กรรมเก่า
ดอกไม้สด (หม่อมหลวงบุบผา นิมมานเหมินท์)
คำนำ
/*[1]*/ด้วยเมื่อ พ.ศ. ๒๕๑๔ นางสุนทรี ชมธวัช ทายาทลิขสิทธิ์หนังสือนวนิยายและเรื่องสั้นของหม่อมหลวงบุบผา นิมมานเหมินท์ ผู้ใช้นามปากกาว่า “ดอกไม้สด” ได้มีใจเอื้อเฟื้อแก่ราชการ และได้มอบลิขสิทธิ์หนังสือนวนิยายและเรื่องสั้นของ “ดอกไม้สด” ให้แก่หอสมุดแห่งชาติ เพื่อให้หอสมุดแห่งชาติได้มีรายได้ อันจะได้นำไปใช้สอยในกิจการต่างๆ เป็นการบำรุงหอสมุดแห่งชาติ ให้เป็นประโยชน์ในการศึกษาหาความรู้ของประชาชนมากยิ่งขึ้น
การที่เอกชนมีจิตศรัทธาในงานสาธารณประโยชน์และให้ความร่วมมือแก่ทางราชการ โดยการบริจาคทรัพย์สิ่งของ เพื่อให้งานสาธารณประโยชน์ดำเนินไปด้วยดีนั้น นับว่าเป็นการเสียสละเพื่อส่วนรวมที่น่าสรรเสริญ การให้ความรู้เป็นวิทยาทาน เป็นวัฒนธรรมอย่างหนึ่งของไทยเรา และเป็นการกระทำที่แสดงให้เห็นความนิยมในคุณค่าของวิทยาการ ตลอดจนความปรารถนาที่จะให้ผู้อื่นมีความรู้ในวิชาต่างๆ ซึ่งเป็นความปรารถนาที่ดี และมีส่วนช่วยในการทะนุบำรุงสติปัญญา และความคิดของแต่ละคน ซึ่งจะมีผลส่งถึงส่วนรวมด้วย
/*[2]*/พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มีหอพระสมุดวชิรญาณสำหรับพระนครขึ้น เมื่อ พ.ศ. ๒๔๕๘ และได้พระราชทานหอพระสมุดวชิรญาณซึ่งเป็นของส่วนพระองค์และพระบรมวงศานุวงศ์ ให้เป็นส่วนหนึ่งของหอพระสมุดวชิรญาณสำหรับพระนคร ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ราษฎรทั้งหลายได้มีโอกาสอ่านหนังสือในหอพระสมุด ซึ่งหลังจากเปลี่ยนการปกครองแล้ว ได้เปลี่ยนชื่อเป็นหอสมุดแห่งชาติ สืบเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน ดำเนินการโดยเสด็จพระราชประสงค์เป็นแหล่งวิทยาการสำหรับประชาชนชาวไทย การทะนุบำรุงหอสมุดแห่งชาติด้วยประการใดๆ ก็นับว่าเป็นการเอื้อต่อวิทยาการของชาวไทยทั้งปวง
กรมศิลปากรมีความยินดีที่ นางสุนทรี ชมธวัช ได้มีจิตศรัทธาต่อวิทยาการ และได้มีความเสียสละอันน่าชมเชยยิ่ง ขอให้ท่านผู้อ่านหนังสือนี้ รำลึกถึงกุศลจิตของผู้บริจาค รำลึกถึง หม่อมหลวงบุบผา นิมมานเหมินท์ ผู้ประพันธ์ ช่วยกันอนุโมทนาขอให้ความดีนี้ช่วยส่งสนองให้ นางสุนทรี ชมธวัช ผู้บริจาคได้ประสบความสุขความเจริญ ให้หม่อมหลวงบุบผา นิมมานเหมินท์ ผู้ล่วงลับไปแล้ว ได้ถึงซึ่งความสงบสุขชั่วนิรันดร.
กรมศิลปากร
คำชี้แจง
/*[3]*/นวนิยายของ “ดอกไม้สด” มีอยู่ด้วยกัน ๓๒ เรื่อง เป็นนวนิยายขนาดยาว ๑๒ เรื่อง และเป็นเรื่องสั้นอีก ๒๐ เรื่อง บทละครหนึ่งเรื่องกับเรื่องยาวซึ่งแต่งไม่จบคือ “วรรณกรรมชิ้นสุดท้าย” นั้น ท่านผู้ประพันธ์แต่งได้เพียงตอนแรก และไม่อาจแต่งต่อไปให้จบได้ เพราะสุขภาพไม่อำนวย
หม่อมหลวงบุบผา นิมมานเหมินท์ (นามสกุลเดิม กุญชร) เจ้าของนามปากกา ดอกไม้สด ได้เริ่มงานประพันธ์เมื่อ พ.ศ. ๒๔๗๒ โดยเขียนลงในวารสารไทยเขษม และเรื่องแรกที่แต่งคือเรื่อง ศัตรูของเจ้าหล่อน รวมเล่มพิมพ์ครั้งแรกโดยกองอาสากาชาด ขออนุญาตพิมพ์จำหน่ายเพื่อการกุศล และต่อมาก็ได้ตีพิมพ์อีกหลายครั้ง เมื่อ พ.ศ. ๒๔๙๔ “ดอกไม้สด” ได้เขียนไว้ในคำนำฉบับที่ตีพิมพ์ครั้งนั้นว่าเคยคิดอยากจะแก้ไข เพราะได้เห็นความบกพร่องหลายอย่าง แต่เมื่อตรวจดูแล้วก็เห็นว่าที่จะแก้ไขมีมาก จนถึงกับจะเป็นการเขียนใหม่หมด จะไม่มีเรื่อง “ศัตรูของเจ้าหล่อน” อย่างเดิมอีกต่อไป จึงไม่ได้แก้ไข นับว่าเป็นโชคดีที่ท่านผู้อ่านจะได้เห็นวิวัฒนาการในการแต่งนวนิยายของ “ดอกไม้สด” มาตามลำดับ นวนิยายเรื่องแรกที่คิดอายุก็ได้ ๔๔ ปีแล้ว
/*[4]*/ถ้อยคำสำนวน ความคิด ความนิยม หลายอย่างได้เปลี่ยนไป เรื่องศัตรูของเจ้าหล่อน เป็นเสมือนบันทึกเหตุการณ์ในอดีตการที่ยังมีผู้นิยมอ่านมาจนทุกวันนี้ แสดงให้เห็นว่ายังมีหลายอย่างในเรื่องนี้ ที่จะเป็นกาลปัจจุบันอยู่ตลอดไป กาลเวลาเป็นอย่างหนึ่งซึ่งใช้ยืนยันได้ว่า คุณค่าของบทประพันธ์จะยืนยงหรือไม่เพียงไร
นวนิยายเป็นแบบการประพันธ์ ซึ่งนับว่าเรารับมาจากต่างประเทศในยุครัตนโกสินทร์ ตอนที่มีการติดต่อกับประเทศในยุโรปมากขึ้น อย่างน้อยเราก็รับเอาชื่อของการประพันธ์แบบนี้ที่เรียกในภาษาอังกฤษว่า Novel แล้วก็มีผู้แปลเป็นไทยว่า นวนิยาย เป็นนิยายแบบใหม่ต่างกับเรื่องนิยายหรือนิทานคำกลอนที่เราเคยนิยมกันมาแต่ก่อน ซึ่งเขียนเป็นคำกลอน ตัวละครเป็นคนในอดีต และส่วนมากเป็นท้าวพระยามหากษัตริย์ ชีวิตอยู่ในอำนาจของความลี้ลับเหนือมนุษย์ต่างๆ กฎเกณฑ์ของการเขียนที่กำหนดไว้สำหรับนักวิจารณ์พิจารณานวนิยาย ว่าจะต้องมีองค์ประกอบ ๕ ประการ คือ ตัวละคร ฉาก บทสนทนา โครงเรื่อง และเนื้อหา อย่างไรก็ดี ถ้าจะมองให้ลึกลงไปแล้ว นิยายคำกลอนแต่ก่อนเก่าของเรา และนวนิยายอันขึ้นชื่อว่าได้มาแต่ฝรั่งก็มีพื้นฐานอันเดียวกัน คือ ชีวิตมนุษย์ เรื่องราวของปุถุชน /*[5]*/ซึ่งมนุษย์ด้วยกันอยากรู้อยากเห็นหนักหนา นวนิยายจึงเป็นที่นิยมของคนไทยอย่างรวดเร็ว
“ดอกไม้สด” มีผลงานปรากฏแก่ผู้อ่านเป็นครั้งแรก เมื่อ พ.ศ. ๒๔๗๒ อันเป็นระยะที่วงการประพันธ์ไทยกำลังสมัยใหม่ยิ่ง บทประพันธ์ของท่านจึงทันกาลเวลาสำหรับสังคมของหนุ่มสาวสมัยใหม่ในเมืองหลวงขณะนั้น และคงอยู่ตลอดมา เนื่องจากว่าดอกไม้สดเขียนนวนิยายโดยมีกฎเกณฑ์ ซึ่งท่านได้นำออกมาใช้อย่างสม่ำเสมอกันเกือบทุกเรื่อง เป็นต้นว่า ศึกษาอุปนิสัยตัวละคร (จากคนจริง) ให้ถ่องแท้เสียก่อน แล้วจึงสร้างเรื่องสำรวมในการแสดงความรู้สึกมัธยัสถ์ในการใช้ถ้อยคำ และผูกเรื่องราว จนแทบจะกล่าวได้ว่า ถ้าตัดคำใดและเนื้อเรื่องตอนไหนออกเสียแล้ว ถึงจะไม่ล้มทั้งเรื่อง ก็จะเสียรส ดังนั้นถึงแม้ว่าขณะนี้รสนิยมของคนรุ่นปัจจุบันจะเปลี่ยนไปบ้าง แต่นวนิยายของดอกไม้สดก็ยังอาจให้ความพอใจแก่ผู้อ่านในด้านความบันเทิง ความคิด ความงดงาม และความละเมียดละไมแห่งความรู้สึกอยู่เสมอ
การที่สำนักพิมพ์ถึงสามแห่ง ขออนุญาตพิมพ์นวนิยายของดอกไม้สดพร้อมๆ กันนี้ ย่อมเป็นเครื่องวัดได้ว่า ความนิยมอ่านหนังสือของดอกไม้สดยังมีอยู่มาก เป็นที่น่ายินดีและ/*[6]*/ภูมิใจที่หอสมุดแห่งชาติได้รับมรดกวรรณกรรมของดอกไม้สด ผู้ล่วงลับไปแล้ว น่าภูมิใจที่เราได้มีนักประพันธ์อย่างท่าน ผู้ซึ่งสร้างงานด้วยความประณีต มีความปรารถนาจะให้แนวทางที่ดีแก่ผู้อ่าน ทั้งเป็นผู้ซึ่งเห็นแก่ประโยชน์ส่วนรวม การที่หอสมุดแห่งชาติได้รับมรดกลิขสิทธิ์ในงานประพันธ์ของท่าน ก็เพราะว่าเป็นความปรารถนาอย่างหนึ่งของท่าน ในการที่จะทำประโยชน์ให้แก่สังคม
การที่คุณสุนทรี ชมธวัช ทายาทลิขสิทธิ์ในวรรณกรรมของดอกไม้สด ได้ยกลิขสิทธิ์อันจะเกิดผลประโยชน์ให้แก่หอสมุดแห่งชาตินั้น นับว่าเป็นการเสียสละที่น่าสรรเสริญ จึงขออนุโมทนาในการกุศล และขอขอบคุณ คุณสมภพ จันทรประภา ที่ได้ช่วยเหลือแนะนำให้หอสมุดแห่งชาติ ได้รับลิขสิทธิ์ไว้
ได้เขียนไว้ในคำอุทิศของหนังสือเรื่อง “ศัตรูของเจ้าหล่อน” ซึ่งกองอาสากาชาด ขอตีพิมพ์จำหน่ายเพื่อการกุศล เมื่อ พ.ศ. ๒๔๘๗ ตอนหนึ่งว่า “ข้าพเจ้าขอเชิญชวนเพื่อนพุทธศาสนิกทั้งหลาย เชิญร่วมงานเมตตากรณียกิจกับกองอาสากาชาด เชิญตั้งจิตมั่นในเมตตาอธิษฐานตามเยี่ยงอย่างแห่งบุรพชนของเรา สัตว์โลกทั้งหลายจะเป็นผู้ไม่มีเวร สัตว์โลกทั้งหลายจงอย่าเบียดเบียนซึ่งกันและกัน /*[7]*/สัตว์โลกทั้งหลายจงอย่าเป็นไข้ใจ สัตว์โลกทั้งหลายจงพ้นจากทุกข์ สัตว์โลกทั้งหลายจงอยู่เป็นสุขรักษาตน สัตว์โลกทั้งหลายจงอย่าพ้นจากสมบัติอันตนได้แล้ว และขอสันติภาพ จงบังเกิดแก่สัตว์โลกทั่วพิภพเทอญ”
ขอสันติสุขจงบังเกิดแก่วิญญาณของ “ดอกไม้สด” ชั่วนิรันดร.
แม้นมาส ชวลิต
หอสมุดแห่งชาติ
๗ มีนาคม ๒๕๑๖
๑
/*1*/สุภาพบุรุษหนุ่มผู้หนึ่งเดินเข้าประตูบ้าน ‘เศกสม’ มาหยุดยืนที่หน้าตึกใหญ่ สายตามองดูรถยนต์สีดำและสีเทารวม ๒ คัน ที่จอดอยู่เบื้องหน้า คิ้วขมวดเป็นเชิงตรึกตรอง ในทันใดนั้น มีเสียงรองเท้าผู้หญิงกระทบแผ่นกระเบื้องที่ปูพื้น เสียงแหลมแสดงความพิศวงและปิติว่า “Aullo! Uncle พงศ์!” ครั้นแล้วรวดเร็วราวกับสายฟ้าแลบ เจ้าหล่อนผู้เป็นเจ้าของเสียงได้วิ่งมาถึงตัวชายหนุ่ม โถมเข้ากอดคอไว้แน่น
ในวาระนี้ชายหนุ่มผู้มีนามว่า พงศ์ มีสีหน้าแดง/*2*/จัด แววตาที่ก้มลงดูศีรษะอันซบเซาอยู่บนบ่าเขานั้นมีลักษณะอันจะอธิบายได้โดยยาก มือซ้ายประคองหลังหล่อนแต่เบาๆ มือขวาค่อยๆ คลายมือที่โอบรอบคออยู่ ส่วนปากพูดว่า
“พี่สวงสบายดีหรือ?”
“Oh! that’s ashame! ทำไมถามถึงคุณแม่ก่อน พบนุชต้องถามถึงนุชก่อนซี” พูดพลางใช้ดวงตากลมและดำขลับมองดูเขาเชิงตัดพ้อ ครั้นแล้วหล่อนก็ยิ้มอย่างอ่อนหวาน “มาพอดีเวลาเรามีแขกมากินน้ำชา ด้วย” พูดพลางหล่อนจับข้อมือเขาจูง
“ถ้าเผื่อว่าน้าปฏิเสธ?” ชายหนุ่มถามและยืนนิ่งอยู่กับที่
“Oh! no! you are not going to....why should you?”
/*3*/“เพราะว่าน้าไม่ได้อยู่ในจำนวนผู้ที่เป็นแขกของนุช แต่กลับมาถึงเมื่อไรยังไม่บอกน้า”
“พระอนิจจัง!” เสียงของหล่อนแปร่งผิดจากหญิงสยามทั้งหลายเป็นอันมากในเมื่อหล่อนกล่าวคำนั้น พงศ์ยิ้มด้วยความเอ็นดูเพราะเขาจำได้ว่า ภาษามคธคำนี้หล่อนได้จำไปจากเขาตั้งแต่ได้พบกันคราวแรกในกรุงลอนดอนเป็นเวลาประมาณ ๙ ปีมาแล้ว นุชพูดต่อไป
“สิ่งแรก ที่นุชทำเมื่อมาถึงกรุงเทพฯ ก็คือส่งจดหมายไปที่ออฟฟิศน้า แต่น้าเงียบ เมื่อนุชมาถึง น้าไม่ได้ไปรับแล้วไม่ได้มาหา แล้วไม่ตอบจดหมาย what’s your excuse?”
“น้าไม่อยู่ไปเชียงใหม่ เพิ่งกลับมาก็มาหาวันนี้แหละ”
“There you are! ความผิดของใคร?” เอียง/*4*/คอและทำตาหวานมองเขา “มาเถอะค่ะคุณแม่จะสงสัยว่าเราปรึกษาความลับอะไรกัน... by the way นุชมีเพื่อนคนหนึ่งอยู่ในห้องนั้น a wonderful boy! You will love him, we all love him!”
คิ้วอันดกดำของพงศ์ขมวดเข้าด้วยกัน ทำทีเหมือนจะหยุดยืนเสียเพียงประตู แต่หญิงสาวมิให้ โอกาสเขาทำเช่นนั้น หล่อนจูงมือเขาเข้าไปด้วยจนได้
ภายในห้องรับแขกที่นุชพาพงศ์เข้าไปนั้น มีบุรุษอยู่ ๓ นาย ล้วนกำลังหนุ่มรุ่นราวคราวเดียวกัน เขาทั้ง ๓ ลุกขึ้นยืนเมื่อนุชเข้าไปถึง พงศ์มองดูปราดเดียวก็จำได้ว่าเขาเคยรู้จักแล้วสองคน ส่วนคนที่ ๓ เค้าหน้าบอกว่าอ่อนอายุกว่าอีก ๒ คนนั้น พงศ์ไม่เคยเห็นหน้ามาก่อน
พงศ์เดินเข้าไปใกล้เก้าอี้ ที่คุณหญิงเจ้าของบ้าน/*5*/นั่งอยู่ ทำความเคารพ แล้วหันไปรับไหวหญิงสาวอีกผู้หนึ่งในขณะที่คุณหญิงสวงพูดว่า
“พ่อพงศ์นั่นเอง นึกว่าใครที่ไหน ใช้นุชออกไปดูก็เงียบหาย ราวกับใช้แมวไปขอไฟ”
“นั่นหมายความว่า แมวมันไปกินปลาเสียในครัว? I know that expression!” พูดแล้วนุชก็มองดูพงศ์อย่างภูมิใจ
เขาแลดูหล่อนแต่เพียงนิดเดียว แล้วก็หันไปตอบคำพูดของคุณหญิง
“ผมได้เห็นหนังสือพิมพ์ลงข่าวคุณพี่กลับถึงบ้านเมื่อเดือนก่อน กำลังมีธุระยุ่งอยู่ที่เชียงใหม่เพิ่งกลับมาเมื่อวานนี้เอง”
คุณหญิงพยักหน้าน้อยๆ แล้วหันไปทางแขกหนุ่มทั้ง ๓ ถามว่า
/*6*/“รู้จักกันแล้วหรือยัง พ่อพงศ์น้องชายของฉัน นี่พ่อสุนทรเป็นญาติกับพี่เหมือนกัน นี่คุณแสวง นั่นคุณหลวงดำรงนิติศาสตร์”
“ดูเหมือนเราเคยรู้จักกันแล้ว” หลวงดำรงฯ พูดพลางก้มศีรษะ
“รู้จักแล้วทั้ง ๒ คน” พงศ์ตอบเมื่อนายแสวง มองดูเขาอย่างสงสัย
“ถูกแล้ว” นายแสวงรับ “ผมเคยเห็นคุณหลายหน แต่ไม่เคยได้พูดกัน”
ชายหนุ่มทั้ง ๓ กลับนั่งลงในที่ของตนดังเดิม พงศ์ลากเก้าอี้มานั่งใกล้หญิงสาวอีกคนหนึ่ง แล้วถาม
“สบายดีหรืออัมพร?”
หญิงสาวผู้นั้นมีสีหน้ามึนตึงอยู่เป็นปกติ ขนตาของหล่อนดกดำมาก และขอบตามีสีออกเขียว จึงดู/*7*/ดวงตาของหล่อนลึกและโตกว่าธรรมดา หล่อนตอบคำถามของพงศ์ด้วยน้ำเสียงไม่แสดงความยินดียินร้ายว่า
“สบายดีค่ะ ขอบพระคุณ”
คุณหญิงสวงลงมือปรุงน้ำชาแจกอาคันตุกะฐานหน้าที่แม่บ้าน เมื่อได้ปรุงถึงถ้วยของพงศ์เป็นถ้วยสุดท้าย ท่านก็ถามขึ้นอย่างเดียวกับที่ท่านได้ถามคนอื่นมาแล้ว
“พ่อพงศ์ น้ำตาลกี่ก้อน”
นุชผู้กำลังคุยอยู่กับสุนทรอย่างเพลิดเพลินนั้นหยุดพูด หันมาตอบคุณหญิงทันทีว่า
“Four and no Milk.”
“ขอบใจนุช” พงศ์กล่าวสั้นๆ น้ำเสียงและสีหน้าขัดกับแววตาที่เขามองดูหล่อนเป็นอันมาก คุณหญิงขมวดคิ้วแต่ไม่พูดว่ากระไร
/*8*/“เจ้าคุณจะกลับถึงกรุงเทพฯ เมื่อไรครับ?” พงศ์ถามขึ้น
“เห็นจะราวเดือนมีนาคม” คุณหญิงตอบ
“โอ! ร้อนแย่! มาถึงเดือนมกราคมละก้อดีทีเดียว จะได้พบอากาศกำลังหนาว แล้วค่อยหัดทนร้อนไปทีละน้อยๆ อยู่กับอากาศหนาวมาตั้งหลายปี มาพบร้อนทันทีทันใดถ้าจะไม่ได้การ แต่ผมอยู่ไม่กี่ปียังจำได้ว่า เมื่อกลับมาใหม่ๆ จะคลั่งเสียให้ได้”
“ถึงคราวจำเป็นก็ต้องทน ราชการเป็นใหญ่” คุณหญิงตอบเรียบๆ “พี่เกือบจะพาเด็ก ๒ คนนี้ไปอยู่สวิตเซอร์แลนด์เสียพักหนึ่งแล้วค่อยกลับมาพร้อมกับเจ้าคุณทีเดียว แต่ท่านไม่ยอม เกณฑ์ให้มาจัดบ้านจัดช่องไว้รับ แล้วเด็กสองคนนี่ก็เคยเห็นเมืองนั้นแล้ว เขาอยากจะรีบมาเห็นบ้านเมืองของเขามากกว่า”
/*9*/“คุณยังไม่เคยเห็นสยามมาก่อนเลยหรือ?” หลวงดำรงฯ หันมาถามอัมพรอย่างยิ่ง
“เคยเห็นแล้ว” อัมพรตอบด้วยสีหน้าและน้ำเสียงอันชาเย็น
“นุชสิไม่เคยเห็นเลยทีเดียว คราวนี้เป็นคราวแรก” คุณหญิงกล่าวแล้วยิ้มอย่างภาคภูมิใจ ขณะที่พูดต่อไปว่า “เป็นเคราะห์ดีเสียอีกที่แกพูดไทยได้ เพราะฉันบังคับให้พูดอยู่เสมอ”
“อ้อคราวนั้น เมื่อคุณพี่มากรุงเทพฯ พาอัมพรมาคนเดียว นุชอยู่โรงเรียนในลอนดอนใช่ไหม?” พงศ์ถามขึ้น
“ใช่ค่ะ” นุชตอบ “แหม! คราวนั้นนุชอยากมาแทบตาย คุณแม่ไม่พามา”
ครั้นได้สนทากันถึงเรื่องทั่วไป จนพระอาทิตย์/*10*/จวนจะลับขอบฟ้า หลวงดำรงฯ ก็ลุกขึ้นลา นายแสวงกับนายสุนทรก็ลุกขึ้นตามกัน นุชส่งมือให้คนทั้ง ๓ ด้วยท่าทางที่เป็นธรรมดาที่สุด เช่นเดียวกับว่าหล่อนอยู่ในประเทศที่ใช้การจับมือเป็นธรรมเนียม และเมื่อมือของหล่อนอยู่ในมือของสุนทร ผู้ที่มองดูอยู่อาจสังเกตได้ว่า เขาทั้ง ๒ บีบมือกันนานกว่าปกติเล็กน้อย และนุชได้พูดด้วยเสียงเบาๆ ว่า
“Come again.”
ชายหนุ่มผู้นั้น ใช้สายตารับคำเชิญของหล่อนแทนคำตอบ แล้วก็ออกจากห้องไป
หันหน้ากลับมา เห็นพงศ์กำลังจะเตรียมตัวกลับด้วยเหมือนกัน นุชก็กดตัวเขาให้นั่งลงดังเก่าพร้อมกับพูดว่า
“You can’t go now, uncle พงศ์ คุณแม่ต้องไม่อนุญาต”
/*11*/“อะไรจะกลับแต่ป่านนี้” คุณหญิงว่า “นั่งลงเถอะ เล่าอะไรๆ ให้พี่ฟังบ้าง”
ชายหนุ่มเลื่อนตัวเข้าในเก้าอี้ นุชก็นั่งลงบนพนักข้างตัวเขานั่นเอง
นายพงศ์ กัลยาณเวทย์ เป็นน้องต่างมารดาของคุณหญิงรัตนวาที สวง กัลยาณเวทย์ พี่น้องคู่นี้มีอายุแตกต่างกันมาก คุณหญิงแก่กว่าน้องชายถึง ๑๖ ปี ในเวลาที่กล่าวนี้อายุของท่านย่างเข้าปีที่ ๔๘ แต่ตัวของท่านเองนั้นยังกระชุ่มกระชวยสะสวยสมสมัย ถ้าแม้ว่าคุณหญิงไม่มีบุตรีเป็นสาวถึง ๒๑ ปีแล้ว จะไม่มีใครคาดว่าอายุของท่านเกิน ๓๓ ปีไปเลย
พงศ์เป็น Docteur en Droit แห่งประเทศฝรั่งเศส เป็น Barrister at Law แห่งประเทศอังกฤษ และเป็นเนติบัณฑิตสยาม บรรพบุรุษของเขา ล้วน/*12*/แต่ได้เคยรับราชการในพระบาทสมเด็จพระเจ้าแผ่นดินมาโดยตลอดทุกชั้น จนถึงตัวพงศ์เอง บิดาของเขาได้สิ้นชีวิตไปเสียตั้งแต่เขาเพิ่งรุ่นหนุ่ม เป็นโอกาสให้พงศ์ได้เลือกทางอาชีพของตนเอง เขาจึงได้เลือกเป็นทนายความตามที่ใจรัก
๒
/*13*/เจ็ดวันต่อมา เวลาเดียวกับวันที่ได้กล่าวแล้ว หนุ่มสาวคู่หนึ่งกำลังเดินเคียงคู่กันอยู่ใน สวนด้านหลังบ้าน ‘เศกสม’ มือของชายหนุ่มอยู่ในกระเป๋าเสื้อทั้ง ๒ ข้าง ส่วนมือขวาของหญิงสาวถือดอกกุหลาบอยู่ดอกหนึ่ง ทั้ง ๒ กำลังสนทนาโต้ตอบกันอย่างเพลิดเพลิน บางครั้งชายหนุ่มได้กล่าวประโยคใดประโยคหนึ่ง ทำให้แก้มอันผุดผาดของหญิงสาวแดงเรื่อขึ้น หล่อนจึงยกดอกไม้ขึ้นดมแก้ขวย ครั้นหล่อนทำดังนั้นซ้ำๆ กันถึง ๒-๓ ครั้ง เขาก็พยายาม/*14*/จะแย่งดอกไม้ดอกน้อยจากมือหล่อน และยกดอกไม้ขึ้นดม โดยมิได้นำพาว่ามือของเจ้าของเดิมยังกำดอกไม้อยู่ ต่อจากนั้น สีแดงของดอกกุหลาบก็ไปปรากฏอยู่กับสีขาวของเสื้อแบบข้าราชการ...
สูงจากที่คนทั้ง ๒ กำลังรื่นรมย์กันอยู่ประมาณ ๓ วาเศษ หญิงมีอายุคนหนึ่งแฝงม่านหน้าต่างมองดูภาพเบื้องล่างอย่างเอาใจใส่ สักครู่หนึ่งจึงถอยหลังมา ๒ ก้าว แล้วพูดกับหญิงสาวที่ยืนอยู่กับตนว่า
“ดูน้องของหล่อนนะแม่อัมพร ปล่อยตัวง่ายเสียเหลือเกิน ฉันไม่รู้ว่าจะป้องกันอย่างไร เวลาเพียงเดือนเดียวเท่านั้น”
“เขาชอบกันมาก ตั้งแต่อยู่ในประเทศอังกฤษแล้ว” หญิงสาวตอบเบาๆ “เมื่อคืนที่คุณแม่เลี้ยงส่งคุณสุนทร คุณสุนทรไม่ได้เต้นรำกับใครเลยนอกจากนุช”
/*15*/“ก็มันล่วงเลยมาตั้งเกือบ ๒ ปีแล้ว ฉันจะไปรู้หรือว่ายังไม่แล้วกันอีก”
อัมพรละจากที่ เดินหลีกคุณหญิงไปที่หน้าต่าง ด้วยกิริยาอันอ่อนน้อม มีการลู่ไหล่และก้มตัว ซึ่งเป็นกิริยาอันหาความจำเป็นมิได้ สำหรับที่จะใช้ระหว่างมารดากับบุตรีที่ได้เติบโตขึ้นในประเทศยุโรป เมื่อได้จ้องดูหนุ่มสาวทั้งคู่อยู่ครู่หนึ่งแล้ว แววตาอันเคยเซื่องซึมอยู่เป็นนิจ ก็เกิดประกายแห่งความแค้นเคือง หล่อนเม้มริมฝีปากแน่นหันหน้ามาทางคุณหญิงคล้ายจะกล่าวถ้อยคำรุนแรง แต่ครั้นเมื่อตาต่อตาสบกัน สีหน้าของหญิงสาวก็เผือดลง พร้อมกับลดสายตาลงในระดับต่ำทันที
คุณหญิงยังคงมองดูหล่อนอย่างสมเพช และชิงชังระคนกัน นิ่งเงียบกันอยู่ครู่หนึ่ง แล้วท่านก็/*16*/หันหลังให้ เดินช้าๆ ไปที่ประตู ในขณะที่อัมพรมองตามท่านไปด้วยสีหน้าอันเคร่งเครียด เมื่อร่างของท่านลับตาไปแล้ว หล่อนก็ยกมือขึ้นกดหน้าผากไว้ เม้มริมฝีปากแน่นเข้ารำพึงว่า
“ข้าของความกตัญญู หนักยิ่งเสียกว่าข้าน้ำเงิน!”
๕ นาทีภายหลัง คุณหญิงรัตนวาทีนำร่างอันสูงโปร่งและสง่างามออกมาที่หน้าตึก นั่งลงบนเก้าอี้หวายคลุมด้วยปลอกสีขาว และมองดูอาหารที่วางอยู่บนโต๊ะอย่างใจลอย ต่อมามิช้านุชกับสุนทรก็เดินมาถึง ที่นั้น ชายหนุ่มทำความเคารพคุณหญิงแล้วกล่าวว่า
“เมื่อผมมาถึงไม่เห็นใครจึงเที่ยวหา เลยได้พบนุชที่หลังตึก”
/*17*/คุณหญิงวางสีหน้าเป็นปกติ “เชิญนั่งซี” ท่านกล่าวเรื่อยๆ
“ขอบพระคุณครับ ผมมีธุระเสียแล้ว ถ้าพรุ่งนี้ว่างผมจะมาใหม่”
คุณหญิงยิ้มและก้มศีรษะลงเล็กน้อย
“ผมกราบลา” สุนทรพูดและทำความเคารพอีกครั้งหนึ่ง นุชเดินลงบันไดไปส่งสุนทรถึงข้างล่าง แล้วส่งมือให้เขาจับตามเคย พร้อมกับยิ้มอย่างอ่อนหวาน เมื่อชายหนุ่มไปแล้ว หล่อนก็วิ่งขึ้นบันได ๘ ขั้นอย่างเครื่องจักร ตรงไปที่คุณหญิงกอดคอท่านทางเบื้องหลัง ซบศีรษะปกคลุมด้วยผมเส้นดำสนิทลงกับผมสีแดงประปราย และพึมพำด้วยน้ำเสียงแสดงความสุข
“Darling Mother!” คุณหญิงขมวดคิ้วอย่างน่ารำคาญ แต่ก็ไม่ใจแข็ง/*18*/พอที่จะดุ ด้วยดวงหน้าที่ซบอยู่กับหน้าท่านเป็นหน้าที่แฉล้มน่ารักน่าเอ็นดูรวมอยู่พร้อมกัน เป็นหน้าที่เต็มไปด้วยเสน่ห์ เพราะความอ่อนโยนและบริสุทธิ์ ดวงตาทั้ง ๒ ที่ปรากฏอยู่ในวงหน้านั้นเล่าก็ใสแจ๋วแสดงความ ไม่เดียงสา เด็กหญิงผู้นั้นกำลังแสดงความรักต่อท่านอยู่ด้วยความซื่อและไว้วางใจ ถึงกระนั้น...แกะมือที่กอดไหล่ท่านอยู่ด้วยกิริยาที่ฝืนให้ละม่อม คุณหญิงพูดว่า
“ขอเสียทีเถอะ อย่าปล้ำหน่อยเลยร้อนนัก เก้าอี้นั่นแน่ะ”
นุชทำตามสั่งโดยทันที นั่งลงบนเก้าอี้ข้างโต๊ะ ตรงข้ามกับคุณหญิง ชะโงกตัวมาข้างหน้าแล้วพูดว่า
“วันนี้เราจะทำอะไรกัน? กินน้ำชา...and then?” แบมือทั้ง ๒ ข้าง “No friends, no uncle /*19*/พงศ์ Lets go for a drive.”
“นุช” คุณหญิงขัดขึ้นด้วยน้ำเสียงชาเย็น “แม่ห้ามกี่หนแล้วว่า ไม่ให้พูดฝรั่งแกมไทยหรือไทยแกมฝรั่ง ใครเขาไม่รู้จะว่าฉันเอาลูกครึ่งชาติมาเลี้ยงเห็นเป็นเก๋ไปได้”
หล่อนทำหน้านิ่วและพูดอ่อยๆ
“นุชลืมเสมอ เมื่อวันก่อนเมื่อวานนี้น้าพงศ์ก็หัวเราะเยาะนุช ดีหละให้คอยอีกสักเดือนหนึ่งเถอะ นุชจะพูดให้ดีกว่าน้าพงศ์อีก...เอ๊ะ นี่อัมพรไปไหน...เอ้อ คุณแม่คะ ทีหลังน้ำชาเราไปขับรถนะคะ”
ในระหว่างที่พูด นุชได้จัดการแบ่งขนมและปรุงน้ำชาให้คุณหญิงและตัวหล่อนเอง เมื่อปรุงเสร็จแล้ว หล่อนก็เหลียวหาคนใช้ เมื่อไม่เห็นมีใครหล่อนจึงลุกขึ้น
/*20*/“อย่าไปเลยนุช” คุณหญิงห้ามโดยเร็ว คล้ายกับท่านไม่อยากให้นุชไปพบกับอัมพรสองต่อสองในเวลานั้น “แสงอยู่ในห้องนี้เอง แสงไปเรียนคุณอัมพร มารับประทานน้ำชา”
นุชกลับนั่งลงดังเดิม และหยิบแซนด์วิชขึ้นใส่ปาก เงียบอยู่ครู่หนึ่งหล่อนจึงเอ่ยขึ้นว่า
“อีก ๒-๓ วัน สุนทรจะพาแม่เขามาหาคุณแม่”
คุณหญิงลดถ้วยน้ำชาที่กำลังดื่มลงจากระดับปาก ขยับจะพูดก็พอดีนุชถามว่า
“คุณแม่รู้จักแม่ของสุนทรไหมคะ”
“รู้จัก” เป็นคำตอบห้วนๆ นุชนิ่งตรองอยู่ครู่หนึ่งแล้วถามต่อไป
“คุณแม่คิดว่า แม่ของสุนทรจะชอบนุชไหมคะ?”
/*21*/ยิ้มอย่างประหลาด ปรากฏไปทั่ววงหน้าคุณหญิง ในขณะที่ท่านตอบว่า
“ไม่ชอบ”
แววตาของนุชแสดงความพิศวงเต็มที่ ออกจะผิดธรรมดามิใช่น้อย ที่ผู้เป็นมารดาจะลงความเห็นอย่างเด็ดเดี่ยวว่า บุคคลใดบุคคลหนึ่งชังบุตรของตน ด้วยความพอใจดังที่ปรากฏอยู่ในแววตาของคุณหญิงในขณะนั้น นุชนิ่งอึดอยู่เป็นครู่แล้ว จึงถามพร้อมกับหัวเราะเฝื่อนๆ
“ทำไม นุชไม่เสียหายที่ไหนนี่นะ คิดดู นุชเป็นลูกของคุณแม่ ถ้าเสียคุณแม่ก็ต้องแก้หายแล้ว”
แววตาอันชื่อ น้ำเสียงแสดงความเชื่อมั่นในตัวท่าน ทำให้สีหน้าของคุณหญิงอ่อนลงในขณะที่ตอบว่า
/*22*/“ทำไมจะไม่เสีย กิริยาของนุชเป็นอย่างใช้ไม่ได้ทีเดียวสำหรับคนไทย”
“Oh is that my fault? I was brought up in Europe. I can’t help it.”
คุณหญิงยิ้มจืดๆ พอดีกับอัมพรลงบันไดมา คุณหญิงมองเห็นเป็นโอกาสที่จะได้เปลี่ยนเรื่องสนทนา ท่านจึงรีบพูดขึ้นว่า
“มาเร็วๆ เข้า น้ำชาจะเย็นเสียหมดแล้ว”
๓
/*23*/รุ่งขึ้นอีก ๓ วัน ในเวลาบ่ายราว ๑๖ นาฬิกา นุชกำลังสาละวนจัดตู้เสื้อผ้า ที่คุณหญิงได้ซื้อมาให้ใหม่ หญิงที่หล่อนเรียกว่ามารดาได้เดินเข้าในห้องอย่างเงียบเชียบ ในมือถือดอกกุหลาบมาด้วยช่อหนึ่ง นั่งลงบนเก้าอี้แล้วบอกว่า
“วันนี้น้าพงศ์เขาจะมารับนุชไปดูหนัง”
นุชเหลียวมาดูด้วยความประหลาดใจ เพราะหล่อนมิได้รู้สึกตัวว่า คุณหญิงได้เข้ามาในห้องแต่ เมื่อไร เมื่อเห็นช่อดอกไม้ในมือท่านหล่อนก็ละจาก/*24*/งานที่ทำอยู่ เดินเข้ามาหาพลางถามอย่างร่าเริง
“นั่นดอกกุหลาบจากบ้านน้าพงศ์หรือคะ?”
“ไม่ใช่ นายสุนทรส่งมาให้ และสั่งให้บอกว่า วันนี้เขาจะมารับประทานน้ำชาด้วยตามเคยไม่ได้”
“อา!” น้ำเสียงแสดงความผิดหวังอย่างเห็นชัด ส่วนสายตานั้นจับอยู่ที่ดอกกุหลาบประดุจถามว่า วัตถุนั้นผู้ให้มิได้ให้มาสำหรับหล่อนดอกหรือ?
“พ่อพงศ์จะมาถึงนี่ ๒ ทุ่มครึ่ง” คุณหญิงบอก
“อ้อจริง! น้าพงศ์! น้าพงศ์ใจดีแท้ๆ เขาโทรศัพท์มาบอกหรือคะ?”
“เปล่า เขาเขียนการ์ดมา”
“โอ! ขอนุชดูหน่อยได้ไหมคะ น้าพงศ์ใจดีอย่างไรถึงได้นึกถึงนุช”
/*25*/คุณหญิงส่งนามบัตรที่ถือติดมืออยู่ให้บุตรี หลังบัตรนั้นมีตัวอักษรเขียนไว้ว่า
“ผมจะมาตามสั่งเวลา ๘.๓๐ ล.ท.”
นุชอ่านทวนความนั้นเป็นครั้งที่ ๒ ด้วยความประหลาดใจ แล้วจึงเงยหน้าขึ้นดูคุณหญิงพลางถามว่า
“ตามสั่งของใคร? ของคุณแม่หรือคะ?”
คุณหญิงพยักหน้า ในอึดใจนั้นเองริมฝีปากสีแดงของนุช ก็ประทับลงบนแก้มคุณหญิงอย่างเต็มรัก
“How nice of you, Mother dear You are wonderful, wonderful!”
ไม่ต้องสงสัย นุชได้สันนิษฐานและเชื่อความสันนิษฐานของตนเองอย่างแน่ใจว่า คุณหญิงได้จัดการครั้งนี้ เพื่อปลอบใจหล่อน ในข้อที่สุนทรจะมาหา/*26*/หล่อนไม่ได้ตามที่ได้นัดกันไว้เมื่อวันวาน เมื่อมีมารดาที่อารีและรู้ใจถึงเพียงนี้ใครเล่าจะไม่บูชา ถึงแม้บางคราวคุณหญิงจะได้เคยมึนตึงห่างเหินกับหล่อนประหนึ่งว่าเบื่อหน่ายไม่อยากพบเห็น ซึ่งได้ทำให้นุชฉงนและน้อยใจเป็นหลายหน แต่ในคราวที่ดีท่านก็ดีอย่างน่าพิศวง จนทำให้นุชผู้มีนิสัยไม่ผูกใจจำอยู่แล้วลืมความน้อยใจง่ายยิ่งขึ้น มีตัวอย่างดังเช่นความดีในวันนี้เป็นต้น ที่ทำให้หัวใจของนุชตื้นต้นไปด้วยความรักและกตัญญู
เมื่อนุชได้ถอยห่างไปจากท่านแล้ว คุณหญิงจึงถามขึ้นว่า
“ตู้เป็นอย่างไร ถูกใจไหม? ที่แขวนเสื้อไม่สูง เท่าตู้ที่เรามีในอังกฤษ เพราะว่าเสื้อไทยไม่ยาวเท่ากระโปรง ใส่ชั้นได้อีกชั้นหนึ่งจะได้จุของมากๆ”
/*27*/“สวยงามดีหมดทุกอย่าง นุชชอบมากที่สุดของที่คุณแม่หาให้ถูกใจนุชเสมอ taste ของเราไม่ผิดกันเลยนี่คะ”
“ดีแล้ว” คุณหญิงกล่าวพลางลุกขึ้นยืน “ไปทำงานเสียให้เสร็จไป๊ลูกไป๊ แม่จะไปช่วยอัมพรเขาจัดห้องของแม่เหมือนกัน อ้อ! ดอกกุหลาบจะต้องการปักขวดบ้างก็เอาซิ แบ่งไว้แล้วเหลือนั้นเอาไปให้แม่”
นุชรับช่อดอกไม้จากมือท่าน แบ่งออกเป็น ๒ ส่วน พอท่านถึงประตู หล่อนก็วิ่งตามไปส่งส่วนหนึ่ง ให้กับท่านพร้อมกับถามว่า
“อัมพรจะไปด้วยไหมคะ?”
“ยังไม่รู้จ้ะ แม่จะถามเขาดูก่อน”
เวลา ๒๐ นาฬิกา ๒๘ นาที นุชแต่งตัวเสร็จ/*28*/ลงมาจากห้อง ก็พอดีรถเฟียตเก๋งของพงศ์แล่นเข้ามาในบ้าน คุณหญิงกับอัมพรอยู่ในห้องรับประทานอาหาร นุชออกไปรับน้าชายที่เฉลียง เมื่อชายหนุ่มขึ้นบันไดมาแล้ว เขาตลึงมองดูหล่อนเป็นครู่ จนนุชเดินเข้าไปใกล้ยื่นมือให้ทั้ง ๒ ข้าง จึงได้สติจับมือหล่อนมากุมไว้….
หญิงสาวที่ยืนอยู่ตรงหน้าเขา ในบัดนี้แต่งกายด้วยสีน้ำตาลอ่อนตั้งแต่ปลายเท้าจนถึงบ่า เสื้อของหล่อนเป็นเสื้อแพรอย่างบางคอกลมและมีปก ทำด้วยแพรชีฟองปกคลุมลงถึงโคนแขน กับมีสายรัดทำด้วยแพรชนิดเดียวกับตัวเสื้อ คาดที่เหนือเอวขึ้นไปเล็กน้อย ผมของหล่อนเป็นทรงผมบ๊อบ ตัดสั้นเพียงคอหวีขึ้นเหนือหู แต่ปลายงอนออกมาข้างหน้า นุชมิได้ใช้อาภรณ์ประดับกายแม้แต่ชิ้นเดียว และสิ่งที่ทำให้พงศ์ผู้ได้เคยอยู่ในประเทศยุโรปมาหลายปี พิศวงที่สุดนั้น/*29*/คือนุชมิได้ดัดแปลงตบแต่งแต้มเติมดวงหน้าของหล่อน มิให้ผิดแผกไปจากที่ธรรมชาติได้สร้างสรรค์มาแม้แต่น้อย
“What’s the matter with you?” นุชถามและยิ้มอย่างสดชื่น “อ้า พูดอังกฤษอีกแล้ว ประเดี๋ยวน้าพงศ์โกรธ ออกจากบ้านแล้วนุชจะระวังคำเดียวไม่ให้มีฝรั่งแกม คุณแม่สั่งให้นุชเรียบร้อยอย่างไทยแท้”
“นุชแต่งตัวสีนี้สวยมาก!” พงศ์กล่าวอย่างจริงจัง และยิ้มอย่างอ่อนโยน
“Fine” นุชอุทาน “I want you to be proud of me.”
“Very proud!” พงศ์รับโดยเร็วและหนักแน่น “You are lovely in this dress.”
/*30*/“สีนวลไปดีกับนุชเสมอ” หญิงสาวกล่าวและยิ้มอย่างยินดีโดยปราศจากความเย่อหยิ่ง “เข้าไปหา คุณแม่กันเถอะค่ะ”
“คุณแม่ออกมาอยู่นี่แล้ว” เสียงคุณหญิงพูดขึ้น พงศ์สะดุ้งเล็กน้อยรีบปล่อยมือจากหลานหันไปทำความเคารพพี่สาว
“น้าพงศ์ชอบนุชแต่งตัวอย่างนี้” นุชรายงาน และก้มลงพิจารณาดูตัวเอง “เราต้องออกจากบ้านกี่โมงคะ?”
“มีเวลาอีก ๑๕ นาที” ชายหนุ่มตอบ “จะต้องการผัดหน้าอีกก็ทัน”
นุชหัวเราะและชำเลืองค้อนเขาอย่างกระชดกระช้อย คุณหญิงพูดว่า
“นั่งลงก่อนชีพ่อพงศ์ จะดื่มอะไรไหม?”
“Whisky and soda” นุชตอบแทน
/*31*/พงศ์สั่นศีรษะ “น้ำเย็นดีว่า” เขาตอบ
นุชเดินเข้าไปในห้องรับประทานอาหาร สั่งให้คนใช้จัดน้ำแล้วก็กลับออกมา
เมื่อถึงเวลาจะไปนุชยืนขึ้นจัดผ้าและเสื้อให้เรียบร้อย หยิบกระเป๋าหนังใบเล็กสำหรับใช้ในเวลากลางคืนที่วางไว้บนโต๊ะ แล้วก็เดินเข้าหาคุณหญิง จูบท่านที่แก้มทั้ง ๒ ข้าง และกล่าวว่า
“Good night Mother! Don’t wait for me and sleep well.”
“ขอบใจจ้ะ” คุณหญิงตอบแกมหัวเราะ “ว่าแต่นุชระวังตัวให้ดี อย่าทำให้หลุกหลิกให้ใครเขาว่าได้”
“สำหรับน้าพงศ์ นุชจะระวัง Good night, Mother.”
เมื่อรถเคลื่อนที่แล้ว พงศ์จึงได้ถามถึงอัมพร
/*32*/“อัมพรไม่มา บอกว่าไม่สบาย” นุชตอบแล้วพูดต่อไปเป็นเชิงปรารภ “ตั้งแต่กลับมาสยามยังไม่เคยออกจากบ้านไปไหนเลย จนกระทั่งซื้อของของตัวก็ให้คุณแม่ซื้อ แปลกไหม? นุชเห็นแปลก”
“จะแปลกอะไร ก็แกไม่ชอบเที่ยว ไม่เหมือนนุชนี่”
“จริง!” นุชพูดอ่อยๆ “นุชเป็น...เอ้อ...too fond of pleasure อัมพรบอกกับนุชว่าอย่างนั้น แต่นุชคิดว่าอัมพร take life too seriously...and เอ้อ เขาบอกกับนุชว่าเขาจะไม่แต่งงานตลอดชีวิต เขาไม่เคยรักใคร She has never been in love!!!”
“ส่วนนุชเห็นจะบ่อยที่สุด!” พงศ์กล่าวด้วยน้ำเสียงค่อนข้างห้วน
/*33*/“บ่อยที่สุด!” นุชทวนคำ ไม่แน่ใจว่าเขาถามหล่อนหรือเขาตั้งใจจะประชด “what d... หมายความว่ากระไร? แน่นอน นุช in love บ่อยที่สุด และเวลานี้นุชก็กำลัง in love กับน้าพงศ์อย่างร้าย” พูดแล้วหล่อนก็ขยับตัวและเอนไหล่เข้าไปจนชิดไหล่เขา
ถ้าในเวลานั้นไฟฟ้าในเก๋งเปิดอยู่ นุชจะได้เห็นสีหน้าของพงศ์แดงขึ้นแล้วกลับซีด อีกทั้งจะเห็นได้ว่าในวาระนั้นเขากำลังนั่งตัวแข็งที่อ และบีบมือทั้งสองของเขาไว้แน่น
๔
/*34*/หลังจากที่ได้พานุชไปดูหนังแล้ว ๒-๓ วัน บ่ายวันหนึ่ง พงศ์ กัลยาณเวทย์ ถูกเชิญตัวไปปรึกษาคดีความแพ่งเรื่องหนึ่ง ความเรื่องนั้นเมื่อได้ฟังเรื่องเผินๆ ก็ดูซับซ้อนยุ่งยาก แต่ครั้นเมื่อได้ซักถามลูกความทราบความจริงโดยละเอียดแล้ว พงศ์ก็กลับเห็นว่าเรื่องไม่ยากเท่าที่นึก ตามความรู้ของเขา พงศ์เห็นว่าลูกความของเขาจะเป็นฝ่ายชนะอย่างแน่นอน เมื่อได้พูดจาตกลงกันเรียบร้อยแล้ว พงศ์ก็ลาเจ้าของบ้านกลับ แต่เมื่อออกมาถึงประตูบ้าน ปรากฏ/*35*/ว่ารถของเขายังไม่กลับจากธุระที่เขาใช้คนรถไป โดยกะเวลาให้ราวชั่วโมงครึ่ง ส่วนธุระที่ตัวเขามาทำเองนั้น สำเร็จเร็วกว่าที่กะไว้ถึง ๔๐ นาที บ้านนั้นเป็นบ้านที่ใกล้กับบ้านคุณหญิงรัตนวาที ห่างกันเพียงถนนเดียว พงศ์จึงเขียนข้อความสั้นๆ ลงบนนามบัตรฝาก แขกยามไว้ให้กับคนขับรถ สั่งเสียกันเป็นที่เข้าใจแล้ว เขาก็ออกเดินไปบ้านพี่สาว
ถึงบ้าน ‘เศกสม’ พงศ์ลัดเข้าทางประตูหลังสวน เพราะเป็นทางที่ใกล้กว่าประตูใหญ่ที่บริเวณหลังบ้านนี้ยังเป็นสวนผลไม้ มีต้นมะม่วง ชมพู ขนุน ฯลฯ รวมกันอยู่หลายสิบต้น พื้นดินยังรกรุงรังอยู่ด้วยหญ้า เนื่องจากเจ้าของบ้านยังไม่มีเวลาได้ตบแต่งแก้ไข แต่ทว่าเป็นที่ร่มรื่นและสงัด ห่างจากรั้วบ้านเข้าไปประ มาณ ๑๕ วา มีลานหญ้าเรียบสะอาดกว่าส่วนอื่นๆ ใน/*36*/บริเวณหลังบ้านนี้ พงศ์เดินตัดไปตามทางนั้นช้าๆ มองไปตรงหน้าเห็นเก้าอี้ผ้าใบยาวตั้งอยู่ใต้ต้นมะม่วงใหญ่ เข้าไปใกล้จึงเห็นว่ามีคนนอนอยู่บนเก้าอี้นั้น พงศ์ลดฝีเท้าให้เบาลงเพื่อไม่รบกวนคนหลับ แต่ครั้นเมื่อจะผ่านเก้าอี้เขาก็กลับหยุดชะงัก โดยที่จำได้ว่าผู้นั้นคือหลานสาวคนเล็กของเขานั่นเอง
ก้าวเท้าเข้าไปจนถึงตัวหล่อน พงศ์เอื้อมมือจะจับแขนปลุกให้ตื่น แล้วกลับยั้งมือไว้เมื่อมองเห็นหน้าหล่อนได้ถนัด นุชนอนตะแคงดวงตาปิดสนิท แลเห็นขนตายาวและงอนได้อย่างชัดเจน แสงอาทิตย์สีเหลืองล่องลอดใบมะม่วงลงมาเป็นวงกลมเฉพาะต้องตรงแก้มของหล่อน ทำให้แลดูประดุจสีมะยงสุก ลักษณะในวงหน้าอันขาวเกลี้ยงนั้นดูสงบเสงี่ยม ริมฝีปากบางจิ้มลิ้มเผยออยู่เล็กน้อยคล้ายกับว่ากำลังยิ้ม แต่ทว่าเป็นยิ้มที่/*37*/ละห้อยตรงกันข้ามกับที่หล่อนเคยยิ้มอยู่โดยปกติเป็นอันมาก พงศ์เผ่าจ้องมองดูด้วยความตื่นเต้นและประหลาดใจ “ลักษณะของคนสวย” เขานึก “ตื่นก็สวย หลับก็สวย แต่ทว่าช่างแตกต่างกันอย่างไม่น่าเชื่อ” มองดูหน้าส่วนที่ซบอยู่กับหนังสือปกแข็งซึ่งหล่อนใช้รองศีรษะต่างหมอน เห็นรอยด่างเป็นทางยาวจากหางตาจนถึงแก้ม รอยชนิดนั้นจะเป็นรอยอะไรได้ นอกจากรอยน้ำตา คิ้วของพงศ์ขมวดเข้าหากัน ก้มหน้าลงดูอย่างใกล้ชิด ยิ่งเห็นชัดว่าไม่ผิดดวงจิตอันไม่ปกติอยู่แล้วก็เดือดร้อนรำคาญขึ้นทันที หักใจที่รักแล้วไม่ต้องการเหตุผล พงศ์มิได้หยุดคิดว่านุชร้องไห้เพราะเหตุใดเต็มตื้นไปด้วยความสงสาร ปรารถนาแต่จะเล้าโลมเด็กหญิงคนนี้ พงศ์คุกเข่าลงกับพื้นทันที /*38*/สมองของเขาร้องว่า “อย่า” แต่หัวใจของเขาค้านว่า “ทำไมนะ” แล้วเขาก็ก้มหน้าลงชิดกับหน้าหล่อน
การสัมผัสปลุกให้หญิงสาวตื่นขึ้นทันใด ม่านสีดำเส้นละเอียดแหวกออกจากกัน ดวงตากลมและดำขลับมองดูผู้อุกอาจด้วยความตกใจ แต่พอจำได้ว่าเป็นใครแล้ว หล่อนก็ยังยิ้มและถามว่า
“Did you kiss me?”
“Well! I don’t know” พงศ์ตอบอึกอัก “but I think I was going to....”
นุชหัวเราะเบาๆ แล้วลุกขึ้นนั่งห้อยเท้าอยู่บนเก้าอี้อย่างว่องไว
“แหม! นุชหลับสนิท” หล่อนว่า “หลับจนฝัน ........... ฝันว่า” ทันใดนั้นเองประดุจฉากกั้นระหว่างความหลับกับความตื่นได้เผยออกให้นุชมอง/*39*/เห็นความจริง คือเหตุการณ์และความรู้สึกเมื่อก่อนจะหลับ สีหน้าของหล่อนก็เผือดลง น้ำตาคลอตาโผตัวเข้าไปพิงอยู่กับทรวงอกของพงศ์ ซบศีรษะลงกับบ่าเขา สะอื้นพลางว่า
“นุชมีทุกข์ใหญ่เหลือเกิน”
“อะไรกัน?” พงศ์ถามเสียงต่ำ และในเวลานั้นถ้าแม้ว่านุชมีจิตใจเป็นปกติ หล่อนจะรู้สึกได้ทันทีว่า หัวใจของพงศ์เต้นแรงกว่าหัวใจของคนธรรมดาทั้งหลายเป็นอันมาก แต่สีหน้าของเขาคงขรึมและสงบเป็นปกติ วันนี้พงศ์มิได้ทำตัวแข็งมือแข็ง เขากอดหล่อนประทับกับตัว จูบศีรษะด้วยความปรานี แล้วประคองตัวหล่อนนั่งลงบนเก้าอี้ด้วยกัน
“เรื่องอะไร?” พงศ์ถามขึ้นเมื่อได้ปล่อยให้หล่อนสะอื้นอยู่พักหนึ่ง “คุณแม่ดุกระมัง?” /*40*/ประโยคสุดท้ายเขาพูดเชิงสัพยอก
นุชสั่นศีรษะช้าๆ “อะไรก็ไม่รู้” หล่อนตอบ “ดูอะไรๆ มันดำๆ อยู่รอบตัว นุชไม่เข้าใจเลย”
“อะไรดำๆ?” พงศ์ถาม เตรียมพร้อมที่จะยิ้ม
“ไม่รู้ค่ะ ยุ่งๆ อย่างนี้หลายทีแล้ว ตั้งแต่ปี ๒๙1 มาทีเดียว มีเสมอๆ นุชทำลืมเสียได้แต่คราวนี้…….”
“ก็ไอ้ที่ยุ่งน่ะอะไรเล่า?” พงศ์ถามน้ำเสียงแสดงความเอาใจใส่เป็นอย่างยิ่ง “ไหนลองเล่าไปถี เรื่องราวเป็นอย่างไรถึงกับร้องไห้ร้องห่มใหญ่โต เมื่อคืนวานนี้ก็ร่าเริงดี มาเกิดเรื่องขึ้นแต่เมื่อไร?”
/*41*/“เช้าวันนี้เอง” นุชตอบเสียงกระเส่า “น้าจำสุนทรได้ไหม? คนที่พบวันนั้นน่ะ”
“จำได้ ชายหนุ่มหน้าตาสะสวยที่นุชบอกกับน้า ว่าน่ารักและอะไรๆ อีกหลายอย่าง”
“ถูกแล้ว คนนั้นแหละ เรารู้จักกันตั้งแต่อยู่ในอิงแลนด์ เขาเป็นญาติกับคุณแม่ น้ารู้แล้วไม่ใช่หรือ เขาเคยไปดินเนอร์ที่สถานทูตเสมอจนเราคุ้นเคยกัน เคยไปเที่ยวด้วยกันก็หลายหน เราเข้าใจกันดีมาก แต่เราก็ยังไม่ได้ตกลงกัน ทีนี้พอนุชมาถึงกรุงเทพ ฯ เขาก็มาหา เราก็กลับชอบกันเท่าเดิมยิ่งกว่าเดิม เราทำความเข้าใจกันแล้ว สุนทรพูดไว้ว่า เขาจะให้แม่เขามาขอหมั้นนุชกับคุณแม่ ที่นี้ในระหว่าง ๔ วันนี้เขาก็หายไป ครั้นถึงวันนี้ นุชได้รับจดหมายจากเขา บอกว่าเรื่องอะไรที่แล้วไปขอให้เป็นเลิก เพราะมีเรื่อง family เข้ามาขวาง /*42*/ขอให้นุชลืมเขาเสียทันที ฝ่ายเขาถึงจะลืมนุชไม่ได้ง่าย แต่ก็จะพยายามลืมเช่นเดียวกัน”
น้ำเสียงของหล่อนขาดสะบั้นลงเพียงนี้ หล่อนถอนใจด้วยความเหนื่อย เนื่องจากที่ได้อัดใจกลั้นสะอื้นไว้ ครั้นเล่าจบลงแล้วน้ำตาก็ไหลพรากลงทั้งสองแก้ม พงศ์มองดูหล่อนด้วยความเศร้าใจ หมดปัญญาที่จะหาคำมาปลอบโยน จึงได้แต่โอบหล่อนมากอดไว้ และลูบศีรษะไปมาด้วยความปรานี
“นุชรักเขามากทีเดียวหรือ?” เขาถามในที่สุด
“รักมากเท่ากับน้า” หญิงสาวตอบและเงยหน้าขึ้นมองดูเขาด้วยดวงตาอันใสแจ๋ว ดังจะเปรียบได้กับแว่นแก้ว ส่องทะลุถึงหัวใจอันบริสุทธิ์ของหล่อน “แต่ว่าไม่เหมือนกัน สุนทรไม่เหมือนกับน้าพงศ์ /*43*/เขาไม่เหมือนกับนุช เราเข้าใจกันดีทุกอย่าง แต่ทำไม...ทำไมนะเขาถึงได้หลอกนุช?”
“เพราะเขาไม่รักนุช เท่าที่นุชรักเขานะซี” พงศ์พูดเรียบๆ
“แต่เขาบอกกับนุชว่าเขารักนุชนี่นา เขาต้องไม่พูดปด สุนทรไม่ใช่ชอบปด ต้องมีอะไรมาทำให้เขาเปลี่ยนใจ... อะไร? นุชอยากรู้ว่าอะไร?”
พงศ์นิ่งเงียบ ‘อะไร’ ที่นุชอยากรู้นั้นเขารู้อยู่เต็มอก หากแต่เขาไม่สามารถเพราะไร้สิทธิ์ที่จะบอกหล่อนได้ จากคำพูดของนุช พงศ์ก็คาดได้ว่าการเปลี่ยนใจของสุนทรได้เริ่มต้นในคืนที่นุชไปดูหนังกับเขานั่นเอง ชายหนุ่มผู้นั้นคงจะเสียใจไม่น้อย แต่เขาเป็นบุตรในตระกูลของบิดามารดา และมีวงศ์วานในตระกูลอีกหลายคน ซึ่งเขาไม่อาจเสียสละให้แก่/*44*/ความรักได้ ไม่แต่นายสุนทร ถึงจะเป็นชายอื่นทั่วไปก็น่าจะต้องปฏิบัติดังที่สุนทรได้ปฏิบัติไปแล้ว เว้นเสียแต่ว่าจะเป็นชายที่เด็ดเดี่ยวอย่างเหลือเกิน ไม่เห็นสิ่งใดในโลกสำคัญยิ่งไปกว่าความรัก นับแต่บิดามารดาตลอดจนชื่อเสียงของตน แต่ชายชนิดนั้นจะหาได้ที่ไหน อีกสักกี่ปีจะผ่านเข้ามาในชีวิตของนุชสักครั้งหนึ่ง
“ในที่สุดคำพูดของอัมพรก็เป็นคำจริง ในโลกของเราไม่มีอะไร นอกจากความหลอกลวงหรือคะ?” นุชพูดภายหลังที่ได้เงียบกันไปเป็นครูใหญ่ “ไม่มีคนดีอยู่ในโลกนี้บ้างเที่ยวหรือ?”
“มีนุช” พงศ์ตอบและยิ้มเศร้าๆ “มีมากทีเดียว แต่นุชไม่รู้ เผอิญนุชไม่พบเขา หรือพบแล้วไม่รู้จักก็ได้”
/*45*/“ไม่เคยพบเป็นแน่” หญิงสาวตอบและหายใจสะอื้น “นุชพบคนที่หลอกนุชมาถึง ๒ คนแล้ว หลวงไพรัชช์ ฯ ก็หนหนึ่ง เลขานุการของสถานทูต น้าจำได้ไหม เขาก็ทำกับนุชเหมือนสุนทรนี่แหละ เขาแก่กว่านุชเป็นหลายปี เขาไม่ควรหลอกเด็กเลย ทำไม?…….. เพราะอะไรเขาถึงเหมือนๆ กันหมด?”
พงศ์นิ่งอีก นุชรำพันต่อไป
“หลวงไพรัชช์ ฯ เป็นผู้ใหญ่กว่านุชมาก นุชนึกว่านุชคงซุกซนเกินไป เขาจึงหายรัก นุชเสียใจมาก แต่ทีหลังก็ห้ามใจไว้ได้ ส่วนสุนทรเราเข้าใจกันดีเหลือเกิน ทำไมเขาจึงหลอกนุชอีก นุชจะหาอะไรมาโทษตัวถึงจะลืมเขาได้”
“ถึงอย่างไรนุชก็ต้องลืมให้ได้ ถ้ามิฉะนั้นชีวิตของนุชจะหมดความสุข” พงศ์พูดอย่างจริงจัง “น้า/*46*/จะสอนให้ นุชต้องโทษตัวว่าไม่รอบคอบไปรักคนที่ใจไม่หนักแน่นพอ คราวหลังต้องระวังตัวอย่ารักใครอีก จนกว่าจะแน่ใจว่าจะไม่ถูกหลอกเป็นครั้งที่ ๓”
“จริงแหละ นุชต้องไม่รักใครอีก ผู้ชายเห็นจะชอบหลอกผู้หญิงเล่นทุกคนนะน้าพงศ์ น้าเคยถูกผู้หญิงหลอกบ้างไหม?”
“เปล่า ไม่เคย”
“อ้า เห็นไหม ผู้หญิงไม่หลอกใคร” นุชกล่าวและยิ้มทั้งน้ำตา นิ่งอยู่วาระหนึ่ง แล้วจึงกล่าวสืบไป “แล้วน้าพงศ์ทำไมถึงยังไม่แต่งงานจนป่านนี้ล่ะคะ?”
พงศ์มองดูหล่อนเต็มตา กัดริมฝีปากอยู่อึดใจหนึ่ง จึงตอบเรื่อยๆ ว่า
“เพราะไม่เคยรักผู้หญิงที่น้าจะแต่งงาน/*47*/ด้วยได้”
หญิงสาวมองดูเขาอย่างตรึกตรองแล้วจึงว่า
“นุชยังไม่เข้าใจดี ...คนที่น้ารักเขา เขาแต่งงานกับน้าไม่ได้อย่างนั้นหรือ? แปลกจริงเป็นอย่างไร?”
“ไม่แปลกหรอกนุช เหตุขัดข้องมีถมไป จะยกตัวอย่างง่ายๆ สมมุติว่าน้ารักนุช เราก็คงแต่งงานกันไม่ได้จริงไหม เพราะเป็นน้าเป็นหลานกัน”
ถ้าหากจะมีผู้ถามว่า ตัวอย่างอื่นๆ มีอยู่ดาษดื่นแนบเนียนกว่าที่เขากล่าวแล้ว เหตุใดจึงไม่ชักมากล่าว พงศ์คงจะตอบคำถามนั้นไม่ได้ แต่ผู้ถามควรจะเข้าใจว่า ‘อันความลับในจิตใจมนุษย์นั้น แม้เจ้าของหวงแหนปกปิดสักเท่าใดก็ย่อมจะดิ้นรนหาทางออกอยู่เสมอ เมื่อใดเจ้าของเผลอก็เมื่อนั้นความลับจะปรากฏ/*48*/ออกเป็นความจริงให้มีผู้รู้ทันที’
แต่นิสัยนุชเป็นคนซื่อ เมื่อหล่อนรักใครนับถือใคร หล่อนรักด้วยหัวใจ ไม่ใช่รักด้วยสมอง และเมื่อรักแล้วก็เชื่อมั่นว่าผู้นั้น จะอยู่ในทางที่ถูกและมีเหตุผลเสมอ แทนที่จะนึกว่าตัวอย่างที่พงศ์ยกขึ้นพูดไม่เหมาะ หล่อนกลับกล่าวว่า
“ถ้าเรารักกัน เราคงไม่หลอกกันนะคะ น้าพงศ์ไม่หลอกนุชเป็นแน่”
“แต่นุชคงไม่รักน้า เพราะน้าแก่แล้ว” พงศ์ตอบเร็ว ความขมขื่นเกือบจะปรากฏในน้ำเสียง
“โอ! ไม่จริงเลย น้าพงศ์ยังไม่แก่สักนิดเดียว อายุ ๓๒ เท่านั้นเอง แก่ที่ไหน”
“แต่นุชยังเด็กมาก อ่อนกว่าน้าตั้ง ๑๓ ปี?”
“ยิ่งดีใหญ่ นุชชอบเป็น old man’s darling”
/*49*/ในขณะที่โต้ตอบกันอยู่ด้วยเรื่องนี้ หน้าของพงศ์เปลี่ยนสีไปหลายครั้ง ประโยคสุดท้ายทำให้สีหน้าของเขาแดงขึ้นจนเห็นชัด แววตาเป็นประกายด้วยความชื่นชมอยู่ครู่หนึ่ง ครั้นแล้วเขากลับได้สติเกิดความกลัวว่าจะพ่ายแพ้แก่ใจตนเอง จึงเลื่อนตัวลงจากเก้าอี้พร้อมกับพูดว่า
“เย็นมากแล้วนุช ไปอาบน้ำเสียทีหรือ น้าจะไปคุยกับพี่สวงสักหน่อย”
๕
/*50*/วันต่อมา นุชได้รับความฉงนใจยิ่งขึ้น พงศ์ผู้เป็นทั้งน้า และเป็นทั้งเพื่อนของนุชได้หายหน้าไป ไม่เยี่ยมกรายมายังบ้านพี่สาวอีกเลย นุชนำข้อสงสัยไปปรารภกับมารดาคุณหญิงก็ทำหน้าขรึมและพูดสั้นๆ ว่า “ไม่รู้เขารึบางทีเขาจะมีธุระยุ่งมากกระมัง” เมื่อได้รับคำตอบดังนั้นแล้ว นุชก็ตกลงใจเขียนจดหมายไปถึงเขาถามข่าว และขอให้เขาปลีกตัวมาเยี่ยมหล่อนบ้าง “นุชกลุ้มใจจริงๆ” หล่อนเขียน “จะหาใครปรับทุกข์ด้วยก็มิได้ พูดกับอัมพรก็ไม่เข้าใจ/*51*/กัน อัมพรมีคำพูดลับลม นุชไม่รู้เรื่องเขาพูดอะไร สอนอยู่แต่ว่าไม่ให้รักใคร ไม่ให้ไว้ใจใครตลอดจนคนที่อยู่ด้วยกันทุกวัน แปลกจริง คนเราจะให้อยู่ในโลกโดยไม่รักใคร ไม่ไว้ใจใครบ้างอย่างไรได้ อย่างนั้นนุชจะแขวนคอตายเสียดีกว่า นุชคิดถึงน้าเหลือเกิน” ส่งจดหมายไปแล้วอาทิตย์กว่าจึงได้รับตอบ แต่ก็เป็นเพียงจดหมายสั้นๆ ปราศจากข้อความสำหรับประโลมใจ ผู้รับเต็มไปด้วยดินฟ้าอากาศ ห่างเหิน และไม่มีลักษณะของพงศ์เจือปนอยู่แม้แต่น้อย ครั้ง ๑ ก็แล้ว ครั้ง ๒ ก็แล้ว ครั้ง ๓ ก็แล้ว ไม่ดีขึ้น ดูเหมือนพงศ์จะตั้งใจให้สำนวนจดหมายของเขาชาเย็น เพื่อตีห่างจากนุชเป็นลำดับ จนในที่สุดนุชก็สิ้นความพยายาม
ในระหว่างนั้นคุณหญิงสวงได้เปิดประตูบ้านของ/*52*/ท่านรับรองญาติและมิตรสหายทั้งเก่า และใหม่มิได้เว้นแต่ละวัน คุณหญิงเป็นผู้มีนิสัยและมรรยาทเหมาะแก่การเข้าสมาคมทุกอิริยาบถ ท่าทีเป็นสง่าน่านับถือกิริยาดี สีหน้ายิ้มแย้ม พูดเพราะ อีกทั้งรู้จักฟังเมื่ออยู่ในหมู่คนที่ฝักใฝ่สมัยใหม่ เข้าในหมู่ผู้ที่เคร่งครัดในขนบธรรมเนียมโบราณ คุณหญิงก็เป็นคนโบราณ เข้ากับชาวต่างประเทศ คุณหญิงก็กลับเป็นคุณหญิงทูต ประจำพระราชสำนักเซนต์เยมส์ได้อีก เมื่อมีแขกหน้าใหม่เข้ามาในบ้าน คุณหญิงคงเรียกบุตรีทั้ง ๒ ให้ออกมารู้จักด้วยเป็นนิตย์ อัมพรมักจะย่างเท้าเข้าในห้องรับแขกด้วยสีหน้าอันปั้นปึ่งและท่าทางอันไว้ตัว ประดุจจะทำให้แขกเหล่านั้นเห็นเป็นสัญญาณ บอกกล่าวว่า “ฉันไม่ต้องการสมาคมกับท่าน อย่าเข้ามาเฉียดฉันนะ” ส่วนนุชนั้นเนื่องจาก/*53*/เรื่องของนายสุนทรยังฝังแน่นอยู่ในใจ ทำให้หล่อนมองดูชายหนุ่มทุกคนด้วยความระแวง แต่นุชมิใช่หญิงที่จะฝืนนิสัยตัวเองได้นาน นิสัยของหล่อนเป็นคนตรง ชอบสนุก แจ่มใสร่าเริงอยู่เป็นนิตย์ ดังนั้น ในคราวที่ได้ฟังคำสนทนาอันสนุกสนาน หล่อนก็มักจะลืมความตั้งใจ ที่จะวางตัวห่างเหินกับคนทุกคนที่หล่อนได้พบดังเช่นอัมพร กลับปล่อยตัวให้เพลิดเพลินไปกับเขาด้วย คัดค้านคำพูดของเขาหรือส่งเสริม และหัวเราะอย่างเปิดเผยเมื่อหล่อนรู้สึกสนุก อันลักษณะของนุชนั้น ดูเหมือนธรรมชาติจะได้สร้างสรรค์มาสำหรับความสดชื่นให้แก่โลก ผู้ใดได้พบปะสนทนาด้วยเพียงครั้งสองครั้ง ที่จะไม่ติดใจในความน่ารักของหล่อนนั้นน้อยนัก เว้นเสียแต่ท่านผู้เฒ่าโดยมากพากันเห็นว่ากิริยาของหล่อนโลดโผนเกินไป ไม่นุ่มนวล/*54*/เหมือนธิดาและหลานของท่าน บางทีถึงกับได้นำไปตำหนิลับหลังว่าหล่อนมีนิสัย ‘กล้าผู้ชาย’ ทั้งนี้ ก็เพราะมรรยาทอันติดจะเป็นฝรั่งมากกว่าไทยนั่นเองเป็นเหตุ และท่านเหล่านั้นมิได้นึกถึงว่านุชได้รับการศึกษา และอบรมอยู่กับสตรีชาวยุโรปตลอดอายุของหล่อน ทั้งเป็นสตรีชาวยุโรปในสมัยศตวรรรษที่ ๒๐ ของคริสตกาลเสียด้วย
วันหนึ่ง คุณหญิงออกจากบ้านไปซื้อของแต่เวลาสาย บุรุษไปรษณีย์นำจดหมายสลักหลังถึงท่านมาส่งที่บ้านฉบับหนึ่ง นุชเป็นผู้รับเองแล้วตรงไปยังห้องคุณหญิง พอพบกับอัมพรที่ตรงประตูห้อง นุชจึงส่งจดหมายให้พี่สาว อัมพรชำเลืองดูอย่างไม่สู้เอาใจใส่ แต่พอเห็นลายมือที่หลังซองสีหน้าของหล่อนก็เปลี่ยนไปทันที นุชมิได้สังเกตกิริยาของผู้รับ ส่ง/*55*/จดหมายให้แล้ว หล่อนก็ไปทำธุระของหล่อนต่อไป ส่วนอัมพรเดินกลับเข้าในห้อง ไปยืนอยู่ที่หน้าโต๊ะเขียนหนังสือ เพ่งดูจดหมายประดุจเพ่งดูสิ่งที่แสนรัก พิศดูลายมือแล้วก็ดูดวงตาไปรษณีย์ ทันใดนั้นสีหน้าของหล่อนก็เปลี่ยนไปอีก ยกซองขึ้นชิดกับดวงตา เพื่อให้แน่ใจว่าตาดูไม่ผิด ครั้นแล้วดูเหมือนหล่อนเกือบจะยิ้มด้วยความตื่นเต้น และพิศวงมองดูตรงรอยผนึก พลางลูบคลำไปมาประดุจจะต่อสู้กับความใคร่ในการที่จะเปิดออกอ่านเสียก่อนผู้รับ เป็นครู่ใหญ่หล่อนจึงวางจดหมายลงไว้บนโต๊ะ ด้วยอาการบรรจงของผู้ที่วางวัตถุอันพึงถนอมฉะนั้น
เมื่อคุณหญิงกลับมาถึงบ้าน นุชรีบลงไปต้อนรับตามเคย แต่อัมพรได้ลงไปถึงก่อนหล่อนแล้ว ซึ่งเป็นการผิดปกติอยู่บ้าง พอพบหน้าคุณหญิงอัมพร/*56*/ก็รายงานว่า
“มีจดหมายถึงคุณแม่ฉบับหนึ่งค่ะ”
ในขณะที่พูด สายตาของหล่อนจับดูคุณหญิงอย่างมีความหมายซึ่งท่านคงจะเข้าใจ จึงหันไปสั่งนุชว่า
“เอาเนยสดกับลูกไม้กระปองไปให้เขาแช่น้ำแข็งเสียไป๊ ประเดี๋ยวแม่จะลงมารับประทานข้าว”
สั่งแล้วท่านก็ขึ้นบันไดไปชั้นบน อัมพรตามขึ้นไปติดๆ กัน
เกือบครึ่งชั่วโมงภายหลัง คุณหญิงจึงลงมาที่ห้องรับประทานอาหาร นุชคอยอยู่ในนั้นก่อนแล้ว เมื่อไม่เห็นพี่สาวหล่อนจึงถามว่า
“อัมพรล่ะคะ?”
/*57*/“อัมพรไม่รับประทาน บอกว่าท้องไม่ค่อยดี”
คุณหญิงตอบพลางนั่งลง
“ควรจะไปให้หมอตรวจเสียสักที” นุชกล่าว พลางนั่งลงตรงหน้าคุณหญิง “ประเดี๋ยวหัวประเดี๋ยวท้อง ยุ่งพิลึก”
คุณหญิงไม่ตอบว่าอะไร สีหน้าของหล่อนค่อนข้างขรึม ไม่แสดงว่าท่านอยากพูด นุชจึงไม่รบกวนต่อไป เมื่อได้บริโภคอาหารอยู่ด้วยกันเป็นครู่ใหญ่ ท่านจึงเอ่ยขึ้นว่า
“นุชต้องจัดแจงเตรียมกระเป๋าเดินทาง อีก ๓ วันเราจะไปหัวเมือง”
“โอ! ดีจริง” นุชร้องด้วยความลิงโลด “ไปไหนคะ?”
“ไปหลังสวน”
/*58*/“หลังสวน อยู่ที่ไหนคะ?”
“อยู่ในมณฑลนครศรีธรรมราช”
สีหน้าของนุชไม่แสดงว่าฉลาดขึ้นกว่าเดิมแม้แต่น้อย แต่จะยืนคำถามเดิมอยู่อีกก็รำคาญใจตัวเองในการพูดซ้ำ หล่อนจึงเดาขึ้นว่า
“อยู่ทางเหนือหรือคะ?”
คุณหญิงหัวเราะ “ไม่รู้ละก้ออย่าเดาหน่อยเลย” ท่านว่า “ศรีธรรมราชอยู่ทางใต้ ทางเดียวกับที่เรามาจากปีนัง”
“เราเตรียมของสำหรับกี่วันคะ?”
“เอาไปพอใช้สัก ๒ อาทิตย์ก็พอ ขัดข้องอย่างไรจึงค่อยจัดการใหม่”
“เมืองนั้นสนุกไหมคะ?” นุชถามต่อไปด้วยน้ำเสียงแสดงความตื่นเต้น
“ไม่รู้เลย แม่ก็ยังไม่เคยเห็น”
/*59*/“อ้าว, นุชนึกว่าคุณแม่เคยไปแล้ว นี่คุณแม่จะไปเที่ยวหรือคะ หรือไปธุระ”
“ทั้ง ๒ อย่าง แม่จะพานุชไปเยี่ยมญาติ”
“โอ! เขาเป็นอะไรกับนุชคะ?”
คุณหญิงอึ้งไปอึดใจหนึ่ง ในที่สุดจึงตอบว่า
“เป็นลุง”
“พี่ของคุณแม่?”
“อิ๊, ไม่ใช่” คุณหญิงขัดขึ้นอย่างรวดเร็ว ก่อนที่นุชจะพูดจบประโยค
“อ้อ, เป็นพี่ของคุณพ่อ” หญิงสาวพูดต่อ รู้สึกประหลาดใจในน้ำเสียงของคุณหญิงเล็กน้อย “ทำไมเราไม่รอให้คุณพอกลับมาเสียก่อนละคะ จะได้ไปพร้อมกัน”
“รอไม่ได้ เขากำลังป่วยอยู่ เราต้องรีบไปเยี่ยม” เป็นคำห้วนๆ
/*60*/หญิงสาวทำหน้าเศร้า
“โถ! น่าสงสาร ป่วยมากเชียวหรือคะ เป็นโรคอะไร?”
“ก็ไม่มากนักหรอก แต่ว่ารีบไปเสียดีกว่า” พูดแล้วคุณหญิงก็ก้มหน้าลงทำธุระกับอาหาร มีความปรารถนาจะหยุดพูดเสียที แต่บุตรีของท่านยังถามต่อไปอีก
“เขาเป็นใคร...เอ้อ...เรียกว่าอะไรคะ?”
คุณหญิงทิ้งช้อนส้อมลงในจาน “ช่างซักเสียจริงๆ จนไม่มีเวลาเคี้ยวข้าว” ท่านพูดอย่างเบื่อหน่าย ครั้นแล้วกลับนึกได้ว่า ยังไม่มีเหตุผลสมควรที่จะแสดงความฉุนเฉียวเช่นนั้น จึงเสยิ้มและพูดต่อไป “เอาไว้ไปพบกับตัวเขาก่อนเถอะ จะรู้ว่าเขาเป็นใคร”
วันก่อนวันเดินทาง นุชตระเตรียมเครื่องใช้/*61*/ลงกระเป๋าพร้อมแล้ว จึงเลือกหาเสื้อชั้นนอกที่จะใส่วันขึ้นรถไฟ เสื้อตัวที่ต้องการหายไปไม่อยู่ยังที่ หาเท่าไรก็ไม่พบ นึกเฉลียวใจว่าบางที่คนใช้จะจำผิด จึงเก็บไปไว้ในห้องอัมพร เปิดตู้และกระเป๋าทิ้งไว้พลาง นุชรีบไปยังห้องพี่สาว พบเจ้าของกำลังทำธุระอย่างหนึ่งอยู่ที่โต๊ะเครื่องแป้ง นุชตรงไปที่ตู้เสื้อผ้าลูกกุญแจ ติดอยู่ที่ช่อง หล่อนก็ไขออก พอตู้เปิดหล่อนอุทานด้วยความพิศวง ภายในตู้นั้นว่างเปล่า วัตถุสิ่งใดไม่มีเหลืออยู่ ไม่มีเหลือแม้แต่กระดาษแผ่นเดียว
“ต๊าย..ตาย!” นุชกล่าวแกมหัวเราะแล้วมองดูกระเป๋าใหญ่ที่วางอยู่ข้างตู้ “อัมพรเอาของไปหมดตู้เทียวหรือ? คุณแม่ให้นุชเตรียมไปสำหรับ ๒ อาทิตย์เท่านั้น”
/*62*/เจ้าของห้องผู้กำลังทำธุระเพลินอยู่ เหลียวมามองดูทันใด เมื่อแลเห็นตู้เปิดอยู่ แววตาของหล่อนแสดงความตกใจเล็กน้อย แต่เป็นอยู่เพียงอึดใจเดียวก็หัวเราะห้วนๆ และพูดว่า
“ไม่แต่หมดตู้ ต้องเรียกว่าหมดห้อง พี่ไปแล้วจะไม่กลับมาอีก”
ในขณะที่พูด สีหน้าและแววตาของอัมพรดูเคร่งเครียด เมื่อเห็นน้องมองดูอย่างไม่เข้าใจ จึงละจากที่เดิมเดินเข้าไปใกล้ ก่อนที่หล่อนจะพูดอะไรต่อไป นุชก็ถามขึ้นว่า
“หมายความว่ากระไร?”
“หมายความอย่างที่พูด” อัมพรตอบอย่างดุดัน “เราจะไปอยู่บ้านของเรา และจะไม่กลับมาที่นี่อีก”
“เรา! เห็นจะไม่หมายถึงนุชด้วย คุณแม่/*63*/เตรียมของสำหรับอยู่นานเท่ากับนุช ถ้าเราอยู่เสียที่โน่น คุณแม่กลับมาจะอยู่กับใคร?”
“คุณแม่! ฮะๆ เป็นห่วงคุณแม่!” ลดเสียงให้ลงกว่าเดิม “คุณแม่นับวันนับจะไม่ต้องการเรา”
“ทำไม?” นุชถามขมวดคิ้วด้วยความไม่พอใจ “พูดบ้าๆ ไม่เห็นรู้เรื่อง”
อัมพรยืนตัวตรง มองดูน้องอย่างเคืองแกมสมเพช นิ่งอยู่ครู่หนึ่งจึงถามว่า
“จะต้องการอะไรที่ในตู้ฉัน”
“เสื้อ” นุชตอบห้วนๆ “เสื้อสีนวลของนุชหายไป”
“อยู่บนเตียงนั่นแน่ะ” อัมพรบอกแล้วกลับไปที่โต๊ะเครื่องแป้งตามเดิม
๖
/*64*/รถด่วนกรุงเทพฯ-ไปร แล่นเข้าชานสถานีหลังสวน เวลา ๒๒.๓๐ นาฬิกา นุชยืนอยู่หน้าห้องชั้นที่หนึ่ง สีหน้าของหล่อนระบายอยู่ด้วยความทึ่ง หล่อนกำลังประหลาดใจที่ได้เห็นสถานีนั้นช่างมีความสว่างน้อยเสียนี่กระไร ไม่มีไฟฟ้า มีแต่โคมดวงเดียวแขวนอยู่ จะมองไปที่ใดก็เห็นแต่ความขมุกขมัว แทบจะเห็นไม่ได้ว่าสัณฐานของสถานีนั้นเป็นอย่างไร แต่นุชไม่มีเวลานึกถึงสภาพเหล่านั้นได้นาน หล่อนได้ยินเสียงคุณหญิงสั่งให้คนใช้ชายหญิง รีบขนของออกจากห้อง พอดีกับรถจักรแล่นเลยหน้า/*65*/สถานีไปเล็กน้อย พาเอารถคันที่หล่อนยืนอยู่ไปหยุดตรงชานชาลา นาทีหนึ่งต่อมานุชก็ลงมายืนอยู่เบื้องล่าง
คนหมู่หนึ่งเป็นชายทั้ง ๓ เดินเข้ามาใกล้และมองดูหล่อนอย่างไม่แน่ใจ แล้วก็มองไปที่บันไดรถ พอเห็นคุณหญิงสวงกับอัมพร ชายที่มีอาวุโสกว่าเพื่อน ก็หันไปบอกกับคนหนุ่มอีก ๒ คนเบาๆ ว่า “ใช่แล้ว” แล้วเขาทั้ง ๓ ก็โค้งตัวลงคำนับอย่างต่ำพร้อมกัน
คุณหญิงรัตนวาทีก้าวลงจากรถ มีกิริยาดังหนึ่งนางพญา เดินเข้าใกล้ชายผู้มีอายุแล้วถามว่า
“คุณหลวงบำรุงประชาราษฎร์ใช่ไหม?”
ชายผู้นั้นประนมมือไหวคุณหญิงเป็นการแสดงความเคารพครั้งที่ ๒ แล้วตอบคล้ายคนเป็นอ่าง
/*66*/“ผมเองขอรับ”
“ฉันเกือบจำไม่ได้ สบายดีหรือคุณหลวง?”
“ประทานสบายดี”
คุณหญิงหันไปทางบุตรีพลางว่า
“นี่ไงล่ะ หลานคนเล็ก”
นุชสังเกตเห็นว่า อัมพรได้ไหวชายผู้นั้นแต่ต้น เมื่อเขาหันมามองดูหล่อนอย่างเอาใจใส่ หล่อนจึงไหว้บ้าง ส่วนในใจนึกถึงภาพของพระยารัตนวาทีผู้เป็นบิดา นำมาเปรียบเทียบกับชายนี้ ทั้งรูปร่างท่าทางและกิริยา ช่างไกลกันราวกับฟ้ากับดิน น่าพิศวงเสียนี่กระไร
“เชิญพระเดชพระคุณไปพักที่บ้าน ของให้เขาขนตามไปทีหลังก็ได้” คุณหลวงกล่าวแล้วเหลียวหาชายหนุ่มอีก ๒ คน เห็นเขากำลังสาละวนขนของอยู่ ก็ตะโกนออกไปว่า “เฉลียว…..เฉลียว! มานี่/*67*/เถอะ ของให้เจ้าชัดเขาดูก็ได้ อ้อ! เจ้าชัด มานี่ก่อน มากราบคุณหญิงท่านเสียก่อน”
ชายหนุ่มทั้ง ๒ รีบวางกระเป๋าลงไว้ แล้ววิ่งมาหาเสียงที่เรียกตน
“กราบคุณหญิงท่านเสีย” ผู้เฒ่าสั่ง “นี่หลวงประกอบธุรการ บุตรกระผม นี่เจ้าชัด บุตรของน้อง”
คุณหญิงพยักหน้าน้อยๆ แล้วถามว่า
“ทำอะไรอยู่ที่นี่?”
“ประทานเขาเป็นนายอำเภอขอรับ เจ้าชัดเขาก็เป็นธรรมการอำเภอ”
“อ้อ, ดี, พี่น้องทำงานอยู่ด้วยกัน ก็แล้วคุณหลวงเลื่อนขึ้นเป็นอะไร?”
“ประทานกระผมถูกปลดแล้ว ครบเกษียณอายุ ตั้งแต่ปีกลาย”
/*68*/“อ้อ, แล้วเลยมาอยู่รวมกันพ่อลูก ดีจริง” พูดพลางคุณหญิงออกเดิน หลวงประกอบ ฯ สาวเท้าออกหน้าไปก่อน นุชเพิ่งสังเกตเห็นว่าเขาสวมถุงเท้าสักหลาดสีโศกอ่อน รองเท้ายางสีขาวและนุ่งผ้าม่วงในขณะนี้เอง เนื่องจากดูเหมือนเขาจะเดินไม่ได้เร็วทันใจ เพราะผ้านุ่งกระตุก และเขาต้องกุมชายกระเบนซึ่งบัดไปปัดมาแน่นอยู่ ลับตัวไปทางที่พักคนโดยสารเพียงอึดใจเดียวก็กลับมาพร้อมด้วยโคมตาวัวจุดเสร็จใบหนึ่ง ถือโคมนั้นนำหน้าพาแขกของเขาออกจากสถานี
รถที่มารับเป็นรถ ๒ แถว ขนาดใหญ่พอบรรจุคนได้สัก ๒๐ คน เก่าคร่ำคร่าแต่ทว่ายังแข็งแรงดี หลวงประกอบฯนำคุณหญิงมาทางท้ายรถ ซึ่งเป็นทางขึ้น แต่คุณหญิงจะก้าวขึ้นหาได้ไม่เพราะพื้นรถอยู่สูงกว่าระดับพื้นดินมาก
/*69*/“ชั่วจริง! เจ้าแสงดันเอารถคันกะไดหักมาได้อีกคันหนึ่งไม่เอามา” หลวงบำรุงฯ พูดขึ้นด้วยเสียงอันดัง “เจ้าเฉลียวไปหาอะไรมารองเร็ว”
หลวงประกอบฯ บ่นอะไรอุบอิบในลำคอ เหลียวหน้าเหลียวหลังมองเห็นลังไม้ฉำฉาใบหนึ่ง วางอยู่ในลานสถานี ยังไม่แน่ใจว่าจะไปหยิบได้ เพราะเป็นห่วงโคมที่ถืออยู่ ใกล้กับที่รถจอดมีรถลากจอดอยู่ ๒ คัน จีนเจ้าของรถยกคานรถไว้คอยมองดูคนที่จะออกจากสถานี หลวงประกอบ ฯ ก็ตะโกนออกไปว่า
“เฮ้ยเจ๊ก! เอาลงมาที ลังอยู่นั่นเห็นไหม วางรถเสียก่อน-บอกว่าให้วางรถเสียก่อน”
จีน ๒ คนอ้าปากมองดูผู้พูดโดยไม่เข้าใจว่ากระไร ก็พอดีชายคนหนึ่ง แบกกระเป๋าใหญ่ของอัมพรออกมา /*70*/หลวงประกอบ ฯ ก็ตะโกนออกไปอีก
“แฮะ, ตาบุด! ผู้ใหญ่บุด วางกระเป๋าเสียก่อน ยกลังมานี่ ลังอยู่นั่นเห็นไหม บอกว่าให้วางกระเป๋าเสีย”
ฝ่ายจีนเจ้าของรถคันหนึ่ง จะเข้าใจว่านายอำเภอประสงค์อะไรก็ตาม แต่ตนเองประสงค์จะหาผู้จ้างรถของตนอยู่ จึงรีบวางรถของตนเสียตรงเข้าไปคว้ากระเป๋าที่มือผู้ใหญ่บุด เมื่อไม่ยอมให้ก็ยื้อแย่งดึงกระเป๋าพลางตะเบ็งเสียงพูดว่า
“อานายอำเภออีให้อั๊วอาวไป”
“ไอ้บ้า!” หลวงบำรุงฯ ตะโกน “บอกว่าให้ยกลังไม่ยก ทะเล้นไปยกกระเป๋า” พูดแล้วก็เดินไป ยังของที่ต้องการ และยกมาด้วยตนเอง
ในระหว่างที่บุคคล ๔ คน กำลังตื่นเต้นกันอยู่ นุชได้ใช้กำลังแขนของหล่อน โหนตัวขึ้นไปอยู่บนรถ/*71*/เรียบร้อยแล้ว และอาศัยแสงโคมที่หน้ารถ ยังได้สังเกตเห็นว่าผู้ใหญ่บุดนั้นนุ่งผ้าสีแดงแก่ เปิดขึ้นไปอยู่เหนือเข่าเป็นอันมาก และที่หน้าอกเสื้อนอกซึ่งคงจะเคยเป็นสีขาวแต่บัดนี้เป็นสีหม่นนั้นมีวัตถุ ทำด้วยโลหะสีขาว เป็นรูปสัตว์ชนิดหนึ่งติดอยู่ด้วย
จากสถานีรถแล่นไปตามทางอันมืด และเงียบสงัดปราศจากผู้คน คืนนั้นเป็นคืนข้างแรมอาศัยแต่แสงดาวส่อง เห็นหลังคาเรือนดำตะคุ่มอยู่ในหมู่ไม้ จะแลไปทางไหนก็ดูมืดทึบไปหมด ประดุจเดินทางอยู่กลางดง แต่เป็นเช่นนั้นอยู่ประมาณ ๑๕ นาที จึงมาถึงที่สว่าง
รถหยุดตรงหน้าประตูบ้าน เสียงสุนัขเห่าเกรียวใหญ่ มองจากถนนเข้าไปในรั้วบ้าน เห็นเด็กรุ่นหนุ่ม/*72*/คนหนึ่ง ถือตะเกียงลานเดินตรงมา หลวงบำรุงฯ จัดการให้คุณหญิงลงจากรถ แล้วก็ออกเดินนำตามเด็กนั้นเข้าไปภายใน
เดินมาตามลานหญ้า ภายใต้เงาไม้อันหนาแน่นสลับซับซ้อนกันอยู่พักหนึ่ง จึงถึงที่หมายคือตึกแบบเก่าสมัยรัชกาลที่ ๕ หลังย่อมๆ หลังหนึ่ง
“เชิญพระเดชพระคุณเข้าไปข้างใน” หลวงบำรุง ฯ กล่าวเมื่อคุณหญิงหยุดยืนบนบันไดขั้นที่ ๑ ใน ๓ ขั้น ที่คั่นอยู่ระหว่างพื้นตึกกับพื้นดิน ที่ตรงนั้นเป็นส่วนหน้าที่สุดของตึก และควรจะเรียกได้ว่าหน้ามุข มีโคมสังกะสีขนาดเขื่องใบหนึ่งแขวนอยู่ ในเข้าไปอีกเป็นห้องกว้างพื้นราดซีเมนต์มียกพื้น สำหรับนั่งอีกชั้นหนึ่งสูงจากพื้นประมาณศอกเศษ โคมที่แขวนอยู่กลาง/*73*/ห้องนั้น เป็นโคมชนิดใหญ่ อย่างที่เรียกกันว่าโคมบิลเลียด ตามขนาดแห่งตะเกียงและหลอด น่าจะให้ความสว่างประมาณเท่าไฟฟ้า ๓๐ แรงเทียนเป็นอย่างน้อย แต่โดยที่หลอดนั้นดำด้วยเขม่าประกอบทั้งหยากเยื่อพาดพันอยู่ดังตาข่าย จึงมีแสงสว่างมองพอเห็นหน้ากันได้เท่านั้นเอง
เมื่อคุณหญิงย่างเท้าเข้าไปภายใน ผู้ที่อยู่ในนั้นพากันขยับเขยื้อนเพื่อต้อนรับ เขาทั้งหมดเป็นหญิงชั้นผู้ใหญ่ ๒ คน เป็นหญิงสาวอายุไล่เลี่ยกัน ๓ คน และเป็นเด็กชายขนาดโต ๒ คน
“แม่ชม นี่ยังไงล่ะคุณหญิง” หลวงบำรุง ฯ บอกภรรยา “แน่ เด็กๆ กราบท่านเสียซี”
อัมพรคลานเข้าไปใกล้นางชม ไหว้พลางถามว่า
“จำหลานได้ไหมจ๊ะ?”
/*74*/สุภาพสตรีผู้นั้นนิ่งอยู่อึดใจหนึ่ง แล้วกลับย้อนถามว่า
“แม่อัมพรหรือนี่”
“ใช่ซี เห็นไหม โตขึ้นจนผิดหูผิดตา” หลวงบำรุง ฯ ตอบแทน
“อพิโธ่! แม่คู้น อาจำไม่ได้จริงๆ ไหนให้อาดูหน้าหน่อยซี” พูดพลางนางชมขยับผ้าห่มเป็นอาการแสดงความตื่นเต้น
อัมพรยิ้มน้อยๆ เอียงหน้าเข้าไปจนใกล้นางชม กระซิบถ้อยคำอย่างใดอย่างหนึ่งที่หู
สีหน้านางชมเปลี่ยนไปเล็กน้อย หันหน้าไปทางเบื้องขวาของตน ชี้ให้หลานสาวดูประตูห้องๆ หนึ่ง
“ไม่สบายมากหรือ” คุณหญิงถามขึ้น “เดินได้ไหม?”
/*75*/“เดินได้ค่ะ” นางชมตอบ “แต่...” ลดเสียงให้เบาลง “แต่ไม่กล้าออกมา”
พูดไม่ทันขาดคำ ประตูห้องนั้นก็เปิดออก ร่างมนุษย์ปรากฏอยู่ระหว่างบานประตู มือเท้าฝาผนังยันตัว มือซ้ายรวบแพรเพลาะที่คลุมไหล่ ก้าวเท้าออกมาเบื้องหน้า ๒-๓ ก้าว แล้วก็หยุดนิ่ง
“อ้าว! ออกมานั้นแล้วไง!” หลวงบำรุงฯ พูดด้วยความดังตามเคย คุณหญิงสะดุ้งเล็กน้อย หันไปมองดูผู้มาใหม่อย่างตรงหน้า และด้วยความประหลาดใจเป็นอย่างยิ่ง นุชเห็นท่านประณมมือไหว้อย่างแช่มช้า
แต่ดูเหมือนบุคคลผู้นั้น จะมิได้เห็นท่านเสียเลย สายตาของเขามองตรงไปที่อัมพร ได้เห็นหญิงสาวผู้นั้นก้มลงกราบแล้วเขาก็มองข้ามศีรษะไปหล่อนจับอยู่ที่ร่างของนุช
/*76*/ในขณะนั้น หญิงสาวรู้สึกว่าเห็นร่างของชายผู้นั้นสั่นดังหนึ่งจะล้มลง เขาปล่อยมือซ้ายจากแพรเพลาะขึ้นลูบหน้า แล้วก็หันหลังช้าๆ กลับเข้าประตูไป
โดยมิได้รั้งรอ อัมพรลงจากยกพื้นตามเขาเข้าไปในห้องทันที
“ประเดี๋ยวก็เป็นลมอีกหรอก” หลวงบำรุงฯ เอ่ยขึ้น “แม่เฉลาเอายาหอมเข้าไปให้ที่”
หญิงสาวคนหนึ่งลุกขึ้นโดยเร็ว ในขณะที่คุณหญิงถามอย่างตรึกตรอง
“นี่เป็นลมบ่อยๆ ด้วยหรือ?” และโดยมิได้รอฟังคำตอบ “ฉันจะเข้าไปหาสักหน่อย คุณหลวงช่วยพาหลานเล็กนี่ไปห้องพักทีเถิด”
พอคุณหญิงพูดขาดคำ หญิงสาวคนหนึ่งก็ลุกขึ้น /*77*/นางชมยิ้มอย่างใจดี แล้วบอกกับนุชว่า
“ตามแม่ฉลวยเขาขึ้นไปซีจ๊ะ”
นุชมองดูมารดาแวบหนึ่ง แล้วก็ขึ้นบันไดไปกับผู้นำอย่างไม่สู้จะเต็มใจ
ห้องที่หล่อนมาถึง มีตะเกียงลานจุดอยู่แล้วแม่ฉลวยไขตะเกียงให้สว่างขึ้น ยืนอยู่จนนุชเดินไปถึงกลางห้องแล้วก็กลับออกไป
เหลืออยู่คนเดียว นุชเหลียวมองดูรอบตัวทั้งห้องนั้นไม่มีเครื่องประดับประดาอันใด นอกจากเตียงไม้ ๑ เตียง เตียงผ้าใบ ๑ เตียง ทั้ง ๒ เตียงมีที่นอนหมอนมุ้งพร้อม นุชขมวดคิ้วด้วยความยุ่งยากใจ หน้าต่างด้านหน้าตึกเปิดอยู่ทั้ง ๒ บาน หล่อนจึงเดินไปที่หน้าต่าง มองออกไปภายนอก เบื้องสูงท้องฟ้าสีน้ำเงินหม่น ดวงดาวดวงนิดๆ ส่องแสงเพียงยิบๆ ลมบนกำลังแรง พัดพาเอาก้อนเมฆมาบดบังแสงจันทร์ /*78*/เมื่อมองดูเบื้องล่างจึงมองเห็นต้นไม้ใหญ่ทมึนดูน่ากลัว จักจั่นเรไรส่งเสียงเซ็งแซ่ นกเค้าแมวบินผ่านหลังคาตึกเสียงร้อง ‘แช้ก!’ ท่ามกลางความสงัดควังเวง นุชรู้สึกขนลุกเกรียวไปทั้งตัว “พี่ไปแล้วไม่กลับมาอีก!” นี่เป็นคำพูดของอัมพร-ไม่กลับ! ไม่กลับจากที่นี่! ที่อันป่าเถื่อน จะแลไปที่ใดก็พบแต่ความมืดเปลี่ยวและเยือกเย็น เห็นปานนี้นุชยกมือขึ้นกอดอก ตัวสั่นด้วยความหนาวแล่นเข้าหัวใจ
รุ่งเช้านุชตื่นแล้ว แต่ยังคงเสียดายความสบายในที่นอน หล่อนพลิกตัว เปลี่ยนท่าคิดจะนอนต่อไปอีกสักหน่อย พอสายตาเหลือบเห็นมุ้งสีน้ำตาลทำให้เกิดความฉงนสนใจ มองดูที่นอน หมอน ผ้าห่ม ก็เห็นความแตกต่างกับที่ตนเคยใช้เป็นอันมาก ความจำในเรื่องเมื่อตอนกลางคืนก็ผุดขึ้นในสมอง นุชยกตัวขึ้น/*79*/นั่งเหยียดเท้า ปัดผ้าห่มทิ้งเสียทันที แล้วเปิดมุ้งออกมายืนอยู่หน้าเตียง
ห้องที่หล่อนยืนอยู่คือห้องที่แม่สาวเจ้าของบ้านได้ นำหล่อนขึ้นมาเมื่อคืนนี้นั่นเอง คงเป็นห้องที่ปราศจากเครื่องตกแต่งใดๆ และยิ่งดูเก่าคร่ำคร่า ไม่น่าอาศัยเสียยิ่งกว่าเมื่อตอนกลางคืน เพราะว่าความสว่างแห่งแสงอาทิตย์ได้กระจายอยู่ทั่วทุกซอกทุกมุมห้อง ทำให้เห็นรอยน้ำที่รั่วไหลออกจากหลังคาเป็นทางยาว อีกทั้งรอยปูนที่ฝาผนังกระเทาะออกจนเห็นอิฐสีแดงออก ระกะไปเป็นธรรมดาของนุชเมื่อตื่นตอนใหม่ในเวลาเช้า หล่อนไม่ปล่อยให้ความขุ่นมัวใดๆ มารบกวนสมอง ดังนั้นหล่อนจึงละจากการพิจารณาสถานที่ และนึกถึงการชำระล้างร่างกายก่อนอย่างอื่น อย่างน้อยๆ หล่อนต้องการล้างหน้า แต่หล่อนก็ยังคงยืนงงอยู่ในที่เดิม เพราะ/*80*/ไม่แจ้งว่าห้องน้ำอยู่แห่งใด มองไปที่มุมห้อง….อ้อ! มีขันลงหินวางเคียงอยู่กับคนโท เข้าไปใกล้ก็เห็นว่ามีน้ำบรรจุเต็มอยู่ แต่น้ำเท่าในขันจะเพียงพออะไร ถ้าจะใช้น้ำในคนโทด้วย จะเทน้ำที่ใช้แล้วไว้ที่ไหน กำลังนึกฉิวมารดากับพี่สาว ตื่นขึ้นก่อนแล้วไม่ปลุกด้วย ปล่อยให้หล่อนอยู่คนเดียว ก็พอได้ยินเสียงฝีเท้าคนขึ้นบันไดมา นุชรีบหันไปดู จึงได้เห็นหน้าของหญิงมัคคุเทศก์ในตอนกลางคืน เจ้าหล่อนผู้นั้นยิ้มกับอาคันตุกะอย่างเปิดเผย จนเห็นฟันสีแดงเข้มในปากได้ถนัด
“นี่ฉันจะล้างหน้าได้ที่ไหนจ๊ะ?” นุชถามด้วยน้ำเสียงขุ่นๆ
“ที่หน้าต่างค่ะ” เจ้าหล่อนตอบ
“ที่หน้าต่าง” นุชทวนคำอย่างสนเท่ห์
/*81*/“น้ำในขันอย่างไรคะ” หล่อนบอกอีก โดยเข้าใจความสนเท่ห์ของคู่สนทนาผิดไป
นุชขมวดคิ้ว เดินไปชะโงกดูตามหน้าต่างทุกหน้าต่าง แล้วหันกลับมาถามว่า
“ล้างอย่างไรกัน?”
“ก็ล้างลงไปที่หน้าต่างซีคะ”
“รู้แล้ว รู้แล้ว!” นุชกล่าวค่อนข้างห้วน “หน้าต่างไหน?”
“หน้าต่างไหนก็ได้”
“แล้วน้ำมิไปราดหัวคนเข้าหรือ?”
เจ้าหล่อนหัวเราะอีก
“ไม่ราดหรอกค่ะ”
“ไม่ราดยังไง ก็นั่นมันทางเดินทั้งนั้น” พูดแล้วนุชกลับชะโงกไปที่หน้าต่าง
“ไม่มีใครเดินหรอกค่ะ” เจ้าหล่อนยืนยัน
/*82*/“ไม่มีคนเดินก็ฝาตึกไม่ต่างหมดหรือ?”
หญิงสาวผู้นั้นหัวเราะมากขึ้นกว่าเดิม จนนุชอยากจะแสร้งหัวเราะด้วย แต่หล่อนมิได้หัวเราะเป็นแต่เพียงยกไหล่แล้วเดินไปที่ขันน้ำวางอยู่ เมื่อหันกลับมาอีกที ก็เห็นคู่สนทนาออกประตูไปแล้ว
ล้างหน้าและแต่งตัวเสร็จ นุชออกจากห้องลงไปยังห้องกลาง
บนยกพื้นที่เดียวกับหล่อนได้นั่งเมื่อตอนกลางคืน อัมพรนั่งอยู่กับสาวสองพี่น้องและเด็กผู้ชายอีก ๒ คน กิริยาท่าทางของอัมพรทำให้นุชประหลาดใจ เพราะหล่อนกำลังพูดและหัวเราะอย่างแจ่มใสประดุจคุยกับเพื่อนที่ถูกคอกันอย่างยิ่ง เมื่อเห็นนุชหล่อนก็พยักหน้าเรียก พลางยิ้มอย่างร่าเริง
“มานั่งที่นี่แนะนุช พี่น้องเราทั้งนั้น”
/*83*/นุชยืนนิ่งอยู่เชิงบันได กล่าวถามว่า
“คุณแม่อยู่ไหน?”
“อยู่กับ…..เอ้อ..........อยู่ในห้องนั้น” อัมพรตอบและชี้มือไปทางเบื้องขวา
นุชมองตามมือขมวดคิ้ว
“มานั่งที่นี่เถอะน่านุช” อัมพรพูดต่อไปด้วยน้ำเสียงร่าเริงเช่นเดิม “มารู้จักกับพี่น้องของเราเสียก่อน แล้วแกจะได้ทำกับข้าวให้เรากินอร่อยๆ”
หญิงสาวคนหนึ่งประณมมือไหว้นุชอย่างนอบน้อม พร้อมกับยิ้มอย่างแจ่มใส บุคคลอีก ๓ คน ที่นั่งอยู่ด้วยจึงทำตามหล่อนพร้อมกัน
สีหน้าอันชื่นบาน รวมกับแววตาแสดงความสนใจและหวังดีของเขาทั้ง ๔ ทำให้ความหงุดหงิดในใจนุชเสื่อมคลายลงได้บ้าง หล่อนเดินเข้ามาใกล้/*84*/ที่อัมพรนั่งอยู่ และถามพลางชี้ไปที่หญิงสาวคนหนึ่ง
“แม่คนนี้ชื่ออะไรจ๊ะ?”
“ชื่อเฉลา เป็นลูกผู้หญิงคนโตของคุณอา” อัมพรตอบแทน “นี่คนที่ ๒ ชื่อฉลวย”
นุชมองผู้ถูกกล่าวนามทั้งคู่อย่างเอาใจใส่ จึงเห็นว่าเค้าหน้าของหล่อนทั้ง ๒ นั้น เหมือนกันมาก และแต่งตัวก็เป็นแบบเดียวกัน กล่าวคือ นุ่งผ้าลายกลางเก่ากลางใหม่ สวมเสื้อชั้นในคอลูกไม้ถัก ไม่สวมเสื้อชั้นนอก สวมสร้อยคอทองคำสายใหญ่ถนัดคนละสาย สร้อยข้อมือคนละหลายเส้นซ้อนเท่ากัน กับทั้งใส่ตุ้มหูดอกมะเขือเพชรซีกคนละคู่เหมือนกันอีกด้วย
“พ่อ ๒ คนนี้ชื่อ ฉลองกับชะลอ” อัมพรบรรยายสืบไป “คุณหลวงประกอบ ฯ ชื่อตัวชื่อ/*85*/เฉลียว ตัว ฉ. ทั้งนั้นเห็นไหม เพราะคุณอาชื่อฉัตร”
“ชะลอน่ะตัว ฉ. ด้วยหรือ?” นุชขัดขึ้น
“จริงนะ” อัมพรรับพลางหัวเราะ “ใครเป็นคนตั้งชื่อแก ตาชะลอ?”
“แม่ครับ”
“มิน่าล่ะ” อัมพรว่าและหัวเราะอย่างขบขันยิ่งขึ้น ทั้งนี้เพราะหล่อนนึกถึงในสมัยที่หล่อนยังเยาว์ และอยู่กับพระยารัตนวาทีกับคุณหญิงที่เกาะสิงคโปร์ พี่เลี้ยงของหล่อนได้เคยสอนให้หล่อนอ่าน ช –ะว่า ฉะ กับ ค –ะ ว่า ขะ รวมความก็คือแกสอนให้หล่อนอ่านอักษรต่ำทุกๆ ตัว อย่างอักษรสูงนั่นเอง
“คุณพี่หิวข้าวหรือยังคะ?” แม่เฉลาถามนุชเบาๆ อย่างขลาดพร้อมกับยิ้มอย่างกะดาก ผู้/*86*/ถูกถามจึงสังเกตเห็นในบัดนั้นว่า ฟันของหล่อนก็เป็นสีแดงเข้มใกล้จะดำเช่นเดียวกับน้องสาวที่ได้ยิ้มให้หล่อนดูเมื่อครู่ก่อนเหมือนกัน
“แน่ะ น้องเขาถามว่าเราหิวข้าวหรือยัง” อัมพรว่าเมื่อเห็นนุชมองดูผู้พูดเฉยอยู่
“ยังจ้ะ ขอบใจ” นุชตอบ “อัมพรล่ะ?”
“พี่กินกับน้องๆ แกแล้ว” เป็นคำตอบ
“แหม ยังงั้นก็ตื่นนานแล้วน่ะซี แล้วไม่ยักปลุกกันด้วย!” นุชพ้อ
“พี่จะปลุกแล้ว แต่คุณแม่บอกว่าปล่อยให้นุชนอนตามสบาย”
“แล้วคุณแม่รับประทานอาหารแล้วหรือยัง?”
“ยัง ท่านคอยนุช”
หญิงสาวพยักหน้า หันไปมองประตูห้อง พลาง/*87*/นึกถึงบุรุษห่มแพรดำที่หล่อนเห็นเมื่อตอนกลางคืน จนบัดนี้หล่อนยังไม่ทราบว่าเขาผู้นั้นเป็นใคร คุณหญิงสวงผู้แสดงกิริยาต่อหลวงบำรุง ฯ อย่างแสนที่จะวางภูมิ ได้เคารพชายผู้นั้นก่อนด้วยกิริยาอันดี …... อัมพรได้ก้มกราบเขาอย่างนอบน้อม เสียยิ่งกว่าที่เคยกราบเจ้าคุณและคุณหญิงผู้เป็นบิดามารดา….ชายผู้นั้น เมื่อมองดูนุชมีอาการวิปริตผิดจากเมื่อมองดูผู้อื่น …….. นุชแน่ใจทีเดียวว่า เพราะเขาได้เห็นหล่อนนั่นเอง จึงเกิดมีอาการตัวสั่น ดังที่ใครๆ พากันเข้าใจว่าจะเป็นลม …….. ทั้งหมดนี้เป็นเพราะเหตุใด
นอกจากนั้นยังมีปัญหาข้ออื่นอีกที่ทำให้นุชฉงนสนเท่ห์ยิ่งนัก คือกิริยาของอัมพร ดูหล่อนสนิทสนมกับญาติหน้าใหม่นี้เป็นอันมาก ดังหนึ่งคุ้นเคยกันมาแต่อายุยังน้อย อีกทั้งนางชมผู้เป็นภรรยาหลวง/*88*/บำรุง ฯ ยังได้กล่าวว่าอัมพรโตขึ้นจนผิดตา! ส่วนนุชเองมิได้เคยได้ยินมารดาหรือพี่สาวกล่าวขวัญถึงญาติเหล่านี้เสียเลย ถ้าจะสันนิษฐานตามความข้างหลังนี้ ก็น่าจะคิดว่าคุณหญิงรัตนวาที เพิ่งได้มีการติดต่อกับญาติของสามี เมื่อมาถึงกรุงเทพ ฯ คราวนี้เป็นคราวแรก ข้างฝ่ายอัมพรสิ ก่อนที่จะออกจากบ้านได้ลั่นวาจาเป็นคำขาดว่า จะไม่กลับไปอยู่กับมารดาอีกต่อไป นุชรู้สึกว่าเรื่องราวไขว้เขวกันอย่างไรอยู่จนหล่อนมิอาจเข้าใจได้ ยิ่งคิดยิ่งมืดแปดด้าน ความมืดนั้นเองกลับทำให้หล่อนพื้นเสียขึ้นอีก เมื่อจ้องดูบานประตูนานเข้าโดยประตูมิได้เปิดออก หล่อนก็ถอนใจพลางบ่นว่า
“คุณแม่เข้าไปอยู่ในนั้นทำไมนะ เมื่อไรจะออกมาเสียทีก็ไม่รู้!”
/*89*/อัมพรมองดูน้องสาวด้วยสีหน้าขรึมอยู่อึดใจหนึ่ง จึงกลับยิ้มอย่างใจเย็นพลางว่า
“นุชถ้าจะหิวแล้ว พี่จะเข้าไปตามคุณแม่ให้” พูดแล้วหล่อนก็ลุกขึ้นเดินไปที่ประตู
“นุชเข้าไปด้วยไม่ได้หรือ?” หญิงสาวถามพลางดึงชายเสื้ออัมพรไว้ “ใครอยู่ในนั้น?” น้ำเสียงของหล่อนเบาลงเกือบเป็นกระซิบ โดยที่หล่อนมิได้ตั้งใจ
อัมพรยืนนิ่งอยู่กับที่ สายตาจับหน้านุชเต็มไปด้วยแววตาแห่งความปรานี ตรึกตรองอยู่ครู่หนึ่ง ในที่สุดก็ตอบว่า “ให้พี่เข้าไปก่อนดีกว่า” พูดขาดคำหล่อนผลักประตูนำตัวเข้าไปภายใน แล้วประตูกลับปิดตามเดิม
นุชมองตามพี่สาวอย่างน้อยใจ ในที่สุดหล่อน/*90*/ยกไหล่ หันไปนั่งหน้าบึ้งอยู่บนขั้นบันไดโดยมิได้เอาใจใส่กับญาติที่มองดูหล่อนอย่างตื่นๆ ไปตามกัน
นั่งอยู่เพียงครู่เดียวประตูห้องเล็กก็เปิดออกอีก อัมพรมีสีหน้าแสดงความตื่นเต้น กวักมือเรียกน้องสาวอย่างร้อนรน นุชสะบัดหน้าอย่างงอน แต่แล้วก็ลุกขึ้นจากที่ตามหลังอัมพรเข้าไป
ภาพแรกที่ปรากฏแก่สายตานุช คือร่างของชายชราผู้หนึ่งนอนเหยียดยาวอยู่บนเก้าอี้หวาย ชายผู้นี้ผงกศีรษะขึ้นในทันทีที่เห็นนุช แล้วก็กลับทิ้งศีรษะลงบนหมอนตามเดิม หญิงสาวกำลังจะเดินเข้าไปหามารดาผู้ซึ่งนั่งอยู่บนยกพื้นใกล้กับเก้าอี้ แต่คุณหญิงชี้มือไปทางผู้นอนอยู่พร้อมกับพูดว่า
“ไปกราบคุณลุงเสียลูก กราบให้ถึงตัวทีเดียว”
/*91*/นุชมีอาการลังเลอยู่วาระหนึ่ง ประหลาด! หล่อนให้รู้สึกหวาดไปว่า เมื่อหล่อนเข้าไปใกล้ชายผู้นั้นแล้ว จะมีอำนาจอันใดอันหนึ่งเหนี่ยวรั้งหล่อนไว้มิให้ออกห่างจากเขาได้ อย่างไรก็ตามเท้าได้พาหล่อนเข้าไปจนใกล้เก้าอี้ยาว และหล่อนได้คุกเข่าข้างหนึ่ง ก้มศีรษะกราบลงติดกับตัวชายผู้นั้น เมื่อเงยหน้าขึ้น เห็นมืออันผอมแห้งขวักไขว่อยู่เหนือศีรษะของหล่อน ทำให้นึกว่าเขากำลังจะลูบศีรษะหล่อนหรืออย่างไร แล้วหล่อนก็ลุกขึ้นมานั่งอยู่กับคุณหญิง
ทุกคนที่อยู่ในห้องนั้นพากันนิ่งเงียบ นุชมีความปรารถนาที่จะพิศดูหน้าชายชราให้เห็นชัด แต่หล่อนไม่กล้ามองไปทางนั้น เพราะรู้สึกอยู่ว่าตัวหล่อนเองกำลังถูกมองอย่างจริงจัง ถ้าหากนุชกล้าพอที่จะประสานตากับชายชรา หล่อนจะได้พบความ/*92*/รักอันดูดดื่มรวมอยู่กับความสงสารอย่างสุดซึ้งในสายตานั้น อีกทั้งจะได้เห็นว่าหยาดน้ำตาได้แล่นขึ้นมาคลอตาของชายชราทีละน้อยๆ จนเต็มเปี่ยมด้วย
ในที่สุด คุณหญิงเป็นผู้ทำลายความเงียบขึ้นก่อน
“หิวหรือยังลูก?” ท่านถามอย่างอ่อนโยน
“ยังค่ะ” นุชตอบเบาๆ
“ยังก็นั่งคุยกันก่อน เล่าอะไรๆ ให้คุณลุงท่านฟังบ้าง”
คุณลุง! นุชนึกในใจ เหลือบมองดูชายชราแล้วหันไปมองดูคุณหญิง เห็นสีหน้าของท่านผ่องใสอยู่เป็นปกติ จึงเกิดความกล้าหันกลับไปแลดูชายชราเต็มตา แล้วถามด้วยน้ำเสียงนุ่มนวล
/*93*/“คุณลุงจะให้นุชเล่าเรื่องอะไรคะ?”
ชายชราหรี่ตาลง นิ่งอยู่ครู่หนึ่งจึงย้อนถาม
“หนูเล่าอะไรได้บ้างล่ะ”
หนู! สรรพนามชนิดนั้นชนิดนี้มิได้เคยถูกเรียกมาก่อน เมื่อได้ถูกเรียกเป็นครั้งแรก โดยริมฝีปากของชายแปลกหน้าผู้มีอาวุโส นั่งคุกเพราะหูพอใช้ นุชยิ้มน้อยๆ ดวงตาเป็นประกายแจ่มใส ขณะที่หล่อนตอบว่า
“เยอะแยะค่ะ แต่ต้องถามนุชถึงจะได้ ถ้ามิฉะนั้นนุชขึ้นต้นไม่ถูก”
การยิ้มของมนุษย์ทั่วไป - และหญิงสาวรุ่นกำดัดโดยเฉพาะ - เป็นสิ่งที่พึงตาแก่ผู้เห็น แต่หญิง สาวโดยมากมิได้รู้ค่าของการยิ้มว่ายังประโยชน์แก่ตนเพียงไร ความเขลาในข้อนี้ทำให้สตรีโดยมาก ทอดทิ้งความงามซึ่งธรรมชาติได้มอบให้แก่ตนเสีย/*94*/บ่อยๆ ในขณะริมฝีปากอันแดงเรื่อของนุชเผยอขึ้นจากกัน และความสดชื่นระบายไปทั่ววงหน้านั้นเปรียบประดุจแสงอรุณฉายเข้ามาในห้องอันทึบ และขมุกขมัวของชายชรา สีหน้าอันเหี่ยวแห้งแห่งเจ้าของห้องเบิกบานขึ้น น้ำเสียงที่พูดก็มีกังวานชัดเจนขึ้นกว่าเดิม
“เมืองหลังสวนเป็นอย่างไร?”
“โอ๊ย เต็มที!” นุชตอบตามตรงๆ “มี-!” หล่อนลากเสียง “มีแต่ต้นไม้ๆๆ เป็นป่าไม่ใช่หรือ คะ ทำไมถึงเรียกว่าเมือง?”
“ป่าที่ไหน?” ชายชราค้านและยิ้มน้อยๆ “ต้นไม้ที่เห็นเป็นไม้ผลทั้งนั้น เป็นสินค้าของเมืองนี้”
“ต้นอะไรบ้างคะ?” นุชถาม เอียงคอน้อยๆ แสดงความทึ่ง
/*95*/“เงาะ มังคุด มะพร้าว ทุเรียน ลางสาด ลางสาดเป็นดีที่สุด ทุเรียนเต็มที หนูรับประทานทุเรียนเป็นไหมล่ะ?”
“เหม็น!” พูดพร้อมกับทำหน้าย่น “นะคะคุณแม่”
คุณหญิงยิ้มรับแล้วหันไปทางชายชรา
“รับประทานไม่เป็นเหมือนดิฉัน เจ้าคุณเคยให้แกรับประทานตั้งแต่ยังเล็กๆ แกคายทั้งหมด”
ผู้ฟังมิได้ตอบว่ากระไร ทอดสายตามองดูฝาห้องอย่างใจลอย สีหน้าซึ่งสดชื่นขึ้นในครู่หนึ่งกลับเหี่ยวแห้งลงตามเดิม ริมฝีปากอันซีดเบ้ออกคล้ายกับคนใกล้จะร้องไห้ นุชเริ่มรู้สึกไม่สบายใจ หล่อนจึงเอ่ยขึ้นว่า
“ไปรับประทานอะไรกันหรือยังล่ะคะ คุณแม่ นุชหิวแล้ว”
๗
/*96*/๗ วันนั้นและวันต่อมา หลวงบำรุง ฯ กับหลวงประกอบ ฯ ได้เป็นมัคคุเทศก์พาคุณหญิงรัตนวาทีกับนุช ไปเที่ยวในจังหวัดหลังสวนเกือบทั่วทั้งจังหวัด แต่เมืองนี้เป็นเมืองที่ไม่ค่อยรุ่งเรือง ทั้งในอดีตและปัจจุบัน ไม่มีโบราณวัตถุ และไม่มีภูมิประเทศที่งามพิสดารกว่าจังหวัดอื่น เพียงแต่ดูตัวเมืองดูตึกใหญ่ของตระกูล ณ ระนอง ซึ่งในบัดนี้เป็นที่ทำการรัฐบาล ดูพระอารามบางพระอาราม กับลงเรือไปดูปากน้ำเมืองหลังสวน แล้วก็ไม่มีอะไรเหลือสำหรับดูอีก
/*97*/ในระหว่างนั้น ความวิสาสะระหว่างนุชกับญาติหน้าใหม่ของหล่อนได้เจริญขึ้นตามสมควร แม่สาวชาวกรุงรู้สึกว่าหลวงประกอบฯ ผู้มีกิริยาท่าทางเป็นขุนนางบ้านนอกอย่างเต็มยศนั้น เป็นคนฉลาดเฉลียวและมีความรู้กว้างขวาง พอที่จะคุยกันเป็นที่เข้าใจกับหล่อนได้ หล่อนได้ทราบว่าเขาเคยเป็นนักเรียนประจำอยู่โรงเรียนอัสสัมชัญหลายปี เมื่อเรียนสำเร็จก็เข้ารับราชการอยู่ในกระทรวงมหาดไทย และถูกส่งตัวมาประจำอยู่ตามหัวเมืองต่างๆ ในมณฑลปักษ์ใต้นี้ตลอด จนได้เลื่อนตำแหน่งขึ้นเป็นนายอำเภอเมือง อายุของเขาได้ ๓๖ ปีกับ ๔ เดือน ได้เคยแต่งงานครั้งหนึ่ง แต่ภรรยาได้ตายจากไปเมื่อ ๒ ปีก่อน โดยมิได้มีบุตรธิดาด้วยกันแต่สักคน และในเวลานี้หลวงบำรุงฯ ผู้เป็นบิดากำลังแสวงหาคู่ให้เขาอยู่
/*98*/แม่เฉลา น้องสาวคนโตของเขานั้น อายุย่างเข้า ๒๐ ในปีนี้ อ่อนกว่านุช ๒ เดือนเศษ บิดากำลังจะจัดการตบแต่งให้กับนายชัดผู้หลาน ส่วนแม่ฉลวยอายุเพิ่งได้ ๑๗ ปี หลวงบำรุงฯ ยังมองไม่เห็นใครจะเป็นคู่ครองกับหล่อนได้ แต่ก็กำลังมองหาอยู่ทุกวัน
หญิงสาวทั้ง ๒ คนนี้ เมื่อเด็กเคยเข้าไปอยู่ในกรุงเทพฯ กับญาติทางมารดาหลายปี แต่ไม่เคยย่างเท้าเข้าไปในสถานศึกษาใดๆ ถึงกระนั้นหล่อนก็มีมารยาทและอัธยาศัยเรียบร้อย ตามแบบหคบดีชาวชนบท และอ่านหนังสือพอรู้ความ ทั้ง ๒ เป็นคนละมุนละม่อมโดยธรรมชาติ ใจเย็นและช่างพูด นิสัยของหล่อนนั้นซื่อและตรงจนมิได้เคยคิดว่า มีคำ ‘เล่ห์เหลี่ยม’ อยู่ในภาษาไทย เพราะฉะนั้นจึงสนิทสนมกับนุชได้เป็น/*99*/อย่างดี วิสัยผู้มีธรรมและมีความเจริญในส่วนสมองจะสนิทชิดเชื้อ นับถือยกย่องผู้มีธรรมและมีความเจริญในส่วนสมองเสมอด้วยตนไว้ในฐานะแห่งเพื่อนของตน และจะเมตตาต่อผู้มีธรรมแต่ไร้ความเจริญในส่วนสมอง อย่างผู้ใหญ่เมตตาต่อเด็กอันไร้เดียงสา โดยนัยอันเดียวกัน ผู้ฉลาดและไหวพริบรอบตัว แต่ไร้ธรรม จะสนิทชิดเชื้อกับผู้ฉลาดและไหวพริบรอบตัวเสมอด้วย ตนและไร้ธรรมเช่นเดียวกับตนหาได้ไม่ ทั้ง ๒ ฝ่ายต่างจะคอยแก่งแย่งซึ่งเหลี่ยมคู และคอยเอาเปรียบกันอยู่ แต่....ความประหลาดแห่งธรรมชาติ!...ผู้ฉลาดและไหวพริบแม้ไร้ธรรม อาจสนิทชิดเชื้อกับผู้ที่โฉดเขลากว่าตนได้ ด้วยเหตุว่าผู้ฉลาดนั้นมีช่องที่จะเอาเปรียบต่อผู้โฉดเขลาอยู่ทุกโอกาสจนเกิดความชิน ไม่ปรารถนาที่จะแก่งแย่งชิงเหลี่ยมคูอีกต่อไป /*100*/โดยหลักข้อต้นที่ได้กล่าวมาแล้วนี้ นุชกับเฉลาและฉลวย ๒ พี่น้อง จึงคุ้นเคยและเกิดความไว้วางใจต่อกันโดยง่าย เฉลากับฉลวยมิได้มองดูนุชอย่างขลาดแกมพิศวง และพูดด้วยเพียงครึ่งเสียงอย่างแต่ก่อน และนุชก็มิได้มองดูหล่อนทั้ง ๒ ด้วยสายตาแสดงความห่างเหินและไว้ตัวอีกต่อไป ทั้ง ๒ ฝ่ายได้เรียนรู้ว่าต่างฝ่ายต่างก็เป็นสตรีธรรมดาด้วยกัน เวลาเช้าและบ่าย เมื่อไม่ได้ไปเที่ยวโดยยานทางบกหรือทางน้ำ หล่อนมักจะไปเดินเล่นกันตามลำพังแต่ ๓ คนหรือมิฉะนั้นก็พากันไปนั่งเล่นในสวนอันร่มรื่นด้วยต้นมังคุดทางหลังตึก เวลาแรกที่ได้นั่งลงบนเสือเหนือลานดิน นุชมักจะเอนตัวพิงต้นไม้ใหญ่ต้นหนึ่ง และเปิดหนังสืออ่านเล่นภาษาอังกฤษออกอ่าน เฉลามักจะหยิบหลอดด้ายและ/*101*/เข็มควักลูกไม้ออกจากกระป๋องบุหรี่ซิกาแร็ต ฉลวยนั้นยังเป็นเด็กและรักที่จะนั่งพูดมากกว่านั่งทำงาน แต่มิช้านาน นุชก็ต้องทำตามอย่างหล่อนบ้างโดยที่สมองของหล่อนเชือนไปเอาใจใส่กับคำสนทนาของฉลวยกับเฉลาเสีย ดังนั้นหล่อนก็ต้องวางหนังสือไว้บนตัก ด้วยความตั้งใจว่าจะฟังข้อความเฉพาะตอนนั้นให้รู้เรื่อง แล้วจะอ่านต่อ ซึ่งในที่สุดความตั้งใจนั้นก็ต้องล้ม เพราะเหตุผลหล่อนถูก ๒ พี่น้องชวนให้พูดเสียเอง ถึงตอนนี้แล้วการสนทนาของหล่อนทั้ง ๓ ก็จำแนกออกได้เป็น ๒ เรื่องคือ ‘เรื่องเมืองฝรั่ง’ ตามที่แม่สาวชาวหลังสวนเรียก นุชเป็นผู้เล่า กับเรื่องเมืองหลังสวน อีกทั้งความเป็นไปในวงศ์ญาติ นุชเป็นผู้ฟัง และหล่อนก็ฟังด้วยความตั้งใจ
/*102*/
วันหนึ่งในขณะที่นุชกำลังเป็นฝ่ายฟังตามเคย หล่อนได้เอ่ยถามขึ้นว่า
“คุณลุงของเราน่ะ ท่านไม่มีลูกเมียดอกหรือ?”
“มีเมียคะ ตายเสียตั้งแต่ยังสาว แต่ลูกดูเหมือนไม่เคยมี” ฉลวยตอบ
“เมียตายแล้วเลยอยู่คนเดียวเรื่อยมาหรือจ๊ะ ดีแท้ๆ เห็นจะรักเมียมาก ถึงกับไม่มีเมียใหม่”
“ก็ไม่เชิงค่ะ” ฉลวยค้านขึ้นโดยเร็ว แล้วลดเสียงให้เบาลง “แกมีไม่ได้อยู่เอง!”
“ทำไม?” นุชถามด้วยความทึ่ง ในวาระเดียวกันนั้นหล่อนเห็นเฉลาขมวดคิ้วมองดูน้องสาวอย่างไม่พอใจ ทำให้สีหน้าฉลวยเปลี่ยนไป อึกอักอยู่เป็นครู่ จึงพูดด้วยเสียงเกือบเป็นกระซิบ
“เรื่องมันมี ดิฉันจะเล่าให้ฟัง แล้วคุณพี่/*103*/อย่าพูดไปนะคะ….ก็พอเมียตาย คุณลุงก็ติดคุกเพิ่งได้ออก จะมีเมียได้ที่ไหนล่ะ?”
“อุ๊ยตาย!” นุชร้องดังด้วยความตกใจและสมเพช “ทำไมถึงอย่างนั้น ติดอยู่กี่ปี โทษอะไรกัน”
“ไม่ทราบแน่ทั้ง ๒ อย่าง แต่แกเพิ่งกลับมาอยู่บ้านเมื่อเร็วๆนี่เอง ดูเหมือนก่อนคุณพี่มาไม่ถึงเดือน”
“เพิ่งออกจากคุกมาน่ะหรือ?” นุชถามสีหน้าเศร้า
“เห็นจะอย่างนั้นกระมังคะ” เฉลาตอบช้าๆ อย่างตรึกตรอง “ดิฉัน ๒ คนไม่ค่อยทราบเรื่องนี้ คุณพ่อปิดนักค่ะ แม่ฉลวยแกแอบได้ยินผู้ใหญ่เขาพูดกัน แกมาบอกดิฉันถึงได้รู้เรื่อง เมื่อแต่ก่อนนี้ดิฉันคิดว่าท่านอยู่กรุงเทพฯ เฉยๆ”
/*104*/นุชผู้ซึ่งเมื่อครู่ก่อนนั่งเหยียดเท้าพิงต้นไม้อย่างสบายได้หดขาเข้ามาและยกมือขึ้นกอดเข่า สีหน้าของหล่อนขรึม มองดูไปข้างหน้าอย่างใจลอย
“คุณพ่อของแม่เฉลา คุณพ่อของฉันกับคุณลุง ๓ คนนี้เป็นพี่น้องสนิทกันหรือ?”
“คุณพ่อของดิฉันเป็นน้องของคุณลุงแท้ๆ แต่คุณพ่อของคุณพี่จะเป็นอะไรกัน ดิฉันไม่ทราบไม่เคยมีใครพูดถึงเลย”
“อย่างสนิทที่สุดก็คงเป็นลูกพี่ลูกน้อง...เคราะห์ดี ไม่ใช่ลุงของเราแท้ๆ” นุชรำพึง ครั้นแล้วหล่อนขยับไหล่คล้ายกับรู้สึกหนาว “โธ่! น่าสงสาร คนหน้าตาดีๆ แท้ๆ เป็นอย่างนั้นไปได้”
ในวันนั้น นุชเกิดมีความรู้สึกชนิดหนึ่งที่ทำให้หล่อนเลี่ยงขึ้นไปนอนอ่านหนังสือเสียในห้องนอน แทน/*105*/ที่จะนั่งคุยอยู่กับชายชราดังทุกวัน แต่ในวันรุ่งขึ้นในเวลาบ่าย หล่อนกลับมาจากบ้านสวน พอจะก้าวขึ้นบันไดไปชั้นบน ตามองเห็นประตูห้องซึ่งอยู่ใกล้บันไดนั้น ใจหล่อนก็นึกถึงผู้ที่อยู่ภายใน มีความรู้สึกอีกชนิดหนึ่งเกิดขึ้นใหม่ให้นึกปรานีในชายผู้เคราะห์ร้าย นึกถึงสีหน้าอันเหี่ยวแห้งอยู่เป็นนิจ แต่มักจะเบิกบานแจ่มใสขึ้น เมื่อสายตาได้ประสบควงหน้าของหล่อนบุคคลผู้อารี เมื่อรู้แจ้งว่าตนของตนเป็นประโยชน์แก่ผู้อื่นโดยทางหนึ่งทางใด มักจะปิติและปรารถนาที่จะเพิ่มพูนประโยชน์นั้น อนึ่ง แล้วนุชเป็นหญิงสาวและหญิงสาวทุกคนใฝ่ใจในอันที่จะบำเพ็ญตนให้เป็นที่ต้องใจถูกใจคนโดยไม่มียุติ หากแต่ว่าเจ้าหล่อนบางคนไม่มีความไหวพริบพอที่จะแสวงหาทาง หรือไหวพริบมีอยู่แล้วแต่ขาดสติ ที่จะบังคับตนให้เป็นอยู่อย่างเสมอต้น/*106*/เสมอปลาย สำหรับนุชนอกจากความภูมิใจที่รู้ว่าตนเป็นที่ถูกใจของชายชราแล้ว ยังมีความรู้สึกที่เรียกได้ว่าความอยากรู้อยากเห็น เร้าใจให้หล่อนอยากเห็นหน้าชายชราเพื่อว่าจะได้เห็นความแปลกประหลาดในวงหน้านั้น….หน้าที่เจ้าของได้ทำผิด จนถึงต้องโทษคุมขังเป็นเวลาหลายปี!!!
….บรรจงเปิดประตูอย่างระมัดระวัง แล้วเยี่ยมหน้าเข้าไปภายใน นุชเห็นชายชรานอนหันข้างให้หล่อน กำลังเชยชมภาพถ่ายแผ่นหนึ่งมองปราดเดียวก็จำได้ว่าภาพของหล่อนเอง ถ่ายเมื่อวันจะเข้าเฝ้าสมเด็จพระเจ้ากรุงอังกฤษ ณ ราชสำนักเซ็นต์เยมส์ วันนั้นหล่อนสวมเครื่องแต่งกายแบบผู้หญิงอังกฤษที่จะเข้าเฝ้าพระเจ้าแผ่นดิน คือสวมเสื้อกระโปรงยาว หางระพื้น สวมถุงมือครึ่งแขน ปักขนนกบนศีรษะ และ/*107*/ถือพัดขนนกกระจอกเทศ คืนที่ได้เฝ้าพระเจ้ากรุงอังกฤษนั้น เป็นคืนอันรื่นรมย์ที่สุดคนหนึ่งในชีวิตของนุช เพราะหล่อนได้รับคำชมเชยจากชายหนุ่มนับเป็นจำนวน ๑๐ ว่าหล่อนเป็นสตรีที่งามหาตัวจับได้โดยยาก ในขณะที่หล่อนกำลังนึกถึงภาพแห่งห้องโถงอันงดงามวิจิตร ซึ่งหล่อนได้เหยียบย่างเข้าไปเป็นครั้งแรก นึกถึงความตื่นเต้นอันเกิดจากความปลาบปลื้มระคนกับความประหม่านั้น ชายชราได้วางรูปของหล่อนลงบนทรวงอกและกอดประทับอย่างรักใคร่ พร้อมกันนั้น อัมพรผู้ซึ่งนั่งคุกเข่าอยู่ข้างเก้าอี้พูดขึ้นว่า
“จะหาคนได้น้อยคนนักที่แต่งตัวขึ้นเหมือนเขา ใครได้เห็นจะไม่ชมว่าสวยเป็นไม่มี!”
สีหน้าของนุชแดงขึ้นทันที ผู้หญิงยิ่งสวยยิ่งชอบ/*108*/ให้มีคนชมว่าสวย ถึงกระนั้นก็ยังหน้าชาเมื่อคำชมมาเข้าหู นุชหดตัวออกมานอกประตูเหมือนจะกลับใจเสียไม่เข้าไปในห้องนั้น แต่ครั้นแล้วหล่อนก็กลับใจอีก ภายในเวลาไม่ถึงครึ่งวินาที…. การเปลี่ยนความคิดเป็นสมบัติพิเศษของสตรีนุชไอขึ้นอีกครั้ง แล้วก็ก้าวเท้าเข้าในห้อง
จะเป็นเพราะความตกใจหรืออย่างไรก็ตาม ชายชราได้เลือกรูปเข้าไว้ใต้แพรเพลาะที่คลุมตัวโดยเร็วแล้ว จึงหันหน้าอันมีรอยแห่งความตื่นเต้นมาทางนุช
“ไปไหนมา?” อัมพรถามขึ้น
“มาจากสวนเดี๋ยวนี้เอง” นุชตอบด้วยสีหน้าเป็นปกติ “คุณลุงไม่นอนกลางวันหรือคะวันนี้”
/*109*/“กำลังจะนอน” อัมพรตอบแทน “เราออกไปกันเสียก่อนเถอะเย็นๆ จึงค่อยมาหาท่านใหม่”
นุชเอียงคอมองชายชราอยู่ครู่หนึ่ง แล้วก็ออกจากห้องไปโดยมิได้พูดว่าอะไร
ทั้ง ๒ พี่น้องพากันขึ้นไปบนห้องพัก นุชทิ้งตัวลงบนเตียงแล้วเอ่ยขึ้นว่า
“อัมพรเอารูปเต็มยศของนุช ไปให้คุณลุงดูใช่ไหม?”
“นุชเห็นหรือ?” อัมพรย้อนถามด้วยน้ำเสียงแสดงความประหลาดใจ
“เห็นซี” หญิงสาวตอบพลางหัวเราะ “ดูแล้วท่านเอาวางบนหน้าอก พอได้ยินเสียงนุชท่านเลยยัดเข้าใต้ผ้าห่ม ทำยังกะรูป Sweet heart”
“โกงจัง เด็กคนนี้! ไปแอบดูเห็นออกถ้วนถี่/*110*/แล้วทำไก่เป็นว่าข้าไม่รู้หนเหนือหนใต้” หยุดนิ่งเชิงตรองอยู่ครู่หนึ่งแล้วก้าวเท้าไปชิดน้องสาว เปลี่ยนเสียงพูดอย่างหนักแน่น แต่มีความตื้นตันระคนอยู่ด้วยว่า “ยิ่งเสียกว่า Sweet heart คุณลุงรักนุชมากกว่าสิ่งใดๆ ในโลกขอให้รู้ไว้”
นุชมองดูผู้พูดอย่างขบขัน พร้อมกับทำหน้านิ่วพอดีกับคุณหญิงสวงเข้ามาในห้อง หล่อนก็หันไปพูดกับท่านทันทีว่า
“คุณแม่คะ เมื่อไรเราจะกลับบ้าน?”
คุณหญิงชำเลืองดูอัมพรก่อน แล้วจึงตอบเนือยๆ
“แม่กะไว้ว่าจะกลับมะรืนนี้”
“Hurra! ดีจริง! นุชกำลังคิดถึงบ้านเต็มที่แล้ว”
สีหน้าอัมพรสลดลงทันที นิ่งอยู่เป็นครูจึงว่า
/*111*/“นุชไม่อยู่เป็นเพื่อนพี่ก่อนหรือ?”
“ก็อัมพรจะอยู่ทำไมอีกล่ะ? นุชไม่อยู่แล้ว”
“ช่างถามได้ว่าอยู่ทำไม” น้ำเสียงออกสั่น “นุชก็เห็นแล้วตั้งแต่มาพี่ไม่ได้ไปไหนเลย อยู่พยาบาลคุณลุงเท่านั้น”
“ก็อยากพยาบาลเองนี่ นุชไม่เห็นคุณลุงเจ็บเป็นอะไรถึงกับต้องเฝ้ากันวันยังค่ำเลย แต่ก่อนไม่มีอัมพรทำไมท่านถึงอยู่มาได้ เราไปแล้ว ยาย ฉ.๑ กับ ฉ.๒ แกก็พยาบาลกันเองนั่นแหละ”
ขณะที่น้องกำลังพูด สีหน้าอัมพรยิ่งสลดลงทุกที ในที่สุดหล่อนหันไปทางคุณหญิงสวงอย่างจะ ขอร้องความช่วยเหลือ คุณหญิงจึงพูดขึ้นว่า
“นุชยังไม่เข้าใจ คุณลุงท่านป่วยเป็นโรคหัวใจพิการอย่างหนัก ต้องการการพยาบาลเท่ากับต้องการ/*112*/เพื่อนคุย นุชเป็นคนช่างพูดช่างเล่นคนไข้อยู่กับนุชก็เพลิน อยู่กับพี่เขาต่อไปสักหน่อย เพียง ๒-๓ วันเท่านั้น เมื่อเบื่อเต็มที่ก็โทรเลขไปบอกแม่จะกลับมารับ”
“เสียเวลาคุณแม่ต้องย้อนไปย้อนมาเปล่าๆ อย่าเลยค่ะ นุชจะกลับพร้อมกับคุณแม่มะรืนนี้แหละ”
“เสียเวลาแม่จะเป็นอะไรไป หรือไม่อย่างนั้นให้หลวงประกอบฯ ไปส่งก็ได้ แม่ได้ยินเขาบ่นว่า อยากไปกรุงเทพฯ อยู่เหมือนกัน”
“เฮ้อ! ออกเดินขากางอย่างนั้น ใครจะไปด้วย ไม่เอาละค่ะ คุณแม่กลับเมื่อไรนุชจะกลับด้วย เบื่ออ้ายเมืองนี้เต็มทีแล้ว ใครอยากอยู่ก็อยู่ไปเถอะ” พูดแล้วนุชก็นอนลงบนเตียงหันหน้าเข้าฝาเสียทันที
/*113*/คุณหญิงกับอัมพรมองดูตากัน ครั้นแล้วคุณหญิงส่ายหน้าอย่างสิ้นพูด พลางเดินช้าๆ อย่างตรึกตรองออกจากห้องและลงไปข้างล่าง ลืมธุระที่ตั้งใจจะทำเสียสิ้น ส่วนอัมพรนั่งลงบนเตียงผ้าใบพินิจดน้องทางเบื้องหลังด้วยสีหน้าแสดงความยุ่งยากใจ ในที่สุดหล่อนเม้มริมฝีปากแน่นเข้า ผุดลุกจากที่ตรงเข้าไปนั่งข้างตัวนุช จับบ่าบีบค่อนข้างแรงและขยับปากเหมือนจะกล่าวถ้อยคำที่เผ็ดร้อนออกไปทันที ครั้นแล้วกลับได้สติ หักความฉุนเฉียวเสียได้ มือที่บีบบ่าก็คลายออก ย้ายมาลูบหลังอย่างปรานีพลางว่า
“หันหน้ามาทางนี้แน่ะน้อง พี่จะว่าอะไรให้ฟัง เป็นเรื่องสำคัญเกี่ยวแก่ชีวิตผู้มีพระเดชพระคุณ คือบิดามารดาของเราและเกี่ยวแก่ตัวเราทั้ง ๒ โดยตรงด้วย พี่อยากจะเล่าให้นุชฟังเป็นนักหนามานานแล้ว /*114*/แต่ก็ผู้มีพระคุณอีกน่ะแหละห้ามไว้ จึงต้องทนความอัดใจไว้คนเดียว เดี๋ยวนี้ถึงคราวจำเป็นจะปิดบังไว้ไม่ได้ต่อไปอีกแล้ว พี่จะปล่อยให้นุชไปจากที่นี่โดยไม่รู้ความจริงเสียก่อนไม่ได้ จะต้องเล่าให้ฟังให้หมดที่นี่และเดี๋ยวนี้ แต่พี่ขอเตือนให้นุชตั้งใจระงับสติอารมณ์ให้ดี ไม่ตีโพยตีพายในเมื่อได้ฟังเรื่องของพี่แล้ว”
นุชพลิกตัวหันหน้ากลับมาช้าๆ จะเป็นเพราะเหตุใดหล่อนเองก็อธิบายไม่ได้ หล่อนรู้สึกว่าหัวใจของหล่อนเต้นแรงขึ้นผิดปกติ จ้องดูพี่สาวด้วยแววตาแสดงความสงสัย และหวาดกลัวระคนกัน แล้วหล่อนจึงว่า
“มีอะไรก็เล่าไป นุชกำลังตั้งใจฟัง”
อัมพรประสานมือวางไว้บนตัก หลับตานิ่งอยู่/*115*/ครู่หนึ่ง แล้วจึงพูดขึ้นด้วยถ้อยคำอันชัดเจนแต่ทว่าน้ำเสียงสั่นระรัว
“นุช เจ้าคุณรัตนวาทีและคุณหญิงสวงไม่ใช่พ่อแม่ที่แท้จริงของเรา แม่ของเราแท้ๆ นั้นตายเสียนานแล้ว และพ่อของเราแท้ๆ นั้นคือคุณลุง!”
๘
/*116*/ถึงแม้ว่าสายอสุนีบาตฟาดเปรี้ยงลงมากลางห้อง ก็จะไม่ทำให้นุชตกตะลึงเท่ากับเมื่อหล่อนได้ยินคำพูดประโยคนั้น ผุดลุกขึ้นนั่ง ชะโงกตัวเข้าไปจนลมหายใจต้องหน้าอัมพร กัดฟันพลางถามว่า
“นี่อัมพรเป็นบ้าหรือ? พูดอัปมงคลอะไรอย่างนี้!”
พี่สาวจ้องหน้าน้อง ด้วยสายตาแสดงความสงสารเป็นล้นพ้น แล้วตอบช้าๆ ด้วยเสียงเดิม
/*117*/“สติของพี่ยังบริบูรณ์ดี พี่รู้แล้วนุชจะต้องตกใจมาก แต่ความจริงเป็นเช่นนั้นจริงๆ”
“บ้า! บ้าห้าร้อยหน!” นุชกล่าว คางสั่น แทบว่าฟันจะกระทบกัน “ขี้ปดทั้งเรื่อง ฉันจะบอกคุณแม่!” พูดแล้วหล่อนก็ยื่นเท้าออกนอกเตียง
“ช้าก่อน!” อัมพรพูดเร็ว ยึดแขนน้องสาวไว้โดยละม่อม “นุชต้องนึกว่าพี่เป็นพี่ของนุชแท้ๆ เท่ากับคุณหญิงสวงเป็นคนอื่น เรื่องราวอะไรพี่จะเอาเรื่องเท็จมาบอกกับนุช ทรมานคนเล่นสนุกอะไร”
“บ้า!” นุชยืนคำเสียงสั่น สะบัดแขนจากกำมือพี่สาวโดยแรง “นุชน่ะหรือเป็นลูกของตาแก่ขี้คุกคนนั้น? ใครว่าจริงคนนั้นโกหก!”
ก่อนที่จะขาดคำ ดวงตาของนุชได้ประสานกับดวงตาของอัมพรอย่างจัง ทั้ง ๒ จ้องดูกัน... ในทันใดนั้น นุชก็ทิ้งตัวลง นอนคว่ำลงบนเตียง ซุกหน้าลง/*118*/กับหมอน ดังหนึ่งจะพยายามแทรกตัวเข้าไปอยู่เสียที่ในหมอน พร้อมกับยกมือขึ้นปิดหูทั้ง ๒ ข้างไว้แน่นด้วย
อัมพรหายใจสะอื้น มองดูร่างที่นอนคว่ำอยู่ตรงหน้าด้วยความรันทดและประหลาดใจระคนกัน พลางพูดว่า
“พี่นึกแล้วว่านุชคงตกใจมาก แต่ไม่ได้นึกว่าจะรู้ความเป็นไปในชีวิตของคุณพ่อที่แล้วมา ใครเป็นคนเล่าให้นุชฟัง?”
นุชคงนิ่งอยู่ในท่าเดิม อัมพรจึงพูดต่อไปช้าๆ
“เป็นกรรมของเราแล้วจะทำอย่างไร ดีแล้วที่นุชรู้ความจริงส่วนสำคัญในชีวิตของคุณพ่อเสียก่อน ทำให้พี่คลายลำบากใจ ในการที่จะต้องเป็นผู้บอกแก่นุช ความจริงต้องเป็นความจริง เราจะหลีกเลี่ยงอย่างไรก็ไม่พ้น แต่ขอให้นุชเข้าใจเสียก่อนว่า ถึงแม้พ่อ/*119*/ของเราจะเคย...เคยต้องโทษคดีอุกฉกรรจ์ แต่ท่านมิใช่ผู้ร้ายใจอำมหิตและเป็นคนอันธพาล ตรงกันข้าม ท่านเป็นคนมีน้ำใจอันดี ที่เราควรจะเคารพเป็นอย่างยิ่ง หากแต่เวรกรรมบันดาล ให้ท่านลุอำนาจโทสะจริตขึ้นครั้งหนึ่งเท่านั้น จึงเกิดเป็นเรื่องร้ายเข้าลึกถึงเพียงนี้”
นุชยังคงนิ่งอึดอยู่เช่นเดิม แต่มือทั้ง ๒ ที่ปิดหูอยู่นั้นได้คลายออกเล็กน้อย อัมพรเองเมื่อนึกถึงความหลังแห่งบิดามารดาแล้วก็ให้ตื้นตันใจ แทบว่าจะพูดออกมาอีกมิได้ แต่อัมพรมิใช่เป็นคนอ่อนแอโลเล ความเด็ดขาดเป็นคุณสมบัติประจำตัวของหล่อน หล่อนได้ตั้งใจแล้วว่าจะเล่าเรื่องให้น้องสาวฟังโดยละเอียด หล่อนจะต้องเล่าจนได้ ภายหลังที่ได้ตั้งสติรวบรวมความทรงจำได้ดีแล้ว หล่อนก็เริ่มเล่าเรื่องอันรวบรวมเป็นใจความดังต่อไปนี้
บิดาของอัมพรมีนามว่าอาจเป็นบุตรคหบดีผู้มีชื่อ/*120*/อยู่ในเมืองหลังสวนนี้ เมื่ออายุได้ ๑๕ ปี บิดาได้นำตัวไปฝากไว้ในโรงเรียนนายร้อยทหารบก ครั้นอายุได้ ๒๒ ปีก็ได้รับยศเป็นนายร้อยตรีในกองทัพบกสยาม เมื่อเวลาที่นายอาจยังเป็นนักเรียนทำการนายร้อย ได้ผูกสมัครรักใคร่กับธิดาคนเดียวของข้าราชการผู้สูงศักดิ์คนหนึ่ง โดยที่บิดามารดาของฝ่ายหญิงมิได้รู้ความ เจ้าหล่อนผู้นั้นมีนามว่าพิศ หนุ่มสาวทั้ง ๒ ได้ลักลอบพบปะกันและส่งข่าวสาส์นถึงกันเสมอมิได้ขาด แต่เป็นดังนั้นมาตลอดปีกว่า วันหนึ่งเมื่อถึงคราวเคราะห์ร้าย มารดาของพิศจับจดหมายที่นายร้อยตรีอาจมีไปถึงบุตรีได้ ได้นำจดหมายนั้นไปให้สามีดู จึงเกิดเหตุถึงกับพิศต้องถูกทุบตี ตลอดจนถูกกักตัวมิให้ลงจากเรือน แต่ท่านยอมว่า ความรักนั้นเรียกร้องความรักและเมื่อรักต่อรักได้ประสบประสานกัน แล้วก็เกิดเป็นอำนาจที่แรงกล้าพาไปสู่ความพยายาม จากนั้นความพยายาม/*121*/ก็ชักจูงผู้พยายามไปสู่ความสมปรารถนา อันอาจเป็นผลดีหรือตรงกันข้ามแล้วแต่เหตุการณ์ ดังนั้นภายในเวลาอันไม่ช้านาน โดยความพยายามของคู่รักทั้ง ๒ พิศก็หายตัวไปจากบ้านได้โดยปราศจากร่องรอย ทำให้ท่านขุนนางผู้สูงศักดิ์เกิดเป็นฟืนเป็นไฟ สิ่งแรกที่ท่านขุนนางผู้นั้นกระทำลงก็คือ พาตำรวจไปค้นบ้านนายร้อยตรีอาจ ครั้นไม่ได้ตัวบุตรี จึงนำความไปแจ้งกับผู้บังคับกองพัน ซึ่งเป็นผู้บังคับบัญชาโดยตรงของนายร้อยตรีอาจนั้นเป็นเชิงอายัติ แต่ในวันและเวลาเดียวกันกับที่พิศหายไปจากบ้านนั้น นายทหารหลายคนได้เห็นคู่รักของหล่อนทำงานอยู่ที่กรมตลอดวัน ยิ่งกว่านั้น ตลอดหนึ่งสัปดาห์รวมทั้งวันอาทิตย์ด้วย อาจได้ขลุกอยู่ที่กรมหรือสโมสรเกือบจะว่าได้ว่าตลอด ๒๔ ชั่วโมง ความจริงนั้นคือพิศได้ออกจากบ้าน และโดยสารรถไฟไปนครปฐมกับเพื่อนคนหนึ่งของนายร้อยตรีอาจ /*122*/เขาผู้นั้นมีบรรดาศักดิ์เป็นขุนสุรพจน์พิสุทธิ์ ได้พาหล่อนไปไว้ที่บ้านมารดาเลี้ยงของนายร้อยตรีอาจ และคู่รักของพิศได้ตามมาหาหล่อนใน ๑๐ วันต่อมา
ด้วยความพยายามและระมัดระวัง นายร้อยตรีอาจได้เวียนขึ้นเวียนล่อง เพื่อมาพบปะกับภรรยายอดที่รักบ่อยที่สุดที่ตนจะทำได้ ต่อมาประมาณ ๑๐ เดือนเศษ เขาก็มีบุตรด้วยกันคนหนึ่ง บิดามารดาพร้อมใจกันให้ชื่อว่าอัมพร
เมื่อได้มีลูกเป็นเนื้อตัวขึ้นดังนี้แล้ว นายทหารหนุ่มผู้เป็นหัวหน้าครอบครัว จึงปรารภที่จะพาภรรยากลับเข้ากรุงเทพฯ ไปอยู่ด้วยกันให้เป็นฝั่งฝา แต่พิศยังมีความกลัวบิดาอยู่ เป็นความกลัวของผู้เคยกลัว ถึงสามีจะได้ชี้แจงให้ฟังว่า บิดาของหล่อนนั้นหมดสิทธิในตัวหล่อนแล้ว พิศก็ยังไม่วายที่จะกลัวอยู่นั่นเอง ดังนั้นหล่อนจึงยังคงซ่อนตัวอยู่ในจังหวัดนครปฐมอีก /*123*/๓ ปีเศษ จนเกิดบุตรีเป็นคนที่ ๒ ในเวลาใกล้ๆ กันนั้น มารดาของพิศก็ถึงแก่กรรมลง
ความเศร้าโศกเสียดายมารดาที่รัก และเสียใจที่มิได้เห็นใจมารดาในวาระสุดท้าย ตลอดจนไม่มีหวังที่จะได้เผาศพ ทำให้ร่างกายพิศทรุดโทรมลงอย่างรวดเร็ว อาจเป็นกังวลในความอ่อนแอของภรรยาเป็นอย่างยิ่ง ความปรารถนาที่จะให้หล่อนได้อยู่ในความดูแลของตนทุกเวลาก็เพิ่มขึ้นเป็นทวีคูณ เขาจึงอุบายชี้แจงแก่หล่อนว่า เนื่องจากแม่ของพิศได้ตายจากไปแล้ว บิดาคงจะเมตตาต่อบุตรี และยอมยกโทษให้ในความผิดที่แล้วมา อาศัยความปรารถนาที่จะดูเปลวเพลิงมารดาเป็นเครื่องสนับสนุน พิศได้ตกลงพาบุตรีอายุ ๓ ปีกับ ๔ เดือนคนหนึ่ง กับบุตรีคนเล็กอายุเพียง ๓ เดือน โดยสารรถไฟกลับกรุงเทพฯ โดยเร็ว
/*124*/ในเวลานั้น อาจได้เลื่อนยศเป็นนายร้อยโท ชั้น ๓ ได้รับพระราชทานเงินเดือนเพิ่มเติมขึ้นอีกเล็กน้อย
๒ สามีภรรยา ได้มาอยู่เป็นหลักแหล่งในเรือนเล็กๆ หลังหนึ่งที่ถนนตรีเพชร รื่นรมย์สมสุขอยู่ด้วยกันเพียง ๒ อาทิตย์ ครั้นแล้วเรื่องร้ายอันน่าหวาดเสียวก็เกิดขึ้น
นายร้อยโทอาจ จะต้องไปอยู่เวรรักษาการณ์ เขาร่ำลาภรรยาอย่างแสนอาลัย จูบลูกน้อยทั้งสองอย่างแสนรักแล้วก็จากไป
วันรุ่งขึ้น แทนที่จะได้กลับบ้านตามกำหนดให้ทันใจ เขาต้องทำหน้าที่พิเศษบางอย่าง ทุกค่ำมีการเลี้ยงที่สโมสร เพื่อนนายทหารมากหน้าหลายตา ทุกคนสนุก ทุกคนเฮฮา ทุกคนดื่มๆๆๆ จนเมา /*125*/อาจหาช่องทางเลี่ยงจากสโมสร ได้เวลา ๒๒ นาฬิกา เขายังมีสติพอที่จะนึกถึงภรรยาของเขา มากกว่าความสนุก มาถึงบ้านเห็นรถเทียมม้าเทศเดี่ยวคันหนึ่งจอดอยู่ อาจมิได้เอาใจใส่ ตรงขึ้นเรือนโดยไม่รั้งรอ พอถึงขั้นบันไดสุด อาจหยุดชะงักชายผู้หนึ่งรูปร่างสูงใหญ่ ศีรษะล้านหน้าเหี้ยมเกรียม ในมือถือตะพดอันใหญ่ ส่งเสียงเกรี้ยวกราดขู่ตะคอก และฉุดคร่าภรรยาของเขาอยู่ หน้ามืดด้วยฤทธิ์โทสะและแอลกอฮอล์รวมกัน อาจควักปืนจากกระเป๋ากางเกงยิ่งปังออกไปทันที
เสียงหญิงร้องหวีด! สุดเสียง ชายร่างใหญ่กำยำล้มลง ชักดิ้นชักงออยู่ ๒-๓ นาที แล้วก็ขาดใจ พิศตกตะลึงตาเหลือกลาน โถมตัวเข้ากอดศพไว้ แล้ว/*126*/ก็แน่นิ่งอยู่กับที่ อาจถลันเข้าไปถึงตัวหล่อน ช้อนศีรษะขึ้นแนบอก พิศหลับตานิ่ง เขาก้มหน้าลงชิดกับจมูกหล่อน สังเกตลมหายใจ…. ลมหายใจ! จะมีที่ไหน! พิศสิ้นลมหายใจเสียแล้ว เดี๋ยวนี้เอง!!!
อาจสิ้นสติ ลืมตัว ลืมอันตราย เขาเป็นผู้ร้ายฆ่าคนตาย ศพยังนอนอยู่ตรงหน้า โลหิตไหลนองพื้นกระดาน อาจมิได้คำนึงถึง กอดศพภรรยาประทับไว้กับตัว ร่ำเรียกร้องจนเสียงหลง น้ำตาร้อนผ่าวหยดลงบนหน้าอันขาวซีด นั่งอยู่ในท่านั้นนานเท่าไรไม่มีใครบอกได้ ตราบเท่าจนตำรวจเข้ามาถึง เขาพากันยื้อแย่งจะดึงร่างของพิศจากวงแขนชายผู้เป็นสามี อาจดิ้นรนขัดขึ้น กำลังแรงดังหนึ่งพยัคฆ์ร้าย แต่ในที่สุดก็พ่ายแพ้ กุญแจเหล็กสวมลงบนข้อมือดังฉับ พร้อมกับเจ้าของมือหมดสติล้มกลิ้งอยู่กับที่....
/*127*/อัมพรเล่าถึงเพียงนี้ก็หยุดนิ่ง หยาดน้ำตาไหลเปื้อนเต็มหน้าของหล่อน นุชมิได้รู้สึกตัวว่าได้ลุกขึ้นนั่งตั้งแต่เมื่อไร แต่หล่อนก็กำลังนั่งตัวแข็งอยู่บนเตียง เสียงอัมพรเงียบหายลง เสียงสะอื้นจากลำคอนุชดังขึ้นแทน บุตรีคนเล็กของนายอาจกำลังร้องไห้จนไม่เป็นสติสมปฤดี
๙
/*128*/“นี่เป็นฉากสุดท้ายแห่งชีวิตของแม่เราทั้ง ๒ ซึ่งจะนับว่าเป็นฉากสุดท้ายแห่งชีวิต ของคุณพ่อเราด้วยก็ได้เหมือนกัน” อัมพรพูดสืบไป ภายหลังเช็ดน้ำตาเรียบร้อยแล้ว “เพราะเหตุว่าตั้งแต่นั้นมา ถึงแม้คุณพ่อจะยังมีชีวิตอยู่ในโลก แต่ชื่อเสียงเกียรติคุณตลอดจนความอาลัยในชีวิต ก็สาปสูญไปจากท่านจนหมด คงเหลืออยู่แต่สิ่งเดียว คือ ความรักและห่วงใยในลูก พี่จะเล่าเรื่องต่อไป และขอเตือนให้นุชใคร่ครวญดูจงดีว่า ในความเป็นพ่อท่านได้เป็นพ่อที่ควรแก่การบูชาของเราหรือไม่?”
/*129*/พอรู้สึกตัวว่าเป็นจำเลยในคดีอุกฉกรรจ์ อยู่ในที่คุมขังรอการพิจารณา อาจมิได้รอช้า ได้ร้องขอต่อเจ้าหน้าที่ เพื่อปรึกษาความกับสหายร่วมใจ คือหลวงสุรพจน์ ฯ เป็นเนติบัณฑิตสยาม แต่รับราชการอยู่ในกระทรวงการต่างประเทศ เพื่อนต่อเพื่อนได้พบกัน ๒ ต่อ ๒ แต่แทนที่จะปรึกษาคดีที่ตนต้องเป็นจำเลย อาจกลับสนทนากับเพื่อนแต่เฉพาะในเรื่องบุตรีของตน บิดาของพิศถึงแก่กรรมโดยมิได้กระทำพินัยกรรม มรดกจึงตกอยู่แก่พิศ แต่เมื่อพิศไม่มีตัวอยู่แล้ว ทรัพย์สมบัติทั้งหมดนั้นก็ตกอยู่แก่สามี และบุตรีทั้ง ๒ ของพิศตามกฎหมาย หลวงสุรพจน์ ฯ แต่งงานก่อนอาจ แต่ไม่มีบุตรธิดา อาจขอให้หลวงสุรพจน์ ฯ รับมรดกส่วนที่เป็นของตนโดยเฉพาะ อันมีราคานับหมื่นไว้เป็นของเขา /*130*/โดยขอสัญญาแลกเปลี่ยนแต่เพียงข้อเดียว คือให้หลวงสุรพจน์ ฯ รับเลี้ยงเด็กทั้ง ๒ ไว้เป็นลูกของเขาเอง มีการให้ใช้นามตระกูลให้การศึกษา และจัดการในหน้าที่บิดาทุกสิ่งทุกอย่าง โดยมิให้เด็กทราบเรื่องกำเนิดอันแท้จริง ยามวิบัติดุจเข็มฝนทอง ได้เป็นเครื่องทดลองว่ามิตรแท้หรือมิตรเทียม หลวงสุรพจน์ ฯ รับสัญญาโดยมิได้รั้งรอ แต่ปฏิเสธมิยอมรับทรัพย์สมบัติซึ่งเพื่อนได้ออกปากให้แก่ตนนั้น
ฝ่ายหนึ่งมีความตั้งใจจะให้อีกฝ่ายหนึ่งมีความตั้งใจที่จะไม่ยอมรับ ๒ สหายโต้เถียงกันอยู่นาน ในตอนสุดท้าย อาจได้เขียนจดหมายฉบับหนึ่งถึงนางสุรพจน์ ฯ ปิดผนึกแน่นหนาฝากเพื่อนไปให้แก่ภรรยา……. สตรีมีความรู้คิดมากกว่าบุรุษ! …….และบุรุษที่ใจดีมักจะอ่อนแอต่อภรรยาที่รักเป็นพิเศษ!…../*131*/เมื่อหลวงสุรพจน์ ฯ มาพบกับอาจในคราวหลังจึงตกลงกันได้ว่า หลวงสุรพจน์ ฯ กับภรรยาจะรับบุตรีของอาจเป็นบุตรีของตน โดยขอรับค่าเลี้ยงดูตามสมควร นอกจากนี้ หลวงสุรพจน์ ฯ ยังได้รับรองเพิ่มเติมกับเพื่อนว่า จะจัดการกับกองมรดกให้งอกเงยขึ้นตามแต่จะทำได้
ก่อนวันที่ศาลจะตัดสินวันหนึ่ง นางแย้มคนเลี้ยงลูกได้จูงอัมพรด้วยมือข้างหนึ่ง และอุ้มน้องของอัมพรซึ่งมีอายุเพียง ๔ เดือน เข้าไปเยี่ยมบิดาในที่คุมขัง อาจได้ล้างหน้าลูกด้วยน้ำตาอันร้อนผ่าวของเขา หัวอกชายที่เมียตายจากไปไม่ทันถึงเดือน และกำลังจะจากลูกทั้งเป็นตลอดชั่วกัลปาวสาน! อัมพรร้องไห้ทั้งที่ไม่เข้าใจเรื่องราวอะไรเลย ส่วนน้องน้อยกลับหัวเราะอย่างสนุกสนาน วันรุ่งขึ้นนางแย้มพาเด็กทั้ง ๒ ตรงไปยังเมืองหลังสวน รอฟังคำสั่ง/*132*/จากหลวงสุรพจน์ฯ ต่อไป ในวันเดียวกันนั้น อาจถูกตัดสินลงโทษฐานฆ่าคนตายโดยเจตนา โดยวางเกณฑ์โทษประหารชีวิต แต่ได้ลดฐานปรานีที่จำเลยสารภาพตลอดข้อหา คงพิพากษาให้จำคุก ๒๐ ปี อาจควรจะได้ลดโทษฐานยั่วโทสะอีก แต่ หากตนไม่มีพยานหลักฐานที่ได้เห็นเหตุการณ์มาพิสูจน์
จะว่าเป็นเพราะบุญหรือกรรมของนุชก็ตามที่จะเติบโตขึ้นโดยมิรู้ฐานะอันแท้จริงของตน ในระหว่างเดียวกันนั้น หลวงสุรพจน์ ฯ ได้รับคำสั่งจากกระทรวงให้ออกไปรั้งตำแหน่งกงสุลเยเนราลประจำเกาะสิงคโปร์ กิจการทุกอย่างก็สะดวกขึ้น ภายในเวลาเพียง ๔ ปี ญาติของนางสุรพจน์ ฯ ที่อยู่ในกรุงเทพ ฯ ก็ได้รับข่าวว่า ได้หลานหญิงถึง ๒ คน และบุตรคนโตของนายอาจซึ่งมีอายุ ๗ ปี/*133*/กับ ๕ เดือน ก็ถูกทอนอายุลงเสีย ๒ ปี กับ ๑๑ เดือน คงเป็นเด็กมีอายุเพียง ๓ ปีกับ ๖ เดือน ส่วน น้องเล็กนั้นให้มีอายุเพียง ๒ ปี กับ ๖ เดือน
หลวงสุรพจน์ ฯ ได้เลื่อนขึ้นเป็นกงสุลภายใน ๑ ปี อยู่ในเมืองสิงคโปร์ราว ๔ ปีเศษ ก็ถูกเรียกตัวกลับเข้ามารับราชการอยู่ในกรุงเทพ ฯ คุณหลวงหาได้พาเด็กทั้ง ๒ เข้ามาในประเทศสยามด้วยไม่ คงฝากไว้ในคอนแวนต์ที่เกาะสิงคโปร์นั่นเอง เพราะความจำเป็นเกี่ยวกับอายุซึ่งขัดกันอยู่กับรูปร่างและสีหน้า ๒ ปีภายหลัง หลวงสุรพจน์ ฯ ต้องออกจากพระนคร ไปเป็นเลขานุการสถานทูตในลอนดอน จึงได้พาตัวอัมพรไปด้วย อยู่ในประเทศอังกฤษ ๓ ปี ได้เลื่อนยศเป็นพระสุรพจน์ ฯ ย้ายไปเป็นอุปทูตประจำกรุงเฮกอีก ๓ ปี กลับมาเยี่ยมพระนคร/*134*/อีกครั้งหนึ่ง ครั้นแล้วก็ได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็นพระยารัตนวาที และย้ายกลับไปเป็นราชทูตประจำพระราชสำนักเซนต์เยมส์
“ในระหว่างนั้น นุชได้เติบโตขึ้นด้วยความสุขสมบูรณ์ทั้งกายและใจ” อัมพรกล่าวในตอนสุดท้ายของเรื่อง “แต่ส่วนพี่ได้เรียนรู้ความจริงเสียตั้งแต่อายุเพียง ๖ ขวบ คือในคราวที่เจ้าคุณรัตนวาทีจากเมืองสิงคโปร์ แม่แย้มคนเลี้ยงของเราเองได้เล่าเรื่องให้พี่ฟังโดยตลอด ในเวลานั้น พี่ก็ไม่เข้าใจแจ่มแจ้งนัก จำได้แต่ว่าเป็นเรื่องที่น่ากลัวและทำให้พี่นอนฝันร้ายไปทั้งคืน ต่อเมื่ออายุพี่ได้ ๑๗ ปีบริบูรณ์ จึงได้ฟังเรื่องนี้จากปากคุณหญิงรัตนวาทีอีกครั้งหนึ่ง”
“ช่างน่าใจหายอะไรเช่นนี้!” นุชพึมพำเสียงกระเส่า “นี่หรือชีวิตของเรา!”
/*135*/“นี่แหละชีวิตของเรา!” อัมพรย้ำอย่างขมขื่น
“ไม่น่าเชื่อเลย!” นุชกล่าวด้วยน้ำเสียงแสดงความอัดอั้นใจ “ไม่น่าเชื่อจนนิดเดียว นุชรู้สึกเป็นลูกคุณพ่อคุณแม่แท้ๆ และคุณพ่อคุณแม่ก็รักนุชมากไม่ใช่หรือ?”
“เจ้าคุณกับคุณหญิงรัตนวาทีน่ะรึ?” อัมพรย้อนถาม ยิ้มอย่างถมึงทึงระบายไปทั่ววงหน้า แต่น้ำเสียงของหล่อนยังคงเป็นปกติในขณะที่หล่อนพูดช้าๆ อย่างตรึกตรองว่า “เจ้าคุณรัตนวาทีได้ปฏิบัติตามหน้าที่ได้สัญญาไว้กับพ่อของเราทุกอย่าง ท่านได้ตั้งใจเลี้ยงและตั้งใจรักเรา หรือจะพูดให้ถูกต้องว่า ท่านเลี้ยงและรักนุชเหมือนลูกของท่านแท้ๆ สำหรับพี่นั้นเป็นคนละอย่างกับนุช พี่จะพูดถึงตัวของพี่เองทีหลัง แต่ส่วนคุณหญิงนั้น พี่ไม่อาจรับ/*136*/รองคำพูดของนุชได้ เพราะไม่เป็นความจริง ถ้าเป็นความจริงแล้ว พี่ก็ไม่ปรารถนาที่จะเล่าเรื่องนี้ให้นุชฟังให้ร้อนใจเปล่าๆ ......… จริงๆ นะ” หล่อนย้ำเมื่อนุชได้มองดูหล่อนอย่างสงสัยและประหลาดใจ “พี่จะไม่ปริปากบอกนุชเลย แต่นี่ไม่เป็นดังนั้น”
“ก็มันเป็นอย่างไรเล่า?” นุชถามอย่างเบื่อหน่ายและไม่เชื่อกลายๆ “นุชไม่อยากให้อัมพรบอกนุชเลย แล้วมาบอกนุชทำไม นุชไม่ได้ถามสักคำเดียว”
ความน้อยใจปรากฏขึ้นในดวงตาอัมพรทันที เมื่อได้ฟังคำพูดทั้งประโยคนั้น
“ในชีวิตของพี่ เมื่อจะทำอะไรลงไปพี่ทำด้วยเหตุผลเสมอ ไม่ใช่ด้วยความสนุกนึกอยากจะทำก็ทำไป” หล่อนตอบอย่างค่อนข้างห้วน “คราว/*137*/นี้ก็อีกที่ทำด้วยความหวังดีต่อนุช ไม่อยากจะให้ได้รับความช้ำใจ อย่างที่เคยได้รับมาแล้วถึง ๒ ครั้ง โดยไม่รู้จักจบจักสิ้น เข้าใจไหมละ ความช้ำใจนั้นพี่หมายถึงอะไร?”
นุชสั่นศีรษะ อัมพรจึงพูดต่อไปด้วยน้ำเสียงเรียบกว่าเดิม
“พี่เคยได้รับความชอกช้ำใจเพราะเหตุอย่างเดียวกับนุชมาครั้งหนึ่ง เมื่ออายุพี่ราว ๑๙ ปี เวลานั้นเจ้าคุณเพิ่งออกไปเป็นราชทูตใหม่ๆ พี่ได้พบนักเรียนไทยคนหนึ่งในลอนดอน เราเกิดรักกันขึ้น .... ครั้นแล้ว….”
“แล้วทำไม?” นุชถามแทบว่าจะไม่หายใจ หล่อนเริ่มมองเห็นความจริงได้บ้างแล้วเพียงรางๆ และกำลังเริ่มกลัวต่อความจริงนั้น
ดวงตาอัมพรลุกวาวขึ้นชั่วระยะหนึ่ง
/*138*/“ทำไมรี?” หล่อนทวนอย่างขมขื่น “แล้วเขาก็ทิ้งพี่เสีย เหมือนดังที่หลวงไพรัชช์ ฯ กับสุนทรทิ้งนุชน่ะซี?”
หายใจสะอื้นและสะอึกออกจากทรวงอก นุชยกมือขึ้นกดขมับไว้ทั้ง ๒ ข้าง นิ่งอยู่ครู่หนึ่งจึงถามคล้ายเสียงกระซิบ
“เขารู้ว่าเราเป็นลูกใครใช่ไหม? แล้วเขารังเกียจเรา? โอ! คนใจร้าย! คนเห็นแก่หน้าเห็นแก่ชื่อ ไม่รักเราจริง? ใครบอกเขาล่ะอัมพร?”
“จะมีใคร!” อัมพรพูดพลางหัวเราะห้วนๆ “ที่จริงเขาก็มีบุญคุณแก่เรามากหนักหนา ไม่อยากจะกล่าวร้ายต่อเขา แต่น้องเอ๋ย คุณหญิงสวงใจดำมาก เขาไม่ได้สงสารเราเลย พี่ได้ตั้งใจไว้แล้วว่า จะเล่าเรื่องของเราให้คู่รักของพี่ฟังโดย/*139*/ตลอดเมื่อเราได้หมั้นกันแล้ว พี่เชื่อว่าเขารักพี่พอที่จะไม่นึกพะวงว่าพี่ถือกำเนิดมาจากใคร แต่คุณหญิงสวงไม่ปล่อยให้พี่ทำเช่นนั้น ชิงบอกเสียก่อน คุณหญิงบอกกับพี่บอก จะให้ผลต่างกันมาก คนรักกันพูดกันอย่างอ่อนโยน ตรงไปตรงมา อย่างไรเสียเขาก็ต้องฟังเสียงพี่ พี่รักเขา พี่ก็รักแต่ตัวเขา ไม่ได้นึกถึงชื่อเสียงหรือสมบัติพัสถานอะไรของเขาทั้งนั้น พี่จึงเชื่อว่าเขารักแต่ตัวพี่เหมือนกัน ถึงเดี๋ยวนี้บางคราวก็ยังเชื่ออยู่เช่นนั้น อย่างไรก็ตามเมื่อคุณหญิงสวงเป็นผู้บอกแก่เขา แทนที่พี่จะบอกเอง ทั้งเขารู้ด้วยว่าพี่รู้ความจริง เขาจึงกลับหาว่าพี่ล่อลวงเขาอีกกระทงหนึ่ง”
นุชนั่งตะลึง ตาเหม่อลอยมองไปตรงหน้า
“เอ้อ! ความจริงเป็นเช่นนี้เองนะ” หล่อนพึมพำ “หลวงไพรัชช์ ฯ ก็รู้ สุนทรก็รู้…….เขา/*140*/จะนึกเห็นนุชเป็นอย่างไรนะอัมพร?”
“นุชยังดีกว่าพี่ เพราะไม่ถูกหาว่าล่อลวง เพราะนุชไม่รู้ตัวจริงๆ ถึงอย่างนั้นก็เต็มที่ พี่รู้ว่า นุชต้องช้ำใจมาก เมื่อรู้สึกว่าไม่มีใครเขารักนุชจริง สักคนมีแต่รักแล้วก็ทิ้งเสีย ถ้าพี่ปล่อยให้นุชงมงายอยู่เรื่อยไป ก็จะต้องได้รับความช้ำใจอย่างนั้นอีกไม่รู้แล้ว เมื่อเกิดเรื่องนายสุนทร พี่แสนที่จะสงสารนุช เพราะฉะนั้นถึงได้สอนว่าอย่าให้ไว้ใจใคร อย่าให้ชอบใคร ในโลกนี้ไม่มีคนจริง เวลานั้นนุชคงเห็นว่าพี่ไม่สมควรจะอยู่ในโลก เพราะเห็นมนุษย์เลวไปเสียหมด แต่มันก็เป็นอุบายเดียวที่พี่นึกขึ้นได้ สำหรับจะห้ามมิให้นุชรักใครอีกต่อไป”
นุชพยักหน้าช้าๆ นั่งอยู่ครู่หนึ่งจึงเอ่ยขึ้นเป็นเป็นเชิงปรารภ
/*141*/“ใครๆ ก็รู้กันทั้งนั้น นอกจากนุช อ้อ, น้าพงศ์ล่ะ น้าพงศ์รู้ไหม อัมพร?”
“ในตอนแรกน้าพงศ์ก็ไม่รู้ ระหว่างที่เธอเรียนอยู่ในอังกฤษ เธออุ้มชูเล่นหัวกับนุชโดยมิได้นึกเลยว่าเราเป็นหลานเก๊ ครั้นเธอออกจากอังกฤษไปเรียนที่ฝรั่งเศส แล้วกลับมาฮอลิเดย์ในอังกฤษ คราวหลังนี่สิ พอดีเกิดเรื่องหลวงไพรัชช์ ฯ ขึ้น น้าพงศ์รักนุชมาก เห็นนุชร้องไห้ร้องห่ม เธอก็ตึงตังเอะอะเอากับเขา คุณหญิงสวงคงรำคาญ จึงบอกให้เธอรู้เสียด้วย”
นุชถอนใจยาวอย่างละห้อย “ใครๆ เขาก็รู้นอกจากนุช” หล่อนกล่าวซ้ำ “รู้แล้วทำประโยชน์อะไรได้บ้าง นอกจากกลุ้ม!” ยกมือทั้ง ๒ ขึ้นปิดหน้า แล้วพูดต่อไปด้วยน้ำเสียงแสดงความปวดร้าวแสนสาหัส “เจ็บใจจริ๊ง! เกิดมาทำไมก็/*142*/ไม่รู้ อยากตายเสียนัก” น้ำตาไหลลอดมือที่ปิดหน้า หยดลงบนตักของหล่อนเอง ทำให้อัมพรรู้สึกตื้นตันในลำคอขึ้นอีกด้วย เพื่อจะชักนำความคิดของน้องสาวให้ออกจากวงความคิดอันเผ็ดร้อน หล่อนจึงถามขึ้นว่า
“เมื่อเราจะมานี่ นุชบอกน้าพงศ์หรือเปล่า?”
“น้าพงศ์หรือ?” นุชย้อนถามคล้ายเพิ่งตื่นจากฝัน “เอ้อ! น้าพงศ์! น้าพงศ์เป็นอะไรไปด้วยไม่รู้ นุชไม่เข้าใจ นุชเล่าเรื่องสุนทรให้เธอฟัง อยากรู้นักเธอนึกอย่างไร?”
คำปรารภนี้อัมพรหาคำตอบหาไม่ได้ เพราะหล่อนมิได้ทราบความจริงในข้อที่คุณหญิงสวงกับพงศ์เป็นปากเสียงกันด้วยเรื่องนุชกับนายสุนทร พงศ์บังอาจกล่าวถ้อยคำที่คล้ายไปในทางปรักปรำ คุณหญิงว่าไม่มี/*143*/ความกรุณาต่อเด็ก และทำการอย่างใกล้กับที่เรียกได้ว่าหน้าไหว้หลังหลอก คือมีการเก็บจดหมายที่สุนทรเขียนถึงนุช นัดว่าจะมารับประทานอาหารกับหล่อนในตอนเย็นนั้นเสีย เสือกไสให้นุชไปดูภาพยนตร์เสียกับพงศ์ เพื่อหาโอกาสทำลายความสุขของเด็กในเวลาลับหลัง คุณหญิงสวงไม่ยอมเชื่อว่าท่านทำผิด ท่านเถียงว่าเกียรติยศของท่านสำคัญกว่าความสุขของนุช เมื่อท่านกล่าวถึงเกียรติยศ พงศ์ยกไหล่ คุณหญิงจึงกล่าวต่อไปว่า พงศ์ไม่รู้จักคำว่าเกียรติยศคืออะไร พงศ์ยกไหล่เป็นครั้งที่ ๒ แล้วก็ออกจากบ้านพี่สาวไป พร้อมกับความตั้งใจว่าจะไม่เหยียบเข้ามาอีก เว้นแต่จะมีการจำเป็นอันแท้จริง
อย่างไรก็ตามในเวลาต่อมา พงศ์ได้ยกคำว่าเกียรติยศที่คุณหญิงอ้างขึ้นมาใคร่ครวญดูอย่างถ่องแท้ /*144*/ก็ได้ความว่า ท่านหมายถึงความสุจริต คือไม่คิดหลอกลวงผู้อื่น คุณหญิงมีความเห็นอันจริงใจว่า เป็นการจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องแถลงความจริงให้นายสุนทรทราบชัด เพื่อท่านจะได้ไม่ต้องเป็นผู้รับผิดชอบในความเสื่อมเสียที่อาจเกิดขึ้นภายหลัง ถ้าแม้ว่าความจริงในเรื่องที่ได้ปิดบังไว้ เกิดรั่วไหลไปถึงหูผู้อื่น ในข้อนี้พงศ์ก็เห็นอกท่านอยู่เหมือนกัน แต่ทว่าเรื่องนายสุนทรนี้มิใช่เรื่องแรกที่เกิดขลุกขลักขึ้น เป็นเรื่องที่ ๓ และเรื่องแรกนั้น คือเรื่องของอัมพร ซึ่งพงศ์ได้รู้แจ้งด้วยเหมือนกัน เพราะฉะนั้นเขาจึงเห็นว่าควรจะพอเสียยิ่งกว่าพอที่จะเป็นบทเรียนสำหรับคุณหญิงจดจำไว้แก้ไข ป้องกันตัดตอนเสียแต่ต้นมือ เพื่อมิให้เด็กในปกครองต้องร้อนใจถ้าหากจะมีผู้ย้อนถามว่า การที่จะแก้ไขตัดตอนนั้นจะทำได้โดยอย่างไร บางทีเขาอาจไม่มีคำตอบที่แน่นอน/*145*/เตรียมไว้ แต่อย่างน้อยเขามีความเห็นว่าคุณหญิงมิควรปล่อยโอกาสให้นุชได้สนิทสนมกับชายใด จนกว่าท่านจะแน่ใจเสียก่อนว่าเขาจะไม่รังเกียจประวัติอันแท้จริงของหล่อน แม้ว่าคุณหญิงหมดหนทางที่จะป้องกัน ก็ยังมีปัญหาที่จะต้องวินิจฉัยว่าความสัตย์ คือรักษาสัญญาที่ตนได้สัญญาแล้ว กับความสุจริตคือไม่ปิดบังความจริง ทั้ง ๒ ข้อนี้ ข้อใดจะมีน้ำหนักควรยึดถือมากกว่ากัน บุคคลผู้ไร้สัตย์ คือบุคคลผู้ไร้เกียรติ เช่นเดียวกับบุคคลผู้ไร้ความสุจริต แต่เมื่อคุณหญิงได้ให้สัตย์ไว้แล้วก่อน ความจำเป็นจะแสดงความสุจริตมาถึง ถ้าแม้ว่าเพื่อรักษาสัตย์นั้นคุณหญิงจะปล่อยให้ความหลังที่ล่วงมาแล้วเลยไปจะถูกนับเข้าอยู่ในจำพวกผู้ไม่สุจริตหรือ? เมื่อท่านได้เลี้ยงเด็กมาเป็นลูก ท่านรักเด็กนั้น/*146*/ประดุจลูกของท่านเอง ถึงแม้ว่าความจริงจะปรากฏว่า ท่านมิได้ให้กำเนิดแก่เด็ก ก็จะยังมีสิ่งใดอีกหรือที่สำคัญยิ่งไปกว่าน้ำใจ?
แต่พงศ์ มิได้เล็งเห็นน้ำใจจริงของคุณหญิงรัตนวาที่
คำโบราณท่านเปรียบสตรีชนิดหนึ่งว่าเหมือนกา คือสตรีชนิดที่รักลูกของตน ส่วนลูกของผู้อื่นไม่นำพา สตรีชนิดนี้มีอยู่ดาษดื่น และมิใช่ชั้นสตรีสามานย์ บุคคลใดมีความเห็นแก่ตัวเป็นปฐม บุคคลนั้นจะนำ พาต่อสิ่งใดที่มิใช่ตนหรือไม่เนื่องในตนหาได้ไม่
นุชได้เติบโตขึ้น ในความเลี้ยงดูอบรมของคุณหญิง ด้วยความพากเพียรและอดทนของท่าน ความเจริญแห่งรูปสมบัติ และคุณสมบัติในตัวนุช/*147*/ได้ก้าวหน้าคู่กันมากับความเจริญแห่งวัย หล่อนได้เคยทำความโมโหให้เกิดแก่ท่าน เมื่อหล่อนซุกซนดื้อดึงตามภาษาเด็ก และทำความพอใจให้เกิดแก่ท่าน เมื่อหล่อนตั้งใจจะปฏิบัติตามคำสั่งสอนของท่านด้วยดี หล่อนคือองค์แห่งความร่าเริงในชีวิตของคุณหญิง เป็นเพื่อนทั้งในเวลาเล่นและเวลาการงาน ในเวลาป่วยไข้ ต่างฝ่ายต่างผลัดกันพยาบาล เมื่อนุชแสดงกิริยาฉอเลาะต่อท่าน ในใจคุณหญิงก็เกิดความปราโมทย์และภาคภูมิ ความรู้สึกทั้งหมดนี้ ก็ละม้ายคล้ายคลึงกับความรู้สึกของมารดาที่มีต่อบุตร ถึงกระนั้นคุณหญิงก็ยังรู้สึกว่านุชมิใช่บุตรของท่านอยู่นั่นเอง มีบางคราวที่การฉอเลาะของหล่อนทำให้ท่านเบื่อหน่าย กิริยาแจ่มใสร่าเริงทำให้ท่านขวางตา /*148*/ตลอดจนคำสรรเสริญเยินยอที่นุชได้รับ ทำให้ท่านรู้สึกบาดใจ แต่คุณหญิงสวงเป็นสตรีที่มีนิสัยมั่นคงมีความตั้งใจจริงทำอะไรทำจริง ท่านได้สนับสนุนและร่วมสัญญากับสามี ในการที่จะเลี้ยงบุตรีทั้ง ๒ ของนายอาจดังเช่นบุตรของท่านเอง ท่านก็ได้ตั้งใจและพยายามเต็มที่ที่จะทำตามสัญญานั้น ในส่วนความรัก คุณหญิงไม่เคยมีบุตรหรือธิดาท่านไม่มีสิ่งใดเป็นเครื่องวัดความรักของท่าน ท่านจึงมิสามารถรู้แจ้งว่าความรักของท่านที่มีต่อนุช จะเสมอด้วยความรักของมารดาที่พึงมีต่อบุตรธิดาหรือหาไม่ เมื่อปราศจากความรักอันดูดดื่ม ประกอบด้วยความเมตตากรุณาหาที่สิ้นสุดมิได้ อันเป็นความรักที่มารดาย่อมมีต่อบุตรในอุทรเสียแล้ว วิจารณญาณของคุณหญิงจึงไปไม่ไกล และ/*149*/ไม่เฉียบแหลมพอที่จะเห็นหัวอกบุตรบุญธรรมว่า จะมีความเศร้าโศกเสียใจได้ลึกซึ้งสักปานไหน ในการที่หล่อนต้องผจญกับความรักเล่น และรักร้าวทั้ง ๒ คราว
สำหรับอัมพร ความรู้สึกของคุณหญิงที่มีต่อหล่อนยังแตกต่างห่างไกลกว่าที่ท่านมีต่อนุชไปอีก เนื่องจากอัมพรรู้ตัวมาแต่น้อยว่า หล่อนมิใช่บุตรีที่แท้จริงของคุณหญิง ความสนิทสนมและรักใคร่ในท่านจึงมีน้อยกว่าที่นุชได้ให้แก่ท่านเป็นธรรมดาใจต่อใจ! เมื่อคุณหญิงสังเกตเห็นความแตกต่างระหว่างพี่น้องทั้ง ๒ นี้ ความเอาใจใส่ต่ออัมพรก็ย่อมน้อยกว่าความเอาใจใส่นุชไปด้วย นอกจากนั้นเมื่ออัมพรได้ผิดใจกับคุณหญิงในคราวที่หล่อนผจญกับเรื่องรัก ทำให้หล่อนคลายความรักและไว้วางใจในท่านลงอีก ความรู้สึกในใจ/*150*/ระหว่างคุณหญิงกับหล่อนก็เหินห่างกันยิ่งขึ้น แต่ทั้ง ๒ ฝ่ายยังคงปฏิบัติตนตามหน้าที่ของตน คือฝ่ายผู้ใหญ่ให้ความเลี้ยงดูและคำตักเตือน ฝ่ายเด็กให้ความนับถือนบนอบด้วยกาย ด้วยวาจา แต่มิใช่ด้วยใจ
๑๐
/*151*/เนื่องจากที่เส้นประสาทได้รับความกระทบกระเทือนเกินสมควร รุ่งเช้าในวันต่อมา นุชก็มีอาการปวดศีรษะและครั่นตัวและเป็นไข้ในตอนสาย
เมื่อคุณหญิงได้ทราบอาการของนุชจากอัมพร ในขณะที่ท่านกำลังนั่งสนทนาอยู่กับนางบำรุง ท่านก็รีบลุกจากที่ พร้อมกับเรียกหาปรอททันที ครั้นได้แล้วก็ถือปรอทนั้นเข้าไปในห้องพัก คือห้องที่นุชนอนอยู่
/*152*/นั่งลงบนเตียงข้างตัวนุช ยกมือขึ้นแตะหน้าผากหล่อน หลังจากนั้นก็หยิบปรอทใส่ให้ในปาก
“๑๐๐.๒!” ท่านบอกกับคนไข้ ๒ นาทีต่อมา พร้อมกับยิ้มอย่างอ่อนโยน “กำหนดกลับกรุงเทพฯ เป็นอันล้ม”
นุชมองดูท่านด้วยดวงตาอันแดงและเต็มไปด้วยน้ำตา แล้วก็หลับตาลงเสียโดยมิได้พูดว่ากระไร
คุณหญิงใช้มือแตะบนขมับนุชแต่เบาๆ แล้ว ย้ายไปจับตามแขนและต้นคอ แล้วจึงหันมาทางอัมพร พลางพูดว่า
“ตัวก็ไม่ร้อนจัด แต่ขมับเต้นแรง” หันกลับมามองดูนุช “ปวดหัวมากหรือลูก?”
นุชพยักหน้านิดหนึ่งโดยไม่ลืมตา คุณหญิงลูบศีรษะหล่อนเบาๆ ๒-๓ ครั้ง แล้วก็ลุกขึ้นไป/*153*/นั่งอยู่บนพื้นห้อง ห่างจากเตียงไปเล็กน้อยพลาง พยักหน้าเรียกอัมพรเข้าไปหา
“ทำไมถึงจะรู้ว่าเป็นไข้อะไร!” ท่านปรารภด้วยน้ำเสียงแสดงความวิตกจากใจจริง “แกเป็นหวัดหรือเปล่า?.............. หมอในเมืองนี้ไว้ใจได้หรือไม่ได้ก็ไม่รู้”
ในดวงตาของอัมพรมีความวิตกฉายอยู่แต่เพียงเล็กน้อย ดูเหมือนหล่อนกำลังมีความรู้สึกลำบากใจกับความมุทะลุปนกันอยู่ เมื่อคุณหญิงพูดจบลง หล่อนใช้เวลาตัดสินใจอยู่ ๓๐ วินาที แล้วก็พูดขึ้นอย่างเร็ว แต่ทว่าด้วยเสียงอันแผ่วเบา
“ไม่เป็นไรมากหรอกค่ะ เป็นไข้ตกใจเท่านั้นเอง ดิฉันเล่าเรื่องคุณ พ……...เรื่องเก่าให้แกฟังเมื่อ/*154*/วานนี้”
คุณหญิงสะดุ้ง มองดูหล่อนด้วยสาตาแสดงความไม่พอใจและประหลาดใจระคนกัน อัมพรจึงพูดออกไป เป็นเชิงออกตัว
“ดิฉันได้เรียนคุณแม่ไว้ก่อน”
คุณหญิงเมินหน้าไปเสียทางหนึ่ง แล้วลุกจากที่นั่งไปยืนพิงหน้าต่างมองดูภาพเบื้องหน้า พลางใช้ความคิดอย่างตรึกตรอง
จริงดังอัมพรพูด หล่อนได้บอกแก่ท่านแล้ว ตั้งแต่ ๓ วันแรกที่มาถึงจังหวัดหลังสวน แต่คุณหญิงยังมิได้คัดค้านหรืออนุญาตลงไปทีเดียว เป็นแต่เพียงตอบว่า ท่านเป็นผู้รับสัญญามิใช่เป็นผู้เจ้าของเรื่อง การที่อัมพรจะบอกความจริงแก่นุชหรือไม่ ต้องแล้วแต่เจ้าของเรื่อง คือนายอาจจะตัดสินอัมพรมิได้โต้แย้ง และในเวลาเดียวกันนั้น นุชได้เข้ามาร่วมวงสนทนา /*155*/ความตั้งใจของคุณหญิงที่จะถามถึงเหตุที่ทำให้อัมพรปรารถนาจะบอกความจริงแก่นุชนักก็เลยล้ม ต่อมาอีก ๒-๓ วัน อัมพรได้บอกกับท่านต่อหน้านายอาจว่า หล่อนมีความประสงค์ที่จะอยู่ในเมืองหลังสวนนี้ต่อไป อ้างเหตุว่าบิดาชราแล้ว อีกทั้งมีโรคภัยประจำสังขาร นายอาจมิได้ส่งเสริมหรือคัดค้าน แต่คุณหญิงคิดว่าเป็นการสมควร--หรือเกือบจำเป็น-ที่ท่านจะคัดค้านมิได้ทีเดียว ต่อจากนั้น ปัญหาที่ว่า นุชควรจะได้รับรู้ความจริงหรือไม่ก็กลายเป็นความจำเป็นขึ้น อัมพรสมัครจะอยู่กับบิดา ถ้าจะอยู่เพียงครั้งคราวก็ไม่แปลก แต่เมื่อหล่อนตั้งใจอย่างแน่วแน่ว่าจะอยู่ตลอดไป นุชคงจะประหลาดใจ หล่อนคงจะถามจะซักจนกว่าจะได้เรื่องที่ควรเชื่อ บางทีคุณหญิงจะต้องเป็นผู้บอกความ จริงแก่หล่อนเองดังนั้นให้อัมพรเป็นผู้บอกเสียก่อน ก็/*156*/เป็นการแบ่งเบาภาระจากคุณหญิงดีอยู่
ครั้นถึงเวลานี้ เวลาที่ได้ฟังจากปากอัมพรว่า นุชได้ทราบความจริงตลอดเรื่องแล้ว ความรู้สึกแปลกประหลาดอย่างที่ไม่เคยรู้สึกมาแต่ก่อนก็เกิดขึ้นแก่คุณหญิง แรกทีเดียวท่านก็รู้สึกใจหายคล้ายกับมีผู้มาชิงของรักที่ใช้ชิดอยู่เป็นนิจไปเสียจากตัว ให้เกิดความเสียดายน้อยใจและขัดเคือง ความคิดของคุณหญิงวนเวียนอยู่ในความรู้สึกเหล่านี้เป็นเวลานานแล้วก็เกิดความมานะ หักห้ามความเสียดาย เป็นความมานะของบุคคลผู้มีอุปนิสัยงอนและถือตัวเกินที่จะอาลัยในบุคคลที่ตนสงสัยว่าหมดอาลัยในตน “ตัวเราเปรียบเหมือนลูกจ้างรับจ้างเลี้ยงเด็กไว้ เมื่อโตขึ้นแล้ว เขาจะสมัครไปทางพ่อที่ได้ให้ความเกิดแต่อย่างเดียว หรือจะสมัครมาทางเราที่ได้ให้ทุกอย่าง นอกจากความเกิด/*157*/ก็ตามใจเขา เราหาได้ปรารถนาทุกข์ร้อนไม่” นี่คือความรำพึงของคุณหญิง
อย่างไรก็ตาม คุณหญิงก็คงให้ความห่วงใยในตัวนุชไม่น้อยกว่าที่เคยมา วันนั้นทั้งวันท่านได้เฝ้าอยู่กับหลอน เว้นแต่เวลารับประทานอาหารจึงออกจากห้องไป ส่วนนุชคงนอนหลับตานิ่งไม่พูดจา มิใยที่คนทั้งบ้านจะยกขบวนขึ้นมาเยี่ยมถามอาการ ยิ่งได้ยินเสียงคน เดาได้ว่ามีผู้อยู่ในห้องมากหน้าหลายตา หลอนยิ่งอึดอัดและรำคาญ ทำความปวดศีรษะให้รุนแรงขึ้นอีก จนถึงเวลากลางคืน เมื่อทุกคนพากันหลับ ภายในบ้านเงียบสงัดมีความรู้สึกว่าตัวเป็นอิสระอยู่แต่ผู้เดียว ไม่มีใครมารบกวน นุชจึงรู้สึกค่อยหายใจสะดวก หล่อนได้สะบัดผ้าที่คุณหญิงได้คลุมตัวหลอนไว้อย่างมิดชิด เมื่อก่อนที่ท่านจะเข้านอนออก/*158*/เสียเหยียดแขนขาตามสบาย และเริ่มใช้ความคิดถึงฐานะของตัวต่อไป
วันรุ่งขึ้น ความร้อนในตัวนุชลงถึงขีดปกติ แต่ดวงหน้าของหล่อนยังขาวซีด อีกทั้งขอบตาก็เขียวคล้ำ คุณหญิงคงทำหน้าที่พยาบาลที่ดี เฝ้าอยู่กับหล่อนตลอดเวลา ครั้นถึงเวลาบ่ายท่านต้องลงไป รับประทานอาหารพร้อมกับอัมพรและคนอื่นๆ พี่สาวของนุชรับประทานเสร็จก่อนคุณหญิงก็ได้รับคำสั่งให้ขึ้นไปอยู่กับน้อง เมื่ออัมพรเข้าไปถึงในห้องเห็นนุชนอนตะแคงหันหน้าเข้าฝา อัมพรเข้าไปยืนอยู่ข้างตัว ใจคิดว่าน้องคงกำลังหลับก้มหน้าลงจะดูให้แน่ ก็พอดีนุชพลิกตัวหันหน้ามาทางหล่อน
“โอ! นุชร้องไห้อีกแล้ว!” อัมพรกล่าวอย่างตกใจเมื่อเห็นน้องมีหน้าตาอันอาบด้วยน้ำตา “หักใจ/*159*/เสียบ้างซีน้อง ปล่อยตัวอย่างนี้ประเดี๋ยวก็จะเจ็บมากไปเท่านั้น”
“มานี่แน่ะ เข้ามาใกล้ๆ” นุชพูดด้วยเสียงอันแหบเครือ ครั้นอัมพรก้มตัวลงใกล้เตียง หล่อนก็ ยกแขนขึ้นโอบคออัมพรไว้พลางพูดว่า
“บอก..บอก...พ่อของเรานะ ว่านุชขอโทษมากๆ ที่นุชนึกอะไรไม่ดีหลายอย่างบอกกับ….เขา... กับท่านว่านุชรู้เรื่องตลอดแล้ว นุชเห็นใจทุกอย่าง นุชสงสารท่านมากและ……...และนุชเต็มใจเป็นลูกของท่าน”
อัมพรรู้สึกตื้นตันในลำคอ ต้องนิ่งสะกดใจอยู่เป็นครู่ จึงพูดออกได้
“พี่จะบอกให้ท่านทราบตามที่นุชว่านี้ นุชอย่าร้องไห้อีกซี นอนเสีย นอนนิ่งๆ อย่างคิดอะไรต่อไป ประเดี๋ยวไข้น้อยจะกลายเป็นไข้มาก คุณพ่อจะยุ่งใหญ่ /*160*/แต่เท่านี้ก็ยังพออยู่แล้ว ท่านอยากจะขึ้นมาดูนุช แต่ขึ้นบันไดไม่ไหว”
“จุ๊ย์ๆ อย่า!” นุชห้ามโดยเร็ว “อย่าเพ่อก่อน นุชยังไม่อยาก...เอ้อ...นุชอยากอยู่คนเดียว อัมพรก็ไปเสียก่อนเถอะไป” พูดแล้วหล่อนก็คลายแขนออก
ในวันที่ ๓ นุชรู้สึกตัวดีว่าร่างกายยังโผเผและจิตใจก็ยังอ่อนแอ แต่หล่อนเกิดมีความปรารถนาอันประหลาด คือ ปรารถนาจะให้คุณหญิงกลับกรุงเทพฯ เสียโดยรถด่วนที่จะผ่านหลังสวนในคืนวันรุ่งขึ้น เพื่อหล่อนจะได้อยู่ตามลำพังและคิดถึงการภายหน้าว่าจะทำอย่างไรต่อไปได้สะดวก ดังนั้นหล่อนจึงแกล้งฝืนใจ ทำหน้าชื่นลงไปรับประทานอาหารในห้องชั้นล่างตามเคย โดยมิได้ฟังเสียงคัดค้านของคุณหญิงและของอัมพร
/*161*/ความปรารถนาของนุชเป็นรูปใกล้กับความสมประสงค์ ตอนค่ำเมื่อนุชจะเข้านอน คุณหญิงกล่าวกับหล่อนว่า
“พรุ่งนี้ ถ้านุชไม่กลับเป็นไข้อีก แม่จะกลับกรุงเทพ ฯ เสียที ธุระต่างๆ ยังค้างอยู่ทั้งนั้น”
คำกล่าวนี้ กล่าวโดยความตั้งใจจริงครึ่งหนึ่ง และเพื่อลองใจครึ่งหนึ่ง นุชไม่ตอบ แต่หล่อนนึกในใจว่า
“แน่นอน นุชจะไม่กลับเป็นไข้อีกในวันพรุ่งนี้” และการก็เป็นจริงตามใจหล่อนนึกด้วย
เวลา ๑ นาฬิกาเศษ ใกล้เวลาที่คุณหญิงจะต้องไปรอรถไฟที่สถานี คนในบ้านพากันวิ่งวุ่นอยู่ออกไขว่ การมาและการกลับของชาวกรุงเทพฯ ดูเป็นงานสำคัญ/*162*/สำหรับชาวบ้านนี้มาก ทั้งนี้เพราะชาวหลังสวนดำเนินชีวิตอย่างสงบ และเงียบเหงาเกินไป จะหาสิ่งใดที่เป็นเหตุการณ์เปลี่ยนแปลงสำหรับเปลี่ยนอารมณ์บ้างก็น้อยนัก เขาเหล่านั้นที่คอยส่งคุณหญิงตั้งแต่หัวค่ำ จนดึกก็มี ที่นอนหลับแล้วก็กลับตื่นขึ้นก็มี ลูกเล็กๆ นั่งตาแดงอยู่บนตักแม่ แม่นั่งตาแดงดูสามีขนของ ของส่วนตัวของคุณหญิงก็ไม่มีอะไรมาก แต่ของกำนัลคือผลไม้เป็นชะลอมๆ นอกจากนั้นยังมีทุเรียนกวนอีกสองปีบ ทำให้เป็นภาระใหญ่ขึ้นถนัด
ตามทางที่ควร ในเวลานั้นนุชควรจะนอนหลับอยู่บนเตียงดังที่ใครๆ พากันคาดคะเน แต่นุชหาได้หลับไป หล่อนนอนพลิกกลับไปกลับมาอยู่ในที่นอน โดยไม่รู้สึกง่วงจนนิดเดียว นาฬิกาข้อมือเรือนทองขาววางอยู่ข้างหมอน นุชเฝ้าแต่เวียนดูเวลามิได้หยุดหย่อน
/*163*/จวนถึงกำหนดที่คุณหญิงจะออกจากบ้าน นุชยิ่งรู้สึกว่าหัวใจของหล่อนเต้นถี่ยิ่งขึ้น และหดหู่เหี่ยวแห้งดังหนึ่งมีผู้มาบีบคั้นเอาน้ำที่หล่อเลี้ยงไปเสียสิ้น เงี่ยหูคอยฟังเสียงเครื่องยนต์ว่ารถจะออกเดินเมื่อไร เสียงคนที่อยู่เบื้องล่างพูดกันจ้อกแจ้กจนไม่ได้ศัพท์ ในที่สุดทนความอึดอัดไม่ได้ นุชก็ต้องออกมานอกมุ้ง
พอเท้าของหล่อนเหยียบกระดาน ก็พอคุณหญิงเข้าประตูมา ความสว่างในห้องมีอยู่อย่างสลัว ทั้งสองไม่อาจเห็นหน้ากันได้ถนัด คุณหญิงกางแขนออก นุชก็วิ่งเข้าไปถึงตัวท่าน ท่านจูบแก้มหล่อนทั้งสองข้าง แล้วพูดว่า
“แม่จะไปเดี๋ยวนี้ นุชอยากกลับบ้านเมื่อไรก็บอกกับหลวงบำรุง ฯ แม่พูดกับหลวงประกอบ ฯ เขาไว้แล้ว ให้เขาเป็นผู้พานุชไปส่ง”
/*164*/พูดแล้วท่านก็ละจากหล่อน ออกจากห้องไป นาที ๑ ต่อมา นุชได้ยินเขาสตาร์ทรถ เสียงรถแล่นห่างจากบ้าน หล่อนรีบกลับเข้าเตียง ซบหน้าลงสะอื้นฮักๆ อยู่กับหมอน....
เมื่อนุชตื่นนอนในวันรุ่งขึ้น หล่อนตื่นขึ้นอย่างอ่อนเพลียและเหี่ยวแห้งในใจ ให้รู้สึกเหมือนกับว่าโลกที่หล่อนอาศัยอยู่มืดคลุ้มไปด้วยหมอก และควันความรู้สึกสำนึกถึงว่าตนเป็นบุตรของนายอาจผู้เคยต้องโทษ แทนที่จะเป็นบุตรีของพระยารัตนวาที ผู้มีชื่อเสียงและเกียรติยศเป็นที่นับถือของคนทั้งหลาย เป็นประดุจยาพิษที่ประกอบขึ้นด้วยกรดชนิดร้ายแรง เผาผลาญหัวใจหล่อนให้เร่าร้อนยิ่งกว่าเพลิงเผา เมื่อวันก่อน ความเวทนาในชายชราผู้อาภัพได้ทำให้หล่อนกล่าววาจาอันน่าจับใจฝากอัมพรไปให้แก่ชายผู้นั้น แต่มาบัดนี้/*165*/ความเวทนาเสื่อมคลายลง คงเหลือแต่ความคิดถึงตัว เกิดความขัดแค้นน้อยใจในความเกิดของตัวเอง ความกลุ้มทำให้หล่อนเบื่อหน้ามนุษย์ ไม่อยากพบอยากเห็นใครทั้งสิ้น จึงได้เก็บตัวของหล่อนอยู่แต่ในห้อง ในขณะที่ชายชราผู้เป็นบิดาเฝ้านับเวลานาทีที่จะได้ปราศรัยกับบุตรีอยู่ทุกขณะ ส่วนอัมพรเป็นคนกลาง เข้าใจความคิดของทั้งสองฝ่าย แต่โดยที่หล่อนเป็นห่วงทั้งบิดาและน้องสาว เกรงไปว่าถ้านุชแสดงกิริยากระด้างกระเดื่องหรือตะขิดตะขวงต่อหน้านายอาจ นายอาจก็จะช้ำใจ ดังนั้นอัมพรก็ไม่กล้าเตือนน้อง
อันธรรมดาสามัญชน เมื่อมองเห็นสภาพความไม่พึงพอใจอยู่เฉพาะหน้า รู้ชัดว่าตนจำต้องเสพสภาพนั้นโดยไม่มีทางรอด จริงอยู่ ย่อมจะกระสับกระส่ายดิ้นรนด้วยความเกลียดกลัว ถึงกระนั้นจะเป็นอยู่ชั่วครู่/*166*/ยาม แล้วความดิ้นรนก็จะเหือดหาย เมื่อได้สติว่าอย่างไรก็หนีไม่พ้น จะก้มหน้ากัดฟันตรงเข้าผจญกับความไม่พึงพอใจด้วยดวงจิต ที่เตรียมพร้อมเพื่อความอดทน แต่ถ้าแม้ว่ายังมองเห็นช่องทางแม้แต่น้อย คิดว่าจะหลีกเลี่ยงไปได้ หัวคิดและจิตใจมัวพะวงอยู่กับทางรอดก็เกิดความรวนเร เพิ่มความกระสับกระส่าย ดิ้นรนเป็นทวีคูณฉันใด นุชรู้ตัวว่าหล่อนเป็นบุตรของนายอาจ นั่นคือความไม่พึงพอใจ แต่หล่อนอาจทำไม่รู้ไม่ชี้เสียได้ นั่นคือทางรอด โดยหน้าที่หล่อนควรจะหันหน้าเข้าสู้ความจริง ตัดใจสละความเฟื่องฟูหรูหรามาอยู่กับบิดา ความเคยชินต่อชีวิตที่แล้วมาเป็นปรปักษ์ต่อหน้าที่ นุชก็มีความลังเลดิ้นรนกระสับกระส่ายอยู่ฉันนั้น
นุชได้เติบโตขึ้นในกรุงลอนดอน มหานครอัน/*167*/เจริญถึงขีด ได้ร้องเสพอยู่กับความเจริญหรูหรา จะย่างเท้าไปที่ใดก็พบแต่สิ่งงดงามเจริญตาเจริญใจ สมาคมที่นุชได้ผ่านมาแล้ว ล้วนเป็นสมาคมของบุคคลมีหน้ามีตา ถึงพร้อมด้วยยศด้วยทรัพย์ ด้วยการศึกษาอันบริบูรณ์ ย้ายจากกรุงลอนดอนมาอยู่กรุงเทพฯ ความงามและความรุ่งเรืองระหว่างพระนครทั้งสองก็แตกต่างกันอยู่ไม่น้อย แต่นุชก็ยังได้สมาคมกับบุคคลที่มีการศึกษาและความเข้าใจในโลกเสมอกับหล่อน อนึ่งเล่า พื้นแผ่นดินส่วนใดในโลก ถึงจะงดงามวิเศษปานใด จะมีค่าสำหรับใจเสมอด้วยพื้นแผ่นดิน อันเป็นส่วนของชาติแห่งตนเป็นไม่มี เมืองหลังสวนนี้แตกต่างกับพระนครมากมายนัก บุคคลที่นุชจะได้พบปะสนทนา ถึงจะมีนิสัยและน้ำใจดีอยู่ตามธรรมชาติ แต่เขาเหล่านั้นมีการศึกษาและความเข้าใจในชีวิตแตกต่างกับนุชประดุจ/*168*/จังหวัดพระนครนั้นเทียว เช่นนี้แล้วจะมิให้นุชเกลียดชังฐานะที่แท้จริง อันเป็นเหตุให้หล่อนอับอายขายหน้าแก่เพื่อนฝูง อีกทั้งจะทำให้หล่อนต้องละทิ้งความสุขสมบูรณ์และความบันเทิงที่หล่อนได้เคยผ่านมาแล้วกระไรได้ โดยประการฉะนี้ นุชจึงได้ปล่อยให้จิตใจของหล่อนกระสับกระส่าย อยู่ในความลังเลถึง ๑๒ ชั่วโมงเต็ม
เมื่อความกตัญญรู้หน้าที่ได้ชัยชนะต่อความใฝ่ใจ ในสิ่งที่หล่อนเรียกว่าความสุขนั้น เป็นเวลาจวนค่ำ นุชผลุนผลันออกจากห้องลงไปอาบน้ำแล้วหล่อนแต่งตัวอย่างเร่งร้อน พอเสร็จก็ตรงไปห้องชายชราทันที
ภาพแห่งนายอาจกับนุช เมื่อได้เผชิญหน้ากันอย่างบิดากับบุตรนั้น ทำให้อัมพรน้ำตาตกด้วยความตื้นตันใจ นายอาจนอนอยู่บนเก้าอี้ยาวตามเคย นุช/*169*/เปิดประตูเข้ามาในห้อง นายอาจหันไปมองดูโดยมิได้ตั้งใจ ครั้นเห็นว่าเป็นใครแล้วก็สะดุ้งโดยแรง หญิงสาวเดินตัวตรงเข้ามาถึงชายชรา กราบลงด้วยท่าที่หล่อนเคยกราบในคราวแรกพบ แต่ด้วยดวงใจที่แสนจะแตกต่างกัน นายอาจยกแขนอันสั่นเทาขึ้นลูบหลังหล่อน จากสีหน้าอันเผือดและตาที่กระพริบขึ้นลงถี่อยู่ อัมพรคะเนได้ว่านายอาจกำลังตื่นเต้นเพียงไร เมื่อนุชเงยหน้าขึ้นเห็นหน้าบิดา ก็เกิดความสงสารจับใจ ด้วยกิริยาละมุนละม่อมอ่อนโยน ซึ่งเป็นกิริยาที่นุชทำได้ทุกเมื่อในคราวต้องการ หล่อนโอบกอดร่างเหี่ยวแห้งของบิดาไว้พร้อมกับซบศีรษะลงบนทรวงอก ทั้งพ่อลูกก็ร้องไห้ด้วยความรัก ความสงสาร และความปรานีต่อกัน
๒ ชั่วโมงต่อมา นุชกลับเข้าในห้อง มีสีหน้าเศร้าและขรึม ริมฝีปากเผยอยมอย่างโศกสลด หล่อน/*170*/ลงมือเขียนจดหมายฉบับหนึ่งอย่างรวดเร็วตามลักษณะบุคคลที่มีความคิดท่วมล้นอยู่ในสมอง ปรารถนาที่จะบรรยายถ่ายเทออกเสียบ้าง จดหมายของนุชมีความดังต่อไปนี้
บ้านหลวงบำรุงประชาราษฎ์ หลังสวน
วันที่ เดือน พ.ศ. ๒๔๗๓
น้าพงศ์ที่รัก
เป็นอะไรไปถึงไม่มาหานุชเมื่อนุชอยู่กรุงเทพฯ เดี๋ยวนี้นุชอยู่หลังสวน เราจะไม่ได้พบกัน น้าพงศ์จะไปทางของน้า นุชจะไปทางของนุช น้าพงศ์รู้เรื่องดีทำไมไม่บอกนุชบ้าง เดี๋ยวนี้นุชรู้แล้ว ขอบใจน้าพงศ์ รู้แล้วยังอุตส่าห์รักนุช แต่เดี๋ยวนี้เราไม่ได้พบกันอีกเลย....โอ! น้าพงศ์ของนุช ชีวิตของนุชต่อไปจะมืดมาก ไม่มีใครเลยในหลังสวนนี้ นุชแสนที่จะตัว/*171*/คนเดียว คิดถึงน้าพงศ์เหลือเกิน นุชไม่กล้ากลับไปกรุงเทพ ฯ เขาจะหัวเราะเยาะนุชข้างหลัง นายสุนทร หลวงไพรัชช์ ฯ เขาจะนึกอย่างไร ! น้าพงษ์ไม่หัวเราะเยาะนุช ไม่ใช่หรือ? คิดถึงนุชบ้าง นุชไม่ขอให้น้าพงศ์มาหานุช แต่นุชจะขอเห็นน้าพงศ์ในฝันของนุช คุณแม่กลับกรุงเทพ ฯ แต่เมื่อคืน แต่นุชไปด้วยไม่ได้ หน้าที่ของนุชอยู่ทางนี้ ท่านเป็นพ่อของนุชแท้ๆ และเป็นคนดีมาก ไม่มี Selfish เลย ขอโทษน้า นุชเขียนคำอังกฤษคำหนึ่งคำเดียวเท่านั้น นุชเกลียดภาษาอังกฤษ เกลียด England itself เกลียดอะไรๆ ทั้งหมดที่แล้วมาไม่จริง สงสารคุณแม่จะเหงามาก ท่านคงต้องการนุช น้าพงศ์ต้องไปเยี่ยมท่านบ้าง และคิดถึงนุชบ้าง นุชขอลา
Love and kisses
ของน้าพงศ์เสมอ
/*172*/เขียนแล้ว โดยมิได้อ่านทวน นุชยกกระดาษอันเต็มไปด้วยลายมือของผู้อ่อนหัด ขึ้นประทับกับริมฝีปาก ครั้นแล้วหล่อนพับใส่ซองสอดไว้ใต้หมอน รอเวลาที่จะหาคนนำไปส่งยังที่ทำการไปรษณีย์ต่อไป
๑๑
/*173*/๑๕ วันผ่านไป....
เวลาประมาณ ๑๐.๔๐ นาฬิกา หญิงสาวคนหนึ่งนั่งห้อยเท้าอยู่บนบันไดหน้าตึก อาการที่หล่อนกอดเข่าและซบหน้าอยู่กับแขนโดยมิได้กระดุกกระดิกหลายนาทีนั้น บอกชัดว่าหล่อนปราศจากความสุข และมีความเบื่อหน่ายต่อชีวิตเป็นอย่างยิ่ง
เสียงสุนัขเห่าเกรียวใหญ่ แสดงว่ามีคนแปลกหน้าเข้ามาในบ้าน แต่หญิงสาวผู้นั้นมิได้ปรารถนาที่จะ/*174*/ขยับเขยื้อน มิใยใครจะไป ใครจะมา จะเกี่ยวข้องกับหล่อนก็หาไม่ เจ้าหล่อนผู้นั้นไม่มีจิตใจที่จะใยดีต่อใครทั้งนั้นในเมืองหลังสวนนี้……...เสียงสุนัขดังใกล้ขึ้นทุกที เจ้าสัตว์เหล่านั้น คงจะล้อมหน้าล้อมหลังคนแปลกหน้า เข้ามาใกล้กับที่หล่อนนั่งอยู่ ความหนวกหูทำให้หล่อนรำคาญจนแสดงกิริยาอึดอัด และเงยหน้าขึ้น ในทันทีนั้นเองหล่อนสะดุ้งสุดตัวผุดลุกขึ้นยืน กางแขนออกวิ่งตรงไปข้างหน้า พร้อมกับอุทานว่า “น้าพงศ์!” ครั้นใกล้จะถึงตัวเขา หล่อนกลับชะงัก ผิวหน้าเปลี่ยนจากแดงเป็นขาว หยุดยืนนิ่งอยู่กับที่
แต่ชายหนุ่มหาได้ทำตามอย่างหล่อนไม่ เขาสาวเท้าเข้ามาตรงหน้าหล่อน ทิ้งกระเป๋าเดินทางไว้ข้างตัว แล้วก็สวมกอดร่างของหล่อนไว้ในวงแขน
/*175*/“น้าพงศ์! น้าพงศ์!” หญิงสาวพึมพำด้วยเสียงอันสั่นเครือ “นี่นุชฝันไปหรือ? หรือว่าน้ามาจริงๆ?”
ชายหนุ่มยังไม่ตอบ เขากอดหล่อนประทับไว้กับตัว จับศีรษะที่พิงอยู่ตรงทรวงอก มีอาการเต็มไปด้วยความรักความสงสารอย่างสุดซึ้ง แล้วจึงเชยคางหล่อนให้เงยหน้าขึ้นพลางพูดว่า
“น้ายังคงเป็นน้าพงศ์ของนุชอยู่เสมอ ไม่ว่านุชจะเป็นใคร เงยหน้าขึ้นให้น้าดูหน่อย โอ! หน้าซีดออกอย่างนี้ เจ็บไข้เป็นอะไรไปด้วยหรือ?”
“เจ็บในใจ” นุชตอบเสียงกระเส่า เงยหน้าอันอาบด้วยน้ำตาขึ้นมองดูเขา ในขณะที่มือทั้งสองของหล่อนลูบคลำบ่าของเขาอยู่ไปมา “นุชกลุ้มใจเหลือกำลัง เป็นทุกข์มาก...เอ้อ นี่น้าพงศ์มาทำไม?”
/*176*/“ช่างถามได้ว่ามาทำไม” ชายหนุ่มพูดอย่างอ่อนโยน “ก็มาหานุชน่ะซี”
“มาจากกรุงเทพฯ มาหานุชถึงที่นี่ช่างดีเหลือใจ! ได้รับจดหมายของนุชแล้วหรือ?”
“เพิ่งได้เมื่อวานนี้เอง น้ามีธุระต้องมาอยู่ที่ชุมพรได้ ๑๒ วันเข้าวันนี้ จดหมายของนุชไปกรุงเทพฯ ก่อน แล้วจึงย้อนมาถึงน้าทำให้เสียเวลาไป ถ้าน้าอยู่ในกรุงเทพ ฯ คงจะได้มาหานุชก่อนหน้านี้หลายวันแล้ว”
“แหม! ใจดีถึงเพียงนั้น นุชไม่นึกเลยส่งจดหมายไปก็ไม่นึกว่าจะได้รับตอบ เพราะว่า...........เพราะอะไรก็ไม่รู้………..แต่ในที่สุด น้าพงศ์ก็คงเป็นน้าพงศ์ของนุชน่ะเองนะคะ นี่น้าพงศ์จะมาอยู่สักกี่วัน?”
/*177*/“พรุ่งนี้น้ามีธุระจำเป็นที่จะต้องไปสุราษฎร์…. อย่าเพ่อตกใจ...ไปแล้วน้าจะกลับมาอีก และจะอาศัยพักอยู่กับนุชจนกว่า....เอ้อ....จนกว่านุชจะเบื่อ”
“เบื่อ!” นุชทวนคำ และค้อนน้อยๆ “พูดอะไร! นุชไม่เคยเบื่อน้าพงศ์เลย เรามีเวลาอยู่ด้วยกันน้อยไปเสมอ”
ชายหนุ่มยิ้มอย่างแช่มชื่น เช็ดน้ำตาให้หล่อนด้วยผ้าเช็ดหน้าของเขาเอง นุชยิ้มอย่างอ่อนหวานแสดงความขอบคุณ แล้วเอ่ยขึ้นว่า
“ดูซี นุชปล่อยให้น้ายืนอยู่ได้ ลืมไป ความที่ดีใจไม่นึกเลยว่าจะได้พบกันอีก เข้าไปข้างในกันเถอะค่ะ ร้อนออกจะตายไป” พูดแล้วหล่อนก็หยิบหมวกจากศีรษะเขา จับแขนเขาไขว้กับแขนของหล่อน พงษ์หิ้ว/*178*/กระเป๋าเดินทางด้วยมืออีกข้างหนึ่ง แล้วทั้งสองพากันเข้าไปข้างในตึก
“น้าตั้งใจมาเยี่ยมบิดาของนุชด้วย” พงศ์บอกเมื่อหญิงสาวชี้ที่ให้เขานั่ง “พาน้าไปรู้จักกับท่านเสียก่อนดีกว่า คนที่นี่จะได้รู้ว่าน้าไม่ใช่คนอื่น ดูซี เขาพากันมาแอบดูเรา” พูดพลางพงศ์ชี้ให้นุชดูคน ๒ คนที่แอบอยู่หลังบันได
เนื่องจากที่พงศ์พูดด้วยเสียงอันดังเป็นปกติ เพราะเขาตั้งใจจะให้ผู้ที่แอบอยู่ได้ยินด้วย คนทั้งสองรู้สึกตัวออกกระดากก็เลยหลบหน้าหายไป ทั้งเขาและนุชต่างพากันหัวเราะ ชายหนุ่มฉวยหมวกจากมือนุชพัดให้ตัวเอง พร้อมกับพัดให้หล่อนด้วย พลางถามเสียงค่อนข้างเบาว่า
“เราหาที่นั่งให้ดีกว่านี้ได้ไหม จะได้คุยกันสะดวก น้าอยากฟังเรื่องของนุช มาอย่างไรไปอย่างไรจึงได้เกิดรู้ความจริงขึ้น”
/*179*/สีหน้าของนุชสลดลงเล็กน้อย ในขณะที่หล่อนตอบว่า
“ได้ซี นุชจะเล่าให้ฟังทั้งหมด แต่ว่าน้าไม่รับประทานอะไรบ้างหรือ ข้าวหรือขนมหรือน้ำ รับประทานเสียก่อนจึงค่อยพูดธุระกัน”
“อย่าเลย ขอบใจ” พงศ์ตอบโดยเร็ว “รับประทานมาแล้วในรถไฟ เวลานี้ไม่หิวและไม่กระหายอะไรทั้งนั้น”
หล่อนยิ้มอย่างหวาน และยื่นมือให้เขาทั้งสองข้าง พลางว่า
“ยังงั้นก็ตามนุชมาซี จะได้รู้เรื่องละเอียดเดี๋ยวนี้”
หล่อนนำเขาผ่านตึกไปสู่สวน แวะหยิบเสื่อที่ตากอยู่กลางแดด เขากับหล่อนช่วยกันถือคนละข้าง หล่อนนำเขาไปยังที่เคยสำราญของหล่อน ปูเสื่อเรียบ/*180*/ร้อยแล้วก็นั่งลงด้วยกัน
ทั้งสองสนทนากันอย่างยืดยาว นุชเล่าเรื่องของหล่อนโดยละเอียด เริ่มแต่เหตุที่ทำให้อัมพรบอกความจริงแก่หล่อน ตลอดจนความรู้สึกของหล่อนเอง ซึ่งเต็มไปด้วยการต่อสู้ระหว่างความอาย ความรังเกียจ และความรู้คุณในตอนต้น ความอิ่มเอิบของบุคคลที่ได้เสียสละสิ่งที่ตนรักเพื่อประโยชน์แก่คนๆ หนึ่ง คือบิดาของหล่อนเองในตอนกลาง และความเสียดายในสิ่งที่ตนได้สละแล้ว คือความบันเทิงทั้งมวลในกรุงเทพ ฯ ในที่สุด เมื่อจบแล้วหล่อนจึงกล่าวกับเขาว่า
“เมื่อเรื่องมันเป็นเช่นนี้ ช่วยบอกนุชหน่อยว่านุชควรทำอย่างไร พ่อของนุชรักนุชอย่างน่าสงสาร ท่านว่านุชเหมือนแม่ราวกับคนเดียวกัน เพราะอย่าง/*181*/นั้นท่านจึงรักมาก รักจนนุชห่างท่านไม่ได้ หายไปประเดี๋ยวก็ถาม ส่วนเมืองนี้ก็แสนที่จะเหงา หาเพื่อนไม่ได้เลย ข้างคุณแม่ก็มีแผลอยู่ในใจนุช และนุชก็นึกอายใครๆ ที่เขาเคยรู้จักนุชมาก่อน เลยไม่รู้จะทำอย่างไร จะอยู่กับพ่อที่นี่ดี หรือจะกลับไปอยู่กับคุณแม่ตีหน้าหลอกคนเขาเรื่อยไปดี การที่ตัดสินใจไม่ตกลงนี่แหละทำให้นุชกลุ้มใจนัก ช่วยตัดสินใจให้นุชที น้าพงศ์ว่าอย่างไร นุชจะทำอย่างไร”
พงศ์นิ่งตรึกตรองอยู่ครู่หนึ่ง แล้วถามว่า
“นุชเขียนจดหมายเล่าเรื่องนี้ ถึงเจ้าคุณรัตนวาทีแล้วหรือยัง!”
“ยังค่ะ ไม่รู้จะเขียนว่ากระไรดี แต่นุชเชื่อว่าคุณแม่คงเขียนแล้ว”
พงศ์นั่งตรึกตรองอีกวาระหนึ่ง ในที่สุดจึงว่า
/*182*/“เอาเถอะ เวลานี้อย่าเพิ่งนึกอะไรเลย ทำใจสบายไว้ก่อน เมื่อน้ากลับจากสุราษฎร์จะบอกให้ว่านุชควรทำอย่างไร”
ต่อจากนั้น นุชได้พาพงศ์ไปหาบิดาตามที่เราต้องการ ชายหนุ่มแสดงความเคารพต่อนายอาจเป็นอันดี ทำให้ชายชราคลายจากความประหม่า ซึ่งปรากฏอยู่ในกิริยาเมื่อแรกที่นุชพาพงศ์เข้าไปถึง และทำให้อัมพรกับนุชรู้สึกขอบคุณเขาเป็นอย่างยิ่ง ทนายความผู้มีชื่อได้ใช้ความสามารถในทางพูดชักจูงชายชราให้สนทนาโต้ตอบกับเขาได้อย่างคล่องแคล่ว และได้ทำให้สีหน้าชายชราแช่มชื่นขึ้น เพราะความเพลิดเพลินในการสนทนานั้นด้วย
พงศ์โดยสารรถไปสุราษฎร์ธานีในวันรุ่งขึ้น และกลับมาใน ๔ วัน นุชไปรับเขาถึงที่สถานีพาตัวเขากลับมาบ้านด้วยดวงใจเปี่ยมด้วยความยินดี หล่อน/*183*/กับเขาไปเที่ยวด้วยกันพร้อมทั้งอัมพร และหลวงประกอบ ฯ ผู้นำ นุชลืมความกลุ้มกลับชื่นบานเกือบเท่าเก่า และเห็นเมืองหลังสวนครึกครื้นขึ้นเป็นอันมาก สถานที่ใดที่เคยเห็น หล่อนมิได้เว้นที่จะแนะนำให้หลวงประกอบฯ พาเขาไปดู และพงศ์ก็มิได้เว้นที่จะแสดงความเอาใจใส่ในภูมิประเทศทุกส่วนที่นุชชี้ให้ชม เที่ยวทั้งทางรถทางเรือ ๓ วันแล้วก็ยุติ ต่อจากนั้นเปลี่ยนเป็นทางเดิน ถึงตอนนี้นุชก็เกิดความรู้สึกเห็นความจริงอีกข้อหนึ่ง คือเห็นว่าเมืองนี้มีคุณสมบัติสมชื่อดาษดื่นไปด้วยไม้ผล นี่ก็มังคุดต้นสูงตระหง่าน ผลดกสีแดงเข้ม นั่นก็ลางสาดช่อเขียวไปทั้งต้น โน่นก็เงาะพวงสีแดงห้อยระย้าดังจะท้าให้หักมาชิม ไปๆ ประเดี๋ยวก็พบสวนออกร่มรื่นไปทั้งนั้น นุชกับพงศ์ไป ด้วยกันแต่เพียงสองคน และได้รับความสุขสำราญบาน/*184*/ใจยิ่งกว่าไปกับคนหมู่มาก มีคำกล่าวไว้ในภาษาพม่าว่า ป๊วยก็องป๊วยม็องอ้ำคึ้ด ป๊วยล่อป๊วยล่ออ้ำคึ้ดปวย ส็องก้อกุมกัน1 ความว่าจะดูการมหรสพที่วิเศษปานใด อันความเพลิดเพลินจะเสมอด้วยอยู่สองต่อสองกับคนรักเป็นไม่มี!
บ่ายวันหนึ่งเขาทั้งสองพากันไปเดินเที่ยว ในเขตศาลาว่าการรัฐบาล ลัดเลาะไปตามบริเวณสวน ที่นั่นเป็นที่โล่งเตียน มีลานหญ้าโล่งสะอาดเดินไปถึงใต้ต้นมะม่วงใหญ่ต้นหนึ่ง พงศ์ก็ทรุดตัวลงนั่งแล้วพูดว่า
“เหนื่อยแล้วหยุดพักนั่งสักประเดี๋ยวเถิด”
นุชมองดูเขาพลางหัวเราะ
“อะไร อ่อนแอจริง ผู้หญิงก็ไม่ได้” หล่อนว่า
/*185*/เขาเหนี่ยวข้อมือหล่อนให้นั่งลง โดยมิได้โต้ตอบ ครั้นหล่อนนั่งลงแล้วเขายังคงกุมมือหล่อนไว้ ลูบคลำอยู่ครู่หนึ่งจึงเอ่ยขึ้นว่า
“น้าเตรียมคำตอบในเรื่องการตัดสินใจของนุชไว้แล้ว อยากจะฟังเรื่องหรือยัง?”
สีหน้านุชเผือดลงทันที มองดูเขาด้วยสายตาแสดงความร้อนใจแล้วพูดว่า
“อย่าเพ่อตอบเลยค่ะ เก็บไว้ตอนเมื่อเวลาน้าจะขึ้นรถไฟกลับกรุงเทพฯ ดีกว่า เวลานี้ขอให้เรานึกถึงแต่ความสุขที่อยู่เฉพาะหน้าก่อนเถอะ”
เขาบีบมือหล่อนแน่นเข้า ยิ้มอย่างอ่อนโยนแล้วตอบว่า
“นุชยังไม่เข้าใจดี น่าเชื่อว่าคำตอบของน้าจะทำ/*186*/ให้นุชเป็นสุข ถ้าหากนุชรักน้าเหมือนอย่างน้ารักนุช.. หมายความว่า ถ้ารักน้าพอที่จะเชื่อฟังคำน้า”
หล่อนมองดูเขาอย่างสนเท่ห์ แล้วพูดแกมหัวเราะ
“ฟังยากจริง แต่ว่านุชดูเหมือนจะเข้าใจเล็กน้อย พูดต่อไปอีกหน่อยซิคะ”
พงศ์ก้มหน้ามองดูมือน้อยๆที่อยู่ในมือของตนแล้ว พูดทั้งที่อยู่ในอิริยาบถเดิม
“สงสัยว่า นุชรักน้าเหมือนน้ารักนุชไหมหนอ?”
“เหมือน” หญิงสาวรับอย่างหนักแน่น “ทำไมจะไม่เหมือน น้าพงศ์รักนุชเท่าไร นุชก็รักน้าพงศ์เท่านั้น จะมากกว่าเสียด้วยซ้ำละกระมัง?”
“ไม่ใช่” พงศ์ค้าน เงยหน้าขึ้นมองดูหน้าหล่อน /*187*/“เหมือน กับ เท่า ไม่ใช่คำเดียวกัน นุชไม่เข้าใจหรือ”
“ไม่เข้าใจจนนิดเดียว” หญิงสาวตอบและหัวเราะอย่างขบขัน “รักเหมือนหรือไม่เหมือนเป็นอย่างไร?”
“จะต้องให้น้าอธิบายด้วยหรือ?” พงศ์กล่าวอย่างวิงวอน มองดูหน้าหล่อนไม่เต็มตาชะงักอยู่วาระหนึ่งแล้วจึงพูดต่อไป “ฟังให้ดีนะ ความรักระหว่างเราทั้งสองเวลานี้กับแต่ก่อนต่างกัน นุชคงรักน้าอย่างที่เคยรักน้าพงศ์ แต่น้ารักนุชเป็นอย่างอื่น เข้าใจไหม?”
สีหน้านุชแดงเรื่อขึ้น คิ้วทั้งสองข้างขมวดเข้าหากัน หล่อนเริ่มเข้าใจความได้รางๆ แต่ยังคงมองดูเขาอย่างสงสัย พงศ์เห็นดังนั้นก็เขยิบเข้าใกล้หล่อนอีก/*188*/จนแขนต่อแขนชิดกัน และริมฝีปากของเขาแนบกับหูหล่อน ด้วยน้ำเสียงแสดงความตื่นเต้นและร้อนใจ เขากระซิบต่อไปว่า
“ยังไม่เข้าใจอีกหรือนี่ จะต้องให้พูดตรงๆ แต่ก่อนน้าเคยรักนุชเหมือนหลานของน้าแท้ๆ เดี๋ยวนี้นุชไม่ใช่หลานของน้า แต่น้ากลับรักนุชมากกว่าเดิมเป็นหลายเท่า นุชจะแต่งงานกับน้าได้ใหม?”
แต่งงาน! เอ! แต่งงานกับน้าพงศ์! ฟังดูแปลกประหลาดเสียนี่กระไร นุชถอยห่างจากเขาและมองดูเขาอย่างตกตะลึง สีหน้าพงศ์เผือดลงทันที ถอยห่างจากหล่อนเช่นเดียวกัน และจ้องดูหล่อนนิ่งอยู่ นุชลุกขึ้นยืน ยิ้มอย่างประหม่าพูดว่า
“กลับบ้านกันเสียทีเถอะ ประเดี๋ยวอัมพรจะคอยรับประทานน้ำชา” พูดแล้วหล่อนก็ออกเดิน
/*189*/ตกกลางคืน พระจันทร์แจ่ม ท้องฟ้าเป็นสีน้ำเงินอ่อน ดารดาษด้วยดวงดาว ดาวพระศุกร์สุกยิ่งกว่าดาวทั้งหลาย รัศมีสีสว่างเป็นประกายดังจะหยดจากฟากฟ้า นุชแอบยืนเยี่ยมหน้าอยู่ที่ช่องหน้าต่างพินิจดูความงามแห่งธรรมชาติ พลางใช้สมองตรึกตรองถึงเหตุการณ์ที่ได้เกิดขึ้นในตอนเย็น ทันใดนั้นดวงจิตก็ประวัติถึงความหลังในระยะ ๙ ปีที่แล้วมา
ในเวลานั้นนุชเข้าใจว่าตัวเองอายุเพียง ๑๐ ปีเศษ หล่อนได้พบกับพงศ์เป็นครั้งแรกในคราวที่เขามาเยี่ยมคำนับเจ้าคุณรัตนวาที และพี่สาวของเขาเอง ผู้ซึ่งได้เดินทางมาถึงกรุงลอนดอน ในนามของราชทูตสยามไม่กี่วัน เมื่อหล่อนถูกคุณหญิงเรียกตัวให้มาหา ‘น้า’ นุชได้ส่งมือให้เขาพร้อมกับย่อเข่าลงเล็กน้อย แต่เขา/*190*/มิได้คำนับตอบหล่อน กลับดึงตัวเข้าไปกอดไว้ ตบศีรษะด้วยมือค่อนข้างหนัก พร้อมกับพูดว่า
“นี่หรืออายุ ๑๑ ขวบ รูปร่างใหญ่โตราวกับเด็ก ๑๒-๑๓”
นุชเพิ่งนึกได้ในเวลานี้เองว่าพงศ์ช่างคาดอายุตามสีหน้าและรูปร่างแม่นยำนี่กระไร พงศ์ถึงอังกฤษเมื่ออายุได้ ๑๒ ปี บัดนี้อายุเขาได้ ๒๓ แล้ว มีนิสัยรักเรียนมาแต่เด็ก แต่ก็ยังมีอัธยาศัยสนุกช่างเล่น จนเป็นเพื่อนกับหลานหญิงอายุ ๑๐ ขวบได้เป็นอย่างดี พงศ์ตามใจนุชทุกสิ่งทุกอย่าง ช่างพาเที่ยวและช่างหาของกำนัลเล็กๆน้อยๆเป็นต้นว่าตุ๊กตา ลูกกวาด โชโคแล็ต และผ้าเช็ดหน้างามๆ มาให้หล่อนเสมอ ทุกคราวที่นุชได้ของถูกใจ หล่อนมักจะยื่นมือให้เขาพร้อมกับพูด “You are so nice uncle, you may kiss my /*191*/hand” แต่ทุกคราวพงศ์ฉวยมือหล่อนไป ทำท่าเหมือนจะกัดแล้วก็จูบหล่อนที่แก้ม หรือที่หน้าผากแทนจูบมือ ๒-๓ ปีต่อมาเขาสอบไล่วิชากฎหมายได้เป็น Baristor at Law เขาจึงออกประเทศอังกฤษ ไปประเทศฝรั่งเศส เพื่อศึกษาวิชาประเภทเดียวกัน
อยู่ในประเทศฝรั่งเศส ๓ ปี การศึกษาถึงที่สุดได้รับผลสมหวังบริบูรณ์ พงศ์กลับมาเยี่ยมกรุงลอนดอนอีกครั้งหนึ่ง คราวนี้อยู่เพียงเดือนเดียว แต่ก็เป็นเวลาพอที่จะให้เขาได้รู้เรื่องความรัก ระหว่างหลวงไพรัชฯกับนุชดังได้กล่าวมาแล้ว
ภาพแห่งการพบปะในคราวหลัง คือระหว่าง ๒-๓ ปีที่แล้วมา ปรากฏขึ้นในความทรงจำของนุช ประดุจภาพยนตร์ปรากฏอยู่ในจอ ความเอื้อเฟื้อรักใคร่ และเอาใจเมื่อนุชยังเด็ก พงศ์เคยทำอย่างไร/*192*/เมื่อหล่อนเป็นสาวเขาก็คงทำอย่างนั้น ผิดอยู่เพียงแต่ว่า เขาไม่อาจดึงมือหล่อนเข้าไปจูบแก้มในเวลาที่หล่อนส่งมือให้เขาเท่านั้น ส่วนภายในหัวใจของเขาจะได้มีความคิดผิดแผกไปหรืออย่างไร นุชไม่เคยนึกสงสัย ครั้นมาได้ยินคำพูดของเขาเมื่อตอนเย็น จึงทำให้รู้สึกแปลกพิกล ในระหว่างที่เดินกลับมาด้วยกัน พงศ์มิได้พูดอะไรอีกจนคำเดียว และนุชเองก็หมดปัญญาที่จะชักชวนให้เขาพูด ต่อเมื่อเข้าเขตประตูบ้าน พงศ์ได้จับมือไปจรดกับริมฝีปาก เป็นกิริยาที่จับใจนุชจนหล่อนมิได้ขัดขืน แล้วเขาได้พูดกับหล่อนว่า
“ถ้าคำพูดของน้าไม่ถูกหูนุช นุชกรุณาน้าไม่ได้ น้าก็ขอโทษและจะลานุชกลับกรุงเทพฯ พรุ่งนี้”
เมื่อนึกถึงคำพูด ๒-๓ คำนั้น นุชก็อ่านใจตนเอง/*193*/ออกในทันใด เพราะในวาระแรกที่หล่อนได้ยินว่าเขาจะลากลับ ก็รู้สึกหวิววาบดังหนึ่งใครมาควักล้วงเอาดวงใจไปเสียจากตัว ความรู้สึกชนิดนี้จะเกิดจากเหตุใดนอกไปจากความรัก ปราศจากพงศ์เสียแล้ว เมืองหลังสวนก็จะเปรียบได้กับเมืองนรก เป็นเคราะห์ดีที่นุชมีโอกาสเลือก และเมื่อเลือกได้แล้ว หล่อนจะไม่ยอมให้เขาจากไปด้วยความไม่พอใจเป็นอันขาด “น้าพงศ์! น้าพงศ์! คนดีของนุช ช่างใจน้อยนี่กระไร!”
กำลังคิดเพลิน หูแว่วได้ยินเสียงฝีเท้าเหยียบย่ำใบไม้ดังสวบสาบอยู่เบื้องล่าง มองลงไปเห็นชายหนุ่มสวมกางเกงและเสื้อสีขาวเดินอยู่ในเงาไม้ ลักษณะยิ้มอย่างอ่อนโยนปรากฏขึ้นที่ริมฝีปากนุช หันกลับเข้าไปในห้องตรงไปที่บ้าเครื่องแป้ง ส่องกระจกดูเงาของ/*194*/ตนเอง ครั้นเห็นหน้ายังคงนวลและผมก็เรียบร้อยเป็นที่พอใจแล้ว หล่อนก็หรี่ตะเกียงลงเล็กน้อย แล้วลงบันไดไปข้างล่าง
พงศ์ยืนสูบบุหรี่อยู่ระหว่างเงาไม้ใหญ่ เมื่อแลเห็นนุช เขาก็เดินมาต้อนรับ และพูดว่า
“นึกว่านอนหลับเสียแล้วละ หายไปอยู่ไหนไปทำอะไรมา?”
นุชมิได้ตอบคำถาม กลับย้อนถามว่า
“ไปเดินเล่นที่หน้าบ้านกันไหมละคะ เดือนหงายเย็นสบายอย่างนี้น่าเดินเล่นในที่โล่ง”
“นุชอยากไปหรือ?” พงศ์ถามเรียบๆ
“อยากไปค่ะ มีเวลาเหลืออีกคืนเดียวเท่านั้น /*195*/พรุ่งนี้น้าพงศ์จะกลับกรุงเทพฯ เสียแล้ว” พูดพลางนุชออกเดิน
“ไม่ใช่กลับกรุงเทพฯ” พงศ์ค้านเสียงเดิม “ขี้เกียจขึ้นรถไปเวลา ๘ ทุ่ม โกลาหลนัก จะไปพักชุมพรเสียคืนหนึ่งก่อน”
นุชไม่พูดว่ากระไร ทั้งสองเดินเคียงกันมาเงียบๆ ตามทางเดินปนทราย สองข้างทางเต็มไปด้วยต้นไม้ทั้งใหญ่น้อย พงศ์กับนุชมิได้ตั้งใจจะไปไกลบ้านนัก พากันเดินกลับไปกลับมาอยู่ในทางยาวใกล้ๆ นั้นเอง
๓ นาทีต่อมา พงศ์จึงเอ่ยขึ้นว่า
“นุชจะไล่ให้น้ากลับพรุ่งนี้จริงๆ หรือ?”
“นั่นแน่!” นุชร้องแกมหัวเราะ “นุชไล่เมื่อไหร่ ก็น้าพงศ์บอกกับนุชว่าจะกลับเองต่างหาก”
/*196*/“น้าบอกว่าแล้วแต่นุช ให้นุชเป็นคนเลือกยังไงล่ะ”
นุชไม่ตอบ ทั้งสองฝ่ายก็นิ่งเงียบกันไปอีก ภายหลังนุชเงยหน้าขึ้นดูท้องฟ้าแล้วเอ่ยขึ้นว่า
“นั่นดาวอะไรคะ ง้ามงาม ดวงโตทีเดียว!”
พงศ์แหงนหน้าขึ้นดูตามมือหล่อนชี้ แล้วตอบว่า
“ดาวพฤหัส”
“แหม! แลดูอยู่ชิดกับพระจันทร์เทียวนะคะ”
“ดูใกล้มาก แต่ก็ยังห่างกันนักหนา ไม่มีโอกาสจะได้ชิดพระจันทร์ยิ่งกว่านั้น” เว้นระยะหายใจแล้วจึงพูดต่อไป “เปรียบเหมือนนุชกับตัวน้านี้”
นุชหัวเราะเบาๆแล้วเปลี่ยนเสียงพูดอย่างเป็นงานเป็นการ
/*197*/“เมื่อน้าพงศ์พูดกับนุชเมื่อเช้านี้ ได้นึกถึงพ่อของนุชบ้างหรือเปล่า?”
“นึก” ชายหนุ่มตอบและมองดูหล่อนอย่างสงสัย “นึกถึงเสมอ ทำไม?”
“แล้วนึกหรือเปล่าว่า ถ้าน้าพงศ์แต่งงานกับนุช เพื่อนฝูงของน้าพงศ์เขาจะว่าอย่างไร เขามิจะพากัน ดูถูกน้าพงศ์แย่หรือคะ?”
“มิใยใครจะดูถูก!” พงศ์พูดอย่างแน่นแฟ้น “น้าไม่เอาใจใส่กับใครทั้งนั้น ข้อสำคัญอยู่ที่ตัวนุชคนเดียว”
“แล้วก็น้าเองไม่รังเกียจที่จะเป็นลูกเขยของ...ของนายอาจหรือคะ?”
“พูดอะไรอย่างนั้น” พงศ์กล่าวเสียงค่อนข้างดัง แล้วเขาจับมือหล่อนให้หยุดเดิน มองดูหล่อนตรงหน้า พูดด้วยเสียงมีกังวานหนักแน่น
/*198*/“น้าจะบอกอะไรให้ฟัง ตามหลักของคริสตศาสนา สอนให้มนุษย์รักเพื่อนมนุษย์เท่ากับตนเอง พระพุทธศาสนาของเรา สอนให้มนุษย์มีเมตตาต่อเพื่อนมนุษย์เสมอด้วยมารดาเมตตาต่อบุตร เพราะฉะนั้นจะเป็นใครก็ตาม แม้จะได้ทำความผิดอย่างแสนสาหัส เราจำเป็นต้องมีเมตตาต่อเมื่อมีเมตตาแล้ว ก็ย่อมต้องให้อภัยและไม่ดูหมิ่น ความผิดของนายอาจมิใช่ผิดด้วยใจเจตนา เป็นความผิดที่เกิดจากความเดือดร้อนฉุนเฉียวชั่วแล่น นอกจากนั้น เมื่อได้ทำผิดแล้วก็เสียใจ และคิดป้องกันปรารถนามิให้ถูกต้องมีมลทินติดตัว ถึงกับสละทรัพย์มรดกและลูกของตัวเองให้กับคนอื่น ข้อนี้เราต้องไม่ลืม และต้องนึกว่านายอาจเป็นบุคคลที่มีคุณสมบัติจึงสรรเสริญข้อหนึ่ง คือไม่มีความเห็นแก่ตัวเสียเลยทีเดียว”
/*199*/พงศ์หยุดพูด นุชจ้องดูเขาด้วยสายตาเต็มตื้นไปด้วยความกตัญญู ชายหนุ่มค่อยๆ เอื้อมมือไปจับมือ หล่อนทั้งสองข้างยกขึ้นจุมพิต แล้วประทับไว้กับอกพลางพูดต่อไป
“นุชของน้า ไม่มีสิ่งใดในโลกที่จะขัดขวางมิให้น้ารักนุชได้ น้าไม่พะวงถึงใครทั้งนั้นในโลกนี้ขอแต่ให้นุชรักน้าบ้างเป็นพอ”
นุชเอนศีรษะลงชิดกับตัวเขา เป็นคำตอบที่แจ่มแจ้งชัดเจนยิ่งกว่าคำใดๆ พงศ์ค่อยๆ จับหน้าหล่อนให้เงยขึ้น ครั้นแล้วในท่ามกลางแสงสว่างแห่งดวงจันทร์ เขาได้จุมพิตหล่อนเป็นครั้งที่หนึ่ง โดยสิทธิและฐานะแห่งคู่รัก ที่ได้เคยสนิทสนมและไว้วางใจต่อกันมาตั้งแต่อายุยังน้อย
เมื่อหนุ่มสาวทั้งสองกลับถึงบ้าน ได้ความว่านาย/*200*/อาจนอนแล้ว และอัมพรอยู่ในห้องชั้นบน นุชจึงทิ้งพงศ์ไว้แต่คนเดียวก่อน รีบตรงขึ้นไปหาอัมพร เพื่อแจ้งข่าวใหม่ให้ทราบเรื่องตลอด “ความรักของน้าพงศ์เริ่มเปลี่ยนรูปตั้งแต่เมื่อแรกรู้ว่านุชไม่ใช่หลานของเธอแท้ๆ เพราะฉะนั้น กิริยาของเธอที่แสดงต่อนุชในตอนหลังจึงดูไม่สนิทสนมเหมือนแรกๆ แต่เธอก็คงไม่กล้าให้นุชรู้ระแคะระคายในความรักของเธอ เพราะเหตุว่าในฐานะที่เป็นน้าเธอ ไม่ควรรักหลานให้เป็นอย่างอื่น”
“เอ! อัมพรเคยสังเกตเห็นหรือ?” นุชถามและยิ้มอย่างยินดี
“เห็นซี พี่นึกสงสัยอยู่แล้วว่า วันไหนที่รู้ว่านุชไม่ใช่หลานของเธอ วันนั้นเธอคงจะให้นุชแต่งงาน/*201*/ด้วยทันที ดีแล้วน้องรัก พี่ยินดีด้วย คุณพ่อกับพี่จะได้หมดห่วง”
ในขณะที่อัมพรพูดมีน้ำตาคลอตา ถึงกระนั้นหล่อนก็ยิ้มอยู่ตลอดเวลา เมื่อหล่อนกล่าวประโยคสุดท้ายจบลง นุชก็เอ่ยขึ้นด้วยน้ำเสียงค่อนข้างเศร้า
“นุชซี กลับเป็นห่วงพ่อกับอัมพร”
“โอ๊ย ไม่ต้องเป็นห่วงแล้ว” อัมพรพูดโดยเร็ว พร้อมกันนั้นหล่อนเดินหน้าไปเสียทางหนึ่ง “พี่ไม่มีความอาลัยตายอยากกับชีวิตที่แล้วมาแม้แต่น้อย เคยแต่ภาวนาว่าเมื่อไร อะไรๆต่างๆที่แล้วแต่เป็นของลวงจะถึงที่สุดกันสักที และพี่เตรียมอยู่เสมอที่จะผจญกับทุกทุกสิ่งทุกอย่างที่อาจจะมาในเบื้องหน้า มนุษย์เราจะเลือกวิถีชีวิตของตนเองไม่ได้ ต้องแล้วแต่บุญกรรมจะบันดาลให้เป็นไป เป็นหน้าที่ของพี่จะต้องอยู่กับคุณ/*202*/พ่อ ในเมืองหลังสวนนี้พี่ก็เต็มใจอยู่ ขอแต่ให้นุชมาเยี่ยมคุณพ่อบ้างเท่านั้น”
“นุชจะมาบ่อยที่สุดที่จะบ่อยได้” นุชรับอย่างมั่นคง “น้าพงศ์คงจะไม่ขัดใจนุชเลย เธอรักนุชมากแล้ว อัมพรต้องไปอยู่กับเราที่กรุงเทพ ฯ บ้างบางคราว”
อัมพรพยักหน้า หล่อนไม่สามารถจะกล่าวถ้อยคำใดให้ผ่านพ้นลำคอออกมาได้จึงโอบร่างของน้องสาวมากอดไว้แน่น แล้วทั้งสองก็พากันลงไปแสดงความยินดีต่อพงศ์
อวสานแห่งเรื่อง
/*203*/เมื่อได้หมั้นกับชายที่หล่อนรักแล้ว นุชได้อยู่กับบิดาต่อมาอีก จนถึงเดือนมีนาคม พระยารัตนวาทีเดินทางมาถึงประเทศสยาม ท่านได้ลงมายังจังหวัดหลังสวนพร้อมกับคุณหญิง เพื่อเยี่ยมเพื่อนเก่า เมื่อท่านกลับกรุงเทพฯ นุชได้ไปกับท่านด้วย และคงอยู่ที่บ้านกับเจ้าคุณและคุณหญิงต่อไปอีก ๒-๓ วัน แล้วคู่หมั้นก็ได้ทำพิธีแต่งงานที่บ้านเจ้าบ่าว บัตรเชิญในงานนี้มีคำว่า “บุตรบุญธรรมของพระยารัตนวาที” อยู่ด้วย.