นิจ
ดอกไม้สด
คำนำ
/*[1]*/ด้วยเมื่อ พ.ศ. ๒๕๑๔ นางสุนทรี ชมธวัช ทายาทลิขสิทธิ์หนังสือนวนิยายและเรื่องสั้นของหม่อมหลวงบุบผา นิมมานเหมินท์ ผู้ใช้นามปากกาว่า “ดอกไม้สด” ได้มีใจเอื้อเฟื้อแก่ราชการ และได้มอบลิขสิทธิ์หนังสือนวนิยายและเรื่องสั้นของ “ดอกไม้สด” ให้แก่หอสมุดแห่งชาติ เพื่อให้หอสมุดแห่งชาติได้มีรายได้ อันจะได้นำไปใช้สอยในกิจการต่างๆ เป็นการบำรุงหอสมุดแห่งชาติ ให้เป็นประโยชน์ในการศึกษาหาความรู้ของประชาชนมากยิ่งขึ้น
การที่เอกชนมีจิตศรัทธาในงานสาธารณประโยชน์และให้ความร่วมมือแก่ทางราชการ โดยการบริจาคทรัพย์สิ่งของ เพื่อให้งานสาธารณประโยชน์ดำเนินไปด้วยดีนั้น นับว่าเป็นการเสียสละเพื่อส่วนรวมที่น่าสรรเสริญ การให้ความรู้เป็นวิทยาทาน เป็นวัฒนธรรมอย่างหนึ่งของไทยเรา และเป็นการกระทำที่แสดงให้เห็นความนิยมในคุณค่าของวิทยาการ ตลอดจนความปรารถนาที่จะให้ผู้อื่นมีความรู้ในวิชาต่างๆ ซึ่งเป็นความปรารถนาที่ดี และมีส่วนช่วยในการทะนุบำรุงสติปัญญา และความคิดของแต่ละคน ซึ่งจะมีผลส่งถึงส่วนรวมด้วย
/*[2]*/พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มีหอพระสมุดวชิรญาณสำหรับพระนครขึ้น เมื่อ พ.ศ. ๒๔๕๘ และได้พระราชทานหอพระสมุดวชิรญาณซึ่งเป็นของส่วนพระองค์และพระบรมวงศานุวงศ์ ให้เป็นส่วนหนึ่งของหอพระสมุดวชิรญาณสำหรับพระนคร ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ราษฎรทั้งหลายได้มีโอกาสอ่านหนังสือในหอพระสมุด ซึ่งหลังจากเปลี่ยนการปกครองแล้ว ได้เปลี่ยนชื่อเป็นหอสมุดแห่งชาติ สืบเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน ดำเนินการโดยเสด็จพระราชประสงค์เป็นแหล่งวิทยาการสำหรับประชาชนชาวไทย การทะนุบำรุงหอสมุดแห่งชาติด้วยประการใดๆ ก็นับว่าเป็นการเอื้อต่อวิทยาการของชาวไทยทั้งปวง
กรมศิลปากรมีความยินดีที่ นางสุนทรี ชมธวัช ได้มีจิตศรัทธาต่อวิทยาการ และได้มีความเสียสละอันน่าชมเชยยิ่ง ขอให้ท่านผู้อ่านหนังสือนี้ รำลึกถึงกุศลจิตของผู้บริจาค รำลึกถึง หม่อมหลวงบุบผา นิมมานเหมินท์ ผู้ประพันธ์ ช่วยกันอนุโมทนาขอให้ความดีนี้ช่วยส่งสนองให้ นางสุนทรี ชมธวัช ผู้บริจาคได้ประสบความสุขความเจริญ ให้หม่อมหลวงบุบผา นิมมานเหมินท์ ผู้ล่วงลับไปแล้ว ได้ถึงซึ่งความสงบสุขชั่วนิรันดร.
กรมศิลปากร
คำชี้แจง
/*[3]*/นวนิยายของ “ดอกไม้สด” มีอยู่ด้วยกัน ๓๒ เรื่อง เป็นนวนิยายขนาดยาว ๑๒ เรื่อง และเป็นเรื่องสั้นอีก ๒๐ เรื่อง บทละครหนึ่งเรื่องกับเรื่องยาวซึ่งแต่งไม่จบคือ “วรรณกรรมชิ้นสุดท้าย” นั้น ท่านผู้ประพันธ์แต่งได้เพียงตอนแรก และไม่อาจแต่งต่อไปให้จบได้ เพราะสุขภาพไม่อำนวย
หม่อมหลวงบุบผา นิมมานเหมินท์ (นามสกุลเดิม กุญชร) เจ้าของนามปากกา ดอกไม้สด ได้เริ่มงานประพันธ์เมื่อ พ.ศ. ๒๔๗๒ โดยเขียนลงในวารสารไทยเขษม และเรื่องแรกที่แต่งคือเรื่อง ศัตรูของเจ้าหล่อน รวมเล่มพิมพ์ครั้งแรกโดยกองอาสากาชาด ขออนุญาตพิมพ์จำหน่ายเพื่อการกุศล และต่อมาก็ได้ตีพิมพ์อีกหลายครั้ง เมื่อ พ.ศ. ๒๔๙๔ “ดอกไม้สด” ได้เขียนไว้ในคำนำฉบับที่ตีพิมพ์ครั้งนั้นว่าเคยคิดอยากจะแก้ไข เพราะได้เห็นความบกพร่องหลายอย่าง แต่เมื่อตรวจดูแล้วก็เห็นว่าที่จะแก้ไขมีมาก จนถึงกับจะเป็นการเขียนใหม่หมด จะไม่มีเรื่อง “ศัตรูของเจ้าหล่อน” อย่างเดิมอีกต่อไป จึงไม่ได้แก้ไข นับว่าเป็นโชคดีที่ท่านผู้อ่านจะได้เห็นวิวัฒนาการในการแต่งนวนิยายของ “ดอกไม้สด” มาตามลำดับ นวนิยายเรื่องแรกที่คิดอายุก็ได้ ๔๔ ปีแล้ว
/*[4]*/ถ้อยคำสำนวน ความคิด ความนิยม หลายอย่างได้เปลี่ยนไป เรื่องศัตรูของเจ้าหล่อน เป็นเสมือนบันทึกเหตุการณ์ในอดีตการที่ยังมีผู้นิยมอ่านมาจนทุกวันนี้ แสดงให้เห็นว่ายังมีหลายอย่างในเรื่องนี้ ที่จะเป็นกาลปัจจุบันอยู่ตลอดไป กาลเวลาเป็นอย่างหนึ่งซึ่งใช้ยืนยันได้ว่า คุณค่าของบทประพันธ์จะยืนยงหรือไม่เพียงไร
นวนิยายเป็นแบบการประพันธ์ ซึ่งนับว่าเรารับมาจากต่างประเทศในยุครัตนโกสินทร์ ตอนที่มีการติดต่อกับประเทศในยุโรปมากขึ้น อย่างน้อยเราก็รับเอาชื่อของการประพันธ์แบบนี้ที่เรียกในภาษาอังกฤษว่า Novel แล้วก็มีผู้แปลเป็นไทยว่า นวนิยาย เป็นนิยายแบบใหม่ต่างกับเรื่องนิยายหรือนิทานคำกลอนที่เราเคยนิยมกันมาแต่ก่อน ซึ่งเขียนเป็นคำกลอน ตัวละครเป็นคนในอดีต และส่วนมากเป็นท้าวพระยามหากษัตริย์ ชีวิตอยู่ในอำนาจของความลี้ลับเหนือมนุษย์ต่างๆ กฎเกณฑ์ของการเขียนที่กำหนดไว้สำหรับนักวิจารณ์พิจารณานวนิยาย ว่าจะต้องมีองค์ประกอบ ๕ ประการ คือ ตัวละคร ฉาก บทสนทนา โครงเรื่อง และเนื้อหา อย่างไรก็ดี ถ้าจะมองให้ลึกลงไปแล้ว นิยายคำกลอนแต่ก่อนเก่าของเรา และนวนิยายอันขึ้นชื่อว่าได้มาแต่ฝรั่งก็มีพื้นฐานอันเดียวกัน คือ ชีวิตมนุษย์ เรื่องราวของปุถุชน ซึ่งมนุษย์ด้วยกัน/*[5]*/อยากรู้อยากเห็นหนักหนา นวนิยายจึงเป็นที่นิยมของคนไทยอย่างรวดเร็ว
“ดอกไม้สด” มีผลงานปรากฏแก่ผู้อ่านเป็นครั้งแรก เมื่อ พ.ศ. ๒๔๗๒ อันเป็นระยะที่วงการประพันธ์ไทยกำลังสมัยใหม่ยิ่ง บทประพันธ์ของท่านจึงทันกาลเวลาสำหรับสังคมของหนุ่มสาวสมัยใหม่ในเมืองหลวงขณะนั้น และคงอยู่ตลอดมา เนื่องจากว่าดอกไม้สดเขียนนวนิยายโดยมีกฎเกณฑ์ ซึ่งท่านได้นำออกมาใช้อย่างสม่ำเสมอกันเกือบทุกเรื่อง เป็นต้นว่า ศึกษาอุปนิสัยตัวละคร (จากคนจริง) ให้ถ่องแท้เสียก่อน แล้วจึงสร้างเรื่องสำรวมในการแสดงความรู้สึกมัธยัสถ์ในการใช้ถ้อยคำ และผูกเรื่องราว จนแทบจะกล่าวได้ว่า ถ้าตัดคำใดและเนื้อเรื่องตอนไหนออกเสียแล้ว ถึงจะไม่ล้มทั้งเรื่อง ก็จะเสียรส ดังนั้นถึงแม้ว่าขณะนี้รสนิยมของคนรุ่นปัจจุบันจะเปลี่ยนไปบ้าง แต่นวนิยายของดอกไม้สดก็ยังอาจให้ความพอใจแก่ผู้อ่านในด้านความบันเทิง ความคิด ความงดงาม และความละเมียดละไมแห่งความรู้สึกอยู่เสมอ
การที่สำนักพิมพ์ถึงสามแห่ง ขออนุญาตพิมพ์นวนิยายของดอกไม้สดพร้อมๆ กันนี้ ย่อมเป็นเครื่องวัดได้ว่า ความนิยมอ่านหนังสือของดอกไม้สดยังมีอยู่มาก เป็นที่น่ายินดีและ/*[6]*/ภูมิใจที่หอสมุดแห่งชาติได้รับมรดกวรรณกรรมของดอกไม้สด ผู้ล่วงลับไปแล้ว น่าภูมิใจที่เราได้มีนักประพันธ์อย่างท่าน ผู้ซึ่งสร้างงานด้วยความประณีต มีความปรารถนาจะให้แนวทางที่ดีแก่ผู้อ่าน ทั้งเป็นผู้ซึ่งเห็นแก่ประโยชน์ส่วนรวม การที่หอสมุดแห่งชาติได้รับมรดกลิขสิทธิ์ในงานประพันธ์ของท่าน ก็เพราะว่าเป็นความปรารถนาอย่างหนึ่งของท่าน ในการที่จะทำประโยชน์ให้แก่สังคม
การที่คุณสุนทรี ชมธวัช ทายาทลิขสิทธิ์ในวรรณกรรมของดอกไม้สด ได้ยกลิขสิทธิ์อันจะเกิดผลประโยชน์ให้แก่หอสมุดแห่งชาตินั้น นับว่าเป็นการเสียสละที่น่าสรรเสริญ จึงขออนุโมทนาในการกุศล และขอขอบคุณ คุณสมภพ จันทรประภา ที่ได้ช่วยเหลือแนะนำให้หอสมุดแห่งชาติ ได้รับลิขสิทธิ์ไว้
ได้เขียนไว้ในคำอุทิศของหนังสือเรื่อง “ศัตรูของเจ้าหล่อน” ซึ่งกองอาสากาชาด ขอตีพิมพ์จำหน่ายเพื่อการกุศล เมื่อ พ.ศ. ๒๔๘๗ ตอนหนึ่งว่า “ข้าพเจ้าขอเชิญชวนเพื่อนพุทธศาสนิกทั้งหลาย เชิญร่วมงานเมตตากรณียกิจกับกองอาสากาชาด เชิญตั้งจิตมั่นในเมตตาอธิษฐานตามเยี่ยงอย่างแห่งบุรพชนของเรา สัตว์โลกทั้งหลายจะเป็นผู้ไม่มีเวร สัตว์โลกทั้งหลายจงอย่าเบียดเบียนซึ่งกันและกัน สัตว์โลกทั้งหลายจงอย่า/*[7]*/เป็นไข้ใจ สัตว์โลกทั้งหลายจงพ้นจากทุกข์ สัตว์โลกทั้งหลายจงอยู่เป็นสุขรักษาตน สัตว์โลกทั้งหลายจงอย่าพ้นจากสมบัติอันตนได้แล้ว และขอสันติภาพ จงบังเกิดแก่สัตว์โลกทั่วพิภพเทอญ”
ขอสันติสุขจงบังเกิดแก่วิญญาณของ “ดอกไม้สด” ชั่วนิรันดร.
แม้นมาส ชวลิต
หอสมุดแห่งชาติ
๗ มีนาคม ๒๕๑๖
๑
/*1*/เสียง ตุ้บ! เปรื่อง! ฉ่าง! ดังมาจากห้องซึ่งติดกับห้องที่เจ้าคุณสุรแสนสงครามและคุณหญิงนั่งอยู่ ท่านนายพลนอกราชการวางหนังสือพิมพ์ที่กำลังอ่านลงบนตัก เงยหน้าขึ้นดูภรรยาซึ่งนั่งอยู่ตรงหน้าพลางพูดว่า
“ทายกันว่าแจกันใบไหนแตก?”
สตรีผู้ภรรยา ทอดสายตาอันเต็มไปด้วยความรักและนับถือดูสามี พลางถอนใจน้อย ๆ เจ้าคุณพูด
/*2*/“ฉันทายว่า ใบลายครามใหญ่ที่ตั้งอยู่บนโต๊ะกลางห้อง”
คุณหญิงวางสงบที่กำลังสอยอยู่นั้นทันที พลางขมีขมันลุกขึ้น
“ไม่ไหวจริงๆ ลูกคนนี้! ของอะไรที่พ่อรักมาก มันเป็นทำลายเสียหมด”
“แม่จันทร์! แม่จันทร์! จะไปไหนนั่น? อะไรยังไม่ทันรู้แน่เลย เป็นแต่ฉันทายเดาเท่านั้นถึงจะเป็นใบนั้นก็ช่างมันประไร แตกแล้วซื้อใหม่ก็ได้”
คุณหญิงหยุดเดิน กลับมานั่งที่เดิม เงียบอยู่ครู่หนึ่งจึงพูดขึ้น
“ดิฉันทราบแล้วว่าใจของคุณนะเต็มไปด้วยความกรุณา กะของเสียไปชั้นเดียวหรือจะว่ากล่าวลูกให้ช้ำใจ ถึงดิฉันก็มิใช่จะขี้เหนียว แต่เสียใจที่เลี้ยงลูกไม่ได้สมใจนึก ตระกูลของนิจเป็นผู้ดีโดยแท้จริง พ่อของนิจก็/*3*/เป็นคนที่เกลียดชังกิริยาหยาบคายอย่างที่สุด ถึงดิฉันเองก็เหมือนกัน แต่ส่วนลูกสิกิริยามารยาทเหมือนทะโมน”
นายทหารผู้เฒ่าลุกจากที่นั่งมายืนอยู่ข้างภรรยาทำให้เห็นรูปของท่านสูงและตรง เวลา ๖๐ ปีที่ท่านได้ผ่านมาแล้ว มิได้ทำให้ร่างอันยิ่งผายของท่านหย่อนหรือค้อมลงแม้แต่น้อย ภายใต้ผมสีเทาคือศีรษะใหญ่และหน้าผากกว้าง ดวงตาโต ยังมีแววสดชื่น แสดงความสงบแห่งดวงจิต ท่านยกมืออันขาวขึ้นจับบ่าภรรยา พลางพูดด้วยเสียงที่พยายามให้เป็นเล่นว่า
“ขอเสียทีเถิดแม่จันทร์ อย่าเอาเรื่องหยุมหยิมพรรค์นี้มาเป็นอารมณ์หน่อยเลย จริงอยู่ ฉันชอบความสงบเสงี่ยมเรียบร้อย อันเป็นทายาทที่ปู่ ย่า ตา ยาย ของฉันเคยนิยม ถึงยังงั้นฉันก็ไม่เห็นว่ากิริยาของนิจมันจะร้ายกาจถึงกับต้องตีโพยตีพายในข้อที่ว่าเลี้ยงลูก ไม่/*4*/ได้สมใจนึกนั้นก็ไม่ถูกเพราะเราไม่ค่อยได้มีเวลาเลี้ยงมันมัวย้ายไปอยู่โน่นมาอยู่นี่ อ้ายลูกมันอยู่โรงเรียนฝรั่งกิริยาของมันก็ต้องผิดกับเราบ้างเป็นธรรมดา”
ขณะนั้น มีเสียงฝีเท้าอย่างคนวิ่งโหย่งตัวดังเข้ามาใกล้ เจ้าคุณหยุดพูด หันไปทางประตู
ผู้ที่เข้ามาใหม่เป็นหญิงสาว ท่าทางประเปรียว ดวงหน้าอ่อนหวานและดูไม่เดียงสา นิจมีดวงหน้าคล้ายคลึงท่านบิดา แต่รูปร่างไปข้างคุณหญิง คือเล็กและแบบบาง หล่อนเดินอย่างระวังกิริยาเข้ามาในห้อง แล้วนั่งลงทำท่าสำรวม
คุณหญิงเงยหน้าขึ้นทำตาเขียว ซึ่งบุตรีเบิกตากว้างเป็นที่ถามว่ามีอะไรเกิดขึ้น ส่วนเจ้าคุณเห็นท่าไม่ดีจึงชิงเปิดฉากเสียก่อน
“ทำอะไรแตกเมื่อตะกี้นี้?” ท่านพยายามทำเสียงแข็ง
/*5*/“นิจไม่ได้ทำหรอกค่ะ” บุตรสาวถนอมเสียงตอบและตีหน้าสลด มารดานึกอยากหยิกให้ขาเขียวแต่เจ้าคุณคงพูดต่อเรื่อย ๆ
“เสียงเมื่อตะกี้ดังฉ่างน่ะ ไม่แตกดอกหรือ-”
“แตกค่ะ แต่ใจไม่ได้ทำ”
“………….?”
“อีแต้ม มันกระโดดขึ้นไปบนโต๊ะกลางห้องแล้วกระโดดลง เลยทำแจกันตกลงมาด้วย”
“นั่นยังงั้นซี!” คุณหญิงเอ่ยพลางหัวเราะอย่างหมั่นไส้ “ทายละไม่ผิด ของสิ่งไหนที่พ่อรักแม่นิจเป็นต้องทำลายเสีย”
เจ้าคุณซ่อมยิ้มไว้ในหน้า ท่านยังจำได้ว่าท่านเองเป็นคนทาย หาใช่ภรรยาทายไม่
“เอาเป็นแล้วกันที” ท่านว่า “ซัดกระทั่งแมว /*6*/ถ้าตัวไม่พามันเข้าไปเล่นในนั้น อีแต้มคงไม่เข้าไปยุ่มย่ามในห้องรับแขก มันคงชอบอยู่ในครัวมากกว่า”
“ลูกกำลังเล่นหีบเพลง” เด็กหญิงเอ่ยขึ้น
“หยุดที!” คุณหญิงแหวโดยเหลืออด “กระบวนแก้ตัวเป็นที่หนึ่ง นิจไม่เคยผิด! จะเถียงเอาให้ผู้ใหญ่แพ้ให้จงได้”
“ไปอาบน้ำ” เจ้าคุณสั่ง เมื่อเห็นบุตรีขยับจะเปิดปาก “วันนี้หลวงธนสารเขาจะมากินข้าวด้วย แต่งตัวให้ไวๆ เข้าหน่อย ทุ่มตรงเขาจะมาถึง”
นิจลุกขึ้นเดินอย่างสงบเสงี่ยม แต่พอลับประตูก็กระโดดขึ้นบันไดทีละสองชั้นตรงไปห้อง เจ้าคุณมองตามพลางยิ้มละไมด้วยความเอ็นดู แต่คุณหญิงสั่นศีรษะด้วยแสนระอา
“ดิฉันละกลุ้มจริงๆ เมื่อไรมันจะเป็นผู้ใหญ่กับ/*7*/เขาสักทีก็ไม่รู้ รู้ยังงี้จะเอาเข้าไปถวายเจ้านายเสียในวัง แทนที่จะเอาไปฝากไว้กับยายชีอะไรก็ไม่ว่าหรอก ที่นี้กลัวแต่เมื่อแต่งงานแล้วจะเดือดร้อนน่ะนา แม่สงวนแกไม่หยอก นิสัยของแกคอยถามมากกว่าคอยเสี้ยม พี่น้องของเขาก็มาก ถ้านิจไปทำซุ่มซ่ามเข้าเขาคงค่อนตาย”
“ฉันไม่เป็นห่วงสักนิด เจ้าคุณพูดพลางจุดบุหรี่ใบตองแห้งสูบ “หล่อนยังไม่รู้จักลูกของหล่อนดีพอ เห็นจะเป็นเพราะไม่ค่อยได้พยายามเรียนนิสัยของมันเท่าที่ฉันทำอยู่เสมอ ฉันได้ดูรอบคอบแล้วก่อนที่จะยกลูกสาวให้เขา แน่ใจว่าใจมันฉลาดพอที่จะรักษาตัวของมันได้ ทั้งนิสัยใจคอตลอดจนกิริยาก็ไม่เห็นน่าที่ใครจะเกลียดมันลง”
“นั่นแน่ความเป็นพ่อ! คุณปล่อยให้ความรักลูกทำให้คุณตาบอดเสียแล้ว คุณมั่นใจและหยิ่งสำหรับ/*8*/ลูกเกินไป” แม้คุณหญิงจะได้กล่าวคัดค้านดังนั้น แต่แววตาก็ยังแสดงความชื่นชมเจ้าคุณตอบว่า
“เปล่าเลยแม่จันทร์ ความรักไม่ได้ทำให้ฉันตาบอด หล่อนเองน่ะแหละตาบอด เพราะความเป็นห่วงลูกมากเกินไป พูดถึงความมั่นใจจะห้ามอย่างไรได้มิให้บิดามารดามั่นใจในลูก เพราะบุตรธิดามิใช่ความหวังจุดสำคัญของเราพ่อแม่ดอกหรือ?”
ในเวลาเดียวกันนี้ นิจนั่งอยู่เหนือเก้าอี้ที่หน้าโต๊ะเครื่องแป้ง มือทั้งสองขาวโพลงด้วยแป้งที่ขยี้ไว้สำหรับผัดหน้า แต่หล่อนยังคงนั่งนิ่ง ข้อศอกเท้าโต๊ะ ตาจับอยู่ที่กระจก นิจกำลังฝันถึงอะไร-แทนที่จะเห็นภาพของตัวเองในกระจกนั้น กลับเห็นภาพของชายผู้หนึ่งที่มีสีหน้าซีดและตาลอย ก่อนที่ชายผู้นี้จะได้มาเป็นคู่หมั้น/*9*/ของนิจ ทั้งสองได้พบกันหลายครั้ง และนิจจำได้ว่า เจ้าคุณสุรแสนเคยเอ่ยชื่อเขาเสมอ โดยที่หล่อนไม่เคยยึดถือเอามาเป็นอารมณ์ ครั้นท่านนายพลผู้เฒ่ามาบอกกับหล่อนว่าเขามาขอหมั้น และถามบุตรสาวว่าจะตกลงหรือไม่ นิจจึงพยายามรวบรวมความทรงจำ หล่อนนึกอะไรไม่ออกมากนักนอกจากจำได้ว่า เขาเป็นคนท่าทางเรียบร้อย และมีหนวดประปราย อาทิตย์หนึ่งต่อมานิจจำได้ว่าคุณหญิงจันทร์มาช่วยแต่งตัว เสร็จแล้วก็พาลงไปที่ห้องรับแขก ที่นั่นหล่อนได้พบบิดาของหล่อน และพระยาวิชัยชาญยุทธกับคุณหญิง บิดา มารดาของหลวงธนสารกับตัวเขาเอง ท่านผู้ใหญ่สนทนากันสักครู่ แล้วบิดาของนิจดูนาฬิกาและบอกว่าได้ฤกษ์ หลวงธนสารสมบัติก็ยกโต๊ะทองคำขึ้น เดินมาที่นิจนั่งอยู่ เขาหยิบหีบกำมะหยี่สีน้ำเงินแก่ที่อยู่ในโต๊ะนั้น เปิดออกแล้ว/*10*/หยิบแหวนเพชรเม็ดเดียวสวมนิ้วให้หล่อน นิจแลสบตาเขาในขณะนั้น และรู้สึกว่าแววตาของเขาเต็มไปด้วยความสลด สงสารแล่นเข้าจับใจพร้อมกับความอุปาทาน ขณะที่เขาปล่อยมือของหล่อนที่สวมแหวนแล้วลง นิจมองดูเขาด้วยสายตาคล้ายจะถามว่า “เธอเป็นอะไร เหตุไรจึงดูเศร้าโศกนัก มีความทุกข์ร้อนอะไรหรือ? บอกมาเถิด นิจของเธอแหละจะช่วยเธอ” นิจไม่ได้กล่าวความคิดเหล่านั้นออกมาเป็นคำพูด เพราะหล่อนไม่ได้พบกับคู่หมั้นอีกเลย นับแต่วันนั้นมา
เสียงนาฬิกาตีบอกเวลาย่ำค่ำ ๔๕ นาที นิจสะดุ้ง นึกถึงคำสั่งของบิดาขึ้นมาได้ รีบเอาแป้งทาหน้าพอทั่ว แล้ววิ่งไปที่ประตู ตะโกนเรียกคนใช้ให้มาช่วยแต่งตัวโดยเร็ว
/*11*/“เขาจะมาถึงทุ่มตรง” นิจท่องคำนี้อยู่ในใจแล้ว ลงมือเดินหมุนไปหมุนมารอบห้อง เสื้อทั้งตู้ที่เคยใช้เสมอ เฉพาะวันนี้หาให้เหมาะใจไม่ได้ตัวนั้นยาวไป ถ้าไม่สวมถุงเท้ารองเท้าก็แต่งไม่สม ตัวนั้นสั้นไปถ้าก้มตัวจะเห็นเข็มขัด ตัวนั้นพอดีแต่คอกว้าง เดี๋ยวเขาจะนึกว่าเป็นคนฉูดฉาด เสื้อทุกตัวเกิดมีที่ติขึ้นในเวลานี้ ดังนั้น เมื่ออีก ๔ นาทีจะ ๑๙ นาฬิกา นิจยังคงมีหน้าด่างผมเป็นกระเซิงเดินวนไปเวียนมาอยู่ในห้อง ครั้นถึง ๑๙ นาฬิกาตรง ก็ต้องลงบันไดพร้อมกับหวีผมไปพลาง
พอนิจลงบันไดถึงขั้นที่สุด พอดีหลวงธนสารเปิดประตูรถลงที่หน้ามุข ซึ่งตรงกับห้องรับแขกและเยื้องบันไดเล็กน้อย นิจเห็นเขาก่อนและชะงัก ในใจนึกว่าจะเดินไปรับเขา หรือจะขึ้นบันไดหนีไปเสียโดยดี ช้าเสียแล้ว เขาแลเห็นหล่อน และเปิดหมวกออกด้วย/*12*/กิริยาสุภาพ นิจจึงเดินหน้ามาก้าวหนึ่งแล้วประณมมือ ไหว้พลางมองดูเขาอยู่อีกใจหนึ่ง แล้วโดยไม่พูดอะไร สักคำหล่อนเปิดบังตาแล้วเข้าในห้องรับแขก
เจ้าคุณ และคุณหญิง นั่งคอยอยู่ก่อนแล้วสายตาอันเต็มไปด้วยความสังเกตของเจ้าคุณเห็นว่านิจมีท่าทางตื่นเต้น ท่านยิ้มกับลูกสาว แล้วเรียกให้นั่งเก้าอี้ตัวเดียวกับท่าน ขณะนั้นหลวงธนสารก็เดินเข้ามา
“แหม! ตรงเวลาดีจริง!” เจ้าคุณร้องพลางลุกขึ้นยืน “ยังซีถึงจะน่าใช้นาฬิกา อ้ายคนที่ไม่รู้จักทำตัวให้ตรงต่อเวลานั้น ไม่ควรซื้อนาฬิกาให้ใช้เปลืองเงินเลย นั่งลงซีพ่อหลานชาย”
หลวงธนสาร ทำความเคารพท่านผู้ใหญ่ทั้งสองแล้วจึงนั่งลง เจ้าคุณพูดต่อไป
/*13*/“รถของหลานเงียบดีจริง ไม่ได้ยินเสียงเลยคันเก่าหรือ?”
“มิได้ครับ คันใหม่” หลวงธนสารตอบ
“อ้อ! อ้ายรถโอเปิลที่เคยเอามาให้ฉันดูใช่ไหม?”
“ถูกแล้วครับ
“อ้ายรถชนิดนี้ดีนักหรืออย่างไร เห็นคุณก็คร่ำครวญว่าจะซื้อเหมือนกัน” คุณหญิงถาม
“ดีนะซี มันไม่เปลืองน้ำมัน แต่มีเสียงติกันว่าแหนบอ่อนไปหน่อย”
ห้องรับแขกของเจ้าคุณสุรแสนจัด หรูหราทันสมัย มีเก้าอี้นวมตัวใหญ่รวม ๗ ตัว ตั้งล้อมรอบโต๊ะกลมที่ทำด้วยไม้พะยุงขัดมันเป็นเงา ตามมุมห้องมีกระถางต้นไม้ตั้งอยู่บนโต๊ะเล็กทั้งสี่มุม ที่ฝาผนังด้านหนึ่งมีตู้กระจกตั้งอยู่ ในนั้นบรรจุเครื่องกระจุกกระจิกที่ไม่ได้ใช้/*14*/เป็นประโยชน์ เช่นแหนบกระดุมเสื้อ กระดุมเชิ้ตและซองบุหรี่ ในห้องนี้มีพระบรมรูป พระรูป และรูปแขวนและตั้งอยู่หลายรูป กับมีปีอาโนอันใหญ่อันหนึ่ง เหนือปีอาโนนั้นมีกระจกเงาบานใหญ่อยู่ในกรอบบังกะลี
เมื่อได้คุยถึงเรื่องเก่า ๆ ทั่วไปอยู่จนได้เวลาแล้วก็ไปรับประทานอาหาร เสร็จการรับประทานกลับมานั่งห้องรับแขก เจ้าคุณและหลวงธนสารสูบบุหรี่ คุณหญิงจันทร์รับประทานหมาก นิจไม่มีอะไรทำก็นั่งแกะกระดุมปลอกเก้าอี้เล่น
นับตั้งแต่วินาทีแรก ที่หลวงธนสารมาถึงเจ้าคุณสุรแสนและคุณหญิงต้องทำการหนักอย่างสุดกำลัง คือพยายามให้ผู้เป็นแขกคุย ท่านทั้งสองต้องหาเรื่องและตั้งคำถามอยู่ตลอดเวลา แม้กระนั้นก็ไม่ทำให้ชายหนุ่มเป็นคนช่างคุยยิ่งขึ้นกว่าเดิม บางทีจะเป็นเพราะเหตุนี้ ท่านจึงขอให้นิจเล่นปีอาโนและถามเขาว่าจะฟังเพลงฝรั่ง/*15*/หรือเพลงไทย
“อะไรก็ได้” หลวงธนสารตอบเรื่อย ๆ
คำตอบนั้น ๕ นาทีต่อมานิจจึงทราบว่าเป็นคำพูดที่ออกจากใจจริงของเขาแท้ๆ เพราะเวลาที่หล่อนเล่นเพลงลาวดำเนินทรายอยู่นั้น ได้พยายามมองดูเขาในกระจก เห็นเขานั่งพิงเก้าอี้ตาลอยไปในที่ต่างๆ เห็นได้ว่าจิตใจของเขาไม่ได้อยู่ที่เสียงเพลงเลย นิจรู้สึกว่าความเย็นแล่นเข้าจับใจและเพลงที่หล่อนเล่น ก็พลอยชืดชาปราศจากชีวิตไปด้วย
พอ ๒๑ นาฬิกาเศษ หลวงธนสารก็กลับ ก่อนที่จะลาเขาเรียนเจ้าคุณว่า
“คุณพ่อให้กระผมเรียนว่า วันเสาร์นี้ถ้าใต้เท้าไม่มีธุระขอเชิญไปรับประทานอาหารค่ำที่บ้าน พร้อม ทั้งคุณหญิง……...และคุณนิจด้วย”
/*16*/ครั้นเขาลาไปแล้ว คุณหญิงสุรแสนเรียกบุตรีเข้าไปใกล้ แล้วใช้มือลูบศีรษะหล่อนเบาๆ นิจรู้สึกใจหดห่อและเต็มไปด้วยความสงสัยและประหลาดใจ ว่ามารดาของหล่อนทำไมจึงมีอาการละห้อยละเหี่ยดังนั้น ส่วนเจ้าคุณคาบบุหรี่เดินกลับไปกลับมาอยู่เงียบๆ
๒
/*17*/ครั้นถึงวันนัด พระยาสุรแสนและครอบครัวไปถึงบ้านพระยาพิชัยเวลา ๑๙ นาฬิกา หลวงธนสารสมบัติมารับที่รถแล้วนำเข้าไปยังห้องรับแขก ที่นั่นพระยาวิชัยชาญยุทธกับคุณหญิงนั่งรออยู่แล้ว เจ้าคุณวิชัยนุ่งผ้าม่วงสีน้ำตาลเข้ม สวมเสื้อชั้นนอกแต่ไม่ได้สวมถุงเท้าและรองเท้า คุณหญิงนุ่งผ้าลายสีม่วงดำและสวมเสื้อผ้ามัสลินขาว ทั้งสองลุกขึ้นยืน และกล่าวคำต้อนรับแขกด้วยกิริยาอันดี ครั้นนั่งลงเรียบร้อยแล้ว มีหญิงสาวคนหนึ่งเดินเข้ามาในห้องนั้น
/*18*/หล่อนเป็นคนสูง รูปร่างได้ลักษณะ แต่คอออกจะยาวไปสักหน่อย รู้สึกเหมือนจะบอบบาง และไหวไปมาราวกับไม่มีกำลังพอที่จะรับน้ำหนักแห่งศีรษะอันมีมวยโตเกล้าอยู่ข้างหลังไว้ได้ ใบหน้ายาว และคิ้วดกดำ ทำให้หล่อนน่าดูมีสง่า แต่ดวงตาอันมีแววคมแต่กระด้างนั้นทำให้หล่อนน่ารักน้อยลง ด้วยท่วงทีที่แสดงความเชื่อมั่นตนเอง หล่อนเดินตรงมายังห้องกลางห้องแล้วนั่งลงบนเก้าอี้นวมยาว ซึ่งบุตรชายของเจ้าของบ้านนั่งอยู่แล้ว
คุณหญิงวิชัยกล่าวคำแนะนำว่า
“เจ้าคุณคะ นี่แม่รัศมี แสงจันทร์ ลูกของน้องสาวดิฉัน”
“แสงจันทร์! ลูกสาวขุนปราบ น้องหรือพี่ของนายร้อยตำรวจตรีน้อย แสงจันทร์ ที่ถูกผู้ร้ายยิงตายที่เมืองชล เมื่อปีกลายนี้นะหรือ?”
/*19*/คุณหญิงวิชัยรับคำ และขณะเมื่อผู้ที่นั่งอยู่ ณ ที่นั้น หวนคิดถึงวีรบุรุษที่ตายไปเพราะหน้าที่ราชการ นิจกำลังคิดอยู่ในใจว่า
“อ้อ! นามสกุลแสงจันทร์นี้มีพงศาวดารที่หรูหราอยู่ด้วย คุณหญิงป้าถึงต้องออกชื่อนามสกุลของหลานเวลาแนะนำ ซึ่งออกจะผิดธรรมดาอยู่สักหน่อย ตามปกติคนรุ่นคุณหญิงนี้ เช่นคุณแม่เป็นต้นจะแนะนำให้ใครรู้จักกับใคร ไม่เคยเห็นบอกนามสกุลสักที”
ความรักทำให้บุรุษและสตรีมีตาคมกว่าธรรมดา และทำให้ช่างคิดเกินสมควร ทั้งคิดไปข้างพาลและไม่ถูกเรื่องเสียด้วย
ขณะนั้นพอดีคุณหญิงวิชัยหันหน้ามาทางนิจ กล่าวเป็นเชิงแนะนำให้รู้จักกับหลานของท่าน ครั้นเห็นนิจอมยิ้มมองดูโดยไม่แสดงกิริยาอย่างอื่นอีก ท่านจึงพูดขึ้นว่า
“รัศมีอายุ ๒๕ ปีเต็ม แก่กว่าแม่นิจถึง ๗ ปี”
/*20*/แกล้งทำไม่เข้าใจความหมายในคำพูดของคุณหญิง นิจใช้สายตาอันเต็มไปด้วยความฉลาดจับตาหญิงสาว แล้วพูดเรียบๆ ว่า
“เธอเป็นน้องของคุณหลวงธนสารไม่ใช่หรือ ดีอีกแล้วไม่ช้าฉันจะเป็นพี่สะใภ้เธอ”
คำพูดง่าย ๆ และตรงกับความจริงที่สุด แต่ทว่าสามารถทำให้ผู้ฟังมีสีหน้าเปลี่ยนไปอย่างประหลาด คุณหญิงสุรแสนหน้าบึ้ง มองดูลูกสาวเขม็ง คุณหญิงวิชัยแสดงความหมั่นไส้และสยะแสยง ในการที่ผู้ที่จะเป็นบุตรสะใภ้ในภายหน้ามากล่าวคำเช่นนี้ต่อหน้าธารกำนัล รัศมีผู้คุ้นเคยกับขนมธรรมเนียมโบราณของคุณป้าดี ก็ยิ้มอย่างเวทนา ราวกับว่านิจได้ทำอะไรอย่างหนึ่ง ซึ่งเป็นการบัดซบเหลือหลาย หลวงธนสารกัดริมฝีปาก แต่เจ้าคุณสุรแสนกลับยิ้ม และพูดด้วยเสียงแกมหัวเราะว่า
/*21*/“ถูกแล้ว อีกไม่ช้านิจจะเป็นพี่สะใภ้แม่รัศมี ‘ถึงอ่อนแก่ก็เป็นพี่ศรีสะใภ้’ ไม่ใช่หรือ?”
ไม่มีใครตอบว่ากระไร เจ้าคุณวิชัยพยักหน้าหงึกๆ และยิ้มแห้งๆ พอดีคนใช้เข้ามาบอกว่าอาหารเสร็จแล้ว ท่านจึงลุกขึ้นเดินนำหน้าพาแขกไปยังห้องรับประทาน
โต๊ะอาหารเป็นโต๊ะกลม ปูด้วยผ้าขาวไม่มีอะไรประดับนอกจากสำหรับของใช้ในการรับประทาน เมื่อได้นั่งลงเสร็จแล้ว นิจจึงเห็นว่าหล่อนนั่งอยู่ข้างซ้ายของหลวงธนสาร และรัศมีนั่งอยู่ข้างขวาตลอด เวลารับประทาน หนุ่ม ๆ สาวๆ ไม่ได้เอ่ยปากพูดคำ นั่งฟังท่านผู้ใหญ่สนทนากันอยู่เงียบๆ เจ้าคุณสุรแสนสงคราม แม้จะได้ลาออกจากหน้าที่ราชการแล้ว ก็ยังรักและสนใจในกิจการของกระทรวงกลาโหมอยู่มาก ท่านซักถามเจ้าคุณวิชัยผู้ยังคงอยู่ในตำแหน่งนายพล ถึงความ/*22*/เปลี่ยนแปลงของการทหารพลางออกความเห็นทั้งติทั้งชม จนการรับประทานเสร็จลง จึงพากันออกไปนั่งเล่นที่เฉลียงข้างห้องรับประทาน สนทนากันด้วยเรื่องอื่น ต่อไป
นิสัยช่างสังเกตของนิจทำให้หล่อนเห็นว่า เจ้าคุณวิชัย ผู้มีรูปร่างเล็กและสายตาอันล่อกแล่ก แสดงความไม่มั่นคงแห่งนิสัยนั้น มีความเกรงกลัวภรรยาเป็นอันมาก ในระหว่างที่พูดถึงเรื่องอะไรก็ดี ท่านมักชำเลืองดูหน้าคุณหญิงเสมอ คล้ายเด็กที่อยู่ในบังคับผู้ใหญ่จนลาน ไม่สามารถทำอะไรได้โดยไม่กลัวถูกดุมากกว่าสองครั้ง เจ้าคุณวิชัยแสดงความเห็นชนิดที่เป็นธรรมดาที่สุด ที่มนุษย์ทั่วโลกน่าจะมีความเห็นเช่นนั้น ครั้นเสียงอันมีกังวานกร้าวอย่างไว้อำนาจของคุณหญิงดังขึ้น พร้อมกับตาอันอุ่นเขียวชำเลืองค้อนเจ้าคุณก็รีบแก้ความเห็นนั้น และแก้ตัววนไปเวียนมาจนเป็นที่น่า/*23*/สงสาร ส่วนคำพูดของคุณหญิงซึ่งส่อความคิดผิดจากปุถุชน ล้วนแล้วแต่แสดงความโง่แกมหยิ่งและความเห็นแก่ตัวเป็นที่ตั้ง เจ้าคุณทนฟังได้สบาย นิจนึกสงสัยว่าคู่หมั้นของหล่อนจะมีนิสัยเหมือนบิดามารดาหรือ ไม่ มองดูเขา เห็นกำลังนั่งพิงพนักเก้าอี้ ทอดสายตาดูรั้วบ้าน สีหน้าของเขาดูหม่นหมองและเหี่ยวแห้งจนดูแก่เกินอายุเป็นอันมาก ผมหยักโศกของเขานั้นแสกกลางและปรกอยู่ตามหน้าผาก ดูแห้งแล้งเหมือนหาน้ำมันเลี้ยงผมไม่ได้เลย ในเวลาอีกไม่ช้าหล่อนจะต้องสมรสกับเขา และเป็นครอบครัวเดียวกับคนเหล่านี้ เมื่อนึกถึงตอนนี้ทำให้ใจรู้สึกหนาวใจ หล่อนจะต้องเป็นบุตรสะใภ้ของเจ้าคุณวิชัย ผู้มีดวงหน้าอันซีดเซียว และกระสับกระส่ายด้วยความกลัวภรรยาอยู่เสมอ ทั้งจะต้องนับถือคุณหญิงสงวนผู้มีแววตาอันไม่น่าไว้ใจ เพราะเขาเป็นมารดาของสามี ส่วนตัวหลวงธนสารเองเขา/*24*/เป็นอย่างไร? หล่อนรู้จักหรือ?...เปล่าเลย หล่อนรู้จักแต่เพียงว่าเขาเป็นคู่หมั้นของหล่อน และเข้าใจว่าคงต้องการหล่อนมาเป็นภรรยาเขาจึงได้สู่ขอ ส่วนการที่มีอะไรทำให้เขาต้องการหล่อนนั้นนิจไม่ปรารถนานึกถึง ความมีวัยเป็นหนุ่มและเป็นสาวและมีความสมบูรณ์ด้วยกำลังกายกำลังใจ ทำให้มนุษย์ฝันถึงแต่สิ่งที่รุ่งเรืองเสมอ แม้อะไรๆ ก็ล้อมรอบตนอยู่จะน่าพรั่นพรึงสักเท่าใด ก็คงหวังที่จะหลีกเลี่ยงให้พ้นไปจนได้ อนึ่งเจ้าคุณ สุรแสนผู้เป็นทหาร ได้อบรมใจของบุตรให้กล้าแข็งเสมอมา ท่านให้ภาษิตกับนจบทหนึ่งซึ่งหล่อนจำได้ ขึ้นใจ และเชื่อมั่นอย่างแน่วแน่ ภาษิตนั้นคือ ‘คนดีตกน้ำไม่ไหล ตกไฟไม่ไหม้’
เจ้าคุณสุรแสน ทำลายความฝันของนิจโดยเอ่ย ขึ้นว่า
“เมื่อลูกของเราแต่งงานแล้ว จะให้อยู่ที่บ้านผมหรือให้อยู่ที่นี่?”
/*25*/“ก็เจ้าคุณจะโปรดให้อยู่ที่ไหนล่ะเจ้าคะ?”
“ผมน่ะตามใจ ที่ถูกน่ะภรรยาต้องไปอยู่กับสามี แต่ผมมีลูกคนเดียว ถ้าหลวงธนสารจะมาอยู่กับผมได้ ผมก็ยินดี”
“ดิฉันก็เหมือนกัน มีแต่ลูกผู้ชายอยู่คนเดียวเท่านี้ ถ้าได้ลูกผู้หญิงมาอยู่ด้วยดิฉันจะรักให้หนักหนา” คุณหญิงสงวนพูดอย่างผู้ใหญ่ใจดี
โดยไม่มีผล นิจคิดเอาเองว่าคำพูดนั้นถูกตบแต่งให้ไพเราะมากกว่าออกมาด้วยน้ำใจจริง
“ถ้าอย่างนั้นก็ต้องให้นิจมาอยู่ที่นี่ แต่ผมต้องเรียนเสียก่อนว่า ลูกสาวของผมยังเด็กอยู่มาก ไม่รู้จักหัวนอนปลายตีน ผมยังไม่เคยนึกจะให้มันมีเหย้ามีเรือนเลย แต่เจ้าคุณกับคุณหญิงออกปากแล้วก็ไม่อยากขัด ผมเต็มใจยกให้เป็นลูก”
“เจ้าค้า! เป็นพระเดชพระคุณ! อย่างแม่นิจ/*26*/ยังงี้มาอยู่ประเดี๋ยวเดียวเท่านั้น เจ้าคุณของฉันก็หลงงอมเสียอีก ยิ่งเป่าปี่สีซอเก่งด้วยไม่ใช่หรือเจ้าคะ?
“เล่นได้บ้าง แต่ที่คุณหญิงออกชื่อมานั้นนิจเล่นไม่เป็นสักอย่างเดียว” เจ้าคุณสุรแสนตอบพลางหัวเราะ
“เขาลือกันว่า” แม่รัศมีเอ่ยขึ้นช้าๆ ดัดเสียงให้อ่อนหวานและยิ้มกับนิจ ราวกับยิ้มกับเพื่อนที่สนิทที่สุดในโลก “เธอเล่นปีอาโนเก่งนักหรือ?
“เขาไหน? เขาหลวงละกระมัง?” นิจถาม แกมหัวเราะ
“พูดจริง ๆ นะ ฉันได้ยินว่าเธอเล่นปีอาโนเพราะนัก”
นิจไม่ตอบว่ากระไร เบือนหน้าไปเสียทางอื่น
“แม่นิจ ร้องเพลงอะไรเป็นบ้างไหม?” เจ้าคุณวิชัยถาม ท่านมีนิสัยเป็นนักดนตรี และชอบสีซออู้/*27*/เท่ากับชอบอ่านหนังสือ เพราะมันเป็นเวลาเดียวที่ท่านมีโอกาสอยู่ห่างจากคุณหญิง
“ร้องได้ค่ะ” คุณหญิงสุรแสนตอบ สายตาแสดงความภูมิใจเล็กน้อย “เคยร้องให้คุณพ่อฟังบางครั้งบางคราว เสียงดีพอใช้”
“อ้อ!” น้ำเสียงของคุณหญิงสงวนแสดงความเลื่อมใสน้อยที่สุด และยังเสริมว่า “รัศมีก็เสียงดีทั้งดัง ทั้งแหลม ร้องส่งเป็นที่หนึ่ง”
เจ้าคุณวิชัยกล้าพอที่จะสอดขึ้นว่า
“เออ! ต่างคนต่างดี! เอ้าร้องฟังกันคนละเพลง แล้วมาตัดสินใครจะดีกว่ากัน”
“ขอเสียทีเถอะค่ะ” นิจร้องขึ้นด้วยความถือตัว “นิจไม่กล้าแข่งกับใครทั้งนั้นแหละ ใครจะร้องก็ร้องเถอะ”
/*28*/รัศมียิ้มอย่างเชื่อตัวเอง ชำเลืองดูหลวงธนสาร ผู้นั่งนิ่งเงียบเหมือนคนไม่มีปาก แล้วตอบว่า
“ฉันก็เหมือนกัน ไม่ชอบแข่งกับใคร เชิญเธอร้องไปเถอะ
ริมฝีปากอันจิ้มลิ้มของนิจ เม้มเข้าหากัน วิธีพูด วิธียิ้ม ของรัศมีขัดกับสายตาของนิจอย่างบอกไม่ถูก ดูช่างคมกริบและอ่อนหวานเสียจนเหลือเชื่อ
“รัศมีก้อ! ให้แม่นิจร้องซี” คุณหญิงสงวนพูดอย่างเบื่อหน่าย
ฟังดูทีหรือทำเสียงเช่นนั้น ราวกับว่านิจอยากจะออกเสียงเต็มที หญิงสาวรู้สึกเลือดขึ้นหน้าจนร้อนผ่าว กำลังคิดหาคำตอบให้เหมาะใจ พอดีเจ้าคุณสุรแสนเอ่ยขึ้น
“นิจ, เจ้าคุณท่านขอให้ร้องก็ร้องไปเพลงหนึ่งก็แล้วกัน ไม่ต้องทำกระบวน การเล่นตัวทำให้ผู้หญิง/*29*/เป็นสิ่งพึงประสงค์มากขึ้นกว่าปกติ แต่บางทีเล่นตัวนักมักน่าหมั่นไส้” น้ำเสียงของเจ้าคุณแม้จะแกมหัวเราะเชิงทีเล่นทีจริง แต่กังวานแสดงความฉุนเฉียว นิจนิ่งสงบอารมณ์อยู่ครู่หนึ่ง จึงร้องเพลงนางนาคสามชั้นขึ้น
โปเอ๋ยโปดก
ทั้งสองนกแขกเต้าเจ้ายังอ่อน
เมื่อลมใหญ่กระพือพัดตัดรังรอน
ขาดเป็นท่อนพาวิหคตกไปไกล
ส่วนตัวหนึ่งพึ่งพักกับนักสิทธิ์
ตัวหนึ่งติดตกกับพาลวิสัย
ที่อยู่กับวิชาติเป็นปราชญ่ไป
สำนักในโจรสถานเป็นพาลเอย ฯ
นิจร้องคำเหล่านี้ ด้วยเสียงกังวานใสเย็นแกมโศก คล้ายกับว่าเกิดสงสารในนกแขกเต้าทั้งสองนั้น จริงทีเดียวเสียงของหล่อนเต็มไปด้วยความรู้สึก นิจนึกถึง/*30*/ตัวเองว่าเมื่อแต่งงานแล้ว จะต้องเข้ามาอยู่ในความปกครองของสามี อยู่ในบ้านนี้ กับคนเหล่านี้ ซึ่งตามความสังเกตของหล่อนเห็นว่ามีกิริยา มารยาท ตลอดจนนิสัยใจคอผิดกับผู้ได้ปกครองเดิมอันเป็นที่นับถือห่างไกล จนเกือบจะเรียกได้ว่าตรงกันข้าม หล่อนจะกลับกลายมีนิสัยเหมือนเขาเหล่านี้ เหมือนกับนกแขกเต้าที่ตกไปอยู่กับโจรหรือไม่หนอ?
๓
/*31*/วันที่ ๒๘ เดือนพฤษภาคม ตรงกับวันศุกร์ แรม ๑๒ ค่ำ เดือน ๖ ซึ่งเป็นวันศุภฤกษ์ พระยาสุรแสนสงครามได้เลือกวันนี้ เป็นวันวิวาหมงคลระหว่างบุตรีกับหลวงธนสารสมบัติ เวลา ๗ นาฬิกา ภายในห้องโถงสี่เหลี่ยม ทาสีน้ำเงินอ่อนตั้งแต่ฝาผนังตลอดจนเพดาน มีอาสนสูงไม่เกินหนึ่งศอก ตั้งติดกับด้านตะวันออกเฉียงเหนือ เครื่องใช้ตั้งแต่ผ้าปูอาสน หมอนสำหรับพิง ตลอดจนพานหมากแล้วถ้วยน้ำร้อน เป็นสีน้ำเงินแก่เข้าชุดกันทั้งสิ้น พระสงฆ์ซึ่งมีดวงหน้า/*32*/ผุดผ่องด้วยรัศมีคุณธรรม นั่งพับเพียบ สวดคาถา เสกน้ำพระพุทธมนต์ที่จะรดเจ้าบ่าวและเจ้าสาวในวันนั้น ติดกับฝาผนังด้านเหนือทางขวาแห่งอาสนสงฆ์ มีที่บูชาตั้งอยู่หมู่หนึ่ง โต๊ะหมู่ทำด้วยไม้จำหลักปิดทอง และประดับกระจกสีน้ำเงินแก่ เครื่องตั้งคือแจกันกระถางธูปและเชิงเทียน ล้วนเป็นแก้วเจียระไนสีน้ำเงินแก่ ทั้งชุดอากาศในขณะนี้แจ่มใส แสงแดดอ่อน ๆ ผ่านหน้าต่างเข้ามาต้องพระพุทธรูปซึ่งตั้งอยู่ ณ ที่บูชาเกิดแสงสีทองเป็นประกาย ช่อซ่อนกลิ่นซึ่งปักอยู่ในแจกันทั้งซ้ายและขวาแห่งองค์พระพุทธรูปนั้นเอนลงเล็กน้อย เหนือพระเกศคล้ายกับต้นไม้ที่มีกิ่งก้านสาขาน้อมต่ำลง ทำให้หวนระลึกถึงเมื่อพระพุทธองค์ทรงตรัสรู้ ณ ภายใต้ควงไม้ศรีมหาโพธิ์
ตรงกลางห้องมีพรมน้ำเงินแก่ผืนใหญ่ปูอยู่ /*33*/สำหรับเป็นที่นั่งของเจ้าบ่าวและเพื่อนเจ้าบ่าว นิจนั่งพับเพียบมือประสานกันอยู่บนตัก ริมประตูหลังฉากกั้น พร้อมด้วยเพื่อนสาวอีกด้านหนึ่ง ดวงหน้าของหล่อนผุดผาดเปรียบได้กับความบริสุทธิ์ของดอกซ่อนกลิ่นซึ่งประดับที่บูชา ดวงตาซึ่งตามปกติมีแววแจ่มใจและดูไม่เดียงสานั้น วันนี้มีความเคร่งขรึมเหมาะกับสีหน้าอันเต็มไปด้วยความสำรวมยิ่งนัก ไม่มีใครเลยที่ได้เห็นนิจในเวลานั้น จะห้ามมิให้มีความรู้สึกชนิดที่คล้ายกับความเลื่อมใสเกิดขึ้นได้ แม้หล่อนจะนั่งอยู่ในหมู่เดียวกับคนทั้งหลาย ถึงกระนั้นก็ดูเหมือนหล่อนอยู่ห่างจากใคร ๆ ลิบลับ ดูเหมือนกับเทพธิดาที่ทรงเครื่องขาว ทั้งตัวมีรัศมีแห่งความบริสุทธิ์ฉายอยู่รอบกาย
ครั้นพระสงฆ์เจริญพระพุทธมนต์จบลงถึงเวลาที่จ้าวบ่าวเจ้าสาวจะต้องทำกุศลร่วมกัน ทั้งสอง/*34*/คลานเข้าไปยังที่ ๆ มีบาตรตั้งเรียงรายอยู่เป็นแถว และมีเครื่องคาวและหวานตั้งอยู่พร้อมเจ้าบ่าวจับทัพพีตักข้าวซึ่งอยู่ในขันเชิงถม แล้วทำอาการรั้งรออยู่ครู่หนึ่ง ด้วยเป็นธรรมเนียมที่เจ้าบ่าวกับเจ้าสาวจะต้องตักข้าวพร้อมกัน และด้วยทัพพีเล่มเดียวกันด้วย นิจใช้มืออันขาวและเล็กจับปลายทัพพีเหนือมือหลวงธนสาร เจ้าบ่าวรู้สึกว่ามือของหล่อนที่กระทบมือเขาเย็นเฉียบและสั่นเล็กน้อย ทั้งสองช่วยกันบรรจงตักข้าวและใส่ของหวานของคาวลงในบาตร ทั่วทั้ง ๑๐ บาตร ตักบาตรข้าวพระพุทธด้วย แล้วกลับมานั่งที่เดิม
พระสงฆ์กระทำภัตตกิจเสร็จแล้ว เจ้าบ่าวกับเจ้าสาวถวายเครื่องไทยทาน มีจีวร ดอกไม้ธูปเทียน ฯลฯ พระสงฆ์ ๙ รูปสวดอนุโมทนาแล้วก็ลากลับเป็นอันเสร็จ/*35*/พิธีตอนเช้า
ในวันเดียวกันเวลา ๑๔ นาฬิกาเศษ ภายใต้ต้นจามจุรีใหญ่หลังตึกบ้านพระยาวิชัย มีชายหนุ่ม คนหนึ่งนั่งกอดอกอยู่บนเก้าอี้ หน้าของชายผู้นี้ซีดและบึ้งตึง ตาจับอยู่ที่หญ้าตรงที่เขาเหยียบ เขานั่งนิ่งอยู่ครู่หนึ่งจึงเงยหน้าขึ้นมองดูที่หน้าต่างตึก แล้วก็มองไปที่ทางเดิน เขากำลังคอยใครคนหนึ่ง ครั้นนานเข้าไม่มาก็เริ่มกระสับกระส่าย และลุกขึ้นเดินกลับไปกลับมาอยู่ใต้ต้นไม้ เมื่อเวลาเดินเอามือไขว้ไว้ข้างหลัง ก้าวเท้าหนัก หนัก และหนักขึ้นเป็นลำดับ ก้มหน้ามองดูรองเท้า ขณะนั้นมีอึ่งอ่างตัวหนึ่งกระโดดมาตรงหน้าเขา ชายผู้นั้นเห็นก็ยกเท้าเตะสัตว์นั้นโดยแรง จนมันกระเด็นไปไกลตั้ง ๒๐ ก้าว แล้วก็หัวเราะอย่างสมน้ำหน้า คล้ายกับว่าเจ้าสัตว์นั้นได้กระทำความ/*36*/เดือดร้อนให้กับใคร สมควรที่จะได้รับความทารุณเป็นเครื่องตอบแทน ครั้นแล้วก็ตั้งต้นเดินไปใหม่
ราว ๕ นาทีผ่านไป มีเสียงรองเท้าแตะดัง ขึ้นพร้อมกับร่างของสตรีสาวผู้หนึ่งโผล่มาทางมุมตึก หลวงธนสารรีบก้าวเท้าไปหาหญิงนั้นโดยเร็ว ผู้ที่เห็นสีหน้าและท่าทางของเขาในเวลานั้นอาจเข้าใจว่าเขาจะตรงเข้ากอดหล่อนอย่างเต็มรัก หรือจะหักคอหล่อนเสียก็ได้ แต่เขามิได้ทำทั้งสองอย่าง เป็นแต่ยืนประจันหน้าหล่อนเฉยอยู่
คุณพี่อยากพบดิฉันด้วยเรื่องอะไร?” ฝ่ายหญิงถามด้วยความชาเย็น
“ก็เธอโกรธฉันทำไม?” หลวงธนสารถามเสียงเกือบเป็นตวาด
หญิงสาวหัวเราะเสียงสั่น ๆ “ดิฉันไม่มีสิทธิที่จะโกรธคุณพี่ด้วยเรื่องอะไรทั้งนั้น?” หล่อนตอบ
/*37*/หลวงธนสารมองดูหน้าหญิงสาว และพยายามจะให้สบตาหล่อน แต่หล่อนไม่มองตอบเขาและเบือนหน้าไปเสียทางอื่นด้วยอาการไว้ยศ
นางสาวรัศมีเป็นบุตรคนที่สามของขนปราบทุรพ่าย และนางชม นางชมเป็นน้องสาวต่างมารดาของคุณหญิงวิชัย ตั้งแต่เด็ก ๆ รัศมีเคยอยู่กับป้าและได้เรียนหนังสือที่โรงเรียนราชินี เรียนไปได้ถึงชั้นมัธยม ๔ ก็ต้องลาออก เพราะบิดาของหล่อนผู้เป็นนายตำรวจได้เสียขาไปข้างหนึ่งในหน้าที่ราชการ มารดาเกิดเป็นโรคเหน็บชากระเสาะกระแสะ พี่ชายคนใหญ่เป็นนายร้อยตำรวจ ต้องไปประจำการอยู่ที่ชลบุรี ส่วนคนที่สองพอเรียนหนังสือจบจะเข้ารับราชการก็พอดีเป็นไข้ถึงแก่กรรม เมื่อโรคภัยมาเกิดแก่ครอบครัวที่ซ้อนกันในพักเดียวถึงสองครั้ง ขุนปราบก็สิ้นอาลัยในความดี/*38*/ความงามของโลก กลายเป็นคนแฉะ ๆ คุ้มดีคุ้มร้าย คุณนายชมก็ไม่มีจิตใจจะเผชิญต่อความทุกข์ เพื่อทำหน้าที่ภรรยาและมารดา จึงร้องขอให้มีรัศมีไปอยู่บ้าน เพื่อจะได้ช่วยทำธุระและดูแลน้องเล็ก ๆ อีกสองคน เวลานี้รัศมีมีอายุเพียง ๑๕ กำลังมีใจเป็นเด็กครึ่งผู้ใหญ่ หล่อนต้องออกจากคฤหาสน์อันมโหฬารไปอยู่ยังบ้านเล็ก การงานใดที่ไม่เคยทำก็ต้องลงมือเองโดยเหตุที่ครอบครัวนี้ยังชีพอยู่ด้วยเบี้ยบำนาญ ที่ขุนปราบได้รับจากรัฐบาลเป็นจำนวนเล็กน้อย ไม่อาจที่จะจ้างคนไว้ใช้ให้พอกับความต้องการนอกจากการบ้านเรือนที่รัศมีแบกไว้นั้น มากจนเต็มแประแล้ว อารมณ์อันไม่ปกติของบิดายังทำความร้อนรำคาญใจให้อย่างยิ่ง ในสมัยนั้นเวลาที่รัศมีพอจะหาความสุขได้ มีอยู่แต่เพียงสองเวลาคือ เวลาที่หล่อนมาเยี่ยมคุณป้าที่บ้านและอยู่ที่นั่น ๒-๓ ชั่วโมง /*39*/กับเวลาที่หล่อนมีหนังสืออ่านเล่นอยู่ในมือเป็นที่น่าเสียใจที่ความสุขทั้งสองประการนั้นกลับให้โทษแก่รัศมี กล่าวคือหนังสือที่หล่อนหาซื้อมาอ่านนั้น เป็นหนังสือชนิดที่ผู้เขียน ๆ ขึ้นโดยไม่ละอายแก่ใจ คิดเห็นแต่จะให้หนังสือนั้นขายคล่อง อันเป็นทางนำสตางค์มาเข้ากระเป๋าเท่านั้น ส่วนโทษหนังสือเป็นต้นเหตุที่ให้เกิดความชั่วร้ายขึ้น ในสันดานของเด็กหนุ่มสาวชาวไทยไม่พะวงถึงหนังสือเหล่านั้นเพียงแต่เห็นภาพหน้าปกก็เป็นอัปมงคลแก่สายตา ครั้นอ่านดูเรื่องก็ได้พบสิ่งที่เป็นอัปมงคลแก่ใจอีก กลับเป็นเครื่องเร้าราคะให้แก่กล้า ซึ่งหญิงสาวไม่ควรจะได้รู้ได้เห็นอย่างยิ่ง หนังสือเหล่านั้นมักอุปโหลกให้ผู้ถือความพยาบาทอาฆาตเป็นที่ตั้ง ซึ่ง มิสมควรกับชาวไทย ผู้ได้ชื่อว่าพุทธศาสนิกชนจะพึงประพฤติ-เป็นวีรบุรุษของเรื่อง และยกให้สตรีผู้ถือ/*40*/ความรักเป็นใหญ่กว่าเกียรติยศและพรหมจารีย์ของตัวเป็นวีรสตรี ก็หญิงและชายจำพวกนี้ปกติชนย่อมไม่นับถือ แต่ทว่าสำนวนของเรื่องนั้นกล่อมใจให้คนอ่าน เกิดความสงสารอุปทานจนเคลิบเคลิ้มเห็นดีไปด้วย เรา เคยเรียนรู้มาแต่เด็กว่า ความเคยชินเป็นเครื่องหัดนิสัย ดังนั้น รัศมี ผู้เคยชินกับพระเอกนางเอกชนิดที่ได้กล่าว ก็เริ่มเห็นดีเห็นงามตามไปด้วย ว่าถึงความสุขประการที่สอง คือ การได้มาสนทนาเล่นกับคุณป้า หรือที่ถูกฟังคุณป้าสนทนากับเพื่อนรุ่นเดียวกับท่าน ก็ให้โทษกับรัศมีเท่ากับการอ่านหนังสือ เหตุด้วยคุณหญิงวิชัยก็เหมือนกับคุณหญิงโดยมากของชาวเรา รักการนินทาเป็นสรณะ การได้เก็บเอาความผิดของผู้อื่นแม้น้อยและมาก มาก่อให้เป็นความชั่วเป็นความสุขสำคัญของท่านเหล่านี้ การสนทนาล้วนแล้วไปด้วยการขอดค่อน/*41*/และติเตียนเพื่อนร่วมเพศของตนเอง ที่จะกล่าวชมใครนั้นน้อยนัก ดั่งได้กล่าวแล้วว่า รัศมีต้องเลิกจากการเล่าเรียนเสียครึ่ง ๆ กลาง ๆ จรรยาที่รับจากโรงเรียนแต่เด็กก็หามีกำลังพอต้านทานความเคยชินที่ได้พบใหม่ได้ไม่ ท่านผู้อ่านคงจะเดาได้ว่าในเวลาต่อมารัศมีจะเป็นคนนิสัยเช่นไร
“เราไปนั่งพูดกันที่เก้าอี้เถอะ” หลวงธนสารเอ่ยขึ้น ภายหลังที่ได้ยืนจ้องดูกันอยู่พักใหญ่
“ไม่ต้องหรอก มีธุระอะไรก็พูดเสีย ดิฉันจะรีบกลับไปบนตึก”
“ไม่ได้! เธอจะกลับไปก่อนที่จะพูดกับพี่ให้รู้เรื่องไม่ได้เป็นอันขาด มา-” เขาจับมือหล่อนดึง “ถ้าไม่เดินตามมา พี่เป็นอุ้มแน่”
หญิงสาวสะบัดมือโดยแรง และมองดูฝ่ายชาย/*42*/อย่างไว้อำนาจ แววตาชนิดนี้รัศมีเคยใช้มองดูเขาเสมอ เมื่อหล่อนจะบังคับทำอะไรอย่างหนึ่ง “ปล่อย” หล่อนพูด “ดิฉันเดินไปเองก็ได้ ไม่ต้องจูง” ด้วยอาการยกศีรษะอย่างผยองเกียรติ รัศมีพาร่างอันระหงของหล่อนนวยนาดไปยังเก้าอี้ ถึงแล้วก็นั่งลง
หลวงธนสารนั่งลงชิดกับหล่อน แขนซ้ายโอบหลังแล้วพูดว่า
“บอกพี่ โกรธพี่ทำไม?”
“พิลึกจริง! ฉันบอกแล้วไม่ใช่หรือว่าไม่ได้โกรธ ไม่มีเรื่องอะไรจะโกรธ”
“มี รัศมีต้องมี เวลากินข้าวเธอไม่มองดูหน้าพี่เลย เธอก็รู้แล้วว่าพี่กลุ้มใจแทบคลั่งเป็นบ้า แทนที่จะช่วยให้พี่หายทุกข์ เธอกลับทำให้พี่กลุ้มใจยิ่งขึ้น เพราะความมึนตึงของเธอ
“ทุกข์!” รัศมีหัวเราะ “ในวันแต่งงานเจ้าสาว/*43*/สวยราวกับนางฟ้า แล้วเจ้าบ่าวมาร้องว่าทุกข์ ใครเขาจะเชื่อ!”
สีหน้าชายหนุ่มบึ้ง แสดงว่าชักฉุนบ้างแล้ว นิ่งสงบอารมณ์อยู่ครู่หนึ่งจึงตอบ
“ใครเขาไม่เชื่อก็ช่างเถอะ แต่เธอรู้อยู่แก่ใจจะไม่เชื่อไปด้วยหรือ ความกลุ่มของพี่นะร้ายแรงเหลือเกิน จะทำอย่างไรถึงจะหนีภัยมหาอุบาทว์นี้ไปพ้น พี่บอกแล้วมันจะทำให้พี่เป็นบ้า”
ตลอดเวลาที่หลวงธนสารพูด รัศมีไม่มองดูหน้าเลย เฉยทำเป็นทองไม่รู้ร้อน
“รัศมี” ชายหนุ่มพล่ามต่อไปด้วยเสียงอันสั่น พลางจับมือหล่อนมาบีบแน่น “เธอจะไม่พูดกับพี่หรือ? พูดอะไรสักคำเถอะเพื่อเป็นเครื่องเล้าโลมพี่ พอให้พี่มีกำลังต่อสู้กับความบ้าได้
รัศมีหันหน้ามาทางเขาช้า ๆ สายตาของหล่อนกระด้าง จ้องมองดูเขาราวกับผู้พิพากษามองดูนักโทษ/*44*/ที่ทำความผิดฐานฆาตกรรม ตาต่อตาสบกัน ฝ่ายชายเต็มไปด้วยความวิงวอนงอนง้อ รัศมีหัวเราะนิดหนึ่งจึงตอบ
“กำลังสำหรับต่อสู้ความบ้าของคุณพี่นั้น ไม่ได้มีมาตั้งแต่เช้าดอกหรือคะ เมื่อเวลาใส่บาตร์น่ะ”
“หมายความว่ากระไร”
“โอ๊ หมายความอย่างที่พูดนี่แหละ คุณพี่อย่ามาหลอกฉันเลย จะเป็นบ้า! กลุ้มใจ! เด็กอมมือมันก็รู้เท่า เจ้าสาวหรือสวยราวกับอะไรดีจะมานึกถึงอะไรกับคนอย่างเรา ฮึ! แหมบรรจงจับทัพพี่ข้าวน่ะ! แล้วยังบอกให้เจ้าสาวจับเหนือมือ แต่บ่าวสาวที่เขาเต็มใจจะแต่งงานกันแท้ ๆ เขายังเกี่ยงกันใครเขาจะยอมเป็นเบี้ยล่างผู้หญิง แต่คุณพี่ช่างเต็มใจหมอบราบคาบแก้วกับแม่ทูนหัวเสียเหลือเกิน แล้วยังมาพูดเอาหน้า”
/*45*/“อะไรกันรัศมี! เธอหยิบเอาของเหล่านั้นมาถือเป็นอารมณ์ เธอคลั่งพอที่จะริษยาเด็กคนนั้นเทียวหรือ”
รัศมีหันขวับมาทางเขา ดวงตาของหล่อนเวลานี้โตกว่าธรรมดาเป็นอันมาก หล่อนมองดูเขาด้วยอาการเคียดแค้น
“คลั่ง! คุณว่าฉันคลังเพราะริษยาเด็กคนนั้น! ก็เด็กคนนั้นมันไม่ใช่คนดอกหรือ มันไม่มีอวัยวะทุกส่วนเป็นผู้หญิงอย่างผู้หญิงดอกหรือ? อย่ามาทำมารยาสาไถยกับฉันหน่อยเลยฉันรู้เท่าหรอก นี่แหละเขาว่า สันดานผู้ชาย! เหมือนกันทุกคน! ปลิ้นปล้อน หลอกหลวง มีอยู่เท่านั้น
หลวงธนสารหน้าซีดด้วยความโกรธจนถึงขีดเสียงแหบสั่นจนเกือบเป็นเสียงคำราม
“หยุดทีรัศมี! ถ้าขึ้นพูดแต้มนี้อีกฉันอาจจะ/*46*/หักคอเธอเสียได้ ฉันเคยหลอกหลวงอะไรเธอ ฉันเคยโกหกเธอหรือสักครั้งหนึ่ง มันเป็นความผิดของฉันหรือที่ต้องแต่งงานกับเด็กคนนั้นในเมื่อฉันได้ขอให้เธอแต่งงานกับฉันแล้วจนนับหนไม่ถ้วน และเธอปฏิเสธเสมอ ครั้นเดี๋ยวนี้เธอมีสิทธิอะไรที่จะมาว่าฉันหลอกหลวง มีสิทธิอะไรที่จะหึงหวงเด็กคนนั้น? มีสิทธิอะไร”
คนที่ชอบอวดดีที่สุดน่ะแหละ คือคนที่ขี้ขลาดที่สุด รัศมีเมื่อเห็นหลวงธนสารเกรี้ยวกราดดังนั้นก็ลดเสียงให้อ่อนลง ตอบว่า
“สิทธิของดิฉัน ก็คือความรักอย่างรุนแรงที่มีต่อคุณพี่”
สีหน้าของหลวงธนสารคลายความบึ้งตึงลงทันที สายตาที่มองดูรัศมีนั้นเต็มไปด้วยความรักและสงสาร แต่ยังคงทำเสียงแข็งขณะที่พูด
“รักยังไง? รักยังไง? ถ้าเธอรักฉันทำไมจึง/*47*/ปฏิเสธไม่ยอมแต่งงานกับฉันเล่า?”
เออ! คำถามชนิดนี้รัศมีจะตอบออกไปอย่างไรได้
เมื่อหลวงธนสารกลับจากยุโรป รัศมีกำลังอยู่ในวัยสาวเต็มตัว มีผิวพรรณผุดผาดและมีความเก๋อยู่ในจริต เขากับหล่อนได้พบปะและพูดเล่นกันเสมอ รัศมีเป็นหญิงสาวคนแรกที่หลวงธนสารได้วิสาสะด้วยตั้งแต่เขากลับจากการศึกษา มิช้านานเขาก็มีความรักในตัวหล่อนขึ้น ความช่างสังเกตเป็นสมบัติประจำตัวของสตรีทุกคน รัศมีอ่านความรู้สึกของหลวงธนสารออกโดยเร็ว และแต่งจริตให้เขาหลงยิ่งขึ้น ผู้หญิงที่ไหนมีที่ไม่รู้สึกภูมิใจและหยิ่งในเมื่อรู้ตัวว่าชายคนหนึ่งหลงรัก หลวงธนสารคอยเอาใจพะเน้าพะนอรัศมีราวกับนางพญา เต็มใจรับใช้เหมือนดังทาสในเรือนเบี้ย และให้ความอุปการะจนถึงบิดามารดาและน้องของรัศมี แต่เขาเป็นคนไม่มี/*48*/นิสัยเจ้าชู้กรุ้มกริ่ม กิริยาภายนอกขรึมและชาซ่อนความรู้สึกร้อนรนไว้ภายใน เวลาล่วงไปความรักยิ่งแก่กล้าขึ้น จนเขาทนนิ่งไว้ไม่ได้ จึงขอให้หล่อนแต่งงานกับเขา แทนที่จะรับรัศมีกลับปฏิเสธ โดยไม่ให้เหตุผลอย่างไรหมด ทั้งมิได้ลดกิริยายั่วยวนให้น้อยลง ถ้าจะพูดถึงเหตุผล รัศมีคงมีอยู่ในใจ แต่ทว่าไม่กล่าวออกมาให้เขาฟัง บางทีกิริยาเฉย ๆ เรียบ ๆ ไม่โก้ไม่เก๋และความไม่ช่างพูดของเขานั่นเองที่ทำให้หล่อนเห็นเขาไม่ดีพอใจสมกับที่ได้ใฝ่ฝันไว้ หลวงธนสารมิได้ละความเพียร อุตส่าห์ทำตัวเพื่อให้ถูกใจแม่เจ้าประคุณเสมอ นาน ๆ จึงพูดถึงความรักที่หนึ่ง รัศมีคงผัดเจ้าล่ออยู่เรื่อย คราวหลังที่สุดที่หลวงธนสารวิงวอนให้หล่อนแต่งงานกับเขา รัศมีปฏิเสธตามเคย จึงเกิดมีการตัดพ้อกันอย่าง/*49*/รุนแรง จนหล่อนพูดเป็นคำขาดว่า หล่อนไม่รักเขา และจะไม่แต่งงานกับเขาเป็นอันขาด ในระยะเวลาใกล้ ๆ กันนั้น เผอิญมีความจำเป็นอย่างหนึ่งเกิดขึ้นแก่ครอบครัว คุณหญิงสงวนมีความเห็นว่า บุตรชายจะต้องแต่งงานกับบุตรีพระยาสุรแสนสงคราม เพื่อกู้ฐานะของตระกูลไว้ หลวงธนสารกำลังแค้นและเจ็บใจ จึงรับปาก โดยไม่รอเวลาตรึกตรอง หลังจากนั้นเองในคราวที่รัศมีรู้สึกว่าเขาจะตกไปเป็นของคนอื่นโดยแน่แท้ ก็บังเกิดความเสียดาย คนเป็นส่วนมากไม่รู้จักค่าของสิ่งที่ตนมีอยู่ ต่อสิ่งนั้นหลุดมือไปแล้วจึงได้คิด ตอนที่พระยาสุรแสนรับหมั้นของหลวงธนสารไว้นั่นเอง รัศมีเริ่มสำนึกว่าชายหนุ่มผู้นี้มีค่า และหล่อนไม่ควรจะปล่อยให้หลุดมือไปเสีย วัตถุสิ่งไหนมีคนนิยมอยู่แล้วก็ยิ่งมีผู้มารุมนิยมมากขึ้นอีก วัตถุสิ่งไหนที่เรารู้ว่าหลุดมือไปเสียแล้ว เรายิ่งรักและอยากได้มากกว่าเมื่อยังเป็นของเรา/*50*/อยู่อีก เหตุฉะนี้รัศมีจึงตั้งต้นปรุงจริตล่อตาล่อใจหลวงธนสารใหม่ แต่มันสายเสียแล้ว หลวงธนสารแม้จะมีนิสัยไม่ดีอยู่หลายอย่างหลายประการ ก็ยังมีเหลืออยู่บ้าง คือรักเกียรติยศและรักสัตย์ อย่างไรก็ดี มารยาสตรีมีอันตรายร้ายแรงนัก ถือกันมาแต่พุทธกัลป์จนทุกวันนี้ ประกอบกับความรักที่สุมอยู่ในอกเป็นเวลานาน หลวงธนสารไม่กล้าถอนหมั้นจากนิจ แต่เขาได้มอบความรักให้แก่รัศมีและประพฤติต่อกันฉันคู่รักเสมอมา
๔
/*51*/เวลา ๑๗ นาฬิกาเป็นเวลาได้ฤกษ์หลั่งน้ำพระพุทธมนต์เพื่อเป็นสิริมงคลแก่คู่บ่าวสาว นิจสวมเสื้อแต่งกายสีม่วงอ่อนทั้งชุด สวมถุงเท้าและรองเท้าสีเนื้อ หลวงธนสารนุ่งผ้าม่วงสีน้ำเงินแก่สวมเสื้อขาว ถุงเท้าขาวและรองเท้าดำ ทั้งสองหมอบเคียงกันอยู่บนเตียง ซึ่งทาทองและปูด้วยพรมนุ่มสีแดง บนศีรษะสวมมงคลแฝด ผู้ที่มาหลั่งน้ำพระพุทธมนต์มีจำนวนมากมายนักหนา จนห้องที่จัดไว้สำหรับแขกนั้นไม่มีอากาศพอสำหรับหายใจ เพราะฉะนั้นท่านสุภาพบุรุษและสตรี/*52*/เมื่อได้รดน้ำบ่าวสาวแล้วก็พากันไปนั่งที่สนาม ซึ่งได้จัดไว้เป็นที่รับแขกเหมือนกัน
สีหม่นแห่งเครื่องแต่งกายที่ท่านสุภาพสตรีสูงอายุแต่ง สีน้ำเงินแก่สดใสกับเสื้อสีขาวที่ท่านสุภาพบุรุษผู้มีบรรดาศักดิ์แต่ง สีเหล่านี้สลับกัน ดูเหมือนมีก้อนเมฆในท้องฟ้าในเวลาบ่ายที่ปราศจากฝน เด็ก ๆ ผู้หญิงหน้าตาน่าเอ็นดูท่าทางกระฉับกระเฉง สวมเครื่องแต่กายสีสด เดินตามกันเป็นแถว ขณะที่ยกพานหมากบุหรี่และน้ำมาเลี้ยงนั้นเปรียบเหมือนสายรุ้งที่ทอผ่านก้อนเมฆไปเป็นทางยาว เสียงส่ายแห่งซิ่นแพรเสียงแสกสากแห่งผ้าม่วงเสียงเดือยของนายทหารผู้มีเกียรติ เสียงปลายกระบี่กระทบพื้นเสียงเหล่านี้รวมกับกิริยาท่าทางอันภาคภูมิของท่านผู้เป็นแขก ทำความสง่างามให้แก่งานของพระยา/*53*/สุรแสนเป็นอันมาก ทั้งเป็นเกียรติยศยิ่งแก่คู่บ่าวสาวด้วย
แต่เจ้าบ่าวของเราไม่ค่อยมีความรู้สึกกับความหรูหราเหล่านี้เท่าใดนัก เพราะมัวพะวงอยู่แต่กับความเมื่อยชาซึ่งเกิดขึ้นทั่วสรรพางค์กายการที่ต้องหมอบนิ่งอยู่เช่นนั้นตลอดเวลา ๒-๓ ชั่วโมงมิใช่เป็นของสบาย ยิ่งสำหรับนิจผู้มีนิสัยอยู่ไม่สุขมาแต่กำเนิดแล้ว เท่ากับถูกทำโทษอย่างหนัก ความเมื่อยทำให้นิจตั้งสติไม่อยู่ จนไม่มีโอกาสจำคำอำนวยพรได้สักคำเดียว หล่อนพลิกขากลับมาหลายครั้ง และอยากจะรำพันความเมื่อยให้เจ้าบ่าวฟังเป็นที่สุด หากติดด้วยเขากับหล่อนยังไม่เคยได้สนทนากันมาแต่ก่อน ทั้งดูเขาไม่รู้สึกเดือดร้อนอย่างไรด้วย นิจชำเลืองดูเขาหลายครั้งก็เห็นหมอบอยู่เป็นปกติ ข้อศอกอยู่บนหมอนมือทั้งสองประสานกันอยู่ข้างหน้า นิจภาวนา/*54*/อยู่ทุกลมหายใจเข้าออก ขอให้ท่านที่กำลังหลั่งน้ำจากสังข์ลงบนศีรษะหล่อนนั้นเป็นคนสุดท้ายที่จะทำเช่นนั้นอีก เวลาล่วงไปอีกครึ่งชั่วโมงก็ยังไม่ถึงที่สุด ในที่สุดถึงหลับตาทอดอาลัย พอดีได้ยินเสียงเจ้าบ่าวกระซิบว่า
“คนที่สุดแล้ว ถอดมงคลออกเสียซี”
แขนของนิจซึ่งงออยู่นาน ไม่สามารถเหยียดออกได้ทันที หลวงธนสารจึงยกมือของเขาขึ้น บรรจงถอดมงคลจากศีรษะเจ้าสาวอย่างระมัดระวัง ศีรษะของเขาชิดกับศีรษะของหล่อนความสัมผัสแห่งผมเส้นละเอียดซึ่งปลิวมาต้องหน้าเขายังให้เกิดความรู้สึกประหลาด นิจเบือนหน้ามาทางเขาและกล่าวคำขอบใจ ตาต่อตาสบกันอยู่ครู่หนึ่ง ชายหนุ่มกลั้นหายใจ ถอดมงคลออกจากศีรษะของตัวเองแล้วลุกขึ้นยืน ใช้แขนอันล่ำสันพะยุงร่างอันบอบบางของนิจให้ลุกขึ้น
/*55*/ตอนค่ำมีการเลี้ยงอาหารที่บ้านเจ้าบ่าว ญาติสนิทของทั้งสองฝ่ายรวม ๒๘ คนได้รับเชิญมานั่งโต๊ะ การเลี้ยงได้รวบรัดให้เร็วที่สุด เพราะเจ้าบ่าวเจ้าสาวจะต้องลงเรือก่อนเวลา ๒๒ นาฬิกาเจ้าคุณกำแหงรณภพ ลุงของเจ้าบ่าวเป็นผู้กล่าวอวยพรให้แก่หนุ่มสาวและกล่าวคำต้อนรับกับอวยพรให้เจ้าสาวเป็นพิเศษ เจ้าคุณสุรแสนสงครามพูดตอบตามธรรมเนียม การเลี้ยงเสร็จลงโดยไม่มีการดื่มเพื่อความสิริมงคลแห่งเจ้าบ่าวเจ้าสาว เจ้าคุณสุรแสนปฏิเสธอย่างแข็งแรง ไม่ยอมให้มีเหล้าตั้งโต๊ะ โดยอ้างว่าชาวไทยเป็นพุทธศาสนิกชน ไม่ควรเสพของเมาในพิธีการมงคล ท่านเสริมว่าถ้าอยากจะดื่มให้เจ้าบ่าวเจ้าสาวขอให้ดื่มน้ำ เพราะน้ำเป็นสิ่งวิเศษสุดแล้วสำหรับเมืองไทยของเรานี้
เวลา ๒๑.๓๐ เป็นอันหมดพิธีเลี้ยง และถึงเวลาที่/*56*/จะต้องไปลงเรือ นิจไม่มีเวลาเปลี่ยนเครื่องแต่งตัว จึงต้องไปทั้งชุดสีส้มที่หล่อนแต่งในเวลานั่งโต๊ะ สีแดงแกมแสดของเครื่องแต่งกายกับสีผมดำสนิท รับกับผิวหน้าของนิจทำให้เปล่งปลั่งยิ่งขึ้น ก่อนขึ้นรถเจ้าคุณกำแหงรณภพตบบ่าหลานชายเป็นเชิงสัพยอกพลางกล่าวว่า
“ลุงไม่นึกเลยว่าตาเจ้าจะสำคัญถึงเท่านี้เลือกหลานสะใภ้ได้อย่างสวยเด็ดทีเดียว ท่าทางหรือก็น่ารัก อยู่ด้วยกันให้ยืดยาวนะ แล้วอย่าทิ้งเขาไปมีเมียใหม่เสียล่ะ”
ไม่มีใครบอกได้ว่าหลวงธนสารรู้สึกอย่างไรในคำชมนั้น เขายิ้มน้อย ๆ และไม่ตอบว่ากระไร นิจไปรถคันเดียวกับบิดาและมารดา ตลอดทางเจ้าคุณและคุณหญิงพรสั่งสอนในเรื่องหน้าที่ภรรยาที่ควรปฏิบัติต่อสามี “ข้อสำคัญที่สุด” เจ้าคุณเสริมในตอนท้าย “นิจจะต้องรักญาติของสามีเหมือนดั่งญาติของตัวเอง”
/*57*/นิจฟังคำสั่งสอนของท่านทั้งสองด้วยความเอาใจใส่ พร้อมกันนั้นได้ปฏิญาณในใจว่า จะพยายามทำตามให้ทุกข้อ แต่ในข้อสุดท้ายนี้นิจขนลุก เมื่อนึกถึงญาติคนสำคัญของสามี คุณหญิงวิชัย นางสาวรัศมี!!!
เรือมาลินีจอดอยู่ที่ท่าอิ๊สเอเชียติก เมื่อนิจไปถึงเห็นคนยืนอยู่เป็นกลุ่มใหญ่ เข้าไปใกล้จึงเห็นว่าเพื่อนร่วมโรงเรียนของหล่อนน่ะเองรวมทั้งผู้ปกครองหรือผู้ควบคุมที่มาด้วย พอหล่อนลงจากรถเจ้าหล่อนเหล่านั้นก็พากันล้อมหน้าล้อมหลัง บ้างก็อวยพร บ้างแสดงความยินดี บ้างก็ล้อเลียน
“สมกันจัง!” คนหนึ่งกล่าวพลางจ้องดูเจ้าบ่าวซึ่งกำลังลงจากรถ
“เช้อ! พระเอกมีหนวด บอกให้โกนทิ้งทะเลเสียเถอะ”
/*58*/“เฮ้อ! กะอีหนวดจะสำคัญอะไร ให้เขาเป็นคนดีและรักเราก็แล้วกัน!”
“นี่แน่ เธอเคยบอกว่าไม่รู้จักความรักเป็นอย่างไร เดี๋ยวนี้รู้หรือยังล่ะ?”
“ขอให้อยู่ด้วยกันจนแก่จนเฒ่าถือไม้เท้ายอดทอง ถือกระบองยอดเพชรเถอะนะ มีลูกคราวละ ๕-๖ คน”
“โอ๊ยตาย! สุ่มเสียงไม่เป็นคนเลย! มีลูกทีละ ๕-๖ คน เหลือร้าย!”
หญิงสาวอีกคนหนึ่งมีดวงหน้า คมคาย และแววตาแสดงว่าเป็นคนช่างคิดช่างตรอง หล่อนเป็นเพื่อรคนอื่น เพราะเหตุที่มีอายุต่างกันหลายปี กับเมื่อนิจอยู่โรงเรียนและยังเป็นเด็กอยู่นั้น เคยอยู่ในความดูแลของหล่อนด้วย เจ้าหล่อนผู้ที่ไม่ได้เข้าหมู่ล้อเลียนนิจ ยืนอมยิ้มอยู่นิ่งๆ จนคนอื่นพูดจบลงจึงดึงตัวเจ้าสาวเข้ามา/*59*/กอดไว้ พิศดูเครื่องแต่งกายที่นิจแต่งอยู่และพูดว่า
“นิจของพี่สวยเหลือเกินวันนี้ ขอให้สวยอยู่เช่นนี้ เสมอนะ” เงยหน้าไปทางสะพานพาดจากท่าสำหรับให้คนเดินไปลงเรือ “ผู้หญิงคนนั้นที่แต่งตัวสีแดง ตามหลังคุณหลวงของเธอน่ะใครนะ?”
นิจมีสีหน้าผิดปกติไปเล็กน้อย เมื่อมองตามสายตาเพื่อน
“ชื่อรัศมี เขาเป็นน้องคุณหลวง”
เจ้าคุณสุรแสน เดินเข้ามาปราศรัยเพื่อนของบุตรี และยืนพูดอยู่ด้วยครู่ใหญ่ แล้วก็เดินไปลงเรือ เพื่อพบกัปตันและเที่ยวชมเรือนั้น ท่านขึ้นไปบนดาดฟ้าก่อน แล้วลงไปดูห้องรับประทานอาหาร ทั่วแล้วจึงกลับขึ้นชั้นบน อันเป็นที่ของคนโดยสาร เสียงเครื่องยนต์ที่ตั้งอยู่ทางท้ายเรือทำให้ท่านอยากเห็นรูปร่างเครื่องจักร/*60*/เป็นอย่างไร เท้าพาร่างไปทางที่โสตกำลังได้ยินเสียง พอเดินเข้าใกล้ได้ยินเสียงอื่นที่ไม่ใช่เสียงเครื่องจักรอีกเสียงหนึ่ง เสียงนั้นเป็นเสียงผู้หญิง มีกังวานโอดครวญ และโศกเศร้าโดยที่เสียงเครื่องจักรดังอยู่ในที่ใต้ลมแม้คำพูดจาไม่เข้าหูท่านทุกคำก็พอจะเข้าใจเค้าเรื่องได้
“คุณพี่ต้องสัญญานะคะ...........................ไม่ใช่ภรรยาคุณพี่.............ไม่ได้เป็นอันขาดยอมตาย......................ยาพิษ….…….ผูกคอ……………..ไม่รักหล่อน….…….ต้องเป็นคนที่คุณพี่รัก สัญญาเมื่อก่อนหมั้น…………....ดิฉันคนเดียว”
เจ้าคุณสุรแสนหัวเราะในลำคอพลางรำพึงว่า “ใครหนอช่างมาฝากบำเรอกันในเรือ” ขยับเท้าจะเดินกลับ พอดีเสียงห้าว ๆ ของผู้ชายดังขึ้น เสียงนั้นแสดงความเร่าร้อน ความรักและความเวทนาเสียงนั้นสะกิดความ/*61*/ทรงจำของท่านให้ก้าวขาไม่ออก ยิ่งฟังยิ่งรู้สึกว่าขาสั่น โลหิตของคนแก่ก็เย็นชามากแล้ว แต่โลหิตแห่งความเป็นทหารยังร้อนแรงอย่างประหลาด มันฉีดขึ้นลงรวดเร็วเต็มที
“อย่า! อย่าร้องไห้..................ดูไม่ได้................... ยอมตายเสียดีกว่า.............นิ่งที ……….พี่สัญญา................จ้ะ.............แต่ในนาม........... เชื่อพี่......... เป็นสัญญา............ของเธอคนเดียว………….ของพี่คนเดียว”
นายพลผู้เฒ่ายืดตัวขึ้น ยิ้มขรึมๆ อยู่ในหน้า ท่านก้าวเท้าหนักและลงส้นตรงไปชะโงกดูเครื่องจักรและขีดไม้ขีดไฟขึ้นจุดบุหรี่ ยืนนิ่งอยู่เช่นนั้นจนแน่ใจว่าชายหญิงทั้งสองคงเลี้ยวหายไปแล้ว จึงหันหน้าไปดูรอบบริเวณ
ที่ตรงนั้นมืด ตรงที่หญิงชายทั้งสองยืนอยู่เมื่อ/*62*/สักครู่นั้น คือหลังเคบินห้องชั้นที่หนึ่ง และเป็นทางเดินไปได้รอบบริเวณเรือ ห้องเครื่องอยู่ชั้นล่าง มีบันไดราวทองเหลืองสำหรับไต่ลงไปแต่ยืนอยู่ข้างบนชะโงกลงไปก็พอแลเห็นรูปร่างของเครื่องจักรมหึมานั้นได้ ขณะนั้น พอดีเสียงหวูดเรือดังขึ้น แสดงว่าจะออก มองลงไปที่ท่าเห็นนิจกำลังร่ำลาเพื่อนและพี่น้อง ท่านรีบลงบันไดลงมาข้างล่าง พบกับบุตรีตรงปลายสะพานก็ตรงเข้าสวมกอด หล่อนด้วยอาการแสดงความรักอย่างรุนเรง จนนิจตกใจ แล้วก้มศีรษะลงจูบกระหม่อมและซบอยู่กับบุตรี อึดใจหนึ่ง จึงเงยหน้าขึ้นพูดว่า
“จำไว้นิจ ไม่ว่าที่ใดและเวลาใด จงทำหน้าที่ของเจ้าด้วยความกล้าหาญ คนดี ตกน้ำไม่ไหล ตกไฟไม่ไหม้”
วู้ด! กลาสีชักสะพานขึ้น เรือแล่นออกจากท่า/*63*/ช้า ๆ เบนหัวออกทีละน้อย นิจส่งจูบให้กับผู้ที่ยืนอยู่ที่ท่า และโบกมือจนเรือห่างออกไปสุดสายตาเหลียวดูรอบกาย หลวงธนสารไม่ได้ยืนอยู่ที่นั่นแล้ว ไม่มีใครอีกแล้วนอกจากหล่อนเอง มองดูแสงไฟฟ้าตรงหน้า ความสว่างส่องให้เห็นกลุ่มคนยืนอยู่ๆ ที่นั้น ซึ่งกำลังโบกผ้าเช็ดหน้าอยู่ไหวๆ
๕
/*64*/ในเรือมาลินี
วันที่ ๒๘ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๗๐
กราบเท้า คุณพ่อ
นิจตื่นขึ้นวันนี้มีความรู้สึกพิกล ตื่นเต้นและเบิกบาน สนุกแกมประหลาดใจ เมื่อเห็นตัวอยู่ในเรือ ซึ่งแล่นเทิ่งอยู่กลางทะเล คุณพ่อเป็นคนแรกที่นิจระลึกถึง หลังจากที่ได้รู้สึกตัวหายตื่นเต้นแล้ว ดังนั้นเมื่อแต่งตัวเสร็จ นิจจึงเริ่มเขียนจดหมายฉบับนี้ทีเดียว นิจอยากจะมี/*65*/ความสามารถในทางประพันธ์มากกว่านี้สักหน่อย จะได้เล่าถึงภาพที่ได้เห็นอยู่ตรงหน้านิจในเวลานี้ให้ชัดเจน ท้องฟ้ากระจ่างเมฆขาวบริสุทธิ์ ไม่ทราบว่าพระอาทิตย์เวลานี้แฝงอยู่ที่ใด ลมพัดเรื่อย ๆ นอกจากเสียงเครื่องยนต์แล้วเงียบสงัด เพราะยังไม่มีใครตื่น นิจนอนหลับสบายเมื่อคืนนี้ ไม่รู้สึกแปลกที่หรือร้อนแม้แต่น้อย ตรงกันข้ามกับคุณหลวง บ่นออดแอดตลอดเวลา ลงท้ายนอนในเคบินไม่ได้ ต้องไปนอนหัวเรือ นิจนอนบนเตียงชั้นสูง เมื่อเวลาขึ้นบันไดและคลานขึ้นเตียงนั้น อดหัวเราะไม่ได้ รู้สึกคล้ายเมื่อเด็ก ๆ มุดใต้ถุนเล่นซ่อนหา ตอนเช้ามืด เราผ่านเกาะพงันมา แต่นิจไม่ได้เห็น เวลานี้เราอยู่ระหว่างฟ้ากับน้ำแท้ ๆ อากาศ/*66*/บริสุทธิ์ ทำให้นิจมีความสุขราวกับตัวจะลอยได้ นิจคิดถึงคุณพ่อและคุณแม่เหลือประมาณ เมื่อคืนนี้ตอนคุณพ่อลงจากเรือ นิจรู้สึกเหมือนจะร้องไห้ กลั้นน้ำตาจะไม่อยู่เสียให้ได้ ถึงคุณพ่อกับคุณแม่ นิจก็เชื่อว่าเศร้าใจมากเหมือนกัน นิจแน่ใจว่าคุณพ่อมีน้ำตาคลอเมื่อกอดนิจเป็นครั้งสุดท้าย จดหมายฉบับนี้ดูไม่มีสาระอะไรเลย ถึงกระนั้นนิจก็แน่ใจว่า คุณพ่อคงดีใจเมื่อได้รับ นิจเรียนกับคุณพ่ออีกครั้งหนึ่งว่า นิจมีความสุขอย่างยิ่ง
นิจกราบ และจูบคุณพ่อคุณแม่ด้วย ความเคารพอย่างสูง
นิจ
/*67*/เรือมาลินี
วันที่ ๒๗ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๗๐
กราบเท้า คุณพ่อยอดที่รักของลูก
วันนี้เป็นวันที่สองที่นิจจากกรุงเทพ ฯ มา นิจตื่นแต่ย่ำรุ่ง รู้สึกใจคอเบิกบานเอาจริงๆ คลื่นและลมสงบ น้ำในทะเลเรียบผิดกับเมื่อคืนนี้ ซึ่งเวลา ๒๒ นาฬิกาเศษ มีลมและคลื่นจัด เรือโคลงจนรู้สึก มีผู้โดยสารเรือที่เป็นผู้หญิงสองสามคน ตั้งต้นรับประทานมะม่วงและส้มกันท่าไว้แล้ว บางคนถึงคืนอาหารที่รับประทานแล้วให้กับปลา เคราะห์ดีที่นิจไม่เป็นอะไรสักนิดเดียว นิจรับประทานอาหาร ได้มาก และหิวบ่อยกว่าเมื่ออยู่บ้าน แม้อาหารในเรือมีถึง ๕ เวลา และไม่ห่างไกลกันเกิน ๓ ชั่วโมง ก็ยังมีเวลาหิวก่อนจน/*68*/ได้ คิดว่ากว่าจะกลับถึงบ้านนิจเห็นจะอ้วน และมุดเข้าห้องใต้บันไดไม่ได้อีกต่อไป นิจต้องสารภาพว่า แม้ระหว่างเดินทางนี้นิจรู้สึกใจคอเบิกบาน แต่บางคราวก็อดเหงาและคิดถึงคุณพ่อคุณแม่ไม่ ได้ คุณหลวงเป็นเพื่อนเดินทางที่เลวที่สุดที่จะหาได้ในโลกนี้ เพราะไม่พูดไม่คุยเสียเลย อ่านหนังสือตลอดวันตลอดคืน ถึงไม่อ่านก็นั่งสูบบุหรี่ขรึมอยู่เฉย ๆ นอกจากในเวลารับประทานอาหารเท่านั้น เพราะมีผู้นั่งร่วมโต๊ะหลายคน เขาชวนคุยจึงต้องพูดด้วย คุณหลวงพูดอังกฤษ เสียงเป็นฝรั่งมาก ส่วนนิจไม่กล้าพูดให้เธอได้ยิน เพราะกลัวจะพูดผิดขายหน้า เวลาที่นิจเขียนจดหมายนี้ นิจนั่งอยู่หน้าเคบินมองดูน้ำในทะเลสีน้ำเงินแก่ เป็น/*69*/มันระยับ คุณหลวงยังไม่ตื่น เมื่อคืนนอนที่หัวเรือตามเคย นิจตื่นขึ้นตอนดึก รู้สึกว่านอนอยู่คนเดียวออกใจหาย จากห้องนอนมองเห็นท้องฟ้าคล้ายกับเป็นพื้นเดียวกันกับทะเล ดูมืดตื้อและดำมะเมื่อมน่าหวาดเสียว คุณพ่อคงไม่เอ็ดนิจนะคะที่ขี้ขลาดเช่นนี้ เพราะนิจไม่เคยออกทะเล อย่างไรก็ดีใจนอนหลับเป็นปกติได้อีกจนเช้า
พรุ่งนี้นิจจะเขียนถึงคุณพ่ออีก ตั้งใจจะเขียนทุกวัน แต่คุณพ่อจะได้รับจดหมายทั้งหมดในคราวเดียวกัน เมื่อนิจไปถึงสิงคโปร์แล้ว
ลูกจูบคุณพ่อคุณแม่ ด้วยความรักอย่างยิ่ง
นิจ
/*70*/เรือมาลินี
วันที่ ๓๐ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๗๐
กราบเรียน คุณพ่อคุณแม่ที่รักยิ่งของนิจ
เช้าวันนี้ ทะเลยิ่งงดงามกว่าสองวันที่แล้วมาอีก พระอาทิตย์เริ่มโผล่จากขอบทะเลยังแลไม่เห็นดวง ส่วนก้อนเมฆที่บังดวงอาทิทย์อยู่นั้นเป็นสีน้ำเงินแก่ และดูเป็นปุยคล้ายสำลีที่ย้อมด้วยแสงสีเหลืองแก่ ถัดจากสีน้ำเงิน มีลักษณะคล้ายแสงไฟฉายจากถ้ำมืด น้ำในเวลานี้สีเขียวเปลือกแตงโม กับมีแสงขาวยิบ ๆ แกม ช่างงามแท้ๆ ขณะที่นิจมองดูธรรมชาติอันสดใสนี้ ใจช่างคิดถึงคุณพ่อเสียเหลือเกิน ถ้าใจได้มาเที่ยวกับคุณพ่อคุณแม่แทนที่จะเดินทางมากับชายผู้หนึ่ง ซึ่งนิจไม่เคยรู้จักมักคุ้นมาก่อน แต่เขาผู้/*71*/นั้นได้ชื่อว่าเป็นสามีของนิจ - นิจจะสนุกสนานกว่านี้มาก นิจอยากให้คุณพ่อยืนพิงลูกกรง ตรงที่นิจยืนอยู่เมื่อสักครู่ข้างหนึ่ง และคุณแม่ยืนอยู่อีกข้างหนึ่ง ส่วนนิจยืนตรงกลาง นิจจำสายตาของคุณแม่ที่มองดูคุณพ่อด้วยความรักอย่างบูชา และสายตาของคุณพ่อที่มองดูคุณแม่ด้วยความรักอย่างดูดดื่มได้ดี เป็นสายตาที่น่าดูน่าชมยิ่งกว่าสิ่งใดๆ ในโลก สำหรับนิจเมื่อสายตาทั้งสองฝ่ายนั้นรวมกันมองมาที่นิจ นิจรู้สึกตัวคล้ายถูกคลุมอยู่ด้วยแสงชนิดหนึ่งที่อบอุ่นและเป็นของวิเศษ สามารถป้องกันอันตรายได้ทุกสิ่งทุกอย่าง ในขณะนั้น นิจรู้สึกตัวเหมือนอยู่ห่างจากโลกมนุษย์ กล่าวคืออาจสามารถทำอะไรได้ตามใจ โดยไม่กลัวผิด และไม่หวาดกลัว/*72*/มนุษย์ใด โดยอาศัยแสงนั้นปกคลุมอยู่ แต่ในเวลาที่นิจห่างคุณพ่อคุณแม่มาน นิจ รู้สึกว้าเหว่ขึ้นทุกที นิจคิดเอาเองว่าคนที่ตาบอดเคยเดินได้โดยอาศัยคนจูง ครั้นผู้จูงปล่อยทิ้งเสียต้องเดินคลำไปแต่คนเดียว คงมีความรู้สึกชนิดเดียวกับที่นิจมีอยู่เดี๋ยวนี้ บางที่คุณพ่อคงจะโกรธนิจที่คิดอะไรเหลวไหลเช่นนี้ โปรดอย่าดุนิจเลยค่ะ นิจรู้สึกเช่นนั้นจริง ๆ และได้ห้ามใจแล้ว แต่ก็ไม่ไหว เช้าวันนี้มีอาการหนักกว่าทุกวัน
เมื่อวานนี้ตลอดวัน เราไม่ได้เห็นฝั่งหรือเกาะเลย เรือกำลังแล่นอยู่ในทะเลจีน ตกค่ำลมแรงและคลื่นก็จัด เสียงน้ำกระทบเรือดังซ่า ๆ มองดูไปข้างหน้ามืดตื้อไม่เห็นอะไร นอกจากแสงดาวยิบๆ /*73*/กัปตันบอกเมื่อคืนนี้ว่า คืนนี้ราวเที่ยงคืน เราจะได้เห็นกระโจมไฟของเกาะสิงคโปร์ ดังนั้นพรุ่งนี้เช้านิจจะได้ขึ้นบก และภายใน ๕ วัน จากนี้คุณพ่อจะได้รับจดหมายของนิจ ที่นิจเขียนด้วยความกระหาย อยากพบ อยากเห็น คุณพ่อคุณแม่ของนิจ อยากอยู่ในวงแขนของคุณพ่อ อยากเห็นดวงตาอันเต็มไปด้วยความกรุณาที่เคยมองดูนิจ อยากจะเล่าอะไรๆ ในใจของนิจ ซึ่งเวลานี้นิจเล่าไม่ถูกให้คุณพ่อฟัง ในใจของนิจเวลานี้ เต็มไปด้วยความรักและคิดถึงคุณพ่อคุณแม่ทั้งนั้น
โดยความรักอย่างพรรณนาไม่ได้สมใจ ลูกกราบคุณพ่อคุณแม่ด้วยความเคารพ
นิจ
/*74*/จดหมายเหล่านี้นิจเขียนถึงพระยาสุรแสนสงคราม เป็นจดหมายเหตุประจำวันในเวลาเช้า เมื่อพับจดหมายสามฉบับสอดลงในซองเดียวกันแล้ว นิจขยับตัวพิงเก้าอี้ รวบเสื้อคลุมสำหรับใส่ในห้องนอนให้กระชับ พลางถอนหายใจยาวหล่อนทอดสายตาอันมีแววหวานซึ้ง มองดูน้ำซึ่งใบจักรพัดแหวกออกเป็นทาง ในสมองเต็มไปด้วยความคิดแปลก ๆ ร้อยแปดประการ ลมพัดต้องผมดำขลับของหล่อนปลิวไสว และตกลงมาปกคลุมหน้าผากอันขาวสะอาด นิจไม่นำพาหล่อนนั่งนิ่งอยู่เช่นนั้น ปล่อยเวลาให้ผ่านไปนานเท่าไรไม่รู้สึกตัว จนกระทั่งได้ยินเสียงฝีเท้าหนักๆ ดังขึ้นข้าง ๆ นิจสะดุ้ง เหลียวไปดูเห็นหลวงธนสาร มีผ้าห่มนอนพาดบ่า เขาหยุดยืนข้างหล่อนแล้วพูดห้วน ๆ ว่า
“สายแล้วยังไม่ได้แต่งตัวอีก จะแต่งก่อน/*75*/หรือจะให้ฉันแต่งก่อนล่ะ?”
นิจช้อนสายตาอันอ่อนหวานมองดูเขา แล้วตอบอย่างนุ่มนวล
“คุณหลวงแต่งก่อนเถิดค่ะ”
เขาหันหน้ากลับไปจากหล่อนโดยไม่พูดว่ากระไร นิจถอนหายใจยาวอีกครั้งหนึ่ง และมองตามร่างอันสูงโปร่งหายเข้าไปในห้อง จากใต้บังตา หล่อนมองเห็นเท้าเขาเดินไปเดินมา และได้ยินเสียงกุกกักอยู่นานราว ๑๐ นาที เขาก็เปิดบังตาออกมา ในมือถือหนังสือเล่มหนึ่ง เขาพูดกับหล่อนห้วน ๆ ตามเคยว่า “เสร็จแล้ว” แล้วก็เดินไปทางหัวเรือ
หญิงสาวรู้สึกว่าตันคอหอย และน้ำตาแล่นขึ้นมาคลอหน่วย โดยที่หล่อนเองก็ไม่ทราบว่าเป็นเพราะเหตุไรแน่ นับแต่วันแรกที่ได้แต่งงานแล้ว รู้สึกว่าความชื่นบานได้หายไปทีละเล็กละน้อย จนถึงเช้าวัน/*76*/นี้ไม่มีเหลืออยู่เลย มีแต่ความเศร้าสลดเข้าแทนที่ ทั้งนี้เพราะชายผู้เป็นสามีของหล่อนนั้น มิได้เคยพูดจาปราศรัยกับหล่อนด้วยวาจาอันอ่อนหวานสักครั้งเดียว เสียงของเขาที่พูดกับหล่อนมักแข็ง และแกมความฉุนเฉียวอยู่ด้วยเสมอ ทั้งสายตาที่มองดูหล่อนก็กระด้าง ไม่อ่อนโยน เขาพยายามตีห่างจากหล่อนจนออกนอกหน้า ในวันแรก ๆ นิจนึกบอกกับตัวเองว่าหล่อนเป็นเด็กที่ไม่ดี ปรารถนาในความพะเน้าพะนอเกินไปจึงได้เกิดน้อยใจไปต่างๆ และเดาเอาเองว่าสามีภรรยาทุกคู่ที่แต่งงานกันใหม่ ๆ คงเป็นเหมือนหลวงธนสารกับหล่อนฉะนี้ เมื่อคิดได้เช่นนั้นนิจรู้สึกสบายใจขึ้น แต่เวลาล่วงไป ๆ หลวงธนสารมิได้คลายความบึ้งตึงลงจนนิจสงสัยยิ่งขึ้น และตั้งต้นคิดค้นหาต้นเหตุทีเดียว ซ้ำร้ายที่หล่อนสังเกตเห็นว่าขณะที่เขาพูดกับคนอื่นๆ /*77*/นอกจากตัวหล่อนเขามักมีสีหน้าเป็นปกติ และบางคราวก็ยิ้มแย้มดี มีเสียงหนึ่งเบาที่สุด อย่างเขลาที่สุด กระซิบว่า “เขาเกลียดเจ้า” นิจสะดุ้งแรง แต่พยายามทำไม่ได้ยินแล้วก็หัวเราะเยาะเสียงนั้นเสีย
บ่ายวันนั้น เมื่อรับประทานอาหารกลางวันเสร็จแล้ว ทุกคนพากันกลับขึ้นชั้นบน คงเหลือแต่กัปตันและนิจ กัปตันเรือมาลินีเป็นชายชาติเดนมาร์ค แกมีรูปร่างอ้วนใหญ่ แต่หน้าตาของแกอ่อนโยนแสดงว่าเป็นคนใจดี แกพานิจไปยืนที่หัวเรือ และพูดกับหล่อนอย่างผู้ใหญ่พูดกับเด็ก แกถามนิจว่าเป็นหลานหรือเป็นน้องของหลวงธนสาร
“เขาเป็นสามีของฉัน” นิจตอบพร้อมกับเลือดขึ้นหน้าจนแก้มเป็นสีชมพูอ่อน
“ยังงั้นหรือ?” กัปตันทวนถามพร้อมกับทำ/*78*/ตาโต “เธอมีอายุเท่าไรแล้ว?”
“๑๘ ปีกว่า!” นิจตอบ
“เธอแต่งงานนานแล้วหรือ” กัปตันถามอย่างสนใจ
“มิได้ เราเพิ่งแต่งกัน พอเสร็จพิธีก็เดินทางมานี่แหละ!”
ชายต่างชาติทำท่าพิศวงเป็นอันมาก แกมองดูหญิงสาวอย่างพินิจพิเคราะห์อยู่สักครู่หนึ่งในที่สุดพูดเชิงสัพยอกว่า
“เธอเพิ่งแต่งงานกันใหม่ ๆ ถ้าฉันหน่วงเธอไว้ที่นี่นานนัก เห็นจะถูกต่อยหน้าเป็นแน่”
นิจยิ้มอย่างเศร้า มองผู้พูดแล้วตอบว่า
“บางทีท่าน จะต้องการไปทำธุระอะไรของท่าน เชิญเถอะไม่ต้องเกรงใจ ถ้าสำหรับสามีของฉันละก็ ท่านไม่ต้องวิตกเขาไม่หวงฉันนักหรอก โกออฟเต็น1 /*79*/กัปตัน”
ชายชาติเดนมาร์คก้มศีรษะคำนับ พลางหัวเราะอย่างล้อเลียน
“ไม่น่าเชื่อในข้อนั้น ถึงอย่างไรก็ดี ขออนุญาตให้ฉันนำเธอขึ้นไปส่งข้างบนเถอะ”
เมื่อนิจกับกัปตันขึ้นบันไดถึงชั้นบน เห็นหลวงธนสารยืนอยู่ที่กราบเรือข้างขวา เขากำลังส่องกล้องดูเกาะที่เห็นตะคุ่มๆอยู่ข้างหน้า เมื่อได้ยินเสียงฝีเท้าเขาหันมองดู แล้วพยักหน้าพลางพูดเป็นภาษาอังกฤษว่า
“หาดทราย”
กัปตันรับกล้องที่หลวงธนสารส่งให้มาดูบ้าง นิจยืนอยู่ข้างตัวแก ผู้เฒ่าจ้องภาพข้างหน้าอยู่ครู่หนึ่งแล้วส่งกล้องให้กับนิจพูดว่า
“สวยจริงๆ ทีเดียวๆ สีแดดกับสีทรายเข้า/*80*/กันดูกี่หนไม่รู้จักเบื่อ” แล้วแกก้มศีรษะคำนับเดินห่างไป
นิจถือกล้องติดกับตาไว้ แต่หาเห็นสิ่งที่จะดูไม่ ด้วยใจกำลังมาจดจ่ออยู่เสียที่สามี ซึ่งอยู่ใกล้กับหล่อน ณ ที่นั้น หล่อนยืนนิ่งอยู่เช่นนั้นนาน และหวังว่าเขาจะพูดกับหล่อนสักคำ ครั้นเห็นเขาไม่เอ่ยปากหล่อนก็ลดกล้องลงจากระดับตา หันหน้ามาทางเขา หลวงธนสารเอื้อมมือออกทำท่าจะรับกล้อง โดยไม่แลดูผู้ส่ง นิจรู้สึกว่าขณะนั้น ตาของหล่อนกำลังมีน้ำตาคลออยู่จึงเมินหน้าไปเสียทางอื่น และปล่อยกล้องลงในมือของสามีโดยแรง หลวงธนสารไม่ได้ระวังตัวรับไว้ไม่ทัน กล้องนั้นก็เลยหลุดลงน้ำไป
“อุ้ย! ตาย!” นิจร้องขึ้นเมื่อเห็นกล้องตกลงไปในทะเล หันหน้าเพื่อถามสามีว่าเหตุไรจึงปล่อยให้ตกลงไปเสียได้ พอเห็นหน้าของเขา/*81*/ตึงเครียด จ้องดูหล่อนราวกับจะกินเนื้อ ตาต่อตาเพ่งกัน นิจแข็งใจสู้ตาเขาได้ด้วยความมานะ ในที่สุดหลวงธนสารคำรามออกมาพร้อมกับเข่นเขี้ยวอย่างน่ากลัว
“ตัวมาร! ทำลายทุกสิ่งที่เรารัก!”
โอ๊ย! ตาย! คุณพระช่วย! คำพูดอะไรน่าเกลียดน่ากลัว และน่าเจ็บใจปานนั้น! เหลือทนพ้นวิสัยจะทนได้ นิจถอยหลังไปก้าวหนึ่ง มองดูผู้ที่เรียกหล่อนว่าตัวมารด้วยสายตาแสดงความตกใจและชอกช้ำอย่างที่สุด ครั้นแล้วหล่อนยกมือขึ้นปิดหน้าหันหลังให้เขา วิ่งไปห้องนอนซบหน้าลงกับหมอนร้องไห้
๖
/*82*/บ่ายวันหนึ่งในเดือนกันยายน อากาศเย็นรื่นมาแต่เช้า ครั้นตกบ่าย ๑๗ นาฬิกาพระอาทิตย์กลับฉายแสงเหลืองจ้าลงจับต้นไม้ และพื้นดินสว่างไสว นางธนสารสมบัติยืนนิ่งอยู่ตรงหน้าต่างในห้องนอน ข้อศอกเท้าอยู่บนกรอบหน้าต่าง ดวงตาดำมีแววโศกจ้องจับดูสนามสี่เหลี่ยมเล็กตรงหน้า ที่นั้นเป็นที่ๆ หล่อนเคยอาศัยนั่งเล่น และฆ่าเวลาให้หมดไปโดยการอ่านหนังสือ หรือรำพึงถึงสิ่งเศร้าใจอยู่คนเดียว เก้าอี้ไม้ยาวทาสีขาวตั้งหันหลังติดกับรั้วบ้านระหว่างต้นสาย/*83*/หยุดสองต้น ต่อจากต้นสายหยุดคือกระถางกุหลาบตั้งเป็นระยะไปรอบสนามจดเชิงบันได เงียบสงัดไม่มีศัพท์สำเนียงใด ๆ นอกจากเสียงนกร้องและเสียงกิ่งไม้ไหวราวกับทั้งบ้านอันรโหฐานนี้ไม่มีมนุษย์คนอื่นอยู่นอกจากสตรีสาว ผู้มีหน้าอันเศร้าแสนเศร้าแต่ผู้เดียว นิจถอนใจสะท้อนติดกันหลายครั้ง ความว้าเหว่เป็นความรู้สึกที่เคยชินกับหล่อนเสียแล้ว แต่เฉพาะวันที่ ๘ กันยายนนี้ ในปีก่อน ๆ ที่ล่วงแล้วมา เป็นวันที่ใจได้รับความเบิกบานสำราญใจเป็นที่สุด ความรู้สึกถึงความเป็นไปในกาลก่อนยกมาเทียบกับกาลปัจจุบันนั่นเอง ที่ทำให้หัวใจปวดร้าวราวจะแตกทำลาย เมื่อปี พ.ศ. ๒๔๖๙ ในชั่วโมงเดียวกันนี้ นิจยังจำได้ติดตาว่าหล่อนกำลังยืนอยู่กลางสนามที่บ้านคุณพ่อ พี่น้องและเพื่อนที่รักล้อมอยู่รอบกาย ทุกคนพากันอวยชัย/*84*/ให้พรกับหล่อนสำหรับวารดิถีอันคล้ายวันเกิด ชั่วเวลา ๓๖๕ วันนี้ โลกหมุนเวียนเปลี่ยนแปลงไปเป็นอันมาก กรรมบันดาลให้ใจต้องมาเป็นนางธนสารสมบัติ และถูกทิ้งขว้างให้ว้าเหว่อยู่คนเดียว ในวันที่หล่อนต้องการความพะเน้าพะนอและความเอาใจใส่อย่างที่สุด สามีของหล่อนตลอดจนบิดามารดาของเขารู้ดีว่าวันนี้เป็นวันเกิดของนิจ เพราะในตอนกลางคืนวานนี้เอง หล่อนได้ลา คุณหญิงว่า จะไปใส่บาตรที่บ้านในตอนเช้าและบอกเหตุผลให้ทราบด้วย คุณหญิงดูทำท่าไม่พอใจ และไม่เข้าใจว่าเหตุใดจะต้องใส่บาตรในวันเกิด ท่านพูดเปรยๆ ว่า
“ดีนะแม่นิจ อุตส่าห์ทำบุญวันเกิด พวกฉันไม่มีใครมีวันเกิดสักคน เราไว้ทำบุญวันตาย”
คำพูดนี้เท็จแท้ๆ นิจจำได้ดีว่าเมื่อสองเดือน/*85*/ก่อน คราวที่หลวงธนสารมีอายุครบ ๓๐ ปีบริบูรณ์ เขาก็ได้ทำพิธีรื่นเริงฉลองเหมือนกัน วันนั้นเองเป็นวันที่หัวใจของนิจถูกกรีดออกเป็นริ้วเล็กริ้วน้อยแผลยังระบมเป็นหนองอยู่จนเดี๋ยวนี้ นิจสังเกตเห็นว่าสามีมีนิสัยชอบอ่านหนังสือทุกชนิด หล่อนจึงไปซื้อหนังสือพงศาวดารดึกดำบรรพ์มาให้เขาเป็นของขวัญ หล่อนส่งให้เขากับมือในตอนเช้า เมื่อเขาอ่านหนังสือที่ชิงช้าหลังบ้าน ครั้นตอนสายลง นิจเห็นหนังสือนั้นทิ้งอยู่ใต้ชิงช้า จึงเก็บไปไว้บนโต๊ะหนังสือในห้องเขา พอตอนเย็นก็กลับลงไปอยู่ในตะกร้าสำหรับทิ้งเศษกระดาษอีกแล้ว เมื่อนิจเห็นหนังสือนั้นปนอยู่กับเศษกระดาษ หล่อนรู้สึกสะดุ้งใจและไม่เห็นเหตุว่าทำไมเขาจึงต้องเกลียดชังถึงกับต้องขว้างทิ้งเสีย ต่อเมื่อปกหนังสือนั้นแบะออกเห็นลายเซ็นที่หล่อนเซ็นไว้เองจึงนึกขึ้นได้ /*86*/คำที่เขียนไว้ว่า ‘ให้คุณหลวงผู้เป็นสามียอดที่รักของนิจในวันเกิด’ นี่เองเป็นเครื่องบาดใจเขา เขาทำกับของที่หล่อนให้เพียงนั้นยังไม่พอ ค่ำลงเขาเลี้ยงอาหารเพื่อนที่ห้อยเทียนเหลา โดยมิได้ชวนหล่อนสักคำ ตอนนี้ยังไม่เป็นไร มีข้ออ้างว่าเขาอยากสนุกกับเพื่อนผู้ชายล้วน แต่ตอนดึกเมื่อเขากลับมาบ้านมิได้มาคนเดียว พาเอาแม่รัศมีมาด้วย คำพูดของคนทั้งสองซึ่งแสดงว่า เขาได้เที่ยวกันมาพักใหญ่แล้วนั้น นิจยังจำได้ขึ้นใจ ดังจะกล่าวต่อไปนี้
คืนวันนั้นความกระเทือนใจที่ได้รับในตอนเย็น ทำให้นิจนอนไม่หลับจนดึกราวเที่ยงคืน อากาศเผอิญร้อนอบอ้าวลมไม่พัดเสียเลย นิจจึงลุกขึ้นจากเตียง สวมเสื้อชั้นนอกแล้วลงจากตึกมาข้างล่าง ตั้งใจจะเดินเล่นอยู่ที่สนามพอให้เย็นใจ คนที่บ้านพระยาวิชัยนี้/*87*/เข้านอนแต่หัวค่ำเสมอ ราว ๑๑ นาฬิกาเศษทุกคนมักจะหลับเงียบหมด คืนนั้นเดือนหงายสว่างจ้า นิจเดินอ่อย ๆ ชมจันทร์อยู่สักครู่ เห็นรถคันหนึ่งแล่นเข้ามาทางประตูใหญ่ แน่ใจว่าเป็นรถของสามี ด้วยความไม่อยากประจันหน้ากับเขา นิจจึงหลบตัวเข้าบังเงาต้นไม้ข้างโรงรถ ซึ่งอยู่ห่างจากประตูใหญ่เพียงเล็กน้อย เข้าใจว่าเขาจะนำรถเข้าเก็บในโรง แต่เขาไม่ทำเช่นนั้น เพราะเขามิได้มาคนเดียว ข้างตัวเขามีสตรีผู้หนึ่งนั่งมาด้วย เจ้าหล่อนผู้นั้นห่มผ้า ซึ่งแสงจันทร์ไม่สว่างพอที่จะทำให้เห็นได้ว่าเป็นสีอะไรแน่ และสวมหมวกผู้ชาย ซึ่งน่าจะเป็นหมวกของหลวงธนสารนั่นเอง สามีของนิจเปิดประตูให้เพื่อนเดินทางลง แล้วเดินเคียงกันไปปลุกคนรถให้เอาน้ำมันมาเติม ระหว่างคอย เขาทั้งสองยืนอยู่ข้างต้นแก้วที่นิจซ่อนอยู่นั่นเอง นิจรู้สึกว่าเขาทั้งสองอยู่ใกล้กับหล่อนมาก เพียง/*88*/ต้นไม้คั่นอยู่เท่านั้น ใกล้จนหล่อนกลัวว่าหัวใจของหล่อนซึ่งกำลังเต้นแรงนั้นจะดังออกมานอกทรวงอก อันจะเป็นเหตุให้เขาทั้งสองได้ยิน จึงรีบตัวบังกอไม้ และพยายามผ่อนหายใจให้เบาลงอีก ได้ยินเสียงกิ่งแก้ว ทางด้านที่หนุ่มสาวยืนอยู่ไหวแกรกกรากครู่หนึ่ง และได้ยินเสียงผู้ชายพูดแผ่วๆ ว่า
“เธอใส่น้ำหอมอะไรนะ ช่างหอมชื่นใจเสีย จริงๆ”
เสียงหัวเราะเบา ๆ ของฝ่ายหญิง “ยังได้กลิ่นอีกหรือคะ ดิฉันคิดว่ามันระเหยตามลมไปหมดแล้วอีก”
“ยังอยู่จ้ะ อยู่ที่ผม ที่หน้าน่ะหมดไปแล้ว”
“อุ้ย! ก็คุณพี่น่ะซีขโมยเขาไปหมด”
ไม่มีเสียงตอบ เสียงฝ่ายหญิงดังขึ้นอีก
/*89*/“อุ้ย! อะไรก็ไม่รู้ละ ว่าอยู่หยก ๆ น้ำหอมที่คุณพี่ให้ดิฉันยังไงล่ะคะ น้ำไวโอเล็ตน่ะ เกือบหมดหีบแล้ว เหลืออีกขวดเดียวเท่านั้น”
“หนาวไหมจ๊ะ ยอดรักของพี่?”
“ยังงี้จะหนาวยังไงได้คะ ไอตัวคุณพี่นี่ร้อนจริง”
“ไม่ใช่หรอก เธอเข้าใจผิด ไอของความรักน่ะ มันร้อนกรุ่นอยู่ในหัวอกด้วยความไม่สมปรารถนาเมื่ออยู่ชิดกับเธอเช่นนี้ ยิ่งลุกฮือจนลามไปเผาเธอเข้าด้วย”
“ต๊าย! ตาย! หมั่นไส้ ช่างพูดนัก ปากละหวานเสียเหลือเกิน”
“ยังไม่หวานเท่าปากเธอ”
เสียงลมพัดกระโชกฮือใหญ่ พายุฝนเกิดขึ้นในทันทีทันใด และฟ้าแลบ
/*90*/“ฝนจะตกก็ไม่รู้ น่ากลัวเธอจะไม่ได้กินไอสกรีม”
“ไม่เป็นไรหรอกค่ะ ตกลงมาเวลานี้ก็ไม่กลัว แหม! ถ้าตกลงมาเวลาที่เราอยู่บางซื่อละแย่ทีเดียว”
“จะแย่ทำไม ผ้าบังฝนของเราก็มี”
“ดิฉันกลัวฟ้า”
“อยู่กับพี่สองคนแล้วยังกลัวอีกหรือ?”
ฝ่ายหญิงไม่ตอบด้วยคำพูด แต่คงตอบด้วยกิริยา ด้วยนิจได้ยินเสียงฝ่ายชายถอนใจยาว
เงียบกันอยู่ครู่หนึ่ง
“นี่ถ้าเธอไปถึงบ้าน พบน้าชมยังตื่นอยู่จะว่าอย่างไร?”
“อุ้ย จะเป็นอะไรไปคะ แม่แกไม่ว่าหรอก ก็ดิฉันไปเที่ยวกับคุณพี่กลับดึก ๆ น่ะแกรู้ทุกทีแหละ /*91*/ว่าแต่คุณพี่เถอะ กลับมาหม่อมเขายังตื่นอยู่จะว่าอย่างไร”
“ไม่ตื่นหรอก เด็กคนนั้นนอนหัวค่ำเสมอ ถึงตื่นก็จะมาทำอะไรพี่ ทั้งเขาไม่เคยถามสักทีว่าพี่ไปไหนมาบ้าง”
“เด็กดี๊ดีนะคะ!”
ฝ่ายชายหัวเราะหึๆ “ถึงถามก็ไม่บอก ธุระอะไรจะต้องมาเซ้าซี้จุกจิก ไม่ได้เป็นแม่ของพี่นี่”
“อ่านหนังสือที่เขาให้เป็นของขวัญแล้วหรือคะ?” น้ำเสียงเต็มไปด้วยความเยาะเย้ย ประชดประชันแกมถือดี
ผู้ชายตอบห้วนๆ “เปล่า ทิ้งตะกร้าไปแล้ว”
“โถ! น่าสงสาร! เดี๋ยวเขาโกรธขึ้นมา หนีไปอยู่เสียกับพ่อ จะว่าอย่างไร?”
เสียงหัวเราะหัวนๆ “ถ้าเป็นได้เช่นนั้นจริง/*92*/เธอไม่ดีใจหรือ เธอไม่นึกหรือว่าพี่จะได้ความอิสรภาพคืนมา เป็นอิสระ เป็นคนโสดอีกครั้งหนึ่ง แทนที่จะยืนอยู่เช่นนี้ เราจะได้อยู่ด้วยกันในห้องโน้น นั่น! ห้องของเขาและห้องของพี่ เราจะรื้อฝาออกเสียทำให้เป็นห้องเดียวกัน เธอไม่นึกบ้างดอกหรือว่าเราจะมีความสุขเพียงไร เธอไม่ได้คอยชั่วโมงเหล่านั้นอยู่ดอกหรือ เออ! รัศมีของพี่ คิดแล้วแค้นใจนัก เธอรักพี่เสมอ เหตุไรจึงไม่...”
เสียงของเขาขาดหายไปเหมือนมีอะไรมาปิดปากเสีย เสียงผู้หญิงดังขึ้นแทน
“จุ้ย๎ จุ้ย๎ คุณพี่ เอาอีกแล้ว ดิฉันอยู่กับคุณพี่เท่านี้ยังไม่พออีกหรือคะ เราต้องอดทนไปก่อน คอย ๆ ๆ โอกาสของเรา คงจะมาถึงสักวันหนึ่ง...ปล่อยทีค่ะ ตาอาบเดินมานั่นแน่ะ เห็นจะเติมน้ำมันเสร็จแล้ว”
/*93*/ทั้งหมดที่กล่าวมานี้กินเวลาไม่ถึง ๑๐ นาที แต่นิจรู้สึกคล้ายกับว่านานราวสัก ๑๐ ปีของนรก คืนวันนั้นหล่อนไม่ได้หลับตลอดคืน ใช้เวลา ๖ ชั่วโมงทำศึกในใจ ความโกรธกับความหยิ่งต่อสู้กับเหตุผลและความมานะอย่างรุนแรง มาลงเอยเอาตอนเช้าตรู่แสงอรุณขึ้น โดยฝ่ายเหตุผล ซึ่งเป็นฝ่ายถูกได้ชัยชนะ
นี่แหละคือเรื่องราวที่เกิดขึ้นในวันเกิดของหลวงธนสาร และคุณหญิงวิชัยได้พูดออกมาเต็มปากเต็มคอว่า พวกของท่านไม่เคยนึกถึงวันเกิด
นิจยืนรำพึงถึงสิ่งเหล่านี้อยู่นาน ต่อมาหล่อนได้ยินเสียงรถแล่นเข้ามาในบ้าน เสียงผู้หญิงหัวเราะแว่ว ๆ นิจยิ้มอย่างขมขื่น คงยืนนิ่งอยู่ในท่าเดิม หล่อนเดาเอาเองว่าคงเป็นหลวงธนสาร พร้อมด้วยบิดามารดาและน้องสาวของเขา กลับมาจากที่ใดที่หนึ่งที่เขาไป/*94*/มาด้วยกัน ช่างเขาปะไร ใครจะมาจะไปในบ้านนี้ไม่เกี่ยวกับหล่อน แขกของคุณหญิงที่มีมาไม่เว้นแต่ละวัน นิจไม่เคยได้พบ ความเหินห่างระหว่างหลวงธนสารกับนิจ ทำให้นิจไม่มีโอกาสรู้จักกับญาติของสามี และด้วยเหตุอันเดียวกันสามีก็ไม่รู้จักกับญาติของภรรยา นิจเคยถูกต่อว่าจากญาติทางฝ่ายหล่อนเสมอมา ไม่พาสามีไปให้รู้จักและไม่ไปมาหาสู่เหมือนแต่ก่อน นิจแก้ตัวไปตามแต่จะได้ ลงท้ายเมื่อหมดหนทางก็เลยเลี่ยงไม่อยากพบปะกับพี่น้องอีก เป็นเคราะห์ดีเมื่อกลับจากสิงคโปร์แล้ว เจ้าคุณสุรแสนได้สั่งให้บุตรเขยและบุตรสาวไปไหว้ญาติผู้ใหญ่ฝ่ายนิจสองสามคน ซึ่งทำให้นิจหายหนักใจไปบ้าง สำหรับญาติผู้ใหญ่ฝ่ายสามี นิจได้ไปไหว้พระยากำแหงรณภพคนเดียว ท่านผู้นี้มีความกรุณานิจมาก เมื่อได้พบ/*95*/หลานชายน้องชาย หรือน้องสะใภ้ก็ถามข่าวถึงหลานสะไภ้ด้วย และสั่งเสียให้ไปหาเสมอ เมื่อวันขึ้นปีใหม่ยังได้ส่งนาฬิกาเรือนเพชรมาให้เป็นของขวัญ อ้างเหตุว่าเมื่อแต่งงานของรับไหว้ท่านให้กับฝ่ายชายแต่ฝ่ายเดียวไม่ยุติธรรม จึงให้นาฬิกาข้อมือมาแก้ตัว คุณหญิงสงวนไม่พอใจอย่างยิ่ง ที่เจ้าคุณโปรดปรานหลานสะใภ้ถึงเท่านั้น เพราะตัวท่านเองที่เคยประจบประแจงพี่ชายของสามีอยู่เสมอ ยังไม่เคยได้อะไรที่เป็นแก่นสารสักที หนหนึ่ง เจ้าคุณผู้นี้ไปหาเจ้าคุณสุรแสนที่บ้าน เผอิญพบกับนิจ ท่านถามหล่อนว่าท่านไปที่บ้านพระยาวิชัยถึงสองครั้งแล้ว เหตุไรไม่พบสักที นิจไม่ประหลาดใจเลยที่คุณหญิงวิชัยไม่ได้เรียกร้องเชิญหล่อนมาหาลุงของสามี เพราะเป็นของธรรมดาอย่างเอก ความเป็นไปในบ้านของท่านไม่เคยเกี่ยวถึงหล่อนมา/*96*/แต่ไร สิ่งเดียวที่ทำให้นิจจำได้ว่าหล่อนอยู่ในบ้านนั้น คือต้องรับประทานอาหารทั้งสามเวลาพร้อมกับพ่อบ้านแม่บ้านนั้นเอง
เสียงหัวเราะดังใกล้เข้ามาทุกที ฟังดูคล้ายหลายเสียงประสานกัน ชั่วครู่เดียวนิจเบิกตากว้างด้วยความประหลาด และแทบไม่เชื่อตาตนเองกำลังเลี้ยวจากมุมตึกตรงมาที่หล่อนยืนอยู่ คือเฉลาเพื่อนรักและเพื่อนสาวอื่น ๆ อีก ๔ คน
นิจผละจากหน้าต่างรีบลงบันไดมาทีละสองขั้นมาโดยเร็ว โผตัวเข้าในวงแขนของเฉลา น้ำตาที่คลอตาอยู่ตั้งครึ่งชั่วโมงนั้น จะหยดลงในเวลานี้เสียแล้ว ด้วยความมานะอย่างสุดกำลัง นิจกลั้นสะอื้นไว้ได้ ในดวงหน้าที่หันมาหาเฉลาคงเหลือแต่ความดีใจ
“เห็นไหมนิจ ว่าพวกเราไม่ลืมเธอในวันนี้ ดูซีครบชุดทีเดียว” เฉลาพูดพลางหันไปทาง/*97*/แม่สาว ๆ
นิจออกจากวงแขนเฉลา รีบตรงไปกอดรัดเพื่อนทีละคน ความปิติทำให้เสียงไม่ออกจากลำคอ จนเวลาแห่งความตื่นเต้นผ่านไปแล้วจึงพูดออกมาได้
“เชิญขึ้นไปบนเรือนฉันเถอะ ขออนุญาตรับในห้องนอน เราจะได้อยู่กันตามลำพัง…...แหม! ถวิลก็อุตส่าห์มาร่วมด้วยได้ ตั้งแต่เธอไปส่งฉันที่ท่าเรือแล้วไม่ได้พบกันอีกเลย”
“ก็ฉันไปไหนตามลำพังคนเดียวได้เมื่อไรล่ะ นี่หากว่าคุณเฉลากับจำนงไปรับ ถึงกับไปลาคุณแม่ให้ถึงมาได้ เธอสิแต่งงานแต่งการแล้วทำไมถึงไม่ไปเยี่ยมฉันบ้าง?”
“ก็เขาเป็นผู้หลักผู้ใหญ่ ต้องทำหน้าที่แม่บ้านจะหาเวลาว่างที่ไหนมา” เฉลาแก้แทน “...แต่นี่นิจ เราไปคุยกันที่ไหนที่ไม่ใช่ห้องนอนถึงจะได้ เพราะพี่มี/*98*/พี่ชายมาด้วย ทั้งแม่พี่สะใภ้ของพี่ก็มากับสามี”
“อ้อ!” นิจร้อง “แหมจำนงถึงกับหน่วงเอาคุณจำลองมาด้วยเทียวหรือ ถ้ายังงั้นไปที่ห้องรับแขกกันเถอะ…...พี่เฉลาคะ พี่ชายที่มาด้วยชื่ออะไร?”
“ชื่อฉลาด คนนี้เธอไม่เคยรู้จัก เพราะไปเป็นชาวป่าเสียหลายปี”
นิจนำหน้าพาเพื่อนไปยังห้องสี่เหลี่ยม ซึ่งจัดไว้เป็นห้องรับแขก แล้วจัดแจงเปิดหน้าต่างออกทุกบาน แม่เพื่อนสาวที่มานำของขวัญกระจุกกระจิกมาด้วยทุกคน นิจรับรองและกล่าวคำขอบใจแล้วก็เชิญให้นั่ง เฉลาเข้ามาทีหลังเพื่อนพาพี่ชายทั้งสองเข้ามาด้วย
“นิจ” หล่อนกล่าวแนะนำ “นี่พี่ฉลาด ... คุณพี่คะ นี่นางธนสารสมบัติ หรือ นิจ ที่ดิฉันเคยพูด ถึงเสมอ”
/*99*/“เชิญนั่งซีคะ” นิจพูดพลางประณมมือทำความเคารพ “ยินดีที่ได้รู้จักกับคุณซึ่งเป็นพี่ของเพื่อนที่รัก พี่เฉลาเป็นยิ่งกว่าเพื่อนของดิฉัน เพราะฉะนั้นดิฉันจึงเรียกว่าพี่”
“และพี่เห็นว่า พี่ฉลาดคงยินดีให้เธอเรียกว่าพี่ด้วยเหมือนกัน”
“แน่นอนทีเดียว และบางทีเธอจะไม่รังเกียจที่จะอนุญาตให้ฉันเรียกชื่อตัวสั้น ๆ นิจเป็นคำที่เพราะและน่าเอ็นดูอยู่ในตัว ถ้าทรงเครื่องเข้าไปเห็นจะรุ่มร่าม ฉันรู้จักชื่อเธอก่อนที่จะได้พบตัวหลายปี
นิจยิ้มอย่างแช่มช้อยตอบว่าหล่อนไม่รังเกียจ แล้วเชิญให้แขกของหล่อนนั่ง ตัวเองออกไปทางหลังห้อง หายไปสักครู่จึงกลับเข้ามา
คุณฉลาดนั่งคุยอยู่ราว ๒๐ นาที แล้วก็ลุกขึ้น/*100*/กล่าวคำขอโทษ ว่าจะต้องไปธุระที่อื่น เวลา ๑๙ นาฬิกา จึงกลับมารับน้องสาว
เพื่อนของนิจที่มาในวันนี้ ทุกคนเคยอยู่โรงเรียนกินนอนร่วมกันมา และออกจากโรงเรียนก็ไล่เลี่ยกัน เพราะฉะนั้นจึงมีความสนิทสนมกันมาก การสนทนาเข้ากันได้เป็นปี่เป็นขลุ่ย นายจำลองเป็นผู้ชายคนเดียวที่นั่งอยู่ ณ ที่นั้น แต่เขาไม่มีความกระดากกระเดื่อง เพราะเขารู้จักเพื่อนของภริยาดีพอที่จะรู้สึกเป็นคนกันเอง เจ้าของบ้านไม่ค่อยได้พูดกี่คำ ทำหน้าที่เป็นผู้ฟังอยู่เรื่อย คำพูดอันตลกคะนองของเพื่อน ร่วมกับความอารี ทำให้หัวใจของนิจชุ่มชื่นขึ้นบ้าง แต่ไม่พอที่จะทำให้หล่อนลืมฐานะอันแท้จริงของตนเสียได้
“นี่พระเอกของเธอไปไหนเสียนะ?” เพื่อนคนหนึ่งถามขึ้น
/*101*/นิจกลืนน้ำลายอย่างฝืดเคืองก่อนที่จะตอบ
“เขามีธุระต้องไปกับคุณพ่อคุณแม่”
“อะไร ทิ้งเมียไว้คนเดียวในวันเกิดคุณของฉัน อย่างนี้ละก็ฮึ่ม!” แม่ลับร้องขึ้น หล่อนเพิ่งแต่งงานได้สองเดือนเท่านั้น และไม่ยอมเข้าใจว่าผู้ชายจะมีธุระอะไร ซึ่งสำคัญเหนือไปกว่าความรัก
“โถ ก็เขามีธุระนี่นะ” เฉลาค้อนพลางชำเลืองดูนิจ “เขามิทำมิ่งขวัญกันแต่เช้าแล้วหรือ เรามาเฉพาะเวลาที่เขาไม่อยู่ แล้วมาทำเจ้ากี้เจ้าการ”
คำพูดสองสามประโยคนี้กระแทกหัวใจนิจเข้าปังใหญ่ สุดที่จะฝืนสีหน้าให้เป็นปกติได้จึงลุกขึ้นกล่าวคำขอโทษ แล้วเดินออกจากห้องขณะที่จำนงกำลังพูดว่า
“ยังใหม่อยู่ ยังใหม่อยู่ รอให้ปีหนึ่งล่วงแล้ว/*102*/เสียก่อนเถอะ ลับ เธอจะเห็นว่าผู้ชายไม่จำวันเกิดภริยาได้เสมอไปหรอก” พูดแล้วชำเลืองค้อนสามีขวับใหญ่
“เข้าเรื่องเก่าละ จำนง” จำลองพูดแกมหัวเราะ “พี่ยังไม่เคยลืมวันเกิดเธอสักที เพิ่งหนเดียวเมื่อปีกลายนี้เท่านั้น”
“นั่นมันตรงกันไหมกับคำที่ว่าไม่เคยลืมสักที!” เฉลาถาม
พี่ชายโคลงศีรษะไปมาแล้วพูดว่า
“เอาแล้วเฉลา เป็นสัมพันธมิตรกับพี่สะใภ้ตามเคย ส่วนพี่ของตัวเองล่ะไม่ช่วยบ้างเลย”
เฉลากับจำนงมองดูกันแล้วก็หัวเราะ
ส่วนนิจเมื่อเดินออกจากห้องรับแขก ตั้งใจจะไปเตือนคนใช้ให้ยกน้ำชามาเลี้ยง ตามที่ได้สั่งไว้ พอพบกับละไมหญิงสาวใช้ประจำตัวพอดี สีหน้าของเด็กหญิง/*103*/บึ้งบูดแสดงว่าได้เกิดเรื่องกับคนใช้อื่นๆ มาแล้ว อาศัยความเคยชิน นิจเดาเรื่องได้ตลอดทันที โดยไม่ปล่อยโอกาสให้เด็กคนใช้มีเวลาพูดอะไรได้สักคำ นิจรีบหลีกทางเดินไปเสียบนห้อง หยิบธนบัตรได้สองบาทแล้วจึงรีบกลับลงไปครัว ที่นั่นหล่อนได้พบสิ่งที่นึกไว้แล้วโดยตลอด จริงดังคาด ยายแม่ครัวกำลังใช้ปากอันดำด้วยน้ำหมากบ่นพึมพำว่างานล้นมือทำไม่ไหว นายหรือก็มากคน เดี๋ยวคนนั้นจะเอานี่ เดี๋ยวคนนี้จะเอานั้น แท้ที่จริงงานซึ่งมากขึ้นตามที่แกบ่นนั้น ไม่มีอะไรมากไปกว่าที่เด็กหญิงละไม่ได้ไปขอให้แกต้มน้ำให้กาหนึ่งเลย การเทศนาของแม่ครัวมีผู้ฟังคือ คนใช้ผู้ชายสองคน เมื่อนิจโผล่เข้าไปต่างทำหน้าเจื่อนไปตามกัน
นิจกลืนความรู้สึกอันเดือดพล่านไว้ภายในแล้วส่งเงินให้ชายคนหนึ่งที่ยืนอยู่ พลางสั่งว่า
/*104*/“เอ้า! เอาไปแบ่งกันทั้งสามคน รีบพัดไฟให้น้ำเดือดเร็ว ๆ ถ้วยน้ำชาเอาไป ๗ ถ้วย แล้วบอกละไมไปเอาขนมปังหวานของฉันมาเปิดใส่ถาดไปทั้งหีบ ไวๆ มือเข้าหน่อย”
๕ นาทีภายหลัง ของรับประทานก็ตามนิจเข้าไปในห้องรับแขก เจ้าของบ้านสาวทำหน้าที่ปรุงน้ำชาแจกคนละถ้วย พอครบก็พอดีทอดสายตาออกไปนอกหน้าต่าง เห็นรถสีแดงกำลังแล่นวงรอบสนามช้า ๆ เลือดขึ้นหน้านิจจนร้อนผ่าวกาจะหลุดจากมือเสียให้ได้ พยายามข่มสติเต็มกำลัง และพูดออกมาด้วยเสียงเกือบเป็นปกติ
“คุณหลวงกลับมาแล้ว -แปลกแกไปเรียนที่เถอะว่าฉันเชิญมาที่นี่กับแม่รัศมีด้วย แล้วแกไปเอาถ้วยน้ำชามาอีกสองถ้วย
หัวใจนิจเต้นระรัวเป็นตีกลอง เมื่อเห็นรัศมีนวยนาดเคียงข้างมากับหลวงธนสาร สามีของหล่อน/*105*/ยิ้มจืด ๆ ขณะที่รับไหว้แม่สาว ๆ คุณจำลองลุกขึ้นยืนหัวเราะพลางพูดว่า
“คุณหลวงมัวไปไหนเสีย สุภาพสตรีเหล่านั้นกำลังนินทาว่า ทำผิดหน้าที่ในการที่ทั้งภริยาไว้บ้านคนเดียวในวันเกิด”
“แฮะๆ” เป็นอุทานตอบของหลวงธนสาร
“ถ้าคุณหลวงพานิจไปเสียด้วย” เฉลาตอบคำของพี่ชาย “พวกเรามิได้พบแต่บ้านเท่านั้นหรือ ที่ไหนจะได้พบคน”
อีกครั้งหนึ่งหลวงธนสารหัวเราะแก้เก้อ
นิจมองดูรัศมี เห็นกำลังยืนคออ่อนคุยอยู่กับถวิล จึงพูดว่า
“แม่รัศมี มานั่งใกล้ขนมนี่แน่ะ ขึ้นรถกระเทือนมาใหม่ ๆ น่าจะหิว”
รัศมีเยื้องกรายมานั่งลงบนเก้าอี้ข้างโต๊ะ นาง/*106*/ธนสารปรุงน้ำชาแล้วส่งให้ รัศมียิ้มแล้วเบือนหน้ามือผลักมือนิจที่กำลังถือถ้วยอยู่ ปากพูดว่า
“ฉันไม่กินหรอกน้ำชา ไปหาน้ำเย็นมาเลี้ยงหน่อยซี”
ไม่มีใครเห็นดวงตาภายใต้ขนอันงอนยาวได้ว่ามีแววอย่างไร วินาทีหนึ่งล่วงไป นิจจึงเงยหน้าขึ้นพูดแกมหัวเราะว่า
“ดูเอาทีหรือ น้องผัวบังอาจใช้พี่สะใภ้ ถ้าจะเหน็ดเหนื่อยและกระหายมาเต็มที” เบือนหน้าอันงามแต่ซีดไปทางสามี “คุณหลวงคะไปหาน้ำเย็นให้น้องรับประทานหน่อยเถอะ”
แววตาของหลวงธนสารอุ่นด้วยฤทธิ์โกรธ โกรธใคร? เพราะอะไร?- เขาเองก็บอกไม่ถูก ลุกขึ้นจากเก้าอี้โดยแรง จนเก้าอี้เกือบล้ม ครั้นนึกได้ว่าได้แสดงมารยาทอันไม่สมควรต่อหน้าแขกก็ฝืนยิ้มแก้เก้อนิดหนึ่ง แล้วออกจากห้องไป
/*107*/เมื่อเขากลับมาอีกทีหนึ่ง รัศมีย้ายไปนั่งอยู่ที่เก้าอี้ยาวนอกวง แล้วหล่อนใช้สายตาอันคมและเต็มไปด้วยเสน่ห์เรียกเขา คล้ายถูกมนต์สะกด หลวงธนสารเดินทื่อเข้าไปนั่งลงข้างหล่อนทันที
นิจกำลังนั่งอยู่บนม้าหน้าปีอาโน ถูกเพื่อนฝูงรุมโหวตให้ร้องเพลงและเล่นปีอาโนคลอไปด้วย นิจหัวเราะอย่างรื่นเริง แต่ไม่ยอมทำตามที่เพื่อนขอและแก้ตัววนไปเวียนมา ครั้นเห็นแก้ตัวไม่หลุดก็คิดจะหนีดื้อ ๆ จึงหันตัวจะลงจากม้า พอเห็นภาพอันบาดตาเข้าอย่างจัง
หลวงธนสารนั่งเอนหลังพิงเก้าอี้ พาดแขนอยู่บนพนัก รัศมีนั่งครึ่งนอนครึ่ง ศีรษะทับแขนเขาอีกทีหนึ่ง ความอายมีอำนาจเหนือความแค้น นิจหันหน้ากลับเปิดฝาปีอาโนทันที เพื่อยึดความเอาใจใส่ของเพื่อนมิให้วอกแวกไปอื่น สมองในเวลานั้นตื้นตัน ไม่ทราบจะขึ้นต้น/*108*/เพลงอะไร พอความคิดอย่างหนึ่งเกิดขึ้น นิจจึงขึ้นเพลงฉุยฉาย พร้อมกับเล่นปีอาโนคลอเสียงไปด้วย
“ฉุยฉายเอย จะไปไหนหน่อยเจ้าก็ลอยชาย เยื้องย่างเจ้าช่างกรีดกราย นุ่งผ้าลายดอกลอย ทุกข์อะไรของสตรี ไม่เท่าผัวมีเมียน้อย”
จะมีใครบ้างที่ไหวว่าเนื้อเพลงนั้นซึ่งหลุดจากปากของนิจเป็นเสียงร้องทุกข์-เสียงของความรู้สึกอันแท้จริงจากหัวใจของหญิงสาวผู้ได้รับความทรมารอย่างหนัก! ทุกคนพากันตบมือกราวใหญ่ และหันไปมองดูแม่จำนงและคุณจำลองอย่างล้อเลียน หลวงธนสารสะดุ้งทั้งตัวเหมือนคนตื่นจากหลับ ชักแขนออกจากศีรษะรัศมี แล้วผุดลุกขึ้นมายืนกลางห้อง
๗
/*109*/เพื่อนของนิจลากลับก่อน ๑๙ นาฬิกาทุกคน คงเหลือแต่เฉลาซึ่งพี่ชายยังไม่มารับแต่คนเดียว นิจจึงพาขึ้นไปที่ห้องนอน ในระหว่างที่เจ้าของห้องกำลังคุยอย่างสนุกสนานนั้น เฉลานั่งฟังอยู่เงียบ ๆ สายตาจ้องจับดูสีหน้าของเพื่อนอย่างพินิจพิเคราะห์
“นิจ” เฉลาเอ่ยขึ้นทั้ง ๆ ที่นิจกำลังเล่าเรื่องหนึ่งค้างอยู่ เสียงของหล่อนทำให้นิจสะดุ้งและสังหรณ์ในใจว่า หล่อนกำลังจะตกฐานะเข้าด้ายเข้าเข็ม “นิจ บอกพี่ทีหรือว่าเป็นสุขเท่าที่เธอแสดงอยู่หรืออย่างไร?”
/*110*/“พี่เฉลาหมายความว่าอย่างไร?” นิจย้อนถาม เดาไม่ถูกจริง ๆ ว่าเฉลาจะมาไม้ไหน
“หมายความอย่างที่ถามนั่นแหละ เธอมีความสุข เหมือนเมื่อยังไม่ได้แต่งงานหรือ?”
“ชีวิตที่แต่งงานแล้ว กับชีวิตที่ยังเป็นโสดจะเหมือนกันอย่างไรได้”
“เธอตอบอย่างเลี่ยงสิกขาเสียแล้ว นิจเธอเข้าใจนี่นะว่าพี่หมายความอย่างไร เธอจะซ่อนความรู้สึกจากสายตาพี่ไม่ได้หรอก เธอลืมเสียแล้วหรือว่าเธออยู่ในความปกครองของพี่มาตั้งแต่อายุ ๘ ขวบ จนถึง ๑๖ ปี”
นิจนิ่งเงียบ หลบสายตาลงดูพรมซึ่งปูอยู่ตรงหน้า เฉลาลุกขึ้นจากเก้าอี้ไปนั่งลงบนเตียงข้างตัวนิจ โอบร่างอันผอมบางมากอดไว้
“สีหน้าและสายตาของเธอบอกอยู่ชัด ๆ ว่าเธอ/*111*/มีความทุกข์ เล่าทุกข์นั้นให้พี่ฟังเถอะ การที่ถามไม่ใช่เพราะความสอดรู้สอดเห็น พี่ร้อนใจจริงๆ ที่เห็นนิจของพี่มีความเศร้าโศกเช่นนี้ ถ้าพี่รู้เรื่องเผื่อบางทีจะช่วยปัดเป่าผ่อนผันได้บ้าง เธอไม่ไว้ใจพี่เสียแล้วหรือ หรือเรื่องที่จะบอกนั้นพูดยากลำบากนัก จะอายพี่ทำไม แข็งใจพูดออกมาเถอะ น้องรักของพี่”
ใครเลยจะขัดน้ำเสียงอันเต็มไปด้วยความกรุณานั้นได้ น้ำตาไหลอาบหน้านิจ หล่อนซบหน้าลงบนบ่าเฉลา ทำอาการเหมือนเมื่อ ๗-๘ ปีก่อนโน้นเมื่อหล่อนได้รับความช้ำใจจากเพื่อนก็ดี หรือจากครูก็ดี เคยนำดวงหน้าอันเลอะด้วยน้ำตามาให้เฉลาเช็ดเสมอ
เฉลาใช้มือลูบศีรษะนิจเบา ๆ ปล่อยให้สะอื้นอยู่จนซาลงแล้วจึงพูดว่า
“พี่รู้ดีนี่นะ ว่านิจของพี่ไม่สบายใจ เอ้าที่นี้เล่าเรื่องให้พี่ฟังให้ละเอียด ถึงหากพี่จะช่วยเธอไม่ได้/*112*/ก็ยังดีกว่าไม่ได้พูดเสียเลย ความทุกข์ที่เก็บไว้จนเต็มอกแล้ว ไม่พูดเสียบ้างนั้นให้โทษร้ายแรงนัก พี่เคยผจญแล้วรู้จักดี”
“นิจไม่ทราบจะขึ้นต้นว่าอย่างไร”
“ขึ้นต้นด้วยคำว่าคุณหลวงน่ะแหละ ใช่ไหมล่ะ”
“แล้วยังไง?- เขารักแม่รัศมี แทนที่จะรักเธอ ผู้เป็นภริยา?”
น้ำตาของนิจซึ่งได้เช็ดจนแห้งแล้วนั้น กลับไหลนองลงมาอีก
“เห็นไหม พี่รู้เรื่องของเธอดี ทีนี้อยากรู้ว่าเป็นเพราะเหตุใด?”
“นิจก็ไม่ทราบ เป็นแต่ทราบว่าเขารักกันมาก่อนที่ได้แต่งงานกับนิจ”
/*113*/“เอ๊ะ! ทำไมเธอถึงรู้?”
“รู้สิคะ ก็นิจเคยได้ยินเขาพูดกันกับหูทีเดียว”
“เขา! คุณหลวงของเธอน่ะหรือ! พูดกับใคร?”
“พูดกับรัศมีน่ะซีคะ เขาพูดกันถึงเรื่องอะไรต่าง ๆ ซึ่งข้อความแสดงว่าเขาเคยรักกันมาก่อน”
“อ้อ! แล้วทำไมถึงไม่………...!………... แล้วทะเล้นไปขอเขาทำไมล่ะ หรือพ่อแม่ไม่ชอบรัศมีบังคับให้แต่งงานกับเธอ
“จะว่าอย่างนั้นก็เห็นจะไม่ถูกค่ะ เพราะถ้าเป็นเช่นนั้นจริง ท่านทั้งสองคงกรุณานิจบ้าง นี่ไม่มีเสียเลย ยิ่งคุณหญิงและก็ยิ่งแล้วใหญ่แสดงความไม่ชอบจนออกนอกหน้า คอยเกียจกันอยู่เสมอ และไม่เคยละโอกาสที่จะว่ากล่าวค่อนแคะนิจให้เจ็บใจเลย ท่านทำกับนิจเหมือนกับญาติจน ๆ คนหนึ่งที่มาขอทานข้าวสุกกินไป/*114*/มื้อหนึ่ง ๆ ตลอดจนบ่าวไพร่ นิจไม่มีอำนาจไหว้วานได้เลย ถ้าสำหรับแม่รัศมีของท่านละก็ตรงกันข้าม ท่านบูชาของท่านนัก พวกบ่าวๆ มันก็รู้ใจนาย รัศมีสั่งการในบ้านนี้ได้ดีเท่ากับคุณหญิงเอง ส่วนนิจอยู่ที่นี่มีราคาเท่ากับแมวตัวหนึ่งเท่านั้น”
“นี่เป็นความรู้ใหม่อีกข้อหนึ่ง ที่ว่าคุณหญิงก็จงเกลียดจงชังเธอด้วย นั่นมันเรื่องราวอะไร ที่นี้เจ้าคุณล่ะ?”
“เจ้าคุณเปรียบเหมือนเต่าตัวหนึ่ง กับภรรยาของท่านละก็เผยอไม่ขึ้นทีเดียว ที่จริงนิสัยใจคอของท่านก็ไม่ใช่ว่าเหี้ยมโหด แต่เป็นคนอ่อนแอเสียเหลือเกิน เห็นคุณหญิงไม่ชอบนิจก็เลยต้องทำตาม บางคราวมีเหมือนกัน คุณหญิงพูดอะไรต่าง ๆ อันเป็นเชิงกระทบกระเทือนนิจ เจ้าคุณแสดงท่าไม่พอใจออกมาบ้าง และ/*115*/รีบหนีเข้าห้องสีซอ”
“ขันดีนะ ในบ้านนี้มีอะไรต่างๆ ทีนี้พี่อยากรู้ว่ายายคุณหญิงตาเหลือกน่ะแกเกลียดเธอทำไม ก็ตัวเองไม่ใช่หรือที่เป็นคนไปขอ ครั้นได้มาแล้วกลับไม่มีความกรุณา เธอเคยทำอะไรให้แกเจ็บช้ำน้ำใจหรือ?”
นิจนิ่งตรองอยู่ครู่หนึ่ง แล้วทำท่าเหมือนจะยิ้ม ขณะที่ตอบว่า
“บางทีจะเคย แต่ใจไม่ได้ตั้งใจจะทำให้ท่านเจ็บช้ำน้ำใจหรอก คือเมื่อนิจมาอยู่ที่นี่ใหม่ ๆ นิจพาอีแต้มแมวของนิจมาอยู่ด้วย อีแมวตัวนี้มันซนนัก เคยทำอะไร ๆ ที่บ้านคุณพ่อแตกมาหลายหนแล้ว นิจรู้ดีถึงได้คอยระวังมิให้มันไปทางบริเวณของเจ้าคุณและคุณหญิงเลย วันหนึ่งนิจกำลังเล่นหีบเพลงอยู่ในห้องรับแขก ได้ยินเสียงตุ้บที่ไหนล่ะ อีแต้มขึ้นไปอยู่บนหลังตู้เครื่อง/*116*/ลายคราม บนนั้นมีนาฬิกาตั้งวางอยู่ด้วย นิจกลัวอีแต้มจะกระโดดลง และพานาฬิกาตามมาด้วย จึงวิ่งไปจับตัวมันไว้กำลังจะอุ้มลง พอดีแขนนิจเองปัดเอานาฬิกาตกลงมา หน้าปัดแตกละเอียดทีเดียว นิจวิ่งไปรายงานตัวเองทันที เจ้าคุณไม่อยู่ อยู่แต่คุณหญิง พอนิจเรียนท่าน ท่านยิ้มอย่างปากเบี้ยวตามเคยน่ะแหละ แล้วว่า “ดีย่ะผู้ดีแท้ มาอยู่บ้านผัวไม่ทันถึงสามวันมีเวลาต่อยของแตกแล้ว” นิจจึงตอบท่านว่า โธ่! คุณอาคะเราต้องการเวลาไม่ถึงนาทีสำหรับให้หัวของเราเองแตก”
เฉลาหัวเราะกิ๊ก แล้วพูดว่า
“เธอก็สำคัญ! ไปตอบกันแกอย่างนั้นเข้าด้วย แล้วตั้งแต่นั้นมาแกก็เลยจงเกลียดมาเรื่อยซี!”
“อาจจะเป็นได้ละกระมังคะ แต่ตามความเห็นของนิจ รู้สึกว่าท่านไม่ชอบนิจมาแต่ไหนแต่ไรแล้ว /*117*/ดั่งจะเห็นได้ว่าเพียงแต่นาฬิกาแตกไปเรือนเดียวเท่านั้น ทำไมจึงจะต้องเอ่ยถึงว่าเป็นผู้ดีหรือเป็นไพร่ แต่ว่าเรื่องความรู้สึกของคุณหญิงที่มีต่อนิจนั้น เป็นแต่เครื่องช่วยให้นิจมีความร้อนใจมากขึ้นเพียงเล็กน้อยเท่านั้น ข้อสำคัญอยู่ที่คุณหลวง”
“อ๋อ! ข้อนั้นน่ะแน่ละ พี่เข้าใจดี และลูกชายของแกไปเที่ยวกับหลานสาวจนดึกดื่นนะแกไม่ว่าดอกหรือ?”
“ไม่เคยได้ยินว่า อาจจะไม่รู้ก็ได้”
“อะไร ไม่รู้ แต่พี่อยู่ไกลร้อยโยชน์พันโยชน์จากบ้านนี้ยังรู้นี่นา น่าประหลาดแท้ ๆ ทำไมตาหลวงหนวดนั่นถึงได้เจ๋อไปขอเธอโดยไม่รักและทั้งที่ตัวมีคู่รักอยู่แล้ว มันจะมีอะไรกันหนอจะว่าพ่อแม่/*118*/บังคับ เพราะเหตุใด? เห็นแก่สมบัติหรือ? ก็ไม่น่าจะเป็นได้ พวกนี้เขามั่งมีมาแต่ไหนแต่ไร ถึงเดี๋ยวนี้ก็ยังคงมั่งมีเช่นเดิม หรือพ่อแม่ของรัศมีเขาไม่ยอมให้ลูกของเขา? เป็นไปไม่ได้อีกน่ะแหละ อีตาขุนขาข้างเดียวกับอียายชมบอแจหลีหรือจะหวงลูก ไม่ยอมให้กับอำมาตย์ตรี หลวงธนสารสมบัติ ปัญหานี้ขบยากจริง”
“นั่นน่ะซีคะ นิจก็พยายามขบอยู่ทุกวัน ลงท้ายก็ต้องบอกกับตัวเองว่า เมื่อเขาไปขอนิจนั้นเขาคงตั้งใจจะรักนิจเหมือนกัน แต่ครั้นมาอยู่ด้วยกันเข้าเขาค้นพบอะไรที่ไม่ดีในตัวนิจจนเขารักไม่ลง”
เฉลายกมือขึ้นปิดปากเพื่อนพูดว่า
“อย่า! ไม่ต้องพูดคำนั้น ไม่เป็นความจริงเลย นิจของพี่ไม่มีอะไรน่าเกลียดสักนิจเดียวมีแต่น่ารักเท่านั้น /*119*/ถึงจะไม่มีจริตดีดดิ้นอย่างผู้หญิงบางคน ก็มีกิริยามารยาทน่าเอ็นดูอยู่ในตัว คนที่ไม่มีใจเท่านั้นถึงจะไม่ชอบนิจ อีตาหนวดนั่นแกคงไม่มีหัวใจ หรือมีก็คงหลงเสน่ห์นังมวยโตนั่นจนตาบอดไปแล้ว”
คำพูดและกิริยาของเฉลาทำให้นิจต้องหัวเราะทั้งน้ำตา
“เธอจับกิริยาของเขา ว่าไม่ชอบเธอได้ตั้งแต่เมื่อไร?”
“ตั้งแต่วันแรกที่ได้แต่งงานแล้วทีเดียวค่ะ
“อือ! แปลก! แล้วเธอทำอย่างไรกับเขา?”
“นิจทำหน้าที่ภริยาทุกอย่าง มีดูแลเครื่องแต่งตัวและห้องหับกับธุระที่เกี่ยวกับเขาโดยตรง เมื่อมีธุระก็พูดกับเขา ถ้าไม่มีก็ต่างคนต่างอยู่ นิจรู้สึกตัวเองว่ายังมีกิริยามารยาทไม่ค่อยถูกแบบแผน ก็ได้พยายามฝืน/*120*/อิริยาบถจนสุดความสามารถเพื่อจะให้ถูกใจเขา และคุณพ่อคุณแม่เขาด้วยการวิ่งเล่นกระโดดโลดเต้น ร้องเพลง เอ็ดตะโรหัวเราะอย่างคึกคะนองอย่างนี้เลิกหมด ถึงยังงั้นก็ไม่ทำให้ฐานะของนิจดีขึ้น”
“เจ้าคุณอารู้เรื่องนี้ไหม?”
“ไม่ทราบเลย นิจไม่เคยปริปากสักคำเดียว คุณพ่อท่านสอนให้นิจอดทน นิจจะทนไปจนกว่าจะหมดเวร จะทนอกแตกตายดีกว่าที่จะให้คุณพ่อคุณแม่ร้อนใจ โดยที่ช่วยอะไรก็ไม่ได้ อีกอย่างหนึ่งนิจต้องทำหน้าที่ของภริยาที่ดี ภริยาไม่ควรจะเอาสามีไปเที่ยวนินทาจริงไหมคะ?”
“ถูกแล้ว เท่าที่เธอเล่าและเท่าที่พี่ได้เห็นกับตาเอง พี่เห็นว่าเธอทำหน้าที่ของหญิงที่ดีแล้วครบ บริบูรณ์ เธอทำมาเป็นเวลาไม่ใช่เล็กน้อยตั้ง ๔-๕ /*121*/เดือนแล้ว แต่เมื่อมันไม่ทำให้เธอสบายขึ้น เราก็จะต้องหาวิธีใหม่ การที่จะเอามือกอดอกรออยู่จนหมดเวรอย่างเธอว่านั้นไม่ได้ ผิดทั้งทางโลกทางธรรม ในโลกนี้แม้จะเต็มไปด้วยความทุกข์ มีสภาพเป็นอนิจจัง ไม่มีอะไรแน่นอน แต่สุขกับทุกข์เป็นของคู่กัน เมื่อเรามีทุกข์เราต้องต่อสู้เอาชนะให้ทุกข์แพ้เราให้จงได้ หรือมิฉะนั้นก็ต้องหนีทุกข์ มีอยู่สองอย่างในฐานะเช่นเธอ ต้องต่อสู้ เพราะเธอยังหนีไม่พ้น ไม่มีทางจะหนี เรื่องหย่ายังพูดถึงไม่ได้ เพราะในบ้านเมืองของเรานี้ผู้หญิงที่เลิกร้างกับสามีมักเป็นขี้ปากครหา...และยิ่งกว่านั้น บางทีเธอจะรักเขาด้วย”
นิจก้มหน้านิ่ง เฉลาเดาคำตอบได้เอง จึงพูดต่อไป
“นั่นไหมละ ทายละไม่มีผิด เรื่องร้ายของผู้/*122*/หญิงเรามันอยู่ตรงนี้แหละ อุปทานแรงนัก ขึ้นชื่อว่าเขาเป็นสามีละก็เป็นต้องรักทีเดียว จะเลวทรามอย่างไร หรือโหดร้ายกับตัวอย่างไร ก็อุตส่าห์ก้มหน้าก้มตารักอยู่ได้” นิ่งตรองครู่หนึ่ง “เธอรักเขาแต่เขาไม่รักเธอ เพราะฉะนั้นเธอต้องต่อสู้ ต่อสู้กับคู่แข่ง เพื่อความรักของสามี”
นิจสั่นศีรษะอย่างไม่มีหวัง
“นิจจะทำอะไรได้ ไม่เห็นมีทางจะสู้เขาได้สักนิด”
“ได้! ต้องได้! เพราะถึงเวลาจำเป็นจริงๆ พี่บอกแล้วถ้าเธอขืนอยู่อย่างนี้อกจะเป็นหนองตายก่อน ถึงจะอดทนเท่าไรก็อดได้แต่ภายนอกภายในเธอจะห้ามไม่ให้ทุกข์ไม่ได้ จำเป็นที่จะต้องแก้ไข พี่จะสอนให้ ถึงพี่ไม่เคยแต่งงานก็จริง แต่พี่มีน้องหลายคนทั้ง/*123*/หญิงและชาย พี่เคยเป็นคนที่พี่สาวและพี่สะไภ้มาปรับทุกข์ด้วยเสมอ แม้พี่ชายก็เคย ฤทธิ์แต่ได้ยินได้ฟังมามากจนเข้าใจเรื่องพรรค์นี้ได้ดี เมื่อคราวแม่จำนงกับพี่จำลองก็หยอกเมื่อไหร่ละ ในที่สุดเดี๋ยวนี้ก็เรียบร้อยกันแล้ว
เฉลาหยุดพูด ข้อศอกเท้าเข่าไว้เอาหน้า วางลงบนฝ่ามืออีกทีหนึ่ง นิจมองเพื่อนอย่างร้อนรน ถึงแม้หล่อนจะได้บอกกับเฉลาเองว่าไม่มีทางจะต่อสู้ได้ ถึงกระนั้นก็ยังหวังว่าคำแนะนำของเฉลาจะเป็นยาขนานวิเศษสำหรับปัดเป่าให้หล่อนพ้นจากทุกข์
“หลวงธนสาร” เฉลาเอ่ยขึ้น “ไม่ใช่คนเลว ทางราชการก็ดี พี่ได้ยินคุณพ่อเล่าว่า นายโปรดว่าขยันขันแข็งและซื่อสัตย์ ความประพฤติส่วนตัวก็ดี แต่เขามีข้อเสียอยู่ข้อหนึ่งที่ผู้ชายโดยมากเคยเสีย คือ ถ้าลงรักแล้วเป็นหลง ผู้ชายชนิดนี้ชอบคนยั่วยวน และ/*124*/จริตของแม่รัศมีหล่อนไม่ใช่เล่น ส่วนเธอจะไปทำจริตดีดดิ้นอย่างเขาคงทำไม่เป็นจริงไหม? ทั้งเธอก็จะหยิ่งเกินที่จะล่อสามีให้รักเพราะความยั่วยวน เพราะฉะนั้นเธอไม่ควรต้องทำอะไรให้ผิดกับตัวจริงของเธอสักนิดเดียว ตรงนี้พี่หมายความว่าเธอไม่ต้องแต่งจริตให้มากขึ้น แต่เธอไม่มีสิทธิที่จะซ่อนความน่าเอ็นดู ความรื่นเริงที่เคยมีในตัวเธอไว้ภายใต้กิริยาอันหงิมเหงาเช่นนี้ เพราะให้โทษหลายประการ เธอกำลังจะค้านว่าหัวใจของเธอไม่มีความสุข จะแสดงกิริยารื่นเริงอย่างไรได้ พี่กำลังขอให้เธอฝืนกิริยา นิจ ขอให้เธอมีความทุกข์เสียให้มากที่สุดที่จะลืม แล้วฝืนตัวให้เป็นคนสนุกสนานอย่างแต่ก่อน นึกจะเล่นอะไรก็เล่น นึกจะร้องเพลงก็จงร้อง จงทำอะไรทุกอย่างที่เธอต้องการจะทำ เพื่อความรื่นเริงของเธอเอง”
/*125*/“คุณหญิงท่านจะได้ค่อนนิจตาย”
“เธอกลัวด้วยหรือนิจ พี่เข้าใจว่าคนเราตราบใดที่อยู่ในทางที่ถูก ตราบนั้นเราเป็นอิสระไม่ต้องกลัวใคร พี่เชื่อว่าเธอจะทำอะไรที่อยู่ในเขตถูกเสมอนิจ เพราะฉะนั้นถ้ายายคุณหญิงแกอยากจะค่อนเรา เราก็ค่อนแกเป็นเหมือนกัน เธอเคยยอมกลัวแกมามากแล้ว แกก็ยิ่งอยากจะบังคับเธอให้แบนเหมือนกับผ้าที่เขาอัดไว้ในคอบปี้ ทีนี้เธอเลิกกลัวเสียที่อย่ายอมแพ้ทีเดียว ดูทีหรือแกจะกล้าทำอะไรเธอได้ สามีของเธอก็เหมือนกัน หน้าตาท่าทางไม่ไช่เป็นคนหัวแข็งใจแข็ง มีความรู้สึกที่ถูกกระทบง่ายและเอนไปทางขลาด ธรรมดาคนขลาดถ้าเห็นใครยอมกลัวก็ยิ่งข่มใหญ่ เพราะฉะนั้นเธอจะทำตัวอย่างนี้ไม่ได้ เขาอาจจะเหมาเอาว่าเธอเป็นเต่าเป็นตุ่นไม่มีความรู้สึก ไม่มีหัวใจ ต่อไปเธอต้อง/*126*/เปลี่ยนกิริยาให้เหมือนเมื่อยังไม่ได้แต่งงาน การพูดคำตอบคำต้องเลิก นึกจะพูดอะไรกับเขาเป็นพูดออกไปทีเดียว ไม่ต้องกลัวไม่ต้องอาย นึกว่าเขาเป็นสามีของเธอ เธอมีสิทธิในเขาเท่ากับเขามีสิทธิในเธอ อีกอย่างหนึ่งสามีของเธอดูซื่อๆ เซื่องๆ เหมือนคนหลับใน เธอควรจะยั่วและล้อให้เขาหัวหมุนเล่นบ้าง จะได้ตื่นจากหลับในบางครั้งบางคราว ส่วนแม่รัศมีคอยาวนั้น เธอคงแค้นเขาบ้างจริงไหม เธอว่าอะไรเขาเล่นบ้างก็ได้ ไม่ต้องกลัว แต่ระวังอย่าให้ร้ายแรงจนเกินขีดของผู้ดีเท่านั้น เธออยู่ในฝ่ายถูก เขาพยายามจะแย่งสามีของเธอ ใครบ้างจะไม่โกรธ ถ้าพาดเราเป็นฉะทีเดียว เตือน ๆ ให้รู้สึกไว้บ้างว่า เธอเป็นภริยาของหลวงธนสารตามกฎหมาย อย่างที่เธอตอบกับเขาเมื่อเวลาเขาใช้เธอให้หาน้ำให้เมื่อตอนเย็นนี้แหละดี แต่อีตอนที่/*127*/เธอเชิญเขามานั่งใกล้ขนมนั้นเกินไปหน่อย เขาไม่ควรได้รับความปรานีจากเธอถึงเท่านั้น เธอดีกับเขามามากแล้วพอที ทีหลังไม่ต้องเอาใจใครทั้งหมด ทำใจของเธอให้แข็ง ลืมทุกข์เสียบ้าง ในชั้นต้นเธอทำแต่เพียงเท่านี้ก่อน ถ้าไม่ได้ผลเราจะคิดอุบายกันใหม่
นิจนั่งฟังอย่างเอาใจใส่และตรึกตรอง เมื่อเฉลาพูดจบลง หล่อนจึงตอบว่า
“นิจจะลองดู”
“ไม่ต้องละ ต้องทำจริง ๆ ทีเดียว พี่เชื่อว่าเธอจะทำได้ เธอเป็นลูกของทหารนี่นาต้องทำให้กล้าหาญซี ให้สัญญากับพี่ได้ไหม?”
นิจก้มหน้านิ่งอยู่ครู่หนึ่งจึงเงยหน้าขึ้น ยิ้มอย่างเด็ดเดี่ยว
“ค่ะ นิจสัญญา” หล่อนตอบอย่างมั่นคง
“ชะโย! อย่างนั้นซี มาขอจับมือทีเถอะสัญญา/*128*/ต้องเป็นสัญญานะ!” เฉลาร้องอย่างยินดีพลางจับมืออันเรียวเล็กของเพื่อนเขย่าอย่างร่าเริง แล้วดึงตัวมากอดไว้
“โธ่! จะบอกพี่เสียตั้งแต่แรกก็ไม่ได้ อมพะนำไว้คนเดียวจนผอม ดูหรือสายเลือดที่แก้มซึ่งใครๆ เคยอิจฉานั้นไม่มีเหลืออยู่เลย ถ้าปรับทุกข์กับใครเสียบ้าง ก็จะไม่แฟบไปถึงเพียงนี้ นี่หากว่าพี่สังเกตเห็นเอง”
“ตาพี่เฉลาละคมเหลือเกิน ความสังเกตก็เป็นที่หนึ่ง ช่างทายเรื่องราวนิจถูกต้องเสียหมดทุกอย่าง”
เฉลาทอดสายตาไปตรงหน้าอย่างใจลอยด้วยกลัวเพื่อนจะช้ำใจยิ่งขึ้น หล่อนไม่กล้าจะคัดค้านคำชมเชยของนิจ แท้ที่จริงเฉลารู้เรื่องเหล่านี้ ก็เพราะสังเกตเห็นหลวงธนสารไปบ้านรัศมีซึ่งอยู่ติดกับบ้านของหล่อนเสมอและไม่เลือกเวลา ในที่สุดหล่อนตอบแต่เพียงว่า
“น้องเอ๋ย ในชีวิตของพี่ไม่ได้รับความสุข/*129*/อยู่เสมอดังที่เธอเข้าใจหรอก พี่ได้รับทุกข์มามากเหมือนกัน คิดดูถีคุณพ่อของพี่มีภริยากี่คน และแม่เลี้ยงกับลูกเลี้ยงก็คล้ายๆก็ลูกสะใภ้กับแม่ผัวน่ะแหละ พี่ได้รับความทุกข์เพราะความอยุติธรรมของคนอื่นอยู่เสมอ
นิจใช้สายตาอันเต็มไปด้วยความเศร้า แกมประหลาดใจมองดูผู้พูด แล้วกล่าวช้าๆว่า
“นิจเสียใจเหลือเกินที่ได้ยินเช่นนี้ เพราะนิจไม่รู้จะช่วยได้อย่างไร”
เฉลาเอนศีรษะลงพิงกับศีรษะนิจ ยิ้มอย่างรักใคร่แล้วตอบว่า
“อย่าเสียใจเลย พี่พูดถึงเมื่อก่อนนี้ต่างหากเล่า ส่วนเดี๋ยวนี้พี่สบายแล้ว เพราะเธอว่าพี่ช่างสังเกต พี่จึงพูดให้ฟังว่า พี่เคยได้รับทุกข์มามาก จึงเห็นทุกข์ของผู้อื่นได้ง่าย ในบางแห่งความทุกข์มีประโยชน์นะน้อง ช่วยทำให้คนเป็นคนดีขึ้น”
๘
/*130*/“คุณเจ้าคะ เจ้าคุณกับคุณหญิงลงมือรับประทานข้าวเจ้าค่ะ”
นิจมองดูนาฬิกาข้อมือ เห็นเวลาเพียงย่ำเศษเท่านั้น หล่อนเพิ่งกลับจากบ้านเจ้าคุณสุรแสน กำลังผลัดเครื่องแต่งกายไม่เสร็จ จึงรีบสวมเสื้อชั้นนอกและหวีผมให้เรียบร้อย แล้วรีบไปยังห้องรับประทานอาหาร
หล่อนเดินช้า ๆ ไปนั่งลงตรงข้ามกับสามี เขาไม่ได้แสดงกิริยาว่าเห็นหล่อน คงรับประทานอาหารอยู่เรื่อย ๆ คุณหญิงเป็นผู้ต้อนรับด้วยอาการชำเลืองค้อน จนเห็น/*131*/แต่ตาขาว เป็นวิธีแสดงความไม่พอใจในการที่ลูกสะใภ้มารับประทานอาหารช้ามาก นิจรู้ท่าจึงจ้องตอบท่าน แล้วพูดเรียบๆว่า
“ยังไม่ทุ่มหนึ่งเลยค่ะ ดิฉันไม่ทราบว่าจะรับประทานอาหารแต่หัวค่ำเช่นนี้”
“ไปไหนมายะ” คุณหญิงถามโดยไม่รู้จะพูดว่ากระไร
“ไปหาคุณพ่อมาค่ะ ดิฉันจำได้ว่าได้ลาคุณอาแล้ว”
สีหน้าคุณหญิงเฝื่อนด้วยความโกรธ ท่านไม่คุ้นเคยกับสำนวนเช่นนั้น ลงท้ายท่านพูดว่า
“ฉันน่ะ ไม่ว่าอะไรหรอก แม่คู้-ณ จะไปไหนก็ไปเถอะ แต่ฉันเห็นว่าไม่สวย เป็นสาวเป็นแส้ไปไหนค่ำๆมืดๆ”
“รับประทานโทษค่ะ คุณอา ดิฉันไม่ใช่สาว/*132*/แล้ว อีกประการหนึ่งตาวันคนขับรถเป็นคนไว้วางใจของคนพ่”อ
คุณหญิงกระแทกช้อนลงในแกง จนชามเอียง
“ดีแล้วๆ ไม่ต้องอธิบายอีกละ ฉันพูดไม่ทันหล่อนหรอก แต่ฉันหัวหงอกแล้วนะ แก่กว่าแม่นิจ หลายปี เมื่อฉันตักเตือนแม่นิจไม่ได้ก็ให้มันรู้กันไป”
“มิได้ค่ะ ดิฉันยินดีฟังคำตักเตือนของคุณอาเสมอ และตั้งใจจำไว้ด้วย แต่สำหรับเรื่องไปหาคุณพ่อนี้...”
“คุณแม่ครับ วันนี้ผมไปให้หมอตรวจ” หลวงธนสารพูดขึ้นโดยเร็ว เห็นชัดว่าการโต้เถียงระหว่างมารดากับนิจ ทำให้เขาหายใจไม่สะดวก “ผมไม่สบายมาหลายวันแล้ว ปวดศีรษะเสมอ นอนก็ไม่ค่อยหลับ”
/*133*/“เออ!” เจ้าคุณวิชัยวางถ้วยน้ำที่กำลังดื่มอยู่ทันที “แล้วหมอว่าอย่างไรบ้างล่ะ?”
“เขาว่าผมทำงานมากไป ถ้าไม่หยุดเสียบ้างจะเป็นโรคเส้นประสาท เขาแนะนำให้ผมลาพัก ไปตากอากาศเสียชั่วคราว”
ความประสงค์ของชายหนุ่มเป็นอันสำเร็จ คุณหญิงวิชัยแม้จะมีนิสัยที่นึกถึงแต่ตัวเองเป็นที่ตั้ง ก็ยังมีเวลาสำหรับนึกถึงบุตรชายที่รักดังดวงใจของท่านได้ ท่านลืมเรื่องราวลูกสะไภ้เสียทันที หันมารับขวัญบุตรชายเป็นควัน
หลวงธนสารเป็นโรคเส้นประสาท! นิจนึกยิ้มในใจ หล่อนเชื่อแน่มานานแล้วว่าเขาเป็นคนเส้นประสาทพิการ แต่ไม่คิดว่าโรคนั้นเกิดจากทำงานมากไป
อย่างไรก็ดี นิจไม่ทำให้เป็นคนชนิดรู้กว่าหมอ และเชื่อว่าหลวงธนสารต้องการพักผ่อน ยิ่งกว่านั้น หล่อน/*134*/ยินดีตามคำแนะนำของหมอเสียด้วย เพราะเผอิญมาตรงกับความต้องการของหล่อนเข้า
ตอนเช้าวันนี้ นิจได้รับจดหมายจากเฉลาฉบับหนึ่ง ถามข่าวและเตือนให้รักษาสัญญา กับบอกว่าหล่อนจะไปหัวหินกับเจ้าคุณพ่อและพี่ๆ น้องๆ อีกหลายคน หล่อนเชิญให้นิจไปด้วยจะได้สนุกด้วยกันทั้งเป็นประโยชน์แก่ร่างกายนิจด้วย
คำชวนของเฉลาทำให้นิจติดใจมาก แต่ยังไม่กล้ารับคำเพราะมีเหตุติดขัด สตรีเป็นเพศที่ประหลาด เรื่องสามีแล้วไม่ชอบให้คลาดจากสายตา จะได้เห็นอะไรดีหรือไม่ดีที่สามีปฏิบัติก็ทนได้ ขอให้ได้เห็นเป็นพอ นิจเป็นคนหนึ่งที่เป็นอย่างว่านี้ เพราะฉะนั้นแม้ว่าคำชวนของเฉลาจะเร้าความกระหายสักเท่าไร และแม้ว่าตอนกลางวันหล่อนไปหาบิดามารดา ท่านทั้ง/*135*/สองชักชวนเกลี้ยกล่อมให้ไปกับท่าน ซึ่งท่านก็จะไปพร้อมๆ กันกับเฉลา นิจก็ยังคงไม่รับคำอยู่นั่นเอง แต่บัดนี้เมื่อได้ทราบว่าหมอแนะนำให้สามีไปตากอากาศ นิจตัดสินใจทีเดียวว่าจะหาอุบายให้เขาไปหัวหินให้จงได้
วันรุ่งขึ้นเป็นวันอาทิตย์ นิจตื่นขึ้นราว ๗ นาฬิกา แต่งตัวเสร็จแล้วก็หยิบหนังสือเล่มหนึ่งลงไปนั่งอ่านที่สนามตามเคย ครั้นสายเข้า แดดขึ้นจัด อากาศชักร้อน นิจจึงปิดหนังสือเสีย แล้วเดินไปตัดดอกกุหลาบได้ช่อใหญ่ พอกับความประสงค์แล้วก็กลับขึ้นเรือน นำดอกไม้ไปจัดลงไว้ในแจกันที่โต๊ะเครื่องแป้ง เหลือไว้ ๕-๖ ดอกสำหรับปักแจกันในห้องของสามี หล่อนถือดอกไม้เหล่านั้นไปที่ประตู ซึ่งเปิดถึงห้องนอนของเขาก้มตัวลงบรรจงถอดกลอนแต่เบาๆ หัวใจเต้นแรงจนต้องเอามือ/*136*/กุมทรวงอกไว้ หล่อนพิพักพิพ่วนอยู่นาน พอได้ยินเสียง ๆ หนึ่งลอดประตูออกมา เสียงนั้นทำให้นิจเกิดความกล้า ด้วยอาการแสดงความเด็ดขาด หล่อนเปิดประตูออกโดยแรง
หลวงธนสารแต่งตัวเรียบร้อย แสดงว่าเขาตื่นนานแล้ว นอนอยู่บนเตียง หนังสือปกแข็งเล่มหนึ่งแบะคว่ำไว้บนหน้าอก เจ้าของเสียงที่นิจได้ยินนั่งอยู่ข้างตัวเขา นิจเดินเข้าไปยืนอยู่ใกล้คนทั้งสอง มองดูผู้หญิงอย่างถือดี แล้วพูดว่า
“เธอนี่เองแหละหรือรัศมี มาแต่เช้าทีเดียว ฉันอยู่ในห้องได้ยินเสียงผู้หญิงพูดเข้าใจเสียว่าไสว เพราะไม่นึกว่าเธอจะเข้ามาในห้องคุณหลวงเวลานี้”
ด้วยสีหน้าแสดงความถือดีเท่ากัน รัศมีตอบว่า
/*137*/“ไม่ใช่ไสว นั่งคนนั้นมันไม่กล้าเข้ามาในเวลาที่คุณพี่ยังนอนอยู่หรอก”
“ถ้าฉะนั้น” นิจพูดอมยิ้ม “ฉันอยากจะแสดงความยินดีกับมัน ในข้อที่มันรู้จักรักษาชื่อดีกว่าผู้ดีเสียอีก” พลางหล่อนก็ทอดสายตาอันเต็มไปด้วยความติเตียนไปทางสามี หล่อนพูดด้วยเสียงเป็นกังวานหนักแน่นและเยือกเย็น “หนังสือธัมมะเล่มหนึ่งสอนไว้ว่า “ชายผู้มีความคิด ไม่ควรอยู่ในสถานที่ลับตาคนกับธิดา พี่สาวน้องสาวแม้กับมารดาตน” พูดพลางหล่อนเดินไปที่โต๊ะหนังสือ ยกช่อกุหลาบที่ร่วงโรยอยู่ในแจกันออกทิ้งเสีย แล้วปักดอกที่ตัดมาใหม่ลงแทน
ในระหว่างที่นิจทำงานอยู่นั้น ไม่มีใครปริปากพูดว่ากระไร นิจได้ยินแต่เสียงขยับตัวและเสียงฝีเท้า /*138*/ครั้นงานของหล่อนเสร็จแล้วกำลังเก็บกลีบกุหลาบซึ่งร่วงอยู่บนโต๊ะ สามีเดินเข้ามาใกล้ พูดเสียงห้าวๆ ตามเคยว่า
“นี่ ฉันไม่ต้องการให้เธอมาแสดงอำนาจในห้องฉัน น้องของฉันคนนี้เคยปฏิบัติวัตรถากฉันทุกอย่าง เขามีสิทธิที่จะเข้ามาในห้องฉันได้ทุกเวลา
ดวงหน้าอันขาวของนิจ กลายเป็นสีแดงจัดขึ้น หล่อนยืดตัวตรงประดุจจะวัดความสูงระหว่างตัวเขากับหล่อน ดวงตาดำคมแสดงความดูหมิ่นและท้าทาย หล่อนตอบว่า
“ถ้าคุณหลวงมีผู้ปฏิบัติอยู่แล้ว โดยไม่ต้องเสียอะไรแลกเปลี่ยน ทำไมถึงมาแต่งงานกับนิจให้เปลืองทรัพย์ ถ้าน้องของคุณหลวงจำเป็นจะต้องปฏิบัติใครคนหนึ่งเสมอ ก็ควรจะหาคนใหม่ ไม่ควรจะมาเหนื่อยแรงแย่งหน้าที่ของภริยาเขา” พูดแล้วหล่อนยืน/*139*/นิ่ง คอยฟังคำตอบครั้นเห็นไม่มี ด้วยคนทั้งสองกำลังโกรธเกินที่จะนึกหาคำพูดโต้ตอบได้ หล่อนก็ยกศีรษะตรงเดินไปที่ประตูก่อนจะออกหล่อนหันมากล่าวว่า
“นิจจะไปบ้านคุณพ่อและจะอยู่ทั้งวัน เมื่อวานนี้ ท่านบ่นว่าท่านไม่ได้พบคุณหลวงมานานแล้ว นิจเรียนท่านว่าคุณหลวงมีธุระ ไม่ค่อยมีเวลาว่าง”
เสียงลั่นกลอน เสียงฝีเท้า และเสียงพูด หลวงธนสารคงยืนถมึงทึงอยู่กลางห้อง จนมีมือยาวๆ และอุ่นๆ มาจับไหล่เบาๆ เขาจับมือนั้นจูงมานั่งที่เตียง พูดว่า
“ฉันไม่รู้จะทำอย่างไรกับเด็กคนนี้ ความผิดของเขาก็ไม่มีสักนิด คุณแม่ท่านทำกรรมให้แท้ๆ ที่ถูกท่านควรจะแต่งงานกับเด็กเสียเอง” เขาหัวเราะคำพูดอันเหลวไหลของตัวเอง “นี่แน่ะรัศมี อ้ายเรื่องกาแฟ/*140*/นรสิงห์ของเราเป็นอันล้ม พี่จะต้องไปหาเจ้าคุณสุรแสนเสียที”
ความเดือดแค้นในใจรัศมีเวลานั้นทำให้เจ้าตัวนึกว่า หล่อนอาจฆ่าคนเล่นได้โดยง่าย แต่หล่อนฉลาดพอที่จะไม่แสดงมากนัก เป็นแต่เพียงเมินหน้าและพูดว่า
“แหม! ช่างซื่อตรงต่อคำสั่งดีจริง ตัวอย่างนี้จะหาที่ไหนได้”
“เธอก็รู้อยู่แก่ใจแล้วว่า เขาไม่ได้สั่งพี่เขาเล่าให้ฟังต่างหาก” หลวงธนสารค้าน
เขาไม่เกลียดอะไรมากเท่ากับเวลาที่ใครว่าเขาทำอะไรตามคำสั่งของภริยา “ที่พี่จะต้องไปก็เพราะเห็นว่าจำเป็น เจ้าคุณสุรแสนเป็นคนที่น่านับถือ และท่านกรุณาแก่พี่เสมอ”
“เพราะเหตุฉะนั้น พี่จะต้องไปหาวันนี้ จำเพาะจะต้องเป็นวันนี้ ช้าอีกวันเดียวก็ไม่ได้ยังงั้นไม่ใช่/*141*/หรือ?”
รัศมีสะบัดหน้าแรง จนมวยเอียงมาข้างหู
“ถ้ายังงั้นดิฉันกลับละ”
“อ้าว! ไหนว่าจะอยู่คุยกับพี่ทั้งวันยังไงล่ะ”
“จะให้อยู่ทำไมอีกล่ะคะ ประเดี๋ยวคุณพี่ก็จะต้องไปหาพ่อตาแม่ยาย”
ชายหนุ่มไม่ยักตอบว่ากระไร ปล่อยให้หล่อนเดินไปจนถึงประตู แล้วหล่อนหันกลับมาอีก พูดว่า
“ไปหาเสียตอนกลางวันได้ไหมล่ะคะ?”
“เสียใจจริงๆ ที่รัก พี่มีธุระ ต้องทำงานที่เอามาจากกระทรวงให้แล้ว”
รัศมีสะบัดหน้าแรงอีกครั้งหนึ่ง แล้วออกประตูไป
/*142*/หลวงธนสารทำงานทั้งวันจริงดังพูด กว่าจะเสร็จตกราว ๑๗ นาฬิกา มีเวลาพอดีแต่งตัวตามสบายและไปถึงบ้านเจ้าคุณพ่อตาก่อนค่ำ
เขาขับรถเข้าไปจอดที่หน้าตึกตามเคย แล้วขึ้นบันไดหน้ามุข เข้าในห้องซึ่งเขารู้แน่ว่า เจ้าคุณกับคุณหญิงใช้เป็นห้องนั่งเล่นเสมอ
เจ้าคุณสรแสนสงคราม นอนตะแคงอยู่บนเตียงยาวใกล้หน้าต่าง หันหน้ามองดูคุณหญิงซึ่งนั่งอยู่หน้าเตียง กำลังถักไหมพรมสำหรับรองบาตร นิจนอนฟังพาบมือเท้าคางอยู่ข้างมารดาฝีเท้าของหลวงธนสารที่เดินเข้าไปนั้นเบามาก จึงไม่มีใครรู้สึก ต่อเขานั่งพับเพียบลงแล้วทำเสียงคล้ายเสียงกระแอม คุณหญิงจึงเงยหน้าขึ้นดู
“อ้อ! หลวงธนสารมา แหมช่างเงียบเชียบดีจริง”
นิจคงนอนอยู่ในท่าเดิม เจ้าคุณสุรแสนลงจาก/*143*/เตียงมานั่งขัดสมาธิ์อยู่ข้างภริยา แล้วพูดว่า
“ยังไง สบายดีหรือ หลานชาย ถามนิจเขาเมื่อเร็วๆนี้ ได้ความว่าธุระมาก ไม่มีเวลาว่าง ราชการงานเมืองของเราดีอยู่หรือ?”
“ดีครับ” หลวงธนสารตอบคำเดียวตามนิสัย เขาเป็นคนพูดน้อย และไม่ชอบพูดเรื่องของตัวเองเลย แต่เจ้าคุณสุรแสนเป็นคนมีนิสัยรื่นเริง และชอบเล่นชอบคุย ซึ่งนิจได้รับมรดกนั้นไว้ด้วย เพราะฉะนั้น ท่านจึงซักถามเรื่องราวต่างๆ และบังคับให้หลวงธนสารคุยจนได้
เรื่องมาลงเอยกันที่โรคเส้นประสาทของหลวงธนสาร เจ้าคุณเอ่ยขึ้นว่า
“นิจเขาบอกว่าหลานชายไม่สบาย หมอแนะนำให้ไปตากอากาศหรือ?”
บุตรเขยรับคำ ท่านจึงพูดต่อไป “เจ้าพระยานครินทร์ฤๅชัย คะยั้นคะยอให้ไปหัว/*144*/หิน ฉันไม่ค่อยชอบนักหรอก อ้ายที่นั่นฟังเขาเล่าดูมันกลายเป็นสมาคมสำหรับการแข่งความเฟ้อกันไปเสียแล้ว และยิ่งกว่านั้นออกจะกลายเป็นสถานที่เลือกคู่กันอีกด้วย ครั้นจะปฏิเสธหรือก็เกรงใจผู้ใหญ่ เดี๋ยวจะว่าท่าโน้นท่านี้ก็เลยรับคำ ทั้งท่านว่าเดือนสองเดือนนี้ไม่ค่อยมีคนด้วย เพราะยังไม่ถึงคราวของเขา ยายเฉลาก็อิดออดขอให้พานิจไปด้วยให้ได้ หลานกำลังต้องการพักผ่อน ไปสนุกกันที่หัวหินสักพักไหมล่ะ?”
หลวงธนสารรอคำถามประโยคนี้มาตั้งแต่ประโยคแรกแล้ว ถึงกระนั้นก็ยังไม่มีเวลาพอเตรียมคำตอบ เขานั่งอึกอักอยู่นาน คุณหญิงจึงพูดขึ้น
“ท่าเห็นจะไม่เต็มใจรับกระมัง ไปกับผู้ใหญ่กลัวจะไม่มีเพื่อนสนุก ก็ลูกชายลูกสาว/*145*/เจ้าคุณนครินทร์ก็ไปกันหลายคน รู้จักกันไม่ใช่หรือ?”
ลูกเขยยังคงนิ่ง โดยไม่ได้ตั้งใจ เขามองไปทางนิจ พบสายตาของหล่อนกำลังจ้องดูเขา มียิ้มแกมเยาะเย้ยอย่างรู้เท่าคล้ายจะพูดว่า
“ถึงจะมีเพื่อนสักกี่คน ก็สู้เพื่อนคนหนึ่งในกรุงเทพฯ ไม่ได้”
หลวงธนสารรู้สึกฉุนแกมกระดาก ให้กระอักกระอ่วนใจ ในที่สุดหลุดปากออกไปว่า
“ผมก็อยากไปเหมือนกัน แต่...” เขาหยุดนิ่งอยู่เพียงเท่านั้น ไม่ทราบจะหาอะไรมาต่อให้เหมาะกับ ‘แต่’ นั้นได้ การกล่าวเท็จเขาไม่ชอบและไม่อยากประพฤติ
ภริยาสาวช่วยต่อคำพูดของสามี
“แต่เป็นห่วง…...” ชะงักไว้นิดหนึ่ง ‘งาน’
/*146*/“เปล่าไม่ใช่!” สามีค้านอย่างตกใจโดยไม่มีมูล
นิจหัวเราะ หลวงธนสารรู้สึกตัวจึงพูดต่อไปเป็นปกติว่า
“ไม่มีอะไรมิได้ ผมตกลงใจแล้ว เป็นว่าไป”
ตอนกลางคืนนิจอิ่มเอิบใจเป็นอันมาก หล่อนรีบเขียนจดหมายถึงเฉลา มีใจความดังนี้
ถนนสาธร
วันที่ ๒๐ ตุลาคม พ.ศ. ๒๔๗๒
พี่เฉลาที่รักของนิจ
จดหมายของเธอนิจได้รับแล้ว ขอบคุณจริงๆ ที่เป็นห่วงและเอาใจช่วยนิจนักหนา จะหาเพื่อนที่ไหนได้อย่างเธอเป็นคนที่สองเห็นจะไม่มีแล้ว นิจทำตาม/*147*/สัญญาที่ได้ให้ไว้กับเธอ และรู้สึกว่าได้ผลดี การที่เลิกตั้งคำถามกับตัวเองว่า คนนั้นทำไมถึงเกลียดเรา คนนี้ทำไมถึงไม่ชอบเราเสียได้ ทำให้นิจหายกลุ้มได้มาก นิจกำลังพยายามทำตัวให้สนุกสนานเต็มที่ เริ่มต้นด้วยการเป็นเพื่อนกับเด็กๆ ทำได้ง่ายเหลือเกิน มันพากันติดนิจทั้งบ้าน เคยมาวิ่งเล่นที่ข้างห้องนิจกลุ่มโต ๆ คุณหญิงทำท่าไม่พอใจว่าเด็กวิ่งบนสนามย่ำหญ้าของท่านเสีย นิจทำหูทวนลม นี่เป็นขั้นแรก ที่นิจเลิกเอาใจใส่ในความคิดของคุณหญิง ท่านคงทำหน้าที่ “แม่ผัวเกลียดลูกสะใภ้” ตามเคย เมื่อวานนี้เถียงกันสองสามคำ ด้วยเรื่องนิจไปหาคุณพ่อกลับจนค่ำ ขันจริงๆ ที่ท่านชอบแสดงเอาใจใส่ในตัวนิจอยากจะให้ดี อยากจะให้/*148*/เป็นอย่างโน้นอย่างนี้ แต่คำตักเตือนของท่านไม่เห็นถูกเรื่องสักที นิจเป็นศิษย์ที่ถือคำสั่งครูอย่างเคร่งครัด เมื่อเช้าก็ฟาดข้อกับคุณหลวงและแม่รัศมี ‘มวยโต’ ตามที่เธอเรียก จะเล่าเรื่องละเอียดให้เธอฟัง เมื่อเราพบกันที่หัวหิน
พูดถึงหัวหิน อดหัวเราะไม่ได้ คุณหลวงติดกับของนิจเข้าถนัดใจ เมื่อได้รับจดหมายเธอชวนไปหัวหินนั้น ให้นึกอยากไปเสียเหลือเกิน แต่ว่า-นี่ นิจบอกตรงๆ เธอจะนึกว่านิจเป็นบ้าหรือ อะไรก็ตามใจ ถ้านิจปล่อยให้คุณหลวงอยู่บ้าน เขา กับ เจ้าหล่อน คงสำราญกันใหญ่ เกือบจะเลิกคิดถึงหัวหินอยู่แล้ว พอดีวันนั้นเองคุณหลวงเขาเล่าว่า เขาเป็นโรคเส้นประสาท หมอแนะนำให้ไป/*149*/ตากอากาศที่ใดที่หนึ่ง นิจมองเห็นหนทางที่จะได้ไปเที่ยวสมใจทีเดียว และจะลากเอาคุณหลวงไปเสียด้วยให้เข็ด เช้าขึ้นจึงบอกกับเขาว่า คุณพ่อคุณแม่บ่นถึง เขาก็ดี อุตส่าห์ไปหาคุณพ่อในเย็นวันนั้นเอง แปลว่าเขาเอาเท้าสอดเข้าบ่วงที่นิจดักไว้ เพราะนิจหนุนคุณพ่อคุณแม่ไว้แล้ว ให้ชวนเขาไปตากอากาศพร้อมกับท่าน นิจน่ะแน่ใจว่าเขาเป็นห่วงดวงใจของเขา แต่เขาเกรงใจคุณพ่อ ทั้งหาข้อแก้ตัวไม่ได้ด้วยจึงต้องรับ นิจขอให้ท่านหาบ้านให้เราสองคนต่างหาก ถ้าท่านหาได้แล้วโทรเลขมาบอกเราจึงจะไป เพียงแต่นึกถึงความสุขที่จะได้พบกับเธอที่นั่น และเล่นหัวกันทุกวัน ก็ทำให้นิจกลืนข้าวจะไม่ลงเสียแล้ว และภาวนา/*150*/ให้วันมาถึงเร็วๆ เข้า เธอจำภาพหัวหินเมื่อสองปีก่อนได้ไหม ตั้งแต่คราวนั้นมานิจยังไม่ได้เล่นน้ำสนุกอีกเลย หวังว่าจะได้เล่นในสองสามวันนี้
ฝากความคิดถึงให้พี่ ๆ และน้องๆ ของเธอทุกคน
โดยความรัก
จากเพื่อนและน้องของเธอ
นิจ
๙
/*151*/แสงสว่างแห่งดวงอาทิตย์ในเวลาเช้าสาดเข้ามาในห้องเต็มที่ ต้องกายของหญิงสาวซึ่งกำลังหลับสนิทอยู่บนเตียง หล่อนขยับตัวและลืมตาขึ้นมองดูรอบห้องอย่างประหลาดใจ ที่เห็นตัวเองอยู่ในห้องซึ่งผิดจากห้องที่เคยอยู่ พอสมองได้รับความพักผ่อนพอแล้วเริ่มทำงาน จึงนึกได้ว่าหล่อนนอนอยู่ในบ้านพักที่ตำบลหัวหิน ซึ่งหล่อนมาถึงในตอนบ่ายวันก่อน นิจลุกขึ้นนั่งยกมือขึ้นลูบผม พอนึกอะไรขึ้นได้อย่างหนึ่งก็โดดลงจากเตียงโดยเร็ว และวิ่งไปที่ประตูก้มตัว/*152*/ลงมองลอดช่องกุญแจออกไปข้างนอก
“ตายจริง! คุณหลวงตื่นแล้ว!” หล่อนรำพึง พลางลงมือล้างหน้าและแต่งตัว “มีอะไรล้างหน้าล้างตาหรือเปล่าก็ไม่รู้ ผ้าเช็ดตัวก็อยู่ในนี้ ถ้าเห็นจะนึกแช่งเราในใจเป็นแน่ ช่างปะไรเอาให้เข็ด ดูทีหรือจะกล้าว่าอะไรบ้าง” หล่อนหัวเราะด้วยความพอใจ เมื่อนึกถึงภาพที่หล่อนแอบเห็นทางช่องกุญแจเมื่อคืนนี้ สามีของหล่อนแสดงความประหลาดใจ แลฉุนเฉียวเป็นอันมาก เมื่อเห็นเตียงผ้าใบตั้งอยู่หน้าห้อง มีหมอนและผ้าห่มของเขาเองวางอยู่พร้อม เขาถามละไมด้วยเสียงห้วน ๆ ตามเคยว่า
“เตียงนี้ตั้งไว้สำหรับใคร?”
“สำหรับท่านเจ้าคะ!”
“ใครเป็นคนสั่ง” เขาถามเสียงเขียว
/*153*/“คุณเจ้าค่ะ” เสียงละไมชักสั่นเล็กน้อย
นิจเห็นเขาหันมาดูประตู ที่หล่อนลงกลอนไว้เรียบแล้ว และถามเบาๆ เกือบเท่ากระซิบ
“คุณหลับแล้วหรือ?”
“ยังไงก็ไม่ทราบเจ้าค่ะ”
“ฉันถามว่านอนนานแล้วหรือ?” เสียงอย่างเกรี้ยวกราด
“ไม่นานนักหรอกเจ้าค่ะ พอดิฉันหยิบหมอนกับผ้าห่มออกมาแล้วก็ปิดประตู ประเดี๋ยวท่านก็มาถึง”
เขาไม่พูดว่ากระไรอีก เอามือกอดอกมองดูเตียงมองดูโคมซึ่งแขวนอยู่ตรงหน้า แล้วก็มองออกไปนอกบ้าน นิจไม่ทราบว่าเขาทำอะไรอีก ต่อจากนั้น หล่อนขึ้นเตียงและนอนหลับเหมือนตุ๊กตา
/*154*/นิจแต่งตัวเสร็จ รีบออกจากห้องโดยเร็ว ที่ระเบียงหน้าห้องไม่มีใครอยู่ จึงเดินเรียบระเบียงไปทางข้างห้อง ซึ่งอาจมองเห็นหาดทรายและทะเลได้ชัดเจน หลวงธนสารกำลังเดินหันหลังมาทางนิจ ก้มหน้าก้าวเท้าหนักดังตึกๆ เห็นได้จากควันโขมงไล่หลังเขาไป ว่ากำลังดูดบุหรี่ถี่ๆ อันเป็นกิริยาที่เขาเคยแสดงเสมอในเวลาพื้นเสีย นิจแสร้งลากรองเท้าแตะให้ดังขึ้น แล้วเดินไปยืนพิงลูกกรง มองดูทะเลซึ่งอยู่ห่างจากสายตาเพียง ๔-๕ เส้น จากหางตาหล่อนเห็นเขาหยุดเดิน เหลียวมามอง แล้วกลับหลังหัน เดินลงส้นให้หนักยิ่งขึ้น ผ่านหล่อนไป นิจยืนนิ่งอยู่จนแน่ใจว่าเขาเข้าห้องแล้ว หล่อนก็ไปครัวช่วยละไมเตรียมอาหารจนเสร็จแล้ว กลับออกมาเห็นสามีนั่งอยู่บนอาสน์ที่เขานอนเมื่อตอนกลางคืนนั่นเอง และสูบบุหรี่ตามเคย
/*155*/นิจกลับเข้าห้องเพื่อทำความสะอาด บ้านที่ทั้งสองพักนั้น เป็นเรือนเตี้ยๆ ชั้นเดียว หันข้างให้ทะเล บ้านนี้เป็นบ้านหนึ่งในจำนวนหลายบ้านซึ่งเป็นของเจ้าพระยานครินทร์ฯ อยู่ใกล้ๆกับบ้านที่ท่านอยู่เอง ชั่วแต่มีบ้านอีกบ้านหนึ่ง ที่พระยาสุรแสนกับคุณหญิงพัก คั่นอยู่ตรงกลาง บ้านที่นิจอยู่นั้นเล็กกะทัดรัดมีห้องสองห้อง ซึ่งนิจยกให้คนใช้ทั้งสองคนห้องหนึ่ง ห้องที่นิจนอนใหญ่กว่า มีหน้าต่างซึ่งอาจมองเห็นทะเลได้ถนัด อาศัยความอารีของเจ้าคุณนครินทร์ ฯ เจ้าคุณได้จัดหาโต๊ะเครื่องแป้งกับโต๊ะเขียนหนังสือให้บุตรสาวกับบุตรเขยได้ ยังมีของสิ่งหนึ่งที่ไม่จำเป็นก็อุตส่าห์มี คือกระจกกรอบทองเก่าๆ สำหรับแต่งตัว ติดอยู่บนฝาห้องตรงกันข้ามกับโต๊ะเครื่องแป้ง นิจจัดโน่นนิดนี่หน่อยเรียบร้อยแล้วก็ออกจากห้องไปหาสามี
/*156*/“จะรับประทานอาหารหรือยังคะ?” หล่อนถาม
“กินก็ได้” หลวงธนสารตอบโดยไม่เงยหน้าขึ้นจากหนังสือที่กำลังอ่านอยู่
นิจเลือกเฉลียงทางที่อยู่ใกล้ทะเลเป็นที่รับประทานอาหาร โต๊ะสี่เหลี่ยมเล็กๆ ปูผ้าขาวสะอาดเอี่ยมขวดปักดอกไม้ขวดเล็ก จัดด้วยดอกเทียนตั้งกลางโต๊ะ ผ้าเช็ดมือซักรีดเป็นมันอยู่ในปลอกเงิน ช้อน ซ่อม มีด เครื่องนิ้วและขวดเจียระไนที่ใส่ผักดอง ทุกสิ่งทุกอย่างดูสะอาดน่าดึงใจให้ผู้รับประทานรู้สึกเอร็ดอร่อย นิจจัดการเหล่านี้ด้วยตั้งใจจะให้ถูกอารมณ์สามี
ระหว่างรับประทาน หนุ่มสาวต่างไม่ปริปากพูดเลย การรับประทานอาหารด้วยกันเฉพาะสองอย่างนี้ไม่ค่อยมีบ่อยนัก สามีทำหน้าเจิ่นๆ กลืนอาหารไม่ลงคอ ภริยาทำท่าเหมือนอร่อยเสียเต็มที แท้ที่จริงรับประทานไส้กรอกไม่ทันหมดสิ้น และขนมปังไม่ทันหมดแผ่น/*157*/ต้องอาศัยน้ำช่วยตั้งครึ่งถ้วยแก้ว กาแฟได้รับเกียรติยศมากกว่าอาหารอื่นเพราะกลืนง่าย หลวงธนสารรับประทานทั้งสองถ้วย ซึ่งเกินกว่าปกติถึงเท่าตัว ขณะที่ถ้วยที่สองจวนจะหมด ไม่ทราบว่ามีอะไรเกิดขึ้น ทำให้เปิดปากออก
“เมื่อคืนคุยกับตาจำลองเพลินไป กลับช้าหน่อยเดียวปล่อยให้นอนตากฝนได้”
“อ้อ! เมื่อคืนฝนตกหรือคะ?” นิจถามอย่างซื่อที่สุด
“ตก! มากด้วย สาดเข้ามาจนถึงที่นอน นึกว่าหวัดจะกินเสียแล้ว ผ้าห่มก็หนาไม่พอ”
“อ้าว! นิจก็ไม่ทราบ เอาผ้าห่มมาเฉพาะสองผืนเท่านั้น แต่ไม่เป็นไร ลองไปถามที่คุณแม่ บางที่จะมี ถ้าหาไม่ได้เอาผืนของนิจก็แล้วกัน นิจจะปิดหน้าต่างเสียให้หมด ในห้องไม่หนาวเท่าไหร่”
/*158*/สามีทำท่าอึดอัด นิ่งอยู่ครู่หนึ่งจึงพูดว่า
“ผ้ากี่ผืนก็หนีละอองฝนไม่พ้น ฉันนอนคลุมหัวไม่เป็น”
นิจเอามือเท้าคางทำท่าตริตรอง
“ถ้ายังงั้นเห็นจะต้องหามู่ลี่ผ้าใบ” หล่อนว่า
นิ่งอึดอีกครั้งหนึ่ง “ไม่ไหวละ ฟ้าแลบเข้าตาออกจะตายไป คืนนี้ต้องเข้าห้อง เมื่อคืนนี้คุยเพลินจนเผลอไป”
นิจยกมือขึ้นปิดปาก กลืนหัวเราะลงในคอด้วยความลำบาก ในที่สุดลุกขึ้นยืนพูดว่า
“คุณพ่อสั่งนิจให้ไปหาเจ้าคุณนครินทร์เช้านี้ จะไปด้วยกันไหมคะ?”
“ไปไหนก็ไปทั้งนั้นแหละ” เขาตอบห้วนๆ “นี่” เขาเอ่ยขึ้นอีกเมื่อนิจเดินห่างออกไป “ฉันจะ/*159*/ต้องนุ่งผ้าไหม?” หรือไปทั้งกางเกงอย่างนี้ได้?”
นี่เป็นคราวแรกที่หลวงธนสารขอความแนะนำจากภริยา นิจยิ้มอย่างอ่อนหวาน ขณะที่ตอบว่า
“นุ่งผ้าเสียเถอะค่ะดีกว่า เราตั้งใจไปหาท่านจริงๆ ถ้าเราไปเที่ยวพบท่านเข้าโดยบังเอิญ ถึงจะนุ่งกางเกงก็ไม่เป็นไร”
นิจเข้าห้องหยิบผ้าม่วงสีเขียวแก่ออกวางไว้พร้อมกับเสื้อชั้นนอก พอเสร็จหลวงธนสารก็ตามเข้ามา นิจนั่งลงหวีผมมองเห็นเงาของสามีในกระจก กำลังนุ่งผ้าและม้วนชายกระเบนเป็นเกลียว เสร็จแล้วมือหนึ่งจับชายพกไว้ อีกมือหนึ่งจับชายกระเบน หันหลังเข้าพิงเสาเตียงปล่อยชายกระเบนเสีย หยิบเข็มขัด แต่ด้วยความเผลอเขาหยิบทางหัว ห้อยทางปลายลงห่วง จึงร่วงหลุดตกไปที่พื้น สีหน้าแสดงความอึดอัดใจ/*160*/ฉายเด่นอยู่ในกระจก ทำให้นิจต้องกัดริมฝีปากไว้ เพื่อไม่ให้หัวเราะ ถ้าสามีเดาความคิดของหล่อนออก เขาจะเดือดแค้นเพียงไหน แม้ยังไม่รู้สึกตัวว่ามีคนคอยมองดู ยังพลุ่มพล่ามถึงเพียงนั้น แท้จริงเขากำลังอึดอัดอย่างที่สุด จะก้มลงเก็บห่วงหลังห่างจากเสาเตียง ชายกระเบนคงหลุด ก็จะเกิดลำบากขึ้นอีก การนุ่งผ้าให้ตัวเอง ตั้งแต่เกิดมาเป็นหนูยศ แล้วเป็นเด็กชายยศ เป็นนายยศ จนเป็นหลวงธนสารสมบัติ เพิ่งเคยทำคราวนี้เป็นคราวแรก เขานึกตำหนิตัวเองที่ไม่คิดหาคนใช้ของตัวมาสักคน ฮึดฮัดอยู่ครู่หนึ่ง จึงมองไปทางภริยา
“นี่ ช่วยหยิบห่วงเข็มขัดทีเถอะ”
นิจค้อนเงาในกระจกที่หนึ่ง จึงลุกขึ้นเดินมาทำตามสั่ง ทั้งช่วยเหน็บชายกระเบนให้เรียบ/*161*/ร้อยด้วย หลวงธนสารหยิบเสื้อสวม แล้วไปยืนที่ม้าเครื่องแป้ง
“เอ๊ะ!” เขาอุทานเบาๆ ตามองดูรูปๆ หนึ่ง ที่พิงอยู่กับกรอบกระจก ยกมือข้างที่ไม่ได้ถือหวีขึ้นเกาศีรษะ “ใครเอารูปมานี่หื่อ” เขาไม่ได้นึกว่าภรรยาควรจะได้ยินคำรำพึงนั้น แต่หล่อนเดินเข้าไปใกล้ แววตาสีหน้าเต็มไปด้วยความล้อเลียน
“นิจเป็นคนเอามาเองแหละค่ะ”
หลวงธนสารงงไปครู่หนึ่ง แล้วคิดไปว่าบางทีแม่รัศมีจะได้ให้รูปนี้แก่นิจด้วย จึงยกขึ้นดูก็เห็นลายเซ็นให้ไว้กับเขาน่ะเอง
“รูปที่เขาให้คุณหลวงยังไงล่ะคะ นิจเห็นว่าอยู่ในห้องไม่มีใครอยู่ ประเดี๋ยวจะเงียบเหงาเศร้าใจจึงพามาด้วย
สามีไม่ตอบว่ากระไร วางหวีลงเสีย โดยไม่/*162*/หวีผม แล้ววางรูปที่ถืออยู่อีกมือหนึ่งคว่ำทับหวีเสียด้วย ฉวยหมวกได้ออกจากห้องไป
เจ้าพระยานัครินทร์ ฯ กำลังรับประทานอาหารเช้าอยู่ที่นอกชานใหญ่หน้าห้องนอนของท่านเอง ท่านนั่งอยู่บนเบาะซึ่งปูอยู่บนพรมสี่เหลี่ยมผืนใหญ่อีกผืนหนึ่ง โต๊ะสำหรับวางอาหารสูงไม่เกินหนึ่งศอก ตั้งอยู่ตรงหน้าท่าน นอกจากคุณเฉลา ผู้มีหน้าที่โดยตรงสำหรับปรนนิบัติเจ้าคุณบิดาเวลารับประทานแล้ว ยังมีบุตรและภริยาอีกหลายคน นั่งสำรวมอิริยาบถอย่างเรียบร้อยอยู่ในระยะห่างจากตัวท่านเจ้าคุณพอสมควร
คุณฉลาดเป็นผู้นั่งอยู่ปลายแถว เท้าข้างหนึ่งห้อยอยู่ที่นอกชานซึ่งลดลงมาอีกชั้นหนึ่ง เขาเป็นผู้เห็นนิจกับหลวงธนสารก่อนคนอื่น จึงลุกขึ้นเดินไปรับที่บันได แล้วพาขึ้นมาข้างบน
หลวงธนสารนั่งลงกราบเจ้าคุณอยู่ทางปลายพรม/*163*/ตรงหน้าท่าน นิจคลานอ้อมหลังผู้ที่นั่งอยู่ก่อนเข้าไปจนถึงตัวเจ้าคุณ แล้วกราบลงบนตักอันเป็นกิริยาที่นิจเคยแสดงต่อท่านเสมอทุกคราวที่ได้พบกัน
“ยังไง ยายนิจ แกมาถึงเมื่อวานนี้ไม่ใช่หรือ?” ท่านเจ้าคุณถาม เสียงของท่านใหญ่และกังวานเป็นสง่า สมกับรูปร่างอันยิ่งผายและดวงหน้าอันแสดงอำนาจอยู่ในตัว
“เจ้าค่ะ” นิจตอบ
“บ้านเป็นอย่างไรบ้าง ไม่เล็กไปไม่ใช่หรือสำหรับสองคนผัวเมีย ฉันว่าจะให้แกอยู่หลังโน้นข้างหลังเรือนฉันนี่แหละ เพราะว่ามันโตกว่าหลังที่แกอยู่ แต่พ่อแกว่าคงชอบเรือนที่เขาเลือกให้มากกว่า เพราะมันใกล้ทะเล
นิจยิ้มและไม่ตอบว่ากระไร เป็นกฎธรรมดาระหว่างผู้น้อยกับผู้ใหญ่สนทนาต่อปากคำกันไม่ได้นาน
/*164*/“เฉลา แกไม่หาอะไรมาเลี้ยงเพื่อนแกหรือ? ลูกหมากรากไม้มีไม่เอามาสู่กันกิน นี่กินข้าวเช้ากันแล้วหรือยัง?”
“รับประทานแล้วเจ้าค่ะ พอเสร็จก็มานี่”
เฉลาหันไปพยักหน้ากับน้องชายคนหนึ่งให้ยกกระเช้าลูกไม้มาให้นิจ หลวงธนสารกำลังสนทนาเบา ๆ อยู่กับคุณฉลาด ชำเลืองดูภรรยาเห็นหล่อนกำลังปอกลางสาดรับประทานอย่างเอร็ดอร่อย เจ้าคุณนครินทร์มองดูกิริยาแสดงความสนิทสนมอย่างเด็กๆ ด้วยความพอใจ ครั้นเห็นนิจกำลังรับประทานเพลินท่านจึงพูด สัพยอกขึ้นว่า
“นั่นจะกินเสียคนเดียวหรือยายนิจ คนที่เขามาด้วยไม่ให้เขากินบ้างหรือ?”
นิจเงยหน้าขึ้นยิ้ม แล้วก็ผลักกระเช้าลูกไม้ไป/*165*/ให้ห่างตัว แต่ไม่ลืมที่จะหยิบลางสาดวางไว้บนตักเป็นช่อใหญ่
นิจอยู่ที่บ้านเจ้าคุณนัครินทร์ คุยเล่นกับเฉลาและพี่น้องผู้หญิงของเฉลาจนเที่ยงเศษ หลวงธนสารเล่นสะกากับคุณจำลองเพลินอยู่เหมือนกัน ต่อภริยามาชวนกลับจึงรู้สึกว่าหิว ทั้งสองกลับไปรับประทานอาหารกลางวันที่ที่พัก แล้วนิจทิ้งสามีไว้บ้านแต่คนเดียว ตัวเองไปอยู่ที่บ้านเจ้าคุณสุรแสน เย็นลงอาบน้ำทะเลกับเพื่อน ๆ และกลับถึงที่พักพอดีเวลาเตรียมอาหารค่ำ
“ละไม” นิจเอ่ยขึ้นทันทีขณะเมื่อรับประทานอาหารค่ำเสร็จ “ก่อนที่แกจะกินข้าวไปที่ที่พักคุณพ่อ บอกให้นายวันมารับฉันยามหนึ่งตรง ฉันจะไปนอนที่บ้านโน้น”
สามีของหล่อนวางผ้าเช็ดมือกระแทกลงบนโต๊ะ
/*166*/“มีใครเป็นอะไรไปหรือ?” เขาถาม
“เปล่าค่ะ!”
“อ้าว! ก็ว่าจะไปนอนที่บ้านโน้น คิดว่าจะไปนอนเป็นเพื่อนใคร หรือพยาบาลใคร?”
“ถูกแล้ว นิจจะไปนอนที่โน่น แต่ไม่ใช่สำหรับเป็นเพื่อนใคร หรือพยาบาลใคร”
“….……...”
“………….???”
“ละไม แกไปกินข้าวเถอะ ที่คุณสั่งน่ะฉันจะจัดการเอง” หลวงธนสารสั่งแล้วจุดบุหรี่ดูดถี่ๆ หลายหนซ้อนกันในอึดใจเดียว จนควันฟุ้งตระหลบไปหมด
“นึกอย่างไรถึงจะไปนอนที่บ้านโน้น?” เขาถามเมื่อบุหรี่หมดเข้าไปแล้วครึ่งตัว
“ก็คุณหลวงจะนอนในห้อง!”
เขาทำตาโตมองดูหล่อน นิจยิ้มขรึมๆ ดวงตา/*167*/ดำขลับและหวานซึ้ง จ้องตาเขาเต็มไปด้วยความหมาย ซึ่งหลวงธนสารอ่านไม่ออกชัด เขาหลับตาลงทันที ตั้งต้นอัดบุหรี่พักใหญ่แล้วจึงพูดว่า
“ฉันจะนอนข้างนอกเอง เหมือนเมื่อคืนนี้”
เป็นคราวเคราะห์ของหลวงธนสาร จะว่าเคราะห์ดีหรือร้ายก็ได้เท่ากัน คืนวันนั้นฝนตกตั้งแต่เที่ยงคืนจนตี ๓ เขาต้องนอนคลุมศีรษะอึดอัดและไม่ได้หลับเกือบตลอดคืน รุ่งเช้าขึ้นจามเสียพักใหญ่ และทำจมูกฟิดๆ แสดงว่าตั้งต้นจะเป็นหวัด อาการของเขาทำให้นิจใจหายต้องกลัวว่าถ้าเขาเกิดเจ็บไข้ขึ้น ความผิดนั้นจะต้องเป็นของหล่อนโดยตรง จึงตกลงใจจัดห้องนอนของคนใช้เป็นห้องนอนของหล่อนเองอีกห้องหนึ่ง และให้นายสอนคนใช้ผู้ชายนอนที่หน้าห้อง
๑๐
/*168*/ฝนแห่งเดือนตุลาคม มิได้ทำให้หัวหิน ลดความงามลงทรายเมล็ดละเอียดและขาวสะอาด ลูกไฟดวงใหญ่ซึ่งโผล่จากขอบทะเล แสงอาทิตย์ในเวลาเช้าเหลืองและอบอุ่นทอจับน้ำสีเขียวเป็นแวววาม สีเขียว ๆ แดง ๆ แห่งเสื้อผ้าอาบน้ำ ลมแรงพัดกิ่งไม้โยกและโอนเอนไปมา สิ่งเหล่านี้ยังเป็นภาพที่ชวนชมอยู่เช่นเดิม
หลวงธนสารกลับจากสนามกอล์ฟ และส่งหลวงบรรเจิดคู่แข่งขันที่โฮเต็ลแล้วก็เดินเรื่อย ๆ มาตาม/*169*/ชายหาด พอใกล้จะถึงที่พักเห็นหนุ่ม ๆ สาว ๆ กำลังเล่นน้ำกันอยู่เป็นกลุ่มใหญ่ เขาเหล่านั้นพอเห็นหลวงธนสารก็โบกมือและร้องชวนให้ลงอาบด้วย หลวงธนสารมองดูตัวเองและเห็นว่าเสื้อนอกชุ่มอยู่ด้วยเหงื่อ เขานึกในใจว่า ถ้าได้ลงแช่ในน้ำทะเลสักพักก็จะสบายขึ้นมาก แต่อีกใจหนึ่งนึกถึงภริยาว่าป่านนี้คงจะรอรับประทานอาหาร ถ้าเขากลับไปผลัดเครื่องแต่งกายเสียทีหนึ่ง แล้วกลับมาอาบน้ำกว่าจะเสร็จคงกินเวลานาน ผู้ที่คอยอยู่น่าจะหิวโหยเกินไป เพราะฉะนั้นเก็บไว้อาบวันหลังดีกว่า คิดดังนั้นแล้วจึงสาวท้าวเข้าไปใกล้ และโบกมือตอบ
“กี่หลุมครับ คุณหลวง?” หลวงอำนวยสุรกิจ บุตรชายคนโตของเจ้าพระยานัครินทร์ถาม
“๑๘ ครับ” หลวงธนสารตอบ
“โชกซี”
/*170*/“เอาอยู่ เคราะห์ดีที่ไม่ร้อน”
มาอาบน้ำกันเถอะ คุณหลวงคะ” จำนงร้องชวน “นิจอยู่โน่นแน่ะ” แล้วชี้มือไปที่ก้อนหินก้อนใหญ่ ซึ่งใกล้ ๆ นั้นมีคนสามคนกำลังแช่น้ำอยู่ครึ่งตัว
หลวงธนสารมองตามมือจำนงไป เห็นร่าง ๆ หนึ่ง สวมเสื้อสีแดงแช็ดและหมวกสีเดียวกัน กำลังลอยกระเพื่อมอยู่เหนือคลื่น ถึงร่างนั้นจะอยู่ไกล และแสงอาทิตย์เข้าตาทำให้มองไม่ถนัด เขาก็ยังจำได้ว่า ร่างนั้นคือภริยาของเขาเอง สีหน้าของเขาเผือดลงเมื่อเห็นว่า หล่อนกำลังเล่นหัวร่อต่อกระซิกอยู่กับผู้ชายอีกสองคน ซึ่งคนหนึ่งเขาเห็นไม่ถนัดว่าเป็นใคร แต่อีกคนหนึ่งนั้นคือคุณฉลาด
“คุณหลวง ไปผลัดเครื่องแต่งตัวเสียซีเราจะคอย” หลวงอำนวยว่า
/*171*/“ผมว่ายน้ำไม่เป็น” หลวงธนสารตอบอย่างขอไปที แล้วก็หันหลังกลับเดินไปเสียเดื้อ ๆ
ตั้งแต่วันนั้นต่อมา หลวงธนสารไม่ลงอาบน้ำพร้อมกับหนุ่มๆ สาวๆ เหล่านั้นอีกเลย ถ้าจะอาบ ก็อาบคนเดียว ในเวลาที่ไม่มีใครอาบ ทุกๆ วันเขาและภริยามักไปเที่ยวกับบุตรชายบุตรสาวของเจ้าพระยานัครินทร์ บางทีก็กลับบ่าย บางทีก็กลับเย็น ทุกคนแวะผลัดเครื่องแต่งกายที่ที่พัก แล้วพากันลงเล่นน้ำพร้อมทั้งนิจด้วย แต่สำหรับหลวงธนสาร ใครจะชักชวนอ้อนวอนสักเท่าใดก็ไม่ยอมเข้าพวกด้วย อ้างว่าหนาวบ้างมีธุระบ้าง ต้องเขียนจดหมายบ้าง เขาเหล่านั้นจะประหลาดใจเพียงไร ถ้าเขารู้ความจริงว่าหลวงธนสารไม่เคยทำสิ่งใดสิ่งหนึ่งเลย ในเวลาที่ภริยาอาบน้ำอยู่กับเพื่อนฝูง หรือได้เห็นเขาขณะที่ยืนส่องกล้องจับอยู่ที่ร่างของหญิงสาวสวมเสื้อแดง
/*172*/ความจริงหลวงธนสารจำต้องสารภาพกับตัวเองว่า ตั้งแต่เขามาถึงหัวหิน ได้อยู่ใกล้ชิดกับภริยาได้เห็นดวงหน้าอันหวานบริสุทธิ์ ดวงหน้าซึ่งบางคราวมีความเศร้าสลดเจืออยู่ เห็นดวงตาดำขลับและอ่อนโยนขณะที่มองดูเขา และครั้นเขามองดูบ้างก็เมินเสีย ครั้นหันมาใหม่ ก็มีแววแห่งความล้อเลียนอยู่แทนที่ ได้เห็นความนิ่มนวลอันมีประจำอยู่ในมารยาทของหล่อนตลอดเวลา ความรอบคอบในหน้าที่ที่เกี่ยวกับตัวเขา สิ่งเหล่านี้ทำให้เขามีความรู้สึกแปลกไปกว่าเดิม การมองของเจ้าหล่อน การยิ้มการเดินตลอดจนการเคลื่อนไหว อิริยาบถทุกอย่างซึ่งเต็มไปด้วยความสุภาพ พากันเข้าฝังอยู่ในสมองของเขาทีละน้อย โดยที่เขาไม่รู้สึกตัว ตามเขาไปทุกหนทุกแห่ง เวลาใดที่ตัวของหล่อนไม่ได้อยู่ในเขตสายตา ภาพของหล่อนก็คงอยู่ในสมองเสมอ
/*173*/หลวงธนสารพยายามผลักไสความจำเหล่านั้น โดยคิดว่าเขากำลังจะทำบาป คือเสียสัตย์ต่อสตรีที่เขารัก ความเห็นเช่นนี้เป็นความเห็นที่โง่ชัดๆ แต่มนุษย์เรามีเวลาโง่อย่างประหลาด คนโง่ และไม่รู้สึกตัวว่าโง่เสียด้วย คืนแรกที่หลวงธนสารเข้านอนในห้อง เขาได้พบรูปของแม่รัศมีอยู่ใต้หมอน เขาหยิบรูปขึ้นดูแล้วยิ้ม ไม่ทราบว่ายิ้มกับรูปหรือกับผู้ที่นำรูปมาใส่ไว้ใต้หมอน ครั้นแล้วกลับบึ้ง เพราะแน่ใจว่าควรจะขอบใจหรือโกรธผู้ที่รักการนี้ดี อย่างไรก็ดี ทุกคืน ก่อนหลับเขาคงชมรูปนั้นเสมอ พร้อมกับนึกถึงคำพูดอันหยดย้อยเต็มไปด้วยความรักของเจ้าของรูป และกิริยาอันเต็มไปด้วยความยั่วยวนของเจ้าหล่อนไปด้วย ครั้นหลับลงก็ฝันถึงอะไรต่ออะไรร้อยแปดที่เกี่ยวกับเจ้าหล่อนผู้นั้น แต่พอรุ่งเช้าขึ้น/*174*/เหมือนวันคืนในมนุษย์โลก ความมืดล่วงไป ความสว่างเข้ามาแทนที่ เขากลับจำได้แต่ภาพของเด็กหญิงอันมีรูปร่างอ้อนแอ้นแทนหญิงสาวอันมีรูปร่างระหงเป็นสง่าผ่าเผย ในส่วนความรู้สึกของนิจที่มีต่อเขา หลวงธนสารไม่เคยพยายามอ่านว่าเป็นอย่างไร ความเขลาของคนที่เคยทำความผิด เพราะเหตุที่ตัวเคยทอดทิ้งไม่แยแสในเขา จึงเข้าใจเอาเองว่า เขาคงไม่แยแสในตัวเช่นกัน เพราะเหตุนี้เองหลวงธนสารเริ่มมีความริษยาต่อเพื่อนฝูงทุกคนที่นิจสนิทสนมด้วย เขารู้สึกว่าเขาไม่ชอบบุตรชายและบุตรสาวของเจ้าพระยานครินทร์สักคนเดียว และเพราะเหตุนี้อีกน่ะแหละ ที่หลวงธนสารไม่ยอมลงอาบน้ำพร้อมกับภริยา เพราะเจ็บใจตั้งแต่ได้เห็นหล่อนเล่นน้ำกับคุณฉลาดอย่างสนุกสนาน ส่วนกับเขาในคราวที่เขาลงอาบน้ำพร้อมกับหล่อน ๆ กลับตีห่างและไปเล่นเสีย/*175*/กับคนอื่น
วันหนึ่งในตอนเช้า บุรุษไปรษณีย์นำจดหมายของรัศมีมาส่ง จดหมายฉบับนี้ไม่ใช่ฉบับแรกที่หลวงธนสารได้รับจากเจ้าของคนเดียวกัน เขานำเข้าไปอ่านในห้องยืน หันหลังให้กระจกแต่งตัวและหันหน้าให้นิจ ซึ่งกำลังนั่งอยู่ที่โต๊ะเครื่องแป้ง เพราะเกรงว่าถ้าหันหลังให้หล่อนเดินเข้ามาใกล้จะแอบเห็นเนื้อความในจดหมายและชื่อของผู้เขียน ซึ่งเขาหลงว่านิจไม่รู้ แต่ลายมือในจดหมายเป็นลายมือบรรจงและตัวเขื่อง เมื่ออักษรตัวนั้นเข้าไปอยู่ในกระจกแต่งตัวก็ถูกฉายย้อนกลับมาในกระจกของโต๊ะเครื่องแป้งอย่างเด่นจนเห็นถนัด นิจมองดูเงาตัวหนังสือที่อยู่ตรงหน้า ตั้งใจว่าจะไม่อ่าน แต่ก็ยังเห็นว่าในตอนท้ายของจดหมายก่อนที่จะจบมีภาษาอังกฤษปนไทย เขียนไว้ว่า
/*176*/‘Good night ยอดรักของน้อง’
บ่ายวันนั้นอากาศค่อนข้างจะครึ้ม ท้องฟ้ามืดมัวพยับฝน ลมพัดจัดทำให้คลื่นแรงกว่าธรรมดา แต่ละลูกที่กลิ้งเข้ามากระทบฝั่งดังฉาดใหญ่นั่น ดูเขียวคล้ำและดำมะเมื่อมน่ากลัว ถึงกระนั้น ก็ไม่ทำให้หนุ่มสาวที่กำลังคะนองหวั่นไหว คงพากันลอยคอเล่นอย่างสนุกเหมือนทุกวัน หลวงธนสารผู้ยืนส่องกล้องตามเคย ได้เห็นภริยาของเขาว่ายออกไปห่างจากฝั่งราว ๑ เส้นพร้อมกับคุณฉลาด แล้วปล่อยตัวให้ลอยอยู่ตามกระแสน้ำ ทันใดเขาเห็นลูกคลื่นลูกหนึ่งใหญ่เบ้อเร่อกำลังกลิ้งเข้ามา เขาเห็นคุณฉลาดชี้ให้นิจดูและพูดอะไร ๒-๓ คำ พอคลื่นนั้นแล่นมาถึงซัดเอาตัวชายหนุ่มเข้ามาด้วย กระแทกหาดฉาดใหญ่แล้วจึงกระท้อนกลับพร้อมกันนั้นเขาเห็นร่างของภริยามิดหายลงใต้คลื่น ภาพนั้น/*177*/ทำให้เขาสะดุ้งและบีบกล้องแน่นเข้า ประเดี๋ยวเห็นร่างของหล่อนกลับโผล่ขึ้นมาพอดีกับคลื่นที่กระทบหาดโดยแรงแตกเป็นละลอกออก เห็นร่างของนิจผงะหงายแล้วจมหายไป โลหิตทุกหยดฉีดลงไปอยู่ที่หัวแม่เท้าของหลวงธนสาร เขาโยนกล้องทิ้งเสีย กระโดดข้ามลูกกรงเรือนพรวดเดียวถึงหาดทราย เตรียมพร้อมที่จะโจนลงทะเล พอดีเห็นร่างภริยาโผล่ขึ้นตรงชายหาดหล่อนหัวเราะอย่างสนุกสนานที่สุด ไม่มีแววแห่งความตกใจแม้แต่น้อย เขาเกือบจะรีบลงไปฉวยอุ้มเอาตัวหล่อนพากลับบ้านอยู่แล้ว ก็ได้ยินหล่อนพูดกับเพื่อน ๆ ซึ่งพากันขวัญหายอยู่ว่า
“พุทโธ่ ตกใจกันไปได้ ก็นิจรู้ตัวอยู่แล้วว่าคลื่นจะมา แทนที่จะทำตัวให้ลอยขึ้นให้เหมาะกับระยะของคลื่น นิจกลับแกล้งดำลงเสียเพราะอยากจะเล่นสนุกๆ”
/*178*/“ทำเอาเราขวัญหนีดีฝ่อไปตามกัน” เฉลาพูดแล้วหัวเราะ
“แหม ยังเหนื่อยไม่หายเลย ใจเต้นเป็นตีกลองทีเดียว” จำนงพูดพลางเอามือกุมทรวงอก
“ฉันเองพอมาถึงฝั่ง และไม่เห็นเธอก็ปอดลอยแล้ว ถ้าเธอเป็นอะไรไปละก็ ฉันแย่ทีเดียว”
นิจหัวเราะอย่างขบขันที่สุด ถอดหมวกออกแล้วเอามือสะบัดผม ตอบว่า
“ก็คุณพี่บอกนิจเองให้เตรียมตัว นิจก็เตรียมดำลงทันที” พูดจบหล่อนมองขึ้นไปบนตลิ่ง เห็นสามีกำลังมองหล่อนเขม็ง ออกรู้สึกประหลาดใจและสงสัยว่าเขามายืนอยู่ตั้งแต่เมื่อไร ครั้นหล่อนมองสบตาเขาๆ ก็เมินหน้า แล้วเดินกลับไปที่ ๆ พัก นิจสวมเสื้อคลุมแล้วกล่าวคำลาเพื่อนฝูง พยักหน้าเป็นนัยแก่เฉลา แล้ว/*179*/วิ่งตามติดหลังเขาไป ทันกันตรงบันได เขาจับชายเสื้อหล่อนดึงไว้ แล้วพูดโดยไม่มองหน้าว่า
“นี่ ฉันขอห้ามเป็นคำขาดว่า ไม่ให้ทำอย่างเมื่อตะกี้อีก”
นิจมองดูเขาด้วยความประหลาดใจ แล้วถามว่า
“ทำอะไรคะ”
“ทำจมน้ำน่ะ”
“นิจไม่ได้ทำจมนี่คะ นิจดำต่างหาก”
“นั่นแหละ ทีหลังอย่าทำอีก ทำให้ใครๆตกอกตกใจกันหมด” เขาอยากจะเสริมว่า “ถ้าไม่อาบน้ำทะเลเสียได้ก็ยิ่งดี” แต่เขาไม่กล้า จึงปล่อยชายเสื้อให้หล่อนเดินหลีกไป
ตกค่ำฝนเทมาซู่ใหญ่ ตกอยู่สัก ๑๕ นาทีก็หยุด ราว ๒๐ นาฬิกา ท้องฟ้ากลับแจ่มกระจ่างด้วยแสงเดือน หลวงธนสารรับประทานอาหารแล้วก็รีบเข้าห้องเขียนจด/*180*/หมายถึงรัศมี เขียนไปได้สักหน่อย ได้ยินเสียงร้องเพลงดังที่นอกห้อง เสียงนั้นเย็นแจ่มใสเป็นกังวานแกมโศกเต็มไปด้วยความรู้สึก เหมาะกับเพลงลมพัดชายเขาสามชั้นและบทเพลงยิ่งนัก ปากกาที่กำลังขีดเขียนอยู่โดยรวดเร็ว ลดช้าลงเป็นลำดับ จนในที่สุดก็หยุดนิ่งเสียงนั้นร้องเพลงเนื้อพระราชนิพนธ์อิเหนา ตอนที่ระเด่นมนตรี จากจินตหรามาทำศึกกับท้าวกะหมังกุหนิงยังเมืองดาหา
“เวลาดึกเดือนตกนกร้อง
ระวังไพรไก่ก้องกระชั้นขัน
เสียงดุเหว่าเร้าเร่งเร่งหากัน
ฟังหวั่นว่าเสียงทรามไวย”
เวลานี้ยามเศษ พระจันทร์ยังไม่ลับทิวไม้ไม่มีเสียงไก่และเสียงดุเหว่าร้อง มีแต่เสียงอึ่งอ่างดังเป็นระยะ และเสียงจักกะจั่นเรไรธรรมชาติที่เป็นอยู่ กำลังตรงกัน/*181*/ข้ามกับเนื้อเพลง แต่เสียงอันเยือกเย็นหวานเจื้อยและสั่นระรัวเล็กน้อยของผู้ร้องสามารถทำให้ผู้ฟังลืมสภาพแห่งความจริงเสียได้โดยด่วน หลวงธนสารถอนใจยาว เอนหลังพิงพนักเก้าอี้ตาลอยไปจับอยู่ที่ฝาห้อง เอ๊ะ กังวานแห่งเสียงนั้นเปลี่ยนไปเสียแล้ว... แทนความเศร้าสลดกับเป็นกังวานล้อแกมกระทบกระแทก และเยาะเย้ย คล้ายกับผู้ที่ร้องกำลังหัวเราะอยู่ในใจ บัดนี้เสียงนั้นไม่สมกับความรำพึงเร่าร้อนของอิเหนาแต่สักนิด ขณะที่ร้องคำเหล่านี้
“ลุกขึ้นเหลือบแลชะแง้หา
เจ้ามาเรียกพี่หรือไฉน
ลมชวยรวยรสสุมาลัย
ฟังหวั่นฤๅทัยถึงเทวี”
“ประหลาด นี่จะแปลว่ากระไร?”
/*182*/หลวงธนสารรำพึงแล้วลุกขึ้นจากเก้าอี้ “นี่ร้องเพลงขับกันหรือนี่? ท่าจะรู้เสียละกระมังว่าเราเขียนจดหมายถึง...” เขาออกจากห้องเที่ยวหาภริยาพบหล่อนยืนเท้าลูกกรงหันหน้าออกไปดูทะเล เขาเดินไปใกล้หล่อนแล้วพูดว่า
“เพลงเมื่อตะกี้เพราะดีนี่”
“ขอบคุณค่ะ” นิจตอบเรื่อย ๆ
“ทำไมถึงร้องตอนต้นกับตอนปลายไม่เหมือนกันล่ะ?”
นิจหันหน้ามองดูเขาแล้วตอบว่า
“นิจร้องตามเนื้อเพลงที่จำได้”
“ถูกแล้ว แต่ฉันหมายความถึงกระแสเสียงของเธอ ตอนต้นดูละห้อยเหมาะกับเนื้อเพลงเหลือเกิน แต่ตอนปลายเป็นยังไงก็ไม่รู้”
นิจหัวเราะเบาๆ “นิจไม่มีใครจะหวั่นถึงเหมือนอิเหนาค่ะ ถ้าคนบางคนร้องจะดีกว่ามาก”
/*183*/เขายืนนิ่งลอบพิศดูใบหน้าส่วนข้างๆ ซึ่งแสงจันทร์กำลังส่องอยู่ นิจขยับตัวจากลูกกรงเดินมาห้องนอน เขาเดินตามมาด้วย หยุดที่หน้าห้องหล่อนเอามือเท้าประตูไว้
นิจหันมามองดูแล้วพูดแกมหัวเราะ
“Good night ยอดรักของน้อง”
หลวงธนสารสะดุ้ง หน้าบึ้ง ถอยจากประตูโดยไม่ตอบว่ากระไร นิจดึงบานประตูเข้ามาหาตัวแล้วก็ลั่นกลอน
๑๑
/*184*/อีกครั้งหนึ่ง เฉลามาเยี่ยมเพื่อนรักถึงห้องนอน หล่อนตกใจมากที่เห็นนิจมีสีหน้าอันขาวซีด ขอบตาเขียวและจมูกก็แดง ทั้งใช้ผ้าไหมพรมผืนเบ้อเร่อพันคอไว้
“เป็นอะไรไปหรือนิจของพี่?” หล่อนถามพลางแก้ผ้าแพรดำสี่เหลี่ยมออกจากศีรษะ
“เป็นหวัดค่ะ ตั้งแต่ไปถูกฝนที่เขาตะเกียบมาแล้วก็เริ่มคัดจมูก พอเข้ากรุงเทพฯยิ่งเป็นมากใหญ่ลงคอเสียด้วย ไอเจ็บหน้าอกเหลือเกิน นั่งซีคะ พี่เฉลา”
/*185*/พิศดูหน้าเพื่อนครู่หนึ่งแล้วพูดต่อไป “แหมเธออ้วนขึ้นจนผิดตา เมื่ออยู่ที่หัวหินเห็นกันทุกวัน นิจไม่ได้สังเกต เพิ่งเห็นวันนี้เอง”
“แต่ส่วนเธอตรงกันข้าม เวลาเพียง ๖ วัน เธอซูบซีดไปเยอะ อะไรที่ได้มาจากหัวหินน่ะไม่เหลืออยู่เลยเทียวหรือ?”
นิจสั่นศีรษะและยิ้มเศร้าๆ
“ไม่เหลือแม้แต่อย่างเดียว …...นั่งซีคะพี่เฉลา นั่งลงบนเตียงนั่นแหละ” แล้วหล่อนเองก็นั่งลงข้างๆ
เฉลามองดูหญิงสาวซึ่งหล่อนรักเหมือนน้องอยู่ครู่หนึ่ง แล้วยกมือขึ้นโอบหลังหล่อนถามว่า
“มีอะไรร้ายกว่าเดิมไปอีกหรือ?”
“เปล่าค่ะ เหมือนเดิมนั่นแหละ เหมือนไม่ผิด” นิจตอบเสียงละห้อย “แต่นิจไม่ค่อยสบาย เส้นประสาท/*186*/ไม่ค่อยดี และใจอ่อนเหลือเกิน”
เวลาจวนค่ำ ในห้องที่สองสาวนั่งอยู่นั้นขมุกขมัวและเงียบสงัด นาน ๆ จึงได้ยินเสียงกาซึ่งจับอยู่ที่กิ่งมะขามข้างหน้าต่างร้องดังขึ้นสักหนหนึ่ง เฉลาถอนใจยาว ลุกเดินไปที่หน้าต่าง
“เปิดไฟหรือยังล่ะ?” หล่อนถาม
นิจค่อยๆ ยืนขึ้นช้าๆ ไอสองแค็กแล้วตอบว่า
“หมู่นี้นิจมีนิสัยชอบอยู่คนเดียว ในเวลาที่โพล้เพล้ ดูอะไรๆ มันมืดครึ้มและหม่นหมองทั้งเงียบสงัด สมกับฐานะของนิจ”
หล่อนเปิดไฟขึ้น แล้วกลับมานั่งที่เตียง เฉลาทำตามอย่าง มองไปยังห้องซึ่งติดกับห้องที่หล่อนนั่งอยู่ แล้วถามว่า
“นี่ไม่อยู่ซี?”
/*187*/“ค่ะ ไม่มีใครอยู่เลย เข้าวังกันหมด วันนี้เฉลิมพระชนมพรรษายังไงล่ะคะ”
“อ้อถูกละ พี่หลงไปได้นี่ คุณพ่อและพี่ๆ เข้าวังกันทุกคน... เมื่อคืนนี้เธอไปเที่ยวหรือเปล่า?”
“เปล่ะค่ะ นิจไม่สบายนี่คะ คุณหลวงเขาชวนเหมือนกัน แต่นิจรู้ดีว่าเขาจำเป็นจำใจทำตามหน้าที่ จึงปล่อยให้เขาไปกันตามลำพังพี่ๆ น้องๆ”
“วันนี้ล่ะ?”
“วันนี้ก็ตั้งใจจะอยู่บ้านเหมือนเมื่อคืนนี้ ส่วนคุณหลวงเขาทำโปรแกรมเรียบร้อยแล้ว ตอนหัวค่ำจะพาเจ้าคุณและคุณหญิงไปเที่ยว ตกดึกจะไปรับน้องสาวที่บ้าน?”
“เขาบอกกับเธอรึ ว่าเขาทำโปรแกรมดังนั้น?”
/*188*/“เปล่าค่ะ แต่เขานัดกันต่อหน้านิจว่าให้ไปรับ ๒๓ นาฬิกา”
“และสามีเธอก็รับคำ?””
“แน่ละซีคะ เขาไม่เคยปฏิเสธอะไรเจ้าหล่อนเลย”
“แปลกแท้” เฉลาคิดในใจ “ช่างไม่รักเอาเสียเลยทีเดียวหรือ ถึงไม่รู้จักเกรงใจ เห็นท่าเมื่ออยู่หัวหิน เวลามองดูเมียก็บอกทนโท่นี่นาว่าไม่เกลียด ช่างไม่นึกเสียเลยว่าหัวใจของเด็กจะชอกช้ำเพียงไหน ในการที่ไปนัดแนะกันต่อหน้าต่อตาเช่นนั้น ถ้าลับหลังก็พอทำเนา สันดานผู้ชายนี่เหมือนกันหมด คิดเห็นแต่ใจของตัวส่วนใจคนอื่นไม่นึกถึงบ้าง ช่างไม่เห็นบ้างเลยว่าเมียของแกน่ะดีแสนดี ไม่เคยแสดงกิริยาว่าหึงหวงสักนิด ถ้าเป็นอย่างคนอื่นป่านนี้ก็คงต้องขึ้นศาลกันแล้ว ผู้หญิงที่ไหนมีบ้างที่ไม่หึง ถึงผู้ชายก็เหมือนกัน หรืออีตาหนวดนี่/*189*/แกเป็นคนพิเศษไม่รู้จักหึง จึงไม่นึกถึงใจเมีย-เฮ้อ! ไม่มีละในโลกนี้ ผู้ชายยิ่งเจ้าชูยิ่งขี้หึง จะลองดีตาคนนี้สักทีเถอะ ว่าแกมีหัวใจเหมือนคนอื่นไหม” คิดแล้วดังนั้นหล่อนจึงพูดว่า
“พี่ไม่อยากจะพูดซ้ำเติมสามีเธอดอกนะ เพราะเกรงจะทำให้เธอช้ำใจยิ่งขึ้น แต่พี่เห็นว่าเขากำเริบเสิบสันขึ้นทุกวันตามที่เธอเล่าให้พี่ฟัง เห็นจะเป็นที่เธอทำใจดีต่อเขา เขานึกว่าเธอไม่มีหัวใจ ไม่รู้จักอิจฉาริษยา แม้ในคราวที่เธอมีสิทธิ พี่คิดว่าเธอควรจะทำให้เข็ดเสียบ้าง”
นิจยิ้มอย่างไม่เชื่อ
“ทำอย่างไรคะ?”
“ทำให้เขาอิจฉาเธอ”
“จะทำอย่างไรได้คะ คนที่จะอิจฉานั้นต้องมีความรัก เขาไม่รักนิจเลยเขาจะอิจฉาทำไม?”
/*190*/“ไม่จริงหรอกเธอ ผู้ชายเป็นเพศที่เห็นแก่ตัวเองเสมอ จะรักหรือไม่รัก มีสิทธิหรือไม่มี ถ้าขึ้นชื่อว่าเมียหรือคู่รักแล้วเป็นอิจฉาจนได้ ไม่เชื่อเธอคอยดูคุณหลวงของเธอซี”
“พี่เฉลาจะให้นิจทำอย่างไรคะ?”
“ไม่ต้องทำอะไรเลย นอกจากไปเที่ยวดูงานเฉลิมสองคนกับพี่ แต่พี่จะเอารถของพี่ฉลาดไป เราไปกันสองคนเท่านั้น พี่จะขับรถเอง”
นิจทำหน้าตื่น “พี่เฉลาน่ะหรือจะขับรถเอง” หล่อนถามอย่างไม่เชื่อ
“พี่นะซี ก็พี่เคยขับนี่นา หรือเธอไม่รู้?”
“รู้ค่ะ เคยเห็นด้วย แต่งานเฉลิมนี้ทั้งรถทั้งคนจอแจนัก เดี๋ยวไปชนใครเขาเข้าละก็ตายละ แล้วเจ้าคุณท่านทราบมิถูกดุหรือคะ?”
“ไม่ดุหรอก ก่อนจะทำ เราอย่าให้ท่านรู้พอ /*191*/พอแล้วไปแล้วจึงค่อยเล่าให้ท่านฟัง และหาวิธีเล่าให้สนุก ท่านคงลืมเอ็ด คุณพ่อตามใจพี่มากทีเดียวเดี๋ยวนี้เห็นจะเกิดจากไว้ใจ สำหรับที่เธอกลัวว่าจะเอารถไปชนเข้านั้น เราจะโง่ทำไมล่ะ เราอย่าไปที่ถนนมีคนมากซี เธอต้องไปอยู่ที่บ้านเจ้าคุณอาค่ำวันนี้ แล้วไล่รถกลับมาเสีย พอถึงเวลาพี่จะไปรับเธอ เราจะไม่ไปดูไฟที่ไหนเลยหาทางเงียบ ๆ ไปถึงหน้าวัดหัวลำโพงให้ได้เวลา ๕ ทุ่มพอดี”
“แล้วไปอยู่ที่บ้านเธอยังงั้นหรือคะ”
“ไม่ช่าย! หลวงธนสารเขาจะไปรับชิ้นของเขาเวลาห้าทุ่ม บ้านตาขุนขาหักแกอยู่ปากถนนบ้านพี่เอง เราไปให้ถึงตรงนั้น พอดีให้สามีของเธอเขาเห็นว่าเธออยู่ในรถของพี่ฉลาดกับใครคนหนึ่งที่ไม่ใช่ผู้หญิง เข้าใจหรือยัง?”
ครั้นนัดแนะกันเป็นที่เข้าใจดีแล้ว เฉลาก็ลากลับ/*192*/ไป
คืนวันนั้น ขณะที่เจ้าคุณวิชัยและคุณหญิงสงวนแต่งตัวเสร็จแล้ว มาขึ้นรถที่จอดรออยู่ที่หน้าตึกหลวงธนสารกำลังทำหน้าที่คนขับรถ เขาประหลาดใจมากที่ได้เห็นภริยาของเขาลงมาเรียนกับคุณหญิงว่าขอให้ตาอาบขับรถพาหล่อนไปหาคุณพ่อ เขามองดูร่างซึ่งยืนอยู่ในเงารถ สังเกตเห็นว่าร่างกายอันแบบบางนั้นคลุมอยู่ด้วยเสื้อหนาวสีดำ คุณหญิงมารดาประหลาดใจไม่น้อยกว่าบุตรชาย แต่ท่านคงพยักหน้าเป็นเชิงอนุญาตอย่างเสียไม่ได้
เขาพามารดาเที่ยวจนทั่วพระนครในเขตที่มีไฟตบแต่ง ราว ๒๒ น. ครึ่ง จึงพาท่านทั้งสองมาส่งบ้าน เขาเห็นตาอาบนอนเล่นอยู่กลางสนาม จึงเดินเปื่อยเข้าไปถามแกว่า “นิจ กลับมาแล้วหรือ?”
/*193*/“ยังขอรับ” ตาอาบตอบพลางลุกขึ้นนั่ง “เธอไล่ให้ผมเอารถกลับมา ผมมาถึงเมื่อครู่นี้เอง”
หลวงธนสารนิ่งตรองอยู่สักครู่แล้วถามว่า
“แกรู้ไหมเธอจะกลับอย่างไร?”
“ไม่ทราบขอรับ เมื่อไปถึงเจ้าคุณกับคุณหญิงก็ไม่อยู่ ไปเที่ยวเหมือนกัน แม้เมื่อผมกลับมาท่านก็ยังไมกลับ”
“เอ๊ะ!” หลวงธนสารอุทาน “เจ้าคุณกับคุณหญิงไม่อยู่ เขาไปอยู่ทำไมจนป่านนี้ แกจะเข้าใจผิดไปกระมัง? บางทีท่านจะกลับแล้วโดยที่แกไม่รู้”
“ทราบสิขอรับ ผมอยู่ที่หน้ามุขตลอดเวลา มีรถเข้ามาในบ้านคันหนึ่งเท่านั้น เป็นรถเฟียตตอนเดียวสีดำ คนที่นั่งอยู่บนรถขับเอง นั่งมาคนเดียว พอรถคันนั้นมาถึง คุณก็ไล่ให้ผมกลับบ้าน”
/*194*/หลวงธนสารขบกรามแน่น ก่อนที่จะถามว่า
“คนที่มารถนั้นเป็นผู้หญิงหรือผู้ชาย?”
“ผมไม่เห็นหน้าถนัดหรอกครับ เห็นแต่ใส่เสื้อยาวๆ คล้ายๆ เสื้อของคุณ และไม่มีมวย”
“ผู้หญิงสมัยนี้เขาตัดผมข้างหลังเกรียนกันทั้งนั้น” หลวงธนสารพูดลอยๆ คล้ายพยายามจะหลอกใจตัวเอง ครั้นรู้สึกตัวจึงเสพูดว่า
“แกไม่พาลูกพาเมียไปดูไฟกับเขาบ้างดอกหรือ ตาอาบ?”
“ไม่ไปละขอรับ ผมเบื่อเสียแล้ว เห็นทุกๆ ปีเหมือนกัน แจ่มเขาไปกับเด็กๆ ก็ได้”
หลวงธนสารเดินทอดน่องมาขึ้นรถ ในใจให้กระอักกระอ่วนกังวล ใจหนึ่งอยากจะไปบ้านพ่อตาเพื่อดูว่าภริยาอยู่กับใคร ส่วนอีกใจหนึ่งเป็นห่วงหญิง/*195*/ที่ตนรัก กลัวจะผิดนัดเสียสัญญา ดังได้กล่าวแล้วว่า หลวงธนสารเป็นคนรักคำพูด เขามีวิธีรักษาสัตย์ตามใจของเขาเองอยู่เสมอ เพราะฉะนั้นจึงหักใจเรื่องภริยาเสียได้ และขับรถแล่นผ่านถนนสาธรมาโดยเร็ว ขึ้นสะพานลงถนนคอนแวนต์และออกศาลาแดง ตรงไปหัวลำโพง ใกล้ๆ กับวัด มีสะพานไม้ขนาดพอดีรถยนต์ขึ้นได้สะพานหนึ่ง สำหรับข้ามคลอง ที่ปลายสะพานคนละฝั่งกับถนน คือบ้านแม่รัศมีของเขา เวลานั้นยังไม่ถึง ๒๓ นาฬิกา หลวงธนสารจอดรถชิดกับรางรถแล้วบีบแตรขึ้นสองที
ในถนนที่เขาจอดอยู่นั้นค่อนข้างเงียบ ผิดกับถนนพระราม ๔ ซึ่งแลเห็นอยู่ตรงหน้า ห่างไกลหันไปทางขวามือ แลเห็นหลังคาสถานีหัวลำโพง ซึ่งไฟสีน้ำเงินและสีแดงส่องจับเป็นเงาสว่างไสว เขามองดู/*196*/นาฬิกาข้อมือ เห็นเวลา ๒๓ นาฬิกาตรง ก็ได้ยินเสียงรถคันหนึ่งแล่นเข้ามาใกล้ เขาหันหน้าไปดูและสะดุ้ง เมื่อเห็นรถนั้นมีหน้าหม้ออย่างรถเฟียตและสีดำ รถคันนั้นค่อย ๆ แล่นผ่านเขาไปช้าๆ ช้าพอที่เขาจะจำเสื้อคลุมกำมะหยี่ดำของภริยาได้ กับเห็นร่างของคนที่ใส่เสื้อหนาวอย่างผู้ชาย และไม่มีมวยได้ ครั้นผ่านเขาไปแล้วก็ชะลอเครื่อง ในที่สุดก็หยุดที่ข้างหน้าเขาห่างกัน เพียง ๑๐ กว่าวา
หลวงธนสารหน้ามืด กำมือแน่น ไม่ทราบจะทำอย่างไรดี นอกจากจ้องตาไปข้างหน้าเห็นศีรษะของภริยาโคลงไปมา แสดงว่าหล่อนกำลังหัวเราะอย่างสนุกสนานกับเจ้าคน ‘ไม่มีมวย’ เขากำลังครุ่นคิดว่าเคยเห็นใครนั่งรถคันนี้ ก็เห็นเจ้าคนไม่มีมวยนั้นลงจากรถเดินไปเปิดดูเครื่อง ความคิดบ้าๆ เกิดขึ้นในสมอง เขาเปิดประตูรถของเขาเอง กระโดดลงเดินพรวดๆ เข้า/*197*/ไปที่รถเฟียต ภริยาของเขากำลังมองดูเพื่อนเดินทางของหล่อน ซึ่งกำลังก้มหน้าอยู่ เขามิรั้งรอ ตรงเข้าจับแขนหล่อนบีบโดยแรง
“ว้าย!” นิจร้อง “ใครนี่? ตาย อีตาบ้า! พี่เฉลาช่วยด้วย ผู้ร้ายมันจะฉุดนิจ”
“พี่เฉลา!” หลวงธนสารคำราม “เฉลาหรือฉลาด! จำผัวไม่ได้จริงหรือถึงต้องร้องให้คนอื่นช่วย นึกว่าใครเขาไม่รู้เท่า!”
นิจสะบัดแขนเต็มแรง หลุดจากกำมือของสามี หลวงธนสารฉวยแขนเสื้อไว้จึงถอดเสื้อเสียโดยเร็ว ลงไปยืนอยู่ข้างเพื่อนเดินทาง
‘เจ้าคนไม่มีมวย’ ดูไม่ค่อยตกอกตกใจนัก มือซ้ายโอบหลังนิจไว้ มือขวายกไฟซึ่งกำลังฉายเครื่องรถ ฉายตรงไปที่หน้าของชายหนุ่ม แล้วอุทานดังพร้อมกับลดไฟลง
/*198*/“หลวงธนสาร!”
ผู้ถูกกล่าวนามสะดุ้ง เสียงนั้นเป็นเสียงผู้หญิงแท้ๆ มีกังวานแสดงความประหลาดใจเต็มที่
“ตายละวา ผิดเสียแล้ว! คุณเฉลานั่นเอง” เขารำพึงพลางพิศดูเจ้าคน ‘ไม่มีมวย’ แต่นิสัยชายหนุ่มโดยมาก เมื่อทำการพลั้งพลาดแต่เพียงเล็กน้อย ครั้นรู้สึกตัวแทนที่จะหยุดไว้เพียงแค่นั้นกลับปล่อยให้เลยตามเลยและซ้ำส่งให้มากยิ่งขึ้น นิสัยพรรค์นี้มีอยู่ในสันดานของคน ‘ดันข้าง’ ดังที่ผู้ใหญ่ของเราเคยเรียกกัน สามีของนิจเป็นคนหนึ่งในจำพวกนั้น แทนที่เขาจะเปิดหมวกออกและกล่าวคำขอโทษ เขากลับแสดงความฉุนเฉียวยิ่งขึ้นเพื่อกลบความอายและพูดว่า
“เห็นดีอย่างไรที่มาเที่ยวตามลำพังในเวลาดึกดื่นป่านนี้ กลับบ้าน ไปขึ้นรถฉัน”
/*199*/นิจยืนนิ่ง เฉลาอมยิ้ม พูดโดยไม่อ้าปาก แต่พอให้นิจได้ยิน
“ไปกับเขาไป๊!”
นิจก้าวเท้าออกเดินตามคำสั่ง แต่หล่อนเดินไม่เร็วพอทันใจของสามี เขาเดินอ้อมรถเข้ามา จับ แขนหล่อนโดยแรงเกือบเหมือนฉุด พาหล่อนไปขึ้นรถของเขา ทิ้งเฉลาให้ยืนหัวเราะอยู่คนเดียว
หลวงธนสารลืมนึกถึงอะไรหมดในโลก นอกจากความห้าแต้มที่ตัวได้ทำไปแล้ว แม้แต่แม่รัศมีซึ่งกำลังเดินมาบนสะพานเขาก็ทำไม่เห็นเสียได้ เดินเครื่องและออกรถโดยแรง จนหน้าของนิจซึ่งนั่งอยู่ข้างๆ เกือบไปปะทะกับกระจกเข้า แล้วกลับรถแล่นไปตามถนนโดยเร็ว ครั้นถึงเสาไฟฟ้าตรงปลายสะพาน แทนที่จะเลี้ยวขึ้นสะพานนั้นอันเป็นหนทางไปบ้าน เขากลับเลี้ยว/*200*/ซ้ายไปตามถนนราชดำริ และขับรถแล่นไป-แล่นไปจนไม่ทราบว่าเลี้ยวถนนไหนบ้าง ขณะนั้นมีลมพัดแรง พายุฝนตั้งมาข้างหน้าฝนเริ่มลงเม็ดปรอยๆ นิจรู้สึกความหนาวเย็นปะทะหน้าอกที่ไม่มีอะไรปกคลุม นอกจากผ้าพันคอเสว็ตเตอร์แพรผืนเล็ก รถยิ่งแล่นเร็ว ความเย็นยิ่งจัดขึ้น หลวงธนสารดูเหมือนไม่มีความรู้สึกต่อความหนาวนั้น เขาคงปล่อยให้รถแล่นไปเร็วเต็มกำลัง มือที่ถือพวงมาลัยยิ่งบีบแน่นเข้า ส่วนภริยาเอามือกุมหน้าอกอันเย็นเฉียบไว้แน่น สุดกำลังที่จะทนความหนาว จึงพูดกับเขาเปรย ๆ อย่างขลาดและอ่อนโยนว่า
“เบาๆ หน่อยเถอะค่ะ หนาวเหลือเกิน นิจลืมเสื้อคลุมไว้ในรถพี่เฉลา”
“เบารึ?- อย่าเลย” ความคลุ้มคลั่งอันเกิดจากความอายและความโกรธครอบงำความรู้สึกผิดชอบ/*201*/ของชายหนุ่มเสียสิ้น วี้ด! เสียงอากาศกระทบกับกระจกโดยแรง เขาได้ยินนิจครางเบาๆว่า “โอย! หนาวจริง เย็นเหลือเกิน” แต่เขาไม่พรั่น คงพารถแล่นไปโดยเร็วดังลมพัด วกไปเวียนมาตามถนนต่างๆ ซึ่งเงียบและปราศจากผู้คน จนความบ้าในสมองบรรเทาลง หลวงธนสารจึงพารถกลับบ้าน
นิจไม่รู้สึกว่า รถแล่นเข้าบ้านเมื่อไรหล่อนลงจากรถ ขึ้นเรือน และเข้าไปอยู่ในมุ้งได้โดยวิธีใด ร่างกายอ่อนเพลียเพราะเป็นหวัดอยู่แล้วตั้งอาทิตย์ ไม่มีกำลังพอต้านทานกับความเย็นอันดุร้ายได้
รุ่งขึ้นอีกสองวัน เฉลามาหานิจ ในใจให้รู้สึกสนุกสนานล่วงหน้า เพราะคาดว่าจะได้ฟังข่าวดี อย่างไม่มีอะไรเลย กิริยาท่าทางอย่างวิกลจริตของหลวงธนสาร ก็พอจะทำให้หล่อนหัวเราะไปได้หลายชั่วโมง /*202*/แต่การคาดคะเนของหล่อนผิดถนัด ด้วยความประหลาดใจอย่างยิ่ง หล่อนพบยายเพียรพี่เลี้ยงของนิจที่เชิงบันได ดวงหน้าอันเหี่ยวแห้งของแกแห้งยิ่งกว่าวันใดๆ ที่เฉลาเคยเห็น ขอบตาอันบางของแกนั้นบวมและแดง พอแกเห็นเฉลา แกทรุดนั่งไหว้และสะอื้นดังฮั่ก ๆ จนเฉลาตกใจ
“เป็นอะไรไปหรือ ป้าเพียร” เฉลาถามชะโงกหน้าเข้ามาหาแก “ถูกคุณหนูเอ็ดเอาหรือ?”
ยายเพียรยกชายผ้าห่มเช็ดน้ำตา ปากอันดำด้วยหมากของแกเบ้ไปเบ้มาอยู่ครู่หนึ่ง จึงพูดออกได้
“เปล่าหรอกค่ะ แต่เธอคลั่งไปแล้ว พูดจาเพ้อเจ้อ จำดิฉันก็ไม่ได้”
เฉลาหน้าซีด ผละจากยายเพียรขึ้นบันไดโดยเร็ว พอโผล่เข้าห้องหล่อนก็ใจหายวาบ นิจนั่งอยู่บนเตียง/*203*/โยกไปโยกมา หน้าขาวซีดราวกับกระดาษตาแดงก่ำ ริมฝีปากที่กำลังขมุบขมิบอยู่นั้นก็แดงจัดกว่าปกติ เฉลาตรงเข้าประคองเพื่อนให้นอนลง แล้วเอามือคลำศีรษะ รู้สึกว่าร้อนจัดดังกับไฟ หล่อนคลี่ผ้าห่มออกคลุมให้ นิจปล่อยให้หล่อนทำโดยดี ดวงตายังคงลืมโพลงและไม่แสดงว่าจำเฉลาได้ เฉลาสงสารเพื่อนจนน้ำตาไหล นิ่งคิดไม่ทราบว่าจะทำอย่างไรต่อไป แล้วนึกถึงยายเพียรขึ้นมาได้จึงโผล่ประตูออกไปดู เห็นแกนั่งสะอึกสะอื้นอยู่เช่นเดิม ก็เรียกแกขึ้นไปข้างบน
“ไหนเล่าไปถีป้าเพียร มันเป็นอย่างไรกัน นี่นิจเจ็บมาตั้งแต่เมื่อไหร่ ยาหยูกก็ไม่เห็นมี?”
“เจ็บตั้งแต่เมื่อไรก็ไม่ทราบ ดิฉันมาถึงเห็นเธอนอนอยู่บนเตียง ดิฉันเข้าไปจับเท้าเธอ เธอหันมามองดูตาเป๋ง แล้วร้องว่า ‘โอย! หนาวจริง เย็นเหลือเกิน’ /*204*/ดิฉันตกใจ ถามเธอว่าเป็นอะไร เธอกลับผลักไหล่ดิฉัน บ่นอยู่คำเดียวแต่ว่า ‘หนาว! หนาว!’ ดิฉันตกใจเลยวิ่งลงไปข้างล่าง พอดีพบกับคุณ”
“เมื่อป้าเข้ามา เธออยู่คนเดียวหรือ? ละไมไปไหนเสียล่ะ”
“ยังไงก็ไม่ทราบค่ะ ดิฉันมาถึงเห็นเธอนอนอยู่คนเดียว”
เฉลานิ่งตรองอยู่ครู่หนึ่งจึงพูดว่า
“นี่แน่ะป้าเพียร หยุดร้องไห้เสียที คุณหนูไม่ได้เป็นบ้าคลั่งอะไรหรอก เป็นไข้เท่านั้น บ้าไปข้างหลังตึกนะ ถามคนใช้ดูว่าละไมอยู่ที่ไหน แล้วบอกให้เขามานี่ บอกว่าคุณนิจเรียก แล้วอย่าทำเอะอะไปล่ะ”
นมเพียรไปแล้ว เฉลากลับไปที่เตียง นิจกำลังพลิกตัวและดิ้นรนคล้ายกับกำลังต่อสู้กับอะไรสิ่งหนึ่ง /*205*/เฉลาจับหน้าผากหล่อนเบาๆ แล้วเรียกชื่อด้วยเสียงอันอ่อนโยน นิจมองดูหน้าเฉลานิ่งอยู่ครู่หนึ่ง แล้วไอโดยแรงจนตัวพัดไปมา พอหยุดไอก็พึมพำว่า
“อุ๊ย หนาวจริง!”
เฉลากัดริมฝีปากโดยแรง เพื่อกลั้นน้ำตาค่อย ๆ ลูบศีรษะและร่างกายของคนไข้ และพูดปลอบโยนด้วยคำอ่อนหวาน ความสัมผัสอันนิ่มนวล และเสียงอันเต็มไปด้วยความปรานี ทำให้คนไข้สงบกระสับกระส่ายลงบ้าง นิจถอนใจแรงแล้วหลับตาลง
นมเพียรกลับมาพร้อมด้วยละไม นางคนใช้ทำท่าตื่นๆ เฉลายกมือเป็นเครื่องหมายให้เงียบ แล้วพาคนทั้งสองไปนั่งที่บันได
“ละไม” เฉลาตั้งปัญหา “คุณของแกเป็นอย่างนี้มาแต่เมื่อไร?”
/*206*/“เพิ่งเป็นวันนี้เองเจ้าค่ะ”
“เมื่อวานนี้ไม่เป็นอะไรเลยหรือ?”
“เป็นเหมือนกันเจ้าค่ะ เมื่อวานนี้ตอนเช้า เธอบ่นว่าปวดศีรษะและเจ็บที่หน้าอก เธอให้ดิฉันไปเรียนคุณหญิงว่า เธอไม่รับประทานอาหาร เพราะเธอไม่สบาย ดิฉันนำน้ำชาฝรั่งมาให้เธอถ้วยหนึ่ง เธอรับประทานเข้าไปอีกเดียว แล้วก็บอกว่ารับประทานไม่เข้า ตอนกลางวันก็ไม่ได้รับประทานอาหาร ตอนเย็นก็เหมือนกัน คุณหญิงสั่งให้ดิฉันนำอาหารขึ้นมาให้บนนี้ ดิฉันเอาข้าวสวยกับแกงส้มมา เธอกลับไล่ให้เอาลงไปเสีย เธอนอนคลุมผ้าอยู่นิ่งๆทั้งวัน ครั้นเช้าวันนี้ดิฉันขึ้นมาเห็นเธอกำลังเพ้ออยู่”
“แล้วแกไปบอกใครหรือเปล่า?”
“บอกเจ้าค่ะ บอกแม่ผันแม่ครัวกับนายแปลก”
/*207*/“ดี” เฉลาประชด “ไปบอกทำไมยายคนครัว ทำไมถึงไม่เรียนคุณหญิง?”
ละไมอึกอักอยู่ครู่หนึ่ง
“ดิฉัน...ดิฉัน ง่า...กลัวท่านเจ้าค่ะ”
“กลัวทำไม แกทำอะไรผิดหรือ ถึงจะต้องกลัว กะอีจะเรียนว่านายของตัวเจ็บก็ต้องกลัวด้วยหรือ?”
“เพราะเมื่อดิฉันไปเรียนท่านว่า คุณไม่สบายเมื่อตอนเช้าวานนี้ ใครๆ ก็อยู่ที่นั่น เจ้าคุณก็อยู่ คุณหลวงก็อยู่ คุณรัศมีก็อยู่ด้วย คุณหญิงท่านกลับว่า ‘สมน้ำหน้า ขึ้นรถเที่ยวตามหึงผัวจนเจ็บ’ ดิฉันอายแทนคุณเจ้าคะ และวันนี้คุณหญิงก็มีแขกทั้งวัน”
เฉลารู้สึกตัวร้อนซ่าด้วยความโกรธ ความโหดร้ายชนิดนี้แรงมาก-แรงมากจนเกือบเหลือเชื่อ เพราะฉะนั้นหล่อนจึงซักต่อไป โดยหวังว่าจะได้ฟังเสียงที่ดีกว่านี้
/*208*/“แกว่า เวลาที่แกไปเรียนคุณหญิง คุณหลวงอยู่ด้วยไม่ใช่หรือ ท่านไม่ได้ถามแกหรือ ว่าคุณนิจมีอาการเป็นอย่างไร?”
“คุณหลวงหรือเจ้าคะ ไม่ได้ถามเจ้าค่ะ”
“มาเยี่ยมหรือเปล่า?”
“ยังไรไม่ทราบเวลาดิฉันอยู่ไม่เห็นมา”
เฉลาหัวเราะอย่างขมขื่น มองดูนาฬิกาที่ข้อมือ แล้วทำความตกลงใจในขณะนั้นเอง หล่อนหันไปมองดูนิจ เห็นยังนอนนิ่งไม่กระดุกกระดิก
“ละไมแกอย่าไปจากห้องนี้ ต้องเฝ้าคุณของแกอยู่ที่นี่ คุณของแกเจ็บมากรู้ไหม? คอยระวังอย่าให้ออกจากห้อง และให้ห่มผ้าไว้เสมอประเดี๋ยวฉันจะกลับมา ป้าเพียรไปด้วยกัน ฉันจะพาไปส่งบ้าน”
๑๒
/*209*/พระยาวิชัยกลับจากกระทรวงอาบน้ำแล้วก็เข้าห้องรับแขก สีซอ สีไปยังไม่ทันถึงครึ่งเพลงคนใช้เข้ามาแจ้งว่าเจ้าคุณสุรแสนมา
“ไปเรียนคุณหญิงไป๊” เจ้าคุณสั่งโดยที่ไม่อยากจะวางซอ แต่ขณะที่หันไปพูดกับคนใช้นั้นเอง จึงเห็นว่าเจ้าคุณสุรแสนยืนอยู่ในห้องนั้นแล้ว
ท่านนายพลผู้เฒ่ามีสีหน้าอันบึ้งตึง ก้มศีรษะลงคำนับเจ้าของบ้านอย่างมีพิธีรีตรอง แล้วเอ่ยขึ้น
/*210*/“ผมจะมารับนิจไปบ้าน”
พระยาวิชัยยิ้มแล้วถามว่า
“มีงานอะไรกันหรือขอรับ”
เจ้าคุณสุรแสนยิ้มอย่างแค้น “มิได้ แต่ลูกของผมมันเจ็บมาก”
“อ้อ ยังงั้นหรือครับ?” เป็นคำตอบอย่างซื่อ เท่ากับกวนโทโส
“โปรดพาผมไปห้องนังเด็กเคราะห์ร้ายนั่นที”
“เจ้าคุณวิชัยขมีขมันพาแขกของท่านออกจากห้องรับแขกขึ้นบันไดไปยังห้องบุตรชาย เจอะประตูขัดกลอนเข้าถนัดท่านทำท่าเปิ่นๆ หัวเราะแหะๆ บอกว่าขึ้นผิดทางเสียแล้ว ย้อนกลับลงมาข้างล่างเข้าห้องรับแขกทะลุออกข้างหลังจึงพาเจ้าคุณสุรแสนไปถึงห้องลูกสะใภ้ได้
เค้าหน้าของบิดาเมื่อเห็นบุตรีสุดสวาทนอนอยู่บน/*211*/เตียง มีคนใช้หน้าเซ่อนั่งเฝ้าอยู่คนเดียวเท่านั้น เหลือวิสัยที่จะบรรยายให้ถูกต้องได้ท่านค่อย ๆ เดินหย่งด้วยฝีเท้าอันเบา จนไม่น่าเชื่อว่า ชายร่างผึ่งผายและขึงขังนั้นจะทำได้ เข้าไปถึงหน้าเตียง มือยาวใหญ่และล่ำสัน แตะหน้าผากของคนเจ็บแล้วก้มลงจุมพิต กิริยาอันเต็มไปด้วยความรักของท่านผู้มีรูปร่างใหญ่โตนี้ น่าดูยิ่งนัก ครั้นแล้ว ประดุจประสาทของนิจได้ถูกปลุกให้ตื่นขึ้น เพราะการจุมพิตอันร้อนผ่าว นิจลืมตาอันแดงขึ้น ริมฝีปากเผยอแล้วกลับหุบลงพร้อมกับถอนใจยาว
เจ้าคุณสุรแสนช้อนร่างของธิดาขึ้นแล้ว โดยไม่ปริปากว่ากระไร ท่านอุ้มร่างอันเบาของหล่อนผ่านเจ้าของบ้านลงบันไดโดยง่าย ผ้าห่มหนาและใหญ่เตรียมมาในรถ เฉลาก็มาด้วย เจ้าคุณห้ามภริยาไว้เด็ดขาดไม่ยอมให้มา เพราะกลัวจะมาแสดงอาการใจเสาะขึ้นใน/*212*/บ้านของผู้ที่ท่านถือว่าเป็นศัตรูแต่นี้ไป
วันนั้นหลวงธนสารกลับมาถึงบ้าน พอขึ้นตึกได้ยินเสียงมารดาเทศน์บิดาเสียงขรม เขาไม่เอาใจใส่ เพราะเคยชินการที่เจ้าคุณจะถูกเอ็ดนั้นง่ายเสียยิ่งกว่าเด็กหกล้ม เพียงแต่ทำถ้วยแก้วแตกใบเดียวก็ถูกเอ็ดได้ เพราะฉะนั้นบุตรชายจึงอาบน้ำและแต่งตัวตามสบายจนเสร็จ เตรียมพร้อมที่จะออกจากบ้านไปหาคู่รัก เขารู้สึกไม่พอใจเล็กน้อยเมื่อคนใช้มาบอกว่า ‘คุณหญิงให้หา’
“นั่นแน่ะ พ่อตัวดี” คุณหญิงเปิดฉากในวินาทีแรกที่บุตรชายเดินเข้ามาหา “มัวไปไหนเสียพ่อตาเขามาพาเมียไปแล้ว”
“ผมกลับมาจากกระทรวงก็มานี่” บุตรชาย/*213*/ตอบเสียงแข็ง “พ่อเขามารับลูกของเขาก็ไม่เห็นเกี่ยวข้องกับผมนี่”
“ฉันกลัวมันจะเกี่ยวนะซิ ถึงได้บอกประเดี๋ยวจะต้องขึ้นโรงขึ้นศาลเสียชื่อกันไปหมด”
“เอ๊ะ! มันมีเรื่องอะไรถึงจะต้องขึ้นโรงขึ้นศาล ผมไม่เคยไปฉ้อโกงใครสักที”
“ถูกละ แต่พ่อตาของแกนะไม่ใช่เล่น ถ้าเขาฟ้องร้องขึ้นจะว่าอย่างไร?
“อะไรกันครับคุณแม่ พูดกันมาเป็นนานยังไม่รู้เรื่อง ผมไปทำผิดอะไร เจ้าคุณสุรแสนถึงจะไปฟ้อง”
“ถึงไม่ได้ทำก็เถอะ แต่ผู้หญิงน่ะเขาเป็นเมียของเจ้า เดี๋ยวนี้เขาว่าลูกสาวเขาเจ็บนัก คงจะหาว่าเราไม่ช่วยดูช่วยแล เขามารับลูกของเขาไปแล้ว อ้ายมีเมีย/*214*/ผู้ดีละมันเป็นอย่างนี้ละนา พ่อแม่ถนอมทูนหัวทูนเกล้า เป็นอะไรนิดหน่อยก็จะตายขึ้นมาทีเดียว ถ้าเป็นนังรัศมีป่านนี้แต่งตัวไปเที่ยวได้สบาย”
บุตรชายมองดูนาฬิกาที่ข้อมือ แล้วเอาหมวกที่ถืออยู่สวมศีรษะ
“ผมไม่เห็นว่าคุณแม่จะต้องร้อนใจอะไร เมื่อคุณแม่รู้อยู่แก่ใจว่าเด็กนั่นไม่เป็นอะไรมาก เขาอยากเอะอะกันไปเองก็ตามใจเขาปะไร ดีเสียอีกเราจะได้ไม่ต้องเป็นห่วง” พูดแล้วก็ออกจากห้องไป
กลางคืนเขากลับจากเที่ยวแล้ว ก็นอนหลับเป็นปรกติสุข และฝันดีตลอดคืน ฝันถึงดวงหน้าอันเก๋ดวงตาอันคมและเต็มไปด้วยเสน่ห์ ฝันถึงจริตอันยั่วยวน/*215*/ของผู้หญิงที่เขารัก ปรารถนาจะได้ชื่อว่าเป็นสามี ต่อรุ่งเช้าเมื่อตอนจะแต่งตัวไปทำงาน เขาเห็นดอกกุหลาบในแจกันที่บนโต๊ะหนังสือเหี่ยวแห้ง กลีบร่วงอยู่เกลื่อนกลาด และเสื้อชั้นนอกที่จะใส่ก็มีกระเป๋าอันติดกรังอยู่กับตัวเสื้อ ทั้งของใช้ที่อยู่ในกระเป๋าส่วนล่างก็ไม่ครบสิ่ง เขาจึงหวนนึกถึงภริยาผู้เคยทำหน้าที่นี้อย่างเรียบร้อย และออกสงสัยว่าอาการของหล่อนจะเป็นอย่างไร ตอนกลางวันระหว่างที่เขาทำงาน ได้รับโทรศัพท์เจ้าคุณสุรแสนสั่งว่าเลิกงานแล้ว ให้แวะไปหาท่านที่บ้าน เขาออกรู้สึกหงุดหงิดใจและหวั่น ๆ เกรงว่าจะได้รับความไม่พอใจจากบ้านนั้น อย่างไรก็ดีเขาคงทำตามคำสั่ง พอออกจากที่ทำงานก็ตรงไปถนนเพลินจิต
เจ้าคุณพ่อกำลังคอยเขาอยู่ในห้องรับแขก พอเขาโผล่เข้าไปยังไม่ทันทำความเคารพท่านส่งกระดาษขาว/*216*/ให้เขาแผ่นหนึ่ง พร้อมกับพูดเรียบ ๆ ว่า
“เอ้า! เซ็นชื่อเสีย แล้วอโหสิเวรอโหสิกรรมกันที”
หลวงธนสารรับกระดาษจากมือท่านมาถือไว้ มองดูหน้าอันเคร่งเครียดของท่านนิดหนึ่ง แล้วจึงมองดูตัวหนังสือ พออ่านได้ความว่าหนังสือนั้นเป็นหนังสือที่ถ้าเขาเซ็นลงไปแล้วจะทำให้เขาขาดจากเป็นสามีของนิจตามกฎหมาย หลวงธนสารรู้สึกว่าโทสะวิ่งขึ้นสู่สมอง เตรียมพร้อมที่จะหลุดออกจากปาก เป็นคำสบถสบานอย่างแรง แต่บุรุษร่างสูงที่ยืนอยู่ตรงหน้า เป็นผู้มีอาวุโสกว่าเขา ด้วยวัยด้วยเกียรติยศ และด้วยเกียรติคุณเขาคงพูดแต่เพียงว่า
“ผมต้องขอคำอธิบายก่อนที่จะเซ็นนามลงในหนังสือนี้”
น้ำเสียงเต็มไปด้วยความถือดี ทำให้ดวงหน้า/*217*/ของเจ้าคุณสุรแสนแดงขึ้น ท่านนิ่งอึดอยู่นาน และเจริญพระพุทธคุณในใจ เพื่อดับโทสะอันวิ่งพล่านอยู่ในสมอง ข่มสติให้เป็นปกติแล้วพูดว่า
“คำอธิบายมีสั้นนิดเดียว ถ้าคุณเป็นอิสระเสีย ลูกของฉันมันจะได้ไม่ต้องถูกแช่งชักหักกระดูกอีก”
“ใต้เท้าหมายความว่ากระไรครับ?” เสียงของเขากระด้าง เขาจ้องตาเจ้าคุณเขม็ง
โทสะซึ่งบังคับไว้ไม่ได้สนิทเมื่อสักครู่นี้พองตัวเต็มที่และดิ้นรนอย่างแรง เจ้าคุณสุรแสนหัวเราะดังลั่นออกมา และพูดเกือบเป็นเสียงตะโกน
“หมายความว่ากระไร! คุณถามว่าอย่างนั้นหรือ? ชะๆ ยังมาตีโวหารถาม จะหมายความว่าอย่างไร นอกจากอนิจเป็นไข้หนัก ปอดมันบวมอาจจะตายวันนี้พรุ่งนี้ก็ได้ ฉันเป็นพ่อของมันอยากให้มันตาย/*218*/โดยสะดวก ตายโดยไม่ต้องมีใครแช่งชักหักระดูก เหอ! เหอ! ใครจะรู้ว่าป่านนี้มันตายแล้วหรือยัง”
หลวงธนสารถอยหลังไปก้าวหนึ่ง สะดุ้งแรงเหมือนคนตื่นจากฝัน ตาย! คำนี้ก้องอยู่ในหู มันวิ่งไปกระทบแก้วหูซ้าย แล้วกระท้อนกลับมากระแทกแก้วหูขวา ตาย! นิจน่ะหรือจะตาย เด็กหญิงอันมีท่าทางประเปรียว มีแก้มเป็นพวงมีแววตาใสแจ๋วแหวว ซึ่งบางคราวถูกซ่อนเสียด้วยม่านไหมเส้นละเอียดคือขนตา ตาย! คำนี้น่ากลัวจริง มันบอกว่าเขาจะไม่ได้พบเห็นหล่อนอีก จะไม่ได้ยินเสียงร้องเพลงหงิงๆ ในเวลาเช้า หล่อนจะหลุดลอยจากเขาไปชั่วกัปชั่วกัลป์ ตายคือนอนนิ่ง ตัวแข็งทื่อดังท่อนไม้ มือน้อยๆ ที่เคยจัดดอกไม้ในห้องเขาจะเขียวซีดวางนิ่งอยู่บนเตียง ตรงกับปากขันสำหรับรองรับน้ำอบที่ญาติมิตรจะนำมารด หลวงธนสารทิ้งตัวลงบนเก้าอี้ ยกมือขึ้นปิดหน้า คำว่าตาย/*219*/ทำให้เขาตื่นจากฝัน ตื่นจากความงวยงงที่ได้รับมาตลอดเวลา ๖-๗ เดือนนี้ โธ่! นิจคือภริยาของเขาแท้ ๆ ใครจะมีสิทธิพรากหล่อนไปจากเขา? ไม่มี! ไม่มีใครมีสิทธิ แม้แต่ความตาย เขากำมือแน่นกดกับหน้าผากและนิ่งอยู่เช่นนั้นเป็นนาน จนเจ้าคุณพูดขึ้นอีก
“คำอธิบายก็ได้แล้ว ความหมายก็แปลแล้ว ยังอยู่แต่คุณจะต้องเซ็นชื่อลงในหนังสือหย่านั้น แล้วก็เชิญออกจากบ้านไปเป็นสุขสบาย”
หลวงธนสารเงยหน้าขึ้น หน้านั้นขาวซีดยิ่งไปกว่าหน้าของเจ้าคุณ
“แต่หล่อนเป็นอะไร เป็นอะไรถึงจะตาย?” เขาพูดอย่างโหยหวน
เจ้าคุณหัวเราะอีกเต็มไปด้วยความเจ็บใจท่านพูด
“หล่อนไม่เป็นอะไร นอกจาก ขึ้นรถตามหึง/*220*/ผัวจนตัวเจ็บ สมน้ำหน้า ตอนกลางคืนตามหึงผัว รุ่งเช้าไข้เลยกิน ฮะ ๆ ตามหึงผัว ผัวฉุดขึ้นรถกลับบ้าน ผ้าห่มสักผืนไม่มีติดตัว จับไข้อยู่ทั้งวันไม่มีหมาจะมาแล!”
“ผัวฉุดขึ้นรถกลับบ้าน ผ้าห่มสักผืนไม่มีติดตัว!” เอาอีกแล้ว สองคำนี้ทำให้หลวงธนสารตัวชา หวนนึกถึงเสียงภริยาที่รำพันว่า ‘โอยหนาวจริง เย็นเหลือเกิน’ นึกขึ้นมาแล้วขนลุกถ้าหล่อนตายไปก็ไม่มีอื่น นอกจากเพราะความทารุณของเขานั่นเอง ในยามโกรธเขาลืมนึกว่าหล่อนเป็นหวัดอยู่ และความชื้นเย็นเป็นอันตรายแก่คนเป็นหวัดอย่างยิ่ง เสียงหนึ่งกระซิบอย่างโหดร้ายว่า ‘เจ้าฆ่าหล่อน เจ้าฆ่าหล่อน’ หลวงธนสารผลุดลุกขึ้นจากที่นั่ง ดวงตาเหลือกลานเหลียวไปมารอบตัวแล้วร้องว่า
/*221*/“นิจ! นิจ! โธ่! ฉันไม่ได้แกล้ง! ไม่ได้ตั้งใจเลย! ฉันรักเธอเสมอ! เธออยู่ที่ไหน อยู่ที่ไหน?” ก้าวเท้าเซไปเซมาหลายก้าว ในที่สุดเซกลับนั่งลงดังเดิม
เจ้าคุณสุรแสนออกตกใจที่เห็นอาการของชายหนุ่มเป็นดังนั้น แต่ความจำที่ว่าลูกสาวจะตายไปเพราะชายผู้นี้ ทำให้หัวใจของท่านบึกบึนแทนที่จะสงสารท่านกลับหัวเราะ พูดว่า
“คุณจะไปถามถึงมันทำไม อีเด็กเจ้ากรรม? มันเป็นก้างขว้างคอคุณไม่ใช่หรือ ตายเสียก็รู้แล้วรู้รอดไป เมื่อมันเจ็บอยู่ในมือคุณ ๆ ไม่ใยดีกับมันแล้ว กลับบีบคั้นหัวใจไม่ปรานี คุณนึกว่าฉันไม่รู้เท่าคุณหรือ? มา! เซ็นชื่อลงในกระดาษนั่น ชื่อตัวเดียวไม่ยากลำบากอะไรเลยนี่นา เซ็นแล้วจะได้เชิญคุณออกจากบ้าน ขออย่าให้เวรกรรมพาฉันไปพบกับคุณ/*222*/อีกเลยตลอดชาตินี้”
คำพูดของพ่อตาเสียดแทงหัวใจเขาให้เจ็บแสบราวกับถูกเหล็กร้อนนาบ แต่มันทำให้เขามีสติดีขึ้น พอท่านหยุดเขาก็พูดอย่างอ่อนน้อมว่า
“โปรดให้เวลาผมตรึกตรองดูบ้าง”
“อ๋าย! จะต้องตรึกตรองอะไรอีก เวลา ๖ เดือนยังตรองไม่พอหลือ? ขอเสียทีเถอะอย่าพูดเถลไถลไปหน่อยเลย ทำตัวให้เป็นนักเลงซีน่า” ท่านหยุดชะงักนิดหนึ่ง แล้วกัดฟันแน่นด้วยความแค้น “โธ่นิจของพ่อเอ๋ย พ่อฆ่าเจ้าเองแท้ๆ พ่อมีตาเสียเปล่าไม่มีแวว ไม่เห็นว่าตัวยกลูกให้กับคนจัญไร ฟังหน่อยเถอะคุณยะ ฟังแล้วเอาฝ่าเท้าตรองดูว่า ถ้าเผื่อเป็นอกคุณบ้างจะเป็นอย่างไร ฉันมีลูกคนเดียวถนอมเลี้ยงมาแต่เล็กแต่น้อย คำนิดมิได้ว่าให้เจ็บใจ ครั้นเพื่อนคนหนึ่งมาขอให้กับลูกชาย ฉันรู้ดีเขาขอเพื่อเหตุอย่างหนึ่งเพื่อเงิน/*223*/ของฉัน” หลวงธนสารสะดุ้ง “ย่ะ คุณเห็นจะไม่รู้ซีว่าฉันรู้เรื่องของคุณดี หรือที่ถูก เรื่องของพ่อแม่คุณ ฉันรู้ว่าเมื่อคราวข้าวแพง โรงสีของคุณขาดทุนย่อยยับจนเกือบจะตั้งอยู่ไม่ได้ ต่อมาอีกสักหน่อยข้าวลดราคาลงเล็กน้อย คุณจัดแจงกว้านข้าวอีกหวังจะแก้ตัวแต่เงินของคุณไม่มี คุณกู้เงินแบงค์ เอาเครดิตของโรงสีเป็นประกัน ข้าวกลับลดราคาลงจนเกินคาด คุณหญิงเข้าเนื้อ เจ้าแบงค์ชักยื่นมือออกคุณกำลังขวัญหายไม่เห็นทางไหนดีกว่าจะแต่งงานกับผู้หญิงที่พ่อแม่มั่งมี เพื่อเอาเครดิตของพ่อตาเป็นประกัน คุณมาขอลูกสาวฉัน ทั้งๆ ที่รู้อยู่ว่าขอเพื่อเหตุ ฉันก็บ้าพอที่จะทำ ใจบ้ายกลูกสาวให้เพราะเคยรักพระวิชัยอยู่ตั้งแต่ทำงานร่วมกัน อีกประการหนึ่งฉันนึกว่าคุณจะรักลูกสาวฉันได้เมื่อมันเป็นเมียคุณ แล้วไม่รู้ตัวว่าได้ยกลูกสาวให้กับอ้ายคนไม่มีหัวใจ”
/*224*/ท่านหยุดพูดเดินไปที่โต๊ะกลางหิน รินน้ำชาใส่ถ้วยแล้วยกขึ้นดื่ม หลวงธนสารนั่งนิ่งไม่เงยหน้าทั้งเจ็บทั้งอายทั้งเสียใจประดังแน่นกันอยู่ในอก เจ้าคุณกลับมาที่เดิมแล้วพูดต่อไป
“เรื่องยังมีอีก เมื่อวันแต่งงานนั่นเอง พอเรือจะออกจากท่า ฉันเห็นคุณยืนพะนอหญิงคนหนึ่งอยู่ได้ยินด้วยว่าคุณพูดอะไรกัน แต่ฉันไม่ได้เล่าให้ใครฟัง เพราะเชื่อเอาเองว่า เมื่อผัวเดินทางไปกับเมียมันก็ต้องเป็นผัวเป็นเมีย แล้วความรักก็จะทำให้คุณนึกถึงหน้าที่ของสามีได้ ฉันไม่นึกว่าคุณเลี้ยงลูกฉันเลวยิ่งกว่าเลี้ยงแมว ไม่รู้เพราะนิจอมพะนำไว้คนเดียว ไม่เคยปริปากพูดถึง ดีแต่คอยออกรับแทนตัว ฮะๆ พ่อบ้าแล้วลูกก็ยังพลอยบ้าไปด้วยอีก บ้าจนตัวจะต้องตายคนเดียว เหมือนหมากลางถนน หากว่ามีเพื่อนดียายเฉลาอุตส่าห์ตะลีตะลานมาบอกเล่าเรื่องที่นิจขยายให้ฟังถึงได้รู้”
/*225*/เมื่อได้พูดมาถึงเพียงนี้แล้ว เจ้าคุณรู้สึกว่าหายใจสะดวกขึ้น โทสะก็เดือดหายไป คงเหลือแต่ความรักและความเสียดายลูกสาวกับความเจ็บใจตัวเอง พ่อตาและลูกเขยต่างนิ่งเงียบ เจ้าคุณเดินกลับไปกลับมาเหมือนเสืออยู่ในกรง สักครู่ท่านฉวยกระดาษที่วางอยู่บนเก้าอี้ เดินรี่เข้ามาหาหลวงธนสาร
“ได้โปรดเถอะขอรับ” ชายหนุ่มเอ่ยขึ้นโดยเร็ว น้ำเสียงเต็มไปด้วยความวิงวอน “ใต้เท้าจะเฆี่ยนตีด่าว่าอย่างไรก็แล้วแต่ ผมยอมรับว่าผมผิด ขอแต่โปรดกรุณาให้ผมได้พบคุณนิจสักหน่อยก่อน แล้วผมจะเซ็นชื่อให้ตามบัญชา”
“คุณจะพบไม่ได้ เพราะหมอห้ามเยี่ยมเด็ดขาด เมื่อไม่ยอมเซ็นชื่อก็เชิญกลับได้ รดน้ำเวลาใดจะให้คนไปบอก”
/*226*/“ใต้เท้า!” หลวงธนสารร้องเสียงกังวานเต็มไปด้วยความเจ็บปวด “โปรดอย่าเพ่อพูดถึงเรื่องนั้น คุณนิจยังไม่ตาย เธอจะไม่ตายเป็นอันขาด ผม...”
“นั่นประตู!” เจ้าคุณสั่ง
บุตรเขยยังมีสติพอที่จะทำความเคารพท่าน ก่อนออกประตูไป
๑๓
/*227*/อาการของนิจเพียบหนัก ชีวิตอยู่ในระหว่างความเป็นความตายถึง ๓ วัน นับตั้งแต่มาอยู่ที่บ้านบิดา ครั้นแล้วเช้าวันหนึ่ง อากาศแจ่มใสบริสุทธิ์ท้องฟ้าปลอดโปร่งงดงาม หมอที่รักษาหล่อนได้พบอาการดี อันเป็นทางหวังว่านิจจะรอดพ้นจากอันตราย ในตอนบ่ายวันนั้นเอง หมอให้คำขาดว่านิจจะไม่ตายและจะหายเป็นปกติในไม่ช้า ความปลาบปลื้มในบางคราวย่อมลึกซึ้งเกินขีดที่จะบรรยายออกมาเป็นคำพูดหรือเป็นตัวหนังสือได้ เพราะฉะนั้นจะยกให้เป็นหน้าที่ของผู้อ่าน ชั่งน้ำหนักเอา/*228*/เองตามความรู้สึกของท่านว่า เจ้าคุณสุรแสนและคุณหญิงจะปลาบปลื้มเพียงไหน เมื่อท่านทราบแน่ว่าธิดาที่รักของท่านจะมีชีวิตได้อยู่กับท่านต่อไปอีก ความรักชนิดใดเล่า จะเปรียบได้กับความรักของบิดามารดาที่มีต่อบุตร สุขุมละเอียดอ่อนบริสุทธิ์แท้ปราศจากความเห็นแก่ตัว ปราศจากความเบียดเบียน ปราศจากความหวังได้ เป็นความรักที่บริสุทธิ์ ไม่มีบาปแม้เล็กน้อยเจืออยู่ และมีค่าสูงลิบลับไม่มีอะไรเทียบเทียม
ส่วนความรักระหว่างสามีภริยาหรือคู่รัก จริงอยู่ ย่อมรุนแรงโลดโผนและดูดดื่ม แต่หาใสสะอาดเหมือนความรักของบิดามารดาที่มีต่อบุตรไม่ ดังจะเห็นได้จากความรู้สึกของชายหนุ่มในเรื่อง
คุณเฉลาเดินเล่นอยู่ที่สนามกับพี่ชาย หล่อนอาบ/*229*/น้ำแต่งตัวเสร็จมาใหม่ ๆ มีดวงหน้าอันนวลลออผมทรงชิงเกิลของหล่อนหวีไว้โดยเรียบ หล่อนนุ่งซิ่นสีเขียวแก่และสวมเสื้อขาว ผิวเนื้อสองสีค่อนข้างขาวนั้นดูเป็นน้ำนวล กำลังที่คุยกับพี่ชายเพลินอยู่เห็นชายคนหนึ่งเดินเชื่องๆ มาจากประตูใหญ่
“คุณหลวงธนสาร!” คุณฉลาดร้องทักและยกมือขึ้นไหว้อย่างเรียบร้อย เฉลามิได้ทำดังนั้น ความมีอายุอยู่ในเขตของสาวใหญ่ และมีบิดาเป็นเจ้าพระยาทำให้หล่อนไหว้คนไม่ง่ายนัก รวมทั้งความเกลียดชังสามีอันโหดร้ายของเพื่อนทำให้หล่อนมีสีหน้าเฝื่อนไป และได้ยืนตัวตรงจ้องดูเขาตั้งแต่ศีรษะตลอดเท้า
“ถ้าจะนำข่าวภริยามาแจกละกระมัง? พวกเราทราบกันหมดแล้ว เฉลาเพิ่งกลับจากบ้านโน้นได้สักครึ่งชั่วโมงเท่านั้นเอง”
/*230*/ดวงหน้าอันเหี่ยวแห้งและร่วงโรยจนผิดตาของหลวงธนสาร ทำให้เฉลาใจอ่อนลงบ้างเล็กน้อย แต่ความหมั่นไส้ไม่อาจหายได้ง่าย ๆ เฉลาเห็นว่าสามีผู้โฉดเขลานี้ควรจะถูกกระทบกระแทกให้ใจเสียบ้าง คิดแล้วหล่อนยิ้มพลางถามช้าๆ ว่า
“อดนอนพยาบาลใครมาหรือคะ ดูหน้าตาซีดเซียวไปมาก”
ชายหนุ่มก้มหน้า หมุนหมวกที่อยู่ในมือเป็นการแก้เก้อ
“ผมมีธุระอยากพูดกับคุณเฉลาสักหน่อย” เขาพูดเมื่อนิ่งอึดอัดอยู่แล้วเป็นครู่ใหญ่
“อ้าว ยังงั้นผมก็ต้องไปเสียก่อนถูกไหมครับ” ฉลาดพูดอย่างเด็กดี “เชิญเถอะ ไปนั่งที่เก้าอี้นั่นแน่ะ ไม่มีใครมารบกวนละ” โดยไม่รอฟังคำตอบ ฉลาดก้ม/*231*/ศีรษะเล็กน้อยแล้วเดินห่างไป
เฉลาไม่ยอมไปนั่งเก้าอี้ตามที่พี่ชายบอกคงยืนอยู่ที่เดิม ถามผู้เป็นแขกด้วยเสียงอันชาเย็นว่า
“มีธุระอะไรเกี่ยวข้องกับดิฉันหรือ?”
หลวงธนสารพยายามรวบรวมความกล้าเต็มกำลัง
“มิได้ ธุระของผมเอง ผมมาขอความช่วยเหลือจากคุณ” เขาตอบ
เฉลายืนนิ่ง ยิ้มอย่างหมั่นไส้ปรากฏอยู่ที่ริมฝีปากและรำพึงว่า
“เขามีสิทธิอะไรที่จะมาขอความช่วยเหลือจากเรา”
อาการนิ่งของหล่อนทำให้ชายหนุ่มพูดไม่ออกไปด้วย เฉลาเอ่ยขึ้นว่า
“ย่ำค่ำดิฉันมีหน้าที่ต้องดูแลให้คุณพ่อรับประทาน/*232*/ข้าว นี่ ๕ โมงกว่าแล้ว พูดอะไรก็พูดเสีย”
“เรื่องคุณนิจ ผมยังไม่ได้เห็นเธอเลยตั้งแต่เจ็บหนัก”
“คุณหลวงควรจะได้เห็นเธอแล้ว ก่อนใครๆ หมด”
“แต่...ผมไม่ทราบ...ไม่ทราบว่าเธอเจ็บ”
“นั่นแสดงว่าคุณหลวงเป็นสามีชนิดที่จะหาอีกไม่ได้ในโลกนี้
“ผมยอมรับ” เขาพูดอ่อย ๆ “เดี๋ยวนี้ผมทราบแล้วว่าเธอเจ็บมาก อาการเพียบ ผมได้พบกับหมอทุกวัน ทราบว่ายังไม่มีหวัง ผมอยากเห็นเธอเหลือเกิน ขอให้ได้เห็นสักครั้งเดียวเท่านั้น แล้วใครจะให้ผมทำอะไรผมยอมทั้งสิ้น ผมจะเซ็นหนังสือหย่าให้ตามที่เจ้าคุณสุรแสนบังคับ แต่ขอให้ผมได้เห็นหน้าภริยาของผมอีก/*233*/ครั้งเดียว ครั้งเดียวเท่านั้นบางทีจะต้องเป็นครั้งสุดท้าย” เขากัดริมฝีปากแน่นเบือนหน้าไปทางอื่น
เพศชาย เป็นเพศที่ได้ชื่อว่าแข็งแรงและหนักแน่นบึกบึน น้อยนักน้อยหนาที่ใครจะได้เห็นน้ำตาของเขาสักหยดหนึ่ง คราวนี้เฉลาบังเอิญมีโชคได้เห็น ใจของเธออ่อนลงทันที ยิ่งกว่านั้นน้ำตาจะพาลไหลตามออกมาด้วย
“วันนี้คุณหลวงได้พบหมอแล้วหรือยังคะ” เฉลาถามขึ้นเมื่อได้เงียบกันไปแล้วสักครู่ใหญ่
“ผมได้โทรศัพท์ไปที่บ้านเขา เมื่อตอนกลางวันหนหนึ่ง แต่เขาไม่อยู่เสียแล้ว”
“ดิฉันพบเขาเมื่อตะกี้นี้เอง และทราบว่าอาการของนิจดีขึ้นมาก ปรอทลดลงแล้ว หมอเข้าใจว่าหมดอันตราย เว้นแต่จะมีโรคอื่นมาแทรก”
/*234*/ดวงหน้าของชายหนุ่มแจ่มใจขึ้นทันที บีบมือของตนเองด้วยความตื่นเต้น แต่ครั้นแล้วก็ยิ้มเศร้าๆ พึมพำว่า
“ผมคงไม่มีโอกาสได้พบเธออีก คำพูดของเจ้าคุณสุรแสนเมื่อไล่ผมออกจากบ้านนั้นแสดงอยู่โต้งๆ ว่า ผมไม่มีสิทธิที่จะเหยียบเข้าไปอีกเลย”
เฉลามองดูคู่สนทนาอยู่เงียบๆ ขณะนั้นความคิดเดิมที่คิดไว้ว่า เป็นการสมควรที่จะให้นิจหย่าขาดจากสามีนั้นเริ่มเขวเสียแล้ว ความยึดถือข้อที่ว่าสามีภริยาควรต้องเป็นสามีภริยาอยู่เสมอกลับมาสู่สมองใหม่ พอดีหลวงธนสารพูดขึ้น
“ผมมาหาคุณวันนี้ เพื่อจะวิงวอนให้คุณช่วยจัดการให้ผมได้พบกับคุณนิจอีกสักครั้ง ถ้าเธอจะตายไป/*235*/ขอให้ผมได้ขอสมาโทษเธอก่อน แต่ถ้ามีหวังว่าจะหาย ผมก็จะอดใจรอไปจนกว่าเธอจะมีกำลังพอที่จะทนดูหน้าผมได้ ผมเข้าใจดีว่าเธอจะต้องโกรธผมเพียงไร แต่ผมรู้ดีว่าหัวใจของเธอนั้นบริสุทธิ์และอ่อนโยน ตลอดเวลาที่เธออยู่กับผม ผมเห็นคุณความดีข้อนี้ของเธอเสมอ แต่หากผมเป็นคนบ้า-บ้าเสียจนเกือบเป็นสัตว์ บ้าเพราะความหลงผู้หญิงที่ผมเคยรักและที่แท้ผมควรจะรู้ตัว และเลิกหลงมานานแล้ว จึงได้ปล่อยให้เธอชอกช้ำอย่างโหดร้ายที่สุด อย่างไรก็ดี ผมมีหวังไม่มากหรอก เพียงนิดเดียว เป็นอย่างรางๆว่า บางที...บางทีเธออาจยกโทษให้ผมได้”
“พูดสั้นๆ ก็คือ คุณหลวงไม่เต็มใจจะหย่าใช่ไหมล่ะคะ?”
“ถูกแล้ว บัดนี้ผมรู้สึกว่า ผมรักเธอเหลือเกิน /*236*/รักอย่างประหลาด ผิดกว่าที่เคยรักใครมาแล้วในโลก รักอย่างอยากได้มาไว้บูชา มาไว้เป็นนายและผมเป็นบ่าวที่จะคอยรับใช้ และถนอมน้ำใจมิให้ความเดือดร้อนสิ่งใดมาแผ้วพาลได้ เพื่อจะได้ใช้โทษแห่งความบ้าของผมในเวลาที่ล่วงมาแล้ว”
“ความคิดนี้เป็นความคิดที่เกิดขึ้นชั่วแล่นละกระมัง จะไม่เปลี่ยนแปลงหรือในภายหลัง?”
“พุทโธ่! คุณถามอะไรเช่นนั้น! แท้จริงก็ควรหรอกที่คุณจะไม่เชื่อ แต่ผมขอปฏิญาณให้ด้วยเกียรติยศ และโดยอะไรๆ ทั้งหมดที่ผมนับถือในโลกนี้ ว่าความคิดนี้จะไม่เปลี่ยนแปลง จนกว่าผมจะตายไป ผมจะทำตัวให้เป็นสามีที่ดีที่สุดในโลก ขอแต่ให้ผมได้คุณนิจกลับมาไว้ในความอารักขาเถอะ”
กิริยาภายนอกของเฉลาคงมึนชา แต่ภายในหล่อน/*237*/กำลังใคร่ครวญถึงคำพูดของชายหนุ่มที่ยืนอยู่ตรงหน้า พร้อมกับหาคำพูดและเหตุผลเตรียมไว้ สำหรับจะไปอธิบายกับเจ้าคุณสุรแสนด้วย ส่วนหลวงธนสารกำลังคลุ้มคลั่งเต็มที่ เฝ้ามองดูหน้าและคอยฟังคำตอบของหล่อนอยู่ ครั้นเห็นไม่ว่ากระไรก็ถอนใจยาว พลางส่ายหน้าอย่างหมดหวัง
“คุณเฉลาผมให้สัญญากับคุณแล้ว ผมอ้อนวอนคุณแล้ว คุณช่างไม่สงสารผมบ้างเลยเทียวหรือ ผมเห็นคุณคนเดียวเท่านั้นที่พอจะเป็นที่พึ่งของผมได้ เพราะคุณเป็นเพื่อนคนเดียวที่คุณนิจนับถือและเชื่อฟัง คุณจะไม่กรุณากับผมบ้างหรือ โปรดพูดสักคำเถอะว่าคุณจะช่วยผม”
“ดิฉันจะลองคิดดู” เฉลาพูดเรียบๆ “ว่าจะช่วยอะไรได้บ้าง แต่อย่าเพื่อหวังเอาเป็นแน่นัก นิ่งๆ คอยไปก่อน”
/*238*/“ขอบคุณ เพียงเท่านี้ก็ทำให้ผมสบายขึ้นมากแล้ว”
เฉลายิ้มน้อยๆ “เรื่องที่คุณหลวงต้องการพูดกับดิฉันหมดเพียงเท่านี้ไม่ใช่หรือ? ดิฉันจะเรียกพี่ฉลาดกลับมา”
“อย่าเลย ผมจะลาคุณกลับเดี๋ยวนี้ และจะไม่ลืมบุญคุณของคุณเลย” พูดแล้วเขายกมือขึ้นไหว้ เฉลายิ้มด้วยความพอใจ ขณะที่ทำความเคารพตอบ พอเขาจะออกเดินหล่อนยกมือขึ้นให้เขารอก่อนแล้วพูดว่า
“ดิฉันขอเตือนสักอย่างหนึ่ง เมื่อคุณหลวงคิดจะทำอะไรหรือจะพูดอะไร อย่าลืมนึกถึงคุณพ่อคุณแม่ของคุณหลวงบ้าง ถ้ามิฉะนั้นคุณหลวงอาจจะต้องเสียสัตย์ในภายหลัง”
หลวงธนสารเปิดหมวกออก ก้มศีรษะรับคำแล้วก็ลาไป
/*239*/เขาอุตส่าห์คอยฟังข่าวจากเฉลาด้วยความอดทนถึงสามวันสามคืนเต็ม ๆ พอล่วงเข้าวันที่สี่ความอดทนนั้นก็ถึงขีดที่สุด ทำให้เขาพลุ่มพล่ามราวกับคนบ้า นั่งก็ร้อน นอนก็ร้อนดังถูกไฟลนหน้าดำคล้ำและตาก็ลึกโหล ความหวังในความช่วยเหลือของเฉลาหมดลงทุกที จนความระแวงเข้าแทนที่ บังเกิดความรู้สึกชังเพื่อนของภริยาอย่างร้ายกาจ เรื่องที่ภริยาจะตายนั้นสิ้นห่วงไปแล้ว แต่ความระแวงที่เกิดขึ้นใหม่นั้นร้ายกว่าความกลัวหลายเท่า ‘ยายเจ้าเล่ห์นั่นลวงเอาเสียแล้ว’ เขาบอกกับตัวเอง ‘ที่แท้เขาคงพยายามปั่นหัวนิจให้หย่ากับเราจนได้ ใครเล่าที่เก็บเรื่องอะไรต่างๆ ไปบอกเจ้าคุณสุรแสน? ไม่ใช่เขาดอกหรือ นิจหรือสวยราวกับอะไรดี น่ารักก็ปานนั้น ยังไงเสียอ้ายนายฉลาดก็ต้องติดใจ ดูแต่เมื่ออยู่ที่หัวหิน ช่างเล่นหัวกันสนิทสนมเกินกว่าพี่น้องกันไปอีก น้อง/*240*/สาวเขาคงต้องช่วยพี่ชาย เขาจะมาอาลัยตายอยากอะไรกับคนอย่างเรา เป็นลูกสะใภ้เจ้าพระยามิดีกว่าหรือ’ พอคิดถึงตรงนี้ให้เจ็บใจราวกับเลือดตาจะกระเด็น ‘โธ่นิจน่ะนิจใจคอช่างกระไรเลย ฉันอยากให้เธอตายไปดีกว่าที่จะตกไปเป็นของอ้ายหนุ่มหน้าเลี่ยนคนนั้นอีก ฮึ! นึกไปอีกทีหนึ่ง อ้ายเราก็เป็นบ้า จะไปนั่งเสียดายอะไรกับเมียคนหนึ่ง’ แต่นี่เป็นแต่เพียงความคิดที่เกิดขึ้นชั่วคราว ความรู้สึกอันแท้จริงหาเป็นดังนั้นไม่ ชั่วโมงยิ่งล่วงไปยิ่งทรมานเขายิ่งขึ้น คุณหญิงวิชัยก็พลอยถูกทรมานด้วย เพราะกิริยาอาการของลูกชาย ท่านพยายามเล้าโลม ปลอบก็แล้ว ขู่ก็แล้ว ให้เขาระงับสติอารมณ์เสียบ้าง แต่ไม่ได้ผล บุตรชายไม่ยอมฟังเสียง พร่ำบ่นอยู่แต่ว่า ‘โธ่เมียของผมแท้ๆ อยู่ๆ ก็พรากเอาไปเสีย ผมไม่ยอม /*241*/ผมไม่ยอม’ ครั้นคุณหญิงเล้าโลมมากขึ้น เขากลับแสดงกิริยาฮึดฮัด และกล่าวหาว่า เรื่องอะไรที่เกิดขึ้นก็เพราะท่าน ท่านไม่ทำหน้าที่มารดา ให้ท่าให้เขาเหลิงส่งท้ายจนเขาได้ใจไปเที่ยวเตร่กับหลานสาวจนเขาหลง เหตุที่ทำให้เขาพูดคำนี้ก็เพราะคุณหญิงได้เรียกรัศมีมาให้เล้าโลมพี่ชาย ผลที่ได้รับคือรัศมีถูกว่าอย่างสาดเสียเทเสีย และกล่าวหาว่าหล่อนทำมารยายั่วเขาจนหลง ในระหว่างสองสามวันนี้คนในบ้านเจ้าคุณวิชัย ตั้งแต่นายตลอดบ่าวพากันเดือดร้อนทั่วไปหมด คุณหญิงกลุ้มใจบุตร พาลไล่เบี้ยเอากับสามี เจ้าคุญฉุนภรรยาไปไล่เบี้ยกับคนใช้อีกทีหนึ่ง พวกบ่าวๆ หัวหมุนหนักเข้าเลยทะเลาะกันเอง
๒๔ ชั่วโมงผ่านไปอีกแล้ว และ ๑๐ ชั่วโมงของอีกวันหนึ่งก็ล่วงไปด้วย หลวงธนสารกลับจาก/*242*/กระทรวง ลงจากรถเดินคอตกขึ้นไปทางบันไดห้องของ ภรรยาเขาหยุดยืนกลางห้องนั้นห้องซึ่งเขาเคยเหยียบเข้ามาเป็นครั้งแรกเมื่อ ๘ วันก่อน ทอดสายตาอันทื่อจนเกือบไม่มีแววไปรอบๆ พร้อมกับถอนใจยาวหลายครั้งติดๆ กัน เขาเดินเข้าห้องของเขาเอง ถอดเสื้อชั้นนอกออกเหวี่ยงไว้บนเตียง แล้วไปยืนอยู่ที่โต๊ะเขียนหนังสือ เห็นจดหมายซองสีม่วงอ่อน จ่าหน้าซองถึงตัวเขาเอง ก็ฉีกออกดูช้าๆ อย่างเสียไม่ได้ ขณะนั้นเอง สีหน้าเขาชื่นขึ้น วัตถุที่อยู่ในซองไม่ใช่จดหมาย เป็นการ์ดชื่อเฉลาข้างหลังเขียนไว้ว่า
“ถ้าอยากพบนิจไปหาได้วันนี้เวลาค่ำ”
ใจความสั้นๆ นั้นมีอำนาจยิ่งใหญ่ ถึงกับหลวงธนสารทรงตัวไว้ไม่อยู่ มองดูนาฬิกาเพิ่ง ๑๖.๔๐ น. ยังจะต้องรอถึงชั่วโมงหนึ่งกับ ๒๐ นาทีถึงกระนั้นเขายัง/*243*/รีบอาบน้ำและแต่งตัวจนมือสั่น ไสวคนใช้งันงกเพราะถูกดุว่าเงื่องหยิบอะไรไม่ถูก ด้วยใจอันเต้นเป็นตีกลอง เขาขึ้นรถไปรออยู่ที่หน้าบ้านเจ้าคุณสุรแสนจนถึงเวลา
ย่ำค่ำตรงเขาเดินมาที่ตึกทาสีไข่ไก่ ด้วยความกลัวและเกรงใจเจ้าของบ้าน ไม่กล้านำรถเข้ามาด้วย ที่นั่นเขาเห็นละไมคนใช้นั่งคอยอยู่แล้ว หล่อนยกมือไหว้เขาและพูดว่า
“เชิญทางนี้เจ้าค่ะ”
หล่อนพาเขาขึ้นบันไดไปชั้นบน หยุดที่หน้าห้องหนึ่งซึ่งประตูปิดอยู่ พูดอย่างถนอมเสียงว่า
“เชิญเข้าไปข้างในเถอะเจ้าค่ะ” แล้วหล่อนเองลงบันไดกลับไปข้างล่าง
ชายหนุ่มยืนนิ่ง หัวใจเต้นเป็นระยะและเต้นแรงขึ้นทุกที จนเกือบจะหายใจไม่ออกเวลาที่เขาคอยอยู่ถึง /*244*/๕ วัน อันเป็นเวลาราวกับ ๕ ปีสำหรับเขา-มาถึงแล้ว แต่เขากลับรอรั้งชักช้าอยู่ ให้รู้สึกหวาดเกรงและสงสัยว่าผลที่จะได้รับจากการได้พบภริยาจะเป็นอย่างไร ความแน่นอนในข้อนี้สิที่เขากลัว คนเราแม้การรอสิ่งใดสิ่งหนึ่งอยู่ จะเป็นการทำให้เร่าร้อนเพียงไหน ก็ยังยินดีทนความเร่าร้อนมากกว่าที่จะรีบทราบความจริงอันจะเป็นเหตุให้สิ้นหวัง กว่าจะหักใจให้กล้าได้กินเวลา ๓ นาทีเต็ม ๆ เขาจึงค่อย ๆ เปิดประตูออก
ห้องนอนเป็นห้องสี่เหลี่ยม กว้างยาวราว ๑๐ ศอก ฝาผนังทาสีน้ำเงินอ่อน มีหน้าต่าง ๔ หน้าต่าง ไฟฟ้าที่ห้อยลงจากเพดานเปิดอยู่ ๓ ดวง ห้องนั้นไม่มีเครื่องประดับประดา หรือเครื่องใช้อย่างใดเลย นอกจากเตียงนอนอันกว้างใหญ่ทาสีขาว และเขียนลายทองกับโต๊ะสี่เหลี่ยมสีขาวลายทองเหมือนกัน ตั้งอยู่ทางหัวนอน /*245*/บนนั้นเต็มไปด้วยขวดยา เตียงนอนสูงไม่เกิน ๑ ศอก ตั้งอยู่ชิดฝาตรงหน้าต่าง ๆ หนึ่ง ประตูที่หลวงธนสารเปิดเข้าไปนั้นอยู่ทางปลายเท้า แสงสว่างของไฟฟ้ากับแสงแดดที่ยังไม่หมดไปปะทะกัน ทำให้หลวงธนสารตาฟาง เขาปิดประตูตามหลังแล้วหยุดนิ่ง อีกใจหนึ่งจึงเดินเข้ามากลางห้องแลมองเห็นคนไข้ซึ่งนอนอยู่บนเตียง ค่อย ๆ เดินด้วยฝีเท้าอันเบาเข้าไปใกล้ ตาเพ่งดูร่างอันคลุมด้วยผ้าขนสัตว์ เขายืนอยู่เช่นนั้นนาน หน้าซีดด้วยความตื่น ในที่สุดก็ทรุดตัวลงนั่งห้อยเท้าอยู่ข้างเตียงนั่นเอง
ความกระเทือนทำให้คนไข้ขยับตัวและลืมตาขึ้นมองดู พอเห็นว่าผู้อยู่ข้าง ๆ นั้นเป็นใคร ริมฝีปากอันขาวซีดก็สั่นระริก นิจหลับตาลงแล้วพูดด้วยเสียงแผ่วเบา
“มีธุระอะไรหรือคะ?”
/*246*/“นิจ! นิจ!” เท่านั้นเองเป็นคำตอบแล้วก็เงียบ ไม่มีเสียงอะไรอีกนอกจากเสียงนาฬิกาซึ่งตั้งอยู่บนโต๊ะยาเดินดังกิ๊กๆ
หลวงธนสารขยับตัว พิศดูหน้าอันขาวซึ่งหลับตานิ่งอยู่ นิจลืมตาขึ้นมองดูตรงหน้า ดวงตาทั้งคู่ยังคงดำขลับ แต่ทว่าดูแห้งแล้งปราศจากน้ำหล่อเลี้ยง สามีมองดูแล้วใจหดหู่ จนไม่มีกำลังจะพูดหรือจะทำอะไรได้ เขาคงนิ่งอยู่เช่นนั้นจนนิจเตือนขึ้น
“มีธุระอะไรก็พูดไปซีคะ”
“นิจ! เธอโกรธฉันหรือ?”
เป็นคำพูดที่โง่เง่าที่สุด แต่นิจก็ยังตอบว่า
“เปล่าค่ะ”
หลวงธนสารรู้สึกกระสับกระส่ายเหลือทนไม่ทราบจะตั้งต้นเรื่องว่ากระไรดี ทั้งเกรงว่าคำพูดของเขาอาจจะ/*247*/ทำให้หัวใจหล่อนได้รับความกระทบกระเทือนและเห็นจะเหนื่อยเกินไปด้วย ในที่สุดก็หลุดออกไปดื้อ ๆ
“เจ้าคุณท่านให้ฉันเซ็นหนังสือหย่าขาดจากเธอ ทราบแล้วหรือยัง?”
“ทราบแล้วค่ะ”
“เธอเต็มใจจะหย่าขาดจากฉันหรือ?”
“ค่ะ”
คำตอบนั้นค่อยและอ่อนโยน แต่หลวงธนสารรู้สึกเหมือนสายฟ้าฟาดลงกลางศีรษะ ดูอะไรๆ ในห้องนั้นพากันลอยขึ้นสูงแล้วกลับหัวลง ตาฝ้าฟางจนแลไม่เห็นว่าภริยาได้พลิกตัวและหันหลังให้เขา อนิจจา! นี่แหละคือผลที่ได้รับจากการที่ได้พบภริยา รางวัลทดแทนความคุ้มคลั่งที่เป็นอยู่ถึง ๕ วัน สุดกำลังที่จะทนความอัดอั้นเขายกมือขึ้นปิดหน้าแน่นป้องกันมิให้น้ำตาไหลออกมาได้
/*248*/เสียงสะอื้นกระซิกๆของคนไข้ ทำให้เขาต้องเงยหน้าขึ้น หล่อนร้องไห้ นิจร้องไห้เหมือนกันและสะอื้นดังขึ้นทุกที เสียงสะอื้นนั้นทำให้เขาหัวหมุนและเจ็บปวดเหลือกำลัง
“นิจ!” เขาคราง “อย่าร้องไห้ประเดี๋ยวไข้จะกลับ อย่า ๆ เธอเจ็บหนักก็เพราะฉัน พอเธอฟื้นขึ้น ฉันยังจะตามมาฆ่าเธออีก อย่า! โปรดอย่าทำให้ฉันบาปขึ้นอีกเลย โปรดยกโทษให้ฉัน ยกโทษให้ผู้ที่โหดร้ายต่อเธอเป็นหนักหนา ฉันดิ้นรนอยากพบเธอ ก็อยากจะบอกให้เธอทราบว่า บัดนี้ฉันรู้ตัวว่าผิดแล้ว ผิดต่อหน้าที่ของสามีเธอ ผิดต่อความกรุณาของเจ้าคุณ ความเศร้าโศกเสียใจในความผิดที่ได้ทำแล้วนั้นมากมายเหลือล้นจนสุดที่จะกล่าวให้เธอทราบได้ เธอจะเชื่อหรือไม่เชื่อก็แล้วแต่ ฉันได้บอกเธอแล้ว ได้ขอสมาเธอแล้วสม/*249*/ใจ ฉันต้องพอใจแต่เพียงเท่านี้ เป็นการยุติธรรมที่สุด ที่เธอจะหย่าขาดจากฉัน ฉันจะเซ็นหนังสือให้ตามความประสงค์
เขาหยุดพูด นิจสะอื้นหนักขึ้นจนตัวสั่น หลวงธนสารปวดร้าวไปทั่วสรรพางค์กาย ผลุดลุกขึ้นเดินไปมาแล้วกลับมาที่เดิม ก้มหน้าลงใกล้หน้าภริยา น้ำตาซึ่งกลั้นไว้ได้เป็นเวลาหลายนาทีหยดลงต้องแก้มอันเหี่ยวแห้งของนิจ น้ำตานั้นร้อนผ่าวเกือบเท่าน้ำเดือด จนนิจหันหน้ามาดู หนุ่มสาวทั้งสองมองดูกัน แต่ต่างคนไม่เห็นหน้ากันชัด เพราะน้ำตาบังสายตาไว้ หลวงธนสารใช้หลังมือป้ายเสียโดยเร็ว แต่ขอบตาอันแดงส่อพิรุธเต็มตัว เขานั่งลงบนเตียงค่อย ๆ จับศีรษะภริยาให้หันมาทางเขา
“นิจจ๋า” เขาพูดอย่างอ่อนหวานเต็มไปด้วยความ/*250*/วิงวอน “เธอจะยอมยกโทษให้ฉันสักครั้งได้ไหม ยอมปล่อยโอกาสให้ฉันได้หัดตัวใหม่ ให้ฉันได้พิสูจน์ให้เธอเห็นว่าฉันรู้ตัวว่าผิดจริง ๆ ฉันทำบาปหนักแต่ได้รับบาปเพียงพอทีเดียว ตกนรกเห็นทันตาอยู่ ๑๐ วันเต็มๆ ถ้าเธอไม่กรุณาแก่ฉันแล้วฉันจะต้องทุกข์ไปอีกนานเท่าไรก็ไม่ทราบ ฉันรักเธอ นิจ รักจริง ๆ เริ่มรักตั้งแต่วันที่เราหมอบเคียงกันอยู่บนเตียง แต่ฉันกำลังหลง และความหลงมีอำนาจมากกว่าความรักมาก มันทำให้ตามืดมัวมองไม่เห็นอะไรหมด ทำให้สมองมึนตื้อคิดอะไรไม่ออกจำอะไรไม่ได้ นอกจากความสัมผัสอันเต็มไปด้วยความยั่วยวน ม่านที่บังตาฉันอยู่เพิ่งขาดออกเมื่อฉันรู้สึกว่าเธอกำลังหลุดลอยไปจากฉัน ขณะนั้นเองฉันรู้สึกว่าฉันรักเธอมากเพียงไร เป็นความรักที่เงียบและเฉื่อยชา และได้พอกพูนขึ้นทุกทีเพราะคุณความดีของ/*251*/เธอ เธอเป็นคนดีหาผู้เสมอเหมือนมิได้ ทั้งอดทนทั้งพากเพียร เธอเชื่อเวรเชื่อกรรมไม่ใช่หรือนิจ นึกเสียว่าเวรของเราทั้งสองที่ทำให้ฉันตาบอด และยกโทษให้ฉันได้ไหม?”
ความรัก ความแค้นและความอุปทานกำลังต่อสู้กันอยู่ในสมองของนิจ หลวงธนสารจับมืออันมีแต่หนังหุ้มกระดูกมาประคองไว้ในอุ้งมือของตัว พลางมองดูด้วยสายตาแสดงความหวงแหน และนับถือประดุจของกายสิทธิ์ นิจพิศดูหน้าเขา และเห็นว่าเขาผอมไปผิดกว่าแต่ก่อนมาก ขอบตาเขียวคล้ำ ดวงตาใหญ่ซึ่งมีแววเลื่อนลอยนั้น ดูยิ่งใหญ่ขึ้นอีก ริมฝีปากก็ซีดเซียว อาการนิ่งทำให้ความหวังที่หลวงธนสารเห็นรางๆ อยู่เมื่อครู่ก่อนหายวับไปทันที เขาเริ่มถอนใจแรงมองดูภริยาอย่างเศร้าสลดแล้วพูดว่า
“บางที่สิ่งที่ฉันขอร้องไปแล้วจะเกินกว่าขีดความ/*252*/กรุณาของเธอ มันเป็นกรรมของฉันเองที่เห็นกงจักรเป็นดอกบัว กรรมใดเราได้ทำกรรมนั้นจะตามสนอง ฉันจะยอมทนกรรมไปจนถึงที่สุด โธ่ นิจ เธอเป็นคนใจบุญเสมอจะไม่ช่วยฉันไว้เอาบุญบ้างหรือ อย่างน้อยขอให้เธอชั่งดูใจ…...ก่อน…….ก่อนที่เราจะหย่าจากกัน” เขาวางมือหล่อนลงแล้วเมินหน้าไปเสียทางอื่น นิจรู้ว่าเขาทำดังนั้นเพราะเหตุใด ด้วยความสงสารหล่อนพูดว่า
“นิจเจ็บอยู่เช่นนี้จะทำความตกลงให้เด็ดขาดกันลงไปทีเดียวอย่างไรได้ ถึงอย่างไรก็ต้องรอไว้ก่อน”
“แต่เจ้าคุณบังคับให้ฉันเซ็นหนังสือ ฉันผลัดขอให้ได้พบเธอสักหนหนึ่งก่อน ฉันจะทายว่าป่านนี้ท่านคงรออยู่ที่ห้องรับแขก เตรียมหมีกปากกาไว้พร้อม ฉันจะแก้ตัวว่าอย่างไรถึงจะยืดเวลาออกไปได้บอกว่าเธอ/*253*/ให้รอไว้ก่อนนะ?” ปากพูดตาจ้องดูหน้าผู้ฟังอย่างร้อนรนและวิงวอน นิจพยักหน้า
“ฉันต้องลาเธอกลับเสียที ถ้าขึ้นอยู่ต่อไปอีกคง จะต้องถูกไล่” เขาพูดเสียงละห้อย “เธอจะอนุญาตให้ ฉันมาเยี่ยมอีกได้ไหม?” -
“ได้ค่ะ” นิจตอบ
“ลาละเธอ จงนึกถึงฉันบ้าง นึกว่าฉันเป็นคนที่กำลังได้รับความทุกข์อย่างที่สุด โชคชาตาของฉันอยู่ในมือเธอ จะบีบก็ตายจะคลายก็รอด”
นิจยกมือขึ้นไหว้ หลวงธนสารจับมือซึ่งประณมอยู่ขึ้นจูบอย่างบูชา ก่อนจะออกจากห้องเขาหันมาดูหล่อนอีก แล้วถอนใจยาวพลางออกประตูไป
หลวงธนสารไม่ได้พบเจ้าคุณพ่อตาดังที่ได้คาดไว้ วันต่อๆ มาเขาเยี่ยมภริยาอีกคงไม่ได้พบท่านเช่นเดิม /*254*/ดูเหมือนท่านพยายามหนีหน้าเขา บางวันเขาได้พบคุณหญิง ท่านคงทักทายเขาเหมือนเดิม แต่ในแววตาของท่านบางทีก็มีความโกรธ บางทีก็มีความเกลียด ในบางคราวก็มีความสงสาร นิจมีอาการดีขึ้นทุกวัน เรื่องหย่ายังไม่มีใครพูดถึง หลวงธนสารค่อยหายใจสะดวกขึ้นเขาเริ่มมีความหวัง และมองเห็นความสุขอยู่ข้างหน้ารางๆ
วันคืนล่วงไปเป็นลำดับจนถึงเดือนมกราคมอากาศหนาวเย็น แต่พระอาทิตย์ยังคงส่องแสงให้ความอบอุ่นพอเป็นที่ชื่นใจ นิจหายเป็นปกติและกำลังซื้อไข้คือนอนได้ และรับประทานจุ หลวงธนสารไปเยี่ยมภริยาทุกวันมิได้ขาด และพาบิดามารดาไปด้วยสองครั้ง เห็นหน้าคุณหญิงนิจนึกถึงความหลังและตั้งใจอย่างเด็ดเดี่ยวว่า จะไม่ขอยอมอยู่ร่วมชายคาบ้านกับท่านอีกในชาตินี้มนุษย์ใน/*255*/โลกเรามีความอยุติธรรมประจำสันดานมาแต่เกิดเกือบทุกคน ที่ไหนเรารักเราก็ยกโทษให้ง่าย ที่ไหนเราชังก็คอยคุมแค้นอยู่เสมอ หลวงธนสารอ่านความรู้สึกของภริยาที่มีต่อมารดาเขาได้ดี และเตรียมการภายหน้าไว้พรักพร้อม
วันหนึ่งเป็นวันอาทิตย์ เขาไปหาภริยาแต่เช้าและอยู่นี่นั่นทั้งวัน พอตกบ่าย ๔ นาฬิกาอากาศกำลังน่าสบาย ไม่หนาวนัก และแดดไม่ร้อนจัดเขาขออนุญาตคุณหญิงสุรแสนพาภริยาไปเที่ยว นิจรับเชิญด้วยความเต็มใจ เขาพาหล่อนเที่ยวไปในถนนต่าง ๆ ที่ไม่ค่อยมียวดยาน เพื่อให้หล่อนได้รับอากาศบริสุทธิ์ พอถึงถนนราชดำริ เชิงสพานเฉลิมโลก เขาหยุดที่หน้าบ้านรูปร่างน่าเอ็นดูบ้านหนึ่ง และชวนให้หล่อนลงจากรถเข้าไปในบ้านนั้น
ตัวตึกกะทัดรัดปลูกแบบทันสมัยและโปร่ง มี/*256*/ดาดฟ้าสี่เหลี่ยมยื่นออกมาทางด้านหน้าข้างตึกมีเรือนไม้ กระดานชั้นเดียวรูปร่างคล้ายห้องแถวสามห้องติดอยู่กับโรงรถ หน้าตึกมีสนามกลมหญ้าเขียวชอุ่ม ถนนโรยกรวดกว้าง ๔ ศอกวกไปเวียนมาหลายสาย หลวงธนสารกับภริยาหยุดยืนอยู่ใต้ต้นอโศก อันมีกิ่งก้านสาขาใหญ่โตสามีชี้มือไปรอบบริเวณพูดว่า
“บ้านนี้ไม่มีใครอยู่นอกจากคนเฝ้าคนเดียว เห็นไหม หน้าต่างตึกปิดสนิท แต่ฉันหวังว่าวันหนึ่งหน้าต่างนั้นจะเปิดออกเพื่อรับแสงสว่างอันบริสุทธิ์และงดงามยิ่งกว่าดวงจันทร์ แสงสว่างซึ่งฉันจะพามาอยู่ด้วย
ดวงหน้าของนิจแดงเรื่อขึ้น หล่อนยืนนิ่งมองดูตึกที่ตั้งตระหง่านอยู่ตรงหน้าแล้วพูดว่า
“น่าสบายมากนะคะ”
“จ้ะ” เขารับคำ “น่าอยู่ด้วย เธอพอ/*257*/ใจไหมที่รัก?”
หล่อนนิ่งไม่ตอบ แต่เขาอาจอ่านความคิดหล่อนออกจากสีหน้าอันยิ้มละไม เขาขยับเข้าไปยืนชิดหล่อนทางเบื้องหลัง ขณะนั้นลมพัดกระโชกมาโดยแรงจนตัวนิจโยก สามีอ้าแขนออกประคองไว้ ศีรษะของนิจอยู่เพียงหน้าอกอันยิ่งผายของเขา เขาก้มลงมองดูหล่อน และรู้สึกว่าร่างของหล่อนช่างแบบบางเสียนี่กระไร กระจ้อยร่อยและเบาจนลมพัดก็แทบจะปลิวไปตามลม มือที่จับเสื้อคลุมไว้นั้นก็เล็กนิดเดียว ดูช่างเล็กสมส่วนไปหมดทุกอย่าง ผู้หญิงแท้ ๆ อ้อนแอ้นอ่อนแอ แสนที่จะบาง กระทบของหนักก็คงแตกที่ไหนจะทนทานได้ น่าสงสาร น่าประคับประคอง มองดูร่างกายแล้วนึกถึงหัวใจของหล่อน คงกระจ้อยร่อยน่ารัก เออ! หัวใจอันเล็กนิดเดียวเท่านั้นช่างทนความบีบคั้นอยู่ได้ถึง ๖ เดือน /*258*/นึกแล้วใจหาย แทบไม่เชื่อตัวเองว่าใจดำอำมหิตต่อเด็กหญิงคนนี้ได้ถึงปานนั้น ถ้าหากหัวใจอันน้อยนั้นมิได้ถูกหุ้มห่ออยู่ด้วยคุณธรรม ป่านฉะนี้เรื่องคงเป็นอื่น ที่ไหนเขาจะได้แก้วที่ได้ไว้แล้วและทิ้งเสียคืนมา ได้คืน! หลวงธนสารกล้าพอที่จะนึกถึงคำนี้ด้วยความอิ่มใจ เส้นผมอันละเอียดอ่อนของนิจปลิวขึ้นต้องหน้าผากเขา ทำให้หวนนึกถึงวันแต่งงาน เขาเป็นสามีของหล่อนถูกต้องตามกฎหมาย ต่อหน้าเทพยดาและต่อหน้ามนุษย์ จับตัวหล่อนให้หันมาทางเขาช้า ๆ เชยคางขึ้นมองดูตาอันหวานแฉล้ม แล้วก้มหน้าลงชิดหน้าหล่อนบรรจงจุมพิตเบาๆ อย่างถนอม ปากพึมพำว่า
“ยอดรักของพี่คนเดียว”
เขาพาภริยากลับมาส่งบ้าน นิจขอตัวขึ้นไปเปลี่ยนเครื่องแต่งกาย ทิ้งสามีไว้กับมารดาครู่ใหญ่จึงกลับมาหาเขา จูงมือบิดาเข้ามาด้วย เจ้าคุณสุรแสนถือกระดาษ/*259*/มาสองแผ่น ท่านส่งให้ลูกสาวแผ่นหนึ่ง อีกแผ่นหนึ่งให้กับลูกเขย กระดาษนั้นบรรจุข้อความที่หลวงธนสารหย่าขาดจากนิจผู้เป็นภริยา
หลวงธนสารแทบเป็นลม หน้าซีดลงทันทีทันใด ตะลึงมองดูกระดาษที่ถืออยู่ในมือ เจ้าคุณสุรแสนจ้องดูเขาทุกอิริยาบถ ท่านพูดขึงขังน่ากลัว
“เก็บไว้เป็นที่ระลึก”
๑๔
/*260*/“เทียนในถาดนั้นครบ ๒๒ มัดแล้วหรือนิจ?”
“๒๑ มัดเท่านั้นแหละค่ะ”
“อ้าว! ต้อง ๒๒ ถึงจะถูก อายุเธอครบ ๒๑ ไม่ใช่หรือ? ธรรมเนียมทำบุญอายุเขาต้องทำเกินองค์หนึ่งเสมอ” พูดแล้วเฉลายกกระจาดเทียนเข้ามาใกล้ เรียงเทียนขี้ผึ้ง ๒๑ เล่มให้เป็นรูปสามเหลี่ยมแล้วมัดด้วยด้ายขาว
หล่อนกับนิจกำลังนั่งทำงานอยู่ที่นอกชานเรือนฝากระดานชั้นเดียวในบ้านใหม่ ที่จริงเรือนนี้มีไว้/*261*/สำหรับให้คนใช้อยู่ แต่ยังคงมีห้องว่างที่แม่บ้านสาวใช้เก็บสัมภาระกระจุกกระจิกและอาศัยในเวลาทำงาน
“นี่เป็นความรู้ใหม่” นิจพูดพลางหัวเราะ “เกิดมาเพิ่งเคยทำของทำบุญเองเป็นครั้งแรก ปีก่อนๆ คุณแม่ทำให้ทุกที และนิจไม่เคยสังเกตเลยว่าของนั้นมีจำนวนเกินอายุเสมอ ขันแท้ๆ”
“เอ้าเสร็จแล้ว เธอเพิ่มใบชา หมาก พลู บุหรี่ และไม้ขีดไฟลงถาดอีกอย่างละหนึ่ง พี่จะมัดธูปให้ ส่งกรรไกรให้พี่ที”
เมื่อจัดของลงในถาดแล้ว ก็ช่วยกันยกถาดเหล่านั้นไปแอบไว้ในห้อง หมากตัดเป็นระแง้เล็กๆ ระแง้ละ ๕ แผล กับพลูซึ่งอยู่ในซองและห่อยาจืดอยู่ในถาดหนึ่ง ไม้ขีดไฟห่อใหญ่กับบุหรี่ใบตองอ่อนอีกถาดหนึ่ง ธูปเทียน/*262*/อยู่รวมกัน ใบชาอยู่ต่างหาก ๔ ถาดวางเรียงเป็นแถว
“เสร็จกันที” นิจพูดพลางเช็ดเหงื่อที่หน้าผาก แล้วยืดตัวเหยียดแขนออก “แหมเมื่อยหลังจัง ถ้าหากพี่เฉลาไม่มาป่านนี้นิจคงนั่งอยู่คนเดียว”
เฉลายกแก้วน้ำขึ้นดื่มแล้วยิ้มอย่างตรึกตรอง หล่อนยังเป็นนางสาวเฉลา ชัยนคร อยู่อย่างเดิม เวลาสองปีทำให้หน้าของหล่อนเป็นผู้ใหญ่ขึ้นเล็กน้อย แต่ยังคงสดชื่นและน่ารักตามเคย ถึงแม้ว่าแววตาของหล่อนจะไม่คมเฉียบอย่างแต่ก่อน เชื่องช้าลงและขรึม แต่ก็ยังเป็นแววตาของคนฉลาด มีความรู้หลักแหลม ช่างคิด ช่างตรอง
“นี่กับข้าวและของหวานทำที่บ้านคุณอาหรือ?” เฉลาถาม
/*263*/“ค่ะ ทำที่นี่ไม่ไหว คนไม่พอ พรุ่งนี้คุณพ่อกับคุณแม่จะนำมาพร้อมกับตัวท่าน พี่เฉลาต้องมาด้วยนะคะ ย่ำรุ่งตรงถึงนี่”
“จ้ะ พี่จะมา มาอนุโมทนากุศลและชมเชยความสุขของเธอ นั่งรอเวลาเช้าตรู่เป็นของโปรดของพี่ด้วย”
“ความสุขที่เธอเป็นผู้อุปการะ” นิจต่อ กอดคอเฉลาไว้ “เอ๊ะ..ถึงเวลา…...คุณหลวงมาแล้ว ป่านนี้รถกำลังขึ้นสะพาน”
“เอ๊ะ! เธอรู้ได้อย่างไร” เฉลาถามด้วยความพิศวง
“รู้สิคะ” นิจตอบยิ้มละไมอย่างมั่นใจจริง ๆ “ไม่เชื่อก็คอยดูซี นิจทายถูกหรือไม่”
เพียง ๓ นาที ภายหลังเท่านั้นมีรถแล่นเข้ามาในบ้านจริง ๆ เฉลาได้ยินเสียงประตูปิดดังปังใหญ่ /*264*/พอสุดเสียงนั้นก็ได้ยินเสียงผู้ชายพูดว่า “นี่คุณไปไหนล่ะ?”
เฉลามองดูหน้าเพื่อน ซึ่งกำลังยิ้มอย่างผาสุก หล่อนก็พลอยยิ้มด้วยในความสุขของเพื่อน
“แหม! ไฟฟ้าถึงกันแรงจริงนะ” หล่อนพูด “รถยังอยู่แค่สะพานอีกคนหนึ่งอยู่ในบ้านละรู้แล้วล่ะ นี่แสดงว่ากลับบ้านตรงเวลาเสมอไม่เคยชักช้าสักนาทีเดียวใช่ไหม?”
นิจหัวเราะเบา ๆ อย่างอิ่มเอิบตอบว่า
“ค่ะ โดยมากไม่ค่อยช้า นอกจากมีธุระอะไรจำเป็นมักโทรศัพท์มาบอกก่อน”
ขณะนั้นเสียงฝีเท้าเดินโครมๆ อยู่บนตึกแสดงว่าผู้เดินๆ อย่างไม่ปรานีปราศรัย สักครู่หนึ่งเสียงรองเท้าแตะลงบันไดดังแฉะ ๆ สนั่น นิจกับเฉลานั่งลงห่อธูปกับเทียน แล้วรวบรวมของที่เหลือใช้ เสียงฝีเท้า/*265*/ดังใกล้เข้ามาทุกที
“อะฮา! คุณพี่ ผมไหว้ครับ คนที่มาใหม่พูดแกมหัวเราะ แล้วขึ้นบันได ๓ ขั้นมานั่งเท้าแขนพิงลูกกรง นิจหันไปยิ้มกับเขาอย่างหวานที่สุด เฉลาพูดว่า
“เอาวางไว้นั่นแหละค่ะ”
“อะไร?”
“ไหว้น่ะซีคะ”
“แหม! ดูถูกจริงคุณพี่นี่ เขาไหว้ทั้งทีไม่รับ วางทิ้งไว้ดื้อๆ ยังงั้นหรือ?”
“ไม่รับไม่แร็บละ เอาแต่เพียงขอบใจเถอะ”
“ใช้ได้-นี่ทำอะไรกันนี่?”
“จัดของสำหรับใส่บาตรพรุ่งนี้ยังไงล่ะคะ” นิจตอบ
“นี่จะมาทำลืมวันเกิดกันอีกละหรือ?” เฉลายั่ว
/*266*/“ลืมที่ไหนได้” ชายหนุ่มพูดอย่างเหย่อยิ่ง “ไปจ่ายตลาดมาด้วยกันนี่นา-แต่ฉันไม่เคยเห็นเธอทำของที่นี่นี่นิจ เห็นส่งไปที่บ้านเจ้าคุณทุกที”
ก็เมื่อปีกลายนี้นิจทำไหวเมื่อไหร่ล่ะ” ภริยาสาวตอบ
“อ้อ จริง! จริง! ลืมไป! เมื่อปีกลายนี้กำลังอ้วน”
นิจหันไปค้อนให้ทีหนึ่ง เฉลาหัวเราะอย่างขบขันที่สุด
“เออ! นี่หนูหายไปไหน?” ชายหนุ่มถามขึ้นอย่างตกอกตกใจ
“ไปกับคุณย่าตั้งแต่เช้าค่ะ”
“ป่านนี้ยังไม่กลับ? ตายละไปอยู่ทั้งวัน ประเดี๋ยวเอาอะไรต่ออะไรป้อนเข้าไปกลับมาท้องเสียแย่”
/*267*/“แหม! คุณพ่อ ช่างห่วงลูกจริงนะเหมือนกับใคร ๆ เขาไม่รู้จักภาษาอะไรยังงั้นแหละ”
เฉลาว่าแล้วค้อนให้วงหนึ่ง “ดูราวกับตัวเคยเป็นพ่อแต่คนเดียว”
“อ้าว คุณพี่ เคยโดนแล้วนี่นาถึงได้เป็นห่วง…...นี่เมื่อไรถึงจะกลับกันเสียที่ล่ะลูกเราน่ะ”
ประโยคสุดท้ายเขาพูดกับภริยา
“เราต้องไปรับค่ะ” นิจตอบ “พาพี่เฉลาไปส่งบ้าน แล้วเลยไปรับหนู”
รุ่งขึ้นตอนเช้าตรู่ พระอาทิตย์แรกขึ้นอากาศกำลังบริสุทธิ์และสดชื่น ดอกไม้กำลังหอม แมลงภู่กำลังสอดส่ายสุดเรณู นกกำลังออกจากรังโผผินบินไปมา เจ้าคุณสุรแสนสงครามกับคุณหญิงมาถึงที่อยู่/*268*/ของบุตรี ลงจากรถตรงประตูใหญ่ ที่นั่นมีโต๊ะตั้งเตรียมอยู่พร้อมด้วยขันเชิงเงินใส่ข้าว ซึ่งกำลังร้อน ควันขึ้นฉุยกับของถวายสิ่งอื่น คุณหญิงเรียกคนใช้ให้ยกถาดกับข้าวและของหวานจากรถเอาลงมาตั้งบนโต๊ะ เจ้าคุณเดินตัดสนามไปที่หน้าตึก ยังไม่พบเจ้าของบ้าน อีกประเดี๋ยวหนึ่งเฉลาก็มาถึง ยืนคุยกับเจ้าคุณเป็นนาน นิจยังคงไม่ลงมา ในที่สุดเจ้าคุณอัดใจทนไม่ได้ เลยชวนเฉลาขึ้นไปข้างบน
เสียงหัวเราะดังคิกคักอยู่ในห้องชั้นบนที่ติดกับบันไดนั่นเอง เจ้าคุณเลี้ยวเข้าไปในห้องนั้นจึงเห็นบุตรเขยของท่านนั่งยองๆ มือประคองเด็กขนาดขวบกว่า ๆ ไว้ในท่าให้เด็กยืน นิจกำลังพยายามจะใส่กระดุมเสื้อให้เด็กนั้น ซึ่งกำลังกระโดดขึ้นกระโดดลง/*269*/และหัวเราะอยู่แก๊กๆ ข้างๆ คนทั้ง ๓ มีเสื้อตัวนิดๆ สีต่างๆ ทิ้งอยู่เรี่ยราด ชายหนุ่มเป็นคนเห็นเจ้าคุณก่อน เขาพูดว่า
“แน่ะ หนูคุณตามาแล้ว เร็วๆ เข้า อย่าดิ้นไปซี แม่เขาใส่กระดุมไม่ติด”
“ไม่เอาละ!” นิจร้องแล้วลุกขึ้นยืน “ผันแกไปจัดการไป๊”
หล่อนวิ่งเข้าไปกราบและกอดบิดา เจ้าคุณจูบบุตรสาวพลางว่า
“ขอให้เจ้ามีความสุขยิ่งๆ ขึ้นนะนิจ อายุมั่น ขวัญยืน อยู่กับสามีจนแก่จนเฒ่า”
บุตรเขยของเจ้าคุณอุ้มบุตรเข้ามายืนตรงหน้า
“หนู ขอรับผมคุณตาเสียที อ้าวอย่าดื้อวันนี้เป็นวันเกิดของแม่หนูต้องเป็นเด็กดี น่านยังงั้น”
/*270*/เจ้าคุณสุรแสนรับหลานมาจากบุตรเขย พ่อหนูสะบัดขาแรงแล้วหัวเราะ มือน้อยๆ คว้าผมอันหงอกขาวของเจ้าคุณเข้าไว้แน่น นิจหันไปหาเฉลา สองหญิงสวมกอดกัน เฉลาอวยชัยให้พรเสียยืดยาว ส่งห่อกระดาษสีชมภูอ่อนให้ วัตถุในห่อนั้นเป็นหีบกำมะหยี่สีน้ำเงิน เปิดหีบนั้นขึ้นจึงเห็นสายสร้อยเส้นเล็กนิดหนึ่ง มีพลอยสีโศกอยู่ในเรือนทองแขวนอยู่ด้วย นิจเอาสายสร้อยสวมคอแล้วกล่าวคำขอบใจอย่างอ่อนหวาน
“ลงไปข้างล่างกันหรือยังล่ะ” เจ้าคุณเตือนขึ้น “ป่านนี้พระคงมาแล้ว มัวทำอะไรกันอยู่นะ เมื่อตะกี้ แขกมาถึงบ้านไม่เห็นมีใครรับ”
“คุณหลวงแน่ค่ะ เกิดจะแต่งตัวลูกเองขึ้นมาละ เสื้อกี่ตัวๆ ไม่ถูกใจ เจาะจงจะให้ใส่อ้ายตัวสีชมพูที่ขาดน่ะแหละ”
/*271*/“ไม่ช่าย! ฉันเห็นว่าเธอเกิดในวันอังคารถึงอยาก ให้เจ้าหนูแต่งตัวสีชมภูเหมือนกับฉันยังไงล่ะ”
เจ้าคุณสุรแสนส่งหลานให้กับบุตรสาวแล้วพากันกลับลงมาข้างล่าง นายวันผู้มีหน้าที่คอยนิมนต์พระ รายงานว่ายังไม่มีพระผ่านมาทางนี้สักองค์ จึงจับกลุ่มคุยกันเพื่อฆ่าเวลา
“นี่หนูเมื่อไรจะมีชื่อเสียสักที?” เจ้าคุณสุรแสนถามขึ้น
“ผมอยากจะให้ชื่อสมใจ แต่แม่เขาไม่ยอมเขาจะให้พี่เฉลาของเขาตั้งให้”
“อยู่ดีๆ จะให้ชื่อสมใจ ซึ่งไม่มีจริงสักนิดนี่คะ นิจจะเล่าให้ฟังทุกคน เมื่อหนูเกิด พอรู้ว่าเป็นผู้ชาย คุณหลวงสะบัดหน้าแสดงความไม่พอใจเห็นโต้งๆ แล้ว จะให้ลูกชื่อสมใจถูกที่ไหนเป็นการหลอกเด็กเปล่าๆ”
/*272*/“เธอละก้อ! เดี๋ยวนี้มันสมใจฉันแล้วเพราะหน้าตามันเหมือนเธอราวกับแกะ” หันไปทางเจ้าคุณ “ผมอยากให้ลูกคนแรกเป็นผู้หญิงจะได้เอาไว้ดูแทนตัวนิจ เมื่อเราทั้งสองแก่เฒ่าลง ผมหวังว่าถ้าลูกหัวปีเป็นผู้หญิงคงมีนิสัยใจคอเหมือนแม่ไม่มีผิด พอเป็นที่ไว้ใจให้ดูแลน้องและเป็นตัวอย่างความประพฤติแก่น้องได้ในเวลาต่อไป แต่หนูดูเหมือนมันรู้ใจผม ยิ่งนานวันยิ่งเหมือนแม่มากขึ้น ดูซีครับตาหนูกับตานิจราวกับตาเดียวกัน ผิดแต่ที่แววเท่านั้น”
คุณหญิงสุรแสนพอใจในคำพูดอันเป็นเชิงยกย่องบุตรีเป็นอันมาก พอจบลงท่านกล่าวว่า
“ระวังนะเขาว่าหน้าตาของเด็กมักเปลี่ยนเสมอ เล็กๆ สวยโตขึ้นอาจขี้ริ้วก็ได้ ดูเด็กต้องดูเวลาเกิด/*273*/ใหม่ๆ เวลานั้นหน้าตาเหมือนใคร โตขึ้นมันจะเหมือนคนนั้น”
“นิจออกจะให้เกียรติยศแก่ดิฉันเกินสมควร” เฉลาเรียนคุณหญิง “ถึงกับให้เป็นผู้ให้ชื่อกับลูกชายคนโต น่ากลัวพ่อของหนูจะอิจฉา”
“ไม่มีเลย คุณพี่ เต็มใจที่สุด ชื่อที่คุณพี่ตั้งมาละก้อจะชอบทั้งนั้น ขอแต่ให้เร็วๆ เข้าเถอะ เจ้าหนูมันเกือบจะสองขวบอยู่แล้ว เมื่ออ้ายคำว่าหนูเต็มที่”
“อะไรเกือบสองขวบ” คุณหญิงท้วง “เพิ่ง ๑๕ เดือนเท่านั้น
“คุณพ่อท่านอยากให้ลูกของท่านเป็นหนุ่มเร็วๆ” เฉลาว่า
“นั่นแน่ พระมาแล้ว!” ชายหนุ่มร้องขึ้น “เดินตามกันเป็นแถว ไปเร็วหนู ไปช่วยแม่ใส่บาตร”
/*274*/แสงแดดขึ้นมาเรื่อๆ ส่องลอดใบไม้มาตรงที่นิจยืนอยู่ พระภิกษุผู้มีหน้าอิ่มเอิบด้วยสีผ้าเหลืองจับ ยืนอุ้มบาตรอยู่ตรงหน้า ชายหนุ่มร่างสูงและผึ่งผาย ดวงหน้าสดชื่น ยืนอยู่ข้างภริยาตักข้าวและหยิบของรับประทานใส่ลงในบาตร สามีมือซ้ายอุ้มบุตรชาย มือขวาหยิบของไทยทานใส่ตามลงไปองค์ที่หนึ่ง ที่สอง ที่สาม จนถึง ๒๒ องค์เป็นองค์ที่สุด นิจรับบุตรชายมาจากสามีแล้วจุมพิตแก้มเป็นพวงของพ่อหนู หลวงธนสารแสดงเหมือนยังเสียดายที่ได้อุ้มลูกไม่นานพอ เขยิบเข้าไปใกล้ก้มลงจุมพิตบุตรบ้าง ศีรษะทั้งสามชนชิดรวมกันอยู่ภายใต้แสงแดด อันเป็นวงกลมที่ถนนหน้าบ้าน สีเหลืองอ่อนของจีวรพระที่เดินเรียงกันเป็นแถวกำลังถูกแสงแดดจับเต็มที่ ความมันของฝาบาตร/*275*/ที่ทำด้วยทองเหลืองกำลังเป็นประกาย พระสงฆ์ ๒๒ รูปเดินสำรวมอิริยาบถตามกันไปช้าๆ ขึ้นสะพาน เฉลิมโลกลงทางถนนเพชรบุรี ภาพอันน่าเลื่อมใสบูชาก็ลับหายไป.