พหลาคาวีคำฉันท์
คำนำ
ฉันท์เมีนรูปแบบร้อยกรองที่ไค้รับอิทธพลมาจากอินเดีย ซึ่งบรรพชนไทยไค้นำมาปรับปรุงใหลอคคล้องกับฃรรมชาดีของ
'	I ไ^ V 1	ไ
ภาษาไทย คำฉันทใ!อว่าเมีนร้อยกรองชันลูงและแต่งยากทีลุค ฆู้ท๊มี ความกันมัคในการแต่งฉันท์จำเมีนค้องมีความรู้ในเชิงกักษรศาลคร้ อย่างกล้างขวางลึกซึ่ง่
พหลาคาวีคำฉันท์เมีนยลงานประพันธ์ของหลวงธรรมา ภิมผท์ (ลึก จิครกลึก) กวีที่มีความลามารถลูงยิ่งยู้หนึ่งในลมัย กรุงรัคนใกลึนทร้ เรื่องนึ่มที่มา'จากกัญญเาลซาคกเรื่องพหลาคาวีชาคก ลมเดีจพระเจ้าบรมวงศเธอ กรมพระยาค0ารงราชานุภาพประทาน พระอชิบายว่า กัญญาลชาคกเมีนนิทานเก่าแก่ของไทย พระภิกษุชาว ล้านนานำมาแต่งเมีนชาคกเมื่อราวพทธกักราช ๒0๐๐ - ๒๒๐๐ หลวงธรรมาภิมผท์ (ลึก จิครกลึก) นำเอาเรื่องพหลาคาวีชาคกมาแต่ง เมีนค0าฉันท์ ประกอบ๓ย คำประพันธ์’ ๖ ชนิค ไค้เก่ อินทรวิเชียร
ฉันท์ 99 ใฅฎกฉันท์ 9๒ วกันคดีลกฉันท์ 9๔ ฉบ้งกาพย 9๖
กัททุลวิกภิชิเคฉันท์ 9๔ และลุรางคนางค้กาพย ๒๘
เรื่องพหลาคาวีคำฉันท์เมีนยลงานที่ค้นพบล่าลุคของ หลวงธรรมาภิมณท์ (ลึก จิครกลึก) ยงไม่เคยพิมพเยยแพร่มาก่อน
ต้นฉบับเนินลมุคไทยค"า เต้นคนสอขาว เขียนต้ไยลายมอเคียวกับ โคลงนิราศวัครวกและโคลงนิราศวัคลมุหประคษฐ์ ซึ่งกรมศึลปากรไต้ พมพเผยแพร่ไปแต้) ต้นนิษรูานว่าลายมอณักล่าวเนินของท่าน&ระพ้นธ์ ต้งไต้น่ามาพ้มพไว้ในภาคผนวกของหบังต้อนี้ควย
กรมศึลปากรหวังว่าหบังต้อเรื่องพหลาคาวีค"าฉ้'นท่ จะ อ'านวยประโยชนฅ่อบักเรียน บักศึกษา และ&นใจกวีนิพนธ์ไทยโคย ทั๋ว์บัน
(นายสหว้ธ์น แน่นหนา)
อชิบคีกรมศึลปากร
ต้าบักวรรผกรรมและประว้ต้ศาลฅรี มธุนายน	๒๕๕๖
ประคัฅิหลวงธรรมาภิมผฑ (ถึก จิฅรกถึก)9
พระนพนซ์
สมเอ์จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาศวรงราชานุภาพ
หลวงธรรมาภิมณบ้ (ถีก) ขู้ค้นสกุลจิฅรกถีก เป็นซาว วังหวัคจันทบุรี บ้านเดิมอยู่ โแ ศาบลบ้านคะปอนน้อยในบ้องที่ อำเภอขลุง เกคในรัชชกาลที่ ๔ เมอวันที่ ๕ กรกฎาคม ปีมะเมีย ฬ•^. ๒(^09 ปีคาเป็นที่ขุนมณีบุบขา ชื่อจค เมี่อหลางธรรมา ภิมณบ้ยงเป็นเดิกเข้ามาอยู่ในกรุงเทพๆ กับพระยาธรรมปรีชา (บุญ) ฆู้เ!เนลุง พระยาธรรมปรีชา (บุญ) นั้นเป็นที่น้บถีอกันว่า เป็นอาจารยพระปริย้ดิธรรมอย่างยอคเยี่ยมขู้หนึ่ง มีดิษยมากที่ไคถีง คุณธรรมนั้นสูงถีหลายองค ว่าแค่เพียงที่นึกไค้ในเวลาแค่งหนังสือนั้ เช่น พระสาสนใสภพ (อ่อน) วัคราชประดิษรู และสมเดิจพระพุทธ โรเษาจารย่,0 วัคเทพดิรินทรนัคนั้ เป็นค้น ถีงเ'จ้าพระยายมราช60 ถีเป็นศึษยพระยาธรรมปรีชา (บุญ) จนไค้เป็นเปรียญ หลวงธรรมา ภิมผ•ทไค้ศึกษากักฃรสนัยเบิ้องค้นค่อพระยาธรรมปรีชา (บุญ)
9 คักจากหนังสิอกฎาหฬาฉันท ฉบบพมพพุทธคักราช ๒๙:ฟเอ ๒ เวรญ ญวณวร
เจาพระยายมราช (ซ้น พุจุเม)
แล้วบรรพชาเป็นสามเณรไปอยู่วัคบุบขารามจังหวัคธนบุรี จนอายุ ครบอุปสมบทบวชเป็นพระภิกษุอยู่วัคนั้นต่อมา เมื่อคคคูโคยล้านักที่ ไค้ศึกษาและโอกาสที่ไค้บวชเรียน ล้าหากหลวงธรรมาภิมณ'ทมีใจ รักในหางที่จะศึกษาพระปรียิฅธรรม ก็คงจะไค้เป็นมหาบาเรียน แต่อุปน่สนัยของหลวงธรรมาภิมณหัชอบมาทางบทกลอน ภาษา ไทย จึงศึกษาพระปรียัฅธรรมแต่พอเ!)นนิสนัยปิจจัย พยายามศึกษาแต่ ทางวิชชาหนังล้อไทยจนสามารถแต่งโคลง ฉันท กาพย์ กลอน นับว่าเป็นอย่างก็ในสนัยของคนคนหนึ่ง อันนี้เป็นเหตุให้ไค้รับ ราชการมียศอักค และเป็นผู้หนึ่งซึ่งพระบาทสมเก็จพระเจ้าอยู่หัว ทั้งในรัชซกาลที่ &และรัชชกาลที่ ๖ ทรงพระเมฅฅากรุณามาค้วย เป็นกวิ
แรกหลวงธรรมาภิมผฑจะไค้รู้จักอับข้าพเจ้านั้น ในสนัย เมื่อข้าพเจ้าเป็นอธิบก็กรมศึกษาธิการ มีหน้าที่จัคการบำรุงศาลาที่ เล่าเรียนพระปรียัฅธรรมของพระภิกษุสามเณรที่1ในวัคพระศรี รัฅนศาสคารามค้วย ครั้งนั้นตำแหน่งอาจารยว่างลงคนหนึ่ง ข้าพเจ้า ไค้ยินตำสรรเสรีญความสามารถของพระยาธรรมปรีชา เมื่ออัง ไม่ไค้รับพระราชทานนัญญานัครเรียกอันว่า “อาจารย์บุญ” จึงซวน
เข้ามาเป็นอาจารย์บอกพระปริย้คีธรรมที่ศาลาหน้าวัคพระศรีรัฅน ศาลคาราม แล้วกราบบังคมทูลขอพระราชทานบรรคาศักคีให้เป็น ที่หลวงญาผภิรมย์ในกรมราชบัผทีฅย เฟ้มอบับอาจารย์คนอื่น ซึ่งบอกหนังล้ออยู่ในที่แห่งเคียวบัน ในไม่ข้ากีมีพระภิกษุฟ้ามเผร พาบันนิยมมาศึกษาในลำนักหลวงญาผภิรมย์ (บุญ) มากขึ้นทุกที จนที่เกงศาลาข้างหน้าวัคไม่พอ ต้องย้ายเข้าไปอาศัยพระพุทธ ปรางคปราฟ้าห (ซึ่งเป็นปราฟ้าทพระเทพบครเคยวนี้) เป็นที่บอก พระปริยัฅธรรม มพระภิกษุฟ้ามเผรมาเล่าเรียนมากกว่าที่แห่ง ใคๆ หมค เกียรคีคุผของหลวงญาผภิรมย์ (บุญ) กีปรากฏแพร่หลาย ขึ้นใคยลำคับมา เป็นเหตุให้ทรงพระกรุผาโปรคๆ ให้เลื่อนบรรคาศักค ขึ้นจนกีงไต้เป็นพระยาธรรมปรีชาเป็นที่ฟ้ค
เมื่อหลวงธรรมาภิมผท์บวชเป็นพระภิกษุไต้ ฟ่ พรรษา แล้วลาล้กขาบท พระยาธรรมปรีชา (บุญ) พามาฝากข้าพเจ้าเมื่อ ใ/''!.^. ๒๔๒ฬ แรกเข้ารับราชการเป็น?ใาแหน่งเฟ้มียนในกรมศึกษา ธการอยู่คักปี 9 ไต้เลื่อน?ใาแหน่งย้ายไปเป็นครูรองที่ไรงเรียน วัคประยูรวงศาวาล ?1อมาอก ๓ ปีกีง พ.ศ. ๒๔๓9 ไต้เลื่อนเป็น
ครูใหญ่โรงเรียนวัคจักรวรรดิราชาวาฟ้ คุณวิเศษของหลวงธรรมา อีมฌพ์ในหางกวิการเริ่มปรากฎในคอนนี้ ด้วยเหตุฟ้องอย่างดิอ เมื่อมีโรงเรียนหลวงคงขึ้นคามวัค เวลาเฟ้ดิวพระราชคำเนิรพระราช ทานพระกรูน หรีอว่าเจ้านายเฟ้ดิจไปหอคพระกรูนค่างพระองด้ นักเรียนในโรงเรียนย่อมมายืนแถวคอยเฝ้าๆ และครูใหญ่แค่งโคลง ถวายพระพรทูลเกล้าๆ ถวายทุกแห่ง ปรากฎล้านวนโคลงของหลวง ธรรมาอีมณฑแค่นังเรียกวันว่า “ครูถีก” แค่งดิ อีกอย่างหนึ่งนั้น หอพระฟ้มุควซรญาณออกหนังสือพิมพ์วชิรญาณวิเศษ รับหนังอีอ ซึ่งแค่งใหม่ หลวงธรรมาภมณพ์แค่งไคลงนันทล้งมาลงพิมพ์ ได้รับ ชมว่าล้านวนดิ ข้าพเจ้าจึงได้แนะนำให้หลวงธรรมาภิมฌพ์พากเพียร ในการแค่งบหกลอนหนังสือไหยให้เนินเรื่องเนินราว หลวงธรรมา อีมณพ์ได้แค่งนันหชาคกเรื่องหนึ่ง (จะเนินเรื่องอะไรจำชื่อไม่ได้ และหาฉะนับไม่ได้เสิยแล้วในเวลานี้) มาให้ข้าพเจ้าเรื่องหนึ่ง เห้นว่าล้านวนดิ แค่เรื่องนังจึคนัก แค่นังมีหันหี่จะได้ขอให้ เปลี่ยนแปลงประการใค ข้าพเจ้าย้ายจากกระทรวงธรรมการไปเนิน เฟ้นาบอีกระทรวงมหาคไทย ฝ่ายหลวงธรรมาอีมฌพ์ถีฆเอีญเอีคมี อาการเจ็บป่วยเรื้อรัง จึงลาออกจากศาแหน่งไปรักษาหัวอยู่ที่บ้าน เดิมในแขวงจังหวัคจันทบุรี ครั้นหายป่วยเข้ารับศาแหน่งเนินครู
ใรงเรียนของกรมทหารเรืออยู่ที่อำเภอขลง จนสมเค้จพระวชิรญาผ วงศ์ๆ๔ เมี่อ (ยังเป็นที่พระสุคุผคผาภรผ์) เป็นตำแหน่งเจ้าคผะ สงล้มผทลจันทบุรีไปพบเข้าซวนไปเป็นครูใหญ่ที่ใรงเรียนวัคจันทรี ในเมองจันทบุรี ครั้นเมื่อ พ.ศ. ๒๔.๔๒ ทางกรุงเทพๆ ข้าพเจ้า กลับเข้ามีตำแหน่งเป็นกรรมการหอพระสมุควซรญาผ อิคบำรุงหนังสือ วซิรญาผ นึกขึ้นถึง “ครูถึก” สืบไค้ความว่าออกไปเป็นครูอยู่เมีอง จันทบุรี จีงไค้ชวนให้กระทรวงธรรมการเรียกกลับเข้ามาไว้ในกอง แต่งตำราเรียน แต่นั้นหลวงธรรมาภมผล้ถึมามีตำแหน่งราชการอยู่ ในกระทรวงธรรมการ และไค้มาช่วยแต่งหนังสือในหอพระสมค วชรญาผสืบมา เพราะความชอบในการแต่งหนังสือเรื่องต่างๆ พระบาทสมเค้จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุผาใปรคเกล้าๆ พระราชหานลัญญายัฅรให้เป็นที่หลวงธรรมาภมผล้ มีตำแหน่ง ในกรมราชนัผฑิฅย เมื่อ พ.ศ. ๒๔๔๖ ต่อมาถึงรัชชกาลที่ ๖ ไค้พระราชทานเครื่องราชอิสฟ้รียาภรผเนึญจมาภรผข้างเยือกลับ เหรียญรัฅนาภรผ์ชั้นที่ ๔ ถึง พ.ศ. ๒๔๔๔ ย้ายตำแหน่งมาเป็น พนักงานฝ่ายหนังสือไทยในหอพระสบุควซรญาผล้าหรับพระนคร
๙ พแคฑแ*ะ:สังรเราชเจ้า กรบVIลวงวขรญๆณวงศ์
ไค้เลื่อนยศเนินรองอำมาฅยเอก และไค้รับพระราชหานเครื่องราช อีฟ้สริยาภรผจตุรกาภรณมงกุฎสยามกับเหรียญจักรพรรดิมาลา รับราชการมาจน พ.ศ. ๒๔ฟ่๐ มีอาการเจึบป่วยค้วยความชรา ทุพพลภาพ จึงค้องออกจากราชการไค้รับพระราชทานเบี้ยบำนาญ ต่อมา แต่อาการป่วยไม่หายเนินปกติไค้ ครั้นถึงจันที่ ๒๒ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๔ฟ่9 หลวงชรรมาภิมฌพ์ (ถึก จึฅรกถึก) ถึงแก่กรรมค้วย ใรคชรา อายุไค้	ป
หนังล้อเรื่องต่างๆ ซึ่งหลวงชรรมาดิมผพ์ (ถึก จึฅรกถึก) ไค้แต่งไว้ค้นฉะนับพบเมี่อเรียบเรียงเรื่องประจัดินี้ คือ^
9. ไคลงนิราศวครวก แต่งเมื่อ พ.ศ. ๒๔๒๘ พิมพ์แล้ว ๒. วินิศวานิชคำฉนท เรื่องนี้แต่งเมื่อ พ.ศ. ๒๔๓๓ เวลารับราชการอยู่ค้วยกันนับข้าพเจ้าในกรมศึกษาชิการ เดิมหลวง ชรรมาภมโแพ์แต่งนันหเรื่องชาคกมาให้ข้าพเจ้ากังกล่าวแล้ว ข้าพเจ้า ติว่าเรื่องจึคนัก ให้หาเรื่องให้ดิกว่านั้น หลวงชรรมาภิมผพ์ บอกว่าไม่รู้ว่าจะไปหาเรื่องที่ไหน เมื่อกลับมาทำงานค้วยกันอีก
๕ เมอสมเค'Vพระะเจวบรมวงศเชอ กรมพระยาศารงร'าซวนภาพ ทรงพระนิพนขประว?ไหลวง ฃรรมาภมณ'ฟ้, ไ.นพุทธสักรกซ ๒๔ฟ่๒ นั้น ยงไม่พบ่โคลงนรกศวัคสมุหประสัษรู ไคลงเทพินทรพิลกป ชาลภเษกสืาฉนท, ปทุมวคํศาฉันท เพลงยกวหมกกรุก และพหลาคาวคำฉันห
ข้าพเจ้าจึงเขียนใครงนิทานเรื่อง เมอ,ธนค้, ออฟ-เวนิศ บทละคอน ของเขกสเปียให้หลวงธรรมาภมโแห้ใปแต่งขึ้นเปีนฉันห้ให้ซื่อว่า วินิศวานิซ ฉันทเรื่องนี้ไค้นำขึ้นทูลเกล้า ๆ ถวายพระบาทสมเคจ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่ห้า ใปรคและไค้พมพแล้วหลายครั้ง
๓. เบรืคคสิสค’าฉันท ข้าพเจ้าเขียนใครงนิทานบท ละคอนเรื่องเบริคคลิสของเขกสเปีย ให้แต่งอีกเรื่องหนึ่ง แต่แต่ง ไม่ฅลอค (จะเปีนเพราะข้าพเจ้าเขียนใครงเรื่องให้ไม่หมค หรือ หลวงธรรม'าภมโแห้แต่ง'ไม่ฅลอคเอง ล้มเอียแล้ว) มีอยู่แต่ฉะบับ เขียนยังไม่ไค้พมพ
๔. สิทธิศิลปคำฉันห้ ของหลวงธรรมาภิมโแห้ คิคเรื่อง ขึ้นเอง แต่งเมื่อ พ.ศ. ๒๔๓๔
๔. เพซ?มงกุฎคำฉันท เอาเรื่องจากสิสิฅมาแต่งเมื่อ พ.ศ. ๒๔๔๔
๖. รัชยังคลาภเษกคำฉันท เรื่องนี้ข้าพเจ้าคํครูปเรื่องให้ หลวงธรรมาภมโแห้แต่ง เฉล้มพระเกียรอียศพระบาทสมเคจ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่ห้ว เมื่อเสอีจสวรรคศแล้ว แต่แต่งอีไม่ไค้อีง คังใจข้าพเจ้า จึงยังไม่ไค้พิมพ
ฟ่. ฉันท์ต่ษฎีสังเวย สาหรับงานพระราชพิชีฉัฅรมงคล รัชซกาลที่ ๖ หลวงธรรมาภมผฑ์แต่งลา 9 (กรมหมื่นกวีพจน-ลุปรีชาแค่งลา ๒ พระพจนปรีชา ฆ.ร.ว.'สำเริง อิศรคักคฯ แค่งลา ฅ กรมหมื่นพิทยาลงกรผแต่งลา	๔
๕. ฉันท์คุษฎีสังเวยกล่อมช้างเยือกพระเศวฅวชีรพาหะ แต่งเมื่อ พ.ศ. ๒๕๕๔ ไค้พระราชทานรางวัล
๔. กฎาหกคำฉันห เอาเรื่องนํบาฅชาคกมาแต่งเมื่อ พ.ศ. ๒๕๕๖
9๐. ธาคามผีศรีลุพิน กลอนลุภาพ ๒ เล่มฟ้มุคไทย จะแต่งเมื่อใคหาทราบไม่
99. เรื่องลามกก คอนนางเคียวเนี้ยนฉับคั๋งใค้ะ แต่งเป็นกลอนลุภาพ แต่งเมื่อใคหาทราบไม่
.	4 * , ป่	*
9๒. ประชุมลำนำ เรีองนแต่งเมอหลวงธรรมาภิมณท์ชรา และเรื่มป่วยเสิยแล้ว
นอกจากนี้บังม่ศาฉันท์และศากลอนเบคเคล้คซึ่งหลวง ธรรม'าภิมโแค้ไค้แต่ง-อกมาก แต่มไค้เป็นเรื่องต่างหาก จึงไม่ไค้ลง ในบัญชีนี้
ปีญญาสซาคกเรื่องพหลาคาวีชาคอ
นฅฺภิ สจฺจํ สมี ปุผฺผนฺฅิ อํทํ สฅฺถา เชฅวเน วิหรนฺใฅ มาตุกฅญผุฅํ อารพุภ กเราสิ
สมเด็จพระบรมศาสคาจารยเสด็จคำราญพระอริยาบถอยู่ ในพระเซควันมหาวิหาร ทรงปรารภความกฅัญผูในมารคาของ พระองคให้เ1เนเหตุ จึงฅรัสพระธรรมเทศนานี้ให้เ!เนยล มีคำเรมค้นว่า นฅฺถ สจฺจํ สมี ปุญผํ คังนี้เ!]นอาทิ
วันหนึ่งพระภิกษุทั้งหลาย นงประชุมกันสรรเสริญความ กฅัญผูของพระฆู้มีพระภาคอยู่ในใรงธรรมสภา สมเด็จพระบรมศาสคา เสด็จมาถงฅรสถามว่า คูกรภิกษุทั้งหลาย ท่านทั้งหลายนึ่งประชุม เจรจากันค้วยกถาถ้อยคำอะไรในกาลนี้
พระภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลายนึ่ง ประชุมเจรจากันสรรเสริญความกค้ญผูของพระองค์ พระพุทธองค้ ฅรัสว่า คูกรภิกษุทั้งหลาย เราฆู้ฅถาคฅจะไค้เ!)นกฅญผูบุคคลแค่ใน
กาลนี้เท่านั้นก็หามไค้ ก็งในกาลปางก่อน เราก็'ไค้เ!)นกคัญผูบุคคล มาแล้ว ครั้นพระองค้ฅรัลคังนี้แล้วก็ทรงนึ่งอยู่ ภิกษุนั้งหลายจึง กราบทูลวิงวอนพระองค้ปรารถนาจะทราบเนี้อความนั้นให้แจ่มแจ้ง พระพุทธองค์จึงนำอคีคนิทานมาฅรัลแลคงพระธรรมเทศนามีเนี้อความ พิลคารคังจะกล่าวต่อไป คังนี้
อคีเฅ ภิกฺฃเว ใกลสรฎฺเ^ เอกฟ้ล กุฎุมฺพิกลฺล เอกา พหลา นาม คาวี อใหสิ
คูกรภิกษุนั้งหลาย ในกาลหเ!เนอคีคล่วนล่วงแล้ว มีบุรุษคนหนึ่งอยู่ในใกศลรารู บุรุษนั้นเลี้ยงแม่ไคไว้คัวหนึ่ง ซื่อนางพหลา นางพหลาคาวีนั้นมีลูกคัวหนึ่ง
ในลมัยหนึ่งนางพหลาคาวีนั้น ออกจากบ้านจะไป แลวงหาหญ้าคับลูกของคนแล้ว จึงไปคับค้วยฝูงโคทงหลาย นางพหลาคาวีนั้นเข้าไปในป่าแต่คัวเคียว ล่วนลูกใคคีคคามไป คับฝูงใคนั้งหลาย
ในกาลนั้นมีเสือใคร่งอยู่ในป่าตัวหนึ่ง ไค้เทนนาง,ไค กินหญ้าอยู่กิคจะจับนางใคกินเมีนอาหารจึงเข้าไปใกล้นางใค นางใคเงยหน้าขึ้นแลเห็นเสือใคร่งแล้วจึงพูดว่า ข้าแต่เสือใคร่ง ขู้เมีน'ใหญ่ ท่านมาจะค้องประฟ้งค้อะไร
เสือใคร่งฅอบว่า ข้าจะมาจับเจัากินเมีนอาหาร นางใค จีงฅอบว่า ข้าแต่เสือใคร่งฆู้เมีนใหญ่ ท่านจงงคข้าพเจ้าไว้ก่อน ข้าพเจ้ามีลูกอ่อนอยู่ตัวหนึ่ง จะไปให้ลูกกินนมแล้ว จะมาให้ท่าน กินเมีนอาหาร เสือใคร่งจึงว่า ล้าล้อยคำของเจ้าเมีนคำจริงแล้ว ข้าจะงคให้เจ้า นางพหลาคาวีกิลาเสือใคร่งไปหาลูก พูคกับลูกว่า หา หา เจ้าลูกรักเจ้าจงริบกินนมแม่เร็วๆ เกิค แม่จะไปให้เสือใคร่ง กินเมีนอาหาร ลูกใคน้อยจึงถามแม่ว่า เหตุไฉนแม่จึงมาพูคกับข้า อย่างนี้ แม่ใคจึงร้องไห้ค้วยความรักบุฅรแล้ว จึงบอกเนี้อความนั้น แก่บุตร ลูกใคน้อยจึงพูคกับแม่ใคค้วยความกักคีแลความกตัญณู ในแม่ใคว่า แม่อย่าไปให้เสือใคร่งกินเลย ลูกจะไปให้เสือใคร่งกิน แทนตุโแแม่ แม่ใคจึงพูคว่า เมื่อแม่จะมาแม่ไค้ให้ปฏิญาณแก่เสือใคร่ง ไว้ว่าจะให้เสือกิน คำของแม่เมีนคำจริง ธรรมคาว่าคำจริงเมีน สภาวธรรมให้ไค้สมบัฅทั้งปวง เทพยคามนุษยทั้งหลายกิสรรเสริญ
ส่วนคำเท็จเรีเนศาลามกเลวทรามใหญ่ เพราะเหตุนั้นฉิงสรีระร่างกาย ของแม่จะพินาศฉิบหายไปแม่ท็ไม่ละคำสัจ
ในกาลนั้นแม่โคจึงเข้าไปยืนอยู่ใกล้เสือใคร่ง ส่วนลูกโค น้อยฉิเตีนร้องไห้คามไปยืน อยู่ข้างหลังแม่ จีงพูคลับเสือใคร่งว่า ข้าแค่เสือใคร่งฆู้เรี)นใหญ่ ห่านจงอนุเคราะห้ฉินข้า จง'ให้'ชืวิฅแก่ มารคาข้าเฉิค
สมเด็จพระบรมศาสคาไค้ฅร้สประทานพระธรรมเทศนาไว้ ว่าลันธรรมคาว่า ความกลัญณูรี)นสภาวธรรมให้ไค้สมบ้ตีทงปวง เทพยคามนุษย์นั้งหลายย่อมสรรเสริญเพราะเหตุนั้น ควรที่เสือใคร่ง จะทราบไค้ว่าลูกโคน้อยเรีเนลัฅว้กลัญผู แล้วงค่ใหษให้ ส่วน ขันตีความอคกลั้นเล่า ฉิเรี)นกุศลธรรมอย่างประเสรี3กว่าบุญกุศล ทั้ง์ปวงเรี)นสภาวธรรมให้ไค้สมบัฅทั้ง์ปวง เทพยคาแลมนุษย์'ทั้ง์หลาย กย่อมสรรเสริญ
ในกาลนั้นเสือใคร่งไค้พิงลูกไคน้อยพูคลังนั้นจีงพูคว่า ข้างคใหษให้เจ้า ข้าไม่ฉินเจ้าลั้งสองแล้ว
ครงนั้นค้วยอำนาจเคชานุภาพลัจจะความจริงแล ขันตีความอคใจแลความกลัญผูความรู้จ้กคุผที่ยู้อนไค้กระทำไว้ของ
คัฅว่คังสามนิโน จีงสัาแคงอาการให้เร่าร้อนขึ้นไปจนถึงพภพห้าว สักกเหวราช
ลำคับนั้น ห้าวคักกเหวราชทรงอาวัชนาการทราบเหฅุ นิโนแล้ว จีงลงมาจากสวรรคัเข้าไปใกล้คัฅวันั้งสามนั้น เมื่อจะ ลำแคงธรรมจีงฅรัสพระคาถาว่า
นคฺถึ สจฺจํ สมํ ปุผฺผํ นฅฺถึ ฃนุฅิสมํ สุภํ กฅผุผุคา สมา นคฺถึ คิวิธํ อุฅฺคมํ วรํ โย สพฺพอุสลํ กฅฺวา	สจฺจํ ฅสฺส	น วทฺฃคิ
นิรคฺฒุจ ขลนฺคสุส	สพฺพพุทเธท	เทสิฅํ
ใย สพฺพอุฟ้ลํ กคฺวา	ฃนฺค ฅสุฟ้	น วทฺฆคิ
นิรฅฺถผุจ ยลนฺฅสฺส	สพฺพพุทฺเธนิ	เทสิคํ
ใย สพฺพคุสลํ กฅฺวา	น ซีวคิ กคผุผุคา
นิรคฺฒฺจ ยลนฺคสฺส	สพฺพพุทฺเธท	เหสิคํ
ความว่า	มรรคาบุญกุคล!เวนทีงามจะเสมอ
เหมือนค้วยสัจจะความจริงแลขันทีความอคใจ แลกสัญพูความเปีน
ย้รู้จักคุขทย้อนทำไว้แก่ทนไม่มีแล้ว ความจรืงแลความอดใจแล
บ่บ์ ๆ ป
ความรู้จักคุณที่ย้อนกระทำไว้แก่ทนทั้งลามประการนี้ เปีนกุคล บุญราคีอย่างปีงลุดอย่างประเทํรืฐ ลมเ	ว้าทั้งหลาย
ไล้ทำแดงพระธรรมเทคนาไว้ว่า บุคคลย้ใดกระทำลรรพกุคลไว้ แท่ย้นี้นหาไล้กระทำล้จจะความจรืง คาามเปีนย้รู้จักคุณที่ย้อนกระทำไว้แก่ทนให้เจใญรุ่งเรืองไม่ มลกุคล
VI) า V	•'ๆ	1
ของบุคคลย้นี้นก่หาประใยชนมิไล้ ล้งนี้
ท้าวยักกเหวราชจึงพายัคว์ทั้งฟ้ามนั้นไปยังเหวโลก ประทานทิพยพิมานยันเดียรคาษไปด้วยนางเทพยัปฟิรพันหนึ่ง พรงพร้อมไปด้วยโภคฟ้มยัคทิพย์ กึกท้องไปด้วยการฟ้อนรำขับร้อง แลคุริยางคคนครีมีองคท้าประการ เกลื่อนกลาคไปด้วยรงชายแล รงปฎาณ!เนยันมาก ล้าเร็จไปด้วยกามคุผเ!เนของทิพย์ให้แก่ยัคว์ ทั้งฟ้ามนั้นคนละพิมาน
ในกาลนั้น ยัฅวทั้งฟ้ามนั้นกึฟ้ละยัคภาพของคนๆ เกึย กยับได้ยัฅภาพเ!เนเหวบุฅรในล้านกท้าวยักกเหวราชแล้วกึเฟ้วย ทิพยฟ้ขอยู่ในเหวโลก
เพราะเหตุนั้น ลมเค์จพระบรมศาลคาวีงไค้คร้ลพระธรรม เทศนาไว้เปีนคาถาว่า
ฟิฟฺ	ห ปรมํ ใลเก	ลฟฺ	ใลเก	ปธานคํ
ลพฺนุห วิชุชมานมุหิ	ลพฺพปุผุผาฅิวใฒคิ
ยถาปี พหลา ปุพฺเพ	ฟ้พฺผฺว ปคิว,ฒฺคิ
เอเฅน	ลทฺวชุเซน	ฟึคฺคํ	ลา	อุปปชุชคิ
ขนุคิปี ปรมา	ใลเก	ฃนุคิ ใลเก ปธานศา
ขนุคิยา ว่ชุชมานาย	ลพฺพปุผฺผาคิว,ฒฺคิ
ยถาปี	พฺยคฺรเรา'ชา	จ	คาวี	ซมคิ	ใฟ้ ฅทา
เอเคน	ฃนุคิเฅเชน	ลคฺคํ	ใล	อุปปชุซฅํ
กฅผุผุคา ธมฺมมูลา	กคผฺผุคา ปธานฅา
กฅผฺผุคาย ลนุคิยา	ลพฺพปุผฺผาภวทฺฃคิ
ยถาปี วจุฉโก	ปุพฺเพ	มาตุยา จ	กคผฺผุคา
กคผฺผุคานุภาเวน	ลคฺคิ ใล อุปปชุชค
คลุมา ห ลพฺพพลนุปคฺคิ	ป^ยนุคา วี'พุขผา
กคผฺผุคํ ฃนุคิ	ลฟฺ	ลพฺพทา จ	กใรนุคิ เค
ใย มาครํ ปีครํ วา	คุรํ วา ปยํรุปาฟ้คิ
กฅผฺโ!เขนุคใก นิวฺวํ	ฟ้จฺววาให ฃใม ฟ้หา
มนุฟ้เฟ้ เหวใลเก วา	ปปฺใปติ ปรมํ ฟ้ขํ
มูใค ฒฺใก ว พธิใ!	ฃซฺใซ อนุใธปมา!โผ
ฟ้พฺเพ ใ!คา น ซายนุติ	ฟ้พฺพ ฟ้วฺวฟ้ทีส์ ขลํ
กุดูที คผฺใ,ห กลาใฟ้ ว	กาโอ ฟ้าโอ จ ปีงฺคใล
ฟ้พฺพหุกุฃา ปฏึกฺกนุคา	ฟ้พฺพใฟ้ภา ภวนุติ เฅ
อุพุธงุคุล อุพุธน1ขา	อุพุธหนุฅา วกฺฃุอุพุธา
อุพุธนาฟ้า อุพุธใฟ้ฅา	หฟ้อนยา มใน!มา
องฺคปวฺวงฺคอมฺปนุนา	อาใ!หป!นาหวา
อุซาคา ชวฟ้มฺปนุนา	วฎฺฏองฺคา บุหุ สุว
อเภซฺชป!ฟ้า โหนุติ	ติกฺขปผฺผา วิฟ้า!หา
วิอ^ววนา ใหนุติ	ฟ้พฺพํ ขนุติฟ้สิหํ ขฟ้
ทีขายุกา ฟ้หา ใหนุติ	วผฺผวา พลวา อุขํ
ฟ้ขํ ติ!!*! อุขํ เฟ้ฒฺ	อุขํ วงฺกมนาทีนํ
ม!ผกาเล อนุฬฺโห	อุชุ่ ควฺฉติ ฟ้พฺพหา
ฟ้พฺพฟ้ขํ อนุใภติ	กคผฺโ!เคายิที ขลํ
ธมุใม หเว ร(ไขค ขมุมจารึ ขมุโม สุวผฺโผ สุขมาวหาฅ เอฟ้านส์ไ.ส ขมุเม สุวผฺเผ น หุคฺคฅื ควุฉค ขมุมวารี
ความว่า สัจจะความจริงนั้นแหอะเปีนประธานอย่างยิ่ง ในใอก	ครั้นเมื่อสัจจะมือยู่แล้ว อรรพกุคอนั้งปวงก็ย่อมเจริญยิ่ง
เหมือนอย่างนางพหอาคาวีรักษาไว้ซึ่งคำสัจ นางไล้ไปบังเก็ค ในอวรรค ก็ล้วยอำนาจคำสัจนั้น
ย่านขันทีความอคใจเอ่าก็เปีนประธานอย่างยิ่ง ในโอก เมื่อขันทีอคใจมือยู่แล้ว
เหมือนอย่างพระยาเย่อใคร่งอคใจให้แก่นางโคนั้น พระยาเย่อโคร่ง ไล้ไปบังเก็คในอวรรค:ล้วยเคชานุภาพของขันทีความอคใจนั้น
ย่านกฅ้คู/ชุ/คาเต่า	เปีนร
เปีนประธานอย่างยิ่งในโอก เมื่อความเปีนคนกทญกุเมือยู่แล้ว อรรพกุคอนั้งปวงก็ย่อมเจริญรุ่งเริอง เหมือนอย่างอูกโคน้อยมี ความกสัญกุเท่อมารคาไล้ไปบังเก็คในอวรรคล้วยอำนาจความ กฅ้ญกุเนั้น
เพราะเหคุนั้น สัคบุรุษลาธุชนทั้งหลาย เมื่อปรารถนา ลมบ้ททั้งปวง	จงเปีนคนมีลตีปัญญาพิจารณ
ความจใง แลขันตีความอดใจ แลกด้ญฆุทาความเปีนคนรู้จักคุณ ที่บุคคลลี่นกระทำไว้แก่ฅนเลมอๆไป
บุคคลยู้ใดจะเข้าไปใกล้มารดาปีดาครูบาอาจารย จงเปีนยู้หรมานทนให้ทั้งอยู่ในความกทัญฆู แลเปีนยู้กล่าววาจา เปีนสัจจะแลเปีนยู้อดใจแล้วบุค อย่'ๆงยิ่งในมนุษย่ใลกแลเหว่ใลก บรรดาลรรพไรคาพาชทั้งปวงเปีนด้น ว่า	เปีนโรคใบ้แล่ไรคที่จะท้องปกโเดอวัย-วะใรคหนวก ใรคง่อย
ไรคบอด ใรคบ้าหมู ใรคเรือน ใรคปมเปา ใรคกลาก ใรคหด ไรคมงดร่อ ไรคยอมเหลือง ไรคเหล่านี้ ย่อมไม่เกดมีแก่ บุคคลยู้นั้น ลรรพความไม่มีไรคทั้งปวงนี้ เปีนยลของความสัจจะ บุคคลยู้นั้นก์จะเลี่ยงหลีกออกไปจากหุกข้ทั้งปางเลืยได้ ลรรพลว้ลตี ก่จะบ้งเกดมี'แก่บุคคลยู้นั้นอนึ่งความเปีนคนมีองคุลี	แลขัน
แลนัยน์คา แลนาลา แล้ไลท ย่องใลละอาดงามน่าดูน่าขม บรืบูรณ์ ไปด้วยอวัยวะน้อยใหณู่ไม่นูนขึ้นไม่ยุบลง เกดในคระกูลที่มีลตีปัญญา ว่องไว มีอว้ยวะร่างกายกลมกล่อมละมุนละไมหมดจดตี ไม่เปีน
คนแตกร้าวบาคหมางลับใครๆ แลปีปัญญาคมกล้าใม่ครนคร้ามต่อ ยู้ใค ปีวาวาลละลลาย ลรรพคุฆความตีหงปวงนี้เปีนยลของ ความอคใว
อนึ่งความเปีนคนปีอายุปีนยาว	ปีตีสัฆฐานวรรณะ
ย่องใล	ปีกำลังกายปีความลุข	จะมฆ
คนหลงกระหำกาลกิริยา	ลรรพควสุข พี้
กทัญพูทาความเปีนคนกตัญพู
ธรรมความตีความชอบ
ความตีความขอบไว้ ธรรมความตีความชอบ ยุคคลมาประพฤต ตีแล้ว ย่อมนำความลุขมาให้แก่ยุคคลที่ประทฤตีตีแล้วนั้น นี่แหละ เปีนอานลงล้ในธรรมความตีความขอบที่ยุคคลประพฤติตีแล้วนั้น ยุคคลที่ประพฤติธรรมความตีความชอบแล้ว ย่อมไม่ไปปังเกิค ในทุคติเลย
สมเด็จพระบรมศาสคานำพระธรรมเทศนานี้มาแสคงแล้ว เมื่อจะสืบอนุสนธิประมวลชาคก จึงฅรัสพระคาถาที่สุค'ว่า
อกฺโก อนุรุทฺใข อาสิ	สิพฺพพฺฃูนบุฅฺฅโม
มหาพฺยคฺโข วเน จไ.ร	ปีฅา ลุหฺโขหโน อห
พหลา นาม คาวี อา	มาฅา มหามายา อสิ
ปุฅฺฅคาโว โลกนาโถ	เอวํ ขาเรถ ซาเฅกํ
ความว่า ห้าว#กกเหวราชในกาลนั้น ประวัฅกลับชาติ มาในกาลนั้ เปีนพระอนุรุทธยู้อุคมกว่าภิกษุที๋เปีนทิพจักษุทั้งปวง เทิอใคร่งมู้เปีนใหญ่ที่เหี่ยวอยู่ในป่าในกาลนั้นมาเปีนพระเจ้า อุทใธทนมหาราช บู้พระพุทธปีคาในกาลนี้ นางพหลาคาวีใน กาลนั้น	มาเปีนพระนางลัรมหามายาบู้พระพุทธมารค
ลูกใคในกาลนั้น มาเปีนพระบรม[ลกนาถในกาลนี้ ท่านทั้งหลาย จงทรงจำชาคกนี้ไว้	ค้ายประการฉะนี้
จบพหลาคาวีขาคก
พหลาคาวีคำฉนท
*
พหลาคาวีคำฉนท*
หลวงธรรมาภมผท์ (ถึก จํฅรกถึก)
อินทรวเชยร ฉันท์ 99
๏ ศรวมชีพชุสีถวาย	ทศน้ฃกรรพุม
แหนทีปโกสุมภ	สุวคนธเรณู
๏ จำนองอุทีศแหบ	บทรัชบรมครู
ไฅริโลกยวํหู	วรเลิศประเสริฐญาณ
® อีกชรรมุเทศควร	จะกวายนม้ฟ้การ
นบสงฆ์ประสงค์ภาร	ชุรพุหชศาฟ้นา
๏ นบเหวอินทพรหม	บรมเทพจตุรา
นานาคอิกอา	รักขจํกรวาฬวงก์
® น้อมเหวบุพพา	จริยาชคุผคง
ก่อเกื้อประกอบอง	คนคุงบำรุงมา
๏ นบครูอุ!เชยาย	ขบายศลปวทยา
ฟ้อนส์งมน้งกา	รุก!เพื้อเพราะกำลูน
๏ อ้ญฃยมบรมบาท	อิศวราซนเรนทฟ้ร
ปีนปกอิลกพูน	ภพพื้นปรัฅพิน
* คัคาากเรองพหอาคาวค่าฉันท์ สืมุคไหยค่าเฟ้นอินออขาว หมาควรรผคอิ หมู่ฉันท์ เอกอาร เลซที่ 9^ คู 99๓ ชั้น ๖เ๕ มคหี่ ๒๐ สมบคเคมของหอสมค
๏ ที่'วเขคประเทศราษ	ฎรรั'คนโกสินทร์
ศรรเศ'รญเจริญยิน	คีฤคีบมีสอง
® เป็นที่พคืพุกช้	ศุฃราษฎรปอง
พึ่งเคชยุคลศนอง	บทรัชวกัญชา
9๏ ช้อยขอประคองเอา	รัชเบื้องพระบาทา
ปกเกล้าศรีรา	พทักษล้วนรคืนทวาร
๏9 ขอพร้องอคีคซา	ฎกใคยอนุมาน
พทลาคาวีขนาน	นิทานคามพระคมภีร์	ๆ
ฉบัง กาพย ?๖
9® แถลงปางครั้งเก่าเล่ามี	คือนางคาวี
กับใปฎกน้อยเนาพนา
๏ฅ นางไคยู'เป็นมาคา	เนาธรรมกัคยา
สนVเสนองจองไ.จ
9® พฤษภผูบุครเยาว์วย	กกัญผู1ใน
มโนพทักษ'ธรรมทัพท
’® ศองกัคว์สิงในไพรกัโแทั	ลัคคาหญ้ากัน
เป็นกักษภุญช'ไภซา
๏๖ คาวีมีใจโอบอา	รีรักบุฅรา
ถนอมบห่างว่างวา!
*® อาศัยไทรซุ้มเซิงฤถาน	ขาสุกล้าราญ
ใบร่มนใครธเครือวัลย์,
9®พฤกษาวาลีเบื้อยพัน	เ1เนวงกงก้น
ยลกลปราการชานชาย
9® รุกขรุ่นหนุนหน่อฅอราย	งอกล้อมค้อมปลาย
แเนพุ่มชะเวิ้งเพิงอัง
๏๐ กิ่งไม้ก่ายค้านเกอัง	ร่มรกปกรง
ระฤมระฤายฤาขา
๏9 เบื้องในใค้ค้นลงมา	แลล้วนฤธา
เมีนพื้นเพียงปราบราบเตียน ๏0 ฆงไข่พายพัคนฤเมียร	บมีอาเกียรผ
ค้วยฝุ่นแลฝอยเบื้อฟาง
๒1 ’ Vฝุ่ 1	; X
๏ แฝกคาหญ้าไทรใบบาง	ใยเยอเชอยาง
บมีมาแกมแปมปน
ใบคลุมหุ้มอังเบื้องบน	ป้องแฤงฤรืยน
กำอังศคล้องครื
นกค้างพร่างฝอยปนมี	ไป่สิงธรผ
(ไค้างอยู่กลางใบไทร
๏๖ แมลงหวี่แมลงวันอันใค	ยุงริ้นร่านไร
แลIหลือบบลอบพาชา
๏, ขาบเฃบเหิบหากนานา	หิรเชาฅิซลุกา
อุรุคร้ายแรมไกล
๒® ฟ้ารพัคอัควัคุใคไค	บลืงยู่'ใน
กระเษครพฤษภฟ้องศรี
๏* กอปรฟ้ขทุกหินราครี	จำเนียรเนาคี
นีราศนีร้นคร้อันคราย
©๐ ยามเช้าคาวีวันขาย	ใลมลาลูกชาย
ยู่บางคำบลบืงหนอง
*® คฤผาวาลืใคยปอง	คุญช้อักษพอครอง
ทุกวันเ!เนนีจบรนค้
๏๒ ครั้นชายบ่ายแฟ้งฟ้รียน	ก็คมน์คนหน
หาลูก ผ แหล่งแปลงไทร ๏1 บุครน้อยคาวีศรีใฟ้	ยลแม่?)ใจ
ค่างวี่งคะนองลองเซิง
‘๏ คูพุ-ทารกบันเหง	เหนแมรื่นเริง
อๆรมผภ7มยสมสร
‘๏ เข้าแอบแนบชมชนนี	ซกสรวลยวนยี
นียม1ในรสกษรา
๏๖ คาวียลโคยุฅรมา	มี'ใจปริคา
พะนีงพะเน้าเคล้าทรวง
‘๏ ยีนหยุครับลูกล้นลวง	เอิบอมในควง
มโนภรมย์ชมเชย
‘๏ โลมเล้าเคล้าเคลียเลียเลย	คลีงเคล้นเซ่นเคย
ลูกอ่อนซะอ้อนแอบกาย
‘๏ ดื่มนมชมชื่นโชยชาย	วันหนึ่งล้นฅราย
จะมีแก่แม่คาวี
๏๐ ครั้นเข้าพราวแลงลุริยศริ	ไคเคยจรลี
โลมลูกแล้วลีอรัญ
๏, พฤษภเสพนมแล้วพล้น	ละลูกโลมขวัญ
ใล้เนาลีาน้กพักคน
®๒ นางโคไขยันจรคล	แสวงฅผลายชล
ที่เคยอาศัยในคง	ๆ
สุราง?เนาง?! กาพย์ ๒'
๏, ครานั้นยังมี	พยัคฆ์ฅวคี	โทนเฆ่าเทาพง
จากนั้าข'าซ้ฎ เหยียคหยัคลัคองค์	ลลัคลัคซงข	กางเลีบเลียลอง
®๔ โบกนูนเบื้องหาง	เชคช้อยชูวาง	ไคยแบบลบอง
ฅรจัค!!คเศียร จำเนียรจำนอง	ครบบหทคลอง	โคยยามพยัคขา
๔® เลีอเฆ่าคัวยง	จากชะเวิ้งวง	ชะวากหว่างขา
เลียบลอคคอคเคาะ ละเมาะไม้มา เฟ้ยมแฝงกๆยๆ	ยอบย่องมองพลาง
©๖ ลองคาเมีลเมียง ลองโลฅฟ้งเลียง	โครกครอกซอกทาง
คระหนี่ถี่ถ้วน คุค่วนวู่วาง	จับลัฅวยัคกาง	เลีบเขี้ยวเคี้ยวกิน
®ฟ่ เลพยัควใ!)นนีฅย	แค่กลิ่นใลห้ค	ฅกฅิคกลางกิน
ไล่งมก้มคู ลูบลีเลียกิน	ลาบลายอายกลิ่น	บมีเหลีอหลง
๔® มีคาไคจัน	สืฅวเบื้อเบื้อพนชุ	พวกคี้นพึ่งคง
กระคากบากหนี หลบลี้แอบพง	พบรอยถอยจง	ใจกลัวกลบหนี
๏* นั้นลัฅวใลีกน้อย	อาลัยในคอย	บมีใคร่มี
ลลับครบหู คาคูพยัคฃี	ซาบลาบอินทรีย	หลีกหลบแค่ไกล
๏0 บอาจให้เห์น	ซอกซอนซ่อนเร้น	เกลีอกใกล้กลัวภั)
วิ่งซุบฟุบคน นั้นค้นเข้าไพร	แอบซุ้มพุ่มไม้	กลัวเฆ่าพยัคขา
‘๏ ลัควเกรงอำนาจ	บอาจอุกอาจ	ออกอวอกายา
ขามเขอเพีคแฝง ฟุบแฟบแอบขา	กลัวใกล้เกลอกมา	ฃฬ้ายํ่ายี
®๒ ฝูงเนี้อเห์นเสือ	กลัวยิ่งแลเหลอ	หลบใลอโออหนี
ไป่รออ่อล้ วิ่งล่พงพี	จรเจิงโจนลี้	เลี่ยงลอบหมอบกาย
®ต เห์บเสือลังขาค	เพียงเหึนมัจจุราช	เร่งรีบลันขาย
ห่อนหาญทานทน กลัวขนมวอควาย	ลี้เลื่อนเคลื่อนคลๆย	แฝงกายในพน
®๔ ลันหนึ่งพลัคข	จากขาเพีงมัก	วนาอารญ
เมียงมองย่องเหย่า เหี่ยวเทาโอยอล เลียบเลาะเลาะซน ซุ่มซอกอรอกทาง
๏* พอพบคาวี ฅฤบฅฤผวาลี	ละเมาะขายบาง
พลัคร่เย่อ'งลอบ เมียงหมอบมองพลาง กระคํกหูหาง	แว้งวัคกวคไกว
๏’ โคยลพลัคขา	อรนกอกประหม่า ฅะลีงลานใจ
ระเหิคเปีอเปีง	กระเจิงจรไป	เสือรุกบุกไล่	ลังลัคมรรคา
๏, คำรามคำรน	กีกก้องห้องพน	ลนน'ในพนา
โคกลัวมัวลัน ไหวหวนวีญญา	ลักเหลียวหนหา	จนทางกลางพนม
๕® คาวีปรารภ	คิคลีงพฤษภ	โปฎกทรามซม
ปานนี้ลูกน้อย	ลักคอยกนนม	กั้งค'าปรารมภ	ราคอยมาอา
๏* เย็นลงรอนรอน	ทั้งแฟ้งทินกร	เลี้ยวห้องเวหา
เว้าเคยคอยแม่ มุ่งมองมรรคา	ปานนี้ลูกยา	จักเศร้าเปล่าใจ
๑๐ วันนี้มีแหตุ	แม่มาอาเพศ	พ้นเฒพะภัย
ชะรอยกรรมทำ	แค่ก่อนกลไฉน	เวรนั้นฉันใค	คลฅามเราหัน
๏’วันนี้ชีวา	เราคงมรผา	ในกลางหว่างวัน
จักเล่คลอคหนี คิรีขอบคัน	ใครกเหวขาชัน	บมีซ่องแห่งใค
©๒ โออกเอยกู	แค่จากคนู	ลูกน้อยลายใจ
เวรนั้นมหนำ	ยังซึ่าเคิคภัย	จะคิคกลไฉน	จักเห็นบุครา
®" ขอเคซะขล	เบองก่อนโกศล	ความภัคย่อคมา
คาบนี้คัวเรา	ค้อมคลพยัคขา	ไป่รู้หนหา	พักคร้พึ่งขู้ใค
๖® มีงจักมรผัง	ไปเลี้อชีวัง	ชีวาอาลัย
คิอแค่ลูกน้อย	เนาในร่มไทร	ไป่รู้เหตุไฉน	จักคอยมาคร
๖® คาวีวงว่า	ข้าแค่พยัคขา	เรืองฤทฃแรงรอน
ลานัผฟ้รรพลัฅวั ซึ่งสิงสิงขร	เกรงกลัวหวคอน	อำนาจเคชา
๏’ ขอห่านจงมี	มโนยนคี	โคยความกรุผา
ให้ชีพแก่เรา	อย่าเมียนมี'ทา	บุญนั้นหนักหนา	ยิ่งค้วยใคปาน
๖® ชีวีฅเราไซร้	บเคี้ออาลัย	ห่วงบุฅรสงสาร
อยู่หลังตั้งคอย ไปรู้อาการ	อคนมนมนาน	จักหาโหยใจ
๖® ขอท่านเมฅฅา	จงให้มรคา	แก่เราครรไล
อย่าเพ่อให้เนียร ชีพเราเลยไฉน ท่านจงมีใจ	ปรานีค้วยลี	ๆ
ฉบัง กาพย์ 9๖
๖® ปางเสือฟังลารคาวี	วอนง้อฃอชี
พ่คค้ายมไน1ใสส'านฅ
๏0 ขบเฃี้ยาเคี้ยวฟันลันคาน	ค้านีงเน่งนาน
แล้วคอบคลีโคยลี
๏’ อ้าคูกรนางคาวี	เจ้ามีวาที
แก่เราแลเรา;จันค้ใจ
‘๏ รรรมคาอาหารใคใค	คลปากใครใคร
จะละเมื่ออยากยากครัน ๏, แม้เราละเจ้าไปพลัน	มีคาในลัน
กน้บแค่ขู้คูแคลน
‘๏ ไหนเล่าเหล่าเนื้อในแคน	จักมากลัวแกลน
คงกลับกระท่ายํ่าเรา
‘๏ ห่านมาว่าวอนอ่อนเอา	คำเกลี้ยงกล่าวเกลา
กึยากจะฟ้งหยงใจ
๏’ คาวีฟ้งฃลาปราศรัย	ทรวงสันหวนไหว
บหวังชีวังยงยืน
๏, จำใจจำแขงแฝงใเน	เกรงเสือแกลกลืน
ก็ฟ้คจะอ้อนวอนวีง
©* อ้าคูกรเฃ่าเสือสิง	คอยใคยแคจริง
แห่งข้าคาวีมีใจ
‘๏ ขอสัคย่อนพอเพียงไป	สังบุครทรามวัย
พอกลี้าซึ่งรลกนิรา
©๐ แล้วเราจกเร็วเร่งมา	ให้อาคมคออา
หารห่านแลห่านจงคอย
'๏ ฝ่ายเสือฟ้งลารส์าออย	คาวีคะบอย
มารํ่าวาจาว่าวอน
©๒ ปรารภปรารมภ'งองอน	จึ่งกล่าวฟ้นทร
กระทำประทุษ5พาที
®" คูราอ้าเจ้าคาวี	กล่าวคคีคี
ฟ้งคูก็คูคาลฉงน
‘๏ ว่าจักไป่ล่บุฅรฅน	แล้วจะคืนหน
มาล่ล้านักเนาเรา
‘๏ คังคำคืคคำใครเขา	ชีพรอคแล้วเอา
ชีพิฅมาทิ้งกริ่งใจ
๏’ แม้ว่าท่านไปเลยไป	ม้ใคคือ1ใคร
จักมาจักมอบฅอบแทน
๏, โคฟ้งคำขลาลาแลน	เคืยวหวาคขลาคแคลน
^ากลัวจำกล่าววาจา
‘๏ คัวเราใช่โคพาลา	นจลัจลัญลุก
แลเนาในธรรมคำคง
‘๏ เท่จล้อยปล่อยปลอคปลคปลง	บหมายจำนง
จำนองฤคืโคยเคา
๏0 คำใคกล่าวแล้วฤๅเอา	คำอื่นกล่าวเกลา
มากลับมาเกอื่อนฤๅมี
'๏ เราคือลัจธรรมคำคื	มฤษาพาท่
ไป่เที่ยงไป่ทำคำไข
๏๒ แม้เรามฤษาคราใค	โลกนฅวิลัย
นรกอย่าแคล้วแม้วพาน
๏1 นับแสนโกฎคัลปโคยกาล	กำหนคชาคินาน
อย่ารู้อย่า!อควอควาย
*® เสิอฟ้งคาวีบ!!ยาย	ขลาสินแคลงคลาย
พยศพนัค!เหบ่อนเยาว์
ปล่อยปละละให้โคเคา	!พแล้วหลีกเหา
สถานฟ้ถคอุค!า ๆ
วฟ้นฅคลก ฉ้นห้ 9๕
๏’ ปางนั้นพฤษภคณุโป	ฎกน้อยอนาถา
ค!นแสง!ะสายสุ!ยค!า	นภคล ผ หนหาว
๏, คอยแลผลูวีมลมา	ค!โคย!ะคูค!าว
ห้วโหยละหวยกษ!!าว	อุ!ะไ!!สาหา!
ล่าเลีมวลี!กฃ!ะนัค	คฌซาคอ่อนหวาน
โคยแนวลำเนาทุ!วนาน	คลำนักลำน้งคน
®* กํนพลางชะแง้นัยนคอย	ม!คาพนาหน
หามาค!าจ!ก!ะวน	ก์ก!ะวายก!ะหายโหย
’®๐เคยบ่ายพ!ะฉายสุ!ยลบ	นกลมพอชายโชย
คาวีกึลีลํญจ!โคย	ม!คันค์บทันหง
ไ)’ไ.คบุครวิมุคคมนยิ่ง	จิคโคยคำนีงกีง
มาคาทุราอุระรำพีง	จะพนาศประลาศปราโ!]
’๏๒พศควงรำไพจรก็ลัน	นภเยอง,โพยมาน
โอมาคราคมวกาล	บมิกล โ!] ก่อนมา
เบื้องเพรงพอพราวลุริยงาย	จรคกึ่งพระเวหา
เคยคนลกานลิคทีวา	นฤว่างระหว่างวัน
ไ)๔คาบนี้ไฉนบยลโคย	จิคน่าประหม่าซวัญ
ฤๅหลงละเลิงวนอรัญ	คโ!]รุ่นอร่อยรมย
ไ,8:ชอบลิ้นก็ลิมบุครลกาน	บม่เบื้อนิยมซม
ข้าหิวละหวยอุทกนม	นฤกลิ้าจะแกลกลิน
ไ๖ เจิยรเนียรจะหน่ายซนมซี	พคมากระแหม่วไเน
ใจลิ้นกระศัลยลกนธนิน	ยลคอยละห้อยมอง
ไฟ่ใอใอแลมาครฅมา	บม่มาเลม่อนปอง
ฤๅเม่อบเบื้อกระมลจอง	จิคจางซนางไฉน
ไ๘ข้าน้อยนิคอยกษรกึ่ม	คุจคูรำคาญ'ใจ
แม่จึ่งไป่บทจรไคล	นิจะทิ้งก่ใซ่ที
ไ* จึ่งเฉยชเลยกลจะหลิก	อฅรมาทุราหนี
เกียจเลิ้ยงก็เลี่ยงบุครฤม่	มนเบื้อบอาลัย
9๏๐ฤายังกำลูนอคูรไคย	นิจนี้จะมีภัย
ขัคเข็ญลำเคญทุกขไฉน	ก็บแจ้งประจักษ์แค
9®9 ฉุกเฉาฉงน.มน!)'นัก	มีวพกฅรัจะแปรแล
คูใคก็พรายจักษุกระแล	ชลพร่ามุขาคูร
"๏10กำเคาฤคืประคุจอรร	คนิโรธรังฒูทั
ฆลาญพาขะข่าวอุระประมูล	แลประมาผจะปานใค
9®ฅฤาว่าจะมีทุกขพิบ้ค	ชวก็งแก่ฅักษัย
แม้แม่บมีอรินภัย	ก็จะคงจะคนมา
*©๔โอเราจะบทจรไคย	ก็บรู้ ผ หนหา
คำแหน่งแลวงมรรคทุรา	นิก็'จวบ'จะลายัผห
9@๕แน่แท้จุลา'จลพบาก	จะพบ้คเมียนพล้น
ก่อนเคยทิวากรจรัญ	ธก็ริบก็รมยัเรา
9@๖มาคํนิโครธบมีประ'จาก	จรทิ้งคำนักเนา
คาบนี้นิมาครบเอา	ธุระมีคประหลาคครัน
9๏ฟ่พฤษภกระส์กลุชลซาบ	มุขเศร้ากำลรวลคัลยั
ทิวไห้กระหายอุทกยัน	ก็ระหคระทวยกาย
9๏^เวียน'วน ณ มผทลนิโคร	ธประเทศประทับภาย
นอกในคำเนาคำบลชาย	รุกขมูลประเมีนมอง
9@๕เหนื่อยหยุคฑทรุคสกนชฑรร	ฟิกเศร้าฟิซลนอง
อ่อนเพลียละเหี่ยฑษิรฅรอง	จฅค้วยละหวยนม
9®๐ฟิงฟิ'าร ผ ทรามครุฌ็ใป	ฎกโคอุรากรม
เศร้าลร้อยละห้อยอุระระบม	บมิฟ้ร่างสว่างทรวง
9®9 คอยแม่ชะแง้มุขกเปล่า	นยนาละลานลวง
เคียวแคประคาษประควควง	ซิววายมลายลาญ	ๆ
ฉบัง กาพย์ 9๖
’®๒ ปางนั้นคาวีบมินาน	วากซลาคลาปาน
ประเล่ห์ประลายกลายคืน
9®ฅ ฟิาวบาทขาคขายฝ่ายวี)น	แขงใจใฝ่ยน
ยังสืฅยบสร่างพรางคำ
9@๕ คืคถีงลูกน้อยเนาล่า	นักไทรไกลกำ
ลังนี้จะใศกโหกหา
*©๕ ฟิริย์ฉายชายแฟิงแฝงอา	กาศคอยมาคา
ปานนี้จะเศร้าเปล่าใจ
9®๖ จักไค้หญ้านั้านมไฉน	หิวหอบบอบใคร
จะโลมจะแลกำลูน
*๑*ลูกน้อยเนาในไทรมูล	ลูกเอยจักพูน
เทวษกังวลชนนี
*๑๔ไป่รู้แม่แม่มานี	กัยขลาราวี
บทกังจะรอกวอกวาย
*๑: คิกพลางพลางวิ่งเคียวคาย	พักหนึ่งทีงชาย
นิโครธมูลมโแทล
*๑๐ บงหาบุกรน้อยเวียนวน	โคบุฅรบุกรฅน
กึออกจากทุ่มซุ้มไทร
9๓9 I 4	*✓1^ ค	ไ
๏ แม่ลูกเฟ้นกนทน เก	บรกก เจ
ละโลมละเล้าแก่กัน
*๑๒ ลูกอ่อนอ้อนแม่คมกัน	ชมชื่นหื่นหรร
ษาฟ้มกระเษมเปรมปรก
*๑’บัคนั้นพฤษภพาที	มาคาคาวี
ว่าแม่ไฉนใจจาง
*๑๔ ข้าคอยข้าทีวโหยพาง	จักวอควายวาง
เพราะอคซึ่ง?ฟ้กษิรา
*๑๕ แม่ไปไป่ใคร่จักมา	ข้าคอยคอยหา
ก์หวก์หอบโหยหน
9®๖นมน้าบกลํ้ากลืนชล	หญ้าฟางกลางพน
บพานบพบขบกน
9๏ฟ่คาวีฟ้งลูกลานถวีล	น้าเนฅรร่วงรน
สะอกละอิ้นคิ้นค้น
9®^ลงลา:ไขลา:โศกค้ลย	นํจจาจาบัลย
จำบอกยุบลบ::ยาย
'๏*แลลูกโลมแล้วเชยชาย	น้าคาพฑ่งพ:าย
จักพ:องจักพ:ากจากไป
9๏๐คู:าพฤษภท:ามขัย	กายเจ้าคือใจ
ของแม่แลแม่จำเป็น
9๏9คว:เจ้าคว:เคืองคว:เหึน	วีบ้ฅบัคเข็ญ
มาขัคมาข้องจองจำ
9๏๒:อยฆลก่อนอ::มใหทำ	แม่ลูกแลนำ
เว:านุเว:เกผใฆลาญ
9®ฅ แม่นละลูกขคกาล	เพ:าะแม่พบพาน
พบัครเภ้ยพาธา
9๏๔จักกัคบังบัค:ม::คา	จะข่ามาคา
เป็นบักษกนสินซนม่
9๏*แม่คืคห่วงหลังกังวน	ด้วยเจ้าเจียรวน
จะไป่ประสบพบกัน
9๏๖แค่นี้แม่ลูกนับกัน	วะไกลวากกัน
บ!วกพบภพใค
9๏ฟ่แม่นี้มานี้หกังใว	วะลาเจ้าไป
ยิ่งลับกว่าลับกับสูญ
9๏๔ไ.ครเลยจักเอื้ออากูล	กรรมเพรงหนาหนูน
จัานองสนองสองเรา
เพรงชาฅิเคยเราฆลาญเขา	ซาคินี้เขาเอา
อาฃาคคือกันนั้นมา
9!๐ยัคนี้ชีวามาคา	เนาในพยัคขา
บหกังกักยังคืนคน
919แม่ยัคม่อนเขามาคล	ยังเจ้าพอยล
ลูกแล้ววะแคล้วคลาคขาย
91๒ล่ล้านักเสือใคยหมาย	แม่นั้นพลันคาย
แเนกักษ'พยัคฃไคยกรรม
91"เสียชีพรีบรักษาคำ	กล่าวเหวแทนทำ
ฉะนี้บมีมานาน
9@๔จงเจ้าเนาไทรล้าราชุ)	จวนเวลากาล
แล้วแม่จะลาคลาไคล
9@๕เล้าใลมเลียแลใคไวย	ใศกเศร้าเลียใจ
ลงลารพฤษภลองศรี
9@๖เพรงโทพรํ่ากรรมมี	ราวีคาวี
มาคลลังหารฆลาชุ)พลัน
9|ฟ่โลมเลียลูกน้อยลร้อยศัลย	อาดูรแคยัน
ระทวยระทคเทาเทา
9®~อาลัยลานแลลาเอา	รฟ้ย่อมยังเยาว
จำจากพิบากวางวาย	ๆ
อินท!วเชียร ฉันท 99
9@๕ปางนั้นพฤษภลศับ	ลุรศัพทบรรยาย
ลองจักษุพรอยพราย	ชลเนครเทวษทรวง
9®๐อาลูรคาวี	ทุกฃลาชุ)ระลุงลวง
คาลแคกำเคาควง	คุจเค็คฤคีจร
9®9 พิงลารประลานซ้อง	ศรซบฤทัยถอน
รํ่าไรพิไ?วอน	ซนบีคคีลนอง
1เ)๒ โซมลายจักษุชล	คุจชลชเลฟอง
เสื'อกเลียรก?ะธํกลอง	บรเท'วนาลัย
9๏ฅครวญ?!รองจะครองกรร	มกระศัลยกระแลงไข
คราวเคราะหนุเคราะห์ใน	ยลบาปพบากเบียน
'©๔อ้าคูรคาวี	ชนนีจะจากเวียร
กรรมกองลนองเนียร	นฤสุขระสายสูญ
’๏'8แม้แม่ประจากซี	พคแม้ทุกขาคูร
ไหนเลยซีวากูล	จะคำรงกิรมย์ซนม้
’®๖อนึ่งห่านก็ก่อกาย	บุฅรนี้เ.จรญคน
กิจเกื้อ'จะแทน,หน	คุณห่านเพราะฉันใค
9๏ฟ่ ยู้มคุผาฉัน	คมหันค'จะหาไหน
กินฟ้าชลาลย	กิ'ขรีบบีปาน
ควรเราลนองคุผ	แลกศัญผุกอบการ
กิคแล้วก็ไขขาน	มชุรลลาทร
ข้าขอประคองเอา	ชวแทนคุผากร
ห่านอย่านีราจร	ทุร'จงคำรง'ชนม้
’๏๐ คัวคู'จะลามา	ครหัจจุราคล
อ้าแม่อย่าโคกมน	กลนี้นีเพึ่อใค
๏แม่ลูกกำเคาคาล	อุระปานพิราลัย
รำรักระทมใน	ฤทเยศ ณ ยามมรณ
'๏๒อ้าเจ้าจะเอาชี	พิฅแหน ณ มาอร
บเออบอาทร	เพราะกฅัญฌุฅาฅน
9@๓กอปรลัฅเวที	บุญนี้อเนกยล
หัวหล้าธราคล	ก์จะเลื่องกระเคี๋องนาม
ไ^นเจ้าก็แน่แห้	คุณรู้'พยายาม
ฅรงฅ่อบเกรงความ	มรณาจะหาไหน
คาวีวิโยควอน	บุครห้ามเท่าไรไร
พฤษภครุณวัย	ก็บยลบไยคี
9๏๖ลาแม่แลวานน่า	จรท่พยัคขื
รํ่าไรพิไรศรี	พฤษภก็โศกา
9®ฟนางนนทลีแล	บุครจักษุซ้ายขวา
โซมซลอุธารา	บรีเหวะรํ่าไร
ไ^ห้ามเจ้าบพิงห้าม	บฒนมยลไฉน
ไคยแคคนูใน	กฅเวทหางธรรม
*®*โวลาทิวาจวน	พฤษภก็พาลัน
จากไทรคระไลลัญ	จรสะอี้,นฟ้ะอ้อน'จร	ๆ
ส์ททุลวิกก^ฅ ฉันท์ V๕
9๏๐ ปางแสงสูรยเยื้องหรํฒพรระรอน เวลาทพากร	ระ!ร
9๏9 คาวีพาบุฅรพลางสะอื้นวรกระ!ล
โคโคซไมไคล	ก?ะนัค
9๏๒ สงสารสองวฅุบหระหคทุกขมน้ส เลียบลอคนลูลัค	สาเนา
’®" ค้อนเคนคูคุ^ย่างบย่างจรกึเ*อา ซีมโศกบเหย่าเยา	ยะหยุค
’เคินพลางพลางจิฅคิคสยองสกนธคุจ ทรวงพงพินาศทรุค	ทลาย
9๏๕ เมลทุ่งถิ่นพนเที่ยวแสวงฅฤผชาย เนินแหนงประหนึ่งอาย	อนาถ
9®๖ แลอาลัยฅะลีงละลานอุระจะคลาค นับวันพนาวาส	จะวาย
9®ฟ่ เปลี่ยวเหลียวจักษุชะแง้จะแลวนจะหาย เห็นหมู่ทุมาชาย	ชาเลีอง
9®๘ ฟ้องโคคมนระทพะทวยทุกขบเปลือง เย'องยาฅรระคายเดีอง	กระมล
ล่วงแนวเนนวนลืฃร้นหรกคล ล่านักพยัคฆ์ยล	ละลาน
9๏๐ เล็งขลาคราอุระคอยชะงักอัคมปาน ม่าท์แมกฟ้กนธคาล	ฤดี
9๏9 เทาเหาเศร้าอุระท้อระเท้าหวยชี พิฅม้วยบทมายมี	จะคง
9|๒ ท้อแท้ทอคบททิ้งและทุ่มฟ้กนธลง เล่ห์,เพียงจะเปลื้องปลง	ชีวา
9®ฅ ฟ้องฟ้ายใซมชลจักษุนองมุขพีรา ฟ้ยเลงพยัคขา	คระลืง
9@๕ กนกนฟ้อง'จตุบทล็บรรลุ'จรลืง ถิ่นขลาบท้นหืง	อนาก
โคมุครท้ญจรแข่งฟ้ถฒมุขมาฅร้ วอนเลือแฟ้คงอาฅม้	ฤนาน
9@๖ อ้าอ้าคูกรท่านพยัคขวนพาล เมม้งฟ้ะดีอทาน	อุทศ
9๏ฟ่ เป็นอาหารเฉพาะพยัคขสิทธิประสิทธิ ฅนฅูประกอบกจ	กรุผ
9®๘ เราหวังเพื่อปละชวแหนมาอุรคุผ กัฅคัญผุฅาบุญ	อนนท์
^ พฤษภโปฎกพร้องปนองพ'จนพรร ผากจจกัฅฅัญ	ผุคา
๒®๐ กล่าวพลางเยิ้องบทบุ่งเฉพาะบุขกคลา ฅรงพักคร้พขัคขา	บนาน ๆ
ฉบัง กาพย 9๖
๒®9 ปางนั้นพาลพย้คฃไพศาล	ยลโคคมนขาน
คคีฤคีคาลกวิล
๒®๒เน่งมีกครีกครองใจจินค	อยากกนไป่กน
คะมีงมในไปมา
๒๏ฅเสือยลนนหลีแลคา	โวน้อยบุฅรา
ปงปารทั้งปองเศร้าเซา
๒๑๔ ใคร่ครวญป่วนป่นนานเนา	มีใจบางเบา
บคิคอาขาฅเมียคเบียน
๒®^จึ่งกล่าวมธุรถ้อยจำเนียร	โคยคืนฤเมีเยร
วิหิงฟ้ห่างจางใจ
๒®๖คูราคาวิทรามวัย	ยู้แน่นีจใน
สัจจานุสัจฟ้าหร
๒®ฟ่ไขคำคำไรแน่นอน	บห่อนแคลนคลอน
ฉะนี้แลไหนไป่ปาน
๒®๘ล่วนพฤษภน้อยเชิงชาญ	มีใจใฟ้ฟ้านฅ
รู้คุผมาคาหาไหน
๒®^ ถ้เสิยซนมชิพประสัย	กฅัญฌู'ใน
โลกนี้ก็มียากครัน
๒®๐แค่นี้คูขู้คุมมัผน้	ในฟ้องฟ้อน
นี้เราจะงคอคใจ
๒®’ ครองขันฅีจํคพีฟ้มัย	แค่นี้ค่อไป
เนี้องหน้าอย่ามีเวรเวียน
๒๏๒ลามเราควรเร่งเพ่งเพียร	เนาชรรมจำเนียร
คลอคชิวาอาสัญ
๒®"คาบนั้นฟ้ามสัควัชวนสัน	ครองใจในชรรม
ทั้งฟ้ามกระเษมเปรมปรืค
๒®๔เนาในพนเวศคีรี	พฤษภคาวี
กับทั้งพยัคฆ์กัาราญ
๒," I 1 ' I *
๏ เช้าคำจำเนยรนจกาล	บมีกัยพาล
เมินลุฃบำเมิงเริงรมยั
๒®๖เกีอไคคาวีชื่นซม	ออมเอื้ออารมณ
ร่วมมิตรไมฅรีแก่กัน
ใ3ฟ่ไป่มีรังเกียจเคียดกัน	รักใคร่ยูกพัน
อารีอารักษ์ฅรูฅรง
๒®'"ลามสัตว์ลองเพศพศ'วง	ลุจริตจิตจง
จำนองมโนในธรรม
๒®*ใมินขาลุกภาพไภยัน	ฅรายมิรัน-
ครแรมนราศปราศลูลฺ!
๒®'3ครองธรรมป้าI.พญแพ็ญพูน	ลุจริฅเมินมูล
ปรูมเหตุเจตนา
ใ®9 เนาในไพรกันอรัญวา	กระเษมลุขา
กีรมยันยมยนคี
๒®๒เดซาบุญญาบารมี	ลามกัฅวลามัคคี
กีร้อนยังอาลนอนทรา	ๆ
วคันฅ?เลก ฉันท์ ^
๒®"กษณะนั้นสุซ้มปฅบคี	มหิทธิเทพยเจษฎา
เนา1ในกนกรัฅนมหา	ทพแมนพิมานลถาน
๒®๔ ปางเก็คมห้จฉรัยใคย	ฑลเหฅุรห้ฟ้กาล
อาลนไรัผทุกัมพลยันคาล	วปรฅกยคข้น
๒®'* เพรงเคยลใมลรลถฅ	หิพแท่นประเหิงครัน
โกลุกลถาพรนิรัน	คนิราทุกขาคูร
๒®๖ มาเนินพิป๋คิอุปัคิกลาย	สุขเสือมกระเษมสูญ
กำเคาฤคีคุ'จประมูล	ทุกขแลนชำงอองค์
๒®ฟ่ ฅรัพลางก็เพ่งหิพยจัก	ษุทฤษฎีทรง
ปรากฏ โ!! จั!กัษุหิพ'จง	จิคแจ้งมในใน
๒®^ ปรารภมนฅมค์านิง	บมหิงระเห็จไคล
จากเวชยันฅหิพไพ	จ้ฅรรัคนำพล
๒®* ลอยลิ่วเฉพาะอรัญกำ	นักนิยัควลามยล
เทพท้าวก็เอิ้อนอัฅถนิพนธ	พจนารถประภาษถาม
๒®๐ ใคยลารส์นทรคคี	ลุวภาพงอนงาม
ใคขลาพฤษภสัควลาม	กสนองเสนอไข
๒๏9 กล่าวแค่ปรูมบุรพเหคุ	ก็จรควฟ้านกนัย
เทพท้าวลคับมขุรไพ	เราะหพจนสุนทร
๒®๒สรรIฟ้ริญ ผ ฟ้ามส์ควพลาง	ธก็ฟ้าธุอวยพร
ฅริฟ้กล่าวลุภาพจนฟ้อน	อนุฟ้าฟ้นธรรมมาน
๒®"เผื่อเพี่อประใยซนปนิส	ฟ้ยสืฅวฟ้มาจาร
ยอยกแฟ้คงอภินิหาร	บัจกคัญกุเฃันดี
๒®๔ฆูใคประกอบธรรมภิรัก	ษวิรัดีฟ้า'ร
ฒูนจะเลิศอุคมดี	อคเรกกุศลยล
๒®๕ฟ้ม11ฅไครภวประฟ้ง-	คประลิทธิใคยคล
จงเร่งเจริญธรรมวิมล	ภิจนี้'ทวิ'วาร
๒®๖ ฟ้ามส์ฅวฟ้ใมฟ้รฟ้ค้บ	รฟ้ธรรมฟ้ใมธาน
อนทราธิราซปริหาร	อธิบายกระจายแจง
๒๏ฟ่เคซาวราวธิรห้ค	ถนิพนธ์ฟ้ธรรมแฟ้คง
ฟ้ามจตุบหบนิระแวง	จะประหวัควิกลกาล
๒®๘แน่วแน่มโนคมพิลุท	ธิพิเศษไพศาล
เคชาศักคาฤทธิบนาน	ส์ก์กเทพเทพา
๒®'*จึ่งฟ้าปประลิทธิฟ้กนธรูป	ส์ฅวฟ้ามเฟ้น่หา
บันคาลประเภทฟ้กลกา	ยประวัคดีบันใค
๒®๐ฟ้ามสัคว'กกสับฟ้กนธดีอ	ลุรเทพอำไพ
ทั้งฟ้ามแฉล้มสักษผวิไล	ยประคับทิพากรผ
๒®’ พ้นเนครก์นำอมรไคร	ยระเหจเสด็จจร
ส่แมนพ้มานทิพอมร	อภิรมยปรีคา	ๆ
ใ.ฅฎก ฉันท์ 9๒
๒®๒วรเทพนฤมฅ	อุรสิหธิวรา
วรเคซมหา	คุณจรรมวรัง
๒®"อภิรักษาโร	อุคไมปรหัง
สุวฟ้ทจิ๋สรณ้ง	อุคคาปารา
๒®๔บริสุทจิ?โว่ริ	อุคคิจุคมา
อุกโอคฒิหา	คุผเหคุมหันค
๒®๕ อุวิบากอุบ้ค	ฅปวัคคอหันค
ทิพอม!!ฅฟ้รร	พอเนกบร๊บูรณ
๒๑๖อนุพ้ดู่เนควร	บ'รบ'วรฌ์โ!]ฎ-พูน
วรทิพยประมูล	อธิมาผคผนา ๆ
ฉบง กาพย 9๖
๒®๗กษณะนั้นจรรโลงเทพมห'า	คลกไฅรฅรึงษา
สุบัศนอถานธานี
๒®๘พาฟ้ามนวเทพจรลี	ส่สมลรวงศรี
สวรรคเลวยเซยชม
๒®๔จอมเทพเชิญเทพลมๆคม	ในมหาบรม
เวไชยทิพรัฅนา
๒๏0นานาคณนาเทพา	ซวนเชิญก้นมา
ชุมนุม1ในเวชยันต์’
๒®9บัคอนทรท้าวเทว้ญ	เนาท่วมกลวงลรร
พเทพอถฅทุกคณา
๒®๒เนยพจนเทพลุภา	ษิฅสุนทรกถา
ประกาคประกอบชอบเชิง
๒®”บันฦาเลีองเทพฬาเลีง	ไคยลารบนเท่ง
กลนีฅรมยฤคื
๒®๔ปางปีนทิพโลกอรวงครี	เอร็จเทพพาที
ประกาศนุศาลนอาชารณ
๒®๕เบื้องบั้นบรรคาอรวงอถาน	เทพทุกพมาน
{ไซ้องอรรเลรีญเยินยอ
๒®๖บันฦๅอื้ออีงพิงพอ	เสียงแซ่แพอ
ระเรงระรกฃกสรวล
๒๏ฟ่กีฑก้องห้องสรวงเครงครวญ	ส์วรวญส์วรวล
ทุกเทพเทพาลาธุการ
๒®^นิยมซมบุญซนบาน	กอปรกิจพิสควร
ประจักษ'ไนจักษุยล
๒®*อำนาจสัทธรรมอำพน	อำนวยอวยยล
พิฟ้ทธิพิเศษไพศาล
๒๏๐ทวยเทพคผาลาธุการ	เลรืจส่พิมาน
ลถานลทิฅแห่งฅน
๒๏9 ส่วนลามนวเทพพิมล	เลวยลุฃแลนนน
ทการด้วย'ทิพรังสรรศ	ๆ
วฉันค?ลก ฉันท์	9๕
๒®๒ ปางนั้นแลลามอมรเท	วฟ้ถฅพิมานลวรรค
แลนลุขลบุกนิจอบันด้	ทิพล'วลพิเลวยรมย์,
๒®" เพรี้ยมพรายลุหร่ายร้ฅนกาญ	จนลุขพิเศษลม
ร้งสีลว่างลกลซม	ทิพแจ่มแจร่มเรือง
๒®'*แก้วเก้าคระการถกลกอปร	นพรคน’,จรัลแหลือง
เฉํคช้อยชลาลยประเทอง	ก็ประเห้คประทัศนพราย
๒๏8:แวววามอร่ามกนกรัค	นคเรกหลากหลาย
พร้อยแพร้วประไพพรประกาย	ก็ประกอบ ผ รัศมี
๒®๖ช่วงโชควิโรจนรัคนช่อ	ชวล้คลุโรจี
ล้วนทพมาศรัคนมป็!	นุประทับประคษรูขจง
๒®ฟ่ เร้องรุ่งจรูญรัคนมผ	ทรห้พลว่างวง
เพร้ศพร่างกระจ่างวซิรลง	กคทพใอธาร
๒®"แฝงแลงช้าแรงลุรัศมี	ทพเล้อนวิไลลาน
ลอคล้ฉวิรัคนมาล	ยระเมียรวํมลครู
๒®*พวงควงประทับพพธพรร	ผพจีครฆจงชู
ห้อยย้อยระย้าระยะละพรู	ก็ละพรงละพร้บพราว
๒®๐ ขาบบํผทุรัคนขจี	นลอ่อนอุไรขาว
แซมลอคปีทันธนวะวาว	ก็ล'ว่างกระจ่างพรณ
๒®'’เหมห้องวํมานวมลแลน	ฟ้ลนุกลนานครัน
ล้วนทพพเศษพลุหธ๊ลรร	พพ๊ศาลลวยลม
๒®๒มีทันลุรางคบร้จา	ร้กนาฏบำเรอรมย้
ลาวลุนทรทัปลรลนม	ศุภทักษผ์พไลทรง
๒®‘ไนิคโฉมแฉล้มทิพจำลอง	อรล้วนลออองค
ล้าอางล้าออยพักครฆจง	วรรูปก็โลภา
๒®๔อ้อนแอ้นละอาควิมลลัก	ษผะแลนเลน่หา
นิวฆ่องประไพพิลุหชิลา	ทรย'รนยมมน
๒®* บำเรอเจ'รียงลุรข'จง	บทจับระบำบน
กรายกรซอ้อนจรจรญ	ก็ซะบ้อยซะบ้ายเมียง
๒®๖เบือนบทกระซคลกนขช้อย	อุจชวนภิรมย์’เรียง
อนึ่งรูปก็สุนทรแลเคียง	ศุภเพราะเลนาะนวล
๒®ฟ่เทพาลุรารักษจำนอง	กประคองประเคียงควร
เปนที่ประเทิงทัศนลงวน	ลมรมิ่งลัปลรลวรรค
๒®^แลนสุฃลโมลรพิมาน	อมรเทพลรวงลวรรค
ลมบํคพิพัฃนอทัน	ฅอเนกนานา
๒®^ไภยันคนิรันครนิราศ	ทุรทุกขบบืทา
คีนวันลว่างรัคนประภา	บมีแจังคระวันจันทร์
๒๏0โอภาลประไพยรัศมี	ก็กระจ่างแจร่มพรรผ
เอิบอิ่ม ผ โอซวรอัน	รลทิพอาหาร
๒®’แลนลุขลโมลรภิรม	ยอุคมกระเษมลานค
เภิคแก่ชราคมวิการ	บมียลจะกลโค
๒®๒เ{เนที่ประเทืองสุขสํใม	สรแสนจะพิสมัย
แล้วล้วนประมวลหพวิไล	ยประเสริฐพิเศษสถาน
๒®"เคซาพสกยลกุศส	สุขเสพยกระเษมสกนฅ
เพิญพูนพิบูลยฅระการ	บุญเกิ้อปการิ
๒®๔ไซไยฅ!ปหิริมหิท	ซิประสิหฃสาสดี
กอปรอัษฎ'วงคํมงคลมี	ศิริยิ่งมหินศสรรพ
๒®'*แค่ช้อยนิพนธ์'พจนซา	อกใคยลำนำฉันท
อ้นอลวฟ้านศิรีบรร	ลุพอ'จ โ!] ไคยเพียร
๒®๖หวังเพื่อประใยซนประฉม	มภวิก'จำเนียร
จงเนาสถาพรเสถียร	ฟ้ก็ฅยล้วนกฟ้าปา
๒๏ฟ่นี้นามเฟ้นอพจนแฟ้คง	ถีฑแจ้งสมัญญา
ยังไป่ชานาญ ณ ฉันหรา	ผิวรักก็จำทำ
๒®' วอนวานกระวีกรุโ!]ช่วย	ทัศนาคำเนียนคำ
ขาอเก็นแลเขินพ'จนล้ม	ยัฟ้เพี้ยนช่วยแอ่งเอ้ม
๒®*; เปรียบปานวรารฟ้บำรุง	ลุวอนขกระแจะเจิม
ครองซอบประกอบสุนทรเสริม	ศุภฟ้ร้อยฟ้ถาพร	ๆ
จบบริบูรณ์