขอรับ แต่ถ้าเช่นนั้นใต้เท้าต้องระวัง อย่าเถียงกะคุณละม้ายต่อหน้าเจ้าคุณ
พระยาวัช
ยังงั้นซิ ต้องไม่เถียงกัน ฮื้อแต่มันก็ไม่สำเร็จเท่านั้นแหละ มันเปนของเหลือเว้น เฮอ พ่อคงเอ๋ย อ้ายคนแก่แต่งงานเมียสาวนี่ที่จริงควรลงโทษอะไรสักอย่างหนึ่ง แต่ก็ไม่จำเปนจะต้องตั้งกฎหมาย เพราะเปนการลงโทษอยู่ในตัวแล้ว
นายคง
คุณละม้ายมาแล้วขอรับ บางทีจะมีอะไร/*38ที่จะหาฤๅใต้เท้า ผมลาก่อน
พระยาวัช
ก็ไม่มีอะไร ออกมาปากจัดเท่านั้นแหละ (นายคงออกไป) เฮอเมื่อไรจึงจะเลิกอ้ายการทะเลาะกันเสียได้สักทีหนอ รำคาญจริง ๆ เทียว
(แม่ละม้ายเข้ามา)
ละม้าย
อ้อ อยู่นี่เองแหละ เที่ยวหาเสียจนรอบบ้าน
พระยาวัช
อะไรอีกล่ะ
ละม้าย
ห้างเขามาทวงเงินค่าเสื้อคะ
พระยาวัช
เอาอีก ทนทานไม่ได้จริง ๆ เทียว
/*39ละม้าย
คุณจะทนได้หรือไม่ได้ก็ตามเถอะ ดิฉันจะต้องขอทำตามใจดิฉันละ ถึงดิฉันจะเปนคนบ้านนอกขอกนาก็จริง แต่ดิฉันรู้หรอกว่าผู้หญิงในบางกอกเดี๋ยวนี้ พอเขามีผัวแล้วละก็ไม่ต้องอยู่ในบังคับบัญชาใครเลย
พระยาวัช
อ้อ ผัวเปนไม่ต้องมีอำนาจปกครองกันละหรือ
ละม้าย
อำนาจปกครอง ฮะฮะ! ถ้าคุณต้องการจะมีอำนาจปกครองดิฉัน ควรจะต้องขอดิฉันมาเลี้ยงดูเปนลูกซิเจ้าคะ นี่ขอมาเปนเมียนี่ ที่จริงคุณก็แก่พอจะเปนพ่อดิฉันได้เทียว พะแผ่ซิ
พระยาวัช
ฮึ! แก่! แก่! แม่ละม้ายฉันขอบอกหล่อน/*40เสียทีว่า ถึงฉันจะได้ความคับแค้นใจเพราะความปากจัดของหล่อนสักเพียงไรก็ตาม ฉันไม่ขอล้มละลายเพราะความฟุ่มเฟอยของหล่อน
ละม้าย
ฟุ่มเฟอยยังไงคะ ดิฉันไม่ได้ใช้เงินมากไปกว่าคนอื่นๆ ที่เปนคนชั้นเดียวกันเลยเทียว
พระยาวัช
ถ้าหล่อนได้เคยรับยังงี้มาแต่ก่อนก็ไม่ว่าหรอก นี่หล่อนลืมเสียแล้วหรือว่า เมื่อฉันไปขอหล่อนน่ะหล่อนเปนยังไง
ละม้าย
โอ๊ยฉันไม่ลืมหรอกคะ ถ้าดิฉันไม่หาลือถึงความลำบากแล้ว ดิฉันไม่ต้องปราถนายอมแต่งกะคุณ
พระยาวัช
ไม่ลืมก็ดีละ ฉันหรืออุส่าห์ช่วยยกย่อง/*41หล่อนทุกอย่าง ช่วยให้ได้เข้ามาพบปะคนดีๆ ช่วยให้มีหน้ามีตา ก็ถ้าจะรวมความก็ฉันก็ได้ยกหล่อนเปนเมียแต่งแล้วจะเอายังไงอีก
ละม้าย
ยังขาดอยู่อีกอย่างเดียว ที่คุณยังไม่ได้สงเคราะห์ดิฉัน
พระยาวัช
อ๋อ ตามใจนะซิ
ละม้าย
หะแอม ! (กระแอมดัง ๆ)
พระยาวัช
ขอบใจ ขอบใจคุณหญิง แต่ไม่ต้องนึกหรอก ถึงจะแกล้งประพฤติให้ขัดใจให้กวนใจเท่าไร ฉันก็ไม่ถึงกับต้องล้มต้องตายหรอก
/*42ละม้าย
ก็ความผิดอยู่ที่คุณเอ๊งทีเดียว ดิฉันจะใช้เงินอะไรนิดอะไรหน่อยก็คอยแต่คัดค้านไปน่ะแหละ
พระยาวัช
ทำไมเมื่อก่อนหล่อนแต่งกะฉันน่ะ หล่อนต้องใช้เงินยังงี้เมื่อไรน่ะ
ละม้าย
พุทโธ่ อะไรจะให้ดิฉันผิดแฟแช่นได้หรือ ดิฉันนึกว่าคุณอยากให้เขาชมเมียคุณว่าเปนคนตาดี ช่างเลือกช่างหาของ
พระยาวัช
ไนย์ตาหล่อนมันดียังไงเทียว เมื่อหล่อนแต่งกะฉันแรกน่ะ
ละม้าย
ข้อนี้จริง ดิฉันสารภาพ ถ้าดิฉันตาดีคงจะ/*43ไม่รักคนแก่ได้ ฮะ! ฮะ! (เข้าโรง)
พระยาวัช
นี่มันเปนยังงี้ทุกวี่ทุกวัน หัวมันจะไม่หงอกมากขึ้นทุกวันๆ ได้ยังไง แต่จะโทษใครความผิดของเราเอง (เดินเข้าโรง)
(จบชุดที่ ๑)
---
ชุดที่ ๒
ฉากที่ ๑ – ห้องริมเฉลียงในบ้านท่านเสงี่ยม
/*44(ท่านเสงี่ยม คุณชิ้น หลวงพจนกิจ นายเสริม กับขุนเจริญนั่นสนทนากันอยู่)
ท่านเสงี่ยม
เอ๊ะนี่ยังไงแม่ละม้ายยังไม่เห็นมา บอกกะฉันไว้ว่าจะมา
(ละม้ายกับถวิลเข้ามา)
คุณชิ้น
แหมพอพูดถึงก็มาเทียว อายุหล่อนคงยืนละ
ท่านเสงี่ยม
เจ้าคุณวัชล่ะ
/*45ละม้าย
ประเดี๋ยวเห็นจะมาหรอกยะ ฉันขี้เกียจคอยก็พาแม่ถวิลมาเสียก่อน (ขุนเจริญเข้าไปพูดกับถวิล)
คุณชิ้น
อุ๊ยหล่อนมาก็ดีแล้วละยะ พวกเหล่านี้กำลังนินทาคนว่าคนลับหลังใหญ่เทียว
ละม้าย
เรื่องอะไรกันคะ
คุณชิ้น
เดี๋ยวนี้ไม่ยอมกันว่าแม่เสนน่ะสวย โต! ที่จริงผิวเขานวล
ละม้าย
คะ เมื่อพามาใหม่ๆ ก็ดีหรอก
/*46คุณชิ้น
อะไรหล่อนก็ ฉันสบถได้เทียวว่าผิวของเขาดีจริงนะ
ละม้าย
ก็จริงน่ะซิคะ ใครว่ากระไรล่ะ ก็แม่เสนหามาก็เปนของแม่เสนน่ะซิ
หลวงพจน์
จริงครับ คุณพูดถูก ผิวอย่างของแม่เสนจะไม่ดียังไงได้ เมื่อเสียก็แอบไปปฏิสังขรณ์เสียครู่หนึ่งก็ดีอย่างเก่า
คุณชิ้น
เกลียดจริง ๆ คุณพูดยังงี้ เออก็พี่สาวล่ะ
นายเสริม
คุณหญิงเขียวน่ะหรือจ๊ะ ฮือ! บางทีเมื่อรุ่นๆ จะดีจริง เดี๋ยวนี้อายุมิเข้าไปห้าสิบหก/*47เปนอย่างน้อยแล้วหรือ
คุณชิ้น
หาความ อายุเข้าห้าสิบสองหรือห้าสิบสามเปนอย่างมาก ที่จริงดูหน้าเขาก็ยังไม่แก่กว่านั้นหรอก
นายเสริม
ถ้าเห็นหน้าได้ก็พอจะเดาถูก เดี๋ยวนี้เห็นแต่แป้งที่ผัดเข้าไว้ออกเปรอะ หรือฝุ่นผัดหน้าลครทีเดียวก็ไม่รู้
คุณชิ้น
อุ๊ยพ่อเสริมนี่และเกลียดแท้ๆ เทียว ก็แม่เจียมล่ะ
หลวงพจน์
ปากเขางามนะครับ
/*48ละม้าย
งามซิ จีบเข้าไว้ออก จนพูดแทบไม่ออก (ทำเลียน) “อ๊อหล่อนสบายหรือยะ? เชิญนั่งสิยะ”
(พระยาวัชรินทร์เข้ามา)
ท่านเสงี่ยม
อ้อเจ้าคุณมา เชิญสิเจ้าคะ
พระยาวัช
(พูดป้อง) ตาย อยู่นี่เปนโขลงเทียว แม่ละม้ายนี่ขืนคบพวกนี้นักจะเสียคนสักวันหนึ่ง
คุณชิ้น
แหม เจ้าคุณคะ ดิฉันดีใจเจ้าคุณมาแล้ว เต็มทีเจ้าคะ พวกเหล่านี้นินทาคนเหลือเกิน แม่ละม้ายของเจ้าคุณด้วยนะเจ้าคะ
/*49พระยาวัช
คุณเห็นจะเดือดร้อนมาก
คุณชิ้น
แน่ละเจ้าคะ ไม่ยอมให้ใครดีเสียหมดเทียว แต่แม่เงินยังไม่พ้นถูกติเลยคะ
ละม้าย
ไหนคนอ้วนๆ ที่พบที่นี่เมื่อวานซืนใช่ไหม
คุณชิ้น
โถ! ตาตั้งใจ๊จะให้ตัวผอมก็ไม่ผอมเองจะทำยังไง
ละม้าย
ฉันรู้แล้ว ได้ยินหมอฝรั่งเขาว่าน้ำตาลทำให้อ้วนสู้อดน้ำตาล อดจนขาดเทียว เขาว่าขนมเปนเลิกกันไม่กิน พอจะแต่งตัวไปไหนที/*50ใส่สะเตต้องไห้บ่าวช่วยกันดึงด้วยปันจั่น จะให้เอ็วเล็กจริงตั้งใจให้ผอมจริง
คุณชิ้น
ฉันขอบใจหล่อนจริงที่ช่วยแก้เสียมั่ง
พระยาวัช
แก้ดีจริง
คุณชิ้น
ดิฉันละก็ได้ยินใครนินทาคนหรือติเล็กติน้อยละรำคาญแท้เทียว ยังไงคะเจ้าคุณ
ท่านเสงี่ยม
เจ้าคุณน่ะไม่ต้องถามท่านหรอก ท่านเปนคนไม่ชอบการพูดขันๆ ตลกคะนอง
พระยาวัช
ผมเห็นว่าพูดให้ขันแล้วไม่จำเปนต้องติเตียนคน
/*51ท่านเสงี่ยม
เจ้าคุณน่ะถ้าให้มีพระราชบัญญัติห้ามนินทาคนได้คงชอบมาก
พระยาวัช
แน่ทีเดียว ถ้ามีพระราชบัญญัติห้ามนินทา ห้ามใส่ความเสียได้คงมีคนยินดีกันมาก
ท่านเสงี่ยม
อะไรเจ้าคุณจะคิดบังคับปากคนเทียวหรือ
พระยาวัช
แน่ทีเดียว ควรจะมีพระราชบัญญัติห้ามไม่ให้ใครนินทาคน เว้นเสียแต่แม่หม้ายที่หาผัวใหม่ไม่ได้ (ท่านเสงี่ยมสะบัดหน้าแสดงอาการโกรธ)
คุณชิ้น
ก็คนที่เปนแต่เก็บความมาเล่าละเจ้าคะ เจ้า/*52คุณจะลงโทษด้วยหรือ
พระยาวัช
คนที่เก็บเรื่องมาเล่าต่อก็เสมอกับคนสมโจร ต้องเอาโทษด้วยเหมือนกัน
นายเสริม
ที่จริงผมนึกว่า เรื่องอะไรๆทั้งนั้น ที่ว่ากันว่าใส่ความน่ะ มันต้องมีความจริงอยู่ด้วยนิดหนึ่งทั้งนั้นแหละ
พระยาวัช
(พูดป้อง) ไม่ได้ ขืนอยู่อีกอกจะแตก (ดัง) ผมลาทีมีธุระต้องไปดูเสียหน่อย (ออกไป)
หลวงพจน์
คุณละม้ายครับ เจ้าคุณของคุณนี่ท่านเปนคนปลาดคนหนึ่ง ผมมีเรื่องอะไรขันเรื่องท่านหลายเรื่องเทียว แต่นั่นแหละท่านเปนผัวของคุณ
/*53ละม้าย
ไม่เปนไรหรอกคะ เล่าเถอะ
ท่านเสงี่ยม
ไปเล่นไพ่กันเถอะ เขาเตรียมไว้ที่เฉลียง (พากันออกไปเฉลียง ถวิลลุกจะตามออกไป)
ขุนเจริญ
ประเดี๋ยวเถอะจ้ะ (ถวิลนั่งลงอย่างเดิม) ฉันเห็นอยู่หรอก ว่าหล่อนไม่ชอบฟังเขาพูดกันอย่างตะกี้นี้
ถวิล
จะชอบอย่างไงได้ ทั้งนินทาทั้งใส่ความ
ขุนเจริญ
ที่จริงเขาไม่ได้ตั้งใจร้ายกาจอะไรหรอก
ถวิล
ถ้าเช่นนั้นก็ยิ่งเกลียดมากขึ้น ถ้าจะว่ากัน/*54เพราะเกลียดกันก็พอจะเข้าใจได้
ขุนเจริญ
ถูกแล้ว การที่แกล้งใส่ความกันเล่นโดยไม่มีเหตุน่ะ ยิ่งเสียกว่าใส่ความสำหรับแก้แค้นกัน แต่หล่อนเดือดเนื้อร้อนใจแทนคนอื่นๆได้ ทีกับฉันละช่างใจดำเสียจริงๆ
ถวิล
ขอเสียทีเถอะคะ อย่าพูดยังงี้อีกเลย ฉันได้ขอกะคุณแต่ก่อนแล้ว
ขุนเจริญ
พุทโธ่แม่ถวิล เจ้าคุณลุงของหล่อนหรือท่านก็ยินยอมแล้ว นี่ไม่มีอะไรเพราะอ้ายน้องชายฉันเทียว
ถวิล
พุทโธ่คุณพูดยังงั้นได้นี่ ฉันขอบอกคุณว่า/*55ในส่วนตัวฉันน่ะคงจะไม่ช่วยปักปำพ่อบุญสมด้วยเลยเทียว ถึงจะสุรุ่ยสุร่ายจนชั้นพี่ของเขาเองก็ไม่รักแล้วก็ชั่งเถอะ
ขุนเจริญ
โธ่ แม่ถวิลอย่าโกรธฉันเลยน่ะ หล่อนไม่รู้หรือว่าฉันน่ะรักหล่อนเพียงไร (จับมือถวิล ละม้ายกลับมายืนที่ประตู ขุนเจริญเหลียวไปเห็นเข้าเลยเปลี่ยนทำนองพูด) ไม่ได้ ไม่ได้เทียว ขอทีเถอะ ถึงฉันจะสนิทสนมกับคุณหญิงละม้าย–
ถวิล
อะไรแม่ละม้าย
ขุนเจริญ
นั่นแหละ ถ้าเจ้าคุณท่านสงไสยละก็ฉันก็ตายน่ะซิ
/*56ละม้าย
(เดินเข้ามา) อะไรกัน แม่ถวิลแม่เสงี่ยมเรียกหาหล่อนอยู่น่ะ (ถวิลเดินออกไปที่เฉลียง) ขอให้คุณอธิบาย
ขุนเจริญ
เคราะห์ร้ายจริงๆ แม่ถวิลไปทราบมายังไงไม่ทราบในเรื่องที่ฉันสนิทสนมกะหล่อน แล้วว่าจะเอาความไปบอกกะเจ้าคุณ ฉันกำลังว่ากล่าวห้ามปรามอยู่
ละม้าย
อ้อ ว่ากล่าวห้ามปรามก็ต้องจับมือด้วยหรือ
ขุนเจริญ
ฮื้อ กะเด็กกะเปียกเท่านั้น เออก็ว่าแต่หล่อนน่ะ เมื่อไรถึงจะไปดูห้องหนังสือใหม่ของฉันล่ะ
/*57ละม้าย
ฉันออกไม่ไว้ใจเสียแล้วละ ถึงเจ้าคุณกวนใจฉันเท่าไรก็จริง แต่ฉันยังตะขิดตะขวงอยู่ คงจะไม่ยอมคิดแก้แค้นทาง–
ขุนเจริญ
ทางเดียวที่หล่อนจะทำได้น่ะซิ (ทำเล่นตา)
ละม้าย
เกลียด! ออกไปเฉลียงเสียทีเถอะ ประเดี๋ยวเขาก็จะถามถึงกันขึ้น
ขุนเจริญ
อย่าเข้าไปด้วยกันเห็นจะดีกว่า เดี๋ยวก็จะเก็บไปพูดยังโง้นยังงี้
ละม้าย
เออดีละ แต่ไม่ต้องนึกหรอกว่าฉันจะปล่อยแม่ถวิลให้ไปพ้นตาฉันไปอีก (ออกไปเฉลียง)
ขุนเจริญ
ฮือ! อ้ายเราไม่เจ้าปัญญานักเห็นจะจวนหกคะเมนละ แรกคิดจะประจบแม่ละม้ายไว้สำหรับทำทางให้ได้สมประสงค์เรื่องแม่ถวิล กลายเปนคนสนิทสนมจริงจังไปเสียแล้ว เฮอ! ไม่ช้าเขาคงจับได้หรอก ฮือ! อยากใช้เล่ห์เฉกลดี! ฮะฮะ! (ออกไป)
---
ฉากที่ ๒ – สวนในบ้านพระยาวัชรินทร์
/*59(พระยาอมรประสิทธิ์วิทย์ กับนายคงเดินเข้ามา)
พระยาอมร
เฮอ เฮอ! เจ้าคุณวัชรินทร์ได้เมียสาวหรือ! นึกๆ ก็ขัน เมื่อเมียเก่าตายน่ะพูดไว้แข็งแรงนัก ว่าเปนเลิกไม่มีเมียอีกเลย
นายคง
ใต้ท้าวต้องระวังหน่อยขอรับเรื่องนี้ เจ้าคุณวัชพอพูดเรื่องนี้ขึ้นเหมือนใครไปโดนแผลอะไรเข้าอันหนึ่งเทียว
พระยาอมร
เออ เออ จะต้องระวัง เออเจ้าว่าว่าเจ้าคุณแกโกรธเจ้าบุญสมไม่ดูหน้าดูตาเทียวหรือ
/*60นายคง
ขอรับโกรธเอาจริงๆ จังๆ มันเปนด้วยคนตามเหล่านี้แกล้งยุแหย่ใส่ความ ว่าพ่อบุญสมมาเกี่ยวข้องอะไรกับคุณหญิงละม้าย แต่ถ้าคุณหญิงละม้ายชอบใครในสองคนพี่น้องนี่แล้ว ผมเห็นเหมือนจะเป็นท่านขุนเจริญเสียมากกว่า
พระยาอมร
ฮือ ข้ารู้อยู่แล้วว่ามีคนอยู่ชุดหนึ่งที่ไม่ทำอะไรในโลกนี้ นอกจากตั้งกองใส่ความกะนินทาคน แต่อย่ากลัวเลยในส่วนตัวข้าเปนไม่ฟังคนจำพวกนั้นเลย ถ้าเจ้าบุญสมมันไม่ได้ทำผิดคิดร้ายอะไรใครละก็ ข้าจะจัดการใช้หนี้ให้มันให้หมด
นายคง
ถ้ายังงั้นละก็ใต้เท้าเห็นจะทำให้พ่อบุญสมกลับ/*61ตัวได้เทียวขอรับ เชื่อผมเถอะ ผมยินดีจริงๆ ที่เห็นว่าใต้เท้าไม่ปักปำพ่อบุญสมเหมือนคนอื่นๆ
พระยาอมร
อ๊ายเจ้าคงเอ๋ย ก็เมื่ออายุเท่าๆ อ้ายบุญสมน่ะข้ามันวิเศษวิโสอะไรนักทีเดียว ทั้งตัวข้าทั้งนายของเจ้าแหละไม่ได้เปนคนที่เรียกว่าผ้าพับไว้หรอก ก็แล้วก็ทีหลังเปนยังไงล่ะ หาคนดีกว่านายเก่าของเจ้าได้สักกี่คนเทียว
นายคง
อ้อเจ้าคุณวัชมาแล้วขอรับ
(พระยาวัชรินทร์เข้ามา)
พระยาวัช
ฮะ ฮะ! แหมเจ้าคุณ เพื่อนเก่าเพื่อนแก่ สบายอยู่หรือครับ (จับมือกัน)
/*62พระยาอมร
ผมยินดีจริง ๆ ที่ได้พบเจ้าคุณอีก อะไรครับ ได้ยินว่าได้คุณหญิงใหม่อีกคนแล้วหรือ
พระยาวัช
ครับ ครับ แต่อย่าเพ่อพูดกันเลยอ้ายเรื่องนี้
พระยาอมร
ฮือ! ผมได้ทราบว่าหลานผมคนหนึ่งไม่เปนการหรือครับ
พระยาวัช
ผมเสียใจจริงๆ ในเรื่องนี้ เสียคนเสียแล้ว แต่ไม่เปนไร พี่ชายแก้กันได้เทียว คนสรรเสริญทั่วหน้า
พระยาอมร
ผมเสียใจที่ได้ทราบข่าวเช่นนั้น ถ้าคนสรรเสริญทั่วหน้า ต้องแปลว่ามันไปเที่ยวเลียตีนเปรอะไปทั่วหน้า
พระยาวัช
อะไร เจ้าคุณจะติเตียน เพราะไม่มีคนเกลียดหรือครับ
พระยาอมร
ใครที่มีความดีอยู่ในตัวของตัวจริงๆ ต้องมีคนเกลียดมั่ง เพราะย่อมต้องมีคนอิจฉา แต่ขออย่าให้เจ้าคุณเข้าใจผิด ผมไม่แก้แทนอ้ายบุญสมในการประพฤติผิดของมัน ผมตั้งใจจะลองใจมันดูทั้งสองคน
พระยาวัช
ในส่วนขุนเจริญน่ะผมรับประกันเทียว
พระยาอมร
เจ้าคงเขามีความคิดของเขาไว้แล้วว่าจะให้ผมลองใจอ้ายหลานผมทั้งสองคนด้วยวิธียังไง
/*64พระยาวัช
เปนยังไงกัน ไหนพ่อคงเล่าไปทีหรือ
พระยาอมร
เออเล่าให้เจ้าคุณวัชท่านฟังเถอะวะ
นายคง
เรื่องราวเปนยังงี้ขอรับ มีคนอยู่คนหนึ่งชื่อยิ้มเปนญาติกับหลานใต้เท้าทางมารดาเขา นายยิ้มคนนี้แต่แรกก็เปนคนค้าขาย แต่โดนเคราะห์ร้ายป่นปีฉิบหายหมดเปนหนี้เขายับเยิน ก็ได้เขียนหนังสือมาถึงทั้งขุนเจริญทั้งพ่อบุญสม ขุนเจริญนั้นมีแต่ตอบผัดเพี้ยนอยู่เสมอ แต่พ่อบุญสมน่ะอุส่าห์ช่วยเหลือตามกำลังที่มี ถึงเดี๋ยวนี้เองก็กำลังคิดจะหาเงินอยู่ เงินรายนี้แหละขอรับคิดจะเอาไปใช้หนี้ของตัวเองมั่ง แต่ได้ตกลงแน่นอนว่าจะแบ่งไปให้นายยิ้มส่วนหนึ่งด้วย
/*65พระยาอมร
ฮือ นี่แหละมันเปนลูกน้องชายผมแท้เทียว
พระยาวัช
ก็แล้วยังไรเจ้าคุณอมรถึงจะได้เห็นปรากฎ
นายคง
ยังงี้ซิครับ ผมจะไปบอกขุนเจริญกะพ่อบุญสม ว่าเดี๋ยวนี้นายยิ้มน่ะมาเองเพื่อขอความกรุณาต่อเขา ก็ทั้งสองคนพี่น้องยังไม่เคยเห็นนายยิ้มเลย เพราะฉะนั้นให้เจ้าคุณอมรไปแทน ก็คงได้เห็นใจกัน
พระยาวัช
ดีละ คงได้เห็นหรอก
นายคง
อ้อผมลืมไป เมื่อผมเข้ามานี่พบเจ้าเจ๊กเหล็ง/*66ที่ประตูบ้านใต้เท้า
พระยาวัช
เออดีละ เอาเข้ามาเล่าเรื่องราวของเจ้าบุญสมให้เจ้าคุณอมรฟังเสียก็ดี พ่อคงไปตามเข้ามาทีเถอะน่ะ (นายคงออกไป) เจ้าเจ๊กคนนี้หากินอย่างดีนักครับ เที่ยวรับจำนำเขาขนาบไปเอาจนมั่งมี (นายคงพาจีนเหล็งเข้ามา)
นายคง
เหล็ง นี่ยังไงละเจ้าคุณอมรประสิทธิ์วิทย์ (จีนเหล็งไหว้)
พระยาอมร
ฉันได้ทราบว่าแกได้มีธุระเกี่ยวข้องกับนายบุญสมหลานชายฉันมาก
/*67จีนเหล็ง
ขอรับ เก้าผมได้ตั้งใจช่วยเขาเต็มกำลัง แต่เขาฉิบหายตายโหงเสียเลี้ยวถึงได้มาหาผม
พระยาอมร
ก็เปนเคราะห์ร้ายของเขา แกไม่มีโอกาศแสดงความสามารถของแก
จีนเหล็ง
ไม่มีโอกาศเลยทีเดียวขอรับ เมื่อมาหาเก้าผมนายบุงสมมีหนี้ท่วมหัวท่วมหูเสียเลี้ยว
พระยาอมร
แต่แกก็ได้ตั้งใจช่วยเต็มสติกำลังแล้วไม่ใช่หรือ
จีนเหล็ง
ผมได้ตั้งใจเต็มที่เสมอขอรับ วันนี้เองผมเกือบจะพาคนไปอีกคนหนึ่งที่เขามีเงินให้ยืม เขายังไม่รู้จักนายบุงสม นายบุงสมก็ยังไม่รู้จักเขา
/*68พระยาวัช
นายบุญสมยังไม่เคยยืมเงินจากท่านผู้นี้เลยหรือ
จีนเหล็ง
ยังไม่เคยขอรับ ถ้าเคยเขาก็รู้ไส้รู้พุงไม่ยอมให้กู้อีกเลยขอรับ คนนี้เขาชื่อนายหยินแต่ก่อนเปนคนทามโรงสี เดี๋ยวนี้ลูกชายเขาทาม
พระยาวัช
เจ้าคุณอมรผมนึกอะไรออกอย่างหนึ่ง นี่แน่เหล็งแกว่านายบุญสมไม่รู้จักนายหยินไม่ใช่หรือ
จีนเหล็ง
ไม่เคยเห็นเลยขอรับ
พระยาวัช
ดีเทียวเจ้าคุณครับ เจ้าคุณจะได้มีโอกาศเห็นพ่อบุญสมได้ดีกว่าอย่างพ่อคงคิด เจ้าคุณไปกับเจ้าเหล็งนี่แน่ขอรับ เรียกตัวเสียว่านายหยิน ถ้า/*69ไปยังงั้นละก็เถอะ ผมรับประกันเปนได้เห็นหลานเจ้าคุณดีแท้เชียว
พระยาอมร
ชอบกล ชอบกล จริงผมชอบความคิดเจ้าคุณมากกว่าของพ่อคง แล้วเอาไว้ปลอมเปนนายยิ้มไปหาอ้ายบุญส่งพี่ชาย
พระยาวัช
จริงซิครับ
นายคง
เหล็งแกเข้าใจนะ แกต้องทำตามเจ้าคุณท่านประสงค์นะ
จีนเหล็ง
แน่ทีเลียว ไม่ทำอั๊วก็คงไม่ไล่เงินของอั๊วคืงเลย (ชักนาฬิกาออกมาดู) เกือบถึงเวลาไปเลี้ยว
/*70พระยาอมร
เอ๊ะก็กันจะปลอมเปนเจ๊กยังไง
จีนเหล็ง
ไม่เปนไล คนนั้นไม่ใช่เจ๊ก เขาเปนคงไทย
พระยาอมร
เออแล้วคนชนิดนั้นควรจะพูดยังไงมั่ง
พระยาวัช
อ๋อข้อนั้นไม่ยาก ข้อสำคัญคือต้องเรียกเอาดอกเบี้ยให้แรงๆ ยังงั้นไม่ใช่หรือเหล็ง
จีนเหล็ง
ยังงั้นขอลับ
พระยาอมร
อ๊า ข้อนั้นไม่ต้องกลัวกัน จะเรียกสักชั่งละ ๒ สลึงหรือบาทหนึ่งเทียวเปนอย่างน้อย
/*71จีนเหล็ง
ถ้าเรียกเท่านั้นเขาจับไล่แน่ทีเลียว ว่าไม่ใช่คงจริง
พระยาอมร
เอ๊ะ ก็ยังงั้นเท่าไรละ
จีนเหล็ง
เลี้ยวแต่การ ถ้าดูท่าทางเขาไม่สู้จะรีบร้อนก็เลียกแต่เพียงชั่งละ ๔ บาท ถ้าดูเขาร้อนใจอยากไล่มากๆ ก็เลียกได้มากขึ้นกว่านั้นสองเท่า
พระยาอมร
เออแล้วยังไงอีกล่ะ มีเวลาสอนอีกไหม
พระยาวัช
สอนกันไปเวลาเดินไปกลางทางก็ได้
/*72พระยาอมร
ไปกันก็ไปซิ (พระยาอมรกับจีนเหล็งพากันออกไป)
พระยาวัช
เอาละคราวนี้ เจ้าคุณอมรจะได้เห็นความจริงในตัวพ่อบุญสมละ แกมันรักเจ้าบุญสมนัก ถ้าทำอย่างแกแนะนำเดิม แกก็จะไปบอกกันเสียให้รู้ตัวก่อนนี่
นายคง
ผมไม่ได้คิดเช่นนั้นเลยขอรับ
พระยาวัช
เออแล้วอ้ายเจ้าอะไรของแก ชื่ออะไรนะ
นายคง
ชื่อพาขอรับ
/*73พระยาวัช
เจ้านี่นะ ทีจะมาเปนพยานให้เห็นความสุจริตของพ่อบุญสม เออเอาตัวมาให้ฉันเถอะ อ้อหลานสาวฉันมานั่นแล้ว ฉันอยากพูดกะหล่อนสักหน่อย
นายคง
ยังงั้นผมลาก่อน (ออกไป)
พระยาวัช
แม่ถวิลออกมาหาลุงหน่อยเถอะ
(ถวิลออกมา)
ถวิล
ทำไมล่ะเจ้าคะ
พระยาวัช
มานั่งลงที่นี่แน่ ลุงอยากจะถามอะไรสักหน่อย (ถวิลนั่ง) ยังไงเรื่องขุนเจริญ
/*74ถวิล
โธ่ คุณลุงคะ ขอประทานโทษทีเถอะ อย่าพูดเรื่องนี้อีกเลย
พระยาวัช
เขาเปนคนดีนะหลานนะ
ถวิล
ดิฉันทราบแล้วเจ้าคะ แต่ดิฉันไม่รักก็จะมาขืนให้รักให้ได้ ใจคนมันขืนได้ง่าย ๆ เมื่อไรละเจ้าคะ ขืนก็ได้แต่กาย
พระยาวัช
ดูดู๋ ดื้อด้านไม่เข้าเรื่อง นี่ไม่มีอะไร หลงอ้ายเจ้าบุญสมเท่านั้นเอง ความชั่วของมันมาจับอกจับใจยังไง ราวกะถูกเสน่ห์
ถวิล
พุทโธ่ คุณลุงก็ช่างใจดำเสียจริงๆ เทียว ห้าม/*75ไม่ให้ฉันพบ หรือเขียนหนังสือถึงพ่อบุญสม ดิฉันก็ทำตามแล้ว ยังจะเอายังไงอีกก็ไม่ทราบจริงหรอกได้ยินเรื่องราวต่างๆ เรื่องนายบุญสมมากมายที่ทำให้ดิฉันเห็นได้ว่า ไม่ควรมีใจผูกพันอยู่ในตัวเขาอีกต่อไป แต่จะทำยังไงได้ ใจมันอดสงสารไม่ได้นี่เจ้าคะ
พระยาวัช
สงสารเท่าไรก็สงสารไปเถอะ ลุงอนุญาตให้สงสาร แต่ไม่อนุญาตให้รัก เจ้าจะรักต้องรักคนที่ดีๆ กว่า
ถวิล
ขุนเจริญน่ะดิฉันรักไม่ได้จริงๆ ทีเดียว
พระยาวัช
ไป ดื้อด้านไม่เปนเรื่อง ระวังตัวเถอะทั้งสาวๆ แล้วยังงี้แหละจะได้รับงานกัน
/*76ถวิล
โธ่ คุณลุงก็ช่างไม่เห็นอกเห็นใจมั่งเลย (ร้องไห้ออกไป)
พระยาวัช
ร้องไห้ ว่าเข้าก็ร้องไห้ เฮ้ยนี่ยังไงนะใครๆ ในบ้านนี้จึงคบคิดกันขัดใจเราไปเสียหมด อ้ายตัวเราเองแต่งงานยังไม่ถึงสิบห้าวัน พ่อนางถวิลอยู่ดีๆ ไม่เจ็บไม่ไข้อะไรเลยเทียว แกล้งตายลงไปแล้วทิ้งนางถวิลไว้ให้เราเลี้ยง (เสียงละม้ายร้องเพลงอยู่ข้างใน) เออละม้ายวันนี้ยังไงดูใจฅอดี พุทโธ่ ถ้าเราทำให้หล่อนรักได้สักนิดเดียวก็เอาเถอะ จะสบายอกสบายใจหาน้อยไม่
(ละม้ายออกมา)
/*77ละม้าย
คุณเจ้าคะ นี่คุณวิวาทกะแม่ถวิลหรือ อะไรดิฉันไม่อยู่คุณก็พื้นเสียด้วย ไม่ถูกแบบเลย
พระยาวัช
โธ่แม่ละม้าย ถ้าหล่อนจะทำให้ฉันไม่ต้องโกรธเลยละก็ได้ดี๊ดีเทียวนะ
ละม้าย
ได้จริงยังงั้นก็ดีสิคะ ดิฉันอยากให้คุณใจดีเทียว เวลานี้นั่งลงเถอะคะ (ละม้ายเองไปนั่งลงข้างพระยาวัช) คุณใจดีหน่อยนะคะ
พระยาวัช
เออ เออ ใจฉันดีแล้วละ
ละม้าย
งั้นขอเงินดิฉันสักสองร้อยบาทเถอะคะ
/*78พระยาวัช
ฮะ! อะไรใจดีก็ตอ้งเสียเงินด้วยหรือ
ละม้าย
แน่ละซิคะ ธรรมเนียมคนใจดีใครขออะไรก็ต้องให้ทั้งนั้นแหละ
พระยาวัช
ยังงั้นหรือ ก็ได้น่ะซิ ถ้าพูดกันยังงี้ละก็เท่าไรเท่ากันเทียว คราวนี้ละอยู่ด้วยกันให้ปรองดองยังงี้เสมอนะ
ละม้าย
ได้สิคะ ดิฉันก็เบื่ออ้ายการวิวาทกันเต็มทีแล้วละ
พระยาวัช
เออยังงั้นต่อไปเรามาแข่งกัน ว่าใครจะทำใจดีได้กว่ากัน
/*79ละม้าย
โธ่ คุณนี่พอใจดีเข้าละก็น่ารัก เวลานี้ละเหมือนเมื่อแรกคุณไปขอดิฉัน เมื่อนั่นละหน้าตาไม่มีบึ้ง มีแต่ยิ้มแฉ่งอยู่เสมอแหละ
พระยาวัช
จริง เวลานั้นต่างคนต่างใจดีทั้งสองฝ่ายแหละ
ละม้าย
ดิฉันนะคะ พอใครว่าเยาะเย้ยคุณละ ดิฉันหรือช่วยแก้แทนจนฅอเปนเอ็น เขาพากันเยาะดิฉันว่ามีผัวแก่เกือบเปนพ่อได้ ดิฉันยังเถียงเขาว่าถึงร่างกายจะแก่ก็ใจยังหนุ่ม เขาว่าคุณหน้าตาไม่สวย ดิฉันยังช่วยแก้เลยว่าไม่สู้กระไรนักหรอก ดูๆ ไปก็เห็นสวยไปเอง
พระยาวัช
ดีแล้ว ขอบใจ ขอบใจ คราวนี้ต่อไปเราต้อง/*80คิดตั้งใจอยู่กินด้วยกันให้เปนปรองดองกันทีเดียว
ละม้าย
แล้วเปนไม่ทะเลาะกันอีกละนะคะ
พระยาวัช
ไม่ละ แต่แม่ละม้ายน่ะนะ ขอให้ระวังใจหล่อนเองให้มากๆ เพราะขอให้หล่อนนึกดูเถอะ ทะเลาะกันทีไรละก็ หล่อนเปนผู้เริ่มก่อนทุกทีเทียว
ละม้าย
รับประทานโทษเถอะคะ แต่คุณมักเปนผู้ก่อเหตุทุกที
พระยาวัช
แม่ยอดรักของพี่ ระวัง! การขัดฅอกันยังงี้ไม่เปนเครื่องที่จะรักษาความสามัคคีนะ
/*81ละม้าย
ก็ยังงั้นคุณอย่าเริ่มขึ้นก่อนซิคะ
พระยาวัช
นี่ นี่ ยังงี้ หล่อนไม่แลเห็นหรือ ว่าการที่หล่อนพูดยังงี้นะมันเปนเครื่องยั่วให้ฉันโกรธ
ละม้าย
โถ! ก็คุณอยากคอยพาลโกรธไม่มีมูลยังงี้ –
พระยาวัช
(ลุกยืน) ก็ยังงี้นี่ อยากพาลให้ทะเลาะเสียจริง ๆ เทียว
ละม้าย
(ลุกยืน) ดิฉันไม่ได้อยากพาลเลยทีเดียว ก็อยากจู้จี้ –
/*82พระยาวัช
ฮะ ฮะ นี่ใครเปนผู้เริ่มต้นจ๊ะ
ละม้าย
ก็คุณน่ะซิ ดิฉันไม่ได้พูดอะไร เฮ้ย อ้ายการใจน้อยของคุณน่ะเหลือที่จะทนทานได้
พระยาวัช
ความผิดมันอยู่ที่ตรงใจแม่ละม้ายนี่นา
ละม้าย
ยังงั้นซิ พาลพะโลโสเกตามแบบคนแก่แท้ทีเดียว
พระยาวัช
เออ! เออ! เถอะ เลิกกัน คราวนี้เปนไม่ง้ออีกต่อไปเทียวตกรกซิ
ละม้าย
ก็ยิ่งดี ฉันไม่ทุกข์เลยจนนิดเดียว ฉันไม่ได้แก่/*83จะได้ต้องทุกข์กลัวหาใหม่ไม่ได้
พระยาวัช
พอแล้วๆ แต่นี้ต่อไปฉันเชื่อว่าแม่ละม้ายอาจจะทำความไม่ดีต่างๆ ได้หมดทุกอย่างเทียว อ้ายเรื่องที่เขาเล่ากัน เกี่ยวข้องกับตัวหล่อนกับอ้ายเจ้าบุญสมน่ะ ฉันก็ออกจะเชื่อแล้วว่ามันมีมูลจริง
ละม้าย
เจ้าคุณระวังนะ อย่าพูดยังงั้นนะ ฉันจะไม่ยอมให้คุณสงไสยดิฉัน โดยไม่มีสาเหตุเลยเทียวนะ
พระยาวัช
เออ เออ อย่ากันเมื่อไรก็เอา ฉันจะเอาตัวฉันประจานเสียไม่ให้คนแก่ดูเยี่ยงอย่างอีกต่อไปเทียว
/*84ละม้าย
ตกลง ตกลง เอ้าก็เดี๋ยวนี้คุณกับดิฉันความเห็นก็ลงกันอีกแล้ว เพราะยังงั้นบางทีจะปรองดองกันได้ ไม่ต้องทะเลาะวิวาทกันอีกละนะคะ (หัวเราะเยาะๆ) อ้าว อ้าว ตั้งท่าจะระเบิดปังใหญ่ละ ฉันไม่อยู่ฟังละคะ (หัวเราะเดินออกไป)
(พระยาวัชรินทร์ยืนตลึงอยู่สักครู่หนึ่ง แล้วนั่งผับลงไปบนเก้าอี้ ชักผ้าเช็ดหน้าออกมาเช็ดหน้า)
(จบชุดที่ ๒)
---
ชุดที่ ๓
ฉากที่ ๑ – ห้องในบ้านนายบุญสม
/*85(นายจิ้มบ่าวนายบุญสม พาพระยาอมรกับจีนเหล็งเข้ามา)
จิ้ม
เห็นจะต้องคอยสักครู่ละ
จีนเหล็ง
นายแกทำอะไลอยู่ล่ะ
จิ้ม
ก็ตามเคยของท่านน่ะแหละ เลี้ยงเพื่อนแล้วก็เล่นไพ่กัน (เสียงฮากันในโรง) แน่ะได้ยินไหมล่ะ ฉันจะต้องเข้าไปตามเสียก่อน ว่าท่านพบแกได้หรือยัง แต่เห็นจะได้หรอก เห็นสั่งให้เตรียมเข้าของไว้แล้วสำหรับขาย หรือจำนำ/*86จำนองอะไรตามเดิม พ่อเหล็งแกเข้าใจนะ
จีนเหล็ง
เข้าใจเลี้ยว
จิ้ม
งั้นฉันไปบอกนายนะ (ออกไป)
พระยาอมร
เออ! นี่ดูเหมือนบ้านน้องฉันนี่นา
จีนเหล็ง
เปนบ้านของพ่อนายบุงสมขอรับ นายบุงสมซื้อมาจากพี่ชายเขา เจ้าคุณวักชลินโกดเขาว่าเสียเงินไม่เข้าเลื่อง
พระยาอมร
ฮือ ฉันเห็นตรงกันข้าม ฉันเห็นการที่ขุนเจริญขายบ้านพ่อน่าเกลียดกว่าหลายส่วน
(นายบุญสมเข้ามา)
บุญสม
อ้อ เกลอมาแล้วดีละ นี่หรือคนที่แกพูดถึง
จีนเหล็ง
นี่ขอลับนายหยิน
บุญสม
เรื่องราวให้ฉันเล่าเห็นจะเร็วกว่า ตัวฉันน่ะเปนคนสุรุ่ยสุร่ายต้องการยืมเงิน ตัวท่านเปนคนมีเงินให้ยืม ฉันน่ะโง่พอที่จะใช้ดอกเบี้ยให้กะท่านสี่สิบหรือห้าสิบเปอร์เซ็นต์ก็ได้ ขอแต่ให้ได้เงินมาเท่านั้น ตัวนายน่ะก็โก่งพอที่จะเรียกเอาถึงร้อยเปอร์เซ็นต์ให้ได้ ถูกไหมล่ะ?
พระยาอมร
ก็ถูก แต่ไม่หมด ตัวผมน่ะไม่มีเงินอยู่ที่ตัวผมเอง แต่เห็นจะพอจัดการหาให้ได้ แต่คนที่มีเงินน่ะเขาจะต้องขายเข้าของของเขา /*88ถึงจะหาเงินให้ได้พอคุณต้องการ ยังไงถูกไหมเหล็ง?
จีนเหล็ง
ถูกเลี้ยวขอลับ คุณทราบอยู่เลี้ยวเก้าผมพูดไม่มีปด
บุญสม
ดีละ
พระยาอมร
ก็คุณมีอะไรจะให้จำนำได้มั่งไหมล่ะ ที่ดินของคุณมีไม่ใช่หรือขอรับ
บุญสม
ดินขอฉันน่ะ มีแต่ที่อยู่ในกระถางต้นไม้
พระยาอมร
ก็สมบัติอื่นๆ ไม่มีหรือขอรับ
บุญสม
มีแต่ม้าสองสามตัว กะหมาอีกสี่ห้าตัว แต่ท่านรู้จักกะพวกญาติวงษ์ฉันมั่งไหม
พระยาอมร
ก็รู้จักอยู่มั่ง
บุญสม
อ้อ ถ้ายังงั้นคงรู้ละสิว่าฉันมีลุงมั่งมีอยู่คนหนึ่งอยู่ทางภูเก็จ พระยาอมรประสิทธิ์วิทย์ แต่แรกทำราชการ แล้วทีหลังเมื่อแก่แล้วแกลาออก แกมีที่ทางอยู่ทางปินัง แกก็เลยอยู่เสียทางโน้น
พระยาอมร
ก็เจ้าคุณอมรท่านจะทำประโยชน์ให้ผมยังไง
บุญสม
อ๋อ ข้อนั้นไม่ต้องทุกข์ร้อน ฉันน่ะเปนหลานรักของเจ้าคุณอมรเทียว เขาว่าท่านจะยกมรฎกให้ฉันหมดเทียวนี่นะ
/*90พระยาอมร
ยังงั้นหรือขอรับ อ้อ นี่ผมก็ยังไม่ทราบ
บุญสม
อ๋อไม่มีข้อสงไสย เหล็งเขาก็รู้ข้อนี้จริง หาเหล็งยังไง
จีนเหล็ง
ขอลับ ผมสาบาลไล่ทีเลียว
บุญสม
ก็เพราะยังงั้น แกรอจนเจ้าคุณอมรตายแกก็จะได้เงินถมไป แต่ว่าที่จริงเจ้าคุณลุงท่านก็ได้เอาใจใส่กะฉันมาก ถ้าท่านตายฉันจะเสียใจ
พระยาอมร
คงจะไม่เสียมากไปกว่าผมเปนแน่ แต่นั่นแหละขอรับ มันไม่เปนการแน่นอน บางทีผมจะเลยไม่ได้เงินของผมคืน เพราะผมอาจจะ/*91ตายเสียก่อนเจ้าคุณอมรได้ ผมได้ยินว่าท่านยังแขงแรง ไม่มีโรคภัยอะไรเลยนี่ขอรับ
บุญสม
นี่ท่านเข้าใจผิดเทียว ฉันได้ยินว่าท่านเจ็บหงอดแหงดอยู่เสมอ สามวันดีสี่วันไข้ ความที่เจ็บป่วยจนหน้าตาแปลก จนกระทั่งญาติพี่น้องของท่านเองก็แทบจำท่านไม่ได้เทียว
พระยาอมร
อ้อ! แปลกจนญาติของท่านเองก็จำไม่ได้ (หัวเราะ) ฮะ ฮะ!
บุญสม
ฮะฮะ นายหยินแกดีใจละสิหนา
พระยาอมร
เปล่า เปล่า
/*92บุญสม
อ๋าย! แกดีใจน่ะ
พระยาอมร
ผมได้ทราบข่าวว่า เจ้าคุณอมรท่านจะกลับเข้ามากรุงเทพฯ มีคนเขาว่าท่านเข้ามาถึงแล้วทีเดียว
บุญสม
อะรายฉันต้องรู้ดีกว่าแกแน่ทีเดียว ในเรื่องนี้เชื่อฉันเถอะ เจ้าคุณอมรยังอยู่ภูเก็จหรือปินังอะไรแห่งหนึ่ง จริงไหมล่ะเหล็ง
จีนเหล็ง
จริงขอลับ
พระยาอมร
ก็จริงอยู่ตามที่คุณว่า คุณควรจะทราบดีกว่าผม แต่ผมได้ข่าวนี้มาจากทางที่ควร/*93เชื่อได้ จริงไหมเหล็ง
จีนเหล็ง
แน่ทีเลียว
พระยาอมร
ก็คุณไม่มีอะไรจะขาย หรือจำนำได้ทันทีมั่งหรือขอรับ ถ้าคุณอยากได้เร็วๆ ก็ต้องหาของจำนำ
บุญสม
ของที่นับว่าเปนสมบัติของฉันเอง มันขายหรือจำนำเสียหมดแล้ว แต่ยังมีอ้ายของเก่าๆ แก่ๆ ของปู่ย่าตายายฉันเหลืออยู่มั่ง บางทีจะเปนเงินได้มั่งหรอก
พระยาอมร
ของเก่าๆ ยังไง ของชนิดไร
/*94บุญสม
ถมไป โต๊ะถมพานถมที่เปนของเขาใช้กันครั้งก่อนๆ ก็มีแยะ ถ้าแกต้องการเปนได้เทียว เปนเครื่องยศกลายๆ ก็มี ดาบฝักทองของเจ้าคุณปู่ละควรจะเปนราคาหลายชั่ง
พระยาอมร
(พูดป้อง) ตาย มันจะขายของที่พ่อแม่ปู่ย่าตายายสู้เก็บเขี่ยไว้ ระยำจริงๆ (ดัง) ก็เอาสิขอรับผมจะได้ซื้อ
บุญสม
แกไม่อยากดูของเสียก่อนหรือ
พระยาอมร
ผมทราบอยู่แล้วว่าของนั่นคงเปนของดี เออ ก็แหวนที่คุณใส่อยู่นั่นล่ะขอรับ
/*95บุญสม
อ๋อนี่น่ะหรือ นี่ของเจ้าคุณลุงแกให้
พระยาอมร
ก็ไม่ขายหรือขอรับ
บุญสม
อะไรละ ขายของอื่นๆ เปนกองสองโกยแล้ว กะอีแหวนวงเดียว
พระยาอมร
ทำไมไม่ขาย
บุญสม
เจ้าคุณลุงท่านได้มีบุญคุณกะฉันมาก ต้องเก็บไว้เปนที่ระลึกถึงท่าน
พระยาอมร
ก็ทีของต่างๆ ของปู่ย่าตายายคุณทำไมคุณขายได้
/*96บุญสม
ท่านมาทำอะไรให้ฉันล่ะ เจ้าคุณลุงท่านได้อุปถัมภ์ฉันจริงๆ เปรียบเหมือนพ่อก็ว่าได้ ฉันไม่ยอมขายแหวนนี่ล่ะ ถึงจะอดตายก็จะใส่แหวนนี่ลงโลงไปด้วยเทียว
พระยาอมร
(พูดป้อง) พุทโธ่อ้ายนี่มันเปนหลานแท้ทีเดียว (พูดดัง) ผมชอบแหวนนั่นมาก เสียเท่าไรไม่ว่าขอให้ได้เถอะ เงินผมไม่เสียดาย
บุญสม
อย่ากวนน่า ฉันไม่ขายละก็เลิกกันมั่งเถอะ
พระยาอมร
(พูดป้อง) อ้ายนี่มันช่างเหมือนพ่อมันแท้ๆ เทียวให้ตกรกซิ (พูดดัง) ก็คุณต้องการเท่าไรล่ะ
/*97บุญสม
แหวนนี่น่ะหรือ บอกว่าไม่ขาย (พูดเสียงแขง)
พระยาอมร
ไม่ใช่ขอรับ ส่วนของอื่นๆ
บุญสม
เอาเถอะ ถ้าจะคิดตามราคาก็เห็นจะได้หรอกสักยี่สิบชั่ง
พระยาอมร
(เขียนเช็กส่งให้) นี่ขอรับเงิน
บุญสม
แหมสามสิบชั่งนี่ยังไง
พระยาอมร
แหวนนั่นเปนไม่ขายแน่หรือ
/*98บุญสม
แน่สิน่ะ
พระยาอมร
ยังงั้นอ้ายเรื่องทอนช่างเถอะ แล้วถึงค่อยพูดกันทีหลัง ถึงคุณต้องการแต่เพียงยี่สิบ ก็ผมเขียนมันผิดเปนสามสิบไป ก็ช่างก่อนเถอะ
บุญสม
ขอบใจ แล้วแกมารับเอาของไปนะ
พระยาอมร
ขอรับผมจะให้คนมาขน (พูดป้อง) คราวนี้ถ้าใครด่าอ้ายบุญสมอีกละ ได้โกรธกันเทียว ก็มันหลานเราแท้ๆนี่นา (ออกไปกับจีนเหล็ง)
บุญสม
ตานี่พิลึกจริงๆ ตั้งแต่มีเจ้าหนี้มานักแล้ว /*99ยังไม่เคยพบใครเหมือนตาคนนี้เลย ได้ยังงี้หลายคนก็จะดี (นายคงเข้ามา) เออพ่อคงมาก็ดีละ ฉันได้เงินมาอีกแล้ว เครื่องยศเครื่องศักดิ์อะไรๆ ได้มาสามสิบชั่ง
นายคง
การได้เงินก็ดี จะได้จัดการใช้หนี้ห้างเสียมั่ง
บุญสม
นี่แน่ แกคิดอ่านเอาไปแลกเปนเงินสดมาให้ฉันหน่อยเถอะ แล้วเอาส่งไปให้ตายิ้มเสียสักห้าร้อยบาทเถอะ
นายคง
อะไรขอรับ ให้มากมาย –
บุญสม
ช่างเถอะ เงินของฉันไม่ใช่ของแก แกไป/*100จัดการตามฉันว่าละเปนแล้วกัน ฉันต้องไปเล่นไพ่ต่อ (ออกไป)
นายคง
เหมือนเจ้าคุณพ่อไม่มีผิดเทียว (ออกไป)
---
ฉากที่ ๒ – ห้องหนังสือในบ้านขุนเจริญชวนะกิจ
/*101(ขุนเจริญนั่งอ่านหนังสืออยู่)
ขุนเจริญ
อ้ายพูนโว้ย! อ้ายพูน!
พูน
(ขานจากในโรง) ขอรับ (เข้ามาทางประตูซ้าย)
ขุนเจริญ
มีหนังสือจากคุณหญิงละม้ายไหมวันนี้
พูน
ไม่มีขอรับ (ออกไป)
ขุนเจริญ
(พูดไปทางคนดู) ฮือ พิลึก ควรจะ/*102เขียนหนังสือมาเทียวถ้ามาไม่ได้ เจ้าคุณวัชน่ะไม่สงไสยเลยจนนิดหนึ่ง เอออ้ายเรานี้และไม่ระวังตัวจะเลยไม่ได้แม่ถวิล ถ้าแม่ถวิลหลุดไป เงินก็ไปด้วยหลายร้อยชั่งอยู่ ก็ดีหรอกแม่ถวิลหน้าตาก็พอจะรักได้ แต่ถึงหน้าตาจะเลวยังไง อ้ายเงินมันก็ช่วยให้ลืมความไม่สวยไปได้ พับผ่าซิ ถ้าเจ้าคุณวัชแกไปได้ระแคะระคาย เรื่องเรากะเมียแกละก็จบเทียว แต่นั่นแหละอ้ายเจ้าบุญสมน้องเรามันประพฤติ์ตัวเปนนักเลง เปนเจ้าชู้ แกมัวไปสงไสยอ้ายน้องเสีย เราคงรอดไปได้ทางนี้เอง ก็ดีหรอกมีน้องกะเขาคนก็พอพึ่งพาอาไศรยได้
(พูนเข้ามา)
พูน
คุณหญิงละม้ายดูเหมือนมาแล้วขอรับ ผม/*103เห็นรถจอดที่ร้านแขกริมนี้ ท่านเคยจอดรถที่นั่นก่อนเสมอ แล้วเดินมาขอรับ
ขุนเจริญ
ดีละ แน่ะเอาฉากนี่บังน่าต่างเสียหน่อยเถอะ ยายแก่บ้านตรงข้าม, หน้าตาแกบอกอยู่ว่าเปนคนบ้าปากบอน (พูนยกฉากไปตั้งบังหน้าต่างแล้วออกไป) เออต้องเตรียมตัวพูดจาให้ดี ท่าทางสงไสยเรื่องแม่ถวิลเสียนิดๆ แล้ว (ละม้ายเข้ามาทางประตูซ้าย)
ละม้าย
แหม ตรึกตรองอะไรน่ะ ออกเคืองไหมต้องคอย
ขุนเจริญ
อ๋อ ฉันทราบอยู่แล้วว่า ธรรมดาผู้หญิงจะไปไหนให้ถูกเวลาไม่ได้ เสียไป เชิญนั่ง
/*104ละม้าย
โธ่ คุณควรจะสงสารฉันแท้ๆ เทียว หมู่นี้ละเจ้าคุณพื้นเสียเละเทะเหลือทน แล้วก็หึงพ่อบุญสมออกหยำเยอะ ข้อนี้แหละมันน่าขันแท้ๆนะ
ขุนเจริญ
(พูดป้อง) ขอบใจท่านพวกบริษัทปากบอนช่วยพูดเรื่องนี้ป่าวไว้
ละม้าย
จนฉันอยากให้ท่านยอมยกแม่ถวิลให้เสียแล้วละ ท่านจะเชื่อเสียมั่งว่าเขารักกันจริงทางโน้น ยังไงค๊ะ
ขุนเจริญ
จริง จริง แล้วตัวหล่อนเองก็จะได้แลเห็น ว่าการที่ตัวหล่อนเองสงไสยฉันในเรื่องแม่ถวิลนะไม่มีมูลเลย
/*105ละม้าย
ฉันเชื่อคุณ ที่จริงน่ารำคาญมีคนใส่ความฉันต่างๆ แม่เสงี่ยมที่ฉันนึกว่าเปนคนชอบกันแท้ๆ ก็ยังใส่ความฉันได้ต่างๆ ถ้ามันมีมูลเหตุมั่งก็ไม่น่าน้อยใจ
ขุนเจริญ
นี่แหละมันน่าเคืองจริงๆ อ้ายตอนไม่มีมูลนี่น่าแค้นจริง ถ้าเรื่องอะไรที่เขาว่า ๆ เราทำ ถ้ามันมีมูลเหตุสักนิดหน่อยก็ไม่ค่อยน่าโกรธ
ละม้าย
โธ่ ฉันน่ะไม่ได้ไปทำอะไรให้ใครเลยเทียว แล้วเจ้าคุณก็ฉุนและสงไสยสนเท่ห์อะไรต่างๆ ก็ที่จริงฉันไม่มีความผิดอะไรสักนิดเดียว
ขุนเจริญ
นี่แน่แม่ละม้ายฉันจะบอกให้ เปนความผิด/*106ของหล่อนเองที่หล่อนต้องคับแค้นใจเช่นนี้ เมื่อผัวหึงษ์และสงไสยใจเมียโดยไม่มีเหตุ ก็เท่ากะประพฤติ์ผิดสัญญา เพราะธรรมดาคนที่จะแต่งงานกัน ต้องเข้าใจว่าเชื่อถือน้ำใจกันและกันไม่ใช่หรือ ก็เมื่อมาเกิดไม่เชื่อน้ำใจเช่นนี้แล้ว ก็นับว่าสัญญานั้นเปนอันเสีย เพราะฉนั้นผู้หญิงที่ถูกผัวสงไสยเช่นนั้น ต้องคิดอ่านหลอกผัวเสียให้เข็ดเพื่อเปนการลงโทษ
ละม้าย
ฮือ ฉันบางทีอ้ายกลิ่นบ้านนอกมันจะยังอบรมอยู่ในตัวมาก ชาวบางกอกเขาจะนิยมกันอย่างไรไม่ทราบ แต่การที่จะลงโทษผัวอย่างคุณว่าน่ะ ยังไม่เห็นชอบ
ขุนเจริญ
จริงเทียวที่หล่อนว่า นี่เปนความคิดชาวบ้าน/*107นอกแท้ นี่แน่ฉันจะบอกให้ ชื่อหล่อนน่ะมันดีเสียเหลือเกินคนจึงได้ใส่ความหล่อนนัก อ้ายเรื่องนี้เหมือนคนอ้วนตายเพราะความอ้วนนั่นเอง นี่ชื่อดีนักจะต้องเสียคนเพราะความดีอันนั้นเอง
ละม้าย
อ้อ ถ้าเช่นนั้นคุณแนะนำให้ฉันประพฤติ์ชั่วสำหรับรักษาชื่อยังงั้นหรือ
ขุนเจริญ
ยังงั้น
ละม้าย
ฮะฮะ! นี่ก็เปนตำราปลาด ต้องเสียชื่อเสียก่อนจึงจะรักษาชื่อต่อไปได้ ฉันรับว่าฉันไม่เข้าใจ
ขุนเจริญ
นี่ก็เพราะความอบรมบ้านนอกยังติดมาในตัว/*108หล่อน
ละม้าย
จริงค่ะ แต่ถึงฉันจะประพฤติ์ชั่วก็ขอให้คุณเข้าใจเถอะว่า คงจะเปนไปได้เพราะผัวฉันข่มขี่ ไม่ใช่เพราะเชื่อคำแนะนำคุณ (ลุกขึ้น)
ขุนเจริญ
พุทโธ่แม่ละม้าย ฟังฉันก่อนเถอะ – (พูนเข้ามาซ้าย) ฮะ! นั่นเสือกเข้ามาทำไมวะอ้ายพูน ใครเรียกใครร้องมึงเมื่อไร ขืนเสือกไปนักเถอะคงได้ดีวันหนึ่ง
พูน
รับประทานโทษเถอะครับ แต่ผมนึกว่าคุณคงจะไม่อยากให้เจ้าคุณวัชท่านขึ้นมาโดยไม่รู้ตัว
ขุนเจริญ
เจ้าคุณวัช! ตาย!
/*109ละม้าย
อกแตก ฉันฉิบหายละคราวนี้ โธ่ นี่จะทำยังไงละ อู๊ยตายแล้ว ขึ้นกระไดกัง ๆ มาแล้ว เออแอบหลังฉากนี่แหละ (เข้าไปแอบหลังฉาก)
ขุนเจริญ
ส่งหนังสือนั่นมานี่ (นั่งทำง่วง หนังสือวางบนตัก พระยาวัชรินทร์เข้ามาทางประตูซ้าย)
พระยาวัช
นี่ยังงี้ ไม่มีละ ไม่อ่านหนังสือก็เขียนหนังสือดีจริง ๆ เทียว (กระแอม) พ่อบุญส่ง
ขุนเจริญ
โอ เจ้าคุณ (วางหนังสือแล้วลุกขึ้น) รับประทานโทษเถอะขอรับ ผมอ่านหนังสือนี่ออกง่วง ขอบพระเดชพระคุณใต้เท้าที่มาเยี่ยมผม /*110ดูเหมือนเจ้าคุณยังไม่ได้มาที่นี่เลย ตั้งแต่ผมจัดห้องขึ้นใหม่ นั่นแหละขอรับผมมีสุรุ่ยสุร่ายอยู่ก็แต่ในเรื่องหนังสือนี่แหละ
พระยาวัช
ดีมาก ดีมาก แหมแต่ฉากก็ยังใช้ให้เปนประโยชน์ได้– (เดินเข้าไปทางฉาก) แขวนแผนที่นะ
ขุนเจริญ
ขอรับ ฉากนั่นเปนประโยชน์มาก (ชวนเจ้าคุณให้มานั่งเสียให้ห่างฉาก)
พระยาวัช
แหม อ้ายฉากนั่นดี ถ้าจะหาอะไรเร็วๆ
ขุนเจริญ
(พูดป้อง) ถ้าจะซ่อนอะไรเร็วๆ ก็เปนประโยชน์
/*111พระยาวัช
ฉันมาวันนี้ ก็คิดว่าจะมาพูดธุระส่วนตัว (แลดูอ้ายพูน)
ขุนเจริญ
อ้ายพูนเองออกไปเสียก่อนก็ได้วะ มีธุระอะไรข้าจะเรียก
พูน
ขอรับ (ออกไปทางซ้าย)
ขุนเจริญ
ใต้เท้าจะพูดธุระหรือครับ
พระยาวัช
เดี๋ยวนี้ฉันน่ะมีความเดือดร้อนในใจอย่างที่สุดอยู่อย่างหนึ่ง ซึ่งฉันจะบอกตรงๆ ไหนๆ ก็เปนคนชอบพอกันเปนหนักหนา เดี๋ยวนี้แม่ละม้ายน่ะทำให้ฉันได้รับความทุกข์ใจมากเทียว
/*112ขุนเจริญ
ยังงั้นหรือขอรับ ผมเสียใจ
พระยาวัช
ฉันมาแลเห็นแน่นอนเสียแล้วว่า หล่อนไม่มีความรักในตัวฉันเลยจนนิดเดียว แต่ยังร้ายกว่านั้น ฉันได้ความจากคนที่ควรรู้ความจริงว่าหล่อนรักอยู่กะคนอื่น
ขุนเจริญ
อ๊ะ อะไรยังงั้นเทียวหรือขอรับ
พระยาวัช
ยังงั้นซิ แล้วนี่แน่ ดูเหมือนฉันจะรู้ตัวคนนั้นแล้วละ (ตบขาขุนเจริญ ขุนเจริญสะดุ้ง)
ขุนเจริญ
แหมใต้เท้าทำให้ผมตกใจมากเทียว
/*113พระยาวัช
ฉันรู้อยู่แล้วว่าพ่อบุญส่งคงจะเห็นใจฉัน
ขุนเจริญ
เชื่อผมเถอะขอรับ ถ้าใต้เท้าจับตัวคนที่รักกับคุณละม้ายได้จริงละก็ผมคงเสียใจเท่า ๆ กะใต้เท้าหรือมากกว่าก็เปนได้
พระยาวัช
เชื่อ เชื่อ นี่แหละมีเพื่อนอย่างแกยังงี้มันทำให้สบายใจ ก็แกทายถูกไหมล่ะว่าใคร
ขุนเจริญ
ทายไม่ถูกเลยครับ เห็นจะไม่ใช่หลวงพจนกิจนะครับ
พระยาวัช
ไม่ใช่ ก็ถ้ามันเปนเจ้าบุญสมละจะว่ายังไง
/*114ขุนเจริญ
น้องผมหรือครับ อะไร! ไม่เปนได้แน่เทียว
พระยาวัช
เพื่อนเอ๋ย ความสัตย์ในใจของแกเองทำให้คาดผิด ทำให้ชั่งความชั่วความดีของคนอื่นด้วยความชั่วความดีของตัวเอง
ขุนเจริญ
ก็เปนครับ คนที่ทราบอยู่แน่ว่าใจของตนตั้งอยู่ในความสัตย์ ก็ไม่ใคร่อยากนึกว่าใจผู้อื่นจะชั่วได้
พระยาวัช
ถูก แต่น้องชายของแกไม่ได้ถือธรรมะดีเหมือนตัวแก ไม่เคยได้ยินพูดอย่างแกเลยเทียว
ขุนเจริญ
แต่ผมเชื่อว่าคุณละม้ายยังมีความมั่นคงใน/*115ใจอยู่มาก
พระยาวัช
เฮ้ย พ่อบุญส่ง ผู้หญิงสาวน่ะ เมื่อถูกผู้ชายหนุ่มๆ รูปร่างดีๆ ป้อยอเข้าหนักมันจะมั่นไปได้ถึงไหนเทียว
ขุนเจริญ
ก็จริงอยู่ครับ
พระยาวัช
ฉันน่ะมันแก่กว่าแม่ละม้ายมากนัก เพราะฉะนั้นหล่อนก็ไม่น่าจะรักฉันมากเหมือนฉันรักหล่อน แต่ที่ฉันเจ็บใจนักน่ะ คือที่ตรงหลานชายเจ้าคุณอมรเพื่อนแก้วของฉันมาทำฉันเสียได้ นี่แหละเจ็บมาก
ขุนเจริญ
จริงขอรับ เมื่อมีอะกะตัญูปนอยู่ด้วยเช่น/*116นั้นก็ยิ่งเจ็บหนักขึ้นเปนสองชั้น
พระยาวัช
เมื่อคุณพ่อเขาตาย ฉันหรือก็ได้รับมาเลี้ยงดูไว้จนเติบใหญ่ไม่ให้ได้ความเดือดเนื้อร้อนใจเลย
ขุนเจริญ
ผมยังไม่อยากเชื่อเลยว่า พ่อบุญสมจะทำกะใต้เท้าผู้มีพระเดชพระคุณได้ถึงเพียงนั้น แต่ถ้ามีพยิงพยานแน่ว่าได้เปนจริงแล้วก็ ฮึ! เถอะ ผมตัดไม่นับเปนน้องอีกเลยทีเดียว คนที่เคยได้รับความอุปถัมภ์ค้ำชูของเขาแล้ว กลับตอบแทนด้วยการฬ่อลวงเมียเขาเช่นนี้ เปนคนเลวอย่างที่สุด มนุษย์ไม่ควรคบอีกต่อไปทีเดียว
พระยาวัช
แหมแกช่างผิดกะน้องแกจริงๆ เทียว
/*117ขุนเจริญ
ผมยังไม่เชื่อว่าคุณละม้ายจะเปนไปได้อย่างเจ้าคุณว่า
พระยาวัช
ฉันก็ไม่อยากจะใส่ความหล่อนหรอก แต่หมู่นี้หล่อนบ่นอยู่บ่อยๆ ในเรื่องฉันไม่ให้เงินส่วนตัวหล่อนต่างหาก แล้วเมื่อวานซืนนี้เองแหละเกือบพูดออกมาตรงๆ ว่า ถ้าฉันตายเสียหล่อนก็ไม่เสียใจ ก็นี่แหละฉันกะหล่อนก็มีความเห็นต่างกันอยู่เสมอในเรื่องการใช้จ่ายของหล่อน เพราะฉนั้นฉันคิดจะแบ่งทรัพย์สมบัติของฉันให้กะหล่อนเสียส่วนหนึ่งต่างหากทีเดียว สำหรับหล่อนจะได้เปนเหมือนกะเปนโสดแก่ตัว แหละเมื่อฉันตายไปแล้วหล่อนก็คงจะได้เห็นหรอกว่าฉันไม่ลืมนึกถึงหล่อน นี่แน่ฉันทำหนังสือไว้ ๒ ฉบับ/*118อยากให้แกดูและออกความเห็น ฉบับหนึ่งเปนหนังสือแบ่งสมบัติให้แม่ละม้ายได้รับเงินใช้จ่ายปีละร้อยชั่งเสมอไป ในเวลาที่ฉันยังมีชีวิตร์อยู่ อีกฉบับหนึ่งเปนพินัยกรรม์ยกมรฎกให้แม่ละม้ายเมื่อฉันตายแล้ว
ขุนเจริญ
การที่เจ้าคุณคิดเช่นนี้ เปนเครื่องแสดงความกรุณาของเจ้าคุณอย่างยิ่ง
พระยาวัช
ฉันไม่อยากให้แม่ละม้ายมีสาเหตุที่จะบ่นได้อีกต่อไปว่าฉันประพฤติ์ข่มขี่ต่างๆ เออนี่แน่ ว่าแต่เรื่องแกกะเรื่องแม่ถวิลนะยังไง
ขุนเจริญ
ช่างก่อนเถอะขอรับ (แลดูไปทางฉาก)
/*119พระยาวัช
ฉันเสียใจที่แกไม่ได้ตามประสงค์ นั่นและ ที่จริงถ้าฉันจะยกให้กะแกเสียก็ได้ เขาก็ทำยังงั้นถมไป ตัวผู้หญิงไม่ต้องมีเสียง แต่ฉันมันเข็ดมาแล้ว เพราะยังงั้นไม่อยากยกแม่ถวิลให้ใครที่เขาไม่เต็มใจ หาไม่ถ้าไปเกิดหยุกหยิกกันเหมือนฉันกะแม่ละม้าย ก็จะพากันมาซัดเอาฉันเข้า แต่ในส่วนตัวแกน่ะฉันเสียใจมาก
ขุนเจริญ
ขอเสียทีเถอะครับ อย่าพูดเรื่องผมเลย เรื่องของเจ้าคุณเองสำคัญกว่ามาก (พูดป้อง) ความฉิบหายมาราย ๆ แล้ว เดี๋ยวแม่ละม้ายก็จะเกิดเคืองขึ้นมา
พระยาวัช
ฉันไม่เข้าใจเลย ว่าทำไมแกจึงห้ามไม่ให้/*120ฉันบอกแม่ละม้ายเรื่องแม่ถวิล ฉันเชื่อว่าแม่ละม้ายคงช่วยแก
ขุนเจริญ
ขอเสียเถอะครับ ผมยังไม่มีอกมีใจจะพูดเรื่องตัวเอง มัวนึกแต่ถึงเรื่องของใต้เท้า
(อ้ายพูนเข้ามา)
พูน
คุณบุญสมขอรับ พูดอยู่กับคุณเปล่งกลางถนน คุณบุญสมว่าท่านทราบแล้วว่าคุณอยู่
ขุนเจริญ
ไม่ได้ ถ้าจะเข้ามาละบอกเสียเถอะว่าข้าไม่อยู่ไปจากบ้านทั้งวันเทียว
พระยาวัช
ประเดี๋ยว นึกอะไรออกอย่างหนึ่งแล้ว ให้พ่อบุญสมขึ้นมาเถอะ
/*121ขุนเจริญ
(พูดกับบ่าว) เอ้าถ้ามาก็ให้ขึ้นมาเถอะ (พูนออกไป)
พระยาวัช
นี่แน่เพื่อนเอ๋ย ช่วยกันหน่อยเถอะ ก่อนพ่อบุญสมมา ขอฉันซ่อนที่ไหนสักแห่งเถอะ แล้วแกต่อว่าน้องแกเข้าเรื่องแม่ละม้าย ฉันจะได้ฟังว่าเขาจะตอบยังไง จะได้รู้เท็จแลจริงกันเสียที
ขุนเจริญ
อะไรใต้เท้าจะให้ผมช่วยในการสาวไส้น้องชายผมเองเทียวหรือขอรับ
พระยาวัช
อ้าวก็แกว่าแกเชื่อว่า น้องแกไม่เปนจริงตามเขาหา ก็ถ้ายังงั้นจริงแล้ว แกควรจะ/*122ยินดีที่มีโอกาศสอบสวนความให้แจ่มแจ้ง (เอาละน่ะเดินไปทางฉาก) ฉันแอบหลังฉากนี่ก็ได้ เหอ! มีคนอยู่แล้ว ฮะนี่ยังไงกัน
ขุนเจริญ
ฮะ! ฮะ! ก็น่าขัน ผมต้องสารภาพกับใต้เท้าว่าผมไม่ใช่ฤาษีอย่างที่ใต้เท้าหมาย นั่นนางผู้หญิงลครคนหนึ่งที่มากวนผมอยู่บ่อยๆ พอได้ยินใต้เท้าขึ้นมาก็หนีเข้าไปแอบอยู่หลังฉากนั่น
พระยาวัช
อ้อ! (หัวเราะ) ไม่นึกเลยว่าแกจะเปนคนยังงี้ ฮะ! ฮะ! เอาเถอะฉันหาที่ซ่อนใหม่ เออห้องนั้นได้ไหมล่ะ (ชี้ประตูขวา)
ขุนเจริญ
ได้ขอรับเชิญเข้าไปเถอะ
/*123พระยาวัช
เจ้าชู้ เจ้าชู้ (หัวเราะแล้วออกไปทางประตูขวา)
ขุนเจริญ
เออ สิ้นเคราะห์ไปทีหนึ่ง หวุดหวิดเทียวตกกะรกซิ (นายบุญสมเข้ามาทางประตูซ้าย)
บุญสม
เฮอคุณพี่นี่เปนอะไรกัน อ้ายพูนจะไม่ให้ผมขึ้นมาเสียแล้ว นี่คุณพี่คบผู้หญิงมาไว้ในบ้านละกะมัง
ขุนเจริญ
เปล่า เปล่า
บุญสม
ก็เจ้าคุณวัชหนีไปไหนเสียล่ะ อยู่กะแกเมื่อตะกี้ไม่ใช่หรือ
/*124ขุนเจริญ
ท่านอยู่ แต่พอได้ยินว่าแกจะขึ้นมาท่านก็หลบไปเสีย
บุญสม
ทำไม ท่านกลัวผมจะยืมเงินท่านหรือ
ขุนเจริญ
ไม่ใช่ยังงั้น ฉันเสียใจที่ทราบข่าวว่าแกทำให้เจ้าคุณวัชท่านไม่พอใจในส่วนตัวแกมาก
บุญสม
ทำไม
ขุนเจริญ
บอกตรงๆ ท่านสงไสยว่าแกพยายามจะทำสนิทกับคุณละม้ายนัก
บุญสม
ผมหรือ จะตายจริง เปล่าเลยเทียวพับ/*125ผ่าซิ ฮะ! ฮะ! อ้อนี่เจ้าคุณวัชรู้สึกตัวขึ้นมาแล้วว่ามีเมียสาวหรือ หรือคุณละม้ายเกิดรู้สึกขึ้นมาว่ามีผัวแก่
ขุนเจริญ
ไม่ใช่เรื่องสำหรับหัวเราะเล่น
บุญสม
จริง จริง แต่ผมขอบอกกล่าวว่าผมไม่รู้ไม่เห็นเลยทีเดียวในเรื่องนี้
ขุนเจริญ
(พูดเสียงดัง) ถ้าเจ้าคุณวัชท่านได้ยินน้องชายพูดยังงี้ท่านจะยินดีมากทีเดียว
บุญสม
จริงอยู่หรอก ครั้งหนึ่งผมได้นึกว่าดูเหมือนคุณละม้ายจะชอบผม แต่ผมไม่ได้ข้องแวะเข้าไปเลยเทียวให้ตายซิ คุณพี่ก็รู้อยู่แล้วว่าผมน่ะ/*126รักแม่ถวิล
ขุนเจริญ
ถึงคุณละม้ายจะแสดงกิริยาชอบแกสักเพียงใดก็ดี แกไม่ควร–
บุญสม
นี่แน่คุณพี่ผมจะบอกให้ ผมเชื่ออยู่ว่าผมคงจะไม่ตั้งใจทำผิดคิดร้ายต่อใครเลยเทียว แต่ถ้าผู้หญิงสาวสวยจะมาแสดงกิริยารักผม และถ้าผู้หญิงคนนั้นมีผัวแก่จนเกือบเปนพ่อเขาได้–
ขุนเจริญ
(พูดซ้อน) แกจะทำไม
บุญสม
ผมก็เห็นจะต้อง–เอ้อ–
ขุนเจริญ
ทำไม
/*127บุญสม
ต้องขอยืมธรรมะของคุณพี่มาหน่อยเท่านั้นแหละ แต่ที่จริงผมปลาดใจมาก ที่เอาชื่อผมไปควบกะคุณละม้าย ผมเข้าใจอยู่เสมอว่าคุณพี่เองน่ะเปนคนชอบของคุณละม้าย
ขุนเจริญ
พ่อบุญสม การเถียงเช่นนี้ไม่เปนเรื่องเลย
บุญสม
ผมสาบาลได้เทียว ผมเคยได้เห็นคุณพี่กับคุณละม้ายพูดกันด้วยไนยตา
ขุนเจริญ
อย่าเล่นตลกยังงั้นน่ะ ไม่เข้าเรื่องเลย
บุญสม
โธ่ผมพูดจริงๆ น่า คุณพี่จำไม่ได้หรือวันนั้นน่ะเมื่อผมไปบ้านเจ้าคุณวัช–
/*128ขุนเจริญ
เลิกทีน่ะ!
บุญสม
ผมพบคุณพี่นั่งคุยอยู่กะคุณละม้าย–
ขุนเจริญ
ขอทีน่ะพ่อคุณเถอะ!
บุญสม
นั่งอยู่ด้วยกันสองต่อสองยังไงล่ะ
ขุนเจริญ
นี่แน่จะบอกอะไรให้ เจ้าคุณวัชได้ยินอ้ายเราพูดกันนี่หมดแล้วล่ะ ฉันรู้อยู่ว่าแกคงจะแก้ตัวให้หลุดไปได้ ถ้าไม่ยังงั้นก็ไม่ยอมให้แอบฟังหรอก
บุญสม
เจ้าคุณวัชหรือ ฮะ! อยู่ที่ไหน
/*129ขุนเจริญ
อยู่ในนั้นแน่ะ (ชี้ประตูขวา)
บุญสม
ต้องเอาตัวออกมา
ขุนเจริญ
อย่าเลยน่ะ
บุญสม
เจ้าคุณขอรับ (เปิดประตู) เชิญออกมาเถอะขอรับ (พระยาวัชรินทร์ออกมา บุญสมไหว้) อะไรใต้เท้ามาแอบฟังอยู่ได้นี่
พระยาวัช
(ยิ้ม) พ่อบุญสม ฉันสงไสยแกผิดไป ขอโทษเถอะน่ะพ่อคุณ ฉันดีใจมากที่ได้ยินความจริง หายโกรธเทียวพับผ่าซี
/*130บุญสม
ที่จริงถ้าเจ้าคุณจะสงไสยคุณพี่ก็ได้เท่ากันกะสงไสยผม ถูกไหมคุณพี่
พระยาวัช
เออ เออ ฉันเชื่อละ
ขุนเจริญ
(พูดป้อง) อยากให้ไปเสียให้พ้นทั้งสองคนแหละตกกะรกซิ (อ้ายพูนเข้ามาทางซ้ายตรงไปพูดกับขุนเจริญ)
พูน
ท่านเสงี่ยมมาหาคุณ กำลังขึ้นมา
ขุนเจริญ
ตายให้ขึ้นมาไม่ได้ บอกให้คอยเดี๋ยว ข้าจะลงไปหาข้างล่าง (อ้ายพูนออกไป) รับประทานโทษเถอะขอรับ ผมต้องลงไปข้างล่าง/*131ประเดี๋ยว มีคนมาหาพูดธุระ ผมจะรีบกลับขึ้นมาเทียว (เข้าไปพูดกับพระยาวัชรินทร์) ใต้เท้าครับโปรดผมด้วย อย่าขยายเรื่องอีนางลครขึ้นนะครับ
พระยาวัช
เออ เออ (ขุนเจริญออกไปทางซ้าย) พ่อบุญสม ถ้าแกได้คบค้าสมาคมกับพี่ชายแกบ่อยๆ ก็จะกลับเนื้อกลับตัวได้
บุญสม
คุณพี่แกมันธรรมธรรโมเหลือเกินนัก ความที่กลัวเสียชื่อน่ะ จนผู้หญิงเกือบห้ามขาดไม่ให้เหยียบกระไดเรือน
พระยาวัช
พ่อบุญสมหาความเขาน่า จริงพี่ชายแกน่ะเขาไม่ใช่เจ้าชู้ แต่ก็ไม่ใช่พระอรหันต์ (พูดป้อง) /*132มันน่าขยายอีเรื่องนางลครจริงนะ
บุญสม
เฮ้อ คุณพี่น่ะถึงไม่ใช่อรหันต์แกก็เปนฤาษีอะไรอันหนึ่ง
พระยาวัช
อย่าว่าเขานักนะ เขาอาจจะรู้เข้านะ
บุญสม
อ๊ะใต้เท้าจะเก็บไปบอกหรือครับ
พระยาวัช
ไม่ใช่ แต่ว่า– (เข้าไปใกล้) นี่แน่อยากหัวเราะเยาะพี่ชายเล่นไหมล่ะ
บุญสม
ก็ดีขอรับ
พระยาวัช
ก็เอา ช่วยกันหัวเราะใหญ่เสียเถอะ นี่/*133แน่ะเมื่อฉันเข้ามาน่ะพี่แกกำลังมีผู้หญิงมาหาอยู่เทียว
บุญสม
คุณพี่หรือครับ อ๊ะผิดไปละ
พระยาวัช
อย่าอึงไป เปนผู้หญิงลคร เดี๋ยวนี้ก็ยังอยู่ในห้องนี้
บุญสม
งั้นหรือครับ
พระยาวัช
อย่าอึงไป (ชี้ไปทางฉาก)
บุญสม
อยู่หลังฉากนั้นหรือครับ ฮะ! เปิดดูสักทีเถอะ
/*134พระยาวัช
อย่าน่า พ่อคุณเถอะ แน่ะพี่ชายแกขึ้นกระไดกักๆ มาแล้ว
บุญสม
ดูนางลครของคุณพี่สักนิดเถอะครับ
พระยาวัช
อย่าเลยน่ะ พี่ชายแกจะโกรธฉัน
บุญสม
ไม่เปนไรหรอกขอรับ ผมช่วยใต้เท้าซิ
พระยาวัช
มาแล้ว มาแล้ว
(นายบุญสมตรงเข้าไปเปิดฉากพอขุนเจริญโผล่เข้ามา ยืนตลึงกันทุกคน นายบุญสมแลไปทางคนโน้นทีคนนี้ที แล้วก็เดินก้มหน้าออกจากห้องไป)
/*135ขุนเจริญ
เจ้าคุณขอรับ ถึงดูยังงี้จะดูเหมือนความพิรุธของผมจะปรากฎอยู่ก็จริง แต่ผมขอชี้แจงให้ใต้เท้าฟังสักหน่อย
พระยาวัช
เชิญ
ขุนเจริญ
เรื่องราวเปนยังงี้ คุณละม้ายทราบอยู่ว่าผมมีความรักใคร่ในแม่ถวิล และคุณละม้ายทราบอยู่ว่าเจ้าคุณหึง จึงได้มาหาผมที่นี่เพื่อจะฟังคำผมอ้อนวอนเรื่องแม่ถวิล ก็เมื่อใต้เท้าขึ้นมาคุณละม้ายกลัวอยู่ในเรื่องใต้เท้าหึงอย่างที่ผมกราบเรียนแล้ว ก็หลบเข้าไปเสีย นี่แหละขอรับเปนความสัตย์จริงในเรื่องนี้ เชื่อผมเถอะ
/*136พระยาวัช
ฮึ แจ่มแจ้งดีพอใช้ ก็คุณหญิงก็เห็นจะให้การเหมือนกันละซี
ละม้าย
ดิฉันไม่รับรองยังงั้นเลยจนคำเดียว
พระยาวัช
อ๊ะ ชอบกล ก็โกหกให้มันเหมือนๆ กันมิดีกว่าหรือ
ละม้าย
ที่ขุนเจริญเรียนเจ้าคุณน่ะไม่มีจริงในคำเดียว
พระยาวัช
ฉันเชื่อหล่อน ให้ตกกะรกซิ
ขุนเจริญ
(พูดกับละม้าย) คุณนี่จะขายกันเสียแล้วหรือ
/*137ละม้าย
ขอให้ฉันให้การของฉันเองเถอะ
พระยาวัช
ปล่อยเขาเถอะ บางทีเขาจะหาเรื่องเล่าได้ดีกว่าท่านขุนสอน
ละม้าย
ฟังดีฉันเถอะเจ้าคะ ดีฉันมานี่ไม่ใช่ด้วยธุระเกี่ยวข้องกะหลานสาวเจ้าคุณ ดีฉันไม่รู้เลยว่าขุนเจริญรักกะแม่ถวิล ดิฉันมาเพราะถูกขุนเจริญฬ่อลวง เมื่อมาแล้วก็ยังได้พูดแทะโลมจะให้ดีฉันน่ะประพฤติ์นอกใจเจ้าคุณ
พระยาวัช
ฮือ! ความจริงจะออกละ
ขุนเจริญ
คุณหญิงนี่เปนบ้าเสียแล้ว
/*138ละม้าย
ตรงกันข้าม ดีฉันหายบ้าแล้ว ความฉลาดของท่านขุนเองเปนเครื่องรักษาให้หาย (เข้าไปนั่งคุกเข่าตรงหน้าพระยาวัชรินทร์) เจ้าคุณจะเชื่อดีฉันหรือไม่เชื่อดีฉันก็ตาม แต่ดีฉันจะต้องกราบเรียนตามตรง เมื่อดีฉันได้ยินเจ้าคุณแสดงความเมตตา และความรักของเจ้าคุณในตัวดีฉันเมื่อตะกี้จับใจดีฉันจริงๆ แล้วได้ตั้งใจไว้ทีเดียวว่าถ้าออกไปเสียจากบ้านนี้ได้โดยไม่มีใครรู้เห็นในเรื่องนี้ ดีฉันจะตั้งใจประพฤติ์ ให้สมกะที่เจ้าคุณได้รักใคร่เมตตาดีฉัน จะทดแรนแทนคุณให้เต็มสติกำลังของดีฉันแท้ๆ ส่วนอ้ายอสรพิษที่แกล้งทำตัวเปนเพื่อนสนิทของเจ้าคุณ แล้วคิดล่อลวงชักชวนเมียเจ้าคุณให้ประพฤติ์นอกใจนั้น ดีฉันเห็นใจจริงของมันแล้ว/*139ในวันนี้ เมื่อนึกว่าดีฉันได้ฟังคำมันพูดและเชื่อถือเข้าไปมั่ง แล้วทำให้ดิฉันนึกชังตัวเหลือที่จะอธิบายได้ ก็การมันเปนเช่นนี้แล้วเจ้าคุณจะลงโทษดีฉันยังไงก็ตาม ดีฉันผิดไปแล้วก็จะก้มหน้าทน (ร้องไห้)
พระยาวัช
กลับไปบ้านเสียก่อน แล้วถึงค่อยพูดกัน (ละม้ายออกไป)
ขุนเจริญ
ใต้เท้าขอรับ ผมเสียใจที่มาเกิดความขึ้นเช่นนี้เปล่าๆ พระอาทิตย์พระจันทร์เปนพยานอยู่–
พระยาวัช
ว่าเองน่ะเปนคนอับปรี! ข้าไม่อยากฟังเสียงเองเลย
/*140ขุนเจริญ
พุทโธ่ใต้เท้าขอรับ เสียแรงใต้เท้าได้กรุณาผมมามาก ขอให้ฟังผมหน่อย ธรรมดาคนที่มีสติปัญญาย่อม–
พระยาวัช
ย่อมไม่คบคนระยำอย่างเอง! (เดินกระทืบตีนออกไป)
จบชุดที่ ๓
---
ชุดที่ ๔
ฉากที่ ๑ – ห้องหนังสือในบ้านขุนเจริญ
/*141(ขุนเจริญนั่งอยู่บนเก้าอี้ อ้ายพูนนั่งกับพื้น)
ขุนเจริญ
เองละมันนับวันจะระยำขึ้นทุกที ทำไมจึงปล่อยให้ตายิ้มเข้ามาในบ้าน ควรจะต้องรู้ว่าแกคงมาขออะไรอย่างหนึ่ง
พูน
ผมก็ไม่อยากให้เขามาหรอกขอรับ แต่เดี๋ยวนี้นายคงเขามาด้วย ผมก็เกรงผิดแลชอบ
ขุนเจริญ
ฮือ! เองละมันดีแต่ปล่อยให้คนโน้นคนนี้เข้าบ้านข้าและ อ้ายบ่าวขายนาย เอาจนข้าได้ดีซิ
/*142พูน
พุทโธ่ไม่ใช่ความผิดของผมเลยในการที่เจ้าคุณเข้ามาพบคุณหญิง
ขุนเจริญ
อย่ามาเถียงให้หนวกหูหน่อยเลย ไปบอกตายิ้มให้แกขึ้นมาซิ (อ้ายพูนออกไป) ฮือ วันนี้เรามันถึงคราวเคราะห์ หกขะเมนโครมใหญ่แล้วยังอีตายิ้มนี่จะมากวนอีก อ้ายเรื่องญาติอัตคัดนี่แหละรำคาญจริง เมื่อไรอ้ายเปล๊กแปล๊กมันจะลากเอาอีตายิ้มไปกินเสียมั่งก็ไม่รู้ ไม่ได้ ต้องหลบเข้าไปทำหน้าดีออกมารับ (ออกไปทางประตูขวา)
(พระยาอมรกับนายคงเข้ามา)
พระยาอมร
ฮึ! หลบเราหรือยังไง
/*143นายคง
ใต้เท้า รับประทานโทษ นายยิ้มมาโดยเขาไม่รู้เนื้อรู้ตัวอยู่หน่อย ท่านขุนแกเปนคนใจอ่อนเห็นญาติที่อัตคัดเข้าก็ทำให้ใจริกๆ ผมควรจะบอกให้รู้ตัวก่อน
พระยาอมร
นี่แหละคนที่เจ้าคุณวัชรินทร์สรรเสริญนัก
นายคง
เขาว่าท่านขุนเปนคนใจบุญสุนทาน ชอบให้ทานนัก
พระยาอมร
ฮือ? ชอบทำทานกะตัวมันเองน่ะซิ
นายคง
ก็เปนได้ขอรับ แต่ผมไม่พูดละ ถ้าพูดไปก็จะว่าเข้ากะพ่อบุญสม ผมลาไปเสียที/*144ก่อนแล้วจึงจะกลับมาบอกท่านขุนว่าใต้เท้า ตัวใต้เท้าจริงๆ มาถึงแล้ว (ออกไปทางซ้าย)
พระยาอมร
ท่าทางอ้ายหลานชายคนนี้ออกไม่ถูกใจเลย
(ขุนเจริญเข้ามาทางขวา)
ขุนเจริญ
ขอโทษเถิดที่ท่านต้องคอย นี่นายยิ้มไม่ใช่หรือ
พระยาอมร
ขอรับ
ขุนเจริญ
เชิญนั่ง (ยกเก้าอี้มาให้) เชิญนั่งสิครับ
พระยาอมร
ไม่เปนไรหรอกขอรับ (พูดป้อง) กิริยาดีเกินไปสักหน่อย
/*145ขุนเจริญ
ผมก็ไม่เคยรู้จักคุณเลย แต่มีความยินดีที่ได้พบคุณครั้งนี้ คุณเปนญาติสนิทกะมารดาผมไม่ใช่หรือ
พระยาอมร
ครับ เพราะผมสนิทเช่นนั้นจึงนึกกลัวไปว่า การที่ผมอัตคัดเปนหนี้สินมากยังงี้ อาจจะทำให้ความเสียมีมาถึงคุณได้ ถ้าไม่ยังงั้นผมคงไม่รบกวนคุณเลย
ขุนเจริญ
ไม่ต้องขอโทษผมเลย ธรรมดาญาติถึงจนอย่างไรก็ต้องคงนับถือเปนญาติ ต้องหวังในความเกื้อกูลของญาติผู้มี ญาติผู้มีก็ควรต้องเกื้อหนุนให้เต็มตามที่จะทำได้ จึงจะถูก/*146ทางธรรมของพระ ผมบอกตรง ๆ ผมละอยากเปนผู้เกื้อหนุนญาติได้เช่นนั้นแท้ ๆ เพราะญาติสังคะหะย่อมเปนสิ่งสรรเสริญของมหาชนอย่างหนึ่ง
พระยาอมร
ถ้าเจ้าคุณอมรอยู่ผมก็จะมีที่พึ่งแห่งหนึ่งทีเดียว
ขุนเจริญ
ผมก็ร่ำๆ อยู่เหมือนกันว่าอยากให้ท่านกลับมา ถ้าเจ้าคุณลุงอยู่ละผมคงช่วยพูดให้คุณได้สำเร็จประสงค์ได้เปนแน่ทีเดียว
พระยาอมร
ผมเชื่อว่า คงไม่ต้องมีใครช่วยอ้อนวอนท่าน ความอัตคัดของผมเองคงจะเปนเครื่องเหนี่ยวให้ท่านกรุณาเอง แต่ผมนึกอยู่ว่าบางทีเงินที่/*147เจ้าคุณอมรให้คุณมาใช้อยู่เสมอๆนั้น จะยังเหลืออยู่บ้างสำหรับทำทาน
ขุนเจริญ
อ๋อข้อนี้คุณเข้าใจผิดทีเดียว เจ้าคุณลุงน่ะท่านเปนคนดีมาก แต่นั่นแหละเปนธรรมดาคนแก่ต้องเหนียว ผมจะบอกความจริงให้คุณ เจ้าคุณลุงไม่ได้ให้อะไรผมกี่มากน้อยหรอก แต่คนพากันพูดไปอย่างหนึ่ง ผมก็ไม่เห็นควรจะเถียงเขา เพราะไม่ควรให้คนทั้งหลายทราบความเสียของญาติสนิทอย่างเจ้าคุณลุง
พระยาอมร
อ๊ะ! อะไร ก็ท่านส่งมาให้ทั้งของทั้งเงินไม่ใช่หรือครับ
ขุนเจริญ
เปล่าเลย ของก็มีมั่งหรอก อย่างอ้าย/*148ถ้วยชามผ้าผ่อนใบชาอะไรเล็กๆ น้อยๆ ยังงั้นเท่านั้นแหละ
พระยาอมร
(พูดป้อง) ฮือ นี่แหละเขาเรียกว่ากะตัญูแท้ ฮึให้เงินมันปีละร้อยชั่งกว่า มันกลายไปเปนถ้วยชามไปชิบ
ขุนเจริญ
แล้วยังมีเรื่องน้องชายผมอีก มันสุรุ่ยสุร่ายเสียเหลือเกิน ผมช่วยมันเท่าไรไม่มีใครคาดคะเนได้เลย
พระยาอมร
ก็น่าเสียดายครับ
ขุนเจริญ
ผมให้เขายืมเงินไปไม่รู้จักว่าเท่าไร นี่ก็เปนความผิดของผม ยิ่งเสียใจมากขึ้นเพราะ/*149เดี๋ยวนี้จนผมจะช่วยคุณไม่ได้
พระยาอมร
(พูดป้อง) โกหก! (พูดดัง) ถ้ายังงั้นคุณเปนอันช่วยผมไม่ได้
ขุนเจริญ
ในเวลานี้ผมเสียใจที่จะช่วยคุณไม่ได้ แต่ถ้าผมจะช่วยได้เมื่อไร เชื่อเถอะผมคงจะบอกไปให้ทราบ
พระยาอมร
ผมเสียใจ
ขุนเจริญ
ไม่มากกว่าผมเองเปนแน่
พระยาอมร
ผมลาที (พูดป้อง) พอแล้ว เห็นใจเสียแล้ว (ออกไป)
/*150ขุนเจริญ
นี่แหละอ้ายการเปนคนใจดีนี่มันก็มีที่เสีย คือมันเปนเครื่องล่อให้คนอัตคัดต่างๆ มากวน ต้องคอยใช้ความคิดดีๆ ปัดให้พ้น ถึงจะไม่เสียทรัพย์สินก็เสียเวลา
(นายคงเข้ามาทางประตูซ้าย)
นายคง
ท่านขุน ผมไม่อาจเข้ามาหาคุณก่อนนี้ แต่ผมมีหนังสือสำคัญมาให้คุณฉบับหนึ่ง (ขุนเจริญรับหนังสือไปฉีกอ่าน)
ขุนเจริญ
เจ้าคุณลุงมาถึงแล้ว อ้อมาถึงแล้ว (ตะโกนที่ประตู) เฮ้ยอ้ายพูน ดูนายยิ้มทีเถอะถ้ายังไปไม่ไกลเรียกให้กลับมา
/*151นายคง
เห็นไปพ้นแล้วขอรับ
ขุนเจริญ
ทำไมแกไม่บอกฉันเสียตั้งแต่แกพานายยิ้มมา
นายคง
ผมนึกว่าคุณมีธุระส่วนตัวก็ไม่อาจรบกวน ผมต้องไปนัดพ่อบุญสมให้มาหาเจ้าคุณที่นี่ บ่ายวันนี้ท่านจะมา
ขุนเจริญ
ฉันดีใจมากที่ท่านจะมา (พูดป้อง) เคราะห์ร้ายจริงๆ พับผ่าซิ
นายคง
แหม หน้าตาเจ้าคุณอมรท่านเปล่งปลั่งสบายดีเทียวขอรับ
/*152ขุนเจริญ
ฉันยินดีมาก
นายคง
ผมจะไปบอกท่านว่าท่านขุนคอยพบท่านอยู่ที่นี่
ขุนเจริญ
ยังงั้นๆ ขอให้แสดงความนับถืออย่างสูงสุดถึงท่านด้วย เรียนท่านเถอะว่าฉันยินดีจนไม่รู้จะอธิบายยังไง
นายคง
ขอรับผมจะไปเรียนท่าน (ออกไปทางซ้าย)
ขุนเจริญ
พับผ่าซิ เจ้าคุณลุงก็จะเพาะจะมาเวลานี้และ รำคาญจริงๆ ไม่ได้ต้องไปเตรียมตัว (ออกไปทางขวา)
ฉากที่ ๒ – สวนในบ้านพระยาวัชรินทร์
(คุณชิ้นเดินเข้ามา)
คุณชิ้น
ต๊ายตาย นี่ทำยังไงจึงจะได้พบคุณหญิงละม้ายสักครู่หนึ่งละนี่ จนให้ไปบอกขอพบแล้วก็ยังไม่ยอมลงมา พุทโธ่ยังรู้ความไม่ตลอดละมันน่ารำคาญแท้ๆ เทียว ต้องคิดอ่านสืบความให้ได้
(หลวงพจนกิจเข้ามา)
หลวงพจน์
อ้อคุณก็มาอยู่นี่ คุณเห็นจะทราบข่าวเรื่องคุณหญิงละม้ายกะขุนเจริญแล้วละซิ
คุณชิ้น
คะฉันเสียใจแท้ๆ เทียว
/*154หลวงพจน์
ที่จริงก็ไม่สงสารเจ้าคุณวัชหรอก อยากรักขุนเจริญนัก
คุณชิ้น
ฮ้าย ขุนเจริญเมื่อไหร่ละ พ่อบุญสมต่างหาก
หลวงพจน์
ไม่ใช่! ขุนเจริญน่ะ เชื่อผมเถอะ
คุณชิ้น
พ่อบุญสมแท้ๆ เทียว ขุนเจริญเปนผู้พาเจ้าคุณวัชไปเจอะเข้าต่างหาก
หลวงพจน์
โธ่ ฉันได้มาจาก–
คุณชิ้น
ดิฉันน่ะได้มาทาง–
/*155หลวงพจน์
ผมถูกแน่ละครับ
คุณชิ้น
เออแน่ะ แม่เสงี่ยมมาแล้ว บางทีจะรู้เรื่องตลอด คอยถามดูที
(ท่านเสงี่ยมเข้ามา)
ท่านเสงี่ยม
เออ แม่ชิ้น ยังไงเรื่องแม่ละม้าย น่าสงสารนะ
คุณชิ้น
จริงๆ ไม่นึกเลยว่าจะเปนยังงี้ได้
ท่านเสงี่ยม
นั่นแหละกิริยาคนภายนอกเชื่อยาก ฉันน่ะเห็นอยู่แล้วเทียวว่าดูท่าทางเก๋นัก
/*156คุณชิ้น
เออ หล่อนได้ความละเอียดไหม
ท่านเสงี่ยม
ไม่ได้ แต่ได้ยินเขาพูดกันว่าขุนเจริญ–
หลวงพจน์
นั่นปะไร ผมว่าแล้วว่าขุนเจริญ
คุณชิ้น
ไม่ใช่ ที่นัดหมายกันน่ะพ่อบุญสมนะ
ท่านเสงี่ยม
ไฮ้ อะไรจริงหรือ
คุณชิ้น
จริงเทียว ขุนเจริญเปนแต่ผู้นำความมาบอกเจ้าคุณวัชเท่านั้นแหละ
หลวงพจน์
ผมไม่อยากเถียงกะคุณ กะอีความนิด/*157เท่านี้ แต่หวังใจว่าเจ้าคุณวัชน่ะแผลไม่ฉกรรจ์
คุณชิ้น
ตายจริง ถึงมีบาดแผลด้วยหรือ ทำไมกันละนั่น
หลวงพจน์
เกิดรับงานกันขึ้นในห้องนั้นเอง
ท่านเสงี่ยม
เปนยังไงกัน
หลวงพจน์
พอเจ้าคุณวัชพบเมียท่านเข้าก็โกรธแล้วพูดว่า “เองนี่เปนคนอกตัญูมาก”
คุณชิ้น
พูดกับพ่อบุญสมหรือ
หลวงพจน์
กะขุนเจริญ แล้วพูดต่อไปว่า “ถึงฉันแก่/*158แล้วก็จริงแต่ยังมีกำลังพอที่จะแก้แค้นได้” พอว่ายังงั้นแล้วก็ถอดเสื้อออกต่อยกัน–
(นายเสริมเข้ามา)
นายเสริม
ปนนะหลานยิงกันด้วยปน ฉันได้ความแน่นอนทีเดียว
คุณชิ้น
นี่รับงานกันจริงหรือ
นายเสริม
จริงซิจ๊ะแผลออกลึก
หลวงพจน์
เขาว่าพ่อบุญสม ชักมีดออกมาแทงเอาเจ้าคุณวัชนะ
นายเสริม
ที่ไหนปนเบรานิงน่ะต่างคนต่างยิงกัน
/*159หลวงพจน์
เจ้าคุณถูกแทงที่น่าอกนะคุณอา
นายเสริม
ถูกยิงที่ขมับต่างหาก
คุณชิ้น
ตายๆ พุทโธ่
นายเสริม
ที่จริงพ่อบุญสมไม่ได้ตั้งใจ
คุณชิ้น
ไหมล่ะฉันว่าแล้วว่าพ่อบุญสม
หลวงพจน์
คุณอาแกพูดไปยังงั้นเอง ไม่รู้ความจริง
ท่านเสงี่ยม
(พูดป้อง) ไม่ได้น่า จะรออยู่นี่ก็เห็นจะไม่ได้ความจริง ต้องไปสืบที่อื่น (ออกไป)
/*160หลวงพจน์
ท่านเสงี่ยมออกเดือดร้อน ฮะ! ฮะ!
นายเสริม
เขาว่ากันว่า–ฮือ! ช่างเถอะไม่ใช่เรื่องที่ควรพูดเวลานี้
คุณชิ้น
ก็เดี๋ยวนี้เจ้าคุณวัชอยู่ที่ไหน
นายเสริม
อ๋อ ฉันได้ยินว่าหามเอามาบ้านแล้ว แต่สั่งบ่าวๆ ไว้ให้บอกกะคนว่าไม่อยู่ เมื่อตะกี้ดูเหมือนหมอเข้ามาคนหนึ่ง
หลวงพจน์
นี่น่ะใครมานี่น่ะ
นายเสริม
เห็นจะเปนหมอแน่
/*161คุณชิ้น
เออเห็นจะได้ความละ
(พระยาอมรเข้ามา)
นายเสริม
เออหมอเปนยังไง
หลวงพจน์
แผลมีดที่น่าอกไม่ใช่หรือ
นายเสริม
แผลลูกปนที่ขมับแน่ละ
พระยาอมร
ว๊ะ! อะไรกัน นี่เปนบ้ากันหรือยังไง
หลวงพจน์
ยังงั้นท่านไม่ใช่หมอหรอกหรือ
/*162พระยาอมร
ก็ไม่ใช่น่ะซิ
นายเสริม
ถ้ายังงั้นคงเปนคนชอบกะเจ้าคุณวัชละซิ ทราบแล้วหรือถูกยิงที่ขมับ
หลวงพจน์
ถูกแทงที่น่าอก
พระยาอมร
ฮือ! ยังไงพูดไม่ตรงกันได้เลย เจ้าคุณวัชเจ็บน่ะแน่หรือ
นายเสริม
แน่เทียว เปนตายเท่ากันเทียว
พระยาอมร
ฮะ! ฮะ! ถ้าเช่นนั้นก็เก่งเต็มทีละ ดูซิ เดินออกมาออกเรื่อยเจื้อยราวกะไม่มีเหตุการ/*163อะไรเลย
(พระยาวัชรินทร์ออกมา)
พระยาวัช
อะไรกัน
พระยาอมร
เฮอเจ้าคุณออกมาพอเหมาะเทียว ท่านพวกเหล่านี้บอกผมว่า เจ้าคุณถูกแทงที่อกกะถูกยิงที่ขมับ
หลวงพจน์
ผมยินดีที่เรื่องที่ใต้เท้าถูกบาดเจ็บนั้นไม่จริง แต่เสียใจในเรื่องอื่น
พระยาวัช
(พูดป้อง) ตาย ออกทั่วเมืองแล้วซิ
นายเสริม
ที่จริงใต้เท้าก็มีความผิด ที่แต่งงาน/*164ภรรยาอายุต่ำกว่าตัวใต้เท้านัก
พระยาวัช
ธุระอะไรของแกล่ะ
คุณชิ้น
แต่ที่จริงเจ้าคุณก็ได้ประพฤติ์ดีต่อแม่ละม้ายมาก อิฉันก็คิดสงสารเจ้าคุณ
พระยาวัช
ผมไม่ต้องการความสงสารของคุณเลย ขอเชิญออกจากบ้านผมเดี๋ยวนี้
คุณชิ้น
ดีฉันจะไปอยู่แล้ว ดีฉันจะเอาความไปเล่าให้ดีเทียว (ออก)
พระยาวัช
ออกไปจากบ้าน ออกไปเดี๋ยวนี้
/*165นายเสริม
ผมลาใต้เท้า ผมจะช่วยแก้ความที่เขาพูดกันผิดในเรื่องนี้ด้วย (ออกไปกับหลวงพจนกิจ)
พระยาวัช
เหลือทน เจ้าพวกมิตร์เหล่านี้มันงูทั้งนั้น ไม่ใช่อื่น
พระยาอมร
ก็น่ารำคาญอยู่ขอรับ
(นายคงเข้ามา)
นายคง
อะไรครับ ผมได้ยินเสียงเอะอะ
พระยาวัช
อ้ายพวกเพื่อนอับปรีมันพากันมากวนฉันเหลือทน
/*166พระยาอมร
เออเจ้าคุณ ผมได้ไปหาหลานผมทั้งสองคนตามที่ที่คิดกันไว้แล้ว
พระยาวัช
ฮะ! มันยอดดีทั้งคู่เทียว ให้ตกกะรกซิ เจ้าคุณคงทราบเรื่องเมียผมกับอ้ายขุนเจริญแล้วละซิ
พระยาอมร
ทราบแล้วเสียใจมาก
นายคง
แต่ที่จริงคุณนายละม้ายก็ยังไม่ได้เสียอะไรลงไป แล้วก็รู้สึกตัวแล้วละขอรับ เมื่อตะกี้ผมเห็นเดินอยู่ที่เฉลียงตาแดงน่าสงสาร
พระยาอมร
เออบางทีผมอยู่จะกีดขวาง ผมจะลาไป/*167เสียที แล้วไปพบกันใหม่ที่บ้านขุนเจริญ ผมจะกลับไปแสดงให้อ้ายหลานทั้งสองคนรู้ความจริงเสียที
พระยาวัช
ได้ ผมจะไป แต่อ้ายบ้านนั้นละออกเกลียดเสียแล้ว
พระยาอมร
ทนเอาหน่อยเถอะครับ (ออกไป)
พระยาวัช
พ่อคงเมื่อแต่กี้แกว่าแกเห็นแม่ละม้ายหรือ
นายคง
ขอรับ หน้าตาดูสลดมากน่าสงสาร เห็นจะรู้สึกตัวแล้วขอรับ ใต้เท้ายกโทษเสียทีเถอะ
/*168พระยาวัช
อ๊ะ ก็อ้ายหนังสือนั่นที่ฉันค้นพบเข้าน่ะยังไง
นายคง
อ๋อ นั่นไม่ควรสงไสยเลย ผมเตรียมจะให้นายพาเปนพยานในเรื่องนี้
พระยาวัช
ถ้าเช่นนั้นก็เปนอันพอ แต่นี่แหละพอรู้กันขึ้นว่าฉันดีกะเมียฉันใหม่ เขาคงพากันหัวเราะเยาะทั่วเมืองละซินะ
นายคง
ช่างเขาปะไรขอรับ จะต้องกลัวทำไม
พระยาวัช
จริง ๆ ไม่ควรกลัว
นายคง
อ้อคุณละม้ายลงมานี่แล้วครับ ผมลาที (ออกไป)
พระยาวัช
ซ่อนเสียก่อนเถอะเห็นจะดีกว่า ดูว่าจะทำยังไง
(เข้าไปซ่อนหลังต้นไม้ ละม้ายเดินเข้ามาช้าๆ แล้วไปนั่งลงบนเก้าอี้ยาว พระยาวัชรินทร์มองดูอยู่ครู่หนึ่ง แล้วเดินออกมานั่งลงเคียงละม้าย ละม้ายจะลุกหลีกไป พระยาวัชรินทร์จับมือไว้)
พระยาวัช
แม้ละม้าย! (ละม้ายกลับมาคุกเข่าลงตรงหน้าพระยาวัชรินทร์ และซบหน้าลงบนตัก พระยาวัชรินทร์เอามือลูบศีร์ษะ)
---
ฉากที่ ๓ – ห้องหนังสือบ้านขุนเจริญ
(ท่านเสงี่ยมกับขุนเจริญนั่งอยู่ด้วยกัน)
ท่านเสงี่ยม
นี่เจ้าคุณวัชก็ดีกะพ่อบุญสมเท่านั้นเอง เมื่อดีกันแล้วก็คงยกหลานสาวให้ นึกขึ้นมาละอกจะแตก
ขุนเจริญ
จะแก้ไขยังไงอีกไม่ได้ละหรือ
ท่านเสงี่ยม
คิดแก้เดี๋ยวนี้ก็เหมือนกับคิดรักษาคนที่ตายแล้ว เฮ้ยเปนความผิดของฉันเอง ที่คบคิดกะคนโง่อย่างท่านขุน
ขุนเจริญ
ผมเปนคนได้ความเจ็บอายมากกว่าคนอื่น แล้วยังไงผมทำเฉยอยู่ได้ล่ะ
/*171ท่านเสงี่ยม
ในส่วนตัวท่านขุนน่ะใจไม่เกี่ยวข้อง ท่านขุนไม่ได้รักแม่ถวิลจริงๆ นึกถึงแต่ผลประโยชน์ส่วนตัวเองเท่านั้น ถ้าคุณรู้สึกในส่วนแม่ถวิลเหมือนตัวฉันในส่วนพ่อบุญสม คุณคงจะไม่ทำเฉยได้
ขุนเจริญ
ก็ทำไมถึงมาปักปำเอาผมเข้าล่ะ
ท่านเสงี่ยม
ก็มันไม่ใช่เพราะคุณหรือฉันถึงไม่สำเร็จประสงค์ ฬ่อลวงเจ้าคุณวัชเองเสียให้หงำเงอะแล้วยังไม่พอใจ วิ่งไปชักชวนเมียเขาอีก มูมมามไม่เข้าเรื่อง ก็รู้อยู่แล้วนี่ว่าเปนเรื่องธรรมดาโลภมากลาภต้องหาย
ขุนเจริญ
จริง ข้อนี้ผมรับผิด แต่เราก็ยังไม่แพ้ทีเดียวหรอกนะคุณ
/*172ท่านเสงี่ยม
ยังงั้นหรือ
ขุนเจริญ
คุณบอกผมว่าได้ลองใจนายพาดูแล้ว เห็นยังซื่อตรงต่อคุณอยู่ไม่ใช่หรือ
ท่านเสงี่ยม
ฉันเชื่อว่าเช่นนั้น
ขุนเจริญ
แล้วนายพารับรองกะคุณไว้แล้วไม่ใช่หรือ ว่าจะยืนยัน ว่าพ่อบุญสมได้ตกลงไว้แล้วกะคุณ ว่าจะตกแต่งกันในไม่ช้านัก ทั้งมีหนังสือเปนพยานด้วย ถูกไหมล่ะ
ท่านเสงี่ยม
ก็จริง
/*173ขุนเจริญ
อย่าเพ่อกลัวยังไม่แพ้หรอกคุณ (ควักนาฬิกาออกดู)
ถึงเวลานัดให้เจ้าคุณลุงมาแล้ว คุณเข้าไปห้องนั้นเสียหน่อยก่อนเถอะ แล้วจะได้ปฤกษากันใหม่
ท่านเสงี่ยม
ฮือ ก็ถ้าเผื่อเจ้าคุณอมรท่านมารู้ไส้คุณเข้ามั่งล่ะ
ขุนเจริญ
อ๋อไม่ต้องวิตกข้อนั้น เจ้าคุณลุงหูป่าตาเถื่อน คงไม่รู้อะไร เจ้าคุณวัชก็คงไม่บอก เพราะต้องรักษาหน้าตัวเอง
ท่านเสงี่ยม
ระวังเถอะ เชื่อตัวมันนัก ๆ ไปจะหกขเมนโครมใหญ่ (ออกไปทางประตูขวา)
/*174ขุนเจริญ
ถูกคนอื่นเล่นงานมาออกป่นปี แล้วยังมิหนำซ้ำพวกกันเองยังจะมาเล่นงานกันอีก เออยังไงๆ ชื่อเรายังดีกว่าเจ้าบุญสมแหละ (พระยาอมรเข้ามาทางซ้าย) พุทโธ่นายยิ้มนี่แกกลับมาอีกทำไม อยู่ไม่ได้แท้ๆ เทียว ขอทีเถอะ
พระยาอมร
ผมได้ยินว่าเจ้าคุณอมรจะมานี่ ผมก็มาหาดู เผื่อท่านจะกรุณาผมมั่ง
ขุนเจริญ
อย่างเลยขอทีเถอะ เอาไว้เมื่อเวลาอื่นเถอะฉันจะจัดคนช่วย
พระยาอมร
ผมต้องขอพบเจ้าคุณอมร
/*175ขุนเจริญ
แต่ตัวฉันที่เปนหลานท่านยังไม่ให้อะไร นับประสาแต่คนอย่างแก
พระยาอมร
ก็ช่างเถอะ ผมจะลองอ้อนวอนท่านดูสักที
ขุนเจริญ
ขอให้แกไปเสียจากห้องนี้ (ทำท่าจะผลักออกไป พอนายบุญสมสวนเข้ามา)
บุญสม
เอ๊ะอะไรกัน โธ่ ๆ อย่าทำกะพ่อหยินของผมยังงั้นซิน่ะ
ขุนเจริญ
อ้อไปหาแกแล้วเหมือนกันหรือ
บุญสม
ยังงั้นซิ แกเปนคนอย่างปลาดคนหนึ่งเทียว/*176ฮะ ก็นี่คุณพี่ก็กู้เงินด้วยหรือนี่
ขุนเจริญ
อะไร! เปล่า! แต่นี่แน่ะ เดี๋ยวนี้จวนถึงเวลาเจ้าคุณลุงจะมาอยู่แล้วละ
บุญสม
เออจริง ไม่ควรให้แกพบเจ้าคุณลุง
ขุนเจริญ
แต่เดี๋ยวนี้นายยิ้มแกเถียง –
บุญสม
ฮ๊ะแกชื่อหยินน่ะ
ขุนเจริญ
ชื่อยิ้ม
บุญสม
ไม่ใช่ ชื่อหยินต่างหาก
/*177ขุนเจริญ
แต่จะชื่อไรก็ช่างเถอะควรต้องไป
บุญสม
จริง ต้องไปเสียก่อนเจ้าคุณลุงมา
ขุนเจริญ
เชิญพ่อยิ้มออกไป
บุญสม
เชิญพ่อหยินออกไป
พระยาอมร
อ๊ะ! อ๊ะ! คุณครับ
ขุนเจริญ
ไปเถอะน่ะ
บุญสม
ต้องไปจริงเทียว (ช่วยกันผลักไสพระยา/*178อมรไปทางประตูซ้าย พระยาวัชรินทร์ ละม้ายล ถวิล กับนายคงมาทางประตูซ้าย)
พระยาวัช
เออ! เจ้าคุณอมร นี่ยังไงกัน เออหลานคู่นี้แสดงอาการเคารพอย่างปลาดจริงน่ะ
(ขุนเจริญกับบุญสมตกตลึงแลดูตากัน แล้วเดินเข้าไปยืนเคียงกัน)
ขุนเจริญ
บุญสม
บุญสม
คุณพี่
ขุนเจริญ
จอดเทียวเรา
/*179บุญสม
ไม่แต่จอดละจมเทียวแหละ
พระยาอมร
เจ้าคุณวัชรินทร์ ดูอ้ายหลานชายคนใหญ่ของผม เจ้าคุณก็ทราบอยู่แล้วว่ามันได้รับความกรุณาของผมเพียงไร เจ้าคุณรู้อยู่แล้วว่า ผมได้กะไว้ว่าสมบัติของผมทั้งสิ้นจะแบ่งให้กะมันกึ่งหนึ่งเมื่อเวลาผมตาย ขอให้เจ้าคุณคิดดูมั่งเถิดว่า ความเสียใจของผมจะเพียงไร เมื่อผมได้แลเห็นกะตาผมเองแล้วว่า อ้ายหลานชายคนนี้เปนคนปราศจากความจริง ปราศจากใจบุญปราศจากความกตัญู
พระยาวัช
เจ้าคุณ ผมก็ปลาดใจมากที่เจ้าคุณกล่าวเช่นนี้ ถ้าผมไม่ได้ทราบเลยว่าหลานเจ้าคุณคนนี้เปนคนชั่ว/*180ลบหลู่คุณคนและโกหก
ละม้าย
ถ้าขุนเจริญไม่สารภาพตามคำหาก็ขอให้เรียกดีฉันเปนพยานเถอะ
พระยาวัช
ถ้าเช่นนั้นก็ไม่ต้องว่ากระไรต่อไปอีก การที่มนุษย์ทั้งหลายเขารู้ความจริงว่าขุนเจริญเปนคนยังไง นั่นเปนการลงโทษอยู่เองแล้ว
บุญสม
(พูดทางคนดู) แต่กับพ่อธรรมะเขายังพูดยังงี้ กะเราจะยังไง
พระยาอมร
ส่วนอ้ายเจ้าน้องชายนั่น–
บุญสม
(พูดทางคนดู) เอาละถึงทีเราละ อ้าย/*181เครื่องยศกดชานั่นเองจะทำเราฉิบหาย
ขุนเจริญ
เจ้าคุณลุงขอรับ ขอผมพูดสักที
พระยาอมร
เองนึกว่าเองจะแก้ตัวหลุดไปได้หรือ
ขุนเจริญ
ผมเข้าใจว่าได้
พระยาอมร
(พูดกับบุญสม) เองก็เหมือนกันละซี
บุญสม
มิได้ขอรับ ผมไม่มีอะไรแก้
พระยาอมร
ฮือ! ตาหยินแกรู้มากไปละกะมัง หา!
บุญสม
ก็เปนขอรับ ผมรับผิดในการที่ได้ขายเครื่อง/*182ยศของปู่ย่าตายายไป แต่ผมขอกราบเรียนตามความจริงใจว่า การที่ผมไม่สลดสดเศร้าในการที่ถูกเปิดความไม่ดี ประจานครั้งนี้ก็เพราะผมยินดีที่ได้พบเจ้าคุณลุงผู้มีพระคุณแก่ผมมากมาย
พระยาอมร
ข้าเชื่อเองว๊ะ ตกกะรกซิ (ตบบ่าบุญสม)
ละม้าย
ยังมีคนอยู่อีกคนหนึ่งที่พ่อบุญสมอยากดีด้วย (จูงถวิลออกมา)
พระยาอมร
ผมทราบอยู่แล้ว ผมก็ยินดี
พระยาวัช
ยังไงล่ะหลาน พูดไปเองซิ
/*183ถวิล
ดีฉันดีใจที่คุณบุญสมจะได้มีความศุขต่อไป แต่ส่วนตัวดีฉันน่ะไม่เกี่ยวข้องอะไรมากกว่าฉันคนรู้จักกัน
บุญสม
โธ่! แม่ถวิล
พระยาวัช
เอ๊ะ นี่ยังไงกัน ที่เมื่อแรกเมื่อพ่อบุญสมกำลังเปนคนเกะกะละรักลุ่มหลง มาเดี๋ยวนี้พอเขาจะกลับตัวละสิ้นรักเสียแล้ว เฮอ! ผู้หญิงสาวนี่เรานิยมนิยายไม่ได้จริงๆ
ถวิล
ดีฉันไม่อยากเปนคู่แข่งกะท่านเสงี่ยมหรอกเจ้าคะ ดีฉันเปนเด็กด้วยที่ไหนจะสู้เขาได้
/*184บุญสม
อะไรท่านเสงี่ยม!
ขุนเจริญ
พ่อบุญสม ฉันเสียใจที่จำใจต้องพูดในเรื่องนี้ ครั้นจะปิดความไว้ต่อไปก็จะผิดไป (เปิดประตูขวา ท่านเสงี่ยมออกมา)
พระยาวัช
เฮอะ! นางละครอีกคนหนึ่งอีกหรือ ถ้าจะมีไว้ห้องละคนหรือยังไง
ท่านเสงี่ยม
พ่อบุญสมดูถี ไม่นึกกระดากมั่งหรือ ทำให้ฉันได้รับความอับอาย เพราะความไม่มั่นคงของเธอ
บุญสม
เอ๊ะเจ้าคุณลุงขอรับ นี่เปนความคิดเล่นอะไร/*185ของใต้เท้าอีกหรือขอรับ ผมแลไม่เห็นเลย ให้ตายซิ
ขุนเจริญ
พ่อบุญสมก็ยังทำไขสือไปได้ ก็เมื่อทำยังงี้ฉันก็เห็นจะต้องเรียกพยาน
พระยาวัช
อ๋อนายพาหรือ พ่อคงเราคิดถูกเทียวที่ให้นายพามากับเราด้วย เรียกมาซิ
นายคง
นายพา! (นายพาเข้ามา) ผมนึกอยู่แล้วว่าคงจะต้องใช้นายพาเปนพยาน แต่ผมขอบอกกล่าวว่า นายพาไม่ได้มาสำหรับเปนพยานข้างคุณเสงี่ยมแต่ตรงกันข้าม
ท่านเสงี่ยม
ฮะ! ทำได้! นี่แกก็ไปเข้ากะพวกสัตรูนั้น/*186ด้วยหรือ
นายพา
ผมต้องขอรับประทานโทษ คุณก็ได้ให้เงินผมมากให้ปดตามคุณสั่ง แต่ผมมีความเสียใจที่ฝ่ายนี้เขาให้ผมสองเท่าให้พูดจริง
ท่านเสงี่ยม
เออ! ขอให้สำเร็จประโยชน์ทั่วกันเถอะ! ขอให้ฉิบหายให้หมดทั่วถึงกัน (เดินจะไป)
ละม้าย
ประเดี๋ยวแม่เสงี่ยม ก่อนที่หล่อนจะไปนั้นขอขอบใจที่หล่อนกับนายพาพยายามเขียนจดหมายไปมาในระหว่างพ่อบุญสมกับฉัน และโต้ตอบเองเสร็จ อีกอย่างหนึ่งขอให้ช่วยบอกกะพวกสมาชิกนินทาสโมสรที่หล่อนเปนสภานายกด้วย /*187ว่าละม้ายสมาชิกขอลาออกจากสโมสรและเลิกทั้งการนินทาและใส่ความคน
ท่านเสงี่ยม
แม่ละม้ายก็ยังมาว่าให้ได้ เหลือทน ขอให้ผัวอยู่ค้ำฟ้าไปอีกห้าสิบปีเถอะ (ออกไปทางซ้าย)
พระยาวัช
เอ้อเหอ! พอใช้!
พระยาอมร
(พูดกับขุนเจริญ) เจ้าพ่อมหาจำเริญ จะว่ากะไรก็ว่าไป
ขุนเจริญ
ผมไม่ทราบว่าจะพูดยังไงเทียวขอรับ ผมไม่นึกเลยว่าท่านเสงี่ยมจะคบคิดกะน้องชายผมได้ถึงเพียงนี้ หลอกเอาจนเชื่อกันหมด ผมต้อง/*188คิดอ่านตามไป จะได้ป้องกันไม่ให้ท่านเสงี่ยมคิดแก้แค้นน้องชายผมได้ (ออกไปทางซ้าย)
พระยาอมร
คู่นั้นละจับแต่งกันเสียละดีเทียว
นายคง
นายพาเห็นจะไม่จำเปนต้องอยู่อีกแล้ว
นายพา
ก่อนผมไป ผมต้องขอความกรุณาต่อใต้เท้าทั้งหลายสักทีหนึ่ง
พระยาวัช
เออ! ว่าไป จะต้องการอะไรอีก ถ้าให้ได้ก็จะให้
นายพา
ขออย่าให้การที่ผมทำครั้งนี้แพร่หลายไปเลยขอรับ
/*189พระยาวัช
ฮะ! ทำความดีกะเขาครั้งหนึ่ง ก็ต้องปิดด้วยหรือ
นายพา
ผมหากินด้วยความชั่วของผมขอรับ เพราะฉะนั้น ได้มีคนรู้กันเสียว่าผมได้ประพฤติถูกคลองธรรมแม้แต่ครั้งเดียวคงจะไม่มีใครคบอีกเปนแน่
พระยาอมร
เอาเถอะ ๆ ไม่ขยายความดีของแกขึ้นหรอก (นายพาออกไป)
ละม้าย
คราวนี้แม่ถวิลกะหลานเจ้าคุณเห็นดีกันได้ละ
พระยาอมร
หานี่จะไม่ต้องอาไศรยทูตพูดจาให้ดีกันละนะ
/*190พระยาวัช
ทูตอะไร เจ้าบุญสมมันปราดเข้าถึงเสียแล้ว เจ้าคุณดูซิน่าชื่นใจ จะแต่งกันเมื่อไรล่ะครับ
พระยาอมร
ตามใจคุณหญิงซิ
ละม้าย
เจ้าคุณของดีฉันว่าเมื่อไรก็เมื่อนั้นแหละคะ
พระยาวัช
ต้องหาฤกษ์ก่อน พ่อบุญสมแล้วไปหาหลวงโลกทีปเขาเสียสิ เขาจะได้หาฤกษ์ให้
บุญสม
ขอรับ
พระยาอมร
เออ! ขอให้เจ้าทั้งสองรักกัน อย่าได้มีเวลาจืดจางเลย
/*191พระยาวัช
และขอให้อยู่ด้วยกันโดยปรองดอง เหมือนที่แม่ละม้ายกะฉันตั้งใจจะอยู่ด้วยกันต่อไปเถอะ
---