วินิศวาณิชคำฉันท์
คำนำ
ด้วยรองอำมาตย์โท ขุนจินดาสหกิจ (ลม้าย ธนะสิริ) ในกรมพาณิชย์แลสถิติพยากรณ์ กระทรวงพระคลังมหาสมบัติ มาแจ้งความต่อกรรมการหอพระสมุดวชิรญาณว่า จะทำศพสนองคุณรองอำมาตย์เอก หลวงหิรัญการโกศิต (ป้อมธนะสิริ) ผู้บิดา มีศรัทธาจะรับพิมพ์หนังสือในหอพระสมุดสำหรับพระนครเปนของแจกในงานศพสักเรื่องหนึ่ง แลพอใจจะพิมพ์คำฉันท์ ข้าพเจ้าจึงได้เลือกเรื่องวินิศวานิชคำฉันท์ซึ่งหลวงธรรมาภิมณฑ์ (ถึก จิตรกถึก) แต่ง ให้ขุนจินดาสหกิจพิมพ์
หนังสือคำฉันท์เรื่องต่างๆ ที่ได้พบได้อ่านกันอยู่ มักเปนฉันท์โบราณ แลแต่งเรื่องชาดกโดยมาก หนังสือวินิศวานิชคำฉันท์นี้ ถ้าว่าโดยทางข้างฉันท์ไทยต้องนับว่าเปนเรื่องอย่างใหม่ ด้วยเอาเนื้อเรื่องลครพูด เมอชันต์ ออฟ เวนีส ของเชกสเบีย มาแต่งเปนฉันท์ แลเปนหนังสือแต่งใหม่ ด้วยแต่งทูลเกล้าฯ ถวายเมื่อในรัชกาลที่ ๕ หลวงธรรมาภิมณฑ์ ถึก ตัวผู้แต่งก็ยังมีชีวิตรอยู่ในเวลานี้ เห็นว่าควรจะพิมพ์ออกให้กวีอ่านแลตัดสินว่าจะถึงสำนวนฉันท์เก่าฤาไม่ ขุนจินดาสหกิจเห็นชอบด้วย โดยเฉภาะได้ทราบอยู่ว่าหลวงธรรมาภิมณฑ์ ถึก เปนผู้ชอบอัชฌาไศรยอยู่กับหลวงหิรญการโกศิตผู้บิดาด้วย
ก่อนที่จะพิมพ์สมุดเล่มนี้เจ้าภาพได้ส่งประวัติหลวงหิรญการโกศิตมาขอให้พิมพ์ไว้ด้วย จึงได้พิมพ์ไว้ต่อไปนี้
/*(2)หลวงหิรญการโกศิต (ป้อม ธนะสิริ) เปนบุตรนายศรี มารดาชื่อแฟง เกิดเมื่อวันที่ ๑๕ เมษายน พ.ศ. ๒๔๐๗ ณตำบลสวนมลิข้างวัดดวงแข กรุงเทพฯ
ได้ศึกษาวิชาภาษาไทย เลข ลูกคิด ฯลฯ ตามโรงเรียนสามัญ เมื่ออายุสมควรอุปสมบทแล้ว ได้อุปสมบทในสพนักพระเทพกวี (นิ่ม) วัดเครือวัลย์ เปนพระอุปัชฌาย์ เมื่อวันที่ ๑๙ เมษายน พ.ศ. ๒๔๒๘ จำพรรษาอยู่ที่วัดดวงแขสวนมลิ แลเล่าเรียนพระปริยัติธรรมอยู่ ๓ พรรษาจึงลาสิกขาบท
ครั้นเดือนพฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๓๐ ได้เข้ารับราชการเปนเสมียนอยู่ในกรมศุลกากร กระทรวงพระคลังมหาสมบัติ ๕ ปี
วันที่ ๑ เมษายน พ.ศ. ๒๔๓๖ ย้ายมารับราชการเปนเสมียนอยู่ในกองบาญชี กระทรวงธรรมการ ได้เลื่อนตำแหน่งขึ้นโดยลำดับ จนเปนนายเวรแพนกเบิกจ่าย ในกระทรวงธรรมการนั้น
ครั้นวันที่ ๒๙ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๕๔ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ พระราชทานสัญญาบัตรบันดาศักดิเปนขุนหิรญการโกศิต ถือศักดินา ๕๐๐ แลต่อมาได้มียศเปนรองอำมาตย์โท เมื่อวันที่ ๗ มิถุนายน ด้วยในปีนั้น
วันที่ ๑ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๔๕๕ ได้เลื่อนตำเหน่งขึ้นเปนปลัดกรมกรมกลาง ได้รับพระธาชทานเครื่องราชอิศริยาภรณ์มงกุฎสยามชั้นที่ ๕ วิจิตราภรณ์เปนบำเหน็จความชอบ เมื่อวันที่ ๑ มกราคม พ.ศ. ๒๔๕๕
วันที่ ๑ มกราคม พ.ศ. ๒๔๕๖ ได้รับพระราชทานเหรียญจักรพรรดิมาลา
/*(3)วันที่ ๒๘ ธันวาคม พ.ศ. ๒๔๕๘ ได้เลื่อนบันดาศักดิเปนหลวงหิรญการโกศิตถือศักดินา ๘๐๐ แลได้เลื่อนยศเปนรองอำมาตย์เอกเมื่อวันที่ ๖ มีนาคม พ.ศ. ๒๔๕๘
ครั้นวันที่ ๒๒ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๔๕๙ หลวงหิรญการโกศิตป่วยเปนไข้ มิีอาการให้เมื่อยแลปวดตามตัว แพทย์ประกอบยารักษาอยู่ ๘ วันอาการหาคลายไม่ ครั้นวันที่ ๒๙ กรกฎาคม เวลาบ่าย ๔ โมง หลวงหิรญการโกศิตก็ถึงแก่กรรม คำนวณอายุได้ ๕๓ ปี
ข้าพเจ้าขออนุโมทนาส่วนกุศลบุญราษีทักษิณานุปทาน ซึ่งขุนจินดาสหกิจได้บำเพ็ญเปนการสนองคุณท่านผู้เปนบุรพการี ด้วยความกตัญญูกตเวที แลเชื่อว่าผู้ที่ได้อ่านสมุดเล่มนี้จะพอใจแลอนุโมทนา
<ดำรงราชานุภาพ>
หอพระสมุดวชิรญาณ
วันที่ ๑ มีนาคม พ.ศ. ๒๔๕๙
วินิศวานิชคำฉันท์
หลวงธรรมาภิมณฑ์แต่ง
๑๔๏ กฤษดาญชลีกรประนต
ทศนัขนมัสการ
แทบบาทชิเนนทวรญาณ
สุวิมุตติเจษฎา
๏ ผู้ตรัสรู้คุณอนุต
ตระวิสุทธิสัมมา
สัมพุทธองคอรหา
ธิมเหสิโนดร
๏ นบอุตตมางควรธรร
มะมหันต์คุณากร
อันองค์บรมชินวร
ธดำรัสสดวกดี
๏ ล้วนเลิศณโลกยวิสิษ
ฐวิสุทธิราษี
เผยโมกข์อมัตยวิถี
ทิพห้องศุขารมณ์
๏ น้อมหมู่มหาคณชิเนา
รสสังวโรดม
ด้วยศีละทิฏฐิกะภิรม
ยะประเสริฐพิเศษสรรพ์
๏ เคารพพระรัตนวรา
คุณสาธุรำพรรณ
ทั้งสามประสิทธิ์สฤษดิสรร
พอเนกอุดมมาน
๏ สรวมสรวงครพวิสุทธิเท
วนุภาพคุโณฬาร
บำบวงวิสิษฐ์สุระสการ
อุปบัติเทพา
๏ ทั่วแมนพิมานพิมลสิท
ธิมหิทธิศักดา
จบสรวงสถานทิพยสา
กลภูมิรมย์บาล
/*2๏ เคารพภิวาทนิยน้อม
คุณบูรพาจารย์
ก่อเกื้อสกนธบริหาร
คุณล้ำสุขุมไข
๏ กราบเกล้าถวายกรบังคม
บรมบาทธิเบศร์ไท
จอมภพจุฑาดลมไห
สุริเยศร์สยามินทร์
๏ กรุงเทพมหาวรนคร
อมรรัตนโกสินทร์
เกริกเกียรติขจรปรถพิน
คุณปกศิราประชา
๏ ร่มรื่นสราญรมยศุข
ศิริทุกประเทศสา
ทรด้วยพระราชกรุณา
คุณพ้นจะรำพรรณ
๏ สรวมสิ่งพิเศษศุภประนอม
ศิริพร้อมพิบูลย์สรรพ์
ไตรรัตนาทิคุณอัน
อดิเรกะจำนอง
๏ สรวมสิ่งเกษมศุขสวัส
ดิพิพัฑฒสมพอง
จงมีณข้าบทลออง
จะนิพนธ์ประพันธ์ฉันท์
๏ โดยในดำนานวินิศวา
นิชสาระรำพรรณ
ด้วยมิตรเสมอกมลสรร
พนุเคราะห์ฤร้างแรม
๏ เดิมเชกสเปียประดิฐบท
ลครแล้วและชาลส์แลมป์
กลั่นกล่าวสำเนานิคมแนม
นิติอย่างนิยายมี
๏ ร่ำปางนิทานบุรุษสอง
ชนชาติอิตาลี
เนาในประเทศวินิศศรี
ชลเขตรภารา
๏ บัสสานิโอบำญัตินาม
กรแจ้งสมัญญา
เนื่องเชื้อณวงษคณนา
นุตระกูลมหาศาล
/*3๏ แอนตอนนิโอบุรุษหนึ่ง
บริบูรณ์ศฤงฆาร
พานิชตระกูลวิบุลการ
กิจกอบณค้าขาย
๏ ทั้งสองเสมอกมลรัก
ษสมัคสมานหมาย
เปนอรรคุดมปิยสหาย
บมิห่างมิหันเหิน
๏ แม้ใครและใครผิวประสงค์
ธุระไรบแรมเมิน
รับภารผดุงกิจเจริญ
ก็สฤทธิ์ประสงค์สม
๏ สองนายบหน่ายหทยกัน
กลนี้ก็นานนม
ทุกข์ศุขสโมสรภิรม
ยะบร้างระคางเคือง
๏ บัสสานิโอจิตรชนิด
บมิคิดจะแปลนเปลือง
ฟูมฟายและจ่ายธนะก็เนือง
นิจอยู่บรู้ออม
๏ ขาดขัดก็เคยมิตรสิเน
หก็ช่วยพยุงยอม
ยืมใช้เฉลี่ยธนะถนอม
ดุจนี้อเนกนาน
๏ ภายหลังและเพื่อนธุระจรน
ตก็ยลยุพาพาล
เศรษฐีธิดาดรุณมาลย์
กลพิศก็พิศมัย
๏ เนาเบละมอนตำบลแต่
วินิศกรุงบแกลนไกล
นามนางนิยมยุพดไน
วรนุชปอเทีย
๏ บิดาและมารดรพธู
ชิวสองก็สูญเสีย
นางนั้นก็ครองคฤหเจีย
รพิทักษ์ธนานันต์
๏ สมบัดดิสมบุรณพัส
ดุดิเรกครามครัน
มั่งคั่งสุโภคยะมหัน
ตะพิพัฒนเนืองนอง
/*4๏ บัสสานิโอทฤษฎี
นุชภักตรลำยอง
สบตาก็เตือนกมลปอง
ปดิพัทธ์ยุพาพงษ์
๏ แอบเอื้อนกระแอมกลแสดง
กิติศัพทโดยจง
นางนั้นเสนาะสรอนง
คก็เหลือบชำเลืองแล
๏ เนตรนางก็ต้องบุรุษไน
ยนะดูกระดากแด
ปลื้มปลาบมโนนุชก็แปร
มุขม่อยชม้อยเมียง
๏ ต่างคนก็ต่างกมลมี
พิศวาศภิรมย์เรียง
อาไลยตระลึงประวัติเพียง
ประดิพัทธแก่กัน
๏ ปางสองคนองมนะกำหนัด
อุระกริ่มเกษมสันต์
เกื้อกามตระอรกระอุนิรันต์
รศรักบเว้นวาง
๏ บัสสานิโอนิจคนึง
นุชจินตนานาง
เช้าค่ำก็ร่ำกมลหมาง
บมิว่างระหว่างทวี
๏ จักสู่สโมสรสมร
มิตรโดยประเพณี
ทุนรอนก็หย่อนธนะและมี
ก็บเพียงบพอการ
๏ เพราะก่อนสิเคยมหะธโน
ดมมากมหาศาล
จับจ่ายจะใช้นฤประมาณ
บมิยั้งประหยัดตน
๏ คราวต้องประสงคกิจมี
ธุระแท้ก็ถึงจน
ทรัพย์น้อยก็ถอยผลจะยล
นิก็ยิ่งจะยากไฉน
๏ อึดอัดกระอุอุระตระหนัก
ก็ประดักประเดิดใจ
ตนทอดก็กอดอุระพิไร
กรพาดนลาตตรอง
/*5๏ ลุกนั่งละลังนิทรละล้า
ก็พะว้าพะวังหมอง
กอดเข่าซะเซานยนะสอง
ก็ระริบกระปริบปรอย
๏ ยิ่งคิดก็ยิ่งทุมะนะอา
ดุระเล่หลาญลอย
ฝืนทุกข์ถวิลมนัศถอย
จิตรนึกคนึงยล
๏ หวนถึงสหายชนมร่วม
ศุขทุกข์ณเติมดล
อนึ่งเพื่อนก็พออุดมธน
ผิวคงจะสมปอง
๏ ตรึกกริ่มกระหยิ่มกมลจิน
ตนะแสนจะสมพอง
พลางจากสถานจรจำนอง
ทุระคมนะมรรคา
1.	๏ ถั่นถึงสำนักปิยสหาย
1.	พิศเพื่อนสิเนหา
นั่งพลางและทางพจนปรา
รภโดยณไมตรี
๏ แอนตอนนิโอทศนะมิตร
มลภักตรเผือดศรี
จึงเอื้อนสุสุนทรวะจี
อนุสนธิปราไส
๏ อ้าดูระท่านปิยสิเน
หสหายเสมอใจ
เนิ่นแล้วณเราบจรไป
ธุระสนทนานาน
๏ เออเพื่อนก็วัฒนเจริญ
ศุขทุกข์เกษมสานต์
โรคไภยพิบากพิบัติการ
ผิวฤาสบายกาย
๏ เปนไรณภักตรพิศเผือด
ดุจเดือดฤดีดาย
ฤาว่าพยาธิบสบาย
ผิวเบียนสกนธ์ผลาญ
๏ เพรงเราวิเคยทศนะกัน
กลนี้ก็ชื่นบาน
ปราไสสำรวสุรสำราญ
จิตรแสนจะสาทร
/*6๏ คาบนี้ไฉนปิยสหาย
พิศผิดสโมสร
ฉันใดแสดงวจนกร
ธุระโดยคดีมี
๏ บัสสานิโอสรสดับ
มิตรภาวะยินดี
ไต่ถามแถลงยุบลมี
มธุรศภิปรายเปรย
๏ จึ่งเอื้อนวรารศนิพนธ์
ดุระเพื่อนสหายเอ๋ย
โรคไภยพยาธิก็เสบย
บมิเบียดมิเบียนตน
๏ แต่ตูระทมมนัศตรอม
อุระกรมทุเรศรน
เหตุนี้บควรกิจนิพนธ์
ก็จะจำขจายแจง
๏ อ้าอ้าสหายกิจอะไร
ธุระใดบควรแหนง
เชิญเผยเฉลยกิจแสดง
ขณะนี้ฤควรอำ
๏ ปัสสานิโอยุบลฟัง
พจนาดถ์สนองคำ
ตอบตามคดีกมลดำ
ริหเพื่อประสงค์ตน
๏ อ้าขอบมโนมนัศด้วย
อนุญาตนิยมยล
เหตุเราจะร่วมนุชวิมล
ฆรสู่พธูครอง
๏ เศรษฐีธิดาดรุณพริ้ม
ปดิพัทธ์ภิเศกสอง
แต่เราสิขัดธนะก็ตรอง
กิจตรอมฤดีดาล
๏ มุ่งมานิหวังกมลภา
ระณทรัพย์ประกอบการ
สามพันตำลึงรชฎะวาน
มิตรช่วยอำนวยหนูน
๏ แม้เสร็จสโมสรประสง
คจะส่งบเสื่อมสูญ
ท่านจงจำนงคุณนุกูล
อนุเคราะหโดยหวัง
/*7๏ แอนตอนนิโอสุตะคดี
มิตรแจ้งแสดงดัง
นั้นแน่ตระหนักยุบลฟัง
สิก็กล่าวคดีพลาง
๏ อ้ออ่อฉนั้นฤนะสหาย
บมิควรระคางหมาง
ท่านคงจะสมกมลวาง
ธุระเราจะรับภาร
๏ ใจเพื่อนสิเปนชนนุเคราะห์
มิตรญาติเจือจาน
แม้ใครจะมีธุระประการ
กิจใดบดูดาย
๏ คราวนั้นพเอิญสมยจวบ
ธนะขัดนิมากมาย
กำปั่นก็ไป่นิวตะขาย
จรค้าบมาดล
๏ หากถึงกระนั้นก็บสลัด
มิตรพึ่งก็ขวายขวน
เราคงจะช่วยพะวะพะวน
ธุระกว่าจะเสร็จการ
๏ ปัสสานิโอขณะสดับ
ธุระเพื่อนจะเปนภาร
เปรมปรีดิ์ทวีมนะสราญ
จิตรสมเกษมใจ ๚ะ
๑๖๏ แอนตอนนิโอปราไส
เสร็จแล้วทันใด
ก็รีบจรลขวนหา

๏ มีชายแก่หนึ่งคือตา
ไชล็อกนามปรา
กฎในวินิศธานี

๏ เปนคนชาติยิวไปมี
เผื่อแผ่อารี
แก่ใครแลใครจนคน

๏ เพื่อนบ้านร้านถิ่นแถวถนน
ใกล้ไกลทุกคน
ชวนกันเกลียดชังทั้งผอง

/*8๏ แกตระหนี่เหนียวเงินทอง
ทรัพย์สินสิ่งของ
คิดซ่อนคิดเก็บเกียจกัน

๏ กู้เงินกู้ทรัพย์นับวัน
ดอกเบี้ยกรมธรรม์
คอยถามคอยทวงห่วงหา

๏ คิดเกินพิกัดอัตรา
เรียกแรงหนักหนา
ไป่ทิ้งให้ว่างค้างเดือน

๏ เจ้าหนี้ทั้งหลายไป่เหมือน
แกคอยตักเตือน
ผู้คนจึงเกลียดเสียดสี

๏ แอนตอนนิโออารี
ชาวชนยินดี
ก็รักก็ใคร่ไปมา

๏ เช่นแอนตอนนิโอตา
ไชล็อกชรา
รังเกียจรังกลจนตาย

๏ เพราะเปนผู้ใจง่ายดาย
ใช้ทรัพย์ฟูมฟาย
ใครกู้ไป่คิดดอกดวง

๏ เปนที่ชนชอบทั้งปวง
เพื่อนไป่แหนหวง
เพื่อความเอนดูแก่กัน

๏ แอนตอนนิโอคนสรร
เสริญชอบชวนกัน
ไปกู้ไปยืมใช้ชุม

๏ ต้นเงินดอกเบี้ยเก็บกุม
ไป่เรียกแรงรุม
ย่อมหย่อนประหยัดอัตรา

/*9๏ ติเตียนไชล็อกหนักหนา
คราวนั้นเวลา
แอนตอนนิโอขัดสน

๏ จำใจไปโดยร้อนรน
ทันใดก็ดล
สำนักไชล็อกด้วยพลัน

๏ คำนับจับมือสั่นกัน
ตามธรรมเนียมบรร
ดาเพศประเทศนับถือ

๏ ปราไสสนทนาหารือ
โดยเยี่ยงอย่างคือ
เพื่อนบ้านสนิทชิดเรียง

๏ แอนตอนนิโออายเอียง
เอื้อนอรรถเลียบเคียง
อ้อนวอนไชล็อกออกความ

๏ ทางจริงทางเล่นเลียมถาม
วิงวอนงอนงาม
ทุกคำทุกข้อพอฟัง

๏ จำอดจำเอื้อนอรรถหวัง
บอกบกำบัง
ยุบลเหตุเจตนา

๏ ขอท่านไชล็อกจงปรา
นีเราสักครา
สงเคราะห์ให้สมสิ่งคนึง

๏ หวังมายืมทรัพย์ท่านถึง
สามพันตำลึง
ดอกเบี้ยจะเสี้ยส่งพลัน

๏ เราไป่ให้เนิ่นเกินวัน
โดยคำเราสัญ
ญาไว้จงได้เมตตา

/*10๏ ไชล็อกได้ฟังวาจา
สำเหนียกจินตนา
คนึงคเนเล่ห์กล

๏ แอนตอนนิโอใช่คน
ยากแคลนขัดสน
คราวนี้ตกอับทรัพย์สิน

๏ แต่ก่อนเคยค่อนติฉิน
ยกโทษขึ้นนิน
ทาเราทุกสิ่งนานา

๏ ทีนี้เราจักมายา
ให้สมปราถนา
ก็ทำปราไสใจดี

๏ กล่าวแกล้งแต่งคำทำที
เหมือนมีปรานี
แอนตอนนิโอหนักหนา

๏ เราจักสงเคราะห์โดยปรา
รภท่านปราถนา
ฤาห่อนให้ร้อนรำคาญ

๏ ดอกปลายไป่หวังต้องการ
ขอแต่ปฏิญาณ
หนังสือสำคัญสัญญา

๏ ต้องมีไว้ตามธรรมดา
พอกันนินทา
แก่คนทั้งหลายภายหลัง

๏ แอนตอนนิโอได้ฟัง
ไชล็อกว่าดัง
นั้นแล้วก็ยอมสัญญา

๏ ใจความตามแต่เจตนา
ล้วนเล่ห์มายา
เหมือนคำพูดเล่นเช่นกัน

/*11๏ แม้ถึงกำหนดเดือนวัน
ทรัพย์ถ้วนสามพัน
ตำลึงไม่ให้โดยจง

๏ ยอมให้เชือดเนื้อเถือลง
แปดตำลึงคง
คิดค่าคแนนแทนทรัพย์

๏ ครั้นแล้วตาไชล็อกนับ
เงินให้เสร็จสรรพ
จึงทำสัญญาโดยไว

๏ แอนตอนนิโยดีใจ
ได้ทรัพย์แล้วไป
ให้แก่สหายฤานาน ๚ะ


๒๘๏ บัสสานิโอ
ได้ทรัพย์สโม
สรรีบจัดการ
วิวาหมงคล
พวกพลบริพาร
รถม้าอาหาร
เครื่องตกแต่งตน

๏ เสื้อไหมหมวกทอง
กางเกงลำยอง
เข็มขัดรัดสกนธ์
เพ็ชรพลอยพรายพริ้ม
ทับทิมโกมล
มรกฎสดสน
สร้อยสายนาฬิกา

๏ บัสสานิโอ
ได้ครัตเตียโน
หนึ่งทนายพา
เปนพวกหนุ่มเดิน
เชื้อเชิญกันมา
ได้ฤกษ์เบิกพา
พรรคเพื่อนเตือนจร

๏ จากกรุงวินิศ
ตรงไปลุทิศ
ตำบลเบลมอน
จึงหาที่พัก
สำนักเนานอน
เริงร่าสาทร
ศุขเกษมเปรมใจ

/*12๏ ชนชาวบ้านนั้น
ไป่คิดเดียดฉัน
ด้วยกิจกลไฉน
พูดจาพากัน
เหมาะมั่นเข้าใจ
ไป่คิดสงไสย
สรรเสริญพาที

๏ บัสสานิโอ
มีทรัพย์มากโข
เปนอรรคเศรษฐี
เชื้อพงษ์ประยูร
ตระกูลผู้ดี
เทือกแถวแนวมี
มั่งคั่งโภไคย

๏ ครั้นแล้วมิช้า
จึงแต่งพฤฒา
ผู้เฒ่าเข้าไป
ขอนางปอเทีย
เยียยอมพร้อมใจ
นางนั้นรักใคร่
นัดมงคลการ ๚ะ
๑๑๏ บัสสานิโอสดับ
สรศัพท์สิเน่ห์สาร
ดังได้พิมานปาน
ทิพรศ์ภิรมย์ชม
๏ แสนสาทราไลย
นุชในมโนรมย์
คำนึงคเนชม
อรเชื่อบเบื่อวัน
๏ ทราบสิ้นรหัศอัต
ถสนัดเสน่ห์สรรพ์
จินดาฤด่ีพลัน
จะแสดงคดีตน
๏ พรรเอิญสมัยวัน
จรจวบสดวกดล
ยลนางพอว่างคน
บมิผู้จะอยู่เคียง
๏ ทันใดก็ดุ่มด้อม
และคะค้อมคำนับเมียง
สาวสบกระซิกเสียง
ก็ปราไสกระซี้สรวล
๏ บัสสานิโอแสร้ง
กดโศกบยิ้มยวน
ไขสารสนองนวล
สุจริตฤดีดล
/*13๏ ใดอายจะปิดอาย
ผิวอำสมรมล
ทินนันจะป้องคน
ครหาฤเหือดหาย
๏ แม้ไป่แสดงสัต
ยก็เล่หอายกาย
เขาคงจะท้วงทาย
ดุจเรานิหลอกลวง
๏ คิดแล้วแถลงคำ
บมิอำคดีดวง
ใจจริงยุบลปวง
สุจริตภิรมย์วอน
๏ อ้าดูระทรามบัง
อรมิตรสายสมร
เจียนใจจะขาดรอน
ผิวอายก็อายครัน
๏ แดเดียวกระเดี่ยวเด็ด
นฤเท็จประทุษฐ์ฉัน
ใดเลยเฉลยสรร
พประถมพาที
๏ เรียมจักผจงจิตร
สุจริตณไมตรี
แม้แม่จะปรานี
อนุเคราะห์ครองใจ
๏ ควรอ้ำคดีอำ
ผิวจำคดีใด
อ้าแม่ฤควรไข
อนุสนธิสัจจา
๏ อนึ่งในมโนอัต
ตมะขัดก็แสนสา
หัวจนกมลปรา
รภรักฤอำพราง
๏ มีเต่ตระกูลภูล
พละทรัพยขัดขวาง
ฝ่าฝากชิวาวาง
นุชเดียวผดุงเทียม
๏ เชิญโฉมเฉลาลัก
ษณเกื้อกรุญเรียม
กิจนี้แขนงเหนียม
นฤหน่ายขนางใจ
/*14๏ ปอเทียสดับถ้อย
มฤธูแถลงไข
ปรานีสิเน่ห์ไน
ยประโลมกำลูนถวิล
๏ สงสารประสานสง
เคราะหโดยนิยมยิน
ดีด้วยภิรมย์จิน
ตนะแน่ฤแหนงความ
๏ ยลแท้ฤไทยสัตย์
สุจริตเจริญงาม
ควรคู่พธูตาม
บริรักษ์ภิรมย์ครอง
๏ พลางยิ้มสยายพจน์
มธุรศสนองสอง
สัจจานุสัจจอง
สุจริตเจริญรมย์
๏ ขอบจิตรผจงตรง
ศุภพงษสูงสม
ตนถ่อมถนอมชม
กิริยาสุพาที
๏ ควรปองสนองแทน
คุณสัจจไมตรี
สมบัติพิบูลย์มี
ศิริทรัพยโภไคย
๏ ตนตูประกาสิต
สุจริตมโนใน
สิ่งสรรพใดใด
สฤษดิถ้วนสถานเนา
๏ แม้ท่านประสงค์จง
จิตรโดยสดวกเดา
ตัวเราจะมอบเรา
ผิวเราบห่วงหวง
๏ นายเดียวดนูมา
ธนะหาอนาถทรวง
อย่าดาลกระมลดวง
ธุระร้อนทุรนราย
๏ เพลินพลางสนองสุน
ทรไนยนาชาย
ชำลักชำเลืองอาย
ก็ชม้อยชเมียงที
/*15๏ จึ่งถอดประวิชวง
นพคุณจรูญศรี
จากอังคุลีปรี
ดิฤดีประดลปอง
๏ เปนเครื่องสำเหนียกใน
หฤไทยพธูจอง
ยิ้มโอษฐลำยอง
ก็ยะยับยะยวนยล
๏ บะสสานิโอรับ
สุประวิชประวัติมน
กามาพิรากล
ก็ทวีถวิลใจ
๏ เพิ่มรักภิรมย์ภูล
ประดิพัทธ์กำหนัดใน
แน่งนางตระอรไข
พจนาดถสาทร
๏ สองสบสิเน่ห์ปัน
สจกันนิรันดร
กำหนดสยุมพร
ศุภการมงคล ๚ะ
๑๖๏ บัดครัตเตียโนจรดล
โดยนายตนยล
เนริสส์ดรุณนารี

๏ สาวใช้ปอเทียสวยศรี
รูปร่างนางดี
สำอางสอาดผาดตา

๏ ต่างตนต่างยลไปมา
เกิดก่อเสนหา
ละห้อยละเหี่ยเคลียกัน

๏ ร่วมเพื่อนร่วมพูดพัวพัน
จงใจใฝ่ฝัน
ประสงค์ประสานฤดี

๏ ยินยอมพร้อมใจไมตรี
กำหนดดิถี
วิวาหฤกษ์โดยดล

/*16๏ ร่วมหวังร่วมวารมงคล
กับนายแห่งตน
เปนการตกลงตรงกัน

๏ สองนายสองนางต่างบรร
เทิงใจจำนรร
จาพร้องคดีซี้สรวล

๏ เริงรื่นชื่นแช่มชมชวน
เปรมปรีดิ์ยียวน
อารมณ์กระสันหรรษา

๏ ครานั้นสองนายสองนา
รีรอเวลา
มงคลกิจแห่งกัน

๏ บัสสานิโอในวัน
เดียวนั้นโดยพลัน
พอรับหนังสือจดหมาย

๏ แอนตอนนิโอสหาย
บอกข่าวเรื่องราย
กำปั่นไปค้าคลาสูญ

๏ พยุใหญ่ซัดพัดภูล
คลื่นซ้ำน้ำหนูน
ก็แตกในกลางคงคา

๏ อนึ่งเล่าหนังสือสัญญา
ใช้เงินให้ตา
ไชล็อกก็เกินกำหนด

๏ ทีนี้เนื้อเราคงหมด
ชีวงค์ปลงปลด
เหมือนคำที่ทำสัญญา

๏ อ่านสารทราบแล้วปัสสา
นิโอภักตรา
ก็เศร้าสลดทันที

/*17๏ ส่วนโฉมปอเทียทฤษฎี
ภักตร์ผ่องเผือดศรี
ก็ถามยุบลทันใด

๏ เออเหตุนี้นายเปนไฉน
ทุกข์ดลกลใด
มาเบียนพิบากฤๅเสบย

๏ ฤๅคนึงถึงถิ่นที่เคย
ลืมลามาเลย
กำหนดนิราศเรือนรมย์

๏ กล่าวพลางยิ้มพลางค้อนคม
เนตรน้องสองสม
สองสายประสบสบศรี

๏ ปัสสานิโอจึ่งมี
คำตอบคดี
แสดงแต่ต้นจนปลาย

๏ ปอเทียทราบสารบรรยาย
ยิ้มเยื้อนแย้มพราย
พลางปลอบแลตอบวาจา

๏ อ้าท่านเหตุนั้นอย่าอา
ดูรเรารับภา
ระโดยนิยมสมใจ

๏ ปัสสานิโอยินใน
คำนางปราไส
ก็สร่างระทดโทรมทรวง

๏ ผ่อนทุกข์ปลุกปลื้มแดดวง
ยิ้มแย้มยวนยวง
บรรเทิงภิรมย์สมพอง

๏ คาบนั้นถึงวันเศกสอง
วิวาห์โดยปอง
มงคลฤกษ์รมยา

/*18๏ พร้อมญาติพร้อมวงษ์พงษา
ผู้คนคณนา
อเนกอนันต์เนืองนอง

๏ หนุ่มสาวเถ้าแก่ก่ายกอง
หญิงชายรายรอง
ทั้งเด็กผู้ใหญ่อึงอล

๏ เปนการสยุมพรมงคล
ตึกหอห้องบน
ก็แต่งไว้จบครบครัน

๏ เตียงตู้เครื่องตั้งฉากกัน
ม่านมุ่งหมอนบรร
จฐรณ์ที่นอนรจนา

๏ เครื่องแป้งน้ำมันคันธา
มาไลยมาลา
ก็ห้อยก็หอมหื่นหวน

๏ กุหลาบตระหลบอบอวล
จวนเวลาจวน
ตระวันจรัลรอนไศล

๏ เถ้าแก่นำนางครรไล
สู่หอห้องใน
ก็มอบอำนวยอวยพร ๚ะ

๑๒๏ ศุภฤกษปรมา
ศิริอายุบวร
จตุพิธชยพร
ฉวิมางษวรา
๏ นฤทุกข์นฤโศก
นฤโรคจรคลา
ศุขเสพยสถา
พรภูลธนะผล
๏ สมะโภคะสโม
สรมงคลดล
อุตมางควิมล
พิริย์ยิ่งชนมา
/*19๏ วรสิ่งจะประสงค์
สฤษดิจงมนสา
ศิริพัฒนภา
รภิโยตมพร ๚ะ
๑๑๏ บัสสานิโอครัน
สุริยันนิราศจร
เลี้ยวลับยุคันธร
ศศิแจ่มโพยมมาลย์
๏ แนบนุชสนิทชม
อภิรมย์ตระกองกาน
ดาดวงสุดาปาน
รศทิพย์ประเทืองทรวง
๏ เชยชื่นกระหื่นหน
สุวคนธเพ็ญพวง
โคมดาดพิดานดวง
ก็กระจ่างกระจกสี
๏ ขาวเหลืองและขาบแสง
นิลรัตนโรจี
สอดสายประกายมี
ชวลิตลออตา
๏ แพร้วพร่างสว่างสี
อคนีประดับดา
มารุตกระพือพา
ก็ระเรื่อยฉะเฉื่อยเย็น
๏ กามาสโมวร
รศอรฤดีเปน
ศุขสองเกษมเอน
ดุระสองเกษมศรี
๏ ร่วมฤกษร่วมมง
คลจงสวัสดี
เชยชมภิรมย์มี
มนะโดยดรุณรมย์
๏ เสร็จสมภิเศกสอง
ก็ตระกองตระการชม
มาลีละเวงลม
ก็ชำลักลอองขจาย
๏ บัสสานิโอเอื้อน
สุรโดยอุบายชาย
นางแอบประเอียงอาย
นยะเนตรชม้อยมัน
/*20๏ ปลอบโลมตระโบมจุม
พิตะภักตรปรางพรรณ
ยิ้มยวนกระสรวลสันต์
ก็กระสับกระสายสม
๏ อาลิงคกรกุม
ยุคพุ่มประทุมชม
นารีบุรุษรม
ยพิไรพิรากวน
๏ ขวยเขินระคายคม
ผิวชมณชายชวน
ชื่นชอบกระบวนนวล
กลนี้ก็แหนงที
๏ เชิงชวนฉลาดลอง
ณละบองละเบงมี
มายาและนารี
ผิก็รู้ระหัศชม
๏ ดุจดวงผกาเก|
สรพึ่งจะพานลม
คราเดียวผเดิมดม
รศแรกฤรู้วาย
๏ สองสมถนัดเชิง
ก็ละเลิงละลืมกาย
ลานแลตลึงตาย
นยนาก็พร่าพรอย
๏ ดาราระริบรอน
ศศิธรละเลื่อนลอย
น้ำค้างประปรายปรอย
ก็สยดสยองไพร
๏ ต่างแนบสิเน่ห์บรรจ์
ฐรร่วมฤดีใน
หอห้องพิไลยไพ
จิตรแสนเกษมครัน
๏ จวบจวนอรุณโณ
ทยเยี่ยมศิขรขัณฑ์
ไก่กาสกุณสรร
พะสเพรียกสพรึบเสียง
๏ เด่นดวงทิพาเยี่ยม
จรเหลี่ยมสุเมรุเมียง
ไขวรรณสว่างเวียง
ภพแผ้วทิฆัมพร ๚ะ

/*21๒๘๏ ครั้นสายสุริย์ศรี
ทั้งสองจรลี
จากที่บรรจฐรณ์
สู่ห้องชลสินธุ์
รื่นรินเกสร
โอ่อาบซาบอร
อบอวลสุวคนธ์

๏ เข้าที่สำอาง
แต่งตัวโสภางค์
ผัดภักตร์นฤนล
ภุญช์โภชน์โอชอิ่ม
สำราญบัดดล
นั่งเรียงเคียงสน
ทนาปราไส

๏ ทีนั้นบัสสา
นิโอจึงปรา
รภเหตุทันใด
แอนตอนนิโอ
ผู้เพื่อนพิศมัย
ลำบากยากใจ
ทุกธ์ร้อนรุมรน

๏ บัดเดี๋ยวบ่นาน
ปอเทียเยาวมาลย์
นับทรัพย์สับสน
สามพันตำลึง
ถ้วนแล้วบัดดล
ยิ้มพลางย่างยล
มอบให้สองนาย

๏ บัสสานิโอ
กับครัตเตียโน
ได้ทรัพย์สมหมาย
จะจากเบลมอน
จำจรคลาศคลาย
ชวนกันผันผาย
จากห้องคฤหา ๚ะ
๑๖๏ ฝ่ายนายครัตเตียโนอา
ไลยด้วยกานดา
พิ่งร่วมภิรมย์ฤานาน

๏ พิโยคโศกเศร้าสงสาร
รันทรวงลวงลาน
ละห้อยทุกขาดูรแด

๏ สองจักษุโทรมสินธุ์กระแส
ปรี่ปรางแปรแล
ประเล่ห์พิรุณโรยโปรย

/*22๏ ช้อนชมหณุกาเชยโชย
จำชื่นแดโดย
ดูดุจจะเด็ดใจจร

๏ ปลอบโฉมโลมลาสั่งสมร
กังวลวิงวอน
วังเวงเสน่ห์ในกัน

๏ เหลือบเนตรแลนางพ่างบรร
ไลยดิ้นแดยัน
ระทวยระทดทันใด

๏ จำใจแขงใจเอาใจ
ฝากใจอาไลย
อนาถสวาดิหวาดทรวง

๏ ขืนโอษฐเอื้อนคำข่มดวง
เนตรกลั้นกลืนตวง
อุราสอื้นฝืนคิด

๏ จึ่งขอแหวนน้อยเยาวมิตร
นงนุชเนริสส์
ก็ถอดผจงส่งพลัน

๏ ได้แหวนแทนนางสร่างบัน
เทาทุกข์ในทัน
ใดแล้วก็ลาคลาจร ๚ะ


๒๘๏ สองนายจรดล
ออกจากตำบล
ถิ่นบ้านเบลมอน
ลุยังแดนดล
วินิศนคร
รีบเร่งบทจร
ไปโดยเร็วพลัน

๏ รู้ความทันใด
ว่าไชล็อกไป
ฟ้องความตามสัญ
ญาของแอนตอน
นิโอปฏิคัณห์
เพราะหนังสือสัญ
ญาทำไว้มี

/*23๏ คาบนั้นบัสสา
นิโอวอนตา
ไชล็อกด้วยดี
ให้เงินสามพัน
ตำลึงทันที
ดอกเบี้ยที่มี
ตามแต่เจตนา

๏ ไชล็อกได้ฟัง
แกไม่อินัง
เพราะความพยา
บาทด้วยแอนตอน
นิโอหนักหนา
เอาแต่สัญญา
ของแกฝ่ายเดียว

๏ ส่วนว่าบัสสา
นิโอฟังตา
ไชล็อกแสนเสียว
จะคิดฉันใด
จนใจจริงเจียว
โอ้จักแลเหลียว
ภักตร์พึ่งใครใด

๏ ทั้งดวงทินกร
ก็เย็นรอนรอน
เรี่ยฟ้าแฝงไคล
เนื้อนกหกเหิน
นำฝูงมุ่งไพร
พร้อมเพื่อนพิศมัย
แนบนอนรังพนา

๏ โอ้อกเอ๋ยเรา
แต่จากเย่าเยา
วมิตรขนิษฐา
หวังศุขด้วยเพื่อน
เยี่ยมเยื้อนสนทนา
เปนเพรงเวรา
เพื่อนต้องจองจำ

๏ ยิ่งคิดยิ่งกลุ้ม
อุราร้อนรุ่ม
หน้าเหี้ยมเกรียมดำ
ไป่มีความศุข
ทนทุกข์กรากกรำ
คิดพลางสู่สำ
นักตรองตรอมใจ ๚ะ
๑๖๏ ดาวเดือนเคลื่อนกลับลับไศล
แสงทองผ่องใส
สางสางสว่างเวหน

/*24๏ โกกิลไก่การ่ารน
ร้องเร่งสุริยน
อย่างเตือนอุไทยไขสี

๏ ดินฟ้าอากาศนที
เถื่อนถ้ำคิรี
จำรัสแจรงแสงสูรย์

๏ ชุมชาวชนชาติเพ็ญภูล
กอบกิจนุกูล
ในการแห่งตนขวนขวาย

๏ วันนั้นผู้คนทั้งหลาย
กระฉ่อนหญิงชาย
ชาวเมืองวินิศอื้ออึง

๏ ต่างคนต่างคิดคำนึง
เล่าชื่อฦๅถึง
เรื่องความแอนตอนนิโอ

๏ กับตาไชล็อกเฉโก
เปนคนโมโห
เห็นแต่จะได้ฝ่ายพาล

๏ บัดนั้นเจ้าเมืองกรมการ
ออกนั่งยังศาล
กลางเมืองวินิศนคร

๏ ผู้คุมคุมตัวแอนตอน
นิโอบทจร
มาสู่ยังศาลทันที

๏ หญิงชายหลายหลากมากมี
มาฟังคดี
แอนตอนนิโออึงอล

๏ บัสสานิโอจินต์จน
ใจหวังจรดล
มาวอนตระลาการพลัน

/*25๏ จึ่งถือห่อทรัพย์สามพัน
ตำลึงเร่งครร
ไลไปยังศาลฤานาน

๏ ขณะเมื่อท่านตระลาการ
คู่ความพยาน
ได้มาประชุมพร้อมกัน

๏ มีชายหนุ่มน้อยหนึ่งนั้น
หน้าตาคมสัน
ไปสู่ที่ชำระความ

๏ ท่าทางอย่างไป่เกรงขาม
แล้วจึ่งแจ้งนาม
ตัวเราชื่อบัลทะสา

๏ อาจารย์เราใช้เรามา
แทนท่านโรคา
กำเริบไป่รู้วันคลาย

๏ ด้วยอาจารย์เราเปนทนาย
ความมีจดหมาย
ให้เราว่าความแทนตัว

๏ ตระลาการครั้นฟังยิ้มหัว
ลูกความตามพัว
พากันพินิจพิศวง

๏ ดูชายหนุ่มน้อยโอ่องค์
รูปโฉมโนมทรง
สัณฐานนั้นปานสัตรี

๏ เอวบางร่างกลมสมศรี
อ้อนแอ้นท่วงที
ฉลาดชแล่มแย้มพราย

๏ พูดจาตาหูคมคาย
ยังเด็กเดียวดาย
พึ่งรุ่นตะกอพอตา

/*26๏ เปนไฉนทนายใช้มา
ว่าความรายหา
แต่ล้วนข้อขำสำคัญ

๏ ปวงคนทั้งมวญสรวลสันต์
ต่างสกิดกัน
ก็ชวนมาดูบัลทะสา

๏ เจ้าเมืองวินิศเสาวนา
ในใจจินดา
แลดูแล้วนิ่งกริ่งตรอง

๏ ทนายความใหญ่ฝ่ายปอง
ให้หนุ่มน้อยรอง
มาฟังความต่างอย่างกัน

๏ คิดตรองมองเหตุเสร็จสรรพ์
จึงยอมให้บัล
ทะสาว่าความตามคดี

๏ คาบนั้นบัลทะสาเชิงปรี
ชาเชี่ยวชาญคดี
ก็ดูทำเลเล่ห์กล

๏ เรียกหนังสือสัญญายล
เห็นแยบยุบล
ก็กล่าวคดีทันใด

๏ หนังสือสัญญาตาไช
ล็อกทำถูกใน
ธรรมเนียมกำหนดกฎหมาย

๏ ทีนั้นบัลทะสาทนาย
ถามเทียบเปรียบปราย
ในข้อคดีโดยดี

๏ แอนตอนนิโอไป่มี
เงินใช้เขาที
เดียวฤาว่าเปนเช่นไฉน

/*27๏ บัสสานิโอทันใด
นั้นร้องบอกไป
ว่าเงินเราพามามี

๏ ขอให้รับเถิดโดยดี
เงินเรามากมี
จะให้บ่ให้ร้อนใจ

๏ บัลทะสาฟังคำถามไช
ล็อกแสร้งสาไถย
มายาไม่รับทรัพย์สิน

๏ อืดออดอิดเอื้อนเบือนผิน
บ่ได้ยลยิน
จึ่งเยื้อนยุบลวาจา

๏ เงินให้ไป่อาจรับมา
เพราะเกินเวลา
กำหนดประมาณนานกัน

๏ เราต้องการขอตามสัญ
ญาเดิมต่อกัน
เชือดเนื้อหนักแปดตำลึง

๏ บัสสานิโอฟังพึง
เสียวหวาดหวั่นจึง
ไปว่าไปวอนบัลทะสา

๏ ขอท่านจงได้ช่วยปรา
นีเราหน่อยรา
คิดแก้กฎหมายถ่ายถอน

๏ แต่พออย่าให้แอนตอน
นิโอม้วยมรณ์
แลพ้นจากความอันตราย

๏ บัลทะสาจึงว่ากฎหมาย
ตั้งไป่กลับกลาย
เปนหลักเปนฐานมั่นใน

/*28๏ จักคิดแปรผันฉันใด
แม้แปรแก้ไข
เช่นนี้ไป่ควรแปลงปลอม

๏ แอนตอนนิโอเดิมดอม
ทำสัญญายอม
ให้เขาเชือดเนื้อโดยตรง

๏ บัดนี้เสียสัญญาลง
ดังนั้นก็คง
ให้เขาทำตามสัญญา

๏ แล้วบัลทะสาหันมา
ถามไชล็อกตา
แกจะเชือดเนื้อเขาไป

๏ หมอรักษาแผลแก้ไข
มีแล้วฤๅไร
จะได้คอยรักษาเขา

๏ ไชล็อกว่าสัญญาเรา
หมอรักษาเขา
ไม่มีจะหามาไย

๏ บัลทะสาจึงถามซ้ำไป
ตาเต็งตาไช
ล็อกหามาเสร็จแล้วฤๅ

๏ ไชล็อกรับว่าเอออือ
เราหามาถือ
เตรียมแล้วสำเร็จเสร็จมา

๏ กระนั้นเชือดอย่ารอรา
ตามในสัญญา
ไชล็อกได้ทีดีใจ

๏ ถือเต็งถือมีดมุ่งไป
ยิ้มพลางย่างไว
วิ่งแร่จะแล่แรรอน

/*29๏ เจ้าเมืองกรมการราษฎร
สงสารแอนตอน
นิโอด้วยจิตรปรานี

๏ บัลทะสาห้ามฮ้าช้าที
ไชล็อกกระลี
ก็ยั้งจังงังงงฉงน

๏ บัลทะสาว่าไปบัดดล
ดูจงชอบกล
ต้องตามสัญญาโดยดี

๏ หนักเบาอย่างไรอย่ามี
เชือดเพียงพอดี
จำเภาะแปดตำลึงครบ

๏ เดิมเขาสัญญาปรารภ
ให้เนื้อแทนทบ
แลเลือดเขาไป่ให้ปัน

๏ จงเชือดให้ดีโดยสัญ
ญาอย่าเกินบัญ
ญัติย่อมไป่ยอมให้ทำ

๏ แม้เชือดเลือดไหลเกินคำ
นุญาตแต่กำ
หนดหยดหนึ่งอย่าให้มี

๏ ถ้าแกทำเขาถึงชี
พิตรม้วยจักมี
มหันตโทษถึงตน

๏ ปรับเท่าผู้ร้ายฆ่าคน
ให้ม้วยวายชนม์
ต้องตายตกไปตามกัน

๏ บัลทะสาว่าแล้วเหล่าบรร
ดาชนพร้อมกัน
ก็แซ่สำรวลสรวลเส

/*30๏ กึกก้องศาลาฮาเฮ
เอ็ดอึงทั้งเพ
บ้างหัวบ้างโห่โกลา

๏ ไชล็อกตกตลึงหนักหนา
ง่าจ้องจังกา
ไป่รู้จะทำฉันใด

๏ สิ้นสติตัวสั่นหวั่นไหว
กลับใจมีใจ
อ้อนอ่อนไป่กล้าฝ่าฝืน

๏ ถ้าเช่นนั้นไซ้ไป่ขืน
ขอทรัพย์เราคืน
สามพันตำลึงโดยจง

๏ บัลทะสาว่ากฎหมายคง
อย่างเดิมโดยตรง
ต้องปรับกันตามสัญญา

๏ ได้แต่ทำตามกติกา
จักนับเงินมา
คืนให้ไชล็อกฤาควร

๏ สัญญากำหนดจำนวน
เกินแล้วจักทวน
คืนทุนนั้นให้ไป่มี

๏ ไชล็อกได้ฟังคดี
จนใจเต็มที
ไป่รู้จักคิดกลใด

๏ อ้ำอึ้งตึงตันอั้นใน
หน้าซีดเสียใจ
นั่งนิ่งคนึงถึงตน

๏ ทีนั้นบัลทะสาชาญกล
กล่าวเกลี้ยงโดยดล
ในข้อกฎหมายบ้านเมือง

/*31๏ ห้ามอยู่เยี่ยงนี้เนืองเนือง
มิให้แค้นเคือง
อาฆาฏปองร้ายใส่กัน

๏ ห่อนให้ใครคิดฆ่าฟัน
จนถึงชีวัน
ตรายมลายวายปราณ

๏ นี่ตาไชล็อกจัณฑาล
ทำสัญญาพาล
จะฆ่าแอนตอนนิโอ

๏ เจ้าเล่ห์เสแสร้งโยโส
มายาพาโล
ข้อนี้ก็ผิดเหลือหลาย

๏ ปรับโทษวางบทถึงตาย
ริบตามกฎหมาย
ของเมืองวินิศบังคับ

๏ ไชล๊อกแพ้ความต้องปรับ
จวบเจียนลมจับ
สท้านสทกตกใจ

๏ กราบไหว้วอนเท่าไรไร
บัลทะสาไป่ไข
ไม่ยอมไม่อยากไยดี

๏ ท่านท้าวเจ้าเมืองจึงมี
มโนปรานี
ยกโทษโปรดไป่ฆ่าฟัน

๏ แต่ให้ริบทรัพย์สิงสรรพ์
สมบัติมาปัน
เปนสองสถานโดยตรง

๏ ส่วนหนึ่งส่งคลังคืนคง
ส่วนหนึ่งนั้นจง
ทำขวัญแอนตอนนิโอ

/*32๏ ไชล็อกเคยเปนคนโต
มีทรัพย์สินโข
คราวนั้นต้องปรับยับเยิน

๏ เพราะตนคิดการเหลือเกิน
จึ่งไป่เจริญ
กลับอัปรารนตน

๏ แอนตอนนิโอเปนคน
ใจเผื่อแผ่ผล
ไป่คิดเบียดเบียนผู้ใด

๏ ได้ทรัพย์ทำขวัญเท่าไร
ก็ไป่เก็บไป
เพราะคิดเมตตาอารี

รู้ว่าไชล็อกนั้นมี
บุตรหญิงดรุณี
จึงยอมยกทรัพย์ทำขวัญ

๏ ให้บุตรหญิงไชล็อกพลัน
บ่ได้เกียจกัน
เพื่อความเมตตาปรานี

๏ ความเลิกแล้วกันทันที
เวลาพอดี
ก็เลิกจากศาลโดยดล

๏ ต่างคนต่างกลับคืนหน
สู่เย่าเรือนตน
ตำแหน่งสำนักอาไศรย ๚ะ

๑๑๏ เวลาก็เลิกศาล
บมินานทุราไคล
ต่างคนก็ต่างไป
ธุระสู่สถานเนา
๏ แอนตอนนิโอทุก
ขพิบากพิบัติเบา
จากศาลสถิตย์เทา
จรโดยทุรัฐยา
/*33๏ พร้อมด้วยสหายร่วม
จิตรบัลทะสาคลา
ตามกันจรัลปรา
รภปองสนองคุณ
๏ แอนตอนนิโอจิน
ตนะในมโนปุน
จึ่งเอื้อนยุบลสุน
ทรกอบกระตัญญู
๏ ขอบใจทนายน้อย
อนุเคราะหตนตู
ยกย่องประคองชู
ชนมาตรมาคง
๏ หาไม่ชิวาอา
ตมะไหนจะยืนยง
แม่นมั่นมรัณปลง
จิตรแพ้พินาศเนียร
๏ เนื้อหนังและโลหิต
ก็จะติดสุธาเตียน
ยังแต่สมัญญ์เจียร
จะสถิตย์มุขาขาน
๏ นับวันจะวายถา
วรทุกทิวาการ
ไหนเล่าจะเนานาน
ดุจนี้ก็แหนงมี
๏ ว่าพลางก็นับทรัพ
ยคำนับเพราะยินดี
เพื่อกัตตเวที
สุจริตจะแทนคุณ
๏ เชิญรับคำนับเรา
บริสุทธิใสสุนทร์
ท่านผู้อเนกคุณ
อุปการะตนเรา
๏ ปางบัลทะสาฟัง
ศุภอรรถกล่าวเกลา
จึ่งตอบคดีเคา
รพสุนทรารมณ์
๏ เราขอบมโนนัก
บริรักษ์คุโณดม
จักอวยอำนวยสม
บัติตอบสนองตู
/*34๏ แต่อาตม์บเอื้อเฟื้อ
ธนะท่านเท่าเรณู
เราช่วยเพราะเอนดู
บมิหมายอะไรใด
๏ อวยเราและเราคืน
อนุโมทนาใจ
ยลแน่มโนใน
สัจกัตตเวที
๏ แท้ซื่อณสุจริต
ปฏิกิจจการี
รู้คุณสนองมี
คุณะเราก็ขอบคุณ
๏ จงนำธโนกลับ
ฆระเก็บประกอบทุน
ก่อเกื้อสกูลสุน
ทรสืบเกษมศรี
๏ แอนตอนนิโอฟัง
วจนัตถไมตรี
แห่งบัลทะสามี
กรุณาก็ว่าวอน
๏ โดยทางสุภาพพจน์
มธุรศสุสาทร
สุดที่จะง้องอน
เพราะทนายบไยดี
๏ บัสสานิโอผู้
มิตรภาวไมตรี
วอนบัลทะสาพี
ริยร่ำพิไรคำ
๏ พจน์พ้อพิไรไป
บมิใคร่นิยมสำ
เนียงนิ่งสนองจำ
เภาะบหวังจะยินยล
๏ สองนายก็สุดวอน
และทนายบรับธน
บัสสานิโอจน
จิตรนิ่งคนึงตรอง
๏ จึ่งวอนประวิงว่า
ผิวทรัพยเงินทอง
ท่านไป่จำนงปอง
จะประสงค์ก็ตามที
/*35๏ อนึ่งสิ่งอะไรไร
ผิวอัตระมามี
มากน้อยอนึ่งดี
ผิบดีและปานกลาง
๏ เชิญท่านประสงค์สง
เคราะหรับเจริญทาง
ไมตรีมโนวาง
นิจนี้สนิทครัน
๏ เปนที่รฦกอา
มิศสามะคีกัน
แอนตอนนิโออัน
มิตรเราและเรารมย์
๏ ส่วนบัลทะสาสา
ทรฟังก็โสมน์สม
ควรสองสหายชม
ปิยร่วมฤดีครอง
๏ ไป่อาจจะขัดวิง
วจนาสนองสอง
จำเปนจะจำปอง
ปฏิคัณหไมตรี
๏ เล็งเลือกสกนธ์ทั่ว
ยลถุงณมือมี
จึ่งบอกยุบลปรี
ดิคดีประสงค์ตน
๏ ถุงสวมณสองหัด
ถและเรานิยมยล
สิ่งอื่นอเนกนนต์
มนะข้อยบหมายมี
๏ ท่านจงประสิทธิ์สง
เคราะหโดยสดวกดี
สิ่งนี้และไมตรี
อุปการะถาวร
๏ ตราบชั่วกลาปะ
อวสานนิรันดร
ไป่หน่ายสโมสร
จะสมัคสมานกัน
๏ บัสสานิโอฟัง
ปิยถ้อยแถลงพลัน
ยิ้มกริ่มกระหยิ่มสรร
พนิยมกระมลตน
/*36๏ ถอดถุงณหัดถ์โดย
จิตรด่วนตระบัดดล
บัดบัลทะสายล
ประวิชังคุลีมี
๏ จึ่งขอสุวรรณแหวน
วรวงวิไลยสี
วามวับประดับดี
อุตมางคราคา
๏ บัสสานิโอครั้น
สุรศัพท์สดับสา
หัสแสนจะจินดา
ดุระจนฤไทยไข
๏ จักอวยก็อั้นอัด
ผิจะขัดก็เคืองใจ
ไภยทาระทุกข์ใน
มิตรภาพจะหมองมน
๏ เกิดทุกขคือเหวน
อุระแน่นระทมทน
สองรักพะวักวน
กลนี้ก็เหลือตรอง
๏ แม้สมประสงค์มิตร
นิจะแม่นสมรหมอง
แม้ขัดสหายครอง
ปิยนุชสหายแหนง
๏ เหลือเล่หลับกล
ยลใครจะเปลื้องแคลง
อกโอ้พิบากแรง
เอะจะผ่อนไฉนดี
๏ จำกล่าวนุสนธิ์สัต
ยมะนัสสวาที
อ้าท่านก็ผู้มี
คุณะใดแสดงปาน
๏ จักจงประสงค์แหวน
ดุจนี้ก็ควรการ
จำข้อยจะค้านขาน
ศุภพจนคำควร
๏ ด้วยนี้ประวิชวง
บมิสิทธิจำนวน
แต่เดียวณเราควร
บมิขัดมิค้านขาน
/*37๏ นี้เปนอุทิศา
ภรณังคุลีทาร
แม้เราจะรับภาร
ธุระให้บเห็นสม
๏ ปางบัลทะสาสรร
พสดับณคารม
จึ่งกล่าวระคายคม
รศคำประวิงวอน
๏ วาจาและอาไล
ยพิไรพิรี้รอน
พ้อยอและง้องอน
นฤสมประสงค์ใจ
๏ เดือดดาลแสดงพจน์
ปริภาษบปราไส
ลำเลิกลำฦกใน
ธุระกิจจเกื้อกูล
๏ คราวทุกขสู้สง
เคราะหทุกขเสื่อมสูญ
คราวศุขพิบูลย์ภูล
ดุจนี้ก็แหนงเรา
๏ แน่แท้มโนจง
จิตรตรงสดวกเดา
ออกโอษฐอวยเคา
รวะรู้กระตัญญู
๏ เดิมเราคนึงแท้
สุจริตเจริญตรู
นึกนี้ก็อดสู
จิตรอาตมสาธารณ์
๏ พากย์พ้อเผดียงดัง
ดุจเด็ดฤดีลาญ
ครั้นแล้วทนายชาญ
กลจรประจากไป
๏ แอนตอนนิโอครั้น
สวนิตสำนวนใน
ดาลดูรกำเดาใจ
บมิว่างระคางคำ
๏ คิดเขินระคายขุ่น
อุระกรุ่นระกำกรำ
จำใจจำเปนจำ
เภาะประจำก็จำจน
/*38๏ ด้วยบัลทะสามี
คุณนี้อเนกนนต์
ช่วยชีพประคองชน
มัตรมาถิราเนา
๏ ควรตูจะไหว้วอน
ปิยมิตรสหายเรา
ให้ให้ประวิชเขา
ดุจนี้ก็คงควร
๏ คิดพลันก็พลางกล่าว
ศุภสาระยิ้มยวน
อ้าเพื่อนผจงสงวน
วรภักตร์ผงมชม
๏ แหวนบัลทะสาหวัง
สิสิเน่ห์มโนรมย์
จงเห็นกะเราสม
มนะเราฤควรรอ
๏ จงท่านประสิทธิ์สง
เคราะหเราประสงค์ขอ
สิ่งนี้ก็เพียงพอ
พละเราแสวงหวัง
๏ บัสสานิโอได้
สวนาคดีดัง
นั้นเพียงจะเพิกพัง
อุระคราวประจากกาย
๏ เกรงมิ่งพิมลทาร
จะมลาญมลายวาย
รักเพื่อนและเสียดาย
บมิรู้จะทัดทาน
๏ จึ่งจำกระมลให้
สละใจประจากปาน
ถอดดวงฤดีดาล
จรเด็ดกระเด็นทรวง
๏ พิศวงประวิชพิศ
มิตรพลางละลานลวง
ยั้งยื่นสอื้ดวง
หทเยศพิโยคครัน
๏ แอนตอนนิโอรับ
สุประวิชสุวรรณพลัน
ดีใจก็รีบสัญ
จรโดยตระบัดไป
/*39๏ สบบัลทะสาส่ง
วรแหวนณทันใด
หนุ่มน้อยทนายไน
ยนะยลก็ยินดี
๏ อิ่มใจผจงรับ
ก็คำนับคระไลลี
ต่างคนก็ต่างมี
ประดิพัทธจินดา
๏ ต่างสมนิยมปัต
ถนะปองภิรมยา
ลากันจรัลคลา
จรสู่สถานตน ๚ะ

๒๘๏ บัดบ่าวหนึ่งมา
กับบัลทะสา
เห็นชัดบัดดล
ว่านายตัวได้
ประวิชวิมล
กลับผันพลันยล
แหวนครัตเตียโน

๏ จึงใคร่ใจขอ
แล้วอ้อนวอนยอ
ล้วนถ้อยมฤโธ
ชายนั้นใจอ่อน
ฟังวอนโดยโว
หารพูดสุดโส
มนาปรานี

๏ จึงถอดแหวนให้
กับบ่าวน้อยไป
ด้วยบัลทะสาลี
ลาลาจากจร
โดยบทวิถี
เกษมเปรมปรีดิ์
ชื่นชมสมปอง

๏ ต่างคนต่างไป
สู่เย่าไวไว
ต่างคนต่างตรอง
ทั้งบ่าวทั้งนาย
สมหมายทั้งสอง
เสร็จกิจคิดปอง
จากเพื่อนบทจร

๏ จากกรุงวินิศ
จำนองปองจิตร
สู่บ้านเบลมอน
เกษมเปรมทรวง
ระลวงอาวรณ์
สมมิตรสโมสร
พรักพร้อมเพรียงกัน

/*40๏ โอ่อาบชลธาร
ภุญช์โภชาหาร
สำราญแล้วพลัน
ไต่ถามสนทนา
ศุขทุกข์ทุกพรรณ
สำรวลสรวลสันต์
เย้าหยอกพาที

๏ ธรรมเนียมผัวเมีย
สาวหนุ่มนัวเนีย
ย่อมยลยินดี
จากไปไกลกลับ
มาแสนเกษมศรี
ต่างคนต่างมี
กระมลนนทการ

๏ เหนื่อยทุกข์ขุกเข็ญ
แต่พอผาดเห็น
คู่สมสงสาร
ปลักปลื้มลืมทุกข์
แสนศุขสำราญ
เริงรื่นชื่นบาน
แทบทั่วตัวคน ๚ะ
๑๖๏ บัดนั้นสาวใช้เจ้ากล
เนริสส์นฤมล
กับครัตเตียโนสวามี

๏ เลียนหลอกหยอกเย้ายวนยี
ซ้อสรวลสูสี
กระเซ้ากระซิกริกเริง

๏ แย้มยิ้มเยาะหยันบรรเทิง
ชวนชมชั้นเชิง
ฉอเลาะชแล่มแปมปน

๏ สาวใช้มายาพลันยล
บ่พบแหวนตน
ก็กล่าวกระแหน่ทันที

๏ สอดถามความโดยคดี
ครัตเตียโนมี
มโนตระหนกเฉาฉงน

๏ บอกกิจกำบังยุบล
ชักเชือนเปื้อนปน
ป้วนเปี้ยนไปมาช้านาน

/*41๏ เนริสส์เดือดดุแดดาล
เอ็ดอึงอลมาน
ก็เกิดวิวาทวุ่นวาย

๏ ถุ้งเถียงเสียงแซ่แพร่หลาย
พูดจาท้าทาย
กระทบกระเทียบเปรียบกัน

๏ ปอเทียเยาวมาลย์ฟังสรรพ์
ศัพท์แซ่แจจรร
ก็ทราบถนัดชัดความ

๏ คิดกลปิดกลงำงาม
กลความซ้อนความ
ก็ยากที่ผู้รู้กล ๚ะ

๑๔๏ ปอเทียสุดาวิมลภักตร์
ยุพลักษณายล
มายากระบวนยุบลกล
ก็ชำนนชำนาญเชาว์
๏ ยามสมสโมสรสมาน
นฤนานมโนเนา
ภรรดาถนอมอนุชเยา
วยุพาก็ปรานี
๏ เอียงอ่อนชอ้อนบวรลัก
ษณภักตรผ่องศรี
สำออยชม้อยนยนะมี
สุมนัศประวัติชม
๏ มายายะยวนมนะวิโยค
ผิวโศกก็สร่างกรม
ยิ้มพลางและเพลินมนะภิรมย์
บมิรู้จะเบื่อมน
๏ ขณะนั้นอนงค์อรคนึง
ดุจพึงแสดงกล
แอบกายตระกองนยนะยล
กรหัดถภรรดา
๏ ทำทีประคองกรจะจุม
พิตะด้วยสิเนหา
เนตรนางชำเลืองวินิฉยา
ก็บยลวิมลแหวน
/*42๏ จึ่งถามแถลงกิจะนุกิจ
สุประวิชสนองแทน
กายนางก็ว่างนยนะแปลน
พิศเปล่าสกนธ์ยล
๏ ข้าแหนงไฉนประวิชวง
บผจงณนิ้วดล
ฤาหยุดและลืมสติวิกล
ผิวตกบรู้ตัว
๏ ฤาเดินจะเพลินดุริตะเร่ง
บทรีบเขม่นมัว
ฤาโจรจะรานชิวะจะกลัว
ธก็ถอดและถ่ายกาย
๏ วานแจ้งณสัตยเสน่ห์
สุจริตบควรอาย
หากจริงก็จงกิจภิปราย
กลเหตุโดยตรง
๏ อ้าแม่บเปนดุจฉนั้น
ธุระนี้บควรสง
ไสยเลยแสลงจิตรอนงค์
ผิวนี้ก็จำใจ
๏ ด้วยเดิมคดีบุรพแจ้ง
นุชถ้วนแถลงไข
ย่อมทราบมโนสมรใน
นุชถ้วนจำนวนความ
๏ เพราะเกิดกลียุคพิบัต
ติสนัดสนองตาม
คือหนุ่มชำนาญยุบลความ
ธุระช่วยประคองชู
๏ จึงสฤทธิสมกมลเรา
คุณะเขาอเนกตู
ไป่ให้ก็ตรองกมลดู
บมิดีฤดีเรา
๏ เพื่อกันณเหตุคระหา
ชนะผู้จะดูเบา
จึงคิดประจากประวิชเคา
รวะขอบสนองคุณ
๏ ฝ่ายนางสดับพจนภา
สิตกอบณการุญ
จึ่งแสร้งแถลงยุบลสุน
ทรดุจหวงหึงษ์
/*43๏ แน่แท้ฉนั้นนุชประจัก
ษบพักจะรำพึง
โดยเขาก็เคยจิตรคนึง
ศุขคู่ณก่อนกาล
๏ ควรแล้วจะขอบคุณสนอง
อุปการะเจือจาน
ด้วยแรมระหว่างทิวก็นาน
รยะเนิ่นกำหนดวัน
๏ อกโอ้ระอาอุระจะคราก
ยลยากฤไทยครัน
นึกแล้วก็อายกมลตัน
จิตรแสนจะสงสาร
๏ ว่าพลางก็ม่อยมุขสลด
และระทดอุราราน
ตบทรวงกระศกสกลปาน
จะพิลาปละห้อยครวญ
๏ บัสสานิโอทัศนเยา
วอนงครัญจวน
ผิวผ่องก็หมองวิมลนวล
วรภักตร์จะเผือดศรี
๏ จึ่งปลอบประโลมสมรลัก
ษณมิ่งพิมลมี
โฉมเฉกอนงคกินรี
จรจากคุหาทอง
๏ อ้าแม่บควรจะทุมะโน
ปริเทวตรอมตรอง
ใช่พี่จะลวงกลประลอง
และมลักมลอบโลม
๏ หวังสู่พธูสมรแต่
นุชเดียวสงวนโฉม
อ้าแม่บควรดำริหโทม
นศะทุกขเดือดแด
๏ ใช่ชารภิรมย์ดรุณอื่น
บมิควรจะแหนงแหน
แม้มาตรจะเมือมรณแปร
ภพล่วงบลืมนาง
๏ จงเชื่อณเนื้อสัตยพี่
ผิวนี้เสน่ห์วาง
เปนหนึ่งมโนเถอะนะบพราง
อรจงประจักษ์ใจ
/*44๏ นางฟังก็แสร้งอุระสอื้น
ชลเนตรนองไหล
อ้าพ่อบควรกลพิไร
พจนาดถกล่าวเกลา
๏ อนึ่งธรรมดาบุรษเล่ห์
กลล้วนฉลาดเชาน์
สัตรีบตรองกมลเฉา
จิตรโฉดก็ชวนฟัง
๏ หลงใหลละเลิงมธุรสุน
ทรชิวหชายหวัง
ถือแท้บตรองวิมุติกัง
ขก็คงจะหลงลม
๏ เปนหญิงนิยากกมลแท้
ผิวต้องบุรุษชม
เฉกบุบผเกสรระบม
ตำนิด้วยภมรตอม
๏ นับวันจะโรยรศสุคน
ธจรุงจะแรมหอม
มีแต่จะตกคะมุกคะมอม
ยลดาษฉมามูล
๏ ตั้งแต่จะเศร้าสริรทราม
ศิริรูปจะซูบสูญ
แม่ลาญมลายชนมภูล
ศุขกว่าจะทรงอาย
๏ อ้อนพลางก็ผลักกรสลัด
และตระปัดตระป่องกาย
ข่วนค้อนชำเลืองนยนะพราย
ชลจักษุธารา
๏ โอ้โอ๋อนงคบมิควร
ปริเทวโหยหา
ภักตร์ผ่องจะเผือดพรรณพิกา
รพิกลระคนหมอง
๏ เชื่อหน่อยเถอะแม่ผิวจะหมาง
อุรพางคเพียงพอง
แม้แม่จะโศกสุชลนอง
ชิวพี่ก็คงลาญ
๏ อยู่ไปก็ป่วยกิจณชี
พิตรเปล่าบเปนการ
พาทีแถลงก็นฤสาร
อประโยชนตนตู
/*45๏ อ้าพ่อบควรชิวมลาย
ผิจะวายก็ตรองดู
เห็นควรก็ควรสินะพธู
บมิทัดมิทานคำ
๏ เออเอ่อนิใครและนะจะเชื่อ
ผิวพี่ประทุษฐ์ทำ
เท็จจริงก็จนหทยดำ
ริหรู้มโนกัน
๏ ช้าก่อนสิพ่อผิวจะวาย
ชนมามะเมอฝัน
หลับแล้วก็ตื่นนิทรบรร
ลยแล้วจะลับนาน
๏ อ้าอ้ายุพาพจนนี้
บมิควรจะไขขาน
คมศรจะเลียบอุระบปาน
จิตรเจ็บเพราะคำคม
๏ หากทรวงจะโทรมพิศมด้วย
วณโรคระบมกรม
แสนเท่าบเทียมอุระระทม
มนะทุกขทับใจ
๏ เชิญเนาเถอะโฉมวรเฉลิม
มนะพี่จะลาไป
โดยกรรมเพรงอุปนิไส
ยอุบัติบันดาล
๏ นางฟังก็เศร้ากมลโศก
และวิโยคอุราปาน
ใครลักและควักหทยฝาน
อุระมังษจากกาย
๏ จึ่งกล่าวประชดพจนแสร้ง
กลแกล้งภิเปรยปราย
อ้างเหตุวิวาทะอธิบาย
บริภาษนานา
๏ ทั้งสองก็แซ่กลหะเหตุ
สุรด้วยวิวาทา
ถุ้งเถียงและเกี่ยงวจนสา
หสอึงคนึงกัน ๚ะ
๒๑๏ คาบนั้นแอนตอนนิโอครัน
สวนะยุบลอัน
กล่าวคดีสรร
พอาดูร
/*46๏ แจ้งแล้วไป่นานสนองมูล
กิจพจนนุกูล
โดยประสิทธิ์ภูล
บำเหน็จความ
๏ แต่เดิมจนดลวสานตาม
สัตยนุสจถาม
เล่าตลอดยาม
วิโยคยาก
๏ โดยเรื่องมีทุกขลำบาก
สุจริตบริจาค
เผยวจีพาก
ยพาที
๏ เราขอรับเปนพยานมี
มนะสิสจก็ปรีดิ์
เปรมฤดีดี
กระมลยล
๏ แม้ไป่จริงดุจนิพนธ์กล
ทุจริตอกุศล
กรรมปุเรชาติดล
ณเราพลัน
๏ ข้อนี้ไป่ควรระแวงฉัน
ทกิจประทุษบรร
จบประจวบวัน
ชิวาวาง
๏ ทีนั้นปอเทียสดับพลาง
สุจริตมนะนาง
จึ่งแสดงวาง
ประวิชพลัน
๏ ต่างคนต่างแลตลึงกัน
ทศนะประวิชตัน
ทรวงมหัศจรร
ยจินต์จน
๏ อายแอบผินภักตรเวียนวน
พิศนยนะฉงน
พลางชำเลืองนน
ทการใจ ๚

๒๘๏ ปรีดีฤดี
ต่างคนต่างมี
มิตรจิตรพิศมัย
สมัครักกัน
รักกลยลใน
มายาปราไส
ประสิทธิสมบูรณ์

/*47๏ สำรวลสำราญ
สำเร็จเสร็จการ
เสร็จกลอนุกูล
ประกอบกอบเกิด
ประเสริฐเพิ่มภูล
เพิ่มภัพนับหนูน
นิจเนื่องเพื่องฟู

๏ ฟูเฟื่องเลื่องฦๅ
เลื่องเล่าข่าวคือ
ข่าวคำกราวกรู
เกริ่นสมสมสอง
สองสมชมชู
ชมชื่นดนู
ดไนนารี

๏ สรรเสริญสหาย
สองชมแยบคาย
เล่ห์กลสัตรี
สัจตรองปองชอบ
ปองช่วยด้วยดี
ด้วยดลพ้นชี
พิตรคืนคงตน ๚ะ
๑๖๏ สองชายสองชอบสองชน
เสียกลรู้กล
มายาปัญญานารี

๏ รู้เท็จรู้แท้รู้ที
คิดดูคดี
ก็ควรก็ขอบใจครัน

๏ ปลอมพวกปลอมเพศปลอมพรรณ
แปลงสีแปลงสัน
ก็แปลกก็เปลี่ยนเพี้ยนตน

๏ ลอบด้อมลอบเดินลอบดล
เบี่ยงคิดเบือนคน
บังคับบังควรคมคำ

๏ ปิดเงื่อนปิดเงาปกงำ
ติดแทนคิดทำ
ก็ถูกก็ถ้วนควรการ

๏ ผู้เดียวผู้ใดไป่ปาน
ชำนิชำนาญ
ระบิลระบอบชอบเชิง

/*48๏ บรรเทืองบันเทาบรรเทิง
บันฦๅบรรเลิง
บรรเลงแถลงสัตยา

๏ จบเรื่องเนื่องพจนสุภา
สิตกล่าวพรรณา
เปนนิติสาสนสาธารณ์ ๚ะ

๑๔๏ หญิงชายประชุมชนแสวง
มิตรภาพเจริญการ
ซื่อสัตย์สโมสรสมาน
สุจริตณไมตรี
๏ คือกายและใจพจนสุน
ทรตรงสดวกดี
ต่อหน้าและลับปิฐิบมี
กลเล่หกลับกลาย
๏ ควรเคียงเขนยนิทรร่วม
คฤหาศน์ประจวบวาย
อนึ่งมิตรจะช่วยสกลกาย
อุปถัมภตามกาล
๏ เปนทุกขพาหิรระคน
ดลแท้กำเดาดาล
เพื่อนนั้นก็ผ่อนทุขรำคาญ
บมิตกระกำตน
๏ แม้ใครประกอบณทุจริต
กิจผิดทำลายผล
ถึงเพื่อนจะเปนอิศรชน
ก็บอาจจะชุบชู
๏ ใครใดประพฤติทุสุประกอบ
กิจนั้นก็เฟื่องฟู
โดยมากและน้อยวินิฉดู
ดุจฉายณกายตน
๏ เปนคนทุคนธมลโทษ
ผิวติดประกิจยล
ควรเปลื้องสลัดรชสกน
ธประจงประจากพลัน
๏ รุงรังณโรคะทุจริต
ดุจพิศม์พยาธิ์พัน
เกลียดยาก็ยากกมลฉัน
ทจะหายเพราะเหตุใด
/*49๏ กอบชั่วนิยากมนะแสวง
พสุธาจะอาไศรย
นอนนั่งระวังอุตมไภย
ทิศทั่วบว่างวาง
๏ ปานโกกิลานยนะคอย
ยลหลบธนูพลาง
หาสิ่งสบายตำบลทาง
ทิศเที่ยวก็กันดาร
๏ แม้นตนสุคนธศุภนาม
รศโอชวิเวกหวาน
อัชฌาสยาหทยปาน
พลเพื่อนพเนจร
๏ วาจาประดุจสกลเถื่อน
อุชุมารคสิงขร
อนึ่งศิลปสาตรริกบวร
ดุจเครื่องประดับพราย
๏ แม้ไป่ฉนั้นประดุจอา
วุธคมก็สมหมาย
ชูหน้าสง่าสกลกาย
ชนชมนิยมยิน
๏ ข้อหนึ่งบควรกิจประมาท
มนะชนกษัยจินต์
เปรียบปานศิลาณชลสิน
ธุชำลักณปลักแปลง
๏ เงือดค้อนกระทุ่มอยะกระทบ
ผิถนัดกำลังแรง
คงเกิดประกายถกลแสง
อคนีสว่างหน
๏ ปัญญาคเนมนุษยาก
เพราะบรู้จะหยั่งยล
หญิงชายอุบายกมลกล
ผิก็ยากจะหยั่งกัน
๏ ผู้ใหญ่และเด็กดรุณมัช
ฌิมพรรษสบสรรพ์
ปัญญาวิชาสรณอัน
จิตรคิดก็คงมี
๏ ควรมานคนึงนฤประมาท
ฤประเมินเจริญศรี
เจริญศุขสวัสดิ์ศิริทวี
คุณเลิศประเสริฐครัน
/*50๏ สมญาถิกาจริยกล่าว
บทร่ำนิพนธ์ฉันท์
เวนิศวานิชก็บรร
ลุคดีแสดงมา
๏ สำเนานิทานวจนะนี้
นฤใช่สยามภา
ษาแปลยุโรปกิรสา
ธกะเพื่อประโยชน์สาร
๏ บรรเลงชเลงลักษณกลอน
เสนาะสุนทราการ
จำลองและลงวชิรญาณ
สฤษดิโดยพยายาม
๏ ข้าขอสโมสรภิรมย์
พรสุทธิ์พิเศษงาม
ทาเทพและท้าวสกลนาม
กรทั่วทิศาดล
๏ เชิญเอื้ออำนวยศิริสวัส
ดิพิพัฑฒมงคล
สรวมสิ่งเกษมศุภวิมล
ศุขแผ้วนิรันต์พาล
๏ บำบัดพิบัติอุปติทุก
ขพยาธิสาธารณ์
จงปราศนิราศภยพิการ
จตุพิธพาธา
๏ จงเนามโนตมะพิสุท
ธิพิเศษปัญญา
สันดานประกอบสุกรุณา
และกตัญญุขันตี
๏ ใจมั่นณสัตยสุจริต
อธิกัตตเวที
อนึ่งกล่าวกระแสงสรวะจี
ก็เสนาะณกังวาล
๏ โสตสกถะเมญนยนะจง
บริสุทธิเอาธาร
อย่าให้ประกอบวิกลการ
สริรางคนานา
๏ เสร็จสิ้นสำนวนวจนะกลอน
อนุสนธิสารา
โดยพากยสุนทรสุภา
สิตควรคนึงจำ
/*51๏ หากเพี้ยนสุภาพจนใด
ผิวขาดและเกินคำ
ควรส่ำกระวีทศนะดำ
ริหช่วยผจงแปลง
๏ ตัดเติมและตกรจนะแต้ม
จิตรอย่าระแวงแหนง
เฉกเจิมแจะจันทนแสดง
พรให้เจริญรมย์
๏ เพื่อเปนวราภรณโส
ภประดับสุโสตสม
ปานกล่อมประโคมกมลุดม
ศุขแสนเกษมใจ ๚ะ
---