ประชุมบทสักรวาเล่นถวายในรัชกาลที่ ๕ พ.ศ. ๒๔๖๑
คำนำ
สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้าสุทธาทิพยรัตน์ กรมหลวงศรีรัตนโกสินทร มีพระประสงค์จะทรงพิมพ์หนังสือสำหรับเปนของแจก ประทานช่วยในงานทำบุญแซยิดของเจ้าจอมจีน ในรัชกาลที่ ๕ ธิดาพระยาวรพงษ์พิพัฒน์ แย้ม บุนนาค ผู้เปนพระญาติ มีรับสั่งให้กรรมการหอพระสมุดวชิรญาณเลือกหาหนังสือถวาย ข้าพเจ้าเปนผู้เลือก คิดเห็นว่าบทสักรวาซึ่งเล่นถวายเมื่อในรัชกาลที่ ๕ มีมากอยู่ ถ้ารวบรวมพิมพ์เปนประชุมสักรวา เห็นจะเปนหนังสือสมควรแจกในงานมงคลได้ดังพระประสงค์ ด้วยเปนหนังสือในรัชกาลที่ ๕ แลที่เปนพระราชนิพนธ์ก็มีมาก ทั้งเปนหนังสือแต่งดีในทางวรรณคดี ควรจะรวบรวมพิมพ์ให้แพร่หลาย แลรักษาไว้เฉลิมพระเกียรติยศอย่าให้สูญไปเสีย ได้กราบทูลสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอพระองค์ก็ทรงพระดำริห์เห็นชอบด้วย กรรมการจึงได้รวบรวมบทสักรวาซึ่งได้เล่นถวายในรัชกาลที่ ๕ บรรดามีต้นฉบับอยู่ในหอพระสมุด พิมพ์ในสมุดเล่มนี้
อธิบายเรื่องสักรวา
ดอกสร้อย สักรวา เปนการเล่นอย่างหนึ่งของผู้ดีมาตั้งแต่ครั้งกรุงเก่า เดือน ๑๑ เดือน ๑๒ เวลาฤดูน้ำมาก เปนเทศกาลทอดกฐินทอดผ้าป่า แลเที่ยวทุ่ง ผู้มีบันดาศักดิตั้งแต่เจ้านายเปนต้น มักพาบริวารซึ่งเปนนักร้องทั้งต้นบทแลลูกคู่ มีโทนทับกรับฉิ่งพร้อมสำรับ ลงเรือไปเที่ยว บางลำก็เปนนักร้องผู้ชาย บางลำนักร้องก็เปนผู้หญิง เมื่อไปพบปะประชุมกันเปนการสโมสรในท้องทุ่ง เจ้าของก็คิดบทให้นักร้องวงของตนร้องลำนำ ผูกกลอนเปนทางสังวาศบ้าง เปนทางเรื่องบ้าง ลำอื่นก็ร้องลำนำโต้ตอบกันไปมา เปนอย่างมโหรสพสำหรับการราตรีสโมสรของไทย มีมาแต่โบราณดังนี้
ลักษณเล่นดอกสร้อยกับสักรวาผิดกัน ที่ดอกสร้อยเล่นกันแต่ ๒ วง ชายวง ๑ หญิงวง ๑ แลร้องลำต่าง ๆ ร้องยากกว่าสักรวา เพราะต้องหัดคนร้องให้ร้องลำต่าง ๆ ได้มาก ส่วนสักรวานั้นเล่นกี่วงกี่วงก็ได้ วิธีเล่นเอาเรื่องอะไร ๆ มาสมมตขึ้น เช่น เรื่องซ่อนหา เรื่องทอดผ้าป่า ตลอดจนเรื่องนิทานแลเรื่องลคร เช่น อิเหนา รามเกียรดิ เลือกแต่เรื่องที่มีข้อความสำหรับที่จะพูดจาโต้ตอบกัน แล้วสมมตให้เปนตัวบททุก ๆ วง ดังเช่นเรื่องรามเกียรดิตอนท้าวมาลีวราชว่าความ สมมตวงหนึ่งให้เปนพระราม วงหนึ่งให้เปนทศกรรฐ์ วงหนึ่งให้เปนนางสีดา วงหนึ่งให้เปนท้าวมาลีวราชดังนี้เปนต้น แล้วแต่จะแต่งบทโต้ตอบกันตามเรื่อง ไม่ต้องถือเอาถ้อยคำในบทลครเปนสำคัญ ลำที่ร้องสักรวานั้น เมื่อเล่นเรื่อง ร้องลำพระทองลำเดียวทุกวง ต่อจวนเลิกจึงร้องลำอื่นส่งวงละลำสองลำแล้วก็เลิก เพราะฉนั้นสักรวาร้องง่ายกว่าดอกสร้อย ความสนุกอยู่ที่คิดบท เพราะต้องคิดเปนกลอนสดให้ทันกับร้อง แลต้องโต้ตอบให้ถึงกับถ้อยคำที่วงอื่นเขาว่ามา ถ้าเจ้าของวงสักรวาเปนกวีคิดบทได้เองก็บอกเอง ถ้าไม่เปนกวีก็ต้องหากวีมาไว้ในวงสักรวาเปนผู้คิดบท เรียกว่าคนบอกสักรวา บางทีก็สองคนสามคนช่วยกันคิด อย่างนั้นยิ่งสนุกมาก ช่วยกันต่อคนละคำสองคำ ไม่ใช่เปนการง่าย เวลาวงอื่นเขาร้อง ร้องว่ากะไร ต้องจดลงกระดานชนวนไว้ แล้วคิดตามไปว่าจะโต้ตอบเขาอย่างไร พอเขาจบบทก็บอกกลอนให้ตั้งต้นร้องตอบ ต้องคิดให้ได้ทั้งความทั้งกลอนให้ทันคนร้อง ข้อนี้ที่เปนความลำบาก ถ้าคิดไม่ทันต้องขอไปที กลอนก็ออกจะเขิน บทสักรวาที่พิมพ์ในเล่มนี้ ถ้าท่านผู้อ่านเห็นแห่งใดกลอนเขินอยู่บ้าง ควรเข้าใจได้ว่าเพราะเหตุที่คิดไม่ทันนั้นเอง.
ในกรุงรัตนโกสินทรนี้ สักรวาเล่นกันมากตั้งแต่ในรัชกาลที่ ๑ มาจนตลอดรัชกาลที่ ๓ ที่โปรดให้ขุดคลองมหานาคทำเปนเกาะเกียนอะไรต่าง ๆ เมื่อในรัชกาลที่ ๑ ก็สำหรับจะให้เปนที่ประชุมเล่นดอกสร้อยสักรวากันตามฤดูกาล มาซาไปเมื่อในรัชกาลที่ ๔ เพราะเล่นปี่พาทย์กันมากแลเข้าใจว่า เพราะพระราชทานอนุญาตให้ใคร ๆ เล่นลครผู้หญิงได้ไม่ห้ามดังแต่ก่อน ผู้มีบันดาศักดิเล่นปี่พาทย์แลลครกันเสียโดยมาก จึงไม่ใคร่มีใครเล่นสักรวา แต่เมื่อมาจับเล่นสักรวาเมื่อในรัชกาลที่ ๕ ยังมีผู้ชำนาญบอกสักรวามาแต่ในรัชกาลที่ ๓ อยู่บ้าง ที่ข้าพเจ้าได้ทันพบ คือ กรมหลวงบดินทรไพศาลโสภณ บอกวงทูลกระหม่อม แลวงอาลักษณ์ในบทที่พิมพ์เล่มนี้พระองค์ ๑ คุณพุ่มธิดาพระยาราชมนตรี (ภู่) ที่ปรากฎชื่ออยู่ในเล่มนี้ว่า คุณพุ่ม นั้นอิกคน ๑ บอกคล่องแคล่ว ดีทั้งกลอนทั้งความ พวกรุ่นข้าพเจ้าสองสามคนเคยเข้าไปช่วยกันบอกสักรวาโต้กรมหลวงหลวงบดินทร ฯ ครั้ง ๑ คิดไม่ได้เร็วเหมือนท่าน แพ้ท่านมา จึงรู้ว่าผู้ที่เล่นสักรวากันแต่ก่อนชำนาญกลอนมาก.
บทสักรวาที่พิมพ์ในสมุดเล่มนี้ รวบรวมบทสักรวาเล่นถวายได้ ๗ คราว คือ
คราวที่ ๑ เล่นที่พระที่นั่งสนามจันทร์ ในงานเฉลิมพระชันษา เมื่อเดือน ๑๐ ปีวอกจัตวาศก พ.ศ. ๒๔๑๕ เล่น ๔ คืน
คราวที่ ๒ เล่นที่พระที่นั่งสนามจันทร์ กลางเดือน ๑๑ ปีวอกจัตวาศกนั้น ๓ คืน
คราวที่ ๓ เล่นที่ท้องพรหมาศ เมืองลพบุรี เดือน ๑๒ ปีวอกจัตวาศกนั้น ๒ คืน
คราวที่ ๔ เล่นในสระพระราชวังบางปอิน ในงานเฉลิมพระที่นั่งวโรภาศพิมาน เมื่อเดือน ๑๒ ปีชวด พ.ศ. ๒๔๑๙ บทคราวนี้เสียดายอยู่ที่หาได้ไม่ครบบริบูรณ์ทีเดียว
คราวที่ ๕ เล่นในสระพระราชวังบางปอิน เดือน ๑๒ ปีฉลูนพศก พ.ศ. ๒๔๒๐ เล่น ๒ คืน
คราวที่ ๖ เล่นในงานฉลองวัดบรมวงษ์อิศรวรารามที่กรุงเก่ากลางเดือนอ้าย ปีฉลูนพศกนั้น ๓ คืน
ตั้งแต่คราวฉลองวัดบรมวงษ์ฯ เข้าใจว่ามีสักรวาเล่นถวายอิก แต่สืบหาบทไม่ได้ มาได้บทถึงเล่นคราวที่สุด เมื่องานสมโภชราชสมบัติครบหมื่นวัน เล่นสักรวาในสวนศิวาไลยคืน ๑ เมื่อเดือน มีนาคม ปีวอก พ.ศ. ๒๔๓๙ จึงนับคราวนี้เปนที่ ๗
นอกจากบทสักรวาที่เล่นถวายเปนสามัญ ๗ คราวที่กล่าวมาแล้ว ได้ฉบับบทสักรวาพระราชนิพนธ์ในรัชกาลที่ ๕ ทรงสำหรับให้ร้องลำต่าง ๆ ชุด ๑ จึงพิมพ์ไว้ข้างท้ายด้วย
การเล่นสักรวาเมื่อในรัชกาลที่ ๕ ที่จริงเล่นเปน ๒ ยุค แรกจับเล่นเมื่อปีวอก พ.ศ. ๒๔๑๕ มีสักรวาที่เล่นถวาย ผู้ชาย ๖ วง วงทูลกระหม่อม คือ ของสมเด็จเจ้าฟ้ากรมพระจักรพรรดิพงษ์ วง ๑ วงอาลักษณ ของกรมหลวงบดินทรไพศาลโสภณ วง ๑ เรียกว่าช่างเขียน เดิมเข้าใจว่าของกรมขุนเจริญผลภูลสวัสดิเห็นจะผิดไป สืบไม่ได้ความแน่ว่าของใคร วง ๑ วงพระองค์เจ้าฤาวงท่าพระ คือของพระองค์เจ้าประเสริฐศักดิ วง ๑ ของหม่อมเจ้าเจริญในกรมขุนราชสีหวิกรม วง ๑ วงพระตำรวจ คือเจ้ากรมปลัดกรมนายตำรวจร้องด้วยกันวง ๑ ผู้หญิงมี ๓ วง คือของหลวง วง ๑ ของสมเด็จกรมพระยาสุดารัตนราชประยูร วง ๑ วงมหาสงคราม คือของพระยาอาหารบริรักษ์ ทิน แต่ยังเปนพระมหาสงคราม ต่อมาเรียกว่า วงกรมนาวง ๑ รวม ๙ วงด้วยกัน ครั้นต่อมาในปีหลัง ๆ วงสมเด็จเจ้าฟ้ากรมพระจักรพรรดิพงษ์ เลิกไป แลมีวงนายทหารน่าเพิ่มเติมขึ้น หลวงสิทธิศรสงคราม แย้ม ข้าหลวงเดิมเปนนายวง วง ๑ วงผู้หญิงของหลวงพิไชยเสนา ฤาเรียกแต่ว่าสัสดี คือของพระยานรานุกิจมนตรี เปลี่ยน ทัศนะพยัคฆ์ แต่ยังเปนหลวงพิไชยเสนา วง ๑ สักรวาที่เล่นกันยุคแรก เล่นอยู่สักหกเจ็ดปีแล้วก็เงียบมาช้านานเกือบ ๒๐ ปี
ที่มาเล่นสักรวาขึ้นยุคหลังอิกคราวหนึ่งนั้น ด้วยเมื่อปีมแม พ.ศ. ๒๔๓๘ ทรงบำเพ็ญพระราชกุศลฉลองราชสมบัติครบหมื่นวัน มีงานสมโภชพระราชลัญจกร แลพระราชทานเลี้ยงอย่างสมโภชเลี้ยงลูกขุนตามแบบโบราณ มีพระราชประสงค์จะมีมโหรสพสำหรับการสโมสร ให้เปนอย่างเก่าเข้าเรื่องกัน จึงทรงพระราชดำริห์จะให้มีสักรวา ก็มีผู้ซ้องสาธุการกันโดยมาก ด้วยเมื่อเล่นสักรวากันยุคแรก เจ้านายชั้นพระเจ้าน้องยาเธอ ยังทรงพระเยาว์อยู่โดยมาก เปนแต่จำได้ว่าเคยเห็นเล่นสักรวา ยิ่งลงมาถึงชั้นพระเจ้าลูกเธอแล้ว เกือบจะไม่มีพระองค์ใดได้เคยทอดพระเนตรเห็นเล่นสักรวามาแต่ก่อน ถึงข้าราชการก็มีโดยมากที่เปนเช่นนั้น มีผู้อยากเห็นเล่นสักรวาอยู่ทั่วไป จึงโปรดให้มีสักรวาในสวนศิวาไลยเมื่อวันที่ ๒๙ มีนาคม พ.ศ. ๒๔๓๙
สักรวาที่เล่นถวายในสวนศิวาไลย รวบรวมซักซ้อมมาเล่นได้แต่ ๕ วง ผู้ชาย ๓ วง คือ ตำรวจวง ๑ ทหารมหาดเล็กวง ๑ มหาดเล็กวง ๑ ผู้หญิง ๒ วง คือ เจ้าพระยาเทเวศรวงษ์วิวัฒน์ วง ๑ ท่านผู้หญิงเปลี่ยน ในเจ้าพระยาภาสกรวงษ์ วง ๑ ใน ๕ วงนี้มีวงเก่าที่เคยเล่นถวายมาแต่ก่อนแต่ตำรวจวง ๑ ทหารมหาดเล็กว่าเคยเล่นในยุคแรก แต่ไม่ได้เล่นในคราวหนึ่งคราวใด ซึ่งได้บทมาพิมพ์ในเล่มนี้ ข้าพเจ้าสืบถามได้ความว่าเข้าไปเล่นถวายคราวแรก ในงานเฉลิมพระชันษาสมเด็จกรมพระยาสุดารัตนราชประยูร ทรงพระราชนิพนธ์บทพระราชทาน พระพินิจสารา ทิม บุญยรัตพันธุ์ จำมาว่าให้ฟังได้บท ๑ ว่า —
๏ สักรวาวงราชวัลลภ
พระจอมภพธิบดินทร์ปิ่นไอสูรย์
ขอโอนเกษอภิวาทบาทมูล
ต้องกราบทูลประทานโทษได้โปรดปราน
แรกฝึกสอนกลอนคิดติดอุทัจ
เคยฝึกหัดแต่ปรีเซนต์เช่นทหาร
พึ่งหัดร้องขึ้นใหม่ใหม่ไม่ชำนาญ
ขอประทานโทษาข้าบาท เอย. ๚
อนึ่งในบทสักรวาที่พิมพ์ในสมุดเล่มนี้ มีพระนามเจ้านายแลชื่อผู้อื่นตามที่เรียกในบทสักรวา ผู้อ่านจะไม่ใคร่ทราบว่าใคร จึงอธิบายไว้ต่อไปนี้ คือ
๑. ทูลกระหม่อม สมเด็จเจ้าฟ้ากรมพระจักรพรรดิพงษ์
๒. ทูลกระหม่อมพระองค์น้อย ท่านเล็ก คือ สมเด็จเจ้าฟ้ากรมพระยาภาณุพันธุวงษ์วรเดช
๓. ท่านดา กรมพระนเรศร์วรฤทธิ
๔. ท่านศุข กรมหลวงอดิศรอุดมเดช
๕. ม้าโหว่, ท่านวี, กรมหมื่นภูธเรศธำรงศักดิ
๖. พระองค์เจ้า คือ พระองค์เจ้าประเสริฐศักดิ
๗. เจ้าแบน ในสมเด็จเจ้าฟ้ากรมหลวงพิทักษมนตรี อยู่ตลาดพลู
๘. หม่อมเจ้าจำเริญ ในกรมขุนราชสีหวิกรม
๙. พระยารักษ์ คือ พระยามหานิเวศน์ (เผือก)
๑๐. ตาฟัก พระยาศรีสุนทรโวหาร (ฟัก)
๑๑. ตำรวจ พระยามหาอำมาตย์ (หรุ่น) แต่ยังเปน พระมหามนตรี
๑๒. ท่านใหญ่ขวา พระยาพิไชยสงคราม (อ่ำ) แต่ยังเปน พระอินทรเทพ
๑๓. พระมหาสงคราม พระยาอาหารบริรักษ์ (ทิน)
๑๔. นายรุ่ง, นายจัน, นายขำแตร, ตลกลครมีชื่อเสียงในเวลานั้น
๑. เสด็จยาย คือ สมเด็จกรมพระยาสุดารัตนราชประยูร
๒. คุณท้าว คือ ท้าวสุภัติการภักดี (นาก)
๓. คุณพุ่ม, คุณยาย, คุณป้า คือ คุณพุ่ม ธิดาพระยาราชมนตรี (ภู่)
๔. คุณมอญ ธิดาเจ้าพระยาอภัยภูธร แล้วได้เปนท้าว
๕. คุณนุช ราชินิกูลบางช้าง
๖. ยายม่วง ภรรยาพระยาอาหารบริรักษ์ (ทิน)
๗. แม่จันทร์ ภรรยาพระยานรานุกิจมนตรี
ข้าพเจ้าหวังใจว่า บรรดาท่านทั้งหลายที่ได้รับหนังสือเรื่องนี้ไปอ่าน คงจะถวายอนุโมทนาการพระกุศล ซึ่งสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอได้ทรงบำเพ็ญญาติสังคหะธรรม แลที่ได้โปรดให้พิมพ์ประชุมบทสักรวานี้ให้แพร่หลายเปนครั้งแรก ขอให้ประโยชน์แลความศุขจงมีแก่ท่านผู้เปนพระญาติที่ทรงสงเคราะห์ ดังพระหฤไทยจำนงจงทุกประการ เทอญ.
<ดำรง> สภานายก
หอพระสมุดวชิรญาณ
วันที่ ๑๑ มิถุนายน พ.ศ. ๒๔๖๑
บอกแก้
เมื่อข้าพเจ้าแต่งคำนำหนังสือนี้ แต่งในเวลาต้นฉบับกำลังพิมพ์อยู่ สงไสยข้อใดได้อาไศยไต่ถามท่านผู้ที่ได้เล่นสักรวาในคราวนั้น ซึ่งยังมีตัวอยู่บ้าง ครั้นเมื่อพิมพ์หนังสือแล้ว เอาต้นฉบับมาอ่านตรวจ จึงรู้ว่าความที่ได้กล่าวในคำนำยังผิดตกบกพร่องหลายแห่ง จะแจ้งไว้ให้ทราบต่อไปนี้ คือ
๑ สักรวาวงช่างเขียนนั้น ที่จริงเปนวงของกรมขุนเจริญผลภูลสวัสดิ์
๒ มีสักรวาวงผู้หญิงของหม่อมเจ้าแบนอิกวง ๑ ซึ่งไม่ได้ลงในบาญชี
๓ บทสักรวาน่า ๑๗๖ ที่ว่าเล่นคืนที่ ๓ (ในสระบางปอิน) นั้นผิดไป ที่จริงเล่นที่ ๑ ที่วัดบรมวงษ์ แลต่อนั้นไปอีก ๒ คืน
๔ สักรวาเล่นฉลองราชสมบัติครบหมื่นวันนั้น ที่พิมพ์ว่ารัตนโกสินทร์ศก ๑๑๕ ผิดไป ที่ถูก ร.ศ. ๑๑๔
คำอธิบายพระนามเจ้านายแลชื่อผู้อื่นซึ่งได้ลงไว้แล้ว ยังบกพร่องอยู่ จะอธิบายเพิ่มเติมต่อไปนี้
๑ บรมนารถวังน่า คือ พระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว
๒ ทูลกระหม่อมปราสาท สมเด็จกรมพระยาสุดารัตนราชประยูร
๓ กรมอักษร กรมขุน พระครู } คือกรมหลวงบดินทรไพศาลโสภณ
๔ เจ้าเข่ง พระวงษ์เธอ พระองค์เจ้าหญิงยี่เข่ง แต่ยังเปนหม่อมเจ้าตำแหน่งผู้รับสั่ง
๕ พระยาเมืองป่า พระยาโอฆบุรี } เปนนามเรียกล้อ พระมหาสงคราม
ว่าอยากเปนพระยาพิศณุโลก
๖ พระอินทรเทพ ใหญ่ซ้าย คือ พระยาพิไชยสงคราม อ่ำ
๗ พระราชวรินทร นอกขวา คือ พระยามหาอำมาตย์ หรุ่น ศรีเพ็ง
๘ พระศรีภักดี สนมซ้าย คือ เจ้าพระยาศรีธรรมาธิราช เวก บุญรัตพันธุ์
๙ จมื่นสมุหพิมาน ชื่อทัต
๑๐ หลวงเทพ คือ ขุนเทพ บอกสักรวาวงพระองค์เจ้าประเสริฐศักดิ์
๑๑ ขุนเกษวินาศ ชื่อขำ เปรียญ ต่อมาเปนหลวง
๑๒ จ่าช่วงไฟประทีปวัง คง กรมวัง บอกสักรวาวงพระมหาสงคราม
๑๓ หมื่นนิพนธ์พจนาดถ์ ดิศ อาลักษณ ต่อมาเปนขุน บอกสักรวาวงหลวงสิทธิ์ศรสงคราม
๑๔ เสมียนตรา มหาดไทยวังน่า ชื่อน้อย เปนเจ้าของลคร
๑๕ เจ้าสัวหงษ์ เปนผู้ออกหวยคนแรกในรัชกาลที่ ๓
๑๖ จางวางเผือก จางวางกรมหมื่นอมเรนทรบดินทร เปนเจ้าของลคร
๑๗ นายภู่ เปนกวีชเลยศักดิ์ บอกสักรวาวงหม่อมเจ้าเจริญ
๑๘ นายหนู จางวางในกรมขุนเจริญ บอกสักรวาวงช่างเขียน
๑๙ นายฤกษ์ เปรียญ ที่แต่งนิราศพระปฐม ภายหลังได้เปนหลวงจักรปาณี บอกสักรวาวงพระองค์เจ้าประเสริฐศักดิ์
๒๐ นายตาบ ผู้ช่วยบอกสักรวาในวงพระมหาสงคราม
เล่นถวายที่พระที่นั่งสนามจันทร์ ครั้งที่ ๑
คืนที่ ๑ ณวัน ๔ ฯ๑ ๑๐ ค่ำ ปีวอกจัตวาศก ๑๒๓๔
/*1อาลักษณ๏ สักรวาขอบังคมประนมน้อม
พระจุลจอมเกษกระษัตริย์ฉัตรเฉลิม
วงอาลักษณ์จักสนองร้องประเดิม
เปนบทเริ่มเพิ่มพระบารมี
แม้นกล่าวคำลำพองคนองจิตร
มิได้คิดสอบสวนดูถ้วนถี่
ขอพระคุณมุลิกาฝ่าธุลี
อย่าได้มีโทษาแก่ข้า เอย. ๚
พระองค์เจ้า๏ สักรวามาบังคมประนมบาท
บรมไทธิราชนรังสรรค์
มิ่งมงกุฎอยุทธยาทั่วสามัญ
/*2ดังฉัตรแก้วกางกั้นสยามภพ
ทรงปัญญาดังมหากระแสสินธุ์
ไม่รู้สิ้นไหลหลั่งพลั่งตระหลบ
บำรุงเมืองเรืองงามอร่ามครบ
ขจรจบเกียรติยศปรากฎ เอย. ๚
คุณพุ่ม๏ สักรวามาภิวาทบาทบงกช
ถวายบทบรมกรมอักษร
เปนอไภยภูวเรศวิเศษกลอน
บทสมรมาลีลำนี้ละ
พระมหาสงครามว่าตามที่
เปนอรุณรัศมีทีเถิดหนะ
สินสมุทกุมารานั้นหนาจ๊ะ
พระองค์ประเสริฐเปนฉันเห็นดี
เมื่อร่วมลำกำปั่นสุวรรณมาศ
ทรงซ่อนเร้นเล่นพระราชสารศรี
ทรงโศกเศร้าเข้าหานางมาลี
จบบทนี้พระอไภยว่าไป เอย. ๚
อาลักษณ๏ สักรวาพระอไภยวิไลยโฉม
ให้แสน/*3โทมนัศนิ่งอิงเขนย
แสนรัญจวนป่วนฤไทยไม่เสบย
ด้วยหวังเชยโฉมฉายไม่วายวัน
หยิบกระดาษมาประดิษฐลิขิตสาร
แล้วสอบทานถูกแน่ไม่แปรผัน
จึงตรัสเรียกลูกยาเข้ามาพลัน
ส่งสารนั้นรีบไปให้ทรามไวย เอย. ๚
พระองค์เจ้า๏ สักรวาสินสมุทสุดฉลาด
รับกระดาษอักขราหาช้าไม่
แล้วทูลลาวิ่งมาโดยไวไว
ถึงเก๋งใหญ่เข้ามาหาแม่เลี้ยง
พลางกระซิบกระซาบองค์ส่งกระดาษ
โดยฉลาดทูลไปไม่หลีกเลี่ยง
แล้วเข้าชิดทรามไวยนั่งใกล้เคียง
ทูลบ่ายเบี่ยงว่าบิดาให้มา เอย. ๚
คุณพุ่ม๏ สักรวาพระธิดายุพาผิว
จึงกรีดนิ้วค่อยคำนับรับอักษร
คลี่กระดาษราชสารออก/*4อ่านกลอน
นางแค้นค้อนเจียนกระดาษขาดกระเด็น
แล้วตัดภ้อขอสัตย์กลับนัดแนะ
แล้วเคาะแคะคดเคี้ยวขืนเคี่ยวเข็น
ตรงหนังสือถือจิตรคิดไม่เปน
ไม่อยากเล่นเพลงยาวชื่อฉาว เอย. ๚
พระองค์เจ้า๏ สักรวาสินสมุทสุดฉลาด
ช่างกริ้วกราดฉีกสาราปาเสียได้
จึงอ้อนวอนมารดาประสาใจ
เอออะไรแม่มาเปนไปเช่นนี้
ในสาราพระบิดาก็เหลือเอก
ฟังวิเวกแสนเสนาะเพราะเหมือนปี่
ท่านอ้อนวอนงอนง้อจะขอดี
ไม่ควรที่จะโกรธพิโรธ เอย. ๚
คุณพุ่ม๏ สักรวาเคืองขู่ว่าจู้จี้
อะไรนี่น่าชังมานั่งสอน
เฝ้าร่ำไรให้แต่คิดแก้กลอน
การก่อน/*5ก่อนพ่อก็รู้อยู่ด้วยกัน
ต้องยงยุทธอุศเรนเกณฑ์อังกฤษ
แทบชีวิตรมารดาจะอาสัญ
อย่ามาสอนงอนแง่คิดแก้กัน
ไปหาทั่นบิดาต่อว่า เอย. ๚
พระองค์เจ้า๏ สักรวาได้ฟังนางนั่งขู่
น้ำตาพรูไหลซาบลงอาบหน้า
ซ้ำออกชื่ออุศเรนเกณฑ์สาตรา
ยิ่งโกรธาขัดแค้นแน่นฤไทย
บังคมลามาทูลบิตุเรศ
เอาเรื่องเหตุเล่าแจ้งแถลงไข
เชิญเสด็จพระบิดารีบคลาไคล
จะกะไรดอกกระมังไปฟัง เอย. ๚
อาลักษณ๏ สักรวาพระอไภยวิไลยลักษณ์
ยินดีนักดังได้ชมสมประสงค์
จึงรีบรัดจัดแจงตกแต่งองค์
มาไลยทรงสวมหัดถ์ทัดยาดม
แล้ว/*6นาดกรายตรงกรากออกจากห้อง
ด้วยได้ช่องเรื่องธุระคงจะสม
ถึงเก๋งใหญ่ใกล้ห้องทองประธม
ถามสนมว่าทรามไวยอยู่ไหน เอย. ๚
เจ้าจำเริญ๏ สักรวาพวกเหล่านางสาวศรี
เห็นภูมีแจ้งความถามไถ่
เวลาดึกเสด็จมาจะหาใคร
ไม่เกรงใจกระหม่อมฉันเหลือปัญญา
จะเสด็จไปไหนไม่ทราบกิจ
โดยวิมุติสุจริตไม่กังขา
จะเสด็จไปไหนไม่ไสยา
เสด็จเข้าไปหาในห้อง เอย. ๚
อาลักษณ๏ สักรวาฟังความที่ถามไถ่
จึงตอบไปตามจิตรดังคิดหมาย
พระกล่าวแกล้งแสร้งเสเพทุบาย
เปนแยบคายพรางความที่ตามจริง
นางโฉมฉายสั่งให้ข้าเข้ามาเฝ้า
ไม่ควรเจ้า/*7จะตะบอยพูดอ้อยอิ่ง
ใช่จะหมายมุ่งมาดมาพาดพิง
อย่าเกรงกริ่งใจเรานะเจ้า เอย. ๚
คุณพุ่ม๏ สักรวาพระบุตรีศรีสมร
เอกนิกรกัลยาใจกล้าหาญ
แกล้งเดินดัดลัดแลงแฝงทวาร
ด้วยเดือดดาลโดยมานะในพระไทย
เห็นเที่ยววนค้นหาทำหน้าโง่
นึกจะโห่ให้ชะงักก็จักได้
ฉาช่างแต่งเต็มประดาใส่มาไลย
แล้วเดินไปตรวจทหารทุกด้าน เอย. ๚
อาลักษณ๏ สักรวาพระอไภยวิไลยลักษณ์
ด้วยความรักคลุ้มคลั่งกำลังหลง
ไม่แจ้งกลทรามสงวนนวลอนงค์
เสด็จตรงขึ้นบนแท่นคิดแม่นใจ
จึงเปิดผ้าคลุมประธมที่ห่มหุ้ม
ไม่พบพุ่มพวงขนิษฐพิศมัย
ออกจากห้องให้ละเหี่ย/*8เศร้าเสียใจ
จึงตรัสใช้ลูกยาเที่ยวหา เอย. ๚
พระองค์เจ้า๏ สักรวาพระกุมารพานจะเขลา
ไม่รู้เท่าพระบิดาทำหน้าเสีย
ให้เร่าร้อนฤไทยดังไฟเลีย
คิดละเหี่ยมองหาแม่แลตลึง
เปิดตะลุ่มพุ่มพานจานฝา
ไม่เห็นหาแสนวิตกตีอกผึง
ไม่เห็นจริงวิ่งไปใจคนึง
พอไปถึงบอกแม่อรุณ เอย. ๚
มหาสงคราม๏ สักรวาอรุณน้อยกลอยสวาดิ
อยู่บนอาศน์ปรีดิ์เปรมเกษมสันต์
นั่งเล่นเย็นลมแลชมจันทร์
พระพี่นั้นวิ่งมาบอกอาการ
นางตกใจไหวชะงักพระภักตร์เผือด
ไม่มีเลือดแสนวิโยคโศกสงสาร
แล้วนางรีบจรดลวิ่งลนลาน
เปิดทวารเที่ยวหาหม่อมป้า เอย. ๚
/*9คุณพุ่ม๏ สักรวาโฉมเฉลาเยาวเรศ
ทอดพระเนตรนึกเอนดูแม่หนูหลาน
มาแอบเมียงเสียงหอบไม่หมอบกราน
ทำฮีกหาญอวดรู้เที่ยวขู่คน
ติลำอื่นตื่นเต้นเล่นตลก
ทำจิ้งจกเช่นนี้ได้กี่หน
กลัวจะแพ้แก้หน้าว่าออกลน
อย่าทำกลเกะกะไปนะ เอย. ๚
มหาสงคราม๏ สักรวาตกใจไม่ทันหมอบ
กำลังหอบมืดหน้าตาไม่เห็น
ลงกราบบาทบาทาน้ำตากระเด็น
ไม่ทันเห็นเลยคุณป้าอย่าถือใจ
ที่จริงจิตรคิดรักหักวิตก
ไม่เวียนวกกล่าวแกล้งแถลงไข
อย่าถือโทษโปรดรอขออไภย
ถ้าแม้นไม่เมตตาลาตาย เอย. ๚
/*10คุณพุ่ม๏ สักรวาน่าเอนดูแม่หนูหญิง
ทำตุ้งติ้งตีตู้ออกอู้อี้
โทนช่างดังจั๋งจ๊ะจังหวะดี
ทั้งฉิ่งตีดีดดิ้นจะสิ้นใจ
ทำทวนดังฟังดูเหมือนขู่คึก
นี่ไปฝึกสอนรู้แต่ครูไหน
ฉันขอซื้อปัญญาสักห้าไพ
แล้วแถมให้อิกสักฬศไม่ปด เอย. ๚
มหาสงคราม๏ สักรวาอรุณหลานพานต่ำต้อย
เพราะบุญน้อยนักขอรับยับเหมือนเขียง
มิใช่จะขันสู้เปนคู่เคียง
ทั้งสุ้มเสียงบทกลอนไม่งอนงาม
เคยเปนข้าฝ่าลอองฉลองบาท
เกรงอำนาจตรองจิตรให้คิดขาม
ซึ่งนายภู่คนทวนไม่ลวนลาม
หลานสู้ตามงอนง้ออย่าภ้อ เอย. ๚
คุณพุ่ม๏ สักรวาฟังว่าน่าหัวร่อ
ทั้งหลอกล้อ/*11ขอรับสับเปนเขียง
ไม่ทันไรใจวับดับตะเกียง
แล้วกลับเกี่ยงว่ากล่าวให้ยาวความ
องค์อาลักษณ์กรมอักษรสาส์น
เปนตระลาการบ้าหลังรับสั่งถาม
ท่านก็ทรงพระปัญญาสง่างาม
ช่วยห้ามปรามแจหลีสักที เอย. ๚
อาลักษณ๏ สักรวาองค์อาลักษณ์เคยซักถาม
แต่ถ้อยความข้อคดีที่มีคู่
เรื่องแจหลีนี้ทุเรศสังเกตดู
เปนสุดรู้ที่จะเปรียบเทียบสำนวน
วงท่าพระเคยชำระการวิวาท
จงพันพาดถามซักอย่าหักหวน
ฟังถ้อยคำสองข้างต่างกระบวน
เห็นจะชวนแล่นเฉียดแซะเสียด เอย. ๚
พระองค์เจ้า๏ สักรวาน้อมคำนับรับไม่ได้
ไม่เข้าใจแบบบทเชิงกฎหมาย
ใช่วิวาทวาทาถึงฆ่าตาย
/*12อย่าวุ่นวายเชิญคัดตัดบทกลอน
โปรดชำระสะสางวางทำเนียบ
ให้ราบเรียบสอบสวนสำนวนก่อน
เห็นจะไม่ถึงใบสัตย์จึงตัดรอน
ชำระเถ้าแก่ก่อนเปนไร เอย. ๚
คุณพุ่ม๏ สักรวาเปรียบเทียบให้เรียบราบ
ทำกลัวบาปฤๅกะไรจึงไม่สู้
ไม่ควรฦๅอื้ออึงถึงพระครู
ถูกตับหมูเข้ากระมังจึงลังเล
ปากคารมกรมอาลักษณ์เปนหลักโลก
อย่าย้ายโยกอย่างใหญ่พูดไขว้เขว
ไม่ควรจะฎีกาการฮาเฮ
อย่าโหยกเหยกเฉกเฉไปเลย เอย. ๚
อาลักษณ๏ สักรวาหลักโลกไม่โหยกเหยก
แต่อย่าเกกมาก่อนเล่นกลอนกล้า
เปนแต่ชวนสรวลเสพอเฮฮา
อย่าให้จ้าจัดเผ็ดเหมือนเม็ดพริก
/*13ใช่ว่าเปนตระลาการเคยหาญหัก
อย่าเยื้องยักไม่อยู่ศุขกระตุกกระติก
นายภู่นั่งรั้งรอหัวร่อคิก
จงกระดิกเอ่ยขึ้นฟังบ้างสิ เอย. ๚
คุณพุ่ม๏ สักรวาศศิธรก็ร่อนเร่
คาดคเนดูงามกว่ายามสอง
ขอถวายบังคมลาฝ่าลออง
อย่าตรึกตรองกริ้วโกรธจงโปรดปราน
ที่กลอนกล้าว่าเหมือนพริกจุกจิกเจ็บ
อย่าแนมเหน็บว่ากล่าวให้ร้าวฉาน
ท่านก็ทรงพระปัญญาปรีชาชาญ
อย่าคิดอ่านปรับไหมอไภย เอย. ๚
อาลักษณ๏ สักรวาพระอไภยวิไลยลักษณ์
จะร้างรักใจจะเด็ดลงเจ็ดท่อน
ยิ่งคิดคิดแล้วยิ่งให้อาไลยวอน
ยิ่งสท้อนถอนฤไทยอาไลยนาง
/*14ถ้าอยู่ได้แล้วไม่คลาศสวาดิน้อง
จะนั่งร้องสักรวาจนฟ้าสาง
ค่อยอยู่เถิดดวงใจสไบบาง
จะแรมร้างแก้วตาขอลา เอย. ๚
พระองค์เจ้า๏ สักรวาขอถวายอภิวาท
พระจอมราชนรินทร์บดินทร์สูร
ดังจันทรจรฟ้าไม่อาดูร
ให้เพิ่มภูลชันษาสถาพร
ถ้าใครไม่ดำรงคงพิพัฒน์
จงวิบัติชีวังถึงสังหร
ปรปักษ์ย่นย่อไม่ต่อกร
ดังพระจักรารอนอริน เอย. ๚
มหาสงคราม๏ สักรวาอภิวาทจะคลาศแคล้ว
จวนดึกแล้วกลับหลังยังสถาน
ท่านก็ว่าบ้าบอเสียพอการ
จะคิดอ่านแก้ไขไฉนดี
พอรุ่งสุริยาจะมาใหม่
จะแก้ไขดูสักพักไม่ยักหนี
จะขอสู้ครูไปจนได้ดี
แต่พอมีปัญญาเบื้องน่า เอย. ๚
คืนที่ ๒ ณวัน ๕ ฯ๒ ๑๐ ค่ำ ปีวอกจัตวาศก ๑๒๓๔
/*15ช่างเขียน๏ สักรวานอบนบอภิวาท
บรมบาทปรมินทรปิ่นสยาม
โปรดให้ร้องสักรวาว่าใจความ
ล้วนแต่ตามโวหารสารแสดง
ว่ากำหนดบทบาทพลั้งพลาดถ้อย
อักษรสร้อยเรียงลำดับในศัพท์แสง
แม้นประมาทหมิ่นไม่ไหวระแวง
จงโปรดแบ่งโทษที่ถึงเสียกึ่ง เอย. ๚
อาลักษณ๏ สักรวาจะกำหนดบทให้เล่น
องค์ระเด่นมนตรีวงนี้ว่า
ลำท่าพระคนขยันประสันตา
นายหนูเล่นเปนสังคาปรีชาชาญ
นายภู่ว่านารีสี่พี่เลี้ยง
เล่นเมื่อเสี่ยงเทียนไชยในวิหาร
ลำวัดหงษ์บุษบายุพาพาล
คุณพุ่มวานกล่าวกลอนมารดร เอย. ๚
/*16คุณพุ่ม๏ สักรวามะเดหวีท่วงทีสวย
ตรัสอยู่ด้วยสองยุพานางบาหยัน
องค์อิเหนาเล่าก็คิดมาติดพัน
จะไปเสี่ยงเทียนสำคัญรู้แยบคาย
จึงตรัสชวนพระธิดายุพาภักตร์
จากตำหนักจรจรัลรีบผันผาย
พร้อมเหล่าสาวสุรางค์เจ้าขรัวนาย
มาถึงท้ายที่สถานลานวัด เอย. ๚
อาลักษณ๏ สักรวาโฉมยงองค์ระเด่น
หยุดอยู่เล่นยังศาลาน่าวิหาร
คนึงถึงโฉมเฉลาเยาวมาลย์
อยากจะพานพบภักตร์สักเวลา
พอเหลือบเห็นชาววังมาคั่งคับ
พระจึงขับไพร่ให้ซุ่มพุ่มพฤกษา
ชวนพี่เลี้ยงเคียงประคองกับน้องยา
เข้าแฝงพระปฏิมาไม่ช้า เอย. ๚
/*17คุณพุ่ม๏ สักรวามะเดหวีศรีสวัสดิ์
มาถึงวัดด้วยพลันยิ่งหรรษา
ค่อยกราบพระลงพลันมิทันช้า
จึงสอนนุชบุษบาให้ว่าไป
ถ้าจะได้ระตูเปนคู่เคล้า
เทียนอิเหนาให้วับดับไปได้
อย่าอุบอิบกระซิบสอนจนอ่อนใจ
นี่อะไรโกรธขึ้งหน้าบึ้ง เอย. ๚
มหาสงคราม๏ สักรวาบุษบามารศรี
พระเสาวนีกราบงามลงสามหน
แล้วจับเทียนจุดไฟด้วยใจจน
นฤมลกราบพระด้วยยินดี
แม้นจะได้ข้างไหนไฟสว่าง
แจ่มกระจ่างใสสดหมดศรี
แม้นจะได้เชษฐาเหมือนพาที
ให้อัคคีกระจ่างสว่าง เอย. ๚
/*18อาลักษณ๏ สักรวาพระผู้พงษ์วงษ์เทเวศร์
จึงตอบเหตุทราบไวยที่ไถ่ถาม
อันนงนุชบุษบาพงางาม
จะได้ตามสุริวงษ์พงษ์เทวา
ด้วยอิเหนาเล่าก็ชุ่มยังหนุ่มฟ้อ
ควรจะกรอกับอนงค์วัดหงษา
แม้นยกให้ไปกะจรกา
คงเปนบ้าไปแน่เที่ยงแท้ เอย. ๚
คุณพุ่ม๏ สักรวามะเดหวีศรีสวัสดิ์
ได้ฟังพระพูดชัดตรัสมาได้
แสนเกษมเปรมปรีดิ์ดีพระไทย
นางยิ้มใหญ่ยิ้มน้อยกว่าร้อยพัน
บุญของลูกถูกในพระไทยแม่
จะได้แก่เผ่าพงษ์วงษ์อสัญ
แล้วถามพระว่าคู่ระตูนั้น
อิกกี่วันจะเปนบ้าเจ้าขา เอย. ๚
/*19อาลักษณ๏ สักรวาบอกเท่าไรก็ไม่เชื่อ
นึกน่าเบื่อจริงละยังจะถาม
ข้างอิเหนาเขาอุส่าห์พยายาม
ก็เพราะความรักนุชบุษบา
แม้นยกไปให้ระตูเปนคู่ชื่น
สักสองคืนก็เห็นจะเปนบ้า
แล้วกระซิบความสั่งองค์สังคา
หาไม้มาต้อนค้างคาวให้ฉาว เอย. ๚
ช่างเขียน๏ สักรวาองค์สังคาน้องยาสนิท
เข้านั่งชิดรับใช้ได้ขยัน
จึงร้องเรียกประสันตามาสั่งพลัน
อิเหนาทั่นสั่งให้ไล่ค้างคาว
จงคิดอ่านหาไม้เที่ยวไล่เคาะ
เสียงโปกเปาะได้ยินคงบินฉาว
จะนั่งนิ่งอยู่ไยให้ยืดยาว
ไล่ให้กราวเกรียวออกไปไวไว เอย. ๚
/*20พระองค์เจ้า๏ สักรวาประสันตาคนฉลาด
รับพระราชบรรหารคลานขยาย
ไม่มีไม้ได้ขาวม้าคว้าสองชาย
โบกขวาซ้ายพัดกระพืออึงอื้อไป
ค้างคาวหวนเหมาเร่ร่อน
บินวู่ว่อนเลื่อนลอยทั้งน้อยใหญ่
ลมปีกพันหันเหียนดับเทียนไชย
ก็สมใจปราถนาไม่ช้า เอย. ๚
อาลักษณ๏ สักรวาไฟดับระงับเงียบ
ค่อยย่องเกรียบตรงไปดังใจหมาย
เข้านั่งแอบแนบชิดพอผิดกาย
ไปถูกยายมะเดหวีเสียทีครัน
ค่อยประโลมลูบหลังเห็นหนังหย่อน
สท้อนถอนทรวงวิโยคเศร้าโศกศัลย์
เห็นผิดโฉมพระธิดาวิลาวรรณ
พระก็ผันภักตร์หนีทันที เอย. ๚
/*21คุณพุ่ม๏ สักรวามะเดหวีวันนี้เคราะห์
ช่างจำเภาะให้มาสู้คู่กับหลาน
จึงหยิบพานพระศรีตลีตลาน
แล้วเอาพานลงยาขว้างปาไป
ถูกอิเหนาเข้าที่อกจนหกล้ม
จะซานซมมาอิกทีวิ่งหนีได้
แล้วเลยออกนอกโบถกระโดดไป
ฉวยได้ไม้คอยจะรับขยับ เอย. ๚
อาลักษณ๏ สักรวาขุนรามเมื่อยามเคราะห์
ถูกจำเภาะที่พระทรวงลงง่วงหงอย
นึกจะคิดบุ่มบ่ามติดตามรอย
แล้วท้อถอยเกรงบาปด้วยหยาบคาย
กระซิบแช่งแต่ในจิตรคิดอาฆาฏ
ให้เปนบ้าห้าร้อยชาติเหมือนมาดหมาย
พระโฉมยงค่อยประหยัดระมัดกาย
ไม่นาดกรายออกอารามตามมา เอย. ๚
/*22คุณพุ่ม๏ สักรวามะเดหวีไม่หนีห่าง
ตั้งท่าทางวางจังหวะแสนสะสวย
มิได้มีวิตกเคยชกมวย
เสี่ยงบุญช่วยให้ชนะพระนัดดา
เห็นทำปากอุบอิบกระซิบแช่ง
ดูดู๋แกล้งว่าผู้ใหญ่ให้เปนบ้า
ไม่กลัวกรรมให้อยัมภทันตา
นานจะว่าให้บ้างเหมือนอย่าง เอย. ๚
เจ้าจำเริญ๏ สักรวาบาหยันเข้ากั้นหน้า
แขงใจว่าห้ามปรามตามวิไสย
เปนคนเก่าชาววังอยู่ข้างใน
สำหรับใช้มะเดหวีบุตรีนาง
เห็นเอาพานลงยาปาอิเหนา
ก็พลอยเศร้าในจิตรให้คิดหมาง
จึงตกใจตัวสั่นเข้ากั้นกาง
คุณจงวางไว้เสียทีอย่าตี เอย. ๚
/*23คุณพุ่ม๏ สักรวามะเดหวีคนจี้จู้
กลับเคืองขู่ค้อนเหล่านางสาวสรรค์
ดูเถิดคะซะเซอะเงอะงกงัน
ไม่ช่วยกันชกต่อยมาคอยดู
ช่างสำออยลอยหน้าเข้ามาห้าม
ยิ่งฟังความดีใจเหือยจนเมื่อยหู
นานจะถอดให้เปนยายนายประตู
กินปลาทูกับเข้าแดงอดแกง เอย. ๚
เจ้าจำเริญ๏ สักรวาบาหยันให้หวั่นจิตร
กลัวความผิดด้วยเปนไพร่ให้ขัดสน
กำลังคลั่งรับเพคะไม่ปะปน
ด้วยเปนคนเจียมตัวต้องกลัวนาย
ถึงกริ้วกราดด่าว่าก็จะรับ
อย่าให้ยับต้องประสงค์ต้องลงหวาย
อย่าให้เคืองบาทาระอาอาย
ทั้งสองฝ่ายก็เปนญาติไม่ขาด เอย. ๚
/*24คุณพุ่ม๏ สักรวามะเดหวีมีสง่า
แล้วขึงตาโกรธกริ้วชี้นิ้วก้อย
เห็นระเด่นสังคาทำตาปรอย
บ่นตะบอยสบิ้งสบัดแล้วตรัสไป
ช่างมานั่งตั้งปึ่งทำบึ้งบูด
เออไม่พูดกับผู้หญิงนิ่งเสียได้
ฤากลัวว่าพระทนต์จะหล่นไป
เปนอย่างไรไม่รับสั่งมาบ้าง เอย. ๚
ช่างเขียน๏ สักรวาองค์สังคาตาไม่ปรอย
ระวังคอยบทว่ามาไม่ถึง
ไม่ถึงบทจะได้บ้าว่าตะบึง
ใช่จะบึ้งนั่งบูดพูดไม่เปน
ได้ยินแต่โฉมศรีเดหวีแก่
มัวแต่แก้กลอนกล้ากับระเด่น
เห็นงันงกชกมวยช่วยเจ้าเซ็น
ออกมาเต้นอยู่น่าโบถโกรธใคร เอย. ๚
/*25คุณพุ่ม๏ สักรวาได้ฟังองค์สังคา
ท่านพูดจาพอประมาณหวานหวานหู
มะเดหวีนี้เก่งฅอเม่งจู
คุณยายครูเคยมาหนักสักรวา
แค้นอิเหนาตาครูเจ้าชู้ใหญ่
เธอเข้าไปในวิหารคลานถลา
จึงได้ออกนอกโบถโกรธเต็มประดา
ฉันแกล้งมายืนเต้นเจ้าเซ็น เอย. ๚
ช่างเขียน๏ สักรวาองค์สังคาฟังว่าขาน
น่าสงสารมะเดหวีนี้หนักหนา
เปนกรรมมีบุตรแขกแปลกตำรา
จึงต้องมาโลดเต้นเจ้าเซ็นไป
ขอเชิญกลับเข้าในโบถได้โปรดฉัน
อย่าหุนหันเคืองขุ่นมุ่นมันไส้
องค์ระเด่นเจ้าชู้ดูว่องไว
ท่านจะได้คว้าลูกแขกผิดแผก เอย. ๚
/*26คุณพุ่ม๏ สักรวาจะร้องฉลองพระเดช
เบญจเพศหาวนอนจนอ่อนหิว
ดูดาวเคลื่อนเดือนสว่างน้ำค้างปลิว
อย่าโกรธกริ้วเลยเพคะต้องละลา
ทูลลอองสองพระองค์พงษ์กระษัตริย์
จงบำบัดแบ่งทุกข์เปนศุขา
สงสารแต่แจหลีของพี่ยา
บุษบาบุษเบอะนั่งเคอะ เอย. ๚
อาลักษณ๏ สักรวาเวลาก็ดื่นดึก
หวนรฦกแล้วก็ให้ฤไทยโหย
หนาวน้ำค้างพร่างพรมเมื่อลมโชย
จะต้องโรยแรมรักไปสักคืน
ด้วยคนร้องเหนื่อยอ่อนหาวนอนนัก
ขอผ่อนพักผูกพันกันวันอื่น
เล่นกันให้ค่อนรุ่งพรุ่งมะรืน
วันนี้ดื่นดึกหนักหนาขอลา เอย. ๚
ช่างเขียน๏ สักรวาอยู่ดีดีจะลีลาศ
เหมือนเด็ดดอกบุบผชาติไม่ชมกลิ่น
มัจฉาเมื่อจะคลาจากวาริน
ยังถวิลหวังสั่งฝั่งสาคร
พระพิรุณเมื่อจะแรมฤดูร้าง
ยังไม่ห่างจากโลกโศกทรวงถอน
โอ้วิตกใจหายเสียดายกลอน
พรุ่งนี้หล่อนมาร้องฉลอง เอย. ๚
คืนที่ ๓ ณวัน ๗ ฯ๔ ๑๐ ค่ำ ปีวอกจัตวาศก ๑๒๓๔
/*28คุณพุ่ม๏ สักรวาอภิวาททุกบาทเบื้อง
จะจับเรื่องริเล่นให้เห็นขัน
เราคิดกลอนซ่อนหาปิดตากัน
ถ้ากระนั้นนางอนงค์คุณสงคราม
ออกแรกเริ่มเบิกโรงอยู่โยงก่อน
กรมอักษรภูลสวัสดิกระษัตริย์สยาม
ประเสริฐทรงองค์จำเริญดำเนินความ
ใครซ่อนตามชอบใจที่ไหน เอย. ๚
เจ้าจำเริญ๏ สักรวานารีวงนี้แน่
ขยับแต่หาที่จะหนีหาย
ไม่เห็นมีที่ตำแหน่งจะแฝงกาย
เห็นแยบคายที่ลับในทับโทน
ก็กลัวจะไล่จนคนจะปะ
จะหนีพะทีหนึ่งได้ในกระโถน
แม้นใครจับแล้วก็หน้าเหมือนทาโคลน
ถึงตะโกนก็ไม่อาจขยาด เอย. ๚
/*29มหาสงคราม๏ สักรวาวงนี้เที่ยวหนีซ่อน
แอบไปนอนอยู่ในใต้กระถาง
ให้หวาดหวั่นพรั่นจิตรคิดครวญคราง
เปิดกระถางหนีไปเข้าในโทน
ครั้นเขาตีตัวสั่นอยู่หวั่นไหว
แล้วหนีไพล่เดินตะโพงขึ้นโรงโขน
กลัวจะจับตัวได้ไพล่ลงโคลน
ร้องตะโกนเพื่อนนารีมานี่ เอย. ๚
คุณพุ่ม๏ สักรวาให้อยู่โยงโพงไปซ่อน
ทำยอกย้อนโหยกเหยกคนเกกเก๋
โกงเกงเกะกอแกแปรปรวนเปร
เกกเกเรเผลไพล่ใช้วิชา
จึงทูลองค์อุนากรรณท่านเพคะ
ช่วยใช้ทหารหัดผูกมัดคร่า
ใครลงโคลนท่านเจริญอย่าเนิ่นช้า
ไปเยี่ยวตดรดหน้าสาใจ เอย. ๚
/*30เจ้าจำเริญ๏ สักรวาองค์เจริญไม่เนิ่นนิ่ง
แลเห็นหญิงจับหญิงวิ่งมาให้
ไม่รู้จักหน้าตาว่าผู้ใด
ครั้นพิศไปรู้ว่าวงคุณสงคราม
จึงซักไซ้ไล่วงพระองค์กรรณ
โทษเขานั้นเปนอย่างไรจึงไม่ถาม
มาจะให้เยี่ยวรดไม่งดงาม
จะฦๅนามฉันเปนชายน่าอาย เอย. ๚
คุณพุ่ม๏ สักรวาให้เยี่ยวกลับเลี้ยวลด
เสียดายตดกดมะตอมาส่อถาม
ฤๅกินสินบนปลาร้าไว้ห้าชาม
ท่านเกรงบุญคุณสงครามก็ตามใจ
จึงหันไปบังคับกรมอักษร
ท่านโปรดก่อนจับตัวมาให้ได้
ให้ปิดตาอย่าให้แก้เปรแปรไป
ช่วยเอาไม้กระบองทุบสักอุบ เอย. ๚
/*31อาลักษณ๏ สักรวาขุนเกษแจ้งเหตุผล
ก็รีบร้นจับอนงค์วงนั้นได้
จึงพาตัวเข้าไปส่งวงข้างใน
ตามแต่ใจคุณท่านจะบัญชา
จะคิดดื้อดึงไปเห็นไม่ชอบ
จงยอมยอบโดยดีอย่าหนีหน้า
ยอมอยู่โยงตามคิดเล่นปิดตา
จะได้พากันไปซุ่มตามพุ่ม เอย. ๚
คุณพุ่ม๏ สักรวาได้ตัวหากลัวไม่
จึงสั่งให้คุณสงครามงามสง่า
อย่าทำใจหงุดหงิดไปปิดตา
แล้วตัวมายืนนิ่งตรงสิงโต
แลเห็นไม่ชอบกลเวียนวนวุ่น
ซ่อนใต้ถุนพลับพลาพักไม่ยักโง่
ด้วยมีทหารยืนถือปืนโต
แม้นใครโผล่เข้ามาจับคงยับ เอย. ๚
/*32มหาสงคราม๏ สักรวารับว่าจะอยู่โยง
ไม่คดโกงคุณขอรับอย่าจับส่ง
อย่าเยี่ยวรดตดใส่หน้านวลอนงค์
เชิญทุกวงไปซ่อนอย่านอนใจ
จะเที่ยวไล่จับตัวให้นัวเนีย
เหล่าพวกเมียช่วยกันค้นให้จนได้
ที่ท่านแก่จับเอามาอย่าเกรงใจ
จับเอาไปกรมอาลักษณ์ซักถาม เอย. ๚
พระองค์เจ้า๏ สักรวาวงท่าพระคิดจะหนี
รีบเร็วรี่เวียนวงลงในสระ
สำรวมจิตรคิดคนึงถึงคุณพระ
คุณกะขะกขจนกกา
ประเดี๋ยวดูประเดี๋ยวดำละล่ำละลัก
เสียงคึกคักจับกุมกลุ้มหนักหนา
พลางเด็ดใบบุษบันมากันตา
ถึงค้นหาคงไม่พบประสบ เอย. ๚
/*33ช่างเขียน๏ สักรวาวงนี้วิ่งหนีมั่ง
ไม่นอนนั่งยืนนิ่งหลังพิงฝา
ไม่ไว้ใจกลัวไม่มิดปิดในตา
วิ่งเอาผ้าห่มคลุมหุ้มห่อตัว
กลัวไม่พ้นวิ่งผวาหาเจ้าเข่ง
ส่งเสียงเร่งในพระโรงโป้งยังชั่ว
ถึงจะไล่จับได้เราไม่กลัว
แก่คงรัววนเวียนหันเหียน เอย. ๚
อาลักษณ๏ สักรวาวงนี้ก็หนีมั่ง
เข้าแอบหลังคุณป้าวางหน้าเฉย
ถึงใครมาจับตัวไม่กลัวเลย
ด้วยคนเคยเล่นซ่อนแต่ก่อนมา
แม้นจะจับตัวได้ก็ไข่แตก
ด้วยเสียดแซกอยู่ที่หลังบังคุณป้า
ซ่อนที่อื่นกลัวไม่พ้นจนปัญญา
จงเมตตาพอให้บังสักครั้ง เอย. ๚
/*34มหาสงคราม๏ สักรวาเที่ยวไล่ค้นไปจนจบ
ไม่พานพบผู้ใดให้ฉงน
ค่อยเยื้องย่องมองขยับจะจับคน
เที่ยวไล่ด้นค้นไปที่ในวัง
พอเขม้นเห็นคุณพุ่มนั่งซุ่มซ่อน
บทจรหลีกทหารคลานแอบหลัง
กระผมจับตัวได้คงไม่ฟัง
อยู่โยงเสียมั่งเถิดนะคุณอย่าวุ่น เอย. ๚
คุณพุ่ม๏ สักรวาคุณพุ่มมาซุ่มซ่อน
ใต้บรรจฐรณ์พระที่นั่งบัลลังก์โถง
ทำบอเบาเข้ามาจับขยับโกง
โกรธออกโผงเรียกทหารคลานเข้ามา
ต้องปรับไหมไข่แตกให้แบกฟัก
กรมอักษรครูอยู่กับป้า
ทหารทุบตุบตับจับออกมา
ไปปิดตาเสียดังเก่านะเจ้า เอย. ๚
/*35มหาสงคราม๏ สักรวาถูกทุบเสียงอุบอับ
นอนไม่หลับยังรุ่งสดุ้งโหยง
ด้วยเจ็บองค์จงปรานีเห็นซี่โครง
ไม่ได้โกงดอกขอรับอย่าปรับมา
ต้องปิดตาสองหนเที่ยวทนทุกข์
ไม่มีศุขวิ่งวนเที่ยวค้นหา
แทบจะล้มคว่ำลงตรงชลา
เที่ยวค้นหาใครไม่พบสลบ เอย. ๚
อาลักษณ๏ สักรวาเห็นเปนลมล้มสลบ
นึกปรารภเกรงจะพับดับฉวางค์
หยิบชานหมากบดนัดถุ์แก้ขัดพลาง
เห็นค่อยส่างสดชื่นคงคืนมา
พอลุกนั่งให้ดังก่อนจึงสอนให้
อยู่โยงใหม่เสียเถิดทั่นฟังฉันว่า
จงข่มขืนฝืนจิตรนั่งปิดตา
แล้วค้นคว้าเขาให้พบประสบ เอย. ๚
/*36ช่างเขียน๏ สักรวาว่าอย่างนั้นฉันขอขัด
ลมจับวินดิ้นปัดปัดลมขัดขา
ไม่แก้ไขเสียให้คลายหายมัวตา
เอาผงยาใต้เสื่อมาเจือปรุง
เอาบดนัดถุ์คุณสงครามเมื่อยามดึก
คงหายคึกเคียดคับหลับยังรุ่ง
ให้บอกกลอนกลอนก็แตกแบกกระบุง
ชิงกันยุ่งหยำเยอะเหลวเลอะ เอย. ๚
มหาสงคราม๏ สักรวาแกล้งล้มทำลมจับ
คิดขยับไขว่คว้าจับขาหมอ
พวกเราช่วยกันสิหนาอย่ารั้งรอ
หม่อมฉันล่อครั้งนี้ดีสุดใจ
เมื่อแต่แรกแอบหลังบังคุณป้า
ต้องออกมาให้ปรับจับองค์ได้
เสด็จองค์อาลักษณ์ประจักษ์ใจ
องค์อื่นไม่ประสงค์จำนง เอย. ๚
/*37อาลักษณ๏ สักรวาเหวี่ยงวัดสบัดหลุด
ล่อให้ฉุดมาจนใกล้เห็นได้ช่อง
จึงปราไสไต่ถามตามทำนอง
มาจับต้องมีธุระเรื่องอะไร
จะได้หย่อนผ่อนตามความประสงค์
ฤๅว่าจงใจจิตรพิศมัย
อย่ายื้อยุดฉุดชายไม่อายใจ
ช่างดูได้เห็นความงามฤๅ เอย. ๚
มหาสงคราม๏ สักรวาไม่ธุระอไรหนา
เล่นปิดตาตามรับสั่งเสียงดังโผง
ฉันจับได้หวังใจให้อยู่โยง
กลับมาโคลงเคลงไปใช้ปัญญา
แต่แรกเห็นว่าจะเล่นสุจริต
กลับมาคิดเพทุบายไม่ขายหน้า
กลับมาพูดลดเลี้ยวเกี้ยวพา
ภรรยาหม่อมฉันทั้งนั้น เอย. ๚
/*38อาลักษณ๏ สักรวาจับได้ครั้งไข่แตก
ยังจะแบกหน้ากลับจับอิกเล่า
อย่าแซ่ซ้องร้องตะโกนพูดโดนเดา
แกล้งว่าเราไม่อยู่โยงทำโคลงเคลง
ที่จริงจิตรว่าไปโดยใจรัก
มิใช่จักนึกนิยมทำข่มเหง
ก็ย่อมรู้อยู่ว่าหญิงต้องกริ่งเกรง
แต่กันเองเห็นจะไม่กะไร เอย. ๚
คุณพุ่ม๏ สักรวาเวลาดึกสงัด
พระพายแผ้วแผ่วพัดกลิ่นบุบผา
น้าค้างพรอยหยอยหยิมริมพลับพลา
พระจันทราลอยลับพยับโพยม
ทั้งเวลาจวนรุ่งยุงก็รุม
สงสารพุ่มพวงผกาสุดาโฉม
จะจากไปให้ระทดกำสรดโทรม
อย่าทุกข์โทรมนัศหนาขอลา เอย. ๚
/*39อาลักษณ๏ สักรวาจวนจะสางสว่างแล้ว
สกุไณไก่แก้วกระชั้นขัน
โอ้อาไลยใจหายเสียดายครัน
จะจากขวัญเนตรนุชสุดอาวรณ์
นิจาเอ๋ยเคยเล่นจะเว้นว่าง
ต้องเหห่างพุ่มพวงดวงสมร
ค่อยอยู่เถิดแก้วตาขอลาจร
พอไปนอนระงับจิตรสักนิด เอย. ๚
ช่างเขียน๏ สักรวาอยู่อยู่มาจู่ไป
เหมือนดังเด็ดดอกไม้ไม่แกมก้าน
พระพิรุณเมื่อจะแรมฤดูกาล
ก็บันดาลสั่งโลกบรรเลงฦๅ
มัจฉาเมื่อจะคลาจากวนวัง
ก็โศกสั่งฝั่งฟองนั้นน้อยฤๅ
สักคำเดียวก็ไม่เหลียวมาหารือ
กระนี้ฤาว่ารักสักรวา เอย. ๚
คืนที่ ๔ ณวัน ๑ ฯ๕ ๑๐ ค่ำ ปีวอกจัตวาศก ๑๒๓๔
/*40อาลักษณ๏ สักรวาอย่ากระนั้นเลยวันนี้
เล่นคาวีเถิดให้ขันเปนวันส่ง
ขอว่าที่นักสิทธิฤทธิรงค์
มอบให้วงคุณป้าเปนมาลี
ทัศประสาทพ่อเจริญอย่าเมินเหม็น
วัดหงษ์เปนจันทร์สุดามารศรี
วงนายหนูถวายว่าที่คาวี
ท่าช้างที่ไวยทัตจัดให้ เอย. ๚
คุณพุ่ม๏ สักรวาวันนี้ปล่อยให้ลอยเมฆ
เปนองค์เอกอัคเรศมเหษี
แจ้งว่านางผมหอมยอมยินดี
อยู่ในที่กับองค์พระทรงฤทธิ์
ให้สุดแสนแค้นขัดอัดอั้น
มิได้ทันแต่งองค์ทรงภูษิต
จากตำหนักภักตร์แดงเดินแผลงฤทธิ์
ถึงบัลลังก์ไม่นั่งชิดยืนพิศ เอย. ๚
/*41ช่างเขียน๏ สักรวาคาวีวิไลยโฉม
งามประโลมล้นเหลือผิวเนื้อเหลือง
ชำเลืองเห็นท่านผู้เถ้าเมียเจ้าเมือง
ยืนยักเยื้องแยบคายไม่อายใจ
ยิ่งพินิจพิศดูไม่รู้จัก
ครั้นจะทักกลัวจะผิดคิดขวักไขว่
เปนคนแก่เรี่ยวแรงแขงขาตะไกร
สกิดให้ฤาษีห้ามปรามเสีย เอย. ๚
อาลักษณ๏ สักรวาพระสิทธาว่าแก่น้อง
เจ้าจงร้องเชื้อเชิญอย่าเมินหมาง
ชอบมิชอบจำไว้อาไลยนาง
จะระคางเคลือบแคลงกินแหนงเรา
ถึงขุ่นข้องต้องเอาไว้แต่ในจิตร
จงเร่งคิดเล้าโลมโฉมเฉลา
นางคนนี้ที่ฉลาดดูลาดเลา
มายืนเง้าบึ้งบูดไม่พูด เอย. ๚
/*42ช่างเขียน๏ สักรวาฟังนักสิทธิจงจิตรรัก
ฤไทยทักนั่งคิดพิศวง
ไม่เจียมแก่ไว้ตัวมัวเมางง
เหตุว่าหลงหมายว่าผัวของตัวจริง
ต้องจำจิตรเชื้อเชิญเมินพระภักตร์
เชิญแม่รักเข้ามาหาอย่ายืนนิ่ง
อย่าหวั่นวาดหวิวใจไหวประวิง
เชิญแม่หญิงยอดเถ้าเข้ามา เอย. ๚
คุณพุ่ม๏ สักรวาฟังทักพยักหน้า
พอปะตาแสนงอนคมค้อนให้
ทำตาเฟื้องตาสลึงตาครึ่งไพ
แต่ค้อนใหญ่ค้อนน้อยกว่าร้อยพัน
ให้หวงหึงตึงตังกำลังโกรธ
ค้อนเปนโบถใบเสมาในตาฉัน
ค้อนให้คนล้มถลาสักห้าพัน
ค้อนให้ทั่นเหยไปก็ได้ เอย. ๚
/*43ช่างเขียน๏ สักรวาเห็นแต่ค้อนแสนงอนนัก
ไม่รู้จักเล่ห์กลไปหนไหน
ยืนแต่ค้อนซ้อนซ้ำกระหน่ำไป
แต่นับได้นักหนากว่าหมื่นพัน
เห็นไม่พูดบูดบึ้งดูขึงขัง
ชะกำลังเถ้าคนนี้ดีขยัน
ครั้นจะเกี้ยวก็รำคาญป่วยการวัน
ขอเชิญทั่นฤาษีไล่ไปเสีย เอย. ๚
อาลักษณ๏ สักรวาจะให้ไล่ไปเสียนั้น
ให้อ้นอั้นขัดสนเปนจนจิตร
ด้วยโฉมยงองค์นี้แกมีพิศม์
หน่อยจะขวิดค้อนขวับเอายับเยิน
จงกล่าวกลอนวอนไว้อาไลยบ้าง
พออย่าให้นวลนางระคางเขิน
ไม่ควรคิดมานะหลีกละเมิน
เร่งเชื้อเชิญให้อร่อยสักหน่อย เอย. ๚
/*44ช่างเขียน๏ สักรวาจะให้เชิญให้เกินเหตุ
ผิดสังเกตมากอยู่ไม่รู้ฤๅ
ฉันเปนเด็กเที่ยวปฤกษาหารือ
กลับมารื้อให้เชิญยับเยินไป
ขอเชิญท่านธิบดีฤาษีเถ้า
เชื้อเชิญเขาเข้ามานั่งบ้างก็ได้
แก่ต่อแก่ลองดูเล่นก็เปนไร
จันทร์สุดาหล่อนจะได้จำไว้ เอย. ๚
อาลักษณ๏ สักรวาให้พี่เชิญนั้นเขินขัด
เกรงอาบัติติดเนื่องไปเบื้องน่า
ด้วยรูปนี้ถือกิจเปนสิทธา
เขาจะว่าใช่ที่ของชีไพร
จงเร่งเกริ่นเชิญเชื้ออย่าเบื่อหน่าย
มาโยกย้ายให้นักสิทธิผิดวิไสย
ทั้งเรื่องราวก็จะเปื้อนเหลวเลื่อนไป
จงแขงใจเชิญนางอย่าหมาง เอย. ๚
/*45ช่างเขียน๏ สักรวามิได้หน่ายจะหมายมาด
ฉันคิดคาดแก่ต่อแก่พอแก้ไข
ฉันเชิญแล้วเห็นแต่ค้อนค่อนสายใย
ฉันบอกให้พระพี่เห็นดีจริง
แม้นพระพี่ไม่เชิญทำเหินห่าง
ขอเชิญนางวงใหม่วิไลยหญิง
เชิญผู้เถ้ามาให้ได้อย่าไหวติง
แล้วอย่านิ่งเชิญร้องสนอง เอย. ๚
คุณพุ่ม๏ สักรวาถึงไม่เชิญเดินไปใกล้
แล้วค้อนให้เบ็ดเสร็จอิกเจ็ดหน
แกล้งคิดซ่อนกลอนดั้นให้ทั่นจน
คิดว่าคนแก่วัดจะจัดเจน
ถึงฤๅษีมีฝีปากจะถากเถือ
ฉันเหมือนเกลือคงจะแจกแลกภิมเสน
ถูกแต่คำลำค้อนก็อ่อนเอน
ท่านตาเถรตาถั่วออกตัว เอย. ๚
/*46อาลักษณ๏ สักรวาสีกานี้สาหัส
ปากช่างจัดเจียวหนอเจ้าทำห้าวหาญ
ว่าฤาษีชีป่าน่ารำคาญ
จะต้องคลานไปนรกหกคะเมน
ต้องอั้นอัดกลัดกลุ้มด้วยคลุ้มคลั่ง
ลงไปนั่งภาวนากับตาเถร
อย่าริร่ำทำแสนงอนแสร้งอ่อนเอน
กลัวกรรมเวรบ้างเถิดหนาสีกา เอย. ๚
คุณพุ่ม๏ สักรวาหลวงลุงทำยุ่งหยาบ
ไม่กลัวบาปแล้วจะว่าให้หน้าเหย
ช่างพูดจาน่าเอนดูเหมือนปูทเล
ขอถ่ายเทความคิดเรื่องปิดตา
ลำอนงค์สงครามมีความคิด
เชิญไปปิดตาทีดีหนักหนา
ฤๅว่าวงกรมอาลักษณ์สักรวา
เขาฦๅว่าจับตัวได้อย่างไร เอย. ๚
/*47อาลักษณ๏ สักรวายอมหมดไม่ถดถอย
จะยืนคอยปิดตาทำหน้าเหย
แม้นคิดไว้สมมาดคาดคะเน
ได้ฮาเฮครึกครื้นคืนวันนี้
เชิญหม่อมป้ารีบไปซ่อนอย่านอนนิ่ง
ทั้งวงหญิงถ้วนหน้าคิดหาที่
ถ้ามาทแม้นผู้ใดซ่อนไม่ดี
จับตัวตีเสียให้บอบลงหมอบ เอย. ๚
มหาสงคราม๏ สักรวาพาสมรเที่ยวซ่อนหนี
จรลีลงไปที่ใต้ถาน
ปะหนอนตัวใหญ่เปนบริวาร
เปนทหารล้อมไว้ระไวระวัง
เห็นผู้ใดแปลกหน้าเข้ามาถาม
พ่อโฉมงามโปรดด้วยช่วยกันมั่ง
พ่อจงกัดเข้าที่ฅอให้มรณัง
แล้วก็นั่งดมมะกรูดไม่พูด เอย. ๚
/*48คุณพุ่ม๏ สักรวาตัวฉันเที่ยวดั้นด้น
ปีนขึ้นต้นไม้ดัดขัดเขมน
พรั่นตัวกลัวจะหกตกคะเมน
จึงอ่อนเอนบอบแบบเข้าแอบอิง
คาดว่ากรมอาลักษณ์จักไม่จับ
คงอายอับไม่เข้าไปใกล้ผู้หญิง
แม้นกับกุบตุบตับจะจับจริง
คงเอากิ่งไม้ปาลงมา เอย. ๚
เจ้าจำเริญ๏ สักรวาวงนี้เที่ยวหนีหลบ
ตลอดจบไม่เห็นมีที่ตรงไหน
คุณสงครามลงในถานสำราญใจ
ด้วยเธอได้รอบรู้เคยอยู่โยง
ค่ำวันนี้หามะกรูดมาสูดแก้
เมื่อคืนแผ่เปนลมล้มดังโผง
วงเรานี้เล่นติดข้างบิดโกง
ยุดเสาโยงใครอย่าวางให้ห่าง เอย. ๚
/*49เจ้าแบน๏ สักรวาซ่อนโฉมริมโคมก๊าด
ให้หวั่นหวาดนึกกริ่งจริงจริงเหนอ
ถึงจะหาร้อยพักไม่ยักเจอ
หัวร่อเร่อเล่นเปนศุขสนุกใจ
ตุ๊กตาหินตั้งอยู่ข้างน่า
ใครฉวยคว้าถูกหินเลือดรินไหล
พวกวงชายข้างน่ารีบคลาไคล
ฉันซ่อนในที่นี่ดีแล้ว เอย. ๚
พระองค์เจ้า๏ สักรวาวงนี้หนีเซอะซะ
เดินไปปะผู้หญิงวิ่งไสว
คนึงนึกตรึกกริ่มอิ่มน้ำใจ
ไม่เปนไรเราครั้งนี้มีเพื่อนมา
ถึงจะจับเราได้ไข่แตกหละ
เพราะได้คละปนหญิงวิ่งถลา
เพราะผู้คนล้นหลามตามกันมา
แฝงกายาอยู่กับหญิงแอบอิง เอย. ๚
/*50ช่างเขียน๏ สักรวาวงช่างเขียนพากเพียรนัก
ลงคุดคู่อยู่ในกลักภู่กันได้
เอามินหม้อกับน้ำมันทากันไว้
แม้นใครไล่มาจะจับจะกลับมอม
ไม่เอาอย่างคุณสงครามไม่ตามติด
สิ้นความคิดเต็มทีลงที่หอม
ต้องกลั้นใจเหลือกำหนดสู้อดออม
เห็นจะงอมอยู่ใต้ถานสงสาร เอย. ๚
อาลักษณ๏ สักรวาออกจากโยงตะโพงไล่
เห็นไวไววิ่งวุ่นใต้ถุนถาน
พอแลพบคุณสงครามงุ่มง่ามคลาน
กับเยาวมาลย์เมียมิ่งเปนสิงคลี
ทอดตะกางวางลงที่ตรงล่อง
พอเกี่ยวคล้องติดจมูกเห็นถูกที่
ฉุดกระชากลากมาล้างวารี
แล้วต้อนตีให้มาปิดตา เอย. ๚
/*51มหาสงคราม๏ สักรวาเห็นเบ็ดไม่เข็ดขาม
เอาไม้ง่ามเชือดสายมิให้ติด
พวกหนอนรอนแรงสำแดงฤทธิ์
เที่ยวกัดติดรอบตัวไม่กลัวใคร
บ้างก็คลานเข้าไปที่ในปาก
ให้เหียนรากเต็มทีวิ่งหนีได้
แล้วมาบอกกับเมียอย่าเสียใจ
ไม่เปนไรดอกเจ้าเข้าโยง เอย. ๚
อาลักษณ๏ สักรวาจับได้พูดไพล่พลิก
จนนาสิกเว้าโหว่โตถนัด
เล่นกล่าวความขวางขวางไปทางลัด
ว่าผลุดผลัดไปได้ดังใจจง
ต้องวิ่งวนค้นไปที่ไฟก๊าด
พบนางนาฏวงใหม่ดังใจประสงค์
ตรงเข้าจับตัวกระสันไว้มั่นคง
ทุบหลังลงต้อนมาปิดตา เอย. ๚
/*52เจ้าแบน๏ สักรวาจับได้ไม่ถนัด
ฉันสบัดกรหลุดยุดไม่ไหว
แล้วกลับลงในกระถางที่ตั้งไว้
แล้วเปิดไฟท่อก๊าดแล้วสาดรด
แล้วถึงปองจ้องจับกระหม่อมฉัน
ไฟก๊าดนั้นจะพองมัวหมองหมด
ด้วยไฟก๊าดร้อนเกินขอเชิญงด
แล้วเลี้ยวลดวิ่งเรียงฟังเสียง เอย. ๚
อาลักษณ๏ สักราวารู้ฤาไม่เรื่องไฟก๊าด
อย่ามุ่งมาดน้ำมันมีอยู่ที่ไหน
ช่างพูดเล่นง่ายง่ายสบายใจ
อย่าโกงไปเลยเจ้าเราไม่ฟัง
เข้าจับตัวกัลยาคว้าถนัด
แล้วผูกมัดมือไขว่เข้าไพล่หลัง
ถึงพูดบิดพลิ้วไปก็ไม่ฟัง
จงนิ่งนั่งปิดตาอยู่หนา เอย. ๚
/*53เจ้าแบน๏ สักรวาตัวดีฉันทั่นจับได้
ต้องยอมไปปิดตาน่ากระถาง
ว่าพวกเราทุกคนทนไปพลาง
วงท่าช้างอยู่ที่นี่นึกดีใจ
แต่ค้นปะคละอยู่กับผู้หญิง
แล้วพาวิ่งเดินตรงไปจงได้
แม้นผิดพลั้งก้ำเกินเชิญอไภย
ฉันจับได้เชิญอยู่โยงอย่าโกง เอย. ๚
มหาสงคราม๏ สักรวาคิดพลางทางรับจ้าง
จะต้องการแพรบางสักสิบผืน
ให้พวกฉันนั้นชมห่มกลางคืน
จะไปยืนปิดตาว่าแทนไป
จะให้ฤามิให้ก็ให้ว่า
จวนเวลาจะแจ้งปัจจุสสมัย
เรื่องไฟก๊าดนั้นก็เซอะเลอะเหลือใจ
น้ำมันมีที่ไหนนะท่าน เอย. ๚
/*54คุณพุ่ม๏ สักรวาคิดกลอนซุ่มซ่อนใหม่
คิดคาดใจว่าไม่พ้นคนตลก
เห็นต้นไม้ใบเหี่ยวไม่เรี้ยวรก
ก็วิ่งวกเวียนวนด้วยจนใจ
เห็นฉลองพระบาทคาดชนะ
เอาศีศะเข้าไปสอดพอลอดได้
ก็รีบร้นลนลานคลานเข้าไป
กวักมือให้คุณสงครามติดตาม เอย. ๚
มหาสงคราม๏ สักรวาพอขยับจะจับพลาง
ถือไม้ซางคนละอันดูมั่นหมาย
เที่ยวเตร็จเตร่เร่ตามความสบาย
เห็นคุณยายในฉลองพระบาทา
จึงชักชวนตำรวจวังไปพรั่งพร้อม
ว่าพระจอมเวียงวังรับสั่งให้หา
วันนี้ท่านจะทรงฟังสักรวา
จงรีบมาประเดี๋ยวนี้อย่าหนี เอย. ๚
/*55คุณพุ่ม๏ สักรวาพูดสับปลับต้องปรับโทษ
ฉันคนโปรดหมอบก๋าน่าที่นั่ง
พูดพิกลล้นเหลือไม่เชื่อฟัง
ตำรวจวังที่ไหนใครจะมา
รับสั่งให้อยู่ในฉลองบาท
ทรงกริ้วกราดกลับให้รำระบำป่า
ทำไว้วางอ้างรับสั่งอหังกา
ให้เขียนหน้าเหมือนเตียวหุยรำซุย เอย. ๚
มหาสงคราม๏ สักรวาซึ่งตำรวจผมอวดเล่น
คุณซ่อนเร้นซึ้งซึกฦกหนักหนา
จะไปจับก็ต้องเกรงพระอาญา
จึงได้ว่าเดาเดาเปล่าเปล่าไป
เห็นคุณหมอบในนั้นนานคลานออกเที่ยว
ฉันจึงเหลียวผันแปรพูดแก้ไข
ผมจะจับคุณจะปรับผมทำไม
ว่าจะให้รำซุยสิ้นคุย เอย. ๚
/*56คุณพุ่ม๏ สักรวาอ้างตำรวจพูดอวดโอ้
น่าเอาโซ่ล่ามพุงพ่อตุ้งเก๋
ให้เหมือนลิงวิ่งไล่ชายทเล
อย่าโว้เว้พูดพร่ำจงรำไป
แล้วผินไปบังคมกรมอักษร
ให้ทรงกลอนบังคับคิดปรับไหม
ว่าให้รำทำดื้อถืออย่างไร
บังคับให้รำเดี๋ยวนี้ทีเถิด เอย. ๚
อาลักษณ๏ สักรวาถูกทำนองต้องด้วยบท
ตามกำหนดแบบอย่างในข้างที่
ให้ล่ามโซ่พระสงครามสามราตรี
ทั้งเดี๋ยวนี้ต้องเล่นลำยืนรำซุย
อย่าโกกเกกเกะกะละไม่ได้
จะปรับให้หน้าเขียวเหมือนเตียวหุย
จะจวนรุ่งแล้วเจ้าอย่าเฝ้าคุย
จงรำซุยไปเถิดนายอย่าอาย เอย. ๚
/*57มหาสงคราม๏ สักรวาผินหน้าหามิ่งมิตร
ไปเที่ยวจับกลับผิดต้องติดโซ่
พบคุณพุ่มเนื้อยานพาลพาโล
เปนความโตอยู่นะน้องต้องรำซุย
ยังซ้ำต้องเขียนหน้าทามินหม้อ
แล้วจะล่อเล่นพลางอย่างเตียวหุย
ลองตั้งท่าลาน้องต้องรำซุย
เจ้าอย่าคุยบอกใครไปนะ เอย. ๚
เล่นที่หน้าพระที่นั่งสนามจันทร์ ครั้งที่ ๒
คืนที่ ๑ ณวัน ๔ ๑๔ฯ ๑๑ ค่ำ ปีวอกจัตวาศก ๑๒๓๔
/*58ทูลกระหม่อม๏ สักรวาน้อมประนตบทเรศ
พระจอมเกษผู้ผดุงกรุงสยาม
เรืองพระยศเลื่องหล้าสง่างาม
ต่างได้ความชื่นบานสำราญกาย
มาได้บอกออกหน้าเวลานี้
นึกยินดีสมจิตรที่คิดหมาย
ยังติดต่อข้อคารมไม่คมคาย
ต้องถวายตามกลอนพึ่งสอน เอย. ๚
มหาสงคราม๏ สักรวาข้าพระพุทธเจ้า
ต่างน้อมเกล้าประนตบทศรี
พระผู้จอมเสวตรฉัตรปัถพี
พระบารมีวัฒนาสถาวร
พร้อมบรรดาข้ารองธุลีบาท
สำราญราชหฤไทยสโมสร
/*59เฉลิมภพกรุงสยามงามพระนคร
ขอทุกเทพนิกรอวยไชย เอย. ๚
ตำรวจ๏ สักรวาวงข้าพระพุทธเจ้า
แต่ล้วนเหล่าตำรวจน่ากลั่นกล้าหาญ
ทั้งแปดกรมก้มประนตบทมาลย์
พระผู้ผ่านอยุทธเยศเกษนิกร
สนมซ้ายนอกขวาปัญญาเยาว์
คนร้องเล่าแรกนึกพึ่งฝึกสอน
เฉลิมพระเดชธิบดินทร์นรินทร
โปรดผันผ่อนอไภยข้าทุกหน้า เอย. ๚
คุณพุ่ม๏ สักรวาวงนี้มีรับสั่ง
วงในวังคุณพุ่มคนคลุมไก่
จึงต่อตั้งตู้กระจกยกออกไป
เอาสไบบังมิดปิดภักตรา
ทูลกระหม่อมมีดำรัสจะตรัสซัก
ด้วยพระภักตร์มองเขม้นไม่เห็น/*60หน้า
แล้วบอกใบ้ไปในฅอว่าจอจา
จงทายมาให้เผงอย่าเกรง เอย. ๚
ทูลกระหม่อม๏ สักรวาถามกิจจาไม่ช้าเฉย
ว่าไก่เอ๋ยมาแต่ไหนงามใจเหือย
น่าอดสูดูบัดสีไม่มีเดือย
ไหนขันเอื้อยขึ้นสักทีให้พี่ฟัง
ได้ยินเสียงร้องร่ำก็จำได้
แล้วทายไปตามจิตรที่คิดหวัง
เปนไก่แขกแปลกภาษาเสียงน่าชัง
อย่าปิดบังคืออนงค์วัดหงษ์ เอย. ๚
คุณพุ่ม๏ สักรวาทรงคิดผิดถนัด
ฉันคลุมนัดดาดอกจะบอกให้
ตัวจอฤๅคือเจริญทายเกินไป
ตัวญอใหญ่นั้นสกดจดสำคัญ
ที่พระองค์ทรงทายรายวัดหงษ์
เปนบุหรงนกแขกแปลก/*61ขันขัน
จะจับยามตามหมายทายทั้งนั้น
ไปถามทั่นทูลหม่อมน้อยดูเถิด เอย. ๚
ทูลกระหม่อม๏ สักรวาเลือกได้เจ้าไก่โต้ง
เอาคลุมโปงออกไปวางกลางสนาม
แล้วกระซิบมิให้ดังสั่งเนื้อความ
อย่าไอจามไปหนาเจ้าเขาจะรู้
แม้นท่านยายจะมาจี้เที่ยวบี้บีบ
ทำตัวลีบให้ลม้ายคล้ายกับหนู
แล้วบอกใบ้ให้อุบายท่านยายครู
สอทั้งคู่ว่าไปคือใคร เอย. ๚
คุณพุ่ม๏ สักรวาไก่โต้งสูงโย่งเย่ง
ทำนักเลงลงเลขโปกเปกเปาะ
จึงทายความตามจิตรคิดพิเคราะห์
ก็จำเภาะถูกที่วันนี้ชัด
ไก่ตัวนี้มิใช่ไพร่ให้ไซ้ขน
เจริญผลบริบูรณ์ภูลสวัสดิ์
/*62นายหนูต้นคนเดียวออกเลี้ยวลัด
สอสองฤๅคือสวัสดิความสัตย์ เอย. ๚
ทูลกระหม่อม๏ สักรวากุ๋ยเก้อเพ้อแล้วคะ
ไม่ถูกละตามตำหรับวางลัภผิด
เชิญไปหาหมอต่อความคิด
ไม่เบี่ยงบิดได้ไปสอบทูลหม่อมน้อย
อันสอสองคือนัดดาคุณป้าละ
พระองค์ประเสริฐคิดไม่ผิดถ้อย
ท่านใหญ่ขวาอย่ารอรั้งนั่งตะบอย
จงคิดปล่อยไก่บ้างได้ฟัง เอย. ๚
ตำรวจ๏ สักรวาเลือกได้แต่ไก่โกร๋น
เสนียดโล้นออกกว้างไว้กลางที่
เอาผ้าคลุมหุ้มมิดสนิทดี
ด้วยไก่ตีเดิมพันพนันมา
จะบอกใบ้ตัวมอมีสอนำ
ตัวพอซ้ำคือใบ้อย่าบ่าย/*63หน้า
ท่านก็เปนคนดีมีปัญญา
พระมหาสงครามอย่าขาม เอย. ๚
มหาสงคราม๏ สักรวาทายเดาซึมเซาเซอะ
ไปตามเคอะลดเลี้ยวเที่ยวไถล
ไม่รู้ที่จะตรองความจะถามใคร
ให้อั้นอ้นจนใจเต็มประดา
ได้ยินออกบอกใบ้ใจสว่าง
ค่อยกระจ่างแจ่มจิตรปฤษณา
ทายตรงวงอาลักษณ์มีศักดา
พวกเถรมาทั้งนั้นขันจริง เอย. ๚
ตำรวจ๏ สักรวาทายเพ้อเก้อแล้วละ
เธอนั้นนะทายผิดคิดฉงน
ตัวสอมอที่เรียงเคียงพอปน
อย่ากังวลกรมอาลักษณ์พนักงาน
ได้นำความทูลสมเด็จไว้เสร็จละ
จริงจริงนะทูลแจ้งแถลง/*64สาร
ด้วยไก่โกร๋นโล้นเลี่ยนเตียนกระบาน
สมุห์พิมานคนนี้นะดี เอย. ๚
มหาสงคราม๏ สักรวาบางกอกใหญ่ไก่งวงยืด
ขันไม่ออกอืดอืดครืดครืดเสียง
กระเภาะแห้งเต็มอดหมดเสบียง
แล้วจับเหวี่ยงคลุมวางไว้กลางวง
ขอเชิญท่านนอกขวาว่าให้แน่
จะทายแก้มาให้ชมสมประสงค์
ไม่บิดพลิ้ววาจาว่าตรงตรง
ถามอนงค์วงในบอกใบ้ เอย. ๚
คุณพุ่ม๏ สักรวาไก่งวงม่วงสมร
เปนแน่นอนในจิตรคิดประสงค์
คิดยุ่งเก๋เฮฮาว่าตรงตรง
อย่าทนงอวดฤทธิว่าคิดดี
จงใคร่ครวญหวนความตามถวิล
คุณราชรินทร์คิดดูอย่าอู้อี้
แล้ว/*65อย่าไปวัดหงษ์ตรงกฎี
อย่าเสียทีเซอะซะนะคะ เอย. ๚
ตำรวจ๏ สักรวานึกได้เพราะใบ้ชัด
เห็นถนัดไก่แขกแปลกภาษา
แต่ไก่งวงง่วงนั้นพันธุ์พระยา
ที่ได้มามิใช่เปนไก่ทราม
แต่ตัวที่คลุมไว้ให้ทายทัก
เห็นประจักษ์จะแถลงแจ้งกระจ่าง
มิใช่คนอื่นบอกออกมาวาง
ไก่ขุนนางพระมหาสงคราม เอย. ๚
มหาสงคราม๏ สักรวาทายว่านั้นเหมาะเหมง
ทายออกเป้งนักหนาเจ้าข้าเอ๋ย
ช่างถูกเหมาะเข้าในใจกะไรเลย
นิจาเอ๋ยถูกแท้แน่จริงจริง
เพราะท่านไปทูลดังฟังถนัด
สารพัดจะได้ยินสิ้นทุก/*66สิ่ง
ช่างทายถูกเปนจังหวะไม่พะพิง
เปนความจริงบอกกล่าวเจ้านาย เอย. ๚
ตำรวจ๏ สักรวาเห็นความตามสังเกต
ที่ตรงเหตุบอกใบ้ได้ถนัด
จึงทายถูกแลดูก็รู้ชัด
เปนไก่วัดหงษาเอามาชน
ขอเชิญท่านกรมเจริญเชิญคลุมบ้าง
จงเอาไก่ออกวางไว้กลางหน
ให้หลวงเทพผู้ชำนาญการนิพนธ์
ไปเปนคนทำนายทายทัก เอย. ๚
ช่างเขียน๏ สักรวาวงช่างมหาดเล็ก
จับไก่เจ๊กปล่อยวัดมัดวิ่งแต้
หัวก็โกร๋นโล้นเลี่ยนเตียนเต็มแล
ไม่มีแพรมีผ้าจะมาคลุม
เอากระโถนคว่ำหกทำปกปิด
เห็นมิดชิดไม่เปื้อนทำเหมือนสุ่ม
/*67ก็บอกไปว่าตัวรอมอแมงมุม
ขุนเทพหนุ่มทายฉันให้ขัน เอย. ๚
พระองค์เจ้า๏ สักรวาวงท่าพระจะเปนหมอ
จับยามรอค้นตำราเที่ยวหาอยู่
ไม่ลงเลขจับยามสามตาดู
ตำราครูบอกกระแสไว้แน่นอน
อักษรรอมอมุมชุมนุมไว้
เห็นแน่ใจนึกนิยมกรมอักษร
ถ้าแม้นทายถูกแท้อย่าแง่งอน
มีไก่กลอนขุนเกษแจ้งเหตุ เอย. ๚
ช่างเขียน๏ สักรวาทายเสียดเกือบเฉียดผิด
ฉันต้องคิดไถ่ตัวพ่อหัวใส
เต็มราคาค่าเมืองเฟื้องสองไพ
ฉันคิดให้เต็มยศไม่ลดลา
ขอเชิญพ่อคลุมมาบ้างอย่านั่งเฉย
เดือนจะเลยลับ/*68เลี่ยมเหลี่ยมภูผา
อย่านั่งนิ่งหน่วงหนักทำชักช้า
จวนเวลารุ่งแล้วอย่าแคล้ว เอย. ๚
พระองค์เจ้า๏ สักรวาเลือกได้เปนไก่แข้ง
ราคาแพงจับใส่ไว้ในสุ่ม
ศีศะผ้าปกปิดสนิทคลุม
เอาไปซุ่มซ่อนวางกลางชลา
จึงกราบทูลทูลกระหม่อมจอมปราสาท
ให้พระบาททรงคิดปฤษณา
อักษรรอวอเรียงเคียงกันมา
ค้นตำราเลขทายทำนาย เอย. ๚
คุณมอญ๏ สักรวาเห็นสุ่มที่คลุมไก่
ก็จับยามตามใจไม่ปฤกษา
ลงเลขกรากหากแท้เห็นแน่ตา
ก็ทายว่ามิใช่ใครที่ไหนมี
เห็นจะเปนพระองค์วงช่างเขียน
ไม่ผิดเพี้ยนเลขยามบอกตาม/*69ที่
จงเปิดสุ่มออกมาหาโดยดี
เออฟ้าผี่เถิดเหมือนคิดไม่ผิด เอย. ๚
พระองค์เจ้า๏ สักรวาฟังความจับยามผิด
หม่อมฉันคิดตามประสงค์วงตำรวจ
ฟังถ้อยคำเก็บเล็มเต็มเข้มงวด
เห็นยิ่งยวดยอดดีเพราะปรีชา
จึงบอกใบ้ให้ตัวรอวอนั้นไว้
หวังจะให้แจ้งลิขิตปฤษณา
เชิญหาหมอต่อยุบลค้นตำรา
อย่าเนิ่นช้าทายไก่ใหม่เถิด เอย. ๚
คุณมอญ๏ สักรวาแกล้งบอกพูดยอกย้อน
เมื่อจะซ่อนไยไม่ทูลทูลกระหม่อม
ทำบิดเบี้ยวเลี้ยวลดพูดคดค้อม
แม้นไม่ยอมแล้วจะปรับให้ยับเยิน
ทำหน้าโง่ไม่สนัดที่จัดจ้าน
ได้/*70พยานไหนเอออวยไม่ขวยเขิน
นอกลเมิดน่าเบื่อทำเหลือเกิน
หม่อมฉันเชิญทูลกระหม่อมชำระ เอย. ๚
ตำรวจ๏ สักรวาตระลาการศาลรับสั่ง
มาพร้อมพรั่งคอยท่าอยู่น่าฉาน
ได้กระแสรับสั่งมาไม่ช้านาน
ให้จ่าหาญเกาะมาไม่ช้าพลัน
ขุนเทพนี้มีผิดคิดลเมิด
จะก่อเกิดข้อเข็ญเปนมหันต์
ไม่ทูลความชี้แจงแห่งสำคัญ
จะต้องทัณฑกรรมทำผิด เอย. ๚
พระองค์เจ้า๏ สักรวาคนซ่อนไก่ให้การแก้
ไม่ยอมแพ้ข้อนี้ที่สงไสย
เปนเหตุด้วยสมเด็จเสด็จไกล
จึงมิได้ทูลแสดงแจ้งกิจจา
ได้กราบทูลกรมเจริญไว้
ฉันมิได้พูดผิดคิดมุสา
ถ้า/*71แม้นคุณมีจิตรคิดเมตตา
เชิญมาทูลถามตามจริง เอย. ๚
ตำรวจ๏ สักรวาแก้ตัวชั่วเปล่าเปล่า
ไปอ้างเอากรมเจริญเห็นเกินว่า
มิใช่องค์สำคัญที่สัญญา
เอาตัวมาเฆี่ยนถามเนื้อความไป
ช่างดีแต่แก้ตัวไม่กลัวผิด
จะก่อกิจเคืองเข็ญเปนข้อใหญ่
แม้นไม่ยอมรับผิดจะติดไม้
เอาไปไว้บางปอินตามถิ่น เอย. ๚
พระองค์เจ้า๏ สักรวาฟังคุณวงขุนศาล
อ้างพยานก็ไม่รับกลับขู่เข็น
จะเฆี่ยนเร่งสินบนคนเปนเปน
เหลือยากเย็นในใจจะให้การ
ถ้าไม่คิดกลัวบาปทำหยาบยุ่ง
จะต้องพุ่งร้องฎีกา/*72เหมือนว่าขาน
มากล่าวความแต่ปฐมเนิ่นนมนาน
สืบพยานล้วนเลิศไปเถิด เอย. ๚
พระราชนิพนธ์๏ สักรวารับฎีกามาแล้วคิด
นิ่งพินิจลายมือหนังสือสาร
แล้วลงเซ็นลายหัดถ์จัดชำนาญ
โปรดประทานทูลหม่อมใหญ่มิได้ช้า
ส่งกระดาษให้พระราชวรินทร์ชำระ
ใครเกะกะเฆี่ยนให้หนักแล้วสักหน้า
คนโทษเก่าเจ้าสำนวนชวนโกรธา
ทูลหม่อมมาช่วยชำระอย่าละ เอย. ๚
ทูลกระหม่อม๏ สักรวารับฎีกามาพินิจ
แจ้งในจิตรทีทำนองทั้งสองข้าง
แต่ขุนเทพแหกคอกคิดนอกทาง
ไปเที่ยวอ้างควรจะปรับให้ยับเยิน
แล้วซ้ำบอกสักรวาก็ห้าบท
ไม่เปน/*73รศสารพัดจะขัดเขิน
ส่งฎีกาให้นอกขวาอย่าละเมิน
ทำเหลือเกินมากมายหลายข้อ เอย. ๚
ตำรวจ๏ สักรวาได้ฎีกาก็แลเห็น
ในลายเซ็นโปรดให้ไปสักหน้า
เปนคนลามลวนกวนสุภา
เอาขึ้นขาหยั่งไว้ได้สามวัน
ต้องทำโทษตัวไว้ให้ประจาน
ขอเชิญท่านทั้งหลายจงผายผัน
จงมาดูให้รู้ที่อย่างกัน
ว่าอ้างนั้นเช่นนี้โทษมี เอย. ๚
มหาสงคราม๏ สักรวามารดาตาขุนเทพ
กำลังเสพโภชนากระยาหาร
ทราบว่าบุตรสุดที่รักแทบดักดาน
มาเกี่ยวการฎีกาเรื่องอะไร
จึงจัดแจงข้าวปลาชักผ้าห่ม
จะอยู่กรมนอก/*74ขวาฤๅไฉน
แล้วเดินรีบมาพลันด้วยทันใด
ช่างจัญไรทำความไม่งาม เอย. ๚
ตำรวจ๏ สักรวาเห็นหน้าผู้มารดร
เที่ยวเดินจรร้องไห้ร่ำไรอยู่
จึงร้องห้ามออกไปใจเอนดู
จะจู่ลู่มาไยไม่ใช่การ
อย่าเข้าด้วยคนผิดชนิดนี้
จะต้องส่งไปที่สีข้าวสาร
ทั้งบุตรทาษญาติพงษ์ทั่ววงษ์วาร
พระยาอาหารเขาจะสักใช้หนัก เอย. ๚
มหาสงคราม๏ สักรวายายหมกไม่ตกใจ
นี่เหตุใดพ่อโฉมงามมาห้ามฉัน
ทราบว่าลูกถูกฎีกามาเยี่ยมกัน
ช่างดุดันชะตำรวจอย่าอวดเก่ง
เราเปนข้าทูลกระหม่อมจอมปราสาท
อย่าองอาจโป้งโย้งมะโรงมะเสง
อย่าพูดทำ/*75ฅอแขงแรงตะเบง
อย่าอวดเก่งเราไม่กลัวใคร เอย. ๚
ตำรวจ๏ สักรวายิ่งว่าก็ยิ่งดื้อ
ยายนี่ฤๅแกเปนบ้าดูกล้าหาญ
อวดว่าเปนฉลองโอษฐคนโปรดปราน
ราชการแล้วไม่อดลดละใคร
แต่คราวก่อนอ้างรับสั่งครั้งหนึ่งแล้ว
จงให้ทูลกระหม่อมแก้วพระองค์ใหญ่
จงโปรดรับเอามาอย่าให้ไป
จำขังไว้ให้มั่นคงจงดี เอย. ๚
มหาสงคราม๏ สักรวามิใช่บ้ามาว่าเปลือก
เราก็คงจะเสือกจนเหงือกบู้
ผิดก็ไม่ถึงตายนายประตู
จะมาขู่ตะคอกเล่นหลอกกัน
อนิจาคุณพระอินทร์ฉันสิ้นรัก
จงผินภักตร์หันหน้ามาหา/*76ฉัน
ท่านทั้งสามลามลุกบุกตะบัน
มาลืมกันเสียได้ชะใจ เอย. ๚
ทูลกระหม่อม๏ สักรวารุ่งสว่างนภางค์แผ้ว
ขอลาแล้วแก้วตายอดยาหยี
แสนเสียดายพุ่มพวงดวงชีวี
จะร้างศรีเสาวภาคย์ไปจากกัน
โอ้ดอกรักสักรวานิจาเอ๋ย
เมื่อไรเลยจะได้กลับมารับขวัญ
จะตรอมจิตรพิศวาศไม่ขาดวัน
ด้วยหมายมั่นผูกใจอาไลย เอย. ๚
คืนที่ ๒ ณวัน ๕ ๑๕ฯ ๑๑ ค่ำ ปีวอกจัตวาศก ๑๒๓๔
/*77ทูลกระหม่อม๏ สักรวามาพร้อมน้อมประนต
จะจับบทยักเยื้องเล่นเรื่องหวย
กรมเจริญเจ้าสัวหงอย่างงงวย
ตำรวจช่วยเปนเสมียนเขียนส่งโรง
อันวงนี้จะขอว่าที่ตาเถร
ด้วยจัดเจนเชิงวิชาล้วนอ่าโถง
ที่เหลือนั้นเปนนักเลงอย่าเคลงโคลง
จงใบ้โรงตัวจะออกบอกไว้ เอย. ๚
ช่างเขียน๏ สักรวาเจ้าสัวหงอยู่วงนี้
นั่งเก้าอี้สูบยาแดงแสงควันโขมง
ผูกบ่อนเบี้ยออกหวยรวยเพราะโกง
เข้าในโรงเลือกตัวที่ชั่วดี
เอาใบ้โรงปิดไว้ให้เสมียน
อยากอาเพี่ยนนอนกลางวันฝันถึงผี
เอาตัวออกเก็บใส่ถุงไว้ดี
แขวนไว้ที่น่าโรงโอ่โถง เอย. ๚
/*78เจ้าจำเริญ๏ สักรวาได้ยินข่าวเล่าฦๅมา
ว่าขรัวตาองค์นั้นท่านบอกหวย
เออวันนี้ดีละคงจะรวย
จะได้ช่วยบ่าวใช้ได้หลายคน
จึงเข้าไปนบนอบแล้วยอบกาย
จงช่วยบ้ายให้ประจักษ์แทงสักหน
โปรดให้แน่แน่ได้แก้จน
ด้วยขัดสนจึงมาหาขรัวตา เอย. ๚
ทูลกระหม่อม๏ สักรวาขรัวสาตากระเจาะ
อยู่วัดเกาะเมืองภูเก็จบวชเจ็ดหน
เข้ามาอยู่วัดพระนายท้ายเมืองนนท์
เฝ้านั่งบ่นแต่จะสึกคิดตรึกตรอง
พอเหลือบเห็นนางกุดกู๋ใบหูแหว่ง
มาหมอบแฝงขอใบ้เห็นได้ช่อง
หยิบก้นเทียนส่งให้ดังใจปอง
เอาไปลองคิดแทงอย่าแคลง เอย. ๚
/*79เจ้าจำเริญ๏ สักรวาฟังใบ้สบายจิตร
มานิ่งคิดอยู่เปนครู่จึงรู้เรื่อง
แล้วรีบมาจากวัดไม่ขัดเคือง
หยิบเงินเฟื้องใส่กะโล่เดินโร่มา
แทงฬ่อลอผอผีที่เสมียน
โปรดช่วยเขียนให้ดีฉันนั้นหน่อยหนา
เต็งผอผีลงไปอย่าได้ช้า
ฉันจะลาไปบ้านหนาท่าน เอย. ๚
พระองค์เจ้า๏ สักรวาวันนี้ฟังว่าตั้งหวย
อยากใคร่รวยเงินทองสักสองถัง
แม้นโดนดีที่รักถูกสักปัง
คงจะมั่งมีทรัพย์ถึงนับพัน
ตรองตรึกใบ้ในเจ้าสัวเห็นตัวเก่ง
ญอย่องเซงบอแจหลีดีขยัน
รีบไปร้านท่านเสมียนเขียนฉับพลัน
แทงเดิมพันสี่สิบสี่ตัวดี เอย. ๚
/*80ตำรวจ๏ สักรวาเสมียนนั่งเขียนหวย
เห็นสาวสวยแทงฬ่อเต็งผอผี
กับเทียนเหลียงเรียงต่อก็พอดี
แล้วเขียนที่โพยพลันมิทันนาน
แต่หลวงเทพจะมาแทงยังแคลงอยู่
พิเคราะห์ดูจะต้องส่งไปโรงศาล
เพราะเปนเจ้าตลาดอยู่เคยรู้การ
พนักงานเงินหลวงเขาทวง เอย. ๚
มหาสงคราม๏ สักรวาดวงสมรนอนฝันเห็น
ว่าได้เล่นถูกหวยรวยอักโข
จะแทงให้เขาฦๅว่ามือโต
ขอเทโวจงช่วยอำนวยไชย
หยิบกระดาษปากกาออกมาเขียน
ห่อมิดเมี้ยนมิให้ใครสงไสย
ตัวละชั่งเขียนบอกทั้งนอกใน
เอาไปให้เสมียนโรงไม่โกง เอย. ๚
/*81คุณพุ่ม๏ สักรวาชาววังนิ่งนั่งคิด
ดูลิขิตอย่างเอกเมฆฉาย
พอลมจันทร์นั้นเจริญเดินข้างซ้าย
ใจก็หมายเอาตัวมอกับฟอไฟ
จึงหยิบเงินในกลี่สิบสี่บาท
ส่งให้ทาษทาษาหาช้าไม่
เต็งตัวมอเต็มแรงแทงฟอไฟ
บ่าวก็ไปให้เสมียนนั้นเขียน เอย. ๚
คุณมอญ๏ สักรวายามจนก็ด้นคิด
โลภจิตรเกิดกล้าขึ้นมามั่ง
หนี้สินยิ่งยุ่งพะรุงพะรัง
พอได้ฟังข่าวหวยก็พวยมา
บอกกับพ่อเสมียนศรีภักดีหลาน
ว่าช่วยวานเขียนให้ทีดีหนักหนา
ผอพ่อเพาะฬ่อลอตัววอวา
ตัวละห้าบาทรวดเข้มงวด เอย. ๚
/*82ตำรวจ๏ สักรวาเขียนพลางทางแฉพับ
พอเสร็จสรรพเอาเงินใส่ลงในถุง
ฉวยห่อโพยเงินตราผ้าพันพุง
เห็นคนมุงน่าโรงตรงเข้าไป
ส่งโพยพลันหันขยับนับเงินตรา
แล้วก็ถอยออกมาหาช้าไม่
ค่าน้ำโรงเรายังค้างอยู่ข้างใน
แทงตัวฮอฟอไฟไว้ด้วย เอย. ๚
ช่างเขียน๏ สักรวาเจ้าสัวหงเห็นส่งเสร็จ
กลัวตัวเด็ดที่ในห่อคิดอ้อแอ้
หัวอกเต้นกระดิบกระดิบหยิบถุงแพร
ชักตัวมอยิ้มแต้แผ่ให้ดู
มีกำไรหลายร้อยบาทไม่ขาดทุน
หัวอกอุ่นร้อยเท่าเราคงอู๋
สั่งเสมียนตรวจเงินตราชั่งตาชู
อย่านิ่งอยู่ตรวจไปไวไว เอย. ๚
/*83ตำรวจ๏ สักรวารับเงินเต็มเดิมพัน
ตัวมอหันหุนเต็งเต็มเก่งก๋า
แล้วรีบเดินเร็วไวมิได้ช้า
คนถูกมาคอยดูอยู่พร้อมกัน
ส่งเงินให้แล้วชักค่าน้ำถ้วน
ผู้ได้ด่วนเดินหมุนมาหุนหัน
เสมียนตามไปด้วยช่วยส่งพลัน
คอยป้องกันคนพาลอย่าคร้าน เอย. ๚
คุณพุ่ม๏ สักรวาถูกหวยรวยถนัด
นึกนิยมโสมนัศสหัสสา
ขอเปลี่ยนผลัดคัดคิดเล่นปิดตา
คุณมหาสงครามครูให้อยู่โยง
ด้วยรำซุยกุ๋ยเก้อเธอยังค้าง
ที่รับจ้างเจ้าแบนแสนโอ่โถง
อย่างะเงอะเซอะซะเกะกะโกง
ไปอยู่โยงเสียดีดีเดี๋ยวนี้ เอย. ๚
/*84มหาสงคราม๏ สักรวาคุณสงครามงามสง่า
ทวนทองขวารับจ้างยังค้างอยู่
ด้วยรำซุยเหลืออายให้คนดู
จะต้องสู้อยู่โยงตะโพงไป
ขอเชิญคุณวงตำรวจที่อวดกล้า
จงหนีหน้าซ่อนเร้นเห็นจะได้
เชิญทุกวงรีบล่อหนีต่อไป
ฉันจะได้อยู่โยงไม่โกง เอย. ๚
ตำรวจ๏ สักรวาว่าไปซ่อนในทิมดาบ
ที่ตู้ทาบฝาผนังกำบังหาย
ให้ขุนหมื่นถือหอกออกยืนราย
ใครกล้ำกรายแทงซ้ำกระหน่ำลง
ด้วยตู้นั้นสำหรับไว้ใส่อาวุธ
เครื่องยงยุทธนาดังปราสงค์
ถ้าคนอื่นเปิดมิได้ดังใจจง
จำเภาะองครักษ์เปิดจับเถิด เอย. ๚
มหาสงคราม๏ สักรวาคุณสงครามติดตามไล่
ถือโล่ห์ใหญ่กันตัวไม่กลัวแน่
ถึงทิมดาบตำรวจน่าพากันแล
ข้างทิมแรใต้ต้นจันทน์ไม่พรั่นพรึง
จึงเยื้องย่องขยักรู้จักยั้ง
แล้วก็นั่งพยักหน้าทำตาขึง
แล้วเข้าแอบฝาผนังนั่งรำพึง
จะจับดึงมิได้วิ่งไป เอย. ๚
ตำรวจ๏ สักรวาได้มาแล้วหยุดนั่ง
จะรอรั้งอยู่ทำไมจึงไม่จับ
ฤากลัวหอกออกสพรั่งอยู่คั่งคับ
กลัวแทงยับโล่ห์จะแตกแยกฤๅนา
มานั่งอยู่ทำไมใต้ต้นจันทน์
ทำเหหันไหลเลื่อนแล้วเบือนหน้า
เห็นจับเราไม่ได้จึงไม่มา
หอกเงินตราหลายเล่มอยู่เต็ม เอย. ๚
/*86มหาสงคราม๏ สักรวาครั้นจะจับแล้วกลับคิด
ด้วยว่าติดคุณพระอินทร์เปนถิ่นเก่า
ที่ตรงหอกอย่ามาหลอกลวงเรา
พูดเปล่าเปล่าแทงไม่ได้ที่ในวัง
ฉันขอเชิญคุณพุ่มไปซุ่มซ่อน
จะเที่ยวจรจับไปต่อภายหลัง
จะได้เที่ยวเลี้ยวไล่ที่ในวัง
ให้แค้นคั่งความเก่าว่าเบา เอย. ๚
คุณพุ่ม๏ สักรวาน่าจะโห่พาโลละ
ดูเถิดคะความเก่าเอามาว่า
ทำงุ่นง่านพาลพาโลเที่ยวโกรธา
อย่าทำหน้าดื้อไปจนในวัง
ทูลแถลงแจ้งความไปตามเหตุ
พระปิ่นเกษเจาะจงทรงรับสั่ง
ให้ไปซ่อนโรงทหารวานระวัง
แล้วไปนั่งอยู่ที่แท่นแอนแซน เอย. ๚
/*87มหาสงคราม๏ สักรวานารีได้ทีไล่
เที่ยวไถลจับเซอะเลอะหนักหนา
ค่อยเมียงมองกำบังแอบหลังมา
แล้วตั้งท่าขยับจะจับตัว
เห็นอนงค์วงในจะวิ่งจับ
ค่อยขยับเข้าไปใกล้คว้าไขว่ทั่ว
เห็นหม่อมนั่งยั้งหยุดวิ่งฉุดตัว
ด้วยไม่กลัวในกำลังอยู่โยง เอย. ๚
คุณพุ่ม๏ สักรวาซุกชนเที่ยวค้นว่อน
ด้วยยอกย้อนอยู่ไปใหม่ไถลแล่น
เข้ามาจับที่กอลอแนน
ให้แอนแซนฉุดลากกระชากไป
ทำกุ๋ยกุ๋ยหุยฮาพ่อหน้าตื้อ
ทำตาปรือกินกันชามาแต่ไหน
ฉันจะโห่ให้ล้มจมบันได
อย่าอวดกล้าหน้าสองไพจัญไร เอย. ๚
/*88มหาสงคราม๏ สักรวาด่าว่าไม่ปราไส
จะเปนได้เจียวฤาคุณทำหุนหัน
เปนแต่เล่นปิดตาเที่ยวหากัน
มารำพรรณด่าทอผิดข้อไร
จำสนองร้องฎีกาน่าที่นั่ง
ถึงเต็มหลังก็ไม่ละคงจะใส่
น้อยฤาคุณป้ามาด่าได้
จงโปรดให้กรมตำรวจนวดบ้าง เอย. ๚
คุณพุ่ม๏ สักรวาสารภาพเข็ดหลาบละ
ผิดแล้วคะได้เอนดูคุณหนูหลาน
เดี๋ยวนี้ได้มาเปนโจทย์เปรื่องโปรดปราน
จะคิดอ่านทูลฉลองลองกำลัง
เจ้าปัญญาควรข้าแผ่นดินเนื่อง
ได้ผ่านเมืองในป่าปัญญาหวัง
พวกสัตว์เสือเนื้อวัวกลัวกำลัง
จะได้นั่งขี่ควายสบาย เอย. ๚
/*89ตำรวจ๏ สักรวาพระสงครามความชนะ
ตำรวจจะประนอมยอมทำขวัญ
จัดแจงหาอะไรก็ไม่ทัน
ฉวยไต้พลันต่างเทียนจุดเวียนไป
แล้วเวียนขวามาซ้ายย้ายตำหรับ
กระเหม่าจับต่างกระแจะแล้วเจิมให้
กาบหมากดับโบกควันไปทันใด
ช่วยกันโห่อวยไชยสงคราม เอย. ๚
มหาสงคราม๏ สักรวาชำระความตามวิไสย
นี่อะไรมาทำขวัญฉันหนักหนา
ช่างทำให้ทุจริตผิดตำรา
เอาควันไต้เจิมหน้าระอาใจ
ฤๅจะเล่นบวชนาคกระดากจิตร
ฤๅสิ้นคิดไม่มีเทียนเวียนด้วยไต้
มาทำเล่นต่างต่างช่างกะไร
คุณอินทร์ไม่เมตตาต้องลา เอย. ๚
/*90คุณพุ่ม๏ สักรวาเวลาก็ดึกแล้ว
จะคลาศแคล้วคลาไคลไปสถาน
นิจาเอ๋ยเคยสนุกศุขสำราญ
สองวันวารจะได้คิดต่อติดพัน
ถึงจากไปไกลสมรคงอ่อนพับ
แต่พอหลับบอกตรงก็คงฝัน
เสียดายหมดบทบาทที่พาดพัน
ขอลาทั่นเจ้าพระยาเมืองป่า เอย. ๚
ตำรวจ๏ สักรวาบังคมลาฝ่าพระบาท
ศศิคลาดเคลื่อนกลับเกือบลับหาย
อโณแจ้งแสงหิรัญพรรณราย
ดาวประกายพฤกษ์โพลงโด่งอัมพร
ชาวป้อมยิงปืนลั่นเปนสัญญา
จะขอลาอนงค์วัดหงษ์ก่อน
ต่อวันพรุ่งรุ่งขึ้นจึงคืนจร
มากล่าวกลอนบำเรอบาทธิราช เอย. ๚
/*91คุณนุด๏ สักรวาเวลาก็ควรเลิก
อรุณเบิกลมหวนจวนจะดึก
น้าค้างชื่นคลื่นไส้ใจทึกทึก
นั่งสอึกหิวหาวนอนอ่อนกำลัง
บังคมลาฝ่าลอองทั้งสองบาท
แม้นชีวาตม์ยังไม่ดับจะกลับหลัง
เล่นกันสักสิบรุ่งให้นุงนัง
วันนี้ขอลาเข้าวังเสียก่อน เอย. ๚
ทูลกระหม่อม๏ สักรวาอาไลยสุดใจเอ๋ย
จะละเลยมิ่งมิตรขนิษฐา
ดังวิหคหงษ์ทองที่ล่องฟ้า
มาเลี่ยงหลีกเหมราเวลาจวน
เสียดายเสียงเพรียงพร้อมดังกล่อมขับ
สำเนียงจับจิตรให้อาไลยหวน
เสียดายกลอนวอนร่ำล้วนน้ำนวล
ดังจะชวนไว้มิให้ครรไล เอย. ๚
/*92เจ้าแบน๏ สักรวาฝ่าลอองธุลีบาท
ถวายบังคมบรมนารถนาถา
แสนสนุกศุขเกษมเปรมประชา
เปนมหามหัศอัศจรรย์
พระแก้วก่อกู้เกื้อขจร
ดังอมรนฤมิตประสิทธิสรรค์
ห้าร้อยปีจึงจะมีสารสำคัญ
นามเสวตรวรวรรณประทาน เอย. ๚
มหาสงคราม๏ สักรวาดาวกระดอนเดือนกระเด็น
น้ำค้างเซ็นตกฉ่าดังห่าฝน
หนาวเนื้อเหลือเย็นดังเล่นชล
พระสุริยนต์เยี่ยมรถบทจร
แสงทองส่องฟ้าดังไฟไหม้
อย่าตกใจเลยพุ่มพวงดวงสมร
จวนจะได้จรลีเข้าที่นอน
บังคมลาบทจรไปบ้าน เอย. ๚
/*93พระองค์เจ้า๏ สักรวาฟ้าขาวจวนเช้าตรู่
พิศดูรองรองเดือนส่องแสง
แสงทองส่องงามอร่ามแรง
จวนจะแจ้งเสียจริงต้องจากจร
โอ้เจ้าดวงมณฑาทองน้องรัก
ไปหยุดพักเสียเถิดหนาจะลาก่อน
แสนสุดห่วงหนักหนาสัญญาวอน
ที่กล่าวกลอนยกรื้ออย่าถือ เอย. ๚
ช่างเขียน๏ สักรวาอาไลยมิใคร่จะจาก
โอ้วิบากด้วยแจ้งพระสุริยฉัน
กรรมเอ๋ยกรรมจำพรากไปจากกัน
นิจาเอ๋ยเคยรำพรรณอยู่ทีเดียว
นิจาเอ๋ยแต่จะเลยไปลับภักตร์
อกเอ๋ยอกจะหักหนักทรวงเสียว
กรรมเอ๋ยกรรมจำพรากไปจากเจียว
ซังตายเหลียวลามิตรตามพิศ เอย. ๚
คืนที่ ๓ ณวัน ๖ ฯ๑ ๑๑ ค่ำ ปีวอกจัตวาศก ๑๒๓๔
/*94พระองค์เจ้า๏ สักรวาน้อมคำนับตามรับสั่ง
พร้อมสพรั่งเรียงรายทั้งซ้ายขวา
จะร้องเล่นให้สนิทเรื่องปิดตา
วงเราพากันอยู่โยงตะโพงไป
ขอเชิญท่านทั้งหลายเร่งไปซ่อน
จะสัญจรแอบแฝงอยู่แห่งไหน
จะไปฟุบไปยอบตามชอบใจ
ฉันจะได้ค้นคว้าเที่ยวหา เอย. ๚
เจ้าจำเริญ๏ สักรวาวงนี้ดีขยัน
ไม่ผายผันนั่งอยู่คอยดูเขา
เพราะได้ปี่พระอไภยไว้มือเรา
เอาไว้เป่าให้ฟังเมื่อยามดึก
ถ้ามาทแม้นผู้ใดใครมาจับ
ก็คงหลับสิ้นอารมณ์ก็สมนึก
พวกเราหนอจงหัวร่อเล่นคึกคึก
ดูคนฮีึกเข้ามาจับต้องหลับ เอย. ๚
/*95ตำรวจ๏ สักรวาพากันไปซ่อนหมด
กระบี่ยศใส่บ่าหาช้าไม่
แล้วถือหอกสำหรับตัวไม่กลัวใคร
เข้าซ่อนในตำหนักแพเปนแน่นอน
ให้รองงานปิดบานทวารไว้
สลักใส่กุญแจลั่นกันคนถอน
ใครจู่ลู่ปืนชักสลักกลอน
รองงานนอนประจำนั่งระวัง เอย. ๚
คุณพุ่ม๏ สักรวาเล่นปิดตาสี่ห้าครั้ง
เหลือกำลังนารีจะหนีหาย
จะลอยประทีปกระทงทรงสบาย
เดือนก็หงายแจ่มจับพยับโพยม
จึงคิดหนีลงไปที่เรือบัลลังก์
ไปนั่งหลังพระองค์เจ้าสาวทรงโฉม
สว่างแจ้งแสงสีอัคคีโคม
ไม่มีโทมนัศจิตรสักนิด เอย. ๚
/*96คุณมอญ๏ สักรวาวงนี้ไม่หนีหน้า
นั่งกลางชลาก๋าก้อหัวร่อร่วน
พวกโปลิศเสร็จสรรพนับกระบวน
สามร้อยถ้วนบังคับให้จับคน
ถ้าแม้นพวกปิดตาเข้ามาได้
จงจับไว้ทุบตีให้ปี้ป่น
เอาเชือกหนังรั้งรัดมัดสกนธ์
แล้วจ่ายไปให้ขนฝุ่นฝอย เอย. ๚
ทูลกระหม่อม๏ สักรวาวงนี้หาที่ซ่อน
แล้วรีบร้อนเร่งไปดังใจหมาย
ซ่อนในฉางน้ำตาลสำราญกาย
นอนสบายมิดชิดปิดประตู
แม้นตาขุนอวดรู้มาจู่จับ
จะต้องปรับเปนผู้ร้ายอายอดสู
อย่าดื้อดึงเข้ามานะตาครู
จะต้องอยู่ขาหยั่งนั่งคราง เอย. ๚
/*97มหาสงคราม๏ สักรวาเจ็บช้ำด้วยคำหยาบ
ที่จ้วงจาบว่าจัญไรต้องหายหน้า
วงสัตรีคิดได้ไวปัญญา
นึกขึ้นมาต้องจำแลงแปลงเปนไร
แอบเข้าไปใต้พระแท่นแสนศุโข
น้าใจโตเต็มประดาอัชฌาไศรย
ถึงใครจะมาจับก็คับใจ
ด้วยว่าไม่เห็นตัวอย่ากลัว เอย. ๚
เจ้าแบน๏ สักรวาวันก่อนซ่อนไม่มิด
เหลือจะคิดซ่อนไม่ให้มีใครเห็น
ด้วยจวนจนพ้นที่จะหนีเร้น
ไม่มีเช่นโง่งมคิดนมนาน
จะไปซ่อนที่ไหนกลัวไม่พ้น
ต้องเช่นซนเข้าไปนั่งหลังทหาร
เข้าพะพิงอิงกะพระทวาร
เอาใบบานบังตัวไม่กลัว เอย. ๚
/*98พระองค์เจ้า๏ สักรวาท่านผู้ซ่อนจรไปหมด
ตามสกดพบตำรวจเก่งกวดกล้า
เปนนิไสยใจดุเสพสุรา
ท่านจึงพากันไปพักตำหนักแพ
ร้องเชิญคุณราชวรินทร์มากินเหล้า
ท่านอยากเมานึกกระหยิ่มเดินยิ้มแต้
พอเห็นได้ท่วงทีคลี่ผ้าแพร
มัดมือแร่จูงมาโยงแก้โกง เอย. ๚
ตำรวจ๏ สักรวาเอ๊ะเออเธอนี่กรรม
เจ๊กปืนตำหนักแพแต่ปีขาล
ได้มีหมายประกาศบทพจมาน
โปรดประทานส่งคุกอยู่ทุกวัน
ยังองอาจโดนเดาเข้ามามัด
เราสลัดหลุดผลุนด้วยหุนหัน
แล้วลัดลงนาวากันยาพลัน
ทอดทุ่นมั่นตามไปใส่ทิม เอย. ๚
/*99พระองค์เจ้า๏ สักรวายอมแพ้แน่แล้วนะ
ท่านเกะกะเต็มทีผิดวิไสย
เข้าไปจับกลับหนีเลี่ยงลี้ไป
ต้องจนใจกลับมาหาวงนารี
พบวงคุณสงครามไล่ตามจับ
ท่านแปลงกลับเปนไรไล่หลีกหนี
เข้ารอเรียงเคียงใกล้พอได้ที
จับนารีพาตะโพงไปโยง เอย. ๚
มหาสงคราม๏ สักรวาฟังว่าดูน่าสรวล
เข้ามากวนนารีผิดวิไสย
เข้าแอบอยู่ใต้พระแท่นแน่นเหลือไซ้
บังอาจใจเข้ามาค้นเปนคนบอ
วงตำรวจท่านจึงได้เอาไปขัง
ไม่รอรั้งกลั่นกล้านักหนาหนอ
พวกนารีช่วยกันผูกพันฅอ
ไปส่งต่อให้คุณศรีภักดี เอย. ๚
/*100ตำรวจ๏ สักรวาซ่อนถึงในใต้พระแท่น
ทำอ้อนแอ้นองอาจประมาทเหลือ
พอรู้ข่าวรีบคลามาจากเรือ
พิเคราะห์เนื้อความดีหนีชอบกล
เปนของหลวงที่ประทับไม่ยับยั้ง
มาซ่อนบังดูเห็นไม่เปนผล
เราก็จับตัวไรเอาไว้คน
จรดลกลับไปในทุ่น เอย. ๚
มหาสงคราม๏ สักรวาจำเภาะคราวเคราะห์ร้าย
คุณนอกซ้ายท่านเคืองขัดสหัสสา
ไม่มีผิดคิดอ่านรานรามา
แกล้งกล่าวว่าองอาจประมาทใจ
มิได้ตามจับไรใต้พระแท่น
คุณค่อนแค่นหาญหักจักไฉน
จะต้องฎีกาว่าความไป
ฤๅอยากได้สินบนคนจน เอย. ๚
/*101พระราชนิพนธ์๏ สักรวารับฎีกาบัญชาตรัส
เรื่องเคืองขัดขอเสียทีไม่มีผิด
พระยาโอฆบุรีไม่มีความคิด
ทุจริตซ่อนเร้นมาเปนไร
ล่วงพระราชอาญาอันกล้าหาญ
จะคิดการซึ้งซึกนึกไฉน
ให้มีพระกระทู้ถามเนื้อความไป
ตำรวจใครอยู่ที่นั่นถามมัน เอย. ๚
ตำรวจ๏ สักรวารับฎีกาประทานให้
จึงตั้งใจเชิญกระทู้ซักขู่ถาม
ทำไมมาจู่ลู่คิดวู่วาม
เปนไรลามซ่อนเร้นเห็นไม่ควร
ฤาจะคิดทรยศกระบถบาท
ภูวนารถบพิตรองค์อิศวร
ให้ผู้คุมขังไว้อย่าใส่ตรวน
มาก่อกวนทำความไม่งาม เอย. ๚
/*102มหาสงคราม๏ สักรวาภรรยาโอฆบุรี
ก้มเกษีกราบงามลงสามหน
ในดวงจิตรมิได้คิดทรชน
จึงคิดด้นเปนไรเพราะไม่ตรอง
ประทานโทษโทษาให้ข้าบาท
เปนหญิงอาจผิดประมูลทูลฉลอง
หมายจะซ่อนให้พ้นที่คนปอง
ไม่ทันตรองโว้เว้เดชะ เอย. ๚
พระราชนิพนธ์๏ สักรวาได้สดับมีรับสั่ง
ข้อที่บังอาจหาญประทานให้
ทรงทำนุบชุบเลี้ยงผ่านเวียงไชย
ได้พานใหญ่เท่ากระโหลกโอฆบุรี
ให้เอาแม่เจ้าประคุณที่อุ่นเกษ
ยายม่วงเทศมาในวังตั้งเปนที่
ใช้เลี้ยงหมูดูเล่นเห็นจะดี
โอฆบุรีนั้นคิดกลอนเที่ยวซ่อน เอย. ๚
/*103มหาสงคราม๏ สักรวาแม่เจ้าหนูหนีอยู่ไหน
ไปเปนไรเปนเลนไม่เห็นขัน
จนเกิดผิดติดโทษพระทรงธรรม์
ไม่คอยฉันเลยแม่ม่วงดวงชีวา
ตำรวจในใครเกาะต้องติดตาม
จะไต่ถามความดูให้รู้หนา
เดินไปพบพุ่มพวงแม่ดวงตา
ไยเจ้ามานั่งนิ่งเปนลิง เอย. ๚
ตำรวจ๏ สักรวาขึ้นมาจากเรือทุ่น
ต้องวายวุ่นชำระความตามรับสั่ง
ด้วยแม่ม่วงกับจ่าช่วงประทีปวัง
เปนไรบังใต้พระแท่นแสนซุกซน
บัดนี้โปรดพ้นโทษเรียกตัวมา
ไปเที่ยวหาซ่อนหลีกอีกสักหน
ค่าฤชายกให้ไม่ปะปน
ด้วยเปนคนรู้จักรักกัน เอย. ๚
/*105มหาสงคราม๏ สักรวาซ่อนที่ไหนเห็นไม่พ้น
ยังมีมนต์เศกปรอทยอดคาถา
จึงเหาะร่อนไปริมหิมวา
ถึงจะหาแสนยากลำบากลำบน
เศกปรอทกันไว้ด้วยพระเวท
สำแดงเดชเหาะไปในเวหน
เฉวียนฉวัดลงที่วัดเชตุพน
ขึ้นอยู่บนเพดานวิหาร เอย. ๚
พระองค์เจ้า๏ สักรวาทราบว่าวงคุณมหา
ท่านเข้ามาอมปรอทเหาะลอดหนี
จำจะต้องสำแดงแผลงฤทธี
เปนโยคีวิชาธรเที่ยวจรตาม
ถึงอาวาศเชตุพนเที่ยวค้นจบ
พอไปพบตัวไม่ได้ไถ่ถาม
จึงวิ่งเข้าจู่ลู่ขู่คำราม
คุณสงครามขอหนีอิกที เอย. ๚
/*105มหาสงคราม๏ สักรวาจะไปซ่อนในป่าช้า
ร้องเรียกหาฝูงปิศาจอันอาจหาญ
รวังไว้แล้วจะให้กินกระบาน
ใครคิดอ่านตามหนักจงหักฅอ
แต่อย่าให้เยินยับดับฉวางค์
ดูท่าทางท่วงทีให้ดีหนอ
ขู่ตะคอกหลอกให้กลัวจนตัวงอ
แม้นรีรอเจ้าจงหลอกให้ยับ เอย. ๚
พระองค์เจ้า๏ สักรวาคุณพระหนีพึ่งผีดิบ
ไปซุบซิบฝูงปิศาจอันอาจหาญ
ให้กินเครื่องเส้นใส่ในกระบาน
ต้องคิดการจับคุณป้าคิดน่ากลัว
ด้วยหลงลัดพลัดอยู่เรือที่นั่ง
ละล้าละลังเวียนวนเที่ยวค้นทั่ว
จึงค่อยวิ่งเข้าไปจับได้ตัว
เข้าพันพัววิ่งมาหาโยง เอย. ๚
/*106คุณพุ่ม๏ สักรวาไม่กลัวจับตัวป้า
ยอมปิดตาโดยดีไม่หนีหาย
ต้องวิ่งวางไปถึงฉางน้ำตาลทราย
เห็นทนายก็พอปะพระนานา
ด้วยพระองค์เปนคนต้นรับสั่ง
ให้รื้อคลังทำศาลนานหนักหนา
เห็นทูลกระหม่อมกราบกรานแล้วคลานมา
จับเอาฝ่าพระบาทส่งไปโยง เอย. ๚
ทูลกระหม่อม๏ สักรวาไม่รู้ตัวมัวนอนหลับ
ตกใจวับสดุ้งตื่นฟื้นผวา
เห็นคุณพุ่มงุ่มง่ามติดตามมา
จนปัญญายอมให้จับรับดีดี
ฉันจะไปปิดตาดอกหนาทั่น
จงพากันสัญจรเที่ยวซ่อนหนี
แล้วขึ้นรถรีบมาไม่ช้าที
มายืนที่เสาโยงไม่โกง เอย. ๚
/*107คุณพุ่ม๏ สักรวาอาไลยใจจะขาด
ทูลลาบาทบพิตรอดิศร
ปากเอ๋ยปากจะคิดก็ติดกลอน
ถึงอดนอนจนตายไม่หมายลา
จะจากไปใจคงนึกรฦกถึง
นึกคนึงถึงวันละพันกว่า
ถวายพรอย่างอังกฤษอิศรา
ชันษาฝ่าลอองลองลิฟ เอย. ๚
คุณนุด๏ สักรวาเดือนงามสามยามเศษ
ดาราเรศเรืองจำรัสรัศมี
ส่องสวรรค์วันแรมแจ่มฤดี
จรลีลับฟ้านภาอัมพร
โอ้ดาวเคลื่อนเดือนคล้อยจะลอยลิบ
จะเร็วรีบลอยลิบพระบรรจฐรณ์
เชิญเสด็จพระยอดฟ้าสถาวร
อดิศรคืนสถานพิมาน เอย. ๚
/*108ตำรวจ๏ สักรวาลารักสักรวา
สมเด็จพระน้องยาอดิศร
กรมเจริญผลสวัสดิพิพัฒน์พร
กับคุณมอญคุณพุ่มร้างจะห่างไกล
ทั้งพระองค์ประเสริฐศักดิลักษณนาม
พระมหาสงครามพิศมัย
หม่อมเจ้าแบนตลาดพลูชื่นชูใจ
ขาดอาไลยนานร้องฉลอง เอย. ๚
คุณพุ่ม๏ สักรวาดวงจันทร์บุหลันเลื่อน
ขยายเขยื้อนลับยุคุนธร์ขุนศิงขร
มาละโลกแหล่งฟ้าไม่อาวรณ์
ถวายกรนอดฟอกัตคัดคดี
แปลคำไทยว่าให้นึกรฦกถึง
จะหมายพึ่งบงกชบทศรี
กระหม่อมขอเปนข้าฝ่าธุลี
ทิงออฟมีคิดถึงฉันทุกวัน เอย. ๚
/*109ทูลกระหม่อม๏ สักรวาดาวเดือนก็เลื่อนลับ
ดูแสงทองส่องพยับโพยมหน
จวนจะแจ้งแสงศรีสุริยนต์
ขึ้นผ่องพ้นสัตภัณฑ์ยุคันธร
เปนวันส่งสักรวาทูลลาบาท
ไทธิราชบพิตรมหิศร
ขอพระชนม์ทูลกระหม่อมจอมนิกร
ให้ถาวรถ้วนร้อยอย่าถอย เอย. ๚
ตำรวจ๏ สักรวาคำนับรับอย่างนอก
ยุโรปบอกเช็กแฮนด์ปริแซนถวาย
เมเย่อกัปตันทั่วทุกตัวนาย
แอนแซนรายคอยรับจับสัญญา
เอาไทยแนมแกมปนเปนคนเขลา
ว่าโดนเดาไม่ได้ฝึกคิดศึกษา
เตกลิฟธิบดินทร์ปิ่นสุธา
จะนิรางดร้องฉลอง เอย. ๚
/*110ช่างเขียน๏ สักรวาบังคมลาฝ่าพระบาท
ไทธิราชบพิตรอดิศร
บำรุงราษฎร์สาสนาให้ถาวร
นักเลงกลอนคราวนี้แสนดีใจ
ต่างคนต่างได้ถวายหน้า
ทั้งเจ้าข้ายินดีจะมีไหน
ขอพระเดชปกเกษทุกคนไป
อย่ามีไภยเกษมศุขสนุก เอย. ๚
พระองค์เจ้า๏ สักรวาฟ้ามัวเมฆหมอกหาย
พอพระพายพัดแรงติดแสงศรี
ได้ชมแต่จันทราเมื่อราตรี
ดูเร็วรี่รีบรถบทจร
เสียดายเอ๋ยจวนจะปัจจุสสมัย
เมื่อยามดึกนึกให้สท้อนถอน
ต่างน้อมจิตรแลกายถวายกร
สถาพรภูลพระยศปรากฎ เอย. ๚
/*111เจ้าจำเริญ๏ สักรวาจวนจะสางสว่างฟ้า
พระจันทรามืดชอุ่มคลุ้มเวหา
จะจากเดือนเหมือนมัวทั่วเมฆา
พระพายพากลิ่นเกสรขจรขจาย
เสียดายคำที่ร่ำรำพรรณฝาก
โอ้จะจากสักรวาน่าใจหาย
เสียดายเสียงสำเนียงแสนเสียดาย
ได้สบายเปนศุขสนุก เอย. ๚
มหาสงคราม๏ สักรวาจะสว่างนภางค์นภา
บังคมลาทรงฤทธิสถิตย์สถาน
อรินราชคลาศแคล้วอย่าแผ้วอย่าพาน
ทรงสำราญภูลศุขทุกวี่ทุกวัน
ชโนในไตรภพสยบสยอน
พลากรปรีดิ์เปรมกระเษมกระสัน
ขอพระองค์ทรงเสวกอเนกอนันต์
ทุกเขตรขัณฑ์หวั่นจิตรระอิดระอา เอย ฯ
/*112คุณพุ่ม๏ สักรวาฟังเสนาะอยากเคาะโขก
เจ้าคุณโอฆบุรีอยู่ที่ไหน
ฤๅคิดถึงแม่ม่วงจึงง่วงไป
ฤาว่าไพล่เข้าไปอยู่ในรูรก
โศกถึงเมียเสียเสบียงต้องเลี้ยงหมู
คืนนี้ดูไม่สบายท่านยายหมก
ฉันจะให้เลื่อนที่สักสี่ยก
เปนตลกเทวทัตอิกนัด เอย. ๚
พระราชนิพนธ์๏ สักรวาวันนี้มีธุระ
จะฟังพระมหาชาติสาสนา
รอแยลไฮเน็ศเจษฎา
คือสมเด็จเจ้าฟ้าจาตุรนต์
รัศมีมีศรีสุนทรเพศ
ดังดวงเนตรอนุชาสถาผล
ฉันจะขอลาก่อนอย่าร้อนรน
เช็กแฮนด์ปนลาไปกุ๊ดไนต์ เอย. ๚
/*113ทูลกระหม่อม๏ สักรวาคารวะอภิวาท
ขอบพระราชหฤไทยยิ่งใหญ่หลวง
ทรงพระคุณเหลือจักคิดตักตวง
ข้าทั้งปวงขอทูลลาฝ่าลออง
จะเว้นว่างห่างเหินไปเนิ่นนัก
เคยซ้อมซักสักรวามาสนอง
เช็กแฮนด์ให้ใจหายไม่วายปอง
จะจำต้องร้างไปกุ๊ดไนต์ เอย. ๚
---
เล่นถวายที่ทเลพรหมาศ
คืนที่ ๑ ณวัน ๗ ๙ฯ ๑๒ ค่ำ ปีวอกจัตวาศก ๑๒๓๔
/*114คุณพุ่ม๏ สักรวาขอถวายอภิวาท
มีพระราชโองการประทานเรื่อง
ให้ทูลกระหม่อมจอมกระษัตริย์จำรัสเรือง
ด้วยโปรดเปรื่องเปนพระอนุชา
พระนิพนธ์ต้นรับสั่งให้ตั้งบท
จัดจำแนกแจกจดตามยศถา
ออกพระโอษฐโปรดคิดเรื่องปิดตา
อยู่โยงท่านจะบัญชาให้ใคร เอย. ๚
ทูลกระหม่อม๏ สักรวามิได้เกี่ยงคิดเบี่ยงบิด
จะยอมปิดตาเล่นเช่นรับสั่ง
จงชวนกันรีบร้อนไปซ่อนบัง
อย่านิ่งนั่งให้ป่วยการนานเวลา
ด้วยจับได้ไว้แต่ครั้งเมื่อคราวก่อน
ไม่เกี่ยงงอนหลบลี้หลีกหนีหน้า
เล่นพอให้สรวลเสได้เฮฮา
ตำรวจหาที่ซ่อนขึ้นก่อน เอย. ๚
/*115ตำรวจ๏ สักรวาพากันซ่อนที่ล้อมวง
รักษาองค์ธิบดินทร์ปิ่นนาถา
ปืนกระสุนมัดหวายไม้ขว้างกา
เครื่องสาตราหอกกระบี่มีทุกคน
แล้วตีฆ้องห้ามมิให้ใครเข้าออก
สัญญาบอกกะแตฆ้องก้องกาหล
ใครขืนตัดน่าฉานผ่านตำบล
โทษไม่พ้นกฎหมายถึงตาย เอย. ๚
มหาสงคราม๏ สักรวาพาสมรซ่อนในหนอง
ตะโกนก้องเรียกหาจรเข้
ว่าครั้งนี้คงได้อมสมคเน
ขึ้นลอยเร่ดูโบ้โร่โตสนัด
พอแอบซ่อนบังกายอยู่ชายบึง
ใครถามถึงตัวเราเจ้าจงกัด
ถ้าไม่พอมันเขี้ยวอย่าเลี้ยวลัด
ฉันชื่อทัดพี่ไกรทองท้องเดียว เอย. ๚
/*116คุณพุ่ม๏ สักรวาเห็นวงคุณสงคราม
ลงงุ่มง่ามดำดึ่งพึ่งจรเข้
ลำตำรวจก็ฉลาดคาดคเน
ออกไปเร่แอบอ้อมพึ่งล้อมวง
ยังแต่ตนจนจิตรคิดวิตก
จะขึ้นบกซ่อนตัวก็กลัวหลง
คลานขึ้นเรือพระที่นั่งดังใจจง
เข้าห้องสรงแอบเข้าไปดังใจ เอย. ๚
คุณพุ่ม๏ สักรวาลำหลวงกระทรวงซ่อน
ไม่ทุกข์ร้อนด้วยว่ามีที่อาไศรย
ด้วยรู้แท้แน่ชัดสนัดใจ
ว่าพระไทยน้อยนักขี้มักเคือง
เห็นทูลกระหม่อมพระองค์น้อยเคยต่อยเคาะ
ก็นิ่งเหนาะเสียไม่ตอบประกอบเรื่อง
เห็นจะไม่จับตัวด้วยกลัวเคือง
เชิญบาทเบื้องขึ้นนั่งตักกวักเรียก เอย. ๚
/*117ทูลกระหม่อม๏ สักรวามิใช่จะใจน้อย
ถ้าถูกต่อยแม้นได้โต้โมโหหาย
มาเล่นขับเอาข้างเดียวเจียวคุณยาย
อย่าวุ่นวายทีนี้มิได้กลัว
อันท่านเล็กเด็กหนูมาดูหมิ่น
ช่างเล่นลิ้นดูเบาพูดเย้ายั่ว
จงคิดบอกออกโอษฐขอโทษตัว
บอกดีชั่ววงเด็จยายจึงหาย เอย. ๚
คุณพุ่ม๏ สักรวาทูลหม่อมน้อยคอยขยับ
ถ้าแม้นจับยายพุ่มจะรุมต่อย
ถึงเปนเด็กเล่าก็รศมดตะนอย
ฉันก็คอยทูลเพ็ดเสด็จยาย
ขอแรงเจ้าโฮเลนช่วยเต้นโลด
ท่านดาโกรธอยู่เมื่อเช้าเล่าไม่หาย
ท่านศุขด้วยช่วยกันว่าให้ได้อาย
พรุ่งนี้ตายแล้วเรื่องเสื้อต้องเนื้อ เอย. ๚
/*118ทูลกระหม่อม๏ สักรวาอย่าโฮเลนช่วยเต้นโลด
รู้ว่าโปรดวงคุณยายจึงหมายต่อย
ด้วยเปนคนริร่ำช่างสำออย
ดีแต่คอยทูลเพ็ดกับเด็จยาย
ที่จริงจิตรคิดจับวงพระสงคราม
เที่ยวงุ่มง่ามหลบลี้ดีใจหาย
เปนชาติเชื้อพลายชุมพลคนแยบคาย
รู้มากมายมนต์เวทวิเศษ เอย. ๚
มหาสงคราม๏ สักรวาชาละวันครั้นเห็นคน
ทำแยบยนต์ดำลงไปมิให้เห็น
ในน้ำจิตรคิดอุบายหมายเขม้น
ถ้าใครเล่นลอดมาจับจะงับกิน
ด้วยเราเปนไกรทองต้องแทนคุณ
แม้นใครวุ่นลงมาจับงับให้สิ้น
ขึ้นผุดโผนโจนทยานสท้านดิน
นายทัดปลิ้นวิ่งไปสบาย เอย. ๚
/*119พระองค์เจ้า๏ สักรวามาประนมบังคมบาท
แล้วลีลาศหลีกลัดไปวัดเกาะ
หาท่าหนีที่บังยังพิเคราะห์
เห็นจะเหมาะก็แอบมิกะฏิพระ
ฉวยเสียทีขึ้นเจดีย์ที่ท่าวัด
เมื่อเต็มขัดลงน้ำดำมุดสวะ
กระบวนน้ำดำหนีมีมากละ
แต่กันตะเข้ร้ายร่ายมนต์ เอย. ๚
ช่างเขียน๏ สักรวาวงช่างไม่วางวิ่ง
นั่งไม่นิ่งมือหยิบกระดิบเดี้ยม
จ้ำจิบจิบรอบเกาะละเลาะเลียม
ไปจอดเทียมลำนาวาพระยารักษ์
จงระวังให้อยู่เย็นเปนผู้ตรวจ
สั่งตำรวจที่ล้อมวงพระทรงศักดิ์
แม้นใครไล่จับมาอย่าเกรงภักตร์
อย่าทายทักจับส่งจางวาง เอย. ๚
/*121เจ้าจำเริญ๏ สักรวามาประนตบทรัช
แล้วเลี้ยวลัดหางเสือเรือปิกนิก
เอาเชือกเกลียวเหนี่ยวผูกไม่ดุกดิก
หัวเราะคิดทำขยับต้องจับละ
ด้วยเปนพระที่นั่งหลวงกระทรวงห้าม
ใครลวนลามจงให้โปรดเปนโทษหละ
เราเปนข้าอยู่ข้างในไว้ธุระ
แม้นขืนจะจับเราเอาโทษ เอย. ๚
ทูลกระหม่อม๏ สักรวาเห็นไม่โยงเที่ยวโพงวิ่ง
ไม่นั่งนิ่งตรงเข้าจับออกสับสน
พอคว้าได้ภรรยาทำหน้าจน
ดูเหมือนบ่นว่าจำเภาะคราวเคราะห์ร้าย
จึงบอกว่าไปอยู่โยงอย่าโกงนะ
เราไม่ละตัวท่านเหมือนมั่นหมาย
อย่าขืนขัดดัดจริตทำกรีดกราย
จะต้องอายเขานะจ๊ะจริงนะ เอย. ๚
/*121มหาสงคราม๏ สักรวาจับไม่ได้ไพล่วิ่งหนี
ลงซ่อนที่ในโถสโมสร
ข้างต้นเถาปลายนั้นเท่าอ่างมังกร
จะแอบซ่อนปิดตาฝาไม่มี
กระโดดโผนโจนลงโอ่งน้ำปลา
ให้แสบหูแสบตาพากันหนี
แล้ววิ่งวงลงในถังขังวารี
ใครจับพี่พี่จะดำน้ำเสีย เอย. ๚
ช่างเขียน๏ สักรวาฟังสมรเหมือนกลอนแห้ง
เจ้าของแซงเข้ามาหมายทายถูกเหมาะ
กลอนกระโดดโลดโผนโจนวิ่งเราะ
ลงไปเกาะไหน้ำปลาน่าอายใจ
ท่านเห็นดีแล้วฤาวงคุณสงคราม
เที่ยวเก็บความเก่าเก่าของเขาได้
สิ้นกลอนสดหมดพุงยุ่งฤาไร
เข้านั่งใกล้หม่อมเมียบอกเสีย เอย. ๚
/*122ช่างเขียน๏ สักรวาฟังเงียบเซียบสงัด
ฤๅข้องขัดเคืองจิตรคิดไม่ไหว
ฉันขอโทษเธออย่าโกรธกลับกริ่งใจ
อดไม่ได้คันปากอยากเคาะแคะ
อันวิไสยสักรวารักษาซื่อ
ท่านอย่าถือเคยเล่นกันกระนั้นแหละ
นายตาบช่วยว่าให้ตรงอย่าหลงแวะ
อย่ายิ้มแหะเชิญตรองร้องขึ้น เอย. ๚
ตำรวจ๏ สักรวามาแทรกให้แปลกหู
จะนิ่งอยู่ก็ไม่ได้ให้ขัดข้อง
จะขอห้ามความไปดังใจปอง
เพราะไม่ต้องที่จะขวางมากลางคัน
ด้วยทูลกระหม่อมไล่จับวงพระสงคราม
ยังกล่าวความติดต่อเปนข้อขัน
ไม่ควรร้องสองบทประชดประชัน
ขอเชิญทั่นกลับไปให้ไกล เอย. ๚
/*123คุณพุ่ม๏ สักรวากลัวต่อยกร่อยแท้แท้
ทำอ้อแอ้อู้อี้เห็นดีฤๅ
ท่านตาครูรู้ฦกช่างฝึกปรือ
ทำชึบจื๊อเชื่อจิตรคิดอย่างไร
มาออกตัวกลัวต่อยทำหงอยหงิม
ถูกเยาะยิ้มวิ่งรี่หนีไปได้
อย่าวุ่นวายหมายจับจงกลับไป
จับลำในคุณมหาน่าปี๊บ เอย. ๚
ทูลกระหม่อม๏ สักรวาพูดเลอะเปรอะไปดอก
ฉันแกล้งหลอกคุณยายอย่าวายวุ่น
เดิมตั้งจิตรคิดขยับจะจับคุณ
เสียงว้าวุ่นอึกทึกนึกรำคาญ
จึงนิ่งฟังคารมที่คมกรอด
ช่างเล็ดลอดมาประกวดอวดโวหาร
ตรงเข้าจับคุณสงครามยามกันดาร
ถึงเพื่อนบ้านก็ไม่ละแล้วคะ เอย. ๚
/*124มหาสงคราม๏ สักรวาฟังว่าน่าอดสู
ไปสอดรู้มาแต่ไหนฤๅใครบอก
ย่อมเข้าใจในกลอนพูดย้อนยอก
มากลับกลอกค่อนว่าดูน่าแคลง
ทำไว้ตัวเปนตาครูรู้เสียหมด
ร้องสองบทคล้ายกับบอจนฅอแห้ง
ยอมให้จับไม่ดิ้นเพราะสิ้นแรง
ไม่กล่าวแกล้งยอมอยู่โยงไม่โกง เอย. ๚
ทูลกระหม่อม๏ สักรวารีบร้อนคิดซ่อนหนี
จะหาที่ก็ไม่ได้เหมือนใจหมาย
จึงหมอบเฝ้าอยู่อย่างนี้ดีสบาย
ท่านคุณยายจงช่วยกันสรรพไภย
ถึงมาทแม้นพระมหาจะมาจับ
คงได้รับมือกันให้หวั่นไหว
จะปล้ำลงคงคาชลาไลย
ไม่ยอมให้จับกายเหมือนหมาย เอย. ๚
/*125มหาสงคราม๏ สักรวาฉุยฉายหมายเขม้น
ไปซ่อนเร้นอยู่ที่ไหนบ้างเล่าเหนอ
เที่ยวตามไปในพรหมาศก็ไม่เจอ
มาพบเธอท่านครูหมอบอยู่นี่
ย่องขยับหมายจะจับแล้วกลับคิด
ดูจริตเหมือนเปนท้าวขึ้นคราวนี้
เข้าหมอบเมียงเคียงบาทาฝ่าธุลี
คงเลื่อนที่เสียแท้แท้คุณแก่ เอย. ๚
คุณพุ่ม๏ สักรวาคุณมหาเข้ามาจับ
วิ่งขยับหวุดหวิดผิดไปได้
พอทูลกระหม่อมอ้อมมาแอบนึกแปลบใจ
ก็ฉวยได้บั้นพระองค์ส่งไปแทน
สั่งกำชับกับวงคุณสงคราม
อย่าเบาความกอดพระหัดถ์มัดให้แน่น
มาแอบหลังหลายครานึกน่าแค้น
แล้วยิ้มแป้นด้วยว่าหนุนคุณท้าว เอย. ๚
/*126มหาสงคราม๏ สักรวาพระมหาสงคราม
บังคมราบกราบงามลงสามหน
เข้าจับบาททูลกระหม่อมจอมสกล
อาญาล้นเกล้าแล้วคราวนี้
ด้วยคุณพุ่มจับสันบั้นพระองค์ให้
ต้องจับไว้ตามตรงอย่าทรงหนี
จงโปรดด้วยช่วยอยู่โยงเสียสักที
กระหม่อมนี้จับได้ถวายโยง เอย. ๚
ทูลกระหม่อม๏ สักรวาฟังไม่ชัดถนัดแน่
ฉันหมอบแต้อยู่ที่นี่ประสีประสา
มิได้ไปใกล้เคียงเรียงภักตรา
เหตุไรมาจับส่งพระสงคราม
ได้ยินเสียงมาสำออยทำอ้อยอิ่ง
เฝ้าวอนวิงยำเยงทีเกรงขาม
เตะปากปับเลือดนองลงสองชาม
หนีสงครามวิ่งตะโพงมาโยง เอย. ๚
/*127คุณพุ่ม๏ สักรวาฟ้าขาวดาวจรเข้
ดารากรร่อนเร่หันเหหาง
นภางค์พื้นชื่นฉ่ำด้วยน้ำค้าง
จะสว่างเสียแล้วหนอต้องรอรา
ทูลลาบาทบทเรศวิเศษโฉม
ถึงจากไปใจคงโทมนัศหา
ด้วยรักใคร่ในพระเดชเจตนา
ขอเปนข้าเคียงพระบาททุกชาติ เอย. ๚
คุณมอญ๏ สักรวาเวลาแปดทุ่มเที่ยง
ขอหลีกเลี่ยงลาไปจวนไก่ขัน
ข้าลอองบาทบงสุ์พระทรงธรรม์
ถวายอัญชลิตอิศรา
พระนรินทร์ปิ่นปักเปนหลักโลก
จงส่างโศกเปนบรมศุขา
ขอพระเดชปกเกล้าชาวประชา
ชันษายาวยืนสักหมื่น เอย. ๚
/*128มหาสงคราม๏ สักรวาดารารายคล้ายประดับ
แสงเงินจับบูรพาท้องฟ้าขาว
นกเขาคูคูขันกระชั้นเช้า
ดุเหว่าเร้าเรงเร่งเปล่งสำเนียง
เสียดายหนอข้อคำยังจำได้
จะจากไปยังไม่วายเสียดายเสียง
แสนเสนาะเพราะระเบียบร้องเรียบเรียง
แล้วหมอบเมียงทูลลารีบมา เอย. ๚
ตำรวจ๏ สักรวาเกือบจะใกล้ไก่จะขัน
เวลาล่วงดวงบุหลันลับไศล
เหลือบดูแขแลดูภักตร์ให้หนักใจ
จะลับไปจากกันเหมือนจันทรา
จันทร์กระจ่างกลางเวหาศลีลาศลับ
เมื่อไรจะกลับส่องกระจ่างสว่างหล้า
แต่จากภักตร์เพื่อนสักรวาคลา
จะง่วงเหงาเศร้าอุราคอยท่า เอย. ๚
/*129ทูลกระหม่อม๏ สักรวาดาวเคลื่อนดวงเดือนดับ
มัวพยับมืดคลุ้มชอุ่มฝน
ดุเหว่าส่งเสียงก้องร้องระคน
สุดจะทนหนาวในใจรัญจวน
นิจาเอ๋ยเคยชื่นทุกคืนค่ำ
จะต้องจำแรมโรยยิ่งโหยหวน
เสียดายกลอนสักรวาเวลาจวน
ขอลานวลมิ่งสมรไปก่อน เอย. ๚
พระองค์เจ้า๏ สักรวาฟ้ามัวเมฆหมอกหมาย
พอพระพายพัดแรงเปิดแสงศรี
ดูดาวดับลับแสงพระจันทรี
ดูเร็วรี่รีบรถบทจร
เสียดายหนอจวนใกล้ปัจจุสสมัย
ขออำลาคลาไคลไกลสมร
จะจำใจจำพรากจำจากจร
ในอกร้อนร้อนรักจำจาก เอย. ๚
คืนที่ ๒ ณวัน ๑ ๑๐ฯ ๑๒ ค่ำ ปีวอกจัตวาศก ๑๒๓๔
คุณพุ่ม๏ สักรวาอภิวาทบาทบงกช
จะจับบทบอกผ้าป่าว่าวิถาร
ทูลหม่อมตัวขรัวส้มเปนสมภาร
เราคิดอ่านแห่กระจาดเหมือนราษฎร
กรมช่างตั้งให้ว่าที่ทายก
หาตลกมาฉลองร้องครึ่งท่อน
คุณมหาหน้าฉลาดพิณพาทย์มอญ
คนลครองค์ประเสริฐเปนเถิด เอย. ๚
มหาสงคราม๏ สักรวาตาครูชูอยู่ริมวัด
ได้ทราบชัดว่าฎีกามาแจกให้
จัดพิณพาทย์มอญพลันได้ทันใด
ด้วยจะไปแห่ผ้าป่าไม่ช้าที
จึงรีบพายมาถึงซึ่งท้องทุ่ง
เอ๊ะลืมถุงปี่แก้วเสียแล้วนี่
จะกลับไปเล่าก็ไกลเสียเต็มที
ปี่ก็มีมาบ้างเป่าพลาง เอย. ๚
/*131ตำรวจ๏ สักรวาบังคมบรมบาท
แล้วลีลาศครรไลไปผ้าป่า
เกณฑ์รองงานแปดกรมเอาโคมมา
ลงนาวาจุดสว่างกระจ่างไฟ
เอาไม้พลองกระบองสั้นนั้นไปด้วย
แม้นฉุกฉวยคนเมาเข้ามาไขว่
จะได้ช่วยทักถามห้ามปรามไป
ถ้าผู้ใดเกะกะไม่ละ เอย. ๚
พระองค์เจ้า๏ สักรวาน้อมประนมบังคมบาท
ด้วยเปนราชการงานผ้าป่า
ลครดีที่ไหนไปหามา
เสมียนตราจางวางเผือกไปเลือกคัด
ทั้งรุ่งจันขำแตรแก่เก่งแก่น
ฝ่ายขุนแผนก็ระดมประสมประสัด
พิณพาทย์ดีมีอยู่รู้ชัดชัด
ไม่ต้องจัดหาที่ไหนวุ่นวาย เอย. ๚
/*132ช่างเขียน๏ สักรวาวงช่างหวังเอาบุญ
สู้ลงทุนซื้อจ่ายจำหน่ายของ
ได้เสร็จสรรพจับใส่กระจาดกอง
บรรทุกท้องนาวาแล้วคลาไคล
เรียกจำเริญหลานรักพยักหน้า
จงจัดหาเงินงานเปนการใหญ่
ใครมาช่วยให้กำนนทุกคนไป
รับสั่งให้แห่โคมฮึกโหม เอย. ๚
เจ้าจำเริญ๏ สักรวาเจริญไวยได้รับสั่ง
ก็สมหวังด้วยศรัทธามาแต่ไหน
แล้วจัดร่มกาเสื่อผ้าไตร
ตะลุ่มใส่ถ้วยโถทั้งโอจาน
แล้วหยิบเงินห้าชั่งด้วยยังจน
ร้องเรียกคนขนของก้องทั้งบ้าน
แล้วเลี้ยวลัดตัดมาไม่ช้าการ
ถวายท่านติดเทียนทองของฉัน เอย. ๚
/*133คุณมอญ๏ สักรวารู้แน่ว่าแห่ผ้าป่า
แต่งกายาใส่เสื้อลงเรือเก๋ง
ล้วนชาววังผิวพรรณดังจันทร์เพ็ง
ก็รีบเร่งเร็วมาแต่สายัณห์
พบเรือพิณพาทย์มอญลครผู้หญิง
รำดีจริงจางวางเผือกช่างเลือกสรร
หยิบส้มพวงเพิ่มผ้าป่าศรัทธาครัน
ขรัวพ่อทั่นพอใจชมผลส้ม เอย. ๚
คุณพุ่ม๏ สักรวาแห่ผ้าป่ามาถึงวัด
ดึกกำดัดคาดงามสักยามสอง
ถึงกระฎีขึ้นกระไดเข้าไปมอง
เห็นส้มสองพวงมีนึกดีใจ
ช่วยปาผึงตึงตังหลังกฏิ
ดูเอาซิเที่ยงคืนหาตื่นไม่
สูบบุหรี่ปาตีเข้าขี้เซาไป
ฉวยได้ไข่ของชอบลอบปา เอย. ๚
/*134มหาสงคราม๏ สักรวาพิณพาทย์มอญกระง่อนกระแง่น
เข้าติดแน่นตะโพนโยนเพริดผริ่ง
ปี่ออดอ๊อดออระต๋อยเสียงอ้อยอิ่ง
ระนาดหริ่งรัวปร๋อฉิ่งล่อฉับ
ออกน่าผ้าป่าใหญ่ไปตามตรง
เสียงฆ้องวงโหน่งหนอดคอยหยอดรับ
เอ๊ะนี่โคมเปนอย่างไรมาไพล่ดับ
จอดประทับน่าวัดยุงกัด เอย. ๚
พระองค์เจ้า๏ สักรวาลครฦๅชื่อมาเล่น
หนูแย้มเปนจมื่นไวยใจแกล้วกล้า
หนูอินเปนนารีศรีมาลา
หนูหงษ์เปนสร้อยฟ้าลาวหน้านวล
หนูโหมดเปนขุนแผนแสนฉลาด
กับหนูตาดวันทองประคองสงวน
แห่ผ้าป่างดงามตามกระบวน
เปนการส่วนกุศลเพิ่มผล เอย. ๚
/*135ทูลกระหม่อม๏ สักรวาเถรส้มนั่งอมก๋อ
รูปอ้อต้อเคี้ยวหมากปากไคว่ไคว่
เสียงไข่ปาตูมตามถามว่าใคร
พอเห็นไฟแจ้งว่าผ้าป่าชัด
แล้วครองผ้าสีดำดูคร่ำม่อ
เดินกอมก้อตาปรอยค่อยประหยัด
แลเห็นส้มพวงใหญ่ใจฮึดฮัด
เบือนสบัดหน้ากลับไม่รับ เอย. ๚
พระราชนิพนธ์๏ สักรวาไม่รับส้มทำอมก๋อ
อย่างไรพ่อจางวางไข่ไฉนนั่น
จะสู้ทิ้งไข่เค็มเต็มสำคัญ
ถ้ากระนั้นจะถวายรายเครื่องยา
บุหรี่ฝรั่งทั้งกันชายาแดงด้วย
อาเพี่ยนรวยวันนี้ดีนักหนา
จะได้ปาตีกันกับท่านดา
กับทั้งม้าโหว่ด้วยช่วยสูบ เอย. ๚
/*136ทูลกระหม่อม๏ สักรวาออกชื่อไข่ใจหวิวหวิว
กำลังหิวเหลือใจจะใคร่ฉัน
ทุกสิ่งสิ้นฝิ่นกันชาที่ว่านั้น
อย่ารำพรรณยังไม่เคยเลยคุณยาย
แล้วจึงชักผ้าป่าว่าบุบบิบ
ตรงเข้าหยิบของคุณป้ามาถวาย
พอท่านวีกับท่านดามาภิปราย
จึงแจกจ่ายกันชาฝิ่นให้กิน เอย. ๚
พระราชนิพนธ์๏ สักรวาตาดากับม้าโหว่
นั่งยิ้มโก๋ได้ยินข่าวคราวขัดสน
จึงนั่งนึกปฤกษากันสองคน
ทีเปนผลบุญเราแล้วคราวนี้
เข้าในวัดลัดมาหาขรัวส้ม
นั่งบนพรมซดน้ำชาดมยาบุหรี่
ให้มึนเมาหาวนอนอ่อนเต็มที
นอนพุ่มลี่หลับสบายเหมือนตาย เอย. ๚
ทูลกระหม่อม๏ สักรวาเถรส้มนั่งก้มหน้า
นึกตรึกตราตรมจิตรคิดถวิล
ด้วยไปรับของที่ชั่วมัวมลทิน
เอาอับฝิ่นเข้าไว้ในกุฎี
จึงหยิบฝิ่นกับกันชาปาลงน้ำ
ให้สิ้นดำของชั่วมัวหมองศรี
แล้วตรึกตรองข้อความตามคดี
ยายคนนี้จะแกล้งฆ่าขรัวตา เอย. ๚
พระราชนิพนธ์๏ สักรวาเธอทั้งสองนั่งตรองตรึก
ใจบึกบึกกลัวจะว่าหน้าตาเสีย
ช่วยกันรั้งไว้แน่นจนแขนเพลีย
จับนัวเนียนั่งแอกกระแทกลง
นั่งเปนกลุ่มรุมกันคุยออกเพ้อเจ้อ
กำลังเผลอเลอะใหญ่จนใหลหลง
พอมึนเมาเข้าอิกก็หลับลง
อับฝิ่นคงอยู่กับที่ดิบดี เอย. ๚
/*138ตำรวจ๏ สักรวาขึ้นไปบนกุฎี
ดูท่วงทีจริตติดฉำเฉ็ง
จึงชวนกันผันแปรเที่ยวแลเล็ง
พิศเพ่งเห็นอับตลับยา
พอเปิดขึ้นเห็นฝิ่นสิ้นทั้งอับ
ตรงเข้าจับอาเพี่ยนได้หนักหนา
จึงถามเถรส้มพลันไม่ทันช้า
จงเร่งว่าตามจริงอย่านิ่ง เอย. ๚
ทูลกระหม่อม๏ สักรวาแจ้งความไปตามสัตย์
แต่อยู่วัดเปนสมภารนานหนักหนา
ยังไม่เคยสูบฝิ่นกินกันชา
เพราะผ้าป่าเจ้ากรรมมาทำความ
วงวัดหงษ์เอากันชาเข้ามาแฝง
มิได้แจ้งว่ามีของที่ต้องห้าม
รูปให้การหมดจดล้วนงดงาม
ดังนี้ตามสัตย์จริงทุกสิ่งเอย. ๚
/*139พระราชนิพนธ์๏ สักรวาพวกผ้าป่าสารภาพ
เรียนให้ทราบเรื่องตามเดิมความหลัง
ครั้งเสด็จสิงคโปร์เล่าอยู่เฝ้าวัง
ตั้งกองคลั่งสูบยาคว้าตะบึง
เมื่อคราวไปเมืองกัลลักกะตา
ได้สูบยาหลายหนมาจนถึง
ใช่จะสูบครั้งผ้าป่าอย่าคนึง
ไม่เชื่อจึงสืบถามเนื้อความ เอย. ๚
ตำรวจ๏ สักรวาฟังว่าสารภาพ
ศิโรราบรับยุบลเรื่องหนหลัง
แต่ก่อนเก่ายังไม่ออกอยู่นอกวัง
ว่าท่านตั้งสูบยามาช้านาน
ถึงมาบวชอยู่ฉนี้ก็มิอด
อย่าเลี้ยวลดกล่าวแกล้งแถลงสาร
สูบอยู่กับใครใครจงให้การ
เร่งคิดอ่านตรองตรึกจะสึก เอย. ๚
/*140ทูลกระหม่อม๏ สักรวาสูบบุหรี่ไม่มีผิด
ว่าข้างกิจทางวินัยก็ไม่ห้าม
แต่เรื่องฝิ่นกินกันชาว่าใส่ความ
ให้การตามสุจริตไม่ปิดบัง
เมื่อเสด็จไปสิงคโปร์นั้น
ได้ชวนกันสูบกล้องลองเล่นมั่ง
ท่านใหญ่ขวาเล่าก็รู้อยู่เฝ้าวัง
จะจริงจังฉันใดแจ้งใจ เอย. ๚
ตำรวจ๏ สักรวาให้การพานเคลือบแฝง
มากล่าวแกล้งกลบเกลื่อนให้เงื่อนหาย
ด้วยอ้างคุณใหญ่ขวาว่าเยื้องกราย
เปนแยบคายเลี่ยงลัดเห็นขัดความ
เขาจับฝิ่นไว้ได้เปนของกลาง
ยังแอบอ้างพยานไปจะให้ถาม
จึงกราบทูลพระกรุณาสง่างาม
เห็นลุกลามอึกกะทึกควรสึก เอย. ๚
/*141พระราชนิพนธ์๏ สักรวาฟังตำรวจมากราบทูล
นเรนทร์สูรทรงสดับโปรดรับสั่ง
ว่าตาเถรบวชนานการรุงรัง
ทำปิดบังสูบฝิ่นกินกันชา
จะลงโทษตามการก็พานแก่
ให้ใส่แต่เสื้อเหลืองเครื่องกาสา
ส่งไปไว้วงอาลักษณ์ซ้อมสักรวา
พระสูบยาเปนตัวอย่างข้างน่า เอย. ๚
ตำรวจ๏ สักรวารับพระราชโองการ
ก็รีบคลานออกมาหาช้าไม่
เบิกเสื้อคลังวิเศษพลันมาทันใด
แล้วส่งให้เถรทิดสวมติดกาย
พาตัวส่งพระยาศรีสุนทร
ไว้ร้องกลอนสักรวาว่าถวาย
ยกให้เปนเจ้าหมู่ผู้ตัวนาย
คุมพวกรายนักสวดศิษย์บันทิด เอย. ๚
/*142ทูลกระหม่อม๏ สักรวาขรัวตานั่งหน้าจ๋อย
ทำตาปรอยรับประนอมยอมจะสึก
เผื่อนานไปเปนเจ้ากรมพอสมนึก
ได้อยู่ตึกนั่งก๋าสู้ตาฟัก
มาอุดอู้อยู่ในศีลหากินยาก
แสนลำบากไม่มีศุขติดกุกกัก
รับเสื้อเหลืองสวมใส่โดยใจรัก
นั่งร้องสักรวาดังรับสั่ง เอย. ๚
คุณพุ่ม๏ สักรวาลมชายพระพายพัด
ดึกกำดัดเดือนดับพยับฝน
ขอถวายบังคมลาฝ่ายุคล
ไปคงทนทุกข์ถึงคนึงนาน
เคยหมอบใกล้ได้ฟังรับสั่งตรัส
สารพัดพระสุนทรแสนอ่อนหวาน
ขอเปนข้ากว่าจะถึงซึ่งนิพพาน
ได้โปรดปรานมาแต่เล็กเด็กเด็ก เอย. ๚
/*143ตำรวจ๏ สักรวามาร้องท้องพรหมาศ
บังคมบาทธิบดินทร์ปิ่นนาถา
แสนเสียดายเพื่อนรักสักรวา
จะคลาศคลาร้างกันไปวันนี้
ขอนารายน์ฤทธิรงค์พระทรงศักดิ์
บำรุงรักษาเขตรประเทศที่
เฉลิมภพเมืองลพบุรี
เชิญอวยศรีสวัสดิพงษ์ทุกวง เอย. ๚
คุณมอญ๏ สักรวาขอเฉลิมเพิ่มพระเดช
พระสุริเยศลอยเถลิงถเกิงแสง
ต่างภาษาก็ทราบชัดทรงดัดแปลง
นิพนธ์แซงแซกซ้อนเปนกลอนไทย
เสนาะล้ำคำแก้แปลกระจัด
ช่างเหยาะหยัดยอดปัญญาจะหาไหน
ขอพระทรงธรณีอย่ามีไภย
บังคมใต้บาทมูลทูลลา เอย. ๚
/*144มหาสงคราม๏ สักรวาใกล้สว่างกลางพิภพ
เมฆหมอกกลบเวหาน่าฉงน
ขอทูลลาภูวนารถบาทยุคล
ต้องจำจนจำไปใจรำคาญ
แสนเสียดายเพื่อนรักเปนหนักหนา
จะลับตาครรไลไปสถาน
ใต้บาทบงสุ์จงเปนศุขสำราญ
เมื่อไรจะพานพบเล่นเช่นนี้ เอย. ๚
ทูลกระหม่อม๏ สักรวาก้มเกล้าเคารวะ
สมเด็จพระปรมินทร์บดินทร์สูร
บังคมลาคลาคลาศบาทมูล
จงเพิ่มภูลซึ่งพระบารมี
ทุกถ้วนหน้าพยายามตามเสด็จ
ไม่ขามเข็ดคิดถวิลถึงถิ่นที่
มาพรักพร้อมซ้อมสมทบในลพบุรี
ได้เปนที่ปรากฎพระยศ เอย. ๚
/*145ช่างเขียน๏ สักรวาบังคมบรมบาท
จากทเลพรหมาศคลาศคลาบ้าน
ไปข้างหลังยังเปนห่วงราชการ
ด้วยติดงานเรื่องเห่ว้าเหว่ใจ
ไม่มีใครจัดแจงแต่งข้างหลัง
ให้สมหวังหมดจดสดสุกใส
แสนอาไลยเพื่อนรักหนักฤไทย
ต้องจำไกลจากรักนักเลง เอย. ๚
พระองค์เจ้า๏ สักรวาจวนแจ้งแสงเดือนคลาศ
น้ำค้างหยาดระยับจับเวหา
เห็นเดือนตกอกเอ๋ยจะเลยลา
เสียดายรศพจนาแสนอาวรณ์
บังคมลาฝ่าพระบาทลีลาศเลย
ไปตามเคยศุโขสโมสร
ต่างคิดเกริ่นกรายถวายพร
จะจากจรพรหมาศลีลาศ เอย. ๚
/*146เจ้าจำเริญ๏ สักรวาน้อมประนมบังคมบาท
ทูลลาราชปรมินทร์ปิ่นสยาม
เสียดายท้องพรหมาสง่างาม
ด้วยเปนยามดึกด่วนจวนเวลา
เปนจนใจไกลลอองต้องล่องน้ำ
ถวายลำตามตรงชื่อหงษา
พอเปนที่ศุขเกษมเปรมปรา
ขอพระบารมีนั้นกันไภย เอย. ๚
สักรวาเล่นถวายในสระพระราชวังบางปอิน
ปีชวด จุลศักราช ๑๒๓๘ คืนที่ ๒
/*147อาลักษณ๏ สักรวาอภิวาทบาทบงกช
จึงแบ่งบทจัดความให้ตามที่
คุณพุ่มเปนมณฑาปัญญาดี
คุณนุชนี้รับบทรจนา
ลำนี้ว่าสามลคนผู้เถ้า
พระองค์เจ้าหมดเหมาะเปนเงาะป่า
หลวงพิไชยแต่งคารมกับกรมนา
ผลัดกันว่าหกนางอย่างหมาง เอย. ๚
/*148กรมนา๏ สักรวาปางกระษัตริย์จัดทรงเครื่อง
ดูรุ่งเรืองอร่ามงดงามศรี
ทรงภูษาลายทองของอย่างดี
ดูท่วงทีสองกระษัตริย์จัดพระองค์
แล้วเสร็จก็ไปนั่งยังในที่
แต่ล้วนมีน้ำจิตรคิดประสงค์
คำนับพระบิตุราชมาตุรงค์
ต่างแจกจงเลือกดูหมู่นาง เอย. ๚
หลวงพิไชยเสนา๏ สักรวาหน่อกระษัตริย์จัดซื่อ
อันเลื่องฦๅในเขตรเพศวิไสย
ทราบว่ามีสาราให้หาไป
ต่างมีใจรีบรัดจัดแจงกาย
นุ่งปูมดอกใหญ่วิไลยล้ำ
ห่มแพรเพลาะดำงามเฉิดฉาย
ครั้นแต่งเสร็จเดินชำเลืองเยื้องกราย
มาถึงท้ายกลางชลาคอยท่า เอย. ๚
/*149พระองค์เจ้า๏ สักรวาเงาะสบายท้ายเกาะพระ
ไม่เลยละราชกิจคิดหนักหนา
พลางแต่งตัวถอนหนวดอวดพ่อตา
หวังจะให้รจนาเมตตาเงาะ
เศกขี้ผึ้งตามประสาเปนบ้าใบ้
ให้ชาวในเห็นสมนั่งชมเปาะ
นุ่งสุรัดฉุยฉายกรีดกรายเพลาะ
ฝ่ายเจ้าเงาะนั้นนั่งตั้งหน้า เอย. ๚
อาลักษณ๏ สักรวากรมวังนั่งอยู่นั่น
เห็นเงาะดั้นเข้ามาเดินเกินถิ่นที่
หุนพิโรธโกรธนักดังอัคคี
จึงวิ่งรี่รีบไปดังใจจง
สั่งทหารเฝ้าประตูหมู่ถือขวาน
ทำประจานขับไล่แล้วไสส่ง
อย่าให้มาต่อไปใจอาจอง
ทำทนงไม่รู้จักหนักเบา เอย. ๚
/*150พระราชนิพนธ์๏ สักรวาวงนี้ยินดีแสน
เปนสะแวลเจ้าชู้รู้ฝรั่ง
จะไปเกี้ยวพระบุตรีที่ในวัง
ใส่เสื้อเชิ๊ดฅอตั้งปลายมือโต
ผ้าผูกฅอแพรสีมีเข็มปัก
ใส่เสื้อกั๊กเดรสโก๊ดระโอดโอ่
กังเกงแคบเกือกฝรั่งหนังลูกโค
แว่นตาเขียวเดินโอ้พูดอ่าง เอย. ๚
อาลักษณ๏ สักรวาคุณผ่องน้องคุณผาด
สวมเสื้อราชปะแตนใส่แหวนก้อย
ตราความชอบติดทรวงดวงน้อยๆ
ดูแช่มช้อยถือบุหงาทัดยาดม
นุ่งผ้าสีกรมท่าสั่งมาใหม่
หวีผมไปล่เส้นสลวยดูสวยสม
เดินกระหยิ่มกริ่มจิตรคิดนิยม
มาคอยชมพระธิดาสามล เอย. ๚
/*151พระราชนิพนธ์๏ สักรวาวงนี้หนอเปนฅอเพื่อน
รีบเข้าเรือนแต่งตัวฟุ้งแล้วนุ่งผ้า
ดีใจเจียวจะไปเกี้ยวพระธิดา
ประหน้าแป้งเกล็ดเม็ดนิดนิด
หวีผมสมภักตร์แต่งตักหน้า
ห่มขาวม้าแดงสุดกระหมุดกระหมิด
แหวนก้อยเพ็ชรเบรเลียนวิเชียรชิด
ถ้าสมคิดรวยกระไรรีบไป เอย. ๚
พระองค์เจ้า๏ สักรวาพวกเจ้าชู้ได้รู้ข่าว
ชวนเพื่อนเหล่ามาเปนกลุ่มหนุ่มหนักหนา
แต่งเปนลาวมอญกระบวนชวนกันมา
ห่มขาวม้าสีแดงแต่งเต็มยศ
พวกเจ้าชู้รู้การพานจะเซ่อ
ทำเดินเก้อฤากระไรดอกไม้สด
ทั้งคนแก่พลอยไปมิได้งด
จนหลังขดค่อมเค้าเข้าไป เอย. ๚
/*152กรมนา๏ สักรวานารีพี่สาวใหญ่
ต่างดีใจอยากได้คู่มาสู่สม
บ้างนุ่งยกนุ่งลายพรายน่าชม
แต่ล้วนห่มแพรดีสีแดงดำ
สอดแหวนเนื่องแหวนประดับสำหรับก้อย
สวมสายสร้อยงามสมดูคมขำ
ทากระแจะจันทน์เจิมเฉลิมซ้ำ
พี่นางนำออกไปนั่งยังที่ เอย. ๚
หลวงพิไชยเสนา๏ สักรวาพระบุตรีศรีสวัสดิ์
บรรจงจัดแต่งองค์ทรงภูษา
นุ่งต่วนดอกอย่างใหม่วิไลยตา
ใส่ถุงบาทาราคาแพง
สอดฉลองพระบาทบู๊ตสุดวิเศษ
สวมเสื้ออีวนิงเดรดวิเศษแสง
ห่มสไบอย่างดีแพรสีแดง
มาแอบแฝงคอยดูหมู่ชาย เอย. ๚
/*153พระราชนิพนธ์๏ สักรวารจนานวลหง
นุ่งสังเวียนเจียนประจงจีบจัด
ห่มตาดปักประดับเม็ดเพ็ชรรัตน์
คาดเข็มขัดเพ็ชรใหญ่ใส่สังวาล
ธำมรงค์สี่วงสองร้อยชั่ง
รองบาทหนังสีปิงก์งามจริงจ้าน
กุหลาบร้อยมลิมาไลยใส่ในพาน
เยาวมาลย์แขงใจออกไป เอย. ๚
หลวงพิไชยเสนา๏ สักรวาหกองค์อนงค์นาฎ
ยุรยาตรย่างเยื้องชำเลืองเหลียว
เห็นร้อยเอ็ดกระษัตริย์พากันมาเกรียว
ดวงจิตรเสียวนึกสัมผัสหัทยา
นางจึงโยนพวงมาไลยไปสวมหัดถ์
แล้วรีบรัดเข้าในม่านคลานไปหา
บังคมทูลสมเด็จพระบิดา
หม่อมฉันได้ภัศดาแล้วหนา เอย. ๚
/*154พระราชนิพนธ์๏ สักรวารจนาเห็นพี่ใหญ่
นั้นเลือกได้คู่ชิดสมจิตรหมาย
นางนึกชังรังเกียจเกลียดผู้ชาย
ก็เดินกรายเปิดแกลแลลงมา
เห็นแต่งฟุ้งนุ่งน้ำเงินใส่เสื้อขาว
ติดดวงดาวกับเสื้อเลอะเคอะหนักหนา
ที่นุ่งปูมก็ชมซานเต็มประดา
เปนเจ้าชู้เร่อร่าไม่รัก เอย. ๚
อาลักษณ๏ สักรวาจักรพงษ์ทรงสวัสดิ์
โทมนัศร้อนฤไทยดังไฟผลาญ
ให้คิดแค้นรจนายุพาพาล
น่ารำคาญคนทั้งกองไม่ต้องใจ
จึงตรัสสั่งจ่าตำรวจเที่ยวตรวจหา
แต่บรรดามีจนทุพลไพร่
เผื่อจะแอบเกาะแก่งอยู่แห่งใด
จงรีบไปหามาอย่าช้า เอย. ๚
/*155ตำรวจ๏ สักรวาเสนีทั้งสี่นาย
ต่างถวายบังคมลามาหมีหมัน
เรียกตำรวจรีบร้อนจรจรัล
เที่ยวด้นดั้นหากระทั่งถึงปลายนา
พอพบเด็กเลี้ยงควายทั้งหลายเล่น
เขาว่าเห็นเงาะมีอยู่นี่หวา
เองจงช่วยรีบบอกอย่าหลอกตา
หนูพาข้าไปให้พบประสบ เอย. ๚
กรมนา๏ สักรวาเด็กผู้หญิงวิ่งหยอยๆ
ทั้งใหญ่น้อยเลี้ยงควายอยู่ท้ายเกาะ
ฟังเสนาว่าให้พาไปหาเงาะ
ต่างยิ้มเยาะแลดูหน้าเรียกตาครู
ที่ตรงแกจะให้ข้าพาไปได้
แต่แล้วแกต้องไหว้ให้หัวหมู
ด้วยเงาะนี้ฦๅเช่นเปนเจ้าชู้
มาเที่ยวอยู่ในนาของข้า เอย. ๚
/*156พระราชนิพนธ์๏ สักรวาเด็กเลี้ยงโคคนโตโต้ง
เคยเล่นโกงเด็กผู้หญิงเที่ยววิ่งไขว่
เปนพ่อโจกโหยกเหยกเกกสุดใจ
ไม่กลัวใครเดินคว้างมากลางคน
ร้องว่าไปใครจะรับนำเจ้าเงาะ
จะต้องเกาะเอาเดี๋ยวนี้ให้ปี้ป่น
จะเที่ยวแส่รับสินบาดคาดสินบน
ข้าเปนชายนายพลคนโต เอย. ๚
กรมนา๏ สักรวาเด็กผู้หญิงชื่อพริ้งผ่อง
แต่ว่าน้องชายมีชื่อสีสา
เห็นเด็กโตเดินขวางอยู่กลางนา
มาพูดจาไม่ให้รับทรัพย์สินบน
เด็กผู้หญิงพริ้งผ่องก็ต้องนิ่ง
ด้วยเปนหญิงกลัวผิดคิดฉงน
จึงรีบพาเสนาในไปบัดดล
ประจวบจนพบเงาะก็กลับ เอย. ๚
/*157พระองค์เจ้า๏ สักรวามาประสบพบเจ้าเงาะ
ยืนหัวเราะกิริยาดูน่าขัน
ดูผมเผ้ายุ่งยิ่งนิ่งยิงฟัน
ตัวเปนมันดังหมึกให้นึกกลัว
พูดเปนใบ้อุบอิบกระหยิบว่า
พวกเสนาต่างกระแอมยิ้มแย้มหัว
แล้วชวนกันสนทนารีบพาตัว
ไปเฝ้าเจ้าอยู่หัวในวัง เอย. ๚
คุณนุช๏ สักรวารับบทรจนา
เทวดาเดินหนเข้าดลจิตร
หัดถาถือบุบผาพวงมาลิศ
สมรมิตรดูเงาะเจาะจง
แลเห็นเปนรูปทองต้องฤไทย
ให้มีจิตรพิศมัยอาไลยหลง
ด้วยความรักหักฤไทยมิได้ลง
ทิ้งมาไลยให้ตรงเจ้าเงาะ เอย. ๚
/*158พระองค์เจ้า๏ สักรวาสังข์ทองมองเขม้น
ชายเนตรเห็นนวลนางสำอางโฉม
ประไพภักตร์ลักขณาน่าประโลม
ให้แสนโสมนัศสวัสดี
พอนางทิ้งมาไลยรับได้พลัน
พระทรงธรรม์ปรีดิ์เปรมเกษมศรี
แกว่งตระบองป้องหน้าท้าตีคลี
แล้วเดินรี่มาประนมบังคม เอย. ๚
พระองค์เจ้า๏ สักรวาเจ้าเงาะหัวเราะแหะ
ยิ้มแขยะเล่ากับนางพลางสรวลสันต์
ให้หาเนื้อวันนี้แลดีครัน
ใบหูนั้นคงจะวิ่นสิ้นทุกคน
ลานางกวัดไกวไม้เท้าเหาะ
ลงจำเภาะพุ่มไม้ในไพรสณฑ์
ถอดรูปแล้วอ่านมหาจินดามนต์
ฝูงเนื้อกล่นเกลื่อนมาพร้อมหน้า เอย. ๚
/*159๏ สักรวาเขยทั้งหกวิตกเหลือ
เที่ยวหาเนื้อที่ไหนก็ไม่ปะ
ระอาจิตรมุ่นหมกคิดมุมะ
เที่ยวเกะกะดั้นด้นเดินบ่นไป
เนื้อถึกอยู่ที่ไหนก็ไม่เห็น
พเอิญเปนใจจงคิดสงไสย
ชรอยเปนผีสางที่กลางไพร
ซ่อนเนื้อไว้ฤๅไรหลากใจ เอย. ๚
คุณพุ่ม๏ สักรวารจนาทำตาเขียว
สักคำเดียวมิได้ร้องตรองเอาเถอะ
หมายมาเล่นก็เปนเคราะห์ปากเงาะเงอะ
ช่างคะเคอะเซอะซะเหมือนจะตาย
ขอทูลลาฝ่าลอองสองพระบาท
จะนิราศจากไปก็ใจหาย
ทั้งพระองค์เจ้าประเสริฐเลิศพราย
ฉันโกรธนายผู้บอกดอกนะ เอย. ๚
/*160พระราชนิพนธ์๏ สักรวารจนายุพาภักตร์
ฟังเงาะชักชวนให้เข้าไปเฝ้า
นุ่งต่วนแดงแต่งเหยาะเหมาะไม่เบา
ถุงเท้าเก่าติดไปแต่ในวัง
สวมเสื้อแพรอย่างใหม่วิไลยหนอ
เข็มกลัดฅอตีราคาห้าสิบชั่ง
ลงเรือโบตรีบรุดไม่หยุดยั้ง
ถึงพระที่นั่งเข้าไปหาพ่อตา เอย. ๚
สักรวาเล่นที่ในสระพระราชวังบางปอิน
คืนที่ ๑ ณวัน ๒ ๑๒ฯ ๑ ค่ำ ปีฉลู จุลศักราช ๑๒๓๙
/*161อาลักษณ๏ สักรวาข้าพระพุทธเจ้า
แต่ล้วนเหล่าตระลาการศาลรับสั่ง
สมทบอาลักษณ์ด้วยช่วยกำลัง
ถวายบังคมบาทนารถนรินทร์
โปรดให้ลองร้องถวายเปนไปรเวต
พอสมเจตนาตรึกนึกถวิล
สิบสี่ค่ำจำจะร้างบางปอิน
ไปสู่ถิ่นกรุงเก่าเล่นเหมา เอย. ๚
/*162สัสดี๏ สักรวาน้อมประนตบทเรศ
ปรเมศโมฬิศทุกทิศสถาน
ทรงเจริญศุโขมโหฬาร
แด่พระผู้เปนประธานเหล่าประชา
เกล้ากระหม่อมพึ่งมาเวลานี้
หมู่นารีเร่าร้อนอ่อนหนักหนา
เสียงก็แห้งต้องแสงพระสุริยา
จงทรงพระกรุณาข้าบาท เอย. ๚
อาลักษณ๏ สักรวาเคราะห์ดีได้มีเพื่อน
พอได้เอื้อนเอ่ยร้องเปนสองเสียง
ค่อยหายเหงาเปล่าใจด้วยใกล้เคียง
ได้รอเรียงเรือแอบพอแนบลำ
อย่าสเทินเมินหมางระคางจิตร
ขอเชิญคิดตอบคารมให้คมขำ
เหมือนคู่เคยเชยชิดติดประจำ
ไม่ควรอำเอื้อนอางขนาง เอย. ๚
/*163สัสดี๏ สักรวามากับท่านในวันนี้
พอเปนที่เพื่อนร้องพระทองถวาย
ขอจงได้การุญอย่าวุ่นวาย
หม่อมฉันคลายไม่เจนคำที่สำนวน
ทั้งบทกลอนอ่อนแอไม่แก่หัด
ยังข้องขัดหนักหนาดูน่าสรวล
ที่ถ้อยคำตรัสมาเปนกระบวน
สิ่งไม่ควรประทานโทษได้โปรด เอย. ๚
คุณพุ่ม๏ สักรวาสรวมชีพบังคมบาท
บรมนาถนฤเบศร์เกษสยาม
สักรวาพลัดพรายเที่ยวพายตาม
จึงได้ช้ากว่ายามเปนความจริง
โปรดบังคับจับเรื่องอย่าเคืองขุ่น
ท่านกรมขุนต้นรับสั่งอย่านั่งนิ่ง
อย่าเชือนแชแง่งอนทำค้อนติง
ฤากริ่งกริ่งในพระไทยอย่างไร เอย. ๚
/*164อาลักษณ๏ สักรวาจะให้จัดเห็นขัดข้อง
เกรงไม่ต้องตามถนัดจะขัดขวาง
ช่วยกันร้องลำทั้งหลายถวายพลาง
พอถูกทางตามสัมผัสที่หัดปรือ
ซึ่งจะจัดบทเล่นเห็นดึกนัก
ชวนกันพักผ่อนกำลังมั่งเถิดฤา
จะบ่งสุ้งเสียงไว้ให้เลื่องฦๅ
ไว้แก้มือวันสมโภชผูกโบถ เอย. ๚
คุณพุ่ม๏ สักรวาเตือนให้จัดว่าขัดข้อง
ดูทำนองเหมือนจะไม่เต็มใจเล่น
ชตาตกอกเอ๋ยไม่เคยเปน
ฤๅทรงเห็นว่าไม่เลี้ยงคู่เคียงลำ
ได้เฝ้าแหนแสนสบายหมายว่าจะ
วิสาสะสู้คารมให้คมขำ
เหมือนมิใช่เรือนัดคู่มัดจำ
ต้องร้องลำตามตรัสไม่ขัด เอย. ๚
/*165อาลักษณ๏ สักรวาชิช่างว่านิจาเอ๋ย
ไม่ควรเลยลับปากมาถากถาง
ยังต้องจิตรติดใจที่ไว้วาง
ไม่จืดจางคิดเรื้อเบื่อกระบวน
เปนคราวเคราะห์ก็ต้องเฉยเลยสละ
มิใช่จะวายรักคิดหักหวน
เห็นล่วงฦกดึกนักหนาเวลาจวน
จึงได้ชวนไปนอนพักผ่อน เอย. ๚
คุณพุ่ม๏ สักรวาว่าจริงจริงกลับกริ่งตรึก
ฉันไม่นึกลับปากไว้ถากถาง
วานอย่ายอขอประทานแต่ปานกลาง
ถึงจะจางจืดก็ได้เปนไรมี
กับคนยากปากคำเหมือนน้ำท่วม
ระบมบวมเบื่อจิตรจึงคิดหนี
พอรู้เท่าเข้าใจกันในที
ชวนเข้าที่เข้าทางร้อยอย่าง เอย. ๚
/*166อาลักษณ๏ สักรวาใช่จะยอพูดผลอพลอด
ไม่ทิ้งทอดห่างเหเสนหา
คารมอื่นดื่นไปไม่นำพา
ฝีปากป้าฟังแล้วกริ่มอิ่มอารมณ์
อันจะทำใจด่วนหาควรไม่
ข้างน่าไปเดือนปียังมีถม
ไม่ย้อนยอกบอกแจ้งแสลงลม
แม้นเกรียมตรมทุกข์ตรอมมักผอม เอย. ๚
คุณพุ่ม๏ สักรวาอย่าพิไรเลยไม่เชื่อ
ฉันเหมือนเกลือท่านริมกับภิมเสน
เปนกาฝากรากกิ่งแอบอิงเอน
มิใช่เกณฑ์เกสรกลีบบีบระบม
สุริยันต์จันทรีเลื่อนลีลาศ
ศักราชเดือนปีว่ามีถม
ยิ่งแก่วันฉันยิ่งงอมเกรียมตรอมตรม
ไม่ยอมงมโง่โงกเศร้าโศก เอย. ๚
/*167อาลักษณ๏ สักรวาว่าเล่นออกเปนฉาก
ถึงกาฝากก็ยังคิดสนิทสนม
อย่าสร้อยโศกโงกงอมคิดตรอมตรม
บอบระบมบวมนักแล้วมักตาย
คิดจุกจิกซิกซี้ไว้ดีกว่า
เผื่อเบื้องน่าบุญถึงได้ผึ่งผาย
อย่าพิโรธโกรธกรุ่นคิดวุ่นวาย
เกลือคงกลายเปนอำพันสักวัน เอย. ๚
เล่นคืนที่ ๒ ณวัน ๓ ๑๓ฯ ๑ ค่ำ
หลวงสิทธิศร๏ สักรวาอัญชลียินดีนบ
โดยเคารพคำนับน้อมจอมสยาม
ข้าพระบาทมุลิกาพยายาม
แสวงความชอบในใต้ธุลี
มิได้คิดกายาว่าเหนื่อยเหน็ด
ตามเสด็จพระภูมินทร์ปิ่นเกษี
ถ้าแม้นโปรดจะได้เปรื่องกระเดื่องดี
จะได้มีชื่อเสียงสำเนียง เอย. ๚
/*168หลวงพิไชยเสนา๏ สักรวาข้าพระพุทธเจ้า
ต่างก้มเกล้าประนตบทศรี
ใต้ลอองบาทาฝ่าธุลี
ซึ่งเปนที่เย็นเกล้าเหล่านิกร
ขอสิ่งซึ่งเปนใหญ่ที่ในโลก
จงดับโศกบำรุงศุขสโมสร
แด่พระมิ่งนฤเบศร์เกษนคร
ดังนารายณ์ฤทธิรอนปางก่อน เอย. ๚
อาลักษณ๏ สักรวาอภิวาทบาทบงกช
จะแจกบทแบ่งบั่นปันให้ว่า
แม่ลูกจันทน์นั้นที่โฉมสีดา
วงนี้น่าที่บรมพรหมพงษ์
สิทธิศรรับบททศภักตร์
เล่นเมื่อซักสอบความตามประสงค์
ลำท่าพระจักรกฤษณ์ฤทธิรงค์
บทนี้องค์อสุราว่าก่อน เอย. ๚
/*169หลวงสิทธิศร๏ สักรวาทศภักตร์ท้าวยักษา
จึงเข้ามากราบก้มบังคมไหว้
ข้านี้เห็นนางหลงในพงไพร
เก็บมาได้โดยชัดเปนสัจจา
พระราเมศตามข่มเหงคเนงร้าย
มาทำลายฆ่ายักษ์เสียหนักหนา
ชอบแต่เข้ามาง้อขอสีดา
ตามกิจจาจะได้ให้นางไป เอย. ๚
อาลักษณ๏ สักรวาองค์บรมพงษ์พรหเมศ
สดับเหตุทศภักตร์ขุนยักษา
จึงเอื้อนอรรถตรัสถามพระรามา
ที่เขาว่าจริงกระนั้นฤาฉันใด
เขาว่าเก็บนางได้ที่ในป่า
เจ้าจงว่าไปสินะเปนไฉน
อย่ายักเยื้องแยบยนต์เปนกลไก
จงว่าไปตามจริงอย่านิ่ง เอย. ๚
/*170คุณพุ่ม๏ สักรวาพระอวตารให้การว่า
ฤๅษีพาเดินบกไปยกศิลป์
หลานยกได้ให้สีดายุพาพิน
ครั้นเสร็จสรรพกลับบุรินอยุทธยา
ต้องรับสัตย์ทรงฤทธิบิตุเรศ
พาดวงเนตรมาผนวชบวชในป่า
ทศภักตร์ยักษ์พาลเจ้ามารยา
ลักสีดาแจ่มจันทร์เมียฉัน เอย. ๚
อาลักษณ๏ สักรวาภูวไนยครรไลหงษ์
สดับองค์อวตารให้การแก้
ความไม่ถูกต้องกันยังผันแปร
การจะแน่ข้างผู้ใดก็ไม่ชัด
จึงตรัสถามสีดาว่าไฉน
จงว่าไปให้งามโดยความสัตย์
เจ้าคนกลางจงเปนเช่นบันทัด
อย่าเลี้ยวลัดกล่าววาจามุสา เอย. ๚
/*171หลวงพิไชยเสนา๏ สักรวาลักษมีสีดานาฏ
บังคมบาททูลความตามประสงค์
ข้ากับลักษณ์รามานราพงษ์
มาดำรงสร้างพรตดาบศนี
ได้ยลกวางกลางป่าพนาเวศ
เปนบังเหตุที่จะพรากจากถิ่นที่
พระราเมศประเวศมฤคี
อยู่ข้างนี้ทศภักตร์ลักมา เอย. ๚
อาลักษณ๏ สักรวาภูมีมาลีวราช
สถิตย์อาศน์รถอิงพิงเขนย
ฟังคนกลางอ้างคารมสมจำเลย
จึงเอื้อนเอ่ยมธุรศแก่ทศกรรฐ์
อย่าละห้อยละเหี่ยด้วยเมียเขา
จงฟังเราอย่าโกโรมุ่นโมหันธ์
เร่งรีบส่งองค์สีดาวิลาวรรณ
ให้ผัวขวัญของเขาเถิดเจ้า เอย. ๚
/*172หลวงสิทธิศร๏ สักรวาฟังโองการบรรหารหัก
พระยายักษ์ทูลลอองสนองไข
เปนความสัตย์โดยแท้แน่ในใจ
ข้าเก็บได้กลางดงที่พงพี
นางเห็นองค์พระรามงามสอาด
ข้าเชื้อชาติทศภักตร์เปนยักษี
ด้วยรูปร่างหม่อมฉันนั้นไม่ดี
ซึ่งนางนี้เห็นพระรามรูปงาม เอย. ๚
อาลักษณ๏ สักรวาพรหมพงษ์ทรงสดับ
เห็นอุบอับขัดบังคับที่รับสั่ง
ประพฤติการทุจริตให้คิดชัง
ยากจะหยั่งความในให้เห็นจริง
จึงผินภักตร์ตรัสถามพระราเมศ
จงแจ้งเหตุตามสัจจังอย่านั่งนิ่ง
เมียคนหนึ่งอย่าอาไลยใจประวิง
คิดทอดทิ้งให้กับเขาเถิดเจ้า เอย. ๚
/*173คุณพุ่ม๏ สักรวาพระรามงอนงามขำ
ได้ฟังคำไอยกาบัญชาถาม
ทศภักตร์เจ้าสำนวนกระบวนความ
ว่ารูปฉันงามคัดค้านให้การยาว
จึงถวายอภิวาทบาทบรม
เมียกระผมคู่คุมแต่หนุ่มสาว
อย่าเชื่อโจทย์โปรดรับสั่งสักครั้งคราว
ถามหลานสาวสีดาก่อนหนา เอย. ๚
อาลักษณ๏ สักรวาสอนให้ก็ไม่เชื่อ
นึกน่าเบื่อยังตะบอยสำออยอ้อน
แล้วกล่าวถ้อยลอยหน้าสาระวอน
ทำแสนงอนอย่างผู้หญิงจริงจริงเจียว
นั่งเลือกผ้าท้าวแขนใส่แหวนก้อย
จนเหงื่อย้อยโทรมหน้าลูกตาเขียว
จงทำยอมให้เมียเสียทีเดียว
ทำลดเลี้ยวจะต้องตีเดี๋ยวนี้ เอย. ๚
/*174คุณพุ่ม๏ สักรวาพระรามงามเล็กเล็ก
พบยักษ์เจ๊กเจ้าสำนวนกวนโมโห
ไอยกาไอยเกก็เฉโก
มาพาโลพาเลอะเซอะสุดใจ
ว่าเลือกผ้าตาเขียวเหลียวมาขู่
ฤาพระครูคิดกระดากไม่อยากได้
เห็นหมอบยิ้มกริ่มกรุ่นอิ่มอุ่นใจ
คงได้ไปฝากฝังที่หวัง เอย. ๚
อาลักษณ๏ สักรวาเห็นไหมเล่าดูเอาสิ
เตือนสติให้ยังมาว่ากันได้
ฤาตรองตรึกนึกละเหี่ยเศร้าเสียใจ
เบี้ยหวัดไม่ขึ้นกับเขานั่งเหงางม
ได้ชั่งเดียวเปรี้ยวจี๋ปีนี้ขัด
เชิญไปวัดริมบ้านหาท่านถม
แทงธรรมบทดูสักครั้งฟังคารม
อย่านิยมลูกเมียให้เสีย เอย. ๚
/*175คุณพุ่ม๏ สักรวาเตือนสติให้บิเบอะ
ตรัสออกเปรอะแประเปราะเยาะขยับ
ตรงเบี้ยหวัดตัดหมดเพราะยศยับ
คงได้รับห้าชั่งสักครั้งคราว
ผัดเดือนยี่ปีขาลการที่ว่า
ไปวัดวาจะทำไมมิใช่สาว
ฟังเทศน์ธรรม์กันชีวิตรให้จิตรยาว
หาไม่คราวนี้หมายจะตาย เอย. ๚
อาลักษณ๏ สักรวาคิดคาดเอาชาติน่า
คงได้ห้าชั่งบ้างเหมือนอย่างหมาย
ในชาตินี้แล้วคุณป้าอย่าตะกาย
บนแม่ยายแม่ย่าไม่กล้ารับ
คิดกำเริบเอิบโอบโลภเปล่าเปล่า
จนแก่เถ้ากร่อนเกรียนเจียนจะดับ
มีเงินทองกองให้แร้งมันแย่งยับ
กล่องเงินรับเผาผีดีแล้ว เอย. ๚
/*176คุณพุ่ม๏ สักรวาคิดคาดในชาตินี้
ให้ฟ้าผี่เถิดเพคะกรมขุน
ฉันไม่อวดสวดมนต์ขอผลบุญ
อยากเปนคุณท้าวอนงค์ทรงกันดาล
ตรงแม่ย่าสีกุกอย่าทุกข์ร้อน
ฉันอ้อนวอนแล้วแกคงจะสงสาร
ถ้าท่านอยากจะเปนโสดเปรื่องโปรดปราน
จงคิดอ่านบนแม่ย่าล่วงน่า เอย. ๚
เล่นคืนที่ ๓ ณวัน ๔ ๑๔ฯ ๑ ค่ำ
หลวงสิทธิศร๏ สักรวาข้าพระองค์จำนงจิตร
ตั้งหน้าคิดมาฉลองร้องถวาย
ก้มเศียรคำนับพร้อมโน้มน้อมกาย
ล้วนแต่ชายข้าบาทราชการ
ฉลองพระเดชพระคุณการุญรัก
สามิภักดิพระภูมินทร์ปิ่นสถาน
เพิ่มพระยศจอมหล้าสุธาธาร
ไม่เกียจคร้านราชกิจสักนิด เอย. ๚
/*177ท่าพระ๏ สักรวาน้อมประนตบทเรศ
ฉลองพระเดชพระคุณบุญราษี
ด้วยพระองค์ทรงพระบารมี
อุทิศที่วิสุงคามอารามเรือง
ขอเดชะบุญญาอานิสงษ์
ให้ดำรงโลกฦๅระบือเลื่อง
ให้ดับทุกข์ยุคเข็ญเย็นใจเมือง
ทั้งฟุ้งเฟื่องฟูพระยศปรากฎ เอย. ๚
อาลักษณ๏ สักรวาเคารพน้อมนบบาท
ภูวนารถนฤเบศร์เกษสยาม
ทรงพระราชศรัทธาพยายาม
ประกอบความสืบบุญอดุลย์ดล
อนึ่งขอน้อมนบอภิวาทน์
แทบบัวบาทบรมวงษ์ผู้ทรงผล
ขอเชิญสิ่งศักดิสิทธิฤทธิรณ
ชูพระชนม์ยืนอย่าถอยจากร้อย เอย. ๚
/*178หลวงพิไชยเสนา๏ สักรวาขึ้นสิบสี่ปีฉลู
วันเดือนอ้ายหมายผู้คนพร้อมหน้า
แรมค่ำศุกรผูกพัทธสีมา
ทรงศรัทธาการสมโภชโปรดสามวัน
งิ้วหนังลครครบเพลงปรบไก่
ดอกไม้ไฟพระสวดประกวดประขัน
ปักฉัตรเบญจรงค์ลายรอบหลายพรรณ
พระสวดฉันไปจนฤกษ์งานเลิก เอย. ๚
อาลักษณ๏ สักรวาจะกำหนดบทให้เล่น
นายฤกษ์เปนพระรามงามสง่า
วงแม่จันนั้นที่โฉมสีดา
ลำนี้ว่านักพรตกำหนดนาม
หมื่นนิพนธ์คนดีที่บุตรลบ
เล่นเมื่อพบบิดรวิงวอนถาม
แต่จะขอย่อกำหนดบทพระราม
พยายามวอนฤๅษีเดี๋ยวนี้ เอย. ๚
/*179ท่าพระ๏ สักรวาพระรามงามสง่า
เข้าวันทาพระนักพรตสลดจิตร
จึงวอนว่าข้าแต่พระทรงฤทธิ
ฉันคิดผิดขับหนีแม่สีดา
ด้วยได้เคยเชยโฉมประโลมเล้า
ครั้นจากเจ้ารัญจวนคร่ำครวญหา
ขอพึ่งพักนักบุญกรุณา
ช่วยวอนว่าให้หล่อนคืนมาชื่น เอย. ๚
อาลักษณ๏ สักรวาพระมุนีฤๅษีแก่
นั่งยิ้มแต้ป้องภักตร์แล้วซักถาม
เหตุอะไรไฉนเธอเออพระราม
จะนำความอาบัติมาซัดเรา
เปนชีบานาสงฆ์ทรงสิกขา
จะพูดจาไม่ถนัดขัดหนาเจ้า
แม้อ้อนวอนให้หนูลบช่วยรบเร้า
ก็เห็นเขาคงจะดีฟ้าผี่ เอย. ๚
/*180ท่าพระ๏ สักรวาจักรพงษ์ทรงสดับ
น้อมคำนับพระสิทธาน้ำตาไหล
หมายพึ่งพักสักคราตัดอาไลย
เสียแรงใช้กระหม่อนฉานเนิ่นนานมา
จึงเหลียวหน้าไปหาพ่อบุตรลบ
ไปนอบนบมารดรนะหล่อนจ๋า
ให้แม่คืนชื่นชิดกับบิดา
พระลูกยาได้เปนศุขอย่าทุกข์ เอย. ๚
หลวงสิทธิศร๏ สักรวาฟังบิดาน่าสงสาร
เห็นอาการชนนีไม่ดีด้วย
จึงเข้ากอดบาทาระร่ารวย
แม่จงช่วยเห็นกับฉันนั้นสักที
ฉันสงสารพระบิดาน้ำตาเล็ด
ท่านเฝ้าเช็ดน้ำเนตรท่วมจนบวมปี๋
เปนลูกกำพร้าพ่อก็ไม่มี
ให้ฟ้าผี่เถิดนะแม่อย่าแช เอย. ๚
/*181หลวงพิไชยเสนา๏ สักรวาอัคเรศเกษนารี
องค์พระลักษมีศรีสมร
ว่าแม่จากทรงฤทธิพระบิดร
ค่อยวายร้อนเพราะมุนีพระชีไพร
ถนอมลูกเลี้ยงไว้จนใหญ่เติบ
เที่ยวกำเริบเล่นป่าอาว์จับได้
เขาทำโทษโทษาแทบคาไลย
ขืนร่ำไรเรื่องนี้จะตี เอย. ๚
หลวงสิทธิศร๏ สักรวาบุตรลบเฝ้ารบเร้า
พระแม่เจ้าไม่เห็นจริงทุกสิ่งสิ้น
คิดสงสารพระองค์พงษ์นรินทร์
พระภูมินทร์จงไปหาขรัวตาชี
ให้อ้อนวอนแล้วคงเปาะเห็นเหมาะเหม็ง
ตะแกเก่งข้างคาถาตาฤๅษี
เรียนเสน่ห์ท่านขรัวตาเห็นท่าดี
เร็วเร็วซีแม่ท่านโกรธโทษฉัน เอย. ๚
/*182ท่าพระ๏ สักรวาพระทรงสังข์ได้ฟังบุตร
บอกว่านุชหน่ายจิตรคิดสงไสย
เจ้างามสรรพลับหลังจะอย่างไร
จึงรีบไปถึงพระคุณพระมุนี
ฝ่ายลูกอ้อนเข้าไปวอนมารดรแล้ว
พระน้องแก้วก็ยังแกล้งทำแหนงหนี
ควรดับเข็ญเปนธุระของพระชี
เขาว่ามีเสน่ห์ช่วยฉันด้วย เอย. ๚
อาลักษณ๏ สักรวาพระมุนีฤาษีเถ้า
ครั้นจะเอาเปนธุระกลัวจะเสีย
ด้วยเปนการพันพัวเรื่องผัวเมีย
จะไกล่เกลี่ยก็กลัวตัวบาปกรรม
จึงว่ากับองค์พระหริรักษ์
รูปนี้จักพูดก็ยากถลากถลำ
จงไปอ้อนวอนสำออยด้วยถ้อยคำ
เรื่องเสน่ห์รูปทำไม่เปน เอย. ๚
/*183ท่าพระ๏ สักรวาสดับถ้อยนึกน้อยจิตร
พระนักสิทธิสลัดเสียว่าเมียผัว
ซึ่งสิกขาอย่าครวญไม่ควรกลัว
ไม่หมองมัวพระบาฬีก็มีมา
ถ้าเปนเย็นเปนชู้สู่สื่อชัก
บาปกรรมนักอาบัติชัดหนักหนา
ไม่ถึงสังฆาทิเสสเวทนา
พอปลงอาบัติได้เปนไร เอย. ๚
อาลักษณ๏ สักรวาเอ้อเฮอเออนั่นแน่
พูดเปนแง่ยอกย้อนมาตอนตัด
พระนัดดาเปนมหาวัดสุทัศน์
ก็เจนจัดรู้จบครบคำพระ
จะแกล้งให้รูปต้องของหมกมุ่น
เปนของเชื้อเจือเมถุนกุลทูสะ
รูปอยู่เดียวเปลี่ยวเพื่อนสมณะ
เห็นว่าจะปลงอาบัตินั้นขัด เอย. ๚
/*184ท่าพระ๏ สักรวาแรกรู้เรียนอยู่มั่ง
ครั้นตกถังก็นับถือพระฤๅษี
หมายเปนหนึ่งพึ่งพาบารมี
ตรัสพาทีเลอะเทอะว่าเลอะละ
พระสิทธาก็รักษาเพียงศีลสิบ
ไม่ควรหยิบยกว่าสาธุสะ
เพราะเห็นไม่มีสำรับคำนับพระ
คอยแต่ใช้ไม่ธุระจริงเจียว เอย. ๚
หลวงสิทธิศร๏ สักรวาเชิญพระองค์ผู้ทรงภพ
ลูกปรารภอยากให้พ่อพูดจ๋อแจ๋
ทำเปนเจ้าชู้ป๋อเฝ้ากอแก
พระเจ้าแม่คงเมตตาท่าได้การ
แล้วพาองค์พระบิดาไปหลังกุฏิ์
จึงวิ่งผลุดทูลมารดาน่าสงสาร
มานี่แน่เจ้าขาข้ารำคาญ
จงแก้ง่านข้าสักนิดตามจิตร เอย. ๚
เล่นคืนที่ ๔ ณวัน ๕ ๑๕ฯ ๑ ค่ำ
ท่าพระ๏ สักรวามาพร้อมน้อมประนต
บาทบงกชมุลิกาสุธาสวรรค์
ทรงพระคุณกรุณาไม่ราวัน
ดังฉัตรกั้นเกษีไม่มีไภย
ขอปรีชาปรากฎพระยศโยค
สว่างโลกเรืองแลดังแขไข
ข้าพระบาทพลาดพลั้งเปนอย่างไร
ควรมิควรขอพระได้โปรดโทษ เอย. ๚
อาลักษณ๏ สักรวาจะพิกัดจัดให้เล่น
นายฤกษ์เปนประสันตาปรีชาขยัน
วงนารีที่มิสาอุนากรรณ
ลำนี้นั้นปันหยีมีศักดา
สิทธิศรกล่าวคำตำมะหงง
เห็นมั่นคงต้องกระบวนควรหนักหนา
เล่นเมื่อชนไก่พนันนัดสัญญา
ประสันตารีบไปจัดไก่ เอย. ๚
ท่าพระ๏ สักรวาประสันตามีมารยาตร
ชวนน้องนารถอนุชาปัญญาขยัน
จะไปหาไก่ดีที่สำคัญ
จะไปเกณฑ์เล่นพนันเขาวันนี้
พอไปพบไก่ดีขันรี่เรื่อย
ดีทั้งเดือยทั้งแข้งเปนแสงศรี
จับได้ไก่ไม่รอจรลี
มาถึงที่ชนไก่เร็วไว เอย. ๚
หลวงสิทธิศร๏ สักรวาตำมะหงงประสงค์ไก่
แล้วเลือกได้ไก่ประดู่ดูแหลมหลัก
เกล็ดแข้งนาคราชฉลาดนัก
มีลำหักเปาะได้มาหลายครา
ทั้งรูปโฉมกลมกล่อมพริ้งพร้อมหมด
ชนก็อดท่วงทีดีหนักหนา
พอวางหางปล่อยปล้ำต้องตำรา
ตีถูกไก่ประสันตาเสียงฮา เอย. ๚
/*187ท่าพระ๏ สักรวาประสันตาปรีชาฉลาด
ชะตำมะหงงองอาจไม่อดสู
ไก่ของเราเล่าก็เอกเศกต่อครู
จะได้ดูสักปึงที่ถึงดี
เออนี่แน่ตำมะหงงอย่าหลงล้อ
เราจะต่อให้หนาห้าเอาสี่
พอไก่เราเข้าท่าเตะตาที
ก็วิ่งหนีเขาไปจนใจ เอย. ๚
อาลักษณ๏ สักรวาปันหยีครูเจ้าชู้ใหญ่
แลเห็นไก่แพ้วิ่งนึกกริ่งจิตร
อุนากรรณคนนี้เคยมีฤทธิ
เมื่อครั้งติดสักรวาที่ท่าช้าง
แต่ยังสาวคราวเปนบุษบา
ยังเข้าคร่าดาบอิเหนาเอามาบ้าง
อิเหนาเก่านักเลงแท้ยังแพ้นาง
นี่อย่าวางเม็ดเหมือนคราวเปนสาว เอย. ๚
/*188คุณพุ่ม๏ สักรวาอุนากรรณเทวัญแปลง
แอบนั่งแฝงมุลี่ทำทีเก้อ
ไก่ปันหยีตีแพ้ชะแง้ชะเง้อ
คนร้องเออเสียงอึงตลึงแล
ไก่เปนรองร้องว่าเรื่องท่าพระ
พูดเกะกะว่ากล่าวความเก่าแก่
ว่าไปแย่งดาบฝรั่งที่หลังแพ
พูดให้แน่นะปันหยีข้อนี้ เอย. ๚
อาลักษณ๏ สักรวาใช่จะแสร้งกล่าวแกล้งว่า
ที่เจรจานั้นเปนแน่อย่าแก้เกี้ยว
บุษบาเขาไม่ปดพูดลดเลี้ยว
จริงจริงเจียวความขำข้อสำคัญ
ถึงไก่แพ้ก็อย่าเยาะเคาะแคะพี่
ของดีดีมีประจำไว้ทำขวัญ
จะหาตัวอีหนูจ้างมารางวัล
เหมือนคราวนั้นนึกลองเถิดน้อง เอย. ๚
/*189คุณพุ่ม๏ สักรวาอุนากรรณไม่หวั่นหวาด
บรมนารถวังน่าว่าอิเหนา
ก็ทรงพระสวรรคตหมดสำเนา
ช่างเก็บเอาอะไรมาว่าใส่ความ
เพราะไก่แพ้แก้เกี้ยวมาเที่ยวขู่
เอาอีหนูมาบอกออกสนาม
เปนไฉนนั่นจะไม่ให้ก็ตาม
แต่อย่าลามลวนคำให้ช้ำ เอย. ๚
อาลักษณ๏ สักรวาตัวพี่ก็อิเหนา
คือองค์เก่าแลมาเกิดกำเนิดใหม่
ไม่เชือนเฉยเลยลืมที่ปลื้มใจ
พี่คิดไว้หวังจะเลี้ยงเคียงประคอง
อย่าหวนหุนมุ่นมุทำดุดื้อ
คิดแขงมืออึดอัดตุปัดตุป่อง
จงปรานีมีอาไลยในทำนอง
อันเงินทองของพี่มีถม เอย. ๚
/*190คุณพุ่ม๏ สักรวาสมคิดบพิตรพี่
คือองค์อีเหนานารถมุ่งมาดหมาย
กลับมาเกิดเลิศหล้าปรีชาชาย
รักประจำทำให้อายแทบวายชนม์
คิดก็สะพระไทยทำได้ฤๅ
จนเสียชื่อพระบุตรีออกปี้ป่น
อิเหนาเก่าเล่าฉันขู่ก็สู้ทน
ไม่เปนคนบ้ายุดันดุ เอย. ๚
คืนที่ ๕ ณวัน ๖ ฯ๑ ๑ ค่ำ
คุณพุ่ม๏ สักรวาทรงตรัสให้จัดเรื่อง
ที่บาทเบื้ององค์สำคัญเปนปันหยี
ไชยเสนาว่าพลางเปนนางชี
อันลำนี้ตัวขยันประสันตา
เมื่อจับยามตามหย้าหรันไม่ทันรู้
พบแอหนังนั่งอยู่บนภูผา
วงท่าพระจะหรังวิสังกา
ออกเจรจาพากย์หนังให้ฟัง เอย. ๚
/*191อาลักษณ๏ สักรวาปันหยีไม่มีศุข
ระทมทุกข์ตรึกตรองถึงน้องหาย
พอได้ฟังประสันตาปรีชาชาย
ทูลขยายความพลางถึงนางชี
ว่าเหมือนนุชบุษบายุพาภักตร์
ชื่นใจนักวันนั้นองค์ปันหยี
จึงตรัสสั่งสังคาไม่ช้าที
ไปจัดรถให้พี่เดี๋ยวนี้ เอย. ๚
ท่าพระ๏ สักรวาจะหรังวิสังกา
รีบมาจัดรัถาคว้าพระฉาย
ทั้งเสื่ออ่อนหมอนอิงพิงสบาย
คนนั่งท้ายนั้นจัดมหาดเล็ก
ตัวขยันประสันตาเปนสารถี
เอารถที่นั่งทรงเปนกงเหล็ก
ตำรวจแห่แลเปนพวกใส่หมวกเจ๊ก
ล้วนเด็กเด็กไว้หางหนูคอยอยู่ เอย. ๚
อาลักษณ๏ สักรวาปันหยีเข้าที่สรง
แต่งพระองค์อย่างฝรั่งเครื่องอังกฤษ
สำราญรื่นชื่นอารมณ์ด้วยสมคิด
กระหยิ่มจิตรรีบตรงมาทรงรถ
ครั้นถึงที่เชิงกุหนุงเดินกรุ้งกริ่ง
ไปยืนพิงต้นมะขวิดคิดขี้ปด
บอกว่าพี่เทวัญอยู่บรรพต
จะพาไปโสฬศให้หมด เอย. ๚
หลวงพิไชยเสนา๏ สักรวาพระบุตรีหลวงชีแก่
จึงยิ้มแต้อยากจะใคร่ไปสวรรค์
ด้วยสมนึกตรึกตราปฤกษากัน
ชวนบาหยันเก็บของกินใส่ปิ่นโต
แล้วรีบออกนอกกุฎีขมีขมัน
ประเสหรันยุ่งยิ่งออกวิ่งโร่
คิดถึงสองภูวไนยร้องไห้โฮ
เอ๋ยพุดโท่โอ้อิเหนาคอยเปล่า เอย. ๚
/*193อาลักษณ๏ สักรวาปันหยีฤาษีหนุ่ม
จึงโอบอุ้มแอหนังขึ้นนั่งตัก
แล้วยียวนเยาวยอดกอดสพัก
โอ้นงลักษณ์แม่จงมีไมตรีเรียม
อย่าขุ่นข้องหมองหมางระคางจิตร
ไม่ควรคิดเคืองระคายเอื้อนอายเหนียม
สั่งให้ขับรถามีม้าเทียม
ไปตามเหลี่ยมเทินไศลไวไว เอย. ๚
---
สักรวาเล่นในการฉลองพระราชลัญจกร ครบหมื่นวันในส่วนศิวาไลย
เมื่อวันที่ ๒๙ มีนาคม ร.ศ. ๑๑๕
(พ.ศ. ๒๔๓๙)
ตำรวจ๏ สักรวากรมพระตำรวจพร้อม
คำนับน้อมอภิวันท์ด้วยหรรษา
สมเด็จจอมมกุฎอยุทธยา
ได้ราชาภิเศกเนิ่นเกินหมื่นวัน
ขอจงมีพระชนม์ยลยืนนาน
พรรษากาลวชิราภิเศกสรรค์
ขอสิ่งซึ่งเปนใหญ่ในโลกนั้น
ประสิทธิสรรพ์ทั้งหลายถวาย เอย. ๚
/*195ทหารมหาดเล็ก๏ สักรวาข้าบาทราชทหาร
เคยชำนาญรบได้ไม่ใช้เสียง
แต่ฝ่าฝืนขืนร้องสนองเพียง
เฉลิมเลี้ยงลูกขุนภูลมงคล
ขอถวายบังคมบรมบาท
ไทธิราชจอมนรินทร์ปิ่นพหล
ขอพระเดชปกหัวทั่วสากล
มีพระชนม์มากยืนหมื่นปี เอย. ๚
พระยาเทเวศร์๏ สักรวาบังคมบรมบาท
บรมนารถจอมภพจบสถาน
เสด็จเถลิงถวัลยรัชชัชวาลย์
รัชกาลที่ห้าสถาวร
ทรงชุบเกล้าท้าวพระยาข้าขอบขัณฑ์
โดยราชธรรม์ทศพิธอดิศร
อันพาลาอาสัตย์ดัษกร
ปลาศถอนหลบลี้หลีกหนี เอย. ๚
/*196มหาดเล็ก๏ สักรวาน้อมคำนับอภิวาท
บรมบาทธิบดินทร์ปิ่นสยาม
บำรุงราษฎร์สาสนาพยายาม
เจริญตามบัญญัติรัชกาล
ผดุงภพจบสกลมณฑลรัฐ
ดังชั้นฉัตรรัตนามหาศาล
พระประยูรวงษาข้าบทมาลย์
ได้สำราญเพราะพระเดชปกเกษ เอย. ๚
ท่านผู้หญิงเปลี่ยน๏ สักรวาบังคมบรมบาท
ไทธิราชบพิตรอดิศร
พระเดชเด่นดุจดวงทินกร
ทุกนครอ่อนเกล้าอัญชลี
บำรุงรัฐสวัสดีทวีศุข
นิราศทุกข์ปรีดิ์เปรมเกษมศรี
พอครบรอบหมื่นทิวาแลราตรี
หมู่อรีไร้นิราศขาดเข็ญ เอย. ๚
/*197ตำรวจ๏ สักรวารับสั่งตั้งเรื่องเล่น
ตำรวจเปนเจ้าเงาะเหมาะนักหนา
คุณหญิงเปลี่ยนรับบทรจนา
เทเวศร์นารียกหกอนงค์
วงชายนั้นเปนสามลราช
ดรุณนาฏอิกมณฑานวลหง
หกเขยนั้นวงทหารชาญณรงค์
หกอนงค์เสี่ยงมาไลยร้องไป เอย. ๚
ท่านผู้หญิงเปลี่ยน๏ สักรวามณฑายุพาภักตร์
สั่งลูกรักนวลอนงค์ยอดสงสาร
ไปเลือกหน่อกระษัตราอย่าช้านาน
ให้สมการตามจิตรพระบิดา
แม้นกุศลหนหลังได้สร้างไว้
ก็จะได้สมมาดปราถนา
จงรีบรัดจัดแจงแต่งกายา
ทิ้งมาลาเลือกคู่ดูที เอย. ๚
/*198มหาดเล็ก๏ สักรวาอย่ากระนั้ันเลยวันนี้
เล่นกันที่หาเนื้อไม่เบื่อหู
วงนี้ว่าสามลเปนคนรู้
เสด็จอยู่น่าพระลานชานชลา
ให้เจ้าเงาะรีบเข้ามาเฝ้าแหน
อย่าหนักแน่นรอรั้งให้ตั้งท่า
จึงตรัสเรียกทั้งหกพระธิดา
เจ้ามณฑาเขยไปถึงไหน เอย. ๚
ตำรวจ๏ สักรวาเจ้าเงาะหัวเราะร่วน
ฟังสำนวนพ่อตาให้มาเฝ้า
ได้สมจิตรเจตนาเทียวหนาเรา
ชวนเมียเหย่าย่างเหยาะลัดเลาะมา
ถึงท้องพระโรงไชยไม่ครั่นคร้าม
เห็นพ่อตางุ่มง่ามไม่งามหน้า
ทำบุ้ยใบ้ให้นางรจนา
เดินกลอกหน้าขวักไขว่ไปมา เอย. ๚
/*199มหาดเล็ก๏ สักรวามองเขม้นเห็นเจ้าเงาะ
มาเดินเยาะขวักไขว่ให้ขายหน้า
ดูนี่แน่ชอบกลเจ้ามณฑา
หาเนื้อมาได้มากเทียวหลากครัน
แล้วหวนคิดวิตกถึงหกเขย
กะไรเลยพากันไปที่ไหนนั่น
นางมณฑาช่างกะไรไม่ว่ากัน
อ้ายเงาะมันทำบอมาล้อ เอย. ๚
พระยาเทเวศร์๏ สักรวานางมณฑาทำหน้านิ่ว
กลัวจะกริ้วแอบเอียงค่อยเบี่ยงบ่าย
อ้ายหกเขยมันคงร้อนไม่นอนตาย
ไม่ทันสายก็จะมาอย่าปรารมภ์
ที่ช้าหน่อยคงจะคอยเจ้าแขนคอก
เงาะอย่าหลอกล้อเล่นไม่เห็นสม
อีท่าย้ายพุงร่าไม่น่าชม
รจนาไยไม่ข่มให้อยู่ เอย. ๚
/*200ทหารมหาดเล็ก๏ สักรวาทราบข่าวว่าท้าวกริ้ว
ออกวิ่งฉิวทั้งหกตกประหม่า
ถึงในวังแอบหลังภรรยา
คลานเข้ามาเฝ้าองค์พระทรงไชย
ครั้นถึงที่เฝ้าเห็นเจ้าเงาะ
อ้วนเหมาะเตาะหลับตาน่ามันไส้
ไม่สมกับรจนาที่ยาใจ
ช่างกะไรไม่อายขายหน้า เอย. ๚
มหาดเล็ก๏ สักรวากริ้วกราดตวาดว่า
ชวนกันไปไหนมานึกน่าถอง
ทำให้เงาะโกโรเดินโย้ท้อง
เข้ามามองหน้าตาทำท่าทาง
เขม้นมองป้องภักตร์แล้วซักถาม
จงแจ้งความให้กระจัดอย่าขัดขวาง
เจ้าแขนคอกด้วยอะไรอย่าได้พราง
อมบุหรี่แหงนค้างนั่นใคร เอย. ๚
/*201ทหารมหาดเล็ก๏ สักรวาฟังพระกระทู้ถาม
กราบทูลความตามคดีที่มีเรื่อง
ด้วยที่บ้านพานจะวุ่นเกิดขุ่นเคือง
เหตุนับเนื่องหาปลามาครั้งนั้น
พระธิดาว้าวุ่นเฝ้าฉุนโกรธ
พาลหาโทษอ้อมค้อมกระหม่อมฉัน
จะกินนอนไม่เปนศุขทุกคืนวัน
จึงไม่ทันราชกิจผิดจริง เอย. ๚
มหาดเล็ก๏ สักรวาแก้ตัวชั่วจริงละ
ขยับองค์เอะอะท่าจะถอง
พูดไม่จริงฟันกระเด็นออกเปนกอง
ต้องใส่ลองอย่างฝรั่งชังหน้าตา
เขาถามถึงแขนคอกพูดออกเปื้อน
ไถลเลื่อนพูดเล่นไม่เปนท่า
ยกเรื่องราวคราวครั้งไปหาปลา
เจ้ามณฑาฟังได้ฤาไร เอย. ๚
/*202พระราชนิพนธ์๏ สักรวาเบื่อฟังรับสั่งดุ
มุทลุเอ่ยขึ้นว่าก็ท้าถอง
อ้ายข้างบ้านนั้นทำไมจึงไม่ลอง
ทำให้ต้องหาแทนแสนกันดาร
เขยของเราเข้ามาใหม่ยังไม่คุ้น
อย่าเพ่อวุ่นหงุดหงิดผิดโก้หร่าน
มันไวดีฤๅมิใช่ได้ทันงาน
ได้ชมหลานชายเล่นเย็นใจ เอย. ๚
มหาดเล็ก๏ สักรวาฟังกริ้วให้หวิวจิตร
สุดจะคิดเพทุบายให้หายได้
ทรงพิโรธก็เพราะว่าอาชาไนย
ถูกคราวไข้ขาดหญ้าน่ารำคาญ
เห็นแต่พระชนนีเปนที่พึ่ง
ท่านไม่อึ้งพื้นดีทีสงสาร
ประชวรหืดหายมาไม่ช้านาน
ถึงเลี้ยงหลานก็ลูกอ่อนพอวอน เอย. ๚
/*203ตำรวจ๏ สักรวาเจ้าเงาะหัวเราะอี๋
ทำท่วงทีแกว่งตระบองมือป้องหน้า
เห็นหกเขยง่วงเหงาเขลาปัญญา
ลุกขึ้นเงื้อง่าท่าจะตี
สงสารแต่หกนางจะว่างเปล่า
สมเพชเจ้ารจนามารศรี
เห็นหกเขยแขนลู่ดูสิ้นที
หน้ายู่ยี่เย้ยเยาะหัวเราะ เอย. ๚
ทหารมหาดเล็ก๏ สักรวาหกเขยฟังเย้ยเงาะ
น่าหัวเราะหยาบหยามไม่งามหน้า
เสียราษีลูกสาวท้าวพระยา
ได้คนป่างะเงอะเซอะเต็มที
ถึงจะว่าอะไรก็ไม่ถือ
เหมือนเอามือซนซอนถอนเกษี
เหม็นเขียวเหลือใจไม่ไยดี
ชอบแต่ตีส่งไปไว้ป่า เอย. ๚
/*204ตำรวจ๏ สักรวาเงาะป่าทำหน้าเฉย
ทีจะเคยถอนเล่นจึงเห็นขัน
เพราะหลายองค์หลายคนปะปนกัน
กลิ่นอายนั้นจึงกล้ากว่าทุกวง
ขอสามลวินิจฉัยให้ได้ชัด
จงทรงตัดสินความตามประสงค์
ใครมากคนกว่ากันให้มั่นคง
โปรดให้ตรงอย่าลำเอียงจงเที่ยง เอย. ๚
ทหารมหาดเล็ก๏ สักรวาเจ้าเงาะนี่เยาะเลอะ
มาเปรียบเปรอะไม่ดูให้รู้แน่
เขาว่าเงาะคนเดียวจงเหลียวแล
จะมีแต่วงนี้ฤๅที่ใด
ไม่เกรงจิตรบิตุเรศพระมารดา
ล่วงละเมิดอาญาน่ามันไส้
จงไปหาธูปเทียนแลดอกไม้
ถวายไททูลขมาอย่าช้า เอย. ๚
/*205มหาดเล็ก๏ สักรวาฟังเรื่องเห็นเยื้องยัก
ไม่รู้จักแปลว่าไปท่าไหน
ทั้งสองข้างต่างรุนหมุนกันไป
เล่นอะไรหัวหูดูไม่ดี
วานอย่าว่าบอกให้เราใจน้อย
ได้ฟังถ้อยเคืองหูพูดสูสี
เจ้าเขยใหญ่หน้าแดงแรงเต็มที
ยายช่างดีแก่ใจนิ่งได้ เอย. ๚
พระยาเทเวศร์๏ สักรวานี่อะไรพระไทยน้อย
ไปตอบถ้อยคำเขาไม่เข้าเรื่อง
เพราะทั้งหกเขี่ยเข้าเขาจึงเคือง
เงาะก็เปรื่องปากกล้ากว่าทุกวง
เลยมาถึงพ่อแม่ออกแซ่ซ้อง
ที่มันต้องตัดบทให้ปลดปร่ง
เอ้ามาลาท่านตาจงสวมองค์
จับเข้าวงชนกันพวกมัน เอย. ๚
/*206พระยาเทเวศร์๏ สักรวาหกนางต่างแค้นคั่ง
เปนเหลือฟังเถียงกันสนั่นหู
รจนาท่านผู้หญิงช่างนิ่งดู
นี่ดีอยู่ฤาว่าชักจักใคร่ฟัง
มัวแต่หึงเมียน้อยคอยตีตบ
จึงหลีกหลบเอาแต่ผัวต่างตัวหนัง
ถูกเรื่องราวฉาวฉ่าออกซ่าดัง
ที่มันนั่งอยู่ทั้งกองหมั่นมอง เอย. ๚
ท่านผู้หญิงเปลี่ยน๏ สักรวาฟังคดีพระพี่นาง
ช่างถากถางล้นเหลือจนเบื่อหู
พวกหกเขยเคยเห็นเคยเปนครู
เปนคนรู้แต่งฎีกามาช้านาน
เมื่อครั้งก่อนก็เปนเช่นหมอเถ้า
มายั่วเย้าหลายหนจนร้าวฉาน
สมคเนเพทุบายหลายประการ
ล้วนชำนาญชั้นเชิงละเลิง เอย. ๚
/*207มหาดเล็ก๏ สักรวาน่าหัวเราะเมียเงาะว่า
เออตัวข้าแหละเปนหมอก่อความใหญ่
เคยรักชอบมาแต่ก่อนร่อนชะไร
เรามิได้หมายสลัดตัดไมตรี
รู้เหตุร้ายจึงได้เตือนฉันเพื่อนรัก
มากลับปรักปรำว่าน่าบัดสี
เพราะมีเหตุจึงเปนผลต้นคดี
สุดแต่พระชนนีจะโปรด เอย. ๚
พระยาเทเวศร์๏ สักรวาฟังบุตรีทีจะพื้น
นี่คนอื่นฤๅไฉนอย่างไรหนอ
ไม่รักกันเลยอย่างไรน้ำใจฅอ
เรื่องนี้ขอเสียสักทีไม่ดีเลย
นั่นก็เขยนี่สใภ้มิใช่อื่น
จะมาฟื้นความลับกลับเฉลย
ให้คนอื่นเห็นไส้ข้าไม่เคย
ถ้าใครเฉยได้เปนพระชนะ เอย. ๚
/*208ตำรวจ๏ สักรวาเงาะป่าทำท่าล้อ
ชี้ที่ฅอบอกให้ฆ่าตามว่าขาน
ที่หกเขยรับสัตย์ปัฏิญาณ
ทำก้มคลานหลอกล้อท่านพ่อตา
เอามือชี้แขนขวาน่าหกเขย
แล้วเยาะเย้ยหลอนหลอกทำกลอกหน้า
เห็นท้าวไทไม่เปนธรรม์เสียสัญญา
เอาคทาวางที่ฅอหัวร่อ เอย. ๚
มหาดเล็ก๏ สักรวากริ้วกราดตวาดเงาะ
มาออเซาะมุทลุยุให้ฆ่า
ชิชะเจ้าคมสันเจ้าปัญญา
เพราะว่าหาเนื้อได้มากไม่ยากเย็น
เจ้าหกเขยดีจริงช่างนิ่งได้
นี่คือใครมัดมือฤๅไม่เห็น
ช่างเอามือเข้าพกชกไม่เปน
มัวตื่นเต้นยศใหม่พึ่งได้ เอย. ๚
/*209ทหารมหาดเล็ก๏ สักรวาหกเขยไม่เฉยได้
เข้าขวักไขว่ช่วยพ่อตาตั้งท่าสู้
บ้างทุบท้องถองหลังอยู่พรั่งพรู
บ้างขุดขู่ดุด่าเต้นท้าทาย
บ้างฉวยหนวดเงาะดึงทึ้งกระชาก
บ้างชกปากเงาะป่าจนหน้าหงาย
เสียงเอ็ดอื้อชุลมุนกันวุ่นวาย
เหงื่อโทรมกายไม่คิดชีวิตร เอย. ๚
ตำรวจ๏ สักรวาเห็นพ่อตาท่ากริ้วกราด
ไม่หวั่นหวาดคอยระวังเตรียมตั้งท่า
จึงเข้าไปใกล้ชิดพระบิดา
เอาหัตถ์ขวาผลักตกหกคะเมน
หกเขยเข้ามาต่อยไม่ถอยหลัง
จึงหยักรั้งให้ถนัดขัดเขมน
ชกถูกจมูกจมล้มระเนน
หกเขยเอนล้มตะแคงสิ้นแรง เอย. ๚
/*210ทหารมหาดเล็ก๏ สักรวาเขยทั้งหกออกปลกเปลี้ย
เห็นจะเสียทีสู้อยู่ไม่ได้
บ้างเซซานเข้าไปควานออฟฟิศใน
บ้างไถลหลีกลัดไปวัดวา
บ้างปลอมตนขึ้นธรรมาศน์อาศน์ปาฐก
บ้างเวียนวกเข้าดูการร้านนายหน้า
ไม่กลับไปบ้านตัวกลัวภรรยา
จะดุด่าว่าโง่เง่าเขลาขลาด เอย. ๚
พระยาเทเวศร์๏ สักรวาหกนางต่างพิโรธ
ทลึ่งโลดไปทั้งกองพี่น้องสาว
น้อยฤานางรจนาหน้าดังดาว
ไม่ว่ากล่าวลูกผัวให้กลัวมือ
ไหนจำโนทโจตนาว่ายืนโงก
ที่โต๊ะโตกเต็มทีเช่นนี้ฤา
ฤๅโงกแต่ในห้องจึงต้องยื้อ
นี่เนื้อคือสอนกันมาจึงกล้า เอย. ๚
/*211ท่านผู้หญิงเปลี่ยน๏ สักรวาฟังคำให้ช้ำอก
พระพี่ยกหยิบข้อมาภ้อว่า
ไม่ควรกล่าวนอกเรื่องเปลืองปัญญา
ฤๅเห็นสามีแพ้วิ่งแต้ไป
เอาความอื่นเข้ามากลบกระทบกระเทียบ
ภิปรายเปรียบหนักหนาน่ามันไส้
ขืนโต้ตอบเซ้าซี้พิรี้พิไร
เปนผู้ใหญ่ออกซ่าขายหน้า เอย. ๚
พระยาเทเวศร์๏ สักรวาฟังสนองนางน้องสาว
เสียงออกกราวเมียน้อยสักร้อยกว่า
นึกว่าสำรวจไม่ใช่สักรวา
ล้วนแต่อารามเก่าเจ้าทำนอง
ธรรมการล้วนชำนาญผ้าขาวพับ
เข้ากันกับฝ่ายเหนือเหลือสยอง
เจ้าคุณแม่ทัพฮ่อหมอตริตรอง
แม้ยอมต้องขอขมาผัวข้า เอย. ๚
/*212ท่านผู้หญิงเปลี่ยน๏ สักรวาฟังคดีพระพี่สาว
เอาผ้าขาวออกมาว่าไม่น่าขัน
ส่วนม้าร้องกินหญ้าธัญญานั้น
ไม่พูดกันปิดเสียยกเมียน้อย
เอาทัพฮ่อทัพหาญออกขานว่า
พจนาต่อเติมส่งเสริมสร้อย
ที่มีเมียเปนลครฟ้อนกว่าร้อย
ทั้งเจ้าถ้อยหมอความลามปาม เอย. ๚
พระยาเทเวศร์๏ สักรวานางมณฑามารศรี
ฟังบุตรีเทลาะกันสนั่นฉาว
อย่าเฝ้าหึงเข่นเขี้ยวกันเกรียวกราว
ท้องฟ้าขาวจวนจะแจ้งแสงรวี
รจนาพาผัวออกไปเสีย
ระวังเมียน้อยหนาอย่าให้หนี
ทั้งหกไปหาผัวเถอะตัวดี
หน่อยจะหนีไปเสียแพตามแย่ เอย. ๚
/*213ตำรวจ๏ สักรวาคำนับอภิวาท
บรมบาทบพิตรอดิศร
จวนพระสุริยนต์พ้นอัมพร
ควรจะจรบังคมลาฝ่าธุลี
สรรพทุกข์ให้ไกลบรมบาท
สรรพโศกให้บำราศหลีกละหนี
สรรพโรคสรรพไภยอย่าได้มี
สรรพศุขเกษมศรีทุกเมื่อ เอย. ๚
ท่านผู้หญิงเปลี่ยน๏ สักรวาบังคมลาฝ่าพระบาท
พระจอมราษฎร์อยุทธยามหาสถาน
จวนจะแจ้งแสงศรีรวีวาร
เสียดายการศุขเกษมเปรมปรีดิ์
ด้วยได้มารับร้องฉลองพระเดช
การวิเศษแสนชื่นหมื่นดิถี
พร้อมบรมวงษาข้าธุลี
ต่างยินดีทั่วหน้าถาวร เอย. ๚
/*214มหาดเล็ก๏ สักรวาดวงเดือนในเรือนรถ
ก็เลี้ยวลดจวนจะดับลับเวหา
แสนเสียดายเพื่อนรักสักรวา
จำนิราแรมร้างไปห่างกัน
ทูลลาเบื้องบงกชบทเรศ
พระปิ่นเกษจอมภพจบสวรรค์
พระชนม์จงยาวยืนหลายหมื่นวัน
สารพันราคีอย่ามี เอย. ๚
พระยาเทเวศร์๏ สักรวาอาไลยจะไปลับ
เดือนจะดับเหลือจะอยู่จนตรู่ได้
อย่าถือโกรธกันเลยนะขออภัย
ท่านผู้ใหญ่ผู้เถ้าหนวดเคราโง้ง
ขอบังคมบรมบาทบทเรศ
เอาพระเดชปกเกล้าเราทั้งโขลง
ขอพระชนม์ชนสิบสี่ปีมโรง
ทุกชั่วโมงเสวยศุขอย่าทุกข์ เอย. ๚
/*215ทหารมหาดเล็ก๏ สักรวาหวานรศบทสนอง
ช่างเพราะพร้องพจนาจะหาไหน
งามอักษรกลอนความงามวิไลย
เหมือนจะไม่จากรักสักรวา
นี่จนใจจนจิตรคิดจรจาก
ขอฝังฝากความรักนี้หนักหนา
ที่คำไรแก้ไขกันไปมา
ขอทูลลาครรไลไปแล้ว เอย. ๚
กรมหลวงพิชิต๏ สักรวาข้าผู้สวามิภักดิ์
มีสมัคสโมสรอวยพรถวาย
พระเปนเจ้าเปนใหญ่ทั้งใจกาย
แลบรรยายลำนำคำมงคล
วาระพระคุณพระครอบเกล้า
บรรจบเข้าครบหมื่นพื้นเปนผล
เปนคุณเปนศุขทั่วทุกตัวคน
ขอพระชนม์ยั่งยืนหลายหมื่น เอย. ๚
บทสักรวาสำหรับร้องลำต่าง ๆ
พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
/*216พระทองหวน๏ สักรวาข้าบาทบงกชมาศ
วงในราชนิเวศน์เฃตรสถาน
มาพรั่งพร้อมน้อมประนตบทมาลย์
พระผู้ผ่านภพประเทศเกษประชา
จะถวายลำนำเปนคำร้อง
แม้นขัดข้องเพี้ยนผิดติดโทสา
โดยประมาทควรพระราชอาญา
จงทรงพระกรุณาข้าบาท เอย. ๚
/*217เทพบรรธม๏ สักรวาอ้าองค์พระจักรกฤษณ์
ยามสถิตย์ในเกษียรสมุทสถาน
เหนืออาศน์นาคราชอันโอฬาร
ด้วยสองยอดเยาวมาลย์สำราญรมย์
อันองค์พระลักษมีศรีสวัสดิ
แนบสัมผัสขวาชิดสนิทสนม
ซ้ายสุรัศวดีเคียงผธม
เปนบรมศุขสานต์เบิกบาน เอย. ๚
พระยาโศก๏ สักรวาเอนองค์ลงเหนืออาศน์
ร้อนราชหฤไทยหม่นหมอง
โอ้อนงค์ทรงลักษณ์นวลลออง
แต่พี่ปองพิศวาศไม่ขาดวัน
เฝ้าเกิดทุกข์ฉุกเฉินพเอิญขัด
ต้องเพี้ยนผัดหย่อนหยุดสุดผ่อนผัน
กลัวจะไม่เหมือนหมายเสียดายครัน
เห็นน่าที่ชีวันบรรไลย เอย. ๚
/*218คลื่นฟัดฝั่ง๏ สักรวาแสนแค้นแน่นอุระ
น้อยฤาจะจัณฑาลให้การเสีย
คงจะสู้เสือกสนไปจนเพลีย
ใช่ต่ำเตี้ยสุริวงษ์พงษ์ประยูร
เหมือนแย่งเนื้อที่เปนเหยื่อสีหราช
คงมุ่งมาดตามไปมิให้สูญ
อย่าหมายใจว่าจะได้ไปเพิ่มภูล
จะตั้งหน้าอาดูรเดือดร้อน เอย. ๚
สร้อยมยุรา๏ สักรวามยุราจำเรียงร่าย
ริมหาดทรายชายฝั่งนทีศรี
แผ่หางอย่างเขียนเขียวขจี
สลับดอกดังมณีสุวรรณวาม
อันโลมาสร้อยสอลอออ่อน
ทั้งเส้นหงอนงามสง่ามาสนาม
มีนางยูงเยื้องย่างสำอางตาม
ดูงามงามน่ารักนักหนา เอย. ๚
/*219เทพไสยาศน์๏ สักรวาเทวฤทธิสถิตย์แท่น
พร้อมด้วยแสนสาวสุรางค์นางสวรรค์
ลางนางบ้างจับระบำบรรพ์
บ้างโอดพันบรรสานเสียงสำเนียงนวล
บ้างบันเลงเพลงพิณไพเราะ
แสนเสนาะรื่นโรยโหยหวน
ลางนางบ้างทำทีกระบวน
เย้ายวนยินดีปรีดา เอย. ๚
จีนแสโศกา๏ สักรวาเกือบปีเข้านี่แล้ว
คิดถึงแก้วแววเนตรของเชษฐา
ทุกคืนค่ำร่ำนับทิวามา
เห็นสุดช้าจะได้ชมสมจำนง
เมื่อพบภักตร์เหมือนจะเยื้อนไม่เบือนบิด
จนใกล้ชิดเกือบได้ชมสมประสงค์
เมื่อยามใดหนอจะได้มาเคียงองค์
พี่ร้อนจิตรพิศวงไม่วาย เอย. ๚
/*220มาลีหวน๏ สักรวาอาไลยมิใช่เล่น
แต่วันเห็นมิได้วายถวิลถึง
นอนนั่งตั้งแต่รำพึงตลึง
เพียงปืนตึงตรอมอุราทุกนาที
ทำไฉนใจเจ้าจะแจ้งเหตุ
ว่าพี่แสนสุดเทวศหม่่นหมองศรี
จะพักพึ่งผู้ใดก็ไม่มี
ช่วยปรานีนำสารขานไข เอย. ๚
เวศุกรรม๏ สักรวาหวนรฦกนึกมานะ
เถิดฤาจะจู่โจมโหมหักหาญ
สงสารน้องแต่จะต้องอัประมาณ
ให้รำคาญขุ่นข้องหมองอารมณ์
จะคิดฉันใดดีกระนี้หนอ
จะสู่ขอเกรงไปจะไม่สม
นอนนั่งตั้งแต่ทุกข์ทนระทม
ดังเส้นผมบังภูเขาเลากา เอย. ๚
/*221ไม้ไทร๏ สักรวาชรอยกรรมมาจำพราก
กำจัดจากดวงใจไกลสถาน
ปานฉนี้โฉมเฉลาเยาวมาลย์
จะสำราญฤาอาไลยในพี่ยา
จะเที่ยวท่องท้องธารสนานน้ำ
แล้วลงถ้ำเทินป่าพนาหนา
ฤๅคิดถึงพี่อยู่สู้ตามมา
แต่กรรมพาสายสวาดิคลาศไป เอย. ๚
อาเฮีย๏ สักรวาเวราสิ่งไรเอ๋ย
ไม่หมดเลยหนอยังจงจำนงผลาญ
เมื่อครู่เดียวเจียวประสบพอพบพาน
ควรฤารานสายใจให้ไกลตา
แล้วรื้อพบสบภักตร์อิกสักน้อย
แล้วกลับลอยลับไปไม่มาหา
แต่เวียนพบเวียนพลาดคลาศเวลา
จนอุราเจ็บระบมกรมหนอง เอย. ๚
/*222ลาวพวน๏ สักรวาพวงผกามณฑารัตน์
พี่สุดแสนปดิพัทธสายสมร
แม้นสิ้นทุกข์ศุขสบายวายเร่าร้อน
พี่จะช้อนพวงวางไว้ข้างเตียง
สุคนธ์ปรุงจรุงกลิ่นประทิ่นชื่น
ให้รวยรื่นรศคนธ์จนเฉลียง
ขอเชิญดวงบุษบงจงเอนเอียง
ให้พอเพียงเชยชมสมรัก เอย. ๚
ทยอยเขมร๏ สักรวาเดินพลางทางเทวศ
ถวิลถึงเยาวเรศตลึงหลง
เห็นพฤกษานานาในแดนดง
หมู่บุหรงจงจับอยู่จอแจ
คิดคนึงนวลนางอยู่ข้างหลัง
เคยพร้อมพรั่งพูดจ้อประจ๋อประแจ๋
เห็นวิหคเคียงคู่อยู่ซ้อแซ้
ต้องเบือนภักตร์ผันแปรไม่แล เอย. ๚
/*223พวงร้อย๏ สักรวากินรินบินเร่ร่อน
จากศิงขรคูหาที่อาไศรย
ลงเล่นสวนลดาวัลย์อันอำไพ
ล้วนทรงลักษณวิไลยลออตา
บ้างเด็ดพวงดวงดอกพุทชาด
มลิดาษดกดื่นพื้นบุหงา
เที่ยวเก็บเล็มเต็มห่อเดินกรอมา
หยุดยังแท่นแผ่นศิลานั่งร้อย เอย. ๚
สร้อยสน๏ สักรวาเลือกบุหงาสารพัด
ประจงจัดร้อยกรองต้องประสงค์
เปนสร้อยสนสังวาลเฉวียงองค์
ทั้งบรรจงเปนวไลสวมใส่กร
บ้างผูกเปนอุณหิศวิจิตรราย
สลับลายระบายสีด้วยเกสร
ประดับองค์อ้อนแอ้นอรชร
นางกินรร้องรำสำราญ เอย. ๚
/*224ฝรั่งใหม่๏ สักรวาอาภัพต้องรับเคราะห์
มาจำเภาะพ้องกรรมจะทำไฉน
เมื่อแสนรักฤาว่าเบือนเชือนเฉยไป
ไม่อาไลยแล้วก็เลือกจำนรรจา
สู้อุส่าห์ฝ่าหนามคืนวันนั้น
ยังเกียจกันเสียมิให้ขึ้นไปหา
เพราะครูสอนหล่อนจึงทำไม่นำพา
ไปหมายดวงจินดาข้างน่า เอย. ๚
ฝรั่งใหม่๏ สักรวาอนิจาช่างว่าได้
ทำไถลกล่าวความพองามสม
เปนสัตรีมีแต่ความทุกข์ระทม
เพราะหลงลมแลจึงล้มลงปลายมือ
เมื่อแรกรักผักขมชมว่าหวาน
แต่น้ำตาลเดี๋ยวนี้อมว่าขมฤๅ
เอาความอายออกเที่ยวส่ายให้เขาฦๅ
เถอะอย่ารื้อเรื่องร่ำช้ำใจ เอย. ๚
/*225สุหรัด๏ สักรวาแสนวิตกอกจะหัก
เพราะริรักไม่รู้สึกนึกเฉลียว
ไม่เจียมแก่เฝ้าตะกายไปฝ่ายเดียว
พอนึกเสียวขึ้นสิอายเสียหลายคราว
เหมือนทรงธรรม์สันนุราชมุ่งมาดหมาย
จนได้อายออกชื่อฦๅฉ่าฉาว
เปนหลาบเข็ดแล้วไม่คิดให้ติดคาว
เห็นสาวสาวก็ไม่แลผันแปร เอย. ๚
นารายณ์แปลงรูป๏ สักรวาเคืองข้องดังต้องหนาม
ไม่มีความศุขโสมนัศา
ตั้งแต่จากจอมขวัญวันนั้นมา
ในอุราร้อนดังจะพังพอง
แม้นแปลงทรงได้เหมือนองค์พระจักรกฤษณ์
จะจำแลงแบ่งบิดให้เปนสอง
ภาคหนึ่งจะไปอยู่เปนคู่ครอง
มิให้น้องแรมร้างห่างรัก เอย. ๚
/*226แขกทยอย๏ สักรวาวันพรากจากสถาน
แสนสงสารนุชแลชะแง้หา
สุชลคลอหล่อเนตรวนิดา
อนิจาเจ้าจะเปนประการใด
ปานฉนี้จะแน่นอนถอนสอื้น
ไม่มีชื่นซวนซบสลบไสล
จะตั้งแต่โหยหาเฝ้าอาไลย
สักเมื่อไรจะประสบพบกัน เอย. ๚
แป๊ะปลัดแหล๏ สักรวาเห็นอื่นไม่ชื่นจิตร
เหมือนร่วมเรียงเคียงชิดขนิษฐา
จะฟังอื่นหมื่นแสนในโลกา
ไม่เหมือนคำจำนรรจาเจ้าดวงใจ
อันสำลีที่ประชีเปนระเบียบ
ไม่นุ่มเปรียบเนื้อสนิทพิศมัย
เจ้าดีจริงยิงล้ำน้ำหฤไทย
พี่รักใครไม่เทียบเปรียบนาง เอย. ๚
/*227ประพาศเภตรา๏ สักรวาน่าเสียดายสายสวาดิ
แรมนิราศเจ้ามาตามแม่น้ำไหล
จะคิดถึงพี่บ้างฤาอย่างไร
ฤาไปไกลแล้วก็ลืมละเลิงเลย
เสียแรงรักภัคินีเปนที่ยิ่ง
จะรักจริงตอบบ้างฤๅห่างเฉย
พี่ไปไกลใครจะลอบประโลมเชย
น้องเสบยแล้วที่ยังคลั่งครวญ เอย. ๚
ยีกินหกบท๏ สักรวารักเร้นต้องเม้นเงื่อน
สู้กลบเกลื่อนมิให้เห็นว่าเปนแผล
ได้บอกแสนเสนหาแต่ตาแล
กลับเซงแซ่ก็เพราะเสียสัจจาจริง
เกิดวิบัติขัดข้องเปนสองรัก
หม่นหมองภักตร์เพราะไม่รู้เท่าผู้หญิง
แสร้งชออนอ่อนอ้อนทำวอนวิง
เหมือนน้ำกลิ้งใบบัวกลัวนัก เอย. ๚
/*228ดำฤษณา๏ สักรวาใจหญิงนี้จริงหนอ
ไม่พึงพอในสังวาศสวาดิหมาย
เนตรเปนมันหันร่ารับตาชาย
ทำกรีดกรายย้ายทำนองเล่นลองเชิง
เปนเข็ดหลาบสาปลาเสียแล้วละ
ไม่ขอปะคนชนิดจิตรใจเหลิง
ถึงเสียรู้ก็ได้รอยลอยละเลิง
จงค้างเติ่งติดคู่อยู่เถิด เอย. ๚
มอญรำดาบ๏ สักรวาน่าน้อยน้ำใจนัก
ไม่ควรชักเชือนแชทำแปรผัน
เมื่อรับสัตย์ชัดสิ้นทุกสิ่งอัน
ยังไม่ทันถึงไหนสิไหลเลือน
น้องหมายพึ่งเหมือนหนึ่งผู้จะชูภักตร์
ควรฤาชักแชไปไม่ได้เหมือน
ไม่รู้จิตรว่าที่คิดกระบวนเบือน
ถ้าร่วมน้องครองเรือนจึงเชือน เอย. ๚
/*229เทพรำจวน๏ สักรวาเอ๊ะอนาถประหลาดนัก
ดูเหมือนจักไม่เปนแกวเสียแล้วแหล
ยิ่งซ้ำเตือนก็ยิ่งเลื่อนเหมือนเชือนแช
ถ้านึกแน่ก็เห็นสมอารมณ์เรา
มาหวนคิดผิดสังเกตเหตุไรหนอ
จึงรีรอให้เร่าร้อนลงนอนเหงา
ฤาแกล้งล่อพอให้หลงด้วยลายเงา
แต่เศร้าเศร้าซูบผอมตรอมใจ เอย. ๚
ทองย้อย๏ สักรวาคืนวันนั้นพี่ฝันเห็น
ว่าเนื้อเย็นอิงแอบแนบเขนย
ความยินดีมิได้มีที่เปรียบเลย
ถนอมเชยแนบชิดสนิทนอน
พี่สร้วมสอดกอดอยู่จนรู้สึก
ลืมเนตรนึกน้อยฤๅเห็นกลับเปนหมอน
ประหลาดแท้แต่สุคนธ์กลิ่นขจร
ฤาสมรเย้าพี่กระนี้ เอย. ๚
/*230คำหวาน๏ สักรวาบุญใดหนอได้เห็น
นางฟ้าเด่นดูสำอางเหมือนอย่างเขียน
มาแปลงทรงเหมือนนุชสุดแนบเนียน
จับแสงเทียนทองส่องสอาดตา
ชรอยบุญหนุนส่งจงจำเภาะ
เพราะบุพเพสันนิวาศพาศนา
ขอให้เสร็จสมหวังดังจินดา
จะบวงสรวงเทวาขอบคุณ เอย. ๚
แขกมอญ๏ สักรวาฟังข่าวให้ผ่าวร้อน
ดังเขาอ่อนเอนทับฤไทยถม
เปนสิ้นทางที่จะคิดหมายชิดชม
เหมือนตกหล่มลึกลับอับปัญญา
โอ้ผู้ให้กะไรเปนไปเช่นนี้
ไม่พอที่จะมาคิดฤษยา
ชรอยกรรมทำไว้แต่ไรมา
จึงไม่พ้นอิจฉาสาธารณ์ เอย. ๚
/*231สะสม๏ สักรวาตั้งแต่เห็นเปนมนุษย์
ไม่ผ่องผุดเหมือนหนึ่งนางสำอางโฉม
จะดูไหนก็วิไลยควรประโลม
ดังดวงโสมส่องฟ้านภาพร
ทั้งท่วงทีกิริยามารยาตร
เอี่ยมสอาดดังอนงค์องค์อับศร
เมื่อเอื้อนโอษฐพจนาสุนทรวอน
เหมือนคมศรเสียบอุราพี่ยา เอย. ๚
หรุ่ม๏ สักรวาจักรแหล่นแล้ววันนั้น
ไม่เกียจกันปานฉนี้แล้วที่ไหน
คงได้เสร็จสมหวังดังคิดไว้
นึกเสียใจจริงจริงต้องนิ่งเซา
มิวันใดก็วันหนึ่งนั่นแหละ
คงแขยะเสียให้หย่อนลงนอนเหงา
เหมือนเพลิงรุมสุมขอนร้อนไม่เบา
ให้ทุกข์เขาคงให้ได้ทุกข์ เอย. ๚
/*232ตามกวาง๏ สักรวารักซ้อนทำซ่อนเงื่อน
น้อยฤๅเกลื่อนกลบทางทำพรางหลุม
เมื่อวันบอกออกงานการประชุม
เห็นเปนกลุ่มมั่งมีเม่นหมีกอ
น่าหัวเราะเจียวเนาะนางเจ้าช่างริ
อุตริปิดควันรันฟืนสอ
น้ำใจหล่อนค่อนข้างเปรียวเหลียวหายอ
ดูดูหน่อยหนึ่งก็ปร๋อไปปราด เอย. ๚
สี่เกลอ๏ สักรวาดูเอาเถอะเลอะเสียหละ
อย่างไรละเรื่องนั้นของฉันหนะ
แม้นไม่ได้ก็ไม่ฟังมั่งแล้วคะ
ถ้าพบปะก็จะนั่นกระนั้นแหละ
ช่างเปนไรใจฉันมุทลุ
เดี๋ยวนี้ดุขึ้นให้เพราะหัวเราะแหยะ
นี่คงมีใครซ้ำช่วยนำแนะ
จึงเปื่อยแฉะเสียเช่นนี้เต็มที เอย. ๚
/*233สารถีชักรถ๏ สักรวาคุณป้าเมตตาหลาน
อย่าเพ่อรานรักให้ได้อดสู
คนอื่นไกลไหนเขาจะล่วงรู้
เมื่อเปนครูฉันอุส่าห์ลงมาเรียน
เสียแรงรักคุณป้ายิ่งกว่าของ
ชั้นแหวนทองฉันก็ขนออกจนเลี่ยน
ไม่เมตตาแล้วก็ที่เขาติเตียน
ฉันน้อยใจได้สู้เพียรเรียนมา เอย. ๚
แสนเสนาะ๏ สักรวาน่ารักภักตร์สมร
เหมือนจันทรจำรัสรัศมี
ทุกสิ่งสรรพ์งามสรรพรับอินทรีย์
ดังกินรีร่อนรำกลางอัมพร
เมื่อชำเลืองเยื้องชายไนยนา
มาสบตาพี่ข้องดังต้องศร
แม้นมิเกรงความนินทาจะกล้าจร
ไปชูช้อนโฉมเฉลาขึ้นเพลา เอย. ๚
ฝรั่งกินโต๊ะ๏ สักรวาน่าหนาวคราวนี้ฤา
ทำไมรื้อร้อนใจดังไฟเผา
จะดับพิศม์สักเท่าใดไม่บันเทา
ใครใครเขาหนาวสิ้นแผ่นดินดอน
แต่ตัวเราเร่าร้อนนอนไม่หลับ
เฝ้ากลิ้งกลับดังเอาไฟใส่สุมขอน
แม้นเมื่อใดได้น้องมาแนบนอน
จึงจะวายคลายร้อนอาวรณ์ เอย. ๚
---