ประพฤติการ ของนายทองอินรัตนเนตร์
นิทานทองอิน



นากพระโขนงที่สอง
ท่านทั้งหลายบางทีจะได้ทราบบ้างบางท่านว่าเมื่อไม่สู้นานมานักแล้วเกิดมีเรื่องประหลาดเกิดขึ้นเรื่องหนึ่ง แต่เพราะเป็นข่าวเล่าลือกันนอกๆ ไม่ได้ลงหนังสือพิมพ์จึงทำให้ข้าพเจ้าเข้าใจว่า คงจะมีอยู่หลายท่านที่ไม่ได้ทราบเรื่องนี้เลย	 หรือทราบแล้วลืมเสีย เพราะฉะนั้นถ้าข้าพเจ้าจะเล่าซ้ำอีกคงจะไม่เป็นการขัดข้องอันใด อีกประการหนึ่งข้าพเจ้าเชื่อแน่ว่า มีคนน้อยคนที่ทราบเรื่องราวตลอด การที่เกิดมีนางนากพระโขนงขึ้นใหม่อีกคนหนึ่ง และปิศาจนั้นดุเพียงใดบางทีจะมีผู้ทราบอยู่หลายคน แต่ที่ทราบว่าทำไมปิศาจนั้นจึงสงบไปนั้นคงจะไม่มีกี่คน ตัวข้าพเจ้าเป็นผู้ทราบเรื่องราวตลอดผู้หนึ่ง เพราะฉะนั้นจะขอเล่าให้ท่านดังต่อไปนี้
เมื่อสองสามปีมานี้แล้ว มีข่าวเล่าลือกันขึ้นว่าเกิดมีปิศาจดุขึ้นใหม่ที่บางพระโขนง บางปากก็กล่าวว่าปิศาจนี้คือตัวนางนากที่ขึ้นชื่อลือนามมากมากแล้วนั้นกลับมาเที่ยวหลอกหลอนคนใหม่ บางปากก็กล่าวว่าเป็นปิศาจใหม่ชื่อนากเหมือนกัน แต่ภายหลังได้ความว่าปิศาจนี้มีผู้เห็นตามใกล้ๆ บ้านของพันโชติกำนัน พันโชตินั้นเป็นคนมีเงินอยู่บ้างมีภรรยาชื่อนาก ภรรยานั้นถึงแก่กรรมลงได้แล้วประมาณปีเศษ มีบุตรชายอยู่สองคน พันโชติมีความคิดจะหาภรรยาใหม่ แต่ไม่มีหญิงใดกล้าเป็นภรรยาพันโชติ โดยเหตุที่ทราบข่าวอยู่แล้วว่ามีปิศาจที่บ้านนั้น นากภรรยาเก่าของพันโชตินั้น คนแถวนั้นทราบอยู่ทั่วกันว่า เมื่อเวลามีชีวิตอยู่นั้นเป็นผู้หึงมาก และเมื่อจะถึงแก่กรรมได้กล่าวไว้ว่าถ้าผัวมีภรรยาใหม่จะเป็นปิศาจมาหลอก เพราะฉะนั้นคนทั้งหลายจึงลงใจเห็นกันหมดว่าปิศาจนั้นคงจะเป็นปิศาจของนากแน่ ปิศาจนั้นทำประโยชน์ให้แก่พันโชติมาก เวลากลางคืนมีผู้เห็นเที่ยวเดินอยู่ริมคอกกระบือของพันโชติเนืองๆ และครั้งหนึ่งเมื่อมีผู้ร้ายจะมาลักกระบือปิศาจนั้นก็ได้กระทำให้ผู้ร้ายนั้นต้องหนีไป เพราะได้ยินเสียงร้องอึงขึ้นที่ริมคอก และช่วยตักน้ำให้พันโชติเต็มๆ ตุ่มทุกคืน
ในเวลานั้นผู้ที่ทราบเรื่องนี้แล้วมีอยู่สองจำพวก พวกหนึ่งเชื่อว่าเป็นปิศาจจริง อีกพวกหนึ่งไม่ออกความเห็นเลย ฟังแล้วก็ลืมนิ่งไป มีคนอยู่คนเดียวที่ข้าพเจ้าทราบแน่ว่าไม่อยู่ในจำพวกทั้งสองซึ่งกล่าวแล้วนั้น คือมิตรของข้าพเจ้าผู้หนึ่ง ซึ่งในที่นี้ข้าพเจ้าจะเรียกว่านายทองอิน นายทองอินนี้เป็นคนมีสติปัญญาไหวพริบมาก ทั้งมีความรู้ดีด้วย ซึ่งทำให้ผู้ซึ่งรู้จักเขาประหลาดใจมากว่าไม่ทำราชการในกระทรวงหนึ่งกระทรวงใดเลย อีกประการหนึ่งมีผู้ไม่ทราบอยู่โดยมากว่านายทองอินทำการหาเลี้ยงชีพอย่างไร เขาไม่ได้ค้าขาย ไม่ได้เป็นหมอความ และดูเหมือนไม่ได้ทำอะไรเลย แต่ก็มีบ้านอยู่สบายและมีเงินใช้พอเสมอ ข้าพเจ้าขอขยายความลับในข้อนี้ให้ท่านฟัง (ข้าพเจ้าได้รับอนุญาตของนายทองอินแล้วให้ขยาย) นายทองอินนั้นทำการคล้ายพลตระเวนลับ คือเป็นผู้สืบข่าวต่างๆ โดยทางเงียบๆ บรรดานักเลงสำคัญๆ นายทองอินไม่รู้จักนั้นน้อย แต่นักเลงเหล่านั้นไม่ใคร่จะรู้จักนายทองอิน เพราะเขาชำนาญในการปลอมตน ข้าพเจ้าเองได้เคยเห็นเขาปลอมตนหลายครั้งจึงรู้ได้ว่าปลอมดีอย่างไร ถ้าลงได้ปลอมตนแล้วเป็นไม่มีผิดของจริงเลย เขาได้เคยช่วยราชการกองตระเวนลับมาหลายครั้งแล้ว ครั้งหนึ่งเขาปลอมเป็นญวนเข้าไปในบ้านญวนสามเสน เพื่อจับผู้ต้มสุราเถื่อน พวกญวนไม่ได้สงสัยเลย ถ้าพลตระเวนไม่ขาดนัดเสียครั้งนั้นก็คงจะจับผู้ต้มสุราเถื่อนได้หลายคน อีกครั้งหนึ่งเขาปลอมเป็นจีนเข้าไปในที่ประชุมอั้งยี่ ณ สำเพ็งได้ความสำคัญๆ มาให้กองตระเวนมาก แต่ที่ข้าพเจ้ากล่าวทั้งสองเรื่องนี้ถึงสำคัญน่าฟังก็จริงแต่ไม่เกี่ยวกับเรื่องปิศาจพระโขนง เพราะฉะนั้นต้องงดไว้ที
พอข้าพเจ้ายินข่าวเรื่องนางนากพระโขนงที่เกิดขึ้นใหม่นั้นข้าพเจ้าก็ไปหานายทองอิน แต่พอนั่งลงยังไม่ทันได้เอ่ยขึ้นนายทองอินก็ชิงพูดขึ้น
“จริง! จริง! ฉันไม่เชื่อว่าผีเหมือนกันและ อะไรผีจะมาทำได้อย่างนั้น”
ข้าพเจ้ายิ้มแล้วพูดว่า “แหม! ทายใจแม่นจริง ฉันตั้งใจมาจะเล่าเรื่องอีนากพระโขนงที่เกิดขึ้นใหม่นี้ให้แกฟังทีเดียว”
นายทองอินก็ตอบว่า “ฉันทายใจแกถูกน่ะซิฉันจึงชิงพูดขึ้นเสียก่อน”
ข้าพเจ้าหัวเราะแล้วถามว่า “ก็ถ้ามันไม่ใช่ผีมันเป็นอะไรเล่า”
“มันก็คนน่ะซิ พ่อวัด”
“ก็อ้ายคนนั้นมันมีประสงค์อะไรล่ะ”
“นี่แหละฉันยังไม่ได้สืบสวนให้ถ้วนถี่จะบอกแกเห็นจะยังไม่ได้ แต่มีของแน่อยู่อย่างหนึ่งคือ เจ้าคนที่ทำผีหลอกนั้นไม่ได้ประสงค์ขโมยพันโชติ”
“ทำไมแกถึงรู้เล่า”
นายทองอินแลดูหน้าข้าพเจ้า แล้วยิ้มแลถอนใจใหญ่
“พ่อวัดนี่เมื่อไหร่แกถึงจะรู้จักฉันดีเสียสักทีหนอ ก็ฉันจะไปรู้อย่างไรได้นอกจากฟังตามคนเขาพูดกัน แกก็คงรู้ในเรื่องนี้เท่ากับฉันเหมือนกันแต่ไม่ได้ตริตรองเท่านั้นเอง คิดดูเถอะ เจ้าผีนี่มีผู้เห็นมาหลายวันแล้วเห็นอยู่ใกล้ๆ บ้านพันโชติเสมอ ตามที่เล่ากันนั้นตัวพันโชติเองก็เชื่อว่าเป็นผีของเมียแกที่ตาย คนอื่นก็เชื่อเช่นนี้ทุกคน ก็ถ้าเจ้าคนที่ทำหลอกนั่นมันตั้งใจขโมยพันโชติมันมิขโมยเสียนานแล้วหรือ เพราะคนคงไม่คิดจับ มัวกลัวผีกันเสียหมด แล้วครั้งหนึ่งมีคนจะไปขโมยกระบือเจ้าผีนั้นยังร้องเอะอะขึ้นจนอ้ายขโมยต้องหนีไป”
“ก็ถ้าเจ้าขโมยนั่นจะทำกลอุบายแกล้งร้องขึ้นเสียเองทีหนึ่งก่อน สำหรับให้พันโชติวางใจว่ามีผีเฝ้ากระบือ จะได้ไม่รักษาให้กวดขันเช่นนี้ไม่ได้หรือ”
นายทองอินพยักหน้ายิ้ม แล้วตอบว่า “ถูก!ถูก! เออ ใช้ความคิดบ้างอย่างนี้ถึงจะดี ตัวฉันนี้ถ้าไม่มีผู้เถียงไว้บ้างก็จะเลยเชื่อตัวและความฉลาดของตัวจนเกินไป บางทีจะทำให้เสียการได้ ที่พ่อวัดทักขึ้นครั้งนี้ถูกทีเดียว อ้ายขโมยมันอาจจะแกล้งทำกลอุบายได้ แต่ว่ามีอยู่อย่างหนึ่ง คือตั้งแต่เจ้าผีได้ไล่ขโมยไปแล้วยังไม่มีใครคิดขโมยกระบือของพันโชติอีกเลย การก็หลายวันมาแล้วเกือบครึ่งเดือนได้ เพราะฉะนั้นฉันคิดว่าน่ากลัวจะไม่ใช่ขโมยเสียแล้ว”
ข้าพเจ้าจึงถามขึ้นว่า “ก็พวกโปลิศเขาว่ากระไรกันเล่า แกรู้ไหม”
นายทองอินตอบว่า “ฉันสืบดูแล้ว ได้ความว่าคุณฝรั่งเจ้ากรมท่านไม่เห็นมีเหตุสำคัญพอที่ท่านจะใช้มันสมองของท่าน อีกประการหนึ่งเวลานี้ท่านกำลังมีธุระมาก ทหารหมิ่นประมาทท่านร่ำไป ประเดี๋ยวคิดจะแทงท่าน ประเดี๋ยวคิดปล้นโรงพยาบาลพลตระเวน ประเดี๋ยวยิงกับพลตระเวน โอ๊ย อ้ายทหารละหมู่นี้มันช่างวุ่นเสียจริงๆ มันช่างไม่รู้จักกลัวเกรงใต้เท้ากรุณาเจ้าเลย” ข้าพเจ้าได้ฟังนึกหัวเราะไม่ได้ เพราะทราบดีอยู่แล้วว่านายทองอินไม่ชอบท่านเจ้ากรมกองตระเวนเพียงเท่าใด แต่ข้าพเจ้าแกล้งพูดขึ้นว่า “ถึงอย่างนั้นก็เถอะถ้าแกเห็นเป็นการสำคัญจริงๆ แกควรจะไปตักเตือนท่านปลัดกรมให้นำความขึ้นเสนอท่านเจ้ากรมลองดูสักที ดูทีหรือว่ากรมกองตระเวนจะมีความเห็นอย่างไรในเรื่องนี้”
นายทองอินหัวเราะเป็นทีเยาะๆ แล้วตอบว่า “จะต้องไปบอกเล่าเขาให้เสียเวลาทำไม ฉันก็รู้แล้วท่านเจ้ากรมจะว่ากระไร ท่านเจ้าประคุณคงนั่งเคาะโต๊ะกักๆ อยู่สักครู่หนึ่งแล้วพูดเหมือนได้เล็งทิพยเนตรสอดส่องเห็นตลอดแล้วว่า ไม่มีคนอื่นละ อ้ายพวกทหารคิดทำร้ายพลตระเวน คิดปล้นกำนันผู้ใหญ่บ้าน แล้วก็มีคำสั่งให้จับใครๆ ไม่ว่าสุดแท้แต่จะจับได้ พอให้เป็นตัวแมงใส่ยุนิฟอร์มก็แล้วกัน มันจะเดินอยู่ไหนๆ ก็ได้จับมันเข้าคนหนึ่งก็แล้วกัน แล้วยุทธนาเขาก็ไปชำระกันเองแหละ เมื่ออ้ายนั่นพิรุธก็เคราะห์ของมัน ถ้าเขาปล่อยมันๆ ไม่มีความผิดก็แล้วไป เราจับสงสัยต่างหาก แบบสำคัญของพลตระเวนมีอยู่อย่างหนึ่ง คือถ้าเกิดเหตุอะไรขึ้นจับทหารไว้ก่อนเป็นดี ถ้าพลาดท่าไม่มีทหารอยู่ใกล้ๆ ก็ทุบเจ๊กเสียสักสองสามคนพอเป็นขวัญมือ”
ข้าพเจ้าจึงถามว่า “ก็ถ้าอย่างนั้นแกจะทำอะไรเล่า แกจะนิ่งเสียไม่ทำอะไรเลยหรือ”
นายทองอินนิ่งตรองอยู่ประเดี๋ยวหนึ่งแล้วตอบว่า “ถ้าจะว่าไปโดยจริง เรื่องนี้ก็ไม่เกี่ยวข้องอะไรกับตัวฉัน แต่เวลานี้ว่างงานอยู่ลงไปบางพระโขนง ไปสืบกันเล่นสนุกๆ ก็ได้ แกจะไปด้วยหรือ”
ข้าพเจ้าก็รับโดยทันที เพราะข้าพเจ้าได้เคยไปกับนายทองอินบ้างแล้วบางคราวในเวลาเขาไปสืบการต่างๆ และบางทีก็ได้ช่วยเขาบ้างตามสติกำลังของข้าพเจ้า แต่อย่างไรๆ ก็ดี นายทองอินเป็นเชื่อได้แน่ว่าข้าพเจ้าไม่เป็นคนปากพล่อย สิ่งใดเขายังไม่อนุญาตให้ขยายเป็นไม่ขยายเป็นอันขาด
พอได้ตกลงกันว่าจะไปบางพระโขนงแล้ว รุ่งขึ้นนายทองอินกับข้าพเจ้าก็พากันขึ้นรถไฟเช้าไป เมื่อถึงบางพระโขนงแล้ว นางทองอินก็ยังหาตรงไปบ้านพันโชติไม่แต่ไปเที่ยวสนทนากับชาวบ้านในเรื่องนี้มาก สังเกตดูคนตามเหล่านั้นเชื่อแน่ว่าเป็นปิศาจของนากภรรยาพันโชติทั้งสิ้นไม่มีผู้ใดสงสัยเลยว่าจะเป็นผู้ร้าย การที่สืบสวนตามชาวบ้านนั้นก็ไม่ได้เรื่องราวอะไรมากมายขึ้นไปกว่าที่เราทราบอยู่แล้ว มีอยู่อย่างหนึ่งซึ่งตัวข้าพเจ้าเองไม่เห็นเป็นข้อสำคัญคือ
เพื่อนบ้านของพันโชติผู้หนึ่งชื่อ นายเปรม กล่าวว่า ครั้งหนึ่งพันโชติได้รับหนังสือมีความว่า ในการที่มาครั้งนี้ไม่มีความประสงค์อย่างอื่นนอกจากจะทำประโยชน์ให้พันโชติ เพราะฉะนั้นพันโชติและบุตรพันโชติทั้ง ๒ คนไม่ต้องกลัวเกรงอะไรเลย คงจะไม่ทำร้ายคนทั้งสามนั้นแต่ถ้าพันโชติคิดมีภรรยาใหม่คงได้เห็นดีกัน ในท้ายหนังสือนั้นลงนาม “นากภรรยา” นายทองอินเมื่อได้ฟังนายเปรมเล่าเช่นนี้แสดงกิริยาให้ข้าพเจ้าเห็นได้ว่า เขาเห็นเรื่องนี้เป็นข้อสำคัญอย่างหนึ่ง เขาถามนายเปรมว่า “หนังสือฉบับนั้นแกได้เห็นหรือเปล่า”
นายเปรมตอบว่า “ได้เห็น”
“แกจำลายมือได้หรือ?”
“ผมจำไม่ได้ขอรับ”
“ก็แกได้รู้จักกับนากหรือเปล่า?”
“รู้จัก ขอรับ ผมไปมาหาพันโชติอยู่บ่อยๆ”
“แกรู้หรือไม่รู้ ว่านากนั้นเขียนหนังสือเป็นหรือไม่เป็น?”
“ผมไม่แน่ แต่เข้าใจว่าเขียนไม่เป็น ผมไม่เคยเห็นเขาเขียนเลย”
“คนในบ้านพันโชติใครเขียนหนังสือเป็นบ้าง?”
“ตัวพันโชติเองเขาก็เขียนได้บ้างนิดหน่อย แต่เขามักอาศัยพ่อชม”
“พ่อชม น่ะใคร?”
“พ่อชมคือลูกคนใหญ่พันโชติ ขอรับ”
“อือ ก็ลายมือในหนังสือนั้นเหมือนลายมือพ่อชมไหม?”
นายเปรมนึกอยู่ประเดี๋ยวแล้วตอบว่า
“ผมไม่ได้ตั้งใจสังเกต”
“ก็มีใครเขียนหนังสือได้อีกบ้างไหม?”
“พ่อชื่นน้องพ่อชมเขาก็เขียนได้บ้างนิดหน่อย ขอรับ”
“แกรู้ไหมว่าหนังสือนั้นพันโชติยังเก็บไว้หรือเปล่า?”
“ผมไม่ทราบ”
“เออ เจ้าชมน่ะ อายุเท่าไร?”
“เห็นจะได้สัก ๑๕-๑๖ ขอรับ พ่อชื่นอ่อนกว่าพ่อชม ๒ ปี”
“ในเรื่องที่พันโชติจะมีเมียใหม่นั้นเจ้าลูก ๒ คนว่ากระไรบ้าง?”
“ผมได้ยินพ่อชมพูดอยู่ว่า ไม่อยากให้พ่อมีเมียใหม่ เขากลัวเรื่องทรัพย์สมบัติ ขอรับ เมื่อวานซืนนี้เอง เขายังพูดกับเจ้าปริกลูกกระผมว่าเขาดีใจนักที่แม่มาทำหลอกอยู่ยังงี้ ผู้หญิงจะได้กลัวไม่อาจมาเป็นเมียพ่อ แล้วก็ชวนเจ้าปริกให้ไปดูผีด้วยกันขอรับ”
“เมื่อชวนกันน่ะเวลาไร แกจำได้ไหม?”
“เวลาพลบค่ำ ขอรับ แต่เจ้าปริกก็ไม่ได้ไปทันที พ่อชมเขาบอกว่าแล้วเขาถึงจะมารับ พอตอนกลางคืนเมื่อผมจะเข้าไปนอน เจ้าสองคนจึงได้พากันไป”
“แล้วเมื่อไรถึงได้กลับ?”
“ดึกขอรับ ผมไม่ทราบแน่ว่ากี่ทุ่มกี่โมง”
“เจ้าปริกเคยไปกับเจ้าชมหลายหนหรือ?”
“ที่ผมทราบเห็นมีสัก ๒ หน หรือ ๓ หน แต่จะไปด้วยกันอีกกี่หนแน่ผมก็ไม่ทราบ เจ้าปริกของกระผมนี่ ผมบ่นๆ อยู่ว่าน่ากลัวจะเสียคน ดูชอบเที่ยวกลางคืนนัก ผมสงสัยว่าจะไปติดผู้หญิงที่ไหนเป็นแน่ แต่ถ้าเพียงเท่านั้นผมก็ไม่ว่า ผมกลัวมันจะไปคบเพื่อนฝูงเสเพล จะพลอยให้ความเสียมาถึงกระผมด้วย”
นายทองอินพยักหน้าแล้วก็สนทนากับนายเปรมเรื่องอื่นๆ ต่อไปอีกตามสมควร พอไม่ให้เกิดความสงสัยแล้วก็ลุกลงจากเรือน เมื่อออกนอกรั้วบ้านนายเปรมแล้ว นายทองอินยิ้มแล้วพูดว่า “พ่อวัด.........ท่าทางเห็นจะชอบกลนา เราคิดอ่านไปหาตาพันโชติเองเห็นจะดี”
เดินไปไม่ช้านักก็ถึงบ้านพันโชติ ก่อนเข้าไปหาตัวเจ้าของบ้าน นายทองอินเที่ยวเดินดูตามข้างนอกเสียก่อนจนรอบ ที่นั้นก็ไม่มีอะไรมากนัก มีเรือนฝากระดานสองหลัง รั้วกั้นสามด้าน รั้วนั้นจดถนน หลังเรือนมีคูแต่ไม่มีรั้ว ต่อคูออกไปอีกสี่ห้าก้าวถึงคอกกระบือ ผู้ที่จะออกไปจากเรือนไปคอกกระบือ ต้องข้ามสะพานไม้ท่อนเดียว ต่อคอกกระบือออกไปเป็นทุ่งนา มีโรงนาอยู่ปลายเขตของพันโชติโรงหนึ่ง บ่าวของพันโชติอาศัยอยู่ เมื่อตรวจนอกบ้านเสร็จแล้วจึงพากันเข้าไปในบ้าน นายทองอินตรงขึ้นไปขอน้ำรับประทาน พันโชติก็เชิญนายทองอินกับข้าพเจ้าขึ้นไปบนเรือน ยกเชี่ยนหมากออกมาตั้งให้ แล้วก็เข้าไปเพื่อหาน้ำมาให้รับประทน นายทองอินมองดูรอบๆ ตัวสักครู่หนึ่งแล้วพูดกับข้าพเจ้าว่า
“ยังไงพ่อวัดบ้านแกก็สบายดอกนะ”
ข้าพเจ้าพยักหน้า นายทองอินถามข้าพเจ้าว่า “แกเห็นอะไรประหลาดในนี้บ้างไหม?” ข้าพเจ้ารับว่าข้าพเจ้าไม่เห็น นายทองอินยิ้มแล้วก็ชี้มือไปทางมุมห้องที่นั่งกันอยู่ในเวลานั้น ข้าพเจ้าแลตามไปจึงแลเห็นกระทงสองสามกระทง มีของกินและขนมกับก้านธูปปักอยู่ด้วย ข้าพเจ้ากำลังจะถามนายทองอินว่าแปลว่ากระไรกัน พอเวลานั้นพันโชติกับนายชมบุตรก็ออกมา นายทองอินก็สนทนากับพันโชติเรื่องไร่นาและอื่นๆ แล้วค่อยๆ ชักมาถึงเรื่องปิศาจ สังเกตดูหน้าพันโชติดูออกเบื่อในเรื่องนี้มาก เมื่อถามอะไรแกก็ตอบไปโดยขัดไม่ได้ และเมื่อแรกแกก็ไม่ได้เล่าอะไรซึ่งเรายังไม่ทราบเลย จนนายทองอินแกวนเวียนไปมาหนักเข้าจึงได้ความต่อไปอีก คำถามคำตอบกันในครั้งนั้นข้าพเจ้าก็จำไม่ได้ถนัด แต่เขียนลงให้อย่างใกล้ที่สุดได้ดังนี้
นายทองอิน “คนในบ้านแกมีกี่คน”
พันโชติ “มีผมเองกับบุตรสองคน”
ทองอิน “บ่าวมีกี่คน”
พันโชติ “แต่แรกมีสองสามคน เดี๋ยวนี้มีเหลือแต่คนครัวคนเดียว”
ทองอิน; “ทำไมถึงอย่างนั้นล่ะ”
พันโชติ; “ตั้งแต่เกิด-นี่แหละขอรับ”
ทองอิน “อ้อ บ่าวมันกลัวผีหรือ”
พันโชติ “ขอรับ มันหนีไปอยู่กะท่านสมภารเสียหมดขอรับ ผมก็ขี้เกียจไปตามมันมา เจ้าลูกผมเขาก็ช่วยๆ อยู่มั่งดอกขอรับไม่ลำบากอะไร”
ทองอิน “ก็ผีช่วยแกทำงานจริงหรือ”
พันโชติ “น้ำผมไม่ต้องตักเองเลยขอรับ หมู่นี้พอเช้าเป็นมีเต็มตุ่มอยู่เสมอขอรับ อีกอย่างหนึ่ง เดี๋ยวนี้ไม่ต้องร้อนใจเรื่องควายเลยขอรับ เป็นไม่มีใครกล้าเข้าใกล้คอกเทียว”
ทองอิน “ผีนั้นมีคนเห็นมากหรือ”
พันโชติ “เห็นกันหลายคนแล้วขอรับ เมื่อวานซืนนี้พระท่านมาสวดมนต์เมื่อกลับไปวัดท่านก็ได้ยินเสียงแกรกกราก”
ทองอิน “ได้ยินที่ไหน”
พันโชติ “ที่ต้นมะขามหลังเรือนขอรับ ผมก็ได้ยิน อ้ายลูกผมมันก็ได้ยินทั้งสองคนแลขอรับ อ้ายชมลูกคนใหญ่ผมมันรีบวิ่งออกไปดูก็ไม่เห็นมีอะไร แต่ไพล่ไปเขย่าคอกควายอยู่ขอรับ ผมตามออกไปดูที่นั่นก็ไม่เห็นมีใคร เห็นแต่เป็นเงาๆ หายแวบไป”
ทองอิน “เออแล้วยังไรต่อไป”
พันโชติ “คืนนั้นเองแหละขอรับ อ้ายชมไปปลุกผมขึ้นเอากระดาษส่งให้แผ่นหนึ่ง ผมคลี่ออกดูเห็นเป็นหนังสือถึงผม เซ็นชื่อเมียผมที่ตาย”
ทองอิน “เจ้าชมได้บอกหรือเปล่าว่ามันได้หนังสือมาจากไหน”
พันโชติ “มันบอกว่ามันนอนอยู่แต่ยังไม่หลับเสียงดังกรอกแกรกที่หลังคา แล้วหนังสือนี้ตกลงมาข้างที่นอนขอรับ”
พันโชติ “อ้อ แล้วยังมีอีกขอรับวันหนึ่งค่อนข้างดึกแล้วผมได้ยินเสียงกรอบแกรบข้างหลังเรือน ผมก็ลุกไปเยี่ยมหน้าต่างดู เห็นผู้หญิงห่มผ้าคาดอกกำลังจ้วงตักน้ำในคูอยู่เทียวขอรับ ผมเห็นว่าได้การแน่ผมก็ค่อย ๆ ย่องออกจากห้องลงบันไดย่องไปหลังเรือน เห็นผู้หญิงกำลังเดินหิ้วปีบตักน้ำมาที่ตุ่ม ผมก็เดินตรงเข้าไปหายังไม่ทันถึงเลยขอรับ ผู้หญิงนั้นหลบหายเข้าไปใต้ถุนเรือน ผมตามเข้าไปไม่เห็นอะไร แต่เข้าไปไม่ทันถึงไหน ผมได้ยินเสียงพิลึกแท้ ๆ ขอรับ เสียงฮือ ๆ ชอบกลแต่ไม่ได้อยู่ใกล้ ๆ เสียงเหมือนอยู่ข้ามคูออกไปอีกที ผมก็ออกมาจากใต้ถุน ดูตรงออกไปเห็นผู้หญิงออกไปทางคอกควายแล้วก็หายไป ผมยังยืนตะลึงอยู่ พอมีใครมาจับแขนผมเข้าสะดุ้งโหยงทั้งตัวเทียวนึกว่าผีมาจับ แต่กลายเป็นเจ้าชมไปขอรับ มันบอกผมว่ามันลงมาคิดจะจับผีเหมือนกันแหละขอรับ”
ทองอิน “แกได้สังเกตหรือเปล่าว่าผู้หญิงสองคนนั้นแต่งตัวเหมือนกันหรือไม่เหมือน”
พันโชติ “เหมือนกันขอรับ ผมจำได้แม่นเทียว นุ่งผ้าสีแก่ๆ เกือบดำ ห่มผ้าสีนวล เหมือนกันไม่มีผิดเทียวขอรับ ไม่เชื่อถามอ้ายชมดูซีขอรับ”
ทองอิน “แกเชื่อแน่ว่าได้เห็นผีหรือ”
พันโชติ “ขอรับ อะไรคนจะไปอยู่ได้สองแห่งพร้อมกันดูไม่มี”
ทองอิน “ก็ถ้าคน ๆ เดียวมันจะข้ามคูไปให้แกเห็นเป็นสองครั้งไม่ได้หรือ”
พันโชติ “ไม่ได้แน่ละขอรับ ทางข้ามที่ใกล้ที่สุดก็ทางสะพานไม้ลำเดียว ถ้าข้ามผมก็คงเห็นเพราะต้องผ่านผมถึงจะไปที่สะพานได้ จริงดอกขอรับถ้ามันจะอ้อมไปเข้าทางถนนก็ได้ แต่นี่มันไม่ทันเป็นแน่พอมันหายแวบไปทางนี้ มันก็ไปครางฮือ ๆ อยู่ฟากข้างโน้นแล้วนี่ขอรับ”
ทองอิน “ชอบกล ชอบกล”
ทองอิน “แกกับลูกไม่ได้นอนด้วยกันดอกหรือ”
พันโชติ “เปล่าขอรับ ผมนอนห้องกลาง ลูกสองคนนอนห้องในข้างหลัง”
ทองอิน “ก็ห้องนอกนี่ไม่มีใครนอนหรือ”
พันโชติ “เมื่อแรกบ่าวมันนอนขอรับ เดี๋ยวนี้ไม่มีใครนอน”
ทองอิน “แกเชื่อหรือว่าผีเมียแกมาอยู่จริง ๆ”
พันโชติ “นี่แหละขอรับ ผมก็ไม่อยากเชื่อ ท่านสมภารท่านว่าไม่ควรเชื่อเพราะผีไม่มี แต่มันก็ชอบกลอยู่ มันทำอะไรหลายอย่างที่ไม่น่าเชื่อว่าคนจะทำได้”
ทองอิน “คืออะไรเป็นตัวอย่าง”
พันโชติ “ในหนังสือนั้นมีสั่งให้หาของไว้ให้กินขอรับ ผมก็จัดหาวางไว้ แล้วให้บ่าวผมสองคนนอนขวางประตูไว้ รุ่งขึ้นเช้าของกินนั่นเป็นรอยได้แตะต้องแล้วแท้ๆ เทียวขอรับ ผมไม่ปดนายหรอก ผมซักถามอ้ายบ่าวดูว่ารู้สึกมีคนเข้าในห้องหรือเปล่ามันบอกว่าไม่รู้สึก อ้ายสองคนนั้นมันนอนขวางประตูอยู่เทียวนี่ขอรับ ถ้าใครเข้ามาคงต้องรู้สึกเพราะมันเป็นคนนอนไวทั้งสองคน พอถูกเข้ายังงั้นติดๆ กันสองหรือสามคืนก็หนีเทียวขอรับ”
ทองอิน “อือ ก็ชอบกลอยู่”
พันโชติ “ชอบกลจริงขอรับ นายเห็นยังไง ผมจะทำอย่างไงดีถึงจะพ้นทุกข์ได้ พระก็นิมนต์มาสวดมาประน้ำมนต์แล้ว หมอผีก็เอามาแล้ว ไม่เห็นมันไป”
ทองอิน “ถ้าอย่างนั้นบางทีเพื่อนฉันคนนี้จะช่วยแกได้ เขามีความรู้ในทางผีสางเทวดาอยู่มั่งนะ”
ข้าพเจ้าไม่ทันรู้ตัว เมื่อถูกซัดว่าเป็นหมอปิศาจเฉยๆ เช่นนั้นก็ตั้งท่าจะเถียง แต่แลเห็นหน้านายทองอินจึงเข้าใจว่าเขาอยากให้ข้าพเจ้ารับเอาตามเขาว่า ข้าพเจ้าก็ทำยิ้มนิ่งอยู่ พันโชติแสดงกิริยาท่าทางยินดียกมือไหว้ข้าพเจ้าแล้วพูดว่า “ถ้านายโปรดได้จะดีมากเทียวขอรับ ถ้านายจะต้องประสงค์อะไรบอกผม ผมจะได้ไปหามาให้”
ข้าพเจ้าออกอึดอัดในใจ นึกไม่ออกว่าจะตอบพันโชติว่ากระไร ในเวลานั้นก็นึกไม่ออกว่าธรรมดาหมอปิศาจต้องใช้อะไรบ้างในการพิธีไล่ปิศาจ นึกออกเคืองนายทองอินว่ามาแกล้งทำเพื่อนกันเสียเช่นนี้ จริงอยู่ข้าพเจ้าได้เคยเห็นนายทองอินทำอะไรประหลาดๆ หลายครั้งแล้ว แต่ยังไม่เคยเห็นทำอะไรเปล่าๆ เลย เคยมีเหตุเสมอ แต่ครั้งนี้ข้าพเจ้าตรองไม่ออกเลย ว่าทำไมนายทองอินจึงไปบอกพันโชติว่าข้าพเจ้าเป็นหมอปิศาจ เมื่อไม่ทราบความประสงค์ของนายทองอินเลยเช่นนั้น ข้าพเจ้าก็หมดปัญญาที่จะทำประการใด
ข้าพเจ้าจึงนิ่งตรองอยู่ว่าจะตอบพันโชติอย่างไรดี นายทองอินเห็นข้าพเจ้าอึดอัดเต็มทีเช่นนั้นจึงชิงพูดขึ้นว่า
“ก็พ่อวัดทำเหมือนครั้งไล่ผีบ้านฉันก็แล้วกัน ลองดูบางทีจะสำเร็จ ครั้งนั้นแกเรียกเอาน้ำกลางแม่น้ำจอกหนึ่ง เทียนขี้ผึ้งขอจากพระเล่มหนึ่ง สายสิญจน์กลุ่มหนึ่ง หญ้าคากำมือหนึ่งดูเหมือนเท่านั้นไม่ใช่หรือ”
ข้าพเจ้าตอบว่า “เท่านั้นก็พอ”
พันโชติจึงกล่าวว่า “ถ้าอย่างนั้นผมรับหามาให้นายได้ง่ายๆ เทียว จะช้าอยู่ก็ที่น้ำกลางแม่น้ำนั้นแหละขอรับ น้ำท้องคลองไม่ได้หรือขอรับ”
ข้าพเจ้าแลดูตานายทองอินแล้วก็เข้าใจจึงตอบว่า “ไม่ได้น้ำต้องตักกลางแม่น้ำถึงจะขลัง ยิ่งตักหน้าวัดยิ่งดี”
พันโชติก็รับว่าจะไปหาของซึ่งนายทองอินกล่าวว่าข้าพเจ้าอยากได้นั้น บุตรแกทั้งสองคนแกให้ขอเทียนกับสายสิญจน์จากท่านสมภาร ส่วนตัวแกเองนั้นลงไปตักน้ำกลางแม่น้ำ ตามนายทองอินว่า สังเกตดูท่าทางพันโชตินั้นยินดีมาก ที่จะพ้นทุกข์ไม่ต้องถูกปิศาจรบกวน แต่นายชมบุตรนั้น สังเกตตามสีหน้าเห็นได้ว่ามีกลัวปนอวดเก่งอยู่พอเท่าๆ กัน
เมื่อพันโชติกับบุตรลงเรือนไปแล้ว ข้าพเจ้าจึงถามนายทองอินว่า “นี่แกเล่นตลกอะไร ฉันยังไม่เข้าใจ มาเกณฑ์ให้ฉันเป็นหมอผีหมอสางทำไม”
นายทองอินหัวเราะแล้วตอบว่า “แกหละมันคอยจะไม่เข้าใจเสียเสมอแหละ ฉันใช้ตาพันโชติกับลูกแกไปเสียสำหรับเราจะได้มีเวลาตรวจในเรือนแกสักหน่อย มาเถอะอย่าเสียเวลาเลย”
ว่าแล้วก็พากันเข้าไปตรวจในเรือน ในนั้นมีห้องรวม ๕ ห้อง ห้องใหญ่ที่สุดก็คือหอนั่ง ต่อนั้นเข้าไปเป็นห้องที่พันโชตินอน ข้างห้องพันโชตินอนเป็นห้องไว้ของ ในเข้าไปอีกมีอีกสองห้องคือห้องนอนบุตรสองคนห้องหนึ่ง กับห้องซึ่งนากภรรยาพันโชติเคยอยู่เมื่อยังมีชีวิตอยู่ห้องหนึ่ง ห้องนี้กับห้องเก็บของตรงกัน ปิดลั่นกุญแจทั้งสองห้อง ห้องบุตรนั้นตรงกับห้องพันโชติ เข้าออกต้องผ่านห้องพันโชติ เมื่อนายทองอินเห็นเช่นนี้ก็พูดเป็นเชิงบ่นๆ ว่า ไม่ได้ออกทางนี้แน่ ข้าพเจ้าถามว่า ใครไม่ได้ออก นายทองอินหาตอบว่ากระไรไม่ เดินตรงรี่เข้าไปในห้องบุตรตรวจดูรอบแล้วก็มองออกไปทางหน้าต่าง มองอยู่สักครู่หนึ่งแล้วก็หัวเราะขิกๆ และพูดว่า “เก่งอยู่ๆ พ่อวัดมาดูอะไรนี่หน่อยเถอะ”
ข้าพเจ้าชะโงกออกไปนอกหน้าต่างก็เห็นของประหลาดจริง ข้างนอกหน้าต่างมีไม้ทำเป็นเพิงติดอยู่ตลอดพอคนเดินได้ นายทองอินหัวเราะอีกแล้วถามข้าพเจ้า “ยังไง แกมีความคิดอย่างไรบ้าง”
ข้าพเจ้าตอบว่า “ฉันยังแลไม่เห็น”
นายทองอินยิ้มแล้วว่า “นั่นแหละทางผีเดินละพ่อวัด ผีเดินออกจากห้องนี้ไปกินเครื่องเซ่นในหอนั่นยังไงล่ะ นี่อ้ายชมมันพอใช้จริง ฉันเองยังนึกเสียแทบตาย ว่ามันไปขยำเครื่องเซ่นยังไงไม่ให้พันโชติกับเจ้าบ่าวสองคนรู้ได้”
พอข้าพเจ้าได้ยินนายทองอินพูดดังนี้ ก็เข้าใจและเห็นจริงด้วยว่าเจ้าชมนั้นเองเป็นผี แต่ก็ยังไม่เข้าใจแท้ในเรื่องผู้หญิงที่พันโชติเห็นอยู่ ๒ แห่งนั้น ข้าพเจ้าถามนายทองอินว่า เขาจะอธิบายเรื่องนั้นอย่างไร นายทองอินตอบว่า แกจำคำตาเปรมไม่ได้หรือ เจ้าปริกลูกแกหมู่นี้หายไปบ่อยๆ จำไม่ได้หรือ ข้าพเจ้าก็เข้าใจแจ่มแจ้งทีเดียวคราวนี้ ส่วนนายทองอินนั้นกรุ้มกริ่มมาก เมื่อเวลาเดินกลับออกมาหอนั่งเขาพูดว่า พ่อวัด คราวนี้แหละแกจะได้ชื่อเสียงเป็นหมอผีสำคัญละ ตั้งแต่คืนนี้ไปผีเป็นไม่หลอกพันโชติอีกละ
นั่งคอยกันอยู่ในหอนั่งนานกว่าพันโชติกับบุตรจะกลับ พอได้ของต่างๆ มาพร้อมแล้วข้าพเจ้ากับนายทองอินก็ตั้งพิธีวงสายสิญจน์และน้ำมนต์บ่นพึมพำไปตามที พอเสร็จพิธีแล้ว ข้าพเจ้าก็พูดกับพันโชติ (ตามที่นายทองอินสอนไว้) ว่าคืนวันนี้ขอให้ฉันกับเพื่อนอยู่ในหอนั่ง ตัวแกเองกับลูกไม่ต้องวุ่นวายอะไร และถ้าได้ยินเสียงอะไรก็อย่าออกจากห้องแกเป็นอันขาดนอนนิ่งเฉยเสียทีเดียว มาเถอะมารดน้ำมนต์เสียทั้งสามคนแหละ พันโชติกับบุตรก็เข้ามารับน้ำมนต์ทั้งสามคน พอรับประทานข้าวปลากันเสร็จแล้วข้าพเจ้าก็ไล่พันโชติกับบุตรให้ไปนอนเสีย แล้วนายทองอินจึงพูดกับข้าพเจ้าว่า
ฉันจะลงไปคอยอยู่ใต้ถุนริมโอ่งน้ำ แกคอยอยู่บนนี้จนได้ยินเสียงตักน้ำ พอตักน้ำแกต้องลงไปทีเดียว เจ้าผีพอรู้ว่าแกลงไปคงหนีเข้าใต้ถุน เจ้าพวกพ้องฟากข้างโน้นพอเห็นจะเสียทีคงครางขึ้น แกต้องทำเป็นตกใจเหลียวไป แล้วแกเดินให้ใกล้คูเข้าไปทุกที พอถึงสะพานแกวิ่งตื๋อทีเดียว จับเจ้าผีฟากโน้นให้ได้ เจ้าผีฟากนี้ปล่อยไว้ให้ฉันเถอะ
ข้าพเจ้าคัดค้านขึ้นว่า “ไอ้เรื่องไม้ท่อนเดียวนี่ฉันไต่ไม่ได้เร็วนะ กว่าฉันจะไต่ข้ามไปได้เจ้าผีก็จะหนีเสียนี่”
นายทองอินตอบว่า “แกอย่าทุกข์เลย ฉันจะจัดการให้แกข้ามสบายทีเดียว”
เวลานั้นยังหัวค่ำอยู่เพราะฉะนั้นนายทองอินกับข้าพเจ้าสนทนากันเสียก่อน จนเวลาซึ่งกะว่าพันโชติพอจะหลับแล้ว นายทองอินจึงลงไปก่อนจะลงไปนั้นนายทองอินปิดหน้าต่างหอนั่งซึ่งอยู่ข้างเดียวกับหน้าต่างห้องเจ้าชมนั้น เพื่อกันไม่ให้ปิศาจถูกต้องของเครื่องเซ่นได้ ข้าพเจ้านั่งคอยอยู่นานรู้สึกออกง่วงนอนหนักหลังตาพอนึกๆ อยู่ว่าน่ากลัวจะไม่สำเร็จประสงค์ก็ได้ยินเสียงเทน้ำซ่าๆ ข้าพเจ้าไม่ได้รั้งรอเลยรีบลงเรือนไปทางโอ่งน้ำ เห็นผู้หญิงแต่งตัวอย่างที่พันโชติเล่า กำลังหิ้วปีบน้ำเดินมาจากคู ข้าพเจ้าเดินตรงเข้าไป ผู้หญิงนั้นพอเห็นข้าพเจ้าก็ทิ้งปีบรีบเดินหนีเข้าไปทางใต้ถุนเรือน ทันใดนั้นข้าพเจ้าได้ยินเสียงครางฮือๆ อยู่ทางฟากโน้นของคู และอีกประเดี๋ยวหนึ่งก็เห็นผู้หญิงรูปร่างคล้ายกับคนที่ข้าพเจ้าเห็นอยู่เมื่อสักครู่หนึ่งก่อนนั้น ทั้งแต่งตัวก็เหมือนกันไม่มีผิด ข้าพเจ้าต้องรับว่า ถ้าข้าพเจ้าไม่ได้รู้แน่นอนแล้วว่าเป็นคน ข้าพเจ้าก็คงจะเชื่อว่าได้เห็นปิศาจแล้วครั้งนั้น แต่เพราะทราบอยู่แล้วว่าเป็นคน ข้าพเจ้าจึงไม่รอช้ารีบวิ่งข้ามสะพาน (นายทองอินได้จัดการหากระดานไปทอดไว้แล้วสามแผ่น) กวดเจ้าปิศาจจี๋ทีเดียว ส่วนเจ้าปิศาจนั้น โดยเหตุที่ประมาทว่าข้าพเจ้าจะไม่กล้าไล่ไป จึงไม่ได้ออกวิ่งเต็มฝีเท้าจนข้าพเจ้าเข้าไปเกือบถึงตัวแล้ว เพราะฉะนั้นข้าพเจ้าจับได้โดยง่าย ข้าพเจ้าก็จูงข้ามสะพานกลับเข้ามา พบนายทองอินนั่งอยู่ริมโอ่งน้ำกับผู้หญิงอีกคนหนึ่ง ผู้หญิงนั้นพอข้าพเจ้าเข้าไปมองดูใกล้ก็จำหน้าได้คือตัวเจ้าชมนั้นเอง นายทองอินหัวเราะแล้วพูดว่า
“ได้ทั้งสองตัวสิ ไหนเอาตัวของแกมาดูหน้าทีหรือ เองมันลูกนายเปรมไม่ใช่หรือ”
นางผู้หญิงของข้าพเจ้าก็รับว่าตนเป็นลูกนายเปรมและว่าตนชื่อปริก นายทองอินพยักหน้าแล้วก็ชวนกันขึ้นไปบนหอนั่งด้วยกันทั้ง ๔ คน แล้วนายทองอินก็ซักเจ้าชมดังต่อไปนี้
ทองอิน “ทำไมเจ้าถึงคิดทำผีหลอกพ่อ”
ชม “ผมอยากกินขนม”
ทองอิน “ทำไมจะขอพ่อเขากินไม่ได้หรือ”
ชม “ก็ได้ แต่อยากสนุกด้วย”
ทองอิน “พูดกันจริงๆ นะ ถ้าอยากแต่จะเล่นสนุก ทำไมต้องพากเพียรทำเพิงสำหรับเดินนอกหน้าต่าง แล้วทำไมถึงจะต้องหาผู้ช่วยด้วย ตอบกันจริงๆ นะ”
ชม “ผมไม่อยากให้พ่อแกมีเมียใหม่ขอรับ เป็นความสัตย์ความจริงแท้ๆ ทีเดียวขอรับ”
ทองอิน “เออถ้าเจ้าบอกกันเสียดีๆ ก็แล้วกัน ฉันก็เห็นใจหรอก นี่แน่มาสัญญากันเสียเถอะ ฉันสัญญาจะไม่บอกพ่อเจ้าว่าเจ้าทำหลอกแก แต่เจ้าต้องทำสัญญาว่าเจ้าจะไม่ทำผีหลอกพ่ออีกต่อไป”
ชม “ผมสัญญาขอรับ”
ทองอิน “ถ้าเจ้าทำผีหลอกอีกเมื่อไร ฉันจะต้องบอกพ่อให้ทราบความจริง เข้าใจนะ”
ชม “เข้าใจขอรับ”
ทองอิน “เจ้าปริกก็เหมือนกัน ถ้าเจ้าทำหลอกพันโชติอีกฉันจะต้องฟ้องนายเปรม ถ้าไม่ทำก็ไม่ฟ้อง เข้าใจนะ”
ปริก “เข้าใจขอรับ ผมสัญญาตามนายว่า ขอรับ”
ทองอิน “เออดีละ ปริกเจ้าไปบ้านเสียเถอะ ชมเจ้าก็ไปนอนเสีย”
เด็กทั้งสองไหว้นายทองอินกับข้าพเจ้าแล้วก็ต่างคนต่างไปนอน ส่วนนายทองอินกับข้าพเจ้าก็เลยอาศัยพันโชตินอนอยู่จนรุ่งเช้าจึงกลับ
ตั้งแต่คืนนั้นมาพันโชติก็มิได้ถูกปิศาจภรรยารบกวนอีกต่อไป ข้าพเจ้าคอยฟังอยู่ว่าแกจะมีภรรยาใหม่หรือไม่ ก็ได้ความว่ายังไม่มีจนทุกวันนี้ เพราะฉะนั้นหวังใจว่าคนในบ้านนั้นอยู่กินเป็นผาสุกทั่วกัน ส่วนตัวข้าพเจ้านี้ก็ยังมีชื่อเสียงเป็นหมอปิศาจวิเศษอยู่
นายแก้ว
นายขวัญ
นายสุวรรณถูกขโมย
ท่านทั้งหลายคงยังจะจำได้ว่าไม่ช้านัก หนังสือพิมพ์กรุงสยามเต็มไปด้วยเรื่องนายสุวรรณช่างทองถูกขโมยมีทุนทรัพย์เกี่ยวข้องนับได้หมื่นบาท เผื่อจะมีท่านผู้อ่านบางท่านจำเรื่องนี้ไม่ได้ตลอด ข้าพเจ้าจะขอเล่าให้ท่านฟังโดยย่อดังต่อไปนี้
เมื่อวันที่ ๙ พฤศจิกายน ร.ศ. ๑๒๒ เวลาเช้านายสุวรรณได้ไปแจ้งต่อสารวัตรใหญ่โรงพักประตูสำราญราษฎร์ว่า ในเวลาเช้าวันนั้นเมื่อนายสุวรรณได้ไปเปิดร้านขายของเห็นตู้เหล็กแง้มอยู่ นายสุวรรณก็ประหลาดใจเพราะจำได้แม่นว่า ได้เห็นนายกรเสมียนบัญชีปิดตู้ลั่นกุญแจแน่นหนา เมื่อเวลาบ่าย ๔ โมง เมื่อวันที่ ๗ วันนั้นเป็นวันเสาร์ นายสุวรรณเปิดร้านครึ่งวันในวันอาทิตย์ก็หาได้มีผู้หนึ่งผู้ใดเข้าไปในร้านไม่ เพราะฉะนั้นจึงทำให้นายสุวรรณประหลาดใจ ที่เห็นตู้เหล็กแง้มอยู่เช่นนั้น นายสุวรรณกับนายกรจึงเปิดตู้ตรวจดูของ ได้ความว่ามีของมีราคาหายอยู่หลายสิ่ง นายสุวรรณยังหาได้ตีราคาเป็นแน่นอนไม่แต่ประมาณว่าของหายรวมเป็นราคา ๘,๕๐๐ บาท สารวัตรแขวงซักถามนายสุวรรณได้ความต่อไปว่า ร้านนี้อยู่ในตึกแถวถนนบ้านตะนาว ชั้นล่างใช้เป็นร้านขายของและโรงงาน ชั้นบนตัวนายสุวรรณเองกับบุตรภรรยาอยู่ ทางเดินเข้าออกมี ๒ ทาง เพราะฉะนั้นในการที่จะขึ้นไปชั้นบนซึ่งเป็นที่อยู่ของนายสุวรรณ ไม่จำเป็นต้องผ่านห้องที่ใช้เป็นร้านขายของ นอกจากนายสุวรรณและบุตรภรรยากับจีนคนใช้ ไม่มีผู้ใดอยู่ในบ้านเวลากลางคืนมีแขกยามเดินตรวจคนหนึ่ง แต่แขกเฝ้ายามคนนี้เมื่อวันอาทิตย์บอกป่วยหาได้มาตรวจตามหน้าที่ไม่ เมื่อวันเสาร์นายสุวรรณได้ลั่นกุญแจประตูเรียบร้อยแล้วนายกรก็กลับไปบ้าน กุญแจประตูร้านนั้น นายสุวรรณเป็นผู้ถือเองผู้เดียว แต่กุญแจตู้เหล็กมีอยู่ ๒ ดอก นายสุวรรณถือไว้ดอกหนึ่ง นายกรถืออีกดอกหนึ่ง สิ้นคำให้การนายสุวรรณในชั้นต้นเพียงเท่านี้
เวลาเช้าวันจันทร์นั้น ข้าพเจ้ากำลังเตรียมตัวจะไปออฟฟิศ (ข้าพเจ้าหากินทางหมอความ) มีคนวิ่งกระหืดกระหอบขึ้นเรือนข้าพเจ้ามา และพูดกับข้าพเจ้าว่า เชิญคุณไปหน่อยเถอะขอรับ พี่กระผมเกิดความใหญ่ ถูกโปลิศจับขอรับ
ข้าพเจ้านึกประหลาดใจและสงสัยอยู่ ว่าทำไมจะมาเชิญข้าพเจ้าไปข้าพเจ้าจึงย้อนถามไปว่า
เอ๊ นี่แกขึ้นบ้านผิดดอกกระมัง
คนที่มาตอบว่า ไม่ผิดดอกขอรับ พี่กระผมสั่งให้กระผมมาที่คุณเป็นแน่ เขาว่าคุณเป็นหมอความดีผู้หนึ่ง จึงอยากจะเชิญไปเสียแต่วันนี้เพื่อจะได้ทราบความตั้งแต่ต้น
ข้าพเจ้าถาม พี่แกน่ะใคร
ชายผู้นั้นตอบว่า นายกรเสมียนนายสุวรรณช่างทองขอรับ ผมเองชื่อมุ่ย
ข้าพเจ้าพูดว่า อ้อ นายกร ฉันรู้จักอยู่ได้เคยว่าความให้เขาครั้งหนึ่งจริง นี่เกิดความอะไรกันอีกเล่า
นายมุ่ยเล่าความให้ข้าพเจ้าฟังดังที่ข้าพเจ้าได้กล่าวแล้วข้างต้นแต่มีต่อไปว่า สารวัตรโปลิศกับนายสุวรรณพากันเข้าไปตรวจในร้านได้ความว่า ตู้เหล็กสำหรับเก็บเครื่องเพชรนั้นไม่ได้ถูกงัดมีผู้เอากุญแจไขออก นายสุวรรณจึงถามนายกรว่าลูกกุญแจอยู่หรือเปล่า นายกรตอบว่าลูกกุญแจหายสารวัตรโปลิศถามนายกรว่าหายแต่เมื่อไร นายกรตอบว่าไม่ทราบแน่ เมื่อรู้ขึ้นว่าหายนั้นเวลาเย็นวันอาทิตย์ พอทราบความว่าหายนายกรก็ไปที่ร้าน แต่เข้าไม่ได้เพราะประตูปิด ได้ร้องเรียกนายสุวรรณให้เปิดรับก็หาได้มีผู้ใดมาเปิดรับไม่ จึงจำต้องกลับไปบ้านและตั้งใจว่ารุ่งเช้าวันจันทร์จะไปบอกนายสุวรรณก็บังเอิญเกิดความยุ่งขึ้นจึงเลยลืมไม่ได้บอก จนสารวัตรถามขึ้นจึงได้นึกออก สารวัตรสงสัยนายกรจึงได้คุมตัวนายกรไว้ เพื่อจะสืบสวนให้ได้ความจริงต่อไป
พอข้าพเจ้าได้ทราบความดังนี้ ก็นึกถึงนายทองอินทันที ข้าพเจ้าจึงชวนนายมุ่ยขึ้นรถของข้าพเจ้าขับไปบ้านนายทองอิน เล่าความให้นายทองอินฟังทุกประการ และชวนให้นายทองอินไปสืบในเรื่องนี้ดวยกัน นายทองอินนั่งนิ่งอยู่ประเดี๋ยวหนึ่ง แล้วก็พูดขึ้นว่า “ที่จริงเวลานี้ฉันก็มีงานมากอยู่ แต่ว่าเอาเถอะพักไว้ก่อนก็เห็นจะได้ เรื่องนายกรออกจะสำคัญกว่า อ้ายเรื่องโน้นปล่อยให้ลูกสมุนของฉันคอยระวังตรวจตราไว้ก่อนก็เห็นจะได้” แล้วก็พากันขึ้นรถไปที่ร้านนายสุวรรณ
เมื่อถึงร้านนั้น เห็นมีพลตระเวนรักษาอยู่หลายคน และมีคนอื่น ๆ ยืนอยู่หน้าร้านก็หลายคนเหมือนกัน ที่จริงก็ประหลาดพอมีเหตุอะไรขึ้นนิดหน่อยแล้วคงมีคนทะเยอทะยานอยากรู้คอยฟังอยู่ได้เสมอ ถ้ายิ่งเป็นความขโมยกันเช่นนี้ก็ยิ่งมีคนอยากรู้มากขึ้น ในร้านนายสุวรรณก็เต็มไปด้วยเจ้าพนักงานกองตระเวน ท่านฝรั่งนายโปลิศก็อยู่ด้วย พอนายทองอินโผล่เข้าไป ข้าพเจ้าสังเกตหน้าท่านฝรั่งเห็นไม่พอใจ แต่ขืนทำยิ้มยื่นมือมาจับ กู๊ดมอร์นิงกับนายทองอินและพูดว่า ดีทีเดียวท่านมา บางทีท่านจะช่วยได้บ้าง แล้วก็ยื่นลูกกุญแจให้นายทองอิน และอธิบายว่าตกอยู่ที่หน้าตู้เหล็ก นายกรจำได้และรับแล้วว่าเป็นลูกกุญแจที่ตนถือ นายทองอินพยักหน้า แล้วก็เที่ยวตรวจตามร้านไม่พูดจากับใคร นาน ๆ ก็ได้ยินเสียงหึหะ ฝ่ายท่านฝรั่งก็ยืนนิ่งดูอยู่ไม่พูดจากับใครเหมือนกัน สักประเดี๋ยวนายทองอินถามฝรั่งนายโปลิศว่า
ท่านมีความเห็นอย่างไรในเรื่องนี้ ฝรั่งยิ้มแล้วตอบว่า ดูก็ไม่ยากอะไร กุญแจมี ๒ ดอก นายสุวรรณถือดอกหนึ่ง เสมียนอีกดอกหนึ่ง กุญแจของนายสุวรรณอยู่ กุญแจของเสมียนหาย ตู้เหล็กนี้นายสุวรรณมาเห็นเปิดอยู่เวลาเช้าวันนี้ นายสุวรรณเชื่อแน่ว่าเขาไม่ได้เปิด เสมียนก็ยืนยันว่าเขาไม่ได้เปิด กุญแจนายสุวรรณยังติดอยู่กับตัว กุญแจของเสมียนตกอยู่ที่หน้าตู้ ก็เชิญท่านนึกดูเถิดว่าจะเป็นอย่างไร
ทองอิน “รูโหว่ที่หน้าต่างนั่น ท่านว่าใครเจาะ”
ฝรั่ง “ฉันว่าเสมียนเจาะ”
“เจาะทำไม”
“สำหรับเข้ามาในร้านน่าซิ ท่านจะยังไม่ทราบดอกกระมัง ว่านายกรไม่มีกุญแจไขประตูร้าน”
“ฉันทราบแล้ว แต่นายกรก็ทราบดีอยู่ว่าหน้าต่างนั้นปิดอยู่อย่างไร คือมีไม้ขวาง ถ้านายกรจะเอาเลื่อยสอดเข้าตรงรอยต่อค่อยๆ เลื่อยจนไม้ขวางนั้นขาดเป็น ๒ ท่อน แล้วแหวกหน้าต่างจนเป็นช่อง และเอื้อมมือเข้ามาถอดกลอนเช่นนี้จะมิดีกว่าหรือ
ฝรั่ง “ดีกว่าจริง; แต่นายสุวรรณคงจะทราบได้ทันทีว่าขโมยนั้นเป็นคนเคยเห็น ลักษณะปิดหน้าต่างร้าน นายกรจึงแกล้งทำเป็นทีว่าคนนอกขึ้นขโมย จึงเจาะหน้าต่างอย่างที่ท่านเห็นอยู่นั้น”
ทองอิน “ถ้าอย่างนั้นท่านเห็นว่านายกรเป็นฉลาดความคิดพอใช้ นะ”
ฝรั่ง “ฉันเห็นเช่นนั้น”
ทองอิน “ถ้าอย่างนั้นก็น่าเสียใจที่ไม่ฉลาดให้ตลอด อุตส่าห์เจาะหน้าต่างทำให้นึกว่าเป็นคนนอก แล้วยังไงมาโง่ไขตู้ด้วยกุญแจ ซึ่งใคร ๆ ย่อมรู้กันโดยมากว่าตนเป็นผู้ถือ แล้วยังอ้ายเรื่องรอยตีนอีก ประหลาดจริง ๆ ทำไมจึงต้องเอาตีนเหยียบบนหน้าต่างทิ้งรอยไว้ให้เขาจับ ดูไม่จำเป็นต้องให้ตีนถูกหน้าต่างเลย เวลาปีนเข้ามาจะเอาเข่าวางบนหน้าต่างแล้วข้ามเข้ามาดูจะง่ายกว่าที่จักขึ้นยืนบนหน้าต่าง เออในวันอาทิตย์นั้น ฝนตกหรือเปล่า”
ฝรั่ง “ไม่ได้ตก”
ทองอิน ถ้าอย่างนั้นก็ยิ่งประหลาดใจขึ้นอีก รอยตีนนั้นเห็นได้ชัดเจนว่าตีนเปื้อนโคลน อะไรจะมาขโมยเขาทั้งที ควรจะต้องระวังอย่างที่สุดไม่ให้เขาจับได้ นายกรกลับเอาโคลนทาตีนแล้วมาเหยียบตีตราไว้ที่หน้าต่างไว้ให้จับอีก หน้าหัวเราะจริงๆ”
ฝรั่งนิ่งทำหน้าตึงแล้วถามนายทองอินว่า “ก็ถ้าอย่างนั้น ท่านคิดว่าใครขโมย”
นายทองอินตอบว่า “เป็นธรรมเนียมของฉัน ไม่คิดว่าคนนั้นคนนี้ขโมย จนกว่าฉันจะหาสิ่งของหรือข้อความอันใดที่จะชี้ให้เห็นได้แน่วได้ว่าผู้ใดขโมย ฉันจึงจะตกลงคิดว่าผู้นั้น นี่ฉันยังไม่เห็นเหตุผลที่จะเป็นพยานให้ฉันคิดว่านายกรขโมย นายกรก็ได้รับเงินเดือนอยู่มากไม่ใช่หรือ”
ฝรั่ง “เขาได้ถึงเดือนละ ๑๐๐ บาท แต่ ๑๐๐ บาทนี้ก็ไม่นับว่ามากถึงมากกว่านั้นก็ไม่พอ ถ้าคนคนนั้นพอใจในการเล่นเบี้ยเช่นนายกรนี้” นายทองอินหันไปถามนายกรว่า “แกเล่นเบี้ยจริงหรือ”
นายกรรับว่าจริง นายทองอินถามต่อไปว่า
“แกมีหนี้อยู่บ้างหรือเปล่า”
นายกรว่า “มี มีอยู่มาก”
ฝรั่งนายพลตระเวนพยักหน้ายิ้มแล้วพูดว่า
“นี่ มันเป็นอย่างนี้”
นายทองอินว่า “ก็ชอบกล ฉันก็เข้าใจได้ดอกว่า ท่านมีข้อควรสงสัยอยู่บ้าง แต่ฉันขอท่านสักอย่างหนึ่ง ตัวฉันก็ได้เคยช่วยท่านมาหลายครั้ง ขอให้ฉันช่วยท่านครั้งนี้อีกเถิด ฉันจะสืบดูในเรื่องนี้ให้ถี่ถ้วน ท่านอย่าเพ่อส่งนายกรขึ้นศาลเลย เมื่อฉันได้ความอย่างไร ฉันจะบอกให้ท่านทราบ”
ฝรั่งนายโปลิศก็พยักหน้า รับว่าจะทำตามนายทองอินขอ นายทองอินก็ลาออกจากร้านนายสุวรรณไป พอออกนอกประตูร้านมีชายผู้หนึ่งแต่งกายอย่างนักเลง คือนุ่งโสร่งมีผ้าพาดบ่า เดินโซเซเข้ามาโดนนายทองอินกัก นายทองอินจับแขนไว้ จ้องดูหน้าเป็นทีเหมือนจะจำได้ แต่ข้าพเจ้าเห็นปากหมุบหมิบ เหมือนกับพูดกระซิบกับคนเมานั้น คนเมานั้นพยักหน้าแล้วก็เดินต่อไป นายทองอินก็พาข้าพเจ้ากลับไปรับประทานข้าวที่บ้าน รับประทานข้าวแล้วไม่ช้านัก คนใช้นายทองอินเข้ามาบอกนายทองอินว่ากระไรข้าพเจ้าไม่ได้ยินถนัด เห็นนายทองอินหยักหน้าแล้วพูดว่า “ให้ขึ้นมาบนนี้” คนใช้หายลงไปสักครู่หนึ่ง แล้วก็พาชายผู้หนึ่งขึ้นมา ชายผู้นี้ไม่ใช่คนอื่นคนไกล คือนักเลงที่กระทบไหล่นายทองอินหน้าร้านนายสุวรรณ (แต่เวลานี้เห็นได้ว่าเป็นปรกติไม่เมาจนนิดเดียว) นายทองอินยิ้มแล้วพูดกับข้าพเจ้าว่า “ลูกสมุนของฉันคนนี้ แกดูเหมือนจะยังไม่รู้จัก ฉันเอาลองใช้ดูยังไม่ได้ให้เงินเดือน ถ้าครั้งนี้ใช้ได้ดีก็นับว่าเป็นใช้ได้ต่อไป” แล้วนายทองอินก็หันไปพูดกับลูกสมุนว่า “ยังไงแจ่มได้ความยังไงบ้าง”
นายแจ่มตอบว่า “เมื่อวันอาทิตย์เวลาประมาณยามหนึ่ง ได้มีผู้เห็นนายกรเดินอยู่หน้าร้านนายสุวรรณ ยืนมองอยู่ที่หน้าต่างสักครู่หนึ่ง และร้องเรียกนายสุวรรณแต่หามีผู้ใดเปิดประตูรับไม่ นายกรเรียกอยู่นานแล้วจึงไป เมื่อนายกรมาเรียกนั้น พลตระเวน ฎ ๒๔๔๒ ยืนอยู่ไม่ไกลจากร้านกี่ก้าว เมื่อนายกรเดินไปพลตระเวนผู้นั้นเดินตามไปจนสุดถนนบ้านตะนาว”
นายทองอิน “แล้วถามเจ้าสีได้ความว่ากระไร”
นายแจ่ม “นายสีคืนวันนั้นไม่สบายนอนไม่หลับตลอดรุ่ง แต่ก็ไม่ได้ยินเสียงแกรกกราก หรือเห็นผู้ใดแปลกปลอมเดินไปใกล้ร้านนายสุวรรณเลย นายสีรับสาบานได้ในข้อนี้”
ข้าพเจ้ายังสงสัยอยู่ จึงถามนายทองอินว่า “นายสีน่ะ พวกพ้องแกหรือ”
นายทองอินตอบว่า “เป็นพวกพ้อง แต่ไม่ใช่ลูกสมุน แกต้องเข้าใจว่าที่ไหนเป็นที่สำคัญแล้ว ฉันคงมีพวกพ้องอยู่ใกล้คนหนึ่งอย่างน้อยเสมอ บ้านนายสีคนนี้ อยู่หลังร้านนายสุวรรณห่างกันไม่กี่ก้าว ถนนนั้นตกกลางคืนไม่ใคร่มีผู้ใดเดินเพราะเป็นถนนเล็ก ที่จริงเป็นตรอกนิดเดียว เพราะฉะนั้นถ้าใครเดินไปแปลกหน้า นายสีเป็นต้องรู้เป็นแน่ ฉันมีสัญญากับนายสี ว่าต้องให้มีคนนั่งยามตรวจอยู่เสมอ ทั้งกลางวันกลางคืน นี่บังเอิญเมื่อคืนวันอาทิตย์นั้น นายสีไม่สบายจึงนั่งอยู่เอง
ข้าพเจ้าว่า “เก่ง เก่ง ต้องยอมว่าเก่งจริง”
นายทองอินยิ้มแล้วหันไปพูดกับนายแจ่มต่อไปว่า
“แล้วมีอะไรอีกบ้างไหม” นายแจ่มตอบ “ผมเที่ยวถามตามโรงจำนำแล้ว ไม่ได้ความว่ามีใครเอาเครื่องเพชรไปจำนำเลยวันนี้”
นายทองอิน “ก็แน่ละขโมยของมาก ๆ ยังงั้น ใครเขาจะเอาไปโรงจำนำ เจ้ามันยังใหม่นักถึงไม่เข้าใจในเรื่องนี้ เจ้าไปบอกนายศุขให้สืบตามบ้านทวายบางทีจะได้ความ รีบไปเร็วๆ เถอะ แล้วให้นายศุขกลับมาบอกที่นี่ ตัวเจ้าเองกลับไปช่วยน้องเจ้าดูนายสุวรรณกับพวกพ้อง”
นายแจ่มก็ลาลงเรือนไป
นายทองอินหันมาพูดกับข้าพเจ้าว่า “เราไม่ควรเสียเวลา มาเถอะไปเถอะ” แล้วก็พากันไปโรงพักประตูสำราญราษฎร์
นายทองอินขอพบกับนายกร แล้วถามนายกรดังต่อไปนี้
ทองอิน “แกรู้สึกว่าลูกกุญแจหายไปตั้งแต่เวลาไร”
นายกร “เวลาเย็นวันอาทิตย์”
“ลูกกุญแจนั้นแกได้เอาไปบ้านหรือ”
“ได้เอาไป”
“แน่นะ”
“แน่ผมจำได้แน่ พอปิดตู้แล้วผมเอากุญแจใส่กระเป๋า”
“กุญแจติดอยู่กับโซ่หรือเปล่า”
“ติดอยู่กับพวง”
“เมื่อแกกลับบ้านแล้ว เอาพวงกุญแจไว้ที่ไหน
“ตามธรรมดาผมเอาไว้กับตัวเสมอ”
“เมื่อวันนั้นเอาไว้ที่ไหน นึกดูที พวงกุญแจได้ไปไกลตัวแกครั้งหนึ่งครั้งใดในวันอาทิตย์บ้างหรือ”
“ไม่ได้ห่าง ผมใส่กระเป๋าไว้เสมอ”
“เมื่อแกไปบ่อนแกเอาไปด้วยหรือ”
“เอาไปด้วย”
“แกใส่กระเป๋าไหนไว้”
“ใส่เป๋าขวา”
“เป๋าล่างหรือเป๋าบน”
“เป๋าล่าง”
“จำได้ไหมว่าใครนั่งข้างแกที่บ่อน”
“จำไม่ได้ เปลี่ยนกันหลายคน อ้อนายสุวรรณเขานั่งข้างผมอยู่ประเดี๋ยวหนึ่ง”
“อะไร นายสุวรรณก็เล่นเบี้ยหรือ”
“ผมทราบแต่ว่าเขาเล่นหวย แต่นานๆ เขาก็ไปเที่ยวบ่อนบ้าง”
“วันที่แกพบเขาน่ะเขาเล่นหรือเปล่า”
“เขาเล่น แต่น้อย ไม่มาก”
“นายสุวรรณนั่งอยู่ข้างแกนานหรือ”
“ไม่สู้นาน คอยกับผมอยู่สักครู่หนึ่งแล้วก็ลุกไป”
“เมื่อแกรู้สึกว่าพวงกุญแจหายน่ะ รู้สึกขึ้นในบ่อนหรือ”
“ผมรู้สึกขึ้นเมื่อควักเงินจะใช้เจ้ามือ”
“นั่นเวลาไร”
“เกือบยาม”
“พอรู้สึก แล้วแกทำอย่างไร”
“ผมก็บอกกับนายยามพลตระเวนแล้วก็รีบไปที่ร้าน เพื่อจะไปบอกให้นายสุวรรณทราบ”
“ที่แกพูดมานี่น่ะ เป็นจริงทั้งนั้นน่ะ”
“สาบานเจ็ดวัด เจ็ดวาได้ขอรับ”
“อ้อ ลืมไป นายสุวรรณได้เคยว่ากล่าวแกในเรื่องเล่นเบี้ยนี้บ้างหรือเปล่า”
“เขาได้เคยพูดกับผมครั้งหนึ่งว่า ให้ระวังในการเล่นเบี้ยอย่าให้เสียการ ถ้าเล่นแต่พอสมควรเขาไม่ว่า ตัวเขาเองเขายังเล่นหวยบ้างเป็นครั้งเป็นคราว”
“แกกับนายสุวรรณน่ะ ชอบกันมากหรือ”
“ก็ไม่ชอบกันนัก แต่ก็ไม่มีข้อบาดหมางอะไร”
นายทองอินพยักหน้า แล้วก็ชวนข้าพเจ้าเดินต่อไป พอถึงที่เสมียนหวยในถนนบ้านตะนาว นายทองอินแวะเข้าไปพูดจาทักทายอยู่นานแล้วจึงถามว่า
“ลื้อบอกอั้วทีเถอะว่า เจ๊กหยงมาแทงหวยที่ลื้อบ่อยๆ หรือ”
เสมียนหวยตอบว่า “เขามาบ่อยๆ แต่เขาไม่แทงที่อั๊ว เขามาวางอั๋วเชียงโพยหิ้ง”
“เขียนทีละมากๆ หรือ”
“เขียงทีละมาก สามสิบสี่สิบก็มี ไม่เหงค่อยถูก อั๊วบอกเจ๊กหยง ถ้าลื้อทงหวยบ่อยๆ ลื้อจะฉิกหายติดตะลาง”
นายทองอินก็สนทนากับเสมียนหวยอีกสักครู่หนึ่งแล้วก็เดินต่อไป ข้าพเจ้าต้องอธิบายในที่นี้ว่า เจ๊กหยงนั้นคือคนใช้นายสุวรรณ และโพยหิ้งที่เจ๊กหยงไปวานให้เขียนนั้นไม่ต้องสงสัยเลยว่านายสุวรรณใช้ไป เจ๊กหยงคงจะไม่มีเงินพอเล่นหวยได้ทีละมาก ๆ เช่นนั้นเป็นแน่”
เมื่อนายทองอินกับข้าพเจ้าไปถึงร้านนายสุวรรณ เจ้ากรมกองตระเวนกับฝรั่งนายโปลิศซึ่งได้กล่าวแล้วนั้นกำลังทำหนังสือรูปพรรณของหายอยู่ เจ้ากรมก็ทักทายนายทองอินตามสมควร แล้วพูดว่า
“ฉันมีความยินดีที่ได้ทราบข่าวจากชีฟอินซเป๊กเตอร์ (คือนายโปลิศฝรั่ง) ว่าท่านจะช่วยกองตระเวนในการจับขโมยครั้งนี้”
นายทองอินคำนับแล้วถามว่า
“ท่านได้ความอะไรอีกที่แปลกประหลาดบ้างไหม”
เจ้ากรมนายตระเวนตอบว่า “ไม่ได้ความอะไรนอกจากที่ท่านได้ทราบ แล้วท่านได้ความอะไรหรือ”
นายทองอินตอบว่า “ได้นิดหน่อย ข้าพเจ้าขออนุญาตซักนายสุวรรณ”
เจ้ากรมกองตระเวนก็อนุญาต
นายทองอินจึงหันไปหานายสุวรรณและถามว่า “แกได้ทราบเรื่องนายกรเล่นเบี้ยมานานแล้วหรือ”
นายสุวรรณ “ก็นาน”
“แกได้เคยห้ามปรามนายกรบ้างหรือเปล่า”
“ได้เคยตักเตือน ๒ – ๓ ครั้ง”
นายทองอิน “ได้เคยห้ามบ้างหรือเปล่า”
นายสุวรรณ “ไม่เคยห้ามเป็นกิจจะลักษณะ”
“ทำไมถึงไม่ห้าม”
“เพราะเห็นว่านายกรมีอายุมากพอที่จะรู้ผิดรู้ชอบแล้ว”
“ในการที่เล่นนั้น นายกรเสียมากหรือ”
“ไม่ทราบ”
“ไม่ถามเขาเลยหรือ”
“จะไปถามเขาทำไม”
“ฉันเห็นว่านายกรเป็นเสมียนของแกและคนถือกุญแจตู้เครื่องเพชร ฉันจึงได้นึกว่าบางทีแกจะเอาใจใส่ในความประพฤติของนายกรบ้าง แต่บางทีก็จะไม่เห็นการเล่นเบี้ยเป็นการผิดร้ายอะไรดอกกระมัง”
“ก็เห็น”
“แต่ไม่เห็นมากพอที่จะว่ากล่าวห้ามปรามหรือ”
“แน่ทีเดียว”
“ตัวแกเองเล่นเบี้ยบ้างไหม”
“ฉันไม่เล่น”
“ไม่เล่นเลยหรือ ไม่เคยไปบ่อนเลยหรือ”
“อ้ายบ่อนน่ะ ใครไม่เคยไปบ้าง”
“ถูกถูก แต่บางคนก็ไปถี่ แต่บางคนก็ไม่ถี่ บางคนก็ไม่ไปเลย บางคนก็ไปดู ก็แกอยู่ในจำพวกไหนล่ะ”
“ฉันบอกแล้วว่าบางทีฉันก็ไป จะถามอะไรกันร่ำไร”
“เมื่อวันอาทิตย์ไปหรือเปล่า”
นายสุวรรณนิ่งอยู่ครู่หนึ่ง ข้าพเจ้าสังเกตหน้าเห็นท่าทางออกไม่ค่อยสบาย นายทองอินก็คงจะเห็นเช่นนี้เหมือนกัน เพราะข้าพเจ้าเห็นยิ้มอยู่ในหน้า สักครู่หนึ่งนายสุวรรณก็ตอบว่า
“เมื่อวันอาทิตย์ฉันไปเที่ยวที่บ่อนหัวเม็ดประเดี๋ยวหนึ่ง”
“แกพบนายกรหรือเปล่า”
“จำไม่ได้”
“ลองนึกดูหน่อยเถอะน่ะ”
นายสุวรรณนึกอยู่ครู่หนึ่ง แล้วก็ตอบซ้ำอีกว่า “จำไม่ได้”
นายทองอินก็หันไปทางสารวัตรใหญ่ ซึ่งได้มาจากโรงพักประตูสำราญราษฎร์ แล้วพูดว่า
“คุณสารวัตรได้ยินไหมล่ะ จำได้ไม่ใช่หรือ ว่านายกรให้การอย่างไร เมื่อผมถามเมื่อตะกี้”
สารวัตรใหญ่พยักหน้าตอบว่า “จำได้”
นายทองอินก็ถามนายสุวรรณต่อไปว่า
“การเล่นหวยนี่แกเห็นเป็นผิดไหม”
“ก็ผิด”
“อาจจะเสียเงินได้มากๆ ไม่ใช่หรือ
“ก็เห็นจะได้ดอกกระมัง”
“แทงหิ้งกะแทงธรรมดาไหนจะเสียได้มากกว่ากัน”
“ฉันจะไปรู้ยังไง”
“อ้าวฉันหมายว่าบางทีแกจะรู้ได้บ้าง เห็นเจ๊กหยงเขาเป็นนักเลงใหญ่ แกรู้ไหมว่าเจ๊กหยงเป็นนักเลงใหญ่”
“ไม่รู้”
“อะไรแกเป็นนายเจ๊กหยง แกไม่รู้ว่าเจ๊กหยงเป็นนักเลงใหญ่ด้วยหรือ น่าจะรู้เบาหรือ”
“ทำไมฉันจะต้องไปเป็นธุระปะปังในการส่วนตัวของเจ๊กบ๋อย”
“ถ้าเป็นตัวฉัน ฉันก็คงจะต้องอยากรู้การส่วนตัวบ่าวของฉันบ้าง อะไรบ่าวเล่นหวยทีละมาก ๆ มันจะไปเอาเงินมาจากไหน นอกจากที่มันจะขโมยนาย มันเคยขโมยแกมั่งไหม”
“ไม่เคย”
“ก็ประหลาดเจ๊กหยงไปเอาเงินมาจากไหนหนา ได้เป็นกองสองกอง ประหลาดน๊ะท่านเจ้ากรม” ท่านเจ้ากรมพยักหน้าแล้วพูดว่า
“ถ้านายสุวรรณคิดอ่านจำอะไรได้บ้างเสียจะดี”
นายทองอินถามนายสุวรรณต่อไปว่า
“แกเป็นคนนอนไวไม่ใช่หรือ”
“นอนไว”
“ห้องนอนของแกอยู่ตรงหน้าต่างที่เจาะไม่ใช่หรือ”
“อยู่ตรง”
“ตามธรรมดาแกนอนกี่ทุ่ม”
“บางทีก็ห้าทุ่ม บางทีก็สองยาม”
“เมื่อคืนวันอาทิตย์แกไม่ได้ยินเสียงแกรกกรากหรือ”
“ไม่ได้ยิน”
“ชอบกลไม่มีใครได้ยินเลยหรือ”
“ไม่มีใครได้ยิน”
“ยิ่งชอบกลหนักขึ้นไปอีก”
ในเวลานั้นได้ยินเสียงเอะอะขึ้นข้างนอก เสียงเหมือนพลตระเวนกับคนเมาทะเลาะกัน นายทองอินจึงบอกให้ข้าพเจ้าลุกออกไปดู ข้าพเจ้าลุกออกไปเห็นพลตระเวนที่รักษาประตูกำลังเถียงกับคนเมาแลผลักไสอยู่ ข้าพเจ้าก็ถามความว่าเป็นอะไรกัน พลตระเวนบอกข้าพเจ้าว่า นักเลงคนนั้นเดินมาโดนพลตระเวน พลตระเวนผลักแต่เบา ๆ นักเลงกลับด่าว่าให้ในเวลาที่พูดกันอยู่นั้น เจ้านักเลง (ซึ่งข้าพเจ้าจำหน้าได้ว่านายแจ่ม) ก็เดินโซเซเข้ามาโดนข้าพเจ้าเปรี้ยงใหญ่เลย กอดคอข้าพเจ้า แล้วกระซิบในหูว่า “หนังสือฝากให้คุณทองอิน” แล้วก็ส่งกระดาษพับแผ่นเล็กให้ข้าพเจ้าแผ่นหนึ่ง ในทันใดนั้นพลตระเวนก็เข้ามาดึงตัวนักเลงทำทีเหมือนจะพาตัวไปโรงพัก ข้าพเจ้าจึงว่า “ช่างเถอะ ช่างเถอะ ไล่ให้มันไปเสียให้พ้นก็แล้วกัน” แล้วข้าพเจ้าก็กลับเข้าไปในร้านส่งหนังสือให้นายทองอิน นายทองอินอ่านแล้วก็พยักหน้าและยิ้ม แล้วพูดว่า “พ่อวัด เจ้าศุขของฉันเก่งไหมล่ะได้เรื่องแล้ว ดูหนังสือนี่ซี” หนังสือนั้นว่า
“ผมเที่ยวสืบตามบ้านพม่า ว่าใครมีเครื่องเพชรเครื่องทองขายบ้าง ผมจะรับซื้อ ได้ความว่า มองอ่องมีของขาย ผมไปหามองอ่องขอดูของที่จะขาย มองอ่องยังสงสัยอยู่แต่กระผมชี้แจงไปต่าง ๆ จนตกลงหยิบกำไลมาให้กระผมดู ๒ คู่ แหวนอีกหลายวง ผมถามว่าไม่มีอะไรอีกหรือ มองอ่องว่ามีแต่ของเล็กๆ น้อย กับมีสร้อยคอสายหนึ่งซึ่งมองอ่องว่าจะส่งไปขายนอก จะฝากมองหล่าออกไปแต่มองหล่านั้นจะออกไปกับเรือลูซกวันพุธนี้ กำไลและแหวนมองอ่องจะยัดเยียดขายให้กระผม ๆ บอกว่ากระผมไม่มีเงิน แต่ถ้าอยากจะขายจริงผมจะพาไปหาคนที่จะรับซื้อ มองอ่องอึดอัดอยู่สักครู่หนึ่ง แล้วจึงตกลงว่าจะไปที่บ้านกระผมเวลาพรุ่งนี้เช้า แลขอให้กระผมนัดผู้ที่จะซื้อมาพบกันที่บ้าน เรื่องนี้จะโปรดให้จัดการอย่างไรต่อไป?”
ในเวลาที่ข้าพเจ้าอ่านหนังสือนั้น นายทองอินได้เล่าความให้เจ้ากรมกองตระเวนทราบทุกประการ และตกลงกันว่านายทองอินจะไปบ้านนายศุขวันรุ่งขึ้น เพื่อจะซื้อเครื่องเพชรและนัดให้พลตระเวนมาคอยจับมองอ่องกับมองหล่า ส่วนนายสุวรรณนั้นเจ้ากรมกองตระเวนบอกว่าอย่าให้ไปไหนจนกว่าจะได้รับอนุญาต จากเจ้ากรมกองตระเวนให้ไป และวางยามพลตระเวนรักษาบ้านเพื่อไม่ให้หนีด้วย
รุ่งขึ้นนายทองอินกับข้าพเจ้าก็พากันไปบ้านนายศุข คอยอยู่ครู่หนึ่งมองอ่องจึงมา เมื่อนายทองอินเรียกให้มองอ่องแก้ของออกให้ดู ข้าพเจ้าก็จำได้ (โดยได้เห็นรูปในเวลาพลตระเวนทำหนังสือรูปพรรณนั้น) ว่าเป็นของซึ่งได้หายไปจากร้านนายสุวรรณ นายทองอินหยิบของขึ้นมองทีละสิ่งทำเป็นไม่เชื่อว่าเป็นของจริง และต่อราคาซึ่งมองอ่องจะเรียกเอาแล้วจึงถามขึ้นว่า ของเหล่านี้ได้มาจากไหนบอกได้ไหม มองอ่องนิ่งอึดอัดอยู่สักครู่หนึ่งแล้วตอบว่า “ซื้อมาจากเจ๊ก” นายทองอินถามว่า “เจ๊กนั้นชื่ออะไร ชื่อหยงใช่ไหม”
ในทันใดนั้น เจ้ากรมกองตระเวนพร้อมด้วยนายโปลิศฝรั่งกับนายหมวดพลตระเวนคนหนึ่งก็ตรงเข้ามา มองอ่องลุกขึ้นคิดจะหนีแต่นายโปลิศฝรั่งก็จับสวมขื่อมือเสียทันที แล้วก็พากันกลับไปที่โรงพักประตูสำราญราษฎร์ เมื่อถึงโรงพักแล้วเจ้ากรมกองตระเวนก็ให้ไปรับตัวเจ๊กหยงมา มองอ่องเมื่อเห็นเจ๊กหยงก็แจ้งกับเจ้ากรมกองตระเวนว่า เจ๊กผู้นี้เป็นผู้ได้นำเครื่องเพชรไปขายให้ เจ้ากรมกองตระเวนซักเจ๊กหยง เจ๊กหยงก็ให้การสารภาพ ว่าได้นำเครื่องเพชรไปขายให้มองอ๋องจริง และกล่าวต่อไปว่านายสุวรรณใช้ให้นำไป เจ้ากรมกองตระเวนก็สั่งให้คุมตัวเจ๊กหยงไว้ที่โรงพักนั้นด้วย แล้วก็ชวนนายทองอินกับข้าพเจ้าไปร้านนายสุวรรณ พร้อมด้วยนายพลตระเวนหลายนาย ครั้นถึงร้านแล้วเจ้ากรมกองตระเวนก็วานให้นายทองอินเล่าความตามที่จับมองอ่องได้ทุกประการ นายทองอินจึงพูดต่อไปว่า
“นี่แน่ฉันจะบอกความที่ฉันคิดว่าเป็นจริงให้แกฟัง ถ้าฉันผิดตรงไหนแกทักขึ้นนะ ตัวแกน่ะเล่นหวยติดมากและไม่ใคร่จะถูกยิ่งเล่นยิ่งเสียแต่ก็ยังไม่หายอยากเล่น แกก็ไปขอยืมเงินเขามาเล่นก็เสียอีก เงินแกได้ในการค้าขายเท่าไรก็ใช้เจ้าหนี้เขาไม่พอ แกหมดท่าก็คิดให้ขโมยขึ้นบ้านแก แต่ถ้าขโมยนั้นไม่มีตัวมีตนเสีย ดูก็จะยังไง ๆ อยู่ โปลิศก็จะถามแกต่าง ๆ แกจึงต้องคิดหาตัวคนซัดให้เป็นขโมยเสีย แกรู้อยู่ว่านายกรเสมียนแกเป็นคนเล่นเบี้ย ถ้าพอโปลิศรู้เข้าก็คงสงสัย วันอาทิตย์เป็นวันเหมาะไม่มีใครอยู่ในร้านนอกจากลูกเมียแก แขกยามก็เจ็บ แกก็คิดว่าจัดการเสียวันนี้เป็นดี ครั้นแกจะงัดตู้ของแกก็กลัวเขาจะไม่นึกสงสัยคนซึ่งแกต้องการให้เขาสงสัยคือนายกร เพราะฉะนั้นแกอุตส่าห์ไปที่บ่อนหัวเม็ด สู้เสียเวลานานกว่าแกจะสำเร็จประสงค์ พอแกเข้าใกล้นายกรได้แล้วก็ไม่เป็นการยากอะไร นายกรมัวเล่นเพลินไม่เหลียวซ้ายแลขวาทั้งไว้ใจด้วย แกก็ล้วงกระเป๋าเอาตามสบายใจ พอได้กุญแจแล้วแกก็รีบกลับมาเวลายามเศษจวน ๔ ทุ่ม นายกรมาเรียกแก แกก็ทำนอนหลับเสียพอสังเกตว่าดึกเงียบคนแกก็ลงมาจัดการไขตู้เอาเครื่องเพชรออก เจาะหน้าต่างเหยียบรอยตีน พอรุ่งเช้าแกก็ให้บ่าวแกเอาเครื่องเพชรไปขาย แล้วแกเตรียมไว้ว่าเมื่อผู้ซึ่งเขาเอาเครื่องเพชรมาฝากให้แกซ่อมแซมมาเร่งเอากับแก แกก็จะบอกเขาว่า จะทำอย่างไรได้ถูกขโมยเป็นเคราะห์ร้ายของแก แต่เพื่อไม่ให้ผู้ซึ่งกรุณาแกเสียหายมากมาย แกจะยอมใช้เงินให้กึ่งราคาเครื่องเพชรอย่างนี้ถูกหรือไม่ถูก”
นายสุวรรณเมื่อนายทองอินกำลังพูดอยู่นั้น สังเกตดูหน้าซีดลงทุกทีกว่านายทองอินจะพูดจบ นายสุวรรณหน้าเขียวปากสั่นจนข้าพเจ้าออกนึกสงสาร นายทองอินรอฟังให้ตอบอยู่สักครู่หนึ่งแล้วก็พูดต่อไปว่า
“ที่แกคิดคราวนี้ที่จริงก็มีดีอยู่มาก เห็นได้ว่าไม่ใช่ความคิดคนโง่เลย เสียแต่เลินเล่อเสียหน่อยหนึ่ง ข้อที่ ๑ ก็คือเรื่องรอยตีน แกไม่ควรจะลืมเลยว่าเมื่อวันอาทิตย์นั้น ฝนไม่ได้ตกเพราะฉะนั้นตีนนายกรคงจะไม่เปื้อนโคลนเปรอะถึงเพียงนั้น ทั้งในการที่จะไปเอากุญแจของนายกรมาไขแล้วทิ้งไว้หน้าตู้ ที่แกนึกว่าจะทำให้เป็นเครื่องนำความสงสัยไปทางนายกรนั้นกลับทำให้ฉันเชื่อ – เอ๊ะ – เอ๊ะ – นั่นแกเป็นอะไร” ต่างคนต่างก็มองหน้านายสุวรรณเห็นทำหน้านิ่วคิ้วขมวดแล้วประเดี๋ยวก็ล้มหงายลงไปกับพื้น เจ้ากรมกองตระเวนก็สั่งให้ไปตามหมอมาทันที แต่หมอมายังมิทันถึง นายสุวรรณก็ขาดใจตาย นายทองอินก้มไปตรวจดูถ้วนถี่ สั่นหัว ๒ – ๓ ครั้ง ค้นดูในกระเป๋าเสื้อแล้วก็ควักเอาขวดสีเขียวออกมาขวดหนึ่งและพูดว่า
“ฉันนึกแล้วยาตาย เสียดายจริงหนักปากไป ฉันควรจะบอกท่านเจ้ากรมให้ระวังในเรื่องนี้เสีย ตั้งแต่เมื่อให้มาจับเจ๊กบ๋อย เอาเถอะ เอาเถอะ นายสุวรรณลงโทษตัวเองเสียเช่นนี้แล้ว ก็จะได้ไม่เปลืองเวลาศาล พ่อวัดกลับไปบ้านเถอะ เมื่อท่านเจ้ากรมกองตระเวนท่านต้องการตัวเราเมื่อไร ท่านก็จะให้ไปตามเองแหละ
เมื่อความเป็นเช่นนี้แล้ว ข้าพเจ้าไม่จำเป็นต้องกล่าวว่ากรมกองตระเวนได้ปล่อยตัวนายกรทันที ส่วนจีนหยงนั้นก็ได้ส่งตัวขึ้นศาลชำระรับพระราชอาญาตามโทษานุโทษ และมองอ่องกับมองหล่ากรมกองตระเวนก็ได้ฟ้องในศาลกงสุลอังกฤษ ปรับโทษตามสมควรเหมือนกัน ส่วนผู้ที่ได้ฝากเครื่องเพชรให้นายสุวรรณซ่อมแซมก็ได้ของของตนกลับคืนไปแทบทุกคน เรื่องขโมยเครื่องเพชรก็เป็นอันยุติกันเพียงนี้
นายแก้ว
นายขวัญ
ความลับแผ่นดิน
วันหนึ่งไม่กี่เดือนมานัก ข้าพเจ้านั่งสนทนาอยู่กับนายทองอินที่บ้านนายทองอิน คนใช้ขึ้นมาบอกว่าพระยา......ปลัดทูลฉลองกระทรวง......มาคอยอยู่ข้างล่าง อยากจะพบนายทองอิน นายทองอินก็รีบลงไปต้อนรับท่านเจ้าคุณนั้น แล้วก็เชิญขึ้นมาบนห้องรับแขก เชิญให้นั่งตามสมควร แล้วท่านเจ้าคุณก็พูดว่า
“ฉันจะมาหาเรื่องไปรเวต”
แล้วก็แลดูข้าพเจ้า เมื่อข้าพเจ้าเห็นดังนั้นข้าพเจ้าก็ขยับตัวลุกขึ้นจะไปเสียมิให้กีด แต่นายทองอินชิงพูดขึ้นว่า
“นายวัดนี้เป็นเพื่อนเอกของกระผม กับเป็นผู้ช่วยอย่างสำคัญด้วย เพราะฉะนั้นถ้าใต้เท้าจะมาหากระผม ด้วยธุระเกี่ยวข้องกับการสืบอะไรทางลับ ใต้เท้าไว้ใจนายวัดได้”
ท่านปลัดทูลฉลองแลดูข้าพเจ้าอีกครั้งหนึ่ง แล้วก็พูดว่า
“ถ้ายังงั้นเป็นเชื่อได้แน่หรือว่าข้อความที่ฉันจะพูดครั้งนี้จะไม่แพร่หลายไป”
นายทองอินตอบว่า “ใต้เท้าควรเชื่อได้ว่ากระผมกับนายวัดจะไม่ให้ข้อความแพร่หลายไป กระผมอาจจะบอกกับใต้เท้าได้ว่า ทั้งตัวกระผมเองทั้งนายวัดจะไม่เผยอปากพูดในเรื่องนี้เลย จนกว่าจะได้รับอนุญาตของใต้เท้า”
ท่านปลัดทูลฉลองพยักหน้า นั่งตรองอยู่ประเดี๋ยวหนึ่งแล้วก็พูดว่า “มีผู้มาบอกกับฉันว่า ตัวท่านเป็นคนช่างสืบสาวเรื่องได้ดีกว่าผู้อื่นในกรุงเทพฯ เพราะฉะนั้นฉันจึงมาหาท่าน เพื่อจะให้ท่านช่วยในการสำคัญอย่างหนึ่งซึ่งเกี่ยวข้องกับตัวฉันมาก ถ้าสืบไม่ได้ความแน่นอนคราวนี้ ฉันเป็นต้องเสียคนเป็นแน่”
นายทองอินจึงถามขึ้นว่า
“เรื่องราวมันเป็นอย่างไร ขอให้เจ้าคุณเล่าให้กระผมฟัง”
เจ้าคุณพูดว่า
“ก่อนที่ฉันจะเล่าเรื่องให้ฟัง ฉันควรจะคิดเรื่องเงินให้ค่าป่วยการท่านเท่าไร”
นายทองอินตอบว่า
“เจ้าคุณไม่ต้องวิตกเรื่องนี้ เมื่อการสำเร็จไปแล้วถึงค่อยพูดกันก็ได้ ขอให้เจ้าคุณเล่าความให้ผมฟังดีกว่า”
ท่านปลัดทูลฉลองก็เล่าความดังนี้ต่อไป
“ใน ๓ - ๔ เดือนที่แล้วมานี้ มีความลับต่าง ๆ ซึ่งรัฐบาลต้องการจะปิดได้ลอดรู้ไปถึงหนังสือพิมพ์และถึงผู้อื่นซึ่งไม่ควรทราบหลายข้อแล้ว โดยมากข้อความอย่างนั้นมีผู้ทราบดูนับตัวถ้วน มีตัวฉันคนหนึ่ง มีทางที่ข่าวจะลอดออกไปได้มีอยู่สามทาง ตัวฉันก็ได้ยืนยันอยู่แข็งแรงเสมอว่า ไม่ได้ออกทางออฟฟิศฉัน เพราะในออฟฟิศฉันมีผู้อาจจะรู้เห็นอยู่ได้ก็เพียง ๓ คน คือเสนาบดีตัวฉันและเลขานุการเสนาบดี แต่ครั้นมีผู้พูดจาทักท้วงหนักขึ้น และกล่าวความสงสัยหนักขึ้น เสนาบดีก็ได้โปรดให้ย้ายเลขานุการไปทำหน้าที่อื่นแล้วแต่ความก็ยังเล็ดลอดออกไปได้ เพราะฉะนั้นฉันจึงมีความแน่ใจมากขึ้นอีกว่า ที่รั่วไม่ได้อยู่ที่กระทรวงของฉัน ครั้นมาเมื่อวานซืนนี้ กระทรวงต่างประเทศได้ส่งสัญญาต่างประเทศฉบับหนึ่งมาหารือ เสนาบดีไม่อยู่ ฉันจึงรับไว้ก่อนเพื่อจะหารือเสนาบดีเมื่อเสนาบดีกลับ แต่ครั้นเช้าวานนี้ ฉันค้นดูร่างสัญญานั้นหาไม่พบไม่ทราบว่าหายไปไหน ฉันถามคนในกระทรวงว่าใครได้เข้าไปในห้องฉันมั่ง ก็ได้ความว่ามีผู้คนเข้าไปก็แต่สองคน คือนายเหลี่ยมเสมียนเอกของฉันคนหนึ่ง กับนายจีนเลขานุการรองของเสนาบดีคนหนึ่ง ฉันก็ให้ตามนายจีนมาถาม นายจีนปฏิเสธว่าไม่ได้เคยเห็นร่างหนังสือสัญญานั้นเลย และที่เข้าไปในห้องฉันนั้นเพื่อเอาหนังสือราชการไปวางให้บนโต๊ะแล้วก็กลับออกมา อ้างนายเหลี่ยมเสมียนเป็นพยาน ภายหลังฉันเรียกนายเหลี่ยมมาถาม นายเหลี่ยมปฏิเสธว่าไม่ได้เข้าไปในห้องเลย แต่เมื่อนายจีนและเสมียนอื่น ๆ ยืนยันเข้า จึงรับว่าได้เข้าไปจริง ฉันก็ทราบได้ว่านายเหลี่ยมแสดงพิรุธ จึงซักไซ้คาดคั้นได้ความจริงว่า นายเหลี่ยมได้เอาร่างสัญญานั้นไปจริง และได้ขายให้ผู้มีชื่อคนหนึ่ง เป็นเงิน ๓๐๐ บาท ฉันยังไม่เชื่อก็ไปที่บ้านนายเหลี่ยม ฉันกับนายจีนช่วยกันค้นทั่วบ้านก็ไม่ได้ร่างสัญญานั้น ซักนายเหลี่ยมต่อไปจึงขยายออกมาว่า ผู้ที่ซื้อสัญญานั้นชื่อนายเปลี่ยนเป็นคนเข้ารีต ฉันได้สั่งให้พลตระเวนไปคอยรักษาอยู่ที่หน้าบ้านนายเปลี่ยน และให้คอยดูอยู่แล้วว่านายเปลี่ยนจะไปข้างไหน หรือจะมีผู้ใดมาหานายเปลี่ยนมั่ง ฉันหมดปัญญาไม่รู้จะทำอย่างไร ครั้นจะไปเอะอะค้นบ้านนายเปลี่ยนก็จะเกิดเหตุฉาวขึ้น แต่ร่างสัญญานั้นถ้าทราบแพร่หลายไปถึงข้างโน้น น่ากลัวจะเกิดเหตุใหญ่ เพราะฉะนั้นฉันจึงมาหาท่าน เพื่อปรึกษาว่าควรจะทำอย่างไร”
นายทองอินตอบว่า
“ข้อที่ ๑ ขอให้เจ้าคุณจัดการถอนโปลิศเสีย การที่เจ้าคุณสั่งให้โปลิศไปรักษาบ้านนายเปลี่ยนอยู่นี้ ก็ค่อนข้างเสียทีเสียแล้ว เพราะอาจจะทำให้นายเปลี่ยนรู้สึกตัวเสียได้ นอกจากนั้นขอให้ใต้เท้าไว้ใจกระผม ให้กระผมทำตามชอบใจ”
ท่านปลัดทูลฉลองก็ตกลงว่า จะทำตามนายทองอินว่า แล้วก็ลากลับไป
นายทองอินนั่งตรองอยู่ประเดี๋ยวหนึ่ง แล้วก็ลุกไปหยิบสมุดโน๊ตมาพลิกๆดูแล้วก็อ่านขึ้นว่า
“นายเปลี่ยนเป็นคนเข้ารีตคาทอลิค สงสัยว่าเป็นสัปเย็ค ท่าทางดูเหมือนจะมีการค้าขายทางลับ บ้านเรือนใหญ่โต มีเงินไม่ได้ทำอะไร” เห็นจะเจ้านี่แน่เสียแล้ว-พ่อวัด-แกกลับไปบ้านเสียก่อนก็เห็นจะได้ ฉันจะไปเที่ยวสืบอะไรเสียหน่อย”
ข้าพเจ้าถามขึ้นว่า “ฉันไปด้วยไม่ได้หรือ”
นายทองอินสั่นหัวแล้วพูดว่า “ปล่อยให้ฉันไปคนเดียวเถอะ เห็นจะดีกว่าแกนะ แล้วคงมีเวลาช่วยฉันหรอกอย่ากลัวเลย”
ข้าพเจ้าจึงถามว่า “ถ้ายังงั้นคอยแกอยู่ที่นี่ไม่ได้หรือ”
นายทองอินตอบว่า “บางทีกว่าฉันจะกลับก็นาน แต่ถ้าจะคอยก็ตามใจซิ”
แล้วก็หายเข้าไปในห้องสักครู่หนึ่ง เห็นคนชั้นเลวๆ ผ้าพื้นเก่าๆ สวมเสื้อปอนๆ กับหมวกสานเก่าจนเหลือถือไม้ตะพดสูบบุหรี่ไทยวาวๆ เดินออกมา ข้าพเจ้าฉงนอยู่ครู่หนึ่งแล้วหัวเราะก๊าก เพราะนึกขึ้นได้ว่านี่หรือนายทองอินซึ่งเดินไปไหนตีนเปล่าไม่ได้เลย เจ็บตีน ผ้านุ่งหรือก็ต้องใหม่เอี่ยม เสื้อหรือก็ต้องขาวไม่มีผงติดจนนิดเดียว หมวกหรือก็เคยแต่ปันนะมา ไม้เท้าหรือก็ถือแต่เลี่ยมเงิน บุหรี่หรือก็สูบแต่ซิกาเร็ตหรือซิการ์อย่างดี มันช่างผิดกับอ้ายเจ้าที่เดินเซ่อซ่า ออกมานี่แท้ๆ บุหรี่เหม็นคลุ้งกลบห้องจะไม่ให้ข้าพเจ้าหัวเราะอย่างไรได้
ข้าพเจ้าคอยอยู่ที่บ้านนายทองอินจนเกือบค่ำ นายทองอินจึงได้กลับมา และไม่ยอมพูดจาอะไรกับข้าพเจ้า จนไปอาบน้ำและเปลี่ยนเสื้อมาแล้ว เมื่อข้าพเจ้าถามข่าวคราวว่าเป็นอย่างไรบ้าง ก็หัวเราะเหอๆๆๆ พูดว่า
“พ่อวัด-ฉันจะได้เมียใหม่แน่”
ข้าพเจ้าก็ถามว่า “เอ๊ะ จะไปได้มาจากไหนกัน”
แกไม่ต้องหมิ่นประมาทฉันดอกน่า ทำไมคนอย่างฉันจะหาเมียไม่ได้หรือ”
“ได้-ได้ ทำไมจะไม่ได้ แต่มันน่าประหลาดอะไร กำลังมีการชุกๆ มัวไปเที่ยวหาเมียเสียแล้ว”
“มันต้องแล้วแต่ว่าเมียอยู่ที่ไหนนา คนของฉันน่ะมันเหมาะละ”
“เป็นคนยังไงนะ”
“เป็นคนในบ้านนายเปลี่ยนซีน่า แม้ได้ความมามากพิลึก”
“เออได้มาว่าอะไรมั่ง”
“ที่สำคัญก็คือนายเปลี่ยนเป็นคนคบฝรั่ง ตัวนายเปลี่ยนเขาก็เป็นฝรั่งมั่ง บ้านจัดหรูหราอย่างฝรั่ง เป็นเรือนสองชั้น ชั้นบนเป็นห้องนอนห้องอาบน้ำ ชั้นล่างมีห้องรับแขก, ห้องกินข้าว ห้องเขียนหนังสือเป็นห้องอยู่ข้างหน้า หลังนั้นเข้าไปเป็นห้องกินข้าว ข้ามฟากเฉลียงเป็นห้องรับแขก ยาวตลอดแต่หน้าบ้านถึงหลังบ้าน แต่ห้องรับแขกนี้ไม่ค่อยได้ใช้ ปิดลั่นกุญแจ ห้องเขียนหนังสือเป็นห้องที่นายเปลี่ยนใช้เสมอ เมียนายเปลี่ยนใช้ห้องชั้นบนห้องหนึ่ง เป็นห้องนั่งทำงาน คุณนายผู้หญิงนั่นท่านใจดี-ไม่ใคร่จะดุใครเลย เห็นคนขอทานเป็นต้องให้อัฐเสมอ เห็นคนเจ็บเข้าก็ช่วย ใจดีจริงๆ”
ข้าพเจ้าฟังตลอดแล้วก็ถามขึ้นว่า
“ก็แกไปได้ความยังงี้มาน่ะได้ประโยชน์อะไรมั่ง”
นายทองอินหัวเราะเหอๆ แล้วตอบว่า
“มีประโยชน์มาก คืนวันนี้บางทีจะได้ร่างสัญญาของเจ้าคุณกลับคืน”
ข้าพเจ้าถามว่า “จะไปเอามายังไงได้”
นายทองอินก็ล้วงเอาห่อผ้าออกจากกระเป๋าห่อหนึ่งวางลงบนโต๊ะเสียงดังฉ่าง ข้าพเจ้าลุกไปแก้ดู เห็นมีกุญแจพวงหนึ่ง สว่านหลายอันกับเครื่องมือต่างๆ อีกหลายอย่าง ข้าพเจ้าถามว่า
“เอะ นี่อะไรกัน”
นายทองอินตอบโดยหน้าตาเฉยว่า
“เครื่องมือสำหรับย่องเบาน่าซี”
“แกจะใช้เองน่ะหรือ”
“แน่ละซี ถ้าจำเป็นฉันก็ใช้ แต่หวังใจว่าจะไม่จำเป็น”
“ดูน่ากลัวอันตรายอยู่สักหน่อยนะ”
“ก็น่ากลัว แต่ขอให้แกเข้าใจว่า ถ้าฉันเห็นทางอื่นแล้วฉันคงไม่คิดย่องเบา การที่เราทำครั้งนี้มันผิดกับครั้งอื่นๆ ที่จะยอมไม่สำเร็จง่ายๆ ไม่ได้ แต่ถ้าแกเห็นน่ากลัวอันตราย แกไม่ต้องไปกับฉันก็ได้”
“พุทโธ่ พ่อทองอิน เข้าใจฉันผิดแท้ๆ ทีเดียว ฉันไม่กลัวอันตรายในส่วนตัวฉันเลยทีเดียว ฉันนึกไปถึงแกต่างหาก ถ้าแกจะไปแล้วฉันก็ไปกับแกเท่านั้น”
“ถ้ายังงั้นก็ดี ฉันบางทีจะต้องการผู้ช่วย ถ้าแกไม่ไปฉันก็จะหาผู้ช่วยที่ไว้ใจได้เหมือนแกยาก เอาเถอะ เวลานี้แกกลับไปอาบน้ำอาบท่าเสียก่อนก็ได้ เย็นๆ แกถึงค่อยกลับมาใหม่ก็ได้”
พอถึงเวลาเย็นข้าพเจ้ากลับไปที่บ้านนายทองอิน เดินตรงขึ้นไปบนห้องรับแขก เห็นนายทองอินแต่งตัวอย่างนักเลงเสร็จแล้ว พอข้าพเจ้าโผล่เข้าไป ก็จูงมือข้าพเจ้าเข้าไปในห้อง จับให้ข้าพเจ้าแต่งตัวเป็นนักเลงเสียด้วยเหมือนกัน แล้วก็ส่งมีดให้ข้าพเจ้าเล่ม ๑ กับปืนพกกระบอกหนึ่ง พอแต่งตัวเรียบร้อยแล้วก็พากันออกจากบ้านไป พากันขึ้นรถเจ๊กไปลงที่ถนนสามเสน แล้วเดินเกะกะอยู่ตามราวนั้น นายทองอินดูมีเพื่อนมาก ล้วนแต่ตัวกั่นๆ คล้ายๆ เราทั้งสอง พากันเดินไปเดินมา แวะที่นั่นนิดแวะที่นี่หน่อย จนเวลาดึกประมาณ ๒ ยามเศษ จึงพากันเข้าไปที่บ้านนายเปลี่ยนปีนข้ามรั้วเข้าไปในสวนเดินเรียบรั้วเข้าไปในเงาไม้จนถึงหลังบ้าน สังเกตดูในบ้านเงียบคนไม่มี ไฟฟืนมืดก็พากันย่องเข้าไป เห็นหน้าต่างห้องกินข้าวแง้มอยู่ นายทองอินก็ปีนขึ้นไปแล้วกวักมือเรียกข้าพเจ้าให้ปีนตาม ในห้องนั้นมืดไม่มีแสงสว่างเลย นายทองอินเดินคลำไปจนถึงประตูค่อยๆ เปิดประตู จึงค่อยมีแสงสว่างเข้ามาหน่อยหนึ่ง คือมีไฟฟ้าจุดอยู่ที่บันไดที่จะขึ้นไปชั้นบน นายทองอินกระซิบกับข้าพเจ้าว่าของที่เราต้องการ เชื่อว่าคงจะไม่อยู่ในห้องกินข้าว จะมีที่อยู่ก็แต่ห้องเขียนหนังสือหรือห้องชั้นบน แต่ฉันสงสัยห้องเขียนหนังสือ พอพูดเท่านั้นนายทองอินก็เตะเก้าอี้ล้มดังโครมใหญ่ ข้าพเจ้าใจหายวาบจนไม่มีตัวตั้งท่าจะหนี แต่นายทองอินจับแขนข้าพเจ้าไว้แน่น ในทันใดนั้นได้ยินเสียงกุกกักที่ชั้นบน นายทองอินก็ออกวิ่งจากห้องกินข้าวเข้าในห้องเขียนหนังสือ รีบค้นในตู้และในโต๊ะเขียนหนังสือ แต่ยังไม่ทันค้นได้ถึงไหน ก็ได้ยินเสียงฝีตีนคนตังๆ วิ่งลงกระไดมา สักประเดี๋ยวประตูห้องเขียนหนังสือ ซึ่งนายทองอินได้เปิดไว้แล้วนั้น ก็เปิดผางออกมา มีคนถือปืนพกเดินเข้ามาแล้วร้องว่า
“ถ้าเจ้าขืนกระดิกกระเดี้ยแล้วเป็นตาย”
นายทองอินก็พูดว่า “คราวนี้เสียทีเสียแล้ว นายจับผมได้คามือเทียวขอรับ” คนถือปืนหัวเราะเยาะแล้วพูดว่า “แน่ละ คืนวันนี้พ่อไปนอนกรงเหล็กกันเถอะ”
นายทองอินถามขึ้นว่า
“นายจะตามโปลิศหรือขอรับ”
คนถือปืนพูดว่า “แน่ทีเดียว ข้าไม่อยากเอาเจ้าทั้งสองไว้ชมหน้าอีกต่อไปหรอก”
“ผมก็ไม่อยากอยู่ชมหน้านาย แต่ถ้าผมไปเข้ากรงแล้วละก็น่ากลัวอะไรต่อะไรจะหลุดออกมามากนะขอรับ บางทีนายจะไม่ชอบให้ผมพูด”
“ข้าไม่ได้ทำผิดอะไร ข้าไม่ต้องกลัวคนอย่างเจ้า”
“แต่อ้ายเรื่องที่ผมรู้น่ะ ผมคิดว่าท่านกงสุลท่านไม่อยากให้รู้ไปไกลนะขอรับ”
พอนายทองอินพูดดังนั้น ปืนก็ตกจากมือตาเจ้าของบ้าน นายทองอินหัวเราะก้ากๆ แล้วลุกขึ้นโดดหน้าต่างแผลว ข้าพเจ้าโดดตามออกไป พากันวิ่งข้ามสวนปีนข้ามรั้วออกถนน ไม่เห็นมีใครไล่ตามมาเลยสักคนเดียว
นายทองอินไม่พูดจากับข้าพเจ้าอีกเลยจนถึงบ้าน แล้วจึงพูดขึ้นว่า “เสียทีไป ไม่สำเร็จ”
ข้าพเจ้าจึงพูดขึ้นว่า “ก็แกไปซุ่มซ่ามโดนเก้าอี้ล้มตึงเข้านี่”
นายทองอินหัวเราะแล้วพูดว่า
“ก็ฉันเอาตีนถีบมันออกอักมันจะไม่ล้มยังไงได้”
“เอะ นี่แกไปถีบมันเข้าทำไม”
“ถีบให้เจ้าเปลี่ยนมันรู้ตัวน่ะซี”
“สำหรับประโยชน์อะไร”
“นี่แน่ะฉันจะเล่าให้ฟัง ฉันสืบดูได้ความแน่นอนแล้วว่าของสำคัญมีราคา เขาเก็บเอาไว้ชั้นบนกันทั้งหมด ที่อาจจะมีได้ชั้นล่างก็แต่หนังสือแต่นี่และก็ยังไม่แน่ฉันยังสงสัยอยู่ เพราะฉะนั้นฉันจึงต้องคิดอ่านให้มันตื่น คิดอ่านให้มันรู้ว่ามีขโมยในบ้าน สำหรับจะได้ดูว่ามันจะลงมาข้างล่างหรือไม่ลงมา นี่มันก็ลงมา เราก็เลยรู้ว่ามันมีของสำคัญอยู่ข้างล่าง”
“ก็รู้แล้วมีประโยชน์อะไรล่ะ อ้ายของมันก็ไม่ได้”
“ไม่ได้วันนี้ก็คงได้วันหน้า เอาเถอะแกกลับไปนอนเสียทีเถอะ พรุ่งนี้เช้าสัก ๔ โมงหรือ ๕ โมงถึงค่อยมาใหม่ก็ได้”
รุ่งขึ้นข้าพเจ้าก็ไปตามเวลาที่นายทองอินนัด เดินตรงเข้าไปในห้องรับแขกไม่เห็นมีผู้ใด สักครู่หนึ่งมีตาแก่หัวหงอกแต่งตัวเรียบร้อย แต่ค่อนข้างโบราณ เดินหลังโกงถือห่อกระดาษรุ่มร่ามขึ้นมาและถามว่า
“คุณทองอินอยู่ไหมขา”
ข้าพเจ้าตอบว่า “เขาไม่อยู่เขาออกไปข้างนอกยังไม่กลับ”
ตาแก่เถียงข้าพเจ้าว่า “เขากลับมาแล้วหนาขา” แล้วก็หัวเราะเกิ้กออกมา ข้าพเจ้าจึงจำได้ว่านายทองอิน ก็เลยพลอยหัวเราะกับเขาดื้อๆ
นายทองอินถามว่า
“เป็นยังไง – แต่งตัวอย่างงี้ดีไหม”
ข้าพเจ้าตอบว่า “ดีมาก—เป็นไม่มีใครรู้จักแกเป็นแน่”
นายทองอินยิ้ม แล้วแก้ห่อกระดาษนั้นออกและอธิบายว่า
“นี่แน่ฉันให้ไปทำดอกไม้อย่างใหม่มาจุดเข้าและเป็นควันคลุ้งเทียววันนี้แกเอาไปด้วย”
ข้าพเจ้าถามว่า “จะเอาไปที่ไหน—จะเอาไปทำไม—ขอให้อธิบายให้เข้าใจ”
นายทองอินก็อธิบายว่า “วันนี้ตาแก่คนนี้จะไปเดินซุ่มซ่ามอยู่ที่หน้าบ้านนายเปลี่ยน แล้วจะมีเย็นตึลแมนขับรถมาจะทับแก ๆ จะร้องให้เอะอะเอ็ดตะโร เมียนายเปลี่ยนคงออกมาช่วย ตาแก่นั่นคงจัดการให้คนหามแกเข้าไปในบ้านนายเปลี่ยน ห้องเขียนหนังสือเป็นห้องที่เหมาะกว่าห้องอื่น เพราะมีเก้าอี้นอนอยู่พร้อมแล้ว ตาแก่ก็จะครวญครางใหญ่ ร้องขอยาเมียนายเปลี่ยนคงไปหายาให้แก ข้างนี้ตาแก่แกก็จะค้นห้องเสียให้เข็ด ถ้าได้หนังสือสำคัญแกก็จะนอนนิ่งจนกินยาแล้วแกก็ออกมา แต่ถ้าแกค้นไม่พบ จะร้องตะโกนไฟไหม้ให้เอ็ดตะโร ส่วนตัวพ่อวัดต้องรีบจุดดอกไม้ปาเข้าไปในห้อง แล้วก็คอยดูเอาเถอะว่าเป็นอย่างไรต่อไป”
ว่าแล้วก็พากันมาที่หน้าบ้านนายเปลี่ยน นายทองอินเดินไปเดินมาอยู่สักครู่หนึ่ง ก็เห็นคนวิ่งมากระซิบอะไรกับนายทองอิน นายทองอินพยักหน้าบอกกับข้าพเจ้าว่าให้เดินไปเสียทางอื่นก่อน แต่เมื่อเอะอะกันจึงค่อยมา ข้าพเจ้าอยู่ไม่ช้าก็ได้ยินเสียงเอะอะขึ้น ข้าพเจ้าวิ่งไปเห็นนายทองอินซึ่งปลอมเป็นตาแก่นั้นนอนอยู่ ตรงถนนหน้าบ้านนายเปลี่ยนมีรถดอกก๊าดจอดอยู่ใกล้ๆ นั้น กับมีคนแต่งตัวอย่างเย็นตึลแมนยืนอยู่ข้างตาแก่ ตาแก่นั้นกำลังด่าเย็นตึลแมนเอ็ดตะโรอยู่ ท่านเย็นตึลแมนพูดขึ้นว่า
“พุทโธ่ ฉันไม่ได้แกล้งเลยนะลุง ฉันดึงม้าหยุดไม่ทัน”
ตาแก่ไม่ฟังร้องตะโกนกรี๊ด ๆ
“อะไรดึงไม่ทัน—โกหก—โกหก”
ท่านเย็นตึลแมนตอบว่า
“พิโธ่ จริงๆ นา เอาเถอะถ้าลุงเจ็บฉันจะรับเอาขึ้นรถไปส่งโรงพยาบาล เอาไหมละ”
ตาแก่ตอบกระโชกว่า “ไม่เอา เอารถมาทับแล้วมิหนำจะเอาไปให้อ้ายหมอฝรั่งฆ่าอีก”
ในเวลานั้นภรรยานายเปลี่ยนได้ออกมาแล้ว เมื่อได้ยินตาแก่กับเย็นตึลแมนทะเลาะกันเช่นนั้นจึงพูดขึ้นว่า “ลุงมาพักในบ้านฉันก่อนก็ได้”
ท่านเย็นตึลแมนก็พูดขึ้นว่า
“ถึงอย่างไงๆ ขอให้ฉันทำขวัญลุงหน่อยเถอะ”
“ทำขวัญทำแขวญอะไร—ไม่เอา—ไปให้พ้นเถอะ”
ท่านเย็นตึลแมนก็ยักไหล่ แล้วก็ปีนขึ้นไปบนรถและขับไป ต่อเมื่อขึ้นรถแล้วข้าพเจ้าจึงได้เห็นหน้าท่านเย็นตึลแมนถนัด นึกยิ้มในใจเพราะไม่ใช่คนอื่นไกล คือนายแจ่มนั่นเอง
พวกคนใช้นายเปลี่ยนช่วยกันหามนายทองอินเข้าไปในบ้าน ข้าพเจ้าก็ตามเข้าไปแต่ไม่ให้คนในบ้านเห็น แล้วข้าพเจ้าก็ไปแอบอยู่ในพุ่มไม้แห่งหนึ่ง ริมหน้าต่างห้องเขียนหนังสือ ส่วนนายทองอินนั้นนานๆ ก็ได้ยินเสียงแอ๊อ๊าเอะอะเถียงคนยุ่งอยู่จนต้องตกลงนำเข้าไปในห้องเขียนหนังสือตามประสงค์ของเขา
ข้าพเจ้าคอยอยู่ได้ยินเสียงเงียบไปสักครู่หนึ่ง แล้วก็ได้ยินนายทองอินเรียกชื่อข้าพเจ้าเบาๆ ข้าพเจ้าก็เข้าใจ ขีดๆ ไฟจุดดอกไม้ในทันใดนั้นนายทองอินก็ร้องกรี๊ดว่า ไฟไหม้ ข้าพเจ้าก็ปาดอกไม้เข้าไปในห้องตามที่นัดกันไว้ ไฟพลุ่งๆ ออกทางหน้าต่างดูคล้ายๆ กับไฟไหม้จริงๆ ประเดี๋ยวหนึ่งได้ยินฝีเท้านายเปลี่ยนวิ่งลงมาจากข้างบน
นายทองอินก็ลุกขึ้นจากเก้าอี้ที่นอนอยู่กวักมือให้ข้าพเจ้าเข้าไป ข้าพเจ้าก็รีบปีนตามไป แอบอยู่ข้างหลังเก้าอี้ นายทองอินลงนอนอย่างเดิม นายเปลี่ยนวิ่งเข้ามาในห้องไม่เหลียวซ้ายแลขวาตรงไปที่ฝาผนังแห่งหนึ่งเอามือกดฝาผนังนั้นก็เปิดโผละออกมา ในทันใดนั้นนายทองอินก็โดดขึ้นจากเก้าอี้จะเข้าจับนายเปลี่ยน แต่นายเปลี่ยนหันมาตรงเข้าโถมนายทองอิน นายทองอินเป็นคนแข็งแรงกว่า ได้ปล้ำกันล้มลงกับพื้น นายทองอินก็เอามือบีบคอนายเปลี่ยนไว้เพื่อมิให้ร้อง ข้าพเจ้าก็ออกมาจากที่ซ่อนจะไปเข้าช่วยนายทองอินแต่นายทองอินพยักหน้าไปทางฝาผนังที่เปิดอยู่ ข้าพเจ้าก็เข้าใจจึงวิ่งไปหยิบหนังสือซึ่งอยู่ในรูผนังนั้นได้ ๓ ซอง พอหยิบหนังสือได้แล้วหันมาจะช่วยนายทองอินอีก นายทองอินบอกกับข้าพเจ้าว่า “พ่อวัดอย่ารอ—โดด— —เร็ว—ฉันจะไปทีหลัง”
ข้าพเจ้าก็โดดหน้าต่างวิ่งออกนอกถนนไปวิ่งกลับไปบ้านนายทองอินคอยอยู่ไม่ช้านายทองอินก็กลับมา ข้าพเจ้าก็ถามว่า “แกเจ็บที่ไหนบ้างไหม”
นายทองอินหัวเราะและพูดว่า
“ไปถามข่าวมิสเตอร์เปลี่ยนเห็นจะดีกว่า ท่านผู้นั้นน่ากลัวจะต้องนอนไปหลายวัน พุทโธ่ พ่อวัดฉันนะถึงแก่ก็ยังมีแรงมากหนา ว่าแล้วก็ถอดวิคออกจากหัว หัวเราะกิ๊กๆ อีกแล้วพูดว่า คราวนี้อีตาเปลี่ยนเห็นจะไม่ดูถูกคนแก่อีกต่อไปละ ถ้าไปถูกอ้ายแก่เก๊พันนี้สัก ๒ – ๓ หน ก็เห็นจะไม่ได้การ”
แล้วนายทองอินกับข้าพเจ้าก็พากันไปดินเนอร์ที่บ้านเจ้าคุณปลัดทูลฉลองเป็นการสมโภช ในการที่ช่วยกันรักษาความลับแผ่นดินไว้ได้
นายแก้ว
นายขวัญ
นายสวัสดิ์ – “ปิตุฆาต”
ในครั้งหนึ่งท่านคงจะยังจำได้ว่า ในกรุงสยามได้เกิดใช้เงินปลอมกันขึ้นเป็นอันมาก และพลตระเวนได้สืบจับตัวคนปลอมเงินอยู่เสมอ ประมาณสองเดือนเศษก็ยังไม่ได้ความ ได้มาขอแรงให้นายทองอินสืบก็ยังไม่ได้ความเหมือนกัน สืบอยู่หลายวันก็ยังไม่ได้ร่องรอยเลย วันที่ ๑ นายทองอินยังนิ่งๆ วันที่ ๒ ออกหงุดหงิด แต่หลายวันเข้าถึงบ่น ตั้งแต่นายทองอินได้สืบเรื่องอะไรมา ข้าพเจ้ายังไม่เห็นเหน็ดเหนื่อยเหมือนเรื่องนี้เลย บางวันไม่อยู่บ้านวันยังค่ำ แล้วกลางคืนก็ไม่ได้กลับจนจวนสว่าง เพราะฉะนั้นเมื่อถึงวันที่ ๓ เวลาบ่ายนายทองอินพื้นเสียจนใครเกือบแตะต้องไม่ได้ ถึงข้าพเจ้าซึ่งนับว่าเป็นเพื่อนอย่างสนิทของเขา เขาก็ยังไม่ใคร่พูดด้วย ถึงนั่งอยู่ด้วยกันก็นั่งอยู่นิ่ง ๆ โดยมาก ประเดี๋ยวหนึ่งบ่าวนายทองอินก็ขึ้นมาบอกกับข้าพเจ้าว่ามีผู้มาหาอยากพบ ข้าพเจ้าก็ลงไปพบชายผู้หนึ่งแต่งกายเรียบร้อย พอข้าพเจ้าลงไปก็ยกมือไหว้แล้วก็ถามว่า
“รับประทานโทษเถอะขอรับ นี่คุณวัดใช่ไหม?”
ข้าพเจ้าพยักหน้าแล้วถามว่า “อยากพบฉันทำไม?”
ชายผู้นั้นตอบว่า “คุณสวัสดิ์ให้มาเชิญคุณไป ถ้าไปได้เดี๋ยวนี้ก็ดีขอรับ”
ข้าพเจ้าถามว่า “สวัสดิ์ไหน—สวัสดิ์ลูกนายเปรมโรงพิมพ์หรือ?”
ชายผู้นั้นตอบว่า “ขอรับ คุณเปรมถึงแก่กรรมแล้วแต่เมื่อเช้านี้ เขาหาว่าคุณสวัสดิ์เกี่ยวข้องในเรื่องนั้น”
ข้าพเจ้าก็เข้าใจทันทีว่าทำไมจึงต้องการตัวข้าพเจ้า ข้าพเจ้ากลับขึ้นไปหานายทองอินและเล่าให้ฟัง
นายทองอินพยักหน้าแล้วพูดว่า
“อือ ถ้าฉันไม่มัววุ่นเรื่องอ้ายเงินแดงนี่เสียฉันก็จะไปด้วย”
ข้าพเจ้าตอบว่า “เอาเถอะฉันจะไปฟังดูก่อน ถ้าเห็นมีความอะไรชอบมาพากลจะกลับมาเล่าให้แกฟัง” แล้วข้าพเจ้าก็รีบไปที่บ้านนายเปรม พอถึงข้าพเจ้าก็ขึ้นไปข้างบน ที่ไหนเล่าเห็นนายโปลิศฝรั่งและท่านเจ้ากรมคุมตัวนายสวัสดิ์แจอยู่แล้ว ข้าพเจ้าก็ก้มศีรษะลงคำนับท่านเจ้ากรม ท่านเจ้ากรมรับคำนับแล้วยื่นมือมาจับกับข้าพเจ้าและถามว่า “ท่านจะเป็นผู้รับฉันทะว่าความให้ชายผู้นี้หรือ?”
ข้าพเจ้าตอบว่า “ฉันจะขอฟังคำนายสวัสดิ์ดูก่อน ขอให้ท่านอนุญาตให้ฉันพูดกับตัวเขา”
ท่านเจ้ากรมก็ให้อนุญาตข้าพเจ้า ข้าพเจ้าก็พูดกับนายสวัสดิ์ว่า “ไหนลองเล่าเรื่องตั้งแต่ต้นให้ฉันฟังที”
นายสวัสดิ์ “มันก็ไม่มีอะไรมากหรอกขอรับ เดิมกระผมล้มเจ็บลงเป็นบิดท้องเสีย และมักจะเป็นลมบ่อย ๆ ก็ค่อย ๆ รักษาตัวมาประมาณ ๗ วัน กระผมก็ฟื้นขึ้น แต่ยังไม่หายดี พอคุณพ่อล้มเจ็บผมค่อยยังชั่วแล้วก็มาพยาบาลท่านอยู่กับพ่อชาย——”
ข้าพเจ้าถามว่า “พ่อชายน่ะใคร?”
“ลูกคุณอาขอรับ เมื่อคุณอาเสียนั้นเขายังเป็นเด็กอยู่ คุณพ่อก็เอามาเลี้ยงไว้จนเดี๋ยวนี้อายุได้ ๑๘ แล้วขอรับ”
ข้าพเจ้า “เออ ! แล้วยังไง”
“คุณพ่อเจ็บคราวนี้ดูอาการมาก หมอฝรั่งมารักษาอยู่ ๒ หมอ เขาให้มอเฟียไว้ขวดหนึ่ง พอเวลาไหนไม่สบายก็รับประทานเม็ดหนึ่ง รุ่งขึ้นสัก ๒ วันผมไม่สบายก็ไปนอนอยู่ พอหลับไปสักประเดี๋ยว พ่อชายก็มาปลุกผมบอกว่าคุณพ่อเป็นอะไรไปไม่ทราบ ผมตกใจก็ลุกวิ่งไปดูเห็นกำลังนอนหลับตาหายใจดังครอก ๆ กระผมก็รีบให้คนไปตามหมอมาโดยเร็ว พ่อเจ้าประคุณหมอก็เผอิญมาในทันที เมื่อมาตรวจดูแล้วว่าวางมอเฟียมากเกินไปถ้าทิ้งช้าไว้อีกหน่อยอาจจะตายได้ และได้จัดแจงสูบและให้กินยาให้อาเจียน เมื่อจะกลับก็สั่งไว้ว่าให้มีคนอยู่ด้วยคนไข้เสมอให้คอยปลุกอย่าให้หลับได้ ถ้าหลับลงเมื่อไรเป็นตายทันที และให้รับประทานอาหารให้เสมอมิมากก็น้อย กระผมก็จัดการคนสำหรับอยู่ด้วยเสมอตามคำสั่งของหมอ แต่ในเวลากลางคืนนั้นผมกับพ่อชายจะผลัดกันอยู่ตลอดคืน ในคืนวันนั้นเวลาสัก ๒ ยามถึงเวรผมอยู่ พ่อชายให้คนมาปลุกผมไป ในเวลานั้นเผอิญผมไม่สบายก็หายาลมรับประทาน พ่อชายก็จัดแจงมาให้ผม ผมตั้งใจไว้ว่าจะอยู่จนตลอดเวลาก็ไม่สำเร็จผมหลับไปเมื่อไรก็ไม่ทราบ จนรุ่งเช้าบ่าวมาปลุกขึ้น ผมก็ตกใจลุกขึ้นดูคุณพ่อเห็นเสีย ๆ แล้ว พอท่านเจ้ากรมมาก็ให้คุมตัวผมไว้นี่แหละขอรับ การมันเป็นเช่นนี้”
ข้าพเจ้าลุกเดินไปหาท่านเข้ากรมกองตระเวน และถามว่า “เหตุไรท่านจึงสั่งให้จับตัวนายสวัสดิ์?”
เจ้ากรมกองตระเวนตอบว่า “เพราะฉันสงสัยว่าเขาฆ่าพ่อ”
“มีเหตุอะไรที่ทำให้ท่านสงสัย?”
เจ้ากรมกองตระเวนนิ่งอยู่ ข้าพเจ้าก็พูดต่อไปทำเสียงแข็งว่า “ข้าพเจ้าต้องขอให้ท่านบอก หน้าที่ของท่านก็สำหรับรักษาความเรียบร้อยและความยุติธรรม ถ้าท่านจะยักความจริงเสีย ไม่บอกกับข้าพเจ้าผู้เป็นทนายนายสวัสดิ์เช่นนี้ท่านจะนับว่าท่านได้ทำหน้าที่ของท่านเต็มที่หรือ?”
เจ้ากรมกองตระเวนตอบว่า “ฉันไม่จำเป็นจะบอกอะไรกับท่านอีกต่อไปนอกจากที่ฉันได้บอกแล้ว คือว่าฉันจับนายสวัสดิ์ว่าฉันสงสัยว่าเขาฆ่าพ่อ”
ข้าพเจ้าพูดว่า “ถึงอย่างไร ๆ ก็ดี ขอให้ท่านเรียกนายสวัสดิ์มาซักดูต่อหน้าข้าพเจ้า เพื่อข้าพเจ้าจะได้ทราบความบ้าง”
เจ้ากรมกองตระเวนตอบว่า “ฉันได้ซักนายสวัสดิ์ตั้งแต่ก่อนท่านมาแล้ว ฉันไม่ต้องซักอีกฉันทราบพอแล้ว พยานฉันก็มีพอที่จะขึ้นศาลโปลิสภาได้ไม่ใช่หน้าที่ของเจ้ากรมกองตระเวนที่จะต้องช่วยทนายของจำเลย ซึ่งไม่มีความเฉียบแหลมพอที่จะสืบสาวเอาความจริงได้โดยตนเอง”
ข้าพเจ้ารู้สึกฉุนเฉียวขึ้นมาและเกือบจะตอบออกไปเป็นถ้อยคำหมิ่นประมาทบ้างแล้ว แต่ยั้งตนไว้ เพราะเห็นว่าถ้าทำให้เจ้ากรมกองตระเวนโกรธ บางทีนายสวัสดิ์จะได้ความเดือดร้อนโดยใช่เหตุได้ แต่ครั้นจะไม่ตอบเลยก็ดูเสียไป เพราะฉะนั้นข้าพเจ้าจึงตอบและทำยิ้ม ๆ ว่า “ท่านเจ้ากรมก็ได้เคยทราบอยู่แล้วว่า บางทีข้าพเจ้าก็ได้เคยทราบความสำคัญ ๆ ก่อนผู้ซึ่งมีหน้าที่และผู้ซึ่งควรจะทราบก็มี ท่านเจ้ากรมก็คงจำได้ เมื่อครั้งข้าพเจ้าเป็นทนายนายกรเสมียนนายสุวรรณ และข้าพเจ้าหวังใจว่าท่านเจ้ากรมจะไม่ลืมว่าข้าพเจ้ามีสหายคนหนึ่งชื่อทองอิน ถึงแม้ว่าข้าพเจ้าจะโง่เกินไปที่จะสืบความจริงในเรื่องนี้ไม่ได้โดยลำพังตนเอง ข้าพเจ้าก็พอจะมีที่ปรึกษาที่พอจะไว้ใจได้อยู่ไม่ใช่หรือ” แล้วข้าพเจ้าก็ลุกเข้าไปหานายสวัสดิ์ถามนายสวัสดิ์ต่อไปดังนี้
“ในการที่พ่อแกตายครั้งนี้แกได้ผลประโยชน์อะไรบ้าง?”
“ได้รับมรดก”
“พ่อแกทำพินัยกรรมนานแล้วหรือ ?”
“นานแล้วตั้งแต่เมื่อป่วยครั้งก่อน”
“ได้แก้ไขพินัยกรรมนั่นบ้างหรือเปล่า ?”
“ไม่ได้แก้”
“ได้เคยได้ยินพ่อแกพูดว่าจะแก้บ้างไหม ?”
“เคยขอรับ”
“เมื่อไร ?”
“เมื่อทะเลาะกันครั้งก่อน”
“ทะเลาะกันเรื่องอะไร ?”
“กระผมจำไม่ได้”
“อะไรจำไม่ได้ เรื่องคงต้องใหญ่โตเป็นแน่ ถ้าไม่ใหญ่คงจะไม่ถึงจะแก้พินัยกรรม ลองนึกดูที”
“ดูเหมือนเกี่ยวข้องด้วยเรื่องค้าขาย”
“ค้าขายอย่างไร เรื่องโรงพิมพ์หรือไม่ใช่ ?”
“ขอรับ ดูเหมือนโรงพิมพ์นี่แหละ ขลุกขลักอะไรกันครั้งหนึ่ง”
“แกไม่เห็นด้วยตามความคิดของพ่อหรือยังไง ?”
“ขอรับ ในชั้นต้นผมเป็นผู้จัดการโรงพิมพ์นั้น เมื่อมาเกิดขัดข้องอะไรนี่แหละขอรับผมออกเสีย แล้วพ่อชายเขาเข้าทำแทน”
“พินัยกรรมที่ว่าจะแก้น่ะ จะแก้อย่างไร ?”
“แก้ไปให้นายชายเขาน่ะซิขอรับ”
“ก็แกจะได้อะไรบ้างหรือเปล่าล่ะ?”
“ได้ดอกขอรับ ท่านจะให้นิดหน่อย”
“ก็แล้วยังไงถึงไม่ได้แก้”
“มันเรื่อย ๆ มานี่แหละขอรับ จนท่านเจ็บลงครั้งนี้แหละ”
“อ้อเข้าใจแล้วว่าเหตุไรเขาจึงสงสัยว่าแกเป็นผู้ฆ่าพ่อ เขาหาว่าแกเป็นผู้วางยามอเฟียนั้นหรือ ?”
“เขาไม่ได้หา เพราะท่านบอกแล้วว่าท่านกินมากเอง เพราะท่านนึกว่าไม่เป็นไรจะได้นอนมาก ๆ”
“ก็ยังนั้นเขาหาว่าแกฆ่าพ่อยังไงล่ะ?”
“เขาหาว่าผมแกล้งให้ท่านนอนหลับ เพราะรู้แล้วว่าถ้าหลับอีกเป็นตาย”
“ตัวแกเองน่ะ ทำไมถึงได้นอนหลับ?”
“ก็ผมเล่าแล้วยังไงล่ะขอรับ ว่าผมไม่สบายแล้วกินยาลมเข้าไป”
“แกเป็นคนอดนอนเก่งหรือ?”
“เคยขอรับ ผมเคยอดได้ตลอดวันตลอดคืนก็มี”
“แกเป็นคนนอนหลับง่ายหรือ ?”
“หลับยาก”
“แล้วในวันนั้นแกก็ได้นอนแล้วไม่ใช่หรือ?”
“นอนแล้วขอรับ แต่พอกินยาแล้ว ๆ ผมยังรู้สึกว่ายังนอนไม่พอ ผมได้พยายามที่จะไม่ให้หลับ แต่มันหลับไปโดยไม่รู้สึกตัว”
“นายชายกับแกน่ะชอบกันหรือ ?”
“เฉย ๆ ขอรับ แต่ก็ไม่มีบาดหมางอะไรกัน”
พอพูดมาได้เท่านี้ เจ้ากรมกองตระเวนก็มาเรียกตัวนายสวัสดิ์และพาตัวไป ข้าพเจ้าก็กลับไปหานายทองอินและเล่าความให้ฟัง นายทองอินฟังจนตลอดแล้วก็ถามขึ้น “แกได้ถามนายสวัสดิ์หรือเปล่า ว่ายาลมนั้นแปลกประหลาดกว่าธรรมดาไหม ?”
ข้าพเจ้ารับว่าไม่ได้ถาม นายทองอินสั่นหัวแล้วพูดว่า “มันเป็นของควรถามแท้ ๆ แกไปทำเหลวเสียได้”
ข้าพเจ้าเห็นนายทองอินดูทำยิ้มกริ่มอยู่ ข้าพเจ้าจึงถามขึ้นว่า “แกมีความคิดในเรื่องนี้แล้วหรือ ?”
นายทองอินตอบว่า “ในเวลาแกอยู่ทางโน้น ทางนี้ฉันลองตริตรองดู ทำความเห็นไว้ในใจเสร็จแล้ว แต่จะคอยฟังแกก่อนว่าแกจะเล่าว่ากระไร ความที่แกเล่านั้นก็ดูพ้องกับที่ฉันคิดไว้ได้”
“แกคิดไว้ว่ายังไง?”
“ฉันคิดน่ะหรือ คือ ๑ นายสวัสดิ์ไม่ได้ฆ่าพ่อ เพราะในการที่จะฆ่าพ่อไม่เห็นมีประโยชน์อะไร ตามพินัยกรรมของพ่อนายสวัสดิ์ก็เป็นผู้รับมรดกอยู่แล้ว นายสวัสดิ์เดี๋ยวนี้ก็ไม่ได้ขัดสนอะไร ถึงขัดสนจะขอเงินที่พ่อก็ดูไม่ยาก จะไปฆ่าพ่อให้เกิดความฉาวเสียประโยชน์ตัวทำไม” (ข้าพเจ้ารับว่าเห็นด้วยในข้อนี้)
ข้อ ๒ ฉันเห็นว่านายสวัสดิ์ไม่ได้หลับไปเองๆเพราะนายสวัสดิ์ก็ได้นอนเต็มตาแล้วทั้งไม่ใช่เป็นคนหลับง่ายด้วย ที่ประหลาดอีกอย่างหนึ่ง คือ นายสวัสดิ์ไม่ได้รู้สึกหาวนอนจนได้กินยาลมแล้วครู่หนึ่ง
ข้าพเจ้าอดไม่ได้จึงถามว่า “ก็อย่างนั้นแกคิดว่าใครฆ่านายเปรมเล่า !” นายทองอินตอบว่า “ฉันไม่คิดว่าใครฆ่าหมดและ”
“เอ๊ะ ! แกว่านายเปรมตาย ๆ ด้วยโรคหรือ ?”
“ไม่ใช่ ! ตายด้วยมอเฟีย, และฉันเชื่อด้วยว่า นายเปรมไม่ได้กินโดยเผลอหรือเข้าใจผิด ฉันเชื่อว่านายเปรมกินตั้งใจจะให้ตาย”
“ข้อนี้ก็อาจจะเป็นได้ แต่ถึงอย่างนั้น นายสวัสดิ์ก็คงไม่รอด เพราะนายสวัสดิ์ไม่หลับเสียนายเปรมก็คงไม่ตาย ฝ่ายโปลิศเขาสงสัยว่านายสวัสดิ์แกล้งทำหลับ”
“โปลิศเขาไม่ได้หาว่านายสวัสดิ์เป็นผู้วางยาไม่ใช่หรือ ?”
“เขาไม่ได้หา เขารู้อยู่แล้วว่านายเปรมกินเข้าไปเอง”
“พิลึกจริงๆเขาคิดสะระตะกันอย่างไรถึงได้ไปปรักปรำเอานายสวัสดิ์ เมื่อรู้อยู่แล้วว่านายเปรมกินมอเฟียเองแล้ว ทำไมไม่นึกสงสัยบ้างเลย ว่าจะกินโดยความตั้งใจ”
“ทำไมแกจึงนึกว่านายเปรมกินมอเฟียโดยตั้งใจ ?”
“เพราะฉันนั้นรู้ความชอบกลอย่างหนึ่ง ถ้าความเป็นจริงดังฉันสงสัยก็พอเข้าใจได้ว่าทำไมนายเปรมจึงอยากกินยาตาย”
ข้าพเจ้าสังเกตหน้านายทองอินเห็นได้ว่าดูแช่มชื่นกว่าแต่ก่อน ก็เข้าใจว่าคงจะได้ความดีอะไรแล้วสักอย่างหนึ่ง จึงถามว่า “ความชอบกลอะไรของแก ขยายได้ไหม ?”
นายทองอินยิ้มแล้วตอบว่า “ได้ซิ”
ข้าพเจ้าถามว่า “ก็อะไรเล่า ?”
นายทองอินตอบว่า “เงินแดงน่ะ ฉันสืบหาตัวผู้ใช้เดิมได้หลายรายแล้ว เป็นคนในโรงพิมพ์นายเปรมแทบทุกคน”
“อะไรอย่างงั้นหรือ ?” ข้าพเจ้าเกือบตะโกนเพราะความประหลาดใจ “ถ้าอย่างนั้นแกว่าตาเปรมเป็นผู้ทำเงินแดงหรือ ?”
นายทองอินตอบว่า “นี่แหละจะว่าให้แน่นอนก็ยังไม่ได้ แต่ฟัง ๆ ดูตามที่แกเล่าดูมันเข้าร่องเข้ารอยดีไม่ใช่หรือ ถ้าตัวแกเป็นตาเปรมเมื่อรู้ว่าความจวนฉาว แล้วมียาตายอยู่ใกล้ ๆ มือ แกจะไม่ฉันบ้างหรือ”
ข้าพเจ้ารับว่า “เห็นจะเป็นได้”
นายทองอินพูดต่อไปว่า “ถ้าคนอย่างตาเปรมแล้ว เป็นได้แท้ ๆ ทีเดียว แกเป็นคนถือมั่นคงในเรื่องคนทำผิดนัก แกเคยว่าอยู่เสมอว่า คนเราถ้าลงประพฤติความชั่วแล้วตายเสียดีกว่า อยู่มีก็แต่จะเสียชื่อตัวเสียชื่อลูกเมีย ตายเสียบางทีจะเงียบไป”
ข้าพเจ้านึกตกลงใจเห็นด้วยกับนายทองอินแล้วจึงพูดว่า
“เห็นจะได้การละนายสวัสดิ์จะรอดได้จริง แต่แกต้องช่วยด้วย”
นายทองอินตอบว่า “ช่วยสิน่า ฉันจะรีบสืบเอาความจริงให้แกให้ตลอดทีเดียว เมื่อแรกที่ฉันไม่ได้รับช่วยแกทันที เพราะฉันยังไม่ทราบว่าจะเกี่ยวไปถึงเรื่องเงินแดงด้วย นี่มันกลายเป็นเรื่องเดียวกันไป ฉันก็ช่วยแกได้เต็มตัวทีเดียว ฮือ มิสเตอร์ชายน่ะฉันไม่ใคร่ไว้ใจมานานแล้ว แต่มันฉลาดนัก จับผิดมันไม่ได้เลย คราวนี้เห็นจะจอดละ”
“จอดยังไง—มันจะเกี่ยวข้องในเรื่องนี้ด้วยหรือ—ฉันไม่เห็นมันมีอะไรนี่”
“เถอะน่าคอยดูเถอะ แต่ของควรจำของแกก็คือแกต้องเรียกฉันเป็นพยานด้วย” แล้วนายทองอินออกความเห็นในทางที่ข้าพเจ้าจะว่าความ ๆ และพูดว่า “แกไปพักสมอง เตรียมการที่พึงจะทำในศาลเสียทีก็จะดี แต่ว่าดูเหมือนจะไม่เป็นไรนักไม่ใช่หรือ ทำตามที่ฉันพูดไว้เป็นแล้วกัน”
แล้วข้าพเจ้าก็กลับบ้าน พอถึงคนใช้ก็เอาจดหมายมาส่งให้ฉบับหนึ่ง เมื่อฉีกออกดูได้ความว่าเป็นหนังสือนัดให้ไปว่าความในวันพรุ่งนี้
รุ่งขึ้นได้เวลาข้าพเจ้าก็ขับรถมา ณ ศาลพอพบกับนายทองอิน พอดีนายทองอินพูดว่า
“แหม—ช่างเหมาะจริงนะ ยังไง ! เตรียมเนื้อเตรียมตัวดีแล้วหรือ ?”
“อย่ากลัวเลยน่ะ—พร้อมละ”
แล้วก็พากันเข้าไปในศาล คู่ความยังไม่พร้อม ฝ่ายเราเร็วนิดหนึ่ง ข้าพเจ้ากับนายทองอินนั่งคอยอยู่สักประเดี๋ยวคู่ความก็มาพร้อมกัน วันนี้ความสำคัญคนมามากแท้ ๆ ข้าพเจ้ามีประหม่านิด ๆ แต่รู้สึกว่าเป็นต่ออยู่เสมอก็ทำให้ใจชื้นขึ้น พอผู้พิพากษาขึ้นนั่งที่ก็สั่งให้เบิกคดีระหว่างเจ้ากรมอัยการโจทก์ นายสวัสดิ์จำเลย โจทก์หาว่าจำเลยได้ฆ่านายเปรมผู้เป็นบิดาโดยเจตนา ทนายโจทก์เมื่อได้กล่าวคำฟ้องซ้ำอีกแล้วก็ได้พูดต่อไป คือกล่าวถึงข้อความที่นายเปรมดังข้าพเจ้าได้เล่าแล้ว เพราะฉะนั้นไม่จำเป็นต้องกล่าวซ้ำอีกในที่นี้ แต่มามีเม็ดอยู่ที่ตอนปลายดังต่อไปนี้
“ข้าพเจ้าจะขออธิบายให้ศาลฟังว่า ทำไมกรมกองตระเวนจึงเชื่อแน่ว่านายสวัสดิ์ได้ฆ่าบิดาจริง เดิมนายเปรมผู้ถึงแก่กรรมได้ทำพินัยกรรมยกมรดกให้กับนายสวัสดิ์ทั้งสิ้น เว้นแต่เงิน ๕๐ ชั่ง ซึ่งยกให้นายชายผู้เป็นหลานกับให้ผู้อื่นเป็นรายย่อยอีกหลายราย รวมทุนทรัพย์ทั้งสิ้น ๑๐๐ ชั่ง ๓๐ บาท ๔๔ อัฐ ซึ่งนายเปรมแบ่งให้กับญาติอื่น ๆ แต่มาเมื่อเดือนกรกฎาคมรัตนโกสินทรศก ๑๒๐ นายเปรมกับจำเลยมีข้อขัดใจกัน ซึ่งทำให้จำเลยออกจากหน้าที่ผู้จัดการโรงพิมพ์เปรมปรีดีราษฎร์ และนายชายเข้ารับหน้าที่แทน ข้าพเจ้าจะอ้างพยานให้ปรากฏในศาลนี้ได้ว่าในครั้งนั้น นายเปรมได้ปรารภว่าจะแก้พินัยกรรมใหม่ และว่าจะยกมรดกให้กับนายชายผู้หลาน จำเลยเมื่อได้ทราบความดังนั้นแสดงกิริยาโกรธและเสียใจมาก และได้ใช้วาจาอันไม่สมควรในครั้นว่า “ท่านบิดานี่แกเสียจริตเสียแล้ว ทีจะจวนตาย” การที่พูดเช่นนี้ถ้านึกดูสักหน่อยก็อาจจะเห็นได้ว่า จำเลยมีความโกรธเคืองบิดาและมีความคิดปองร้ายบิดามาตั้งแต่นั้น
ศาลถาม “ก็พินัยกรรมไม่ได้แก้ไม่ใช่หรือ ?”
ทนายโจทก์ “ไม่ได้แก้ขอรับ กระผมกำลังจะกราบเรียนอยู่เดี๋ยวนี้ พินัยกรรมนั้น นายเปรมยังหาทันได้แก้ไม่ เผอิญภรรยานายเปรมถึงแก่กรรมลง ในการจัดงานศพนั้นนายเปรมกับจำเลยก็ได้ช่วยกันจัดจึงเลยปรองดองกันตั้งแต่นั้นมา พินัยกรรมนั้นก็เลยไม่ได้แก้ แต่จำเลยก็ยังหาได้กลับไปทำงานกับบิดาในโรงพิมพ์ไม่ กลับไปตั้งการค้าขายของตนเองต่างหาก แต่ก็คงอยู่ในบ้านนายเปรมต่อไปและไม่มีเหตุการณ์อะไรจนนายเปรมป่วยลงครั้งนี้ เป็นโอกาสอันดีของจำเลยที่จะกระทำการชั่วตามความคิดของตน ข้าพเจ้าอาจจะเรียกพยานให้ศาลเห็นปรากฏได้ว่า ตามธรรมดาจำเลยมิใช่คนนอนหลับง่าย ครั้งนี้เมื่อวันที่เกิดความนั้น จำเลยก็ได้นอนเต็มตาแล้ว เพราะฉะนั้นจำจะต้องเชื่อว่าจำเลยหาได้หลับจริงไม่ จำเลยทราบอยู่ว่าถ้าปล่อยให้นายเปรมหลับเมื่อใด นายเปรมคงต้องเสียชีวิต จำเลยเห็นได้ทีก็เลยแกล้งให้บิดาหลับเสียโดยความเชื่อว่าถึงบิดาจะถึงแก่กรรมลงก็ไม่มีใครอาจว่าได้ ว่าจำเลยเป็นผู้ฆ่า คงว่าตายโดยเคราะห์ร้ายเท่านั้นเอง ถึงตัวข้าพเจ้าเองถ้าไม่ทราบเรื่องเดิม ก็คงมีความเห็นเช่นนั้นเหมือนกัน ว่าไปโดยความจริงเช่นนี้ เห็นได้ว่า เป็นความคิดของคนฉลาด แต่เผอิญมาสบเหมาะเวลาซึ่งเจ้ากรมกองตระเวนไม่มีงานยุ่งมากจึงได้มีเวลามาตรวจตราเรื่องนี้เอง และรู้เท่าผู้คิดผิดอันร้ายกาจเช่นจำเลยนี้และได้มีโอกาสที่จะจับตัวผู้ร้ายซึ่งประพฤติชั่วด้วยความฉลาดเช่นนี้ขึ้นศาลเพื่อให้ศาลตัดสินลงพระราชอาญาให้สมกับโทษ ส่วนข้อที่มีผู้สงสัยว่า นายเปรมรับประทานมอร์เฟียโดยเจตนาเพื่อล้างชีวิตตนเองนั้น ขอให้ท่านได้โปรดตริตรองดูเถิดว่าคนอย่างนายเปรมจะต้องทำลายชีวิตตนเองทำไม นายเปรมก็เป็นคนมีเงินเกินพอใช้สอย โรงพิมพ์เปรมปรีดีราษฎร์ศาลก็ย่อมทราบอยู่ว่าเป็นโรงพิมพ์ใหญ่มีงานทำอยู่เสมอ นับว่าเป็นโรงพิมพ์ที่เจริญอย่างยิ่งในกรุงเทพ ฯ ได้ เพราะฉะนั้นนายเปรมคงจะไม่มีข้อใดซึ่งจะต้องร้อนใจในส่วนโรงพิมพ์นี้เลย ก็เมื่อไม่มีข้อร้อนใจทั้งในส่วนตัวและในส่วนค้าขายแล้ว นายเปรมจะต้องทำลายชีวิตตนทำไม คนเราย่อมรักชีวิตเป็นอย่างยิ่ง ถ้าไม่เสียจริตหรือไม่มีทุกข์อย่างใหญ่หลวงแล้วก็คงไม่ถึงกับทำลายชีวิตตนเป็นแน่ ข้าพเจ้ากล่าวเพียงเท่านี้ก็พออยู่แล้ว ข้าพเจ้าขอความยุติธรรมต่อศาลเท่านั้น”
พอทนายโจทก์พูดเสร็จแล้ว ข้าพเจ้าก็ลุกขึ้นแก้ความดังต่อไปนี้
“ในนามของจำเลย ข้าพเจ้าขอปฏิเสธอย่างแข็งแรงว่า จำเลยมิได้เป็นบิตุฆาต และมิได้มีความตั้งใจปองร้ายต่อบิดาในครั้งหนึ่งครั้งใดเลย การที่จำเลยได้มีข้อขัดใจเถียงกับบิดานั้นก็จริงอยู่ และเมื่อได้ทราบว่าบิดาจะแก้พินัยกรรม จำเลยมีความประหลาดใจและเสียใจจริง แต่ที่จำเลยพูดดังทนายโจทก์ได้กล่าวแล้วคือว่า “ท่านบิดานี่เห็นจะเสียจริตแล้ว” นั้นไม่ได้พูดว่าเสียจริตเพราะเปลี่ยนพินัยกรรม ในเวลาที่พูดนั้นจำเลยยังนึกถึงเรื่องที่ได้ทะเลาะกัน เรื่องนั้นเป็นเรื่องสำคัญเกี่ยวด้วยการค้าขายซึ่งบิดาคิดขึ้นใหม่ แต่จำเลยคัดค้านอย่างแข็งแรงจึงเกิดขัดใจกันขึ้น จำเลยได้บอกกับบิดาในครั้งนั้นว่าถ้าบิดาขืนทำตามความคิด ความผิดจะไม่พ้นตัว และพวกพ้องเป็นแท้ บิดาจึงโกรธและพูดกับจำเลยว่า “ถ้าเมื่อเอ็งไม่เห็นด้วยกับข้า ๆ ก็ไม่ต้องของ้อเอ็ง” เมื่อนายเปรมพูดดังนั้นจำเลยก็จะต้องลาออกจากหน้าที่ผู้จัดการโรงพิมพ์ ต่อมาภายหลังจำเลยกับบิดาก็กลับปรองดองกันดังศาลทราบอยู่แล้ว ในข้อซึ่งจำเลยมิได้กลับไปทำการกับบิดาอย่างเดิมซึ่งทนายฝ่ายโจทก์ขึ้นกล่าวเป็นเหตุสำคัญนั้น ก็มีข้ออธิบายง่าย ๆ ๒ ข้อ คือ
ข้อ ๑ จำเลยได้จัดการคิดเข้าหุ้นส่วนกับพวกพ้องอื่น ๆ ทำการค้าขายอยู่แล้ว
ข้อ ๒ ซึ่งเป็นข้อสำคัญคือ จำเลยได้พูดกับบิดาว่าจะขอกลับเข้าไปทำหน้าที่ผู้จัดการอย่างเดิม บิดาตอบว่า ช่างเถอะ เจ้าชายมันทำอยู่ดีกว่าเจ้าอีก ในเวลาพูดกันนี้นายชายก็อยู่ ถ้าศาลจะถามนายชายดูก็คงจะได้ความจริง เมื่อความเป็นเช่นนี้ศาลก็คงจะเห็นได้ว่าการที่จำเลยมิได้กลับเข้าไปทำการกับบิดาอีก นั้นไม่ใช่เพราะตัวจำเลย อีกประการหนึ่งถ้าจำเลยมีความประสงค์จะฆ่าบิดาทำไมจึงรอมาช้าจนป่านนี้ จำเลยกับบิดาก็อยู่ในบ้านเดียวกัน ดูก็มีโอกาสที่จะทำร้ายบิดาได้โดยง่าย และการที่ฆ่าบิดานั้น ขอให้ศาลตริตรองดูเถิดว่า จะเป็นประโยชน์อะไรกับตัวจำเลย มรดกอย่างไร ๆ ก็จะได้อยู่แล้ว ส่วนเงินที่ใช้สอย จำเลยก็มีพอ เพราะได้ผลประโยชน์การค้าขายพออยู่แล้ว แต่ถึงโดยไม่มีพอ จำเลยจะขอหรือยืมเงินจากบิดาก็คงจะได้ แต่ก็ไม่มีปรากฏเลยว่าจำเลยมีหนี้สินอย่างใด หรือว่าจำเลยได้ขอเงินบิดาแต่ครั้งหนึ่งครั้งใดเลย
ส่วนข้อที่ทนายโจทก์กล่าวถึงการที่จำเลยนอนหลับและกล่าวว่า จำเลยไม่ใช่คนหลับง่าย เพราะฉะนั้นการที่หลับไปครั้งนี้เป็นพยานของความเจตนาร้ายของจำเลยนั้น ข้าพเจ้าขอกล่าวว่า ข้อที่จำเลยเป็นผู้นอนหลับยาก แต่หลับลงครั้งนี้กลับทำให้เห็นได้ว่า จำเลยไม่ได้หลับเอง
ทนายโจทก์ “ข้าพเจ้าได้กล่าวแล้วเมื่อตะกี้ว่าจำเลยแกล้งหลับต่างหากไม่ได้หลับเอง”
ข้าพเจ้า “ข้อที่ว่าจำเลยไม่ได้หลับเองนั้นยอม แต่ว่าที่จำเลยแกล้งทำหลับนี้ ข้าพเจ้าปฏิเสธอย่างแข็งแรงว่าจำเลยไม่ได้แกล้งทำหลับ จำเลยหลับจริง ข้าพเจ้าอาจจะเรียกพยานได้หลายคนซึ่งได้เห็นจำเลยนั่งหลับพิงเตียงนายเปรมผู้ตายอยู่ และต้องเขย่าตัวเป็นหลายหนจึงได้ตื่น ตามธรรมดาจำเลยไม่เคยนั่งหลับได้เลย และเมื่อหลับแล้วถึงจะสนิทเท่าใด พอจับตัวเข้าก็ตื่นทันทีเสมอ เพราะฉะนั้นครั้งนี้จำเลยไม่ใช่แต่หลับจริงเปล่า ๆ จำเลยถูกวางยาด้วย”
เมื่อข้าพเจ้าได้พูดขึ้นเช่นนี้ได้ยินเสียง อือ ! ในระหว่างคนดูแล คนในศาลแทบทุกคนก็แลดูข้าพเจ้ากับนายสวัสดิ์ซึ่งนั่งใกล้ข้าพเจ้านั้น
ฝ่ายทนายโจทก์ก็ลุกขึ้นและพูดว่า “ข้าพเจ้าหวังใจว่าทนายจำเลยมีพยานพอที่จะแสดงให้ศาลเห็นความจริงในเรื่องวางยานี้”
ข้าพเจ้า “แน่ทีเดียว ถ้าข้าพเจ้าไม่มีพยานแล้ว ข้าพเจ้าไม่พูด”
ทนายโจทก์ “ข้าพเจ้าต้องขอให้ศาลบังคับให้ฝ่ายจำเลยหาพยานให้ไว้ใจได้ในเรื่องนี้ เป็นธรรมดาคนกระทำผิดต้องคิดแก้ตัวให้สิ้นกำลัง ถ้าปัดความผิดไปเสียให้พ้นตัวและให้ความสงสัยไปตกอยู่กับคนอื่นเพื่อให้ความยุ่งไปต่าง ๆ”
ศาล “เวลานี้ไม่ใช่เวลาท่านพูด และไม่ใช่หน้าที่ของท่านที่จะสอนศาล นายวัดขอให้ท่านพูดต่อไป”
ข้าพเจ้า “ส่วนพยานนั้นเมื่อถึงเวลาสมควรแล้ว ข้าพเจ้าจึงจะได้เบิก ข้าพเจ้าขอรับประทานอนุญาตพูดเสียให้ตลอด ในข้อซึ่งทนายโจทก์กล่าวว่า คนเราจะทำลายชีวิตตนก็จะทำได้ ด้วยเหตุ ๒ ประการ คือ เสียจริตอย่างหนึ่ง หรือมีความเสียใจอย่างใหญ่หลวงอย่างหนึ่ง ข้าพเจ้าขอเพิ่มเติมอีกอย่างหนึ่ง คือความกลัวพระราชอาญา ข้าพเจ้ามีพยานที่จะเบิกให้ศาลเห็นได้ว่า นายเปรมมีเหตุพอที่ควรจะกลัวพระราชอาญา”
ข้าพเจ้าแลดูหน้านายชายเห็นออกไม่สบาย
ทนายโจทก์ลุกขึ้นมาถามว่า “มีเหตุอะไร”
ข้าพเจ้า “แล้วคงจะได้ทราบเมื่อเวลาข้าพเจ้าเบิกพยาน ในเวลานี้ข้าพเจ้าหมดพูดเพียงเท่านี้”
ฝ่ายโจทก์ก็เบิกพยาน คือ หมอ นายชาย กับบ่าวอีก ๒ – ๓ คน ในเวลาพยานให้การนั้น ข้าพเจ้าไม่คัดค้านไม่ถามผู้หนึ่งผู้ใดเลย เว้นแต่นายชาย ในเรื่องซึ่งจำเลยกับนายเปรมทะเลาะกันดังต่อไปนี้
ข้าพเจ้า “เมื่อนายเปรมกับจำเลยทะเลาะกันน่ะ ท่านอยู่หรือ”
นายชาย “อยู่”
ข้าพเจ้า “ท่านได้เข้าห้ามปรามหรือเปล่า”
นายชาย “เปล่า”
ข้าพเจ้า “ท่านจำได้ไหมว่าทะเลาะกันเรื่องอะไร”
นายชาย “จำได้ นายเปรมคิดจะทำการค้าขายอย่างใหม่ นายสวัสดิ์ไม่เห็นด้วย”
ข้าพเจ้า “การค้าขายนั่นเกี่ยวข้องกับการพิมพ์หนังสืออย่างใหม่ หรือ ๆ อะไร”
นายชาย “ไม่ใช่”
ข้าพเจ้า “เกี่ยวกับการตีเหรียญใช่ไหม”
นายชาย (อึ้งอยู่ครู่หนึ่ง) “ใช่”
ข้าพเจ้า “นายเปรมได้เครื่องจักรแล้ว หรือยังจะสั่ง”
นายชาย “ได้มาแล้ว”
ข้าพเจ้า “เหรียญเงินนั่นเป็นเหรียญที่ระลึกงานวัดไม่ใช่หรือ”
นายชาย “ใช่”
ข้าพเจ้า “สัณฐานใหญ่โตสักเท่าเงินบาทไม่ใช่หรือ”
นายชาย ถามทนายโจทก์ “นี่ผมต้องตอบหรือ”
ศาล “ตอบซี”
ข้าพเจ้า “ยังไร—เท่าเงินเหรียญบาทได้ไหม”
นายชาย “ได้”
ข้าพเจ้า “แล้วจำเลยไม่เห็นด้วยเพราะเหตุนี้ไม่ใช่หรือ”
นายชาย “เห็นจะยังงั้น”
ข้าพเจ้า “แล้วจำเลยได้พูดว่า อ้ายเรื่องทำเหรียญเท่าเงินบาทนี่ไม่เห็นมันเข้าเรื่องเลย คนยิ่งทำเงินแดงอยู่ชุก ๆ เขาจะมาหาเอาเราได้ ก็จะเลยพากันเสียชื่อหมด เช่นนี้ถูกหรือไม่ถูก”
นายชาย “ถูก”
ข้าพเจ้า “การที่จำเลยพูดเช่นนี้หรือทำให้นายเปรมโกรธ”
นายชาย “ดูเหมือนยังงั้น”
ข้าพเจ้า “ดูเหมือน—ไม่ได้—ต้องตอบให้แน่นอนยังงั้นหรือไม่ ยังงั้นให้ว่ามา—ดูเหมือนไม่เอา”
นายชาย “ยังงั้น”
ข้าพเจ้า “ส่วนตัวแกเองน่ะ เห็นด้วยตามความคิดนายเปรมหรือ”
นายชายไม่ตอบ “ไม่ตอบก็ได้ เพราะศาลคงจะเห็นได้อยู่แล้วว่า ถ้าแกไม่เห็นชอบตามความคิดนายเปรม แกคงไม่เข้ารับหน้าที่แทนจำเลย เออยังมีอยู่อีกข้อหนึ่ง เมื่อคืนวันที่นายเปรมตายน่ะ แกเป็นผู้ไปปลุกจำเลยมาไม่ใช่หรือ”
นายชาย “เป็นผู้ปลุก”
ข้าพเจ้า “จำเลยก็ได้นอนนานแล้วไม่ใช่หรือ”
นายชาย “นานแล้ว หลายชั่วโมง”
ข้าพเจ้า “ก่อนที่เป็นลมน่ะ จำเลยได้บ่นหาวนอนบ้างหรือเปล่า”
นายชาย “ไม่ได้บ่น”
ข้าพเจ้า “จำเลยไปนั่งในห้องคนเจ็บนานสักเท่าไรจึงรู้สึกไม่สบายเป็นลม”
นายชาย “เกือบชั่วโมง”
ข้าพเจ้า “แล้วเมื่อจำเลยรู้สึกว่าเป็นลมขึ้นแล้ว จำเลยได้บอกกับแกว่าเป็นลมจะไปหายากิน แล้วแกรับอาสาว่าจะไปบดยามาให้ไม่ใช่หรือ”
นายชาย “ยังงั้น”
ข้าพเจ้า “พอแกเอายามาให้จำเลยเสร็จแล้วแกก็กลับไปนอนเทียวหรือ”
นายชาย “พอให้แล้วก็กลับไปนอน”
ข้าพเจ้า “พอแล้ว”
แล้วข้าพเจ้าก็หันหน้าไปทางที่นั่งตุลาการและพูดว่าคราวนี้ข้าพเจ้าจะขอประทานเบิกพยาน เพื่อให้ศาลเห็นปรากฏว่า จำเลยไม่ได้มีข้อความอะไรที่จะต้องฆ่านายเปรมเพราะความประสงค์ต้องการเงิน พยานที่ข้าพเจ้าจะเบิกนี้คงแสดงให้ท่านเห็นได้ว่า จำเลยมีเงินพอใช้สอยทุกประการ แล้วข้าพเจ้าก็เบิกพยานเพื่อชี้ปรากฏในข้อนี้สองนายคือเสมียนแบงก์ ซึ่งนายสวัสดิ์ได้ฝากเงินไว้นั้นคนหนึ่ง กับนายสุ่นซึ่งได้ทำการค้าขายด้วยกันกับนายสวัสดิ์อีกคนหนึ่ง ส่วนเสมียนแบงก์นั้นนำบัญชีขึ้นเสนอต่อศาลซึ่งเป็นพยานอันดีว่านายสวัสดิ์มีเงินฝากอยู่ในแบงก์นั้นถึง ๑๕๐๐ บาท ส่วนนายสุ่นนั้นก็นำบัญชีขึ้นเสนอต่อศาล ซึ่งทำให้เห็นปรากฏได้ว่าการค้าขายของนายสวัสดิ์กับนายสุ่นและพรรคพวกได้จัดการทำอยู่นั้นก็เจริญดี ได้กำไรด้วยกันทุกคน แล้วข้าพเจ้าจึงพูดว่า “คราวนี้ข้าพเจ้าจะเรียกพยานเพื่อแสดงให้ปรากฏว่า การที่ข้าพเจ้าได้กล่าวแล้วถึงเรื่องนายเปรมทำลายชีวิตตนเอง โดยความกลัวพระราชอาญานั้นเป็นความจริง ข้าพเจ้าขอประทานอนุญาตเบิกนายทองอิน”
นายทองอินก็ให้การเรื่องสืบจับเงินแดง คือเดิมกรมกองตระเวนได้สืบจับผู้ทำเงินแดงอยู่หลายเดือน แต่ไม่ใคร่ได้ความโดยเหตุที่ชี้ตัวผู้ใช้เงินแดงลงเป็นแน่นอนไม่ได้ ภายหลังกรมกองตระเวนมาขอให้นายทองอินช่วยสืบ ในชั้นต้นนายทองอินก็สืบไม่ได้ความชัดเจนเหมือนกัน โดยเหตุที่สืบไปก็ไม่ไปถึงที่สุดแห่งเดียวกันเสมอ บางทีไปจบที่บ้านโน้นบางทีไปจบที่บ้านนี้ ต่อมาจึงได้ความว่าผู้ที่แรกใช้เงินแดงนั้น เป็นผู้เกี่ยวข้องกับโรงพิมพ์เปรมปรีดีราษฎร์ พอได้ความเช่นนี้ แล้วรุ่งขึ้นก็ได้ความว่านายเปรมถึงแก่ความตาย ซึ่งนายทองอินเห็นว่าเป็นพยานอันดีแห่งความพิรุธของนายเปรม นายทองอินจึงขออนุญาตเจ้ากรมกองตระเวนเข้าไปค้นในโรงพิมพ์เปรมปรีดีราษฎร์ ก็จับได้เครื่องจักรสำหรับทำเงิน ซึ่งตั้งอยู่ในโรงไม้สิงคโปร์หลังเล็กอยู่หลังโรงพิมพ์ แต่ภายในเขตของโรงพิมพ์ เมื่อนายทองอินพูดขึ้นดังนี้ผู้ที่อยู่ในศาลต่างคนต่างแลดูหน้านายชายด้วยกันทุกคน ส่วนนายชายนั้นหน้าซีดเหมือนคนเจ็บ เมื่อนายทองอินพูดจบแล้วข้าพเจ้าก็ลุกขึ้นพูดต่อไปว่า “เมื่อศาลได้ฟังข้อความอันปรากฏเช่นนี้แล้ว ก็คงจะเห็นได้ว่าการที่นายสวัสดิ์ถูกวางยานั้นก็เป็นความคิดของผู้ผิดซึ่งจะเอาตัวรอด โดยทางก่อความใหญ่ขึ้นเสียเพื่อจะปิดบังความผิดของตน แต่ข้าพเจ้าจะขอประทานอนุญาตเบิกพยานเพื่อให้ศาลเห็นชัดเจนว่า การที่ข้าพเจ้าพูดนี้เป็นการจริง"”แล้วข้าพเจ้าก็เบิกอำแดงเอมคนใช้ในบ้านนายเปรม
ข้าพเจ้า “เมื่อนายชายเข้าไปหยิบยาให้นายสวัสดิ์นั่น แกอยู่ในห้องนายสวัสดิ์หรือ”
อำแดงเอม “ดิฉันอยู่ที่เฉลียงหน้าห้องคุณสวัสดิ์”
ข้าพเจ้า “นายชายได้ใช้ให้แกบดยาหรือ”
อำแดงเอม “เจ้าค่ะ”
ข้าพเจ้า “แกรู้หรือเปล่าว่ายาอะไรที่เขาให้บด”
อำแดงเอม “ยาหอมอินทจักร์”
ข้าพเจ้า “แน่นะ”
อำแดงเอม “แน่เจ้าค่ะ”
ข้าพเจ้า “พอบดแล้วแกละลายเองหรือ”
อำแดงเอม “ดิฉันไม่ได้ละลายคุณชายเธอละลาย”
ข้าพเจ้า “นายชายใช้แกไปเอาน้ำหรือเปล่า”
อำแดงเอม “ใช้เจ้าค่ะ”
ข้าพเจ้า “เมื่อแกไปเอาน้ำกลับมาน่ะ แกเห็นนายชายทำอะไรอยู่”
อำแดงเอม “เห็นถือขวดอะไรอยู่ไม่ทราบเลยเจ้าค่ะ”
ข้าพเจ้า “จำขวดได้ไหม”
อำแดงเอม “ถ้าเห็นเข้าก็เห็นจะจำได้”
ข้าพเจ้าก็หยิบขวดยาซึ่งเอามาจากห้องนายสวัสดิ์ ๓ ขวดชูขึ้นให้อำแดงเอมแล้วถามว่า “แกชี้ทีหรือขวดไหน”
อำแดงเอมก็ชี้ขวดซึ่งบรรจุยา คลอแรน ข้าพเจ้าก็ส่งขวดยานั้นขึ้นไปที่ตุลาการ ๆ จึงให้หาหมอกรมสุขาภิบาล ส่งขวดยานั้นให้และถามว่า “นี่ยาอะไร”
หมอเปิดขวดขึ้นดมแล้วตอบว่า “คลอแรน—ยานอนหลับไม่มีข้อสงสัยเลย”
ข้าพเจ้า “เห็นว่าไม่ต้องพูดอะไรอีกแล้ว ข้าพเจ้าเชื่อว่าศาลคงจะตัดสินยกฟ้องเป็นแน่”
ท่านผู้พิพากษาปรึกษากันครู่หนึ่ง แล้วอธิบดีผู้พิพากษากล่าวว่า
“ศาลพิจารณาตามข้อความและตามถ้อยคำให้การทั้ง ๒ ฝ่าย เห็นว่าจำเลยไม่มีความผิด เพราะฉะนั้นให้ยกฟ้องเสีย”
นายสวัสดิ์ก็ลุกขึ้นคำนับผู้พิพากษาแล้วก็ตรงเข้ามาจับมือข้าพเจ้าและพูดเสียงเครือ ๆ ว่า “ขอบพระเดชพระคุณ ผมจะไม่ลืมพระเดชพระคุณของท่านเลย”
ข้าพเจ้าสั่นหัวแล้วตอบว่า “ไม่ต้องขอบใจฉัน แกไม่ได้รอดตัวเพราะฉัน แกรอดตัวเพราะความซื่อสัตย์ของแกเองต่างหาก” แล้วข้าพเจ้ากับนายสวัสดิ์กับพวกพ้องอื่น ๆ ก็พากันออกมาจากศาลมีผู้มาแสดงความยินดีด้วยเป็นหลายคน ส่วนข้าพเจ้าเองก็มีพวกเพื่อนหมอกฎหมายด้วยกันมาจับมือแสดงความยินดีด้วยเป็นอันมาก
ส่วนนายชายนั้นพอออกมาจากศาล เจ้ากรมกองตระเวนก็จับตัว ไม่ช้านายชายก็ได้ไปนั่งที่ซึ่งนายสวัสดิ์ได้นั่งอยู่ก่อนไม่กี่วัน คือในที่จำเลยต้องหาว่าทำเงินปลอม แต่นายชายไปมิโชคดีเหมือนนายสวัสดิ์ พอออกจากศาลโปลิสภานั้นก็ได้ขับรถตรงไปกองลหุโทษ ไม่ช้าก็ขึ้นไปนั่งในศาลพระราชอาญา ขึ้นไปเวลาเช้าพอเวลาบ่ายก็ได้ขึ้นรถไปเรือนหลวง เลยได้อยู่กินของหลวงทำราชการแผ่นดินมาจนทุกวันนี้ และคงจะได้ทำต่อไปอีกเกือบ ๑๐ ปี ส่วนนายสวัสดิ์นั้นในเวลานี้ก็เป็นคนมั่งมีพอสมควร ส่วนโรงพิมพ์เปรมปรีดีราษฎร์นั้นก็เปลี่ยนแปลงไปมาก แล้วเงินแดงก็เลิกทำทั้งนามก็เลยเปลี่ยนเป็นโรงพิมพ์สวัสดิ์พิมพการ รับทำการตีพิมพ์หนังสือต่าง ๆ ต่อไป ส่วนตัวนายสวัสดิ์เองก็เลยเป็นคนชอบพอกับข้าพเจ้าและนายทองอินมาจนทุกวันนี้
นายแก้ว
นายขวัญ
(เอดิเตอร์ขอถามว่านายเปรมนั้นจะนับว่าได้ถูกฆ่าหรือเปล่า ถ้าถูกใครเป็นผู้ฆ่า ? และฆ่าโดยเจตนาหรือเปล่า ? ขอให้ผู้อ่านของเราซึ่งมีความรู้ในทางกฎหมายตริตรองดูและเอดิเตอร์จะมีความยินดีรับคำชี้แจงในเรื่องนี้)
ยาม้าบังกะโล
ท่านทั้งหลายก็คงจะย่อมทราบอยู่ว่า การแข่งม้าในเมืองไทยเรานี้มีความเจริญขึ้นเป็นอันมากแล้ว ถึงกับเป็นสโมสรใหญ่โต ใครบ้างซึ่งเป็นชาวกรุงเทพฯ ที่จะไม่รู้จักสนามม้าคงจะไม่มี การแข่งม้านี้ก็เป็นเครื่องสนุกของเศรษฐีแท้ทีเดียว เพราะคนที่ไม่มีเงินมากๆ ก็เลี้ยงม้าแข่งไม่ได้ ถ้ายิ่งมีมากก็เลี้ยงได้มาก การเล่นแข่งม้านี้ที่จริงมันก็เล่นเบี้ยกลายๆ น่ะเองแหละ มันแล้วแต่โชคแต่เคราะห์ดี ถ้าโชคดีกระเป๋าก็หนัก ถ้าโดนเคราะห์ร้ายกระเป๋าก็เบาไปเท่านั้นเอง การที่ถูกโกงนี้ก็ยาก ดูไม่เห็นช่องที่จะมีได้กี่มากน้อยเลย ตามที่ข้าพเจ้าว่าแล้วว่าผู้ที่เล่นม้าเป็นคนมั่งมีทั้งนั้น เงินเขาก็มีมากแล้วที่ไหนเขาจะโกง แต่ยังงั้นยังอุตส่าห์มีผู้โกงกันได้ แต่เอาเถอะ ถ้าจะพูดมากไปเวลานี้ก็จะขยายความลับเสียจะสิ้นสนุก ข้าพเจ้าขอเล่าเรื่องให้ท่านฟังให้ตลอด
ท่านผู้อ่านซึ่งเป็นคนชอบในการแข่งม้า หรือได้อ่านหนังสือพิมพ์อยู่เนืองๆ คงจะทราบแล้วทั่วกันว่า บรรดาเจ้าของม้าที่มีชื่อมีเสียงในคลับนั้น ไม่มีใครมีม้าดี หรือมากเท่าจีนอี้เลย ม้าของจีนอี้ก็ชนะอยู่เนืองๆ ซึ่งทำให้การเลี้ยงม้าแข่งของจีนอี้นั้นไม่เป็นการเสียเงินเปล่า จีนอี้ผู้นี้คงมีคนรู้จักนอกจากพวกชอบแข่งม้านี้ก็มาก เพราะเป็นเศรษฐีมาจากฮ่องกง เป็นสัปเยกของอังกฤษ และยกเสียแต่ผมเปียแล้วเกือบเป็นฝรั่งเทียว เขามาอยู่เมืองไทยก็นาน แต่ไม่นับประสาเรียนภาษาไทย พูดภาษาอังกฤษปร๋อราวกับคนอังกฤษทีเดียว ส่วนนักเลงม้าใครบ้างจะไม่เคยได้ยินชื่อจีนอี้ ใครบ้างจะไม่เคยได้ยินว่าจีนอี้ผู้นี้เที่ยวซื้อม้าที่นั่นเที่ยวซื้อม้าที่นี่ ประเดี๋ยวก็ได้ม้ามาจากอ่างทองบ้าง จากลพบุรีบ้าง จากกรุงเก่าบ้าง และใครเลยที่ได้ไปดูแข่งม้าจะไม่เคยเห็นจีนแต่งตัวเสื้อกางเกงขาวสะอาด สวมรองเท้าเหลือง สวมหมวกไหมสับประรดอ่อนพันผ้าขาวแดง มีโบแดงตัวหนังสือทองติดอกซึ่งเป็นเครื่องหมายของกรรมการคลับนั้น ใครบ้างที่ไปดูแข่งม้าที่กรุงเก่าจะไม่ได้เห็นจีนอ้วน ๆ แต่งตัวเช่นที่ได้กล่าวมาแล้วนั้น ยกเสียแต่โบแดง
ท่านผู้อ่านบางท่านคงจะยังจำได้ว่าเมื่อปี-(เอาเถอะปีอย่าว่าเลยดีกว่า) การแข่งม้าเป็นอย่างประหลาดอย่างไรบ้าง เมื่อวันที่ ๑ ใน ๗ เที่ยวที่แข่งกัน ม้าจีนอี้ชนะถึง ๕ เที่ยว วันที่ ๒ จีนอี้ชนะ ๓ หรือ ๔ เที่ยวทั้งถ้วยทองด้วย วันที่ ๓ ก็ชนะหลายหนเหมือนกัน แต่เกิดความสำคัญที่ข้าพเจ้าจะเล่านี้ในการแข่งถ้วยทอง ในการแข่งครั้งนี้ จีนอี้มีม้าลงชื่อไว้สองม้า คือม้าบังกะโลหนึ่ง ยักษีหนึ่ง ในเวลานั้น เป็นการเข้าใจดีทั่วกันว่า ทั้งสนามไม่มีม้าใดดีกว่าม้าบังกะโล แลไม่มีม้าใดที่น่าจะได้ถ้วยทองเท่าม้าบังกะโล เพราะฉะนั้นคนก็พากันเล่นม้าตัวนี้มากกว่าตัวอื่น ซึ่งตามภาษาสนามม้าเรียกว่า “เฟเวอร์ริต” แต่ครั้นถึงเวลาวิ่งเข้าจริงม้ายักษีของจีนอี้กลับชนะที่ ๑ ม้าบังกะโลซึ่งเฟเวอร์ริตนั้นตกลงไปเกือบสุดท้าย คนทั้งหลายก็พากันเสียใจและเสียเงินด้วยกันมาก ข้าพเจ้าก็พลอยเสียเข้าไปด้วย พอม้ากลับเข้าโรงก็พากันไปรุมอยู่ที่โรงม้าเพื่อจะฟังข่าวคราว สักประเดี๋ยวเห็นคนวิ่งออกมาตามท่านเลขานุการของคลับนั้นเข้าไป ข้าพเจ้าเห็นเลขานุการกับจีนอี้สนทนากัน ทั้งสองทำหน้าตาดูตื่นเต้นมาก พอสักครู่หนึ่งท่านราชทูตต่างประเทศผู้หนึ่งซึ่งเป็นกรรมการสำคัญในคลับนั้น ก็เดินเตาะแตะมา ในทันใดนั้นจีนอี้ออกจากโรงม้าพูดกับท่านราชทูตนั้นว่า “แน่ท่าน ม้าบังกะโลเจ็บไปแล้ว”
ท่านราชทูตแสดงความตกใจและถามว่า “เจ็บเป็นอะไร”
จีนอี้ตอบว่า “ไม่ทราบ เจ็บเป็นแน่ เชิญท่านราชทูตเข้าไปดูเองซิ ยืนขาสั่นอยู่นั่น”
ท่านราชทูตยกมือขึ้นลูบเคราแล้วก็เดินตามจีนอี้เข้าไปมองดูม้าบังกะโลสักครู่หนึ่ง จับขาดูทั้งสี่ขาลูบทั่วตัว แล้วก็เปิดหมวกออกชักผ้าเช็ดหน้าออกมาเช็ดศีรษะแล้วพูดว่า “ชอบกล ควรจะไปเอาหมอมาดู”
จีนอี้ก็ตกลงตาม และสั่งให้คนรถไปตามหมอมาทันที ข้าพเจ้าไม่จำเป็นต้องกล่าวว่าจีนอี้สังเกตดูไม่สบายมาก นั่นก็เป็นธรรมดาใครเลยจะไม่เสียใจเมื่อม้าตัวเอกของตนมาเกิดมีอันเป็นขึ้นเช่นนั้น ไม่ช้าความเรื่องม้าเจ็บนี้ ก็ทราบถึงผู้ที่ไปดูแข่งม้านั้นโดยมากและทุกๆ คนคงจะมีใจสงสารจีนอี้ไม่มากก็น้อยแทบทุกคน พอหมอมาจีนอี้ก็พาเข้าไปตรวจม้าบังกะโลทันที ท่านราชทูตซึ่งกล่าวมาแล้วนั้น กรรมการอื่นๆ อีกหลายท่าน ก็เข้าไปรุมฟังกันอยู่ว่าหมอจะว่ากระไร หมอตรวจดูทั่วตัว ทำหน้านิ่งแล้วถามจีนอี้กับคนเลี้ยงม้า ๒-๓ คำ แต่จะว่ากระไรข้าพเจ้าหาทันได้ยินไม่ เพราะข้าพเจ้ายืนอยู่นอกโรงม้า สักประเดี๋ยวเห็นหมอนั้นพูดอะไรกับจีนอี้อย่างหนึ่ง สีหน้าจีนอี้ก็เผือดลงไปทันที และท่านกรรมการอื่นก็แสดงความเสียอกเสียใจและกระซิบกัน พากันเดินออกมา ส่วนม้าบังกะโลนั้นหมอก็ประกอบยาให้กินแล้วก็เอาผ้าคลุมไว้ ไม่ช้าก็ได้ข่าวว่าความเห็นของหมอนั้นว่าม้าบังกะโลถูกวางยา แต่เป็นโชคดีของจีนอี้ ม้านั้นหาได้ป่วยมากมายไม่ ถ้าได้พักเสียวันหนึ่งแล้วบางทีจะวิ่งได้ในวันที่ ๓ และข้าพเจ้าได้ยินเล่ากันว่า จีนอี้นำความแจ้งต่อท่านเจ้ากรมกองตระเวนทันที และได้ยินพูดในหมู่เพื่อนฝูงว่า ถ้าใครจับอ้ายคนร้ายวางยานี้ได้ จีนอี้จะให้เงินพันบาท พอแข่งม้าเสร็จแล้ว ในวันนั้นข้าพเจ้าก็หาตรงกลับไปบ้านไม่ ขับรถไปที่บ้านนายทองอิน เล่าเรื่องม้าบังกะโลให้ฟังทุกประการ นายทองอินฟังจนตลอดแล้วนั่งนิ่งอยู่หาได้พูดว่ากระไรไม่ ข้าพเจ้าจึงถามขึ้นว่า “ยังไงพ่อทองอินมีความเห็นอย่างไรในเรื่องนี้บ้างไหม”
นายทองอินยิ้มแล้วตอบว่า “แกจะมาเกณฑ์ให้ฉันเป็นเทวดาหรือเป็นผีเสียดอกกระมัง ฉันยังมิได้สืบสาวราวเรื่องจะไปมีความเห็นอย่างไรได้”
ข้าพเจ้าถามซ้ำไปอีกว่า “ไม่มีเลยทีเดียวหรือ ไม่มีแน่หรือ”
“ไม่มีความเห็นแต่มีความประหลาดใจ ประหลาดใจว่าผีสางเทวดาอะไรแอบเข้าไปวางยาเจ้าม้านั่นได้ ถ้าใครเขามาบอกกันว่านักโทษในคุกถูกวางยา ฉันจะประหลาดน้อยกว่าอีก แกรู้จักโรงม้าเจ้าจีนอี้ไหม”
ข้าพเจ้าตอบว่า “ไม่รู้จัก”
นายทองอินพูดต่อไปอีกว่า “ฉันรู้จัก โรงม้านั่นอยู่หลังบ้านจีนอี้ เดินจากเรือน ๒-๓ ก้าวก็ถึง บ้านจีนอี้มีรั้วสูงอยู่ด้านหน้าติดกับถนน ด้านข้างแลด้านหลังมีรั้วไม้กระดานทึบ มีลวดหนาม ด้านหน้ามีแขกยามอยู่ ด้านหลังติดกับตรอก ในตรอกนั้นมีพลตระเวนเดินไปมา ส่วนโรงม้านั้นเองติดอยู่กับรั้วหลังทำด้วยไม้แข็งแรง หน้าต่างมีซี่กรงเหล็กและอยู่สูงคนเอื้อมไม่ถึง อีกประการหนึ่งได้ยินเขากล่าวกันว่าในโรงที่ไว้ม้าแข่งคนเลี้ยงม้านอนในนั้นด้วย เป็นยังงี้แหละ ฉันจึงเห็นว่าการที่ใครจะเข้าไปวางยาม้าในโรงนี้น่ะเป็นการยาก แต่นั่นแหละ ไม่ใช่กงการอะไรของเรา จะไปวุ่นวายทำไม ไหนๆ แกก็มาแล้ว กินข้าวเสียกับฉันเถอะ”
เมื่อรับประทานข้าวเสร็จแล้วข้าพเจ้าก็กลับบ้าน รุ่งขึ้นเวลาบ่ายข้าพเจ้าไปบ้านนายทองอิน พอมีคนนำจดหมายมาส่งให้นายทองอินฉบับหนึ่ง เมื่อนายทองอินอ่านแล้วก็ส่งหนังสือนั้นให้ข้าพเจ้า มีความดังต่อไปนี้
“มีผู้มาบอกกับข้าพเจ้าว่าท่านเป็นผู้สืบความต่าง ๆ ดี ถ้าเวลานี้ท่านว่างอยู่ ขอเชิญมาหาข้าพเจ้าที่บ้านบางทีจะเป็นประโยชน์กับตัวท่าน
ว. อ. อี้”
เมื่อข้าพเจ้าได้อ่านหนังสือนี้แล้วถามนายทองอินว่า “แกจะไปหรือไม่ไป” นายทองอินหัวเราะแล้วพูดว่า “ฟังอยู่หรือ พันบาทมันหาได้ง่ายๆ อยู่เมื่อไรล่ะ ไปด้วยกันไหมล่ะ”
ข้าพเจ้าตอบว่า “ฉันน่ะเป็นอยากไปแน่ละ แต่ตาอี้แกจะไม่ว่าเอาหรือ”
นายทองอินตอบว่า “แกเห็นจะไม่ว่าหรอก ฉันจะบอกว่า ตัวแกน่ะเป็นผู้ช่วยของฉัน ไปเถอะ รถของแกยังอยู่ไม่ใช่หรือ”
ข้าพเจ้าตอบว่า “ยังอยู่”
แล้วก็พากันขึ้นรถข้าพเจ้าขับไปบ้านจีนอี้ ถึงแล้วก็พากันไปบนห้องรับแขก จีนอี้จับมือกับนายทองอินแสดงความยินดี แล้วก็ตรงมาจับมือกับข้าพเจ้า ที่จริงข้าพเจ้ากับจีนอี้จะว่าไม่รู้จักกันเลยก็ว่าได้ แต่เพราะได้เคยพบกันที่สนามม้า ๒-๓ คราว แลโดยเหตุที่ข้าพเจ้าเป็นสมาชิกคลับแข่งม้านั้น จีนอี้จึงตรงเข้ามาจับมือข้าพเจ้าเพื่อแสดงความโปไล๊ต์ของเขา แลพูดกับข้าพเจ้าว่า “ขอบใจท่านมากที่ท่านมาเยี่ยมเยียนแสดงความเสียใจกับข้าพเจ้าครั้งนี้”
ข้าพเจ้ายิ้มแล้วตอบว่า “การเสียใจนั้นก็จริงอยู่ ถึงกระนั้นก็ดีข้าพเจ้าคงไม่กล้ามาหาท่านเวลานี้ แต่นายทองอินพาข้าพเจ้ามา”
นายทองอินจึงพูดขึ้นว่า “จริงข้าพเจ้าพานายวัดมา เพราะนายวัดได้เคยช่วยข้าพเจ้าในการสืบสาวราวเรื่องมาหลายครั้งแล้ว”
จีนอี้ก็ก้มศีรษะเพื่อแสดงให้เห็นว่าเขามีความยินดีที่ข้าพเจ้ามาในครั้งนี้ แล้วก็เชิญให้นายทองอินกับข้าพเจ้านั่งสบาย และสูบบุหรี่ซิกกาอย่างดี แล้วจึงพูดกับนายทองอินว่า “ข้าพเจ้าเชิญท่านมาครั้งนี้ เพื่อสืบเรื่องที่ข้าพเจ้าเชื่อว่าเป็นเรื่องประหลาด แลเป็นเรื่องที่สมาชิกคลับแข่งม้าทั้งปวงคงจะอยากทราบ บางทีท่านจะทราบแล้วเรื่องม้าข้าพเจ้าถูกวางยา”
นายทองอินตอบว่า “ข้าพเจ้าได้ทราบเรื่องนี้จากนายวัดแล้ว เป็นเรื่องประหลาดจริง ยังไม่เคยมีในกรุงสยาม”
จีนอี้พยักหน้าแล้วถามว่า “ท่านจะรับสืบเรื่องนี้ให้ข้าพเจ้าได้ไหม”
นายทองอินยิ้มแล้วพูดว่า “การที่จะสืบนั้นก็เห็นจะได้ แต่นั้นแหละท่านก็ย่อมทราบอยู่แล้ว ข้าพเจ้าไม่เป็นคนมั่งมีนัก เพราะฉะนั้นถ้าข้าพเจ้าได้ค่าป่วยการบ้างก็เห็นพอจะรับได้”
นี่เป็นธรรมดาของนายทองอิน ถ้าทำการให้คนมั่งมีมักจะพิถีพิถันในเรื่องค่าป่วยการนัก เว้นเสียแต่ถ้าเขามีความสงสารอยู่บ้าง บางทีเขาจะไม่เรียกค่าป่วยการเลย เช่น เมื่อสืบเรื่องนายสวัสดิ์ปิตุฆาตนั้น ถ้าแม้สืบเรื่องราวให้กับคนจนแล้ว ดูนายทองอินลืมค่าป่วยการเสียทีเดียว
ส่วนจีนอี้เมื่อได้ฟังนายทองอินกล่าวถึงค่าป่วยการก็นิ่งนึกอยู่สักครู่หนึ่งแล้วจึงกล่าวว่า “ม้าบังกะโลก็เป็นม้าดี ส่วนเรื่องนี้ก็เป็นเรื่องสำคัญ ถ้าท่านสืบได้ความจริง บางทีก็จะเป็นประโยชน์กับผู้อื่นนอกจากตัวท่านด้วย เพราะฉะนั้นข้าพเจ้าไม่เสียดายเงินเลยถ้าท่านสืบสำเร็จข้าพเจ้าจะยอมให้ท่าน ๑๐ ชั่ง ถ้าไม่สำเร็จก็จะยอมเสียเงินให้ท่านพอสมควรกับที่ท่านจะต้องช่วยในการสืบสาวราวเรื่องครั้งนี้”
นายทองอินยิ้มแล้วพูดว่า “ข้าพเจ้าขอโทษเถอะ ข้าพเจ้าได้ทราบว่าท่านได้กล่าวที่สนามม้า มีผู้ได้ยินหลายคนว่า ถ้าใครสืบเรื่องนี้ได้สำเร็จ ท่านจะให้พันบาท ข้าพเจ้าได้บอกกับท่านแล้วว่าข้าพเจ้าไม่ใช่คนมั่งมี ตัวท่านบางทีจะเห็นว่าพันบาทกับสิบชั่งไม่ผิดอะไรกันมาก แต่ส่วนตัวข้าพเจ้านี้เห็นชัดเจนทีเดียวว่า ในระหว่างสิบชั่งกับพันบาทนั้นผิดกันอยู่ถึงสองร้อยบาท”
จีนอี้หน้าแดงนิ่งอยู่สักครู่หนึ่งแล้วพูดว่า “ข้าพเจ้าจะให้ท่านพันบาทก็ได้”
นายทองอินตอบว่า “ถ้าอย่างนั้นก็เป็นอันตกลงกัน คราวนี้ข้าพเจ้าจะขอถามอะไรท่านสัก ๒-๓ สิ่ง”
จีนอี้พยักหน้า นายทองอินก็ถามดังต่อไปนี้
“ม้าบังกะโลนี้ท่านเอาไว้ที่ไหน”
“เอาไว้ที่โรงหลังบ้าน ท่านจะไปดูโรงนั้นก็ได้”
“ขอบใจประเดี๋ยวจะขอให้ท่านพาไปดู แต่เวลานี้ยังไม่ต้อง ข้าพเจ้าขอถามต่อไปว่า ม้าแข่งของท่านอยู่ในโรงเดียวกันทั้งหมดหรือ”
“อยู่ในโรงนั้นแต่ม้าดี ๆ”
“ม้ายักษีด้วยหรือเปล่า”
“อยู่”
“คอกม้าบังกะโลกับม้ายักษีอยู่ใกล้กันหรือ”
“อยู่ติดกัน”
“มีคนนอนในโรงนั้นหรือเปล่า”
“มี”
“มีคนนอนในคอกม้าบังกะโลหรือเปล่า”
“ไม่มี”
“ในโรงนั้นมีคนนอนกี่คน”
“มี ๒ คน”
“นอนที่ไหน”
“นอนริมประตู”
“ถ้าคนจะเปิดประตูเข้าไปไม่ให้คน ๑ คนรู้สึกได้ไหม”
“เห็นจะไม่ได้”
“ทำไม”
“เพราะเด็กทั้งสองคนนั้นนอนไว ฉันได้เลือกเฉพาะคนนอนไวทั้งสองคน แล้วอีกอย่างหนึ่ง เด็กทั้งสองคนนั้น นอนใกล้ประตูมาก ถ้าใครเปิดประตูไม่รู้ว่ามีคนนอนในนั้นคงจะต้องโดน”
“เมื่อคืนนี้เด็กทั้งสองคนไม่รู้สึกว่ามีใครเข้าไปเลยหรือ”
“ไม่รู้สึก”
“ตัวท่านสงสัยผู้หนึ่งผู้ใดบ้างไหม”
“ก็จะว่าสงสัยก็ไม่ได้”
“นี่แปลว่ามีใครที่ท่านสงสัยคนหนึ่งเป็นอย่างน้อยไม่ใช่หรือ”
“ก็มี แต่ข้าพเจ้าไม่อยากพูด”
“ถ้าท่านอยากทราบความจริง ข้าพเจ้าต้องขอให้ท่านบอกว่าท่านสงสัยผู้ใดและเพราะเหตุใด”
จีนอี้นิ่งอยู่ครู่หนึ่งแล้วจึงพูดว่า “ท่านต้องเข้าใจว่า การที่ข้าพเจ้าจะพูดไปนี้ จะต้องไม่แพร่หลายไปเป็นอันขาด”
“ท่านไว้ใจข้าพเจ้าได้ทีเดียว”
จีนอี้ถอนใจใหญ่เพื่อแสดงความโล่งในอกแล้วจึงพูดด้วยเสียงอันเบาว่า “ตัวข้าพเจ้ากับน้องข้าพเจ้านั้นไม่ใคร่ถูกกัน เมื่อประมาณสัก ๕ เดือนหรือ ๖ เดือนมานี้แล้ว น้องข้างข้าพเจ้ามาขอม้าข้าพเจ้าตัวหนึ่งเพื่อไปแข่งในคราวนี้ แต่ม้าที่น้องข้าพเจ้าเจาะจงขอนั้นเป็นม้าดี เพราะฉะนั้นข้าพเจ้ามีความเสียใจจะให้ไม่ได้ น้องชายข้าพเจ้าวิงวอนอยู่นาน ข้าพเจ้าก็หาได้ยอมไม่ น้องข้าพเจ้าก็โกรธแล้วพูดว่า เถอะ เมื่อรักมากกว่ารักน้องก็แล้วไป ม้าของแกทุกๆ ตัวขออย่าให้ชนะเลย แกหวงม้าของแกนัก แล้วคงจะได้ดูดีกันวันหนึ่ง ตั้งแต่นั้นมาข้าพเจ้ากับน้องชายก็ไม่ใคร่พบกัน ในเมื่อวานนี้ม้าบังกะโลไม่สบาย ข้าพเจ้าให้เที่ยวหาหมอม้าก็เผอิญติดธุระเสียทั้งสองคน ข้าพเจ้าจึงให้ไปตามน้องชายซึ่งเป็นหมอ แต่ความรู้ในทางรักษาสัตว์มีบ้างเล็กน้อย ให้มาดูม้าบังกะโล น้องชายข้าพเจ้ามาตรวจแล้วบอกว่าไม่เป็นไรแล้วจะส่งยามาให้ แล้วเขาก็ส่งยามาตามที่เขาว่า ข้าพเจ้าก็เอายาให้ม้ากิน ม้าก็ดูสบายขึ้น และข้าพเจ้าก็ไม่ได้สงสัยอะไรจนมาเกิดเหตุขึ้นดังที่ท่านทราบอยู่แล้ว”
นายทองอินหยักหน้านั่งตรองอยู่ประเดี๋ยวหนึ่งแล้วพูดว่า
“ข้าพเจ้าขอดูโรงม้าสักที”
จีนอี้ก็พานายทองอินกับข้าพเจ้าไปที่โรงม้า โรงนั้นเป็นโรงไม้หลังคามุงสังกะสี พอจุม้า ๔ ตัว มีประตูด้านหน้าประตูเดียวคอกม้าบังกะโลนั้นอยู่กลาง มีหน้าต่างตรงกับคอก ๆ ละหน้าต่างมีซี่เหล็กแน่นหนา นายทองอินตรวจดูทั่วโรงแล้วก็เดินไปข้างหลัง ข้างหลังโรงนั้นใกล้รั้วไม้กระดานมีช่องห่างเฉพาะคนเดินได้คนหนึ่ง หน้าต่างนั้นก็สูงกว่าหัวคนประมาณศอกหนึ่ง ฝาโรงเกลี้ยงไม่มีที่ซึ่งคนจะอาจปีนได้ นายทองอินตรวจดูทั่วก็ไม่เห็นมีร่องรอยทั้งฝาโรงและรั้ว ที่รั้วนั้นมีลวดหนามดังนายทองอินทราบอยู่แล้ว เมื่อได้ตรวจทั่วแล้วดังนี้ นายทองอินพูดขึ้นว่า “ข้าพเจ้าอาจจะบอกท่านได้แน่นอนอย่างหนึ่งคือ ผู้ร้ายที่วางยาม้านั้น ไม่ได้ข้ามรั้วมาและไม่ขึ้นทางข้างหลังโรง ถ้าได้เข้าไปในโรงก็เข้าไปทางหน้านั่นเอง หรือบางทีผู้ซึ่งผสมยานั้นจะไม่ได้มาวางเองบ้างละกระมัง”
จีนอี้กระทำท่าแสดงความเสียใจแล้วพูดว่า “ข้าพเจ้าหวังใจว่าตระกูลของข้าพเจ้าจะไม่มาเสียลงในครั้งนี้”
นายทองอินก้มศีรษะแล้วพูดว่า “ข้าพเจ้าก็หวังใจเช่นนั้นเหมือนกัน แต่ในเวลานี้ข้าพเจ้าก็ไม่ต้องอยู่ต่อไปอีกแล้ว ข้าพเจ้าจะไปสืบดูในเรื่องนี้โดยเต็มกำลัง หวังว่าอีกไม่กี่ชั่วโมงจะได้ความสำคัญอย่างหนึ่งอย่างใดมาแจ้งต่อท่าน”
ว่าแล้วนายทองอินกับข้าพเจ้าก็ลาจีนอี้ไป ในเวลาขับรถไปด้วยกันนั้น นายทองอินถามข้าพเจ้าว่า “ยังไง พ่อวัด ความเห็นของแกเป็นยังไงในเรื่องนี้”
ข้าพเจ้า “ฉันเข้าใจว่าน้องวางยา”
“ทำไม”
“ก็เพราะเจ้าน้องนั่นโกรธน่าซี”
“วางยาแล้วได้ประโยชน์อะไร”
“ก็จะให้ม้ามันแพ้น่าซี”
“ก้แพ้แล้วตัวเจ้าน้องนั่น มันจะได้ประโยชน์อะไร”
“ไม่ได้ประโยชน์อะไรก็จริงหรอก แต่ว่ามันอยากให้แพ้สมน้ำหน้า”
“เจ้าน้องนั่นมันก็ไม่ใช่คนบ้าหรือโง่เสียเหลือเกินไม่ใช่หรือ”
“มันก็ไม่บ้า มันก็ไม่โง่”
“แล้วในเวลานี้เจ้าต้องทำงานหาชื่อไม่ใช่หรือ เพราะธรรมดาหมอไม่มีชื่อใครเขาจะหาไปรักษา”
“ก็ยังงั้นน่าซี แล้วทำไมล่ะ”
“ก็ทำไมล่ะ ไปวางยาม้านี่เสียละก็จะทำให้ชื่อมันฉาวขึ้นแล้วคนเขาจะหาไปรักษามากหรือ”
“ก็ใครเขาจะไปรู้ล่ะว่ามันวางยา”
“แกรู้ ฉันรู้ เจ้าพี่รู้ สามคนแล้ว แกนึกดูว่าตาอี้กับเจ้าน้องมันก็ไม่ชอบกันตาอี้แกจะนิ่งหรือ”
“ตาอี้แกจะพูดก็ช่างแกเป็นไร ใครๆ เขาก็รู้ว่าไม่ชอบกันก็อยากไปหาให้มันมารักษาทำไมล่ะ แล้วกับคนอื่นมันไม่ได้ไปโกรธกับใครนี่”
“อ๊ะ ถึงอย่างนั้นก็เถอะ หมอที่วางยาม้าเล่นง่ายๆ ยังงี้ยังไรอยู่ดูมันไม่น่าไว้ใจนักนา”
“ถ้ายังงั้นแกนึกว่าใครวางล่ะ”
“แกรู้จักฉันดีพอแล้วทีเดียว ฉันรู้ก็รู้ทีเดียว ไมรู้ก็ไม่รู้ฉันไม่ทาย”
“ก็เดี๋ยวนี้รู้หรือยังล่ะ”
“ยังน่าซี แต่เอาเถอะถ้าแกสงสัยถามหมอเอี่ยวเอาให้ได้ความเดี๋ยวนี้ก็ได้ บ้านแกอยู่นี่เองแหละ แวะเข้าไปด้วยกันหรือยังไร ตกลงไหมล่ะ”
“เอา เข้าไปลองดู”
ว่าดังนั้นแล้วนายทองอินกับข้าพเจ้าก็แวะเข้าไปในบ้านหมอเอี่ยว หมอเอี่ยวลุกขึ้นต้อนรับเชิญให้นั่ง แล้วจึงถามว่า “ท่านทั้งสองมาทำไมขอรับ”
นายทองอินพูดว่า “ท่านได้ยินเรื่องม้าบังกะโลของพี่ท่านถูกวางยาแล้วหรือ”
หมอเอี่ยวแสดงความตกใจแล้วว่า “ยังไม่ทราบ ถูกวางยาเมื่อไร”
นายทองอินก็เล่าความให้ฟังตามที่เกิดขึ้นที่สนามม้านั้น
พอหมอเอี่ยวฟังคำอธิบายนี้เสร็จแล้วก็ยิ้มแล้วพูดว่า “นี่ท่านพี่ชายคงสงสัยข้าพเจ้า” นายทองอินก็รับว่า “เป็นเช่นนั้นแหละ” แล้วพูดต่อไปว่า “เมื่อการเป็นเช่นนี้แล้ว ข้าพเจ้าจึงกล้าเข้ามา เพื่อจะถามอะไรท่านสัก ๒-๓ สิ่ง”
จีนเอี่ยวก้มศีรษะแล้วพูดว่า “เชิญท่านถามเถอะ ข้าพเจ้าจะมีความยินดีที่จะตอบ”
นายทองอินจึงถามว่า “ตั้งแต่ท่านทะเลาะกับพี่ท่าน ท่านได้ไปบ้านพี่กี่หน”
“จำไม่ได้ แต่ไม่กี่หน”
“เมื่อวานนี้พี่ท่านให้มาตามท่านไปดูม้าไม่ใช่หรือ”
“เช่นนั้น”
“ม้าตัวนั้นน่ะเจ็บมากหรือ”
“ไม่มาก ฉันบอกกับพี่ว่าไม่สบายไปนิดหน่อยเท่านั้น ให้กินยาเสียรุ่งขึ้นเช้าก็คงหาย”
“ยานั่นผสมเองหรือ?”
“ฉันไม่ได้ผสมเอง ฉันไปให้เขาผสมที่ร้านขายยา ถนนเจริญกรุง ท่านอยากจะทราบว่าผสมอะไรบ้างไปที่ร้านยาก็ได้”
“ยานั้นผสมแล้วแล้วใครเป็นผู้เอาไป”
“ไม่ทราบ พอข้าพเจ้าบอกให้เขาผสมแล้วข้าพเจ้าก็กลับมาบ้านแล้วสั่งให้เอาไปบ้านพี่ชาย”
“เขาไม่ได้เอามาที่บ้านนี้ก่อนหรอกหรือ”
“เขาจะเอามาทำไม ข้าพเจ้าสั่งเขาแล้วให้เอาตรงไปทีเดียวเพราะพี่ชายเร่งนัก”
นายทองอินลุกขึ้นแล้วพูดว่า “ข้าพเจ้าต้องขอบใจท่านในการที่ท่านตอบคำถามข้าพเจ้าจนตลอดแล้วข้าพเจ้าไม่มีอะไรที่จะถามท่านอีก”
นายทองอินกับข้าพเจ้าก็ลาหมอเอี่ยวขึ้นรถใหม่ นายทองอินก็ถามข้าพเจ้าว่า “ยังไงพ่อวัดยอมหรือยัง”
ข้าพเจ้า “ยัง”
“เอ้า ยังงั้นก็ไปร้านยา”
พอถึงร้านยาแล้วนายทองอินก็ตรงเข้าไปถามฝรั่งคนผสมยาว่า
“เมื่อวานนี้หมอเอี่ยวมาสั่งให้ท่านผสมยาขนานหนึ่งสำหรับม้ามิสเตอร์อี้ไม่ใช่หรือ”
“ได้สั่ง ข้าพเจ้าได้ผสมกับมือข้าพเจ้าเอง”
“ในยานั้นมีอะไรที่อาจจะทำให้ม้าไม่สบาย ที่จะเกิดพิษในตัวม้าได้บ้างไหม”
“ไม่ได้เป็นแน่”
“ท่านแน่ใจนะ”
“ข้าพเจ้าแน่ใจ” แล้วผู้ผสมก็หยิบสมุดออกมาพลิกอ่านและอธิบายให้เราทั้ง ๒ ฟัง ได้ความว่ายาซึ่งหมอเอี่ยวสั่งให้ผสมนั้นมีเครื่องต่างๆ ดังต่อไปนี้
ผงอบเชย	๑๐ แกรม
ผงขิง	๑๐ แกรม
ผงแสลงใจ	๒ แกรม
ผงกวาน	๑๐ แกรม
ผงลิคคอร์ริช	๒๐ แกรม
แบ่งเป็นแค๊บซูล ๓ แค๊บซูล
นายทองอินเมื่อได้ทราบเช่นนี้แล้วจึงถามว่า “ข้าพเจ้าจะขออนุญาตลอกเอาไปได้หรือไม่ เพื่อเกิดความจะได้เป็นพยานอันดี”
ผู้ผสมยาก็ยอมให้นายทองอินลอกไปตามประสงค์
“ยานั่นเมื่อผสมแล้วท่านให้ใครเอาไป”
“หมอเอี่ยวเข้ามานั่นเป็นเวลาจวนค่ำ ถึงเวลาที่ข้าพเจ้ากลับบ้านแล้ว เพราะฉะนั้นข้าพเจ้าจึงเอาไปส่งให้มิสเตอร์อี้เองเวลาย่ำค่ำครึ่ง”
“ขอบใจ ข้าพเจ้าไม่ต้องถามอะไรท่านอีกแล้ว”
แล้วก็พากันออกเดินออกไป พอขึ้นรถ ๆ ออกเดินแล้ว นายทองอินถามข้าพเจ้าว่า “ยังไงพ่อวัด ยอมหรือยัง”
“ข้าพเจ้ายิ้มและไม่ตอบว่ากะไร”
นายทองอินก็พูดว่า “เถอะ วันนี้เลิกกันเสียที เอาไว้พรุ่งนี้จึงค่อยสืบกันใหม่”
แล้วต่างคนก็กลับบ้าน รุ่งขึ้นเวลาเช้าข้าพเจ้าไปหานายทองอินหาพบนายทองอินไม่ คอยอยู่จนบ่ายโมงก็ยังไม่มา ข้าพเจ้าก็กลับไปรับประทานข้าวแล้วก็เลยไปสนามม้า เพราะวันนี้เป็นวันแข่งวันที่ ๓ ข้าพเจ้าทราบอยู่ว่าการแข่งม้านี้นายทองอินไม่สู้ชอบนัก ข้าพเจ้ายังไม่เคยเห็นไปเลย เพราะฉะนั้นจึงประหลาดใจมากที่วันนี้พบนายทองอินที่สนามม้า และยังประหลาดมากขึ้นอีกที่เห็นนายทองอินเข้าไปกลมเกลียวอยู่กับเจ้าแขกบุ๊กกี้คนรับพนัน ข้าพเจ้าเดินแกร่วๆ อยู่ตามราวนั้นพอนายทองอินเดินออกมาจากแขกบุ๊กกี้ ข้าพเจ้าจึงถามเป็นทีล้อๆ ว่า “ยังไงพ่อทองอิน วันนี้วันดีคืนดีแกมาถึงสนามม้าได้เทียวหรือ”
นายทองอินหัวเราะแล้วตอบว่า “ยังงั้นซิ คนอื่นเขายังไงมาเล่นกันได้ ฉันก็มาได้บ้างเหมือนกันแหละ คนอื่นทำไมอยากได้เงิน ฉันก็อยากได้เงินเหมือนกันแหละ”
“ถามได้ไหมว่าแกเล่นม้าตัวไหน”
“ได้ ฉันเล่นม้าบังกะโลน่ะซี”
“อ๊ะ บังกะโลมันเป็นเฟเวอร์ริตที่เล่นแกจะได้สักกี่มากน้อย”
“ได้น่ะ ห้าสิบต่อ”
“อ๊ะ ๕๐ ต่อยังไง แกพูดน่ะดูมันเข้าใจยากอยู่นี่”
“ไม่ยากหรอกแก ฉันเสียไป ๒๐ บาทแล้ว นี่ถ้าฉันได้ ๆ ๑๐๐๐ บาทแน่”
“แกนึกว่าจะได้หรือ”
“คอยดูเอาเถอะ” แล้วนายทองอินก็ไม่พูดกับข้าพเจ้าเรื่องที่จะชนะนี้อีกต่อไปจนกลับ นายทองอินชวนข้าพเจ้าขึ้นรถไปด้วย ข้าพเจ้าถามว่า “นี่จะไปไหนกัน”
นายทองอินยิ้มแล้วตอบว่า “คอยดูเอาเถอะ” แล้วก็เรื่อยไปไม่พูดไม่จาจนกระทั่งถึงบ้านจีนอี้ บอกกับบ๋อยจีนอี้ว่าจะขอพบนาย บ๋อยหายไปประเดี๋ยวก็กลับมาบอกว่านายให้เชิญขึ้นไปข้างบน นายทองอินกับข้าพเจ้าก็ขึ้นไป พอจีนอี้จับมือด้วยทั้งสองคนแล้วก็ถามว่า “ยังไรท่านได้ความอะไรมาหรือ”
นายทองอินคำนับ แล้วพูดว่า “ข้าพเจ้าได้ความมาแล้วขอให้ท่านเตรียมสมุดเช๊กของท่านไว้เถิด”
ข้าพเจ้าสังเกตดูหน้าจีนอี้ เห็นหน้าเผือดลงไปครู่หนึ่งแล้วก็หัวเราะเป็นทีแค้นๆ และพูดว่า “ท่านได้ตัวคนวางยาม้าบังกะโลแล้วหรือ”
นายทองอินตอบว่า “ข้าพเจ้าทราบแล้ว”
จีนอี้ถามว่า “เป็นคนชนิดใดเล่า”
นายทองอินตอบว่า “เป็นคนชนิดอย่างตัวท่านเองแหละ”
จีนอี้ทำเป็นประหลาดใจแล้วพูดว่า “เอ๊ะ ถ้าเป็นคนอย่างข้าพเจ้าแล้ว จะมาวางยาม้าบังกะโลเพื่อประโยชน์อะไร”
นายทองอินสั่นศีรษะแล้วตอบว่า “ในข้อนี้ข้าพเจ้าคงจะไม่ทราบดีเท่าตัวท่านเอง”
จีนอี้ทำตกใจแล้วพูดว่า “ข้าพเจ้ายังไม่เข้าใจ”
นายทองอินยิ้มแล้วพูดว่า “ท่านบางทีจะเข้าใจดอกกระมัง ถ้าข้าพเจ้าบอกกับท่านว่า คนๆ นั้นอยู่ในบ้านนี้เองในเวลานี้และนั่งอยู่ในห้องนี้ด้วย”
จีนอี้ตกตะลึงอยู่ครู่หนึ่ง แล้วก็ลุกขึ้นไปที่โต๊ะเขียนหนังสือ หยิบสมุดเช๊กออกมา หยิบปากกาจิ้มหมึกแล้วถามว่า “ข้าพเจ้าเป็นหนี้ท่านอยู่เท่าไรน่ะ ตัวท่านเองพันห้าร้อย และเพื่อนท่าน ๕๐๐ มิใช่หรือ”
นายทองอินตอบโดยหน้าตาเฉยว่า “ไม่ใช่ ท่านบอกกับข้าพเจ้าว่าพันหนึ่ง”
จีนอี้ยิ้มแห้งๆ แล้วพูดว่า “ก็ถ้าข้าพเจ้าจะเติมให้ท่านอีก ๕๐๐ แล้วจะขอไม่ให้ท่านทั้งสองพูดในเรื่องนี้ต่อไปอีกไม่ได้หรือ”
นายทองอินสั่นศีรษะแล้วพูดว่า “ที่ได้ตกลงกันไว้แต่เดิมอย่างไร ข้าพเจ้าขอให้ท่านถือตามแต่อย่างนั้น”
จีนอี้ถอนใจใหญ่แล้วก็ก้มลงเขียนเช๊ก แล้วเดินมาส่งให้กับนายทองอินและพูดว่า “ข้าพเจ้าเขียนให้ท่านพันบาทตามสัญญา”
นายทองอินรับเช๊กมาตรวจดูเห็นถูกต้องแล้วก็ขอบใจจีนอี้แล้วก็ลากลับมาบ้าน เวลาขับรถมานั้นนายทองอินยิ้มมาตลอดทาง พอถึงบ้านแล้วนายทองอินถามข้าพเจ้าว่า “ยังไงพ่อวัดแกเห็นยังไง”
“ฉันก็เห็นแกเก่งตามเคย แต่ฉันอยากรู้อยู่สักหน่อยว่า เมื่อเช้านี้หายไปไหน”
“ฉันไปหาเจ้าคนเลี้ยงม้าบังกะโล แม้ลำบากจริงแก กว่าจะพบตัวมันได้ต้องให้เจ้าแจ่มเข้าไปล่อเสียออกแย่จึงได้ออกมา”
“แกอยากพบมันเพื่อประโยชน์อะไร”
“เพื่อจะเอาความจริงน่าซี”
“เอายังไง”
“เอายังไงน่าหรือ ๑๐ บาทน่าซี”
“สิบบาทยังไงไม่เข้าใจ”
“สิบบาทมันออกจากกระเป๋าฉัน ไปอยู่กระเป๋าคนเลี้ยงม้า ความจริงมันก็มาอยู่กับฉัน”
“ความจริงน่ะว่ายังไง”
“ว่าม้าบังกะโลน่ะไม่เจ็บ จีนอี้เอายาอะไรอย่างหนึ่งไปให้มันกินเลยไม่สบายไป แล้วจึงไปตามหมอเอี่ยวส่งไปให้น่ะ จีนอี้ได้เอาไปให้ม้ากินเอง เมื่อเอาไปตรอกเวลาเกือบ ๒ ทุ่ม แกคงจะจำได้ว่ายานั้นฝรั่งคนผสมเอาไปที่บ้านจีนอี้เวลาย่ำค่ำครึ่ง นอกจากนั้นก็ทายเอาว่า ในระหว่างย่ำค่ำครึ่งกับ ๒ ทุ่มนั่นจีนอี้คงไปจัดการผสมอะไรเข้าไปนอกจากผสมมาจากร้านยา แต่ถึงยังงั้นฉันก็ยังไม่ตกลงว่าเป็นการแน่นอนแท้ ยังมีของที่อยากทราบอยู่อีกอย่างหนึ่ง ว่าในการที่ม้าบังกะโลแพ้ แลม้ายักษีชนะครั้งนั้นใครจะเป็นผู้ได้ผลประโยชน์มากกว่าผู้อื่น แลเสียเงินเสียอีก ๒๐ บาทที่สนามม้า ก็ได้ความว่า จีนอี้ไม่ได้เล่นม้าบังกะโลไว้เลยในคราวถ้วยทองนั้นเล่นม้ายักษีไว้มาก และได้จากแขกบุ๊กกี้ไว้ถึง ๓๐๐๐ บาทกว่า เข้าใจซึมหรือยัง”
ข้าพเจ้าตอบว่า “เข้าใจละ”
นายทองอินหัวเราะแล้วว่า “ถ้ายังงั้นกินข้าวกันเสียทีจะได้ละกระมัง”
นายแก้ว
นายขวัญ
เข็มร้อยดอกไม้
เวลาวันหนึ่งในเดือนตุลาคม ร.ศ. ๑๒๑ ข้าพเจ้ากลับจากออฟฟิศแล้วก็ไปบ้านนายทองอิน เพื่อสนทนากันเรื่องข่าวคนที่รู้จักข้าพเจ้ากับนายทองอิน คนหนึ่งชื่อนายบุญคงซึ่งถึงแก่กรรมลงในเช้าวันนั้น นายบุญคงได้ป่วยเป็นไข้มาสัก ๒-๓ วันแล้วก่อนนั้น แต่อาการก็ไม่หนักหนาอะไร เพราะฉะนั้นจึงเป็นการน่าประหลาดใจอย่างยิ่งที่ตายลงโดยรวดเร็ว ฉะนั้นข้าพเจ้าคิดว่าบางทีจะมีอาการอื่นเข้ามาแทรกแซงซึ่งข้าพเจ้ายังไม่ได้ทราบ จึงแวะไปบ้านนายทองอินเพื่อถามดูว่านายทองอินได้ทราบข่าวคราวอย่างใดในเรื่องนี้บ้างหรือไม่ เมื่อข้าพเจ้าถามขึ้นเช่นนี้ นายทองอินสั่นศีรษะแล้วตอบว่า “ฉันก็ไม่รู้มากกว่าแกในเรื่องนี้ ที่จริงมันเรื่องน่าประหลาด อะไรล้มเจ็บเมื่อ ๓-๔ วันนี้เอง ยังไม่ทันได้ข่าวว่าไข้หนักตายไปแล้ว แกมีความเห็นยังไงในเรื่องนี้บ้าง”
ข้าพเจ้าตอบว่า “จะออกความเห็นยากเพราะฉันไม่ได้ไปเยี่ยมนายบุญคงเลย และไม่ทราบว่าอาการหนักเพียงเท่าใดด้วย ก็แกล่ะมีความเห็นอย่างไรบ้าง?”
“ไม่มีอะไรหรอก มีอยู่แต่ว่านายบุญคงไม่ได้ตายด้วยไข้เท่านั้นแหละ คงมีของอื่นมาแทรกแซง แต่นั่นแหละต้องรอฟังดูก่อนว่าพลตระเวนเขาจะว่ายังไงกัน”
พอนั่งคุยกันไปอีกสักครู่หนึ่ง นายรอดลูกสมุนของนายทองอินคนหนึ่ง ซึ่งสำหรับใช้ติดตัวก็ขึ้นมาในห้องซึ่งนั่งกันอยู่ นายทองอินก็กวักให้นายรอดเข้ามาใกล้แล้วถามว่าได้ความว่ากระไร
นายรอดควักกระดาษแผ่นเล็กออกมาจากกระเป๋า อ่านหนังสืออะไรที่จดไว้ในนั้นแล้วตอบนายทองอินว่า “วันที่ ๑-๑๐๐ เศษ ๒ วันที่ ๒-๑๐๑ เศษ ๒ วันที่ ๓-๑๐๑ เศษ ๔ วันที่ ๔-๑๐๐ เศษ ๒ วันที่ ๕-๑๐๐ ถ้วน”
นายทองอินพยักหน้าแล้วพูดว่า “เออเท่านั้นแหละ”
ข้าพเจ้านั่งนิ่งอยู่สักครู่หนึ่งแล้วพูดว่า “นี่อะไรกัน ฉันยังมืดแปดด้าน”
นายทองอินยิ้มและว่า “โอ! ฉันลืมไปว่าแกไม่รู้เรื่อง ฉันให้เจ้ารอดไปสืบเรื่องนายบุญคง ก็ได้ความมาตามที่แกได้ยินนี่แหละ”
ข้าพเจ้า “ถ้ายังงั้นวันที่ ๕ ก็ปรอทลดแล้วนี่นา”
นายทองอิน “ก็นั่นน่าซีมันประหลาดนัก ปรอทลดแล้วยังตายได้ แล้วก็ไม่ได้เพ้อไม่ได้มีอาการอื่นมาแทรกแซงด้วย”
ข้าพเจ้า “ทำไมแกถึงรู้ว่าไม่มีอะไรมาแทรกแซงด้วย”
นายทองอิน “ก็เพราะเจ้ารอดมันบอกน่าซี”
ข้าพเจ้า “ก็ไม่เห็นมันได้บอกอะไรนอกจากปรอทเท่าไรนี่นา”
นายทองอิน “ก็นั่นน่าซี มันบอกเท่านั้น มันก็มีอาการเท่านั้นน่าซีจะให้มันไปพูดเรื่องให้เสียเวลาทำไม”
ข้าพเจ้ากับนายทองอิน สนทนากันเรื่องอื่นอีกนิดหน่อย แล้วข้าพเจ้าก็ลากลับไปบ้าน รุ่งขึ้นพอข้าพเจ้าไปนั่งในออฟฟิศไม่ได้กี่มากน้อยได้รับหนังสือจากนายทองอินว่า “ถ้าแกไม่มีงานมากนักวันนี้ มาหาฉันสักหน่อยบางทีจะได้ฟังอะไรเรื่องนายบุญคงต่อ”
วันนั้นเผอิญไม่มีงานมากจริง เพราะฉะนั้นข้าพเจ้าก็รีบไปที่บ้านนายทองอินทันที เห็นนายทองอินแต่งตัวเสร็จแล้วยืนอยู่ที่หน้าบ้าน พอเห็นข้าพเจ้าก็พูดว่า “เออ! ฉันกำลังจะไปเที่ยว มาไปด้วยกันเถอะ”
ข้าพเจ้าก็ขึ้นรถนายทองอินไป (รถของข้าพเจ้าได้สั่งให้กลับไปบ้านเสียเมื่อไปถึงออฟฟิศแล้ว เพราะฉะนั้นข้าพเจ้าจึงต้องขึ้นรถไอมาบ้านนายทองอิน) เมื่อขึ้นรถไปแล้วข้าพเจ้าจึงถามว่า “นี่จะไปไหนกัน”
นายทองอินว่า “จะไปบ้านนายบุญคง ฉันได้รับจดหมายเจ้ากรมกองตระเวนขอให้ไป ทีจะเกิดสงสัยอะไรกันขึ้น”
แล้วก็มิได้พูดอะไรกันต่อไปในเรื่องนี้จนถึงบ้านนายบุญคง มีนายยามพลตระเวนยืนคอยอยู่ที่ประตูบ้านคนหนึ่ง พอเห็นนายทองอินมาถึงก็ถามว่า “นี่คุณทองอินหรือไม่ใช่ขอรับ”
เมื่อนายทองอินพยักหน้าแล้ว นายยามก็พูดต่อไปว่า “เชิญคุณขึ้นไปบนโน้น คุณหลวงท่านคอยคุณอยู่”
นายทองอินกับข้าพเจ้าก็ขึ้นไปพบเจ้ากรมกองตระเวนกับปลัดกรมกองสอดแนม พอได้ทักทายปราศรัยกันตามสมควรแล้ว เจ้ากรมก็พยักหน้าให้ท่านปลัดกรมเล่าความให้ฟัง ท่านปลัดกรมจึงพูดว่า “คุณคงจะทราบแล้วว่าการที่นายบุญคงตายลงในครั้งนี้ไม่ใช่ตายเพราะไข้”
นายทองอินตอบว่า “ผมยังไม่ทราบ แต่ผมก็ได้นึกแล้วว่าคงจะไม่ได้ตายเพราะไข้ เพราะสังเกตดูตามอาการดูเหมือนจะค่อยทุเลาแล้ว”
ท่านปลัดกรมพยักหน้าแล้วพูดว่า “ก็เป็นเช่นนั้น เพราะฉะนั้นจึงทำให้ผมสงสัย ผมได้ไปตามหมอสำหรับกระทรวงมาตรวจดูก็ได้ความว่า นายบุญคงตายเพราะหัวใจหยุด แต่ทำไมถึงหยุดก็ไม่ทราบแน่”
นายทองอิน “ก็นายบุญคงเคยเป็นคนหัวใจอ่อนอยู่หรือเปล่าล่ะขอรับคุณหลวงทราบหรือไม่ทราบ”
“ผมทราบว่าไม่เป็นคนใจอ่อนมาแต่เดิม”
เพราะยังงั้นอยู่ดีๆ หัวใจหยุดเอาเฉยๆ ไม่น่าประหลาดหรือขอรับ”
“ก็ประหลาดน่าซี ผมถึงให้หมอตรวจให้ทั่ว ตรวจดูทั่วตัวแล้วก็ไม่เห็นมีบาดแผลอะไรเลย และหมอว่าไม่ได้ถูกวางยาด้วย เพราะได้ตรวจภายในตามธรรมเนียมแล้ว เพราะฉะนั้น ท่านเจ้ากรมถึงได้แนะนำให้ผมไปเชิญคุณมา เผื่อคุณจะออกความเห็นยังไงได้บ้างในเรื่องนี้”
“นี่ศพนายบุญคงเอาลงหีบแล้วหรือยังขอรับ”
“ยังไม่ได้เอาลง ท่านเจ้ากรมสั่งให้เอาไว้ให้คุณดูเสียก่อน หมอฉีดยาเอมบามไว้แล้ว”
“ยังงั้นดีทีเดียว ผมจะต้องขอเข้าไปตรวจดูสักหน่อย เออนี่เมียนายบุญคงอยู่ที่ไหนล่ะ”
“อยู่ห้องเขา พอผัวตายเมื่อวานนี้ก็เป็นลมแล้วก็เลยไม่ได้ออกจากห้องจนเดี๋ยวนี้”
“ถ้ายังงั้นคุณบอกเสียอย่าเพ่อให้ออกมาเห็นจะดีขอรับ ถ้าไม่ยังงั้นจะกีดในการที่ผมไปพลิกศพผัว”
ว่าเช่นนี้แล้วนายทองอินกับข้าพเจ้าพร้อมด้วยเจ้ากรมปลัดกรมกองตระเวนก็พากันเข้าไปในห้องไว้ศพ ท่านปลัดกรมก็เปิดผ้าที่คลุมศพออกเห็นศพนั้นยังเรียบร้อยดี หน้าตาก็เหมือนนายบุญคงเมื่อยังมีชีวิตอยู่ แต่ดำลงไปหน่อยเท่านั้น นายทองอินสั่งให้เปิดประตูหมดทุกด้านแล้วก็จัดการตรวจศพทั้งตัว ตรวจอยู่นานมิได้พูดว่ากระไรเลย สักครู่หนึ่งข้าพเจ้าเห็นตานายทองอินจ้องอยู่ที่อกซ้าย แล้วควักเอาแว่นส่องออกมาจากกระเป๋า ส่องดูที่ตรงอกซ้ายนั้นอยู่นาน แล้วก็เอามือลูบที่ตรงส่องนั้นอีก สักครู่หนึ่งจึงเงยหน้าขึ้น จับแว่นสอดในกระเป๋าตามเดิม แล้วพูดกับท่านปลัดกรมว่า “พอแล้วข้าพเจ้าไม่ต้องตรวจศพอีกแล้ว นี่ห้องนี้เป็นห้องนอนนายบุญคงใช่หรือไม่”
ท่านปลัดกรมตอบว่า “ไม่ใช่ ห้องนั้นเป็นห้องนอนนายบุญคง เมื่อตายแล้วจึงได้ยกมาห้องนี้”
นายทองอินพยักหน้าแล้วพูดว่า “ท่านโปรดจัดการให้เขาเอาศพลงหีบเสียก็ได้ ข้าพเจ้าจะขอเข้าไปในห้องนอนสักประเดี๋ยว” แล้วนายทองอินก็กวักมือเรียกข้าพเจ้าให้ตามเข้าไปในห้องชั้นใน พอข้าพเจ้าเข้าไปแล้วปิดประตูลั่นกลอนเสีย ข้าพเจ้านึกประหลาดใจก็ถามว่า “เอะ! นี่แกทำไม”
นายทองอินตอบว่า “ฉันอยากจะตรวจอะไรของฉันเองสักหน่อยไม่อยากให้โปลิศมากวน แกคอยดูประตูไว้นะ ถ้าใครกึกกักมาละคอยร้องว่าอย่าเพ่อให้เข้ามา” พอพูดขาดคำนายทองอินก็ลงคลานกับพื้นเอามือกวาดตามพรมที่ปูอยู่นั่น ข้าพเจ้ายิ่งแลดูก็ยิ่งประหลาดใจหนักขึ้นไม่ทราบว่าเขาจะเล่นท่าไร นายทองอินกวาดอยู่สักครู่หนึ่งแล้วก็หยิบอะไรขึ้นมาจากพรมอย่างหนึ่ง แล้วพูดว่า “ได้ตัวแล้ว”
ข้าพเจ้าร้องถามว่า “ได้ตัวอะไร”
นายทองอินลุกขึ้นยืนแล้วพูดว่า “เข็ม”
ข้าพเจ้าถามซ้ำไปอีกว่า “เข็มอะไร”
นายทองอินตอบว่า “เข็มร้อยดอกไม้ แกอยากดูหรือมาดูซี”
ข้าพเจ้าก็เข้าไปดู เข็มนั้นเป็นเข็มเหล็กยาวประมาณ ๑ คืบมีสนิมจับกรัง กับมีสิ่งประหลาดอีกอย่างหนึ่ง คือที่ท้ายมีก้อนครั่งติดอยู่ก้อนหนึ่ง ข้าพเจ้าดูแล้วก็ยังไม่เข้าใจว่าเข็มนั้นจะมีประโยชน์อะไร ข้าพเจ้าจึงถามนายทองอินว่า “นี่แกเข้ามาในห้องนี้สำหรับมาหาอ้ายเข็มเล่มนี้เท่านั้นแหละหรือ”
“จะว่าเท่านั้นก็ได้ แต่ฉันก็ไม่ได้รู้หรอก เมื่อเข้ามาน่ะว่าจะเป็นเข็มอย่างนี้หรือเข็มอย่างไหน แกมีกระดาษไหมล่ะ”
ข้าพเจ้าควักกระดาษออกจากกระเป๋าส่งให้นายทองอิน นายทองอินก็จัดการห่อเข็มนั้นเรียบร้อยแล้วสอดลงในกระเป๋าเสื้อ แล้วก็พากันออกมาจากห้องนั้น ท่านเจ้ากรมกองตระเวนเมื่อเห็นนายทองอินมาก็ตรงเข้ามาถามว่า “ยังไง ท่านได้ความอะไรบ้างหรือ” นายทองอินตอบว่า “ข้าพเจ้าต้องขอผลัดยังบอกท่านไม่ได้ในเวลานี้ แต่ที่นี่ไม่มีอะไรเสียอีกแล้วข้าพเจ้าขอลาท่านไปก่อน”
เจ้ากรมกองตระเวนถามว่า “นี่ท่านเชื่อว่านายบุญคงตายธรรมดา หรือถูกฆ่า”
นายทองอิน “ข้าพเจ้ายังบอกท่านเป็นแน่นอนไม่ได้ แล้วเมื่อได้ความอะไรมากกว่านี้สักหน่อย ข้าพเจ้าจะบอกกับท่าน ก่อนที่ข้าพเจ้าจะไปข้าพเจ้าขอแนะนำอะไรสักหน่อยได้หรือไม่”
เจ้ากรมกองตระเวนว่า “ฉันจะมีความยินดีรับความแนะนำของท่าน ๆ พูดมาเถอะ”
นายทองอินจึงพูดด้วยเสียงเบาว่า “ขอให้ท่านจัดพลตระเวนลับคอยอยู่ใกล้ๆ ที่นี่ ถ้าภรรยานายบุญคงไปไหน ให้สะกดรอยตามไป และถ้าใครมาหาภรรยานายบุญคง ให้คิดอ่านสืบชื่อให้ได้ว่าใครหรือจะสืบชื่อไม่ได้ก็ให้คอยดูเวลากลับแล้วสะกดรอยตามไปจนถึงบ้าน เมื่อถึงบ้านแล้วคงจะมีพวกเพื่อนบ้านรู้จักบ้างเป็นแน่”
เมื่อเจ้ากรมกองตระเวนได้รับว่าจะทำเช่นนี้แล้ว นายทองอินกับข้าพเจ้า ก็พากันลงจากเรือนนายบุญคงพาขึ้นรถขับไป ข้าพเจ้าสังเกตดูหน้านายทองอินเห็นกำลังตริตรองการงานอยู่ ข้าพเจ้าจึงมิได้ถามว่าจะขับไปไหนต่อไหน และมิได้ไต่ถามหรือสนทนาเรื่องหนึ่งเรื่องใดเลย จนถึงบ้านหมอกรมสุขาภิบาล นายทองอินจึงหยุดรถ ตรงขึ้นไปหาหมอ แก้เข็มร้อยดอกไม้ออกแล้วพูดว่า ฉันอยากให้หมอตรวจเข็มเล่มนี้ด้วยกล้องไมโกรสะโก๊บสักหน่อย”
หมอนั้นก็ตกลงหยิบเข็มนั้นไปตรวจในกล้อง และบอกให้นายทองอินกับข้าพเจ้า สูบบุหรี่และอ่านหนังสือพิมพ์ตามสบายแล้วหมอก็เข้าไปในห้องใน หมอหายเงียบเข้าไปกว่าครึ่งชั่วโมงแล้วจึงออกมาอีก นายทองอินถามว่า ยังไงหมอได้ความว่ากระไรบ้าง”
หมอตอบว่า “ที่เข็มของท่านนั้นข้าพเจ้าได้ตรวจดูได้ความว่ามีเลือดคนติดอยู่ เพราะมีสัตว์ซึ่งอยู่ในเลือดคนติดอยู่หลายตัว”
นายทองอินพยักหน้าแล้วถามว่า “ท่านอาจจะบอกได้หรือไม่ว่าเลือดคนนั้นเป็นเลือดคนเจ็บหรือเป็นเลือดคนธรรมดา”
หมอสั่นศีรษะแล้วตอบว่า จะบอกให้เป็นแน่นอนยาก เพราะเลือดที่ติดอยู่ที่เข็มนั้นน้อยนัก”
นายทองอินพูดว่า “ข้าพเจ้าขอบใจท่าน และขอให้ท่านจำเรื่องนี้ไว้ให้จงดี บางทีกองตระเวนจะต้องการตัวท่านเป็นพยานในเรื่องซึ่งข้าพเจ้ากำลังสืบอยู่เดี๋ยวนี้” นายทองอินก็รับเข็มมาจากหมอห่อกระดาษเก็บลงกระเป๋าตามเดิมแล้วก็ลาหมอกลับ ในเวลาที่ขับรถกลับไปบ้านข้าพเจ้าถามว่า
“นี่แกเอาเข็มไปให้หมอตรวจน่ะมีประโยชน์อะไร”
นายทองอินตอบว่า “เพราะฉันอยากรู้น่าซี”
“ก็สำเร็จความประสงค์แกไหมล่ะ”
“สำเร็จซี ที่จริงฉันก็จะว่ารู้แล้วแต่ยังไม่แน่ใจ ถึงต้องเอาไปให้หมอตรวจเสียให้เป็นการแน่นอน”
“ก็เมื่อได้ความแล้วเป็นประโยชน์อะไรล่ะ”
“แกคอยดูเอาซี อ้ายเข็มนี่แหละมันเป็นพยานสำคัญพิลึก”
“เป็นพยานอะไร”
“แล้วแกคงรู้หรอก”
ข้าพเจ้าเห็นว่านายทองอินไม่คิดจะขยายความในเรื่องนี้อีก ข้าพเจ้าก็นิ่งมิได้พูดว่ากระไรอีกต่อไป สักครู่หนึ่งนายทองอินถามขึ้นว่า “เออนี่แกจะไม่กลับไปออฟฟิศอีกหรือ”
ข้าพเจ้าตอบว่ามันก็บ่ายเสียแล้วละ ไปก็เห็นจะไม่มีประโยชน์อะไรหรอก แล้วฉันอยากอยู่ดูแกสืบเรื่องนี้ด้วยนี่”
นายทองอินพูดว่า “อ๋อ! ในเรื่องนั้นแกไม่ต้องกลัวหรอก คงไม่ได้ความอะไรอีกก่อนค่ำ”
“ทำไมแกถึงรู้ว่าเวลาใดจะได้ความอีก”
“ฉันไม่รู้หรอก ฉันทายเอาน่ะ แกคอยดูเถอะว่าฉันจะทายถูกหรือผิด” แล้วก็พากันขึ้นไปบนบ้านนายทองอิน รับประทานข้าวและสนทนากันไปตามสมควร ครั้นเวลาประมาณ ๒ ทุ่ม ท่านปลัดกรมกองสอดแนมขึ้นมาหานายทองอินแล้วพูดว่า “ผมได้ความอะไรมาอย่างหนึ่งแล้ว”
นายทองอินก็พูดว่า “เชิญคุณหลวงนั่งให้สบายก่อนซีขอรับแล้วเล่าให้ผมฟัง”
ท่านปลัดกรมนั่งลงใกล้นายทองอิน แล้วก็พูดต่อไปว่า “ตามที่คุณแนะนำให้วางคนไว้คอยตรวจตราที่บ้าน นายบุญคงนั้น ผมได้จัดให้คนดีไว้ใจได้ไปประจำอยู่ ๓ คน ตั้งแต่เวลาเช้าเมื่อคุณไปจากบ้านนายบุญคงแล้ว มีผู้ไปเยี่ยมภรรยานายบุญคง ๒-๓ คน”
นายทองอินเงยหน้าขึ้นแล้วถามว่า “ทราบหรือเปล่าว่าเป็นคนชนิดใด”
ท่านปลัดกรมตอบว่า “ได้ความแล้วทุกคนว่าใคร ในตอนเช้าได้มีผู้ซึ่งเป็นเพื่อนนายบุญคงไปสองคน ชื่อนายแปลกกับนายดี สองคนนี่ไปด้วยกันและกลับด้วยกัน ตอนบ่ายมีเสมียนกระทรวงซึ่งนายบุญคงได้ทำการอยู่นั้นไปเยี่ยมอีกสามคน ชื่อนายแดงนายจ่างนายอ้น คนที่ไปเยี่ยมภรรยานายบุญคงทั้ง ๕ คนที่ได้กล่าวมาแล้วนี้ไม่ได้อยู่นานสักคนหนึ่ง”
นายทองอินพยักหน้าแล้วพูดว่า “ท่านทราบที่อยู่คนเหล่านี้ด้วยหรือเปล่า”
ท่านปลัดกรมตอบว่า “ฉันจดเอาเสร็จแล้ว” แล้วก็ส่งกระดาษให้นายทองอินแผ่นหนึ่ง
นายทองอินหยิบกระดาษนั้นมามองอยู่สักครู่หนึ่ง แล้วจึงถามต่อไปว่า “คุณทราบหรือเปล่าว่านายแปลกกับนายดีทำการอะไรบ้าง”
ท่านปลัดกรมตอบว่า “ผมทราบว่านายแปลกกับนายดีเป็นบุตรจีนมีเงิน เวลานี้ยังไม่ได้ทำอะไรออกจากโรงเรียนใหม่ๆ”
นายทองอิน “ในพวกห้าคนน่ะ มีใครได้เคยไปยุโรปบ้างแล้วหรือยัง”
ท่านปลัดกรม “ไม่ปรากฏว่ามีใครได้เคยไป”
นายทองอิน “ในห้าคนนั้นมีใครรู้ภาษาอังกฤษบ้างไหม”
ท่านปลัดกรม “ผมไม่ทราบแน่ แต่นายแปลกกับนายดีน่ะ ได้เรียนหนังสืออังกฤษ”
นายทองอิน “แล้วมีข่าวอะไรที่จะบอกผมอีกหรือไม่ขอรับ”
ท่านปลัดกรม “ไม่มีอะไรอีก พวกคนของผมคอยอยู่จนทุ่มหนึ่งก็ไม่เห็นมีใครมาอีก และไม่เห็นใครออกมาจากบ้านนายบุญคงเลย คนหนึ่งจึงได้มาบอกกับผมตามที่ผมเล่าแล้ว แต่อีกสองคนนั้นยังคงประจำคอยดูท่วงทีอยู่”
นายทองอิน “ดีแล้ว ถ้าเช่นนั้นจะคอยรอฟังอยู่”
ท่านปลัดกรม “ถ้ายังงั้นผมไปได้นะ มีราชการเรื่องอื่นที่จะต้องไปสืบอีก”
นายทองอิน “เชิญคุณหลวงเถิดขอรับ ถ้ามีข่าวคราวอะไรในเรื่องนี้ผมจะบอกให้คุณหลวงทราบ”
ท่านปลัดกรมก็ลานายทองอินกลับไป พอท่านปลัดกรมไปพ้นบ้านแล้ว นายทองอินก็ลุกขึ้นและพูดกับข้าพเจ้าว่า “ไปเถอะ”
ข้าพเจ้า “ไปไหนกัน”
“ไปบ้านนายบุญคงน่ะ ไปเถอะ” แล้วก็พากันไป พอถึงบ้านนายบุญคงก็บอกกับคนใช้ว่า จะมาเยี่ยมแม่เลียบภรรยานายบุญคง คอยอยู่สักครู่หนึ่งคนใช้นั้นก็มาเชิญให้ขึ้นไป นายทองอินขึ้นไปสนทนากับแม่เลียบแสดงความเสียใจตามธรรมเนียมแล้วจึงพูดต่อไปว่า
“ฉันเสียใจแท้ๆ เทียวไม่ได้มาเยี่ยมพ่อบุญคงเมื่อเขาเจ็บ”
แม่เลียบ “ก็ไม่มีใครทราบว่าเขาเจ็บมากนี่ค้ะ แต่ถึงยังงั้นก็ยังมีคนมาเยี่ยมมาก”
นายทองอิน “หมอคนไหนรักษาน่ะย้ะ”
แม่เลียบ “หมอศิริเขารักษา”
นายทองอิน “นายศิริที่กลับมาจากเมืองนอกใหม่ๆ ไม่ใช่หรือย้ะ”
แม่เลียบ “นั่นและค้ะ เขาเป็นญาติกับดีฉันเอง”
นายทองอิน “อ้อ! เหมาะดีจริงไม่ต้องหาคนอื่นคนไกลเทียวนะ แล้วรับประทานโทษเถอะ นี่เรื่องมรดกพกสถานเป็นอย่างไรกัน”
แม่เลียบ “คุณบุญคงจัดไว้เสร็จแล้ว ยกให้ดีฉัน”
นายทองอิน “อ้อ! ยังงั้นก็แล้วไปซิ ฉันหมายว่ายังยุ่งอยู่ถึงได้พานายวัดเขามา เขาเป็นหมอกฎหมายเผื่อเขาจะได้ช่วยในเรื่องนี้ได้มั่ง”
แม่เลียบ “ไม่ต้องดอกค้ะ จัดเรียบร้อยแล้ว”
นายทองอินสนทนาอยู่อีก ๒-๓ คำแล้วก็ลาลงจากเรือน ตรงไปที่โรงพักพลตระเวนซึ่งอยู่ใกล้ที่นั่น บอกให้ไปรักษาบ้านนายบุญคงอยู่และให้ห้ามคนมิให้ออกมาจากบ้านนั้น ถ้าใครขืนจะออกให้จับตัว แล้วก็ขึ้นรถรีบขับไปหาท่านปลัดกรมกองสอดแนมพากันไปที่บ้านนายศิริหมอ (นายทองอินสืบจากคนใช้ที่บ้านนายบุญคงได้ความแล้วว่า บ้านนายศิริอยู่ที่ไหน) เมื่อถึงบ้านนายศิริแล้วก็พากันขึ้นไปหานายศิริทั้งสามคน
นายศิริต้อนรับอย่างแข็งแรง เชิญให้นั่งเก้าอี้แล้วก็ถามว่า “ท่านมาธุระอะไร”
นายทองอินตอบว่า “ในเวลานี้ตัวฉันกับคุณหลวงกำลังสืบเรื่องประหลาดอยู่เรื่องหนึ่ง คือคนๆ หนึ่งเจ็บก็ไม่มากมายอะไรนักอยู่ดีๆ ก็ตายลงไป กองตระเวนสงสัยจึงให้หมอตรวจได้ความว่า ไม่ได้ถูกวางยาพิษและมิได้ตายเพราะโรค กับชันสูตรศพแล้วก็หาบาดแผลไม่ได้เลย เจ้ากรมกองตระเวนเกือบจะตกลงแล้วว่าตายไปเองตามธรรมดา แต่คุณหลวงท่านสงสัยอยู่ท่านจึงมาปรึกษาฉัน ฉันจึงบอกกับท่านว่า จำได้ว่าได้อ่านหนังสือฝรั่งเรื่องผู้หญิงคนหนึ่งไปเต้นรำหกล้มลง ในเวลานั้นก็ได้ร้องกรีดขึ้นว่าถูกเข็มที่กลัดอกอยู่นั้นตำที่หน้าอก สักครู่หนึ่งก็รู้สึกเวียนศีรษะจึงไปนอนบนเก้าอี้นอน หน้าก็ซีดลงทุกที คนพากันตกใจจึงไปตามหมอ แต่หมอมายังไม่ทันถึง ผู้หญิงนั้นก็ตายเสียแล้ว หมอตรวจดูตามตัวก็ไม่เห็นบาดแผลอะไรมากมาย มีแต่รอยเข็มตำที่หน้าอกซ้ายนิดเดียวเท่านั้น หมอก็สั่งให้ค้นดูเข็มที่ปักอก ค้นได้เข็มทองหัวฝังเพชรตกอยู่ในห้องเต้นรำ เข็มนั้นเปื้อนเลือดยังเปียกอยู่ หมอจึงแสดงความเห็นว่าเมื่อผู้หญิงนั้นล้มลง เข็มตำที่หน้าอกซ้ายทะลุเข้าไปถึงหัวใจเลือดตกภายในจึงตาย ฉันจึงมานึกขึ้นว่า ถ้าใครรู้เรื่องนี้แล้ว อยากฆ่าใครอาจเอาเข็มแกล้งแทงเข้าไปเช่นนั้นบ้างแต่ที่ยังไม่แน่ใจนั้น คือว่าจะเป็นได้จริงตามความเห็นของหมอนั้นได้หรือไม่ ตัวของท่านเป็นหมอ ท่านบอกได้ไหมว่าจะเป็นได้หรือไม่ได้”
นายศิริหน้าซีดลงไปทันทีเลียปากแล้วจึงตอบว่า “เห็นจะได้ถ้าจะว่าตามตำราหมอก็ได้ แต่ผมเชื่อว่ายังไม่มีใครในเมืองไทยมีความรู้พอที่ทำยังงี้”
นายทองอินตอบว่า “ท่านอย่าหมิ่นประมาทคนไทยนะ ความรู้ไม่เลวนักหรอก ท่านจะว่ากระไรถ้าฉันจะบอกว่าได้มีผู้ใช้วิธีเข็มแทงหัวใจนั่นแล้ว”
นายศิริถามด้วยเสียงเครือว่า “ใคร เมื่อไร”
นายทองอินตอบว่า “เมื่อวานนี้ นายบุญคงเป็นผู้ถูกฆ่าด้วยเข็ม คนฆ่าฉันก็รู้แล้วว่าใคร”
นายศิริคุกเข่าลงกับพื้นทันทีแล้วพูดว่า “คุณหลวงขอรับโปรดกรุณาทีเถอะ แม่เลียบยังสาวอยู่มากขอรับ แล้วได้ความเดือดร้อนเหลือเกิน นายบุญคงกดขี่เสียยิ่งกว่าทาสอีก เหลือที่มนุษย์จะอดกลั้นได้ ตัวผมที่เป็นญาติแม่เลียบก็สงสารเหลือทนเพราะยังงั้นจึงเล่าถึงฆ่าคนด้วยเข็มให้แม่เลียบฟัง ไม่ได้นึกเลยว่าแม่เลียบจะกล้าทำ เมื่อมาทำขึ้นเช่นนี้แล้ว ผมขอรับผิดเองเถอะ นี่ผมไม่บอกเขายังงี้แล้วแม่เลียบคงไม่คิดขึ้น เอาโทษกับผมเถอะผมจะรับคนเดียวเอง ไหนๆ จะต้องตายๆ แต่คนเดียวเถอะ ถ้าฆ่าแม่เลียบผมต้องตายด้วย”
นายทองอินลุกขึ้นแล้วพูดว่า “อย่าไปคลายอยู่นั่นเลย ลุกมาให้คุณหลวงท่านใส่กุญแจมือเสียดีๆ เถอะ”
นายศิริลุกมายื่นมือให้ท่านปลัดกรมใส่กุญแจมือโดยดี แล้วนายทองอินก็พูดว่า “จับได้คนหนึ่งแล้วไปจับเสียอีกคนเถอะขอรับเห็นจะดี”
พอไปถึงบ้านนายบุญคง นายหมวดซึ่งไปประจำอยู่ที่นั่นก่อนแล้ว ก็วิ่งออกมาทำหน้าตาตื่นแล้วก็พูดว่า “เกิดความแล้ว”
นายทองอินโดดลงจากรถแล้วถามว่า “อะไร”
นายหมวดตอบว่า “พอผมมาถึงได้ประเดี๋ยวหนึ่งมีคนลงมาบอกว่า แม่เลียบเข้าไปในห้องปิดประตูลั่นกุญแจแน่น เรียกให้เปิดก็ไม่เปิด ผมก็รีบวิ่งขึ้นไปทั้งเรียกทั้งตบประตูก็ไม่ขาน ผมกับพลตระเวนก็ช่วยกันงัดประตูเข้าไปเห็นแม่เลียบนั่งพิงเตียงอยู่ ผมเข้าไปจับตัวจึงทราบว่าตายแล้ว แผลก็ไม่มีศาตราอาวุธอย่างหนึ่งอย่างใดก็ไม่มี ขวดยาพิษก็ไม่มี ไม่ทราบว่าตายยังไง”
นายทองอินหันหน้ามาทางปลัดกรมแล้วพูดว่า “เชิญคุณหลวงขึ้นไปบนโน้นเถอะขอรับ คุณคงได้เห็นความจริงของคำที่ผมพูดเมื่อตะกี้นี้” นายทองอินก็พาท่านปลัดกรมกับข้าพเจ้าตรงเข้าไปในห้องแม่เลียบ นายทองอินตรงเข้าไปที่ศพแม่เลียบคลำดูที่หน้าอกซ้ายครู่หนึ่ง แล้วก็ชักเข็มร้อยดอกไม้ออกมาจากหน้าอกเล่มหนึ่งแล้วพูดว่า “นี่ประไรขอรับ”
ท่านปลัดกรมพยักหน้าแล้วว่า “จริงๆ นี่แกเห็นจะฆ่าตัวเมื่อเห็นพลตระเวนมา รู้สึกว่าความเห็นจะปิดไว้ไม่มิดแล้ว ผมต้องยอมรับนับถือความคิดของคุณ แต่ผมยังไม่เข้าใจว่าเมื่อแรกทำไม คุณจึงสงสัยว่านายบุญคงถูกฆ่าด้วยเข็ม”
นายทองอินตอบว่า “คุณก็ได้ยินตามที่ผมได้ว่ากับนายศิริว่าทำไมผมจึงได้สงสัย ที่ผมพูดนั้นก็จริง ผมได้สงสัยเช่นนั้นมาแต่บ้านแล้ว เพราะฉะนั้นผมจึงได้เตรียมแว่นสำหรับส่องมาด้วยพร้อม คุณหลวงคงจะจำได้ว่าผมมองอยู่ที่อกซ้ายนายบุญคงนาน นั่นคือผมตั้งใจจะหาแผลเข็ม ที่จริงผมก็ไม่ได้นึกว่าจะเป็นเช่นนั้นได้แต่นึกว่าลองดูที ก็เผอิญหาแผลนั้นได้จริงๆ แล้วผมจึงได้เข้าไปในห้องนอนนายบุญคง ก็ไปหาตัวเข็มได้ในนั้น ผมได้เอาเข็มนั้นไปให้หมอตรวจด้วยกล้องไมโกรสะโก๊ป ก็ได้ความว่าเข็มนั้นเปื้อนเลือดคน ความที่ผมสงสัยก็เลยเป็นความแน่นอนไป”
ท่านปลัดกรมพูดว่า “ก็แล้วเมื่อไรคุณถึงทราบว่าใครเป็นผู้ฆ่า”
นายทองอิน “พอได้เข็มผมก็นึกว่าคนที่จะฆ่าเช่นนี้ได้ จะต้องเป็นคนที่สนิทกับนายบุญคง คือเป็นคนที่ได้พยาบาลอยู่ คนพยาบาลนี้ก็มีแต่ภรรยานายบุญคงกับคนใช้ ๒-๓ คน คนใช้นั้นก็ไม่ต้องนึกถึงเพราะในการที่จะฆ่าคงไม่ได้ประโยชน์อะไร เพราะฉะนั้นยังเหลือภรรยาที่จะต้องนึกถึง นายบุญคงไม่มีบุตร ผมก็ทราบว่าทรัพย์สมบัติคงจะยกให้ภรรยา ภายหลังผมได้ถามตัวภรรยาเองก็ได้ความว่าเป็นเช่นนั้น”
ท่านปลัดกรม “ก็ส่วนนายศิริล่ะทำไมคุณถึงได้ทราบว่าเป็นต้นคิด”
นายทองอิน “ผมเชื่อแน่ว่าภรรยานายบุญคง คงจะไม่ได้คิดเองในการที่จะใช้เข็มฆ่าผัวเช่นนั้น ผู้ที่คิดนั่นคงจะต้องเป็นคนที่เคยไปยุโรป หรือที่รู้ภาษาอังกฤษพอจะอ่านหนังสือเข้าใจได้ ผมจึงคอยฟังดูว่าคนที่รู้จักกับนายบุญคงและภรรยานั้นจะเป็นคนรู้ภาษาอังกฤษหรือไปยุโรปกี่คน ได้ความจากคุณว่ามีอยู่สองคน แต่สองคนนั่นก็เป็นลูกเศรษฐี และเรียนในกรุงเทพฯ คงจะไม่รู้ดีนักและคงจะไม่ได้อ่านหนังสืออังกฤษด้วย ผมก็ยังไม่พอใจ จึงมาหาตัวภรรยานายบุญคงเอง จึงได้ทราบถึงนายศิริผู้นี้ว่ามิใช่แต่เคยไปยุโรปทั้งได้เล่าเรียนวิชาหมอด้วย ผมถึงได้คิดว่า ยังไงๆ ลองไปที่นายศิริดูสักที ถ้านายศิริไม่ได้เป็นผู้แนะนำภรรยานายบุญคงในเรื่องฆ่าคนด้วยเข็มนี่ก็แล้วไป แต่ถ้าเป็นผู้แนะนำตามที่ผมสงสัย นายศิริก็จะต้องแสดงพิรุธออกมาเอง นอกจากนี้คุณหลวงก็ทราบอยู่แล้ว”
ท่านปลัดกรมเข้ามาจับแขนนายทองอิน “แล้วพูดว่า ผมนับว่าคุณเป็นคนประหลาดคนหนึ่งทีเดียว ถ้าคุณมารับราชการในกองตระเวนคงจะต้องมีชื่อเสียงใหญ่เป็นแน่”
นายทองอินยิ้มแล้วพูดว่า “ก็นี่ผมก็ช่วยราชการอยู่เต็มกำลังแล้ว ปล่อยให้ผมเป็นคนธรรมดาอยู่เช่นนี้จะดีกว่า ถ้าผมไปเป็นคนราชการเสียแล้ว บางทีการสืบสวนก็จะยากขึ้น ผมก็จะช่วยราชการไม่ได้ดีเหมือนกับเวลานี้ คุณหลวงปล่อยผมไว้ตามสบายดีกว่าขอรับ เมื่อมีราชการอะไรก็เรียกผมใช้ได้เสมอ ในเรื่องนี้ก็ไม่มีเรื่องอะไรจะสอบสวนอีกแล้ว ผมกราบลาที”
นายแก้ว
นายขวัญ
กำนันคงบ้านโยคี
ท่านผู้ที่ได้อ่านเรื่องต่างๆ เกี่ยวข้องกับด้วยนายทองอินตั้งแต่เรื่องแรกมาจนถึงบัดนี้ ก็คงได้สังเกตแล้วว่าทุกๆ เรื่องกล่าวด้วยการซึ่งเกิดขึ้นภายในกรุงเทพฯ ทั้งสิ้นเว้นแต่เรื่อง “นากพระโขนงที่ ๒” แต่ถึงแม้เรื่องนั้นก็ใกล้กรุงเทพฯ มาก ทั้งมิได้เกี่ยวข้องไปถึงการสืบสวนเรื่องสลักสำคัญต้องนับว่าเป็นการสืบเล่น เพื่อความพอใจของนายทองอิน ซึ่งเวลานั้นว่างไม่มีงานทำเท่านั้น เมื่อการเป็นเช่นนี้แล้วท่านผู้อื่นจะนึกเสียว่านายทองอินไม่ใคร่ได้ออกไปหัวเมือง และไม่ชำนาญหรือไม่สันทัดในการสืบสวนเรื่องราวต่างๆ นอกกรุงเทพฯ เพราะฉะนั้นในที่นี้ข้าพเจ้าต้องขออธิบายว่า นายทองอินได้เคยออกไปสืบสวนเรื่องราวตามหัวเมืองหลายครั้ง แต่เพราะการที่สืบสวนนั้นโดยมากถึงเป็นเรื่องสำคัญก็ไม่เป็นเรื่องซึ่งจะอ่านเพลิดเพลิน หรือเป็นเรื่องซึ่งแปลกประหลาดกว่าการจับผู้ร้ายธรรมดา ข้าพเจ้าจึงมิได้นำมาเล่าให้ท่านฟัง ธรรมดาคนในกรุงกับคนหัวเมืองก็ผิดกัน คนในกรุงได้คบหาสมาคมกับชาวต่างประเทศ ความคิดจึงเฟื่องฟูแปลกประหลาดกว่าความคิดคนซึ่งในหัวเมือง ในการหากินทั้งทางดีทางชั่ว ส่วนนายทองอินก็สมัครสืบการในเรื่องซึ่งเกี่ยวกับการใช้ความคิดแปลกๆ เพราะฉะนั้นจึงชอบสืบการในกรุงเทพฯ มากกว่าการในหัวเมือง เขาเองได้พูดอยู่เนืองๆ ว่าการจับผู้ร้ายในกรุงกับผู้ร้ายหัวเมืองผิดกันอยู่มากคือ การจับผู้ร้ายหัวเมืองต้องการใช้กำลังร่างกายมากกว่าใช้กำลังความคิด การจับผู้ร้ายในกรุงต้องใช้กำลังความคิดกว่าใช้กำลังร่างกาย เพราะฉะนั้นผู้ร้ายในกรุงจึงน่าจับกว่าผู้ร้ายหัวเมือง ผู้ร้ายหัวเมืองนั้น ตำรวจภูธรหรือกำนันผู้ใหญ่บ้านจับก็เหมือนนายทองอินจับ อีกประการหนึ่ง การจับผู้ร้ายในกรุงเทพฯ เป็นการสะดวกกับนายทองอินมาก โดยเหตุที่ลูกสมุนของนายทองอินเป็นชาวกรุงเทพฯ แทบทุกคน ทั้งตัวนายทองอินก็กว้างขวางในหมู่นักเลงกรุงเทพฯ มากด้วย แต่ถึงกระนั้นก็ดีเมื่อออกหัวเมืองแล้ว นายทองอินก็ไม่เสียชื่อเหมือนกัน ดังท่านจะเห็นปรากฏในเรื่องซึ่งข้าพเจ้าจะเล่าต่อไปนี้
เมื่อปลาย ร.ศ. ๑๒๑ ท่านคงจะจำได้ว่าในหมู่นั้น หนังสือพิมพ์เต็มไปด้วยเรื่องต่างๆ เกี่ยวข้องด้วยผู้ร้ายสำคัญผู้หนึ่ง คือ อ้ายมั่นมือเหล็ก เผื่อท่านผู้อ่านจะลืมเรื่องราวของอ้ายมั่นมือเหล็กเสียบ้างแล้ว ข้าพเจ้าจึงจะเล่าให้ท่านฟังในที่นี้แต่โดยย่อ
อ้ายมั่นคนนี้ แต่เดิมมาจากไหนก็ไม่ปรากฏ ทราบแต่ว่าเมื่อก่อนจะตั้งต้นเป็นผู้ร้ายนั้น อ้ายมั่นได้บวชเป็นภิกษุอยู่ที่บ้านทับกวางแขวงเมืองสระบุรี แต่จะเป็นเพราะเหตุไรไม่ปรากฏอ้ายมั่นต้องสึก เมื่อสึกแล้วได้ทำนาหาเลี้ยงชีวิตอยู่ประมาณ ๒ ปี อ้ายมั่นเป็นคนชอบเล่นเบี้ย ขายข้าวมาได้เท่าใดก็เล่นเบี้ยจนหมดตัวจนลงปลายก็ต้องขายนา เมื่อขายนานั้นแล้ว อ้ายมั่นก็มิได้ทำมาหากินโดยทางบริสุทธิ์ เข้าเป็นพวกพ้องกับพวกนักเลง ไม่ช้านักก็ถูกจับและต้องขึ้นศาลในเรื่องลักกระบือต้องจำคุก ๓ ปี ต่อนั้นไปอ้ายมั่นก็หาได้ทำมาหากินอย่างหนึ่งอย่างใดไม่ เจ้าเมืองกรมการในสระบุรีก็สงสัยคอยจ้องจะจับตัวอ้ายมั่นอยู่เสมอ แต่ก็หาจับได้ไม่โดยเหตุที่อ้ายมั่นรักษาตัวดี ถึงเจ้าเมืองกรมการจะเชื่อในใจสักเพียงเท่าใด ว่าอ้ายมั่นเกี่ยวข้องในการปล้นกระบือรายนั้นหรือปล้นเรือนรายนี้ ก็ยังจับตัวอ้ายมั่นไม่ได้ เพราะไม่มีพยานพอที่จะให้เห็นว่า อ้ายมั่นได้ไปเกี่ยวข้องในเรื่องปล้นสะดมนั้นๆ จริง เมื่อเกิดการปล้นสะดมขึ้นครั้งไร และผู้ใหญ่บ้านเรียกลูกบ้านประชุมตรวจ อ้ายมั่นก็มารับตรวจทุกครั้ง เว้นเสียแต่คราวที่ได้ลาผู้ใหญ่บ้านไปแห่งหนึ่งแห่งใดเท่านั้นจึงจะขาดตรวจ แต่ครั้งหนึ่งอ้ายมั่นมีใจกำเริบ นำพวกพ้องเข้าปล้นเรือนผู้ใหญ่บ้านในหมู่ซึ่งตนอาศัยอยู่นั้น ทั้งได้ยิงพวกเจ้าของทรัพย์ตายลงคนหนึ่งด้วย เมื่อลงจากเรือนจะหนีไป ผู้ใหญ่บ้านผู้นั้นได้ร้องขึ้นว่า “อ้ายมั่นกูจำมึงได้แล้ว กูเอามึงละคราวนี้”
อ้ายมั่นก็ยกปืนขึ้นจะยิงผู้ใหญ่บ้านนั้น แต่เผอิญผู้ใหญ่บ้านมีสติดีล้มตัวลงไปเสียข้างหน้า ลูกปืนอ้ายมั่นจึงข้ามศีรษะไป พอเวลานั้นพวกลูกบ้านก็พากันรีบมา อ้ายมั่นกับพวกพ้องจึงหนีไป พวกผู้ร้ายปล้นครั้งนั้นจับได้หลายคน แต่อ้ายมั่นเองจับหาได้ไม่ ชาวบ้านและตำรวจภูธรติดตามไปจนถึงดงพระยาไฟยังจับตัวอ้ายมั่นไม่ได้ก็พากันกลับมา ส่วนอ้ายมั่นนั้นก็เลยกลายเป็นผู้ร้ายใหญ่ไม่มีผู้ใดทราบว่าอยู่ที่ไหนแน่ ทราบแต่ว่าอาศัยอยู่ในดงพระยาไฟแห่งใดแห่งหนึ่ง คนเดินทางไปในดงได้รับความเดือดร้อนเพราะอ้ายมั่นนี้มาก บางทีกำลังเดินไปอ้ายมั่นออกมายืนขวางทาง แล้วเรียกเอาเสบียงอาหารบ้าง ทรัพย์สิ่งของบ้าง ถ้าให้มันเสียโดยดีมันก็ปล่อยให้เดินต่อไป ถ้าทำท่าทางขัดขืนมันก็ทำอันตรายต่างๆ บางทีก็ถึงแก่ชีวิต มันเป็นคนแข็งแรง คน ๒ คน ๓ คนมันสู้คนเดียวได้ ทั้งมีคำเล่าลือกันว่ามันมีคาถาอาคมอยู่คงยิงไม่ออกฟันไม่เข้า และอีกประการหนึ่งกล่าวกันว่า ศาตราที่มันชอบถือที่สุด คือตะบองสั้นทำด้วยเหล็กซึ่งมันใช้ตีศีรษะคนซึ่งขัดขืนไม่ทำตามชอบใจของมัน คนจึงตั้งฉายามันว่าอ้ายมั่นมือเหล็กฉะนี้
ตั้งแต่อ้ายมั่นได้เกิดมีชื่อเสียงเป็นผู้ร้ายใหญ่ขึ้น มีเรื่องราวน่าประหลาดน่ากลัว ซึ่งเกี่ยวข้องด้วยการปล้นสะดมนั้นมาก ถึงวันดีคืนดีหรือจะเรียกว่าวันร้ายคืนร้ายก็ได้ อ้ายมั่นก็ออกมาจากบริเวณดงพระยาไฟนำพวกพ้องเข้าปล้นเรือนราษฎร ในจังหวัดอำเภอทับกวางบ้างหรือไกลกว่านั้นบ้างก็มี แต่ถึงจะจับพวกพ้องได้สักกี่คนก็ยังจับตัวอ้ายมั่นไม่ได้เลย ถึงกับกล่าวกันว่าบางทีเห็นตัวแล้วยิงมันก็ไม่ถูก ครั้งหนึ่งตำรวจภูธรกับชาวบ้าน ๒-๓ คน ติดตามไปพบอ้ายมั่นกับพรรคพวกอีก ๒ คน พวกชาวบ้านกับตำรวจภูธรตั้งท่าจะล้อมพออ้ายมั่นกับพรรคพวกลุกขึ้น ชาวบ้านก็ยิงปืนสาดเข้าไป อ้ายมั่นก็หากลัวไม่และมิได้ถอยหนีเลย มันกลับแกว่งตะบองเหล็กวิ่งตรงเข้ามาหาผู้ยิง พวกชาวบ้านก็พากันแต่ตื่นหนีมา แต่ตำรวจภูธร ๒ คนยังต่อสู้อยู่ จนตกกลางคืนตำรวจก็ยังหาได้กลับมาไม่ รุ่งเช้าพวกชาวบ้านออกไป ถึงที่ซึ่งได้เกิดต่อสู้กันขึ้น พบศพตำรวจภูธร ๒ คนศีรษะป่นปี้สังเกตดูเหมือนถูกทุบด้วยสิ่งอะไรหนักๆ พวกชาวบ้านก็สมมุติเอาว่าอ้ายมั่นมือเหล็กคงจะฆ่าเสียด้วยตะบองเหล็กของมัน นายอำเภอทับกวางจึงมีคำสั่งแก่กำนันผู้ใหญ่บ้านให้สั่งกันต่อๆ ไปให้คอยดูจับอ้ายมั่นมือเหล็ก
วันหนึ่งทีหลังเกิดเหตุนั้นไม่ช้านานนัก กำนันคงบ้านโยคีมีธุระขึ้นม้าไปตรวจราชการตามชายดงพระยาไฟ พบอ้ายมั่นมือเหล็กกลางทาง อ้ายมั่นมือเหล็กออกคำสั่งให้หยุดและให้ลงจากม้า ในเวลานั้นกำนันคงมิได้มีอาวุธไปด้วย จึงคิดว่าครั้นจะขัดขืนใจอ้ายมั่นก็เกรงมันจะทำร้ายตน จึงลงจากม้าโดยความประสงค์จะพูดจากับอ้ายมั่นโดยดี แต่พอโดดลงถึงดินอ้ายมั่นก็โดดขึ้นหลังม้าควบไป กำนันคงจึงต้องเดินกลับมาบ้าน สิ่งของบางสิ่งซึ่งได้ผูกไปกับม้าด้วยนั้นก็เลยสูญด้วย ชาวบ้านตามชายดงก็ล้วนแต่ขยาดนามอ้ายมั่นทั้งสิ้น เพราะได้รับความเดือดร้อนเพราะอ้ายมั่นนั้นมาก เมื่อเสบียงมันหมดเข้าเมื่อใดมันก็ออกมาจากดงเที่ยวเรียกเอาที่บ้านนั้นบ้างที่บ้านนี้บ้าง ไม่มีใครกล้าขัดขืนมันได้ ถึงเวลาที่มันมามันก็ออกมากลางวันแสกๆ แต่ไม่มีใครคิดจับกุมมันเลย ต่อเมื่อมันไปแล้วจึงมีผู้ใดผู้หนึ่งเอะอะกันขึ้น แต่ก็แปลว่าจับไม่ทันเท่านั้นเอง
ท่านผู้อ่านคงจะนึกถามอยู่ในใจว่า ทำไมข้าพเจ้าจึงได้ทราบเรื่องอ้ายมั่นมือเหล็กมาก ละเอียดลออเช่นนี้ ข้าพเจ้าจะตอบได้โดยง่ายว่าข้าพเจ้าได้ทราบจากข้าราชการผู้หนึ่ง ซึ่งข้าพเจ้าจะไม่กล่าวนามในที่นี้ เพราะไม่จำเป็นและไม่เกี่ยวข้องในเรื่องนี้มากนัก ท่านข้าราชการผู้นั้นได้มาหานายทองอินวันหนึ่ง และมาเล่าเรื่องอ้ายมั่นให้ฟังดังข้าพเจ้าได้เล่าให้ท่านฟังแล้วนั้น เมื่อเล่าเรื่องจบแล้วจึงพูดกับนายทองอินว่า “ตัวคุณก็เป็นคนมีชื่อเสียงในการสืบสาวราวเรื่องต่างๆ ในการจับผู้ร้ายอยู่ จะคิดจับอ้ายมั่นมือเหล็กสักทีไม่ได้เทียวหรือ”
นายทองอินตอบว่า “จับน่ะเป็นได้แน่ ถ้าจะตั้งใจจริงแต่มันนอกมณฑลของผมอยู่หน่อย”
ท่านข้าราชการจึงพูดว่า “ก็จริงอยู่แต่ถ้าจับอ้ายมั่นได้แล้วจะเป็นประโยชน์หลายทาง คือจะเป็นประโยชน์แก่ราชการทาง ๑ เป็นประโยชน์กับตัวท่านเองทาง ๑ เพราะได้ยินว่าเทศาภิบาลจะให้รางวัลผู้จับมากด้วย”
นายทองอินพูดยิ้มๆ ว่า “ผมน่ะเคยจับแต่อ้ายคนธรรมดาๆ ไม่เคยจับอ้ายตัวเก่งฟันไม่เข้ายิงไม่ออกอย่างนี้ วิชาอาคมอะไรผมก็ไม่มีจะสู้กับมัน”
“ถึงวิชาอาคมคุณไม่มี ผมก็ยังนึกว่าคุณคงจับได้อยู่นั่นเองแหละ ผมเข้าใจว่าเจ้าพวกที่จับไม่ได้น่ะ จะเป็นเพราะความขลาดมากกว่าอย่างอื่น พอเห็นว่าตั้งท่าจะยิงอ้ายมั่นมันไม่กลัว ก็เลยหาว่ามันมีวิชาอาคมเสียเท่านั้นเอง คุณออกไปหน่อยเถอะเสนาบดีกริ้วอยู่หนักแล้ว ถ้าช้าไปอีกไม่ได้ตัว ความเสียคงจะไม่พ้นพวกผมเป็นแน่”
“ผมจะตริตรองดูก่อน ถ้าการงานผมว่างพอจะไปได้ผมก็จะได้ไปเปลี่ยนอากาศเสียบ้างก็ดี”
ต่อนั้นไปไม่ช้านักนายทองอินก็สั่งให้คนใช้มาบอกกับข้าพเจ้าว่าจะไปสระบุรี และไม่ทราบว่าเมื่อไรจึงจะกลับ เมื่อข้าพเจ้าได้ทราบดังนั้น ข้าพเจ้าจึงรีบไปที่บ้านนายทองอิน และบอกกับนายทองอินว่าข้าพเจ้าจะไปด้วยถ้าไม่มีเหตุซึ่งขัดข้องในส่วนตัวนายทองอิน นายทองอินสั่นศีรษะยิ้มแล้วพูดว่า “ถ้าแกจะคิดไปหาเรื่องสำหรับแต่งรวบรวมไว้ในสมุดของแกแล้ว น่ากลัวครั้งนี้จะไม่มีเรื่องสนุกอะไร เพราะฉันเข้าใจว่าคงจะไม่มีอะไรที่จะต้องสืบสวนมากมายนัก ท่าทางดูเหมือนจะต้องการกำลังร่างกายมากกว่าต้องการกำลังความคิด ฉันเข้าใจว่าถ้ามีใครที่ไม่ไปมัวกลัววิชาอาคมของอ้ายมั่นมือเหล็กเสียแล้วก็คงจะจับมันได้ ก็นี่ดูขยาดกันเสียหมดในแถวนั้น ฉันก็อยากจะลองดูทีว่าวิชาอาคมของฉันจะสู้วิชาอาคมของอ้ายมั่นได้หรือไม่ อีกอย่างหนึ่ง ยังมีเรื่องรางวัลที่ไม่ควรจะลืม”
ข้าพเจ้าตอบว่า “ในเวลานี้ฉันไม่มีงานอะไรด้วย ฉันจะไปกับแกจะได้เที่ยวตามหัวเมืองเสียบ้าง” นายทองอินก็ตกลงยอมให้ข้าพเจ้าไปด้วย ครั้นถึงวันกำหนดข้าพเจ้ากับนายทองอินก็ขึ้นรถไฟตรงออกไปที่ทับกวางพบตัวนายอำเภอที่ๆ พักรถไฟ นายอำเภอแสดงความยินดีในการที่นายทองอินได้ขึ้นมา แล้วก็พาตัวไปณ ที่ว่าการอำเภอ เมื่อได้สนทนากันพอสมควรแล้ว นายอำเภอจึงพูดต่อไปว่า
“ผมได้จัดที่พักไว้ให้คุณแล้ว ที่ทางคับแคบอยู่หน่อย แต่ที่จะจัดให้ดีขึ้นไปกว่านี้ก็เห็นจะยาก และผมได้สั่งให้เตรียมม้าไว้สำหรับคุณเสร็จแล้วถ้าคุณต้องประสงค์อะไรอีกขอบอกให้ผมทราบ”
นายทองอินตอบว่า “นี่คุณก็ได้จัดไว้มากเกินไปกว่าผมคาดหมายแล้วที่จริงผมจะมาพักอยู่ที่นี่ก็เห็นจะไม่ได้ประโยชน์อะไร สู้ไปอาศัยเขาอยู่ในบ้านโยคีไม่ได้ ถ้าม้าในเวลานี้ผมก็ยังไม่ต้องการ ถ้าได้เกวียนสักเล่มหนึ่งจะดีกว่า”
นายอำเภอตอบว่า “ได้ซิขอรับ ๓…๔ เล่มก็ได้”
นายทองอินสั่นศีรษะแล้วตอบว่า “เล่มเดียวดีกว่าขอรับ”
นายอำเภอก็ลุกไปสั่งให้จัดเกวียนให้นายทองอิน ส่วนนายทองอินกับข้าพเจ้าก็ไปที่พักซึ่งเขาจัดไว้ให้ และเปลี่ยนเครื่องแต่งตัวแต่งให้คล้ายๆ กับราษฎรในแถบนั้น เสร็จแล้วจึงกลับไปหานายอำเภอใหม่ นายทองอินพูดกับนายอำเภอว่า
“ผมจะลาคุณไปบ้านโยคีทีเดียว ได้เกวียนเมื่อไรจะไปเมื่อนั้น การสืบสวนเรื่องเช่นนี้สืบในที่ใกล้ๆ ดีกว่า”
นายอำเภอถามว่า “ท่านไม่อยากเอาตำรวจไปบ้างหรือ”
นายทองอินตอบว่า “ไม่เอาไปเห็นจะดีกว่า แต่ถ้าคุณจัดคนที่คุณไว้ใจได้ สำหรับเป็นผู้ช่วยผมสัก ๓…๔ คน ได้ก็จะดี”
นายอำเภอพูดว่า “ได้ซิ คุณจะให้คนเหล่านั้นไปกับคุณทีเดียวหรือ”
นายทองอินพูดว่า “ไม่ต้อง ให้ตามไปทีหลังก็ได้ ให้ทอยๆ กันไปเห็นจะดี อย่าให้ไปพร้อมกัน ราวสักมะรืนนี้ให้ถึงบ้านโยคี ให้พร้อมกันให้หมด”
นายอำเภอพูดว่า “ถ้าคุณรอสักประเดี๋ยวผมจะไปเที่ยวหาตัวคนตามที่คุณต้องการ แล้วคุณให้การกับเขาเองดีกว่า เขาจะได้ทราบว่าคุณประสงค์อย่างไร”
คอยอยู่ไม่ช้านักนายอำเภอก็นำคนมา ๔ คน รูปร่างล่ำสันแข็งแรงครบมือ นายทองอินจ้องดูหน้าทั้ง ๔ คน พยักหน้าแล้วถามคนที่ ๑ ซึ่งสวมเสื้ออย่างผู้ใหญ่บ้านว่า “แกได้เคยมีอะไรเกี่ยวข้องกับอ้ายมั่นมือเหล็กมั่งไหม?”
ผู้ใหญ่บ้านตอบว่า “ผมยังไม่เคยเห็นตัวมันเลย แต่มันเคยมาปล้นในถิ่นของผมครั้งหนึ่ง แต่ผมไม่อยู่ถ้าอยู่ก็คงได้เล่นกัน”
นายทองอินถามต่อไปว่า “แกไม่กลัวมันหรือ”
“ไม่กลัว”
“ก็มันมีคาถาอาคมแกไม่กลัวหรือ”
“คาถาอาคมอะไรของมันผมไม่กลัวทั้งนั้น ผมมีผ้าประเจียดกับพระที่ท่านสมภารวัดไผ่รายให้ไว้ ผมไม่ต้องกลัวใคร”
นายทองอินพยักหน้าแล้วพูดว่า “ดีแล้ว ถ้ายังงั้นละฉันกับแกเห็นจะถูกคอกัน “เห็นจะไปด้วยกันได้ละ แกชื่ออะไร”
“ผมชื่อเม่น”
“อีก ๓ คนนั่นเป็นลูกบ้านของแกหรือ”
“อยู่ในหมู่ของผม”
“มีผ้าประเจียดมีพระด้วยหรือเปล่าละ”
“มีทั้ง ๓ คน”
“ถ้ายังงั้นแกทั้ง ๔ คนเป็นไม่กลัวใครซิ”
“ไม่กลัว ท่านอาจารย์ท่านว่า ๆ ถ้าทำร่าอาการให้เจ้าชีวิตไม่ต้องกลัว พระกับผ้าประเจียดคุ้มเกรงรักษา แต่ถ้าไปทำความชั่วพระกับผ้าประเจียดก็ไม่คุ้มเกรงได้ ครั้งนี้ถ้าจะเอาพวกผมไปทำร่าอาการแล้วผมไม่หนี”
นายทองอินหันไปทางนายอำเภอแล้วพูดว่า “คน ๔ คนนี้เห็นจะได้การละขอรับ คุณสั่งเสียตามที่ผมแนะนำก็แล้วกัน เมื่อไปถึงบ้านโยคีแล้ว ผมจึงจะบอกเขาต่อไปว่าจะให้เขาทำอะไร วันนี้ก็เย็นเสียแล้วครั้นจะไปก็จะไม่ถึงจนดึก ดูเหมือนคุณว่าทางประมาณ ๒๐๐ เส้นไม่ใช่หรือ”
“ก็ราวนั้นแหละ”
“ถ้ายังงั้นผมไปพรุ่งนี้เช้า แต่ตี ๑๑ เห็นจะดี”
เมื่อตกลงเช่นนั้น แล้วนายทองอินกับข้าพเจ้าก็กลับไปที่พัก อาบน้ำอาบท่าพอสบายแล้วก็ออกไปเดินเล่นตามหมู่บ้าน ถามข่าวคราวเรื่องอ้ายมั่นมือเหล็กอีกแต่ก็ไม่ได้ความอะไรมากมายกว่าที่ข้าพเจ้าได้กล่าวแล้วนั้น ที่ได้ข่าวแปลกออกไปอีกนิดหน่อยคืออ้ายมั่นมือเหล็กที่ได้เสบียงไปนั้น มักจะได้จากกำนันคงโดยมาก แต่ถึงกระนั้นกำนันคงก็ดูไม่กระตือรือร้นคิดจับกุมอ้ายมั่นให้มากขึ้นกว่าแต่ก่อนเลย อีกประการหนึ่งซึ่งเป็นของประหลาดคือ บ้านราษฎรอื่นๆ ยังมีเวลาที่ต้องเสียหายคือถูกอ้ายมั่นหรือพรรคพวกอ้ายมั่นปล้นทรัพย์สิ่งของไปบ้าง แต่กำนันคงนั้นมิได้ต้องเสียสินทรัพย์สมบัติอย่างหนึ่งอย่างใดนอกจากเสบียงเลย และม้าซึ่งกำนันคงถูกอ้ายมั่นริบเอาเสียในกลางดงนั้น ต่อมาไม่ช้านักก็กลับมาบ้านเอง เพราะฉะนั้นกำนันคงก็ไม่ได้เสียม้าตัวนั้น เมื่อกลับมาถึงที่พักแล้วนายทองอินถามข้าพเจ้าว่า
“ยังไง แกมีความคิดยังไงในเรื่องนี้มั่งไหม”
“ยังไม่มีความคิดอะไร นอกจากที่จะไปจับตัวมันเท่านั้น”
นายทองอินพูดว่า “คนอย่างเจ้านั่นจะไปจับมันได้ง่ายอยู่หรือ ก็คนๆ เดียว พวกเราหลายคนด้วยกันจะปลอมจับมันเอาไม่ได้หรือ”
“ก็แต่ก่อนก็เคยไปจับมันเป็นหลายคน ยังไงถึงไม่สำเร็จละ”
“มันไม่สำเร็จเพราะพวกนั้นกลัวน่ะซิ นี่เราไม่กลัววิชาอาคมมันเราถึงจะจับมันได้”
“มันไม่ใช่จะเกี่ยวในเรื่องกลัวเท่านั้น มันจะเกี่ยวกับเรื่องไม่ตั้งใจด้วย เอาเถอะฉันสงสัยอะไรอย่างหนึ่ง เอาไว้ไปถึงโน่นถึงค่อยดูกันบางทีฉันจะสงสัยผิดได้ คืนวันนี้นอนกันเสียทีก็ดี พรุ่งนี้จะได้ตื่นเช้าๆ”
ครั้นรุ่งขึ้นเวลาประมาณตี ๑๑ นายทองอินกับข้าพเจ้าก็ออกจากทับกวาง ออกเดินไปในดง ทางโดยมากร่มรื่นสบายดี เพราะฉะนั้นข้าพเจ้ากับนายทองอินจึงไม่ใคร่ได้ไปในเกวียนชวนกันลงเดินเสียโดยมาก เดินไปจนประมาณ ๕ โมงเช้า จึงหยุดหุงข้าวรับประทานพักสบายเสียจนบ่ายโมงแล้วจึงเดินต่อไป เวลาบ่ายเกือบ ๓ โมงถึงบ้านโยคี ตรงไปที่บ้านกำนันคง นายทองอินจึงไปบอกขออาศัยอยู่ที่นั่น
กำนันคงนี้เป็นคนรูปร่างใหญ่ ท่าทางแข็งแรงอายุประมาณ ๔๐ เศษ สังเกตดูในตาแกจ้องดูข้าพเจ้ากับนายทองอินราวกับแกจะอ่านหัวใจทั้ง ๒ คน แกดูอยู่ครู่หนึ่งแล้วก็ยิ้มและตอบว่า
“ได้หรอกพ่อที่จะอยู่น่ะ ถ้าพ่อไม่กลัวอ้ายมั่นมือเหล็ก อ้ายมั่นมันชอบกลน้ะพ่อ มันเห็นที่นี่เป็นที่สำหรับหาเสบียงเสียทีเดียวประเดี๋ยวๆ มันมา มาเอาไม่รู้สึกตัว”
นายทองอินตอบว่า “เอาเถอะฉันไม่กลัวหรอก ฉันกับเพื่อนฉันมีปืนมาคนละกระบอก ถ้ามันมาฉันจะช่วยลุงเอง”
กำนันคงสั่นศีรษะแล้วพูดว่า “ช่วยไม่ได้หรอก หลานอ้ายมั่นเป็นคนมีวิชา ฟันไม่เข้ายิงไม่ออก”
นายทองอินหัวเราะแล้วตอบว่า “ปืนของลุงบางทีจะยิงไม่ออก แต่ปืนของฉันยิงออก เอาเถอะลุงไม่ให้เสียประโยชน์หรอก ในการที่มาอยู่ฉันจะแทนบุญคุณลุงหรอก เงินที่มีมาลุงจะใช้สักกี่มากน้อยก็ได้”
ว่าเช่นนั้นแล้วนายทองอินก็วางถุงเงินลงตรงหน้ากำนันคง เพื่อเป็นพยานให้เห็นว่าเงินนั้นมีจริง ข้าพเจ้าสังเกตดูในตากำนันคงเห็นจ้องเป๋งอยู่ที่ถุงเงิน ครู่หนึ่งแล้วก็เมินหน้าไป แต่ในครู่หนึ่งนั้นข้าพเจ้าก็พอทราบได้แล้วว่ากำนันคงมีความโลภอยู่ในสันดานมาก ข้าพเจ้านึกประหลาดใจว่า ทำไมนายทองอินจึงเอาเงินออกมาวางให้แกเห็นเช่นนั้น อาจจะทำให้เกิดความยุ่งเหยิงขึ้นได้คือถูกขโมยเป็นต้น
กำนันคงนิ่งอยู่ประเดี๋ยวหนึ่งแล้วก็พูดว่า “พ่อจะอยู่ก็ได้แต่ขอให้ระวังเงินหน่อยนา อ้ายมั่นมือเหล็กมันมีพวกพ้องมาก ถ้ามันรู้ว่ามีเงินมาอาศัยอยู่ที่นี่ ฉันจะถูกปล้นเป็นแน่”
นายทองอินตอบว่า “ไม่เป็นไรหรอกครับลุง ฉันจะอยู่พอพักหายเหนื่อยหน่อยเท่านั้นแหละ มะรืนนี้ก็จะไปหรอก”
เมื่อพูดตกลงแล้ว นายทองอินก็ชวนข้าพเจ้าลงเรือนไปว่าจะไปตรวจดูโคซึ่งเทียมเกวียน ให้หญ้าให้น้ำตามสมควร พอลงไปพ้นเรือนแล้วและพ้นทางที่จะได้ยินได้แล้ว ข้าพเจ้าพูดกับนายทองอินว่า
“ทำไมแกถึงเอาเงินออกมาอวดเช่นนั้น ดูน่ากลัวอันตรายอยู่ สังเกตดูหน้าตากำนันคงดูเป็นคนโลภ”
นายทองอินพยักหน้าแล้วนิ่ง ไม่ตอบข้าพเจ้าว่ากระไร เฉยอยู่สักครู่หนึ่งแล้วจึงถามขึ้นว่า “แกเคยตกปลาไหม”
ข้าพเจ้าตอบว่า “เคย แต่ยังเล็กๆ อยู่”
นายทองอินถามต่อไปว่า “ก็แกเคยตกปลาไม่มีเหยื่อบ้างไหมล่ะ”
ข้าพเจ้าหัวเราะและตอบว่า “ตกไม่มีเหยื่อมันจะติดยังไง”
นายทองอินพยักหน้าแล้วพูดว่า “ก็นั่นน่าซี มันก็ไม่ติด”
พอนายทองอินพูดขึ้นเช่นนี้แล้ว ข้าพเจ้าก็เข้าใจทันทีแล้วจึงถามต่อไปว่า “ทำยังไงเราถึงจะรู้ตัวว่าเมื่อไรอ้ายมั่นมันจะมา”
“นายทองอินตอบว่า “รู้สิ มาพรุ่งนี้แหละ”
“เอะ แกรู้ยังไงน่ะ”
“ฉันนัดมันนี่”
“แกนัดมันเมื่อไรฉันไม่รู้”
“เมื่อตะกี้นี้แหละ”
“อะไร ก็ฉันไม่เห็นแกเขียนหนังสือหนังหาอะไรนี่”
“ก็ฉันไม่ได้เขียนน่าซี”
“ก็ยังงั้นแกนัดยังไงล่ะ”
“ฉันบอกกำนันคงน่าซี”
“ก็ฉันไม่ได้ยินแกบอกว่าอะไรนี่”
“อ้าว ฉันบอกว่าฉันจะไปมะรืนนี้นี่นา แต่ก็เอาเถอะ แกคอยดูเถอะถ้าอ้ายมั่นมือเหล็กไม่มาเรียกเอาเงินที่บ้านกำนันคงเวลากลางคืน พรุ่งนี้ละก็ฉันยอมให้แกถองทีหนึ่ง”
เมื่อพูดกันเสร็จแล้วนายทองอินกับข้าพเจ้า ก็พากันไปหุงข้าวรับประทาน แล้วก็นั่งสนทนากันอยู่ที่ริมกองไฟ กำนันคงออกมาสนทนาอยู่ด้วย พูดจากันด้วยเรื่องต่างๆ จนเวลาดึกหน่อยต่างคนก็ไปนอน ข้าพเจ้าต้องรับว่าคืนนั้นข้าพเจ้านอนไม่ใคร่หลับ เพราะไม่ไว้ใจตากำนันคง แต่นายทองอินนั้นนอนหลับสนิทตลอดคืน
วันรุ่งขึ้นเวลาเช้าก็ไม่มีอะไรแปลกประหลาด นายทองอินกับข้าพเจ้าไปเที่ยวเดินเล่นตามในหมู่บ้านนั้น และสนทนากับชาวบ้านที่แห่งโน้นบ้างที่แห่งนี้บ้าง ตามสมควร ในส่วนเรื่องอ้ายมั่นมือเหล็กนั้น ก็ได้ความสมกันหลายปากว่าเมื่อมันต้องการเสบียงเมื่อใด มันก็ออกมาจากดงเที่ยวเรียกเอาตามบ้านต่างๆ แต่มักจะเป็นบ้านกำนันคงเสียมาก
เวลาประมาณเที่ยวเศษ นายสินกับนายอยู่พวกพ้องของผู้ใหญ่บ้านเม่นก็มาถึง พอเวลาบ่าย ๓ โมง ผู้ใหญ่เม่นกับนายแปลกจึงมาถึงเมื่อมาถึงครบ ๔ คนแล้วเช่นนั้น นายทองอินก็หาโอกาสพบพูดด้วยผู้ใหญ่เม่น และสั่งการงานสำหรับคืนวันนั้น คือสั่งให้ประจุปืนไว้พร้อมทั้ง ๔ คน แล้วตกกลางคืนให้คอยอยู่ที่ไหนใกล้ๆ บ้านกำนันคงพอจะตะโกนถึงกันได้ และพอนายทองอินร้องว่า “พวกเราเอาโว้ย” เมื่อใด ให้ทั้ง ๔ คนวิ่งมาช่วย
ครั้นตกกลางคืนนายทองอินกับข้าพเจ้าก็หุงข้าวรับประทานเหมือนอย่างวันก่อนแล้ว ก็ไปนอนเรียบร้อยเหมือนกับไม่มีเหตุการณ์อันใด ส่วนกำนันคงนั้นได้ไปจากบ้านตั้งแต่เวลาเช้า จนเวลาค่ำจึงได้กลับ ข้าพเจ้าสังเกตดูท่าทางกระสับกระส่ายแต่ก็ตั้งใจจะมิให้ข้าพเจ้ากับนายทองอินสังเกตกิริยาอันนี้
ครั้นเวลาประมาณ ๔ ทุ่มได้ยินเสียงเหมือนหนึ่งมีผู้เอาก้อนอิฐหรือก้อนหินปาฝาเรือนกำนันคง สักครู่ได้ยินเสียงกำนันคงลุกเดินออกมาจากห้องใน แล้วร้องถามไปว่า
“นั่นใคร”
เสียงชายผู้หนึ่งตอบมาจากข้างเรือนว่า “เอ็งรู้อยู่แล้วจะต้องถามทำไม”
กำนันคงทำหน้าตกใจตรงมาปลุกนายทองอินกับข้าพเจ้า โดยจริงนายทองอินกับข้าพเจ้าก็หาได้หลับอยู่ไม่เวลานั้น แต่แกล้งทำนอนหลับตานิ่งเสีย กำนันคงแกเขย่าทั้ง ๒ คนแล้วพูดว่า “ลุกขึ้น ลุกขึ้น อ้ายมั่นมือเหล็กมาแล้ว”
นายทองอินแลดูตาข้าพเจ้าเป็นทีเหมือนจะพูดว่า “ยังไงล่ะฉันว่าแล้ว”
ส่วนตัวข้าพเจ้านั้นต้องรับว่าใจออกจะเต้น เพราะตั้งแต่เคยจับผู้ร้ายมากับนายทองอิน ยังไม่เคยจับผู้ร้ายใจอำมหิตเช่นอ้ายมั่นมือเหล็กนี้เลย และเชื่ออยู่แน่ในใจมันคงสู้จนเต็มกำลัง ถ้าไม่มันก็เราคงเจ็บลงไปข้างหนึ่ง บางทีจะถึงแก่เป็นอันตรายแก่ชีวิตได้ แต่ถึงกระนั้นก็ดีไหนๆ ได้มาแล้ว จะทำขลาดอยู่ไม่สมควรจึงแข็งใจลุกขึ้นหยิบปืนมาตรวจดู เห็นประจุอยู่เรียบร้อยแล้ว ก็วางไว้ข้างตัวพอให้หยิบง่ายๆ ได้
ฝ่ายกำนันคงเมื่อแกเห็นข้าพเจ้ากับนายทองอินลุกขึ้นแล้วแกก็ออกไปพูดกับอ้ายมั่นต่อไปว่า
“ก็ประสงค์อะไรเล่า”
อ้ายมั่นตอบว่า “วันนี้เอ็งมีเงินหลายชั่งในบ้าน ข้าจะมาเอาเงินนั่นแหละ”
กำนันคงตอบว่า “เงินอะไรของฉันไม่มีหรอก”
อ้ายมั่นเถียง “ทำไมจะไม่มี อย่ามาโกหกข้าเลย ประเดี๋ยวข้ายิงตายเดี๋ยวนี้แหละ”
กำนันคงตัวสั่นแล้วตอบว่า “เงินน่ะมีดอกแต่ไม่ใช่ของฉันดอกยะ”
อ้ายมั่นพูดว่า “ไม่ใช่ของเอ็งก็ช่างเถอะ ของใครๆ ก็เอามาเถอะข้าจะเอาละ เงินนั่นน่ะ”
กำนันคงหันมาทางนายทองอินแล้วพูดว่า “ได้ยินไหมล่ะหลานมันจะเอาให้ได้ ให้มันเสียเห็นจะดีกว่าละกระมัง”
นายทองอินสั่นศีรษะแล้วตอบว่า “เงินน่ะ ฉันไม่ให้มันหรอกลุง ฉันจะให้ลูกปืนมัน”
ว่าเช่นนั้นแล้วนายทองอินก็หยิบปืนขึ้น ข้าพเจ้าก็หยิบปืนของข้าพเจ้าขึ้นเหมือนกัน
ในทันใดนั้นกำนันคงร้องขึ้นด้วยเสียงอันดังว่า “หลานอย่าทำเขาหลานอย่า”
นายทองอินกระโดดเข้าไปที่กำนันคง เอามืออุดปากไว้แล้วพูดว่า “แกอย่าร้องไป ถ้าขืนพูดอีกคำเป็นตายเทียว”
แล้วนายทองอินก็เดินออกไปที่หน้าเรือน แอบฝาเรือนมองออกไปข้างนอกเห็นอ้ายมั่นกับพรรคพวกอีก ๒ คน รวม ๓ คน ยืนอยู่ที่หน้าบ้าน นายทองอินก็หัวเราะแล้วก็ร้องตะโกนขึ้นด้วยเสียงอันดังว่า
“พวกเราโว้ย”
นายทองอินร้องเช่นนั้น ก็ได้ยินเสียงฝีเท้าคนวิ่งมา นายทองอินยกปืนขึ้นประทับบ่ายิงเปรี้ยงออกไปที่คน ๓ คน ยืนอยู่ เห็นล้มลงคนหนึ่ง นายทองอินกับข้าพเจ้าวิ่งออกจากเรือนลงตามไป พวกพ้องอ้ายมั่นอีก ๒ คนนั้นไม่รอช้าออกวิ่งทีเดียว เพราะเห็นว่ามันเสียที พอนายทองอินลงถึงพื้นดิน ผู้ใหญ่เม่นกับพวกพ้องก็วิ่งมาถึง นายทองอินจึงพูดกับผู้ใหญ่เม่นว่า “นั่นแน่-อีก ๒ คน ไล่ซี-พวกแก ๔ คนจับมันให้ได้ซี”
พอผู้ใหญ่เม่นกับพวกพ้องวิ่งตามผู้ร้าย ๒ คนไปแล้ว นายทองอินก็เดินเข้าไปที่อ้ายผู้ร้ายที่ถูกยิงล้มอยู่ ก้มลงไปมองดู ในทันใดนั้นได้ยินเสียงปืนเปรี้ยงมาจากเรือนกำนันคง ลูกปืนเฉียนศีรษะนายทองอินไป นายทองอินก็พูดกับข้าพเจ้าว่า
“แกไม่ควรจะทิ้งอีตากำนันนั่นไว้คนเดียวเลย เอาเถอะแกเฝ้าอ้ายคนนี้ไว้เถอะ ฉันจะขึ้นไปจัดการอีตากำนัน” ว่าเช่นนั้นแล้วก็วิ่งตรงขึ้นไปบนเรือนอีก
ข้าพเจ้าก้มลงมองดูหน้าอ้ายผู้ร้ายที่นอนอยู่ และคลำดูที่หน้าอกซ้ายรู้สึกเป็นน้ำเปียกๆ เปื้อนมือ จึงทราบว่านายทองอินยิงแม่น เพราะอ้ายผู้ร้ายคนนั้นขาดใจตายเสียแล้ว พอสักครู่หนึ่งชาวบ้านได้ยินเสียงปืนขึ้นก็พากันมา ข้าพเจ้าจึงเล่าความให้ฟังทุกประการ ชาวบ้านคนหนึ่งซึ่งมีไต้ในมือก็เข้ามาส่องหน้าอ้ายผู้ร้ายที่ตายแล้วก็ร้องขึ้นว่า
“โอ๊ย ไม่ใช่เสียแล้ว นี่น่ะไม่ใช่อ้ายมั่นหรอกครับ อ้ายสังชาวบ้านนี่แหละ เขาสงสัยกันอยู่นานแล้วว่าจะเป็นพวกอ้ายมั่น มันตายเสียก็ดีหรอก”
พอข้าพเจ้าได้ยินเช่นนั้น ข้าพเจ้าก็ขึ้นไปบนเรือนเห็นนายทองอินนั่งอยู่บนหน้าอกกำนันคง พอเห็นข้าพเจ้าก็พูดว่า
“เออดีละพ่อวัดมาแล้ว มาช่วยกันมัดอ้ายหมอนี่ทีเถอะมือมันไวนัก ประเดี๋ยวหยิบโน่นฉวยนี่ไม่รู้สึกตัว ไว้ใจมันไม่ได้”
ข้าพเจ้าก็แก้ผ้าคาดออกมามัดมือกำนันคงไว้ ตามนายทองอินสั่ง เมื่อมัดแน่นหนาแล้ว นายทองอินจึงลุกขึ้นสลัดแขนทั้งสองข้างแล้วพูดว่า
“ตานี่แกมีกำลังมากพอใช้ ถ้าแกได้เอ็กเซอร์ไซฝึกหัดเหมือนฉันละฉันแทบสู้แกไม่ได้เทียว แต่เมื่อกี้ยังต้องปล้ำแกตั้งใหญ่ เออยังไงอ้ายเจ้าคนที่ฉันยิงนั่นไปได้ไหม”
ข้าพเจ้าตอบว่า “ไปได้อะไร แกยิงทะลุถึงหัวใจไม่ได้กระดิกอีกเลยทีเดียว แต่เสียทีที่ไม่ใช่อ้ายมั่นมือเหล็กเท่านั้นแหละ”
นายทองอินพยักหน้าแล้วว่า “เออ! เออ! ฉันนึกอยู่แล้วว่าน่ากลัวจะยิงผิดเสีย กลางคืนมันเล็งให้ถูกยาก แต่ก็เอาเถอะถึงยังไงยังไงก็ได้ชื่อว่าต่อสู้กับอ้ายมั่นมือเหล็กครั้งหนึ่งแล้วและ เออ พ่อวัดออกไปดูทีหรือ ผู้ใหญ่บ้านเม่นกับพวกพ้องเรามาหรือยัง”
ข้าพเจ้าก็ลงไปดูได้ความว่ากลับมาแล้ว ผู้ใหญ่บ้านเม่นนั้นสังเกตดูกิริยาเสียใจมากที่จับอ้ายผู้ร้าย ๒ คนไม่ได้ และอธิบายกับข้าพเจ้าว่า
“ตามมันเข้าไปไม่ได้ดอกขอรับ มันไม่ได้เดินตามทางนี้ มันบุกรกเข้าไปยังงั้นเอง ผมไม่เคยเดินตามแถวนี้ เดินเข้าไปไม่ได้หลงเสือกินตาย ถ้าเดินทางใกล้ๆ ทับกวางโน่นค่อยยังชั่วทางนี้ไม่ไหวขอรับ”
เมื่อข้าพเจ้าได้เล่าให้นายทองอินฟังเช่นนี้แล้ว นายทองอินพูดว่า
“เอาเถอะ จะเอายังไงอีกล่ะ เราได้พยายามจนสุดกำลังแล้ว เมื่อมันไม่ได้ก็เคราะห์ร้าย”
ครั้นรุ่งขึ้นเช้า นายทองอินกับข้าพเจ้าและพวกพ้องซึ่งมาจากทับกวางก็พากันกลับ จับตัวกำนันคงไปด้วย
เมื่อถึงทับกวางแล้ว นายทองอินก็เล่าความให้นายอำเภอฟังทุกประการ และแสดงความเสียใจว่าจับอ้ายมั่นมือเหล็กยังไม่ได้ ข้าพเจ้าสังเกตดูหน้านายอำเภอดูเสียใจมาก และถามนายทองอินว่า
“ก็นี่คณะคุณจะไม่คิดกลอุบายจับมันอย่างอื่นอีกหรือ”
นายทองอินตอบว่า “ผมคงจะยังไม่เลิกการจับนี้ แต่เวลานี้มันคงระวังตัวเสียแล้ว จะคิดจับอีกคงไม่มีประโยชน์ รอให้เงียบกันไปเสียทีก่อนเห็นจะดี แต่การที่จับตัวกำนันคงมาได้นี่ก็เสมือนกับตัดทางหาเสบียงของอ้ายมั่นมือเหล็กเสียทางหนึ่งแล้ว เพราะฉะนั้นมันคงจะซ่อนอยู่ในดงไม่ได้นานนัก คงจะออกมาปล้นที่นอกๆ เมื่อมันออกมาข้างนอกแล้วการที่จะจับมันก็คงไม่ยาก ขออย่างเดียวอย่าให้คนที่คอยจับไปกลัวอำนาจอิทธิฤทธิ์มันเสียเท่านั้น”
แล้วนายทองอินก็เลยพูดเรื่องอื่นต่อไป วันรุ่งขึ้นเวลาเช้า นายทองอินขอยืมม้านายอำเภอ ๒ ม้า แล้วข้าพเจ้ากับนายทองอินก็ลานายอำเภอ ขึ้นม้าออกเดินไปทางสระบุรี เพื่อไปเที่ยวเล่นตามสบาย
ในเรื่องนี้ท่านคงจะเห็นได้ว่าเป็นเรื่องที่ ๒ ซึ่งได้กล่าวถึงนายทองอินทำการจับผู้ร้ายไม่สำเร็จ
นายแก้ว
นายขวัญ
นิทานทองอินชุดที่สอง
ผู้ร้ายฆ่าคนที่บางขุนพรหม
เมื่อข้าพเจ้าได้ฟังเรื่องของนายอำเภอทับกวางตลอดและได้สนทนากันบ้างตามที่ข้าพเจ้าได้เล่าแล้ว นายอำเภอทับกวางก็ลากลับไป แต่เมื่อก่อนจะไปนั้น ได้บอกกับข้าพเจ้าว่าได้รับอนุญาตให้พักราชการชั่วคราว เพราะฉะนั้นจะขอมาหาสนทนากับข้าพเจ้าอีก ข้าพเจ้าก็แสดงความยินดีเชิญให้มา เมื่อมาทีไรก็ได้ซักถามข้าพเจ้าถึงการที่นายทองอินได้ทำมาแต่ก่อน ข้าพเจ้าก็เล่าให้ฟังหลายเรื่อง บางเรื่องข้าพเจ้าก็ได้ส่งมาลงพิมพ์ให้ท่านทั้งหลายอ่านแล้ว บางเรื่องก็ยัง บัดนี้ข้าพเจ้าจะจัดมาลงพิมพ์ต่อไปตามแต่จะมีเวลาแต่ง
เรื่องที่ข้าพเจ้านึกออกเวลานี้ก็เป็นเรื่องชอบกล เป็นเรื่องคนถูกฆ่าด้วยอาการน่าประหลาด นี่ท่านผู้อ่านคงนึกในใจว่าอะไรมีแต่เรื่องฆ่ากันตายกับเรื่องขโมยร่ำไป ข้าพเจ้ายอมรับว่าเป็นเช่นนั้นจริง เพราะความจริงผู้ร้ายโดยมากก็เห็นมีแต่ขโมยหรือฆ่าคน ที่ทำผิดอย่างอื่นๆ นานๆ จะมีสักครั้งหนึ่งที่น่าเล่า ข้าพเจ้าเห็นว่าที่จริงเป็นของประหลาดอยู่ที่ผู้ร้ายช่างมีความคิดใช้วิธีต่างๆ เพื่อประพฤติชั่ว เพราะฉะนั้นถึงผลจะเหมือนกันวิธีก็คงต่างกัน จึงกล้านำเรื่องฆ่ากันตายมาเล่าซ้ำกันย่อยๆ พูดเพ้อเจ้อมามากแล้ว จับเรื่องเสียที
ในสมัยแห่งเรื่องนี้ข้าพเจ้ายังมิได้มีภรรยา เพราะฉะนั้นเวลานั้นข้าพเจ้าเช่าบ้านอยู่ด้วยกันกับนายทองอิน เช้าวันหนึ่งข้าพเจ้าตื่นขึ้นออกมาที่เฉลียงเห็นนายทองอินนั่งอยู่ที่นั่นแล้ว มือถือกระดาษเล็กๆ แผ่นหนึ่งคิ้วขมวด พอเห็นข้าพเจ้านายทองอินสั่นศีรษะแล้วพูดว่า
“พ่อเจ้าประคุณตื่นสายจริงนะ หิวข้าวออกแย่แล้วละ”
ข้าพเจ้าถามว่า “ก็ทำไมแกถึงไม่กินเสียก่อนละ คอยฉันทำไมไม่จำเป็นเลย”
นายทองอินหัวเราะแล้วพูดว่า “เปล่าหรอก ฉันไม่ได้ตั้งใจคอยแกหรอก แต่นั่งนึกอะไรมันเพลินไปก็เลยไม่ได้เรียกข้าวมากิน จนเห็นหน้าแกเข้าถึงได้รู้สึกหิวเชียบขึ้นมา”
“เอ๊ ทำไมเห็นหน้าฉันถึงต้องหิวข้าวด้วยล่ะ”
“ก็เพราะแกเป็นพนักงานสำหรับเตือนให้ฉันกิน ฉันนอนอยู่เสมอนี่ ถ้าฉันไม่ได้แกไว้ท่าเห็นจะผอมแห้งตาย ฉันมันเป็นคนชอบกลลืมกินก็ได้ลืมนอนก็ได้”
ข้าพเจ้ารีบเรียกบ่าวให้ยกสำรับขึ้นมา ครั้นบ่าวไปแล้ว ข้าพเจ้าจึงถามขึ้นว่า “เรื่องสำคัญหรือ”
นายทองอินแลดูตาข้าพเจ้าแล้วพูดว่า “แกนี่ช่างสังเกตขึ้นมากเทียว” แล้วก็ส่งกระดาษที่ถืออยู่นั้นให้ข้าพเจ้าดู ในนั้นมีเป็นหนังสือจากนายบุญเชิดสารวัตรแขวงบางขุนพรหมว่าขอพบนายทองอินสักหน่อย เพราะมีเรื่องสำคัญ นายบุญเชิดผู้นี้นายทองอินเมตตามาก ส่วนนายบุญเชิดก็นับถือนายทองอินคล้ายๆ อาจารย์ เมื่อมีเรื่องสำคัญเห็นว่าจะทำไปไม่สำเร็จโดยตนเองแล้วก็มาหาขอความแนะนำของนายทองอินเสมอ
เมื่อข้าพเจ้าอ่านหนังสือนั้นแล้วก็ส่งคืนไป นายทองอินจึงถามขึ้นว่า “ยังไรพ่อวัด แกทายถูกไม่ใช่หรือว่าจะเป็นเรื่องอะไร”
ข้าพเจ้าพยักหน้าแล้วตอบว่า “คงจะเป็นเรื่องฆ่ากันที่บางขุนพรหมที่อ้ายบ่าวๆ มันเอามาลือกันเมื่อคืนนี้”
นายทองอินรับว่า “แน่ทีเดียว ประเดี๋ยวบุญเชิดก็มาคอยฟังว่าจะออกความเห็นอย่างไรบ้าง”
ครั้นรับประทานแล้วนั่งคอยอยู่สักครู่หนึ่งนายบุญเชิดก็มา นายทองอินทักทายปราศรัยเสร็จแล้ว ก็ถามว่า “มีธุระอะไร”
นายบุญเชิดตอบว่า “เรื่องฆ่ากันที่บางขุนพรหม”
“เรื่องราวมันเป็นอย่างไร”
“เมื่อวานนี้เวลาประมาณเที่ยงเศษ บ่าวนายรอดที่ริมวัดสารพัดช่างมาแจ้งความกับผมว่านายถูกผู้ร้ายฆ่าตายเสียแล้ว ผมซักไซ้ดูก็ได้ความว่าไม่ทราบว่ามีสาเหตุอันใด ไม่ได้มีทะเลาะเบาะแว้งกับใคร กลางคืนวันก่อนเวลา ๔ ทุ่มเศษ นายรอดก็ได้เข้าไปนอนเหมือนเคย รุ่งขึ้นเช้าบ่าวจัดข้าวปลาเตรียมไว้แต่โมงหนึ่งตามเคยจน ๒ โมงก็ยังไม่เห็นนายรอดลุกขึ้น ๓ โมงแล้วก็ยังนิ่งเงียบอยู่ บ่าวๆ ก็พากันนึกเสียว่า ตอนกลางคืนคงจะนอนไม่หลับจึงตื่นสาย แต่ครั้นถึง ๕ โมงยังไม่ตื่นภรรยานายรอดออกสงสัยกลัวผัวจะป่วย จึงเข้าไปในห้องสักครู่หนึ่งเสียงร้องกรีดแล้วร้องเรียกบ่าวเอะอะ พวกบ่าวๆ พากันเข้าไปจึงเห็นนายรอดนอนอยู่กลางห้องข้าวของในห้องกระจัดกกระจาย ที่คอนายรอดมีเลือดเปื้อนกรังอยู่ และเลือดไหลลงมาเปื้อนอยู่ที่พื้นเป็นกองใหญ่ ใครๆ ก็แลเห็นได้ว่า นายรอดสิ้นใจเสียก่อนนั้นนานแล้ว
“เออ แล้วยังไงอีกเล่า”
“ผมก็รีบไปที่บ้านนายรอด ตรวจดูศพก่อนอื่น เห็นแผลยาวที่คอหอยลึกมาก สังเกตได้ว่าอ้ายผู้ร้ายได้ใช้มีดอย่างคมมาก ส่วนข้าวของนั้นก็กระจัดกระจาย เหมือนคำเจ้าเจียมบ่าวกล่าว ซึ่งเป็นพยานว่านายรอดได้ต่อสู้กับอ้ายผู้ร้าย”
“ถูก ถูก มีอะไรอีกมั่งที่แกได้สังเกตไว้”
“ผมสังเกตเห็นที่แขนนายรอดมีรอยฟันกัดอยู่แห่งหนึ่ง”
“ดีมาก ฟันบอกได้ไหมว่ารูปพรรณสัณฐานเป็นยังไง”
“แหลมๆ เล็กๆ ดูเป็นรอยคล้ายฟันลิงมากกว่าคน แต่โตกว่าลิง”
“แผลกัดนะลึกหรือ”
“เข้าลึกอยู่ครับ ลึกเกือบกระเบียดหนึ่ง”
“ชอบกล แกมีความเห็นยังไงในเรื่องนี้มั่งไหมล่ะ”
“ถ้าจะสังเกตตามรอยกัดก็เห็นจะต้องว่าเด็ก”
“ฮือ เด็กจะใจเหี้ยมโหดถึงฆ่าคนได้อย่างร้ายกาจยังงั้นเทียวหรือ”
“ข้อนี้ผมได้นึกแล้ว จึงคะเนว่าคงมา ๒ คนด้วยกัน เด็กคนหนึ่งผู้ใหญ่คนหนึ่ง เจ้าเด็กคงจะเป็นคนมือไวเป็นหน้าที่ขโมย เจ้าผู้ใหญ่คอยช่วยป้องกันรักษาภัยอันตราย ท่าทางตารอดคงตื่นขึ้นเวลาเจ้าเด็กนั้นล้วงของ คงลุกขึ้นจับกัน ตารอดคงจับไว้แน่นหนาแล้ว เจ้าเด็กกัดแล้วก็ยังไม่ปล่อย เจ้าผู้ใหญ่เห็นถ้าจะไม่ได้การผู้คนจะตื่นขึ้นก็เลยเชือดคอตารอดเสีย”
“ก็ชอบกล ข้าวของทรัพย์สมบัติอะไรหายไปมั่งละหรือเปล่า”
“ไม่มีอะไรหายเลย เห็นจะเป็นเพราะตกใจอยากหนีไปเสียให้พ้นเร็วๆ”
“เป็นได้ เออก็ถ้าได้ต่อสู้กันอยู่อย่างแกว่าแล้วละก็ ทำไมพวกบ่าวไพร่ตารอดไม่ได้ยินเลย พึ่งรู้กันต่อตอนเช้า”
“อ้อ ข้อนั้นอธิบายไม่ยาก ตารอดแกเป็นคนชอบกล แกชอบนอนให้ไกลๆ คน แกทำหอสูงขึ้นในบ้านหลังหนึ่ง เฉพาะตัวแกนอนคนเดียว คนอื่นๆ นอนกันในเรือนใหญ่ทั้งนั้น เรือนใหญ่ก็อยู่ห่างหอสูงนั้นหลายก้าวอยู่”
“ฮือ มีอะไรอีกมั่งล่ะ”
“ในห้องนั้นเป็นอันหมด แต่นอกห้องมี คือมีเชือกเส้นหนึ่งผูกอยู่ที่ท่อน้ำที่ติดอยู่กับรางน้ำฝนหลังคา ท่อนั้นอยู่ไกลหน้าต่างพอจะเอื้อมถึงได้”
“ก็แกคิดอย่างไรในเรื่องนี้”
“ดูทายไม่สู้ยากนัก อ้ายผู้ร้ายคงรู้เห็นเป็นใจกับคนในบ้าน เจ้าคนในบ้านต้องเป็นผู้เอาเชือกไปผูกไว้ที่ท่อน้ำ เพราะเจ้าขโมยจะเอาไปผูกไว้เองที่ไหน”
“ท่อน้ำนั้นคนปีนไม่ได้เทียวหรือ”
“ได้นะได้หรอก แต่ต้องเป็นคนปีนเก่งๆ แต่ว่าถ้าปีนขึ้นได้แล้วทำไมจะต้องผูกเชือกสำหรับลง ดูลงจะง่ายกว่าขึ้น”
“เชือกแกได้ตรวจหรือเปล่า”
“ตรวจแล้ว เป็นเชือกมนิลาคล้ายๆ ที่ใช้ในกำปั่น นอกนั้นก็ไม่มีอะไรในส่วนเชือกนั้นที่จะให้จับผู้ร้ายได้อีก”
“ฮือ ฉันเห็นว่าเชือกนั้นเป็นพยานสำคัญอย่างหนึ่ง มันเป็นพยานสำคัญทีเดียว”
“เอ๊ะ ผมยังไม่แลเห็นเลยว่าจะเอาเป็นพยานแน่นอนอย่างไรได้”
“บางทีฉันจะผิดไป แต่นั่นแหละฉันยังไม่ได้ดูที่ทางละเอียด จะออกความคิดลงแน่นอนไม่ได้ แต่ว่าถ้าแกจะถามฉันว่าผู้ร้ายนั้นเป็นคนชนิดไร ฉันจะต้องคะเนตามเรื่องราวของแกว่าเป็นกลาสีเรือกำปั่น” นายทองอินทำหน้าตา “รู้แล้ว” ตามแบบของแก
“เอ๊ะ คุณทราบได้ยังไง”
“ไม่รู้แต่ทาย เพราะเชือกมนิลา”
“ทำไมคนอื่นจะใช้เชือกอย่างนั้นบ้างไม่ได้เทียวหรือ”
“ก็ได้ แต่กลาสีหาง่ายกว่า อีกอย่างหนึ่งแกก็ว่าแล้วว่าผู้ร้ายเป็นคนปีนเก่ง เอาเชือกกับปีนเก่งรวมกันเข้าไม่เป็นกลาสีหรือ”
“ผมไม่เห็นเช่นนั้น ถ้ากลาสีคงปีนเก่งพอที่จะไม่ต้องใช้เชือก นี่เชือกอีกผมเห็นเป็นพยานว่าเป็นคนปีนไม่เก่งพอจึงต้องอาศัยเชือก”
“นี่แกเป็นเห็นแน่นอนนะว่าคนในบ้านเอาเชือกไปผูกไว้”
“แน่ทีเดียว ถ้าอ้ายผู้ร้ายนั้นปีนขึ้นไปผูกเชือกนั่นได้เองแล้วทำไมจะต้องใช้เชือกเวลาขาลง”
“ก็อ้ายเด็กล่ะ”
“เด็กไหน”
“เด็กที่แกว่าเป็นผู้ขโมย และที่กัดตารอดยังไงล่ะ”
“อ้อจริงถูกแล้ว เชือกนั้นต้องใช้จริง เพราะเจ้าเด็กที่ไหนจะปีนท่อได้สูงเพียงนั้น ถูกแล้วผมลืมอ้ายเด็ก จริง ยิ่งนึกไปก็ยิ่งเห็นความโง่ของผม ถ้าเป็นคนในบ้านรู้เห็นเอาเชือกไปผูกคงจะจัดการแก้เสียก่อนคนรู้กันขึ้นแล้ว ผมเห็นด้วยกับคุณแล้วว่าเห็นจะไม่มีสายในบ้าน”
“ฉันมีความยินดีที่ฉันมีความเห็นร่วมกับแก”
“คุณอย่าพูดอย่างนั้นซิขอรับ ศิษย์จะไปสู้ครูยังไงได้ ไม่มีธรรมเนียมแลย”
นายทองอินยิ้มและนั่งนิ่งอยู่ครู่หนึ่งแล้วจึงถามต่อไป
“ที่พื้นดินและนอกบ้านมีอะไรร่องรอยมั่งไหม”
“มีขอรับ ที่ใต้ท่อนั้นดินอ่อน และเห็นได้ว่ามีรอยเท้าหลายรอย เป็นรอยผู้ใหญ่คนหนึ่งเด็กคนหนึ่งตีนเปล่าๆ ทั้งสองคน รอยตีนผู้ใหญ่ไม่สู้ประหลาด แต่รอยตีนเจ้าเด็กนั้น ผมเกิดมายังไม่เคยเห็นรอยตีนประหลาดเหมือนยังงั้นเลย”
นายทองอินนั่งตัวตรงขึ้นแล้วถามว่า “เป็นยังไง”
ยาวไม่เคยเห็นเทียว นิ้วก็ยาว แล้วเดินจิกๆ ดินหน่อยๆ
“ฮือ แล้วนอกบ้านละ”
“เจ้าผู้ร้ายออกทางหลังบ้านเดินเลียบรั้วไปหน่อยแล้วเลี้ยวขวาไปในสวนที่อยู่ใกล้ๆ นั่น เมื่อแรกดูเดินไปด้วยกันเรียบร้อย เจ้าตีนยาวนั่นน่าจะเป็นพิการ ตีนยาวยังงั้นควรจะเป็นคนสูง แต่กลับเป็นคนเตี้ย”
“ทำไมแกถึงรู้”
“เห็นก้าวสั้นๆ ถี่”
“ถูกถูก บุญเชิดแกนี่เป็นนักเรียนเก่งของฉันคนหนึ่งเทียวนะ เอ้าเล่าต่อไป”
“คราวนี้เมื่อเลี้ยวเข้าไปในสวนแล้ว เจ้าตีนยาวกระโดดท้องร่องเก่งพอใช้ ดูโดดได้ยาวๆ กว่าผู้ใหญ่เสียอีก พอไปถึงกลางสวน จะเกิดเหตุอะไรขึ้นไม่ทราบ รอยตีนวนไปวนมาหลายทางตามเกือบไม่ได้ ลงปลายมีแต่รอยตีนเจ้าผู้ใหญ่เดินต่อไปจนถึงถนนแล้วก็หมดเพราะถนนแข็ง”
นายทองอินพยักหน้าแล้วพูดว่า “ดีมากแกตรวจตราคราวนี้ละเอียดลออ ก็สงสัยข้อไหนละ”
นายบุญเชิดเกาศีรษะแล้วตอบว่า “สงสัยตอนอ้ายเจ้าเด็กจะว่าเป็นคนพิการก็ทำไมกระโดดเก่งนัก วิ่งก็เร็ว ถ้าไม่เร็วที่ไหนจะหนีเจ้าผู้ใหญ่พ้น”
นายทองอินพยักหน้าซ้ำๆ และตอบว่า “จริงอยู่ๆ ฉันกลัวจะไม่ใช่เด็ก”
“ก็อ้ายฟันที่กัดยังไงละขอรับ ฟันมันเล็กแหลมไม่ใหญ่เป็นฟันผู้ใหญ่เลย”
นายทองอินหัวเราะแล้วพูดว่า “ก็บางทีมันจะพิการทั่วตัวดอกกะมัง ที่จริงมันน่าจะจับง่ายขึ้นนี่นา คนอย่างเจ้านี่คงไม่มีกี่คนในโลกควรจะจับได้ง่าย” ท่าทางที่นายทองอินพูดนั้น ข้าพเจ้าเห็นว่ามีติดเยาะอยู่ในนั้นนิดๆ คือแปลว่าแกไม่เคยเห็นตามนายบุญเชิด แกมีความเห็นของแกอย่างหนึ่งแต่แกยังไม่อยากขยาย แต่ส่วนนายบุญเชิดหาเข้าใจอย่างนี้ไม่ จึงตอบออกมาว่า
“จริงขอรับ พอคุณพูดขึ้นดังนี้ก็เห็นจริง ผมจะให้คนเที่ยวหาอ้ายเจ้าพิการนั้นให้ได้ เมื่อได้คนหนึ่งแล้วอ้ายอีกคนหนึ่งก็คงไม่ยาก”
“ถูกแล้ว”
“แต่ถ้าคุณจะไปดูทางที่เสียหน่อยละก็จะดีทีเดียว”
“ได้ซี ประเดี๋ยวฉันจะไป แกไปคอยฉันอยู่ก่อนซิ”
นายบุญเชิดรับแล้วก็ลาไป นายทองอินนั่งนิ่งอยู่ครู่หนึ่งแล้วก็พูดว่า
“บุญเชิดนี้ถ้าอย่ารู้สึกความฉลาดของตัวเสียจะดี ที่จริงเป็นคนฉลาด แต่ค่าที่รู้สึกว่าตัวฉลาดเลยเห็นคนอื่นโง่เสียทั้งนั้น ที่จริงสู้นึกว่าตัวโง่ไม่ได้ ถ้านึกตัวโง่จะได้ต้องขวนขวายให้เต็มที่”
ข้าพเจ้าถามขึ้นว่า “ความคิดแกเป็นยังไงในเรื่องนี้”
นายทองอินตอบว่า “ก็แกได้ยินฉันพูดกับบุญเชิดแล้วนี่”
ข้าพเจ้ายังไม่พอใจ “อ๊ายถามจริงๆ นะ”
นายทองอินหัวเราะแล้วตอบว่า “ก็จริงน่าซี ฉันบอกบุญเชิดแล้วว่าเห็นจะไม่ใช่เด็ก ฉันเชื่อแน่ว่าไม่ใช่เด็ก”
“ก็ฟัน”
“ฟันนั่นแหละทำให้ฉันเชื่อว่าไม่ใช่เด็ก แกเคยถูกเด็กกัดมั่งไหม”
“ไม่เคย หรือเคยก็นานมาแล้วจำไม่ได้”
“เอาเถอะ ยังไงๆ แกก็รู้ว่าเด็กๆ กัดได้ลึกไม่กี่มากน้อย ยังไงๆ ไม่ถึงกระเบียดละ”
“อ๋อไม่ถึง”
“ก็นี่บุญเชิดว่าลึกประมาณกระเบียดหนึ่ง แกก็ได้ยิน”
“ก็ยังงั้นแกนึกว่ามันเป็นคนอย่างไรล่ะ”
“คอยดูเอาเถอะ ถ้าฉันจะบอกแกเดี๋ยวนี้ก็จะจืดเสียและน่ากลัวจะไม่เชื่อด้วย ฉันจะต้องไปเขียนหนังสือสักฉบับหนึ่ง แล้วจะได้ไปบ้านนายรอด”
ครั้นนายทองอินเขียนหนังสือเสร็จแล้ว ก็พาข้าพเจ้าขึ้นรถไปที่บ้านนายรอดที่บางขุนพรหม นายรอดผู้นี้ สังเกตดูตามรูปบ้านก็เห็นได้ว่า เป็นคนไม่ใช่จนเลยและเป็นคนอยู่ข้างแปลกๆ กว่าธรรมดา ตามที่นายบุญเชิดได้เล่าแล้ว นายรอดหาได้นอนในเรือนไม่ ไปทำหอไว้ต่างหากห่างจากตัวเรือนประมาณ ๑๕ ก้าว หอนั้นมีสองชั้นๆ ละห้องเดียว ประมาณ ๑๐ ศอกสี่เหลี่ยม ชั้นล่างใช้เป็นห้องนั่งหรือออฟฟิศ ชั้นบนเป็นห้องนอน ริมหอสูงนั้นมีต้นไม้ใหญ่ๆ หลายต้น เมื่อขึ้นไปชั้นบนแล้วมองออกไปเห็นสวนอย่างไทยๆ อย่างข้างหลังนอกรั้วตัวหอเองอยู่ห่างรั้วไม่ถึง ๓ ก้าว ในห้องนอนนั้นก็ไม่มีเครื่องแต่งอะไรมาก มีเตียงอยู่เตียงหนึ่ง ข้างเตียงมีโต๊ะเล็กสำหรับวางนาฬิกาหนังสือ ตะเกียง และของเล็กๆ น้อยๆ ที่ต้องการใช้ในเวลากลางคืน มีโต๊ะล้างหน้าโต๊ะ ๑ โต๊ะแต่งตัวโต๊ะ ๑ ตู้ผ้าเล็กๆ ตู้ ๑ กลางห้องมีโต๊ะกลางโต๊ะ ๑
๑ เตียง
๒ โต๊ะเล็ก
๓ โต๊ะล้างหน้า
๔ โต๊ะกลมวางของ
๕ โต๊ะเสื้อผ้า
๖ ตู้ผ้า
๗ บันไดลงไปข้างล่าง
แผนที่ห้องนอนนายรอด ที่บางขุนพรหม
นายทองอินพอไปถึงบ้านนายรอด ก็ขอให้นายบุญเชิดพาตรงขึ้นไปที่บนห้องนอนนายรอด ในนั้นเห็นของยุ่งอยู่จริง คือโต๊ะกลางนั้นล้มอยู่ เก้าอี้หักตัวหนึ่ง ส่วนนายรอดนั้นอยู่หน้าเตียง นายทองอินตรงเข้าไปตรวจทั่วตัวครู่หนึ่ง พยักหน้าแล้วก็เดินเที่ยวภายในห้องรอบห้อง พอดูทั่วแล้วจึงพูดขึ้นว่า
“เออ บุญเชิดแกนึกว่าอ้ายผู้ร้ายใช้มีดชนิดไร”
“ข้อนี้ผมยังเดาไม่ถูก แต่คงเป็นมีดคมมาก เพราะสังเกตตามแผลดูเรียบร้อยไม่คดเคี้ยวและลึกด้วย ทำไมถ้าทราบถึงมีดจะช่วยให้จับผู้ร้ายได้เทียวหรือ”
“อ๋อ ไม่ถึงอย่างนั้น แต่ก็อาจจะทำให้สิ้นความสงสัยอะไรไปอย่างหนึ่ง”
“ก็คุณทราบหรือไม่ทราบเล่าว่าเป็นมีดชนิดไร”
“ฉันว่ามีดโกน แล้วไม่ใช่มีดของคนอื่นมีดของนายรอดเอง”
“เอ๊ะรู้ได้ยังไง”
“พุทโธ่ บุญเชิดนี่หมายว่าความรู้จวนทันกันแล้วเทียว ยังไงของนิดหน่อยเท่านี้ก็ต้องถาม ดูที่โต๊ะแต่งตัวนั่นแน่ะ”
“ผมตรวจแล้วไม่เห็นมีมีดโกน”
“ก็มันควรจะมีไม่ใช่หรือ”
“ผมไม่เห็นจำเป็นจะต้องมี บางทีนายรอดแกจะไม่ได้โกนหนวดเลย”
“ขอให้ดูที่คาง ถ้าไม่ได้โกนหนวดทำไมจะมีรอยมีดบาดอยู่ที่นั่น แต่ข้อนี้ไม่สำคัญ ถ้าจะรู้ให้แน่ถามบ่าวมันดูสักคนหนึ่งก็คงได้ความ”
ข้าพเจ้าลงไปถามเจ้าพวกบ่าวก็ได้ความว่ามีดโกนเคยมีวางอยู่บนโต๊ะแต่งตัวเล่มหนึ่ง นายบุญเชิดได้ทราบดังนั้นจึงพูดว่า
“ถ้ายังงั้นมีดโกนนั่นเดี๋ยวนี้อยู่ที่ไหนหนอ”
นายทองอินยิ้มๆ อยู่แล้วถามว่า “ทำไมมันไม่ตกหล่นอยู่ที่ตามนี้บ้างเลยหรือ”
นายบุญเชิดตอบว่า “ผมหาทั่วแล้วไม่พบมีดอย่างหนึ่งอย่างใดเลย ทั้งในห้องนี้และข้างนอก”
นายทองอินยิ้มอีกแล้วพูดว่า “แกมัวไปเที่ยวหาในที่ซอกๆ นี่นะ เขาว่าถ้าจะหาของอะไรให้หาในที่แจ้งๆ ก่อน หรือจะพูดให้ละเอียดเข้าไปอีกก็ต้องว่า ที่ไหนนึกว่าไม่เป็นที่ซ่อนของอะไรได้พึงหาที่นั่น”
“เอ๊ะนี่คุณเห็นแล้วหรือครับว่ามีดอยู่ที่ไหน”
“ก็ไม่แน่นัก แต่นึกเอาว่าคงเป็นมีด นั่นแน่ะแก เห็นอะไรขาวๆ บนหลังตู้ผ้าไหมล่ะ”
นายบุญเชิดก็ขึ้นบนเก้าอี้ เอื้อมมือขึ้นไปหยิบของขาวๆ บนหลังตู้พอมือถูกเข้าก็ร้องโอ๊ย แล้วก็หยิบลงมาก็เป็นมีดโกนจริง ตัวมีดเปื้อนเลือดทั้งหมดกรังเป็นสนิมอยู่ นายทองอินพยักหน้าแล้วยิ้มทำหน้ารู้แล้วตามเคยของแก นายบุญเชิดนั้นออกประหลาดใจมาก แล้วพูดว่า
“เอ๊ะนี่ทำไมวิ่งขึ้นไปซ่อนไว้บนนั้น”
“ดูเหมือนจะไม่ได้ตั้งใจซ่อน นายทองอินตอบหน้าตาเฉย
“ก็ยังงั้นเอาขึ้นไปไว้บนนั้นทำไม”
นายทองอินตอบคำเดียวว่า “ซน”
นายบุญเชิดสั่นศีรษะว่าแล้วพูดว่า “อะไรฆ่าคนแล้วยังจะคิดซนได้อีกหรือครับ”
นายทองอินพยักหน้าแล้วตอบว่า “การซนของเจ้าผู้ฆ่าดูเหมือนจะไม่ต้องคิดมากมาย เป็นนิสัยซนยังงั้นบางทีกลับปีนหนีได้”
“อะไรคุณพูด ดูอ้ายนั้นราวกับลิง”
“มันก็คล้ายๆ ลิง”
“เอ๊ะนี่คุณทราบแล้วหรือว่ารูปร่างเป็นอย่างไร”
“พอเดาได้ แต่จะเอาแน่ไม่ได้ ไหนขอฉันดูมีดอีกทีหรือ”
มองดูมีดอยู่ครู่หนึ่ง ชักแว่นออกมาส่องแล้วก็พยักหน้าส่งมีดคืนนายบุญเชิดไป
“ยังไงครับ”
“ก็มีพยานที่มีดนิดหน่อย แต่ไม่มาก คิดอ่านไปดูตามข้างนอกเห็นจะดี”
ว่าดังนั้นแล้ว นายทองอิน นายบุญเชิดกับข้าพเจ้าก็พากันลงไปข้างล่าง และเดินตามรอยเท้าอ้ายผู้ร้ายไป ก็เป็นไปดังนายบุญเชิดกล่าวแล้วนั้นทุกประการ ครั้นถึงกลางสวนนายทองอินก็หยุด เหลียวไปแลมาแหงนขึ้นก้มลงอยู่สักครู่หนึ่ง แล้วก้มลงเก็บหมากขึ้นผลหนึ่งแล้วหัวเราะและส่งให้ข้าพเจ้าดู หมากนั้นข้างหนึ่งเปลือกยังอยู่บริบูรณ์ อีกข้างหนึ่งเป็นรอยฟันกัดเข้าไปจนถึงเนื้อ ข้าพเจ้าแลไม่เห็นว่าแปลว่ากระไรจึงถามนายทองอินว่าอะไร นายทองอินถามว่า
“ก็แกไม่เห็นเป็นพยานอะไรหรือ”
“จะเป็นพยานอะไร”
“ไม่เห็นก็แล้วไปเถอะ แล้วก็คงรู้เอง”
ว่าดังนั้นแล้วนายทองอินก็เที่ยวเดินซอกแซกไปตามในสวนนั้น นัยน์ตามองดูพื้นดินบ้างบนต้นไม้บ้าง แต่ในเวลานั้นก็ไม่ปรากฏว่าได้ความอะไร ส่วนข้าพเจ้าทราบอยู่ดีว่านี่เป็นเวลาแกกำลังอยากปิดอยู่ คือยังไม่ได้ความแน่หรือยังนึกไม่ออก ว่าจะขยายความอย่างไรจึงจะเข้าที พอแกดูรอบสวนแล้วแกก็บอกนายบุญเชิดขอให้ห้ามคนอย่าให้เข้าไปในสวนนั้นเลยเป็นอันขาดจนกว่านายทองอินจะบอกว่าเข้าได้ เมื่อได้บอกนายบุญเชิดว่าศพไม่ต้องตรวจอีกแล้วก็พาข้าพเจ้ากลับบ้าน
วันนั้นข้าพเจ้าอัดใจเหลือเกิน เพราะเห็นนายทองอินแกทำใจเย็นนั่งอยู่ที่บ้านเฉยๆ ไม่เห็นคึกคักเลย จนชั้นจะพูดถึงเรื่องอ้ายผู้ร้ายฆ่านายรอดแกไม่ยอมพูดด้วยแกชักคุยเรื่องอื่นเสีย ครั้นข้าพเจ้ากวนแกนักเข้า แกเลยไปหยิบหนังสือมาอ่านเสียไม่พูดจาอีกต่อไป
รุ่งขึ้นเมื่อข้าพเจ้าตื่นขึ้นเวลาประมาณ ๓ โมงเศษ เห็นนายทองอินยืนอยู่ที่เฉลียง สูบบุหรี่ปุ๋ยๆ ท่าทางยิ้มแย้มแจ่มใสดี ข้าพเจ้าจึงถามว่า
“นี่จับได้แล้วละซิ”
นายทองอินพยักหน้าแล้วพูดแกมหัวเราะว่า “ทายแม่นจริงพ่อวัด จับได้แล้วจริง”
ข้าพเจ้าถามต่อไปว่า “จับได้เมื่อไร”
“เมื่อเช้านี้เอง ฉันไปแต่ก่อนแกตื่น”
“ได้ที่ไหน”
“ในสวนหลังบ้านตารอดนั่นเอง”
“โปลิศไปด้วยหรือเปล่า”
“เปล่า ฉันชวนพวกพ้องของเราเองไปช่วย”
“แกส่งให้โปลิศแล้วหรือ”
“ยัง ส่งให้เขากลัวเขาจะไม่เชื่อว่าเป็นผู้ร้ายจริง ฉันยังรอฟังพยานอยู่”
“จับยากหรือง่าย”
“ไม่สู้ยากนัก เอาของกินล่อพอเข้าใกล้ก็ช่วยกันกลุ้มรุมเข้าจับเอา”
“ตั้งแต่เกิดมายังไม่เคยได้ยินใครจับผู้ร้ายอย่างแกเลย”
“ก็นี่มันไม่ใช่ผู้ร้ายสามัญนี่นา อีกอย่างหนึ่งมันอดอยู่ เพราะในสวนนั้นแกก็เห็นแล้วว่าไม่ใคร่มีต้นไม้อื่นนอกจากต้นหมาก”
“ทำไมแกถึงรู้ว่ามันยังอยู่ในสวนนั้น”
“ฉันพึ่งไปรู้เมื่อไปอยู่ที่นั่น เมื่อแรกฉันนึกว่ามันจะไปเสียแล้ว แต่เผอิญไปเห็นมะปรางเป็นรอยกินใหม่ๆ ทิ้งอยู่”
“ทำไมแกถึงรู้ว่ามันอด”
“ถ้าไม่อดมันจะกินหมากหรือ มันหมดแต้มเข้าแล้ว มันถึงได้ลองหมาก นี่ถ้าช้าไปอีกวันแทบจับไม่ได้”
“เดี๋ยวนี้อยู่ที่ไหน”
“อยู่ข้างล่าง ล่ามโซ่ไว้”
ข้าพเจ้าแสดงกิริยาประหลาดใจจนนายทองอินอดหัวเราะไม่ได้แล้วแกก็ชวนลงไปดู ข้าพเจ้ามืดแปดด้านนึกไม่ออกว่าไอ้ผู้ร้ายนี้จะเป็นคนชนิดไร ดูยิ่งฟังความประพฤติของมันไปยิ่งประหลาดมากขึ้นทุกที ยังไงๆ ก็ต้องเป็นคนอย่างประหลาด แต่ไม่นึกเลยว่าจะเป็นอย่างที่ได้เห็นอยู่ข้างล่าง ข้าพเจ้าเชื่อว่าท่านผู้อ่านคงทายไม่ถูกเป็นแน่ถ้าข้าพเจ้าไม่บอก อ้ายผู้ร้ายที่นายทองอินจับมาล่ามโซ่ไว้กับต้นไม้ในสวนนั้นไม่ใช่คนเลย แต่ต้องรับว่าคล้ายคนจนออกรู้สึกในใจชอบกล คือเป็นตัวเบื้อหรือคนป่าซึ่งตามภาษาฝรั่งเรียกว่า ออรัง-อุตัง ยิ่งพิจารณาไปยิ่งคล้ายคนแก่ มือเท้าคล้ายคนมาก ถึงท่าทางนั่งลุกก็คล้ายจนใจหาย เมื่อข้าพเจ้าเห็นดังนั้นก็เข้าใจสิ่งซึ่งยังไม่เข้าใจอยู่แต่ก่อน มีแผลกัดนายรอดและรอยเท้ายาวผิดปรกติเป็นต้น นี่แหละคนเราเมื่อรู้ผลแล้วจับชนกับเหตุเข้าแล้วก็ดูไม่น่าจะคาดผิด ที่นายทองอินผิดกับคนธรรมดาโดยมากก็ทางนี้เอง คือเมื่อแลเห็นเหตุแล้วแกจับชนกับผลได้ทันที
เมื่อข้าพเจ้าดูเบื้อนั้นแล้วถามว่า “ก็นี่แกจะรอคอยอะไรอีกล่ะ ตัวผู้ร้ายก็ได้แล้ว”
นายทองอินตอบว่า “ฉันยังอยากทราบอะไรอยู่นิดหน่อยที่อ้ายเบื้อมันบอกฉันไม่ได้ เมื่อยังไม่ได้ความละเอียดทุกข้อเช่นนี้ จะส่งให้กองตระเวนฉันก็จะเสียชื่อ เพราะเมื่อฉันจับสืบอะไรแล้วอยากทำจนได้ความละเอียดแจ่มแจ้งทุกข้อ”
ข้าพเจ้าถามว่า “ก็เมื่อไหร่ถึงจะได้ความตลอดเล่า”
นายทองอินตอบว่า “หวังใจว่าจะไม่ช้า”
พูดดังนั้นแล้วนายทองอินก็ส่งหนังสือพิมพ์ให้ข้าพเจ้าฉบับหนึ่งและชี้ให้ดูแจ้งความ มีทั้งหนังสือไทยและภาษาอังกฤษดังนี้
“คนป่า”
“จับได้เมื่อเร็วๆ นี้ ถ้าใครเป็นเจ้าของให้มาถามดูที่ออฟฟิศหนังสือพิมพ์นี้ ถ้ามีหลักฐานดีผู้จับได้จะได้มอบตัวสัตว์นั้นให้ -- ไป --
-- ท,อ,”
นายทองอินอธิบายต่อไปว่า “ฉันได้สั่งเขาไว้ที่ออฟฟิศหนังสือพิมพ์แล้วว่า ถ้ามีใครมาถามหาตัวเบื้อให้ส่งมาที่บ้านฉัน หวังใจว่าไม่ช้าจะมีคน แล้วแกคอยดูเถอะคนๆ นั้นคงเป็นกลาสีหรืออะไร เกี่ยวข้องกับเรือๆ อะไรอย่างหนึ่ง”
ในเวลาวันนั้นเองตอนบ่าย นายทองอินกับข้าพเจ้านั่งเล่นอยู่ที่เฉลียง บ่าวขึ้นมาบอกว่าฝรั่งคนหนึ่งขึ้นมาหา นายทองอินก็บอกให้บ่าวเชิญเขาขึ้นมา ฝรั่งที่มานั้นผิดความคาดหมายนายทองอินไปหน่อย คือไม่ใช่กลาสี เป็นคนรูปร่างล่ำสันแต่งตัวอย่างฝรั่งธรรมดา เมื่อนายทองอินเชิญให้เขานั่งแล้ว ฝรั่งก็พูดภาษาอังกฤษว่า
“ท่านหรือเป็นผู้จับคนป่าของข้าพเจ้าได้”
นายทองอินพยักหน้าและตอบว่า “จ้ะฉันจับได้”
“มันอยู่ที่ไหน”
“มันอยู่ในสวนข้างบ้านนายรอดที่บางขุนพรหม”
ฝรั่งแลดูหน้านายทองอินแล้วถามว่า “ขอโทษเถิด ท่านเป็นอะไร เกี่ยวข้องกับกองตระเวนหรือเปล่า”
นายทองอินตอบว่า “เปล่า”
ฝรั่งดูท่าทางค่อยสบายใจแล้วจึงถามต่อไปว่า “ทำไม ท่านจึงได้ทราบ ว่าคนป่าของข้าพเจ้าอยู่ในสวนนั้น”
นายทองอินตอบว่า “ข้าพเจ้าเดินไปทางนั้นเห็นเข้า ก็เอาของกินล่อมันก็ลงมา ข้าพเจ้าก็ให้พวกพ้องเข้าจับ ก็ท่านเองทราบหรือเปล่าว่ามันอยู่ที่ไหน”
ฝรั่งตอบ “ทราบแต่ไม่กล้าไปจับ”
นายทองอินถามว่า “ทำไม”
ฝรั่งก็ตอบตามตรงว่า “เพราะฉันกลัวพลตระเวน ท่านคงจะได้ทราบ เรื่องคนถูกฆ่าที่บางขุนพรหม”
นายทองอินพยักหน้ารับว่าทราบ ฝรั่งพูดต่อไปว่า “อ้ายคนป่าของข้าพเจ้าตัวนี้เองเป็นผู้ฆ่า”
นายทองอินทำเป็นประหลาดใจและถามว่า “เอ๊ะเรื่องราวเป็นอย่างไร”
ฝรั่งก็เล่าเรื่องให้ฟังดังต่อไปนี้
“เมื่อเร็วๆ นี้เอง ข้าพเจ้าไปรับเพื่อนซึ่งมาจากสิงคโปร์ไปในเรือเห็นคนป่าตัวหนึ่งเป็นของกลาสีเรือ ข้าพเจ้าชอบใจจึงขอซื้อจากเขา พอเอามาไว้บ้านได้วันหนึ่งมันก็หนีไป มันแรงมากดึงโซ่ขาดไปได้ อ้ายพวกลูกจ้างข้าพเจ้าก็ไม่กล้าจับ เผอิญเจ้ากลาสีเจ้าของเดิมยังอยู่ ข้าพเจ้าจึงให้ไปตามตัวมาและจ้างให้เข้าไปจับอ้ายคนป่ากลับคืนมา ส่วนเจ้าคนป่าเมื่อแรกหลุดไปใหม่ๆ ก็ไม่ได้ไปไหนไกล แต่พอเห็นเจ้าของเดิมมันก็เลยหนีเปิดใหญ่ กลาสีนั้นเขาทราบอยู่แล้วว่ามันดึงโซ่ขาดไปเขาจึงเอาเชือกมนิลาติดตัวไปด้วย เขาหายไปนานจนดึกจึงกลับมาบ้าน หน้าตาตื่นตกใจ และมาบอกกับข้าพเจ้าน่ากลัวจะเกิดความใหญ่ เพราะอ้ายคนป่าได้ไปฆ่าคนตายคนหนึ่ง ซักไซ้ดูก็ได้ความว่า กลาสีไล่ติดตามคนป่าไปจนถึงบ้านแห่งหนึ่ง เขาไม่ทราบว่าบ้านใคร มันปีนข้ามรั้วเข้าไป เขาก็ปีนตามเข้าไปด้วย เวลานั้น ๔ ทุ่มเศษแล้ว ในบ้านนั้นมืดกลาสีไม่แลเห็นคนป่า ครั้นจะเรียกร้องขึ้นก็กลัวเขาจะหาว่าเป็นขโมยเพราะพูดกันไม่เข้าใจ กำลังเที่ยวหาอยู่ได้ยินเสียงตึงตังบนหอสูงในบ้านนั้น กลาสีตกใจจึงแอบฟังอยู่ครู่หนึ่ง ได้ยินเสียงคนร้องแล้วเงียบไป กลาสีหมดความกลัวตรงเข้าไปที่ประตูหมายว่าจะเข้าไปช่วย แต่ประตูลั่นกุญแจครั้นจะไปเรียกร้องคนในเรือนก็กลัว จึงปีนขึ้นไปทางท่อน้ำฝนอยู่ใกล้หน้าต่างหลัง พอปีนเข้าไปก็เห็นเจ้าของบ้านนอนอยู่กลางห้อง เลือดไหลนอง ส่วนอ้ายคนป่านั้นขึ้นไปนั่งอยู่บนหลังตู้ผ้าถือมีดโกนอยู่ในมือ พอมันเห็นกลาสีนั้นมันก็ทิ้งมีดโกนทำท่าจะหนี แต่กลาสีนั้นได้ทำบ่วงด้วยเชือกมนิลาไปเสร็จแล้ว ก็เลยไล่คล้องเอาได้ มันเคยกลัวกันอยู่แล้วพอคล้องได้ก็ไม่ดิ้นรน เจ้ากลาสีครั้นจะอยู่ต่อไปอีกก็กลัวเป็นกำลัง กลัวเขาจะซัดว่าตัวเป็นผู้ร้ายฆ่าคน จึงคิดหนีแต่การที่จะพาคนป่าลงทางท่อนั้นก็ไม่ง่ายจึงเอาปลายเชือกที่ทำบ่วงนั้น ผูกเข้าที่ท่อน้ำเพื่อกันมันหนีแล้วก็ไล่มันลงก่อน ตัวกลาสีตามลงไปพอถึงดินจึงตัดต้นเชือกให้เหลือแต่พอถึงจูงไปได้ พากันออกไปได้ทางประตูหลังบ้านเรียบร้อยดี แต่พอถึงสวนอ้ายคนป่ามันสะบัดหลุดไปได้อีกไล่จับมันก็ไม่ได้ เพราะมันปีนต้นไม้หนี ฝ่ายเจ้ากลาสีครั้นจะอยู่ช้าไปอีกก็กลัว จึงปล่อยอ้ายคนป่าเสียรีบหนีไปแต่ตัว เรื่องเท่านี้เอง”
นายทองอินพยักหน้าแล้วพูดว่า “ขอบใจที่ท่านเล่าเรื่องให้ฟังน่าฟังมาก”
ฝรั่งถามว่า “ก็ตัวคนป่านั่นกองตระเวนเขาจะไม่ต้องการหรือ”
นายทองอินตอบว่า “จะเอามันขึ้นศาลชำระก็เห็นจะไม่เป็นประโยชน์ แต่ถ้าข้าพเจ้าเป็นท่าน ข้าพเจ้าจะคิดหากรงให้แน่นหนาใส่ไม่ให้หลุดไปอีก”
ฝรั่งสั่นศีรษะแล้วตอบว่า “ข้าพเจ้าไม่ต้องการมันอีกแล้ว เห็นหน้าทีไรก็จะนึกถึงที่มันเคยฆ่าคนร่ำไป บางทีมันจะฆ่าข้าพเจ้าเสียเองได้ ข้าพเจ้าคิดจะขายมันเสีย แต่ข้าพเจ้ายังหวาดหวั่นไม่หาย กลัวจะถูกฟ้อง ถ้าเขาจะเอาค่าทำขวัญเท่าไรข้าพเจ้าเต็มใจให้ แต่ขออย่าให้ต้องขึ้นศาล”
นายทองอินตอบว่า “ข้าพเจ้าก็รู้จักอยู่กับญาติคนที่ตาย บางทีจะจัดการให้สำเร็จได้”
ฝรั่งขอบใจนายทองอิน ให้การ์ดชื่อไว้ แล้วก็รับตัวคนป่าไป
ฝ่ายนายทองอินก็ไปหาภรรยานายรอด เล่าตามจริงให้ฟังทุกประการ ภรรยานายรอดว่าตนก็ไม่อยากให้ถึงขึ้นศาล เพราะฉะนั้นจะยอมรับเงินค่าทำขวัญ พอเป็นค่าทำศพสามี นายทองอินจึงไปพูดกับฝรั่ง ฝรั่งตกลงให้เงินแก่ภรรยานายรอดพันบาทความก็เลิกกัน ฝ่ายกองตระเวนก็เลยยังจับตัวผู้ร้ายฆ่ายนายรอดไม่ได้จนทุกวันนี้
นายแก้ว
นายขวัญ
นายจรูญเศรษฐี
วันหนึ่งข้าพเจ้าพอทำงานเสร็จก็แวะไปที่บ้านนายทองอิน หมายว่าอยู่ว่างๆ จะไปนั่งคุยกันเล่น พอข้าพเจ้าเดินขึ้นไปถึงห้องเขียนหนังสือ แลเห็นชายหนุ่มผู้หนึ่งนั่งพูดอยู่กับนายทองอิน ข้าพเจ้าก็คิดจะกลับออกไปเสียจากห้องนั้นก่อน แต่นายทองอินแลเห็นข้าพเจ้าแล้วจึงพูดว่า
“พ่อวัดมาดีแล้ว ปิดประตูเสียก่อนแล้วมานั่งลงที่นี่หน่อยเถอะ”
ข้าพเจ้าก็ไปนั่งลงที่เก้าอี้ว่างริมโต๊ะเขียนหนังสือ สังเกตดูชายหนุ่มที่นั่งอยู่ก่อนแล้วนั้น เป็นคนอายุระหว่าง ๒๐ กับ ๒๕ หน้าตาก็เป็นผู้ลากมากดีแต่งตัวเรียบร้อย แต่ในเวลานั้นนุ่งผ้าดำพันแขนดำและหน้าตาก็เศร้าซึ่งทำให้ข้าพเจ้าทายได้ว่า คงจะมีญาติอะไรของเขาตายลงใหม่ๆ สักคนหนึ่ง ในเวลาที่ข้าพเจ้ากำลังดูชายหนุ่มอยู่นั้น นายทองอินแลดูข้าพเจ้าอยู่ แล้วแกก็พูดขึ้นว่า
“แกนึกทายถูกแล้ว ญาติของนายเจริญที่ตายนั้นมีข้อน่าสงสัยว่าจะไม่ได้ตายโดยธรรมดา”
ข้าพเจ้าตอบว่า “จริง ฉันกำลังนึกอยู่ยังงั้น”
ชายหนุ่มทำหน้าประหลาดใจแล้วถามว่า “เอ๊ะ นี่คุณทราบได้ยังไง ทายยังไงได้ถึงความที่นึกอยู่ในใจ”
นายทองอินตอบว่า “ไม่ยากเลย นายวัดกับฉันเป็นคนรู้จักกันมาช้านานแล้ว รู้ใจกันจนทายใจถูก นายวัดเขารู้อยู่ว่าคนที่มาหาฉันคงต้องมีเรื่องราวแปลกจากธรรมดา และเมื่อเห็นตัวคนนุ่งผ้าดำแล้ว การที่จะทายว่าญาติคุณตายก็ไม่ยากอะไรนัก”
ชายหนุ่มตอบว่า “จริงๆ ถ้ารู้เสียแล้วยังงี้ก็ดีไม่น่าจะเห็นยาก”
นายทองอินพยักหน้าแล้วจึงหันมาทางข้าพเจ้าแล้วพูดว่า “นี่แน่ะพ่อวัด ฉันจะขอแนะนำให้รู้จักกับนายเจริญ บุตรคุณพระจักรนารายณ์ เมื่อวานซืนนี้นายจรูญพี่ชายเขาตายลง ยังไม่มีบุตร เพราะยังงั้นนายเจริญจึงคาดว่าเขาคงจะได้มรดกพี่ชายบ้าง แต่ก็มาเกิดเหตุขึ้นที่อาจเป็นเครื่องทุ่งเถียงกันได้ นายเจริญมาปรึกษาฉัน แต่ฉันก็บอกเขาแล้วว่าฉันไม่ใช่หมอถ้อยหมอความ เพราะฉะนั้นในส่วนเรื่องพินัยกิจพินัยกรรมฉันจะแสดงความเห็นไม่ได้ ฉันจึงได้แนะนำนายเจริญให้ไปปรึกษาแกหรือนายพิณ ก็พอแกมาพอดี”
ข้าพเจ้าตอบว่า “ฉันมีความยินดีที่จะช่วยถ้าช่วยได้ แต่ขอให้นายเจริญเล่าความให้ฟัง”
นายเจริญก็เล่าความดังต่อไปนี้
“ท่านบิดาผมมีลูกสองคนเท่านั้น คือนายจรูญพี่ชายผมกับตัวผม เมื่อท่านจะตายท่านก็ได้ทำพินัยกรรมแบ่งทรัพย์สมบัติให้บุตร ๒ คนเท่าๆ กัน คุณพี่ผมเขาเป็นคนเก่งในทางหากิน เขาก็เอาเงินที่ได้ตามพินัยกรรมนั้นไปทำมาหากินจนมั่งมีเหลือใช้สอยส่วนตัวผมนั้นยังเด็กอยู่ ทั้งไม่เคยเป็นคนใช้เงินเป็นมาแต่ไหนแต่ไรแล้ว พอได้มรดกคุณพ่อมาก็ใช้สุรุ่ยสุร่ายไปตามแบบของผม คุณพี่ก็ตักเตือนผมหลายครั้ง จนลงปลายผมขัดคุณพี่ไม่ได้ก็เอาเงินที่ยังเหลืออยู่นั้น ไปฝากเพื่อนคุณพี่คนหนึ่งที่เขาทำโรงสีอยู่ ให้เขาช่วยจัดการใช้เงินนั้นให้เกิดผลประโยชน์ เขาจึงแนะนำว่าให้เข้าทำโรงสีด้วยกันกับเขา ข้าพเจ้าก็ตกลง มอบเงินให้เขาไปแล้วก็ไม่ได้เอาธุระอีกเลย เพราะเรื่องเงินทองผมไม่ได้เข้าใจเลยนอกจากในส่วนใช้จ่ายเพื่อความสุขของตนหรือเพื่อน ไม่ช้านักก็ได้ความว่าเจ้าเพื่อนคนทำโรงสีนั้นไม่ใช่คนดีจริง เหมือนคุณพี่หรือผมคาดหมาย พอเขาทำไปได้ไม่นานนักถึงวันดีคืนดีเขาก็ตีกินไปเสียสิงคโปร์หรือปีนังอะไรไม่ทราบ ผมก็เลยฉิบหายหมดตัว การที่คิดมั่งมีกลับกลายเป็นจนยิ่งกว่าคนขอทาน พอคุณพี่ทราบความก็เรียกตัวผมไป แล้วชวนให้ไปอยู่บ้านท่าน ผมก็ยอมโดยความยินดี เพราะเวลานั้นเงินผมสักอัฐสักฬสก็ไม่มี ใช่แต่เท่านั้น คุณพี่เก็บเอาไปเดือดร้อนว่าผมต้องฉิบหายไปเพราะคนที่ท่านแนะนำให้ ท่านจึงออกรู้สึกว่าท่านมีผิดอยู่ด้วยจะขอใช้เงินให้ผมตามที่ได้เสียหายไป แต่ผมก็ไม่ยอมรับ คุณพี่ก็อ้อนวอนไปร่ำไปจนลงปลายผมตกลงเป็นกู้เงินคุณพี่ ๕๐๐ ชั่ง เพื่อไปทำทุนคิดการค้าขายต่อไป การก็เป็นอันเรียบร้อยไปนาน อยู่มาเมื่อปลายปีกลายนี้คุณพี่เรียกผมไปพูดว่า ถึงได้ช่วยผมในการให้กู้เงินไปทำทุนแล้วก็จริง แต่ยังไม่คลายความรู้เลยว่าที่ผมฉิบหายครั้งก่อนนั้นเพราะตัวท่าน เพราะฉะนั้นท่านได้ตกลงทำหนังสือไว้แล้วว่า เมื่อตายลงตึกแถวที่ทางถนนเยาวราชรวมทั้งราคาที่และตึกในเวลาตายนั้นเป็นราคาประมาณ ๑๕๐๐ ชั่งนั้น ให้ตกเป็นของผม ผมจะทัดทานเท่าไรก็ไม่ฟัง กลับเอาหนังสือนั้นยัดเยียดส่งให้ผมไว้ลงปลายผมก็รับ อยู่มาไม่ช้านักคุณพี่ก็ได้ไปขอลูกสาวเพื่อนบ้านผู้หนึ่งชื่อนายพูนเป็นภรรยา ทั้งตาพูนทั้งแม่พันภรรยาพี่ผม ๆ ช่างดูไม่ถูกตาเสียจริงๆ ผมรู้สึกอยู่ว่าคุณพี่แต่งงานต่ำไป จริงอยู่คุณพี่ก็มีเงินอยู่พอไม่ต้องอาศัยของภรรยา แต่ความประสงค์ของผมนึกอยากให้ได้คนมีอันจะกินสักหน่อย ไม่ใช่คนจนเช่นคนที่ได้มาแล้วนั้น พอแต่งงานได้ไม่นานคุณพี่ก็ล้มเจ็บ เจ็บไม่กี่วันก็ตายลงเมื่อวานนี้ ผมไปจัดการเตรียมรดน้ำ ตาพันเมียงเข้ามาทางข้าพเจ้าอยู่นานแล้วจึงพูดว่า แกเสียใจแทนผม ผมถามแกว่าทำไม แกไม่ตอบว่ากระไร ควักหนังสือฉบับหนึ่งออกมาส่งให้ผมดู ผมพอเห็นก็ทราบว่าเป็นพินัยกรรมของคุณพี่ อ่านดูก็ได้ความว่าคุณพี่ยกมรดกให้ภรรยาเขาทั้งสิ้น เว้นเสียแต่ตึกแถวซึ่งได้ทำหนังสือยกให้ผมไว้เดิมนั้น เปลี่ยนเป็นยกให้นายพันผู้เป็นบิดาภรรยา ใจผมหายวาบแต่ก็วางหน้าเฉยไม่พูดจาว่ากระไร จนจัดการรดน้ำศพคุณพี่เสร็จแล้วจะลงเรือนมา ผมจึงได้บอกกล่าวกับตาพันไว้ว่า ให้เตรียมตัวสู้ความตาพันแกยิ้มทำท่าทางชอบกล แล้วตอบว่าแกไม่กลัว”
ข้าพเจ้าถามว่า “พินัยกรรมของคุณพี่น่ะ คุณได้ตรวจละเอียดหรือ”
นายเจริญตอบว่า “ผมตรวจตลอด”
“ลายมือเซ็นชื่อ เป็นของนายจรูญแน่หรือ”
“เห็นในเวลานั้นผมก็ว่าแน่”
“มีพยานเซ็นเป็นหลักฐานดีหรือ”
“มีเรียบร้อย”
“นายจรูญเป็นคนสติบริบูรณ์ดีหรือ”
“ดี ทำไมคุณถาม”
“ถ้านายจรูญมีจิตฟั่นเฟือนบ้างจะได้มีทางฟ้องได้ว่า เมื่อเซ็นพินัยกรรมครั้งหลังนี้ได้กระทำในเวลาสติฟั่นเฟือนเมื่อเจ็บไม่มีเพ้อบ้างเลยหรือ”
ไม่มี ถ้ามีผมคงรู้ อีกอย่างหนึ่งที่ลงในพินัยกรรมนั้นเป็นพยานว่าทำแต่ก่อนเจ็บ”
ข้าพเจ้าสั่นศีรษะแล้วตอบว่า “ถ้าอย่างนั้นจะหาข้อที่จะหยิบยกขึ้นฟ้องเห็นจะยาก”
นายเจริญทำหน้าสลดนั่งนิ่งอยู่ครู่หนึ่งแล้วจึงพูดต่อไปว่า “ผมยังวางใจลงไปไม่ได้ว่าพี่ผมตายโดยธรรมดา”
ข้าพเจ้าตอบว่า “แผนกนี้ไม่ใช่ธุระของผมเป็นธุระนายทองอิน”
นายทองอินจึงพูดขึ้นว่า “อ๊ะ ฉันไม่ใช่เจ้ากรมกองตระเวนนี่ การชนิดนี้เป็นหน้าที่กองสอดแนมกรมกองตระเวน นายเจริญควรจะไปบอกเขาตามความสงสัย”
นายเจริญตอบว่า “ผมยังไม่อยากจะทำตึงตังขึ้น เพราะมันเป็นแต่การสงสัยในส่วนตัวผมเอง ไม่มีหลักฐานอะไรพอที่จะไปแจ้งความแก่กองตระเวน ถึงผมจะไปแจ้งความขึ้นบางทีเขาก็จะไม่เป็นธุระ”
นายทองอินพยักหน้าและตอบว่า “จริงอยู่”
นายเจริญพูดต่อไปว่า “ยังยิ่งกว่านั้น ถ้าจะคิดไปแล้ว คนที่เกลียดผมอาจพูดไปได้ว่า ผู้ที่มีสาเหตุที่จะฆ่าคุณพี่ก็มีอยู่แต่ผม เพราะคนอื่นๆ เขาเป็นผู้ที่ได้รับความกรุณาของพี่ผมทั้งนั้น มีแต่ผมคนเดียวที่เป็นผู้ขาดผลประโยชน์เพราะคุณพี่ทำพินัยกรรมใหม่”
นายทองอินหาตอบคำที่นายเจริญพูดนั้นไม่ แต่ถามขึ้นว่า “นายจรูญน่ะ เจ็บเป็นอะไร”
นายเจริญจึงเล่าว่า “เมื่อล้มเจ็บลงผมก็ไม่ได้อยู่ ไปหัวเมืองพึ่งกลับมาเมื่อวานซืนนี้ แต่ได้ความตามเขาเล่ากันว่า เมื่อก่อนหน้าจะเจ็บถึงล้มหมอนนอนเสื่อนั้น คุณพี่ได้บ่นๆ อยู่ว่ารับประทานอาหารไม่ได้ เพราะเมื่อรับประทานเข้าไปแล้วทำให้รู้สึกปวดท้องเป็นกำลัง ครั้นตามหมอมาตรวจหมอก็บอกว่าเป็นท้องเสียจึงเขียนตำรายาให้ไว้ คุณพี่ก็ใช้ให้บ่าวไปให้เขาผสมที่ร้านขายยาตามตำราของหมอ ยานั้นรับประทานก็ไม่หาย กลับจะเป็นมากขึ้นอีก พอผมกลับมาถึงผมทราบว่าคุณพี่เจ็บก็ไปเยี่ยม เมื่อทราบอาการแล้วผมจึงบอกคุณพี่ว่า ผมรู้จักยาอยู่ขนานหนึ่ง เป็นยาดีสำหรับโรคเกี่ยวข้องด้วยท้อง ผมเองเคยรับประทาน คุณพี่ก็ขอให้ผมไปหามาให้ ผมจึงไปหาหมอเอียวที่เคยให้ยานั้นให้ผมรับประทาน แกก็จัดการผสมให้ผมขวดหนึ่ง ผมเอากลับมาไปให้คุณพี่ ส่วนคุณพี่พอได้รับประทานยาของผมเข้าไปครั้งหนึ่งก็บอกว่ารู้สึกสบายขึ้นทันที ผมจึงลากลับไปบ้านของผมอย่างเดิม แต่ก่อนจะกลับผมได้สั่งแม่พันไว้ว่าถ้ายานั้นหมดเมื่อใดให้ส่งขวดไปที่หมอเอียว ให้เขาผสมให้ใหม่ ข้าพเจ้าวางใจเสียแล้วว่าคุณพี่คงจะไม่มีอาการหนักหนา เพราะฉะนั้นพอเช้าวานนี้เขามาบอกว่าคุณพี่ตายแล้ว ผมตกตะลึงรู้สึกตัวชาไปทั้งตัว พอได้สติผมก็รีบไปบ้านคุณพี่เพื่อช่วยจัดการต่างๆ”
นายทองอินถามว่า “มีหมออะไรได้ไปตรวจหรือเปล่า”
นายเจริญตอบว่า “ผมถามแล้ว เขาบอกว่าเปล่า ผมถามว่าทำไมเมื่อคุณพี่มีอาการมาก จึงไม่ได้ตามหมอหรือบอกผม เขาก็ตอบว่าเขาไม่ได้ทราบว่าจะมีอาการมาก เพราะเห็นเมื่อรับประทานยาของผมเข้าไปแล้วดูสบายเข้าก็พากันวางใจไปนอนกันเสียหมด เป็นแต่ให้บ่าวอยู่ในห้องคุณพี่คนหนึ่ง ไล่เลียงเจ้าบ่าวคนนั้นก็ได้ความว่า คุณพี่ได้เรียกยารับประทานตอนดึกอีกครั้งหนึ่งแล้วก็นอนต่อไป ส่วนตัวมันเองพอเห็นนายหลับเรียบร้อยดีแล้วมันก็ไปนอน ครั้นรุ่งเช้ามันตื่นขึ้นเข้าไปในห้องนายเห็นนายนอนนิ่งนึกประหลาดใจ ไปปลุกคนอื่นมาดูแลเห็นว่าตายเสียแล้ว”
นายทองอินถามว่า “ก็ขวดยานั้นเดี๋ยวนี้อยู่ที่ไหน”
นายเจริญตอบว่า “ผมไม่ทราบ แต่ผมรับประกันได้ว่าไม่มีอะไรในนั้นพอที่จะทำให้ตายได้”
“เข้าอะไรบ้างทราบไหม”
“จำไม่ได้”
“มีฝิ่นด้วยหรือเปล่า”
“ดูเหมือนมี แต่นิดเดียว”
นายทองอินโคลงศีรษะแล้วพูดว่า “คุณทำผิดทีเดียวในการที่ไม่เอาขวดยานั้นมาเสีย ที่น่ากลัวพวกศัตรูของคุณจะเอาไปใช้เป็นเครื่องทำลายคุณทีเดียว”
นายเจริญทำหน้าตกใจแล้วถามว่า “ยังไง”
นายทองอินตอบว่า “คุณเป็นผู้ไปเอายานั่นมาให้นายจรูญ พอนายจรูญกินยานั้นแล้วไม่กี่ชั่วโมงก็ตาย ยาที่เหลือติดก้นขวดนั้นเขาคงเอาไปให้นายตระเวน กองตระเวนคงให้หมอตรวจถ้าได้ความว่ามียาพิษปนอยู่ในนั้น ซึ่งผมเห็นว่า น่ากลัวจะเป็นของแน่ ความสงสัยต้องตกอยู่ที่ตัวคุณ”
นายเจริญหน้าซีดตบอกผาง “ตาย นี่ผมจะทำยังไง จะหนีไปไหนดี”
นายทองอินลุกไปจับไหล่นายเจริญไว้แล้วพูดว่า “ช้าก่อน อย่าตกใจเกินไป ทำอะไรต้องตริตรองให้รอบคอบ ถ้าคุณหนีหรือหลบหลีกอย่างหนึ่งอย่างใดแล้ว เป็นไม่ต้องสงสัยเลยว่ากองตระเวนจะเห็นว่าเป็นพยานแห่งความพิรุธของคุณ เพราะตามตำราของเขาว่าคนไม่มีผิดเป็นไม่ต้องหนี ตำรานี้ทำให้คนไม่มีผิดติดคุกไปมั่งแล้วก็มี เชื่อผมเถอะ ถ้าจะให้ดีอย่าคิดหลบคิดหนีเลย”
นายเจริญเลียริมฝีปากซึ่งแห้งผากแล้วถามว่า “ถ้ายังนั้นผมจะทำยังไง”
นายทองอินตอบว่า “อยู่เฉยๆ ไม่ต้องทำอะไร ประพฤติตัวเหมือนเวลาธรรมดาของคุณ”
“ก็ถ้าโปลิศจับผมล่ะ”
“ก็ให้เขาจับ เมื่อเขาจับก็ไปกะเขาดีดี ขอให้ระวังทำให้ดีดีไว้ เขาจะถามอะไรก็ตอบไปตามความจริง ถ้าถามยักย้ายมาก็ตริตรองเสียก่อนแล้วตอบ ที่รู้ก็ตอบว่ารู้ ที่ไม่รู้ก็ตอบว่าไม่รู้”
“อ้ายเรื่องยานั่น”
“พยานเรามีนี่นา หมอเอียวแกเป็นพยานเราอยู่ทั้งคนเทียวนี่จะต้องกลัวอะไร”
“จริงอยู่ แต่เผื่อเขาจะว่าผมมาเติมยาพิษเอาเองทีหลัง”
“เป็นอยู่ เขาอาจว่าได้ ก็คุณจำได้ไหมว่ามีใครไปกะคุณหรือเปล่าวันนั้น”
“มีแต่แขกขับรถ”
“ก็ใช้ได้ มันก็เป็นพยานได้ว่าคุณไม่ได้แวะที่ไหน ตรงไปตรงมา”
“เผื่อเขาว่าไม่เป็นหลักฐาน เพราะเป็นคนลูกจ้างของผมเองล่ะ”
“เอาเถอะ อย่าวิตกเลย พ่อวัดกับผมจะจัดการให้ได้ไม่ให้คุณต้องเสียเลย ขอให้ไว้ใจผมเถอะ”
นายเจริญได้ฟังนายทองอินพูดดังนั้นก็นิ่ง แต่ท่าทางดูไม่สู้สบายแท้ นายทองอินหาน้ำชาให้รับประทานและให้บุหรี่ฝรั่งสูบมวนหนึ่ง ดูค่อยสบายขึ้นนิดหนึ่ง แล้วก็ลานายทองอินไป พอนายเจริญเดินออกประตูไป นายทองอินก็ลุกขึ้นจากเก้าอี้ หยิบหมวกกับไม้เท้า ข้าพเจ้าก็ลุกขึ้นบ้างเหมือนกัน เพราะไม่แน่ใจว่านายทองอินจะไปไหนหรือทำอะไร แต่ยังไม่ทันจะถามนายทองอินก็พูดขึ้นว่า
“ฉันจะไปบ้านนายพูน แกจะคอยอยู่ที่นี่ก่อนก็ได้”
ข้าพเจ้าถามว่า “ไปด้วยไม่ได้หรือ”
นายทองอินนิ่งอยู่ครู่หนึ่งแล้วจึงรับว่าได้ นายทองอินกับข้าพเจ้าจึงพากันลงจากเรือน รถของข้าพเจ้าคอยอยู่หน้าบ้าน นายทองอินก็โดดขึ้นไปนั่งเสร็จโดยข้าพเจ้าไม่ต้องเชิญเลย ข้าพเจ้าก็ขึ้นตามไปโดยไม่ต้องพูดจาอะไรกัน ข้าพเจ้านั้นไม่รู้จักทางว่าบ้านนายพูนอยู่ตรงไหน แต่นายทองอินนั้นข้าพเจ้าเข้าใจว่าคงรู้เพราะเห็นจับบังเหียนได้ก็ขับรถเรื่อยไป แต่ก็หาได้ไปบ้านนายพูนไม่ ไปหยุดที่หน้าออฟฟิศกระทรวงนครบาล แล้วก็พากันขึ้นไปหาท่านผู้บัญชาการกองสอดแนม ท่านผู้นี้ดูท่าทางกำลังมีงานทำมาก พอแลเห็นนายทองอินก็พยักหน้าแล้วชี้เก้าอี้ให้นั่ง แต่นายทองอินหานั่งไม่แสดงความขอบใจแล้วพูดว่า
“ผมได้ยินว่านายจรูญตายด้วยอาการซึ่งน่าสงสัยอยู่หน่อยไม่ใช่หรือขอรับ”
ท่านปลัดกรมตอบว่า “ยังงั้น”
นายทองอินจึงถามต่อไปว่า “ก็ผมจะช่วยบ้างได้หรือไม่ขอรับ”
ท่านปลัดกรมตอบว่า “อ๋อไม่จำเป็น เรื่องราวดูจะสืบไม่ยากอะไร คุณจะมาเป็นธุระเรื่องเล็กน้อยเช่นนี้ดูเสียเวลาคุณเปล่าๆ”
นายทองอินถามว่า “ถ้ายังงั้นคุณจะให้ผมเข้าใจว่า คุณไม่ต้องการให้ผมช่วยเลยในเรื่องนี้นะขอรับ”
ท่านปลัดกรมตอบว่า “ยังงั้น จริงหรอกพวกผมมันไม่ใคร่ได้เรื่องจึงต้องอาศัยคุณอยู่บ้าง แต่ครั้งนี้ดูง่ายพอที่จะทำไปให้สำเร็จได้โดยลำพัง”
นายทองอินถามว่า “สั่งจับตัวผู้สงสัยแล้วหรือยังขอรับ”
ท่านปลัดกรมตอบว่า “สั่งแล้ว”
นายทองอินยิ้มแล้วพูดว่า “ผมทายไม่ผิดเลย ผมได้บอกกับตัวเขาแล้วว่า กองตระเวนคงจะจับตัวเขา แต่ผมก็แนะนำเขาแล้วว่าอย่าให้หลบหนีให้ยอมเสียดีๆ”
ท่านปลัดกรมจ้องหน้านายทองอินแล้วถามว่า “คุณพูดถึงใคร”
นายทองอินตอบว่า “ก็นายเจริญน่ะซีขอรับจะใครเสียอีกเล่า”
ท่านปลัดกรมแลดูหน้านายทองอินนิ่งอยู่สักครู่หนึ่ง ไม่ว่ากระไร นายทองอินจึงพูดต่อไปว่า
“คุณได้บอกผมแล้วว่าคราวนี้ไม่ต้องการให้ผมช่วย ผมต้องขอบอกคุณไว้ว่า ตัวผมนั้นไม่จำเป็นต้องทำการแต่เฉพาะเพื่อประโยชน์ของกองตระเวนเสมอ แต่คุณก็ทราบอยู่แล้วว่า ถ้ากองตระเวนต้องการตัวผมเมื่อไรก็ยินดีมาช่วยทุกที เมื่อเกิดความอะไรขึ้นผมย่อมรอให้กองตระเวนหาผมก่อน ต่อเมื่อกองตระเวนไม่ต้องการให้ผมช่วยแล้ว ผมจึงจะรับช่วยฝ่ายจำเลย ผมลาที”
นายทองอินก็ออกเดินจากห้องทันที ไม่ทันให้ท่านปลัดกรมตอบว่ากระไร เดินตรงไปขึ้นรถขับไปบ้านนายพูน ครั้นถึงที่บ้านนั้นแล้วก็พากันขึ้นไป นายพูนออกมาต้อนรับถามว่ามีธุระอะไร นายทองอินตอบว่า
“ฉันชื่อนายอินเป็นหมอ นี่ชื่อนายวัดเป็นหมอความ นายเจริญให้มาสืบเรื่องพินัยกรรมของพี่ชายเขา”
นายพูนลุกเข้าไปในห้อง หยิบกระดาษแผ่นหนึ่งส่งมาให้ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าอ่านดูได้ความว่าเป็นพินัยกรรมของนายจรูญ มีข้อความตามที่นายเจริญได้เล่า ข้าพเจ้าตรวจดูรายละเอียดเพื่อจะหาช่องจับยกขึ้นฟ้อง ก็ไม่แลเห็น นายทองอินรับไปจากข้าพเจ้าตรวจดูอยู่ครู่หนึ่ง แล้วถามขึ้นว่า
“นายจรูญเมื่อเซ็นหนังสือนี้ป่วยแล้วหรือยัง”
นายพูนตอบว่า “ยังไม่มีอาการป่วยไข้อะไรเลย”
“นายจรูญป่วยอยู่ได้กี่วันก่อนตาย”
“ป่วยอยู่ได้ ๔ วัน หรือ ๕ วัน”
“เป็นโรคอะไร”
“หมอเขาว่าท้องเสีย”
“หมออะไร”
“หมอลัมซั่น”
“เขาให้ยากินหรือ”
“เขียนให้ไว้ในกระดาษ แล้วให้บ่าวที่นี่ไปเอาที่ห้างขายยา”
“ถ้ายังงั้นก็เห็นจะไม่มีอะไรที่จะเถียงได้ในส่วนพินัยกรรม เดิมฉันสงสัยอยู่ว่าบางทีนายจรูญจะเซ็นในเวลาเจ็บลงแล้ว เป็นธรรมเนียมของหมอความเขาต้องหาทางไปยังงั้นเอง เขาถึงไปถามฉันมาเพื่อจะให้แน่เสียในข้อที่ว่า ผู้ตายได้เซ็นในเวลาสติสมบูรณ์ พอฉันได้แสดงความเห็นในเรื่องนี้แล้วก็หมดหน้าที่”
นายพูนพยักหน้าและพูดว่า “จริงๆ ฉันเองก็ไม่อยากให้มีข้อสงสัยอย่างใดอย่างหนึ่ง ในส่วนตัวฉันหรือลูกสาวฉันว่าคดว่าโกงอย่างใดอย่างหนึ่ง”
นายทองอินตอบว่า “ถูกๆ ฉันช่วยยินดีด้วย ในการที่ตัวท่านกะบุตรสาวได้ลาภ”
นายพูนทำหน้าสลดแล้วพูดว่า “ก็จริงอยู่ฉันนะเป็นคนจน แต่ว่าถ้าต้องได้เงินเพราะลูกเขยตายเช่นนี้ ทำให้หมดความสุขในสมบัตินั้นไปไม่มากก็น้อย”
นายทองอินพยักหน้าและตอบว่า “แน่ทีเดียวฉันเข้าใจ เออนายจรูญกะลูกเขยคนเก่าของท่านคนไหนจะดีกว่ากัน”
นายพูนสะดุ้งแต่ก็ทำหน้าตาเฉยแล้วถามว่า “ลูกเขยเก่าที่ไหน”
นายทองอินตอบว่า “นายเสงลูกอากรเหล็งน่ะยังไงล่ะ ได้ลูกสาวท่านเป็นภรรยาไม่ใช่หรือ”
นายพูนตอบว่า “ท่านเห็นจะทราบผิดไปเสียแล้ว ลูกสาวฉันมีอยู่แต่แม่พันคนเดียว แม่พันก็พึ่งเคยแต่งงานครั้งเดียว”
นายทองอินรับว่า “ยังงั้นฉันเห็นจะผิดไป ฉันได้ทราบว่านายเสงได้ลูกสาวท่านเป็นภรรยา พออยู่กินด้วยกันสักหน่อยนายเสงก็ตาย เขาเล่ากันเป็นกิจลักษณะว่า เมื่อก่อนตายนายเสงได้ทำพินัยกรรมยกมรดกให้แก่ภรรยา แล้วส่วนพ่อตานั้นได้เงินสองพันชั่งกว่า ฉันเข้าใจว่าท่านเทียว”
นายพูนพูดจาแข็งแรงว่า “ไม่ใช่ๆ แต่ดูหน้าตาไม่สู้สนิทนัก”
นายทองอินพูดต่อไปว่า “เขาชี้ให้ฉันเป็นแน่นอนว่าท่านแหละเป็นพ่อตานายเสง ฉันก็จดจำไว้แน่นอน แต่นั่นแหละบางทีจะผิดไปได้ แต่ก็น่าประหลาดนักที่มีคนในกรุงเทพฯ อยู่สองคนหน้าตาเหมือนกันราวกับพิมพ์เดียวกัน”
นายพูนทะลึ่งขึ้นแล้วพูดด้วยเสียงอันดังว่า “ตัวแกจะเป็นคนชนิดไรก็ไม่ทราบ แต่แกไม่มีหน้าที่จะมานั่งหมิ่นประมาทฉันในบ้าน”
นายทองอินตอบว่า “ฉันไม่หมิ่นประมาทอะไรแกเลย เป็นแต่พูดกันดีๆ ถึงลูกเขยเก่าของแก”
นายพูนแสดงอาการโกรธมากและพูดว่า “ถ้าไม่ลงจากเรือนไปเดี๋ยวนี้ละก็ได้เล่นงานกันล่ะ”
นายทองอินก็ลุกขึ้นและพูดว่า “ถ้าแกนึกว่าฉันหมิ่นประมาทเชิญแกไปฟ้องในโรงศาลเถอะ ฉันจะสู้ความแก เพราะความที่ฉันพูดน่ะฉันรู้อยู่ว่าเป็นความจริง”
พูดดังนั้นแล้วก็ลงเรือนมา สังเกตหน้าตานายทองอินดูพอใจอยู่มาก พอจะออกจากประตูบ้าน พบชายผู้หนึ่งซึ่งข้าพเจ้าเดาว่าเป็นคนใช้ของนายพูนยืนอยู่ข้างประตู นายทองอินเดินตรงไปที่เจ้าคนนั้นแล้วพูดว่า
“เย็นวันนี้ย่ำค่ำไปหาที่บ้าน”
ชายผู้นั้นแลดูหน้านายทองอินครู่หนึ่งแล้วตอบว่า “นายว่ากระไรผมไม่เข้าใจ”
นายทองอินยิ้มแล้วพูดว่า “เออ แล้วไปเถอะ แกต้องทำตามที่แกเห็นว่าถูก ถ้าย่ำค่ำวันนี้แกยังไม่ถึงบ้านฉัน คืนวันนี้แกก็นอนในกรงที่โรงพักเท่านั้นแหละ ไม่ต้องคิดหนีไม่มีประโยชน์เลย แกรู้อยู่แล้วว่าหนีฉันไม่พ้นเป็นขาด เลือกเอาเถอะว่าจะไปบ้านฉันหรือไปเข้ากรง”
พูดดังนั้นแล้วนายทองอินก็ขึ้นรถ พอขับไปได้หน่อยพบนายแจ่มแต่งเป็นกุ๊ยยืนอยู่ริมถนน นายทองอินขับรถเข้าไปใกล้ที่นายแจ่มยืนก้มลงไปพูดว่า “ระวังอ้ายเหมือน” แล้วก็ขับรถต่อไป ข้าพเจ้าคอยจะให้นายทองอินอธิบายเรื่องราวก็หาอธิบายไม่ ข้าพเจ้าอยากทราบจนใจเต้นแต่ทราบอยู่ว่า ถ้านายทองอินจะบอกอะไรแกบอกเองไม่ต้องให้ถาม แต่ถ้าแกจะไม่บอกแล้วถึงถามก็ไม่บอก เพราะฉะนั้นข้าพเจ้าถึงไม่ถาม เลยขับรถนิ่งไปจนถึงบ้านนายทองอิน
ครั้นเวลาย่ำค่ำแล้วไม่กี่นาที เจ้าคนที่ได้พบประตูบ้านนายพูนก็มาหานายทองอิน สังเกตดูหน้าตาท่าทางเป็นคนฉลาดอย่างโกงๆ แต่ก็หน้าตาดี อายุประมาณ ๒๔ หรือ ๒๕ เมื่อมาหานายทองอินนั้นเห็นได้ว่าเขาพยายามจะแสดงกิริยาไม่สะทกสะท้าน แต่วางหน้าไม่สนิทแท้ เดินตรงเข้ามาจนใกล้แล้วนั่งไหว้ นายทองอินพยักหน้ารับและพูดกับข้าพเจ้าว่า “พ่อวัด ฉันขอนำให้แกรู้จักนายเหมือน เดิมเป็นนักเรียนนายร้อยทหารบกแล้วถูกไล่ออกจากโรงเรียนไปหากินเป็นเสมียน เผอิญเกิดอุตริคิดปลอมลายมือผู้ที่เขาจ้างตัวเซ็นเช็คไว้เสร็จแล้ว แต่เคราะห์ดียังไม่ทันเอาไปขึ้น ฉันรู้ความเข้าจึงแนะนำให้เขาลาออกเสียจากที่ทำการ เพราะบิดานายเหมือนกับบิดาฉันเคยเป็นเกลอกันมา ฉันจึงไม่อยากให้นายเหมือนติดคุก ตั้งแต่นั้นมาฉันก็ได้คอยดูแลคุ้มเกรงรักษานายเหมือน คล้ายเทวดาประจำตัวเขาทีเดียว แต่ตัวเขาเองบางทีก็นึกว่าหนีฉันพ้น แต่ข้อนี้เขาเข้าใจผิด ยังไงเหมือนอยู่กับตาพูนสบายดีดอกหรือ”
นายเหมือนแลดูหน้านายทองอินแล้วตอบว่า “ก็สบายดี”
“เงินทองพอใช้หรือ”
“ก็พอ”
“ได้เงินเดือนๆ ละเท่าไร”
“ไม่ได้เงินเดือน”
“ฮือ ยังงั้นได้ยังไงล่ะ”
“ได้ เป็นครั้งเป็นคราว”
“อ้อ ได้เป็นคราวๆ ตามแต่การที่เราทำยังงั้นซิน่ะ”
“ยังงั้น”
“ครั้งนี้ได้เท่าไรล่ะ”
“ครั้งไหน”
“ครั้งนี้น่ะซี ครั้งหลังที่สุดนี่แหละ”
“ครั้งนี้อะไรผมไม่เข้าใจ”
“คิดอ่านให้เข้าใจเสียดีกว่า เช็คที่แกเซ็นแทนนายแกครั้งนั้นน่ะ มันยังอยู่น่ะ”
“ก็ถ้าคุณอยากทราบข้อไหนก็ถามผมตรงๆ ถ้าผมตอบได้ก็จะได้ตอบ”
“แกเข้าใจดีแล้วทีเดียวว่าฉันถามถึงเรื่องพินัยกรรมนายจรูญ แกเป็นคนเขียนไม่ใช่หรือ”
“ผมเป็นคนเขียน ก็หน้าที่ผมสำหรับเป็นเสมียนเขาผมก็ต้องเขียน”
“เออพูดกันตรงๆ ยังงี้ซิดี ลายมือแกน่ะถึงจะดัดยังไงฉันก็จำได้ ก็แกเซ็นแทนนายจรูญด้วยหรือเปล่าล่ะ”
“เปล่าเลย นายจรูญเซ็นเอง”
“ฮือ ยังงั้นแกเป็นแต่แก้ไขหรือ”
“แก้ไขยังไง”
“แกควรจะรู้ดีกว่าฉันว่าแก้ไขยังไง แต่ถ้าจะให้ฉันบอกก็ได้ แกแก้ชื่อนายเจริญเป็นนายพูนที่ตอนกล่าวถึงเรื่องยกตึกให้นั่นไม่ใช่หรือ”
“จริงผมแก้ตรงนั้น”
“ดีแล้ว รับเสียดีๆ ยังงี้ เออนี่แน่ะแกรู้ไหมว่านายเจริญเอายาไปให้พี่ชายเขาเวลาไร”
“เวลาประมาณสักย่ำค่ำ”
“แล้วนายจรูญกินยานั่นทันทีหรือ”
“ผมไม่ทราบ ผมไม่ได้ไปอยู่ใกล้ที่เรือนเขา”
“ตาพูนอยู่ที่นั่นหรือเปล่า”
“อยู่ที่นั่น”
“คืนวันนั้นตาพูนไปไหนมั่งหรือเปล่า”
“ไปเวลาประมาณยามเศษ จะไปไหนไม่ทราบ”
“แล้วกลับเมื่อไร”
“กลับสัก ๔ ทุ่ม”
“ถืออะไรมาด้วยหรือเปล่า”
“ไม่เห็นถืออะไร”
“ไปยังไง มีใครไปด้วยหรือเปล่า”
“เดินไป มีบ่าวไปด้วยคนหนึ่งชื่ออ้ายมาก”
“แกไม่รู้ไม่เห็นอะไรในเรื่องนี้อีกเลยหรือ”
“ไม่ทราบเลย เป็นความสัตย์จริง”
“ฮือ เอาเถอะ แกเตรียมเป็นพยานฝ่ายฉันนะ ฉันไม่ให้แกต้องเสียประโยชน์หรอก”
แล้วนายทองอินก็อนุญาตให้นายเหมือนไป เย็นวันนั้นนายทองอินออกไปเที่ยวซอกแซกต่อไปอีก แต่หาได้ให้ข้าพเจ้าไปด้วยไม่ ครั้นรุ่งเช้าข้าพเจ้าแวะไปหาก่อนไปออฟฟิศ ถามข่าวคราวนายทองอินก็ตอบว่าได้สมประสงค์แล้ว ให้ข้าพเจ้ารับเป็นทนายนายเจริญเถิด แล้วนายทองอินก็ชี้แจงเหตุการณ์ให้ข้าพเจ้าฟังตลอด เพื่อข้าพเจ้าจะได้ทราบทางแก้คดี
ครั้นถึงกำหนดวันนัดพิจารณาคดีระหว่างกรมกองตระเวนโจทก์นายเจริญจำเลย ข้าพเจ้าก็ไปในหน้าที่ทนายจำเลย โจทก์หาว่าจำเลยได้ฆ่าพี่ชายโดยวางยาพิษ จำเลยให้การปฏิเสธ พยานฝ่ายโจทก์ก็มีอยู่คือ พันภรรยานายจรูญผู้ตายกับนายพูน ฝ่ายโจทก์กล่าวว่าสาเหตุที่จะทำให้จำเลยกับผู้ตายมีข้อบาดหมางกันก็คือ เดิมนายจรูญผู้ตายได้ทำหนังสือพินัยกรรมยกที่ตึกแถวทางถนนเยาวราชให้กับจำเลย ภายหลังนายจรูญได้ทำพินัยกรรมยกที่ตึกรายนี้ให้แก่นายพูน บิดาพันภรรยา ฝ่ายจำเลยแก้ความในข้อนี้ว่าจำเลยไม่ได้ทราบเลย ว่าพี่ชายได้กระทำพินัยกรรมยกตึกนี้ให้นายพูน ทั้งมีพยานด้วยว่าที่จริงนายจรูญก็มิได้ทำพินัยกรรมเช่นนั้น พยานที่เรียกก็คือนายเหมือนซึ่งแสดงขึ้นในศาลปรากฏว่า นายพูนได้สั่งให้ตนแก้พินัยกรรมและได้ให้เงินตนถึง ๕ ชั่ง เมื่อความปรากฏขึ้นเช่นนี้ กองตระเวนผู้เป็นโจทก์ก็ถอนฟ้อง ศาลก็จำต้องสั่งให้ปล่อยจำเลย
ส่วนนายพูนนั้น กองตระเวนก็เลยจับตัวขึ้นศาลต่อไป นายทองอินนายเหมือนกับอ้ายมากเป็นพยานฝ่ายโจทก์ กรมอัยการฟ้องหาว่านายพูนได้วางยาพิษไม่ใช่แต่นายจรูญทั้งนายแสงด้วย เมื่อพิจารณาคดีเรื่องนี้จึงได้ความว่า ทั้งภรรยานายจรูญและภรรยานายแสงหาใช่บุตรีนายพูนจริงไม่ นายพูนไปจ้างมาทั้งสองคน ทั้งสองครั้งนายพูนได้จัดการล่อลวงให้เขาเชื่อว่าหญิงนั้นเป็นบุตรีตนและครั้นแต่งงานแล้วสักหน่อยก็ยุยงให้ทำพินัยกรรม แล้วก็จัดการวางยาพิษเสีย ครั้งนายแสงนั้นไม่เกิดเหตุเพราะเผอิญเวลานั้นกำลังโรคปัจจุบันชุม จึงไม่มีใครสงสัย ตายลงไปโดยรวดเร็ว ครั้งนี้โรคปัจจุบันไม่ได้มีชุกชุมอยู่อย่างหนึ่ง อีกอย่างหนึ่งนายพูนโลภอยากได้ตึกแถวที่นายจรูญยกให้น้องชาย จึงต้องคิดแก้พินัยกรรม และคิดปัดความผิดไปให้นายเจริญเสียด้วย เผอิญนายเจริญมาหานายทองอิน ส่วนนายทองอินนั้นได้ทราบเรื่องนายแสงอยู่แล้ว และถึงแม้ในครั้งนั้นนายพูนจะเรียกตนอย่างอื่นอยู่ก็จริง แต่สังเกตดูวิธีที่จะทำนั้นคล้ายกับครั้งหลังนักจึงพยายามจับจนได้ ในส่วนเรื่องนายจรูญนั้นได้ความตามคำให้การของอ้ายมากพยานว่า เมื่อคืนวันก่อนนายจรูญจะตายนั้น นายเจริญน้องชายได้เอายาไปให้พี่ชายกิน ครั้นเวลาประมาณยามเศษ นายพูนได้ไปร้านขายยาแห่งหนึ่ง อ้ายมากตามไปด้วย ไปซื้อยาอะไรอ้ายมากไม่ทราบ ครั้นกลับมาถึงบ้าน นายพูนใช้ให้อ้ายมากขึ้นไปหยิบขวดยาที่นายเจริญเอามานั้นลงมาให้ นายพูนเทยานั้นลงในถ้วยปนกับน้ำ เอายาที่ซื้อมาใหม่ปนลงไป แล้วตรอกลงในขวดอย่างเดิมและให้อ้ายมากเอากลับขึ้นไปไว้ อ้ายมากไม่สงสัยว่ายาที่นายแสงผสมลงไปใหม่นั้นเป็นยาพิษ เพราะเข้าใจว่านายตนเป็นหมอ เพราะได้เคยเห็นให้ยาคนกินเนืองๆ ถึงครั้งนายแสงนายพูนก็ได้ผสมให้ด้วยเหมือนกัน เมื่อเรียกผู้ขายยาที่ร้านที่นายพูนไปนั้น ก็ให้การว่าได้ซื้อยาสตริกนินไปว่าจะวางยาเบื่อสุนัข เมื่อได้ความเช่นนี้แล้วก็เป็นอันหมดข้อสงสัยว่านายพูนได้วางยานายจรูญจริง ศาลจึงพิพากษาลงโทษอ้ายพูนถึงประหารชีวิต ผู้ที่ทราบเรื่องราวตลอดแล้วก็เห็นพร้อมกันว่าเป็นการสมควรอย่างยิ่ง ส่วนนางพันภรรยานายจรูญนั้นชะรอยจะกลัวภัยจะถึงตัวเลยหนีสูญหายไป เพราะฉะนั้นมรดกก็เลยตกอยู่กับนายเจริญ ซึ่งบัดนี้ทำมาค้าขายดีเป็นเศรษฐีมาจนทุกวันนี้
นายแก้ว
นายขวัญ
ระเด่นลันได
วันหนึ่งข้าพเจ้ากับนายทองอินนั่งสนทนากันอยู่ที่เฉลียงบ้าน กำลังว่ากันอยู่ว่าเวลานั้นช่างมีงานทำน้อยจริงๆ ก็พอแลเห็นหญิงผู้หนึ่งแต่งตัวเรียบร้อย ท่าทางเป็นผู้ดีและเป็นคนค่อนข้างเก๋ๆ เดินมาทางถนนหน้าบ้าน ตามองไปมาเหมือนหนึ่งจะค้นหาอะไรสักอย่างหนึ่ง มีชายหนุ่มผู้หนึ่งเดินมาด้วย สองคนนั้นพอถึงหน้าบ้านก็ยืนปรึกษากันอยู่ ข้าพเจ้าจึงพูดขึ้นว่า
“ท่าทางจะมาหาแกดอกกระมัง”
นายทองอินหยักหน้าและพูด “เป็นได้ มาก็ดีหรอก ฉันเบื่ออ้ายการนั่งนิ่งๆ เต็มทีแล้ว”
พอพูดขาดคำชายหนุ่มกับหญิงสาวนั้นก็ตกลงใจเดินตรงเข้ามาที่บ้าน ไม่ช้าคนใช้ก็ขึ้นมาบอกว่ามีคนมาขอพบนายทองอิน
นายทองอินหัวเราะแล้วพูดว่า “พ่อวัดแกทายแม่นจริง” แล้วบอกคนใช้ให้เชิญผู้ที่มาขอพบนั้นขึ้นมา
ผู้ที่ต้องการพบนายทองอินนั้นก็ไม่ใช่ผู้อื่น คือคนสองคนที่เห็นหน้าบ้านนั้นเอง ผู้หญิงนั้นเมื่อเห็นใกล้แล้ว ก็ยิ่งแลเห็นได้ถนัดว่าผู้ดี หน้าตาดีพอใช้ได้ และหน้าอ่อนชะรอยจะเป็นคนราว ๑๙ หรือ ๒๐ มือเท้าก็เล็ก แต่งกายก็ดีเรียบร้อย ไม่หรูเกินไป ส่วนผู้ชายนั้นก็มีเค้าหน้าคล้ายกัน แต่รูปร่างสูงกว่าผู้หญิงสักหน่อยมารยาทเรียบร้อยทั้งสองคน ฝ่ายนายทองอินก็เชิญให้นั่งตามสบายแล้วก็ถาม
“นี่ผมจะช่วยคุณได้ทางไหน ขอได้โปรดบอกให้ผมทราบทีเดียวไม่ต้องเกรงใจผมเลย”
หญิงสาวแลดูหน้าชายหนุ่มนิ่งอยู่ ชายหนุ่มจึงเข้ารับหน้าที่เป็นผู้กล่าวคำนำว่า
“ผมชื่อชวน นี่พี่สาวผมชื่อแช่ม บ้านคุณพี่อยู่พระปฐมกับผัวชื่อนายวง ผมทำการอยู่ในกระทรวงมหาดไทย คุณพี่ขึ้นมาวันนี้ก็มาด้วยความตั้งใจจะมาหาคุณ เพราะทราบอยู่ดีว่าการสืบการต่างๆ หาตัวสู้คุณไม่ได้ ยังไงละขอรับคุณพี่พูดเองต่อไปซี”
แม่แช่มแลดูนายทองอิน แล้วแลมาทางข้าพเจ้า แต่ยังหาพูดว่ากระไรไม่ ข้าพเจ้านึกเดาว่าคงจะรู้สึกกีดในตัวข้าพเจ้า ข้าพเจ้าจึงตั้งท่าจะลุกไป แต่นายทองอินโบกมือแล้วหันไปพูดกับแม่แช่มว่า
“นายวัดคนนี้เป็นคนเคยทำงานร่วมกับผมมาหลายครั้ง ได้เป็นกำลังกับผมมาก ผมรับประกันได้ว่าเป็นผู้ควรไว้ใจได้ทีเดียว”
แม่แช่มนิ่งอยู่ครู่หนึ่งแล้วจึงพูดว่า “เรื่องของดีฉันที่จริงมันเป็นเรื่องส่วนตัวแท้ๆ ก็ไม่ใคร่อยากรบกวนคุณเพราะรู้อยู่ว่าคุณคงจะมีงานที่สำคัญๆ ทำอยู่มาก แต่พ่อชวนเขารบเร้าให้ดิฉันมา”
นายชวนจึงพูดขึ้นว่า “แน่ทีเดียว คุณพี่หนักใจจนจะเจ็บจะไข้ไปแล้ว เอออ้ายเรื่องมีผัวมีเมียนี่มันก็ไม่ใช่ความสุขทั้งนั้นมีเครื่องกวนใจบ่อยๆ เพราะมันอดเรื่องหึงไม่ได้”
นายทองอินยิ้มแล้วพูดว่า “ไม่เป็นไร ถึงเรื่องจะเล็กน้อยเท่าไรผมก็จะไม่นึกว่าเสียเวลา”
แม่แช่มยิ้ม (เขายิ้มงามดีจริง) แล้วพูดว่า “เป็นพระเดชพระคุณมาก”
นายทองอินเวลานั้นกำลังเฟื่อง กิริยาดีจึงตอบว่า “ไม่ต้องขอบใจผมเลย ผมควรจะต้องขอบใจคุณเสียอีกในการที่มาเพราะเวลานี้ผมอยู่เปล่าๆ เบื่อเต็มที ผมเป็นคนชอบทำงาน”
แม่แช่มยิ้มอีกครั้งหนึ่ง ข้าพเจ้านึกๆ ในเวลานั้น ว่าถ้ายิ้มอย่างนั้นบ่อยๆ ก็ดูน่ายอมออกแรงให้ ถ้าจะช่วยให้หล่อนได้ความสบายใจ แต่นี้แหละเขาว่าคนเราโดยมากมักไม่ใคร่รู้สึกความสวยความงามของญาติสนิทของตน นายชวนเป็นคนชนิดนี้จึงเอ่ยขึ้นว่า
“คุณพี่ก็มัวแต่ยิ้มอยู่นั่นแหละ จะเล่าเรื่องก็ไม่เล่ามาเสียเวลาเปล่าๆ”
นายทองอินจึงพูดขึ้นว่า “ไม่เป็นไร เวลามีถมไป เมื่อคุณจะเล่าเรื่องเมื่อไรก็ได้”
แม่แช่มนิ่งอยู่ครู่หนึ่ง ถ้าดูเหมือนตริตรองทางที่จะเล่าแล้วจึงพูดดังต่อไปนี้
“ดิฉันเป็นลูกหลวงประสิทธิ์ ผู้ช่วยราชการเมืองนครไชยศรี เมื่อสักสองปีมานี่แล้วคุณพ่อตาย คุณแม่ดิฉันตายเสียตั้งแต่ดิฉันยังเล็กๆ ดิฉันก็เลยขึ้นมาอยู่กับน้าที่บางกอกนี่ อยู่ได้ไม่ช้านักดิฉันก็พบกับผัวดิฉันเดี๋ยวนี้ นายวงเขาก็เป็นลูกผู้ดีเคยไปเมืองนอกมาแล้ว เกิดพอใจในตัวดิฉันตกลงไปขอดิฉัน คุณน้าก็ยกให้โดยดี คุณน้าเป็นคนจน เพราะยังงั้นก็ยินดีในการที่จะไม่ต้องเลี้ยงดิฉันไว้อีก ดิฉันก็ยินดีเพราะนึกสงสารคุณน้าในการที่ต้องอุตส่าห์เก็บเขี่ยสำหรับหาเงินให้ดิฉันแต่งตัวดีๆ เสมอหน้าคนอื่นเขา พอตกลงกันแต่งงานได้สักหน่อยแล้วนายวงเขาก็พาดิฉันออกไปอยู่ที่พระปฐม เพราะเขาว่าอากาศดีและใกล้ที่ทำมาค้าขายของเขา ดิฉันก็ตกลงตามใจเขา บ้านที่พระปฐมน่ะก็สบายดีหรอกคะ เป็นเรือนเล็กๆ ชั้นเดียว มีสวนอยู่นิดหนึ่ง พอปลูกต้นไม้ดอกไล่เล่น นอกรั้วออกไปยังมีไร่น้อยหน่าอีกไร่หนึ่งเล็กๆ เวลานั้นรถไฟเปิดแล้วใหม่ๆ ผัวดิฉันสองวันสามวันเขาก็ไปดูงานเสียทีหนึ่ง เขาบอกดิฉันว่าขึ้นรถไฟไปลงที่งิ้วรายแล้วลงเรือจากนั่นไปสุพรรณ แต่แรกไปค้างคืนเดียวก็กลับ แต่ครั้นอยู่ต่อมาได้สักหน่อยก็บ่อยเข้าทุกที แล้วไปอยู่ทีละมากวันขึ้น ดิฉันซักถามก็ไม่ได้ความว่าที่ไปน่ะไปทำอะไรมั่ง บางทีกลับมาดูอ่อนเพลียและใจคอหงุดหงิด ถ้าเมื่อเป็นยังงี้มาละก็เถอะเป็นถามข่าวคราวไม่ได้เลยทีเดียว เมื่อถามครั้งแรกก็เป็นแต่เพียงพูดปัดๆ ไป แต่ครั้นถามหลายครั้งหนักเข้าเขาถึงออกพื้น แล้วบอกดิฉันว่าไม่ใช่ธุระของผู้หญิงจะถาม ที่จริงดิฉันก็นึกอยากจะเชื่อใจผัวหรอก แต่มันเป็นธรรมดาผู้หญิงถ้าสงสัยอะไรแล้วยิ่งถามผัวไม่บอกก็ดูเหมือนยิ่งยุให้สงสัยมากขึ้น แต่ดิฉันก็อุตส่าห์สู้นิ่งทนหักอกหักใจ ในเวลาผัวไม่อยู่ก็ทำเรือกทำสวนไปตามที จนวันหนึ่งมีคนที่ดิฉันรู้จักคนหนึ่งชื่อแม่เอมมาหาดิฉัน นั่งคุยกันไปคุยกันมา เขาก็เอ่ยขึ้นว่า
“เออผัวหล่อนน่ะ เขาทำอะไรน่ะยะ”
ดิฉันตอบว่า “ไม่ทราบเลยย่ะ”
แม่เอมเขาก็พูดต่อไปว่า “วานนี้เองแหละฉันเห็นอยู่ในบางกอก”
ดิฉันตกใจถามเขาว่า “อะไรหล่อนเห็นที่บางกอกหรือ”
แม่เอมตอบว่า “ย่ะฉันเห็นเดินไปทางตะพานหัน ท่าทางดูรีบร้อนเสียจริงๆ เห็นจะมีธุระอะไรสักอย่างเป็นแน่”
พูดกันเท่านั้นแล้วก็พูดกันเรื่องอื่นต่อไป แต่การที่แม่เอมเล่าถึงพบผัวดิฉันในบางกอกน่ะช่างทำให้ดิฉันกลุ้มใจเสียจริงๆ เพราะเมื่อจะไปนายวงก็ได้บอกกะดิฉันว่าจะไปสุพรรณตามเคย ทำไมวิ่งแล่นขึ้นไปบางกอก พอนายวงกลับมากำลังนั่งกินข้าวกันอยู่ดิฉันก็ถามขึ้นว่า
“เออเธอขึ้นไปบางกอกมาหรือคะ”
นายวงตกตะลึงจนปลาที่หยิบจะเข้าปากอยู่นั่นตกจากมือ แลดูหน้าดิฉันอยู่ครู่หนึ่งแล้วจึงตอบว่า
“ย่ะฉันไปมา มีธุระนิดหน่อย”
ดิฉันก็พูดต่อไปว่า “ไหนบอกฉันว่าจะไปสุพรรณ ยังไงถึงเกิดเปลี่ยนโปรแกรมเสียล่ะ”
ผัวดิฉันตอบเสียงกระชากๆ ว่า “เพราะจำเป็นต้องเปลี่ยน แต่ฉันไม่เห็นจำเป็นที่จะบอกหล่อนให้รู้ว่าฉันจะไปไหน ทำไมถึงจะมานั่งซักไซ้ฉันจะไปไหนก็ช่างเถอะ ฉันหาเงินมาให้หล่อนใช้พอแล้วก็แล้วกันมั่งเถอะ”
ดิฉันก็ไม่ได้กระเซ้ากระซี้ถามต่อไปอีก แต่ในใจให้รู้สึกงุ่นง่านเป็นกำลัง ถึงจะคิดหักใจและแกล้งคิดเรื่องอื่นสักเท่าไรก็ไม่ฟัง ไปๆ มาๆ ก็วนกลับมาคิดถึงเรื่องผัวไปบางกอกอีก ยิ่งนึกไปก็ยิ่งวุ่น จะไปทำไมก็ไม่ทราบ ถามเข้ากลับโกรธขู่ให้เลิก ทำไมกะอีไปบางกอก ทำไมถึงจะต้องปิดบังดิฉันผู้เป็นเมียด้วย จึงทำให้นึกต่อไปว่าคงต้องมีเรื่องไม่ดีอะไรสักอย่างหนึ่ง ก็เป็นธรรมดาผู้หญิงต้องนึกก่อนสิ่งอื่นว่า ของที่ผัวจะปิดตัว ก็คงมีอยู่แต่เรื่องผู้หญิง พอนึกขึ้นอย่างนี้ก็ยิ่งทำให้งุ่นง่านในใจหนักขึ้น จนเมื่อพบกับนายวงดิฉันเจียนวางหน้าไม่สนิท ส่วนนายวงนั้นก็ชอบกล นับวันนับจะได้พบกับดิฉันน้อยเข้าทุกที ถึงเมื่ออยู่ที่พระปฐมนั่นเองก็ดูเหมือนจะคอยหลบหน้าดิฉัน พบกันก็ชั่วแต่เวลารับประทานข้าว นอกนั้นก็ไปเที่ยวหาพวกข้าราชการเสียมั่ง ขึ้นม้าไปเที่ยวเสียมั่ง ดิฉันก็ทำสวนของดิฉันไปเรื่อย ตั้งใจจะไม่ให้นึกถึงเรื่องความประพฤติของผัวแต่มันก็อดไม่ได้ ประเดี๋ยวๆ ก็วนเข้ามาหาอีเรื่องนั้นอีก จนวันหนึ่งดิฉันจึงพูดกับนายวงว่า
“ฉันอยากไปสุพรรณจริงๆ ยังไม่เคยไปเลย พรุ่งนี้เธอจะไปพาดิฉันไปด้วยได้ไหมล่ะคะ”
นายวงแลดูหน้าดิฉันอยู่ครู่หนึ่งแล้วจึงตอบว่า “ฉันน่ะไม่มีเวลาพาหล่อนเที่ยวหรอก ฉันไปก็ไปสำหรับทำงานเท่านั้นแหละไม่ได้เที่ยวหรอก” ดิฉันตอบว่า “ช่างเถอะ ให้ฉันไปด้วยเถอะฉันไม่ไปกีดขวางหรอก” นายวงทำหน้านิ่วแล้วพูดว่า “ไปเหนื่อยเปล่าๆ บอกว่าไม่ได้เที่ยวหรอกน่า”
ดิฉันก็กางร่มพูดว่า “ถึงจะไม่ได้เที่ยวที่สุพรรณก็ช่างเถอะ ยังได้ขึ้นรถไฟได้ลงเรือมั่ง ฉันอยากเปลี่ยนที่เสียสักที จะได้กินข้าวได้” เขาก็ว่า “ก็อยากเปลี่ยนที่ก็ไปพระประโทนซี”
ดิฉันว่า “ฉันไม่ไปหรอกพระประโทนเบื่อแล้ว ฉันอยากไปกะเธอน่ะแหละ จะไปสุพรรณหรือบางกอกก็ตามเถอะ”
เขาพูดเสียงแข็งว่า “แม่แช่มเชื่อฉันเถอะ ปล่อยให้ฉันไปคนเดียวดีกว่า หล่อนไปด้วยถึงจะตั้งใจไม่ให้กีดฉันก็กีดอยู่เองๆ เพราะฉันจำเป็นต้องคอยดูแลหล่อน”
ดิฉันออกเคืองพูดไปว่า “อ๋อ ถ้าฉันจะไปก็กีดอย่าเอาฉันไปเลย ฮะ ฮะ แน่ละดิฉันไปมันก็จะไปขัดคอ”
นายวงดูหน้าดิฉันแล้วพูดว่า “แม่แช่มพูดอะไรยังงั้น ฉันไม่ได้คิดนอกใจหล่อนเลยน่ะพับผ่าซี”
ดิฉันตอบว่า “ใครว่ากระไรล่ะ โอ๊ยฉันรู้หรอก ธรรมเนียมบ้านเมืองเป็นยังไง เธอจะมีเมียน้อย ดิฉันจะไปขัดขืนได้หรือ แต่เดี๋ยวนี้จะบอกกันตรงๆ ก็ไม่ได้ ต้องมาตั้งหลอกกันเหมือนเด็กเหมือนเล็ก ราวกะดิฉันจะไม่รู้เท่ายังงั้นแหละ”
นายวงลุกขึ้นแล้วพูด “แม่แช่มถ้าขืนพูดยังงี้จะไม่ได้พูดกันอีก”
ว่ายังงั้นแล้วเขาก็ลุกตึงๆ ลงเรือนไป ดิฉันก็ทำเป็นทองไม่รู้ร้อนไปยังงั้นเอง ที่จริงน่ะทั้งแค้นทั้งน้อยใจแทบกลั้นน้ำตาไว้ไม่อยู่ แต่ดิฉันเป็นคนดื้อมาแต่เล็กไม่เคยยอมแพ้ใคร คราวนี้จะยอมแพ้ผัวไม่ได้ต้องตั้งท่าขึงขังไว้ให้ได้ ครั้นรุ่งขึ้นนายวงก็ตระเตรียมของจะไปตามเคย ดิฉันนั่งอยู่ที่เฉลียงดูเขาจัดของอยู่ในห้อง อดไม่ได้จึงถามไปว่า
“นี่จะไปไหนคราวนี้ สุพรรณหรือบางกอก”
นายวงวางของที่ถืออยู่ แล้วเดินออกมานั่งลงข้างดิฉันแล้วพูดว่า
“โธ่แม่แช่ม ฉันขอทีเถอะน่า อย่าสงสัยฉันไม่มีมูลเลย ฉันสาบานได้เจ็ดวัดเจ็ดวาทีเดียวว่า ฉันไม่ได้ไปเกี่ยวข้องกะผู้หญิงอะไรเลย ฉันรักอยู่แต่หล่อนคนเดียวแท้ๆ เทียว หล่อนนึกหรือว่าฉันพอใจในการที่ต้องไปจากหล่อนยังงี้ แต่มันเป็นการจำเป็นจริงๆ ถ้าฉันไม่ไปทำงานก็คงต้องอดตายทั้งสองคน”
ดิฉันพูดว่า “ก็ใครๆ ไปห้ามไปหวงไม่ให้เธอทำงานล่ะ เดี๋ยวนี้ที่ฉันไม่พอใจน่ะก็ที่ตรงเธอไม่บอกฉันว่าทำงานอะไร ไม่บอกฉันให้ตรงๆ ปิดนั่นนิดปิดนี่หน่อยจนชั้นจะไปไหนก็ไม่บอกกันตรงๆ จะให้ฉันนั่งนิ่งอยู่ยังไงได้ ฉันไม่ใช่ตัวแมงอะไรนี่ ฉันเป็นคนเหมือนกันควรจะบอกให้รู้ทางเหนือทางใต้มั่งซี”
นายวงจับมือดิฉันไปลูบๆ แล้วพูดว่า “ที่ฉันไม่บอกก็เพราะไม่อยากให้หล่อนร้อนใจในเรื่องอันใช่เหตุ ถ้าหล่อนจะมามัววุ่นอยู่ในการงานที่ฉันทำ ที่ไหนจะมีเวลานึกถึงการเหย้าเรือน คนเราต้องต่างคนต่างมีหน้าที่ต่างๆ กัน ฉันมีหน้าที่ทำงานหาเงินมาให้หล่อน หล่อนมีหน้าที่ใช้เงินที่ฉันหามาได้นั่นให้เป็นประโยชน์มากที่สุด ยังงี้เขาเรียกว่าแบ่งน้ำหนักงานกัน”
ดิฉันก็ถามว่า “ก็ถ้าอย่างงั้นคิดอ่านไปอยู่ให้ใกล้ๆ ที่เธอทำงานไม่ดีกว่าหรือ จะได้ไม่เปลืองเวลาและเปลืองเงินในการไปมา”
นายวงตอบว่า “ฉันได้ตริตรองรอบคอบแล้ว การที่จะไปอยู่ที่สุพรรณน่ะใกล้ที่ทำงานฉันจริง แต่เขาว่าที่นั่นไข้ชุมนัก ฉันก็กลัวไม่อยากให้หล่อนเจ็บไข้ลง อีกอย่างหนึ่ง ถ้าอยู่สุพรรณมันไกลบางกอกนัก”
ดิฉันถามว่า “ก็อย่างงั้นไปอยู่ในบางกอกไม่ได้หรือ”
ดูหน้านายวงเผือดลงไปทีเดียว และตอบเร็วว่า “ยิ่งร้ายใหญ่ ค่ากินค่าอยู่ก็แพง แล้วก็ไกลสุพรรณอีก เชื่อเถอะ ฉันได้นึกตลอดแล้ว ถึงได้เลือกพระปฐม”
พูดกันเท่านี้แล้วก็เลิกกัน วันรุ่งขึ้นเป็นวันที่นายวงจะไป ดิฉันก็แอบไปส่งโทรเลขถึงพ่อชวนน้องชายดิฉันคนนี้ และกะให้คอยดูที่บางกอกว่านายวงจะไปบางกอกหรือไม่ไป พอรุ่งขึ้นนายวงก็ขึ้นรถไฟเวลาเช้าไป ว่าจะไปลงที่งิ้วรายตามเคย ดิฉันวันนั้นใจเต้นคอยฟังข่าวอยู่ทั้งวัน จนจะทำอะไรไม่ได้ พอใครเดินผ่านมาก็ให้นึกไปว่าคนเดินโทรเลขร่ำไป ดิฉันคอยแต่ถามถึงโทรเลขจนนางพวกบ่าวๆ มันคงนึกว่าดิฉันเป็นบ้า วันนั้นคอยเก้อจนเย็นก็ไม่มีโทรเลขมาถึงดิฉัน ต่อรุ่งเช้าจึงมีโทรเลขมา ดิฉันฉีกจนมือสั่นในโทรเลขนั้นมีมาจำคำได้ถนัดว่า “เห็นวงที่ถนนจักรวรรดิ์ย่ำค่ำเศษ อยู่ไหนไม่ได้ความ”
พอดิฉันได้ข่าวดังนั้นก็ตกลงในใจทันทีว่าจะต้องให้ได้ความให้จงได้ครั้งนี้ จึงจัดข้าวของสองสามสิ่งแล้วแต่งตัวขึ้นมากรุงเทพฯ ตรงไปที่บ้านพ่อชวนคอยอยู่ จนพ่อชวนกลับจากกระทรวง แล้วดิฉันก็เกณฑ์ให้พาไปทางถนนจักรวรรดิ์ ถึงที่นั่นเวลาประมาณย่ำค่ำ เดินเลยเข้าไปเที่ยวเล่นในตรอก ตาดิฉันก็ดูควานไปยังงั้นเอง เผอิญนัยน์ตาไปแลพบหมวกสานปานามาเข้าใบหนึ่ง ดิฉันจำรูปพรรณสัณฐานได้ถนัดทีเดียวว่าเป็นหมวกของผัวดิฉัน ดิฉันก็ชี้ให้พ่อชวนดูหมวก พ่อชวนหัวเราะแล้วชวนให้ดิฉันกลับบ้าน แต่ดิฉันไม่ยอมกลับ อาศัยเขานั่งอยู่ที่ร้านตรงข้ามถนน เพราะนึกตั้งใจไว้ว่าเป็นไรเป็นไปเถิดจะต้องคอยดูให้ได้ว่า นายวงจะอยู่ในนั้นหรือไม่อยู่ พอจวนพลบก็เห็นคนขอทานคนหนึ่งเดินผ่านมา รูปร่างประหลาดจริงๆ เจ้าคนนั้นเสื้อผ้ารุงรัง แต่ก็ไม่สกปรก หน้าตาเบี้ยวบูดชอบกล มีแผลเป็นใหญ่ที่แก้มขวาเหมือนรอยถูกฟันจนหน้ามันเบี้ยวไปข้างหนึ่ง เดินก็ขาเขยก ถือซอคันหนึ่ง เดินมามีเด็กตามเกรียวๆ ร้องเสียงอึงว่า “ระเด่นลันไดๆ” ตาขอทานนั่นก็เดินเฉย ไปจนถึงเรือนที่ดิฉันเห็นหมวกนายวงอยู่นั้นแล้วก็เข้าไปในบ้านนั้น สักครู่หนึ่งได้ยินเสียงคนสองคนพูดกัน ดิฉันอดไม่ได้เดินเข้าไปใกล้ๆ เสียงหนึ่งจำได้ว่าเป็นเสียงผัวดิฉัน อีกเสียงหนึ่งจำไม่ได้ แต่เข้าใจว่าคงจะเป็นเสียงเจ้าระเด่นลันได ดิฉันกำลังถามพ่อชวนอยู่ว่านายวงกับเจ้าขอทานจะมีการเกี่ยวข้องได้อย่างไงและยังปรึกษากันอยู่ ก็พอผัวดิฉันออกมาจากประตูบ้านนั้นแหม ! พอแลเห็นดิฉันเข้าราวกะเห็นปิศาจถอยหลังกรากปากอ้าตาตะลึงอยู่เป็นครู่หนึ่งแล้วปากก็หุบลงดังกัก ตาขึงหน้าแดงตั้งแต่เกิดมายังไม่เคยเห็นหน้าผัวดิฉันเป็นยังงั้นเลย ดิฉันรู้สึกว่าตัวดิฉันเองหน้าเผือดลงไปทันที ตัวจะชวนสั่นเอาด้วย นิ่งกันอยู่ยังงี้ครู่หนึ่ง แล้วนายวงจึงถามว่า
“นี่แม่แช่มมาทำไม”
ดิฉันตั้งใจตอบไม่ให้เสียงสั่นว่า “ก็มาเที่ยวเล่นมั่งน่ะซิ”
นายวงพูดเร็ว-ว่า “พูดจริง ๆ มาทำไม”
ดิฉันตอบว่า “บอกแล้วว่ามาเที่ยว”
นายวงตั้งกระทู้ว่า “นี่เป็นที่สมควรหล่อนจะมาเดินเที่ยวเล่นหรือ”
ดิฉันย้อนถามไปว่า “ทีแกยังไงมาได้ ฉันก็เป็นคนเหมือนกัน”
นายวงแสดงกิริยาโกรธมากแล้วตอบว่า “แม่แช่มอย่ามาเถียงกันอยู่ที่นี่เป็นแม่ค้าปลา หล่อนนะขืนประพฤติตัวเป็นคนสอดแนมยังงี้จะเจ็บตัวสักวันหนึ่ง”
ว่าแล้วก็ออกเดินจะไป ดิฉันจึงถามว่า
“นี่จะไปไหน”
นายวงตอบว่า “ก็กลับนะซิ จะไปไหนล่ะ”
ดิฉันถามว่า “ก็ไม่คอยฉันหรือ”
เขาตอบฉันว่า “ฉันไม่ได้ไปพระปฐมหรอกน่ะ”
ดิฉันพูดว่า “ฉันรู้แล้ว รถไฟไม่มีแล้ววันนี้ ก็นั่นจะไปพักที่ไหน ไม่พาฉันไปด้วยหรือ”
เขาตอบว่า “บ้านน้องหล่อนมียังไงไม่ไปกะเขาล่ะ บ้านฉันมีเมื่อไรที่นี่ ฉันก็อาศัยเขาอยู่เหมือนกัน ที่หล่อนมาครั้งนี้ หล่อนก็ไม่ได้บอกได้กล่าวให้ฉันรู้ ก็น้องชายหล่อนเขาได้จัดการมาแล้วก็ให้เขาจัดไปให้ตลอดซี”
พอพูดยังงั้นแล้วเขาก็เดินไป ดิฉันก็กลับบ้านน้องชายหนักใจเหลือกำลัง ที่จริงหมดความสงสัยทางผู้หญิงยิงเรือแล้ว แต่มานึกวิตกไปทางอื่น เกิดกลัวขึ้นมาว่านายวงจะหากินโดยทางไม่ดีอะไรสักอย่างหนึ่งก็จะพลอยให้ชื่อดิฉันเสียด้วย ดิฉันตั้งบ่นร่ำไปว่าทำอย่างไรจะได้ทราบความจริง พ่อชวนถึงได้กล่าวขึ้นถึงคุณว่าคุณช่างสืบเรื่องต่างๆ ดีนัก ให้ดิฉันมาปรึกษาคุณดูก็ตกลงกันว่าวันนี้จะมา เรื่องก็หมดเท่านี้แหละคะ”
ครั้นแม่แช่มเล่าเรื่องเสร็จแล้ว นายทองอินก็ยกน้ำชาไปให้แล้วพูดว่า
“คุณทำถูกแล้วที่มาหาผม เรื่องนี้ฟังดูชอบกลมาก ผมนึกเชื่อในใจว่าเห็นจะได้สืบกันสนุกเป็นแน่ เจ้าคนขอทานที่คุณเรียกระเด่นลันไดน่ะ ผมก็รู้จักอยู่แล้ว คงจะได้ความในไม่ช้านัก ขออย่าให้คุณวิตกเลย ผมจะจัดการสืบดูอย่างเงียบที่สุด ไม่ให้ความฉาวได้เลย ขอให้คุณไว้ใจผมเถอะ ผมจะตั้งใจทำการให้คุณเต็มสติกำลัง”
นายชวนพูดขึ้นว่า “ส่วนเรื่องค่าธรรมเนียม”
นายทองอินตอบว่า “เรื่องนั้นไม่ต้องพูดกันในที่นี้ เวลานี้เป็นเวลาว่าง เพราะฉะนั้นการสืบครั้งนี้เหมือนการสืบเล่นสนุกๆ”
แล้วนายทองอินก็ถามแม่เช่มในรูปพรรณและอื่นๆ เกี่ยวข้องด้วยนายวง เคราะห์ดีเผอิญแม่แช่มมีรูปผัวของหล่อนมาด้วย หล่อนจึงให้นายทองอินไว้ แล้วแม่แช่มกับน้องชายก็ลาไป
นายทองอินหันมาทางข้าพเจ้าแล้วพูดว่า “ยังไง พ่อวัด”
ข้าพเจ้าตอบว่า “ยังไม่เคยเห็นใครดีกว่า”
นายทองอินหัวเราะแล้วพูดว่า “พ่อวัดแกนี่เห็นจะทำการอย่างฉันไม่ได้ ถ้ามัวเที่ยวชอบใจคนที่มาหาให้ทำงานยังงี้ คงทำงานไม่ได้ดี”
ข้าพเจ้าหัวเราะบ้างและตอบว่า “ที่ไหน ฉันเห็นตรงกันข้าม ถ้าคนที่มาหาฉันเป็นยังงี้ละไม่รู้สึกเหนื่อยเลยเทียว เงินก็ไม่ต้องการขอแต่ให้หล่อนยิ้มเท่านั้นพอแล้ว” (ต้องขอให้ท่านเข้าใจว่าเวลานั้นข้าพเจ้ายังไม่ได้มีภรรยา)
นายทองอินสั่นศีรษะแล้วก็ลุกไปเรียกนายแจ่มลูกสมุนเอก ซึ่งในเวลานั้นเผอิญกำลังอยู่ในบ้าน เมื่อนายแจ่มขึ้นมาแล้วนายทองอินจึงถามว่า
“เออแจ่มเจ้ารู้จักตาคนขอทานที่เรียกกันว่า ระเด่นลันไดไหม”
“รู้จักขอรับ ชื่อจริงชื่อพูล”
“บ้านอยู่ที่ไหนรู้ไหม”
“ไม่ทราบขอรับ”
“คิดอ่านไปสืบมาให้ได้ความได้ไหมล่ะ”
“ได้ครับ”
“เร็วๆ น่ะ”
“ได้ก่อนเที่ยงครับ”
“ดีละ แล้วก็นี่แน่ ถ้าจะถามอะไรเรื่องตาคนนี้อีก อย่าให้ติดนะ”
“ไม่ติดครับ”
“ไปเถอะ”
นายแจ่มก็ลาไปทันที เจ้าคนนี้สมควรเป็นลูกสมุนเอกจริงๆ รู้ใจนายทองอินไม่มีใครสู้ แม้ตัวข้าพเจ้าเองที่อยู่กับนายทองอินเสมอยังไม่ทายใจนายทองอินได้ดีเช่นนั้น
ครั้นนายแจ่มไปแล้วนายทองอินก็ลงนั่งเข้าฌานตามธรรมเนียมแก เมื่อแกมีการอะไรจะทำแกเป็นต้องนั่งนิ่งไม่พูดกับใคร ไม่กระดิกกระเดี้ย แกอธิบายว่าการที่ทำอย่างนั้นเป็นวิธีพักสมอง เหมือนปิดกองบัญชาการของร่างกายเสียทีหนึ่ง พอจะได้มีกำลังทำงานแข็งๆ ต่อไป ข้าพเจ้าทราบนิสัยแกอยู่เช่นนี้ จึงไม่กวนแกหนีไปนั่งเสียให้ห่างและอ่านหนังสือเล่นอยู่ พอได้เวลาสัก ๕ โมงครึ่งนายแจ่มก็กลับมา ตรงไปที่นายทองอิน พูดกันซุบซิบอยู่เห็นนายทองอินพยักหน้าหลายครั้ง สังเกตดูท่าทางพอใจ พอนายแจ่มพูดเสร็จ นายทองอินก็ลุกขึ้นยืดแขนยืดขา แล้วชวนให้ข้าพเจ้าให้รับประทานข้าว ในเวลาที่รับประทานกันอยู่นั้นก็สนทนากันเรื่องต่างๆ พอรับประทานเสร็จนายทองอินจึงพูดว่า
“พ่อวัดแกไปนอนพักเสียก่อนก็ดี”
ข้าพเจ้านึกเฉลียวใจขึ้นมาว่า แกจะอยากไปคนเดียวจึงถามว่า “ก็แกละ”
นายทองอินหัวเราะแล้วตอบว่า “ฉันก็จะไปนอนพักเหมือนกันอย่ากลัวเลย ฉันคงไม่ชิงไปเสียคนเดียวหรอก ฉันรู้ว่าแกมีใจผูกพันธ์อยู่ในเรื่องนี้มาก”
ว่าแล้วต่างคนก็ต่างไปนอนพัก นายทองอินจะหลับหรือไม่หลับไม่ทราบ แต่ข้าพเจ้านั้นไม่หลับ พอหลับลงทีไรก็แลเห็นแต่หน้าแม่แช่ม นึกๆ ไปก็เลยไปเคืองเจ้าวงอะไรมีภรรยาออกดีเช่นนี้ยังไม่ไว้ใจได้ การที่ไม่ไว้ใจภรรยาเช่นนี้มันไม่ควรจะมีภรรยาดีดีอย่างแม่แช่ม ควรมีแต่หญิงโง่ๆ เถื่อนๆ แล้วยังนึกอะไรต่อมิอะไรอีกไปจนเวลาบ่ายสัก ๓ โมงเศษ นายทองอินจึงมาเรียกข้าพเจ้าพากันขึ้นรถไป ครั้นถึงปลายถนนจักรวรรดิ์ก็ลงจากรถเดินต่อไปเดินไปไม่กี่มากน้อยก็พบเจ้าระเด่นลันไดนั่งอยู่ที่ริมถนน คนล้อมแน่นเจ้านั่นกำลังร้องเพลงเล่านิทานและแสดงวิชาต่างๆ นายทองอินกับข้าพเจ้าไปยืนดูอยู่ครู่หนึ่ง เห็นคนให้ทานระเด่นลันไดมาก พอเขาหยุดร้องรำทำเพลงลง และคนที่มุงอยู่นั้นซาไปบ้างแล้ว นายทองอินจึงเมียงเข้าไปพูดกับระเด่นลันไดว่า
“นี่แน่ะแก ฉันขอถ่ายรูปแกสักแผ่นเถอะได้ไหม”
ระเด่นลันไดทำหน้าเลิกลั่กแล้วถามว่า “นายจะเอาไปทำไมล่ะขอรับ”
นายทองอินตอบยิ้มๆ ว่า “เอาไปดูเล่นยังงั้นแหละ เอาเถอะฉันจะให้เงินแกแปดสลึง”
แต่จะให้เงินเท่านั้นแล้วเจ้านั่นยังอิดเอื้อนอยู่อีก ซึ่งข้าพเจ้านึกดูน่าประหลาดมาก ไม่ได้นึกเลยว่าคนในสมัยนี้จะไม่ชอบถ่ายรูป นายทองอินต้องอ้อนวอนและเพิ่มเงินขึ้นให้เป็น ๔ บาท เจ้านั่นจึงยอมให้ถ่ายรูป ส่วนนายทองอินเมื่อถ่ายรูปได้แล้วก็ดูพอใจมากกว่าที่สมควร แต่ข้าพเจ้ารู้จักนายทองอินอยู่ดีพอที่จะเข้าใจว่า ถ้าไม่หวังประโยชน์อย่างใดอย่างหนึ่ง คงจะไม่ถึงกับยอมเสียเงิน ๔ บาท เพื่อถ่ายรูปสองแผ่นเท่านั้น แต่จะมีความประสงค์อย่างไรในเวลานั้นข้าพเจ้ายังเดาหาถูกไม่ ครั้นถ่ายรูปเสร็จแล้วก็พากันเดินต่อไป ทำเป็นแวะดูของตามร้านบ้าง จนพบนายแจ่มยืนอยู่ที่ปากตรอกแห่งหนึ่ง ส่วนนายแจ่มพอแลเห็นนายทองอินก็หันกลับเดินเข้าตรอกไป นายทองอินกับข้าพเจ้าก็เดินตามไป จนถึงห้องแถวห้องหนึ่ง นายแจ่มหยุดยืนมองดูหน้าห้องนั้นครู่หนึ่งแล้วก็เดินต่อไป นายทองอินจึงพูดกับข้าพเจ้าว่า
“นี่ยังไงล่ะบ้านเจ้าระเด่นลันได”
นายทองอินก็ตรวจดูตามที่ใกล้ๆ นั้นตลอด ห้องที่ว่าเป็นบ้านระเด่นลันไดนั้น ก็เป็นห้องเล็กๆ สองชั้นไม่สู้สะอาดนัก อยู่ริมคลองแต่ก็ไม่แปลกกับห้องอื่นๆ ในแถวเดียวกัน นายทองอินมองไปมองมาสักครู่หนึ่งแล้วก็แวะไปนั่งที่ร้านตรงข้ามฟากตรอก ถามราคาของที่มีขายไปตามทีก่อน แล้วเลยพูดนำไปถึงเรื่องระเด่นลันได พูดจาโต้ตอบกับหญิงขายของดังต่อไปนี้
“เออเขาว่าปราสาทระเด่นลันไดอยู่ทางนี้ไม่ใช่หรือยะ”
“ยะนี่แน่ะ ห้องตรงหน้านี่แน่ะ”
“อะไรขอทานได้มากจนเช่าห้องอยู่ได้เทียวหรือยะ”
“ทำไมจะไม่ได้ ได้วันละมากๆ เสมอแหละยะ ก็ออกช่างร้องช่างเล่านิทานยังงั้น เขาว่ามั่งมีทีเดียวและยะ เดี๋ยวนี้แกแกล้งแต่งตัวให้รุงรังยังงั้นเอง เขาว่าแกมีห้องถึงสองแห่งแน่ะยะ”
“อะไรยังงั้นเที่ยวหรือ”
“ก็ดูท่าทางจะเป็นได้ ตามที่ฉันสังเกตดู แกไม่ได้หากินแห่งเดียว บางทีไปหากินทางอื่น ไปละหายไปสองวันสามวัน ไม่เห็นกลับมาที่ห้องนี้เลย แล้วพอสักหน่อยก็กลับมาอีก เห็นไปๆ มาๆ ยังงั้นแหละยะ แกขยันแท้ๆ เทียว ออกแต่เช้าสักโมงเศษจวนสองโมงกลับเอาพลบทุกวัน พอกลับถึงบ้านสักหน่อยก็นอนเงียบเทียว ดีจริงๆ กลางคืนละไม่ไปไหนเทียว ไม่สูบฝิ่นกินเหล้าไม่เล่นอยู่เงียบๆ”
“อยู่คนเดียวหรือยะ”
“อยู่น่ะแกอยู่คนเดียว แต่มักมีคนมาหาแกอยู่บ่อยๆ มีอยู่คนหนึ่งหน้าตาท่าทางก็ดูเหมือนจะเป็นผู้ดี มาแต่เช้ากลับเอาเย็นๆ”
“เขามาทำไมล่ะยะ”
“ก็ไม่รู้ได้ล่ะย่ะ แต่เห็นมาดูเหมือนทุกวันเวลาตาระเด่นแกอยู่ ฉันก็อยากรู้มานานแล้วว่ามาทำไม แต่ก็ไม่ใช่กี้ใช่การของฉันที่จะถาม”
“ที่มาน่ะมาก่อนตาระเด่นออกจากบ้านไปหรือยะ”
“ย่ะมาก่อน แล้วมาพูดกันเสียนาน แล้วตาระเด่นถึงจะไป ตอนเย็นเมื่อตาระเด่นกลับก็พูดกันอยู่อีกนานแล้วคนที่มาหาถึงจะไป”
“บางทีตาระเด่นจะรับใช้คนผู้ดีนั้นไปทำงานอะไรสักอย่างกระมั่งยะ”
“บางทีจะเป็นได้”
พูดกันเท่านี้แล้วก็ลุกลาจากร้านนั้นเดินต่อไป จนเวลาจวนย่ำค่ำจึงย้อนกลับมาอีก พอถึงหน้าห้องตาระเด่นก็พอเห็นตัวแกเดินกักๆ มา ตานั่นประพฤติน่าประหลาดจริงๆ พอแลเห็นนายทองอินกับข้าพเจ้าเข้าแกชะงัก ยืนแลดูอยู่สักครู่ใหญ่ๆ แล้วเดินตรงเข้ามา ตั้งท่าเหมือนจะพูดด้วย แต่กลับใจเลยเดินเข้าห้องแกไป ได้ยินเสียงลั่นกุญแจกัก นายทองอินหัวเราะหึๆ แล้วก็ออกเดิน ข้าพเจ้าจึงท้วงขึ้นว่า
“ไม่คอยดูนายวงหรือ”
นายทองอินสั่นศีรษะแล้วตอบว่า “ไม่เป็นประโยชน์ในการที่จะคอยเชื่อฉันเถอะ ถ้าเรายังอยู่นี่นายวงเป็นไม่ออกมา แน่ะดูซิ”
ข้าพเจ้ามองไปแลเห็นศีรษะตาระเด่นแฝงอยู่ที่หน้าต่างชั้นบนครู่หนึ่ง พอนายทองอินบอกให้ข้าพเจ้าดู ก็หลบเข้าไป นายทองอินก็ชวนให้ข้าพเจ้ากลับ ข้าพเจ้าก็ไม่ขัดขืน เมื่อขับรถมานายทองอินถามข้าพเจ้าว่ามีความเห็นอย่างไร ข้าพเจ้าตอบว่าข้าพเจ้าสงสัยว่านายวงคงจะคบคิดกับเจ้าระเด่นลันได กระทำการไม่ดีอย่างใดอย่างหนึ่ง นายทองอินยิ้มพยักหน้าแล้วไม่ตอบว่ากระไร พอถึงบ้านก็เข้าห้องมืดล้างรูปทันที ครั้นล้างเสร็จแล้วก็นำมาให้ข้าพเจ้าดู รูปนั้นชัดเจนดีทั้งสองรูปถ่ายตรงหน้ารูปหนึ่ง เยื้องรูปหนึ่ง ข้าพเจ้าเห็นแกต้องการให้ชมก็เลยชมให้แกพอใจ แต่ที่จริงในใจอดนึกไม่ได้ว่าการที่ไปบ่ายวันนั้นไม่ได้ผลอะไรพอกับความลำบาก ข้าพเจ้าออกนึกเคืองนายทองอินที่ดูแกทำนอนใจไม่กระตือรือร้นเลย
ครั้นเวลาประมาณ ๒ ทุ่ม นายแจ่มมาหานายทองอิน เมื่อนายทองอินถามว่ามาด้วยธุระอะไร นายแจ่มตอบว่า
“โปลิศจับระเด่นลันไดไปแล้วขอรับ”
นายทองอินลุกขึ้นนั่งแล้วถามว่า “ฮะเป็นยังไงกัน เล่าไปทีหรือ”
“เมื่อคุณกลับไปแล้ว ผมก็ไปด้อมคอยดูนายวงอยู่ตามคำสั่งของคุณ คุณไปแล้วสักครู่หนึ่งคุณหลวงธานีก็มากับพลตระเวนอีกสองสามคน ตรงไปที่ห้องเจ้าระเด่น เห็นประตูปิดดันไม่เข้า คุณหลวงธานีก็พังเข้าไปให้คนคอยอยู่ข้างนอกบ้าง ตัวคุณหลวงกับนายหมวดขึ้นไปข้างบนประเดี๋ยวก็พาตาระเด่นกลับลงมา แต่ไม่เห็นนายวง เดี๋ยวนี้พลตระเวนรักษาห้องอยู่”
“เจ้าอยู่ที่ไหน”
“พอเอะอะกันผมก็ขึ้นไปยืนอยู่บนสะพานครับ”
“ถูกแล้ว แล้วไม่เห็นใครไปทางคลองนะ”
“ไม่เห็นครับ เห็นแต่หมวกสานปานามาตกลงมาจากหน้าต่างลอยน้ำไป กับเห็นคนโยนผ้าออกมาห่อหนึ่งตกลงไปในคลองครับ”
“ฮือพอละ ไปสั่งเขาผูกรถเร็วๆ”
นายทองอินหันมาทางข้าพเจ้าแล้วถามว่า “ยังไงล่ะ พ่อวัด”
ข้าพเจ้าตอบว่า “ก็เรามันช้าไปนี่”
นายทองอินสั่นศีรษะแล้วตอบว่า “ไม่ช้าไปหรอก พอดีเทียว ฉันไม่นึกว่าจะเร็วยังงี้เสียอีก”
“ทำไมแกรู้แล้วหรือว่าโปลิศจะขึ้นค้น”
“พุทโธ่ แกไม่เห็นเจ้าคนแต่งตัวเป็นอ้ายกุ๊ยเดินตามตาระเด่นมาหรอกหรือ”
“จริงเห็นแต่ไม่ได้นึก”
“แกละมันยังงี้เสียนี่นะ”
“ก็แกเห็นแล้วทำไมถึงไม่ชิงทำเสียก่อนล่ะ”
“พ่อวัดเอ๋ย เราไม่ใช่พลตระเวนจะได้ไปเที่ยวบุกรุกขึ้นบ้านคนเขาได้ เขาจะได้หาว่าย่องเบาหรือปล้น อ้ายการติดกรงมันสนุกยังไร นี่โปลิศเสมอกะช่วยให้เราสำเร็จประสงค์ไม่ใช่หรือ”
“ความประสงค์ของเราก็จะช่วยแม่แช่มไม่ใช่หรือ”
“ก็ยังงั้นน่ะซิ”
“ก็เดี๋ยวนี้นายวงมันหายไปจะว่ากระไรล่ะ”
“มันจะหายไปไหนได้ คอยดูเถอะ คืนวันนี้เป็นได้เรื่องราวตลอด”
พอรถผูกมาแล้วก็พากันไป นายทองอินแวะลงที่ร้านขายยาครู่หนึ่งแล้วก็ไปที่โรงพักซึ่งหลวงธานีเป็นสารวัตรใหญ่อยู่ เคราะห์ดีพบหลวงธานีเอง นายทองอินตรงเข้าไปพูดด้วยทันที
“ได้ยินว่าคุณหลวงจับตัวเจ้าระเด่นลันไดมาแล้วหรือขอรับ”
“ครับ จับมาได้ตะกี้นี้เอง เสียใจจับเจ้าอีกคนหนึ่งไม่ได้”
“เรื่องอะไรกัน”
“สงสัยว่าเจ้าสองคนนี้คบคิดกันทำเงินแดง”
“ค้นเครื่องมือได้ไหมครับ”
“ยังไม่ได้ เห็นจะอยู่ที่อื่น”
“ถามปากคำได้ความยังไงล่ะครับ”
“อ้ายระเด่นลันไดปฏิเสธว่าไม่รู้จักกับนายวง เงินที่ค้นได้ในตัวมันๆ ว่ามันขอทานได้ บ้านนั้นมันว่ามันอาศัยเขาอยู่ เสียค่าเช่าแต่นิดหน่อยเพราะไม่มีคนเช่า เมื่อผมขึ้นไปเห็นมันยืนอยู่ที่หน้าต่างคนเดียว ค้นจนทั่วก็ไม่พบนายวง เครื่องมือก็ไม่มี เห็นแต่น้ำมันแว๊สะลินอยู่ครึ่งกระปุก กระจกบานหนึ่ง ซักเท่าไรมันก็ยืนยันอยู่ยังงั้นว่าไม่รู้จักและไม่มีการอะไรเกี่ยวข้องกับนายวง”
“คนที่คุณเรียกว่านายวงน่ะคนนี้ใช่ไหมครับ”
พูดดังนั้นแล้วนายทองอินก็ควักรูปออกมาจากกระเป๋าหลวงธานีดูแล้วก็ตอบว่า “คนนี้แหละ”
นายทองอินจึงพูดต่อไปว่า “ถ้ายังงั้นผมจะพอรับหาตัวได้”
หลวงธานีตอบว่า “ถ้าคุณหาได้ก็ดี พวกผมค้นจนทั่วแล้วไม่ได้ตัวกลัวจะโดดลงคลองหนีไปเสียแล้ว”
นายทองอินสั่นศีรษะและตอบว่า “ไม่ได้ไปทางนั้นแน่ละครับ การที่จะโดดลงไปก็ไม่ใช่ต่ำ คงต้องดังโพล่งใหญ่ที่ไหนจะไม่รู้ ถ้าจะปีนลงก็ไม่ทัน”
หลวงธานีก็รับว่า “ข้อนี้ก็จริงอยู่”
“ผมเข้าใจว่าคุณหลวงวางคนรักษาไว้รอบแล้ว ก่อนขึ้นไปค้นไม่ใช่หรือขอรับ”
“แน่ทีเดียว แต่อาจจะหนีไปเสียก่อนนั้นแล้ว”
“ก่อนนั้นคนของผมอยู่”
“เอ๊ะคุณยังไงมีอะไรเกี่ยวข้องด้วยหรือ”
“มีขอรับ ทางส่วนตัวบุคคลเขาหาผมให้สืบ”
“ก็ถ้ายังงั้นนายวงจะไม่ได้ไปที่นั่นกระมัง”
“ไปครับ มีคนเห็นว่าได้ไปแต่เช้า”
“ยังงั้นเดี๋ยวนี้อยู่ที่ไหนล่ะ”
“ดูเหมือนจะอยู่ใกล้ๆ นี่เองแหละครับ”
“ขอให้คุณบอกผมจะได้จัดการจับ”
“คุณหลวงโปรดให้หาตัวระเด่นลันไดเข้ามาในนี้เถอะครับ”
หลวงธานีก็เรียกให้พลตระเวนพาตัวระเด่นลันไดเข้ามาในห้อง นายทองอินในระหว่างนั้นได้หยิบขวดอะไรออกมาจากกระเป๋าขวดหนึ่งมากำๆ เล่นอยู่ พอระเด่นลันไดเข้ามา นายทองอินก็ถามว่า
“ยังไงเจ้าเกลอ เรียนท่านเสียโดยดีไม่ได้หรือ”
ระเด่นลันไดตอบว่า “ผมตอบตามตรงแล้ว สาบานเจ็ดวัดเจ็ดวาก็ได้”
“เงินน่ะแกหาได้ด้วยทางขอทานทั้งนั้นนะ”
“ทั้งนั้น ไม่ได้ฉ้อโกงลักขโมยใครเลย”
“เออ ถ้ายังงั้นบางทีฉันจะช่วยพูดแทนแกได้ เอ๊ะแม่โว้ย นั่นแกเป็นแผลเป็นอะไรโตจริง”
พูดดังนั้นแล้วนายทองอินก็เดินเข้าไป ทำท่าทางเหมือนจะดูแผลเป็น แต่พอเข้าใกล้พอก็เอื้อมมือเข้าลูบที่แก้มระเด่นแรงๆ
“เออ ประหลาดจริงแก้มขวาเป็นทางทีเดียว” นายทองอินแบมือให้หลวงธานีดู ก็แลเห็นเปื้อนสีเปรอะ เจ้าระเด่นลันไดมองดูนายทองอินตาค้าง ผู้ที่อยู่ในนั้นก็ต่างคนตะลึงกันหมด นายทองอินหัวเราะแล้วพูดว่า
“นายวงแกช่างเขียนหน้าจริง แกเห็นจะได้ครูดีเมื่ออยู่เมืองนอก”
ทุกๆ คนยังตกตะลึงอยู่ นายทองอินจึงพูดต่อไปว่า
“แว๊สะลินของแกไปทิ้งเสียที่บ้านระเด่นลันไดแล้ว ใช้ของฉันเถอะสำหรับล้างสีน้ำมันฝรั่งเป็นไม่มีอะไรสู้ไม่ใช่หรือ”
ฝ่ายนายวงพอเห็นว่าเป็นอันโยกโย้ไม่พ้นแล้ว ก็รับน้ำมันแว๊สะลินจากนายทองอินไปทาล้างหน้าจนสะอาด หลวงธานีนั่งดูนายวงอยู่ครู่หนึ่งแล้วจึงพูดกับนายทองอินว่า
“ผมแลไม่เห็นว่าคุณทราบได้ยังไงรวดเร็วเช่นนี้ ไม่ต้องสงสัยเลย ถ้าได้คุมตัวไว้นานๆ ถึงแม้ผมก็คงจับได้ เพราะสีที่ทาหน้าคงจะต้องลบไปบ้าง แต่การที่คุณรู้ก่อนนี่เป็นสิ่งประหลาด”
นายทองอินตอบว่า “ที่จริงก็ไม่สู้ประหลาดนัก ผมเองก็อยู่ข้างชอบเล่นเขียนหน้าเช่นนี้อยู่บ้าง ก็ท่าทางเห็นจะได้วิชามาจากแห่งเดียวกับนายวง เพราะฉะนั้นศิลปศรถึงไม่กินอย่างเขาว่ากันในเรื่องละครนอกจากนั้นก็ต้องขอบใจหูนายวงเอง คนเราจะแก้อะไรๆ ได้ทั้งนั้น แต่หูแก้ยากนักนอกจากตัดเสียเท่านั้นถึงจะจำไม่ได้ ขอให้คุณเอารูป ๒ รูปนี้เปรียบกันเข้าคงจะแลเห็นได้ ว่าผมทราบได้อย่างไร ว่านายวงกับระเด่นลันไดนั้นคนเดียวกัน”
ว่าแล้วก็ส่งรูปนายวงกับรูประเด่นลันไดที่ถ่ายใหม่ให้หลวงธานีดู หลวงธานีก็รับรองว่าเป็นจริงตามนายทองอินว่า นายทองอินพูดต่อไปว่า
“ที่จริงแต่แรกผมก็เป็นแต่เดาๆ พอไปขอถ่ายรูประเด่นลันไดแกไม่ใคร่ตกลงก็ให้เกิดสงสัย แต่ก็ยังไม่แน่ จึงไปสืบถามต่อไปได้ความว่ายังไม่มีใครเคยเห็นนายวงกับระเด่นลันไดพร้อมกันทั้งสองคนเลยพอทราบเช่นนั้น ผมก็ตกลงในใจว่าคงจะเป็นคนเดียวกันแน่เท่านั้นแหละขอรับ แจ่มแจ้งหรือยัง”
หลวงธานีรับว่า “จริงแจ่มแจ้งทีเดียว ผมเสียใจที่ลูกสมุนผมมันไม่ได้ครึ่งลูกสมุนของคุณ”
นายทองอินยิ้มและตอบว่า “ผมยินดีที่คุณหลวงสรรเสริญคนใช้ผมยินดียิ่งกว่าสรรเสริญตัวผมเองมาก ก็นี่จะทำยังไงกันต่อไปล่ะขอรับ”
หลวงธานีตอบว่า “ก็เมื่อการมันกลายเป็นเช่นที่เป็นมานี้ก็เห็นจะต้องปล่อยนายวงไป”
นายทองอินรับรองว่า “จริงอยู่ขอรับ จะฟ้องร้องเขาว่ากระไรก็ไม่ได้ เขาก็ไม่ได้หากินในทางไม่ชอบธรรมอย่างไรเลย เออนายวงภรรยาแกคงจะยินดีมากเมื่อได้ทราบความจริง ที่จริงแกไม่ควรปิดเขาเลย ฉันหวังใจว่าแกจะกลับไปเล่าความให้เขาฟังเสียเองให้ตลอด ฉันจะได้ไม่ต้องเป็นผู้ไปเล่า”
นายวงพูดมีเสียงโกรธๆ ว่า “ผมไม่บอกเลย ผมไม่คิดจะไปหาแม่แช่มอีก”
นายทองอินร้องว่า “อ๊ะอะไรอย่างงั้น”
นายวงพูดว่า “ธรรมดาเมียที่ไม่ไว้ใจผัวแล้วต้องแปลว่าไม่รักจริง ถ้ารักจริงต้องไว้ใจ นี่อะไรทำวุ่นวายจนเกิดฉาวให้ผมได้รับความอับอาย ผมจะดูหน้าใครได้อีก มนุษย์คนใดจะคบผมอยู่ไม่ได้ ต้องไปเสียจากกรุงเทพฯ”
ทั้งนายทองอินและข้าพเจ้าจะว่ากล่าวสักเท่าใดนายวงก็หาเชื่อฟังไม่ ลุกเดินออกจากโรงพักดุ่มๆ ไป ไม่ช้าก็ได้ข่าวว่าลงเรือเมล์ไป จะไปไหนก็ไม่ทราบ ไม่ได้มีใครพบเห็นอีกตั้งแต่วันนั้นจนบัดนี้
เรื่องนี้มีต่ออีกนิดเดียว แม่แช่มเมื่อทราบความจริงก็มิได้พูดอะไร ครั้นทราบว่านายวงไปเสียแล้วก็ไม่คิดติดตาม เพราะหล่อนทราบว่าเขาสิ้นรักหล่อนแล้ว พอถึงเวลาอันสมควรหล่อนก็ยื่นฟ้องต่อศาลขอหย่าจากนายวง จำเลยไม่สู้ความก็เป็นอันตกลงขาดจากสามีภรรยากันตามกฎหมาย
เดี๋ยวนี้แม่แช่มเป็นภรรยาข้าพเจ้า อยู่ด้วยกันปรองดองดี ข้าพเจ้ายังนึกขอบใจเจ้าระเด่นลันไดอยู่เสมอในการที่ข้าพเจ้าได้รับความสุขอยู่ทุกวันนี้
นายแก้ว
นายขวัญ
สร้อยคอร้อยชั่ง
เรื่องต่างๆ ที่ข้าพเจ้าได้เล่าให้ท่านฟังมาแล้วทั้งสิ้น ล้วนแต่เป็นเรื่องซึ่งได้ปรากฏในหนังสือแล้วแทบทุกเรื่อง เป็นแต่ข้าพเจ้าได้อธิบายการสืบสวนเรื่องนั้นๆ โดยพิสดารเท่านั้น แต่เรื่องที่ข้าพเจ้าจะเล่าครั้งนี้เป็นเรื่องที่ยังไม่มีใครได้ทราบเลย นอกจากคน ๒-๓ คนซึ่งเกี่ยวข้องในเรื่องนั้น คนซึ่งได้ทราบในเรื่องนี้ทุกๆ คนต่างก็ตกลงกันนิ่งไม่พูดต่อไปเลย ในบัดนี้จะเป็นครั้งแรกที่เรื่องนี้จะได้แพร่หลายไป การที่ข้าพเจ้าจะนำมาเล่าครั้งนี้ ก็เพราะเห็นว่าเป็นเรื่องประหลาดน่าฟังไม่ควรจะให้สูญเสียเปล่า และตัวคนสำคัญในเรื่องนี้ก็ถึงแก่กรรมไปแล้ว และเรื่องนั้นมิอาจจะทำให้ผู้หนึ่งผู้ใดได้ความเดือดร้อนเลย เพราะฉะนั้นข้าพเจ้าจึงกล้านำมากล่าวให้ท่านฟังดังต่อไปนี้
คนสำคัญในเรื่องนี้ที่ข้าพเจ้าได้กล่าวแล้วนั้น มีนามว่านายเทศเป็นคนรู้จักชอบพอกับข้าพเจ้าและนายทองอิน เมื่อยังหนุ่มอยู่แกได้มีภรรยาคนหนึ่งอยู่ด้วยกันไม่กี่เดือน ภรรยาก็ตาย นายเทศเสียอกเสียใจมาก ก็เลยไปอุปสมบทโดยความตั้งใจจะไม่สึกอีก ในเวลาที่เป็นพระอยู่นั้นก็มิได้เป็นบาร่ำบาเรียญอะไร แต่เพราะเป็นพระซึ่งพูดจาสนุกน่าฟัง จนมีคนรู้จักกับแกมาก ถึงข้าพเจ้ากับนายทองอินก็ได้รู้จักแกเมื่อแกเป็นพระอยู่ และได้เคยไปหาสนทนากับแกที่วัดหลายครั้ง อยู่มาเมื่อปี ๑๒๒ ญาติของนายเทศถึงแก่กรรมทำพินัยกรรมยกสมบัติให้กับนายเทศ นายเทศก็สึกจากพระเพื่อปกครองสมบัติเวลานั้นนายเทศอายุได้ ๔๕ ปี ชอบกลจริงๆ เมื่อเวลาแกเป็นพระดูแกคล่องแคล่วดี แต่พอสึกออกมาแล้วดูรุ่มร่ามจนน่าขัน ถ้าใครที่ได้เคยเห็นแกเมื่อเวลาแกเป็นพระอยู่แล้วก็เกือบจะไม่รู้จักแก เมื่อเวลาแกเป็นคฤหัสถ์ ผิดกันราวกับคนละคน พอแกสึกออกมาได้สัก ๓-๔ วันแกไปหานายทองอิน พอกลับไปแล้วนายทองอินพูดกับข้าพเจ้าว่า “นี่แหละไม่ช้าตาเทศคงทำขี้เท่ออะไรสักอย่างหนึ่ง”
ไม่ช้านักก็ได้ทราบข่าวว่านายเทศจะมีภรรยาใหม่ สังเกตดูตามในหนังสือนายเทศถึงนายทองอินดูตื่นภรรยานั้นเสียเหลือเกิน แกถึงกับเรียกว่าหญิงนั้นเป็นเทพธิดาจุติ พอสืบได้ความหญิงนั้นเป็นหญิงละครมีชื่อเสียง นายทองอินพยักหน้าแล้วพูดกับข้าพเจ้าว่า “ยังไงฉันว่าแล้วไม่ใช่หรือว่าตาเทศจะทำขี้เท่ออย่างใดอย่างหนึ่ง พุทโธ่ นางช้อยนี่ใครๆ มันก็รู้จักอยู่ทั้งนั้น มันช่างตรงกันข้ามกับเทพธิดาจุติจริงนะ”
ข้าพเจ้ามีความประสงค์จะแก้แทนนายเทศจึงพูดว่า “ที่จริงมันก็ไม่น่าประหลาดนักหรอกคนหนุ่มๆ กว่าตาเทศยังหลงนางช้อยได้นี่นา”
นายทองอินสั่นศีรษะแล้วพูดว่า “อ๊ะ มันผิดกันน่ะ คนอื่นๆ ถึงเขาหลงเขาก็หลงกันชั่วคราว ตาเทศนี่กินลึกกว่าคนอื่น แกจะแต่งงานกับนางช้อยนา แกไม่เข้าใจหรือ”
ข้าพเจ้ารับว่า ข้าพเจ้ายังไม่ได้เข้าใจเช่นนั้นแล้วพูดต่อไปว่า “น่าเสียดายคนดีๆ อย่างตาเทศจะมาถูกอีผู้หญิงอย่างนางช้อยทำเสีย เราคิดอ่านไปบอกให้แกรู้ความจริง ให้แกรู้เรื่องนางช้อยเสียเห็นจะดีละกระมัง”
นายทองอินหัวเราะแล้วตอบว่า “แกจะไปบอกก็เชิญเถอะ ฉันไม่บอกละ ฉันเชื่อว่าจะไปบอกแกคงไม่มีประโยชน์”
แต่ข้าพเจ้ายังไม่ยอมแพ้ ข้าพเจ้าจึงไปหาตาเทศถึงเรื่องนางช้อย ข้าพเจ้าพูดไปยังไม่ทันถึงไหน ตาเทศแกลุกเป็นไฟแล้วถามข้าพเจ้าด้วยเสียงกระโชกว่า “นี่แกมิตรของฉันหรือไม่ใช่?”
ข้าพเจ้าตอบว่ามีความตั้งใจดีต่อนายเทศอยู่เสมอแกกลับกระโชกซ้ำอีกว่า “ก็อย่างนั้นทำไมแกถึงมาด่าผู้หญิงที่ฉันรักยิ่งกว่าดวงชีวิต และที่จะเป็นเมียฉัน ใน ๒-๓ วันนี้”
ข้าพเจ้าตอบว่า “เพราะฉันชอบแก แล้วจึงมาบอกให้แกทราบตามความจริงซึ่งคนโดยมาทราบอยู่ทั่วกันแล้ว”
ตาเทศเถียงว่า “ความจริงเมื่อไร ความเท็จต่างหากแกนึกว่าฉันไม่รู้เรื่องต่างๆ ที่แกมาเล่าให้ฉันฟังหรือ ฉันรู้หมดแล้วแต่ฉันก็รู้ด้วยเหมือนกันว่า ผู้ที่เริ่มกล่าวเรื่องเหล่านั้นขึ้นก็กล่าวเพราะความเกลียดชัง หรือความอิจฉาแม่ช้อย เกลียดเขาเพราะเขาดี ตัวจะชวนให้เขาชั่วเขาไม่ชั่วตามตัว แกอย่าเก็บเอาอ้ายเรื่องเหล่านั้นมาบอกฉันอีกเลย ฟังจนเบื่อหูเสียแล้ว ใครพูดก็ช่าง ใครจะว่าอย่างไรก็ช่าง ตัวฉันเองที่จะเป็นผัวแม่ช้อยเชื่อในความดีของแม่ช้อยแล้วก็แล้วกันมั่งเถอะ”
ข้าพเจ้าเห็นว่าจะพูดต่อไปอีกไม่มีประโยชน์ก็ลากลับมา รุ่งขึ้นข้าพเจ้ากับนายทองอิน มีธุระไปที่ร้านฝรั่งช่างทอง เห็นสร้อยคอสายหนึ่งเพชรใหญ่ๆ งาม นายทองอินจึงถามฝรั่งนั้นว่า “นี่สร้อยคอนี้ราคาสักเท่าไร?”
ฝรั่งช่างทองตอบว่า “ฉันขายไปแล้วเมื่อวานนี้เอง ราคา ๘๐๐๐ บาท ท่านผู้ที่ซื้อไปอายุก็มากแล้ว แต่ยังงั้นยังหลวงผู้หญิงอยู่ได้”
นายทองอินจึงถามฝรั่งช่างทองว่า “ทำไมท่านจึงทราบ”
ฝรั่งยิ้มแล้วตอบว่า “ท่านผู้ซื้อเขาบอกเองว่า จะเอาไปให้ภรรยาซึ่งจะแต่งงานกันใหม่ แล้วเลยพูดเพ้ออะไรต่ออะไรถึงภรรยานี้ต่างๆ ทำให้เห็นได้ว่าท่านผู้นั้นหลงผู้หญิงคนนั้นมาก”
นายทองอินตอบว่า “ท่านบอกข้าพเจ้าได้ไหมว่า คนซื้อนั้นชื่อเทศหรือมิใช่”
ฝรั่งช่างทองพยักหน้าแล้วตอบว่า “ถูกแล้ว”
ข้าพเจ้ากับนายทองอินก็แลดูตากัน แล้วก็ออกจากร้านช่างทองเดินต่อไป
การแต่งงานนายเทศครั้งนั้นจัดเป็นการใหญ่มาก ส่วนนายเทศนั้นอวดกับเขาว่า มีผู้ไปเพราะภรรยา ในข้อนี้บางทีก็จะจริงได้บ้าง คือคงจะมีพวกนักเลงซึ่งอยากไปดูว่า นางช้อยจะทำหน้าตาอย่างไร จะแกล้งทำเรียบร้อยเจี๋ยมเจี้ยมอย่างไรบ้าง แต่ยังมีผู้ที่ไปอีกโดยมาก ไปเพราะเขาเห็นแก่ตัวนายเทศเอง มีข้าพเจ้ากับนายทองอินเป็นต้น ส่วนตัวข้าพเจ้านั้นถ้าไม่ใช่เพราะความชอบพอนายเทศแล้ว ข้าพเจ้ามิได้ปรารถนาไปในงานของนางช้อยเลย ข้าพเจ้าเชื่อแน่ว่าผู้ซึ่งมีความชอบพอในตัวนายเทศเอง คงจะนึกสงสารนายเทศมากกว่ายินดี แต่เพราะความรักใคร่ในตัวนายเทศนั้น จึงต้องแกล้งทำเป็นยินดีไปด้วย ต่อนั้นมานายเทศกับภรรยาก็อยู่ด้วยกันมาเรียบร้อยพอสมควร นายเทศก็ยิ่งหลงภรรยามากขึ้นทุกวัน ภรรยาจะต้องการอะไรก็ให้ทั้งสิ้น และมิได้สงสัยในความประพฤติของภรรยาเลย แต่ที่จริงภรรยาก็มิได้เปลี่ยนความประพฤติไปจากที่เคยเป็นแต่ก่อนมากนัก เว้นแต่ระวังขึ้นมากหน่อยเท่านั้น แต่เมื่อนายเทศไม่อยู่เมื่อใดก็ได้ดูดีกันเมื่อนั้น นายเทศมีข้อจำเป็นที่จะต้องออกไปตรวจตราที่ทางนอกกรุงเทพฯ เนืองๆ ในเวลานายเทศไม่อยู่นั้น ภรรยานายเทศก็หาได้อยู่เงียบเหงาตามนายเทศเข้าใจและเชื่อไม่ คงจะมีผู้ไปมาหาสู่อยู่ตลอดเวลา แต่มีผู้สนิทสนมมากอยู่ก็คือชายหนุ่มผู้หนึ่ง ชื่อนายเฟื่องเป็นคนทำงานอยู่ในหนังสือพิมพ์สยามคูเรีย นายเฟื่องผู้นี้ถึงเวลานายเทศอยู่บ้าน ก็ไปหานางช้อยอยู่เนืองๆ ได้ทราบข่าวว่านางช้อยบอกกับนายเทศว่า นายเฟื่องเป็นญาติของตน ทั้งข้าพเจ้าทั้งนายทองอินมีความสงสัยในเรื่องนี้เป็นกำลัง แต่เพราะทราบว่าถึงจะบอกความสงสัยนั้นกับนายเทศ ก็ไม่มีประโยชน์จึงนิ่งเสียแต่ก็คอยระวังเพื่อจะมิให้เกิดความเสียมาแผ้วพานในชื่อนายเทศได้
ครั้นเดือนเมษายน ร.ศ. ๑๒๑ อำแดงช้อยป่วยเป็นอหิวาตกโรคถึงแก่กรรม พอข้าพเจ้ากับนายทองอินได้ทราบข่าว ก็ตรงไปที่บ้านนายเทศ พบนายเทศคุกเข่าอยู่ริมเตียงภรรยากอดศพภรรยาอยู่ ข้าพเจ้ากับนายทองอินกลัวอันตรายจะมีกับนายเทศด้วย จึงช่วยกันดึงนายเทศออกมาเสียจากศพ แล้วพาไปห้องนอนและไปตกลงกับหมอขอยานอนให้รับประทานเสีย ก่อนที่นายเทศจะนอนหลับนั้นเรียกนายทองอินเข้าไปใกล้แล้วพูดว่า “แกกับฉันก็เป็นเพื่อนรักกันมา วานทำอะไรให้สักหน่อยเถอะ”
นายทองอินตอบว่า “ได้ซิ จะให้ทำอะไรก็ว่ามา”
นายเทศจึงพูดว่า “สร้อยคอเพชรที่ฉันให้เมียฉันเมื่อแต่งงานกันน่ะ แกจัดการเอาไปใส่ที่คอเมียฉันก่อนที่เขาเอาลงหีบน่ะ”
ข้าพเจ้ากับนายทองอินช่วยกันว่ากล่าวตักเตือนขออย่าให้ทำเช่นนี้ นายเทศก็ไม่ยอมดิ้นรนมากมาย จนหมอซึ่งอยู่ในห้องนั้นด้วยเข้ามากระซิบกับข้าพเจ้าว่า ให้ยอมทำตามเสียเถิดดีกว่า ข้าพเจ้ากับนายทองอินก็ต้องตกลง แต่ตกลงกันไว้ในใจว่าจะรับพยักเพยิดไปเปล่าๆ เท่านั้น จะไม่ทำจริง แต่จะเป็นอย่างไรไม่ทราบ นายเทศดูเหมือนทายใจข้าพเจ้ากับนายทองอินออก เพราะนิ่งไปสักครู่หนึ่งแล้วก็พูดว่า “อย่าเลยฉันจะเอาสร้อยคอนั้นไปใส่เองดีกว่า” แล้วก็ลุกขึ้นจากเตียงไปหยิบสร้อยคอมา เดินเข้าไปในห้องภรรยาและเอาสร้อยคอนั้นสวมคอศพภรรยาเสร็จแล้วจึงกลับมานอน ข้าพเจ้ากับนายทองอินพอเห็นนายเทศหลับแล้วก็วางใจ นึกว่าคงจะหลับไปอีกนาน จึงพากันไปถอดสร้อยคอออกมาเก็บไว้ให้มิดชิด และตกลงกันว่าจะรีบเอาศพไปฝังเสียก่อนนายเทศตื่น แต่ก็หาสำเร็จตามความประสงค์นี้ไม่ เพราะพอคนยกหีบศพขึ้นมา นายเทศก็ตื่นขึ้น และว่าจะไปดูเขาเอาศพบรรจุหีบ ข้าพเจ้ากับนายทองอินห้ามปรามเท่าไรก็มิฟัง พอออกไปเห็นสร้อยคอหายไปก็เอะอะใหญ่ ร้องไห้เหมือนกับเด็กๆ ซึ่งของเล่นแตกหรือหาย นายทองอินรู้สึกว่าถ้าจะปล่อยให้เป็นเช่นนี้ไป แล้วจะเกิดเหตุขึ้นในส่วนตัวนายเทศจึงไปหยิบสร้อยคอมาสวมเสียตามเดิม และกระซิบกับข้าพเจ้าว่า “แล้วเราไปขุดเอาสร้อยคอนี้กลับมาเสียก็ได้” ส่วนศพนั้นก็ได้นำไปฝังที่ป่าช้าวัดใกล้บ้านนายเทศ มีเครื่องหมายปักไว้พอสมควร
ในวันนั้นเผอิญนายทองอินมีธุระต้องไปช่วยกองตระเวนสืบจับผู้ร้ายรายหนึ่ง จึงมิได้มีเวลาไปขุดเอาสร้อยคอขึ้นมาตามที่ตกลงกันไว้ ต่อวันรุ่งขึ้นข้าพเจ้ากับนายทองอินจึงได้พากันไป เมื่อถึงที่แล้วก็ยืนตกตะลึงกันอยู่ทั้งสองคน เพราะเห็นได้โดยชัดเจนว่า ได้มีผู้มาขุดเสียก่อนแล้ว ข้าพเจ้ากับนายทองอินก็สั่งคนใช้ซึ่งได้พาไปด้วยนั้นจัดการปิดโลงและกลบหลุมเสียเรียบร้อยตามเดิม แล้วนายทองอินพูดกับข้าพเจ้าว่า “ต้องเอาตัวขโมยนี้ให้ได้ แล้วต้องเอาของกลางคืนให้ได้ด้วย และฉันเชื่อว่าไม่ยากทั้งสองอย่าง เพราะเจ้าขโมยนี้ยังไม่มีเวลาไปไหนไกล แล้วของนั่นก็ไม่ใช่ของเล็กน้อย คงจะจับได้ง่าย ฉันจะสั่งให้เจ้าสุขให้คอยดูตามบ้านทวายไว้ แล้วให้เจ้าแจ่มดูตามบ้านช่างทองที่เขารู้จักอยู่แล้วมั่งคงได้ตัวแห่งหนึ่งยังไง พ่อวัดในเรื่องนี้แกมีความเห็นยังไงบ้าง”
ข้าพเจ้า “บางทีจะได้สืบดูให้ดีๆ เถอะ ฉันเข้าใจว่าจะอยู่ตามบ้าน คงไม่เข้าโรงจำนำ เพราะของมันราคามาก”
“อ้ายเรื่องนั้นแน่ ไม่ต้องสงสัย แต่ว่าแกมีความคิดอะไรในเรื่องตัวขโมยบ้างไหม”
“จะมีความคิดอะไร มันก็มาขุดเอาไปเท่านั้นแหละ”
“ใครขุด คนชนิดใด”
“จะไปรู้มันยังไงได้ คนทั้งโลกใครๆ ก็มาขุดได้”
“ทั้งโลกยังไง คนทั้งโลกไม่ได้รู้ความบ้าของตาเทศนี่ คนทั้งโลกไม่รู้ว่าตาเทศเอาสร้อยคอติดศพไปด้วยนี่นา”
“ทำไมจะไม่รู้ แกรู้ ฉันรู้ ตาหมอรู้ แล้วคนในบ้านอีกหลายคนรู้”
“ตะกี้แกว่าใครๆ ก็ได้ เดี๋ยวนี้แกกลับไปแล้วว่าไม่ใช่ใครๆ จริงไหมละ แกไม่รู้หรือว่าวงมันรัดเล็กเข้ามา ถ้าจะไปสืบกับคนทั้งโลกที่ไหนจะได้”
“อ้าว นั่นแหละ ฉันพูดมันเลยไปหน่อย ที่จริงฉันหมายความว่าคนที่รู้น่าซี”
“ถึงในคนที่รู้จักก็รัดวงให้เล็กเข้าไปอีกก็ได้ ตัวฉันกับตัวแกออกได้ ๒ คน หมอก็เอาออกได้ เพราะแกคงจะจำได้เมื่อฉันไปถอดสร้อยคอมาเก็บนั้นหมอยังอยู่ แต่เมื่อเอามาใส่เขาอีกอย่างเดิมน่ะ หมอแกไม่อยู่เสียแล้ว แล้วอีกอย่างหนึ่ง หมอแกเป็นคนมีพออยู่แล้ว ทั้งมีชื่อเสียงดีอยู่ด้วย พอจะเชื่อได้ว่าแกคงไม่ขโมยเอาออกได้อีกคนหนึ่ง ยังเหลือใครอีกบ้างล่ะ”
“บ่าวที่จัดการศพ ๓ คน เจ้าญาติคนหนึ่ง”
“มันก็แคบเข้ามาเป็นกองไหมละ แต่ถึงกระนั้นฉันก็ยังไม่ตกลงแน่นา ว่าคนใดคนหนึ่งใน ๔ คนนี้เป็นคนขุด อาจจะไปจ้างหรือไปยุให้ผู้อื่นขุดได้ แต่ถึงยังไงๆ เจ้าพวกเหล่านั้นคนหนึ่งคงจะได้ประโยชน์ เอาเถอะวันนี้คงยังไม่มีอะไรหรอก แกกลับไปบ้านเสียก่อนก็ได้ ฉันจะต้องเขียนหนังสือออกคำสั่งลูกสมุนฉัน”
รุ่งขึ้นพอข้าพเจ้ากลับจากออฟฟิศก็เลยไปบ้านนายทองอินเพื่อถามข่าวคราวในเรื่องนี้ พอข้าพเจ้าไปถึงนายทองอินก็ลุกขึ้นแล้วพูดว่า “ดีทีเดียวแกมาเหมาะแล้ว ฉันกำลังจะไปบ้านตาเทศอยู่เทียว”
ข้าพเจ้าถามว่า “เอ๊ะ นี่เกิดเหตุอะไรกัน”
นายทองอินสั่นศีรษะแล้วตอบว่า “ไม่รู้ได้ แกเขียนหนังสือมาเรียกให้ไปแล้วเร่งให้ไปด้วย มาไปด้วยกันเถอะ”
ว่าดังนั้นแล้วนายทองอินกับข้าพเจ้าก็พากันรีบไปบ้านนายเทศช่างน่าสงสารแกจริงๆ หน้าแกเซียวตาลึกแลดูแก่ลงไปสัก ๑๐ ปี ยังไม่เคยเห็นอะไรน่าทุเรศเท่าเลย ข้าพเจ้ากับนายทองอินเข้าไปก็แสดงความยินดีกวักเข้าไปนั่งให้ใกล้ๆ แล้วพูดว่า “แกรู้แล้วหรือยังว่า มีคนไปขุดศพเมียฉันขึ้นมาแล้วขโมยเอาสร้อยคอนั้นไป” นายทองอินกับข้าพเจ้าแลดูตากัน เพราะยังเชื่ออยู่ทั้ง ๒ คนว่านายเทศยังไม่ทราบเรื่องนี้ เพราะทั้งสองคนได้นัดกันไว้ว่าจะปิดไม่ให้ทราบ แต่นายทองอินวางหน้าเฉยเหมือนไม่รู้ไม่ชี้แล้วถามนายเทศว่า “นี่ใครเอาเรื่องอะไรมาหลอกแก”
นายเทศเถียงว่า “ไม่หลอกน่า เรื่องจริง ฉันรู้ว่าจริง”
นายทองอินทำเป็นประหลาดใจแล้วถามว่า “แกรู้ได้ยังไงว่าเป็นเรื่องจริง”
นายเทศตอบว่า “วันนี้ฉันใช้บ่าวให้เอานาฬิกาไปแก้ที่ร้านนายสุวรรณ มันไปเห็นสร้อยคอที่มันจำได้แน่นอนว่าเป็นสร้อยคอที่ฉันให้แม่ช้อย แกก็เห็นอยู่แล้วว่า สร้อยคอนั้นฝังอยู่กับแม่ช้อย ถ้าไม่ขุดศพแม่ช้อยนั่นจะได้สร้อยคอขึ้นมายังไง”
นายทองอินพยักหน้าแล้วว่า “ถ้าสร้อยคอนั้นไปอยู่ที่ร้านนายสุวรรณจริงตามแกว่า ศพเมียแกเห็นจะได้ถูกขุดจริง เอาเถอะฉันจะไปสืบเอาความจริงมาให้แก”
นายเทศแสดงความยินดีแล้วพูดว่า “ดีทีเดียวที่ฉันให้ไปตามแกมาก็เพราะหมายว่าบางทีแกจะช่วยฉันได้มั่ง”
นายทองอินตอบว่า “อย่ากลัวเลยทั้งพ่อวัดทั้งฉันเต็มใจที่จะช่วยแกสุดกำลัง”
เมื่อกล่าวเช่นนั้นแล้ว นายทองอินกับข้าพเจ้าก็ออกจากบ้านนายเทศไปร้านนายสุวรรณช่างทอง ท่านผู้อ่านบางท่านคงจะจำได้ว่า นายสุวรรณคนนี้เองที่ถูกขโมยเมื่อปี ๑๒๒ และซึ่งข้าพเจ้าได้เล่าถึงแล้ว แต่เวลาที่กล่าวถึงในเรื่องนี้ ยังกำลังเรียบร้อยดีไม่มีเหตุการณ์
เมื่อถึงร้านนายทองอินก็ตรงเข้าไปแล้วถามนายสุวรรณว่า “ได้ยินว่าท่านมีสร้อยคอเพชรเม็ดใหญ่ได้มาใหม่เมื่อวานนี้ไม่ใช่หรือ”
นายสุวรรณสั่นศีรษะแล้วพูดว่า “เสียใจ ไม่ใช่เพชรจริง เป็นเพชรเก๊ทั้งนั้น”
นายทองอินจึงพูดว่า “ถึงยังไงๆ ก็ขอฉันดูสักหน่อยเถอะ”
นายสุวรรณก็หยิบสร้อยคอออกมาวางลงบนโต๊ะ ดูช่างเหมือนสร้อยคอร้อยชั่งของนายเทศเสียจริงๆ ถ้าคนธรรมดาเกือบจะไม่แลเห็นผิดกันได้ นายทองอินมองดูอยู่ครู่หนึ่งแล้วจึงถามนายสุวรรณว่า “ฉันขอถามหน่อยเถอะว่าได้มาจากไหน?”
นายสุวรรณตอบว่า “เมื่อวานนี้มีคนเอามาให้ผมและมาถามว่าจะให้ราคาเท่าไร ผมบอกว่านี่เป็นเพชรเก๊ คงจะให้ได้อย่างมากเพียงร้อยบาท แต่บางทีจะน้อยกว่านั้น เพราะผมคงจะต้องคิดค่าช่วยขายด้วย”
นายทองอินถามว่า “คนนั้นเขาบอกท่านหรือเปล่าว่าเขาได้มาจากไหน”
นายสุวรรณตอบว่า “เขาว่านายให้เอามาฝากขาย แล้วผมนัดให้เขามาเอาเงินวันนี้ ถ้าผมขายให้ผู้อื่นไม่ได้ผมจะซื้อไว้เองเป็นราคา ๘๐ บาท”
นายทองอินจึงพูดว่า “เอาเถอะ ถ้าท่านจะช่วยฉันให้พบคนที่เอามาขายนั้น ฉันจะซื้อสร้อยคอนี้จากท่าน ๙๐ บาท”
นายสุวรรณก็ตอบโดยความยินดีว่า “ได้ ไม่สู้ยากอะไรผมนัดให้เขามาเวลา ๕ โมงเย็น นี่ก็เกือบ ๕ โมงแล้ว คุณคอยอยู่อีกประเดี๋ยวเขาก็มา”
พอพูดกันขาดคำก็มีคนแต่งตัวนุ่งผ้าพื้น สวมเสื้อขาวปอนๆ เดินเข้ามาในร้านนายสุวรรณ ตรงเข้าไปที่นายสุวรรณแล้วพูดว่า “ยังไงนายขอรับให้เงินผมได้หรือยัง”
นายสุวรรณก็ยื่นเงินให้ ๘๐ บาทแล้วว่า “นี่แน่ฉันซื้อสร้อยคอของแกเองตามที่ว่ากันไว้”
ในเวลานั้นข้าพเจ้ากับนายทองอินแอบอยู่ นายทองอินสะกิดข้าพเจ้าแล้วพูดว่า “ได้การ เจ้าคนนี้ฉันรู้จัก แล้วจึงค่อยไปหามันก็ได้”
ส่วนชายผู้นั้นพอรับเงินไปจากนายสุวรรณแล้วก็เดินออกจากร้านไป นายทองอินกับข้าพเจ้าก็รีบมาขึ้นรถขับกลับไปบ้านนายทองอิน เมื่อถึงบ้านแล้วคนใช้นายทองอินส่งหนังสือให้นายทองอินฉบับหนึ่ง ซึ่งข้าพเจ้าจำลายมือได้ว่า เป็นของนายศุขลูกสมุนนายทองอิน ซึ่งมีหน้าที่คอยตรวจตราตามบ้านทวาย ในหนังสือนั้นนายศุขกล่าวว่าได้พบสร้อยคอที่ร้านแขกคนหนึ่ง แขกจะเรียกเอาราคา ๘๐๐๐ บาท นายศุขได้บอกให้แขกเก็บสร้อยคอนั่นไว้ก่อน เมื่อได้ทราบความดังนี้ นายทองอินก็กลับขึ้นรถรีบขับไปบ้านทวายทันที ตรงไปที่บ้านนายศุขเรียกนายศุขออกมา แล้วก็พากันไปที่ร้านแขกซึ่งมีสร้อยคออยู่นั้น นายทองอินตรงเข้าไปถามแขกว่า “สร้อยคอนี้เจ้าได้มาจากไหน”
แขกตอบว่า “มีคนไทยผู้ดีคนหนึ่งนำมาฝากให้ขาย และบอกว่าถ้าได้หกพันบาทก็เป็นอันพอใจ”
นายทองอินจึงพูดว่า “เจ้ารู้หรือไม่ว่าของนี้เป็นของที่เขาขโมยเอามา”
แขกแสดงความตกใจแล้วตอบว่า “ฉันไม่ทราบเลย ถ้าทราบคงจะไม่รับเอาไว้ ฉันเป็นคนดีไม่คิดผิดไม่คิดร้ายอะไรเลยขอให้นายเชื่อเถอะ ฉันไม่ตั้งใจคบขโมยไม่ตั้งใจคบคนพาลเลย”
นายทองอินทำหน้าตึงแล้วถามว่า “ก็เมื่อเขาเอามาฝากเจ้าขายน่ะ เจ้าได้ถามเขาหรือเปล่าว่าเขาได้มาจากไหน”
แขกตอบว่า “ฉันเห็นเขาเป็นผู้ดีฉันก็ไม่สงสัย”
นายทองอินพูดกระโชก “เออดีล้ะ ไม่สงสัยนี่แหละ จะต้องติดคุกอย่างน้อยก็ปีหนึ่งหรือยังไงแหละตามกฎหมายอังกฤษน่ะ เจ้าเป็นสัปเยกอังกฤษไม่ใช่หรือ ดีละ ถ้ากงสุลจะเกิดความใหญ่เป็นแน่”
แขกหน้าซีดคอสั่นแล้วตอบว่า “ถ้านายไม่เมตตาผมก็ต้องเสียคนกันครั้งนี้เป็นแน่ นายเมตตาผมสักทีเถอะ จะเอาอะไรผมจะให้ๆ หมด”
นายทองอินสั่นศีรษะแล้วตอบว่า “การที่จะมาติดสินบนคนเช่นฉันน่ะไม่มีประโยชน์หรอก ได้อย่างเดียวแต่จะเอาสร้อยคอนี่ส่งให้ฉันเสีย ฉันจะได้เอาไปคืนเจ้าของ”
แขกแลดูหน้านายทองอินแล้วพูดว่า “นี่นายมาขู่เล่นจะเอาสร้อยคอเพชรเสียหวานๆ หรือ”
นายทองอิน กระทืบเท้าหันหน้ามาทางข้าพเจ้าแล้วพูดว่า “พ่อวัดแขกนี่เขาไม่ไว้ใจฉัน บางทีเขาจะไว้ใจสารวัตรโปลิศมากกว่าไปบอกสารวัตรเขามาเถอะ เขามีหนังสืออนุญาตกงสุลอังกฤษให้ค้นร้านนี้แล้วละ”
ข้าพเจ้าทำท่าจะออกเดินไป แขกก็ลงคุกเข่ายกมือไหว้นายทองอินแล้วพูดว่า “ประเดี๋ยวขอรับ ประเดี๋ยวผมเป็นคนจน ผมถึงได้พูดไปยังนั้น เพราะเสียดายเงินนี่ขอรับ สร้อยคอนายเอาไปเถอะแล้วนายอย่าให้โปลิศเขาจับผมไปนา”
นายทองอินรับสร้อยคอมาแล้วก็พูดว่า “เอาเถอะ ในเรื่องนี้เป็นเลิกกันละ แต่ถ้าเจ้าขืนรับของผู้ร้ายอีกคงเกิดความแน่ละ” แล้วนายทองอินกับข้าพเจ้าก็พากันออกจากร้านแขกกลับมาบ้าน
เวลาเย็นเมื่อรับประทานข้าวแล้ว นายทองอินกับข้าพเจ้าก็แต่งกาย พอสมควรเป็นคนเดินเสาชิงช้าได้ แล้วก็ออกเดินจากบ้านนายทองอินไป ตามเคยนายทองอินคุยทักทายเพื่อนฝูงไปตลอดทางจนถึงเสาชิงช้านายทองอินก็หยุดถามชายผู้หนึ่งว่า “วันนี้พบอ้ายแจ้งแล้วหรือยัง?”
ชายผู้นั้นหัวเราะแล้วตอบว่า “ใครจะไม่ได้พบอ้ายแจ้งบ้าง คุยออกก๋าว่าเวลานี้เป็นเศรษฐี คืนวันนี้มันเตรียมแทงหวยใหญ่ มันชวนกันไปบ่อนมันยังไม่ไปเลย มันว่าอ้ายบ่อนน่ะมันสำหรับคนเลวๆ ผู้ดีอย่างกันต้องเล่นหวยถึงจะได้มันว่ายังงี้แหละ”
“มันบอกเอ็งหรือเปล่าว่ามันได้เงินมาจากไหน”
“มันบอกว่าลุงมันให้ ลุงขี้ถังอะไรของมันก็ไม่รู้ กันออกสงสัยว่ามันจะไปขโมยเขามาน่ะนา อ้าวนั่นปะไรละอ้ายแจ้งมาแล้วละ ไปพูดกับมันเองซิกันไปละ”
ในขณะนั้นข้าพเจ้าก็จำได้ว่า คนที่เดินมานั้นคือคนที่ได้เห็นในร้านนายสุวรรณเมื่อ ๕ โมงเย็นนั่นเอง นายทองอินกระซิบข้าพเจ้าว่า “แกจำไว้นะ ฉันชื่อเปลื้องนา แล้วตัวแกน่ะชื่อจ้อย”
ข้าพเจ้าพยักหน้า นายทองอินก็เดินตรงเข้าไปที่นายแจ้งแล้วพูด “อ้ายเกลอวันนี้เก๋จริง”
อ้ายแจ้งหัวเราะแล้วตอบว่า “เก๋ซิ เพื่อนมันถูกคราวเคราะห์ดีเข้านี่”
นายทองอินถามว่า “นี่รวยมาจากบ่อนหรืออะไร”
นายแจ้งตอบว่า “ไม่ใช่ กันได้รับมรดกลุงแกตาย”
นายทองอินสั่นศีรษะแล้วถามว่า “จริงหรือน่ะ”
นายแจ้งพูดว่า “เจ้าละมันคอยสงสัยอยู่ร่ำไปแหละ เอ๊ะอ้ายเปลื้องนี่เจ้าเอาใครมาด้วยนี่”
“เพื่อนกันเองแหละ เขามาจากบ้านนอกชื่อจ้อย”
นายแจ้งพยักหน้า แล้วถามข้าพเจ้าว่า “ชาวนาหรือย้ะ”
ข้าพเจ้าตอบว่า “จ้ะ ฉันเป็นชาวนามาจากรังสิต”
นายแจ้งหัวเราะแล้วพูดว่า “อ้อ เห็นจะมาเที่ยวบางกอกน่ะ ดีละแกมีคนนำดีแล้วละ เจ้าเปลื้องมันพาแกเที่ยวได้สนุกเทียว”
นายทองอินยิ้มแล้วพูดว่า “ไหนๆ เวลานี้เจ้าก็กำลังเป็นเศรษฐีอยู่ จะเลี้ยงดูเพื่อนกันหน่อยไม่ได้หรือ”
นายแจ้งตบไหล่นายทองอินแล้วว่า “ได้ซีน่า มาเถอะ อ้ายโรงเหล้าเลวๆ น่ะมันไม่ต้องพบกันละ ไปโฮเตลเทียวแหละ” แล้วก็พากันไปโฮเตลแห่งหนึ่งซึ่งไม่ไกลจากที่นั้นนัก นายแจ้งก็เรียกสุราเลี้ยง พอเลี้ยงกันไปได้สักหน่อย นายแจ้งก็ยิ่งคุยสนุกมากขึ้น พอได้ทีนายทองอินก็ถามขึ้นว่า “นี่แน่อ้ายเกลอ บอกกันจริงๆ หน่อยเถอะน่าเอ็งเข้าไปในร้านตาสุวรรณทำไมน่ะ เมื่อเย็นวานนี้น่ะ”
“อ๋า-กันเข้าไปขายของซี” แล้วนายแจ้งก็เล่าเรื่องให้ฟังทีละเล็กละน้อยตั้งแต่ต้นจนปลาย ว่าได้ไปขุดมาจากที่นั้นๆ นายทองอินจึงถามขึ้นว่า “ทำไมเอ็งถึงได้รู้ว่ามีสร้อยคอฝังอยู่ที่นั้น”
“มีคนบอกกันน่ะซี เรื่องราวมันพิลึกละ เมื่อวานซืนนี้เองแหละ อ้ายเจ้านั่นมันจะถูกตีหัว กันเข้าไปช่วยมันไว้มันเห็นบุญคุณของกัน มันก็บอกให้กันว่า อีตาบ้าอะไรคนหนึ่งแกหลงเมียแกเหลือเกิน พอเมียแกตายแกเอาสร้อยคอฝังในหีบเมียด้วย มันบอกกะกันว่าราคาหลายพันบาทเทียว กันก็ไปขุดมาน่ะซี ที่ไหนละเพชรเก๊ทั้งเรื่อง” แล้วนายแจ้งก็กล่าวถึงผู้ที่หลอกเขาเช่นนั้นโดยวาจาอันหยาบคายซึ่งไม่ควรจะนำมากล่าวให้ท่านฟังในที่นี้ พอนายแจ้งพูดขาดคำแล้ว นายทองอินจึงถามขึ้นว่า “เอ็งรู้ไหมละว่าอ้ายนั่นมันชื่อไร”
“มันบอกว่ามันชื่อเมฆ มันชื่ออะไรไม่รู้ได้ มันเป็นคนส่งข่าวหนังสือพิมพ์อะไรนะ”
นายทองอินถามว่า “สยามคูเรียใช่ไหม”
นายแจ้งพยักหน้าแล้วตอบว่า “เออนั่นแหละ อ้ายคนพันนี้ไม่ควรจะเอาไว้ มันน่าตีหัวเสียให้แตกพินาศ”
นายทองอินกับข้าพเจ้าก็หัวเราะ แล้วเมื่อสนทนากันไปอีกสักหน่อยหนึ่งแล้วก็พากันออกมาจากโฮเตล แล้วก็ต่างคนต่างไป นายทองอินกับข้าพเจ้าก็กลับไปบ้าน รุ่งขึ้นนายทองอินกับข้าพเจ้าก็พากันไปที่บ้านนายเทศ พบนายเทศกับนายเฟื่องนั่งสนทนากันอยู่พอนายเทศเห็นนายทองอินเข้ามาก็พูดว่า “แน่พ่อทองอินพ่อเฟื่องเขาบอกว่าเขาไปพบสายสร้อยคอนั้นแล้วละ เขากำลังมาถามฉันอยู่เดี๋ยวนี้ว่าจะให้เขาไปถ่ายเอามาให้ฉันหรือไม่”
นายทองอินถามว่า “นี่แกพูดถึงสร้อยคอไหน อันที่ร้านนายสุวรรณนั่นน่าหรือ”
นายเทศตอบว่า “อันนั้นแหละพ่อเฟื่องเขาพึ่งไปเห็นวานนี้เขาก็มาถามฉันเสียก่อน ถ้าฉันให้เขาถ่าย เขาจะถ่ายด้วยเงินของเขาเอง แต่ฉันบอกเขาว่าฉันจะรอฟังแกก่อน”
นายทองอินตอบว่า “ฉันไปถ่ายมาเสร็จแล้วละ” ควักสร้อยคอจากกระเป๋าวางลงบนโต๊ะแล้วถามต่อไปว่า
“แกรู้ไหมว่าฉันถ่ายมาเท่าไร”
นายเทศสั่นศีรษะแล้วตอบว่า ฉันไม่รู้แต่ฉันเชื่อว่าแกไม่ไปเสียเปรียบเขามา” นายทองอินหัวเราะแล้วตอบว่า “แน่เทียวฉันเสีย ๙๐ บาทเท่านั้นเอง”
นายเทศ “อะไรยังงั้น พูดจริงน่ะ”
นายทองอิน “จริงน่าซี ก็มันเพชรเก๊นี่นา”
นายเทศลุกขึ้นทันที หยิบสร้อยคอไปมองมือสั่นจนสร้อยคอเกือบตก แล้วถามว่า “ถ้ายังงั้นฉันมิถูกโกงหรือ ไปซื้อสร้อยคอเพชรเก๊มาเป็นร้อยชั่งเทียวหรือ ตายจริง”
นายทองอินสั่นศีรษะแล้วตอบว่า “สร้อยคอสายนั้นไม่ใช่สายที่แกซื้อหรอก นี่แน่สายที่แกซื้อละ” นายทองอินก็ควักสายสร้อยคอจริงออกจากกระเป๋าวางลงบนโต๊ะ ในเวลานั้นสีหน้านายเฟื่องเผือดลงไปทันที แต่ก็ทำแข็งใจทำไม่รู้ไม่เห็นเสีย ฝ่ายนายเทศนั้นหยิบสร้อยคอขึ้นไปมองอยู่นานแล้วถามว่า “นี่ยังไงกันฉันยังไม่เข้าใจ”
นายทองอินก็เล่าเรื่องตามที่นายแจ้งบอกนั้นทุกประการ แล้วพูดต่อไปว่า “อ้ายคนๆ นั้นที่มันไปยุให้นายแจ้งขุดศพเมียแกนั่น ก็เพื่อความประสงค์จะกลบเกลื่อนความชั่วของมันเองเพื่อจะปิดไม่ให้คนสงสัยว่ามันขโมยของจริงไป”
ในทันใดนั้น นายเฟื่องลุกทะลึ่งขึ้นแล้วพูดว่า “พุธโธ่คุณพี่ผมสาบานได้เทียวเจ็ดวัดเจ็ดวา ผมไม่ได้ขโมยสร้อยคอนั่นเลยทีเดียว แม่ช้อยให้ผมเองต่างหาก เวลานั้นผมเป็นหนี้เขาอยู่มากไม่รู้จะไปหาเงินที่ไหนมาใช้เขา ผมก็มาบอกกับแม่ช้อย แม่ช้อยบอกว่าอย่าให้เสียชื่อถึงญาติด้วยเลย เอาสร้อยคอนี้ไปขายเอาเงินใช้หนี้เขาเสียเถอะ ผมยังว่าๆ เอ๊ะคุณเทศเธอจะไม่โกรธหรือ แม้ช้อยว่าไม่โกรธหรอก เขาสั่งเขาทำสร้อยคอเก๊มาสายหนึ่งให้เหมือนสายนี้ผมก็ไปทำมาให้แล้ว แม่ช้อยก็ให้สายสร้อยคอจริงกระผมเป็นความสัตย์ยังงี้ทีเดียว
นายเทศลุกขึ้นแล้วร้องตะโกนว่า “เอ็งโกหก เอ็งโกหก” แล้วก็ตรงเข้าต่อยปากนายเฟื่องล้มลง แล้วตรงไปหยิบไม้เท้ามากวัดแกว่งทำท่าเหมือนจะตีนายเฟื่อง นายทองอินเข้าไปยึดมือไว้แล้วบอกกับข้าพเจ้าว่า “พ่อวัดเร็ว เข้าเอาตัวนายเฟื่องออกไปเสียนอกบ้านทีเถอะ” ข้าพเจ้าก็ตรงเข้าไปจับแขนนายเฟื่องลากออกไปนอกห้อง นายเฟื่องดิ้นรนจะไม่ไป แต่ข้าพเจ้ามีกำลังมากกว่าก็ลากออกไปจนได้ พอถึงประตูนายเฟื่องก็พูดว่า “ดีละ อ้ายแกทั้งสามคนแหละจะเอาขึ้นศาลเสียให้ได้เทียว” ข้าพเจ้าถามว่า “จะฟ้องเรื่องอะไร”
นายเฟื่องตอบว่า “ก็ทำร้ายร่างกายน่ะซี ช่วยกันทุบตีผลักไสฉันออก”
ข้าพเจ้าสั่นศีรษะแล้วพูดว่า “ฉันเชื่อว่าแกฉลาดพอที่จะเห็นว่า การไปขึ้นศาลนั้นจะเป็นประโยชน์แก่ตัวแกสักเพียงไร”
นายเฟื่องสะบัดหน้าลงเรือนไปมิได้โต้ตอบว่ากระไรอีกเลย พอข้าพเจ้ากลับเข้าไปในห้องเห็นนายเทศนั่งอยู่และถือสร้อยคอทั้งสองสายดูสายโน้นทีดูสายนี้ที หัวเราะคึกๆ คักๆ แล้วประเดี๋ยวก็ร้องไห้เหมือนเด็กๆ แล้วก็กลับหัวเราะอีก นายทองอินสั่นศีรษะแล้วกระซิบกับข้าพเจ้าว่า “พ่อวัดไปตามหมอมาเถอะ” ข้าพเจ้าก็รีบไปบ้านหมอพาตัวมา หมอตรวจดูไม่ช้าก็สั่นศีรษะ เรียกนายทองอินกับข้าพเจ้าออกไปห่างหน่อยแล้วพูดเบาๆ ว่า “ข้าพเจ้าเสียใจที่จะบอกกับท่านว่า เพื่อนของท่านเห็นจะเสียจริตเสียแล้ว”
ต่อนี้ไปก็ไม่มีอะไรที่จะเล่าอีกมากนัก นายเทศก็เลยเสียจริตไปจริงตามคำหมอว่า แต่ก็ไม่ดุร้ายอะไร เพราะฉะนั้นนายทองอินกับข้าพเจ้าจัดหาผู้พยาบาลมาอยู่ด้วยในบ้านนั้น ส่วนทรัพย์สมบัติของนายเทศนั้น โดยเหตุที่นายเทศไม่มีญาติสนิทจะช่วยดูแล จึงตกลงกันว่าให้ข้าพเจ้าเป็นผู้จัดการปกครองในนามของนายเทศต่อไป เพราะข้าพเจ้าเป็นหมอกฎหมายส่วนตัวนายเทศมาตั้งแต่แรกสึกจากพระแล้ว เมื่อข้าพเจ้าตรวจดูตามบัญชีก็ได้ความว่ามีเหลือน้อยเต็มที เพราะภรรยานายเทศได้ล้างผลาญเสียมาก ข้าพเจ้าปรึกษากับนายทองอินตกลงนำสร้อยคอไปขายเอาเงินที่ได้มานั้นไปฝากแบงค์สำหรับใช้จ่ายในการส่วนตัวนายเทศต่อไป นายเทศอยู่ต่อมาอีกไม่ถึงปีก็มาถึงแก่กรรม นี่แหละเป็นเรื่องน่าสงสารแท้ๆ ส่วนสร้อยคอเพชรเก๊นั้น นายทองอินนำไปให้นายสุวรรณตัดเป็น ๒ ท่อนแล้วนายทองอินกับข้าพเจ้าต่างก็เก็บไว้คนละท่อน เพื่อเป็นที่ระลึกถึงนายเทศสหายของข้าพเจ้าทั้งสอง ซึ่งเป็นคนเคราะห์ร้ายและได้ความทุกข์โศกเพราะความดี และความเชื่อถือในความดีของมนุษย์ซึ่งแกได้มีอยู่มากเกินประมาณนั้น
นายแก้ว
นายขวัญ
ประพฤติการ ของนายทองอินรัตนเนตร์
เรื่องที่ ๑๑
“จดหมายจากเมืองเประ”
เรื่องที่ฃ้าพเจ้าจะเล่าต่อไปนี้เปนเรื่องที่ยังมิได้เคยปรากฎแม้แต่มีวี่แววแห่งใดเลย, เพราะเปนคดีระหัสอันจำเปนต้องปกปิดไว้อย่างแขงแรง, แต่มาถึงกาลบัดนี้พ้นเวลาที่จะต้องปิดอีกต่อไปแล้ว, ฃ้าพเจ้าจึ่งนำมาเล่าให้ท่านฟัง.
ท่านผู้อ่านคงจะได้ทราบอยู่แล้วว่า ในปี พ.ศ. ๒๔๕๙ หนังสือพิมพ์ได้ลงฃ่าวเรื่องพวกอินเดียได้เฃ้ามาตั้งซ่องคิดขบถ ต่อรัฐบาลอินเดียของอังกฤษ, และรัฐบาลสยามได้จับพวกชาวอินเดียเนรเทศออกไปเสียนอกพระราชอาณาจักร์หลายคน; แต่ท่านคงจะไม่ได้ทราบข้อพิสดารอะไรยิ่งไปกว่านี้. ในเรื่องที่ฃ้าพเจ้าจะเล่าต่อไปนี้จะได้แสดงข้อความพิสดารเพียงส่วน ๑, คือส่วนที่นายทองอิน รัตนะเนตร์ ได้เกี่ยวข้องเปนตัวการอยู่.
เดิมที, ในเดือนต้นๆ แห่งปี พ.ศ. ๒๔๕๘, ท่านเสนาบดีกระทรวงนครบาลได้ให้หานายทองอินไปพบท่านที่กระทรวง, และขอให้นายทองอินช่วยราชการแพนกลับของกรมตำรวจพระนครบาลอย่างหนึ่ง, ซึ่งท่านว่าเปนกิจการสำคัญอันเนื่องด้วยการรักษาความเปนกลางซึ่งรัฐบาลสยามได้ประกาศไว้ในงานมหาสงคราม. นายทองอินรับว่ามีความยินดีที่จะรับราชการฉลองพระเดชพระคุณโดยเต็มสติกำลัง, เปนแต่แสดงความหวังใจนิดหนึ่งว่ากิจการที่จะต้องทำนั้นไม่ใช่เพื่อประโยชน์ของฝ่ายเยอรมัน, เพราะส่วนตัวนายทองอินนั้นลำเอียงฃ้างฝ่ายสัมพันธมิตร์มาแต่แรกเริ่มสงคราม. ท่านเสนาบดียิ้มและรับรองว่านายทองอินจะไม่ต้องทำการฝ่าฝืนความพอใจของตนเลย, แล้วท่านก็เล่าความให้นายทองอินฟัง, ซึ่งสรุปความดังต่อไปนี้.
อรรคราชทูตอังกฤษได้ไปหาท่านเสนาบดี, โดยความแนะนำของกระทรวงการต่างประเทศ, และบอกว่าเจ้าน่าที่สืบการลับฝ่ายอังกฤษได้บอกมาว่า มีฅนชาวอินเดียวหลายคน, ซึ่งเฃาทราบว่าเปนพวกคิดขบถต่อรัฐบาลอินเดียอังกฤษ, ได้เฃ้ามาในกรุงสยาม เพื่อจะมาตั้งกองเกลี้ยกล่อมคนชาวอินเดียและพม่าไปก่อกำเริบในแดนพม่าและอินเดีย, โดยเฃ้าไปในแดนพม่าจากพระราชอาณาจักร์สยาม. พวกคิดขบถนี้ยังไม่มีอาวุธเพียงพอ, แต่กำลังคิดจัดการส่งเฃ้ามาในกรุงสยามเปนคราว ๆ. ราชทูตอังกฤษจึ่งขอแรงให้เจ้าน่าที่ช่วยสอดส่องและจับผู้นำและส่งอาวุธเฃ้ามา.
ทางที่อาวุธจะเฃ้ามาถึงกรุงสยามได้ก็มีอยู่หลายทาง, แต่ล้วนเปนทางที่จะส่งได้โดยยากทั้งนั้น, เพราะต้องผ่านมาทางแดนบ้านเมืองซึ่งอยู่ในปกครองของอังกฤษหรือฝรั่งเศส, ซึ่งเจ้าน่าที่คอยสอดส่องอยู่อย่างกวดขั้น. ส่วนในกรุงเทพฯ เจ้าน่าที่ก็ได้คอยสืบจับผู้ที่ฃายอาวุธหรือมีอาวุธโดยมิได้รับอนุญาตนั้นอยู่อย่างกวดขัน, แต่ก็จับได้แต่บุคคลที่มีอาวุธเพียงเปนจำนวนน้อย, ซึ่งไม่สมแก่การที่จะสนับสนุนกิจการใหญ่โตอย่างเช่นที่พวกแขกขบถกำลังคิดอยู่. ผู้ที่ถูกจับเช่นนี้ก็ได้ส่งตัวขึ้นศาล, และจำเลยถูกปรับบ้าง, รอดไปบ้าง.
ในพวกที่ถูกสงสัยแล้วรอดพ้นไปได้ มีชายผู้ ๑ ชื่อนายชอบ, เปนคนค้าขายอยู่ที่ถนนพาหุรัด. นายชอบผู้นี้แต่ก่อนเปนคนทำการค้าฃายเล็กน้อย, เปนของกระจุกกระจิกต่างๆ. แต่ในหมู่นั้นสังเกตว่านายชอบได้มั่งคั่งขึ้นโดยรวดเร็ว, ขยายร้านออกเปนหลายห้อง, แต่เจ้าน่าที่คอยสังเกตอยู่ ก็ไม่ปรากฎว่าคนไปขึ้นห้องของนายชอบมากมายพอที่จะทำให้เฃาเกิดมีกำไรได้โดยเร็วพลันเช่นนี้. ดังนี้เจ้าน่าที่จึ่งสงสัยอยู่ว่านายชอบคงจะมีรายได้มาโดยทางอื่นนอกจากค้าฃายโดยตรง, และได้วางคนสอดแนมไว้คุมอยู่เสมอ.
ครั้นเมื่อวันที่ ๓๐ ธันวาคม, พ.ศ. ๒๔๕๘, อธิบดีกรมตำรวจภูธรและตำรวจพระนครบาลได้รับจดหมายจากผู้บังคับการกองตระเวนสิงคโปร์มีความว่า ภายใน ๒ หรือ ๓ อาทิตย์ที่ล่วงมาแล้วนั้น, เอเยนต์ของนายชอบที่สิงคโปร์ได้ส่งแมคคะโรนีเฃ้ามาให้นายชอบหลายสิบหีบ. ในเวลานั้นเจ้าน่าที่ทางสิงคโปร์ไม่ได้ทราบว่านายชอบเปนผู้ที่ถูกสงสัยในเรื่องค้าของต้องห้าม, จึ่งมิได้ตรวจตราสินค้าที่ส่งเฃ้ามาถึงนายชอบนั้นโดยกวดขัน; ต่อเมื่อได้ทราบว่านายชอบเปนผู้ที่ต้องสงสัยจึ่งได้หวนนึกขึ้นได้ถึงเรื่องแมคคะโรนี, และรีบบอกฃ่าวมาให้ทราบ. จดหมายนี้ท่านเจ้ากรมกองพิเศษได้นำไปให้นายทองอิน, บอกว่ามาโดยเรือเมล์เที่ยวนั้นเอง, และทราบว่าในเรือนั้นมีสินค้าส่งมาให้นายชอบ ๒ หีบ. ท่านเจ้ากรมชวนนายทองอินให้ไปที่ร้านนายชอบด้วย, นายทองอินก็ยินดี, จึ่งพากันไปขึ้นรถยนตร์ของฃ้าพเจ้าซึ่งจอดอยู่น่าบ้าน, ขับตรงไปร้านนายชอบ. ในเวลานั้นนายชอบไม่อยู่, มีแขกยามเฝ้าอยู่คนหนึ่งกับคนใช้อยู่ฃ้างในอีกคนหนึ่ง. ส่วนแขกยามนั้นแต่แรกทำท่าเหมือนจะไม่ให้เฃ้าไป, แต่เมื่อท่านเจ้ากรม