ความพยาบาท 2510-1
พระยาสุรินทราชา (นกยูง วิเศษกุล) นามปากกา "แม่วัน"
/**/ประวัติของผู้ประพันธ์
พระยาสุรินทราชา (นกยูง วิเศษกุล) เกิดเมื่อวันที่ ๒๕ สิงหาคม พ.ศ. ๒๔๑๘ (ตรงกับวันพุธ เดือน ๙ แรม ๙ ค่ำ ปีกุน จุลศักราช ๑๒๓๗) เป็นบุตรพระอินทราสา (สมบุญ วิเศษกุล) ท่านนุ่น เป็นมารดา
การศึกษา
เมื่อยังเยาวได้ล่าเรียนอักขรสมัย ซึ่งในสมัยนั้นได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งโรงเรียนขึ้นที่พระราชวังนันทอุทยาน ซึ่งเรียกกันว่า สวนอนันต์ มีการเล่าเรียนทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษ พระยาสุรินทราชาได้เล่าเรียนในโรงเรียนนี้ และต่อมาโรงเรียนนี้ได้ถูกเปลี่ยนเป็นสถานที่ราชการของทหารเรือ โรงเรียนได้ย้ายนักเรียนมาอยู่ที่โรงเรียนสุนันทาลัย (คือโรงเรียนราชินีทุกวันนี้) เมื่อ พ.ศ. ๒๔๒๙ พระยาสุรินทราชาได้เล่าเรียนจนจบหลักสูตรของโรงเรียน และในเวลาเดียวกันนี้ประจวบกับสมเด็จพระเจ้าซาร์แห่งรัสเซีย (ซึ่งขณะนั้นทรงดำรงตำแหน่งเป็นสมเด็จพระยุพราช) ได้เสด็จมาเยี่ยมประเทศไทย สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงโปรดให้เกณฑ์นักเรียนโรงเรียนสุนันทาลัยไปใช้เป็นล่ามรับใช้ประจำ พระยาสุรินทราชาจึงถูกเกณฑ์ไปเป็นล่ามประจำอยู่ด้วย จนสมเด็จพระเจ้าซาร์เสด็จกลับ และเมื่อเสด็จกลับแล้ว จึงได้ถวายตัวเป็นมหาดเล็กในรัชกาลที่ ๕ เมื่ออายุได้ ๑๕ ปี และก็ได้เป็นครูผู้ช่วยของโรงเรียนนี้ ต่อมาจนเมื่อ พ.ศ. ๒๔๒๓๕ ทางการศึกษาในสมัยนั้นเห็นความจำเป็นที่จะต้องการให้ได้มีครูที่ดีและมีความรู้ความชำนาญในหน้าที่ของครูต่อไป จึงได้ดำริจัดตั้งการสอนวิธีฝึกหัดครูขึ้น ในขณะนั้นได้อาศัยโรงเลี้ยงเด็ก ตำบลถนนบำรุงเมือง (คือโรงเรียนเบ็ญจมราชูทิศเดี๋ยวนี้) เป็นโรงเรียน มีครูใหญ่เป็นชาติอังกฤษ ชื่อนายยี. เอช. กรินรอค เป็นครูใหญ่ มีนักเรียนครูเริ่มต้น ๓ คน คือ พระยาสุรินทราชา, นายบุญรอด (พระยาภิรมย์ภักดี) และนายสุ่ม ในปีนั้นเอง นายบุญรอดกับนายสุ่มได้ลาออก คงเหลือพระยาสุรินทราชาคงเรียนต่อไป และต่อมาได้ลาออกรับราชการเป็นครูโรงเรียนราชกุมาร เมื่อ พ.ศ. ๒๔๓๖ ในระหว่างที่เป็นครูอยู่ที่โรงเรียนราชกุมารนี้ ได้ถวายพระอักษรสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ และพระเจ้าลูกยาเธอในรัชกาลที่ ๕ หลายพระองค์ นอกจากนี้ยังทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เป็นผู้ถวายพระอักษร แด่สมเด็จเจ้าฟ้าอัษฎางค์เดชาวุธ เป็นพิเศษโดยเฉพาะอีกด้วย ได้เป็นครูอยู่ในโรงเรียนราชกุมารจนถึง พ.ศ. ๒๔๓๘
หน้าที่ราชการ
เมื่อ พ.ษ. ๒๔๓๙ พระบาทสมเด็จพระรามาธิบดีที่ ๕ ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระยาสุรินทราชา โดยเสด็จเป็นพระอภิบาล สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ ซึ่งเสด็จไปทรงศึกษาวิชา ณ ประเทศอังกฤษ และในโอกาสนั้นก็ได้ตามเสด็จพระราชดำเนินไปประเทศชะวาด้วย และต่อจากนั้นก็ได้โดยเสด็จ สมเด็จพระเชเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ ไปประจำอยู่ ณ ราชสำนักกรุงเปโตกราด ประเทศรัสเซีย
พ.ศ. ๒๔๔๑ เมื่อกลับจากต่างประเทศแล้ว ได้รับตำแหน่งเป็นผู้ช่วยผู้อำนวยการโรงเรียนข้าราชการพลเรือน ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (ซึ่งเดิมเป็นโรงเรียนมหาดเล็ก)
พ.ศ. ๒๔๔๔ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ไปประจำอยู่กับบรรพชิต โจยังคะโตรลตูเวลฟ์ และ ขำโพลามาชอย นะดะซิน บรรพชิตไซบีเรีย ซึ่งได้นำสิ่งของๆพวกพุทธศาสนิกชนชาวไซบีเรียมาทูลเกล้าฯ ถวาย เพราะบรรพชิตสองรูปนี้พูดภาษาอื่นไม่ได้ นอกจากภาษาธิเบตและภาษารัสเซีย
อนึ่งในปีนี้ ได้โปรดเกล้าฯให้ย้ายไปรับราชการเป็นปลัดกรมสรรพากรนอก
/*(6)*/พ.ศ. ๒๔๔๕ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ไปอยู่ประจำกับ ฮีส อิมพีเรียล ไฮเนส แกรนด์ดุ๊ก บอริส วลาดิมิโรวิตซ พระราชวงศ์แห่งสมเด็จพระเจ้าเอมเปอเรอร์ กรุงรัสเซีย ซึ่งได้เสด็จเข้ามาประเทศไทย ได้ประจำอยู่จนเสด็จกลับ
พ.ศ. ๒๔๔๖ โปรดเกล้าฯ ให้ย้ายจากปลัดกรมสรรพากรนอกมาเป็นเลขานุการประจำพระองค์สมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2 ซึ่งขณะนั้นทรงดำรงตำแหน่งสมเด็จพระยุพราช
อนึ่งในปีนี้ ได้รับราชการในหน้าที่เลขานุการของกรรมการจัดการพระราชพิธี ทวีธาภิเษกสมโภช ในพระบาทสมเด็จพระรามาธิบดีที่ ๕ กับได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯพระราชทานตราตั้งเป็น เลขาธิการหอพระสมุดวชิรญาณ ซึ่งในปีนี้ พระบาทสมเด็จพระรามาธิบดีที่ ๖ เมื่อยังดำรงพระยศเป็นมกุฎราชกุมารทรงดำรงตำแหน่งสภานายก
พระยาสุรินทราชา ได้รับหน้าที่เป็นเลขานุการประจำพระองค์สมเด็จพระยุพราช ตลอดมาจนถึง พ.ศ. ๒๔๕๒ ในระหว่างที่รับราชการในหน้าที่ดังกล่าวนี้ เป็นที่ต้องพระราชอัธยาศัยและพอพระราชหฤทัยของสมเด็จพระรามาธิบดีที่ ๖ เมื่อครั้งยังดำรงพระยศเป็นสมเด็จพระยุพราชเป็นอันมาก ทั้งเป็นที่เคารพยำเกรงของบรรดาข้าราชการที่อยู่ใต้บังคับบัญชาโดยทั่วกัน นอกจากนี้ บรรดาข้าราชการที่ประจำอยู่กับสมเด็จพระยุพราช ต่างพากันนับ/*(7)*/ถือเป็นครูบาอาจารย์ เพราะท่านได้ปฏิบัติตนเป็นที่รักใคร่ สั่งสอนแนะนำและให้วิชาความรู้แก่ผู้น้อยผู้ใหญ่ด้วยความเจตนาหวังดีแก่ทุก ๆ คน จึงเป็นที่รักใคร่กลัวเกรงนับถือด้วยน้ำใจกันแท้จริงทั่วกัน
พ.ศ. ๒๔๕๓ โปรดเกล้าให้ย้ายจากตำแหน่งเลขานุการ ประจำพระองค์สมเด็จพระยุพราช ไปรับราชการเป็นเกษตรมณฑลภูเก็ต
ในปีนี้ได้เข้ามาจากมณฑลภูเก็ตพร้อมกับพระยารัษฎานุประดิษฐ์ (คอซิมบี้) ในนามของข้าราชการและราษฎรมณฑลภูเก็ต นำพวงมาลามาถวายพระบรมศพพระบาทสมเด็จพระรามาธิบดีที่ ๕ ณ พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท และในการพระราชพิธีเถลิงถวัลยราชสมบัติ บรมราชาภิเษกพระบาทสมเด็จพระรามาธิบดีที่ ๖
ในงานพระราชพิธีบรมราชาภิเษกสมโภชนี้ ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ไปในเรือพระที่นั่งมหาจักรี เพื่อรับเสด็จเจ้าชายวิลเลียม และ เจ้าหญิงมารีย์ ชายาเจ้าชายวิลเลียม ดุ๊ก ออฟสเดอมาเนีย แห่งประเทศสวีเดน ซึ่งเสด็จเข้ามาช่วยในการพระราชพิธีบรมราชาภิเษก เมื่อเสด็จเข้ามาถึงกรุงเทพ ฯ แล้ว ได้อยู่ประจำเจ้าชายวิลเลียมและเจ้าหญิงมารีย์ตลอดจนกลับ และได้โปรดเกล้าฯ ให้ตามเสด็จออกไปส่งจนถึงเมืองไซ่ง่อน
/*(8)*/ใน พ.ศ. ๒๔๕๔ ได้โปรดเกล้าฯ ให้ย้ายจากเกษตรมณฑลภูเก็ตมารับตำแหน่งเจ้ากรมเพาะปลูกในกระทรวงเกษตราธิการ และในปีเดียวกันนี้ ทางราชการได้สั่งให้ออกไปตรวจการทำไร่ยาสูบที่เกาะสุมาตรา และการทำสวนยาง สวนมะพร้าว และเหมืองแร่ที่ปีนัง และที่เมืองกัวลาลำเปอร์ พระยาสุรินทราชาได้รับราชการเป็นเจ้ากรมเพาะปลูกมาจนถึง พ.ศ. ๒๔๕๖
ครั้น พ.ศ. ๒๔๕๗ ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เป็นผู้รั้งตำแหน่งอธิบดีกรมไปรษณีย์โทรเลข พ.ศ. ๒๔๕๗ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ดำรงตำแหน่งอธิบดีกรมไปรษณีย์โทรเลขเมื่อ พ.ศ. ๒๔๖๐ ในระหว่างมหาสงคราม ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เป็นนายกกรรมการตรวจหนังสือและโทรเลขทั่วไปด้วย
พ.ศ. ๒๔๖๑ ได้ทรงพระกรุณาโปรเกล้าฯตั้งให้เป็นองคมนตรี ในรัชกาลที่ ๖
พระยาสุรินทราชาได้ครองตำแหน่งอธิบดีกรมไปรษณีย์โทรเลขตลอดมาจนถึง พ.ศ. ๒๔๖๒ และได้โปรดเกล้าฯ ให้เป็นอาจารย์ในมหาวิทยาลัยจุฬาลงกรณ์ในปลายปีนั้น
พ.ศ. ๒๔๖๓ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เป็นสมุหเทศาภิบาลมณฑลภูเก็ต พระยาสุรินทราชาได้ดำรงตำแหน่ง/*(9)*/สมุหเทศาภิบาลมณฑลภูเก็ตตลอดมาจนถึง พ.ศ. ๒๔๖๐ ในระหว่างดำรงตำแหน่งสมุหเทศาภิบาลมณฑลภูเก็ตนั้น ปรากฎว่าเป็นที่เคารพรักใคร่นับถือของบรรดาข้าราชการ พ่อค้า และราษฎรชาวภูเก็ตเป็นอันมาก เพราะท่านได้ทำประโยชน์ไว้แก่มณฑลภูเก็ตหลายอย่าง เช่นตัดถนน และสร้างสถานที่ราชการ และสถานที่ตากอากาศพักผ่อนหย่อนใจ ดังปรากฎอยู่จนทุกวันนี้
อนึ่งเมื่อวันที่ ๑ กุมภาพันธ์ ๒๔๖๘ ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เป็นคู่เคียงพระราเชนทร พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว เลียบพระนครทางสถลมารค
วันที่ ๒๔ มีนาคม ๒๔๖๘ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เป็นคู่เคียงพระบรมศพ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งสถิตย์เหนือพระมหาพิชัยราชรถ เชิญไปสู่พระเมรุทอง ท้องสนามหลวง กับเป็นคู่เคียงพระบรมอัษฐิ จากพระเมรุท้องสนามหลวง ไปสู่พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท และเป็นคู่เคียงพระบรมอัษฐิจากพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาทไปสู่พระพิมาน บนพระที่นั่งจักรีมหาปราสาทจนเสร็จการ
พ.ศ. ๒๔๖๙ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ย้ายจากตำแหน่งสมุหเทศาภิบาลมณฑลภูเก็ต ไปเป็นสมุหเทศาภิบาลมณฑลนครศรีธรรมราช
/*(10)*/พ.ศ. ๒๔๗๐ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ย้ายจากตำแหน่งสมุหเทศาภิบาลมณฑลนครศรีธรรมราช มาดำรงตำแหน่งอธิบดีกรมนคราทร ในกระทรวงมหาดไทย ได้รับราชการสนองพระเดชพระคุณอยู่ในตำแหน่งอธิบดีกรมนคราทรอยู่ ๕ ปี จนถึงเมื่อวันที่ ๑ เมษายน ๒๔๗๕ จึงได้กราบถวายบังคมลาออกจากตำแหน่งหน้าที่ราชการ ออกรับพระราชทานบำนาญฐานรับราชการนาน รวมเวลารับราชการทั้งสิ้น ๓๑ ปี
เมื่อวันที่ ๑๑ มีนาคม พ.ศ. ๒๔๗๓ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ตั้งให้เป็นกรรมการองคมนตรี มีกำหนดตั้งแต่วันที่ ๑ เมษายน พ.ศ. ๒๔๗๔ เป็นต้นไปจนถึงวันที่ ๓๑ มีนาคม พ.ศ. ๒๔๗๖
พระยาสุรินทราชาถึงแก่กรรมเมื่อวันที่ ๑๙ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๘๕
นำเรื่อง โดย แสงทอง
/*(11)*/“ข้าพเจ้าผู้เขียนเรื่องนี้ เป็นคนที่ถึงแก่กรรมแล้ว ถึงแก่กรรมจริง ๆ ตายจริง ๆ ตายอย่างที่มีผู้รู้เห็นว่าตาย ...ตายแล้ว และได้ฝังเสร็จแล้ว ฯลฯ ถึงอย่างนั้นแล้ว ...ข้าพเจ้าก็ยังมีชีวิตอยู่ ข้าพเจ้ารู้สึกโลหิตอันอบอุ่นแล่นซ่าขึ้นตามเส้น...โลหิตอย่างสามสิบปีมาแล้ว ... ความหนุ่มกลับแล่นมาเข้าตัวอีก ทำให้นัยน์ตาข้าพเจ้าเป็นมันและคมฉาบ ขึ้น...ทำให้กล้ามเนื้อแข็งแน่นขึ้นราวกับเหล็ก... มือก็จับถือแน่นแฟ้นขึ้น...ตัวก็ยืนขึ้นได้ตรงและเป็นสง่าผ่าเผย เออ...ยังมีชีวิตอยู่จริง”
/*(12)*/นักเลงอ่าน หนังสือเมื่อได้อ่านข้อความข้างบนนี้เพียงสองบรรทัด ก็คงจะเอะใจว่า “เอ๊ะ นี่มันคำดำเนินเรื่อง ‘ความพยาบาท’ ของ ‘แม่วัน’ นี่นา” ถ้า ท่านเอะใจเช่นนี้ก็ถูกแล้ว เพราะข้อความข้างบนนี้ ข้าพเจ้าคัดมาจากเรื่อง “ความพยาบาท” ของ “แม่วัน” ที่คัดมาค่อนข้างยืดยาวสักหน่อย ก็เพื่อแสดงว่าในสมัยโน้น คือเดือนกรกฎาคม ร.ศ. ๑๒๐ (พ.ศ. ๒๔๔๔) คือเมื่อ ๕๐ ปีเศษมาแล้วนี้ เรื่อง “ความพยาบาท” ได้เริ่มปรากฏเป็นภาษาไทยในนิตยสารชื่อ “ลักวิทยา” เป็นครั้งแรก จากฉบับนวนิยายภาษาอังกฤษชื่อ “Vendetta” ของนางสาวแมรี่ คอเรลลี่ เป็นภาษาไทยที่ในความตามความเข้าใจของข้าพเจ้า ถอดมาจากภาษาอังกฤษอย่างใกล้ชิดที่สุดเป็นเรื่องแรก และเป็นเรื่องขนาดยาวซึ่งตามความเข้าใจของข้าพเจ้าอีกเหมือนกันว่า เป็นเรื่องจูงใจให้มีการแปลนวนิยายภาษาต่างประเทศเรื่องยาวๆ ลง/*(13)*/เป็นภาษาไทย จนได้พบเห็นกันดาษดื่นในเวลาต่อมาจนตราบเท่าทุกวันนี้
...ข้าพเจ้าเข้าใจว่าภาษาไทยเริ่มปฏิวัติก็คือปีที่เรื่อง “ความพยาบาท” ได้ปรากฎ เพราะสำนวนที่พิมพ์อยู่ในหน้าหนังสือ “ลักวิทยา” เป็นสำนวนใหม่แก่คนไทยที่ไม่ชินแก่ภาษาอังกฤษ มาได้อ่านเรื่องและรสใหม่ก็พากันสนใจ
สมัยนั้นเรื่องจักรๆ วงศ์ๆ เป็นที่นิยมของชาวบ้าน และเรื่องเกร็ดพงศาวดารจีน เช่นสามก๊ก ซ้องกั๋ง ซิยินกุ้ย ฯลฯ ก็เป็นที่นิยมของคนชั้นกลาง คนชั้นนี้ไม่ค่อยได้ผ่านวชิรญาณ ได้มาพบเห็นความ บันเทิงจากการผ่านเรื่องต่าง ๆ ดังที่ได้ออกมาเป็นรายเดือนอย่างหนังสือ “ลักวิทยา” และโดยเฉพาะเรื่อง “ความพยาบาท” การปฏิวัติแห่งภาษาไทยจึงเริ่มแต่บัดนั้น
พระยาสุรินทราชา (นกยูง วิเศษกุล)
ข้าพเจ้าออกจะแน่ใจว่า “ความพยาบาท” ของ “แม่วัน” แม้จะเป็น/*(14)*/นวนิยายฝรั่ง แต่ก็เป็นนวนิยายภาษาไทยเรื่องแรกที่ได้รับความนิยมชมชอบกันมาทุกรุ่นทุกสมัย ซึ่งจะทำให้ชื่อ “แม่วัน” พระยาสุรินทราชา (นกยูง วิเศษกุล) ไม่ตาย ในชีวิตของการเป็นนักประพันธ์ของ “แม่วัน” แม้ท่านจะได้เขียนเรื่องร้อยแก้วร้อยกรอง ไว้ไม่สู้มากเรื่อง แต่เรื่อง “ความพยาบาท” ของท่านนี้เป็นงานดีที่สุดของท่าน และเพราะงานชิ้นนั้น ท่านจึงได้รับความยกย่องนับถือว่าเป็นนักประพันธ์ชั้นเอกคนหนึ่ง
ภาพยนตร์เรื่อง “ความพยาบาท
คืนวันหนึ่งราวสามสิบปีเศษมาแล้ว โรงภาพยนตร์พัฒนากรฉายภาพยนตร์เรื่อง Vendetta ของ แมรี คอเรลลี่ บริษัทให้ชื่อภาษาไทยว่า “ความพยาบาท” ข้าพเจ้าเข้าไปนั่งคอยหนังฉายอยู่ก่อนแล้ว สักครู่ “แม่วัน” ผู้มีรูปร่างสูงใหญ่ เดินก้าวช้าๆ หลังค่อมนิดๆ ผ่านหน้าข้าพเจ้าเข้าไปนั่งบ๊อกส์ ซึ่งเข้าใจว่าบริษัทจัดให้เป็นเกียรติ /*(15)*/นัยน์ตาคนทั้งโรงเล็งไปยังเจ้าคุณสุรินทราชา คล้ายกับจะนึกว่าท่านมาดูหนังซึ่งท่านเป็นผู้แต่งเรื่องเอง ภาพนั้นพิมพ์ติดตาข้าพเจ้าอยู่จนทุกวันนี้
หนังสือเป็นเรื่องสำคัญอันหนึ่งที่ทำให้บุคคลไม่ตาย หนังสือที่ทำให้กวีไม่ตายมักเป็นโคลงฉันท์กาพย์กลอนเสียทั้งสิ้น หนังสือร้อยแก้วหายาก ปัจจุบันนี้เรามีนักประพันธ์นวนิยายไทยๆ มากหน้าหลายตาแล้ว แต่ยังไม่ได้ยินแพร่หลายนักว่า เรื่องไหนของใครจะทำให้เขาไม่ตายบ้างหรือไม่ ข้าพเจ้ายังนึกไม่ออก...
(คัดจาก สยามสมัย พ.ศ. ๒๔๕๑)

/**/ข้าพเจ้าได้เรียบเรียงหนังสือ ‘ความพยาบาท’ นี้ขึ้นพิมพ์เมื่อ รัตนโกสินทรศก ๑๒๑ ตรงกับพระพุทธศักราช ๒๔๔๕ จึงได้ตรวจแก้ไขและให้พิมพ์ขึ้นเปนวาระที่ ๒
แม่วัน
วันที่ ๑ กันยายน พ.ศ. ๒๔๕๖
/**/ความพยาบาท
บท ๑
ข้าพเจ้า ผู้เขียนเรื่องนี้ เปนคนที่ถึงแก่กรรมแล้ว. ถึงแก่กรรมจริงๆ! ตายจริงๆ—ตายอย่างที่มีผู้รู้ผู้เห็นว่าตาย—ตายแล้ว และได้ฝังเสร็จแล้ว! ถ้าท่านไปถามชาวเมืองที่ข้าพเจ้าอยู่ เขาจะบอกท่านทันทีว่าในปีคริสตศักราช ๑๘๘๔ เกิดไข้ป่วงใหญ่ขึ้น ณ เมืองเนเปิลซ์ ในประเทศอิตาลี คราวนั้นมีคนตายเพราะไข้ป่วงเปนนักเปนหนา และตัวข้าพเจ้าเองก็ตายเพราะโรคนี้ เขาได้นำเอาศพข้าพเจ้าเข้าไปไว้ในกุฏิที่ฝังศพของบูรพชนผู้เปนต้นตระกูลของข้าพเจ้า ถึงอย่างนั้นแล้ว - ข้าพเจ้าก็ยังมีชีวิตอยู่! ข้าพเจ้ารู้สึกโลหิตอันอุ่นแล่นซ่าขึ้นตามเส้น—โลหิตอย่างสามสิบปีมาแล้ว;—ความหนุ่มกลับแล่นมาเข้าตัวอีก ทำให้ไนย์ตาข้าพเจ้าเปนมันและคมฉาบขึ้น ทำให้กล้ามเนื้อแข็งแน่นขึ้นราวกับเหล็ก—มือก็จับถือแน่นแฟ้นขึ้น—ตัวก็ยืนขึ้นได้ตรงและเปนสง่าผ่าเผย. เออ! ยังมีชีวิตอยู่จริง ถึงโดยหากว่าจะได้ลือชาปรากฏแล้วว่าถึงแก่กรรม; ข้าพเจ้ายังมีชีวิตและกำลังวังชาเช่นบุรุษย์ทั้งปวง—และถึงแม้นความทุกข์จะทิ้งรอยไว้ให้เห็นเปนพยานว่าได้มาเยี่ยมเยียนบ้างก็ยอม รอยเหล่านั้นก็ลบเลื่อนเกลื่อนหายไปเกือบหมดสิ้นแล้ว เว้นแต่รอยหนึ่ง ‘คือผม’ ผมซึ่งแต่ก่อนดำเนินมัน ประดุจขนกาน้ำนั้น บัดนี้ขาวเหมือนสำลี แต่ทว่ายังงอกงามคงอยู่อย่างเดิม
/*2*/“เปนตามตระกูลละกระมัง ?” หมอยาคนหนึ่งถามข้าพเจ้า เมื่อเห็นผมขาวฉนั้น.
“สดุ้งตกใจมากละกระมัง ?” อีกคนหนึ่งถาม.
“ถูกความร้อนมากเกินไปละกระมัง ?” คนที่สามกระทุ้ง
ข้าพเจ้าไม่ตอบว่ากระไรหมด. ที่จริงข้าพเจ้าได้เคยตอบครั้งหนึ่ง. ได้บอกแก่ชายคนหนึ่งที่เจ้าพลัดเจ้าผลูไปเจอะเข้า—เปนคนที่มีชื่อเสียงในการรักษาโรคและทั้งเปนคนที่มีใจคอเอื้อเฟื้อดี. ชายคนนั้นได้นั่งฟังเรื่องราวของข้าพเจ้าตั้งแต่ต้นจนถึงซึ่งที่สุด แล้วเขาได้แสดงความไม่เชื่อและตกใจอย่างยิ่ง ลงปลายซ้ำแนะนำให้ข้าพเจ้ารักษาตัวให้ดี มิฉนั้นจะต้องไปเข้ากรงกับพวกที่มาจากจันทรพิภพในเวลาไม่นานนัก. ตั้งแต่นั้นมาข้าพเจ้าไม่ได้ปริปากเล่าเรื่องให้ผู้ใดฟังอีกเปนอันขาด.
เดี๋ยวนี้ข้าพเจ้าเขียน. ใครจะมาว่ากล่าวอะไรเปนไม่ได้—จะเล่าแต่ที่เปนจริงจนตลอดเรื่องปราศจากความสดุ้งเสทือนอันใด. ถ้าข้าพเจ้าปราถนาจะเขียนเรื่องๆนี้ด้วยโลหิตในกายตัวแทนน้ำหมึกก็คงทำได้ดี ๆ ไม่มีใครจะมาว่ากล่าวติเตียนอย่างไรได้! เพราะความเปลี่ยวในป่าฝ่ายเหนือของประเทศสยามยอมให้ข้าพเจ้ามีกรรมสิทธิ์ที่จะทำอะไรได้ตามความเห็นของตน—ที่อันเปลี่ยวโดยธรรมชาติ—เท้าของคนที่มีความเจริญแล้วน้อยเท้าที่ได้เคยเหยียบต้นหญ้าในบริเวณนั้นให้ช้ำชอกไป—เงียบจริงๆ จัง ๆ เงียบไม่มีเสียงอะไรอื่น นอกจากเสียงนกหรือเสียงสัตว์ร้องบางครั้งบางคราว ในตอนค่ำได้ยินแต่เสียงดนตรี เมื่อพระพายชายพัดต้องกอไผ่เปนต้น. ในกลางที่อันวิเวกวังเวงนี้ ข้าพเจ้าแฝงอยู่—ณ ที่นี้ข้าพเจ้าเปลื้องซึ่งความทุกข์/*3*/ที่ได้ทรมานหัวใจลงไว้เสียกลางชัฎ. ความจริงอยู่ในใจกี่มากน้อยจะได้ขยายให้โลกทราบทั่วกันในคราวนี้
ถึงแก่กรรมแล้ว แต่ยังมีชีวิตอยู่! แปลความว่าอย่างไรกัน?—ท่านถาม. อาฮา! ท่านทั้งหลายเอ๋ย ถ้าท่านมีความประสงค์ให้เพื่อนหรือญาติวงษวารของท่านสูญหายไปจริง ควรท่านจะส่งไปวัดเข้าเมรุทำฌาปนกิจเสีย นั่นและท่านจึงควรเชื่อเอาเปนแน่ได้ว่าคนผู้ที่ถูกเผานั้นถึงแก่กรรมจริง. มิฉนั้นจะไม่ทราบว่าจะเปนอย่างไรต่อไป การกระทำฌาปนกิจเปนการดีที่สุด แลเปนทางเดียวเท่านั้น ไม่สกปรกและทั้งเสพ. ทำไมคนทั้งโลกไม่เอาเยี่ยงอย่างไทย ? การที่ชำระล้างทรากศพของผู้ที่เรารัก (หรือแกล้งทำรัก) ด้วยเพลิงดีกว่าที่จะเอาไปฝังสุม ๆ หรือเรียงลำดับเข้าไว้ในห้องซุ้ยที่เย็นชื้นแฉะฉนั้น. มีสัตว์ต่าง ๆ นา ๆ อยู่ในพื้นแผ่นดิน อุดมด้วยสิ่งที่น่าเกลียดน่าชังไม่น่าจะออกชื่อ—หนอนตัวยาว ๆ—สัตว์ที่ตามอดและมีปีกแต่บินไม่ได้—มีแมลงที่เกิดจากน้ำเลือดน้ำเหลือง อือฮือ! สัตว์ที่ท่านเห็นเข้าแล้วจะต้องวิ่งหนีเท่ากับเห็นเสือ. โอ! ท่านผู้หญิงผู้อ่อนแอ มันจะทำให้ต้องดมผิวมะกรูดและถึงท่านก็ดี เออ ท่านผู้ชายผู้มีเรี่ยวแรง มันจะทำให้ท่านขนพองสยองเกล้า แต่มีสิ่งที่ร้ายกว่านั้นอีกมากในวิธีที่ฝังศพอย่างฝรั่ง—สิ่งนั้นคือ การไม่แน่. ต่างว่า, ถ้าเราหย่อนหีบที่ใส่ศพของผู้ที่รักแห่งเราลงไปในห้องซุ้ยหรือหลุม—ต่างว่า, ถ้าภายหลังเวลาที่เราแต่งตัวเครื่องไว้ทุกข์ และทำหน้าให้จ๋อยเปนที่โศรกเศร้า สำรวมอิริยาบถไม่ให้รื่นเริง—ต่างว่า, เผื่อการที่ทำไปแล้วนั้นยังไม่เปนที่พอใจ.—ต่างว่า, ที่ที่เราขังศพไว้นั้นจะมีที่กั้นคือประตูหรือปากหลุมไม่แข็งแรงนัก.—ต่างว่า. มีเทพยดามาทำลายหีบ/*4*/ที่ใส่ศพอันแน่นหนานั้นให้พินาศไป—ต่างว่า, เพื่อนเราตายแล้วจะไม่ตาย และกลับมาท้าทายต่อความรักของเราใหม่! เราเสียใจหรือว่าเราไม่เอาอย่างคนไทยในการที่กระทำฌาปนกิจ เช่นกับผู้ที่ถึงแก่กรรมนั้นได้ละทรัพย์สมบัติไว้ให้เปนมรฎกแก่เราเอนกประการ! เช่นกับเราทำหน้าไหว้หลังหลอก—คนเราน้อยคนเสียใจในคนตายจริงๆ คนเรามีน้อยตัวที่ยังจำและมีความรักอันสุจริตต่อผู้ที่ถึงแก่กรรมแล้วจริง, พระเจ้าทรงทราบ! มนุษย์เราควรจะได้รับความกรุณาเมตตามากกว่าที่เราจะฝันถึง!
ขอย้อนกลับกล่าวถึงเรื่องของข้าพเจ้าใหม่. ข้าพเจ้าผู้มีชื่อว่า “ฟาบีโอโรมานี” ที่ถึงแก่กรรมแล้ว ขอเขียนเรื่องในชั่วปีหนึ่ง ซึ่งมีเหตุพึงกล่าว—เปนปีที่ได้รับความทุกข์มาตลอดตราบเท่าบัดนี้. ปีสั้นนิดเดียว—เปนปีที่เปนกริสของพระยามัจจุราช! กริสนั้นได้แทงหัวใจข้าพเจ้า—แผลกริสนั้นยังไม่หาย โลหิตยังไหลซึมอยู่เสมอจนบัดนี้ ทุกหยดโลหิตที่หยดลงนั้นยังกรังเปนเครื่องหมายอยู่.
ความลำบากอย่างหนึ่งซึ่งมนุษย์โดยมากได้เคยทนทาน แต่ไม่ปรากฎแก่ตัวข้าพเจ้าเลยนั้น—คือความยากจน พอเกิดมาก็มีเงินทองมั่งคั่งสมบูรณ์ทุกสิ่งทุกประการเสียแล้ว ไม่มีความอนาทรร้อนใจ เพราะว่า บิดาข้าพเจ้าผู้ชื่อว่า เคาน์ต์ ฟิลิปโป โรมาน ถึงแก่กรรมเมื่ออายุข้าพเจ้าจึงจะย่างเข้าสิบเจ็ดปี มรฎกตกอยู่แก่ข้าพเจ้าทั้งสิ้น—เปนบุตรคนเดียว—มีบรรดาพวกพ้องหลายคนได้มีความเอื้อตักเตือน ว่า ไปเบื้องหน้าจะได้ทุกข์. มีคนหลายคนเปนเพื่อนบ้านบ้าง เปนวงษญาติบ้างพากันพยากรณ์ตามความเห็นของเขาว่า นานไปข้างหน้าข้าพเจ้าจะเปนนักเลงเบี้ยใหญ่ เปนคนสุรุ่ยสุร่าย เปนคนขี้เมา เปน/*5*/ตัวฉิบหายอย่างที่จะรักษาไม่หาย. เปนการปลาดมาก ด้วยว่าข้าพเจ้าหาเปนไปอย่างที่เขาพยากรณ์ไว้แต่อย่างใดอย่างหนึ่งไม่. ถึงหากว่าชาวเนียโปลิตัน (คนอิตาเลียน) จะมีนิสัยอันฉุนเฉียวมีเลือดอันร้อนมากก็จริงอยู่ แต่เปนสันดานเกิดแต่นิสัยในส่วนตัวของข้าพเจ้าเกลียดซึ่งความชั่วร้ายหยาบช้าเลวทรามสถุลยิ่งนัก. เห็นการพนันต่าง ๆ เปนการบ้า—เสพสุราเปนการทำลายความศุขและเหตุผล—และการสุรุ่ยสุร่ายเปนทางที่จะนำไปสู่ความอนาถา. เลือกการใช้จ่ายเอาเองพอควร—เพียงกลาง ๆ ไม่ฟุ่มเฟือยเกินควร หรือจู่มาหรู่เกินไป—มีเวลาอยู่บ้านบ้าง คบเพื่อนเข้าสโมสรอันดีบ้าง ประพฤติตัวให้พอเปนศุขแก่กายและใจพอดี ๆ.
ข้าพเจ้าอยู่ ณ บ้านเดิมของบิดา—งามคล้ายวังเล็ก ๆ ตั้งอยู่บนเนินมีป่าไม้ล้อมรอบ มองเห็นทะเลถนัด ส่วนรอบบ้านนั้นปลูกไม้ดอกไม้ผลไม้ในต่างเปนที่ตระการตายิ่งนัก นกที่ร้องเพลงอันไพเราะ ถูกขังไว้ในกรงบ้าง ปล่อยเปนไทยแก่ตนบ้าง บินไปมาร้องส่งเสียง อันน่าฟังตามซุ้มต้นไม้ในสวน. น้ำพุพวยพุ่งขึ้นจากท่อพุพ่านไปตามท่าทางหลายอย่าง และลอองน้ำที่กระเซ็นเมล็ดฝอยซ่านซาบให้อากาศที่ร้อนค่อยบันเทาเบาบางลงเปนที่ชุ่มชื่นแก่ผู้สำผัสขึ้นมาก. ในที่แห่งนี้ ข้าพเจ้าอยู่มีความศุขเปนหลายปี ในท่ามกลางหนังสือและรูปภาพและมีเพื่อนฝูงไปมาหาสู่เนือง ๆ พวกคนหนุ่มเหล่านั้นล้วนมีความประพฤติไม่มากก็น้อยคล้ายกับความประพฤติของข้าพเจ้า เปนผู้ที่เพลิดเพลินในหนังสือเก่า ๆ
ส่วนผู้หญิงนั้นข้าพเจ้าได้พบได้ปะอย่างน้อยที่สุด เกือบจะว่าไม่ได้พบเลยก็เกือบได้ จะพูดโดยแท้ที่จริงแล้ว ข้าพเจ้าคอยหลบ/*6*/หลีกไม่อยากให้เจอะได้. พวกท่านที่มีลูกสาวสวยน่าแต่งงานเปนอันมาก ได้เชิญข้าพเจ้าไปเที่ยวเล่นเรือนของเขาเนือง ๆ แต่ข้าพเจ้าหาเหตุที่จะไม่รับการเชื้อเชิญเหล่านั้นด้วยประการต่างๆ. หนังสือดีๆ ที่มีอยู่บอกว่าอย่าให้สมาคมในสัตรีสโมสร—ข้าพเจ้าเชื่อถือและทำตามคำเตือนสติ. พวกเพื่อนหนุ่มๆที่ยังเปนทาษแห่งความรัก ได้พูดจาเยาะหยอกข้าพเจ้าบ่อย ๆ ในเรื่องนี้ แต่การที่ทำเฉย ๆ นั้นทำให้พวกเพื่อนเหล่านั้นแพ้ไปเอง. ความเห็นของข้าพเจ้านั้น เห็นว่าเปน ทาษแห่งการคบเพื่อนดีดีกว่าเปนทาษแห่งความรัก. ในเวลานี้มีเพื่อนคนหนึ่ง เปนเพื่อนอย่างสนิทที่จะฝากชีวิตไว้ในกำมือได้—เขามาติดต่ออยู่กับข้าพเจ้าอย่างสนิทสนมหาสองในโลกไม่มี, เขาผู้มีนามอยู่ว่า กีโด เฟอร์รารี ก็ได้ช่วยพวกเพื่อนอื่นล้อเลียนข้าพเจ้าในเรื่องที่เกลียดผู้หญิงด้วย
“น่าอาย ฟาบีโอ น่าอาย ” เขากล่าว. “เจ้าจะไม่รู้รศของชีวิตว่าประเสริฐเพียงใด จนกว่าเจ้าจะได้ลิ้มรศเยื่ออันโอชะที่ริมฝีปากอันพรายพริ้มแดงประดุจมีลิ้นจี่จิ้ม—เจ้าจะไม่มองอะไรเปนที่เจริญตาเท่าที่จะมองจ้องดูในแววตาของสัตรีสาวซึ่งวาวเปนมันขลับ และซึ้งเหลือวิสัยที่หยั่งถึง—เจ้าจะไม่มีความยินดีอะไรมากเท่าเอามือโอบรอบตัวสัตรี และได้ยินเสียงหัวใจของเขาเต้นเข้าจังหวะกับเสียงหัวใจของเจ้าเองเต้น! ไปเชื่อหนังสือทำไม! หนังสือที่ตาเถรบอ-บ้า-คร่ำครึ-อันผู้มิได้รู้จักว่าความเปนบุรุษย์อย่างไร เรียงเปนเล่มขึ้นไว้—โลหิตของเขาใสดั่งน้ำกรอง—เหตุที่ทำให้เขาเขียนเปนสมุดขึ้นไว้ก็เปนเพราะเขารักผู้หญิง และไม่สำเร็จความปราดถนาโดยความแค้นจึงมาพล่ามลงไว้. พวกนักปราชญ์เหล่านั้นไม่ได้ประสบสิ่งประเสริฐ/*7*/ของชีวิต แล้วยังมิหนำจะมาทำคนอื่นให้เจริญรอยที่ผิดไปอีกด้วยเล่า. อย่างไรเพื่อนเอ๋ย! เจ้า,ผู้มีฝีปากอันเฉียบแหลม มีตาอันคมคาย มียิ้มแย้มอันเปนที่ยวนใจ มีรูปโฉมอันอ้อนแอ้นพึงสวาสดิ์ จะไม่ลงชื่อเข้าในสารบบของความรักหรือ?”
ข้าพเจ้ายิ้มเมื่อได้ยินเพื่อนข้าพเจ้าพูดอย่างนั้น แต่มิได้ตอบว่าประการใด. คำที่พูดนั้นหากลับความเชื่อถือเดิมได้ไม่ ถึงกระนั้น ข้าพเจ้ายังอยากฟังเขาพูด—น้ำเสียงที่พูดนั้นไม่ขัดหู และคำพูดนั้น เขาแสดงด้วยไนย์ตาคล่องแคล่วมากกว่าคำพูดด้วยปากเสียอีก. ข้าพเจ้ารักเขา—เทพยเจ้าเปนพยาน รักจนปราศจากซึ่งความรังเกียจความเห็นแก่ตัวและอื่นๆ. ความรักชนิดที่สิงอยู่บ้างในระหว่างเพื่อนเด็กนักเรียน และเปนของหายากในระหว่างคนที่เจริญไวยด้วยกันแล้ว ข้าพเจ้ามีความศุขสบายในสโมสรของเขา และเห็นเขาก็อย่างเดียวกันในสโมสรของข้าพเจ้า. เรามีเวลาที่อยู่สมาคมด้วยกันมาก เขาก็เปนกำพร้าบิดามารดาตั้งแต่เล็กเช่นกัน เพราะฉนั้นเขาเลือกที่จะประพฤติอะไรได้ตามความชอบใจ. เปนคนชอบศิลปมาก ถึงโดยจะเปนช่างเขียนที่เรียกว่าสำเร็จได้ก็จริง แต่เปนคนอนาถาเท่ากับข้าพเจ้าเปนคนมั่งคั่ง ข้าพเจ้าคอยหาโอกาศที่จะเยียวยาอยู่เสมอแต่ต้องทำด้วยอุปเท่ห์อย่างใดอย่างหนึ่งที่จะไม่ให้เขารู้สึกสดุ้งเสทือนว่าเผื่อแผ่ เกลือกว่าจะเห็นเปนการดูถูกดูแคลนไป.
ในมนุษย์โลกนี้ มนุษย์คนใดถึงจะให้ดีเท่าดีเพียงใด ก็ไม่สามารถที่จะมีความศุขอยู่ยั่งยืนนานได้. พระเคราะห์ย่อมเข้าเสวยอายุเปนเวรเปลี่ยนอยู่เสมอ องค์ไหนดีก็ดีไป องค์ไหนที่ร้ายกาจ—ฮึ! /*8*/แต่เพียงดุครั้งเดียว พูดคำเดียว สำผัสคำเดียว สายสร้อยของความประพฤติอันเคยนำมาซึ่งความศุขจะขาดออกเปนท่อนๆทันที.
ความเปลี่ยนแปลงได้มาสู่ตัวข้าพเจ้า เหมือนดังมาสู่สัตว์อันมีชีวิตทั้งหลายในโลกนี้ประดุจเดียว. วันหนึ่ง—ข้าพเจ้าจำได้แม่นยำมาก—เปนวันแดดจัดในฤดูร้อนปลายเดือนเมษายน ค.ศ. ๑๘๘๑ ในเมืองเนเปิลซ์ เวลาบ่ายข้าพเจ้าลงแล่นเรือเล่นในทะเลเฉื่อยไปตามเพลงพอแก้ราคาญ. กีโดไม่อยู่ (ไปกรุงโรมเพื่อจะเยี่ยมพวกพ้องสักสองสามอาทิตย์) ทำให้ข้าพเจ้ารู้สึกว้าเหว่วังเวงมาก. เวลาที่แล่นเรือย้อตเล่นนั้นมิได้นึกตั้งใจให้หัวเรือไปทางไหนนัก ปล่อยมันเรื่อย ๆ สุดแล้วแต่ย่านางจะพาเรือไป ลงปลายมันแล่นมาเข้าอ่าวเฉยๆ ก่อนที่ข้าพเจ้าจะได้นึกตั้งใจจะจอดเทียบฝั่งสิ มือก็หันหางเสือเข้าเทียบเสียเรียบร้อยก่อนแล้ว พวกลูกเรือต่างก็ขึ้นฝั่งไปเที่ยวตามชอบใจของใคร ข้าพเจ้าเองก็ขึ้นบนฝั่งเหมือนกัน ให้อยู่เฝ้าเรืออยู่แต่คนเดียวก็พอ—แต่ตัวข้าพเจ้าเองมิได้ปราดถนาจะขึ้นเพื่อการสนุกอันใดเลย, คนที่รู้จักมักคุ้นในเมืองก็มีมากหลาย แต่ไม่อยากไปทำให้ความรู้จักนั้นสนิทสนมนัก. เดินซังกะตายไปอย่างนั้น เดินไปพลางนึกไปพลาง ว่าจะกลับไปบ้านทางบกดีหรือจะไปทางน้ำที่มาดี ยังไม่ตัดสินชี้ขาดในใจว่าทางไหนแน่ พอได้ยินเสียงร้องเพลงและมองเห็นเสื้อขาวๆเดินเปนทิวมาแต่ไกล เดือนเมษายนเปนเดือนที่เขาแห่แม่พระ (มารดาพระเยซู) ข้าพเจ้าจึงนึกขึ้นได้ทันทีว่าเห็นจะเปนกระบวนแห่แม่พระแน่แล้วไม่มีอื่น. ขี้เกียจหน่อย ๆ อยากดูนิด ๆ จึงหยุดยืนคอยดูอยู่ที่นั่น. เสียงเพลงใกล้เข้ามาๆ—เห็นพระ เห็นเครื่องแห เห็นแกว่งกระเช้าเนื้อไม้กฤษณาขี้ธูปที่เผาไฟ เห็นไฟเทียนเรียงเปนแถว เห็น/*9*/พวกเด็กๆ และผู้หญิงสาวๆ คลุมผ้าโปร่งขาว—ในขณะชั่วพริบตาเดียวนั้น ความงามปรากฏแก่จักษุข้าพเจ้า—หน้าๆหนึ่ง หน้านั้นได้งามเปล่งประดุจดวงดาวเปล่งออกมาจากก้อนเมฆแห่งผม—หน้าๆนั้นที่มีแก้มอันเปล่งประดุจผลมะปราง—งามบริบูรณ์ที่จะหาตำหนิมิได้เลย—ดวงตาทั้งสองข้างวาวและดำประดุจมณีนิล—หน้านั้นที่มีปากบางเล็กและยิ้มยั่วยวนใจ! ข้าพเจ้าจ้องมองแล้วจ้องมองอีก รู้สึกเสียวตัวและใจวาบๆ; อ้อ! ความงามนี่เองทำให้มนุษย์เปนบ้าคลั่งไปได้หมด หน้านั้นเปนผู้หญิง—เปนเพศที่ข้าพเจ้าไม่ไว้ใจ และหลบหลีกอย่างที่สุดที่แล้ว—ผู้หญิงกำลังรุ่นกำดัด อายุในระหว่าง สิบห้ากับสิบหก. ผ้าที่คลุมหน้าเพอินมาเปิดเฉภาะหน้าข้าพเจ้าโดยแอกซิเดนต์ หรือโดยตั้งใจเปนของที่ยากจะทราบได้ ในชั่วเวลานั้น ข้าพเจ้ารู้สึกกระหยิ่มอย่างที่ยังไม่เคยได้รับมาแต่ครั้งคราวก่อน. กระ บวนแห่ผ่านไป…...…..คนดูก็จางไป—ในชั่วอึดใจเดียวนั้นโปรแกรมเก่าซึ่งกะไว้ว่า จะเปนโปรแกรมแห่งชีวิตเปลี่ยนแปลงเปนอย่างใหม่ทันที.
ข้าพเจ้าได้แต่งงานกับสาวน้อยคนนั้นสมประสงค์ แต่การที่เกี้ยวพาราษีสู่ขอจนได้ร่วมห้องกันฉันใดนั้น ไม่จำเปนจะยกขึ้นกล่าวให้ยืดยาว ด้วยธรรมดาอย่างนี้ย่อมถึงจะไม่เหมือนก็คงแม้นกันทุกรูป ทุกนาม. หญิงคนนั้นเปนบุตรสาวคนเดียวของขุนนางชาวเมืองฟลอเรนซ์ เดิมเคยเปนคนมีชื่อเสียงโด่งดัง ครั้นมาภายหลังเกิดคลั่งในการเล่นพนันจนฉิบหายขายตนหมด. เขาได้ส่งบุตรสาวมาอยู่ในคอนเวนต์ตั้งแต่ย่อม—หล่อนจึงไม่รู้การเปนไปในโลกเลย. บิดาของหล่อนได้บอกข้าพเจ้าด้วยไนย์ตาอันหล่อด้วยน้ำว่า “ลูกสาวของฉันบริสุทธิ์แท้ /*10*/บริสุทธิดังดอกไม้ที่บูชาพระ.” ข้าพเจ้าเชื่อ—ผู้หญิงพึ่งจะรุ่นแตกเนื้อสาวและขังอยู่กับพวกชีตั้งแต่เล็กจะไม่บริสุทธิ์อย่างไรได้. ข้าพเจ้ามีความยินดีที่จะเด็ดดอกประทุมพึ่งจะแย้มมาไว้ประดับกาย และข้างฝ่ายบิดาของหล่อนก็มีความยินดีอย่างยิ่งที่จะตกแต่งบุตรสาวซึ่งตัวไม่มีเงินทองจะให้ ให้ไปแก่ชายอันสมบูรณมั่งคั่งเช่นนั้น
เราได้แต่งงานกันในเดือนมิถุนายน กีโด เฟอร์รารี ได้จัดของกำนัลอย่างดีมาให้เพื่อแสดงความสัมพันธมิตร์อันดี.
เมื่อพิธีอาวาห์มงคลสำเร็จแล้ว กีโดได้พูดแก่ข้าพเจ้าว่า “อย่างไร ฟาบีโอ คำเตือนสติของข้าเปนประโยชน์แก่เจ้าไม่ใช่หรือ? ธรรมดาคนเงียบๆ มักเดินแต้มสูงอย่างเดียวกับสุภาสิตกล่าวว่า ‘น้ำนิ่งไหลลึก!’ เพ็ชร์อันหาค่ามิได้ตกมาเปนสมบัติของเจ้า—เจ้าได้หญิงงามหนึ่งไม่มีสองในประเทศอิตาลี!”
ข้าพเจ้าได้บีบมือ ความสัมผัสทำให้รู้สึกถึงความเก่าเพราะว่า กีโดเดี๋ยวนี้มิได้เปนคนรักที่สุดของข้าพเจ้าเสียแล้ว เมื่อมองดูนีนนาภรรยาข้าพเจ้า ความงามของหล่อนทำให้ตามืดมัวด้วยกามราค—ข้าพเจ้าลืมสิ่งใดในโลกหมด จำได้แต่หล่อนคนเดียว ทุกลมหายใจเข้าหายใจออกไม่มีนึกถึงอื่นนอกจากแม่นินนา. กระหยิ่มยิ้มกริ่มด้วยความรัก รักอย่างเดียว ความรักเปนกุญแจของความศุข. ความศุขของข้าพเจ้าเปนอย่างที่สุด—ในเวลากลางวันมีความชื่นชมเสมอกับได้ไปอยู่ในเทวะประเทศ กลางคืนก็ฝันถึงสิ่งประเสริฐเลิศเลอสรวง! ข้าพเจ้าไม่มีความเบื่อหน่ายในภรรยาเลย ยิ่งอยู่ด้วยกันนานเข้ายังเห็นหล่อนงามขึ้นทุกวัน ๆ หล่อนใช่อื่นไกลคือเครื่องดูดดื่มแห่งหัวใจนั่นเอง และภายในสองสามเดือนหล่อนได้คุ้นเคยแก่ธรรมชาติของ/*11*/ข้าพเจ้าหมดสิ้น หล่อนทราบว่าความสวยความงามของหล่อนเปนเครื่องผูกพันอันไม่ให้ข้าพเจ้าไปห่างห้องได้ หล่อนทราบชัดว่าข้าพเจ้านับถือ และทำตามคำสั่งหล่อนประดุจเปนทาษ. หล่อนทราบ—อะไรที่หล่อนไม่ได้ทราบ! เมื่อนึกถึงเรื่องเหล่านี้ขึ้นมาแล้วทำให้ บันดาลโทษะ. ผู้ชายทั้งหมดที่มีอายุกว่ายี่สิบขึ้นไปแล้วคงจะได้เรียนกลของสัตรีไม่มากก็น้อยทุกคนไป สัตรีนา! สัตรี!!
ผู้ชายถึงใจคอกล้าหาญร้ายกาจดุดันเพียงใดมากระทบสัตรีอันมีรูปร่างงามเลิศเข้าแล้วก็อ่อนลงไปอยู่ในกำมือ สิงห์โตก็กลายเปนแพะทันที. หล่อนรักข้าพเจ้า? อ๋อ แน่ที่เดียว เมื่อนึกถึงคราวโน้นข้าพเจ้าพูดได้ว่าเชื่อแน่ว่าหล่อนรักข้าพเจ้า เหมือนผู้หญิงเก้าร้อยคนในพันคนรักสามีของตน กล่าวคือ—ตามแต่จะได้. ในขณะที่ข้าพเจ้าจะบูชาหล่อน ข้าพเจ้าบูชาราวกับหล่อนเปนเทพธิดาไม่ใช่หญิงอย่างที่อยู่ในมนุษย์โลก ที่เปนฉนั้นก็เปนเพราะความโง่ของข้าพเจ้า มิใช่ความผิดของเจ้าหล่อนเลย.
เราเปิดประตูเรือนรับเพื่อนฝูงเสมอ เรือนเปนที่ประชุมของพวกโซไซเอตีชั้นสูงในและตามบริเวณเมืองเนเปิลส์ ไม่มีใครที่จะไม่ชมภรรยาข้าพเจ้า ชมหน้าตารูปพรรณ์ ชมกิริยาท่าทางเดินเหินลุกนั่งเปนสง่าผ่าเผยมาก. กีโด เฟอร์รารี เปนคนหนึ่งในจำพวกที่ชมจนออกเสียง ในกิริยาที่เขาทำอ่อนน้อมและนับถือต่อภรรยาข้าพเจ้ามากเช่นนั้น ทำให้ข้าพเจ้าชอบเขาทวีคูณขึ้น. ไว้ใจเขาอย่างกับว่าเปนพี่น้องร่วมบิดามารดาอย่างสนิทสนม จนจะไปจะมาเข้านอกออกในเวลาใดได้โดยปราศจากความรังเกียจ เขาหาดอกไม้บ้างอะไรเล็กน้อยกระจุ๋งกระจิ๋งบ้างที่จะให้ถูกใจแม่นินนา มาให้หล่อนเนืองๆฉันพี่น้อง. /*12*/ข้าพเจ้าถือว่าความศุขของข้าพเจ้าเปนบริบูรณ์—บริบูรณ์ด้วยรัก ด้วยสมบัติ ด้วยเพื่อน มนุษย์เราต้องการอะไรอีกนอกจากนี้ ?
ยังเพิ่มความศุขขึ้นอีกหน่อยหนึ่ง คือในต้นเดือนพฤษภาคม ค.ศ. ๑๘๘๒ เกิดบุตรคนหนึ่ง เปนหญิง นางนมได้นำเอาเด็กน้อยนั้นมายังข้าพเจ้า ในขณะที่นั่งรับประทานอาหารเช้าอยู่กับกีโดที่ระเบียงเรือน—กะจ้อยร่อยนิด มีผ้าผ่อนอย่างดีพันอยู่ออกรุงรัง. ข้าพเจ้าได้รับบุตรมาจากมือนางนมด้วยความชื่นชมอย่างยิ่ง เด็กน้อยนั้นได้ลืมตาขึ้น ไนย์ตาใหญ่และดำไม่มีผิดตาของมารดา ข้าพเจ้าได้ยกบุตรน้อยขึ้นจูบที่หน้า! กีโดได้ทำตาม! ไนย์ตาดำนั้นได้มองดูเราทั้งสองเหมือนจะถามว่านี่เล่นอย่างไรกัน. นกที่เลี้ยงไว้ในกรงได้ร้องเพลงขึ้นช้า ๆ ราวกับจะร้องขับรับขวัญเด็ก พระพายได้โชยกลิ่นดอกไม้ตามข้างบ้านมาให้หอมตระหลบไปทั้งนั้น แล้วข้าพเจ้าได้ส่งบุตรน้อยคืนให้นางนม แลพูดด้วยความยิ้มแย้มว่า “จงบอกแม่นินนาเถิดว่า ข้าขอบใจหล่อนเปนอันมาก ที่หล่อนได้ถนอมบำรุงชื่นใจของเราจนได้ประจักษ์แก่จักษุในวันอันเปนมหาสวัสดิมงคลนี้.”
เมื่อนางนมพาเด็กไปแล้ว กีโดได้เอามือจับไหล่ข้าพเจ้าหน้าซีดลงกว่าปรกติ และว่า “ฟาบีโอ เจ้าเปนคนดีมาก”
“คือ ? ยังไรกัน ?” ข้าพเจ้าตอบยิ้ม ๆ “ข้าก็ไม่ดีกว่าคนอื่นสามัญ.”
“เจ้ามีความระแวงน้อยกว่าคนโดยมาก” เขาพูด หันหน้าไปเด็กดอกลดาวัลย์ที่ขึ้นพันอยู่ที่ระเบียงเรือนเล่นเปนเชิงแก้ขวย
ข้าพเจ้าเพ่งดูด้วยความประหลาดใจ “นี่แปลความว่าอะไรกัน, เพื่อน ? มีเหตุอะไรบ้างที่ควรข้าจะระแวงสงไสย์ใคร ?”
/*13*/เขาหัวเราะ และนั่งลงที่เดิมที่โต๊ะรับประทาน
“เปล่า! เปล่า!” ตอบอย่างลอยๆ “แต่ในเมืองเนเปิลซ์นี้อากาศเปนเต็มไปด้วยความระแวงต่างๆ—หึงหวงกันถูกๆ ผิด ๆ—เด็กที่เกิดภายหลัง ๆ ก็เลยเรียนเอาเปนเยี่ยงเปนอย่าง. คนทำผิดต้องไปลุแก่โทษแก่บาดหลวง แต่บาดหลวงซ้ำระยำไปกว่าคนที่มาลุแก่โทษเสียอีก (ตามจารีตโรมันคะธอลิค คนที่ทำผิดไปลุแก่โทษแล้วเปนหมดบาป)” เขาหยุดนิ่งอยู่สักครู่หนึ่ง. และพูดต่อไปว่า “ไม่เปนการประหลาดหรือที่จะรู้จักคนอย่างเจ้า, ฟาบีโอ ? คนที่มีความศุขในความรักที่บ้าน และไม่มีความระแวงอะไรเลย?”
ข้าไม่มีเหตุอันใดที่จะไม่วางใจ” ข้าพเจ้าว่า “นินนาหรือก็บริสุทธิเท่ากับเด็กน้อยซึ่งคลอดใหม่ในวันนี้”
“จริง” กีโดพูด “จริงทีเดียว! จ้องดูตาข้าพเจ้าแล้วหัวเราะ “ใสยิ่งน้ำค้างแท้ที่ค้างยอดหญ้า—บริสุทธิยิ่งเพ็ชร์ที่หาตำหนิมิได้ และเข้าใกล้ไม่ได้ประดุจดวงดาวอันอยู่ลิบลับ อย่างนั้นไม่จริงหรือ ?”
ข้าพเจ้ายอมว่าเปนจริงดังเขากล่าว; มีอะไรในกิริยาที่ทำให้เปนปฤษณาแก่ข้าพเจ้า ไม่ช้าเราก็สนทนากันถึงเรื่องอื่น ๆ เลยไป ข้าพเจ้าก็ไม่ได้นึกได้ฝันถึงคำที่พูดนั้นอีก แต่เวลาได้มาถึง—ในเร็วพลัน—เมื่อข้าพเจ้ามาใคร่ครวญฟื้นความเก่าขึ้นอีกก็กลับจำคำที่เขาพูดในวันนั้นได้ทุกน้ำคำ.
บท ๒
ทุกคนย่อมทราบว่าระดูร้อนในเมืองเนเปิลซ์เมื่อ ค.ศ. ๑๘๘๔ เปนอย่างไร หนังสือพิมพ์ทุกประเทศย่อมกล่าวถึงความน่ากลัวอย่างมหันต์ อหิวาตะกะโรคได้เกิดมีขึ้นและได้แผ่ผ่านไปอย่างร้ายแรง ราวกับพระยามัจจุราชต้องการสดมภ์มนุษย์ไปเข้ากองทัพเมืองผีฉนั้น พลเมืองเปนอเนกประการ ทั้งเด็กแลผู้ใหญ่ ที่ไปถึงบ้านไม่ทันลงนอนกลิ้งร้องครางครึมระงมคอยท่าความตายอยู่ตามข้างทางเดิน โรคอันร้ายแรงอันนี้เกิดขึ้นเพราะความสกปรกโสมม ซึ่งเจ้าพนักงานกรมศุขาภิบาลมิได้กระทำตามหน้าที่ ละเลยไว้จนอากาศเสีย จนเกิดตัวโรคขึ้นติดต่อกันไปมากอย่างรวดเร็ว ยังซ้ำร้ายขึ้นไปอีกคือพวกราษฎรพากันถือเสียว่าโรคชนิดนี้เปนของรักษาให้หายไม่ได้ เมื่อมาถึงตัวใคร ผู้นั้นก็ต้องยอมตาย เพราะว่าพวกพ้องพี่น้องพากันหนีเอาตัวออกห่างสิ้น ฉนี้จึงเปนโอกาศให้โรคกำเริบร้ายแรงมากขึ้น ความกล้าหาญของพระเจ้าฮุมแบรโต ในเรื่องที่ช่วยพลเมืองในคราวอับจนใหญ่นั้น ยังนั่งอยู่ในหัวใจของพวกที่คงแก่เรียนอยู่เปนเนืองนิตย์, พวกเนียโปลิตันกลัวความตาย ถือผีถือสาง และรักตัวของตัวเองเปนอย่างยิ่ง ดังจะชักตัวอย่างมาอุทาหรณ์สักเรื่องหนึ่ง คือมีคนหาปลามีชื่อเสียงโด่งดังคนหนึ่ง รูปร่างสะสวยและมีคนรักใคร่มากในเมืองนั้น วันหนึ่งลงเรือไปตีอวนในทะเลเกิดมีอาการปรากฎเปนอหิวาตะกะโรคขึ้น พวกพ้องและลูกจ้างในเรือก็ช่วยกันพยุงมายังบ้านมารดาหญิงแก่ มารดาได้ยืนเยี่ยมหน้าต่างดูพวกนั้นพยุงคนไข้มาพอจวนถึงเรือนหญิงมารดาก็วิ่งลงไปปิดประตูลั่นดาลเสีย.
/*15*/“ซันติสสิมา มาโดนา!” ขึ้นไปแย้มหน้าต่างร้องออกไป.
“ทิ้งไว้ข้างถนนนั่นแหละ อย่าวุ่นวายแก่มัน อ้ายลูกอกตัญญู! มันจะนำเอาตัวห่าเข้ามาล้างพวกพ้องที่หากินโดยความสุจริต, โอ โยเสฟผู้สักสิทธิ! ทิ้งมันไว้ที่ถนนนั่นแหละข้าบอกละก้อเชื่อเถอะ.”
เปนการอันยากที่พวกซึ่งหามมานั้นจะพูดอ้อนวอนชี้แจงกับยายแร้งทึ้ง. ส่วนบุตรชายก็ไม่รู้สึกแค้นอกแค้นใจอะไรเพราะว่าเขาหมดสติ ชักดิ้นไปดิ้นมาได้หน่อยก็ขาดใจตายอยู่ที่หน้าประตูบ้านของมารดาตนนั่นเอง แล้วพวกสัปเหร่อก็มาจัดการลากขึ้นเกวียนไปฝั่ง จะที่ไหนก็ตามแต่ใจเขา ราวกับว่าศพคนเปนขยะฝุ่นฝอยใหญ่อะไรอย่างหนึ่ง
ความร้อนในเมืองเปนอย่างยิ่ง. แสงแดดแปลบเข้าตาราวกับไปทอมาจากแผ่นกระจก น้ำในอ่าวนิ่งราวกับว่าอยู่ในอ่าง ควันและเปลวไฟที่ขึ้นจากปล่องภูเขาไฟนั้นน้อย ดูเหมือนจะอายความร้อนซึ่งอยู่ภายนอก ไม่กล้าแผลงอิทธิฤทธิพวยพุ่งขึ้นมากดังเคย. แต่ชั้นนกหกที่บินร่อนอยู่ตามอากาศและจับอยู่ตามพุ่มไม้ก็ไม่ใคร่จะร้องเพลงส่งเสียงอันไพเราะ เว้นแต่นกตามข้างบ้านข้าพเจ้า เพราะว่าที่ที่ข้าพเจ้าอยู่นั้นอยู่บนเนินสูงขึ้นไป และเย็นสบายเสมอ ข้าพเจ้าระวังระไวอย่างกวดขันที่จะไม่ให้ตัวโรคร้ายต่ายขึ้นไปทำรังในบ้านได้. ภรรยาข้าพเจ้ามิได้มีความสดุ้งเสทือนเลย—หญิงสวยมักไม่ใคร่กลัวอะไร. ความทนงตัวว่าเปนคนสวย เปนเครื่องอย่างเอกที่จะกันไม่ให้ตัวเลวทรามเข้าใกล้ได้. และฝ่ายแม่ดาราน้อย อายุสองขวบ เปนเด็กไม่รู้จักเจ็บจักไข้ ทำให้บิดามารดาไม่ต้องกระวนกระวายร้อนใจ
/*16*/กีโด เฟอร์รารี่ ได้มาอยู่กับเรา. ในขณะที่อหิวาตะกะโรคเปนประดุจเคียวอันคมอยู่กลางนาเข้าที่สุกแล้ว เกี่ยวเอาพวกชาวเมืองผู้นับถือความสกปรกเปนสรณะไปนับด้วยร้อยด้วยพัน เราสามคนกับบ่าวไพร่ในเรือนเปนไม่ยอมให้ใครเข้าไปเยี่ยมเยือนเมืองเปนอันขาด. อาหารที่รับประทานก็เลือกอย่างที่ไม่แสลง น้ำที่ดื่มก็ใช้น้ำกลั่น อาบน้ำเปนเวลา ตื่นก็เช้านอนก็หัวค่ำ ต่างคนก็มีความศุขสบายทั่วหน้า.
ภรรยาข้าพเจ้าไม่เฉภาะแต่สวยอย่างเดียว ร้องเพลงขับลำไพเราะเสนาะโสตดีด้วย หล่อนได้ร้องเพลงวันละหลายๆเพลง เมื่อกีโดและข้าพเจ้านั่งสูบบุหรี่อยู่ด้วยกัน และเมื่อดาราน้อยไปนอนเสร็จ แล้ว หล่อนร้องพลางดีดหีบเพลงพลาง เสียงทั้งสองเข้ากันกลมกล่อมนัก บางทีกีโดก็เข้าร้องประสานเสียงด้วยเนืองๆ เสียงทุ้มและเสียงเอกดูสอดประสานกันเปนที่น่าฟังยิ่งนัก ในบัดนี้เสียงทั้งสองนั้นยังแว่วๆอยู่ในหูข้าพเจ้า เสียงสำรวมคู่นั้นร้องเปนทำนองเยาะเย้ยอยู่ไม่รู้หาย พอนึกถึงความเก่าขึ้นมาแล้วที่สุดจนชั้นกลิ่นดอกส้มในสวนก็ยังจำได้; ดวงจันทรอันเต็มดวงในวันเพ็ญ ค่อยๆชักรถลงเรี่ยจนจุ่มจมหายไปในทะเล นึกขึ้นอีกทียังเห็นศีร์ษะสองศีร์ษะเอนเข้าพาดพิงกัน, หนึ่งขาว, หนึ่งดำ; ภรรยาของข้าพเจ้า, เพื่อนของข้าพเจ้า,—ชีวิตของคนทั้งสองนั้นเปนที่รักแห่งข้าพเจ้า มากกว่าชีวิตของข้าพเจ้าเองสักล้านเท่า.
เดือนสิงหาคมเปนเดือนอย่างร้อนที่สุดในเมืองเนเปิลซ์. อหิวาตกะโรคร้ายแรงขึ้นทุกวัน จนพลเมืองเกือบเปนบ้าด้วยความกลัวสิ้น บางคนถึงกับคลั่งคิดอ่านประจบพระยามัจจุราช เผื่อว่าท่านจะละลดตัวไว้บ้าง บ้าเช่นนี้มีตัวอย่างในโรงเตี้ยมอย่างดีแห่งหนึ่ง พวกผู้ชาย/*17หนุ่มแปดคนมากับผู้หญิงสาวอีกแปดคน ว่าเช่าห้องไปรเวตห้องหนึ่ง จัดโต๊ะเลี้ยงดูกันเปนที่สบาย ลงปลายชายหนุ่มคนหนึ่งได้ยืนขึ้นและว่า “ความสำเร็จจงมีแก่อหิวาตกะโรคเทอญ” ทั้งหมดได้ยืนขึ้นยกถ้วยเหล้าดื่มให้พรโดยความเต็มใจ ในคืนวันนั้นเองทั้งชายแปดหญิงแปดเปนอหิวาตกะโรคชักดิ้นชักงอตายทั้งสิ้น ศพของพวกเหล่านั้นถูกบันจุลงในโลงสกปรก แลฝังทับซ้อนสุมกันลงในหลุมเดียว.
เช้าวันหนึ่ง—เปนเช้าวันร้อนที่สุดในเดือนนั้น—ข้าพเจ้าตื่นขึ้นเช้าตามเคย. ความเย็นภายนอกบ้านทำให้ข้าพเจ้ากระหายที่จะออกไปเดินเล่นในสวน. ค่อยลุกขึ้นแต่งตัวไม่ให้ภรรยาที่กำลังนอนหลับ สนิทอยู่ตกใจ พอข้าพเจ้าจะออกไปนอกห้องนั้นอะไรไม่ทราบดนใจให้ข้าพเจ้าเหลียวหลังกลับมองหน้าภรรยาอีกครั้งหนึ่ง. ช่างน่ารักนี่กระไร! แต่ชั้นนอนหลับก็ยังยิ้ม. หัวใจข้าพเจ้าเต้นแรงเมื่อยืนพิจารณาอยู่—หล่อนได้มาเปนภรรยาอยู่ถึงสามปี—ภรรยาข้าพเจ้าคนเดียว!—ความรักแลความบูชานั้นเมื่อยิ่งอยู่ด้วยกันนานเข้ายิ่งทวีมากขึ้น ซึ่งตรงกันข้ามกับคนบางคนที่ยิ่งอยู่นานยิ่งหน่าย. ข้าพเจ้าจึงค่อยเอามือช้อนแก้มและจุมพิศแต่เบา ๆ มิให้นางรู้สึก แล้วก็ออกจากห้องไป.
ในสมัยนั้นข้าพเจ้ากำลังเรียนหนังสือ “ปลาโต้” เมื่อเดินไปพลางก็คิดแต่เรื่องหนังสือนั้นไปพลาง เดินตรองแก้ปัญหาที่ท่านนักปราชญ์ใหญ่วางไว้ในสมุดเล่มนั้น ซึ้งลงไปทุกทีเท้าเดินไปทางหนึ่ง ใจเดินไปทางหนึ่ง รู้สึกตัวขึ้นสิไหนเล่าเดินมาไกลกว่าความประสงค์ มาถึงทางซอกเล็กที่จะลงไปท่าเรือ. ทางนั้นร่มและเย็น และข้าพเจ้าเดินต่อไปจนแลเห็นเสากระโดงและใบเรือที่จอดทอดอยู่ในอ่าวไว ๆ /*18*/ลับล่ออยู่หว่างใบไม้, พอข้าพเจ้านั้นตัวย้อนทางกลับบ้าน พอได้ยินเสียงร้องทันที เสียงนั้นครางครึมอย่างเจ็บปวดสาหัส. หันหน้ามองไปตามเสียงเห็นเด็กผู้ชายคนหนึ่งนอนคว่ำหน้าอยู่กับหญ้า—เปนเด็กขายผลไม้ประมาณอายุราวสิบเอ็ดสิบสองขวบ, กระจาดผลไม้ยังวางอยู่ข้าง ๆ ในกระจาดมีผลองุ่น ทับทิม แตงโม—ล้วนเปนผลไม้น่ารับประทาน แต่ไม่ใช่ในเทศกาลอันอหิวาตกะโรคชุกเช่นนั้น ข้าพเจ้าได้เอามือต้องเด็กคนนั้นที่บ่าและว่า “เปนอะไรเว้ย!” เด็นั้นได้บิดตัวหันหน้าขึ้นมามองดู.
“โรคห่า, ซินยอ” เด็กคนนั้นคราง “โรคห่า, ไปเสียให้พ้น! ถ้าท่านรักชีวิตไปเสียให้พ้น! กระผมไม่รอดแล้ว!”
ข้าพเจ้าออกคิดสองจิตรสองใจ ส่วนตัวเองนั้นมิได้กลัวขามเลยแต่สักนิด แต่ส่วนภรรยา—ส่วนบุตร—จำเปนข้าพเจ้าจะต้องระวังตัวสักหน่อยเพื่อเห็นแก่คนที่รักทั้งสอง. ถึงกระนั้นข้าพเจ้าไม่สามารถ จะทิ้งเด็กน้อยอันไม่มีผู้พยาบาลเลยนั้นได้. ข้าพเจ้าตั้งใจจะลงไปท่าเรือหามดหมอมารักษา เมื่อตรองดังนั้นแล้วก็พูดด้วยความชื่นบานว่า
“อย่าเพ่อย่อท้อเลยหนูเอ๋ย อย่าเพ่อเสียอกเสียใจ การเจ็บไข้ทั้งสิ้นมิได้มีแต่โรคห่าอย่างเดียว. คอยข้าอยู่นี่ก่อน ข้าจะไปหาหมอมาให้”
เจ้าหนูน้อยนั้นหันหน้าขึ้นมามองด้วยประหลาดใจและอุส่าห์ที่จะยิ้ม เขาเอามือที่ตรงคอหอย และพยายามที่จะพูดออกเปนเสียง แต่ไม่สำเร็จประสงค์ แล้วซุบตัวลงกลิ้งเกลือกกับหญ้าดูน่าเวทนาอย่างยิ่ง คล้าย ๆ กับสุนักข์ที่ถูกลวกด้วยน้ำร้อน ข้าพเจ้าทิ้งให้นอนอยู่คนเดียว ออกเดินลุ่มไปยังท่าเรือ พอถึงเห็นผู้คนเดินเหินนั่ง/*19*/บางตาเต็มที่ คนไรที่ข้าพเจ้าอธิบายเรื่องเด็กเจ็บให้ฟังและขอให้ช่วย คนนั้นก็หนีหน้าไปเสีย ไม่มีใครตามมาช่วยแต่สักคนถึงจะควักทองในกระเป๋าออกบนสักเท่าไรก็ไม่มีใครปรากถนา, ออกนึกว่าในใจว่าอ้ายพวกนี้ช่างขี้ขลาดจริงหนอ แล้วก็เดินไปเที่ยวหาหมออีกจนพบเข้าคนหนึ่ง
“ใต้เท้ามาหากระผมทำไมขอรับ” หมอคนนั้นพูด. “ป่วยการ ไม่รอดดอกขอรับ ให้ดีละก็เลยไปหาสัปเหร่อบ้านโน้นแน่ะดีกว่า เขาจะได้จะเอาเกวียนไปบรรทุกไปฝังเสียให้เสร็จ”
“อะไร นี่หมอจะไม่ลองช่วยชีวิตมนุษย์ไว้เพื่อรอดบ้างทีเดียวหรือ?” ข้าพเจ้าพูด.
หมอคนนั้นตอบว่า “ใต้เท้าต้องประทานโทษกระผม!. ถ้ากระผมไปต้องตัวคนที่เปนโรคพรรณนี้เข้าแล้ว, โรคนั้นก็จะติดตัวกระผม ธรรมดาเปนมนุษย์ย่อมรักชีวิตของตนเปนเบื้องต้น โดยเหตุอันนี้กระผมขอให้ใต้เท้าไปที่อื่นเถิด”
เมื่อตาหมอว่าดังนั้นแล้ว แกก็ถอยหลังเข้าไปในบ้านงับประตูเสีย ปล่อยให้ข้าพเจ้าโกรธและด่าแช่งกลุ้มอยู่ภายนอกบ้านคนเดียว ถึงโดยพระอาทิตย์ขึ้นสูงและฉายความร้อนกล้าขึ้นทุกนาที ไอดิน โสโครกตามถนนก็พวยพุ่งทำให้ข้าพเจ้ารู้สึกไม่สบายและอ่อนใจก็ดี แต่ข้าพเจ้ามิได้นึกถึงตัวของตัวว่าการที่มายืนอยู่ในประเทศที่อันมีตัวโรคอันร้ายแรงสิ่งนั้น เปนสิ่งที่น่าฟังสยดแสยงอย่างยิ่ง ตรองอยู่อย่างเดียวว่าทำอย่างไรดีจึงจะช่วยเด็กนั้นรอดได้.
ในขณะที่ยืนตรองอยู่นั้นได้ยินเสียงคนปราไสยว่า
“เจ้าต้องการให้ช่วยหรือลูกเอ่ย ?”
/*20*/ข้าพเจ้าเหลียวไปดู เห็นบาดหลวงองค์หนึ่งรูปร่างสูงใหญ่มีผ้าคลุมศีร์ษะยืนอยู่ข้างข้าพเจ้า-เปนคนหนึ่ง-ในพวกที่ใจคอกล้าหาญเพราะเห็นแก่พระเยซูเจ้า เที่ยวเข้าทุกตรอกออกทุกถนน คอยช่วยพยาบาลคนที่ไม่มีญาติพี่น้องจะดูแลรักษา. ข้าพเจ้าได้เล่าเรื่องให้บาดหลวงฟังจนตลอด.
“พ่อจะไปเดี๋ยวนี้” บาดหลวงพูดด้วยเสียงอันเจือด้วยความสงสาร. “แต่พอกลัวจะหนักไปกว่านั้น. ยาหยูกมีพร้อมแล้ว เดชะบุญ จะพอแก้ไขทันบ้างดอกกระมัง.”
“ผมจะตามท่านไปด้วย” ข้าพเจ้าพูด “ถึงหากว่าแต่เพียงสุนักข์ก็ดี ถ้ามันต้องการให้ช่วยแล้วก็ต้องช่วย นี่มนุษย์ทั้งคนและไม่มีญาติพี่น้องด้วย จะทิ้งให้ตายอยู่คนเดียวอย่างไร.”
ท่านบางหลวงคนนั้นพิจารณาดูตลอดตัวข้าพเจ้า เมื่อเดินไปด้วยกัน
“เจ้ามิใช่คนชาวเมืองนี้ดอกกระมัง ?” บาดหลวงถามข้าพเจ้า
ข้าพเจ้าก็บอกชื่อ และตำบลที่อยู่ให้ทราบและว่า “ณ ที่เนินสูง นั้นเรามีความสบายทั่วกัน กระผมไม่ทราบเลยว่าในเมืองจะได้รับความลำบากถึงเพียงนี้ ไม่ทราบว่าอ้ายพวกขี้ขลาดตาขาวจะเปนผู้เพาะให้ตัวห่าเจริญเลย.”
บาดหลวงได้ตอบอย่างเรื่อย ๆ ว่า “จริงซี! ก็แต่เจ้าจะทำอย่างไร! คนเหล่านี้เปนคนที่ชอบความสนุกสนานต่างๆ กลางวันก็ตรองแต่จะหาความสนุก กลางคืนก็ฝันถึงความสนุกมีแต่สนุกสนุก. ใช่จะไม่ทราบเมื่อไรว่าสิ่งประจำอยู่ในมนุษย์โลก คือ เกิด ชรา พยาธิ มรณะ. โดยธรรมดาของสัตว์สิ่งประจำตัวมักมาเปนลำดับ พวกมนุษย์/*21*/เจนแก่ความเปนลำดับเสียแล้วก็เผลอตัว ไม่หาสิ่งที่จะเปนเสบียงสำหรับไปใช้ในประโลก ก็เมื่อครั้นความเปนลำดับนั้นมาเปลี่ยนแปลง เช่นกับ พยาธิ มรณะ มาก่อนความชราแล้วไม่รู้จักจะแก้ไขอย่างไร เหมือนกับเอาเด็กอ่อนไปไว้ในห้องมืด. สาสนา” เมื่อพูดดังนี้ ท่านถอนใจใหญ่ “—ไม่มีในสันดานเขาเลย”
“แต่ท่าน, พ่อขอรับ” ข้าพเจ้าพูด แล้วหยุดค้างกลางความทันที ด้วยรู้สึกปวดขมับทั้งสองแปลบใหญ่ราวกับถูกอะไรแทง.
“พ่อหรือ” บาดหลวงพูดต่อ พ่อเปนทาษของพระคริสโต ฉนั้น โรคห่านี้จึงไม่ทำให้พ่อสดุ้งเสทือนอันใด. เพราะความกตัญญูเห็นแก่ท่านผู้เปนนาย พ่อเต็มใจที่จะสละชีวิต หันหน้าสู้ต่อความตายได้ทั้งสิ้น.
ท่านบาดหลวงนั้นพูดอย่างแน่นแฟ้น ข้าพเจ้าได้มองดูและออกนึกชมความกล้าหาญ พอขยับจะพูด พอมีอาการวิงเวียนศีร์ษะ หน้ามืดวาบ หากว่าผวาเกาะแขนท่านบาดหลวงไว้ทันจึงไม่ล้มแผ่ลง กลางถนน. มองดูถนน ๆ ก็กวัดไกวแกว่งไปมา ประดุจเรือกลางสมุท มองดูฟ้า ๆ เปนวงเหมือนกับแสงไฟเขียววูบวาบๆ อยู่รอบตัวข้าพเจ้า ความรู้สึกค่อย ๆ ไปจากข้าพเจ้า—ได้ยินเสียงบาดหลวงแว่ว ๆ ดูเหมือนกับอยู่ไกลเต็มที่ ถามว่าเปนอะไรไป ข้าพเจ้าก็ฝืนทำยิ้ม.
“กระผมเห็นว่า เห็นจะเปนเพราะความร้อน” ข้าพเจ้าตอบอ่อย ๆ ราวกับคนแก่พูด “กระผมเปนลม—เวียนศีร์ษะ ทิ้งกระผมไว้ที่นี่ก็ได้—รีบไปดูเด็ก. โอ, คุณพระ!” คำว่า ‘คุณพระ’ หลุดปากออกมาโดยมิได้ตั้งใจ. ขาหมดกำลังที่จะทรงตัวอยู่ได้ ก็ล้มพับลงไปกลางถนน บาดหลวงผู้นั้นยกข้าพเจ้าขึ้นแบก ๆ ลาก ๆ จนมาถึง/*22*/ตึกเล็กริมทางแห่งหนึ่งซึ่งเปนที่สำหรับคนยากจนมาพักอาไศรย. ครั้นถึงเขาพยุงให้ขึ้นนอนบนม้าไม้ยาวและเรียกชายเจ้าของบ้านให้มาพยาบาลข้าพเจ้า. ถึงโดยว่าความเจ็บปวดจะสาหัสก็จริงแต่ว่ายังมีสติอยู่ ได้ยินและเห็นอะไรต่ออะไรทุกสิ่งทุกประการ
“แฮะ! เปโตร ดูแลท่านให้ดีหนา—นี่และคือ เคานต์ฟาบีโอ โรมานี เสรษฐีใหญ่. ทำไปเถอะคงไม่เหนื่อยเปล่า, อีกสักชั่วโมงหนึ่งพ่อจะกลับมา.
“นี่หรือท่านเคานต์ โรมานี! ซันติสสิมา มาโดนา! เปนห่าเสียแล้ว”
“บ้า!” บาดหลวงตวาดเอา “เจ้ารู้ได้อย่างไร ? ต้องแสงอาทิตย์กล้าเปนลม มาเรียกว่าโรคห่าได้หรือ อ้ายพวกตาขาว! ดูแลท่านให้ดี มิฉนั้นจะสวดมนต์ทูลท่าน เซนต์ปีเตอร์ ไม่ให้ไขประแจสวรรค์ให้เจ้าเข้า!”
ตาชายเจ้าของบ้านตกใจกลัวจนตัวสั่น วิ่งตะลีตะลานไปเอาหมอนมาให้หนุน แล้วท่านเอาถ้วยยามาให้ข้าพเจ้ารับประทาน.
“พักอยู่ที่นี่ ลูกเอ๋ย” บาดหลวงพูดปลอบข้าพเจ้า “คนเหล่านี้ใจคอโอบอ้อมอารีย์ดอก พ่อจะรีบไปดูเด็กคนเจ็บซึ่งเจ้าต้องการจะให้ช่วยนั้นเสียก่อน—จะรีบกลับมาพยาบาลเจ้าในภายในชั่วโมงหนึ่ง.
ข้าพเจ้าได้เอามือพาดลงที่บนแขนและพูดด้วยเสียงอ่อน ๆ ว่า “อย่าเพ่อไป หนักเบาประการใดขอทราบบ้าง. นี่เปนโรคป่วงหรือไม่ใช่?”
/*23*/บาดหลวงตอบว่า “เชื่อว่าจะไม่ใช่! แต่ถึงโดยว่าเปนโรคร้ายนั้นจริง เจ้าเปนคนหนุ่มและเปนคนแข็งแรง กำลังวังชาคงมีพอที่สู้แก่พิษไข้ได้. อย่าตกใจ”
ข้าพเจ้าว่า “ไม่กลัวดอก แต่ พ่อ ขอคำสัตย์สักคำเถอะ—อย่าบอกอาการที่กระผมป่วยไปให้ภรรยาทราบเลย—สาบาลเสีย ถึงผมจะไม่ได้สติสมประดีก็ดี—ตายก็ดี—จงสาบาลเสียว่าจะไม่หามเอาไป ส่งยังบ้าน. สาบาลเสีย ถ้าไม่สาบาลให้ผม ผมก็จะหยุดพักผ่อนไม่ได้เลย.”
บาดหลวงตอบว่า “ลูกเอ๋ย พ่อสาบาลให้ พ่อสาบาลให้ตามความประสงค์เจ้า.”
ข้าพเจ้าหมดห่วงหมดใย—เบาอกเบาใจลงมาก—ผู้ที่ข้าพเจ้ารักดังดวงใจจะได้ไม่ติดโรค—ไม่มีกำลังพอที่จะขอบคุณท่านบาดหลวงด้วยวาจา ได้แต่แสดงด้วยกิริยาเพียงเล็กน้อยเท่านั้น.
บาดหลวงไปลับตาแล้ว ความคิดข้าพเจ้าก็ลอยไปโดยปราศจากความมุ่งหมายว่าจะจอดเข้าที่ไหน. ในห้องที่ข้าพเจ้านอนเจ็บอยู่นั้น จำได้ว่าตาเถ้าเจ้าของบ้านตาขาวนั่งเช็ดถ้วยแก้วบ้างขวดเหล้าบ้างอยู่ห่าง ๆ นาน ๆ ก็ชายหางตาชำเลืองมาดูข้าพเจ้าเสียที แล้วทำงานของแกเรื่อยไป. มีผู้คนมายืนมุงที่ตรงประตูบ้าน ใครเห็นแล้วก็รีบสาวเท้าดุ่มไปทีเดียว เห็นจะเปนด้วยอยากดูก็อยาก กลัวก็กลัว. ข้าพเจ้าสังเกตเห็นถี่ถ้วน—รู้ตัวว่าอยู่ที่ไหน—ประเดี๋ยวหน้าอันชุ่มชื่นปรากฎแก่จักษุ “นินนา! ที่รักของพี่ ชื่นใจของพี่, มาแล้ว ๆ ๆ ๆ มา แม่มา ๆ ๆ” ข้าพเจ้าร้องออกดังก้องบ้าน. กางแขนออก—กอดหล่อน!—อุบ๊ะ! กลายเปนตาเถ้าแร้งทึ้งเจ้าของบ้าน แกเข้ามาปล้ำ/*24*/ข้าพเจ้าไว้! ข้าพเจ้าไม่ยอมแกดิ้นพลางและร้องดุ—หอบพลางว่า “อีตาบ้า! เอ็งจะจับตัวข้าไว้ทำไม ปล่อยให้ข้าไปหาหล่อน—ไม่เห็นหรือ แน่ะหล่อนยื่นหน้ามาให้จูบ—ปล่อยข้า ปล่อย!”
ชายอีกคนหนึ่งได้เข้ามาช่วยตาเจ้าของบ้านจับตัวข้าพเจ้าลงนอนอย่างเดิม.—อ่อนเพลียหมดกำลังวังชา ต้องยอมแพ้ตาสองคนนั้นนอนนิ่งแซ่ว.
“เอ มอระโต!” เขาพูดกระซิบกัน.
ได้ยินเข้าแล้วออกอดนึกยิ้มในใจไม่ได้. อะไรตาย? ข้าพเจ้า ไม่ตาย ไม่ตาย ตาเถ้าเจ้าของตึกนั้นเมื่อสักอึดใจก่อนแลเห็นแกนั่งขัดถ้วยขัดขวดอยู่อย่างเดิม นี่แกเข้ามาอยู่ออกชิดข้างอีกเมื่อไรเปนของที่เข้าใจไม่ได้เลย เพราะกำลังวิญญาณข้าพเจ้าชมป่าชมเขาเพลิน รู้สึกว่าไปนั่งอยู่ริมแม่น้ำแห่งหนึ่ง ณ ที่นั้นเปนที่ร่มรื่นชื่นชุ่มใต้ต้นไทรใหญ่ใบหนาแผ่กิ่งก้านสาขาอันไพศาล บังแสงพระอาทิตย์อันร้อนแรงมิให้ต้องซึ่งสกลกายได้ และในบริเวณนั้นก็ดาดาษไปด้วยบุบผาชาติซึ่งมีกลิ่นอันชื่นใจขึ้นอยู่ออกแน่นหนาเปนคณะเปนหมู่ราวกับชาวสวนเขาได้จัดสรรปลูกไว้ในสวนแห่งพระราชา. ณ ฝั่งน้ำมีจรเข้ใหญ่หลายตัวขึ้นมานอนเผยปากรับซึ่งแสงพระอาทิตย์ตามนิสัยของมัน หลับนิ่งสนิทไม่มีอาการไหวเลื่อนอันใด. นอกจากที่สวาบซึ่งแสดงว่าชีวิตของมันยังอยู่ในร่างกายเท่านั้น—บัดเดี๋ยวปรากฏรูปเปนแขกน้อยรูปร่างแบบบาง แต่หน้านั้นหล่อพิมพ์เดียวกับหน้ากีโด. พอเขาเดินเข้ามาใกล้ก็ชักกริสคมยาวเปนเงารับออกกุมวิ่งหยอย ๆ ตามฝั่งน้ำผ่านจรเข้เลยมาหมด วิ่งเร็วมายังข้าพเจ้า เขาเที่ยวค้นหาเฉภาะตัวข้าพเจ้า—แล้วเอากริสอันเย็นแทงหัวใจข้าพเจ้า แทงแล้วก็ชักกริส/*25*/ออก โลหิตไหลฉูดติดกริส! แทงครั้งหนึ่ง—ซ้ำสอง—ซ้ำสาม!—แต่ข้าพเจ้ายังตายไม่ได้! ข้าพเจ้าบิดตัวไป—ร้องครางไปด้วยความเจ็บปวดรวดเร้า! ในทันใดนั้นมีอะไรทำมือเข้ามาบังแสงอาทิตย์ตรงหน้าข้าพเจ้า และแว่วเสียงว่า “ระงับใจลูกเอ๋ย ระงับใจ อุส่าห์ระลึกถึงพระเยซูเจ้า พระเจ้าของเรา!”
ข้าพเจ้าลืมตาขึ้นเห็นบาดหลวงผู้เพื่อนกลับมาจากรักษาเด็กก็มีความดีใจ. ถึงมาทว่าเสียงจะไม่ใคร่ออกจากปากได้ก็จริง แต่กระนั้นข้าพเจ้าได้ยินเสียงคำถามของข้าพเจ้าเอง ถึงเรื่องข่าวคราวของเด็กน้อยนั้น ท่านบาดหลวงนั้นได้ยกมือขึ้นทำเครื่องหมายกางเขน
“ขอวิญญาณของเด็กน้อยนั้นจงไปสู่ศุขบายภูมิเทอญ! ไปรักษาไม่ทัน ตายเสียแล้ว.”
ข้าพเจ้านึกปลาดใจมากเมื่อได้ทราบข่าวเด็กนั้น. ตาย—เร็วอย่างนั้นเทียวหรือ ? ไม่นึกเลยว่าจะเปนอย่างนั้น แล้วใจกลับลอยเลื่อนจากแหล่งไปอีก แต่ในตอนนี้จำไม่ได้ว่าใจไปเที่ยวถึงไหนทำอะไร เห็นสิ่งใดมันมัว ๆ เฟือน ๆ ต่อกันไม่ติด ในขณะที่ใจเลื่อนลอยอยู่นั้นแว่ว ๆ เหมือนได้ยินเสียงพระสวดมนต์ และคลับคล้ายคลับคลาเหมือนได้ยินเสียงตีระฆัง แต่ความเจ็บปวดในกายในใจอย่างยิ่งเหลือที่จะทรงจำเอาเปนว่าแน่ได้
จำได้ว่ารู้สึกเสียววาบขึ้นมาอย่างไรพิลึก มีอาการคล้าย ๆ กับเมื่อเราท่านทั้งหลายจวนหลับ แต่มีเสียวปวดในหัวใจวาบ ๆ วูบ ๆ อย่างยิ่งเหลือที่จะอธิบาย ข้าพเจ้าจึงยกมือทั้งสองขึ้นพนม ลืมตาขึ้นเห็นบาดหลวงยืนชูไม้กางเขนเงินอยู่ตรงศีร์ษะ และเท่านั้นเปนที่สุด ข้าพเจ้าจม—ดิ่ง—ดิ่ง! ดิ่งลงในชวากของความมืด และความไม่มีตัวตน !
บท ๓
/*26*ภายหลังข้าพเจ้าฟื้นขึ้น ไม่ทราบว่าตัวของตัวนั้นอยู่ที่ไหน ? อากาศที่จะหายใจนั้นอึดอัดเหลือเกิน—มืดราวกับอยู่ในถ้ำ อาการแห่งกายของข้าพเจ้าค่อย ๆ คืนกลับมาเข้าร่าง หวนนึกขึ้นได้ถึงความป่วย, บาดหลวง—ตาเถ้าเปโตร—อยู่ที่ไหนกัน ? แล้วรู้สึกว่าตัวของตัวนอนหงายอยู่บนกระดานแขง นี่เหตุไรเขาจึงเอาหมอนที่หนุนไปเสียเล่า? ข้าพเจ้าอึดอัดใจต้องการลมอากาศหายใจนี่กระไร ? อากาศ—อากาศ ข้าพเจ้าต้องการอากาศ จึงยกมือขึ้นไป—ใจหายวาบ มือไปต้องสิ่งที่แขงที่อยู่เบื้องบน. ความจริงแล่นกลับมายังใจข้าพเจ้าอย่างรวดเร็วดูประดุจประกายไฟฟ้า ข้าพเจ้าถูกเขาฝังเสียแล้ว—ถูกฝังทั้งเปน—ถูกขังอยู่ในโลง! โดยความโกรธและกลัวข้าพเจ้าตั้งต้นจะกระทั่งจะฉีกแผ่นกระดานด้วยมือและเล็บของตน แรงมีอยู่ในกายตัวกี่มากน้อยเอามาสดมภ์ลงที่แขนที่ไหลจะพังให้ฝาโลงทลายจงได้, ผลของแรงที่ทำนั้นก็ยังมิได้ปรากฏ ทำให้ข้าพเจ้ายิ่งบ้าด้วยความโกรธและความกลัวมากขึ้น ข้าพเจ้าเกือบจะหายใจไม่ออกตายอยู่แล้ว—รู้สึกว่าลูกตานั้นเหมือนกับจะทะเล้นออกมานอกกระบอก—โลหิตไหลออกทางปากและจะมูก—เหงื่อหน้าผากราวกับถูกประด้วยน้ำฝน. หยุดกระทุ้งฝาโลง เพื่อดิ้นทุรนทรายหายใจเสียที. แล้วนึกว่าไหน ๆ จะตายก็ลองอีกพัก คราวนี้เปลี่ยนด้านเอียงตัวเอามือดัน ทุบ และกระทั่ง ด้วยเต็มกำลังมิได้คิดถึงความเจ็บปวดเลย, โลงลั่น—ความคิดใหม่วิ่งมาสู่มันสมองทำเอาชงักทันที คือคิดว่าถ้าเขาขุดหลุมฝังลงไว้ การที่กระทุ้งโลงจนทลายสำเร็จจะมี/*27*/ประโยชน์อย่างไรบ้าง เปล่าทั้งสิ้น พอโลงพังแล้วดินก็จะทลายลงมาจุกจมูกจุกปากจุกหูเข้าตา ทับถมกายตัวเข้าแบบแซ่ว ตาย! เมื่อคิดดังนั้นแล้วออกนึกหัวเราะการดิ้นรนของตนว่า ยอมนิ่งตายในโลงว่าไม่ดี อยากไปหาดินอุดจมูกอุดปากตาย รู้สึกหายใจแปลกขึ้น ไม่สู้แร้นแค้นเหมือนเมื่อแรก เออ! อากาศแล่นเข้าได้อย่างไรอย่างหนึ่ง. ลมอากาศใหม่ทำให้ข้าพเจ้าชื่นบานมีเรี่ยวแรงขึ้น เท่ากับคนเดินข้ามทุ่งในตอนเที่ยงได้รับประทานน้ำ. เอามือทั้งสองค่อยคลำ ๆ ไปจนเจอะช่องชำรุดที่ข้าพเจ้ากระทุ้งลั่นแง้มออกไป ลมเดินเข้าได้สดวก. ตั้งต้นดันแผ่นกระดานข้างโลงอันนั้นจนหลุดออกทั้งแผ่น ยื่นมือออกไปกวัดแกว่งดูก็ไม่กระทบดิน คราวนี้ดันฝาโลงเปิดออกง่ายสมประสงค์—ดินไม่ร่วงลงมาทับตัวดังคิดไว้—ลุกขึ้นนั่งเอามือกวัดก็แล้ว ลุกขึ้นยืนเอามือแกว่งก็แล้ว มิได้กระทบวัตถุอะไรนอกจากลมอากาศ. โดยความที่เกลียดอ้ายโลงคุกนั้น ข้าพเจ้ารีบกระโดดออกไปตกหกขะมำลงไปบนสิ่งซึ่งดูเหมือนจะเปนพื้นปูด้วยสิลา ทั้งมือทั้งเข่าถลอกปอกช้ำมาก ในขณะที่ตกลงมานั้น มีอะไรตกโครมครามลงด้วยข้าง ๆ ตัวข้าพเจ้า ความมืดที่นั่นมืดแท้ หลับตาหรือลืมตาเห็นไม่แปลกกัน แต่หายใจสบาย อากาศเย็นและชื่นใจ. อุส่าห์ทนพยุงตัวของตัวเองให้ลุกขึ้นนั่งณะที่ที่จะมาลงมานั้น แข้งขานอกจากเปนแผลยังเมื่อยและเปนเหน็บชา ตัวสั่นระริกริ้วไปด้วยความเจ็บปวด. ความคิดที่ยุ่งเหยิงค่อยกระจ่างใส เข้าหัวเงื่อนติดต่อข้อความกันได้ นี่ถูกเขาฝังทั้งเปนแน่แล้ว—ไม่ต้องสงไสย. เมื่อเจ็บที่ตึกเล็กริมทางนั้น เห็นจะอาการมากถึงกับสลบแน่นิ่งไป และพวกนั้นคงนึกว่าตายด้วยโรคอหิวาตะกะโรค โดยความขี้ขลาดความรีบร้อน อย่างธรรมดาใน/*28*/อิตาลีสมัยโรคห่าชุกชุมนั้น รีบเอาข้าพเจ้าใส่โลงอย่างที่ทำด้วยไม้ประกับๆ ตะปูตอกๆ สักแต่ว่าโลงรีบเอามาฝังเสีย, ข้าพเจ้าออกขอบใจตาช่างต่อโลงเลวทรามชนิดนี้ขาย เพราะว่าถ้าหากเขาเอาข้าพเจ้าใส่ในหีบอย่างแน่นหนาดีสมแก่เกียรติยศแล้ว ไหนเลยจะกระทุ้งทุบสลักหักพังได้ ให้มีแรงเท่าช้างสารก็ทุบมือหักเปล่า. นึกๆ ไปก็แสยงใจ. ข้อปัณหาข้อใหญ่ยังตีไม่แตก—ตัวของตัวหน้ะอยู่ที่ไหน ? คิดทวนต้นทวนปลายหลายครั้งเพื่อจะค้นได้เค้าได้เงื่อนบ้าง เค้าเงื่อนที่ได้ก็ยังไม่เปนที่พอใจ. อ้อ! จำได้ว่าได้บอกชื่อให้บาดหลวงองค์นั้น—บาดหลวงทราบว่าข้าพเจ้าสืบตระกูลมาจากวงษ์โรมานเสรษฐีใหญ่ ท่านบาดหลวงองค์นั้นคงกระทำตามหน้าที่ที่ท่านจะพึงกระทำ คือนำเอาโลงที่ใส่ข้าพเจ้ามาไว้ในห้องซุ้ยของบูรพชนก็จะเปนได้ ยิ่งสกดหัวใจให้แน่วตรองไป ๆ ยิ่งเห็นท่าจะสมจริงดังทาย ห้องซุ้ยโรมานี! เมื่อข้าพเจ้ายังเปนเด็กอยู่นั้น ได้เคยเข้ามาในห้องซุ้ยนี้ครั้งหนึ่ง ครั้งเมื่อท่านบิดาถึงแก่กรรม ข้าพเจ้าได้ตามหีบศพเข้ามาตั้งไว้บนแท่นศิลาอันจารึกงดงาม ข้างหีบศพท่านบิดานั้นมีหีบอีกหีบหนึ่ง มีช่อดอกไม้และเครื่องประดับทำด้วยเงินหลายสิ่ง เขาบอกว่าหีบนั้นเปนหีบศพของมารดาข้าพเจ้า ผู้ถึงแก่กรรมเสียแต่เมื่อข้าพเจ้ายังไม่รู้เดียงษา, ถูกแต่คนโน่นบอกให้ดูหีบนั้น คนนั้นให้ดูนี้ คนนี้ให้ดูโน้น ทำเอาข้าพเจ้าออกขยาดไม่สบายใจรู้สึกเย็นเยือกอย่างไรไม่ทราบ ต้องรีบออกมาเสียภายนอกจึงค่อยยังชั่ว มาบัดนี้เวรอันใดทำให้ต้องขังอยู่ในห้องซุ้ยอันนั้น—เปนนักโทษ—จะหวังหนีรอดอย่างไร ? จำได้ว่าทางที่จะเข้าในห้องซุ้ยนั้นเปนประตูเหล็กใหญ่ - ถัดประตูมาก็เปนบรรไดชันลึกลงมา—ลงมาจนถึงคูหาที่ข้าพเจ้าอยู่/*29*/เดี๋ยวนี้. ถ้าหากว่าจะพยายามคลำไปจนถึงประตู—แล้วจะมีประโยชน์อย่างไร ? ประตูก็ใส่กุญแจ และทั้งอยู่ในป่าช้าด้วย ไม่มีธุระแล้ว ร้อยวันพันเดือนก็ไม่ผ่านมาทางนั้นครั้งหนึ่ง. ข้าพเจ้าก็จะต้องตายเพราะอดอาหาร ? หรือตายเพราะกระหายน้ำ ? เครื่องแต่งตัวข้าพเจ้าไม่มีอะไรนอกจากเสื้อเชิดสักลาดอ่อนกับกางเกง มีของอีกสิ่งหนึ่งห้อยอยู่ที่คอ. คลำไปคลำมาระลึกขึ้นได้ว่าเปนสายสร้อยทองคำน้อย ล้อกเก็ตรูปภรรยาและบุตรน้อยข้าพเจ้า ยกเอาล้อกเก็ตขึ้นจูบและหลั่งน้ำตา—เปนครั้งแรกที่ข้าพเจ้าร้องไห้ตั้งแต่เจ็บและถูกขังทั้งเปน แม่นีนนายังอยู่เปนจอมโลกตราบใดชีวิตยังเปนของที่ควรสงวนไว้ตราบนั้น! นีนนา—แม่ชื่นใจ—แม่งามเลิศ! นึก ๆ แลเห็นเหมือนหน้าหล่อนเศร้าโศกและเปียกด้วยน้ำตา ร้องไห้ร่ำรักถึงข้าพเจ้าซึ่งหล่อนนึกว่าถึงแก่กรรมแล้ว! แม่ดาราน้อยก็คงจะนึกสงไสยเหมือนกัน ว่านี่บิดาไปเสียไหนจึงไม่มาไกวชิงช้าใต้ต้นไม้ในสวนตามเคย กีโด—สหายผู้กล้าหาญและซื่อสัตย์! จะมีความเสียใจมากอย่างที่สุด ที่มาสูญข้าพเจ้าไปคนหนึ่ง. เออ, ต้องคิดอ่านหนีออกจากห้องซุ้ยนี้ให้จงได้! พวกนั้นเห็นจะยินดีพิลึกเมื่อเห็นกลับไปบ้าน—ไม่ตายจริง! เห็นจะเต้นรับขับสู้กันใหญ่! ไหนแม่นีนนาจะวิ่งเข้ามากอดและเอาศีร์ษะซบบนไหล่—ไหนบุตรน้อยจะวิ่งเข้ามาเกาะแข้งเกาะขา—ไหนกีโดจะมาจับมือบีบ เมื่อหวนคิดถึงบ้าน บ้านที่บริบูรณ์ด้วยสมบัติ บริบูรณ์ด้วยสหายรัก และบริบูรณ์ด้วยความรัก ทำให้ข้าพเจ้าอิ่มอกอิ่มใจยิ้มออกได้!
เสียงระฆังหง่างทำข้าพเจ้าสดุ้งสุดตัว—หนึ่ง! สอง! สาม! นับไปจนได้สิบสองหง่าง. เปนเสียงระฆังตามวัดตีบอกทุ่มบอกโมง. /*30*/ความศุขในใจที่นึกถึงบ้านกลับสลดไปอย่างเดิม. นี่ตีสิบสอง ! เที่ยงวันหรือเที่ยงคืนหนอ ? ลองคิดดูล้มเจ็บในเวลาเช้า—คงเจ็บอยู่หลายชั่วโมง แล้วก็สลบหรือเรียกว่าตายตามพวกเหล่านั้น เขาเข้าใจกันราวเวลาเที่ยง กว่าจะโลเลได้เอาเข้าโลงแบกมาฝังกันก็ราวเวลาจวนค่ำ เพราะฉนั้นรวบรวมใจความเข้าหมดลงเนื้อเห็นว่าระฆังตีเมื่อสักครู่นี้บอกเวลาเที่ยงคืน - เที่ยงคืนวันที่เขาฝังนั้นเอง. ข้าพเจ้าสะท้านขึ้นมาทันที ก่อนก็เคยเปนคนกล้าและทั้งเปนคนคงแก่เรียน แต่ทั้งกล้าทั้งคงแก่เรียนนั่นแหละ อย่างไรไม่ทราบรู้สึกเสียวแสยงมาก ขังอยู่ในห้องซุ้ยคนเดียวด้วยศพของบุรพชนในเวลากลางคืนอันเงียบสงัดกลางป่าช้า และมาได้ยินเสียงระฆังอันวิเวกวังเวงกังสดารหง่างๆ ฉนั้น จะไม่ขนพองสยองเกล้าเสียวแสยงยิ่งอย่างไรได้ ค่อยเอาความรู้ต่าง ๆ มาหักให้ความกลัวค่อยน้อยลง แล้วคลำหาทางที่จะขึ้นบรรไดมาเบื้องบน ค่อย ๆ คลำไปช้า ๆ เอ๊ะ นั่นอะไร ? ข้าพเจ้านิ่งหยุดฟัง โลหิตแล่นขึ้นสมองซ่า ๆ ขนศีร์ษะตั้งพองโต! ได้ยินเสียงครางครึมก้องห้องซุ้ย และได้ยินเสียงเคาะก๊อกแก๊กๆ. เหงื่อเย็นไหลออกท่วมตัว—หัวใจเต้นกระทบโครงดังจนได้ยินถนัด ประเดี๋ยวคราง—ประเดี๋ยวคราง—ประเดี๋ยวคราง—ประเดี๋ยวได้ยินผึ้บผั้บ ๆ ๆ ๆ.
“อ๋อ ปู้โท่ นกเค้าแมวน่าหรือ นึกว่าอะไรเสียอีกเล่า.” ข้าพเจ้าพูดคนเดียว ภายหลังที่จับเค้าได้. ว่าดังนั้นแล้วก็ค่อยคลำไปอีก ประเดี๋ยวเห็นไนย์ตาใหญ่เหลืองวาวสองข้าง ไม่เห็นตัวเห็นตนว่าเปน อย่างไร เห็นแต่ตาวาว ๆ ทำเอาสดุ้งตกใจกลัวหยุดนิ่งอีก อ้ายตาวาวนั่นตรงเข้ามายังข้าพเจ้า ราวกับเสือตรงเข้ามาหาเนื้อ! ข้าพเจ้า/*31*/ยกมือขึ้นป้องปัดสู้โดยเต็มกำลัง อ้ายตาวาวนั้นก็ร่อนอยู่รอบ ๆ ศีร์ษะ ลงเกาะจิกตีตามหน้าด้วยปีก—ปีกที่ข้าพเจ้าเห็นด้วยตาไม่ได้ ได้แต่เพียงรู้สึก เห็นแต่ไนย์ตาวาว ๆ กลางที่มืดอย่างเดียว. ทุบต่อยตีปัดสู้กันอยู่นานภายหลังเดชะบุญคุณพระเหวี่ยงตามบุญตามกรรมไป, โดนเจ้านกเค้าแมวปั๋งใหญ่เข้าตรงหน้าอกตกลงกลางพื้น แล้วมันก็บินหนีกลับเงียบสูญเสียงไป.
ข้าพเจ้ายังไม่สิ้นความอุสาห์ แต่รู้สึกว่าเส้นประสาทในกายตัวนี้วิปริตผิดปรกติไปทุกเส้น มุ่งหน้าคลำไปทางทิศที่นึกคาดว่าจะตรงบรรไดขึ้นข้างบนนั้น คลำไปคลานไปประเดี๋ยวเจอะของอะไรขวางหน้าอยู่—ของสิ่งนั้นแขงและเย็นเยือก—กำแพงหินแน่แล้ว เอามือลูบขึ้นลูบลงทราบว่าเปนโพรงข้างใน—นี่จะเปนบรรไดขั้นแรกดอกกระมัง! แต่ออกสงไสย ดูมันก้าวสูงนัก ข้าพเจ้าค่อยประจงคลำ—กระทบของอ่อน ๆ หยุ่น ๆ คล้ายกับตะไคร่น้ำหรือผ้ากำมะหยี่เปียกน้ำ เอามือลูบไปตามขอบที่นึกว่าเปนขั้นบรรได ได้เค้าว่าเปนโลงผี ใจข้าพเจ้าหายวาบ ชักมือขึ้นมาทันที และนิ่งนึกในใจว่านี่จะเปนโลง ของผู้ใดหนอ ? จะเปนหีบศพบิดาหรือ หรือจะเปนหีบศพมารดาข้าพเจ้าด้วยมีเศษผ้ากำมะหยี่อยู่ที่นั่น ? การที่พยายามจะหาทางออกจากห้องซุ้ยก็เปนการทำเหนื่อยเสียเปล่า หลงอยู่ในที่อันมืดสนิทฉนี้ ยิ่งกว่าหลงในเขาวงกฎที่ทำล้อมแล้วด้วยแผ่นกระจกเงาเสียอีก มืดยิ่งกว่าแปดด้านไม่ทราบว่าจะหันตัวมุ่งไปทางไหนจึงจะถูก หันทางโน้นก็ไปโดนโลง หันหลีกไปทางนั้นก็ไปโดนหีบ สิ้นแต้มไม่รู้จะทำอย่างไร ลงหมอบยกมือขึ้นไหว้และอ้อนวอนว่า
/*32*/“พระเจ้าผู้ทรงพระมหากรุณาอันไม่มีที่สุด! พระองค์ผู้เปนใหญ่ในโลก! ชีวิตของสัตว์ทั้งหลายอยู่ในอำนาจของพระองค์ ประดุจลูกไก่อยู่ในพระหัดถ์ พระองค์จะบีบก็ตาย พระองค์จะคลายก็รอด ขอพระองค์จงมีความเมตตาแก่ข้าพระองค์ด้วย! โอ้ท่านมารดาของข้าพเจ้า! ถ้าและทรากศพของท่านอยู่ในหีบที่ข้างตัวข้าพเจ้านี้แล้ว ขอจงคิดถึงข้าพเจ้าผู้เปนบุตรบ้าง วิญญาณอันประเสริฐของท่านสถิตอยู่ ณ วิมานในเมืองฟ้า—จงเอ็นดูอ้อนวอนแทนและช่วยข้าพเจ้าให้พ้นจากความทุกข์ด้วย หรือมิฉนั้นก็จงโปรดบันดาลให้ข้าพเจ้าตายเสียทันทีดีกว่าที่จะทนทุกข์ทรมานอยู่เช่นนี้ !”
ข้าพเจ้าได้ร้องอ้อนวอนด้วยเสียงอันดัง และเสียงนั้นไปก้องตามคูหาในห้องซุ้ยกระท้อนกลับมายังหู เสียงดังบ้างค่อยบ้างชัดคำบ้างไม่ชัดบ้าง ทำให้ข้าพเจ้ารู้สึกกลัวเสียงของข้าพเจ้าเอง. ถ้าแม้ความทรมานนานไปอีกหน่อยแล้วข้าพเจ้าคงเปนบ้าแน่. ไม่กล้านึกทำภาพขึ้นดูในใจ (นึกเปนรูปภาพตัวของตัวขังอยู่ในที่ของคนตายและอยู่ในกลางความมืด อยู่ในกลางหมู่หีบซึ่งบรรจุศพเก่าแก่ราขึ้นขมวนไช !) จึงหมอบนิ่งเอามือปิดตาสกดอกสกดใจให้นิ่งแน่ว มิให้คิดถึงเรื่องห้องซุ้ยอีก ฮ้ะ! นั่นเสียงอะไรอีกละ ช่างร้องเย็นจับใจจริง! ยกศีร์ษะขึ้นเงี่ยหูฟัง อ๋อเสียงนกไนติงเกลดอกหรือ เสียงช่างไพเราะ เย็นจับใจนี่กระไร คนที่มีความทุกขความเศร้าโศกอาจบันเทาขึ้นได้มากเมื่อได้ยินเสียงของเจ้า!
ความคิดใหม่วิ่งมาดลใจข้าพเจ้า เกิดมีกำลังวังชาขึ้นอีกนึกเห็นว่า นกนั้นเกาะอยู่บนกิ่งไม้ใกล้ปากช่องที่จะเข้าห้องซุ้ย ถ้าแม้เข้าไปให้ใกล้เสียงได้ คงจะไปใกล้บรรไดที่ได้ตั้งใจค้น. เมื่อนึกดังนั้นแล้ว/*33*/ก็ยืนขึ้นย่างเท้าไปช้า ๆ กว่าจะย่างเท้าไปได้แต่ละก้าวต้องเอาเท้าเอามือแกว่งไปแกว่งมาเสียหลายกลับก่อนกลัวจะโดน เมื่อไม่โดนอะไรแล้วจึงหย่อนเท้าลง คราวนี้ไม่มีอะไรกีดหรู่ขวางทางเลย เสียงนกร้องใกล้เข้ามา ๆ ประเดี๋ยวลงกรอๆ เหมือนจะลงเอย แต่ก็กลับร้องดังอีกต่อไป เท้าข้าพเจ้าสดุดก้อนสิลาเข้าก็ล้มขว้ำลงอยู่ที่นั่น แต่ไม่รู้สึกเจ็บปวด—แข้งขาชาไม่เจ็บเสียแล้ว ยกศีร์ษะแหงนหน้าขึ้น แลเห็นแสงจันทร์ส่องลอดลงมาสักเท่าลำไต้ บอกข้าพเจ้าว่าได้มาถึงที่ที่ข้าพเจ้าค้นหาสมความประสงค์แล้ว สิลาที่สดุดนั้นก็คือขั้นบันไดขั้นต้นนั่นเอง บานประตูนั้นอยู่ที่ต้นบันไดสูงชันขึ้นไป และในขณะนั้นข้าพเจ้าอ่อนกำลังนักไม่พอที่จะเปนกายขึ้นไปได้ จึงนอนลงที่เชิงบรรได ดูราวกับว่าเปนหมอนและที่นอนอันอ่อนนุ่ม มองชมแสงจันทร์และฟังเสียงนกไนติงเกล ในบัดใจได้ยินเสียงหง่าง! เสียงระฆังบอกว่าเจ็ดทุ่มแล้ว ไม่ช้าก็จะรุ่งตั้งใจจะนอนอยู่ที่นั่นจนสว่าง โดยความที่หิวอ่อนกำลังอิดโรยแรงเลยม่อยหลับไป.
นอนหลับอยู่นานเท่าไรนั่นข้าพเจ้าบอกไม่ได้ เมื่อสดุ้งตกใจตื่นขึ้นรู้สึกอ่อนหิว และที่ตรงคอเจ็บปวดราวกับตัวอะไรมันค่อยเอามือคลำดูที่ตรงปวด... โอ! ข้าพเจ้าจะไม่รู้จักลืมสิ่งที่มือได้ไปกุมเข้าเลย มันเกาะติดอยู่กับเนื้อ อ้ายตัวมีปีก ๆ หายใจฟู่ ๆ คาย ๆ ขยะแขยง! ความเกลียดสอิดเสอียนทำเอาข้าพเจ้าร้องคับห้องราวกับใครเอาหนูมาโยนใส่! หลับหูหลับตาแขงใจเอามือทั้งอ้ายตัวนิ่มๆ คายๆ หยุบ ๆ อื๊อ! เหวี่ยงไปไกลสุดกำลัง เวลานั้นข้าพเจ้านึกว่าตัวของตัวเปนบ้า ได้ยินเสียงร้องกรี๊ดของตัวเองไม่รู้จักหยุด ประเดี๋ยวกรี๊ด ๆ ให้หวาดเสียวไปว่าอ้ายตัวแมลงนั้นกลับค่ายมาอีกแล้ว ! /*34*/แสงเดือนหายลับไป ณ ที่ตรงเคยเห็นแสงเดือนมีแสงหลัว ๆ พอเห็นทางขึ้นบรรไดราง ๆ รีบขึ้นบรรไดมาพอถึงบานประตูเหล็ก ก็เข้าจับโยกกระชากหมายจะให้หักพังเปิดออก แต่ประตูนั้นไม่กระเทือนเขยื้อนเลยดังว่าเปนก้อนสิลาใหญ่ ตะโกนให้เขาช่วยก็ไม่มีใครขาน นอกจากได้ยินเสียงก้องเลียนเสียง มองลวดสี้กรงเหล็กบานประตูออกไปเห็นหญ้าเห็นต้นไม้เห็นฟ้าขมุกขมัวเรื่อยๆรำไร ค่อยชื่นใจขึ้นสนัด เหลือบชำเลืองขึ้นบนซุ้มประตูเห็นเถาองุ่นป่าเลื้อยพาดเปนระย้าเฟื่องห้อยย้อยลงมา มีผลสุกห่ามเปนพวงออกเรี่ยรายไป ลอองน้ำค้างติดต้องดูแววรับประดุจประดับด้วยพลอยอันมีค่า ข้าพเจ้าลอดมือออกไปทางช่องลูกกรงยืนเขย่งฉวยพวงองุ่นได้สองสามพวง รีบรับประทานด้วยความหิวกระหายจนหมด ดูรศชาติมันช่างโอชาเสียนี่กระไร เกือบจะว่าได้ว่าตั้งแต่เกิดยังไม่ได้เคยรับประทานอะไรที่จะโอชารศมากกว่านี้ ฅอที่แห้งผากค่อยบรรเทาลง เรี่ยวแรงดูเกิดขึ้นมาทันที.
กล้าหาญชาญไชยเหลียวหน้ามองลงบรรไดที่จะเข้าคูหาได้ มองเห็นอะไรขาวๆ อยู่ที่บรรไดขั้นที่เจ็ดนับแต่ขั้นบนลงไป โดยความพิศวงว่าจะเปนอะไรแน่ ข้าพเจ้าค่อยๆต่ายลงไปดู เห็นเปนเทียน ขี้ผึ้งสักครึ่งเล่มได้วางอยู่ เทียนนั้นเปนเทียนชนิดอย่างพวกพระบาดหลวงถือนำศพเข้าฝัง นี่ชะดีชะร้ายพวกพระที่ถือเทียนศพเข้ามาเมื่อขากลับขี้เกียจจะถือเอาเทียนกลับไปก็เหวี่ยงทิ้งเสียตามข้างทางเดิน ข้าพเจ้ามองดูเทียนเล่มนั้น และรำพึงว่าถ้าเราได้ไฟจะดี! ล้วงมือเข้าไปในกะเป๋ากางเกง—นี่อะไรดังกริ๋ง! อ้อเปนด้วยเขาตลีตลานรีบเอาใส่โลงมาฝังนี่เอง เข้าของในกะเป๋ากางเกงจึงยังคงเหลืออยู่ ถุงเงิน/*35*/ปลีกก็ยังอยู่ พวงกุญแจก็ยังอยู่ ซองการ์ดก็ยังอยู่ คลำไปคลำมาในกะเป๋าได้ของที่ข้าพเจ้าต้องการมาก คือหีบไม้ขีดไฟเทียนไขเงิน เอามือสอดกะเป๋ากางเกงอีกข้างหนึ่งหมายว่าจะพบซองบุหรี่เงินที่ใส่ไว้ แต่ไม่พบมิได้—ซองนั้นดีมีราคามากด้วย ชรอยท่านบาทหลวงองค์นั้นท่านจะควักเอาออกส่งไปกับนาฬิกาและสายนาฬิกาให้ภรรยาข้าพเจ้าแล้ว. เอออดบุหรี่ไป แต่ถึงกระนั้นก็ได้จุดไฟเทียน, พระอาทิตย์ก็ยังไม่ชักรถเลี้ยวเหลี่ยมพระสุเมรุ ยังอีกนานกว่าจะมีช่องมาคอยตะโกนให้คนที่เดินผ่านทางนั้นช่วยได้ อย่ากระนั้นเลยนั่งจองอยู่ที่ประตูนี้ก็ป่วยการเวลา กลับลงไปดูโลงที่ใส่มาฝังทีหรือว่าหน้าตาจะเปนอย่างไร ? พอได้ไม้ขีดเข้ากล่องหนึ่งแล้วเลยไม่กลัวสดุ้งอะไร หยิบก้นเทียนขึ้นจุดไฟ ทีแรกดังเป่าะแป่ะ ๆ ฉี่ ไม่ใคร่จะติดไฟได้เลย สักครู่หนึ่งก็ลุกลามส่องแสงสว่างไสวดี เอามือป้องเทียนเข้ามือหนึ่ง ถือเทียนมือหนึ่ง ย่างเท้าก้าวลงบรรไดกลับมาสู่ห้อง ห้องที่มืดที่น่ากลัวถึงกับเกือบจะทำให้ข้าพเจ้าเปนบ้าตาย.
บท ๔
/*36*/ย่างเท้าก้าวเข้าไปในคูหาเห็นเจ้าพวกจิ้งจก ตุ๊กแก แย้ กิ้งก่า แมลงมุม ซึ่งเคยอยู่แต่ในที่มืด เห็นแสงไฟเข้ามาพากันวิ่งคลานเลื้อยพ่านเพ่นไปออกเกรียวกราว เสียงนกกระพือปีกและร้องออกก้องคูหา คราวนี้ถึงจะร้องไห้คอแตก กระพือให้ปีกหลุดก็เปนไม่กลัวกัน ค่าที่มีไฟอยู่กับมือทั้งดวงถึงจะดับไม้ขีดก็ยังมีอีกเกือบกล่องจะกลัวอะไรเดี๋ยวนี้. ห้องซุ้ยนั้นเดิมนึกว่าช่างใหญ่โตนี่กระไร พอได้ไฟมาส่องดู ไหนเล่าที่จริงไม่โตกี่มากน้อย เปนห้องสี่เหลี่ยม ฝาผนังก่อหินถือปูน ทุกด้านตามฝาผนังนั้นเปนแอ่งเว้าเข้าไป แล้วก่อเปนแท่น ๆ ขึ้นไว้ สำหรับวางหีบศพ เหนือแท่นขึ้นไปมีเปนชั้น ๆ บรรดาหีบที่วางอยู่ตามเหล่านั้น ล้วนแต่มีกระดูกของบิดา ปู่ ย่า ตา ทวด บูรพชนผู้ตั้งตระกูลโรมานีมา หีบศพตั้งซ้อน ๆ กันขึ้นไปจนเต็มด้านกำแพง แล้วลำดับด้านอื่นต่อไป. ข้าพเจ้าเที่ยวเดินตรวจหีบศพมาจนถึงใบที่ข้าพเจ้าต้องการจะเจอะ—คือโลงของข้าพเจ้าเอง.
โลงนั้นอยู่บนชั้นต่อใบอื่นขึ้นไปสูงพ้นพื้นดินประมาณสามศอกคืบ รอยแตกเปนพยานอ้างว่าข้าพเจ้าได้ดิ้นจะออกอย่างใหญ่ เดินเข้าไปพิจารณาจนใกล้ เห็นว่าฝีมือที่ทำนั้นแบบบางเล็วทรามจริงเหมือนนึก ชั้นแต่กระดาสก็ไม่ได้ปิด เครื่องประดับประดาอะไรก็ไม่มีสักอย่าง - อะไรวาวๆวับๆ อยู่ที่ก้นโลง ส่องไฟลงไปดูเห็นเปนไม้กางเขนไม้ดำดงหุ้มเงินวางอยู่. นี่ท่านบาดหลวงผู้มีพระเดชพระคุณองค์นั้นอีกแล้ว! ท่านสมเพทว่าเขาจะฝังข้าพเจ้าเปล่าๆ ดูไม่เปนการบังควร ต้องมีของในสาสนาเปนสิ่งนำหนทางไปสู่ที่ชอบด้วย /*37*/บางทีเมื่อสวดมนต์สวดพรส่งวิญญาณข้าพเจ้าแล้ว ท่านจะเอาไม้กาง เขนอันนั้นวางลงบนอก พอข้าพเจ้าฟื้นดินที่จะดันออกมา, ไม้กางเขนนั้นจึงได้ไพล่พลัดลงไปอยู่เบื้องล่าง. หยิบเอาไม้กางเขนขึ้นจูบด้วยความนับถือ และตั้งใจว่าต่อไปข้างหน้าถ้าพบท่านบาทหลวงองค์นั้นแล้ว จะเล่าเรื่องให้ท่านฟัง สมณาคุณความดีของท่าน มาตรว่าท่านไม่เชื่อในถ้อยคำที่เล่าบอกก็ดี เอาไม้กางเขนนี้ให้ท่านดู ท่านคงจะจำได้และเชื่อ. เขาได้จารึกชื่อบนโลงหรือเปล่า ? ออกสงไสย เดินเอาไฟส่องดูตามข้างๆ อ้อ, จารึก-ฝีมือเขียนเลว ๆ ด้วยน้ำมันดินว่า “ฟาบีโอ โรมานี” -ถัดลงมาข้างล่างบอกวันคืนปีเกิด ถัดลงมาเขียนเปนภาษาแลติน บอกว่าข้าพเจ้าตายด้วยอหิวาตะกะโรค ณ วันที่ ๑๕ สิงหาคม ค.ศ. ๑๘๘๔. นั่นคือเมื่อวานนี้—เมื่อวานนี้เอง! แต่รู้สึกดูช่างนาน นานราวกับสักร้อยปีมาแล้ว
เมื่อพิจารณาดูโลงของข้าพเจ้าเองแล้ว ข้าพเจ้าเดินไปยังหีบศพบิดาและมารดาซึ่งวางเคียงคู่กันอยู่ คุกเข่าลงกระทำคำนับและอ้อนวอนขอความรัก และความปกปักรักษาของท่านผู้มีพระเดชพระคุณอย่างล้นพ้นทั้งสองในเวลาที่ไปสู่ประโลกแล้วให้คงมีอยู่แก่ตัวข้าพเจ้า ดังเช่นในเวลาที่ท่านยังมีชีวิตอยู่ในมนุษย์โลกนี้ ขณะที่คุกเข่าอ้อนวอนอยู่นั้น ข้าพเจ้าเห็นอะไรต้องแสงไฟแวววับจับตาพราว ครั้นลุกเดินไปดูเห็นขี้เพ็ชร์วางอยู่กลางพื้นเรือนหนึ่ง ตรงกลางเปนไข่มุก รูปชมภู่เมล็ดเขื่อง ประดับล้อมรอบด้วยเพ็ชร์สีชมพูน้ำที่หนึ่ง มีความสนเท่ห์ใจเปนอย่างยิ่ง ที่มาเจอะของชนิดนั้นอยู่ในที่อันใช่ที่ใช่ทางฉนั้น มองตรวจดูทั่วทิศว่าของนั้นจะมาอย่างไรได้ จึงเห็นหีบศพ/*38*/ปลาดอันหนึ่งวางตะแคงข้างอยู่กับพื้น; ดูเหมือนจะมีใครดันหรือผลักพลัดตกลงมากลิ้งอยู่ เพราะว่าเห็นปูนและสิลาพังกระจุยกระจายอยู่เกลื่อนกลาด ไปยืนพิจารณาดูเห็นหีบที่แท่นรองโลงข้าพเจ้าอีกชั้นหนึ่งไม่อยู่ที่ และฝาผนังที่ตรงนั้นก็บินพังบุบฉลายมาก ข้าพเจ้า รลึกขึ้นมาได้ว่าเมื่อข้าพเจ้ากระโดดออกจากโลงนั้นได้ยินเสียงอะไร โครมครามลงมาข้าง ๆ อ้ายโครมนั้นคือเจ้านี้เอง—หีบนี้ยาวและ ใหญ่พอใส่ศพคนสูงห้าศอกได้ดี, ข้าพเจ้านึกในใจว่าท่านบรพบรนด์ ของเราผู้นี้ช่างสูงใหญ่จริง นี่เราทำเอาท่านหกขะเมนพื้นที่ทางมา จะ เอาขึ้นคนเดียวก็ไม่ไหว ต้องทิ้งไว้ก่อนแล้วจึงให้คนมาจัดการภายหลัง แต่ของเพ็ชร์ที่อยู่ในมือเดี๋ยวนี้ จะกระเด็นออกมาจากเครื่องแต่งตัว ของท่านบ้างดอกกระมัง?
ความพิศวงในหีบใบนั้นยิ่งแก่กล้าขึ้น ข้าพเจ้าจึงถือเทียนเที่ยวส่องจนรอบหีบ จะดูชื่อท่านผู้นั้นว่าชื่อเรียงเสียงใดก็ไม่เห็นมีชื่อปรากฏ ไม่มีเครื่องหมายแกงไดอะไร นอกจากรูปกริสทาสีแดงป้ายๆ พอเปนรูปอยู่อันหนึ่ง. เกิดเปนปฤษณา! ต้องตีปฤษณานี้ให้แตกจงได้. เอาเทียนตั้งลงบนแท่นศพ วางจี้เพ็ชร์ในกำมือลงเคียงเทียน แล้วสองมือเข้าง้างซีกหีบที่แตกเผยิบอ้าอยู่ข้างหนึ่งด้วยเต็มกำลัง กระดานหีบลั่นเผาะๆ ถุงหนังเล็กกลิ้งออกมาข้างเท้าถุงหนึ่ง หยิบขึ้นแก้ถุงดู-มีทองเต็มถุง! ยิ่งทำให้ข้าพเจ้ามีความปลาดใจและทึ่งมากขึ้น จึงพยายามง้างแผ่นกระดาน แล้วเอาก้อนสิลามายัดเข้าเปนลิ่มไว้ ต่อไปเลือกเอาสิลาก้อนที่เขื่องมาตอกอัดเปนลิ่มอีกชั้น ออกแรงและปัญญาไขลิ่มเบ่งกระดานหีบอยู่สักสิบนาทีได้ กระดานก็ถอนออกทั้งแผ่นสมความปราดถนา.
/*39*/เปิดขึ้นนึกว่าคงจะได้เห็นสิ่งที่น่ากลัวขนพองสยองเกล้า—กล่าวคือเห็นกระดูกเปนท่อนๆขาวๆ กะโหลกศีร์ษะตั้งอยู่จงโก้ยิงฟันแสยะตากลวงโบ๋ แต่หาเห็นสิ่งเช่นนั้นไม่ แทนสิ่งที่น่ากลัวเหล่านั้นกลายเปนสมบัติล้วนแล้วแต่สิ่งของอันมีค่า คาดคะเนไม่ถ้วนว่าจะมีของสักกี่มากน้อยสิ่ง และราคามากน้อยเท่าใด มากมายก่ายกองเหลือแหล่ ผิว่าพระยามหากระษัตริย์ผู้มีทรัพย์นับโกฏิมาเห็นลาภของข้าพเจ้าเข้าแล้วคงไม่วายที่จะทรงอิจฉา ชั้นบนปากหีบมีถุงหนังใบใหญ่ห้าสิบถุงวางเรียงเปนลำดับ; กว่ายี่สิบห้าถุงมีทองตราที่เขาใช้สรอยกัน ถุงที่เหลือนั้นเต็มด้วยเพ็ชร์พลอยอันมีค่า—มีสังวาลเพ็ชร์ รัดเกล้าเพ็ชร์ กำไลมือเพ็ชร์ นาฬิกา สายสร้อย และเครื่องแต่งตัวผู้หญิงต่าง ๆ สิ่งนี้ก็เพ็ชร์ สิ่งนั้นก็ทับทิม สิ่งโน้นก็มรกฏ ดูแวววาวขาวเขียวแดงล้วนแล้วด้วยก้อนศิลาประเสริฐ นอกจากที่เปนรูปพรรณ ยังมีเพ็ชร์ ทับทิม มรกฎ ไข่มุก โอปอล์เมล็ดโต ๆ น้ำงาม ๆ อีกเอนก ที่เจียรในแล้วก็มี ที่ยังไม่ได้เจียรไนอีกก็มาก. ถัดถุงลงไปถึงผ้าผ่อนอย่างที่เปนม้วนๆ มีผ้าน้ำมันหอกันชื้นอยู่ภายนอก คลี่ออกภายในมีแพรดอกเด่น ๆ งาม กำมหยี่ก็มี ผ้าเยียรบับก็มี มีผ้าลูกไม้อย่างเก่าอย่างมีราคามากอยู่สามทบ ยังบริบูรณ์ไม่ขาดวิ่นเสียหายเลยแต่สักนิด ถัดลงไปมีถาดทองใหญ่สองถาด และมีถ้วยทำด้วยธาตุอย่างเดียวกันอยู่คู่หนึ่ง ของสำหรับกับของอื่น ๆ กระจุกกระจิกกระจุ๋งกระจิ๋งยังมีอีกหลาย เช่นกับรูปผู้หญิงแกะด้วยงาช้างทั้งตัวยืนอยู่บนฐานเงิน เข็มขัดทำด้วยทองตราเกี่ยวๆ กัน พัดด้ามจิ้วด้ามทำด้วยอำพันประดับมูลการเวก กริสเจ็ดคดฝักฝังพลอยต่าง ๆ คันฉ่องกรอบฝังไข่มุกเปนต้น ถึงชั้นล่างชั้นที่สุด จะว่าเปนของเลวก็ไม่ได้ มี/*40*/กระดาดแบงก์โน้ตหลายม้วน เปนเงินรวมหลายล้านแฟรงค์—สมบัติใหม่อันนี้รวมเข้ามากกว่าสมบัติก่อนที่ข้าพเจ้ามีอยู่ที่บ้านหลายเท่า และสมบัตินี้เปนของข้าพเจ้า ข้าพเจ้าพบในห้องซุ้ยที่ฝังของข้าพเจ้า…...... ข้าพเจ้ามีกรรมสิทธิที่จะถือเอาว่าเปนสมบัติของข้าพเจ้าได้ หวนนึกว่าสมบัติอันก่ายกองนี้เข้ามาอยู่ในห้องซุ้ยนี้ยังไรได้หนอ ! พวกโจร, โจร! ไม่ต้องสงไสย—ทำไมเมื่อก่อนถึงช่างโง่ไม่นึกถึงพวกโจรเลย ! รูปกริสทาสีฝาหีบนั้นทำให้นึกทายปฤษณานี้ถูก. กริสสีแดงเปนเครื่องหมายของนายโจรกล้าหาญร้ายกาจคนหนึ่ง ชื่อว่า คาร์เมโล เนรี คุมพวกพ้องเที่ยวปล้นสดมภ์ชาวเมืองปาเลอร์โมไม่สู้นานมานักนี้.
“อ้ออย่างนี้เอง” ข้าพเจ้าคิดในใจ “ที่ความคิดอันลอดฟ้าของเจ้าหรือเจ้าคาร์เมโล! เจ้าตัวฉลาด! เจ้าคิดดี—เจ้าคิดว่าคงจะไม่มีใครมารบกวนผู้ที่ตายแล้ว จะไม่มาเที่ยวต่อยโลงค้นทรัพย์, น่าชมสติปัญญาเจ้านัก คาร์เมโลเอ๋ย! แต่ครานี้เจ้าแพ้! คนที่เขาพากันว่าถึงแก่กรรมแล้ว และกลับเปนขึ้นมาได้ฉนี้ ควรจะได้รับรางวัลค่าความลำบากตรากตรำบ้างซี ถ้าข้าไม่เอาเข้าของที่พระเจ้าและอ้ายโจรหาไว้ให้แล้วข้าเปนอ้ายมหาโง่ สมบัติทั้งนี้ล้วนได้มาโดยทุจริต ไม่ต้องสงไสย—ฉนั้นให้ข้าปกปักรักษาเปนเจ้าของดีกว่าเจ้าจะเปนเจ้าคาร์เมโล!”
แล้วตรองคาดเรื่องต่อไปว่าเมื่อพวกโจรตีปล้นได้ทรัพย์แล้วคงจะเอาลงเรือข้ามมาจากเมืองปาเลอร์โมทางทะเล บรรจุลงโลงที่เสร็จแล้ว ก็ให้ลูกสมุนอย่างที่แข็งแรงหามหีบที่สมมุติว่าหีบศพมาตามถนน มีพวกพ้องแต่งดำหรืออะไร ทำหน้าตาโศกเศร้าเจ๋าจ๋อยเดินมาเปนกระบวนแห่ ใครเลยจะสงไสยเปนอื่นเล่า อ้ายพวกโจรเล่านี้เดินแต้ม/*41*/ความคิดสูงจัด แต่มันเอาเข้ามาในห้องซุ้ยนี้ยังไรได้ หรือว่ามันมีลูกจุญแจปลอมอีกต่างหาก ? ยังตรองความตรงนี้ไม่ตก
พอเทียนส่องแสงอยู่สว่างดี ๆ แหละผึ้บดับทันทีราวกับถูกลมเวรำพาพัดกระโชก. ไม้ขีดในกระเป๋ามีอยู่ ไม่กลัวไม่ขามอะไรจุดขึ้นใหม่ได้สบาย แต่สงไสยว่าเหตุไฉนไฟถึงดับวุ่บราวกับเป่าด้วยปากเช่นนั้น. มองตรวจไปๆ เห็นแสงสว่างภายนอกส่องลอดช่องเข้ามาได้ตรงมุมแท่นที่ตั้งเทียน ข้าพเจ้าเดินเข้าไปใกล้เห็นรูในกำแพงใหญ่ประมาณสามนิ้วลอดได้ และลมเป่าเข้ามาตามช่องแรงจัด ข้าพเจ้ารีบจุดเทียนใหม่ ถือไปพิจารณาตรวจตราดูช่องนั้นและตามแท่น เห็นเปนรอยถลุงเอาก้อนสิลาใหญ่ที่ลำดับก่อเปนกำแพงหลุดออกไปสี่ก้อน มีท่อนไม้ทั้งต้นมาพาดทับปิดช่องนั้นไว้ ท่อนไม้นั้นไม่ได้ตอกติดกันแน่นหนา แต่เพียงเอามือผลักก็ล้มออกไปได้ทีละท่อน ถัดออกไปข้างนอกเปนขยะพงหญ้าตัดมาสุมๆ ทิ้งเข้าไว้ พอเขี่ยท่อนไม้แลขยะพงหญ้าไปพ้นทางแล้ว เปนช่องโตไม่ว่าใครลอดเข้าออกได้สบาย หัวใจของข้าพเจ้าเต้นหนักด้วยความยินดีที่จะหลุดจากที่ขังได้ ค่อยต่ายลอกออกไป—เหลียวซ้ายเหลียวขวาเหลียวรอบตัว—ขอบพระเดชพระคุณพระเจ้า เห็นทุ่งนาป่าเขา—เห็นฟ้า! ข้าพเจ้าตบมือหัวร่อร่าด้วยความยินดีเหลือเกิน! เปนไทยแล้ว! เปนไทยที่จะกลับคืนมีชีวิตกลับคืนสู่ความรัก กลับคืนสู่วงแขนแม่นีนนาคนสรวย—กลับคืนมาสู่ความศุขในโลก—เปนไทยที่จะลืม ถ้าลืมได้ ลืมความน่ากลัวอย่างยิ่งที่ต้องถูกฝังทั้งเปน. ถ้าแม้คาร์เมโลเนรีได้ยินคำให้พรของข้าพเจ้าแก่เขาแล้ว เขาคงจะนึกว่าตัวเขาเปนเทวดาผู้วิเศษมากกว่าเปนมหาโจรทีเดียว. ลาภผลและความเปนไทยของข้าพเจ้า เปน/*42*/ผลแห่งการที่ตัวมหาโจรเองหรือพวกบริวารขุดเอาของเข้าไปซ่อนไว้ในห้องซุ้ยโรมานี. จะมีคนน้อยคนทีเดียวเกือบว่าได้ว่ามีกตัญญูต่อผู้อุปถัมภ์ของเรา มากกว่าข้าพเจ้าต่อมหาโจรผู้มีชื่อเสียงปร ากฏนี้ รัฐบาลได้บนบานมาหลายเดือนแล้วว่า ถ้าผู้ใดจับตัวมหาโจรผู้นี้มาให้ หรือแต่เพียงบอกตำบลที่ซ่อนให้ได้จะให้รางวัลถึงขนาด. เออรัฐบาลเห็นจะไม่ได้รับความช่วยเหลือจากข้าพเจ้าแล้ว ให้ได้ยินกับหูรู้กับตาว่าอยู่ที่ไหนก็เปนไม่บอกไม่เล่า ต้องการอะไรจะไปประทุษฐร้ายต่อเขา! ถึงโดยจะไม่ปลงใจเขาก็ทำคุณแก่ข้าพเจ้าอย่างที่สหายดีๆ จะทำไม่ได้. เพื่อนที่ไหนให้ไปหาทั้งโลก เมื่อขัดสนจะกอบโกยเอาเงินเอาทองมาให้เปนหนักเปนหนาเปนไม่มีแล้ว หาไม่สุภาสิตท่านจะวางไว้ทำไมว่า
“เพื่อนกิน สินทรัพย์แล้ว
แหนงหนี
หาง่าย หลายหมื่นมี
มากได้
เพื่อนตาย ถ่ายแทนชี
วาอาตม์
หายาก ฝากผีไข้
ยากแท้จักหา”
เพื่อนยากนั้นเกือบจะว่าไม่มีเลยก็ว่าได้ จะมีบ้างก็น้อยเต็มที. ก็แต่ที่นายโจรสงเคราะห์แก่ข้าพเจ้ามากกว่าเพื่อนจะสงเคราะห์ได้ บางทีก็จะเปนเพราะที่เขาไม่ใช่เพื่อน.
ข้าพเจ้ายืนนึกสมบัติบ้ายิ้มใหญ่ยิ้มน้อยอยู่นาน แล้วหวนคิดว่าแม่นีนนากับข้าพเจ้าคงจะรักกันขึ้นมากกว่าแต่ก่อน ด้วยคิดว่าเวลาพรากจากกันไปก็ไม่นานเลย แต่ความน่าแสยงจึงกลัว—ความคิด ฉนี้แหละจะทำให้สวาสดิ์ซึ่งกันและกันขึ้นอีกสักสิบเท่า. และส่วนแม่ดาราน้อย! ทำไม—เย็นวันนี้จะได้ไปไกวชิงช้าให้นั่งใต้ต้นส้ม/*43*/ตามเคย จะได้ยินเสียงพูดแจ๋วๆ หัวเราะกิ๊กๆ เย็นวันนี้! เย็นวันนี้จะได้จับบีบมือกีโดด้วยความยินดี อย่างที่ถ้อยคำจะอธิบายเปนภาพไม่พอ ค่ำวันนี้ คำวันนี้ศีร์ษะภรรยาข้าพเจ้าจะมาซบอยู่ที่หน้าอก แก้มปากจะมาซบอยู่ที่ปากข้าพเจ้า ในความเงียบสงัดจะไม่ได้ยินเสียงอะไรนอกจากเสียงจูบฟอด ๆ อา, มันสมองข้าพเจ้าอยู่ข้างจะรู้สึกเวียนวงงงงวยด้วยความปิติยินดีปลื้มมากเหลือล้นพ้น รู้สึกว่ายิ้มเอง หัวเราะเอง พูดเอง เออเอง อยู่คนเดียวราวกะคนหย่อนเต็ง ! พระอาทิตย์ชักรถขึ้นพ้นเหลี่ยมไสลแล้ว ส่องแสงฉายมากระทบน้ำทะเลดูแดงพราวแววรับ ดูเหมือนกับว่าน้ำทะเลในอ่าวเมืองเนเปิลซ์นั้นเปนน้ำไฟ เมื่อหายใจลมอากาศบริสุทธิ์พอใจแล้วก็คลานกลับเข้าห้องซุ้ยใหม่.
บท ๕
/*44*/การรวบรวมเข้าของที่ซื้อมากระจัดกระจายอยู่เข้าที่ตามเดิมนั้น ไม่เปนของยากลำบากอะไรนัก ในชั่วเวลานี้ข้าพเจ้าต้องการแต่เพียงสองถุงสำหรับไปใช้จ่ายพลาง ถุงหนึ่งล้วนแต่ทอง อีกถุงหนึ่งล้วนเพ็ชร์พลอย, เหลือนอกนั้นก็กลับเอาลงหีบ ปิดฝาเรียบร้อยแล้วลากเอาไปไว้มุมห้องซุ้ยที่มืดที่สุด ยกสิลาก้อนใหญ่ขึ้นทับไว้สามก้อน แล้วกลับมาเอาถุงทั้งสองที่เลือกเอาไว้สอดลงกระเป๋ากางเกงข้างละถุง พอทำอย่างนั้นนึกขึ้นมาได้ถึงเครื่องแต่งตัวของข้าพเจ้า แต่งตัวอย่างนี้จะเดินไปตามถนนหลวงได้หรือ ควักถุงเงินเดิมของข้าพเจ้าที่ได้กล่าวมาข้างต้นแล้วว่ามีติดตัวมาด้วย เทออกดูมีทองตราราคายี่สิบแฟรงค์อยู่สองแผ่น มีเงินปลีกอยู่บ้าง เงินเท่านี้พอจะซื้อเครื่องแต่งตัวสำรับหนึ่งได้ แต่จะไปซื้อไปหาที่ไหน ? หรือว่าจะซุ่มซ่อนอยู่ในห้องซุ้ยนจนพลบค่ำจึงออกเหมือนกับอ้ายผีปีศาจหรืออ้ายคนร้าย ? ไม่ได้การ! จะเปนไรก็เปนไปไปมันถุ่ย ๆ อย่างนี้ ผิดชอบเขาก็เหมาเอาเปนอ้ายกระยาจกวรรณิพก เที่ยวขอทานเลี้ยงชีพเท่านั้นเอง ไม่เห็นจะเสียอะไร. ถึงจะเสียจะหายสักเท่าไรก็ไม่เปนไร—พอถึงบ้านก็คุ้มดอก.
ครั้นตกลงในใจอย่างนั้นแล้ว ก็เตรียมตัวจะออก เอาจี้เพ็ชร์เรือนที่พบคราวแรกห้อยคอ ตั้งใจว่าจะเอาเครื่องประดับกายอันนี้ไปเปนกำนันภรรยา แล้วก็ปีนลอดออกทางช่องเอาไม้ขอนขึ้นก่ายทับๆ กันและเอาขยะฟางหญ้ามากองสุมๆไว้อย่างเดิม ครั้นแล้วออกยืน/*45*/ห่างๆ พิจารณาดูลาดเลา เห็นไม่มีเค้าเงื่อนที่จะจับตาคนว่าเปนทางเข้าในอุโมงค์แต่สักนิดแล้ว ก็เดินลัดหาทางใกล้ที่สุดที่จะมาเมือง.
พระอาทิตย์ขึ้นสูงส่องแสงร้อนกล้าขึ้นทุกที ๆ ฝุ่นตามถนนร้อนราวกับขั้ว ข้าพเจ้าเดินเท้าเปล่า ศีร์ษะเปลือย แต่ก็ไม่รู้สึกร้อนกี่มากน้อย ด้วยหัวใจมุ่งไปสู่ความเย็น กระหยิ่มยิ้มกริ่มในใจเกินร้องเพลงเรื่อย ๆ มาคนเดียว ภายหลังรู้สึกขาแข้งเพลีย วิงเวียนและปวดศีร์ษะ คอแห้งอยากรับประทานน้ำ ระลึกถึงโรคของตัวขึ้นมาว่ายังไม่หายปรกติดี มานะแขงใจว่าสู้ทนโซเซไปถึงบ้านได้แล้ว โดยความประคบประหงมรักษาพยาบาลของแม่ชื่นใจ ไม่กี่วันก็คงหายดอก เดิน ๆ มาเห็นเกวียนบรรทุกผลองุ่นสดจอดอยู่ข้างทางเล่มหนึ่ง ดีใจเดินตรงรี่เข้าไปหา ฝ่ายชายเจ้าของเกวียนนั้นนั่งพิงหลับอยู่บนเกวียน ม้าก็ยืนเล็มหญ้าตามข้างทางกินสบัดลูกพรวนดังกร่าง ๆ ด้วยความหิวกระหายน้ำจัด ข้าพเจ้าเดินเข้าไปข้างเกวียนเอามือจับไหล่ชายเจ้าของเกวียนสั่น ชายเจ้าของเกวียนนั่นตกใจตื่นขึ้น ทำหน้าตื่นเลิกลั่กด้วยความกลัว โดดลงจากเกวียนคุกเข่าลงกลางฝนยกมือกระทำคำนับอ้อนวอนขอชีวิต. ข้าพเจ้านึกในใจว่าเหตุไรหนอตานี่จึงกระทำกิริยาดังนี้ เห็นจะเปนด้วยเครื่องแต่งตัวมันเร่อร่าหรือยังไง ?
“เฮ้ย ลุกขึ้น !” ข้าพเจ้าว่า “ข้าไม่เอาอะไรของแกดอกจะเอาแต่ลูกองุ่นเท่านั้น ข้าให้เงินซีน่า อย่ากลัวไม่เอาของแกเปล่าดอก ว่าดังนั้นแล้วก็ควักเงินยื่นให้สองแฟรงค์. อีตาเถ้าเจ้าของเกวียนลุกขึ้นตัวสั่นเทา กอบเอาผลองุ่นให้ขยุ้มหนึ่ง รับเงินแล้วกระโดดขึ้นเกวียนเฆี่ยนม้าให้วิ่งเกือบตาย โครมครามตรังตังตังลงเนินไปเร็ว สักครู่ก็เห็นแต่ฝุ่นขึ้นฟุ้งตระหลบไป. ข้าพเจ้ารับประทานผลองุ่นพลาง/*46*/นึกออกขันตาบ้าเจ้าขององุ่น อะไรอยู่ดี ๆ ก็โครมครามพรวดพราด หรือจะเข้าใจว่าเปนปีศาจหรือพวกโจรละกะมัง ? เดินไปเดินไปจนมาใกล้เมือง ยิ่งใกล้เมืองเข้า ยิ่งเจอะผู้คนมากขึ้น—แต่ไม่มีใครติดใจพิศวงข้าพเจ้า—ว่าโดยที่แท้ข้าพเจ้าคอยหลบทลีกให้ห่างไว้ตามแต่จะได้อยู่เสมอ. ลัดแลงมาถึงตรอกเล็กแห่งหนึ่ง มีร้านขายของสองสามร้าน ขายของรุงรัง ปะการังบ้าง เปลือกหอยบ้าง ลูกปัดบ้าง ปลาแห้ง มพร้าว น้ำเต้า เขาสัตว์ ถ้วยปืนชามร้าว ของเก่าๆเกือบสารพัด ดูทำนองอย่างโรงจำนำ เห็นตาแก่อ้วนตุ๊นั่งอยู่หน้าร้านคนหนึ่ง หน้าตาแกกยู้กยี้ราวกับยักษ์เด็กมันเขียนเล่น นั่งสูบกล้องปุ๋ยๆอยู่ ไนย์ตากลมดำสอดส่ายเหลียวซ้ายแลขวาดูว่าอะไรมาทางไหนบ้าง พอเห็นข้าพเจ้าเดินมาแต่ไกล แกทำไถลไปดูท้องฟ้า ต่อเดินมาใกล้ได้สักสองวาจึงได้ก้มหน้าลงมาจ้องตาเขม็ง.
ข้าพเจ้าเห็นว่าคนชนิดตาเจ้าของร้านนั้นไม่ควรจะทราบเรื่องราวของข้าพเจ้า จึงพูดว่า “ตาขาตา ฉันเปนคนจรมาแต่ทางไกลเข้าของเสื้อผ้าสูญหายเสียตามทางหมดสิ้น. ตามีเสื้อสำหรับขายบ้างไหมขา ? เสื้อกางเกงอะไร ๆ ก็เอาเถอะ ฉันไม่ใช่คนพีถีพีถันดอก อะไร ๆ ก็ได้.”
ตาเถ้าอ้วนนั้นชักกล้องออกจากปากแล้วว่า “อ้ายแกน่ากลัว อ้ายโรคห่าไหม อ้ายโรคลงรากหน้ะ?”
ข้าพเจ้าตอบเรื่อยๆว่า “ไม่กลัวดอกกะตา ฉันพึ่งจะฟื้นจากโรคนั้นเมื่อนี่เอง เนื้อจืดเสียแล้ว มันไม่ตามมากินดอกตา.”
ตาเถ้านั้นมองข้าพเจ้าทั่วสารพางค์กาย แล้วหัวเราะว่า อ้อ—ดี—ดี! เหมือนข้าอีกคนหนึ่ง—ไม่กลัว กลัวมันทำไม! อ้ายเรา/*47*/มันไม่ใช่ขี้ขลาดนะแกนะ พระบนสวรรค์ท่านส่งให้อ้ายห่ามาหนะดีเสียอีก. ข้าชอบพิลึก เสื้อผ้าที่อ้ายสัปเหร่อมันรึ้งมาจากผีได้กี่มากน้อย โยนมาเถอะ ข้ากว้านไว้หมด แม้ยังใหม่ ๆ เรี่ยม ๆ ก็มี. อ้ายแกเอ๋ย ข้าไม่ต้องซักต้องฟอกต้องลอกขี้ไคล—ใครมาซื้อก็ขายไป—ว่าเสียสด ๆ—จะเปนไรไป ? มนุษย์เราเกิดมาแล้วก็ต้องตายทุกคน ใครจะอยู่ค้ำฟ้า—ยิ่งเร็วยิ่งดี! ข้าต้องช่วยพระเจ้าเต็มมือเทียว.”
ข้าพเจ้าออกพื้นเสียในถ้อยคำของอีตาเถ้าจัญไร มันช่างพูดออกมาได้ไม่ขยะแขยงน่าแช่งน่าด่านี่กระไร รู้สึกสอิดเสอียนขนพองสยองเกล้า เช่นกับถูกอ้ายตัวอะไรเกาะคอเมื่อนอนหลับในห้องซุ้ย พิศดูหน้าตาตั้งแต่ศีร์ษะตลอดเท้าว่าจะมีเค้าแขกยิวก็ไม่ใช่ คนชาติอิตาเลียนนั่นเอง แต่ใจคอช่างกระไรหยาบช้าทารุณเหลือดีฉนี้.
“แน่ะแฮ้ตา?” ข้าพเจ้าพูดเสียงกระชาก ๆ “เมื่อมีกางเกงขายหรือไม่มีก็ให้ว่ามา ไม่มีจะได้ไปหาซื้อที่อื่น”
“มีซีน่า มีมี!” แล้วตาเถ้านั่นก็ลุกจากเก้าอี้. ปุ้โธ่นึกว่าจะสูง เปล่า เตี้ยตะแมะแคะ หลังโกงเปนปุ่มเปนปั่ม เดินเตาะแตะนำน่าเข้าไปข้างในร้านมืดของแก “เข้ามาข้างใน เข้ามาข้างใน! เลือกตาม ชอบใจ เสื้อผ้าถมเถ อ้ายแกชอบสำรับไหนก็เลือกเอาตามชอบใจ ดูสำรับนี้แนะ เสื้อผู้ดี ฝีมือตัดฝีมือเย็บก็ดีด้วยนา เอ้าดูเส้นด้ายซี เส้นโตเบิ้มเทียว เสื้ออังกลิษด้วย ตัดเมืองอังกลิษโน้น! เจ้าของเดิมเปน คนอังกลิษ มายล้อร์ดที่ดื่มเบียดื่มบรั่นดียังกะดื่มน้ำท่า มั่งมีพิลึก-โอ-มั่งมีพิลึก! แต่อ้ายห่าจิกไปกินเสียแล้ว; เขาว่ามันด่าเปนโขมง เรียกกินบรั่นดีไม่หยุดปาก. ฮา ฮา ตายดี—ตายดี! ตาคนที่บ้านตาเอาเสื้อสำรับนี้แหละมาขายให้ข้าเปนเงินสามแฟรงค์—หนึ่ง, สอง, /*48*/สาม,—แต่ต้องให้ข้าหกแฟรงค์ หกแฟรงค์ หกแฟรงค์ เห็นกำไรไหม ? หกแฟรงค์มันต้องอย่างนั้น ข้ามันคนจนและแก่นักแล้วด้วย ต้องทำอะไรบ้างพอเลี้ยงชีวิต.”
ข้าพเจ้าเหวี่ยงมัดเสื้อที่ตาเจ้าของร้านส่งให้นั้นเสีย และว่า “ฉันไม่เกลียดไม่กลัวไม่รังเกียจตัวโรคดอก แต่รังเกียจอ้ายเสื้อที่ชุ่มไปด้วยกลิ่นบรั่นดีวิสกี้ ซื้อไปใส่หน่อยได้กลิ่นจะหงษ์เซซัด ๆ ไปไม่ตรงรู่ตรงทาง ถ้าไม่มีอะไรอย่างอื่นเลย เสื้อตลกที่เขาแต่งในคารนิวาลก็เอาเถิด จะดีเสียกว่าเจ้าเสือหงษ์นี่.”
“อ้าๆ ดีๆ !” ตาเถ้านั้นว่า “ยังงั้นซีข้าชอบ ข้าชอบ! อ้ายแกถึงจะแก่จะเถ้าก็ยังสนุกสนานดี ข้าชอบอย่างนั้น เกิดมาเปนคน ถึงจะยากจะจนจะแก่จะเถ้า อย่าทำหน้างอคอเง้าาหน้าบูดบู้บี้ สนุกมันไว้ หัวร่อมันไปจึงจะนับว่าดี ดูแต่คนตายยังหัวเราะ ง่า ง่า—เคยเห็นหัวกระโหลกผีบ้างไหม มันยังยิงฟันหัวเราะอยู่เสมอ.”
ว่าดังนั้นแล้วก็กระชากลิ้นชักออก มีมัดเสื้อมัดกางเกงออกเกลื่อนไป แกหยิบโน่นวางนี่บ่นพึมพำอยู่คนเดียว. ฝ่ายข้าพเจ้ายืนนิ่ง รำพึงถึงคำที่ตาเจ้าของร้านแกว่า “อ้ายแกถึงจะแก่จะเถ้า ก็ยังสนุกสนานดี” ที่เขาว่าข้าพเจ้าแก่เถ้านั้นเขาแปลความว่ากระไรกัน? ชะดีชะร้ายตาเถ้านี่จะตาบอด หรือมิฉนั้นฟ่าฟาง. ในทันใดนั้นแกแหงนหน้าขึ้นมามอง.
“เมื่อพูดถึงอ้ายตัวห่า.” แก่พูด “มันไม่ทำสิ่งที่ดีเสมอไปแท้ เช่นกับเมื่อวานนี้เองมันบ้าบอระยำใหญ่ มันมาจิกเอาเศรษฐีใหญ่ในหมู่นี้ไปเสียคนหนึ่งได้ โถน่าสมเพช ให้ตกกะรกซีทั้งหนุ่มทั้งแน่น ทั้งแขงทั้งแรง ทั้งกล้าทั้งหาญ ดูไม่น่าจะตายเลย อ้ายตัวห่ามันจอง/*49*/ในเวลาเช้า ก่อนอาทิตย์ตกซิเอาลงโลงตีตะปูปังปัง หามไปฝังในห้องซุ้ยของปู่ย่า แล้วพอข้าได้ทราบข่าวเข้าก็ต่อว่า มาโดนา ทีเดียว ว่าแกเปนหญิงกาลีร้ายกาจมากไม่รู้จักสิ่งผิดสิ่งถูก คนดีคนชั่ว ว่าเสียใหญ่เทียว. ดูเถอะแกเอ๋ย! ข้าเปนเกลอกับพระเจ้าก็เปน และเปนเกลอกับตัวห่าก็เปน แต่ทั้งสองเกลอแหละมันบ้าน่าเคืองแท้ๆ ดูดู๋ มาฉวยเอาเคานต์ฟาบีโอ โรมานีไปได้”
ข้าพเจ้าสดุ้งเยือก แต่สกดใจไว้เปนกลางทำเฉยๆ ไว้ แล้วว่า “จริงหรือขาตา ท่านผู้นั้นหน้ะคือใครค้ะ ทำไมคนอื่นถึงตายได้ และท่านผู้นั้นถึงจะไม่ควรตาย วิเศษวิโศอย่างไร?”
“ตาเถ้านั้นว่า” ไม่รู้ว่าเปนใครหรือ ? ไม่รู้หรือ ? อ้า เฮ้อ! อ้ายแกหน้ะไม่รู้อะไรในเมืองเนเปิลซ์เสียเลย. ไม่เคยได้ยินชื่อท่านเศรษฐโรมานีบ้างเทียวหรือ? คอยฟัง เหตุไรข้าถึงไม่อยากให้ท่าน ตาย. ท่านฉลาดกล้าหาญชาญไชยพิลึก—กะคนจนละดีนัก ผ่าเถอะ ทำบุญทำทานตะละทีๆ ตั้งร้อยๆ แฟรงค์ ข้าได้เห็นท่านเนืองๆ—เห็นท่านแต่งงานเมีย” พอถึงตอนนี้หน้าตาเถ้านั้นย่นขมวดเหมือนกับโกรธแค้นมาก “พ่ะ! ข้าเกลียดอีนังเมียแท้—รูปร่างสะสรวยยังกะงูเผือก! ข้าคอยสังเกตดูเสมอ ว่าจะลงเอวังจบแหล่กันอย่างไร ข้างไหนจะชนะ. โดยความสัตย์ความจริง ข้าอยากให้ข้างผัวชนะ อยากจะช่วยผัวเอาชีวิตนังเมียเสีย จริง ๆ นาผ่าซี ? แต่เทพยดาฟ้าและดินทำผิดคราวนี้ผิดมากผิดมาย มาผลาญชีวิตท่านผัวเสียปล่อยให้นางเปรตสวรรค์สบายใจใหญ่. เออ ผ่าเถอะนา อ้ายเกลอ พระเจ้ากับตัวห่าทำผิดแท้ๆ ผิดใหญ่ผิดโต”
/*50*/ข้าพเจ้ายืนนิ่งฟังออกนึกแค้นใจเปนอย่างยิ่ง แต่ก็นึกปลาดใจมากเหมือนกัน ว่าเหตุใดอีตาเถ้าจัณทาลนี้ถึงตั้งหน้าตั้งตาเกลียดภรรยาข้าพเจ้านัก. หรือจะเปนเพราะแกอิจฉาความหนุ่มความสวยความงามก็จะเปนได้. อนึ่ง ถ้าตานี่เห็นข้าพเจ้าเนืองๆ แกคงจะจำหน้าได้ นี่ยังไรกันหนอ แก่ถึงจำไม่ได้เอาเสียเลย เมื่อคิดดังนั้นแล้ว ข้าพเจ้าก็พูดดังออกไปว่า
“เคานต์โรมานี ของตานั่นรูปร่างเปนอย่างไร ? ตาว่าเขาสวยเก๋—สูงต่ำดำขาวประการใด ขาตา ?”
ตาเถ้าตอบว่า สวยเก๋มากแต่ก็นึกปลาดใจ โอ๊ย ดูไม่เสียสายตาเปล่าแต่ก็นึกปลาดใจ ตัวตรงเหมือนยังแกนี่แหละ—สูงก็เท่าแก—ผึ่งผายก็เหมือนแก แต่ไนย์ตาของอ้ายแกหน้ะมันโหลลอย—ของท่านหน้ะเต็มใหญ่วาว—หน้าของแกมันสลดซีด—ของท่านหรือเปล่งปลั่งสีเลือดสีฝาดขึ้น ผมก็ดำเนินมันขลับราวกับขนกาน้ำ—อา! เกลอเอ๋ย ของอ้ายแกมันขาวราวกะสำลี!”
คำสุดทำเอาข้าพเจ้าสดุ้งเสมอกับถูกสายไฟฟ้า! เปลี่ยนแปลงถึงอย่างนั้นเทียวหรือ! ความน่ากลัวในเวลากลางคืนในห้องซุ้ยจะแปลงรูปมนุษย์ไปได้ถึงอย่างนั้นทีเดียวหรือ? แกว่าผมข้าพเจ้าขาวผมข้าพเจ้า ? ไม่น่าเชื่อ. ถ้าเปนอย่างนั้นจริงไหนเลยแม่นีนนาจะจำข้าพเจ้าได้—เห็นเข้าคงจะตกใจร้องวิดว้ายไป—ถึงกีโดก็คงจะสงไสย ที่ว่าข้าพเจ้าเปนข้าพเจ้า. ข้อนั้นยกไว้ อ้างพยานให้สมได้ว่าข้าพเจ้าคือ ฟาบีโอ โรมานี—โลงก็เปนพยาน ห้องซุ้ยก็เปนพยาน กำลังข้าพเจ้าคิดตรอง ตาเถ้านั่นเอ่ยขึ้นมาท่ำกลางอีกแล้วว่า:
/*51*/“เออ ท่านสวยจริง งามจริง รูปร่างแข็งแรง. ข้าชอบคนแรงๆ ถ้าท่านจะจับคอนางเมียนั้นบิดให้ขาดก็ได้อย่างสบาย! บิดเสียแล้วจะได้ไม่มีหน้ามาลอยตอแหลตอกั่นได้อีก. ข้าอยากให้ท่านจับคอบิดแท้—ตั้งตาคอยดูตั้งหูคอยฟังอยู่ว่าเมื่อไรหนอจะบิดเมื่อไรหนอจะบิด ถ้าพระยามัจจุราชไม่เอาท่านไปเสียท่านคงบิดจริง ชะชะเสียดายท่านมาตายเสียก่อน.”
ข้าพเจ้าสกดใจนิ่งกลืนโทโษไว้เบื้องใน ทำท่าขรึมพูดดีกับอ้ายเดียรฉานเถ้าว่า : “เหตุใดตาจึงเกลียดชังเคานเตสโรมานีนัก ท่านทำอะไรให้ตาหรือ ?”
ตาเถ้าตอบว่า คอยฟัง! ว่าเหตุใดข้าจึงเกลียดชังมันนัก—เออ เออ—จะเล่าให้ฟัง เพราะอ้ายแกเปนผู้ชายและทั้งเปนคนแข็งคนแรง ข้าชอบคนแรง—บางทีคนแรงๆ ก็ถูกกลอีผู้หญิง จริงนา—แต่ไม่เปนไรมีเรี่ยวแรงพอแก้เผ็ดมันได้. แต่ก่อนนี้ข้าก็แข็งแรงนักเหมือนกัน แต่เดี๋ยวนี้ไม่ไหว ไม่ไหวเสียแล้ว. แต่อ้ายแกหน้ะ- - ถึงแก่—แต่ชอบตลกคนอง—เข้าใจไหม. นางผู้หญิงโรมานีมิได้ทำให้ข้าเจ็บแค้นแสนสาอะไร เปนแต่หัวเราะเยาะ—ครั้งหนึ่ง. หัวเราะเมื่อคราวขับรถมาโดนข้าล้มขว้ำเข้าเม่าลงกลิ้งกลางถนนเจ็บอยู่—ข้าเห็นริมฝีปากแดงแย้มเห็นรายฟันขาว—หัวเราะเหมือนเด็ก ๆ—เอาเถอะ ถ้าไปถามใครเขา เขาคงบอกว่าหล่อนดี—ไม่เดียวสา! มีคนเขาพยุงข้าขึ้น—รถก็ขับเลยไป—ท่านผัวไม่ได้มาด้วย—ท่านมาคงเปนอย่างอื่น. อ้ายข้อที่โดนล้มไม่เปนอะไรดอก แต่จะบอกให้อ้ายข้อหัวเราะนั่นและมันช่างเหมือน—”
/*52*/“เหมือนอะไร หนะขา เหมือนอะไรหน้ะ ตาเจ้าของร้านตอบว่า “เหมือนเมียข้าหน้ะซีอะไรเสียอีกเล่า” ว่าดังนั้นแล้วแกเพ่งตาถมึงทึง หน้าโกรธดุขึ้นกว่าแต่ก่อน “โอ ข้าเคยรู้รศรักแล้วว่ามันเปรี้ยวเค็มหวานมันปร่ากร่อยอย่างไร เคยรู้รศเคยรู้ ข้าก็เคยมีเมียกับเขาเหมือนกันนาอย่าดูถูก สวยงามเลิศประเสริฐหาที่ติมิได้ ด้วยพูดจาแช่มช้อยหงิมหงอยนี่กระไร ใครเห็นแล้วไม่มีที่จะว่าไม่ดีที่ตรงไหน ผมดำตาดำคิ้วดำคมขำเหลือใจ วันหนึ่งข้าไปเที่ยวไม่อยู่ ดูดู๋มันพาชู้เข้ามานอนได้ อ้ายชู้ใช่คนดิบคนดีอะไร อ้ายตะพายแมนโดลีนเที่ยวดีดขอทานตามถนนนี่เอง แต่มันสวย มันกล้ายังกะสิงห์โต ข้าเปิดประตูเข้าไปเจอะกำลังนอนเคลียคลอประจ๋อประแจ๋กันอยู่ทีเดียว แกเอ๊ย พออ้ายชู้มันเห็นข้าเข้า แม้ มันเต้นเร้าเข้ามาเทียว ข้ากำลังโกรธเกรี้ยว เอามือเหนี่ยวตีนกระหวัดวัดล้มลงไปหงายทำตาแจ๋วแหววอยู่กลางเรือน. ข้ามองดูหน้าแล้วพูดว่า ข้าจะไม่ทำอันตรายเอ็งดอก ถ้าอีเมียข้ามันไม่เปนใจ เอ็งก็ทำอะไรไม่ได้ ขอแต่ให้นอนนิ่งอยู่สักประเดียว ? ว่าแล้วข้าก็เอาเชือกมามัดตีนมัดมือเปนมัดหมู. ที่นี้ข้าก็ชักมีดเดินตรงไปที่นางตัวดี ถึงจะอ้อนวอนขอโทษสักเพียงไรข้าก็ไม่ฟังน้ำเสียง เอามีดแทงฉัวะเข้าตรงหัวใจตรงใจร้ายใจดำ เลือดหัวใจพุ่งฉุดออกมาเปื้อนเสื้อขาวออกแดงฉาด ดิ้นชักยกมือขึ้นแล้วก็ขาดใจตาย. ครั้นข้าจะฆ่าอ้ายชายชู้ให้ตายไปด้วยกัน ตามลักษณกฏบทพระอัยการ ‘จับผู้หญิงร้ายชายชู้ได้กลางคัน ฆ่าเสียให้ตายทั้งสองคนแล้ว ชายเจ้าเมียไม่มีความผิด’ หรือก็มานึกว่า ถ้าอีหญิงแพศยาไม่เปนใจกระดิกกระดี้รี่ ไหนอ้ายผู้ชายจะล่วงประเวณีได้ ข้าตรองดีแล้วก็แก้เชือกปล่อยอ้ายผู้ชายไปโดยชื่นตา แม้, อ้าย/*53*/แกเอ๋ย พอมันลุกได้มันทัพฮ่อไปราวกะอ้ายบ้า วิ่งไปบอกโปลิศให้มาจับข้าไปทีเดียว เขามัดเอาข้าไปศาลหาว่าทำร้ายแก่ชีวิตด้วยความตั้งใจ. หาไม่ข้าป่านนี้ก็ไม่ได้มาพูดกะอ้ายแก หากว่าไปโดนตระลาการยุติธรรมแท้เข้า ท่านเคยมีเมียท่านรู้ธรรมชาติของเมีย ท่านเข้าใจเหตุผลต้นปลายดีว่าทำไมถึงเกิดเหตุ ทำไมถึงมีผล โดยความยุติธรรมของท่าน ท่านโปโลโปเลรวม ๆ อย่างใดไม่รู้ ข้าเลยหลุดมาได้ เจ้าประคุ้ณ ขอให้ท่านเจริญยิ่ง ๆ ขึ้นไปเถิด ท่านยุติธรรมแท้ๆ. เพราะอย่างนี้แหละข้าถึงเกลียดนางคนสวยเพ็ชร์พราวบ้านนั้นนัก. ดูมันแบบเดียวกันกับอีนางคนของข้าเที่ยว—อีคนที่ต้องแหวะอกเสีย—จะซ้ำอีกครั้งว่า ข้าเสียดายนักที่ท่านผัวตายเสียเร็ว—ไม่รู้ว่าอย่างไร ยิ่งคิดยิ่งร้อนใจเอามาเปนกี้เปนการของตัวเอง. ถ้าท่านไม่ตายและ ท่านคงฆ่ามันเสียจริงด้วยนา เปนทายไม่ผิดเออ นี่ !”
บท ๖
“เห็นไหมล่า ความจำของข้าหละแม่นยำนัก ดูซีหลายปีแล้วยังจำมาเล่าได้เปนต้อยเปนติ่ง คนเราถ้ามีอะไรคิดมากนักจะนอนก็ไม่ใคร่จะหลับ มันระยำที่ตรงนี้นางตัวดีนั่นมายืนให้เห็นทุกคื้นทุกคืน มายืนบิดมือไปบิดมือมา แล้วเพ่งตามองถมึงทึง เสียงครางละได้ยินกะหูชั้ดชัดมันช่างมาได้ ตายแล้วยังมีหน้ามาเย้ยได้ มาทุกคืน ทุกคืน!” ถึงตรงนี้ตาเถ้านั่นหยุด เอามือลูบหน้าเสยผมเหมือนกับคนพึ่งตื่นนอน ใหม่ ๆ มองดูข้าพเจ้าเหมือนดังพึ่งจะเห็นข้าพเจ้าเปนครั้งแรก แล้วก็หัวเราะก้าก.
“ดูเอาเถอะ ดูเอาเถอะ ความจำ! แปล๊ก แปลก! ขอให้ดู ข้าจำความเก่าความแก่ได้หมด จำจนลืมแก! ข้าจำได้ดอกน่าว่าอ้ายแกต้องการอะไร—ต้องการเสื้อกางเกง—จริงซีนา อ้ายแกต้องการผ้า อ้ายข้าต้องการเงิน หา หา หา หา! เสื้อมายล้อร์ดอิงกะลิษนี่ก็ไม่เอา! เข้าใจ เข้าใจจะหาดีๆ ให้ใหม่—คอยประเดี๋ยว พ่อเหย ประเดี๋ยวได้ซีน่ามีถมไป โถม!”
พูดดังนั้นแล้ว ตาเถ้าเจ้าของบ้านก็ไปเที่ยวค้นมัดเสื้อกางเกง ง่วนบ่นอะไรต่ออะไรพึมพำ ๆ คนเดียว ดูรูปร่างแกในขณะก้มๆเงยๆ หยิบนั่นฉวยนี่ ช่างคล้ายกับแร้งแก่เมื่อขณะจิกศพกินนี่กระไร แต่ถึงกระนั้นก็ดียังมีเครื่องทำให้ออกเวทนาอยู่บ้าง เวทนาที่ชีวิตของแกทรมานอยู่ด้วยความทุกข์ตั้งแต่หนุ่มจนแก่ เมื่อจะเปรียบความทุกข์ของแกกับของข้าพเจ้าดูมันช่างไกลกัน ข้าพเจ้าทนทุกข์ทรมานชั่วคืนเดียวยังรู้สึกถึงเพียงนี้ นี่แกทนทุกข์ทรมานมานมนานชั่วกัลป/*55*/ก็เปนของไม่ใช่เล่น แกเกลียดแม่นีนนาเพราะความเลินเล่อของหล่อนที่ขับรถไปโดน หรือมิฉนั้นคงไม่ใช่แต่หล่อนคนเดียวที่แกไม่ชอบ ขึ้นชื่อว่าผู้หญิงสวยที่แกรู้จัก แกเห็นจะเกลียดทั้งหมด ค่าที่เปนแซ่เดียวกับนางเมียของแก. ข้าพเจ้ายืนดูแกค้นของ ประเดี๋ยวแกหันหน้ามาทำท่ากึ๊กกั๊ก.
“เจอะแล้ว!” แกร้องพูด “นี่แหละเหมาะแท้. ถ้าเจ้าเปนพวกหาปะการัง เจ้าคงชอบสำรับนี้ นี่แน่ะ ผ้าคาดพุงแดงกระแฮม หมวกแก๊ปและอะไรๆ พร้อมเสร็จ—สวยเข้าที เจ้าของเดิมสูงต่ำสันทัดแกนี่แหละ—คงได้ตัวกันปับราวกะตัดเทียว! อ้ายตัวห่าไม่มีในนี้ ไม่มี ไม่มี มันแช่อยู่กับน้ำเค็มไม่เชื่อก็ดมดูซี ยังหอมกลิ่นทรายกลิ่นสวะอยู่กรุ่น ๆ.”
แล้วตาเถ้านั้นกางเสื้อกางเกงออกให้ข้าพเจ้าดู ข้าพเจ้ายิ้มและถามว่า “เจ้าของเก่าฆ่าเมียด้วยหรือตา!”
ตาเถ้าเจ้าของขรัวสั่นศีร์ษะและว่า “เปล่า มันบ้า มันฆ่าตัวตายเอง.”
“เรื่องราวมันอย่างไร ? ฆ่าโดยความตั้งใจหรือโดยแอกซิเด็นต์ ?”
“จะเรียกว่าแอกซิเด็นต์ยังไงได้ เรื่องคือเจ้าหนุ่มนั้นเขามีนางหวานใจสวยคนหนึ่ง เจ้าหนุ่มนั้นไปทะเลได้ปะการังดี ๆ หรือไข่มุกงามๆ ก็เอามาประเคนป้อยอแม่เจ้าประคุณอยู่เสมอๆ วันหนึ่งเจ้าหนุ่มนั่นนำเอาของมาป้อยอตามเคย นางหวานใจไม่รับ เหวี่ยงของลงกลางถนนและบอกว่า ‘ข้าเบื่อเจ้านักแล้ว.’ ไม่อยากคบค้าสมาคมกับเจ้าอีก ไป! ไปไหนก็ไป ไปไป่ ไป อย่ามาให้ข้าเห็นหน้าเห็นตาอีกต่อไป. /*56*/ข้าอยู่นั่นด้วยได้เห็นแก่ตาเทียว อ้ายเจ้าหนุ่มนั้นยืนยัน หน้าซีด ริมฝีปากสั่น หึ้ดหั้ดหันหน้ากลับได้ วิ่งไปถึงท่าน้ำ กระโจนโครมลงไปกลางลูกคลื่นดิ่งหายสูญไป เพราะว่าเขากอดมือกอดตีนเสียไม่ว่าย จะอะไรเสียอีกเล่าก็ถึงหายไปเท่านั้น. รุ่งขึ้นเขาได้ศพบนหาดทราย ข้าก็ขอซื้อเอาเสื้อสำรับนี้แหละมาเปนราคาสองแฟรงค์ ถ้าแกอยากได้ ข้าก็จะขายให้สี่แฟรงค์.”
“ก้อนางหวานใจนั่น หล้ะคะตา ?” ข้าพเจ้าถาม
“โอ๊ย นางนั่นหน้ะ! มันก็หัวเราะแฉ่งกะแดะกะแดแหรไปวันยังค่ำ ๆ มีชู้รักใหม่ทุกอาทิตย์. มันจะทุกข์ร้อนอะไรกะอีหญิงแพศยาพรรณนั้น!”
ข้าพเจ้าควักถุงเงินออกมา “ฉันจะซื้อสำรับนี้แหละ ตาบอกขายสี่แฟรงค์ เอ้า ฉันให้หกแฟรงค์ อีกสองแฟรงค์นั้นเปนค่าเช่าห้องมิดชิดขอแต่งตัว”
“อา อา ได้ได้” ตาเถ้านั้นรับเงินด้วยความปลื้มจนมือสั่นเทาๆ “ห้องที่ข้านอนและมิดชิดดี ไม่สู้มีอะไรนัก ในนั้นขอบอกเสียก่อนว่า มีแต่กระจก กระจกของอีนางนั่นมัน—ทั้งเนื้อทั้งตัวเก็บเอาของมันไว้สิ่งเดียวเท่านั้น มาทางนี้ซี มาทางนี้ทางนี้”
แกพาข้าพเจ้าบุกดงผ้าเสื้อกางเกงเก่า เข้าในห้องเหม็นอับๆ ดีๆ มีที่นอนสกปรกราวกะที่เขาทิ้งไว้ตามป่าช้าอันหนึ่ง เก้าอี้หักตัวหนึ่ง กระจกหน้าต่างก็แตกร้าวเปื้อนมัว ข้างหน้าต่างมีกระจกส่องบานใหญ่แขวนอยู่บานหนึ่ง กรอบทำด้วยเงินสลักเสลาเปนลวดลายอย่างเก่าใครเห็นรู้ได้ว่าเปนของมีราคา
/*57*/ตาเถ้าชี้ที่ตรงประตู แล้วว่า “ใส่กลอนข้างในได้. กลอนนั่นข้าทำด้วยมือเอง ดูซีเรียบร้อยแขงแรงเบาหรือ ก่อนนี้อ้ายการช่างพรรณและก้อมือขวา—ชำนาญนัก—ตั้งแต่อีวันเจอะนังแม่เจ้าประคุณ กับอ้ายคนร้องเพลงเข้าวันนั้น อ้ายสรรพวิชาน่าที่เคยรู้เคยชำนาญไม่รู้ว่าหนีกลับไปเข้าตู้ยังไงได้ มันลืมเอาดิบเอาที่สิ้นไส้สิ้นพุงจริง ๆ จัง นี่เสื้อสำรับคนหาปลาที่แกซื้อ อย่ารีบอย่าร้อน จะแต่งนานสักกี่มากน้อยก็ได้ แต่งให้จนสวยพริ้ง- -ปิดประตูเทอซี - -แต่งตามสบายเทอพ่อ”
ข้าพเจ้าปิดประตูลั่นกลอน แล้วเดินไปที่หน้ากระจกส่องจะดูรูปโฉมของตัว พอเห็นรูปของตัวเข้าใจหายวาบเสียวในหัวใจราวกับถูกยิง. ตาอีตาเถ้าเจ้าของร้านแกไม่เสีย แกพูดของแกจริง ข้าพเจ้าแก่เสียแล้ว ถ้าโดยปรกติแล้วอายุข้าพเจ้าจะล่วงไปอีกสักยี่สิบปีก็จะดูไม่แก่เถ้าเหมือนเดี๋ยวนี้ ความเจ็บไข้ทำให้หน้าซีดสลดและซูบไป และมีรอยเปนริ้ว ๆ ย่นตามหน้าบ้าง ไนย์ตาจมลึกเข้าไปในกะโหลกศีร์ษะ ซ้ำร้ายกว่าทั้งสิ้นคือผมกลับขาวเปนสำลี มาบัดนี้จึงได้รู้ว่า เหตุใดตาชายขายผลองุ่นจึงได้ตกใจกลัวเอานักเอาหนา—อย่าว่าตาเถ้านั้นเลย ใคร ๆ เห็นความเปลี่ยนแปลงในส่วนตัวข้าพเจ้าแล้ว จะต้องตกใจทุกคน. แต่ข้าพเจ้าเองเจ้าตัวของตัวเองยังไม่ใคร่จะได้ ก็ภรรยาข้าพเจ้าละ—ก็กีโดละจะจำได้หรือ ? ออกสงไสยอยู่ เมื่อคิดขึ้นมาอย่างนั้นแล้ว น้ำตาก็ซึมออกมาขังเต็มหน่วย ซึ่งข้าพเจ้ารีบเช็ดโดยตลีตลาน.
“น่าอายจริง ฟาบีโอเอ๋ย ทำตัวให้เปนผู้ชายซีนา” นึกโกรธตัวของตัวเอง “ผมขาวหรือผมดำจะเปนไรไป? หน้าตาจะเปลี่ยน/*58*/แปลกไปก็จะเปนไรไป ถ้าน้ำใจยังตรงอยู่ ? ในชั้นต้นมาบางทีความรักจะจางไปสักหน่อย แต่พอหล่อนทราบซึ่งความลำบากของเจ้าเข้าจะไม่ทำให้หล่อนรักเจ้าหนักขึ้นหรือ เนื้ออันนิ่มตาอันยิ้มปากอันแย้มจะไม่ทำให้เจ้าลืมความทุกข์ที่ล่วงแล้วไป และนึกว่าตัวยังเปนหนุ่มฟ้ออยู่แล้วหรือ ?”
ครั้นนึกหักอารมณ์ได้ดังนั้นแล้ว ข้าพเจ้าก็หยิบเครื่องแต่งตัวสำรับนั้นขึ้นแต่ง. กางเกงอยู่ข้อนข้างหลวมมาก กะเป๋าทั้งสองข้างก็เปนถุงลึกยาว ราวกับทำสำหรับไว้สอดถุงทองกับถุงเพ็ชรพลอยฉนั้น สรวมเสื้อกางเกงเสร็จแล้ว ข้าพเจ้าลักมองกระจกเงานั้นอีกครั้งหนึ่ง คราวนี้ยิ้มออกได้หน่อย. ถึงสังขารได้เปลี่ยนแปลงไปมากก็จริงอยู่ แต่ทว่าไม่ทำให้ดูเสียหายอย่างไรนัก เครื่องแต่งตัวของคนหาปลานี้ ช่างเหมาะเจาะกับสังขารพอใช้ เจ้าหมวกแก๊ปแดงกับผมขาวดูก็รับรองกันดี ดูราวกับทับทิมอยู่กลางมงคลเพ็ชร์, ผมขาวโดยความตกใจเช่นนี้บางที่จะกลับคืนดำอย่างเดิมได้ แต่นั่นแหละ ถึงจะไม่กลับดำ จะคงขาวอยู่อย่างนี้ก็ตามทีมัน แต่มีคนถมไปที่ชอบผมคนแก่มาก เท่ากับชอบหน้าคนหนุ่ม.
แต่งตัวเสร็จสรรพแล้ว ข้าพเจ้าก็เลื่อนดานเปิดประตูเรียกตาเถ้าเจ้าของร้านมาดู, แกเดินงุ่มง่ามเข้ามาใกล้พอเห็นหน้ายกมือขึ้น ทั้งด้วยปลาดใจและร้องว่า :
“ซันติสสิมา มาโดนา! เออ งาม งาม งาม งาม—งามจริง! เอ; เอ! โยเสฟ สักสิทธิ์! ช่างสูงสวยพึ่งผายนี่กระไร! เสียอย่างเดียว—เสียที่แก่ เมื่อหนุ่ม ๆ เห็นจะแข็งแรงพิลึก”
/*59*/ข้าพเจ้าถลกแขนเสื้อขึ้นถึงไหล่ให้ดูกล้ามเนื้อที่แขน เพื่อเล่นตลกหน่อย ๆ อวดดีนิด ๆ แล้วว่า
“แน่ะ ตา เรื่องแรงนะหรือเดี๋ยวนี้ก็ยังมีถมไป ดูซี” เบ็งกล้ามเนื้ออวด.
ตาเจ้าของร้านเพ่งมอง แล้วเลิกคิ้วหลิ่วตาทำหน้าอย่างพิศวง และว่า “เออ อย่างนี้! สิน่า อย่างนี้สิน่า ถึงจะเรียกว่าเก่ง เออ—แข็งเหมือนเหล็กจริง ๆ อย่างนี้ละก้อทุบใครปั่บเดียวเปนไม่มีคืนรัง เมื่อก่อนนี้ข้าก้อไม่เลวเหมือนกันนา แพรอย่างเหนียว ๆ นี่และทบกันเข้าถึงเจ็ดทบ ข้าเอาดาบพันปุ๋ยเดียวขาดเนียนยังกะอะไรดี เนียนยังกะเอามีดตัดเนย ข้าเชื่อดีว่าแกทำอย่างนั้นก็ได้เหมือนกัน สบถลงทุนให้เสียด้วย ผ่าซี เอ้าข้อลำอย่างนี้ละจะกลัวใคร คนเก่งกล้าหาญชาญไชยก็อาไศรยแขน ถ้าแขนเปล่าก็เปล่าเหมือนกัน.”
ข้าพเจ้าไม่อยากจะพูดกับตาเถ้านั้นร่ำไร จึงหันหน้าไปทางเสื้อกางเกงเก่าที่ถอดกองไว้นั้น ว่า “ของเหล่านี้ฉันให้ตา ถึงจะเปนของไม่มีราคาราคาอะไรก็เอาเถอะ เผื่อใครเขาจะต้องการซื้อบ้าง แล้วนี่แน่ะ เอ้านี่เงินอีกสามแฟรงค์ให้ตา ตาไปหาถุงเท้ารองเท้าพอใช้ได้ มาให้ฉันอย่างละคู่เถอะ ของตาคงมีดอกน่าที่จะพอดี ๆ สักหน่อย”
แกดีใจตัวสั่นงันงก รับเงินค่าถุงเท้ารองเท้าอย่างที่มิได้นึกได้ฝันเลยว่าจะได้ บ่นพึมพำขอบอกขอบใจ แล้ววิ่งไปค้นมาให้ข้าพเจ้า เลือกเอาตามชอบใจ ครั้นสรวมสอดถุงเท้ารองเท้าแล้วเปนอันพร้อมที่จะกลับเข้าบ้านเมื่อไรก็ได้ หวนนึกขึ้นมาอีกทีหนึ่งว่า รูปร่างสังขารก็เปลี่ยนแปลงมาก อย่ากลับบ้านในเวลากลางวันเลยจะดีกว่า หาไม่จะทำให้ภรรยาข้าพเจ้าตกใจทันที ด้วยธรรมดาผู้หญิงย่อมอ่อนแอวิ้ดว้าย—ถ้าหล่อนมาเห็นรูปร่าง เปนไปอย่างที่มิได้นึกได้ฝันถึงไว้/*60*/ก่อนแล้ว ก็จะตกใจเปนลมเลยเกิดความใหญ่, ข้าพเจ้าจะคอยให้พลบค่ำ แล้วจึงลอบไปทางหลังบ้าน พยายามที่จะเรียกบ่าวสักคนหนึ่งมาพูดมาจาเลียบเคียงเสียก่อน หรือถ้าพบกีโดได้ก็ดี จะได้ใช้สายให้เข้าไปพูด ค่อยเลียบค่อยเคียงผ่อนเล่าเนื้อความที่ข้าพเจ้ากลับมา และรูปร่างเปลี่ยนแปลงไปให้แม่นีนนาฟังที่ละน้อย จนหล่อนสามารถที่จะพบข้าพเจ้าจังหน้าได้. กำลังสมองข้าพเจ้าคิดอะไรต่ออะไรอยู่ อีตาเจ้าของร้านสอดวาจาเข้ามาอีกว่า
“แกจะไปทางไกลอยู่หรือ ?”
ข้าพเจ้าตอบห้วน ๆ ว่า “ไกลตา ไกลลิบเทียว”
“นี่แน่ะ นี่แน ง่า—แกรีบพูด “บอกข้าตามจริงเถอะ—ง่า ข้าไม่บอกไม่เล่าใครหร็อก. แก—แกจะไปหาผู้หญิงหรือ ?”
ข้าพเจ้าตอบโดยอดสนุกไม่ได้ “คา จะไปหาผู้หญิง ก็ตาจะทำไมเล่า ?” ว่าดังนั้นแล้วก็เดินออกจากร้าน.
ได้ยินตาเถ้านั่นแกพูด “จะไปหาผู้หญิง! ฮา ฮา ฮา! แกไม่ใช่คนแรกเริ่มริ และไม่ใช่คนที่สุดที่จะไป! ไปหาผู้หญิง! ไปเถอะดีแล้ว! แกแข็งแรงมากไม่เปนไร! ไปถึงลาก้อ สืบต้นสายปลายเหตุให้ดี ถ้า ยังไงลาอย่าไว้มันเลย—ฆ่ามันเสีย! ไม่ยากไม่ง่ายอะไร ไปเถอะ ไปฆ่ามันเสีย.
ข้าพเจ้าหันหน้าไปร้องลาแกว่า “ไปก่อนละตา”
แกตะโกนตอบมาว่า “ไปเถอะ ไปดีไปดี ขอเตือนอย่างเดียว ว่าถ้าพลาดท่าพลาดทางยังไง ลาก้ออย่าไว้มันหนา!”
เมื่อข้าพเจ้าเดินไปตามทางได้ยินแว่วๆคำของตาเถ้าเจ้าของร้าน ว่า “อย่าไว้มันหนา ฆ่ามันเสีย” อยู่ร่ำไปๆ, จะคิดลืมอย่างไรก็ไม่ลืมได้ จำเปนต้องปล่อยมันก้องอยู่ในแก้วหูนั้นไปตามเพลงมันที.
บท ๗
/*61*/วันวันนั้นดูช่างยาวเสียนี่กระไร ข้าพเจ้าเที่ยวมันเปื่อยไปตามในเมืองเพื่อจะให้เวลาเปลืองหมดไป ได้พบหน้าคนที่เคยรู้จักน้อยคนเต็มที โดยเหตุที่คนมีอันจะกินกลัวอหิวาตะกะโรค อพยบครอบครัวไปอยู่เสียเมืองอื่นบ้าง ปิดประตูเงียบอยู่แต่ในบ้านเสียบ้าง. เลี้ยวไปทางถนนไหนก็เจอะกระบวนแห่ศพ แทบทุกถนนก็ว่าได้. ในบ้านแห่งหนึ่งข้าพเจ้าเห็นคนมุงอยู่ที่ประตูบ้านหลายคน ข้าพเจ้าจึงแวะเข้าไปดูกับเขาบ้าง เห็นพวกเบ็คคามอร์ตี (สัปเหร่อ) กำลังช่วยกันจะเอาศพชายคนหนึ่งลงโลงซึ่งค่อนข้างจะย่อมอยู่สักหน่อย เขาไม่ปรานีปราไสเลยกดตัวลงไป แล้วก็ยัดแข้งขาแขนคอลงไป—ดูเหมือนได้ยินกระดูกหักลั่นดังเผาะๆ ข้าพเจ้ายืนอยู่นั่นอดรนทนไม่ได้ จึงร้องพูดไปด้วยเสียงอันดังว่า:
“ควรจะชัณสูตร์ดูเสียให้แน่ก่อนว่าตายจริงหรือเปนแต่เพียงสลบไป.”
เบ็คคามอร์ตีคนหนึ่งเหลียวหน้ามามองข้าพเจ้าด้วยความปลาดใจมาก! อีกคนหนึ่งสบถว่า “ฟ้าผ่าเทอนา อีตานี่พิลึกจริงแกบ้าหรือ ยังไงนี่ แกเห็นที่ไหนบ้างว่าอ้ายห่ามันจิกแล้วจะรอดกลับมาได้บ้าง ดูซิ! ตายนิ่งยังกะไม้ขอน ถ้ามันไม่ตายดี ข้าจะรับหน้าที่หมื่นตามเอง หักคอให้มันวอดลงไปด้วยกัน จะยากง่ายอะไรเดี๋ยวนี้” ข้าพเจ้าทนน้ำคำและดูสิ่งที่อุจาดต่อไนย์ตาไม่ได้ เลยต้องรีบหนีไปเสียให้พ้น
ข้าพเจ้าตั้งใจจะแวะไปดูตึกเล็กริมทาง ซึ่งข้าพเจ้าได้ไปนอนเจ็บอยู่ เมื่อมาถึงเห็นประตูตึกเปิด จึงเดินตรงเข้าไปข้างในตึก เห็น/*62*/ตาเปโตรเจ้าของตึกนั่งเช็ดถ้วยแกร๊ก ๆ อยู่ ดูราวกับตั้งแต่วันนั้นจนเดี๋ยวนี้ ยังมิได้หยุดเช็ดหยุดขัดเลย ม้าไม้ตัวที่ข้าพเจ้าได้นอนเจ็บตั้งอยู่ที่เดิม. เจ้าของตึกเหลียวหน้ามาเห็นข้าพเจ้าเข้าก็ร้องตามธรรมเนียม ข้าพเจ้าก็คำนับตอบแล้วสั่งให้เจ้าของตึกหากาแฟและขนมปังสดมาให้ แล้วก็นั่งลงที่โต๊ะหยิบเอาหนังสือพิมพ์ขึ้นพลิกอ่าน.
ฝ่ายตาเถ้าเจ้าของตึกจัดของที่ข้าพเจ้าสั่งมาให้พร้อมแล้ว ก็มานั่งลงที่โต๊ะปราไสยว่า “ท่านเห็นจะไปอยู่ทะเลนาน, เอมิโค (เพื่อน) ? คงได้ผักปลามามาก ?”
ข้าพเจ้างงไม่ทราบว่าจะตอบว่าอย่างไร อยู่สักครู่หนึ่ง ครั้นแล้วก็แสร้งยิ้มแล้วตอบว่า “ก็ได้บ้าง” แล้วก็ย้อนถามว่า “ท่านตั้งร้านขายของกินที่นี่ยังได้กำไรอยู่หรือ ? เดี๋ยวนี้อ้ายเจ้าอหิวาตะกะโรคหน้ะเปนอย่างไรบ้าง ?”
เจ้าของตึกหน้าสลดลงทันทีสั่นศีร์ษะแล้วว่า “เต็มทีพ่อเจ้าประคุณ อย่าเอ่ยถึงมันเลย เหลือหละ คนตายร่อย ๆ ตามกันราวกับแมลงวันตกกระถางน้ำผึ้ง, อุ๊ย! เมื่อวานนี้เองแหละ ปูโท่! ใครจะนึก จะฝันว่าจะเปนได้?” แล้วแกก็ถอนใจใหญ่และโคลงศีร์ษะอย่างเศร้าโศกมากกว่าคราวก่อน.
ถึงข้าพเจ้าทราบดีว่าเจ้าของร้านจะพูดต่อกระไรก็จริง แต่แกล้งทำซักว่า “ทำไม, เมื่อวานนี้เกิดเหตุอะไรกันหรือ ? ฉันเปนคนเมืองอื่น หูป่าตาเลื่อน ยังไม่วี่ไม่แววอะไรเลย”
“ท่านเห็นจะไม่เคยได้ยินชื่อท่านเศรษฐโรมานีบ้างเลย ?” เจ้าของตึกถาม
/*63*/ข้าพเจ้าแสดงกิริยาเปนการปฏิเสธ แล้วก้มหน้าลงเอาช้อนกวนน้ำกาแฟ.
“ไม่รู้จักหรือ ? เหมือนกันรู้จักหรือไม่รู้จัก ด้วยเดี๋ยวนี้เคานต์โรมานีไม่มีตัวแล้ว จบ—สิ้น แม้—เขาว่ากันว่า ท่านเคานต์คนนี้มีสมบัติพิลึก มีมากเท่ากับพระเจ้าแผ่นดินเทียว เขาว่ากันอย่างนั้น. บาดหลวงฟาซีเปรียโน หามเอาท่านมาที่นี่เมื่อเช้าวานนี้ ท่านเปนอ้ายโรคพรรณนั้น ไม่ช้าเลย ในชั่วห้าชั่วโมงและจบมัน” ที่ตรงนี้เจ้าของโรงตบตัวแมลงวันที่ต่ายหน้าแกได้ตัวหนึ่ง—“จบเหมือนกับแมลงวันตัวนี้ ท่านดับจิตรบนม้าตัวริมแกนั่งนั่นและ กว่าเขาจะจัดหาโลงหาโกงมาใส่ไปฝังได้ก็จวนตวันยอแสง. นึก ๆ ดู ก็คล้ายกับเราฝันร้าย ฮื้อ!”
ข้าพเจ้าจึงพูดว่า “ฉันไม่เห็นจะปลาดอย่างไรเลยสักนิด ธรรมดาเกิดมาเปนมนุษย์แล้ว ไม่ว่ามั่งมีหรือจนต้องตายด้วยกันทุกรูปทุกนาม.”
เปโตรตอบว่า “ข้อที่ท่านว่านั้นก็จริงทุกประการ ไม่เถียง สมเพชแต่ท่านไม่ตายไปคนเดียว พลอยเอาพ่อซีเปรียโนไปด้วย.”
ข้าพเจ้าสดุ้งตกใจแต่ทว่าได้สติสกดใจไว้ได้ แล้วทำเปนถามอย่างลอย ๆ ตามแต่จะฝืนได้ว่า “ฉันยังไม่รู้เข้าใจถนัด พ่อซีเปรียโนนั่นคือใคร และท่านทำอะไร ?”
เจ้าของตึกตอบว่า “พ่อซีเปรียโนนั้นคือบาดหลวงองค์ที่หามเอาเคานต์โรมานีมาที่นี่ ท่านเปนโรคอ้ายพรรณนั้น ติดจากเคานต์โรมานีหรือยังไงแหละ เพราะว่าท่านคลุกคลีตีโมงอยู่กับท่านเศรษฐีตั้งแต่ล้มเจ็บจนขาดใจตาย พอตายแล้วท่านทำน้ำมนต์พรม เมื่อเอา/*64*/ศพลงโลงเสร็จ. ท่านเอาไม้กางเขนของท่านวางลงที่ตรงอก ครั้นแล้วท่านเอานาฬิกา ซองบุหรี่ แหวนของผู้ตายไปยังเคานเต็สผู้ภรรยา และเล่าอาการที่ตายนั้นให้ท่านผู้หญิงฟัง.”
อนิจจาแม่นีนนา ข้าพเจ้าคิดในใจ แล้วลั่นวาจาถามเจ้าของตักว่า “ข้างภรรยาเห็นจะเปนทุกข์มาก?”
เปโตรเจ้าของตึกเลิกคิ้วยกไหล่ “ก้อนี่แหละใครจะล่วงรู้เข้าไปถึงหัวใจเขาได้ พ่อซีเปรียโนท่านไม่ได้เล่าว่าเคานเต็สพูดประการใด เล่าให้ฟังแต่ว่าเปนลม. อ้ายลมหน้ะมันเปนสมบัติของผู้หญิง ผู้หญิงเปนลมหมดไม่ว่าอะไร ตั้งแต่เห็นหนูขึ้นไปจนทรากศพ. ดังที่ได้บอกท่านแล้วว่าพ่อซีเปรียโนพยาบาลเคานต์โรมานี จนถึงเอาไปฝังในห้องซุ้ยเสร็จ กลับมาถึงวัดก็รู้สึกไม่สบาย พอเช้านี้ก็ได้ข่าวว่าท่านขึ้นไปสวรรค์แล้ว ท่านเปนคนดีมาก ท่านสัญญาไว้ว่าจะจัดที่ในเมืองสวรรค์ไว้ให้ ข้าเชื่อแน่ว่าท่านคงจะทำตามที่ได้พูดไว้ อย่างเดียวกับท่านเซนต์ปีเตอร์สัญญา”
ข้าพเจ้ากลืนอาหารไม่ลงคอด้วยความสลดใจ เสือกจานของกินเลื่อนไปเสียให้พ้นหน้า แล้วนั่งรำพึงถึงเหตุที่น่าเศร้าใจไปต่าง ๆ
“เข้าแฝ่นี้เห็นจะไม่ถูกปากแก หรือว่าแกไม่สบาย กินอาหารไม่ได้?”
ข้าพเจ้าแสร้งทำยิ้ม “เปล่า—คำของท่านทำเอาฉันหมดอยาก ในเมืองเนเปิลซ์นี้ช่างไม่มีเรื่องอะไรที่จะให้เปนที่เพลิดเพลินแก่ผู้ที่มาแต่ทางไกลเลย มีแต่เรื่องตาย ตาย ตาย”
เปโตรตอบเปนเชิงแก้ตัวว่า “จะทำอย่างไรได้หล้ะเพื่อนเอ๋ย เปนเพราะอ้ายตัวห่ากับความประสงค์ของพระผู้เปนเจ้า”
/*65*/ในขณะนั้นข้าพเจ้าเหลียวไปทางประตู เห็นชายคนหนึ่งเดินผ่านหน้าโรงกาแฟไป ชายคนนั้นคือกีโดเฟอร์รารี—เพื่อนข้าพเจ้า! ข้าพเจ้าขยับจะผลุนออกไปพูดกับเขา แต่กิริยาทาทางสีหน้าสีตาทำให้ข้าพเจ้าชงัก. คือเขาค่อย ๆ เดินช้า ๆ พ่นควันบุหรี่ปุ๋ยๆ—มีหน้าตาอันแช่มชื่น และที่เสื้อเหน็บดอกกุหลาบสด—ดอกกุหลาบชนิดนั้นเรียกว่า คลัวร์ เดอ ฟรานศ์ อย่างเดียวกับที่ปลูกไว้ที่บนเฉลียงที่บ้าน.
ข้าพเจ้าจ้องตามมองดูกีโดเอาจริง ๆ จัง ๆ และรู้สึกกึกกักในใจมาก แต่ฝ่ายกีโดนั้นเดินเฉยไปอย่างสบายใจ—อย่างสบายใจกว่าที่ข้าพเจ้าได้เคยเห็นมาแต่ร่อนแต่ไร—แต่ดู—ดูดู๋—ข้าพเจ้าผู้ที่เขานับว่าเปนสหายอย่างสนิทตายชั่ววันวานนี้เอง ความทุกข์ยังสดๆ ร้อน ๆ อยู่ ดูหรือช่างมีหน้ายิ้มแย้มราวกับจะไปกินโต๊ะได้. มิหนำซ้ำเหน็บดอกกุหลาบแดงแจ๊ด มีเยี่ยงอย่างที่ไหนบ้างว่าเขาเศร้าโศกกันอย่างนี้ ข้าพเจ้ารู้สึกน้อยใจอยู่สักพักใหญ่—แล้วก็กลับหัวเราะ. อะไรกับสีหน้าตาแช่มชื่น—อะไรกับดอกกุหลาบ จะเอานิยมนิยายอะไรกับหน้าผู้ชาย บางที่ทุกข์แต่แสร้งทำเปนยิ้มแย้ม บางที่ปลื้มใจแต่ทำสีหน้าสลดก็เปนได้ ก็ส่วนดอกกุหลาบเล่า บางทีเดินผ่านมาก็ฉวยติดมือมาโดยมิได้นึกได้ฝันถึง หรือมิฉนั้นขยับแม่ดาราน้อยจะเด็ดเอาไปยื่นให้ เพื่อจะให้ชอบใจเด็กเขาก็เหน็บเสื้อแต่มันก็เลยติดเรื่อยมา เมื่อพอใจในการดำริห์ของตนเช่นนั้น ข้าพเจ้าก็มิได้ออกเดินตามกีโดไป ต่อพลบค่ำจึงจะไปหา.
ข้าพเจ้าหันหน้ามาที่เจ้าของตึกและถามว่า “หมดด้วยกันเท่าไร ?”
/*66*/เจ้าของตึกตอบว่า “ตามแต่แกจะให้เถอะ ข้าไม่สู้กระไร ๆ นักดอก แต่เวลานี้เปนเวลาขาดแคลน หาไม่จะให้แกกินเปล่าๆ มื้อสองมื้อก็ได้ เมื่อก่อนนี้เคยเลี้ยงเปล่า ๆ บ่อย ๆ แต่เวลานี้ไม่ได้เพื่อน ทำบุญทำทานจะได้ขึ้นสวรรค์เร็ว พ่อซีเปรียโนที่ตายมักพูดเนือง ๆ ว่า เซนต์ปิเตอร์ลงบาญชีผลศีลผลทานของใคร ๆ ไว้เสมอ ทำไม่เสียเปล่า. เขาว่าจริงด้วยนาว่า มาโดนาประทานพรพิเศษแก่พวกที่กรุณาต่อพวกหาปลา เพราะท่านพวกเทพบุตรเทพธิดาเหล่านั้น เมื่อชาติก่อนล้วนเปนพ่อค้าแม่ค้าอะไรต่ออะไรทั้งนั้น.”
ข้าพเจ้าอดหัวเราะไม่ได้แล้วก็โยนเงินให้แฟรงค์หนึ่ง.
เปโตรเก็บเอาเงินใส่กะเป๋าและว่าโดยความจริงว่า “แกกินทั้งหมดไม่ถึงกึ่งแฟรงค์อีก แต่ไม่เปนไร ไม่ไปไหนเสีย สวรรค์คงจะทดทอนให้เพื่อน อย่ากลัว อย่ากลัว.”
ข้าพเจ้าตอบว่า “แน่เที่ยว ไปทีละหนา”
บท ๘
พอค่ำลงข้าพเจ้าก็รีบเดินไปบ้านค่อย ๆ ลัดขึ้นทางหลังสวนเดินไปตามทางสวนนั้น กลิ่นดอกพุทชาดดอกส้มและดอกไม้ที่มีกลิ่นหอมอื่นส่งกลิ่นตระหลบ ให้ข้าพเจ้ากำหนัดที่จะกอดแม่นีนนาที่รักเข้าในวงแขน ที่จะบีบมือกีโด แต่ส่วนแม่ดาราน้อยนั้นป่านฉนี้คงนอนหลับแล้ว ถึงกระนั้นจะต้องปลุกขึ้นให้ดูหน้าบิดา ถ้ามิได้จูบจอมถนอมเกล้าบุตรีแล้ว ความศุขต้องเรียกว่ายังไม่บริบูรณ์เต็มที่…...เอ๊ะ เอ๊ะ! นั่นเสียงอะไร ? ข้าพเจ้าหยุดยืนแข็งทันที ใบหูเล็กไปจะรับเสียงเข้าไม่พอต้องเอามือป้องช่วยอีก. ถ้าเสียงหัวร่อต่อกระซิกกระดิกกระดี้รี่ ไม่ใช่เสียงคนอื่นคนไกลที่ไหนเลย เสียงภรรยาข้าพเจ้าเอง ข้าพเจ้าจำกังวาลได้ดี๊ดี ก็ผู้ใดจะจำได้ดีไปกว่าข้าพเจ้าผู้เปนสามีไปอีกเล่า. กระไรเลยหล่อนช่างมีหน้าหัวเราะได้เมื่อรู้ว่าข้าพเจ้าถึงแก่กรรม - ถึงแก่กรรมที่จะกลับคืนมาอีกไม่ได้. ในทันใดเห็นเสื้อขาว ๆ รำไร ๆ ข้าพเจ้าจึงแอบเข้าแฝงตัวอยู่หลังพุ่มไม้ที่ข้างทาง ใกล้พอจะแลลอดออกมาเห็นได้ถนัด และคนข้างนอกเห็นข้าพเจ้าไม่ได้ ประเดี๋ยวได้ยินเสียงหัวเราะดังก้องอีก เสียงอันแหลมนั้นเสียวปลาบเข้าหัวใจราวกับต้องคมกริส! หล่อนไม่มีทุกข์…...หล่อนมีแต่ความศุข…...นึกว่าหล่อนจะปิดประตูอยู่แต่ในเรือนสวดมนต์อ้อนวอนส่งวิญญาณข้าพเจ้าให้ไปสู่ศุขปายภูมิ์ ไหนเล่าหล่อนกลับมาเที่ยวเดินเล่นชมแสงจันทร์อย่างสบายอกสบายใจเสียอีก! เออ...นี่แนะ สันชาติผู้ชายหลงรักผู้หญิงจนเปนฟูล! เอ๊ะ ว่าไม่ได้ บางทีหล่อนจะเปนบ้าก็จะเปนได้ โดยเหตุที่อยู่ด้วยกันหลัด ๆ ประเดี๋ยวสิได้ทราบ/*68*/ข่าวว่าสามีถึงแก่กรรมเสียแล้ว ได้รับความทุกข์โดยมิทันเตรียมตัวไว้ ท่าพรรณนอาจทำให้เปนบ้าได้ดี อนิจจา อนิจจา ปุ้โธ่ อ้ายความกลุ้มมันขึ้นมากก็เดินเรื่อยไปอย่างนั้น. เมื่อนึกขึ้นมาเช่นนั้นก็ออกสมเพช เอามือแหวกใบไม้จะดูให้ถนัด เห็นคนสองคนเดินใกล้เข้ามา—ภรรยาข้าพเจ้ากับกีโดเฟอร์รารี หรือ…..ไม่เห็นเปนไร—เปนสิ่งที่ควรจำเปน…...กีโดก็สนิทเหมือนกับเปนน้อง…...เกือบเปนหน้าที่ของเขาที่จะปลอบโยนแม่นีนนา อย่าให้ทุกข์โศกหนักนักไป..แต่ประเดี๋ยว!…...ประเดี๋ยว…...ไนย์ตาข้าพเจ้าเปนอย่างไรไปดอกกระมัง—เปล่าไนย์ตาก็ดี ต้องเชื่อเอาเปนจริง ไนย์ตาเห็นหลอนเดินคลอไขว่แขนมากับกีโด. ข้าพเจ้าบอกไม่ได้ว่าเหตุใดข้าพเจ้าจึงกลั้นโทษะไว้ไม่ทลึ่งตึงตังออกไป. แต่ข้าพเจ้ากลั้นได้. ข้าพเจ้าเห็นเกียรติยศของข้าพเจ้าถูกผู้ที่ได้วางใจเหยียบขยี้ป่นปี้อยู่กับดิน แต่ก็อดทนได้ เขา—กีโด เฟอร์รารี กับภรรยาข้าพเจ้าเดินเข้ามาใกล้ที่ซ่อน ใกล้จนได้ยินคำพูดทุกคำเห็นกริยาทุกท่าถนัด. ทั้งสองมาหยุดอยู่ห่างประมาณสักสี่ศอก—แขนเจ้าผู้ชายกระหวัดรอบเอ็วนางผู้หญิง—แขนนางผู้หญิงไขว่รอบคอเจ้าผู้ชาย—ศีร์ษะซบสำออยอยู่บนบ่า อย่างเดียวกับที่หล่อนเคยเดินคลอกับข้าพเจ้าตั้งพันครั้ง นางผู้หญิงแต่งตัวขาวล้วน มีดอกกุหลาบแดงกลัดอยู่ที่ตรงทรวงอกด้วยปิ่นเพ็ชร์ ซึ่งฉายแสงแวบวาบในแสงจันทร์. ข้าพเจ้านึกบ้าขึ้นมาว่าควรจะมีโลหิตจริง ๆ แทนดอกกุหลาบ—และควรจะมีกริสเหล็กอันคมกล้าแทนปิ่นเพ็ชร์ แต่ข้าพเจ้าหาได้มีอาวุธติดตัวไปด้วยไม่—ยืนเปนใบ้ดูตาค้างอยู่นั่นเอง.
“เธอแหละอยู่ข้างจะบ้า ๆ” นีนนาพูดด้วยเสียงอันน่าจับใจ “ถ้าฟาบีโอไม่ชิงตายเสียก่อน ฉันอยากดูนักว่าจะทำอย่างไรกัน.”
/*69*/กีโดหัวเราะ “ถึงไม่ตายก็จับอะไรไม่ได้ หล่อนหรือฉลาดกว่าสักร้อยเท่าพันเท่า อย่าว่าแต่ฟาบีโอเปนฟาบีโอเลย ต่อให้ฟาบีโอเปนเทวดา ฟาบีโอก็ไม่อาจจะล่วงรู้ ข้อที่ให้สนิทใหญ่ก็เพราะเขาอวดดี อวดดีว่าหล่อนจะไม่ปราดถนากับชายอื่น”
ภรรยาข้าพเจ้า—แม่เพ็ชร์หาตำหนิมิได้—แม่ยอดสัตรี - -ถอนใจใหญ่.
ผู้หญิงพูดอ่อย ๆ “ฉันดีใจมากที่เขาตายเสีย แต่เธอเอ๋ยเธอไม่ควรจะมาหาฉันบ่อยนัก อ้ายพวกบ่าว ๆ มันจะเอาไปพูดได้ และอีกอย่างหนึ่งฉันจะต้องทำไว้ทุกข์อย่างน้อยก็หกเดือน นอกนั้นก็ยังมีของที่จะคิดอีกมาก.” มือกีโดอีกมือหนึ่งลูบคลำสร้อยคอเพ็ชร์ที่นีนนาสรวม—แล้วก้มลงจูบตรงที่เรือนเพ็ชร์ห้อยกลาง. อีกซี อีกซี เชิญซีพ่อ เชิญไม่มีอะไรกีดขวาง เชิญซี ไม่มีใครห้ามใครหวง กอดจูบ สักเท่าไรก็เชิญ เปนของสาธารณะ…...กี่โหลก็ได้ไม่มีใครว่า. ข้าพเจ้านึกบ้ากลุ้มคนเดียว ความโกรธแล่นขึ้นสมอง ให้ปวดรวดร้าวราวกับใครเอาเพนินมารุมตีสักร้อยครั้ง.
กีโดตอบว่า “ไม่อย่างนั้นดอกจ้ะ แม่ชื่นใจ ฟาบีโออยู่หน้ะดีเสียกว่าอีก เมื่อเขายังมีชีวิตอยู่เขาเปนโล่กั้นดีนัก—เขาไม่ระแวงสงไสยนั่นดีนัก. เพราะฉนั้นไม่มีใครที่จะกำบังความสนิทสนมในใจแห่งเราทั้งสองได้เหมือนฟาบีโอ อนิจจา อนิจจา ฟาบีโอ!”
กิ่งไม้ที่ข้างตัวข้าพเจ้าสั่นและลั่น และภรรยาข้าพเจ้า เมื่อได้ยินเสียงก็สดุ้งตกใจ เหลียวไปเหลียวมาหน้าตาตื่น. “จชุ!” พูดด้วยเสียงสั่นๆ “พึ่งฝังเมื่อวานนี้เอง—อ้ายเรื่องผีนี่ยากที่จะว่ามีหรือไม่มี แต่ผู้ใหญ่ ๆ เขาพูดกันมากว่าผีมี บางที่จะจริงของเขา…..และยิ่ง/*70*/ทางนี้ด้วย—นึกได้แต่แรกล่ะไม่ยักปราดถนามา—ทางนี้ฟาบีโอชอบเดินนัก. อีกประการหนึ่ง” ที่ตรงนี้แม่นีนนาพูดยั้งแล้วถอนใจ ใหญ่ แล้วจึงต่อไปว่า “ถึงอย่างไร ๆ เขาก็ยังเปนพ่อของแม่ดารา—ขอให้เธอคิดดูเถอะ.”
“ฝ่าเทอนา!” หางเสียงกีโดบอกว่ามีดุหน่อย ๆ “ใช่จะไม่คิดเมื่อไรนี่? ง่า—เวลาที่มันจูบหล่อนที่ไรหล่ะนึกแช่งชักหักกระดูกให้มันตายโหงตายห่าทันที!”
ข้าพเจ้านั่งออกปลาดใจ นี่เปนกฎหมายพระราชบัญญัติบทใดเล่มใดออกใหม่คราวไหนหนอ ผัวสิเปนผู้ร้าย คือจะจบเมียตรงๆ ไม่ได้ต้องลักจูบขะโมยจูบ ส่วนชู้สิมีกรรมสิทธิ์ที่จะจูบกอดได้ตามสบายใจ! โอ, ท่านผู้เปนสหายที่รักอันสนิท! รักอันสนิทมากกว่าพี่กว่าน้อง! ควรหรือเจ้าจะมาเปนได้ถึงเพียงนี้. นี่หากว่าโผล่หน้าออกไปจากพุ่มไม้ใบหนาให้เจ้าดูสีหน้าว่าโกรธเท่าไรแล้ว เจ้าจะทำประการใด อ้ายอกตัญญู อ้ายไม่รู้คุณคนเหมือนนกกระจอก!
กีโดนิ่งลูบผมอันเลอียดอ่อน ซึ่งปลิวอยู่ตรงหน้าอกเขา สักครู่นิ่งแล้วพูดว่า “เหตุไรหล่อนถึงได้ยอมเปนภรรยาเขาเล่า ?”
นีนนาแห่งนหน้าขึ้นไป และยกไหล่! “ปู้โธ่ เธอช่างถามได้ ว่าเหตุไร ? เหตุเพราะเมื่อหน่ายที่จะอยู่ในวัดยายชีน่าซี ไม่มีสนุกสนานอย่างไรแท้ ๆ มีแต่เหงาหง็อยจ๋อยเจ๋า ถ้าเธอเปนผู้หญิงบ้างนั่นแหละจึงจะเห็นอก อีกประการหนึ่งท่านที่เสียท่านเปนคนมั่งคั่ง ฉันหรือจนกรอบแม้นเข้าเกรียบ. อย่าว่าแต่ฉันเลยถึงคนอื่นก็เถอะ มีใครบ้างที่อยากจน! ในที่สุดท่านรักฉันมาก”—ที่ตรงนี้ไนยตา/*71*/เจ้าหล่อนวาวด้วยรู้สึกว่าตนเปนเบี้ยบน—“จริงนาเธอ- -ท่านรักฉันอย่างยิ่ง หรือจะว่าว่าจนเปนคนบ้าก็ว่าได้—และ”…...
“แล้วหล่อนก็รักมันด้วยซี” กีโดพูดสอดเข้าไป ด้วยวาจาอันหยาบคายถึงกับมึงมัน.
“อุ๊ย” นีนนาตอบทั้งกระทำกิริยาประกอบด้วย “ก็เปน—ในชั่วอาทิตย์สองอาทิตย์ต้น ๆ. รักอย่างที่ภรรยารักสามีโดยธรรมชาติของโลก! ก็คนเราแต่งงานนั้นเพื่ออะไรกันเธอก็ย่อมทราบอยู่ดีแล้ว ว่า เพื่อสำหรับความศุข—ทรัพย์—ยศศักดิ์ จริงไหมล่าเธอ นี่ ท่านก็ให้ฉันสมความปราดถนาทุกสิ่ง.”
“ฉันขอออกตัวเสียก่อนว่า เมื่อหล่อนมาอยู่กินกับฉันหล่อนจะไม่ได้รับสิ่งเหล่านี้.” กีโดพูดด้วยความอิจฉา.
นีนนาหัวเราะ แล้วเอามืออันวาวด้วยแหวนเพ็ชร์ยกขึ้น. ปิดปากกีโด.
“ข้อนั้นไม่ต้องพูด! แต่—ฉันได้บอกเธอเมื่อไรว่าฉันจะแต่งงานกับเธอ ? ในส่วนหน้าที่ที่รักนั้นไม่รักใครเสมอเธอ…...แต่เรื่อง..... ฉันยังไม่รู้ได้! เวลานี้ฉันเปนไทยแก่ตัวเลือกทำอะไรได้ตามชอบใจ เมื่อมีโอกาศฉนี้จะต้องให้สนุกใจเสียให้เพียงพอก่อน และ”—
เฟอร์รารีไม่ปล่อยให้พูดจนตลอดประโยค เขาได้เอามือกระหวัดรอบตัวแม่นีนนามาประทับไว้ที่อกโดยแน่น. และว่าด้วยเสียงกระเส่า ๆ “นี่แน่แม่นีนนาจ๋า หล่อนอย่ามาซ้อนกลฉันเลย ผ่าเทอนาไม่ยอมแท้ๆ เปนไรเปนไปเถอะ ไม่ยอมแท้เทียว อย่าแม่ชื่นใจ อย่า อย่า! ฉันหรือสู้อดทนพยายามมานานเนแล้ว ดูหรือตั้งแต่ได้เห็นวันแรกคือวันที่หล่อนแต่งงานกับอ้ายฟาบีโอบ้า ฉันก็ให้นึกรัก/*72*/หล่อนนี่กระไร รักจนถึงคลั่งไคล้. ฉันรู้ชัดเทียวว่าหล่อนเปนผู้หญิงไม่ใช่เทพธิดา เพราะฉนั้นจึงได้คอยโอกาศของฉัน โอกาศก็มีมาจริงเหมือนหวัง—ฉันได้พรรณาความรักในอกของฉัน ออกให้หล่อนฟังเมื่อหล่อนแต่งงานยังได้ไม่ถึงสามเดือนดี. หล่อนก็เต็มใจ—ยินยอม—พร้อม คอยฟังน้ำเสียงฉัน จริงหรือไม่ในข้อนี้. หล่อนเปนคนนำก่อน หล่อนยั่วยวนใจให้กำหนัดด้วยไนยตา ด้วยถ้อยคำ จนถึงด้วยสัมผัส หล่อนได้ยินยอมทุกสิ่งทุกประการ และเหตุใดจึงจะมาปัดในเวลานี้เล่า ? เกือบจะว่าได้ว่าหล่อนเปนภรรยาฉันเท่ากับเปนภรรยาฟาบีโอ อ้าไหนล่ามากกว่าเสียด้วยซ้ำ เพราะว่าหล่อนรักฉัน….ถึงยังไงไม่รู้หล่อนว่าหล่อนรัก หล่อนปดผัวหล่อนได้ แต่หล่อนไม่กล้าปดฉัน จริงหรือไม่ ? ฉันไม่สงสารฟาบีโอเลยแต่สักนิด ค่าที่มันเซอะระยำหมา ธรรมดาเปนผัวคนจะต้องไม่เผลอ ระวังระไวคมเชิงอยู่เสมอ มันอยากไม่เคลือบแคลงสงไสยระไวระวัง จะมาโทษใครนอกจากตัวของตัวเอง เมื่อตัวปล่อยให้เขาเตะเกียรติยศของตัวเล่นเปนตะกร้อ. แน่! แม่นีนนา แม่ยอดที่รัก หล่อนต้องยอมเปนสิทธิ์แก่ฉัน ให้ต่อหน้าพระเถอะ หล่อนเปนไม่พ้นมือ ?”
คำพูดของกีโดนั้นหลุดออกจากปากเร็วปรื่อ และขาดเปนตอนๆ ทำเอาข้าพเจ้าอดนึกยิ้มเยาะในใจไม่ได้. ส่วนผู้หญิงนั้นดิ้นขลุกขลักเปนเชิงโกรธหน่อย ๆ
“ปล่อย” นีนนาพูด “หยาบคายอะไรอย่างนี้นี่ ปล่อยนา ไม่ปล่อยได้เคืองกันด้วย ?”
กีโดคลายวงแขนทันที. ความที่กอดเอาแรง ๆ ฉนั้นไหนเลยดอกกุหลาบที่เหน็บอยู่ที่ทรวงอกจะทนทานไหว กลีบค่อย ๆ ปลิว/*73*/ร่อนลงไปตกเกลือนอยู่ที่ริมเท้าหล่อน. ไนยตาเขม็งแหละคิ้วขมวดบอกยี่ห้อว่าหล่อนโกรธ หันหน้าไปเสียคนละทางยืนนิ่งมิได้พูดว่าขานอะไรอีก โดยอาการอย่างนี้ทำให้กีโดรู้สึกตัวจึงได้กระโดดเข้าไปจับมือขึ้นจูบหลายครั้ง.
แล้วว่า “ขอโทษทีเถอะ แม่นีนนาจ๋า! ฉันไม่ได้ตั้งใจที่จะทำล่วงเกินถึงเพียงนั้นเลย แต่ความสวยของหล่อนเปนโทษผิดของผู้สร้างที่สร้างหล่อนมาให้สวยถึงเพียงนี้ และความสวยของหล่อนนั่นแหละ ทำให้ฉันเปนบ้าพลุ่มพล่ามไป หัวใจของฉันก็คือตัวหล่อน ดวงใจของฉันก็คือตัวหล่อน ร่างกายของฉันหรือก็คือทาษของหล่อน โอ แม่นีนนาชื่นใจจ๋า ไม่ควรที่เราจะมาเปนปากเปนเสียงกันถึงเรื่องอันใช่เหตุอันควร แน่หล่อน ขอให้คิด เราเปนไทย ไม่มีบ่วงคล้องคอทั้งสองคน เราเปนอิศรภาพแก่ตัวเรา พอจะหาความศุขอย่างเอกอุในชั่วชีวิตได้—ความศุขอย่างที่ชาวเมืองฟ้าที่สุดจนพระอินทร์จะไม่มีมากกว่าได้! สิ่งความศุขที่เราจะพึงได้รับก็คือข้อที่ฟาบีโอตายไปเดี๋ยวนี้เราก็เรานั่นแหละ ถึงกระไร ๆ ก็แม่นีนนาจ๋า แม่จงเอ็นดูฉันบ้าง เสียแรงสู้พยายาม จงอย่าเสียซึ่งไมตรีที่เราได้ผูกพันธ์กันไว้—ของทั้งหมดในโลก เปนแน่ทีเดียวว่าอะไรจะไม่ประเสริษฐ์กว่าความรัก!”
หล่อนยิ้ม ยิ้มแปลว่ายกโทษ. ยอมอ่อนตัวเข้ามาในวงแขนโดยสุภาพ ทำตาชม้อยและยื่นแก้มเข้าไปใกล้ ซึ่งผู้ชายทุกคนไม่มีใครที่จะไม่เข้าใจ - ข้าพเจ้ามองตลึงอยู่อย่างเดียวกับคนเมื่อฝัน! ข้าพเจ้า เห็นเขาเคลียคลออยู่ด้วยกัน....จูบกันกี่ฟอด ก็แปลว่าเอากริสมาแทง/*74*/หัวใจให้เจ็บปวดรวดเร้าเท่านั้นครั้ง เปนใจใครบ้างใครจะอดได้ ใจข้าพเจ้าอดได้ ไม่ใช่อดไม่โกรธ อดแต่ไม่โครมครามมุทลุออกไป.
“เธอน่าเต็มทีเสียแล้ว” นีนนาจีบปากพูด “ช่างหึง ช่างหวงเสียจริงเจียว ฉันได้บอกกับเธอกี่ครั้งกี่หนแล้วว่า ฉันรักเธอ รักเธอ! เธอจำอีคืนวันที่ฟาบีโอนั่งอ่านหนังสือ ปลาโต้ อยู่ที่เฉลียงได้ไหม ? นึก ๆ ก็ออกสงสาร!”—ที่ตรงนี้หล่อนหัวเราะ—“และเราอยู่ด้วยกันในห้องรับแขกซ้อมเพลงอยู่สองต่อสอง ในเวลานั้นแหละ ฉันได้บอกกับเธอว่าฉันรักเธออย่างที่สุดที่แล้ว หาตัวเปรียบเปนไม่มีเสียอีก เธอจำได้หรือไม่? เธอก็รู้อยู่เต็มใจว่าฉันรักเธอ? ควรที่เธอจะมีความพอใจอยู่แล้ว!”
กีโดยิ้มแล้วเอามือเชยคางเปนทีสัพยอก “ฉันบอกกับหล่อนเมื่อไรว่าฉันไม่พอใจ ที่หึงนั้นก็เพราะรัก เพราะความรักจึงทำให้หึง มีโคลงอยู่บทหนึ่งกล่าวถึง หึง ๆ รัก ๆ รัก ๆ หึง ๆ จะตอนมาพูด ให้ฟังก็นึกไม่ออกเสียแล้ว. ฟาบีโอไม่รู้จักหึง เพราะฉนั้น ฟาบีโอไม่รู้จักรัก ขอให้เชื่อเถอะมันจริงอย่างนี้ เขาคิดแต่ส่วนตัวเขามากกว่าที่จะคิดถึงหล่อน คนที่หลงหนังสือนักมักไม่ใคร่หลงผู้หญิง มีตัวอย่างถมไป ตรองอยู่อย่างเดียว จะให้คนทั้งหลายลงชื่อของตัวในบาญชีนักปราชญ์ฝ่ายเดียว. ส่วนข้างฉันฉันหึงชั้นดินที่หล่อนเหยียบ หึงชั้นลมที่มาพัดสัมผัสตัวหล่อน เมื่อฟาบีโอยังมีชีวิตอยู่ฉันก็หึง—และ—ให้ตายไปเถอะนา!”-ชักหน้านิ่ว ขมวดหัวคิ้ว—“ถ้าชายใดมาชิงเอาความรักของหล่อนไปได้ คอยดูน้ะ ฉันจะไม่อยู่เปนศุขได้ จนเอากายชายผู้นั้นเปนฝักดาบได้สมปราดถนา.”
/*75*/แม่นีนนาผงกศีร์ษะขึ้นจากทรวงอกที่ได้ซบอยู่ และว่า “เอาอีกแล้ว! ตั้งพิธีโกรธอีกแล้ว!”
กีโดก้มลงจูบและว่า “เปล่าจ้ะ เปล่า เปล่า! ถ้าหล่อนยังรักฉัน และเฉภาะฉันอยู่ตราบใด ฉันจะไม่ทำสิ่งซึ่งเปนที่ขัดใจหล่อน. กลับเข้าไปข้างในเถิดหรือจ๊ะ น้ำค้างตกมากแล้ว ประเดี๋ยวหล่อนจะเปนหวัดไป.”
ภรรยาข้าพเจ้า—อ๊าไม่ใช่ ต้องเรียกที่ถูกว่าภรรยาของเรา เพราะว่าเรามีกรรมสิทธิ์ในตัวหล่อนคล้ายกัน—เห็นชอบด้วย. ออกเดินสอดแขนกันอย่างเดียวกับเมื่อมา ย้อนทางกลับไปเรือน
ข้าพเจ้าตั้งตามองดูทั้งสองคนค่อย ๆ เดินไปจนหายลับตาไปพ้นแล้ว—ในคืนนั้นคงไม่กลับมาอีกเปนแน่.....
จึงลุกเดินออกจากที่กำบังกาย ออกไปยืนอยู่กลางหาวตรงที่เขายืนกันอยู่เมื่อสักครู่ก่อนนั้น. ได้พยายามแล้วพยายามอีกที่ระลึกถึงการเปนจริงซึ่งได้ปรากฏแก่จักษุในเวลาไม่สู้ช้านี่เลย แต่ความมันต่อกันไม่เปนหัวเปนท้ายเปนปลายเปนต้น สมองปั่นเสียแล้ว…...เวียนศีร์ษะหน้ามืด.....ดูดวงจันทร์แดงเปนสีโลหิต. แผ่นดินซึ่งเหยียบอยู่นั้นดูเปนชิงช้าแกว่งไปไกวมาโยกเยก ๆ ต้องระวังทรงไว้เหลือขนาด—จนข้าพเจ้าออกสงไสยตัวของตัวเองว่าตัวมีชีวิตอยู่จริง หรือข้าพเจ้าเปนปีศาจหนีออกจากห้องซุ้ย เพื่อจะดูสิ่งซึ่งแต่เมื่อยังมีชีวิตอยู่เคยเปนของตัว ครั้นถึงแก่กรรมแล้วสิของเหล่านั้นก็เปลี่ยนมือเจ้าของไป. สิ่งใดในโลกล้วนอนิจจัง ไม่รู้จักขึ้นยังว่าเปนของคนโน้นคนนี้ นึก ๆ ก็ปลาด นึก ๆ ก็ไม่ปลาด ดูดูมันก็เหมือนกับลูกปี๊บลอยเรื่อยเฉื่อยไปอย่างนั้น ไม่รู้ว่าจะไปทางไหน. ดวงดาวที่แวบวับ/*76*/อยู่ในอากาศนั้นมีประโยชน์อะไร—ต้นไม้ที่มีใบเขียวเหลืองงดงามมีประโยชน์อะไร—ของที่อยู่รอบข้างที่เรียกว่าธรรมชาติที่สุดจนตัวที่เรียกว่าพระเจ้าเองนั้นมีประโยชน์อะไร ก็เปล่าทั้งสิ้น นับประสาอะไรจะแผลงอิทธิฤทธิอย่างที่เหลือวิไสย แต่เพียงรักษาใจของผู้หญิงคนเดียวให้ตรงต่อสามียังรักษาไม่ได้เสียแล้ว! ผู้หญิงคือคนที่ข้าพเจ้ารักดังหัวใจ.....มีทรวดทรงอันอ้อนแอ้น. มีหน้าดังนางฟ้า. หญิงคนนั้นคือภรรยาข้าพเจ้า มารดาของบุตรข้าพเจ้า—เขาเอาโสโครกโชลมกายโดยเห็นว่าสวยว่างามตามความเอกะระและความประสงค์—เห็นผิดเปนชอบ ชั่วเปนดี—เอาความอับอายขายหน้าขึ้นประดับไว้บนศีร์ษะอย่างมงกุฎ โดยความเข้าใจว่าเปนดีกว่าเกียรติยศหรือคุณการดี
เมื่อเปนฉนี้จะควรกระทำอย่างไร ? ข้าพเจ้าทรมานตัวของตัวเองให้มากขึ้นด้วยคำถามอันนี้. ยืนนิ่งมองดูดิน—เทวทูตภูตพรายผีร้ายปีศาจดุจนถึงตาเทวทัต ใครจะช่วยตอบปัณหาข้อนี้ได้บ้าง, ควรจะทำอย่างไรแก่นางผู้หญิง แก่เจ้าผู้ชายเจ้าเพื่อนขบถ ? ในทันใดนั้น ตาส่ายไปเห็นกลีบกุหลาบ—กลีบที่ร่วงลงเมื่อกีโดกอดนีนนาเข้าประทับกับอก.
ข้าพเจ้าก้มลงเก็บกลีบกุหลาบขึ้นมาวางลงบนใจมือ แล้วพิจารณาดูอยู่นาน. กลิ่นหอมจับจมูก.....ขยับจะยกขึ้นดม.....ไม่ได้การ ไม่ได้การ! ดมอย่างไรได้ มันเหน็บอยู่ที่ทรวงอกนางกาลกีนีเมื่อตะกี้นี้เอง! เออเฮอ นางกาลกีนี นางคนที่น่ารักน่ากอดแต่น่าแช่งชักหักกระดูกด้วย! “ไปฆ่ามันเสีย” เอ๊ะ! คำนี้ได้ยินมาจากไหนหนอ ? /*77*/คิดไปคิดมา อ๋อจำได้แล้ว....และข้าพเจ้าคิดว่าอีตาเถ้าสถุลขายขี้ริ้วขี้ฉีก ยังเปนผู้ชายมากกว่าตัวข้าพเจ้าอีก. แกแก้แค้นได้ทันที; นี่ข้าพเจ้าเปนอ้ายบ้าอะไรมิรู้ปล่อยให้หลุดมือไปได้. ไม่เปนไร มีวิธีที่จะพยาบาทหลายอย่างต่าง ๆ กัน ต้องคิดหาอย่างที่ดี ที่เยี่ยม ต้องคิดหาอุบายแก้แค้นทรมานมันเสียให้แสนสาจึงจะสมกับคนใจร้าย—จำเปนหรือว่าคนในตระกูลโรมานีจะให้คนทั้งหลายตราชื่อได้ว่า เปนผู้ร้ายฆ่าคน ? ไม่เห็นจำเปน มีทางหลายทางที่จะไปร่วมทางกันได้ แม่น้ำหลายสายไหลลงมหาสมุท ถ้าจะเปลืองสมองคิดมากสักหน่อยคงสำเร็จ ชำเลืองดูเครื่องแต่งตัวที่แต่งอยู่—เจ้าของเดิมฆ่าตัวตาย. “มันเปนบ้า” ตาคนที่ขายบอก “มันฆ่าตัวของมันตายเอง.”
โอ ข้อนั้นไม่ต้องสงไสย…...เขาเปนบ้า ไม่ควรจะเอาอย่างคนบ้า จะต้องคิดทำอะไรเสียก่อน—แต่สิ่งนั้นคืออะไรยังมองไม่เห็น ถ้าตรองเห็นแล้วจะต้องทำ ต้องทำให้ได้ ตรองเห็นเมื่อไรต้องทำเมื่อนั้น กลิ่นของกลีบกุหลาบที่ยังอยู่ในมือนั้นทำให้รู้สึกไม่สบาย แต่ถึงกระนั้นก็หาเหวี่ยงทิ้งเสียไม่ เปนไม่ทิ้งเสียเปนอันขาด จะต้องเก็บไว้เปนเครื่องเตือนใจในเรื่องกอด ๆ จูบๆ ที่ได้เห็นประจักษ์แก่ตา ควักเอาถุงเงินออกมาเปิด แล้วค่อย ๆ สอดกลีบกุหลาบเหี่ยวเข้าไปไว้ และรลึกขึ้นได้ถึงถุงอีกสองถุง ถุงทองกับถุงพลอย ซึ่งได้ตั้งใจไว้ว่าสำหรับ.….หล่อน. การที่ไปถูกขังอยู่ในห้องซุ้ยกลับหวนขึ้นอีก เมื่อ ก่อนนี้พยายามดิ้นรนจะให้คงชีวิตให้รอดเปนไทย ชีวิตกับความเปนไทย! จะมีประโยชน์อะไรเดี๋ยวนี้ เว้นแต่ข้อเดียว คือข้อพยาบาท. สมบัติพัสถานบ้านเรือนเปนของภรรยาข้าพเจ้าสิ้นแล้ว แต่โดยที่จริง ยังเปนของข้าพเจ้าแท้ จะไปเสียดายอะไรกับของเหล่านั้น สมบัติโจร/*78*/ที่พบในห้องซุ้ยนั้น พอจะทำให้คนเกินเปนเสรษฐีเสียอีก. ข้อเงินทุกวันนี้เขานับถืออะไรกันเล่าก็นับถือเงินเท่านั้นเอง มีเงินแล้วจะทำอะไรก็ได้ทุกสิ่งทุกอย่าง—ที่สุดจนความพยาบาท. แต่ความพยาบาทอย่างไหน ? แต่อย่างที่ข้าพเจ้าต้องการเปนอย่างที่หนึ่งหาสองไม่ได้ อย่างเรียบร้อย อย่างสนิท อย่างที่สำเร็จบริบูรณ์. ความพยาบาทของตระกูลโรมานีต้องค่อยเปนค่อยไป ไม่รีบไม่ร้อน ไม่ร้ายแรงบุ่มบ่าม ความรักแห่งภรรยานั้นไปจากหัวใจข้าพเจ้า—รู้สึกว่าเด็ดออกจากหัวใจ เสมอกับดึงหนามออกจากเนื้อ—โยนไปพ้นตัวด้วยขยะแขยง เสมอโยนอ้ายตัวแมลงอะไรไปจากต้นคอเมื่อวันหลับในห้องซุ้ย ส่วนพันธมิตรในส่วนกีโดนั้นสูญหายไปทันที—มีสิ่งอื่นขึ้นมาแทนสิ่งใหม่นั้นไม่ใช่ความเกลียดความชัง แต่เปนความปราศจากกรุณา แต่นั่งคิดเรื่องนี้อยู่คนเดียวนานกว่าชั่วทุ่ม ลงปลายตัดสินในใจตกลงแน่ว่าจะต้องแก้แค้น จึงหยิบเอาไม้กางเขนของบาดหลวงที่ยังห้อยคออยู่ขึ้นจูบ และชูเหนือศีร์ษะกระทำสาบาลตัวต่อหน้าเครื่องหมายอันสักสิทธิ์ของสาสนาว่าจะไม่นิ่งนอนใจ หรือลดหย่อนอย่างใดอย่างหนึ่ง จนกว่าจะแก้แค้นได้สมประสงค์, ดวงดาวในสวรรค์เพ่งเล็งตัวข้าพเจ้า ดูเหมือนเปนตาของเทพยดามองดูเปนทิพย์พยาน นกไนติงเกลส์สำเนียงจ้าอยู่เมื่อสักครู่นี้หยุดเงียบ ประหนึ่งจะฟังคำที่ข้าพเจ้าสาบาล ครั้นแล้วก็เดินลัดแลงออกจากสวนดอกไม้เข้าถนนหลวงข้างนอก พอเดินไปได้หน่อยได้ยินเสียงประตูใหญ่ทางหน้าบ้านเปิดแลเห็นกีโดเดินออกมาจากประตูตามมาทางเดียวกัน ข้าพเจ้าทำเดินช้าลงมาหน่อยเพื่อจะให้กีโดเดินขึ้นมาให้ทัน ครั้นทันแล้วเห็นเดินทอดน่อง พ่นควันบุหรีปุ๋ย ๆ ตามเคย และในมือมีช่อดอกไม้ช่อหนึ่ง คราวนี้ซึมดี/*79*/ทีเดียว ว่าใครให้! เขามองข้าพเจ้าแต่ไม่ได้คิดว่ากระไรนอกจากว่าเปนชาวหาปลาเท่านั้น. ความบ้ากลับเกิดขึ้นในใจอีก—จะเผ่นเข้าจับคอ—จะกระหวัดวัดให้ลงไปนอนอยู่กลางฝุ่นที่เท้า—จะเอาเท้า - มาบอก แล้วถ่มน้ำลายลงไปรดให้สาแก่ใจที่คิดคดทรยศ—แต่มานึกสกดใจไว้ได้. มีวิธีที่จะแก้เผ็ดดีกว่านี้ การที่จะมาต่อย ๆ กันตัวต่อตัวนั้น ไม่ใช่อย่างที่ผู้ดีหรือผู้มีสติปัญญาจะรบสู้กันเลย ความพยาบาทจะต้องปล่อยให้มันสุกจนหล่นเองจึงจะใช้ได้ ฉันใดก็ดี เหมือนผลไม้ถ้าไปชิงเด็ดเสียแต่ยังดิบ ก็ย่อมมีรสอันเปรี้ยวฝาก ต่อสุกงอมแล้วจึงจะหวาน. คิดดังนั้นแล้วก็รีบเดินผ่านหน้าท่านผู้เคยเปนเพื่อนรักข้าพเจ้าแต่ก่อน—ท่านผู้เปนผู้ประคับประคองภรรยาข้าพเจ้าเดี๋ยวนี้ขึ้นไป—ปล่อยให้เขาเดินฝัน ฝันถึงความรักอันไม่บริสุทธิ์. ฝันถึงทางที่จะไปสู่ต้นงิ้ว. คืนวันนั้นข้าพเจ้าไปเช่าห้องนอนในเมืองเนเปิลซ์.
บท ๙
/*80*/ครั้นรุ่งเช้าข้าพเจ้ารีบตื่นแต่ยังไม่สว่างดี ไปยังห้องซุ้ยซึ่งเขาฝังข้าพเจ้าไว้ครั้งหนึ่ง เมื่อเหลียวซ้ายแลขวาไม่เห็นใครวี่แววแล้วก็มุดเข้าทางช่องตรงไปยังโรงพัสดุ หยิบเอาแต่ม้วนธนบัตร์ขึ้นมาจากโลง นอกจากที่ใส่ในกระเป๋าเสื้อกางเกง ยังเลาะสาบเสื้อและซับในเสื้อออก เอากระดาดเงินลำดับประจุเข้าไว้ หมดทั้งตัวในเวลานั้นมีเงินหลายหมื่นแฟรงค์ เมื่อพอความประสงค์แล้วก็เอาเครื่องมือที่ติดตัวไปจากเมืองด้วย ตีตะปูโลงเสียเรียบร้อย ใครเห็นก็ไม่สงไสยว่าโลงนั้นถูกเปิด เสร็จการแล้วคราวนี้นึกถึงโลงของข้าพเจ้าเอง ว่านี่ควรจะตีตะปูฝาโลงเสียดีหรืออย่างไร ? ไม่ต้องการ....ทิ้งมันไว้อย่างนั้นดีกว่า...จะได้เปนพยานฝ่ายเรา. ครั้นจัดการปิดช่องเข้าให้เรียบร้อยไม่เปนที่น่าสงไสยได้แล้ว ข้าพเจ้าก็รีบเดินมายังอ่าวท่าเรือ ลงเรือเมล์ข้ามไปเมืองปาเลอร์โม.
ในชั้นต้นที่ข้าพเจ้าต้องทำเมื่อถึงเมืองปาเลอร์โมแล้วนั้น คือไปยังที่ร้านที่ขายเครื่องแต่งตัวอย่างดีสำหรับคนชั้นสูง และบอกแก่ช่างตัดเสื้อว่าเหตุที่ข้าพเจ้าต้องแต่งตัวเปนคนหาปลาฉนี้ก็เพราะเพื่อการสนุก มาเที่ยวตกเบ็ดลากอวนกับเขาครั้นจะแต่งตัวแปลกไปก็ดูกระไร ๆ อยู่ จึงแต่งตัวปลอมมาดังนี้. ข้าพเจ้าสั่งให้เขาตัดเสื้อกางเกงอย่างดีหลายสำรับ สั่งให้ส่งในชื่อเคานต์เซซาเร โอลิวา ณ โฮเต็ลอย่างเอกในเมือง. เคานต์เซซาเร โอลิวา นี้เปนชื่อที่ข้าพเจ้าตั้งขึ้นสำหรับใช้ต่อไป. นอกจากที่สั่งให้ตัดใหม่ ข้าพเจ้าให้เจ้าของร้านเอาเสื้อกางเกงที่ตัดไว้ขายมาให้ลองอีก. เจ้าของร้านขอรับกระผมแป้น/*81*/นำไปยังห้องไปรเวตมิดชิดสำหรับแต่งตัว แล้วปล่อยให้ข้าพเจ้าอยู่ตามสบายใจในห้องนั้นแต่คนเดียว แม้เสื้อกางเกงสำรับที่เขาตัดไว้ขายนั้นช่างเหมาะเจาะได้ตัวราวกับวัดให้ตัด. แต่งตัวแล้วก็ไปอยู่โฮเต็ลอย่างชั้นที่หนึ่งในเมืองนั้นหลายอาทิตย์อยู่ ในชั่วเวลาที่อยู่ตรองผูกความพยาบาทที่จะแก้แค้น. ข้อสำคัญชั้นต้นนั้นจะต้องเก็บสมบัติเงินทองทั้งปวงเข้าไว้ในธนาคารให้เปนมั่นเปนเหมาะเสียก่อนจึงได้ไปหาธนาคารใหญ่ในเมืองปาเลอร์โมแห่งหนึ่ง บอกชื่อตามชื่อใหม่ของข้าพเจ้า และเล่าต่อไปว่าได้ไปเสียจากเกาะซีซีลี (เกาะที่เมืองปาเลอร์โมเปนเมืองใหญ่) หลายปีแล้ว พึ่งจะกลับมาถึงเมื่อเร็ว ๆ นี่เอง. นายธนาคารจัดแจงรับรองข้าพเจ้าเปนอันดี แต่แสดงท่าให้เห็นว่า เขามีความประหลาดใจในการที่ข้าพเจ้ามีเงินทองแก้วแหวนมากเหลือขนาด เพื่อจะแก้สงไสยตรงนี้ ข้าพเจ้าจึงเลือกเอามรกฎเมล็ดเขื่องเมล็ดหนึ่ง กับเพ็ชร์น้ำที่หนึ่งอีกสองเมล็ดโตขนาดกัน ทำของกำนันให้เขา และขอให้เขาทำหัวแหวนใส่ด้วย ในชั้นต้นเขาไม่ค่อยจะรับ ต่อขะยั้นขะยอเข้าอีกจึงรับ ความขอบใจนั้นถ้าแม้มีน้ำหนักโดยส่วนสักเท่าน้ำหนักสำลีก็ดี ข้าพเจ้าคงจะแบกเอากลับไปไม่ไหว ของกำนันนั้นกระทำให้นายธนาคารลืม หรือเห็นว่าไม่เปนการจำเปนจะซักไซ้ในเรื่องราวส่วนตัวข้าพเจ้าให้พิศดารต่อไป ข้าพเจ้าก็ไม่ทราบ แต่เขามิได้ชักอีก นี้เปนสิ้นธุระไปตอนหนึ่ง. ตอนที่สองก็คือจะแปลงตัวเสียให้สนิท มิให้ใครจำได้ว่าเปนฟาบีโอ โรมานี ที่สุดจนเค้าหน้า น้ำเสียง หรือกิริยาท่าทาง. ข้าพเจ้าทิ้งหนวดให้งอกยาว—หนวดก็หงอกรับกับผม—ปล่อยให้เคราออกยาว—เคราก็หงอกขาวด้วย. ผมบอกว่าแก่ แต่เจ้าหน้านั่นแน่ะบอกตรงกันข้าม เพราะร่องรอยขยี้ย่น กลับเต็ม/*82*/บริบูรณ์ขึ้น ไนยตาก็ใหญ่ดำวาวคมเหมือนแต่ก่อน คนที่เคยรู้จักแต่เมื่อก่อนตายแล้วถ้ามาเห็นตาเข้าขยับจะจำได้แทบทุกคน. เมื่อเขาว่าตายก็เปนตายก็แล้วกัน เหตุไรจะกระทำให้เขานึกว่าตาดวงนี้เหมือนตาคนที่ตายไปหรือเปนตาของคนตายเล่า.
วิธีที่จะแก้ไม่เห็นจะยากลำบากอะไรนัก ทำเปนคนไนยตาอ่อนก็แล้วกัน—ตาอ่อนอย่างทนความร้อนหรือแสงสว่างไม่ได้ เห็นชอบด้วยความคิดดังนั้นแล้ว จึงไปซื้อแว่นตาสีมัวๆ มาคู่หนึ่ง แล้วมาลองใส่ดูในห้องตรงหน้ากระจกแต่ลำพังตัวคนเดียว แว่นตานั้นทำให้หน้าแปลกขึ้นอีกมาก ทั้งผมหนวดเคราและแว่นตาทำให้ดูอายุแก่ราว ๆ ห้าสิบห้าได้.
ทีนี้ถึงเสียง. โดยธรรมดา เสียงของข้าพเจ้าเล็กและพูดเร็ว แต่ทว่าชัดถ้อยชัดคำชัดสระอักษร และเปนธรรมเนียมของคนชาวอิตาเลียน ที่จะพูดยกมือยกไม้ลู่ไหล่เอียงคอ ยังกับเล่นลคร ข้อนี้ไม่ใช่ของง่าย ข้าพเจ้าต้องทำตัวเปนลคร ถึงบทที่ทำอย่างไร ต้องดัดแปลงฝืนนิสัยให้เปนไปตามบทจนได้. หัดทำเสียงให้ห้าว พูดจาอย่างเฉย ๆ ระวังไม่ให้ออกกิริยาเมื่อพูด เดชะบุญมีเจ้าประคุณอังกลิษแก้วอยู่ในโฮเต็ลเดียวกันคนหนึ่ง เลยยึดเอาเปนแบบเรียน เรียนทำท่าอิริยาบถทุกสีทุกอย่าง ที่สุดจนจะเดินเหิน ให้หลังตรงอกแอ่นอย่างกับออกจากโรงเรียนกายบริหารใหม่ ๆ เรียนนานเข้ารู้สึกว่ากระทำได้สำเร็จ ด้วยได้ยินเจ้าพวกคนใช้เขาเรียกข้าพเจ้าว่า “หมีขาว”
สิ่งหนึ่งที่ข้าพเจ้ากระทำต่อไป คือเขียนจดหมายไปถึงเอดิเตอร์ของหัวหน้าหนังสือพิมพ์รายหนึ่งในเมืองเนเปิลซ์ หนังสือพิมพ์ฉบับที่เคยส่งไปที่บ้านเดิมเสมอ—และได้สอดธนบัตรราคาห้าสิบแฟรงค์/*83*/ไปในซองเดียวกับจดหมายฉบับนั้นด้วยขอให้เขาคัดข้อความซึ่งข้าพเจ้าเขียนส่งไปให้ดังต่อไปข้างล่างนี้ลง จดหมายนั้นนำสำเนาในหนังสือ พิมพ์ฉบับที่จะออก :-
“เราได้ทราบจากพจนานุการของเราอย่างเปนแน่นอนว่า ซินยอคอนเต เซซาเร โอลิวา ผู้เปนคนเนื่องมาจากตระกูลอิตาเลียนอันดี ซึ่งได้ไปอยู่เสียต่างประเทศนานนั้น บัดนี้กลับมาด้วยสมบัติอันเอนกประการ จะมาตั้งบ้านเรือนฝังรกรากอยู่ในเมืองนี้ ท่านผู้นี้จะได้ถึงเมืองเนเปิลซ์ในเร็ว ๆ นี้ เพราะฉนั้นหวังใจว่าผู้ที่เปนหัวหน้าในโซไซเอตีทั้งหลาย จะมีความยินดีรับรองท่านผู้จะมาถึงนี้เพิ่มเข้าใน จำนวนพวกท่านด้วยอันดี.”
เอดิเตอร์ลงพิมพ์ให้ตามความปราดถนาของข้าพเจ้าทุกถ้อยคำตามที่ได้เขียน แล้วเขาได้ส่งฉบับหนังสือพิมพ์ที่มีข่าวอันนั้นมายังข้าพเจ้าพร้อมด้วยความขอบใจล้านเท่า” เรื่องเงินซึ่งได้สอดซองไปให้นั้นมิได้กล่าวถึงเลย แต่เข้าใจได้ว่าเอาเก็บเข้ากระเป๋าเงียบด้วยความยินดีมาก ถ้าหากว่าข้าพเจ้าได้ส่งไปถึงเขาสักร้อยสองร้อยแฟรงค์ เขาอาจจะลงข่าวว่าข้าพเจ้าเปนกระษัตริย์มหาสารหรือเอมเปอเรอร์เสด็จปลอมมาก็จะเปนได้
บท ๑๐
เมื่อข้าพเจ้ากลับมาถึงเมืองเนเปิลส์ราวปลายเดือนกันยายน. อากาศนับวันจะหนาวมากขึ้น โรคร้ายอหิวาตะกะก็ค่อยซาเบาบางลง การงานในบ้านเมืองก็เปนไปอย่างแต่ก่อน ความสนุกกลับคืนมาสู่รัง และสโมสรต่าง ๆ ก็รื่นเริงครึกครื้นขึ้นอีก
ครั้นมาถึงเมืองข้าพเจ้าก็หาโฮเต็ลอย่างที่ดีอยู่ และบอกเจ้าของโฮเต็ลว่าจะซื้อม้าดีสักคู่หนึ่ง รถสักคันหนึ่ง และต้องการคนใช้อย่างดีคนหนึ่ง การที่เจ้าของโฮเต็ลแป้นข้าพเจ้าเพียงไรนั้นไม่จำเปนจะต้องอธิบาย เพราะใคร ๆ ก็ย่อมทราบอยู่แล้วว่าเงินเปนแก้วสารพัดนึกในสมัยนี้ เชื่อได้แน่ว่าถึงจะเปนเจ้าพระยาเสนาบดีมาอยู่ ก็นายโฮเต็ลคงจะไม่ไปปะฏิบัติอย่างกระทำแก่ข้าพเจ้า.
พอเย็นลงวันนั้น ข้าพเจ้า ผู้ที่กระทำให้คนทั้งปวงนึกว่าเปนเคานต์ เซซาเร โอลิวา ได้เริ่มการที่จะแก้แค้น เย็นวันนั้นเปนวันเย็นสบายลมพัดเรื่อยเฉื่อยมาทางทะเล ท้องฟ้าเปนสีสวยราวกับมุกแกม โอปอล์ พระอาทิตย์เลี้ยวลับเหลี่ยมโลกแล้วแต่ยังทอแสงขึ้นมาสว่างไสวดูเปนน่าพึงชมยิ่งนัก น้ำในทะเลอันเงียบสงบด้วยคลื่น เมื่อต้องลมโชยอ่อน ๆ ก็ริ้ว ๆ เปนระลอกเล็ก ๆ รับแสงตวันยอแสงเข้าดูพราวพรายเปนเหลื่อมประภัศสร. ครั้นรับประทานอาหารเย็นแล้วก็เดินไป ณ ห้องรับประทานกาแฟใหญ่แห่งหนึ่ง ซึ่งในเมื่อข้าพเจ้ายังเปนฟาบีโอโรมานนั้นชอบมาเพลิดเพลิน ณ ที่นี้เนือง ๆ กีโดเฟอร์รารี เคยมาที่นี้แทบทุกคืนก็ว่าได้ เพราะฉนั้นวันนี้บางทีคงจะได้เจอะเขา. ห้องอันมีลวดลายงดงามวิจิตรพึงชมนี้ในไม่ช้าก็เต็มไปด้วยฝูงชน/*85*/ทั้งสองเพศ โดยเหตุที่อากาศเย็นสบายเจ้าของโรงจึงตั้งโต๊ะเติมขึ้น หลามถนนออกไปรวมเปนโต๊ะเล็กหลายร้อยตัว เกือบแทบทุกโต๊ะมีผู้มานั่งรับประทานน้ำแขง ไอสกริม น้ำองุ่นกลั่นต่าง ๆ และกาแฟ อกใครก็ไปนั่งสนทนากันเปนพวกเปนเหล่า แสดงความยินดีที่โรคอหิวาตะกะค่อยซาไปและได้กลับมาเห็นหน้ากันอีกครั้ง. ข้าพเจ้าเหลียวไปดูข้างหลังเห็น—ข้าพเจ้าไม่ผิดเปนแน่ เห็นเพื่อนขบถของข้าพเจ้ามานั่งตามสบายบนเก้าอี้ตัวหนึ่ง และเอาเท้าขึ้นพาดบนเก้าอี้อีกตัวหนึ่งคาบบุหรี่ แล้วประเดี๋ยว ๆ ชำเลืองอ่านหนังสือพิมพ์เสียที. ที่นิ้วก้อยมือที่ยกขึ้นจับบุหรี่บ่อย ๆ นั้น. สรวมแหวนเพ็ชรเม็ดใหญ่ส่องแสงแวบรับแวมวามเปนสีรุ้งเมื่อต้องแสงไฟ. จำได้แต่ไกลว่าเพ็ชรเม็ดนั้นเคยเปนสมบัติของข้าพเจ้าไม่พักต้องมีผู้มาบอกเล่า.
นั่งนิ่งดูกีโดอยู่สักครู่หนึ่งด้วยความแค้น แต่ภายหลังนึกรู้สึกตัวขึ้นมาได้ จึงลุกขึ้นค่อย ๆ เดินมานั่งลงที่โต๊ะว่างโต๊ะหนึ่งใกล้กับโต๊ะกีโด. เขาลดกระดาดจดหมายเหตุลงดูข้ามหัวหนังสือมาเห็นข้าพเจ้า แต่ไม่มีอะไรในเรื่องผมขาวและแว่นตาสีทำให้เขาพิศวงเลยสักนิด เขาจึงยกหนังสือพิมพ์ขึ้นอ่านเรื่องต่อไปอีก ข้าพเจ้าเอาไม้เท้าเคาะโต๊ะ เรียกคนใช้ที่นั่น ให้เอากาแฟมาให้แล้วก็จุดบุหรี่ ถือหนังสือพิมพ์ขึ้นนั่งแบบเดียวกับกีโดเปนทีเอาอย่าง ข้าพเจ้าได้ยินเขาพูดว่า “เอาบ้างหละหรือ!” แต่ข้าพเจ้าทำเฉย ไถลควักเงินให้รางวัลคนใช้ที่เอากาแฟมาให้ อย่างมากที่จะไม่เคยได้รับเท่า ซึ่งเขาตลีตลานฉวยใส่กระเป๋าและแสดงความขอบใจมาก.
แล้วข้าพเจ้าถามคนใช้คนนั้นด้วยเสียงห้าวอย่างที่ได้หัดไว้นั้นว่า “นี่แน่แก! แกเห็นจะรู้จักเมืองเนเปิลซ์ดีอยู่!”
/*86*/คนใช้ตอบว่า “รับประทานก็รู้จักดีขอรับซินยอ.”
“บ้านเคานต์ ฟาบีโอ โรมานี เสรษฐีใหญ่นั้นไปทางไหนกัน.” ฮา! ได้การ ถูกที่คันเข้าแล้ว ถึงโดยจะไม่ได้ดูตรง ๆ ก็จริง แต่เห็นทางหางตาเห็นเขาสดุ้งเฮือกทั้งตัวราวกับถูกแมลงต่อย แล้วทีนี้นั่งระวังคอยเงี่ยหูฟังว่าเราจะพูดอะไรต่อไป.
คนใช้ตอบว่า “ท่านเสียเสียนานแล้วแหละขอรับ.”
“อะไร! ตายจริงหรือ?” ข้าพเจ้าแสร้งทำสดุ้งตกใจ “ไม่น่าเชื่อ. อะไรทั้งหนุ่มทั้งแน่น!”
“อื้อฮือ! วาศนาท่านสร้างไว้เท่านั้นเองนี่ขอรับ. อ้ายโรคพรรณนั้นมันไม่หยอก ไม่มีหยูกยาอะไรที่จะแก้ไขได้ อ้ายพรรณนั้นมันไม่ธุระกับใคร ไม่ว่าหนุ่มหรือแก่ ไม่ว่ามีหรือจน ถ้ามันต้องการแล้วเปนจอดมัน.”
“อนิจจา! ปู้โธ่เอ๋ยเสียแรงเปนเพื่อนเปนฝูงกัน มาไม่ทัน ไม่ทันได้เห็นใจ ตั้งใจมาว่าจะได้พบ ควรหรือมาชิงตายเสียแต่ยังหนุ่มยังแน่น ก้อพวกพ้องยังอยู่มีบ้างหรือไม่ ?—มีเมียหรือเปล่า ?”
“คนใช้ตอบว่า” มีซีขอรับ! คอนเตชซา โรมานี อยู่ที่บ้านเดิมของท่านซิขอรับ แต่กะผมเข้าใจว่าท่านไม่รับรองแขกเหรื่อเลยตั้งแต่สามีถึงแก่กรรม แม้ใต้เท้าขอรับ ท่านผู้หญิงยังสาวสวยพริ้งอย่างเทพธิดาอยู่เลยขอรับ มีบุตรน้อยอยู่คนหนึ่งด้วยน่าเอ็นดู๊ น่าเอ็นดูขอรับ”
กิริยาของเฟอร์รารี กระทำให้ข้าพเจ้าเหลียวมาทางที่เขานั่ง. เขาชะโงกตัวมาทางเก้าอี้ข้าพเจ้า เปิดหมวกด้วยกิริยาอันเรียบร้อย อย่างที่ข้าพเจ้าเจนแก่ตาดีและว่า:
/*87*/“รับประทานโทษในการที่พูดสอดขึ้นมาฉนี้ เคานต์โรมานีที่ถึงแก่กรรมกับฉันรู้จักกันดีมาก—บางทีอาจจะพูดได้ว่าในเมืองเนเปิลซ์นี้แล้วเคานต์โรมานีไม่สนิทใครมากกว่าฉันไป ถ้าแหละท่าน มีความประสงค์ที่จะทราบเรื่องราวของท่านเคานต์โรมานีแล้ว แม้ไม่พ้นความรู้ของฉันแล้วจะมีความยินดีที่จะรับเปนผู้อธิบายให้ท่าน”
โอน้ำเสียง! น้ำเสียง! น้ำเสียงกรอกช่องหูเสียดลงแทงหัวใจ เล่นเอาข้าพเจ้าพูดไม่ออกอยู่สักครู่ใหญ่- ทั้งโกรธทั้งแค้น ปิดช่องลมเสียหายใจไม่ใคร่คล่องสดวกได้. เปนการเคราะห์ดีมากที่เปนอยู่ชั่วประเดี๋ยวเดียว- ข้าพเจ้าจึงเปิดหมวกรับคำนับและตอบว่า :
“จะขอบพระเดชพระคุณเปนอันมาก และจะไม่ลืมคุณท่านเลย ถ้าและท่านจัดการอนุเคราะห์ให้ได้เจอะกับพวกพ้องวงษ์ญาติของเคานต์โรมานี้ได้. ท่านเคานต์ผู้บิดากับฉันนั้นรักใคร่เปนน้ำหนึ่งใจเดียวกัน ยิ่งเสียกว่าพี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวเสียอีก....ผู้ชายเราเปนฉนี้เนือง ๆ ท่านยังไม่ทราบชื่อเสียงฉัน เพราะฉนั้นจงให้อภัยในการที่จะบอกนามแห่งตระกูล และฉเกาะตน.” เมื่อว่าดังนั้นแล้วข้าพเจ้าก็ควักเอาก๊าดชื่อส่งให้กีโด และกระทำกิริยาอันอ่อนน้อมประกอบด้วย. เขารับเอาก๊าดไปอ่านแล้วชำเลืองมาดูด้วยความนับถือ และพอใจปนกัน.
“คอนเต เซซาเร โอลิวา!” เขาพูด “การที่ได้พบท่านวันนี้ต้องถือเอาว่าเปนโชคลาภอย่างประเสริฐ! เรื่องที่ท่านจะมายังเมืองนี้นั้นทราบเสียนานแล้ว หนังสือพิมพ์มันลงออกแซ่ไป. ออกเสียใจแทนด้วยหน่อย ๆ ที่หวังใจว่าจะมาอยู่ให้เปนศุขสำราญ พอมาถึงก็ได้รับข่าวอันกระทำให้สลดใจ แต่หวังใจว่าความเศร้าใจนั้นคงจะไม่ฝัง/*88*/ในหัวใจท่านช้านัก ประดุจก้อนเมฆอันลอยมาบังแสงอาทิตย์ไม่ช้าก็จะเลื่อนลอยไป และพระอาทิตย์ก็ส่องแสงจ้าได้ดังเดิม.”
ว่าดังนั้นแล้วก็ยื่นมือมาให้จับอย่างคนใจกว้างชาติอิตาเลียน. ข้าพเจ้ารู้สึกเสียวซ่าไปทั้งตัว เอ๊ะ! นี่จะยังไรกัน ข้าพเจ้าหน้ะหรือจะจับมือกับเขา ยังไรอยู่ แต่ต้องจำใจจับ มิฉนั้นการที่คิดไว้จะไม่สำเร็จ ถ้าจะไม่จับมือด้วยกีโด ๆ ก็จะแคลงใจ—ไม่อย่างนั้นก็จะกลายเปนเสียสมบัติผู้ดีไป ต้องจำใจจำฝืนแก้มให้ยิ้ม ฝืนเส้นประสาทแห่งมือได้ยื่นออกไปสำผัสกับเขา. พอมือต่อมือกระทบกัน ข้าพเจ้ารู้สึกขยะแขยงสอิดสเอียนราวกับจับหนู นึกหักไปเสียอีกที่หนึ่งว่า ไหน ๆ ต่อไปข้างหน้าเรายังจะคบค้าจับมือจับไม้กันอยู่เสมอ ความอดทนและความปลงตกจึงจะลุซึ่งมรรคซึ่งผลในเบื้องหน้า เฟอร์รารีไม่เห็นกิริยาตะกุกตะกักของข้าพเจ้า เขาหันหน้าไปพูดกับคนใช้ที่ยืนรี ๆ รอ ๆ ดูเรากระทำซึ่งความรู้จักกันว่า :
“เฮ้ย การ์ซอง (คนใช้) ! ไปเอากาแฟมาอีกไป ง่า—เอาเหล้า กลอเรียสองถ้วย” แล้วหันหน้าพูดกับข้าพเจ้า “เหล้ากลอเรียยังไง ท่านคอนเต้ ? ตกลง ? ดี. นี่ก๊าดชื่อ” ว่าแล้วก็ควักก๊าดชื่อออกจาก กะเป๋าเสื้อวางบนโต๊ะ “กีโด เฟอร์รารี ยินดีที่จะรับใช้สรอยในท่าน, เปนแต่เพียงช่างเขียน ช่างเขียนอย่างฝีมือเลวๆ เราจะต้องตั้งพิธีสมโภชความที่ได้มารู้จักกันวันนี้จึงจะดี พิธีนั้นคือต่างก็ดื่มให้พรซึ่งกันแลกัน”
ข้าพเจ้าก้มศีร์ษะแสดงว่ารับ. เจ้าคนใช้ก็รีบไปจัดของตามสั่ง. กีโดก็เลื่อนเก้าอี้เข้ามานั่งใกล้ข้าพเจ้า.
/*89*/“ฉันเห็นท่านก็นักเลงบุหรี่” เขาพูดสนุกตามเคย “เชิญสูบของฉันดู จะจัดเอาเปนอย่างดีทีเดียวไม่ได้ แต่อย่างดีที่สุดสำหรับคนจน ๆ อย่างนี้.” ซองบุหรี่ที่เขายื่นมาให้ข้าพเจ้านั้นไม่ใช่ของคนอื่นคนไกลเลย ของของข้าพเจ้าแท้ ๆ มีตราสำหรับตะกูลโรมานีและอักษรชื่ออยู่บนนั้นบริบูรณ์ดี.
ข้าพเจ้ารู้สึกสนุกยิ้มแล้วว่า “ของเก่ามาก” พลิกกลับไปกลับมา “เปนของดีมีราคา ใครให้ท่านหรือ หรือเปนมรฎกเปนชั้น ๆ มา.”
“เปนของเพื่อนที่ถึงแก่กรรม เคานต์ ฟาบีโอ” กีโดตอบ และพ่นควันบุหรี่ออกมาโขมง “เมื่อเขาถึงแก่กรรมพ่อบาดหลวงเจอะซองอันนี้อยู่ในกระเป๋า ใช่แต่เท่านี้ยังสิ่งอื่นอีกมาก ได้นำไปให้ภรรยาเขา และ—”
“และภรรยาได้ให้ซอง ๆ นี้แก่ท่านไว้เปนที่ระลึกแห่งผู้ตายหละซี” ข้าพเจ้าพูดขัดเข้าไป.
“ก้ออะไรเสียอีกเล่า อา! ท่านนี่เก่งมาก ทายถูกเปี๊ยบยังกะเห็น ขอบใจ” เขาก็รับเอาซองนั้นกลับไปและยิ้มเรี่ย ๆ.
ข้าพเจ้าแกล้งทำถามว่า “นี่แน่ะภรรยาท่านเคานต์โรมานียังสาวหรือ?”
“แม้ ยังสาวสรวยพริ้ง! ตั้งแต่เล็กจนโตตราบนี้ ยังไม่ได้เคยเห็นนางใดที่จะงามเท่า ท่านคอนเต้ นี่หากว่าท่านเปนหนุ่ม ฉันก็คงจะไม่กล่าวโฉมให้ฟัง แต่นี่ผมขาวแล้วจึงเปนที่ไว้วางใจได้ ไหน ๆ พูดละพูดเสียหน่อยเถอะ ฟาบีโอที่ตายถึงจะเปนสหายของฉัน และทั้งเปนคนดีรอบคอบก็ยังไม่ดีสมกับภรรยาของเขาเลยแต่สักนิดน้อย.”
/*90*/“อ้อ ยังงั้นหรือ!” ฉันรู้จักตั้งแต่ยังย่อม ๆ อยู่ เมื่อเล็ก ๆ ดูเปนคนมีใจคอน่ารัก โอบอ้อมอารีแก่เพื่อนฝูง ท่าทางจะเปนคนดีมาก บิดาเขาคิดว่าบุตร์ของเขาโตขึ้นคงใช้การได้ไม่เหลวใหลเลอะระยำ ถึงตัวฉันเองนั้นคิดเห็นเปนอย่างนั้น. เมื่อยังอยู่ต่างประเทศนั้นได้ทราบข่าวเนือง ๆ ว่า ทรัพย์สมบัติซึ่งได้ตกมาอยู่ในความปกครองของเขานั้น เขาปกปักรักษาดีอยู่เปนคนใจบุญศุลทาน ทำทานทีละมากๆจริงอยู่หรือประการใด และเรื่องที่เปนนักเลงหนังสือนั้นจริงหรือไม่ ?”
“ข้อที่ท่านกล่าวมานั้นล้วนแต่ความจริงทั้งสิ้น” เฟอร์รารีตอบ “เปนคนดีนั้นดีจริง ไม่เถียง พร้อมกิริยาวาจาเปนผู้ดี มีความรู้หลักนักปราชญ์เปนคนไม่เคลือบแคลงสงไสยเสียแต่—แต่เปนฟูล!”
เปนใครบ้างจะไม่เคือง ในการที่จะมาเปนตอให้ไต้ตำเล่น—แต่ต้องระงับความโกรธนิ่งไว้ก่อน หาไม่เรื่องที่คิดไว้จะเปนอันไม่สมประสงค์ จึงแกล้งทำหัวเราะ
“เบรโว!” ข้าพเจ้าร้อง “อาฮา ใคร ๆ ก็ย่อมเห็นได้ว่าท่านเปนคนอย่างเรี่ยมมาก! ท่านไม่ชอบคนสุจริต - - หา, หา, เรี่ยม! ฉันเห็นด้วย อายุฉันก็มากแล้วพอจะทราบได้ว่าทุกวันนี้โลกหมุนทางไหน, แน่ะกาแฟเรามาแล้ว—เหล้ากลอเรียก็มา! ฉันดื่มให้พรท่านด้วยความยินดีอย่างเต็มอกเต็มใจ ซินยอเฟอร์รารี ตั้งแต่นี้ไปท่านกับฉันจงนับกันว่าเปนมิตรสหายชาวเกลอเถอะ”
ทีแรกดูเหมือนโดจะรู้สึกประหลาดใจในข้อที่ข้าพเจ้าโดดผลุงเข้าเปนเกลอนนั้น แต่ภายหลังเขาหมดความสงไสย คุยหัวร่อต่อ/*91*/กระซิกสนิทสนมขึ้นมาก เรื่องที่นั่งคุยอยู่นั้นบางทีก็เหออกจากทางบ้าง แต่ครั้นแล้วก็หวนเข้าทางเดิม ซึ่งเปนธรรมเนียมของความสนทนา เขาเล่าเรื่องที่ข้าพเจ้าไปในเวลาเช้าเจอะเด็กขายผลไม้เปนอหิวาตะกะโรคที่ตามทาง จนถึงเขาเอาข้าพเจ้าไปฝังในห้องซุ้ยให้ข้าพเจ้าฟังลเอียดละออดี.
“เขามีดีอย่างหนึ่ง เมื่อเจ็บนั้นไม่ยอมให้ใครพามาบ้าน ด้วยกลัวว่าโรคจะติดลูกติดเมียนุงนัง.” กีโดพูด.
ข้าพเจ้าถามว่า “บุตรนั้นเปนหญิงหรือชาย ?”
กีโดตอบว่า “ลูกผู้หญิง ยังเล็กนี๊ด ไม่เห็นเปนเรื่องเปนราว อยู่หนักโลกเหมือนพ่อ.
ความโกรธแล่นขึ้นตามเส้นเลือดข้าพเจ้าซ่า รู้สึกว่ากีโดคงเห็นหน้าข้าพเจ้าแดงแต่จะเข้าใจเสียว่าแดงเหล้ากระมังจึงไม่สงไสย. ดูเอาหรือคนที่เคยอุ้มเคยชูเด็กนั้นมา และแกล้งกระทำกิริยาให้โลกทั้งหลายเห็นว่ารักเด็ก มาบัดนี้มาพูดว่าต่างๆ นาๆ ได้ควรหรือจะกระทำแก่ทารกอันยังไม่รู้จักความ และทั้งเปนกำพร้าพ่อได้ถึงเพียงนี้ เรื่องนางแม่นั้นคงไม่เอาเปนธุระปะปัง อ้ายกีโดมันรู้เลศนัยเปนแน่ มันจึงกล้าถึงปานนี้ อนิจจานี่แม่ดาราน้อยมิได้รับความลำบากมานักต่อนักแล้วหรือ เคราะห์ของเจ้าหล่อนที่ได้เกิดมาเปนหอกข้างแคร่จึงต้องรับความเดือดร้อน, แต่ข้าพเจ้าไม่ได้ปริปากว่ากระไร หรือแสดงกริยาแปลกประหลาดอันใด—หยิบถ้วยบรั่นดีขึ้นจิบ เพื่อจะให้แก้/*92*/กระดากในใจ แล้วถามว่า “เมื่อเขาฝังเคานต์โรมานีกันนั้นท่านไปด้วยหรือเปล่า?”
เฟอร์รารีเลิกคิ้วและคงนึกในใจว่า ข้าพเจ้าถามซอกแซกเปนแน่. “ทำไมเดี๋ยวนี้! ท่านสงไสยหรือ? บางทีท่านจะยังไม่เข้าใจซึมซาบดี ฉันหนืะเปนเพื่อนสนิทของเคานต์อย่างที่สุด เกือบว่าได้ว่าจะยิ่งไปเสียกว่าพี่น้องอีก. เปนธรรมดาทีเดียวที่จะต้องไปฝังศพเขาด้วย.”
“อ้อ—อ้อ ขอโทษที ขอโทษที—ความแก่ความเถ้าทำให้ใจไม่สู้ดีไป นึกเสียว่าอ้ายโรคพรรณนั้นติดกันได้และคนคงกลัวอ้ายโรคร้ายมากเหมือนฉัน ลืมนึกไปว่าท่านเปนหนุ่มและฉันมันหง่อมแล้ว. ขอโทษที.”
“ง่า—ไม่เปนไรดอกน่า ขอโทษขอโพยอะไร! ที่ตรงฉันไม่เคยเจ็บเคยไข้เลยตั้งแต่เล็กแต่น้อยมา และถึงอ้ายโรคพรรณนั้นในคราวนี้ก็ไม่กลัวดุ้งเสียเลย ในขณะนั้นไม่ได้นึกได้ฝันเลย—แต่พระบาดหลวง—คณะเบ็นเนดิคตีน - รุ่งขึ้นอีกวันจบเห่.”
“อื้อ! ปู้โธ่ ปู้โธ่ ปู้โธ่ อนิจจา อนิจจา. ตัวท่านเองคงตกใจใหญ่ละซีน่า ?”
“เปล่าเลย ไม่มีเสียละ จะบอกท่านตามจริงหมอเขาทายว่าฉันจะไม่ตายด้วยโรคอย่างหนึ่งอย่างใดเลย จริงๆ นา. เรื่องเจ็บตายด้วยโรคเปนปิดประตูได้ จะไม่เชื่อก็จะกะไร ๆ อยู่ ตั้งแต่เล็กมาก็ไม่เคย/*93*/รู้จักเจ็บไข้. โรคร้ายแรงเกิดมีขึ้นที่นี่ก็หลายครั้ง ก็ยังไม่เห็นเปนอะไรกับเขา มิไยใครจะเจ็บตายกันไปก็ช่างใคร ที่ตรงฉันสบายใจเฉื่อย.”
“แปลกมาก!” ข้าพเจ้าพูดด้วยความปลาดใจ เพราะว่านี่เปนของใหม่ที่ยังไม่เคยได้รับ. “แล้วเขาทำนายว่ากระไรต่อไปอีกเล่า!”
“เขาทำนายต่อไปว่า ฉันจะตายด้วยมือของคนที่ชอบพอคุ้นเคยกันมาก. ตรงนี้บ้าพิลึกไม่เห็นจะเปนไปทางไหนเลยยิ่งมาเดี๋ยวนี้ยังไม่เห็นสมจริงใหญ่ เพราะอะไร เพราะคนที่นับว่าเปนมิตร์สหายอย่างเอกหรือเกือบว่าอย่างเอก ก็เคยมีแต่คนเดียวเดี๋ยวนี้เขาก็ตายและอยู่ในห้องซุ้ยแล้ว ใช่คนอื่นคือเคานต์ฟาบีโอ โรมานี นี่เอง. อย่างนี้แหละ จะให้เชื่อตอนปลายนี้อย่างไรได้, อิมทีเดียว.”
ว่าดังนั้นแล้วเขาก็ถอนใจใหญ่ และข้าพเจ้าเพ่งตามองตกตลึงนิ่งอยู่.
บท ๑๑
ข้าพเจ้าถามว่า “ก็เมื่อเขาโง่อย่างนั้น ท่านรักเขาหรือไม่ ?”
กีโดตอบว่า “รักเขา ? ก็ดีหน้ะซี! เปล่าเลยถ้าว่าในส่วน ฉันก็ชอบเขาอยู่—ค่าที่ซื้อรูปฉันไปหลายรูปอยู่—เปนธรรมอยู่เอง ที่ช่างอนาถาอย่างฉันจะต้องชอบกับคนเจ้าจำนำดี ๆ ไว้. ว่าโดยแท้ที่จริงฉันชอบเขามากเทียว….จนเขามีเมีย.”
“อา! เมียเข้ามาขวางละซีน่า ?”
หน้าแดงทันที ฉวยเอาถ้วยสุราขึ้นดื่มที่เหลือจนหมด.
“ถูก” เขาตอบ “แม้ผู้หญิงนั้นเข้ามาขวางอยู่กลางเรา. ส่วนเจ้าผู้ชายพอมีเมียเข้าก็แปลกไปกว่าก่อน. เออนี่เรานั่งคุยกันอยู่นี่ก็นานแล้ว—ออกเดินบ้างหรือ ?”
ข้าพเจ้าทราบดีทีเดียว ว่าเขาตั้งใจจะเปลี่ยนเรื่องสนทนาจึงค่อย ๆ ลุกขึ้นจากเก้าอี้ช้า ๆ ประหนึ่งเส้นสายตึงตามนิไสยของคนแก่ ชักนาฬิกาเรือนทองฝังเพ็ชร์ออกดู, ยามเศษแล้ว. ไปกันทีก็ดี” ข้าพเจ้าพูด “ดึกแล้ว ฉันต้องนอนราวเวลานี้เสมอ. ตาทนแสงสว่างจัด ๆ เช่นนี้ไม่ใคร่ได้นาน. ท่านจะไปส่งฉันถึงโฮเต็ลหรือยังไง ถ้าไปเรายังได้เดินคุยกันไปตามทางอีก ถ้าท่านว่าง ๆ ฉันเชื่อว่าฉันคงจะ ได้รับโอกาศดี ได้ชมรูปที่ท่านเขียนเปนขวัญตาบ้างเปนแท้. บางทีฉันจะได้รับเกียรติยศเปนเจ้าของของรูปของท่านบ้างด้วย.”
“ขอบใจท่านแล้วขอบใจท่านอีก จนกว่าจะขอบใจได้พันครั้งหมื่นครั้ง” กีโดพูด. “ถ้าของสิ่งที่ได้เขียนไว้นั้นเปนที่พอใจของท่านแล้ว ฉันก็รับเกียรติยศอย่างสูง. เสียแต่เดี๋ยวนี้ฉันไม่ใคร่จะตะกละ/*95*/หาเจ้าจำนำดี ๆ เสียแล้ว คือทำไม คือนึกจะเลิกหากินในวิชานี้ในชั่วหกเดือนนี่แหละ”
“จริงหรือ ? ท่านจะได้รับมรฎกใหญ่โตละซีหรือ ?”
“ก็ไม่เชิง” กีโดตอบ—“แต่จะแต่งงานกับคนมีเงิน—มันก็คล้าย ๆ กันนั่นแหละจริงไหมล่าท่าน”
“เรี่ยม. ขออวยพรด้วย.” ข้าพเจ้าพูดด้วยเสียงอันฝืนให้เปนจริงกับธรรมดา แต่ส่วนเบื้องในนั้นแค้นเคืองเสียเหลือหละ เพราะคำที่เขาพูดนั้นเข้าใจได้ดีทีเดียวว่าหมายความว่าอย่างไร. อีกหกเดือนเขาหมายจะแต่งงานกับภรรยาข้าพเจ้า. หกเดือนเปนกำหนดไว้ทุกข์อย่างน้อยที่สุด หกเดือน ในชั่วเวลานั้นจะเปนอย่างไรบ้างก็ไม่ทราบ! …. มีความคิดอย่างนี้เข้ามาครอบงำดวงกระมลอยู่ กระทำให้ข้าพเจ้านิ่งเดินเคียงข้างกันไปจนไกล. ดวงจันทร์ส่องแสงสว่าง—พวกผู้หญิงสาว ๆ เดินเคลียไปกับผู้ชายที่รัก - - ในทะเลก็ได้ยินเสียงขลุ่ยและเสียงแมนโดลีนมาจากเรือที่ลอยล่องเล่นตามน้ำ—ล้วนมีแต่ความศุขสนุกสนานมากอยู่รอบข้าง. แต่ตัวข้าพเจ้าไม่มีสนุกเสียเลย—คันมือใคร่จะเข้ากระหวัดวัดบีบคอเจ้ามหาโกหกซึ่งเดินเคียงอยู่นั้น. เอย ผีสางเทวดาถ้าเข้ารู้! ถ้าเขาทายความที่เปนจริงถูก อยากจะรู้นักว่าจะวางหน้าอย่างไร—อยากจะรู้ว่ากิริยาจะเปนอย่างเดี๋ยวนี้หรือไม่ ? ชำเลืองมองดู—เขาเดินร้องเพลงฮึม ๆ เฉย ภายหลังเห็นจะรู้สึกว่าข้าพเจ้าจ้องมองดู เขาจึงหยุดฮึมเพลงลงกลางคัน แล้วหันมาพูดกับข้าพเจ้าว่า,
“ท่านเห็นจะเที่ยวไกลและได้เห็นมาก คอนเต้ ?”
“ได้เที่ยวได้เห็นมากอยู่”
/*96*/“ในประเทศใดที่ท่านได้ประสบผู้หญิงอย่างงามที่สุด ?”
“รับประทานโทษท่าน” ข้าพเจ้าตอบประดุจไม่สู้พอใจในคำถาม “ธุระของฉันแยกให้ฉันห่างจากอิถีถึงค์สโมสร. ไปมัวคิดสมบัติและสิ่งอื่น ๆ เว้นอย่างเดียวแต่เรื่องผู้หญิง ไม่เคยรู้จักรักผู้หญิงหน้าสวยหน้างามกับหน้าธรรมดา ดูมันเหมือนกันหมดตั้งแต่หนุ่มมาจนตราบเท่าชราถึงปานนี้แล้ว ก็ไม่มีความปราดถนาที่จะเปลี่ยนความคิดที่เกี่ยวกับหญิงเลย ถ้าจะพูดแก่ท่านโดยความจริงแล้วมันตรงกันข้ามกับคำที่ว่ารัก.”
เฟอร์รารีหัวเราะ “ท่านทำให้ฉันระลึกถึงฟาบีโอ. เมื่อก่อนมีเมียเขาพูดอย่างท่านฉนี้แหละ ถึงหากว่าเขาจะยังหนุ่มแน่นและยังไม่เคยได้รับความเจ็บใจมาแล้วอย่างท่านก็ดี แต่คอนเต้ เขาเปลี่ยนความคิดปุ่บปับรวดเร็วใจหาย. เหอ เหอ นึกก็ออกขันๆ !”
ข้าพเจ้าถามว่า “ภรรยาเห็นจะสวยเลิศ ?”
“หยอกอยู่เมื่อไร! รูปทรงอ้อนแอ้น ผิวบาง ทั้งหูทั้งตาทั้งหน้า ทั้งคิ้วงามพร้อม ฉันยังไม่เคยเห็นนางฟ้าจริง ๆ ดอก แต่นางฟ้าที่เขาเขียนไว้หละเปนสู้ไม่ได้หลุดเทียว จะมาพรรณารูปโฉมโนมประพรรณคำก็แสดงความงามไม่พอ ไว้ให้ท่านดูเอาเองเถอะ ท่านเปนเพื่อนของพ่อผัวหล่อน ท่านควรจะไปเยี่ยม.”
ข้าพเจ้าตอบว่า “เหตุไรจึงจะควรไป? ฉันไม่มีความปราดถนาจะเจอะหล่อนเลย อนึ่ง หล่อนกำลังอยู่ในระหว่างไว้ทุกข์ไม่ใคร่อยากจะพบปะแขก ควรหรือฉันจะไปกวนให้หล่อนนึกถึงทุกข์ถึงโศรกมากอีก.”
/*97*/ไม่ทำสิ่งใดให้ดีไปกว่านี้ได้ ยิ่งแสดงความไม่ปราดถนาจะพบเคานเตสโรมานี กีโดก็ยิ่งอยากจะชักนำให้รู้จักมากขึ้น (ชักนำข้าพเจ้า!...ให้รู้จักกับภรรยา...)
“ท่านต้องไปเยี่ยมหล่อน !” กีโดพูดด้วยความร้อนรนหน่อยๆ “คงรับรองเปนแน่ รับรองอย่างพิเศษ. อายุของท่านประการหนึ่ง ความคุ้นเคยแก่พวกพ้องผู้ใหญ่ ๆ ประการหนึ่ง จำเปนที่เจ้าหล่อนจะต้องรับรองด้วยความเคารพคาระวะอย่างมาก! โดยที่แท้หล่อนไม่สู้จะเศร้า....” กีโดหยุดค้างที่ตรงนี้ เพราะว่าเรามาถึงประตูโฮเต็ลเสียแล้ว.
ข้าพเจ้าเดินขึ้นบันไดใหญ่และร้องเชิญกีโดว่า “เชิญท่านขึ้นมาห้องฉันก่อนเถอะ เสพสุราด้วยกันเสียอีกสักถ้วยก่อนจึงค่อยไป. ก็ฉนั้น ข้างเมียก็ไม่พอใจสามีเลยซี ?”
โดยความเชื้อเชิญและกิริยาวาจาของข้าพเจ้า ทำให้เฟอร์รารีตายใจ สนิทสนมมากขึ้นทุกที เขาเอาแขนไขว่เข้าในแขนข้าพเจ้า เมื่อเดินขึ้นบันได และพูดด้วยสำเพียงอันเชื่อไว้วางใจว่า:
“ท่านเอ๋ย ผู้หญิงจะรักผู้ชายคนที่พ่อแม่ข่มขืนยกยอขอให้เพื่อเห็นแก่สมบัตินั้นอย่างไรได้? ดังฉันได้เล่าให้ฟังแล้วว่าเพื่อนคนเก่าของฉันน้ะ ไม่มีความระวังระไวรักษาความงามของภรรยาเลย—เย็นราวกับหิน มัวแต่ขลุกอยู่กับหนังสือวันยังค่ำคืนยังรุ่ง เมื่อเปนฉนี้ข้างภรรยาจะมีความรักอย่างไรได้.”
พอมาถึงห้องข้าพเจ้าก็เปิดประตูกว้างออก เฟอร์รารีมีความพิศวงในการแต่งห้องฟุ่มเฟือยหรูหรา เมื่อจะตอบคำพูดของเฟอร์รารี ข้าพเจ้ายิ้มและว่า,-
/*98*/“ดั่งได้บอกแก่ท่านแล้วว่า อ้ายเรื่องผู้หญิงริงเรือคุยด้วยไม่มีความรู้พอ มิไยจะเกลียดมิไยจะรัก รักก็เท่านั้นเกลียดก็เท่านั้น ในส่วนฉัน คนอื่นยังไรไม่รู้ด้วย นึกว่าผู้หญิงเหมือนกับลูกแมว คนองๆ ประเดี๋ยวก็ข่วนประเดี๋ยวก็กัด ถ้าคนเลี้ยงตบเบา ๆ ให้ถูกวิธีก็เคลียคลอด้วยดี แต่พอเหยียบหางเข้าเอาแล้ว แป๋วฟ่อ! ลองชิมเหล้ามอนเตปูลเซียโนหน่อยหรือท่าน ?”
เขารับถ้วยแก้วไปดื่มแล้วว่า “เด็ดมาก. นี่ท่านอยู่อย่างอองปรางซ์ (อย่างเจ้า) คอนเต้. บอกให้รู้ตัวว่าฉันอิจฉาท่าน.”
ข้าพเจ้าตอบว่า “ท่านไม่ต้องการจะอิจฉา ท่านมีความหนุ่ม ท่านมีความสบาย และ....ตามที่ท่านทำให้ฉันเข้าใจ—มีความรัก! สิ่งเหล่านี้ดีกว่าสมบัติทั้งปวงโดยแท้ คนทั้งหลายย่อมกล่าวกันว่าอย่างนั้น ความหนุ่มแน่นและความสบาย รับประกันว่าเปนสิ่งที่ประเสริฐแท้—ส่วนความรักนั้นยังไม่มีความเชื่อ.”
“เออนี่แน่ะท่านคอนเต้ ฉันเชื่อว่าท่านยังหนุ่ม ๆ อยู่นั้น ท่านคงเปนคนสรวยมาก แต่ถึงเดี๋ยวนี้รูปร่างทรวดทรงยังเก่งพอใช้.”
ข้าพเจ้าก้มศีร์ษะกระทำคำนับ “ท่านยอหน้ะขอรับซินยอ! เมื่อหนุ่มตัวฉันจะจัดเปนคนถึงกะน่าเกลียดทีเดียวก็ไม่ได้ แต่ไม่สู้สวยเก๋โก๋นัก ถ้าพูดส่วนกำลังวังชานั่นแหละเปนมีพอคุยแก่เขาได้ถึงเดี๋ยวนี้ก็ยังไม่อ่อนแอ.”
“เชื่อเทียว” เฟอร์รารีตอบ แต่ยังเพ่งพิจารณาดูข้าพเจ้าทั่วสารพางค์กาย “มีข้อมาประจวบกันอย่างประหลาดข้อหนึ่ง คือรูปร่างทรวดทรงท่านช่างคล้ายกับเคานต์โรมานีเพื่อนเก่าราวกับหล่อมาจากพิมพ์เดียวกันเทียว.”
/*99*/
ข้าพเจ้ารินสุราลงถ้วยสำหรับรับประทานเองด้วยมืออันมั่นคงมิได้สทุกสท้าน ดื่มน้ำสุราแล้วว่า,
“จริงหรือ ? ฉันมีความยินดีที่ได้รับเกียรติยศเปนผู้เตือนใจท่านให้ระลึกถึงเขา. คนสูง ๆ ย่อมคล้ายคลึงกันมาก นี่พูดส่วนสูงสวยอกใหญ่ไหล่ฝั่งด้วยกัน ถ้าสูงโย่งเก้งย่องโก๊นั่นคนละอย่าง.”
คิ้วของเฟอร์รารีขมวด แต่ไม่ใช่ขมวดโกรธ ขมวดอย่างเราท่านทั้งหลายนั่งตรองอะไรต่ออะไร ภายหลังเขารู้สึกตัวเปนตัว ยิ้มและยกถ้วยสุราขึ้นดื่มจนหมด แล้วลุกขึ้นจะไป
“หวังใจว่าท่านจะอนุญาตให้ฉันบอกชื่อท่านแก่เคานเตสโรมานี, หล่อนคงรับรองท่านแน่เทียว ท่านจะอนุญาตหรือไม่ ?”
ข้าพเจ้าทำเปนบิดเบือนด้วยมารยาและว่า “พูดโดยน้ำใสใจจริง ฉันไม่อยากจะพูดแก่ผู้หญิงริงเรือเลย ค่าที่พวกผู้หญิงพูดเหลวแหลก ไม่ถูกวิเคราะห์ มีแต่ยั่วยวนไม่เปนเมื่อเปนคราว แต่ทว่าท่านกับฉันนั้นก็ได้รู้จักกันถึงโดยว่าไม่นานก็สนิทสนมมากอยู่ แม้ท่านไม่มีความรังเกียจแล้ว อยากจะวานท่านเปนทูตไปยังเคานเตส แต่บางทีท่านจะยังไม่มีโอกาศที่จะพบเคานเตสอีกหลายวันดอกกระมัง ?”
หน้าเขาแดงหน่อย ๆ และตอบว่า “ตรงกันข้าม ฉันจะไปบ้านหล่อนค่ำวันนี้ และธุระที่ท่านจะใช้นั้นทำให้ฉันเพิ่มความยินดีอีกมาก.”
“ธุระที่จะวานท่านนั้นไม่หนักหนาอะไรนัก. ฉันจะเล่าเรื่องให้ท่านฟังแต่สังเขปว่าเหตุใดจึงได้อยากจะพบกับท่านชายหนุ่มที่ถึงแก่กรรมแล้ว คือเมื่อฉันยังหนุ่ม ๆ อยู่นั้นเคานต์โรมานีเปนผู้อุปการ ช่วยเหลือเกื้อหนุนฉันมามาก. บุญคุณของท่านที่มีแก่ฉันนั้นยังอยู่ใน/*100*/ดวงจิตรเสมอเปนนิตย์ และตรึกตรองอยู่เสมอที่จะทดแทนคุณท่าน บัดนี้ฉันได้รวบรวมเพ็ชร์พลอยอย่างหาค่ามิได้มาหลายเม็ดเพื่อจะให้แก่บุตรของเพื่อนเก่า ประสงค์จะให้เปนที่ระลึกบ้างเล็กน้อย หรือมิฉนั้นก็เพื่อจะแสดงความกตัญญูต่อวงษ์ของท่านผู้มีพระเดชพระคุณแก่ตัวมา. มาบัดนี้บุตรชายของท่านก็ถึงแก่กรรมเสียด้วยเล่า เพ็ชร์พลอยที่หามาก็จะมีประโยชน์อะไรอีก จึงตกลงในใจว่าจะทำกำนันเสียแก่เคานเตส ถ้าหล่อนจะยินดีรับ. ถ้าแม้สามีหล่อนยังมีชีวิตอยู่ ของเหล่านี้ก็คงตกเปนของเจ้าหล่อนยังค่ำ—ฉนั้น บัดนี้ก็ควรเปนของหล่อนเหมือนกัน.”
“ฉันมีความยินดีที่ได้รับเกียรติยศเปนทูตนำข่าวของท่าน” เฟอร์รารีตอบและลุกยืนขึ้นจะลาไปกันที “สัตรีงามชอบเพ็ชรพลอย คนไหนบ้างที่ไม่ชอบ ? ตาคมกับเพ็ชร์พราว ถูกกันเรี่ยมพิลึก! ลาก่อนละท่านคอนเต้! หวังใจว่าเราจะได้พบกันเนืองๆ”
“ข้อนั้นไมสงสัย” ข้าพเจ้าตอบ.
เขาจับมือข้าพเจ้าด้วยความเต็มใจ แต่ข้าพเจ้าเฉยๆ. มองดูทางหน้าต่างโฮเต็ล เห็นเฟอร์รารี เดินไปตามถนนด้วยความศุขในใจ พอเดินไปห่างเขาเหลียวหน้าดู เปิดหมวกคำนับอีกแล้วเดินลับตัวไป ความพยาบาทได้เริ่มต้นแล้ว.
บท ๑๒
/*101*/รุ่งขึ้นเฟอร์รารีมาหาข้าพเจ้าแต่เช้า. ข้าพเจ้ากำลังรับประทานอาหารอยู่—เขาขอโทษในการที่มารบกวนในขณะเมื่อรับประทานอาหารอยู่ฉนั้น.
“แต่” เขาอธิบายว่า “เคานเตสโรมานีสั่งมาเปนการร้อน ซึ่งจำเปนอย่างยิ่งที่ฉันจะต้องทำตาม. เราพวกผู้ชายต้องเปนทาษของพวกแม่เจ้าประคุณวันยังค่ำ!”
“ไม่วันยังค่ำ” ข้าพเจ้าขัดคอ และกระทำกิริยาให้เขานั่ง “มีข้อยกเว้นอยู่บ้าง เช่นตัวฉันเองเปนตัวอย่าง เชิญรับประทานกาแฟ.”
“ขอบใจ. ฉันรับประทานมาเมื่อตะกี้นี้เอง เชิญรับประทานให้สบายเถิดอย่าเปนห่วงกังวลเลย. เคานเตสให้บอกแก่ท่านว่า”
“อ้อ เมื่อคืนนี้ท่านไปหามาหรือ ?” ข้าพเจ้ากลุกลางปล้อง กีโดเรี่ย “ไป-ง่า-ง่า-ไปอยู่ประเดี๋ยวเดียวเท่านั้น นำเนื้อความของท่านไปเล่าให้หล่อนฟัง แล้วหล่อนขอบใจท่านเปนอันมาก และ ขอให้ฉันบอกแก่ท่านว่า หล่อนจะรับเพชรพลอยเหล่านั้นไม่ได้เลย ถ้าท่านจะไม่ไปเยี่ยมเยียนให้เปนเกียรติยศแก่หล่อนบ้าง แขกเหรื่ออื่นนั้นเปนไม่รับรองใครเปนอันขาดในเวลาที่ไว้ทุกข์นี้—แต่ท่าน—ผู้เปนเพื่อนกันสนิทเก่าแก่ของวงษ์ญาติของสามี จำเปนอยู่เองที่หล่อนจะต้องรับรองด้วยความเต็มอกเต็มใจ.
ข้าพเจ้าก้มศีร์ษะกระทำคำนับ “ฉันถูกเยินยอเหลือเกิน, การเชื้อเชิญด้วยเต็มอกเต็มใจฉนี้เปนของไม่ใคร่จะได้พบเนือง ๆ แต่มีความเสียใจที่จะรับเชิญไม่ได้ ถึงยังไร ๆ ก็ในหมู่นี้ไม่ได้ ขอท่านได้/*102*/เอื้อนำใจความอันนี้ไปแต่งเคลือบน้ำตาลให้หวานฉ่ำและบอกกับเคานเตสด้วยเถิด.”
เขาตลงด้วยความประหลาดและฉงนสนเท่ห์ใจ.
“จริงหรือที่ท่านว่าท่านจะไม่ไปเยี่ยมหล่อน—ที่ท่านปฏิเสธคำเชิญของหล่อน ?”
ข้าพเจ้ายิ้ม “จริงซีท่านซินยอเฟอร์รารี ฉันเปนคนที่ใจเปนอย่างไรก็ทำตามใจ และไม่ยกเว้นให้ในส่วนผู้หญิงริงเรือด้วย ถึงจะสวยจะเปนที่ยั่วยวนอย่างไรก็ชักจูงเอาไปไม่ได้ ถ้าแหละใจไม่สมัค. ธุระอื่นในเมืองเนเปิลซ์ยังมีอยู่อีกมาก ฉันจะต้องเอาใจใส่ในธุระเหล่านั้นเสียก่อน เมื่อเสร็จธุระเหล่านั้นแล้ว นั่นและบางทีจะไปหัวหกก้นขวิดบ้าง เพื่อเปนการเปลี่ยนแปลงบ้างเล็กน้อย—เดี๋ยวนี้ ฉันยังไม่สมกับอิถีถึงค์สโมสร—คนแก่งุ่มง่ามอย่างที่ท่านเห็นฉนี้ ทั้งปากก็พกลมไม่หวานพอ ได้แต่ไปให้เขาโห่เล่นได้อยู่. จะสัญญาให้แก่ท่านว่าผัดฝึกซ้อมกิริยามารยาตร์เสียให้เรียบร้อยก่อน เมื่อว่างธุระจะคงไปเยี่ยมเคานเตสสักครั้ง ในเวลานี้นั้นฉันมีความหวังใจว่า ท่านจะกรุณาขอโทษขอโพยให้ในการที่ขัดคำสั่ง.”
เฟอร์รารีแสดงกิริยาอย่างประหลาดใจมาก—ภายหลังหัวเราะออกดัง “ผ่าเทอนา ท่านนี่แปลกมนุษย์มาก ฉันเกือบเชื่อท่านแล้วว่าท่านเกลียดผู้หญิงจริง.”
ข้าพเจ้าว่า “คำว่าเกลียดนั้นแรงไปหน่อย—ความเกลียดชังมากย่อมเกิดแต่ความรักมากเปนปฐม. ฉันยังไม่เคยพบผู้หญิงที่ควรแก่ความเกลียดเลย มีแต่เพียงเฉยๆเรื่อยๆ เมื่อดูภายนอกแล้วผู้หญิงดูเปนเรียบร้อย งดงามและเปนเครื่องเบาใจ แต่ครั้นพิจารณาให้ซึ้ง/*103*/แล้ว ผู้หญิงกลับกลายเปนสิ่งตรงข้ามไป คือรุงรังพันเต ไม่สวยไม่งาม ทั้งเปนเครื่องถ่วงหัวใจของผู้ชายยิ่งหนัก.”
“ถึงกระนั้นก็ยังมีคนทนแบกความหนักนั้นเสมอ” เฟอร์รารีพูดสอดเข้ามา
“ผู้ชายนั้นมีน้อยคนเต็มทีที่จะเปนนายแห่งความโลภความหลงได้ พอความสนุกสนานเพลิดเพลินอะไรสักหน่อยวี่แววเข้ามา ก็รีบสุ่มสี่สุ่มห้าฉวยรีฉวยขวาง เห็นแต่จะได้ความพอใจเล็กน้อยเหล่านั้น มิได้คิดถึงความที่ปล่อยตัวให้เสียหายในส่วนตัวหรือส่วนเพื่อนฝูงหรืออะไร ๆ ความรักจูงจมูกไปไหน ๆ ได้ตามสบาย. ตะกลามคว้าความสวยความงามผู้หญิงราวกะเด็กเล็กคว้าขนม ถ้าขนมเปนของดีก็พอคุ้มอัฐคุ้มเวลาที่เสียไป แม้นโดนขนมบูดแฉะเข้าสิ ซ้ำร้ายอัฐก็เสีย ท้องก็ปวด ประโยชน์จะมีมาแต่ไหน.”
“เฟอร์รารีแบมือยกไหล่และว่า” ฉันยังไม่เห็นด้วย แต่เวลานี้ยังไม่เถียงท่านก่อน. ตามความเห็นของท่าน ท่านก็ถือว่าเปนถูก คนทุกคนย่อมมีความเห็นส่วนตัว และความเห็นย่อมแผกเพี้ยนกันบ้างไม่มากก็น้อย—เมื่อยังหนุ่มอยู่ชีวิตเหมือนกับสวนดอกไม้ ความรักและความยิ้มแย้มของสัตรีเปนประดุจแสงอาทิตย์อันตกลงต้องดอกไม้ในสวนนั้นกระทำให้สวนเปนที่ที่พึงชม! ถึงตัวท่านเองเมื่อท่านยังหนุ่ม ๆ ก็คงนึกรู้สึกเช่นเดียว—คงเคยนึกรักใครกับใครบ้าง.”
“ความรักเปนของสำหรับมนุษย์ และฉันก็เปนมนุษย์เหมือนคนทั้งหลาย เพราะฉนั้นความรักก็มีอยู่บ้าง” ข้าพเจ้าหัวเราะ “ผู้หญิงที่ฉันพอใจนั้นกลายเปนเทพธิดาไป—ไม่ดีพอกับเจ้าหล่อน ฉันไม่ดี/*104*/พอจะล้างเท่าเจ้าหล่อน—เขาว่ากันอย่างนั้น! ฉันรู้สึกว่าความดีของหล่อนสูงล้นพ้น นั่นแหละ—ฉันต้องลา.”
เขาประหลาดใจ “อื๊อ! แปลก เปิดหนีเอาเฉยๆ อย่างนั้นแหละ.”
“แปลกมาก—เปนอย่างที่ผิดกับธรรมดาจริง แต่เปนที่พอใจสำหรับตัวฉัน. เราคุยกันถึงเรื่องที่สนุกๆจะดีกว่า—เรื่องรูปภาพของท่าน เมื่อไรจะได้มีโอกาศไปชมได้บ้าง.”
“สุดแล้วแต่ท่าน” กีโดตอบ “ฉันเกรงว่ารูปที่เขียนไว้จะไม่ดีพอสำหรับตาสูงๆ อย่างท่าน.”
“ท่านพูดถ่อมตัวนัก เอาเถอะบ่ายวันนี้จะไปที่ออฟฟิศท่าน. บ่ายวันนี้ราวระหว่างสามโมงกับสี่โมงเย็นมีเวลาว่างอยู่หน่อยพอจะไปได้ แต่จะขัดขวางแก่ท่านอย่างไรบ้างไม่ทราบ.”
“โอ ไม่มีขัดขวางอะไร. แต่ต้องขอบอกเสียก่อนว่าท่านจะเสียใจในการที่ไปดู ด้วยว่าตัวฉันจะจัดเอาเปนช่างเขียนทีเดียวไม่ได้ ไม่สู้จะดีกว่าเด็กนักเรียนวัดเขียนเล่นตามฝาผนังโบสถ์.”
ข้าพเจ้ายิ้ม รู้ซึมดีทีเดียวในฝีมือเขียนของเขา แต่ไม่ตอบ ไถลไปพูดถึงเรื่องเพ็ชร์พลอย. “ขอกลับพูดถึงเรื่องเพ็ชร์พลอยที่จะทำของกำนันแก่เคานเตสโรมานีใหม่—ท่านจะชมหรือไม่เล่า?”
“ฉันอยากขอชมเปนขวัญตาแท้ๆ” เขาตอบ “คงเรี่ยมหนึ่งไม่มีสอง.”
“ก็นึกว่าอย่างนั้นและท่าน” ว่าดังนั้นแล้วข้าพเจ้าก็เดินไปที่มุมห้อง เอาลูกกุญแจไขกำปั่นเหล็ก หยิบเอาหีบเพ็ชร์พลอยชุดนั้นขึ้นมาส่งให้กีโดดู ในหีบนั้นมีสร้อยคอประดับด้วยทับทิมและเพ็ชร์/*105*/เม็ดใหญ่ๆ และกำไลมือเข้าชุดกัน ปิ่นปักมวย—แหวนนิล—กางเขนสำหรับห้อยคอทำด้วยเพ็ชร์สีชมภู กีโดเมื่อเห็นของอันมีค่าเหล่านี้เข้า ไนย์ตาเปิดขึ้นโต และนั่งพิจารณาทีละสิ่ง ตรวจเม็ดพลอยทีละเม็ดอยู่ด้วยความพิศวงมาก.
ข้าพเจ้าพูดว่า “เปนแต่ของเล็กน้อยเท่านั้น แต่บางทีจะเปนที่ชอบใจผู้หญิง และถ้าท่านจะมีความเอื้อรับเอาของฝากเหล่านี้ไปให้เคานเตสโรมานีแล้วฉันจะมีความขอบใจมาก อนึ่ง ของเหล่านี้ เปนของเจ้าหล่อนแท้ ถ้าผัวหล่อนยังมีชีวิตอยู่เขาก็คงมอบให้แก่หล่อน เพราะฉนั้น หล่อนไม่ควรจะมีความรังเกียจที่จะรับของซึ่งเปนของๆ ตนเอง การทั้งนี้จะสำเร็จได้ดีก็เพราะสติปัญญาและวาจาของท่าน.”
เฟอร์รารีประหลาดใจและว่า “ท่านต้องไปเยี่ยมหล่อน. ฉันจะต้องถือเอาว่าการจะไปเยี่ยมเปนการแน่นอน.”
ข้าพเจ้ายิ้ม “เอ๊อ! ดูท่านร้อนอกร้อนใจในเรื่องนี้เหลือเกิน. ขอถามสักหน่อยว่าเหตุไรจึงเปนของที่จำเปนอย่างยิ่ง.”
เฟอร์รารีตอบ “ฉันนึกเอาเองว่า เคานเตสคงมีความโทรมนัสมาก ถ้าและท่านเปิดโอกาสให้หล่อนขอบใจสำหรับของกำนันอันมีค่ามากฉนี้. อนึ่ง หล่อนทราบว่าการที่เยี่ยมเยือนนั้น ไม่เปนของต้องห้ามอันใด บางที่ฉันเกือบทายล่วงหน้าได้ว่าหล่อนคงไม่รับของเหล่านี้ไว้.”
“อย่าร้อนใจไปเลย!” ข้าพเจ้าตอบ “หล่อนอยากขอบใจก็ต้องให้ขอบเสียให้พอความประสงค์ ฉันสัญญาว่าในสองสามวันนี้จะไป/*106*/เยี่ยม—โดยที่จริงท่านรับปากว่าท่านจะชักนำให้รู้จัก—เอาเปนตกลง!”
“ถ้าฉนั้นฉันจะรับเอาหีบเครื่องเพ็ชร์นี้ไปให้หล่อน” เขาว่า “ฉันอาจพูดได้ คอนเต้ ว่าให้ท่านไปทั่วพิภพเทียว ท่านจะไม่เจอะหญิงใดที่ควรแก่เครื่องแต่งตัวนี้ยิ่งกว่าเลย.”
“ไม่สงไสยเลย!” ข้าพเจ้าพูด. “ฉันเชื่อท่านทีเดียว. ตัวฉันเองไม่มีความรู้พอที่จะเปนตุลาการชี้ได้ว่าคนหน้าสวยรูปร่างทรวดทรงงามนั้นเปนอย่างไร ท่านว่างามเปนงาม ดีเปนดี. ขอโทษเถอะ หน่อยอย่าคิดอย่างโน้นอย่างนี้ ขอเชิญท่านกลับไปก่อน ฉันอยากอยู่เงียบๆสักหน่อย ในระหว่างสามโมงกับสี่โมงเย็นจึงจะไปที่ออฟพิศท่าน.”
บท ๑๓
/*107*/ครั้นเฟอร์รารีไปแล้ว ข้าพเจ้าก็กระทำธุระต่าง ๆ ซึ่งจะพึงทำเพื่อให้คนทั้งหลายในเมืองเนเปิลซ์ นับหน้าถือตามากขึ้น. ในวันนั้นข้าพเจ้าได้จ้างคนใช้คนหนึ่งชื่อ วินเช็นโซ ฟลัมมา วินเช็นโซ ฟลัมมา นี้เปนคนมีกิริยามารยาตรเรียบร้อย ใจคอซื่อสัตย์กตัญญูต่อผู้เปนนายนัก และข้อสำคัญคือไม่เปนคนปากบอนเก็บความนี่ไปพูดโน่น เก็บความโน่นมาพูดนี่. ข้าพเจ้ามีความพอใจมากในคนใช้คนนี้โดยเหตุที่เปนคนคงแก่เรียนในจรรยาบ่าวจริงๆ. พอรับการมอบธุระหน้าที่ให้เขาแล้ว เหลียวดูนาฬิกาสิ เวลาช่างแล่นเร็วประดุจมีปีกบินโบยได้ จวนถึงเวลากำหนดนัดไว้กับเฟอร์รารีในตอนบ่ายแล้ว จึงจัดแจงลุกขึ้นเดินออกจากโฮเต็ลไปทางบ้านเฟอร์รารี. รู้จักมานมนานครั้งโบราณ—ไม่จำเปนจะต้องดูตำบลบ้านซึ่งแจ้งอยู่ในใบก๊าด. เมื่อก่อนแต่งงานข้าพเจ้าได้เคยมามีเวลาศุขที่นี่เนืองๆ ไม่มีธุระอะไรจะทำก็เอาหนังสือดี ๆ มานอนอ่านเล่น หรือมิฉนั้นก็มานั่งดูเขาเขียนรูปเขาไม้และรูปอะไรต่างๆ และรูปเหล่านี้ข้าพเจ้าช่วยเอื้อเฟื้อซื้อไปทิ้งไว้ ณ บ้านก็หลายรูป. พอถึงบ้านก็เคาะประตูเรียก บัดเดี๋ยวประตูก็เปิดออก เฟอร์รารีเปิดรับข้าพเจ้าเองด้วยความรีบร้อนตะลีตะลาน.
“เชิญเข้ามาข้างใน เชิญ!” เขาพูด “บ้านช่องไม่สู้จะเรียบร้อย แต่หวังใจว่าท่านจะไม่ถือ. ด้วยไม่ใคร่จะมีแขกเหรื่อไปมานานมาแล้ว ระวังขั้นกระไดนาท่าน!—เต็มทีที่ตรงนี้มืดนัก-มืดยังกะเข้าถ้ำ—คนมาสดุดจะคอหักตายเสียนักต่อนัก. บ้านคนจนจะเอาดิบดีถึงไหน แต่ได้เพียงนี้ก็ประเสริฐแล้ว.”
/*108*/พูดไปพลางหัวเราะไปพลาง เขานำข้าพเจ้ามาทางระเบียงอันมืดและเข้าในห้องโถงซึ่งเคยทำการเขียนของเขา. ชำเลืองดูปร๊าดเดียวก็เห็นได้ทันทีว่าเขามิได้นำพาห้องนี้นานแล้ว เข้าของวางทิ้งเกลื่อนกลาด แต่จัดลำดับเข้าเพื่อรับรองข้าพเจ้าในคราวนี้แล้ว ยังเพียงนี้ถ้าธรรมดาจะเพียงไหน.
บนโต๊ะใหญ่กลางห้องมีที่ดอกไม้ใหญ่ตั้งอยู่อันหนึ่ง ในนั้นดอกไม้งาม ๆ ประดับประดาอย่างประณีตด้วยฝีมือช่างอย่างดี เกิดสังหรณ์ในใจว่านี่คงไม่ใช่ฝีมือคนอื่นที่ไหน คงเปนฝีมือภรรยาข้าพเจ้าทำมาให้ ส่วนในการเขียนนั้น ไม่เห็นว่าเขาได้เขียนต่อไปอีกเลย เห็นแต่ก่อนยังไรก็คงค้างอยู่อย่างนั้น จำได้ดีทุกสิ่งทุกประการ
ในตอนเช้านั้นเฟอร์รารีสรวมเสื้อดำ แต่ครั้นเวลาเย็นสรวมเสื้อกำมหยี่ดำ และมีดอกกล้วยไม้ติดรังดุมดูสวยเก๋พิลึก ข้าพเจ้ายอมว่าเขาสวยมากในวันนี้. ออกนึกเชื่อเอาเปนแน่เกือบได้ว่าผู้หญิงเกียจคร้านหน่อย ๆ หาความเพลิดเพลินนิด ๆ คงจะงวยงงหลงด้วยรูปร่างและหน้าตาของเขา. ข้าพเจ้าพูดส่วนของความคิดนี้ออกมาดังๆ ว่า
“อา ท่านนี้ไม่ใช่แต่เปนช่างเขียนอย่างเดียว ซินยอเฟอร์รารี—ท่าน—ง่า-”
เขาอายหน้าแดงและยิ้ม
“ท่านอยู่ข้างจะยอมากเกินไป” เขาตอบด้วยความยินดีในออกหน้า “ง่า—แต่ก่อนที่จะลืมเสีย ฉันต้องบอกท่านว่า ฉันได้กระทำตามคำสั่งท่านแล้ว.”
/*109*/“เรื่องเคานเตสโรมานีหรือ ?”
“ก้ออะไรเสียอีกเล่า แม้ความดีใจและประหลาดใจของหล่อนเหลือที่จะพรรณาด้วยปากได้ น่าดู๊ น่าดู น่าดูกิริยาอาการของหล่อนที่พอใจในของกำนันนั้น.”
“นี่ท่านหวังแขกคนอื่นอีกหรือเปล่า ?” ข้าพเจ้าถาม
“ไม่ทราบแน่ว่าจะมีใครมาบ้างหรือไม่มา—แต่” ได้ยินกระดิ่งดังกร่าง, เฟอร์รารีพูดค้างแล้วขอโทษ—รีบวิ่งไปเปิดประตูรับ ข้าพเจ้าลุกขึ้นจากเก้าอี้....ทราบทีเดียว ทราบว่าใครมา อุส่าห์ระงับใจ ระงับเส้นประสาธ กดแว่นตาดำให้กำชับตาให้ดี เสียงฝีเท้าเฟอร์รารีขึ้นบันไดมา....และได้ยินเสียงฝีเท้าเบา ๆ ตามมาด้วย.... ได้ยินเสียงกระซิบ ในทันใดนั้นเฟอร์รารเปิดประตูกว้างออกและกระทำกิริยาอย่างเรียบราบ ราวกับว่าเปิดประตูรับนางพระยา. ได้ยินเสียงสร่ายแพร—ได้กลิ่นหอมฉุยๆ—แล้ว แล้ว - -ประเจอะหน้ากับ—ภรรยาของข้าพเจ้า!
หล่อนช่างสวยบาดตานี่กระไร! ข้าพเจ้ายืนมองตลึงอยู่ราวกับเมื่อข้าพเจ้าเห็นหล่อนในคราวแรก. เครื่องแต่งตัวนั้นล้วนแต่ดำและมีผ้าย่นดำคลุมหน้า ยิ่งแต่งตัวอย่างไว้ทุกข์และกิริยาเหงาหงอยยิ่งทำให้ดูงามมากขึ้น. แม่หม้ายสาวสวยอย่างนี้! ข้าพเจ้าผู้เปนสามีของหล่อนที่ถึงแก่กรรม ยังรู้สึกออกรัก ๆ ในท่าทางของหล่อน? หล่อนยืนหยุดอยู่ตรงประตูสักครู่หนึ่ง ยิ้มแล้วมองดูข้าพเจ้าแล้วว่า—
“ฉันคิดว่าฉันผิดตัวไม่ได้โดยแท้ ?” นี้ดีฉันพูดกับท่านเคานต์เซซาเร โอลิวา ไม่ใช่หรือค้ะ ?”
/*110*/ข้าพเจ้าพยายามที่จะพูด แต่พูดไม่ออก. ปากแห้งด้วยความตื่นเต้น คอหอยตันด้วยความแค้นและเสียใจมาก ได้แต่ก้มศีร์ษะกระทำคำนับแทนคำรับ หล่อนเดินเข้ามาใกล้ยื่นมือออกมาให้สัมผัสทั้งสองข้าง ซึ่งเปนกิริยาอันข้าพเจ้าเคยชอบมาก.
“ดิฉันชื่อเคานเตสโรมาน” หล่อนว่าทั้งยิ้ม “ฉันได้ทราบจากซินยอเฟอร์รารีว่าท่านจะมายังออฟพิศบ่ายวันนี้ เพราะฉนั้นดีฉันจึงอุส่าห์มาถึงนี่ เพื่อจะแสดงความขอบคุณในของซึ่งกรุณาให้แก่ดีฉันนั้น. เพ็ชร์พลอยเหล่านั้นช่างงามนี่กระไร ที่ฉันยังไม่เคยเห็นงามกว่านี้ไปเลย ขอท่านจงอนุญาตให้ดีฉันขอบใจในการที่ให้นี้โดยเต็มที่.”
ข้าพเจ้าจับมือทั้งสองข้างที่ยื่นมานั้นบีบหนัก—หนักจนรู้สึกว่าแหวนที่หล่อนสรวมอยู่นั้นกดเนื้อจนบู้ แต่หล่อนเปนคนชาติเด็ดลูกชาติลูกตระกูลหล่อนจึงไม่ร้องโวยวาย พอข้าพเจ้าได้สติขึ้นมาก็ตั้งต้นจะต่อการซึ่งได้เริ่มมาแล้วนั้นไปอีก.
“ตรงกันข้ามเสียอีก แมดาม” ข้าพเจ้าตอบด้วยเสียงห้าว ๆ “ความชอบจะต้องจากฉันจึงจะถูก เพราะให้เกียรติยศในข้อที่รับของ ถึงแม้ว่าเปนแต่เล็กน้อยเท่านี้.—ขอให้เชื่อเถอะ ว่าฉันมีความทุกข์ด้วยในข้อที่แม่มีทุกข์ ถ้าหากว่าสามีของแม่ยังมีชีวิต เพ็ชรพลอยเหล่านี้คงเปนของแม่วันยังค่ำ ฉันมีความเหิมใจมากเมื่อคิดที่คนอย่างแม่จะรับของจากมืออันไม่คู่ควรอย่างมือของฉันนี้ ในขณะที่ข้าพเจ้าพูด เห็นสีหน้าของภรรยาข้าพเจ้าซีดสลดไปทันที สดุ้งเยือกและมองดูตลึงอยู่. หล่อนค่อย ๆ ชักนิ้วออกไปจากมือข้าพเจ้า ข้าพเจ้าไปยกเก้าอี้มาตั้งให้หล่อนนั่ง แล้วข้าพเจ้าก็นั่งลงใกล้ ๆ หล่อนยังจ้องหน้า/*111*/ข้าพเจ้าอยู่ไม่วางตา ส่วนเฟอร์รารีนั้นกำลังวนในการจัดเอาน้ำชาออกมาเลี้ยงดูเรา. ครั้นตั้งจานขนมและจานผลไม้เสร็จแล้ว เขาหันหน้ามาหัวเราะ.
“ฮา ฮา ตกหลุม!” เขาหันหน้ามาพูดแก่ข้าพเจ้าอย่างสนุก “ขอให้ท่านพึงเข้าใจเถอะว่าเรารู้กัน คิดแปลนอันนี้ไว้ดักท่าน แมดามกับฉันด้วยกันคิดทำให้ท่านประหลาดใจเล่นอย่างนั้นแหละ ท่านอยากไม่กะเขตร์ว่าจะไปเยี่ยมเคานเตสเมื่อไร และทั้งเจ้าหล่อนก็ดิ้นรนอยากจะมาพบมาปะให้ได้ในวันในพรุ่ง ฉันจึงคิดจัดการให้พบกันที่นี่ มีอะไรดีกว่านี้ไปหรือ ท่านคอนเต้. อา รับสารภาพเสียดี ๆ เถอะว่า ท่านเปนคนคุยสนุกมาก สนุกมาก.”
“แน่ละซีฉันเปนคนคุยสนุก!” ข้าพเจ้าพูดด้วยเสียงประชดหน่อย ๆ “มีใครบ้างที่จะไม่เปนคนคุยสนุกในต่อหน้าความสาวแหละความสวยเช่นนี้ อนึ่ง เคานเตสโรมานีให้เกียรติยศฉันอย่างเอกอุที่จะ กระทำซึ่งความคุ้นเคยในระหว่างทุกข์. เพราะฉนั้นฉันต้องแสดงตัวไว้เปนคนช่างคุย.”
ถ้อยคำเหล่านี้ทำให้สีหน้าภรรยาข้าพเจ้าสลดและดูโศรกลงทันที.
“เฮ้อ! คิด ๆ ก็เศร้าใจเมื่อนึกถึงฟาบีโอ” หล่อนถอนใจใหญ่ “แม้ นี่ถ้ายังมีชีวิตอยู่แล้วคงจะยินดีรับรองท่านสนัด! เขานับถือยำเกรงบิดาหนัก นี่ท่านก็เปนเพื่อนของบิดา โธ่ โธ่! น่าเสียใจ น่า ใจหาย อะไรเห็นกันอยู่หรัด ๆ ประเดี๋ยวสิได้ข่าวว่าเสียเสียแล้ว ความเศร้าใจเห็นจะตั้งอยู่ในหัวใจที่ฉันไม่รู้หาย”
/*112*/เมื่อว่าดังนั้นแล้วน้ำตาก็ซึมออกมาอยู่เต็มหน่วยตาทั้งสองข้าง—ข้อนั้นไม่ทำให้ข้าพเจ้ามีความประหลาดใจเลยสักนิดเดียว เพราะว่าธรรมาดผู้หญิงมักนึกจะให้น้ำตาไหลเมื่อไร น้ำตาก็ต้องไหลเมื่อนั้น อาไศรย์หัดแต่ทีแรก ๆ เสียหน่อย ๆ ภายหลังเรียกเมื่อไรก็มา พวกผู้ชายเราหน้ะสิโง่ ไม่รู้จักจะเรียกน้ำตาอย่างไร ครั้นเห็นน้ำตาเข้า เมื่อตัวของตัวเองทำไม่ได้แล้วก็เชื่อเอาเปนจริง หลงนึกสมเพชปลอบโยนด้วยประการต่าง ๆ ผู้หญิงไม่ใช่เล่นนา. ข้าพเจ้าชำเลืองดูเฟอร์รารีแล้วชำเลืองดูภรรยา—ท่าเจ้าผู้ชายไม่สนิทเท่านางผู้หญิง. หลุดกันมาก.
“อุส่าห์หักอกหักใจเสียบ้างเถอะ แมดาม” ข้าพเจ้าพูด “แผลแห่งความทุกข์ซึ่งเกิดในหัวใจของคนสาวและสวยอย่างแม่นี้คงหายเร็ว! พูดส่วนตัวแล้ว ตัวฉันเองก็มีความเศร้าโศรกมากในเรื่องที่สามีของแม่ถึงแก่กรรม แต่ฉันขออ้อนวอนให้แม่ลืมเสียบ้างซึ่งความโศรก โศรกไปใช่ว่าท่านผู้ที่ถึงแก่กรรมแล้วจะคืนมีชีวิตได้ก็เปล่า มีแต่จะทำให้สังขารร่างกายทรุดโทรมลงไปเท่านั้น ชีวิตของแม่ยังอยู่—การที่ล่วงแล้วควรจะปล่อยให้เปนแล้วไป คิดสำหรับวันข้างหน้าใหม่ จงความศุขและความสบายไปเบื้องหน้ามีแก่แม่ดังได้มีมาแล้วในป่างก่อน!”
ภรรยาข้าพเจ้ายิ้มทันที น้ำตาของหล่อนก็เหือดหายไปราวกับน้ำค้างในเวลาเช้าเมื่อต้องความร้อนของดวงอาทิตย์
“ดีฉันขอบใจท่านมากในข้อที่คิดให้ดี คอนเต้” หล่อนพูด “แต่วันแห่งความศุขของดิฉันจะตั้งต้น ก็เมื่อท่านกรณาให้เกียรติยศไปเยี่ยมเยือนถึงบ้าน มาน้ะค้ะท่าน มาน้ะ! เชิญมาน้ะคะ!”
/*113*/ข้าพเจ้ามีความสงไสย์; ส่วนเฟอร์รารีเห็นเปนสนุก.
“แมดามยังไม่ทราบว่าท่านเปนคนที่ไม่ชอบเข้าในอิถีลึงค์สโมสร คอนเต้” เขาพูดด้วยน้ำเสียงมีเยาะๆ นิดๆ อยู่ในนั้น ข้าพเจ้ามองดูเฟอร์รารี และพูดตอบภรรยาของข้าพเจ้าว่า “ซินยอเฟอร์รารีพูดถูกทีเดียว” แล้วก็มตัวลงไปใกล้หล่อนและพูดกระซิบว่า “ฉันเก่งไม่พอจึงไม่พอใจที่จะเข้าในสโมสรของหญิงธรรมดา แต่ แม่คุณเอ๊ย เมื่อยิ้มของนางเทพธิดาโปรยปรายลงมาแล้วฉนี้ก็เหลือสติกำลังที่จะขัดคำสั่งได้”
“อุ๊ย! ฟังซี ช่างพูด หล่อนพูดด้วยเสียงอันไพเราะ “ถ้าอย่างนั้นแปลความว่า จะไปเยี่ยมฉันถึงบ้านในวันพรุ่งนี้ เทพธิดาว่ากระไรต้องเชื่อ. กี—ไม่ใช่ ขอโทษ ตั้งใจจะพูด ซินยอเฟอร์รารี นี่แน่ะท่านจงเปนผู้นำคอนเต้ไปบ้านด้วยหนา”
เฟอร์รารีก้มศีร์ษะแทนคำรับ และพูดว่า “ฉันมีความยินดีที่เห็นท่านบังคับคอนเต้โอลิวาได้ยังกะอะไร ที่แก่นั้นแหละก้อ ท่านคอนเต้เปนคนละคนเทียว”
หล่อนหัวเราะ “แน่เทียวในข้อนั้น มีผู้หญิงพวกเดียวเท่านั้นที่นึกอะไรก็สมปราดถนา—ฉันพูดถูกไหมเล่าคอนเต้ ?” เมื่อพูดดังนั้นแล้วก็ชายตามามองดูข้าพเจ้าแล้วเลยไปมองดูกีโด ซึ่งเห็นกีโดท่าทางเขิน ๆ หล่อนยิ่งเห็นสนุก ยั่วหนักขึ้น.
“จะถูกหรือผิดนั้นฉันบอกไม่ได้ แมดาม” ข้าพเจ้าตอบ “ด้วยไม่มีความรู้พอในเพศของแม่ ยังต้องการเรียนอีกมาก. แต่มานึกๆดู ในคำไรที่แม่พูดต้องเปนคำถูก ไนย์ตาของแม่ฉนี้ถ้าเปนครูสอน/*114*/สาสนาก็ไม่เลว ไม่ต้องอธิบายก็มากน้อยเปนแต่เพียงชำเลืองดูเท่านั้น อาจทำให้พวกนอกสาสนามาเข้ารีตได้.”
หล่อนได้ใช้ตาเปนเครื่องล่อข้าพเจ้าอีก—แล้วก็ลุกขึ้นจะกลับไป.
“การที่ได้มาเจอะในวันนี้ ต้องถือเอาว่าเปนโชคดีของฉันอย่างยิ่ง” ข้าพเจ้าพูด.
“เราจะเจอะกันอีกในวันพรุ่งนี้” หล่อนตอบด้วยยิ้มแย้ม “ฉันถือเอามั่นว่าเปนสัญญา ต้องมาให้ได้ ไม่เหลว พอเที่ยงแล้วไปจะมาเมื่อไรก็ตามใจ แต่มาอย่าให้บ่ายนักเปนดี จะได้เห็นแม่ดาราน้อยบุตรสาวดีฉันด้วย ช่างเหมือนพ้อ เหมือนพ่อ ราวกับแกะ, พรุ่งนี้เจอะกันใหม่ ลาที.”
หล่อนยื่นมือมาให้จับ. ข้าพเจ้าก็ยกขึ้นถึงริมฝีปาก (ธรรมเนียมฝรั่งเว้นแต่ชาติอังกฤษ มักจูบมือผู้หญิงที่มีอายุหรือยศสูงกว่าตัวเสมอไป เพื่อแสดงให้เห็นว่ามีความเคารพและนับถือมาก) หล่อนยิ้มเมื่อชักมือกลับไป และมองดูข้าพเจ้า จะพูดที่ถูกต้องว่ามองดูแว่นตาข้าพเจ้า และถามว่าตาเจ็บหรือ คอนเต้ ?”
“อ้า, แมดาม เคราะห์ร้ายมาก. ทนแสงสว่างไม่ได้ พอกระทบเข้าเปนเคืองแปลบปลาบ แต่ทำอย่างไรได้มันเปนของคู่กับอายุ ตามที ตามที.”
“ท่านดูยังไม่แก่เลยนี่” หล่อนพูดอย่างตรอง ๆ ตาผู้หญิงสังเกตมากไปเรื่องนี้ เห็นจะเห็นเนื้อหนังข้าพเจ้ายังไม่ย่นและเลือกฝาดยังงามอยู่เปนแน่จึงพูดดังนี้ ข้าพเจ้าจึงชิงพูดด้วยเสียงประหลาดใจว่า
/*115*/“แม้ไม่แก่, ผมขาวเปนสำลียังไม่แก่.”
“คนหนุ่ม ๆ ที่แพ้ผมมีถมไป พอกลาง ๆ คนก็ขาวหมด แต่อย่างท่านนี้ขาวงามดี!”
เมื่อว่าดังนั้นแล้วกระทำกริยาลาออกจากห้อง เฟอร์รารีกับข้าพเจ้ารีบเดินตามมาด้วยจนถึงรถ ซึ่งจอดคอยอยู่ที่ประตู—รถคันม้าคู่นั้น ที่ข้าพเจ้าซื้อให้เมื่อวันเกิดหล่อน. พอถึงเจ้าเฟอร์รารีขยับเข้าไปใกล้จะพยุงหล่อนขึ้นนั่งบนรถ (ธรรมเนียมฝรั่งผู้หญิงจะขึ้นรถแล้ว ผู้ชายที่รู้จักอยู่ที่นั่นต้องช่วยพยุง) แต่หล่อนทำเปนเชิงเล่นเชิงจริง ไม่รับแขนเฟอร์รารีกลับเอื้อมเข้ามารับแขนข้าพเจ้าแทน ครั้นนั่งเรียบร้อยแล้วหล่อนก็ก้มศีร์ษะแก่เราทั้งสอง รถก็เคลื่อนที่ขับกลับไปบ้าน. มองดูรถจนหายไปลับตาแล้ว หันมามองดูหน้าเพื่อน ซึ่งยืนอยู่ข้างกันเห็นสีหน้าเหี่ยวสลด คิ้วขมวด ตาลห้อย. เจ็บซี! ข้าพเจ้านึกในใจ. เจ็บที่ผู้หญิงเขาไม่อินังขังขอบ ดูดู๋ยื่นแขนให้เกาะก็ไม่เกาะมาเกาะคนที่พึ่งรู้จักใหม่ น่าน้อยใจ น่าหึง. อา—ความที่จะแก้แค้นเห็นจะไม่ยากนัก นึกยิ้มในใจ. ข้าพเจ้าเอามือจับที่ตรงไหล่ เขาสดุ้งตื่นขึ้นจากฝันและเสทำยิ้ม. ข้าพเจ้าก็ยื่นซองบุหรี่ให้.
“ฝันถึงอะไรท่าน” ข้าพเจ้าถามและหัวเราะ “เหมือนอย่างนางฮีบีเทพธิดากรีกเมื่อคอยเทพบุตรทั้งหลาย หรือเหมือนนางวีนัสเมื่อโผล่ขึ้นมากลางคลื่น ? เหมือนใคร หรือไม่เหมือนใครหมด หรือเหมือนทั้งสองนาง ? ขอแนะท่านว่าบุหรี่อาจจะทำให้มีความสบายใจได้คล้ายกับได้เห็นผู้หญิงยิ้มด้วยเทียวนา.”
เขาหยิบเอาบุหรี่ฝรั่งจุดสูบ แต่หาได้ตอบว่ากระไรไม่.
/*116*/“ยังไงดูท่านซึมไป” ข้าพเจ้าพูดเล่นสนุกๆ เอาแขนสอดแขนเข้าและจูงเดินขึ้นเดินลงที่ลานหน้าบ้านหลายกลับ “เขามักพูดกันว่าฝีปากคนเมื่อกระทบตาคมก็คมขึ้นด้วยทันที ก็นี่ของท่านทำไมมันตรงกันข้ามไปเล่า กลับดื้อไปหรือ ? หรือท่านไปคมเสียทางความคิด คิดให้มันซึ้งลอดสวรรค์ไปเทียว ถ้าอย่างนั้นก็ไม่น่าประหลาดใจ เพราะว่าเจ้าแม่ประคุณคนนี้ช่างสวยเสียเกินมนุษย์มนา.”
กีโดหันมามองข้าพเจ้าทันทีแล้วพูดว่า
“ฉันพูดจริงหรือเปล่าเล่า ? ได้ว่าแล้วว่าในใต้ฟ้าไม่มีเสมอสอง! ถึงตัวท่านก็เทอนา ท่านคอนเต้ ท่านไม่ชอบผู้หญิงหละ อะไรหละ ที่ไหนล่า เห็นหร็อก.”
ข้าพเจ้าพ่นควันบุหรี่ทำเชิงไก๋ ๆ “ฉันหรือ ? อะไรจะติดใจ หล่อนยังงั้นหรือ ผิดไป ไม่น่าจะเปนไปได้ แต่ขอรับเสียตรง ๆ ว่า ยังไม่เคยเห็นหญิงใดจะงามบริบูรณ์เช่นนี้เลย.”
เฟอร์รารีหยุดยืน เอาแขนออกจากแขนข้าพเจ้า แล้วมองดูตา.
“ได้บอกท่านแล้ว ต้องจำว่าได้บอกท่านแล้ว แล้วเดี๋ยวนี้ฉันเห็นว่าเปนข้อจำเปนที่จะเตือนท่านอีกหน่อย.”
“เตือนฉันหน้ะหรือ ?” ข้าพเจ้าแกล้งทำหน้าตาตื่นเปนทีตกใจ “เตือนเรื่องอะไร? ขัดข้องต่อใคร เชื่อว่าไม่เกี่ยวเคานเตสโรมานีผู้ท่านรีบร้นชักนำให้รู้จัก? หล่อนคงไม่เปนคนขี้โรคในกายตัว หรือเปนโรคที่จะติดกันได้? ขาแข้งแขนแมนคงไม่เสียหายที่ไหน หรืออย่างไร ?”
เฟอร์รารีหัวเราะในถ้อยคำที่ซักถามเพื่อป้องกันตัวให้พ้นอันตราย ฉนั้น—และหน้าตาที่ทำติดตลกดังนั้น—และดูค่อยเบาใจขึ้นหน่อย ๆ ด้วย
/*117*/“เปล่า เปล่า!” เขาว่า “ฉันไม่ได้หมายความอย่างนั้นดอก ฉันเห็นว่ามันเปนหน้าที่ของฉันที่จะบอกท่านเสียก่อน ฉันเชื่อว่า เจ้าหล่อนมีกิริยาเปนเจ้าชู้อยู่นิด ๆ ในถ้อยคำและกิริยาของเจ้าหล่อนอันหวานคมมักจะทำให้ผู้ชายนึกผิดไปได้ต่าง ๆ บางทีจะนึกว่าหล่อนชอบเนื้อพอใจตัวก็ถึงกับเปนได้และ—”
ข้าพเจ้าหัวเราะก้ากใหญ่ออกมาทันที และเอามือตบหลังเปนทีสัพยอกผัวะใหญ่ “คำเตือนสตินั้นไม่เห็นเปนข้อจะจำเปนเลยเพื่อนเอ๋ย ท่านนึกหรือคนรูปร่างอย่างฉันนี้จะเปนที่พอใจของผู้หญิงสาวสวย ? ไม่มีวันเสียหละ. ถ้าจะเปนบิดาหล่อนหรือบิดาท่านนั่นแหละว่าจะไม่ถูก อ้ายเรื่องจะไปเปนชู้รักหน้ะ—เหอ เหอ เหอ ยังจะมีวันอยู่หละหรือ”
เขามองดูข้าพเจ้าแล้วพูดเสียงอ่อน ๆ เปนทีพูดแก่ข้าพเจ้าครึ่งๆ แก่ตัวเองครึ่ง ๆ “หล่อนว่าดูท่านยังไม่แก่เลย นี่”
“แน่ลาซี หล่อนยอให้สนัดใจ ฉันซึมดีทีเดียว แต่ทำพยักเพยิดไปด้วยอย่างนั้นเอง อะไร ใครจะรู้ตัวของฉันดีกว่าตัวฉันรู้ตัวเองเปนไม่มีเสียแล้ว ออกแก่หงำเหงือกยังนี้แล้วไม่รู้สำนึกตัวก็จะไปรู้เอา เมื่อไรเล่า พุทโธ่ จะเปรียบกับท่านในเวลานี้ไกลกันราวกับฟ้ากับดิน หรือจะว่าราหูกับจันทร์ก็ว่าได้ ขอรับ!”
กีโดหน้าแดงด้วยความยินดี แล้วพูดว่า—
“ง่า ท่านต้องให้อภัยถ้าฉันมันเปื่อยเรื่อยหลงไป. เคานเตสนั้นเปนประหนึ่งว่าน้องสาวของฉันก็ว่าได้ โดยแท้ที่จริง ที่จะให้เกิดรู้สึกเหมือนพี่น้องกันขึ้นก็เพราะฟาบีโอที่ตาย มาบัดนี้ฟาบีโอก็ตายไปแล้ว ฉันจึงถือเอาว่าเปนหน้าที่ของฉันที่จะเปนผู้ปกปักรักษาหล่อน. /*118*/หล่อนยังเปนเด็ก และธรรมดาเด็กยอมใจเบา และทำอะไรก็ไม่ได้จะตริตรอง—ท่านคงเข้าใจในคำที่ฉันพูดนี่ ยังไง เข้าใจเปล่า?”
ข้าพเจ้าน้อมศีร์ษะลงกระทำคำนับ. ซึมคำที่เขาพูดนั่นดีทีเดียว เช่นนิไสยขะโมยมันไม่อยากให้มีขะโมยคนอื่นอีกในบริเวณนั้นนอกจากตัวมันเอง ด้วยเกรงจะมาแย่งขะโมยของไปเสียหมดข้อนี้ก็จริงอยู่ตามความเห็นของชะโมย แต่ข้าพเจ้าเปนเจ้าของที่ที่บริเวณนั้น เพราะฉนั้นความเห็นต้องแตกต่างไปไม่เหมือนกัน แต่ยังไร ๆ ก็ดีข้าพเจ้ามิได้ตอบประการใด และแกล้งทำเซาซึมดูประหนึ่งว่าไม่ออกสนุกในเชิงคุยเวลานั้น เมื่อเฟอร์รารีเห็นดังนั้น ก็ตั้งต้นจะเปลี่ยนเรื่องและกระทำกิริยารื่นเริงสนุกสนานขึ้นตั้งแต่ก่อน พอเวลาเย็นลงเราก็นัดเวลาโมงที่จะไปเยี่ยมเคานเตสที่บ้าน แล้วข้าพเจ้าก็ลา เฟอร์รารีกลับโฮเต็ล. สิ่งแรกที่กระทบตาพอย่างเข้าในห้องอยู่ที่โฮเต็ล คือกระเช้าผลไม้ประดับประดาด้วยดอกไม้สดและแพรริบบิ้นตั้งอยู่บนโต๊ะกลางห้อง จึงเรียกคนใช้มาถามว่ากระเช้านี้มาจากไหน ?
“แมดามคอนเตสซา โรมานี” วินเช็นโซตอบด้วยกิริยาอันเสงี่ยม “รับประทานมีก๊าดติดอยู่ที่กระเช้านั้นด้วย ถ้าใต้เท้าอ่านก็จะทราบความเลอียด.”
หยิบก๊าดขึ้นพิศดูก็จำได้ทันที ว่าเปนก๊าดของภรรยาข้าพเจ้า และบนหลังก๊าดนั้นมีอักษรตัวงามจารึกว่า
“สำหรับเพื่อนให้ท่านคอนเต้มาเยี่ยมที่บ้านในเวลาวันพรุ่งนี้ตามสัญญา”
/*119*/ความโกรธฉิวขึ้นมาทันที ฉวยกระชากเอาแผ่นก๊าดนั้นออกมาขยี้โยนลงไปกลางพื้น. กลิ่นดอกไม้และกลิ่นผลไม้ปนกันมาต้องจมูกให้ฉุนโกรธมากขึ้น เกือบจะเอากระเช้าลงวางกระทืบเสียด้วยเท้า เดชะบุญได้สติขึ้นมาเสียก่อนแสดงทุภาพบุรุษกิริยาจึงหันหน้ามาพูดแก่วินเช็นโซว่า,
“ข้าไม่ต้องการแก่ของขี้ปะติ๋วเล็กน้อยเท่านี้ เอ็งจงเอาไปให้อีเด็กเล็กลูกตาเฝ้าประตูโฮเต็ลเสียไป๊ เด็ก ๆ คงจะชอบใจ เอาไปเสียเดี๋ยวนี้ เอาไปเร็ว เอาไป๊ เอาไป ๆ”
วินเช็นโซยกกระเช้าผลไม้ออกนอกห้องทันที เมื่อกลิ่นและสิ่งของอันนั้นหายลับไปแล้ว ข้าพเจ้าจึงค่อยบันเทาซึ่งโทษะ ทิ้งตัวลงบนเก้าอี้ยาว และนึกในใจว่านึก ๆ ก็น่าขัน นึก ๆ ก็น่าแค้นใจ ๆ ผลไม้ในสวนของข้าพเจ้าแท้ๆ มีหน้าเอามาให้เปนของกำนันแก่เจ้าของได้ อ๋อ! แมดามเริ่มต้นเสียแล้ว ดูเอาหรือดูคนที่เขาลือว่ามีเงินมีทองเหลือล้นเท่านั้นก็เปนได้ ไม่ทันจะรอให้รู้จักมักคุ้นดีเลย. เงิน เงิน แก้วสารพัดนึก! เงินจะบังคับให้คนที่จองหองเย่อหยิ่งยกมือไหว้ เงินจะบังคับคนที่ดื้อด้านให้อ่อน เงินจะช่วยกำจัดสัตรู เงินจะช่วยปิดปากคนกล่าวร้าย และเงินจะทำให้ผู้หญิงรัก แก้วสารพัดนึกคือเงินนี่เอง มีเงินแล้วจะทำอะไรย่อมสำเร็จความปราดถนาทุกสิ่งทุกประการ เมื่อนึกถึงไนย์ตาของภรรยาข้าพเจ้าในขณะที่หล่อนพูดว่า “ท่านยังไม่แก่เลยนี่” นั้นทำให้นึกอดหัวเราะไม่ได้ ไนย์ตาอธิบายคำที่พูดดีเสียยิ่งกว่าอะไร ๆ หมูด จริงนาไนย์ตาคนเรานี่ก็พิลึกมาก บอกทุกข์ บอกศุข บอกยินดี บอกเสียใจ บอกรัก โกรธ เกลียด และอะไร ๆ ได้ต่าง ๆ และบางทีบอกได้ซึ่งยิ่งกว่าถ้อยคำที่จะแสดงด้วยปากเสียอีก /*120*/โอไนย์ตา! หนทางแห่งความพยาบาทของข้าพเจ้าช่างตรงละราบรื่นนัก—ราบรื่นจนเกินไป อยากจะให้มีอะไรขัดขวางจะได้ยากลำบากบ้าง แต่ช่างโล่งโถงหาสิ่งที่ขัดไม่ได้เสียเลยแหละกับที่ตั้งไว้ดักคนขบถไม่เสียหลาย ด้วยทั้งสองเดินรี่มาเข้ากับแล้วข้าพเจ้าได้นึกถามตัวของตัวเองหลายกลับว่า มีเหตุอันใดพอที่จะให้เวทนาได้บ้าง ? เขาแสดงกิริยาอันรักชาติตระกูลหรือ ? ได้แสดงความกะตัญญบ้างหรือ ? แสดงความดีในกายตัวแต่เพียงสักสิ่งสองสิ่งบ้างหรือ ? คำตอบล้วนแต่ ‘เปล่า!’ ทั้งสิ้น ใจโลเลทั้งคู่ หน้าไหว้หลังหลอกทั้งคู่ และมุสาวาททั้งคู่ รวบรวมใจความย่อ ๆ ว่าควรจะได้รับเคราะห์ทั้งสองคน. คนชนิดกีโดและภรรยาข้าพเจ้านี้หาไม่สู้ยากนัก ในหมู่คนไม่เลือกว่าคนชาติไหนชั้นไหนถ้าไม่เลวกว่าสัตว์เดียรฉานก็คงไม่ดีกว่า เหตุที่สัตว์พูดมุสาไม่ได้ ทั้งเมื่อตายแล้วหนังเขาก็ยังมีราคาบ้าง! แต่ผู้ใดจะอาศาวัดหรือชั่งน้ำหนักของความชั่วที่เกิดขึ้นเพราะลิ้นร้ายได้บ้าง ข้าพเจ้าเปนไม่รับอาศาแล้ว—และคนชาติมุสาแล้วเมื่อตายทรากศพจะหาราคาสักกึ่งเบี้ยก็ไม่ได้ ซ้ำส่งกลิ่นอันร้ายแรงไปทำร้ายผู้อื่นด้วยเสียอีก. ในคำของพระพุทธองค์เรียกมนุษย์ว่าเปนสัตว์ประเสริฐแปลวว่าดีเลิศกว่าสัตว์ทั้งหลาย แต่มาบัดนี้เห็นแล้วว่าดีกว่าอย่างไร ดีกว่าคือมีความฉลาดโกงๆ และมีความเห็นแก่ตัวมากกว่า. เสือช้างป้องกันตัวด้วยเขี้ยวงาและเล็บ แต่มนุษย์ป้องกันตัวของตัวด้วยวาจาและกิริยาโกหกโกไหว้พลิกแพลงไปต่างๆ เมื่อมาใคร่ครวญดูสัตว์ทั้งสองจำพวกนี้ คือสัตว์ประเสริฐอย่างหนึ่ง สัตว์เดียรฉานอย่างหนึ่ง เอาความบริสุทธิ์ขึ้นชั่งตาเต็งดู—ตามความเห็นข้าพเจ้าเห็นว่าสู้สัตว์เดียรฉานไม่ได้ คนที่สู้ไม่ได้นั้นนับแต่ชั้นชนิดคนทั้งสองนั้นลงไป!
บท ๑๔
/*121*/“เปนการดีที่อุส่าห์มาถึงนี่”
เปนคำอันแปลกที่มากระทบหูข้าพเจ้า. นี่กำลังฝันหรือกำลังยืนอยู่บนสนามในสวนและภรรยาข้าพเจ้ากระทำคำนับและพูดเชื้อเชิญเปนการสัพยอกก็ไม่ทราบ ? ความคิดวิ่งวุ่นอยู่สักนาทีหนึ่งหรือสองได้; เฉลียงอันมีต้นกุหลาบและพุทชาดขึ้นพาดพันและเปนสิ่งอันคุ้นตาข้าพเจ้าดีนั้น ดูแกว่งโยนไปโยนดินอยู่ตรงหน้าประดุจต้องลมเพชหึงอันแรงกล้า เรือนอันใหญ่งามซึ่งเปนที่อยู่ข้าพเจ้าตั้งแต่เล็กน้อยมาและเปนที่ที่ได้เคยรับความศุขมา ได้ขึ้นไปลอยโคลงอยู่บนอากาศ ดูประหนึ่งจะพลิกคว่ำตกลงดิน. ความรู้สึกวิ่งขึ้นมาตันอยู่ที่ตรงคอหอย…. ถึงคนใจแข็ง ๆ ก็เถอะนาบางทีเล่นเอาน้ำตาตกได้—น้ำตาอย่าง—หื่อ! บีบ ออกมาราวกับบีบโลหิตออกจากหัวใจ.... และตัวข้าพเจ้าร้องไห้อย่างนั้นก็ออกเหมือนกัน. โอ้ อนิจจาบ้านเก่า! งามดอกแต่ทว่าดูเศร้า! ไหนเลยจะอยู่ถาวรนานได้ ไม่ช้าต้องร้างและทลายลงประดุจความศุขและเกียรติยศของเจ้าของ. เจ้าของ? ใครเปนเจ้าของ ? ข้าพเจ้าชำเลืองไปดูเฟอร์รารีที่ยืนอยู่ข้างๆ. หน้านี้มันไม่ได้เปนเสียหละ ให้ตายไปเถอะนา รูปนี้ไม่มีเวลาได้เปนเจ้าของเสียหละ. สังเกตบ้านเห็นมีเปลี่ยนแปลงบ้างเล็กน้อย เปนต้นว่าเก้าอี้นอนเคยตั้งอยู่ที่มุมเฉลียงเสมอมาหายไป นกที่แขวนไว้ตรงซุ้มกุหลาบก็หายไป ตาคนใช้เก่าแก่คนหนึ่งมีหน้าตาเศร้าโศรกร่วงโรยเปนน่าสมเพชในเวลาที่เห็นนั้น ซึ่งแต่ก่อนไม่เคยเปนฉนั้นเลย. และสุนักข์ข้าพเจ้าตัวดำใหญ่นั่นหายไปไหนด้วย ? แต่ก่อนนี้เคยปล่อยวิ่งอยู่/*122*/ตามบนเรือนและตามในสวน มันมักชอบนอนผึ่งแดดอยู่ตรงเฉลียงชั้นล่าง เดี๋ยวนี้มองหาออกสุดไนย์ตาก็ไม่เจอะ เมื่อไม่เจอะแล้วทำให้ข้าพเจ้าออกเคืองขึ้นมาทันที แต่ต้องสกดใจไว้ต้องจำว่าในบัดนี้ข้าพเจ้าเปนตัวลครอะไร และเล่นบทไหน.
“เปนการดีที่อุส่าห์มาถึงนี่;” ภรรยาข้าพเจ้าพูด ครั้นเห็นว่าข้าพเจ้านิ่งและเหลียวซ้ายมองขวาตลอดบ้านฉนั้น ก็เสริมจริตพูดต่อไปว่า “ท่านเห็นจะไม่ยินดีในการที่มานี่เลย! คนอย่างดีฉัน บ้านอย่างดีฉัน ไหนท่านจะยินดีมา”
“แม่พูดดังนั้นทำให้เสียใจมาก! ถ้านึกเปนอย่างนั้นจริงฉันต้องนับว่าเปนคนอันไม่รู้คุณคนเลย ขอให้แม่คิดหน่อยเถิดว่า ดานเต้เสียใจหรือไม่เมื่อเขาได้รับอนุญาตพิเศษให้ไปชมสวรรค์ ?”
แม่นีนนาอายหน้าแดง หลบไนย์ตามองดูพื้น ส่วนเฟอร์รารีย่นหน้าแต่มิได้ปริปากว่ากระไร แล้วหล่อนนำทางเข้าไปในห้องรับแขกซึ่งหรูหราเปนระเบียบอย่างแต่ก่อน ในห้องนี้มีเข้าของคงที่อยู่หมด เว้นไว้แต่รูปตัวข้าพเจ้าเอง เปนรูปครั้งเด็ก ๆ สลักด้วยสิลา ไม่รู้ว่าเขาเลื่อนไปไว้เสียไหน, หีบเพลงใหญ่เปิดทิ้งอยู่ และแมนโดลีนวางอยู่บนโต๊ะข้าง ๆ ดู ๆ เหมือนเครื่องดนตรีทั้งสองนั้นได้ใช้เข้าประสานเสียงกันในไม่สู้นานมานัก. ข้าพเจ้านั่งลงและทำออกวาจาชมความสวยของบ้านและบริเวณข้างบ้านนั้นต่าง ๆ
“ยังจำได้ดี๊ดี” ข้าพเจ้าพูดเฉย ๆ.
“ท่านหน้ะหรือ ?” เฟอร์รารี่ ร้องพูดเร็ว เหมือนประหนึ่งว่าประหลาดใจ
/*123*/“แน่ละซีท่าน. แม้เมื่อฉันยังยอม ท่านเอ๊ย ฉันมาเล่นอยู่ที่นี่เนืองๆ บิดาเคานต์โรมานีกับฉันมาเล่นด้วยกันตามเหล่านี้แหละ ภูมิลำเนายังติดตาอยู่. แต่เดิมอย่างไร เดี๋ยวนี้ก็เปนอย่างนั้น.”
แม่นีนนานิ่งฟังด้วยความพิศวงมาก
“ท่านได้เคยเห็นสามีดีฉันคนที่ตายไหม?” หล่อนถาม.
“ครั้งเดียวเท่านั้นเองแหละแม่” ข้าพเจ้าตอบด้วยกิริยาอันเศร้า “แต่เวลานั้นยังเล็กเต็มที ดูท่าทางเหมือนจะเปนเหล็กเอาถ่านอยู่ ข้างท่านบิดาหนะหยอกเสียนี่กระไร. ท่านมารดาฉันก็รู้จัก.”
“ค่ะ ท่านเปนยังไรบ้างค้ะ ?” หล่อนถาม
ข้าพเจ้านิ่งตรองว่าควรหรือเราจะเล่ากล่าวขวัญเรื่องของท่านผู้เปนภรรยาและมารดาอันประเสริฐวิเศษให้คนเลวอย่างนี้ฟัง ?
ภายหลังข้าพเจ้าตอบว่า “เปนคนสวยมากแต่ไม่หยิ่งยกความสวยตนเลย วิญญาณไปมัวคิดถึงจะให้คนอื่นมีความศุขสร้างบุญสร้างกุศลให้ยิ่งๆขึ้นอยู่เปนเนืองนิตย์ จึงไม่มีเวลาที่จะคิดถึงตัวของตนเอง. น่าเสียดายที่มาถึงแก่กรรมเสียแต่ยังสาว.”
เฟอร์รารีมองดูข้าพเจ้าด้วยดวงตาอันประสงค์ร้าย แล้วว่า “ต้องถือเอาว่าการที่ชิงตายเสียนั้นเปนการดี ไม่ทันอยู่ให้ผัวเบื่อ ถ้ามิฉนั้น—ใครจะรู้ได้ว่าจะเปนอย่างไร ?”
โลหิตข้าพเจ้าเดือดพล่านขึ้นด้วยความโกรธ แต่อุส่าห์ระงับไว้แล้วตอบว่า “ข้าพเจ้ายังไม่เข้าใจท่าน ท่านผู้หญิงคนที่ฉันกล่าวนั้น ตั้งแต่มีชีวิตจนตราบเท่าตาย รัศมีแห่งเกียรติยศเกียรติคุณการดีทั้งหลายยังเปล่งบริสุทธิอยู่บริบูรณ์ หาซึ่งราคีมลทินมิได้. ส่วนการที่เปนไปและพอใจของคนในชั้นใหม่นี้จะแปลกไปกว่าชั้นโบราณ/*124*/อย่างไรบ้างนั้น ตัวฉันเปนคนผิดไวยผิดไสมยเสียแล้ว รู้สู้ท่านไม่ได้. ยอมกลัว ยอมกลัว ยอมโง่.”
ภรรยาข้าพเจ้าหัวเราะพูดขัดเข้ามาทันทีว่า “ขอเสียทีเถอะท่านคอนเต้ อย่าไปเอาคำของซินยอเฟอร์รารีมาเปนนิยมนิยายหน่อยเลย บางทีก็พูดโพล่งๆ ไปไม่รู้จักที่ผิดที่ชอบ โดยที่จริงไม่ได้คิดจะให้ร้ายหมายขวัญผู้ใดเล้ย แต่ปากนั่นแหละเปนนิสัยของเขา! สามีดิฉันบางทีรำคาญใจบ่อย ๆ แต่ทว่าท่านรักกันมาก. ท่านอยากเห็นแม่ดาราน้อยบุตรสาวฉันไหม? น่าชั้ง น่าชัง ฉันจะให้ไปเรียกมาเดี๋ยวนี้แหละ เออแต่ท่านเกลียดเด็กมันกวนละกระมัง ?”
“ไม่มีเสียหละ แมดาม เด็ก ๆ หละฉันรักนักรักหนาเทียว” ข้าพเจ้าฝืนพูดไปอย่างนั้นเอง แต่ใจนั้นอยากเชยชมลูกก็อยาก กลัวจะเวทนามากมายจนกลั้นไม่ได้ก็กลัว ทั้งสองสิ่งว่ากันวุ่นใหญ่ “ยิ่งหลานของเพื่อนเก่ายิ่งทำให้ความรักเด็กนั้นเปนทวีคูณ”
ภรรยาข้าพเจ้าสั่นกระดิ่ง บัดเดี๋ยวสาวใช้ที่เข้ามาในห้องถูกใช้ให้ไปรับเด็กน้อยมา ในระหว่างนั้นข้าพเจ้ากับเฟอร์รารีคุยอะไรต่ออะไรกันเรื่อย สักครู่หนึ่งบานประตูห้องรับแขกค่อย ๆ แย้ม และแม่นีนมาร้องเรียกไปทันทีว่า “หนู เข้ามาซีมะ! กลัวอะไร—เข้ามาม้ะ!” ในทันใดนั้นบานประตูเปิดออกและบุตรสาวน้อยของข้าพเจ้าวิ่งแต้เข้ามา. ถึงโดยว่าข้าพเจ้าจะจากไปไม่สู้นานกี่มากน้อยเลยก็ดี แต่เห็นบุตรแปลกไปมาก หน้าตาดูไม่แช่มชื่น แสดงว่ากลัวและไม่วางใจ ไนยตาที่เคยยิ้มแย้มกลายเปนละห้อยซึ่งเปนของน่าสังเวชอย่างยิ่งที่จะมาเห็นตาอย่างนั้นในอายุราวนั้น ริมฝีปากล่างย้อยเย้หน่อย ๆ รวมทั้งหมดได้ความว่าคงจะเปนเพราะแม่ไม่แยแสไม่อินัง/*125*/ขังข้อปล่อยสุดแล้วแต่จะเปนไป. เดินเข้ามาสักครึ่งทางแล้วหยุดชงักยืนดูเฟอร์รารีด้วยความสงไสยในใจ เฟอร์รารีมองดูหน้าเด็กแล้วยิ้มเยาะรับ.
“มาม้ะ ดารา!” เฟอร์รารีพูด “กลัวอะไรเดี๋ยวนี้นี่! มาดี ๆ ไม่ว่าไม่ดุดอกถ้าไม่ซนไป. เด็กบ้า! ดูทำเข้าแน่ะ ยังกะกันเปนยักษ์เปนมารจะคอยกินเนื้อเถือหนังอยู่ยังนั้นแหละ มา มาดี ๆ มาพูดกับท่านผู้นี้ ท่านรู้จักป้าป๋าด้วย มาเร้ว.”
เมื่อได้ยินดังนั้น ไนยตาของเด็กแจ๋วขึ้นทันที ข้าวขาดูมั่นคงขึ้น—ตรงมาจับมือกับข้าพเจ้า. ข้าพเจ้าอุ้มเด็กขึ้นนั่งบนเขา แล้วเอาหน้าลงซบที่ผมของเด็กทำประหนึ่งว่าจูบ แต่ที่แท้ข้าพเจ้าซบลงซ่อนน้ำตาที่ไหลออกซึมหน่วยอยู่ อุส่าห์หักใจให้แห้งหายกลับไปยังเดิมจึงเงยหน้าขึ้น. ข้าพเจ้าเกรงว่าแว่นตาดำที่ใส่อยู่นั้นจะทำให้เด็กตกใจ—เด็กๆ มักจะตกใจกลัวของอย่างนี้บางที—แต่แม่ดาราไม่กลัวเสียเลย; นั่งบนเข่าสบายอย่างกันเอง ๆ นีนนากับเฟอร์รารีจ้องมองด้วยเห็นสนุก แต่เด็กหาได้นึกดูคนทั้งสองนั้นไม่. ความสนิทสนมของเด็กเช่นนั้นจะทำให้เขามีความระแวงสงไสยบ้างกระมัง แต่เห็นจะเปนไปได้ เพราะเฟอร์รารีได้ไปเห็นเขาฝังข้าพเจ้าแก่ตา นึกแน่แก่ใจดังนั้นแล้ว ข้าพเจ้าก็พูดแก่แม่ดาราน้อยด้วยเสียงอันห้าวดังได้หัดไว้นั้นว่า.
“นี่น่ารักกระไรยังนี้นี่! ชื่อแม่ดาราน้อยไม่ใช่หรือจ้ะ เพราะแท้ๆ ดาราน้อย ดาวน้อย ชื่อชั่งสม กะจุ๋มกะจิ๋มเปนดาว เปนดาวแห่งความศุข.”
/*126*/“ป้าป๋าว่าดาราเปนดาวแห่งความศุขอย่างเดียวแหละ” เด็กตอบด้วยเสียงอ่อน ๆ และอาย ๆ.
“หนูแหละเสียเด็กเสียแล้ว ป้าป๋าทำให้เสียเด็ก แม่นีนนาพูดขัดเข้ามา และเอาผ้าเช็ดหน้าริมดำแต้มตา “สงสารป้าป๋า! เวลาหนูอยู่กับป้าป๋าหนูไม่ซน ทีอยู่กับแม่เดี๋ยวนี้ช่างซนเสียนี่กระไร.”
ริมฝีปากเด็กสั่นระริก แต่ยังนิ่งอยู่.
“เต็มที เต็มที ข้าพเจ้าพูดพึมบ่น อะไรซนด้วยหรือ ? ข้อนี้ เห็นจะไม่จริง! ดาวทุกดวงดี—ดาวไม่ร้องไห้—ดาวส่องสว่าง กระจ้างหาวและเงียบ ๆ อยู่เสมอ.
แม่ดารายังนิ่งอึดอยู่—ถอนใจใหญ่ฮั่กใหญ่ราวกับคนผู้ใหญ่. ซบศีร์ษะพาดแขนแหงนหน้าขึ้นมาถามว่า “รู้จักป้าป๋าดาราไหม ? รู้ไหมว่าเมื่อไรป๋าจะกลับ ? ดาราคิดทึ้งคิดถึง.”
ข้าพเจ้านิ่งอยู่ไม่รู้ว่าจะตอบว่าอย่างไร เฟอร์รารีจึงตอบแทนอย่างหยาบคายว่า
“นั่นดาราพูดบ้าอะไร! รู้แล้วว่าป้าป๋าหนีไปเสีย—ไปเพราะดาราซนกวนเขานัก เขารำคาญ อยู่อีกไม่ได้ ไปแล้วไม่กลับมาอีกเลย ไปอยู่ที่ที่เด็กจู้จี้เด็กซนตามไปกวนไม่ได้.”
คำพูดไม่มีความคิดและข่มเหงอย่างนี้เอง กระทำให้เด็กไม่มีความศุข พอเด็กคิดถึงพ่อขึ้นมาเวลาใด ก็ช่วยกันพูดว่าเพราะไม่ดีทีเดียวบิดาจึงทิ้งไปเสีย ก็เด็กเล็กเท่านี้ควรหรือจะไปขู่ด้วยเหตุอันร้ายแรงดังนั้น ผู้ใหญ่เราเองยังเสียใจเมื่อรู้ว่าใครเขาโกรธเกลียดเราเพราะความประพฤติอันไม่ดีของเรา นี่เด็กแท้ ๆ ไหนจะมีปัญญาสอดส่องได้ว่าเขาขู่หลอกดอก ย่อมเชื่อถือเอาเปนจริง และมีความ/*127*/เศร้าเสียใจมากในการที่บิดาทิ้งละตัวไปอยู่อื่นด้วยเบื่อหน่ายความซนของตัว แต่ยังไรก็ดี แม่ดาราน้อยมิได้กล่าวออกเปนวาจา หรือบีบน้ำตาออกมาให้เห็น หันหน้าไปมองเฟอร์รารี จ้องมองดูด้วยตาอันถือตัวและแค้น ซึ่งเปนของแปลกมากที่จะเห็นเด็กทำตาอย่างนั้น—ท่าจ้องดูชนิดนี้ รับตระกูลเนื่อง ๆ กันมาสำหรับตระกูลโรมานีทีเดียว ด้วยได้สังเกตเห็นบิดาทำตาอย่างนี้เนือง ๆ และรู้สึกตัวว่าคงมีผู้เห็นข้าพเจ้าทำตาอย่างนั้นบ่อย ๆ บ้าง. เฟอร์รารีเห็นแม่ดาราทำตาอย่างนั้น ก็หัวเราะออกก้องห้อง.
“นั่นเปนไรเสียอีก” เขาพูด “ดูเอาซีดูทำตาแน่ะ เอาอย่างพ่อเสียนี่กระไร นี่ฟาบีโอทีเดียว เหมือนทุกสิ่งทุกอย่างขาดอยู่อย่างเดียว” ว่าแล้วก็เดินเข้ามาใกล้หยิบเอาผมของเด็กมาพาดที่ปากทำต่างหนวด. เด็กนั้นโกรธสบัดหน้าดิ้นซบเข้ามากับเสื้อข้าพเจ้า ยิ่งดิ้นหนีเฟอร์รารียิ่งกวนรังแกไป ส่วนนางมารดาก็มิได้ห้ามปรามประการใด ซ้ำหัวเราะชอบใจเสียอีก. ข้าพเจ้ากลั้นไม่ได้ จึงกอดบุตรสุดสวาสดิ์เข้าแนบอก แล้วระวังสำเนียงไม่ให้บอกได้ว่าโกรธว่า—
“เห็นงามแล้วหรือซินยอ งามแล้วหรือ! คนแรงเขามักไม่ใคร่ใช้กำลังข่มเหงคนที่มีกำลังอ่อนกว่า ผู้ชายไม่รังแกผู้หญิง”
เฟอร์รารีหัวเราะอีกครั้งหนึ่ง แต่คราวนี้ฝืนหัวเราะไปอย่างนั้น หยุดทำลิงทันที แล้วเดินไปยืนพิงหน้าต่างไถลมองดูอะไรและอะไรไป. ข้าพเจ้าเอามือลูบผมเด็กที่ยุ่งและพูดด้วยยิ้มประชดว่า
รอให้โตหน่อยเถอะน่า จะแก้แค้นให้ได้. จำไว้จำคนที่รังแกเมื่อเด็ก ๆ ไว้ พอโตละก็ยั่วกวนผู้ชายเอากำไรให้จงได้ จริงหรือไม่แมดาม?” ข้าพเจ้าหันหน้ามาพูดแก่ภรรยา หล่อนเล่นตาแล้วตอบว่า—
/*128*/“ดีฉันไม่ทราบค่ะ จริงๆ นา!” เมื่อระลึกขึ้นได้ถึงคนที่รังแกเวลาไรต้องระลึกขึ้นได้ถึงคนที่มีความเอ็นดู—คือตัวท่าน เพราะฉนั้นก็เปนการมิใช่ง่ายที่จะตัดสินใจว่าจะรังแกตอบหรือไม่ตอบ.”
คำพูดเช่นนั้นหมายความว่าจะยอ—ข้าพเจ้าก็ทำวางท่ากระหยิ่มยิ้มกริ่มในเชิงให้หล่อนเข้าใจว่าข้าพเจ้าเข้าใจในคำพูดนั้น ซึ่งเปนกลซ้อนให้หล่อนยินดีมากขึ้นในข้อที่นึกว่าตัวพูดเก่ง. สามีภริยาน้อยคู่ทีเดียวที่จะยอพูดเกี้ยวซึ่งกันแลกัน มักจะพูดกันตรง ๆ ถ้าไม่ตรงก็บิดทีเดียว แต่ว่าภรรยาพูดยอข้าพเจ้าผู้ผัวโดยไม่เข้าใจว่ายอผัวฉนี้ กระทำให้ข้าพเจ้ารู้สึกขันในใจมาก. ในทันใดนั้นคนใช้เปิดประตูเข้ามาในห้องบอกว่ากับเข้าพร้อมแล้ว. ข้าพเจ้าจึงค่อยยกบุตรสาวลงจากเข่า และกระซิบบอกว่าจะมาหาอีก. แม่ดาราน้อยยิ้มอย่างไว้ใจ พอมารดาพยักหน้าให้ทีก็ค่อย ๆ ออกนอกห้องไป. ครั้นไปพ้นแล้วข้าพเจ้าก็กล่าวขวัญความสวยความงามน่าเอ็นดูของเด็กตามที่เปนจริง แต่เห็นได้ว่าคำที่พูดไปนั้นมิได้สมกับความเห็นของเฟอร์รารีและนีนนา. เราไปในห้องรับประทานทั้งสาม—ส่วนข้าพเจ้าเปนแขก (อึม! แขก) เปนผู้จูงแม่คนสวยสาวหามลทินไม่ได้ ไปรับประทานตามธรรมเนียม ครั้นถึงห้องแม่นีนนาจึงว่าแก่ข้าพเจ้าว่า—
“ท่านเปนเพื่อนเก่าของแฟมิลีนี้ เพราะฉนั้นหวังใจว่าท่านคงจะไม่มีความรังเกียจที่จะนั่งหัวโต๊ะ ?”
“เกียรติยศมาก ซีนยอรา !” ข้าพเจ้าตอบ แล้วก้มศีร์ษะรับด้วยกิริยาอย่างเจ้าชู้ประกอบ เมื่อนั่งลงยังที่ที่เคยนั่งแต่ก่อน เฟอร์รารีก็นั่งลงที่โต๊ะข้างขวามือ นีนนาข้างซ้าย. นายบ๋อยซึ่งเปนคนเก่าครั้งท่านบิดาและต่อมาจนถึงข้าพเจ้านั้น ยืนอยู่ตรงหลังเก้าอี้/*129*/อย่างเดิม และสังเกตว่าเวลาที่แกเข้ารินสุราให้ทีไร แกตั้งใจตั้งตามองทุกครั้งและแสดงกิริยาอย่างประหลาดใจและสทกเสทิน. ตรงหน้าข้าพเจ้าที่ฝาผนังมีรูปท่านบิดาแขวนอยู่ สถานที่ที่นั่งบังคับให้ตามองดูรูปนั้นบ่อย ๆ จนเผลอตัวถอนหัวใจใหญ่ออกมา. ตาในรูปนั้นดูเหมือนเพ่งดูข้าพเจ้าด้วยความเศร้าสร้อย—ไนย์ตาเพื่อนไปเห็นเปนเหมือนริมฝีปากรูปนั้นเต้นและถอนหายใจรับด้วย.
“รูปนั่นเหมือนไหม ?” เฟอร์รารีถามขึ้นมาทันที ข้าพเจ้าตกใจสดุ้งเยือกทั้งตัว ตั้งสติได้ ตอบว่า—
“เรี่ยม! เหมือนราวกับตัวจริง.” แล้วข้าพเจ้าหันหน้ามาพูดกับเกียโชโมนายบ๋อยว่า “กันจำหน้าแกไม่ได้เลย บางทีเมื่อกันมาเที่ยวเล่นอยู่ที่นี่ แกยังไม่ได้มาอยู่ด้วยท่านเคานต์โรมานี้ผู้เถ้าหละกระมัง?”
“ยังไม่ได้มาอยู่ขอรับ” เกียโชโมตอบ ถูมืออยู่ด้วยความประหม่า “กระผมมารับการอยู่กับท่านที่เสียก่อน ท่านเคานเตสเสีย—ผมหมายความถึงท่านเคานเตสผู้เปนมารดานายหนุ่มกระผมที่เสีย.”
“อ้อ! ไหมน่าหละกันจึงไม่รู้จักแก.” ข้าพเจ้าพูดด้วยเสียงกรุณา ออกสมเพชตาแก่นั่น ด้วยเห็นริมฝีปากสั่น ท่าจะไม่ได้การ. “ถ้าหย่างนั้นแกรู้จักเคานต์หนุ่มมาตั้งแต่อ้อนแต่ออกน่าซี ?”
“ขอรับกระผม!” แกตอบรับ และมองดูข้าพเจ้าทั่วสารพางค์กายด้วยกิริยาอันสทกเสทินมิใช่น้อย.
“รักท่านไหม ?” ข้าพเจ้าถาม.
“ใต้เท้าขอรับ กระผมมิได้ปราดถนาที่จะรับใช้ใครที่ดีกว่านี้อีกแล้ว. ท่านเคานต์หนุ่มใช่อื่นไกลเลยคือองค์แห่งความดีมาจุติทีเดียว—รูปร่างงดงาม สูง ใจคอกว้างขวาง คนที่จะดีพร้อมทั้งองค์สามคือ/*130*/กาย วาจา ใจ อย่างท่านนั้นเห็นจะไม่มีกี่คนนักในจำนวนร้อย นิมนต์มาเกิดทีเดียว ขอรับใต้เท้า! กระผมยังนึกฝันบ้าอยู่ว่าท่านยังไม่ตายเสมอ—เมื่อได้ทราบข่าวว่าท่านเสียแหละขอรับ ใจกระผมยังจะแตกทำลายไป จนเดี๋ยวนี้ยังประสานไม่สนิทปรกติ จนคุณนายท่านว่าบ้า ไม่เชื่อถามท่านดูเถอะขอรับ ท่านเกลียดกระผมเนืองๆ.”
คิ้วภรรยาข้าพเจ้าขมวด หน้าตึง ตาดุ แสดงว่าโกรธและพูดด้วยเสียงกระชาก อันพ้นนิสัยอันเคยไพเราะเสนาะโสต,
“แน่ลาซี เกียโชโม ยิ่งแก่ตัวเข้ายิ่งหลงลืมมากขึ้น ใครบ้าง ใครจะไม่เคืองที่ต้องจ้ำจี้จ้ำไชอยู่ด้วยเรื่อง ๆ เดียวตั้งร้อยครั้งพันครั้ง พูดอะไรกันที่หนึ่งก็ต้องเปนแล้วกันไปบ้างจึงจะพอใจกัน.
เกียโชโมยกมือขึ้นลูบหน้า ถอนใจใหญ่แล้วนิ่ง ในบัดนั้นดูเหมือนจะรู้สึกหน้าที่ที่ตนจะพึงกระทำ เติมน้ำสุราในถ้วยที่พร่อง ๆ แล้วถอยออกไปยืนอยู่ ณ ที่เดิม.
เรื่องสนทนาที่คุยกันในขณะที่นั่งรับประทานอยู่นั้น เปลี่ยนแปลงไปหลายชุด. ข้าพเจ้าซึมซาบดีทีเดียว ว่าภรรยาข้าพเจ้าเปนคนช่างพูดคุยสนุก แต่เฉภาะเวลาเย็นวันนั้นหล่อนช่างพูดจาแคล่วคล่องและสนุกสนานเสียเหลือเกิน จนถึงกับทำให้ข้าพเจ้าประหลาดใจ เห็นได้ชัดว่าหล่อนพยายามอย่างยิ่งที่จะให้ข้าพเจ้าพอใจในคำพูดในกิริยาและอะไร ๆ ต่าง รวมความพูดอย่างง่ายว่าจะกระทำให้ข้าพเจ้าหลง ผู้หญิงที่มีอุปนิไสย (คิฟต์) ช่างพูดนัก จะทำให้ความวินิจฉัยของผู้ฟังคลาดเคลื่อนไป เพราะว่าคำที่พูดเหล่านั้นไม่ใคร่จะเปนผลเกิดแต่ความคิด และไม่ใคร่จะเปนพยานแห่งความสามารถในตัวผู้พูดด้วย. ผู้หญิงพูดคล้ายกับฟองซ่าบู่ที่เป่าออกจากหลอด ดูงามเปนที่เจริญตา/*131*/เจริญใจ แต่ไม่มีน้ำหนักและไม่มีความทนทานอันใด ลอยอยู่เฉย ๆ ไม่พักต้องกระทบกระทั่งอะไรก็ถึงซึ่งความดับได้. คำที่บอกเล่ากล่าวขวัญนั้นเปนแต่ผิว ประสมประเสผักชีโรยชาดแต้มเอาเปนเรื่องขึ้นได้ ไม่ใคร่จะระเวียดระวังในข้อที่จะเล่าให้ถูกตามเนื้อเรื่อง หรือมิให้ต้นเปนปลายปลายเปนกลาง. ผู้หญิงยิ่งพูดพล่ามมากยิ่งเปนโทษแก่ตัวมาก โดยเหตุที่ความอ่อนแออันเปนทรัพย์ของผู้หญิงมักจะทนทานความจัดจ้าน (วิต) อันร้ายแรงไม่ใคร่ไหว.
ข้าพเจ้าไม่เคยเห็นความประพฤติจริงของภรรยาจนถึงในเวลานี้ ขณะที่หล่อนกระทำรับรองและให้เปนที่พอใจข้าพเจ้า. เมื่อหล่อนพูดนั้นหล่อนสังเกตดูหน้าเฟอร์รารีอยู่เสมอ หน้ายิ่งหมองปากยิ่งพูดน้อย หล่อนก็ยิ่งคุยสนุกสนานหัวร่อต่อกระซิกมากขึ้น ส่วนตัวข้าพเจ้าเองนั้นอุส่าห์ที่จะชวนเฟอร์รารีคุยเสมอ และนำให้ออกความคิดในข้อต่างที่เกี่ยวเข้าในทางที่เขาชอบ เขาก็ยังไม่ใคร่สมัคจะพูดเลย และเมื่อถูกบังคับเข้าหนักก็พูดห้วน ๆ กระหวัดหางเสียงซังกะตายไปอย่างนั้น ซึ่งยิ่งทำให้ภรรยาข้าพเจ้าชอบใจมาก.
“ดูท่านพื้นไม่สู้ดียังไงวันนี้ กีโด!” หล่อนพูด แล้วระลึกขึ้นได้ว่าเรียกเฉภาะชื่อตัว (ซึ่งในธรรมเนียมฝรั่งผู้ใดจะเรียกเฉภาะชื่อตัวผู้ใดไม่ได้เลย ถือว่าเปนการหยาบหยิ่งหมิ่นประมาท เว้นไว้แต่ผู้นั้น ๆ จะชอบกันดีถึงกับตบไหล่ลูบหลังกันได้จึงเรียกได้) ดังนั้น ก็หันหน้ามาพูดแก่ข้าพเจ้าต่อไปว่า—“ดิฉันเรียกว่ากีโดเสมอ อองแฟมีล (อย่างฉันญาติ); นับถืออย่างกับเปนพี่.”
เฟอร์รารีมองดูข้าพเจ้าด้วยตาอันน่ากลัว แต่นิ่งอึดอยู่ นีนนามีความยินดีมากในข้อที่ล้อเล่นอย่างนั้น เมื่อเฟอร์รารีมองดูหล่อน /*132*/หล่อนกลับหัวเราะสนุกใหญ่. ครั้นแล้วหล่อนลุกขึ้นจากโต๊ะและกระทำคำนับ
“ปล่อยให้เสพสุรากันเล่นที่นี่ทั้งสองคนให้เปนที่สบาย” ภรรยาข้าพเจ้าพูด “พวกผู้ชายแหละชอบพูดตลกคนองแรง ๆ จึงต้องปล่อยให้มีโอกาศคุยกันให้สนุกบ้าง. แล้วไปที่เฉลียงหนาค้ะ ไปรับประทานกาแฟที่โน่น.
ข้าพเจ้ารีบโดดไปเปิดประตูให้แม่เจ้าประคุณออก แล้วมานั่งที่โต๊ะใหม่ รินสุราออกใส่ถ้วยข้าพเจ้าและถ้วยเฟอร์รารีอีก. นึกกะแปลนของข้าพเจ้าอยู่สักสองสามนาฑี ตรองดูวิธีเดินนั้นคล้าย ๆ กับวิธีหมากรุก ยามเล่นต้องระวังตรองให้หลายชั้นเดินแต้มให้ซึ้งจึงจะมีไชยชำนะสนิท.
“จัดเอาเปนเรี่ยมที่หนึ่งได้!” ข้าพเจ้าพูดแล้วก็ยกถ้วยสุราขึ้นจิบ “ฉันยอมว่าท่านเลือกชิ้นเก่ง ซินยอ!”
เขาสดุ้งทันที “ว่าอะไรนิ—ไม่ทันได้ยินสนัด” เสียงออกดุๆ ข้าพเจ้าเย็นไว้ มือลูบตบิดหนวดและยิ้มใจดีต่อไว้.
“อ้า คนหนุ่ม คนหนุ่ม !” ข้าพเจ้าถอนใจใหญ่และโคลงศีร์ษะ “ตามที ตามที! เหตุไรถึงจะต้องมาอายมาอำพรางอยู่ได้ ? ฉันเอ็นดูท่านจริง ๆ ถ้าเลดีไม่รับรักคนอย่างท่านฉนี้แล้ว เห็นได้ชัดว่าเปนหญิงโง่. ผู้หญิงที่จะได้รับโอกาศแห่งความศุขอันดีอย่างนี้เห็นจะน้อยตัวนัก.”
“ท่านคิดว่า—ท่านนึกว่า—ว่า—ฉัน—”
“ว่าท่านรักเขา ?” ข้าพเจ้าช่วยแต่งต่อ “ก็ดีแล้วเปนตามที่ควรจะเปนดีแล้ว ถึงหากว่าตัวท่านเคานต์ฟาบีโอเองก็ดี คงจะไม่เห็น /*133*/ผู้ใดที่จะเปนผู้อุปถัมภ์ค้ำชูภรรยาหม้ายของเขาได้ดีกว่าตัวท่าน. จงอนุญาตให้ฉันดื่มให้พรท่านในเวลานี้! ขอให้ความรักของท่านสำเร็จดังประสงค์เทอญ!” พูดดังนั้นแล้วข้าพเจ้าก็ยกถ้วยสุราขึ้นดื่มจนไม่เหลือสักหยด. เขาวางอาวุธเงียบ ความสงไสยของเขาละลายไปประดุจกับก้อนขี้ผึ้งหน้าไฟ. หน้าตาผ่องใสขึ้นทันที—จับมือข้าพเจ้าบีบอย่างชั้นสหายแล้วว่า.
“ขอโทษที คอนเต้ เสียใจที่กระทำกิริยาหยาบคายต่อท่าน ถ้อยคำอันดีของท่านรักษาให้ฉันเปนปรกติใหม่ ท่านคงเห็นว่าฉันเปนคนบ้าขี้หึงหวง เปนได้เพราะว่าฉันเข้าใจว่าท่านพอใจในหล่อน และขอรับประทานโทษเถอะ จะทุบตีด่าว่าอะไรก็ยอมทุกอย่าง ค่าที่ใจไม่ดีไปเดิมคิด—คิดอยู่ในใจว่าจะ—จะเอาชีวิตท่านทีเดียว!”
ข้าพเจ้ายิ้ม “แน่อย่างนั้นทีเดียวหรือ ? อือแน่ะ!”
“นี่แน่การที่ฉันรับสารภาพโดยชื่นตาตื่นใจคราวนี้ ก็เปนเพราะความโอบอ้อมอารีของท่าน บอกจริง ๆ ในชั่วโมงที่แล้วมานั้นฉันรู้สึกเลวเหลือเกิน!”
“เปนธรรมดาของคนรัก ฉันทาย” ข้าพเจ้าพูด “ทรมานตัวของตัวด้วยใช่เหตุ! นั่นแหละเพื่อนเอ๋ยในเวลานี้มันอย่างหนึ่งต่ออายุแก่คราวฉันเมื่อไร นั่นแหละจะนึกว่าเสียงอะไรหมดไม่ไพเราะเท่าเสียงเงินกระทบกัน สำผัสอะไรหมดไม่ปลื้มเท่าสัมผัสเงิน. มีเงินแล้วจะเกรงอะไร ว่าจะจูงจมูกเล่นไม่ได้. มีเงินเขาก็นับว่าน้อง มีทองเขาก็นับว่าพี่ ที่ไม่มีพี่มีน้อง ไม่มีคนชอบหน้าถือตา ก็เพราะไม่มีเงิน จะเชื่อหรือไม่เชื่อนั่นสุดแล้วแต่ความจริงเปนอย่างนี้.”
/*134*/เขายกถ้วยสุราขึ้นดื่มจนหมดถ้วยแล้วว่า “ฉันจะต้องไว้วางใจท่านให้เต็มประตู. ฉันรักคอนเตสซาแท้ๆ ความรัก! คำที่จะพูดนั้นยังแรงไม่พอกับความรู้สึกอยู่ในใจ เมื่อได้สัมผัสมือของหล่อนทีไรให้รู้สึกเสียวซ่าไปทั้งตัว เสียงของหล่อนดูเหมือนกับจะจับหัวใจสั่น ไนย์ตาของหล่อนเท่ากับกองไฟอันมีพิษร้อนยิ่ง! โอ๊ย! ท่านรู้ไม่ได้ ท่านเข้าใจไม่ได้ว่าความยินดีและความระกำใจ.....”
“สกดใจไว้ก่อน” ข้าพเจ้าพูดเรื่อย ๆ “ข้อสำคัญนั้นคือรักษาสมองไว้ให้เย็นในเมื่อโลหิตนั้นร้อน. ท่านคิดว่าเขารักท่านแน่และหรือ ?”
“คิด! ผ่าเทอนา! หล่อนได้—” ตรงนี้เขาหยุด และหน้าเรี่ย—“ไม่ละ ไม่มีความชอบธรรมอย่างใจที่จะพูดให้เกินเขตร์. ฉันรู้แต่ว่าหล่อนไม่ได้รักผัวของหล่อนเลยสักเท่าเสี้ยวเมล็ดงาหัก.”
“ข้อนั้นไม่ต้องบอกก็รู้” ข้าพเจ้าพูดด้วยปราศจากความหวั่นไหว “ธรรมดาเปนคนถ้าสังเกตก็คงเห็น.”
“ไม่เถียงท่าน ยอมกลัวในข้อพิจารณา ยอม ๆ ๆ” เขาพูด “แต่เจ้าตัวนั้นเปนคนโง่เหลือคำจะอธิบาย ก็คนชนิดนั้นมีธุระอะไร จึงเสือกหน้ามาแต่งงานกับผู้หญิงที่หาตัวเปรียบไม่ได้อย่างนี้.”
หัวใจข้าพเจ้าเต้นแรงจนกระทบซี่โครงด้วยความโกรธ แต่อุส่าห์ระงับใจตัดเสียงให้เปนอย่างปรกติว่า -
“ไม่ควร ๆ ไม่ควรจะนินทาคนตาย เขาตายแล้วปล่อยให้เขาหยุดพักวิญญาณให้สบายบ้าง. ถึงจะดีจะชั่วอย่างไรในขณะที่เขายังมีชีวิตอยู่ภรรยาก็มิได้เอาใจออกหาก หล่อนเห็นว่าถึงยังไร ๆ ก็เปนสามีต้องซื่อตรงต่อเสมอ ยังนั้นไม่ใช่หรือ?”
/*135*/เฟอร์รารีก้มหน้าลงมองพื้นแล้วตอบด้วยเสียงไม่ใคร่ออกจากปากว่า “แน่ทีเดียว!”
“และท่านก็เปนสหายอันสนิทและซื่อตรงต่อเขา ถึงโดยไนย์ตาของเลดีจะชายชำเลืองมาบ้าง ท่านก็ย่อมไม่หวั่นไหว ถูกไหมเล่า?”
เขาตอบด้วยเสียงประดุจก่อนอีก “ก้อ แน่ลาซี!” แต่คราวนี้ข้าพเจ้าสังเกตเห็นได้ว่า มือที่วางอยู่บนโต๊ะใกล้มือข้าพเจ้านั้นสั่นริก.
“ก้ออย่างนั้น ความรักในส่วนแม่หม้ายของเขาซึ่งติดอยู่ในหัวใจของท่านในปัตยุบันนี้ ฉันคิดว่า เปนสิ่งที่เจ้าผัวจะชอบใจ. ตามคำที่ท่านพูดว่า บริสุทธิ์และหาราคีมิได้นั้น ฉันจะให้พรอย่างอื่นก็ไม่ดีเท่ากับว่า ขอให้ท่านได้รับผลที่ควรได้เถิด”
ในขณะที่ข้าพเจ้าพูดนั้น เขาได้นั่งด้วยปราศจากซึ่งความศุข กระดุกกระดิก ๆ แล้วจ้องมองดูรูปบิดาข้าพเจ้า เขาคงจะนึกว่าช่างมีประพิมประพายเหมือนกับเพื่อนเขาคนที่ถึงแก่กรรมเปนแน่ ภายหลังนิ่งอยู่สักสองสามอึดใจ แล้วผินหน้ามาทางข้าพเจ้าฝืนหัวเราะ—
“ถ้าฉนั้นท่านไม่มีความผิดต้องพอใจในคอนเตสซา น่าซี ?”
“โอ รับประทานโทษ ฉันมีความพอใจในเคานเตสอย่างยิ่งทีเดียว แต่ไม่ใช่อย่างที่ท่านคาดคะเน ขอบอกท่านตามจริงว่าฉันรับประกันตัวว่าจะไม่ผูกรักแก่หล่อนเลย เว้นแต่—”
“เว้นแต่อะไร ?” เขารีบซัก
“เว้นแต่หล่อนจะมารักเอาก่อน ถ้าเปนเช่นนั้นถ้าไม่รักตอบบ้างก็จะเสียผู้ชายไป!”
ข้าพเจ้าหัวเราะก้ากใหญ่. กีโดเพ่งดูข้าพเจ้าด้วยความประหลาดใจมาก. “หล่อนจะมารักท่าน !” เขาพูด “อื้อแนะ เห็นจะไม่มีวัน/*136*/เสียหละ ท่านเล่นตลกหน้ะรู้หร็อก ไม่ต้องบอกก็ทราบ จะได้บุญได้บาปก็ทายไม่ผิด จริงนา.”
“ไม่หลอก!” ข้าพเจ้าพูดแล้วลุกขึ้นเอามือตบไหล่กีโดแรงแต่เปนเชิงสัพยอก “ผู้หญิงไม่เกี้ยวผู้ชายดอก ไม่เคยมีไม่เคยได้ยินได้ฟัง เปนฝืนธรรมดาโลก! ไม่ต้องวิตกวิจารณ์อะไรเพื่อนเอ๋ยสิ่งที่ท่านนึกไว้คงสมประสงค์ดั่งใจนึก. มาเถอะ มาไปกินกาแฟกับแม่คนสวย.”
เราเดินสอดแขนกันออกมานอกห้องไปยังเฉลียง อย่างฉันเกลอแก้ว. เฟอร์รารี กลับพื้นดีขึ้นเต็มที่ และข้างฝ่ายแม่นีนนานั้นตามตาข้าพเจ้า ข้าพเจ้าเห็นว่าเมื่อเห็นท่าเฟอร์รารีเปลี่ยนก็ค่อยเบาใจขึ้นด้วย. หล่อนอยู่ค่อนข้างจะกลัวเฟอร์รารี—เปนข้อสำคัญที่ข้าพเจ้าระลึกขึ้นได้ หล่อนรับรองด้วยความยิ้มแย้มและรินกาแฟอันมีกลิ่นโอชายิ่งลงในถ้วยสำหรับเราทั้งสอง. คืนวันนั้นเปนวันข้างขึ้นแก่ ๆ ดวงจันทร์ส่องสว่างจ้า แจ่มแสง นกหกผกรังแฝง ใฝ่ไม้ ยังแต่นกไนติงเกลส่งเสียงกรออยู่ก้องป่า พอข้าพเจ้านั่งบนเก้าอี้ที่ตั้งเชื้อชวนไว้ใกล้เจ้าของบ้านนั้น ก็ได้ยินเสียงหอนอันเยือกเย็นจับใจหวนขึ้นลงเรื่อย ๆ อยู่
/**/“เสียงอะไร ?” ข้าพเจ้าถาม. แกล้งอย่างนั้นเองไม่ต้องบอกก็ทราบ ด้วยจำสำเนียงได้ดีทีเดียว
“สุนักข์กวนใจของฟาบีโอ ชื่อวีวิส” แม่นีนนาตอบ “เต็มที กลางคืน ๆ ลาก้อร้องครวญไป ไม่รู้จะครวญเอาแก้วอะไร.”
“อยู่ที่ไหน !”
/*137*/“ตั้งแต่สามีดิฉันถึงแก่กรรมแล้ว มันก็ตั้งแต่จะกวนอกกวนใจ วิ่งพล่านไปทั่วเรือน เข้าห้องนั้นออกห้องนี้ ร้องไปหอนไป งี้ดๆ ง้าดๆ ไม่รู้จักหยุดจักหย่อน เวลาจะนอนก็ต้องไปนอนข้างเตียงแม่ดาราน้อยถึงจะได้ ดีฉันรำคาญใจมากขึ้นเลยต้องสั่งให้ล่ามเสีย.”
อนิจจา วิวิส! ต้องโทษเพราะกตัญญู.
“ฉันแหละอะไรไม่รู้กับสุนักข์ละเปนหยอดขลุกเทียว” ข้าพเจ้าพูด สุนักข์ของแม่ตัวนี้เห็นจะงามพอใช้ ขอฉันชมเปนขวัญตาสักหน่อยได้หรือไม่ ?”
“ทำไมจะไม่ได้เคอะ กีโดไปปล่อยสุนักข์มาให้ท่านชมสักทีไป๊.”
กีโดไม่ปราดถนาลุก กลับเอนตัวพิงเก้าอี้ซดน้ำชาเฉย. “ขอบใจลาแม่” กีโดพูดหัวเราะครึ่งๆ “จำไม่ได้หรือแม้วันนั้นมันเกือบฉีกเนื้อเปนชิ้นเสียแล้ว จะใช้ไปตักน้ำสักโอ่งตำเข้าสักถังยังจะดีกว่า ให้ไปแก้โซร่ ถ้าไม่มีความรังเกียจแล้วฉันจะวานเกียโชโมไปปล่อยแทน”
“สุนักข์ตัวนี้มันพิลึกละเค่อะ บางทีท่านจะไม่อยากชมมันเมื่อทราบเข้า. มันรักเจ้าของจริง” หล่อนหันหน้ามาพูดแก่ข้าพเจ้า. “วีวิสไม่ชอบซินยอเฟอร์รารีเสียเลย ไม่ดุไม่ร้าย ส่วนแก่บุตรดีฉันยังงี้ไปหามันทีไรเล่นอยู่ด้วยกันได้วันยังค่ำ ท่านจะดูจริงหรือเค้อะ ? ดูเค่อะ ? ได้.” หล่อนสั่นกระดิ่งสองครั้งคนใช้ผู้ชายก็มา.
“นี่แน่เกียโชโม” หล่อนพูด “ไปแก้วีวิสแล้วพามาที่นี่เดี๋ยวนี้.”
เกียโชโมมองดูข้าพเจ้าอีกครั้งหนึ่งแล้ว คำนับถอยรีบไปทำตามคำสั่ง ในประมาณสักสามนาที เสียงหอนครวญนั้นก็เงียบลง บัดเดี๋ยวเห็นยาวๆ ดำๆ สูงๆ เปนเงา ๆ กระโจนยวบ ๆ ข้ามสนามหญ้า/*138*/มาในกลางแสงจันทร์อย่างเร็วจริงเต็มฝีเท้า. สุนักข์นั้นมิได้เข้าหานายผู้หญิงของมันหรือเข้าหาเฟอร์รารี วิ่งตรงรี่มาหข้าพเจ้าและร้องด้วยความยินดีกระดิกหางไม่รู้จักหยุด เอาเท้าตะกายและวิ่งคนองไปรอบๆเก้าอี้ด้วยความปีติของมันเหลือเกิน แล้วก็กลับมาจูบเท้าและจูบมือเอาศีร์ษะถูที่เข่า ด้วยอาการต่าง ๆ ฉนี้กระทำให้ภรรยาข้าพเจ้าแลกีโดเอาตาไปดูอื่นไม่ได้. ข้าพเจ้าทราบว่าเขามีความปลาดใจ. จึงชิงพูดเสียก่อนว่า
“จะบอกให้ทราบว่าทำไมจึงเปนเช่นนี้! แต่กะฉันไม่เปนการประหลาดเลย. ขึ้นชื่อว่าสุนักข์แล้วเจอะเข้าไม่ได้ไม่ว่าตัวไหนตัวนั้นเปนอย่างนี้หมด.”
ว่าดังนั้นแล้วข้าพเจ้าก็กดคอสุนักข์บอกว่าบังคับให้นิ่ง สุนักข์ก็นอนราบลงทันที เปนแต่ประเดี๋ยว ๆ ก็ยกศีร์ษะขึ้นดูข้าพเจ้าเสียที ดูประหนึ่งจะว่าว่ากระไรนายของเราช่างเปลี่ยนแปลงไปมากถึงเพียงนี้. ขึ้นชื่อว่าสุนักข์แล้วมันจำเจ้าของแม่นยำนัก ถึงจะให้เปลี่ยนแปลงปลอมตัวอย่างไร ถ้ามันได้ดมกลิ่น หรือได้ยินเสียงแล้วสัตว์อันซื่อสัตย์จะรู้จักเจ้าของทันที. ข้าพเจ้าเห็นหน้าของนีนนาซีด จะซีดจริงหรือเปนด้วยตาโก๋ไปเพราะยึดมั่นด้วยอุปาทานก็มิทราบ.
“แม่กลัวสุนักข์ตัวนี้กระมัง แมดาม ?” ข้าพเจ้าถาม, หล่อนเสหัวเราะและว่า.
“เปล่าเค่อะ! แต่ประหลาดมาก วีวิสตัวนี้ไม่ใคร่เข้าหาคนแปลกหน้าเลย ถึงจะเข้าหาบ้างก็เปนแต่อย่างนั้น ๆ อย่างที่ขัดไม่ได้ ยังไม่เห็นทำแก่ใครอย่างทำแก่ท่านเลยเว้นเสียแต่แก่สามีดีฉันคนเดียว ประหลาดแท้ ๆ!”
/*139*/เฟอร์รารีโดยไนยตาของเขาเห็นจริงด้วย และอาการอยู่ข้างจะไม่สบายใจแล้วพูดว่า “จะพูดก็ไม่น่าเชื่อ ฉันกับวีวิสแต่ก่อนรู้จักกันดี อยู่ดี ๆ และมาลืมเสียเฉยๆ อาการหนัก ลืมแล้วก็ไม่ยักกลับรู้จักอีก ตั้งแต่คำรามหื้อ ๆ ไม่รู้ว่าจะคำรามเอาวิเศษวิโสอะไร!”
พอได้ยินเสียงเฟอร์รารีพูด วีวิสก็ตั้งคำรามอีก ต่อข้าพเจ้าเอามือกดไว้จึงนิ่ง สัตว์เดียรฉานรู้จักแสดงตนเปนสัตรูต่อเฟอร์รารีเปนสิ่งที่ทำให้ประหลาดใจข้าพเจ้ามาก—เปนของใหม่ที่เคยมา มากระทบหู ด้วยเมื่อก่อนเขาฝังข้าพเจ้านั้นทั้งสองแสดงกริยาเปนเพื่อนอันสนิทกัน.
“ฉันเลี้ยงสุนักข์มานักต่อนัก” ข้าพเจ้าพูดตามเสียงที่หัดเรื่อย. “เลี้ยงจนรู้จักนิสัยประจำตัวสัตว์ โดยนิสัยอันนี้มันรู้จักทันทีว่าคนไหนเอ็นดูสัตว์ที่เปนพรรณอันเดียวกัน และชอบสโมสรของมัน. วีวิสของแม่ตัวนี้ไม่ต้องสงไสยคงจะทราบว่า พวกพี่น้องวงษ์ญาติของมันมาเปนเพื่อนของฉันเอนก จึงไม่เปนการแปลกเลยที่มันจะรับรองรักใคร่โดยฉันมิตรจิตรมิตรใจฉนี้.”
กิริยาท่าทางที่กระทำและคำที่กล่าวไปจากปากประกอบกันให้คนทั้งสองเชื่อว่าเปนไปได้จริงดังนั้น ในไม่ช้าเราสนทนากันเรื่อย ถึงเรื่องอะไรต่ออะไรเรียบร้อยประดุจดังเก่า “ถ้าฉันเปนผู้ผูกแล้ว เชื่อแน่ว่าจะไม่หอนกวนแม่ในเวลาที่จะหลับนอนให้สบายเปนแน่ รับประกันเทียว”
เขายอมให้ตามคำที่ข้าพเจ้าอาศา เฟอร์รารีเปนผู้นำข้าพเจ้ากับสุนักข์ไปยังกุฏิสนักข์ แล้วข้าพเจ้าก็เอาโซร่ล่าม และตบหัวเบา ๆ ดูมันเข้าใจคำสั่งของข้าพเจ้าดี วิ่งตรงไปนอนบนเบาะฟางนิ่งเงียบ/*140*/ไม่กระดุกกระดิกอะไร เว้นแต่ชั่วหันหน้ามามองดูอีกครั้งหนึ่งเมื่อขณะข้าพเจ้าเดินกลับมา.
ครั้นล่ำลาแม่นีนนาแล้ว เฟอร์รารี ก็จะเดินกลับมาส่งข้าพให้ถึงโฮเต็ล แต่ข้าพเจ้าขอไม่ให้เขาต้องมาส่งให้ลำบากเลย
“ในกลางคืนเดือนหงายเช่นนี้ฉันชอบเดินคนเดียวนัก” ข้าพเจ้าพูด “ดูมันเย็นใจ ขอท่านอย่าเปนกังวลในข้อที่จะส่งเลย อนุญาตให้ฉันสบายใจโดยลำพังตนเองเถอะ”
ครั้นพูดเกี่ยงงอนกันบ้างฉันเพื่อนฝูงแล้ว ข้าพเจ้าก็ลาทั้งสองโดยสุภาพ. เฟอร์รารีเดินมาส่งถึงประตูใหญ่หน้าบ้าน และยืนดูอยู่จนเดินออกถนนใหญ่. ในขณะที่เขายืนอยู่ที่ประตูบ้านนั้น ข้าพเจ้าทำเปนเดินเอื่อย ๆ ทอดน่องแฉะไปทางในเมือง พอได้ยินเสียงประตูลั่นก็รีบหันหน้าค่อยเดินย่องสวนทางกลับมา แต่หาได้กลับเข้าทางใหญ่ไม่ ลอดลัดไปเข้าทางด้านตวันตกที่มีต้นไม้ปลูกไว้เปนซุ้มเซิงปรกจนเกือบถึงเฉลียงเรือนซึ่งข้าพเจ้าจึงจะลุกจากไปเมื่อสักครู่นี้. ค่อย ๆ ย่องไปตามพุ่มไม้ระวังมิให้เกรียบกรอบได้ จนถึงที่ที่จะเข้าใกล้เฉลียงอย่างใกล้ที่สุดได้ พอได้ยินได้เห็นอะไรที่เปนไปบนนั้นได้ เห็นกีโดนั่งอยู่บนเก้าอี้ตัวเตี้ยตัวที่ข้าพเจ้านั่งอยู่เมื่อตะกี้นี้ โอนศีร์ษะไปตรงทรวงอกภรรยาข้าพเจ้าและเอามือกระหวัดรอบคอ โน้มเอาศีร์ษะนางให้ลงมาประชิดกับของเขา นิ่งอยู่อย่างนั้นหลายอึดใจ แล้วภายหลัง เฟอร์รารี พูดว่า—
“ยังงี้ เต็มที เต็มที หล่อน หล่อน! หล่อนทำให้ฉันเห็นว่าหล่อนมีความพอใจในเศรษฐีคอนเต้เถ้านั้น.”
/*141*/หล่อนหัวเราะ “ก้อใครว่าอย่างไรเล่า ! อุ๊ยเธอ ถ้าถอดอ้ายแว่นตาสกปรกนั้นทิ้งเสียจะสวยใช่เล่น เพ็ชรพลอยก็น่ารักไม่น้อย ฉันอยากให้เอามาให้อีก ให้อีกก็จะดีนี่!”
“ก้อนี่แน่ ติ๊ต่างว่าเขาเอาเพ็ชรพลอยมาให้หล่อนอีก น้ำใจหล่อนจะเอนไปข้างเขาเทียวหรือจ๊ะหล่อน ขอถามหน่อย” กีโดถามด้วยเสียงออกหึง ๆ “เชื่อแน่ว่า คงไม่เปนยังงั้น! อ้อยังไม่รู้ จะบอกให้ ตานั่นอวดดีพิลึก แกว่าแกจะไม่รักผู้หญิงคนไหนก่อน นอกจากผู้หญิงจะเจ๋อมารักแกก่อน! ขอให้หล่อนคิดดูเถอะ ? รักแกก่อน”
หล่อนหัวเราะอีก คราวนี้ออกกังวารบอกว่าสนุกกว่าก่อน.
“ให้คิด. หา—ทำไม นี่แบบใหม่จากร้าน—ท่านคอนเต้พูดสนุกนะ จะเข้ามาข้างในหรือไม่เล่า กีโด ?”
“ทำไมจะไม่เข้ามาเดี๋ยวนี้ ดูซีช่างพูดออกมาได้” กีโดตอบ “จะต้องจูบเสียสักร้อยครั้ง จูบให้เท่ากับจำนวนที่หล่อนชายตาและยิ้มกับคอนเต้ แก้วเทียว คราวปู่คราวย่าคราวตาคราวทวดก็เล่นตาด้วย เจ้าชู้ใหญ่เสียแล้ว.”
หล่อนนิ่งซบอยู่กับกีโดสักครู่หนึ่ง มือคลำช่อดอกไม้ที่กลัดอยู่กับรังดุม แล้วพูดเบา ๆ ดูออกมีความครั่น ๆ อยู่ในน้ำเสียงว่า - -
“พูดจริงหน่อยเถอะกีโด เธอคิดบ้างไหมว่าท่านคอนเต้นั้น มีประพิมประพายเหมือน—เหมือนฟาบีโอ ? กิริยามารยาตรยังกับมาจากโรงเรียนเดียวกัน ช่างเมื้อน เหมือน.”
“รับสารภาพตามจริงว่าสกิดหัวใจสองสามครั้ง” กีโดพูด “เหมือนจนน่าเกลียด. แต่จะถือเอาเปนนิยมนิยายอะไร ? พวกผู้ชาย/*142*/เรามักเหมือนๆคล้ายๆกันบ้างไม่มากก็น้อย. แต่ฉันคิดอย่างนี้ หล่อนจะคิดอย่างไรไม่ทราบ ฉันเชื่อแน่ว่านี่ไม่ใช่อื่นไกลที่ไหน คงเปนพวกพวงพ้องวงษ์ญาติที่สูญหายไปนานแล้วกลับคืนมา—ลุงของฟาบีโอคนนี้ใครก็ย่อมทราบนั่นเอง แกไม่อยากจะแสดงตนว่าเปนญาติจึงทำอย่างนี้. ว่าไปแกก้อเปนคนที่ควรคบ ฉันเชื่อว่าแกมีเงินตั้งพ้อมยังกะร้อตไชลด์. มาเถอะหล่อน แม่ชื่นใจ ดึกแล้ว.”
ทั้งสองคนก็หายเข้าไปในเรือน แล้วก็งับน่าต่าง, ข้าพเจ้าก็ออกจากที่ซ่อนเดินกลับมาเมืองเนเปิลซ์. มีความพอใจมากที่คนทั้งสองมิได้มีความระแวง โดยที่แท้ ใครเลยจะคิดระแวง มีเยี่ยงอย่างที่ไหนบ้างที่ตายจนฝังแล้วชีวิตจะคืนมาเข้าร่างได้. เกมอยู่ในมือแล้ว ต้องเล่นให้เรียบเรื่อยให้สนิททีเดียว.
บท ๑๕
/*143*/ทุ่มโมงวันคืนเดินเร็วไม่น้อย - ประเดี๋ยวเดือนหนึ่ง, เดือนครึ่งล่วงไปแล้ว ข้าพเจ้าตั้งตัวเปนคนโตในเมืองเนเปิลซ์ -โตเพราะสมบัติและเพราะวิธีที่อยู่. รถสวยม้าเทียมก็งาม กลางคืนเชิญคนโน้นคนนี้ ไปนั่งบ๊อกซ์ที่โรงลครออเปอราเนืองนิตย์ เรือใบสำหรับแล่นเล่นก็มี เครื่องประดับในเรือหรูหราเปนที่พึงใจของบุรุษสัตรีที่ลงไปในลำยิ่งนัก เวลากลางคืนเดือนหงายจ้างเครื่องสายดี ๆ วงหนึ่งลงไปเล่นในเรือ เรือก็แล่นเฉื่อยไปตามลมทวนขึ้นทวนล่องอยู่ในอ่าวนั้น. ในชั่วเวลาไม่กี่มากน้อยข้าพเจ้ารู้จักคนที่สมควรจะรู้จักด้วยในเมืองเนเปิลซ์จนหมด ไม่ว่าในที่แห่งใดสถานใดมีแต่ผู้กล่าวขวัญถึงข้าพเจ้า จะกระดิกตัวไปข้างไหนสักหน่อย ทำอะไรสักนิดคงต้องมีในหนังสือพิมพ์. ความโอบอ้อมอารีที่ได้เผื่อแผ่ไปนั้น พูดซ้ำซากอยู่กับปากมนุษย์ คนนี้พูดแล้วคนนั้นแล้วคนโน้นและคนหนึ่งคนหนึ่งมิใช่จะพูดครั้งคราวเดียว ชื่อเสียงดังเสียยิ่งกว่าปืนยิงเที่ยงหลายเท่า. พวกพ่อค้านายห้างแอบมาถวายลูกกวาด (พูดตามภาษาคลังต้องว่า ‘ขาหมู ขนมเปีย วุ้นเส้น’) แก่วินเช็นโซคนใช้นับรายไม่ถ้วน โดยความประสงค์ที่จะเอาไว้เปนเจ้าจำนำกับข้าพเจ้า, “ลูกกวาด” นั้นเมื่อมาถึงมือแล้ววินเช็นโซก็มิได้ปฏิเสธให้เจ้าของต้องเสียใจกลับหิ้วไปเลยแต่สักรายเดียว แต่เขาเปนคนตรงมากรับรายไหนไว้แล้วต้อง มาขยายให้นายทราบ. บอกชื่อบอกตำบลร้านที่ตั้งถูกต้องและมักจะต่อท้ายเปนฟอร์มอย่างนี้ “อีตานั่นแกจะขายของดีหรือไม่ดีนั้นผีสางเทวดาย่อมทราบ โดยที่แท้เขาให้กระผมสามสิบแฟรงค์เปนค่าให้เรียน/*144*/ใต้เท้าว่าเขามีของขาย. ตามที่กระผมทราบแล้ว ทราบว่าเปนคนซื่อ ถ้าคนโกงเปนยังโง้นยังงี้ที่ไหนผมจะกล้ามากราบเรียนได้!”
ยังมีอีก ยังมีพวกแม่ ๆ ที่อยากหาผัวให้ลูกสาว. แว่นตาดำที่ข้าพเจ้าใส่อยู่เสมอนั้นมิได้เปนรั้วกั้นพวกแม่ ๆ เหล่านี้เลย โดยเล่ห์กะเท่ห์ต่าง ๆ ชักนำจะให้ข้าพเจ้าเปนบุตรเขย, ช่างเถอะ! อาการหนัก; พวกผู้หญิงสาวพรมจารีย์ล้วนอายุแต่สิบกับเศษปีโดยมาก ถูกชักนำให้ข้าพเจ้ารู้จัก. ถึงจะยังรุ่นและท่าทางหงิมอายอย่างไรก็ดี แต่ละคนทายได้ว่าในใจนั้นมีสมอยู่ในใจมากหลาย ตรองที่จะได้เปนอิศระแก่ตัว จะได้มีความศุขความเพลิดเพลิน จะได้เปนเคานเตสโอลิวา เปนภรรยาของตาคนบ้าที่ใส่แว่นตาดำ ช่างเถอะ ยกไว้เสียที ไม่จำเปนต้องกล่าวว่าแปลนที่ต่างคิดมาตั้งร้อยตั้งพันนั้นล้มละลายหมด ถึงกระนั้นข้าพเจ้ายังชอบดูกลต่าง ๆ ที่เขาจะทำให้หลง. เออไนย์ตาที่ชายมาช่างหวานคมนี่กระไร;—ประเดี๋ยวยินกระซิบชมว่า “ผมขาวสวยแท้ๆ” แต่งจริตให้ชอบใจต่าง ๆ เวลาเย็น ๆ ลงแล่นเรือเล่น ในอ่าวกับแม่เจ้าประคุณเหล่านี้คราวละสองละสามเนือง ๆ อะไรก็เปล่าดอก, ชอบนิ่งดูไนย์ตาอันวาววับจับแสงจันทร์ เมื่อใจตรองไปต่าง ๆ ว่าทำอย่างไรหนอจึงจะเอาข่ายแห่งความรักดักตามหาเศรษฐีเถ้าคนนี้ได้. ถึงข้าพเจ้าจะเอามือจับแขนอันขาวประดุจหยกอันมีค่าก็ไม่ต้องถูกสบัด หรือจะจับข้อมือไว้นานสักเท่าไร ก็ไม่ได้รับคำที่ระคายหู—เปนได้ทั้งนี้ ก็เพราะอำนาจของสมบัติ. เออ แก้ว สารพัดนึก!
ส่วนที่บ้านเดิมข้าพเจ้านั้น ข้าพเจ้าจะไปมาเมื่อไรก็ได้. อนุญาต. จะไปนั่งอ่านหนังสืออะไรๆ ของข้าพเจ้าเองในห้องสมุดก็ได้/*145*/อนุญาต. อนุญาตทั้งสิ้น จนบ้านนั้นเกือบจะว่าได้ว่าเปนบ้านของเจ้าอย่างเดิม เว้นแต่ข้าพเจ้าไม่อยู่ใต้ชายคาตลอดคืนเท่านั้น. เว้นแต่ข้าพเจ้าไม่อยู่ใต้ชายคาตลอดคืนเท่านั้น ระวังแต้มวางท่าให้ขรึมเปนตาเถ้าไว้ ระวังเวลาไหนไม่เท่าเวลาที่จะวางต่อภรรยาข้าพเจ้าในต่อหน้ากีโด. ในต่อหน้าข้าพเจ้าวางท่าเหมือนผู้ใหญ่คราวพ่อคราวแม่ ฝ่ายเจ้าหล่อนก็ไหวเร็วเหมือนกัน ชาติลูกหม้อ ว่าข้าพเจ้าทำอย่างนั้นหน้ะเพื่อประสงค์อย่างไร. พอเฟอร์รารีให้หลัง หล่อนก็เล่นตาก็ยิ้ม ๆ เปนเชิงเยาะหน่อย ๆ ยั่วนิดๆ. ไม่ใช่หน้าที่ของข้าพเจ้าที่จะเปิดความลับของหล่อน—เมื่อถือสมบัติผู้ดีแล้ว ไม่เห็นจำเปนจะต้องบอกให้เฟอร์รารีทราบว่าหล่อนให้สาวใช้เอาผลไม้มาส่งยังโฮเต็ลและถามข่าวคราวทุกเวลาเช้า หรือจำเปนจะบอกว่าวินเช็นโซคนใช้ของข้าพเจ้าได้นำของตอบแทนและข่าวคราวไปส่งหล่อนเหมือนกัน. ในต้นเดือนพฤศจิกายนเปนเริ่มที่ข้าพเจ้าถูกภรรยาข้าพเจ้าตั้งต้นเกี้ยว. เฟอร์รารีไม่รู้หามิได้ เขาเคยพูดถึงข้าพเจ้าแต่ก่อนว่า “ฟาบีโอมันเปนบ้าถูกหลอกได้ง่าย ๆ” แต่ไม่ “ถูกหลอกง่าย ๆ” ไปกว่าตัวของเขาเอง. ข้าพเจ้าอยากนัก อยากจะทำให้เขาไม่วางใจให้เขาแสดงตนเปนสัตรู อยากนักอยากหนา แต่ไม่กล้าบอก เขาไว้ใจข้าพเจ้า ไว้ใจจริงอย่างที่ข้าพเจ้าไว้ใจเขาในสมัยโน้น นี่แหละกำเกวียนกงเกวียน.
ตลอดเวลาที่ไปที่บ้านเนือง ๆ นั้น เปนโอกาศที่ได้เจอะแม่ดาราน้อยบ่อย ๆ.
เด็กมีความรักข้าพเจ้ามากขึ้น ความรักเปนธรรมชาติแห่งนิสัย. แอสซันตาผู้เปนพี่เลี้ยงได้พามาเล่นยังโฮเต็ลเนืองๆ การที่พามาฉนั้นทำให้เด็กมีความศุขสนุกสบายมาก ความศุขขึ้นสูงที่สุดคือในขณะที่/*146*/อุ้มขึ้นนั่งบนเขาและเล่านิทานต่าง ๆ ให้ฟัง—แต่เรื่องที่ชอบมากนั้นคือเรื่องเด็กหญิงเล็กดีคนหนึ่งวันหนึ่งบิดาอยู่ ๆ ก็หายไปเฉย ๆ และเด็กคนนั้นมีความเศร้าโศกร้องไห้ร้องห่มไม่รู้จักหยุดจักหย่อน จนร้อนถึงพระอินทร์ ทิพย์อาศน์เคยอ่อนแต่ก่อนมากระด้างดังสีลาประหลาดใจ ก็เล็งทิพย์ญาณลงมาจึงทราบเหตุตลอดต้นไปจนปลาย แล้วพระอินทร์ก็มีความกรุณาพาให้บุตรีกับบิดาได้พบกัน. ครั้นวันในเดือนพฤศจิกายนค่อย ๆ เลื่อนตามกันไป ข้าพเจ้าสังเกตเห็นว่าแม่ดาราน้อยมีสีหน้าอันซีดเหลือง และกิริยาอ่อนเปียกไป ไนย์ตาดูโรยบอกอาการว่าไม่สบาย ข้าพเจ้าจึงบอกแก่แอสซันตาว่าให้หมั่นระวังระไวเด็กให้จงหนัก แอสซันตาตอบว่าแกได้บอกกับแมดามแล้ว แต่แมดามดูไม่ใคร่จะแยแสอะไรนัก ภายหลังข้าพเจ้าจึงพูดกับแม่นีนนาเองด้วยเรื่องเด็กหน้าจ๋อยไป หล่อนกลับยิ้มแล้วว่า—
“จริง ท่านคอนเต้ ขอบพระเดชพระคุณท่านที่ตักเตือน แต่แม่ดาราน้อยนั้นไม่เปนกระไรดอก หล่อนสบายดีอยู่ เห็นจะเปนที่รับประทานบ็องบ็อง (ของหวานมีผลไม้เคลือบน้ำตาลเปนต้น) มากจึงโตเร็วเกินเวลาไป ก้อเท่านั้น รับประกันได้ว่าไม่ได้เจ็บไขอะไรดอก.”
ข้าพเจ้าไม่ไว้วางใจเลย แต่จำเปนระงับความกระวนกระวายไว้ในใจ.
ล่วงกลางเดือนพฤศจิกายนไป การที่จะเที่ยวโก๋ในเรือก็ยุติกันที เพราะเหตุที่เริ่มจับหนาวเยือกเย็นขึ้นทุกวัน จึงประชุมคนอย่างวิธีอื่น คือมีการดินเนอร์และเต้นรำเปนต้น พอบ่ายวันหนึ่งเฟอร์รารีพรวดเข้ามาในห้องข้าพเจ้าโดยมิได้ให้สุ้งให้เสียงบอกเล่าทิ้งตัวลงบนเก้าอี้และมีสีหน้าอันบอกว่ามีทุกข์ร้อนในใจ.
/*147*/“เปนไรไปหรึ๊ ?” ข้าพเจ้าถามไปเฉย ๆ “เกี่ยวข้องเรื่องเงินทองอะไรหรือ ? ขัดขวางอย่างไรขอให้บอก จะยินดีรับธุระเปนนายธนาคารให้!”
เขายิ้มแห้งๆ แต่ท่าแสดงว่ากตัญญู.
“ขอบใจ คอนเต้ ไม่ใช่เรื่องเงินทองดอกง่า - ง่า - ผ้าเทอนา ช่างเคราะห์ร้ายระยำหมาเสียจริงๆ”
“เชื่อว่า” พูดสอดเข้ามากลางคัน “เชื่อว่าแม่เคานเตสคนสวยจะไม่บิดใบเอาท่าน ? ยังไงเขาไม่ยอมเปนเมียหละหรือ ?”
กีโดหัวเราะ. “อ้ายข้อนั้นหน้ะไม่มีวันเสียหละท่านไม่กล้าหร็อก บิดใบที่ไหนได้.”
“ไม่กล้า อ้อไม่กล้า! คำนั้นจะแรงไปละกระมังท่านเอ๋ย” ว่าดังนั้นแล้วข้าพเจ้าก็เอามือลูบหนวดและจ้องดูกีโด. เขารู้สึกตัวว่าพูดเลยออกไปเปนมั่นเปนเหมาะเกินไป—หน้าแดงและพูดว่า
“โอ๊ย ไม่หมายมั่นอย่างนั้นทีเดียวนัก—หล่อนเปนอิศระแก่ตัวหล่อน หล่อนจะทำอย่างไร ๆ ก็ได้ไม่มีใครบังคับ แต่ตามความเห็น ฉันนึกว่าหล่อนคงไม่กล้าจะปัดเมื่อได้เอื้อเฟื้อมามากถึงเพียงนี้แล้ว”
“คงไม่กล้าแน่เทียว ข้าพเจ้าว่า “เว้นแต่จะเปนเจ้าชู้เหลือเกิน ถ้าเช่นนั้นก็เปนหญิงไม่มีราคา! ไม่คู่ควร! ก็ท่านทราบซึ่งความดีและความบริสุทธิ์ของหล่อนเลอียดลออ ไม่ควรที่จะมีความกลัวว่าจะเปนอื่นไปได้; ถ้าไม่ใช่เรื่องเงินไม่ใช่เรื่องรัก ก็ท่านมีทุกข์ด้วยเรื่องอะไรเล่า ทุกข์มากด้วย สีหน้าบอก.”
/*148*/เฟอร์รารีพลิกแหวนวงที่ข้าพเจ้าได้ให้เขาเล่นอยู่นานก่อนที่จะตอบออกมาได้
“อื้อ เรื่องมันเปนยังงี้ อ่า—ฉันจะต้องไป—ต้องไปจากเมืองเนเปิลซ์ชั่วคราว.”
หัวใจข้าพเจ้าเต้นด้วยความพอใจ. ไปให้พ้น! ซ้าธุ! ไปจากเมืองเนเปิลซ์!—ถอยไปจากสนามรบยอมให้ข้าพเจ้าอยู่มีไชยชำนะ! พระเคราะห์เข้าข้างข้าพเจ้า แต่แกล้งตอบว่า,
“จะไปเสีย! คงไม่หมายจะพูดฉนั้น ทำไมไป ทำไมๆ ไปไหน ?”
“ลุงฉันเจ็บหนักอยู่ที่กรุงโรม” เขาตอบ “ท่านทำพินัยกรรมยกมรฎกให้ฉันหมด จึงเปนข้อจำเปนที่จะต้องไปเห็นใจเสียหน่อย. ไปปฤกษาพวกหมอความเขาแล้ว เขาพากันว่าต้องไปหาไม่ประเดี๋ยว คนไข้เกิดบ้าขึ้นมามอบสมบัติพัสถานให้คนอื่น ฉีกพินัยกรรมทิ้งเสียหมด ก็จะเกิดความใหญ่ลาซี งามหน้าแล้ว. หวังใจว่าจะไม่ไปอยู่นานนัก อย่างมากเพียงครึ่งเดือน—และในชั่วเวลานั้น”....
ที่ตรงนี้เขาหยุดและมองดูด้วยความร้อนใจมาก.
“ต่อไปให้จบ คาโรมีโอ ขอให้จบเรื่อง” ข้าพเจ้าพูด “ถ้าเห็นว่าฉันจะรับธุระอะไรได้ในชั่วเวลาที่ท่านไม่อยู่แล้วขอให้สั่งเถิด”
เฟอร์รารีลุกขึ้นจากเข้าเดินไปที่หน้าต่างที่ข้าพเจ้านั่งอยู่ ลากเอาเก้าอี้ตามนั้นมานั่งลงใกล้แล้ว เอามือจับข้อมือข้าพเจ้าว่า “เห็นมีแต่ท่านคนเดียวที่จะไว้วางใจได้ ขอให้คุ้มขังหล่อนสักหน่อยไม่มีใครอีกแล้ว หล่อนทั้งสวยทั้งสาวและเลินเล่อจัดด้วย ท่านป้องกันหล่อนได้—อายุของท่าน ยศของท่าน หน้าที่ของท่าน ว่าโดยที่แท้ท่านเปน/*149*/เพื่อนเก่าแก่ของแฟมิลีนี้—สิ่งเหล่านี้ให้อำนาจท่านที่จะป้องกันรักษามิให้ชายหนุ่มมาเกาะแกะเคาะแคะได้.”
“ถ้าใครสามารถ” ข้าพเจ้าพูดดัง ๆ และลุกยืนขึ้นกระทำกริยาเย้ย. “คอยดูน้ะ ฉันจะไม่อยู่เปนศุขได้ จนเอากายผู้นั้นเปนฝักดาบได้สมปราดถนา.”
แล้วข้าพเจ้าหัวเราะดังก้องห้อง เอามือตบไหล่กีโด. คำที่ได้พูดไปนั้น เปนคำต่อคำที่เขาพูดเองที่ข้าพเจ้าได้ยินพูดกับภรรยาข้าพเจ้าในสวนคืนวันนั้น. ส่วนกีโดนั้นดูเหมือนจะนึกได้ว่าเคยได้ยินคำเช่นนี้ที่ไหนหนอ นั่งนิ่งนึกอยู่. เมื่อเห็นฉน ข้าพเจ้าก็ชิงเปลี่ยนใบ สงบความรื่นเริงทันที วางหน้าเคร่งครัดขึ้น
“ไม่เช่นนั้น ไม่เช่นนั้น! ขอโทษ ขอโทษ ของพรรณนี้ไม่ใช่สิ่งที่จะมาติดตลกเล่น ผิดกาละไป! ขอบอกให้ท่านทราบ ท่านเฟอร์รารีของฉัน ฉันจะพยายามรักษา ไม่เปนอันกินอันนอนอย่างกับพี่รักษาน้อง. เปนข้อที่ฝืนนิสัยของฉันอยู่หน่อย ไม่หน่อยละ มากทีเดียวแหละ เพราะนิสัยของฉันเกลียดผู้หญิง นี่ไม่ใช่ท่านแล้วก็ไม่รับอาศาเปนอันขาด กระทำเพื่อจะให้ชอบใจท่าน ท่านจะได้ไปจากเมืองเนเปิลซ์ด้วยใจเบา” ตรงนี้ข้าพเจ้าจับมือเขาสั่นอย่างสนิทสนม “ฉันจะปฏิญาณให้ว่าจะเปนคนซื่อและเปนที่วางใจของท่าน เช่นกับท่านได้ซื่อตรงต่อและเปนที่ไว้วางใจของฟาบีโอเพื่อนท่านที่ตาย!”
เขาสดุ้งทั้งตัวราวกับถูกมอตะมอยต่อย. โลหิตที่หน้ามีกี่หยด ๆ หนีกลับลงไปกายหมด เหลือแต่หน้าซีดยังกับหน้าคนตาย หันหน้ามามองด้วยอย่างปลาดใจและสงไสย แต่ข้าพเจ้าทำไก๋วางท่าซื่อไว้/*150*/ริมฝีปากเขาเต้นเหมือนกับจะพูดอะไรแต่ก็ไม่พูด นิ่งสกดใจระงับตนอยู่นานภายหลังจึงพูดว่า
“ขอบใจท่าน นั้นทราบแล้วว่าจะเชื่อออนเน่อร์ท่านได้.”
“ได้!” ข้าพเจ้าพูด “ได้อย่างที่ท่านเชื่อออนเนอร์ของท่านเอง” เขาทำตากระปริบ ๆ อีก ดูประหนึ่งถูกผีเฆี่ยน. วางมือเขาลงแล้วจึงถามว่า—
“ต้องไปเมื่อไร ท่าน ?”
“เคราะห์ร้ายต้องไปเร็ว. ไปรถเช้าพรุ่งนี้.” เขาตอบ.
“ดีใจที่รู้เสียทัน. เอาเถอะฉันจะไม่หรูหราโครมครามจนกว่าท่านจะกลับมา.” ข้าพเจ้าพูด.
“จริงหรึ๊ ? เอื้อเฟื้อพิลึก มีความเสียใจที่จะขัดขวางด้วยแปลนของท่าน….”
“อย่าเอย อย่าเอ่ยเลย! เพื่อนเอ๋ย” ข้าพเจ้าพูดสอด “อะไร ๆ หมดคอยจนท่านกลับได้ทั้งนั้น. นี่ท่านคงเปนห่วงที่แมดามจะเหงาตลอดเวลาที่ไปเสียจาก.”
“ฉันก็ไม่อยากให้หลอนเหงาดอกหนา!” เขาชิงพูด.
“โอไม่เหงา !” ข้าพเจ้าพูด ยิ้มเยาะความเซอะให้ในใจราวกับหล่อน—แม่นีนนา!—หล่อนจะยอมเหงาหละ ช่างเถอะ; “ข้อนั้นไว้พนักงานฉันเอง มีกุ๊ก ๆ กิ๊ก ๆ เล็ก ๆ น้อย ๆ มีขับรถเล่นบ้าง—มีดนตรีเพราะบ้างก็แล้วกัน. เรื่องนี้เข้าใจซึมดียกไว้เปนพนักงานฉัน! เรื่องเต้นรำ ดินเน่อร์ และหรูหราโครมติ๊โครมครามต่าง ๆ ต้องรอไว้จนท่านกลับ.”
/*151*/หน้าตาชื่นขึ้นทันทีและตอบว่า “ท่านนี้ดีเหลือเกิน ดีพ้นธรรมดา. ขอบใจท่านอย่างที่สุดที่แล้ว ถึงจะขอบใจสักเท่าไรก็ยังไม่คุ้มแก่ความดีของท่าน.”
“ฉันจะต้องให้ท่านใช้แรงแทนคุณจนคุ้มสักวันหนึ่ง” ข้าพเจ้าตอบ “รีบไปจัดเข้าของลงหีบก็จะดี อย่าเปนห่วงเปนใยเลย เช้าฉันจะไปส่งท่านที่สเตชั่นรถไฟ.”
แล้วกีโดก็ลากลับไป. ในวันนั้นไม่ได้เห็นหน้าค่าจมูกเลย แต่จะให้ทายว่าอยู่ที่ไหนนั้น ทายได้งายกว่าจะทายว่าสองกับสองเปนเท่าไร จะอยู่ที่ไหนมี ก็ไปขลุกอยู่กับภรรยาข้าพเจ้าเท่านั้น. ไม่ต้องสงไสย คงไปให้หล่อนสบถสาบาลอย่างสาหัสสากรรจ์ ตามแต่เขาจะนึกหรือคิดแต่งขึ้นได้ว่าให้ซื่อตรงต่อเขา—ซื่ออย่างที่ได้คดต่อข้าพเจ้า. มองในใจ. แม้เห็นกำลังกอดกันกลม จูบกันฟอด ๆ ไม่รู้จักจืด พูดอ้อนวอนขอให้ซื่อต่อตัวทั้งกลางวันและกลางคืน ทั้งนอนยืนนั่งเดิน จนกว่าจะกลับมาเมือง. เมื่อมองในใจเห็นอย่างนั้นนึกอดยิ้มเยาะในใจไม่ได้, อา กีโด เชิญพ่อเชิญ เชิญให้อิ่มให้พอใจในคราวนี้ ครั้งนี้จะเปนครั้งที่สุด จะไม่ได้พบอีก เชิญเสียให้พอ หล่อนคงว่า “หล่อนจะซื่อตรงต่อเจ้า” เจ้าต้องเชื่อหล่อน กีโด เชื่อดังข้าเชื่อเจ้า—ไปจากหล่อน—ไปไม่มีเวลาจะคืนพบ.
บท ๑๖
/*152*/รุ่งขึ้นเช้าข้าพเจ้าก็ไปยังสะเตชั่นรถไฟ ตามนัดเจอะเฟอร์รารีเดินส่ายซึมอยู่บนยกพื้นริมราง พอรถจวนจะออกก็ขึ้นรถแล้วโชงกหน้ามาทางหน้าต่าง กวักมือให้ข้าพเจ้าเข้าไปใกล้แล้วกระซิบว่า
“อย่าลืม! ไว้ใจให้ท่านเปนผู้ปกปักรักษาหล่อน!”
“อย่าวิตก;” ข้าพเจ้าตอบ “ฉันจะพยายามอย่างที่สุดที่จะแทนที่ท่านได้!”
เขายิ้ม ยิ้มอย่างไม่ใช่ยิ้มซึ่งเปนผลแห่งความศุข เปนยิ้มอย่างไรไม่รู้ แล้วเขาบีบมือข้าพเจ้า. นี่เปนคำที่สุดที่เราพูดกัน. โหวดรถไฟวี๊ดเข้าแก้วหู รถไฟก็เคลื่อนจากที่ในนาฑีเดียวก็แล่นหายลับคันไป. ข้าพเจ้ายืนอยู่แต่ผู้เดียว—ผู้เดียวที่จะทำอะไรทำได้—จะทำอะไรกับนางเมียก็ทำได้ จะไปบ้านในค่ำวันนั้นและแสดงตนว่าข้าคือผัว-หาว่าไม่ซื่อตรงต่อและเอามีดแทงให้ตายก็ทำได้—ถึงจะต้องไปขึ้นศาลก็ไม่เปน ไร ศาลอิตาเลียนเห็นว่าเปนยุติธรรม ไม่มีผิด ถึงจะมีผิดก็ไม่มีโทษกรณ์อะไรหนักนัก. แต่เหตุไร ? ทำไมจะให้คนขึ้นชื่อลือนามได้ว่าฆ่าคนตาย ? ไม่ควร ไม่ควร; สู้ให้มันเรื่อยไปตามที่ได้เริ่มดีกว่า. คิดแล้วก็หันหน้ามาทางโฮเต็ลเจอคนใช้ที่กลางทาง วิ่งกระหืดกระหอบเอาจดหมายโน้ตส่งให้ บนหลังซองสลักว่าการด่วน เปนจดหมายของภรรยาข้าพเจ้า ความในจดหมายนั้นมีว่า
“โปรดมาเดี๋ยวนี้ให้ได้ ดาราน้อยเจ็บหนักและบ่นหาท่าน.”
“นี่ใครเปนคนเอามา” ข้าพเจ้าถาม เดินสาวท้าวพลางกวักมือให้วิเช็นโซเดินเคียงขึ้นมา.
/*153*/“อิตาเถ้าเกียโชโมขอรับ ใต้เท้า. มาถึงก็มาทำตาดำตาแดงไม่ใคร่จะเผยปากได้เลย พูดละล่ำละลักกว่าจะเอาความได้นายคนเล็กไว้ในคอหอยได้เสียเวลาหลายอึดใจ. เกิดมีอาการหนักขึ้นเมื่อเที่ยงคืนนี่เองขอรับ แต่ยายพี่เลี้ยงแกว่า ๆ เห็นจะไม่เปนไร ครั้นตกเช้าตอนเช้านี่สิเพียบแปล้ค่อนข้างจะเปนรองเสียแล้ว.”
“ไม่ได้ตามหมอดอกหรือ ?”
“ได้ตามขอรับ. เกียโชโมว่าได้ตามหมอ แต่—”
“แต่อะไร!” ข้าพเจ้ารีบซักเร็ว.
“เปล่าขอรับ! ตานั่นแกว่าหมอมาช้าไป.”
หัวใจข้าพเจ้าเหี่ยวสลดเหลือนิดเดียว สอื้นวิ่งขึ้นมาอึ้กๆ อยู่ที่คอหอย. ได้ใช้ให้วินเช็นโซไปเรียกรถเช่าที่คลานต้วมเตี้ยมอยู่ข้างถนนมาคันหนึ่ง. บอกตำแหน่งให้คนรถรีบขับไปอย่างเร็ว แล้วหันหน้ามาบอกวินเช็นโซว่าวันนี้ไม่ต้องคอย จะไม่กลับโฮเต็ลทั้งวัน. พอรถขับมาถึงประตูใหญ่หน้าบ้านเห็นประตูเปิดโร่อยู่ ดูเหมือนเปิดไว้คอยท่า เกียโชโมถลันออกมาหาข้าพเจ้าที่รถ
“เปนอย่างไรบ้าง ?” ข้าพเจ้ากระหืดกระหอบถาม
เกียโชโมไม่ตอบ เปนแต่โคลงศีร์ษะไปมา แล้วก็เอามือชี้คนที่เดินลงบรรไดมา—เห็นก็จำได้ทันทีว่าเปนหมออังกลิษเปนคนมีชื่อเสียงมากในบริเวณนั้น. ข้าพเจ้าถามคำถามอย่างนั้นแก่เขาซ้ำอีกพลาง พลางควักเงินส่งให้คนรถ จะเปนเท่าไรไม่ทราบ เชื่อว่าคงไม่น้อยไปด้วยมิได้ยินมันต่อว่า. ท่านหมอกวักมือให้ข้าพเจ้าเข้าไปในห้องข้างบรรได แล้วบอกว่า—
/*154*/“เรื่องมาเปนอย่างนี้” เขาพูดสั้นๆ “เปนเพราะปล่อยเพลิดไม่เอาใจใส่ดูแล. เด็กนี้ไม่สบายมานานแล้ว จึงเปนโอกาศให้โรคไม่ว่าอะไรมีช่องที่จะกำเริบได้. ถ้าแม้รู้เสียเนิ่น ๆ สักหน่อยก็พอจะรับได้ นี่ยายพี่เลี้ยงแกบอกว่าแกไม่กล้าจะไปปลุกแมดามในเวลาที่เขานอนแล้ว กลัวถูกเอ็ดบ้านทลาย—เปนเคราะห์ร้ายอย่างนี้นี่แหละ มาเดี๋ยวนี้มันเหลือมือเสียแล้ว.”
ข้าพเจ้านิ่งฟังราวกับคนที่สติลอย หมอเห็นข้าพเจ้านิ่งอยู่ก็พูดต่อไปว่า—
“เด็กร้องขอพบท่าน ฉันจึงขอให้เคานเต็สให้คนไปตาม เคานเต็สไม่ใคร่จะยอม ว่าๆโรคพรรณนี้มันติดกันได้ หน่อยจะพลอยติดท่านด้วย อ้ายข้อนี้ก็เปน ๆ อยู่”
“ฉันไม่ใช่คนขี้ขลาดดอกท่าน” ข้าพเจ้าทลุกลางปล้อง “ถึงโดยว่าพวกเราชาวอิตาเลียน จะเปนคนขี้ขลาดเข็ดคร้ามโรคอหิวาตะกะก็จริง แต่ยังมียกเว้นเปนคน ๆ บ้าง”
หมอยิ้มแล้วน้อมศีร์ษะ “ถ้ากระนั้นก็ไม่พูดอีก ถ้าท่านไปหาคนไข้ได้ก็เปนการดี ส่วนตัวฉันจะต้องลากลับสักครึ่งชั่วโมง พอครึ่งชั่วโมงล่วงแล้วจะกลับมาใหม่.”
“ประเดี๋ยวก่อนพ่อหมอ” ข้าพเจ้าเอามือยึดแขนไว้ “หมดที่หวังเทียวหรือ ?”
แกยกไหล่ทำตาละห้อย “น่ากลัว”
“ไม่มีอะไรจะแก้ได้แล้ว ?”
“เต็ม—ได้อย่างเดียวจะให้เงียบและอุ่นไว้. ยามอบไว้กะยายพี่เลี้ยงก็มี สำหรับหยอดแก้กระวนกระวาย จะแก้ได้ก็รู้กันในเมื่อ/*155*/กลับมา ในเวลานั้นพิษขึ้นเต็มที่ ถ้าไม่เปนอะไรก็ไม่เปนไร” ว่าแล้วก็ลงเรือนไป.
ข้าพเจ้าค่อยๆ ย่องมาเจอะนางสาวใช้เข้าจึงถามว่า “คอนเตสซาอยู่ไหน ?”
“คอนเตสซาหรือเจ้าค้ะ ? อยู่ในห้องนอนท่านแน่ะเจ้าคะ ท่านไม่ออกมาข้างนอกดอกเจ้าค่ะ ท่านกลัวโรคมันติดท่าน.”
ข้าพเจ้านึกหยาบ ๆ ในใจเท่าใดนั้นไม่จำเปนต้องกล่าว.
“ไม่ได้ออกมาดูลูกเลยเทียวหรือ ?”
“ตั้งแต่ล้มเจ็บหนะหรือเจ้าค้ะ เปล่าเจ้าค่ะ ?”
ข้าพเจ้าสกดใจไว้ย่องตรงไปห้องคนไข้. ที่ข้างที่นอนมีแอสซันตานั่งซึมอยู่. พอเข้าไปใกล้แกก็เงยหน้าขึ้นพูดเสียงอ่อย ๆ ว่า,
“ดูเถอะ มันเปนยังงี้แหละ ผีสางเทวดาแหละรู้ฉลาดแท้เลือกเอาแต่คนดีไปใช้ มาเอาพ่อไปแล้ว ยังจะมาเอาลูกไปอีก—ทิ้งแต่พวกระยำ ๆ ไว้หนักแผ่นดิน.”
“ป้าป๋า!” เสียงครางอ่อน ๆ และแม่ดาราน้อยลุกขึ้นนั่งพิงหมอน ลืมตาโพลง ริมฝีปากผายสำหรับหายใจ. เมื่อเห็นหน้าเข้าใจจะขาดเสียเพราะความสงสารให้ได้ จึงเอามือโอบรอบตัวเด็กนั้น แม่ดาราน้อยก็พยายามที่จะจูบข้าพเจ้า ต่างคนก็ต่างจบกัน.
“ดาราน้อยต้องอุส่าห์สกดใจให้เงียบ—ดาราต้องนอนลงให้ราบ ความปวดจึงจะค่อยบรรเทา ดี๊ดี เออ! ว่าง่ายอย่างนั้นซี” ข้าพเจ้าคุกเข่าอยู่ริมที่นอน ดูแอสซันตาเอาสำลีชุบยาหยอดและทา/*156*/ตามริมฝีปาก. เสียงของเด็กนั้นอ่อนลงไปทุกที ลมให้หายใจก็ถี่ขึ้นแทบทุกนาฑี.
“ท่านเปนป้าป๋าของดาราไม่ใช่หรือ ?” เด็กถาม. ข้าพเจ้ามิได้ตอบว่าประการใด เปนแต่ยกเอามืออันร้อนด้วยพิษไข้ขึ้นจูบ แอสซันตาสั่นศีร์ษะ.
“โธ่ๆ! จวนแล้ว—เห็นพ่อ. น่าหร็อก. รักกันหนักหนา—มาคอยรับเอากันไปขึ้นเมืองฟ้า.”
แล้วยายแก่นั่นก็คุกเข่าลงสวดอ้อนวอนและชักประคำพึมพำอยู่คนเดียวของแก. แม่ดาราน้อยเอามือกอดคอข้าพเจ้า—ลืมตาปรือๆพูดและหายใจดูยิ่งลำบากขึ้น.
“ดาราเจ็บคอแท้ ๆ ป้าป๋า;” หล่อนพูดน่าสงสาร “โธไม่ช่วยแก้บ้างนี่ ยังงี้ดาราก็ตายซี ?”
“ถ...โ...! อยากช่วยออกจะตาย ดารา จ.....๋า...! ” ข้าพเจ้าพึม “ถ้าทนความลำบากนี้ได้แทนดาราน้อยแล้ว จะทนแทนให้ทีเดียว.”
หล่อนนิ่งอยู่สักครู่หนึ่งแล้วว่า “อะไรช่างทิ้งดาราน้อยไปไหนเสียนาน; เดี๋ยวนี้ดาราเล่นกะป๋าไม่ได้เสียแล้ว ดาราเจ็บ เจ็บมาก” แล้วมีสีหน้าออกยิ้มๆ “ดู ตู ตู๋ ซี;” พูดเสียงอ่อนๆ ในขณะที่เห็นตุ๊กตาตัวเก่าที่แต่งตัวเปนตลก ซึ่งวางพิงอยู่ริมปลายเท้าที่นอน “สงสารตูตู๋; ตูตู๋จะคิดว่าดาราน้อยไม่รักตูตู๋อกีแล้วเพราะว่าดาราเจ็บคอ ป้าป๋าส่งตูตู๋มาที; โด้ป๋ากลืนน้ำลายก็เจ็บ.”
/*157*/ครั้นได้รับตุ๊กตาแล้ว แม่ดาราก็เอาไปกอดไว้ด้วยแขนข้างหนึ่ง. อีกข้างหนึ่งยังกอดคอข้าพเจ้าอยู่ และพูดต่อไปว่า
“ดูตูตู๋ซี ตูตู๋จำป้าป๋าก็ได้ จำได้ไหม ป้าป๋าซื้อมาจากเมืองโรมยังไงล่า ตูตู๋รักป้าป๋าเหมือนกัน-แต่ไม่เท่าดารารัก.” และไนยตาบอกว่าพิษขึ้นจัด เหลียวไปเห็นแอสซันตากำลังคุกเข่าหมอบสวดมนต์อยู่ก็เรียก
“แอสซันตา!”
หญิงแก่เงยหน้าขึ้น ถามว่า “ว่ากระไรแม่!”
“ร้องไห้ไปทำไม” แม่ดาราถามด้วยความประหลาดใจ “ไม่อยากเห็นป้าป๋าหรือยังไง ?”
พูดไม่ใคร่จะขาดคำดี เสลดหางงัวก็ตีครอกขึ้นมาชักตาตั้งหน้าหงายมือกำ ทลึ่งทั้งตัว เจียนขาดใจ แอสซันตากับข้าพเจ้าช่วยกันพยุงให้พิงหมอน! ความอึดอัดค่อยบรรเทาลงแต่หน้ายังซีดสลด เม็ดเหงื่อเม็ดใหญ่อยู่ตามหน้าผากราวกับประพรมด้วยลอองน้ำ ข้าพเจ้าก้มลงไปกระซิบปลอบ “ดาราจ๋า ไม่ต้องพูด ดาราต้องนิ่ง คอจึงจะไม่เจ็บ
หล่อนนิ่งมองดูข้าพเจ้าอยู่สักสองสามนาฑี พูดว่า. “จูบดาราเสียที. ดาราจะเปนเด็กดี !” ข้าพเจ้าก้มลงจูบ. สิบนาฑี ยี่สิบนาฑี สามสิบนาฑีล่วงไป ก็ยังนอนนิ่งเงียบอยู่ พอได้สามสิบนาทีก็พอหมอโผล่ประตูเข้ามา. แกมายืนอยู่มองดูนิ่งอยู่ที่ปลายที่นอน ในบัดใจเด็กตื่นขึ้น และยิ้มกับเราทั้งสามคน.
/*158*/“ยังเจ็บอีกหรือ ?” ข้าพเจ้าถาม
“ปล...เ-่า...!” เสียงที่พูดนั้นอ่อนแผ่วเต็มที ดูราวกับว่าพูดมาแต่คนละห้อง “สบายดีแล้ว. แอสชันตาต้องเอาเครื่องแต่งตัวชุดขาวมาแต่งให้ดาราต่อหน้าป้าป๋าเดี๋ยวนี้ ดาราว่าแล้วว่าป้าป๋าจะกลับมา กลับมาจริงๆ น่าแหละ...” ว่าดังนั้นแล้วก็แหงนหน้าขึ้นมามองดูข้าพเจ้าด้วยไนย์ตาอันแจ่มใส.
“สมองเดินเสียแล้ว” หมอพูดด้วยเสียงสงสารหน่อย ๆ โคลงศีร์ษะช้าๆ “ไม่ช้าละ”
แม่ดาราน้อยไม่ได้ยินคำที่หมอพูดนี้ หล่อนเคลียอยู่ที่แขนข้าพเจ้าแล้วพูดกะซิบกะเส่า ว่า
“ไม่ได้หนีไปเพราะดาราน้อยซนไม่ใช่หรือป้าป๋า ?”
“เปล่า ยอดที่รัก!” ข้าพเจ้าตอบแล้วก็ซบหน้าลงไปศีร์ษะเด็ก
“ทำไมต้องใส่อ้ายดำ ๆ น่าเกลียดไว้ด้วย ?” เสียงที่ถามนั้นอ่อนเหลือเกินจนข้าพเจ้าเองเกือบได้ยิน “ใครทำให้ตาเจ็บหรือ ? ไหนขอดาราดูนิดเถอะป๋า! ข้าพเจ้าสองจิตร์สองใจ. จะยอมดีหรือไม่ดี? เหลียวไปมองดูคนอื่น เห็นหมอหันหน้าไปทางแอสซันตา แอสซันตาซบหน้าอยู่กับผ้าปูที่นอน สวดมนต์อะไรพึมพำอยู่! มือเร็วเท่าความคิดแล่น ลดแว่นตาลงให้บุตรีดูดวงตาดังขอ. แม่ดาราร้องออกมาด้วยความยินดีสองคำว่า “ป้าป๋า! ป้าป๋า!” แล้วก็ทิ้งแขน สอึกแรงขึ้นมาทันที แรงจนถึงเขย่าตัวไปมา. หมอทลึ่งเข้ามาใกล้ ข้าพเจ้าเลื่อน/*159*/แว่นตาขึ้นอย่างเดิมไม่ให้ใครสังเกต. หน้าของเด็กซีดเหลืองไนยตาชักเหลือกตั้งแขง—ถอนใจใหญ่ได้ครั้งหนึ่ง—ทลึ่งสุดตัวแล้วก็ซบตัวลงกับบ่าข้าพเจ้า….จวน....ตายแล้ว. พระอาระหังช่วย ไปที่ชอบๆ ถ้าเปนเรื่องพระอะภัยมะณี ตรงนี้คล้ายกับเมื่อ ‘เปิดพระโกษฐมิ่งมิตรพิศภักตร์ โศกนักทรวงในฤไทยหมอง ฯลฯ’ ผิดกันแต่นี่ไม่ใช่เมีย เปนบุตรี แลไม่ใช่ใส่โกษฐ แต่ก็ ‘ชลเนตรตกต้องพระปรางนาง ผ้าที่ทรงลงเช็ดชลเนตร์ ฯลฯ’ นั้นหน้ะอย่างเดียวกันเทียว. ความทุกข์ของบิดาในส่วนที่บุตรีที่รักถึงแก่กรรมไปกับตานั้นมีเพียงไร เหลือที่จะพรรณาได้ นอกจากใครจะได้รับเข้าแก่ตัวเมื่อไรจึงจะทราบ. ในห้องนั้นเงียบเหลือเกิน เงียบจนนึกว่าถ้าในเวลานั้นแม้จะทิ้งปุยสำลีลงบนพื้นแทบจะได้ยินเสียงสำลีกระทบพื้น—เงียบในขณะที่พระยามัจจุราชเหาะเข้ามาในห้อง และอุ้มเอาวิญญาณของเด็กที่รักเหาะกลับไปยังวิมานเมืองฟ้า.
บท ๑๗
/*160*/เรา (ภรรยากับข้าพเจ้า) ได้รับหนังสือจาก กีโด เฟอร์รารี เนืองๆ ส่วนหนังสือที่เขามีมาถึงภรรยาข้าพเจ้านั้น ข้าพเจ้าไม่ได้เห็นเปนแท้เที่ยง. แต่อย่างไร ๆ ก็ดีหล่อนได้บอกแก่ข้าพเจ้าหล่อนได้รับหนังสือจากเฟอร์รารี ในหนังสือว่ามีความเศร้าโศกเสียใจมากเมื่อทราบข่าวว่าแม่ดาราน้อยมาถึงแก่กรรมลงฉนี้ แต่ฉบับที่มีมาถึงข้าพเจ้านี้คนละความ ในจดหมายว่า—“ท่านคงไม่ทราบเลยคอนเต้ ว่าฉันไม่เสียใจในเรื่องที่บุตรีสาวฟาบีโอตายเลยสักนิดเดียว ถ้ามีชีวิตอยู่บอกท่านตามจริงว่าคอยเตือนใจถึงสิ่งที่ฉันอยากละลืมเสียอยู่ร่ำไป เขาไม่ชอบฉัน เปนหอกข้างแคร่ ตายเสียสิ้นเคราะห์ไปที.”
อยู่มาอีกหน่อยได้รับจดหมายอีกมีความว่า—
“ลุงจวนจบแล้ว แต่ถึงแม้นประตูแห่งความตายเปิดโร่คอยรับอยู่แล้วก็ดี แกยังทำกระบิดกระบวน ไม่อยากจะเข้าประตูเลย. พวกหมอ ๆ เขาว่าไม่อยู่นานกี่วันดอก—ฉันคงไม่ให้ต้องคอยท่านานดอก อยากกลับยังเมืองเนเปิลซ์ยังกะอะไรดี คิดถึงแม่เจ้าประคุณดังใจจะขาด ข้างลุงแกก็แกล้งไม่ใคร่จะตายได้เลย ตั้งแต่มาอยู่นี่ไม่มีความศุขเลย จิตรใจไปอยู่ที่แม่นีนนา ถึงรู้แล้วว่าอยู่ในปกครองท่านคงจะไม่เปนไร แต่นั่นแหละอดเปนห่วงไม่ได้ เปนของธรรมดา.”
ข้าพเจ้าได้อ่านตอนสำคัญนี้ให้แม่นีนนาฟัง อ่านเน้นถ้อยคำไปพลาง พลางสังเกตดูหน้าแลอากัปกิริยาของหล่อน หล่อนนิ่งฟังประเดี๋ยวโลหิตแล่นขึ้นหน้า อายด้วยความถือตัวเปนประมาณ คิ้ว/*161*/ขมวดเข้าดูความรู้สึกหงุดหงิดในใจซึ่งเปนสิ่งที่ข้าพเจ้าเจนกันดี. ริมฝีปากค่อยผายออกเปนยิ้มหน่อย ๆ แล้วว่า
“ดีฉันขอบใจท่านมาก ที่เอาความในใจของซินยอเฟอร์รารีออกมาตีแผ่แก่ดีฉันฉนี้. นึกประหลาดใจมากว่าเหตุไรหนอเขาจึงสามารถเขียนจดหมายมาถึงท่านอย่างนี้ได้; โดยที่แท้สามีดีฉันที่ถึงแก่กรรมนั้นก็มีความรักใคร่เอ็นดูเขามาก ฉนั้นเขาจึงถือวิสาสะซึ่งความชอบธรรมที่จะเปนผู้ดูแลดีฉัน—เขานึกเหมือนกับที่ฉันเปนน้องสาว และตัวเขานั้นบังคับบัญชาว่ากล่าวอย่างฉันพี่ชาย. ออกเสียใจเสียแล้วที่ยอมให้มากเกินไป.”
จริงซี. ข้าพเจ้านึกในใจ และยิ้มนอกหน้า. ถึงเวลาแล้ว ถึงเวลาที่จะเดินแต้มแล้ว.
“ฉันคิดว่า แมดาม” ข้าพเจ้าพูดลอย ๆ ในขณะที่พับจดหมายฉบับนั้นใส่ในสมุดพก “ซินยอ เฟอร์รารี คิดมากกว่าที่จะคิดเปนพี่ชาย”
โอ ความหน้าไหว้หลังหลอกของผู้หญิงที่หนึ่งอย่างนี้! ความจริงใจอย่างหนึ่ง ทำให้คนเห็นท่าทางและได้ยินด้วยน้ำเสียงเปนอื่นไปได้. แม้ผู้หญิงของเราคนนี้ไม่แสดงทำพิรุธสักนิด—กลับทำมองดู เหมือนมีความประหลาดใจอย่างยิ่ง—แล้วก็ทำเปนหัวเราะเยาะ.
“อ้อ—ยังนั้น!” หล่อนพูด “ถ้ายังงั้นซินยอเฟอร์รารีควรแล้วที่จะได้รับความเสียใจจดลงทะเบียฬได้. จริงนะเจ้าค่ะ” ว่าแล้วก็ลุกขึ้นเดินมาใกล้ “ท่านหมายจะบอกดีฉันว่าเขาเอื้อมสูงถึง—น่าหัวเราะ ถึงกะจะมาเปนผัวเฉันยังงั้นหรือเคอะ ?”
“เข้าใจว่าอย่างนั้น เขาได้ขยายความลับแก่ฉันมากอยู่ ?”
/*162*/“แม้ดีฉันได้รับเกียรติยศยิ่ง. แต่ท่านคอนเต้ ท่านนึกแล้วหรือว่าดีฉันจะพอใจด้วย ?”
ข้าพเจ้านิ่ง สมองตัน เปนการยากที่จะสู้หน้ากับคนคดเช่นนี้. อะไร ไม่มีความรู้สึกบ้างทีเดียวหรือ ? ความที่กอด ที่จูบเพราะรัก คำสัตย์ปฏิญาณสาบาลตนอย่างนั้นอย่างนี้ต่าง ๆ นา ๆ ไม่มีค่าราคาอะไร. อะไรระหลุดไปจากหัวใจรวดเร็วราวกะรอยดินสอพองที่อยู่บนกระดานชนวน พอกระทบน้ำลูบปราดก็หายสูญทีเดียวหรือ ? นึกๆ ก็สมเพชกีโด! เคราะห์ของเขาอยู่ในกำมือของหล่อนอย่างเดียวกับเคราะห์ของข้าพเจ้าเคยอยู่ เหตุไรจะมาประหลาดใจ ? เหตุไรจะต้องมาสงสาร! ไม่ใช่ของที่คิดไว้แล้วหรือ? นี่ไม่ใช่ส่วนของความพยาบาทหรือ?
“ขอให้บอกตามจริงหน่อยเถิดท่านคอนเต้ว่า คนชั้นซินยอเฟอร์รารีนั้นควรคู่กับดิฉันแล้วหรือ ?” หล่อนชอ้อน.
“ฉันเห็นควร คือในชั้นที่หนึ่งเขาเปนคนหนุ่มแน่นปฏิเสธไม่ได้ว่าไม่สวย ในชั้นที่สองพอลุงตายแล้วทรัพย์สมบัติทั้งหลายแหล่ก็เปนมรฎกของกีโดสิ้น—ก็แม่จะต้องการอะไรอีกนอกจากนี้เล่า ? อีกประการหนึ่ง เขาก็เปนสหายอันสนิทของสามีเก่า—”
“เพราะอย่างนั้นนาซี ฉันจะรับเปนผัวไม่ได้เปนอันขาด!” หล่อนทลุขึ้นมากลางปล้อง “ถึงจะให้ชอบให้ใจขาดีฉันก็ไม่ (โอหญิงกระบถ) โลกจะได้ติฉินนินทาตายลาซี.”
“อย่างไร แมดาม ? รับประทานโทษ ไม่เข้าใจจริงแท้จะว่าโง่เง่าก็ยอม”
/*163*/ท่านไม่เห็นหรือ คอนเต้ ?” หล่อนพูดด้วยเสียงอันจะขอให้คนเชื่อ “ถ้าฉันไปได้กับคนที่นับว่าเปนสหายอันสนิทของสามีที่เสีย การสโมสรก็จะเปนการเลวทรามมาก—เขาก็จะนึกมิดีมิร้ายอะไรเล่นต่าง ๆ ไม่ฟังลาซี คงนึกว่านี่มิกระไรกันก่อนผัวตายแล้วหรือ—เขาคงใส่เอาป่นปี้อย่างนี้ ดีฉันทนไม่ไหว ทนไม่ได้แท้ ๆ!”
“ไม่มีใครกล้ามาติฉันยินร้ายดอก คอนเตสซา ถ้าฉันยังอยู่เปนไม่ยอมให้ใครดูหมิ่นเปนแท้” หล่อนน้อมศีร์ษะและยิ้มงาม “แต่” ข้าพเจ้าพูดต่อ “ข้อที่ว่าไม่ชอบซินยอเฟอร์รารีนั้นจริงลาหรือ ?”
“จริงซีเค้อะ !” หล่อนพูดเน้นคำออกมา. “หยาบคายร้ายกาจไม่มีผู้ดีติดเสียเลย; บางทีเมาหยำเปมาที่นี่ เมาจนต้องหามะนาวกับเกลือให้แก้. ไม่ได้ ดีฉันกลัวเต็มที่!”
ข้าพเจ้าจ้องมองดูหล่อน เห็นหน้าซื่อและมือที่ควักไหมพรมอยู่นั้นสั่นหน่อย ๆ.
“ถ้าเช่นนั้น” ข้าพเจ้าพูดต่อไปช้า ๆ “ถึงโดยฉันจะมีความเสียใจแทนเฟอร์รารี คนกรรม! จะเสียใจไม่ใช่น้อยก็จริง! ฉันสารภาพตามจริง ฉันมีความดีใจในส่วนอื่น. เพราะ-”
“เพราะอะไร!” หล่อนชิงถาม.
“อะไรเล่า” ข้าพเจ้าตอบด้วยใส่กระบวนตะบิดตะบอยเพราะว่าจะได้มีโอกาศสำหรับชายอื่น ๆ ผู้แสวงหาสนใจอยากได้คอนเตสซาโรมานี่สาวสวยสมบูรณพร้อมทุกสิ่งทุกประการ เปนภรรยาบ้างน่าซีจ้ะ.”
/*164*/หลอนสั่นศีร์ษะและมีสีหน้าอันบอกว่าเสียใจ ว่า “ท่านว่า ‘ชายอื่น ๆ’ คงจะไม่มีความมุ่งหมายสูงดอกกระมัง” พูดแล้วก็ถอนใจใหญ่ “ก็เมื่อซินยอเฟอร์รารีคิดว่าเปนหน้าที่ของเขาที่จะระวังรักษาคุมดีฉันออกแจอย่างนี้ เห็นได้ว่าเขาจะคุมดีฉันไว้สำหรับตัวเอง—ดูบ้าพิลึก! มีแก้ไขได้อย่างเดียวเท่านั้น คือจะหนีไปเสียจากเมืองนี้ก่อนเขากลับ.”
“ด้วยเหตุไร ?” ข้าพเจ้าถาม
หล่อนอายหน้าแดง “อยากจะหลบเขา” ขอบอกท่านตามจริงว่าเขากวนใจดิฉันมากเต็มที แต่ที่ฉันสู้กลืนไว้. ดีฉันไม่อยากให้การมันเปนไปได้ดังความประสงค์ของเขา ฉันกลัวเขา. ถ้าอยู่ใต้ความ ปกครองของท่านแล้วที่ฉันก็เปนที่อุ่นใจ เชื่อได้ว่าจะพ้นซึ่งอันตราย แต่จะได้รับความศุขอันนั้นตลอดไปไม่ได้...”
เวลามาถึงแล้ว. ข้าพเจ้าก้าวไปข้างหน้าสองสามก้าว “ทำไมจะไม่ได้” ข้าพเจ้าพูด “ของอย่างนี้สุดแล้วแต่ตัวของหล่อนเปนประมาณ เมื่ออยากอยู่ก็ได้.”
“นี่ทานหมายความว่าอย่างไร คอนเต้” หล่อนพูดอ่างๆ กะอ้อมกะแอ้มไม่ใคร่ชัดคำ “ดีฉันยังไม่เข้าใจ!”
“ฉันหมายความตามที่ได้พูดไปแล้วนั้น” ข้าพเจ้าพูดอย่างเสียงเย็นแข็ง ก้มลงหยิบของที่หล่อนกำลังปักที่ตกลงพื้นยื่นให้ “ขออย่าเพิ่งทำใจเต้นก่อน หล่อนว่าถ้าได้อยู่ใต้ปกครองของฉันแล้วจะเปนที่อุ่นใจ แต่เกรงจะ—เกรงจะรับความศุขอันนั้นตลอดไปไม่ได้นั้น ในข้อนี้ฉันเห็นว่าได้—ได้—ถ้าเปนภรรยาฉันเสีย.”
/*165*/“คอนเต้!” หล่อนพูดอ่าง. ข้าพเจ้ายกมือเปนเครื่องหมายบอกว่าให้นิ่งฟังก่อน.
“ฉันรู้ดีทีเดียวหล่อน” ข้าพเจ้าพูดต่อไป. “เราแก่กว่ากันหลายรอบนัก. ฉันไม่มีความหนุ่มแน่น หรือความสบาย หรือความสวยงาม แต่สักอย่างที่จะชวนให้หล่อนรัก แต่ทว่าฉันมีสมบัติอันจะนับว่าใช้ไม่หมดก็ว่าได้—มีตำแหน่งและมีอำนาจ—และนอกจากนี้ยังมี” ตรงนี้ข้าพเจ้ามองจับตาแม่นีนนา “มีความรัก. หล่อนต้องการอะไรนอกจากดาวกับเดือนแล้วต้องเชื่อว่าจะหามาให้สมปราดถนาทุก สิ่ง ความรักของคนแก่จะให้รุนแรงเหมือนหนุ่ม ๆ นั้นไม่ได้—โลหิตเย็นเสียแล้วและชีพจรก็เต้นอ่อน แต่สิ่งใดที่จะทำให้หล่อนมีความศุขได้ประการใด จะต้องให้ได้ความศุขจงได้.”
เมื่อพูดดังนั้นแล้ว ข้าพเจ้าก็นิ่ง—แต่ตายังจับหน้าภรรยาข้าพเจ้าอยู่. หน้าหล่อนซีดแล้วกลับแต่งขึ้นอีก และดูเหมือนจะคิดซึ้งจนลืมตัว—บัดเดียวตัวยิ้มแล่นขึ้นตามริมฝีปาก—ชำเลืองตาขึ้นมา ประสบตาข้าพเจ้า. หล่อนหยิบของที่หล่อนปักนั้นวางลงบนพื้นแล้วเดินตรงเข้ามาใกล้—ใกล้จนแก้มข้าพเจ้ารู้สึกลมหายใจอันอุ่นของหล่อน.
“ท่านหมายความว่า” หล่อนพูดด้วยเสียงอ่อย ๆ อาย ๆ ท่านเต็มใจที่จะปลูกหอร่วมฟูกกับดิฉันยังงั้นหรือ ? รักดีฉันแน่ลาหรือ?”
แม่นั้นนาได้เอามืออันขาวเกาะที่ไหล่ข้าพเจ้า—น้ำเสียงที่พูดนั้นอ่อนแต่ชัดและไพเราะ—ถอนใจใหญ่นิด ๆ. ข้าพเจ้านิ่ง—ต่อสู้กับความบ้าที่เกิดขึ้นในใจ บ้าอยากจะเอาแขนกระหวัดวัดรอบตัว เอาเข้ามากอดประทับไว้กับทรวงและจูบน้อยจูบใหญ่! แต่ข้าพเจ้า/*166*/อุส่าห์กลืนความบ้าลงไปได้ และยืนนิ่งอยู่ หล่อนจ้องดูข้าพเจ้า—มือค่อย ๆ เลื่อนจากไหล่มาถึงคอข้าพเจ้า.
“เปล่า - รู้หรอกว่าเธอไม่รักดีฉันจริง” หล่อนกระซิบ “แต่จะขอบอกเธอตามความที่จริงใจว่า—ดีฉันหน้ะรักเธอแท้ๆ !”
แล้วภรรยาข้าพเจ้ายืนขึ้นเต็มตัวและยิ้มอีกเมื่อได้กล่าวคำเท็จไปพ้นปากแล้ว. ข้าพเจ้ารู้ออกแน่แก่ใจว่าเท็จทั้งนั้น—ถึงกระนั้นก็สู้ทนทำจับมือบีบ และตอบว่า—
“หล่อนรักฉันน่าหรือ ? ไม่แน่ลากระมัง—ไม่เชื่อ. อิมเทียว!”
หล่อนหัวเราะ “จริงๆ น้ะเค้อะ. แม้ตั้งแต่เห็นวันนั้นให้นึกออกรักติดตาติดใจนี่กระไร! บอกท่านตามตรงถึงสามีดีฉันที่ตายดีฉันก็ไม่รักเท่า ท่านหรือดีกว่ามีสง่าผ่าเผยและอะไรต่ออะไรต่างๆ กว่า เขาหลายร้อยเท่า. จะเชื่อหรือไม่เชื่อนั้นตามที สุดแล้วแต่ แต่เธอเปนผู้ชายคนเดียวในโลกนี้ที่ที่ฉันได้เคยรัก!”
และหล่อนทำกิริยาอย่างที่ปราศจากความกระดาก หรือขวยแก่ถ้อยคำที่ลั่นออกมานั้นเลย.
“ถ้าอย่างนั้นหล่อนเต็มใจที่จะเปนเมียฉัน!” ข้าพเจ้าถาม
“เต็มใจ!” หล่อนตอบ “เออชื่อตัวเธอชื่อเซซาเรไม่ใช่หรือค้ะ!”
“จ้ะ” ข้าพเจ้าตอบ.
“อา เซซาเร.” หล่อนพูดอ้อยอิ่ง “จะทำให้เธอรักดีฉันให้มากให้จงได้, ไหนเธอว่ารัก เอ้อ...” หน้าหล่อนเข้ามาเคลียอยู่กับ/*167*/หน้าข้าพเจ้า ข้าพเจ้าอดไม่ได้จำเปนต้องจูบปากอันพูดปดไม่หยุดไม่หย่อนนั้น รู้สึกขยะแขยงในใจยิ่งกว่าจูบคางคกอีก ทำให้โทษะแล่นขึ้นมาสู่สมองข้าพเจ้าเพราะจูบอันนั้น. คลายวงแขนที่กระหวัดรอบเอ็ว แล้วพาหล่อนมานั่งบนเก้าอี้และถามเสียงเกือบคล้ายดุว่า “หล่อนรักฉันจริงแน่ละหรือ ?”
“ค่ะ!”
“ฉันเปนคน ๆ แรกที่หล่อนได้เคยรักแน่หรือ ?”
“แน่ค่ะ!”
“รักเฟอร์รารีบ้างหรือเปล่า ?”
“ดีฉันไม่มีเลยละค่ะ!”
“เขาเคยจูบหล่อนอย่างฉันจูบหรือเปล่า ?”
“อุ๊ย! ดูซีช่างว่าแน่ ยังกะดีฉันเปนคนยังไง ๆ ยังงั้นแหละ จูบละเจิบละ หน้านั้นไม่มีได้พบเสียหละ !”
โอย ตาย ๆ! ดูเอาหรือ ดูๆ ปดให้มันเปนครอกไปอย่างนั้นซี เออ กลัวใจๆ วางท่าทางขึงขังราวกับจริงกับจัง เออผู้หญิงคนนี้มันช่างเปนตัวนางเอกดีจริงๆ พูดโกหกโกไหว้สด ๆ ร้อน ๆ ไปได้เปนครอก เล่นเอางงได้ งงราวกับเมื่อเห็นอีตาแขกเล่นกลสาวด้ายออกทางจมูกได้ตั้งสองสามร้อยแขน. ข้าพเจ้าค่อยหยิบเอามือข้างที่มีแหวนแต่งงานวงที่สรวมไว้ให้นั้นขึ้นมา แล้วสรวมแหวนมั่นฝังเพ็ชร์สีชมภูอย่างงามเลิศทับลงไป. แหวนมั่นวงนี้ข้าพเจ้ามีอยู่ในกระเป๋าเตรียมคอยโอกาศอยู่เสมอ. หล่อนดิ้นออกจากวงแขน และร้องด้วยความยินดีว่า.
/*168*/ “โอ เซซาเร! แม้ งามแท้; เออ วาวดีจริง; เธอดีนัก; อย่าบอกกีโดน้ะ ? อย่าเพิ่งให้รู้ ?”
“ไม่บอก ไม่บอก;” ข้าพเจ้าทอบ “ฉันจะไม่บอกจนเขากลับ. จะบอกยังไรได้ ประเดี๋ยวจะได้ผลุบผลับทลึ่งตึงตังทัพฮ่อมาจากกรุงโรม ดีอย่างไร เรายังไม่อยากให้กลับไม่ใช่หรือ หรือหล่อนอยากให้เขากลับเล่า ?”
หล่อนนั่งอยู่กับข้าพเจ้านาน พล็กแหวนวงที่ได้ใหม่กลับไปรอบและรอบหลายรอบ แล้วแหงนหน้าขึ้นมองจับตาข้าพเจ้า “ดีฉันจะขออะไรเธอสักสิ่งจะได้หรือไม่ได้” หล่อนตั้งกระทู้ “ไม่เปนข้อสลักสำคัญอะไรเล้ย ของนิดเดียว! แต่ทว่าจะทำให้ดีฉันมีความยินดีอย่างยิ่ง!”
“ของอะไรจ๊ะ ?” ข้าพเจ้าถาม “ถ้าหล่อนบังคับแล้วจะต้องเชื่อฟังวันยังค่ำ!”
“ดีแล้ว จงเอาแว่นตาดำนั่นบอก ถึงไม่นานเพียงสักนาฑีเดียวก็เอาเถอะ! ดีฉันอยากเห็นลูกตาเธอแท้ๆ!”
ข้าพเจ้าลุกขึ้นจากเก้าอี้ยาวทันที แล้วตอบว่า “ขอสิ่งอื่นจะยอมตามทุกประการ แม่ชื่นใจฉัน แต่สิ่งนี้ขอเสียทีเถิด แสงแดดเปนกระทบไม่ได้เสียเลย มันเจ็บปวดรวจเร้าดังกับจะประทุออกมาใน ทันใดนั้น—เจ็บร้ายแรงอยู่ตั้งหลาย ๆ ชั่วโมง ๆ ในเวลานี้ขอเสียทีเถิดแล้วถึงค่อยดู—”
“เมื่อไรเล่า ?” หล่อนรีบถาม
“เมื่อเย็นวันที่เราได้แต่งงานกัน” ข้าพเจ้าตอบ.
/*169*/หล่อนอายและใส่จริตสบัดหน้าแล้วค้อนให้ “อ้านั่นยังอีกนานนัก!”
“ไม่นานเสียเลย หวังใจว่าไม่นานเลย” ข้าพเจ้าใส่น้ำหนักที่คำหวังใจ “นี่เราเดือนพฤศจิกายนแล้ว. อนุญาตให้ฉันกำหนดวันไหมล่า ราวเดือนกุมภาพันธ์จะเปนอย่างไรบ้าง ?”
“แต่ดีฉันยังอยู่ในระหว่างทุกข์แม่หม้าย!...แม่ดาราน้อยก็เสีย!” ...หล่อนขัดข้องด้วยเสียงอ่อย ๆ และเอาผ้าเช็ดหน้าอันร่ำด้วยน้ำหอมแตะไนย์ตา.
“พอถึงเดือนกุมภาพันธ์ผัวเก่าหล่อนก็ตายได้เกือบหกเดือน” ข้าพเจ้าว่า “เท่านั้นฉันเห็นว่าพอแล้วสำหรับแม่หม้ายสาว ๆ อย่างหล่อนจะอยู่ในระหว่างทุกข์, เสียผัวแล้วมิหนำยังมาซ้ำเสียบุตรีอีกเช่นนี้ กระทำให้ความว้าเหว่ทวีขึ้น เปนธรรมดาอยู่เอง ถึงกับเรียกว่าเปนข้อจำเปน ที่หล่อนจะต้องหาผู้ปกครองอย่างเร็วอย่างที่จะหาได้. สโมสรไม่กล้าจะติฉินยินร้ายหล่อน ถึงอย่างไรฉันยังอยู่อีกทั้งคน คงจะจัดการให้พวกปากอยู่ไม่ศุขนิ่งจงได้.”
“ถ้าอย่างนั้นก็สุดแล้วแต่เธอน่าซีเคอะ เมื่อเธอ คนที่เขารู้ทั่วทั้งเมืองเนเปิลว่าเปนคนที่ไม่อะไรกะผู้หญิงยิงเรือ ชอบจะเปนคนที่รักบ้างก็แล้วแต่ใจ ดีฉันจะไปขัดขวางอย่างไรได้!”
เมื่อเราสนทนาอะไรต่ออะไรไปได้อีกสักครู่หนึ่งข้าพเจ้าจึงว่า “วันนี้ฉันต้องลาหล่อนก่อน คอนเตสซา. ดึกแล้ว ความบำรุงตัวบังคับให้ฉันต้องไปนอนหัวค่ำ ๆ หน่อย ต้องลาที.”
เราลุกขึ้นจากเก้าอี้ และหล่อนว่า “โรคร้ายคงเบียดเบียนท่านมาก? ดีฉันเสียใจด้วย! แต่บางทีได้รับความปฏิบัติพยาบาลอย่างดี/*170*/คงจะหายบริบูรณ์ได้. ดีฉันจะมีความยินดีอย่างยิ่ง ถ้าความศุขและความสบายของเธอกลับคืนมาบริบูรณ์อย่างเดิมได้เพราะความประคบประหงมของดีฉัน.”
“ความศุขและความสบายใจนั้นเชื่อแน่ทีเดียวว่าจะทำให้ปราศจากซึ่งโรคร้ายได้. ถ้ากระนั้นเปนตกลง เรียบร้อยตามว่า. เออนี่แน่หล่อนอยากจะให้ฉันปิดข้อที่เรามั่นกันไว้ให้เงียบก่อนหรืออย่างไร ?”
หล่อนนิ่งคิดอยู่สักครู่ แล้วตอบว่า “ในเวลานี้เห็นว่าเงียบไว้ก่อนดีกว่า” หล่อนหัวเราะ “อยากดู๊ อยากดู อยากดูพวกผู้หญิงทั้งหลายแหล่หึงและอิจฉาเคราะห์ดีของดีฉัน! แต่ถ้า—ถ้าพูดไป กับคนนี้ก็จะรู้ถึงคนโน้น คนโน้น คนโน้น คงถึงกีโด และ—”
“เข้าใจ เข้าใจ!” ขอให้วางใจเถิด ฉันคงไม่พูดไปเปนแท้ กู๊ดไนต์คอนเตสซา”
“เธอเรียกดีฉันว่านีนนาซีเค้อะ” หล่อนชอ้อน.
“เอ้า นีนนา นีนนา กุ๊ดไนต์แม่นีนนาที่รัก! จงนอนฝันถึงฉันบ้างน้ะหล่อนน้ะ ถ้าแม้ไม่มีเรื่องสำคัญอื่นที่จะฝันถึง แล้วจงฝันถึงฉัน
บท ๑๘
/*171*/อยู่มาวันหนึ่งวินเช็นโซได้ส่งถาดจดหมายต่าง ๆ มาให้ข้าพเจ้า บางฉบับเปนจดหมายมาแต่พวกผู้หญิง บางฉบับเปนจดหมายมาแต่ชาวบ้าน ขอเกียรติยศให้ไปยังบ้าน ในหมู่หนังสือนั้นตาข้าพเจ้าไปจับเอาจดหมายฉบับหนึ่งริมดำ และมีดวงตราไปรสนีย์ประทับตราฆ่าแสตมปบอกว่า โรมา “อาฮา ได้การ” ข้าพเจ้าคิดในใจแล้วเหลียวหน้ามาทางคนใช้ที่กำลังเช็ดถ้วยกาแฟอยู่และบอกว่า—
“วินเช็นโซ ไปข้างนอกเถอะ” เขาก้มศีร์ษะกระทำคำนับแล้วก็เดินออกจากห้องไป. ค่อยเอามีดฉีกริมซอง; จดหมายเปนของกีโด เฟอร์รารีจริงดังนึก.
“เพื่อนดีที่สุด” ขึ้นต้นดังนั้น เมื่อท่านเห็นธงดำที่มุมซองก็คงทำนายได้ว่าเปนข่าวดีที่ฉันจะเล่าให้ฟัง ลุงตายแล้วสิ้นเคราะห์ไปเถอะ ขอบใจพระเจ้า! ฉันเปนคนริบมรฎกเหี้ยน เดี๋ยวนี้ฉันเปนโสตแก่ตัวแล้วนาท่านนา และจะกลับมาเมืองเนเปิลซ์ในเร็วๆ นี้ พอจัดการเล็ก ๆ น้อยอีเหละเขะขะแล้วเปนกลับ นึกว่าคงจัดการสำเร็จ และกลับถึงเมืองในราววันที่ ๒๓ หรือ ๒๔ เดือนนี้ ถ้าตกลงวันไหนแน่จะส่งโทรเลขให้ท่านทราบ บางทีจะบอกชั้นชั่วโมงที่จะถึง แต่ขอสักอย่างเถอะ ไหว้ละ อย่าบอกเคานเตสให้รู้เลยนะ ฉันจะจู่ไปโผล่ขึ้นดูประหลาดใจเล่น. โอ๊ย! อยากดูทำหน้าเจี๋ยมเจี้ยม เข้าใจไหมเพื่อนเอ๋ย หรือเห็นเล่นเปนบ้า. แต่ส่วนตัวท่านนั้น ครั้นจะไม่บอกก็จะว่าได้ว่ายิ่งมีขึ้นยิ่งขี้ตืดเสียดายอัฐค่าไปรสนีย์ จริง ๆ นา อย่าบอกให้นีนนารู้เรื่องที่จะกลับได้ แม้! หล่อนจะดีใจ เออ—ฉันไม่/*172*/เคยรู้สึกออกเบาใจอะไรเหมือนคราวนี้ เห็นจะเปนที่น้ำหนักที่ทับอกมันร่นไปอยู่กระเป๋าหรือยังไรแหละ ฉันดีใจเหลือแหล่ที่มั่งมีขึ้น พอจะได้เท่าเทียมหล่อนขึ้นไปบ้าง ถึงโดยจดหมายหล่อนทั้งหลายแหล่ ซึ่งมีมาเสมอๆ อ่อนหวานเหลือ แต่ความรู้สึกในใจของฉันว่าหล่อนจะคิดในส่วนตัวฉันมากขึ้น โดยเหตุที่ตำแหน่งขึ้นเสมอไหลเสมอบ่ากันเข้า แหละส่วนข้างท่านก็เถอะ เมื่อถึงเมืองวันไรต้องจัดการใช้หนี้ต้นและดอกเบี้ยกันใหญ่เสียที ท่านจะได้มีความคิดใหม่ในสมองของท่านด้วยเรื่อง
เพื่อนที่รักของท่าน
กีโด เฟอร์รารี
จดหมายนั้นเปนฉนี้ ข้าพเจ้าอ่านจดหมายฉบับนั้น ทวนไปทวนมาหลายฉบับ บางถ้อยคำในจดหมายนั้นร้อนราวกับไฟ “จดหมายหล่อนทั้งหลายแหละซึ่งมีมาเสมอๆ อ่อนหวานเหลือ!” โอ อ้ายบ้า บ้ายิ่งกว่าข้าบ้าอีก! หล่อน แม่เจ้าโวย แม่ตัวเอกใหญ่ ประสงค์จะไม่ให้ระแวงสงไสยหึงหวงในชั่วเวลาที่ไม่อยู่ แกล้งเขียนถ้อยคำไปแต่ละคำ หวานราวกะแช่น้ำผึ้งมาสักกึ่งชาติ เขียนไปทั้งรู้อยู่กับใจว่า ได้มั่นจะรับข้าพเจ้าเปนผัวแล้ว—ข้าพเจ้า—ตายมัน ตายมัน !
“เมื่อถึงเมืองวันไหนต้องจัดการใช้หนี้ต้นและดอกเบี้ยกันใหญ่เสียที” (หนี้ใหญ่แน่ลาซีพ่อมหาจำเริญ ใหญ่จนไม่รู้ว่าใหญ่เพียงไหน) ข้าพเจ้านั่งซึมคิดอะไรต่ออะไรอยู่นาน จึงลุกขึ้นไปนั่งจับปากกาเขียนจดหมายตอบดังนี้:-
/*173*/“คาโร เอมิโค! ยินดีที่ได้ทราบข่าวดีของท่านและยิ่งขึ้นไปอีกเมื่อได้ทราบว่าจะกลับมาเร็ว นึกชมแปลนที่ต้องการจะล้อเคานเตสเล่นนั้น และที่ห้ามมิให้ฉันปริปากแก่หล่อนเรื่องจะมานั้นฉันจะทำตาม แต่นี่แนะ แต่ฝ่ายท่าน ท่านจะต้องทำอะไรตอบให้ชอบใจฉันสักหน่อยจะได้หรือไม่:- ท่านย่อมทราบอยู่กับใจว่าตั้งแต่ท่านไปเสีย พวกเราอยู่ข้างหลังนี้ก็หงอยเหงา ฉันนึกจะตั้งต้นการสนุกใหม่ คือให้ดินเนอร์ในวันที่ ๒๔ (รุ่งขึ้นตรุสฝรั่ง) ในเกียรติยศที่ท่านกลับเมือง—ผู้ชายล้วน. เพราะฉนั้นขอให้ท่านกำหนดวันที่จะมาในวันนั้น เมื่อมาถึงเมืองเนเปิลซ์ขอให้ตรงมายังโฮเต็ลนี้ฉันจะได้มีความพอใจและยินดีอย่างยิ่งในข้อที่จะเปนคนที่หนึ่งจะรับรองท่าน ขอให้โทรเลขตอบ และบอกเวลาที่รถไฟจะมาถึง จะได้สั่งรถให้ไปรับ เวลารับประทานอาหารนั้นจะเลื่อนเข้าออกตามแต่จะเหมาะเวลาแก่ท่าน เวลาสองทุ่มเปนยังไร ? รับประทานแล้วจะได้ไปเยี่ยมเคานเตสตามชอบใจ
หวังใจว่าท่านจะไม่ปฏิเสธเพื่อจะให้คนแก่ได้รับความเสียใจ.
ของท่านชั่วคราว
เซซาเร โอลิวา”
ลายมือที่เขียนนั้นแกล้งทำขยุกขยิกป้าย ๆ ไม่ให้เหมือนกับลายมือเดิมได้ ครั้นพับผนึกตีตราจ่าหลังแล้วเรียกวินเช็นโซให้ไปทิ้งไปรสนีย์ทันที. ในวัน ๆ นั้นข้าพเจ้าไม่ยอมให้วันล่วงไปเปล่าโดยไม่มีประโยชน์ ข้าพเจ้าจึงจัดดอกไวโอเลตขาวใส่กระเช้ากาไหล่ทองทำของกำนัน ขึ้นรถของข้าพเจ้าเองไปยังบ้านแม่นีนนา กลิ่นดอกไม้ในกระเช้าในรถข้างตัวนั้น หอมให้ระลึกขึ้นได้ถึงกลิ่นในเวลาเช้า/*174*/วันที่แม่ดาราน้อยเกิด ขันจริง แต่ก่อนก็ไม่ระลึกถึงขึ้นมา ดูบอกเปนลางยังไรๆ พอถึงบ้านเจอะฟิอองเซของข้าพเจ้านั่งอยู่ในห้องนั่งเล่น แต่งตัวล้วนแต่แพรขาว นั่งอยู่บนเก้าอี้กำมหยี่หน้าเตาไฟอ่านหนังสืออยู่ พอได้ยินคนใช้บอกว่าข้าพเจ้ามา หล่อนก็กระโดดขึ้นรับรองอย่างที่เคยทันที. ข้าพเจ้ายื่นกระเช้าดอกไม้ของกำนันให้และพึมพำคำเยินยอซึ่งได้คิดและถ้องขึ้นใจไว้นั้น สองสามคำพอเปนพิธี ครั้นสาวใช้ออกไปนอกห้องแล้วก็พูดเบา ๆ ว่า
“ฉันมีเรื่องสำคัญที่จะเล่าให้หล่อน—พูดเปนไปรเวตได้ไหม?”
หล่อนยิ้ม และกระทำมือด้วยกิริยาอันอ่อนละไมงามบอกใบ้ให้ข้าพเจ้านั่ง.
“ฉันได้จดหมายจากเฟอร์รารี” ข้าพเจ้าพูด.
หล่อนสดุ้งหน่อยแต่นิ่งมิได้พูดว่ากระไร แต่ก้มศีร์ษะและเลิกคิ้ว เปนอย่างประหนึ่งว่า “อ้อ! ก็จะมีคดีเกี่ยวข้องอะไรกับดีฉัน!” ข้าพเจ้านิ่งสังเกตเลอียดทุกกระดิกตัว แล้วพูดต่อไปว่า “เขาจะกลับในสองสามวันนี่แหละ เขาว่าเปนมาแน่” ตรงนี้ข้าพเจ้าหัวเราะ “หล่อนคงมีความยินดีที่จะได้พบเขา.”
คราวนี้หล่อนขยับขึ้นจากที่นั่ง ริมฝีปากเหมือนกับแย้มจะพูด แต่ก็นิ่งอยู่ กลับนั่งลงที่เก้าอี้กำมหยี่อย่างเดิม.
“ถ้า” ข้าพเจ้าทุกต่อไป “หล่อนมีเหตุที่จะคิดว่าชายหนุ่มคนนี้จะทำความรำคาญใจให้แก่หล่อนเมื่อได้มาทราบเข้าว่า เรามั่นกันประการใดแล้ว ฉันขอเตือนให้หล่อนหลบไปเยี่ยมพวกพ้องเพื่อนฝูง/*175*/เสียสักสองสามวัน จนโทษะของเขาเดือดหายซาลงแล้วจึงกลับมาใหม่ วิธีนี้หล่อนเห็นอย่างไร ?”
หล่อนนิ่งตรองอยู่สักครู่หนึ่ง แล้วแหงนหน้าชายตาขึ้นมาพูดว่า “ต้องทำตามเธอคิด เซซาเร! ซินยอเฟอร์รารีเปนคนมุทลุโมโหร้ายไม่น้อย บางทีสามารถถึงกับจะ...แต่เธอไม่ได้คิดถึงตัวเธอเองบ้าง! เธออยู่ในอันตรายเหมือนกัน น่าจะถูกเขาหมิ่นประมาทได้ ?”
“ข้อนั้นยกไว้พนักงานฉันเองหล่อนเอ๋ย รักษาตัวได้ดอก !” ข้าพเจ้าพูดเรื่อย ๆ “ถึงยังไร ๆ ก็พอสู้ทนอดกลั้นเอาได้ ข้อนี้เปนสิ่งใช่ฝืนนิสัย. เปนอย่างธรรมดา นึก ๆ ก็ออกสมเพช “ปู้โถ!” ข้าพเจ้า ถอนใจใหญ่และโคลงศีร์ษะ “ง่า—อ้อ—เขาว่าเขาได้รับจดหมายหล่อนหลายฉบับ
ข้าพเจ้าถามคำถามนี้อย่างลอย ๆ แต่ทว่ากระทำให้หล่อนประหลาดใจมาก หล่อนหยุดหายใจทันที จ้องมองดูข้าพเจ้าไม่วางตา บอกอาการว่ามีความตกใจมาก ครั้นเห็นหน้าข้าพเจ้าเปนปรกติอยู่จึงค่อยคลายความวิตก แล้วตอบว่า “เขียนไปจริงข้ะ! จำเปนต้องเขียนไปถึงสองสามครั้งด้วยธุระเกี่ยวข้อง ด้วยเรื่องสามีเก่าของฉัน เจ้าก๊รรมเจ้ากรรมที่ฟาบีโอมอบหน้าที่ธุระให้แก่คนชนิดนี้ ดูๆเหมือนหนึ่งเขาจะมีอำนาจเหนือดีฉัน แต่ทว่าที่จริงก็เปล่าทั้งสิ้น. ไม่ต้องสงไสยละซีในข้อที่คิดเพิ่มจำนวนของจดหมายที่ดีฉันเขียนถึงขึ้นเปนเท่านั้นเท่านี้ อุ๊ยนึก ๆ ก็น่าหัวเราะ”
“ก็หล่อนจะคิดยังไรเล่า ? ข้าพเจ้าถาม หล่อนจะคงอยู่ ณ ที่เรือนนี้หรือ หรือจะหลีกตัวเสียสักสองสามวัน ๆ”
/*176*/หล่อนลุกจากเก้าอี้มาคุกเข่าลงข้างเก้าอี้ข้าพเจ้า เอามือเกาะแขนข้าพเจ้า “ถ้าเธอจะอนุญาตให้แล้ว” หล่อนพูดเสียงอ่อย ๆ “ดีฉันจะไปอาไศรยอยู่เสียในสำนักนิ์แม่ชีที่เคยได้เล่าเรียนมาแต่ก่อน. ทางไกลจากนี้เพียงเจ็ดแปดไมล์, นึก ๆ ก็อยากจะรักษาศีลกินเพนรักษาใจให้บริสุทธิเสียสักพักก่อนที่จะแต่งงานใหม่เปนครั้งที่สอง เธอจะเห็นยังไงเค้อะ แม่ชีเหล่านั้นคงจะดีใจมากที่ได้พบดีฉัน ข้อนี้เชื่อว่าเธอคงจะไม่ขัดขวาง ด้วยเปนทางบุญทางกุศล ไปข้างหน้าอานิสงษ์อันนี้จะได้นำความศุขมาถึงเราทั้งสองยังไงเค้อะ ยอมอนุญาตนาเค้อะ เธอ!”
“แน่ลาซีหล่อนจ๋า!” ข้าพเจ้าพูดด้วยเสียงห้าว ๆ “ควรแล้วที่จะเตรียมตัวไว้เสียก่อน ในเวลานี้ยังบอกไม่ได้ว่าการข้างหน้าจะเปนอย่างไร ยังไม่รู้แน่ว่าเราจะได้มีชีวิตเห็นหน้ากันอีก หรือจะตายจากกันไป ควรแล้ว ควรที่สร้างบุญสร้างกุศลไว้! ฉันนึกชมความคิดอันนี้ของหล่อน แม่ชื่นใจพี่ช่างคิดดีไม่น้อย! เชิญแม่ เชิญไปยังวัดแม่ชี! ถ้าความเรียบร้อยแล้ว ฉันจะไปเยี่ยมที่วัด! เชิญไปอยู่ในวัด ในท่ามกลางคนที่มีใจบริสุทธิ และเมื่อสวดมนต์สำหรับความดีของตัวหล่อนแล้ว จงตรวจน้ำแผ่กุศลไปให้สามีหล่อนที่ถึงแก่กรรมแล้วนั้น—และ—ถึงฉันด้วย! กุศลที่ได้แผ่ มนต์ที่ได้สวดจากริมฝีปากอันบริสุทธิของหล่อนแล่นเร็วขึ้นสู่สวรรค์ชั้นพรหม! และส่วนกีโดนั้น—วางใจเสียเถอะ—สัญญาว่าจะไม่ให้ตามมารางควาญหล่อนได้เปนอันขาด.”
“โธ่ ๆ เธอยังไม่รู้จักฤทธิ์กีโด” หล่อนพูด.
/*177*/“เอาเถอะน่า ฉันจะจัดการให้เขานิ่งให้จงได้. ถ้าหล่อนไม่ได้ให้ท่าให้เขามีความหวังแล้ว—เหตุฉนั้นกีโดไม่มีเหตุพอที่จะติเตียนหล่อนได้.”
“จริง ข้อนั้นจริง! เอ้อ—เธอจะให้ฉันไปวัดแม่ชีจริงละหรือ ?”
“นั่นสุดแล้วแต่ความสมัคของหล่อน ถ้าไปได้ก็ดีพูดได้แต่เท่านั้น เพราะฉันยังไม่มีอำนาจเหนือหล่อน ยังไม่ได้เปนนาย—ในเวลานี้ยัง! เชิญกำหนดเวลาและการไปการมาตามแต่เห็นควรเถิด.”
“ถ้ากระนั้น” พูดด้วยเสียงอย่างตัดสินตกลงในใจ “ดีฉันจะไปวันนี้. ยิ่งไปได้เร็วยิ่งดี—เพราะรู้สึกในใจว่ากีโดคงหลอกเราและไพล่มาเร็วกว่าที่มุ่งหมาย. จริงนาเค้อะ ดีฉันจะกราบลาวันนี้.”
ข้าพเจ้าลุกขึ้นจากเก้าอี้จะลา “ลาที หล่อนจะได้มีเวลาเก็บเข้าเก็บของเตรียมตัวไป” ข้าพเจ้าพูดอย่างกิริยาดี “ถ้าหล่อนไปถึงวัดและบอกแก่แม่สมภารีว่าฉันคือคู่มั่นของหล่อนแล้ว แม่สมภารีคงจะอนุญาตให้ฉันเข้าไปในวัดเมื่อฉันมีเวลาที่จะไปเยี่ยมบ้างบางครั้งบางคราว.”
“เข้อะ เข้อ อนุญาตซีเข้อะ ถึงกฎข้อบังคับจะแข็งแรงห้ามมิให้ผู้ชายกรายธรณีประตูวัดเข้าไปก็จริง แต่ดีฉันเปนศิษย์เก่าท่านรักใคร่เอ็นดูมาก คงยอมให้เธอเข้าไปยังค่ำ.”
“เปนธรรมดา” ข้าพเจ้าพูด “เมื่อหล่อนเข้าอยู่ในสำนักนิ์นั้นแล้ว หล่อนมิต้องจำศีลภาวนาอย่างแม่ชีทั้งหลายด้วยหรือ ?”
“เข้อะ !”
/*178*/“คนที่จะถือศีลต้องเปนคนใจไม่มีมนทิลอย่างหล่อนฉนี้” ข้าพเจ้าพูดด้วยยิ้มประชดซึ่งหล่อนมองไม่เห็น “ฉันออกอิจฉากรรมสิทธิ์ของหล่อน จะบอกให้นาหล่อนนา ตัวฉันเองทำไม่ได้—เห็นจะเปนที่หล่อนใกล้จะเปนนางฟ้า มากกว่าที่คาดหมาย; จำศีลลาก้อแผ่กุศลสวดมนต์ถึงบ้างนะจ๊ะ ?”
แม่นีนนาเงยหน้าชายตามาแล้วพูดว่า “แบ่งส่วนกุศลให้เจ้าข้ะ.”
“ขอบใจ เออยังอย่างนี้จึงจะว่ารักกันจริง.” ข้าพเจ้าตอบ “ขอบใจอย่างที่สุดที่แล้ว ลาก่อนนะจ้ะ ไม่ช้าคงจะได้เจอะกันใหม่.”
เมื่อข้าพเจ้ากลับมาถึงโฮเต็ลที่พัก ก็เข้าห้องคิดอะไรและอะไรอยู่กลุ้มคนเดียว เมื่อคิดพอแล้วตั้งใจจะไม่คิดอีก สมองมันก็ไม่ยอมเปลี่ยนเรื่อง จะหักใจไปคิดถึงอะไรๆ เสียประเดี๋ยวก็กลับมาคิดถึงเรื่องนั้นอีก ที่สุดจนหยิบเอาหนังสืออ่านเล่นอย่างสนุกมาอ่าน ก็อ่านไปไม่ได้กี่บันทัด ตัวหนังสือดูมันไม่เปนหนังสือ ดูเปนตัวสาย ๆ พร่าไปทั้งหน้ากระดาด จะนับว่าได้เรื่องได้ราวแต่เพียงสักหน้าหนึ่งก็ไม่ได้ ถึงจะอ่านก็อ่านแต่ตา ใจมันไม่อ่านด้วย ลงปลายเหวี่ยงหนังสือลงบนโต๊ะโครมครามไม่รู้ว่าไปข้างไหนต่อข้างไหน. ปากอมกล้องที่ไม่มีบุหรี่อยู่ได้เปนนานสองนาน ไม่ทราบว่าจะอมไว้เอาแก้วอะไรจะหาบุหรี่มาใส่ก็ไม่หา จะวางเสียก็ไม่วาง คาบกล้องแต้อยู่ได้ ถ้ามีผู้ใดเห็นข้าพเจ้าในเวลานั้น คงจะเหมาเอาว่าข้าพเจ้าหลับใน ซึ่งเปนการตรงกันข้าม. วันค่อยคลานไปช้า ๆ และข้าพเจ้ามีความยินดี เมื่อเวลาเย็นซึ่งนึกว่าจะไม่รู้จักมาเลยอุส่าห์คลานมาถึงได้ สักครู่ก่อนเวลารับประทานอาหารเย็นวินเช็นโซ ได้นำเอาหนังสือ/*179*/ฉบับหนึ่งมาส่งให้ข้าพเจ้าบอกว่าคนรถของเคานเตสโรมานีถือมา. บนซองหนังสือมีตราของข้าพเจ้าปรากฏอยู่. เปิดผนึกออกอ่าน จ่าตำบลข้างบนว่า “ลา ซันติสสิมา แอนนันซีเอตา” และมีข้อความดังต่อไปนี้
“คุณที่รัก! ดีฉันมาถึงที่นี่แล้ว พวกแม่ชีทั้งหลายพากันชื่นชมยินดีในการที่ได้เจอะดีฉันเปนอันมาก. ถ้าเธอจะมาเมื่อไรพวกแม่ชีเหล่านี้จะยินดีที่จะรับรองทุกเมื่อ. ดีฉันระลึกถึงเธอเสมอ—เมื่อเช้านี้ ดีฉันรู้สึกมีศุขมาก ที่เห็นว่าเธอรักฉันจริง ดีฉันระลึกถึงเธอเสมอ เธอผู้เปนที่รักแห่ง
นีนนา”
ข้าพเจ้าขยี้จดหมายฉบับนั้นด้วยความโกรธจนเปนจุณ แล้วโยนเข้าเตาไฟไป. แล้วหยิบเอาหนังสือเรื่องมาอ่าน ถึงเวลารับประทานอาหารก็อ่านหนังสือเหมือนกัน ตลอดเวลาที่รับประทานอาหารอยู่นั้น วินเช็นโซยืนประจำคอยรับใช้อยู่เบื้องหลังข้าพเจ้าด้วยกิริยาอันเสงี่ยมและสุภาพดังเคยมาแต่ก่อน. ครั้นรับประทานอาหารเสร็จแล้วสักครู่หนึ่งก็ไปนอน นอนอย่างที่ไม่เคยจะหัวค่ำเหมือนวันนั้น รุ่งขึ้นเวลาเย็นได้รับโทรเลขฉบับหนึ่งความดังต่อไปนี้
“จาก กีโด เฟอร์รารี, โรม, ถึง คอนเต้ เซซาเร โอลิวา เนเปิลซ์, จะกลับเนเปิลซ์วันที่ ๒๔ นี้. รถไฟถึง ๖.๓๐ ค่ำ. จะมาหาท่านตามสั่ง.”
๑๙
/*180*/รุ่งขึ้นจะเปนวันตรุสฝรั่ง! วันนั้นเปนวันหนาวแปลกกว่าธรรมดา ฝนประเดี๋ยวตก ๆ จนเวลาบ่ายประมาณห้าโมง ท้องฟ้าจึงแจ่มแจ้ง ปราศจากเมฆหมอกซึ่งเปนเครื่องหมายแห่งฝน, น้ำในทะเลแลดูราบรื่น ราวกับปูด้วยผ้าอย่างดี. ตามร้านข้างๆ ทางล้วนประดับประดาด้วยใบไม้และธงเทียว และมีกระเช้าดอกไม้และผลไม้ตั้งแต่งอย่างประณีตไว้ขาย ร้านเครื่องเล่นต่าง ๆ ก็มีตุ๊กตาตั้งแต่ราคาอย่างต่ำที่สุด เปรียบความว่าอัฐหนึ่งจนถึงตัวละห้าชั่งสิบชั่ง ซึ่งเจ้าของร้านได้ตระเตรียมสรรหามาสำหรับจำหน่ายขายเปนของแจกในวันตรุสฝรั่งนั้น. ตามหน้าต่างมีรูปพระเยซูเจ้ากำลังตรึงอยู่กับไม้ กางเขนบ้าง กำลังเขาจะเอาพระองค์ขึ้นตรึงบ้าง ให้เปนเครื่องเตือนใจของมหาชนที่ผ่านไปให้ระลึกถึงพระเจ้า จะได้วิ่งไปคุกเข่าลงอ้อนวอนตามโรงสวดที่อยู่ตามเหล่านี้ เพื่อจะมิให้พระองค์ลืมเขาทั้งหลาย และให้มีความกรุณายิ่งๆ ขึ้นไป.
คนที่เขาเคยไปเมืองอังกลิษมาบอกว่า ในเมืององกลิษราวเทศกาลตรุสฝรั่งแล้ว สิ่งที่น่าพึงดูพึงชมมากก็คือร้านฆ่าสัตว์ขาย อันเต็มไปด้วยทรากศพของไก่ทุกชนิด แขวนห้อยเอาศีร์ษะลง. ในปากไก่นั้น ๆ มีพวงดอกเหงือกปลาหมอบ้าง มีใบเหงือกปลาหมอบ้าง ประดับประดาอย่างหรูหราตามความนิยมของเขา ถัดแถวชั้นไก่ลงมาก็ถึงแกะซึ่งชำแหละแล้วแขวนผึ่งลมไว้ และยังมีโคชำแหละผึ่งไว้ อย่างแกะอีกหลายตัว กระทำให้ผู้เดินผ่านไปทางหน้าร้านนึกอยากลิ้มรศ (ถ้าเปนไทยก็ต้องพาลเคี้ยวหมาก) การแต่งเช่นนั้นไม่เห็น/*181*/เกียรติยศสง่าผ่าเผยอะไรในวันสมภพของพระเยซูคริสต์เลย เพราะพระเยซูเกิดในตอนข้างบรูพประเทศ และธรรมชาติของชาวบรูพประเทศเปนคนกินน้อย และไม่ใคร่จะเอื้อเฟื้อแก่เนื้อสัตว์นัก และที่พวกอังกลิษทำฉนั้นเปนนับว่าผิดธรรมชาติอยู่ เหตุไรจึงจำเปนต้องกินเนื้อโค, ไก่งวง กินปลัมปุ๊ดดิ้ง เช่นนั้นพระเยซบัญญัติให้กินในวันตรุสฝรั่งหรือ ? ก็เปล่าทั้งสิ้น.
เวลาย่ำค่ำข้าพเจ้าได้ส่งรถให้ไปคอยรับเฟอร์รารีที่สเตชั่นรถไฟตามที่ได้ตกลงไว้นั้น; แล้วข้าพเจ้าก็ไปตรวจดูการแต่งห้องและโต๊ะซึ่งได้สั่งให้นายโฮเต็ลจัดสำหรับวันสำคัญวันนั้น. ตามฝาผนังห้องรับประทานอาหารแขวนกระจกเงานานใหญ่หลายบาน และบนซุ้มกระจกนั้นมีผ้ากำมหยี่สีบานเย็นกับแพรสีทองห้อยพาดพันเก๋อยู่ ถัดห้องรับประทานออกไปเปนเรือนต้นไม้ ซึ่งจัดประดับเปนชั้นเปนกระเปาะด้วยต้นไม้อันส่งกลิ่นหอม และเฟินอย่างที่หายากยิ่งในเรือนต้นไม้นี้เปนที่สำหรับพวกดนตรีเครื่องสายจะได้มาดีดสีบันเลงในขณะที่พวกเราเสพอาหารกัน.
ที่นั่งที่โต๊ะนั้นเตรียมสำรับสิบห้าคน เครื่องพาชนะที่ใช้นั้นล้วนแต่เครื่องเงิน และแก้วเจียรไนเมืองเว็นนิช ดอกไม้ปักกลางโต๊ะก็ล้วนแต่สิ่งที่หายาก ที่พื้นนั้นลาดด้วยพรมอย่างดีซึ่งในขณะที่ย่างเข้าไปบนพรมนั้นนุ่ม เสมอกับเดินบนพระที่นั่งของพระมหากระษัตริย์ในวันที่มีพิธีใหญ่.
ข้าพเจ้ามีความพอใจด้วยการตบแต่งสถานที่คราวนี้ แต่ข้าพเจ้าซึมอยู่ดีว่า วิธีที่ชมคนใช้ซึ่งเราเสียเงินให้ทำแล้วว่า ดีอย่างนั้นอย่างนี้จนเกินไปเปนอย่างโง่มาก เพราะฉนั้นข้าพเจ้าจึงแสดงความพอใจ/*182*/ให้นายโฮเต็ลทราบด้วยกิริยาพยักหน้าและยิ้มเท่านั้น และส่วนนายโฮเต็ลผู้คอยจับกิริยาข้าพเจ้าอยู่ทุกลมหายใจ เข้าใจในกิริยาที่แสดงนั้น และปลื้มใจราวกับว่าได้รับจากพระยามหากระษัตริย์องค์หนึ่ง. ครั้นตรวจห้องหับและการแต่งทั่วแล้วข้าพเจ้าก็กลับมาห้อง เพื่อแต่งตัวไว้ให้เสร็จคอยรับแขกที่จะมาในค่ำวันนั้น พอแต่งตัวเสร็จออกจากห้องนอนเข้าไปนั่งในห้องรับแขกก็พอประตูเผย และได้ยินคำนำว่า “ชินยอเฟอร์รารี” เขาเดินยิ้มแป้นเข้ามาในห้อง—หน้าตาเบิกบานด้วยความศุขใจ—ดูสระสรวยขึ้นกว่าแต่ก่อน.
“เอคโคมิ ควา” เขาร้องทัก และตรงเข้าจับมือข้าพเจ้าบีบด้วยความเต็มใจ “แม้ท่านคอนเต้ มีความยินดีแท้ที่ได้กลับมาเห็นท่าน ท่านเปนเพื่อนดีมาก ท่านเปนผู้อันน่าชมมากอย่างเทวดาในเรื่องอาหรับราตรี ซึ่งมีธุระกังวลอย่างเดียวแต่จะให้ผู้อื่นมีศุข เปนยังไง ไม่เจ็บไม่ไข้ดอกหรือ? ดูผิวเลือดผิวฝาดดีอยู่ !”
ข้าพเจ้าก็พึมพำคาถาตอบให้ชอบใจเขาตามเคย.
“อ้ายกระเป๋านี่เปลี่ยนมนุษย์ให้เปนคนละคนได้เที่ยวนา” เขาพูด “ยามหนักขึ้น ทำให้ใจคอดี มีสิ่งที่เขาเรียกว่าศุข. อ้าวแต่งตัวกินเข้าแล้วไม่ทันไรเลย ฉันยังแต่งออกปอนอย่างนี้ ก็สั่งให้ตรงมาทีเดียวก็ตรงมา เสื้อผ้าก็เตรียมเอามาด้วยเหมือนกัน แต่งประเดี๋ยวก็แล้ว ไม่ให้เกินสิบนาฑีด้วย หรือไม่เชื่อมาพนันกันก็เอา”
“ดื่มเหล้าเสียหน่อยก่อน” ข้าพเจ้าพูด แล้วรินเหล้ามอนติปูลเชียโนซึ่งเปนของโปรดของกีโดส่งให้ “รีบดื่มไปไหนเวลาถมไป นี่ยังไม่ได้ทุ่มหนึ่งเลย เรากินกันถึงสองทุ่ม” เขารับถ้วยไปจากมือ/*183*/แล้วยิ้ม ข้าพเจ้ายิ้มตอบ พูดต่อ “ฉันมีความยินดีมากที่ได้เกียรติยศรับรองท่าน เฟอร์รารี! ฉันตั้งตาคอย ๆ เกือบเท่ากับ…..”
“หล่อนตั้งตาคอย ?” เฟอร์รารีพูดต่อ “อยากเห็นหน้าแม่ชื่นใจนี่กระไร สบถให้ได้ ให้ตายไปเถอะเอ้า ถ้าฉันทำตามใจแล้วป่านนี้วิ่งแร่ไปอยู่ที่บ้านวิลลาโรมานีแล้ว—แต่ได้สัญญากับท่านเสียแล้วว่าจะมานี่ ต้องมา ถึงจะเย็นค่ำไปสักหน่อยก็ไม่สู้กระไรนัก เปนลูกผู้ชายต้องสกดใจไว้ได้”—กีโดหัวเราะใหญ่เมื่อนึกขันในใจ—“ยิ่งค่ำยิ่งดี!”
มือข้าพเจ้ากำ กำขึ้นเองเกือบว่าได้โดยไม่ได้ตั้งใจจะกำ แต่เสทำพูดดีต่อว่า.
“แน่ลาซี, ยิ่งค่ำยิ่งดี ท่านนักปราชญ์ไบรอนได้กล่าวไว้ไม่ใช่หรือ ‘ว่าผู้หญิงทั้งหลายเปนประดุจดวงดาว ชมในเวลากลางคืนดีกว่าเวลาอื่น ๆ. ท่านจะเห็นหล่อนเปนอย่างตามเคย หน้าตาชื่นบานและคุยกระหนุงกระหนิงสนุกเสมอ ที่เปนฉนี้ก็เห็นจะเปนเพราะหัวใจของหล่อนบริสุทธิ์ จึงได้ส่งผิวขึ้นถึงหน้า. ท่านคงรู้สึกเบาใจมากขึ้นเมื่อได้ทราบว่าหล่อนยอมให้แต่ฉัน ฉันผู้เดียว ที่จะไปเยี่ยมหล่อนณะบ้านในชั่วเวลาที่ท่านไม่อยู่.”
“ขอบใจพระเจ้าที่ดลใจให้หล่อนคิดฉนั้น.” เฟอร์รารีพูดและยกถ้วยสุราขึ้นดื่มจนไม่เหลือสักหยด. “เออ—บอกหน่อยเถอะว่าวันนี้ใครอีกที่จะมากินเข้าด้วย ? เฟอ ดีโอ ฉันต้องการกินเข้ามากกว่าไปเกี้ยวสาวอีก.”
/*184*/ข้าพเจ้าหัวเราะดัง “จริงซีเพื่อน คนที่มีสติสัมปชัญญ์แล้ว ย่อมเห็นอาหารอร่อยดีกว่าหญิงสวย! ถามว่าใครมาอีกหรือ ?” ที่ท่านรู้จักทั้งสิ้น. ที่หนึ่ง ดูคา ฟิลิโป มารีนา.”
“แม่เจ้าโวย กีโดพูดขัด” ท่านผู้ดีหลายสาแหรกเทียว ยอมถ่อมตัวถึงกับจะมาร่วมโต๊ะเดียวด้วยเทียวหรือ ? แปลก แน่ ท่าน คอนเต้ พอมาละก้อถามทีเดียวน๊ะว่าถ่อมตัวถึงเพียงนั้นเจียวหรือ”
“แล้วก้อ” ข้าพเจ้าพูดต่อไป ปราศจากถือเอาคำขัดมาเปนอารมณ์ “ซินยอ ฟราสเขตตี กับมาคริส เกียลาโน”
“เกียลาโนกลมจัด” กีโดหัวเราะ “พอเหล้าเข้าปากแล้วเตะคนเดินโต๊ะตายหมด.”
“พอเหล้าเข้าปากแล้ว เขาก็เอาอย่างท่านน่า คาโร มีโอ” ข้าพเจ้าดอบเย็น ๆ.
“อ้า แต่ฉันยังกลั้นได้บ้าง” กีโดตอบ “แต่อีตานั่นอดไม่ได้เสียเลย.”
ข้าพเจ้าพิจารณาดูเรียบทุกกระดิกตัว และเรียงชื่อคนในบาญชีต่อไปว่า “แล้วถึงกะปิตันโน ลีกี เฟรสเซีย”
“พ่อกินไฟทีเดียว” กีโดร้อง “พูดคำสบถคำถี่หยิ้บ”
“แล้วถึงคริสเปียโน ดูลซี กับ แอนโตนีโอ บิสคาร์ดี เปนช่างเขียนรูปภาพอย่างตัวท่าน” ข้าพเจ้าพูดต่อ
หน้ากีโดขมวดหน่อย—แล้วหัวเราะ
“ฉันขอให้เขากินเข้าให้อิ่ม ๆ เถิด เมื่อก่อนเคยอิจฉาฝีมือกัน—เดี๋ยวนี้ไม่เปนกระไร ยอมทำใจโอบอ้อมได้ ยอมให้ทำชื่อ/*185*/ในวิชาเขียนแล้ว เพราะอะไร เพราะเดี๋ยวนี้ฉันลาพู่กันและป้ายสี—เปนเลิก ไม่จับอีก.”
จริง! ข้าพเจ้านึกในใจ ตาจ้องดูมือที่ยกขึ้นตระบิดหนวด มือที่ยังสรวมแหวนเพชรเม็ดประจำตระกูลของข้าพเจ้าอยู่.
“เอ้าเล่าต่อไป แล้วใครอีก ใครอีก” กีโดซัก
“กินไฟยิ่งกว่านั้นอีก บางที่ท่านจะพูดอย่างนั้น! ข้าพเจ้าตอบ กินไฟฝรั่งเศสด้วย มองซิเออร์เลอมาคีสสแตวองคูต์ กับเลอโบ กาปีเตน ยูเย็น เดอ ฮามาล”
เฟอร์รารีมีสีหน้าอันบอกว่าประหลาดใจ “นักฟันปารีสอย่างชื่อดังทั้งคู่—เชิญคนพรรณนั้นมาทำไม ฉันลุกะโทษตัวเองว่าเลือกคนอย่างนี้ทำให้ฉันประหลาดใจมาก คนที่ไม่นึกไม่ฝัน”
ก็ฉันจะเข้าใจว่าเปนเพื่อนสนิทของท่านน่าซีจึงได้เชิญ จำไม่ได้หรือท่านเองแหละเปนผู้ชักนำให้รู้จักกับฉัน เรื่องที่ท่านทั้งสองนั้นจะดีชั่วประการใดรู้ไม่ได้ นอกจากทราบว่าเปนคนสุภาพและคุยสนุก ถึงอย่างไรก็ดี เข้าใจได้เกือบแน่ว่าโต๊ะคราวนี้คงจะกลายเปนสนามประลองฝีมือดาบได้”
กีโดหัวเราะ “จะเปนอย่างไรได้ แต่นิสัยพวกนี้อยากให้เปนไปอย่างนั้นเสมอ คอยชวนก่อสาเหตุเสมอ ที่สุดจนใครยักคิ้วหลิ่วตา บุ้ยปาก พวกนี้เห็นเปนว่าเขาแขวะตัวหมด แล้วใครอีก;”
“พี่น้องช่างปั้นที่ต้องไปไหนไปด้วยกันเสมอคือ การ์โลและฟรานเชสโก เรสเป๊ตตี เชวาเลีย มาซีนี นักปราชญ์การหนังสือ ลูซี เอโน แชลลัสตรี จินตกระวีและดนตรี กับมาควีส อีปโปลีโต กวัลโดร นักคุย ยังอีกคนหนึ่งที่จะเพิ่มให้เปนเกียรติยศแก่บาญชีชื่อนี้” ข้าพเจ้า/*186*/พูดด้วยเยาะ ๆ คือชื่อของท่านซินยอกีโด เฟอร์รารี เพื่อนรักและซื่อสัตย์ยิ่งของฉัน-เปนหมดจำนวนคนเท่านั้น.”
“เห็นแล้ว! สิบห้าหมดด้วยกันทั้งตัวท่านเองด้วย” เฟอร์รารีพูดอย่างออกสนุก และนับจำนวนคนด้วยนิ้วมือ. “มีพวกพ้องดีๆ อย่างนั้นและเจ้าของบ้านดีอย่างนี้ เราจะได้กินเข้ากินเหล้าคุยกันสนุกใหญ่, นี่แน่เพื่อน ท่านจัดแจงโต๊ะใหญ่หรูหราถึงเพียงนี้ประสงค์จะรับรองเพื่อนอันไม่มีราคาอย่างฉันเท่านั้นแหละหรือ ?”
“เฉภาะเหตุอย่างนั้น.” ข้าพเจ้าตอบ.
กีโดกระโดดขึ้นจากเก้าอี้ เอามือทั้งสองเกาะไหล่ข้าพเจ้าแล้วพูดว่า “เหตุไรท่านจึงมีใจจอดอยู่ที่ตรงฉันหนัก ?”
“ทำไมจึงมีใจจอดอยู่ที่ท่านฉนั้นหรือ ?” ข้าพเจ้าทวนคำ “เฟอร์รารีเอ๋ย ไม่ใช่แต่ฉันคนเดียวที่ชมลักษณคุณอย่างประเสริฐของท่าน ใครก็ย่อมชอบท่านทั้งสิ้น. ท่านบอกฉันเองไม่ใช่หรือว่า เคานต์โรมานีรักท่านอย่างที่สุดในโลก ที่สองรองภรรยาเขา ? เหตุไรจึงจะมาถ่อมตัวเล่า.”
มือที่เกาะอยู่ที่บ่านั้นค่อยเลื่อนหลุดไป สีหน้าเฝื่อนลงหน่อย นิ่งอึดอยู่สักครู่แล้วพูดว่า :-
“ฟาบีโออีกแล้ว! ชื่อของเขาและความที่ระลึกขึ้นมาถึงตัวเขาทีไรทำให้สมองเสียทุกคราว. ฉันได้บอกท่านกี่ครั้งแล้ว ว่ามันเปนบ้า ที่มันรักฉันนั้นก็เพราะความบ้าของมัน—กระมัง. ไม่รู้ว่าทำไมเลยในหมู่นี้ให้นึกถึงบ่อยๆ.”
“ยังนั้นหรือ!” แล้วข้าพเจ้าแสร้งนิ่งพิจารณาดอกกล้วยไม้ที่กลัดอยู่ที่รังดุมเสื้อ “เหตุไร ?”
/*187*/“ฉันเห็นลุงตายกับตา” กีโดพูดด้วยเสียงอ่อยๆ “แกเปนคนแก่แล้วเรี่ยวแรงก็ไม่ใคร่จะมี—แต่กระนั้นยังดิ้นรนไม่ใคร่จะยอมตายเลย—ดิ้นรนใหญ่. เดี๋ยวนี้ยังนึกมองเห็นหน้า—หน้าเหลืองๆ—แขนขาบิดงอ—นิ้วมือที่ผอมแห้งคว้าไขว่ลม ๆ—ตาตั้งปากเบี้ยว—อกแอ่นหน้าแหงน—อือฮือ ยังเห็นติดหูติดตาอยู่ เต็ม.”
เอ้อ เฮ้อ ข้าพเจ้าถอนใจใหญ่ แต่เสทำธุระจัดช่อดอกไม้ที่รังดุมง่วนอยู่ “ถ้าเห็นเข้าอย่างนั้นแล้วก็อดสมเพชเวทนาไม่ได้จริง—แต่ควรจะเอาทางพระหักเสียบ้างจึงจะดี—ความเกิดแก่ไข้ตายเปนเงา ตามตัวเราทุกคน นี่ท่านแก่แล้ว ท่านไม่ตายวันนี้ก็คงวันหน้า ของเหล่านี้เปนสิ่งที่ใคร ๆ ก็ย่อมรู้ ไม่จำเปนจะต้องซ้ำซาก—เราต้องตายทุกคน.”
“เปล่า ฉันไม่สมเพช ไม่เสียใจ” เฟอร์รารีพูดทำนองเหมือนพูดแก่ตัวเองมากกว่าพูดแก่ข้าพเจ้า “กลับดีใจเสียอีกน่านา อยู่ก็คือ อ้ายเถ้าหัวงู ไม่มีตรงต่อใคร ถ้าเห็นช่องได้แล้วเปนขบเจ้าหมด. เปล่า ไม่เสียใจเลย แต่เวลาที่ดิ้นต่อสู้ต่อพระยามัจจุราชนั้น—ฉันคิด—ไม่รู้ว่าทำไม-ถึงฟาบีโอ.”
ประหลาดใจมาก แต่ส่วนความประหลาดใจนิ่งไว้ในใจ กระทำเปนหัวเราะ “นี่แกเปนยังไงไปนี่ เฟอร์รารี—ขออภัยโทษในการพูดดังนี้ อากาศเมืองโรมทำให้จิตรใจท่านเปนอย่างไรไป. คำที่ท่านพูดเมื่อตกี้นี้นั้นฉันยอมรับว่าโง่ ไม่ซึมซาบว่าแปลความว่าอย่างไร?”
เขาถอนใจใหญ่ “นึกแล้วว่าคงจะไม่เข้าใจ แต่ฉันเองยังไม่ใคร่เข้าใจเลย. เปนการยากที่คนหง่อมเช่นนั้นจะมีกำลังต่อสู้ความตายได้ ถ้าแก่ฟาบีโอจะเปนอย่างไร ? เราเคยเปนนักเรียนโรงเรียน/*188*/เดียวกัน เคยเดินกอดคอกัน และเขาอ่อนอายุ แต่มีกำลังวังชาแข็งแรงมากกว่าฉัน. เขาต้องดิ้นรนต่อสู้ที่จะให้ชีวิตคงยืนอยู่อย่างแข็งแรงยิ่งนัก เห็นจะถึงแทบกล้ำเนื้อทั้งหลายจะแตกละลาย.” ถึงตรงนี้กีโดหยุดและทำแสยงขน “ตายซีน่า แต่คนแข็งแรงอย่างฟาบีโอยังสู้ตายไม่ได้ อย่างเรา ๆ ก็จอดเร็ว จะสู้ได้สักกี่น้ำ.”
ความสงสารเกิดขึ้นในใจข้าพเจ้า. คนชนิดนี้ไม่ใช่แต่จะเปนขบถอย่างเดียวเปนคนขี้ขลาดตาขาวด้วย. ข้าพเจ้าจึงเอามือสกิดหัวไหล่แล้วว่า “ขอโทษ เพื่อนเอ๋ย เสียงตามที่ได้ยินท่านคุยนั้นเพลียไปยังไรอยู่ ไม่เปนเรื่องสำหรับการประชุมเพื่อเอิกเริกในวันนี้. ขออนุญาตเตือนท่านว่าให้รีบไปแต่งตัวเสียทีเถิด กว่าทุ่มมากแล้ว.”
“ฉันรู้สึกว่าสติสตังหมู่นี้ไม่ใคร่ปรกติ กินไม่ใคร่ได้ นอนไม่ใคร่หลับ หยิบเอาโน่นคว้าเอานี่มาคิด ๆ ๆ คิดจนสมองเลือน”
“เปนของไม่ประหลาดเลย” ข้าพเจ้าตอบ “เมื่อไปนึกถึงความตายเข้าแล้วก็ทำให้ใจเหี่ยว. สลัดทิ้งเสีย มีชีวิตอยู่ตราบใด ควรจะสนุกเพลิดเพลินจนหมดเวลาที่พระจะอนุญาตให้เราอยู่.”
“ดี ดี เตือนดี” กีโดพูดและยิ้ม “ทั้งไม่ใช่การยากลำบากที่จะปฏิบัติตาม. ต้องไปแต่งตัวที ขออนุญาต.
ข้าพเจ้ากดกระดิ่งเรียกวินเช็นโซ และสั่งให้คอยรับใช้ซินยอเฟอร์รารี. กีโดหายเข้าไปในห้องกับวินเช็นโซแล้วข้าพเจ้ารู้สึกออกสมเพช เปนครั้งแรกที่เห็นหน้ากีโดแล้วออกสมเพช ตั้งแต่จับขบถได้ จนบัดนี้ คำที่รื้อพงษาวดารขึ้นมากล่าว ที่เราเคยเปนนักเรียนอยู่ด้วยกัน เมื่อเรากอดคอกัน ตามเขาว่า จับใจข้าพเจ้ามากกว่าที่ได้รู้สึกโดยเปนเอง จริงดังกล่าวเราเคยมีความศุขด้วยกัน—หนุ่มคนองทั้งคู่ /*189*/เวลานั้นหล่อนยังมิได้กระทำให้ดาวดึงษ์แห่งความศุขเรามัวหมองไป หล่อนยังมิได้ปรากฏด้วยหน้าเท็จงามจนทำให้ตาข้าพเจ้ามืดมนธ์ เปนคนบ้า และเปลี่ยนแปลงกีโดให้เปนคนขี้ปดและคนหน้าไหว้หลังหลอก เหตทั้งนี้เปนความผิดของหล่อนคนเดียว ความผิดอย่างร้ายแรงน่าพึงแสยง หล่อนเปนผู้ที่ปลิดความศุขไปจากเรา หล่อนต้องการโทษอย่างหนัก เมื่อไปถึงพระเจ้าแล้วเราทั้งสองคงจะไม่ได้เห็นหน้าหล่อนอีก หน้าอันสวย ประดุจดาบเพ็ชร์อันคมกล้า ตัดเอาความที่เปนมิตรสหายขาดเปนท่อน—ถึงอย่างไร ๆ ก็ดี จะมาทุกข์โศรกในเวลานี้ก็ใช่ประโยชน์เสียแล้ว การชั่วเกิดขึ้นแล้ว ต้องปล่อยมันไปตามเพลง มีเวลาที่จะคิดในเวลานี้น้อยนัก ทุกอึดใจที่ล่วงไปกระทำให้เวลา ให้แปลนที่ได้กะไว้กระชั้นเข้ามาทุกที
บท ๒๐
/*190*/เวลาประมาณสัก ๑๕ นาทีจะได้สองทุ่ม คนที่รับเชิญมาถึง ตาม ๆ กันหมดยังขาดอยู่แต่สองท่าน—ท่านเรสเป็ตตีพี่น้อง เมื่อกำลังนั่งคอยท่านที่ยังไม่มาอยู่ เฟอร์รารีแต่งตัวด้วยเสื้ออีวนิงเดรสเดินเข้ามาในห้อง ดูชั่งสวยงามขึ้นกว่าแต่ก่อนมาก ข้าพเจ้ายอมรับว่ากิริยามารยาตรสนุกสนานแต่ยังมีเสงี่ยมอยู่ในนั้น ซึ่งตั้งแต่เคยรู้จักกันมาในแต่ก่อนนี้ก็ยังไม่เคยเห็นว่างท่าดีเหมือนวันนี้เลย บรรดาพวกที่อยู่ในห้องนั้นลุกขึ้นแสดงความยินดีรับรองในที่กลับมาเมืองเนเปิลซ์ ต่างเข้ามาจับไม้จับมือกอดจูบตามธรรมเนียมคนชาวอิตาเลียน (ผู้ชายต่อผู้ชายก็จูบกัน) เว้นไว้แต่ท่านเจ้ายศ ดูคา ดี มารีนา ซึ่งมิได้กระทำอย่างผู้อื่น เปนแต่เพียงก้มศีร์ษะคำนับอย่างแบบ ในเวลาสักประเดี๋ยวหนึ่งมีคนเอาจดหมายมาส่งให้ข้าพเจ้าหมายมุม “การด่วน” ฉีกออกอ่านได้ความว่า คาร์โล เรสเปตตี ขอโทษและมีความเสียใจมากที่มาไม่ได้ โดยเหตุที่ธุระสำคัญมาเกิดขึ้นโดยปัจจุบันทันด่วน และน้องชายเขาก็มีความเสียใจเหมือนกันที่มิได้รับความยินดีและเกียรติยศอย่างสูงในการที่จะมาร่วมโต๊ะในเย็นวันนี้ ข้าพเจ้าจึงสั่นกระดิ่งเรียกคนใช้มาบอกว่าให้จัดเข้าได้ และบอกกับบรรดาแขกที่มาพร้อมนั้นว่าขาดคนไปสองคน โดยเหตุที่จะหลบหลีกไม่พ้น.
“เสียใจที่ฟรานเซสโกมาไม่ได้ กัปตันเฟรสเซียพูดพลางบิดหนวดอันยาวแหลมพลาง “เขาชอบเหล้าดีและยิ่งกว่านั้นชอบกอมปนีดีด้วย.”
/*191*/“คาโร กปิตันโน!” มาควิส กวัลโดร พูดด้วยเสียงอันไพเราะ “ท่านย่อมทราบอยู่แล้วว่าฟรานเซสโกเพื่อนเราไปไหนบ้างที่คาร์โลไม่ไป. คอหอยกับลูกกระเดือกกันเทียว คาร์โลมาไม่ได้—ฟรานเซสโกก็ไม่มา พี่น้องทั้งโลกเปนอย่างนั้นบ้างไหม ?”
“ถ้าเปนเช่นนั้น” ลูเซียโน ซัลลูสตรีหัวเราะ หยุดเล่นหีบเพลงซึ่งกำลังเล่นอยู่ทันที “คนกึ่งโลกเทียวทำการอะไรไม่ได้เช่นท่าน หันหน้าไปพูดกับ ดาวองคูต์ “จะไม่รู้ว่าจะใช้เวลาอย่างไร.”
ในทันใดนั้นประตูห้องรับแขกเผยออกกว้าง และนายบ๋อยได้เดินตรงมาที่หน้าข้าพเจ้า กระทำคำนับงามอย่างแบบแล้วกล่าวว่า “เลอ ดินเนอร์ เดอ มองซีเออร์ เลอ คองต์ เอ เซอร์วี”
ข้าพเจ้าลุกขึ้นทันทีและเดินนำเข้าไปในห้องโต๊ะ—พวกแขกเหล่านั้นก็เดินตามพูดกันพลาง เล่นตลกกันพลางตามพวกเขา ต่างคนต่างรื่นเริงทั่วหน้า ไม่มีใครที่จะสังเกตว่าที่สำหรับพี่น้องเรสเปตติ สองคนนั้นว่างอยู่, ข้าพเจ้าสังเกต—เพราะว่าเดี๋ยวนี้มีจำนวนแต่เพียงสิบสามคน หาครบเต็มสิบห้าตามที่กะไว้ไม่. นั่งโต๊ะสิบสามคน! ข้าพเจ้าอยากจะรู้ว่าพวกเราใครจะเปนผู้ถือบ้าง ? เฟอร์รารีไม่ถือคนหนึ่งแน่ละข้าพเจ้าทราบ—เว้นแต่สติเฟือนในข้อที่เห็นลุงตาย ถึงกระนั้นข้าพเจ้าก็จะไม่เผยวาจาเตือนให้บรรดาแขกที่นั่งอยู่นั้นหวนระลึกเหตุที่เปนรางร้ายที่เขามักจะถือกันขึ้น. ข้าพเจ้านั่งที่หัวโต๊ะ กีโด เฟอร์รารี นั่งเบื้องขวา และดูคาดีมารีนานั่งเบื้องซ้ายข้าพเจ้า. เสียงดนตรีที่ล่องลมมาจากเรือนต้นไม้นั้นค่อยดังและโหยหวนขึ้น บัดเดี๋ยวได้ยินเสียงต้นบทและลูกคู่ร้องรับกันเปนภาษาอิตาเลียน—ซึ่งข้าพเจ้าพยายามแปลเปนไทยได้ความดังนี้—
/*192*/“โอนเศียรคำนับน้อม
อันเชิญ
สถิตอาศน์อันอ่อนเทิญ
ท่านไท้
เสพสิ่งประเสริฐเจริญ
จรูญศุข
จักกล่าวกลอนกล่อมให้
เพราะพร้องเพลงพิณ
ชำเปญเอมโอ้
เอาใจ บารนี
รศยิ่งรศริมไร
โอษฐ์น้อง
เสริมศุขสร่างทุกข์ใน
พริบเนตร เดียวนา
เฮลั่นฮาสนั่นก้อง
สนุกแก้กันหงอย
สุราเปนเจ้าแห่ง
สรรพสนุก
จักประสงค์ศุขศุข
สู่ได้
ทรากศพซื่ออาจลุก
ลดแล่น คนองนา
มัจจุราชตัวดุไส้
เสพแล้วเลยศรวล
วิสาสาปรมญาติต้อง
จดจำ
ญาติพี่สองชนิดตำ
หรับอ้าง
หนึ่งญาติที่เกี่ยวลำ
ดับต่อ วงษ์แฮ
หนึ่งญาติที่เราสร้าง
พราะสร้องเสพสมา”
พอจบเสียงพวกเราก็พากันตบมือให้เปนรางวัลแก่ผู้ร้องอันเรามิได้เห็นตัวนั้น. ประเดี๋ยวเครื่องสายที่บันเลงส่งคำขับก็หยุด และเราก็ตั้งต้นสนทนากันอีก.
“ให้ตายไปเถอะนา!” เฟอร์รารีเอ่ย “ถ้าแม้คำอันเชิญนี้แปลว่าสำหรับรับรองฉันแล้ว ฉันต้องขอแสดงว่าเปนสิ่งที่เกินวาศนาไป ควรแก่พระมหากระษัตริย์จะรับรองพระมหากระษัตรีย์ด้วยเพลงและคำอันหรูหราฉนี้ !”
/*193*/“ไฮ้อะไร” ข้าพเจ้าพูด “มีกระษัตริย์องค์ไหนบ้างที่นับว่าประเสริฐกว่าคนซื่อสัตย์กตัญญู ? ควรเราจะมีความหวังใจว่าเราทั้งหลายซึ่งมาประชุมกันในวันนี้ ล้วนแต่เปนผู้ที่ควรจะนับถือกันและกันสิ้น.”
ไนยตากีโดแสดงความเชื่อและกตัญญู แล้วนั่งฟังคำเยินยอของ ดูคา ดี มารีนา ซึ่งประดิดขึ้นชมการจัดโต๊ะอาหาร. “ท่านคงได้เคยเที่ยวทางบูรพาประเทศมากละกระมังท่านคอนเต้” ท่านผู้มีตระกูลดีผู้นั้นพูด “การเลี้ยงใหญ่ของท่านคราวนี้เตือนใจให้ฉันระลึกถึงเรื่องเที่ยวในประเทศตวันออกเล่มหนึ่ง เรียกว่า “วาเธก”
“เออ จริง.” กีโดเห็นด้วย “ฉันคิดว่าโอลิวานีไม่ใช่คนอื่นคนไกลเลย คือตัววาเธกนั้นเอง.”
“ข้อนั้นข้าพเจ้าปฏิเสธ.” ข้าพเจ้ายิ้ม “ข้าพเจ้าหาใช่คนที่จะนุ่งเอาชื่อเสียงแห่งความดีของผู้อื่นมาเปนของตัวเลย แต่สิ่งที่ข้าพเจ้าอาจจัดได้โดยเรียบร้อยจนต้องตาท่านทั้งหลายในวันนี้ หาได้เปน เพราะความคุ้นเคยแก่ประเทศตวันออกไม่ หากเปนด้วยความคิดอันเกิดแต่นิสัยภายในเท่านั้น.”
แอนโตนีโอ บิสคาร์ดี ช่างเขียน หันหน้ามาทางข้าพเจ้าแล้วว่า “ถูก ท่านพูดถูก ถูกทีเดียว คอนเต้. ความงามของธรรมชาติและของมนุษย์ย่อมเกิดแต่สันดานของคน อย่าดูอื่นดูไกลเลยดูแต่ช่างเขียนเถิด ช่างเขียนมีด้วยกันตั้งหมื่น แต่เขียนดีแท้มีกี่คน เพราะว่าสันดานแห่งความพินิจพิเคราะห์ และความรู้จักสวยงามหย่อนยิ่งกว่ากัน”
/*194*/“นี่ท่านพูดอย่างตัวท่านเปนช่าง” มาควิส กวัลโดร พูดเสริมเข้ามา ก่อนที่จะพูดนั้นรีบตักซู้ปซดเอา ๆ เพื่อจะได้มีเวลาพูดกับเขาบ้าง—การพูดเปนหัวหน้าของความเพลิดเพลินทั้งหลาย. ฝ่ายตัวฉัน ฉันไม่เคยรู้สึกว่าความพอใจนั้นอยู่ที่ไหน ความโลภไม่รู้จักสิ้นสด! นั่นเปนธรรมชาติหรือสันดานของฉันเมื่อไปเห็นดอกไม้งามเข้าดอกหนึ่ง มีความโลภอยากได้อีก—เมื่อไปเต้นรำเพลงหนึ่ง ยังไม่พอใจอยากเต้นอีก—เมื่อเห็นเดือนหงาย สิบห้าวันยังไม่พอ อยากให้หงายตาปี—เมื่อเห็นผู้หญิงน่ารักเข้าคนหนึ่ง—”
“ท่านอยากได้ผู้หญิงน่ารักอีก แอด อินฟินีตัม” กปีเตนฝรั่งเศส เดอ ฮามาล หัวเราะ กวัลโดร, ท่านควรจะไปเกิดเปนแขกเตอร์กี!”
“ทำไมจะไม่อยากไปเกิดเปนเตอร์กีเดี๋ยวนี้” กวัลโดรตอบ “พวกเตอร์กีเปนคนมีสติมาก—เขารู้จักทำน้ำกาแฟดีกว่าพวกฝรั่งมาก และก็สิ่งไรจะเปนเครื่องบรรเทิงมากกว่าคณะพธูมีอีกเล่า ? คณะนั้นคงเปนเรือนแก้วปลูกดอกไม้หอม ที่เจ้าของมีกรรมสิทธิ์จะเดินเข้าไปเด็ดดอกไม้ชมได้ตามสบายใจ บางทีเด็ดดอกบัวบงกชช้อย ชูใจ บางทีเด็ดดอกไวโอเลต—บางทีก็เด็ด—”
“เอาหนาม?” ซัลลัสตรีแนะ.
“อื่อ บางทีก็เปนได้ !” มาควิสหัวเราะ “เริ่มต้นความประสงค์ก็จะเด็ดดอกกุหลาบที่พึ่งแย้ม บางทีสุ่มสี่สุ่มห้าไปคว้าเอาหนามก็เปนได้. ไม่เถียง.”
ยิ่งรับประทานกับเข้าแล้วไปหลายสิ่ง ความสนุกของบรรดาที่นั่งโต๊ะยิ่งสูงขึ้นจามดีกรี หัวเราะเมื่อแต่แรกเปนแต่เพียงกิ๊กๆ ก็/*195*/กลายเปน หา ๆ ๆ ๆ สนทนาเดิมก็เปนแต่เพียงพอประมาณไม่ถึงกับหนวกหู ลงท้ายกลายเปนน้องพวกชาวตลาดไป สอดเสียงกับเสียงถ้วยแก้วและจานกระทบกัน ประเดี๋ยว ๆ ได้ยินเสียงกัปตันเฟรสเซียโด่งขึ้นยอดเสียงสบถอะไรต่ออะไรกลุ้ม บางที่ได้ยินเสียงดาวองคูต์แปร๊ดเข้าแก้วหู และประเดี๋ยวได้ยิน ลูเซียโน ซัลลัสตรี ร้องเพลงของดานเต้หรือของ แอรีออสโต แทนสนทนา ส่วนตัวข้าพเจ้าเองต้องหันหน้าพูดกับเฟอร์รารีที พูดแก่ดุ๊กที แต่ค่อนข้างจะเอาใจใส่คุยแก่เฟอร์รารีมากกว่า เปนธรรมดาที่เจ้าของบ้านจะต้องสนทนากับแขกตัวสำคัญให้มากหน่อย.
ครั้นรับประทานกับเข้าไปถึงจานนก เสียงร้องเพลงก็ตั้งต้นบทใหม่ ร้องเนื้อเพลงแล้วรับด้วยเครื่องสายแมนโดลีน. ในขณะนั้นเสียงที่จ้อกแจ้กหยุดทันที หยุดดุจประหนึ่งท่านผู้มีอำนาจมากเดินเข้ามาในห้องนั้นและออกคำสั่งว่า “เงียบ.” ไม่มีใครพูด ไม่มีใครกระดิกตัว เสียงฝีเท้าบ๋อยที่เดินบนพรมอันอ่อนนุ่มก็ไม่ได้แว่วถึงหู ไม่ได้ยินเสียงดังอะไรหมด นอกจากเสียงน้ำพุในเรือนต้นไม้ พุตกต้องต้นเฟินและปาล์ม. ถึงตัวข้าพเจ้าเองได้เผยริมฝีปากจะทำลายความเงียบก็จริง แต่เผยแล้วก็กลับหุบ หมดปัญญาไม่รู้ว่าจะพูดว่ากระไร. เฟอร์รารีนั่งเอามือลูบถ้วยแก้วเหล้าเล่นดูเหมือนลูบไปอย่างนั้นเอง ไม่ได้ตั้งใจจะเช็ดจะถูถ้วยเลย—ส่วนดุ๊กนั่งซึมปั้นก้อนขนมปังทำยาเม็ดง่วน ไม่รู้ว่านี่มาเกิดเปนหมอขึ้นเมื่อครั้งไร และโรคชนิดไหนจะชอบกับยาเม็ดอย่างนี้. พากันนั่งอยู่นานไม่น้อย. ในทันใดนั้นวินเช็นโซ ในหน้าที่นายบ๋อย เปิดจุกขวดเหล้าชำเปญ/*196*/ดังพล้อกใหญ่! เราทุกคนตกใจ ราวกับใครเอาปืนมายิงกรอกกระบอกหู และมาควิส กวัลโดร หัวเราะก้ากออกมาได้.
“นี่อะไรกัน !” เขาร้อง “เออพึ่งจะตื่นนอนแหละ! โท่ๆ ดูดู๋ พากันเปนใบ้ไปหมดได้ นั่งจ้องดูผ้าปูโต๊ะนั้นจะเอาสวรรค์วิมานอะไรหรือ ?”
ลูเซียโน ซัลลัสตรี หัวเราะแล้วตอบว่า “ไม่ใช่อย่างนั้น. ท่านไม่เคยได้ยินท่านผู้เถ้าเล่าให้ฟังบ้างหรือว่าถ้าในการงานอันประชุมด้วยคนเปนอันมาก สนทนารื่นเริงกันอยู่แล้วมานึ่งผลับลงพร้อมกัน ราวกับนัดฉนี้ ท่านว่านางฟ้าเหาะเข้ามาในห้อง และให้พรแก่ผู้บรรดาที่อยู่ในประชุมอันนั้น.”
“เรื่องนี้มันโบราณยิ่งกว่าท้าวแสนปมอีก” เชวาเลีย มันซีนีพูด. “เขายกเลิกแล้ว—เดี๋ยวนี้นางฟ้าเขาก็ไม่เรียกกันว่านางฟ้า—เขาใช้คำว่าผู้หญิงแทน.”
“เด็ดเทียว” กัปตันเดอฮามาลร้อง “แม้ความคิดช่างตรงกัน ปับจะพูดแต่พูดไม่ทันแย่งไปเอาคะแนนเสียก่อนได้ แต่ยังมีผิดอยู่นิด ที่ท่านเชื่อว่าผู้หญิงเปนนางฟ้า- ฉันไม่อย่างนั้น เปนนางตรงกันข้ามกับฟ้า อย่าเลยอย่าเทลาะกันด้วยคำๆ เดียวเลย-อา โวตร์ซองเต มองแชร์!”
ว่าดังนั้นแล้วเขาก็ยกถ้วยสุราขึ้นดื่นมจนหมด ก้มศีร์ษะแก่มันซีนีผู้กระทำตามอย่างเดียวกัน.
/*197*/“บางที” กัปตันเฟรสเซียพูด “การที่เกิดนิ่งขึ้นกลางคันนั้นจะบอกอุบัติเหตุละกระมัง เหตุซึ่งเจ้าของบ้านผู้ประเสริฐของเราเห็นว่าเปนของไม่ควรจะกล่าว.”
หน้าทุกหน้าหันไปทางเดียวกันหมด “ที่ท่านพูดนั้นท่านหมายความว่าอย่างไร ? อธิบาย ๆ” ประสานเสียงกันหลายเสียง
“เปล่า ไม่มีอะไรดอก” เฟรสเซียพูดอย่างขี้เกียจพูด “ไม่เปนเหตุสำคัญอะไรจริง ๆ เปนสำหรับคนที่ไม่มีความรู้ความคิดถือกันเปนโทษที่จะติพี่น้องเรสเป็ตตีทั้งสองนั้น—การที่ไม่มาในคืนวันนี้จึงส่อให้เกิด.....ไม่ควรจะรบกวนให้ท่านคิดยุ่งเหยิง ฉันไม่ใช่คนถือคนแถอะไร—แต่ทว่าบางคนคงถือ.”
“อ้อเห็นแล้ว!” ซัลลัสตรีพูดสอดขึ้นเร็ว “เรานั่งโต๊ะสิบสามคน !”
บท ๒๑
พอได้ยินอย่างนั้นต่างคนต่างก็มองดูหน้าตากัน เห็นได้ทันทีทีเดียวว่าต่างก็นับจำนวนคนที่นั่งโต๊ะว่ามีกี่คนแน่, บรรดาท่านที่นั่งอยู่ในคราวนี้มิใช่คนโง่ ล้วนแต่เปนคนที่ได้เพาะปลูกแล้วซึ่งความคิด แต่การที่ถือลางดีร้ายนั้นฝังเสียในสันดานถึงกระดูกเสียแล้ว (ทำนองเดียวกับผี ถึงไม่กลัว ๆ แต่ก็คร้าม) บางทีจะเหลือสักเพียงเฟรสเซีย กับ มาคีส์ ดาวองคูต์ เฟอร์รารีเปนมีสีหน้าแปลกมากกว่าคน ได้ยินเสียงบ่น “…...ยำ” แล้วคว้าเหล้าดื่มจนเกลี้ยงแก้ว วางถ้วยลงดังกั้ก ปัดจานที่ตั้งอยู่หน้าไปด้วยมืออันสั่นเทา—ในทันใดนั้นข้าพเจ้าก็พูดด้วยเสียงอันดังแก่พวกแขกของข้าพเจ้าว่า:-
“ซินยอ ซัลลัสตรี เพื่อนของเราพูดจริงน้ะท่าน. ข้าพเจ้าเห็นนานแล้ว—แต่ทราบว่าท่านเหล่านี้ ล้วนเปนผู้ที่มีความคิดรอบคอบทั้งสิ้น ไหนเลยจะมาถือลางอันซึ่งเราสมัยนี้ยกไว้ให้เปนธุระของยายแก่แกนานแล้ว. ข้าพเจ้าจึงได้ทำดุษณีภาพนิ่งไว้. ลางที่ถือกันเรื่องจำนวนสิบสาม ท่านทั้งหลายก็ทราบแล้วว่าเนื่องมาจาก “ลาสต์ สัปเป้อร์” บางทีพวกเด็กอมมือและพวกผู้หญิงยังถือกันอยู่บ้างก็จะเปนได้ว่าคนหนึ่งในสิบสามคนที่ร่วมโต๊ะนั้น เปนขบถและโทษต้องถึงประหารชีวิต แต่เราพวกผู้ชายมีสติสัมปชัญญะ! ไม่มีใครในพวกเรา บรรดาที่นั่งอยู่นี้จะยื่นตัวเข้าเปนเยซูหรือเปนยูดา—เราล้วนแต่เปนเพื่อนที่ด้วยกันทั้งสิ้น เพราะฉนั้นถือเอาว่า เมฆหมอกอันพัดพาดมามัวสลัวนิดน้อยนี้จะเกลื่อนเลือนหาย. อย่าลืมว่าวันนี้ก็เปนวันคริสต์/*199*/มัสอี๊บว์ รุ่งพรุ่งนี้ก็ตรุสฝรั่ง ถึงโดยหากจะมีตัวเสนียดอยู่ในลางจริงก็แทรกเข้ามาไม่ได้ เกรงบารมีแห่งพระองค์!”
เสียงตบมือด้วยความเต็มใจ เปนรางวัลแก่คำพูดนี้กราวก้องห้อง แล้วมาควิส กวัลโดร ลุกขึ้นยืน—
“ต่อหน้าฟ้า !” เขาร้อง “พวกเรามิใช่พวกผู้หญิงงันงกจะได้ตกใจกลัวลางจนสั่นเทา! รินเหล้าเติมถ้วยเข้าซินยอรี! อ้าวดูเทอนา พวกบ๋อยตาบอดหมด เอาเหล้ามาอิกเร็ว! ให้ตกกะรก! ถ้าตัว ยูดา อิศกาเรียต ได้รับการเลี้ยงอิ่มและบริบูรณอย่างเราแล้ว จึงถูกไปแขวนคอก็ไม่น่าจะเวทนานัก โฮลา อามีซี! ดื่มเพื่อความสวัสดีของท่านเจ้าของบ้าน คอนเต้ เซซาเร โอลิวา !”
เขายกถ้วยสุราขึ้นแกว่งสามครั้ง—ทุกคนทำตามและดื่มให้พรข้าพเจ้าด้วยความปิติ, ข้าพเจ้าคำนับรับด้วยความขอบใจ—การที่ถือและกลัวลางร้ายก็เกลื่อนเลื่อนละลายไปเร็ว—ไม่ช้าพูด คุยหัวร่อต่อกระซิกก็กลับมาเข้าแหล่งอย่างเดิมราวกับว่าลืม ‘อ้ายเมื่อตะกี้นี้หน้ะ’ หมดแล้ว.
ถึงรับประทานหวาน มีเหล้าอย่างดีเปลี่ยนชุดเข้ามาด้วยเหมือนกัน ล้วนแต่เหล้าอย่างดีที่ข้าพเจ้าสั่งสรรเอามาสำรองไว้ เหล้า “ชาโตดีเคม” “โคลส โวโย” “วัลปูลเชลโล” อย่างหายากที่สุด “ลาครีมา คริสตี้” อย่างประเสริฐ—รินทอยๆกันเข้ามา ต่างคนต่างชิม ต่างคนต่างชมว่ารสดี ถัดนั่นถึงเหล้าชำเปญอย่างขวดละไม่ต่ำกว่า ๔๐ แฟรงค์ สีสันชวนจิบรสพอกระทบเพดานก็ชวนกลืน แต่ทว่ามีธาตไฟอยู่ในนั้น ว่ากันนัวเสียงคุยกันขรม โบราณท่านว่าของท่านไว้จริงว่า “เหล้าไม่ใช่น้ำ กันชาไม่ใช่ดอกหญ้า” แอนโตนีโอ บิสคาร์ดี ช่างเขียน/*200*/อย่างหงิมกับคริสเปียนโน ดูลซี ซึ่งเปนคนอย่างเผยปากพิกุลร่วง. พอดื่มเจ้าไม่ใช่น้ำเข้าไปหลายถ้วย เลยกักดอกพิกุลไว้ไม่อยู่ ต้องปล่อยเสียงออกโอ้กับเขาเหมือนกัน. ข้างฝ่ายกัปตันเฟรสเซียกับดาวองคูต์ก็คุยกันแต่ล้วนเพลงดาบ ท่านี้อย่างนั้น ท่านั้นอย่างโน้น พูดไปพลางเอามีดหวานแทงลูกไม้ในจานของตัวไปพลาง. ท่านลูเซียโน ซัลลัสตรีก็เงยศีร์ษะพิงพนักเก้าอี้ สบายอารมณ์ร้องเพลงที่ตัวแต่งเองงึม ๆ อยู่คนเดียว ใครที่นั่งอยู่ข้าง ๆ จะพูดด้วยก็ช่างใครเปนไร ข้าท่องเพลงของข้าไว้. ภาษาของท่าน มาควิส กวัลโดร นั้นเที่ยววิ่งออกพล่านต่าง ๆ นา ๆ ไม่รู้ว่าไปขุดมาแต่ไหน. ต่างคนต่างเต็มที่แสดงกิริยาท่าทางตามเพศนิสัยของเขา เว้นแต่ดู๊ก ดี มารีนา กับตัวข้าพเจ้าเท่านั้น ที่ยังมีอิริยาบถคงที่ตามธรรมดาอยู่.
มองกวาดดูตลอดโต๊ะเห็นบรรดาแขกของข้าพเจ้าหน้าแดงตาซึม ใช้ภาษาเฟื่องมากแล้ว ดูแล้วก็ถอนใจใหญ่ ในสองสามนาที่นี่เอง ข้าพเจ้าจะได้ทิ้งไฟตัวดีซึ่งเก็งไว้บนมือตลอดเวลากินโต๊ะ.
ข้าพเจ้ากลับมองดูเฟอร์รารี. เขาเอี้ยวตัวไปข้างเก้าอี้ไปพูดกับกัปตัน เดอ ฮามาล—เสียงพูดนั้นกระซิบกระซาบแต่หนัก แต่ข้าพเจ้าได้ยินคุยกันถึงเครื่องภายนอกของผู้หญิง—จะเปนผู้หญิงคนไหน ไม่ต้องนั่งฟังให้เสียเวลา—เข้าใจเอาเองว่าคงจะพรรณาความบริบูรณ์พร้อมของภรรยาข้าพเจ้าให้ เดอ ฮามาลฟัง—โลหิตข้าพเจ้าเดือด เดือดถึงปรอดขึ้นเต็มที่. ข้าพเจ้าจึงลุกยืนขึ้นและเอามือตบโต๊ะเพื่อจะให้นิ่งและฟังคำที่ข้าพเจ้าจะได้กล่าว—แต่เสียงที่พวกเขาคุยและโปกฮากันนั้นดังกลบหมด ไม่มีใครได้ยิน. ดู๊กช่วยด้วยอีกคนหนึ่งก็ยังไม่สำเร็จ ต่อภายหลังเฟอร์รารีเหลียวมาและเขาเอามีดปอกลูกไม้/*201*/ของเขาเคาะโต๊ะและเคาะจานดัง เสียงดังที่คุยและหัวเราะจึงสงบลงทันที ถึงเวลาแล้ว ข้าพเจ้าเงยหน้าจัดแว่นตาให้ลงร่องรอยดี และพูดด้วยเสียงอันดังช้าและชัดถ้อย. ก่อนจะพูด ชำเลืองดูเฟอร์รารีอีกครั้งหนึ่ง เขาพิงพนักเก้าอี้อย่างสบายใจเฉื่อย สูบบุหรี่ซิกาเร็ตต์ปุ๋ย.
“สหายทั้งหลาย” ข้าพเจ้าพูดและยิ้มรับหน้าซึ่งหันมาทางข้าพเจ้า “ข้าพเจ้าขอขัดความสำราญท่านสักประเดี๋ยว ขัดมิใช่จะให้หมดความสำราญไปเมื่อไร กลับจะเพิ่มให้ความสำราญนั้นรื่นเริงขึ้นด้วยอีก. ข้าพเจ้าเชิญท่านทั้งหลายมาประชุมพร้อมกันในค่ำวันนี้ ณ ที่นี่ เพื่ออะไรท่านก็ย่อมทราบอยู่แก่ใจแล้ว ว่าเพื่อจะให้เกียรติยศข้าพเจ้าช่วยในการรับรองเพื่อนผู้ประเสริฐของเรา ซินยอ กีโด เฟอร์รารี” ตรงนี้เสียงตบมือทำให้ข้าพเจ้าต้องหยุด. “ท่านผู้ดีหนุ่มและเรียบร้อยผู้นี้ และผู้ที่ข้าพเจ้าเชื่อว่าจะเปนคนที่รักและพอใจของท่านทั้งปวง ได้มีธุระการบ้านในข้อจำเปนต้องห่างจากวงสโมสรของเราไปเสียหลายอาทิตย์ ท่านคงจะรู้สึกได้ว่าพวกเราหย่อนความรื่นเริงบันเทิงใจไป. กระนั้นเมื่อท่านทั้งหลายได้ทราบว่า ซินยอเฟอร์รารี กลับมาถึงกรุงเนเปิลซ์มั่งคั่งบริบูรณ์ด้วยทรัพย์สฤงคารแล้วก็คงมีความชื่นชมยินดีด้วย เหมือนกับตัวข้าพเจ้าเองรู้สึก.”
ที่ตรงนี้เสียงตบมือ และเสียงโห่ร้องด้วยความยินดีมากขึ้น. คนที่นั่งอยู่ใกล้เฟอร์รารีก็ยกถ้วยสุราขึ้นดื่มให้พร ซึ่งเขาก้มศีร์ษะรับคำนับรับด้วยความปลื้มใจ. ข้าพเจ้าชำเลืองดูเฟอร์รารีอีกครั้งหนึ่ง—ดูสงบเงียบ. เขยิบออกมานั่งริมเก้าอี้จะได้นอนพิงพนัก/*202*/ให้สบายมากขึ้น ถ้วยชำเปญวางอยู่ข้าง บุหรีกระดาดคาบปากนั่งตรงหน้าต่างที่แลเห็นอ่าวเมืองเนเปิลซ์แววรับจับแสงจันทร์.
ข้าพเจ้าพูดต่อไปว่า “ควรแล้วท่านทั้งหลาย ควรแล้วจะยินดี แสดงความยินดีรับรองและให้พรดังได้กระทำฉนั้น และที่ข้าพเจ้าเชิญท่านทั้งหลายมาประชุมในวันนี้ ก็ยังมีว่าโดยที่แท้เกี่ยวแก่ความรื่นเริงส่วนเราๆ เองด้วย—ยังมีอีกเรื่องหนึ่งซึ่งข้าพเจ้าจะยกขึ้นอธิบายให้ท่านทั้งหลายฟัง—เรื่องนั้นเกี่ยวแก่ตัวข้าพเจ้าและเกี่ยวแก่ความศุขด้วย เพราะฉนั้นจึงพาดพันไปถึงความเอ็นดู และความประสงค์ดีของท่านทั้งหลาย”
คราวนี้ทุกคนนิ่งราวกับฟังเทศน์ คอยสดับถ้อยคำที่ข้าพเจ้าจะกล่าวต่อไป.
“คำที่ข้าพเจ้าจะได้กล่าวในคราวนี้นั้น” ข้าพเจ้ากล่าวต่อไปอย่างเรื่อย ๆ “บางทีจะทำให้ท่านทั้งหลายประหลาดใจก็จะเปนได้ ท่านทั้งหลายย่อมรู้จักข้าพเจ้าว่าเปนคนพูดน้อย ข้าพเจ้าเกรงว่า—ได้ยินเสียงร้องรอบโต๊ะว่า “พูดไปเถอะอย่าเกรง อย่าเกรง.” ครั้นเงียบเสียงเปนปรกติแล้ว ข้าพเจ้าก็พูดว่า “ท่านทั้งหลายนึกฝันบ้างหรือไม่ว่าคนอย่างข้าพเจ้าจะเปนคนที่มีผู้หญิงติดบ้าง.” พวกเหล่านั้นต่างคนต่างมองหน้ากันด้วยความประหลาดใจ ส่วนเฟอร์รารีนั้น เอาบุหรี่ออกจากปากและมองดูข้าพเจ้าตาเขม็งอยู่.
“เปล่าเลย” ข้าพเจ้ากล่าวเรื่อยไป “แก่ถึงปานนี้ ตาก็ฟางฟ่าถึงปานนั้น ไม่น่าที่จะเชื่อว่าผู้หญิงจะแล. แต่ทว่าข้าพเจ้าได้พบเขาคนหนึ่งแล้ว—ขอให้ข้าพเจ้าพูดแก่เชวาเลีย มันซีนี—นางฟ้าหล่อน/*203*/ชอบข้าพเจ้า กล่าวสั้นๆว่า—ข้าพเจ้าจะต้องแต่งงานกับทญิงคนนั้นเสียแล้ว!”
นิ่งเงียบ เฟอร์รารีลุกขึ้นนั่งตรงดูเหมือนจะพูด แต่กลับใจคงนิ่งอยู่—สีหน้าออกซีดๆ อย่างไรๆ มิรู้. บรรดาที่อยู่ที่นั่นเว้นแต่กีโดต่างร้องไห้ศีลให้พรปนล้อปนตลกและหัวเราะ.
“ล่ำลาความสนุกเสีย คอนเต้!” เชวาเลีย มันซีนีร้อง “เมื่อเพลินไปด้วยเสียงสร่ายแพรแล้ว ไหนเลยจะได้มาเพลินในการเลี้ยงฉนี้ได้อีก!” ว่าดังนั้นแล้วก็โคลงศีร์ษะไปมาด้วยพิษสุรา.
“ต่อหน้าพระเจ้าทุกพระองค์!” กวัลโดรพูด “ข่าวใหม่ของท่านนี้ทำให้ฉันพิศวงมาก! ฉันคิดว่าท่านเปนผู้ชายคนที่สุดที่จะละความอิสระเพื่อเห็นแก่หญิง แก่ผู้หญิงคนเดียวด้วย! ทำไม ท่านเวลาเปนโสตถม เท่าไร ๆ ก็ได้!”
“อา—” ซัลลัสตรี “ถึงหนึ่งก็หนึ่งไข่มุกแท้—หนึ่งเพ็ชร์หาตำหนิมิได้”
“บา—!” ซัลลัสตรี ท่านซึมในเสียแล้ว” กวัลโดรตอบ “นี่เหล้ามันพูดต่างหาก ไม่ใช่ท่านพูดเอง คนอย่างท่านรึ ท่านรึ ท่านรึ ผู้หญิงติดปรอทั้งเมืองเนเปิลซ์ จะมาพูดทำไมเดี๋ยวนี้ว่าหนึ่ง! เสียเวลา บอนา นอตเต้ บามบีโน!”
ข้าพเจ้ายืนเอามือเท้าโต๊ะอยู่ แล้วพูดว่า “คำที่กวัลโดรกล่าวนั้นเปนความจริงทีเดียว ข้าพเจ้าเปนคนที่มีชื่อเสียงหนักว่าเปนคนไม่ชอบผู้หญิงยิงเรือ ข้าพเจ้าก็ทราบว่าเขาลือถูก พอแม่คนน่ารักที่สุดมาประสบเข้า—เมื่อหล่อนได้แสดงกิริยาอย่างดีวาจาอย่างไพเราะแสดงความรักต่อข้าพเจ้า ทำให้ข้าพเจ้าเข้าใจได้ว่าถ้าอาจพูดถึงแต่ง/*204*/งานกับหล่อนแล้ว จะไม่เสียทีเปล่าก็จะให้ข้าพเจ้าทำอย่างไร นอกจากโผเข้ารับสิ่งซึ่งเทพยดาฟ้าและดินอนุญาตให้ เพราะฉนั้นข้าพเจ้าขอให้ท่านทั้งหลายในสุรารินสุราเติมถ้วยให้เต็ม และให้เกียรติยศแก่ข้าพเจ้าในการที่ดื่มสำหรับความสบาย และศุขแห่งผู้ที่จะเปนภรรยาของข้าพเจ้า ในกาลบัดนี้.” กวัลโดรกระโดดยืนขึ้นตรง ชูถ้วยขึ้นสูง และคนทุกคนก็ทำตามอย่าง เฟอร์รารีค่อย ๆ โงเงยืนขึ้นกับเขาด้วย มือที่กำถ้วยชำเปญนั้นสั่นเทา.
ดู๊ก ดี มารีนา กระทำกิริยาอย่างแบบข้าราชการในราชสำนักนิ์ และกล่าวว่า “เชื่อว่าท่านคงจะออกชื่อท่านผู้หญิงนั้นให้เปนเกียรติยศแก่พวกเราทราบไว้บ้าง”
“ฉันก็เกือบจะถามอย่างเดียวกัน” เฟอร์รารีพูดด้วยเสียงสั่นเครือ—ริมฝีปากแห้ง กว่าจะพูดหลุดปากออกมาได้ดูช่างลำบากเหลือเกิน “บางทีพวกเราจะยังไม่มีใครรู้จัก ?”
“ก็ดี” ข้าพเจ้าตอบแล้วจ้องยิ้มอยู่ “ท่านทั้งหลายรู้จักชื่อหล่อนดีทุกคนแล้ว” แล้วข้าพเจ้าหวนตระหวัดเสียงให้ดังและชัดว่า “ขอจงพร้อมใจกันดื่มให้เปนสวัสดี แก่นางผู้ดีผู้จะเปนภรรยาข้าพเจ้า คอนเตสซา โรมานี!”
“อ้ายโกหก!” เฟอร์รารีตะโกน—และเอาถ้วยชำเปญที่ถืออยู่นั้นโยนโดนข้าพเจ้าเต็มหน้า. ในวินาทีเดียวคนทั้งหมดมายืนมุงรอบเรา (ข้าพเจ้ากับกีโด). ข้าพเจ้าสกดใจนิ่งไว้ ควักเอาผ้าเช็ดหน้าออกเช็ดสุราที่ไหลเปื้อน—ถ้วยนั้นก็หล่นไปกระทบโต๊ะแตกเลอียดอยู่ที่พื้น.
/*205*/“เฟอร์รารี! นี่แกเปนบ้าหรือเมา ?” กัปตันเดอฮามาลพูดและเอามือจับแขนไว้ “รู้หรือไม่ว่าแกทำอะไรอย่างนี้?”
เฟอร์รารีเหลียวมองรอบตัวราวกับสุนักข์เมื่อจนกรอก—หน้าแดงและดูโตบวมออกมาราวกับคนเปนลมจับหัวใจ—เส้นที่หน้าขึ้นเปนลำ—ลมหายใจแล่นเข้าออกราวกับวิ่งมาแต่ไหน. เขาหันหน้ามาจ้องข้าพเจ้า. “อ้ายฉิบหาย.” เขาเข่นเขี้ยวกลั่นคำหยาบออกมาเบาๆ—แล้วเปลี่ยนเสียงจนดังก้องห้อง “กูจะฉีกอกควักหัวใจมึงออกมาดูให้ได้” ว่าดังนั้นก็ทยานเผ่นเข้ามา แต่ทว่าดาวองคูต์ยึดแขนอีกข้างหนึ่งแน่นไว้.
“อย่าเพื่อวู่วามให้เร็วนัก ช้าก่อน มองแชร์” ดาวองคูต์พูด. “เราไม่ใช่คนฆ่าคน เรานา. นี่อ้ายผีตนคนใดมันเข้าสิงท่านหรือท่าน จึงบังอาจหมิ่นประมาทเจ้าของบ้านของเราโดยมิได้บอกให้รู้ตัวเสียก่อนดังนี้ ?”
“ถามมันดู! ถามมัน! ถามมัน!” เฟอร์รารีตอบด้วยเสียงตวาด และดิ้นจะให้หลุดจากกำมือของคนฝรั่งเศสทั้งสอง - “มันรู้! รู้ดีทีเดียว! ถามมันดูเถิด!”
“ท่านคอนเต้ไม่จำเปนโดยแท้ที่จะต้องให้คำอธิบาย” กัปตันเฟรสเซียพูด “ถึงหากว่าจะอธิบายได้ก็ไม่จำเปนจะต้องอธิบาย.”
“ข้าพเจ้าบอกท่านตามจริง เพื่อนทั้งหลาย” ข้าพเจ้าพูด ข้าพเจ้าไม่ทราบอะไรมากกว่าที่ได้ทราบว่า ชายหนุ่มผู้นี้มีความถะเย้อถะยานอยากได้นางผู้ดีที่ได้กล่าวชื่อเมื่อสักครู่นี้เท่านั้น.”
“ฟังมัน! ถะเย้อถะยานละ อะไรละ! อ้ายขี้คุก! ฟังอ้ายผู้ร้ายก้นตรางมันพูด.” เฟอร์รารีพร่ำ.
/*206*/“อา เท่านั้นและหรือ ?” เชวาเลีย มันซีนี พูดเสียงเขียว “เฟอร์รารี แกควรจะมีสติมีความคิดมากกว่านี้สักนิด ? อะไรหน้ะ มาเทลาะกับเพื่อนอย่างประเสริฐด้วยเรื่องผู้หญิงคนเดียวก็เปนได้ เมื่อเขาชอบข้างโน้นเขาไปข้างโน้นมันก็แล้วกัน เพื่อนเอ๋ยผู้หญิงถมไป—เพื่อนหายากนาจะบอกให้.”
“ถ้า” ข้าพเจ้าพูดพลางเช็คเหล้าตามเสื้อผ้าพลาง “หากว่ากิริยาอย่างแปลกของซินยอเฟอร์รารีซึ่งแสดงมานั้น เกิดจากความเสียใจเปนปฐมแล้ว ข้าพเจ้าก็เต็มใจที่จะยกโทษให้. กำลังหนุ่มเลือดร้อนไม่ฟัง—ให้มาลุแก่โทษเสียดี ๆ จะเต็มใจยกโทษให้ทีเดียว เสียแรงได้เคยชอบพอกันมา.”
เฟอร์รารีมองดูคนนี้แล้วคนนั้นแล้วคนโน้นด้วยความโกรธ หน้าซีดราวกับผีตาย ดิ้นบิดจะให้หลุดจากกำมือของดาวองคูต์และเดอ ฮามาลให้ได้.
“บ้า ปล่อยเดี๋ยวนี้ปล่อยนา!” กีโดพูดด้วยเสียงบังคับ “ไม่มีใครเข้าข้างข้าสักคน เห็นหร็อกว้ะ.” แล้วเดินตรงไปที่โต๊ะหยิบถ้วยน้ำเย็นดื่ม และกลับมาจ้องหน้าข้าพเจ้าตาลุกเปนไฟ.
“อ้ายโกหก.” เขาร้องด่า “อ้ายโกหกสองหน้า! มึงแย่งเอาของกูไป—มึงลวงกู อ้ายระ—มึงจะต้องทดแทนด้วยชีวิตของมึง ขอให้เข้าใจ.”
“อ๋อ เต็มใจเทียว” ข้าพเจ้าตอบด้วยเสียงเยาะ. “เลดีซึ่งเปนฟีอองเซของฉันเดี๋ยวนี้ ไม่มีความรักในตัวท่านแต่เลยสักนิดเดียว หล่อนได้บอกแก่ฉันเองอย่างนั้นทีเดียว ถ้าแม้นหล่อนมีระแคะระคาย/*207*/อยู่บ้างแล้วฉันก็จะยอมถอนมั่นเสีย นี่ก็เปล่าทั้งนั้น ก็เมื่อการมันเปนอย่างนี้ จะมาว่าฉันอย่างโง้นยังงี้อย่างไร ?”
เสียงแส้สอดเข้ามาจนข้าพเจ้าก็ต้องนิ่ง “น่าอาย เฟอร์รารี ไม่รู้เลยว่าจะเปนอย่างนี้!” กวัลโดรร้อง “คอนเต้พูดอย่างผู้ดีและพูดอย่างมีออนเน่อร์ ถ้าข้าเปนคอนเต้แล้วจะไม่อธิบายสักคำเดียว จะไม่ยอมลดเกียรติยศลงมาพูดแก่เจ้าให้เสียปาก ให้ตายต่อหน้าไฟเถอะ เอ้า ไม่ลดจริงๆ เทียว.”
“เปนฉันก็ไม่” ดู๊กว่า.
“เปนฉันก็ไม่” มันซีนีว่า.
“อ้า เฟอร์รารี ขอโทษเสียน่า ไปกางร่มอยู่เอาอะไร” ซัลลัสตรีปลอบ.
หน้าเฟอร์รารีซีดจนเขียว—เขาหัวเราะแฮะๆ ประชดแล้วเดินตรงเข้ามาที่ข้าพเจ้า และพูดด้วยเสียงขู่คำราม ๆ ว่า “มึงว่าว่า—ว่าว่าหล่อนไม่รักกู—มึง! และมีหน้าจะให้กขอโทษมึงอีก อ้ายชาติขะโมย อ้ายขี้ขลาด อ้ายขบถ! เอานั่นแหละเปนคำขอโทษของกู” ว่าดังนั้นแล้วก็เอามือตบปากข้าพเจ้าแรง จนแหวนเพ็ชร์ที่เขาใส่ (วงของข้าพเจ้า) ตัดเอาริมฝีปากฉีก โลหิตไหล. เสียงโกรธเต็มที่ได้ดังแส้ขึ้นจากบรรดาคนที่อยู่ที่นั่น ข้าพเจ้าก็หันหน้าไปพูดแก่มาคีส์.
“มีตอบอยู่ก็แต่อย่างเดียว” ข้าพเจ้าพูดอย่างเรื่อย ๆ “ซินยอเฟอร์รารีก่อเอง ท่านมาคีส์ ท่านจะจัดการเรื่องออนเน่อร์นี้ได้ไหม?”
มาคีส์กระทำคำนับ “ฉันจะมีความศุขมาก!”
/*208*/เฟอร์รารีหันหน้าไปเที่ยวมองรอบสักครู่หนึ่ง แล้วว่า “เฟรสเซีย ท่านเปนสกันด์ของฉันน้ะ?”
กัปตันเฟรสเซียยกไหล่ “ขอตัวทีเถอะ ความรู้สึกของฉันไม่อนุญาตให้ตัวฉันเข้าไปปนอยู่ข้างฝ่ายผิดเช่นเรื่องของท่านนี้ ถ้าแม้คอนเต้จะอนุญาตให้ฉันไปช่วยกันกับดาวองคูต์ อย่างนั้นฉันเต็มใจช่วย.” มาคีส์ก็ขอให้ช่วยโดยความเต็มใจจริงเหมือนกัน และสองคนนั้นก็พากันปฤกษาซุบซิบอะไรกันอยู่. ครั้นแล้วเฟอร์รารีจึงไปขอให้เดอ ฮามาล—ให้เปนสกันด์ เดอ ฮามาลก็ไม่ยอมเปนไป ถามใครวานใคร ก็ไม่มีใครยอมแต่สักคน ยืนหันรีหันขวางหน้าขมวดบึ้งอยู่คนเดียว พอมาคีส์เดินเข้าไปหา ทำกิริยาเสงี่ยม—สนทนากันอยู่สักสองสามนาที เฟอร์รารีก็ลุกขึ้นออกจากห้องไปโดยมิได้พูดหรือเหลียวมาแลอีก. ในทันใดนั้นข้าพเจ้าสกิดให้วินเช็นโซเข้ามาใกล้แล้วกระซิบสั่งว่า “สกดรอยตามชายคนนั้นไปแต่อย่าให้เขาเห็นเจ้าเปนอันขาด” วินเช็นโซก็ไปตามคำสั่ง เฟอร์รารีไปลับประตูวินเช็นโซก็หายลับตัวไปด้วยเหมือนกัน. มาคีส์ ดาวองคูต์ เดินตรงมายังข้าพเจ้า.
“สัตรูของท่านเขาไปหาสกันด์สองคน” เขาพูด “ท่านก็เห็นอยู่เองว่าไม่มีใครที่นี่รับรอง, เคราะห์ร้ายอยู่หน่อย.”
“เปนทีเดียว” เดอ ฮามาล พูด.
มาคีส์พูดแก่ข้าพเจ้าอีกว่า “เมื่อคอยสกันด์ทั้งสองคนข้างโน้นอยู่กว่าจะมานี่” ชักนาฬิกาออกดู “ฉันกับเฟรสเซียได้คิดจัดกันแล้วบ้าง นี่เกือบสองยามแล้ว เรื่องธุระนี้ต้องเปนพรุ่งนี้เช้าเวลาย่ำรุ่งตรง ท่านจะเห็นอย่างไร ?”
ข้าพเจ้าก้มศีร์ษะรับ.
/*209*/“เราเปนพวกถูกหมิ่นประมาท เราต้องเลือกอาวุธเอา—”
“ปืนโก๊ลต์” ข้าพเจ้าตอบย่อๆ
แม่เจ้าโวย. ก็เรื่องสนามเล่า ที่คาซากีร์ลานเด เปนยังไร ? ไม่ใช่ตรงนั้นแท้ ระหว่างนั้นกับบ้านวิลลาโรมานีเปนที่เงียบสงัดดี ไม่ต้องเกรงว่าจะมีใครมาขัดขวางได้หละ.”
ข้าพเจ้าก้มศีร์ษะอีก
“เอาเปนตกลง” มาคีส์พูดต่อไป “เวลาย่ำรุ่ง—อาวุธปืนโก๊—ระยะทางกี่ก้าวไว้ต้องตกลงกับสกันด์ข้างโน้นเขาก่อน.”
ข้าพเจ้ามีความพอใจในการที่จัดนี้ จึงได้จับมือผู้จัดเพื่อแสดงความขอบใจมาก แล้วได้มองดูหน้าตาคนทั้งปวงที่ไม่เปนปรกตินั้น และข้าพเจ้ายิ้ม พูดว่า.
“ท่านทั้งหลาย การเลี้ยงของเรากระจายออกด้วยประการอันไม่น่าชมฉนี้ ข้าพเจ้ามีความเสียใจ และเสียใจยิ่งลงมากในข้อที่จะต้องจากท่านทั้งหลายไป ขอท่านจงได้รับความขอบใจในการที่อุส่าห์มานั่งโต๊ะเปนเพื่อนและสำหรับไมตรี ซึ่งท่านได้แสดงต่อข้าพเจ้ายังไม่นึกว่าครั้งนี้จะเปนครั้งที่สุดที่จะรับรองเลี้ยงดูท่านทั้งหลาย—แต่หากว่าถ้าเปนเช่นนั้นจริง ข้าพเจ้าจะจำความคุ้นเคยและความที่ร่วมสนุกด้วยท่านใส่ใจไปสู่ประโลกด้วย. เดชะบุญคุณพระข้าพเจ้าไม่ถึงซึ่งอับจนแล้ว หวังใจว่าจะได้พบกันอีกในคราววิวาหมงคลของข้าพเจ้า เมื่อนั้นจะไม่มีสิ่งไรจะมาขัดขวางหรือล้างผลาญความรื่นเริง ของเราได้เช่นในขณะนี้—ลาไปนอนก่อน.”
แขกทั้งหลายมายืนอยู่รอบข้าง ต่างก็จับมือและแสดงความสงสารที่มาเกิดเทลาะวิวาทกันขึ้น ท่านดู๊กแสดงให้เห็นน้ำใจมากถึงกับ/*210*/ทำให้ข้าพเจ้าเข้าใจว่า ถ้าแม้ไม่มีใครจะอาศาเปนสกันด์แล้ว ถึงท่านมีเกียรติยศและเปนคนชอบไม่วิวาทแก่ใครก็ดี จะอาศาเปนสกันดให้ข้าพเจ้า. ภายหลังข้าพเจ้าหนีเอาตัวออกจากกลุ่มพวกเหล่านั้นได้ กลับขึ้นไปนั่งอยู่ในห้องคนเดียว แต่นั่งอยู่อย่างนั้นกว่าชั่วโมง คอยฟังข่าววินเช็นโซก็ยังไม่กลับ ได้ยินฝีเท้าพวกแขกพากันกลับคราวละสองละสาม—ได้ยินเสียงมาคีส์และกัปตันเฟรสเซียสั่งให้เอากาแฟร้อน ๆ ไปให้ในห้องไปรเวตที่เขาจะคอยพบสกันต์ฝ่ายโน้น. โอ! เฟอร์รารี จะร้อนกลุ้มใจไม่น้อยป่านนี้ ข้าพเจ้านิ่งรำพึงในใจ. ทำหน้าตาพิลึก เมื่อได้ยินบอกว่าหล่อนไม่มีความรักในตัวเขา. แมว! ออกสมเพชก็สมเพช ออกสมน้ำหน้าก็สมน้ำหน้า เดี๋ยวนี้ต้องรู้สึกทนคับกลุ้มใจดังตัวข้าพเจ้าเองได้เคยมาแล้ว ได้ถูกอย่างที่ข้าพเจ้าได้เคยรับมา. ยังมีชีวิตอยู่เท่าใดความเจ็บปวดในใจนั้นเสียวแปรบอยู่ไม่รู้หาย เอาเถอะ จะช่วยสงเคราะห์ไม่ให้ต้องทรมานนาน. ข้าพเจ้าลุกไปนั่งที่โต๊ะเขียนหนังสือหยิบกระดาดปากกาออกมาเขียนคำสั่งนิดหน่อย เผื่อว่าในเวลาต่อสู้กันเคราะห์ข้าพเจ้าจะร้ายลงบ้าง.
ข้าพเจ้าเขียนอย่างใจความย่อ ๆ—ในขณะเขียนนั้นข้าพเจ้ารู้สึกว่าเปนสิ่งที่ไม่ต้องการทำอย่างยิ่ง—ถึงกระนั้นก็ดี เพราะเห็นแก่แบบแผนต้องเขียน—เขียนเสร็จประทับตราสลักหลังถึง ดู๊ก ดี มารีนา. ชักนาฬิกาพกออกดู- เจ็ดทุ่มเศษแล้ววินเช็นโซก็ยังไม่กลับมาอีก จึงลุกไปที่หน้าต่างเปิดม่านยืนชมแสงจันทร์อยู่.
บท ๒๒
เสียงประตูเปิดทำให้ข้าพเจ้าได้สติตื่นจากภวํ เหลียวหน้ามาดูเห็นวินเช็นโซยืนถือหมวกอยู่ข้างหลัง—พึ่งจะเข้ามา.
“เอเฮ.” ข้าพเจ้าพูดด้วยเสียงใจดี—“มีข่าวอะไรบ้าง ?”
“รับประทานกระผมทำตามใต้ท้าวบัญชา ซินยอเฟอร์รารีเดี๋ยวนี้อยู่ที่ห้องเขา.”
“เจ้าปล่อยเขาไว้ที่นั่นหรือ ?”
“ขอรับกระผม”—แล้ววินเช็นโซเล่าเรื่องที่เขาตามเฟอร์รารีออกจากห้องโต๊ะ และเฟอร์รารีจ้างรถขับไปส่งที่บ้านวิลลาโรมานี วินเช็นโซก็แอบซ่อนตัวเกาะท้ายรถไปด้วย.
“พอถึงที่นั่น” คนใช้ข้าพเจ้าพูดต่อไป “เขาก็ไล่ให้รถกลับไป สั่นระฆังที่ประตูบ้านอยู่ประมาณหกเจ็ดครั้ง. ไม่มีใครขาน. ตัวกระผมเองนั้นแอบต้นไม้คอยดูอยู่ ที่หน้าต่างวิลลาไม่เห็นมีแสงไฟ—มืดตึดตื้อ. สั่นระฆังอีก—จับประตูกระชากสั่นราวกับจะหักทลายลง ภายหลังเกียโชโมถือตะเกียงเดินหง่อง ๆ ออกมา.
“เปิดประตู ข้าจะเข้าไปหาเคานเตสเดี๋ยวนี้” ซินยอหนุ่มพูด ข้างเกียโชโมตัวสั่นกระพริบตาพริบๆ ยังกะนกคั้งแมว ไอกระแอมราวกะอ้ายก้อนบ้าอะไรมันติดคอ.
“เคานเตสไม่อยู่” เกียโชโมตอบ.
“ไม่อยู่.” เขาร้องอย่างกะคนบ้า “ไปไหน ? บอกซีว่าไปที่ไหน ? อ้ายบอ ไม่บอกละก็เอ็งตายเดี๋ยวนี้แหละ.”
/*212*/“รับประทานกระผมเรียนใต้เท้าจริงว่า ผมเกือบกระโดดเข้าช่วยเกียโชโมแล้ว แต่มานึกถึงคำสั่งของใต้เท้า จำเปนต้องนิ่งอั้นไว้. ‘ขอโทษทีเถอะ ซินยอ’ เกียโชโมพูดอ้อนวอน ‘จะบอกเดี๋ยวนี้แล้ว—บอกแล้ว. ท่านไปอยู่คอนเวนโต เดล แอนนันซีเอตา—ทางสิบไมล์—พูดจริง ๆ—ไปได้สองวันวันนี้.’
“ซินยอเฟอร์รารีจับคอเกียโชโมกระชาก แล้วผลักลงไปนอนพับอยู่ที่ดิน ตะเกียงแตกกระจาย. ตาเถ้านั่นแกร้องครางครวญน่าสมเพช แต่ซินยอเฟอร์รารีไม่เห็นหวั่นอะไร ผมดูถ้าจะเปนบ้า เสียแล้ว ‘ไปนอน ไปทีเดียว’ เขาร้อง ‘ไปหลับ หลับจนตายคาที่นอน! ถ้านายเอ็งมาลาก้อบอกด้วยว่ากูจะมาฆ่า บ้านนี้และคนในบ้านนี้จงได้รับความแช่งด่า !” ว่าดังนั้นแล้วก็ออกวิ่งจากสวนมาทางถนนใหญ่ ซึ่งทำเอากระผมวิ่งตามเกือบไม่ใคร่ทัน. เดินโซเซไปได้อีกหน่อยก็ล้มลงนั่งอยู่กับแผ่นดิน.”
วินเช็นโซหยุด. “เออแล้วยังไรต่อไปอีกเล่า ?” ข้าพเจ้าซัก.
“รับประทานกระผมจะปล่อยให้นอนสลบอยู่นั่นอย่างไรได้. กระผมจึงชักเสื้อขึ้นคลุมถึงปาก ครุ่มหมวกลงมาถึงตา เพื่อที่จะมิให้เขาจำได้ แล้วก็วักเอาน้ำในบ่อที่ข้างทางไปโชลมตามหน้าตามศีร์ษะ ไม่ช้าเขาก็ได้สติฟื้นสมประฤดีขึ้น เห็นผมเปนคนจร ขอบใจกระผมในการที่ช่วยเหลือจนฟื้นขึ้นแล้วลุกไปกินน้ำในบ่อ และก็ลุกเดินต่อไป.”
“แล้วเจ้าก็ตามไป ?”
“ขอรับกระผมตาม ตามไปห่างๆ. เลี้ยวไปทางหลังถนนแห่งหนึ่ง เข้าไปในโรงเหล้าแล้วประเดี๋ยวเดินกลับออกมากับชาย/*213*/สองคน. แต่งตัวดี—ท่าทางเปนผู้ดีตกยาก. เห็นพูดอะไรกันอย่างร้อนรน แต่ผมไม่ได้ยินนอกจากจับเค้าที่ปลายได้ว่า ยอมจะมาเปนสกันด์ให้ซินยอเฟอร์รารี แล้วชายทั้งสองคนนั้นก็ออกเดินบ่ายหน้ามาทางโฮเต็ลนี้. เมื่อกระผมเข้ามานี้แลเห็นเขาพูดกับมาคีส์ ดาวองคูต์อยู่.”
“ก็เมื่อชายสองคนมาทางนี้แล้ว ซินยอเฟอร์รารีทำอะไรอีกเล่า ?” ข้าพเจ้าถาม.
“ไม่มีอะไรควรฟังอีกแล้วขอรับ. ก็เดินไปยังห้องเช่าเขาที่อยู่บนเขาเล็ก. สังเกตดูเดินหลังคุ่มหัวตกยังกับคนแก่. เขากำกำปั้นขึ้นชูครั้งหนึ่งทำท่าดูเหมือนจะขู่ใครคนหนึ่ง. พอถึงประตูบ้านก็ไขประแจเข้าไป—กระผมก็ไม่เห็นอีก ได้ยินแต่เสียงร้องไห้ แล้วกระผมก็กลับมานี่แหละ.”
“หมดเท่านั้นแหละหรือวินเช็นโซ ?” ข้าพเจ้าพูด.
“หมดเท่านั้นแหละขอรับใต้เท้า.” วินเช็นโซตอบ.
“ขอบใจมาก ที่ใช้ไปได้เรื่องราวกลับมา. ไปนอนเสียเถอะซี ฉันเองก็จะไปนอนผ่อนพักเสียบ้างจนราวสิบเอ็จทุ่มหรือราว ๆ นั้น พอถึงเวลานั้นละก็ตื่นทำกาแฟอุ่น ๆ มาให้กินสักถ้วยน้ะ.”
ว่าแล้วข้าพเจ้าก็เดินเข้าห้องนอน นอนทั้งเครื่องอย่างนั้น. ข้าพเจ้ามิได้ตั้งใจจะนอนให้หลับ—ในใจเต็มไปด้วยความคิด. นึกถึงความคิดของเฟอร์รารีบ้าง—ที่ข้าพเจ้าได้รับทนมากับเฟอร์รารี เดี๋ยวนี้อย่างไรกัน—ไม่เท่า. มากกว่าเขารู้สึก คือในชั้นต้นเขาไม่ต้องถูกฝังทั้งเปนเสียชั้นหนึ่งแล้ว ไม่ต้องกังวลที่จะพยายามหนีออกจากห้องซุ้ย หนีมาได้ยังจะเห็นชื่อของตัวถูกหมิ่นประมาท และใน/*214*/ตำแหน่งของตนมีคนเข้าสรวมที่อีก. ถึงจะให้ทำอย่างไร ก็ทรมานเฟอร์รารีให้เจ็บแสบเหมือนที่ตัวเองได้รับทรมานมาไม่ได้ มีความสมเพช—ความตาย ที่ประจุบันทันด่วนและเกือบไม่รู้สึกเจ็บปวดเปนการกรุณาสำหรับเขาเกินไป. ข้าพเจ้ายกมือขึ้นชูดูที่สว่างเห็นมือไม่สั่นสทกสท้านอันใดนิ่งเที่ยงราวกับมือหิน รู้สึกแน่แก่ใจว่าจะหมายที่ไหนคงสำเร็จ. จะไม่ยิงให้ตรงหัวใจ ข้าพเจ้านึก—แต่ให้เหนือไว้สักหน่อย—เพราะมีสิ่งที่จะต้องจำอยู่ข้อหนึ่ง—เขาต้องมีชีวิตอยู่ให้รู้ว่าข้าพเจ้าเปนใครก่อนจึงค่อยตาย. นึกถึงความฝันครั้งเมื่อนอนเจ็บอยู่ที่ตึกเล็กนั้น จำได้ว่าคนที่มาในเรือเล็กนั้นกีโดและได้เอากริสจ้องแทงที่ตรงหัวใจสามครั้ง! ฝันนั้นจะว่าไม่จริงหรือ ? กีโดไม่ได้แทงหัวใจข้าพเจ้าถึงสามครั้งจริงหรือ ?—ลอบลักเอาความรักของภรรยาข้าพเจ้าไปเสีย—ตัดรอนแม่ดาราน้อยจนตายจากไป—หมิ่นประมาทต่อชื่อเสียงข้าพเจ้า ? เหตุไรจึงจะมานึกสมเพช นึกยกโทษ สายเสียแล้วที่จะยกโทษให้. นอนคิดอะไรต่ออะไรอย่างนี้เพลินไปจนม่อยหลับเมื่อไรไม่ทราบ ต่อได้ยินเสียงเคาะประตูจึงได้ตื่น ไหนเล่าวินเช็นโซแบกถาดกาแฟควันขึ้นฉุยเข้ามาในห้องแล้ว.
“ถึงเวลาแล้วเร็วอย่างนั้นเจียวหรือ ?” ข้าพเจ้าถาม.
“อีกห้ามินิตจะได้สิบเอ็จทุ่มขอรับ.” วินเช็นโซตอบ. แล้วมองดูข้าพเจ้าด้วยความประหลาดใจ “นี่ใต้เท้าจะไม่เปลี่ยนเสื้ออิวนิ่งเดร๊สละหรือขอรับ ?”
ข้าพเจ้าพยักหน้าบอกว่าจะเปลี่ยน วินเช็นโซก็หยิบเสื้อกางเกงสำรับสักหลาดหนา อย่างแต่งในเวลากลางวันออกมาวางไว้ให้แล้วก็ออกจากห้องไป.
/*215*/ข้าพเจ้ารีบเปลี่ยนเครื่องแต่งตัว และเมื่อกำลังเปลี่ยนเครื่องอยู่นั้น คิดถึงการที่จะพึงกระทำพลาง ทั้งมาคีส์ ดาวองคูต์ ทั้งกัปตันเฟรสเสียไม่เคยรู้จักข้าพเจ้า ส่วนบุคคลในครั้งที่ยังมีชื่อว่า ฟาบีโอ โรมานีอยู่—หรือทั้งเพื่อนของเฟอร์รารีทั้งสองนั้น ก็ไม่ได้เคยได้พบได้ปะ แต่หมอที่จะไปยังสนามอีกคนหนึ่ง—ชะดีชะร้ายจะเปนคนแปลกหน้าแก่ข้าพเจ้า เมื่อคิดอย่างนี้แล้วทำให้ข้าพเจ้ารู้สึกกล้า กล้าที่จะเข้าผจญหน้ากับเฟอร์รารีโดยไม่มีแว่นตา. เฟอร์รารีจะรู้สึกอย่างไรบ้าง ถึงจะไม่ใส่แว่นตากำบังเพื่อให้แปลก ผมขาวหนวดขาวก็ทำให้เปลี่ยนรูปไปพออยู่แล้ว ถึงกระนั้นก็ดีข้าพเจ้าทราบอยู่ว่าคนที่เคยรู้จักข้าพเจ้าดีแต่ดั้งแต่เดิมแล้ว จะให้จำแลงแปลงตัวอย่างไร แม้เห็นไนย์ตาแล้วต้องจำได้ทุกคน สกันด์ฝ่ายข้างเราคงจะเห็นว่าเปนการควรแล้วที่จะถอดแว่น เพื่อการเพ่งเล็งได้สนิทขึ้น—แต่มีคน ๆ เดียวที่ขยับจะไม่พอใจ คือตัวเฟอร์รารีเอง กำลังข้าพเจ้านึกกลุ้มอยู่ พอวินเช็นโซเอาเสื้อโอเวอร์โก๊ดเข้ามาให้ แล้วบอกว่ามาคีส์คอยอยู่ข้างนอกที่รถหลังโฮเต็ลแล้ว.
“อนุญาตให้กระผมตามใต้เท้าไปด้วยอีกคนเถอะขอรับ.” วินเซ็นโซพูดด้วยเสียงวิงวอน.
“ไปซี เพื่อนเอ๋ย” ข้าพเจ้าตอบอย่างรื่นเริง “ถ้ามาคีส์เขาไม่รังเกียจให้ไปแล้วข้าก็ไม่ขัด แต่ต้องสัญญาเสียก่อนว่า จะไม่ขัดขวางในการที่จะได้เปนไป ที่สุดจนออกเสียงโวยวายอย่างใดอย่างหนึ่ง”
วินเช็นโซสัญญา แล้วหิ้วหีบปืนโก๊ลต์ตามข้าพเจ้ามาหามาคีส์ที่รถ.
/*216*/“ไว้ใจได้หรือ ?” ดาวองคูต์ถามเมื่อเห็นวินเช็นโซและจับมือกับข้าพเจ้า.
“ได้ซี เชื่อได้จนวันตาย!” ข้าพเจ้าหัวเราะ “ใจจะขาดตาย ถ้าไม่ยอมให้เขาได้ชะแผลฉัน.”
“ใจคอท่านชื้นดี คอนเต้” กัปตันเฟรสเซียพูด “เปนธรรมดา คนที่อยู่ในที่ถูกมักใจคอดีเสมอ น่ากลัวเฟอร์รารีจะไม่มีสติเปนสตังสักครึ่งนี้.” แล้วรถก็ขับเคลื่อนที่ไปสู่สนาม.
เวลาที่เรานั่งอยู่ในรถนั้นดูช่างนานเสียนี่กระไร แต่ที่แท้ทางนั้นก็ไม่สู้จะไกลนักเลย ภายหลังรถเราผ่านคาซา กีร์ลานเด ซึ่งเปนบ้านใหญ่ของท่านผู้มีตระกูลดีผู้หนึ่ง ซึ่งแต่ก่อนนี้เคยเปนเพื่อนบ้านดีของข้าพเจ้า เลยบ้านใหญ่นั้นมารถเราขับลงเนินลง ๆ จนถึงที่ราบ เปนสนามหญ้าเขียวชอุ่ม และมีต้นไม้ใหญ่ขึ้นเปนหมู่ดูงามดี พอถึงตรงนี้รถก็หยุด วินเช็นโซกระโดดแผล็วลงจากข้างสารถี ช่วยประคองให้พวกเราลงจากรถ แล้วรถก็ขับเลยไปจอดบังต้นไม้อยู่ห่าง พวกเราเที่ยวเดินตรวจทำเลที่ทาง ประเดี๋ยวมีคนมาถึงอีกคนหนึ่ง คนนั้นคือหมอเยอร์มัน แกพูดภาษาฝรั่งเลว แต่ยิ่งภาษาอิตาเลียนแล้วถึงกับแมว เมื่อมาเรียนได้ความรู้ว่าข้าพเจ้าคือใครแล้ว หมอก็ก้มศีร์ษะกระทำคำนับและยิ้มอย่างกันเองแล้วว่า “ความปราดถนาอันดีซึ่งฉันจะให้แก่ท่านได้ ก็คือฉันจะไม่ต้องรับเปนธุระในการแต่งบาดแผลท่าน. ท่านนอนหลับได้นั้นประเสริฐนัก เรื่องพรรณนี้ไม่มีอะไรดีกว่านอนได้ทำให้เส้นประสาทดี ไม่สทกเสทิน อ๊าค! ท่านสั่น เปนด้วยเช้าวันนี้หนาวจัด.”
/*217*/ข้าพเจ้ารู้สึกว่าตัวสั่นจริง แต่ไม่ใช่สั่นเพราะลมหนาวมิได้ สั่นเพราะข้าพเจ้ารู้สึก—แน่แก่ใจทีเดียว ว่าจะฆ่าคนผู้เคยเปนที่รักอย่างยิ่งมาแต่ก่อน ข้าพเจ้านึกอยากว่าให้เขามีโอกาศได้ทำลายชีวิตข้าพเจ้าบ้างสักเล็กน้อย แต่ไม่มีเสียเลย!....ความสังหรณ์ในใจบอกว่าไม่มีโอกาศเลยแหละ มีความรู้สึกเจ็บใจเมื่อหวนนึกถึงหล่อนแม่ผู้ก่อให้เกิดเหตุชั่วฉนี้ ความโกรธข้าพเจ้าต่อแม่ผู้หญิงนั้นทวีขึ้นสักสิบเท่าได้ นึกๆว่าป่านฉนี้หล่อนจะทำอะไรอยู่ที่วัดแม่ชีหนอ? ไม่ต้องสงไสยคงจะหลับอุตุ ยังเช้าเกินไปที่หล่อนจะลุกขึ้นกระทำการสวดมนต์ภาวนาอันเท็จของหล่อน หล่อนนอนหลับสบาย ในขณะที่สามีและชู้รักของหล่อนได้เชิญให้พระยามัจจุราชมาเปนอนุญาโตตุลาการตัดสินคดีในระหว่างเขาทั้งสอง บัดเดี๋ยวได้ยินเสียงระฆังใหญ่ในเมืองตีหก และอีกประเดี๋ยวได้ยินเสียงรถขับเข้ามาใกล้. เหลียวไปดูเห็นเฟอร์รารีเดินมากับพวกข้างเขาสองคนลงจากรถ ค่อยเดินช้าและสรวมเสื้อเข้าไว้ทั้งหนาเหลือใจหมวกครุ่มลงมาปิดคิ้ว จนข้าพเจ้าบอกไม่ได้ว่าสีหน้าเปนอย่างไร เขามิได้หันหน้ามาตรงทางข้าพเจ้าแต่สักครั้งเดียว ยืนนิ่งพิงต้นไม้ที่ไม่มีใบเฉยอยู่ สกันด์ทั้งสองฝ่ายตั้งต้นจะตรวจและวัดที่ทางกัน.
“เราได้ตกลงเรื่องระยะทางกันแล้วไม่ใช่หรือท่าน ?” มาคีส์พูด “ดูเหมือนยี่สิบก้าวหรือยังไรแหละ?”
“ยี่สิบเก้า” สกันด์ของเฟอร์รารีคนหนึ่งตอบ.
แล้วทั้งสองฝ่ายก็ไปช่วยกันวัดระยะทางอย่างเงียบ ๆ ในขณะที่เขาไปวัดที่อยู่นั้น ข้าพเจ้าหันหลังให้แล้วถอดแว่นตาใส่กระเป๋าเสื้อ แล้วข้าพเจ้าครุ่มริมหมวกลงมา เพื่อจะมิให้คนทั้งหลายเห็นว่าข้าพเจ้า/*218*/ถอดแว่นโดยทันที. ยังไม่เช้าดีแต่ทว่าแสงสว่างมี—ดวงอาทิตย์ยังมิได้ชักรถเลี้ยวเหลี่ยมโลก แต่แสงรัศมีฉายเปนแฉกขึ้นมาสนัด แสงรัศมีทุกเส้นแลดูประดุจใบหอกของนายทหารที่ถือเข้าสู่สงคราม—ฝูงนกตื่นขยับตัวโผผินบินออกจากรังและที่กำบังในต้นไม้ ตามใบหญ้าแวววาวด้วยเมล็ดน้ำค้าง ดูประหนึ่งว่าใบต้นหญ้าเหล่านั้นฝังด้วยเพชรพลอยสีขาว ส่วนตัวข้าพเจ้าเองนั้นรู้สึกอย่างประหลาด รู้สึกเหมือนตัวของตัวมิใช่ตัว รู้สึกเหมือนกับตัวเปนเครื่องจักร์ และมีวิญญาณอื่นอีกดวงหนึ่งมากระทำให้ตัวไหวเลื่อนไป นอกจากจะนึกว่าเปนวิญญาณของข้าพเจ้า.
ปืนได้ประจุปัสตันแล้วทั้งคู่—และมาคีส์พูดแก่สกันด์ข้างฝ่ายโน้นว่า “เห็นว่าถึงเวลาที่เราจะวางคนของเราแล้ว”
ตกลงกันเฟอร์รารีก็ออกจากที่ที่ข้างต้นไม้โซเซโผเผออกมาดูราวกับคนพึ่งจะรื้อเจ็บ ถอดหมวกและเสื้อคลุมชั้นนอกออกกองไว้ และเสื้อเวลาเย็นที่แต่งเมื่อคืนนี้ก็ปรากฎแก่จักษุ สีหน้าดูซีดโรยมีขอบดำรอบตาอันบอกว่าอ่อนใจ ฉวยคว้าเอาปืนออกไปพิจารณาทั่ว โดยความมุ่งจะปองร้ายในปัตจุบันนั้นข้าพเจ้าก็ถอดหมวกและเสื้อลงกองไว้อย่างเดียว—มาคีส์เพ่งดูข้าพเจ้าราวกับว่าเปนคนไม่เคยรู้จักกัน.
“พอถอดแว่นแล้วดูหนุ่มขึ้นมาก หนุ่มมากทีเดียว” ดาวองคูต์พูดและยิ้มในขณะเมื่อยื่นอาวุธให้ ข้าพเจ้ายิ้มตอบแล้วเดินมาอยู่ณที่ที่เขาตกลงกันจะให้ยืน ตรงหน้าเฟอร์รารี เฟอร์รารีกำลังตรวจดูปืนง่วนอยู่จึงมิได้เงยหน้าดูข้าพเจ้าเลย.
/*219*/“ท่านผู้ดีทั้งสอง พร้อมหรือยัง?” เฟรสเซียพูดด้วยเสียงอันไม่บอกว่าว่ามีสทกสท้านหรือใจเต้นเจืออยู่เลย.
“พร้อมแล้ว” เปนคำที่ตอบ. มาคีส์ ดาวองคูต์ชักเอาผ้าเช็ดหน้าออกมาถือไว้ พอเฟอร์รารีเงยหน้าขึ้นดูข้าพเจ้าเปนครั้งทีแรก เทวดาช่วย! ข้าพเจ้าจะไม่ลืมความเปลี่ยนแปลงสีหน้าของเฟอร์รารี ผลุบไปทันทีฉนั้น—ไนยตาบอกว่าเปนบ้า ๆ—หน้าบอกว่าตกใจกลัว ริมฝีปากขมุบขมิบ ปิดๆ เปิดๆ เหมือนกับจะพูด—กึกกักอยู่
“หนึ่ง” ดาวองคูต์ร้อง.
เราก็ยกปืนขึ้น.
“สอง!”
ท่าทางของเฟอร์รารีในเมื่อหมายสูนย์เลิกลักน่ากลัวพิลึก. ข้าพเจ้ายิ้ม—มองตาไปประสบตา—เห็นตัวโยก—มือสั่นเทา.
“สาม!” ผ้าเช็ดหน้าขาวตกลงพื้นดิน. โดยทันทีและพร้อมกันเรายิง. ลูกปืนของเฟอร์รารีวื้ดเช็ดไหล่ไปพอเสื้อขาดโลหิตซับ ควันจาง - เฟอร์รารียังยืนตรงอยู่ ยืนอยู่ตรงข้าม มองตลึงหน้าเศร้าย่น—ปืนหลุดจากมือผล็อย ในทันใดนั้นยกมือขึ้นท่วมศีร์ษะ—ตัวสั่น—ร้องโอย—ล้มหน้าขล้ำลงไปบนดิน. หมอวิ่งเข้าไปประคองพลิกหงายขึ้น ไหนเล่าสิ้นสติแล้ว ถึงโดยตาจะยังลืมอยู่ก็จริง แต่ช้อนเหลือกขึ้นดูสวรรค์ อกเสื้อเชิตชุ่มฉ่ำด้วยโลหิต. เราทั้งสิ้นก็ไปยืนมองอยู่รอบข้าง.
“ยิ่งดี๊?” มาคีส์ถามด้วยเสียงว่าเปนนักฟันอย่างคุ้นสนาม.
/*220*/“อ๊าค! ยิงดีแท้ๆ” หมอเยอร์มันตอบ “เก่งทีเดียว! ตายในสิบนาฑี ลูกปืนเข้าในปอดริมขั้วหัวใจ เรื่องออนเนอร์เปนพอใจแล้ว!”
ในทันใดนั้น เสียงถอนใจใหญ่ฮึดได้ยินจากคนเจ็บ สติกลับคืนฟื้นมา ไนย์ตาค่อย ๆ ช้อย ๆ ลงมาเปนปรกติ เขามองดูคนนี้แล้วคนนั้นในที่สุดมาจ้องมองดูข้าพเจ้า. ริมฝีปากหมุบหมิบอีก—พยายามจะพูด ฝ่ายหมอที่นั่งคอยพยาบาลอยู่ ก็รินเหล้าบรั่นดีหยอดปากเข้าไป พิษสุรากระทำให้มีกำลังวังชาแข็งแรงขึ้น เขาเผยอขึ้นแล้วว่า.
“ขอพูด” เฟอร์รารีพูดด้วยความลำบากมาก “กับเขาหน่อย” มือชี้ตรงข้าพเจ้า—แล้วพูดอย่างคนที่ฝันเพ้อ—“กับเขา—เฉภาะ—เฉภาะ—คนเดียว!”
คนอื่นเลี่ยงออกไปไกลจนไม่ได้ยิน และส่วนข้าพเจ้าก็ก้าวเขยิบเข้าไปหาจนใกล้แล้วคุกเข่าลงข้าง ๆ ไนยตาเฟอร์รารีอันน่ากลัวได้มองดูข้าพเจ้าเต็มตา.
“ในนามของพระเจ้า” เขากระซิบเสียงกระเส่า ๆ “แกหน้ะ คือผู้ใดแน่ ?”
“ท่านรู้จักฉันนี่นา กีโดเอ๋ย” ข้าพเจ้าตอบมั่นคง “ฉันคือฟาบีโอ โรมานี คนที่ท่านเรียกว่าเพื่อน! ฉันคือคนผู้ที่ถูกท่านโขมยเมีย!—ชื่อที่ถูกท่านกล่าวร้าย!—และเกียรติยศที่ท่านล้างผลาญ! เอ! ดูฉันให้ดี! ใจของท่านให้บอกตัวท่านเอง แล้วว่าฉันนี่คือใคร!”
/*221*/เขาร้องครางเสียงอ่อย ๆ ยกมือขึ้นทำท่าประกอบกับคำพูด “ฟาบีโอ ? ฟาบีโอ๋ ? ตายแล้วนี่ เห็นเอาลงหีบกับตาทีเดียว—”
ข้าพเจ้าเอนตัวเข้าไปให้ใกล้ “ถูกฝังทั้งเปน” ข้าพเจ้าพูดให้ชัดถ้อยคำ “เข้าใจหรือไม่กีโด ถูกฝังทั้งเปน! ฉันหนีพ้นได้อย่างไร ก็ตามเพลง! กลับมาบ้าน—มาเห็นความขบถ! จะฟังต่ออีกหรือ ?”
ตัวกีโดสั่น—โคลงศีร์ษะไปมา เหงื่อขึ้นที่หน้าผากเมล็ดเขื่อง ข้าพเจ้าควักเอาผ้าเช็ดหน้าของตัวเองออกเช็ดเหงื่อที่หน้าผาก และริมฝีปาก—เส้นประสาทของข้าพเจ้าแข็งจนถึงกับจะเปราะ ข้าพเจ้ายิ้มอย่างที่ผู้หญิงยิ้มประชดทั้งน้ำตา.
“ท่านรู้ทางที่มีต้นไม้ครื้ม” ข้าพเจ้าว่า “ทางเก่าซึ่งเปนที่ชอบแห่งเรา ที่นกไนติงเกลร้องเพลงอันไพเราะนั่นหน้ะอย่างไรเล่า ฉันเห็นท่านอยู่ที่นั่น กีโดเอ๋ย—กับหล่อน!...—ในคืนที่ฉันกลับมาจากความตาย—หล่อนอยู่ในวงแขนของท่าน—ท่านจูบหล่อน—ท่านพูดถึงตัวฉัน—ท่านลูบคลำสร้อยคอที่อยู่ตรงทรวงอกหล่อน!”
เฟอร์รารีบิดตัวไปด้วยความเจ็บปวด แล้วพูดว่า “บอกที.....เร็ว! ว่า....หล่อน....รู้จักท่านหรือเปล่า!”
“ยังก่อน!” ข้าพเจ้าตอบช้า ๆ “แต่ไม่ช้าคงทราบ—เมื่อเวลาแต่งงาน!”
ความโกรธความแค้นใจแสดงขึ้นในไนย์ตาของเขา “โอพระเจ้า! พระเจ้า! เขาร้องด้วยเสียงอันครวญครางราวกับเสียงสัตว์ร้องเมื่อเจ็บสาหัศ “เหลือเกิน เหลือเกิน! โปรด...โปรด...” โลหิตกะอักขึ้นมาปิดปากไม่ให้พูดหมดประโยค ลมหายใจอ่อนลง /*222*/สีหน้าชักซีดเหลือง ตายังจ้องดูข้าพเจ้าเขม็งอยู่ เอามือคว้าลมๆ ราวกับจะหาของที่หาย ข้าพเจ้าจับมือที่ไขว่คว้านั้นกำไว้ข้างหนึ่ง.
“นอกนั้นเปนทราบตลอด” ข้าพเจ้าค่อย ๆ พูด “เข้าใจแล้วละซีว่าความพยาบาทเปนอย่างไร! แต่สิ้นกันแล้วกีโดเอ๋ย.....สิ้นสุดแล้วเดี๋ยวนี้ หล่อนเล่นเท็จเราทั้งสองคน. ขอพระเจ้าจงทรงพระกรุณายกโทษให้แก่ท่านดังฉันได้ยกโทษนี้. อโหสิต่อกัน.”
เขายิ้ม—ดวงตากลับแสดงความ ความอย่างที่ทำให้รักเขาเมื่อครั้งเรายังเปนเด็กอยู่ด้วยกัน.
“สิ้นกันที!” เฟอร์รารีพูดด้วยเสียงคร็อกแคร็ก “สิ้นกันที่ในบัดนี้. ข้าพเจ้า... ฟาบีโอ...ขอโทษ...” พูดได้เท่านั้นก็ชักตัวบิดขาแขนงอ เสียงในคอลั่นดังจ๊อก เสือกกายไปสุดตัว ถอนใจใหญ่หนักยาว…...แล้วก็สิ้นใจ. ปากยังยิ้มอยู่! ความรู้สึกวาบได้แล่นขึ้นมาตันคอหอยข้าพเจ้า น้ำตาเจ้ากรรมยิ่งกลั้นยิ่งจะขืนซึมออกมาให้จงได้. ยังกำมือของเพื่อนผู้สัตรูนิ่งอยู่—จนรู้สึกว่าเย็นอยู่ในกำมือ. บนนิ้วมือนั้นแววรับด้วยแสงเพ็ชร์ประจำตระกูลของข้าพเจ้าที่หล่อนให้แก่เขา ข้าพเจ้าถอนเอาแหวนนั้นออก—ค่อยๆยกขึ้นจูบ จูบอย่างแสดงความนับถือ. จูบมือนั้นแล้วค่อยๆวางลงยังแผ่นดิน ครั้นได้ยินเสียงฝีเท้าเข้ามาใกล้ ก็ลุกขึ้นยืนเอามือกอดอกนิ่งมองดูศพซึ่งวางอยู่ตรงหน้า คนทั้งพวกพากันเข้ามาไม่มีใครพูดประมาณสักนาฑีหนึ่งได้ ต่างคนก็ต่างมองตรวจดศพนิ่ง ๆ ภายหลังกัปตันเฟรสเซียพูดด้วยเสียงเปนคำถาม ๆ ว่า,
“เห็นจะจอดแล้ว.”
/*223*/ข้าพเจ้าก้มศีร์ษะแทนคำรับ ด้วยจะพูดออกเปนวาจาก็ไม่ไว้ใจเสียงของตัวว่าจะไม่สั่น.
“เขาขอโทษท่านแล้ว ?” มาคีส์ถาม
ข้าพเจ้าก้มศีร์ษะเปนคำตอบรับอีก. ครั้นแล้วก็นิ่งเงียบกันไปอีก. หน้าอันยิ้มแย้มของผู้ตายดูเหมือนจะยิ้มเยาะคำพูดเหล่านั้น ท่านหมอผู้ชำนาญก้มลงดึงหนังตาให้ปิด—ซึ่งทำให้ข้าพเจ้ารู้สึกดูเหมือนกับเฟอร์รารีนอนหลับ และถ้าถูกสกิดเกาสักหน่อยก็จะตื่นขึ้นทันที มาคีส์ ดาวองคูต์ เอาแขนสอดแขนข้าพเจ้าแล้วกระซิบบอกเบา ๆ ว่า “กลับไปเมืองเถิดเอมิโก ดื่มเหล้าเสียสักหน่อยจะดี ดูหน้าตาราวกะไม่สบาย. ท่านคงออกสมเพช—แต่จะทำอย่างไรได้—สู้กันเปนยุติธรรมแล้ว. ฉันแนะนำให้ท่านไปพักสงบอารมณ์เสียสักสองอาทิตย์—ชั่วเวลานั้นความเรื่องนี้ก็ลืมกันหมด ฉันรู้ว่าจะจัดการพรรณนี้อย่างไร—ปล่อยไว้พนักงานฉันเอง อย่าร้อนใจ.”
ข้าพเจ้าขอบใจเขา จับมือเขาสั่นด้วยความเต็มใจแล้วหันหน้ากลับ วินเช็นโซยืนคอยอยู่ที่รถ เมื่อค่อยย่างเดินไปนั้นข้าพเจ้าได้เหลียวหลังมาดูครั้งหนึ่ง—แสงอาทิตย์ที่พึ่งจะโผล่ขึ้นจากขอบฟ้า ส่องมากระทบซีกตัวของทรากผีที่นอนเหยียดแซ่ว และมีนกน้อยตัวหนึ่งได้บินออกจากรังกลางกอหญ้าข้างศพนั้น บินร่อนไปพลาง ร้องเพลงไปพลาง ออกไปรับแสงรัศมีอันอุ่นของพระอาทิตย์.
บท ๒๓
/*224*/ข้าพเจ้าขอตัดบทตอนที่ดวลกับเฟอร์รารีแล้วและไปพักอยู่ที่เมืองเล็กเมืองหนึ่งอันมีนามว่าเมืองอาเวลลีโน ซึ่งเปนเมืองสงัดเงียบอยู่ที่เชิงภูเขาใหญ่อันมียอดคลุมด้วยหิมะตลอดปี เพราะในเวลาที่ข้าพเจ้าอยู่ณะที่ตำบลนั้น ข้าพเจ้าอยู่อย่างเงียบ ๆ สกดใจให้ห่างจากกิจการทั้งหลายแหล่ ผ่อนอารมณ์ให้มีฮอลลีเดย์บ้าง เพื่อจะได้คิดถึงคราวงานการวิวาหมงคลในเวลาที่จะมาในไม่ช้านัก เมื่อก่อนที่จะไปจากกรุงเนเปิลซ์นั้น ข้าพเจ้าได้ไปเยี่ยมภรรยาข้าพเจ้าที่สำนักนิ์แม่ชีและเอาความอย่างย่อเล่าให้หล่อนทราบตั้งแต่ได้เกิดวิวาทบาดเทลาะแก่เฟอร์รารี จนถึงกับได้ต่อสู้กันจนสิ้นชีวิตลงข้างหนึ่งต่อหน้าพยานทั้งหลาย. ความเสียใจหรือความดีใจของหล่อนในเรื่องที่เฟอร์รารีถึงแก่กรรมเพียงไรนั้นไม่จำเปนต้องยกขึ้นกล่าว พึงเข้าใจเอาเถิดว่าเบื้องภายนอกหล่อนแสดงความดีใจ ที่ข้าพเจ้าผู้หล่อนจะได้รับเปนสามีมีไชยแก่ผู้ที่จะทระมานหล่อน แต่เบื้องภายในนั้นเปนของที่จะพึงวินิจฉัยให้ซึ้ง โดยเหตุเปนนางลครตัวเอก รำและเล่นบทของหล่อนสนิทนัก ถึงจะอย่างไรก็ให้เปนแต่เพียงนึกรู้มิให้จับได้เต็มมือดังตัวอย่างแต่ต้นได้กล่าวมาแล้วเปนพยาน.
เวลาเช้าในวันงานของข้าพเจ้านั้นอากาศบริสุทธิสว่างไสวดี ถึงโดยเมื่อคืนวันก่อนจะมีลมพัดกล้า และยังเหลืออยู่บ้างในตอนเช้าก็ดี พัดเอาควันเมฆวาวๆ ลอยลิ่วไปเร็วในท้องฟ้า ดูประหนึ่งว่าเปนเรือแข่งแล่นแข่งกันไปในท้องฟ้าอันเปนสีน้ำเงินนั้น เวลากำหนดนัดการวิวาหะใกล้กระชั้นเข้ามาทุกชั่วโมงทุกชั่วนาฑี คนยิ่งเดินไปโบสถ์/*225*/เปนกลุ่ม ๆ หนาตาขึ้น มีความดิ้นรนอยากจะเข้าไปข้างในหรือเข้าไปใกล้โบสถ์ซะน เย็นนาไร ตามแต่จะพยายามได้ เพื่อจะดูเครื่องแต่งตัวหรูหราของคนสำคัญๆ คนใหญ่ๆ โตๆ ที่ข้าพเจ้าได้ออกก๊าดเชิญมาเปนพยานในการแต่งงานนั้น เวลากำหนดนัดการวิวาห์นั้นห้าโมงเช้า พอสี่โมงครึ่งเศษข้าพเจ้ากับดุ๊ก ดี มารีนา ผู้เปนเพื่อนบ่าวแต่งตัวอย่างสุภาพเรียบร้อยขึ้นรถขับมายังสถานอันจะได้มีพิธีกรรม. สารถีจำเปนต้องขับรถมาอย่างช้า ๆ ด้วยผู้คนหลามตามถนน ถ้าไม่เช่นนั้นก็จะเกิดเหตุอันที่โลกเขามักถือว่าเปนลางไม่ดีควรแก่การมงคลค่อยต้วมเตี้ยมคลานมาจนถึงประตูโบสถ์ได้ ณ ที่นั้นทำให้ข้าพเจ้าประหลาดใจมาก ที่คนมาคอยดูล้นเหลือถึงแก่เบียดเสียดเยียดยัดเปนประดุจปลาซาดินในกระป๋อง มีทั้งเด็กทั้งผู้ใหญ่ ทั้งไพร่ทั้งผู้ดี ทั้งมีทั้งจน ทั้งขัดสนเข็ญใจ ไม่รู้ว่ามาแต่สารทิศใดคอยดูข้าพเจ้าด้วยอินเตอเรสต์มาก.
มีพรมสีทับทิมปูตั้งแต่ที่รถจอดตลอดเข้าไปถึงแท่นไหว้พระในโบสถ์ตามคำสั่งของข้าพเจ้า. ในขณะที่ข้าพเจ้าลงจากรถเดินเคียงกับ ดุ๊ก ดี มารีนา เข้าไปในโบสถ์นั้น ตาทุกคู่จ้องดูราวกับเปนตาเดียวกัน และได้ยินเสียงพูดซุบซิบกันถึงสมบัติเหลือหลายและความอารีรอบคอบของข้าพเจ้า ข้างภายในโบสถ์นั้นยังมีคนอีกอเนก แต่แขกที่ข้าพเจ้าได้เชิญมาในงานนั้นไม่มากกว่ายี่สิบท่าน ซึ่งจัดให้นั่งใกล้แท่นที่ไหว้พระพ้นพวกผู้ดูต่าง ๆ และทั้งมีผ้าแพรกันเปนวงอีกชั้นหนึ่งด้วย ข้าพเจ้าไปปราไสด้วยแขกที่เชิญมาแทบทุกท่าน และได้รับศีลพรเปนการตอบแทนของเขาแล้วก็เดินไปยืนอยู่ที่หน้าแท่นไหว้พระ รูปเทพยดาทั้งหลายซึ่งเขาเขียนแขวนไว้ตามฝาผนังโบสถ์นั้นรู้สึกราวกับ/*226*/มีวิญญาณ—ทุกศีร์ษะดูเหลียวมาทางข้าพเจ้าประหนึ่งจะตั้งกระทำการว่า “ท่านจะทำกิจสิ่งนี้จริงหรือ ? ไม่มีการยกโทษหรือ ?”
วิญญาณอันแข็งของข้าพเจ้าตอบว่า “ไม่มีเสียละ. ยังมีชีวิตอยู่ตราบใดต้องแก้แค้นจงได้.”
รูปพระเยซูที่กำลังพระโลหิตไหลและพระศอซบอยู่บนไม้กางเขน ชำเลืองตาละห้อยดข้าพเจ้าเหมือนกัน—ตาอย่างจะพูดว่า “โอ มนุษย์เอ๋ย ไม่พอที่จะทรมานตัวของตัวด้วยความที่แล้วไปแล้ว ให้นึกถึงสังขารของตัว ไม่ช้าก็เร็วคงตายลงมื้อหนึ่ง แม้ตัดฉันทา โทษา พยา โมหาไม่ขาด เมื่อจะขาดใจจะได้ความศุขจากไหน ?”
และข้าพเจ้านึกตอบในใจว่า “ช่างเถอะพระผู้เปนเจ้าอย่ามาอธิบายเสียให้ยากเลย—ถึงจะไม่ศุขอะไรก็ไม่ว่า ขอแต่ให้ได้แก้แค้นเปนแล้วกัน! และความพยาบาทนี้จะต้องทำจงสำเร็จ ถึงสวรรค์จะร้าวโลกจะแยก ก็ช่างสวรรค์ช่างโลกเปนไร! ความขบถของสัตรีจะต้องให้ได้รับโทษเสียก่อน—ความยุติธรรมอย่างแปลกใช่ธรรมดาจะต้องได้รับก่อน แล้วจึงจะเหลียวดูสวรรค์หรือโลก!”
ดวงจิตรข้าพเจ้าสงบนิ่ง แสงอาทิตย์ส่องต้องบานหน้าต่าง อันประกอบด้วยกระจกสีต่าง ๆ ทอสีน้ำเงิน สีทอง สีทับทิม และสีม่วง ลงมาบนแท่นไหว้พระซึ่งประดับด้วยสิลาขาว และเสียงเพลงช้าอ่อนแต่มีกังวารจับใจ ซึ่งมาจากหีบเพลงใหญ่สำหรับโบสถ์ กระทำให้หวนคิดถึงวันวิวาหะมงคลคราวที่แล้วมา ในเวลาโน้นข้าพเจ้าก็ยืนอยู่ตรงที่นี้ เต็มไปด้วยความหวัง เมาไปด้วยความรักและความเพลิดเพลิน กีโดเฟอร์รารียืนอยู่ข้างๆ และเปนครั้งแรกที่เขาได้ดื่มเท็มเทชั่นจากดวงหน้า และรูปพรรณอันน่ารักแห่งภรรยาข้าพเจ้า ข้าพเจ้าหยิบ/*227*/แหวนแต่งงานออกจากกระเป๋าเสื้อขึ้นพิศ—ดูก็เกลี้ยงขึ้นเงาดีราวกับใหม่ แต่ก็เปนแหวนเก่านั่นเองวงเดียวที่ข้าพเจ้าถอดมาจากนิ้วภรรยาข้าพเจ้าเมื่อวันก่อนนี้ เปนแต่ส่งให้ช่างทองเขาขัดแต่งชักเงา ไม่มีรอยบอกว่าใช้แล้วเหลือเลย ดูราวกับว่าไปซื้อเปิดร้านมาเช้าวันนั้นเอง.
ระฆังใหญ่ประจำโบสถ์ตีเหง่ง ๆ บอกทุ่มโมงสิบเอ็จเหง่งพอเสียงเหง่งที่สุดแล่นมาจากหอระฆัง ก็พอประตูเปิดอ้าดออกกว้างเต็มที่ แล้วได้ยินเสียงเสื้อผู้หญิงซู่ซ่า ๆ และเหลียวหน้าไปดู ก็เห็นภรรยาข้าพเจ้าเข้ามา หล่อนเดินเกาะมากับแขน เชวาเลีย มันซีนี ผู้เถ้า ผู้รับตำแหน่งเปนผู้ปกครองเจ้าสาวในการนี้ดั่งเปนบิดา เครื่องแต่งตัวหล่อนนั้นเปนกำมะหยี่ขาวตัดอย่างไม่หรูหรา และมีผ้าโปร่งลูกไม้อย่างดีหาค่ามิได้คลุมแต่ตั้งศีร์ษะตลอดลงมาถึงเท้า
เพราะหล่อนถือตัวว่าเปนหญิงหม้าย จึงไม่หาเพื่อนสาวมาด้วยตามธรรมเนียม หล่อนใช้เด็กผู้ชายหน้าตาสระสรวยแต่งตัวอย่างเด็กโบราณคนหนึ่งถือชายเสื้อ และมีผู้หญิงเล็ก ๆ สองคนอายุราวห้าหรือหกขวบเดินถอยหลังโปรยดอกกุหลาบและดอกซ่อนกลิ่นไปข้างหน้า ดูทำประหนึ่งว่าเดินนำหน้านางพระยาใหญ่ เด็กหญิงทั้งสองนั้นดูเหมือนกับนางเทพธิดา (แฟรี) ซึ่งเรานึกคาดหน้าคาดตาว่าจะเปนสรวมเสื้อสีทองอย่างหลวมๆ และมีพวงดอกไม้อยู่บนศีร์ษะงามรับหน้ากับผมหยิก นีนนาเองเปนผู้สอนกิริยามาระยาตร์เด็กเหล่านี้ พอมาถึงแท่นที่ไหว้พระเด็กนั้นก็แยกออกไปยืนเคียงนีนนาข้างละคน ส่วนเด็กชายผู้ถือชายเสื้อก็ยืนอยู่ตรงหลัง มือก็ยังถือชายเสื้อกำมะหยี่นั้นชูอยู่ แต่ท่าทางวางผึ่งผายทำเกียรติยศแก่ตัวไม่น้อย
/*227*/ทั้งหมดเปนภาพยนต์ตามที่แม่นีนนาหลอนประสงค์จะให้เปน. หล่อนยิ้มกับข้าพเจ้าเมื่อหล่อนเดินมาถึงแท่นไหว้พระ แล้วก็คุกเข่าลงสวดมนต์อ้อนวอนต่อพระเจ้าข้าง ๆ เสียงเพลงดังและเพราะวังเวงขึ้นกว่าแต่ก่อนสักสองเท่า พระเณรและพวกนักบุญก็เดินออกมาเริ่มการพิธีวิวาห์ ในขณะที่ข้าพเจ้าวางแหวนลงบนสมุดนั้น ข้าพเจ้าชำเลืองดูเจ้าสาว เห็นหล่อนยังก้มศีร์ษะ—ดูเหมือนกำลังภาวนาแน่วอยู่. ท่านบาดหลวงใหญ่ได้กระทำพิธีพรมแหวนนั้นด้วยน้ำมนต์แล้ว ข้าพเจ้าก็หยิบกลับมาสรวมนิ้วอันขาวนุ่มของภรรยาข้าพเจ้าเปนครั้งที่สอง—ตามธรรมเนียมโรมันกะธอลิก เดิมทีสรวมนิ้วศีร์ษะแม่มือก่อน แล้วจึงเลื่อนมาสรวมนิ้วชี้ แล้วสรวมนิ้วกลาง เมื่อถึงนิ้วนางก็สรวมไว้เลยทีเดียว. หล่อนจะจำได้หรือไม่ว่าเปนวงเดียวกับที่หล่อนได้สรวมมานมนาน (ลืมกล่าวไปว่าแหวนวงที่สรวมให้นี้ เปนแหวนวงที่ข้าพเจ้าได้สรวมให้นีนนาในเมื่อแต่งงานครั้งแรก ครั้นเมื่อดวลกับเฟอร์รารีแล้ว ข้าพเจ้าไปพูดจาล่อเอากลับมาได้ และตกใจกลับสรวมให้อีกฉนี้) เชื่อว่าหล่อนคงจะจำไม่ได้ ถ้าจำได้คงสดุ้ง ร้องโวยวายอย่างใดอย่างหนึ่ง นี่ก็สำรวมตัวเปนคนสรวยเปนคนจองหอง เปนคนไม่เดียงสา.
พอเสร็จพิธีทำโน่นทำนี่แล้ว พระก็สวดมนต์ให้ศีล ซึ่งเจ้าบ่าวกับเจ้าสาวจะต้องรับพร้อมกัน. ข้าพเจ้าพิมพ์ไปอย่างนั้นแต่ใจนึกว่า “ค่อนข้างจะอาการหนัก แต่ถ้าข้าพเจ้าถูกแดมน์ นางผู้หญิงจะต้องถูกแดมน์สามเท่า. นรกคงกว้างขวางพอที่เราจะแยกกันอยู่ได้ เมื่อลงไปถึงที่นั้น.”
/*229*/เมื่อคิดเช่นนั้นแล้วค่อยสกดใจลงได้ หันหน้าหนีจากรูปต่างๆ ที่อยู่ในโบสถ์ มองดูไม่ใคร่ได้ ออกสยดสยองไปเอง แล้วกลับหวนนึกว่า โท่เอ๋ย โลกอ้ายกระใหญ่กระโต ควรหรือผู้ชายอย่างข้าพเจ้า หญิงอย่างหล่อน จะมาพบกันได้ จะยอมให้มานั่งหน้าแท่นไหว้พระผู้เปนเจ้าได้ เหตุไรไม่ทำเสียให้ตายก่อนนี้เสีย ดู ๆ ก็ประหลาด.
กำลังซึมอยู่ใจนึกอะไรต่อมิอะไรอยู่ไม่รู้ว่าพระสวดจบเมื่อไร ต่อรู้สึกสัมผัสมือของภรรยาข้าพเจ้าที่ตรงไหล่จึงได้ตื่นจากภวํ. เปนเสร็จการพิธีทั้งหมด ภรรยาข้าพเจ้าเปนภรรยาข้าพเจ้าจริง—เปนของข้าพเจ้าแท้…... เปนของข้าพเจ้าโดยผู้กเงื่อนแห่งวิวาห์สองขมวด—เปนสิทธิ์แห่งข้าพเจ้าที่ข้าพเจ้าจะทำอะไร “จนความตายมันจะมาแยกเอาไปจากกัน.” จะนานสักเท่าใดหนอ ข้าพเจ้ารำพึงเปนทุกข์ จะนานสักเท่าใดก่อนที่พระยามัจจุราชจะมาเปนผู้แยกเราไป ข้าพเจ้ายังมัวนึกอยู่วุ่น แต่ทว่าให้แขนภรรยาข้าพเจ้าไขว่โดยไม่รู้สึกตัวและนำไปในห้องออฟพิศพระ เซ็นชื่อลงในสมุดทะเบียนแต่งงาน ลงปลายได้สติ สกดใจเดินจูงภรรยางามมาในท่ามกลางฝูงผู้ชมเชยออกมานอกโบสถ์. ครั้นถึงประตูชั้นนอกมีพวกผู้หญิงขายดอกไม้หลายคน มาเทดอกไม้อันมีกลิ่นหอมลงตรงเท้าตั้งๆ กระจาด และในการตอบแทน ข้าพเจ้าก็สั่งให้คนใช้เอาถุงเงินซึ่งได้เตรียมไปนั้นแจกให้คนละถุง ทราบแบบได้ดีเพราะว่าได้เคยมาแก่ตัวเมื่อครั้งก่อนนั้นแล้ว. และการที่จะเดินข้ามกองดอกไม้ใหญ่นั้นเปนสิ่งที่ต้องการระวังหน่อย ๆ แต่อย่างนั้นดอกไม้ยังติดเสื้อยาวกำมะหยี่ของนีนนามาด้วยหลายดอก.
/*230*/พอเราเดินเกือบจะถึงรถ ยังมีหญิงสาวคนหนึ่งโยนช่อดอกกุหลาบแดงลงตรงทางข้าพเจ้า ความโกรธแล่นขึ้นสมองข้าพเจ้าทันที จึงเอาซ่นเท้ากระทืบขยี้ช่อดอกไม้นั้นแบนบ่นเลอียดอยู่กับที่ กระทืบแล้วกระทืบอีกจนภรรยาข้าพเจ้าตกใจเลิกหน้าเลิกตา และพวกคนดูรายทางแน่น ๆ นั้นก็ยกไหล่ตามกันและต่างก็มองดูหน้ากันและกันแสดงความประหลาดใจ—ส่วนหญิงสาวเจ้าของดอกไม้ หนีถอยหลังไปด้วยความตกใจกลัวหน้าซีดสลดแล้วร้องว่า “ซันติสสิมา มาโดนา! อา ๆ อะไร ๆ!” ข้าพเจ้ากัดริมฝีปากนึกแค้นตัวของตัวเองที่สติลอย ปล่อยให้กายกระทำกิริยาเช่นนั้น จึงแสร้งทำหัวเราะและตอบกิริยาตกตลึงของแม่นีนนา.
“เปล่าๆ—ไม่ใช่อะไรดอก เปนด้วยความคิดนั่นไปเองฉันเกลียดกุหลาบแดง, ดูเหมือนกับในดอกนั้นมีเลือดมนุษย์ซึมแล่นอยู่ยังไง.”
หล่อนสดุ้งนิดๆ “ความคิดน่าเกลียดน่ากลัวอะไรเช่นนี้. ดูหรือช่างเก็บเอาอะไรมาคิดได้.”
ข้าพเจ้ามิได้ตอบว่าประการใด ช่วยประคองให้หล่อนนั่งรถด้วยกิริยามารยาตร์อันดีแล้วตัวเองจึงได้ขึ้นนั่ง และขับกลับมายังโฮเต็ล ซึ่งได้สั่งเตรียมการเลี้ยงอาหารเช้าในการแต่งงานไว้คอยท่าเสร็จแล้ว.
การเลี้ยงอาหารเช่นนี้ ย่อมเปนที่เมื่อหน่ายแก่ผู้รับประทานมาก ไม่ว่าที่ไหน ๆ หมด ทุกคนมีความยินดีเมื่อการเลี้ยงจวนจบ พอได้ยินเสียงสปีชและคำเยินยอเหลือเกินพ้นวิสัย จนต้องเอาเลขจำนวนมากๆ /*231*/หาร ก็แปลความว่าจะจบกัณฑ์เลี้ยงเสียที ครั้นจบแล้วต่างคนต่างเบาใจลุกขึ้นจากโต๊ะ และจากกันไปชั่วสองสามชั่วโมงที ค่ำจะมาประชุมกันในการเต้นรำอีกครั้ง ซึ่งกำหนดเวลาว่าจะตั้งต้นยามหนึ่ง และเวลานั้นจะเปนเวลาดื่มให้พรแก่เจ้าสาวครั้งที่สุด—และเวลานั้นดนตรีจะเล่น ความเพลิดเพลินการเต้นรำต่อ ๆ กันไป. ข้าพเจ้าได้เดินตามภรรยาข้าพเจ้ามายังห้องอันตกแต่งงดงามสำหรับหล่อน หล่อนบอกว่าหล่อนมีกังวลด้วยธุระมาก—คือจะเปลื้องเครื่องแต่งตัวแต่งงาน จะตรวจตราเสื้อที่จะแต่งเต้นรำในค่ำวันนั้น และจะคุมสาวใช้บรรจุของลงหีบสำหรับไปชมจันทร์ในวันรุ่งขึ้น. วันรุ่งขึ้น! ข้าพเจ้านึกยิ้ม....ข้าพเจ้าอยากทราบว่า หล่อนจะยินดีในระยะวันรุ่งขึ้นอย่างไรบ้างหนอ! ข้าพเจ้าก็จูบมือหล่อนโดยกิริยาอย่างนับถือแล้วออกจากห้อง ปล่อยให้หยุดพักผ่อนให้สบายโดยลำพัง
ธรรมเนียมแต่งงานของชาวอิตาเลียนนั้นไม่สู้จะหยาบคายเหมือนกับชาติอื่น; เจ้าบ่าวในประเทศอิตาเลียนเห็นว่าเปนการไม่ควร ที่พอโบสถ์มอบเจ้าสาวให้เปนสิทธิ์แก่ตนแล้ว ตนจะเข้าไปนั่งเคลียคลอประจ๋อประแจ๋กอดรัดอยู่ไม่รู้จักห่าง. ตรงกันข้าม ถึงจะกำเริบร้อนเพียงใด ต้องอุส่าห์ฝ่าฝืนไว้ระงับใจของตน เพื่อจะรักษาความรักกันให้ยืดยาว และระวังมิให้คุ้นเคยมากเกินไป รู้สึกอยู่ดีทีเดียวว่าไม่มีอะไรฆ่าความรักให้สญไปเร็วและแน่แท้ เหมือนกับความบุ่มบ่ามและความใกล้ชิดเหลือเกิน โบราณยอมกล่าวเปนภาสิตไว้ว่า “รักยาวให้บั่น รักสั้นให้ต่อ” และ “รักใกล้ให้อยู่ไกล รักไกลให้อยู่ใกล้” นี่แหละถ้าไม่ให้หน่ายเร็วต้องไม่ให้รักนัก. ข้าพเจ้าก็ประพฤติทำนอง/*232*/เดียวกับผู้ดีทั้งหลายที่มียศและชั้นเดียวกัน ให้ภรรยาผู้ได้แต่งด้วยกันสองครั้ง มีความเปนไทยของหล่อน—เปนความเปนไทยครั้งที่สุดที่หล่อนจะพึงมี. ให้หล่อนวุ่นด้วยสิ่งที่หล่อนรักยิ่ง—วุ่นด้วยเครื่องประดับกายซึ่งผู้หญิงโดยมากถือว่าเปนความศุขและเปนออนเน่อร์แห่งดวงใจของผู้หญิง ถ้าแม้เครื่องประดับกายของตนเรี่ยมเฟิสต์มากกว่าผู้อื่นที่เปนเพศเดียว ทำให้ผู้อื่นร้อนใจให้เขาค้อน ให้เขาอิจฉาได้แล้ว นับว่าเปนประเสริฐหนัก.
เมื่อข้าพเจ้าไปยืนสูบบุหรี่พิงลูกกรงที่เฉลียงดูคนเดินไปมาตามถนนอยู่นั้นความคิดแล่นมาหัวใหม่ กลับมาห้องเรียกวินเช็นโซผู้ได้ยื่นใบลาแล้ว และจะรีบกลับไปแต่งงานกับหญิงสาวที่เมืองอาเวลลีโน ซึ่งได้ลอบรักตกลงยินยอมเปนผัวเปนเมียกันแต่ครั้งข้าพเจ้าไปพักอยู่คราวนั้น ให้เข้ามาหา แล้วมอบหีบเหล็กเล็กให้ใบหนึ่งซึ่งวินเช็นโซ หาได้ทราบไม่ว่าข้างในมีเงินและธนาบัตร์เปนราคา ๑๒,๐๐๐ แฟรงค์ นี่เปนการดีครั้งที่สุดที่จะทำได้ เงินนั้นพอจะให้ไปตั้งตัวเปนชาวนาหรือชาวสวนอย่างนับว่ามีอันจะกินได้ แล้วฝากหนังสือไปถึงซินยอรามอนตีผู้จะเปนแม่ยายวินเช็นโซฉบับหนึ่ง ห้ามมิให้ฉีกผนึกออกอ่านก่อนได้ขวบอาทิตย์เปนอันขาด ในจดหมายนั้นบอกว่าในหีบเหล็กนั้นมีอะไรและข้าพเจ้ามีความประสงค์อย่างไร และทั้งให้ซินยอรามารับยายแอสซันตา และตาเกียโชโมที่อยู่บ้านวิลลาโรมานีไปเลี้ยงดูไว้ด้วยกว่าจะตาย ทั้งสองคนจะไม่มีชีวิตอยู่นานกี่มากน้อยนักเพราะเปนไม้ใกล้ฝั่งเต็มทีแล้ว.
/*233*/ข้าพเจ้านึกไปไหนต่อไหนไกล มองดูล่วงหน้าถึงความศุขสบายในบ้านที่เชิงเขา วินเช็นโซไปพอถึงก็แต่งงานกับภรรยาไม่ต้องสงไสย ซินยอรามอนตีกับแอสซันตาจะปรับทุกข์สู่กันฟังถึงเรื่องเก่าๆ แล้วช่วยกันเลี้ยงบุตรของวินเช็นโซ คงกล่าวขวัญถึงข้าพเจ้าบ้างในชั้นแรก และมีความเสียดายที่ไม่รู้ว่าข้าพเจ้าไปข้างไหน แต่นานไปก็ค่อยจืดจางไปลงปลายก็ลืม ต้องกับความประสงค์ที่ข้าพเจ้าอยากให้ลืม.
เออ. ข้าพเจ้าได้ทำตอบแทนให้แก่คนที่ดีต่อข้าพเจ้าหมดแล้ว วินเช็นโซมีความรักและซื่อสัตย์กตัญญูต่อข้าพเจ้า ๆ ก็ใช้หนี้สินเสร็จแล้วไม่มีอะไรที่จะทำอีกเว้นแต่สิ่งเดียว สิ่งที่อุส่าห์พยายามมานาน.
บท ๒๔
/*234*/ห้องเต้นรำนั้นแต่งประดับวิจิตรพึงชมด้วยธงเที่ยวและพวงดอกไม้โคมไฟระย้าย้อย ดูประหนึ่งว่าห้องนั้นเปนท้องพระโรงของพระมหากระษัตริย์องค์หนึ่ง ท่านผู้มีบรรดาศักดิ์ในอิตาลีหลายท่านได้มาในที่สโมสรอันนั้น ล้วนแต่น่าอกเต็มด้วยเครื่องอิศริยาภรณ์ประดับด้วยเพชรพลอยอันมีค่า และแพรผ้าสายสพายอันเปนเกียรติยศยิ่ง ผู้หญิงอย่างที่น่ารักมากก็เลื่อนลอยไปบนพื้นอันขัดไว้แล้วลื่นมัน ดูดังที่พวกเรามักฝันถึงเนือง ๆ ว่าเทพธิดาเมืองฟ้าคงจะเปนประดุจเดียว.
สวยที่สุดในพวกสวย วางท่าทางเก๋ที่สุดในพวกเก๋ สนทนาเพลิดเพลินในพวกสนทนาดี คือภรรยาข้าพเจ้า. ข้าพเจ้ายังไม่เคยเห็นภรรยาข้าพเจ้างามเหลือเกินเหมือนในคืนวันนั้นเลย. ชีพจรของข้าพเจ้าเต้นเร็ว เลือดอุ่นขึ้น เมื่อข้าพเจ้าได้เห็นความยิ้มแย้มความสดชื่นของหล่อน หล่อนเปนนางฟ้าของนางฟ้า ใสสดชื่นประดุจน้ำค้างบนใบบอน แปลบปลาบตาคมประดุจแสงอาทิตย์อันฉายทอมาจาก กระจกเงา. เสื้อผ้าของหล่อนทำด้วยผ้าลูกไม้อย่างเลอียดดี รองใน แพรต่วน และมีไข่มุกประดับเปนเฟื่อง เพ็ชรประดับอยู่ที่ตัวเสื้อส่องแสงแววรับราวกับแสงอาทิตย์เมื่อต้องระลอกน้ำ เพ็ชร์ของอ้ายโจรแว่บวั่บอยู่รอบคออันขาวและที่หูหล่อน ที่บนมวยผมสีทองนั้นมีวงจันทร์เล็กฝังด้วยเพ็ชร์สีชมพู ซึ่งข้าพเจ้าจำได้ดีว่าเปนของของมารดาบังเกิดเกล้าของข้าพเจ้า. สิ่งที่แวววาวมากกว่าเพ็ชร์พลอยทั้งหลายที่หล่อนแต่งนั้นคือไนยตาของหลอน ดำขลับราวกับนิลและ/*235*/วาวราวกับดวงดาว สิ่งที่เลอียดอ่อนยิ่งกว่าเส้นใยซึ่งทอเปนเสื้อผ้า ผิวขาวประหนึ่งไข่มุกตรงคอหล่อนซึ่งปรากฏแก่จักษุ.
ตามธรรมเนียมของผู้หญิงอิตาเลียนแล้ว ไม่เปิดตรงทรวงอกให้คนแปลกหน้าดู เช่นกับธรรมเนียมหญิงอังกลิษหรือฝรั่งเศส เยอร์มัน ถ้าหญิงใดบังอาจแต่งตัวลดเสื้อลงมาโชว์จนถึงกึ่งทรวงแล้ว จะเข้าไปในการเต้นรำหลวงในวัง ปาลาสซา ควีรีนาล ไม่ได้เลยเปนอันขาด เขาถือกันว่าเปนหญิงในพวกที่เปนปัญหา ถึงจะเปนคนผู้ลากมากดีมีตระกูลสูงก็ผ่านประตูวังเข้าไปไม่ได้ ดังมีเรื่อง ๆ หนึ่ง ครั้งหนึ่งมีผู้มีตระกูลดีชาวอังกลิษผู้หนึ่งได้รับเกียร์ติยศไปในการเต้นรำหลวง แต่ท่านเลดีผู้นั้นไม่ซึมในธรรมเนียมของชาวอิตาเลียน จึงแต่งตัวเสื้ออย่างลดลงต่ำ ไม่มีแขนเสื้อมีแต่โยงบ่านิดหนึ่งเท่านั้น นายประตูไม่ยอมให้ผ่านเข้าวัง ได้พูดจาชี้แจงแล้วเท่าไร ๆ ก็ไม่ยอม ถ้าแหละกลับไปเปลี่ยนเครื่องแต่งตัวเสียใหม่แล้วจึงจะไม่ขัดขวาง ซึ่งข้าพเจ้าเชื่อว่าท่านเลดีคนนั้นได้รีบกลับไปเปลี่ยนตามคำแนะนำของนายประตู.
แสงแวววับของเงินทองเช่นนั้น แสงระยับของเพ็ชร์พลอยเช่นนั้น เสียงส่ายกระทบพื้นเช่นนั้น หอมน้ำหอมกลิ่นต่างๆ เช่นนั้น และสิ่งอื่น ๆ อีกในคืนวันนั้น ทำให้ข้าพเจ้าวิงเวียนศีร์ษะรู้สึกว่ามันเผาสมองข้าพเจ้าเสมอกับเอาดวงใต้เข้าจอ เออ! จนตราบเท่าวันตาย คืนวันนั้นคงจะไม่ไปจากความจำข้าพเจ้า. ก็ถึงเมื่อตายแล้วใครจะบอกได้ว่าอ้ายคืนวันนั้นมันจะไม่กลายเปนอ้ายตัวแมงอะไรขลุกกลับมาเต้นเยาะข้าพเจ้าอีกได้. อ้อ ข้าพเจ้าจำได้ว่าอะไรทำให้สดุ้งตกใจตื่นจากฝันใน คือเสียงเบาและมีเสียงหัวเราะขัน ๆ ของภรรยาข้าพเจ้า.
/*236*/“เธอต้องเต้นรำ เซซาเร” หล่อนพูด “เธอลืมหน้าที่ที่จะควรทำเสียแล้ว เธอต้องเปิดบอลกับดิฉัน.”
ข้าพเจ้าลุกขึ้นอย่างตัวเปนเครื่องจักร์.
“เต้นเพลงอะไรกันจ๊ะ ?” ข้าพเจ้าถาม และฝืนยิ้มออกมา “ฉันเต้นไม่ดีนาหล่อนนาบอกเสียก่อน เปนคู่เต้นยุ่มย่ามเซ่อซ่าไม่รับประกันด้วย.”
หล่อนทำหน้านิ่วปากยื่น. “โอ คงไม่เปนเช่นนั้น เธอคงจะไม่ทำให้ดิฉันขายหน้า ? - ต้องอุส่าห์เต้นให้ดีสักครั้ง เต้นครั้งเดียวนี่เท่านี้แหละ ดิฉันจะไม่สบายใจเลยแม้เธอทำผิดจนแต่นิดหน่อย. ดนตรีจะทำเพลงควอดรีลล์เดี๋ยวนี้ ฉันไม่ชอบมันไม่ดี สั่งให้ทำเพลงวอลซ์ฮังกาเรียนแทน ดิฉันบอกเธอให้รู้ล่วงหน้าเสียก่อนว่า ถ้าเธอวอลซ์ไม่ดีแล้วเปนโกรธเกือบตายเทียว—ไม่มีอะไรน่าเกลียดและบาด ไนย์ตาเท่าเสียหละ.”
ข้าพเจ้ามิได้ตอบประการใด เอาแขนโอบรอบเอวหล่อนแล้วยืนคอยเสียงเพลงอยู่ หลบตามิให้ดูหล่อนได้มากเท่าไรเปนดี เพราะดูทีไรมันเพิ่มความลำบากที่จะหักใจไว้ได้ขึ้นทุกที ข้าพเจ้าอยู่ในระหว่างรักกับชัง ยากใช่น้อย. ถ้าแหละจะประกาศความชั่วของหล่อนออกในต่อหน้าทาระกำนัน ต่อหน้าเพื่อนฝูงอันมีตระกูลและยศศักดิ์ ให้หล่อนได้ความอาย แล้วก็ละทิ้งหล่อนไปเสีย ถึงหากข้าพเจ้ารู้ว่าจะพูดขึ้นต้นลงท้ายดีอย่างไร—จะเล่าพงษาวดารของข้าพเจ้าและของหล่อนให้คนทั้งหลายฟัง—เขาก็เห็นว่าข้าพเจ้าเปนบ้า และผู้หญิงเช่นอย่างนีนนานั้น ไม่มียางอายหมดหิริโอตะปะเสียแล้ว จะรู้สึกเจ็บ อะไรก็เปล่าทั้งสิ้น นิ่งเสียดีกว่า.
/*237*/เสียงจังหวะเพลงวอลซ์ฮังกาเรียนขึ้นอย่างช้า ๆ ยั่วยวนให้ใจของผู้ประชุมเหิมอยากเต้น. ข้าพเจ้าเองนั้นเปนคนมีชื่อว่าเต้นรำวอลซ์คนหนึ่ง จังหวะก้าวได้กับนีนนาเหมาะเจาะและสนิทสนมดียิ่งนัก หล่อนก็รู้สึกว่าอย่างนั้นเหมือนกัน แหงนหน้ามองด้วยอย่างประหลาดใจ เมื่อข้าพเจ้าเต้นพาหล่อนไปตามหน้าแขกของเราสองสามรอบห้อง.
แล้วผู้อื่นก็ตั้งต้นเต้นรำตาม ในสักสองนาฑีในห้องเต้นรำนั้น ดูประหนึ่งว่าเปนสวนอันเต็มด้วยดอกไม้บาน บริบูรณ์ด้วยสีสรรสด เหมือนสีในสายรุ้ง. หัวใจข้าพเจ้าเต้นแรง สมองของข้าพเจ้าโคลงเคลง ความรู้สึกของข้าพเจ้าหวิว ๆ เมื่อรู้สึกลมหายใจอันอุ่นของนีนนาต้องแก้ม แขนที่โอบเอวนั้นกระชับเข้ามือที่จับมือหล่อนนั้นบีบตึงขึ้นกว่าก่อน หล่อนรู้สึกความบีบนี้เหมือนกัน หล่อนเงยหน้าทำตาชม้อยริมฝีปากผายนิด ๆ เปนทียิ้ม.
“เธอรักดิฉันจนได้.” หล่อนกระซิบ.
“จ้ะถูก ๆ.” ข้าพเจ้าพูดจนไม่ทราบแน่ว่าพูดอะไร “ทำไมเมื่อก่อนนี้ฉันไม่ได้รักหล่อนดอกหรือ แม่ชื่นใจ ฉันไม่ควรเปนแก่หล่อนดังฉันได้เปนในคืนวันนี้.”
หัวเราะเปนคำตอบของหล่อน.
“ฉันทราบดีแล้ว” นินนาพึมอีก เมื่อขณะข้าพเจ้าเหวี่ยงตัวหล่อนไปมิให้ชนกับคนเต้นรำคู่อื่น “เธอแกล้งทำเฉยๆ เย็นๆ แต่ทว่าดิฉันทราบว่าดิฉันจะทำให้เธอรักจงได้—อ้า รักให้หนักให้หนาทีเดียว—ดิฉันก็คิดถูก” และด้วยความอวดดีหยิ่งเย่อพูดต่อไปว่า “ดิฉันเชื่อแน่ว่าเธออาจจะตายเพราะดิฉันได้ดี.”
/*237*/ข้าพเจ้าก้มลงไปจนชิด จนถึงกับลมหายใจอันร้อนเร็วเป่าผมสีทองของหล่อนไหวเผยิบ ๆ.
“ฉันได้ตายเพราะหล่อนแล้ว” ข้าพเจ้าว่า “ได้ฆ่าตัวเก่าของฉันโดยความที่เห็นแก่หล่อน.”
เท้าก็เต้นรำไปพลาง ปากก็พูดกันพลาง แขนโอบรอบเอวพาแล่นวนเวียนไปในฝูงชน หล่อนถอนใจใหญ่หลายชั้น แล้วชอ้อนถามว่า “โปรดบอกหน่อยเถอะว่าเธอหมายความว่าอย่างไร ดิฉันตื้นนัก.”
คุณพระช่วย. เสียงชอ้อนแบบนี้ข้าพเจ้าได้รับมาเสียนักต่อนัก เคยทำให้เรี่ยวแรงลดหย่อนไปเนืองๆ เสียงพรรณนี้กินลึก เสียงหวานวิงวอนแต่ทว่ามีบังคับอยู่ในนั้นด้วย ข้าพเจ้าเคยเสียมากแล้ว เพราะฉนั้นยาพิษถึงจะเกลือกน้ำตาลให้หนาสักกี่มากน้อยก็ยังไม่รับประทานแล้วเวลานี้.
“ฉันหมายความว่าหล่อนเปลี่ยนตัวฉันได้ แม่ยอดรัก.” ข้าพเจ้ากระซิบพูดด้วยน้ำเสียงมีดุๆ “ฉันดูเหมือนชราแล้ว—เพราะหล่อน คืนวันนี้ฉันกลายเปนหนุ่มอีก.—เพราะหล่อนโลหิตอันเย็นและช้าจะกลับร้อนและเร็วดังน้ำหินที่ไหลมาจากปล่องภูเขาไฟ—เพราะหล่อนสิ่งที่สงบเงียบอยู่นานแล้วจะชื่นขึ้นมาใหม่—เพราะหล่อนฉันจะเปนชู้รัก อย่างที่ไม่มีผู้หญิงคนใดได้เคยมี หรือจะเคยมีอีก.”
หล่อนได้ยินและกระเซาะเข้ามาชิดในเต้นรำ ถ้อยคำที่กล่าวนั้นเปนสิ่งที่พอใจหล่อน.
/*239*/เพลงดนตรีนั้นค่อยช้าลง ๆ แล้วก็ทำเพลงลูกหมดข้าพเจ้าก็พาภรรยาไปนั่งที่เก้าอี้ และมอบให้แก่เจ้าองค์หนึ่งผู้จะเปนคู่เต้นรำกับหล่อนในเพลงหน้า. ครั้นแล้วก็หลีกออกจากห้องเต้นรำจะมาถามถึงวินเช็นโซ ได้ความว่าไปเสียแล้ว คนใช้ในโฮเต็ลเพื่อนของเขาไปส่งขึ้นรถไฟไปเมืองอาเวลลีโน และเมื่อจะไปนั้นได้ย่องเข้ามาที่ห้องเต้นรำ เห็นข้าพเจ้ายืนขึ้นจะเต้นกับภรรยา “น้ำตาล่อหน่วย”—ตามคำคนที่ไปส่งกลับมาเล่าให้ฟัง—แล้วก็ไปโดยไม่อาจจะล่ำลาได้.
เมื่อได้ฟังคำบอกเล่าดังนั้นข้าพเจ้าก็มิได้แสดงกิริยาแปลกอย่างไรให้ปรากฎ แต่ในใจนั้นรู้สึกว่างว้าเหว่เอกา. มีคนใช้อันซื่อสัตย์อยู่ด้วยเหมือนกับมีเพื่อนอยู่ด้วยคนหนึ่ง เพราะว่าวินเชนโซเปนเพื่อนตามชั้นตามตระกูลของเขา มาบัดนี้ข้าพเจ้าอยู่คนเดียว คนเดียวแท้ๆ ไม่มีอะไรจะเปรียบได้—อยู่ทำการโดยลำพัง ไม่มีสิ่งใดที่จะทัดทานหรือช่วยเหลือ. มีอยู่แต่เพียงตัวข้าพเจ้าเองกับหล่อนกับพระเจ้า—สามคนเท่านี้ที่ข้าพเจ้าถือว่ามีอยู่ในโลก ความยุติธรรมจะต้องสำเร็จด้วยสามคนนี้.
เดินกลับมาสู่ห้องเต้นรำด้วยความเศร้าสลดใจ เจอะหญิงสาวพึ่งรุ่นที่ตรงประตู—เปนบุตรสาวของคนโตในเมืองเนเปิลซ์คนหนึ่ง แต่งตัวขาวล้วนตามจารีตของหญิงสาวทั้งหลาย. หล่อนพูดแก่ข้าพเจ้าด้วยเสียงออกกระดากๆอายๆแต่ตรงๆอย่างเด็ก.
“สนุกมากเข้อะ. ดิฉันรู้สึกราวกับอยู่เมืองสวรรค์. ท่านทราบไหมเคอะว่านี่เปนบอลครั้งที่หนึ่งของดิฉัน ?”
ข้าพเจ้ายิ้ม “อ้ออย่างนั้นหรือจ๊ะ? เห็นจะสนุกสำราญมาก?”
/*240*/“โอ๊ย ท่านเจ้าขา สนุกสำราญนั้นเปนคำที่ใช้ยังไม่ถูกมันเกินยิ่งกว่านั้น ไม่ทราบว่าจะใช้คำว่ากระไร! แม้ดิฉันอยากให้เปนอย่างนี้ชั่วนาตาปี! อ้า-เง่อ-แปลกไหมล่าค้ะ ?—อ้า—ดิฉันพึ่งจะทราบคืนวันนี้เองว่าตัวดิฉันหน้ะสวย.”
แม่สาวคนนั้นพูดอย่างตรงๆ ง่าย ๆ และยิ้มแย้มด้วยความปลื้มใจ. ข้าพเจ้าจ้องมองดูหน้า.
“อา-ฮา! มีคนเขาบอกลาซีน่า”
หล่อนอายหน้าแดงและหัวเราะ “เข้อ! เจ้ามายาโนคนมีเกียรติยศสูงอย่างท่านคงไม่พูดสิ่งที่ไม่จริง ฉนั้นตัวดิฉันต้องนับว่าเปนคนสวยคนหนึ่งได้ตามรับสั่ง เปนจริงไหมค้ะ ?”
ข้าพเจ้าเอามือชี้ช่อดอกไม้สะโนดรอปที่เหน็บอยู่ที่เสื้อแล้วพูดว่า “แม่เอ๋ย จงมองดูดอกไม้ที่เหน็บอยู่นั้น ดูซีตั้งต้นจะเที่ยวลงด้วยความอากาศร้อน อนิจจา! อนิจจา! ดอกไม้นั้นจะรู้สึกยินดีเท่าไร ถ้ายังงอกอยู่ ณ ที่เย็น ๆ ในป่าในกลางตะไคร่น้ำ แกว่งไกวดอกไปมา ตามลมที่ชวยชายไปกระทบ! ดอกไม้นั้นจะสดชื่นคืนขึ้นได้อย่างเดิมหรือไม่ ขอให้แม่คิดเพราะคำของเจ้ามายาโนชมว่าดอกไม้นั้นงาม ? ฉันใดก็ดี แม่หนูน้อยเอย ชีวิตและหัวใจของแม่ ซึ่งกระทบไฟแห่งความยกยอชมสรรเสริญ ความบริสุทธิจะเหี่ยวลงไปอย่างเดียวกับดอกไม้ที่เหน็บอยู่นั้น. ว่าส่วนสวย-สวยสู้แม่คนนั้นได้หรือ ?” ข้าพเจ้าชี้มือไปตรงภรรยาข้าพเจ้า ผู้กำลังคำนับแก่คู่เต้นในเพลงควอดรีลล์.
/*241*/แม่สาวน้อยนั้นมองดูตามนิ้ว หน้าสลดตาหมองลงด้วยความอิจฉาเกิด “สู้ไม่ได้หร็อกเข้อ. แต่ถ้าแต่งตัวด้วยลูกไม้ด้วยแพรต่วน ด้วยไข่มุก และมีเพ็ชร์มาก ๆ อย่างนั้น บางทีก็เกือบจะสู้ได้.”
“ขอจงอย่าได้เปนอย่างเขาเลย. แม่หนูยังสาว,—ยังไม่ละทิ้งการสาสนาดอก ไปถึงบ้านคืนวันนี้ จงรีบไปคุกเข่าลงข้างที่นอนน้ะ แม่หนูน้ะ สวดต่อหน้าไม้กางเขน แล้วอ้อนวอนขอพรต่อมารดา อ้อนวอนสวดมนต์ภาวนาอธิฐานตรวจน้ำ ให้ไกลร้อยโยชน์แสนโยชน์ อย่าให้เหมือนแม่คนโน้นได้แต่จงสักนิดเดียว.”
ข้าพเจ้าหยุดเพราะว่าเห็นตาสาวน้อยนั้นตื่นบอกว่าประหลาดใจและกลัว จึงหัวเราะและมองดูหน้า.
“ฉันลืมไป ลืมไปจริงๆ” ข้าพเจ้าพูด “เลดีคนนั้นภรรยาฉันเอง ฉันควรจะคิดเสียก่อน! ที่พูดเมื่อกี้นี้หน้ะ—พูดถึงคนอีกคนหนึ่งต่างหาก แม่หนูไม่รู้จักดอกคนนั้น ขอโทษที! ยังนี้แหละ เหนื่อยหนักลาก้อความจำมันเขวไปอย่างนี้ อย่าเอาเปนนิยมนิยายด้วยถ้อยคำที่กล่าวนั้นเลย. จงเพลิดเพลินให้เต็มที่เถิด แม่หนูจ๋า ขออย่างเดียว แต่อย่าเชื่อถ้อยคำอันไพเราะของเจ้ามายาโนนัก. ไปที!”
พูดดังนั้นแล้วก็ทำหัวเราะ หัวเราะอย่างที่เค้นออกมาแห้งอย่างนั้น แล้วก็เดินปนไปกับแขกทั้งปวง สนทนากับคนนี้นิดเรื่อยไปสนทนากับคนโน้นหน่อย เล่นตลกกับคนนั้น แต่พยักหน้ายิ้มกับคนหนึ่ง พวกผู้หญิงโดยมากชอบยอ ข้าพเจ้าก็ไม่ขัด ธรรมชาติยอพวกผู้หญิงเรื่อย ถึงเขาจะพูดอะไรมาไม่ขันสักนิด ข้าพเจ้าเสหัวเราะเสียมงอไปงอมา พูดอะไรมาเปนไม่มีขัดคอกัน เออด้วยค้ะด้วยจริงด้วยไป/*242*/ตามเพลง เมื่อเดินไปในหมู่ชนนั้น ไปเจอะ ลูเซียโน ซัลลัสตรี จินตะกระวีเข้า เขายิ้มรับรองข้าพเจ้า ซึ่งข้าพเจ้าเอาอย่างทำตอบ.
“ฉันมีเวลาที่แสดงยินดีให้ศีลพรท่านน้อยนัก ท่านคอนเต้” พูดด้วยสำเนียงออกเปนดนตรี ๆ “แต่ขอให้ท่านพึงทราบเถิดว่า ฉันแสดงโดยหมดจิตรใจ. ถึงผู้หญิงต่างๆ ที่ฉันฝันประพันธุขึ้นในเรื่องหนังสือก็ยังไม่งามเท่าเลดีที่เปนเคานเตสโอลิวาสักคนเดียว.”
ข้าพเจ้าก้มศีร์ษะขอบใจนิ่งอยู่,
“ฉันเปนคนพิลึกอย่างไรไม่ทราบ” ท่าน เขาพูดต่อไป “ความงามหรูหราซู่ซ่าในคืนวันนี้ทำให้ใจฉันเศร้า ไม่รู้ว่าทำไมถึงเปนอย่างนั้น ดูมันหรูมันซู่ซ่าโครมครามเกินต้องการ. ไม่ได้การ กลับบ้าน ต้องเขียนโคลงกล่าวถึงเรื่องวันนี้สักหน่อย.”
“กลับไปลาเขียนซี แล้วขอมีเกียรติยศอ่านต้นฉบับบ้างน้ะท่าน. อา ท่านไม่ใช่คนแรกที่จะนึกถึงศุขคู่กับทุกข์เพลินคู่กับเศร้าแต่งงานคู่กับการศพ.”
“ฉันหวนนึกถึงเรื่องเก่าหนสองหนวันนี้!” ซัลลัสตรีพูดเบา ๆ “นึกถึงเฟอร์รารีที่หลงผิด. สมเพชที่มาเกิดเทลาะขึ้นเปนปากเปนเสียงกับท่านจนจอด.”
“แม้น่าสมเพชจริง!” ข้าพเจ้าตอบ แล้วก็เอาแขนสอดแขนซัลลัสตรี จูงหันมาให้ตรงหน้าภรรยาข้าพเจ้า ซึ่งยืนอยู่ไม่ไกลนัก “จงมองดู - ดู - นางฟ้าที่ฉันได้แต่งงานด้วย! หล่อนไม่สวยพอที่จะให้ก่อสาเหตุถึงแก่ตายกันได้หรือ ? อ้ายหลับตาจริงๆ ลูเซียโน!—ทำไมถึงคิดถึงเฟอร์รารี ? เฟอร์รารีมิใช่ชายคนแรกที่ได้ตายเพราะหล่อน หรือจะเปนคนที่สุด ?”
/*243*/ซัลลัสตรียกไหล่และนิ่งอยู่สักสองสามนาฑี. แล้วพูดด้วยยิ้มแย้มแจ่มใส. “ถึงยังนั้นก็เถอะ เพื่อนเอ๋ย ถ้าลงเอยกันด้วยกินกาแฟข้างหนึ่งกินเหล้าสามดาวข้างหนึ่ง หรือกินเมล็ดขนมปังทั้งสองข้างจะดีกว่า นี่อะไร—. ถ้าเปนตัวฉัน ฉันหายิงสัตรูด้วยลูกปืนตะกั่วให้เสียตะกั่วไม่ จะยิงด้วยคำฉันท์ทีเดียวแหละ!”
ต่างคนก็หัวเราะ. ข้าพเจ้าก็ผละออกจากซัลลัสตรี ทำท่ารื่นเริงไปเข้าหมู่กับพวกอื่นอีกต่อไป เต้นรำอีกบ้างนั่งคุยยืนคุยบ้างเรื่อยไปตามลักษณะเปนเจ้าของงาน. สัปเป้อร์จะเลี้ยงกันต่อเที่ยงคืน. ข้าพเจ้าชักนาฬิกาออกดูเวลาได้อีกสิบห้านาฑีจะห้าทุ่ม! หัวใจข้าพเจ้าเต้นเร็ว โลหิตแล่นขึ้นตรงทางเส้นขมอง จนดังอื้อในแก้วหูราวกับเสียงรถไฟเมื่อเข้าถ้ำ... ชั่วโมงที่ข้าพเจ้าตั้งตาตั้งใจคอยเปนนมเปนนาน ด้วยความร้อนรนมาถึงแล้ว! เท่านั้นเอง! เท่านั้นเอง!
◌ ◌ ◌ ◌ ◌ ◌ ◌ ◌ ◌ ◌
ค่อย ๆ เดินเข้าไปใกล้ภรรยาข้าพเจ้า หล่อนเต้นรำเหนื่อย หยุดพักนั่งบนเก้าอี้กำมหยี่คุยสนุกสนานอยู่กับเจ้ามายาโน ผู้นำคำเยินยอเคลือบน้ำตาลได้ทำให้เด็กหญิงสาวใจเหลิงอยู่. ข้าพเจ้าขอโทษในการที่ไปขัดต่อความสนทนาเช่นนั้น แผ่วเสียงลงให้เบาเมื่อพูดแก่หล่อนเพื่อมิให้ใครได้ยิน.
“แม่ยอดที่รัก! ขอเตือนว่าอย่าลืมที่เราได้สัญญากันไว้.”
“ดิฉันไม่ลืมดอกเข้อะ! บอกซีเคอะเมื่อไร—และอย่างไร?”
“เดี๋ยวนี้แหละ. จำทางเข้ามาโฮเต็ลทางข้างหลังเมื่อขากลับมาจากโบสถ์ด้วยกันเมื่อเช้านี้ได้หรือไม่เล่าจ๊ะ ?”
/*244*/“ได้ข้ะ.”
“ถ้าอย่างนั้นไปพบฉันที่นั่นในยี่สิบนาฑี. ออกไปต้องไม่ให้ใครเขาเห็น. แต่” ข้าพเจ้าเอามือจับเสื้อผ้าบางที่หล่อนแต่ง “หล่อนต้องแต่งอะไรให้อุ่นกว่านี้.”
“เสื้อคลุมหนาวตัวขาวเห็นจะใช้ได้” หล่อนตอบ “ไม่ไปไกลไม่ใช่หรือเค้อะ ?”
“เปล่า ไม่ไกลดอกจ้ะ.”
“เชื่อว่ากลับทันเวลาสัปเป้อร์ ?”
ข้าพเจ้าก้มศีร์ษะ “แน่เทียวหล่อน !”
ไนยตาของหล่อนชม้อยชม้าย. “เรี่ยมไม่น้อย. เดินไปในแสงจันทร์กับเธอเปนสิ่งอันปลื้มใจยิ่ง. ใครจะนึกบ้างว่าเจ้าบ่าวอย่างเธอนี่ไม่เก่ง แม้—เดือนหงายสว่างดีหรือเค้อะเธอ ?”
“เชื่อว่าอย่างนั้น.”
“เข้อ! ในยี่สิบนาฑีดิฉันไปพบ ณ ที่ที่นัด เซซาเร ในขณะนี้มาควิส กวัลโดร จะเต้นรำลานเซอร์กับดิฉัน ไม่ลืมเข้อ พูดกันหนเดียวเปนแล้ว ไม่ใช่เด็กอมมือจะได้ลืมในชั่วขณะประเดี๋ยวเดียว.”
ว่าดังนั้นแล้วหล่อนก็หันหน้ากลับไปทำกิริยาแช่มชื่นแก่มาควิส ผู้ในทันใดนั้นเข้ามากระทำคำนับอย่างเสงี่ยมและยิ้มแย้ม และข้าพเจ้ายืนดูเขาเดินไปด้วยกันจนถึงวงที่จะเต้นรำลานเซอร์ ซึ่งพวกผู้หญิงชอบเปนที่สองรองวอลซ์.
ความแช่งด่าจะแล่นขึ้นมาสู่ริมฝีปากเสียให้จงได้ อุส่าห์ข่มขืนกลืนไว้ รีบวิ่งขึ้นไปยังห้องข้าพเจ้า จัดการปลิดสิ่งซึ่งทำให้ข้าพเจ้า/*245*/แปลกจากแต่เมื่อก่อนนั้นเสีย ในสองสามนาฑีไปยืนดูตัวตรงกระจกเงาบานใหญ่ จำแลงรูปเปนอย่างรูปเดิมให้ใกล้ที่สุดที่จะจำแลงได้ เปลี่ยนไม่ได้อย่างเดียวแต่ผมที่ขาวเปนดอกฝ้าย เคราและหนวดแพะนั้นสงเคราะห์เสียด้วยมีดโกนสองสามแกรกก็พินาศไป เหลืออยู่แต่หนวดดัดโค้งขึ้นที่ริมปากอย่างเดียวกับข้าพเจ้าเคยดัดเมื่อสมัยก่อนโน้น แว่นตาดำก็โยนเสียด้วย ไนยตาคมวาวและแข็งแรงบอกว่ายังหนุ่มแน่น ยืดตัวขึ้นตรงเต็มที่ เตบ็งกล้ำเนื้อและกำหมัดดู รู้สึกว่ามีอำนาจแร็งอย่างคนหนุ่ม คิดขึ้นมาถึงคำอีตาเถ้าขายผ้าขี้ริ้วแก่ว่า “อย่างนี้ลาก้อทุบใครปับเดียวเปนไม่คืนรัง” ดูก็จริงของแก!... ไม่ต้องใช้กริสก็ได้ (เมื่อพูดนั้นข้าพเจ้าหยิบกริสออกมาจากสิ้นชัก ถอดฝักออกลูบคมดู) เออกริสนี้จะเอาไปด้วยดีหรือยังไร ? อ๊ะ เอาไปด้วยก็ดีเผื่อต้องการใช้ นึกดังนั้นแล้วก็เอาเหน็บส้อนไปในเสื้อชั้นใน
คราวนี้ถึงพยาน-พยาน! มีอยู่พร้อมแล้ว ข้าพเจ้าจึงรีบรวบรวมกันเข้าด้วยกัน ที่หนึ่งคือของที่ได้ฝังกับข้าพเจ้า—สายสร้อยทองมีล้อกเก็ตห้อยใน ในล้อกเก็ตมีรูปภรรยากับบุตรสาวแล้วถุงเงินแล้วซองก๊าดที่แม่นีนนาได้ให้ข้าพเจ้าเอง ไม้กางเขนที่บาดหลวงได้วางบนหน้าอกข้าพเจ้าในโลงศพ การที่นึกถึงโลงศพทำให้ข้าพเจ้ายิ้มคนเดียว—โลงที่แตกเปียก และราขึ้นจะต้องพูดส่วนตัวเองในประเดี๋ยวนี้ ในที่สุดข้าพเจ้าเอาหนังสือซึ่งมาคีส์ คาวองคูต์ ได้ได้ในกระเป๋าเสื้อแนบอกเฟอร์รารีเมื่อตาย และส่งมาให้ข้าพเจ้าทั้งมัด—หนังสืออย่างเพราะอย่างหวานอย่างชื่นใจ ซึ่งหล่อนได้เขียนไปถึง กีโด เฟอร์รารี ณ กรุงโรม
/*246*/หมดหรือยัง? เที่ยวค้นทั่วทั้งสองห้อง ทุกมุมทุกซอก สิ่งใดที่เห็นว่าจะเปนหนทางนำให้สืบถึงตัวข้าพเจ้า ข้าพเจ้าทำลายลงเสียหมด—ไม่มีอะไรเหลือนอกจากเครื่องประดับประดาห้องและของกระจุ๋งกระจิ๋ง—ราคาเล็กน้อย แต่คิดไปก็เปนกำนัลแก่เจ้าของโฮเต็ลพออยู่.
มองในกระจกอีกครั้งหนึ่ง เออ ตัวของตัวเปนฟาบีโอ โรมานี อีกครั้ง เสียแต่ว่าผมขาวไป- ผู้ใดเคยรู้จักข้าพเจ้าดีแล้วจะไม่สงไสยว่าเปนผู้อื่นเลย ถอดเสื้ออิบวนิงเดร๊ส สรวมเสื้อสักหลาดอย่างแต่งกลางวัน ๆ แล้วสรวมเสื้อโคล้กยาวคลุกชั้นนอกตั้งแต่ศีร์ษะตลอดถึงเท้าคลุมตลบขึ้นมาปิดปากและคาง สรวมหมวกสักหลาดอ่อนครุ่มริมลงมาปิดตา แต่งตัวอย่างนี้เปนของไม่แปลกจากธรรมดาเลย พวกชาวเมืองเนเปิลซ์ที่กลัวลมหนาวซึ่งพัดโกรกลงมาจากยอดเขาแอลปส์ในต้นระดูสะปริงแต่งกันอย่างนี้ชุม และแต่งฉนี้นั้นข้าพเจ้ารู้ว่าหล่อนคงจะไม่เห็นหน้าข้าพเจ้าได้ อีกประการหนึ่งที่ที่เรานัดเจอะกันนั้น เปนที่ขมุกขมัวมีตะเกียงน้ำมันจุดอยู่แต่ดวงเดียว ด้วยทางนั้นเปนทางเข้าสวนและใช้เฉภาะเปนทางไปรเวต มิใช่ทางธรรมดาที่จะเข้าหรือออกจากโฮเต็ลเลย.
ข้าพเจ้ารีบเดินสาวเท้าไปอย่างรีบร้อน มองดูทางที่ที่นัดไว้ยังไม่เห็นใครหรือหล่อนอยู่ที่นั่น ยืนคอย ๆ—นาฑีดูนานราวกับชั่วโมง เพลงในห้องเต้นรำส่งเสียงลอดลงมาได้ยินถนัด—เสียงเพลงเปนเพลงเวียนนี้สวอลซ์ ดูเหมือนได้ยินจนชั้นฝีเท้าพวกเต้นรำ จะได้ยินจริงหรือเปนเพราะอุปาทานนึกว่าได้ยินก็ได้ยินก็ไม่ทราบ ที่ข้าพเจ้ายืนอยู่นั้นไม่มีใครเห็นได้เปนแน่—พวกบ๋อยก็ไปช่วยกันเดิน/*247*/กูลีกูจอจัดสับเป้อร์ใหญ่สำหรับการแต่งงาน และพวกที่เหลือพวกนั้นก็ไปยืนชะแง้ดูเต้นรำหมด.
จะไม่มาเสียหละกระมัง ? หรือบางทีหล่อนจะรู้เท่าทันหนีเอาตัวรอดพ้นก็ไม่รู้! ตัวสั่นด้วยความคิดอันนี้ แล้วสกดใจนึกยิ้มความที่คิดเปนบ้าไปฉนั้น เห็นจะไม่เปนเช่นนั้น การที่จะทำโทษก็เปนการยุติธรรมอยู่แล้ว ตัวอกุศลคงจะไม่เข้าด้วยเปนแน่ คิดเองรู้สึกเอง เดินทวนไปเดินมาเปนชมด หัวใจเต้นกี่ครั้งกี่ครั้งนับได้ ได้ยินเต้นกระทบโครงดังปั้บๆ เออ ดูช่างนานเสียนี่กระไร! หล่อนจะไม่มา เสียหละกระมังนี่ ? อา! สิ้นเคราะห์ไปเถอะ! ข้าพเจ้าได้ยินเสียงสร่ายและฝีเท้าเบา ๆ มาแล้ว—กลิ่นหอมฟุ้งมาในอากาศ เหมือนดังได้กลิ่นพิกุลเมื่ออยู่ใต้ต้น เหลียวไปดูเห็นหล่อนเข้ามาใกล้แล้วหล่อนวิ่งผวามาหาข้าพเจ้าเร็ว จนเสื้อคลุมซึ่งทำด้วยขนสัตว์รัสเซียนอย่างดีปลิวไปอยู่ข้างหลัง เผยให้เห็นเสื้อชั้นในอันงามหรูหรายิ่งดังได้พรรณามาแล้ว ยิ้มและทำอาการอย่างแสนงอนค้อนคมพูดว่า.
“ดิฉันทำให้เธอคอยอยู่นานเคอะ คาโร มีโอ! รับประทานโทษ เสียใจมากที่มาช้าไปหน่อย แต่วอลซ์เพลงชุดนี้ยั่วยวนชวนให้เต้นแท้ ๆ ดิฉันอดไม่ได้เลยเต้นอีกหน่อยจึงได้มาช้าไป อุ้ย อยากให้เธออยู่ในเวลานั้นจะได้เต้นด้วยกัน.”
“แต่เพียงอยากจะเต้นเท่านั้น ก็เปนเกียรติยศอันใหญ่ยิ่งแก่ตัวฉันเสียแล้ว” ข้าพเจ้าพูด และเอาแขนโอบรอบเอวแล้วนำมาทางประตูออกสวน “เออ บอกฉันที นี่หล่อนจัดการอย่างไรจึงออกมาจากห้องเต้นรำได้ ?”
/*249*/“ไม่เห็นยากอะไรเลย พอเต้นรำจบแล้วดิฉันก็แล่นออกจากคู่เต้นบอกเขาว่าประเดี๋ยวกลับ แล้วก็วิ่งขึ้นไปห้อง หยิบเอาเสื้อคลุมตัวนี้สรวมแล้วก็—อยู่นี่ยังไงหละ.” ว่าแล้วหล่อนก็หัวเราะ ดูเหมือนจะมีศุขสบายอิ่มอกอิ่มใจเต็มที่.
“ขอบใจมากที่หล่อนได้มาอย่างนัดแม่งามเลิศ” ข้าพเจ้าพูดอ่อยอย่างสภาพ “เมื่อมานั้นเจอะสาวใช้ของหล่อนหรือเปล่า ? มันรู้ไหมว่าหล่อนจะไปไหน ?”
“สาวใช้? โอย ไม่ได้อยู่ในห้องสักนิด เจ้าชู้หยอกใครเมื่อไร เธอเห็นจะไม่ทราบ อาจทายได้ว่าป่านนี้ไปประหลอจ่อแจอยู่กับเจ้าพวกบ่อยในครัวแล้ว เขาก็สนุกตามภาษาของเขา.”
ข้าพเจ้าหายใจสบาย ไม่มีใครเห็นเราเลย ไม่มีผู้ใดมีระแคะระคายในความมุ่งหมายของข้าพเจ้าเลยสักนิดเดียว ค่อย ๆ เปิดประตูมิให้มีเสียงแล้วก็ไปข้างนอกด้วยกัน ช่วยภรรยาข้าพเจ้าเอาเสื้อคลุมคลุมตัวมิดชิดแล้ว ข้าพเจ้าก็เดินนำตัดข้ามสวนไปเร็ว เดินไปไม่เจอะผู้คนสักคนเดียว พอถึงประตูใหญ่ชั้นนอกก็ให้นีนนายืนคอยอยู่ ข้าพเจ้าไปตามรถเช่าได้คันหนึ่ง ซึ่งทำให้หล่อนมีความประหลาดใจมาก.
“ดิฉันคิดว่าเราจะไม่ไปไกลถึงไหน ?” หล่อนพูด.
ข้าพเจ้าจึงบอกแกหล่อนว่าไปไม่สู้ไกลออก แต่เกรงว่าจะเมื่อย จึงได้เรียกรถมาให้ ภรรยาข้าพเจ้าพอใจในคำอธิบายนี้ ช่วยพยุงแม่เจ้าประคุณขึ้นรถแล้ว ตัวข้าพเจ้าก็ขึ้นนั่งเคียง บอกคนรถให้ขับไปยัง “ลา วิลลา กัวดา” พอขาดคำรถก็ลั่นโครม ๆ ไปบนถนนหินอันปราบไม่เสมอนั้น.
/*249*/“ลา วิลลา กัวดา!” นีนนาร้อง “มันอยู่ถึงไหนกัน ?”
ข้าพเจ้าตอบว่า “เปนบ้านเก่า อยู่ข้างที่ที่ได้บอกแก่หล่อนแล้วว่าเพ็ชร์พลอยอยู่ที่นั่น”
พอใจ ชบศีร์ษะพิงทับไหล่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าเหนี่ยวตัวเข้ามาให้ใกล้อีก และหัวใจข้าพเจ้าเต้นด้วยความยินดีอันร้ายกาจ.
“จะเปนของใครเสีย—เปนของฉันเอง!” พูดกระซิบที่หูหล่อน “ของฉันตลอดกัลป์!”
หล่อนแหงนหน้าขึ้นและยิ้มอย่างว่าเปนต่อ ริมฝีปากเย็นของหล่อนได้กระทบริมฝีปากอันร้อนแห้งผากของข้าพเจ้า ถ้าเปนนรินทร์อินตรงนี้คงจะคิดโคลงกล่าวว่า:
“เอนโอษฐแอบโอษฐโอ้ อุ่นอก อรเอย”
แต่นี่เปนข้าพเจ้าจึงนิ่งอยู่ เออ ข้าพเจ้าได้จูบหล่อน—ไม่เห็นจะต้องห้ามอะไร เมื่อหล่อนชอบคลอเคลีย ก็ยอมตามใจหล่อน—ยอมให้หล่อนคิดว่าหล่อนชะนะเต็มประตูด้วยรูปรศกลิ่นเสียงของหล่อน เมื่อขับรถไปตามทางอันสว่างหลัว ๆ นั้น มีโอกาศได้เห็นหน้าครั้งไร อดนึกไม่ได้ว่าความเห็นตัวดีไม่มีใครเท่าของผู้หญิงนี่อย่างนี้เองหนา! รู้สึกพอใจตนเองเต็มที่ยินดีด้วยตนของตนเอง ยินดีด้วยเครื่องแต่งตัว ยินดีด้วยมีไชยชำนะ ไม่มีใครสามารถที่จะวัดได้ว่าความเหิมใจของหล่อนมีดีกรีสูงเท่าไร ไม่มีใครจะหยั่งได้ว่าความเห็นแก่ตนเองของหล่อนลึกสักเพียงใด!
/*250*/เมื่อพวกผู้หญิงด้วยกันเห็นผู้หญิงคนหนึ่งสวย มีเงินทองมั่งคั่ง แต่งเนื้อแต่งตัวเรี่ยมมาก พวกผู้หญิงจะไม่มีความอิจฉาตาร้อนบ้างหรือ ? อา! เชื่อแท้ว่ามี คงไม่นอกหน้าก็ในหน้าอะไรอย่างหนึ่ง สิ่งที่ผู้หญิงนับถือบูชามากก็คือแฟชั่นและความเก๋ ถ้าใครเข้าใกล้องค์แฟชั่นองค์เก๋ไปได้เท่าไร ยินดีเท่ากับใกล้องค์ปรนิพานเท่านั้น ถึงเหนื่อยยากลำบากลำบนอย่างไรก็ไม่ว่า ให้ได้บ่ายหน้าสู่เปนแล้วกัน ถึงในจำพวกคนที่เรียกว่าเปนเพื่อนกันก็ดี ถ้าตัวยังอยู่ไกลจากองค์แฟชั่นกว่าแล้ว คงไม่โกรธแค้นอิจฉาเพื่อนก็คงโกรธแค้นตัวของตัว หรือโกรธดาวที่ประจำตัวเปนแท้.
ข้าพเจ้ารู้สึกดีทีเดียวว่าไม่มีวิญญาณสักดวงหนึ่งในเมืองเนเปิลซ์ที่ชอบภรรยาข้าพเจ้าแท้ๆ—ไม่มีใครคิดถึง ชั้นที่สุดจนสาวใช้ของหล่อนก็คงไม่คิดถึงนาย—ถึงโดยตัวหล่อนเองโดยความเมาตัวเห็นเปนว่าคนเขาบูชานับถือหล่อนหมดทั้งเมือง—คนที่เขาไม่รักจริง หล่อนเห็นเปนรัก ส่วนคนที่รักจริง หล่อนละทิ้งเพิกเฉยล่อลวง โท่! เห็นกงจักรเปนดอกบัวก็ได้. ข้าพเจ้าคอยมองดูหน้าหล่อนบ่อยๆ เมื่อ หล่อนเอนพิงรถ และวงแขนข้าพเจ้าโอบอยู่รอบตัว ประเดี๋ยว ๆ ภรรยาช้าพเจ้าหายใจแรงหายใจอย่างชนิดที่ปลื้มใจเต็มที่แต่ไม่ได้พูดกันกี่คำนัก ความชังไม่ใคร่ช่างพูดเหมือนความรัก.
ในคืนวันนั้นลมพัดจัด แต่ทว่าฝนไม่ตก ลมยิ่งจัดขึ้นทุกทีๆ ดวงจันทร์อันขาวเปนเงินยวงแล่นผลุดแล่นโผล่เข้าในก้อนเมฆสีขาวๆ เทาๆ ไม่ใคร่มีเวลาที่จะส่องแสงได้เต็มตามที่ควรจะเปน ขมุกขมัว /*251*/ประเดี๋ยวส่องแสงราวกับดวงไต้ที่มีคนชูเดินไปในป่า. ประเดี๋ยว ๆ ได้ยินเสียงเพลง เสียงแตร เสียงแมนโดลีน ลอดมาจากที่ประชุมชนในเมืองถึงหูแห่งเรา แต่ไม่ช้าเราก็ไปไกลพ้นกำลังเสียงเหล่านั้นจะตามมาถึงได้.
เราออกพ้นเขตร์เมืองเข้าถนนบ้านนอก และคนรถขับม้าวิ่งเร็ว ที่ขับเร็วฉนั้นใช่จะรู้ว่าเราจะอะไรๆ ก็เปล่า รีบขับไปแล้วจะได้รีบขับกลับมารับผู้อื่นซึ่งยังสนุกสนานกันอยู่ในที่ประชุมชนอีก. ภายหลังเขายอบตัวลงมองเอามือป้องหน้า ข้าพเจ้าทำเอาอย่างก็เห็นหลังคาบ้านวิลลาที่ออกชื่อมาแล้วอยู่รำไรๆ ในท่ำกลางหมู่ไม้ ครั้นเข้าใกล้อีกหน่อยเขาก็ชักม้าหยุด กระโดดลงจากที่นั่งเดินเข้ามาข้างรถ.
“ขับไปจนถึงบ้านนั่นเทียวหรือขอรับ ?” คนรถถาม.
“ไม่ต้องถึงหรอก” ข้าพเจ้าตอบ “ไม่ต้องก็ได้. ใกล้แล้วเราจะเดินกันไปเอง.”
ว่าดังนั้นแล้วก็ลงจากรถควักเงินค่าจ้างให้อย่างพอใจ ไม่ต้องให้ร้องขอแถมนิดแถมหน่อยอีก.”
“ดูกระไรอยากรีบกลับเข้าในเมืองนักหรือแก” ข้าพเจ้าพูดเล่นหน่อย ๆ แก่คนรถ
“แน่ลาซีขอรับ!” คนรถตอบ “ผมจะรีบไปรับพวกที่มาเต้นรำในการแต่งงานของเคานต์โอลิวา.”
“เออ ตาเคานต์นั่นแกมั่งมีพิลึก” ข้าพเจ้าพูดพลางประคองภรรยาข้าพเจ้าลงจากรถ และจัดเสื้อคลุมคลุมให้เรียบร้อยพลางเพื่อ/*252*/จะมิให้คนขับรถเห็นเสื้อหรูหราวาวรับของหล่อน “กันอยากเปนตาเคานต์คนนั้นแท้ จ่ายเงินเล่นให้สนุกเจียว !”
คนขับรถยิ้มและพยักหน้า หาได้มีความกินแหนงสงไสยในตัวข้าพเจ้าเลย เข้าใจเสียว่าข้าพเจ้าเปน “เจ้าชู้” ตุ๊กกระตุ๋ยพาผู้หญิงมายังที่สุมทุมแห่งตน ล่ำลาแล้วก็โดดขึ้นบนที่นั่งสารถีกระตุกสายขับเตือนม้าให้วิ่งตรงตั้งตรงกลับมาเมือง นีนนายืนอยู่ที่ถนนข้างข้าพเจ้า แสดงกิริยาประหลาดใจ.
“ทำไมเขาคอยรับเรากลับไม่ได้หรือ ?” หล่อนถาม.
“คอยทำไม” ข้าพเจ้าตอบ “ใครจะกลับไปทางนั้น มาทางนี้เถอะหล่อน.”
ว่าดังนั้นแล้ว ข้าพเจ้าก็เอาแขนโอบรอบตัวหล่อนนำทางมา รู้สึกว่าตัวหล่อนสั่นนิด ๆ และพูดเปนเสียงออดบ่น ๆ ว่า,
“ต้องไปไกลอีกหรือ เซซาเร ?”
“ไกลที่ไหนจ๊ะ เดินสักสามอึดใจก็จะถึง ข้าพเจ้าตอบ และพูดต่อด้วยเสียงอ่อน ๆ ว่า “หล่อนหนาวหรือหล่อน ?”
“นิดหน่อยเข้อ” แล้วหล่อนก็ดึงเสื้อคลุมให้กระชับตัวเข้ามาและเดินแนบเข้าใกล้ข้าพเจ้า. ดวงจันทร์ที่แล่นผลุบแล่นโผล่เล่นจ๊ะเอ๋ตามกลีบเมฆนั้น กลับออกมาจากก้อนเมฆใหญ่ส่องแสงสว่างลงบนพื้นที่ที่อยู่ตรงหน้าเรา ต้องแผ่นสิลาขาวจารึกชื่อและวันเกิดวันดับของผู้เจ้าของ ซึ่งกระทำให้ภรรยาข้าพเจ้าหยุดชงักและตัวสั่นมากขึ้น.
/*253*/“นี่ที่อะไรกัน ?” หล่อนถามด้วยความตกใจ.
ตั้งแต่เกิดมาแต่เล็กจนตราบเท่าโต หล่อนไม่เคยได้เยี่ยมเข้ามาในป่าช้าเลย—หล่อนมีความกลัวตายเปนกำลัง.
“นี่แหละเปนที่ที่ฉันเก็บสมบัติไว้” ข้าพเจ้าตอบ เสียงที่ตอบนั้นแต่ตัวเองยังรู้สึกว่ากระด้างพอใช้ แล้วกระหวัดรัดรวบเอวอุ่นหล่อนแน่นขึ้น “มาด้วยกันเถอะหล่อนเอ๋ย” เสียงนั้นเปนเยาะมากกว่าชวน “อยู่กับฉันจะต้องกลัวดุ้งอะไรเดี๋ยวนี้! มาเถอะ!”
เหนี่ยวหล่อนมาด้วยแรง ซึ่งจะขัดขืนไม่ได้ ซึ่งตกใจจะพูดไม่ออก—พามา มา มา ตามหญ้าอันอาบด้วยน้ำค้าง ผ่านที่ฝังศพมาหลายแห่ง - พามา มา มา จนแลเห็นห้องซุ้ยซึ่งฝังศพบูรพชนแห่งข้าพเจ้า—พามา มา มา ด้วยกำลังอย่างที่ว่าผีมันเข้าสิงอยู่ได้สิบตน—พามา มา มา ถึงที่ที่หล่อนได้ลงถะเบียนไว้แล้ว.
บท ๒๕
/*254*/ดวงจันทร์แล่นลับเข้าในกลีบเมฆ แสงสว่างที่ส่องให้เห็นที่ทางก็หายไปตามดวงจันทร์ด้วย พอเห็นอย่างขมุกขมัวรัว ๆ อย่างนั้น. ครั้นมาถึงประตูห้องซุ้ย ข้าพเจ้าก็ไขประแจประตูก็เปิดออกไปเอง จนกระทบกำแพงดังปึงใหญ่ และหล่อนผู้ที่ข้าพเจ้าได้กอดไว้ด้วยวงแขนอันแข็งแรงประดุจทำด้วยเหล็ก สดุ้งและดิ้นจะออกจากวงแขนให้ได้
“นี่เธอจะพาไปไหน ?” หล่อนพูดด้วยเสียงกระเส่าเบา ๆ ดิฉัน—ดิฉันกลัวเข้อะ บอกตามจริง!”
“กลัวอะไรเดี๋ยวนี้นี่หล่อนก็?” ข้าพเจ้าพูด และพยายามที่จะ ไม่ให้เสียงสั่นได้ “เพราะเห็นว่ามืดหรือ ? จุดไฟเดี๋ยวนี้และ—เดี๋ยวหล่อนจะเห็น—หล่อน—หล่อน - -” และข้าพเจ้ารู้สึกประหลาดใจตัวของตัวเองที่หัวเราะดังก้องออกมา “ไม่เห็นจะน่ากลัวอะไรเลย. มาม้ะ !”
ข้าพเจ้ายึดหล่อนข้ามธรณีประตูเข้าไปข้างในโดยรวดเร็ว. เข้าไป ข้างใน ซ้าธุ! แล้วก็ปิดประตูลั่นกุญแจ! และหัวเราะอันมิได้ตั้งใจจะหัวเราะเลยดังก้ากก้องออกมาอีกครั้งหนึ่ง. แม่นีนนาแอบตัวเข้ามาชิดข้าพเจ้าทีเดียว.
“ทำไมเธอจึงหัวเราะเช่นนั้น” หล่อนร้องพูดดังเสียงน่าเกลียจพิลึก.”
ข้าพเจ้าหักใจหยุดหัวเราะทันที.
/*255*/“อย่างนั้นหรือจ๊ะ? ฉันมีความเสียใจ—เสียใจมาก. หัวเราะเพราะ....เพราะว่า คารามีอา การที่เราเดินมาด้วยกันในแสงจันทร์ทำให้ปลื้มใจ.....ให้เพลิดเพลิน.....จริงหรือไม่ ?”
ว่าดังนั้นแล้วข้าพเจ้าก็กระหวัดตัวเข้ามาชิด แล้วก็จูบหล่อนอย่างแรง
“เอ้อ” ข้าพเจ้ากระซิบพูด “มาจะอุ้มไป.....ขั้นกระไดมันหยาบนัก จะคายเท้าอันอ่อนนุ่มหล่อน. มาจะอุ้มหล่อนไปอุ้มสิ่งที่เต็มไปด้วยความหอมหวานชื่นใจ....จ๊ะ จะอุ้มไปให้ถึงที่ที่เก็บเพ็ชร์พลอยอันมีค่ายิ่ง—แม้เพ็ชร์พลอย! จะเปนของหล่อนทั้งสิ้น—ของหล่อน ของเมียที่รักของฉัน !”
ข้าพเจ้าอุ้มหล่อนขึ้นปลิว ดูเหมือนหล่อนเปนเด็กเล็ก ๆ เมื่ออุ้มไปนั้นหล่อนได้ดิ้นหรือยอมให้อุ้มดี ๆ ก็จำไม่ได้เสียแล้วพาหล่อนลงบันไดอันชื้นด้วยรานั้นไป ขณะที่ก้าวลง ๆ ไปนั้นรู้สึกว่าหล่อนกอดข้าพเจ้าแน่น ดูเหมือนหล่อนจะกลัวจนถึงกับเลือดแล่นเย็น ภายหลังลงไปถึงขั้นล่างที่สุด—เท้ากระทบพื้นห้องซุ้ยข้าพเจ้าก็วางแม่โฉมเอกลง แล้วก็คลายวงแขนออกหยุดยืนหอบฮั่ก ๆ อยู่สักครู่ แต่แม่นีนนาจับมือไว้แน่น แล้วพูดกระซิบด้วยเสียงเครือว่า
“นี่ที่อะไรกัน ? ไหนไฟที่พูดนั้นอยู่ที่ไหน ?”
ไม่ตอบว่าอย่างไรมิได้ เดินออกจากข้างหลอน ควักไม้ขีดไฟออกจากกระเป๋าเสื้อจุดเทียนเล่มใหญ่ซึ่งเตรียมไปด้วยเข้าหกเล่ม แล้วก็ไปเที่ยวตั้งไว้ทุกมุมห้องซุ้ย. เมื่ออยู่ในที่มืดเปนนานและได้แสงไฟสว่างแจ๊ดเช่นนั้น ตาก็ตื่นไฟ ปลาบเข้ามามองดูอะไรไม่เปนอะไร /*256*/ข้าพเจ้ายืนจ้องพิจารณาหล่อนอยู่แต่ตัวข้าพเจ้าเองนั้นยังมิได้เปลื้องเสื้อคลุมชั้นนอกมิได้.
สักครู่หนึ่ง หล่อนสดุ้งตกใจกลัว เมื่อเห็นสถานที่นั้น - แสงเทียนส่องให้เห็นแท่นหิน เห็นกำแพงสกปรก เห็นโลงที่ผุพัง เห็นผ้าขี้ริ้วที่ตกเรี่ยราดอยู่ ร้องกรีดวิ่งผวาเข้ามากอดข้าพเจ้ายืนนิ่งแข็งอยู่ราวกับว่าเปนตุ๊กตาหิน แขนกระหวัดรอบคอข้าพเจ้าเหื่อเย็นซึมออกมาตามเส้นขน.
“พาไปที พาไปให้พ้น!” ซบหน้าลงครวญครางที่หน้าอกข้าพเจ้า “ห้องซุ้ย - โอ ซันตีสสิมา มาโดนา! ที่สำหรับคนตาย! เร็ว—เร็วเข้า! พาดิฉันไปเดี๋ยวนี้—ไปบ้าน—ไปบ้านเทียว-”
ประโยคที่พูดนั้นขาดห้วน เห็นข้าพเจ้ายิ่งนิ่งหล่อนยิ่งตกใจกลัวใหญ่ มองดูข้าพเจ้าด้วยตาเหลือกลานลุกพอง และเปียก
“เซซาเร! เซซาเร! พูดซี! เปนอะไรไป ? ทำไมจึงพามานี่ ? ถูกตัวฉันซี! ยังไงเล่า—จูบซีเอ้า! พูดอะไรบ้าง—อะไร ๆ ก็พูด—ขอให้พูดนิด!
ที่ตรงทรวงอกนูนขึ้นบุ๋มลง ร้องไห้สอึกสอื้นด้วยความตกใจกลัว.
เอามือผลักหล่อนออกไปให้ห่าง แล้วพูดด้วยเสียงอันมีสำเนียงบังคับหน่อย ๆ ดุนิด ๆ ว่า “อะไร้ ขอเสียทีเถอะน่า! นี่ไม่ใช่ที่ที่จะฝากบำเรอกัน ขอให้ตรวจดูสถานที่ให้ดี! หล่อนคาดถูกทีเดียววานี่เปนห้องซุ้ย!…. ถ้าฉันไม่ผิดแล้ว—นี่น่าจะเปนห้องซุ้ยของตระกูลโรมานี.”
/*257*/เมื่อได้ยินดังนั้นสอื้นของหล่อนหยุด ราวกับจะเย็นแข็งคาอยู่ในคอไม่สามารถพ้นขึ้นมาได้ เพ่งดูข้าพเจ้าด้วยความกลัวและประหลาดใจมาก
“ที่นี่” ข้าพเจ้าพูดต่อไป “ที่นี่เปนที่ที่บูรพชนแห่งตระกูลของสามีของหล่อนนอน ท่านเหล่านั้นล้วนแต่ใจคอกล้าหาญและเปนคนซื่อสัตย์อยู่ในศีลในธรรม และณที่นี่เนื้ออันนิ่มอ่อนลมุนของหล่อนจะต้องอยู่ด้วยเหมือนกัน ที่นี่” เสียงข้าพเจ้าหนักและซึ้งมากขึ้น “ที่นี่ ประมาณหกเดือนมาได้เขาได้เอาสามีของหล่อน ฟาบีโอ โรมานี มาฝังไว้.”
หล่อนมิได้พูดออกเสียงประการใด นิ่งจ้องดูข้าพเจ้าอยู่เมื่อพูดไปถึงเท่านั้นแล้วข้าพเจ้าก็นิ่งฟังสิว่าจะตอบประการใด สักครู่ใหญ่ๆ ริมฝีปากอันแห้งของหล่อนได้ผายให้เสียงอันแหบเครือและจะถ้อยชัดคำแล่นออก
“เธอนี่คงคลั่งเสียแน่แล้ว” หล่อนพูดด้วยสำเนียงนั้นโกรธและกลัว.
ครั้นเห็นข้าพเจ้าไม่กระดุกกระดิกตัว หล่อนก็เข้ามาใกล้เอามือจับข้อมือข้าพเจ้าเปนเชิงบังคับครึ่งๆ ชวนครึ่งๆ.
“ไปเทอเข้อะ” หล่อนอ้อนวอน “ไปเดี๋ยวนี้เถอะเข้อเธอ.” แล้วแลไปดูรอบ ๆ ทำหน้าตาล็อกแล็ก “มาไปให้พ้นที่นี่เถอะอยู่ไม่ได้แล้วเรื่องเพ็ชร์พลอยนั้น ถ้าแม้เธอเก็บไว้ที่นี่ก็ให้มันอยู่ที่นี่ต่อไปเถอะ ดิฉันไม่เปนคนที่จะเอาไปแต่งกายแล้ว ไปเถอะเข้อะ โท่!”
/*258*/ข้าพเจ้าไม่ยอม กำข้อมือหล่อนไว้แน่น แล้วหันมาทางของดำ ๆ ที่วางอยู่บนดินใกล้เรา—โลงแตกที่ใส่ข้าพเจ้านั่นเอง ฉุดหล่อนเข้ามาจนใกล้.
“เชิญดู.” พูดกระซิบ “นี่อะไร ? พิจารณาให้เลอียดโลงทำด้วยไม้แมวอะไรมิรู้ โลงสำหรับใส่ศพอหิวาตะกะโรค ตัวหนังสือที่เขียนบนโลงนั่นอ่านว่ากระไร ? เอ้า อย่าสดุ้ง. มีชื่อสามีหล่อนอยู่บนโลง เขาถูกฝังในนี้ แต่เหตุไรโลงนั้นเปิดอยู่ฉนี้ ? และตัวเขาไปอยู่ไหน ?”
ข้าพเจ้ารู้สึกว่าตัวหล่อนโยกเยก ขาของหล่อนไม่แรงพอที่จะรับรองตัวอยู่ได้ ตัวหล่อนก็คุกลงไปบนพื้น และได้ยินหล่อนพูดพึมพำว่า—
“ตัวเขาไปอยู่ไหน ? ตัวเขาไปอยู่ไหน ?”
“อือ !” ข้าพเจ้าพูดดังก้องห้องซุ้ย “อือ! ตัวเขาไปอยู่ไหน ? โออนิจจาเจ้าผัวบ้าน่าสังเวช บ้าจนนางเมียคบชู้อยู่ในชายคาเรือนของตัวก็ไม่รู้สึก หลงรักหลงเชื่อไว้วางใจหล่อน! อือไปอยู่ที่ไหน ? นี่! นี่!” แล้วก็จับมือหล่อนดึงให้ลุกขึ้นยืน “ฉันได้สัญญาไว้ว่าจะให้หล่อนเห็นฉันที่เปนธรรมดา! ฉันได้สบถว่าคืนวันนี้ฉันจะกลับเปนหนุ่มเพราะความเห็นแก่หล่อน…. ดูซีฉันพูดอะไรแล้วไม่คืนคำ! มองดูฉัน แม่นีนนา—ดูฉันซีแม่เมียแต่งงานสองครั้ง....ดูให้เต็มตา ?... อะไรไม่รู้จักผัวหรือว่ากระไร ?”
ว่าดังนั้นแล้วข้าพเจ้าก็เปลื้องเครื่องแต่งตัวชั้นนอก ยืนปราศจากสิ่งใดที่แปลงให้หล่อนแปลก คำที่พูดนั้นดูประหนึ่งว่าเปนโรค/*259*/อย่างร้ายแรงเกิดขึ้นแก่ภรรยาข้าพเจ้าโดยประจุบันทันที ความสวยความงามของหล่อนหายไปกับตา หน้าชักเศร้าและขมวดย่นยู่ดูเกือบแก่—ริมฝีปากกลายเปนเขียว ไนยตากลายเปนถมึงทึง มือที่ยกขึ้นดูแห้งผอมลงไปราวกับมือผี ได้ยินเสียงอะไรดังอยู่ในคอดิ้นออกจากมือข้าพเจ้าซุกลงไปยังพื้น คลำคลานดูเหมือนจะหาช่องในแผ่นดินแทรกหนีให้พ้นไนยตาข้าพเจ้า.
“โอ! ไม่จริง ไม่จริง!” หล่อนร้องครวญคราง “ไม่ใช่ฟาบีโอ!—ไม่จริง เปนไปไม่ได้....ฟาบีโอตายแล้ว—ตาย! และเธอ!...เปนบ้า!….เล่นรังแกอย่างไม่มีเวทนาอย่างนี้ทนไม่ไหว—เล่นหลอกให้ตกใจอะไรมิรู้!”
ภรรยาข้าพเจ้าพยายามจะลุกขึ้นยืน ข้าพเจ้าก็เข้าไปใกล้ประคองให้ยืนขึ้นด้วยกิริยาอันดี พอถูกตัวรู้สึกว่าตัวสั่นริกไปทั้งสารพางค์กาย ค่อยยืนขึ้นตรงแล้วก็เอามือเสยผมที่ลงมาปรกอยู่ที่หน้าผากกลับไป แต่ตายังเพ่งดูข้าพเจ้าอยู่ไม่วาง ในชั้นต้นดูออกสงไสย ๆ แล้วออกกลัวๆ ในที่สุดเชื่อว่าเปนจริง เพราะหล่อนเอามือปิดตามิดทั้งสองข้าง โดยจะไม่ให้เห็นสิ่งที่ไม่อยากเห็นและร้องไห้ครวญครางระงม เหมือนกับคนซึ่งมีความเจ็บปวดรวดเร้ามาก. ข้าพเจ้าหัวเราะเยาะ
“อาฮา! หล่อนจำผัวได้หละหรือ” ข้าพเจ้าร้องพูด “จริงฉันเปลี่ยนแปลงไปบ้าง ผมเผ้าแต่ก่อนดำ ตามที่หล่อนจำได้เปนสีขาวไปเดี๋ยวนี้ ขาวเพราะความตกใจกลัวซึ่งเหลือที่หล่อนจะคาดคะเนได้ว่าเพียงไร ถึงโดยจะเปลี่ยนแปลงไปเพียงเท่านั้น ฉันเชื่อว่าหล่อนคงจะจำผัวได้ดี! ดีแล้ว ดีใจที่ความจำของหล่อนยังเปนปรกติ.”
/*260*/เสียงร้องไห้ปนสอื้นดังออกมาจากปากหล่อน.
“ไม่จริง ไม่จริง!—มันเปนไปไม่ได้! คงเปนการเท็จทั้งสิ้น—ทำอุบายอะไรกันเช่นนี้—เปนความจริงไม่ได้แท้ จริง โอพระผู้เปนเจ้า! ชั่วร้าย ร้ายกาจเหลือเกิน.”
ข้าพเจ้าเดินเข้าไปใกล้ แกะมือที่ปิดไนยตานั้นออกมายึดไว้ “ฟังพูดก่อน! ฉันทนนิ่งมารู้ว่านานกี่มากน้อย ผีสางเทวดาเปนพยาน แต่มาเดี๋ยวนี้ เดี๋ยวนี้พูดออกได้. จ้ะ!....คิดว่าฉันตาย—มีเหตุที่จะคิดว่าตายจริง—มีพยานที่จะอ้างว่าตายจริง. หล่อนก็ดีใจที่พระยามัจจุราชมาแยกเอาผัวไป นึกว่าสิ้นห่วงสิ้นใยเสียที....หมดที่จะกีดขวางหนรู่หนทาง! แต่แม่เอ๋ย ฝังผัวเสียทั้งเปน ๆ !” หล่อนร้องกรีด สบัดจะให้หลุดจากกำมือ แต่เท่ากับยุให้กำให้แน่นขึ้นอีกเท่านั้น. “เธอจงคิดดู แม่เมียของฉัน! เพียงสลบไปก็นึกว่าตาย ดีใจปล่อยให้เขาเอาลงบรรจุโลง ตีตะปูมิดชิดไม่ให้แสงสว่างหรือลมเข้าได้ นึกเสียว่าเปนสิ้นวาศนากันที! ใครจะนึกจะฝันบ้าง ว่าชีวิตนั้นยังอยู่ในร่าง—ชีวิตแรงพอที่จะทำลายแผ่นกระดานที่ขังได้ ดังปรากฏอยู่กับตาที่นี่!”
หน้าซีดและตาเขียวบอกความว่าโกรธมาก.
“ปล่อย!” ภรรยาข้าพเจ้าพูด “อ้ายบ้า อ้ายโกหก - ปล่อยข้าเดี๋ยวนี้”
ข้าพเจ้าวางมือหล่อนทันทีและมายืนนิ่งจ้องหน้าอยู่ “ไม่บ้าไม่บ้าหร็อกแม่ และรู้ดีเท่ากับฉัน รู้ว่าคำที่ฉันพูดมาเมื่อกี้นี้จริงทั้งนั้น เมื่อฉันออกจากโลงแล้ว ยังเจอะตัวของตัวเองติดขังอยู่ในห้องซุ้ย/*261*/นี่อีก—ในเรือนของท่านผู้เปนต้นตระกูล” เสียงสอื้นของหล่อนหายเงียบลงทันที เพ่งตามองจับตาข้าพเจ้า “แม่เจ้าประคุณอยู่คืนยังรุ่ง” ข้าพเจ้าพูดต่อไป “ทนทรมานอยู่ในห้องนี้ นึกว่าไม่อดเข้าตายก็คงจะอยากน้ำคอแตกตายอะไรอย่างหนึ่ง เมื่อจะตายคงกระวนกระวายอย่างที่ไม่มีเปรียบได้โดยแท้ แต่เดชะบุญคุณพระไม่เปนไปอย่างนึก ไปเจอะช่องหนีรอดได้ พอออกข้างนอกได้ถึงแก่ร้องไห้ ร้องไห้โดยความปิติขอบใจพระผู้เปนประธานในโลกที่อนุเคราะห์ให้ออกจากกำมือพระยามัจจุราชมา มาให้มีชีวิตคงอยู่! โอแต่ฉันเห็นตัวฉันเปนฟุลเดี๋ยวนี้!—ตายเสียในคราวนั้นจะร้อยดีพันดีกว่าที่จะรอดกลับมาเห็นบ้านเปนอย่างนั้น!”
ริมฝีปากหล่อนเปิดแล้วปิดแล้วเปิดปิดอีก แต่มิได้พูดประการใด ตัวสั่นเหมือนกับอาบน้ำแช่น้ำแข็งมาใหม่ ๆ ข้าพเจ้าฉุดหล่อนเข้ามาใกล้.
“บางทีหล่อนจะสงไสยคำเรื่องที่ฉันเล่าให้ฟังว่าไม่จริง ?” หล่อนไม่ตอบว่าประการใด ความโกรธแล่นฉิวขึ้นมาทันที “พูด!” ข้าพเจ้าตวาด “ให้ตายต่อหน้าพระไปเถอะเอ้า จะต้องทำให้พูด!” ว่าดังนั้นแล้วก็ชักเอากริสที่เหน็บไปในเสื้อออกมา “พูดความจริง ถึงจะไม่มากก็แต่สักครั้งเดียว มิฉนั้นจะได้เห็นกันเดี๋ยวนี้—ต้องตอบเดี๋ยวนี้! ตอบซี เชื่อหรือไม่เชื่อว่าเปนผัว—ผัวที่ไม่ตาย ฟาบีโอ โรมานี ?”
หล่อนผงะ หยุดหายใจ เห็นท่าทางข้าพเจ้าโกรธจัด เห็นกริสแปรบปราบเข้าตา - ถ้ากิริยาข้าพเจ้ากระดิกเร็วเข้าก็แปลความว่า/*262*/อันตราย ไม่ใช่อื่น หล่อนทิ้งตัวลงที่เท้าข้าพเจ้ายังกับจะว่า “โอ้ ว่า พ่อทูลกระหม่อมแก้ว จะไม่เม็ตตาแล้วหรือไฉน” แต่—หาได้พูดเปนคำกลอนอย่างนั้นไม่.
“เอ็นดูเถิด กรุณาดิฉันด้วย” หล่อนพูด “โทท่านอย่า อย่า อย่าฆ่าให้ตายเสียเลย จะทำประการใดก็จะยอมทุกอย่าง ขอแต่อย่าเพิ่งให้ตายเลย ยังสาวเกินไปที่จะตาย! เข้อะ เข้อะ! ดิฉันทราบว่าเธอหน้ะเปนฟาบีโอ—โอ!” แล้วหล่อนก็ร้องไห้สอึกสอื้นพิราบร่ำไร “เธอบอกแก่ดิฉันวันนี้เองว่าเธอรักฉัน.....เมื่อเธอแต่งงานแก่ดิฉัน! ทำไมถึงมาแต่งงานแก่ดิฉันเล่า ? ดิฉันก็เปนภรรยาก่อนแล้ว—ทำไมต้องมาแต่งงานกันอีก—ทำไม ? โอเต็มทียังงี้ ทนไม่ไหว! อ้อเห็นแล้ว—เข้าใจหมดแล้ว! แต่อย่าเข้อะ อย่าเพ่อให้ดิฉันตายเลย คิดถึงความดีที่ได้ทำไว้บ้าง ฟาบีโอ—ดิฉันกลัวตายนัก โท่ โท่!”
ว่าดังนั้นแล้วก็ซบศีร์ษะลงที่เท้า โทษะหายไปเร็วราวกับที่เกิดเปน ข้าพเจ้าเหน็บกริสกลับไว้อย่างเก่า สกดเสียงลงให้ราบรื่นและพูดเปนเยาะ ๆ ว่า.
“อย่าตกอกตกใจไปเลยแม่ชื่นใจ ฉันไม่มีความมุ่งหมายที่จะเอาชีวิตหล่อนสักนิดเดียว ใจฉันใช่โหดร้ายไพร่กระดุมภีที่จะเปนคนร้ายฆ่ามนุษย์ได้ เอ้าหล่อนลืมเสียแล้ว ชาวเนเปิลซ์ไม่ใช่จะโทโสโมโหร้ายไปทุกรูปทุกนามเมื่อไร ย่อมมีดีมีชั่วบ้าง ที่ฉันได้พาหล่อนมาจนถึงที่นี่นั้นก็เพื่อประสงค์จะเล่าให้ฟังว่าฉันยังอยู่ ยังไม่ตาย มาให้เห็นพยานต่างที่จะส่อให้เห็นความจริง. ลุกขึ้น ฉันขอให้หล่อนลุกขึ้น เรามีเวลาที่จะพูดกันถมไป ระงับใจสักหน่อยฉันจะเล่าแจงสี่เบี้ยให้/*263*/หล่อนซึมตลอดแต่ต้นจนปลาย—ลุกขึ้น!” หล่อนเชื่อข้าพเจ้า ลุกขึ้นยืนและถอนใจใหญ่ เมื่อหล่อนยืนขึ้นแล้วข้าพเจ้าก็หัวเราะ.
“อะไร! เหตุไรไม่พูดคำรักอย่างหวานแก่ฉัน ?” ข้าพเจ้าพูด “ไม่จูบ ไม่ยิ้มแย้ม ไม่พูดเชื้อเชิญในการกลับมา ? หล่อนว่าหล่อนจำฉันได้—ดีแล้ว ไม่ดีใจบ้างเทียวหรือที่เห็นหน้าผัวกลับมา ?—หล่อน—แม่หม้าย ฮือ!”
ภรรยาข้าพเจ้าเปลี่ยนสีหน้าไปอีก - - บีบนิ้วมือของตัวลั่นดังเปาะ ๆ แต่ก็มิได้พูดประการใด.
“ขอให้ฟัง!” ข้าพเจ้าพูดต่อไป “มีเรื่องที่จะเล่าให้ฟังอีกเมื่อฉันหนีพ้นความตายรอดมาได้ ครั้นมาถึงบ้าน—ฉันเจอะมีผู้เข้ามาครองตำแหน่งว่างของฉันเสร็จแล้ว มาทันเห็นเปนพยานแก่ตาที่ในสวนทางมีต้นไม้สองข้างทาง—หล่อนผู้เปนเมียของฉันกับกีโดผู้เปนสหายของฉัน ว่าอะไรกันกลุ้ม” นีนนาเงยหน้าขึ้นและร้องกรีดกราดใหญ่ด้วยความกลัว ข้าพเจ้าก็ก้าวเข้าไปใกล้สักสองก้าวได้แล้วก็พูดโดยเร็ว.
“ได้ยินไหม! เดือนหงายส่องสว่าง และนกไนติงเกลส่งเสียงจ้า—จ้ะ เห็นหมด ครบบริบูรณ์! ดูตั้งแต่ต้นจนที่สุด—ขอให้คิดว่าในใจคนที่ยืนดูอยู่นั้น จะเปนประการใดบ้าง. ได้รู้สิ่งซึ่งไม่ได้รู้มามากต่อมาก ได้ทราบว่าผู้หญิงซึ่งมีใจใหญ่—และมีความรู้สึกมาอย่างหล่อนฉนี้ ผัวคนเดียวไม่เปนที่พอใจ” ณะตรงนี้ข้าพเจ้าวางมือลงบนไหล่หล่อนและเพ่งดูหน้า ซึ่งบอกว่าตกใจกลัวมาก “ภายในสามเดือนที่ได้อยู่กินกับฉันนั้น หล่อนคบชายอื่นอีก. อย่าอย่าปฏิเสธ /*264*/ให้ปฏิเสธอย่างไรก็ไม่หลุด กีโดเฟอร์รารีเปนผัวหล่อนทุกสีทุกอย่าง เว้นอยู่อย่างเดียวแต่ในนาม. กลต้องซ้อนกล อุบายต้องอุบาย นอกนั้นไม่ต้องพักกล่าวให้เสียเวลา ด้วยหล่อนรู้อยู่เต็มใจแล้ว ในหน้าที่เคานต์โอลิวา หล่อนปฏิเสธไม่ได้ว่าฉันเล่นไม่ดี! เกี้ยวหล่อนครั้งที่สอง แต่ไม่สู้ร้อนฮึ่ดมากเท่ากับหล่อนเกี้ยวฉัน! แต่งงานกันอีกเปนครั้งที่สอง ใครจะกล้าพูดได้ว่าหล่อนหน้ะไม่เปนสิทธิ์ของฉันแท้—ของฉันวันยังค่ำ ทั้งกายทั้งและวิญญาณ จนกว่าความตายจะแยกเราให้จากกัน!”
ข้าพเจ้าปล่อยมือ. ภรรยาข้าพเจ้าบิดตัวไปมาราวกับงูที่เขาเอาไม้กดศีร์ษะไว้. น้ำตาที่ไหลอาบแก้มนั้นแห้งหายไป สีหน้าซีดขาวราวกับหน้าคนตาย แต่ไนยตา ๆ ยังเปนมันพองบอกว่าใจร้ายแรงอยู่. ข้าพเจ้าก็เดินไปหน่อยหนึ่ง พลิกโลงของข้าพเจ้าคว่ำลงแล้วขึ้นนั่งตามสบาย ดูเหมือนกับนั่งอยู่บนเก้าอี้ในห้องรับแขก แต่ตามองแม่โฉมงามไม่วาง เห็นสีหน้าขึ้นอยู่ริ้ว ๆ มา ชะดีชะร้ายคงจะมีความคิดอะไรใหม่. หล่อนค่อย ๆ ย่างออกจากผนังที่ยืนนิ่งอยู่ เท้าค่อยย่าง แต่ตาจับตาข้าพเจ้าไม่วาง ดูเปนทีกลัวอุกฤษฐ์ ข้าพเจ้าก็นั่งนิ่งเฉย ไม่ปราดถนาจะกระดุกกระดิกทำไมให้ป่วยการ.
ค่อย ๆ ก้าวทีละก้าว พอพ้นหน้าข้าพเจ้าไปก็วิ่งปรื่อขึ้นบันได กระโดดขึ้นไปที่ละสามขั้นได้อยากจะว่า. ข้าพเจ้านึกยิ้มในใจ! ได้ยินเสียงสั่นประตูเหล็กข้างบนโครม ๆ และตะโกนให้คนช่วยอยู่หลายหน ไม่มีใครขานตอบ นอกจากความก้องของห้องซุ้ยจะเลียนเสียงหล่อนเท่านั้น. ภายหลังหล่อนร้องกรี๊ดดังใหญ่ ร้องราวกับเสียงแมวร้อง/*265*/เมื่อคลั่ง—ประเดี๋ยวได้ยินเสียงส่ายแพรดังซึ่ดๆ ลงบันไดกลับมากระโดดแผลวมายืนอยู่ตรงหน้า ทำนองคล้ายกับเสือกระโดด.
“เปิดประตูเดี๋ยวนี้” หล่อนกระทืบเท้าบังคับ “ชาติใจร้าย ทมิฬ! ชาติกระบถ! ข้าเกลียดเอ็งแล้วขอให้รู้ไว้ เกลียดเสมอ! เปิดประตูปล่อยข้าไปเดี๋ยวนี้ ได้ยินไหม! ดูหรีไม่ทำตามสั่ง! เจ้าไม่มีอำนาจอันชอบธรรมอย่างไรที่จะมาฆ่าข้า!”
ข้าพเจ้ามองดูเฉย คำร้ายแรงและขู่ที่ภรรยาข้าพเจ้าพูดก็หยุดทันที บางที่จะเห็นกิริยาหน้าตาอะไรสักอย่างหนึ่ง ตัวสั่นและถอยห่างออกไป.
“อ้อ ไม่มีอำนาจอันชอบธรรม” ข้าพเจ้าเยาะ “ฉันมันผิดกับหล่อน ชายผู้ใดแต่งงานอยู่กินเปนผัวเปนเมียกับหญิงครั้งหนึ่งแล้ว ชายผู้นั้นก็มีอำนาจอันชอบธรรมเหนือภรรยาตนบ้าง แต่ทว่าชายผู้ใดแต่งงานเปนผัวเมียกับหญิงคนเดียวถึงสองครั้งแล้ว อำนาจเปนสิ่งไม่ต้องสงไสย ว่าจะไม่ทวีขึ้นอย่างน้อยเปนสองเท่า!”
ว่าดังนั้นแล้วข้าพเจ้าก็ลุกทลึ่งเข้าไปใกล้ ความโทษะแล่นขึ้นตามเส้นเลือด ยึดแขนอันขาวผ่องของหล่อนไว้แน่นทั้งสองมือ
“พูดถึงฆ่า รึ!” คำรามด้วยโทษะ “หล่อน-หล่อนแหละได้ฆ่าคนถึงสองคนแล้ว โลหิตสุมอยู่บนศีร์ษะ! ถึงโดยฉันจะมีชีวิตอยู่ แต่จะเปรียบกับแต่ก่อนแล้วก็เสมอเพียงอ้ายทรากที่ไหวเลื่อนได้เท่านั้น—ความหวัง ความซื่อ ความศุข ความสบาย-สิ่งที่ดีที่ใหญ่ในกายตัวฉันนั้นหล่อนสังหารเสียหมดแล้ว ส่วนกีโด—”
นีนนาร้องไห้สอื้นพูดสอดเข้ามาว่า “เขารักฉัน! กีโดรักฉัน!”
/*266*/“อ้อ เขารักหล่อน อ้อ ชาติกาก! เขารักอ้อ อ้อ! มานี่ มา!” ข้าพเจ้ากระชากตัวภรรยาข้าพเจ้าปลิวไป ซึ่งข้าพเจ้ารู้สึกได้ในภายหลังว่าเสียกิริยาอยู่หน่อย แต่เวลานั้นความโทษะเปนเจ้าเรือน.
“เธอฆ่ากีโดตาย จะมาโทษใครเดี๋ยวนี้!” หันหน้าไปไม่มองดูข้าพเจ้า.
“ดูเอาซิกลับมาว่าเขาฆ่า! ไม่จริง. ไม่จริง! หล่อนฆ่า ไม่ใช่ฉัน! กีโดตายเมื่อได้รู้เข้าว่าหล่อนไม่ตรงต่อ—เมื่อรู้ว่าหล่อนเล่นเท็จแก่เขาด้วย เห็นแก่จะแต่งงานกับคนที่เข้าใจว่าเปนคนมั่งคั่งบริบูรณ์ด้วยทรัพย์สฤงคาร—ลูกปืนของฉันนั่นช่วยสงเคราะห์ให้เขาพ้นจากความทรมานลำบากลำบนเสียอีก. หล่อนดีใจเสียอีกที่เขาตายจากไป—หล่อนดีใจเหมือนกับเมื่อคราวฉันตายจากไป! พูดถึงฆ่าฟัน! โอหญิงสามาญ! ถ้าหากว่าฉันฆ่าได้จริง ฆ่าแล้วฆ่าอีก ฆ่าอีก ฆ่าแล้ว สักยี่สิบครั้ง แล้วจะยังไง ? น้ำหนักของความบาปของหล่อนยังมากกว่าน้ำหนักของการทำโทษ!”
ว่าดังนั้นแล้ว ข้าพเจ้าก็เหวี่ยงตัวหล่อนไปให้พ้นด้วยกิริยากันขยะแขยง กระเด็นออกไปฟุบอยู่ที่พื้น เสื้อคลุมขนสัตว์ของหล่อนหลุดออกและเสื้อข้างในหรูหราได้แสดงออกมา เพ็ชร์พลอยก็พราวแพรวแววรับจับตาพราย นอนนิ่งอยู่ด้วยความดิ้นรนในใจ ด้วยความโกรธ และด้วยความกลัว.
“ยังไม่เห็น” หล่อนพูดอ่อยๆ “ว่าเหตุไรจะมาลงโทษนั้น! ฉันไม่เลวไปกว่าหญิงสามัญอื่น ๆ เลย.”
/*267*/“ไม่เลวกว่า! ยังงั้นไม่เลว!” ข้าพเจ้าร้องพูด “น่าอาย น่าขายหน้าในการที่นับเอาพวกหญิงทั้งหลายมาเปรียบกับตัวของตัว จะบอกให้ทราบสักครั้งว่า พวกผู้ชายที่มีเมียอันไม่ซื่อสัตย์ต่อผัวแล้ว พวกผู้ชายนั้นคิดว่าเมียของตนเปนอย่างไรบ้าง พูดเท่านี้ก็เข้าใจดีแล้ว นึกรู้ใจความได้ เพราะฉนั้นไม่ถูกที่จะเปรียบตัวด้วยผู้หญิงดีอื่น ๆ น่าอาย น่าอาย! นึกว่าการที่ไม่ซื่อต่อผัวนั้น ไม่มีบาปกรรมอะไร อย่างนั้นหรือ ? นึกว่าถ้าเห็นพลาดท่าพลาดทางข้าก็แต่งทนายยื่นฟ้องต่อศาลแพ่ง ขอให้ศาลหย่าขาดจากผัวเมียกัน แล้วก็ลอยนวนได้ตามสบายใจอย่างนั้นหรือ ? ควรแหละหรือรูปก็งาม นามก็เพราะ จะคิดผิดเห็นทางรกดีกว่าทางเตียนไปได้! ขอบอกให้ทราบสักหน่อย บางทีจะนึกโอ๋แปลกมากปลาดจริง! ไม่มีสัตว์เดียรฉานชนิดใด ไม่มีสิ่งโสโครกชนิดใด ไม่มีของสิ่งใดที่ในโลกทั้งมีวิญญาณและไม่มีวิญญาณที่จะเปนสิ่งน่าเกลียดน่ากลัว สอิดเสอียนขนพองสยองเกล้าแก่ผู้ชายเท่ากับภรรยาที่นอกใจ. อ้ายคนขี้ขลาดที่แอบซุ่มอยู่ข้างประตูหรือมุมที่ลับ ลอบแทงคนที่ไม่รู้สึกตัวที่มามือเปล่า ตามความเห็นของฉันยังดีกว่าหญิงผู้ใดเอาชื่อ เกียรติยศ ตำแหน่ง ความดีของผัวมาเปนเครื่องกำบังกายของตนเอามาเปนโล่ เอาความสรวยความเก๋และอะไรต่ออะไรของตนเที่ยวจำหน่ายเปนสินค้าอย่างทารุณ. โดยไม่อยากจะกล่าวให้ยาวความ ลัดความว่าการที่ทำนอกใจผัวนั้นชั่วร้ายแรงยิ่งหนัก ถ้าไม่ร้ายกว่าโทษฆ่าคนตายก็ราว ๆ กัน จึงและควรที่จะต้องรับโทษอย่างสาหัศแม้นกัน”
“แม้—ทำโทษ!” ภรรยาข้าพเจ้าพูด “อวดดีอย่างไรจึงจะมาเปนตุลาการตัดสิน! ฉันทำอะไรให้แก่ผู้ใด! อ้อถ้าสรวยลาก้อเปน/*268*/ความผิดอย่างนั้นหรือเคอะ ฮึน่าหัวเราะ! ถ้าพวกผู้ชายพากันเปนบ้าเอง ก็ฉันจะทำอย่างไรได้! เธอรักฉัน—กีโดรักฉัน—ฉันจะไปห้ามได้หรือว่าอย่าให้รัก. ฉันไม่รักเขาเลย ยิ่งเธอละยิ่งใหญ่.”
“ทราบแล้ว ไม่ต้องบอกก็ทราบ” ข้าพเจ้าตอบ “ความรักมิใช่ส่วนแห่งธรรมชาติของหล่อน ทราบแล้ว. ชีวิตของผู้ชายเปนประดุจถ้วยเหล้าองุ่น สำหรับริมฝีปากเท็จของหล่อนจะจิบ. ในกาลครั้งหนึ่งรศของน้ำองุ่นเปนที่พอใจหล่อน แต่บัดนี้—บัดนี้หล่อนรู้สึกว่าไม่มีรศอะไรแปลกกว่าน้ำท่าธรรมดา.
หล่อนถอยหลังไป ศีร์ษะก้มเดินถอยไปถึงกำแพงแล้วก็นั่งลงบนแผ่นศิลา เอามือข้างหนึ่งกดที่ทรวงอก.
“ไม่มีหัวใจ ไม่มีความรู้สึก ไม่มีความจำ!”
ข้าพเจ้าร้อง “เทวดาเปนพยาน! สิ่งชนิดนี้ควรแล้วหรือจะมีชีวิตอยู่และเรียกตัวของตัวว่าเปนผู้หญิง! สัตว์เดียรฉานอย่างต่ำที่สุดที่เลื้อยคลานยังมีความรู้สึกดีบ้าง ตามภาษาของมัน! เชิญฟัง. กีโดรู้ว่าฉันเปนผู้ใดก่อนเขาตาย ถึงโดยที่สุดแม่ดาราน้อย ที่หล่อนทิ้งขว้างไม่อินังขังขอบ เมื่อจะขาดใจตายก็ยังรู้จักพ่อ. ดาราเปนเด็กไม่รู้เดียงษา ก็หลับตาตายเปนศุขไป! แต่กีโด! ขอให้หล่อนเอาใจตัวเปนใจเขาบ้าง ได้รับความเจ็บปวดทรมานน้ำใจอย่างที่สุด ทราบเรื่องราวหมด! ขอให้นึกว่าเขาเมื่อจะขาดใจตายนั้นจะได้นึกแช่งชักหักกระดูกอย่างไรบ้าง ?”
หล่อนเอามือเสยผมที่ปรกหน้าขึ้นไปจากหน้าผาก ไนยตาอันน่ากลัวเปนมันขลับเหลือกลนแข่งจับตาข้าพเจ้าอยู่ไม่วาง.
/*269*/“จงดู” ข้าพเจ้าพูดต่อไป “มีพยานหลายสิ่งที่จะอ้างได้ว่าเรื่องที่เล่าให้ฟังนั้นเปนเรื่องจริงแท้. นี่สิ่งที่ได้ฝังพร้อมกับฉัน” ข้าพเจ้าโยนล้อกเก๊ตและสายสร้อยทอง ซองก๊าดและถุงเงินที่หล่อนให้ไว้ ลงไปบนตักหล่อน. “ไม่ต้องสงไสยว่าคงจำของเหล่านี้ได้นี่.” เอาไม้กางเขนของบาดหลวงออกให้ดู—“นี่วางอยู่บนทรวงอกฉันในโลง, บางทีจะเปนประโยชน์แก่หล่อนได้—หล่อนจะได้เอาไว้สวดอ้อนวอนตามสบาย !”
หล่อนทำกิริยาท่าทางให้ข้าพเจ้าหยุดพูด แล้วพูดออกมาเหมือนกับเคลิ้มฝันว่า ! “หนีออกจากห้องซุ้ยนี้ได้ หนีอย่างไร—เมื่อไรกัน ?”
ข้าพเจ้าหัวเราะ นึกคาดความประสงค์ของหล่อน
“ไม่สำคัญอะไรหร็อก” ข้าพเจ้าตอบ “ทางออกที่ฉันพบนั้นเดี๋ยวนี้ให้เขาโบกปูนซ่อมแซมเสียดีแล้ว ฉันเปนคนมาคุมให้ซ่อมแซมเอง! ใครมาอยู่ในนี้แล้วให้วิเศษอย่างไรก็เปนหนีออกเหมือนฉันไม่ได้ การหนีเปนของอิมทีเดียว.”
ภรรยาข้าพเจ้าร้องไห้โฮใหญ่ แล่นลงฟุบกอดเท้าข้าพเจ้า “ฟาบีโอ! ฟาบีโอ! ช่วยดิฉันให้พ้นอันตรายหน่อย โท่ เอ็นดูกรุณาบ้างเถอะเจ้าประคุ้ณ! ช่วยเอาไปให้ถึงที่สว่างๆ-ลมอากาศดี-ให้คงมีชีวิตอยู่ จะฉุดลากไปประจานทั่วเมืองเนเปิลซ์-ให้ฝูงชนเขาสาบหน้าว่าเปนหญิงแพศยาอย่างไรก็ตามใจ จะตั้งชื่อให้อย่างชั่วร้ายอย่างแรงอย่างไรก็เชิญ....ขอแต่ให้ดิฉันคงรู้สึกว่าเลือดยังเดินอยู่ในเส้นชีวิตยังคงอยู่ในร่างอย่างเดียว จะให้ทำอะไร ให้พูดประจานตัว/*270*/อย่างไร ให้เปนอะไร-ยอมทุกท่า-ขอแต่ให้คงมีชีวิตอยู่ มีชีวิตอย่างเดียว! โท่ โท่ ดิฉันยังสาวนัก ขอถามนิดเถอะว่าดิฉันหน้ะชั่วร้ายถึงเกินไปเทียวหรือ ? มีพวกผู้หญิงถมไปนับไม่ถ้วนที่มีชู้รักนับด้วยโหล ก็ไม่เห็นมีใครว่าไม่ดี เหตุไรดิฉันจึงจะต้องทนกรรมมากกว่าไป!”
“ทำไม ทำไม?” ข้าพเจ้าร้องก้องห้องด้วยความโกรธ “เพราะว่าผัวถือกฎหมายไว้ในกำมือ—เพราะว่าต้องการตัดสินให้เปนยุติธรรม - เพราะว่าเขาสามารถที่จะทำโทษผู้ที่เอามินหม้อหมายออนเน่อร์เขาได้ด้วยพละการตนเอง! คนอย่างฉันมีมาก คนอย่างหล่อนมีน้อย! มีชู้รักกันตั้งโหล! ไม่ใช่ความผิดที่หล่อนมีแต่คนเดียว! เมื่อล่อลวงชายสองคนได้แล้วใช่จะพอใจเมื่อไร พยายามล่อลวงคนที่สามอีกต่อไป. ข้อนี้จริงหรือไม่ เมื่อคิดว่าฉันเปนเคานต์โอลิวา-ตกลงเปนมั่นเปนเหมาะที่จะแต่งงานกันแล้ว ยังมีหน้าเขียนจดหมายไปถึงกีโด เฟอร์รารีในกรุงโรมเสมออย่างยั่วยวนชื่นใจด้วย! นี่ จดหมาย” ข้าพเจ้าก็โยนจดหมายไปให้ทั้งมัด “ไม่มีประโยชน์อะไรแก่ฉันอีกแล้ว-อ่านหมดแล้ว!” หล่อนมิได้เก็บมัดจดหมายนั้นขึ้นดู นิ่งกอดเท้าข้าพเจ้าอยู่ เมื่อข้าพเจ้าก้มลงไปมองเห็นสร้อยคอเพ็ชร์และกำไลเพ็ชร์แวววาวอยู่บนเนื้อขาวราวกับเปลวไฟอันมีวิญญาณ จึ่งก้มลงไปหยิบวงจันทร์เพ็ชร์ ที่อยู่บนมวยผมกระชากขึ้นมา.
“นี่ของของฉัน!” ข้าพเจ้าพูด “อย่างเดียวกับแหวนตราที่สรวมอยู่นี้-ซึ่งหล่อนได้ให้เปนของกำนันรักแก่กีโดเฟอร์รารี และแล้วได้คืนเอามาให้แก่ฉัน ผู้เปนเจ้าของโดยชอบธรรม ของเหล่านี้/*271*/เปนของมารดาบังเกิดเกล้าฉัน เปนของสำหรับตระกูล ไม่ควรจะเอาไปแต่งให้เสียศิริเพ็ชร์ เพ็ชร์พลอยที่ฉันให้นั้นมันคนละอย่าง—เปนของที่ขะโมยมาได้ อ้ายมือเปื้อนเลือดเปนผู้ไปฉวยเอามา! ฉันได้สัญญาจะให้อีก! นี่แน่ดูซิถมไป!” ว่าดังนั้นแล้วก็เปิดหีบที่เปนรูปโลงผี บันจุของขะโมยของคาร์เมโลเนรีนายโจรใหญ่ ได้หยิบเอาของเพ็ชร์ ๆ ขึ้นมาล่อตาไว้ข้างบน “เห็นหรือยังเล่า” พูดต่อไป “สมบัติของเคานต์โอลิวาได้มาแต่ไหน. ฉันเจอะมาซ่อนอยู่ในห้องซุ้ยนี้ ในคืนที่เขาฝังฉันทั้งเปน. มีประโยชน์แก่ฉันมากยังอยู่ถมไป ไม่บกพร่องไปกี่มากน้อย เหลือนั้นสุดแล้วแต่แม่เถอะ!”
บท ๒๖
หล่อนนิ่งฟัง-ค่อยเดินเข้ามาใกล้ข้าพเจ้า-ริมฝีปากแสดงว่าว่ายิ้มหน่อย ๆ และชอ้อนกระซิบว่า
“ฟาบีโอ! ฟาบีโอ!”
ข้าพเจ้ามองดูหล่อน-เสียงของข้าพเจ้าก็อ่อยลงบ้าง “เอ ฟาบีโอ! ธุระอะไรกับฟาบีโอ! ช่างไม่ประหลาดใจบ้างเลยหรือ-ชื่อไม่บาดหูหรือ!-โท่ นีนนา โท่ฉันรักหล่อนอย่างที่ผู้ชายน้อยคนจะรักผู้หญิงเหมือนได้ หล่อนไม่ได้มีความรักในส่วนตัวฉันเสียเลย-หักบัวยังมีใย นี่กระไรหล่อนหักดวงใจช่างไม่เหลือเยื่อ-หล่อนเปนผู้ที่มีบีบหัวใจของฉันให้ละลาย และกระทำให้ฉันเปนอย่างเปนเดี๋ยวนี้!”
สอื้นแล่นคึ่กๆ ต้นคอหอยขึ้นมาเลยเล่นเอาข้าพเจ้าพูดต่อไปอีกไม่ได้. ข้าพเจ้ายังเปนคนหนุ่ม เสียดายเวลาที่ล่วงไปในระหว่างนี้โดยเปนธุระส่วนตัว โดยไม่เปนประโยชน์ โดยมิได้ทำอะไรให้เปนคุณแก่ชาติ สาสนา พระมหากระษัตริย์ เปนสิ่งซึ่งเหลือหัวอกหนุ่มๆอย่างข้าพเจ้าที่จะทนได้ หล่อนได้ยินข้าพเจ้าสอื้นสีหน้าหล่อนออกยิ้ม จึ่งเดินเข้ามาใกล้เอาแขนกระหวัดรอบคอข้าพเจ้าท่ากลัว ๆ แต่แฉล้มยังเปนที่ยั่วยวน.
“ฟาบีโอ!” หล่อนสำออย “ฟาบีโอ ขอโทษดิฉันน้ะ! ฉันไม่เกลียดเธอเลยแหละ! น้ะ ค้ะ ค้ะ สิ่งใดซึ่งเธอได้รับความร้อนใจ ดิฉันจะจัดการให้เรียบร้อยสนิท ฉันจะรักเธอจริง-และซื่อสัตย์ต่อเธอจริง! เห็นไหม! ความสรวยของฉันไม่สิ้นดอกหนา เธอ! จะเปนภรรยาเธอทั้งกายและใจ.”
/*273*/หล่อนประชิดอยู่กับข้าพเจ้า ยื่นริมฝีปากขึ้นสู้ริมฝีปากเปนเชิงยั่วยวน ไนยตามองกลอกละห้อยคอยรับคำตอบ ข้าพเจ้าก็มองดูหน้าภรรยา ดูตาอันแสดงว่าเปนทุกข์เศร้าโศก.
“ความสรวย ? เปนอาหารสำหรับตัวหนอน เปนอาหารฉันไม่ได้! น่าเสียดายรูปร่างหรืองามราวกับรูปนางฟ้า แต่ใจเปนใจสัตว์! ขอโทษ ขออะไรป่านนี้ พ้นเวลาเสียแล้ว! คนที่ได้รับความเจ็บใจอย่างฉันฉนี้ยกโทษให้ใครไม่ได้!”
นิ่งเงียบอยู่ทั้งสองคน! หล่อนยังกอดข้าพเจ้าอยู่ ไนยตามองไปมองมาชำเลืองไปทั่วเหมือนกับมองหาอะไร ในบัดใจสีหน้าบอกแปลกมาก....ก่อนที่ข้าพเจ้าจะรู้เท่าว่าเพราะเหตุไร—หล่อนได้ฉวยชักเอากริสซึ่งเหน็บไว้ในเสื้อออกมาเร็ว.
“พ้นเวลาเสียแล้ว!” นีนนาร้องและหัวเราะป่า ๆ - “ไม่จริง. ทันถมไป! เตรียมตาย—อ้ายเปรต!”
ในชั่ววินาฑีเดียวหล่อนเงื้อกริสจะแทงอกข้าพเจ้า...แต่หาทันที่จะแทงไม่ ข้าพเจ้าจับข้อมือไว้ทันกดมือลงและแย่งอาวุธอันน่ากลัวนั้น นีนนากำอาวุธไว้แน่น—ดิ้นดันด้วยกำลังแรงที่จะให้หลุดจากมือข้าพเจ้า—ดิ้นไปดิ้นมาหล่อนดิ้นหลุดได้ แทงข้าพเจ้าพลาดโดนเสื้อขาดเปนทางยาวสนัดใจ ภายหลังจับข้อมือได้อีก กดตัวลงนอนพับหอบอยู่กับพื้น แย่งเอากริสมาจากมือได้ แล้วก็ชูขึ้นแกว่งไกว เงื้อง่าอยู่เหนือศีร์ษะ.
“ใครเปนผู้พูดถึงฆ่าฟันเมื่อตะกี้นี้!” ข้าพเจ้าตวาดก้อง “ถ้าแทงถูกหัวใจลงไปนอนตายอยู่กับที่นี่สมปราดถนาแล้ว เห็นจะดีใจ/*274*/มากลาซีน่า. แม้ใจคอ! แม้เกือบได้สมหมาย ถ้าฉันตายแล้วหล่อนก็จะได้ไปเที่ยวล่อผู้ชายเล่นทั้งโลก! ยังนี้ อย่างนี้หรือจะมาร้องขอโทษ น่าหนิ้ น่ายกโทษเบาหรือ ?.....”
ข้าพเจ้าชงักทันที—แปลกมาก สีหน้าอันตื่นเต้นปรากฏขึ้นที่หน้าภรรยาข้าพเจ้า มองดูในทางมืดตลึงนิ่งอยู่—ตลึงนิ่งอยู่ราวกับเปนคนหิน และประเดี๋ยวตัวสั่นเทาไปหมด.
“จยุ้ะ - จยุ้ะ !” หล่อนกระซิบกระซาบ “ดูแน่! ดูซี ยืนพิ่งนิ่ง! หน้าตาซี้ดซีด อย่าพูด อย่ากระดุกกระดิก จยุ้ะ! อย่าให้เขาได้ยินเรื่องเธอ....ดิฉันจะไปหาเขาและเล่าความให้ฟังให้หมด—หมด.” ว่าดังนั้นแล้วก็พยุงตัวลุกขึ้นยืน ทำมือประสานอย่างท่าอ้อนวอน....
“กีโด! กีโด!”
เสียวส้าไปทั้งตัว มองตามทางที่หล่อนหันหน้า ก็ไม่เห็นอะไรนอกจากมืด. หล่อนจับแขนข้าพเจ้า
“ฆ่าเขาเสีย!” หล่อนกระซิบ “ฆ่าเสีย แล้วดิฉันจึงจะรักเธอจริง! ว้าย!” หล่อนร้องด้วยความตกใจ ถอยเข้ามาหาข้าพเจ้าเร็ว เหมือนประหนึ่งมีใครมากั้นกางขวางหน้าขู่จะทำร้าย “แน่ แน้ะ เข้ามาใกล้แล้ว ดูซี—ใกล้แล้ว อย่า อย่ากีโด อย่ามาถูกฉันนาจะบอกให้—ไม่มีองค์กรรมสิทธิ์อย่างไรที่จะมาถูกตัวเขา ฟาบีโอตายแล้ว ฉันเปนไทย—ไทย!” หล่อนหยุด—ไนยตามองช้อนขึ้นบน—หล่อนจะเห็นสิ่งน่ากลัวอยู่ที่นั่นหรืออย่างไร ? หล่อนยกแขนขึ้นดูเหมือนจะป้องกันรับใครตีและร้องวิ้ดล้มพับลงที่พื้น ไม่เปนสติสมประดี ตายละ/*275*/กระมัง? รสที่อยากแก้แค้นยังร้อนอุ่นอยู่ในปากข้าพเจ้าเปนการจริง ข้าพเจ้าดีใจมากที่ขณะลูกปืนได้นำเอาความตายไปส่งกีโด แต่ทว่าความดีใจนั้นเจือไปด้วยความเสียใจและเวทนา ในเวลานี้ความเวทนาไม่มีสักนิดเดียว—ไม่มีความสมเพชเสียเลย. บาปของเฟอร์รารี มากจริง แต่ทว่านีนนาเปนผู้ล่อให้บาป บาปของนางตัวดีมากกว่าบาปกีโดมาก เออนี่....นอนนิ่งอยู่ตรงเท้าสลบ....นิ่งเหมือนกับตาย—ตายก็ช่างเปนไร ไม่รู้ด้วย—ไม่ปราดถนาเสียใจ! ปีศาจของชู้รักได้มาปรากฏแก่นีนนาจริงหรือ หรือเปนไปด้วยความรู้สึกในใจทำให้เปน ? เชื่อว่าเปนปิศาจ—ถ้าปิศาจจะมาแสดงตนยืนให้ข้าพเจ้าเห็นข้าง ๆ ตัวข้าพเจ้าก็จะไม่ตกใจกี่มากน้อย.
“เออ กีโด” ข้าพเจ้าพูดคนเดียว “เจ้าได้มาเห็นเปนพยาน เจ้าได้แก้เผ็ดแล้ว ปีศาจเอ๋ย แก้เผ็ดเหมือนกันกับข้าแล้ว—เจ้าได้ไปจากมนุษย์โลกด้วยหัวอกอันเบาแล้ว มีศุขแล้ว! เมื่อเจ้าลงไปถึงศาล ข้างล่างชำระกายด้วยน้ำทองแดงแล้ว ไม่ช้าก็คงจะหมดมลทินโทษ แต่ส่วนแม่คนสรวย—ตัวนรกเองแหละจึงจะเปรียบกับวิญญาณของเขาได้ อื่นเปรียบด้วยไม่ได้ทั้งสิ้น.”
แล้วข้าพเจ้าค่อย ๆ ย่องมายังบันได ถึงเวลาแล้วที่จะละทิ้งไปเสีย อาจจะเลยตายทีเดียวได้ดี...ถ้าไม่ตาย...ทำไมแล้วก็ตายเอง พอข้าพเจ้าย่างเท้าก้าวขึ้นบนขั้นบันไดขั้นแรก ภรรยาข้าพเจ้าก็กระดิกฟื้นได้สมประฤๅดี หล่อนมิได้เห็นว่าข้าพเจ้ายืนอยู่ที่นั่น และเตรียมที่จะไปจากเสียด้วย—หล่อนพูดอะไรพึมพำอยู่คนเดียว เชยเอาผมที่สยายออกมานั่งชมสีสรรและความงามอยู่ เอามือตบเส้นผมนั่นแล้วตบอีก /*276*/แล้วหัวเราะอย่างมีความสนุกในใจ—หัวเราะนั้นดังก้องห้อง จนถึงทำให้ข้าพเจ้าตกใจมากกว่าเมื่อหล่อนพยายามที่จะเอาชีวิตข้าพเจ้าเมื่อสักครู่มาแล้ว.
ในสักครู่หนึ่งก็ลุกขึ้นยืนด้วยกิริยาท่าทางอันรื่นเริง และยิ้มแย้มแจ่มใส และค่อยประคองแต่งผมด้วยอาการอย่างประณีต ข้าพเจ้าหยุดมองว่าหล่อนจะทำอะไรอีกต่อไป. ภรรยาข้าพเจ้าเดินตรงไปยังหีบไว้สมบัติอันมีค่า หยิบเอาผ้าลูกไม้เครื่องเงินทองเครื่องประดับกายอย่างเก่าขึ้นมาพิจารณาดู ดูประหนึ่งจะตีราคาของนั้น ๆ เพ็ชร์พลอยที่เปนเครื่องแต่งกายเช่นกำไลมือสร้อยคอ แหวนเหล่านี้หล่อนเอาออกมาประดับสรวมทับ ๆ ลงไปจนเต็มทรงคอ และกบข้อมือข้อนิ้วแวบวับแวววามวาว แพรวพรายพราวพระพร่าง หลากอย่างต่างสีเมลือง. ข้าพเจ้าประหลาดใจด้วยกิริยาอันแปลกไปฉนั้น แต่ยังไม่ได้ตีความว่าจะแปลว่ากระไร ลงจากขั้นบันได ตรงเข้าใกล้หล่อน... อี๊! นั่นอะไร! แปลกมาก รู้สึกเหมือนกับแผ่นดินไหวและได้ยินเสียงเหมือนกับอะไรลั่น ข้าพเจ้าก็หยุดชงักเงี่ยหูฟัง. ลมได้เป่าหวนเข้ามาในห้องซุ้ย แรงจนถึงเทียนดับไปบ้าง. ภรรยาข้าพเจ้านั่งเล่นชมสมบัติของคาร์เมโลเนรีนายโจรอยู่ง่วน. ประเดี๋ยวหนึ่งหล่อนก็หัวเราะก้ากใหญ่ออกมาอีก เสียงหัวเราะเช่นนั้นทำเอาโลหิตในเส้นข้นถึงเปนตะกอนได้เทียว—เปนเสียงหัวเราะของหญิงบ้า! ด้วยความร้อนใจข้าพเจ้าร้องไปด้วยเสียงอันแจ่มว่า
“นีนนา! นีนนา!”
หล่อนเหลียวหน้ามาดูทั้งยิ้ม ๆ—ไนยตาแจ่มหน้าชื่นบานเต็มพร้อมด้วยสีงามอย่างเดิม, หล่อนก้มศีร์ษะแก่ข้าพเจ้า ก้มเปนเชิง/*277*/จองหองนิด ๆ เพื่องามหน่อยๆ แต่มิได้ตอบว่าประการใด. ข้าพเจ้าเกิดความสงสารมากขึ้นจึงตะโกนเรียกอีก.
“นีนนา!”
หล่อนหัวเราะอีก—หัวเราะอย่างน่าเกลียดน่ากลัวอย่างนั้น.
“จ้ะ จ้ะ จ้ะ พ่อชื่นใจ พ่อที่รัก!” หล่อนพูดพึมพำคนเดียว “ทำไมจ๊ะ จะจ๊ะจ้า เธอหรือ กีโดของฉันหรือ ? อ้อพ่อเพื่อนฉันหรือ ?”
ว่าแล้วก็ยกมือขึ้นเปนเครื่องหมายให้นิ่ง แล้วส่งเสียงอันไพเราะเปนคำเพลงชมพระจันทร์ และชมนกไนติงเกลส่งเสียงจ้าในแสงจันทร์
ภรรยาข้าพเจ้า ไม่ได้เปนหญิงคนเดียวกับหญิงที่นอกใจและขบถต่อข้าพเจ้าแล้ว—บ้าเข้ามาครอบงำเปนเจ้าเรือนแล้ว เมื่อเปนเช่นนั้นคนอย่างข้าพเจ้าจะทำร้ายลงคออย่างไรได้ จึงรีบสาวเท้าเข้า ไปใกล้—ตั้งใจจะพาออกจากห้องซุ้ย—เอาทิ้งไว้อย่างนั้นไม่ได้….แต่เมื่อเข้าไปใกล้ หล่อนถอยตัวไปห่าง กระทืบเท้าปัง ๆ และยกมือให้ข้าพเจ้าถอยไปเสีย.
“แกคือใคร?” หล่อนถาม “ตายแล้ว ตายทีเดียว! เหตุไรยังมีหน้าทลึ่งออกมาจากหลุมได้!”
ตาเพ่งมองดูอย่างโกรธ—แล้วตบมืออย่างดีใจมากและหันหน้าไปพูดกระซิบ ดูเหมือนกับมีใครกำบังกายอยู่ข้างๆ หล่อน.
เขาตายแล้ว กีโด! ยังไงเธอดีใจไหม ? ทำไมถึงไม่ตอบเล่า ดูซี กลัวหรือ ? กลัวทำไม ? ทำไมถึงดูหน้าตาซีดเจ๋าจ๋อยหงอยหงิม ? /*278*/เพิ่งกลับมาจากโรมหรือนี่? ได้ยินอะไรบ้างไหม? ฉันเปนคนผิด ? ไม่จริง ยังรักเธออยู่มาก….อา! ลืมไป! เธอก็ตายแล้วเหมือนกัน กีโด! ลืมไป ลืมไป—เธอทำให้ฉันเจ็บช้ำอีกไม่ได้—เปนไทยแล้ว...เปน ศุข ศุข ศุข.”
หล่อนยิ้มและร้องเพลงบทที่ได้ร้องเมื่อสักครู่นั้นซ้ำอีก.
ได้ยินเสียงลั่นขึ้ก ๆ ข้างเบื้องบนอีก—อีก—อีก. จะทำประการใดได้?
“ลามอเร อินคอรอนาโต” นีนนาพูดพำ แล้วเอามือล้วงลงไปในหีบสมบัติ “แน่! แน่! เหอ—เหอ—เรี่ยมหนึ่งไม่มีสอง เรี่ยม หาไหนไม่มีเสมอสอง.... ชี มอเรนโด ซี ฟา สะโปซา.... สะโปซา....อา!”
ข้าพเจ้ามองดูหล่อน อย่างเดียวกับใครๆดูคนตาย—ไม่ได้นึกสิ่งใดหมด นอกจากนึกปลงอนิจจัง. ความพยาบาทเปนพอใจแล้ว ข้าพเจ้าจะทำสงครามแก่คนบ้าที่นั่งยิ้มหัวเราะอยู่คนเดียวต่อไปไม่ได้ หล่อนไม่มีสติสตังอะไรเหลือแล้ว ความฉลาดความโกงสูญหมดสิ้นแล้ว เปนคนละคนกันทีเดียว... ได้! ตั้งใจที่อธิบายแก่หล่อนอีก... เผยริมฝีปากจะพูด-แต่ก่อนที่เสียงจะหลุดไปจากปาก เสียงอันดังอย่างน่ากลัวได้แล่นมาถึงหูข้าพเจ้า-เสียงนั้นดังครืนใหญ่ราวกับกองทหารปืนใหญ่ยิงปืนระดมพร้อมกันทุกกระบอก-ก่อนที่จะคิดได้ว่าเปนเหตุอะไร-ก่อนที่จะย่างเท้าก้าวไปสู่ภรรยาได้หนึ่งก้าว-ก่อนที่จะพูดออกสักคำ หรือไหวตัวสักชั่วนิ้วหนึ่ง หินและปูนและฝุ่นให้ร่วงกราวและฟุ้งลงในห้องซุ้ย.... ข้าพเจ้าถอยหลังไปด้วยความประหลาดใจ /*279*/ตกใจ-พูดไม่ออก-ตาปิดมิดไปเองโดยไม่ได้ตั้งใจ ปิดเองโดย ธรรมชาติ... เมื่อลืมตาขึ้นภายหลังในห้องซุ้ยนั้นมืดหมด-เงียบสงัด! ได้ยินแต่เสียงลมพัดขึ้กๆ ราวกับว่าพระพายก็เปนบ้าไปด้วย - พัดมาต้องหน้าข้าพเจ้า และพัดเอาใบไม้มากระทบหน้าข้าพเจ้าด้วยซ้ำ จยุ้ะ! - นั่นเสียงครางอ่อย ๆ หรือกระไรสั่นไปทั้งตัว เอามือคลำหาไม้ขีดไฟในกระเป๋า – เจอะกลักไม้ขีดไฟสมประสงค์. สงบอารมณ์หักใจให้เรียบร้อย ฝืนใจให้กล้าจึงขีดขึ้น แสงไฟนั้นขมุกขมัวเหลือที่จะส่องให้เห็นอะไรได้ ข้าพเจ้าจึงได้ตะโกนเรียกดังๆว่า
“นีนนา!”
ไม่มีใครขาน.
เทียนที่ดับทิ้งมีอยู่ข้างข้าพเจ้าเล่มหนึ่ง จึงฉวยขึ้นจุดแล้วชูไปด้วยมืออันสั่นเทา.....แล้วได้ร้องด้วยความแสยงขน!......โอ พระเจ้าแห่งความยุติธรรม ความพยาบาทของพระองค์ยิ่งใหญ่กว่าของข้าพเจ้า หินก้อนใหญ่เบิ้มได้หล่นลงมาจากหลังคาห้องซุ้ย ตกลงตรงที่หล่อนได้นั่งยิ้มแฉ่งอยู่นาฑีก่อนนี้! ทับหล่อนแบนลงไปทับโลงข้าพเจ้าแบนลงไป ไม่เห็นอะไรเหลือเลย นอกจากมือขาวข้างหนึ่ง มือข้างที่สรวมแหวนแต่งงาน-ในขณะที่ก้มลงดูอยู่นั้น มือยังเต้นสั่นริกระริ้ว…..ตีดิน.....แล้ว....นิ่ง! อึย-น่าสยดแสยง…… ในเดี๋ยวนี้ข้าพเจ้าหลับตานึกเห็นจำมือขาวนั้นได้ อือฮือ! มือนั้นอุทธรณ์ มือนั้นเรียกร้อง มือนั้นขู่คำราม มือนั้นอ้อนวอน พร้อมอยู่ในมือนั้น! เมื่อข้าพเจ้าตาย มือนั้นจะกวักให้ข้าพเจ้าไปยังหลุม! เศษผ้าเครื่องแต่งตัวอันมีค่านั้นได้แพลมออกมานอกก้อนหินหน่อย-เห็นโลหิตไหลซึมออกมาตาม ใต้ก้อนหิน…..หินก้อนใหญ่อย่างที่/*280*/มนุษย์คนใดไม่สามารถจะผลักเลื่อนที่ได้แม้แต่นิ้วเดียว.....หินที่ได้ตราความบาปของหล่อนลงไว้! ข้าพเจ้าพยุงตัวของตัวเองโซเซไปเหมือนกับคนเมาสุรากราน เข้าไปจนใกล้จับเอามือขาวที่วางอยู่บนพื้นขึ้น.....ก้มศีร์ษะลงไป....เกือบจูบมือนั้น แต่เพอินความรู้สึกอันปลาดในวิญญาณแล่นขึ้นมาห้ามไว้ทัน.
ค้นไปค้นมาได้ไม้กางเขนของพ่อบาดหลวงซีเปรียโนที่ตกอยู่ที่พื้น จึงจับสอดในมือที่ยังอุ่นอยู่ให้กำ แล้วว่าด้วยเสียงอันเครือละห้อยว่า,
“ฉันให้ได้เพียงเท่านี้ ถึงแม้ว่าฉันจะยกโทษให้ไม่ได้ก็ตาม แต่ขอจงพระเยซูคริสต์กรุณาพระทานโทษให้แก่หล่อนเถิด.”
ปิดตาด้วยไม่อยากจะดูอีก หันหน้าได้วิ่งมาจนถึงเชิงบันไดแล้ว ก็ดับควงเทียนที่ถืออยู่นั้นเสีย ความรู้สึกอะไรไม่ทราบทำให้ข้าพเจ้าหันหน้ากลับไปมองที่ตรงนั้นอีก.... และข้าพเจ้าได้เห็นอย่างที่ข้าพเจ้าได้นึกเห็นในเวลาเดี๋ยวนี้... และจะนึกเห็นต่อไปอีกจนตราบเท่าวันตาย ก้อนหินตกลงมาแล้วที่ตรงหลังคานั้นก็เปนช่องโล่งตลอดถึงข้างบน แสงจันทร์ส่องลอดลงมาถึงพื้นห้องซุ้ยข้างล่างได้ แสงจันทร์ที่ลอเลงมานั้นเปนลำอยู่ในกลางความมืดมนธ์ ปรากฏให้เห็นของได้เฉภาะแต่สิ่งที่ต้องลำแสงสว่างสิ่งนั้นคือข้อมืออันขาว ขาวยิ่งกว่าหิมะที่ตกค้างแข็งอยู่ตามยอดเขา! ข้าพเจ้ามองดูด้วยความเหลือกลาน...แสงเพ็ชร์ที่นิ้วมือนั้นเคืองระคายตาข้าพเจ้า.... แสงฉายของไม้กางเขนเงินที่มือนั้นกำอยู่ทำให้เคืองระคายสมอง….ข้าพเจ้าร้องเหมือนบ้า และวิ่งโดยเร็วขึ้นบันได-เปิดประตูเหล็กประตูซึ่งหล่อนจะไม่ได้ผ่านออกอีกนั้นออกมายืนบนพื้นดิน หันหน้าสู้ลม/*281*/อยู่ แล้วรีบปิดประตูห้องซุ้ยลั่นกุญแจแน่นหนาตามเดิม พูดออกมาดังด้วยความบางเบาใจ “สิ้นทุกข์ สิ้นทุกข์กันที! หล่อนหนีไม่พ้น….ได้ปิดทางลับแล้ว...จะร้องสักเท่าไรก็ไม่มีใครได้ยิน….หล่อนจะไม่ได้หัวเราะอีก-ไม่ได้จูบ.... ไม่ได้รัก….ไม่ได้พูดเท็จเพื่อล่อลวงผู้ชายอีกแล้ว!.... หล่อนถูกฝังเหมือนตัวฉันเองถูก—ถูกฝังทั้งเปน!”
พูดแก่ตัวเองดังนั้นแล้วข้าพเจ้าก็หันหน้าออกเดินต้านลมรู้สึกสมองมันงัน แข้งขาอ่อนเพลียและสั่น-ฟ้ากับดินดูมันโคลงเคลงราวกับอยู่ในเรือเมื่อขณะพยุกล้า จึงรีบสาวเท้าเดินไปสุดแล้วแต่บุญและกรรมจะสงเคราะห์....ทิ้งหล่อนไป!
ออกจากเมืองเนเปิลซ์โดยปราศจากคนจำได้ โดยไม่มีใครสกดรอยตาม มาโดยสานเรือใบเล็กลำหนึ่งชื่อรอนดินเนลลาจะไปเมืองปอตสะอิด.
รุ่งขึ้นในเวลาเช้า พระอาทิตย์ส่องแสงสว่างไสว สุกใสปราศจากเมฆหมอก—คลื่นระลอกในเทลนั้นขึ้นสูงสุด ๆ ตัว ดูเหมือนกับเขย่งขึ้นยั่วจะให้ลมที่พัดโชยไปนั้น คนทั้งหลายคงมีความเห็นเกือบพ้องกันหมดว่าวันนั้นเปนวันสบายดี แต่ส่วนตัวข้าพเจ้านี้มีความรู้สึกซึ่งไม่เหมือนดังนั้นแท้ แลดูสิ่งทั้งหลายคล้ายกับเมื่อฝันเห็นเคลิ้ม ๆ หรือเมื่อเปนไข้มะเมอเห็น ทุกสิ่งดูมันหลัว ๆ ไม่ชัดและดูไม่เปนของจริงจังล้วนอนิจจํ วิญญาณนั้นยังเพ่งดูความมืดและความน่าอนาถที่หล่อนนอนนิ่งเงียบอยู่ในห้องซุ้ยนั้นเสมอ กรรมได้เปนผู้ทำลายชีวิตหล่อน-ไม่ใช่ข้าพเจ้าทำลายมิได้ ถึงโดยหล่อนเปนผู้/*282*/ทุจริตคิดจะเอาชีวิต ข้าพเจ้าและทั้งเปนบ้าคลั่งด้วย ข้าพเจ้ายังมีจิตรนึกจะช่วยให้พ้นอันตราย.
สิลาก้อนใหญ่ตกลงมาทับตายเสียก็ดีเหมือนกัน..... ใครจะรู้ได้...ถ้าหล่อนยังมีชีวิตอยู่ต่อไปจะเปนอย่างไร!….ข้าพเจ้าหักใจจะไม่คิดถึงหล่อนอีก เอามือล้วงลงไปกระเป๋าหยิบเอากุญแจห้องซุ้ยขึ้นมาแล้วโยนลงไปเสียกลางคลื่น สิ้นเรื่องกันเสียที—ไม่มีผู้ใดมาติดตาม—ไม่มีใครถามว่าข้าพเจ้าไปแห่งหนตำบลใด พอมาเมืองปอตสะอิดก็ขึ้นจากเรือพักอยู่ที่โฮเต็ลสองเวลา พอเรือเมล์ปีแอนด์โอมาถึงข้าพเจ้าซื้อตั๋วโดยสานมาขึ้นเมืองสิงค์โปร์ ถ่ายลำเข้ามากรุงเทพมหานครอมรรัตนโกสินทร์นี้ แล้วเลยขึ้นไปอยู่รมพรมแดนซึ่งข้าพเจ้าตั้งบ้านอยู่เดี๋ยวนี้ และมิได้คิดที่จะย้ายไปอยู่แห่งหนตำบลอื่นในหมู่มนุษย์อีก.
เมื่อมาตามทางนั้น ได้เจอะหัวข้อในหนังสือพิมพ์ฉบับหนึ่งจ่าเรื่องว่า “เกิดเหตุประหลาดขึ้นในเมืองเนเปิลซ์” ซึ่งข้าพเจ้าอุส่าห์อ่านทุกตัวอักษรเพื่อความขันในใจนิด ๆ.
ในเรื่องนั้นมีความว่า เขาเที่ยวลงประกาศหาเคานต์โอลิวาในหนังสือพิมพ์ต่างๆ โดยเหตุที่อยู่ดีๆ ท่านเคานต์ผู้นั้นกับภรรยาผู้แต่งงานด้วยกันใหม่ อันแต่ก่อนมีนามว่าเคานเตสโรมานี มาหายไปในวันที่แต่งงานด้วยกันนั้นเปนมหัศจรรย์ กระทำให้คนทั้งเมืองเนเปิลซ์ตื่นเต้นมาก ศาลได้ออกหมายเรียกเจ้าของโฮเต็ลและคนใช้ชื่อวินเช็นโซ ฟลามมา มาถามปากคำก็ไม่ได้ความว่าเปนประการใด พวกโปลิศทั้งฟอมและลับก็ได้สืบเสาะนักต่อนัก ก็ไม่ได้ข่าวคราว/*283*/อย่างหนึ่งอย่างใด ถ้าและภายในสิบสองเดือนนี้ยังมิได้ข่าวคราวว่าร้ายดีประการใดแล้วสมบัติอันมั่งคั่งบริบูรณของตระกูลโรมานี โดยเหตุที่ไม่มีญาติพี่น้องที่จะรับมรฎกเปนผู้ปกครอง จะตกเปนของรัฐบาลทั้งสิ้น.
ดังข้าพเจ้าได้กล่าวมาข้างต้นแล้วว่า ข้าพเจ้าเปนคนที่ถึงแก่กรรมแล้ว—โลกหมุนไปตามภาษาของโลก การในโลกก็ดำเนินไปตามภาษาของการ แต่ไม่มีอะไรจะมาเกี่ยวข้องแก่ตัวข้าพเจ้า ต้นไม้สูงยูงยางและสิงห์สาราสัตว์และต้นหญ้าดงพงแขมนั่นแหละเปนเพื่อนเปนสหายของข้าพเจ้า และสิ่งเหล่านี้เห็นเปนพยานว่า ความทุกข์โศกของข้าพเจ้ามากน้อยเพียงใด ข้าพเจ้ายังรู้สึกทรมานใจอยู่เสมอ ซึ่งเปนสิ่งอันไม่แปลกไปจากธรรมดา ความพยาบาทนั้นบัดนี้สุมอยู่บนกระหม่อมข้าพเจ้า แต่ข้าพเจ้าก็ไม่ปราดถนาบ่น ทำอย่างไรได้—เปนกฎแห่งความชอบธรรม—เปนยุติธรรม ข้าพเจ้าไม่กล่าวโทษผู้ใดหมดทั้งนั้น—เว้นแต่หล่อนหญิงที่นอกใจข้าพเจ้า ถึงหากหล่อนตายแล้วก็ไม่ยกโทษให้ ข้าพเจ้าได้พยายามจะคิดยกโทษให้ แต่ก็ยกไม่ไหว มีหรือผู้ชายที่จะยกโทษให้แก่หญิงที่ทำลายชีวิตของตน? ไม่เชื่อว่ามี ส่วนข้าพเจ้า ๆ รู้สึกว่านี่ยังไม่สิ้นสุดเวรกรรมกัน....เมื่อวิญญาณของข้าพเจ้าไปจากมนุษย์โลกนี้แล้ว ข้าพเจ้ายังจะตามวิญญาณหล่อนไปถึงไหนถึงกัน นรกก็นรก อะเวจีก็อะเวจี:—หล่อนไปไหนอุประมาเปนอย่างดวงไฟ ข้าพเจ้าก็จะตามไปด้วยเหมือนกับเงาตามไป ทำนองเดียวกับองไถ้ในเรื่องของนักสวดพิสถานตามสีกาเอี่ยมยวน องไถ้พิสถานตามสีกาเอี่ยมนั้นตามเพราะรัก แต่ข้าพเจ้าตามนีนนานั้นตามเพราะโกรธ—ขอให้ตามล้างผลาญกันเปนเนืองนิจเทอญ!
/*284*/ข้าพเจ้าไม่มีความทุกข์ความเสียใจอะไร ไม่มีอะไรเปนสิ่งกวนใจในป่าชัฏนี้ นอกจากดวงเดือนที่ส่องแสงสว่างมาจากเมืองฟ้า ข้าพเจ้าไม่อยากเห็นแสงเดือนเลย อุส่าห์ที่จะให้พ้นแสงได้มากยิ่งดี แต่ถึงจะปิดช่องหลังคาประตูหน้าต่างให้มิดชิดอย่างไรก็ดี คงจะมีแสงสอดลอดเข้ามาได้ช่องหนึ่งเสมอ.
แสงจันทร์ในประเทศถิ่นนี้ย่อมมีสีอันขาวนวนเปนธรรมดา—ข้าพเจ้าเข้าใจไม่ได้ว่าเหตุไรแสงที่ลอดช่องเข้ามาในกระท่อมข้าพเจ้าจึงเปนออกเขียวๆ! และในลำแสงจันทร์ข้าพเจ้าเห็นมือขาวเล็กๆ ซึ่ง ประดับด้วยเพ็ชร์พลอยอย่างดี! มือนั้นกระดิกได้....ยกขึ้นเองได้—นิ้วเล็กๆนั้นชี้มาตรงข้าพเจ้าเปนทีขู่—แล้วสั่น....แล้วก็—ค่อยๆกวัก....เปนเชิงบังคับให้ตาม....ให้ตามไปยังประเทศซึ่งความยินดี สนุกสนาน และความรักจะไม่ได้มาพ้องพานข้าพเจ้าอีกเลย!
จบบริบูรณ์