โคลงแถลงระเบียบระบำแบบหลวงเรื่องศุภลักษณ์วาดรูป
พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
หมายเหตุ
ระบำแบบหลวง เรื่อง “ศุภลักษณ์วาดรูป” นี้ ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ ให้ราชเสวกในกรมมหรศพเล่นบำเรอพระยุคลบาทเปนครั้งแรกที่นาฏะศาลาในสวนศิวาลัย, ในพระบรมมหาราชวัง, ณวันศุกร์ที่ ๒๙ ธันวาคม, พ.ศ. ๒๔๖๕, อันเปนคืนที่พระราชทานเลี้ยงและมีงานสโมสรสันนิบาตแต่งกายต่าง ๆ เนื่องในงานพระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษา
ศุภลักษณ์วาดรูป
/*1๑๏ จักแถลงระเบียบเหล้น
ระบำ
ตามแบบหลวงท่านกำ
หนดไว้
ศุภลักษณ์วาดรูปจำ
จดเทพ
เพื่ออุษาหน่อไท้
สืบรู้คู่สมร ฯ
๒๏ บังอรครั้นได้รับ
บรรหาร
ออกจากปราสาทสถาน
ผ่องแผ้ว (กราว)
สำแดงเดชนางมาร
มากเวท (ตระนิมิตร์)
กลายกลับกายาแล้ว
เหาะขึ้นสู่สวรรค์ ฯ (เชิดฉิ่ง)
๓๏ เหิรหันระเห็จห้อง
เวหา
พบหมู่สุรแมนมา
มากไซร้ (เหาะ)
มุ่งไปสู่เกษียรวา
ริสมุท
เฝ้าพระพิษณุไท้
เทพเจ้าไวกูณฐ์ ฯ (เชิด)
๔๏ นางอสูรเหาะด้วย
เทวา
ถึงที่เกษียรธารา
นั่นแล้ว
เทพหนึ่งจับสังข์มา
ผจงเป่า
เสียงสนั่นเสนาะแจ้ว
แจ่มพื้นภูมิสวรรค์ ฯ (รัวฉิ่ง)
/*2๕๏ ครานั้นเทวราชแกล้ว
กลางโลก
ยินศัพท์สังข์บุญโศลก
ตื่นฟื้น
สำแดงเดชดินโยก
ไหวหวั่น
ทั้งน่านน้ำคระครื้น
ครั่นก้องฟองฟู ฯ (คุกพาทย์)
๖๏ พิษณูแผลงฤทธิ์เรื้อง
นภางค์
เพื่อเทพสุรคณางค์
แน่รู้
เรื่องพระกำเนิดปาง
นับแปด
อวตารเพื่อกู้
โลกให้สราญรมย์ ฯ (กลม)
๗๏ ประถมทรงรูปแม้น
มัตสยา
พระหัดถ์กุมคทา
กาจแกล้ว
ปราบสังข์อสุรา
เรืองเดช
กู้พระไตรเพทแผ้ว
ปลอดพ้นภัยผอง ฯ
๘๏ ปางสองทรงรูปคล้าย
เต่าทอง
เชิดโขดมันทรรอง
รับไว้
ยามทวยเทพกวนฟอง
เกษียรสมุท
ประดิษฐ์อมฤตให้
เทพลิ้มเลองาม ฯ
/*3๙๏ ปางสามทรงรูปเค้า
วราห์
รบหิรัณยากษ์สา
มารถไซร้
แย่งแผ่นพสุธา
ไตรโลก
กลับประดิษฐ์ขึ้นได้
ครบทั้งแดนตรี ฯ
๑๐๏ ปางสี่แปลงรูปนั้น
ประหลาด
เปนนรสิงห์กาจ
กั่นแท้
หิรัณย์กศิปุอาจ
ท้าเดช พระฮา
ขุนแทตย์ก็พ่ายแพ้
พระด้วยเชิงกล ฯ
๑๑๏ วามนปางห้าพระ
จักรี
ยวนจิตให้พะลี
แทตย์ท้าว
ยอมประสาทธรณี
สามย่าง
พระเหยียบสรวงและด้าว
ภาพพื้นคืนพลัน ฯ
๑๒๏ ปางหกนั้นเทพไท้
เปนพราหมณ์
ชื่อปรศุราม
ฤทธิ์ห้าว
ปราบอรชุนทราม
สุดชีพ
กู้พวกพราหมณ์ทั่วด้าว
ดับเสี้ยนเศิกหาญ ฯ
/*4๑๓๏ อวตารปางเจ็ดนั้น
รามจันทร์
มาปราบราพณ์โมหัน
โหดเหี้ยม
สูญหมดโคตร์กุมภัณฑ์
กวนโลก
เย็นทั่วชมพูเสี้ยม
จิตให้ยินดี ฯ
๑๔๏ ปางที่แปดเกิดเจ้า
กฤษณะ
เปนมหาวีระ
ฤทธิ์แกล้ว
ทรงจักร์คทาพระ
ขี่ครุฑ
เหมือนพระพิษณุแผ้ว
ผ่องพื้นภูมิสวรรค์ ฯ
๑๕๏ เทวันครั้นทัศน์ท้าว
จักร์กฤษณ์
ต่างอ่อนโอนโมลิต
นอบไหว้
กฤษณะร่วมพระวิษ
ณุเทพ
ปรากฏบัดนั้นให้
เทพล้วนพิศวง ฯ
๑๖๏ จึ่งองค์หริราชเจ้า
โลกัย
เสด็จจากบัลลังก์ไคล
เคลื่อนคล้อย
ขึ้นทรงบ่าเวนไตย
เหิรเห็จ
ทวยเทพทั้งใหญ่น้อย
แห่ห้อมไปพลาง ฯ (เชิด)
/*5๑๗๏ จึ่งนางศุภลักษณ์เลี้ยว
เวหน
เหิรต่อไปที่บน
ฟากฟ้า
มุ่งไคละมณฑล
ไกลาศ
รี่รี่มิได้ช้า
เกือบใกล้คีรี ฯ
๑๘๏ บัดนี้พบเทพเจ้า
คเณศร (ช้างประสานงา)
กายรัตเกศกุญชร
แช่มช้อย
ขอช้างกระชับกร
กุมมั่น
ทรงมุสิกตัวน้อย
แน่วท้องเวหา ฯ
๑๙๏ อีกมาพบพระเจ้า
สงคราม (กราวนอก)
ขันทะกุมารงาม
เลิดล้น
กุมหอกฤทธิเรืองราม
รัตนรุ่ง
ทรงมยูรเสด็จด้น
พ่างพื้นนภางค์ ฯ
๒๐๏ พลางเทพสองพี่น้อง
พบกัน (เชิด)
พระพี่ชวนน้องผัน
ผ่านฟ้า
ขึ้นเฝ้าพระทรงธรรม์
บิตุราช
นางก็ไปฉันฃ้า
เพื่อเฝ้าจอมสวรรค์ ฯ
/*6๒๑๏ ครั้นถึงจึ่งเทพเจ้า
สองรา
ลงจากสุรพา
หนะไซร้
ดำเนินสู่มหา
พิมานรัตน์
นนทิต้อนรับไท้
เทพด้วยยินดี ฯ (เสมอ)
๒๒๏ นนทีจึ่งกล่าวถ้อย
สรรเสริญ
พระมหาเทพเชิญ
พระเจ้า
ว่าพระลูกดำเนิน
มาถับ
หวังจะได้ก้มเกล้า
กราบเบื้องบาทบงสุ์ ฯ (ตระเชิญ)
๒๓๏ จึ่งองค์ศิวะเทพเจ้า
โลกา
ใขพระสูตร์รัตนา
เปิดกว้าง (รัว)
เห็นพระนั่งมหา
เทวะบิฐ
พระอุมาเคียงฃ้าง
เลิดล้วนชวนชม ฯ
๒๔๏ แล้วบรมเทวราชไท้
ตรัสชวน
พระอุมาทรามสงวน
เคลื่อนคล้อย
ทรงจับระบำยวน
ยั่วเนตร์
ตามแบบตาณฑพช้อย
แช่มชั้นเชิงรำ ฯ (เพลง)
/*7๒๕๏ ระบำรำจบแล้ว
ตรีศุลี
จึ่งเสด็จทรงนนที
เลิดล้น
สองพระโอรสขี่
พาหนะ
ตามเสด็จเทพด้น
เหาะดั้นอัมพร ฯ (เชิด)
๒๖๏ บังอรศุภลักษณ์ดั้น
เมฆี
พบคณะฤษี
มากแท้ (ตวงพระธาตุ)
พระนารัทมุนี
นำระเห็จ
ไปสู่พรหมโลกแล้
เพื่อเฝ้าธาดา ฯ (เชิด)
๒๗๏ ถึงหน้านิวาศไท้
ทันที
นารทนำพวกชี
สู่เฝ้า (เสมอเถร)
พร้อมกันนบเกศี
ประนมหัดถ์
เคารพพระเปนเจ้า
จิตน้อมประนอมกัน ฯ (สาธุการ)
๒๘๏ ครานั้นชอุ่มพื้น
เวหน (รัวสามลา)
แล้วค่อยคลายมืดมล
หมอกกลุ้ม
จึ่งเห็นใข่สากล
เยี่ยมใหญ่
สีก่องฟองนั้นหุ้ม
ห่อท้าวพรหมา ฯ
/*8๒๙๏ ไม่ช้าใข่นั้นแยก
เปนสอง
เห็นพระองค์ดังปอง
บัดนั้น
สถิตเหนือแท่นบัวทอง
ไพโรจน์
งามผ่องณช่องชั้น
ช่อฟ้าฟูหาว ฯ
๓๐๏ จึ่งท้าวสี่พักตร์ตั้ง
หฤทัย
จักแสดงแจ้งใน
ที่นี้
ว่าพระสร้างเทพไท
ทั้งหมด
ให้ผ่านมาพอชี้
เช่นให้เจนตา ฯ (ตระสันนิบาต)
๓๑๏ เทวาทั้งแปดผู้
โลกบาล (โคมเวียน)
อีกพระนวเคราะห์หาญ
เห็จฟ้า
ขี่พาหะนะทยาน
ผ่านเมฆ
เปนหลักของแหล่งหล้า
ฤทธิ์หลั้นบรรฦา ฯ
๓๒๏ หนึ่งคืออินทระเจ้า
เทวา
ผู้สถิตทิศบุรพา
ใหญ่กว้าง
เสด็จเหนือคชไอรา
พตแกว่ง เพ็ชร์แฮ
พระศจีเคียงฃ้าง
เทพเจ้าเพราศรี ฯ
/*9๓๓๏ อัคนีศรีโรจน์เรื้อง
เรื่อแดง
ทรงเมษกาจกำแหง
ฤทธิ์กล้า
กรกุมหอกเรี่ยวแรง
แกว่งกวัด
สถิตทิศอาคเณย์หล้า
แหล่งนั้นมั่นคง ฯ
๓๔๏ อีกองค์ยมราชเจ้า
จอมมฤต
ณทักษิณทิศสถิต
เทอดหล้า
วาหนเอกมหิษ
เหอมศักดิ์
กุมพระยมทัณฑ์หง้า
เงือดล้างอรี ฯ
๓๕๏ นิร์ฤดีนางเทพล้ำ
เลอฤทธิ์
ภาคหรดีสถิต
เที่ยงแท้
กรกุมพระขรรค์อิท
ธิถนัด
หมั่นรักษาโลกแล้
เลิดล้วนเจือจุน ฯ
๓๖๏ พระวรุณเจ้าสมุท
เรืองฤทธิ์
พิทักษ์ปรัศจิมทิศ
กาจแกล้ว
ทรงมังกะระพิษ
สามารถ
กุมธนูกอบแก้ว
เก่งล้ำโลกา ฯ
/*10๓๗๏ พระพายุรักษ์เบื้อง
พายัพ
กุมพระขรรค์กระชับ
หัดถ์หมั้น
ทรงสินธพงามสรรพ
สีก่อง
ลอยละลิ่วปลิวชั้น
เชิดฟ้าแจ่มเจน ฯ
๓๘๏ กุเวรยักษะเจ้า
เรืองรอญ
พิทักษ์ทิศอุดร
แด่นด้าว
กรกุมคทาธร
เงื้อเงือด
เอกอิทธิอะคร้าว
ปกป้องภัยพาล ฯ
๓๙๏ อิศานพิทักษ์เบื้อง
อิศาน
ทรงพฤษภเผ่นทยาน
ย่านฟ้า
ตรีศูลศักดิ์ตระการ
กระชับหัดถ์
แลเลิดประเสริฐหล้า
แหล่งล้ำอำไพ ฯ
๔๐๏ หนึ่งในนวเคราะห์นั้น
สุริยง
เรืองรัตภูษาทรง
สว่างหล้า
พระขรรค์ฤทธิ์รงค์
กุมมั่น
สีหะวาหนกล้า
กาจแกล้วกลางสวรรค์ ฯ
/*11๔๑๏ พระจันทร์รัศมิเรื้อง
เรืองฃาว
ทรงเศวตภูษาพราว
เพริดแพร้ว
ทรงอัศวะสกาว
ผยองเผ่น
กรจับพระขรรค์แก้ว
แกว่งเพี้ยงเพลิงฉาน ฯ
๔๒๏ อังคารรังสิเหรื้อ
เหลือตรู
ทรงพัสตระชมพู
เพริดด้าว
กรกุมพระขรรค์ชู
เชิดเฉิด
ทรงมหิงษ์อะคร้าว
เคลื่อนคล้อยเมฆี ฯ
๔๓๏ องค์ที่สี่พุธอ้าง
ออกนาม
ภูษิตล้วนเขียวงาม
ชุ่มชื้น
ทรงคอคชเรืองราม
แลเลิด
ขอจับขับผ่านพื้น
พ่างพ้นเมฆา ฯ
๔๔๏ ที่ห้าโสระไท้
กำยำ
ทรงพัสตร์ภูษิตดำ
เดชห้าว
พระขรรค์รัตนกำ
แหงแกว่ง
ทรงพยัคฆ์อะคร้าว
ร่าร้องเริงดี ฯ
/*12๔๕๏ ที่หกคุรุไท้
เทพเรือง วิทแฮ
ทรงพัสตราภรณเหลือง
เลิดด้าว
ทรงมฤคประเทือง
เทอดเกียรติ
กรจับพรหมทัณฑ์ท้าว
เทพล้วนชวนดู ฯ
๔๖๏ ราหูทรงรูปแม้น
อสุรา
ภูษิตและกายา
ม่วงคล้ำ
กรกวัดแกว่งคทา
ธรถนัด
ทรงนกฮูกจ้ำหม้ำ
เหมาะดั้นเมฆี ฯ
๔๗๏ ที่แปดศุกระไท้
สุนทร
ภูษิตน้ำเงินอ่อน
โอ่หล้า
ทรงหลังพฤษภจร
เร็วรวด
หัดถ์จับพรหมทัณฑ์อ้า
เอี่ยมพริ้งเพริดเพรา ฯ
๔๘๏ ที่เก้าเกตุไท้
เทวัน
กายและพัสตร์สุพรรณ
ผ่องแผ้ว
กรกุมพระแสงขรรค์
เรืองรัตน์
ทรงพญานาคแพร้ว
เพริดพริ้งพรายตา ฯ
/*13๔๙๏ ต่อมามีเทพเจ้า
หลายตน
พร้อมเทพนิรมล
แน่งน้อย
ออกมาสู่มณฑล
ลานทิพย์
แต่ละองค์แช่มช้อย
เฉิดพื้นภูมิสวรรค์ ฯ
๕๐๏ ครานั้นมนัสน้อม
ปรีดี (พระทอง)
เทพบุตร์ชวนเทวี
เลิดล้วน
ผจงจับระบำลี
ลาเล่น
ทวยเทพเสพย์สุขถ้วน
ทุกไท้เทวา ฯ
๕๑๏ นางฟ้ารำเลี้ยวล่อ
เทพบุตร์
เทพต่างตามเย้ายุด
หยอกย้อน
เทวีสลัดหลุด
ลี้หลีก
เทพบุตร์ตามต้อน
ต่างเร้าเริงยวน ฯ
๕๒๏ แล้วชวนกันเชิดฉ้อ
มาลี (นางนาค)
โยนแจกโดยยินดี
พรั่งพร้อม
กลีบบุบผะชาติศรี
สรวยสอาด
เกลื่อนกล่อนหล่นลงน้อม
จิตเกื้อเกษมสันต์ ฯ
/*14๕๓๏ ชวนกันประสาทซ้อน
พรสา ธุแล (มหาชัย)
แก่ท่านผู้ทัศนา
ที่นั้น
ให้อิฐะผลมา
พูนเพิ่ม
จัตุพิธพรหมั้น
เหมาะด้วยปราถนา ฯ
๕๔๏ อายุ ประจวบร้อย
ขวบปี
วรรณะ เฉิดฉวี
ผ่องแผ้ว
สุขะ เจริญศรี
ไร้โศก
พละ ยงยวดแคล้ว
คลาดพ้นภัยพาล ฯ
๏ จบระบำเท่านี้ ๚ะ