เวนิสวานิช
พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
คำนำ
/*(1)วิลเลี่ยม เชกส๎๎เปียร์ เปนจินตะกวีผู้มีชื่อเสียงปรากฏ, ไม่จำเพาะแต่ในหมู่ชนชาติอังกฤษ. อันเปนชาติของเขาเอง, ทั้งชนชาติอื่น ๆ ทั่วไปในยุโรป ก็นับถือว่าเปนกวีสำคัญ, และเรื่องลครซึ่งเชกส๎๎เปียร์แต่ง ได้มีผู้แปลเปนภาษาต่าง ๆ จากภาษาอังกฤษเปนอันมาก. ส่วนเรื่องลครของเชกส๎๎เปียร์, ถึงแม้ได้มีอายุล่วงมาตั้งสามร้อยปีแล้ว, ก็ยังมีผู้เล่นอยู่จนทุกวันนี้, ทั้งในประเทศที่พูดภาษาอังกฤษ เช่นในประเทศอังกฤษเอง และอเมริกา, ทั้งในประเทศอื่น ๆ ทั่วไปในทวีปยุโรป และได้มีผู้เล่นบ้างแล้วในประเทศญี่ปุ่น.
เรื่องลครของเชกส๎เปียร์, นอกจากเปนเรื่องสำหรับเล่นออกโรงให้คนดู, เขาย่อมยกย่องกันว่าเปนหนังสือที่ควรอ่าน, เพราะเปนแบบอย่างอันดีแห่งจินตะกวีนิพนธ์ เต็มไปด้วยโวหารอันกล้า และถ้อยคำรจนาอย่างสละสลวย; โดยมากเปนกาพย์อังกฤษชนิดที่เรียกว่า “กลอนเปล่า” (“Blank Verse”), คือไม่มีสำผัส เปนแต่จำกัดบรรทัดละ ๑๐ พยางค์, แต่บางแห่งก็มีกลอนสำผัสปนอยู่, และบางแห่งก็มีร้อยแก้วปนอยู่.
เมื่อคำนึงดูว่า ในภาษายุโรปโดยมากมีคำแปลบทลครของเชกส๎๎เปียร์แล้ว, และในภาษาญี่ปุ่นก็มีแล้ว, ข้าพเจ้าก็ออกจะนึกละอายแก่ใจ ที่ในภาษาไทยเราไม่มีบ้างอย่างเขา. จริง/*(2)อยู่ข้าพเจ้าได้ทราบอยู่ว่า มีผู้ได้นิพนธ์เรื่องของเชกส๎๎เปียร์ขึ้นแล้ว ๓ ราย, คือพระเจ้าบรมวงษ์เธอ กรมหมื่นนราธิปประพันธ์พงศ์ ได้ทรงพระนิพนธ์เรื่อง “โรเมโอและยูเลียต” เรื่อง ๑, กับได้ทรงพระนิพนธ์เรื่อง “คอเมดี ออฟ เอร์เรอรส๎” (Comedy of Errors) ซึ่งทรงเรียกนามว่า .“หลงไหลได้ปลื้ม” อีกเรื่อง ๑, กับหลวงธรรมาภิมณฑ์ (ถึก จิตรกถึก) ได้แต่งเรื่อง “เวนิสวานิช” คำฉันท์อีกเรื่อง ๑. แต่ที่แต่งไว้แล้วทั้ง ๓ รายนี้ ไม่ตรงตามแบบเดิมของเชกส๎๎เปียร์สักรายเดียว; เพราะเรื่อง “โรเมโอ และ ยูเลียต” กรมหมื่นนราธิปประพันธ์พงศ์ทรงไว้เปนอย่างนิทานร้อยแก้ว; เรื่อง “หลงไหลได้ปลื้ม” เปนคำพูดที่ไม่ได้แปลตรง, เปนแต่แต่ง “ตามเค้า”, และแปลงนามตัวลครเปนไทย; และเรื่อง “เวนิสวานิช” ของหลวงธรรมาภิมณฑ์เปนคำฉันท์, ไม่ใช่เปนบทลคร.
ดังนี้ข้าพเจ้าจึงได้เลือกเรื่อง “เวนิสวานิช” มาแต่งเปนภาษาไทย, คงรูปให้เปนลครเจรจาโต้ตอบกันตามแบบของเชกส๎เปียร์เดิม, และถ้อยคำผูกเปนกลอนไทย เพื่อให้รูปคล้ายของเดิมที่สุดที่จะขยับขยายให้เปนไปได้.
ส่วนในการแปลก็ได้พยายามที่จะแปลให้ใกล้ของเดิมมากที่สุดที่จะทำได้; แต่ข้าพเจ้าเองก็รู้สึกอยู่ดีว่ามีที่บกพร่องอยู่มาก. ข้อแก้ตัวของข้าพเจ้าคงมีอยู่เปนข้อสำคัญอัน ๑ ก็คือ, ภาษาของเชกส๎เปียร์นั้น ถึงแม้คนชาติอังกฤษเองก็ถือกันว่าเปนของยาก, /*(3)และเขาจัดไว้เปนส่วน ๑ แห่งหลักสูตร์สำหรับสอบไล่วิชาภาษาอังกฤษในมหาวิทยาลัย. นอกจากนี้ถ้าหากจะมีความบกพร่องและไม่สละสลวยอีกบ้าง ก็เปนเพราะสำนวนของข้าพเจ้าเอง และการประพนธ์อ่อนอยู่, เพราะต้องแต่งอยู่ในที่บังคับนั้นแล; ฉนั้นขอจินตะกวีและนักเลงหนังสือจงให้อภัยแก่ข้าพเจ้าบ้างเถิด.
<ราม.วชิราวุธ ปร>
วันที่ ๗ ธันวาคม พ.ศ. ๒๔๕๙.
ตัวลคร
พ่อเมืองเวนิส

เจ้ามอรอคโค
ผู้ปราถนานางปอร์เชียเปนชายา
เจ้าอาร์ระคอน
อันโตนิโย,
เวนิสวานิชผู้ ๑.
บัสสานิโย,
สหายของอันโตนิโย, และผู้ปราถนานางปอร์เชียอีกราย ๑.
สะลานิโย
สหายของอันโตนิโยและบัสสานิโย.
สะละรีโน
สะเลริโย
ลอเร็นโซ,
ชู้ของนางเชสสิกา.
ไชล็อก,
ยิวผู้มีทรัพย์.
ตูบาล,
ยิว, สหายของไชล็อก.
ลานซ๎ล็อต ก็อบโบ,
ตลก, คนใช้ของไชล็อก.
ตาเถ้าก็อบโบ,
บิดาของลานซ๎ล็อต.
เลโอนาร์โด,
คนใช้ของบัสสานิโย.
บัลถะสาร์
คนใช้ของนางปอร์เชีย.
สเตฟาโน
นางปอร์เชีย,
หญิงสาวผู้รับมฤดกมั่งมี.
นางเนริสสา,
สาวใช้ของนางปอร์เชีย.
เชสสิกา,
ธิดาของไชล็อก.
นอกจากนี้มีกรมการเมืองเวนิส, พนักงานศาลยุติธรรม, ผู้คุม, คนใช้ของนางปอร์เชีย, และคนอื่น ๆ.
สถาน: ที่ในเมืองเวนิสบ้าง, กับที่ตำบลเบ็ลมอนต์, อันเปนสำนักแห่งนางปอร์เชีย, ที่บนฝั่งประเทศอิตาลี.
เวนิสวานิช
องก์ที่ ๑
ตอนที่ ๑
ถนนแห่ง ๑, เมืองเวนิส.
อันโตนิโย, สะละรีโน, และสะลานิโย เดินออกมา.
อันโต.
จริงหนอเปนอย่างไรใจเหี่ยวแห้ง:

เหมือนอ่อนแรง; อีกเธอก็เหนื่อยอ่อน;

เหตุไฉนใจเหงาและเร่าร้อน,

และอกอ่อนเพื่ออะไรก็ไม่รู้,

สาเหตุเพื่อสิ่งใดไม่รู้ได้

แต่แน่แท้เศร้าใจฉนี้อยู่,

ทำให้ฉันงงไปไม่พึงดู

แทบมิรู้จักตัวว่าเปนใคร.
สะละ.
จิตของเกลอเผลอไผลไปลดเลี้ยว

ท่องเที่ยวอยู่ที่กลางทเลใหญ่;

ในน่านน้ำเภตราสง่าใบ

ของเกลอไซร้แล่นคว้างกลางสาคร.

เหมือนผู้ดีหรือเศรษฐีมีสง่า

โอ่อ่าฝ่าสินธุ์สโมสร

/*4เปนกระบวนนาวีศรีสุนทร

อันงามงอนในมหาชลาลัย;

เมื่อยามผ่านเรืออื่นตั้งหมื่นแสน

ก็งามแม้นหงส์ทองฟ่องน้ำใส

เรืออื่น ๆ ลำน้อย ๆ ที่คล้อยไป

พลางใช้ใบพลางเคารพอภิวันท์:
สะลา.
จริงหนอแม้ฉันมีนาวีค้า

เที่ยวแล่นท้องธาราอย่างเกลอขวัญ

อันดวงใจคงเปนห่วงปวงทรัพย์นั้น

คงไฝ่ฝันถึงเรือเหลืออาลัย.

คงหมั่นเด็ดใบหญ้ามาโปรยดู

เพื่อให้รู้ลมพัดจัดทางไหน;

คงนั่งมองแผนที่อยู่ร่ำไป

จนเจนใจท่าเรือและลู่ทาง.

ยามแลเห็นสิ่งใดที่สามารถ

อาจบันดาลเปนภัยให้กีดขวาง

คงทำให้ใจสั่นและพรั่นพลาง,

คงนั่งครางอยู่ละเกลอ.
สะละ.
เออเห็นใจ !

ส่วนตัวฉันแม้จะเป่ากับเข้าร้อน

ลมปากเองน่าจะย้อนเอาจนไข้

/*5เพราะเกรงลมจะไปเพิ่มพายุไซร้

ให้พัดกล้าเกินไปในสาคร.

เมื่อเห็นนาฬิกาทรายอันปรายโปรย

จะโอดโอยอกร้าวฤทัยถอน

เพราะนึกถึงหาดกลางหว่างสาคร

กีดสุนทรนาวีที่สุดรัก,

จนเรือยับอับปางกลางสมุท

เสาหักซุดตำทรายเคราะห์ร้ายหนัก.

อีกยามไปไหว้พระจะเศร้านัก

จะเผือดพักตร์ยลกำแพงแรงศิลา,

คงชวนให้คำนึงถึงนาวี

วิตกกลัวจะรี่ไปโดนผา

จนทลุปรุกว้างข้างนาวา

และสินค้าสารพัตกระจัดกระจาย,

นึกถึงปวงเครื่องเทศวิเศษสรรพ์

นึกถึงผ้าแพรพรรณอันหลากหลาย

จะเปียกน้ำซ้ำลอยละล่องละลาย

น่าเสียดายของดี ๆ มีราคา;

นึกถึงภัยต่าง ๆ กลางสมุท

ของดี ๆ ที่สุดแสนสง่า

อาจจะยับย่อยไปในพริบตา

/*6ดังนี้นามิใช่เล่นฉันเห็นใจ.

ถ้านึกห่วงปวงทรัพย์นับค่าหมื่น

จะแขงขืนไม่วิตกได้ไฉน ?

เพราะฉนั้นอันโตนิโยไซร้

เขาเศร้าใจเพราะเปนห่วงปวงสำเภา.
อันโต.
หามิได้: ฉันไซร้ไม่ประมาท,

ฉันมิอาจไว้ใจไปอย่างเขลา,

มิได้รวมวัตถุบรรจุตะเภา

เพียงลำเดียว,เพื่อนเราอย่าแคลงใจ;

มิได้ค้าทางเดียวในเที่ยวนี้

หรือลงทุนเต็มที่ก็หาไม่:

เหตุฉนี้มิได้มีความห่วงใย

สินค้าไซร้มิได้ทำช้ำใจเลย.
สะละ.
รักผู้หญิงกระมังนะ.
อันโต.
อ๊ะ ! ไม่จริง !
สะละ.
ไม่รักหญิง ? ถ้าเช่นนั้นละเพื่อนเอ๋ย

ก็ต้องว่าสาเหตุไม่มีเลย,

เศร้าเฉย ๆ เพราะไม่อยากจะเฮฮา:

ถ้าเช่นนั้นใคร ๆ ที่ใจเศร้า

แสร้งเริงเร้าป่องป๋อหัวร่อร่า

และโลดเล่นเต้นรำซ้ำหุยฮา

/*7ก็จะว่าจิตไม่เศร้าได้เท่ากัน.

จริงๆ หนอคนเรานี้มีต่าง ๆ

ทั้งรูปร่างกิริยาแสนน่าขัน:

บางคนมีแต่สนุกทุกคืนวัน

หัวเราะงันเหมือนนกแก้วแจ้ว ๆ ไป;

บางคนหุบปากไว้ไม่แย้มหัว

จำอวดเล่นรอบตัวหาขันไม่,

ไม่รู้จักสนทนาฮากับใคร

เหมือนเปนไข้ไม่รู้ส่างไม่วางวาย.

(บัสสานิโย, ลอเรนโซ, และกราติยาโนเดินออกมา)
สะลา.
อ้อนี่แน่ท่านบัสสานิโย,

อีกทั้งกราติยาโนผู้สหาย

และลอเร็นโซสนิทมิตรสามชาย,

ออกมาแล้ว. ฉันหมายจะขอลา:

เพราะตัวท่านคงอยากพบญาติมิตร

ผู้รักใคร่อย่างสนิทนั้นมากกว่า.
สะละ.
แม้สามมิตรนี้ไซร้ยังไม่มา

ฉันก็ใคร่สนทนาชวนรื่นรมย์.
อันโต.
ส่วนตัวฉันรักเธอเสมอภาค

แต่เธอหากมีกิจเปนปฐม

/*8ที่จะต้องไปกระทำ, คำคารม

พูดผสมเพื่อให้เพราะเหมาะอำลา.
สะละ.
ข้าลาก่อนละนะนายสหายแก้ว.
บัสสา.
เออก็แล้วเมื่อไรจะไปหา ?

จะได้พูดกันเล่นเย็นวิญญา.
สะละ.
ไว้ว่าง ๆ จะไปหาอย่าขัดใจ.

(สะละรีโน กับสะลานิโย เข้าโรง)
ลอ.
นี่แน่ท่านบัสสานิโย เมื่อท่านได้มาพบอันโตนิโยแล้วดังปราถนา ข้าพเจ้าทั้งสองก็จะขอลาท่านต่อไป: แต่ขอให้ท่านกำหนดไว้ด้วยเถิดนา ว่าเมื่อถึงเวลาที่จะกินภักษาหาร เชิญท่านไปรับประทานกับข้าพเจ้าแห่งใดแห่งหนึ่ง ซึ่งสุดแท้แต่ท่านจะเหมาะใจ
บัส.
เอาเถิดอย่าสงสัย เราจะไปตามปราถนา.
กรา.
ไฉนนั่นอันโตนิโยเพื่อน

ใยหน้าเจื่อนบูบึ้งตึงนักหนา;

หรือท่านระวังท่วงทีกิริยา

เกรงชนจะนินทาหรือว่าไร ?

คนที่ทำหน้าบึ้งขึงแขงซื่อ

คนทั้งหลายจะนับถือก็หาไม่;

เชื่อข้าเถิดหน้าเธอแปลกแผกเหลือใจ

/*9จนเพื่อนแทบจำไม่ได้สักน้อยนิด
อันโต.
สหายกราติยาโนอย่ากังขา

ข้าเห็นโลกก็เปนโลกไม่แผกผิด;

โลกนี้เหมือนลครโรงนิด ๆ

คิดว่าเราเปนลครอยู่ทั่วกัน.

ต่างคนมีบทรำและทำท่า

ต่าง ๆ นา ๆ เหมือนแสร้งสรร,

ส่วนข้าเปนตัวเศร้าจึงเหงางัน

จบเท่านั้น.
กรา.
ข้าขอเปนตัวฮา:

ขอเปนตัวตลกหัวเราะเร้า

หน้าเหี่ยวย่นทนเอาสำรวลร่า;

ขอยอมให้ตับระบมอมสุรา

ดีกว่าถอนใจใหญ่ใจเหี่ยวตาย.

ไฉนเล่าคนเราที่เลือดฝาด

มีฉูดฉาดแล่นไปในเส้นสาย

จะมานั่งแน่วนิ่งไม่ติงกาย

เหมือนก้อนหินกรวดทรายไม่เข้าการ.

เมื่อยามตื่นฉันใดจะให้หลับ,

ราวกับรอมรณาน่าสงสาร,

/*10ไม่หัวเราะบ้างไซร้ไม่ได้การ

จริงนะท่านเกลอขวัญอันโตนิโย.

ฉันรักเธอเผยอพูดเพราะความรัก,

ฉันรู้จักบางคนน่ากวนโมโห

ทำหน้าตาบ้านักละ, อ๊ะพุทโธ่ !

เหลอและโง่ราวกับวังน้ำขังนอน,

จนจอกแหนแลสวะระกะเห็น

น้ำเน่าเหม็นเต็มไปด้วยบุ้งหนอน;

แสร้งทำขรืมทรึมเทราเหมือนหาวนอน

หวังให้ชนนิกรเขากล่าวชม

ว่าตัวเปนนักปราชญ์ฉลาดหนัก

รู้แหลมหลักสารพัตเปนปฐม,

เหมือนเจ้าผีมีอิทธิ์ฤทธิ์อุดม

ร้องคารมว่า “กูศักดิ์สิทธิ์แฮ้ !

เมื่อยามกูอ้าปากอยากพูดจา

ถึงแม้หมาก็อย่าเห่าอย่าหอนแฮ่ !”

จริงนะ, อันโตนิโย, จริงแท้ ๆ

ฉันรู้แน่คนเช่นนั้นมันมารยา,

อยากได้ชื่อว่าเปนปราชญ์ฉลาดรู้

เพราะหุบปากนิ่งอยู่เท่านั้นหนา;

เมื่อใดเผยปากขึ้นสนทนา

/*11ถ้อยคำไม่เปนภาษาอันพึงใจ.

ใครยินแล้วก็ไม่แคล้วการติฉินท์

ปวงกะวินนินทาว่าบ้าใหญ่.

ฉันจะกล่าวต่อไปอีกก็ได้

แต่เอาไว้คราวอื่นจึงสนทนา.

เชื่อฉันเถิดเพื่อนรัก ๆ จงเชื่อ,

เอาความขรึมเปนเหยื่อเพื่อตกหา

ซึ่งถ้อยคำสรรเสริญของโลกา

เหมือนมุ่งตกปลาบ้าไม่เข้าที.

ลอเร็นโซเพื่อนยามาเถิดเพื่อน

อย่ารอเตือน-ลาก่อนทั้งสองศรี:

ไว้เมื่อกินอิ่มหนำสำราญดี

แล้วจึงมีเทศน์ธรรม์กันต่อไป.
ลอ.
ถ้าเช่นนั้นฉันลากว่าจะเย็น:

ฉันนี้เห็นจะต้องทำเปนขรึมใหญ่

เหมือนปราชญ์เก๊ที่ว่ามานั่นไซร้,

เพราะจำใจจำต้องซึมขรึมอยู่เอง.

เพราะว่ากราติยาโนในเชิงปาก

สู้เขายาก, พูดไม่ทันฉันต้องเน่ง.
กรา.
เกลอคงแทบไม่ได้ยินเสียงตนเอง

ถ้าอยู่กับเพื่อนผู้เก่งสักสองปี.
/*12อันโต.
เอาเถิดเกลอขอผัดอีกไม่ช้า

ฉันจะหมั่นพูดจาให้ควรที่.
กรา.
ดีแล้วเพื่อน, ลิ้นคนนิ่งไม่ดี

ที่ควรนิ่งนั้นก็มีแต่ลิ้นโค,

กับลิ้นหญิงโง่งั่งทั้งรูปชั่ว

จนไร้ผัวควรสงบเพื่อปิดโง่,

ผู้ฉลาดปราชญ์เปรื่องมีเรื่องโว

หาเรื่องพูดได้อะโขไม่ร้อนใจ

(กราติยาโน กับลอเร็นโซ เข้าโรง)
อันโต.
อย่างไรเพื่อน, จะว่าอย่างไร.
บัส.
กราติยาโนมักพูดมากปากไม่อยู่สุข พูดพลอดพล่อยสนุก ๆ ไม่มีสาระอะไร พูดเหลว ๆ ได้ยิ่งกว่าใคร ๆ ในเมืองเวนิส. ในคำพูดจะมีสุภาษิตอยู่ก็แต่นิดเดียว ยากจริงเจียวจะค้นในคำสนทนา ประหนึ่งว่าเข้าเปลือกเพียงสองเมล็ดน้อย เข้าไปแฝงกระจ้อยร่อยอยู่ในกระบุงแกลบ: ค้นทั้งวันก็แทบจะหาไม่พบได้; และถึงเมื่อพบแล้วไซร้ก็ไม่มีราคา เป็นอันป่วยการหา, ไม่เป็นประโยชน์อะไร.
อันโต.
เออ ๆ นี่แน่เกลอข้าขอถาม

แม่รูปงามอยู่หนตำบลไหน

ที่เกลอว่าชอบจิตและติดใจ

จะบอกให้มิใช่หรือในวันนี้ ?
/*13บัส.
อันโตนิโยพี่ชายสหายแก้ว

เพื่อนรู้แล้วว่าทรัพย์ของฉันนี่

ได้ชักไปใช้จ่ายฟูมฟายทวี,

เพราะเหตุที่หน้าใหญ่เกินกำลัง.

แต่มิใช่จะบ่นเพราะตนโฉด,

ใช่จะโทษผู้ใด; ใจฉันตั้ง

อยู่เพียงที่ตรงจะประทะประทัง

ใช้ณี่สินรุงรังที่คั่งค้าง.

อันโตนิโยเธอนี้สิมีคุณ

ทั้งให้ทุนให้รักไม่เว้นว่าง;

เพราะความรักเพื่อนไซร้ไม่จืดจาง

จึงเปนทางที่หวังหยั่งเมตตา.

ขอเล่าความตามจริงทุกสิ่งสรรพ์

ขอพึ่งเพื่อนเตือนฉันช่วยปฤกษา,

ทำไฉนจึงจะได้สมวิญญา

พ้นบรรดาณี่สินสิ้นห่วงใย.
อันโต.
บัสสานิโยจงรีบเร่งพาที,

ถ้าแม้ณี่อันค้างทั้งหมดไสร้

เปนสิ่งซึ่งสุจริตไม่ติดใจ

/*14เหมือนตัวเพื่อนเองไซร้ผู้ซื่อตรง.

เอาเถิดทั้งเงินทองของตูข้า,

แม้กายา, แลทรัพย์, ซึ่งประสงค์

จะยอมยกให้ได้ดังใจจง,

ยอมปลดปลงทุกสิ่งไม่เสียดาย.
บัส.
เมื่อเด็กๆ ยามเสียลูกศรหนึ่ง

เคยรำพึงเพื่อหาลูกศรหาย,

และยิงซ้ำไปอีกลูก, ถูกอุบาย,

ยิงมุ่งหมายไปทางข้างเดียวกัน;

แต่คราวนี้คอยจ้องมองแม่นยำ

เพื่อจดจำที่ตกโดยแม่นมั่น,

และโดยยอมเสียลูกศรเปนสองฉนั้น

มักได้อันหายแรกกลับคืนมา.

ที่เล่าเรื่องเมื่อยังเด็กเล็กอยู่นั้น

ก็เพราะฉันมีความปราถนา

จะขอให้สหายช่วยเมตตา;

อันตัวข้าเปนณี่เพื่อนอยู่มากแล้ว,

และเหมือนเด็กไม่รู้จักระวังระไว

ทรัพย์ที่ยืมหมดไปนะเพื่อนแก้ว;

แต่ถ้าเพื่อนยิงศรไปตามแนว

ทิศเดิมแล้วข้านี้จะดีใจ.

/*15จะคอยดูทางเล็งเพ่งไว้มั่น

แล้วตัวฉันจะหาคืนให้จงได้,

อย่างน้อยณี่รายที่สองเปนต้องใช้;

ถึงอย่างไรขอเพื่อนจงเมตตา.
อันโต.
เพื่อนก็รู้อยู่แล้วเพื่อนแก้วเอ๋ย,

ฉันไม่เคยขัดเพื่อนเสนหา

ไฉนพูดไม่เปนเรื่องเปลืองเวลา;

ที่เพื่อนยาสงสัยใจข้านี้,

ข้าโกรธยิ่งกว่าที่เพื่อนจะผลาญทรัพย์

ของข้าจนย่อยยับสรรพป่นปี้:

จงบอกเถิดต้องประสงค์สิ่งไรมี

จะช่วยให้สมที่อารมณ์จินต์.
บัส.
ที่เบ็ลมอนต์มีนางสำอางค์องค์

อนงค์รับมฤดกมากมวลสิน;

นางแสนงามอร่ามพรั่งทั้งกายิน

อีกงามสิ้นท่วงทีกิริยา;

อนึ่งนางมีสกุลคุณสมบัติ

สารพัดงามยิ่งกว่างามหน้า:

บางคราวชายตารับจับนัยตา

เหมือนหนึ่งให้ทีท่าน่ายินดี.

นางนั้นชื่อปอร์เชียผู้โฉมเฉิด,

/*16งามประเสริฐสล้างสอางค์ศรี

ไม่น้อยกว่าโฉมตรูผู้บุตรี

แห่งคาโตเสนีโรมโบราณ,

กล่าวคือนางปอร์เชียเมียบรูตัส

ผู้ชงัดแรงฤทธิ์จิตทหาร,

จนออกชื่อลือลงพงศาวดาร

เพราะนงคราญงามพร้อมทั้งกายใจ.

แต่ปอร์เชียของฉันนั้นไม่แพ้,

เกียรติหล่อนแพร่ทั่วธรณีใหญ่,

เพราะชายหนุ่มจากแคว้นแดนไกล ๆ

จากสี่ทิศต่างไปเพื่อชมนาง.

ผมหล่อนเหลืองเรืองอุไรเหมือนไหมทอง

และฟูฟ่องที่หน้าผากทั้งสองข้าง,

เปรียบเหมือนแก้วแพรวพร้อยลอยอยู่กลาง

คัคณางค์เพื่อให้คนไฝ่ชม.

อันโตนิโยแม้ฉันนั้นมีสิน

จะได้ชมโฉมยุพินประสงค์สม,

ฉันเชื่อใจว่าจะได้ดังอารมณ์

ลาภอุดมคงจะได้สมใจปอง !
อันโต.
เพื่อนก็รู้อยู่ว่าบรรดาทรัพย์

ของฉันสรรพอยู่ทเลสิ้นทั้งผอง;

/*17ไม่มีเหลืออยู่เลยทั้งเงินทอง,

หรือสิ่งของที่จะค้าหากำไร:

ฉนั้นจงเที่ยวถามตามตลาด

บางทีจะสามารถหยิบยืมได้,

ลองดูชื่อเสียงฉันนั้นเปนไร

เวนิสเชื่อเพียงใดได้รู้กัน:

ฉันจะช่วยเพื่อนยาอย่าฉงน

จนได้เงินพอใช้สมไฝ่ฝัน,

ช่วยเพื่อนถึงเบ็ลมอนต์ด้วยเร็วพลัน

ถึงแจ่มจันทร์ปอร์เชียอย่าเสียใจ.

เพื่อนจงไปเที่ยวถามตามชาวเมือง,

ฉันจะช่วยสืบเรื่องกู้เงินให้,

แม้ประสบพบผู้ให้กู้ไซร้

อย่าสงสัยฉันจะเปนธุระเอง. (ต่างคนต่างเข้าโรง)
---
ตอนที่ ๒
เบ็ลมอนต์. ห้อง ๑ ในเรือนนางปอร์เชีย.
นางปอร์เชียกับเนริสสาออกมา.
/*18ปอร์.
จริงนะเนริสสา, ข้าน้อยเบื่อหน้าโลกอันใหญ่นี้จริง ๆ.
เนริส.
อ้าความทุกข์ของคุณหญิงมีมากมาย และล้นหลายเท่าความสมบูรณ์ละก็น่าเบื่ออยู่: แต่ดูเหมือนผู้ที่กินอิ่มหนำสำราญมากเกินไป ก็อาจจะเปนไข้ได้เท่ากับคนที่อดอาหาร. ถ้าจะให้มีความสุขสำราญอย่างจริงจัง ก็ต้องนั่งอยู่กลาง ๆ หว่างมั่งมีกับความจน: เขาว่าคนที่มั่งมีเปนเศรษฐีมีหลายหลัก มักจะผมหงอกเร็วกว่าธรรมดา; แต่ส่วนคนมีเงินตราแต่เพียงพอกินมักสมถวิลอายุยืนอยู่นานปี.
ปอร์.
ภาษิตดี, และช่างกล่าวให้ไพเราะ.
เนริส.
ถ้ามีต่อให้เหมาะ ๆ ก็จะดีเหลือใจ.
ปอร์.
ถ้าการทำสิ่งใด ๆ สำเร็จง่าย สำเร็จดายเท่าที่เรารู้ว่าดี, กุฎีน้อยก็คงจะได้เปนวิหารหลวง, และปวงทับกระท่อมคนเข็ญใจ ก็คงจะได้เปนวังเจ้านายไปหมด. นักพรตผู้ประพฤติสมปากสอน เปนผู้ประเสริฐเลิศสุนทรควรอภิวาท: ฉันสามารถสอนคนยี่สิบคน ให้ได้รู้เหตุผลสิ่งดีชั่ว, แต่ตัวฉันจะกลับไปเปนผู้หนึ่ง ในยี่/*19สิบซึ่งจะประพฤติตามตัวฉันสอน น่าจะเร่าร้อนลำบากยากยิ่งกว่าเทศนา. ความฉลาดอาจรจนาตั้งบัญญัติเพื่อบังคับสารพัตจิปาถะ; แต่โทษะอาจจะโดดโลดข้ามรั้ว ไม่เกรงกลัวบัญญัติเลยก็มี: นี้มักเปนธรรมดาของคนรุ่น ๆ มักเฉียวฉุนโลดข้ามความตักเตือน เหมือนกระต่ายข้ามข่ายแผลวเข้าป่า. แต่พูดเช่นนี้ดูทีท่าไม่ใช่ทางดี ที่จะเลือกหาสามีมาเปนคู่เสน่หา. อนิจจา, คำว่าเลือกนี้แหละน่าอัดใจ. ชายที่ฉันชอบใจก็เลือกไม่ได้ตามปราถนา, ชายที่ไม่ชอบอัชฌาก็ขับไล่ไม่ได้; น่าอัดใจที่ความประสงค์ของพ่อผู้ล่วงลับ ตามมาบังคับใจของลูกผู้ยังเปน ๆ. เนริสสา หล่อนไม่เห็นความยากบ้างหรือ, คือฉันจะเลือกผู้ใดก็ไม่ได้ หรือจะไม่ยินยอมกับใคร ๆ ก็ไม่ได้เหมือนกัน.
เนริส.
ท่านบิดาของคุณนายนั้นท่านเปนคนดี: ผู้ที่มีคุณสมบัติเมื่อยามถึงเวลาตาย มักจะให้อุบายไว้อย่างสำคัญ: เหตุฉนี้การเลือกสรรตามที่กำหนดไว้ ให้เลือกหีบทองเงินหรือตะกั่ว, ใครเลือกถูกก็ได้ตัวคุณนายด้วยไซร้, คงไม่มีใครเลือกถูกสมกมล เว้นแต่บุคคลผู้รักใคร่คุณนายจริง ๆ. แต่คุณหญิงชอบใจผู้ใดบ้าง ในระหว่างพวกที่มาดูตัวบัดนี้ ?
/*20ปอร์.
หล่อนลองกล่าวชื่อดูทีสักหน่อยหรือ: พอหล่อนเอ่ยชื่อฉันจะบอกลักษณะให้: เมื่อฉันบอกลักษณะอย่างไรก็คอยฟัง แล้วชั่งน้ำหนักความรักมากหรือน้อยคอยรำพึง.
เนริส.
หนึ่ง, เจ้าชายเมืองนะโปลี.
ปอร์.
ท่านผู้นี้ควรจะเปนม้า เพราะพูดจาได้แต่เรื่องม้าของตัว; ช่างน่าหัวเธอยกย่องเปนความฉลาด ที่สามารถใส่เกือกม้านั้นเองได้. ฉันสงสัยว่ามารดาของเธอนั้นจะได้สนิทติดพันกับช่างใส่เกือกม้า.
เนริส.
ถัดลงมาก็มีเคานตีปะละติน.
ปอร์.
ไม่เปนชิ้น, เห็นแต่นั่งทำหน้าบึ้ง; ขมึงทึงประหนึ่งจะพูดกระโชกกระชาก ว่า “ถึงไม่อยากได้ฉันก็ตามที, ต้องเลือกเดี๋ยวนี้, หาไม่ได้เห็นกัน”: เธอฟังนิทานอะไรขัน ๆ ไม่ยิ้มจนนิด: ฉันหวั่นจิตเกรงว่ากว่าจะแก่เถ้า จะกลายเปนขรัวหน้าเง้าเปนเต่าตุ่น, เพราะแต่รุ่นๆ ยิ้มไม่เปนเสียเช่นนี้. ให้ฉันแต่งกับกระโหลกผีคาบกระดูกขา จะเปนสุขสนุกว่าต้องคลอเคลีย เปนเมียท่านทั้งสองราที่ว่ามาแล้ว. คุณพระช่วยขอให้แคล้วท่านทั้งสอง !
เนริส.
เมสเสียร์เลอะบองฝรั่งเศสเล่า, เปนฉันใด ?
ปอร์.
พระเจ้าสร้างมาแล้วอย่างไร ๆ ก็ต้องให้เปนคน. แต่/*21แท้จริงฉันรู้สึกตนว่าการเย้ย ไม่ควรเลยไม่ควรที่จะทำเช่นนั้น: แต่น่าขันฝรั่งเศสนั้นนักหนา !-ม้าของเขาดีกว่าของเจ้านะโปลี; นิ่วหน้าได้สนิทดีกว่าเคานตีปะละติน: มีลักษณะของคนทั้งสิ้นแต่ไม่เหมือนผู้ได: ยินเสียงนกร้องในไพร, เขาต้องพลอยรำเต้น: เห็นเงาของตนเองก็ต้องเอากระบี่แทง: ถ้าฉันแต่งกับท่านผู้นี้, ก็เท่ากับมีผัวยี่สิบคนพร้อม ๆ กัน. ถ้าหากเขาชังฉัน, ฉันก็จะยอมให้อภัย; เพราะถ้าเขารักใคร่ฉันจนไหลหลง, ฉันคงตอบแทนเขาให้เพียงพอไม่ได้.
เนริส.
ถัดนั้นไปคือฟอลคอนบริดจ์ ขุนนางหนุ่มจากเมืองอังกฤษนั้นเปนอย่างไร.
ปอร์.
ฉันไม่เคยพูดอะไรเลยกับเขา; เพราะเขาไม่เข้าใจเรา, เราก็หมดปัญญา: ภาษาละตินฝรั่งเศสหรืออิตาลี เขาพูดไม่ได้เลย, เช่นนี้จะทำอย่างไร; ส่วนตัวฉันเองไซร้หล่อนก็อาจเปนพยาน สาบาลว่าฉันไม่รู้ภาษาอังกฤษ, จะพูดแม้แต่น้อยนิดก็ไม่ได้. ที่จริงเขานั้นไซร้เหมือนรูปภาพ อันช่างเขียนไว้พอให้ทราบว่าเป็นชายดี; แต่ใครเล่าในโลกนี้จะสามารถ อาจสนทนากับหุ่นยนตร์,จนปัญญา. อีกพิศดูเสื้อผ้าก็ดูพิลึก ! ฉันนึกว่าเสื้อเห็นจะซื้อที่อิตาลี, กางเกง/*22ทีจะซื้อที่เมืองฝรั่งเศส, หมวกประเทศเยอรมนีมีราคา, กิริยาเที่ยวเก็บตกทั่ว ๆ ไป.
เนริส.
ขุนนางสก๊อตเปนอย่างไรเล่าเจ้าขา ?
ปอร์.
ฉันเห็นว่าชอบหยิบยืมของเพื่อนบ้าน; เช่นเมื่อวานขอยืมกำหมัดจากเพื่อนอังกฤษ, แล้วสาบาลว่าตั้งจิตจะใช้ณี่ ในเมื่อมีโอกาศและกำลัง: ฝรั่งเศสดูเหมือนรับเปนนายประกัน, จะยอมให้กำหมัดอีกอันถ้าต้องการ.
เนริส.
เออก็ท่านชายหนุ่มชาติเยอรมัน หลานเจ้าสักโซนีนั้นชอบหรือไม่ ?
ปอร์.
ฉันชอบใจน้อยนักเวลาเช้า, เมื่อยังไม่เมาสุรา; เวลาบ่ายชังน้ำหน้า, เมื่อเวลาที่เมาแอ๋: ถึงแม้เวลาที่ดีพร้อมพรั่ง, ก็ยังเลวกว่ามนุษ; และเวลาที่เลวที่สุด, ก็ไม่ดีกว่าเดรฉาน: หากว่ามีเหตุการณ์เคราะห์ร้ายใหญ่, ฉันก็ยังหวังใจว่าจะไม่ต้องพึ่งท่านผู้นี้.
เนริส.
แต่ก็ถ้าเขาพะเอินมีความประสงค์, และพะเอินเลือกหีบตรงความปราถนา, ถ้าคุณนายไม่ยอมแต่งกับเขานั้น มันมิเปนการขัดคำสั่งของคุณบิดาฤๅ ?
ปอร์.
อือ! แม้เกรงจะต้องร้อนรำคาญใจ ก็ขอให้หล่อนช่วยด้วยสักหน่อย จงคอยหาสุราไรนถ้วยใหญ่ ๆ ไป/*23ตั้งไว้ริมหีบใบที่ผิด; ฉันคิดว่าถึง แม้มีปิศาจดุ บรรจุอยู่ในหีบนั้นก็ตามที, แต่เพราะมีเหยื่อล่ออย่างพอใจ เขานั้นไซร้คงเลือกเอาหีบนั้นเปนแน่ละ ! จริงนะแม่เนริสสาฉันคงหาอุบาย โยกย้ายหลีกเลี่ยงให้จงได้ เพราะฉันนี้ไม่พอใจเปนภรรยา แห่งผ้าขี้ริ้วชุบสุราเช่นท่านผู้นั้น.
เนริส.
คุณนายไม่ต้องพรั่นหวั่นใจ ว่าจะต้องแต่งกับท่านผู้ใดที่กล่าวนามมาทั้งนั้น: เขาได้บอกแก่ดิฉันแล้วว่ามีความตั้งใจ ต่างคนต่างจะกลับไปบ้านของตน, ไม่พูดกวนไห้คุณนายกังวลอีกต่อไป, เว้นเสียแต่จะมีทางได้สมความมุ่งหมาย โดยอุบายอย่างอื่นนอกจากการเลือกสรร หีบทั้งสามใบนั้นตามคำสั่งคุณบิดา.
ปอร์.
ถึงแม้ว่าฉันจะต้องอยู่จนแก่แรดแปดสิบปี และคงเปนพรหมจารีอยู่จนชีวิตหาไม่, ก็ไม่ยอมแต่งกับใคร นอกจากตามที่คุณพ่อสั่ง. ฉันยินดีจริง ๆ จัง ๆ ที่พวกผู้ชายเหล่านั้นเขายอมจำนนโดยฉับพลันไม่หวังต่อไป; ไม่มีผู้ใดในหมู่นั้นแม้แต่สักคนหนึ่ง ซึ่งฉันจะพอใจให้อยู่มากกว่าให้ไปพ้น; และฉันขอให้เทวดาเดินหนช่วยพิทักษ์รักษา เขาทั้งหลายในเวลาเดินทางไป.
เนริส.
คุณนายจำไม่ได้หรือเมื่อคุณพ่อยังอยู่ ดูเหมือนมีชาวเมืองเวนิสผู้หนึ่ง ซึ่งเปนผู้รู้วิชาชาญและเปน/*24ทหารกล้า มากับท่านมาร์ควิสมอนเฟร์รัต
ปอร์.
จำได้ถนัด, เขาชื่อบัสสานิโย.
เนริส.
นั่นแหละเจ้าข้า; บรรดาผู้ชายใด ๆ ที่ดิฉันได้เคยพบยังไม่เคยประสบผู้ใดที่ควรคู่กับยอดหญิง ยิ่งไปกว่าท่านผู้นี้.
ปอร์.
ฉันจำเขาได้ดีเหมือนกัน; และจำได้มั่นว่าเขาดีสมที่หล่อนชมไว้.

[คนใช้ผู้หนึ่งออกมา]

มาทำไม ? ธุระอะไร ?
คนใช้.
แขกทั้งสี่ขอพบคุณนาย, เพื่อจะลาไป: กับมีคนใช้มาจากคนที่ห้า คือเจ้าเมืองมอรอคโค; เขาบอกข่าวว่า เจ้านายของเขาจะมาถึงที่นี่ในเวลาค่ำวันนี้.
ปอร์.
ถ้าฉันสามารถรับรองคนที่ห้านี้ ด้วยความยินดีเท่าที่จะส่งคนอีกสี่ไป ฉันก็จะกล่าวว่าดีใจที่เขามา: ถ้าเขามีคุณสมบัติเปนสัตบุรุษนักบุญ แต่ผิวพรรณทารุณเหมือนหน้าผี ฉันก็เห็นจะต้องการให้เขาให้ศิลให้ฉันบวชชี ดีกว่าที่จะให้เปนภรรยา.

ไปด้วยกันเนริสสา. [พูดกับบ่าว] นำหน้าไป !

[พูดกับเนริสสาอีก] ช่างกระไรพอส่งรายหนึ่งนี่พ้นประตู, ผู้อื่นมาทันที,

แทบไม่มีเวลาหาสุขใจ [พากันเข้าโรง]
ตอนที่ ๓
/*25ลานในเมืองเวนิส.
บัสสานิโย กับ ไชล็อก ออกมา
ไช.
สามพันเหรียญ; อือ,
บัส.
ขอยืมสักสามเดือนเถอะนาย.
ไช.
สามเดือน; อือ.
บัส.
ฉันได้บอกนายแล้ว, ว่าอันโตนิโยจะเปนนายประกัน.
ไช.
อันโตนิโยจะเปนนายประกัน; อือ.
บัส.
นายจะให้ฉันกู้ได้หรือไม่ ? จะให้ความพอใจแกฉันหรือไม่? ฉันจะได้รับคำตอบของนายเมื่อไร ?
ไช.
สามพันเหรียญ, กู้สามเดือน, และอันโตนิโยเปนนายประกัน.
บัส.
ก็นายจะว่าอย่างไร?
ไช.
อันโตนิโยเขาเปนคนดีอยู่.
บัส.
นายเคยได้ยินใครกล่าวร้ายถึงเขาบ้างหรือ ?
ไช.
อ๋อ, เปล่าเลย, เปล่าเลย; การที่ฉันกล่าวว่าเขาเปนคนดีนั้น, ปราถนาจะให้นายเข้าใจว่า เขาเปนประกันพอแล้ว. แต่ทุนรอนของเขาก็ไม่สู้จะแน่นอนนัก: เขามีกำปั่นลำ ๑ ไปค้าทางตริโปลิส, อีกลำ ๑ ไปทาง/*26อินเดีย; นอกนี้ฉันได้ยินเขาพูดกันที่กลางตลาดว่า มีลำที่ ๓ ไปทางเม็กซิโค, ลำที่ ๔ ไปทางเมืองอังกฤษ, กับยังมีการค้าขายนอกเมืองอีกหลายราย, ที่เขาได้ลงทุนไว้มาก. แต่เรือหรือก็เปนแต่กระดาน, และกลาสีก็เปนแต่เพียงมนุษ: มีทั้งหนูบกหนูน้ำ, โจรบกและโจรน้ำ, คือสลัด; อีกทั้งมีอันตรายคลื่น, ลม, และศิลา. แต่ถึงกระนั้นก็ดี, คน ๆ นั้นนับว่าเปนอันเพียงพอ. สามพันเหรียญ; ฉันเห็นจะพอยอมให้เขาเปนประกันได้ดอก.
บัส.
ไว้ใจเถิดว่าเชื่อได้.
ไช.
ฉันจะไว้ไจว่าเชื่อได้; และเพื่อให้เปนที่วางใจได้, ฉันจะไตร่ตรองให้ดี. ฉันจะขอพบพูดกับอันโตนิโยสักหน่อยได้หรือไม่ ?
บัส.
เชิญนายไปกินอาหารด้วยกันเถิด.
ไช.
เออ, ก็จะให้ไปดมเนื้อหมูนั่นสิ; จะให้ไปกินของที่ศาสดานาซารีตของนาย เสกเอาผีร้ายเข้าไปสิงไว้แล้วนั่นสิ ! ฉันยอมจะซื้อกับนาย, ขายกับนาย, พูดกับนาย, เดินกับนาย, และอื่น ๆ; แต่ฉันไม่ขอกินร่วมกับนาย, ดื่มร่วมกับนาย, หรือสวดมนตร์ร่วมกับนาย ! ข่าวตลาดมีอะไรบ้าง ? นั่นใครเดินมาทางนี้ ?

[อันโตนิโยออกมา]
/*27บัส.
นี่อย่างไรเล่าสินยอร์อันโตนิโย.
ไช.
[บ่น] ดู ๆ ราวคนขายสุรา

ซึ่งตั้งท่าประจบให้ซื้อเหล้า !

พอเห็นหน้าจัง ๆ ชังไม่เบา,

เกลียดเขาคริสตังชังแทบตาย.

แต่แท้จริงยิ่งกว่านั้นมันอวดดี

ทำท่วงทีกรุณาชนทั้งหลาย,

ให้กู้เงินยกดอกเบี้ยเสียมากราย

เหมือนมุ่งร้ายเราไซร้ให้เสียที.

ถ้าแม้เราเอาเปรียบได้สักหน

ลวงด้วยกลให้ถลำจนป่ำปี้,

คงจะได้แก้เผ็ดสำเร็จดี

ให้สมที่พยาบาทมาตร์มานาน.

เขานั้นชังชาติของเรา, เขาด่าว่า

แม้ต่อหน้าพานิชที่กลางย่าน;

เคยด่าเรา, เฝ้านินทาว่าเราพาล

ที่ออมสิน, ติการต่อกำไร;

และเพราะเราใช้อุบายหมายพูลทรัพย์

กลับว่ารีดเร่งดอกเบี้ยดูเสียใหญ่.

จะยอมงดอดโทษได้ฉันใด ?

ยอมไม่ได้ !
/*28บัส.
ไชล็อก, เชิญทางนี้.
ไช.
ฉันคำสั่งคำนวนประมวลสิน

รวมทั้งสิ้นที่มีอยู่เต็มที่,

เท่าที่จดจำได้ในบัดนี้,

เห็นจะไม่มีประมวลถ้วนสามพัน.

แต่เอาเถิดจะหาให้สมใจท่าน;

จะยืมจากตูบาลสหายฉัน

ผู้เปนยิวร่วมชาติสนิทกัน,

คงได้พลัน. เออกี่เดือนจึ่งจะใช้ ?

[พูดกับอันโตนิโย] อ้อ, อ้อ, สินยอร์ ขอเคารพ,

ได้พบท่านยินดีหาน้อยไม่;

กำลังกล่าวถึงท่านอยู่ไว ๆ,

มาเมื่อไรตัวดิฉันมิทันรู้.
อันโต.
ไชล็อก, ท่านนั้นย่อมทราบว่า

ธรรมดาฉันไม่ชอบการยืมกู้

โดยเอาเปรียบอย่างใด ๆ, ใครก็รู้

แน่ชัดอยู่ว่าดอกเบี้ยเสียไมตรี.

แต่เอาเถิดคราวนี้ฉันมีกิจ

ต้องช่วยมิตร์ผู้รักอย่างเต็มที่,

จำเปนแท้ๆ แน่ครานี้

/*29ที่จะประพฤติผิดจากธรรมดา.

เพื่อนของฉันบอกแล้วหรือไฉน

ว่าต้องการเท่าไร ?
ไช.
เขาบอกข้า

ว่าต้องการสามพันเหรียญเงินตรา.
อันโต.
ในเวลาสามเดือนไม่เชือนใช้.
ไช.
อ้อ, ลืมไป; เขาบอกว่าสามเดือน.

ท่านผู้เพื่อนจะรับประกันให้;

แต่ข้าเจ้าคิด ๆ ยังติดใจ,

เคยได้ยินท่านไซร้เปล่งวาที,

ว่าไม่กู้หรือให้ใครยืมเงิน

โดยคิดดอกเบี้ยเกินกว่าควรที่;

ท่านยังคงเห็นตรงอยู่เช่นนี้

หรืออย่างไร ?
อันโต.
แน่ละซีคงเช่นนั้น.
ไช.
เมื่อยากบชนกของชาติข้า

รับเลี้ยงแกะของอาลาบันขยัน-

ยากบเปนบุตรที่สามผู้งามครัน

ของอาบรัมผู้พันธุ์เผ่าโบราณ,

ยากบมีแกะดีชั่วที่สาม-
อันโต.
มีข้อความเกี่ยวอะไรจงไขขาน.

/*30เอาดอกเบี้ยหรือไฉนในกิจการ ?
ไช.
ข้าจะเล่าให้ท่านพอเข้าใจ.

อันจะคิดดอกเบี้ยในการงาน

เช่นเราท่านเข้าใจนั้นหาไม่;

แต่ยากบมีอุบายขยายไซร้

ควรจำไว้เปนคติตริดูพลาง.

เมื่อลาบันสัญญาว่าลูกเกิด

แต่กำเนิดตัวใดมีขนด่าง,

จะแบ่งให้ยากบครบระวาง

แทนค่าจ้าง, ยากบก็ยินดี.

ถึงฤดูตัวเมียเคลียตัวผู้

ยากบดูเห็นเหมาะเสียเต็มที่;

ความฉลาดช่างคิดสนิทดี

หากิ่งไม้มากมีเปลือกสีดำ,

มาปอกเปลือกให้เปนลายสมหมายมั่น,

เอาไม้นั้นปักกังก้าดูน่าขำ

ตรงหน้านางแกะทั้งหลายกายกำยำ,

เหมือนหนึ่งนำแนะจิตให้ติดตา.

ครั้นนางแกะท้องแก่, แน่คิดถูก,

มันตกลูกด่างพร้อยไม่น้อยหนา,

ลูก ๆ ล้วนอ้วนพีมีราคา

/*31อาต้องให้ยากบจนครบครัน.

นี้เปนทางจำเริญเชิญจำไว้,

ยากบไซร้มั่งมีเพราะเหตุนั่น;

การใช้ทรัพย์ถนอมทุนเปนบุญครัน,

อย่าฉ้อโกงเพื่อนกันนั่นแหละดี.
อันโต.
ที่ยากบอาสาอานั้นไซร้,

โดยตั้งใจอาศรัยเคราะห์เหมาะควรที่;

ได้กำไรมั่นเหมาะเพราะเคราะห์ดี,

มิใช่มีฤทธิ์เดชวิเศษไกร.

เปนเพราะเทพเทวามหาศาล

ทรงบันดาลให้เปนเช่นนั้นได้.

นายเล่าเรื่องของชนกนี้ทำไม,

หรือหวังให้เงินงอกดอกกระจาย ?

หรือเงินทองของนายที่มีอยู่

เปนแกะผู้แกะเมียสิ้นทั้งหลาย ?
ไช.
นายจะว่าอย่างไรตามใจนาย,

ฉันค้าขายเงินงอกออกเร็วพลัน.
อันโต.
ดูเอาเถิด, เพื่อนยาบัสสานิโย,

มันอวดโอ้ยกคัมภีร์เปนเหมาะมั่น,

เหมือนปิศาจอ้างพระสูตร์อันเที่ยงธรรม์

เพื่อป้องกันคนด่าว่าอัปรีย์.

/*32อันคนหยาบบาปชั่วกลั้วสันดาน

อ้างนักบุญเปนพยานโอ้อึงมี่,

เหมือนผู้ร้ายหมายมองของดี ๆ

ยิ้มไว้ทีเพื่อลวงปวงนักธรรม.

ผลที่นอกสุกใสในเปนโพรง,

คือคนโกงพูดเพราะเหมาะคำขำ;

อันว่าพจน์ปดลวงปวงระยำ

แฝงในรูปงามล้ำล่อลวงตา !
ไช.
[บ่น] ถึงสามพัน; มากครัน-เขาจะใช้

ให้ภายในสามเดือนหรือในว่า ?

คิดดอกเบี้ยส่วนสี่มีตำรา-
อันโต.
แน่ะไชล็อก, บอกมา; ว่าอย่างไร ?
ไช.
หลายครั้งหนอ, สินยอร์อันโตนิโย,

ในท่ามกลางริยาลโตตลาดใหญ่

ท่านเคยกล่าวติเตียนข้าเจ้าไซร้

ถึงกิจการข้าให้กู้เงินทอง:

แต่ตูข้าสู้งดและอดกลั้น,

ชาติข้านั้นอดโกรธได้ทั้งผอง.

ท่านพูดจาด่าว่าข้าก่ายกอง.

ว่าจองหองเปนมิจฉาทิฐิพาล;

ทั้งว่าข้าเปนหมาจินดาร้าย,

/*33ถ่มน้ำลายรดเสื้อเมื่อเดินผ่าน,

ทั้งนี้เพราะตั้งจิตชังกิจการ

ที่ข้าใช้ธนสารของข้าเอง.

บัดนี้ท่านต้องการข้าช่วยกิจ

ให้สัมฤทธิ์ท่านมาพูดโผงเผง,

“แน่ะไชล็อก, ข้าขอเงินของเอง:”

ท่านนี้เก่งแท้, เห็นเปนยอดคน.

ท่านผู้เคยถ่มน้ำลายรดหนวดข้า,

เอาตีนเตะเช่นหมากลางถนน,

ผ่านหน้าบ้านคราใดไล่ให้พ้น,

บัดนี้บ่นอยู่หนอขอเงินตรา.

ข้าจะตอบฉันใดให้ท่านรัก ?

“เออสุนักมีเงินหรือเจ้าขา ?

หมาหัวเน่าเอาเงินที่ไหนมา

ถึงสามพันเหรียญตราข้าอยากรู้ ?”

หรือให้ข้าประนมและก้มหัว,

เหมือนขี้ค่ามีค่าตัวติดท่านอยู่

และพูดเสียงกระเส่า ๆ หัวเข่าคู้

ไหว้เจ้ากูแล้วตอบวาจาไป

ว่า “ใต้เท้าบุญเหลือเมื่อวันพุธ

/*34ได้ถ่มทุดรดเกศา, ข้าขอไหว้;

อีกครั้งหนึ่งถีบเล่นกระเด็นไป;

ข้าขอบคุณท่านไซร้ไม่รู้วาย,

อันใต้เท้าจะประสงค์ซึ่งเงินทอง

ข้าขอให้ทั้งกองสมมุ่งหมาย ?”
อันโต.
ข้าทำแล้วอย่างไรข้าไม่อาย,

ไม่ยอบกายไม่ยอมจะถ่อมตน.

ถ่มน้ำลายหรือถีบเช่นเคยไซร้,

ต่อไปก็คงทำได้อีกหน.

ถ้าจะให้กู้ณี่สมกมล

ก็อย่าให้ฉันคนที่ชอบกัน;

เพราะเหตุว่าธรรมดาผู้เปนมิตร์

คงไม่คิดดอกเบี้ยเปนแม่นมั่น.

จงให้แก่ศัตรู, กู้ยืมกัน

ใช้ไม่ทันจะได้ทำให้หนำใจ.
ไช.
อ๊ะ ! อ๊ะ ! นี่ไฉนใยโกรธเกรี้ยว ?

ข้าตั้งใจไมตรีเจียวกลับโกรธได้,

ตัวข้าเจ้านี้หวังและตั้งใจ

จะเปนไมตรีจิตสนิทกัน;

ตั้งใจลืมความหลังตั้งต้นใหม่,

ให้ทรัพย์สินพอใจเปนแม่นมั่น,

/*35ดอกเบี้ยดอกหอยอะไรไม่เอากัน

ให้กู้ฉันท์คนสนิทจิตไมตรี.
บัส.
เออใจดีหนักหนา.
ไช.
อย่าสงสัย.

ขอเชิญไปหาอำเภอเจ้าท้องที่,

ทำหนังสือสัญญาอย่ารอรี;

และอนึ่งพอเปนที่ล้อเล่นกัน,

ถ้าหากถึงเวลากำหนดใช้

ท่านมิได้ใช้เงินกู้ไปนั่น,

ให้ต้องตามหนังสือคู่มือพลัน,

ตัวดีฉันจะขอสิ่งอื่นแทน.

ขอมังสังชั่งหนักหนึ่งปอนด์ถ้วน

แล่เอาตามแต่ที่ควร. อย่าหวงแหน.
อันโต.
เออตกลง: เราสัญญา, อย่าดูแคลน,

และชมยิวว่าแสนจะใจดี.
บัส.
ไม่ได้แล้ว, เพื่อนแก้วอย่าทำบ้า;

ยอมไร้ทรัพย์ดีกว่าเจียวนะพี่ !
อันโต.
เพื่อนจะพักหนักใจไปใยมี;

ฉันไม่ต้องเสียทีละเพื่อนเรา.

ในสองเดือนนี่และเพื่อนปวงกำปั่น

จะกลับมาครบครันทุกใบเสา

/*36เดือนหนึ่งก่อนเวลาสัญญาเรา

จะมีเงินใช้เขาสามเท่าตัว.
ไช.
โอ้อาบรัมบิดาของข้าเอ๋ย

กระไรเลยคริสตังชั่งหาชั่ว;

เพราะใจร้ายใจแขงระแวงกลัว

ข้าจะคิดการชั่วทุกอย่างไป !

นี่แน่นาย, หากสหายไม่สามารถ

อาจหาเงินใช้ตามกำหนดได้,

ข้าจะได้ประโยชน์โพธิ์ผลใด

ในการที่จะปรับตามสัญญา ?

เนื้อมนุษปอนด์หนึ่งซึ่งว่านี้

มันจะดีมีค่าอะไรหนา ?

ไม่ดีเท่าเนื้อแกะเนื้อแพะนา

หรือเนื้อโค, ตูข้าหวังไมตรี,

จึ่งกล่าวเล่นเห็นพอล้อหยอกท่าน

เพราะต้องการมิตรใจไม่เสียศรี:

เมื่อท่านไม่พอใจจะไมตรี

ขอลาที, แต่อย่าพาโลกัน.
อันโต.
เออ ! ไชล็อก, ฉันยอมตามนายว่า.
ไช.
เช่นนั้นมาเชิญไปพร้อมดีฉัน

ยังอำเภอเพื่อทำสัญญากัน

/*37พอขัน ๆ เปนสุขสนุกนาน;

ฉันจะรีบไปหาเงินตราให้;

แล้วเลยไปแวะสั่งที่ทางบ้าน,

แล้วจะรีบกลับมามิช้านาน.
อันโต.
ดีแล้วท่านยิวไซร้แสนใจดี [ไชล็อกเข้าโรง.]

เออ, ตายิวผู้นี้ดูทีตั้ง

ท่าจะเปนคริสตังกระมังนี่:

ดีรู้จักเมตตาปราณี.
บัส.
ตูข้านี้เห็นทีไม่เข้าการ.

ฉันสงสัยคำอ่อนสุนทรพจน์,

เกรงใจคดมารยาวาจาหวาน.
อันโต.
เอาเถิดอย่าหนักใจ, ไม่ช้านาน,

เรือคงมาทันกาลกำหนดดี. [พากันเข้าโรง.]
---
องก์ที่ ๒
ตอนที่ ๑
/*38เบ็ลมอนต์. ห้อง ๑ ในเรือนนางปอร์เชีย. เสียงแตรฝรั่งเป่า. เจ้ามอร็อคโคกับบริวารออก: แล้วนางปอร์เชียออก, พร้อมด้วยนางเนริสสาและบริวาร.
มอ.
สาวน้อยอย่าชังซึ่งผิวพรรณ

แห่งตัวฉัน, คล้ายเงาพระสุริย์ศรี,

เพราะฉันอยู่ใกล้แสงแรงระวี

จึงได้มีผิวพรรณอันคล้ามไป.

จงหาชายชาวอุดรสุนทรร่าง

รูปสำอางค์, มาจากประเทศไหน

ซึ่งแสงแดดแผดอ่อนหย่อนแรงไฟ

จนแทบไม่เผาหิมะให้ละลาย,

แล้วจงเชือดเลือดดูให้รู้แจ้ง

ซึ่งแรงรักในตัวนางโฉมฉาย,

เปรียบดูเถิดโลหิตทั้งสองชาย

ของใครฉายแสงแดงแรงกว่ากัน.

ข้าข้อบอกวนิดาว่าผิวนี้

เคยเปนที่คนกล้าขามขยั้น:

อีกนารีมีโฉมประโลมพรรณ

ทั่วเขตขัณฑ์เคยรักสมัคครอง.

/*39อันผิวหน้าข้านี้ไม่ขอเปลี่ยน,

ไม่ขอเพียรผัดนวลอล่องฉล่อง,

เว้นเสียแต่เพื่อชวนแม่นวลลออง

ให้แลต้องจิตใจเพาะไมตรี.
ปอร์.
ในการเลือกภัศดาตูข้าไซร้

เลือกมิได้ตามใจโดยเต็มที่

ตามต้องตาอย่างเยาวนารี;

อีกทั้งมีคำบิดาบัญชาไว้,

กำหนดซึ่งระเบียบการเลือกสรร,

ดิฉันเลือกตามใจหาได้ไม่;

ถ้าหากว่าบิดาของข้าไซร้

ท่านมิได้สั่งกันและกั้นวง

ให้ยอมแต่งแต่ผู้ที่เสี่ยงทาย,

ท่านเจ้าชายมีทางสมประสงค์

ได้เท่ากับผู้อื่นเปนเที่ยงตรง,

ขอท่านจงเห็นชอบ.
มอ.
ฉันขอบคุณ:

ได้ฟังเว้าเพียงเท่านั้นฉันยังปลื้ม,

จนแทบลืมกลุ้มอุราสิ้นว้าวุ่น;

จงนำสู่ผอบ, แม้สบบุญ

เผื่อจะหนุนให้ได้ครองต้องฤทัย.

/*40ด้วยอำนาจดาบสำคัญอันใหญ่นี้,

ที่เคยผลาญโสฟีผู้เปนใหญ่

คือตัวเจ้าอิหร่านชาญฤทธิไกร,

ผู้มีชัยชำนะถึงสามครั้ง

เมื่อยามรบสุละต่านซูลีมาน,

ข้าจะหาญแข่งผู้ที่ฤทธิ์ขลัง

ไม่ขอหลบตาจ้องมองตาจัง,

ทั้งทนงจงจิตต่อฤทธี

กับผู้แสนแกว่นกล้าในสากล

จะอดทนไม่ท้อย่อย่นหนี,

จะช่วงชิงลูกน้อยไม่คอยที

จากนางหมีแม่ลูกอ่อนสู้รอนราญ,

อีกยิ้มร่าท้าสิงห์ที่เริงร้อง

กึกก้องกลางป่าหาอาหาร,

ขอแต่ให้ได้ภิรมย์ชมนงคราญ.

แต่ว่าการเสี่ยงทายหมายยากนัก !

เหอร์คูลีสผู้กำแหงแรงชงัด

ทอดดวดแข่งลิคัสแรงหย่อนหนัก,

อาจจะแพ้เพราะคะแนนน่าแค้นนัก;

หรือขุนพลสิทธิศักดิ์แพ้ลูกกอง.

ดังนี้แม้ข้าเองผู้เก่งกาจ

/*41แม้เคราะห์ร้ายทายพลาดแสนขุ่นหมอง,

อาจจะชวดโฉมเฉลา, เจ้าเนื้อทอง

อาจจะต้องตกไปเปนของคนทราม;

ดังนี้ข้าเหลือรำคาญ.
ปอร์.
ท่านจำเปน

เสี่ยงทายเห็นโชคเจียวหนาอย่าเกรงขาม,

หรือจะไม่เสี่ยงทายเลยก็ตาม;

ถ้าทายต้องกล่าวความมั่นสัญญา,

ว่าถ้าแม้เลือกผิดจิตไม่สม,

เมื่อหน้าไปไม่ภิรมย์เสนหา

กับหญิงอื่นในสถานการวิวาห์:

ขอเจ้าชายตรึกตราให้จงดี.
มอ.
ฉันไม่ปองหญิงอื่นทั้งหมื่นพัน

นำฉันไปดูผอบเถิดโฉมศรี.
ปอร์.
ฉนั้นเชิญสู่หอพระอย่าช้าที

เคารพที่ฝังศพท่านบิดา:

เมื่อเสวยอิ่มหนำและสำราญ

แล้วเชิญท่านเสี่ยงเคราะห์.
มอ.
จงเหมาะข้า !

จะได้สุขประเสริฐเลิศโลกา

หรือเศร้ากว่าใคร ๆ ในโลกนี้. [เป่าแตร. เข้าโรง]
ตอนที่ ๒
เวนิส, ถนนแห่ง ๑
ลานซ๎ล็อตออกมา.
ลาน.
จริงๆ นะจิตของข้าเจ้าเห็นจะอุดหนุนให้ข้าเจ้าหนีจากตายิวนายข้าเจ้าแน่แล้ว. มีมารมาคอยกระซิบอยู่ที่ข้าง ๆ ตัวข้าเจ้า, และยวนใจข้าเจ้า, พูดกับข้าเจ้าว่า “กอบโบ, ลานซ๎ล็อต กอบโบ, ลานซ๎ล็อตตัวดี,” หรือ “กอบโบตัวดี,” หรือ “ลานซ๎ล็อต กอบโบตัวดีเอ๋ย, เจ้าจงใช้ขาของเจ้า,ออกเดิน, หนีไปเถิด.” จิตของข้าเจ้าเตือนว่า, “ไม่ได้: ระวังให้ดีนะ. ลานซ๎ล็อตคนซื่อ; ระวังนะ, กอบโบคนซื่อ,” หรือ, อย่างที่กล่าวมาแล้ว, ว่า “ลานซ๎ล็อต กอบโบคนซื่อ; อย่าหนี; อย่าวิงไปเสียเลยเจ้าเอ๋ย.” แต่ตามารนั้นแกก็แขงแรงมาก ยุข้าเจ้าอีก: แกว่า “เปิด !” แกว่า “ไป !” แกยุว่า “พ่อคุณเถอะ, ทำใจกล้า ๆ หน่อย, และหนีทีเดียว !” แต่จิตของข้าเจ้ามากอดคอใจของข้าเจ้า, และพูดจาอย่างนักปราชญ์ว่า “ลานซ๎ล็อตสหายซื่อเอ๋ย, เจ้าก็เปนลูกผู้ชายที่ซื่อคน ๑”- ที่จริงพูดว่าลูกผู้หญิงที่ซื่อคน ๑ จะเหมาะกว่า;- เพราะพ่อของข้าเจ้าแกมันชอบกลอยู่, แกมันกระไร ๆ อยู่, แกออกจะชอบอะไรพิกลอยู่;-นั่นและจิตของข้าเจ้าเตือนว่า /*43“ลานซ๎ล็อต, อย่าไปเลย !” มารแกก็ยุว่า “ไป.” จิตเตือนว่า “อย่าไป.” ข้าเจ้าก็ตอบว่า “จิต,แกแนะนำดี.” และข้าเจ้าตอบด้วยว่า “มาร, แกแนะนำดี.” ถ้าจะเชื่อจิตของข้าเจ้า, ข้าเจ้าก็จะต้องคงอยู่ภับตายิวนายข้าเจ้า, ซึ่งคุณพระช่วยเถอะ, แกเหมือนผีอะไรอย่าง ๑ เทียว; และถ้าข้าเจ้าหนีจากตายิว, ก็เท่ากับข้าเจ้าเชื่อถ้อยฟังคำมาร, ซึ่งขออภัยเถอะ, แกเปนตัวหัวหน้าผีทีเดียว. ที่จริงตายิวนั้นแกเปนผีมีรูปเหมือนมนุษเท่านั้น, และ, ในใจของข้าเจ้า, จิตของข้าเจ้าดูอยู่ข้างจะใจดำ ในการที่แนะนำให้ข้าเจ้าคงอยู่กับตายิวต่อไป. ตามารแกแนะนำเปนทางไมตรีมากกว่า: เอาเถอะมาร, ข้าเจ้าจะหนีละ; ข้าเจ้ามอบตีนให้กับแก; ข้าเจ้าจะหนีละ.

[ตาเถ้ากอบโบออกมา, ถือตะกร้า ๑ ใบ.]
กอบ.
นี่แน่นายจ๋า, ได้โปรดข้าเจ้าสักหน่อยเถอะ; บ้านนายยิวไปทางไหนกัน ?
ลาน.
[ป้อง] คุณพระช่วยเถอะ, นี่พ่อในใส้ของข้าเจ้าทีเดียว ! และแกตาบอดตาใส, หรือกว่านั้น แกตาใสตาบอด, จึ่งไม่รู้จักข้าเจ้า: จะต้องลองสนธยากับแกสักหน่อย.
/*44กอบ.
นี่แน่นายหนุ่มน้อยจ๋า, ได้โปรดหน่อยเถอะ; บ้านนายยิวอยู่ทางไหนกัน ?
ลาน.
พอไปถึงหัวเลี้ยวน่าละก็เลี้ยวขวา, แต่พอถึงหัวเลี้ยวน่าต่อนี้ไปละก็เลี้ยวซ้าย; แล้วก็ถึงหัวเลี้ยวน่าอีกที ๑ ละก็อย่าเลี้ยวทางไหนเลย, แต่เดินอ้อมไปเข้าบ้านตายิวทีเดียว.
กอบ.
แม่เจ้าโว้ย ! ท่าทางจะเดินไปให้ถูกยากเสียแล้ว. นายทราบไหม, ว่าคน ๆ หนึ่งชื่อลานซ๎ล็อตที่อยู่กับเขานั้น, ยังอยู่กับเขาหรืออย่างไร ?
ลาน.
อ้อ, พูดถึงคุณลานซ๎ล็อตฤๅ ? [พูดป้อง] คอยดูข้าเจ้านะ ข้าเจ้าจะไขน้ำตา [พูดดัง] พูดถึงคุณลานซ๎ล็อตฤๅ ?
กอบ.
ไม่ได้เปนคุณดอกขอรับ, เปนแต่ลูกคนจน ๆ: พ่อของเขาน่ะ, ผมพอจะพูดได้ว่า, เปนคนสุจริตแต่จนมาก, และเปนคนหากินซื่อตรงดอกขอรับ.
ลาน.
เออ, พ่อของเขาจะเปนอย่างไรก็ตามใจแกเถิด, แต่นี่เราพูดถึงคุณลานซ๎ล็อตต่างหาก.
กอบ.
ขอรับ, พูดถึงสหายของนาย, ที่ชื่อลานซ๎ล็อตนั่นแหละ.
ลาน.
แต่นั่นแหละ, ตา, ขอให้เข้าใจเถอะ ว่าเราพูดถึงคุณลานซ๎ล็อต, ถูกไหม ?
กอบ.
ผมพูดถึงลานซ๎ล็อตขอรับ, สุดแท้แต่จะโปรด.
/*45ลาน.
เออ, คุณลานซ๎ล็อต. แต่นี่แน่ลุง, อย่าพูดถึงคุณลานซ๎ล็อตอีกเลย; เพราะตามเคราะห์และกรรมและอะไร ๆ อื่น ๆ, ทั้งตามวิสัยปัญจักขันธา, รูปักขันโธ และอะไรอีกมิรู้ได้, ฉันขอบอกว่าคุณที่เราออกชื่ออยู่ เมื่อแต่กี้นี้นั้นเขามรณังเกเสียแล้ว; หรือพูดกันตรง ๆ ไม่อ้อมค้อม, เขาไปสู่ปรโลกเสียแล้ว.
กอบ.
โอ๊ย ! อนิจจา ! เด็กคนนั้นมันเปนเหมือนไม้เท้าของข้าเจ้า, เปนเครื่องช่วยค้ำจุนเทียวขอรับ.
ลาน.
นี่ข้าเจ้ารูปร่างเหมือนพลองหรือเตาหม้อ, จะได้ไปเปนไม้เท้าหรือไปค้ำไปจุนอะไร? พ่อ, ไม่รู้จักฉันฤๅ ?
กอบ.
พุทโธ่ ๆ, ผมจะไปรู้จักนายอย่างไร: แต่โปรดเมตตาด้วยเถิด, บอกให้ข้าเจ้าทราบจริงหน่อยเถอะ, ว่าลูกข้าเจ้าน่ะยังอยู่หรือตายเสียแล้ว ?
ลาน.
ไม่รู้จักฉันจริง ๆ หรือพ่อ ?
กอบ.
พุทโธ่ ขอรับ, ผมตาบอดตาใสอยู่ด้วย; ผมไม่รู้จักนายเลย.
ลาน.
แต่ถึงแม้ตายังดี ๆ อยู่บางทีก็จะไม่รู้จักเหมือนกัน: พ่อที่รู้จักลูกของตัวเองต้องนับว่าเก่งพอใช้อยู่. เอาเถอะคะ, ฉันจะบอกข่าวลูกของพ่อให้: ขอพรฉันเถอะ: ความจริงเปนของที่ปิดไม่มิด; ฆ่าคนทั้งคนมันปิดไว้ไม่ได้นานดอก; มีลูกอาจจะปิดไม่รับเสียได้จริง, แต่ในที่สุดความจริงมันก็ต้องกระจ่างขึ้นพักหนึ่ง.
/*46กอบ.
ยืนขึ้นทีหรือนาย: ข้าเจ้าไม่เชื่อเลยว่านายเปนลานซ๎ล็อตลูกข้าเจ้า.
ลาน.
นี่แน่พ่อ, อย่าพูดเหลวไหลต่อไปอีกเลย, จะให้ศิลให้พรก็ให้เสียเถอะ: ฉันนี่แหละคือลานซ๎ล็อต, ที่เคยเปนอ้ายแดงของพ่อ, ที่เดี๋ยวนี้เปนบุตร์ของพ่อ, และจะได้เป็นลูกของพ่อต่อไปภายหน้า.
กอบ.
ฉันเชื่อไม่ได้เลยว่านายเปนลูกของฉัน.
ลาน.
ฉันก็รู้ไม่ได้แน่นอนเหมือนกันในข้อนั้น: แต่ฉันเปนลานซ๎ล็อต, บ่าวตายิว; และฉันเชื่อแน่นอนว่ามาร์จะรีเมียของพ่อนั่นแหละเปนแม่ของฉันละ.
กอบ.
เมียข้าเจ้าชื่อมาร์จะรีจริงอยู่: และถ้านายเปนลานซ๎ล็อตละก็ ข้าเจ้าสบดได้ทีเดียวว่าเปนเลือดเปนเนื้อของข้าเอง! [คลำไปถูกผมของลานซ๎ล็อต] พ่อเจ้าประคุณเอ๊ย ! หนวดเจ้าช่างดกจริง ๆ เจ้ามีหนวดพี่ลูกคางมากกว่าอ้ายด็อบบินม้าของพ่อมีที่หางอีก.
ลาน.
ถ้าเช่นนั้นขนหางม้าของพ่อเห็นจะขึ้นถอยหลังเข้าในเสียละกระมัง: เมื่อฉันเห็นมันเมื่อเร็วนี้นะ หางมันยังยาวกว่าหนวดฉันมากนี่นะ.
กอบ.
เจ้าเองแหละดูแปลกไปมาก ! เจ้ากับนายของเจ้าปรองดองกันดีอยู่ฤๅ ? พ่อเอาของมาให้นายของเจ้า. ถูกใจกันดีอยู่หรือกับตัวเจ้า?
/*47ลาน.
ก็กระนั้นแหละคะ. แต่ส่วนตัวฉัน, ฉันได้ตั้งใจไว้แล้วว่าจะหนี, ก็จะหนีไปเสียอีกสักหน่อย. นายของฉันนะแกมันเปนยิวแท้เทียว: จะเอาของกำนัลไปให้แกฤๅ? ให้เชือกให้ผูกคอตายละเหมาะกว่าอย่างอื่น: ฉันอยู่กับแกตายอดตายอยากเหลือเกิน; ดูทีหรือ ซี่โครงขึ้นออกโปน ๆ เต็มไปทั้งตัว ! ที่จริงฉันดีใจที่พบพ่อ ของกำนัลนั้นเอาไปให้คุณบัสสานิโยดีกว่า, เพราะท่านให้เครื่องแต่งตัวให้คนใช้ของท่านแต่งดีนัก: ถ้าฉันไม่ได้เปนคนใช้ของคุณผู้นี้, ฉันก็จะวิ่งไปเสียจนสุดโลกเทียวละ. เออ, เคราะห์ดีจริง ! ท่านมาโน่นแล้ว: พ่อไปหาท่านสิ; ถ้าฉันยอมเปนขี้ข้าตายิวอีกละก็, ฉันเองเปนยิวไปด้วยเทียวละ

[บัสสานิโยเดินออกมา, พร้อมด้วยเลโอนาร์โด และคนใช้อื่นๆ]
บัส.
เออดีแล้ว; แต่ต้องขอให้เร่ง ๆ หน่อย, พอให้ได้กินเข้าเย็นอย่างช้าเวลาบ่าย ๕ โมง. เอาจดหมายเหล่านี้ไปส่ง; จัดการให้เขาลงมือเย็บเครื่องแต่งตัวคนใช้; แล้วไปบอกกราติยาโนให้ไปหาข้าที่บ้าน. [คนใช้คน ๑ เข้าโรงไป]
ลาน.
ไปหาท่านสิพ่อ.
/*48กอบ.
ขอให้เทพยดาอารักษ์คุ้มเกรงรักษาใต้เท้า !
บัส.
เออให้สมพรปากเถอะ ! ลุงจะต้องการอะไร ?
กอบ.
นี่ขอรับลูกชายของกระผม, มันเปนเด็กคนจน-
ลาน.
ไม่ใช่เด็กคนจนขอรับ, แต่เปนคนใช้ของนายยิวมั่งมี; กระผมมีความต้องการ- ดังเช่นที่บิดากระผมจะได้เรียนต่อไป-
กอบ.
เขามีความปราศนามากขอรับ, ที่จะได้รับใช้-
ลาน.
กล่าวโดยย่อและโดยยืด, เกล้ากระผมรับใช้นายยิวอยู่, แต่มีความประสงค์- ดังบิดากระผมจะได้เรียนต่อไป-
กอบ.
นายของเขากับตัวเขาน่ะขอรับ, ขอรัปประทานโทษเถอะ, เขาไม่ใคร่จะถูกกัน,-
ลาน.
เรียนแต่สั้น ๆ, อันที่จริงนายยิวเขาได้ทำกระผมเปนที่ไม่พอใจมาก, จึ่งทำให้ผม-ดังที่บิดากระผมจะได้เรียนต่อไป-เพราะบิดาผมก็เปนผู้ใหญ่กว่ากระผม-
กอบ.
กระผมมีนกเขาย่างมาจาน ๑ ซึ่งกระผมอยากจะใคร่ประทานแก่ใต้เท้า, และกระผมขอ-
ลาน.
กล่าวโดยย่อ, บิดากระผมจะขอความกรุณาแห่งกระผมต่อใต้เท้า ดังใต้เท้าจะได้ทราบจากชายชราผู้นี้; และผมขอกราบเรียนว่า, ถึงบิดากระผมเป็นคนชราก็จริง, แต่เปนคนจน.
/*49กอบ.
ใครจะพูดก็พูดเสียคน ๑ สิ. จะต้องการอะไร ?
ลาน.
ผมต้องการมาเปนข้าใต้เท้าขอรับ.
กอบ.
หนังถ้อยกระทงเจิม-เอ๊ยกระทงความ-มันก็เท่านั้นแหละขอรับ.
บัส.
ข้ารู้จักเจ้าอยู่ดีแล้วทีเดียว; เอาเปนตกลงกัน: ไชล็อกนายของเจ้าเขาได้พูดกับข้าแล้ววันนี้เอง, และยอมให้เจ้าย้ายมาตามใจ, ถ้าเจ้าพอใจที่จะออกจากบ้านยิวผู้มั่งมี มาอยู่กับผู้ดีที่จนอย่างเช่นตัวข้า.
ลาน.
นายเก่ากับนายใหม่ของกระผมพอจะกล่าวได้ว่า เปนผู้มีคุณสมบัติ; คือใต้เท้ามีคุณ, นายยิวแกมีสมบัติ.
บัส.
เจ้าพูดจาแหลมอยู่. ลุง, ไปกับลูกของลุงเลอะ. ไปลายิวนายเก่าเสียก่อน แล้วจึ่งค่อยไปบ้านฉัน.

[พูดกับคนใช้ของตน] แล้วก็ช่วยหาเสื้อผ้าให้นุ่งห่มเสียใหม่ให้ดีขึ้นอีกหน่อย: อย่าลืมนะ.
ลาน.
อย่างไรเล่า, พ่อ. ใครว่าฉันจะหานายใหม่ไม่ได้; ใครว่าว่าฉันไม่รู้จักพูด ? ถ้าหาใครในเมืองนี้ได้ดีกว่าละก็เปนอย่างปลาดละ ฉันนี้เคราะห์ดีมาก ดูสิ, ลายฝ่ามือฉันมันงามพิลึก. นี่อย่างไรเล่าเส้นที่หมอดรู้เรื่องมีลูกมีเมีย: ราย ๑ เขาว่าจะมีเมียถึง ๑๕ คน, แต่นั่นก็ไม่สำคัญ: อีกราย ๑ ว่าจะได้แม่หม้าย ๑๑ คน, /*50หญิงสาว ๙ คน, ซึ่งนับว่าสำหรับผู้ชายคนเดียวก็พอใช้อยู่: เขาว่าจะรอดจากจมน้ำตายถึง ๓ ครั้ง, แต่จะเกือบ ๆ ตายริมที่นอนยัดขนนก; เส้นฝ่ามืองามนัก, ให้ตายสิ ! เทพยดาผู้บันดาลเคราะห์โศกต่าง ๆ เขาว่าเปนตัวเมีย, และก็ท่าทางจะโปรดปรานฉันอยู่บ้าง. ไปเถอะพ่อ; ฉันจะไปลานายยิวให้แล้วเสร็จในชั่วพริบตาทีเดียว. [ลานซ๎ล็อตกับตาเถ้ากอบโบพากันเข้าโรง.]
บัส.
นี่แน่เลโอนาร์โดจงจำไว้

ซื้อสิ่งของเตรียมให้ครบเต็มที่

แล้วรีบมา, เพราะว่าค่ำวันนี้

จะมีการเลี้ยงมิตรสนิทใจ.
เลโอ.
กระผมจะรีบไปทำตามนายสั่ง

ให้พร้อมพรั่งมิให้ขาดให้แคลนได้.

[กราติยาโนออกมา]
กรา.
เออนี่แน่, นายของแกอยู่หนใด.
เลโอ.
โน่นขอรับ, เดินไปและเดินมา. [เข้าโรง]
กรา.
สินยอร์บัสสานิโย-
บัส.
ใครเรียกหนอ ?

อ้อ ! นายกราติยาโนสหายข้า !
/*51กรา.
ข้าขอพึ่งเพื่อนรักด้วยสักครา.
บัส.
ประสงค์ใดว่ามาช้าอยู่ใย ?
กรา.
ขอจงอย่าทัดทานพาลขึ้งข้อน;

ข้าขอไปเบ็ลมอนต์ด้วยได้ไหม ?
บัส.
ถ้าจะไปก็ไม่ห้าม, ฉันตามใจ.

แต่กราติยาโนไซร้จงฟังเตือน:

อันว่าท่วงทีกิริยา

และวาจาคึกคักเกินนักเพื่อน;

ความประพฤติเช่นนั้นฉันขอเตือน,

ในหมู่เพื่อนไม่รู้สึกนึกชิงชัง;

แต่ยามไปในหมู่ผู้แปลกหน้า,

ฉันเกรงเขาจะนินทาว่าโอหัง.

ขอให้เพื่อนตั้งจิตคิดยับยั้ง

เหนี่ยวรั้งตนไว้ให้จงดี,

อย่าตึงตังหนักไป, ใครไม่ทราบ

จะว่าหยาบลามลวนไม่ควรที่,

เขาจะพลอยว่าฉันนั้นไม่ดี

เลยเสียทีี.
กรา.
อย่าวิตกให้มากไป:

ฉันจะตั้งระวังกิริยา

และวาจาให้เรียบเปนผู้ใหญ่,

/*52มีสัมมาคาระวะกับใคร ๆ

ทั้งจะไม่พูดหยามลามวาจา.

จะพกแต่คัมภีร์มีพระธรรม,

ไม่เผลอพลำเปนระเบียบเรียบทุกท่า;

ยามผู้ใหญ่เล่าบ่นซึ่งมนตรา

จะเอาหมวกบังหน้าสาธุการ;

จะประพฤติเรียบร้อย, คอยดูเพื่อน

ไม่ต้องเตือนดุด่าว่าขาน,

จะทำให้ถูกใจแม่นงคราญ

ทุกประการ, อย่าแหนงหรือแคลงใจ.
บัส.
เออดีแล้ว, เกลอแก้ว, ได้ดูดี.
กรา.
แต่คืนนี้ของด-อดไม่ไหว:

ถึงคืนนี้กิริยาบ้าอย่างไร

ขออย่าได้ถือเปนเยี่ยงอย่างพรุ่งนี้.
บัส.
เข้าใจแล้ว. เกลอแก้ว, ฉันกลับขอ

ให้สนุกเพียงพอจนถึงที่,

ขอให้เล่นเฮฮา, เพราะว่ามี

สหายที่หวังสนุกสุขสราญ.

ฉันขอลาไปที, มีธุระ.
กรา.
ฉันก็จะต้องไปเหมือนกับท่าน,

หาลอเร็นโซไปมิได้นาน

ชวนไปบ้านเกลอขวัญคืนวันนี้ [ต่างคนต่างเข้าโรง]
ตอนที่ ๓
/*53เวนิส. ห้อง ๑ ในเรือนของไชล็อก.
นางเช็สสิกากับลานซ๎ล็อตออก.
เช็ส.
ข้าเสียใจเจ้าจะไปเสียจากพ่อ:

บ้านนี้หนอคล้ายนรก, เบื่อเต็มที่,

ยามเจ้าอยู่ความสนุกสุขพอมี

อยู่พอที่แก้เหงาเศร้าวิญญา;

ข้าให้เงินหนึ่งเหรียญเพียรเก็บไว้:

และข้าจะขอใช้ให้ไปหา

ลอเร็นโซผู้สหายนายใหม่นา,

ยื่นสารานี้ให้อย่าใจเบา;

จงตรวจตราหาช่องมองท่วงที

ส่งสารนี้โดยลับให้กับเขา;

จงไปเถิดอย่ารอ, พ่อกลับเย่า

เห็นข้าพูดกับเจ้าจะโกรธา.
ลาน.
ผมลานายไปที ! น้ำตาผมติดคอหอยพูดไม่ออกเสียแล้ว ! แม่มิจฉาทิฐิแสนสรวย, แม่หญิงยิวน่ารัก ! ถ้าครั้งนี้ผู้ชายคริสตังไม่คลั่งไคล้พาเอาหล่อนไปละก็, ผมก็จะรู้สึกปลาดใจมากเทียวละ ! ลาทีเถิดแม่คุณ, น้ำตาจะทำให้ผมเสียลูกผู้ชายเสียแล้ว ลาที ! [เข้าโรง]
/*54เช็ส.
ลานซ๎ล็อต, อนิจจา, น่าเสียดาย.

โอ้เคราะห์ร้ายนี่กระไร, ในใจข้า

ให้นึกแสนละอายขายหน้าตา

ที่เปนลูกบิดา, น่าเสียใจ !

ถึงเราเปนธิดาสาโลหิต

จะมีจิตเช่นกันนั้นหาไม่.

ลอเร็นโซเสนหายอดยาใจ,

แม้เธอไซร้ยืนยงคงสัจจา,

น้องจะได้สิ้นเคราะห์, เพราะจะย้าย

กลายเปนคริสตังดังเช่นว่า,

เปนเมียเธอบำเรอภัศดา

ทุกเวลามิได้ห่างจางจืดไกล. [เข้าโรง]
ตอนที่ ๔
เวนิส. ถนนแห่ง ๑.
กราติยาโน, ลอเร็นโซ, สะละรีโน, และสะลานิโย, พากันออกมา.
ลอ.
เมื่อกินหนำจำเราจะแอบหาย

ไปตกแต่งแปลงกายเสร็จสรรพได้

/*55ในชั่วทุ่มเดียวเท่านั้น.
กรา.
ฉันหนักใจ

เพราะเรายังมิได้เตรียมพร้อมดี.
สะละ.
คนถือไฟก็ยังไม่ได้เที่ยวหา,
สะลา.
ข้าเห็นถ้าไม่จัดพร้อมเต็มที่

คงจะกลายเปนจืดชืดสิ้นดี,
ลอ.
พึ่งบ่ายสี่โมงเท่านั้น, อย่าพรั่นใจ:

เหลือเวลากว่าสองชั่วโมงนาน

เพื่อเตรียมการพร้อมพรั่งดังใจได้.

[ลานซ๎ล็อตถือจดหมายออกมา]

ลานซ๎ล็อตเพื่อนยา, มาทำไม ?

มีธุระอะไรเย็นหรือร้อน.
ลาน.
ขอนายได้โปรดฉีกหนังสือออกอ่านคงได้ความ.
ลอ.
ฉันรู้จักลายมือ; มือโสภา

ขาวยิ่งกว่ากระดาษวาดอักษร,

ทั้งคำหวานสร้านอุรายิ่งกว่ากลอน.
กรา.
จากหล่อนฤๅ ?
ลอ.
แน่ละ !
กรา.
ชะเก่งจริง.
ลาน.
ผมต้องลาต่อไปละขอรับ.
/*56ลอ.
จะไปไหน ?
ลาน.
ชอบกลละขอรับ, ผมได้รับใช้ให้ไปเชิญตายิวนายเถ่าของผม ให้ไปกินเข้าที่บ้านท่านคริสตังนายใหม่ในค่ำวันนี้.
ลอ.
ถ้าเช่นนั้นขอฝากถือนี่ไป

ส่งให้เช็สสิกาผู้ยอดหญิง,

และบอกหล่อนว่าแน่เปนแท้จริง

ข้าไม่ทิ้งหล่อนค้างอ้างว้างใจ. [ลานซ๎ล็อตเข้าโรง]

เพื่อนจงเตรียมการบรรเทิงรื่นเริงครบ;

คนถือคบของฉันนั้นหาได้
สะลา.
ถ้าฉนั้นตัวฉันจะรีบไป
สะละ.
ฉันไซร้ก็เหมือนกัน.
ลอ.
จงพลันจร.

ฉันกับกราติยาโนจะคอยท่า

อยู่ที่กราติยาโนเขาพักผ่อน
สะลา.
ถ้ากระนั้นฉันจะไปโดยเร่งร้อน. [สะลานิโยและสะละรีโนเข้าโรง]
กรา.
นั่นอักษรเช็สสิกาหรือว่าไร ?
ลอ.
ฉันไม่ปิดสหายหมายพึ่งบ้าง.

เจ้านวลนางหล่อนบอกอุบายไข

/*57ให้ฉันพาตัวนางไปอย่างไร;

ได้เตรียมไว้ทั้งของทองเงินตรา;

อีกเตรียมเครื่องแปลงกายเปนชายบ่าว

เพื่อแม่สาวหนีได้ไกลเคหา.

ถ้าแม้ว่าตายิวผู้บิดา

จะได้รอดปลอดตายมบาล,

ก็คงเปนเพราะธิดามารศรี

พาข้ามพ้นอเวจีนรกสถาน:

อันปวงเคราะห์กรรมเครื่องรำคาญ

คงไม่พานแผ้วอนงค์ดำรงธรรม์,

เว้นเสียแต่เพราะยิวอหังการ์

เปนบิดาให้กำเหนิดแม่จอมขวัญ,

หล่อนต้องพลอยรับบาปกรรมของมัน

เท่านั้นแหละ, เช่นนั้นเปนจนใจ.

ขอจงเชิญเดินพลางมาทางนี้,

อ่านสารามารศรีด้วยก็ได้;

โฉมเจ้าเช็สสิกาผู้ยาใจ

จะถือไฟส่องให้ฉันณวันนี้. [พากันเข้าโรง]
ตอนที่ ๕
/*58เวนิส. หน้าบ้านไชล็อก.
ไชล็อกกับลานซ๎ล็อตออก.
ไช.
เออดีแล้วไม่ช้าได้รู้สึก,

รู้สำนึกสาระแนแส่ย้ายที่,

ตาไชล็อกหรือบัสสานิโยดี:-

เช็สสิกามานี่ !- มึงอย่าคิด

ว่าจะได้อิ่มหนำและสำราญ

เหมือนอยู่บ้านกูนี้, มึงคิดผิด:-

เช็สสิกามานี่ !- ที่มึงคิด

จะได้นิตย์นอนขี้เกียจเหยียดกายา

คงไม่ได้สมหวัง, ทั้งนุ่งห่ม

จะได้เหมาะอารมณ์อย่าฝันหา;

เช็สสิกามานี่แน่ !
ลาน.
แม่เช็สสิกา !
ไช.
นั่นใครบอกมึงหวาให้เรียกร้อง ?
ลาน.
นายเคยดุผมว่าจะทำอะไรก็ต้องรอให้สั่งเสมอ; คราวนี้ผมไม่รอสั่ง ทำไมมาโกรธผมเล่า ?

[เช็สสิกาออกมา]
เช็ส.
พ่อร้องเรียกดิฉันหรือเจ้าขา ?
ไช.
เช็สสิกา, นี่แน่กุญแจห้อง:

/*59พ่อรับเชิญไปกินกับพวกพ้อง.

เออที่จริงจะต้องไปทำไม ?

เรารู้อยู่เขาเชิญไปเยินยอ;

จะเปนเพราะชอบพอก็หาไม่:

แต่จะไปเพื่อชัง, ชั่งเปนไร,

ไปช่วยผลาญคริสเตียนให้เตียนยอ.

เช็สสิกาจงอยู่ดูเรือนชาน.

พ่อไม่อยากจากบ้านเลยเจียวหนอ:

รู้สึกว่าจำเภาะเคราะห์ของพ่อ

ทีจะร้ายหมายจะรอดูร้ายดี,

นึกเปนลางท่าทางจะร้ายมั่น

เพราะฝันถึงถุงเงินมากเต็มที่.
ลาน.
ขอเชิญไปให้ได้ในคืนนี้,

เพราะนายข้ายินดีคอยสนธยา.
ไช.
เออ, กูก็เหมือนกัน.
ลาน.
อีกอย่าง ๑ เขาได้คบคิดกันไว้, บางทีจะให้นายได้ดูการระบำแต่งตัวแปลงด้วย.
ไช.
อ้อจะมีเต้นรำระบำบรรพ์

และตกแต่งแปลงกันด้วยหรือหวา ?

ถ้าเช่นนั้นนี่แน่เช็สสิกา,

ปิดประตูเคหาลงลิ่มกลอน;

/*60พอได้ยินเสียงกลองและเสียงปี่

เป่าปอดปอมาทางนี้ละก็หล่อน

อย่าปล่อยใจเพลินเพลิดเปิดบัญชร

หรือเยี่ยมย้อนดูถนนและหนทาง,

อย่าแลดูคริสตังกำลังบ้า

ที่ผัดหน้าผัดตาอ้าปากกว้าง;

จงอุดหูเรือนของพ่อหนอนวลนาง,

คือน่าต่างปิดไว้ให้มิดชิด:

อย่าให้เสียงเฮฮาเหมือนบ้าหลัง

เข้าสู่ยังเรือนของข้าบ้าจะติด.

พ่อเจ้าเอ๋ย, ไม่อยากไปจนนิด;

ยิ่งคิดยิ่งเบื่อในอุรา.

ไม่อยากกินเลี้ยงอะไรในบ้านอื่น,

แต่ต้องขืนฝืนใจ. ไปเถิดหวา,

ไปบอกนายว่ากูอีกไม่ช้า

จะไปสู่เคหาอย่าร้อนใจ.
ลาน.
ขอรับ, ผมจะรีบไปบอกนาย. นายผู้หญิงขอรับ, ขอให้เยี่ยมน่าต่างมองออกไปดูหน่อยเถอะ;

[ร้อง] เพราะไม่ช้าคริสเตียนจะเวียนมา,

เขามีค่ามากนักจักหาไหน,

ค่าตัวยิวถึงมากสักเพียงไร

เขานั้นไซร้แพงกว่าแน่แม่คุณเอย. [เข้าโรง]
/*61ไช.
นั่นมันพล่ามอะไรนะไอ้บ้า ?
เช็ส.
มันพูดแต่ “ขอลานาย” เฉย ๆ;

มิได้แซมแถมถ้อยอื่นอีกเลย.
ไช.
เฮ้ย, มันดีดอกแม่, แต่ตะกลาม.

ทำการงานเฉื่อยแฉะ, และทั้งวัน

มันนอนคุดมุดหัวแสนหยาบหยาม:

ใช้ไม่ได้, มันจะไปจึ่งยอมตาม,

และไล่ส่งตัดความรำคาญใจ;

และมันนั้นไปอยู่กับผู้หนึ่ง

ซึ่งจะพอเอออวยช่วยเหลือได้

ในทางการผลาญทรัพย์ที่กู้ไป;

เช็สสิกา, เข้าข้างในอย่าได้ช้า:

บางทีพ่อไม่ช้าจะกลับบ้าน:

จงทำการตามสั่งทีเดียวหนา;

ปิดประตู: ใครรู้จักตรึงตรา

ไม่เสียสิน. นี้สุภาษิตยอดดี. [เข้าโรง]
เช็ส.
ไปดีเถิดบิดา, ลูกลาก่อน;

แม้เคราะห์ไม่มาบรจนถึงที่,

ลูกจะพรากบิดาในครานี้,

พ่อจะพรากบุตรีในไม่ช้า [เข้าโรง]
ตอนที่ ๖
ฉากอย่างเดิม.
กราติยาโนกับสะละรีโน, มีเสื้อคลุมปลอม, ออกมา.
กรา.
นี่แหละระเบียงริมเรือนใหญ่

ลอเร็นโซสั่งไว้ให้คอยท่า.
สะละ.
ไยมาเนิ่นจวนจะเกินซึ่งเวลา.
กรา.
จริงๆ นะใยล่า, น่าขันจริง;

เพราะธรรมเนียมชายหนุ่มกลุ้มกลัดรัก

มักแข่งข้ามนาฬิกายามหาหญิง.
สะละ.
นกของนางรตีบินดีจริง

รวดเร็วยิ่งสิบเท่าแสนเชาว์ไว;

ในเมื่อยามไปสู่เจ้าคู่ชื่น

ภิรมย์รื่นแรกรักกันใหม่ ๆ

ย่อมเร็วกว่าไปหาอรไทย

ผู้รักใคร่กันนานพาลจะจาง !
กรา.
ก็เช่นกันทั้งนั้นแหละเพื่อนเอ๋ย:

ใครเลยในโลกนี้จะมีบ้าง,

ที่ลุกจากกินเลี้ยงหิวเพียงปาง

เมื่อก่อนกิน, ไม่มีอย่างแน่ละเกลอ !

ม้าตัวไหนวิ่งได้ซ้ำอีกหน

รวดเร็วและอดทนเทียบเสมอ

/*63เที่ยวที่หนึ่ง ? อย่าพึงนึกเลยเน้อ.

เออเช่นนั้นมันเปนธรรมดา.

ทุกสิ่งสรรพ์อันไกลอยากได้มาก,

เมื่อได้แล้วสิ้นอยากไปเจียวหนา !

นึกเถิดเพื่อน, ขอเตือนดูเภตรา

แรกใช้ใบจากท่าชลาลัย,

ราวกับหนุ่มกระชุ่มกระชวยสำรวยรูป,

ลมตามจูบตามกอดฟอด ๆ ใหญ่

ราวกับนางโสภิณีพิรี้พิไร,

สาระแนแส่ใส่จนสิ้นอาย !

ยามเภตรากลับท่าช่างน่าเศร้า,

ทั้งเชือกเสาเพลาใบโทรมสลาย,

เศร้าซูบรูปโซโอ้เหมือนชาย

ที่ถูกหญิงผลาญฉิบหายแทบวายชนม์ !
สะละ.
ลอเร็นโซเพื่อนยาเดินมานั่น:

แล้วจึ่งค่อยพูดกันต่ออีกหน.

[ลอเร็นโซออก]
ลอ.
ดูราเพื่อนยาทั้งสองคน,

จงอย่าบ่นที่ข้ามาช้าไป;

มิใช่ว่าข้าแกล้งให้เพื่อนเบื่อ,

มีธุระมากเหลือมาไม่ได้:

/*64แต่เอาเถิดเมื่อสหายสองนายไซร้

จะลักชู้จู่ไปบ้างอย่างนี้,

ข้าจะคอยเพื่อนรักไม่พักบ่น,

ตามใจทั้งสองคนจนเต็มที่.

บ้านตายิวพ่อตาข้าบ้านนี้.

หล่อนจ๋า ! พี่มาคอยแม่ชื่นใจ !

[เช็สสิกา, แต่งกายเป็นชาย, เผยน่าต่างออกมา]
เช็ส.
ใครร้องเรียก ? ไม่สำเนียกถนัดแน่,

แต่ฟังเสียงชื่นฉ่ำก็จำได้.
ลอ.
พี่, ลอเร็นโซชู้ผู้ชิดใจ.
เช็ส.
ลอเร็นโซแน่ไซร้คู่ชีวิต.

เพราะรักใครที่ไหนไม่มีเท่า;

เออที่เราร่วมรักสมัคจิต,

ไม่จืดจางแน่ละหรือพ่อมิ่งมิตร์ ?
ลอ.
สวรรค์และดวงจิตเปนพยาน !
เช็ส.
นี่แน่จงรับหีบนี้ไป;

คงไม่เสียแรงเปล่าที่เราหาญ.

ฉันยินดีที่เปนราตรีกาล,

เธอไม่เห็นความหาญของข้าน้อย;

/*65เพราะนึกอายที่แปลงตกแต่งกาย

เปนผู้ชาย, นึกกระดากมากสักหน่อย:

แต่ความรักตามัว, ตัวมิค่อย

รู้สึกผิด, จิตคอยแต่ชมกัน;

ถ้าคู่รักมีแก่ใจค่อนไค้แล้ว,

ดิฉันคงไม่แคล้วถูกเย้ยหยัน,

ถึงแม้กามเทพตัวเก่งนั้น

ก็อาจขันฉันแต่งแปลงเปนชาย.
ลอ.
เชิญลงมา, พี่ยาจะต้องวาน

ให้นงคราญถือคบนะโฉมฉาย.
เช็ส.
อ๊ะ ! จะให้ถือไฟส่องความอาย !

แม้มืด ๆ อยู่ก็ร้ายอยู่พอแล้ว.

การจะให้ถือไฟเที่ยวเดินส่อง;

เหมือนเปิดของควรปิด.
บัส.
มิ่งมิตรแก้ว,

แม้เจ้าแต่งแปลงกายเปนชายแล้ว

งามเพริดแพร้วก็สนิทปิดได้ดี.

ขอเชิญเจ้าลงมาอย่ารอนาน;

ราตรีกาลคล้อยเคลื่อนเหมือนวิ่งหนี,

บัสสานิโยเพื่อนยาคอยท่าพี่,

/*66เขาจะมีเลี้ยงอาหารณบ้านนั้น.
เช็ส.
ฉันจะต้องปิดประตูทั่วเคหา

และรวบรวมเงินตราก่อนผายผัน,

จงคอยหน่อยไม่ช้าจะมาพลัน [หายเข้าไปจากน่าต่าง]
กรา.
หญิงคนนั้นมิใช่ยิว, ผิวเลิศดี !
ลอ.
ฉันรักหล่อนเหลือใจไม่แสร้งว่า;

หล่อนนั้นมีปัญญาอย่างพอที่;

ส่วนความงาม, ดูไม่พลาดอาจรู้ดี;

หล่อนรักจัง, ครั้งนี้เปนพยาน;

เหตุฉนี้สาวคำผู้ล้ำเลิศ,

โฉมประเสริฐ, ฉลาดนัก, รักสมาน

สมัคแน่, แม้ได้ไปเรือนชาน

จะยกยอดเยาวมาลย์ไว้ยอดใจ.

[เช็สสิกาออก]

อ้อ, หล่อนมาแล้วหรือแก้วตา ?

ไปกันเถิดเพื่อนยาอย่าช้าได้.

สหายเราที่นัดกันแล้วไซร้

จะคอยเรา, ร่ำไรไม่เข้าที. [เช็สสิกาเข้าโรงกับชู้, และสะละรีโน]

/*67[อันโตนิโยออก.]
อันโต.
นั่นใคร ?
กรา.
สินยอร์อันโตนิโย !
อันโต.
ชะๆ กราติยาโน, ช่างเปนได้;

เพื่อน ๆ อื่นไปไหนกันหมดนี่ ?

ถึงยามหนึ่งแล้วนาเวลานี้:

เพื่อน ๆ คอยป่นปี้จนระอา.

ระบำคืนนี้ระงับ: ลมกลับหวล;

บัสสานิโยจะด่วนจากเคหา

ไปโดยพลันพร้อมพรั่งยังเภตรา;

ฉันให้คนเที่ยวหาเพื่อนยุ่งไป.
กรา.
ฉันมีความยินดี, คืนนี้ฉัน

จะอยากเล่นระบำบรรพ์ก็หาไม่;

ฉันจำนงอยากลงสู่เรือใบ

แล่นออกสู่ชลาลัยในคืนนี้. [พากันเข้าโรง]
ตอนที่ ๗
เบ็ลมอนต์. ห้องในบ้านนางปอร์เชีย.
เสียงแตรฝรั่ง. นางปอร์เชียออก,
พร้อมด้วยเจ้ามอร็อคโคและบริวาร.
ปอร์.
จงเปิดม่านสองไขให้ประจักษ์

สำแดงลักษณ์สามผอบประสบศรี,

เพื่อกษัตร์ขัตติย์วงศ์พระองค์นี้

ได้ทรงเลือกด้วยดีตามตำรา.
มอ.
ใบที่หนึ่งเปนทองผ่องพิลาศ,

มีอักษรประกาศความไว้ว่า,

“เลือกจะได้ของดีมีราคา”

*เปนที่พึงปราถนาแห่งหลายคน;”

ใบที่สองเปนเงินน่าเพลินพิศ,

มีลิขิตจาฤกนึกฉงน,

“เลือกจะได้สิ่งของต้องกมล

“พอสมควรแก่ตนแน่ฉนั้น;”

ใบที่สามเปนตะกั่วมัวนักหนา,

มีเลขาดูเหมือนเตือนให้พรั่น,

“ถ้าใครเลือกต้องสละละโดยพลัน

“ทุกสิ่งสรรพ์บรรดาสาระมี.”

ถ้าเลือกถูกทำไฉนจะได้ทราบ ?
/*69ปอร์.
หีบใดมีรูปภาพหม่อมฉันนี่

เปนใบถูก, แม้ผู้ใดเลือกใบนี้

เปนสามีหม่อมฉันเปนมั่นคง.
มอ.
ขอเทวาอารักษ์ทรงศักดิ์ช่วย

เอื้ออำนวยดลจิตอย่าให้หลง !

ขอตรวจดูเลขาจาฤกลง

ที่หลังหีบแก้พะวงจงทั่วกัน.

ทวนถอยหลังตั้งต้นไปแต่ปลาย;

รายตะกั่วจาฤกอย่างไรนั่น ?

“ถ้าใครเลือกต้องสละละโดยพลัน

“ทุกสิ่งสรรพ์บรรดาสาระมี.”

จะต้องให้สิ่งไร ? ให้ตะกั่ว !

ดูน่าหัว, กรรโชกจนเกินที่.

ใครที่ยอมสละสินโดยยินดี

ก็เพราะหวังมั่งมีเพิ่มกำไร:

ผู้ฉลาดฤๅจะงมชมสิ่งชั่ว;

ข้าจะอยากได้ตะกั่วนั้นหาไม่,

จะสละเงินทองที่ต้องใจ

แลกตะกั่วมาใยไม่ชอบกล.

หีบเงินแสงสกาววาวสอาด

ประกาศว่าอย่างไรดูอีกหน ?

/*70“เลือกจะได้สิ่งของต้องกมล

“พอสมควรแก่ตนแน่ฉนั้น.”

พอสมควรแก่ตน ! ชอบกลอยู่

มอร็อคโค, ยั้งดูเสียให้มั่น,

และลองชั่งราคาตนเองพลัน:

คิดดูค่าเรานั้นโดยจริงใจ

ก็มีพอตนแท้, แต่ตรองดู

จะควรคู่ยอดหญิงฤๅไฉน ?

แต่ว่าการที่ถ่อมตนเองไซร้

จะทำให้เสียทางได้นางงาม.

พอสมควรแก่ตน ! คือโฉมตรู

ควรเปนคู่พิสมัย, ไม่ต้องถาม:

โดยกำเนิดคู่ควรล้วนงดงาม,

อีกไม่ทรามเชิงทรัพย์นับประมวล,

อีกทั้งคุณสมบัติถนัดเห็น.

แน่ว่าเปนผู้ดีโดยถี่ถ้วน;

ทุกๆ สิ่งเลิศล้ำ, ซ้ำประมวล

ความจงรักในนวลนงพงา.

หรือจะยั้งจุใจเพียงใบนี้ ?

ดูใบทองอีกทีแก้กังขา,

“เลือกจะได้ของดีมีราคา

/*71“เปนที่พึงปราถนาแห่งหลายคน.”

นั่นหรือคือนางร่างโสภา;

ผู้ชนย่อมปราถนาทุกแห่งหน;

ทั้งสี่ทิศทุกอาณาในสากล,

มาชมโฉมนฤมลผู้เลิศฟ้า:

ทเลทรายเถื่อนแดนแคว้นอาหรับ

กลับกลายเปนถนนหลวงปวงเทศา

นุเทศส่งทวยเจ้าตรงเข้ามา

ชมปอร์เชียขวัญตาน่าปลื้มใจ;

แดนสาครสลอนคลื่นเสียงครืนครั่น

จะกีดกันต่างภาษาก็หาไม่,

ต่างตนข้ามท้องสมุททรุดเร่งใจ

เหมือนข้ามคลองปองไฝ่ชมยุพิน.

หีบไหนหนอมีภาพ ? หีบไหนหือ ?

ตะกั่วหรือจะหุ้มห้อมจอมถวิล ?

คิดเช่นนี้ตีราคายอดนาริน

ต่ำเกินการปานจะหมิ่นประมาทไป.

ฤๅจะคิดว่านางสำอางค์องค์

ผนังเงินแวดวงฤๅไฉน;

รัชดาถูกกว่าเนื้ออุไร

ถึงสิบเท่า, คิดไม่ได้ไม่ควรคิด.

/*72อันว่ารัตนาหาใดเหมือน

ควรฝังได้แต่เรือนทองวิจิตร.

ในอิงแลนด์เหรียญทองอันน้อยนิด

มีรูปเทพนฤมิตร์อยู่กลางใจ.

นั้นเปนรูปแกะไว้ในรูปีย์;

แต่ที่นี้เทวีฉวีใส

คงนอนอยู่ในทองผ่องอำไพ.

ขอกุญแจมาไขในบัดนี้:

ฉันเลือกหีบทองสำอางค์พลางเสี่ยงเคราะห์

ขอให้เหมาะได้ประโลมแม่โฉมศรี
ปอร์.
จงเปิดเทอญ; แม้รูปหม่อมฉันมี

ในหีบนี้ก็จะยอมประนอมใจ.

[เจ้ามอร็อคโคไขกุญแจเปิดหีบทอง]
มอ.
อะโห ! นี่อะไรอยู่ในนี้ ?

กระโหลกผีเอามาเร้นไว้เล่นได้;

ในบอกตามีอักษรม้วนซ่อนไว้ !

จำจะอ่านดูให้รู้เรื่องราว

[อ่าน] ๏ วาวๆ บ่ใช่เนื้อ คำดี ทั่วนา

ภาษิตย่อมเคยมี สบโสตร์

บางคนวอดชีวี แลกเปลือก นอกนอ

ภายนอกสีรุ่งโรจ แต่ข้างในหนอน

๏ วิชากรผิมากแม้น ความหาญ

ผิหนุ่มปัญญาปาน เปรียบเถ้า

สารตอบบ่เปนสาร เตือนสติ นี่เลย

ไปเถิดท่านเสียเค้า คลาดแคล้วยินดี ฯ

คลาดแคล้วจริงแล้วแก้วพี่เอ๋ย;

เสียแรงหวังมาเชยเฉลิมศรี !

เปลวเสน่ห์ดับพลันแต่วันนี้,

จะต้องมีแต่หนาวร้าววิญญา !

ขอลานางปอร์เชีย. แสนเสียดาย,

ทรวงมลายเศร้าโทมนัสสา,

จนหมดสิ้นถ้อยคำจะอำลา:

ต้องก้มหน้าเหมือนผู้ปราชัย.

[เจ้ามอร็อคโคเข้าโรง, พร้อมด้วยบริวาร, เสียงแตรฝรั่ง.]
ปอร์.
สิ้นเคราะห์เหมาะนักหน้าในครานี้.

จงปิดม่านเสียทีรอคนใหม่.

คนพรรณนี้มีมาอีกคราใด

ขอจงได้เลือกสรรเช่นวันนี้. [เข้าโรงทั้งหมด]
ตอนที่ ๘
/*74เวนิส. ถนนแห่งหนึ่ง.
สะละรีโน และสะลานิโยออก.
สะละ.
ฉันได้เห็นบัสสานิโยไป

สู่เรือใบออกแล่นทีเดียวนี่,

กราติยาโนสหายร่วมฤดี

เขาไปด้วย, แต่ไม่มีผู้อื่นไป.

ส่วนลอเร็นโซนั้นจะเห็นหน้า

อยู่ในลำเภตราก็หาไม่.
สะลา.
ตายิวพาลง่านงุ่นวุ่นเหลือใจ,

ฟ้องพ่อเมือง, เชิญลงไปถึงเภตรา,
สะละ.
ไปไม่ทัน, เรือใช้ใบไปแล้ว

จึ่งคลาดแคล้ว, แต่แกบอกพ่อเจ้าว่า

เห็นลอเร็นโซกับเช็สสิกา

นั่งในเรือคอนโดลาคู่กันไป.

อนึ่งอันโตนิโยเปนพยาน,

ว่านงคราญกับคู่พิสมัย

มิได้อยู่ในลำสำเภาใหญ่

ของบัสสานิโยไซร้; รับประกัน.
สะลา.
ไม่เคยเห็นใครโกรธเท่าตายิว,

แกฉุนฉิวราวกับบ้าจนน่าขัน,

/*75พูดยุ่งนุงนักหนาน่าอัศจรรย์,

วิ่งป่วนปั่นตะโกนพลางกลางภารา:

“ลูกสาวกู ! เงินของกู ! อยู่ที่ไหน ?

หนีไปกับคริสตังชังน้ำหน้า !

เอาคริสตังเงินทองของกูมา !

ยุติธรรม ! เงินตรา, และบุตรี

อยู่ในถุง, สองถุงเงินตีตรา,

ตราสองชั้น, มันเอาไปได้ฟ้าผี่;

ลูกขะโมยของบิดาแสนกาลี !

อีกมณีสองเมล็ด, เด็ดเอาไป

ถึงสองเมล็ดเพ็ชร์ดี, อีชาติชั่ว

มันติดตัวไปด้วย, ช่วยให้ได้ !

โปรดเจ้าข้า ! ตามหาอีจัญไร !

มันเอาไปทั้งเพ็ชร์และเงินตรา !”
สะละ.
เด็ก ๆ ชาวเวนิสตามติดยิว,

โหฮิ้ว ๆ ล้อลั่นขันนักหนา,

ร้องว่าเพ็ชร, ลูกสาว, และเงินตรา

ของตาบ้าแกหายเสียดายจัง !
สะลา.
อันโตนิโยต้องระวังครั้งนี้นา,

หาไม่ต้องเจ็บแน่, เพราะแกคลั่ง

ประดาตาย.
/*76สะละ.
จริงสหาย, ต้องระวัง.

ฝรั่งเศสบอกกับฉันวันวานนี้,

ว่าในช่องทเลแคบระหว่าง

ทางต่อแดนฝรั่งเศสอังกฤษที่

คลื่นลมจัด, เรือตะเภาชาติเรานี้

มีสินค้าค่าทรัพย์, อัปปางไป.

เมื่อฟังเรื่องตัวฉันพลันนึกถึง

อันโตนิโย, และรำพึงขออย่าให้

เรือพานิชย์ที่ยับอัปปางไซร้

เปนเรือเพื่อนส่งไปในทางนั้น.
สะลา.
ควรรีบบอกอันโตนิโยให้

ทราบคดีนี้ไซร้ทุกสิ่งสรรพ์;

แต่ทว่าอย่าบอกโดยฉับพลัน,

เกลือกเขานั้นฟังเล่าจะเศร้าใจ.
สะละ.
บรรดาชายผู้ดีอันมีศักดิ์

จะน่ารักยิ่งกว่าหาไม่ได้.

ฉันเห็นยามบัสสานิโยไซร้

ลาอันโตนิโยไปในครานี้:

บัสสานิโยบอกว่าจะรีบด่วน,

เขากลับตอบว่า “ไม่ควร, ไม่ควรที่

จะเร่งรัดเกินไปในครานี้,

/*77จงลืมฉันเสียทีเถิดเพื่อนยา;

เพื่อนจงรั้งยั้งตนอยู่จนกิจ

การสัมฤทธิ์พร้อมพรั่งดังตั้งหน้า;

ส่วนเรื่องบริคันธสัญญา

กับตายิว, เพื่อนอย่าให้กวนใจ:

จงปลงใจให้สำราญในการรัก,

ผูกสมัคมิ่งมิตร์พิสมัย,

อันอุบายถ่ายทีมีเท่าใด

เพื่อนจงใช้เพื่อชักความรักมา.”

ครั้นพูดเสร็จชลนัยน์ไหลคลอเนตร,

สังเกตเห็นว่าเขารักเพื่อนนักหนา,

จับมือบัสสานิโยแล้วอำลา

จากเพื่อนยายอดมิตรสนิทใจ,
สะลา.
ที่รักโลกก็เพราะรักสมัคมิตร.

เราควรคิดไปพบเขาให้ได้,

เพื่อช่วยเขาเร้าเริงบรรเทิงใจ

ในวันนี้.
สะละ.
ดีแล้ว, ไปด้วยกัน [พากันเข้าโรง]
ตอนที่ ๙
เบ็ลมอนต์. ห้องในเรือนนางปอร์เชีย.
นางเนริสสากับคนใช้ออก.
เนริส.
ไว ๆ เถิดเปิดม่านประสานทอง:

เจ้าผู้ครองอาร์ระคอนสุนทรขัณฑ์

ได้สาบาลสมแยบเยี่ยงแบบบรรพ์,

จะมาสรรสามผอบครบพิธี.

[เสียงแตรฝรั่ง. เจ้าอาร์ระคอนกับนางปอร์เชีย, พร้อมด้วยบริวารทั้งสองฝ่าย ออกมาเปนกระบวน.]
ปอร์.
ขอเชิญทอดทัศนาเถิดราชะ,

หีบทั้งสามแจ่มจะอยู่ที่นี่;

ถ้าพระองค์ทรงเลือกหีบอันมี

รูปหม่อมฉันสมที่กำหนิดไว้,

จะได้ตั้งแต่งการงานอาวาห์

ไม่เนินช้าทันด่วนตามควรได้:

แต่ถ้าเลือกแล้วผิดบพิตร์ไซร้

ต้องเสด็จกลับไปด้วยฉับพลัน.
อาร์.
ข้าได้กล่าวปฏิญญาสามสถาน:

หนึ่งในการที่ข้านี้เลือกสรร

หีบใบไหนบ่ให้บอกคดีนั้น;

/*79ข้อสองแม้เลือกสรรไม่ถูกใบ,

ต้องเลยงดอดการที่มีคู่,

อยู่เอกากว่าชีวิตจะกษัย:

ข้อสามแม้เคราะห์ร้ายทายผิดไป,

ต้องครรไลจากยุพาไม่ช้าที.
ปอร์.
ผู้ใดมาเสี่ยงเคราะห์เพื่อหม่อมฉัน

ต้องสัญญาเช่นกันสามอย่างนี่.
อาร์.
ฉันก็ยอมสัญญาแล้วครานี้.

ขอโชคดีจงช่วยสมใจพลัน !

หนึ่งทอง, หนึ่งเงิน, หนึ่งตะกั่ว.

ตัวอักษรแกะไว้ว่าไรนั่น ?

“ถ้าใครเลือกต้องสละละโดยพลัน

ทุกสิ่งสรรพ์บรรดาสาระมี.”

หีบจะต้องผ่องผุดสุดสง่า

งามยิ่งกว่าตะกั่วมัวหมองสี

จึ่งจะควรให้บรรดาสาระมี,

เอาของดีแลกทรามไม่งามตา.

หีบทองผ่องผุดสุดสอ้าน

อักษรสารชี้แจงแถลงว่า

“เลือกจะได้ของดีมีราคา

เปนที่พึงปราถนาแห่งหลายคน.”

/*80ที่หลายคนปราถนา ! คำว่า “หลาย”

น่าจะหมายขยายแยบแบบนุสนธิ์

ว่าคนเขลาหมู่มากอยากดิ้นรน

เลือกรูปนอกโสภณ, ไม่พินิจ

เกินไปกว่าที่ตาของตนเห็น,

ไม่รู้สิ่งซึ่งเร้นและปกปิด,

เหมือนนกจอกทำรังอันน้อยนิด

ชิดชายคาฝ่าภัยอันตราย.

เราไม่ขอเลือกสิ่งปราถนา

แห่งประชานิกรหมู่มากหลาย,

เพราะไม่อยากเอาอย่างสามัญชาย,

จนกลายเปนทรามไปไม่ชอบกล.

ขอพิศดูหีบเงินน่าเพลินพิศ;

ดูลิขิตเขียนงามความนุสนธิ์:

“เลือกจะได้สิ่งของต้องกมล

พอสมควรแก่ตนแน่ฉนั้น.”

เออว่าดี; ผู้ที่หวังมีลาภ

สิริภาพต้องพร้อมสพรั่งสรรพ์.

ใครไม่ดีแท้จริงทุกสิ่งอัน

ไม่ควรหมั่นสรรเสริญให้เกินไป.

แม้ยศศักดิ์กิติคุณของคนเรา

/*81ไม่หาเอาโดยทุจริตได้,

และความชอบตอบแต่คนดีจริงไซร้,

คงจะได้เห็นแผกแปลกนักนา !

ผู้ที่จนหลายคนคงมีทรัพย์ !

นายจะกลับต้องระยอบนอบน้อมข้า !

ชนสามัญก็จะพลันขึ้นราคา

แม้ว่าสรรจริงตามความงามดี !

ทั้งเกียรติยศจะได้จากในหมู่

ผู้ที่ใร้เงินทองต้องหมองศรี,

เหมือนร่อนรำที่ปนพ้นสาลี

เหลือแต่เข้าสารดีศรีโสภณ.

บัดนี้เราจะสรรพลันเสี่ยงโชค,

ตีประโยคอักษรสารอ่านอีกหน:

“เลือกจะได้สิ่งของต้องกมล

พอสมควรแก่ตนแน่ฉนั้น.”

เออแน่แล้ว ! ขอกุญแจ, ฉันแน่ใจ

ว่าไขคงถูกเหมาะเปนแม่นมั่น. [ไขเปิดหีบเงิน]
ปอร์.
[พูดป้อง] ดูช้าจริง ! อันสิ่งที่ในนั้น

มันควรที่เธอรู้จักด้วยฉับไว.
อาร์.
เอ๊ะอะไร ? รูปจำอวดตาแจ๋วแว๋ว,

/*82มองบ้องแบวมือถือหนังสือให้ !

อนิจจาหวังเห็นเจ้าทรามไวย,

ช่างกระไรถูกเยาะเคราะห์เต็มทน.

เสียแรงหวังตั้งจิตพิศสวาท,

โอ้แคล้วคลาดครานี้จนปี้ป่น !

“เลือกจะได้สิ่งของต้องกมล

พอสมควรแก่ตนแน่ฉนั้น.”

ฉันไม่ควรจะได้อะไรดี

กว่ารูปจำอวดนี้หรือจอมขวัญ ?

นี้หรือสิ่งควรปองของรางวัล ?

ฉันไม่ดีกว่านั้นหรือฉันใด ?
ปอร์.
อันผู้ใดเพลี่ยงพล้ำกระทำผิด,

จะพินิจคดีด้วยไฉน;

มันแผกกันแท้ ๆ เปนแน่ไซร้,

อย่าขัดใจ.
อาร์.
ฉันจะอ่านซึ่งสารนี้.

[อ่าน] ๏ อัคคีเผาแล้วเสร็จ เจ็ดหน

เหมือนสติแห่งชาย ฉลาด

เลือกใดไม่ลุกลน เลือกผิด

นับว่าผู้สามารถ มั่นคง

/*83๏ คนงงหลงไขว่คว้า จูบเงา

สุขก็เพียงฉายา แห่งสุข

ตลกแต่งตนเพรา เพริดล่อ ตาแล

เช่นหีบใบนี้สนุก นักหนา

๏ จะหาใครคู่เคล้า เคียงหมอน ก็ดี

ความโง่คงตามเปน เพื่อนแนบ

รีบลามิ่งบังอร ไปเถิด ท่านเอย

คนโง่บ่รู้แยบ อยู่ใย ฯ

ถ้าขืนอยู่นานไปก็ยิ่งโง่:

โอ้ฉันมาครานี้เสียทีใหญ่;

เมื่อขามาหัวบ้ามาหนึ่งไซร้,

ขากลับไปมีเปนคู่ดูน่าอาย.

โอ้มิ่งมิตร์วนิดาต้องลาแล้ว,

จำต้องแคล้วคลาดไปน่าใจหาย.

จะไม่ลืมคำมั่นจนวันตาย,

ไม่โยกย้ายหาผู้อื่นมาคู่ครอง. [เข้าโรง. พร้อมด้วยบริวาร]
ปอร์.
ดูราวกับแมลงเม่าบินเข้าไฟ.

ผู้ที่ไร้สติทั่วทั้งผอง.

เมื่อยามมาเลือกสรรมักพลันต้อง

เลือกเอาของผิด, จำเภาะเปนเคราะห์ดี.
/*84เนริส.
คำโบราณท่านว่าน่าเชื่อท่าน,

การวายปราณและวิวาห์รุ่งราศี

เปนผลกุศลกรรมทำไว้มี.
ปอร์.
ปิดม่านทีเนริสสาอย่าร่ำไร.

[คนใช้ผู้ ๑ ออกมา.]
คนใช้.
คุณหญิงอยู่ที่ไหน ?
ปอร์.
ทำไมนี่ ?
คนใช้.
มีชายชาวเวนิสมาถึงใหม่

ที่หน้าบ้าน, แถลงสารว่านายไซร้

จะมาถึงนี่ในเร็วเวลา.

นายของเขานั้นไซร้ได้สั่งถ้อย

มายกยอเรียบร้อยเปนหนักหนา,

ทั้งฝากของดี ๆ มีราคา

มากมายมา, ข้าเห็นเปนกำนัล.

บรรดาผู้สื่อสารสมานรัก

เห็นมานักแล้วไม่เหมือนเปนแม่นมั่น:

ผู้ล่วงหน้าครานี้เขาดีครัน,

ราววสันต์นำฤดูคิมหะมา.
ปอร์.
เท่านั้นทีเถิดนา: ข้าวิตก

จะเลยยกเอาเปนญาติวงศา

/*85ของเจ้าเองเสียกระมัง, ดูตั้งมา

สรรเสริญยิ่งกว่าผู้ใด ๆ

มาเถิดมา, เนริสสา: ข้าอยากมอง

ดูทูตของกามะเทพผู้นี้ไสร้,

กิริยาท่าทางเปนอย่างไร.
เนริส.
บัสสานิโยขอให้ได้เปนยอดรัก. [พากันเข้าโรง.]
---
องก์ที่ ๓
ตอนที่ ๑
/*86เวนิส. ถนนแห่งหนึ่ง.
สะลานิโยกับสะละรีโนออก.
สะลา.
มีข่าวอะไรบ้างกลางตลาด ?

ก็ยังลือกันอยู่ไม่ขาดว่าเภตรา ที่อันโตนิโยบรรทุกสินค้าราคามาก หากเคราะห์ร้ายไปอัปปางกลางสาครที่ช่องแคบ; นามกรเรียกสันทรายกูดวิน, เปนที่ร้ายขึ้นชื่อมา ว่าเภตราหลายลำจมคว่ำที่นั้น, ถ้าคนที่บอกข่าวแก่ฉันเขาพูดจริง.
สะละ.
ฉันอยากให้กลายเป็นผู้หญิงที่ตอแหล สาระแนจีบปากจีบคอเจรจา, และบีบน้ำตาทำเสียดายผัวที่ตัวไม่รัก. แต่ฉันเสียใจนักที่หาเปนเช่นนั้นไม่; ข่าวไม่ใช่ข่าวปั้นกันขึ้นเล่น หรือเปนข่าวโจทกันเหลว ๆ ใหลๆ. เสียใจที่อันโตนิโยผู้ประเสริฐ, อันโตนิโยผู้เลิศล้วนสุจริต - ทำไฉนจึ่งจะคิดหาคุณศัพท์ เพื่อใช้ประดับกับนามเขาให้พอได้ ! -
สะลา.
ระงับเสียบ้างเถิดเปนไร, เอาแต่ใจความก็พอ.
สะละ.
อ้อ, กระนั้นหรือ ? คือข้อใหญ่ ก็ว่าอันโตนิโยไซร้เสียเรือลำหนึ่ง.
สะลา.
ซึ่งฉันหวังว่าจะเปนลำที่สุดที่จะต้องเสียไป.
/*87สะละ.
ฉันต้อง “สาธุ” โดยทันใด หาไม่ยมบาลจะขัดคอ, โน่นแน่แกเดินป๋อมาตามทาง สรวมรูปร่างคล้ายยิว, น่าหมั่นใส้ !

[ไชล็อกออก.]

อ้อไชล็อก ! มีข่าวอะไรหมู่พ่อค้า ?
ไช.
เธอนี้รู้ดึกว่าผู้ใด ๆ, ว่าลูกสาวฉันหนีไปเร็ว ๆ นี้.
สะละ.
จริงอยู่: ฉันรู้ดีด้วยว่าช่างคนไหน ได้ทำปีกให้ลูกสาวแกบินเช่นนั้น,
สะลา.
และไชล็อกก็รู้เหมือนกันว่าลูกของแก เหมือนนกที่ปีกแขงแล้วแท้ ๆ ไม่กังขา: และเปนธรรมดาลูกนกต้องจากอกพ่อ.
ไช.
ขอให้เลยตกนรกหมกกองไฟ !
สะละ.
เห็นจะเอาเปนแน่ได้ถ้ายมบาลเปนผู้พิพากษา.
ไช.
เลือดเนื้อของข้ามาคิดคดขบถได้ !
สะลา.
ตาเถ้าเอ๋ย ! พูดอะไรเล่าเช่นนี้ ? มีหรือเลือดเนื้อคิดคดขบถอะไร.
ไช.
ลูกสาวของข้าฉันใดจะไม่เปนเลือดเนื้อของข้า.
สะละ.
เนื้อของแกกับเช็สสิกามันแผกผิด ยิ่งเสียกว่าหมึกดำสนิทผิดกับงา; เลือดของแกกับเช็สสิกานั้นอีกไซร้ ก็ผิดกันไกลราวเหล้าแดงกับเหล้าขาว. แต่นี่แน่, /*88แกได้ทราบข่าวบ้างหรือไม่ ว่าอันโตนิโยเสียเรือไปจริงๆ ฤๅ ?
ไช.
อือ ! รายนี้สิเปนเคราะห์ร้ายของฉันอีกราย: คนล้มละลาย, คนสุรุ่ยสุร่าย, ที่แทบจะไม่กล้าโผล่หน้าไปในตลาดริอาลโต; อ้ายคนโซ, ซึ่งแต่ก่อนนี้เคยป้ออยู่กลางตลาด; ให้มันเร่งระวังสัญญาของมันเถิด: มันเคยด่าฉันว่าเปนผู้เชือดเนื้อคนเพราะทวงดอกเบี้ย: ให้มันเร่งระวังสัญญาของมันเถิด: มันเคยให้คนกู้เงินไปเปล่าเปล่า ๆ ฐานกรุณาอย่างคริสตัง; ให้มันระวังสัญญาของมันเถิด.
สะละ.
ถึงหากว่าเขาจะใช้เงินไม่ทันเวลา แกก็คงจะไม่เอาเนื้อเขา; จะเอาไปจะเปนประโยชน์อะไร ?
ไช.
เอาไปทำเหยื่อตกปลาก็ได้เปนไรมี: อย่างน้อยก็พอที่จะเลี้ยงความพยาบาทของข้าได้. มันนั้นไซร้ได้เคยทำให้ข้าอับอาย, และเคยทำให้ข้าฉิบหายขัดลาภตั้งกึ่งล้าน; เย้ยเวลาเสีย, เยาะเวลาได้, ดูถูกกระทั่งชาติ, กลางตลาดแย่งกำไร, ยุสหายให้แหนงจิต, แหย่อมิตร์ให้ขัดใจ; ทั้งนี้เพราะเหตุใด ? เพราะเหตุที่ข้าเปนยิวนั่นแล. นี่แน่ยิวไม่มีตาฤๅ ? ยิวไม่มีมือ, ไม่มีอวัยวะ, ไม่มีกายหรือเจ้าคะ, หรือไม่มีสัมผัส, ตัดฉันทะและโทษะได้สิ้นหรือไฉน ? /*89ไม่กินอาหารเหมือนกันหรือไร, หรือถูกสาตราไม่เจ็บไม่บาด, หรือไม่มีโรคาพาท, ไม่รักษาด้วยยาเหมือนท่าน, ไม่ร้อนไม่หนาวเพราะฤดูกาล เหมือนพวกท่านคริสตังละฤๅไฉน ? ถ้าแทงเราเข้าไซร้, หรือเลือดไม่มี ? ถ้าแม้ว่าจี้, หรือเราจะไม่หัวเราะ ? เพราะฉนั้นไซร้ใครทำร้าย, จะไม่ให้เราหมายแก้แค้นหรือว่าไร ? ถ้าเราเหมือนท่านอยู่แล้วไซร้, ก็ต้องเอาอย่างทางนั้นด้วยนา. ถ้าแม้ยิวทำร้ายคริสตัง, เขานั้นตั้งตอบแทนอย่างไร ? แก้แค้นเปนแน่, ก็แม้คริสตังทำร้ายยิว, ยิวจะควรทำอะไรบ้าง ตามแบบอย่างคริสตัง ? แก้แค้นนั่นซี. ความอัปรีย์ที่พวกท่านทำอย่างมา, ข้านี้จะทำตามอย่าง; ลึงว่าจะลำบากบ้าง ก็จะทำให้เก่งเกินครูด้วยซ้ำ.

[คนใช้ผู้ ๑ ออก]
คนใช้.
นายขอรับ, อันโตนิโยนายข้าเจ้าเขาคอยที่บ้าน, ประสงค์พบพูดกับท่านทั้งสองรา.
สะละ.
เราก็กำลังเดินไปมาหานายเจ้า.

[ตูบาลออก]
สะลา.
คนครอกนั้นมาอีกคน ๑ แล้ว: จะหาให้เท่าทันกันเปน/*90คนที่สามเห็นจะไม่ได้, นอกจากที่ยมบาลเองจะแปลงชาติเปนยิวเท่านั้น.

[สะลานิโย, สะละรีโน, และคนใช้เข้าโรง]
ไช.
ว่าอย่างไร, ตูบาล ! มีข่าวอะไรบ้างจากเจนัว ? ได้พบลูกสาวฉันหรือไม่ ?
ตู.
ฉันได้ไปถึงที่บางแห่งที่ได้ยินข่าวกล่าวถึง, แต่ไม่ได้พบตัวเลย.
ไช.
นั่นแน่, อย่างนี้, อย่างนี้, อย่างนี้, อย่างนี้ ! เพ็ชร์ดี ๆ สูญไปเมล็ดหนึ่งเปล่า, แพงไม่เบาซื้อที่ฟรังก์ฟอร์ตถึงสองพัน ! เคราะห์ร้ายอย่างฉกรรจ์พึ่งจะมามีแก่ชาติเราบัดนี้; หรือแม้จะได้มีมาตั้งแต่ก่อนข้าก็ไม่เคยรู้สึก: นึกดูเถิดเงินถึงสองพันเหรียญตรา; ทั้งเครื่องเพ็ชร์พลอยนานา ล้วนแต่ราคามาก. ฉันอยากให้อีลูกสาวมาล้มตายอยู่แค่เท้า, ขอแต่ให้เอาเพ็ชร์ติดหูมาด้วย ! จะไม่เสียใจเลยถ้ามันมาม้วยอยู่ที่ตรงหน้า, ขอแต่ให้เงินตรานั้นอยู่ในหีบศพ ! ไม่ได้พบได้ปะมันทั้งสองคนเทียวหรือฉันใด ? ทำไมนะ ? เสียแรงได้สละทรัพย์เปนสินจ้างสินบน: ฉิบหายป่น, เหลือที่จะทนฉิบหาย ! ผู้ร้ายเอาไปแล้วยังมิหนำ, ซ้ำต้องเสียค่าติดตาม: แล้วก็ไม่ได้ความพอใจ, ไม่ได้แก้แค้น: และเคราะห์ร้ายทั้งหมื่นแสนก็จำเภาะประ/*91ดังมาที่ข้า, เหลือกำลังแทบทนไม่ได้; ไม่มีใครถอนใจใหญ่นอกจากข้า; ไม่มีใครต้องเปลืองน้ำตานอกจากเรา !
ตู.
ช้าก่อน, คนอื่นเขาก็เคราะห์ร้ายอะโข: เช่นอันโตนิโย, ที่เจนัวเขาลือว่า -
ไช.
หา, หา, หา? เคราะห์ร้ายหรือ ? ร้ายอย่างไร ?
ตู.
เขาว่าเรือกำปั่นใบที่ไปค้า ทางตริโปลิสกลับมาได้อัปปางไป.
ไช.
ขอบคุณพระเจ้า, ขอบคุณพระเจ้า ! จริงๆ ฤๅ ? จริงๆ ฤๅ ?
ตู.
ฉันได้พบกับกลาสีที่รอดมาได้จากเรือนั้น.
ไช.
ขอบใจ, ตูบาล: ข่าวดี, ข่าวดี! ฮะ ๆ ! ที่ไหน ? ที่เจนัวฤๅ ?
ตู.
ฉันได้ยินว่า ที่เจนัวลูกสาวของเพื่อนได้ใช้เงินในคืนเดียวถึงแปดสิบเหรียญ
ไช.
พูดเช่นนี้ราวกับเอามีดแทงทลุอก: ข้าคงจะไม่ได้เงินนั้นคืนอีกแล้ว: อะไรถลุงเสียได้ถึงแปดสิบเหรียญในพักเดียว ! แปดสิบเหรียญ !
ตู.
มีเจ้าหนี้ของอันโตนิโยมาเวนิสกับฉันด้วยหลายราย, และเขากล่าวกันว่าอย่างไร ๆ ก็เอาตัวไม่รอด.
/*92ไช.
ฉันยินดีจริง ๆ: ฉันจะรังแกมันเสียใหญ่: จะทรมานมันให้ถึงที่: ฉันยินดีนัก.
ตู.
คนหนึ่งเขาอวดว่าซื้อแหวนวงหนึ่งจากลูกสาวของเพื่อน, ราคาไม่กี่เหรียญ.
ไช.
อีอัปรีย์ ? ตูบาล, เพื่อนทรมานฉันจริง ๆ หนอ: นั่นแหละแหวนปิหรูดของฉัน; ฉันได้มาจากเลอาห์ ตั้งแต่เมื่อยังเปนโสดอยู่: ใครจะมาให้ฉันสักพันเหรียญก็ไม่ขายพลอยสำคัญเมล็ดนี้.
ตู.
แต่อันโตนิโยนั้นหมดตัวแน่แล้ว.
ไช.
เออ ! จริงอยู่, จริงอยู่, ตูบาล, ช่วยไปจ้างนักการไว้ให้ฉันคนหนึ่งเถิด: จ้างล่วงหน้าไว้เสียสักปักษ์หนึ่งเทียว. ถ้ามันไม่มีเงินใช้, ฉันจะแหวะเอาดวงใจเสียให้ได้: เพราะถ้าอ้ายคนนั้นมันไม่ได้อยู่เวนิสแล้วละก็, ฉันจะได้ปิดประตูค้าได้ตามใจ. ไปก่อนเถิดตูบาล, แล้วไปพบฉันที่โรงสวด; ไปเถิดเพื่อนตูบาล; ที่โรงสวดของเรานะตูบาล. [เข้าโรง.]
ตอนที่ ๒
/*93เบ็ลมอนต์. ห้องในเรือนนางปอร์เชีย.
บัสสานิโย, ปอร์เชีย, กราติยาโน.
เนริสสา. และบริวารออก.
ปอร์.
ดิฉันขอให้รอสักสองวัน

จึ่งค่อยสรรก็ได้, ใจออกหนัก,

แม้เลือกผิดจะต้องพรากจากสำนัก:

ขอเชิญพักอยู่อีกหน่อยจึ่งค่อยลอง.

ใจดิฉันนี้เต้นเปนพ้นนัก,

หรือรักบอกจะได้คู่สู่สมสอง;

ที่ทัดทานครานี้พี่อย่าข้อง,

ถ้าแม้ชังฤๅจะปองประวิงไว้.

ธรรมดานารีที่ยังสาว

จะป่าวความในอุราหาควรไม่,

ได้แต่นั่งอ้ำอึ้งคำนึงใน-

จะพูดไปก็กระดากแสนยากครัน.

แต่ไม่เว้าก็จะเข้าฤทัยผิด,

จึ่งจำจิตจำนรรจาว่าดิฉัน

ใคร่ให้รอสองเดือนกับสองวัน

จึ่งค่อยสรรเสี่ยงเคราะห์จะเหมาะดี.

อยากใคร่บอกแยบยลกลให้สรร,

/*94แต่เช่นนั้นผิดไปไม่ควรที่;

จะขัดคำบิดานั้นไม่ดี:

แต่เช่นนี้อาจสรรพลันผิดไป.

ถ้าหากเธอเลือกผิดจิตของข้า

ก็จะบ้า, อยากแถลงแจ้งจริงให้.

เพราะตาเธอตีราคาข้าแล้วไซร้,

และแบ่งส่วนเสร็จได้ในกายา;

กึ่งเปนของเธอแล้วเปนแน่แท้,

แม้อีกกึ่งซึ่งเปนของตูข้า,

ก็เท่ากันกับเปนของพี่ยา,

เพราะเหตุว่าเปนของน้องปรองดองรัก !

อนิจจาเคราะห์กรรมแสนลำบาก,

เหมือนรั้วพรากเจ้าทรัพย์ราวจับผลัก

ให้ห่างจากสมบัติขัดใจนัก !

ฉนี้รักก็เหมือนชังนั่งห่างไกล.

จะโทษตัวดิฉันหาควรไม่.

ฉันพูดมากปากพลอดปลอดเกินไป;

ก็เพื่อให้หน่วงเวลาอย่าให้ดล,

เพราะอยากให้เธอรอ.
บัส.
ขอให้สรร !

/*95บัดนี้ฉันเดือดร้อนทุกเส้นขน,

ราวกับถูกทรมานเจ็บเต็มทน.
ปอร์.
เออชอบกล, แม้ต้องทรมาน

ก็จงรับสารภาพเสียโดยดี,

ว่ามีความทุจริตคิดเหิมหาญ

ปนกับรักหรือไฉน, จงให้การ.
บัส.
มีโทษฐานไม่ไว้ใจของตน,

ว่าจะควรคู่ครองน้องแก้วพี่,

หรือมีกรรมทำไว้จะได้ผล

ที่ร้ายกาจจนต้องคลาดนิรมล:

ความหมองหม่นอื่นไซร้บ่ได้มี.

ถ้าเมื่อใดไมตรีมีขึ้นได้

ระหว่างไฟกับหิมะ, นะโฉมศรี,

ทุจริตในจิตของตัวพี่

จึ่งจะมีกลั้วรักแม่ดวงใจ.
ปอร์.
อันคนถูกทรมานเหลือทานทน,

หวังรอดพ้นพูดอะไรก็พูดได้.
บัส.
ถ้ากระนั้นขอโทษโปรดอภัย,

ฉันจะให้การจริงทุกสิ่งอัน.
ปอร์.
สารภาพชื่นตาข้าจะไว้

/*96ชีวิตให้.
บัส.
ขอบใจแม่จอมขวัญ.

สารภาพแล้วจงรักสมัคพลัน,

นั่นเปนคำสารภาพราบเรียบจริง.

โชคดี; นครบาลท่านเมตตา

สอนให้ข้าตอบจำเภาะเหมาะทุกสิ่ง !

แต่ขอเสี่ยงทายเถิดนะ, จะประวิง

และรอนิ่งอยู่เปลืองเวลาใย.
ปอร์.
ก็ตามใจ ! ในหีบใบหนึ่งนั้น

ตัวดิฉันแฝงอยู่นา: ถ้ารักใคร่

คงจะพบโดยแท้แน่แล้วไซร้,

เนริสสาและใคร ๆ ห่างออกมา.

ดนตรีจงบรรเลงเพลงดนตรี,

ระหว่างที่เธอสรรเสนหา;

แม้เลือกผิดช่วยโอ้และโศกา,

เหมือนเสียงหงส์เมื่อเวลาจะวอดวาย:

อนึ่งเพื่อช่วยความอุปรมา,

ฉันจะหลั่งน้ำตาให้เปนสาย

ชลธารเพื่อหงส์ร่อนลงตาย.

ถ้าเลือกถูก, เพลงจะหมายอย่างไรกัน ?

เหมือนพิณพาทย์ประโคมเสียงโหมมี่

/*97ยามพศกภักดีเกษมสันต์

บังคมบาทวรราชฤทธิ์อนันต์

เถลิงถวัลย์ราไชสวรรยา:

หนึ่งบรรเลงเพลงเพราะเสนาะนัก

เรียกเพื่อนรักโฉมงามยามอุษา

ให้ตื่นขึ้นเตรียมการงานวิวาห์.

พิศดูท่วงท่ายิ่งน่ารัก.

ท่าทางหาญราวนิทานโบราณกล่าว

ถึงเรื่องราวอัลคิเดสวิเศษศักดิ์,

ซึ่งลงช่วยกัลยายุพาพักตร์

อันสำนักตรอยยกให้มังกร;

แต่เธอนี้มีจิตเสนหา

ยิ่งกว่าอัลคิเดสณปางก่อน,

อัลคิเดสหวังได้แต่อัศดร

ที่นครโตรยะจะรางวัล.

ตัวเราเหมือนเจ้ามารศรี

ที่ถูกยกให้มังกรอันแขงขัน;

คนอื่น ๆ เหมือนปวงประชานันต์

ซึ่งพร้อมกันคอยดูอยู่เรียงราย

ขอเชิญอัลคิเดสวิเศษศักดิ์ !

/*98ขอยอดรักเลือกสรรพลันสมหมาย.

เราร้อนใจนักหนา, ประดาตาย

ยิ่งกว่าผู้เสี่ยงทายหีบอำไพ.
ในระหว่างเวลาที่บัสสานิโยดูหีบทั้งสาม,
มีขับร้องประสานดนตรี.
บทขับร้อง

๏ ความเอยความรัก

เริ่มสมัคชั้นต้นณหนไหน ?

เริ่มเพาะเหมาะกลางวางหัวใจ,

หรือเริ่มในสมองตรองจงดี ?

แรกจะเกิดเปนไฉนใครรู้บ้าง ?

อย่าอำพรางตอบสำนวนให้ควรที่

ใครถนอมกล่อมเกลี้ยงเลี้ยงระตี

ผู้ใดมีคำตอบขอบใจเอย ฯ

๏ ตอบเอยตอบถ้อย

เกิดเมื่อเห็นน้องน้อยอย่าสงสัย;

ตาประสบตารักสมัคไซร้

เหมือนหนึ่งให้อาหารสำราญครัน;

แต่ถ้าแม้สายใจไม่สมัค

เหมือนฆ่ารักเสียแต่เกิดย่อมอาสัญ,

/*99ได้แต่ชวนเพื่อนยามาพร้อมกัน

ร้องรำพรรณสงสารรักหนักหนาเอย ฯ
บัส.
ถึงผิวนอกค่าน้อยสักปานใด

มักลวงโลกเพราะใสสุดสง่า.

ส่วนคำแก้รอดตัวแม้ชั่วช้า,

ถ้าแม้ว่าทนายภิปรายดี,

อาจกลบลบลืมความที่ทรามได้,

ลวงพะวงหลงไหลได้เต็มที่ !

ส่วนในกิจศาสนาแม้พาที

ให้ดี ๆ พลิกแพลงแสร้งภิปราย,

อาจพลิกผิดเปนชอบรอบกายา,

อีกคาถาบาฬีมีขยาย

จนเกลื่อนกลบลบลับดับสิ่งร้าย

แต่งจนกลายเปนกุศลวิมลธรรม์ !

แม้คนชั่วอัประลักษณ์รู้จักแต่ง

กายาแปลงเปนสัตบุรุษผัน:

ส่วนคนขลาดมากมีที่ใจพรั่น

เทิ้ม ๆ สั่นราวบรรใดก่อในทราย;

แต่ไว้หนวดอวดเคราเพราพิลาศ,

ทำองอาจเหลือเกินเดินฉุยฉาย,

ราวกับเหอร์คูลีสขลังกำลังกาย

/*100หรือเทพบุตรรุทร้ายเจ้าสงคราม;

คนเช่นนี้ตับขาวราวนมโค,

แต่มักโอ้อวดกล้าว่าไม่ขาม,

มีแต่กากความกล้าพยายาม

ให้คนขามขึ้นชื่อและฦๅชา !

อันความงามดูตามน้ำหนักชั่ง,

ดังนี้อัศจรรย์เห็นแน่นักหนา,

คือสิ่งใดวาววับจับสายตา

ทั้งน้ำหนักและราคามักย่อมเยาว์.

เช่นเกศาสีผ่องราวทองจรัส

ซึ่งลมพัดปลิววับ ๆ จับตาเขลา,

มักเปนช้องของเทียม, ที่เดิมเอา

มาจากเขาซึ่งสิ้นชีวาลัย.

ดังนี้ปวงอาภรณเปรียบเหมือนฝั่ง

ลวงกำบังสาครอันคลื่นใหญ่;

หรืออีกหนึ่งพึงเปรียบผ้าสใบ

บังหญิงแขกเพื่อมิให้เห็นผิวดำ;

รวมความว่าบรรดารูปงามนอก,

มักจะหลอกคนหลงงงระส่ำ.

เหตุฉนี้หีบผ่องผิวทองคำ,

อาหารคนโลภงำ, ไม่ต้องการ;

/*101รัชดาเหมือนข้ามนุษใช้

เสือกใสไปมาอยู่รอบบ้าน,

จะอยากได้มาใยไม่ต้องการ:

แต่ตะกั่วรู้ประมาณเห็นพอดี,

ทั้งสาราเขียนไว้ให้สติ

มิได้กล่าวลวงล่อ, พอควรที่,

ถูกใจฉันมากกว่าช่างพาที;

เลือกใบนี้: ข้อให้สมอารมณ์จินต์ !
ปอร์.
[พูดป้อง] ความรู้สึกทั้งปวง, เช่นห่วงใย,

และเสียใจ, สงสัย, เจ็บใจสิ้น,

อีกทั้งความหึงส์หวง, ทั้งปวงบิน

สูญไปสิ้น, อยู่ยงคงแต่รัก !

รักเอย, ผ่อนไว้นา; อย่าเร่งร้อน

ค่อย ๆ ผ่อนฟุ้งสร้าน, อย่าหาญหนัก !

ฉันปลื้มมากจนงง, จงผ่อนพัก,

อย่าเผยรักเพลิดเพลินเกินงามไป !
บัส.
ในนี้มีอะไรหนอ, ขอเปิดดู. [เปิดหีบตะกั่ว.]

รูปโฉมตรูปอร์เชียผู้ศรีใส !

ศิลปีชาวสวรรค์จากชั้นใด

วาดรูปได้เหมือนแท้ ๆ แม่ทรามเชย !

ดูตาหล่อนราวจะรับจับตาพี่ ?

/*102หรือเงาส่องมองดูทีคล้ายเฉลย

รับพี่ยา ? โอฐยิ้มพริ้มชวนเชย,

ทนต์เจ้าเอยราวมุกดาน่าชื่นใจ.

ส่วนผมนางนายช่างราวแมงมุม

ประชุมเส้นสายทองแสนผ่องใส,

ฉลาดนักรู้จักเชิงชักใย

ดักดวงใจแห่งผู้ชายคล้ายแมงวัน:

แต่ดวงเนตรแสนวิเศษ, ช่างไฉน

จึ่งเขียนได้ครบคู่ดูคมสัน ?

เพราะเมื่อเขียนดวงหนึ่งเสร็จแล้วนั้น,

น่าจะพลันเพลินพิศติดวิญญา

จนลืมพริบตาของตนกมลหวาม,

เลยหมดความพากเพียรเขียนเลขา !

แต่บรรดาถ้อยคำจำนรรจา

สุดจะหาพอชมรื่นรมย์ใจ.

ปวงวจีเหมือนตีราคาต่ำ

หมดถ้อยคำชมหนอให้พอได้,

แต่ฉายางามหนักสักปานใด

ยังเลวกว่าอรไทยยอดนงคราญ.

เหลือจะชมให้สมที่งามสรรพ,

สุดจะนับสิ่งประเสริฐเลิศสงสาร.

/*103นี่อักษรสำแดงแถลงการ,

จำจะอ่านตรวจนัยเพื่อได้รู้.

[อ่าน] ๏ ท่านผู้บ่ได้เลือก โดยหลง

เลือกเหมาะจำนงสบ จิตมาตร์

เสี่ยงเคราะห์เหมาะแล้วจง พอจิต

อย่าคิดหาสิรินาฎ อื่นครอง.

๏ สมปองแน่แล้วจุ่ง ยินดี

ถือโชคเปนศรีตน ตลอดชีพ

ผันพักตร์สู่นารี ร่วมรัก

อย่าเนิ่นเชิญเร่งรีบ รับขวัญ ฯ

สารเสนาะนักหนา ! อ้างามสรรพ,

ฉันมารับบำเหน็จเกษมสันต์.

รู้สึกราวนักกิฬากล้าประชัน

ซึ่งแข่งขันด้วยดีมีคนชม,

ได้ยินเสียงกึกก้องร้องอวยชัย,

ยังพะวงสงสัยไม่รู้สม

ฤดีว่าประชาชนนิยม

ตนเองเปนปฐม, หรือชมใคร;

แม่งามเฉิดเลิศวิไลยในไกวัลย์,

อันตัวฉันก็พะวงยังสงสัย,

ฉันเสี่ยงเคราะห์เหมาะแท้แน่หรือไร,

/*104ขอทรามไวยจงแลลงแจ้งกิจจา.
ปอร์.
บัสสานิโย, เชิญดูตูข้านี้,

ไม่ชั่วดีกว่าใคร ๆ: ส่วนใจข้า

ไม่อยากให้ตนดีมีราคา

ยิ่งขึ้นกว่าที่เปนเช่นบัดนี้;

แต่จำเภาะเพื่อให้เหมาะเปนคู่ครอง

สมสองกับท่าน, สมศักดิ์ศรี,

อยากใคร่ได้ส่งเสริมเติมสิ่งดี

อีกสักญี่สิบส่วนประมวลมา;

อยากใคร่เพิ่มศุภลักษณ์สักพันส่วน,

ใคร่ประมวลสินทรัพย์นับพันกว่า;

เพื่อประเสริฐเอกอุดมสมหน้าตา,

ตูข้าโลภมากเปนพ้นไป,

ทั้งคุณะ, ธนะ, สุขะ, พลัง,

ทั้งมากมิตร์, จิตอยากจะใคร่ได้

จนเหลือที่จะประมวลถ้วนถี่ไซร้;

แต่รวมในตัวดิฉันอันที่จริง

ก็เปนเพียงหญิงสาวปล่าววิชา,

ไร้ศึกษา, ไร้ชำนาญสิ้นทุกสิ่ง:

แต่เคราะห์ดีมีอายุยังเยาว์จริง

พอเรียนสิ่งใด ๆ ได้โดยดาย;

/*105อีกทั้งปรกติไซร้ไม่โง่เขลา,

เห็นพอเข้าใจเรียนเพียรสมหมาย;

ทั้งเต็มใจไม่ดื้อหรือถือกาย,

ยอมโดยดายก้มราบและกราบกราน,

เคารพเธออย่างนาย, หมายเปนเจ้า,

เหมือนราชาเหนือเกล้าเกษมสานต์.

อันตูข้าอีกทั้งบริพาร,

ทั้งสมบัติพัสฐานบรรดามี,

ขอมอบให้เต็มใจไม่เกียจกัน:

แต่ก่อนนั้นข้าเปนใหญ่อยู่เต็มที่,

ครองบ้านช่อง, บ่าวข้าบรรดามี,

อีกทั้งเปนอิศะรีไม่มีนาย;

แต่บัดนี้เคหาและทรัพย์สิน

หมดทั้งสิ้น, อีกข้าไททั้งหลาย,

อีกทั้งตัวดิฉันนั้นก็กลาย

เปนข้าเธอผู้เปนนายเหนือดวงใจ.

ดิฉันขอมอบแหวนแทนสมบัติ

สารพัตที่ประนอมยอมยกให้;

ถ้าเธอพรากจากแหวนนี้เมื่อใด,

คือสิ้นรักหักอาลัยไม่ใยดี.

/*106ฉนั้นจงรักแหวนที่แทนรัก,

หายเมื่อใดจะประจักษ์หม่นหมองศรี,

และบัดนั้นดิฉันจะได้ที

กล่าวต่อว่าสามีให้แสนอาย.
บัส.
สาวน้อย, หมดถ้อยจะตอบมิตร์,

คงเหลือแต่โลหิตในเส้นสาย

จะตอบแทน, แสนระรัวทั่วทั้งกาย

ดูชืดชา, เลือดกระจายสร้านกายา,

เหมือนได้ฟังสุรเสียงสำเนียงเร้า

แห่งเจ้านายที่รักของปวงข้า,

ย่อมยินเสียงยินดีและปรีดา

ในคณาพศกอยู่พร้อมกัน;

ต่างตนต่างปลื้มแท้แต่สำแดง

ถ้อยแถลงไม่ถูกเปนแม่นมั่น,

รู้สึกเพียงทราบสร้านบานใจครัน,

คำตรัสนั้นปานทิพยวารี.

ส่วนแหวนนี้พี่จะใส่ไว้มิขาด,

วันใดคลาดจากนิ้วที่สรวมนี่,

ต้องเปนวันพี่ตายวายชีวี:

รู้เถิดพี่บัสสานิโยสิ้นชีวัน !
เนริส.
บัดนี้ถึงเวลาพวกข้าเจ้า

/*107ผู้เฝ้าดูเสี่ยงเคราะห์เห็นเหมาะมั่น,

ควรสำแดงยินดีปรีดานันท์:

พร้อมกันอวยชัยให้คุณนาย !
กรา.
บัสสานิโยและคุณหญิงผู้มิ่งมิตร์,

ข้าปลื้มจิตอวยชัยให้สมหมาย,

ประสงค์ใดจงได้สดวกดาย;

ปวงสิ่งร้ายอย่าขวางจงห่างไกล:

อนึ่งเมื่อแต่งงานการวิวาห์

ถูกต้องตามสัญญากำหนดไสร้,

จงเมตตาข้าขอความพอใจ,

คือขอให้ข้าแต่งเสียพร้อมกัน.
บัส.
ฉันเต็มใจเจียวนา, ถ้าหาเมีย

ได้เหมาะแล้วแต่งเสียพร้อมกับฉัน.
กรา.
ผมขอบใจที่คุณการุญครัน,

ผมเห็นแล้วเหมือนกันที่พอใจ.

ตาผมมองไม่ช้ากว่าตานาย:

คุณเห็นนางโฉมฉายผู้นายได้,

ผมเห็นโฉมสอางค์นางสาวใช้;

คุณรักได้, ผมก็รักนักเหมือนกัน.

เคราะห์ของคุณกับของผมนั้นกลมเกลียว.

อยู่ที่หีบใบเดียวกันแม่นมั่น;

/*108เพราะผมพูดเกี้ยวชวนแม่นวลจันทร์,

สู้รำพรรณคอแห้งพอแรงการ,

ในที่สุดนิ่มนุชจึ่งประนอม

ว่าจะยอมร่วมรักสมัคสมาน

เมื่อคุณได้ตัวนายยอดนงคราญ.
ปอร์.
เนริสสา, นี้เปนการจริงหรือไร ?
เนริส.
จริงเจ้าข้า, ถ้าโปรดนุมัติตาม.
บัส.
กราติยาโน, ความที่กล่าวไสร้

ไม่ถอนคืนยืนอยู่หรือว่าไร ?
กรา.
จริงขอรับ, กลับไม่ได้ในโลกนี้ !
บัส.
จะมีงานร่วมกันกับฉันไซร้,

ฉันพอใจเห็นประมูลเพิ่มพูลศรี.
กรา.
พนันกันพันเหรียญเถิดครานี้,

ใครจะมีลูกชายได้ก่อนกัน !
เนริส.
เงินวางประจำก่อนหรือไฉน ?
กรา.
อ๊ะ ! ไม่ได้ ! เสียเปรียบเปนแม่นมั่น.

ใครมาหนอ ? ลอเร็นโซโผล่มาพลัน

พร้อมนางยิวคมสันผู้ภรรยา.

อ้อสะเลริโยผู้เพื่อนยาก

มาจากเวนิสด้วยทำไมหนา ?

[ลอเร็นโซ, เช็สสิกา, กับสะเลริโย ถือจดหมายจากเวนิส, ออกพร้อมกัน]
บัส.
ลอเร็นโซแลสะเลริโย, มา

ถึงบ้านข้าต้อนรับด้วยยินดี;

ที่จริงฉันก็พึ่งจะมีทาง

ท่าควรวางเปนเจ้าของครองเรือนนี่.

ปอร์เชีย, ขออนุญาตณครานี้

ต้อนรับเพื่อนผู้ที่ร่วมเมืองกัน.
ปอร์.
ดิฉันพลอยยินดีปรีดาด้วย,

ช่วยต้อนรับอย่างสนิทเหมือนมิตร์ฉันท์.
ลอ.
ผมขอบใจแท้ ๆ. แต่เดิมนั้น,

บ่มิได้หมายมั่นมาแห่งนี้;

แต่พะเอินพบสะเลริโยก่อน,

เขาวิงวอนให้มาด้วยถึงนี่,

เหลือจะขัดคำวอนสุนทรดี,

จึ่งมานี่.
สะเล.
จริงขอรับ, ผมชวนมา;

เพราะมีเหตุสมควรจึ่งชวนฉนั้น.

สินยอร์อันโตนิโยได้สั่งข้า

ให้นำเขาทั้งสองนี้มาหา.

/*110และผมมีสาราฝากมาไซร้. [ส่งจดหมายให้บัสสานิโย]
บัส.
ก่อนจะอ่านขอท่านจงบอกมา,

สหายข้าเปนสุขหรือไฉน ?
สะเล.
ไม่มีโรค, เว้นแต่ที่ในใจ,

ไม่เปนสุข, เว้นแต่ในอุรา:

อันจดหมายคงขยายข้อความสรรพ.
กรา.
เนริสสา, ต้อนรับแขกเถิดหนา;

ช่วยต้อนรับนิรมลและสนทนา.

สะเลริโยตูข้าขอจับมือ:

มีข่าวอะไรบ้างทางเวนิส ?

อันโตนิโยสถิตสบายฤๅ ?

เขานั้นเปนพานิชกิตติฦๅ,

ฉันนับถือ, เชื่อว่าคงพอใจ

ที่ตัวเราทั้งสองสมปองแล้ว,

เหมือนได้แก้วชวลิตพิสมัย.
สะเล.
ฉันเสียดายที่สหายของเกลอไซร้

บ่มิได้สุขบ้างเหมือนอย่างนาย.
ปอร์.
มีข่าวร้ายอย่างไรในสารา,

หน้าบัสสานิโยเผือดเลือดซีดหาย:

/*111มิตร์ที่รักคู่กมลชนม์มลาย

กระมังหนอ, ข้อร้ายจึ่งบันดาล

ให้เธอเศร้าเสียใจได้ดังนี้.

ดูมากขึ้นทุกที, น่าสงสาร !

บัสสานิโย, น้องน้อยพลอยรำคาญ,

ขอรู้ทุกข์ภัยพาลสถานใด.

น้องประหนึ่งกึ่งตัวของพี่ยา,

ขอรู้ลักษณ์สาราให้จงได้,

ในสารามีมาว่ากระไร

บอกสักกึ่งหนึ่งก็ได้.
บัส.
โอ้ยอดรัก,

ในที่นี้มีคำที่ทำให้

พี่ช้ำใจฟูมฟกอกแทบหัก !

ปอร์เชีย, เมื่อพี่แถลงสำแดงรัก,

พี่ได้บอกนงลักษณ์ทุกสิ่งอัน.

ว่าบรรดาสมบัติของตัวพี่

มีอยู่แต่ในสายโลหิตนั่น,

คือมีแต่ชาติสกุลสูงเท่านั้น,

ทุกสิ่งสรรพ์อภิปรายเปนสัจจา:

แต่แม้บอกสายใจว่าไร้ทรัพย์,

ก็นับว่าอวดดีจนเกินหน้า.

/*112เพราะแม้บอกว่าจนพ้นพรรณนา,

ที่จริงจนยิ่งกว่าที่พาที;

เพราะเปนณี่แห่งมิตร์แล้วมิหนำ

ซ้ำพลอยทำให้มิตรนั้นเปนณี่

แห่งศัตรูจัญไรไร้ปราณี,

ทั้งนี้เพื่อตัวพี่ได้ฟูมฟาย.

นี่สาราเพื่อนยาเขียนบอกข่าว,

กระดาษราวเนื้อหนังของสหาย,

คำทุกคำแน่แท้ราวแผลร้าย

ในร่างกายเพื่อน, โอ้โลหิตนอง.

สะเลริโย, จริงหรือข่าวฦๅมา ?

อันการค้าผิดถวิลสิ้นทั้งผอง,

หรือได้บ้าง ? ฉันใดเปนก่ายกอง,

ของไปค้าตริโปลิส, อังกฤษไกล,

อีกลิสบ็อน, บาร์บะรีก็พลอยเสีย,

และอินเดียสิ้นหมดหรือไฉน ?

ไม่มีเรือเหลือรอดสักลำไซร้

จากโสโครกหรือไฉน ?
สะเล.
ไม่เหลือเลย.

แต่ถึงแม้มีเงินจะพอใช้,

ยิวจัญไรไม่เมตตา, นิจจาเอ๋ย !

/*113แต่ไร ๆ ข้าไซร้ยังไม่เคย

ได้เห็นเลยเดรฉานดุปานนี้;

รูปเปนคนแต่กมลยิ่งสัตว์ป่า,

มันตั้งหน้าจงจิตคิดแต่ที่

จะกระทำหนำใจในครานี้:

ทุกทิวาราตรีเฝ้าเร่งรัด,

ร้องกวนขอพ่อเมืองจนระอา;

อีกร้องว่าขอยุติธรรมถนัด,

ถ้ามิได้สมใจเปนแน่ชัด

จะว่าขัดนิติประเพณี:

พานิชญี่สิบนายไม่วายว่าง,

ทั้งพ่อเมืองและคุณนางมีศักดิ์ศรี,

ช่วยกันกล่าววิงวอนสุนทรดี,

ยิวอัปรีย์ก็บ่ยอมประนอมใจ;

มันยืนยันมั่นมุ่งปราถนา

จะเอาตามสัญญาให้จงได้.
เช็ส.
เมื่อดิฉันยังอยู่ที่บ้านไซร้,

เคยได้ยินคำพูดของบิดา

บอกตูบาลและชุสผู้ร่วมชาติ,

ว่าด้วยแรงพยาบาทปราถนา

/*114เนื้อของอันโตนิโยนั้นยิ่งกว่า

เงินตราญี่สิบเท่าที่ยืมกัน:

ดังนี้แม้กำหนดและกฎหมาย

อีกอำนาจทั้งหลายไม่กางกั้น,

อันโตนิโยคงยากลำบากครัน.
ปอร์.
เขาเปนมิตร์คู่ชีวันฤๅฉันใด ?
บัส.
เขาเปนคู่ชีวิตของพี่ยา,

คนใจดียิ่งกว่าหาไม่ได้,

ทั้งในการบำเรอบำรุงใจ

บ่มิได้หน่ายจิตระอิดระอา

อีกเขานั้นดีจริงทุกสิ่งสรรพ์

เหมือนโรมันโบราณ, การจะหา

ผู้ใดเทียบเปรียบได้ในอาณา

อิตาลีสุดหาแล้วทรามเชย.
ปอร์.
เขาเปนณี่ตายิวอยู่เท่าใด ?
บัส.
สามพันเหรียญ.
ปอร์.
อะไร, เล่าพี่เอ๋ย !

ใช้เขาเสียหกพัน, แล้วพลันเลย

ลบสัญญาให้สเบยสบายใจ;

ให้สองเท่าหกพัน, แล้วพลันเรา

ให้เขาอีกสามเท่าก็ควรให้,

/*115ดีกว่ายอมให้มิตร์สนิทใจ

ต้องไร้แม้เกศาหรือจาบัลย์.

ขอเชิญไปสู่โบถโปรดให้การ

พิธีสมานวิวาห์แล้วเหมาะมั่น;

แล้วจงรีบไปเวนิสด้วยฉับพลัน,

ช่วยมิตร์คู่ชีวันให้พ้นภัย.

การจะนอนพะนอและคลอเคลีย

ชมปอร์เชียยามอารมณ์ระทมไหม้

ไม่สมควร. ส่วนเงินใช้ณี่ไซร้

น้องให้ญี่สิบเท่าด้วยยินดี:

ใช้ณี่สำเร็จเสร็จแล้วไซร้,

จงชวนเพื่อนร่วมใจกลับมานี่.

ส่วนสาวน้อยเนริสสากับข้านี้,

จะเปนพรหมจารีหม้ายภรรดา.

เชิญทางนี้ ! ตัวพี่ควรต้องไป

ในวันที่แต่งงานทีเดียวหนา;

จงต้อนรับมิตร์พลางทางเริงร่า,

วันวิวาห์ไม่ควรจะเศร้าใจ:

เธอราคาแพงนัก, จะรักพี่

ให้สมที่มีราคานั้นจงได้.

เออสาราเพื่อนยาว่ากระไร

/*116จงอ่านให้ทราบลักษณ์บ้างสักที.
บัส.
[อ่านจดหมาย] บัสสานิโยเพื่อนแก้ว, เรือของฉันเสียหมดแล้ว, เจ้าณี่ก็ใจดำถนัด, ทรัพย์สมบัติฉันหมดราคา, ครบกำหนดสัญญาของตายิวแล้วณบัดนี้; และในการที่จะทำตามสัญญานั้น, พ้นวิสัยที่ตัวฉันจะรอดชีวิตได้แล้ว, บรรดาณี่ระหว่างเพื่อนแก้วกับตัวฉัน เปนอันลบล้างกันแต่บัดนี้ไป, อยากแต่ให้เพื่อนได้มาเห็นใจในเวลาตายนั้นแล. แต่ถ้าแม้ไม่สดวกก็อย่าขืนใจ: ถ้าความรักของเพื่อนไซร้ไม่เตือนให้เพื่อนมา, ก็ขออย่าให้จดหมายนี้บังคับเลย.
ปอร์.
พี่เอยอย่าช้าเร่งคลาไคล !
บัส.
เมื่อหล่อนยอมแล้วไซร้ก็ตัวพี่

จะรีบไป, และในระหว่างนี้

พี่ไม่กินนอนสุขด้วยผู้ใด. [พากันเข้าโรง]
ตอนที่ ๓
เวนิส, ถนนแห่ง ๑
ไชล็อก, สะละรีโน, อันโตนิโย, กับผู้คุม ออก.
ไช.
นายผู้คุม, คุมไว้, อย่าให้มา

ขอซึ่งความกรุณา, ข้าไม่ให้;

/*117อ้ายคนบ้าอวดดีคนนี้ไซร้

ให้คนกู้เงินอย่างทางเมตตา:

คุมมั่นไว้.
อันโต.
ไชล็อกจงฟังฉัน.
ไช.
ขอเพียงตามสัญญานั้น; อย่าเถียงข้า:

ข้าสาบาลแล้วต่อเทวดา

จะยืนตามสัญญาเปนแน่ชัด.

มึงเคยเรียกกูว่าหมาแต่ก่อนกี้;

กูเปนหมา, เออบัดนี้กูจะกัด,

จงระวังเขี้ยวกู; ผู้ครองรัฐ

ต้องพินิจแน่ชัดให้แก่กู.

นายผู้คุมช่างกระไรหนอไหลหลง,

ตามใจคนโทษประสงค์ได้, ดูดู๋

พามาเที่ยวนอกคุกสนุกอยู่

หรืออย่างไรก็ไม่รู้, เราขวางตา.
อันโต.
ขอจงฟังแถลงถ้อยสักหน่อยเถอะ.
ไช.
เหอะไม่ฟัง; ขอตามสัญญาข้า:

พูดทำไม; ใช้เถิดตามสัญญา:

ข้าไม่ขอฟังคำร่ำวิงวอน.

ไม่ยอมเสียน้ำตา, อย่ามุ่งหมาย

จะโยกย้ายอย่างไรให้ใจอ่อน,

/*118ไม่ขอฟังคริสเตียนมาเพียรวอน.

ข้าลาก่อน, อย่าตามตูข้ามา;

เปนอันขาดชาตินี้ไม่ขอฟัง

คริสตังป้อยอ, อย่าง้อข้า;

ขอแต่เพียงให้ได้ดังสัญญา,

นอกนั้นไม่ปราถนาสิ่งใด ๆ. [เข้าโรง]
สะละ.
อ้ายนี่เปนสัตว์ป่าทารุณสุด,

มาเที่ยวปนฝูงมนุษอยู่นี่ได้ !
อันโต.
ช่างเขาเถิด: จะวอนงอนง้อไย,

พูดไปเปลืองปากเปล่าไม่เข้าที.

มันจงล้างชีพฉัน; ฉันรู้ใส้:
.
มันขัดใจเพราะเมื่อแต่ก่อนกี้,

ใครมาออดวอดวอนสุนทรดี

ให้ฉันช่วยใช้ณี่, ฉันเคยใช้.

มันเกลียดฉันเพราะฉนั้น.
สะละ.
อันพ่อเมือง

คงยักเยื้องไม่ยอมตามมันได้
อันโต.
พ่อเมืองจะเลี่ยงวินัยได้ฉันใด:

ถ้าเลี่ยงไซร้ก็จะเสียประเพณี.

ชนต่างชาติค้าขายหมายพำนัก

พึ่งซึ่งหลักยุติธรรมอย่างเต็มที่;

/*119อันเวนิสพิพิธพานิชมี

ทุกภาษา. บัดนี้ฉันขอลา:

ความลำบากยากใจในเรื่องนี้,

ทำซูบเศร้าแทบไม่มีซึ่งมังสา

ถึงหนึ่งปอนด์ที่จะใช้ตามสัญญา

แก่เจ้าณี่ปราถนาซึ่งชีวิต.

เชิญเถิดนายผู้คุม,เชิญพาไป.

ขอเพียงให้พระเปนเจ้าทรงดลจิต

บัสสานิโยเพื่อนผู้คู่ชีวิต

มาทันดูใจกันนิดเปนพอใจ ! [ต่างคนต่างเข้าโรง.]
ตอนที่ ๔
เบ็ลมอนต์, ห้องในเรือนนางปอร์เชีย.
นางปอร์เชีย, เนริสสา, ลอเร็นโซ, เช็สสิกา,
แลบัลถะสาร์ออก.
ลอ.
ที่ผมกล่าวต่อหน้าครานี้หนอ

เหมือนแสร้งยอ, แต่ไม่แสร้งพูดมิได้;

คุณหญิงนี้ใจดี, ดีเหลือใจ,

ราวเทวีมีใจรักไมตรี;

แลเห็นชัดครั้งนี้สามีพราก,

/*120ไม่ปริปากบ่นอะไรไม่จู้จี้.

แต่ถ้าแม้ทราบว่าในครานี้

ได้ส่งให้สามีไปช่วยมิตร์,

ผู้มีคุณสมบัติถนัดแน่

ประเสริฐแท้เที่ยงธรรมสุจริต,

ทั้งจงรักสามีนางเปนนิตย์,

นางก็คงมีจิตปลื้มปรีดา,

ยิ่งกว่าการให้ทานปรกติ;

เช่นนี้สิสมศักดิ์เปนนักหนา.
ปอร์.
ดิฉันนี้ไม่เคยเลยสักครา

เมื่อแสดงเมตตาจะเสียใจ,

และครั้งนี้ก็เหมือนกัน: ดิฉันเห็น

ว่าผู้เปนเพื่อนสนิทชิดนิสัย

เคยพูดจาเที่ยวเล่นเปนสุขไซร้,

อีกที่ใจมิตรจิตสนิทกัน,

น่าจะมีหลายสิ่งซึ่งละม้าย,

ทั้งร่างกาย, กิริยา, และจิตมั่น;

ดังนี้นึกว่าอันโตนิโยนั้น

เปนเพื่อนคู่ชีวันของสามี,

คงเหมือนผัวของดิฉันเปนมั่นคง.

ก็ตกลงทรัพย์สินให้ใช้ณี่,

/*121เหมือนช่วยให้วิญญาของสามี

รอดจากที่ทรมานปานกองไฟ !

พูดเช่นนี้ทีประหนึ่งจะยอตน;

ไม่ชอบกล: ขอพูดเรื่องอื่นใหม่.

ลอเร็นโซ, ดิฉันขอมอบให้

เปนผู้ครองบ้านใหญ่ไปเพื่อพลาง

จนกว่าผัวจะมา: ส่วนข้าไซร้

ได้จงใจปฏิญญาว่าผัวห่าง

จะจำศีลสกดใจไม่เว้นว่าง,

ให้แต่นางเนริสสาอยู่ด้วยกัน,

จนกว่าผัวดิฉันและผัวหล่อน

จะได้จรกลับมาเกษมสันต์:

ณวัดที่ไม่สู้ไกล, ในที่นั้น

จะไปพักอยู่ด้วยกันวิเวกใจ.

ขอจงโปรดช่วยบ้างอย่างฉันท์มิตร,

อย่าขัดจิตเพราะชอบจึ่งวานให้

ช่วยครองบ้านแทนตัวยามผัวไกล.
ลอ.
ผมเต็มใจรับธุระณครานี้;

สิ้นทุกสิ่งที่คุณหญิงปราถนา

จะทำเต็มสติข้าอย่าสงสัย.
/*122ปอร์.
บรรดาพวกบ่าว ๆ และสาวใช้

ทราบอยู่แล้วเจนใจทุกสิ่งอัน,

คงนับถือเธอกับเช็สสิกา

เท่าบัสสานิโยและดิฉัน.

ขอลาที, บัดนี้ต้องไปพลัน,

แล้วคงได้พบกันอีกไม่ช้า.
ลอ.
ขอจงมีความสบายทั้งกายใจ !
เช็ส.
ขอคุณหญิงจงได้สมปราถนา.
ปอร์.
ฉันพอใจ, ขอบใจทั้งสองรา,

เธอกับเช็สสิกาจงสำราญ: [เช็สสิกากับลอเร็นโซเข้าโรง]

นี่แน่, บัลถะสาร์, ข้าเคยเห็น

เจ้าเปนคนสุจริตทุกสถาน,

สำแดงดีอีกเถิดนา. เจ้าอย่านาน,

จงถือสารรีบรัดณบัดใจ

อย่ารอรั้งไปยังปาดูวา.

และรีบนำสาราอันนี้ให้

อาจารย์เบลลาริโยญาติข้าไซร้;

และตั้งใจกำหนดจดจำดี,

อันหนังสือเสื้อผ้าอย่างใด ๆ

เขามอบให้จงรับ, รีบเร็วรี่

/*123สู่ท่าข้ามเรือจ้างทางจรลี

ไปธานีเวนิส, อย่านอนใจ;

อย่ามัวเนือยเฉื่อยช้ารีบตะบึง:

ข้าคงถึงที่นัดก่อนจงได้.
บัล.
ผมจะรีบจรลีวันนี้ไซร้

โดยว่องไวตามสั่งทุกสิ่งอัน. [เข้าโรง]
ปอร์.
เนริสสา, มาด้วยกัน, ฉันเตรียมกิจ

อันหล่อนไม่รู้สักนิดเปนแม่นมั่น;

เราจะได้พบผัวตัวสำคัญ

ก่อนน่าวันที่เขาคาดหมายไว้.
เนริส.
จะพบจริงหรือคุณแม่ ?
ปอร์.
แน่เจียวหนา;

แต่จะแต่งกายาแปลงเสียใหม่,

จนแลดูไม่รู้ว่าผู้ใด.

เมื่อยามเราสองไซร้แปลงเปนชาย,

ฉันเชื่อว่าท่าฉันสรวยกว่าหล่อน,

จะกรายกรเหน็บกั้นหยั่นเดินผันผาย,
.
และพูดเสียงไม่สู้ห้าวราวเด็กชาย

ที่พึ่งกลายเปนหนุ่มกระชุ่มกระชวย,

ทั้งท่วงทีที่เดินกระมิดกระเมี้ยน

ก็จะเพียรแก้ให้หาย, เปนชายสรวย,

/*124ทั้งอวดโป้งโผงเผงว่าเก่งมวย;

อวดอีกด้วยว่าเราเปนเจ้าชู้,

ผู้หญิงติดตามพนอขอให้รัก

และเราไม่สมัคจะครองคู่

หญิงเลยตายเพราะเศร้า: เราเอ็นดู

ร้องว่ารู้งี้แล้วไม่ขัดใจ,

และทำบ่นสงสารเปนหนักหนา

เหมือนแสร้งฆ่านวลลอองผู้ผ่องใส;

ฉันจะพูดอวดดีเช่นนี้ไซร้

เพื่อให้คนนึกว่าหนุ่มแล้วกว่าปี.

อันท่วงทีเพทุบายของเจ้าชู้

ฉันก็รู้พอจะเลียนได้เต็มที่;

มาเถิดรถคอยท่า, อย่าช้าที;

จะต้องไปวันนี้ญี่สิบไมล์. [พากันเข้าโรง]
ตอนที่ ๕
เบ็ลมอนต์., สวน.
ลานซ๎ล็อตกับเช็สสิกาออกมา.
ลาน.
จริงๆ นะ, คุณนาย; เพราะโบราณท่านย่อมว่า บาปของบิดาจะต้องตกแก่บุตร; เหตุฉนี้, เชื่อผมเถอะ, /*125ผมกลัวแทนนาย. ผมได้เคยพูดอะไรกับนายตรง ๆ เสมอ, เพราะฉนั้นผมจึงได้พูดตามความร้อนใจในเรื่องนี้: เพราะฉนั้นทำใจดี ๆ ไว้เถิด; ไม่ต้องสงไสยละ, คุณนายนะเปนตกนรกแน่, ยังมีที่หวังได้อยู่นิดเดียวที่จะพอช่วยนายได้: แต่มันก็เปนความหวังที่คล้ายลูกไม่มีพ่ออยู่หน่อย.
เช็ส.
มีที่หวังอย่างไร ?
ลาน.
ก็เปนแต่หวังว่าพ่อแกไม่ใช่พ่อจริง ๆ, และตัวคุณนายไม่ใช่ลูกตายิว.
เช็ส.
ถ้าเช่นนั้นก็เปนความหวังอย่างลูกไม่มีพ่อจริงของเจ้าเจียวละ: ถ้าเช่นนั้นบาปของแม่ก็คงต้องมาตกที่ตัวฉันอีก.
ลาน.
ถ้าเปนเช่นนั้นผมก็เห็นว่าคุณนายเห็นจะต้องตกนรกเสีย เพราะบาปของพ่อและแม่ทั้งสองคนละ: เมื่อผมหนีพ้นซิลลา1พ่อ, ก็เลยไปเข้าคาริบดิสแม่: เหตุฉนี้ตัว/*126คุณนายก็เปนอันล่มทั้งสองข้างละ.
เช็ส.
ฉันจะพึ่งผัวฉันให้ช่วยได้; เขาได้แปลงฉันเปนคริสตังแล้ว.
ลาน.
จริงอยู่, แลข้อนี้ควรติเตียน: เมื่อก่อนนี้ก็มีคริสตังอยู่มากพอแล้ว; มากพอ ๆ ที่จะต่างคนต่างอยู่ได้, โดยอาศรัยกันแลกัน. การที่ทำคริสตังขึ้นใหม่เช่นนี้ก็จะทำให้หมูขึ้นราคาเท่านั้นเอง: ถ้าชาวเราพากันกลายเปนชอบกินหมูไปเสียหมดแล้ว, ในไม่ช้าจะหาเนื้อหมูย่างกินไม่ได้.

[ลอเร็นโซออก]
เช็ส.
ลานซ๎ล็อต, ฉันจะต้องบอกผัวฉันละว่าแกว่ากระไร: เขามานั่นแล้ว.
ลอ.
ลานซ๎ล็อต, ในไม่ช้าข้าจะหึงส์นะ ถ้าเจ้าขืนพาเมียของข้าเข้ามุมบ่อย ๆ เช่นนี้.
เช็ส.
ไม่ต้องวิตกดอก, ลอเร็นโซ: ลานซ๎ล็อตกับดิฉันโกรธกันเสียแล้ว. เขาบอกดิฉันตรง ๆ ว่าจะหวังขึ้นสวรรค์ไม่ได้เลย, เพราะดิฉันเปนลูกสาวยิว: แลเขาหาว่าเธอเปนพลเมืองไม่ดี; เพราะในการที่แปลงยิวให้เปนคริสตัง, เธอทำให้ราคาหมูแพง.
ลอ.
ข้อนั้นฉันเห็นจะแก้ตัวกับบ้านเมืองได้ง่ายกว่าแก ที่ทำ/*127ให้นางแขกดำท้องโต; อีนางแขกนั้นมันท้องกับเจ้านะ, ลานซ๎ล็อต.
ลาน.
การที่นางแขกดำอ้วนพีขึ้นเช่นนั้นควรจะนับว่าเปนของดีอยู่: แต่ถ้ามันเปนคนชั่วละก็มันก็ยังชั่วกว่าที่ผมคาดคะเน.
ลอ.
อ้ายบ้า, ช่างเล่นสำนวนจริงนะ ! ในอีกไม่ช้าคนมีสติปัญญาจะต้องหุบปากเงียบ; แลการพูดจะไม่เปนข้อควรชม นอกจากสำหรับนกแก้ว ! เข้าไปในเรือน; ไปบอกเขาให้เตรียมกินเข้า.
ลาน.
เตรียมอยู่แล้วขอรับ; เขามีพุงอยู่แล้วทุกคน.
ลอ.
เจ้าประคุณเอ๋๋ย, ช่างเปนเจ้าถ้อยเสียจริง ๆ! ถ้าเช่นนั้นก็ไปบอกให้เขาเตรียมกับเข้า.
ลาน.
นั่นก็เสร็จแล้วเหมือนกันขอรับ; แต่ควรใช้คำว่า “แต่ง.”
ลอ.
เอ้า, ถ้าเช่นนั้นก็เชิญไปแต่งสิพ่อ !
ลาน.
ไม่ได้อีกและขอรับ; ไม่ใช่น่าที่ของผม.
ลอ.
ยังจะมาต่อล้อต่อเถียงอยู่อีกละ ! จะมาสำแดงความฉลาดอวดเสียในรวดเดียวนี้เทียวหรือ ? เมื่อเขาพูดตรง ๆ ก็ขอให้เข้าใจตรง ๆ สักหน่อยเถิด: กลับเข้าไปหาพวกคนใช้; บอกให้เขาจัดโต๊ะ, ยกกับเข้าไปตั้ง, แล้วข้าจะเข้าไปกิน.
/*128ลาน.
ส่วนโต๊ะนั้นหรือขอรับ, ผมจะให้เขาจัดไว้ให้เสร็จ; ส่วนกับเข้านั้น ผมจะให้เขาแต่ง; แต่ส่วนข้อที่คุณทั้งสองจะเข้าไปรับประทานเมื่อไรนั้น, ก็แล้วแต่ใจปรารถนาและความหิวของคุณทั้งสองเถิดขอรับ, หาเปนน่าที่ของผมไม่. [เข้าโรง]
ลอ.
อ้ายคนนี้พอใช้, กระไรช่าง

พูดต่าง ๆ แพลงพลิกกระดิกได้ !

มันอุส่าห์กำหนดจดจำไว้

จนขึ้นใจช่างจำคำดี ๆ;

ฉันรู้จักคนโง่ ๆ อีกหลายตน

ที่เปนคนผู้ดีกว่าอ้ายนี่,

เปนเจ้าถ้อยคอยขวางเหมือนอย่างนี้,

และอวดดีจนเบื่อเสียเหลือใจ.

เช็สสิกาคู่ชีวีพี่ขอถาม;

แม่นางงามมิ่งมิตรพิสมัย

เมียบัสสานิโยนั้นเปนฉันใด.
เช็ส.
เหลือจะหาคำได้พอเชยชม.

บัสสานิโยโชคดีควรที่จะ

ประพฤติแต่ดีเลิศประเสริฐสม;

เพราะเมียดีเปนที่สุโขดม

รื่นรมย์ราวอยู่ในชั้นฟ้า:

/*129ถ้าแม้ไม่ทำดีในแดนดิน,

จะถวิลถึงสวรรค์นั้นอย่าหา.

ต่างว่าสองเทวันจากชั้นฟ้า

พนันหาหญิงดีในแดนดิน;

และแม้ฝ่ายหนึ่งนั้นสรรปอร์เชีย,

อีกฝ่ายหนึ่งคงเอี้ย, แม้ถวิล

ให้เท่าทันพอรับกับยุพิน,

ต้องหาสินเพิ่มข้างอีกนางไซร้;

ในโลกนี้นารีที่ล้ำเลิศ

ประเสริฐเท่าปอร์เชียหามีไม่.
ลอ.
ก็ส่วนผัวตัวหล่อนนั้นเองไซร้

ไม่ชมบ้างหรือไรนะแก้วตา.
เช็ส.
เมื่ออยากทราบก็ไฉนใยไม่ถาม ?
ลอ.
ฉันก็อยากทราบความจริง ๆ หนา:

แต่เชิญกินเสียก่อนเถิดดีกว่า.
เช็ส.
กำลังอยากเจรจาอยู่บัดนี้.
ลอ.
ก็กินพลางพูดพลางเถิดนางขวัญ;

และถ้อยคำพูดกันเพิ่มหรรษา,

จะช่วยชูรสอาหารให้โอชา.
เช็ส.
เอาเถิด, จะสนทนาให้พอใจ. [พากันเข้าโรง]
--
องก์ที่ ๔
ตอนที่ ๑
/*130เวนิส. ศาลยุติธรรม.
พ่อเมือง, กรมการ, อันโตนิโย, บัสสานิโย, กราติยาโน, สะเลริโย, แลคนอื่นๆ ออก.
พ่อเมือง.
อันโตนิโยอยู่แล้วฤๅ ?
อันโต.
อยู่แล้วขอรับ.
พ่อเมือง.
ข้าสงสารตัวท่านในครานี้

มาเปนคู่คดีเปนความใหญ่

กับโจทก์ผู้ใจเหี้ยมเปนพ้นไป,

ราวอสุราหามิได้กรุณา,

ปราศจากเมตตะจิตสักนิดหนึ่ง,

อย่าพึงหวังจากมัน.
อันโต.
อันตูข้า

ได้ทราบข่าวว่าท้าวพระกรุณา

ได้พยายามยิ่งช่วยวิงวอน;

แต่เขานั้นดันดื้อถือเวรา,

และสุดหาทางธรรม์เพื่อผันผ่อน

ให้ข้าพ้นความอิจฉาอนาทร,

ข้าจะสู้ดัสกรด้วยใจดี;

จะยอมทนทุกข์ภัยด้วยใจสงบ

/*131ยามประสบความโกรธเขาเต็มที่.
พ่อเมือง.
เรียกยิวโจทก์เข้ามายังศาลนี้.
สะเล.
คอยอยู่ที่ประตูศาล: ผ่านเข้ามา !

[ไชล็อกออก]
พ่อเมือง.
ให้มายืนเฉภาะหน้าเรานี้ไซร้.

ไชล็อก, พลเมืองโดยทั่วหน้า,

อีกทั้งเรา, เดาคดีครานี้นา

ว่าเจ้าคงจะแสร้งทำอุบาย,

แสร้งทำโกรธาพยาบาท

จนจวบมาตร์โมงสุดแล้วขยาย

ความเมตตาเสียจิตที่คิดร้าย;

ไม่มุ่งหมายพยาบาทต่อไป;

ถ้าเช่นนี้เห็นทีปลาดกว่า

ความโกรธาอาฆาฏมาตร์ใหญ่;

แทนที่จะเอาตามสัญญาไซร้

ซึ่งจะได้เนื้อพณิชนี้หนึ่งปอนด์,

บางทีเจ้าจะยอมเลิกสัญญา,

อีกทั้งกอบกรุณาเลยผันผ่อน

เอาเพียงกึ่งต้นทุนตัดรุนร้อน;

กมลอ่อนเพ่งเฉภาะที่เคราะห์ร้าย.

/*132พานิชนี้เคราะห์กรรมแสนลำบาก,

ทุกข์ยากเสียสิ้นสินค้าขาย,

ทุกข์ทวีท่วมทับรับโรคร้าย

จนร่างกายซูบผอมเพราะตรอมใจ.

ดังนี้แม้ใจแขงแกร่งเปนหิน

หรือใจสิ้นเมตตาเหมือนเหล็กไหล,

หรือเปนแขกหรือเปนตาต, ชาติใด ๆ

ที่มิได้ศึกษาการุณย์ธรรม์,

ก็น่าที่จะสงสารท่านพ่อค้า

ผู้เคราะห์ร้ายหนักหนาน่าพลอยศัสย์.

ดังนี้เราลูกขุนพร้อมกัน

จึ่งมุ่งมั่นฟังตอบอย่างชอบใจ.
ไช.
ข้าได้เรียนแด่ท้าวพระกรุณา

ว่าตั้งจิตแล้วมั่นไม่หวั่นไหว;

ได้สาบาลต่อพระอมตัย

จะถือให้ครบครันตามสัญญา:

ถ้าแม้ท้าวไม่ประนอมยินยอมให้

ขอปวงภัยพิบัติสหัสสา,

จงมีแด่ธานีแห่งนี้นา,

ทั้งอิศราธิปตัยอย่ายืนยง.

ท้าวถามว่าเหตุไฉนไฝ่มังสา

/*133ปอนด์หนึ่งยิ่งกว่าจะประสงค์

เงินตราสามพัน: ดิฉันจง

จะตอบตามตรง ๆ บัดนี้ไซร้:

เพราะชอบเช่นนั้นหนอ: พอแล้วฤๅ ?

อือ. ถ้าเรือนมีหนูวิ่งอยู่ไขว่,

และดิฉันสละเงินหมื่นเหรียญให้

เขาจับหนูนั้นไซร้: พอหรือยัง ?

บางคนไม่ชอบหมูดูเปนหยาม,

บางคนยามเห็นแมวแล้วแทบคลั่ง;

บางคนยินปี่เป่าเร้าเสียงดัง

ปวดท้องเบาแทบหลั่งไหลออกมา:

เพราะความชังความรักหักเหลือหาย,

เหมือนเปนนายดวงจิตนิตย์สั่งข้า

ให้ชอบบ้างชังบ้างต่าง ๆ นา ๆ,

ดังนี้ข้าขอตอบตามชอบใจ.

อันคนชังสุกรดังที่ว่า

จะมีสาเหตุธิบายก็หาไม่;

อีกคนหนึ่งขึ้งแมวเพราะเหตุใด;

อีกคนชังปี่ไซร้เหตุไม่มี;

ต่างจำใจยอมอายและขายหน้า,

ยอมให้ชนนินทาเพราะเหตุที่

/*134ไม่สามารถตัดชัง, เปนดังนี้;

ดิฉันก็ไม่มีเหตุเช่นกัน,

และไม่ขอแถลงแจ้งเหตุให้,

นอกจากว่ามีใจแสนเดียจฉันท์

ชังอันโตนิโยนัก, จักยืนยัน

สู้คดีมิได้พรั่นแก่ผู้ใด.
บัส.
อ้ายใจร้าย, อธิบายความทารุณ,

จะได้ตอบเจ้าประคุณก็หาไม่.
ไช.
ข้าไม่จำเปนตอบให้ชอบใจ.
บัส.
อ้อ, ชังใครฆ่าเสียหมดหรือขรัวตา ?
ไช.
มีหรือคนฆ่าใครที่ไม่ชัง ?
บัส.
ล่วงเกินกันเพียงครั้งสองครั้งข้า

ไม่เห็นควรจะผูกซึ่งเวรา.
ไช.
จะให้งูกัดข้าสองครั้งใย ?
อันโต.
การพูดกับยิวนี้ไม่มีผล:

เปรียบเหมือนยืนริมชลหาดทรายใหญ่,

แล้วห้ามน้ำมิให้ขึ้นอีกต่อไป;

คงจะได้ประโยชน์ปาน ๆ กัน;

หรือไปถามหมาป่าว่าทำไม

จึงทำให้นางแกะร้องออกลั่น;

หรือห้ามสนต้นใหญ่มิให้สั่น

/*135ยามพายุพัดผันกิ่งก้านไกว;

จะทำการที่ลำบากยากนานา,

ได้ง่ายกว่าวิงวอนสุนทรให้

ของที่แขงที่สุดอ่อนลงไซร้-

กล่าวคือใจของยิว: ยิ่งศิลา.

ฉนี้ข้าขอเตือนพ่อเพื่อนรัก,

จงอย่าพักงอนง้อต่อไปหนา;

ขอให้รีบเร็วไว, ขอให้ข้า

รับอาญาเพื่อยิวได้สมใจ.
บัส.
นี่แน่หกพันเหรียญแทนสามพัน.
ไช.
แม้เงินนั้นทุกเหรียญแบ่งออกได้

เปนหกส่วน, และทุกส่วนเปนเหรียญไซร้,

ไม่ประสงค์; ขอตรงตามสัญญา.
พ่อเมือง.
ไม่เมตตาแล้วจะหาเมตตาไฉน ?
ไช.
ข้ามีผิดอย่างไรหรือตูข้า

จึ่งจะต้องยำเยงเกรงอาญา ?

ขอท้าวพระกรุณาตรองจงดี

ท่านทั้งหลายเหล่านี้มีข้าทาส

ที่ซื้อแล้วกลางตลาด, เสือกเกศี

ใช้เหมือนหมาลาล่อบ่ได้มี

ความเมตตาปราณีอย่างใด ๆ,

/*136เพราะมันมีค่าตัวทั่วทั้งนั้น:

ถ้าดิฉันจะกล่าวว่าขอให้

ปล่อยเถิดท้าว, ยกลูกสาวให้เปนไร ?

ทำไมใช้ทำงานทุกค่ำเช้า ?

ทำไมไม่ให้นอนฟูกหมอนไหม ?

ทำไมไม่ให้กินดี ๆ เล่า ?

ท่านคงตอบว่า “มันทาสของเรา;”

ดิฉันตอบได้เท่ากันเช่นนั้น:

อันมังสาปอนด์หนึ่งซึ่งขอหรือ,

ข้าได้ซื้อเปนราคามากแล้วมั่น;

เปนของข้า, ขอเอามาโดยฉับพลัน,

ถ้ามิให้ผิดธรรม์ประเพณี !

ปวงกำหนดกฎหมายเวเนเซีย

ก็จะเสียอำนาจไปป่นปี้.

ขอให้ท่านพิพากษาณครานี้:

ข้าชำนะคดีหรืออย่างไร ?
พ่อเมือง.
ตัวเรามีอำนาจอาจบัญชา

ให้สภานี้เลิกบัดนี้ได้,

เว้นเสียแต่แม้เบ็ลลาริโยไซร้

อาจารย์ใหญ่มาทันในวันนี้,

จะได้ช่วยแก้ลำบากพิพากษา.
/*137สะเล.
มีชายหนุ่มหนึ่งมาอยู่นอกนี่,

ว่ามาจากปาดูวาธานี,

มีอักษรสาราจากอาจารย์.
พ่อเมือง.
รับสารา, แล้วให้หาเข้ามาพลัน.
บัส.
อันโตนิโย, ใจดีไว้เถิดท่าน !

อันอ้ายยิวจัญไรผู้ใจพาล,

ฉันให้ทานเลือดเนื้อเพื่อพอใจ,

ทิ้งกระดูกด้วยหนอ, ขอแต่อย่า

ให้เพื่อนยาต้องเจ็บเพราะฉันได้.
อันโต.
ฉันนี้เหมือนแกะโรคอยู่ที่ใน

กลางฝูงใหญ่, ควรตายวายชีวัน:

ผลไม้เน่าในเสียก่อนห่าม

ต้องหล่นก่อนแท้ตามวิสัยมั่น;

ปล่อยฉันเถิดเพื่อนยาอย่าจาบัลย์;

ตัวเพื่อนนั้นธุระอย่างอื่นมี.

บัสสานิโย, เพื่อนจงคงชีวา

ไว้เพื่อทำศพข้าให้ควรที่,

และแต่งกาพย์อาลัยด้วยไมตรี

เหมือนนุสาวรีย์เพื่อนร่วมใจ.

/*138[เนริสสา, แต่งกายเหมือนเสมียนทนายความ, ออกมา.]
พ่อเมือง.
ตัวเจ้ามาจากปาดูวา,

จากเบ็ลลาริโยหรือไฉน ?
เนริส.
จริงเจ้าข้า, ท่านเบ็ลลาริโยใช้

ให้เคารพแด่ท้าวพระกรุณา. [ส่งจดหมายให้พ่อเมือง.]
บัส.
เหตุไฉนลับมีดกรีดดูคม ?
ไช.
เพื่อแล่เนื้อคนล้มละลายสิน่า.
กรา.
มึงลับกับหนังเกือกเลือกผิดหวา,

ลับกับจิตสาตราจึ่งคมนัก;

โลหะใดก็ไม่คมหรือแขงปาน,

และแม้ขวานเพ็ชฌฆาฏที่คมหนัก,

ไม่เท่าความอิจฉาทรลักษณ์.

พูดเท่าใดไม่พักจะนำภา.
ไช.
แกจะพูดเท่าใดไม่โยกย้าย.
กรา.
จงฉิบหายตายโหง, อ้ายชาติหมา !

การที่มึงยืนยงคงชีวา

ข้านี้นึกติเตียนยุติธรรม.

กูออกเชื่อข้อความตามโบราณ

ที่ว่าดวงวิญญาณสัตว์ต่ำ ๆ

/*139อาจสิงในกายมนุษสุดระยำ:

ใจมึงดำราวกับหมาป่าแท้ ๆ

ชรอยคนจัญไรใจหมาป่า

จะถูกลงอาญาครั้งหนึ่งแน่,

และเมื่อยามวายปราณวิญญาณแร่

ไปเข้าท้องของแม่มึงแน่ละ;

ใจของมึงจึ่งคล้ายใจหมาป่า,

หยาบช้าทารุณวุ่นตะกละ

อยากกินเลือดเนื้อคน, ชอบกลละ.
ไช.
พูดเกะกะดุดันฉันใด ๆ,

แม้ว่าไม่บันดาลให้ดวงตรา

หลุดไปจากสัญญานี้แล้วไสร้,

ก็แสบคอเปล่า ๆ จงเข้าใจ.

พ่อหนุ่มน้อยสกดใจให้จงดี;

ขืนพูดมากพ่อเอ๋ยจะเลยบ้า,

อันตูข้าอยู่ในธรรม์อันเต็มที่.
พ่อเมือง.
อันสาราจากเบ็ลลาริโยนี้

นำหมอหนุ่มผู้มีสติปัญญา

มาสู่ศาลของเรา. เขาอยู่ไหน ?
เนริส.
เขาคอยอยู่ใกล้ ๆ นี้, เจ้าข้า,

เพื่อคอยฟังว่าท้าวพระกรุณา

/*140จะบัญชาอนุมัติหรือฉันใด.
พ่อเมือง.
เต็มใจแท้. นี่แน่สามสี่ชาย,

จงไปเชิญท่านทนายผู้มาใหม่

ให้มาโดยทันที. บัดนี้ไซร้,

เบ็ลลาริโยว่ากระไรจงอ่านมา.
เสมียน.
[อ่านจดหมาย] ขอท้าวพระกรุณาจงทราบฝ่าเท้าว่าเมื่อรับจดหมายนี้ข้าพเจ้าป่วยมาก: แต่หากในขณะเมื่อทูตของท้าวพระกรุณามาถึง, มีอาจารย์หนุ่มผู้หนึ่งจากโรมนคร มาเยี่ยมข้าพเจ้าด้วยสุนทรไมตรี; อาจารย์ผู้นี้มีนามว่า บัลถะสาร์. ข้าพเจ้าได้แถลงกิจจาสาระคดี อันมีระหว่างยิวกับอันโตนิโยวณิช: จึ่งพร้อมจิตช่วยกันพลิกพระธรรมศาสตร์: อาจารย์ฉลาดเห็นพ้องด้วยข้าพเจ้า, ประกอบด้วยปัญญาของเขาผู้ปรีชา-ซึ่งข้าพเจ้าไม่สามารถจะแสวงหา คำเรียนท้าวพระกรุณาให้พอได้; ความเห็นของข้าพเจ้าไซร้ได้ฝากมา กับอาจารย์ผู้ปรีชาที่ข้าวาน มาสู่ศาลตามบัญชาแทนข้าพเจ้า. ขออย่าให้อายุของเขานั้นต้องประสบ ความบกพร่องในการเคารพสักหน่อยหนึ่งได้; เพราะข้าพเจ้านี้ไซร้ไม่เคยเห็น ผู้ที่เปนหนุ่มปานนี้แต่มีปัญญา ประหนึ่งว่าเปนผู้เถ้าวิชาชาญ. ขอประทานให้ท้าวพระกรุณา มีเมตตาและรับรอง, เพื่อ/*141ทดลองปฤกษาสาระคดี แสดงถนัดณครานี้ว่าปรีชา.
พ่อเมือง.
ท่านทั้งหลายได้ฟังสารสนอง,

เบ็ลลาริโยยกย่องเปนหนักหนา:

นี่กระมังอาจารย์ผ่านเข้ามา.

[นางปอร์เชีย, แต่งตัวเปนเนติบัณฑิต, ออก.]

มาจับมือกับข้าณบัดนี้.

มาจากเบ็ลลาริโยหรือไฉน ?
ปอร์.
เจ้าข้า.
พ่อเมือง.
เราพอใจ: จงเข้าที่.

ท่านไซร้ได้ทราบมูลคดี

อันจะกล่าวบัดนี้แล้วหรือไร ?
ปอร์.
ข้าเจ้าทราบครบเค้าและเข้าจิต.

ไหนวณิช, และยิวคือคนไหน.
พ่อเมือง.
อันโตนิโย, ไชล็อก, อย่าร่ำไร,

ก้าวออกมาทันใดให้พร้อมกัน.
ปอร์.
ตัวท่านชื่อไชล็อกหรือไฉน ?
ไช.
ตูข้าไซร้ไซล็อกเปนแม่นมั่น.
ปอร์.
คดีท่านครานี้นี่แปลกครัน;

แต่กระนั้นกฎหมายเวนิสนี้

จะได้ห้ามปรามท่านก็หาไม่.

/*142ส่วนพณิชนี้ไซร้ตกในที่

เสียเปรียบโจทก์เขาไซร้ในคดี

แน่หรือนี่ ?
อันโต.
เขาอ้างว่าอย่างนั้น.
ปอร์.
ท่านสัญญาเขาจริงหรือไฉน ?
อันโต.
สัญญาจริง.
ปอร์.
ฉนั้นไซร้เหลือผ่อนผัน,

ขอให้ยิวกรุณาอย่าดื้อดัน.
ไช.
จะบังคับดิฉันสถานใด ?
ปอร์.
อันว่าความกรุณาปราณี

จะมีใครบังคับก็หาไม่,

หลั่งมาเองเหมือนฝนอันชื่นใจ

จากฟากฟ้าสุราลัยสู่แดนดิน:

เปนสิ่งดีสองชั้น; พลันปลื้มใจ

แห่งผู้ให้และผู้รับสมถวิล:

เปนกำลังเลิศพลังอื่นทั้งสิ้น:

เจ้าแผ่นดินผู้ทรงพระกรุณา,

ประดุจทรงวราภรณ์สุนทรสวัสดิ์

เรืองจรัสยิ่งมกุฎสุดสง่า;

พระแสงทรงดำรงซึ่งอาชญา

เหนือประชาพศกนิกร,

/*143ประดับพระวรเดชวิเศษฤทธิ์

ที่สถิตอานุภาพสโมสร;

แต่การุณยะธรรมะสุนทร

งามงอนกว่าพระแสงอันแรงฤทธิ์;

เสถียรในหฤทัยพระราชา,

เปนคุณของเทวาผู้มหิทธิ์;

และราชาเทียมเทพอมฤตย์

ยามบพิตรเผยแผ่พระกรุณา.

ฉนั้นยิว, แม้อ้างยุติธรรม,

จงกำหนดจดจำไว้ด้วยว่า,

ในกระแสแห่งยุติธรรมา

ยากจะหาความเกษมเปรมใจ:

เราวอนขอเทวาให้ปราณี

แก่ตัวเราเองนี้ทุกวันไสร้;

อันคำวอนควรสอนและจูงใจ

ให้เราเองกรุณาปราณี.

ข้าได้กล่าวถ้อยคำเชิงร่ำวอน,

เพื่อขอผ่อนคำร้องของท่านที่

ขอแต่ยุติธรรม์ณวันนี้;

คิดจงดี, คิดบ้างทางกรุณา.

แต่ถ้าขืนยืนกราน, ศาลเวนิส

/*144ธรรมสถิตคงจะพิพากษา

ให้พณิชนี้แพ้แน่เจียวนา;

จะมีความกรุณาหรือว่าไร ?
ไช.
จะบาปกรรมปานใดข้าไม่ว่า !

ข้าขอถือกฎหมายและเปนใหญ่,

ขอเต็มตามสัญญาทุกสิ่งไป.
ปอร์.
จะใช้ณี่ไม่ได้หรือครานี้ ?
บัส.
ในกลางศาลข้านี้มีเงินใช้

ถึงสองเท่า: แม้ยังไม่พอล้างณี่,

ข้าจะรับให้เขาสิบเท่านี้,

และสัญญาทันทีด้วยเต็มใจ,

ว่าจะยอมให้มือ, และให้หัว,

ให้ทั้งตัว, ดวงจิตก็ยอมให้:

แม้เท่านี้ว่ายังไม่พอไซร้,

เปนแน่ได้พยาบาทอาฆาฏพาล,

ผูกเวรายิ่งกว่าเคารพธรรม์.

ถ้าเช่นนั้นแล้วหนอขอตัวท่าน

จงได้พลิกกฎหมายเถิดอาจารย์;

ขอให้ท่านช่วยเมตตาในครานี้:

ยอมทำผิดสักนิดเพื่อได้ผล

เปนกุศลตัดทุกข์เปนสุขี,

/*145และกำราบอ้ายปิศาจชาติอัปรีย์.
ปอร์.
อย่าพาทีฉนั้นไซร้, ไม่เปนธรรม์;

อำนาจใดบมิใหญ่จนล้างบท

กฎหมายแห่งเวนิสสถิตมั่น:

จะเปนแบบเลยกำหนดจดจำกัน

ไว้พลิกผันนิติธรรมผิดตำรา,

แล้วเลยนำความหลวมให้รวมมาก

มาหลาก ๆ, ไม่พึงปราถนา.
ไช.
เออ ! แดเนียลมาแท้ ! แดเนียลมา

พิพากษาดีเห็นเช่นโบราณ !

เยาว์บัณฑิตฉลาดเปนเลิศลบ,

ข้าเคารพนบนอบระยอบท่าน !
ปอร์.
ไหนหนังสือสัญญา ? ข้าขออ่าน.
ไช.
นี่เจ้าข้า, อาจารย์, จงตรวจพลัน.
ปอร์.
ไชล็อก, เขาจะใช้สามเท่านา.
ไช.
ดิฉันได้ปฏิญญาไว้แม่นมั่น

ต่อพระผู้เปนเจ้าบนสวรรค์:

จะให้ทวนสบถนั้นหรือว่าไร ?

ไม่ได้แท้, แม้เพื่อเมืองเวนิส.
ปอร์.
ก็จนจิต, เพราะเวลาล่วงแล้วไสร้;

/*146ตามกฎหมายนายยิวผู้นี้ไซร้

ควรจะได้มังสาหนักหนึ่งปอนด์,

จะเชือดจากใกล้หัวใจเปนได้แท้.

แต่ยิวจงกรุณาและผันผ่อน:

ยอมรับเงินสามเท่าตัดเร่าร้อน,

ให้ฉันฉีกสัญญาก่อนเถิดเปนไร.
ไช.
เมื่อลูกณี่ได้ใช้ตามใจข้า

ท่านจะฉีกสัญญาก็ฉีกได้.

ท่านเปนตุลาการเที่ยงธรรมไซร้;

อีกรอบรู้อยู่ในนิติธรรม์,

อธิบายขยายอรรถชัดหนักหนา

ข้าขอให้ดำรงธรรมมั่น;

ท่านเปนเนติบัณฑิตชาญฉกรรจ์,

เพราะฉนั้นวินิจฉัยให้จงดี:

ข้าสบถสาบาลกลางศาลว่า,

บรรดาสุนทรพจน์พจีศรี

มิอาจชวนให้ข้าทวนสบถนี้:

ขอยืนยงคงที่ตามสัญญา.
อันโต.
ข้าขอวอนงอนง้อต่อขุนศาล,

ขอให้ท่านโปรดรีบพิพากษา.
ปอร์.
ฉนั้นฤๅ: ท่านจงเตรียมอุรา

/*147ไว้คอยถ้ารับมีดอันกรีดกาย.
ไช.
ตุลาการประเสริฐ ! เลิศบุรุษ !
ปอร์.
ถ่องแท้สุดตามกำหนดกฎหมาย

ต้องยอมเต็มสัญญาทั้งดีร้าย

ตรงตามลายอักษรที่ทำกัน.
ไช.
ถูกต้องแท้: ตุลาการชาญฉลาด !

ท่านสามารถเกินอายุเปนแม่นมั่น !
ปอร์.
จงเปิดอกเถิดนา.
ไช.
เจ้าข้าฉนั้น:

มีอยู่มั่นในสัญญา, ว่ากระไร ?

“ริมหัวใจ:” ลายลักษณ์อักษรมี

อยู่เช่นนี้จริงแล้วหรือหาไม่ ?
ปอร์.
ถูกแล้ว. จงหาตราชูไว้

ชั่งมังสา.
ไช.
ข้าไซร้ได้เตรียมมา.
ปอร์.
ไชล็อกจงหาหมอมารอไว้

เพื่อรักษา, หาไม่เลือดไหลซ่า

จนไม่หยุดจะม้วยมรณา.
ไช.
ข้อนั้นมีในสัญญาหรือว่าไร ?
ปอร์.
ไม่มีดอก: แต่ว่าเปนไรเล่า ?

/*148เมตตาเขาบ้างมิได้ฤๅไฉน ?
ไช.
ไม่มีอยู่ในสัญญาหาทำไม.
ปอร์.
พณิช, มีอะไรจงกล่าวมา.
อันโต.
มีอยู่น้อย: ข้าคอยพร้อมอยู่แล้ว.

บัสสานิโยเพื่อนแก้วเสนหา,

ขอจับมืออีกครั้ง, ทั้งขอลา !

เพื่อนอย่าเศร้าโศกาจาบัลย์;

ครั้งนี้โชคดีอีกครั้งหนึ่ง,

เกินกว่าที่คำนึงเปนแม่นมั่น:

บางคนก็ต้องทนคงชีวัน

อยู่ดูสรรพะสมบัติกระจัดกระจาย,

ต้องตากลวงหน้าย่นทนทุกข์อยู่

ดูความจนเมื่อชราน่าใจหาย;

ส่วนตัวฉันไม่ต้องทนทุรนทุราย,

จะได้ตายพ้นทรมานไป.

จงเคารพคุณหญิงแทนฉันด้วย:

เพื่อนจงช่วยชี้แจงแถลงใข

ว่าอันโตนิโยตายอย่างไร;

ว่าตัวฉันรักใคร่ในเพื่อนยา;

ช่วยยกย่องยอสหายผู้ตายแล้ว,

ขอนางแก้วจงชั่งสิ้นกังขา,

/*149ว่าบัสสานิโยผู้ภรรดา

เคยมีเพื่อนร่วมชีวาหรือว่าไร.

จงเสียดายแต่สหายวายชีวัน,

ฉันใช้ณี่แทนแล้วหาโศกไม่;

ถ้าแม้ยิวเชือดลึกสมนึกไซร้,

จะใช้ด้วยดวงใจในไม่ช้า.
บัส.
อันโตนิโย, ฉันนี้มีเมียขวัญ

ผู้ยิ่งกว่าชีวันเสนหา;

แต่ชีวิต, ทรัพย์สรรพ์, และภรรยา,

ไม่ยิ่งกว่าชีวิตของเพื่อนรัก:

ยอมสละหมดได้, ยอมให้เปน

เหมือนเครื่องเส้นอ้ายอสูรอัประลักษณ์,

ขอแต่เพื่อนได้พ้นเงื้อมมือยักษ์;

ยอมเสียรักเสียสินด้วยฉับพลัน.
ปอร์.
แม้เมียท่านฟังคำร่ำเช่นนี้,

คงไม่พลอยยินดีเปนแม่นมั่น.
กรา.
ข้าก็มีเมียรักร่วมชีวัน:

แต่อยากให้ไปสวรรค์ณวันนี้,

เพื่อช่วยวอนเทเวศร์วิเศษไกร

ให้ทรงช่วยพลิกใจอ้ายยิวผี.
เนริส.
เคราะห์ดีพูดลับหลังเขาครั้งนี้;

/*150หาไม่ได้ถึงตีกันแน่นอน.
ไช.
เออพวกผัวคริสตัง, จังนักหนา:

ลูกสาวข้า; เต็มใจให้สมร

แก่ขี้ข้าดีกว่าให้บังอร

ไปนอนแนบคริสตัง, น่าชังมัน !

เปลืองเวลาเจ้าข้า, ขอประทาน

ให้ศาลรีบพิพากษาให้ดีฉัน.
ปอร์.
เนื้อปอนด์หนึ่งของพณิชจำเลยนั้น,

เปนของโจทก์แม่นมั่นตามสัญญา:

ศาลยกให้, กฎหมายไซร้ให้สมจิต.
ไช.
ตุลาการสุจริตเปนนักหนา !
ปอร์.
ต้องแล่เนื้อนี้ไปจากอุรา:

ศาลให้นา, กฎหมายก็ตามใจ.
ไช.
ตุลาการเจนจิต ! พินิจเที่ยง !

ไม่ต้องเถียง: เตรียมตัวอย่าช้าได้ !
ปอร์.
ช้าก่อน: ยังมีอีกข้อไซร้.

มิได้มีข้อใดในสัญญา,

ว่ายอมให้โลหิตติดมังสะ;

คำแจ่มจะว่าให้แต่มังสา

หนักหนึ่งปอนด์, เท่านั้นแน่เจียวนา;

จงทำตามสัญญา, แล่เนื้อไป;

/*151แต่เมื่อแล่ถ้าแม้ว่าโลหิต

คริสตังหลั่งจนนิดหนึ่งแล้วไสร้,

ตามกฎหมายเวนิสบัญญัติไว้

ให้ริบทรัพย์สมบัติด้วยพลัน,

เอาเปนของเวนิสธานี.
กรา.
ตุลาการเลิศดีมีธรรมมั่น !

ฟังสิยิว: ตุลาการชาญเชี่ยวครัน !
ไช.
จริงๆ หรือเช่นนั้น ?
ปอร์.
เปนแน่นอน;

จะดูบทกฎหมายจะพลิกให้:

ตัวท่านไซร้ขอธรรมสโมสร,

จะรับยุติธรรมาอย่าเดือดร้อน,

ไม่ผันผ่อน, คงจะได้เกินต้องการ.
กรา.
ตุลาการฉลาดสามารถนัก !

ฟังสิยิว: แหลมหลักนักละท่าน !
ไช.
ข้ายอมตามละหนอ; ขอประทาน

เงินสามเท่านั้นละท่าน.
บัส.
นี่เงินตรา.
ปอร์.
ช้าก่อน. ยิวนี้ควรจะให้

รับได้แต่ยุติธรรมจงทุกท่า;

อย่าได้ด่วน: ยิวควรตามสัญญา

/*152ได้แต่เพียงมังสาก้อนหนึ่งไป.
กรา.
ยิวจ๋า ! ตุลาการท่านช่างเที่ยง,

จะลำเอียงสักนิดก็หาไม่ !
ปอร์.
ดังนี้จงเตรียมแล่มังสะไป.

แต่โลหิตอย่าให้ไหลแม้สักนิด;

อย่าแล่มากหรือน้อยกว่าหนึ่งปอนด์:

ถ้าตัดก้อนเนื้อนั้นน้ำหนักผิด,

หนักเบาไปแม้แต่สักนิด,

ผิดแม้แต่ส่วนมาตราไป,

หรือตราชูเอียงไปข้างใดแม้

แต่เพียงเท่าน้ำหนักเส้นเกศา,

ยิวจะต้องถูกประหารซึ่งชีวา

และริบสาระสมบัติด้วยทันที.
กรา.
แดเนียลมาอีกละแฮ้, แดเนียลมา !

อ้ายมิจฉาทิฐิ, มึงถึงที่.
ปอร์.
ยิวจะรออีกใยในครานี้ ?

จงถือเอาตามที่สัญญาไว้
ไช.
ขอเพียงเท่าต้นทุน, แล้วขอลา.
บัส.
ฉันเตรียมมาพรั่งพร้อม, ยินยอมให้.
ปอร์.
ไม่รับแล้วต่อหน้าศาลนี้ไซร้:

ต้องให้แต่ยุติธรรม์กับสัญญา.
กรา.
/*153แดเนียลแท้, แดเนียลวินิจฉัย !

ข้าขอบใจ, อ้ายยิว, ที่สอนข้า.
ไช.
แม้ต้นทุนก็ไม่ให้ฤๅในว่า ?
ปอร์.
ให้แต่ตรงตามสัญญาแน่เท่านั้น,

ซึ่งจะเอาได้อย่างไรตามใจท่าน.
ไช.
ยมบาลช่วยเถิดเกษมสันต์ !

ข้าไม่ขอรออยู่ให้เย้ยกัน.
ปอร์.
ช้าก่อนยิว, อย่าผันพลันด่วนไป:

กฎหมายยังมัดท่านอยู่อีกเปลาะ.

เพราะกฎหมายเวนิสบัญญัติไว้,

ว่าถ้าหากชาวต่างภาษาใด

จงใจอาฆาฏมาตร์ร้าย,

พยายามโดยอ้อมหรือโดยตรง

เพื่อปลงชีพนาคร, ตามกฎหมาย

ว่าเจ้าทุกข์ผู้จะต้องอันตราย

ควรรับทรัพย์ของผู้ร้ายกึ่งจำนวน;

อีกกึ่งหนึ่งท่านว่าให้ริบเอา

เข้าคลังกลางของนครจงถี่ถ้วน;

อีกชีวิตของผู้คิดผิดลามลวน,

ควรสุดแต่พ่อเมืองจะบัญชา

/*154ให้คงไว้หรือให้ปลงประหาร,

ท่านมีอำนาจสั่งได้ทุกท่า.

ยิวนี้ตกที่เช่นนี้นา;

เพราะเหตุว่าปรากฏณที่นี้,

ว่าโดยอ้อม, โดยตรง, จำนงร้าย,

มาตร์หมายอาฆาฏอย่างเต็มที่,

เพื่อให้จำเลยตายวายชีวี,

ดังนี้ยิวมีผิดอย่างฉกรรจ์.

จงคุกเข่าเคารพประจบไหว้

ท่านพ่อเมืองขออย่าให้ต้องอาสัญ.
กรา.
จงขอความกรุณาว่ามึงนั้น

จะผูกคอล้างชีวันเองเปนไร:

แต่ถูกริบสารพัตสมบัติหมด,

จะซื้อเชือกสักขดคงไม่ได้;

ดังนี้เปนแม่นมั่น, อ้ายจัญไร,

คงต้องให้เพ็ชฆาฎเขาฟาดฟัน.
พ่อเมือง.
เพื่อให้เห็นใจตนกับใจเรา

ผิดกันมากไม่เบาเปนแม่นมั่น,

เอาเถิดเรายอมยกซึ่งชีวัน

ให้โดยพลันก่อนขอความเมตตา:

สมบัติมึงกึ่งส่วนควรยกให้

/*155อันโตนิโยนี้ไซร้, ไม่กังขา;

อีกกึ่งหนึ่งให้ริบเก็บเอามา

เปนพินัยนคราณบัดนี้.
ปอร์.
ถูกแล้ว, เปนพินัยหรือค่าปรับ

สำหรับเข้าคลังกลางนั้นควรที่.
ไช.
ขอให้ปลงชีวาเถิดครานี้;

จะโปรดยกชีวีให้ทำไม:

เมื่อท่านถอนเสาไม้ใช้จุนเรือน,

ก็เหมือนรื้อเคหานั้นเองไสร้;

เมื่อท่านริบเอาของเลี้ยงชีพไป,

ก็เหมือนริบชีพกษัยด้วยฉนั้น.
ปอร์.
อันโตนิโย, กรุณาบ้างเปนไร.
กรา.
ให้แต่เชือกเส้นเดียว, จงเชื่อฉัน.
อันโต.
ข้าขอท้าวพระกรุณาผู้ทรงธรรม์

อีกลูกขุนพร้อมกันโปรดเมตตา,

ยกการริบสมบัติกึ่งหนึ่งไซร้,

ข้าก็จะพอใจ; อนึ่งถ้า

แม้ข้าเจ้าได้รับอีกกึ่งมา,

จะรักษาไว้กว่าเขาจะตาย,

แล้วยกให้ผู้ชายนายหนึ่ง

ซึ่งได้ลักธิดาโฉมฉาย

/*156ของนายยิวนี้ไปคู่เคียงกาย;

อีกมุ่งหมายขออีกสองกระทง,

เพื่อตอบแทนคุณไซร้, ให้ยิวเพียร

แปลงเปนคริสเตียนตัดความหลง;

อีกให้ทำพินัยกรรม์โดยมั่นคง

ต่อหน้าศาลพยานลงนามด้วยดี,

ว่าเมื่อตนสิ้นชีพลงเมื่อใด

ทรัพย์สมบัติยกให้โดยถ้วนถี่

แด่ลอเร็นโซผู้เปนสามี

แห่งบุตรี, อย่าคิดหวงกัน.
พ่อเมือง.
จงทำตามทันใด, หาไม่ข้า

จะถอนคำยกชีวาเปนแม่นมั่น.
ปอร์.
ยิว, อย่างไร, พอใจหรือเช่นนั้น ?

หรือจะพูดแผกผันสถานใด ?
ไช.
ข้าพอใจ.
พ่อเมือง.
เสมียนจงเขียนสาร.
ไช.
ขอประทานลาก่อนได้หรือไม่;

ข้าเจ้าป่วย: ช่วยส่งหนังสือไป,

ให้ลงนาม.
พ่อเมือง.
ตามใจ, ไปบัดนี้.
กรา.
เมื่อแปลงเปนคริสตังจะช่วยหา

/*157เถ้าแก่สองคนมาช่วยเต็มที่;

ถ้ากูเปนตุลาการในศาลนี้

จะปราณีหาให้อีกสิบนาย,

เพื่อเอามึงไปถึงตะแลงแกง

แทนช่วยแปลงศาสนา, อ้ายฉิบหาย ! [ไชล็อกเข้าโรง]
พ่อเมือง.
เชิญไปกินอาหารสำราญกาย,

ที่บ้านเราเถิดทนายตัวสำคัญ.
ปอร์.
ขอประทานท่านท้าวพระกรุณา

จงได้โปรดเมตตาต่อดิฉัน:

คืนนี้ต้องกลับด้วยฉับพลัน

สู่ปาดูวา, ดิฉันต้องรีบไป.
พ่อเมือง.
เราเสียดายนายมีเวลาน้อย.

อันโตนิโยจงค่อยสำแดงให้

ท่านผู้นี้รักชอบ, ควรขอบใจ,

เพราะเขาไซร้มีคุณเปนพ้นนัก. [เข้าโรงกับบริวาร]
บัส.
ท่านนี้มีคุณเปนนักหนา,

สหายและตูข้าเห็นประจักษ์

ว่าได้รอดพ้นภัยอันใหญ่นัก

เพราะปัญญาแหลมหลักของอาจารย์;

อันเงินสามพันเหรียญที่เตรียมไว้

/*158จะใช้ณี่นั้นไซร้, ขอให้ท่าน

รับเปนค่ากำนลพอประมาณ,

ในการที่ช่วยเอื้อเฟื้อวันนี้.
อันโต.
ส่วนบุญคุณของท่านนั้นมีมาก,

ยากที่จะคำณวนให้ถ้วนถี่,

ขอสนองคุณนั้นแต่วันนี้,

ถ้าแม้มีกิจประสงค์จงโปรดใช้.
ปอร์.
อันผู้ใดพอใจอยู่แล้วนั้น

ก็เหมือนได้กำนัลอันยิ่งใหญ่;

ที่ได้ช่วยให้ท่านพ้นพาลภัย,

ข้าพอใจยวดยิ่งสิ่งกำนล:

ข้ามิใช่คนโลภหรือมักได้.

ขอเพียงให้รู้จักข้าอีกหน,

เมื่อพบกันคราวหน้าอย่าหลีกพ้น;

ข้าชอบท่านสองคน, และขอลา.
บัส.
ข้าจำวอนงอนง้อขออีกหน:

เมื่อไม่รับกำนลก็ตูข้า

ขอให้รับสิ่งพลีบัดนี้นา,

อย่าให้เสียศรัทธาของข้านี้:

ขอจงอย่าขัดข้าผู้เต็มใจ,

อีกทั้งขออภัยที่จู้จี้.
/*159ปอร์.
ข้าขัดวอนมิได้ในครานี้,

จะรับของไมตรีเพื่อพอใจ.

[พูดกับอันโตนิโย] ขอถุงมือของท่านไปต่างหน้า;

[พูดกับบัสสานิโย] ข้าขอแหวนรัตนาที่ท่านใส่:

อย่าหดมือ: ข้าไม่ขอกว่านั้นไป;

ขอท่านจงให้ด้วยไมตรี.
บัส.
แหวนนี้, อนิจจา, ราคาย่อม !

ข้าจะยอมอายฉนั้นหาควรที่.
ปอร์.
ข้าไม่ขออื่นแทนแหวนวงนี้;

ยิ่งพิศไปยิ่งมีความชอบใจ.
บัส.
แหวนนี้มีสิ่งสำคัญกว่า

ส่วนราคาซื้อขายเสียดายใหญ่.

ข้าจะหาแหวนแพงที่สุดใน

เมืองเวนิสมาให้ในฉับพลัน,

จะประกาศหาแหวนให้ท่านใหม่:

ส่วนวงนี้ขออภัยแต่ดิฉัน.
ปอร์.
ท่านช่างพูดจะให้สิ่งนั้น ๆ,

แต่ครั้นขอจริงไซร้ก็เกี่ยงงอน:

ท่านช่างสอนจริงหนอให้ขอทาน,

แล้วสอนให้คัดค้าน, ท่านช่างสอน.
บัส.
แหวนนี้ไซร้ภรรยายอดบังอร

/*160ให้แก่ข้าเมื่อก่อนงานวิวาห์:

เมื่อสรวมใส่หล่อนให้สาบาลไว้,

จะไม่ขาย, ไม่ให้แก่ใครหนา,

อีกกำชับมิให้หายจากกายา.
ปอร์.
อันวาจาแก้ตัวฉนี้ไซร้,

สำหรับเปนคำหน่วงเพื่อหวงสิน.

แม้ยุพินภรรยาไม่บ้าใหญ่,

และรู้ว่าข้ามีคุณเท่าใด

ควรได้แหวนนั้นไซร้เปนรางวัล,

หล่อนคงไม่หวงแหนแหวนวงนิด,

แลไม่คิดขึ้งเคียดเดียจฉันท์

ในการที่ให้แหวนแสนงามนั้น.

ไม่ให้ก็แล้วกัน, ฉันขอลา. [ปอร์เชียกับเนริสสาเข้าโรง]
อันโต.
บัสสานิโย, ให้เขาเถิดเปนไร:

ขอจงให้ไมตรีของตูข้า

กับบุญคุณเขานี้ที่มีมา

เปนเครื่องแก้ปฏิญญาที่กล่าวไว้.
บัส.
ไป, กราติยาโน, จงรีบรี่,

เอาแหวนนี้เร่งตามไปส่งให้;

แล้วเชิญท่านบัณฑิตนั้นไซร้

/*161ไปบ้านอันโตนิโยณบัดนี้:

รีบไปไว ๆ ! อย่าได้ช้า. [กราติยาโนเข้าโรง]

มาเถิดไปเคหา, รับเต็มที่.

และเวลาย่ำรุ่งณพรุ่งนี้.

จะได้รี่รีบกลับสู่เบ็ลมอนต์. [ต่างคนต่างเข้าโรง]
ตอนที่ ๒
เวนิส. ถนนแห่ง ๑
ปอร์เชียกับเนริสสาออก.
ปอร์.
จงเที่ยวหาบ้านยิวอยู่แห่งไหน,

แล้วจงให้ลงชื่อท้ายอักษร:

คืนนี้ต้องรีบไปด้วยเร่งร้อน

เพื่อถึงก่อนผัวเราสักหนึ่งวัน.

อันหนังสือที่ยิวทำนี้ไซร้

คงพอใจลอเร็นโซเปนแม่นมั่น.

[กราติยาโนออก]
กรา.
ข้ายินดีนักหนาที่มาทัน:

บัสสานิโยใช้ดิฉันให้รีบมา,

/*162ว่าได้ตรองมองดูโดยถ้วนถี่

จึ่งขอให้แหวนนี้ดังปราถนา,

อีกขอเชิญท่านผู้มีปัญญา

ไปกินอาหารค่ำให้ช่ำใจ.
ปอร์.
เสียใจรับไม่ได้เปนแน่แท้:

แต่แหวนนี้ยินดีที่เธอให้,

ฉันขอรับและตอบว่าขอบใจ:

อนึ่งท่านจงได้ปราณี,

ช่วยนำเสมียนผู้ถือสาร

ไปยังบ้านไชล็อกขมันขมี.
กรา.
ได้สิท่าน.
เนริส.
ตูข้าขอพาที.

[พูดกับปอร์เชีย] จะลองใจสามีบ้างเหมือนกัน,

โดยแสร้งพูดขอแหวนซึ่งเขาว่า

จะรักษาไว้ดีโดยแม่นมั่น.
ปอร์.
[พูดกับเนริสสา] ลองดูเถิด, ดีร้ายได้เห็นกัน.

สองชายนั้นคงสบถเปนฟืนไฟ

ว่าให้แหวนแก่ผู้ชายไปทั้งสอง;

แต่เราต้องสบถสู้เขาจงได้,

และทำโกรธดึงดันตะบันไป

/*163ไม่ยอมเชื่อวาจาของสามี.

[พูดดัง] เสมียน, จงรีบไปอย่าได้ช้า:

เราคอยท่าที่ใดเจ้ารู้ที่:
เนริส.
ขอเชิญนายนำไปในบัดนี้

และช่วยชี้บ้านยิวด้วยฉับพลัน [ต่างคนต่างเข้าโรง]
---
องก์ที่ ๕
/*164เบ็ลมอนต์. หน้าเรือนนางปอร์เชีย
ลอเร็นโซกับเช็สสิกาออก.
ลอ.
ศศิธรสว่างกลางเวหา:

ในราตรีเช่นนี้เกษมสันต์,

พระพายพัดรำเพยเชยรุกขพรรณ

โรยอ่อน ๆ ไม่ลั่นเสียงครืนคราน,

ในราตรีเช่นนี้เจ้าตรอยลัส

หน่อกษัตร์โตรยามหาศาล,

ได้ขึ้นไปไฝ่ฝันบนปราการ

ถึงนางนิ่มนงคราญเค๎ร็สสิดา,

ผู้อยู่ค่ายโยนก, โอ้อกเอ๋ย,

เปนเชลย.
เช็ส.
ราตรีเช่นนี้หนา

ทิสบีเร็วรัดตัดลานหญ้า,

เห็นเงาสิงห์ขวางหน้าแสนตกใจ,

ต้องรีบลี้.
ลอ.
ราตรีเช่นนี้, โอ้

นางไดโดยืนจ้องและร้องไห้,

ที่หาดชายสาครโศกาลัย

โหยหวลให้คู่เสน่ห์กลับคืนมา

/*165ยังคาร์เลจธานี.
เช็ส.
ราตรีเช่น

คืนนี้เห็นเมเดียเที่ยวมองหา

เก็บโอสถบดตำทำเปนยา,

เพื่อรักษาเอสอนคืนกำลัง

เหมือนเยาว์วัย.
ลอ.
ในราตรีเช่นนี้

เช็สสิกานารีศรีสพรั่ง,

หนีจากบ้านยิวเศรษฐีมิรอรั้ง

จากเวนิส, เพราะกำลังปลื้มเปรมปรีย์,

มาเบ็ลมอนต์,
เช็ส.
ราตรีเช่นด้วย

ลอเร็นโซรูปสำรวยบอกโฉมศรี

ว่าแสนรัก, เลยลักดวงฤดี

จากนารีผู้เชื่อจนตายใจ,

แล้วกลับกลอก.
ลอ.
ราตรีเช่นนี้หนา

เช็สสิการูปทองอันผ่องใส,

ทำปากจัดพ้อผัวของตัวไซร้,

แต่ผัวยกโทษให้ไม่เคืองกัน.
เช็ส.
ถ้าไม่มีใครมาณครานี้,

/*166น้องคงหาราตรีมาแข่งขัน

ได้อีกแน่: แต่ใครเดินมานั่น,

ต้องงดหยอกเย้ากันไว้สักครา.

[สเตฟาโนออก]
ลอ.
เจ้าคือใครที่มาในราตรี ?
สเตฟ.
สหาย !
ลอ.
ชื่อใดมีจงบอกข้า
สเตฟ.
ชื่อสเตฟาโน; ตูข้ามา

แจ้งกิจจาว่าคุณหญิงนายบ้านนี้

จะกลับมาคืนนี้สู่เบ็ลม็อนต์,

ก่อนเวลารุ่งแสงพระสุริย์ศรี:

ได้แวะไหว้ตามไม้กางเขนมี

หว่างวิถี, คุกเข่าเฝ้าวิงวอน,

ขอให้ไทเทเวศร์วิเศษศักดิ์

ช่วยพำนักคู่เสน่ห์สโมสร.
ลอ.
ใครมาด้วยร่วมทางกับบังอร ?
สเตฟ.
มีนักพรตสุนทรกับสาวใช้.

อนึ่งนายผู้ชายของตูข้า

ได้กลับมาถึงแล้วฤๅไฉน ?
ลอ.
ยังไม่กลับ, มิได้รับข่าวใด ๆ.

/*167ส่วนเราไซร้นะเจ้าเช็สสิกา,

ควรกลับเข้าไปในเรือนเพื่อเตือนให้

พวกคนใช้รีบรัดจัดเคหา,

เพื่อรับรองคุณหญิงมิ่งสุดา

ให้สมศักดิ์ณเวลาคืนวันนี้.

[ลานซ๎ล็อตออก.]
ลาน.
นี่แน่ ! นี่แน่ ! เจ้าข้าเอ๊ย ! นี่แน่ ! นี่แน่ !
ลอ.
นั่นใครตะโกน ?
ลาน.
นี่แน่ ! ใครเห็นนายลอเร็นโซอยู่ที่ไหน ? นายลอเร็นโซขอรับ ! นายขอรับ !
ลอ.
เลิกตะโกนเสียทีเถิด: ข้าอยู่นี่.
ลาน.
ขอรับ ! อยู่ไหนขอรับ ? อยู่ไหน ?
ลอ.
อยู่นี่.
ลาน.
เรียนทีเถิดว่ามีคนถือหนังสือมา, มีข่าวดีมาเต็มย่ามทีเดียว, มาจากคุณนายข้าเจ้า; คุณนายข้าเจ้าจะมาถึงที่นี้ก่อนเวลารุ่งเช้าพรุ่งนี้แน่แล้ว ! [ลานซ๎ล็อตเข้าโรง]
ลอ.
ทรามสวาทเชิญยาตร์สู่เรือนใหญ่,

คอยต้อนรับเขาไซร้ให้เต็มที่.

แต่จะกลับเข้าไปทำไมมี ?

/*168ต้อนรับเขาที่นี่ได้เท่ากัน.

แน่สเตฟาโนช่วยบอกเขา

ที่ในเย่าเหมือนอย่างที่บอกฉัน,

ว่าคุณนายจะกลับโดยฉับพลัน;

ส่วนดนตรีพร้อมกันมาที่นี้. [สเตฟาโนเข้าโรง]

ดูแสงเดือนส่องแฉล้มอแร่มขาว

ราวนอนเหนือเนินหญ้าสง่าศรี !

มาเถิดเรานั่งลงที่ตรงนี้,

ให้ดนตรีสู่โสตร์ปราโมทย์ใจ:

ความสงัดราตรีนี้แสนเหมาะ

สำหรับเพลงไพเราะเสนาะใส.

นั่งเถิดเช็สสิกาผู้ยาใจ.

ดูท้องฟ้านภาลัยแสนงามงอน,

ประดับด้วยดารานานาเนก

อีกก้อนเมฆราวกับทองฟ่องสลอน:

ดาวทุกดวงที่เห็นคเนจร

ราวอมรร่อนพลางทางขับร้อง,

กล่อมทวยเทพบุตรสุดสนิท,

อมฤตย์รู้ดนตรีดีทั้งผอง;

แต่มนุษมิอาจยินขับร้อง

เพราะกายเราเหมือนกองดินกำบัง.

[นักดนตรีออก]

จงขับลำพร่ำพร้อมกล่อมจันทรา !

ให้คุณหญิงโสภายินสพรั่ง

พร้อมดนตรีกล่อมเพลงอันเวงวัง. [ดนตรีเริ่มเล่น]
เช็ส.
ดิฉันฟังเพลงเพราะมักเศร้าใจ.
ลอ.
นั่นก็เหตุด้วยมนัสถนัดแน่ว

ฟังเสียงดนตรีแจ้วแว่วเสียงใส;

ดูแต่ฝูงม้าเถื่อนที่กลางไพร,

ซึ่งมิเคยมีใครได้ปรือปรน,

ต่างกระโดดโลดก้องคนองคึก

อีกทึกเร่ร่านพล่านทุกหน;

ยามได้ยินแตรเป่าเร้ากลางพน

หรือวิมลดนตรีกระทบกรรณ,

ก็มักหยุดยืนยังทั้งคณา

และนัยตาเพ่งอยู่ไม่ผายผัน,

เพราะยินเพราะเสนาะศัพท์จับใจมัน:

เหตุฉนั้นจึ่งจินตะกวี

ว่าออร์เฟียสผู้ฉลาดอาจดีดพิณ

เรียกก้อนหิน, พฤกษา, วารีศรี;

เพราะสิ่งใดแม้ไม่มีชีวี,

/*170หรือชั่วช้ากาลีแสนสามาญ,

ก็แผกผิดธรรมดาเวลทาที่

ยินดนตรีบรรเลงเพลงสมาน.

ชนใดที่ไม่มีดนตรีการ

ในสันดาน, เปนคนชอบกลนัก,

อีกใครฟังดนตรีไม่เห็นเพราะ,

เขานั้นเหมาะคิดขบถอัประลักษณ์

หรืออุบายมุ่งร้ายฉมังนัก;

มโนหนักมืดมัวเหมือนราตรี,

และดวงใจย่อมดำสกะปรก

ราวนรก: ชนเช่นกล่าวมานี่

ไม่ควรใครไว้ใจในโลกนี้.

เจ้าจงฟังดนตรีเถิดชื่นใจ.

[ปอร์เชียกับเนริสสาออก.]
ปอร์.
ประทีปอยู่ในเรือนเปนแม่นมั่น.

เทียนน้อยนั้นส่องกระจ่างสว่างใส !

ประหนึ่งการกุศลสว่างใน

กลางโลกซึ่งเต็มไปด้วยชั่วร้าย.
เนริส.
เมื่อเดือนแจ้งแสงเทียนหาเห็นไม่.
ปอร์.
แสงของใหญ่ข่มน้อยจนเหือดหาย:

/*171ผู้แทนองค์ราชาโอ่อ่ากาย

จนราชาผู้เปนนายประเวศวัง;

บัดนั้นจึ่งผู้แทนพระราชา

สิ้นสง่า, ราวน้ำที่ใหลหลั่ง

หมดจากธารสู่ท้องสาครขลัง.

ฟัง ! ฟัง ! บรรเลงเพลงดนตรี !
เนริส.
นี่เครื่องสายของคุณนายเองเจ้าคะ.
ปอร์.
จริง ๆ นะ. บรรดาสิ่งมีที่

เหมาะแล้วจึ่งจะเห็นเปนเลิศดี:

ในราตรีดนตรีเพราะกว่ากลางวัน.
เนริส.
ความสงัดแน่ชัดช่วยให้เพราะ.
ปอร์.
กาก็ร้องเสนาะเพราะแม่นมั่น

เท่านกล๊าก, หากฟังพร้อม ๆ กัน,

เพราะคงฟังไม่ทันเปนศัพท์ใด;

อนึ่งนกจากะพรากหากจะร้อง

ในกลางวัน, ยามก้องเสียงเป็ดไก่,

และฝูงห่านช่วยอึงคนึงไซร้,

เราคงไม่ชมจากะพรากนั้น.

สิ่งใด ๆ ทำให้ถูกเหมาะกาล

มักได้ชมสมประมาณแสนเหมาะมั่น !

หยุดเถิด ! หยุดกล่อม, ยอมดวงจันทร์

ให้ผายผันเข้านิทรา. [ดนตรีหยุด.]
ลอ.
อ้า ! เสียงนี้,

คือเสียงนางปอร์เชียเปนแม่นมั่น.
ปอร์.
ดูเถิดเขารู้จักฉันเจียวพ่อนี่,

ราวกับคนตาบอดรู้ได้ดี

เมื่อยินเสียงกาเหว่าที่รำคาญกรรณ.
ลอ.
ข้ายินดีต้อนรับนางกลับเย่า.
ปอร์.
ข้าทั้งสองได้เฝ้าวอนสวรรค์

ขอให้ผัวสุขีปรีดานันต์,

หวังเขานั้นจะเปนสุขเพราะช่วยวอน.

เขากลับแล้วฤๅไฉน ?
ลอ.
หาไม่ขอรับ,

ยังไม่กลับ, แต่ใช้คนมาก่อน

บอกข่าวว่าจะมาโดยเร่งร้อน.
ปอร์.
เนริสสา, ไปก่อน; สั่งคนใช้,

ว่าอย่ากล่าวถึงการที่ตัวเรา

ได้ห่างเย่าไปกี่ราตรีไสร้;

ลอเร็นโซกับเช็สสิกาไซร้

ก็อย่าได้ขยายรายเรื่องนั้น.

[ยินเสียงแตรในโรง]
ลอ.
สามีนางมาแน่: เสียงแตรจ้า:

ข้ามิใช่ปากบอนเปนแม่นมั่น;

อย่าวิตกร้อนใจในข้อนั้น.
ปอร์.
คืนนี้ราวกลางวันอันอ่อนแรง;

คือซีดกว่ากลางวันธรรมดา,

คล้ายทิวาเมื่อตวันส่องแสง

สีสกาวอ่อน ๆ ไม่ร้อนแรง,

เพราะดวงแฝงแสงแทรกแมกเมฆา.

[บัสสานิโย, อันโตนิโย, กราติยาโน, และบริวารออก]
บัส.
ถ้าแม้แม่ดวงใจเดินใกล้พี่

ส่องแสงแทนแสงระวีสว่างหล้า,

แม้ราตรีก็จะมีผ่องประภา

ประหนึ่งว่ากลางวันเปนมั่นคง.
ปอร์.
ดิฉันขอส่องแสงแรงชื่นใจ,

แต่ไม่อยากให้เกินกว่าประสงค์;

หญิงที่งามอร่ามอแร่มองค์

มักทำผัวให้งงงึมงำไป,

ดิฉันไม่อยากให้คุณภรรดา

งงจนไม่รอหน้าดิฉันได้.

/*174แต่เทเวศร์ย่อมบันดาลให้เหมาะไซร้ !

ข้าดีใจต้อนรับกลับครั้งนี้.
บัส.
ฉันขอบใจ. จงได้ต้อนรับสหาย.

นายอันโตนิโยคนนี้ที่

มีบุญคุณเปนพ้นพันทวี.
ปอร์.
ควรแล้วที่รู้สึกคุณเขานั้น,

เพราะตามที่ได้ทราบโดยถ้วนถี่

เขานี้รับทุกข์แทนเธอแม่นมั่น.
อันโต.
ไม่มากเกินกว่าที่ตอบแทนกัน.
ปอร์.
ส่วนดิฉันต้อนรับด้วยยินดี

มาสู่บ้านของดิฉันกับภรรดา

สุดจะหาคำกล่าวให้พอที่,

ขอสำแดงน้ำใจมุ่งไมตรี

ดีกว่าพลอยพาทีพร่ำเพรื่อไป.
กรา.
[พูดกับเนริสสา] ขอสาบาลต่อหน้าศศิธร,

ตัวหล่อนเข้าใจผิดอย่าสงสัย;

จริงแท้ๆ จอมขวัญ, ฉันได้ให้

ไปแด่เสมียนตุลาการ:

เมื่อยอดรักโกรธฉันเปนอันมาก

อยากให้ชายหนุ่มน้อยผู้เหิมหาญ

กลายเปนกะเทยวิ่นสิ้นรำคาญ !
/*ปอร์.
ไม่ได้การ ! เถียงกันแล้วหรือไร ?
กรา.
กับปลอกทองวงน้อย, แหวนจ้อยจิ๊ด,

ที่หล่อนให้, มีลิขิตจาฤกใส่

ราวกับกลอนพ่อค้าเขียนมีดไซร้,

ว่า “รักแล้ว, อย่าได้ทิ้งที่รัก.”
เนริส.
พูดอะไรถึงกลอนหรือราคา ?

เมื่อยามให้เจรจาอย่างแหลมหลัก,

สาบาลว่าจะใส่ไฝ่พิทักษ์

จนกว่าจักถึงที่สิ้นชีวัน,

แล้วจะให้ติดไปกับศพฝัง:

ยังมิทันช้านานลืมคำมั่น,

ถึงไม่รักเมียแล้วก็แล้วกัน,

แต่แหวนนั้นควรรักษาตามสาบาล.

พูดแล้วคืนคำ, ซ้ำปดได้,

ว่าให้แก่เสมียนท่านขุนศาล !

พ่อเจ้าเอ๋ย, เสมียนนั้นหรือท่าน,

ถึงอยู่นานเท่าใดไม่มีเครา !
กรา.
ถ้าเขานั้นเจริญวัยเปนชายฉกรรจ์

คงมีเคราแม่นมั่นละนะเจ้า.
เนริส.
ถ้าหญิงกลายเปนชายได้และเขา

ก็จะได้มีเคราแน่ฉนั้น.
/*176กรา.
สบถได้, ฉันให้แก่หนุ่มน้อย,

เด็กกระจ้อย, หน้าตาไม่คมสัน,

สูงไม่เกินโฉมฉาย, ชายผู้นั้น

แม่นมั่นเปนเสมียนตุลาการ;

เขาช่างวอนงอนง้อขอแหวนนั้น

เปนรางวัลในการที่ไปศาล:

เขานั้นเฝ้าเซ้าซี้พี่รำคาญ,

และสงสารจึ่งยอมให้แหวนไป.
ปอร์.
ฉันต้องขอพูดตรง ๆ, แหวนวงนั้น

เปนของภรรยารักสมัคให้

ก่อนของอื่น, ไม่ควรให้เขาไป,

โดยง่าย ๆ ราวกับใจไม่นำภา;

อนึ่งแหวนสรวมใส่ที่นิ้วหัดถ์

รัดด้วยคำสาบาลแนบมังสา.

ฉันให้แหวนวงหนึ่งแก่ภรรดา,

อีกให้สาบาลว่าไม่พรากไป;

ผัวฉันยืนอยู่นั่น, ฉันนี้กล้า

สาบาลแทนได้ว่าสามีไสร้,

คงไม่ทิ้งหรือถอดแหวนนั้นไป,

ถึงแม้ให้สมบัติทั้งโลกา.

จริง ๆ นา, กราติยาโน, ท่านเอย,

/*177ไม่ควรเลยที่จะให้เนริสสา

ต้องมีเหตุข้องขัดหัทยา:

ถ้าเปนฉันก็แทบบ้าเพราะเสียใจ.
บัส.
[พูดป้อง] เช่นนี้ตัดมือซ้ายเสียดีกว่า,

แล้วกล่าวว่ามีผู้ร้ายอันหยาบใหญ่

จะชิงแหวนและเราสู้เขาไซร้

จนมือซ้ายขาดไปเมื่อป้องกัน.
กรา.
ท่านบัสสานิโยให้แหวนท่าน

แด่บัณฑิตตุลาการ, เพราะเขานั่น

ได้งอนง้อขอแหวนเปนรางวัล,

เขามีคุณมากครันควรให้ไป;

ส่วนหนุ่มน้อยเสมียนได้เพียรมาก,

อยากจะได้แหวนข้าเจ้า, จึ่งต้องให้,

ทั้งบัณฑิตแลศิษย์ทั้งสองไม่

รับอะไรนอกจากแหวนสองนั้น.
ปอร์.
นี่คุณให้แหวนใดไปเจ้าขา ?

หวังใจว่ามิใช่แหวนของดิฉัน.
บัส.
แม้ผิดแล้วอยากปดด้วยฉนั้น,

คงตอบพลันว่าไม่ได้ให้ไป;

แต่ดูนิ้วพี่เถิดมารศรี,

/*178จะได้มีแหวนนั้นก็หาไม่.
ปอร์.
โอ้จริงแท้, อีกแม้ในดวงใจ

เธอก็ไร้สัตย์ธรรม์, ผิดสัญญา.

แม้มิได้เห็นแหวนที่แทนรัก

ไม่ขอพักร่วมหอ.
เนริส.
อ๋อจริงหนา !

ดิฉันก็เหมือนกัน.
บัส.
เจ้าขวัญตา,

ถ้าแม้ว่าหล่อนรู้ความจริงไซร้,

ว่าชายนั้นคือผู้ใดที่ให้แหวน,

และให้แทนคุณเขานั้นไฉน,

และให้แหวนวงนั้นเพื่อเหตุใด,

อรไทยคงจะวายซึ่งโกรธา.
ปอร์.
ถ้าแม้เธอรู้ค่าของแหวนรัก,

หรือรู้จักค่าผู้ให้เสนหา,

หรือรู้จักรักษ์แหวนรัตนา,

แน่ละนาคงไม่พรากจากแหวนนั้น.

นิจจาเอ๋ย, ใครเลยที่ไม่บ้า,

เมื่อฟังคำเจรจาอย่างเหมาะมั่น

และจริงจังว่าให้ไม่ได้ฉนั้น,

จะดื้อดันเอาให้ได้, ไม่มีละ !

/*179ดิฉันเชื่อตามคำเนริสสา,

ว่าคงมีหญิงสอางค์ร่างสรวยสะ

ได้แหวนของผัวแท้ ๆ เปนแน่นะ,

เออเจ้าคะหลอกเล่นจนเปนควัน !
บัส.
จริงๆ หนอขอหล่อนจงเชื่อพี่,

สาบาลได้ครานี้ไม่แสร้งสรร,

เนติบัณฑิตหนึ่งซึ่งรู้ธรรม์,

ไม่รับเงินสามพันค่ากำนล,

แต่ขอแหวนแทนสิ่งผูกไมตรี;

พี่ได้ขัดทัดทานเปนหลายหน

จนเขาเคืองตัดเรื่องหลีกไปพ้น;

แต่เขามีคุณล้นพ้นพรรณนา,

เพราะว่าเขานั้นไซร้ได้ช่วยสหาย

ให้รอดตาย. ตรองดูเถิดหล่อนจ๋า !

พี่ต้องส่งแหวนไปไว้อัชฌา,

ถ้าหาไม่ขายหน้าเปนพ้นไป;

เกียรติคุณของพี่ก็มีอยู่,

จะลบหลู่คุณคนกระไรได้.

ขอโทษเถิดขวัญตาอย่าขัดใจ;

เพราะดาวเดือนเกลื่อนในนภาพร

เปนพยานอยู่แท้, แม้หล่อนไซร้

/*180ได้อยู่ในศาลเวนิสสโมสร,

พี่เชื่อว่าหล่อนเองคงวิงวอน

ให้ให้แหวนวราภรณแด่เขานั้น.
ปอร์.
ดีละหนาขออย่าให้อาจารย์

ผู้นั้นมาใกล้บ้านของดิฉัน:

ไหนๆ ได้แหวนรักนักแล้วนั้น

ซึ่งเธอกล่าวแก่ดิฉันจะหวงไว้,

ดิฉันจะใจดีเช่นเธอบ้าง;

สิ่งใด ๆ ทุกอย่างจะยอมให้

แก่อาจารย์ตามประสงค์จำนงใจ,

ถึงแม้ตัวก็จะให้ด้วยไมตรี;

อีกทั้งชวนเขานอนร่วมหมอนผัว,

อย่าได้กลัว, คงจะรับอย่างเต็มที่:

เธออย่าไกลบ้านหนอต่อแต่นี้;

ระวังเมียจงดีเถิดคุณนาย:

มิฉนั้นถ้าดิฉันอยู่ลำพัง,

อันความดีที่ยังไม่สลาย

จะได้เสียเพราะจะยอบและมอบกาย

ให้อาจารย์ยอดชาย, เชิญแนบนอน.
เนริส.
และดิฉันกับเสมียนก็เช่นกัน;

เหตุฉนั้นบอกกล่าวให้รู้ก่อน.
กรา.
/*181ก็ตามใจ: จับได้จะเดือดร้อน;

คงจะรอนดินสอเสมียนให้เหี้ยนไป !
อันโต.
ข้าเองเปนสาเหตุต้องเคืองกัน.
ปอร์.
อย่าเสียใจเลยดิฉันหาซัดไม่.
บัส.
ปอร์เชียโฉมยงจงอภัย

ที่พี่ทำขัดใจในครานี้;

ต่อหน้าปวงสหายทั้งหลายไซร้,

สบถได้โดยแท้, ถ้าแม้พี่

พูดไม่จริงขอสิ่งซึ่งเลิศดี,

คือสองตามารศรีอันแพรวพรรณ

ซึ่งพี่เห็นหน้าตน,-
ปอร์.
ชอบกลอยู่ !

ดูคงเห็นสองหัวเปนแม่นมั่น;

หัวละข้าง: พลางสบถให้เปนควัน,

สิ้นสองอันใครจะนั่งฟังลิ้นใด ?

สบถอย่างนี้หนอ.
บัส.
ขอให้หล่อน

ฟังฉันก่อน, แม้ว่างดอดโทษให้

ครั้งหนึ่งนี้แล้วหนอ, อีกต่อไป

ฉันจะไม่เบี่ยงบิดผิดสัญญา.
อันโต.
ครั้งหนึ่งแล้วเคยให้กายของฉัน

/*182เปนประกันกู้ณี่, และตูข้า

ก็ได้รอดชีวีครานี้นา,

เพราะปัญญาของบัณฑิตนิติ์ชำนาญ

ผู้ที่ขอแหวนจากสามีหล่อน;

ฉนี้ขอบังอรศรีสมาน

รับชีวิตเปนประกันผัวนงคราญ

คงไม่ทวนสาบาลอีกต่อไป.
ปอร์.
ดิฉันยอมให้ประกัน. ฉนั้นหนอ,

ขอท่านจงส่งแหวนใบนี้ให้

เขารักษาดีกว่าวงก่อนไซร้.
อันโต.
บัสสานิโย, รับไว้และสาบาล.
บัส.
เอ๊ะ ! เปนแน่แหวนนี้ไม่มีผิด

ที่ให้เนติบัณฑิตณกลางศาล !
ปอร์.
ดิฉันได้จากเขา: ขอประทาน

ยกโทษเมียเถิดท่านอย่าขัดใจ,

เพราะว่าด้วยอำนาจแหวนวงนี้

จึ่งมีช่องนอนร่วมบัณฑิตได้.
เนริส.
ขอโทษเถิดภัสดาอย่าขัดใจ;

เด็กกระจ้อยนั้นไซร้ให้แหวนนี้

แด่ดิฉัน, ฉนั้นจึ่งสามารถ

อาจนอนพร้อมกับเสมียนได้เต็มที่.
/*183กรา.
เอ๊ะ ! พิกลหนักหนาณครานี้:

เมียเรามีชู้แล้วหรือฉันใด ?
ปอร์.
อย่าพูดหยาบเช่นนั้น ! พากันงง:

จงอ่านจดหมายนี้คงทราบได้:

เปนหนังสือเบ็ลลาริโยไซร้

เขียนมาให้จากเมืองปาดูวา:

คงจะทราบตามลักษณ์อักษรสาร,

ว่าปอร์เชียคืออาจารย์นั้นเองหนา,

และหนุ่มน้อยเสมียนเขียนสารา

คือนวลนางเนริสสานารี:

ลอเร็นโซอาจเบิกพยานว่า,

ตูข้าได้ไปจากบ้านนี่

เมื่อเธอรีบตลีตลานจากบ้านนี้,

กลับเมื่อกี้, ยังมิทันเข้าเรือนใน.

อันโตนิโย, ข้านี้ยินดีรับ;

กับมีข่าวที่พอจะนำให้

ดีกว่าความคาดหมายแน่แล้วไซร้:

ฉีกจดหมายดูข้างในคงได้ความ

ว่ากำปั่นอันเต็มด้วยสินค้า

เป็นโชคดีมีมาได้ถึงสาม:

ท่านคงนึกปลาดอยู่มิรู้ความ,

/*184คงอยากถามได้จดหมายมาอย่างไร.
อันโต.
พูดไม่ออกแล้วฉันเพราะตันจิต.
บัส.
หล่อนคือเนติบัณฑิตหรือไฉน ?

พี่ไม่ยักรู้จักนาง, ช่างกระไร !
กรา.
อ้อทรามวัยหรือเสมียนตุลาการ ?

คนนี้หรือจะเปนชู้คู่เมียข้า ?
เนริส.
ถูกละนา, ฉันคือเสมียนหาญ;

แต่เสมียนไม่คิดมิจฉาจาร

กว่าจะพาลผิดแผลงแปลงเปนชาย.
บัส.
เชิญบัณฑิตมาเปนมิตร์เสนหา

ร่วมหอห้องไสยาเถิดโฉมฉาย,

แลยามฉันห่างห้องพรรณราย

เชิญนอนกับโฉมฉายผู้ภรรยา.
อันโต.
คุณหญิงครานี้เหมือนให้ชีวัน

อีกทรัพย์สรรพ์พร้อมพรักเปนหนักหนา,

เพราะข้าเจ้าทราบความตามสารา

ว่ากำปั่นถึงท่าหลายลำมี.
ปอร์.
ลอเร็นโซ, เสมียนเขาจำเภาะ

มีข่าวเหมาะควรปลื้มอย่างเต็มที่
เนริส.
และจะให้ข่าวนั้นณวันนี้

โดยไม่มีร้องหาค่ากำนล.

/*185ขอมอบให้นายกับเช็สสิกา;

นี่สาราพินัยกรรม์อย่าฉงน;

ยิวเศรษฐีมุ่งหมายเมื่อวายชนม์

ให้สองคนรับมฤดกพลัน.
เช็ส.
เออแม่คุณทั้งคู่ดูเหมือนมา

มุ่งบำเพ็ญกรุณาหาสวรรค์,

เหมือนให้ทานอาหารอันหวานมัน

แก่คนอดแน่ฉนั้น, เปนบุญดี.
ปอร์.
เวลานี้ก็ดึก: นึก ๆ ดู

ก็มีอยู่หลายประการท่านควรที่

จะอยากทราบต่อไปให้ถ้วนถี่,

เพื่อไม่มีกินแหนงเคลือบแคลงใจ.

ขอเชิญขึ้นสู่เรือน; เพื่อนทั้งหลาย

จะสมหมายหมดพะวงสิ้นสงสัย,

ต่างตนต่างถามข้อความใน

คงจะได้สมปองเปนถ่องแท้.
กรา.
ก็ควรอยู่, ควรรู้ให้พอใจ:

ส่วนฉันไซร้อยากถามเอาความแน่;

ขอเจ้าเนริสสาอย่าผันแปร,

นวลแขจงตอบด้วยจริงใจ.

/*186จะสมัคไปนอนบัดนี้หนอ

หรือจะรอจนพรุ่งนี้เปนไฉน;

เพราะอีกสองชั่วทุ่มเท่านั้นไซร้

ก็จะใขแสงทองขึ้นผ่องฟ้า.

แม้สว่างฉันจะครางอยากให้มืด,

กอดเสมียนคงไม่จืดเลยเจียวหนา.

แต่สิ่งใดไม่กังวลยิ่งไปกว่า

ถนอมแหวนเนริสสานารี. [พากันเข้าโรงหมด]
๏ จบเพียงเท่านี้ ๚ะ