คนถูกคนผิด
ม.ล.บุญเหลือ เทพยสุวรรณ
คนในคนนอก
/*1เจ้าหล่อนหกคนมาถึงบ้านที่มีงานพร้อมกันพลดีที่ตรงประตูบ้าน สาวมณีสามดวงนั่งรถยนตร์มาจากปลายสุดของซอย สามสาวทองเดินมาอย่างระมัดระวังรองเท้าส้นเข็ม ซึ่งเป็นเครื่องแต่งกายเฉพาะสมัยอยู่ เจ้าหล่อนทั้งสามนี้อยู่ไกลจากบ้านที่มีงานเพียงระยะเสาไฟฟ้าเดียว เมื่อได้พบกันหกคนก็มีการพิศดูเครื่องแต่งกายของกันและกันอย่างถี่ถ้วนเป็นธรรมดา ยกเว้นสาวมณีดวงที่สาม แพทย์หญิง สุดามณี ผู้ซึ่งไม่ค่อยเอาใจใส่กับการแต่งกายนัก ทองสรร น้องสุดท้ายของครอบครัว ทองเป็นคนช่างพินิจพิจารณาทุกสิ่งทุกอย่าง ตั้งแต่ใบหญ้า ดอกหญ้า ไปจนถึงมุมปากและแววตาของมนุษย์ ทุกคนที่หล่อนอาจพินิจได้ ทองทบพี่สาวใหญ่ขอบพิจารณาเครื่องแต่งกาย/*2ของคนอื่นมากกว่าตนเอง มีผลให้หล่อนไม่ค่อยมีชื่อเสียงในศิลปะการแต่งกายนัก ทองสายคนกลางเป็นคนเฉย ๆ ชอบดูและชอบชมเมื่อมีอารมณ์จะชม ไม่มีอารมณ์จะชมก็ไม่ชม แต่กานดามณีพี่สาวใหญ่ของครอบครัว สามมณีนั้นเป็นคนช่ำชองและเอาใจใส่ศิลปะนี้เป็นพิเศษ ไม่ว่าจะอยู่ในห้องนอนหรือห้องนั่งเล่นในบ้าน หรือออกไปธุระใดในเวลากลางวัน โดยเฉพาะมาในงานอย่างที่มาในวันนี้ ในยามที่ใช้แสงไฟฟ้าแทนแสงอาทิตย์ กานดามณีย่อมใช้ความประณีตและมีความตื่นเต้นกับเครื่องแต่งกายของตนและของคนอื่นด้วยน้ำใสใจรักจริง ๆ หาใช่เพื่อความนิยมเฉพาะแต่จะโอ่อวดความงามของหล่อนเองแต่อย่างเดียวไม่ ส่วนลีลามณีนั้นเป็นคนที่มีความสนใจในเรื่องทั่วไปอย่างเดียวกับทองสรร สตรีทั้งสองคนนี้จึงเป็นเพื่อนรักสนิทกันที่สุด
หกคนเดินเข้าไปในบ้านของ พลโท ณรงค์ ปัทมเสนา เจ้าของงานเลี้ยงฉลองสายตะพาย วชิรมงกุฎ พร้อมกันมีคนมองดูหล่อนทั้งหกด้วยความเอาใจใส่เป็นจำนวนมาก สุดามณีเตี้ยกว่าเพื่อน แต่หล่อนมีดวงหน้ากลมๆ /*3และเครื่องหน้ากระจุ๋มกระจิ๋มน่าดูพอใช้ เหมาะส่วนสัดแก่ร่าง ลีลามณีรูปโปร่ง และท่าทางเดินกระฉับกระเฉง ดวงหน้าและสีหน้าของหล่อนก็น่าดูไม่น้อย ประกอบกับที่หล่อนเป็นคนประหยัดกับการตกแต่ง คือดูแลให้เหมาะแก่ตัว แก่โอกาสและฐานะ ถึงแม้จะไม่มีชื่อในทางความงามเช่นเดียวกับพี่สาว แต่หล่อนก็เป็นหญิงที่ชายจำนวนมากในสังคมของหล่อนสนใจ ทองทบนั้นมีวัยสูงกว่าน้องและเพื่อนขึ้นไปหลายปี จึงไม่ค่อยตื่นเต้นกับสายตาที่พากันมองมายังกลุ่มของหล่อน ขณะที่เดินผ่านแขกที่คับคั่งเข้าไปในบ้าน ทองสายก็เป็นคนเฉย ๆ ดังที่กล่าวมาแล้ว แต่กานดามณีลำบากใจในการที่จะไม่มองซ้ายย้ายขวา และต้องตั้งหน้าเดินตัวตรงและข่มน้อย ๆ พอเหมาะพองาม เพราะใจของหล่อนอยากดูให้ทั่ว ว่าใคร ผู้ใด เอาใจใส่กับใครมากน้อยเพียงใด
สาวทั้งหกหาโต๊ะนั่งโต๊ะเดียวกัน ทองสรรเอ่ยขึ้นว่า “คนพบกันเกือบทุกวัน แล้วก็นั่งอยู่เป็นวงเดียวกัน”
“แล้วจะทำยังไง” ทองทบถามน้องสาวในเชิงค้าน “ไปเที่ยวขอนั่งกับใครเขาได้ล่ะ”
แต่เจ้าหล่อนทั้งหกไม่น่าห่วงใยเลย เพราะภายใน/*4เวลาไม่ถึง ๑๐ นาที ก็มีชายหนุ่มทยอยเปลี่ยนหน้ากันเข้ามาทักทาย แล้วก็มีญาติมิตรจากบ้านอื่นมาชวนให้หล่อนแยกย้ายที่นั่ง สุดามณีเดินไปกับเพื่อนร่วมอาชีพกลุ่มหนึ่ง ทองสายไปกับเพื่อนนักเรียน ธิดาเจ้าของบ้านมาชวนทองทบไปช่วยรับแขกผู้ใหญ่ในตึก เหลืออยู่ที่โต๊ะเดิม คือ ทองสรร กานดามณี และลีลามณี และมีชายหนุ่มสองคนที่หล่อนรู้จักเป็นอันดีนั่งเป็นเพื่อนคุยด้วยความเอาใจใส่
ชายหนุ่มคนหนึ่งเป็นญาติห่างๆ อาชีพเป็นสัตวแพทย์ คนโดยมากเรียกเพื่อความสะดวกว่า หมอยนตร์ อีกคนหนึ่งเป็นนักกฎหมายหนุ่ม เพิ่งจะกลับมาจากการศึกษาและดูงานหลายประเทศมาได้ไม่กี่ปี แต่ได้รับความไว้วางใจให้ทำงานสำคัญของประเทศหลายชิ้น แต่เขาเป็นคนเอาจริงเอาจังกับงาน เขาชอบทำความรู้จักกับคนทั่วไป และชอบเดินทางสำรวจส่วนต่างๆ ของประเทศ ทองสรรจึงให้ความสนใจแก่เขามาก เพราะหล่อนชอบพินิจพิจารณาคนและสิ่งทั่วไป ทองสรรเรียกชายผู้นี้ตามน้องสาวของเขาซึ่งเป็นเพื่อนนักเรียนโรงเรียนกินนอนกับหล่อนว่า พี่เชิญ
ทองสรรเริ่มการสนทนาตามลักษณะของหล่อน “พี่/*5เชิญ มีอะไรมาเล่าให้ฟังอีกบ้างเรื่องบ้านเรื่องเมือง เรื่องสังคมไทยอะไรต่ออะไร”
“มีมากมาย” เชิญสนอง เขาชอบคุยแลกเปลี่ยนความเห็นกับคนทั่วไป หน้าเขายิ้มอยู่เสมอโดยธรรมชาติ เป็นคนมีเสน่ห์มาก แต่ดูเหมือนเขาไม่รู้ว่าเขามีคุณสมบัติดังกล่าว เขาพูดเรียบ ๆ อย่างคนรักวิชาการต่อไป “ผมไปเห็นอะไรตามบ้านนอกมา มางานอย่างนี้แล้วรู้สึกพิลึก”
“เป็นยังไงคะ” ลีลามณีถามขึ้นบ้างด้วยความแปลกใจเช่นเดียวกับทองสรร
“มันเหลื่อมล้ำกันน่าใจหาย แต่ที่จริงก็ยังมีประเทศอย่างเราอีกมาก” เชิญตอบพลางกวาดตาไปรอบๆ
“ไม่สนุกหรือคะ” ทองสรรถามอย่างตรงไปตรงมาตามลักษณะนิสัยของหล่อน
“สนุกซิครับ ทำไมจะไม่สนุก แต่ก็อดใจวับหวำไม่ได้” เชิญตอบ
มัวไปวับหวำเรื่องเมืองไทยละก็ ทำราชการไม่ได้นาน” หมอยนตร์ขัดขึ้นมา “ทำใจว่า เราทำอะไรไม่ได้ เราหาความสุขยังไงได้ก็หาไป”
/*6“นั่นซี คนโดยมากไปถือเสียอย่างนั้น” เชิญว่า “ดูทุกคนคิดว่าไม่มีอะไรจะทำเสียแล้ว” พอเขาพูดจบลงก็มีชายหนุ่มคนหนึ่งเดินถือถาดอาหารผ่านโต๊ะที่นั่งกันอยู่มาในระยะใกล้พอที่หมอยนตร์จะส่งเสียงเรียกร้องได้”
“อ้าว นั่นธเณศนี่นะ ธเณศ เณศ ไอ้เณศ”
ชายหนุ่มคนนั้นเหลียวมาทางเสียงเรียก หมอยนตร์ส่งเสียงต่อไปเป็นทำนองเชิญชวนให้เขามานั่งร่วมด้วย เขาก็เข้ามา หมอยนตร์บอกแก่เพื่อนร่วมโต๊ะเดิมว่า “นี่ อยากจะพบกับคนที่รักชาติมาก ๆ ละก็ ขอแนะนำคุณธเณศ นักเศรษฐกิจ”
ทุกคนขยับตัวเลื่อนเก้าอี้บ้าง เลื่อนจานอาหารที่มีผู้มาวางไว้ให้แล้วบ้าง คนที่มาใหม่ก็เข้ามาร่วมด้วย หมอยนตร์กับเขาทำความเข้าใจกันว่า เขาไม่ได้จงใจจะไปนั่งกับใครที่ไหน และยินดีจะร่วมวงสนทนา
“บอกตรง ๆ” เชิญว่า “มางานอย่างนี้มักเบื่อ พอดูสาวๆ แต่งตัวสวย ๆ ทั่วแล้ว ก็รู้สึกขี้เกียจอยากกลับบ้านไปทำงานหรืออ่านหนังสือ”
หมอยนตร์สัพยอกเพื่อนไปในทางว่าเขาไม่ค่อยมี/*7มารยาทของสุภาพบุรุษ แล้วแนะนำผู้เข้ามาใหม่ต่อไป “นายธเณศคนนี้เขามีชื่อเสียงว่า เข้ากับผู้ชายก็ได้ ผู้หญิงก็ดี เอ้า แสดงคุณสมบัติให้สมกับที่เราโฆษณานะเจ้า ไม่งั้นเราเสียแย่ในสายตาสุภาพสตรีดวงมณีและสาวทอง”
“คุณหมอยนตร์นี้ไม่ควรเป็นสัตวแพทย์เลย” ทองสรรสัพยอกเขาบ้าง “ถ้าเป็นมนุสแพทย์คงมีคนไข้ติดใจกันแยะ คุณธเณศคงแปลกใจว่าดวงมณีกับสาวทองแปลว่าอะไรกัน”
“ในซอยนี้มีอยู่สุดซอยบ้านหนึ่ง มีลูกสาวสาม ชื่อมณีทั้งนั้น ที่นั่งอยู่นี่คุณลีลามณี คนนี้กานดามณี อีกบ้านหนึ่งอยู่ปากซอยห่างจากที่นี่ไปสองบ้าน มีลูกสาวสามเหมือนกัน ชื่อทองๆทั้งนั้นเหมือนกับ ที่นั่งอยู่ที่นี่คุณทองสรร จำได้หรือยัง”
ชายหนุ่มและหญิงสาวทำความเคารพกันและกันตามธรรมเนียม และต่างคนต่างกวาดตาดูทั่วร่างของกันและกันเท่าที่มารยาทจะอำนวย
ทองสรรและลีลามณีเห็นชายหนุ่มที่มาใหม่เป็นคนมีลักษณะงามคนหนึ่ง รูปของเขาสูงได้ส่วนสัด ดวงหน้ามี/*8เสน่ห์ แววตาซื่อ มองดูราวกับแววตาเด็กสาวบริสุทธิ์ ผมหยักศกน้อยๆ ริมฝีปากเผยอยิ้มพอเหมาะพอดีกับแววตา เมื่อหล่อนเห็นเขา เกิดความเอ็นดูและมีน้ำใจต่อเขาภายในวินาทีนั้น หมอยนตร์ยังกล่าวโฆษณาคุณสมบัติเขาต่อไป
“เอ้า ดอกเตอร์เชิญ ลื้อมันขยันคุยแต่เรื่องวิชา สองสตรีนี้ก็เป็นคนชอบรู้ชอบเรียน ธเณศนี้จะให้เขาฟังหรือจะให้เขาคุย หรือมีธุระอะไรจะไหว้วาน เขารับได้ทั้งนั้น”
“คุณมีอะไรเสียบ้างไหมครับ” ดอกเตอร์เชิญนักกฎหมายถามนักเศรษฐกิจ “ผมไม่เคยได้ยินไอ้หมอนี่สรรเสริญใครเลย ชักไม่ค่อยไว้วางใจ มันเป็นคนมือออกจะเปื้อนๆ อย่ด้วย ผมกลัวคุณจะเป็นคนมีอิทธิพลอะไรมาทราบไว้ผมผมจะได้พูดจาให้ถูกต้อง”
“ผมว่าวันนี้วิศกี้ดี ๆ ของท่านนายพลจะมีพลังอย่างไรอยู่” ธเณศยิ้ม “ว่าแต่นี่มีอาหารกันแล้วทุกคนหรือครับ ไม่รับประทานอะไรกันมากกว่านี้หรือ ถ้าเป็นธุระเพียงแค่นี้ผมอาสาได้แน่ ผมเป็นคนขยันเดิน”
“นั่นยังไง” หมอยนตร์ว่า “เอ้า ไปจัดการ ไปตักมาสี่ถาด เอากับข้าวอย่าให้ซ้ำกัน กินอย่างโน่นบ้างอย่างนี้บ้าง”
/*9ธเณศขยับตัวจากเก้าอี้ทันที “เอ้าได้ แต่ที่จริงแกเป็นญาติกับเจ้าของบ้าน แกมาช่วยบ้างก็ดี”
“อุบ๊ะ งั้นเขาจะอุตส่าห์เรียกร้องชวนเชิญคนอย่างแกมาทำไม” หมอยนตร์ตอบ เขาไม่ขยับเขยื้อน นอกจากพิงหลังกับพนักเก้าอี้ในท่าสบายยิ่งขึ้น ลีลามณีก็รีบลุกขึ้นอย่างว่องไว
“ดิฉันชอบเลือกอาหารเอง คุณธเณศรู้แล้วกระมังว่าร้านอะไรอยู่ที่ไหน ช่วยเป็นผู้แนะทางก็แล้วกัน”
เมื่อได้เกี่ยงกันในเรื่องหน้าที่ไปตักอาหารพอเป็นธรรมเนียมแล้ว ลีลามณีกับธเณศที่รับทำงานไปจัดหามาให้เพื่อนร่วมโต๊ะ มิใยเชิญจะคะยั้นคะยอหมอยนตร์อย่างไร เขาก็ทำท่าขี้เกียจไม่เปลี่ยนแปลง มิหนำยังห้ามไม่ให้เชิญลุกขึ้นไปด้วย
ลีลามณีและธเนศกลับมาที่โต๊ะอาหาร แล้วสตรีและบุรุษที่โต๊ะนั้นก็บริโภคกันเป็นที่อิ่มสบาย การสนทนามีทั้งเรื่องที่เป็นความรู้มีสาระและมีการสัพยอกรื่นเริง จนถึงเวลาที่แขกทั้งหมดไปชมการแสดงซึ่งตามสมัยนิยมมีผู้แสดงที่เป็นลูกหลานยินดีจะร่ายรำเป็นเกียรติแก่เจ้าของงาน โดย/*10มิได้ทำให้ศิลปะของชาติงอกงามขึ้นอย่างใด แต่อย่างน้อยก็ธำรงรักษาไว้ได้เท่าที่เคยมีมา ธเณศ ลีลามณีและทองสรรมีโอกาสนั่งใกล้กัน ก็ได้แลกเปลี่ยนทรรศนะกันในเรื่องนี้ด้วย ธเณศเป็นพหูสูต และยังมีวาทศิลป์ พูดจาน่าฟังทั้งเรื่องที่มีสาระและเรื่องหยอกล้อกัน
นับแต่นั้นมา ลีลามณี ทองสรร กับธเณศก็หาโอกาสพบปะสังสรรค์กันมากขึ้น จนกระทั่งธเณศเป็นแขกประจำบ้านมณี และบ้านทองทั้งสองบ้าน ภายในสัปดาห์หนึ่งๆ เขาจะมารับประทานอาหารค่ำหรือกลางวัน อย่างน้อยก็ครั้งหนึ่ง ณ บ้านใดบ้านหนึ่ง ถ้าเขามาที่บ้านของลีลามณี หล่อนก็จะบอกไปยังทองสรรให้มาร่วมการรับประทานอาหารด้วย ทองสรรก็ประพฤติในทำนองเดียวกันแก่เพื่อนรักของหล่อน
ที่บ้านของลีลามณีนั้น มีแขกหนุ่ม ๆ มาเยี่ยมเยือนบ่อยกว่าและจำนวนมากกว่าบ้านของทองสรร เพราะกานดามณีเป็นที่หมายปองของชายในสังคมอยู่หลายคน สุดามณีมีที่มั่นหมายของหล่อนแน่วแน่แล้ว เป็นแพทย์ฐานะค่อนข้างยากจน ไม่เป็นที่ถูกใจบิดามารดานัก แต่ก็ไม่มีทางจะขัดขืนลูกสาว กานดามณีตัดสินใจไม่ได้ว่าคนไหนเหมาะ/*11ควรแก่หล่อนกว่ากัน หล่อนยังสนุกกับการเป็นดวงดาวที่สุกใส ชายหนุ่มสองสามคนที่เข้ายังบ้านนั้น ด้วยความหมายปองในตัวกานดามณีก่อน ได้หันเหความสนใจมายังลีลามณี แต่เจ้าหล่อนผู้นี้เป็นคนที่ไม่แสดงความรู้สึกออกให้ปรากฏ เมื่อบิดามารดาหรือญาติมิตรที่หวังดี และที่อยากรู้เรื่องชนิดนี้เป็นการบันเทิงชนิดหนึ่ง ไต่ถามเอาความนึกคิดว่าเกิดนิยมชมชอบคนใดเป็นพิเศษหรือยัง หล่อนก็ไม่ให้คำตอบไปในทางที่จะให้ผู้ใดหวัง หรือมีโอกาสไปเล่าต่อกันไปให้มีเรื่องสนทนาเพิ่มขึ้นเช่นกัน
“ดูๆ ไป ลูกบ้านนี้จะคว้าน้ำเหลวเสียก็ไม่รู้ ออกจะเลือกมากเกินการไป” มารดาทองสรรกล่าวแก่สามีและบุตรีวันหนึ่ง ระหว่างที่คุยกันในยามว่างในครอบครัว
“ไปเที่ยวพูดเรื่องคนอื่น” สามีทัก “ราวกับของเราคนมาปองทั้งเมือง”
“คุณ คุณอย่าทำโบราณไป” ภรรยาท้วง “เดี๋ยวนี้มันไม่ใช่ผู้ชายมาอยากได้ผู้หญิง แต่ว่ามันเป็นเรื่องผู้หญิงเขาอยากได้ผู้ชายชนิดไหนเขาก็เลือกเอา”
“เห็นจะไม่งั้นทุกคนมั้ง” สามีท้วงอีกต่อหนึ่ง “ผู้หญิง/*12ที่เลือกไม่ได้ก็มี พอใครมาพอให้เห็นหน้าก็ต้องรีบฉวยก็เห็นจะมีแยะ”
“ผู้ชายก็เห็นจะมีเหมือนกัน” ภรรยาว่า “ผู้ชายบางคนก็รู้ตัวว่ามัวเลือกอยู่ไม่ได้ หาใครได้ก็ต้องรีบฉวยก็มี”
“มันก็คงมีร้อยสีพันอย่างตามธรรมดามนุษย์” นายสุวรรณสามีตอบ แล้วก็พยักหน้ากับภรรยาเป็นสัญญาณให้ลุกไปดูโทรทัศน์
เหลือแต่พี่น้องสามสาวยังไม่สนใจกับโทรทัศน์ ทองสายเกิดความพอใจที่จะคุย จึงถามทองสรร
“นี่สรร คุณธเณศนี่เขาเอียงไปทางไหน ทางกานดาหรือทางลีลา หรือทางสรรเอง”
ทองสรรมีสีหน้าเป็นชมพูเรื่อขึ้น “ยังไม่เห็นว่าเขาเอียงไปทางไหน”
“ไม่มีอะไรกับทองสรรเลยหรือ” พี่สาวย้อนถาม
“ก็บอกแล้วไงว่าไม่รู้” น้องสาวตอบ “ทำไม พี่สายรู้สึกว่าเขาเป็นยังไง”
“เห็นหมอยนตร์คนหนึ่ง กับคนที่รู้จักอีกหลายคนว่าเป็นคนดีจริง ๆ แล้วทรัพย์สมบัติก็พอใช้ และนายก็รักมาก” ทองสายบอกน้อง “ถ้ายังไงอย่าเล่นตัว”
/*13“สรรเขาจะเล่นตัวทำไม แต่เขาก็ที่มั่นหมายเดิมอยู่คนหนึ่ง” พี่สาวใหญ่ว่า “ว่าไง เรื่องดอกเตอร์เชิญ ทำไมไม่คืบหน้าไปรึ”
“แหม แล้วตัวพี่สายกับพี่ใหญ่ล่ะ ทำราวกับฉันเป็นคนมีคนหมายมั่นอยู่คนเดียว” ทองสรรพูดอย่างกระดาก
“ที่ว่าดอกเตอร์ดีกว่า เขาจะได้เป็นใหญ่เป็นโตแน่ เขาว่าอีกสักสองปีก็จะได้ชั้นพิเศษแล้ว” ทองทบสนับสนุนคนรู้จักมาก่อน “แล้วเราก็รู้จักพี่น้องเขา คุณธเณศนี่เราไม่รู้ว่าเขาเป็นใคร รู้จักแต่ตัวเขาคนเดียว”
ที่บ้านสาวมณีก็มีการสนทนากันในทำนองเดียวกัน กานดามณีอยู่ในห้องส่วนตัวของหล่อน กำลังลองเสื้อตัวใหม่ซึ่งเพิ่งรับมาจากร้านตัดเสื้อ เป็นเสื้อแนบร่างทำด้วยผ้าไหมไทยสีเลื่อมอมเขียวกับแดง มีโบว์ใหญ่ติดที่เอว ทิ้งสายยาวสีเหลือบเลื่อมอีกสีหนึ่ง มีทั้งสีแสด สีแดง สีน้ำตาลทอง เป็นเสื้อที่ราคาแพงมาก เพราะต้องใช้ผ้าจำนวนมาก ตัดเฉลียงจากผ้าไหมต่างชิ้น
น้องสาวสองคนพิศดูพี่สาว แพทย์หญิงสุดามณีเอ่ยขึ้น “สวยตามเคย แล้วก็แพงตามเคย ถ้าเราทั้งสามคนแต่งตัวอย่างพี่ดา เงินเดือนคุณพ่อเห็นจะหมดไปกับเครื่องแต่ง/*14ตัวลูกสาว ไม่เหลือไว้ซื้อแม้แต่ข้าวสาร”
“อย่าพูดอย่างงั้นน่ะ น้องเติม” กานดามณีปรามน้องสาว “ราวกับคุณพ่อลำเอียงให้พี่คนเดียว ใครขอท่านก็ให้เหมือนกันทุกคน”
“พี่ต่อเขาเห็นพี่ต้นขอเสียพอแล้ว เขาก็เลยใช้แต่เงินเดือนเขา” น้องสาวคนเล็กพูดต่อไปอย่างไม่ค่อยเกรงใจพี่สาวนัก “เติมก็เหมือนกัน ปีนี้ได้เงินเดือนเต็มแล้วจะไม่รบกวนคุณพ่อคณแม่เลย ยิ่งจะแต่งงานกับคนจน ๆ ประเดี๋ยวจะถูกอบรมว่า คะไม่พอกันกินกันใช้”
ตกลงแน่ใจแล้วเรอะ” กานดามณีถามน้องสาว พลางถอดเสื้อออกมาลูบคลำด้วยความพอใจ “พี่ก็ยังหนักใจแทนเหมือนกัน เวลารักกันก็ไม่คิดถึงความยากจน พอมีลูกมีเต้าแล้วก็แลเห็นความลำบาก ยิ่งอย่างน้องเติมเพื่อนฝูงเขาก็ฐานะดี ๆ กันทั้งนั้น”
สุดามณีทำสีหน้าค่อนข้างไม่น่าดู “อย่าห่วงฉันเลย ห่วงตัวพี่ต้นเถอะ ดูไม่เห็นตกลงใจสักที จะเลือกเอาวิเศษแค่ไหน”
“เออ น้องฉัน พูดจาไม่น่าฟังเลย” กานดามณีดูหน้า/*15น้องสาวคนรองอย่างขอความเห็นใจ “น้องเติมก็ไม่ต้องห่วงพี่เหมือนกัน” หยุดนิ่งไปครู่หนึ่งแล้วพูดด้วยสีหน้าเต็มไปด้วยความมั่นใจ “รู้ไหมพี่คอยอะไร พี่อยากรู้จักความรักที่เรามีคนเข้ามาชอบๆ พอๆ มันเป็นการดูฐานะกันอะไรกันเทือกนี้ พี่อยากรู้ว่า ถ้าเกิดความรักมันจะรู้สึกยังไง”
“ถ้ายังงั้น ทำไมพี่ต้นพูดว่าห่วงฉันค่ะ” น้องสาวคนเล็กถามด้วยน้ำเสียงไม่นิยมพี่สาวดังที่ใช้มาตั้งแต่การสนทนา “ถ้ามีความรักมันไม่คิดถึงฐานะถึงอะไรหรอก แต่เมื่อกี้พูดเหมือนเตือนสติฉันให้คิดถึงฐานะของฉัน”
“พี่น้องมันก็ต้องพูดจากันมั่งซีจ้ะ แม่หมอ” กานดามณีว่า น้ำเสียงเริ่มมีความไม่พอใจเจืออยู่ ตามปรกติกานดามณีเป็นคนไม่โกรธใครง่าย ๆ หล่อนได้รับคำบอกเล่าและได้รับเอาไว้ใส่ใจนานมาแล้วว่า คนโกรธมักลดความสวยลงไป “ว่าไงน้องต่อ เธอมีความเห็นว่าไง”
ตลอดเวลาที่พี่และน้องโต้ตอบกัน ลีลามณีมีสีหน้าใช้ความคิด เมื่อพี่สาวหันมาขอความเห็นก็พูดขึ้น “จริงนะคนเราแต่งงานเพื่ออะไร”
“เพื่อเป็นไปตามธรรมชาติ” สุดามณีตอบ “มนุษย์ก็/*16สัตว์ชนิดหนึ่ง ก็ต้องหาคู่ แต่เป็นสัตว์มีประเพณี มีวัฒนธรรม ก็เลยต้องแต่งงาน สัตว์อื่นๆ ไม่ต้องแต่งงาน พบคู่ก็ร่วมชีวิตกันเลย”
“เออ แต่สัตว์บางชนิดมันรวมกันตลอดชีวิต เช่นนก ใช่ไหม” ลีลามณีถามน้องสาวในฐานะคนมีความรู้มากกว่า “บางชนิดมันก็เป็นฮาเร็มอย่างกวาง สิงโตก็ดูเหมือนอยู่กันเป็นคู่ตลอดชีวิต ช้างไม่รู้ แล้วมนุษย์ที่แท้จริงมันเป็นยังไง”
“แท้จริงมนุษย์เมื่อมีสภาพใกล้สัตว์ ก่อนที่จะมีอารยธรรม” สุดามณีตอบพี่สาวคนกลาง “เป็นชนิดตัวผู้มีตัวเมียหลายตัวเขาว่ายังงั้น แต่ชักไม่แน่ใจ” เมื่อหยุดคิดประเดี๋ยวหนึ่งแล้วพูดต่อ “อย่างไรก็ตาม ผู้ชายทั่วไปในโลก ถ้ามีเงินขึ้นมาก็มักไม่พอใจมีคนเดียว ถ้าดูจากนี้แล้วคงเป็นชนิดฮาเร็ม”
พี่น้องสามคนสนทนาเรื่องนี้ต่อไปอีกเล็กน้อย แล้วก็แยกย้ายกันไปหาความสำราญตามอัธยาศัย โดยไม่ตกลงกันว่ามนุษย์มีธรรมชาติอย่างไรแน่
อีกไม่กี่วันต่อมาจากนั้น สาวมณีทั้งสามก็ได้รับคำ/*17ชวนให้ไปรับประทานอาหารที่บ้านสาวทอง ในค่ำวันนั้นจะมีชายหนุ่มที่สาวทั้งสองบ้านคุ้นเคยและถูกอัธยาศัยมาร่วมด้วยสามคน แต่ล้วนเป็นคนที่คุ้นเคยกันขึ้น ถูกอัธยาศัยกันขึ้นทุกที คือสัตวแพทย์ยนตร์ ดอกเตอร์เชิญ และนายธเณศ
นายสุวรรณและนางพวงทองภรรยาไม่อยู่บ้าน สองสามีภรรยานี้เป็นคนสมัยใหม่แท้ เมื่อทราบว่าลูกสาวจะมีแขกหนุ่มมาที่บ้าน ท่านอยากเลี่ยงไปหาความสำราญกันที่อื่น ไม่ค่อยชอบร่วมการรับประทานอาหารกับเขาถ้าหาเหตุไปได้ หนุ่มสาวจึงมีอิสระเต็มทีที่จะพูดคุยหรือสนุกสนานตามวัยและรสนิยมของตน
ชายหนุ่มสามคนที่มาเป็นแขกในวันนั้นเป็นคนชอบไปทางการงาน พูดคุยก็นิยมไปในทางที่เป็นสาระ ทางวิชาความรู้ ความคิดเห็นเกี่ยวกับสังคมและบ้านเมือง หกสาวก็เตรียมรับรองเขาไปในทางนั้น ถ้าแขกหนุ่มที่ชอบในทางเฮฮามากกว่าการแลกเปลี่ยนทรรศนะ หล่อนก็เตรียมจานเสียงสำหรับเต้นรำโก้ และอุปกรณ์อื่นๆ หรือนัดแนะไปเที่ยวเตร่กันนอกบ้านเมื่อรับประทานอาหารเสร็จแล้ว
/*18คนใช้ในบ้านที่รับใช้อยู่ใกล้ชิดครอบครัว และมักมาเป็นคนช่วยในการรับแขกมีอยู่สามคน เป็นหญิงสอง คือแม่ครัวคนหนึ่ง ญาติผู้หญิงของแม่ครัว มีหน้าที่ซักเสื้อผ้าและรับใช้เบ็ดเตล็ดคนหนึ่ง และอีกคนหนึ่งเป็นชาย เป็นคนขับรถและช่วยเหลือเป็นพนักงานเดินโต๊ะเมื่อถึงโอกาสที่จำเป็นต้องทำ
สามคนสนทนากันในครัวก่อนแขกมาถึง ระหว่างที่สาวเจ้าของบ้านแต่งตัวอยู่ นายฉลองคนขับรถพูดขึ้น
“วันนี้เราจะได้ทิปพิเศษไหมเอ่ย”
“วันนี้ นอกจากรางวัลค่าเดินโต๊ะแล้ว คงไม่ได้ค่าออกไปไหนเวลากลางคืน” นางสาวเสงี่ยมแม่ครัวว่า “คุณหมอยนตร์มาละก็ไม่ค่อยไปไหนกัน มักนั่งคุยกัน แล้วคุณเชิญก็ไม่ชอบไปไหน ทำท่าทางเหมือนคนแก่ไงไม่รู้ อีกคนหนึ่งหน้าใหม่ไม่รู้ว่าจะยังไง แต่สองคนไม่ชอบไปเที่ยว อีกคนหนึ่งก็คงไม่ไป”
“คนใหม่ที่น้าว่านี่ชื่อคุณธเณศใช่ไหม” นางเพียร คนซักผ้าถาม “คุณคนนี้ยังไงไม่รู้ ฉันรู้สึกรักสงสารไงไม่รู้”
“ฮื่อ ข้าก็เหมือนกัน” นางสาวเสงี่ยมคล้อยตาม “ดู/*19หน้าตาแกราวกับจะเป็นเด็ก แต่เห็นคุณสายว่าแกเป็นคนไม่ชอบเที่ยวเตร่ เป็นคนสมถะเหมือนกัน”
“ดูคนเผิน ๆ อย่าเพ่อวางใจ” นายฉลองพูดเสียงหนัก ๆ “ไม่เหมือนเราคนจน ๆ หรอก มันเป็นยังไงก็ต้องยังงั้น พวกคนรวยนี่หน้าไหว้หลังหลอก”
“แกละก็” นางสาวเสงี่ยมทำเสียงไม่พอใจ “ทำไมจะต้องพูดคนมีคนจน คนเรามันก็เหมือนกัน ความทุกข์ความสุขมันมีด้วยกันทุกคน ลองแกรวยขึ้นมาเมื่อไหร่ แกก็รนไปหาที่ต่าง ๆ เหมือนกัน”
“ยังไม่รวยก็รนอยู่แล้ว” นางเพียรว่า “แต่ยังไงๆ ก็ขอรวยล่ะ ชาตินี้ทำบุญมาก ๆ เกิดชาติหน้าจะได้ไม่ต้องเป็นบ่าวเขา จะได้ไปนั่งในห้องรับแขก คอยรับแขกหนุ่มรูปหล่อเหมือนลูกนายบ้าง”
ระหว่างที่สามคนสนทนากัน สาวเจ้าของบ้านก็ทยอยกันลงจากตึกชั้นบนลงมาที่ห้องรับแขก ทองทบลงมาก่อนน้อง ๆ นั่งรออยู่ในห้องรับแขกจนรู้สึกรำคาญ จึงลุกออกไปเดินเล่นในสวน
ทองทบรู้ดีว่า แขกวันนี้ทั้งสามคนไม่มีความสนใจ/*20ในตัวหล่อนเป็นพิเศษ และเพ่งเล็งไปยังน้องสาวคนเล็กหรือพี่สาวคนกลางและคนใหญ่ในครอบครัวเพื่อนบ้าน แต่หล่อนก็พอใจที่จะให้มีคนมารับประทานอาหารที่บ้าน เพื่อจะได้เปลี่ยนหน้าคนคุย ไม่จำเจอยู่แต่กับบิดามารดาและพี่น้องเท่านั้น ทองสายก็มีความรู้สึกเช่นเดียวกัน หล่อนตามพี่สาวใหญ่ออกมายังสวนภายในเวลาไม่กี่นาที ทองทบพูดแก่น้อง
“สรรเขาบรรจงแต่งตัวหรือไง ทำไมลงมาช้ากว่าเพื่อน”
“จริงนะ สรรเขาจะไปทางไหน พี่ใหญ่เอาใจช่วยใคร” ทองสายถาม
“ไม่เอาใจช่วยใครทั้งนั้น ไม่ใช่ธุระของพี่ แต่คุณพ่อคุณแม่ยังไม่เอาใจใส่” ทองทบตอบ
“พ่อแม่เราใจเย็นดีจังนะ” ทองสายว่าเป็นทำนองตำหนิ “ไม่ช่วยดู ไม่แนะนำเลย”
“คุณพ่อคุณแม่รู้แล้วว่าสรรน่ะ ถึงจะแนะนำเขาก็คงไม่ฟัง” ทองทบว่า “ว่าแต่พี่ชักสงสัยว่าเพื่อนรักสองคนจะกลายเป็นคู่แข่งกันได้ไหม”
/*21“คู่แข่งสำหรับใคร” ทองสายถาม
“กำลังดูอยู่ละซิ สรรจะไปข้างดอกเตอร์เชิญ หรือจะไปข้างคุณธเณศ แล้วก็ลีลามณีก็เหมือนกัน เขาจะโอนเอียงไปทางไหน”
“ดอกเตอร์เชิญเขามีท่าว่าจะเอียงไปหาลีลามณีเหมือนกันเรอะ เห็นเคยสนิทสนมกับสรรมาก” น้องคนกลางปรารภ
“เอ้า นั่นใครมาคนหนึ่งแล้ว” ทองทบบอกน้องสาว
มีรถยนต์มาจอดหน้าบ้านคันหนึ่ง แล้วมีคนลงจากรถ “อ้อ คุณธเณศนั่นเอง เออ จริงนะ แกมาแท็กซี่ทุกที แกไม่มีรถของตัวเองหรอกรึ”
ธเณศเดินเข้าบ้านมา แสงไฟจากซุ้มประตูและจากหน้าตึกส่องให้เห็นหน้าของเขาชัดขึ้น เขาเดินเข้ามาใกล้สองสาวเจ้าของบ้าน ทองทบไม่ลืมที่จะถาม “ทำไมมาแท็กซี่คะ รถไปไหนเสียล่ะ”
“ขายไปแล้วครับ กำลังดูจะซื้อใหม่” ธเณศตอบ ขณะที่สองสาวค่อยเดินพาเขาเข้าไปในห้องรับแขก
“แหม ซื้อง่ายขายคล่อง เขาว่าคุณธเณศนี่เสี่ยใหญ่” /*22ทองสายพูดขึ้น มีผลให้พี่สาวหันมาดูหน้าด้วยความไม่ค่อยพอใจนัก
“เขาว่าผิดครับ ถ้าว่าเป็นเสี่ยน้อย ๆ ค่อยใกล้ความจริงหน่อย” ชายหนุ่มตอบ แล้วก็ลงหาที่นั่งอย่างคนคุ้นสถานที่
“เสี่ยน้อยก็ไม่เลว” ทองทบว่า
“ถ้าไม่เป็นเสี่ยเลยเลวหรือครับ” ชายหนุ่มย้อนถาม ระหว่างที่เขาพูดยังไม่จบประโยค ก็เห็นทองสรรเดินลงบันไดมา เขาขยับตัวพอเป็นกิริยา ไม่ถึงแก่ลุกขึ้นยืนให้อย่างชายชาวตะวันตกเมื่อสตรีเดินเข้ามา ทองสรรรีบนั่งลง พร้อมกันนั้น คนใช้ซึ่งได้รับการฝึกหัดดีก็นำเครื่องดื่มที่เตรียมไว้มาตั้งที่โต๊ะเตี้ยภายในกลุ่มเก้าอี้รับแขก
“พูดกันเรื่องเป็นเสี่ยหรือไม่เป็นเสี่ยหรือคะ” ทองสรรเอ่ยถาม “คุณธเณศมีความเห็นว่าคนที่ไม่เป็นเสี่ยใช้ไม่ได้หรือคะ”
“เป็นไปไม่ได้ครับอย่างนั้น” ชายหนุ่มปฏิเสธพลางก็รินเครื่องดื่มที่ถูกใจ จัดการผสมเองด้วยความคุ้นเคย /*23“ผมกำลังถามความเห็นคุณใหญ่กับคุณสาย”
“ความเห็นของดิฉันสำคัญหรือคะ” ทองสายถาม ซ่อนความน้อยใจในเรื่องที่มีชายหนุ่มเอาใจใส่กับน้องสาวมากกว่าตัวไว้ไม่ได้
“สำคัญซีครับ ทำไมจะไม่สำคัญ” ธเณศพูดเรื่อย แล้วเลยหันไปหาทองสรร “ว่าไง คุณสรร คนที่ไม่เป็นเสี่ยเลยใช้ไม่ได้หรือเปล่า”
“คุณไปเอาความคิดอะไรมาจากไหน มาถามคำถามอย่างนี้” ทองสรรพูดอย่างเป็นงานเป็นการตามอุปนิสัย “ดิฉันว่าเป็นคำถามที่ ขอประทานโทษ....”
“เหลวไหล” ธเณศรีบชิงจบประโยคให้หญิงสาว “ผมเห็นด้วยกับคุณสรร แต่บางคราวเราก็พูดเหลวไหลบ้าง”
“ดิฉันว่าไม่ใช่บางคราวเราพูดเหลวไหล ดิฉันว่าบางคราวเราถึงจะพูดเหลวไหล” ทองสรรพูด คำพูดเช่นนี้ถ้าอออกจากปากหญิงอื่นอาจไม่น่าฟัง แต่ดวงหน้าสวยเก๋และน้ำเสียงนุ่มของทองสรร ประกอบกับน้ำเสียงที่แสดงความจริงใจและไม่เป็นไปทำนองตำหนิ ทำให้คำพูดที่ออกจากปากทองสรร เป็นคำที่น่าสนใจสำหรับชายหนุ่มในสังคม/*24เดียวกับหล่อนหลายคน
“มีคนเขาว่า สรรเป็นคนจริงจังเกินไป” ทองทบกล่าวขึ้น
“รึคะ สรรว่ามีคนจริงจังเสียบ้างก็ดี คนที่ไม่จริงจังมีแยะแล้ว” ทองสรรกล่าวตอบด้วยน้ำเสียงนุ่มนวลเช่นเดิม
“ผมคนหนึ่งละเห็นด้วยกับคุณสรร” ธเณศว่า “คนเรายังเข้าใจผิดอีกหลายคน หมดสมัยแล้วครับ ไอ้เรื่องหนู ๆ พี่ไปโน่นนะ ไปนั่นได้ไหมจ๊ะ สมัยนี้เรามีเสรีภาพ เราเลือกคบคนตามใจเราได้ ผู้ชายคนไหนชอบผู้หญิงชนิดไหนก็ไปกับชนิดนั้น ไม่ต้องแกล้งทำกันอีกต่อไป”
“เป็นไงคะ ไม่ต้องแกล้งทำ” ทองสายถามด้วยความไม่เข้าใจ “แต่ก่อนนี้เราต้องแกล้งทำอะไร”
มีรถยนต์แล่นเข้ามาจอดข้างตึก แล้วอีกครู่หนึ่งดอกเตอร์เชิญก็เดินเข้ามาในห้อง ทำให้การสนทนาชะงักไปเพื่อการปฏิสันถาร แต่พอเชิญลงนั่งเรียบร้อยแล้ว ทองสายผู้ซึ่งเกิดมีอารมณ์อยากเข้าใจคำพูดของธเณศ ก็ถามคำถามที่ค้างอยู่ซ้ำ
“เอ้อ คุณเชิญมาพอดี จะได้ช่วยฟังว่าผมพูดถูกพูด/*25ผิดแค่ไหน” ธเณศกล่าวให้เชิญเข้าร่วมในการสนทนา “ผมพูดว่าเดี๋ยวนี้พวกเรา ผู้ชายผู้หญิงไทยมีเสรีภาพที่จะเลือกคบกัน คนชนิดไหนชอบคบกับคนชนิดไหนก็เลือกเอาได้ แต่ก่อนนี้ จำนวนคนที่ชอบคุยอะไรเป็นเรื่องเป็นราวมีน้อยมาก ถ้ามีใครชอบอย่างนั้น ต้องแกล้งทำว่าไม่เป็นคนอย่างนั้นเวลาอยู่ต่อหน้าเพื่อนฝูง นี่ญาติของผมคนหนึ่ง เขาว่าเมื่อก่อนผมจะมาบ้านนี้นี่เอง เขาว่าเมื่อสมัยเขาเป็นหนุ่ม ๑๕ ปีก่อนนั้น ผู้ชายต้องแกล้งทำเป็นคนเละๆ เทะๆ คุยไม่เป็นเรื่องเป็นราว ผู้หญิงต้องแกล้งทำเป็นไม่ค่อยรู้อะไร แล้วมักหาสามียาก ผู้หญิงที่มีความคิดนึกเป็นของตัวเอง ถ้ามีก็ต้องซ่อนไว้ให้ดี เอาไว้แสดงเมื่อได้แต่งงานแล้ว จับอยู่ไปคนหนึ่งแล้ว”
ระหว่างที่ธเณศเล่าค่อนข้างยาวนี้ หมอยนตร์ได้เข้ามายืนอยู่ที่ส่วนหน้าของห้องข้างหลังคนพูด เจ้าของบ้านทำการปฏิสันถารรับรองเงียบ ๆ เพราะหมอยนตร์ทำท่าทีว่าสนใจอยากให้ธเณศพูดจบ พอจบเขาก็ขัดขึ้นทันที
“ผิดทั้งเรื่อง ใครไปเอาเรื่องความคิดนึกอะไรมาสาธยาย คนหนุ่มสาวคบกัน ขอโทษนะ คุณสาวทองทั้ง/*26สาม เราก็ผู้ใหญ่ ๆ กันแล้ว ได้ร่ำเรียนกันมาพอใช้ทั้งนั้น คนหนุ่มสาวคบกัน มีสองเรื่องที่เอาใจใส่กัน อาจเป็นโดยจงใจ แต่บางรายก็ไม่รู้ตัว”
“เขาเอาใจใส่กับอะไรคะ” ทองสายถามขึ้นด้วยขาดความอดทน ความอยากรู้มีมากกว่า
“ผมจะเดาให้ ถ้าหมอยนตร์เป็นคนพูดละก็ เพราะได้ยินทฤษฎีเขามาหลายหน” เชิญชิงอาสา
“หนอยแน่ ทฤษฎีเป็นสัจจธรรม ไอ้บ้า” หมอยนตร์ว่าแก่เพื่อน
“อะไรล่ะคะ” ทองทบเกิดความอยากรู้บ้าง
“เออ มีคุณใหญ่อยู่คนหนึ่ง เราควรพูดกันอย่างนี้ไหมก็ไม่รู้” ธเณศปรารภขึ้น “พอบอกว่าทฤษฎีหมอยนตร์ชักเดาออก”
“ทำไมจะพูดไม่ได้” หมอยนตร์ว่า “คนเราต้องรู้ความจริงของชีวิต”
“งั้นซี ทฤษฎีของเขาเป็นถึงสัจจธรรม” เชิญกล่าวแก่ธเณศ สีหน้าของเขายิ้มขณะที่พูด
“ตาย อยากรู้เต็มแก่” ทองทบเร่ง “อะไรคะเป็น/*27ถึงสัจจธรรม เมื่อกี้เราพูดกันถึงเรื่องใครคบกันไม่คบกัน”
“ชีวิตคืออะไร คุณใหญ่” หมอยนตร์เริ่มสาธยายทฤษฎีของเขา “ชีวิตคือการเกิดมา โตขึ้นเป็นหนุ่มเป็นสาว จับคู่กันสืบพืชพันธุ์ แล้วก็แก่แล้วก็ตาย ใช่ไหม”
“ใช่ค่ะ” ทองทบตอบ ทำตนราวกับเป็นศิษย์หมอยนตร์
“แล้วก็เวลาที่เป็นหนุ่มเป็นสาว เวลาที่หาคู่ร่วมชีวิต เป็นเวลาสำคัญใช่ไหม” หมอยนตร์ทำทีเป็นอาจารย์ต่อไป ชายหนุ่มอีกสองคนพิศดูสีหน้าของทองสรรเพลินขณะที่ทองทบจ้องหน้าหมอยนตร์อย่างเอาใจใส่จริงจัง เมื่อได้รับคำตอบด้วยการพยักหน้าของทองทบ หมอยนตร์พูตต่อ “เมื่อกี้เจ้าเณศเขาพูดเรื่องคนหนุ่มคนสาวสมัยนี้คบกัน เพราะชอบคุยเรื่องมีสาระหรือไม่มีสาระเหมือนกัน ผมแย้งว่าไม่จริง ความสนใจของมนุษย์หนุ่มมนุษย์สาวอยู่ที่ของสองอย่าง เพศกับทรัพย์ ถ้าทางเพศมันมีคลื่นรับคลื่นส่งเข้ากันได้ แล้วทรัพย์มันพอไปกันได้ เรื่องความคิดเรื่องอะไรไม่สำคัญ”
ขณะที่หมอยนตร์กล่าวประโยคสุดท้ายนั้น สามสาวมณีก็เข้าประตูห้องมา ทันเวลาจะได้ยินคำพูดของเขาส่วนมาก
มีการต้อนรับ ถามเรื่องเครื่องดื่มแล้ว แขกกับเจ้าของบ้านหาที่นั่งกันใหม่ให้เหมาะแก่การที่จะสังสรรกันยิ่งขึ้นแล้ว การสนทนาเวียนเข้าเรื่องเดิมเพราะเป็นเรื่องที่ทุกคนสนใจ
กานดามณีไม่ใช่เป็นคนที่จะเปิดการสนทนาแบบนี้ ไม่ใช่หล่อนต้องแสร้งทำอย่างที่ธเณศว่าคนเมื่อ ๑๕ ปีก่อนต้องทำ เพื่อไม่ให้ดูแปลกจากเพื่อนฝูง แต่เป็นเพราะโดยธรรมชาติ หล่อนเป็นบุคคลที่ริเริ่มอะไรในเชิงความคิดนึก แต่เป็นคนสงบใจฟังได้เมื่อเพื่อนฝูงคุยกัน หล่อนไม่เคยมีเวลานั่งคิดเรื่องหลักการอะไรในชีวิต หล่อนต้องใช้หัวคิดมากไปในเรื่องการเลือกแบบเสื้อแบบกระโปรง เนื้อผ้า เครื่องประกอบ มีกระเป๋าถือ เข็มกลัด และดอกไม้ประดับผม เป็นต้น สุดามณีไม่ค่อยเกรงใจผู้ใด ต้องการอยากรู้เรื่องใดก็จะถามขึ้นอย่างตรงไปตรงมา ไม่สนใจก็เลิกฟัง เพียงแต่รักษามารยาทตามสมควร ลีลามณีนั้นสนใจใคร่รู้ ถามและฟังทุกจังหวะ ในคราวนี้สุดามณีเป็นคนถาม
/*29“กลับไปพูดเรื่องที่หมอยนตร์ตั้งทฤษฎีซิ คุณยนตร์์ว่า ผู้หญิงสาวผู้ชายหนุ่มทั้งหลายสนใจสองเรื่อง คือเพศกับทรัพย์ ถ้ายังงั้นคนที่ไม่สนใจเรื่องทรัพย์ก็มีเรื่องเดียวคือเพศ”
“คำว่าเพศนี่ต้องอธิบายประกอบยาวเสียหน่อยก็จะดี” ธเณศเสนอ “หมายถึงแค่ไหน หมายถึงว่าพอเห็นว่าเป็นผู้ชายก็ใช้ได้ละ สนใจละ สำหรับผู้หญิง แล้วก็ผู้ชายก็แบบเดียวกันงั้นใช่ไหม”
“เป็นบ้า” หมอยนตร์ประณาม “เขาไม่ได้หมายความยังงั้น เมื่อกี้พูดแล้ว คลื่นรับคลื่นส่งมันต้องพอดีกัน”
“ไอ้นี่มันสำคัญที่สุดใช่ไหม” เชิญถาม
“แล้วแต่คน” หมอยนตร์ตั้งตัวเป็นผู้เชี่ยวชาญ “บางคนเป็นมนุษย์ดั้งเดิม คือยังใกล้บรรพบุรุษดึกดำบรรพ์อยู่ ก็มักถือไอ้นี่สำคัญ ไม่ค่อยมีสติสตังคิดเรื่องอื่น บางคนเป็นมนุษย์มีวัฒนธรรมก็คิดหลายอย่าง คิดเรื่องทรัพย์หรือเรื่องเงินเป็นต้น”
“แล้วอะไรเป็นต่อ แล้วอะไรเป็นเติม” เชิญถามล้อชื่อเรียกเล่นสาวมณีทั้งสาม
/*30“อ้าว บางคนเขาคิดต่อไปถึงตระกูลว่าเป็นพวกเป็นเหล่าเดียวกัน พ่อแม่พี่น้องเข้ากันได้ไหม บางคนเขาก็เติมไปจนถึงศีลธรรม มาจากตระกูลดี เคยซื่อสัตย์สุจริตไหม”
“อีตอนเติมนี่ สมัยนี้เห็นจะเลิกพูดกันได้” สุดามณีว่า
“นี่แหละ สังคมเรามันถึงเป็นยังงี้ทุกวันนี้ไงล่ะ” หมอยนตร์ลงความเห็น “สมัยก่อน ถ้ายังไม่บวชไม่เรียน ไปขอลูกสาวใครเขา เขาไม่เต็มใจให้ มันเป็นไม้วัดคุณค่าชีวิตดีออกจะตาย สมัยนี้เหลือสองเรื่องไงที่เราว่า คลื่นเพศกับสมุดประจำธนาคาร ใช้สำนวนฝรั่งเสียหน่อย”
“กำลังจะว่าคุณยนตร์พูดเหมือนผู้หญิง เห็นใช้คำออกจะตายจะเตย” ทองทบแทรกขึ้นบ้าง
“นี่ก็อีก” หมอยนตร์ขัด “คนชอบแจกแจงระหว่างผู้หญิงผู้ชายมากเกินไป มีสำนวนผู้หญิงสำนวนผู้ชาย นั่นมันเรื่องสิ่งแวดล้อมทั้งนั้น ว่าถึงความรู้สึก ผู้หญิงผู้ชายเหมือนกัน ผิดกันแต่ว่าผู้หญิงเป็นฝ่ายเอาไปให้ไม่ได้ อย่างเก่งก็ยั่วให้ผู้ชายให้”
“ผู้ชายให้ได้เสมอไปหรือเปล่า” เชิญถามล้อๆ
/*31“ไม่เสมอไป ไม่เคยอ่านประวัติศาสตร์หรือประวัติคนสำคัญหรือไง เป็นกับถึงขั้นดอกเตอร์ดอกเต้ย” หมอยนตร์พูดพลางเขาก็แสดงความเบิกบาน ด้วยการเติมเครื่องดื่มที่ถูกใจเอาเองโดยไม่รอให้เจ้าของบ้านต้องเชื้อเชิญ
หญิงสาวห้าคนพยายามวางสีหน้าให้ปรกติ แพทย์หญิงสุดามณีพูดอย่างไม่เอาใจใส่กับความเป็นกุลสตรีนัก
“ผู้ชายที่ให้ไม่ได้นี่เขาว่าน่าสงสารนักใช่ไหม”
“คงเป็นงั้นมัง” เชิญพูดหัวเราะ ๆ เขาอยากจะกลบเกลื่อนคำพูดของเพื่อนชายให้บรรเทาความตรงต่อธรรมชาติเกินไป และพยายามหักเหการสนทนา “ว่าแต่ผมอยากทราบมานานแล้วไม่ได้ถาม ทำไมคุณพ่อทองคุณแม่ทองถึงไม่เคยอยู่บ้านเวลาผมมาเลย ท่านไม่รังเกียจผมใช่ไหม พบที่ไหนท่านก็ทักทายดี”
“ท่านรังเกียจหมอยนตร์ต่างหาก” สุดามณีว่า “ท่านเห็นว่าคนเป็นสัตวแพทย์วางท่าเป็นนักปรัชญาน่าหมั่นไส้”
“นั่นก็ผิดอีก” หมอยนตร์พูดอย่างไม่คำนึงถึงความรู้สึกของผู้ใดในที่นั้นนัก “ผมไม่ใช่นักปรัชญา ผมพูดเรื่องธรรมชาติของสัตว์ มนุษย์เป็นสัตว์ชนิดหนึ่ง แต่ไม่ต้องตก/*32ใจหรอกคุณหมอเติมมณี ผมไม่แย่งคนไข้ของคุณหรอก”
“ลองแย่งฉันจะได้ไปแจ้งความตำรวจ” สุดามณีว่า “จะมาแย่งทำไมนะ เป็นหมอสัตว์รวยกว่าหมอคนเป็นไหน ๆ”
การสนทนาดำเนินไปในเรื่องอาชีพของสัตวแพทย์และแพทย์ธรรมดาหรือ หมอมนุษย์อย่างที่หมอยนตร์เรียกไปหลายนาที แล้วสาวหกหนุ่มสามก็ไปกินอาหาร หยอกล้อกันด้วยเรื่องทั้งที่มีวิชาและไม่ต้องอาศัยวิชา เบื่อการสนทนาก็เปิดเครื่องวิทยุโทรทัศน์ชมรายการที่เขาสนใจ แล้วก็เลิกไปฟังดนตรี แลกเปลี่ยนความรู้สึกเกี่ยวกับดนตรีอยู่อีกพักหนึ่งแล้วเห็นว่าได้เวลาสมควร ประมาณเกือบ ๒๓ นาฬิกาก็ลากันแยกย้ายไป
ระหว่างทำความสะอาดภาชนะกันอยู่ในครัว ฉลอง นางสาวเสงี่ยม กับนางเพียรก็แลกเปลี่ยนทรรศนะกันตามมาตรฐานของเขาทั้งสามบ้าง
“ดูแสนสุขสนุกสบายกันจริง ๆ นะ คนรวยนี่ไม่คิดห่วงเรื่องอะไรเลย มีผู้ชายมาคุยกัน เลือกคู่กัน ไม่เหมือนเราต้องคิดห่วงหน้าห่วงหลัง ว่าลูกคนนั้นมันจะหา/*33โรงเรียนเข้าได้ไหม ไอ้น้องมันจะมาขอเงินอีกไหม” นางเพียงปรารภ
“สมัยฉันเป็นเด็ก ๆ นะ ฉันอยู่บ้านเจ้าคุณลุงคุณผู้ชายบ้านนี้ แหม ฉันเคยคิดว่าเป็นไพร่นี่สบายกว่าผู้ดี คุณอาๆ ของคุณ ๆ นี่จับเจ่าอยู่กับบ้าน ไม่เคยไปไหนเล้ย จนกว่าจะมีใครเขามาขอก็คึกคักกันไปเสียที ถ้าไม่มีใครเขามาขอ ก็นั่งอยู่กับคุณแม่น่ะแหละ สมัยนั้นใคร ๆ ก็ว่าคนรวยสบายไม่ต้องทำงานทำการ แต่เดี๋ยวนี้เห็นออกไปทำงานกันทุกคน มีแต่คุณใหญ่อยู่บ้านคนเดียว แต่ฉันดูไปฉันกลับเห็นว่าคุณสายกับคุณสรรดูจะรื่นเริงกว่าคุณใหญ่”
“เดี๋ยวนี้เข็ดแล้ว” นายฉลองเอ่ยขึ้นเรื่องของตน “เรื่องไม่พอใจลาออก ลาออก เดี๋ยวนี้มีลูก ๕ คน หวานอมขมกลืน เผอิญบ้านนี้ท่านก็ดี พูดจาเพราะหูอยู่เสมอ คุณผู้หญิงกับคุณ ๆ ลูก ๆ คุณผู้ชายมีปึงปังมั่ง แต่เราก็ทนเอาหน่อย เวลาหางานทำไม่ได้ ลูกแม่เอย พี่เอย เมียเอย เป็นไอ้ขี้ปากเขาจนแทบจะอยากมุดแผ่นดิน เดี๋ยวนี้คงเป็นเพราะแก่ตัวเข้า มีความคิดขึ้น”
“ของฉันยัง” นางเพียรพูดพลางเข็ดขามพลางถอน/*34ใจ “ถ้าบังเอิญเราไม่ได้ทำงานที่นี่ มีห้องมีหับให้พ่อเจ้าประคุณได้หลบหน้าเข้าไปนอนเวลาเมา เรื่องลูกเรื่องเต้าจะได้เล่าเรียนคงไม่ต้องพูดถึง”
ในคืนวันนั้น สาวมณีสามพี่น้องกลับไปบ้านโดยไม่ติดใจคุยกันต่อเรื่องที่ได้สนทนาเก็บเพื่อนหญิงชาย แต่วันรุ่งขึ้น ที่โต๊ะอาหารเช้า สุดามณีกับลีลามณีรับประทานอาหารด้วยกันสองคน เพราะวันนั้นเป็นวันหยุดงาน กานดามณีกับคุณพ่อคุณแม่ออกไปเที่ยวตลาดนัดกันแต่เช้า สุดามณีเอ่ยขึ้นว่า
“ว่าไง พี่ต่อ คลื่นอะไรกับคลื่นอะไรรับส่งมั่งเลยรึสำหรับพี่ ดูพี่เช้ยเฉยกับคุณธเณศ ฉันว่าแกมีคลื่นส่งมาทางพี่นะ”
ลีลามณีหยิบขนมปังออกจากที่ปิ้งไฟฟ้าพลางยิ้มมองดูน้องสาว “ไหนคนมีความจัดเจน เล่าให้พี่ฟังมั่งซิ คลื่นของเธอกับหมอประสิทธิ์ มันทำยังไงกันมั่ง”
“สิทธิ์กับฉันน่ะมันคุ้นกันจนจำคลื่นอะไรไม่ได้เสียแล้ว รู้แต่ว่า เวลานี้ฉันขาดเขาไปฉันก็รู้สึกว่าไม่เป็นตัวของฉัน แต่ไม่เคยถามเขาสักที เพราะเขาคอยแต่มองหึง กลัวว่า/*35ฉันจะเปลี่ยนใจไปรับคลื่นของท่านเยนเติลแมนที่มีรถผ่อนส่งขับไปขับมา”
“พูดถึงรถ คุณธเณศนี้เห็นแกทีไร เห็นแกมีรถคนละคันกับครั้งที่แล้วมา แล้วเมื่อคืนไม่มีรถ” ลีลามณีตั้งข้อสังเกต แล้วยังไง ไม่เห็นพบปะใครที่รู้จักญาติพี่น้องพ่อแม่แก รู้จักแต่ตัวแกเท่านั้น”
“พี่ถือด้วยเหรอ เรื่องอย่างนี้” สุดามณีถาม
“ก็พี่ยังไม่มีคลื่นอย่างที่น้องเล็กว่านี่” ลีลามณีแก้ “มีเมื่อไหร่คงไม่เอาใจใส่กับอะไรละมั้ง”
“ฉันว่าพี่ต่อจะเป็นชนิดที่ใช้สมองไม่ว่าเรื่องอะไร แต่ฉันไม่รู้เป็นไง เห็นหน้าแกแล้วเกิดความเอ็นดู อยากเข้าไปปลอบโยน อยากเข้าไปทำอะไรให้ พี่รู้สึกงั้นไหม”
“คุณแม่ก็ว่าอย่างงั้น” ลีลามณีบอก “แล้วยังเตือนพี่ว่าอย่าปล่อยให้ความรู้สึกอย่างนั้นตัดสินเรื่องชีวิต ต้องรู้จักเขาให้ดีกว่านี้ นี่ราวกับเป็นตัวคนเดียว”
บ่ายวันนั้นทองสรรมาหาลีลามณี สุดามณีได้ไปจากบ้านแล้วพร้อมกับคู่หมายของหล่อน กานดามณีไปร้านตัดเสื้อ คุณพ่อคุณแม่นอนหลับอยู่ที่เฉลียงชั้นบน เพื่อนสนิท/*36สองคนนั่งคุยกันที่ในห้องรับแขกชั้นล่าง
“นี่สรร” ลีลามณีเริ่ม “คุณเชิญกับเธอมีคลื่นอะไรกันแล้วหรือยัง”
ทองสรรหัวเราะน้อย ๆ “ใครมีความจัดเจนทางนี้บ้าง อยากรู้เหมือนกัน รู้จักกันมาก็นานแล้ว เพื่อนฝูงก็ดูเหมือนจะคาดหมายเอา แต่ไม่เห็นเขามีอะไรผิดสังเกต ฉันว่าเขาก็ชอบเธอชอบน้องเติมชอบฉันเท่า ๆ กัน ทีแรกน่ะเขาจดเข้ามาที่พี่ต้นของเธอ”
“ฮึ ไม่ใช่น่ะ หมอยนตร์ละว่าไม่ถูก แรกทีเดียวชอบใจพี่ต้น แต่แล้วเขายังไงราไปก็ไม่รู้ ทีแรกฉันนึกว่าเขาโอนไปทางสาย เดี๋ยวนี้ดูจะไม่เอากับใครในพวกเราสักคน”
“พี่ต้นตอนนี้มีใครเป็นอัควิน” ทองสรรถามไปตามประสาความอยากรู้ของผู้หญิง
“สองสามคน” ลีลามณีตอบอย่างไม่ค่อยเอาใจใส่นัก “เปลี่ยนหน้ากันเข้ามาเรื่อย”
“พี่ต้นของเธอเขาตั้งหลักเกณฑ์ของเขาไว้ไง ถึงได้ไม่ตกเนื้อต้องใจกับใครสักคน นับได้เกือบสิบแล้วมั้ง”
/*37“เอาแน่ไม่ได้หรอกพี่สาวฉันน่ะ” ลีลามณีตอบ “แต่ฉันเดา ไม่รู้จะถูกกับทฤษฎีหมอยนตร์ไหม เอ้อ มันจะเป็นการนินทาพี่สาวเสียมากกว่า”
“นินทากับฉันจะเป็นอะไรไป ยังมีถือเขาถือเราอีกเหรอ เธอกับฉัน เธอน่ะฉันว่าออกจะเป็นคนนิ่งนะ เก็บอะไรไว้เรื่อยไม่ดีหรอก ฉันมันคนพูดมาก พูดเรื่อย เพิ่งมาสังเกตเมื่อเร็ว ๆ นี้ว่าเธอเป็นฝ่ายฟัง ฉันเป็นฝ่ายพูดเสียเจ็ดสิบห้าเปอร์เซ็นต์”
ลีลามณีพยักหน้า “ฉันพูดกับเธอได้ เพราะเริ่มจะเป็นห่วง ๆ” ลีลามณีพูดอย่างตรึกตรอง “พี่ต้นนี่ฉันว่าผู้ชายเขามักราไปเพราะเห็นฤทธิ์แต่งตัว ใครแต่งงานกับพี่ต้นต้องมีรายได้ส่วนตัวไว้ต่างหาก เงินเดือนที่ไหนก็ไม่พอ เวลานี้เป็นหนี้คุณพ่อเป็นพัน ๆ แล้วก็เป็นหนี้ตามร้านตัดเสื้อหลายร้านเป็นพัน ๆ”
“อื้อ ฉันว่าไม่มีความจริงใจน่ะ ผู้ชายน่ะเรอะจะมาคิดไปถึงราคาเสื้อผ้าผู้หญิง ผู้หญิงด้วยกันยังน้อยคนจะคิดไปถึง โดยมากเห็นเขาสวย ๆ ก็พอใจกันทั้งนั้น” ทองสรรค้าน
/*38“แล้วเธอล่ะ เธอมีอะไรไว้เป็นหลักเกณฑ์” ลีลามณีถามเพื่อนบ้าง
“ฉันก็ขอความจริงใจนี่แหละ” ทองสรงตอบ “ที่เห็นมา ฉันว่ายังไม่เคยเลยที่จะพ้นทฤษฎีบทที่สองของหมอยนตร์ ฉันว่าที่พบ ๆ มา ถ้าเราไม่ได้อยู่บ้านอย่างที่เราอยู่ ไม่ได้พบกันตามที่ที่พบ ก็คงไม่สนใจใยดีอะไรหรอก”
“แล้วก็พี่เชิญล่ะ พี่เชิญเธอก็ว่าเข้าข่ายนั้นเรอะ ลีลามณีย้อนถาม
“ถ้าพี่เชิญรักฉัน คงไม่ยืดเยื้อมาถึงป่านนี้ อะไรก็เห็นกันหมดแล้ว ฉันว่าเขาชอบเป็นเพื่อนกันมากกว่า ไม่มีคลื่นรับคลื่นส่ง” ทองสรรตอบ
น่ากลัวจะเป็นเรื่องดวงชาตาเสียกระมัง” ลีลามณีคิดอยู่สักครู่แล้วพูด “พอถึงคราวทฤษฎีไหน ๆ ก็ใช้ไม่ได้เลย”
เย็นวันนั้นเอง ธเณศมาหาลีลามณี เขาทำทีกิริยาจนเป็นที่เข้าใจว่าเขาต้องการพบหล่อนสองต่อสอง เผอิญมีบุรุษอัศวินของกานดามณีมาชวนให้ออกไปกินไอศครีมด้วยกัน เขาชวนลีลามณีกับธเณศด้วยเป็นมารยาท /*39ธเณศส่งสายตาวิงวอนลีลามณีไม่ให้รับเชิญ หล่อนจึงบอกขอตัวด้วยความอยากรู้ ขณะที่เดินลงไปหาที่นั่งสบายในสวน ใกล้ฉากที่ประกอบด้วยพุ่มไม้ ใจหล่อนเต้นผิดจังหวะไปบ้าง แต่แล้วก็นั่งคุยกับเขาได้อย่างสงบ
คุยกันเรื่องห่างตัวและห่างจากใจได้สักสองสามนาที ธเณศก็หาจังหวะเข้าหาเรื่องที่เขาตั้งใจจะมาพูดได้ เขาเริ่มด้วย “เออ ว่าไงครับคุณต่อ ทฤษฎีหรือสัจจธรรมของหมอยนตร์ คุณมีความเห็นว่ายังไง”
“ในแง่ไหนล่ะคะ?” ลีลามณีก็เอาใจใส่กับเรื่องนั้นพอที่จะรู้สึกว่าการสนทนาออกรสเพิ่มขึ้นมาก
“ในแง่ความจริง คุณว่าคนโดยมากเป็นอย่างที่หมอยนตร์ว่าไหม” ธเณศถาม
“ดิฉันออกจะเห็นด้วย” ลีลามณีตอบสั้น ๆ
“ผมว่าคงมีคนยกเว้นบ้าง ไม่มีเลยหรือครับ คนที่แต่งงานกันเพราะมีอุดมคติตรงกัน ความคิดนึก หรือรสนิยมเข้ากัน” ธเณศถามต่อไป
“ดิฉันก็ว่ามีบ้าง” ลีลามณีตอบสั้น ๆ อีก เพราะ/*40อยากฟังเขามากกว่า
“สมมุตินะครับ เขากล่าวต่อไป “ทีแรกคุณรู้จักผู้ชายคนหนึ่ง คุณก็ไม่ค่อยได้เอาใจใส่กับเขาเท่าไหร่ แล้วต่อมา คุณเห็นว่าเขามีนิสัยต้องกับคุณ อยู่ด้วยกันก็จะเป็นสุข แล้วคุณไว้ใจได้หลายอย่าง เช่นไม่เจ้าชู้แน่หรืออะไรอย่างนั้น คุณจะเริ่มให้ความสนใจแล้วปลงใจในที่สุดได้ไหม”
“เมื่อบ่ายนี้เอง ดิฉันคุยอยู่กับทองสรร” ลีลามณีเล่าบ้าง “เมื่อคุยกันเรื่องนี้ได้ไปไม่เท่าไหร่ ก็เลยสรุปว่าถ้าถึงเวลาดวงชาตามันจะเข้าเกณฑ์ มันคงเกิดอะไรให้เรารู้ ทฤษฎีไหน ๆ ก็คงไม่ค่อยแน่กระมังคะ”
“แต่ผมมี ไม่ไม่ทฤษฎีครับ” เขาว่า “ผมทำใจของผมได้ ผมตั้งแล้วว่า ถ้าผู้หญิงจะกรุณาผม ผมจะเลือกผู้หญิงจากน้ำใสใจคอ ไม่คิดไปถึงคลื่นรับคลื่นส่ง เออ ก็คงมีบ้างกระมัง ไอ้พรรณยังงั้น แต่ผมใช้ความสังเกต ผมเลือกจากอุปนิสัยใจคอ”
ลีลามณียิ้มค่อนข้างอ่อนโยน ธเณศเป็นคนทำที่วิสา/*41สะกับเขา เกิดความรู้สึกในทำนองนั้นเป็นธรรมดาของเขา “น่าสนใจค่ะ คุณว่าไปซิคะ คุณชอบอุปนิสัยอย่างไร รสนิยมชนิดไหน”
“ผมชอบคนเยือกเย็น คนใช้เหตุผลมากกว่าอารมณ์ คนรู้จักหน้าที่ คนไม่พูดพร่ำเพรื่อ” ธเณศตอบอย่างผู้ที่ได้ไตร่ตรองมาดีแล้ว
“ดิฉันว่าถ้าหาคนอย่างนั้นได้ก็ดี” ลีลามณีคล้อยตาม “แต่เคยได้ยิน ๆ ว่า ไอ้คลื่นรับคลื่นส่งของหมอยนตร์มันมีอำนาจไม่ใช่เล่น บางทีสามีเห็นคุณความดีของภรรยาม้ด แต่แพ้ไอ้คลื่นนี่ได้”
“ถ้าคุณไม่ช่ำชองชีวิตละก็เป็นได้” ธเณศตอบ “แต่ถ้าคนเคยซอกซอนเรียนโลกมาแล้ว เขารู้ใจของตัวเขาแล้ว ผมว่าคุณไม่ต้องห่วง”
ลีลามณีเกิดความกระดาก ไม่กล้าสบตาของชายหนุ่มเพื่อนสนทนา หล่อนทอดสายตาไปมองแปลงดอกไม้ที่มุมหนึ่งของสวน ธเณศกล่าวต่อไปโดยหล่อนไม่เห็นสีหน้าเขา ได้ยินแต่เสียงที่ค่อนข้างเครือเพราะมีอารมณ์เข้าแทรก/*42แซง ทั้งที่เขากำลังยกย่องคุณค่าของความไม่มีอารมณ์
“ทีนี้นะครับ ทีนี้ผมก็อยากรู้ว่า มีผู้หญิงที่ไหนเขาจะใจตรงกับผมบ้าง ผมอดไม่ได้ที่จะหวังว่า ผมอยากให้คุณเป็นผู้หญิงคนนั้น ไม่ต้องรอคลื่นอะไร ใช้สติปัญญา ไปสืบประวัติ สืบเรื่องราวของผู้ชาย แล้วก็ตัดสินใจด้วยเหตุผล”
“เหตุผลควรมีอะไรบ้างคะ” ลีลามณีถามด้วยความใคร่รู้ความคิดของเขา
“ถึงตอนนี้ผมบอกไม่ได้ครับ มันอันตรายสำหรับผม ผมว่าคุณสืบประวัติผมดู ถ้าถูกใจคุณ คุณใช้สติปัญญาตัดสินใจ ถ้าไม่ถูกใจ ก็แปลว่าผมโชคร้าย” ธเณศตอบอย่างคนไตร่ตรองมาดีแล้วอีกครั้งหนึ่ง
“อันตรายยังไงคะ ถ้าคุณบอก” ลีลามณีถาม หล่อนมีความรู้สึกที่อธิบายต่อตนเองไม่ได้ รู้แต่ว่าหล่อนเอียงไปในทางเอ็นดูเขาเป็นส่วนใหญ่ หล่อนมองดูดวงหน้าที่เกลี้ยงเกลาของเขา ดูท่วงทีที่เขาขยับแขนและมือ ดูผมที่หยักศกน้อย ๆ เกาะอยู่กับศีรษะเขา หล่อนอยากฟังเขาพูดกับหล่อนนานๆ
/*43“ถ้าผมบอก อาจเป็นการโฆษณาตัวเอง หรืออาจเป็นการขัดขวางตนเอง คือคุณพยายามดูให้มันเกินไป หรือน้อยไป ได้ทั้งสองอย่าง เวลานี้ผมก็ไม่รู้ใจคุณ ผมอาจแหยเต็มที คุณมีใครในใจเสียแล้ว แล้วผมก็กะเร่อกะร่าเข้ามาหรืออาจมีหลักอะไรไว้ ผมไม่กล้าถาม ฝรั่งเขาว่าฝ่ายที่ขอจะเลือกไม่ได้ หรือขอทานอย่าช่างเลือก หรือจะแปลว่ายังไงก็สุดแล้วแต่ ผมว่าคุณเข้าใจว่าหมายความว่ายังไง”
ภายในเวลาค่ำวันนั้น ลีลามณีก็เล่าถึงการสนทนาระหว่างธเณศกับตัวหล่อนให้น้องคนเล็กฟัง สุดามณีดึงมือพี่สาวออกมาจากห้องของหล่อน พาไปทางห้องของมารดา แต่เมื่อไปถึงห้องนั้น ได้ยินเสียงบิดากับมารดาคุยกัน มีสำเนียงว่า กำลังมีความสุขอยู่กับการแลกเปลี่ยนเรื่องราวเกี่ยวกับเพื่อนฝูงที่ต่างคนต่างไปพบมาในวันนั้น ลีลามณีเกรงใจเห็นว่าธุระของหล่อนไม่รีบร้อน อยากให้บิดามารดามีความสุขร่วมกันตามวัยของท่าน จึงดึงมือน้องสาวกลับไปคุยกันต่อไปที่ห้องของตนเอง หล่อนสั่งสุดามณีไม่ให้เล่าให้กาน/*44ดามณีฟัง เพราะบางคราว กานดามณีก็มักทนฟังเรื่องความเอาใจใส่ของชายใดต่อหญิงอื่น นอกไปจากตัวของหล่อนเองไม่ค่อยได้ มีคำพูดที่แสดงความรู้สึกที่ลีลามณีไม่อยากฟัง แต่ในวันต่อมา สุดามณีมีโอกาสเล่าให้คุณแม่ฟังถึงความสนใจที่ธเณศมีต่อพี่สาวคนกลาง คุณแม่ก็ตกลงใจว่าจะทำตามที่เขาเสนอคือเริ่มสืบประวัติของเขาให้ถี่ถ้วนที่สุดที่จะทำได้ ลีลามณีเกิดกระดาก เล่าให้คุณแม่ฟังเองหรือปรึกษาหารือไม่ได้ทั้งสิ้น
หกเดือนล่วงไปก่อนที่จะมีการตัดสินใจ ในเรื่องของลีลามณีกับธเณศ ระหว่างหกเดือนนั้น ชีวิตของหกสาวมีความคืบหน้ารวดเร็วโดยไม่มีผู้ใดคาดฝันไว้ ทองทบได้มีชายหนุ่มใหญ่ มีลูกติดคนหนึ่ง เกิดจากภรรยาที่ไม่ได้ยกย่องตามประเพณีหรือรับรองตามกฎหมาย มาสู่ขอ โดยพลโทณรงค์ ปัทมเสนา เพื่อนบ้านชักพามาแนะนำรับรองในความประพฤติและฐานะ ระหว่างที่มีการติดต่อทาบทามขอสู่ทองทบ ในบ้านของสามสาวมณี ก็มีการสากัจฉากันตามปกติ
“ทองทบแกก็เคราะห์ดี นึกว่าจะเป็นสาวแก่ติดบ้าน/*45เสียแล้ว” นางรัตนาภรรยานายวิเชียร มารดาของสาวมณีทั้งสามเอ่ยขึ้นที่โต๊ะอาหาร
“ถ้าเป็นสาวแก่ติดบ้าน เสียหายยังไงหรือคะ คุณแม่” แพทย์หญิงสุดามณีถามขึ้นทันที
“ตามปกติ แต่งงานเสียมันก็ดี แต่ไม่ถึงกับต้องเที่ยววิ่งหาหรอก” คุณพ่อบอก
“ก็เผื่อเราไม่อยากปกติล่ะคะ” สุดามณีไม่ยอมจำนนง่าย ๆ
“คนอย่างนั้นก็มี” คุณพ่อตอบ “เช่นแกเป็นต้น”
“โบราณท่านเคยเห็นโลกมา สมัยนี้พูดว่ารู้จักชีวิต” คุณแม่ว่า “ผู้หญิงถ้าอยู่ตัวเปล่าไปจนเกือบแก่ บางทีเขาก็อยู่ไปได้ โบราณก็ยกย่องกัน เช่นที่บ้านแม่ คุณอา ๆ ที่ไม่ได้แต่งงานสองคน คุณพ่อให้ลูก ๆ เคารพยิ่งกว่าใครทั้งหมด แต่โดยมาก อยู่ไป ๆ มักอยู่ไม่ได้ บางคนไปแย่งผัวเขา บางคนก็ทรัพย์สมบัติไปทูนให้เจ้าหนุ่มที่มันรู้คิด มิหนำยังหาเมียน้อยให้มัน แล้วยังต้องคอยเอาใจเมียน้อยให้มันด้วย”
“ที่เจ้าหนุ่มมันดี ๆ มีไหมคะ คุณแม่” สุภามณีซัก/*46ต่อไป
“เท่าที่เห็นมา ต่อให้ดียังไง ผู้ชายนะลูก มันก็ต้องการไอ้เรื่องธรรมชาติ อย่างดีเขาก็สุภาพ ให้เคารพนับถือ อย่างเลวมันก็ข่มๆร้อยแปด กลัวอายเขาก็ทนเอา”
เรื่องอายเขานี้ สำหรับลูกวางใจได้” สุดามณีพูดหนักแน่น “ใครมันจะว่ายังไง มันก็ดีแต่พูดไป ไม่เห็นมีใครมันจะมาช่วยเรา หรือจะมาทำอะไรเราได้ ไม่ชอบใจขึ้นมา เราก็หย่ามัน ไม่เห็นแปลก”
“พูดอย่างคนสมัยใหม่แท้ คุณหมอ” คุณพ่อว่า สีหน้าไม่แสดงว่าเห็นด้วยหรือไม่ “แล้วก็ทั้งลูกทั้งแม่ ช่างชอบใช้มัน มัน เสียจริง ๆ”
“ขอรับประทานโทษ ไม่ทราบว่ามีท่านผู้ดีแบบเก่าคนหนึ่ง แต่คุณย่าฉันท่านก็เป็นลูกพระยาพานทอง เห็นมันไม่ละเว้น คุณพ่อฉัน เห็นคุณย่าพูด พ่อรัตน์มันยังงั้น มันยังงี้ทุกคำ”
“นั่นท่านแม่ลูกกัน แต่คำว่าผู้ชายแล้วต้องมันนี่ ฉันต้องขอประท้วงไว้เสมอ” คุณพ่อว่าพลางก็ลุกขึ้นจากโต๊ะ เป็นการจบการสนทนาสำหรับอาหารมื้อนั้น
/*47นอกจากทองทบ ก็มีชายมีทรัพย์พอสู้กับการแต่งกายของกานดามณีเสนอตัวเข้ามาสู้ กานดามณีออกจะเบิกบานมากและทำทีทำให้เข้าใจกันทั่วไปว่า คน ๆ นี้เป็นที่ถูกใจหล่อนแน่แล้ว ตัวเขาก็ทำตัวให้ถูกใจหล่อนมากด้วยการแสดงความเต็มใจไปหาแพร หาผ้า เที่ยวชมตลาด และพาไปรับประทานอาหารกลางฉัน ณ ภัตตาคารที่เรียกราคาอาหารแพงลิ่ว เขามีเวลาที่จะประพฤติตามความพอใจตนด้วย เพราะรายได้ของเขาได้มาจากกองมรดกกองใหญ่ ไม่ต้องอาศัยเงินเดือนจากบริษัทหรือตำแหน่งราชการชั้นไหน
นางรัตนา มารดาสามสาวมณีเริ่มการสืบประวัติของธเณศจากวงมิตรสหาย และจากหมอยนตร์เป็นจุดเริ่ม ทำให้หมอยนตร์สนุกกับเหตุการณ์มาก และเขาให้ความร่วมมือกับท่านเป็นอย่างดี ด้วยการหาโอกาสให้ท่านหรือผู้แทนของท่านได้พบกับผู้ที่เคยรู้จักธเณศ จนกระทั่งนางรัตนาได้ไปพบกับญาติกลุ่มหนึ่งของชายหนุ่มผู้นั้น
เมื่อพบกับญาติกลุ่มนั้นเป็นครั้งแรก นางรัตนาต้องเผชิญกับความผิดหวัง เพราะตัวท่านมีความเอ็นดูและเอาใจช่วยธเณศอยู่มาก ญาติกลุ่มนั้นมีด้วยกันสองครอบครัว /*48เป็นครอบครัวของน้าผู้หญิง ซึ่งเป็นลูกเรียงพี่เรียงน้องของมารดาธเณศ และอีกครอบครัวหนึ่งเป็นครบครัวของอาผู้ชาย ซึ่งมีความสนิทฐานะญาติเท่ากับน้าผู้หญิง
คุณอาผู้ชายเป็นข้าราชการชั้นโทในกระทรวงหนึ่ง ผู้แทนของนางรัตนาได้ไปทำความรู้จักกับเขาที่บ้านของเพื่อนคนหนึ่งในงานทำบุญวันเกิดญาติผู้ใหญ่ เมื่อทราบว่าเขาเป็นญาติกับธเณศ โดยบังเอิญคุยไปถึงครอบครัวของนายสุวรรณและนางรัตนา ผู้แทนก็เล่าให้ฟังอย่างไม่จริงจังนักว่าธเณศติดต่อกับลูกสาวของครอบครัวนั้นอยู่คนหนึ่ง
“เออ” ชายกลางคนนั้นถอนใจ “นายธเณศ”
“เป็นไงคะ คุณรู้จักกับนายธเณศดีหรือคะ” ผู้แทนครอบครัวสาวมณีแสร้งถามทั้งที่รู้แล้วว่าเขาเป็นญาติกัน
“ครับ รู้จัก” ชายคนนั้นตอบอย่างไม่ค่อยเต็มใจพูดต่อไป
“เขาเป็นคนทำงานทำการดี จะได้ดีต่อไปข้างหน้าใช่ไหมคะ แต่ส่วนตัวเป็นไงนะ อยากรู้ เห็นหน้าตาหล่อ” ท่านผู้แทนพูดต่อไป
“อือ” เสียงถอนใจอีก “ก็ไม่ใช่ธุระอะไรของผม” /*49ญาติธเณศพูดเสียงเนือยๆ
ในโอกาสนั้น ผู้แทนนางรัตนาไม่สามารถซักถามเรื่องธเณศต่อไป แต่ในเมื่อญาติของธเณศมีอาการที่ก่อความสงสัย ผู้แทนนั้นจึงจัดการจนนางรัตนาได้พบกับญาติของธเณศผู้นั้น เขาชื่อ นายธันย์ นางรัตนาไปหาเขาที่บ้าน และบอกแก่เขาตรง ๆ ว่าธเณศไปติดต่อกับลูกสาวของท่าน และท่านอยากทราบว่า เขาเป็นคนสมควรที่ท่านจะส่งเสริมหรือเกียดกัน ขอให้เขาเห็นแก่เพื่อนมนุษย์บอกความจริงในเรื่องของธเณศเท่าที่เขาจะบอกได้
คำตอบที่ได้รับไม่ตรงกับคำถาม เป็นคำตอบเลี่ยงไปอีกทางหนึ่ง ว่าเขากับธเณศไม่ถูกกันเรื่องส่วนตัว จบด้วยคำพูดว่า “ผมจะไปว่าเขาเป็นคนไม่ดีก็ไม่ได้ เรามันจน จะมาให้เขาเคารพนับถือเหมือนญาติมั่งมีน่ะมันไม่ได้”
นางรัตนากลับบ้านด้วยความผิดหวังดังกล่าวแล้ว ผิดหวังเพราะอยากฟังคำสนับสนุนธเณศ และผิดหวังว่าธเณศมีญาติอย่างที่เขามี ส่วนพ่อแม่ของเขาเองนั้นล่วงลับไปนานแล้ว เป็นที่ทราบกันดี แต่นางรัตนาไม่หมดความพยายามง่าย ๆ จากการสนทนากับนายธันย์ ท่านได้รับทราบ/*50ว่ามีครอบครัวของน้าผู้หนึ่งซึ่งเป็นญาติสนิทกับธเณศเท่ากับตัวเขา ท่านจึงหาทางจนกระทั่งมีโอกาสได้เข้าไปพบน้าของธเณศผู้นั้น ผู้มีชื่อว่า ศิริ
เมื่อได้พบกับนางศิริที่บ้านของท่านผู้นั้นเอง นางรัตนาก็ขอทราบเรื่องราวเกี่ยวกับธเณศอย่างตรง ๆ ดังที่ได้เคยทำแล้วกับนายธันย์ เพราะได้ติดต่อกันไว้ดีแล้ว คำตอบที่ได้รับจากนางศิรินี้เป็นคำตอบที่ล้วนเป็นเรื่องที่นางศิริเห็นเป็นขบขัน
“ทุกอย่างเขาดีค่ะ ตั้งแต่เห็นมา กับพ่อแม่เขามีกตัญญูมาก เขาพยาบาลแม่เข้าเกือบจะว่าคนเดียว พี่น้องอื่นจากกัน มาช่วยเหลือไม่ได้ จะมีเสียอยู่ก็ข้อหนึ่งละค่ะ แต่ถ้าลูกคุณไม่รุนแรงทางนี้ก็คงจะไม่เป็นไร แกเจ้าชู้ค่ะ” พูดจบแล้วก็หัวเราะคิกคัก
“แกทำยังไงบ้างคะ ที่ว่าเจ้าชู้” นางรัตนาถาม
“แกมีมาหลายคนแล้วค่ะ ที่โน่นบ้างที่นี่บ้าง ไม่เห็นเอาจริงกับใคร แต่ว่าผู้ชายนะคะ ถืออะไร้ พอถึงอายุเข้า เห็นลูกเขาดี ๆ หาที่พึ่งที่พาได้ มันก็สงบลง ดิฉันอีกว่าไอ้ที่มันออกฤทธิ์ตอนแก่ ดิฉันว่ายังงี้นะคะ คุณมาหาขอให้/*51บอกความจริง ดิฉันก็มีเท่านี้ล่ะค่ะ”
มารดาของลีลามณีให้หล่อนทราบเรื่องราวของธเณศตลอดทุกระยะที่สืบสาวราวเรื่องเขามาได้ ตลอดเวลานี้เขาก็ติดต่ออยู่อย่างสม่ำเสมอเหมือนดังที่ได้ทำมา กับทั้งที่บ้านสาวทองทั้งสามและที่บ้านสาวมณี ระยะนี้ออกจะครึกครื้นขึ้นกว่าระยะที่แล้วมา เพราะมีคู่หมั้นของทองทบและคู่หมายกานดามณีมาเป็นแขกประจำบ้านทั้งสองด้วย
วันหนึ่งหมอยนตร์มาเยี่ยมลีลามณี ในเวลาเย็นคนเดียว โดยไม่มีเชิญหรือธเณศมาด้วย เขาขอมาพบหล่อนคนเดียวแล้ว เมื่อได้สนทนาปราศรัยตามธรรมเนียมเล็กน้อย เขาก็ออกปากชวนหล่อนให้ไปนั่งรถเที่ยวกับเขา ลีลามณีก็รับเชิญ แล้วก็นั่งไปด้วยกัน
หมอยนตร์พารถเข้าถนนซอยจากถนนเพชรบุรีตัดใหม่ เลี้ยวมาถึงถนนนครสวรรค์ เลี้ยวไปทางซอยระหว่างถนนพระรามที่หกกับถนนพระรามที่ห้า พาลีลามณีชมบ้านเก่าซึ่งสร้างขึ้นในพระนครแปลกตาหล่อน และหล่อนก็บอกว่าหล่อนสนุกเพราะไม่เคยไปตามทิศทางที่เขาพามาเลย
“มันนิสัยของคุณน่ะ อะไร ๆ คิดไปในทางดีได้เสมอ” หมอยนตร์ว่า “คุณน่ะ ไม่คอยช่างคุย ไม่เหมือนคุณทองสรรไม่เหมือนพี่สาวหรือน้องสาวคุณ คุณช่างสังเกตอะไร เก็บไว้เงียบ ๆ แต่ไม่เงียบเอาไปทุกข์ พยายามทำให้ทุกอย่างสนุก”
“เป็นคำชมใช่ไหมคะ” ลีลามณีถาม
“พุทโธ่ ผมชมใครเป็น ผมพูดตามที่ผมสังเกต” เขาตอบพลางค่อยๆ ชะลอรถ ขณะนี้เขาได้พารถเข้ามายังซอยค่อนข้างเล็กระหว่างบางซื่อและถนนพระรามที่หก “อ้อ ถึงแล้ว รู้ไหม ผมหลงทาง หวังว่าหายหลงแล้ว”
เขาจอดรถที่หน้าบ้านมีรั้วสังกะสี อยู่ในสภาพดีทั้งรั้วและประตูทางเข้า เขาดึงสายลวดที่ทิ้งชายออกมานอกรั้ว ทำให้มีเสียงกริ่งดังขึ้น อีกภายในไม่เกินสามนาที มีหญิงในวัยสูงกว่าลีลามณีแต่ไม่ถึงแก่จะเรียกว่ากลางคน เปิดประตูและโผลหน้าออกมาดูว่าใครเป็นแขกของหล่อน หมอยนตร์เข้าไปยืนใกล้บอกว่า “ผมเอง หมอยนตร์จำได้ไหม”
หญิงนั้นยิ้มเปิดประตูรับ “เชิญเข้ามาค่ะ แหม ไม่ได้พบกับนาน”
/*53“ก็ไม่เห็นใครไปตามให้มารักษาสัตว์อะไรอีกนี่ครับ” หมอยนตร์ว่า “อื้อ นี่คุณลีลามณี นี่คุณ อื้อ ผมต้องขอรับประทานโทษอย่างมาก เมาไปหน่อย ลืมชื่อคุณเสียแล้ว”
“ชื่ออิงพรรณค่ะ” หญิงเจ้าของบ้านตอบ “ไม่เป็นไรหรอกค่ะ คุณหมอมักจำชื่อคนไม่ได้ แต่ถ้าคนไข้ เอ๊ย อะไรล่ะ หมาที่คุณหมอรักษาละก็ เห็นจำได้แม่นยำ”
ทันใดนั้นเองมีสุนัขวิ่งลงจากเรือนสี่ตัว ส่งเสียงเห่ากรรโชกบ้าง กระดิกหางบ้าง หมอยนตร์ทักหมาตัวหนึ่ง “นี่เจ้ามี่ ว่าไง เห่าเสียงดังเชียวนะ คราวนี้”
เจ้ามี่เข้ามาหาหมอยนตร์ เปลี่ยนจากทีท่าหวงบ้านหวงเจ้าของเป็นการต้อนรับ หมาอื่นก็เปลี่ยนทีท่า มีอยู่ตัวหนึ่งตัวน้อยกว่าเพื่อน ไม่กล้าเข้ามาใกล้คนแปลกหน้าและคำรามอยู่ไกล ๆ
“นั่นคงเป็นแม่ลิน” หมอยนตร์ว่า “โตเร็วจริงนะเรา อะไร จำหมอไม่ได้เรอะ ไม่ได้หมอละก็แกไม่ได้มาส่งเสียงคำรามอยู่นี่หรอก”
หญิงเจ้าของบ้านห้ามสุนัขแล้วก็เชื้อเชิญพาหมอยนตร์/*54และลีลามณีขึ้นไปบนเรือน ปลูกอย่างสมัยใหม่พอใช้ แต่ไม่มีเครื่องเรือนอย่างดีนัก เมื่อหมอยนตร์และลีลามณีลงนั่งแล้ว เจ้าของบ้านจัดการกับน้ำสำหรับดื่มตามธรรมเนียม แล้วก็ถาม
“คุณหมอมีธุระอะไรคะ หรือผ่านมาก็เลยเข้ามาเยี่ยมคนไข้
“ผ่านมาก็เลยมาเยี่ยมครับ” หมอยนตร์ตอบ “เจ้าของพวกนี้เขาไปไหนกันหมดละครับ”
“คงอยู่หลังบ้านค่ะ เล่นขายข้าวขายของ ชมภู่มันกำลังออกเต็มต้น แก่บ้าง อ่อนบ้าง จัดการเอาเป็นสินค้าหมด เจ้าพวกนี้เมื่อกี้ก็คงสาละวนอยู่กับอะไร ไม่งั้นดิฉันไปที่ประตูไม่ทันหรอกค่ะ มันต้องไปออเห่ากันอยู่ก่อน”
พูดจบก็เดินไปโผล่หน้าต่างด้านหลังบ้านดูออกไปในสวนน้อย แล้วก็เรียก “เออ แม่เภาก็เข้าคณะเสียด้วย มิน่าล่ะต้องออกไปเปิดประตูเอง”
เด็กหญิงในวัยประมาณ ๑๔ คนหนึ่งมาโผล่หน้าเข้ามาในห้องนั่งเล่นชั้นล่างนั้น “อ้อ คุณหมอของเจ้ามี่ นางลิน” เจ้าหล่อนว่า “แหม ดีจังค่ะ นางลินกำลังนัยน์ตา/*55เป็นไงไม่รู้ คุณหมอดูให้หน่อยได้ไหมคะ”
เด็กหญิงนั้น ชื่อเล่นว่า เภา ตามที่เจ้าของบ้านเรียก อุ้มสุนัขตัวเล็กเข้ามาในห้อง หมอยนตร์ตรวจดูตาสุนัขแล้วว่า “ไม่เป็นอะไร เอายาฆ่าเชื้อล้างให้มันหน่อย อย่างที่เคยทำให้เจ้ามี่คราวก่อน”
“เรียกชื่อกันง่าย ๆ ดีนะคะ” ลีลามณีเอ่ยขึ้น เพราะเห็นว่านั่งอยู่นานแล้ว ยังไม่ได้แสดงความสนใจอย่างใดกับบ้านที่หล่อนเข้ามาเป็นแขกเลย “ชื่อเจ้ามี่นางลิน”
หมอยนตร์หัวเราะอย่างขบขัน เจ้าของบ้านหัวเราะด้วย เด็กหญิงวัยรุ่นนั้นอุ้มหมาเบี่ยงตัวไปทางอื่นอย่างอาย
“พี่ธเณศเขาว่าเอาแล้วค่ะ” เจ้าของบ้านเล่า ทำให้ลีลามณีเบิกตาโตทันที “เขาว่าทำไมตั้งชื่อหมาเป็นชื่อฝรั่งแล้วก็ไม่เรียกมันให้ถูก เจ้าตัวนั้นชื่อ ทอมมี่ ค่ะ แล้วนังตัวเล็กนั้นชื่อ มาริลิน”
ลีลามณีไม่สามารถกลั้นยิ้มอย่างขบขันมากไว้ได้ แต่พร้อมกันนั้นก็ถามด้วยความสนใจว่า “คุณเป็นญาติกับคุณธเณศหรือคะ”
เจ้าของบ้านชำเลืองตาดูเด็กหญิง พอเด็กอุ้มสุนัข/*56ออกไปไกลพอสมควร จึงตอบเสียงค่อนข้างเบาว่า “ที่จริงไม่ได้เป็นหรอกค่ะ นับถือกัน ดิฉันไม่มีลูกไม่มีใคร ชอบเลี้ยงเด็ก แต่ไม่มีเงิน พี่ธเณศเป็นคนขี้สงสาร เขาเป็นคนอาภัพเรื่องญาติ เป็นกำพร้าพ่อแม่ตั้งแต่เล็กพี่น้องก็เหมือนจะผิดใจกันเรื่องทรัพย์สมบัติ  แกมีเงิน เห็นดิฉันรักเด็กแกก็เลยสนับสนุน เอาเงินมาช่วยให้เลี้ยง ไม่งั้นเลี้ยงไม่ได้หลายคนอย่างงี้หรอกค่ะ”
“เด็ก ๆ นี่เป็นลูกหลานของคุณหรือของคุณธเณศคะ” ลีลามณีถาม
“ที่เป็นก็มี ที่ไม่เป็นก็มีค่ะ” เจ้าของบ้านตอบ “คนเมื่อกี้เป็นหลานคุณธเณศ แต่ห่างๆ กันนะคะ เป็นกำพร้าทั้งนั้น บางคนเป็นทางดิฉัน บางคนเป็นเด็กเขามาจ้างเลี้ยง เราได้อาศัยเด็กพวกนี้เจือจานพวกกำพร้าต่อไป”
“เดี๋ยวนี้มีกี่คนแล้ว” หมอยนตร์ถาม
“ดิฉันรับเกิน ๑๒ ไม่ไหวค่ะ แล้วหาคนช่วยก็ไม่ได้ ต้องให้ค่าจ้างเขาแพง” เจ้าของบ้านชี้แจงต่อไป “คุณธเณศเขาว่า เขาไม่ต้องการโรงเลี้ยงเด็ก เขาเป็นแต่อยากช่วยเด็กเท่าที่เขาช่วยพอไหว”
/*57“ใครพาคุณยนตร์มา” ลีลามณีหันมาถามเพื่อนชาย
“เจ้ามี่ค่ะ” เจ้าของบ้านตอบด้วยสีหน้ายิ้มอย่างชื่นชม “เจ้ามี่เกิดชักแด็ก ๆ ขึ้นมาวันหนึ่ง น้ำลายเป็นฟอง แม่คนเมื่อกี้แหล่ะค่ะ เจ้าของเขา ร้องไห้โฮ ๆ ดิฉันต้องตัดตินใจ รีบไปโทรศัพท์เรียกคุณธเณศที่ทำงาน เขาก็ไปตามคุณหมอมาให้”
“ผมมาครั้งแรก ไม่รู้ว่าธเณศเขามีบทบาทอะไรกับบ้านนี้” หมอยนตร์กล่าว “นึกว่ารับเลี้ยงเด็ก แต่เห็นเด็กออกมารุม คุณลุงเณศ คุณอาเณศให้วุ่นไป ทีแรกผมก็ยังคิดต่อไปว่า เจ้าเณศนี่มีคนบอกว่ามันเจ้าชู้ เที่ยวไปติดผู้หญิงหลายรายแล้วไม่เอาจริง นึกว่าเป็นลูกเจ้าเณศเอามาซ่อนไว้ มาอีกทีเห็นตั้งโหล เลยไต่ถามได้ความว่าคุณอื้อ อิง เป็นแม่พระรับเลี้ยง”
“แหม ขอเสียที เรียกอะไรก็เรียก อย่าเรียกไอ้คำนั้นเลย” คุณอิงรีบห้ามโดยเร็ว ดิฉันเป็นนักเรียนโรงเรียนแม่ชี พอได้ยินเป็นนึกถึงแม่พระเยซูทุกที”
สามคนหัวเราะกันอย่างถูกใจ ลีลามณีอดไม่ได้ที่จะถามต่อไปว่า “คุณธเณศนี่รวยมากหรือคะ”
/*58“ถ้าเหมือนผู้ชายอื่น ๆ คงรวยค่ะ” เจ้าของบ้านมิตรร่วมใจของธเณศตอบ มีน้ำเสียงจริงใจ “ถ้าแกไม่เที่ยวช่วยสงเคราะห์ญาติ สงเคราะห์มิตรอย่างดิฉัน แกซื้อรถขายรถ หกเดือนเจ็ดเดือน กำไรเป็นหมื่นค่ะ แกเก่งเรื่องค้าขายจริง ๆ แปล๊กแปลก ไม่เห็นมีเลือดจีนที่ไหน หรือจะมีเลือดแขกก็ไม่รู้ ดิฉันเคยรู้จักตั้งแต่คุณย่าแก เห็นเป็นไทย ๆ กันทั้งนั้น แต่แกไม่เหมือนคนอื่น ๆ แกอดช่วยคนไม่ได้”
“ที่จริง คนไทย ๆ เราก็สงเคราะห์ญาติกันเกือบทุกคน ชั่วแต่บางคนสงเคราะห์จากที่มีเศษมีเลย บางคนสงเคราะห์จากการเสียสละความสุขของตัว” หมอยนตร์พูดอย่างคนเจนโลก
“ข้อนั้นก็จริงค่ะ” ลีลามณีรับ “แต่ที่ทำเป็นพรรคเป็นผลไม่ค่อยเห็นมี อย่างนี้มันกินเวลานานนี่คะ ต้องให้เล่าให้เรียนด้วยใช่ไหม หรือเลี้ยงพอให้ชีวิตรอด”
“มีรับประกันการศึกษาทุกคนแล้วค่ะ” อิงพรรณเล่าเรียบ ๆ “พอขายรถได้คันหนึ่ง ก็เปิดบัญชีประกันรายหนึ่ง เหลือแต่ตาปุ้ย เพิ่งมาใหม่ กับยายเอี้ยง สองคนนี่ดิฉัน/*59ว่าจะพยายามส่งเอง แต่มันไม่ค่อยสมประกอบ คงไม่หมดเปลืองทางทรัพย์ เปลืองแรงไม่เป็นไร ดิฉันเป็นคนไม่เจ็บไม่ไข้ ดวงชาตาเขาก็ว่ายังงั้น เห็นจะพอเลี้ยงเองได้ ที่คุณธเณศมีประกันการศึกษาแล้วสี่คน นอกนั้นเขามีคุณตาคุณยาย ยายจิ้มลิ้มก็มีทรัพย์สมบัติของตัวเอง มีคนดูแลให้ไว้ใจได้ ขาดแต่คนประคับประคองอบรม คุณธเณศเลยไปพามาให้ดิฉัน”
“ทำมาอย่างนี้ได้กี่มากน้อยแล้วคะ” ลีลามณีถาม “ขอประทานโทษ เดี๋ยวจะว่าช่างซักจริง สนใจจริงๆ ค่ะ ไม่เคยพบคนอย่างคุณ”
“ไหมล่ะ" หมดยนตร์ขัดขึ้น “ก็จะได้พบที่ไหน พวกคุณ ๆ ทั้งหลาย ชีวิตของคุณอยู่กับอะไร อยู่กับแบบเสื้อ รองเท้าแล้วก็เอ้อ ขอโทษพูดความจริงนะ แล้วก็ชายหนุ่ม ขอโทษอีกหน”
ลีลามณีอดหัวเราะเพื่อนเก่าไม่ได้ อิงพรรณพูดขึ้น “แต่ถ้าคุณๆ ผู้หญิงไม่เป็นอย่างนั้น อย่างคุณหมอก็ไม่สนใจใช่ไหมคะ”
“ผมชักจะแก่แล้วครับ” หมอยนตร์ว่า “พอคิดว่า/*60จะเข้าหาคุณทองทบ ที่จริงแกอายุเท่าผม ก็พอดีคนรวยกว่าเขาก็เสนอตัวเข้ามา” หมอยนตร์พูด แล้วสามคนก็สนทนาพาทีกันอีกครู่ใหญ่ แล้วหมอยนตร์ก็ชวนลีลามณีขึ้นรถกลับไปบ้าน
หลายสัปดาห์ล่วงไป ลีลามณีไม่ได้มีโอกาสคุยกับหมอยนตร์เรื่องบ้านเลี้ยงเด็กของธเณศ ระหว่างนั้น ความสัมพันธ์ระหว่างเขากับหล่อนก็ดูเหมือนจะดำเนิน ไปด้วยดี เกิดความสนิทสนมกันขึ้นทุกวัน จนถึงโอกาสที่คู่หมายของกานดามณีจะเปลี่ยนฐานะเป็นคู่หมั้น โดยมีเถ้าแก่มาทาบทามสู่ขอต่อบิดามารดา ในเวลาเย็นใกล้ ๆ วันที่จะมีการหมั้นเป็นทางการกันหนึ่ง ธเณศมาหาลีลามณี หล่อนรับรองเขาในสวนหลังบ้านตามเคย พอได้โอกาส ปลอดจากเพื่อนที่ต้องวิสาสะตามมารยาท เขาจึงถามหล่อน
“คุณต่อ โอกาสของผมมีบ้างไหม”
ลีลามณีเข้าใจคำถามของเขาดี แต่ด้วยความกระดาก จึงเสพูดไปทางอื่นอยู่ประเดี๋ยวหนึ่ง ธเณศจึงพูด “ผมอยากทราบว่า เดี๋ยวนี้ คุณทราบทั้งเรื่องไม่ดีตามสายตาของคนภายนอกพอสมควรแล้ว ในเรื่องทรัพย์ ผมก็รับรองได้ว่า/*61ผมจะไม่ต้องให้คุณตกระกำลำบาก ผมหาคนมารับประกันก็ได้ ในเรื่องอุปนิสัยใจคอ เรารู้จักกันพอแล้วหรือยัง คลื่นรับคลื่นส่งอะไรนั้น คุณมีกับผมอย่างที่ผมมีกับคุณบ้างไหม”
ลีลามณีรู้ดีว่าหล่อนจะแต่งงานกับคนอื่นไม่ได้แล้วนอกจากธเณศ แต่หล่อนเป็นคนกระดาก ไม่กล้าตอบ แต่มองเขาด้วยสายตาเต็มไปด้วยไมตรีจิตอย่างลึกซึ้ง
“คุณนี่ โบราณหรือยังไง” ธเณศพ้อ “คนอื่นเขาพูดกันอย่างตื่นเต้นทั้งนั้น”
“แปลว่าคุณเคยฟังมาหลายหนแล้ว” ลีลามณีพูดเชิงสัพยอก
“โธ่ ผมก็เคยพบอะไรมาบ้าง” ธเณศว่า แต่พอให้คุณเชื่อ ไม่เคยมีใครมานั่งอยู่ในหัวใจผมเหมือนคุณ” เห็นหล่อนยิ้มเมินมองที่อื่นด้วยความกระดาก เขาพูดต่อ “ถ้าผมหาผู้ใหญ่มาพูดกับคุณพ่อคุณแม่ของคุณ คุณไม่ขัดข้องใช่ไหม” เขาเริ่มแสดงบทของบุรุษเมื่อมีโอกาสอยู่กับหญิงสองต่อสอง ลีลามณีรู้สึกเป็นสุขกับสัมผัสของชายหนุ่มคนนี้ คนที่หล่อนเชื่อถือแน่แล้วผู้นั้นยิ่งนัก หล่อนไม่ขัดขืนในทางใด เพราะเขาก็อยู่ภายในขอบเขตของชาย/*62หนุ่มและหญิงสาวผู้เป็นที่รักแก่กันและกัน ตามวัฒนธรรมของสมัยของคนรุ่นเขาและหล่อน
แล้วเขาก็หยุดจากการแสดงความรักด้วยกาย และเปลี่ยนสีหน้าเป็นเศร้าหน่อย ๆ และเปลี่ยนน้ำเสียงให้ราบรื่น
“ก่อนที่จะไปหาผู้ใหญ่มาเกี่ยวพันกับเรา” เขาว่า “คุณกับผมมีอะไรต้องเข้าใจกันเฉพาะสองคน”
ลีลามณีเตรียมใจว่า เขาจะสารภาพว่าเขาเคยมีลูกแล้ว อาจมากกว่าคนหนึ่ง ใจหล่อนเริ่มเต้น แต่พยายามระงับไว้ แต่ในขณะนั้นความคิดที่เข้ามาในสมองยังไม่เป็นระเบียบ เรียบเรียงเป็นถ้อยคำไม่ได้
“คุณ” เขากุมมือหล่อนไว้และลูบคลำเบา ๆ ดวงตาของเขาวิงวอน “คุณเป็นยอดที่รักของผม คุณอย่าปล่อยให้ความสงสารหรืออะไรเข้ามาข้องเกี่ยวนะ คุณต้องใช้ปัญญา ใช้คลื่นอะไรไม่ได้ทั้งนั้น” เขานิ่งไปครู่ใหญ่ ลีลามณีเริ่มใจสะท้อนด้วยความตื่นเต้น แล้วจึงได้ยินเขาพูดว่า “คุณ คุณต่อ ถึงอย่างไร ๆ ผมก็ไม่ว่าอะไรคุณเป็นอันขาด” แล้วเขาหยุดไปนานอีก
/*63“คุณมีลูกไว้แล้วหรือคะ” ลีลามณีอดทนต่อไปไม่ได้ ต้องช่วยให้เขาสารภาพเพื่อหล่อนจะได้บอกว่า หล่อนพร้อมแล้วที่จะอภัยเขาทุกอย่าง
“โถ คุณ” ธเณศจับมือหญิงสาวบีบด้วยความรักอย่างอ่อนโยน “ไม่ใช่ ไม่ใช่เคยมีลูก แต่ผม ผมจะไม่มีโอกาสมีลูกกับคุณได้ กับใครก็ไม่ได้ทั้งนั้น” พูดจบแล้วเขาจ้องตาดูหล่อน จ้องเข้าไปราวกับจะดึงดวงใจของหล่อนออกมาและวิงวอนต่อหัวใจนั้นให้เห็นแก่เขา “ผมเป็นคนอาภัพหลายอย่างในชาตินี้” ในที่สุดเขาพูดได้คล่อง เหมือนน้ำที่ไหลบ่าจากทำนบแล้ว ก็มีแรงดันของตนเองให้ไหลต่อไปได้ “พ่อแม่ตายตั้งแต่ยังอายุไม่เท่าไหร่ ญาติผู้ใหญ่โกงมรดกเสียกว่าครึ่ง แต่ก็เหลือพอให้ตั้งเนื้อตั้งตัวได้ แล้วผมก็ไม่ทำเสียหาย แล้วผมยิ่งอาภัพหนักที่รักเด็กเสียจริงเลย เห็นใครอยากเลี้ยงเด็ก ผมอดไม่ไหว ต้องช่วยจนสุดกำลัง”
“คุณ คุณไม่ต้องพูดอะไรอีกแล้วค่ะ” ลีลามณีรีบบอก ความสงสารแล่นเข้าจับใจ “คุณส่งผู้ใหญ่มาขอเร็วที่สุด”
/*64ในซอยที่ตั้งบ้านของสาวสามมณี กับสาวทองทั้งสาม ในปีนั้นมีความครึกครื้นเนื่องด้วยงานสมรสเป็นระยะตลอดปี เริ่มด้วยงานของทองทบ แล้วต่อมาอีกประมาณเดือนก็ถึงงานของกานดามณี พอพักหายเหนื่อย นางรัตนากับนายวิเชียร ก็จัดงานให้ลีลามณีกับธเณศ ต่อมาอีกไม่ถึง ๔ เดือน ก็ถึงงานของทองสรรและดอกเตอร์เชิญ ซึ่งตัดสินร่วมกันเมื่อลีลามณีรับหมั้นธเณศแล้วไม่นาน ประมาณปีหนึ่งนับแต่ทองทบแต่งงาน นายวิเชียรกับนางรัตนาก็ตัดสินใจเรื่องของสุดามณีว่า
“ช่วยจัดการให้มันเสียเถอะ รักกันมาตั้งนานแล้ว ไม่มีบ้านใหม่ก็อยู่บ้านเก่านี่แหละ ตึกแถวเขาเปิดใหม่ให้มันเซ้งทำร้านสักห้องหนึ่ง เราทำตัวเป็นนายทุนก็แล้วกัน ให้มันสองคนช่วยกันใช้หนี้ทีละน้อย”
เวลาล่วงไปอีกไม่กี่เดือน ทองทบก็ตั้งท้อง ญาติและมิตรก็เอาใจใส่กันมาก เพราะอายุของทองทบเกินวัยสาวธรรมดาที่แต่งงาน แต่แพทย์หัวเราะกันเป็นเรื่องขบขัน เพราะวิชาทางการคลอดเจริญมาก ไม่น่าต้องห่วงใย ทองทบแสดงความอารีด้วยการรับเอาลูกของสามีมาเลี้ยงดูเช่นบุตร/*65ของตน และตระเตรียมให้ทำใจรักน้องที่จะเกิดใหม่อย่างถูกต้องตามตำราที่สุดามณีคอยพร่ำแนะนำ ทองทบคลอดบุตรแล้ว ก็มีข่าวทองสรร กานดามณีนั้น สามีของหล่อนบอกว่า หล่อนยังไม่อยากมีลูก และตัวเขาก็ไม่เร่งร้อน อยากตามใจให้ภรรยาหาความสุขตามใจหล่อนนานเท่าที่หล่อนปรารถนา
บ้านที่อยู่ของลีลามณีไกลไปจากที่อยู่ของญาติมิตรหมู่เก่า คือในซอยที่ตั้งบ้านเลี้ยงเด็กของอิงพรรณและธเณศ หล่อนได้มีโอกาสช่วยอิงพรรณดูแลอบรมเด็กที่อิงพรรณเลี้ยงด้วยใจกุศล และมีความสุขเพลิดเพลินโดยไม่มีความเศร้าหมองอย่างใด แล้วทองสรรก็คลอดบุตร ลีลามณีก็ได้ใช้เวลาไปให้ความสนใจแก่บุตรของทองสรร อุ้มชู เลี้ยงดูด้วยความรักอย่างอ่อนโยน
“เธอตั้งใจรออะไรเหมือนคุณพี่ต้นของเธอหรือเปล่าน่ะ” ทองสรรถามเพื่อน
ลีลามณีสั่นศีรษะ ทองสรรสังเกตว่ามีแววเศร้าอยู่ในดวงตา หล่อนพูดต่อไป “ไม่มีเองหรือ เคยไปให้หมอ/*66ตรวจหรือเบล่า เธอหรือคุณธเณศ แท้จริงก็แต่งงานได้สองปีกว่า ๆ เท่านั้น เห็นจะไม่ต้องรีบร้อน” ทองสรรจบเรื่องลงเอง
สุดามณีแต่งงานได้ ๑๓ เดือนก็มีหลานป้าให้ลีลามณีชมเชย ลีลามณีเอาใจใส่กับลูกของสุดามณีเป็นอันมาก เกือบไม่มีเลยที่สัปดาห์หนึ่งจะล่วงไปโดยที่หล่อนไม่มาอุ้มชูหลานป้า
“เมื่อไหร่พี่ต่อจะมีลูกบ้างล่ะ ไปทำศิวิไลซ์อย่างพี่ต้นหรือเปล่าน่ะ ทำดีไปเถอะ อย่างพี่ต้นน่ะ พออยากจะมีขึ้นมา มันเกิดไม่ยอมมี ที่นี้ละโรคประสาทกินละ”
ลีลามณีสั่นศีรษะ สุดามณีไม่สังเกตว่าอย่างไร สาธยายตำราแพทย์ของหล่อนต่อไป
ประมาณอีกสองปีต่อมา ธเณศก็ถูกทางราชการส่งตัวไปประจำสถานกงสุลที่ฮ่องกง ธเณศกับลีลามณีไปราชการต่างประเทศสองปี ระหว่างนั้น ทองทบกันทองสรรมีลูกกันอีกคนละคน วันหนึ่งลีลามณีก็ไปหาทองสรรที่บ้าน ทองสรรรับรองด้วยความยินดียิ่ง ถามว่าหล่อนกลับมาเมืองไทยเมื่อใด จะอยู่นานเท่าใด
/*67“จะย้ายกลับมาเร็ว ๆ นี้ละ” ลีลามณีบอก
“ว่าจะไปเที่ยว ๆ ไม่ได้โอกาสสักที อีตาปานยุ่งจัง เจ็บบ่อย ๆ ต้องกวนน้องเติมเรื่อย คนเลี้ยงก็หาไม่ค่อยได้ สมัยนี้ฝรั่งมาอยู่แถวนี้มากขึ้นทุกที มันแย่งลูกจ้างไปหมด”
สองสาวปรับทุกข์ปัญหาคนรับใช้ในบ้านกันอยู่นานพอสมควร แล้วก็คุยกันเรื่องอื่น แล้วทองสรรถามขึ้น “ต่อ เธอกับคุณธเณศ อะไรต่ออะไรเรียบร้อยนะ ไม่มีอะไรผิดใจกันนะ”
“อะไรทำให้เธอถาม” ลีลามณีย้อนถามเพื่อน
“ขอโทษนะ ถ้าถามไม่ถูก ถามไปด้วยความห่วงใยไม่เข้าเรื่อง จะมีอะไรกันได้ คนดีด้วยกันทั้งคู่”
ลีลามณีกับธเณศกลับมาอยู่ในพระนครอีกสองปี ทางราชการก็ส่งธเณศออกนอกประเทศอีก ไปอยู่ที่กรุงมนิลา
ลีลามณีกับธเณศ ไปประจำอยู่ที่มนิลาได้ประมาณ ๖ เดือน หมอยนตร์ก็มีราชการไปประชุมที่เมืองนั้น เมื่อเขากลับลีลามณีได้กลับมาพร้อมกับเขา ลีลามณีมาพักที่บ้านเดิมของหล่อน จึงมีเวลาได้พบและคุยเล่นกับทองสรรบ่อยๆ
ลีลามณีอยู่ในพระนครจนล่วงเข้าเดือนที่สอง วัน/*68หนึ่งทองสรรจึงถามขึ้น
“เออ นี่ต่อจะอยู่กรุงเทพฯอีกเท่าไหร่ มัวแต่ดีใจลืมไม่ได้ถามสักที”
ลีลามณีมีแววตาเศร้าซึมขึ้นมาทันที แล้วหล่อนส่ายหน้าเบาๆ เมื่อทองสรรจ้องมองด้วยความห่วงใยจนเห็นชัด ลีลามณีก็ตอบว่า “ไม่แน่”
“ต่อ ต่อกับฉันไม่ควรปิดอะไรกัน” ทองสรรร้องขึ้นทันที “เธอมีเรื่องอะไรกับคุณธเณศ”
ลีลามณีสั่นศีรษะช้า ๆ อีก “ไม่ได้มีเรื่องกับคุณธเณศ มีกับตัวฉันเอง” หล่อนตอบเสียงลึกอยู่ในทรวงอก
“โธ่ เล่าน่า อย่าเก็บอะไรไว้คนเดียว ฉันรู้สึกยังไงมาหลายหน เวลาเธอเล่นกับเด็ก เธอทำสายตายังไง ทำให้ฉันรู้สึกยังไงๆ พูดไม่ถูก”
“เธอมันก็ช่างสังเกตเหลือเกินนี่” ลีลามณีพูด น้ำเสียงเศร้าแต่แววตาอ่อนโยนตามเคยของหล่อน “จะว่ามีก็มี แต่มัน มัน แหม”
“ต่อ อย่าเก็บไว้คนเดียว เรื่องลี้ลับที่สุดก็ต้องหาใครพูดด้วยสักคน เดี๋ยวเป็นโรคประสาท” ทองสรรวิงวอน
/*69ลีลามณีอ้ำอึ้ง อักอ่วน ทองสรรปลอบและขู่ ด้วยความห่วงใยอย่างจริงใจ ในที่สุดหล่อนได้รับความสำเร็จครึ่งหนึ่ง คือลีลามณีกล่าวเนิบ ๆ “ใครไม่โดนกับตัว ไม่เข้าใจหรอกเธอ” นิ่งไปอีก ทองสรรวิงวอนอีก จึงได้คำตอบเพียงครึ่งหนึ่งอีก
“เราตกลงกันแล้ว แยกกันอยู่ดูเหมือนจะมีความสุขกว่าอยู่ด้วยกัน”
“เขาเลวทรามยังไง ไม่น่าเชื่อเลย” ทองสรรทำเสียงรำพัน ทันใดนั้นลีลามณีก็รีบพูด
“เขาเป็นคนดีที่สุด คนอย่างเขาหาไม่ได้อีกแล้ว ฉันต่างหากล่ะ ดีไม่พอ”
“อะไร เธอไปทำอะไร เธอไปรักใครเข้า เพราะตอนแต่งงานเธอแต่งเพราะสงสารงั้นเรอะ” ทองสรรถามโดยเกือบไม่หายใจ แต่หัวใจหล่อนไม่มีจังหวะเต้น
“ฉันเห็นจะรักใครมากกว่าที่ฉันรักคุณธเณศไม่ได้แล้ว เพราะยังงั้น ฉันถึงว่าฉันอยู่กับเขาไม่ได้” ลีลามณีพูดด้วยเลียงกระเส่า
“มันเป็นยังไง” ทองสรรซักอย่างเร่าร้อน
“ก่อนแต่งงาน ฉันรู้ว่าคุณธเณศมีลูกไม่ได้ แต่ทีนี้/*70มันไม่เพียงแต่มีลูกไม่ได้ มันมีอะไรไม่ได้อีก ตัวเขาก็ไม่รู้ หมอก็ไม่รู้ รู้แต่ว่า ผู้ชายพันคน จะมีอย่างคุณธเณศไม่ถึงครึ่งคน ฉันสงสารแกเหลือเกิน แกรักฉันจริง ๆ มันยิ่งเอาใหญ่ ทรมานด้วยกันทั้งสองคน ฉันก็ช่วยทุกทางที่หมอเขาแนะนำ มันก็ไม่มีอะไรดีขึ้น เขาเลยแนะให้อยู่แยกกัน แยกกันมาเสียได้นี่ สบายขึ้นแยะ เขาบอกกะฉันว่า ให้แยกกันอยู่ไปจนกว่าฉันจะพบผู้ชายที่ถูกใจ ฉันยังแลไม่เห็น จะพบใครที่ถูกใจเท่า ถูกกันหมดทุกอย่าง หัวเราะด้วยกัน ถอนใจด้วยกัน รำคาญด้วยกัน แต่อยู่ด้วยกันไม่ได้”
อีกสองสัปดาห์ต่อมา ลีลามณีมาลาทองสรรกลับมนิลา ทองสรรไล่เลียงจนลีลามณีต้องบอกว่า “เป็นห่วงเธอ ไปดูเสียหน่อย แล้วก็กลับมาอีก”
“คุณพ่อคุณแม่ถามหรือเปล่า” ทองสรรถาม
“ฉันไม่รอให้ถาม ฉันเรียนคุณแม่ แล้วให้คุณแม่เรียนคุณพ่อ น้องเติมก็รู้”
ต่อมาอีกประมาณหกเดือน หมอยนตร์มาลาทองสรรกับเชิญว่าจะไปพักผ่อนที่มนิลา เขาไปประมาณ ๑๐ วัน /*71แล้วกลับมาพร้อมด้วยลีลามณี
ลีลามณีมาอยู่บ้านได้ประมาณ ๒ เดือน ทองสรรก็ได้รับคำบอกเล่าว่า “ฉันกับคุณธเณศจะหย่ากันแล้ว ฉันจะแต่งงานกับหมอยนตร์”
“เอ้า นึกอะไรขึ้นมา” ทองสรรร้อง เพราะหล่อนติดตามความรู้สึกของลีลามณีอยู่อย่างใกล้ชิด
“ไม่ไหวเธอ เราอยู่ในโลก ทนคนถามไม่ได้ ขี้ปดก็ไม่เก่ง พอเขาถามถึงคุณธเณศทีไร ฉันเป็นต้องทำพิรุธทุกที แล้วเขาถามหนักเข้า ๆ ก็เลยเบื่อ อยากทำอะไรโลก ๆ แล้วเธอจะเข้าใจไหมก็ไม่รู้ ใครไม่เคยกับตัว จะเข้าใจไม่ได้”
“ฉันพอเดาได้น่ะ แต่ว่าทำไมจะแต่งงานกับหมอยนตร์ เขารู้เรื่องหรือเปล่า แล้วเธอจะให้รู้หรือเปล่า”
“เขารู้” ลีลามณีตอบด้วยเสียงที่ทองสรงฟังเหมือนไม่ใช่เสียงของเพื่อนเก่าของหล่อน “เขาว่าเป็นความผิดของเขาด้วย ทีแรกเขาไม่รู้เท่าที่รู้เดี๋ยวนี้หรอก รู้แต่ว่ามีลูกไม่ได้ เขาว่าเขาไม่ควรยุ่งกับชีวิตมนุษย์ในเมื่อตัวเป็นแต่หมอสัตว์ แต่ที่เขาสนับสนุนก็เพราะเห็นฉันกับคุณธเณศ/*72เหมาะกัน แล้วเขาสงสารเพื่อนเขา เรื่องที่เธออาภัพมาตั้งแต่เด็ก”
“โอ๊ย เธอจะแก้ปัญหาอย่างนี้ จะดีเร้อ” ทองสรรค้านด้วยความหวังดี
“ถ้าฉันอยู่คนเดียว ไม่มีใครคอยถาม เป็นไง ทำไมยังไม่กลับไป โกรธกับคุณธเณศเรอะ ถ้าไม่มีเพื่อน ไม่มีญาตินะ ฉันก็อยู่กับคุณพ่อคุณแม่เรื่อย ๆ ไปได้ แต่นี่ พอถูกถาม ความรู้สึกมันเกิดเหมือนมีมีดสะกิดสะเก็ดแผล อยากร้องกรี๊ด จะเป็นบ้า”
“แล้วเธอแต่งงานกับหมอยนตร์ มันจะไปได้ก็น้ำ” ทองสรรว่า
“หมอยนตร์เขาบอกว่าให้ลองดู เขารักฉันมานาน แต่ขาดคลื่นอะไรของเขานั้น เขาก็รอมาๆ มันเป็นความรักอย่างเพื่อนอย่างน้อง แต่เดี๋ยวนี้ เขาเกิดมีไอ้คลื่นนั่นจนจะเป็นบ้าไปอีกคนหนึ่งแล้ว ไปเห็นฉันอยู่ที่บ้านกับคุณธเณศ เขาบอกเขาอยากร้องกรี๊ดเหมือนกัน เขาบอกว่า ถ้าแต่งงานกันแล้ว ฉันอยู่กับเขาไม่มีความสุข ก็หย่ากันได้”
“อ้าว แล้วทีนี้ ไม่กลัวโลกคอยถามเหรอ” ทองสรร/*73ทำเสียงไม่พอใจอย่างยิ่ง
“ฉันเชื่อหมอยนตร์ เขาว่า โลกล้วนแล้วไปด้วยคนบ้า ถ้าฉันเกิดหย่ากับเขา ฉันจะกลายเป็นนางเอกไป ที่ใคร ๆ เคยมองดูฉันว่าเป็นคนเรียบ ๆ อะไรน่ะ ฉันก็จะกลายเป็นคนอยู่กับผัวคนไหนก็ไม่ได้ แล้วโลกนับถือ ไม่กล้ามาตอแย แต่เขาว่าเขารับรอง มันอยู่ที่เขา เขาว่าเขาบอกแล้วว่า มนุษย์ไม่ได้อยู่ได้ด้วยอุดมคติ อะไรพรรค์อย่างนั้น”
“แล้วก็ทฤษฎีเรื่องคลื่นของเขา เวลานี้เขามีกับเธอ แล้วเธอมีกับเขาหรือเปล่าค่ะ”
ลีลามณีไม่สบตาเพื่อน หล่อนพูดแผ่วเบา “มี แต่ไม่เหมือนกับที่มีกับคุณธเณศเลย มีเหมือนสัตว์ อยากแต่จะมีลูกท่าเดียว”
อีกปีหนึ่งกับสามเดือนต่อมา ลีลามณีก็สมประสงค์ หล่อนมีลูกชายกับหมอยนตร์ หล่อนตั้งชื่อว่า เรศ ทองสรรและสุดามณีรู้ว่า ในใจของลีลามณีหล่อนเรียกลูกคนนี้ว่าธเณศ วันหนึ่ง ทองสรรและสุดามณีอยู่ที่บ้านของลีลามณีและหมอยนตร์พร้อมกัน เจ้าของบ้านทั้งสองไปตากอากาศ /*74ฝากฝังให้ทั้งสองคอยไปดูแลกิจการทางบ้าน สุดามณีมองไปรอบๆ เคหะนั้น แล้วกล่าวแก่ทองสรร
“สรร ดูที่บ้านหมอยนตร์แล้ว เธอว่าไง”
“ฉันไม่รู้จะว่าไง ดูเขาก็มีความสุขดี” ทองสรรตอบพลางถอนใจ
“คุณแม่ท่านว่าไงรู้ไหม ท่านว่าเรื่องของมนุษย์แล้ว อย่าไปเดาอะไร แล้วก็คุณธเณศเขาก็ดีนี่ ไปเป็นเศรษฐีอเมริกัน แกลาออกจากราชการพอพี่ต่อแต่งงาน แกไปรับจ้างฝรั่ง ได้ตำแหน่งใหญ่โต แกส่งเงินมาให้คุณอิงพรรณปลูกบ้านใหม่สวยงามกว้างขวาง เลี้ยงเด็กได้อีกหลายคน คุณอิงพรรณก็หาคนช่วยได้ เพราะมีเงินจ้างคนแพง ๆ
งานซายิด
/*75สองสามีภรรยาลงจากรถของลูกชาย แล้วก็เดินตามเขาไปลงเรือหางยาวที่จอดรออยู่ที่ท่า ลูกชายดูแลให้มารดานั่งเรียบร้อยแล้ว ก็พยักหน้าให้คนเรือออกเรือ ไม่ช้าพ่อแม่และลูกก็มาถึงบ้านพักที่ริมฝั่งแม่น้ำแม่กลอง ในระยะไม่ไกลจากปากคลองบางนกแขวก ขึ้นจากเรือที่ท่าหน้าบ้าน แล้วขึ้นไปยังเรือนไม้หลังเล็กซึ่งปลูกอยู่เกือบติดริมตลิ่ง แม่น้ำแม่กลองเวลานั้นมีน้ำเต็มฝั่ง แสงแดดเวลาบ่ายส่องต้องสายธาร ดูเป็นละอองระยิบระยับ
“ถูกใจไหมครับ แม่” ลูกชายถาม
แม่หันไปยิ้มกับสามี สามีถามซ้ำกับที่ลูกชายถาม “ทำไมหาได้อย่างงี้” แม่ถาม
/*76“บ้านของเพื่อนของเพื่อน” ลูกชายตอบ “ที่จริงคุณพ่อรู้จักเขาดี แม่ไม่ดูให้ทั่วบ้านหรือครับ”
สองสามีภรรยาเที่ยวดูตลอดเรือนเล็ก แล้วก็แสดงความพอใจและขอบใจลูกชายอีกครั้งหนึ่ง ลูกชายกล่าวแก่บุพการี “ผมไปละนะครับ จะได้อยู่กันสองคนสมใจคุณแม่ ผมขอให้ฮันนิมูนคราวนี้สุขสันต์ยิ่งกว่าคราวก่อน ถ้าเป็นไปได้”
“หวังว่าที่นี่ยุงไม่ชุมนะ เห็นสวนมะพร้าวแบบนี้” บิดาว่า “ยิ่งพูดถึงฮันนีมูน ครั้งแรกโดนยุงกัดแทบตาย เรื่องชอบที่แปลก ๆ ยังงี้แหละ”
“มีมุ้งลวดทั่วไปนี่ครับ นอกจากใต้ถุน” คนเฝ้าบ้านซึ่งยืนอยู่ใกล้พอได้ยินบอกให้ผู้เป็นแขกทราบ
เมื่อลูกชายไปแล้ว เหลืออยู่ด้วยกันเฉพาะสองสามีภรรยา และเมื่อได้ผลัดเสื้อผ้าจนเหมาะแก่สถานที่แล้ว สามีก็เอ่ยขึ้น “ลาภใหญ่อย่างหนึ่งของมนุษย์คือมีลูกที่ไม่ให้เดือดร้อน ของเรานี่ก็ไม่เลว เราควรนับว่าเรามีบุญ”
ภรรยายิ้มตอบอย่างชุ่มชื่น “เรามีบุญนะคะ” แล้ว/*77ต่างตนต่างเงียบไป มองดูกระแสน้ำในแม่น้ำอย่างพึงพอใจด้วยกันทังคู่ “บ้านอะไรน่าอยู่อย่างงี้ อยู่ได้สักเดือนก็คงจะดี” พลางเดินตามคนเฝ้าบ้านไปนั่งเก้าอี้ที่เขากางใช้เอนตัวชายน้ำ
สองสามีภรรยาชื่นชมกับสถานที่ที่มาพักอาศัยต่อไป มองดูสนามหญ้าเขียวชอุ่มซึ่งตัดขลิบอย่างเรียบร้อย มีไม้ดอกปลูกเป็นหย่อม ๆ ตามริมคูซึ่งขุดแยกออกไปจากแม่น้ำ ดอกพุทธรักษาต่างสี ทั้งพรรณดอกเล็กและดอกใหญ่กำลังชูช่อบานบ้างแย้มบ้าง ที่ใกล้ตัวเรือนมีร้านต้นไม้ มีไม้เลื้อยดอกแปลกสีเหลืองอ่อน ๆ เพิ่งแตกดอกตูมออกมาเป็นช่อ ๆ ต้นไม้ใหญ่ที่ขอบสนามออกดอกเหลืองสะพรั่งอยู่อีกต้นหนึ่ง อีกด้านหนึ่งของบ้าน มีต้นสารภีต้นใหญ่แต่ยังไม่มีดอกมากนักให้ความร่มรื่นและชื่นตา สองคนพิศดูบ้านแล้วก็ยิ้มให้กันด้วยความสุข
“ความฝันที่เป็นความจริง ถึงแม้ว่าจะเป็นแต่ได้ขอยืม” ภรรยาว่าแก่สามี
“เสียใจนะที่ไม่มีเงินซื้อที่ซื้อทาง ปลูกบ้านที่สมใจให้เธอ แต่เราก็อยู่ด้วยกันมาอย่างมีความสุขพอสมควร/*78ใช่ไหม” สามีกล่าวแก่ภรงยา
“ความสุขมันอยู่ที่คนหา” ภรรยาตอบ “ฉันว่าฉันมีบุญมากทีเดียวค่ะ ไม่ได้คิดจะได้แต่งงานเลยด้วยซ้ำไป นี่หาคนถูกใจได้ อยู่มาด้วยกัน มีลูกสองคนทำมาหากินได้ดี ไม่เดือดเนื้อร้อนใจ ไม่เจ็บไข้ถึงแก่ลำบากตัวจนเกินไป จะต้องการอะไรอีก คนเรา”
“ถ้าเธอเป็นเหมือนคนอื่นบางคน เขาคงไม่พูดอย่างนี้” สามีว่า “พี่สาวเธอน่าสงสาร รวยกว่าเราลูกก็ดีไม่แพ้เรา แต่หักใจไม่ได้เรื่องไม่มีเงินเท่าน้องเล็ก หักใจไม่ได้ว่าคนเห็นแก่ตัวอย่างน้องสาวเธอกลายเป็นคนมีหน้ามีตาในสังคม”
“ดูเถอะ สอนก็ไม่ได้ เพราะเป็นพี่เรา ช่างเขาปะไร แม่สายใจ เขาจะร่ำรวยมีบุญวาสนา แล้วก็เอาเปรียบคนได้ทั่วบ้านทั่วเมือง ไม่รู้พี่สมไปเอามาเดือดร้อนทำไม แล้วยังเดือดร้อนแทนฉันเสียด้วย อยากให้ฉันได้ดีเหมือนแม่สายใจ โธ่ ฉันไม่แลกเป็นอันขาด”
“ไม่แลกอะไรบ้าง” สามีถาม
“ไม่แลกเธอกับคุณปราม” ภรรยาตอบเร็ว
/*79“อ้าว ไม่อยากเป็นเมียอธิบดีหรอกเรอะ” เขาถามแต่สีหน้ายิ้ม “เออ แล้วทำไมว่าไม่ได้นึกว่าจะได้แต่งงานฉันจะได้ดีนะ ตอนเธอจะแต่งงานกับฉัน ทั้งคุณสายใจ พี่สมใจ แล้วก็คุณน้าของเธอ แล้วยังแม่อะไรที่เขาเป็นแม่นมเธอมา ต่างก็หน้าตายิ้มไม่ค่อยออก”
“ใครเป็นคนบอกเธอ” ภรรยาถาม เสียงแข็งขึ้นแต่หน้ายังยิ้ม
“เธออย่ามาทำแก้ขวย ฉันก็มีหูมีตามั่งซี ว่าแต่ทำไมเธอคิดว่าจะไม่ได้แต่งงาน”
“เอ จะเล่าดีไหมเอ่ย” ภรรยาปรารภกับตัวเอง
“เล่าซิเอ่ย จนทำบุญซายิดด้วยกันแล้ว ยังจะมีอะไรปิดกันอยู่อีกหรือ จริง ๆ นะ ฉันก็ไม่กล้าถาม หลายหนว่าจะถาม ว่าทำไมเธอไม่แต่งงานอยู่คนเดียวตั้งนาน จนมาแต่งกับฉัน มันคนละชั้นคนละพวกกันเหลือเกิน”
“เนื้อคู่แม้อยู่ด้าว แดนใดก็ดี ต่างตระกูลต่างวัย ต่างเชื้อ” ภรรยาว่าโคลงครึ่งบท
“มาอีกละ ไอ้โคลงนี่ ไม่เห็นจบสักที คอยมายี่สิบห้าปีแล้ว”
/*80“ถามใครก็ไม่มีใครรู้” ภรรยาว่า “ไม่เห็นมีใครรู้อีกครึ่งหนึ่ง จำกันได้แค่นี้ทั้งนั้น”
“จริงนะ รสนิยมก็ไม่ถึงกัน วงศาคณาญาติของเธอล้วนแต่การศึกษาสูง รู้จักอะไรต่อมิอะไร แล้วทำไมเธอรอมาแต่งงานกับฉัน”
“วันนี้วันสำคัญของชีวิตเรา ถ้าเล่าละก็ อย่าหัวเราะเยาะนะ ฉันไม่ค่อยเล่าอะไรให้เธอฟัง เพราะเธอชอบเอาไปทำของขบขันหมด เรื่องนี้ฉันไม่ขัน”
“มาแล้วซี” สามีตบเข้าที่ขาเสียงดังเผียะใหญ่
“อะไรล่ะ” ภรรยาตกใจ
“ยุงน่ะซี ขึ้นข้างบนเถอะ มีมุ้งลวด”
“อย่างนี้ละนา ยังไม่ถึงกับถูกกัดอะไรเลย ตัวสองตัวทนก่อนไม่ได้รึ โธ่ เข้ามุ้งลวดจะสบายเหมือนอย่างนั่งริมน้ำอย่างนี้เรอะ”
“แปลว่าวันนี้วันเกิด ต้องนั่งทนยุงเอาใจเสียหน่อย” สามีทำเสียงแสดงความรำคาญ
ภรรยาถอนใจ “เอ้า ขึ้นเรือนก็แล้วกัน กำลังสบ๊ายสบาย” พูดแล้วก็ลุกขึ้นยืน สามีออกเดินนำหน้าจากที่นั่ง/*81ที่ขอบสนามริมฝั่งแม่น้ำ เดินขึ้นเรือนโดยไม่รั้งรอ ภรรยาเดินตามขึ้นมาที่เฉลียง ซึ่งมีหน้าต่างเปิดออกสู่แม่น้ำ มีมุ้งลวดกรุตลอด ไม่มีทางให้แมลงสูบเลือดหาอาหารได้เลย วันนั้นเป็นวันข้างขึ้น ดวงจันทร์ลอยอยู่ใกล้ขอบฟ้า ภรรยาหาที่นั่งที่จะมองดูดวงจันทร์ได้ถนัด และชวนเชิญสามีให้มานั่งในที่ใกล้กัน แล้วกล่าว
“มานั่งด้วยกันหน่อยเถอะ เธอรู้ไหม ในเวลา ๒๕ ปีที่อยู่ด้วยกัน เวลานั่งพูดกันรวมแล้วไม่ถึง ๑๐ ชั่วโมง”
“ไม่เชื่อสถิติขององค์การนี้” สามีว่า “แต่จะให้นั่งที่ไหนก็ยอม”
“เธอว่าเธอทนอยู่เงียบ ๆ ได้สามวัน ในการทำบุญซายิดของเรา” ภรรยาเตือน
“เอ้อ” สามีรับคำ แล้วเข้ามาจูบหล่อนที่แขนเบาๆ ทำให้ภรรยายิ้มอย่างปลาบปลื้ม “จะต้องหัดตัวให้อยู่นิ่งได้บ้าง ไอ้วิ่งไปวิ่งมานี่มันเกินวัย จะตายเร็ว แต่เธอแน่หรือว่าถ้ารู้จักอยู่เงียบ ๆ นิ่ง ๆ จะไม่ตายเร็ว”
“ฉันยังไม่ได้พูดเรื่องตายช้าเลย แต่ฉันอยากได้นั่งพูดกับสามีของฉันมั่งเท่านั้น”
/*82“อ้าว เล่าต่อไปซิ ทำไมว่าจะไม่แต่งงาน มัวแต่เถียงกันเรื่องไม่เป็นเรื่อง” สามีคิดขึ้นมาได้
“เอาย่อ ๆ ก่อน เพราะเกิดอยากฟังอะไรขึ้นมาเสียแล้ว ฉันเป็นลูกสาวคนไม่สวยระหว่างคนสวยสองคน แล้วฉันเลือกมากกว่าใครทั้งหมด ถึงทำใจไว้ว่าคงไม่ได้แต่งงาน แต่ว่า นี่แน่ะ ฉันอยากฟังนิทานงานซายิด ระหว่างสหชาติของเราที่มากินข้าวกับเราเมื่อวาน เธอเล่าให้ฟังซิ เธอว่าในบรรดาเพื่อน ๆ เธอ ใครมีชีวิตน่าสนใจ น่าจำเอาไว้ให้ลูกเรารู้มั่ง แล้วฉันจะเล่าเรื่องเพื่อนของฉันให้ฟังมั่ง”
สามีพยักหน้า “เมื่อคืนนี้ ขณะที่นั่งอยู่ด้วยกัน ฉันคิดเรื่อยเรื่องที่เธอว่านี่ ฉันว่ามนุษย์เรานี่ชีวิตมันจะว่าคล้ายกันก็คล้ายกัน แต่มันออกดอกออกดวงไม่มีซ้ำกันเลย เหมือนต้นไม้ที่เราเรียกกันว่ามันต้นชนิดนั้นชนิดนี้ แท้จริงมันไม่เหมือนกันสักต้นนึง”
“เธอเล่าซิ คนไหนเธอว่าน่าสนใจที่สุด” ภรรยาทำเสียงขอร้อง
“ไม่รู้ว่าคนไหนน่าสนใจที่สุด มีหลายคน”
/*83“เอ้า เลือกเอาคนนึงก่อน แล้วถ้ายังนึกสนุก ก็เล่าต่ออีกคน”
“ผลัดกันซี ปกติเธอช่างเล่าอะไรมากกว่าฉัน ฉันเล่าได้แต่ย่อ ๆ เธอเล่ามักละเอียด”
“โดยมากผู้หญิงกับผู้ชายก็ยังงั้น เล่าไปก่อนเถอะ กว่าจะได้กินข้าวยังอีกนาน เขาเพิ่งเริ่มหุงข้าว ตอนจะขึ้นเรือนฉันมองเข้าไปในครัว เอาอะไรดื่มไหม เขาหาไว้ให้ครบ มีทั้งสุราเมรัยและอัชบาน”
“เอาสุราอ่อน ๆ หรือเขาเรียกเมรัย” สามีตอบและยิ้มอย่างพอใจ “เอาเบียร์ซิเธอ เธอก็เอาด้วยซี ฉลองงานซายิดไง”
“ฉันขอแต่อัชบานเถอะ มีน้ำผลไม้อะไรไม่รู้ในตู้เย็น เมื่อกี้ไปเปิดตู เธอเอาเบียร์ก็ตามใจ แล้วอย่าเกไม่ได้นะ ยังไม่ถึงเวลาง่งนอน เล่าไปก่อน อยากรู้จริงๆ อยากรู้จริงๆ อยากรู้เรื่องชีวิต แล้วอยากรู้จากเธอ”
“เอ้า เอาใจแม่เจ้าประคุณสักสองสามวัน ตามข้อตกลง” สามีของหล่อนคล้อยตามความประสงค์ “เล่าเรื่องคนที่ใคร ๆ เอาใจใส่กันมากที่สุด เพราะเขาถือว่าได้ดิบ/*84ได้ดี ได้เป็นถึงนายพลไง เล่าเรื่องเจ้าสญชัย เอาไหม หรือรู้เรื่องดีแล้ว”
“เอ คุณสญชัยนี่เป็นหมอมิใช่รึ” ภรรยาแสดงความสงสัย
“ก็หมอซิ แต่เขาเป็นหมอทหาร จนถึงได้เป็นนายพล โธ่แค่นี้ก็คิดไม่ออก แย่มาก แม่นี่”
“เอ้า น่าสนใจยังไง หมอสญชัย ไม่รู้เรื่องเขาหรอก ไม่ได้สนใจ ไม่เห็นเธอติดต่อด้วยกี่มากน้อย”
“ก็เรียกว่าติดต่อมากเหมือนกัน” สามีว่า “แต่ไม่ได้พามาบ้านมาให้เธอรู้จัก แล้วก็ไม่ได้พาเธอไปบ้านเขา เออ ฟังซี ฟังแล้วออกความเห็นซิว่าชีวิตคนอย่างนี้เป็นไง”
หมอสญชัย
/*85เมื่อเด็ก ๆ อยู่โรงเรียนด้วยกัน เขาชื่อสนใจ มาเปลี่ยนเป็นสญชัยสมัยที่รัฐบาลท่านไม่ค่อยมีอะไรทำ เลยคิดให้คนเปลี่ยนชื่อบ้าง ให้ใส่หมวกใส่เกือก อะไรต่อมิอะไรหลายอย่าง เสียดายตอนนั้นยังไม่ได้แต่งงานกัน เขาสั่งให้ข้าราชการจูบเมียทุกเช้าก่อนไปทำงาน อยากดูว่าเธอจะชอบไม่ชอบแค่ไหน
สนใจ หรือ สญชัยนี่ พ่อแม่เขาเป็นเชื้อจีน เป็นคนจังหวัดอยุธยา เป็นจีนเก่า รู้จักขุนน้ำขุนนางเก่า ๆ หลายคน แต่เขาค้าขายเรื่อยมาหลายชั่วคน มาถึงลูกชั้นหมอสญชัยถึงได้ให้เล่าเรียนวิชาชีพ แล้วหมอสญชัยก็ทำราชการเป็นรุ่นแรก
/*86สญชัยไม่มีทีท่าเป็นเจ้าชู้เลย เอาใจใส่กับการเรียนเป็นที่สุด อยู่มัธยมแปดก็พลาดทุนเล่าเรียนหลวงไปนิดเดียว คนที่ได้ทุนปีนั้นก็ไม่ใช่คนเก่งกว่าสญชัย เวลาเพื่อนฝูงเอารูปสกปรกมาดู สญชัยมักพูดว่า เขาจะเข้าเรียนแพทย์ อีกไม่นานได้เห็นของจริงถมไป พวกเราได้แต่เห็นของที่คนเขาตระเตรียมมาให้ดู แสดงว่าเขาเป็นคนมีความคิดเป็นตัวของเขาเองมาตั้งแต่เด็ก
เมื่อได้ชั้นแปดแล้ว สญชัยก็สอบเข้าคณะวิทยาศาสตร์เตรียมแพทย์ แล้วก็ข้ามฟากไปเรียนที่ศิริราชได้ตามที่คิดไว้ ชีวิตตอนนี้ของหมอก็เป็นชีวิตที่ประสบแต่ความสมหวัง และก็สมหวังเรื่อยไป คนได้ปริญญาแพทย์ มีเรื่องมัวหมองใจนิดหน่อยก็คือ ระหว่างเป็นนักเรียนแพทย์ เป็นธรรมดา มีการรักกับนางพยาบาลที่รุ่นราวคราวเดียวกันและทำงานร่วมกัน แต่ถูกเพื่อนคนหนึ่งแย่งไป เท่าที่สังเกตดู ไม่เห็นว่าสญชัยมีความรู้สึกตอบสนองความผิดหวังอันนี้ไปในทางใด
แต่ก็ไม่แน่ ความผิดหวังในเรื่องความรักครั้งแรก บางทีก็เป็นผลแก่การเลือกคู่ชีวิตในระยะต่อไปได้เหมือนกัน /*87สญชัยออกไปเป็นแพทย์ที่จังหวัดบ้านเกิด คือที่อยุธยาอยู่ได้เห็นจะสองปี ก็ได้ทุนของฝรั่งอันใดอันหนึ่งไปเรียนต่อที่เมืองนอก สามปีต่อมา เขาก็กลับมา แล้วก็เริ่มมีชื่อเสียงในวงการแพทย์ตลอดมา
ไม่ช้า เขาก็พบกับภรรยาคนแรก เธอก็รู้จักเมียคนแรกของสญชัย ดูเหมือนเคยเป็นกรรมการสมาคมอะไรด้วยกัน เขาชื่อพิมพ์วรรณเป็นลูกคนมั่งมี หน้าตาเรียบ ๆ รูปร่างดี หรือเธอว่าไง
ทางฝ่ายญาติของพิมพ์วรรณไม่ค่อยต้อนรับสญชัยนัก ถึงแม้ว่าตอนนั้นเขาจะเป็นหมอมีชื่อเสียงพอสมควรแล้ว เขามีคนมั่นหมายไว้ให้กันแล้ว เป็นคนในวงเดียวกัน นับกันเป็นญาติกลาย ๆ คือสามีปัจจุบันของพิมพ์วรรณคนนี้แหละ คน ๆ นี้ ชื่อนายสรวง เป็นคนเฉย ๆ คงจะไม่ค่อยแสดงความสนใจกับพิมพ์วรรณนัก พิมพ์วรรณถึงได้มาให้ความสนใจกับหมอสญชัย
อยู่ด้วยกันประมาณ ๗ ปี กระมัง ก็เลิกกัน ปุบปับก็ได้ข่าวเลิก เพื่อนฝูงไม่รู้เรื่องรู้ราว มีลูกผู้หญิงด้วยกันคนหนึ่ง มันเป็นโรคสงสารเด็กที่พ่อแม่แยกกันอยู่ เพราะเคย/*88เห็นตัวอย่างจากญาติบางคนมาแล้ว สบโอกาสวันหนึ่ง พบกันที่ร้านอาหาร เลยอดไม่ได้ ถามเขาว่า ไม่สงสารลูกเรอะ มีเรื่องใหญ่โตยังไง จะอดทนให้กันเห็นแก่ลูกไม่ได้รึ เขาอ้อมแอ้มไม่อธิบาย บอกแต่ว่า เมียเขาจะเลิก ก็ต้องเลิก จะขืนใจเขาได้ยังไง ลูกคนนั้นเมียเขาก็เอาไปดูแล แล้วอีกไม่นานต่อมา เขาก็แต่งงานกับสามีคนปัจจุบัน
เพื่อน ๆ ก็มอง ๆ ดู ๆ ว่าสญชัยจะทำยังไงกับตัวเองต่อไป จะหาเมียชนิดไหนให้ชดเชยกับพิมพ์วรรณ แล้วอีกสักสองปีได้กระมัง ก็มีเรื่องที่ทำให้ทุกคนอ้าปากไม่ออก ไม่ใช่เรื่องราวของเรา ต้องนิ่งมอง แต่รู้สึกเสียดายชื่อเสียง อาจเป็นเพราะฉันหัวเก่าก็ได้ สญชัยไปเป็นชู้กับเมียพ่อค้าคนหนึ่ง เป็นคนไข้ของตัวทั้งผัวทั้งเมีย ผู้หญิงแก่กว่าสญชัย ๕ ปี แต่ว่าสวยหยดจริง ๆ ไม่เคยเห็นผู้หญิงสวยอย่างนั้นเลย ชื่อการเกด ผิวงามสมชื่อ เมื่อมีเรื่องกับหมอสญชัยอายุ ๔๐ แล้ว แต่ผู้หญิงอายุ ๒๕ ทำอะไรไม่ได้เลย ถึงลูกสาวการเกดเอง อายุ ๑๘ ก็ไม่น่าดูเท่า งามทุกอย่าง งามหน้า งามร่างท่าทางเยื้องกราย /*89ผัวเขาขอเลิกทันที แต่เขาใจนักเลง จะเอาเงินเอาทองเท่าไหร่ เขาให้หมด แต่จะลับ ๆ ล่อ ๆ เขาไม่เอา ลูกเต้าเขาไม่ให้เกี่ยวข้องกับแม่กับพ่อเลี้ยงเลย
จะเป็นเพราะยังไงก็ไม่รู้ จะเป็นเพราะเขาขาดความไว้วางใจ หรือเขาไม่ชอบหน้าสญชัยที่กลายเป็นเศรษฐีไปเพราะเมียรวย หรือจะเป็นระยะมือตก สญชัยกลายเป็นหมอที่ไม่ค่อยมีคนไข้ ทั้งทางราชการก็ไม่ค่อยส่งเสริม ที่จริงคนไทยเราไม่เห็นจะจริงจังอะไรกับเรื่องอย่างนี้ นาน ๆ เขาก็ลืม แต่รายสญชัยนี่ ชาตาตกหมดตั้งแต่ได้กับการเกด
แต่เป็นอยู่อย่างนั้นไม่นาน ก็เกิดสงคราม เมื่อไปสงครามอินโดจีนก็ไปทำความดีความชอบ แล้วก็ต่อไปถึงสงครามมหาอาเซียบูรพา หยูกยาแพง หมอก็หายากันไม่ค่อยได้ หมอธรรมดา ๆ ก็มักทำอะไรกับไข้ไม่ได้ แต่สญชัยเป็นหมอจริงเมื่อหายาไม่ได้ ก็รู้จักแนะนำการพยาบาลที่ดีแทน ชื่อของสญชัยในฐานะหมอก็กลับเฟื่องฟูขึ้นมาอีก จนเลิกสงครามเขาก็ไปเรียนเพิ่มเติม กลับมาก็มีฝีมือใหม่กลับมา ชาตาก็กระเตื่องขึ้น ทางราชการก็ดีขึ้นเรื่อยๆ อีก
/*90แล้ววันหนึ่งการเกดก็ตายโดยปัจจุบันทันด่วน เป็นไข้อะไรอยู่สองสามวัน ไม่มีใครคิดว่าจะตาย แล้วยังไงรู้ไหม ลูก ๆ เขาสงสัยว่าหมอสญชัยฆ่า เพราะเวลานั้นหมอสญชัยไปแอบรักผู้หญิงฝรั่ง และผู้หญิงฝรั่งส่งคำขาดมาว่า จะหย่าเมียหรือจะเลิกกับเขา เรื่องมันบ้าสิ้นดี
เธอจำเรื่องครึกโครมในตอนนั้นไม่ได้เหรอ หมอสญชัยสู้คดีจนเกือบสิ้นเนื้อประดาตัว เบิกพยานเพื่อนหมอไม่รู้กี่ปาก มีคนพวกหนึ่งเขาก็ว่าเพื่อน ๆ หมอสญชัยช่วยกัน แต่ฉันรู้จักเพื่อนร่วมชั้นกันที่เป็นหมอ ที่ไปเบิกพยานให้หมอสญชัย เขาว่าไม่มีหลักฐานทางแพทย์ที่จะปรักปรำสญชัยจริง ๆ เขาเบิกความด้วยความบริสุทธิ์ใจ เขาว่าในใจเขาก็อดคิดว่าเจ้าสนฆ่าเมียไม่ได้ เพราะเขาบอกว่าเขารู้ว่าการเกดเป็นโรคอะไรอย่างหนึ่ง ทำให้อยู่ด้วยกันเป็นเมียเป็นผัวไม่ได้ แล้วอายุก็ปาเข้าไปตั้งเท่าไหร่แล้ว แต่ว่าในทางแพทย์ ไม่รู้จะไปหาหลักฐานอะไร หมอที่ให้มรณบัตรก็ไปเป็นพยาน หัวใจมันหยุดไปเฉย ๆ มันเป็นไปได้นะ คนเรานี่น่ะ จะไปถือว่าไม่ได้เป็นอะไรแล้วก็บัง/*91เอิญตาย แล้วก็ไปโทษหมอมันก็ไม่ได้ แต่เมียตายแล้วไม่เกิดประโยชน์อะไรกับสญชัย ผู้หญิงฝรั่งเขาก็ไม่เห็นมาแต่งงานกับมัน แล้วเดี๋ยวนี้เมียสญชัยเป็นยังไงรู้ไหม ยายเอิบคนเลี้ยงลูกคนเล็กของการเกด อายุก็ปาเข้าไปเท่าไหร่ก็ไม่รู้ เวลาเลี้ยงลูกนั่นมันอายุ ๑๘-๑๙ แต่ก็เห็นจะไม่แก่เกินหมอสญชัยหรอก เขาเปลี่ยนชื่อเป็นเอิบเอม แล้วเดี๋ยวนี้สญชัยก็ไม่ค่อยสนใจในวิชาการแล้ว กลายเป็นหมอประจบ เพื่อน ๆ เขาว่าเที่ยวรักษาคนใหญ่คนโต กว่าจะมาถึงโรงพยาบาลเลยเวลาราชการไปครึ่งค่อนวัน เย็นลงก็ไปรักษาคนไข้ที่มีอำนาจวาสนา แต่ก็ไม่เลวหรอก ในที่สุดก็ได้ยศได้ตำแหน่ง เรียกว่าเป็นใหญ่เป็นโตไปคนหนึ่งในบรรดาเพื่อน ๆ กัน
หลังการรับประทานอาหารเย็นซึ่งคนเฝ้าบ้านได้ทำให้อย่างง่าย ๆ แต่ว่ามีรสอร่อยเพราะสิ่งประกอบล้วนเป็นของสดเก็บมาใหม่ ๆ จากสวนหรือจับมาจากแม่น้ำและทะเลแล้ว สองสามีภรรยาก็กลับมานั่งชมท้องฟ้ากันสองคนต่อไป ภรรยาไม่อยากดูลอดมุ้งลวด แต่สามีทนยุงไม่ได้ /*92จะไปนั่งริมน้ำก็ไม่มีความสุข ที่บ้านพักนั้นมีเครื่องบำรุงบำเรอพร้อมมูล บางคนเปิดโทรทัศน์ แต่ปรากฏว่าภาพไม่ชัด ทำให้เกิดความรำคาญ แต่วิทยุกระจายเสียงบางสถานีฟังได้ชัดเจน และสถานีส่งกระแสคลื่นระบบ เอฟ เอม ก็อาจฟังได้ดี เพราะมีสายอากาศที่ติดตั้งได้เหมาะ แต่เพราะได้ทำกิจทางศาสนามาในตอนเช้า และเดินทางในตอนบ่าย ทั้งสองคนพร้อมใจกันไปพักผ่อน และนอนหลับไปด้วยกันด้วยความสบายทั้งกายและใจ เช้าขึ้น มีอาหารรสดีรับรองอีก อากาศก็ปลอดโปร่ง มีลมโชยมารวย ๆ น้ำในแม่น้ำกระเพื่อมแต่น้อย ๆ สองคนไปเที่ยวด้วยเรือหางยาวลำเล็กซึ่งเจ้าของบ้านจัดไว้ให้ ไปเที่ยวชมและศึกษาสภาพทางเศรษฐกิจและอื่น ๆ ในลำน้ำ แวะรับประทานอาหารแห่งหนึ่งริมน้ำ ซึ่งทั้งสองคนรับว่าเป็นการเสี่ยงต่อสุขภาพอนามัย แต่สามีว่าไม่ต้องการรักษาตัวจนตัวเป็นนาย เมื่อชาวบ้านเขากินกันได้ คนไปจากกรุงเทพ ฯ ก็น่าจะกินได้ ภรรยาก็เอออวย ตัวเองได้ตั้งใจไว้ว่ากินก๋วยเตี๋ยวเรือ แต่หาไม่พบในเวลาที่ต้องการ เมื่อกลับมาถึงบ้านก็พักผ่อน/*93นอนกลางวัน อ่านหนังสือที่นำไปด้วยจนถึงเวลาอาหารเย็น ได้ชมดวงจันทร์กันอีกวันหนึ่ง แล้วสามีก็ทวงถามขึ้น
“นี่ นิทานของฉันจบไปเรื่องหนึ่งแล้ว เมื่อไหร่ฉันจะได้เป็นฝ่ายฟังของเธอล่ะ”
“เล่าของเธอไปก่อนดีกว่า นาน ๆ เธอจะยอมเล่าอะไรสักที เรื่องของผู้ชายน่าสนุก โลดโผน เรื่องของผู้หญิงจะไม่ค่อยน่าสนใจกระมั้ง”
“ที่จริง เรื่องไอ้เพลิงก็น่าสนใจ” สามีเต็มใจเป็นผู้บรรยายในคืนนั้น “แต่คืนพรุ่งนี้ เธอต้องสองเรื่องซ้อนนะ”
ครูเพลิง
เพลิงเป็นลูกคนธรรมดา พ่อแม่ไม่มีเชื้อสายเป็นขุนนาง และก็ไม่แปลกอะไรที่จะถูกส่งไปอยู่วัดเพื่อให้พระท่านให้การศึกษานอกหลักสูตร อยู่กับพระที่จังหวัดพิจิตรบ้านเกิดมาจนถึงเวลาจะต้องเรียนชั้นมัธยมเจ็ด ญาติที่รู้จัก/*94โลกมากกว่าหน่อยก็แนะนำพ่อแม่ของเพลิงว่า ควรเข้ามาเรียนในกรุงเทพ ฯ เพลิงก็เข้ามาเป็นลูกศิษย์วัดอีก มีพระที่ท่านเป็นญาติรับไว้ให้อาศัย ถูกลดชั้นไปชั้นหนึ่ง คือเรียนชั้นมัธยมหกซ้ำ แต่เพลิงก็เต็มใจ เพราะวิชาอ่อนกว่าเพื่อนเขาในชั้น โดยเฉพาะภาษาอังกฤษ
นอกจากอาศัยวัด เพลิงได้อาศัยญาติที่เป็นข้าราชการคนหนึ่ง มีบรรดาศักดิ์เป็นขุน เป็นญาติกันห่าง ๆ ท่านขุนคนนี้เป็นลูกคนธรรมดาเหมือนเพลิง เมื่อเด็ก ๆ มีความปรารถนาแรงกล้าที่จะได้มีบรรดาศักดิ์ อยากเป็นขุนนางกับเขาบ้าง เพราะอยู่บ้านนอก ใครได้เป็นหมื่น เป็นขุน ก็มีหน้ามีตา ท่านผู้นี้มีมันสมองดีพอใช้ เรียนหนังสือเก่ง จบมัธยมหกแล้วก็รีบสอบวิชาครู แล้วก็เป็นครู ขะมักเขม้นสอนและรับอาสาผู้บังคับบัญชาในสมัยนั้น แสดงความขยันขันแข็งมาก ไม่ช้าไม่นานก็ได้เป็นศึกษาธิการจังหวัด พอมีหวังจะได้เป็นคุณหลวง สมัยนั้นดูเหมือนเรียกธรรมการจังหวัด ก็เปลี่ยนการปกครองเลยเป็นท่านขุนติดตัวมาจนออกจากราชการ ท่านบ่นเสมอ เพลิงเล่า ว่าไม่อยากมีบรรดาศักดิ์นี้ติดตัว มันฟ้องหลายอย่าง อย่างที่หนึ่งแสดง/*95ว่า ไม่ใช่นักเรียนนอก เพราะนักเรียนนอกโดยมาก ทำงานสองสามปีก็เป็นหลวง แล้วก็ไม่ใช่พวกตระกูลขุนนางเก่า ยิ่งราชตระกูล ราชนิกุลแล้ว น้อยนักจะได้เป็นขุน ถ้าทำงานไม่ดีก็เป็นนายนั้นนายนี่อยู่อย่างเดิม คนไหนท่านจะปลูกฝังเลี้ยงดู ท่านก็จะรีบให้เป็นหลวง
แต่แม้บรรดาศักดิ์ขุนก็ยังมีความหมายแก่ท่านไม่น้อย เมื่อตอนเขาให้คืนบรรดาศักดิ์กัน ท่านก็โกรธแค้น แต่ท่านก็มีหลักในการโกรธแค้นของท่าน ท่านว่าท่านได้บรรดาศักดิ์ก็โดยพระเจ้าแผ่นดินพระราชทาน นี่ทางราชการบอกเลิกบรรดาศักดิ์โดยพระเจ้าแผ่นดินท่านก็ไม่ได้ทรงทราบอะไรด้วย รัชกาลที่แปดท่านยังทรงพระเยาว์อยู่เมืองสวิสเซอร์แลนด์ ในเมื่อว่ากันว่าจะมีระบบราชาธิปไตยในรัฐธรรมนูญ ก็ไม่น่าจะเลิกล้มสิ่งที่ควรระลึกถึงกษัตริย์เสียเฉย ๆ เพลิงเล่าว่าท่านมีความเห็นว่าคนที่เป็นหลวงหรือขุนหรือพระหรือพระยาควรโกรธเท่ากัน คนที่ไม่โกรธแปลว่าเนรคุณ ท่านเป็นขุนท่านยังโกรธ คนเป็นพระยาไม่โกรธก็ใช้ไม่ได้
นายเพลิงนำเรื่องที่ท่านขุนปรารภไปเล่าให้พระที่ท่านให้พะพิง ท่านบังเอิญมีบรรดาศักดิ์ หรือที่ถูกสมณศักดิ์ /*96ท่านเห็นด้วย ท่านว่าเขาโกรธเป็นหลักการ ไม่ใช่เพื่อตัวเอง แล้วท่านยังว่าต่อไปว่า สมณศักดิ์น่าจะคิดเลิกไม่ยักมีคนคิด บรรดาศักดิ์ช้างก็ไม่เลิก คุณพระเศวตคชเดชดิลก ช้างเผือกของรัชกาลที่เจ็ดก็ยังมีบรรดาศักดิ์อยู่ แล้วบรรดาศักดิ์สตรีก็ไม่เลิก คุณท้าวอะไรต่ออะไรในวังก็ยังมีอยู่ ทำไมเลิกแต่บรรดาศักดิ์ราชการฝ่ายหน้า นายเพลิงฟังแล้วไม่เข้าใจในเวลานั้น แต่เขาว่า ตั้งแต่นั้นเขาก็จำไว้ในใจเขาว่า ไอ้เรื่องยศศักดิ์นี่มันยุ่งนัก ทำงานโดยไม่ต้องพะวงกับยศศักดิ์เป็นดีที่สุด เมื่อเรียนจบชั้นแปดแล้วก็คิดจะไม่ทำราชการ แต่ก็ไม่มีทางจะทำมาหากินอย่างไร ถ้ากลับบ้านก็คือไปทำนา พ่อแม่ก็ว่าเสียแรงสละเงินให้เล่าเรียนเป็นนานสองนาน พอจบก็กลับไปทำนามันจะยังไงอยู่ละกระมัง นายเพลิงก็ไม่มีใครจะแนะนำแม้แต่ให้เข้ามหาวิทยาลัยเกษตร แต่มีเพื่อนแนะนำว่าเป็นครูแหละดีชาติกำลังต้องการ หนทางที่จะรับสินบาทคาดสินบนก็ไม่มี ไม่มีทางจะทำบาปเลยมีแต่จะเป็นพระคุณเท่านั้น เจ้าคุณที่วัดท่านก็แนะนำให้ไปสมัครเป็นครูประชาบาลไปพลาง แล้วก็ให้เรียนสอบวิชาครูทีละขั้น ๆ ตามคำแนะนำของคนที่ท่านรู้จัก นายเพลิง/*97ก็ทำตาม ค่อยทำงานและค่อยสอบมาจนได้วิชาครูประโยคประถม สอบตกสองสามครั้ง กว่าจะได้ที่เขาเรียกว่า ป.ป. แล้วจึงไปทำงานที่พิจิตร เป็นครูที่โรงเรียนมัธยมเป็นที่เชิดหน้าชูตาวงศ์ตระกูลอย่างน่าชื่นชมทีเดียว
เพลิงเป็นครูด้วยความภาคภูมิใจอยู่ได้ ๙ ปี ไม่เคยได้ขึ้นเงินเดือนเลย ระหว่างนั้นสังเกตว่ามีเพื่อนครูบางคนเขาได้เงินเดือนขึ้นกันไปถึง ๘๐ บาท โดยที่เขาเป็นครูเพียง ๒-๓ ปี เกิดสงสัยขึ้นมาจึงไปถามไถ่ที่แผนกศึกษา ถึงได้รู้ว่าเขามีการสอบ ป.ม. กัน ทีนี้จะทำยังไงถึงจะสอบ ป.ม. กับเขาได้บ้าง เมื่อปรึกษาพ่อแม่ดู พ่อแม่บอกว่าให้แต่งงานเสียก่อนแล้วค่อยคิดต่อไป เพราะได้หมั้นลูกสาวคนรู้จักกัน เขามีนาจำนวนถึง ๒๐๐ ไร่ อยู่จังหวัดสิงห์บุรี ได้นัดจะไปทำพิธีหมั้นไว้แล้ว นายเพลิงอัดอั้นตันปัญญาเต็มที แต่หนทางที่จะได้ ป.ม. นั้น จะต้องพึ่งพ่อแม่ จึงตกลงไปหมั้นผู้หญิง คู่หมั้นเขาเป็นญาติกันกับศึกษาธิการจังหวัด เขารับว่าจะจัดการให้ได้เข้าโรงเรียนที่เขาสอนวิชา ป.ม. ให้ได้ อีกหกเดือนต่อมานายเพลิงก็แต่งงาน แต่ยังพาเจ้าสาวไปบ้านที่จังหวัดพิจิตรไม่ได้ เพราะศึกษาธิการ/*98บอกว่า ถ้าทางโรงเรียนรู้ว่ามีเมียแล้วเขาอาจไม่รับเป็นนักเรียน นายเพลิงรักวุฒิ ป.ม. มากกว่าเจ้าสาว จึงรอเข้าโรงเรียน
ศึกษาธิการมาวิ่งเต้นด้วยวิธีใดไม่ทราบ ในที่สุด นายเพลิงก็มาสอบเข้าโรงเรียนฝึกหัดครูได้ ทั้งที่นายเพลิงทำงาน ๙ ปีแล้ว นายเพลิงไม่รู้สึกว่าตัวมีอายุมากกว่านักเรียนอื่น ๆ เท่าใดนัก คนที่อายุมากเท่า ๆ นายเพลิงมีหลายคน แต่มีข้อตกลงระหว่างคนที่มีอายุเหล่านี้กับกระทรวง คือจะต้องไปสอนตามที่กระทรวงต้องการเมื่อจบการเรียนแล้ว ไม่มีการเซ็นหนังสือสัญญาหรืออะไรกัน เป็นแต่เข้าใจกันและหลายคนเคยเป็นครู ป.ป. มาแล้ว แต่สมัยนั้นไม่มีการอนุญาตให้ลาเรียน ใครอยากเรียนต้องลาออกจากราชการไป การไปเรียนเพลิงต้องพึ่งเงินพ่อแม่ส่ง และเมื่อจบแล้วศึกษาธิการจังหวัดสิงห์ต้องการให้ไปสอนที่จังหวัดสิงห์บุรี ถึงจะละล้าละลังอย่างไร ก็ต้องกัดฟันเรียนไปก่อน เขาว่า
เพลิงอยู่โรงเรียนเวียนวิชาครู ๓ ปี จบแล้วก็ไปเป็นครูจังหวัดสิงห์บุรี พ่อแม่ไม่พอใจเลย แต่เพลิงชี้แจงให้ฟังว่า ถ้าจะทำราชการก็ต้องหวังความก้าวหน้า ถ้าเพื่อนฝูงเขาได้เงินเดือนเลยหน้าไป ตัวจะอยู่หลังแล้วเผี่อมีตำแหน่ง/*99อะไรมีโอกาสจะเลื่อน คนที่ได้เงินเดือนสูงกว่าเขาก็จะต้องได้เลื่อนก่อน
คนรุ่นนี้ต้องผ่านสงครามญี่ปุ่นในตอนที่ชีวิตกำลังฉกรรจ์ทุกคน ตามปรกติในจังหวัดสิงห์บุรีไม่มีใครได้มีประสบการณ์อะไรที่เกี่ยวข้องกับชีวิตมากนัก สมัยนั้นข้าวปลาอาหารยังบริบูรณ์ ยิ่งคนที่มีฐานะอย่างเมียของเพลิงกับตัวเพลิงจะมีความเดือดร้อนก็เวลาเจ็บไข้ เป็นมาเลเรีย ต้องกินยาควินินน้ำขม ๆ กันแท้ ๆ แทนที่จะได้กินยาควินินเม็ดๆ เท่านั้น และเพลิงก็ผ่านสงครามมาโดยไม่เจ็บไข้อะไรที่ทำให้เดือดร้อนมากนัก แต่ว่าคืนหนึ่งจวนสงครามจะเลิกแล้ว ในเวลาเกือบจะสาง ๆ มีคนมาเรียกที่ประตูบ้านที่ริมน้ำ เพราะบ้านเพลิงอยู่ริมน้ำ เพลิงกลัวว่าจะเป็นพวกขโมยเพราะกำลังมีพวกขโมยควายมากขึ้น แต่เกิดนึกว่าอาจเป็นเพื่อนบ้านเจ็บไข้ จึงจุดตะเกียงลงไปที่หัวบันไดแล้วถามว่า “ใคร ผมเป็นครูจน ๆ นะครับ ช่วยอะไรใครไม่ค่อยได้หรอก” มีเสียงกระซิบตอบมาว่า “ไม่ใช่คนร้ายครับ คนดีแต่เจ็บ ลงมาที่เรือหน่อย ผมแย่จริง ๆ”
เพลิงกลัวว่าจะมีคนเจ็บจริงแล้วการที่เขาไม่ช่วยเหลือ/*100อาจทำให้ตายได้ กลัวว่าจะรู้สึกบาปติดใจไปนาน จึงคิดเสี่ยงลงไปที่ท่าน้ำ พบคนชาวบ้านสองคนเอาฝรั่งนักบินที่กระโดดร่มลงมาเพราะเรือบินตก แจวมาจากไหนไม่ทราบ บอกว่าจะเอาไปส่งกรุงเทพ ฯ เพราะกลัวว่าถ้าตกไปถึงมือญี่ปุ่นก็จะถูกฆ่าตายไม่ต้องสงสัย ฝรั่งซ่อนอยู่ใต้ฟางในประทุนเรือ มีกระเทียมมีหอมบรรทุกเต็มเรือเพื่อพรางตา ขณะนั้นคนเรือคนหนึ่งเกิดเป็นไข้จับสั่นขึ้นมาเดินทางไปไม่ไหว ขอแวะอาศัยสักคืนหนึ่งหรือสองคืน เพลิงเคยได้ยินเขาเล่าลือกันถึงคนไทยที่ช่วยฝรั่ง ไม่ได้คิดว่าจะพบกับตัวเองเลย เมื่อซักถามตำแหน่งที่ที่พบฝรั่ง ได้ความว่าอยู่เหนือน้ำขึ้นไปมาก ชาวบ้านสองคนนั้นแจวเรือมาได้สองวัน และดูเหมือนจะหลงคุ้งน้ำแต่ไม่มีเวลาซักมากกว่านั้น เพราะคนที่เป็นไข้หนาวสั่นจริง ๆ เพลิงจึงเสียสละยาที่เก็บเอาไว้เผื่อตัวเองและเมียเป็นไข้ให้ชาวบ้านคนนั้นกิน แล้วก็ปล่อยให้ชาวบ้านจอดเรืออยู่ เอาฝรั่งขึ้นไปซ่อนในฉางข้าว พอตกค่ำชาวบ้านนั้นก็ลาไป
เพลิงไม่ได้คิดถึงฝรั่งอีกเลย เลิกสงครามแล้วเขาก็ได้เลื่อนเป็นครูใหญ่ ต่อมาไม่นานในกระทรวงศึกษามีการ/*101ได้รับความช่วยเหลือเป็นทุนให้ครูไปต่างประเทศกัน เพื่อนฝูงคนนั้นคนนี้เขาได้ทุกวัน โดยมากเป็นคนที่มีปริญญา ได้อยู่มหาวิทยาลัย เมื่อเขากลับมาจากต่างประเทศ เขาก็เอาความคิดแปลกๆ ต่าง ๆ มาเผยแพร่ ครั้งหนึ่งมีประชุมอบรมครูใหญ่ เพลิงได้ยินเขาออกความเห็นวิธีการสอน และอะไรต่าง ๆ ของเมืองไทยใช้ไม่ได้หลายอย่างหลายประการ รู้สึกขัดใจ แต่จะเถียงเขาก็ไม่มีอะไรจะไปเถียง นอกจากนั้นเพลิงยังได้รู้เรื่องที่ออกจะถูกใจ และทำให้ตกใจปนกันจากเขา คือการสอบไล่ของเมืองไทยนั้นเอาแน่อะไรไม่ได้ คนที่เรียนดี ๆ อาจสอบตกก็ได้ ที่เรียนไม่ดีอาจสอบได้ก็ได้ เพลิงนึกถึงที่ตัวต้องสอบตกเมื่อเรียนเอา ป.ป. หลายหน ก็เกิดสนใจอยากไปต่างประเทศอย่างมาก แต่ก็ไม่รู้จะทำอย่างไร
แต่อยู่มาวันหนึ่ง เขาก็ได้รับจดหมายส่งมาจากประเทศอังกฤษฉบับหนึ่ง แจ้งว่า ฝรั่งคนที่เขาได้ช่วยเหลือนั้นได้พยายามสืบหาเขา และพยายามจะติดต่อกับเขา จนในที่สุดได้ลองเขียนจดหมายมาที่เขา ณ ตำบลที่อยู่เดิม ซึ่งได้สืบได้จากคนไทยคนหนึ่ง เขาอยากทราบว่าจะมีอะไรที่/*102ฝรั่งจะช่วยเหลือเพลิงได้บ้าง เพลิงจึงตอบจดหมายไปว่าขณะนั้นเขาอยากไปเรียนต่อที่อเมริกาเหลือเกิน แต่ไม่รู้หาหนทางไปได้อย่างไร จดหมายของเขาเงียบไปช้านานสองปีเห็นจะได้ แล้ววันหนึ่งเขาก็ได้รับจดหมายอีกฉบับหนึ่ง จากฝรั่งอีกคนหนึ่งบอกแก่เขาว่า เขามาเป็นผู้เชี่ยวชาญการศึกษาที่จังหวัดฉะเชิงเทรา ซึ่งเป็นที่ทดลองการศึกษาแผนใหม่ของกระทรวงศึกษาธิการด้วยความช่วยเหลือของยูเนสโก เขาเป็นอาจารย์ใหญ่วิทยาลัยที่ออสเตรเลียตะวันตก เพื่อนของเขาคนหนึ่งเป็นคนอังกฤษได้ขอให้เขาพยายามช่วยเหลือเพลิงให้ไปต่างประเทศ ถ้าเขาสามารถช่วยได้เขาต้องการพบเพลิง
เพลิงได้ไปออสเตรเลีย ไปเรียนโดยความช่วยเหลือของผู้เชี่ยวชาญนั้น และความช่วยเหลือของคนอังกฤษที่เขาได้ซ่อนในฉางข้าวของเขา เมื่อกลับมาแล้วนึกว่าจะได้ใช้วิชาความรู้ที่ไปเรียนมาในการฝึกหัดครูหรือการสอน แต่กระทรวงยกย่องให้ไปเป็นศึกษาธิการจังหวัด
เขาย้ายจากสิงห์บุรีไปอยู่จังหวัดหนึ่งที่มีโรงเรียนฝึกหัดครู ตอนนั้นแผนงานฝึกหัดครูเปลี่ยนหมด แต่มีเหมือน/*103ของเก่าเหลืออยู่คือ ศึกษาธิการจังหวัดมีช่องที่จะช่วยให้นักเรียนคนไหนเข้าโรงเรียนฝึกหัดครูได้ และช่วยให้ได้มาเรียนต่อเอาประกาศนียบัตรที่สูงขึ้นต่อไปได้ วันหนึ่งๆ ในระยะใกล้จะสิ้นปีการศึกษา เพลิงจะถูกญาติมิตรมาหา มาฝากลูกของตัว ลูกของเพื่อน หลานของภรรยา ลูกของเพื่อนภรรยา ลูกของเพื่อนของกรมการจังหวัด ปีหนึ่งๆนับเป็นสิบ ๆ ราย การช่วยเหลือกันแบบนี้คนที่ไม่เคยอยู่หัวเมืองจะนึกว่าเป็นเรื่องง่าย เมื่อไม่เห็นชอบก็ไม่ต้องรับฝากให้ใคร ให้ใช้ความสุจริตของตัวเป็นเกราะบังศาสตร์พร้อง แต่ว่าหาใช่เช่นนั้นไม่ ทั้งญาติและมิตรไม่ได้แปลความว่าการไม่ช่วยเหลือลูกหลานของเขาเป็นความสุจริต การไม่ช่วยเหลือญาติมิตรเป็นการไม่รักพวกรักพ้อง เป็นคนพึ่งพาอาศัยไม่ได้ ทั้งงานส่วนตัวและงานราชการก็เสียไปหมด เพลิงก็ต้องใช้เดินสายกลาง ขี้ปดบ้าง ช่วยเหลือคนที่พอช่วยได้บ้าง เอาใจคนที่ต้องเอาใจหรือที่กลัวเขาบ้าง อยู่ที่ไหน อยู่ที่ไหนหลายปีเข้าก็ขอย้ายไปเสียบ้าง อยากกลับไปอยู่สิงห์บุรีก็กลับไม่ได้ เพราะเป็นจังหวัดเล็กไม่ก้าวหน้าทางราชการเช่นจะได้เป็นชั้นเอก ก็ต้องอยู่จังหวัดที่มีจำนวนครูมาก/*104จำนวนนักเรียนมาก
ยิ่งทำราชการก็ยิ่งจนลง เพลิงไม่เข้าใจเลย ทุกเดือนเพลิงต้องขอยืมเงินแม่บ้าง น้องสาวที่เขาทำนารับจำนองบ้าง ทำอะไรหลายอย่างที่หาเงินมาได้ ทำไมเขาถึงมีเงินมากกว่าเพลิง ทำไมเขาหารายได้มากกว่ารายจ่ายน้อยกว่า เพื่อนฝูงที่ปรึกษากันเขาก็ว่า การที่จะทำราชการให้ก้าวหน้าต้องหาทางเข้าใกล้ผู้ใหญ่ ผู้ใหญ่คือคนที่มีอำนาจเหนือตนในราชการ ในจังหวัดก็มีผู้ว่าราชการจังหวัดเป็นต้น เพลิงเข้ากรุงเทพ ฯ ครั้งหนึ่ง ๆ กลับออกมาต้องมีของดี ๆ มากำนัลท่านและคุณนายท่าน บางคราวก็ถูกคลังจังหวัดฝากซื้อของ หรือเพื่อนข้้าราชการแผนกที่เพลิงต้องอาศัย เมื่อซื้อไปให้แล้วก็ต้องแข็งใจบอกว่า ไม่เอาสตางค์หรอกของเล็กน้อยเท่านั้น และเวลาเข้ากรุงเทพ ฯ ก็ต้องมีของฝากจากต่างจังหวัด ยิ่งเจ็บปวดมากตอนที่ย้ายไปอยู่จังหวัดใหญ่ขึ้น มีคนใหญ่คนโตไปตรวจราชการมากขึ้น มิหนำในจังหวัดนั้นมีชื่อเสียงในการทอผ้าไหมยกดิ้น ตอนนี้ถูกสั่งให้ช่วยหาคนทอผ้าไหมยกดิ้นงามๆ ให้สักห้าหกผืน เพลิงก็ทอให้เสียให้ครบเจ็ดสีตามตำรับ ผืนหนึ่ง ๆ ราคาเหยียบ/*105พันบาท จะทำยังไงดี มีทางเดียวคือขอเรี่ยไรลูกน้องทั้งจังหวัด แต่วิธีเรี่ยไรนั้นจะทำอย่างไรลูกน้องถึงจะไม่รู้ว่าเรี่ยไรไปให้ค่าผ้าไหม และทำอย่างไรท่านผู้ใหญ่ถึงจะไม่รู้ว่าเพลิงได้ช่วยเหลือตนด้วยวิธีที่เพลิงก็ไม่แน่ใจว่าท่านจะพอใจหรือเปล่า เพราะท่านบอกแต่ว่าท่านให้สั่งให้เขาทอ และตัวท่านก็ไม่ได้สั่งเอง คนในครอบครัวท่านเป็นคนสั่ง
ถึงตอนนี้ อายุของเพลิงครบ ๕๕ เกิดได้พบคนๆหนึ่งโดยบังเอิญอย่างเหลือเกินที่ท่าเรือพระพุทธบาท อะไรดลใจให้เพลิงไปที่ท่าเรือ เพราะพระพุทธบาทก็ไปได้ทางถนนรถยนตร์อย่างชั้นที่หนึ่ง แล้วถนนมิตรภาพก็เสร็จแล้ว เพลิงเดินเล่นลงไปที่ริมแม่น้ำพบชายสองคนนั่งเอาเท้าแกว่งเล่นในน้ำจากหัวเรือประทุนของเขา คนหนึ่งเงยหน้าขึ้นสบตาเพลิงแล้วก็จ้องดูอย่างเอาใจใส่จนเพลิงรู้สึกไม่พอใจ แล้วในทันใดนั้น เขากระโดดลงไปในน้ำแล้วท่องน้ำมาขึ้นบกที่ริมตลิ่ง แล้วเขาเรียกเสียงดัง “ครู ครูเพลิงใช่ไหม”
นานแล้วไม่มีใครเรียกเพลิงว่า ครูเพลิง เขามีความรู้สึกปลอดโปร่งในหัวอกชอบกล เหมือนกับทุกครั้งที่เขาเห็นเรือนไทยริมฝั่งแม่น้ำอย่างที่เขาเคยอยู่กับพ่อแม่ที่จังหวัด/*106พิจิตร และกับภรรยาที่จังหวัดสิงห์บุรี เขาหันไปดูหน้าชายคนนั้น เขาคิดไม่ออกว่าเป็นใคร ชายคนนั้นเดินเข้ามาใกล้เขาแล้วว่า “ครูแก่ไปแยะนะ ผมก็แก่เหมือนกัน แต่ผมนึกยังไงว่าใช่แน่” ชายคนนั้นคือที่เพลิงให้ยาควินินกินในระหว่างสงคราม
ต่างคนถามถึงทุกข์สุขของกันและกัน เพลิงชวนให้เขาไปนั่งดื่มกาแฟที่ร้านขายเครื่องดื่ม เขาก็ไปด้วย เพลิงหันหน้าหันหลังสั่งคนที่อยู่ในเรือให้ดูแลของให้ดีเหมือนเป็นห่วงอะไรที่สำคัญ เมื่อไปนั่งที่ร้านกาแฟ เพลิงก็ถามถึงฝรั่งที่เขาช่วยพาไปส่งให้รอดชีวิต ชายคนนั้นกล่าวว่า “ผมช่วยฝรั่งไว้สองสามคน คนไหนก็ไม่รู้ที่มันส่งข่าวถึงผม ให้เพื่อนมาสืบถามจนพบผมว่าจะให้ช่วยเหลืออะไรบ้าง แล้วเพื่อนของเขาก็ช่วยเหลือให้ลูกผมเรียนหนังสือ เวลานี้เขาจบได้ปริญญาโก้ไปแล้ว ผมเลยไม่ได้เห็นหัวมันมากี่ปีแล้วก็ไม่รู้” เพลิงถามเรื่องครอบครัวของชายคนนั้นต่อไป ถามถึงการทำมาหากิน ได้ทราบว่าเดิมเขาเป็นชาวพิษณุโลก แต่ในขณะนั้นเขาล่องเรือไปมาระหว่างเมืองตากกับลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาตอนกลาง บางคราวก็ไปถึงกรุงเทพ ฯ แต่โดย/*107มากเขาไปเพียงแค่อยุธยา “มีคนเขามาทำปลาร้าที่อยุธยาเอาไปขายภาคอิสาน บางทีเขาหารถไฟไม่ทัน เขาต้องการเรือบรรทุกไปบากน้ำโพ ผมก็ได้ของบรรทุกเรือผม ก็ไปๆ มาๆ อยู่ยังงี้ เรามันคนชาวบ้านไม่คิดอะไรให้ไกลไปหรอกครู เจ้าลูกชายเขาไปได้ดีก็ดีแล้ว เขาก็ไม่ต้องรบกวนเราก็เรียกว่าดี” แล้วในทันใดนั้น เขาทำเหมือนคิดอะไรออกได้อย่างหนึ่ง เขาถามเพลิงว่า “นี่ครูกำลังจะไปไหน จะไปบางกอกหรือเปล่า” เพลิงรับว่าเขาลงมาจากโคราชและกำลังจะเข้ากรุงเทพ ฯ แวะนมัสการพระพุทธบาทเพราะความไม่สบายใจอยากไหว้พระ แล้วคิดว่าจะเลยเข้าไปกรุงเทพ ฯ ภายในวันนั้น และคิดว่าคงมีเวลาเข้าไปถึงก่อนค่ำถ้าออกเดินทางเร็ว
ชายคนนั้นรีบขอร้อง “ผมฝากของครูไปให้เพื่อนผมหน่อยได้ไหม เขาชื่อขัน อยู่ตรงทางจะเข้ากรุงเทพ ฯ ใกล้ ๆ กับที่เรือบินมันขึ้นๆ ลงๆ น่ะ ถ้าครูจะเข้ากรุงเทพ ฯ จากอยุธยา พอไปถึงทางแยกจะไปสนามบินครูก็ขับไปทางนั้นเลย ที่มีวัดงาม ๆ เลยไปหน่อยก็เห็นบ้านเขา ทาสีฟ้า อยู่กลางทุ่งทางขวามีทางรถยนตร์เข้าได้สบาย เป็นถนนส่วน/*108ตัว ครูเอาของไปฝากให้ผมทีเถอะ ผมไปรับเพื่อนมาอีกต่อหนึ่ง ทีแรกว่าจะเข้ากรุง แต่ทีนี้เกิดมีสินค้าอยากจะไปปากน้ำโพเสียแล้วไม่ลำบากอะไรนักหรอก ผมว่าครูกรุณาแล้วเป็นสำเร็จ”
พอเขาพูดจบเขาก็วิ่งจากที่นั่งลงไปที่เรือของเขา ไปค้นหาของอยู่ไม่นานนัก แล้วก็วิ่งกลับมาเอาห่อของมีขนาดใหญ่ประมาณหีบรองเท้าส่งให้เพลิง
“เผื่อไปหาบ้านเขาไม่ถูก ไปส่งผิดที่จะทำยังไง”
“ต้องไปให้พบตัวนายขัน เขาเป็นคนดูออกง่าย ผมเขาดำครึ่งหัวข้างหลัง หงอกครึ่งหัวข้างหน้า แล้วคิ้วหงอกขาว ถ้าหาตัวเขาไม่พบก็ไม่ต้องให้ไว้กับใครครู เก็บไว้เอง ถ้าผมหาทางติดต่อกับเขาได้ ผมจะให้ไปหาครูที่โคราชถ้าเขาเงียบหายไป เห็นนานนักครูจะทิ้งเสียหรือจะเอาไปทำอะไรก็แล้วแต่”
“อะไรล่ะ ในนี้” เพลิงถาม
“ของกินธรรมดา ๆ เก็บได้นานไม่เสีย เอาเถอะผมลาละ” แล้วเขาก็กระวีกระวาดลุกขึ้น แล้วบอกว่ากลัวจะค่ำให้เพลิงรีบเข้ากรุงเทพฯ
/*109เพลิงรับเอาห่อนั้น มาโดยไม่ได้ติดใจอะไรมากนัก เพราะความคิดแล่นไปไกลถึงยามที่เขาเป็นหนุ่ม ไม่มีความยุ่งยากใจเหมือนในขณะนั้น เขากลับมาขึ้นรถแล้วก็ขับเข้ากรุงเทพฯ ตอนเข้าถึงกรุงเทพ ฯ เขาใจลอยลืมของที่รับฝากมา ขับตรงไปยังโรงแรมที่เคยพัก แล้วก็กินอาหารแล้วเข้านอน ตื่นขึ้นเช้าถึงนึกถึงห่อนั้นได้ไปหยิบออกมา แล้วเกิดเฉลียวใจอยากดูว่าอะไรอยู่ในนั้น แก้ออกมาดูมีกระดาษห่ออยู่หลายชั้น แก้หลายชั้นแล้วจึงถึงหีบสังกะสี ในหีบสังกะสีมีห่อสองห่อ แก้อีกหลายชั้นถึงของที่อยู่ข้างใน พอเห็นก็ใจหายวาบ อะไรรู้ไหม เดาได้ไหม “ฝิ่น”
เพลิงมองดูเจ้าวัตถุสีน้ำตาลแก่อยู่นาน แล้วถึงเรียกสติได้ รู้จักเพื่อนเป็นตำรวจอยู่หลายคน จัดการโทรศัพท์จนได้เพื่อนคนหนึ่ง อ้อนวอนให้เขามาหาที่โรงแรม เมื่อได้เพื่อนตำรวจมาถึงโรงแรมแล้วจึงมอบให้เขา
เพลิงเดาไม่ถูกว่าทำไมชายคนนั้นจึงฝากเพลิงมาด้วยวิธีนั้น เจ้าห่อนั่นทำให้เขาถูกสืบสวน สอบสวน ไต่สวน จนเกือบไม่มีสติจะทำอะไร หนังสือพิมพ์แอบรู้ได้อย่างไรไม่ทราบ เอาไปพาดหัวว่า ศึกษาธิการค้าฝิ่น กระทรวงรับ/*110บัตรสนเท่ห์เล่าถึงความประพฤติของเพลิง ล้วนไปในทางไม่ดี เรื่องไม่ดีทั้งหลายออกมาหมด เรื่องดีไม่มีใครเสนอกระทรวงกันเลย เมื่อได้ถูกสอบสวนจนตำรวจแน่ใจว่าเขาบริสุทธิ์จริงในเรื่องนี้ ทั้งที่เขาไม่สามารถบอกชื่อคนที่ฝากตำรวจก็เลิกไป นายขันนั้นหาตัวไม่พบ แต่เพลิงตัดสินใจว่า เป็นเทพสัญญาณให้เพลิงออกจากราชการ ก็เลยลาออกไปบวชอยู่ที่บ้านเดิมสองพรรษา ระหว่างบวชก็แปลก ลูกศิษย์ลูกหาเก่า ๆ พากันมาแสดงน้ำใจ ส่งข้าวของมาถวายพากันไปเยี่ยม แล้วเพลิงก็สึกเพราะไม่มีวาสนาบารมีที่จะบวชต่อไป เดี๋ยวนี้ก็ช่วยพ่อตาแม่ยายดูแลสวนและนาตามมีตามเกิดอยู่ที่สิงห์บุรี ฉันมีจดหมายไปขอร้องเป็นพิเศษให้ลงมางานซายิดของเรา เพราะชีวิตของเขาประทับใจฉันไม่ลืมเลย
วันรุ่งขึ้น ฝนโปรยตั้งแต่เช้าตรู่จนสายก็ยังไม่หาย แต่แม่น้ำก็ยังน่าดู ภรรยาขอลงมานั่งใต้ถุนเรือน เพราะเบื่อมุ้งลวด สายเข้าแดดส่องออกมาให้พรรณไม้ต่าง ๆ ชูก้านชูใบให้ชมสีเขียวสดสวย แต่แล้วพระพิรุณก็กรุณาโปรย/*111ปรายลงมาอีก แล้วตกหนักขึ้นจนละอองสาดกระเซ็นทั่วใต้ถุนบ้าน ไม่ว่าจะแอบไปนั่งมุมใด สามีจึงชวนขึ้นเรือน แล้วก็ทวงนิยายชีวิตเพื่อนร่วมปีเกิด
“เธอเล่าเรื่องเพื่อนของเธอไปซิ เดี๋ยวจะกลับบ้านเสียก่อน ฉันขาดทุน”
ภรรยานึกอยู่ครู่หนึ่ง “เพื่อน ๆ ฉันชีวิตเขาน่าสนใจกันหลายคน แต่เล่าเรื่องคนที่เรารู้ใกล้ชิดที่สุดคงจะสนุกกว่า เรื่องของจารวีดูเหมือนจะโลดโผนไม่แพ้ผู้ชาย”
“จารวี ฉันจะถามนานแล้ว คนอายุเท่านี้คงจะไม่ได้ชื่อโก้เก๋มาแต่เดิม แล้วก็แกก็ไม่ใช่เลือดเจ้านายอะไรมาใช่ไหม”
ภรรยาหัวเราะเบา ๆ “เดิมเขาชื่อเบญจา แล้วเปลี่ยนเป็นเบญจพรรณ เพิ่งมาเปลี่ยนเป็นจารวีเมื่อได้สามีคนปัจจุบัน แล้วฉันก็เลยเรียกเขา จา เหมือนอย่างที่เคยเรียกมาตั้งแต่รู้จักกันมาแต่เด็กๆ”
“รู้จักกันแต่เด็กเทียวเหรอ เขาว่าแกซุกซนไม่ใช่เรอะ เป็นเพื่อนเธอยังไงกัน” สามีถาม
“เอ้า จะเล่าให้ฟัง แล้วเธอจะมีความเห็นว่ายังไงก็ว่าทีหลัง”
จารวี
/*112จารวีไม่ใช่ลูกคนธรรมดา เป็นลูกคนจน พ่อเขาเป็นเสมียนทำงานที่ไหนก็จำไม่ได้ ดูเหมือนไม่เคยถาม จำได้ลาว ๆ ว่ามีร้านขายของเบ็ดเตล็ด มีกะปิ หอม กระเทียม ผักต่าง ๆ อยู่ริมคลองศาลาแดงใกล้กับบ้านฉัน แต่ว่าใครจะว่าจารวีเป็นเด็กที่ร้านผักไม่ได้ เขาจะเถียงว่าพ่อเขาเป็นเสมียน แต่ครอบครัวยากจนเพราะมีลูกตั้ง ๘ คน จารวีชอบเข้ามาเล่นในบ้านกับเด็ก ๆ คุณป้าฉันเป็นคนออกเงินให้จารวีไปโรงเรียนเดียวกับฉัน เพราะท่านชอบเด็กฉลาดแล้วก็มีความคิดก้าวหน้า ท่านอยากให้เด็กผู้หญิงเรียนหนังสือหมด ตัวท่านอยากเรียนแล้วไม่ได้เรียน เลยพอมีเงินของตัวเอง ท่านเลยทำการสังคมสงเคราะห์ของท่านคนเดียว ถึงทุกวันนี้ยังสนใจกับสิทธิสตรีอะไรต่ออะไรอยู่ ฉันกับคุณป้าไม่เคยเบื่อเลย แต่เดี๋ยวนี้อยู่ไกลๆ กัน นานๆ ถึงจะมีเวลาไปหาท่านสักหนหนึ่ง อยากมีรถยนตร์ อยากมีคนขับก็เพราะเรื่องนี้ คิดถึงใครให้ได้ไปหา ๆ เสีย มันใกล้เวลากันเข้ามาทุกคนแล้ว อีกหน่อยก็จะพูดกันไม่รู้เรื่องแล้ว
/*113ในสมัยนั้น ที่เลยศาลาแดงลงไปเป็นที่ไกลเมือง มีคนไปปลูกบ้านกันอยู่ไม่กี่คน ถนนสีลมกับถนนสาธรเป็นแดนของฝรั่ง มีบ้านฉันไปปลูกอยู่ใกล้ ๆ คลอง แต่ไม่ได้อยู่ริมคลอง บ้านจารวีเหมือนแพกลาย ๆ เสายื่นลงไปในคลองเลย ร้านเรือนก็เลยออกไปในคลอง มีน้ำอยู่ใต้ชาน เวลาน้ำขึ้นเต็ม ๆ ฉันชอบเหลือเกิน ไปหัดว่ายน้ำที่บ้านของจารวีจนว่ายเป็น
จารวีเรียนหนังสืออยู่ถึงชั้นสามหรือเทียบเท่ามัธยมสี่สมัยนี้แล้วก็เลิกเรียน แม่เขามาขอร้องให้เลิกเอง เพื่อจะได้อยู่ช่วยขายของและช่วยแม่เลี้ยงน้อง เพราะเรียนไปก็ไม่ได้ประโยชน์อะไร คุณป้าไม่พอใจเลยแต่ก็ไม่รู้จะว่ายังไร แต่ฉันก็เป็นเพื่อนเช่นกันเรื่อยมา จารวีพาน้องมาวิ่งเล่นที่สนามในบ้านเราก็ไม่มีใครรังเกียจ เพราะเด็กบ้านเรากว่าสิบคน มีเพิ่มมาอีกสองคนบ้าง สามคนบ้าง ก็ไม่ทำความเดือดร้อนเพิ่มเติมขึ้นมาเท่าไหร่ แล้วคุณพ่อเป็นคนสุภาพ ท่านไม่อยากทำให้พ่อของจารวีกระทบกระเทือนใจ คนในบ้านทำตัวกับจารวีเท่ากับเด็กข้างบ้านคนหนึ่ง ไม่ได้ยกย่องเหมือนเพื่อนคนอื่นๆ ของฉัน แต่เวลานั้นก็ไม่มีใคร/*114สังเกตเป็นพิเศษ มีครั้งหนึ่งที่แม่นมบอกจารวีไม่ให้เรียนคุณพ่อว่าคุณพ่อเหมือนเพื่อนคนอื่น ๆ ฉันรู้สึกไม่ค่อยสบายใจเหมือนกัน แต่ไม่กล้าท้วงติงแม่นม เพราะไม่มีหลักเกณฑ์อะไรจะไปท้วงติง
วันเวลาผ่านไปจนฉันกับจารวีรุ่นสาว แล้วฉันก็มีโอกาสได้เรียนรู้เรื่องชีวิตที่น่าตระหนกตกใจ คือได้ยินพี่อ๊อดลูกคุณป้าพูดกับพี่สมหวังอยู่ใต้หน้าต่างห้องเขียนหนังสือคุณพ่อ วันนั้นไม่มีใครอยู่บ้านเลย ฉันไปนั่งอ่านหนังสือเล่นอยู่ในห้องหนังสือคุณพ่อ เพราะหาเพื่อนคุยหรือเพื่อนเล่นอะไรไม่ได้
ฉันได้ยินพี่อ๊อดพูดแก่พี่สมหวัง “ใครจะไปอดได้ เสียเชิงชายซิวะ มันมาคนถึงท่านั้นแล้ว”
“เผื่อเขาฟ้องคุณป้าพี่อ๊อดจะทำยังไง” เสี่ยงพี่สมหวังถาม
“เฮอะ จะฟ้องว่าไง พี่ไม่ได้ไปถึงบ้านมันนี่ มันมาที่ห้องพี่ต่างหาก”
“พี่อ๊อดชวนเขานี่”
“ก็ไม่ชวนก็ไม่ใช่ลูกผู้ชายซีหว่า”
/*115อะไรอย่างหนึ่งทำให้ฉันกลัวไม่อยากได้ยินต่อไป รีบลุกออกไปจากห้องหนังสือโดยเร็ว
เวลาล่วงไปอีก เท่าไหร่จำไม่ได้ วันหนึ่งจารวีเปิดประตูห้องฉัน เข้าไปหา ฉันกำลังนอนเล่นอยู่ จารวีลงนั่งข้างเตียงแล้วก็ซบหน้าลงไปบนที่นอน ฉันแลเห็นว่าท่าทีของจารวีเป็นท่าของคนมีความทุกข์ ฉันลุกขึ้นจากที่นอนลงมานั่งข้างเขาและกระซิบถามว่า “อะไรน่ะ จา”
“คุณกลาง ฉันมีท้อง” จารวีกระซิบบอกเสียงกระเส่า แต่น้ำตาไม่ไหล
“ตายจริง ท้องกับใคร” ฉันถาม
“ไม่รู้” จารวีตอบ
“อะไรไม่รู้ ก็ ก็ เธอ เธอทำอะไรกับใครมั่งล่ะ” ใจฉันเต้นรัว
“คุณอ๊อดเขาก็ไม่รับ คุณหวังเขาก็ไม่รับ” จารวีกระซิบบอกต่อไป
“ก็จาว่าใครล่ะ” ฉันกระซิบถามเขาบ้าง
“ไม่รู้” จารวีส่ายหน้า “มันพร้อมๆกัน”
ฉันยังจำได้จนทุกวันนี้ถึงความรู้สึกในเวลานั้น ฉัน/*116หนาวเย็นไปทั้งตัว ฉันแลไม่เห็นภาพอะไร รู้แต่ว่ามันเป็นเรื่องที่น่ากลัวอย่างที่สุด ฉันแข็งใจถาม “แล้วจาจะทำยังไง ทำไมถึงเป็นไปได้ยังงั้น”
“ฉันรักคุณอ๊อด แต่คุณอ๊อดเขาเอาตัวฉันเข้าไปไว้ในห้องคุณหวัง เขาว่าคุณหวังรักฉัน” จารวีตอบเสียงสั่น “ฉันต้องไปจากบ้าน”
“ทำยังไงจะไปได้ล่ะ แล้วจะไปไหน”
“เธอไปเรียนคุณป้าให้ถี่ซิ ฉันว่าท่านจะช่วยฉันเรียนความจริงเลย อย่างที่ฉันเล่าให้เธอฟังนี่แหละ”
“ฉันไม่รู้ว่าจารวีคิดยังไง และก็บอกไม่ถูกว่าตัวคิดยังไร แต่เมื่อได้รับคำขอร้องอย่างนั้น แล้วฉันมีความไว้วางใจคุณป้า ฉันเชื่อว่าท่านไม่ก่อความทุกข์ให้ใครเพิ่มเติมเป็นอันขาด เพราะท่านพูดกับฉันนับหนไม่ถ้วนเรื่องนี้ ฉันก็หาโอกาสไปเรียนคุณป้า เรือนของท่านอยู่ในบริเวณบ้านเรา ท่านมาปลูกอยู่บ้านคุณพ่อตั้งแต่พ่อเป็นม่าย เพราะท่านรักคุณแม่มากที่สุดในบรรดาน้องสะใภ้
คุณป้าก็ไม่ทำให้เราผิดหวังเลย ท่านจัดการอย่างไรฉันไม่กล้าถาม จำได้แต่ว่า ท่านพูดกับฉันว่า “แม่คุณของ/*117ป้า” ท่านก้มลงมากอดฉันไว้ “รักษาตัวให้ดี ๆ นะหลานนะ อย่าไปไว้ใจผู้ชายคนไหนมันเป็นอันขาด แล้วก็อย่าพูดให้ใครฟังอย่าไว้ใจคน ไม่มีใครปิดความลับอย่างนี้ได้หรอก คนพวกนี้มันฆ้องปากแตกทั้งนั้น โทษท่านแม้ผิดเพี้ยงเมล็ดงา ไงละ”
จารวีหายไปจากบ้านที่อยู่นาน ฉันกำลังฝ่าฟันอุปสรรคที่จะเข้ามหาวิทยาลัย คุณพ่อเรื่อยๆ คุณแม่โลเล คุณป้าให้เข้า แต่คุณน้า คุณอา คุณลุง แล้วพี่ๆ ผู้ชายไม่ยอมกันทั้งนั้น แล้ววันหนึ่งฉันดื้อขึ้นมา ถามพี่ ๆ ผู้ชายว่า ใครคิดจะแต่งงาน ใครคิดไม่แต่ง ฉันถามว่าใครคิดจะมีลูกกี่คน คนนั้นก็คุยว่าจะมีกันสิบคนบ้าง แปดคนบ้าง ตามคะนองปาก ฉันก็ฉวยโอกาสบอกว่า พี่ๆ ผู้ชายแบบนี้เลี้ยงฉันไม่ได้หรอก ฉันจะไปเข้ามหาวิทยาลัย เผื่อว่าฉันจะต้องหากินเอง จะได้มีวิชาติดตัวไว้เลี้ยงปากเลี้ยงท้อง ต่างคนก็เงียบไป เพราะไม่กล้ารับรองว่าจะเลี้ยงเรา ฉันไปบอกคุณพ่อเอาดื้อๆ เลยได้เข้า พอได้เข้ามหาวิทยาลัย ฉันก็ลืมเรื่องอะไรต่ออะไรที่ไม่ค่อยเป็นปัญหาของตัวโดยตรง ไม่ได้รู้เรื่องของจารวี จนวันหนึ่ง ฉันเรียนจบแล้ว ทำงาน/*118ที่ธนาคาร แล้วได้หยุดงานตามระเบียบ มีเพื่อนเขาชวนไปเที่ยวลำปาง เพราะเรามีสาขาที่นั่น ในรถไฟ ฉันได้พบจารวี แต่งตัวสวยชนิดที่ฉันไม่ค่อยชอบดู โกนคิ้วออกหมดแล้วเขียนใหม่ ซึ่งน่าเสียดาย เพราะจารวีมีคิ้วสวยแท้ ๆ แล้วก็ทาปากแดงแจ๋ ทาเล็บแดงแจ๋เหมือนกัน ทั้งเล็บเท้าเล็บมือ แต่พอเห็นฉันนั่งไปกับเพื่อน จารวีวิ่งเข้ามาหาเหมือนไม่ได้ตั้งสติ เรียกชื่ออย่างที่เคยเรียก แล้วก็มานั่งตีขาฉันดังเผียะ ๆ เพื่อนที่ไปด้วยเขาเป็นคนเจ้าระเบียบ เขาลุกหนีไปเลย ฉันถึงมีโอกาสถามว่าเขาอยู่ที่ไหนทำอะไร เขาก็บอกว่าไปถึงลำปางแล้วเขาจะแนะนำให้รู้จักคุณพี่ เวลานั้นศัพท์ว่าแฟนยังไม่ใช้กันเรื่อยเปื่อยเหมือนทุกวันนี้
ไปถึงลำปาง ก็ได้พบคุณพี่ที่สถานี เป็นหนุ่มรูปหล่อ มีอะไรคล้าย ๆ พี่อ๊อดยังไงไม่รู้ ทีหลังฉันถึงรู้ว่าเป็นนายทหาร เขาจูงลูกมารับแม่สองคน ผู้ชายคนหนึ่ง ผู้หญิงคนหนึ่ง ฉันสันนิษฐานจากอายุและแววตาของเด็กผู้ชายก็รู้ว่ามันเลือดเนื้อเดียวกับฉัน แต่เด็กผู้หญิงก็น่ารักไม่ใช่เล่น ท่าทางคุณพี่รักลูกรักเมียเต็มที จารวีก็ดูเหมือนมีความสุข/*119เต็มทีเหมือนกัน แต่ไปอยู่จนจวนจะกลับก็ได้ยินเสียงซุบซิบวา คุณพี่นั้นจะเป็นคนเคราะห์ร้ายเพราะเมีย ผู้บังคับบัญชาตราหน้าไว้ว่าจะให้เป็นใหญ่เป็นโตไม่ได้ เพราะเมียไม่เรียบร้อย ฉันกลับจากลำปางแล้ว อีกสักปีหนึ่งต่อมา เพื่อนคนที่พาไปก็ส่งข่าวให้รู้ว่า คุณพี่ได้เลิกกับจารวีเสียแล้ว ที่จริงคุณพี่ไม่ได้เลิก จารวีเป็นคนเลิก โดยลงมากรุงเทพฯ กับลูกผู้ชาย แล้วก็ไม่กลับไป คุณพี่ก็ดูเหมือนจะเข้าใจ ไม่ได้ติดตาม แล้วฉันก็ไม่ได้ข่าวจารวีไปอีกนาน
แล้วก็มาถึงสงครามอย่างที่เธอว่า คนรุ่นเราก็ต้องผ่านกันทุกคน แล้วโดยมากชีวิตก็เปลี่ยนไปกันไม่มากก็น้อย ฉันต้องลาออกจากงาน เพราะพี่กับน้องเขาแต่งงานไปหมดแล้ว เหลือเราอยู่คนเดียว คุณแม่ป่วยกระเสาะกระแสะ เราต้องดูแลรักษา แล้วก็ต้องอพยพไปจากกรุงเทพ ฯ เพระคุณแม่ทนลูกบอมบ์ไม่ได้ คุณพ่อยังทำงานอยู่ยังทิ้งไปไม่ได้ ไปอยู่หัวหิน ได้ไปพบกับพี่อ๊อดบ่อย ๆ เวลาเขาไปเยี่ยมคุณป้า วันหนึ่งเขามาหาฉัน มาพูดวนเวียนอยู่นาน แล้วในที่สุดปรึกษาว่า มีลูกผู้ชายอยู่คนหนึ่ง แม่เขาจะเอามาส่งให้ ก็ไม่แน่ว่าเป็นลูกของตัวหรือเปล่า แต่เห็นเด็ก/*120แล้วก็สงสาร จะรับมาเลี้ยงดีหรือไม่ดี ฉันก็บอกว่าให้ปรึกษาคุณป้าดูซิ เขาบอกปรึกษาไม่ได้ เพราะเขาเคยสบถสาบานกับท่านไว้ว่า เขาไม่มีลูกเมื่อตอนจะให้ท่านไปขอพี่สะใภ้ให้ ฉันถามว่าเด็กอยู่ที่ไหน เขาบอกว่าอยู่แถวชายทะเลนั่นเอง จะพบเมื่อไหร่ก็ได้ฉันก็ไม่รู้คิดยังไง บอกกะเขาว่า ฉันอยากพบแม่เด็กด้วย
ก็ไม่น่าสงสัยอะไร ฉันก็ได้พบจารวี พี่อ๊อดพาฉันไปชะอำ ไปพบจารวีมีบ้านอยู่ที่นั้น เป็นบ้านอยู่ห่างจากชายทะเล แต่พอเดินไปถึงได้ไม่ไกลนัก ฉันเห็นเด็กคนที่ฉันพบที่ลำปาง จารวีแสดงความดีใจอย่างลิงโลดเมื่อได้พบฉัน พี่อ๊อดไม่ได้อยู่พูดพร้อมกัน จารวีเขาถามว่าพี่อ๊อดพาฉันมาหาเขาทำไม ฉันก็เล่าให้ฟังตามตรง เพราะฉันเคยเห็นจารวีมักพูดอะไรตรงๆ
จารวีเล่าให้ฉันฟังบ้างว่าทำไมถึงอยากให้พี่อ๊อดรับลูกไปอยู่ด้วย เขาบอกว่าเขาค้าขายกับญี่ปุน ไม่รู้จะดีหรือร้ายอย่างไร ลูกอาจมีอันตรายก็ได้ พี่อ๊อดอาจคิดสงสารเลือดเนื้อบ้าง ฉันไม่อยากให้พี่อ๊อดรับลูกไปเลย เพราะคนอย่างพี่อ๊อดฉันว่า ถึงจะสงสารเด็กก็ประเดี๋ยวประด๋าว ฉันรับกับ/*121จารวีว่าฉันจะลองหาทางช่วยเหลือทางใดทางหนึ่ง แต่อย่าหวังมากนัก
ฉันไปเรียนคุณป้าว่าฉันไปพบลูกจารวี มีเค้าพี่อ๊อดมาก แต่อาจเป็นลูกพี่สมหวังก็ได้ เพราะพี่สมหวังกับพี่อ๊อดก็ปู่ย่าตายายเดียวกัน ฉับอยากให้ท่านรับเด็กมาเลี้ยง ฉันจะเอาเด็กเป็นลูกบุญธรรมของฉัน ฉันไม่อยากให้เด็กกระทบกระเทือนใจว่าเป็นลูกไม่มีพ่อ ไม่รู้แน่ว่าลูกใคร เด็กดูเหมือนจะเข้าใจว่าพ่ออยู่ลำปาง แล้วคุณป้าท่านก็ตกลงตามที่ฉันเสนอ
แต่เราไม่รู้ใจเด็กหนุ่ม เวลานั้นเด็กมันอายุสัก ๑๗ ปีแล้วกระมัง มันไม่ยอมทิ้งแม่มัน มันยึดมั่นว่าแม่พามาจากพ่อที่ลำปางก็เพราะมันเป็นลูกผู้ชาย หวังจะได้พึ่งเมื่อคนอื่นเขาเหยียดหยามแม่ เวลานี้แม่ก็ทำมาหากินตัวเป็นเกลียว มันจะทิ้งแม่ไปหาความสบายได้ยังไง คือฉันจะไปแต่งเรื่องเล่าเรื่องให้มันฟังว่า พ่อแท้ ๆ ของเขาน่ะเป็นญาติกับฉัน แล้วเขาตายตั้งแต่ตัวเขาอยู่ในท้อง แม่เขาอับอายก็เลยเตลิดเปิดหนีไปจากบ้าน จนไปพบพ่อคนที่สองที่ลำปาง เด็กมันรักแม่ มันยืนยันจะช่วยแม่หากิน แล้วฉันก็ยังไม่รู้จะทำ/*122ยังไง ก็ได้พบสามีปัจจุบันของจารวีคนนี้แหละ
เขาเป็นพ่อค้าทางปักษ์ใต้ เขาขายแร่ขายยาง ค้าขายกับมาเลเซีย สิงคโปร์ ปีนัง อะไรเหล่านี้ ครั้นถึงสงครามเขาก็ต้องค้าขายกับญี่ปุ่นเป็นธรรมดา ส่งสินค้าต่าง ๆ ให้ญี่ปุ่นซึ่งคนไทยโดยมากไม่อยากติดต่อด้วย แต่นี่เขาเชื้อญวนได้พบกันและรู้ว่าเขาค้าขายร่วมกันกับจารวี และเห็นสนิทสนมกับจารวีมาก เขาก็กระซิบให้ฉันฟังว่า จารวีเป็นเมียญี่ปุ่น ญี่ปุ่นอยากให้เป็นอิสระ หรือจารวีกระดากลูกก็ไม่รู้ ฉันก็ยังตัดสินใจไม่ถูก แล้วก็ แล้วก็อะไร รู้ไหม โธ่เอ๊ย เขาว่าคนดีพระเจ้ารักไงล่ะ หรือเทวดาจุติมาอยู่ในโลกเพียงให้หมดเวร เจ้าหนูซึ่งฉันกำลังจะรักเขาทุกทีนั่น วันหนึ่งแกเข้ากรุงเทพ ฯ แล้วก็โดนระเบิด ไปตายทีโรงพยาบาล ฉันร้องไห้เสียยิ่งกว่าแม่เขาอีก คุณป้าไปรับศพทำศพถึงในกรุงเทพฯ ทั้งๆ ที่ใครๆ ก็ห้ามไม่ให้ไป แต่ท่านว่าต้องไป แล้วตั้งแต่นั้น ท่านก็ไม่พูดกับพี่อ๊อดอีกเลย นานต่อมาท่านถึงหักได้ เดี๋ยวนี้ท่านแก่มากแล้ว แต่ไม่หลงไหลเลย ยังไปวัดได้เป็นเรื่องเป็นราว
เลิกสงครามแล้ว ฉันไม่ได้พบจารวีอีกนาน พอพบ/*123อีกที ก็เป็นนางจารวี หญิงไทยธุรกิจอันสามารถ ภรรยานายชัยพัฒน์พ่อค้าร่ำรวยคนนี้แหละ ลูกสาวเขาน่าเอ็นดู พ่อก็ดูรักราวกับแก้วตา แล้วก็ดูรักใคร่จารวีดี เวลาฉันได้ยินเพลง เธอเป็นวันทองของใครมาก่อน แล้วก็มาเป็นนางใจของฉันดีกว่า ฉันคิดถึงนายชัยพัฒน์กับจารวีทุกที เธอหัวเราะอะไร
สามีฟังภรรยาถามเมื่อเล่าเรื่องชีวิตของเพื่อนจบแล้วก็หัวเราะอีก “หัวเราะขนตาของคุณจารวีน่ะซี” เขาตอบ
“เถอะน่า ช่างมันเถอะ เธอรู้ไหม ไว้อับจนเมื่อไหร่ จะได้พึ่งเพื่อนคนนี้แหละ จะต้องถึงกาลเวลาอย่างนั้นหรือไม่ก็ไม่รู้ละ”
“ทำไมเธอถึงว่าจะได้พึงเพื่อนคนนี้” สามีถามอย่างอยากรู้จริง ๆ
“จารวี มันแกล้งทำอะไรไม่เป็น เธอไม่สังเกตเหรอ” ภรรยาตอบ “คนอย่างจารวี ถ้ามันชอบมันก็ชอบ มันมีมันก็บอกว่ามี ไม่มีก็ไม่มี”
“คนอย่างจารวีนี่ เธอไม่รังเกียจเพราะเป็นคนไม่ขี้ปด/*124เท่านั้นแหละหรือ” เขาถามอย่างสนใจต่อไปอีก
“คนเราจะเอาทุกอย่างไม่ได้” ภรรยาของเขาตอบ “คนอย่างจารวี คนบางคนก็รังเกียจเพราะเขาถือว่าสำส่อน ฉันได้แต่นึกว่าเป็นบุญของเราที่ไม่ได้เป็นอย่างนั้น ถ้าเราเป็นอย่างเขา มีฐานะอย่างเขา สิ่งแวดล้อมอย่างเขา ใครจะรู้ โบราณท่านก็ว่าเป็นเวรเป็นกรรม แต่เขาเป็นภรรยาที่ดีของผัวเขาในปัจจุบัน ดูแววตาคุณชัยพัฒน์ก็รู้
“คิดเสียได้อย่างเธอก็ดี บางทีฉันขยะแขยง” สามีว่า “แต่ว่าเธอจะขี้โกงไม่ได้นะ ฉันเล่าสองเรื่อง เธอก็ต้องสองเรื่อง”
หลังรับประทานอาหารกลางวันแล้ว อากาศยังชุ่มฉ่ำอยู่อย่างเดิม ถึงแม้ว่าแดดจะออกมาชั่วครู่ชั่วยามพอให้จิตใจแจ่มใส สองสามีภรรยานอนหลับไปได้ไม่ถึงครึ่งชั่วโมง ก็ตื่นขึ้นมาอ่านหนังสือกันคนละเล่ม แล้วเล่นไฟวิสต์กันสองคน สามีบ่นว่าลืมเอากระดานหมากรุกมาด้วย มิฉะนั้นจะสอนภรรยาไว้เพื่อจะได้เล่นกันสองคนยามชรา ครั้นแล้วเธอก็นึกขึ้นมาได้ กล่าวว่า “นี่ เย็นนี้ลูก ๆ มันจะมา เธอเล่าเรื่องเพื่อนของเธออีกคนเสียก่อนมันมา หรือจะรอเล่าให้/*125มันฟังด้วย”
“ไม่ได้ เรื่องที่ฉันคิดจะเล่าให้เธอฟังคือเรื่องของลิลิต เป็นความลับสุดยยด ต้องรู้กันสองคนเท่านั้น”
“อ๋อ นางสาวแก่เหลืออยู่คนเดียว มีเรื่องอกหักยังงั้นเรอะ”
“ลิลิตน่ะเขาไม่ได้เป็นสาวแก่นะเธอ เขามีทั้งผัวทั้งลูก”
“เรอะ แกแต่งงานเมื่อไหร่ แล้วเป็นม่ายแต่เมื่อไหร่ แล้วทำไมใช้นางสาว”
“เขาไม่ไต้แต่งงาน”
“ฮึ นี่พูดถึงใครกัน ฉันหมายถึงอุบาสิกาน่ะ ที่เธอเรียกว่าแม่อุบาสิกาน่ะ”
“อุบาสิกาลิลิตนั่นแหละ เธอฟังเรื่องของเขาดูซิ เออ เธอจะมีความเห็นว่ายังไง ฉันไม่ได้เล่าให้ใครฟัง แต่ที่จริงลิลิตเขาก็ไม่ได้สั่งให้ปิด แต่ฉันรู้ว่าเขาไม่อยากให้ใครพูดถึงเขาเท่านั้น”
ลิลิต
ลิลิตเป็นคนชั้นสูง สูงทุกอย่าง ทั้งคุณพ่อคุณแม่มีการศึกษานำหน้าคนในสมัยของท่าน และมีความคิดก้าวหน้าไปด้วย ท่านเป็นนักเรียนนอกทั้งคู่ คุณพ่อเป็นเนติบัณฑิตอังกฤษคนแรก ๆ ของประเทศไทย
ท่านรักกันมาก แต่คุณแม่ไม่มีบุญ อายุไม่เท่าไหร่ก็เป็นวัณโรค รักษากันอยู่สี่ห้าปี คุณแม่ตายลิลิตอายุราว ๑๘ ปี มีน้องสาวสองคน พี่ชายหนึ่งคน ลิลิตเป็นคุณผู้หญิงใหญ่ในบ้าน แต่มีคุณอาเป็นแม่บ้านช่วยดูแลงานทั้งหลาย คุณอากับลิลิตเป็นคน ๆ ละรุ่นละวัย ไม่เหมือนคุณแม่ คุณพ่อไม่ค่อยมีเวลาจะเอาใจใส่กับเรื่องราวในบ้าน เพราะราชการของท่านกำลังขยายตัวขึ้นทุกที คุณพ่อไม่มีเพื่อน ก็ต้องเอาลิลิตนั่นเองเป็นเพื่อน มีอะไรคับอกคับใจกับการงาน หรือเรื่องที่อยู่ในความคิด หรือเรื่องที่กำลังก้าวหน้าไป ท่านก็คุยกับลูกสาวใหญ่ ลิลิตกลายเป็นผู้ใหญ่ใกล้กับคุณพ่อมากกว่าเพื่อนรุ่นเดียวกัน เวลาเราอยู่โรงเรียนเรามักขบขันความนึกคิดของลิลิต เราไม่เข้าใจ และเห็นว่าประเดี๋ยวก็เป็นน่ารัก ประเดี๋ยวก็เป็นคนแปลกอย่างไรก็/*127ไม่รู้ แต่เราก็อดชอบลิลิตกันไม่ได้ เพราะมีความดีแปลกจากเราอยู่อย่างหนึ่ง คือแต่งเรื่องอะไรลงในหนังสือพิมพ์ที่เราทำเล่นกันเก่ง แต่งเรื่องสั้น ๆ ก็ได้ แต่งบทละครเล็กๆ น้อยๆ ให้เราเล่นกันก็ได้ และเด็กรุ่นเล็ก ๆ รักลิลิตมากเป็นพิเศษ เพราะเขารู้จักพูดจายังไงให้เด็กเชื่อได้แม้แต่ครู บางทียังวานให้ลิลิตช่วยเรียกเด็กบางคนมาตักเตือนแทนตัวเอง
ลิลิตเป็นคนผิวเนื้อสองสี ไม่มีอะไรสะดุดตา ถ้าแต่งตัวเหมาะ ก็บางทีมองดูสวย บางทีก็ตูไม่สวย เรื่องแต่งตัว ซึ่งลิลิตไม่ได้เอาใจใสนักในระหว่างเป็นนักเรียน เป็นเรื่องพิพาทกับคุณอา คุณอาชอบคนสวย รอบ ให้ลิลิตมีหน้ามีตาให้บ้านโน้นบ้านนี้ชมว่าสวย แต่ลิลิตก็ไม่ค่อยเอาใจใส่นัก ตรงกันข้ามกับน้องสาวคนรอง ชื่อ ลลิตา เรียกกันโดยมากว่า ลิตา น้องเล็กที่สุดชื่อ รดี ลิตาเป็นคนสวยสะดุดตา นัยน์ตาวาว พริ้งเพราไปเองโดยธรรมชาติ ดวงหน้าก็สวย รูปหน้าคล้ายรูปหัวใจ คมแหลมเป็นที่สังเกต อยู่โรงเรียนเล่นละครเป็นเจ้าหญิงเสมอ เมื่อออกจากโรงเรียนด้วยกันแล้วทั้งสองคน สมัยนั้น ไม่มีอะไรสำหรับผู้หญิงสาวของคนผู้ดีมีทรัพย์มีตระกูล นอกจากเรื่องแต่งงาน ลูก/*128สาวข้างบ้านนั้น ใคร ๆ ก็สนใจ แต่กิตติศัพท์เล่าลือไปว่า คุณพ่อหวงลิลิตมาก หวงอย่างผิดธรรมดา
แล้วคุณพ่อก็ได้เลขานุการมาจากเมืองนอกหนึ่งคน สมัยนั้น คนมาจากเมืองนอก ทางราชการมักให้ฝึกงานกับข้าราชการผู้ใหญ่คนใดคนหนึ่ง เป็นการเล่าเรียนสำหรับจะเป็นใหญ่เป็นโตต่อไปจะได้วางตัวถูก ได้รับถ่ายทอดความรู้ผิดรู้ชอบ กลไกและอุบายต่าง ๆ ในการทำราชการไปด้วยในตัว คุณเลขาคนนี้ชื่อ เธอรู้จักดีละ คุณภรตน่ะแหละ
ถูกแล้ว คุณภรตได้เป็นน้องเขยของลิลิต แต่ก่อนจะได้เป็นน้องเขย คุณภรตรักลิลิตและลิลิตก็รักคุณภรตเป็นชีวิตจิตใจ เธอต้องเข้าใจว่าลิลิตรักคุณพ่อ บูชาคุณพ่อ เพราะลูกผู้หญิงที่ได้เป็นเพื่อนกับพ่อก็มักจะเป็นอย่างงี้โดยมาก แล้วมักคิดว่าคงจะหาผู้ชายดีเท่าพ่ออีกไม่ได้หรอก ฉันก็เคยคิดอย่างนั้น แล้วก็เตรียมใจไว้ว่าคงไม่ได้แต่งงานอย่างที่พูดกับเธอ แต่แล้วลิลิตก็ได้พบคนที่คุณพ่อเองสรรเสริญให้ฟังอยู่เสมอว่าเป็นเพชรเม็ดหนึ่งของกรุงสยาม แล้วพอเขาแสดงว่าเขารักลิลิต ลิลิตจะไม่มอบใจไว้กับหัวอกนายภรตได้อย่างไร
/*129ในปีที่ภรตเข้ามาติดต่ออยู่กับลิลิตนั้น ลิตาไปเรียนหนังสือที่สิงคโปร์ เพราะคุณอาอยากแข่งลิลิต คุณอาเห็นลิลิตได้ออกรับแขกฝรั่งมังค่ากับคุณพ่อเสมอ ๆ ได้ชมว่าพูดภาษาอังกฤษเก่ง เวลาใครมาถามถึงลูกสาวบ้านนั้น ก็มักตรงมาที่ลิลิต แต่ลิลิตก็ไม่เอาใจใส่กับผู้ชาย ล้วนเชื้อล้วนสาย ล้วนมีกองเงินกองทองอยู่เบื้องหลังเลยสักคนเดียว ทำให้ลิตาพลอยจะต้องช้าไปด้วย คุณอาเห็นว่าควรแยกลิตาออกจากลิลิต ให้คนสนใจกันคนละทาง ลิลิตนั้นคุณอาก็ได้อบรมสั่งสอนงานลูกผู้หญิงทุกชนิด ทั้งเย็บปักถักร้อย ทั้งกับข้าว ลิลิตยังเลยหน้าคุณอาไปในเรื่องรับแขก ซึ่งคนรุ่นคุณอาไม่ถือเป็นวิชาของลูกผู้หญิง คุณอาจะสอนให้ลิตาเด่นขึ้นมาจากลิลิตได้อย่างไร เพราะลิตาไม่ชอบเรื่องการบ้านการเรือน ไม่ชอบเย็บปักถักร้อย ลิตามีความสามารถแต่งตัวเป็นที่หนึ่ง และมีความสามารถเอาใจคุณอาเป็นที่หนึ่ง ดังนั้นเมื่อมีเพื่อนลิตาเขาไปเรียนปีนังสิงคโปร์กัน ลิตาทำให้คุณอาเข้าใจว่าสิงคโปร์โก้กว่าปีนังเสียอีก ที่จริงเพราะเพื่อนที่ชอบกันมากกับลิตา เขาจะไปกับพ่อของเขา ซึ่งจะไปอยู่สถานกงสุล แต่ลิตาก็ได้รับความสนับสนุนให้/*130ไปสิงคโปร์ ลิลิตก็สนับสนุนด้วย เพราะลิลิตอยากให้ลิตาเรียนมากๆ นอกจากการเรียนซึ่งพอไปได้ ลิตาไม่ใฝ่ใจกับความรู้นอกโรงเรียนเลย เวลานั้นคนรุ่นเรากำลังพยายามเข้ามหาวิทยาลัย คนที่ไม่สนใจที่จะแต่งงานเร็ว หรือคิดไว้ว่าจะต้องทำมาหากิน หรือคิดชอบเรียนด้วยน้ำใสใจจริง ลิตาเห็นว่าการเข้ามหาวิทยาลัยในเมืองไทย ไม่โก้อะไร อยากได้กำไรที่แปลกจากเพื่อนสักหน่อย แต่เรื่องลูกผู้หญิงไปถึงยุโรปนั้นยังคิดกันไปไม่ถึง คุณแม่ของลิลิตกับลิตาไปยุโรปนั้น ก็ด้วยบารมีพระราชวงศ์องค์หนึ่งท่านให้ติดตามท่านไป แล้วก็ไปเรียนหนังสืออย่างคนรุ่นนั้นเรียนให้มีความรู้รอบตัว ซึ่งที่จริงแล้ว ฉันว่าจะถูกต้องกว่าสมัยนี้อีก แต่นั่นก็เอาไว้ก่อนเถอะ
ความรักระหว่างคุณภรตกับลิลิตนั้นดำเนินไปในอกของลิลิตอย่างดูดดื่ม และลิลิตก็เชื่อว่าเป็นเรื่องดูดดื่มของคุณภรตเหมือนกัน เพราะเราสังเกตกันว่า ในหมู่นั้น ลิลิตกลายเป็นคนสวย แต่งตัวสวยเก๋เหมาะตัวเสมอ ฉันมีโอกาสถามเขาบ่อย ๆ ว่า เดี๋ยวนี้ทำไมช่างตั้งอกตั้งใจแต่งตัว ไอ้โน่นนิด ไอ้นี่หน่อย ทำให้ดูไม่จืดตา ฉันน่ะยังไม่/*131ได้เรื่องเลย กำลังได้เข้ามหาวิทยาลัยใหม่ ๆ ใครๆ เขาชิงเกิ้ลกัน ฉันก็ชิงกับเขาไม่ได้ มันแต่เอาเรื่องจะเรียนให้จบ เพราะถูกประมาทหน้าไว้ว่าคงเรียนไม่จบ จบแล้วก็ไม่ได้ประโยชน์อะไร ยิ่งไม่สะไม่สวยก็ยิ่งจะหาคู่ยากขึ้น อะไรทำนองนี้ เห็นลิลิตเขาสวยขึ้นก็ตื่นเต้นเสียจริง ๆ เขายิ้มด้วยแววตาซึ่งตอบว่า “ก็ไม่เห็นจะแปลกอะไรขึ้นเลยเธอ คุณพ่อรับแขกอยู่เรื่อย ก็ต้องแต่งตัวมากขึ้น ไปไหนบ่อยมันก็ต้องพลิกแพลง ไม่งั้นก็เปลืองแย่” นิสัยมัธยัสถ์เป็นนิสัยประจำตัวของลิลิต และคุณพ่อก็ไม่ใช่คนรวยนัก เพียงแต่พอรักษาฐานะข้าราชการชั้นสูงได้เท่านั้น
การแต่งตัวของรู้ไหมใครเป็นนายคริสเตียนดิออร์ให้ คุณภรตนั่นเอง คุณภรตเรียนกฎหมาย แต่มีนิสัยเป็นศิลปินชอบการจัดสวน ออกแบบเครื่องแต่งกายผู้หญิง ชอบถ่ายรูป และชอบถ่ายรูปผู้หญิงในท่าต่าง ๆ เขาไม่ค่อยมีโอกาสถ่ายรูปลิลิตนัก เพราะลิลิตเกรงคุณอาจะขวางหูขวางตา และคุณภรตก็ยังไม่พร้อมที่จะขอแต่งงานกับลิลิตเพราะเพิ่งเริ่มเข้ารับราชการ ไม่มีทรัพย์สมบัติหรือผู้ใหญ่ที่จะมาหนุนหลังนัก ต้องหวังคุณพ่อของลิลิตนั่นเอง ถ้าท่าน/*132ไม่ถูกใจเสีย ก็อาจหมดหนทางในราชการ แทนที่จะเป็นคนใหญ่คนโตตามความมุ่งหวัง สองคนจึงรักกันอยู่เงียบๆ ไม่เป็นที่เปิดเผย
ลิลิตมีชีวิตหวานชื่นกับความรักอยู่เกือบปี ลิตาก็กลับมา ตอนนี้ชีวิตของลิลิตก็กลับหน้ามือเป็นหลังมือ คุณอาตั้งหน้าตั้งตาจะให้ลิตาได้แต่งงานเร็ว ๆ ได้คนดี ๆ และไม่ต้องการให้ลิลิตเป็นอุปสรรคแก่ลิตา คุณอาพยายามชักชวนให้คุณพ่อสนับสนุนคุณอา ให้ฟังแม่สื่อคนนั้น คนชักสื่อคนนี้ แต่คุณพ่อบอกว่าให้แล้วแต่ลิลิต ระหว่างที่เหตุการณ์กำลังอยู่ในภาวะเช่นนี้ คุณพ่อก็เป็นไตอักเสบ รักษาพยาบาลกันได้ไม่ถึงสองเดือน ท่านก็สิ้นชีวิตไป
ตามธรรมเนียมของคนรุ่นพ่อของลิลิต ท่านทำพินัยกรรมยกตึกใหญ่ที่ท่านอยู่กับบริเวณตึก ให้ลูกชายคนใหญ่ซึ่งกำลังอยู่เมืองนอก บริเวณนอกนั้น ก็แบ่งเท่าๆ กันระหว่างลูกคนอื่น ๆ ที่สวนที่นาก็แบ่งให้คุณอาและหลานไปพอสมควร แต่รายได้ก็ตกต่ำไปไปเพราะขาดเงินเดือนคุณพ่อ แต่ลิลิตก็ยังคิดมั่นอยู่ว่าจะแต่งงานกับคุณภรต แต่วันหนึ่ง เมื่อทำงานศพคุณพ่อไปได้สักสองสามเดือน หลังวัน/*ร้อยวัน คุณภรตก็มาขอพบลิลิต โดยนัดให้ไปที่แห่งหนึ่ง ดูเหมือนจะโรงแรมโอเรียนเตล เพราะสมัยนั้น คนไทยไม่ค่อยไปกันนัก
คุณภรตนำข่าวที่ร้ายเท่า ๆ กับความตายของคุณพ่อมาแจ้งแก่ลิลิต เขารับว่าเขาเป็นคนผิดตลอด ไม่โทษใครเลย เขาได้ทำให้ลิตาท้องขึ้น ลิตาร้องไห้ร้องห่มมาก ว่ามีทางเดียวคือเอาลูกออกเสีย แต่เขาจะยอมให้ทำไม่ได้ เขาจะต้องแต่งงานกับลิตา ขอให้ลิลิตรีบเผาศพคุณพ่อให้เร็วที่สุดที่จะทำได้
เรื่องความรู้สึกของลิลิตนั้นไม่ต้องเล่าหรอก บอกว่าเหมือนสายฟ้าฟาดก็ยังน้อยไป เพราะฟ้าฟาดมันก็ตายไปเลย แต่นี่ลิลิตต้องหิ้วตัวหิ้วใจออกมาจากที่นั่น กลับบ้าน และคิดทำอะไรต่อไป งานศพคุณพ่อ คุณอาก็จะให้รอพี่ชาย เคราะห์ดีพี่ชายกลับมาเร็ว ๆ นั้นได้ ลิลิตบอกความจริงไปให้พี่ชายทราบ และขอร้องไม่ให้พี่ชายปรักปรำน้องสาวหรือคู่รักของเขา ก็ได้รับความร่วมมือจากพี่ชายดีพอใช้ เขาเป็นคนหนุ่ม เข้าใจเรื่องชนิดนี้ดี เขาบอกว่า ระหว่างงานศพคงจะมีโอกาสใกล้ชิดกันมาก และเขาพูดด้วยว่า
/*134“ถ้าจะให้พี่เดาจากท่าของน้องสาวของเรา ผู้ชายไม่มีทางหนีเลย พี่ว่าผู้หญิงจะเข้าหาเสียมากกว่า แต่ก็ไม่ใช่ธุระอะไรของเรา พี่ก็พูดกับภรตเขาอย่างผู้ชายด้วยกัน ว่าพี่หวังว่าเขาจะเลี้ยงน้องของพี่อย่างดี ไม่เอาไปทอดทิ้งเสีย ไม่ยังงั้นเขาก็เป็นคนเนรคุณกับคุณพ่อ”
เมื่อมีพี่ชายมาช่วยรับภาระไป ลิลิตค่อยยังชั่วขึ้น คือคุณอาก็ไม่กล้ารุกรานเอากับลิลิตคนเดียว เหมือนกับลิลิตรู้เห็นเป็นใจ เพราะคุณภรตไม่ใช่คนมีทรัพย์สมบัติ เป็นแต่คนมีวิชาเท่านั้น
เมื่อจัดการศพ และแต่งงานลิตาแล้ว ลิลิตจึงไปเรียนวิชาพยาบาล เขาบอกว่าเขาเลือกทำสิ่งที่ต้องเอาใจไปใส่ทั้งหมด ไปล่องลอยที่ไหนไม่ได้เลย เขาฝึกหัดจนกระทั่งเวลาจะล้างถ้วยชาม ล้างพื้น เขาก็เอาใจไว้ที่สิ่งที่เขากระทำ มาทีหลังถึงรู้ว่า นั่นแหละเป็นการเริ่มฝึกสมาธิอย่างหนึ่ง
ด้วยความตั้งใจเรียนและทำงาน และยังมีความรู้ภาษาอังกฤษดีเป็นทุนอยู่แล้ว ลิลิตก็ได้ไปเรียนเมืองนอก เรียนวิชาสำหรับมาเป็นอาจารย์นางพยาบาล อะไรนะ เขาไม่ให้/*135ใช้คำว่า นางพยาบาลเหรอ ไม่ใช้ก็ได้ กลัวเธอจะไม่เข้าใจว่าอาจารย์พยาบาลมันยังไงกัน ลิลิตเป็นคนหนึ่งที่ไม่ติดใจ ใครจะเรียกเขาว่าเขาเป็นอะไร เขาไม่เอาใจใส่ เขาติดใจแต่เรื่องงาน
ลิลิตทำงานไปเรื่อยๆ แผลในหัวใจก็มีเยื่อมาปกคลุม จนไม่ค่อยเจ็บช้ำเท่าไรแล้ว จนอายุได้ ๓๐ ปี เมื่อทำใจว่าเป็นคนแก่แล้ว จริง ๆ นะ สมัยนั้น พออายุ ๓๐ สำหรับผู้หญิงนี่เขาถือว่าแก่แล้วทั้งนั้นนะเธอ แล้วยังไง แล้วคุณภรตก็เข้ามาในชีวิตอีก
เขาไปพบกันต่างจังหวัด คุณภรตออกจากราชการเมื่อก่อนสงคราม เพราะทนอะไรไม่ได้หลายอย่างในราชการ และรับความคิดนึกของคุณพ่อของลิลิตไว้มาก เห็นอะไรที่ไม่ตรงไปตรงมานัก อดพูดไม่ได้ ชักกลัวภัยจะใกล้ตัวเข้ามาทุกที เลยตัดสินใจลาออก มาเป็นทนายความทำงานส่วนตัว มีลูกความพอไม่ถึงกับกระสับกระส่าย และงานก็เจริญขึ้นเรื่อย ๆ
ลิลิตไปราชการที่จังหวัดสงขลา ขึ้นไปอยู่บนโฮเต็ลเขาน้อย เดี๋ยวนี้ไม่มีแล้ว คนสมัยนี้ไม่รู้จัก แต่สำหรับ/*136สมัยนั้น ก็เป็นที่รื่นรมย์ที่สุดแห่งหนึ่งของเมืองไทย แต่ก่อนเป็นที่ประทับของสมเด็จชาย สมเด็จเจ้าฟ้ากรมหลวงลพบุรี ท่านเป็นอุปราชปักษ์ใต้ไงค่ะ ต่อมาบ้านเมืองเขาก็พยายามจะให้เป็นที่สำราญแข่งกับปีนัง แต่แล้วก็ให้คนจีนมาผูกไปทำ แต่ก็เป็นที่สบายที่หนึ่งละ มองลงมาจากเขา เห็นทะเลไกล อากาศก็เย็นสดชื่น พูดถึงเดี๋ยวนี้ยังคิดถึงเลย
ฉันไม่ได้ไปกับเขาหรอกคราวนั้น ก่อนสงครามฉันไปไหนคนเดียวได้เมื่อไหร่ มีภาระร้อยแปด ลิลิตเขาไปบนเขากับเพื่อนฝรั่ง วันหนึ่ง คุณภรตก็เดินมาพบกันเข้าขณะที่ไม่มีใครอยู่เลย โฮเต็ลนั้นจะมีคนไปพักทีละคนสองคน
ตั้งแต่แต่งงานกับลิตาแล้ว ลิลิตกับภรตก็ทำตัวให้ห่างจากกัน พบกับในเมื่อมีความจำเป็น เช่นทำบุญสุนทานในวงญาติหรืองานใดงานหนึ่งก็ตาม ต่างคนต่างก็รักษามารยาท และต่างก็ไม่หาโอกาสเข้าใกล้กัน ลิลิตเดาใจเขาไม่ถูกว่าเขามีความรู้สึกยังไงกับลิลิต แต่ลิลิตพยายามลืม ลิลิตอยู่ที่โรงพยาบาลโดยมาก เพื่อนฝูงก็ไปคนละรุ่นกับลิตา จึงห่างกันได้เรื่อย ๆ มา
/*137แต่วันนั้น ภรตไม่พยายามห่างจากลิลิต เขาเดินเข้ามาหา ถามว่ามากับใคร อยู่ที่ไหน เมื่อรู้ว่าอยู่โฮเต็ลที่เดียวกัน และลิลิตจะพักผ่อนหลายวัน เขาก็แสดงความยินดีให้เห็นชัด และบอกว่าเขากำลังรอลูกความจากปีนัง จะต้องอยู่อีกสองสามวันเหมือนกัน
ลิลิตว่าตัวเหมือนโดนมนต์สะกด ความรู้สึกเมื่อรุ่นสาวกลับมาเข้าหัวใจอย่างบังคับไม่ได้ ให้รู้สึกชุ่มชื่น รู้สึกว่าสองสามวันนั้นเป็นวันแห่งความสุขสำหรับลิลิต และภรตก็แสดงออกอย่างเดียวกัน เขามีเรื่องจะปรับทุกข์กับลิลิตเรื่องลูกเมีย
เขาเล่าว่าเขาไม่ได้คิดหวังว่าเขากับลิตาจะมีความสุขเหมือนคู่ผัวตัวเมียทั่วๆ ไป แต่เขาก็พยายามที่สุด เขาตั้งใจไว้ว่าเขาจะไม่โทษลิตาไม่ว่าจะมีเรื่องอะไร ลิตาเป็นคนใช้เงินเปลือง แต่เงินของลิตาเองก็มีอยู่บ้าง เขาก็ไม่ตำหนิติเตียน ถ้าเขารู้ว่าเป็นหนี้เป็นสินเรื่องเสื้อผ้าเครื่องแต่งตัวที่ลิตามักยอมใช้เกินฐานะ เขาก็ใช้ให้ และขอร้องไปตามเรื่อง ลิตาก็ไม่ใช่เมียที่เลวอะไรนัก แต่เคราะห์กรรมของเขาและลิตา เผอิญให้มีลูกสาวคนแรก คนที่อยู่ในท้องเมื่อ/*138ก่อนแต่งงานนั้นไม่ออกมาเป็นตัว แท้งเสียเมื่อก่อนจะแต่งงานด้วยซ้ำ ลูกสาวคนแรก ซึ่งเวลานั้นกำลังจะรุ่นสาวเป็นโรคประสาท เธอเคยอ่านหนังสือเรื่องไซลาสมารเนอร์ไหม ที่มีตัวเอกของเรื่องหมดสติไปทั้งยืน ๆ หรือนั่ง ๆ ก็หมดสติไป สมัยนั้นไม่รู้กัน นึกว่าเป็นเรื่องผีสาง แท้จริงสมัยนี้เขารู้ว่าเป็นโรคลมบ้าหมูชนิดหนึ่ง หลานของลิลิตคนนี้เป็นโรคอย่างนั้น เป็นครั้งเป็นคราวไม่รู้เนื้อรู้ตัว บางทีก็หมดสติไป นานถึง ๑๐ นาทีก็มี บางทีก็เพียงสองสามนาที หมอเขาแนะนำว่าอย่าให้มีเรื่องกระทบกระเทือนใจโดยไม่จำเป็น ลิตาก็เลยตั้งหน้าตั้งตาตามใจ แล้วก็อายกลัวคนจะรู้ และสอนลูกให้ปิดด้วย กลัวว่าจะไม่ได้แต่งงาน เด็กนั้นก็มีอาการออกมาต่าง ๆ เช่นขี้ระแวงสงสัยไปหมด วันหนึ่งเห็นพ่ออยู่กับสาวใช้ของแม่ในห้องแต่งตัว ภรตเป็นคนช่างพูดช่างเล่นกับคนทั่ว ๆ ไป ก็พูดเล่นล้อเลียนเด็กสาวคนนั้น ลูกสาวแผลงฤทธิ์ใหญ่ ร้องไห้โฮ ๆ ยื่นคำขาดให้ไล่เด็กคนนั้นออกไป ภรตก็จำใจไล่ออกไป ต่อมาการหาคนเลี้ยงน้องเล็ก ๆ ก็ยากขึ้นทุกที ภรตกับลิตาพยายามหาคนผู้ใหญ่ ๆ แต่ไม่ได้ดังใจเสมอไป บางคราว/*139ก็ได้คนสาวมา หรือเด็กรับใช้ รับรีดเสื้อผ้า ภรตต้องระวังตัวแจ เพราะเช่นนั้น ชีวิตของเขาเวลาออกนอกบ้านเป็นเวลาที่มีความสุขที่สุด แต่จะไปเล่นกีฬา เล่นไพ่กับเพื่อน ที่สโมสรนานก็ไม่ได้ ลูกสาวเป็นลมชักบ้าง หมดสติตัวเขียวไปบ้าง เขาอดคิดไม่ได้ว่า ลิตาช่วยให้ลูกเป็นอย่างนั้นมากยิ่งขึ้น ยิ่งเขาเห็นว่าบาปมาก หมอเขาก็ว่าอย่างนั้น เขาว่ากับพ่อแม่พร้อมกันต่อหน้า ลิตาเลยหาว่าภรตไปบอกหมอให้มาว่าตัว เลยต้องเปลี่ยนหมอ การหาหมอคอยดูแลโรคอย่างนี้ก็ไม่ใช่ง่าย มันเป็นโรคไม่เป็นไม่ตาย ถ้าเป็นเมืองฝรั่ง หมอที่เรียนทางนี้เป็นพิเศษเขาจะต้องรีดเงินน้ำตาไหลทีเดียว แต่เมืองไทยก็ยังอาศัยความเป็นเพื่อนกัน หรือหมอก็ยังมีไมตรีจิตกันอยู่บ้าง แต่การรักษาไม่ได้ผล เพราะทางบ้านดูเหมือนจะช่วยให้เด็กใช้โรคเป็นเครื่องมือเรียกร้องอะไรตามใจตัวทุกอย่าง ภรตขอปรึกษาลิลิตว่า ถ้าหากลิลิตจะทำตัวให้สนิทสนมกับลิตายิ่งขึ้น คำแนะนำของลิลิตน้องสาวอาจจะเชื่อฟัง เขาจะพยายามหลีกเลี่ยงไม่ให้ลิตาเกิดสงสัยเรื่องความสัมพันธ์เก่าเลย
ลิลิตอึ้งไปด้วยความเศร้าใจทุกประการ สงสารหลาน/*140ที่เกิดมามีความวิปริตทางประสาทเช่นนั้น สงสารน้องสาวที่ไม่รู้อะไรดีกว่านั้น และสงสารคู่รักเก่าที่ถูกลงโทษรุนแรงด้วยความผิดที่ผู้ชายคนไหนก็อาจทำได้ทั้งนั้น
วันหนึ่งกับคืนที่ภรตกับลิลิตชื่นชมกับความงามของธรรมชาติร่วมกันที่สงขลา จิตใจของลิลิตปลอดโปร่งผิดปกติ ลิลิตรู้ว่าเพราะเกิดความรักขึ้นมาอีกครั้งหนึ่งในความรู้สึก และตั้งใจว่า จะทำตัวเป็นพี่เมียและน้องเขยอย่างธรรมดาจะสนทนากัน ถกเถียงปัญหาอย่างผู้ใหญ่ด้วยกันอย่างคนมีประสบการณ์ในชีวิตด้วยกัน แต่ก็จะหาความบันเทิงได้ตามวัยและฐานะของตน ลิลิตคิดว่าจะหาความสุขแบบนั้นเต็มสามวัน สามวันเท่านั้นในชีวิตอันยาวนาน แต่ไม่สมหวัง ภรตคิดขึ้นมาได้ว่า ถ้าเขาอยู่ที่โฮเต็ลนั้นสามวันกับลิลิต ถึงแม้จะรักษาทั้งความบริสุทธิ์กายบริสุทธิ์ใจ ถ้ารู้ไปถึงลิตา โอกาสที่ลิตาจะเชื่อพี่สาวเกี่ยวกับลูกก็จะเสียไปหมด เขาลาลิลิตไปปีนัง แล้วนัดพบกันใหม่ในกรุงเทพฯ ในเมื่อลิลิตว่างพอที่จะไปหาน้องสาวที่บ้าน
ลิลิตรีรออยู่นาน ไม่รู้ว่าจะทำประโยชน์หรือจะกลายเป็นทำโทษหลานถ้าหากซ่อนความรู้สึกต่อพ่อของแก/*141ไว้ไม่ได้ คนป่วยบางทีก็มีญาณพิเศษ เขาว่า แล้ววันหนึ่งพบกับภรตโดยบังเอิญที่บ้านพี่ชายใหญ่ เขากำลังเดินทางออกจากบ้าน ลิลิตกำลังเดินเข้าบ้าน เขาตัดพ้อว่า “คุณจะไม่เข้าบ้านผมยังงั้นหรือ”
ที่จริง ลิลิตก็ไปมาหาสู่น้องสาว แต่เป็นการนานทีปีครั้ง ไปแล้วก็ไม่นั่งอยู่นาน เพราะมีข้อแก้ตัวดีคือมีงานมาก ลิตาก็ไม่เคยแสดงความสนใจ แต่มาตอนนี้ สำนึกตัวว่าความรักของตัวยังหาได้ละลายหายไปไม่ จึงเกิดความกลัวเป็นพิเศษ แต่เมื่อได้ถูกตัดพ้อ ก็คิดว่าน่าจะลองดู โดยใช้ความระมัดระวังที่สุด
ลิลิตบอกความจริงแก่น้องสาวว่าได้พบกับกรต และได้ทราบว่าหลานไม่สบาย แต่ภรตไม่บอกให้เข้าใจดีนักว่าไม่สบายเป็นอะไร ลิลิตคิดว่าถ้าลิตาต้องการความช่วยเหลือก็คงบอกความจริง แต่ถ้าไม่บอกความจริงก็เป็นอันพ้นความรับผิดชอบของตัว แต่ลิตาก็เล่าให้ฟัง และกำชับว่าให้ถือเป็นความลับทางแพทย์ จะบอกใครไม่ได้เป็นอันขาด “หมอเขาว่า เอาใจแกให้ดี ๆ แล้วพอโตเป็นสาวอาจหายไปเอง แต่ถ้ารู้กันไปพูดกันไป พี่ก็รู้อยู่แล้ว คนเราเป็นยังไงก็จะ/*142พูดเกินความจริง ยายอุ๋ยก็จะเลยไม่ได้แต่งงาน”
ลิลิตรับรองความเห็นของแพทย์ แต่ลองแนะนำน้องสาว “การเอาใจต้องทำให้พอเหมาะ ถ้าปล่อยจนเอาใจตัวเรื่อยไป ก็จะไม่มีโอกาสหายนะ ใครรักษาอยู่”
ลิตาบอกชื่อแพทย์ “แกไม่ค่อยเก่งเรื่องนี้หรอก แต่ว่าคุณภรตเขาเสียดายเงินถ้าไปรักษาหมออื่น เขาอาจคิดเอาแพง ๆ”
ลิลิตไปปรึกษาแพทย์ทางประสาทที่ไว้วางใจได้ แพทย์คนหนึ่ง เป็นผู้ที่ลิลิตเคารพ เคยเป็นอาจารย์ของลิลิต รับปากว่าจะช่วยเหลือ ลิลิตจึงไปบอกน้องสาว และให้ความมั่นใจว่าจะไม่ต้องจ่ายทรัพย์เป็นค่ารักษา ลิลิตตั้งใจว่าถึงโอกาสที่จะหาทางสมนาคุณนายแพทย์ได้เมื่อไร ลิลิตก็จะออกเงินหาของมีค่าสมนาคุณท่านเอง
นายแพทย์คนนี้เอาใจใส่ช่วยเหลือหลานของลิลิตจริง ๆ และแนะนำตรงกับลิลิตได้พูดไว้ว่า การเอาใจใส่คนป่วยชนิดนี้ต้องให้เหมาะสม และต้องมีคนที่เข้าใจดูแลบอกวิธีต่าง ๆ ให้พ่อแม่และคนแวดล้อมด้วย ทำให้ลิลิตต้องไปมาหาสู่น้องสาวและหลานบ่อย ๆ ทั้งภรตและลิลิต/*143รีบหลีกหนีกันไป ถ้าลิลิตไปที่บ้าน ภรตก็จะหาทางออกจากบ้าน หรือลิลิตรีบลากลับ เป็นความลำบากอย่างยิ่งแก่ทั้งสองคน เพราะต้องทำให้สนิทจริง ๆ หลานสาวมีความไว้ใจป้า และมักฟ้องแม่เรื่องที่ไม่ถูกใจตัวบ่อย ๆ บางคราวลิลิตก็ชี้แจงให้เข้าใจว่าไม่ใช่ความผิดของแม่ บางคราวลิตาก็เป็นฝ่ายผิดจริงอย่างที่ลูกว่า เช่นไปเล่นกีฬาในร่มกับเพื่อนฝูงจนดึกดื่น แต่ลิลิตก็ชี้แจงด้วยว่า แม่ต้องมีความบันเทิงเป็นครั้งคราว ให้ความหวังแก่หลานว่า ถ้าหลานพยายามช่วยตัวเอง ก็อาจหายได้ หมอดแนะวิธีทำใจทำความเข้าใจโรคให้คนป่วยเป็นอย่างดี แต่เป็นการยากที่จะเปลี่ยนนิสัยของเด็กในเวลาน้อย ๆ เพราะได้ปล่อยให้ตามใจตัวกันมาเสียจนเกินความจำเป็นมาเป็นเวลานานแล้ว
แล้วสงครามก็เกิดขึ้น อย่างที่เธอว่า คนรุ่นเราก็ต้องผ่านกันทุกคน หลานของลิลิตกลัวลูกระเบิดมาก ร่ำร้องให้อพยพไปจากบ้าน ภรตไปหาที่อยู่ให้ครอบครัวในละแวกสวนในบริเวณที่ริมถนนจรัลสนิทวงศ์เดี๋ยวนี้ แต่ก่อนเป็นสวนทั้งนั้น
ที่ที่อพยพไปอยู่นั้นเหมาะดีมาก เมื่อลูกระเบิดลงทาง/*144ฝั่งพระนครก็จะได้ยินความและรู้สึกกระเทือนแต่ไกล ในขณะเดียวกันก็ไปมาจากบ้านในพระนครสะดวก เพราะอาศัยเรือจ้างที่ปากคลองเทเวศร์ แจวข้ามแม่น้ำไปขึ้นที่ท่าอีกฝั่งหนึ่ง แล้วเดินเข้าไปในสวนสักสองกิโลก็ถึงบ้านที่ไปปลูกขึ้นชั่วคราวสำหรับอาศัย
ลิตาขอร้องให้พี่สาวไปเยียมหลานบ่อย ๆ ลิลิตก็จำต้องทำตาม อาการของหลานดูเหมือนจะดีขึ้นเป็นที่พอใจของแพทย์ ลิลิตกับภรตก็ต้องพบกันบ่อยขึ้น ลิลิตเริ่มแน่ใจว่าความรู้สึกของภรตกับตัวเองนั้นตรงกัน คือกลับไปสู่สภาพเก่าก่อนที่เขาจะพลั้งพลาดกับลิตา ยิ่งหนักใจ แต่ก็จำใจต้องติดต่อกับน้องกับหลาน
สงครามทำให้จิตใจของยายหลานสาวด้อยลง เรื่องอื่น ๆ เช่นเคยร้องไห้กริ๊ดกร๊าดเวลาไม่ถูกใจ แล้วก็แน่นิ่งไปนั้นค่อยยังชั่วขึ้น แต่ความห่วงพ่อแม่เกิดมากขึ้น วันไหนพ่อไม่ได้ค้างด้วย ยายอุ๋ยจะนอนกอดแม่ตลอดคืน และรำพันห่วงพ่อตลอดเวลา จนกว่าจะได้พบพ่อไปปรากฏกายให้แน่ใจเมื่อใดถึงจะหาย อาการสั่นเหมือนคนเป็นไข้ ในเรื่องนี้แพทย์กับลิลิตไม่มีทางจะช่วยมากนัก เพราะคนกลัวกันทั่ว/*145ไป ความกลัวก็เข้าไปจับใจคนที่เป็นโรคประสาทไม่ปกติอยู่แล้ว โดยไม่สามารถบังคับตัวหรือแอบซ่อนได้ ยายอุ๋ยบังคับให้พ่อแขวนพระเครื่องรางจนหนักบนทรวงอก ทั้งที่ภรตไม่เชื่อถือในเรื่องเหล่านั้น แต่ก็ต้องทำเพื่อเห็นแก่ลูก ลูกคนอื่น ๆ ต่างไปเรียนโรงเรียนประจำที่อพยพไปนอกพระนคร
วันที่ ๔ มิถุนายน พ.ศ. ๒๔๘๗ วันนั้นเป็นวันวิสาขะ เครื่องบินของพันธมิตรก็มาโจมตีพระนครเวลากลางวัน เธอจำได้ไม่่ใช่เรอะ ฉันวิ่งเข้าไปอาศัยหลุมหลบภัยในบ้านเธอ ระเบิดลงในพระนครเกือบทั่วไปหมด ลงโรงเรียนตั้งหลายโรงเรียน แต่นักเรียนไม่โดนระเบิด เพราะโรงเรียนปิด แต่ยังไงไม่รู้ ทำไมมันไปทิ้งระเบิดเพลิงในสวนที่ลิตาไปอยู่ ลิตาโดนสะเก็ดระเบิดเพลิงนิดเดียว แล้วก็ไปโรงพยาบาล แต่มีเชื้อโรคอะไรติดเข้าไปในตัว รักษาหายจากแผลที่ถูกไฟแล้วเป็นไข้ ป่วยไปได้สักเดือน ลิตาก็ตาย
ยิ่งแม่ตาย ยายอุ๋ยก็หวงพ่ออย่างคนผิดปกติเลยเกือบจะคลาดสายตาไม่ได้ อาการชักก็บ่อยขึ้น และอาการแน่นิ่งไปก็มีมากขึ้น ทุกคนก็เรียกร้องให้ลิลิตไปดูแลยาย/*146อุ๋ย แต่ลิลิตก็ไม่ไป หาพยาบาลให้ ยายอุ๋ยก็ยิ่งเฝ้าไม่ให้พยาบาลใกล้พ่อ ถ้าป้าไปที่บ้าน ยายอุ๋ยก็ค่อยทำตัวทำใจให้ดีขึ้น เอาป้าเป็นเครื่องคุ้มกัน และพูดบ่อย ๆ
“ป้า อย่าปล่อยให้พ่อมีเมียใหม่หนา”
ระหว่างที่แม่เจ็บ ยายอุ๋ยอยู่กับแม่และป้าที่โรงพยาบาล แต่พอทำศพแม่แล้ว ซึ่งก็ต้องรีบทำเพราะระเบิดหนักขึ้น คุณภรตก็ต้องเอายายอุ๋ยกลับไปอยู่ที่บ้านเดิมชั่วคราว แล้วไมรู้จะทำยังไงกับลูกดี เลยอพยพไปอยู่ที่ผักไห่ใกล้ ๆ กับที่น้อง ๆ ไปอยู่โรงเรียนประจำ ภรตกับลิลิตห่างกันไปตลอดระยะที่สงครามยังมีอยู่ แล้วไม่ช้าญี่ปุ่นก็แพ้สงคราม
เมื่อสงครามเลิก คุณภรตก็ต้องมาทำมาหากิน ตอนนี้ดวงชาตาในเรื่องงานขึ้น บริษัทฝรั่งที่เคยทำงานทางทนายความมาจ้างให้ไปเป็นทนายความประจำสำนักงาน เงินทองชักจะไหลเข้ากระเป๋า ลิลิตยังอยู่โรงพยาบาล แต่หลานมาอ้อนวอนให้ไปอยู่ด้วยที่บ้านหลายครั้งหลายครา ลิลิตหาพยาบาลที่ยายอุ๋ยยอมรับว่าแก่ให้ได้คนหนึ่ง ทำให้หายห่วงเรื่องพ่อจะไปรักนางพยาบาลไปเรื่องหนึ่ง แล้วโชค/*147ชตาก็ทำให้ลิลิตต้องเดินทางไปราชการที่สงขลาอีก และได้พบกับภรตอีก ตอนนี้ไม่ใช่บนเขาน้อย แต่ก็มีผลเท่ากัน ต่างคนต่างก็ต้องยอมรับว่า เป็นความทรมานอย่างยิ่งที่ต้องแยกตัวจากกัน แต่จะทำยังไงกับยายอุ๋ย
ลิลิตตัดสินใจลาออกจากราชการ และยอมเป็นสิ่งที่สังคมไม่ยอมยกย่อง เป็นเมียลับของคุณภรต ลิลิตขายที่เดิมไปปลูกบ้านอยู่ไกลเข้าไปในซอยถนนสุขุมวิท รับจ้างเป็นพยาบาลเฝ้าไข้ รับทำทุกอย่าง ทำขนม ตุ๊กตา ทำดอกไม้กลัดเสื้อ สอนภาษาอังกฤษพิเศษ สอนภาษาไทยให้ชาวต่างประเทศ คอยเวลาที่จะมีความสุข คือเวลาที่คุณภรตไปหาได้ จะอยู่ตลอดคืนไม่ได้ เพราะต้องห่วงยายอุ๋ย แต่ลิลิตก็ไปหายายอุ๋ยด้วย เพราะคุณป้าทำให้ยายอุ๋ยบังคับตัวได้ และเมื่อมีความแน่ใจว่าพ่อจะไม่มีเมียใหม่แน่เพราะพ่อรับปากมั่นคง ยายอุ๋ยก็ค่อยสบายใจขึ้น แต่ภรตต้องไม่ทำให้ลูกสาวระแวงเป็นอันขาด ความรักของพ่อและป้าเป็นความรักของทาส แล้วเธอรู้ไหม เมื่อก่อนที่เราจะทำบุญซายิดนั้นสักสองเดือนนี่เอง ยายอุ๋ยก็ตาย ตายด้วยโรคธรรมดา คือเป็นไข้หวัดใหญ่แล้วเป็นโรคไตแทรก แต่/*148ว่ามันเลยเวลาไปแล้ว จะดีขึ้นหน่อยก็อาจจะย้ายบ้านย้ายเรือนไปอยู่ให้ใกล้ ๆ กัน มันแก่เกินกว่าที่จะไปจดทะเบียนสมรสหรืออะไรกันแล้ว ประพฤติอย่างนี้มาเกือบ ๒๐ ปี เพื่อนบ้านของลิลิตก็ดูเหมือนจะรู้ ๆ กัน แต่ก็ไม่ว่าอะไร เพราะลิลิตเป็นที่พึ่งของคนทั้งหลาย เวลาเด็กเจ็บอาจพามาฝากให้ดูแล มีคนไข้ได้จ้างหรือได้วานให้ไปเฝ้าไข้ มีชายแก่ ๆ ท่าทางกระปรี้กระเปร่ามาหาหญิงแก่บ่อย ๆ หน่อยก็ไม่เดือดร้อนกับใครนัก
เย็นนั้น ลูกชายกับลูกสาวของสองสามีภรรยามาเยี่ยมเยียน เตรียมมาค้างคืนด้วย และจะรับกลับในวันรุ่งขึ้น อากาศแจ่มใสรับรองลูกทั้งสอง ได้ไปนั่งเรือเที่ยวในลำน้ำกันสี่คน ลูกสาวช่างพูด คุยไม่ค่อยหยุดปาก คุณพ่อชมว่า
“ฟังลูกสาวฉันคุยแล้วเพลินจริง ๆ นะ เหมือนแม่เรื่องนี้”
“อยู่ด้วยกันสองคน คุณแม่คุยให้คุณพ่อฟังใหญ่ซินะคะ” ลูกสาวถาม
/*149“คุณพ่อเขาก็ไม่เลวนะ เขาเล่านิยายชีวิตให้แม่ฟังสองเรื่อง” คุณแม่ทำเสียงชื่นชม
“อ้าว แล้วคุณแม่ไม่เล่ามั่งหรือคะ”
“เล่าซี พ่อไม่ยอมหรอก เล่าให้กันฟังคนละสองเรื่อง” คุณพ่ออวด
“ไปเอาเรื่องมาจากไหนครับ” ลูกชายถาม
“ไฮ้ เรื่องจริง ๆ เรื่องชีวิตของเพื่อนของพ่อกับเพื่อนของแม่”
“เล่าแล้วมีจบลงด้วย นิยายเรื่องนี้สอนว่า หรือเปล่า” ลูกสาวถาม
“ว่าไงเธอ เธอจะหาทางจบยังงั้นบ้างได้ไหม” สามีหันไปถามภรรยา
“แม่ไม่มีปัญญาหรอก นิยายเรื่องเดียวกัน มันสอนคนสองคนไปคนละทาง ไม่เชื่อลองให้คุณพ่อเขาลองบอก แล้วแม่ก็บอกเรื่องของแม่ซิ ไม่ตรงกันหรอก”
คนถูกคนผิด
/*150สุวมนนอนฟังเสียงคุณแม่ พูดโทรศัพท์อยู่บนเก้าอี้นอน เสียงของคุณแม่ยังเป็นเสียงเดิม คุณแม่เปลี่ยนเสียงพูดไม่ได้แล้ว เมื่อ ๑๓ เดือนก่อนนี้ คุณแม่พูดเสียงอย่างนี้ไม่มีผิด เดี๋ยวนี้คุณแม่ก็ยังคงใช้เสียงนั้น สุวมนจำแม่นยำว่าตั้งแต่วันนั้นถึงวันนี้ ครบ ๑๓ เดือนพอดี หล่อนคงจะลืมไม่ได้ เมื่อวันที่เดียวกันนี้ เดือนหนึ่งก่อนที่จะถึงวันเกิดของหล่อน ศุกรีได้มาบอกหล่อนว่าเขารักหล่อน อยากแต่งงานกับหล่อน แต่เขาต้องหักใจไม่แต่งงาน เพราะอะไร เพราะเขา....สุวมนเริ่มจะเกิดความรู้สึกซึ่งหล่อนได้พยายามระงับ และได้ชนะแล้ว ชนะมาสองสามเดือนแล้ว แต่บ่ายวันนี้เมื่อนอนฟังเสียงคุณแม่พูดโทรศัพท์เช่นนี้ก็เกิดขึ้นมาอีก ความรู้สึกนั้นคือ มีอาการ/*151จุกแน่นที่ยอดอก หรือที่กระเพาะอาหารนั่นเอง ซึ่งหมอเจิดเพื่อนรวมห้องตั้งแต่ครั้งชั้นเตรียมอุดมศึกษา บอกว่าเป็นอาการของความเครียดของประสาทให้รักษาตัวเอง คนอื่นรักษาให้ไม่หาย และคุณป้าพื้นเพ็ญคุณแม่ของเพ็ญพร ซึ่งเป็นผู้ชำนาญในทางปฏิบัติจิตก็สนับสนุนว่า คนเรารักษาตัวเราเองให้หายจากความไม่สบายบางอย่างได้ ซึ่งเมื่อสุวมนได้ทดลองก็ปรากฏผลจริง ๆ แต่วันนี้ดูเหมือนผลนั้นจะไม่เป็นผลเสียแล้ว
หล่อนอดย้อนคิดถึงศุกรีไม่ได้ เห็นหน้าเขา ได้ยินเสียงเร่าร้อนของเขา ท่าทางและแววตาเต็มไปด้วยความตื่นตระหนก จิตใจของเขาไม่ปรกติ เขาพูดกับหล่อนอย่างละล่ำละลัก พูดออกมาอย่างไม่ตั้งใจ ไม่ได้มีเจตนาจะบอกเล่า
หล่อนนั่งอยู่กับเขาที่ระเบียงข้างห้องรับแขกด้านตะวันออก ซึ่งเมื่อถึงเวลาบ่ายก็มักร่มรื่นปราศจากไอแดด เขามาลาหล่อน มาบอกว่าเขาจะไปเรียนต่อที่ญี่ปุ่น ทั้งที่เขาไม่จำเป็นจะต้องไป อาชีพของเขาไม่ขึ้นอยู่กับปริญญาหรือประกาศนียบัตร แต่เขาจะไปญี่ปุ่นเพื่อศึกษาชีวิตมากกว่า
/*152ระหว่างที่เขานั่งพูดอย่างอ้อมค้อม ฟังดูเหมือนคนสติลอย พูดถึงเรื่องของเพื่อนคนนั้นยังไม่จบ ก็เปลี่ยนไปพูดเรื่องเพื่อนอีกคนหนึ่ง แล้วก็บอกลาหล่อนไปพลาง แล้วก็บอกว่าไม่อยากไป แล้วก็บอกว่าอยากไป และพูดขัดแย้งตนเองว่าคุณพ่อของเขาควรไป แล้วอีกครู่หนึ่งต่อไปก็บอกว่าคุณพ่อว่าไม่น่าจะไป แล้วคุณแม่ของสุวมนก็มาพูดโทรศัพท์
คุณแม่พูดเรื่องคล้ายกับเรื่องที่พูดอยู่ขณะนี้ เกือบจะเป็นเรื่องเดียวกัน สำนวนสำเนียงและเนื้อความเกือบไม่ผิดกัน
“ค่ะ ค่ะ” เสียงคุณแม่พูด “ก็ถูกแล้วค่ะ แต่ว่าคุณลองพิจารณาอีกทีนะคะ เงินที่กรรมการเขาอนุมัติ เขาสำหรับให้ทำอย่างหนึ่ง คุณเอาไปทำอีกอย่าง” เสียงอีกฝ่ายหนึ่งแย้งมา คุณแม่นิ่งไปครู่หนึ่งแล้วพูดต่อ “ดิฉันเข้าใจค่ะ เข้าใจดีทีเดียว” เน้นวรรคหลังด้วยสำเนียงที่คุณแม่ใช้เสมอ “เข้าใจความตั้งใจดีของคุณค่ะ” หัวเราะกลั้วเสียงพูดเล็กน้อย ด้วยเจตนาจะให้ไม่กระทบกระเทือนใจผู้ฟัง “แต่ถึงเราจะตั้งใจดี แต่กรรมการเขาก็อ้างได้อีก/*153แหละค่ะ ว่าเขาไม่ได้อนุมัติอย่างนั้น”
อีกฝ่ายหนึ่งกล่าวว่าอย่างไง สุวมนไม่ได้ยิน แต่แล้วคุณแม่ก็พูดตอบ “คุณจะเห็นดิฉันมีความสามารถเกินไปเสียแล้วค่ะ ดิฉันจะไกล่เกลี่ยอย่างไร ไม่ใช่เรื่องโกรธเคืองอะไรกันไม่ใช่เรอะคะ มันเรื่องผิดเรื่องถูก เราว่าไปตามผิดตามถูกซิคะ”
อีกฝ่ายหนึ่งเป็นฝ่ายเจรจาอีก แล้วคุณแม่พูดอีก “ดิฉันไม่ใช่คนมีอิทธิพลค่ะ อย่าพูดอย่างนั้นซิคะ ดิฉันไม่ได้ว่าอะไรเลยนะคะนี่ ถามดิฉัน ดิฉันก็เรียนไปตามผิดตามถูก ไม่เกี่ยวกับดิฉันเลยนะคะ”
อีกฝ่ายหนึ่งพูดอีก แล้วคุณแม่พูด “ไม่เกี่ยวค่ะ ไม่เกี่ยวแน่เชียวค่ะ ไม่ใช่เรื่องของดิฉัน เรื่องของคุณกับคณะกรรมการ” นิ่งฟังอีกประเดี๋ยว “อ๋อ พูดซิคะ ในที่ประชุมดิฉันพูดซิคะ พูดไปตามที่ถูก อย่างที่ดิฉันเรียนแล้ว เรื่องที่คุณใช้เงินไปตามเจตนาดี ดิฉันทราบค่ะว่าเจตนาดี ก็ไม่ใช่จำนวนที่มากมายอะไรหนักหนา แต่มันผิดจากที่เขาอนุมัติ แล้วจะทำยังไง ว่ากันคนละเรื่องดีไหมคะ” สำเนียงพิเศษของคุณแม่ออกมาพร้อมกับคำพูด
/*154สุวมนเลิกฟังต่อไป หล่อนลุกขึ้นจากที่นอนเล่นอยู่และเดินไปเดินมาที่ระเบียงด้านหลัง ไม่ได้ยินเสียงคุณแม่แล้วก็ตามเคย หล่อนทำสิ่งที่ไม่อยากทำ รู้สึกว่าผิดที่ทำ ไม่ถูกที่ทำ แต่ก็ทำ เพราะไม่รู้จะทำอย่างไรให้ลดความกดดันที่กระเพาะอาหาร มีคนเดียวที่ทำให้หล่อนหายรู้สึกเครียดคือน้าปิ๋ว น้าปิ๋วผู้ซึ่งหล่อนไม่ควรติดต่อด้วยเลย เพราะน้าปิ๋วหล่อนน่าจะถือว่าเป็นศัตรูคนแรกของแม่ น้าปิ๋วเป็นคนที่แย่งคุณพ่อไปจากคุณแม่ แต่จะทำอย่างไรได้ น้าปิ๋วคนเดียวพูดคำที่หล่อนอยากได้ยิน
หล่อนไม่ต้องอายน้าปิ๋ว น้าปิ๋วก็ไม่ต้องกระดากหล่อน น้าปิ๋วรู้ว่าน้าปิ๋วเป็นคนผิด และรู้ว่าหล่อนทนความผิดของน้าปิ๋วได้ และหล่อนพูดกับน้าปิ๋วเรื่องศุกรีได้ เหมือนน้าปิ๋วก็พูดกับหล่อนเรื่องคุณพ่อได้
หล่อนจะเล่าให้น้าปิ๋วฟังซ้ำอีกเป็นครั้งที่เท่าใด น้าปิ๋วทนฟังได้ และฟังโดยไม่ทำตาเหม่อลอยไปแสดงถึงความไม่สนใจด้วยใจจริง หล่อนจะเล่าซ้ำให้น้าปิ๋วฟังได้ว่าเมื่อ ๑๓ เดือนก่อน ศุกรีพูดกับหล่อนว่าอย่างไร
พอเขาได้ยินเสียงคุณแม่พูดโทรศัพท์ เขาก็ยกมือขึ้น/*155ปิดหู แล้วก็ลุกขึ้นอย่างแรงจากเก้าอี้ หันหลังให้หล่อน ให้แก่เสียงของคุณแม่ หล่อนคิดว่าเขาทำท่าล้อหล่อน จึงถามขึ้น
“แหม ทำท่าเหมือนทนฟังอะไรไม่ไหว ฉันก็ไม่ได้พูดอะไรให้กระทบกระเทือน ถามแต่ว่า ไม่คิดถึงเพื่อนฝูงบ้างรึ เขียนหนังสือมาให้พอจำ ๆ กันไว้ได้บ้างก็จะดี จะให้จำเป็นภาพบันทึกไว้ในใจตลอดกาลมันเป็นไปไม่ได้”
หล่อนตกใจมากเมื่อเขาหันหน้ามา ดวงตาของเขามีน้ำตาเต็ม แล้วเขาก็เข้ามากอดรัดหล่อนไว้แล้วก็คลายออก แล้วก็ทำทำจะหนีไปอย่างผลุนผลัน แต่หล่อนไม่ยอม หล่อนยุดแขนเข้าไว้แน่น และดึงเขาไปยังระเบียงอีกด้านหนึ่ง ด้านที่หล่อนเดินไปเดินมาอยู่เมื่อครู่ก่อนที่จะลงมาขับรถออกจากบ้าน
“เป็นอะไรบอก บอกนารี” หล่อนเรียกชื่อเล่นที่เพื่อนตั้งให้เขา แล้วหล่อนก็กอดเขาไว้แน่น เขาค่อย ๆ แกะมือหล่อนออกจากที่หล่อนรัดเขาไว้เบื้องหลังเขา
เขาสั่นศีรษะ แต่เมื่อเห็นหล่อนไม่ยอมคลายมือ เขาก็ว่า “เธอก็คงเหมือน คงเหมือนบ้างแน่” แล้วเขาก็ดึง/*156มือหล่อนออกจนได้ แต่พอเขาขยับจะทิ้งหล่อนไป เขาก็สังเกตว่าดวงตาของหล่อนก็เต็มไปด้วยน้ำตาเหมือนกัน เขาจึงกลับมากอดหล่อนไว้แน่น กอดไว้สักครู่หนึ่งแล้วก็คลายออก แล้วก็ว่า
“ไม่มีประโยชน์ ถึงจะรักเธอสักเท่าไหร่ ฉันก็ทนไม่ไหว อยู่ด้วยกันไม่ได้นาน อย่าลองดีกว่า ทำลายชีวิตของเธอ ฉันไปดูเอาข้างหน้าดีกว่า เธอคงหาผู้ชายที่ดีกว่าฉันได้”
หล่อนเข้าไปยุดแขนเขาไว้ ซบศีรษะลงบนบ่าของเขา ซึ่งหล่อนอยากทำมานานแล้ว หล่อนรู้ตัวว่าหล่อนรักพิรีย์เพื่อนร่วมห้องตั้งแต่ครั้งอยู่ชั้นเตรียมอุดม และร่วมสถานศึกษาชั้นอุดม ร่วมงานสโมสร ร่วมสนุก ร่วมงานกันหลายอย่าง หล่อนรู้ความจริงข้อนี้มาสองสามปีแล้ว หล่อนคอยวันที่เขาจะบอกหล่อน หล่อนพยายามรักษาประเพณีไทย ไม่เป็นฝ่ายให้เขารู้จากหล่อนด้วยความลำบาก วันนี้หล่อนอดทนต่อไปไม่ไหวแล้ว
“รี รีรักฉันเรอะ แล้วทำไม เธอไม่ดียังไง ฉันทนได้ เธอบอกฉันซิ ฉันทนได้”
/*157“อย่าดีกว่า อย่าเลย มน” เขาพูดเสียงเครือ ฟังไม่เหมือนเสียงของพิรีย์ ซึ่งเป็นนักร้องเพลงหลายชนิดอย่างดีบ้างเลวบ้าง แต่ก็ชอบร้องเพราะเขาชอบสนุก
“บอก บอก” หล่อนดึงแขนเขาไว้สุดกำลัง เขาไม่พยายามดึงอวัยวะของเขาไปจากหล่อน แต่พยายามไม่กอดหล่อน
“บอกแล้วเลิกพูดกันนะ” เขาพูดหลังจากที่ทำท่าเหมือนกลืนก้อนอะไรลงไปในคอ “ฉันเคยมาเจรจากับคุณแม่แล้ว ฉันรับข้อเสนอไม่ได้สักอย่างเดียว แต่นั่นไม่สำคัญนักหรอก” แล้วเขานิ่งไปอีก “มันอยู่ที่ อยู่ที่ฉันเป็นลูกเขยคุณแม่เธอไม่ได้ เห็นไหม มันไม่ใช่อุปสรรคธรรมดา ๆ ฉันพูดอีกไม่ได้หรอกมน พูดเท่านี้ก็เกินไปแล้ว เธออย่าเกลียดฉันให้มากนักนะ ฉันจะไปละ” คราวนี้เขาทำตัวของเขาเป็นอิสระจากวงแขนของหล่อนได้ เพราะสุวมนกำลังอ่อนปวกเปียกไปทั้งตัว แล้วเขาก็ลงจากตึกหลังเล็กของหล่อนไป
ในวันนั้นเช่นเดียวกับวันนี้ คนที่หล่อนวิ่งไปหาเป็นคนแรกก็คือน้าปิ๋ว เวลานั้นน้าปิ๋วยังอยู่ในบ้านเดียวกับ/*158หล่อน คุณพ่อยังไม่ได้แยกมาจากคุณแม่ น้าปิ๋วอยู่ห้องเล็ก ซึ่งคุณพ่อตั้งใจจะใช้เป็นห้องเก็บของ แต่ด้วยความพลาดพลั้งของการสร้าง ซึ่งเป็นธรรมดาของคนปลูกบ้านอยู่เป็นครั้งแรก ห้องเก็บของกลายเป็นห้องที่เย็นที่สุด และเมื่อความจำเป็นเกิดขึ้น ทำให้คุณแม่ต้องให้น้าปิ๋วมาอยู่ร่วมบ้าน คุณพ่อจึงทำที่เก็บของใหม่ และจัดห้องเก็บของเล็กนั้นเป็นห้องของน้าปิ๋ว เป็นห้องมีเนื้อที่ครึ่งหนึ่งของห้องสุวมน หล่อนรู้สึกกระดากกับสภาพที่กล่าวมานี้ แต่จะออกปากให้น้าปิ๋วมาอยู่ห้องของหล่อน ก็ไม่รู้จะทำอย่างไรกับสมบัติมากชิ้นมากอย่าง ซึ่งหล่อนได้สะสมไว้ ซึ่งหล่อนต้องขนจากห้องที่น้าปิ๋วมาอาศัย เข้ามาไว้ในห้องของหล่อนเป็นบางสิ่ง และหล่อนก็ไม่รู้จะออกปากชวนน้าปิ๋วให้ย้ายห้องอย่างไรจึงจะไม่ทำให้การรับรองที่คุณพ่อและคุณแม่ให้แก่น้าปิ๋ว เป็นการรับรองที่ไม่สมควร
น้าปิ๋วไม่เคยแสดงความรำคาญ หรือความอึดอัดในห้องน้อยของน้าปิ๋ว นอกจากนั้นน้าปิ๋วยังสามารถจัดห้องให้ดูกะทัดรัด ไม่อัดแออย่างไรเลย น้าปิ๋วเป้นเพียงแต่ขออนุญาตคุณแม่ให้น้าปิ๋วซื้อตู้หนังสือตู้หนึ่ง และขอเอาตู้ไว้/*159ในห้องเก็บของที่คุณพ่อทำขึ้นใหม่ที่ชั้นล่าง ใต้ถุนห้องนอนของน้าปิ๋วนั่นเอง
วันที่ศุกรีมาหาหล่อนนั้น คุณพ่อไม่อยู่บ้าน คุณแม่ออกไปจากบ้านทันทีที่พูดโทรศัพท์เสร็จแล้ว สุวมนรู้ว่าน้าปิ๋วอยู่ น้าปิ๋วไม่ค่อยปิดประตูห้องเพราะห้องเล็ก ถ้าปิดจะทำให้อึดอัด ข้างหน้าห้องน้าปิ๋วนั้นมีระเบียงแคบ ๆ ขนาดคนลงนั่งพับเพียบหรือขัดสมาธิได้ โดยหดขาเสียเล็กน้อย สุวมนเดินจากด้านที่อยู่ของหล่อนและบิดามารดา ไปถึงห้องของน้าปิ๋วตามระเบียงที่ทำไว้รอบตึก โดยวางขนาดให้แคบและกว้างไม่เท่ากัน อีกนัยหนึ่ง น้าปิ๋วอยู่ในห้องด้านหลังของตึกนั่นเอง
น้าปิ๋วมีงานทำเสมอ กลับจากทำงานที่เป็นอาชีพนอกบ้านของน้าปิ๋วแล้ว น้าปิ๋วก็หางานในบ้าน อันเป็นการแบ่งเบาภาระของคุณแม่ ขณะนั้นน้าปิ๋วกำลังซ่อมปลอกหมอนสำหรับใช้นอนเล่นของคุณแม่ คุณแม่หาเวลาทำงานชนิดนี้ไม่ค่อยได้ เพราะคุณแม่มีงานนอกบ้านทำมาก ทั้งงานอาชีพและงานสาธารณกุศล
“น้าปิ๋ว” สุวมนพูดทันทีที่น้าปิ๋วเงยหน้าขึ้นจากการ/*160สอยปลอกหมอนที่กำลังทำอยู่ “หนูมีเรื่องมาพูดกวนน้าอีกแล้ว น้าฟังได้ใช่ไหม” ซึ่งหมายความว่าน้าปิ๋วต้องฟังนั่นเอง
“มีเรื่องอะไรอีกล่ะ” น้าปิ๋วถาม เลื่อนสิ่งของที่อยู่บนพื้นไปให้พ้นที่สำหรับให้หลานสาวนั่ง
สุวมนรวบรวมความคิด และข่มความรู้สึกอยู่ครู่หนึ่งแล้วจึงพูด “น้า เมื่อกี้นี้พิรีย์เขามาลา เขาจะไปญี่ปุ่น”
น้าปิ๋วเห็นน้ำตาเต็มเบ้าตาหลานสาว มือหล่อนเริ่มสั่นนิด ๆ แต่ข่มน้ำเสียงไว้ดี ถามว่า “แล้วหนูว่าไงล่ะ”
สุวมนเสียเวลาร้องไห้โดยไม่มีเสียงไป ๒ - ๓ นาที แล้วก็เล่าให้เพื่อนร่วมทุกข์ฟังอย่างกระท่อนกระแท่นแต่พอที่น้าปิ๋วจะจับความได้ แต่เมื่อฟังจบแล้วน้าปิ๋วก็ไม่ว่าประการใดคงรอฟังต่อไป จนกระทั่งสุวมนมีพลังใจที่จะต่อ “คุณแม่ คุณแม่เป็นยังไง”
“หนูรักพิรีย์มากเรอะ” น้าปิ๋วถาม น้ำเสียงหล่อนแสดงถึงความเป็นคนขลาด ไม่ใช่คนเข้มแข็ง
“ก็ ก็รักมาก มากซิ มากพอนะน้าปิ๋ว ถ้าเขาชวนให้หนูหนีตามเขาไป หนูก็จะหนีไป แต่เขาไม่ได้ชวน” /*161สุวมนตอบ
น้าปิ๋วสะดุ้งจนเห็นชัด “อะไร มน หนูไม่ใช่คนอย่างนั้นนี่นา” เสียงของน้าปิ๋วเครือด้วยความกลัว
“หนูทำมาหากินของหนูได้” สุวมนว่า
“นั่นแน่” น้าปิ๋วขัด “คนเราอยู่เพื่อกินเท่านั้นเรอะ” หล่อนถามต่อ
“แล้วอยู่เพื่อทำอะไร เพื่อทำประโยชน์อย่างคุณแม่รึ คุณแม่ทำก็พอแล้วนี่ หนูไม่ต้องทำเสียคนก็ได้”
“หนูไม่คิดถึงเรื่องที่พ่อแม่จะต้องเสียใจ ต้องผิดหวังเลยรึ ธรรมดาคนเราอะไรจะสำคัญเท่าลูก”
“คุณแม่ไปเรียกร้องอะไรเขา แล้วทำไมไม่พูดกับหนูเลย หนูไม่มีสิทธิจะเสียใจบ้างรึ”
“เออ” น้าปิ๋วถอนใจยาว “น้าแนะนำ หนูก็คงไม่ทำตาม แล้วน้าก็เห็นใจ แต่น้าว่าเราพยายามทำสิ่งที่ถูกไม่ดีเรอะ หนูควรจะพูดกับคุณแม่ หนูไม่ได้กลัวคุณแม่นี่นา”
“หนูเห็นจะต้องพูด” สุวมนพูดช้า ๆ เสียงสั่นเครือ หล่อนคอยโอกาสอยู่สองสามวันกว่าจะได้พบกับคุณแม่ โดยมีเวลาพอที่จะพูดกันได้ สุวมนไม่ใช่ลูกกลัวแม่ หล่อนไม่/*162เข้าใจเลยว่า ทำไมคนโดยมากจึงเกรงจนถึงขั้นกลัวคุณแม่ของหล่อน หล่อนได้ยินคนกระซิบหรือพูดโดยไม่คิดว่าหล่อนจะได้ยินหลายครั้ง ในเชิงว่าเขาเกรงคุณแม่มาก บางคราวก็เป็นทำนองค่อนไปข้างไม่ชอบ หรือใกล้กับเกลียดชังก็อาจได้
“เธอไปพูดกับคุณอรจันทร์ซิ” คนหนึ่งกล่าวระหว่างจัดงานกุศลสาธารณะอันใดอันหนึ่ง และมีข้อขัดข้องเกิดขึ้น
“อย่าให้ฉันพูดเลยน่ะ เธอดีกว่า”
หรืออีกคราวหนึ่ง “เธอไปบอกอรจันทร์เขาซิ เขานักแก้ปัญหา”
“ไม่อาว ฉันกลัวโดนดี เป็นไงก็ช่าง”
แต่สำหรับสุวมน คุณแม่เคยพูดกับหล่อนด้วยเหตุผลมาตั้งแต่เด็ก คุณแม่เป็นแม่ที่สุวมนไม่เห็นข้อควรตำหนิเลย มีความรักลูกห่วงลูก ไม่เคยทอดทิ้งโดยอ้างการงานอย่างใดสำคัญกว่าลูก เมื่อสุวมนยังเล็กอยู่ คุณแม่ต้องทำงานหนัก เพราะคุณพ่อก็ยังไม่ได้รับมรดกจากคุณปู่ รายได้ของครอบครัวก็ไม่สูง คุณแม่ต้องประหยัดด้วยและต้องวิ่งเต้นในทางธุรกิจอย่างเข้มแข็ง แต่คุณแม่ก็มีเวลาสำหรับจะได้เล่นกับ/*163ลูก ได้ทำความสนิทสนมคุ้นเคย ได้รู้นิสัยใจคอลูกทั้งสามคน คือตัวสุวมนกับพี่ชายและน้องชาย ซึ่งบัดนี้กำลังศึกษาอยู่ในออสเตรเลียคนหนึ่ง และที่ฮ่องกงอีกคนหนึ่ง ลูก ๆ ของคุณแม่มีนิสัยเป็นคนรักงาน ขยันเหมือนคุณแม่ทุกคน
คุณแม่เพิ่งกลับมาจากธุระที่ใดที่หนึ่ง สุวมนรอให้คุณแม่ผลัดเสื้อผ้า แน่ใจว่ามารดาไม่รีบร้อนออกไปไหนอีกแล้ว จึงเข้าไปหาในห้องของท่าน
“แม่ไม่เหนื่อยมากนักไม่ใช่เรอะคะ” หล่อนถามเป็นการเปิดการสนทนา
คุณแม่กำลังเอนตัวลงบนที่นอนเมื่อเห็นหล่อน และได้ยินคำถามก็รีบตอบ “ไม่เหนื่อยจ้ะ มนมีธุระอะไรใช่ไหมจ๊ะ”
“มีค่ะ” สุวมนตอบ “เรื่องศุกรี” หล่อนรีบต่อ “เขามาพูดกับแม่เรื่องหนูว่ายังไง”
คุณแม่ขยับตัวจากอาการพิงอยู่กับหมอนเป็นนั่งตัวตรง “หนูนั่งซิจ๊ะ”
สุวมนนั่งบนเตียงคุณพ่อ ซึ่งตั้งคู่กับเตียงคุณแม่ห่างกันไม่มากนัก
/*164“เขามาพูดกับหนูว่าอย่างไรล่ะ บอกแม่ได้ไหม” คุณแม่ถามเสียงเรียบ ๆ แต่สุวมนสังเกตจากแววตาว่ามีความร้อนใจ
“เขาบอกว่าเขาอยากแต่งงานกับหนู แต่เขารับข้อเสนอของแม่ไม่ได้” หล่อนตอบโดยไม่สามารถควบคุมน้ำเสียงเหมือนมารดา
หล่อนเห็นมารดาเบิกตากว้าง “อ้อ เขาว่าอย่างนั้นรึ”
“แม่เสนออะไรบ้าง” สุวมนถามเสียงกระเส่าต่อไป
“เอ แม่จำไม่ได้เลยว่าเสนออะไร นอกจากว่า แม่ไม่มีอะไรให้ลูก แม่ไม่รวย มีแต่ที่ดินตรงมุมบ้าน จะให้เป็นที่ปลูกเรือนหอ” คุณแม่เริ่มมีน้ำเสียงเหมือนเมื่อคุณแม่พูดโทรศัพท์ แต่เวลานั้นสุวมนยังไม่ได้สังเกต
“มีการต่อรองกันยังไงอีกคะ” สุวมนถามต่อไป หล่อนเก็บน้ำตาไว้ไม่ได้อีกแล้ว มันเริ่มเอ่อออกมาที่เบ้าตา
“ทำไมจะต้องมีการต่อรองลูกของแม่” คุณแม่ถามน้ำเสียงเด็ดขาด
“เขาพูดว่าไงล่ะคะ” ลูกสาวซักต่อไปอีก
/*165“ไม่เห็นเขาว่าอะไร เขานิ่งไป แล้วเขายังไม่ได้ส่งข่าวอะไรอีกเลยตั้งแต่วันนั้น” คุณแม่ตอบน้ำเสียงเริ่มเครือ
“ฮึ” สุวมนยิ้มพลางก็ปล่อยน้ำตาให้ไหลลงไปเป็นทางจากเบ้าตาไปตามแก้มนุ่มเนียน และมีสีอมเลือดฝาดบอกความเป็นสาวสมบูรณ์ของหล่อน “เขามาบอกเลิกแล้ว เขาจะไปญี่ปุ่น”
“เขามาบอกหนูว่ายังไง พูดให้แม่ฟังบ้างได้ไหม” คุณแม่ถาม เสียงเครือยิ่งขึ้น
“เขาบอกว่าเขาจะไปญี่ปุ่น เขาบอกว่าเขาไม่ดีพอสำหรับหนู เขารับข้อเสนอของคุณแม่ไม่ได้”
“แปลกจริง ๆ เขาหมายความว่ายังไง” คุณแม่พูดเหมือนพูดกับตัวเอง “แม่ไม่ได้ต่อรองอะไรกับเขา แม่บอกว่าแม่ตามใจมน แล้วหนูเสียใจมากเรอะลูก” น้ำเสียงของคุณแม่เปลี่ยนเป็นอาทร และแววตาก็เปลี่ยนไปแสดงความกังวล
“หนูเคยรักเขา” สุวมนรวบรวมพลังใจตอบ “แต่ว่าหนูไม่ได้รักจริงจังอะไร แม่อย่าวิตก”
/*166“หนูเป็นลูกของแม่จริง ๆ” คุณแม่ลุกขึ้นมาโอบตัวสุวมนเข้าไปแนบกับทรวงอก “ผู้ชายแปลกอย่างงี้ อย่าไปเอาใจใส่นักไม่ได้หรอกจ้ะ แม่ตั้งใจไว้ว่าเรื่องการแต่งงาน แม่ตามใจทั้งลูกผู้หญิงลูกผู้ชาย มันแล้วแต่บุญแต่กรรม พยากรณ์อะไรไม่ถูกเลย ที่ฝันว่าเป็นวีรบุรษกลายเป็นบุรุษเท่านั้นเอง” เว้นระยะนิดหนึ่งแล้วต่อ “มันมีนะจ๊ะ”
สุวมนพูดกับมารดาในทำนองว่าไม่ต้องเป็นห่วงหล่อนและคุณแม่พูดกล่อมใจไม่ให้หล่อนอาลัยพิรีย์อีกสองสามนาที แล้วสุวมนก็ลาไปจากห้องของมารดา
ตามปรกติของหล่อน สุวมนเป็นคนควบคุมอารมณ์ได้ดีเป็นส่วนใหญ่ แต่คราวนี้ ความไม่เข้าใจทำให้หล่อนอึดอัดจนปวดศีรษะ และหล่อนอาจจะโต้เถียงกับคุณแม่ เค้นให้ท่านเล่าถึงการสนทนาระหว่างท่านกับเขาให้ละเอียดกว่าที่ได้เล่าไว้แล้ว มิใช่ให้พยายามจบลงด้วยการแนะนำให้เลิกความเอาใจใส่อย่างง่าย ๆ แต่ในคืนวันนั้น หล่อนได้รับทราบความจริงอันหนึ่ง ที่หล่อนต้องเลิกเรียกร้องเอาความเข้าใจจากคุณแม่
/*167หล่อนรอจนเลยเวลารับประทานอาหารค่ำให้นานพอสมควร คุณพ่อกับคุณแม่มักดูข่าวโทรทัศน์อยู่ด้วยกัน แล้วก็เข้าห้องนอน ถ้าอยู่บ้านด้วยกันทั้งสองคน โดยมากจะไม่ค่อยอยู่พร้อมกัน และหล่อนทราบว่า ถึงแม้คุณพ่อกับคุณแม่จะออกจากบ้านไปพร้อม ๆ กันในเวลาค่ำบ่อยๆ แต่ไม่ค่อยได้ไปสถานที่และในธุระเดียวกัน บางคราวคุณพ่อก็ไปรับคุณแม่มาจากบ้านของเพื่อนคนใดคนหนึ่ง เป็นชาวต่างประเทศบ้าง คนไทยบ้าง จากการประชุมเรื่องใดเรื่องหนึ่งบ้าง บางคราวคุณแม่ก็ขอร้องให้คนรถประจำสำนักงานของคุณแม่มารับแทนคุณพ่อ เพราะคุณแม่ไม่ขับรถเองเวลากลางคืนมาประมาณ ๒ ปีแล้ว
เมื่อหล่อนเป็นเด็กเล็ก จนกระทั่งเติบโตขึ้นเป็นเด็กวัยรุ่น สุวมนไม่มีความรู้สึกว่ามีความแตกแยกในครอบครัว หล่อนเติบโตด้วยความผาสุกราบรื่น หล่อนเรียนหนังสือมีเพื่อนร่วมโรงเรียน ร่วมวัย ทำความรู้จักกับญาติและมิตรของคุณแม่และคุณพ่อ เมื่อเข้ามหาวิทยาลัยได้ ก็มีเพื่อนร่วมชั้นและเพื่อนอื่น ๆ ชีวิตของหล่อนดูก็ไม่มีปัญหาพิสดารประการใด
/*168หล่อนเริ่มจะรู้สึกว่าชีวิตของหล่อนมีปัญหาขึ้นบ้าง ก็เมื่อหล่อนเริ่มรู้ตัวว่าหล่อนรักศุกรี แต่เขาก็ไม่เคยเอาใจใส่กับหญิงอื่นมากกว่าหล่อน หล่อนจึงมีความหวังเต็มที่ รอวันที่เขาจะบอกหล่อนให้แจ่มแจ้ง และตกลงกันตามประเพณีเท่านั้น
แต่พร้อม ๆ กับที่หล่อนรู้ตัวว่าหล่อนเริ่มมีความรัก หล่อนก็สังเกตว่า ความสัมพันธ์ระหว่างคุณพ่อกับคุณแม่นั้น ไม่เป็นไปอย่างที่คนโดยมากเข้าใจ และที่หล่อนเกิดความหวาดเกรงอยู่ลึก ๆ ในใจก็คือ คุณแม่ก็ไม่รู้สึกว่ามีความเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้น อย่างน้อยคุณแม่ไม่แสดงว่าคุณแม่มีความรู้สึกให้ปรากฏ
แต่คำพูดของคุณแม่เมื่อบ่ายวันนี้ แสดงว่าคุณแม่ทราบว่าคุณพ่อมิได้เป็นอย่างที่คุณแม่คาดหวังไว้เสียแล้ว คุณแม่คงเคยเห็นว่าคุณพ่อเป็นวีรบุรุษ แต่บัดนี้คุณพ่อก็แสดงว่า เป็นเพียงบุรุษคนหนึ่งนั่นเอง
แต่นั่นก็เป็นสภาพธรรมดามิใช่หรือ สุวมนได้ยินจากญาติผู้ใหญ่ และมิตรที่เป็นคนชั้นผู้ใหญ่บ่อย ๆ จนเคยชินกับความคิดแบบนี้ ในการแต่งงานอย่าหวังให้มากนัก /*169ไม่หวังมากนัก ก็ไม่ผิดหวังมาก ชีวิตเป็นเช่นนั้นมิใช่หรือ สุวมนเป็นคนหนึ่งที่ไม่เรียกร้องเอาจากชีวิตมากนัก ศุกรีไม่ใช่วีรบุรุษ หล่อนรู้จักเขาดี เขาเล่าให้หล่อนฟังทุกอย่าง การเที่ยวเตร่อย่างผู้ชายหนุ่ม ความประพฤติของคนในวัยเขาและฐานะเท่าเขา ไม่ใช่สะอาดบริสุทธิ์อย่างที่ผู้หญิงโดยมากฝันและหวังว่าจะได้และต้องการ สุวมนเข้าใจดีว่า ชีวิตนี้จะสมหวังก็เพียงส่วนหนึ่ง ความผิดหวังเป็นธรรมดาของชีวิต แต่ตลอดเวลาที่สมาคมด้วยกันมา ศุกรีพิสูจน์ว่าเขาเป็นชายหนุ่มที่มีสติ หล่อนว่าเท่านั้นก็พอแล้ว แต่ทำไมเขาจึงทำให้ความสัมพันธ์ของหล่อนกับเขามีปัญหาเช่นที่หล่อนประสบอยู่นี้ด้วยเล่า
ค่ำวันนั้น เขาคะเนว่าจะไม่มีผู้ใดไปขัดขวางหล่อน สุวมนก็ไปที่ห้องน้าปิ๋ว หล่อนเข้าใจว่าคุณพ่อและคุณแม่เข้าห้องนอนของท่านไปแล้วทั้งสองคน ไม่มีเสียงคนพูดในบ้าน มีแต่เสียงดนตรีมาจากโทรทัศน์ของเพื่อนบ้าน ลูกจ้างหญิงสาวและแม่ครัวก็อยู่ในห้องที่ตั้งเครื่องโทรทัศน์ กำลังสนุกกับละครหรือภาพยนตร์ สุวมนคาดว่าน้าปิ๋วจะอ่านหนังสืออยู่คนเดียวก่อนนอนตามที่เคยทำ แต่หล่อน/*170ประหลาดใจมาก เมื่อไปถึงห้องน้าปิ๋ว หล่อนไม่พบ ไฟฟ้าปิดมืด แต่ประตูห้องเปิด หล่อนเที่ยวมองหาตามระเบียงหน้าหลัง ก็ไม่พบ จึงลงไปที่สนามข้างตึก เดินไปเรื่อย ๆ โดยไม่คิดว่าจะพบใคร แต่เมื่อเดินใกล้ระยะรั้วบ้าน พอจะผินหลังกลับ หล่อนก็เห็นผู้หญิงซึ่งหล่อนแน่ใจว่าเป็นน้าปิ๋วนั่งอยู่บนแท่นหิน สำหรับตั้งในสวนกับชายคนหนึ่ง
สุวมนชะงัก และยังไม่ได้ตัดสินใจว่าจะทำอย่างไรต่อไป ก็ได้ยินเสียงคุณพ่อพูดออกมาจากที่มืด
“มนใช่ใหม มานั่งนี่ก่อนซิ” สุวมนเดินใกล้เข้าไป น้าปิ๋วลุกขึ้นจากที่นั่งและเดินไปขึ้นเรือน คุณพ่อขยับที่ให้หล่อนนั่งลงใกล้ตัวคุณพ่อบนแท่นหิน พลางว่า “บ้านนี่หาที่นั่งพูดกันยากจริง ๆ”
สุวมนนั่งข้างคุณพ่อ นิ่งกันอยู่ครู่หนึ่งเพราะสุวมนไม่รู้ว่าจะเริ่มการสนทนาอย่างไร แล้วคุณพ่อพูดขึ้น
“มน พ่อเสียใจมาก พ่อทำให้คุณแม่เขาต้องเสียคนช่วยงานดีไป น้าปิ๋วเขาจะไปจากบ้านนี้แล้ว”
“อ้าว ทำไมล่ะคะ” สุวมนถามด้วยความประหลาด/*171ใจ
“พ่อบอกเขาว่า” หยุดไปครู่ใหญ่ เหมือนคิดหาคำพูด แล้วก็กล่าวอย่างชัดเจน “พ่อบอกเขาว่าพ่อรักเขา”
“แล้วไง” ตอนนี้สุวมนชักงง
“เขาก็บอกว่า ถ้ายังนั้น เขาก็อยู่บ้านนี้ไม่ได้”
“แล้วจะไปอยู่ที่ไหน” สุวมนถาม ความรู้สึกเริ่มวุ่น ใจสั่น ใจยังไม่รู้ว่าสั่นเพราะกลัว หรือผิดหวังหรือเหตุใด
“ก็ต้องไปหา” คุณพ่อตอบเสียงเนิบ ๆ เหมือนใช้ความคิด “พ่อก็ต้องช่วยหา”
สุวมนอยากถามต่อไปให้เข้าใจเรื่องราวละเอียดกว่านี้ แต่พูดไม่ออก เมื่อนิ่งกันอยู่สำหรับสุวมนคิดว่านานมาก คุณพ่อจึงพูด
“มนคงอยากรู้ว่ามันเป็นยังไงมายังไง ใช่ไหม” คุณพ่อพูดเสียงไม่ค่อยมั่นคงเหมือนเมื่อเริ่มการสนทนา “น้าปิ๋วเขาอยากให้พ่อเล่าให้มนฟัง เขาบอกว่าเขากลัวมนจะเกลียดเขามากกว่าอะไรหมด”
สุวมนนิ่ง ไม่กล้าออกเสียงเป็นถ้อยคำ เพราะหล่อนอยากจะร้องไห้มากกว่า คุณพ่อนิ่งไปอีกครู่หนึ่งแล้วก็พูดต่อ
/*172“คุณแม่กับพ่อ ไม่ได้อยู่กันอย่างผัวเมียมาหลายปีแล้ว ไม่ได้โกรธกัน แต่มันหายรักกันไป”
“เพราะอะไรคะ” สุวมนเกือบแน่ใจว่าเรื่องคุณพ่อกับเรื่องของศุกรีนั้นสัมพันธ์กัน ใจของหล่อนเริ่มเต้นไม่เป็นจังหวะ
“คุณแม่เป็นคนมีความสามารถ” คุณพ่อว่า แล้วก็นิ่งไป
“เอ๊ ไม่น่าเลย สำหรับคุณพ่อ” สุวมนพูดค้างๆ หล่อนพูดให้ได้เนื้อความดีกว่านั้นไม่ได้
“มนหมายความว่าคนอย่างพ่อไม่น่าจะเอาใจใส่ว่าเมียมีความสามารถหรือไม่ ใช่ไหม”
สุวมนตั้งใจว่าหล่อนจะไม่ร้องไห้ หล่อนพยายามเต็มที่ หล่อนสามารถพูดออกมาได้โดยเสียงไม่สั่นมากนัก “คงมีอะไรมากกว่านั้น ที่เขาว่ากันว่าผู้หญิงบางคนมีเสน่ห์ บางคนไม่มี คุณพ่อรับกับตัวเองดีกว่า”
คุณพ่อถอนใจ “ลูกก็คงเหมือนพ่อบ้าง” คุณพ่อพูดขึ้นมาโดยไม่ตอบคำถามของหล่อน “ลูกจะว่าอย่างอื่นอีกก็ได้ จะว่าคุณแม่เริ่มจะแก่แล้ว พ่อก็ต้องการคนสาวๆ /*173แต่พ่อก็ไม่ต้องการคนสาวกว่าคุณแม่กี่ปี น้าปิ๋วจะอ่อนกว่าคุณแม่ก็ห้าปีอย่างมาก พ่อรักน้าปิ๋ว ไม่ใช่เพราะเสน่ห์ รักเพราะน้าปิ๋วจะเป็นเพื่อนกับพ่อได้เมื่อแก่”
“ผู้หญิงเสียเปรียบวันยังค่ำหรือคะ” สุวมนถาม “ผู้หญิงต้องซื่อตรงกับผู้ชายคนเดียวตลอดชีวิต แต่ผู้ชายมีสิทธิจะหาใหม่ได้เมื่อคนเก่าไม่เหมาะสมแล้ว”
“พ่อว่าเราอย่าใช้ไม้บรรทัดอันเดียววัดคนทั่วไปหมดดีกว่า” คุณพ่อตอบ “พ่อว่าอย่าพูดถึงสิทธิด้วย สำหรับพ่อ ถ้าคุณแม่จะต้องการคนใหม่เพราะพ่อไม่เหมาะสมกับเขาแล้ว พ่อก็ไม่ว่าอะไรเลย”
“เวลานี้คุณพ่อก็ไม่ว่าซิคะ แต่ถ้าไม่ได้เกิดเรื่องอย่างนี้ขึ้น คุณแม่เกิดไปรักผู้ชายเข้าคนหนึ่ง ยิ่งเป็นคนหนุ่มๆ คุณพ่อคงเอะอะแย่ทีเดียว”
“เรื่องมันไม่ได้เกิด มันจะสมมุติเอา มันก็ไม่ยุติธรรมกับพ่อนัก” คุณพ่อถอนใจยาว “แต่ว่าพ่อยอมรับผิด พ่อเป็นคนผิด พ่อไม่เถียงแน่”
“แล้วน้าปิ๋วล่ะคะ น้าปิ๋วรักคุณพ่อเรอะคะ”
“น้าปิ๋วไม่ปฏิเสธ พ่อก็หวังว่าเขารักพ่อ” คุณพ่อ/*174ตอบ ในตอนนี้น้ำเสียงแจ่มใสขึ้นด้วยความมั่นใจ
สุวมนควรจะรู้สึกเกลียดน้าปิ๋วและคุณพ่อ แต่ใจของสุวมนไม่มีความเกลียดชัง สมองของสุวมนเต็มไปด้วยความอยากรู้อยากเข้าใจจนไม่มีที่ว่างสำหรับจะเกลียดหรือโกรธ เมื่อนิ่งอยู่ประเดี๋ยวหนึ่ง หล่อนถามขึ้น
“ลองอธิบายให้หนูฟังได้ไหมคะ คุณพ่อ เดี๋ยวนี้คุณพ่อไม่รักคุณแม่เลยแล้วงั้นเรอะ ที่ว่าไม่ได้โกรธกัน แต่ไม่รักกันนะ เป็นยังไง เมื่อก่อนแต่งงาน คุณพ่อกับคุณแม่รักกันเอง ไม่มีใครจัดการไม่ใช่เรอะ”
เรื่องนี้สุวมนทราบมานานแล้ว คุณแม่เป็นนิสิตอยู่ในจุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย และคุณพ่อเป็นนายทหารหนุ่มเพิ่งได้รับยศร้อยตรี เมื่อแต่งงานได้เลื่อนเป็นร้อยโท เพื่อนๆ ของคุณพ่อทุกคนล้อเลียนคุณพ่อเรื่องที่แวะเวียนไปดูหลังคาตึกเรียนของจุฬาลงกรณมหาวิทยาลัยเสมอ ๆ และเพื่อนๆ ล้อคุณพ่อในเรื่องว่ามีความภาคภูมิใจว่าคุณแม่เป็นคนมีความสามารถและฉลาดหลายด้าน ระยะที่สุวมนกำลังประสบความยุ่งยากนี้ เพื่อน ๆ ก็กำลังล้อคุณพ่อว่าจะได้เป็นเจ้าคุณในไม่ช้า มีคนหลายคนเห็นว่าไม่เป็นการยุติ/*175ธรรมที่คุณแม่ยังไม่ได้รับเครื่องราชอิศริยาภรณ์เป็นการประกาศคุณความดีของคุณแม่ ในเมื่อคนที่ต้อง คอยขอความช่วยเหลือคุณแม่ในกิจการที่เขาทำกันอยู่ ได้รับความยกย่องไปแล้วหลายคน
ชีวิตของคุณแม่เป็นชีวิตที่มีการต่อสู้และได้ชัยชนะและความสำเร็จในการงาน คุณแม่เป็นลูกสาวคนกลางของคุณตาคุณยาย คุณตามีบรรดาศักดิ์เป็นพระ รับราชการในกรมศุลกากร แต่ได้ออกจากราชการมาประกอบการค้ากับคุณยาย เพราะคุณยายมาจากตระกูลพ่อค้า และคุณยายต้องการให้คุณตาเป็นผู้ช่วยในกิจการของคุณยาย ซึ่งกำลังเจริญขึ้นเรื่อย ๆ คุณตาและคุณยายได้ร่ำรวยขึ้นอย่างรวดเร็ว แต่แล้วสมบัติก็หมดไปอย่างรวดเร็วเช่นกันด้วยความโชคร้าย เช่นเรือสินค้าถูกพายุอัปปาง และโรงโกดังเก็บสินค้าก็ถูกไฟไหม้ เวลานั้นคุณแม่อายุ ๑๖-๑๗ ปี น้องชายของคุณยายได้รับเป็นผู้อุปถัมภ์หลาน ๆ แต่ได้ให้คุณแม่รับใช้ในกิจการโดยสมส่วนกับการอุปถัมภ์ คุณแม่เล่าว่า เมื่อกลับจากโรงเงียน คุณแม่ต้องรีบทำงานที่คุณตาเล็กมอบหมายให้ทำให้เสร็จเรียบร้อย แล้วจึงจะได้ดู/*176หนังสือและทำการบ้าน เพราะคุณแม่เรียนอยู่ในชั้นมัธยมปลาย มีงานบ้านมาก และจะต้องเข้าสอบตามข้อบังคับของกระทรวง
ด้วยความพยายามและความสามารถของคุณแม่ คุณแม่ก็สอบได้อย่างสบาย มีคะแนนเยี่ยมตามหลักการของสมัยนั้นสองวิชา ซึ่งคุณแม่เล่าให้ลูก ๆ ฟังเพื่อเป็นกำลังใจแก่ลูก เมื่อเรียนจบชั้นมัธยมแล้ว คุณตาเล็กไม่เห็นสมควรให้คุณแม่ได้เรียนต่อ เพราะต้องอุปถัมภ์พี่ชายของคุณแม่ ซึ่งคุณตาเล็กให้ไปเรียนภาษาอังกฤษและภาษาจีนที่สิงคโปร์ คุณยายและคุณตาเล็กน้องชายของคุณยายต้องการจะกู้ชื่อและกู้กิจการของคุณยายให้ฟื้นคืนมาเป็นกิจการที่ให้กำไรอีก จำเป็นที่ลูกของคุณยายต้องรู้เรื่องการค้าให้ดี ระหว่างนี้คุณแม่ช่วยคุณตาเล็กทำงานที่โรงสีของคุณตาเล็ก มีหน้าที่ลงบัญชีข้าวที่ลูกค้าส่งมาสี และรับเก็บเงินผลประโยชน์ของคุณตาเล็ก และทำบัญชีง่าย ๆ ให้ท่าน ครั้งหนึ่งน้องชายของคุณแม่มาขอเงินจากคุณแม่เพื่อไปซื้อเสื้อกันหนาว ในฤดูหนึ่งที่อากาศหนาวมากเป็นพิเศษ เมื่อคุณแม่บอกว่าตามหน้าที่ของคุณแม่ เป็นคนรักษาเงิน/*177ของคุณตาเล็ก จะให้ใครยืมเงินไปโดยท่านไม่อนุญาตไม่ได้ น้องชายของคุณแม่ก็ขู่ว่า จะขโมยเอาให้ได้ คุณแม่ก็รักษาเงินไว้จนกระทั่งถึงปลายเดือน แล้วจึงไปขอร้องคุณตาเล็กให้ขอยืมเงินจำนวนหนึ่ง สุวมนจำไม่ได้เสียแล้วว่าเท่าใด เป็นเงินพอที่จะซื้อจักรยานให้น้องคันหนึ่ง เพราะอากาศหนาวได้เลยไปแล้ว โดยสัญญาจะผ่อนใช้คุณตาเล็กจากเงินรายได้ประจำเดือนอันน้อยที่ท่านให้คุณแม่
การที่คุณแม่ได้เข้าเรียนในมหาวิทยาลัยนั้น ก็เพราะคุณตามีโชคดี ได้รับมรดกจากญาติเป็นที่ดินผืนหนึ่ง คุณตาได้ขายที่ดินนั้นให้ญาติที่อยู่ในจังหวัดใกล้เคียงตามความต้องการของญาติ เมื่อได้เงินมาก้อนหนึ่ง คุณตาจึงไปหาคุณตาเล็ก วิงวอนขอให้อนุญาตให้คุณแม่ได้เรียนต่อตามความประสงค์ โดยจะไม่รบกวนคุณตาเล็กในเรื่องเงิน นอกจากนั้น ยังรับรองว่าคุณแม่จะมีเวลารับใช้คุณตาเล็กในเวลาเย็นเมื่อกลับจากมหาวิทยาลัยแล้วด้วย คุณตาเล็กได้แสดงน้ำใจนักกิฬาด้วยการอนุญาตให้รถส่วนตัวของท่าน ไปรับส่งคุณแม่ที่มหาวิทยาลัยทั้งเช้าและบ่าย เป็นการประหยัดค่ารถแท็กซี่ซึ่งคุณแม่จะต้องออกรวมกับเพื่อน ๆ /*178ซึ่งขณะนั้นนิสิตหญิงในมหาวิทยาลัยกระทำกันเป็นธรรมดา
คุณแม่เป็นผู้ที่ได้รับความเชื่อถือยกย่องจากเพื่อนในมหาวิทยาลัยหลายรุ่น และในวงการธุรกิจ คุณแม่ก็เป็นที่เชื่อถือ ครั้นแล้วโชคของครอบครัวก็เปลี่ยนขึ้นในทางที่ดี คุณตาได้รับมรดกจากญาติผู้ใหญ่อีก แล้วกิจการค้าของคุณยายค่อยกระเตื้องขึ้น คุณแม่กลับมาดูแลกิจการของคุณยายแทนที่จะช่วยในกิจการเล็ก ๆ น้อย ๆ ของคุณตาเล็ก กิจการค้าเกี่ยวกับวัสดุการก่อสร้างขยายตัวมากหลังสงครามครั้งที่สอง หรือสงครามอาเซียบูรพา คุณแม่จึงเป็นที่รู้จักในวงการธุรกิจของพระนครและได้รับความเชื่อถือยกย่องในวงการนั้นด้วย
คุณแม่ชี้แจงให้ลูก ๆ ฟังถึงเคล็ดลับในการทำการงานของคุณแม่ คุณแม่ว่า คนที่เก็บเงินไม่ได้นั้นเป็นคนขาดสัจจะ คือรักษาความตั้งใจของตัวไว้ไม่ได้ เช่นเดียวกันกับคนที่ไม่สุจริตทั้งหลาย คือตั้งใจไว้ว่าจะทำเช่นนั้นเช่นนี้ ประพฤติตามหลักนั้นหลักนี้ แล้วก็ปล่อยให้เหตุการณ์เปลี่ยนความตั้งใจ การรักษาสัจจะหรือรักษาความตั้งใจของเราไว้ไม่ให้เอนเอียง ทำให้เราทำกิจการต่างๆ /*179ได้ตามที่เราวางเข็มไว้ เช่นของง่าย ๆ อย่างการเก็บเงินเป็นต้น คุณแม่ฝึกหัดให้ลูกเก็บเงินในออมสิน มีบัญชีตั้งแต่เป็นเด็กเล็ก ๆ แล้วก็เปลี่ยนเป็นบัญชีธนาคารของตนเอง ในการติดต่อกับผู้อื่น คุณแม่มีหลักว่า สัจจะก็สำคัญอีก แต่เป็นสัจจะอีกชนิดหนึ่ง แต่ก็มีมูลฐานอันเดียวกัน คือต้องไม่เสียวาจาเป็นอันขาด ในการค้า ความไว้ใจกันเป็นธรรมะที่สำคัญที่สุด ที่เรียกว่าเครดิตคืออะไร คือความไว้จางใจที่เพื่อนร่วมงานมีต่อตน การที่จะมีเครดิตได้ก็ต้องมีสัจจะ
ครั้นคุณแม่ได้รับความสำเร็จในกิจการพอสมควร คุณแม่ก็รำลึกถึงหน้าที่ในสังคม ถ้ามีผู้ใดมาชักชวนให้ร่วมในการกุศลสาธารณะ คุณแม่จะไม่รีรอ ไม่นานคุณแม่ก็เป็นผู้ที่ได้รับมอบหมายให้ทำหน้าที่สำคัญ ๆ คุณแม่มักไม่รับเป็นนายกของสมาคมต่าง ๆ ซึ่งมักมีคนมาอ้อนวอนขอให้รับ มักจะยอมเป็นอุปนายก คุณแม่ว่าคุณแม่ไม่เอาใจใส่กับเกียรติยศมากนัก เอาใจใส่กับงานมากกว่า และคุณแม่มีกิจการของคุณยายที่กำลังรักษาตัวอยู่ได้ดี ไม่ขยาย/*180ตัวขึ้นมาก และไม่ลดรายได้ลงไป ในเวลาที่สุวมนเผชิญปัญหาชีวิตของหล่อนอยู่นี้ คุณตาได้ล่วงลับไปหลายปีแล้ว
แต่คุณแม่กำลังจะเป็นผู้ประสบความไม่สำเร็จในสิ่งที่สำคัญที่สุดของผู้หญิง คือสามีกำลังนอกใจ และสามีนอกใจกับคนที่ควรจะระลึกถึงบุญคุณแม่ คือน้าปิ๋ว คุณแม่ได้ถือโอกาสอุปการะน้าปิ๋ว ในเวลาที่น้าปิ๋วอยู่ในฐานลำบาก น้าปิ๋วกลับมาจากออสเตรเลียหลังจากที่ได้ไปเรียนวิชาเลขานุการจบมาใหม่ ๆ บิดามารดาของน้าปิ๋วก็ถึงกาลวิบัติ เช่นที่คุณแม่เคยประสบมา บิดาน้าปิ๋วเป็นลูกชายรุ่นเล็กของคุณตาเล็ก ซึ่งคุณแม่ไม่ได้วิสาสะด้วยนัก แต่คุณแม่ก็ระลึกถึงคุณของคุณตาเล็กที่ได้ช่วยเหลือครอบครัวของคุณยาย จึงหางานให้น้าปิ๋วในบริษัทของชาวต่างประเทศ ได้เงินเดือนดีพอสมควรกับความรู้ความสามารถของน้าปิ๋ว และได้อาศัยในบ้านของคุณแม่ แทนที่จะต้องไปอยู่ตามหอพัก ซึ่งถึงแม้เงินเดือนของน้าปิ๋วจะสูงพอที่น้าปิ๋วจะมีเงินจ่าย แต่ก็ไม่สะดวกหลายอย่าง
/*181น้าปิ๋วรักคุณพ่อหรือ ทำไมคนอย่างน้าปิ๋วจึงรักสามีของผู้มีพระคุณ แต่แล้วน้าปิ๋วก็ว่า น้าปิ๋วกลัวสุวมนจะเกลียดมากกว่าสิ่งอื่น คุณพ่อต้องการพูดเอาใจสุวมนเท่านั้นเองหรือ เพื่อให้สุวมนเป็นฝ่ายคุณพ่อ ไม่เป็นฝ่ายตรงข้ามมากเกินไปใช่หรือไม่
หล่อนทวนถามคุณพ่ออีกครั้งหนึ่ง “คุณพ่ออธิบายไปหน่อยซิคะ คุณพ่อเลิกรักคุณแม่เพราะอะไร”
สุวมนได้ยินคุณพ่อถอนใจยาวออกมาจากที่มืด “อธิบายยากลูก ของอย่างนี้ พ่อไม่ได้ว่าแม่เขามีความผิดอะไรนะ ความผิดเป็นของพ่อ อยู่ไป ๆ พ่อก็ว่ามันขาดเยื่อใยกันไป จะเป็นเพราะบุญเพราะกรรมรึ หรือว่าเป็นธรรมชาติของผู้ชาย”
“แล้วน้าปิ๋วล่ะ น้าปิ๋วไม่อายที่จะแย่งสามีของผู้มีพระคุณรึ” สุวมนถามออกไปตรง ๆ ความมืดช่วยให้หล่อนพูดได้โดยไม่ต้องเกรงใจคุณพ่อนัก
“โลกเขาก็ต้องใช้คำอย่างมนนี่แหละ” คุณพ่อตอบเสียงแหบ ๆ “อันแรก น้าปิ๋วก็อยู่ต่อไปในบ้านไม่ได้”
“จะสำคัญอะไร” สุวมนพูดมีน้ำเสียงแค้นนิดหน่อย /*182“ถ้าคุณพ่อจะไปมาหาได้ อยู่ที่ไหนก็เหมือนกัน”
เสียงคุณพ่อถอนใจใหญ่ยาวลึกออกมาอีกครั้งหนึ่ง สุวมนกล่าว “เป็นอย่างที่เขาว่า ๆ กันใช่ไหมคะ คุณแม่เป็นนักสังคมสงเคราะห์อะไรเทือกนี้ มีงานการมากเกินไป ไม่มีเวลาเอาใจใส่กับคุณพ่อ”
คุณพ่อนิ่งไปครู่ใหญ่ แล้วจึงตอบ “พูดอย่างนี้มันก็ได้ แต่มันง่ายไป แล้วมันไม่จริง โดยมากเอาเรื่องอย่างนั้นมาอ้างกันมากกว่า พ่อไม่อยากให้ลูกโทษแม่เขาว่ายังไงเลย พ่อว่าความผิดอยู่ที่พ่อถมไป คนที่เมียเขาเป็นนักสังคมสงเคราะห์อะไรต่ออะไร ผัวเมียเขาก็อยู่กันดี แล้วแม่เขาก็บอกหลายหนว่าเขาไม่ใช่นักสังคมสงเคราะห์ เรียกอย่างนั้นผิด” เมื่อพูดจบแล้ว คุณพ่อหัวเราะเสียง ฮึ นิดหนึ่งในคอ
“คุณพ่อหัวเราะทำไมคะ” สุวมนถาม
“พ่อหัวเราะเรื่องถูกเรื่องผิด” คุณพ่อตอบ
“เป็นไงคะ” สุวมนถามต่อ แล้วรีบเสริมก่อนที่หล่อนจะหมดกำลังใจที่จะพูด “คุณพ่อหมายความว่าคุณแม่เป็นคนถูกวันยังค่ำ ใช่ไหม”
/*183“แม่เขาก็ทำถูก ถูกจริง” คุณพ่อว่า “อย่างการที่พ่อรักน้าปิ๋ว พ่อจะเกณฑ์เอาให้คุณแม่เป็นฝ่ายผิดอย่างงั้นรึ”
“หนูเบื่อจัง สมัยนี้ เพื่อน ๆ ไม่รู้กี่คน ได้ยินแต่เรื่องพ่อจะเปลี่ยนแม่ แม่จะเปลี่ยนพ่อเสียเรื่อย นอกจากผู้หญิงบางคนจะอดทนได้ เรื่องก็เงียบไม่เอะอะเท่านั้นเอง” สุวมนปรารภดัง ๆ
“แต่เขาโทษกันว่าคนนั้นผิดอย่างนั้น คนนี้ผิดอย่างนี้ใช่ไหม” คุณพ่อว่า “เรื่องของพ่อเห็นจะแปลกจากคนอื่นอย่างหนึ่ง พ่อจะไม่เที่ยวโทษเรื่องคุณแม่มีธุระมากเกินไป ทำงานสังคมสงเคราะห์หรืออะไรยังงั้น มันไม่จริง”
“แปลว่า ถึงยังไง ๆ คุณพ่อกับคุณแม่ก็จะอยู่ด้วยกันไปอิกไม่ได้” สุวมนพูดเชิงถาม
“พ่อหวังว่า จะไม่มีอะไรที่รุนแรง แล้วแต่คุณแม่เขาจะให้เอายังไง พ่อก็เอายังงั้น”
“แล้วน้าปิ๋วล่ะ”
“น้าปิ๋วเขายังไม่ทันว่าอะไร พอดีเขาพูดถึงมนขึ้นก่อน แล้วพอดีมนก็มา”
/*184สุวมนกระวนกระวายด้วยความไม่แน่ใจ ตัดสินใจไม่ได้ว่าจะเก็บความลับไว้แก่ตัวคนเดียว หรือจะพูดกับน้าปิ๋ว หรือจะปรึกษาผู้ใด หล่อนวุ่นวายใจอยู่หลายวัน แต่ความอึดอัดเรื่องศุกรีและเรื่องคุณพ่อผสมกัน ทำให้หมดความอดทน รู้สึกน้อยใจกับโชคชาตาของตนว่า ผู้ที่หล่อนเคยถือเป็นที่พึ่ง ได้ปรึกษาหารือเมื่อมีปัญหา กลับกลายเป็นผู้สร้างปัญหา หล่อนคิดจะเข้าไปพูดตรง ๆ กับน้าปิ๋วหลายครั้ง แล้วก็เกิดความเกรงใจ ความไม่มั่นใจว่าเป็นการกระทำถูกหรือผิด ในที่สุดหล่อนจึงไปหาเพื่อนวัยเดียวกัน เพื่อปลดเปลื้องความอัดอั้นเป็นบางส่วนเสียก่อน
เพื่อนที่หล่อนกล้าพูดแสดงความนึกคิดต่าง ๆ มีอยู่สองสามคน แต่หล่อนเลือกไปหาเพ็ญพร เพราะหล่อนนับถือคุณป้าพื้นเพ็ญ ซึ่งเดิมชื่อ พื้นเฉย ๆ และสุวมนก็เรียกท่านว่า คุณป้าพื้น นั่นเอง
หล่อนไปหาเพ็ญพรในเวลาใกล้ค่ำ ภายหลังที่ได้โทรศัพท์ไปถามและแน่ใจว่าเพื่อนจะอยู่บ้าน เพ็ญพรเป็นครู กว่าจะกลับถึงบ้านบางวันก็ค่ำมาก แต่บางวันก็กลับได้แต่วัน แล้วแต่ว่าในวันนั้น จะมีกิจกรรมพิเศษทางโรงเรียน/*185หรือไม่ เพ็ญพรบอกว่าหล่อนเป็นคนโชคดี ที่มีฐานะการเงินดีพอที่จะหาความสุขและทำประโยชน์ให้แก่โรงเรียนได้พอสมควร ไม่ต้องออกไปหารายได้เพิ่มเติมจากการสอนพิเศษนอกเวลาราชการ
เพ็ญพรรับแขกสุวมนในห้องนอนอันกว้างขวางของหล่อนเสมอ สุวมนถามถึงคุณป้า ได้รับทราบว่าไม่อยู่ ไปช่วยงานศพของคนคุ้นเคยรายหนึ่ง และจะไม่กลับจนค่ำมาก เพราะในคืนนั้นจะมีการสนทนาธรรมหน้าศพ และคุณป้าจะร่วมเป็นผู้ตอบคำถามทางธรรมด้วย
“คุณแม่เธอก็ไม่ค่อยอยู่บ้านเหมือนกันนะ” สุวมนปรารภแก่เพื่อนซึ่งเป็นเจ้าของบ้าน
“ฮื่อ คุณพ่อค่อนเรื่อย บอกว่าจะต้องหาสาว ๆ ไว้ปรนนิบัติสักคน มิีเมียเป็นนักธรรมนี่อาศัยอะไรไม่ค่อยได้เสียเลย” เพ็ญพรพูดอย่างสนุก
“เออ แล้วเธอว่าไง เธอเห็นว่าคุณแม่ทำอย่างนี้ดีไหม” สุวมนถาม
“ไม่เห็นใช่ธุระอะไรของเรานี่ นั่นมันเรื่องของคุณพ่อกับคุณแม่ไม่ใช่เหรอ” เพ็ญพรว่า
/*186“คุณพ่อเธอก็ดูหนุ่มนี่นะ” สุวมนปรารภต่อไป “เออ แล้วเผื่อคุณพ่อทำจริงอย่างที่เธอว่าเมื่อกี้ คุณแม่เธอจะว่ายังไง”
“เธอไม่รู้อะไร คุณพ่อน่ะเจ้าชู้ตัวดีละ” เพ็ญพรว่า “เคยมีนางเล็ก ๆ หลายหนแล้ว มีลูกด้วยจ้ะ คุณแม่ต้องคอยเตือนให้ไปเยี่ยม แล้วต้องคอยส่งเสียให้เล่าเรียน
“เรอะ” สุวมนถามด้วยความทึ่ง “นึกว่าคุณลุงก็ธรรมะธรรมโมอย่างคุณป้า เคยบวชจนเป็นเจ้าคุณไม่ใช่เรอะ”
“ก็ธรรมะมากน่ะซี ถึงได้มาแต่งงานคุณกับแม่” เพ็ญพรคุยต่อไป “แต่คุณพ่อว่าถ่ายความรู้ให้คุณแม่หมดแล้ว เดี๋ยวนี้คุณพ่อกลายเป็นนักพฤกษศาสตร์ เพาะกล้วยไม้ เพาะอะไรต่ออะไร บอกว่าบารมีไม่ถึง”
“แล้วมีลูกกับคนอื่นกี่คน”
“มีคนเดียว คุณแม่บอกว่าเคราะห์ดีไป คุณแม่เพิ่งบอกให้ฉันรู้เมื่อเป็นครูแล้ว บอกว่าแต่ก่อนกลัวว่ายังเป็นเด็ก จะเอะอะเกินเหตุ”
“แปลว่าผู้ชายทุกคนเป็นอย่างนี้ แล้วผู้หญิงเราก็ทนกันไป งั้นใช่ไหม” สุวมนเสียงเครือ
/*187“คุณแม่ว่า ที่หึง ๆ ไปก็ไม่เห็นได้ผลอะไร” เพ็ญพรตอบ “แต่คุณแม่เป็นคนใจบุญ บอกว่าเด็กมันไม่ได้รู้ได้เห็นอะไรด้วย แล้วแม่มันก็เป็นคนไม่มีความรู้อะไร มันถูกผู้ชายทำมันแท้ ๆ ถ้าเด็กไม่ได้เล่าเรียน มันก็จะยิ่งโตขึ้นทำยุ่งต่อไปอีก คุณแม่ว่าให้ฉันหาโอกาสไปดูแลมันบ้างด้วย เพราะมันชักจะโตขึ้น คงอยากมีพี่น้องแล้ว”
“คนอย่างคุณป้านี่หาได้สักกี่คนนะ” สุวมนพูดเชิงถาม
“แยะไป แต่คนที่เขาทำอย่างนี้เขาก็ไม่เล่าให้ใครฟัง บางคนเอามาอุ้มเล่นสนุกด้วยซ้ำไป คนรุ่นคุณแม่ไม่เหมือนคนรุ่นเรา”
“คุณป้ากับคุณแม่ฉันก็ไม่แก่กันกี่มากน้อย แต่ฉันสงสัยว่าคุณแม่ฉันจะทำใจได้เหมือนคุณป้าไหม”
“ไอ้ตอนแรกมันก็คงเสียใจกันทุกคนละเธอ” เพ็ญพรว่า “แต่แล้วมันจะหักได้หรือไม่ได้ นั่นอีกเรื่องหนึ่ง”
“แล้วแต่ตั้งหลักเกณฑ์ไว้อย่างไร เห็นว่าควรไม่ควรอย่างไร ผิดถูกอย่างไร” สุวมนพูดพลางตริตรอง
“ถ้าเอาตามคุณแม่นะ คุณเม่ว่าอย่าไปหวังเอาอะไร/*188มากนักแหละดี” เพ็ญพรว่าเรื่อย ๆ “คุณแม่ว่ามันเป็นเรื่องของแต่ละคน”
“ถ้าเป็นอย่างงั้น ถ้าหากว่ามันเป็นคนที่เธอไว้ใจ เธอเคยช่วยเหลือ เธอทนได้ไหม” สุวมนถาม
“เธอล่ะ” เพ็ญพรย้อนถาม เพราะหล่อนยังไม่เคยคิดไปถึงเรื่องนั้นเลย เพ็ญพรคิดแต่ว่าหล่อนจะมีใครมารักที่หล่อนจะรักตอบบ้างไหมหนอ แต่ไหนแต่ไรมา เพ็ญพรมีแต่เพื่อนชายที่เคารพหล่อนเหมือนพี่สาว แต่ไม่เคยมีคนไหนเอาใจใส่กับหล่อนอย่างผู้หญิงสาวเลย
สุวมนก็ไม่เคยคิดเช่นเดียวกัน หล่อนคิดถึงแต่ศุกรี ว่าเขาจะขอแต่งงานหรือไม่ บัดนี้ก็ปรากฏว่าเขาจะไม่ขอแล้ว โดยเรื่องยังเป็นปริศนาอยู่ ก็มาพบปริศนาสองเงื่อน คือเรื่องคุณแม่กับน้าปิ๋วเข้าอีก
“นี่ ฉันจะเล่าให้เธอฟัง” สุวมนเริ่มเล่าเรื่องตามที่ตั้งใจมา “ศุกรีเขามาบอกว่าเขารักฉัน”
“เรอะ เรอะ” ยังไม่ทันจะฟังให้จบ เพ็ญพรก็แสดงความยินดีอย่างลิงโลด “แหม ฉันค้อยคอยมา อีตาบ้ามัวรั้งรอเรื่องอะไรก็ไม่รู้”
/*189“เธอทำท่าดีอกดีใจ” สุวมนพูด พยายามบังคับเสียงไม่ให้เครือ “เขาไม่แต่งงานกับฉันหรอก”
“อ้าว ไปทำบ้าอะไรไว้ที่ไหน” เพ็ญพรถามอย่างผิดหวัง “โธ่ น่าเสียดาย”
“เธอเดาไม่ถูกหรอกเพ็ญ” สุวมนยังพยายามพูดเสียงเรียบ ๆ “ไม่ได้เกี่ยวกับเราสองคน เกี่ยวกับคุณแม่”
“ฮึ้ย เป็นไปไม่ได้ คุณน้าอรออกสมัยใหม่ ต้องแล้วแต่เธอทั้งนั้น”
“มันเป็นเรื่องแปลก ฉันก็ไม่เข้าใจ” สุวมนต้องพยายามจนรู้สึกปวดศีรษะ “เธออย่าเพ่งรวบรัดอะไร ฟังฉัน”
“เอ้า ว่าไป” เพ็ญพรรวบสติและตั้งใจฟัง สุวมนจึงเล่าเรื่องพิรีย์แต่พอให้รู้เรื่อง แล้วจึงต่อไปถึงเรื่องน้าปิ๋ว
“ทีนี้มีเรื่องต่อ เธอก็รู้แล้ว ฉันมีอะไรก็เคยพูดกับน้าปิ๋ว แต่คราวนี้เกิดเรื่องซ้อน น้าปิ๋วกลายเป็นคนมีปัญหาคนหนึ่งของฉันไป คือคุณพ่อเกิดมาสารภาพกับฉันว่าคุณพ่อรักน้าปิ๋ว”
“คุณพ่อรักน้าปิ๋ว หรือรักกับน้าปิ๋ว” เพ็ญพรถาม/*190อย่างคนเข้าใจปัญหาควรถาม
“ฉันยังไม่ได้ถามน้าปิ๋ว แต่คิดว่าไม่ต้องถาม” สุวมนว่า “ถ้าคุณพ่อสงสัยเรื่องตัวน้าปิ๋ว คุณพ่อก็คงไม่พูดแบบที่พูด นี่คุณพ่อไม่สงสัย คุณพ่อแน่ใจเรื่องน้าปิ๋ว”
“เธอเป็นห่วงว่าคุณแม่จะทนไม่ไหวเหรอ คนที่ไว้ใจกันอย่างน้าปิ๋ว ไม่น่าจะเป็นไปได้เลยนะ” เพ็ญพรนิ่งไปครู่หนึ่งแล้วต่อ “แต่ว่าตามคุณแม่ของฉันอีกละนะ คุณแม่ว่า คนเราจะไว้ใจกันไม่ได้เสมอไปหรอก คือคุณแม่มีคนมาปรึกษาเรื่องพรรณอย่างนี้อยู่เสมอ ๆ คุณแม่ว่าเรื่องมันทำอะไรไม่ได้ หันเขาหาทางพระดีกว่า แต่บางคนเขาก็ว่าบ้า บางคนโกรธไปก็มี คนเรานี่มีบ้าหลายอย่าง เขาไม่ได้ยกป้ายสักทีว่ารับปรึกษาปัญหาผัวเมีย มากับเพื่อนกับฝูง คุณแม่ก็อุตส่าห์พูดปลอบไป แต่เป็นคุณแม่ก็ดีไปอย่าง ไม่ถืออะไร”
“ฉันกลัวว่าคุณแม่ฉันจะรุนแรง คือว่า จะพูดรุนแรง แล้วคุณพ่อก็จะรุนแรงตอบ” สุวมนพูดเสียงเศร้า
“นี่ ฉันอยากถามอะไรเธอมานานแล้วล่ะ มน แต่เกรงใจก็ไม่กล้า” เพ็ญพรกล่าวเสียงอ่อย ๆ “มีคนนินทา/*191คุณแม่เธอกันมาก แต่ก็มีคนนับถือบูชากันก็มาก ฉันไม่เข้าใจเลย แยกกันเป็นสองเสียง ทำไมเป็นอย่างนั้น”
“สองเสียงน่ะเสียงอะไรมั่ง” สุวมนถาม ข่มตนเต็มที่ไม่ให้เกิดความรู้สึกตื่นเต้น
“ฉันได้ยินคนที่ทำงานในสมาคมอันหนึ่ง เขาพูดกันว่าใคร ๆ เขากลัวปากคุณแม่เธอ แต่ฉันก็ไม่เชื่อ กับเพื่อน ๆ ลูกท่าน ท่านออกดี คุยก็สนุก พวกเรายังติดใจเวลาไปหาเธอ” เพ็ญพรเล่าเป็นการปรารภไปพลาง
“ตกลงสองเสียงครบแล้วเรอะที่เธอว่านี่นะ” สุวมนถาม
“ก็สรุปก็มีคนว่าท่านเป็นคนพูดไม่น่าฟัง กับอีกพวกหนึ่งก็ว่าท่านเปนคนมีความรู้ความสามารถ”
สุวมนไม่ได้รับคำแนะนำที่เป็นชิ้นเป็นอันจากเพื่อน แต่หล่อนก็สบายใจขึ้นเมื่อได้ไปหาเพ็ญพรแล้ว ระหว่างเดินทางกลับบ้าน นั่งมาในรถประจำทาง ผ่านถนนสายใหญ่สายหนึ่ง เห็นสำนักงานของสมาคมสตรีแห่งหนึ่ง สุวมนก็คิดขึ้นมาถึงพฤติกรรมที่ได้เห็นเมื่อไม่กี่สัปดาห์ก่อนวันที่ศุกรีมาหา
/*192หล่อนไปที่บ้านเพื่อนร่วมงานของคุณแม่คนหนึ่ง เธอเป็นเศรษฐินี มีคฤหาศน์ใหญ่ ตึกใหญ่ สวนใหญ่ล้อมรอบตึกนั้น สนามหญ้าเขียวหญ้านุ่มหนา ใบแน่น งามกว่าพรมกำมะหยี่ เพราะกำมะหยี่ไม่มีชีวิตเหมือนเส้นหญ้าบนสนามนั้น ตามที่ที่เหมาะ ปลูกต้นไม้กอไม้ มีดอกมีช่อมีใบ สีต่างๆ แปลกทั้งชื่อแปลกทั้งรูป เจ้าของบ้านอยู่ในวัยอ่อนกว่าคุณแม่ประมาณ ๑๐ ปี เธอได้ใช้เงินหาความสุขหาความรู้ เช่นได้เดินทางรอบโลกมาแล้วอย่างน้อยสองครั้ง บัดนี้เธอเห็นว่าเธอควรใช้บ้านอันสง่างามให้เป็นประโยชน์ให้กว้างขวางออกไป จึงได้อนุญาตให้สมาคมสตรีที่บำเพ็ญสาธารณกุศลอันหนึ่งใช้เป็นสถานที่ออกร้าน ขายของที่เป็นหัตถกรรมเล็กๆ น้อย ๆ และอาหารรสแปลกบางอย่าง สมาคมขายตั๋วให้แก่ผู้สนใจในการหาความสำราญในหมู่มิตรที่มีฐานะสะดวกสบายเทียมกัน มีดนตรีของผู้ที่ได้ไปเรียนจากต่างประเทศ ฝีมือดีพอให้คนไทยด้วยกันตื่นเต้นมาเล่นให้ฟัง ต่างคนต่างพวกต่างก็ปรบมือให้กัน ทำความรื่นเริงให้กัน พร้อมกันนั้นก็ได้รับความสุขใจที่ได้ทำการกุศลไปด้วย สมาคมที่มีงานชนิดนี้เป็นครั้งแรก ๆ มักจะมา/*193วิงวอนขอความช่วยเหลือคุณแม่ของสุวมนให้ไปช่วยเสมอ
ในวันที่สุวมนคิดถึงนี้ พอรถของหล่อนจอดเทียบกับขอบถนนซึ่งเป็นวงกลมสนามหญ้าด้านหน้าตึก เศรษฐินีเจ้าของบ้านก็วิ่งมารับคุณแม่อย่างตื่นเต้น พลางก็อุทาน “แหม แหม คุณพี่กำลังรออยู่ แหม”
เมื่อคุณแม่ลงจากรถแล้ว มีคนรถของบ้านมารับพารถไปหาที่จอดที่เหมาะ สุวมนก็เดินตามคุณแม่และเจ้าของบ้านไปขึ้นบันไดหินอ่อนหน้าตึก เจ้าของบ้านฉุดมือคุณแม่พาลัดเลาะแจกันใบใหญ่ ๆ มีคนกำลังเอาดอกไม้ลงจัดอยู่ทางด้านข้างและด้านหลังของห้องรับแขก จนมองดูราวกับเป็นสวนดอกไม้อีกสวนหนึ่งภายในตึกนั้น เจ้าของบ้านคุณน้ากรรณาภรณ์ ฉุดแขนคุณแม่มาถึงสตรีกลุ่มหนึ่ง ยืนล้อมรอบโต๊ะสี่เหลี่ยมค่อนข้างใหญ่ที่ระเบียงด้านหลังคฤหาสน์ ทันทีที่เห็นหน้าสตรีทั้งกลุ่มพร้อมกัน คุณน้าเจ้าของบ้านก็ร้องขึ้นเสียงแหลมกลั้วเสียงหัวเราะแหลม “นี่ มาแล้ว คนตัดสิน ถ้าคุณพี่ไม่มา ต้องเถียงกันจนตี ๑๒ แน่”
“อะไรกันคะ” คุณแม่ยิ้มพลางถาม
/*194สตรีสองสามคนหันมาเล่าข้อพิพาทให้คุณแม่ฟัง สุวมนจับความไม่ได้ จนกระทั่งคุณแม่พูดขึ้นเมื่อรอจังหวะอยู่ครู่หนึ่ง
“ดิฉันจับความได้ว่าอย่างนี้นะ คุณสรนาฏเอาคำกราบทูลต้อนรับสมเด็จหญิงไปให้สามีคุณผจงเขียนให้ แล้วคุณแรมจันทร์ว่าผิด ใครจะแก้ก็กลัวคุณผจงโกรธ แล้วไงต่อไป”
สตรีสองคนรีบหยิบกระดาษออกจากซองขาวที่วางอยู่บนพานทองใบหนึ่งใกล้มือ คลี่ออกแล้วอ่านให้คุณแม่ฟัง “นี่ มันถูกหรือคะ ใครเขาพูดกันอย่างนี้ เชยตายเลย ดิฉันว่าไม่อายเขาก็แล้วไป” คนหนึ่งชี้ที่ให้คุณแม่ดู
“เขาจะให้คุณพี่เป็นคนแก้ คุณผจงจะได้ไม่กล้าว่าอะไร เข้าใจหรือยังคะ” เจ้าของบ้านว่า “ไม่เอาหรอกถ้าเชย บ้านดิฉันพอจะเข้ามาช่วยเหลืองานกับเขามั่ง ก็แสดงเชยออกไปเชียว”
“ที่จริง ความเชยก็ไม่ใช่ของเจ้าของบ้านหรอกนะคะ” คุณแม่พูดเสียงหัวเราะ “ก็ต้องเป็นของสมาคมซิ”
“แล้วคุณพี่เป็นที่ปรึกษา ก็เสียชื่อถึงคุณพี่ด้วยละซี” /*195สุภาพสตรีอีกคนหนึ่งทัก
“ทำอะไรร่วมกัน ผิดชอบมันก็ร่วมกันซิคะ” คุณแม่ว่า เดี๋ยวให้ดิฉันดูให้ตลอดซิ”
คุณแม่รับแผ่นกระดาษที่เป็นเอกสารข้อพิพาทไปพิจารณาอยู่สักครู่หนึ่งแล้วก็ว่า “ที่จริงคุณผจงไม่น่าจะรู้สึกอะไรหรอก คงมีใครไปบอกเธอผิด เสด็จพระองค์หญิงที่จะทรงเปิดงานวันนี้ ท่านไม่ใช่ลูกพระเจ้าแผ่นดิน เขาไม่พูดข้าพระพุทธเจ้ากัน แต่คนเขียนเข้าใจว่าเป็นสมเด็จหญิงเป็นเจ้าฟ้า ก็เรียกว่าเขียนมาถูกแล้ว ใครจะเป็นคนอ่านงายงานก็แก้เสียก็แล้วกันนี่คะ”
“แต่คุณผจงโกรธแน่ค่ะ เพราะเธอกับสามีเธอคอยจะโกรธกันอยู่แล้ว เรื่องนิดเรื่องหน่อยโกรธทั้งนั้น”
“อ้า ใครเป็นประธานจัดงานนี่ล่ะคะ ประธานก็ไปพูดเสียให้เข้าใจสิ” คุณแม่แนะนำ
“ไม่ใช่อิฉันนะ” เจ้าของบ้านรีบพูด “ฉันเป็นแต่คนให้บ้าน ใช่ คุณสุภาพักตร์แน่ะเป็นประธานจัดงาน”
“คุณพี่อรจันทร์นั่นแหละต้องพูด คุณผจงเกรงใจอยู่คนเดียว คนอื่นขืนพูดอาจยกของกลับหมด” คนหนึ่งที่/*196ร่วมสนทนาว่า
“อะไร้ จะถึงกับอย่างนั้นเชียว” คุณแม่ขัดเบาๆ “จะให้ดิฉันพูดจะไม่เหมาะ ถามประธานเสียก่อน”
มีคนวิ่งออกไปตามตัวประธาน ไม่ช้าผู้ที่ชื่อ สุภาพักตร์ ซึ่งสุวมนไม่เคยรู้จักมาก่อนก็เข้ามาร่วมวงปรึกษา ท่านผู้นี้เป็นคนอยู่ในวัยระหว่างคุณแม่ของสุวมนกับเจ้าของบ้าน แต่พอทราบเรื่องขัดข้องก็แสดงความหนักใจมาก
“กราบคุณพี่ให้เป็นคนพูดเถอะ อย่าให้ฉันพูดกับคุณผจงเลย เดี๋ยวแกโกรธว่าฉันไม่ควรไปวานแก ให้แกทำผิดมาให้ใคร ๆ มาว่าได้”
ก็คุณรับผิดเสียก็หมดเรื่องนี่นา” คุณแม่ของสุวมนว่า “ใคร ๆ ก็ทำผิดได้ อะไรจะรับแต่ชอบไม่รับผิด จะถูกรึ”
“โธ่ ก็ใครก็ไม่รู้ว่าเจ้าฟ้าอะไรจะเสด็จ แล้วฉันไปปรึกษาคุณผจง แล้วนี่มาเปลี่ยนแปลงกัน ฉันจะรับผิดยังไง” ประธานจัดงานเถียง “นายกสมาคมซิต้องรับผิด”
“เออ ประเดี๋ยวต้องเรียกมายืนเข้าแถวหรอกว่าเป็นความผิดของใคร” คนหนึ่งพูดขึ้นอย่างไม่พอใจ “กราบ/*197คุณพี่ไปจัดการเถอะค่ะ”
“ทำไมแน่ใจว่า ถ้าดิฉันพูด คุณผจงจะไม่โกรธคะ” คุณแม่ถาม
“ดิฉันแน่ใจค่ะ” เจ้าของบ้านเศรษฐินีรับรองเสียงใส “ใครจะโกรธคุณพี่ลง”
“เขาโกรธกันไปหลายรายแล้วละ” คุณแม่ว่า ขณะนั้น ก็มีเสียงคนพูดขึ้นด้วยน้ำเสียงแสดงความร้อนใจ
“เออ คุณผจงมานั่นแน่ะ คุณผจง คุณพี่อรจันทร์ จะพูดอะไรหน่อย”
ดวงตาหลายคู่หันไปจับจ้องที่หน้าของผู้ที่เดินขึ้นบันไดด้านหลังมา ผู้ที่มาถึงนี้มีสีหน้าตึง แววตากระด้าง บอกชัดว่ามีความข้องใจ น้ำเสียงที่พูดนั้นบังคับให้เป็นเสียงราบรื่นโดยยาก
“มีคนไปบอกว่าต้องการพบฉันกันเรอะ ว่ามีอะไรผิดในคำกราบทูล”
คุณแม่เข้าไปจับแขนคุณผจง “นี่ คุณผจง พี่จะว่าอะไรให้ฟัง ที่เรามาทำงานกันนี่ก็สำหรับจะทำบุญนะ มันก็มีการเข้าใจผิดกันมั่งอะไรมั่ง นี่ใครจะเป็นคนเข้าใจผิดก็ไม่/*198รู้ละ พี่ว่าไม่จำเป็นต้องไปไต่สวน แต่ว่าแทนที่จะเป็นสมเด็จเจ้าฟ้าเสด็จมาเปิดงาน กลายเป็นพระเจ้าวรวงศ์เธอพระองค์หนึ่ง ก็ต้องมีการแก้ถ้อยคำบ้าง ไม่ใช่ใครทำผิดหรอก มีแต่การเข้าใจผิด ใครจะเป็นคนอ่านรายงานล่ะ เธอหรือใคร”
“ใครจะอ่านก็อ่านเถอะ ฉันไม่เอาด้วยอีกแล้ว” คุณผจงพูดอย่างไม่มีเยื่อใย แต่ยังรักษามารยาทได้ “ฉับจะไปสั่งให้เขาทอดขนม แล้วก็จะกลับบ้าน”
“โถ คุณผจงขา อย่าให้ถึงอย่างนั้นเลยน่ะ” เจ้าของบ้านเศรษฐินีเข้าไปโอบสะเอวคุณผจงไว้ “ขอให้น้องเถอะ บ้านน้องเพิ่งจะมีงานครั้งแรก คุณพี่ผจงน่ะแหละเป็นคนมาติตต่อชักชวน”
“อือ เสียใจ” คุณผจงว่า วางหน้าเฉย ๆ “ก็ไม่ได้ว่าอะไรนี่นา ไม่ทำให้งานของเธอเสียอะไรไป แต่จะต้องกลับบ้าน จะทำยังไง” แล้วก็หันหลังกลับลงบันไดไป
“ฉันว่าแล้วไหมล่ะ” คนหนึ่งที่ยืนรอบโต๊ะกล่าวขึ้น
“ก็กลัวก็ปล่อยออกไปเชย ๆ ยังงั้นซิ” คุณแรมจันทร์วางมือจากการจัดดอกไม้ เงยหน้าขึ้นพูดพลางหัวเราะ
/*199“ตกลงว่าไง คุณสุภาพักตร์” คุณแม่สุวมนถาม
“เอ คุณพี่ว่าไงค่ะ” คุณสุภาพักตร์ถาม
“เอ้อ จะว่าไงล่ะ ท่านประธาน” คุณแม่ย้อนถาม
“คุณพี่เป็นคนไปอ่านรายงานนะ แล้วจะเอายังไงก็ตามใจคุณพี่”
สุวมนไม่สนใจกับความยุ่งยากเล็ก ๆ น้อย ๆ ของคนในวัยมารดาหล่อนพอที่จะฟังต่อไป หล่อนออกไปหาเพื่อนวัยเดียวกับหล่อนได้คนหนึ่ง เพื่อนคนนั้นหางานให้หล่อนทำได้เป็นประโยชน์ ไม่เป็นการเสียเวลาเปล่าในการที่หล่อนไปกับคุณแม่ หล่อนรีบไปนัดหมายให้คุณแม่ทราบว่า หล่อนกับคุณแม่จะพบกันที่ตรงไหน เวลาใดเพื่อจะกลับบ้านด้วยกัน ต่อจากนั้นก็เข้ามีส่วนร่วมในงานนั้นไปด้วยความเพลิดเพลิน
สองหรือสามวันต่อจากวันนั้น เวลาเย็นเกือบค่ำ สุวมนกลับจากทำงาน พบคุณพ่อกับน้าปิ๋วนั่งคุยกันอยู่ที่ระเบียงหน้าตึก หล่อนผลัดเครื่องแต่งตัวเรียบร้อยแล้วก็ไปเข้าร่วมการสนทนา หล่อนเพิ่งมาระลึกได้ภายหลังที่ชีวิตหล่อนเต็มไปด้วยปัญหา ว่าการสนทนาระหว่างหล่อน คุณ/*200พอกับน้าปิ๋วนั้น เป็นสิ่งให้ความสุขแก่หล่อนอย่างไร ขณะที่เรามีความสุขสบาย เราไม่รู้ค่าของสิ่งที่ให้ความสุข เราคิดว่ามันเป็นของธรรมดา เหมือนขณะที่เรามีอาหารกินทุกมื้อ เราหาได้คำนึงไม่ว่า ถ้าหากเราขาดอาหารไป เราจะต้องหวนคิดถึงวันเวลาที่มีอาหารกินอย่างไร เย็นวันนั้นคุณพ่อคุยสนุก ดูรื่นเริง เล่าเรื่องเกี่ยวกับการงานให้สุวมนและน้าปิ๋วฟัง และเล่าเรื่องที่ควรสนใจเกี่ยวกับชีวิตมนุษย์เรื่องนั้นเรื่องนี้ และรับประทานอาหารว่างที่น้าปิ๋วซื้อมาอย่างอร่อย
สามคนนั่งคุยกันและรับประทานร่วมกันอย่างเพลิดเพลินเช่นนั้น จนเวลาล่วงไปประมาณหนึ่งชั่วโมง รถจากสำนักงานก็พาคุณแม่กลับมาบ้าน คุณแม่เดินขึ้นบันไดพลางก็พูด
“มีอะไรกินกันเรอะ แหม ดีใจ วันอยากกินอะไรเล่นๆ บ้าง”
“เสียใจ เห็นจะไม่กี่คำเสียแล้ว” คุณพ่อบอก “หิวรึ มนไปหาอะไรให้แม่ได้ไหมล่ะ แต่นี่ก็จวนจะถึงเวลากินข้าวแล้วละนะ แต่กินอะไรก่อน แล้วก็กินข้าวช้าไปหน่อย ก็/*201ไม่ผิดร้ายอะไร”
“ไม่หิวหรอกค่ะ” คุณเม่ตอบ “ถ้าไม่มีอะไรกินเล่นก็รอกินข้าวเลยก็แล้วกัน ว่าแต่คนที่กินของว่างแล้วไม่อิ่มเรอะ จะกินอาหารตามเวลาจะไหวเรอะ”
“ไหวซิคะ” น้าปิ๋วว่า “ไม่ได้กินของว่างให้ถึงกับอิ่ม ชอบกินข้าวตรงเวลา”
“ฮึ่ มันสะดวกสำหรับทุก ๆ คน ไอ้การทำอะไรตามเวลา” คุณแม่ว่า “พี่จะไปอาบน้ำ ขอน้ำผลไม้กินสักถ้วย แล้วก็กินข้าวตามที่เราเคยเป็นดี” พูดจบแล้วคุณแม่ก็เดินไปทางห้องของคุณแม่
น้าปิ๋วไปเตรียมน้ำผลไม้ให้คุณแม่ เมื่อได้มาแล้วก็ไปถามที่ห้องว่าจะต้องการดื่มทันทีหรือไม่ แล้วก็กลับมานั่งที่เดิม พร้อมด้วยถ้วยแก้วน้ำผลไม้ สักครู่หนึ่งคุณแม่อาบน้ำ ผลัดเครื่องแต่งตัวเรียบร้อย ก็มานั่งรออาหารค่ำร่วมกับลูกและสามีและญาติ
คุณแม่เล่าเรื่องที่ได้ประสบมาในวันนั้นสองสามเรื่อง เรื่องเป็นการคุยกันอย่างธรรมดา ครั้นได้จังหวะ คุณพ่อเอ่ยขึ้น
“คุณจันทร์ วันนี้ฉันถูกสตรีแต่งตัวสวยสามคนมา/*202ขอให้เป็นทูตจำทูลสารกับเธอนะ ยังไม่ได้เล่าให้ฟัง”
“สตรีแต่งตัวสวยนี่แปลว่า ตัวไม่สวยหรือเปล่าคะ” สุวมนถามขึ้นพลางหัวเราะ
“ที่จริงก็ไม่ถึงกับขี้ริ้วขี้เหร่หรอก แต่ว่าจะเรียกว่าสวยก็ไม่ถูก แต่เขาแต่งตัวสวย น่าชม เข้าที”
“ชมจริงหรือชมค่อน” คุณแม่ถาม
“ชมจริงน่ะ” คุณพ่อพูดอย่างอารมณ์ดี สีหน้ายิ้ม
“แล้วเขาให้เป็นทูตเรื่องอะไร” คุณแม่ถาม
“เขามาขอให้พูดไม่ให้เธอโกรธ” คุณพ่อพูดยิ้มๆ ต่อไป
“ใคร” เสียงของคุณแม่แข็งขึ้น
“คนหนึ่งชื่อคุณผจง คนหนึ่งชื่อคุณแรมจันทร์ อีกคนหนึ่งจำไม่ได้เพราะเพิ่งรู้จักเป็นครั้งแรก”
“แหม พวกนี้เป็นยังไงถึงพูดกับใครต่อหน้าไม่เป็นนะ ราวกับเราเป็นผู้บัญชาการทหารสูงสุดหรืออะไร อย่างงี้นับประสาจะไปทำงานทำการใหญ่ ผู้หญิงๆ ด้วยกันก็พูดกันไม่ได้”
“ถ้าไม่ใช่ผู้หญิงด้วยกัน เขาอาจพูดได้กระมัง แต่ที่/*203จริงน่ะ เขาตั้งใจมาหาเธอ แต่มาพบฉัน”
“แล้วเขาให้เป็นทูตเรื่องอะไร” คุณแม่ถาม
“คุณผจงบอกว่าเขาแสดงกิริยาไม่ดี เขายอมรับว่าเขาคงงอนไปหน่อย ที่จริงน่ะเขาโกรธเพื่อนเขาคือคุณแรมจันทร์ ซึ่งคุณนั่นก็รับรอง”
คนรับใช้มาเรียกให้ไปกินอาหาร เมื่อเข้านั่งโต๊ะเรียบร้อยแล้ว คุณแม่พูดขึ้น
“เรื่องคุณผจงกับคุณแรมจันทร์นี่นะ ไม่มีใครเข้าใจฉัน ฉันน่ะเห็นใจคุณผจง แล้วก็รู้ว่าแกงอนนี่มานานแล้ว แกไปวานสามีเขาเขียนคำกราบทูลสมเด็จหญิง นึกว่าจะเป็นเจ้านายชั้นเจ้าฟ้า แล้วเสร็จ ก็มีคนว่าเชย ว่าอะไรกันนึกถึงใจแกมันก็น่าโกรธ แต่แกเก็บเอาไว้ไม่อยู่ ดูเป็นเด็ก ๆ ไปหน่อย แต่เรื่องไปวานสามีให้เขาทำอะไรให้กับงานของพวกผู้หญิงแล้วมาถูกว่า มันก็น่าเห็นใจ ที่คุณแรมจันทร์มาขอโทษฉันน่ะ ไม่ถูก ควรขอโทษเพื่อนของตัวน่ะแหละ แต่คนที่ฉันเห็นว่าใช้ไม่ได้ คือคุณสุภาพักตร์ นั่นไม่เห็นร้อนตัวอะไรเลย”
“เป็นใครคะ คุณสุภาพักตร์” น้าปิ๋วถาม ระหว่าง/*204นั้นสุวมนอ่านสีหน้าคุณพ่อไม่ถูก มีอาการยิ้ม ๆ ในหน้า จะว่ายิ้มเยาะก็ไม่เชิง แววตาของคุณพ่อดูมีความขมขื่นปะปนกับการเยาะยิ้มนั้น ดูเป็นอาการของคนเยาะตัวเองมากกว่าเยาะคนอื่น
คุณแม่ตอบน้าปิ๋ว “คุณสุภาพักตร์เป็นประธานจัดงาน คุณสุภาพักตร์คนนี้ไม่มีอะไรจะอภัยให้เลย การศึกษาก็ชั้นปริญญาโท ทำงานทำการมาก็นาน อายุก็ไม่ใช่เด็กๆ”
“เออ ดูหน้าอ่อนมากนะคะ” สุวมนพูดขึ้นเป็นคำแรกแก่คุณแม่
“หน้าตาสวย ผิวพรรณนวลละออง ลูกเต้าก็มีแล้ว” คุณแม่อธิบายคุณสมบัติต่อไป
“แล้วไงคะ” น้าปิ๋วซัก
“แกไม่ยอมรับผิดอะไรเลย คนเป็นประธาน มีอะไรฺผิดพลาดไปในงาน เราก็ไกล่เกลี่ย มีอะไรผิดพลาดไปเราก็ต้องยอมรับเสียว่ามันผิดพลาด ไม่ควรให้คนร่วมงานทะเลาะกัน”
“คนที่พูดเคยทำเองหรือเปล่า” คุณพ่อถามขึ้นมา
/*205“ฉันว่าฉันทำบ่อย ๆ แต่ขณะเดียวกัน ฉันก็อาจพูดได้เหมือนกันว่า ฉันพยายามไม่ให้มีความผิดพลาดในเรื่องที่ระวังได้อย่างที่สุด” คุณแม่ตอบ น้ำเสียงของคุณแม่แข็งซ่อนความไม่พอใจไว้ไม่ได้
“ฉันว่ากว่าคนเราจะทำได้อย่างที่เธอว่า ต้องเคยผ่านงานมามาก ไม่ใช่คนที่เพิ่งก้าวเข้ามาทำงาน การทำราชการตามหน้าที่ เช่นเป็นครูหรือเป็นเลขานุการ หรือหัวหน้าแผนกอะไรก็เถอะ ไม่เหมือนการทำงานสมาคม พวกผู้ชายก็เหมือนกัน ไม่ใช่แต่ผู้หญิง” ระหว่างที่คุณพ่อพูดอยู่นั้น มีกริ่งโทรศัพท์ดังขึ้นแล้วก็เงียบไป สักประเดี๋ยวเด็กรับใช้ก็มาบอกว่า มีคนชื่อ “อะไรพัก ๆ” โทรศัพท์มาถึงคุณแม่ และจะโทรศัพท์มาใหม่เมื่อคุณแม่รับประทานอาหารอิ่มแล้ว
เมื่อเสร็จการกินอาหารมื้อนันแล้ว น้าปิ๋วก็ขอตัวลาไปห้องส่วนตัว คุณแม่เดินไปที่ระเบียงที่นั่งเล่นเดิมก่อนกินอาหาร คุณพ่อเดินตามมา และสุวมนก็เดินตามไปด้วย
ไม่ช้าก็ได้ยินกริ่งโทรศัพท์ แล้วก็ได้ยินการสนทนา ซึ่งปรากฏว่าคนพูดอีกฝ่ายหนึ่งก็คือ คุณสุภาพักตร์นั่นเอง
“เป็นความรับผิดชอบของคุณ จะให้ดิฉันไปทำหน้า/*206ที่ของคุณมันไม่ถูก” เสียงคุณแม่ว่า สุวมนสังเกตว่าคุณพ่อตั้งใจฟัง
“คุณมาตีราคาดิฉันสูงไปกระมัง” เสียงคุณแม่พูดต่อจากที่อีกฝ่ายพูดมาแล้ว “มันเป็นหน้าที่ของคุณนะ คุณสุภาพักตร์”
“ก็ถูกละค่ะ ถ้าคุณจะโยนมาว่าดิฉันก็มีส่วนรับผิดชอบด้วย ดิฉันก็ยอมค่ะ” คุณแม่ว่าอีกครั้งหนึ่ง น้ำเสียงบอกชัดว่าตีราคาคู่สนทนาอย่างไร “แต่มันก็ไม่เหมือนกัน หน้าที่หัวหน้ามันก็ต้องรำคาญ มันเป็นของแน่ คุณจะเป็นประธาน แต่คุณจะไม่ยอมรำคาญ มันจะยังไง ๆ กระมัง”
ภายหลังที่คุณแม่เงียบลงไปประเดี๋ยวหนึ่งแล้ว คุณแม่ก็พูดอีก “ดิฉันไปพูด มันไม่เหมือนคุณพูด คุณเป็นประธานกรรมการเกิดผิดใจกัน คุณไปพูดอธิบาย ขอร้องอะไรก็ตาม มันเป็นการทำไปตามหน้าที่ มันสวย มันภาคภูมิ ทำไมคุณคิดว่าดิฉันจะดีกว่าคุณ”
“เอ เปล่านะ เปล่าเลยนะคะ” เสียงคุณแม่ค้านคู่สนทนา “คุณเข้าใจผิดแล้ว คุณไปทบทวนกับคุณสรนาฏกับคณะกรรมการของคุณให้ดี เพราะเหตุใดดิฉันจะไปอาสา/*207เป็นที่ปรึกษาคะ” คุณแม่เงียบไปประเดี๋ยวหนึ่ง เพราะอีกฝ่ายขัดอย่างใดอย่างหนึ่ง “เอ้า เอาละค่ะ คุณพูดผิดไป ไม่ใช่อาสา ถูกแล้วค่ะ ดิฉันเต็มใจเป็นที่ปรึกษา ที่เต็มใจก็เพราะว่า เมื่อต้องทำอะไรแล้วก็ทำด้วยความเต็มใจ” ฝ่ายโน้นพูดขัดมาอีก คุณแม่นิ่งไปแล้วพูดต่อ “ก็นี่ดิฉันก็กำลังแนะนำคุณไงคะ แนะนำว่าตัวประธานต้องทำหน้าที่ไกล่เกลี่ย จะให้คนอื่นไปทำหน้าที่ของประธานมันไม่ถูก ไม่ถูกแน่ค่ะ” คุณแม่เน้นเสียง “ทำไมดิฉันจะพูดได้ดีกว่าคุณ ดิฉันไม่ได้มีอะไรดีกว่าคุณตรงไหนเลย”
คุณแม่โต้เถียงทางโทรศัพต์กับคุณสุภาพักตร์ต่อไปอีกเกือบ ๑๐ นาที แล้วจึงเลิก ออกมานั่งที่ระเบียง แล้วเล่าให้สามีและลูกฟัง “แปลกพิลึก แกพูดออกมาได้ว่าฉันไปอาสาเป็นที่ปรึกษาให้คณะกรรมการของแก แหม เกือบระงับโทสะไม่อยู่ เผอิญแกรู้สึกตัวรีบเปลี่ยนคำ”
“แกจะให้คุณแม่ไปทำอะไรคะ” สุวมนถาม
“แกจะให้แม่เป็นคนไปพูดไกล่เกลี่ยให้คุณผจงหายโกรธคุณแรมจันทร์” คุณแม่ตอบ
“อ้าว ทำไมคุณแม่ไม่บอกไปว่าเขาดีกันแล้ว” สุวมน/*207ถาม
“มันคนละประเด็นกัน” คุณแม่ตอบ “แม่อยากให้มนเข้าใจนะเรื่องพรรณอย่างนี้ ที่แม่ว่าน่ะมันหลักการ ไอ้เรื่องที่เขาไปดีกันแล้วน่ะ มันอีกเรื่องหนึ่ง แต่จะเกณฑ์ให้แม่เป็นคนไกล่เกลี่ยเวลากรรมการโกรธกัน เพราะแกว่าแม่เป็นที่ปรึกษา หน้าที่ก็ต้องแนะนำกรรมการในเรื่องต่างๆ”
“ใครเป็นคนมาขอให้คุณแม่ไปเป็นที่ปรึกษาคะ” สุวมนถามด้วยความอยากรู้ตามธรรมดา
“หลายคน สามสหายนั่นแหละ คุณผจง สรนาฏ แรมจันทร์ เขาบอกว่ามีแต่คนใหม่กับงาน แล้วเจ้าของบ้านยิ่งใหม่ใหญ่ เขาว่าคุณวรรณาภรณ์เจ้าของบ้านแกเชื่อถือแม่ มาเชื่อถือยังไงก็ไม่รู้ เคยพบแกไม่เกิน ๓ หน เขามาขอร้องว่าให้ช่วยดูรายการต่าง ๆ ใครจะต้องทำอะไร หาผู้ช่วยมาช่วยทำอะไรกันบ้าง แม่ก็ดูให้ทุกอย่าง นัดแนะกันใครจะทำอะไร ใครจะช่วยใคร ละเอียดละออทีเดียว จนกระทั่งจัดสถานที่ กลัวว่าคุณวรรณาภรณ์จะไม่เข้าใจบางอย่าง ก็ไปช่วยดู แล้วหาคนชำนาญไปคอยช่วย สังเกตดูว่าคุณวรรณาภรณ์เห็นใจว่าแม่ได้ช่วยเต็มที่จริง ๆ แต่เรื่อง/*209ไกล่เกลี่ยไม่ให้โกรธกันนี่ มันหน้าที่ประธาน แกยอมรับผิดร่วมกับคุณแรมจันทร์เสีย คุณผจงก็คงหายโกรธ ไอ้เรื่องที่เพื่อนเขาไปง้อกัน เขาดีกันเอง นั่นมันเรื่องเพื่อนเขา มันไม่ใช่เรื่องของกรรมการ”
“ก็ทำไมเธอไม่คิดในแง่ว่า ประธานแกก็คงยังเป็นประธานไม่ค่อยเป็นนัก เธอก็แนะทางให้แก” คุณพ่อว่า
“ก็แกไม่ฟังท่าเดียว แกไม่ยอมรับหลักที่ว่าแกเป็นประธาน แกต้องรับทั้งผิดทั้งชอบ แกจะมาเกณฑ์ให้ฉันเป็นคนไกล่เกลี่ย ถ้าแกบอกซิว่าแกไม่รู้จะไปพูดว่ายังไง ฉันจะได้แนะแก” คุณแม่ชี้แจง
“คุณแม่จะแนะยังไงคะ หนูอยากรู้” สุวมนถาม เพราะหล่อนสนใจกับการงาน
“แม่ก็จะแนะว่า ประธานเผลอไป ไม่ได้สอบถามกับคุณแรมจันทร์ให้แน่นอนว่า เจ้านายที่จะเสด็จมาเปิดงานน่ะ ท่านชื่อเรียงเสียงไรแน่ ฟังเรียกเสด็จสมเด็จอะไรก็สับสนกันไปบ้าง สมัยนี้ไม่เหมือนแต่ก่อน เราไม่ค่อยได้เข้าเฝ้าเจ้านายกันบ่อย ๆ มันก็หลงลืมหรือเข้าใจผิดได้ พูด/*210เพียงเท่านี้ คุณแรมจันทร์ก็ผิดน้อยลงไป คุณสุภาพักตร์ก็ไม่เห็นจะเสียหายสักกี่มากน้อย นี่แกไม่ฟัง แกเกี่ยงว่าเป็นหน้าที่แม่ท่าเดียว”
เวลาประมาณ ๒๒.๐๐ นาฬิกา ประมาณ ๕ วันหลังจากที่สุวมนได้ทราบเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างคุณพ่อกับน้าปิ๋ว สุวมนกำลังเคลิ้มจะหลับ ก็มีเสียงที่ประตู หล่อนคิดว่าอาจเป็นน้าปิ๋ว แต่เมื่อเปิดประตูออกไป ก็พบคุณพ่อยืนอยู่ แล้วคุณพ่อก็เดินเข้ามาในห้อง หล่อนเลื่อนเก้าอี้สำหรับนั่งเขียนหนังสือให้คุณพ่อนั่งเมื่อเห็นท่านมองหาที่นั่งไปมารอบตัวท่าน
“มนนอนซิ พ่อพูดไปพลาง มนนอนฟังก็ได้” คุณพ่อว่า ท่าทางเกรงใจที่รบกวน
“หนูยังไม่นอนหรอกค่ะ” สุวมนบอก แล้วก็เลื่อนม้านั่งหน้าโต๊ะเครื่องแป้งมานั่งหน้าเตียงนอน
“พ่อจะทำใจเฉย ๆ ต่อไป มันก็ทำไม่ได้” คุณพ่อว่า “พ่ออยากบอกแม่เขาเรื่องน้าปิ๋วเร็ว ๆ น้าปิ๋วเขาอยากให้บอกเมื่อเขาออกจากบ้านไปแล้ว พ่อว่าทำอย่างนั้นเหมือนแอบซ่อน พ่ออยากพูดกันตรง ๆ มนจะว่าอย่างไร /*211ที่จริงพ่อไม่น่าจะกวนใจมนเรื่องอย่างนี้ แต่พ่ออยากให้หนักเป็นเบา”
สุวมนลอบถอนใจยาว ผู้ใหญ่สมัยนี้ชอบพูดกันบ่อย ๆ ว่าเด็กสมัยนี้แปลก ทำอะไรที่คนรุ่นพ่อรุ่นแม่ไม่เคยทำ แต่สุวมนว่าบิดาหล่อนออกจะแปลกมาก หล่อนไม่คิดเลยว่าพ่อแม่จะเอาเรื่องเช่นนี้มาปรึกษาลูก คุณพ่อพูดขึ้นอีก
“ที่พ่อมาปรึกษามนก็เพราะเห็นว่ามนกับแม่ ออกจะสนิทกันมากกว่าคนอื่น มนพอจะรู้ใจแม่ว่าทำยังไงเขาถึงจะไม่ร้อนใจมากนัก”
สุวมนกลั้นร้องไห้ไว้ได้โดยมาก แต่ก็รู้สึกว่าเป็นเกียรติยศแก่หล่อนที่คุณพ่อนำเรื่องมาปรึกษาหล่อน หล่อนพยายามตอบ “เรื่องอย่างนี้จะให้ไม่ร้อนใจคงไม่ได้ แต่ว่าคุณพ่อน่าจะรู้นิสัยคุณแม่ดีกว่าคนอื่น”
“พ่อก็ว่าพ่อรู้” คุณพ่อพูดอย่างตรึกตรอง “แต่เวลานี้พ่อมีอคติ แล้วใจผู้หญิง จะว่าอะไรหนักอะไรเบา เรื่องร้อนน่ะมันร้อนแน่ แต่ร้อนเพราะอะไร นั่นก็อีกอันหนึ่ง คงไม่ใช่เพราะความรักสลาย”
/*212“ครั้งหนึ่งคุณแม่เคยเห็นคุณพ่อเป็นพระเอก คุณพ่อก็เห็นคุณแม่เป็นนางเอกใช่ไหมคะ” สุวมนหลีกเลี่ยงคำ วีรบุรุษที่คุณแม่ใช้เมื่อวันก่อน
“เดี๋ยวนี้พ่อก็ยังเห็นเขาเป็น เอ้อ วีรสตรี” คุณพ่อพูดอย่างไม่สะดวกปากนัก “พ่อนับถือเขามาก แต่ก็ ก็มันเรื่องอนิจจัง ลูกเอ๋ย พ่อไม่ได้อยากให้เรื่องนี้เกิด แต่เมื่อเกิดขึ้นแล้ว พ่ออยากรับให้ชื่นตา”
“คุณพ่อจะได้เป็นวีรบุรุษใช่ไหม” สุวมนถาม เสียงของหล่อนปร่าชอบกล
“ลูกจะว่ายังงั้น พ่อก็ไม่เถียง พ่อบอกแล้ว พ่อไม่ขออภัย” คุณพ่อว่า
“เรื่องอย่างนี้ โลกเขาโทษผู้หญิง” สุวมนพูดอย่างคนรู้จักโลกเป็นอันดี “ใคร ๆ เขาก็ต้องว่าน้าปิ๋วแย่ง คุณแม่ก็มีบุญคุณกับน้าปิ๋ว ทำไมน้าปิ๋วถึงปล่อยให้คุณพ่อรักน้าปิ๋ว แล้วน้าปิ๋วก็รักตอบ”
“น้าปิ๋วเขาก็ไม่ขออภัยเหมือนกัน” คุณพ่อพูดเสียงปร่า ๆ เหมือนสุวมน “แต่การที่เขารักพ่อ อาจมีเหตุหลายอย่างที่คนอื่นไม่สามารถเข้าใจ”
/*213“คุณพ่อพูดออกมาเสียตรง ๆ ดีกว่า” สุวมนเริ่มร้องไห้พลางโต้ตอบกับบิดา เพราะหล่อนกำลังคิดพัวพันไปถึงศุกรี “คุณพ่อไม่ชอบคุณแม่ว่ามีนิสัยเป็น เป็นอะไรล่ะ ทำเป็นคนใหญ่คนโตหรือยังไง เหมือนกับศุกรี เขาไม่แต่งงานกับหนู เพราะหนูเหมือนคุณแม่ หนูเคยได้ยินเขาว่ากันว่า ดูนางให้ดูแม่ เขาคงคิดว่าหนูจะต้องเอาใจหนูเป็นใหญ่ แต่หนูว่าไม่ยุติธรรมเลย คุณแม่เป็นคนถือหลักการต่างหาก ถ้าว่าหนูคนเดียวหนูไม่ว่าเลย”
“มนพูดถูกทุกอย่าง” คุณพ่อพูดเสียงเศร้า “คุณแม่มีหลักการที่ถูกเสมอ พ่อถึงว่าพ่อนับถือเขา”
“แต่คุณพ่อไม่รักคุณแม่ไปแล้ว เพราะคุณแม่เป็นคนถือหลักการนั่นเอง ศุกรีก็เหมือนกัน เขาเห็นไปว่าคุณแม่ทำตัวเป็น เป็นอะไรก็ไม่รู้ละ คงจะพูดกันไม่เข้าใจ เหมือนกับคุณสุภาพักตร์เมื่อหัวค่ำนี้” พูดจบแล้วสุวมนก็สะอื้นร่ำไห้ จนคุณพ่อลุกขึ้นมารวบตัวหล่อนไว้ในวงแขน
สุวมนสะอื้นอยู่กับเข็ดขัดคุณพ่ออยู่ครู่ใหญ่ แล้วก็รำพัน “หนูไม่ต้องการ ไม่ต้องการผู้ชายที่ไม่ชอบแม่หนู หยุดสะอื้นแล้วพูดต่อ “คุณพ่อจะทำยังไงหนูไม่เห็นสำคัญ /*214จะบอกก่อนบอกหลังก็เหมือนกัน คุณพ่อกับศุกรีก็เหมือนกัน ทั้งสองคนไม่ชอบแม่หนู”
คุณพ่อคลายมือออกจากสุวมน แล้วกลับกอดอย่างละมุนละม่อมอีก แล้วคุณพ่อพูดเสียงแผ่ว “พ่อเสียใจ” แล้วเมื่อสุวมนค่อย ๆ หยุดร้องไห้จนเงียบสนิท คุณพ่อก็พูดต่อ “เรื่องศุกรีพ่อไม่รู้อะไร เขาไม่ได้มาพูดกับพ่อเลย ที่จริงเขาน่าจะพูดกับพ่อมั่ง แต่พ่อเสียใจที่พ่อต้องทำให้หนูเสียใจ พ่อต้องขอโทษมน”
หลังจากนั้น ทั้งสุวมนและคุณพ่อก็นั่งเงียบกันอยู่ จนคุณพ่อคงจะรู้สึกเก้อ จึงลุกขึ้นบอกลา แล้วออกจากห้องไป
อีกสองวันต่อจากนั้น สุวมนได้พบศุกรีโดยไม่ได้คาดไว้ เขาไปหาหล่อนที่ที่ทำงานเวลาใกล้เที่ยง และชวนออกไปกินอาหารกลางวัน สมองของสุวมนบอกว่า หล่อนควรปฏิเสธ แต่หัวใจของหล่อนไม่ยอมทำตาม หล่อนจึงไปนั่งกินอาหารกลางวันในภัตตาคาร เข้าห้องเฉพาะมีแต่เขากับหล่อน
ตั้งแต่เดินตามเขามาจากโต๊ะทำงาน นั่งรถยนตร์ของ/*215เขามา หล่อนก็ตั้งใจว่าจะต้องใช้คำพูดอย่างเดียวกับที่ได้ใช้กับคุณพ่อ หล่อนไม่ต้องการผู้ชายที่ไม่ชอบมารดาของหล่อน
แต่หาโอกาสยากที่จะพูดเรื่องความเห็นของหล่อน เพราะเมื่อนั่งลง ก่อนที่จะสั่งอาหาร ศุกรีก็กล่าวว่า
“มน ฉันขอโอกาสมนอีกครั้งได้ไหม ขอให้มนรอสักปีหนึ่ง ฉันกลับจากญี่ปุ่นแล้ว เราจะคิดแต่งงานกัน มนอย่าปฏิเสธนะ ไม่ว่าจะเป็นจะตาย ฉันตัดสินใจแล้ว ฉันรักมนมานาน เปลี่ยนไม่ได้เสียแล้ว ถ้าฉันไปแต่งงานกันคนอื่น แล้วมนก็ไปแต่งกับคนอื่น เราก็ทำบาปมาก เราทำให้คนสี่คนมีความทุกข์ไปตลอดชีวิต”
สุวมนจึงถามเขา “เธอแน่ใจเรอะว่า แต่งงานกับฉันจะไม่ทรมานตลอดชีวิต”
“ใครแต่งงานแล้วไม่ทรมานบ้าง มากน้อยผิดกันเท่านั้นแหละ มน ใครสบายตลอดชีวิต” ศุกรีโต้
“ฉันหมายถึงทรมานเพราะแต่งงาน”
“แต่ถ้าเราไม่แต่ง เราทรมานแน่ ๆ ใช่ไหมล่ะ”
“ใครว่า ฉันไม่เห็นจะทรมานอะไร ฉันอยู่มายี่สิบ/*216กว่าปีโดยไม่ได้แต่งงานกับเธอ ไม่เห็นตายนี่”
“โธ่ มน พูดด้วยเหตุผลดีกว่า” เขาวอน
“ฮื่อ ถ้ามีเหตุผล ฉันก็ไม่มานั่งอยู่กับเธอที่นี่ ฉันมาเพราะไม่ได้ใช้เหตุผล”
“นั่นไหมล่ะ” เขารีบร้องขึ้นทันใด แล้วพนักงานของภัตตาคารก็นำบัญชีอาหารมาให้เขาสั่งอาหาร ศุกรีเลือกสั่งที่หล่อนชอบสองสามจานจากความจำโดยไม่ต้องถามหล่อน พอพนักงานออกไปจากห้อง เขาก็พูดต่อ “เธอมาเพราะเธอทนไม่ได้ พบฉันแล้วเธอก็อยากพูดกับฉัน”
“ฉันอยากบอกเธอ ...” หล่อนไม่สามารถจบประโยค ศุกรีพูดขัดเสียก่อนว่า
“เธอจะว่าฉันไม่ชอบคุณแม่ ไม่ชอบท่าทาง น้ำเสียง อะไรก็ตาม ถ้าอย่างนั้น ฉันจะแต่งงานกับเธอไม่ได้ ฉันว่าได้ ฉันแต่งกับเธอ ไม่ได้แต่งกับคุณแม่สักที”
“อะไรทำให้เธอเปลี่ยนความคิด” สุวมนพูดพลางน้ำตาไหลพราก หล่อนโกรธตัวเอง ต้องเม้มริมฝีปากจนเจ็บ
/*217“ฉันกินไม่ได้ นอนไม่ได้ ตั้งแต่พูดกับเธอแล้ว” เขาตอบ “ใคร ๆ สังเกต ทั้งที่ฉันพยายามซ่อนความรู้สึกไว้ ที่สุดฉันลาทุกคนแล้วว่าจะไปญี่ปุ่น แล้วก็นัดการงานไว้หมดแล้ว ถ้าเธอไม่ตกลงว่าจะคอย จะให้เวลาฉัน ฉันจะเลิกสัญญา เธอจะเกณฑ์อะไร ฉันจะทำตามเธอ”
“บ้า” สุวมนลุแก่อำนาจโทษะ “เลิกพูดกันดีกว่า จะไปไหนก็ไปเถอะ” แล้วหล่อนก็เดินออกจากห้องนั้นมา
ภาษิตโบราณว่า “ดูนางให้ดูแม่” คงจะถูก คงจะเป็นเพราะสุวมนเป็นลูกคุณแม่ แทนที่จะหนีงานกลับไปร้องไห้ที่บ้าน หล่อนกลับไปยังที่ทำงาน พยายามฝังใจลงกับงาน ทำถูกบ้างผิดบ้าง แก้แล้วแก้อีก เข้าห้องน้ำร้องไห้สองสามครั้ง ผัดหน้าทาปาก แล้วออกมานั่งทำงานใหม่ จนถึงเวลาเลิกงานจึงขออาศัยรถเพื่อนคนหนึ่งกลับ มาถึงที่ขึ้นรถประจำทางให้ใกล้บ้านที่สุด แล้วหล่อนก็นั่งรถยนต์เช่ากลับบ้าน หล่อนมีสติพอที่จะไม่จ้างรถยนตร์กลับบ้านจากที่ทำงานเพราะไม่ต้องการให้เพื่อนตั้งคำถาม
กลับเข้าบ้าน ยังไม่เห็นรถยนตร์ทั้งของคุณพ่อคุณแม่ หล่อนเดินตรงไปยังห้อง พบน้าปิ๋วนั่งรออยู่บนพื้น/*218ห้องหน้าเตียงนอนของหล่อน เมื่อสุวมนเข้าไปในห้องแล้ว น้าปิ๋วลุกขึ้นมาปิดประตูเสีย แล้วก็เข้ามาโอบตัวหล่อนกอดสะเอวไว้ และซบหน้าลงร้องไห้บนบ่าของหล่อน
หล่อนดึงน้าปิ๋วให้นั่งบนเตียง และเพราะหล่อนไม่ต้องการได้ยินคำสารภาพของน้าปิ๋ว หล่อนจึงปลอบ
“น้าไม่ต้องห่วงหนูหรอก น้าจะมาลาไปจากบ้านใช่ไหม หนูหวังว่าน้าจะไม่ต้องลำบาก” สุวมนหาถ้อยคำกล่าวให้เหมาะยาก
“มนนึกว่ามันเป็นบุญเป็นกรรมนะ” น้าปิ๋วว่าพลางสอื้น
แปลกจริง คนเรานี่ ขอให้ได้โทษบุญโทษกรรมโทษอะไรก็ได้ แต่อย่าต้องโทษตัวเอง น้าปิ๋วจะต่อต้านคลื่นบุญคลื่นกรรมไม่ได้เจียวหรือ น้าปิ๋วจะปฏิเสธความรักของคุณพ่อเพราะเห็นแก่คุณแม่ไม่ได้เจียวหรือ เพราะน้าปิ๋วไม่ใช่ลูกคุณแม่นั่นเอง สุวมนเป็นลูกของคุณแม่ หล่อนจึงปฏิเสธศุกรีได้ แต่เมื่อชื่อของศุกรีเข้ามาในความคิด น้ำตาของหล่อนมันก็ไหลริน
“เรื่องศุกรีว่ายังไง เขาได้พบกับหนูอีกหรือเปล่า” /*219น้าปิ๋วถาม
“พบแล้ว พูดกันรู้เรื่องแล้ว” สุวมนตอบสั้นที่สุดที่จะสั้นได้
“รู้เรื่องกันแล้วรึ แล้วเขาจะไปญี่ปุ่นไหม”
“ไป” สุวมนตอบ
“ไปนานเท่าไหร่”
“ปีนึง” สุวมนตอบเพื่อน้าปิ๋วจะได้ไม่ถามต่อ
น้าปิ๋วกล่าวขึ้นหลังจากที่นิ่งไปครู่ใหญ่ “มนช่างเหมือนคุณพ่อเหลือเกิน”
“อี้ เหมือนยังไงคะ” สุวมนระงับความอยากรู้ไม่ได้
“มนไม่ทับถมใคร ใครจะเป็นยังไง คุณพ่อมีข้อดีแย้งให้ได้เสมอ” น้าปิ๋วว่า
“แล้วคุณแม่ล่ะ” คำถามหลุดออกจากปากสุวมนโดยยั้งไม่ทัน
“คุณแม่ของหนูก็เป็นคนดี คุณแม่มีบุญคุณกับน้าปิ๋วมาก อ้อ น้าไม่ได้บอกให้หนูรู้ ดูซิ เกือบไปแน่ะ คุณพ่อยังไม่ได้บอกใช่ไหม น้าปิ๋วขอให้คุณพ่อปิดเรื่องน้้ากับ/*220คุณพ่อให้สนิท ขออย่าให้คุณแม่รู้เป็นอันขาด น้าเรียนคุณแม่ว่าเพื่อนเขาชวนไปช่วยเขาออกค่าเช่าบ้าน มันอยู่ใกล้ที่ทำงานเราทั้งสองคน มนคงว่าน้าขี้ปด คนทำผิดน่ะมันไม่ดีอย่างนี้แหละหนู มันต้องเสียใจ เสียวาจา อะไรหลายอย่าง แต่น้าถืออย่างง่าย ๆ ว่า อะไรที่เราไม่รู้ มันไม่ทำให้เราเป็นทุกข์หรอก แล้วคุณพ่อกับคุณแม่หนูเหินห่างกันมานานแล้ว คงไม่ติดใจสงสัย นอกจากจะมีคนปากบอน แต่น้าจะปัดให้ดีที่สุด น้าไม่ปิดมน เพราะน้ารู้สึกเหมือนมนเป็น เออ จะว่ามนเป็นอะไร น้าปิดมนไม่ว่าอะไร ถ้ามนโกรธน้า ดูถูกน้า น้าก็ว่า ก็ ก็ แล้วแต่”
น้าปิ๋วพูดแล้วก็ร้องไห้เบา ๆ อยู่อีกประเดี่ยวหนึ่งแล้วก็ลาไป
อีกสองวันต่อจากนั้น สุวมนได้รับแขกคุณพ่อในห้องของหล่อนอีกครั้งหนึ่ง คุณพ่อเข้ามาพูดเรื่องศุกรี
“พ่อได้พบกับศุกรี เขาจะไปญี่ปุ่นอีกสองสามวันนี้ เขาบอกพ่อว่ามนไม่ยอมเจรจากับเขา”
“หนูไม่มีอะไรจะเจรจา” สุวมนข่มใจพลางพูดตอบบิดา “เขาบอกหนูว่าเขาเป็นลูกเขยคุณแม่ไม่ได้ แล้วเขาจะ/*221เป็นอะไร”
“ก็เขาพยายามขอโทษหนูแล้วไม่ใช่รึ” คุณพ่อพยายามเป็นทูตให้ศุกรี
“ขอโทษกับความจริง” สุวมนพูดเปรย ๆ เหมือนพูดกับตนเอง “หนูตัดศุกรีได้ แต่หนูตัดแม่ของหนูไม่ได้ คุณพ่อก็ตัดกับคุณแม่ได้ แต่หนูจะตัดคุณพ่อหรือคุณแม่ได้ไหม” ตอนนี้หล่อนก็เริ่มร้องไห้เบา ๆ
“พ่อได้แต่เสียใจ” คุณพ่อพูดเบา ๆ เช่นกัน “แต่พ่อว่ามันไม่เหมือนกันทีเดียว เรื่องหนูกับศุกรี กับเรื่องพ่อกับคุณแม่มันมาเกิดใกล้ ๆ กัน หนูเอามาปนกัน พ่อเป็นห่วงหนูจะทุกข์ใจมากไป ถ้าหนูทำใจว่าจะไม่ตัดศุกรี รอให้เวลามันช่วยตัดสินจะไม่ดีกว่าหรือ”
“หนูต้องพยายามตัดให้ได้ ครั้งแรกเขามาพูดกับหนู เขาก็มาบอกขอให้หนูพยายามลืมเขา” สุวมนสะอื้นต่อไป “แล้วจะมาขอโทษง่าย ๆ เปลี่ยนไปเปลี่ยนมา หนูคิดแล้ว หนูจะพยายามลืมเขาดีกว่า”
และตั้งแต่วันนั้น สุวมนก็พยายาม หล่อนเริ่มขบวนการลืมอย่างเป็นล่ำเป็นสัน หล่อนไปหาคุณป้าพื้น ไปนั่ง/*222คุยธรรมะ หล่อนไปหางานทำกับเพ็ญพร หล่อนไปเที่ยวกับเพื่อน ๆ ทุกคนที่ชวนหล่อน ไม่ว่าจะเป็นในพระนครหรือนอกพระนคร แต่หล่อนก็สามารถลืมเหตุการณ์ทั้งหมดไปได้เพียงระหว่างที่ทำธุระการงานหรือพูดคุยอยู่กับเพื่อน เมื่อหล่อนอยู่คนเดียวเมื่อใด หล่อนก็หวนคิดถึงศุกรี และน้าปิ๋ว ในที่สุดหล่อนก็ไปหาน้าปิ๋ว และแปลกใจมากที่เมื่อหล่อนได้พบน้าปิ๋ว หล่อนรู้สึกสบายกว่าเมื่ออยู่กับเพื่อน ๆ เสียอีก และเมื่อจากน้าปิ๋วกลับไปบ้าน ก็รู้สึกเบาอกเบาสมอง ความทุกข์ค่อย ๆ จางไป
เมื่อสุวมนได้บำเพ็ญตนเป็นผู้เสวยสุขและทุกข์ปนกันอยู่ได้ประมาณสองสามเดือน ก็มีเหตุการณ์เกิดขึ้นอีก วันหนึ่งหล่อนกลับบ้านพร้อมกับคุณแม่ หลังจากที่ได้ไปเยี่ยมเพื่อนคนหนึ่งที่คลอดบุตรที่โรงพยาบาลแห่งหนึ่ง คุณแม่กลับจากสำนักงานตรงมาบ้าน พอเห็นหล่อนเข้าบ้านมาโดยเพื่อนคนหนึ่งนำมาส่งที่ประตูบ้านโดยรถยนต์ของเขา คุณแม่ก็รีบทักขึ้นทันที
“เออ มน แม่หาโอกาสมาสองสามวันแล้ว อยากพูดอะไรกับลูก หนูมานั่งพูดกับแม่ในห้องแม่ได้ไหม จะ/*223อาบน้ำเสียก่อนก็ได้” นี่เป็นจรรยาของคุณแม่ มักจะระวังให้คนในครอบครัวได้รับความสบายก่อนที่จะเจรจากันไม่ว่าเรื่องใด
สุวมนไปล้างหน้า ทำความสะอาดเพียงเล็กน้อย แล้วก็เข้าไปหาคุณแม่ในห้อง
คุณแม่ก็ทำความสะอาดให้ร่างกายไว้พอควรเหมือนกัน คุณแม่เอนตัวอยู่บนเตียง เมื่อสุวมนเข้าไปในห้อง ก็ชี้ให้นั่งบนเก้าอี้ตัวหนึ่ง “ยกเก้าอี้มาซิลูก” คุณแม่บอก
สุวมนรูสึกอ่อนเพลีย จึงปฏิเสธและนั่งลงบนพื้น เอนหลังพิงเก้าอี้แทนที่จะนั่ง
“มน มนจะตกใจมากไหม แม่ว่ามนก็โตแล้ว รู้จักชีวิตมาพอแล้ว” คุณแม่เริ่มแล้วก็หยุดพูดไปครู่หนึ่ง แล้วรวบรวมพลังใจพูดต่อ “คุณพ่อขอหย่ากับแม่”
“อ้าว ทำไมล่ะคะ” สุวมนถามด้วยความแปลกใจ บางคราวสุวมนก็ใช้คำ คะ บางคราวก็ จ๊ะ
“แม่จะเล่าตามลำดับนะ” คุณแม่ว่า “คุณพ่อ เอ้อ เขาไปอยู่กับน้าปิ๋ว”
“ก็ ก็” สุวมนใคร่จะว่าคุณพ่อพยายามปกปิด แล้ว/*224เหตุใดคุณแม่จึงรู้ได้
“ตั้งแต่น้าปิ๋วเขาออกจากบ้านไป คุณพ่อก็ไปอยู่กับเขาน่ะแหละ” คุณแม่ว่า “ทีแรกแม่ก็เพียงแต่สงสัยเพราะคุณพ่อเคยทำอย่างนี้มาหนหนึ่งแล้ว”
“คุณแม่รู้สึกยังไงเมื่อรู้ครั้งแรก” สุวมนอดถามขึ้นไม่ได้
“ครั้งแรกแม่ก็ ก็โกรธกับเสียใจ”
“มากไหมคะ”
“ก็มากเอาการอยู่ นอนไม่ค่อยหลับ กินไม่ค่อยเข้า” คุณแม่ว่า
“ผู้หญิงเราต้องเป็นฝ่ายทนเสมอไปใช่ไหมคะ” สุวมนถาม
“ถูกแล้ว ทนไม่ได้ก็อยู่ไปได้ โดนกันโดยมาก” คุณแม่ตอบ
“เกิดแล้วต้องตาย แต่งงานแล้วต้องมีเมียน้อย รักใครแล้วต้องพลาดรัก” สุวมนท่องสิ่งที่หล่อนบอกแก่ตัวเองหลายครั้งในวันหนึ่ง ๆ ซึ่งหล่อนเรียนมาจากคนหลายคนและหนังสือหลายเล่ม
/*225“หนูเข้าใจอย่างนี้แม่ก็เบาใจไปมาก” คุณแม่ว่า “ตกลงพ่อแม่ก็จะหย่ากัน แม่ไม่ดึงใครเขาไว้หวอก เขาไม่อยากอยู่กับเรา เราจะไปยุดเขาทำไม”
ขณะนั้นสุวมนรู้สึกสงสารคุณแม่จนกระทั่งอยากเข้าไปกอดไว้ แต่หล่อนกับคุณแม่ไม่ค่อยแสดงความรักกันด้วยวิธีนั้นบ่อยนัก แต่หล่อนก็ยังอยากรู้สาเหตุ จึงถามต่อ “ทำไมต้องมาขอหย่าตอนนี้ ก็ไปมาหาสู่กันนานแล้ว”
“ไม่รู้ซี แม่ก็ไม่ได้ว่าอะไร แต่ก็ดีแล้ว ไอ้อย่างนี้มันก็น่ารำคาญ”
“หนนี้ คุณแม่ไม่ค่อยเสียใจมากหรือคะ” สุวมนถาม
คุณแม่ถอนใจและส่ายหน้าไปมา “มันยังมึน ๆ อยู่เลย ตั้งแต่เขามาพูดกับแม่ ดูเหมือนวันเสาร์ นี่วันอังคาร บังเอิญได้เรื่องเงินเรื่องทอง เอ้อ มันไม่ใช่เงินหรอก แต่มันเป็นการงาน เราทิ้งเสีย คนอื่นเขาก็เสียประโยชน์ด้วย บังเอิญมันก็ยุ่งเหยิง แม่ก็เลยทำเป็นลืม ๆ ถึงยังไงมันก็แก้ไขไม่ได้แล้ว” เป็นคำตอบของคุณแม่
สุวมนนั่งอยู่นิ่ง ๆ อีกประมาณ ๕ นาที คุณแม่ก็เอนตัวนิ่ง ๆ ไม่พูดอะไรต่อไป สุวมนถามว่า คุณแม่จะ/*226รับประทานน้ำส้มหรือเครื่องดื่มอะไรบ้าง คุณแม่ปฏิเสธ สุวมนรออยู่อีกต่อไปสองสามนาที แล้วก็ลาคุณแม่ออกมา
สุวมนออกจากบ้านไปหาน้าปิ๋ว ด้วยความอยากเข้าใจ ได้พบน้าปิ๋วสมใจ และได้ไต่ถาม “น้าปิ๋ว มันเรื่องอะไรกัน ทำไมคุณแม่กับคุณพ่อจะเกิดหย่ากัน ไหนว่าจะทำเงียบๆ”
น้าปิ๋วแปลกใจเท่าสุวมน “งั้นเรอะ น้ายังไม่รู้เลย”
สุวมนสนทนากับน้าปิ๋วต่อไป เรื่องไม่เกี่ยวกับครอบครัว เวลาผ่านไปไม่กี่มากน้อย คุณพ่อก็เข้ามา สุวมนสังเกตบ้านของน้าปิ๋วกับคุณพ่อเป็นครั้งแรก เป็นบ้านเล็กมาก มีเนื้อที่ประมาณ ๖๐ ตารางวา เรือนครึ่งไม้ครึ่งตึกปลูกอย่างสมัยใหม่ มีเครื่องเรือนให้ความสะดวกสบายพอควร แต่เปรียบกับความโอ่โถงที่คุณพ่อเคยได้พบประสบมาตั้งแต่เกิด เพราะคุณพ่อเป็นลูกคนฐานะดี ก็เรียกว่าคุณพ่อละความสุขสบายทางกาย เพื่อแลกเอาความสบายทางใจ หรือจะแลกเอาอะไร สุวมนยังไม่แน่ใจนัก
มีทางเดียวที่จะเข้าใจได้ก็คือถาม “คุณพ่อคะ หนู/*227ไม่เข้าใจ คุณแม่บอกว่าคุณพ่อขอหย่ากับคุณแม่”
“เออ แล้วมนก็รีบมาหาน้าปิ๋ว” คุณพ่อพูดอย่างไม่ทุกข์ร้อน “พ่อยังไม่ได้บอกน้าปิ๋ว เขาจะให้พ่ออยู่บ้านเขาไหมก็ยังไม่รู้เลย”
“คุณพ่อก็พูดแบบนี้ แน่ใจว่าน้าปิ๋วเป็นลูกล่างวันยังค่ำ” น้าปิ๋วพูดอย่างไม่จริงจัง และมีน้ำเสียงพอใจ “แต่ดิฉันก็อยากรู้มันเรื่องอะไร”
“อีกสองสามวันนี้ ฉันจะกลายเป็นคนไม่มีรายได้เบย เอ้อ ไม่มีเงินเดือนเลย ไม่มีงานทำ ต้องรับจ้างเธอหุงข้าว ทำสวน ขอเงินกระเป๋าสักเดือนละสองสามร้อย จะได้ไหม” คุณพ่อว่า
“มันเกิดอะไรกันขึ้นล่ะ” น้าปิ๋วถาม สีหน้าแสดงความตกใจ
“แล้วก็รู้เอง ว่าแต่จะยินยอมไหมล่ะ” คุณพ่อพูดสีหน้าเฉย
“หาข้าวกินดีกว่า” น้าปิ๋วเลิกไล่เลียง แล้วก็หันเข้าไปในครัว สุวมนตามเข้าไปเพื่อช่วยเหลือ แต่แล้วก็ระลึกขึ้นมาได้ว่า คุณแม่อยู่บ้านคนเดียว ต้องการสุวมนมาก/*228กว่าชายหญิงคู่ใจกันที่หล่อนกำลังอยู่ด้วยนี้ จึงรีบลากลับบ้าน
อีกสามวันต่อมา สุวมนก็รู้เหตุที่คุณพ่อกล่าวถึงเมื่อวันก่อน คุณพ่อถูกกล่าวหาร่วมกับเพื่อนนายทหารกลุ่มหนึ่งว่าคิดล้มล้างรัฐบาล แต่ไม่ถูกคุมขัง เพราะได้ถูกสอบสวนแล้ว ได้ความจริงเพียงว่า เคยร่วมในการพบปะสนทนาเพียงครั้งเดียว แต่ระหว่างการสอบสวนเรื่องนั้น มีร่องรอยว่าคุณพ่อได้ทำการทุจริตต่อหน้าที่ในด้านการเงิน จึงให้พักราชการ และให้สอบสวนเรื่องหลังนี้ต่อไป
คุณพ่อโทรศัพท์มาบอกคุณแม่ในเวลาเย็น สุวมนได้ยินการสนทนาทางโทรศัพท์นั้น ได้ยินคุณแม่พูดเสียงเครือด้วยความรู้สึกที่ข่มไว้ไม่ได้ว่า “คุณจะขอหย่า ไม่เห็นจะต้องอ้างเรื่องที่มีการสอบสวน จะหย่าด้วยเรื่องอะไรฉันก็ไม่เป็นอุปสรรคของคุณ” แล้วก็วางหูโทรศัพท์ เมื่อหันมาเห็นสุวมนยืนอยู่ใกล้ ก็กัดฟันไว้ไม่ร้องไห้ เดินเข้ามาลูบผมสุวมนแล้วก็รีบเข้าห้อง ปิดประตู ไม่ให้โอกาสให้ลูกสาวเข้าไปปลอบโยน
สุวมนคิดว่า หล่อนควรจะไปแสดงความเสียใจกับคุณพ่อ แต่ถ้าหล่อนไปหาคุณพ่อคราวนี้ คุณแม่ก็ต้อง/*229ทราบว่าหล่อนไปที่บ้านน้าปิ๋ว และก็คงเดาได้ต่อไปว่าหล่อนคงเคยไปหาน้าปิ๋วหลายครั้งมาแล้ว แต่แล้วก็คิดหาทางออกให้ตนเองว่าหล่อนอาจไปหาน้าปิ๋วได้ เพราะหล่อนไม่จำเป็นรับทราบความสัมพันธ์ระหว่างน้าปิ๋วกับคุณพ่อ หล่อนไม่เคยบอกคุณแม่ว่าหล่อนได้ทราบเรื่องดีแล้ว สุวมนสงสารทั้งบิดาและมารดาจนลืมสงสารตนเอง ในเรื่องที่เกี่ยวกับพิรีย์ เมื่อหล่อนไปถึงบ้านเล็กของน้าปิ๋ว ซึ่งที่จริงอยู่ภายในอาณาบริเวณซอยต่าง ๆ ของถนนสายใหญ่สายเดียวกับบ้านของคุณแม่ หล่อนก็ได้พบคุณพ่อตามความปรารถนา
คุณพ่อเล่าเรื่องให้ฟังอย่างเดียวกับที่สุวมนทราบแล้วจากการสนทนาทางโทรศัพท์ระหว่างคุณพ่อกับคุณแม่ แต่สุวมนก็ยังอยากรู้ว่าคุณพ่อใช้ถ้อยคำกับคุณแม่อย่างไร จึงขอร้องให้คุณพ่อเล่าทบทวนให้ฟัง
“พ่อบอกเขาว่า ตั้งแต่นี้ต่อไป พ่อเป็นคนมีแต่ตัว ไม่มีรายได้อะไรเลยนอกจากค่าสวนค่านาเล็ก ๆ น้อย ๆ พ่อขอให้คุณแม่หย่ากับพ่อ เพื่อว่าพ่อจะได้ไม่ต้องอยู่ในบ่านคุณแม่ในฐานะคนมีแต่ตัว”
“แล้วน้าปิ๋วล่ะ ทำไมคุณพ่อถึงจะอยู่กับน้าปิ๋วได้” /*230สุวมนถาม
“พ่อทำประโยชน์ให้น้าปิ๋วได้บ้าง” คุณพ่อพูด “น้าปิ๋วเขาหาคนเฝ้าบ้านไม่ได้มานานแล้ว ลูกจ้างมันกลัว กลางวันมันอยู่คนเดียวไม่ได้ พอน้าปิ๋วเขาไปทำงานแล้วมันต้องกลับไปอยู่บ้านแม่มันที่ก้นซอย แล้วมันไปช่วยที่บ้านที่แม่มันเปนลูกจ้างรดน้ำต้นไม้บ้าง ปัดกวาดอะไรต่ออะไรบ้าง มันยังหาเศษหาเลยได้อีก ทีนี้พ่อก็ได้เป็นคนเฝ้าบ้านให้เขา”
“คุณพ่อพูดเล่นหรือพูดจริงคะนี่” สุวมนขมวดคิ้วพลางถามด้วยความข้องใจอย่างที่สุด
“พูดจริง แล้วพ่อทำสวน พ่อชอบมานานแล้ว สวนนี้กำลังดีสำหรับแรงงานคน ๆ เดียว แล้วพ่อก็ซักผ้าของพ่อเอง ทำอะไร ๆ เอง”
“หนูว่าเหตุผลของคุณพ่อมันฟังยังไงๆ ก็ไม่รู้” สุวมนพูดอย่างไม่เกรงใจน้าปิ๋ว
“น้าก็ไม่ค่อยเข้าใจดี” น้าปิ๋วว่า “แรกก็ตกลงกันว่าจะปิดคุณพี่ แล้วปุบบับก็มาบอกว่าจะขอหย่าละ จะมาอยู่บ้านน้า จะมาเฝ้าบ้าน มาเป็นคนสวน พูดยังไง น้า/*231ยังไม่เห็นแง่ดีนัก”
“ก็เธอจะให้อยู่ไหมล่ะ ถ้าเธอไม่ให้อยู่ ฉันจะได้ไปหาวัดหาวาอยู่” คุณพ่อพูด
“เออ ก็นี่มันก็บ้านคุณพี่นั่นแหละ คุณพี่เป็นเจ้าของแท้ ๆ จะไม่ให้อยู่ยังไง” น้าปิ๋วว่า
“อ๋อ ถ้าให้อยู่เพราะฉันเป็นคนออกเงินซื้อบ้านนี้ก็ไม่ต้องเกรงใจหรอกแม่คุณ จะให้ทำสัญญาซื้อผ่อนเอาไหมล่ะ” คุณพ่อพูดเหมือนชวนทะเลาะแต่สีหน้ายิ้ม
“คือว่า ไม่เห็นจะต้องหย่ากับคุณพี่อรเพราะเหตุต้องพักราชการ หรืออะไรก็ตามที่คุณพี่ว่าเมื่อตะกี้นี้” น้าปิ๋วยังข้องใจ
“ไม่เข้าใจก็ไม่เป็นไร” คุณพ่อพูดง่าย ๆ “เป็นอันว่าอนุญาตให้อยู่ ให้ข้าวกิน ใช่ไหม”
“คุณพ่อกลัวคุณแม่จะไม่ให้ข้าวกินหรือคะ หรือกลัวคุณแม่ของหนูจะพูดจาแสลงใจคุณพ่อยังไง” สุวมนซักบ้าง
“คุณแม่น่ะเรอะ เขาไม่มีวันจะพูดจาแสลงใจคนคนที่อยู่ในฐานะพ่อยังงี้หรอก” คุณพ่อพูด ทำสีหน้ายิ้มเยาะซึ่งสุวมนไม่เข้าใจ “เขาเป็นคนต้องทำอะไรถูก ผัว/*231เคราะห์ร้าย จะเสือกไสได้ยังไง”
“อ๋อ แล้วคุณพ่อก็ไม่ให้โอกาสคุณแม่ให้ได้ทำถูก กลัวคุณแม่จะกลายเป็นวีรสตรีไป อย่างนั้นรึคะ” สุวมนเน้นเสียงถาม
“คุณแม่เขาเป็นวีรสตรีสำหรับคนหลายคนอยู่แล้ว พ่อไม่อาจทำอะไร เสริมสร้างบารมีเขาอีกสักกี่มากน้อยหรอก”
“หรือคุณพ่อกลัวว่าคุณแม่จะขายหน้า” สุวมนถามต่อ
“พอว่าอย่างนี้พ่อสุขใจกว่าอย่างอื่น พ่ออาจเอาทางง่ายเข้าว่า” คุณพ่อตอบ “เวลานี้พ่อก็ไม่ค่อยสบายนัก พ่อก็อยากอยู่ที่ไหนที่พ่อสบาย”
คำตอบอันนี้ดูเหมือนจะเป็นประโยชน์ที่ยุติการซักถาม สุวมนก็ไม่อยากแชเชือนนานนัก อยากจะรีบกลับไปดูว่าแม่เป็นอย่างไรโดยเร็ว
คุณแม่ไม่ออกจากห้องเลยจนถึงเวลารับประทานอาหาร เมื่อถึงเวลาที่เคย คุณแม่ก็ออกมาตรงเวลา ดวงตาของคุณแม่บวมช้ำ แสดงว่าได้ร้องไห้มากกว่าที่สุวมนเคย/*233เห็นมา สุวมนมองดูคุณแม่แล้วก็ก้มหน้าลงถอนใจ เพราะไม่รู้ว่าจะปลอบท่านอย่างไร
สิ่งที่รบกวนผู้ที่ตกในสถานะเช่นนี้มากที่สุดก็คือ การไถ่ถามของเพื่อนฝูง เมื่อสุวมนนำความกลุ้มใจด้วยเรื่องนี้ไปเล่าให้คุณป้าพื้นเพ็ญฟัง คุณป้าว่า “นี่แหละ ที่พระท่านว่ามันเป็นทุกข์ เพื่อนฝูงเขาไม่ถาม มันก็จะเป็นการใจดำ แล้วเราก็ทุกข์ว่าเขาใจดำ ตอนนี้เราก็ทุกข์ว่าเขามาถาม”
“วิธีถามมันกวนประสาทนี่ คุณป้าคะ เช่นถามว่าทำไมหย่ากันตอนนี้ ตอนเขาตกต่ำ บางคนก็ถามว่า เธอไล่เขาออกจากบ้านเหรอ”
“แล้วคุณน้าอรตอบยังไง เวลาโดนถามอย่างงี้” เพ็ญพรเพื่อนสนิทของสุวมนถาม
“คุณแม่ก็ตอบไปตามที่นึกได้” สุวมนว่า
“ทำไมไม่ทำเสียงแข็งให้รู้ว่าพวกนี้ทำผิดอย่างที่บางคนเขาว่าคุณน้าอรชอบทำเวลามีประชุม”
สุวมนรู้สึกว่ากล้ามเนื้อหล่อนเกร็งไปทุกส่วนของร่างกาย แล้วเพ็ญพรกล่าวต่อไป “คุณน้าอรเศร้าโศกมาก/*234เรอะ เธอสังเกตว่าไง” น้ำเสียงคล้ายจะไม่เชื่อว่าคุณแม่ของหล่อนจะเศร้าโศกได้
“แต่คุณแม่ทำงานได้อย่างปกติ” สุวมนตอบ ในใจของหล่อนเสริมว่า “คงจะผิด ๆ ถูก ๆ เหมือนเมื่อเรารู้เรื่องศุกรี”
แปลกจริง ตั้งแต่มีเรื่องหย่าร้างกัน กับคดีเกิดขึ้นแก่คุณพ่อ สุวมนเกือบลืมศุกรีไป แต่วันหนึ่งหล่อนได้รับจดหมายจากเขา เขียนจากญี่ปุ่น บอกมาว่าเขาจะเข้ามากรุงเทพฯ ในเร็ววันนี้ด้วยความห่วงใยหล่อน สุวมนมิได้ตอบจดหมาย แต่วันหนึ่ง หลังจากที่คุณพ่อขนของออกไปจากบ้าน และคุณแม่เซ็นหนังสือหย่าให้เด็ดขาดแล้ว ศุกรีก็มาหาหล่อนที่บ้าน
หล่อนเห็นรถของเขาแล่นเข้าบ้านมา เมื่อคนรับใช้ไปเปิดประตู หล่อนกำลังนั่งอยู่ที่ระเบียงหน้าตึก หล่อนนั่งนิ่งอยู่ ไม่ลุกขึ้นไปต้อนรับตามมารยาทเจ้าของบ้าน หล่อนต้องการให้เขารู้ว่า หล่อนไม่ต้องการความห่วงใยของเขา
เขาเดินขึ้นบันไดมา และเลี้ยวมุมตึกตรงมาที่หล่อนนั่งอยู่ เมื่อเห็นหล่อนมองเขาโดยไม่พูดจาทักทายแต่ประ/*235การใด เขาก็ถาม “เป็นอะไรไป มน ไม่สบายมากรึ”
หล่อนพยายามทำหน้ายิ้มเยาะ แต่น้ำตามันผลักดันจะออกมาจากเบ้าตา หล่อนบอกตัวเองว่าหล่อนเป็นลูกแม่ หล่อนจะไม่ปล่อยให้ชายหนุ่มคนนี้มาทำกับหล่อนเหมือนกับว่าหล่อนเป็นขี้ผึ้ง เขาเป็นความร้อน จะลนแล้วหล่อนก็จงอ่อนยุ่ยไป
เขาพูดต่อ “หน้าตาเธอไม่สบายมาก ขอบตาเขียว คุณแม่เป็นไง ทำงานทำการได้อย่างดี ไม่เปลี่ยนแปลงเลยใช่ไหม คนอย่างท่านก็น่านับถือนะ”
สุวมนอยากตวาดว่า “ไม่ต้องพูดเรื่องแม่ฉัน” ก็ได้ยินศุกรีพูดต่อ “คุณพ่อละ คุณก็คนหนึ่งเหมือนกัน คุณพ่อเธอก็แข็งไม่ใช่เล่น ทำไมฉันจะได้พบ ท่านอยู่ที่ไหน จะไปถามใครก็รู้สึกว่าควรถามเธอเสียก่อน”
“คุณพ่ออยู่บ้านน้าปิ๋ว อยู่ในซอยถนนนี้แหละ ห่างจากบ้านนี้ไม่กี่กิโลเมตร” แล้วหล่อนก็บอกทางให้ศุกรีไปหาบ้านพักของบิดา
“คุณพ่อไปอยู่กับน้าปิ๋วมากี่เดือนแล้วจึงมาขอหย่า” ศุกรีถาม เขาลงนั่งโดยไม่ได้รับคำเชื้อเชิญ แต่เขาทำ/*236เหมือนเขาไม่สังเกต
“สักสามเดือนกระมัง” สุวมนตอบแบบกลัวดอกพิกุลจะร่วง
“แล้วมาขอหย่าเพราะมีคดี แปลกนี่” เขาว่า “คุณแม่มีปฏิกิริยายังไร” เขาถามต่อไป
“เกิดมาเป็นลูกผู้หญิง จะทำอะไร ก็ทนไปซี” สุวมนพูดอย่างแค้นใจ
“เธอเคยถามตัวเองมั่งรึเปล่า ทำไมเวลาเธอมีปัญหาอะไร เธอไม่รังเกียจที่จะไปหาน้าปิ๋ว เขาว่าเธอติดต่อคุณพ่อกับน้าปิ๋วดี ถูกไหม”
“คนพูดมาก” สุวมนกระแทกเสียง “ทำไมฉันจะไม่ไปหามาสู่พ่อของฉัน”
“แปลว่าเธออภัยให้คุณพ่อเพราะเป็นผู้ชายงั้นเรอะ” เขาทำราวกับว่าเขาเป็นตุลาการ
“ฉันว่าไม่ใช่ธุระของฉัน มันเรื่องของพ่อแม่ คุณแม่ท่านก็ไม่ได้มาโอดโอยใส่ฉัน”
“ฉันติดใจ อยากเข้าใจเธอ ความรู้สึกของเธอกับน้าปิ๋ว ทำไมเธอไม่โกรธน้าปิ๋วล่ะ น้าปิ๋วก่อความเศร้าโศก/*237ให้คุณแม่เธอไม่ใช่เรอะ” ศุกรีพูดอย่างจริงจัง
“ฉันไม่เคยคิดว่าจะมีผู้ชายบ้าๆ อย่างเธอเลย จริงๆ นะ ศุกรี” สุวมนกล่าวแก่เขา “วันดีคืนดีเธอก็มาบอกว่าเธอรักผู้หญิง แต่แต่งงานกับเขาไม่ได้เพราะไม่ชอบแม่เขา แล้วต่อมาก็บอกอีกว่า ขอแต่งงานด้วย แล้วต่อมาก็มาพูดอะไร ๆ ที่บ้า ๆ ที่ไม่เกี่ยวกับเธอ”
ศุกรียิ้ม ทำให้สุวมนเกือบต้องอ้าปากด้วยความประหลาดใจ “เธอรู้หรือเปล่าเธอกำลังทำอะไรประหลาดที่สุด” เขาถามหล่อน
“อะไร” หล่อนไม่รู้จริงๆ
“เธอรู้ไหมว่าเธอกำลังสารภาพว่าเธอรักฉัน เธอตัดฉันไม่ขาด” ครั้นหล่อนกำลังเขยิบปากจะค้าน เขาก็รีบว่าต่อ “ทำไมรู้ไหม ตามปกติเธอเป็นคนระวังเหลือเกิน เธอเป็นคนตรง พูดอะไรตามใจจริงเสมอ คบกันมา ๑๑-๑๒ ปีนะ เธอกับฉันน่ะ จะไม่รู้นิสัยใจคอกันเชียวเรอะ เธอเป็นคนตรง แต่เธอเป็นคนมีมารยาท แล้วก็ระวังกับการที่จะพูดอะไรกระเทือนใจคน แต่เธอไม่รักษามารยาทกับฉันเลย ทำกับฉันอย่างนี้ได้ก็เพราะเธอรักฉัน รู้ไหมล่ะ”
/*238“เป็นบ้า” สุวมนพูดได้เท่านั้นก็หลั่งน้ำตาออกมาเป็นแนวยามตามแก้ม
“เอาละ ตอนนี้เธอยังดื้อไปก่อน” ศุกรีว่า “แต่เธอคอยดู ฉันไม่ยอมแพ้ง่าย ๆ หรอก ฉันรู้ใจตัวฉันกับใจเธอ แล้วถึงเธอจะเป็นลูกนางพระยามหากษัตริย์ ฉันก็จะพยายามเอาชนะเธอให้ได้ ขอบใจที่บอกที่อยู่คุณพ่อให้ ฉันจะไปละ จะไปเยี่ยมท่าน” แล้วเขาก็ขยับตัว ลุกขึ้นยืน และทำท่าจะออกเดิน
“เธอไม่ต้องมาอีกนะ สุวมนพูดสะอื้นทีละพยางค์ “ฉัน ไม่ ต้อง การ เห็น หน้า เธอ”
ศุกรีไปแล้ว สุวมนยังนั่งเหม่อต่อไป พอดีอีกไม่กี่นาที คุณแม่มาจากไหน หล่อนไม่ได้สังเกต แต่มายืนข้างตัวหล่อน
“ศุกรีเขามาหาลูกเรอะ” คุณแม่ถาม ผิวหน้าคุณแม่ระยะนี้มักเป็นสีเขียวอ่อนๆ
คราวนี้สุวมนมารยา หล่อนจำได้ว่าระหว่างที่หล่อนเป็นทุกข์เรื่องคุณพ่อคุณแม่ หล่อนลืมทุกข์ตนเองได้ชั่วคราว หล่อนจึงคิดว่า ถ้าให้คุณแม่ห่วงหล่อน ท่านอาจ/*239ลืมทุกข์ของท่านได้ชั่วคราว หล่อนจึงปล่อยให้น้ำตาไหลรินลงมาที่พวงแก้มเต่งด้วยความเป็นสาวของหล่อน คุณแม่ทรุดตัวลงนั่งบนเก้าอี้ใกล้ตัวหล่อนทันที
“หนูรักเขาใช่ไหมลูก แล้วหนูรังเกียจเขาเรื่องอะไร” คุณแม่ลูบมือหล่อนเบา ๆ พลางถาม
“หนูไม่ต้องการ ไม่ต้องการ” สุวมนพูด โดยหล่อนไม่ต้องมารยา การสะอื้นก็ปรากฏอย่างง่าย
“ทำไม บอกแม่ได้ไหม” คุณแม่ถามเสียงอ่อนโยน
สุวมนสั่นศีรษะแทนที่จะตอบด้วยวาจา คุณแม่ถามต่อไป “หนูไปพบกับคุณพ่อ หนูว่าเขาวิตกเรื่องคดีไหม”
สุวมนสั่นศีรษะอีก คราวนี้หล่อนมิได้มารยา เป็นแต่ไม่มีความพยายามที่จะหาคำพูดเท่านั้นเอง แต่คุณแม่อ่านความหมายเป็นว่าหล่อนกำลังทุกข์หนัก จึงกล่าวเป็นการปลอบ
“เออ แม่ได้ยินว่าหนูอยากได้รถยนต์ถูก ๆ ขับเอง รถโฟลกส์เขาจะขาย ยังใหม่ดีอยู่เลย แต่เจ้าของจะไปเมืองนอก แม่ว่าโอกาสดี หนูมีรถยนต์ขับได้เอง อาจจะช่วยธุระคุณพ่อ แม่จะออกให้ครึ่งหนึ่งก่อนก็ได้ แล้วหนู/*240จะผ่อนใช้แม่ยังไงก็ได้ ตอนนี้บริษัทตั้งตัวได้แล้ว ถ้าเป็นรถของหนูแท้ ๆ คุณพ่อเขาอาจขอยืมใช้บ้าง ไม่รังเกียจเหมือนเป็นรถแม่”
อะไรหนอ อะไรคือตัวไก ตัวที่มีอำนาจเหมือนเข็มแทงชนวนในรังเพลิงในกระบอกปืน ทำให้เกิดการระเบิดขึ้น และปล่อยลูกปืนออกไปเป็นอาวุธสังหาร อะไรในตัวคุณแม่ อะไรในตัวคุณพ่อ ที่ทำให้คุณพ่อเลิกรักผู้หญิงที่คุณพ่อรักมาแรมปี จนกระทั่งได้แต่งงาน มีลูกด้วยกันสามคน อยู่ด้วยกันโดยมิได้ทะเลาะวิวาทเป็นเวลานาน น้าปิ๋วหรือ ผู้หญิงอย่างน้าปิ๋วมีอำนาจเพียงนั้นหรือ ไม่น่าเชื่อเลย มีเหตุอื่น ศุกรีจะตอบหล่อนได้ แต่หล่อนไม่ต้องการคำตอบจากเขา
วันคืนคืบคลานไป สุวมนใช้กำลังใจทั้งหมดที่หล่อนมี พยายามหักห้ามความเสียดาย ความหวนหาชายที่หล่อนรักมาแรมปี พร้อมกันนั้นก็หาทางให้ความสุขคุณแม่ด้วยการช่วยเหลือการงาน และการอยู่ใกล้ทุกโอกาสที่จะทำได้ หล่อนต้องอดทนมากในเวลาที่คุณแม่ไปทำงานสาธารณกุศลตามที่ท่านเคยทำ เพราะได้ยินคนถามถึงคดีของ/*241คุณพ่อและความรู้สึกของคุณแม่อย่างไม่ฉลาดอยู่เสมอ เมื่อไหร่หนอจะมีใครตั้งโรงเรียนสอนเพื่อนให้รู้จักถามถึงความทุกข์ของคนโดยไม่เพิ่มความรำคาญให้ผู้ที่ตนห่วงใย บางคนก็พูดคุยเหมือนได้อ่านนวนิยายเรื่องสนุกน่าตื่นเต้น บางคนก็ถามซ้ำแล้วกับที่เคยถามแล้วหลายครั้ง และยังมีวิธีการอื่นที่สุวมนเกือบต้องสะบัดหน้าใส่เป็นบางคราว แต่เวลาล่วงไป ล่วงไป ความเคยชินก็เข้ามาเป็นยาบรรเทาทุกข์อันสุดวิเศษ คนที่ถามก่อความรำคาญก็เลิกสนใจไม่ถาม และความทุกข์ในใจของสุวมนและของคุณแม่ก็เปลี่ยนจากทุกข์เจ็บแหลมคม เป็นทุกข์หนัก ๆ ทับอยู่ในอก และเมื่อวันเวลาผ่านไปอีก ความทุกข์หนักนั้นก็ค่อยลดน้ำหนักลงไปทีละน้อย
คุณพ่อไม่เป็นคนมีทุกข์เลย น้าปิ๋วยังมีสีหน้าท่าทางของคนมีทุกข์บ้าง น้าปิ๋วถามถึงคุณแม่ทุกครั้ง น้าปิ๋วกล่าวแก่สุวมนว่า มีความห่วงใยคุณแม่ และเสียใจที่เกิดเหตุที่ไม่น่าเกิด
“มันเหมือนโรคประจำตัวอะไรยังงั้นละ มน ทีแรกเราเห็นคนอื่นเขาเป็น ก็รู้สึกดีใจว่าเราไม่เป็น วันหนึ่งเราก็รู้ขึ้นมาว่าเราเป็นโรคเหมือนเขาเข้าไปแล้ว ไม่มีทางรักษา/*242เสียด้วย”
ครั้งหนึ่งสุวมนมีโอกาสถามคุณพ่อ ในการสนทนาตามลำพังโดยไม่มีน้าปิ๋ว “ถ้าน้าปิ๋ว ไม่ได้มาอยู่ที่บ้าน คุณพ่อจะแตกกับคุณแม่ไหมนะ”
“พ่อกับแม่มันค่อย ๆ แยกออกจากกับนานมาแล้ว” คุณพ่อตอบเสียงแผ่ว
“อะไรคะที่ทำให้แยกกัน” สุวมนถามอีก
“อย่าเพิ่งให้พ่อพูดเลย พ่อก็ยังคิดเหมือนกัน ถ้าไม่มีน้าปิ๋ว พ่อก็คงไปหาคนอื่น แต่เวลาอาจจะนานออกไป ถ้าเกิดเรื่องสอบสวน แล้วไม่มีบ้านน้าปิ๋วจะอาศัย ไม่มีน้าปิ๋วอยู่เป็นเพื่อน พ่อก็คงเกือบเป็นบ้าเหมือนกัน”
“แต่นี่คุณพ่อหน้าตาสดชื่นดีกว่าทุกคน” สุวมนปรารภ
“แล้วมนอยากให้พ่อหน้าตาซีดเซียวเหงอ” คุณพ่อถาม
“ไม่ใช่ค่ะ แต่หนูไม่เข้าใจชีวิตมนุษย์ ดูอะไรไม่ออก” สุวมนตอบ
คุณพ่อมองเหม่อไป ดูไม่อยากสนทนากับหล่อนต่อ/*243ไป สุวมนจึงละไปหาน้าปิ๋ว ช่วยน้าปิ๋วทำกับข้าว และทำความเรียบร้อยให้บ้านเล็ก ๆ น้อย ๆ หล่อนแปลกใจทุกคราวว่าหล่อนมีความสุขระหว่างที่อยู่บ้านน้าปิ๋ว
อีกเดือนหนึ่งต่อจากนั้น สุวมนได้รับความยินดีและประหลาดใจระคนกัน เวลาเย็นวันหนึ่ง หล่อนกลับจากทำงานมาถึงบ้าน ไม่ช้าก็มีโทรศัพท์มา ผู้พูดคือคุณพ่อ
“มน พ่อมีข่าวดีจะบอก พ่อพ้นข้อหาแล้ว เขาสอบสวนเสร็จแล้ว พ่อมีหลักฐานหมด เขาเอาผิดอะไรพ่อไม่ได้ และก็ไม่หาเรื่องเอาผิด แล้วก็พ่ออยากพบหนู มาหาพ่อหน่อยเถอะ เมื่อไหร่ก็ได้ ตามสะดวกของหนู”
สุวมนมีรถขับแล้ว หล่อนจึงไปหาบิดาโดยง่ายภายในสองวันต่อจากนั้น
คำปรึกษาของบิดาคือ “นี่ หนูคอยดูแม่เขานะ ถ้าเขาต้องการพ่อ พ่ออยากจะเป็นประโยชน์แก่เขาอย่างที่เคย ขับรถให้ เป็นเพื่อนไปไหน ๆ ช่วยเหลืองานการของเขาเท่าที่จะทำได้” คุณพ่อนิ่งดูหน้าสุวมน ครั้นเห็นหล่อนวางสีหน้าเฉย ท่านก็ว่าต่อ “มันเป็นไปไม่ได้ใช่ไหม มันแตกกันกระจายไปเสียแล้ว กระเบื้องแตกจะประสานไม่ได้/*244นะ พ่อเสียใจ ที่จริงพ่อตั้งใจไว้ว่าจะไม่ทิ้งเขาเป็นอันขาด เผอิญมาเกิดคดีบ้านี่ขึ้น พ่อทนอยู่กับแม่เวลาที่พ่อเป็นคนมีผิดติดตัวไม่ได้จริงๆ”
“คุณพ่อลองอธิบายให้หนูเข้าใจได้ไหม หนูไม่เข้าใจแง่ของคุณพ่อเลย”
“ก็ ก็ มันพูดยากที่สุดหนู” คุณพ่อพูดตะกุกตะกักอย่างที่คุณพ่อไม่เคยพูดเลย “โลกนี้มันยากทั้งนั้น น้าปิ๋วเขาว่าเขาเป็นคนผิดทุกประตู ใครจะว่าผิดอย่างไร คนที่ว่าก็ถูกหมด อกตัญญูก็ถูก ว่าแย่งผัวพี่ก็ถูก”
“แปลว่าน้าปิ๋วไม่มีศักดิ์ศรีอะไรเลยหรือไง” สุวมนถาม
“คำนี้ของคนรุ่นหนูจะตรงกับความหมายของพ่อไหมก็ไม่รู้” คุณพ่อพูดเสียงไม่ค่อยมั่นคงต่อไป รู้สึกว่าสะเทือนใจกว่าคำพูดที่สุวมนได้เคยใช้มาแล้ว “ถ้าหนูหมายความว่า น้าปิ๋วไม่รักหน้ารักษาชื่อเลย ไม่มีความอายเลย หรืออย่างพระท่านว่า ไม่มีหิริโอตตัปปะเลย พ่อว่าเขาไม่อย่างนั้น ข้อพิสูจน์ก็คือ เขาไม่เคยพูดปรักปรำแม่ของมนเลย แล้วก็ไม่เคยขอร้องอะไรจากพ่อเลย” คุณพ่อหยุดไป ขณะ/*245เดียวกับสุวมนก็คิด น้าปิ๋วอาจรู้ว่าถ้าน้าปิ๋วนินทาคุณแม่ คุณพ่ออาจไม่พอใจก็ได้ และจะขอร้องอะไรเล่า ในเมื่อคุณพ่อมาอาศัยน้าปิ๋วระหว่างที่คุณพ่อมีแต่ตัว แต่น้าปิ๋วได้รับของตอบแทนที่ผู้หญิงโดยมากต้องการ คือใบทะเบียนสมรส จากนายพันเอกคนหนึ่ง แล้วอีกไม่ช้า คนทั้งหลายก็จะลืมเรื่องที่น้าปิ๋วแย่งคุณพ่อมาจากผู้มีพระคุณ
คุณพ่อพูดขึ้นมาเสียงเบา ๆ ต่อจากที่สุวมนคิดอย่างรวดเร็ว “น้าปิ๋วกับพ่อพูดความจริงกันได้อย่างประหลาด ทีแรกพ่อไม่กล้าพูด ระวังเอาไว้ เพราะพ่อคิดว่าผู้หญิงโดยมากคงไม่ชอบฟัง แต่วันหนึ่งพ่อก็หลุดปากออกมา พ่อไม่ได้รักน้าปิ๋วอย่างผู้ชายรักผู้หญิงเลย ไม่ได้คิดอยากจูบอยากกอด จนกระทั่งมาอยู่ด้วยกัน ก่อนนั้นพ่อมีความสุขเวลาพ่ออยู่กับน้าปิ๋วสองคน นั่งเงียบ ๆ หรือคุยกันเรื่องข่าวหนังสือพิมพ์ เรื่องโทรทัศน์ เรื่องมนกับศุกรี น้าปิ๋วเขาอยากให้มนแต่งงานกับศุกรี เขาว่าหนูรักศุกรีมานานแล้ว” คุณพ่อหยุดไปอีก แล้วพูดต่ออีก “แปลก พอพ่อบอกว่าพ่อไม่เคยรักเขาอย่างผู้หญิง เขาก็หัวเราะ บอกว่าเขารักพ่ออย่างพี่ชาย”
/*246“แล้วทำไมเรื่องมาถึงหย่ากับคุณแม่” สุวมนซักต่อด้วยความอยากเข้าใจ เพราะเหตุว่ามันเกี่ยวกับชีวิตของหล่อน หล่อนรู้สึกลึก ๆ อยู่ว่าเป็นเช่นนั้น
“แรกทีเดียว ไม่ได้วางแผนอะไรเลย เป็นแต่ว่าน้าปิ๋วคิดว่าไม่ควรอยู่ในบ้านอีกต่อไป พ่อยังไม่ได้บอกเขาว่าพ่อจะทำอะไรกับเขา แต่ที่จริงแล้วเขารักพ่อ รักอย่างอยู่ใกล้ตลอดเวลาน่ะ เป็นความรักของผู้หญิงที่เข้าวัยนี้กระมัง มันว้าเหว่ ไม่มีใครเป็นอะไรของตัวเลย เขาถึงรับว่าเขาผิดตลอด แต่จะว่าเขาผิดคนเดียวไม่ได้ ถ้าพ่อเฉยๆ เขาก็อาจอยู่ต่อไปได้ ไม่กระวนกระวาย น้าปิ๋วเป็นคนไม่กระวนกระวายเรื่องอะไร หรืออยู่ ๆ ไป อาจมีคนอื่นชอบเขา แต่เขาอยู่ใกล้พ่อที่สุด เขาก็รักพ่อ พอพ่อบอกว่ารักเขา เขาก็สนอง น้าปิ๋วเป็นคนรับใช้มนุษย์ บริการเรื่อยไปทั้งทางกายทางใจ”
“อือ เป็นอย่างนี้ดีหรือคะ” สุวมนถามออกไปโดยจริงใจ หล่อนก็ประหลาดใจว่าหล่อนสามารถจะพูดกับคุณพ่อถึงเพียงนี้ “ถ้าทุกคนเป็นอย่างน้าปิ๋ว โลกจะเป็นยังไง”
/*247“ทำไมหนูถามว่า ถ้าทุกคนเป็นอย่างน้าปิ๋ว” คุณพ่อขัด “ถ้าทุกคนเป็นอย่างหนึ่งอย่างใดก็ไม่ดีทั้งนั้น วงดนตรีวงหนึ่งก็ต้องมีฆ้อง มีระนาด มีซอ ต่างคนต่างก็เล่นตามทางของตัวให้มันเข้ากันเป็นวงดนตรี มีแต่ซ้องก็ไม่เพราะ มีแต่ซอก็ฟังไม่ไหว เป็นคำถามที่ไม่น่าถาม น้าปิ๋วดีแต่สำหรับพ่อในระยะที่พ่อต้องการน้าปิ๋ว ถ้าพ่อพบน้าปิ๋วเมื่อพ่อกำลังหนุ่ม พ่อก็คงไม่รักน้าปิ๋ว”
“ถ้าอย่างนั้น คนเราทุกคนก็มีผัวมีเมียคนเดียวตลอดชีวิตไม่ได้ซีคะ” สุวมนขัดขึ้นก่อนคุณพ่อจะพูดจบ
“เอาอีกแล้ว คนเราทุกคนอีกแล้ว” คุณพ่อว่า คราวนี้หัวเราะเบา ๆ อย่างอารมณ์ดี “พระอรหันต์ยังไม่เหมือนกันทุกพระองค์เลยมน พระพุทธเจ้าก็ยังมีองค์หนึ่งเด่นทางนั้น องค์หนึ่งเด่นทางนี้ ทำไมคนเราจะให้เหมือนกันล่ะ ที่เขารักกันจนถือไม้เท้ายอดทองกระบองยอดเพชรมีถมไป แต่บางคู่มันก็ไม่มีบุญอย่างนั้น”
การสนทนาระหว่างสุวมนกับคุณพ่อยุติลงแค่นั้น เพราะมีคนมาเยี่ยมคุณพ่อ
แล้วก็มาถึงวันนี้ ๑๓ เดือนนับแต่วันที่ศุกรีมาสารภาพ/*248รักต่อสุวมน หล่อนออกจากบ้านของมารดา ขับรถไปบ้านน้าปิ๋วเพื่อไปรับบริการทางกายหรือใจอย่างใดอย่างหนึ่ง ทางกายก็คือ น้าปิ๋วมีของขบเคี้ยวเล็ก ๆ น้อย ๆ ไว้ให้สุวมนเสมอ ไม่ว่าหล่อนจะมาหาในเวลาบ่าย หรือค่ำ หรือเช้า น้าปิ๋วจะลุกขึ้นไปในครัว รีบผสมแป้ง ทอดขนมแพนเคกอย่างอังกฤษหรืออเมริกันให้ภายในเวลาไม่กี่นาที หรือมีมะละกอไว้ ทำส้มตำ หรือมีกล้วยหอมไว้ทอดน้ำมันเนยซึ่งเป็นของชอบของสุวมน อันน้าปิ๋วจำได้มาตั้งแต่อยู่บ้านเดียวกัน แต่การบริการทางใจของน้าปิ๋วนั้นแปลกกว่าทางกาย เมื่อมาถึงน้าปิ๋ว สุวมนก็จะสารภาพออกมาได้อย่างไม่กระดากว่า วันนั้นวันนี้เกิดคิดถึงศุกรีอย่างแสบเสียวขึ้นมาอีกแล้ว และเมื่อได้บอกผู้หนึ่งผู้ใดแล้ว ก็ค่อย ๆหายความไม่สบายไป แล้วก็คุยเล่นเรื่องที่ไม่สำคัญต่อใครหรืออะไรต่อไปได้ หรือหล่อนอาจเล่าเรื่องกลุ้มใจกับการงานบางอย่าง หรือเรื่องคนที่ร่วมงานกับคุณแม่บางคนที่หล่อนไม่ชอบและรำคาญ
เป็นเพราะน้าปิ๋วไม่มีศักดิ์ศรีอะไรเลยกระนั้นหรือ น้าปิ๋วฟังเรื่องอะไรก็ได้
/*249แต่พอมาถึงบ้านน้าปิ๋ววันที่กล่าวนี้ ความหวังที่จะบรรเทาความหนักในอกก็สลายไป เพราะที่หน้าบ้าน ในซอยเล็กมีรถคันหนึ่งจอดอยู่ สุวมนกำลังตัดสินใจ หล่อนจะกลับรถหนีไปเสีย หรือจะเข้าไปในบ้านตามที่คิดไว้ พอดีคนที่หล่อนอยากพบที่สุด และอยากลืมที่สุดก็ปรากฏตัวที่หน้าประตูบ้าน และวิ่งเข้ามาขวางหน้ารถของหล่อนไว้
“เทวดาดลใจแล้ว มน ฉันกำลังจะไปหาเธอที่บ้าน กำลังพูดกับคุณพ่ออยู่”
สุวมนใจอ่อนแล้ว หล่อนจอดรถแล้วเดินเข้าบ้านโดยไม่ขัดขวางการที่เขาเข้ามาจูงข้อมือของหล่อน
คุณพ่อกับน้าปิ๋วออกมาต้อนรับอีกด้วย ศุกรีพาสุวมนเข้าไปนั่งบนเก้าอี้หวายบุผ้า อย่างที่มีในบ้านคนชั้นกลางในพระนครทั่ว ๆ ไป ไม่มีอะไรที่น่าชมในทางรสนิยมหรือความโอ่อ่าเลย แต่ในบ้านนี้ คุณพ่อมีสีหน้าชื่นบาน ยิ้มแย้มกว่าที่สุวมนเคยเห็นที่บ้านของคุณพ่อแท้ ๆ มานานปี
“หนูหายไปตั้งเกือบเดือน” คุณพ่อว่า “พ่อได้รับคำสั่งให้เข้าทำงาน ไปทำมาได้เกือบสองอาทิตย์แล้ว ว่าจะโทรศัพท์ไปบอกหนู แต่ตอนนั้นคนที่ที่ทำงานเขาว่าหนู/*250ไปต่างจังหวัด ไปช่วยคุณแม่ทำงานการกุศลอะไร แล้วก็เลยยังไม่ได้บอกไป งานคั่งอยู่แยะ ไม่ยักมีใครสาง เขารอพ่อกันเรื่อย ๆ ไปเขาว่า”
สุวมนพยายามยิ้มให้คุณพ่อ แต่ยิ้มไม่ค่อยออก หล่อนตื่นเต้นอยู่ภายใน ความตั้งใจที่จะไม่แต่งงานกับศุกรีจะล้มเหลวหรือ หล่อนจะไม่ปล่อยให้คุณแม่เปล่าเปลี่ยวอยู่ เพราะคุณแม่เป็นคนมีความสามารถจนคุณพ่อปลีกตัว หล่อนจะต้องอยู่เป็นเพื่อนคุณแม่ แต่งงานกับคนที่เขาจะเป็นเขยรักของคุณแม่ นั่นคือปณิธานของสุวมน
แต่หล่อนก็ไม่เด็ดขาดจริง หล่อนควรจะบอกศุกรีว่าหล่อนได้บอกเขาแล้วว่าหล่อนไม่ต้องการเห็นหน้าเขาอีก แต่อวัยวะสำหรับใช้พูดของหล่อน ไม่รับคำสั่งจากสมองของหล่อนสักอย่างเดียว
“คุณพ่อครับ ผมไม่ต้องไป มนมาเอง เรียกว่าเทวดาดลใจแล้ว คุณพ่อช่วยพูดอีกหน่อยซิครับ” ศุกรีหันไปหาความช่วยเหลือ
“เป็นไง มน หนูจะทำใจแข็งไปทำไม” คุณพ่อถามสีหน้ายิ้ม เป็นการเอาใจหล่อน “ก็ชอบพอกันมาตั้งนับปี/*251ไม่ถ้วน”
คำพูดของคุณพ่อเหมือนเครื่องเปิดทำนบน้ำตา สุวมนพูดอย่างแค้นใจ น้ำตาไหลเป็นทาง
“แม่หนูเป็นไง แม่หนูเป็นคนดี มีหลักการ มีชื่อเสียง มีคนยกย่อง แต่ผู้ชายที่หนูรักว่าเป็นลูกเขยไม่ได้ แล้วก็พ่อหนู ผู้ชายอีกคนหนึ่งที่หนูรักก็ตีจาก อยู่ด้วยกันไม่ได้ บอกมาซิว่า แม่หนูเป็นไง”
“มนจ๋า” ภายหลังที่นิ่งกันไปนานแสนนานแล้วศุกรีก็พูด “ฉันบอกมนแล้ว ฉันเปลี่ยนใจแล้ว ฉันเป็นลูกของคุณแม่ได้ ถ้าฉันเป็นคู่ชีวิตเธอได้ ฉันก็ต้องเป็นลูกคุณแม่เธอได้”
“เธอมาพูดเอาง่าย ๆ ตอนนี้” สุวมนพ้อต่อไป “คุณพ่อว่าคุณแม่มีความสามารถมาก แล้วก็ว่าไม่ได้ทิ้งคุณแม่เพราะเหตุนั้น แล้วเธอก็ว่าเธอเปลี่ยนความคิด แล้วอยู่ ๆ กันไป เธอก็ทนฉันไม่ได้ แล้วก็ต้องทิ้งกัน แต่งงานเพื่ออะไรกัน”
“หนูเอ๋ย” คุณพ่อปลอบ “หนูจะเรียกร้องเอาอะไรตลอดชีวิต บางทีมันก็ได้ บางทีมันก็ไม่ได้ มันไม่ใช่ /*252อย่างที่เราคิดว่ามันเป็นหรอก มันมีสั้นมียาว มียาวพิเศษ มีสั้นพิเศษ เท่านั้นเอง หนูรักกันมานานพิเศษ หนูไม่มีความสุข พ่อมองเห็นอยู่ หนูก็เลือกเอาความสุขเสียบ้าง พ่อว่าชีวิตหนูกับศุกรีไม่สั้นพิเศษ น่าจะยาวพิเศษมากกว่า เพราะว่ามีสติด้วยกันทั้งคู่” คุณพ่อหยุดไปแล้วพูดต่อ “พระท่านว่าปลงอาบัติแล้วโทษลดลงไปกว่าครึ่ง เพราะรู้ว่าผิดแล้วก็ไม่ทำอีก ถ้าศุกรีเข้ามาโดยไม่รู้อะไร แล้วมารู้ทีหลัง อย่างนั้นซิลำบาก แต่นี่เขารู้แล้ว เขาสารภาพความคิดผิดของเขาแล้วเหลือแต่ว่าหนูจะยอมรับเขาไหมเท่านั้น”
“หนูไม่เข้าใจ หนูไม่เข้าใจตัวหนูเองด้วยซ้ำ ทำไมหนูถึงรักคุณแม่ แต่หนูก็รู้สึกอยากหาน้าปิ๋วอยู่เรื่อย หนูจะโกรธคุณพ่อ หนูถึงโกรธไม่ลง” สุวมนพูดพลางสะอื้นเป็นห้วงๆ
คุณพ่อเข้ามาโอบตัวสุวมนไปกอดไว้กับอก “มนจ๋า พ่อก็พูดไม่ค่อยถูก หนูว่าเองว่าคุณแม่เป็นคนดี เป็นคนทำอะไรถูก มีหลักการ แต่โลกนี้มีคนทำผิดมากกว่าคนทำถูก หนูก็เป็นคนทำผิดคนหนึ่ง หนูรักศุกรีต่อไปหลังจากที่เขาผลักไสแม่หนู เขามาตำหนิว่าแม่เป็นคนชนิดที่เขาเป็นลูกเขย/*253ไม่ได้ หนูคงรู้สึกตัวว่าหนูผิด หนูกับพ่อก็เหมือนกัน เราก็เข้าหาคนที่รับคนผิดไต้ คือน้าปิ๋ว น้าปิ๋วก็เป็นคนผิด เพราะควรจะผลักไสพ่อ แต่ไม่ผลักไส เราก็เลยเกาะกัน โลกนี้มันยาก ลูกเอ๋ย เป็นคนผิดกลับหาเพื่อนได้ง่ายกว่าเป็นคนถูก นอกจาก เอ้อ เป็นคนถูกน่ะมันยาก ยากเหลือหลาย ภาษาไทยเราไม่มีคำ คงเป็นเพราะเราไม่ค่อยมีคนชนิดนี้ คนถูกต้องไม่เป็นคนภูมิใจในความถูกของตัว คนภูมิใจกับความเป็นคนถูก ภาษาฝรั่งเขาว่า Self Righteous ตั้งตัวเองว่าเป็นคนถูก คนถูกต้องมีโสรัจจะ ต้องเสงี่ยม ต้องเจียมตัว เพราะในโลกนี้คนถูกมีน้อย คงจะอย่างนี้กระมัง คงบอกกับตัวเองว่าฉันถูกเรื่อยไป คนมักอยู่ด้วยไม่ได้ เพราะคนผิดมันมีแยะ ไม่ผิดอย่างไหนก็อย่างหนึ่ง แต่พ่อบอกแล้ว พ่อไม่ตำหนิแม่เขาหรอก ถ้าจะว่ากันโดยยุติธรรม ทำไมจะเกณฑ์เอากับคนถูกมากนัก เขาก็แสดงว่าเขาถูก ที่จริงคนอย่างแม่หนูหายาก”
“ฉันได้คิดอย่างนี้แล้วน่ะซี ฉันถึงกลับมาวิงวอนเธอ คนอย่างคุณแม่เธอหายาก จะอดทนฟังเสียงท่านเวลาท่านพูดโทรศัพท์บ้าง ชี้แจงอะไรบ้างไม่ได้เชียวเหรอ ฉัน/*254ว่าตัวฉันเลวมากที่มาแสดงใส่เธอวันนั้น ฉันก็ทำได้อย่างเดียวคือ ขอโทษเธอ แต่ฉันรู้ว่าเธอรักฉัน ฉันถึงต้องคอยหาจังหวะ ตอนนี้รู้ว่าคุณพ่อได้กลับเข้าทำราชการฉันก็รีบมาหาท่าน รีบมาขอให้ท่านพูดกับเธอ”
สุวมนมองหาคุณพ่อกับปิ๋ว ไม่รู้ว่าหายไปไหน ในห้องเหลืออยู่แต่หล่อนกับศุกรี หล่อนอยู่ในวงแขนของเขา และได้ปล่อยให้เขาจูบหล่อนทั่วร่างกายของหล่อน ซึ่งเป็นเวลาที่หล่อนได้คอยมาหลายปีแล้ว