โคลงกลอนครูเทพ สนพ ผีเสื้อ เล่ม ๒ ๑๐๐
เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี
แม่จ๋า
แม่จ๋าแม่ !  ลูกแลไปทางไหน ล้วนเยื่อในความรักประจักษ์ถ้วน รักของแม่รักแท้ไม่แปรปรวน เป็นรักล้วนธรรมชาติปราศมารยา ตั้งแต่แรกปฏิสนธิ์จนสมภพ แม่ประสพทุกข์ภัยใหญ่หนักหนา ฉวยพลั้งพลาดอาจพิการพาลมรณา โบราณว่า ‘ศึกสตรี’ มีมูลพร้อม คลอดจากครรภ์จวบวันลูกเติบใหญ่ แม่ต้องใฝ่อุ้มชูทะนุถนอม อดตาหลับอับอุดอู้แม่สู้ยอม ยามอดออมลูกอิ่มแม่อิ่มใจ อย่าว่าแต่อาหารแม่จะหวง เลือดในทรวงแม่ยังยอมให้ดื่มได้ รักของแม่ไม่แพ้รักใด ๆ ชีวิตก็ให้ได้ไม่เสียดาย
แม่จ๋าแม่ ! ลูกแน่แก่ใจนัก ว่าแม่รักลูกอยู่มิรู้หาย ลูกสืบเชื้อเนื้อไขทั้งใจกาย พ่อแม่ถ่ายให้ทุนหนุนเนื่องมา ระหว่างครรภ์ท่านกล่าวเป็นเค้าขาน ว่ามารดาบันดาลให้นักหนา แม่คิดงามเห็นงาม, ตามตำรา ก็อาจพาลูกงามไปตามนึก แม่มีใจผ่องใสบริสุทธิ์ ใจลูกผุดผ่องเพียงแก้วผลึก แม่มีคุณเพิ่มพูนทุนพิลึก ลูกรู้สึกในบุญคุณข้อนี้
แม่จ๋า ! ลูกเกิดมาแม่อบรม ฉลาดบ่มสมบูรณ์เพิ่มพูนศรี ขึ้นน้ำนวลควรค่าเปลื้องราคี ได้แม่ดีลูกรอดปลอดบ่วงมาร สุจริต, มิตรแท้, รัก ‘แฟร์เพล์’ ไม่เกเร, รกโลก, โศก, ฟุ้งส้าน, มีขันติ, วิริย, ปฏิภาณ, บำเพ็ญงานเพื่อผู้อื่น, ราบรื่นนัก, คุมสติตริตรองมองรอบคอบ, ผู้ผิดชอบชั่วดี, มีเกียรติศักดิ์, กตัญญูรู้บุญคุณคนนัก, แจ้งประจักษ์หน้าที่, มีวินัย คุณเหล่านี้แม่มีวิธีหัด ค่อย ๆ ดัดให้บำเพ็ญเป็นนิสสัย ด้วยคำหวานแม่สมานที่หัวใจ ให้ฝึกไปจนเคยเลยชำนาญ แม่มีคำสำคัญเลือกสรรใช้ ข่มหัวใจลูกคร้ามยามดื้อด้าน คือกลัวแม่ไม่รัก, มักร้าวราน เพราะขุ่นเคืองรำคาญลูกขัดใจ
แม่จ๋า ! ถึงแม่จะตีด่าลูกก็ได้ แตแม่มีวิธีดี ๆ ใช้ คำน้อยแม่ก็ไม่พูดหยาบคาย การเฆี่ยนตีมีบ้างนับครั้งถ้วน เป็นเรื่องล้วนหลาบจำน้ำหนักหลาย แม่ระวังมิให้ลูกได้อาย กลัวกลับกลายหน้าด้านประจานตัว กำพร้าพ่อหากมีแม่ที่รัก คอยพิทักษ์ทุกข์ภัยไม่เกลือกกลั้ว อำนาจรักศักดิ์สิทธิ์กว่าฤทธิ์กลัว แม่ทูนหัวของลูกปลูกรักเอย
อดีตมหาราชสดุดี
งานฉลองพระนคร ครบรอบ ๑๕๐ ปี
(ลิลิต)
สรวมชีพข้าพระบาท	น้อมอภิวาทน์วงงาม
นบพระสยามเทวาธิราช	ทรงเทวอำนาจคุ้มครอง
ผองภัยทั่วสยามรัฐ	อวยสิริสวัสดิ์พิพัฒน์ผล
ผจญศัตรูหมู่อมิตร	ประสิทธิ์สยามงามยศ
ปรากฏแก่ชุมนุมโลก	สันนิบาต
เปรอเกียรติเสียมฟุ้งฟ้า	เฟื่องแสดง
สุโขทัยไกรเกริกด้วย	อดีตสยาม ราชแล
องค์พ่อขุนรามคำแหง	มหิทธิ์ห้าว
สมัยอยุธยายาม	ยุคถัด มาเทียว
องค์อู่ทองไท้ท้าว	ประดิษฐาน
อยุธยายศล่มด้วย	เดชพุกาม งามฤๅ
เจ้าตากสินเศิกหาญ	หักกู้
ธนบุรีที่ประทับยาม	ทุรยุค
กรรมแต่งแกล้งท้าวผู้	สู่กรรม
สยามใหม่ได้พ่อเจ้า	จอมจัก- รีวงศ์
จอมทัพจอมไทยทำ-	นุกถ้วน
พระพุทธยอดฟ้าอัคร	บุรุษ ปฐมราช
กับหน่อพระเจ้าล้วน	สบสมัย
กู้สยามยามป่วนทั้ง	ภัยเรา ภัยโลก
รังรักษ์ความเป็นไทย	มั่นแท้
กลาดเกลื่อนเพื่อนบ้านเผา	อิสสรภาพ ภัยเผชิญ
เมาโมห์ไม่รู้แม้	ล่วงสมัย
กรุงเทพฯ สถาปนแล้ว	หนึ่งศต- วรรษกึ่ง
พระปกเกล้าฯชาวไทย	ทั่วหน้า
โปรดให้เร่งรีบจัด	สมโภช พระนคร
ฉลองรูปปฐมเจ้าหล้า	และสะพาน
ผองพสกแซ่ซ้อง	พสุธา
อุ้มลูกบ้างจูงหลาน	อะเคื้อ
พระเสด็จพยุหยาตรา	เรือบก บรรพขะบวน
มวลเหล่าเจ้าข้าเมื้อ	มหกรรม
สรวมพรไตรรัตน์เรื้อง	เลอบุญ
รังรักษ์เทวราชนำ	ชาติเต้า
อดีตราชเพื่อราชย์หนุน	นรเทพ ด้วยเทอญ
ทั้งพระปกเกล้าฯเจ้า	เจิดสยาม
๑๓ มีน. ๗๔
วารสดุดี
งานจิตรลดารโหฐาน
(ภุชงคปยาตฉันท์)
ประณตบทบงสุ์องค์	พระมงกุฎมกุฎไทย
พระเจ้าสารเสวตรไกร	พระผู้ทรงกำลังราม
เถลิงรัฐถวัลย์ราชย์	ผงาดเงื้อมไถงงาม
เผด็จโศกผดุงสาม	สยามภาคพิพัฒน์ผล
ชนกไท้ ธ เลิกทาษ	พระบาทไท้ ธ ปลุกมน
ไผทไทยจะได้ดล	อดุลย์เดชกะเดื่องแดน
ผิคนไทยจะคงไทย	ประเทศไทยจะไทยแหน
มิใช่ว่าเพราะวายแคลน	พสกทาษะถ่ายเดียว
วิสัยไทยจะแท้ไทย	เพราะอาศัยหทัยเทียว
ธ ปลุกให้หทัยเฉลียว	ระลึกเช่นชนกสมัย
ผิเสียชีพบ่เสียสัตย์	ประสงค์เทิดกำเนิดไทย
ผดุงเพิ่มเผดิมชัย	เผดียงชาติเผชิญสนาม
ลำดับนี้เสด็จเถลิง	ตำหนักจิตรลดางาม
ประเสริฐศรีพิธีพราหมณ์	ประสิทธิ์สงฆ์ประสาทชัย
อำนาจเดชพระไตรรัตน์	ขจัดราชริปูกษัย
พระเดชแผ่พระคุณไกล	พระยศยิ่งพระชนม์ยืน
พระปรารภสำเร็จไว	หทัยไทย ธ กู้คืน
ลำเค็ญขุ่นรำคาญขืน	วินาศล้วนมลายหาย
สำเร็จถ้อยแถลงถ้วน	สำฤทธิ์ล้วนเสมือนหมาย
ประสิทธิ์สรรพะบรรยาย	ประสพราชประสงค์เทอญ
๙ สิงห์. ๕๖
งานพญาไท
(กาพย์ฉบัง-นาคบริพันธ์)
สรวพชีพข้าพระบาทผู้มี	มนแผ้วภักดี
แด่พระแม่จ้าวชาวสยาม
สูงยศปรากฏพระนาม	น้ำพระทัยตาม
แต่ที่จะให้ไทยดี
ไทยได้ไท้คือได้ศรี	สมเด็จพันปี
พันเปี่ยมฉนำจำนง
จำเนียรกาล ธ ดำรง	ราชธุระแทนองค์
อธิกราชผู้ราชสวามี
เสาวมิ่งแม่เจ้าจอมปีย์	เป็นจอมกษัตรี
เกษตรตระการกองคุณ
แก้วค่าควรเมืองเลื่องบุญ	เลอแบบแยบหนุน
นิยมเพื่อเยี่ยงหญิงสยาม
สยายแยบพิทยาพางาม	เงื่อนเพาะเหมาะตาม
แต่งเหมาะและล้วนควรสมัย
เสมอพระแม่เจ้าชาวไทย	เทอดชาติพูนชัย
เผชิญชะแม่มวลมี
เหมาะมอบกอบเกื้ออารี	การรักษ์บุตรี
บุตระตระโบมบำรุง
บำราศโรคกายใจปรุง	ประจงพยุง
เผยอเพื่อชาติชาญสนาม
เชิงสนองละอองบาทบงสุ์ตาม	ตระบัดก้ำยาม
กึ่งเยี่ยมศตพรรษพรรษา
สรวมพรพระไตรรัตน์พา	เพ็ญราชฤทธิ์มา
ระมัดพระโรคพริบหาย
ให้พระฉวีวรรณพรรณราย	เรืองเพ็ญจันทร์ฉาย
จึ่งเช่นพระแม่เมลืองศรี
เมลืองสุขทุกทิพาราตรี	ตราบรอบร้อยปี
ริปูท่านไร้แรมหมัน
หมายรักภักดีทั่วกัน	เทอดกำลังพัล-
ลึกเพื่อเกื้อชาติศาสนา
๑ มกร. ๕๖
งานนงคราญสโมสร
(กาพย์ฉบัง)
ข้าแต่พระราชนารี	ผู้ยังปรีดี
ให้เกิดแก่ข้าบาทยุคล
ในงานฉลองพระชนม์	ห้ารอบล่วงพ้น
แห่งผู้สยามวันทนา
เอกองค์สมเด็จมาตุจฉา	สว่างวัฒนา
บรมราชเทวีวีรราม
องค์สภานายิกาสยาม	กาชาดชนะความ
เจ็บไข้ได้พยาธินานา
ทรงทะนุบำรุงโรงพยา-	บาลแห่งมหา
วิทยาลัยราชสวามี
ทรงสร้างพยาบาลสถานศรี	มหาราชาชี-
พิตราษฎร์ได้รอดเหลือหลาย
อีกทรงอุปถัมภ์มากมาย	เพื่อกิจแผ่ผาย
ศึกษาแห่งชาติศาสนา
พระคุณคือสหัสสธารา	ไหลหลั่งถั่งมา
มิสุดมิสิ้นดินแดน
ใดควรสละฤๅแคลน	ใดควรหวงแหน
ท่านยอดมัธยัสถ์เทียวละ
เที่ยงแท้ท่านองค์จาคะ	เป็นธงชำนะ
ไหนผิดเศรษฐกิจกษัย
เพ็ญเพียบคุณธรรมอำไพ	เชื่อมปัจจุบันสมัย
อดีตสัมพันธ์พูนเพ็ญ
ไตรรัชชในองค์เดียวเป็น	ห่วงร้อยรอยเห็น
ประจักษ์แก่จักษุสยาม
หน่อรามมหิษีวีรราม	มาตุจฉาสาม
พระองค์แต่ล้วนรามฤทธิ์
สรวมพรไตรรัตน์ประสิทธิ์	พระลาภเนืองนิตย์
พระยศพระเกียรติเกริกไกร
พระชนม์ยืนช่วยชาวไทย	จำเริญอนามัย
อีกไซร้ศึกษาศาสนา
พระฉวีผุดผ่องโสภา	พระกำลังวังชา
สมบูรณ์พูนสุขทุกวาร​ฯ
๒๓ ธันว์. ๖๗
คลื่นแห่งสังสารวัฏฏ
แลทะเลลิบลิ่วล้วน	ละลอกหลาม
แล่นไล่ไววิ่งตาม	แตกส้า
ทะเลราบคลื่นเรียบงาม	หัวหงอก กระฉอกฟอง
ยามทะเลเป็นบ้า	คลื่นท้าขุนเขา
คนเรากำเนิดคล้าย	คลื่นมหา สมุทรนอ
เปลี่ยนกระดูกเปลี่ยนเนื้อมา	ทุกมื้อ
เฉกคลื่นเปลี่ยนน้ำคลา	ไคลวิ่ง จริงเจียว
ได้ใหม่ถ่ายเก่ารื้อ	รูปเลี้ยงชนม์เจริญ
ดำเนิรชีวิตด้วย	เก่าไป ใหม่มา
เกิดเผล็ดเมล็ดพืชไฉน	ใหญ่เบิ้ม ?
คลื่นน้อยค่อยเจริญไว	จนแข่ง คีรี
ชีพดับคลื่นดับเยิ้ม	หย่อมน้ำไปไหน ?
ทันใดวายุยาตรเต้า	ตูมตาม
ทะเลตื่นคลื่นโครมคราม	คลั่งไคล้
ชีวิตเกิดใหม่ยาม	จุตติ
ใหม่กับเก่าเดียวได้	ใช่น้ำเดียวหรือ ?
ไยถืออัตตภาพไว้	ไม่วาง ?
อยู่อย่างคลื่นเดินทาง	ทั่วหล้า
ตายเยี่ยงทะเลปาง	คลื่นดับ
พยุเสกคลื่นใหม่ส้า	ส่วนน้ำเดิมไหน ?
มนุษย์ใดใจติดแต้ว	ตัวตน เกินไป
ย่อมอยู่เพื่อตน ทน	หม่นไหม้
ยามมรณ์บ่มีหน	ทางผุด เกิดแน่
ดูคลื่นเกิดดับได้	คติคล้ายคลึงกัน
กรรมอันประกอบแล้ว	ทำคืน ได้ฤๅ ?
ผลชั่วดียั่งยืน	อยู่ไซร้
คลื่นซัดฝั่งครืน ๆ	ฝั่งเปลี่ยน แปลงพ่อ
เว้างอกฟอกหินให้	ชะโงกง้ำงำชล
ปรนฝั่งบังเกิดล้วน	อ่าวแหลม เหลือตรา
แต่งภาพสภาพแถม	ทาบให้
เพื่อชีพอชีพแกม	กันก่อ เกิดเทอญ
กรรมชั่วดีมีได้	ดั่งให้เห็นผล
หนบกหนน้ำเตร่	เวหน
ดกดื่มชื่นชูชนม์	ชีพซร้อง
วิญญาณธาตุปรน	ปรือชีพ ชีพคง
คลื่นขาดวิญญาณต้อง	ต่ำต้อยลอยเหลว
ดีเลวสูงต่ำล้วน	เราสม- มุติแน่
กรรมแต่งแปลงประชาคม	ค่ำเช้า
ชีพอชีพอภิรมย์	ล้วนแต่ง กันและกัน
กรรมก่อผลต่อเต้า	ติดต้อยตามสนอง
๑ พฤษภ. ๗๘
ภาพและสภาพ
(หรือฝันซ้อนฝัน)
งามสวนงามสนามงามคฤหาสน์ งามเมืองปราสาทราชฐาน งามถนนงามคนกล่นเกลื่อนยาน งามโบราณสถานตระการชม งามพืชผลชนบทชีพสดชื่น งามภาคพื้นปถพีสีผะสม งามป่าดงพงพีที่อุดม ด้วยชมรมสัตว์ป่าสารพัตร งามโขดเขาลำเนาธารละหานหิน ศีขรินแลสล้างเหมือนอย่างจัด บ้างสลับซับซ้อนซ่อนรกชัฏ สิงสงัดเกลื่อนสงบกลบความลับ
บ้างถูกแต่งแปลงเป็นนิคมคาม สวนสนามบ้านช่องมองสลับ ตัดถนนหนทางสร้างซ้อนซับ เป็นเมืองบรรพตาแลเห็นแต่ไกล
งามลำธารผ่านทางระหว่างเขา ทุกค่ำเช้าไหลเย็นเห็นน้ำใส ชะกรวดหินรินเชี่ยวเป็นเกลียวไป จนตกไหล่ผ่าซ่าสวยน่ารัก แรงน้ำซัดกัดศิลาอยู่ตาปี จนเกิดมีอ่างหินเห็นประจักษ์ รับน้ำตกทุกแห่งแข็งแรงนัก น้ำตกยักษ์คือแม่น้ำข้ามแก่งโจน
งามคูหาผาโปร่งเป็นโพรงใน ถ้ำใหญ่ๆโอ่โถงตั้งโรงโขน ระย้าหยาดหินย้อยห้อยปุ่มโปน บ้างเหมือนแก้วแพรวโพลนพิศพราวตา ตรงเปลวปล่องแสงส่องเข้าสาดเงา ไม่ผิดถ้ำอิเหนาที่ท่านว่า มีทางหลืบเลาะลัดตัดไปมา ถ้าจะเล่นซ่อนหาสนุกนัก บางถ้ำมีทางลอดให้แลเห็น น้ำกระเซ็นเย็นใสใคร่จ้วงตัก ที่สระใหญ่เรือลอดเข้าจอดพัก ก็ประจักษ์มากแห่งแหล่งทะเล
น้ำตกเขางามเท่าเขาตกน้ำ คลื่นกระหน่ำหน้าผาศิลาเบ้ น้ำเซาะซัดกัดซ้ำอยู่จำเจ จนเค้เก้เกิดภาพเหมือนสาปไว้
ทะเลงามยามแลแม้แค่หาด ซึ่งปูลาดทรายเงินก็เพลินได้ ยิ่งลัดเลาะเกาะแก่งทุกแห่งไป ยิ่งเพลิดเพลินจำเริญใจได้มากนัก พออุทัยไขแสงสีแดงก่ำ โผล่ขึ้นจากขอบน้ำยิ่งงามหนัก เมื่อยามเย็นยอแสงแดงน่ารัก ก็ลาพักผ่อนหายไปในน้ำ
อันขอบฟ้าในมหาสมุทรนี้ เป็นเขตต์ขอบเคลื่อนที่มิเป็นส่ำ เรือแล่นไปทางไหนก็ไพล่นำ ไปประจำเป็นขอบอยู่รอบตัว พระสมุทรเมื่อหนีธรณีโผล่ ยังไกลโขรำไรใสสลัว พอใกล้เข้าค่อยฉะอุ่มคลายคลุ้มมัว แลเห็นทั่วเมื่อมาถึงท่าเรือ
การเที่ยวไปนานาประเทศ ได้สังเกตแปลกที่มิน่าเบื่อ การเดิรทางก็ง่ายดายทุกเมื่อ ไปหนเหนือหนใต้ได้ทั้งนั้น
รู้สึกตัวหัวอกเต้นตึ้กๆ ตูสำนึกเหล่านี้ในแนวฝัน ว่าแปลงกายเป็นน้ำลำธารพลัน ไหลหลากบรรลุนทีรี่ลงทะเล กระเพื่อมเซาะเกาะแก่งแหล่งสมุทร แดดเผาผุดเป็นไอลอยไปเตร่ ในอากาศผาดผยองล่องร่อนเร่ ประสมประเสเป็นเมฆเอกไม่เบา เที่ยวลอยล่องชมท้องนภากาศ ชมแดนดินเดียรดาษด้วยขุนเขา ตกเป็นฝนล้นไหลไม่ซาเซา ลงรูปเก่าเนาธารไหลพล่านไป
เสียดายฝันพลันจบประสพตื่น ไว้วันอื่นจะไปเที่ยวจริงเจียวให้ เหมือนในฝันดั้นด้นหนทางไกล ทั้งบกน้ำและในนภาพื้น สมัยนี้มียวดยานใหม่ๆ กำปั่นใหญ่อย่างเมืองค่อยเชื่องคลื่น ทางบกมีรถไฟใช้ครึกครื้น เวหาดื่นยานอากาศสามารถนัก มีโฮเต็ลเป็นที่พักอาศัย จะเที่ยวไหนเที่ยวได้ไม่ขลุกขลัก จะดูเมืองเหมืองป่าที่น่ารัก ก็มีมัคคุเทศก์คอยนำทาง
ตูมองหาแก้วสารพัตรนึก ให้รู้สึกบางทีจะมีบ้าง ลอตเตอรี่มีขายซื้อไว้พลาง ซ้อนฝันค้างด้วยฝันพอกันเอย
๒๑ กุมภ์. ๗๗
จริงกับแต่ง
(อินทรวิเชียรฉันท์)
อ้า! อาตม์จะวาดรูป	วรลักษณ์วิลัยวรรณ
แรสีผะสานสรร	ก็มิสวยเสมอเหมือน
สายัณห์ตะวันรอน	ทินกรกระหยิ่มเยือน
ย้อมเมฆวิเวกเตือน	คติภาพนภาเผย
ดีดสีและตีเป่า	ธุระเรามิเบาเลย
เสร็จแล้วฤแคล้วเอ่ย	เพราะฤไรไฉนหนอ!
ส่วนธรรมชาติทาง	ดุริยางคง่ายพอ
ลมฮือกะพือคลอ	วนะซ่านประสานเสียง
เสื้อผ้าสตรีเพศ	สุวภาพสภาพเพียง
แหวกหน้าและหลังเมียง	มธุทัศนาใน
ฝีมือมนุษย์แต่ง	ดุจแข่งสภาพไข
แต่งต่อก็แต่งไป	ชยสิทธิ์สภาพหวง
ดังนี้สิหนอเรา	ประลุเสาวภาพปวง
ศิษย์สู้กะครูหลวง	คุรุล่อประลองสอน
๑๓ มีน. ๗๖
สังสารวัฏฏ
(ภุชงคปยาตฉันท์)
กระจกต้องละอองฝน	เพราะรถยนต์ทะแยงลม
พระชี้ชวนพระน้องชม	ชมัยหยาดพิรุณเย็น
กำเนิดแยกชำแรกไหล	คระไลร่วมลุความเห็น
ประดุจผู้ผจงเจร-	ะจาอยู่ ณ ภายใน
พระพายฮือกระพือต้อง	ตะวันส่องกระจกใส
อุทกหยาดประลาตไป	ละอองไอก็ไปล่ปลิว
ระงมหาวสกาวเงา	ละอองเบาละลิบลิ่ว
พะโยมเย็นพะยับริ้ว	ละอองกลับขยับรวม
กำเนิดหมอกละลอกเมฆ	พิรุณเสกประสิทธิ์สรวม
สถานฟ้านภาท่วม	ทะลักหล้าฉะฉ่าฝน
ฉะนี้ภาพสภาพสา-	รพัตรพาสภาพวน
ตลอดกาลตลอดหน	จะหาสุขสิสุดหา
สำหรับกาลประมาณพ้น	สำหรับหนก็ทั่วฟ้า
อนิจจังและสังสา-	รวัฏฏสุดเสมอไหน?
ณ รถนี้พระพี่เย้า	พระน้องเจ้าสำราญใจ
เพราะความรักประจักษ์ใน	มนุษย์โลกนิรันดร
๑๔ กันย์. ๗๓
รส
โภชน
เอมโอษฐ์โภชนลิ้ม	อร่อยรส
ลิ้นอร่อยเครื่องย่อยกรด	กลั่นเกลี้ยง
เหล้าเข้าขาดโลกหมด	ความสุข
อิ่มทิพย์สิบเทพเลี้ยง	แลกเลี้ยงเดียวไฉน
ดนตรี
รสไพเราะเสนาะด้วย	ดนตรี
ท่านว่าชีวิตมี	แม่นแล้ว
ชวนหัวยั่วยวนยี	ทีสดับ ขยับรำ
ย้อมมนุษย์รุดโลกแผ้ว	กล่อมแจ้วจับใจ
จิตรกรรม
วาดวิลัยรสรูปชี้	ชีวิต
สบเนตรตอบเนตรพิศ	เพ่งบ้าง
ลายครามภาพงามสนิท	หนวดกระดิก ได้พ่อ!
แผ่นภาพภูมิภาคกว้าง	ย่อให้จริงเห็น
ศิลปกรรม
ใดเป็นประณีตชิ้น	ศิลปกรรม
ฝีหัตถ์อัจฉริยทำ	เทอดหล้า
เป็นอมต สำ-	หรับกล่อม เกลากมล
คงรสคงค่าท้า	กฎอ้า! อนิจจัง
กวีการ
ยังคำร่ำเลือกร้อย	กรองดุจ กรองมาลย์
ฟังทราบอาบเอิบวุฒิ	แว่นแก้ว
ชุบย้อมกล่อมเกลามนุษย์	ประหนึ่งช่าง เกลากลึง
กวีบทมธุรสแพร้ว	เพริศพริ้งจริงหนอ
๑๐ เมย. ๗๘
ธรรมชาติกับมนุษย์
ธรรมชาติ
โตรกธารละหานหิน	ศิขรินชโลธร
เพ็ญภาพสภาพวอน	นรแวดวนาศัย
ขุนเขาเขย่าเมฆ	รุจิเรขหิมาลัย
แหนลับละเลิงชัย	ชะนะชีพมิยอมแฉ
ควนค่อมประนอมชม	อภิรมย์ละลานแด
เถื่อนถ้ำสำราญแล	รพิพ่นพะนอแสง
ธารล้ำถลำตก	ชลหกกระหึมแรง
ราดผาถลาแทง	พสุธาคระไลไหล
เขาตกทะเลบก	สิก็ตกทะเลไป
คลื่นสีขจีใส	ปะทะซ่าฉะฉ่าฉาน
ฟอกหาดและสาดหิน	บมิสิ้นมิสุดกาล
แหนน้อย ณ หนองน่าน	ระกะเกาะก็กลกัน
ฟ้าน้ำประจำจด	ขจิสดประสานวรรณ
สุริย์โสมสนานอรร-	ณพพร่างสะอางสี
มนุษย์
งามภาพสภาพยวน	ฤบควรจะไยดี
ฉันใดจะไพล่หนี	ชนบทระทดถอย
สู่เมืองเมลืองสุข	และสนุกมิใช่น้อย
ทุกข์ถมระทมคอย	คติคู่คำรณปรน
ข้อขัด ณ บัดนี้	ภยมีก็ที่ปล้น
บ้านนอกจำนนคน	ทุรชนคะนองมือ
ชีวิตและสมบัติ	จะสวัสดิภาพหรือ
ขาดแพทย์และยาคือ	นิรจัตุปัจจัย
แท้ธรรมชาติเฉก	ชนนีสุเวไนย
ให้เกิดและให้ใช้	นรชอบวิชาหา
จึ่งธรรมชาติแต่ง	ริจำแลงสภาพพา
สร้างเมืองเมลืองถา-	วรสุขสโมสร
อยากธรรมชาติเห็น	ก็ริเล่นจำลองก่อน
ก่อสระและสิงขร	วนเวิ้งชะวากผา
อาบแดดกระยาดิบ	ภยทิพยนุ่งฟ้า
หันเหียนจำเนียรคา-	รวนิตย์อนิจจัง
๖ กรกฎ. ๗๗
แม้เมฆดำยังแรขอบน้ำเงิน
ยามระทมตรมตรอมหฤทัย	เหมือนชีวิตจิตต์ใจออกจากร่าง
ให้ซึมเซาเศร้าสลดหมดหนทาง	กายเหมือนอย่างไม้ขอนท่อนทอดทิ้ง
เบื่อโลก เบื่อถิ่น เบื่อกินนอน	แผ่นดินร้อนระงมทุกข์ถ้วนทุกสิ่ง
ในโลกนี้ไม่มีความสุขจริง	ยิ่งคิดยิ่งเบื่อโลกและชีวา
จะตายร้ายตายดีก็ทีหนึ่ง	ลุกทลึ่งเถลือกถลนเหมือนคนบ้า
แล้วทอดกายสยายเกล้าเศร้าโสกา	แหงนดูฟ้าตาค้างอย่างสิ้นคิด
เห็นเมฆหนาตั้งมาเป็นก้อนๆ	บดบังแสงทินกรเกือบสนิท
จวบโพล้เพล้เวลามาประชิด	ดวงอาทิตย์ทอแสงแทงสอดไว้
อนิจจาเมฆคล้ำดำแท้ๆ	อุตส่าห์แรขอบน้ำเงินเพลิดเพลินได้
อันคนเราถึงเศร้าโศกเพียงไร	ก็เบาใจเมื่อเขารู้เท่าทุกข์
พอเล็งเห็นโลกธรมขำข้อนี้	ค่อยใจดียิ้มออกบอกสนุก
สติคืนเข้าแหล่งแห่งประมุข	แลเห็นสุขและทุกข์เทียมคู่กัน
ทุกข์คือร้อน, ถอนทุกข์เหลือสุขเย็น	ของเห็นๆ ไม่ยากพอบากบั่น
เมฆก้อนนี้จึงมีคุณอนันต์	ไม่เช่นนั้นมรณ์ภัยได้พบแล้ว
๑๕ มกร. ๗๗
ราตรี
(อินทวสันตดิลกฉันท์)
ราตรีก็แม่นมี	ขณะดีและร้ายปน
ไป่ผิดกะคนๆ	คุณโทษประโยชน์ถม
ราตรีกลีกลพิโรธ	หฤโหดคระหึมลม
มืดตื้อกระพือพิรุณพรม	และฤเราจะแยแส ?
ราตรีดิถีสุข	นิรทุกข์ประเทืองแด
ฟ้างามอร่ามแล	ระกะดอกกุดั่นหาว
โสมส่องสนองชุษณปักษ์	ศุภลักษณ์ลำยอง, คราว
ยั่วยิ้มณริมพิภพ, ราว	ทิพลาภบำเรอเรา
พิณฟ้าณราตรี	ธรณีสุโนกเนา
ส่งเสียงประสานเสา-	วสภาพพะนอสรวง
กลิ่นหล้านภาจรจะปรน	สุวคนธบำบวง
เรณูดำรูรสณพวง	พนพุ่มผะกาไพร
น้ำค้างพระพร่างโปรย	ชลโชยชะดอกใบ
สุมทุมฉะอุ่มใส	ชิพสดเสมือนหมาย
ดึกดื่นณพื้นอุทยทิศ	สุริย์ฤทธิแพร่งพราย
ดาวเดือนก็เลือนรชนิหาย	ระพิจ้าทิวาแทน
ค่ำคืนระรื่นรัก	สุขจักประจักษ์แสน
ราตรีฉะนี้แดน	มธุรสธำรงเรือน
จริงหรือจะรักรมยสุข	นิรทุกข์ระทมเยือน​ ?
โลกียสุขสุขเสมือน	สุขโลกอุดรหรือ ?
๑๗ พฤศจิก. ๗๓
เตรียมชรา
(วสันตดิลกฉันท์)
ค่อยน้อย, คะนองณขณะหนุ่ม	ธุระทุ่มประเทืองงาน
ทอดกายบวายวิริยดาล	ฤดิด้วยอำนวยผล
ยามว่างระหว่างกรณิย์มี	สุขปรีดิปรือปรน
ปราบเบื่ออะเคื้อกิจระคน	อติเรกงานหา
อาหารฤงานผิบมิแผก	ก็จะเบื่อและแบบยา
นอกนั้นกระชั้นวยชรา	ประลุเลิกละงานการ
อยู่เปล่าจะเหงามนระทด	ดุจอดกระยาหาร
อาศัยวิเศษสมิตงาน	อติเรกสบายแล
ค่อยเคยคำนึงณขณะรุ่น	มนครุ่นกระเหิมแด
เตรียมหาวิชาศิลป, แม้	บมิมีนิสสัยสม
สังคีตประณีตศิลปกรรม	จิตรกรรมบำเรอรมย์
เลี้ยงสัตว์พิพัฒน์พิชผะสม	กสิศาสตร์สนองนำ
โบราณคะดีกวิประพันธ์	มธุพจน์พิไรคำ
นักธรรมและศาสนุปถัมภ์	ทนุสงฆ์ธำรงบุญ
ทุกทางละอย่างคุณเอนก	อติเรกงานหนุน
ถึงคราวจะใช้สมยสุน-	ทรชีพชราครอง
มักใช้มิได้เพราะอุปสัค	ฤเพราะมักมิช่ำชอง
เพื่อเลือกก็เลือกประดุจลอง	และริเล่นระวางวัย
เลิกงานสราญรสชีวิต	ผลพิศพึงใจ
หันหาประดากุศลมัย	อติเรกงานมอง
นับในจำนวนดนุนิยม	อภิรมย์สำเร็จสอง
อิ่มเอมเกษมสุขลำพอง	ผลชีพชราเพลิน
ผลนี้สิหนอ! นรจำนง	สุขส่งมิห่างเหิน
ภายหนุ่มจะทุ่มพลเผชิญ	กรณีย์มิหนีงาน
ภายแก่จะแลพิภพ, เล่น	อติเรกงานการ
นี้คืออุดมคติขาน	คุณค่าชราเตรียม
๘ พฤศจิก. ๗๗
น้ำมันระกำ
(ขาดความหนักแน่น อันเป็นคุณสมบัติของนักกีฬา)
แค้นจริงแย่งกว่าแค้น	แน่นอุระ
ผ่าวผ่าวร้าวทรวงสะ-	อึกสะอื้น
โลกบ่น่าอยู่จะ	ละโลก แล้วแม่!
ขุ่นยิ่งขุ่นครุ่นตื้น	อกตื้นตันทรวง
ลรรลวงห่วงกลับให้	ใจประหวัด
ห่วงชีพห่วงสมบัติ	ห่วงบ้าน
ห่วงรักประจักษ์ภัส-	ดาหัก รักแฮ
แค้นค่อยเข้าคัดค้าน	ข่มให้ใจแข็ง
โรยแรงรันทดท้อ	หทัยถอน
ใจหนึ่งยังอาวรณ์	วิโยคข้อง
อีกใจดั่งไฟฟอน	ร้อนระอุ
ดื่มขวดยาชื่อพ้อง	กับน้องระกำใจ
กรรมใดให้โทษแท้	ทรมาน
ดิ้นแด่วแดยันซาน	ทรุดล้ม
กว่าจะวอดวายปราณ	ปลดทุกข์ เวทนา
ราวกระทะทองแดงต้ม	นรกตั้งทั้งเป็น
เอ็นดูสัตว์สู้ไม่	ทรมาน มันแม่!
แม้เพื่อภักษาหาร	นั่นไซร้
การตัดชีพเป็นการ	ทำรวด เร็วแล
ไฉนแม่เหยียดมนุษย์ให้	โหดร้ายบัดสี
หนีร้อนดื่มพิษร้อน	นอนไฟ
ตายบ่ง่ายดังใจ	ดอกเจ้า
แฟชั่นใหม่หรือไฉน	ดื่นนัก
แค้นจักแก้แค้นเข้า	เขตต์บ้าทารุณ
ขาดคุณคือสติตั้ง	ยั้งคิด
มีแต่จิตฟุ้งจิต	ต่ำต้อย
เข้ารอยวิกลจริต	ชั่วขณะ
คืนสติแม้แต่น้อย	จักพ้นมรณา
พุทธมามกเว้น	อัตต- วิบาตกรรม
ทางโลกแม้เราจะ	ผิดพ้น
แต่ทางศาสนา ม-	หันตโทษ เทียวแม่
ฆ่าท่านฆ่าตนค้น	ต่างได้ไฉนหนอ
กรกฎ. ๗๓
หัวไม้เก่าใหม่
เสียสินยอมสละได้	ด้วยดี
เสียเกียรติศักดิ์ยอม	ยากแท้
เวลาย่อมยังมี	อยู่มาก
แค้นจักคุมแค้นแก้	เกียรติสนอง
จำเนียรกาลจากนั้น	บนาน
เหตุเกิดในทำนอง	โกรธขึ้ง
ชายหนึ่งถูกฟันฐาน	พยาบาท
คมดาบอาบขี้ผึ้ง	เบาะเผง
แผลน้อยพาดแสกหน้า	พอหนำ ใจหน่อย
เล่นอย่างใจนักเลง	เท่านั้น
มิใช่หมายกระทำ	ห้ำหั่น โหดแฮ
เฉกบุรุษชั่วร้ายชั้น	อนารยชน
กล่าวนี้มิกลั่นแกล้ง	แต่งนิยาย
เป็นลัทธิที่คน	เก่าใช้
ชั่วชีวิตเรากลาย	เป็นโหด เหี้ยมแฮ
ปืนมีดพร้าคว้าได้	ฉะดาย
อารยธรรมนำโทษทั้ง	ยังคุณ เกิดแล
ให้เอิบอิทธิฤทธิ์มลาย	สุภาพแล้ว
เหยียดมนุษย์ดุจหยวกฉุน	เฉียวฉะ
เจริญส่วนโลกแล้วแคล้ว	คลาศธรรม
สิงห์. ๒๔๗๗
กิเลส
เล่นเก่งไม่จำต้องเป็นนักกีฬา
เก่งกีฬาหาใช่ชื่อ	นักกีฬา ไม่เลย
โทษกิเลสยังหนา	แน่นแท้
เล่นเกกมะเหรกพา	เสียชื่อ เสียอีก
ฉุนง่ายใจโหด, แม้	มืดหน้าพาพาล
ผู้พร่าเกียรติสตรีไม่ใช่สุภาพบุรุษ
ชายชาญผลาญเกียรติแก้ว	กัญญา
เพื่อกิเลสคือรา-	คะร้าย
เป็นเสนียดแห่งสมา-	คมมนุษย์ นักแล
ดีอื่นหมื่นพัน, หม้าย	ชื่อใช้ “สุภาพชน”
ผู้ยอมเสี่ยงอย่างพนันไม่ใช่พ่อค้า
บุทคลเสี่ยงค้าเช่น	เล่นพะนัน
หัวหกก้นขวิดผัน	ผกไขว้
โลภกิเลสเร็วพลัน	ผลาญย่อย ยับแล
เสี่ยงแห่งพ่อค้าได้	แต่น้อยค่อยคำนวณ
คนขี้เมาไม่มีใครไว้ใจ
นักดื่มควรแบ่งได้	เป็นสอง จำพวก
เมากับไม่เมาครอง	สติไว้
คนขาดสติตรอง	ตรึกห่อน เป็นแฮ
ใครจะไว้ใจได้	กิเลสร้ายแรงโมห์
นักการเมืองไม่จำต้องเป็นรัฐบุรุษ Statesman
นโยบายบอกแจ้ง	น้ำใจ จริงเฮย
ว่านักการเมืองไฉน	แน่แท้
ใช่มิใช่รัฐบุรุษใคร	ใคร่ทราบ
ดูกิเลสรู้แม่น, แม้	มากน้อยค่อยแสดง
พฤษภ. ๗๖
นักกีฬา
(ปรารภการแข่งขันมวยที่มีผู้เอาไข่เน่าปาผู้ตัดสิน)
นักกีฬาสารูปล้วน	กายใจ จำรูญ
เลิศมิตรเลิศมนุษย์ใน	โลกนี้
ใครใครก็ไว้ใจ	ได้หมด
แม้ศัตรูยังลี้	หลีกให้อภัยครัน
ในอันเอาเปรียบไซร้	ไม่มี
ขอแต่ยุติธรรมที	เถอะเน้อ
จริงฤๅเล่นก็ดี	ใดแปลก
จริงอย่าเป็นเล่นเก้อ	เล่นเพ้อพาลจริง
ค้านติงมติผู้	ตัดสิน
นักกีฬาติฉิน	ชั่วช้า
ชอบมิชอบชอบยิน-	ยอมอย่าง นักกีฬา
ตั้งท่านฟังท่านถ้า	ดั่งนี้วินัย
วิสัยสมรรถภาพต้อง	ตามกำเนิด
มิใช่จะชนะเลิศ	ทั่วผู้
หย่อนกายแต่ใจประเสริฐ	สมศักดิ์ นักกีฬา
เก่งแต่กายห่อนกู้	เกียรติได้ดั่งประสงค์
งามทรงสมส่วนด้วย	บริหาร
งามจิตต์มิตรภาพวาน	คบค้า
งามสัตย์สุจริตขาน	เขตต์เชื่อ ถือเทอญ
งามกว่างามเพราะ “หน้า	นิ่มเนื้อนวลหงส์”
ขอจงวีรชาติเชื้อ	ชาวไทย
เป็นนักกีฬาไกร	เกริกด้าว
ครบถ้วนส่วนร้อยใน	อนาคต
บริสุทธิ์กายใจน้าว	โลกน้อมนิยมชม
ธันว์. ๗๖
กีฬาไม่ถือชาติ
รอบกีฬาโอลิมปิคถึงอีกแล้ว โลกกีฬาผ่องแผ้วเป็นหนักหนา เยอรมนีรับแขกแจกฎีกา เชิญนานาชาติประชุมเผชิญชัย จัดค่ายพักนักกีฬาอย่างน่าอยู่ เป็นหมู่ๆ ตามอัธยาศัย กระยาหารอย่างบ้านของตัวไซร้ ที่ฝึกซ้อมพร้อมให้ดั่งใจปอง มอบเขตต์แดนแคว้นกีฬาสารพัตร ให้องค์การกีฬาไม่ขัดข้อง แคว้นกีฬานักกีฬามาอยู่ครอง การรับรองครั้งนี้ดูดีนัก
มีแสดงพิพิธภัณฑ์จัดสรรขึ้น เพื่อฟูฟื้นงานใหม่ให้ประจักษ์ แสดงภูมิประเทศวิเศษชัก- ชวนเชิญนักท่องเที่ยวให้เหลียวแล ระหว่างงานกีฬานานาชาติ มรรยาทกวดขันกันย่ำแย่ ห้ามตากผ้ารุงรังชวนชังแท้ ต้อนรับแม้ชาติยิวเคยกริ้วมา สละที่ให้สตรียิวก็ได้ ทั้งนี้เพียงชั่วสมัยรับแขกหนา การถือชาติยกเว้นเป็นครั้งครา ด้วยอำนาจกีฬาน่ายินดี
โอลิมปิคแห่งกรีกโบราณยัง มีชีวิตอยู่ดังได้เห็นนี่ คบกีฬาพาสว่างกลางเวที แห่งการเมืองซึ่งมีเขาเราเอย
สักวากีฬาโอลิมปิค เกื้อการเมืองเข้าอีกหรือมิใช่ แข่งคราวหน้าจะมีที่กรุงใด ก็เลือกได้ตามที่มีผู้เชิญ​ คืออังกฤษญี่ปุ่นอาเจนไตน์ แต่อังกฤษถอนไปไม่ขัดเขิน ให้โอกาสญี่ปุ่นครุ่นดำเนิร ทางเจริญไมตรีดีนักเอย
สิงห์. ๗๙
น้ำใจนักกีฬา
พีรพงศ์องค์เอกเจ้า	เจิดสยาม นามระบือ
ไทยธวัชพาสะบัดสนาม	ยุโรปโน้น
เป็นที่หนึ่งในยาม	ขันแข่ง ยานยนต์
โทเที่ยวโทเทศโพ้น	เพียบผู้อวยพร
ทินกรจนแจ่มฟ้า	ธาตรี
ท่านหน่อภาณุรังษี	สว่างจ้า
แสงอาทิตย์แสงพี-	ระพงศ์ส่อง ประลองฤๅ
แสงหนึ่งฟ้าหนึ่งหล้า	โลกรู้ชูเฉลิม
เสริมศุภสวัสดิ์ให้	ใน ธ ชนะเทอญ
อย่าว่าแต่เราจะ	เพรียกพร้อง
แม้ผู้ที่ท่านชนะ	นับเลิศ นักกีฬา
ยังจับหัตถ์ท่านซ้อง	เสกแซ่สรรเสริญ
เชิญอย่าประชดใช้	คำคือว่าเป็น
“เพราะเลิศนักกีฬาหรือ	จึ่งฉะนั้น”
กิฬธรรมสม่ำเสมอถือ	กันทั่ว
ไทยเทศทุกเพศชั้น	ชอบเชื้อนักกีฬา
ปัญหาอยู่ที่น้ำ-	ใจหนอ
เล่นเก่งแต่ใจคอ	ฝ่อแป้
เล่นไม่เก่งใจพอ	ตระหนัก นักเลง
ดีกว่ากันแน่แท้	เก่งด้วยดีโข
โลกานุเคราะห์ให้	ดั่งใจ
หากเกิดนักกีฬาไกร	เกริกหล้า
ธรรมานุเคราะห์ใน	ใจเที่ยง จอมธรรม
จึ่งมนุษย์ทั่วหน้า	โปรดน้ำใจเจริญ
มิถุน. ๗๙
บทเพลงกราวกีฬา
๑ พวกเรานักกีฬาใจกล้าหาญ
เชี่ยวชาญชิงชัยไม่ย่นย่อ
คราวชนะรุกใหญ่ไม่รีรอ
คราวแพ้ก็ไม่ท้อกัดฟันทน
(สร้อย อึม! อึ้ม! อึม!
กีฬา กีฬา เป็นยาวิเศษ
ฮาไฮ้! ฮาไฮ้!
กีฬา กีฬา เป็นยาวิเศษ
แก้กองกิเลสทำคนให้เป็นคน
ผลของการฝึกตน
เล่นกีฬาสากล
ตะล้าล้า!)
๒ ร่างกายกำยำล้ำเลิศ
กล้ามเนื้อก่อเกิดทุกแห่งหน
แข็งแรงทรหดอดทน
ว่องไวไม่ย่นระย่อใคร
๓ ใจคอมั่นคงทรงศักดิ์
รู้จักทีหนีทีไล่
รู้แพ้รู้ชนะรู้อภัย
ไว้ใจได้ทั่วทั้งรักชัง
๔ ไม่ชอบเอาเปรียบเฉียบแข่งขัน
สู้กันซึ่งหน้าอย่าลับหลัง
มัวส่วนตัวเบื่อเหลือกำลัง
เกลียดชังการเล่นเห็นแก่ตัว
๕ เล่นรวมกำลังกันทั้งพวก
เอาชัยสะดวกมิใช่ชั่ว
ไม่ว่างานหรือเล่นเป็นไม่กลัว
ร่วมมือกันทั่ว ก็ไชโย
พฤษภ. ๗๗
คำวิพากย์
ยายเกลียดหน้าตาคนนั้นแกปั้นปึ่ง	ชอบทะลึ่งชวนทะเลาะไม่เหมาะเหม็ง
ขัดคอคนพ่นพิษฤทธิ์นักเลง	เอ่ยอวดเก่งเกกมะเหรกเฉกคนพาล
หัวเรือใหญ่โดนไหนก็โดนเข้า	เขารู้เข้าทำทะเล้นเล่นโวหาร
จะอวดว่าข้ามีปฏิภาณ	พวกชาวบ้านร้านตลาดขาดเล่าเรียน
เกลียดอะไรไม่เท่าเฝ้าขัดคอ	ถ้าเฆี่ยนได้ละก็ยายจะเฆี่ยน
พวกผีเจาะปากไว้ให้ติเตียน	คอยแต่เวียนขัดคอเขาร่ำไป
บริหารงานฉมังฟังยายบ่น	เธอก็คนหนึ่งทนมิค่อยได้
งานเธอคงมิใช่กงการของใคร	ทำไมไพล่มีผู้เอาธุระ
มือไม่พายเท้าป่ายลงราน้ำ	แล้วมีคำแก้ว่าวิพากษะ
นี่แหละหรือคือปากเป็นเอกละ	ฉะนั้นจะมัวทำกันทำไม
นักวิพากษ์ปากสว่างพลางชี้แจง	มิใช่แกล้งติเพรื่อหัวเรือใหญ่
มองตัวเองอาจมัวสลัวไป	ต้องอาศัยตารู้ช่วยฟูฟื้น
ท่านว่าเราแลอะไรใช้ตาหน้า	อันตาหลังต้องอาศัยผู้อื่น
แลข้างในมักได้เห็นราบรื่น	ต่อออกยืนข้างนอกจึ่งบอกชัด
อนึ่งหลายความคิดค่อยผิดน้อย	ประมาทพลอยหลบหนีเมื่อมีขัด
ฉะนั้นจึ่งรับรู้ผู้สันทัด	ใครถนัดว่าไปไม่กีดกัน
ติส่วนตัวยั่วหมัดประหัตประหาร	ไม่ใช่งานผู้วิพากษ์จะบากบั่น
เขาพูดแต่ส่วนการงานเท่านั้น	และพูดฉันเชี่ยวชาญเพื่องานแท้
พูดด้วยตั้งใจดีไม่มีหยาบ	สมสุภาพไพเราะมั่นเหมาะแน่
หากจะเผ็ดร้อนบ้างอย่างตอแย	ก็เพียงแต่แรงรสตามบทร้อน
คำเหลวไหนกล่าวไปด้วยอคติ	นั้นยังมินับว่าวิพากษ์ก่อน
เสียงผู้ไม่สันทัดพูดตัดรอน	ก็เหมือนหนอนตายอยากวิพากษ์แท้
คำคุณยายนอกข่ายคำวิพากษ์	คำคุณหลานแหละหากจะช่วยแก้
บริหารงานควรส่วนรวมแม้	มาผูกขาดอาจแย่ไปตามกัน
โบราณท่านสรรเสริญผู้สมรรถ	ฟังความเห็นข้างขัดไม่อัดอั้น
สามารถย่อยและอร่อยรสครามครัน	แล้วเลือกสรรแต่เนื้อเพื่อพินิจ
ท่านตำหนิผู้มิสามารถทน	ฟังความเห็นติงตนในการกิจ
เชิญงดโทษโปรดฟังและยั้งคิด	ดูสักนิดเถิดท่านหลานคุณยาย
มกร. ๗๗
มิตรามิตร
อุ่นเรือนเพื่อนพี่แล้ว	เรียมสุข
สามัคคีรสครอง	ค่ำเช้า
แม้นแม่อมิตร, ทุกข์	ใดเท่า เทียมนอ?
บ้านบ่เป็นบ้านเข้า	เขตต์อบาย
สามีศรีมิตรแท้	ใครเทียม?
ใครบ่รักช่างใคร	เถิดเน้อ!
ผัวติดอมิตรเหนียม	แหนงหน่าย เมียนอ
ทั้งคู่อยู่เก้อเก้อ	สู่กรรม
พ่อแม่มีลูกแล้ว	ได้ลูก เป็นมิตร
หน้าเบิกใจบานหนอ	คู่นั้น
สบลูกอมิตรถูก	กรรมเก่า สนองฤๅ?
จิ้งจอกขุนแล้วปั้น	ปึ่งเอา
ลูกมีพ่อแม่แม้	เหมือนมิตร
ตื้นลึกหนาบางบอก	ท่านได้
ท่านมิใช่มิตรผิด	แบบอย่าง ธรรมเนียม
ลาภหลุดมือแล้วให้	เร่งหวง ทวงคืน
ครูศิษย์มิตรเหมาะแท้	ธรรมดา
ศิษย์มอบมโนครู	กล่อมเกลี้ยง
ครูมอบศิลปวิชา	อาชีพ ชักนำ
ครูศิษย์กิจล้วนเลี้ยง	โลกเจริญ
อมิตรครูศิษย์หม้าย	หมันประโยชน์
ศิษย์ลบหลู่ครูเรียน	ไม่รู้
ครูโปรดศิษย์โหดโปรด	ยากอยู่
ครูศิษย์ดังนี้ผู้	เปล่าผล
ลูกจ้างมิตรจิตต์ได้	งานดี
นายบ่าวผูกมิตรกัน	กิจเกื้อ
ต่างฝ่ายต่างสามัคคี	มีสุข
ต่างรักต่างเอื้อเฟื้อ	ต่อกัน
ตรงข้ามงามหน้าแล้ว	เป็นไร
งานหยุดทิ้งงานกัน	กึกก้อง
คนใช้เปลี่ยนนายไป	ไม่หยุด
นายบ่าวเดือดร้อนร้อง	ร่ำโหย
มิตรภาพภายนอกล้วน	ควรบำเพ็ญ
มากมิตรมากกำลัง	เลิศผู้
ฐานะเหมาะกันเป็น	มิตรยั่ง- ยืนดี
มวลมนุษยจำต้องรู้	เลือกสรร สมาคม
ปลูกชังตั้งหน้าแต่	ตระหนี่ตัว
รู้สึกเหม็นสาบมนุษย์	นั่นแล้ว
เห็นท่าน, หมั่นไส้มัว	‘ขวาง’ หมด
เพ่งแต่โทษทิ้งแผ้ว	ผ่องคุณ ดีฤๅ ?
เมษ. ๗๗
ภาพ ๔
ฟ้อน, ขับ, เขียน, กับทั้ง	แถลงพจน์
รวมสี่ภาพกำหนด	แน่ไว้
อาจแสดงสิ่งใดหมด	เหมือนอย่าง จริงนอ
ครูสี่สำแดงได้	ดั่งนี้เชิญฟัง
๑. ภาพฟ้อน
ครูละครฟ้อนงามนามภรต	สำแดงบทแบบระบำทำทีท่า
ทั้งพระนางยักษ์ลิงท้าวพระยา	รุ่นชราเด็กผู้ใหญ่ได้ทั้งนั้น
จะทีรัก, ทีโกรธ, หรือทีเกลียด,	หรือขึ้งเครียด, เซาซบ, หรือขบขัน
แม้เหตุการณ์ร้ายดีทุกวี่วัน	สารพรรณผูกฟ้อนสอนในคน
ประจงฉากบากชุดสุดจะเหมาะ	ให้จำเพาะหมายแสดงทุกแห่งหน
ชวนโศกศัลย์หรรษาเวลายล	เห็นจริงจนผูกจิตต์ติดใจ เอยฯ
๒. ภาพขับ
ฝ่ายนารถ นักสิทธ์ ผู้ต้นคิดสร้างพิณ ขึ้นสายกินเสียงผะสาน ก้องกังวานหวานขับ คลอเสียงรับพอเหมาะ เพราะยิ่งเพราะอีกไสร้ ชวนโสตให้เงี่ยสดับ บังคับหูให้เอียง ผึ่งรับเสียงสู่ประสาท ด้วยอำนาจบรรเลง เพลงเพราะชวนให้เพลิน เพลงเดิรชวนให้ก้าว เพลงโลมร้าวทรวงกระสัน เพลงโศกพลันจิตต์สลด ชวนกำสรดโศกเศร้า เพลงฉิ่งเร้าเชิงรำ เพลงกราวทำให้เต้น เพลงตลกเล่นหัวเราะ เพลงกล่อมเหมาะม่อยหลับ เชิงสดับย่อมประดิษฐ์ได้ ดุจภรตอวดไว้ บ่เว้นสักน้อย เลยนาฯ
๓. ภาพเขียน
อัปสร อร ก่องกาญจนา	นามจิตรเลขา
เลขขจิตร จิตรกรรม
ตระการก่องอาภรณ์อำ-	ไพโอ่เอี่ยมสำ-
อางสมอัปสรโกศล
ก่องศิลป์หัตถศาสตร์โสภน	เสาวภาพกำนน
กำเนิดแต่หัตถ์พรหมา
พรหมมอบศิลปสิทธิ์วิทยา	เวทยยอดหา
ให้ยิ่งกว่ายอดฤามี
ฤกษ์เหมาะเหาะมาพอดี	พอได้สดับปรีดิ์
เปรมแสดงและแสร้งข่าวขาน
ข้าเขียนเวียนวาดวิจารณ์	วิจิตรจิตรการ
ตระกองเทพถ้วนลักขณา
ลักขณกษัตริย์นานา	เนกนองพารา
ภูรีบุรุษเลอบุญ
บันลือนรศารทุล	สารทิศอวยคุณ
คืออนิรุทธเลอวรรณ
และเวนอุษาสาวสวรรค์	เสร็จสบสำคัญ
สมข้าอุษาอุ้มสม
สมอ้างทางเลขะนิยม	นิยายหมายชม
เหมาะชี้ว่าภาพพึงแสดง ฯ
๔. ภาพพจน์ (มาณวกฉันท์)
วาลมิกิ ผู้	ครูรจนา
ว่องวิทยา	จินตกะวี
ฟังพจมาลย์	ขานวุฒิดี
ต่างวิธิมี	จิตตรำคาญ
ชวนจะมิฟัง	ดังจะมิเชื่อ
เผยพจเพื่อ	มอบมติ ขาน
สุนทรเป็น	ฉันทชำนาญ
ภูมิปฏิภาณ	อาทิกวี
(อีทิสังฉันท์)
เออแนะ! ท่านกระนั้นสิย่อมจะมี
วิวิธวรรณนาวิธี	แถลงอวด
ใครก็ย่อมจะยกดนูและยวด
จะแข่งจะขันประชันประกวด	ก็ตามที
เราประสงค์จะแสร้งกระนั้นละซี!
จะชอบมิชอบ จะดีมิดี	อภัยอาตม์
ครั้นจะไม่สำแดงก็ดูจะขาด
เพราะภาพประพันธ์ และฉันทศาสตร์	จะหม้ายหมัน
อันจะแจ้งประจักษะรูปและสรร-
พนามะธรรมและอนันต์	นะไม่ยาก
เพียงจะเผยสุภาพพจีวิภาค
วลีและคุณประกอบก็หาก	จะให้ชัด
หรือจะพลิกจะแพลงจะแผลงจะดัด
จะยืดจะย่อจะต่อจะตัด	ก็ทำได้
ถ้าประสงค์จะทาบสุพรรณประไพ
มณีอร่ามวะวามวิไล	ก็จงประพันธ์
กลอนฤโคลงลิลิตและกาพยะฉันท์
เชลงฉลาดก็เลอสวรร-	คะฟ่องฟ้า
นี่แหละเอกอุดมวิทยา
ประสมสำรับสำหรับวิชา	ประชันภาพ
เมื่อประมวญก็สี่วิธีก็ทราบ
ประดุจแสร้งแสดง ณ คาบ	กระนี้เทียวฯ
ข้อคติ (โคลงวิวิธมาลี)
เพรงบาคร่าเวทย์ไว้	ศิลปศาสตร์
เราจึ่งรับมฤดก	สืบไสร้
รังรักษ์จักอนุชาต	บุตรดุจ
อภิชาตด้วยได้	ยิ่งดี
มวลหมู่ชนสืบเมื้อ	อนาคต
เราเก่งจักเขาที	เก่งด้วย
เราทรามจักกำหนด	เขายาก
สืบจุ่งสืบแม้ม้วย	ชื่อดี
ใครมีกระพัดเมื้อ	ทางใด
ควรเร่งใฝ่ใจมี	จิตต์น้อม
เอาภารธุระใน	ศิลปศาสตร์ นั้นนอ
มากฝึกมากมือซ้อม	จักเจน
ปลูกวิชามากช่างไว้	ชูเมือง
ทวยราษฎร์อมาตย์เสน	ทั่วหน้า
มากศรีกวีเรือง	เลอศักดิ์
เฉลิมพระเกียรติ์เจ้าหล้า	แห่งเรา
พฤศจิก. ๕๖
รามรันทด
พญาโศก
โอ้ว่าสีดาดวงมาลย์	นงพาลเจ้าผู้เพ็ญศรี
กรรมแล้วแก้วแม่แต่นี้	จักมีแต่ขุ่นครุ่นใจ
เดิรดงนงลักษณ์ภักดี	ตามพี่จนยักษ์ลักได้
พี่เลิกพลลิงชิงชัย	ตามไปเข่นฆ่าราวี
ลงกากักแก้วแพรวตา	พี่กักลงกากรุงศรี
ล้างราพณ์ราบเสี้ยนไพรี	คืนครองธานีด้วยกัน
เสร็จศึกนึกเสร็จสิ้นทุกข์	สมสุขแทบชีวาสัน
จำเพาะเคราะห์ยามตามทัน	กรรมบันดาลพรากจากน้อง
พระยาตรึก
ใช่พี่สงสัยใส่โทษ	นงโพธพิสุทธิ์ผุดผ่อง
พระเพลิงเถกิงกาษฐ์กอง	ประคองชูช่วยอรทัย
ควรเห็นเป็นน่าสิ้นแหนง	แจ่มแจ้งประจักษ์รักใคร่
ทั้งทวยเทพสรึงตรึงษ์ไตร	ได้เป็นศากษีทิพพยาน
แต่ว่าประชาชนมาก	เขาหากมารยาว่าขาน
กินแหนงแกล้งส่อข้อค้าน	คอยพาลเอา อย่างข้างเคอะ
ใส่ไคล้จะใคร่รันทำ	เชิงสำส่อนชู้ดูเถอะ
อ้างแบบแอบอิงยิ่งเลอะ	ตุ้มเปอะป้ายเจ้าเขลานัก
พระยารำพึง
อันว่ากษัตริย์ฉัตรเชษฐ	ทรงเดชทรงคุณทรงศักดิ์
เป็นธงเป็นธรรมนำชัก	ประจักษ์แจ้งแก่ธาตรี
อย่าว่าแต่มิ่งเมียแก้ว	เมื่อเป็นคุณแล้วแก้วพี่
ชนม์ชีพพี่ไซร้ไยมี	สละพลีเร็วพลัน
ขอแต่แหล่งหล้าฟ้าดิน	เป็นสุขจนสิ้นสรวงสวรรค์
ดำเนิรทำนองคลองธรรม์	จวบวันศูนย์สิ้นดิ้นฟ้า
เพรงพรากจากเจ้าเพราะราพณ์	คาบนี้เป็นราษฎร์ปราร์ถนา
จนใจจำส่งยุพา	ยังอาศรมสู่มุนี
กล่อมพระยา
ลักษมณ์พายุพาเพียงครู่	ดูนานปานยักษ์ลักหนี
หนหลังหวังได้คืนดี	หนนี้หมดหวังตั้งตรอง
เจ้าหม้ายพี่หม้ายต่างหม้าย	หมดหมายหมดหวังทั้งสอง
เจ้าโศกพี่โศกโศกพ้อง	น้ำตาจักนองอรรณพ
โอ้ว่าสีดานงเยาว์	เคราะห์เจ้าเคราะห์พี่ประสพ
เป็นกรรมของรามราฆพ	หมายภพใหม่พบอบรม
อันชีวิตพี่ต่อไป	จะต้องอกไหม้ไส้ขม
ครวญคร่ำพร่ำพระระงม	บรรทมแทบที่ไสยา
ตุล. ๕๖
สามสอน
๑. โอวาทานุสาสนี
เสียงใดไพเราะล้วน	ชวนโสต สดับฤๅ?
เสียงวิทยุอุโฆษ	ค่ำเช้า
นิพนธ์พจน์เพื่อประโยชน์	ยามอ่าน
เสียงอื่นหมื่นแสนเจ้า	บ่สู้เสียงสอน
บทกลอนร้อยแก้วก่อง	การกวี
วาดวิจิตรชีวิตมี	มอบไว้
ผองพรรณนาวิธี	ทั้งแบบ บรรยาย
สามส่วนโวหารไสร้	ไป่สู้เทศนา (โวหาร)
ภาพภาสิตสกิดน้ำ-	ใจคน
ใช้ช่วยศัพท์นิพนธ์	พจน์พร้อง
ทารกเริ่มเรียนจน	จับอ่าน เขียนเอง
แม้สุขศึกษาต้อง	ติดใช้เตือนประชา
๒. ประโลมโลก หรือบันเทิงคดี
น้ำยาเย็นชืดใช้	ชวนนิทร สนิทจริง
ศัพท์, ภาพพ่นภาสิต	โสตอื้อ
พบพักตรพูดเพ้อกิจ	การไป่ จบเลย
ภัตรกิจแม้หนึ่งมื้อ	แม่นแท้ธาตุเสีย
เยียไฉนจักได้ทราบ	ภาสิต
โดยมิน่าสนิทนิทร	นักนั้น
ผูกเรื่องอ่านเล่นสกิด	กันเบื่อ บ้างฤๅ?
ประโลมโลก, โลกครุ่นครั้น	จับแล้วลืมวาง
แถลงปางนุชแน่งน้อย	กลอยใจ เจ้าเอย!
จอมเสน่ห์เล่ห์รักไฉน	สนิทพร้อง
เผยเช่นความเป็นไป	แห่งโลก- ธรรมเทอญ
สุคติ ทุคติ ต้อง	ติดต้องตามแถลง
เชิงแสดงดุจตั้งเครื่อง	โอชา- รศเชิญ
ดีกว่าหม้อใหญ่ยา	ขื่นไข้
บันเทิงคดีภา-	สิตเงียบ ง่ายดาย
ดีชั่วอบรมได้	ไป่รู้ตัวแล
๓. เวที
ดวงแดแปรปลุกได้	ดั่งใจ
แต่วิธีใดใด	ไป่สู้
เวที, ที่ให้นิสสัย	สนิทกว่า อาจารย์
แสดงดั่งโลก, ดูรู้-	สึกได้ดุจจริง
แอบอิงอวดภาพอ้าง	ออกโลก จำลอง
แถลงรัก, กะอักโศก,	สนุกไซร้,
ก่อกรรม, กระทำโชค,	เผชิญชาติ, ภพ, พอ
เทียบมนุษย์อมนุษย์ให้	ประจักษ์ได้เร็วดี
แก้วกวีวรรณวาดไว้	กินใจ คนจริง
นักประพันธ์ประพันธ์ไพ-	เราะล้วน
คนอ่อนศึกษาไฉน	จักน่า นิยม ?
แต่ว่าเวทีถ้วน	ทุกผู้ดูเป็น
ตุล. ๗๒
มฤตยู
ศึกษาสำเร็จเพราะธนหลาย	ทะนุเลี้ยงบำรุงเรียน
สมหวังก็ดังวรวิเชียร	ชำนะโฉดเฉลิมศรี
รู้มากและหากจริยเลว	กิจเหลวก็มากมี
ทรงวุฒิผิใช้วุฒิสุปรีช์	ชิวเลิศประเสริฐเสถียร
หาไหนฉะนี้ฤจะมิยาก?	เพราะลำบาก ณ การเรียน
ได้แล้วสิดับประดุจเทียน	ขณะจุดและแจ่มแสง
อันใดเผอิญอุปติเหตุ	กลเจตน์จะแกล้งแสดง
เนื้อแท้ก็กรรมวิกลแผลง	กลิมอบ ณ มรณ์ผลู
เชื่อกรรมกระทำคุณอำนวย	ผลช่วยเผชิญชู
ค้ำฟ้าจะท้ามฤตยู	และจะเย้ยพระยายม
ร่างไร้มิไยชนมวอด	กิจรอดก็ดีถม
เชิญเถิดประชากรอุดม	คตินี้มิมีตาย
สิงห์ ๗๙.
ออปติมิสัมกับเป็สสิมิสัม
อารมณ์ เอย !
โดยโลกนิยม	สมแยกเป็นบวกลบ
เหมือนหนึ่งไฟฟ้า	ธรรมดาจัดไว้
ไฟบวกกับไฟ	ลบไปประจบ
เกิดแสงแรงโรจน์	ประโยชน์ครันครบ
ใช้ทั่วพิภพ	ประสพคุณ เอย
อารมณ์บวก เอย!
เห็นดีเห็นสะดวก	เห็นสำเร็จเผล็ดผล
ปวงกรรมทำไว้	อิ่มใจหนักหนา
ด้วยพิจารณา	แนวบุญกุศล
ชอบฟังเย็นหู	ดูความดีคน
ชอบประกอบชวบขวน-	ขวายก่อพอ เอย
อารมณ์ลบ เอย!
รักข้างสงบ	ดูใจไปก่อน
เห็นมืดเห็นดำ	เห็นทำไม่ได้
เห็นฝ้าเห็นไฝ	ใฝ่ใจข้างทุกข์ร้อน
จะแลทางไหน	พบภัยสลอน
ดูคนก็ค่อน	ข้างเห็นชั่ว เอย
เอกอารมณ์ เอย!
เจ้าใช้ผะสม	ทั้งอารมณ์ลบบวก
จะทำอะไร	ดูทั้งได้ทั้งเสีย
ดูคน, คุ้ยเขี่ย	เอาดีชั่วเข้าผนวก
ติชมฟังได้	ใช้ดุลพินิจสะดวก
ไม่ชอบแยกพวก	สะดวกข้างรวม เอย
สิงห์ ๗๘.
สองนักสิทธ์
(โคลงวชิรมาลี-สัมผัสเหมือนจัตวาทัณฑีดั้น ไม่นิยมเอกโท)
นักสิทธ์สถิตถ้ำ	บำเพ็ญ ตบะพ่อ
เพ่งไฉนไพล่เห็นบิณ-	ฑบาตม้าน
เอมโอชเปียกเป็น	ปานฉ่ำ
วางตบะผละเข้าบ้าน	ย่านเมือง
บริหารการขบเคี้ยว	ควรฉัน ฉันจริง
ค่ำมืดมิทันคืน	เถื่อนถ้ำ
อาศัยอย่างอาคัน-	ตุกะ
อยู่กับช่างหม้อร่ำ	ร่ายมนตร์
ราตรีพอที่สุข	ฉุกมี
รูปชื่อฤๅษีผลุน	จุ้นจ้าน
มาขอร่วมราตรี	ที่พัก อยู่พ่อ
ฝ่ายข้างเจ้าของบ้าน	ก็ยอม
ราตรีชีคู่นั้น	เข้านอน
ชีใหม่นิทรตอนใน	แห่งห้อง
มาก่อนท่านเลือกก่อน	นอนนอก
สองนั่งสองสวดท่อง	สองนอน
ดึกดื่นตื่นขึ้นถ่าย	ปัสสา- วฤๅ
ชีหนุ่มดุ่มหาทวาร	วุ่นว้า
เตะคอต่อขรัวตา	เถรถ้ำ
เธอทลึ่งไล่ไขว่คว้า	ด่าโขมง
สติตั้งยั้งหยุดเพื่อ	ให้อภัย
ผู้ผิดจนจิตต์รับ	ผิดแล้ว
เดิรออกนอกห้องไป	โดยด่วน
ทุกข์หนึ่งอยู่หนึ่งแคล้ว	คลาศไป
เถรเฒ่าเจ้าสติรู้	ระงับโทษ
ทอดกายหายโกรธกลับ	ระลึกได้
ขืนนอนท่าเดิมโหด	คอหัก เป็นแน่
จึงกลับเศียรเปลี่ยนให้	บาทแทน
บัดเถรเจ้าทุกข์เท้ง	ทุกข์สลาย
เพียรกลับทางปลายตีน	แต่ว่า
กลับเตะเอาศอสหาย	เข้าอีก
ต่อแต่นี้ไม่น่า	อภิปราย
พฤศจิก. ๗๓
ฉันเป็นหญิงหรือชาย
(โคลงทาย)
เอวบางร่างน้อยน่า	ปรานี
แขนอ่อนบ่ห่อนมี	กลุ่มกล้าม
เสื้อผ้าเกือกถุงสี	สอดสด สวยแฮ
แป้งประปรับเม็ดห้าม	เหงื่อหน้าเหือดหนี
หัตถ์นุ่มพุ่มศกแปล้	ปลาบสวย
แหวนสอดนิ้วมือนวย	นาดก้อย
กรายกรอ่อนระทวย	ทอดหัตถ์
กรุ้งกริ่งทิ้งสายสร้อย	ซัดข้อมือดัง
ลำพังจักยาตรเยื้อง	แดนใด
ขวัญอ่อนบ่ห่อนไป	เปลี่ยวได้
เชิงตระหนกตกใจ	ชวนเจ็บ
ใจอ่อนกายอ่อนให้	อ่อนพร้อมจอมถนิม
มกร. ๕๖
ฉันเป็นชายหรือหญิง
(โคลงทาย)
(โคลงดั้นวิวิธมาลี)
เป็นมนุษย์ฤๅจะน้อย	หน้ามนุษย์
ยามอ่อนเยียอ่อนยอม	อ่อนได้
ยามอาจจักอาจดุจ	เขาอื่น
ยามอ่อนหย่อนแต้มให้	กลับหัว
การเรียนการรอบรู้	การทำ
ใครจะว่าใครกลัว	บ่ได้
เคยปรับขับขันชำ-	นะมาก มาแล
เห็นแต่ปากไจ้ไจ้	จักเหมา
เชิงทหารชาญเศิกเหี้ยม	กำแหง
บุกป่าฝ่าดงเทา	ประเทศแกล้ว
ท่องอากาศอาจหาญแสดง	เดชนัก บินแฮ
ใดท่านทำได้แล้ว	จักขัน แข่งขัน
อาจารย์การแพทย์แพ้	ฤๅมี
คลังคฤห์ครัวใครขยัน	ย่อมรู้
ซื้อขายจับจ่ายพีร	เพาะปลูก
ร้านตลาดมาดแม้นสู้	เสร็จใคร
เชิงเล่นเช่นขับฟ้อน	ฟูศรี
เชิงแข่งขันพนันใด	ที่แพ้
เชิงจินต์กวีมี	ชื่อมาก
เชิงศาสน์อาจสู้แม้	พรตเอง
ชอบไหนไป่เนิ่นช้า	เชือนแช
กายกับใจครื้นเครง	คลั่งไคล้
โรงฟ้อนบ่อนโบสถ์แล	ร้านตลาด
ใครมากหากแพ้ให้	ทุบถอง
มิถุน. ๕๗
ชิงสุกก่อนห่าม
บรรดาดรุณ ณ คณะเรา	คุรุมีก็หมายผล
ใช่กบฤหม้ายรสสุคนธ์	คตินี้มิควรชม
เราไซร้ก็ใช่ดรุณเลว	ชวะแล่นประชันลม
ลิงโลดละเลิงมนนิยม	คติหนุ่มคะนองใจ
ครูช้าจะพาศิษยชืด	ผิมิจืดก็เจียนไป
ใดควรสำเร็จ ณ ขณะไหน	ขณะนั้นสิควรลอง
การเรียนก็เรียนและผิจะเลียน	คุรุได้ก็ควรปอง
ท่าทางจะทำดุจทำนอง	คุรุได้ก็ควรทำ
การสูบบุหรี่ผิวจะหัด	และถนัดก็คมขำ
เสื้อฝนจะพาดกรประจำ	รพิจ้าก็พาไป
ไม้เท้าบ่เท้าธุระจะถือ	กรกวัดและแกว่งไกว
แว่นตาผิตาทศนไกล	นิลแว่นอำรุงตา
สายสร้อยและแหวนผิวมิเว้น	ก็จะวุ่นแสวงหา
แป้งนวลน่ะ! ควรจะประจะทา	กลทาบผนังเจิม
เหล่านี้และเหล่าดรุณหื่น	หิริโหดหทัยเหิม
เร่งแส่แลส่อวยเผดิม	กลเด็ก ณ คลองสาน
กันย์ ๕๖
ฉันขยันจริงๆ
ฉันทำงานมากเหลือทน	เหนื่อยกายใจจน
จักแทบระย่อท้อถอย
ตื่นเช้าเฝ้าการงานคอย	ประดิดประดอย
จนเที่ยงจนสายบ่ายเย็น
เหนื่อยมากยากใจใครเห็น	หัววางหางเว้น
สักวี่สักวันฤๅมี
เวลาหายากเต็มที	ฉุกละหุกคลุกคลี
นาฑีที่ว่างช่างน้อย
งานคิดงานอ่านงานคอย	งานใช้งานสอย
งานสั่งงานเสียเปลี้ยใจ
แลดูเขาอื่นดื่นไป	บ่เห็นมีใคร
จักมีงานมากเหมือนฉัน
กล่าวนี้ใช่แกล้งแสร้งสรร	ความจริงทั้งนั้น
ฉันมีแต่งาน-งาน-งาน
พบใครที่ไหนรำคาญ	ฉันต้องเล่าขาน
ให้เขาทราบแน่แก่ใจ
เพื่อจะได้สิ้นสงสัย	ว่าฉันนี้ไซร้
เป็นคนที่ไม่ขยัน
ฉันพูดอย่างนี้ทุกวัน	ดูเขาพากัน
ยิ้ม ยิ้ม และยอมโดยดี
ท่านจงเอาอย่างฉันซี!	ไม่ช้าจะมี
คนยิ้มและยอมเหมือนกัน
พฤศจิก. ๗๖
เขาเป็นคนขลาด
เมื่อยังเป็นเด็กอ่อน เขาบห่อนซุกซน แต่เป็นคนขี้อ้อน ค่อนข้างตระหนี่ตัว กลัวทุกสิ่งทุกอย่าง พี้เลี้ยงช่างหลอนหลอก บอกตุ๊กแกกินตับ ขู่สำทับแทนไม้ ฝึกหัดให้กลัวผี เขาเลยมีใจอ่อน บห่อนรู้ครองตน กลายเป็นคนเกเร เล่นเสเพลเพลงพาล ชอบระรานรังแก แลข่มเหงเด็กผู้ สู้เขาบมิไหว ยิ่งเจริญวัยยิ่งเหลว เพราะใจเลวหนักเข้า ตัณหาเจ้าเรือนเติบ พากำเริบทางพาล ก่อรำคาญให้คณะ มีแต่จะอาฆาต มาดมุ่งร้ายหมายขวัญ ลอบหันกัดข้างหลัง ทำกำลังเขาเหม่อ แล้ววิ่งเร่อเร้นหนี ชอบอวดดีข่มเหง  เป็นนักเลงรังแก ผู้หญิงแลเด็ก ๆ การเล็กน้อยไม่ว่า แทงฟันคร่าอาวุธ เห็นคนดุจหยวกกล้วย ด้วยทมิฬอำมหิต ยามสิ้นคิดฆ่าตัว เหตุเมามัวชั่วขลาด เป็นสัญชาติแข็งกระด้าง ฝ่ายอ่อนข้างอ่อนแอ อย่าหลงแปรเรียกกล้า คนกล้าถ้ายามแข็ง ก็แข็งแรงอาจหาญ ยามอ่อนหวานอ่อนโยน ถึงคราวโดนโดนจัง ไม่ลับหลังลอบแว้ง ไม่เล่นแกล้งรังแก คนอ่อนแอแลหญิง ยามทุกข์จริงไม่ระย่อ ต่อสู้ทุกข์โดยกาล กล้าเห็นปานดังนี้ ส่วนขลาดขลาดดั่งชี้ เช่นไว้หวังสอน เด็กแลฯ
พฤศจิก ๕๖.
เป็นตัวเราดีกว่า
(ลำนำฉุยฉาย)
ฉุยฉายเอย!
ตัวเจ้าเป็นชาย	ชอบกลายเป็นสตรี
หรือเจ้าไร้ทรัพย์	กลับทำเป็นเศรษฐี
มันไม่เข้าที	มีแต่จะเดือดร้อน
อย่าเล่นสับประดน	คนเขาจะขอดข้อน
ฟังคำร่ำสอน	นะเจ้าฉุยฉายเอย
ฉุยฉายเอย!
ทำเป็นผู้ใหญ่	เมื่อวัยยังเด็ก
หรือเจ้าเป็นไทย	ไพล่ทำเป็นเจ๊ก
มันเกกมะเหรก	ดูไม่เข้าเรื่อง
ถูกทักหนักเข้า	ขวัญเจ้าก็เคือง
หนักสามสลึงเฟื้อง	เรื่องมันหย่อนบาทเอย
ฉุยฉายเอย!
ไม่เคยเป็นบ่าว	เฝ้าอยากจะเป็นนาย
ไม่เป็นลูกจ้าง	จะเป็นนายห้างง่ายๆ
กิจการทั้งหลาย	เจ้าจะตรัสรู้
ฝืนธรรมชาติ	แม้สามารถก็ยากอยู่
ที่ไหนจะสู้	ตามธรรมชาติเอย
ฉุยฉายเอย!
จิ้งจอกพูดจ้อ	ขอเป็นสุริยัน
ขอไปขอมา	ขอเป็นหมาเท่านั้น
เรื่องก็จบกัน	มั่นเหมาะแล้วเจ้า
อยากเป็นนั่นเป็นนี่	ด้วยเห็นดีดั่งเขา
จงเป็นตัวเรา	เถิดเจ้าฉุยฉายเอย
ตุล. ๗๓
หัวหน้ากับลูกน้อง
บาป นายฉันท่านแปลกเหลือทน เป็นคนชอบกล ชอบบ่นชอบว่าระอาใจ
บุญ นายฉันไม่ชอบบ่นใคร ว่าอะไรว่าไป เสร็จแล้วก็เลิกกันที ยามโกรธของท่านก็มี ควรตีหัวตี ควรด่าด่าเพราะเสนาะกรรณ ตีหัวไม่ใช่หัวฉัน หัวเม็ดทรงมัน แห่งชั้นหนังสือโสภา
บาป นายฉันไม่ตีไม่ด่า ท่านเป็นเทวดา ท่านว่าท่านดีนี่กระไร บรรดาคนที่ท่านใช้ สิล้วนเหลวไหล หาดีมิได้สักคน
บุญ เออ! นายฉันสิชอบกล ชมเราทุกคน ว่าล้วนเป็นงานเป็นการ ชมอย่างหน้าเบิกใจบาน ชมในรายงาน ไม่ชมก็แต่แก่เรา การงานท่านเก่งไม่เบา เราเองแหละเขลา ท่านจี้ท่านไชใช้สอย ยามใช้ชื่นใจไม่น้อย แฉล้มแช่มช้อย หมดเหนื่อยไม่น่าระอาใจ
บาป นายฉันใช้พลางแคะไค้ แทบทนไม่ไหว เราได้แต่จำใจทำ แต่ท่านขยันแม่นยำ อะไรอะไรก็ร่ำ จะทำเสียเองเก่งครัน ท่านว่าเราทำไม่ทัน ใจท่านหรือมัน ไม่ถูกเหมือนท่านปราร์ถนา เราก็ยิ่งจนปัญญา อัปยศหมดท่า ไม่สามารถช่วยท่านจริง ลงปลายการงานไม่วิ่ง เราได้แต่นิ่ง ให้ท่านบ่นว่าสาใจ ทั้งท่านทั้งเราไม่ไหว เกิดเหตุเภทภัย ก็ได้แต่โจษโทษกัน
บุญ แกได้นายผิดแม่นมั่น นายแกเหมือนกัน งานท่านไม่เหมาะนิสัย ท่านควรเลือกงานที่ไม่ เกี่ยวกับใครใคร เช่นงานฉะเพาะวิชา กันได้นายเหมาะนักหนา นายก็สมญา ว่าเหมาะแก่งานชาญชัย ใช้คนฝึกคนกล่นไป เหมือนนายช่างไม้ ฉลาดใช้เครื่องมือมากหลาย ท่านแต่งท่านลับฤๅวาย ค่อยคมสมหมาย ท่านชิดท่านใช้ได้งาน เหลือเข็นเล่นข้อบ่นาน กอบการโดยการ ท่านเก๊กก่อนงานท่านสลาย
บาป ฉันนี้มีกรรมมากมาย เที่ยวนินทานาย ชาติหน้ามิร้ายยิ่งหรือ ท่านฉะเพาะเคราะห์ดีที่ถือ โชคชอบธรรมคือ ชมนายดั่งนี้ดีหนอ
สิงห์. ๗๗
ไม้เรียว
หนูเปียนี้มารดาหาว่าดื้อ	ที่แท้คือความเห็นเป็นคนละอย่าง
ความได้ใจทำให้หนูเปียกระด้าง	มารดาขวางทีไรได้เฆี่ยนตี
แม่ลูกต่างก็ไม่เข้าใจกัน	เลยต่างคนต่างดันกันเต็มที่
การตีชักจะหนักขึ้นทุกที	เพราะเกิดมีด้านไม้ขึ้นในตน
โรคด้านไม้ลามไปถึงใจจิตต์	ด้านความคิด, ด้านหน้า, และด้านก้น
ขนาดเฆี่ยนต้องเปลี่ยนไปตามคน	ที่ความด้านเข้าผจญประจำตัว
ยิ่งตั้งต้นแต่เล็กยิ่งแรงแล่น	กว่าจะโตก็แก่นมิใช่ชั่ว
แม้กุญแจมือใส่ยังไม่กลัว	เดิรตากหน้าได้ทั่วทั้งภารา
หนูเปียที่มีกำลังใจดังเพ็ชร	ต้องระเห็จระเหหนด้นเข้าป่า
เป็นเสือสางแม่นางโกงยกโขลงพา	เพาะพยาธิหนอนบ่อนบ้านเมือง
กำลังใจดังว่านี้หายาก	อบรมดีดีมากหากฟุ้งเฟื่อง
เป็นบุรุษรัตนคุณประเทือง	ไม่ใช่เรื่องหักหาญผลาญคุณธรรม
วิสัยเด็กเปรียบได้กับไม้อ่อน	ที่ดัดร้อนลนไฟนั้นไม้คร่ำ
ดัดเย็นได้ไฉนจักไม่ทำ?	ดัดด้วยน้ำรัก-กระด้างอ่อนดังใจ
ถืออำนาจเหตุผลกุศลกรรม	ยุติธรรมปลุกเสกเด็กผู้ใหญ่
ของใครดีให้ประนอมยอมกันไป	แต่มิให้ตามใจขอไปที
ให้เหตุผลครอบงำย่อมทำได้	เด็ก ผู้ใหญ่ ครูศิษย์ ไม่ผิดที่
อบรมด้วยเหตุผลได้คนดี	น้ำรักมีเมตตาเป็นยาพอ
เก็บไม้เรียวห่อไว้ในตู้เหล็ก	สำหรับเด็กเกกมะเหรกและเหลือขอ
ทารกอ่อนเชาน์ไวใช้ลูกยอ	แล้วหุ้มห่อด้วยรักจักมีชัย
ครูเป็นผู้เพ่งจิตตวิทยา	ใช้วิชาด้วยวิธีที่แจ่มใส
เพื่อศิษย์ล้วนร่าเริงบันเทิงใจ	ได้เจริญเชาวน์ไวในชีวิต
การเฆี่ยนตีเป็นวิธีทำลายขวัญ	โทษมหันต์ คุณมีกะจี้หริด
ห้ามก้าวหน้าพาหู่อยู่เป็นนิตย์	เป็นยาพิษมิให้ใช้บำรุง
ผู้เฆี่ยนตีโดยมากไม่อยากคิด	โทสจริตครอบงำทำให้ยุ่ง
มีอำนาจก็จะใช้ไม่ปรับปรุง	ตั้งศาลเตี้ยตามมุ่งแต่ใจตน
เหตุฉะนั้นการตีมีแต่ห้าม	ไม่ต้องตามยุยงส่งเสริมผล
ก็สงครามใครตามไปปรือปรน	มีแต่คนคอยห้ามสงครามไว้
โบราณว่าเสียดายไม้เป็นภัยแก่	ยุวชนนั้นแน่หรือไฉน?
เดี๋ยวนี้โลกเจริญมากหากเปลี่ยนไป	เป็นขอให้เสียดายพร้อมออมไม้เรียว
อารยชนไม่ชอบหวาย, ฉันใด	ลูกของเขาไม่ชอบไม้หวดเควี้ยวๆ
อันนี้ก็เช่นกันฉันนั้นเทียว	พึงเฉลียวเลือกใช้ให้ชอบ เทอญ
กรกฎ ๗๗.
กถาศึกษาของเก่า
สุ. จิ. ปุ. ลิ. วินิมุตฺโต
กถํ โส ปณฺฑิโต ภเว
ผู้เว้นจาก สุ. จิ. ปุ. ลิ. นั้น
พึงเป็นบัณฑิตได้อย่างไร ?
เว้น วิจารณ์ว่างเว้น	สดับฟัง
เว้น ที่ถามอันยัง	ไป่รู้
เว้น เล่าลิขิตสัง-	เกตว่าง เว้นนอ
เว้น ดั่งกล่าวว่าผู้	ปราชญ์ได้ฤๅมี
โคลงเก่า
สุ. = สุต ฟัง
๑ กาลก่อนบห่อนใช้	หนังสือ
เพื่อศึกษาฝึกปรือ	ท่านใช้
ฟังบอกเล่าหารือ	ท่องบ่น จำแล
ท่องสู่กันฟังได้	เที่ยงแท้กุศล
๒. มากคนท่องจึ่งคล้าย	มากฉะบับ พิมพ์พ่อ!
ธรรมและวิชาสรรพ	อยู่ได้
สมัยนี้สมุดพิมพ์นับ	ว่าแพร่ หลายแล้ว
นอกจากฟังจึ่งให้	อ่านไว้ทุกวัน
๓ เลือกสรรอ่านแต่ล้วน	เรื่องดี ดีเทอญ
เรื่องเปล่าประโยชน์มี	โทษซ้ำ
ฟังบัณฑิตเป็นศรี	พาลสดับ เสนียดนอ
เชิญอ่านและตรับล้ำ	เลิศข้างทางกุศล
จิ. = จินต์ คิด
๔ คนมิใช่นกแก้ว	ควรคิด เป็นบ้าง
อ่าน, สดับ, รับรู้, จิตต์	หยั่งได้
ดี, ชั่ว, ถูก, ฤๅผิด	จงตริ ตรองดู
รู้ตรึกลึกซึ้งได้	แจ่มแจ้งวิจารณ์ญาณ
๕ การอ่านต้องยิ่งใช้	ความคิด มากขึ้น
สมุดบ่บอกพาลบัณฑิต	ท่านได้
ครั้นทราบว่าไม่ผิด	พึงอ่าน แล้วแล
ยังจะต้องตรึกให้	แจ่มแจ้งใจความ
ปุ. = ปุจฉา ถาม
๖ ถึงยามเมื่อเกิดข้อ	สงสัย
ถามสมุดเล่มสมุดไฉน	ตอบได้ ?
จำต้องเที่ยวถามใคร	ผู้ฉลาด รู้จริง
เว้นเที่ยวถามย่อมไร้	รอบรู้วิชา
ลิ. = ลิขิต เขียน
๗ หาความรู้เร่งให้	แม่นยำ
ลืมย่อมแก้ด้วยจำ	จดไว้
จำมากนักจักทำ	ตนดุจ ห้องสมุด
การจดจึ่งต้องให้	ชอบใช้ชาญเขียน
ตุล. ๗๑.
นรี-นรุปฐาก
(วสันตดิลกฉันท์)
อ้าแม่มิควรฤจะสดับ	สุวศัพทตูแสดง
โดยมุ่งจะมอบมติแถลง	ธุระเพื่อพิพัฒน์พล
หนักเบาไฉนอภยโทษ	ผิจะโกรธก็จำทน
อันผองดรุณินฤมล	“นฤ” แน่ละหรือไฉน
ใช่ปราศจากมลวิมุต	บริสุทธิ์เสมอไป
เชิงไมตรีจิตต์และมิตรใจ	ก็จะเตือนพธูตรู
อันว่านรี นรชไม	ชิพเฉกดนูชู
เชิงก่อกำเนิดอนุเคราะห์บู-	รพกิจมาตา
เติบใหญ่สมัยภริยมิตร	ก็สินิทธ์สิเนหา
เหตุนี้แหละกล่าวอรสุดา	ดุจชีพกระทาชาย
เชิญศรีนรี-นรุปฐาก	วุฒิหากจะเลอหลาย
อ่าองค์เพราะทรงสตยหมาย	บริสุทธิสุดสงวน
เริ่มรุ่นจะสุนทรสโม-	สรโสมนัศควร
เลือกคบประสพสุมิตรมวล	จะมิหม่นมิหมองศรี
วัยน้อยก็พลอยสติจะพร่อง	บ่มิถ่องวิถีดี
หูเบากำเลากลวิธี	ทุจริตละลวยลม
แม้หลงทะนงคุณวิเศษ	จะประเวศดนูจม
ควรฟังและตั้งจิตรภิรมย์	รสทราบสุวาที
คำเตือนเสมือนสติแสดง	จะแสลงฤไรมี
ฟังเถิดบเกิดภยกลี	กลหลงละลวยฟัง
สื่อชักจะมักประทุษโทษ	คุณโชติผิชั่วบัง
พกนุ่นจะวุ่นวิปติยัง	ตนุต่ำบเป็นตัว
พลาดอื่นจะคืนสินิทธ์อาจ	ผิวพลาดเสน่ห์นัว
ยากแท้จะแก้ทุมลมัว	บมิหายระคายคง
เชิญขวัญจรัลมรคควร	ศิริล้วนลิลาศหงส์
สมเพศและสมประยุรพงษ์	ปฏิพัทธ์พยุงชาย
เลี้ยงโลกเจริญจริยทั่ว	คุณมั่วเสมือนหมาย
ศรีเรือนและเพื่อนสุขบวาย	วจสิทธิสม เทอญ
เมษ. ๕๗
พร
(แสดงวิธีสอนแห่งมหาวิทยาลัย)
(กาพย์ห่อโคลง)
โรงเรียนหลายหลากล้วน	เลอวิทย์
ประถมมัธยมผิด	แผกชั้น
สูงสุดสรรพวิชาประสิทธิ์	อุดมศึก- ษาคือ
มหาวิทยาลัยนั้น	แน่แล้วเรามี
โรงเรียนหลายหลากล้วน	วิชาถ้วนทั่วถึงกัน
ประถมมัธยมนั้น	ต่างแต่ชั้นต้นกลางไป
อุดมศึกษา	สุดวิชาทุกอย่างไซร้
คือมหาวิทยาลัย	แน่แล้วต้องของเรามี
ปัญญาฐานะให้	พอสม ตนพ่อ
โดยมากเพียงจบประถม	ออกแล้ว
ผู้ถึงเสร็จมัธยม	น้อยหน่อย
เสร็จอุดมสมแผ้ว	ผิน้อยควรนำ- พาแล
ปัญญาฐานะให้	การเรียนได้พอสมตน
เพียงประถมมากเหลือล้น	ต่อจากนั้นบ่พลันไหว
มัธยมย่อมน้อยเข้า	นานไม่เบายากเหลือใจ
ยิ่งมหาวิทยาลัย	ยิ่งยากล้ำควรนำพา
แรกเรียนก็เด็กล้วน	นักเรียน
แล้วแต่ครูหันเหียน	หัดให้
ลุชั้นนิสิตเจียน	เป็นโสด
ตนช่วยตนเองได้	ดั่งนี้ธรรมเนียม
ประถมและมัธยม	ฉายาสมเด็กนักเรียน
แล้วแต่ครูหันเหียน	ควบคุมหัดจัดนิสสัย
ครั้นเข้าเป็นนิสิต	มหาวิทยาลัย
ธรรมเนียมฝึกผู้ใหญ่	ต้องมอบให้ช่วยตนเอง
ดั่งนี้จึ่งชอบด้วย	ศึกษา วิธีแล
จอดศิษย์ถึงฝั่งฝา	แม่นแท้
หัดให้ปล่อยให้พา	ตัวรอด
ทั้งหัดทั้งปล่อยแม้	เสกซ้ำชำนาญ
ดั่งนี้เป็นวิธี	อันถูกต้องคลองศึกษา
จอดศิษย์ถึงฝั่งฝา	พาตัวรอดตลอดไป
จับหัดและจับปล่อย	ครูตามคอยระวังระไว
ทั้งหัดทั้งปล่อยใช้	จึ่งเสกซ้ำให้ชำนาญ
ขอผลสำฤทธิ์ล้วน	เลองาม
มีแต่นิสิตสยาม	ทั่วหน้า
เรียนจบอบรมความ	สามารถ
สยามเทอดเลิศลอยฟ้า	เฟื่องฟุ้งฟูขจร
ขอผลสำฤทธิ์ล้วน	ตามที่ควรปราร์ถนา
มีแด่นิสิตมหา-	วิทยาลัยให้ทั่วกัน
การเรียนการอบรม	จงเสร็จสมฤทัยพลัน
ช่วยเทอดประเทศอัน	เรารักใคร่ให้ลอยฟ้า
เมษ. ๖๖
โหราศาสตร์
(กลอน ๖)
ดาวเดือนเกลื่อนกลาดดาดฟ้า	ล้วนหล้าลอยคว้างกลางหาว
เข้ากลุ่มคุมเห็นเป็นระนาว	ดาวโลกล้อมดาวอาทิตย์
ลางโลกโชคดีมีจันทร์	หมดสว่างกลางวันพลันสฤษดิ์
แสงงามยามค่ำร่ำพิศ	บุญฤทธิ์เสกสร้างฝั่งฟ้า
ดาวฤกษ์ทั้งหลายฉายแสง	เด่นแดงดวงเพลิงพลามหล้า
ดาวโลกบริวารนานา	เข้ากลุ่มจักราศีตน
โลกน้อยของเราเท่าผง	เวียนวงว่ายเวิ้งเวหน
มนุษยโอ่โวว่าโลกตน	ใหญ่จนดาวจิ๋วปลิวฟ้า
จันทร์ฉุดสมุทรนูนน้ำแบ่ง	จุดแห่งอาทิตย์ฤทธิ์กล้า
นิมิตรวิปริตนานา	โลกานุเคราะห์เหมาะมี
ใหญ่บังคับน้อยค่อยขลัง	นามบังคับรูปควรที่
อันว่าชาตามนุษย์นี้	เป็นไปร้ายดีฉันใด ?
คนบังคับดาวหรือดาว	บังคับคน, กล่าวไฉน
อย่างแรกแปลกๆ เป็นได้	อย่างหลังเหลวใหลแน่แล้ว
หากว่าชาตาคนเรา	ดาวเข้าบังคับคล่องแคล่ว
ใจคนไม่มีวี่แวว	ที่จะสอดแคล้วแดดาว
คนกลายเป็นวัตถุธาตุ	ปราศจากวิญญาณสืบสาว
ไม่แผกดินฟ้านภาพราว	นามธรรมทั่วด้าวดับพลัน
รูปธรรมบังคับนามธรรม	กฎอำนาจเพริดเฉิดฉัน
กำลังเป็นใหญ่ไกวัล	นามธรรม, ยุติธรรม์บัลลัย
หากยังมีทางสงกา	ว่ามหาจักรวาฬน้อยใหญ่
ย่อมมีนามธรรมงำไว้	ช่วงใช้แช่งชูหมู่มนุษย์
ก็ต้องสอดคล้องคล่องอ้าง	แผนสร้างโลกดีที่สุด
กำปั้นตีดินดินทรุด	มนุษย์อ้างพระเจ้าเข้าไว้
นี้หรือเราเห็นเป็นจริง?	มนุษย์หยิ่ง, ทะเล้น, เป็นได้
ตัวนิด, โลกน้อยจ้อย, ใน	จักรวาฬเวิ้งใหญ่ไหล่เรียง
โยงตัวทั่วฟ้านภาพื้น	ดาวเดือนเหมือนผืนภาพเที่ยง
คอยแต่รับใช้ใกล้เคียง	ส่งเสียงเสนอข่าวคราวตน
แต่พระพุทธองค์ทรงญาณ	ขานกรรมทำไว้ให้ผล
อันใดสัยศาสตร์ มืดมนต์	ทรงค้นแก้ไขใฝ่ธรรม
ตุล. ๗๓
ดาราทองแห่งการแข่งขันยานยนตร์
ดาราสุวรรณทรง	พิรพงศ์พิไลพรรณ
เลิศหล้ากระยาหงัน	กิติก้องประลองสนาม
รถใครมิใยเยี่ยม	พลเหี้ยมกำแหงยาม
ขันแข่งพระแรงราม	รณยู่ริปูแหยง
เทอดนามสยามบุตร	บริสุทธิสำแดง
สอยดาวคำดำแคง	คุณค่าจะหาไหน
หน่อภาณุรังษี	รัศมีประเทืองไกล
ดาวทอง ณ​ ธงไทย	พิรท่านประทานเรา
โลกชัดสมรรถภาพ	ผิวเลิศประเสริฐเอา
ชัยโลกจะโลกเสา-	วนน้อมนิยมชม
ตุล. ๗๙
นักกีฬา
ฉันชอบชมนักกีฬาผู้สามารถ
เธอองอาจดังพระยาราชสีห์
สุภาพทั้งกิริยาและพาที
งามอ่อนโยนอย่างสตรีที่น่ารัก
ทรวดทรงงามกล้ามเนื้อถนัดเห็น
ใจเยือกเย็นยิ้มละมัยให้ประจักษ์
ยิ้มทั้งแพ้และชนะประหลาดนัก
ไม่รู้จักอาฆาตหรือหวาดเกรง
ไม่ยอมแพ้เว้นแต่มีใครชะนะ
ไม่ลดละแต่ไม่ใช้ข่มเหง
ต้องการแต่แฟร์เพลเล่ห์นักเลง
ยุติธรรมเธอเองใช่อื่นไกล
เล่นเพื่อเกียรติเธอเกลียดการอามิส
เสาวนิตคำตัดสินเป็นใหญ่
กีฬาเพื่อกีฬาน่าชื่นใจ
ไม่มวยหมัดยัดให้อย่างไพร่จริง
การฝึกซ้อมซ่อมกายวายเมื่อยล้า
เพิ่มฤทธิ์พาเธอให้ไวว่องวิ่ง
การรักษาอนามัยเธอไม่ทิ้ง
กินอยู่ยิ่งเกลี้ยงสะอาดปราศฟุ้งเฟ้อ
ใจสะบายอยู่ภายในกายสะบาย
ทั้งกายใจเฉิดฉายหายหยิ่งเย่อ
เครื่องจักร์ธรรมชาติหรือคือตัวเธอ
สม่ำเสมอสมรรถงานปานเครื่องทิพย์
เธอชังเชิงชิงชัยอย่างไม่เลือก
เช่นกลั้วเกลือกอามิสผิดศีลฉิบ
แพ้ชนะเป็นได้ไม่งุบงิบ
คุณค่าแข่งควรหยิบขึ้นบูชา
เธอกล่าวการกีฬาอนามิส
ว่ามีฤทธิ์บ่มนิสัยได้อย่างว่า
แท้จริงเด็กเกิดเป็นนักกีฬา
อนามิสก่อนมาเสียคนไป
การกีฬา, ดุจศึกษาควรสร้างมนุษย์
ช่วยกันฉุดทั้งกะบิสิให้ได้
เราเคยปั้นเทวดามาแต่ไร
ยกกะบิเถิดได้เทวดาเอง.
การฝึกซ้อม Training
นักเล่น ๆ ไปตามใจนึก ไม่ต้องฝึกฝนให้กายได้ที่ การฝึกฝนปรนปรือถือว่าดี แต่พวกที่สมศักดิ์นักกีฬา
การแข่งขันสำคัญเห็นปานใด การฝึกสำคัญไม่น้อยไปกว่า ฝึกทั้งกายและใจไม่เฉื่อยช้า ทุกเวลาปรับปรุงบำรุงบำเรอ
ส่วนกาย หมายก่อกำลังฤทธิ์ การกินนอนเป็นกิจสม่ำเสมอ อาหารพื้นรื่นคุณทุ่นบูดเฟ้อ ไม่มัวเกร่อกล้ำกรายอบายมุข โปรดกลางแจ้งออกแรงรักระเบียบ ประพฤติเฉียบทางวินัยให้เกิดสุข การสร้องเสพย์มัธยัสต์บำบัดทุกข์ บำเพ็ญปลุกเคยชินภิญโญ แล
ส่วนใจ หัดนิสัยให้ร่าเริง เชี่ยวชาญเชิงรั้งใจไม่ป้อแป้ ใจเป็นนายการเป็นบ่าวเข้าแบบแท้ ค่อยเกี่ยงแก้กิเลสตามเหตุการณ์ ไม่ฉุนเฉียวเปรี้ยวเปลี้ยเสียสติ ไม่หดหู่ดูสิไม่ฟุ้งส้าน ความประหม่าพาฟกสะทกสะท้าน ค่อยรำบาญหาญแก้แหห่างไป
เมื่อกายจิตต์ปรับสนิทดังนี้แล้ว ความเป็นอยู่ผ่องแผ้วพ้นสงสัย ความเคยชินเป็นพระเจ้าเฝ้าโปรดให้ สำเร็จได้ทุกอย่างดังใจจริง ที่ตรงข้ามคือความเคยข้างชั่ว ก็เหมือนตัวมารเข้าเป็นเจ้าสิง คบพระเจ้าดีกว่าอย่างประวิง ขืนทอดทิ้งมารเข้าเป็นเจ้าเรือน
นักกีฬาคือสาวกพระเจ้า เขาผะเดียงท่านเข้ามาอยู่เพื่อน ด้วยวิธีฝึกไปไม่แชเชือน ตลอดเดือนปีเลยเป็นเคยชิน
ศิษย์พระเจ้าก่อนเข้าแข่งขันใด ฝึกซ้อมพิเศษไปจนเจนสิ้น ไม่มักง่ายหน่ายซ้อมยอมอาจิณ แม้ฝึกกินเวลาตั้งหน้าไป
ฝ่ายมารสิงทำจริงไม่สำเร็จ ใจไม่เด็ดกายดื้อถือดีใหญ่ ขาดระเบียบเฉียบขาดคลาศวินัย เป็นนักเล่นๆ อะไรไม่จริง เอย
สิงห์. ๗๙
แม่สำอาง
พอสบโฉมโสมเศร้ากระเส่าแสง เข้าแมกเมฆหมดสีไม่มีแรง มิยอมแข่งนวลน้องของพี่ยา ได้พบพักตร์พี่รักเจ้าเสียแล้ว แม่หญิงแก้วผู้ยอดสิเนหา จะแลไหนให้เพลินจำเริญตา ดังหยาดฟ้ามาสู่แผ่นดินดอน
เจ้างามผิวยิ่งผิวลิ้นจี่ผง เจ้างามคิ้วคิ้วก่งเกินคันศร สีปรางชนะปรางนางละคร งามโอษฐ์แดงอ่อนสำอางครัน งามเนตรดำขลับเหมือนกับย้อม ขนตาง้อมงอนเห็นเป็นเส้นปั้น ยามชำเลืองแลเห็นตาเป็นมัน ชายกะสันด้วยศรของสตรี ผมเจ้าหยักศกเสมือนคลื่น ลอนลอนลื่นลื่นหลบรอยหวี ดำขลับจับแสงอัคนี เซิงทรงส่งศรีโสภา เล็บเจ้าเงางามอร่ามเรื่อ ผ้าเสื้อทันสมัยไหล่หลังผ่า งามทรวงรัดทรงยกทรงพา ให้รูปทรงกัญญายวนยี
พี่ตามพิศจิตใจไม่เหินห่าง เพื่อหาทางผูกสมัครฝากรักพี่ แต่จนใจเมื่อได้แจ้งคดี ว่าฐานะพี่นี้ไม่ถึงนัก ลำพังค่าเสื้อผ้าพี่มีให้ แต่ค่าใช้บิลเครื่องสำอางค่อนข้างหนัก ต้องจำใจจืดจางเหินห่างรัก ธำรงศักดิ์กระต่ายหมายจันทร์ เอย
ธันว์. ๗๗
จันทรชิต
สาวสำอางนางสวรรค์จันทรชิต	รูปนิมิตสุมามาลย์ชาญตบแต่ง
แก้สภาพเกินสุภาพทราบพลิกแพลง	หล่อนจำแลงรูปโฉมประโลมใจ
จนจันทรเจ้าเข้าเมฆไม่กล้ารณ	ปล่อยให้ช่อวิชชุโชติฉายโฉมให้
องค์สำอางร่างระยับขับแสงไฟ	สายตาใดได้มองต้องงงงวย
การปรับปรุงบำรุงให้รูปเลิศ	ย่อมประเสริฐนักหนาไม่น่าขวย
รู้รักษาใช้วิชาศาสตร์อำนวย	ความสะสวยทรงไว้ได้ยืดเยื้อ
การเขียนหน้ามีมาแต่โบราณ	อ้างตำนานโขนละครซึ่งหล่อนเชื่อ
หน้าเขียว, ขาว, แดง, คำ, ดำมะเกลือ	สีเหมือนเนื้อคนนี้มีเมื่อไร?
ตาตลกนั้นแลแกขี้ริ้ว	ตลกงิ้วยังทาหน้าขี้ไก่
“หัวละมาน” ปากแดงดังแสงไฟ	มณโฑไม่ยกทรงกึ่งทรวงซุด
นิสัยพี่นี้ก็ชอบก้าวหน้า	ไม่ชอบล้าหลังคอยให้ใครฉุด
เขาก้าวกันเราพลันจะรีบรุด	ไม่แสนสุดสวาทพี่ลิลาศไกล
ทำอะไรถ้าไม่เกินพอดี	คำน้อยหรือจะมีคนว่าได้
น้องของพี่นี้เลวเสียเมื่อไร	หล่อนล้ำหน้าสมัยไปไกล เอย
มกร. ๗๗
ดอกไม้
ฉันเห็นดอกไม้ที่ไหนงาม	พยายามเด็ดดมชมชื่น
ทิ้งโรยทำไมไม่ยั่งยืน	รสรื่นนาสายิ่งน่าชม
จะของใครปลูกไว้ฉันไม่ว่า	ดูเป็นธรรมดาหาได้ถม
ใครเพิกเฉยเลยไปไม่เด็ดดม	เขากลับสมเป็นงั่งชังดอกไม้
การเก็บบุบผามาชม	ฉันอบรมแต่เล็กคุ้มใหญ่
ไม่เห็นเสียหายอะไร	ใครๆก็เห็นเป็นธรรมดา
ไม่ว่าของฉันหรือของใคร	ดอกไม้เมื่อบานก็น่า
เก็บดมชมเล่นเป็นขวัญตา	ดีกว่าทิ้งขว้างร้างโรยไป
วันหนึ่งฉันไถลไปเยือน	เจ้าเยื้อนเพื่อนงานในบ้านใหญ่
เห็นบานชื่อบานจ้าน่าชื่นใจ	ที่ร่องใหญ่ใกล้ทางดังเชิญชม
ฉันกรากใส่เก็บให้สมใจรัก	กำลังหักยายบ้าด่าขรม
จากหน้าต่างข้างสนามสงครามลม	ฟังขื่นขมฉันขยาดไม่อาจรอ
รีบเดินรี่หนีออกประตูบ้าน	กำบานชื่นไม่ชื่นบานรำคาญหนอ
แต่นั้นมาได้รู้เป็นครูพอ	ว่าเขาก็เราก็ย่อมเหมือนกัน
บุบผชาติปลูกไว้จะใคร่ชม	อภิรมย์เริงใจในสวนขวัญ
ของสงวนควรรู้อยู่ทั้งนั้น	ทำไมฉันไม่รู้?ดูน่าเคอะ
อันนารีนี้เช่นบุบผชาติ	งามเกลื่อนกลาดจริงอยู่ดูเอาเถอะ!
ฉันเชื่อข้างลามปามลวนลามเลอะ	จึงสะเออะเข้าที่ไหนเป็นได้การ
เพื่อนฉันชมฉันว่าเจ้าชู้	มันก็ดูเก๋ดีนะ! ท่าน
เสือผู้หญิงกรุ้งกริ่งหยิ่งทะยาน	ได้รับการป้อยอก็พอดี
กำเริบใจได้ชัยซ้อนชัย	หมูไม่กินก็ใครจะกินคี่?
ความรู้สึกเป็นไปได้เช่นนี้	สมุฏฐานอยู่ที่ความนิยม
ครั้นต่อมาเขาพากันคว่ำบาตร	ว่าสัญชาติเจ้าชู้อย่าสู่สม
ไม่มีใครคบหาสมาคม	ต้องระทมทุกข์เพลียเป็นเหี้ยไป
ความนิยมอย่างหลังย่อมยังผล	ให้คนเป็นคนขึ้นได้
ตรงข้ามกับนิยมชมใช้	ให้คนใกล้สัตว์บัดสีเอย
กันย์. ๗๗
หมอคงกับอาจารย์คำ
ศิษย์ท่านตามฉันให้มา	ดูท่านหน่อยรา
เขาว่าท่านเป็นอาจารย์
ท่านผู้รู้วิชาการ	เปรื่องปรีชาญาณ
ท่านสอน ณ สถานที่ไหน?
โรงเรียนฤๅวิทยาลัย	ศิลปศาสตร์สบสมัย
ฤๅว่าวิชาโบราณ
ฉันใคร่ทายลักษณาการ	ว่าท่านอาจารย์
ชอบสอนชอบศิษย์กิจหลาย
ไม่เชิงเช่นนั้นดอกนาย	ท่านหมออย่าหมาย
ว่าฉันชอบสอนให้ใคร
คนขอเป็นศิษย์ถมไป	แต่ฉันไม่ให้
วิชามีค่าของฉัน
กระบวนถั่วโปสำคัญ	หวยเมื่อครั้งนั้น
อาจารย์คำแม่นนักหนา
ขุนบาลกลัวมือลือชา	ระอิดระอา
จนหวยต้องเลิกล้มไป
เสน่ห์ยาแฝดของใคร	ไม่สู้ฉันได้
ผ้าประเจียดฉันเก่งเอาการ
คาถาเสกปลุกทุกสถาน	อาจารย์คำชำนาญ
อยู่คงกระพันชาตรี
ไม่ต้องสอนใครก็มี	คนนับถือนี่!
เรียกฉันอาจารย์ทั้งเมือง
ท่านทายไม่ถูกทั้งเรื่อง	ขออย่าขุ่นเคือง
ท่านเป็นเพียงหมอมียา
มาเถิดมาช่วยกันรักษา	ให้สรรพโรคา-
พาธฉันหายขาดประลาตไป
ฉันไม่เคยรักษาใคร	วิธีฉันใช้
ดูโชคชาตาราศี
ปีกลายฉันเป็นแพทย์คดี	ปีหน้าบางที
ฉันจะขึ้นป้ายขายยา
เพราะฉันสะสมตำรา	มินานมิช้า
คงได้รักษาอาจารย์
ช่างเถิดฉันเบื่อเหลือประมาณ	อ้างอนาคตกาล
ฟุ้งส้านฉันฟังดังฝัน
ท่านไม่ใช่แพทย์พวกฉัน	ไปหามามัน
สำคัญว่าแพทย์ผิดไป
ทำไมฉันจะไม่ใช่	ไม่ว่าที่ไหน
เราเรียกฉันหมอทั้งเมือง
หมอคงขึ้นชื่อลือเลื่อง	ดูสลึงดูเฟื้อง
สามบาทแปดบาทกลาดไป
แล้วแต่ชาตาของใคร	ฉันกำหนดให้
แล้วทายแม่นแม่นเหมือนเห็น
หมอมีมากอย่างต่างเป็น	ผู้เชี่ยวชาญเช่น
หมอแคนหมอลำบำเรอ
หมอเสน่ห์หมอมนต์ปรนเปรอ	หมอผีมีเสมอ
หมอสัตว์หมอคนกล่นไป
คำว่าหมอนี้คำไทย	ศัพท์มคธใช้
ว่าแพทย์ฟังไพเราะเหลือ
แพทย์หมอยังไม่ฟั่นเฝือ	เรียกกันพร่ำเพรื่อ
เท่าที่เรียกว่าอาจารย์
สองสหายเลยร่วมมติการ	วางศัพท์วิจารณ์
ว่าอย่าให้เพรื่อแหละดี
ควรจะกำจัดเสียที	ให้ศัพท์คู่นี้
หมายความจำเพาะเจาะจง
กล่าวตามมติหมอคง	มีความประสงค์
เรียกแพทย์แต่แพทย์ชะตา
มติอาจารย์คำว่า	ให้เรียกว่าอา-
จารย์แต่อาจารย์การพะนัน
กันย์. ๗๗
ยถากรรม
จะกล่าวถึงกระทาชาย	ประชาชาวชะอำชำ-
นิอาชีพทะเลทำ	ถนัดลอบและเบ็ดแห
ชำนาญแนวพนารัญ	กะสันสรรพ์สภาพแล
เตลิดป่าพนาแปร	เพาะปลูกข้าวและแตงโม
มิโก่นเสาก็เผาถ่าน	ประมวญงานสิอักโข
ประทุกเกวียนกระบือโค	คำนวณค่ามิค่อยมี
ผิเพียรทำมิจำอด	ผิจับจดก็เต็มที่
พลังแลกศรีร์พี	พลังออมจะผอมจน
ชะอำแล้งพิรุณมาก	เหมาะพักตากพะโยมหน
เกษตรกรรมมิจำนน	ก็แร้นแค้นและแค่นหา
กำไรเร่งกำลังงาน	ขนานยอดขะบวนยา
มิอาจยั่วประชาพา	ชะอำให้ริขวายขวน
เพราะคนน้อยกระทำนิด	บเกิดกิจพณิชย์ปรน
บมีมรรคบมีผล	และต่างคนก็ต่างทำ
แสวงมื้อเสวยมื้อ	กำเนิดถือยถากรรม
บบุกป่าก็ฝ่าน้ำ	อเนกลูกระงมโรง
กะจ้อยร่อยฉลูรุม-	กะตุ้มเลี้ยงระวังโขลง
เจริญวัยสมัยโยง	นิยมหาวิชาลัย
จะทุกข์ยากก็มากท้อง	ฤที่ต้องยำเยงภัย
เพราะกาสรสุกรไก่	ขะโมยได้ประดุจเคย
มิมีแพทย์มิมียา	มิรักษาก็หายเงย
ผิไม่หายก็ตายเลย	บรอเสกสุคาถา
ก็แลกายนครแก	มิยอมแพ้พยาธิครา
ผจญกวาดพยาธิคร่าห์	ประหารให้ประลัยหาย
ผิเหลือรับขยับแพ้	มิพ้นแน่ก็ต้องตาย
ฉะนี้แก้วกระทาชาย	ชะอำท้ายถากรรม
พฤศจิก. ๗๘
กระดูกสันหลัง
ข้าแต่สูเจ้าชาวนา	ข้าขอบูชา
ว่าสูเลิศมนุษย์สุดแสวง
รูปร่างกำยำดำแคง	เจ้าเป็นหัวแรง
กระดูกสันหลังรัฐเรา
เลี้ยงเทศเลี้ยงไทยไม่เบา	ด้วยข้าวปลาเอา
แลกเปลี่ยนสินค้าควรเมือง
ครั้งกิจพาณิชย์รุ่งเรือง	เจ้าไม่ฝืดเคือง
วัดวาอารามจำเริญ
กินบ้างเล่นบ้างอย่างเพลิน	ทำบุญเหลือเกิน
กับวัดกับพระดะไป
ยามยากยังพอทนได้	ทองสะสมไว้
ขายหมดจำนองไร่นา
โอ้สูผู้พร่องศึกษา	อดทนนักหนา
โทษใดไป่โทษโทษกรรม
สูไม่มากปากมากคำ	สูเป็นคนทำ
ทำได้เท่าไรทำไป
ขาดแคลนแสนเข็ญเป็นไฉน	สูเจ้าอยู่ได้
ด้วยดวงหน้ายิ้มพริ้มพราย
อิ่มประโยชน์โปรดคนทั้งหลาย	เอือมกายใจสบาย
ฤๅพ่อเพื่อนยากแห่งสยาม
เป็นไฉนอย่างไรก็ตาม	เจ้ายอดพยายาม
เป็นผู้คู่ควรบูชา
เมษ. ๗๗
เศรษฐเสนา สู้เศรษฐสงคราม
นายพาณิชกอบกิจพณิชยการ ซึ่งเป็นงานของประเทศประเภทหนึ่ง เมืองจะรวยหรือจะแร้นแค้นคำนึง ต้องนึกถึงพ่อค้าแนวหน้านี้ ทุกประเทศนำเศรษฐสงคราม  พยายามค้าขายให้ถึงที่ ทำสินค้าหาตลาดเกลื่อนกลาดมี ใครค้าดีมีกำไรได้ร่ำรวย ทั้งแลกเปลี่ยนซื้อขายและนายหน้า ตั้งธนาคารเพลินเดิรเรือด้วย ประกันภัยสารพัตรจัดอำนวย กฎหมายช่วยชี้ทางพลางคุ้มครอง
การพาณิชย์เป็นกิจที่ยากยิ่ง ต้องรู้จริงทำจริงไววิ่งคล่อง ใครไม่มีนิสสัยอย่าไปลอง หน่อยจะต้องล่มจมล้มละลาย ไม่ควรทำเล่นเล่นเป็นอติเรก หรือปลุกเสกพ่อค้าฝันว่าง่าย ต้องเป็นลูกจ้างก่อนสอนเป็นนาย ต้องทอดกายให้ชีวิตแก่กิจนั้น
อันการค้าระว่างนานาประเทศ กอบด้วยเหตุจำเป็นเห็นแม่นมั่น เพราะโลกเราแคบเข้ามาทุกวัน มนุษย์เดิรถึงกันทั่วพิภพ คนย่อมมีความอยากทะเยอทะยาน จึงเกิดความต้องการไม่รู้จบ อยากได้กินอยากได้ใช้ให้ครันครบ เข้าคิดคบค้าขายแพร่หลายไป ถึงกำแพงภาษีจะมีกั้น สินค้าก็ดุ่มดันเข้าไปได้ เครดิตไหลเป็นน้ำตามเข้าไป เศรษฐภัยเพ่งหน้าผู้ล้านัก
การแข่งค้ากับนานาประเทศ รัฐบาลภาคเสธพอสมศักดิ์ ปล่อยให้นายพาณิชผู้จิตภักดิ์ เป็นแนวหน้าพาหักโหมโรมรัน ประมวญหมู่สุรเศรษฐเสนา ถ้าแม้ว่าล้วนพวกเราแม่นมั่น ก็ยังจะอุ่นใจได้ครามครัน แต่พวกเขาทั้งนั้นสิเต็มที
เพราะฉะนั้นชวนกันเถิดชาวเรา รีบอบรมบ่มเข้าให้ถึงที่ สำเร็จเรียนแล้วเพียรค้าเข้าซี จะได้มีสามารถชาตินักรบ เข้าแนวหน้าฝ่าเศรษฐสงคราม ทำความงามความดีมิรู้จบ เท่าประเทศเศรษฐภัณฑ์สร้างครันครบ ตีตลบลุชัยในไม่ช้า นายพาณิชตัวยงให้คงไทย บริษัทใหญ่ใหญ่ไทยขึ้นหน้า ให้เครดิตทั้งหลายไหลหลั่งมา ประดุจดังคงคาเมื่อหน้าน้ำ เมื่อประเทศมั่งคั่งเรามั่งมี การภาษีอากรกระฉ่อนฉ่ำ รัฐบาลสมบูรณ์เพิ่มพูนนำ ประเทศร่ำรวยเหตุเศรษฐเสนา
บ้านเมืองใครไหนบ้างอย่างเจริญ มันเผอิญเป็นเองเจียวหรือว่า มือมนุษย์หรือมิใช่ได้ทำมา พวกพ่อค้าสร้างทรัพย์จับจ่ายใช้ สมัยนี้มีมือฝึกปรือคร่ำ แต่จะทำมือเปล่าหาได้ไม่ ต้องอาศัยตรงที่มีปัจจัย จึงยกให้พ่อค้าออกหน้าเอย
กุมภ์. ๗๗
เศรษฐกิจตกต่ำ
(วสันตดิลกฉันท์)
อ้า! โลกชะรอยจริตติด	วิปริตละเมอฝัน
ยากแค้นเพราะแสนอุดมธัญ-	ญทุเรศประหลาดเหลือ
ผองภัณฑสรรพอุปโภค	กิจโลกทำเหลือเฟือ
เกลื่อนกลาดตลาดบุรณเบือ	บมิแพงเพราะแข่งขาย
สร้างเกินฤเขินเพราะธนค่น	ฤระคนณทุกภาย
โทษอื่นทำไมผิวจำหน่าย	เหมาะเจาะต้องสนองผล
มีน้อยมิพอก็และลำบาก	ผิวมากสิกลับจน
ฤๅวายก็บ่นระบุก็บ่น	กลบ้า ณ คลองสาน
จ่ายดีจะมีคุณประโยชน์	กลิโทษบแผ้วพาล
คนกินฤใช้ฤจะทำงาน	ตละล้วนจำนวนหลาย
แสนยานุภาพพลกะพือ	ธนซื้อมิเสียดาย
ซื้อจัตุปัจจัยจำหน่าย	นรเลี้ยงมิดีหรือ
ช่วยยกพสกปกติภา-	วประสาธปรนปรือ
แรงงานสราญชีพกะพือ	สุขพ้นจำนนทาง
งานคิดกิจพลกำลัง	จะประทังทะเลขวาง
ซึ่งบัดจะวัดระยะระหว่าง	ดุจหล้าและฟ้าหาว
โลกรู้ประดิษฐ์ฤจะมิรู้	รสลิ้มสราญราว
รู้ขายก็รู้ธุระ ณ คราว	ธนซื้อแสวงสิน
จัดดีทวีคุณประโยชน์	นิรโทษมลทิน
ขาดจัดพิบัติพิบุลผลิน	ผิจะมากก็หม้ายหมัน
บ้านเมืองเมลืองศิลปสิทธิ์	วรวิทยาอัน
อาจอวยมนุษย์ดุจสวรรค์ 	วนสร้างสล้างเวียง
ครื้นครึกอธึกสถลทาง	คฤหหว่างวิถีเรียง
เก่าใหม่วิไลและปุปะเพียง	จะพิพาทฤโพนทนา
บรรดาสถาปัตยกรรม	ผิจะทำก็เหลือตรา
มากหน้าสถาปนิกหา	บมิยากลำบากหนอ
ปวงจัตุปัจจัยจะจัด	บริษัทสมรรถพอ
เสนาศน์คฤหาสน์มหุรดิรอ	ระบุสั่งประดังทำ
เสื้อผ้าประดาจีวรภัณ-	ฑอนันต์นิยมนำ
มากใช้และมากปุรณกรรม	กระทำมากสิยิ่งดี
อาหารก็พาลนรจะอด	กสิลดจำนวนพี
มากผลสิคนสุขจะมี	ชิวแม้น ณ แมนสรวง
โลกมีวิธีทำและจำหน่าย	ธุระขายและซื้อปวง
คิดขายไฉนจะบมิควง	คติซื้อเหมาะครือกัน
ทำได้ผิใช้ชำนิชำนาญ	อวสานก็สมสวรรค์
ทำเป็นละ! แต่อุตริขัน	ขณะใช้สิไม่เป็น
โทษใครทำไมบมิประโยชน์	ผิจะโทษมิยากเย็น
โทษโลกเพราะโลกอุตริเล่น	วิปลาสริขาดเหลือ
ก่อเศรษฐกิจวิวิธกรรม	ผลจำเพาะเหลือเฟือ
ขาดข้างจำหน่ายนิกรเพื่อ	สุขภาพมิสาบสูบ
ทำได้ก็ชัยชะนะสภาพ	ผลลาภทวีคูณ
ใช้ได้สำเร็จผลพิบูล	ชะนะเศรษฐกิจหนอ!
ดอกบัวประจักษ์ดุจจักร	อัปลักษณ์กลีพอ
บัวแน่เถอะแก้บุรณก่อ	กลิร้ายจะหายศูนย์
วันนี้ดิถีกระทำสำเร็จ	ผลเผล็ดทวีคูณ
วันหน้าประดาผลพิบูล	จะบำเรอเผยอฐาน
เราทุกข์เพราะทำธุระสำเร็จ	ผลเผล็ดสิไพล่พาล
หลานเราจะเนานรพิมาน	ทิพย์ไม้ ณ มุมเมือง
มีน. ๗๓
โลกกับเครื่องจักร
อารยธรรมทำโทษทั้ง	ทำคุณ
ก่อกิเลสแหล่หลาย	เล่ห์ล้วน
วิทยาศาสตร์ประสิทธิ์สุน-	ทรโภค พูนเพ็ญ
ธรรมชาติรับใช้ถ้วน	ทุกวิถี
เครื่องจักรจักโลกจ้ำ	จำแลง
คนว่างการงานทวี	เทวศว้า
อุตสาหกรรมแสดง	ทุกประเทศ
พอเกษตรกรรมพ้นล้า	จักเหมือน กันแล
มือทำสำเร็จช้า	กาหล
เครื่องจักรแทนมือกระเทือน	ทั่วหล้า
เครื่องมือแข่งมือคน	คนร่ำ ประดิษฐ์แล
ก่อเกิดสินค้าฟ้า	ทับเหว
ราคาตกต่ำด้วย	ของมี มากมาย
อาชีพชวนกันเลว	แน่แล้ว
กำไรไม่ได้ดี	ดังเก่า
ทั่วโลกบได้แคล้ว	เศรษฐภัย
ลดของค่าขึ้นเท่า	มีทาง พึงทำ
เครดิตสาดเทไหล	หลั่งน้ำ
จำกัดถ่านหินยาง	ดีบุก สาลี
อะไรอีกไหมให้ห้ำ	หั่นหาร
ของมากมากสุขได้	ใช้ประโยชน์ ทั่วกัน
ดีกว่าลดปริมาณ	นั่นไซร้
ปัญหาอยู่ที่โปรด	จำหน่าย ให้ดี
คนอดแต่ข้าวไหม้	เพราะเผา
ดีร้ายจะบ่ายหน้า	หาทิศ ไหนแน่
จะกลับหลังฤๅเรา	เร่งก้าว
คิดเลิกเครื่องจักรผิด	เป็นไม่ คิดแน่
จักรจักรับใช้อ้าว	เปิดอึง
ปัญหามาใหม่ให้	แก้คน ว่างงาน
เราห่างยังไม่ถึง	ที่นั้น
ตะวันตกต้องกาหล	ค่นขัด
แก้แต่แค่สั้นสั้น	ส่วนอาการ
บางรัฐรัฐจัดให้	เบี้ยชู ชีพนอ
ทั่วทั่วไปให้งาน	ช่วยบ้าง
โยธาเทศบาลฟู	ฟื้นค- มนาคม
พอประคองข้างเข้า	เขตต์ทุเลา
สมุฏฐานการไข้จะ	เพิกถอน ดังฤๅ
เครื่องจักรสร้างขุนเขา	แข่งค้า
แย่งแรงเหล่ากรรมกร	จนเกิด ว่างงาน
กงจักรฤๅช้าช้า	ดอกบัว
อย่างหลังหวังเลิศได้	ในอุดม คติแล
ใช้จักพักแรงหัว-	เราะให้
กรรมกรหย่อนงานสม	ซาเหน็ด เหนื่อยแน่
หากว่าค่าจ้างได้	ดั่งเดิม
โลกทำสำเร็จได้	ดุจหมาย มั่นจริง
ถ้าเหล่ารัฐร่วมเสริม	สุขไซร้
ลดรายชั่วโมงวาย	คนว่าง งานด้วย
ชูชีพคนเข้าไว้	ยอดหวัง
เพ่งผลสะพรั่งล้วน	จำนวน จำหน่าย
ทำมากใช้มากยัง	สุขให้
คอมมิวนิสม์ชวน	ใช้ลัทธิ์ เขาฤๅ
ฟัสซิสม์ชี้ใช้	รัฐรวม
หมอเอลเลียตผู้รัฐ-	มนตรี เกษตร
แห่งอังกฤษกล่าวสรวม	สรุปอ้าง
ว่าดิม็อคระซี	ก็สัมฤทธิ์ ได้แล
ในรูปเลิศล้ำข้าง	รัฐรวม
ระบอบไหนประสิทธิ์ได้	โดยกาล ก็ตาม
ต้องอาจเอกจิตสวม	สอดคล้อง
เพื่อเผด็จเผล็ดแผนงาน	ทุกอย่าง
เพ่งส่วนรวมล้วนต้อง	แต่งแผน
สยามยังอยู่ห่างโพ้น	ภัยจักร
อยู่ระยะเกษตรแสน	สุขไซร้
เครื่องจักรจักรุกหนัก	ถึงเกษตร กรรมแน่
แดนมากคนน้อยได้	สะดวกนาน
กันย์. ๗๗
ภัยโลก
ยุทธภัยใหญ่ยิ่งด้วย	วิทยา- ศาสตร์เฮย
ภัยบกภัยน้ำอา-	กาศพร้อม
ไฟเหล็กและไอสา-	รพัตรพิษ
บอมบ์จากฟากฟ้าบ้อม	ระเบิดเปรี้ยงเวียงทลาย
หญิงชายใหญ่น้อยลูก	เด็กเล็ก แดงแล
เหล็กไป่รู้เลือกเหล็ก	แล่นมล้าง
ไอพิษพิษคลอกเด็ก	ผู้ใหญ่ ไม่เลือก
ศรพระจักรกฤษณ์อ้าง	เอกได้ไฉนหนอ
สมรภูมิแผ่นภาคพื้น	พสุธา
ขึ้นสู่ห้วงเวหา	ระเห็จห้อม
อากาศทัพกรีธา	ทุ่มระเบิด เปิดเปิง
น้ำบกดินฟ้าล้อม	แต่ล้วนมวลมรณ์
อนุสรภัยเศิกให้	ใจหาย
มนุษย์ยิ่งก้าวยิ่งกลาย	กลับล้า
เลิกประกาศสงครามหมาย	เอาเปรียบ
เลิกประหารเลือกหน้า	แต่หน้าทหารหาญ
สังสารวัฏฏนี้	เป็นไฉน
มนุษย์นักกีฬาใจ	ขลาดเข้า
ลุอำนาจกิเลสไพ-	บูลย์แบบ บรรพฤๅ
ถ้ากระนั้นน่าเจ้า	จะเข้าคืนไพร
ยุทธภัยใหญ่ยิ่งแล้ว	ยังมี
ภัยใหญ่กว่ายายี	อีกไซร้
คือภัยแห่งเสรี	ภาพเผด็จ
เพราะขาดข้างแคะไค้	คัดค้านทานแถลง
สำแดงแห่งผู้ไม่	ประมาท
ย่อมระวังผิดพลาด	เพลี่ยงพล้ำ
กลัวคนอื่นเขาอาจ	ต้านต่อ พอแรง
กับจะต้องรีบจ้ำ	จืดช้าระอาเตือน
มิเหมือนผู้ไม่ต้อง	กังวล ต่อใคร
ทำแต่ตามใจตน	เท่านั้น
หนักเข้าคืบเข้าหน	ทางประมาท
งานขาดคนคุมครั้น	เบื่อเข้าเซาซา
บรรดาคนกล้ากล่าว	ตามใจ จริงตน
จักเสื่อมศูนย์สิ้นไป	ไม่ช้า
เกิดมนุษยชุดใหม่ไว	แทนที่
ผู้คิดส่วนรวมถ้า	ว่าแล้วตามกัน
อันแผนสิทธิ์ขาดนั้น	ยังประโยชน์
ยามเมื่อจะมาโปรด	ปราบให้
ความระส่ำระสายโหด	เหิมหื่น
แห่งประชาคมไข้	ค่อยฟื้นคืนดี
เกิดมีสิทธิ์ขาดได้	ด้วยเหตุ
เกิดปฏิรูปเทศ	เท่านั้น
ยามประเทศเข้าเขตต์	ขอส่วน สำเนียง
อำนาจใดจะกั้น	กีดได้ดูดู๋!
ปฏิรูปเทศนี้	นอกจาก จลาจล
ยังระยะเทศชนหาก	สงบแท้
ใครเป็นใหญ่ย่อมอยาก	เคารพ นบนอบ
เว้นแต่ต่างด้าวแม้	หมิ่นต้องยอมตาย
นารายณ์นรราชเจ้า	จอมปราณ
คือท่านชี้ขาดงาน	นั่นไซร้
ประวัติศาสตร์ขาดขาน	ข่าวขัติ- ยราชฤๅ
ดีดุจน้ำคว่ำให้	โทษร้ายดังเรือ
บุญเจือจริงดอกได้	ผู้เด็ด ขาดดี
แผนสิทธิ์ขาดผลสำเร็จ	เลิศแท้
แต่คุณครุ่นโทษเข็ด	กันอยู่ มากมาย
จึ่งรัฐธรรมนูญแก้	เกี่ยงกู้กันภัย
สมัยเมื่อตกระยะต้อง	การตาม ตามกัน
ใดท่านว่างดงาม	ชอบแล้ว
ครั้นว่องวุฒิความ	คิดค่อย ของตน
จึ่งรัฐธรรมนูญแผ้ว	เพียบพื้นพสุธา
บัดมาเบื่อด้วยมาก	หมอมาก ความฤๅ
แผนร่วมรวมลำบาก	ยากเข้า
ความอลหม่านหาก	ทำปฏิ- รูปเทศ
จึงระบอบสิทธิ์ขาดเจ้า	กลับเข้าคืนครอง
ระบอบผองต้องปรับด้วย	เทศชน จริงแล
ฝากับตัวสับสน	บ่ได้
แต่โลกเริ่มระยะคน	พ้นหุ่น แล้วแฮ
ใจรักขอร้องให้	โลกไซร้ใจเห็น
ความเป็นเช่นว่านี้	ทำไฉน
จึงจะหลีกพ้นภัย	พิบัติได้
โลกเริ่มรุดรวนไป	แผนเก่า กันฤๅ
หมุนมิหยุดดุจให้	แจ่มแจ้งอนิจจัง
นิยมยังรังต้องเปลี่ยน	เวียนไป ร่ำไป
ช้าฤเร็วคงไคล	เคลื่อนคล้อย
แม้ระบอบรัฐประศาสน์ไฉน	จะหยุด นิ่งเล่า
ภัยตัดภัยตามต้อย	โลกน้อยดำเนิร
ธันว์. ๗๗
พระของเรา
เราสืบสาโลหิตจากบิดา	จึงเกิดภาระเจือทางเชื้อสาย
ต้องไหว้จ้าวเข้าอั้งยี่ลี้อันตราย	ได้ซื้อขายสะดวกพวกเดียวกัน
ยิ่งเคยไปเมืองบิดากลับมาด้วย	ก็ยิ่งช่วยให้รู้จักรักแม่นมั่น
พบปู่ย่าอาลุงยุ่งเหยิงครัน	ล้วนผูกพันเพิ่มภารประสานรัก
ถึงไม่ข้ามสมุทรประดุจว่า	การศึกษาอบรมก็แรงหนัก
ทางชนกนั้นเห็นจำเป็นนัก	ชนนีสิมิพักจะทัดทาน
ถึงได้พ่อไม่มีพิถีพิถัน	หรือได้แม่แข็งขันเข้าต่อต้าน
ก็ยังมีอั้งยี่วิธีการ	คอยประสานรุกเร้าให้เข้าทาง
คือพาณิชย์กิจศึกษาสมาคม	ธรรมนิยมแนวประหยัดวัตรต่างต่าง
เช่นถือชาติกำพืดไม่จืดจาง	จึงเหมือนอย่างอั้งยี่ฉะนี้แล
เมื่อเหตุการณ์บันดาลดังพรรณนา	ก็จะให้อาตมาเป็นใครแน่
เป็นครึ่งครึ่งหรือเป็นหนึ่งอย่างแน่แท้	ไปข้างพ่อหรือข้างแม่แต่ทางเดียว
อนิจจาเกิดมาเป็นมนุษย์	พ่อแม่ดุจสรณะที่ยึดเหนี่ยว
ต้องนับถือเท่ากันมั่นคงเจียว	เพื่อกลมเกลียวกลอยฤดีชั่วชีวิต
อันบ้านเมืองอีกเรื่องหนึ่งต่างหาก	ถิ่นเกิดใครใครอยากสงวนสิทธิ์
สยามเป็นของเราเราต้องคิด	บำเพ็ญกิจชาวสยามตามกรณี
อาชีพเราบ้านเราชีวิตเรา	ล้วนถือเอาสยามเป็นถิ่นที่
ใครจะหวงจะกันนั้นไม่มี	ขอเสียทีเถอะอย่าหลงงงงมเงอะ
ใครไม่เข้าหลักเกณฑ์เช่นยุบล	เขาเป็นคนต่างด้าวช่างเขาเถอะ
สยามของชาวสยามอย่าลามเลอะ	ใครขืนฝันคนนั้นเคอะเลอะเองเอย
มิถุน. ๗๗
ทำไม ?
ธรรมดาดรุณกำลังจะเรียน	อะไร? ไฉน? ทำไม?​ ก็เพียร
จะซักถาม
เช่นไฉนพิเภกษ์บกินพระราม	อเนกพระกรทำไมจะขาม
พระสี่กร?
ดอกสลิดไฉนริเรียกขจร	และปลาสลิด คำอุตริสอน
สิใบไม้?
มาตุคามทำไมมิใคร่จะให้	กำเนิด และเนา ณ เคหไซร้
ประเสริฐหรือ?
วิทยาจะพามนุษย์กระพือ	ไฉนมนุษย์จะอุตริ คือ
ประหารคน?
ใครก็ใคร่จะสุขประกอบกุศล	ไฉน อเนกบาปชน
กระฉ่อนเวียง?
ความเจริญจะขึ้นฤลงฤเฉียง	พิภพจะเพื่อ มนุษย์ฤเพียง
จะผันไป?
ปฤษณาประดาจะมีพิรี้พิไร	จะเบาฤหนัก จะซักจะไซ้
สิมากถาม
ครูและศิษย์บิดาฤมาตุงาม	และบุตรธิดา วิสาสยาม
สนิทคือ
บ้างก็เบื่อตอบมิชอบจะถือ	ประโยชน์ประสิทธิ์ วิชากระพือ พะนอสอน
บ้างก็บอกบติดวิวิธบวร	วิชามิใช่วิชาปกรณ์
ก็รู้หมด
โทวิถีฉะนี้แหละน่าจะงด	วิถีประเสริฐสิควรกำหนด
ณ หว่างกลาง
คือประดุจมรรคุเทศก็นำทาง	อะไรมิทราบก็สู้เสาะสาง
กระทั่งทราบ
ศัพท์ “ทำไม” ไฉนมนุษย์จะสาป	มนุษยลุชัยริใช้สภาพ
เพราะ “ทำไม”
ตุล. ๗๗.
โจกโลก
มนุษยนี้มีชัยขึ้นในโลก	ได้เป็นโจกจอมภพสบสมัย
ใช้สัตว์พืชธรรมชาติเกลื่อนกลาดไป	สร้างเครื่องจักรกลไกขึ้นใช้งาน
เกิดทีหลังยังบำเพ็ญจนเป็นโจก	เข้าครองโลกเรืองปัญญามหาศาล
ธรรมชาติรับใช้ได้งานการ	ถ้าไม่ผลาญตัวเองจะเกรงใคร ?
อาวุธร้ายคล้ายไฟประลัยกัลป์	มันอาจหันเล่นงานตัวเองได้
เมื่อกิเลสจำเริญจนเกินไป	สงครามโลกยกใหญ่ไล่กะชั้น
โลกเรานี้เคยมีมากโจกแล้ว	เป็นหลายกัปปนับแนวกำเนิดนั่น
กัปปมัจฉามีมาดึกดำบรรพ์	เมื่อครั้งนั้นสัตว์บกนกบมี
ปลาเป็นโจกโลกมัจฉาน่าประหลาด	กิมิชาติเลื้อยคลานตำนานคลี่
ค่อยจำเริญเติบใหญ่ไปทุกที	จนพ่วงพีใหญ่โตมโหฬาร์
ไดโนสอร์ยักษ์มารคลานคลาคล่ำ	อยู่บกน้ำหลายหลากมากนักหนา
สัตว์สี่เท้าเลือดเย็นเช่นพระยา-	นาค มังกร กระฉ่อนหล้าเรานี้เอง
กัปปเลื้อยคลานก่อนกาลมนุษย์เกิด	สัตว์เดือดร้อนเอากำเนิดเกิดโฉงเฉง
ลักกินไข่ไดโนสอร์บยำเยง	สัตว์นักเลงโตนั้นศูนย์พันธุ์ไป
สัตว์ให้ลูกกินนมค่อยบ่มพันธุ์	จนเป็นโจกโลกลั่นสนั่นไหว
ต่อมนุษย์ล้ำเลิศเกิดแล้วไซร้	จึงแย่งความเป็นใหญ่ได้เดี๋ยวนี้
มนุษย์รู้ก่อนเกิดประเสริฐนัก	เพราะพบซากประจักษ์เป็นสักขี
วิทยาศาสตร์ขานล้านๆ ปี	พิสูจน์มีเชื่อได้ไม่ใช่เดา
บุญฤทธิ์ได้แล้วรักษาไว้	อย่าให้ใครแย่งได้เหมือนก่อนเก่า
ภัยที่พอเห็นได้ไม่มีเค้า	นอกจากเรากิเลสหนาฆ่าตัวตาย
อย่าประมาทมัวทะนงหลงว่าโจก	ด้วยโจกโลกเปลี่ยนมือมามากหลาย
เก่าศูนย์ไปใหม่แทนแม่นกลับกลาย	กัปปรู้หายเพราะฤทธิ์อนิจจัง
สิงห์. ๗๙.
วัฏฏโก โลโก
Absolute Monarchy	ประเพณีโบราณนานนักหนา
มีกษัตริย์เถลิงรัฐวัฒนา	พระเดชานุภาพปราบภัยพาล
ร่มโพธิ์ทองป้องประชาสง่าฤทธิ์	เจ้าชีวิตเจ้าหล้ามหาศาล
นรเทพเทววงศ์องค์อวตาร	ทรงบันดาลสุขทุกข์ทุกเมื่อไป
Democracy	เป็นวิธีผันแปรแก้ไข
เปลี่ยนจากอัตตาธิปตัย	ให้ราษฎรเป็นใหญ่วิไลรัฐ
เลือกกันเป็นประธานาธิบดี	หรือให้มีกษัตริย์เดชจำกัด
ราษฎร์ปกป้องครองราษฎร์เพื่อราษฎร์ชัด	ปฏิบัติเสรีดีกระไร
Communism	เป็นทางนำรุดหน้าบ้าบิ่นใหญ่
จะลุโลกศรีอารย์ในทันใด	ใช้วิธีปฏิวัตรตัดตะบม
รวมทุนรวมแรงรวมงาน	รวมสถานที่จัดรัฐสะสม
ถือเกณฑ์รวมร่วมโลกโภคอุดม	เลิกนิยมชาติ ชั้น, วรรณ, เขาเรา
Dictatorship	เพิ่งถูกหยิบขึ้นใช้ใหม่แกมเก่า
เกณฑ์อัตตาธิปตัยไม่บันเทา	เพียงแต่เอาอำมาตย์เป็นประมุข
พระราชา, แม้ประธานาธิบดี	ยอมให้มีชูเชิดประเสริฐสุข
แต่อำนาจบงการงานตามยุค	ตกแก่มุขอำมาตย์องอาจจริง
สมบูรณาญาสิทธิราชย์	มอบอำนาจประชาใช้ได้ทุกสิ่ง
เช่นเดม็อคราซีมีอ้างอิง	กว่านั้นยิ่งลำบากคนมากนัก
บัดนี้มีวิธีเอกพจน์	ไม่ใช่ราษฎร์ทั้งหมดดังตระหนัก
ราษฎรคนเดียวเที่ยวทวงรัก	จนครองเมืองเรืองศักดิ์ประจักษ์จริง
ไม่ทรงราชย์ทรงอำนาจบงการ	เป็นจอมปราณจอมจิตต์สิทธิ์ใหญ่ยิ่ง
เว้นปัญหาทายาทไม่พาดพิง	เพราะเป็นสิ่งสงวนไว้ให้เลือกกัน
รัฐประศาสน์	โอนอำนาจไปมาดูน่าขัน
บนลงล่างล่างขึ้นบนสับสนครัน	พัลวันหลายแบบล้วนแยบคาย
แอบโสลูตมอนาคีหมอดีดอก	จึงเดม็อคราซีดีเหลือหลาย
ครั้นเลยเถิดเกิดขยับจะกลับกลาย	เข้าหานายดิกเตเตอร์ให้เธอพา
รัฐศาสตร์	พระทรงราชย์ขาดเลือกจึงลดค่า
ต้องแล้วแต่ธรรมชาติจัดแต่งมา	แต่ประชาธิปตัยก็ติกัน
ประธานาธิบดีมีชมรม	ขาดนิยมเป็นกลางอย่างกวดขัน
เท่ากับเปลี่ยนตำแหน่งแหล่งกลางนั้น	เป็นการเมืองเหมาะมั่นเขาเรามี
แผนบงการ	เคยวิตถานเลิศล้นและป่นปี้
มอบชีวิตจิตต์ใจให้เสรี	ขาดวิธีผู้แทนเข้าแค่นแคะ
มนุษย์ไม่มีใจเป็นของตน	กลายเป็นคนส่วนรวมร่วมฝูงแกะ
ทำอะไรไม่มีใครกล้าข้องแวะ	หนักเข้าต้องเหลาะแหละรวนเรไป
ส่วนเดม็อคราซีเกินดีนัก	คณะพรรคครอบงำทำเหลวใหล
สองสุดโต่งใดก็ตามไม่งามไซร้	ท่านให้ใช้มัชฌิมาว่ายอดดี
Corporate State	ถ้าสำเร็จก็วิเศษประเสริฐศรี
ฟังโดยศัพท์รับว่าสามัคคี	เป็นคุณงามความดีที่พอเพียง
ถ้าแม้ผู้ปกครองลงคลองกับ	ผู้ได้รับปกครองเป็นของเที่ยง
ว่าหันหน้าหากันมิ่งขวัญเวียง	หวังผะเดียงส่วนรวมร่วมกันไป
อันว่าคอโปเรตสเตตนี้	แม้เดม็อคราซีก็มีได้
รัฐบาลก้าวหน้าพาครรไล	ตามแผนผังตั้งไว้ให้ชอบที
Fashion	ช่างกระไรบากบั่นมาถึงนี่
ไม่แต่เปลี่ยนเครื่องแต่งตัวสตรี	มาเปลี่ยนสีปกครองลองเยื้องยัก
ตั้งเวลาให้เหมาะฉะเพาะอย่าง	อย่าถี่ห่างเกินควรด่วนหาญหัก
ผมสั้นยาวคราวนั้นขบขันนัก	คอยสำดักทางไคลให้จงดี!
วัฏฏโก โลโก	พิภพโคจรจักราศี
เฝ้าหมุนเวียนเปลี่ยนทิวาราตรี	มิได้มีอยู่นิ่งจริงๆ เจียว
คติธรรมล้ำเลิศประเสริฐรส	ก็วางบทอนิจจังตั้งยึดเหนี่ยว
โลกกับธรรมสำนองลงคลองเดียว	เราจึงเที่ยว วัฏฏโก โลโก เอย
สิงห์. ๗๗.
ชัยก่อกับชัยทำลาย
การชิงชัยเป็นไปอยู่ทุกเมื่อ	ประกอบเพื่อพาณิชย์กิจขวายขวน
เพื่อศึกษาเพื่อกีฬาเพื่อสากล	เพื่อชุมชนชะนะโฉดโปรดมนุษย์
เป็นสัมมากัมมันตาพาสว่าง	เข้าแนวทางธรรมที่บริสุทธิ์
ถึงชิงชัยก็มิใช่สัปรยุทธ	ไม่ผิดพุทธวัจนประทานไว้
ชัยเช่นนี้ดีกว่าชะนะศึก	เพราะเป็นปึกแผ่นสร้างอย่างสุกใส
แต่ชัยเศิกเพิกถอนกร่อนบัลลัย	ทำลายล้างดังไฟประลัยกัลป์
ผลชัยสร้างสว่างเหมือนพระมาโปรด	ผลชัยโฉดล้างผลาญเหมือนมารบั่น
ศานติสมัยใฝ่ใจอยู่ทั่วกัน	สงครามนั้นใครกล้ารับว่ารัก?
สัตว์เป็นโจกสบโชคใช้ชัยล้าง	มนุษย์ใช้ชัยสร้างจึ่งสูงศักดิ์
คนกับสัตว์ต่างกันนั้นควรนัก	ตำนานโลกล้วนประจักษ์เห็นจริง เอย
สิงห์. ๗๙.
กรรมงาม
กรรมดีศรีโลกโภคผล	คนเดียวโปรดคนล้นหล้า
โลกรวยสวยสดโสภา	แข่งฟ้าหล้าราวนฤมิตร
หล้าฟ้าหล้านรกหมกไหม้	เพราะใครเสกสร้างประกาศิต
กรรมมีดีชั่วทั่วทิศ	ชีวิตภพชาติประหลาดแท้
กองทัพนับแสนแน่นขนัด	สมรรถภาพเกิดไหนกันแน่
พลหลามตามนายชนะแพ้	สุดแต่หน่วยสมรรถจัดเจน
นายได้ช่วงใช้ไพร่พล	พลเสวยกรรมผลแห่ง ฯพณฯ เสน
หัวกระเด็นเข็นค่าประดาเดน	พื้นส่งดอกเด่นเห็นชัด
กรรมงามความดีที่ท่าน	บันดาลผลเช่นเห็นถนัด
ทุกสมัยใหม่ผลิวิวัฒน์	กำจัดมืดมนพ้นประมาณ
กรรมดีชี้ชวนยวนใจ	ยั่วให้จำไว้ไขขาน
ท้าให้ทำบ้างบางประการ	พลทหารงานนายหมายแทน
กันย์. ๗๙
ยิหวาวิทยุ
(เป็นที่ระลึกแห่งงานวังบ้านดอกไม้ ท่านผู้ก่อนกำเนิดวิทยุกระจายเสียงแห่งเมืองไทย)
ยามกินผิยินวิทยุยั่ว	รสกลั้วกระยาหาร
ยามนอนผิวอนวิทยุขาน	คิตกล่อมถนอมขวัญ
ยามเล่นผิเล่นวิทยุเพลิน	กิฬเปิ่นบปานกัน
ยามงานผิงานวิทยุทัน	ธุระถ้วนกระบวนเพลิน
โอ้! ว่ายิหวาวิทยุพี่	ยุวดีมิขวยเขิน
อุ่นเรือนเสมือนวิทยุเชิญ	ชิวเชิดเฉลิมเวียง
พฤษภ. ๗๓
งานหกสิบ
วันนี้เป็นวันดีดิถีประเสริฐ	คือวันเกิด น.ม.ส. หน่อเนื้อสยาม
ท่านชาติชายชาตรีชีวิตงาม	เชิดชูนามบรรณโลกโชคของไทย
แก้วกวีศรีประพันธ์ขวัญปาฐก	เชิงปหังสน์ถนัดยกขึ้นขานไข
ปฏิภาณภารสนองท่านว่องไว	พหูสูตรสบสมัยเก่าใหม่รู้
ชันษาจวบห้ารอบฉนำ	ประโยชน์ล้ำแต่หลังฟังชุ่มหู
ยังต่อไปขอให้ท่านพรั่งพรู	ด้วยประโยชน์ยืนอยู่ร้อยปีเทอญ
๑๐ มกร. ๗๙
พฤษภ. ๒๔๗๙
คำกลอนชุดต่อไปนี้ เล่นกันในประมวญวันระหว่างชาวคณะลักวิทยาเก่า
เนื่องแต่ได้เล่นสักวากันมาในประมวญมารคแล้ว
สักวา อ้า! พิภพประสพเคราะห์	มาร์สมาเคาะที่ประตูอยู่ไม่หยุด
ถือคบคุยุยงให้ยงยุทธ์	แต่มนุษย์ยังดีรู้รีรอ
เพียงรังแกทารกชกคนป่า	รบกันเองระอาพาระย่อ
เจ้าสงครามตามยุดุเดือดพอ	มนุษย์ก็บ่ายเบี่ยงเลี่ยงหลีกเอย
สักวา โอ้ว่ายุโรปเอ๋ย	กระไรเลยรวนระแวงแก่งแย่งใหญ่
จะยึดหลักสันนิบาตก็พลาดไป	ต้องแก้ไขเข้ากลุ่มคุมเชิงกัน
กลับไปใช้วิธีที่วิโยค	สมัยสงครามโลกเจียวหรือนั่น
ถ่วงน้ำหนักชักเย่อกลุ่มเกลอยัน	ฮวงซุ้ยแห่งวิลสันกันแสงเอย
สักวา บูรพทิศติดโรคร้าย	ต้องกระสับกระส่ายไปกับเขา
แปซิฟิกเคยสุขจะทุกข์เทา	เพราะต้องเข้าขุกเข็ญเช่นแดนรบ
แมนจูกัวเอาเทอร์มองโกเลีย	ล้วนเลือดเนื้ออาเฮียเป็นเบี้ยปรบ
ยังจีนเหนือเชื้อเม็ดระเห็ดทบ	หมากรุกครบแต้มมาร์สน่ากลัวเอย
สักวา แอฟริกาก็น่าขัน	อังกฤษกันน้ำไนล์กลัวฝายอุบ
ต้องผิดมิตรกิจสันนิบาตยุบ	ไอยคุปต์กลับแค้นแล่นเจรจา
นักเรียนเผารถรางขว้างตำรวจ	อาวุธขวดคมมีดีหนักหนา
เห็นอกแขกด้วยกันนั้นธรรมดา	อนิจจาจอมฝรั่งถูกชังเอย
สักวา อเมริกาวางท่าโก้	ถือลัทธิมอนโรเติบโตใหญ่
เอาสมุทรทำรั้วไม่กลัวใคร	บูชาเงินเข้าไว้ไป่ทุกข์ร้อน
โหมเครื่องจักรพักคนเป็นล้านล้าน	เอาชื่อทางว่างงานเข้าไว้ก่อน
หากจะเล่นสันนิบาตชาติก็ค่อน	ข้างตัดตอนอเมริกันด้วยกันเอย
สักวา ฮิตเลอร์เธอสิทธิ์ขาด	เผยอชาติช่วยกู้ฟูศักดิ์ศรี
ตะโกนเปิ่งกระเจิงจ้วงทวงเสรี	เยอรมนีต้องสลัดปัดจำจอง
ลบสัญญาโลคาโนแวร์ซายส์	ทหารเข้าเขตต์ไรน์ไม่ขัดข้อง
เท้าลบมือรับประคับประคอง	เพื่อโลกครองศานติสมัยกันใหม่เอย
สักวา มหาบุรุษมุสโสลินี	เจ้าวิธีดิกเตเตอร์เอ้อเร้อใหญ่
เพาะมนุษย์แผ่อาณาเปิดป่าไป	ต้องเร้าให้ตื่นเต้นอยู่เป็นนิตย์
เป็นภาคีสันนิบาตชาติเต็มที่	แต่เล่นงานภาคีเข้าสนิท
สันนิบาตคาดโทษโกรธงุดงิด	รีบแผลงฤทธิ์รวบเรื่องเมืองขึ้นเอง
สักวา จอนบูลล์อยู่ข้างยาก	เสือมาลากลูกวัวใกล้รั้วบ้าน
เสือก็มิตรวัวก็มิตรประชิดชาน	สุเอซด่านรั้วสำคัญต้องกั้นกาง
ออกอุบายรวมสหายสันนิบาต	เข้ารุกคาดรุกพลาดผิดคาดบ้าง
แต่ยึดสันนิบาตไว้ไม่ผิดทาง	เป็นคนกลางอาศัยร่มไทรเอย
สักวา ฝรั่งเศสประเทศใหญ่	เดิรสองไม้หมกมุ่นวุ่นอยู่บ้าง
ต้องเล่นกับจอนบูลล์รับลู่ทาง	แต่ก็พลางไกล่เกลี่ยกลัวเสียมิตร
หมัดเงื้อง่าในท่าซุกกระเป๋า	เพราะก็เขาเพื่อนบ้านฐานสนิท
ฝ่ายหนึ่งใกล้อีกฝ่ายหนึ่งเรืองฤทธิ์	เลยเข้าชิดรัสเซียเสียด้วยเอย
สักวา ฝ่ายว่ายักษ์ยุโรป	ขยายโอบตะวันออกกลอกหน้าใส่
นักเลงดีที่สถิตอาทิตย์อุทัย	กั้นกางไว้เหมือนว่าจะท้าทาย
มีข่าวว่ายักษ์กรีธาพลนับแสน	มาตั้งไว้ชายแดนโดยผึ่งผาย
ทางยุโรปปล่อยได้ใจสบาย	ฝรั่งเศสเป็นสหายวายห่วงเอย
สักวา ญี่ปุ่นให้ครุ่นจิตต์	บุรพทิศยังกระเทือนเหมือนเป็นไข้
ยักษ์ผิวเหลืองโรครุมต้องคุมไว้	ยักษ์ขาวใหญ่ยื่นมือดื้อเข้ามา
บุรพทิศของชาวบุรพทิศ	เอกสิทธิ์จำต้องปองรักษา
มีคนแน่นแผ่นดินน้อยค่อยนำพา	เป็นมหาอำนาจชาติหนึ่งเอย
สักวา ยักษ์โรคโศกกำสรวล	อวัยวะปั่นป่วนไม่เป็นส่ำ
เสียเลือดเนื้อเบื่อแท้แต่ก็จำ	ต้องค่อยบำบัดไปไม่ละวาง
ถูกตัดตีนสินมือไม่เป็นไร	ร่างกายใหญ่ถมไปไม่อางขนาง
ขอแต่โรคภายในให้เบาบาง	มิฉะนั้นสรรพางค์ต่างเสี่ยงเอย
สักวา พี่เสียมเจียมตัวอยู่	ถึงเป็นผู้พี่ก็ร่างกายจิ๋ว
แต่ยึดสิทธิ์สยามไว้ไม่ให้ปลิว	ลอยละลิ่วเหมือนอย่างบางดินแดน
คุณธรรมสำคัญนั้นทรงไว้	คือไม่ล้าหลังสมัยให้โลกแค่น
มีนิสัยเปลี่ยนได้ไม่ขาดแคลน	สยามแหนหวงสยามทุกยามเอย
พฤษภ. ๗๙
พรสี่
มาจะกล่าวบทไป	ถึงสมัยสามสี่ปีกว่ากว่า
ในท่ามกลางที่ประชุมสมัชชา	แห่งมหาสันวิบาตชาติศีวิลัยสต์
แขกภาคีผู้มีปฏิภาณ	เสนอบทพจมานขานไข
ว่าบรรดาภาคีน้อยใหญ่	ควรได้สันนิบาตชาติคุ้มครอง
ชาติน้อยกำลังน้อยพลอยเป็นสุข	ยุทธภัยไม่คุกคามขุ่นข้อง
พระศรีอารย์โปรดได้ดังใจปอง	เราไม่ต้องเตรียมรบไว้ครบครัน
นายฝรั่งภาคีดีคนหนึ่ง	ลุกทะลึ่งทันทีขมีขมัน
กล่าวสุนทรงอนงามความรับกัน	ว่าเช่นนั้นแน่แล้วไม่แคล้วเลย
เนกุสอายุยืนหลายหมื่นปี	วรรณผ่องดังสำลีเจียวเจ้าเอ๋ย!
ความสุขยั้วทั่วหน้ากว่าที่เคย	พละเผยแผ่ไปในสารทิศ
เป็นนายแขกนายฝรั่งนั่งบัญชา	ทั้งยุโรปแอฟริกาประกาศิต
กำปั้นหนักพักตร์เน้นอยู่เป็นนิตย์	สันนิบาตขยาดฤทธิ์มิตรเถิดเอย
มิถุน. ๗๙
ศานติสมัย
ทุกวันนี้มีแต่แหล่งสงบ	เทศทวนทบถ้วนทั่วหัวระแหง
ทุกประเทศเขตต์ขัณฑ์แข่งกันแสดง	ฤทธิแรงรักสงบจบเจนใจ
รัฐบุรุษทุกนายหมายสันติภาพ	เพิ่มเขี้ยวงายาอาบพิษอย่างใหม่
รู้จักเจียมจำเตรียมตนเข้าไว้	ใครเกะกะจะได้ป้องกันตัว
อิตาลีเคราะห์ดีไม่มีประมาท	จึงสามารถต่อสู้แขกผู้ยั่ว
ฮิตเลอร์คลุมลุ่มไรน์เพราะให้กลัว	ว่ายุโรปจะสั่วสิ้นเสรี
ต้องเลิกเหยียบเลิกเหยียดเกียรติแห่งกัน	ลบสัญญาเพื่อสันติภาพนี่!
ทำเพื่อศานติไซร้เป็นไรมี	ทุกวันนี้ศานติสมัยใช่ไหมเอย
พฤษภ. ๗๙
อุดมคติกับสัมฤทธิคติ
(เอาผลสำเร็จเข้าว่า)
จอนบูลล์ผู้นิยมอุดมคติ	รับลัทธิฟรีเทรดวิเศษสม
ชังกำแพงภาษีไม่นิยม	อภิรมย์เสรีที่เธอรัก
แต่เพื่อนบ้านนานเข้าเขายิ่งตั้ง	กำแพงบังสินค้าน่าเคืองหนัก
ขืนนิ่งทนจนแน่แย่ตาลัก	ไม่ผิดนักมวยมัดหัดให้ชก
จึงนำยอมพร้อมใจไปกับเขา	ตั้งโควต้าสินค้าเข้าประจำศก
เป็นเขื่อนคันแข็งแรงกำแพงยก	ตกเข้าเมืองตาหลิ่วหลิ่วตาตาม
เรื่องอบิสสิเนียนั้นเพลียครัน	พาเอาสันนิบาตชาติงุ่มง่าม
คุมมวยหมู่จอนบูลล์ขู่สงคราม	เข้าทาบทามไกล่เกลี่ยละเหี่ยนัก
ทำครึ่งครึ่งกลางกลางวางแซงชั่น	แผนโอ้เอ้ไม่เป็นอันจะหาญหัก
หลักการดีแต่วิธีละล่ำละลัก	เลยจับหลักง่อนแง่นแสนเสียงาม
ยังปัญหานาวีก็มีอีก	จอนบูลล์หลีกแข่งสร้างพลางเข็ดขาม
เข้าท้าทางจำกัดตัดเนื้อความ	แต่สบยามโยกโย้ไม่ยอมกัน
จึงจอนต้องตามเขาอีกคราวหนึ่ง	ลงทุนถึงเพิ่มภาษีขมีขมัน
สร้างทัพเรือทัพฟ้าดาประชัน	เข้าแข่งขันรีดเลือดไม่เหือดเลย
พฤษภ. ๗๙
ใครและอะไรเอ่ย
ผิดเอ๋ย ผิดคาด	เชิงฉลาดรวมหมู่ดูเหมาะเหม็ง
ใช้แซงชั่นฟันฟาดชาตินักเลง	ใจหนึ่งเกรงใจหนึ่งกล้าละล้าละลัง
ไม่ทันการงานรั้นบรรลุก่อน	แซงชั่นอ่อนแอไปเลยไม่ขลัง
จะคงไว้หรือจะให้หยุดยับยั้ง	หรือจะตั้งเติมต่อจนพอการ
ยามมีหวังยังทำไม่ถึงไหน	เมื่อหมดหวังหรือจะให้ไปหักหาญ
ฝ่ายเขาคึกกึกก้องจ้องประจาน	แสนสงสารเพื่อนซึ่งอ้ำอึ้งเอย
ใครที่ไหนหนอ
สมเอ๋ย สมคิด	ได้แผลงฤทธิ์สำเร็จเผล็ดดอกผล
ดาวกลับเด่นเห็นจ้าทั่วสากล	พยับหม่นเมฆหายกระจายไป
ครั้งนี้พลั้งดังดาวถึงคราวดับ	แต่ทิ้งไว้เท่ากับดับเองได้
เสียแรงเค็มจะมัวกลัวทำไม	ต้องเค็มให้ตลอดรอดฝั่งเลย
อยู่ดีดีใครกล้าเข้าท้าโลก	ไม่ใช่โชคบันดาลหรือท่านเอ๋ย
เรื่องกลับร้ายกลายดีมีตามเคย	ขืนเฉยเมยไม่ก้าวดาวร่วงแล
มิถุน. ๗๙
ดิม็อคระซีกับดิกเตเตอร์ชิป
การโอ่อวดตรวจดูในหมู่นี้	ออกจะมีมากมายจนหลายแหล่
ใครก็ว่าของใครเลิศประเสริฐแท้	ฟังเหมือนแตรเป่าตะโกนโพนทะนา
นายบอลดวินปิ่นมนตรีศรีอังกฤษ	เสริมประสิทธิ์ดิม็อคระซีดีนักหนา
ว่าดิม็อคระซีไหนก็ไม่ว่า	ไม่ทนท้วงท่านหาว่าไม่จริง
แบบอังกฤษว่าวิจิตรพิสดาร	เชิญประท้วงรัฐบาลได้ทุกสิ่ง
ใครจะติจะต้านจะค้านติง	ท่านก็นิ่งฟังได้ไม่ตัดรอน
แต่ข้างฝ่ายเยอรมันท่านเกิบเบลส์	อ้างความเห็นฮิตเลอร์เอออวยสอน
สร้างรถต่อเป็นหอรถบทจร	เพื่อชุมนุมราษฎรทั่วดินแดน
เธออวดว่าประดิษฐ์ได้ว่องไวนัก	ถ้ามีพาลิเมนต์จักเถียงกันแปร้น
เมื่อไรจะได้ทำต้องรำแพน	เล่นกันแผนโยกโย้โต้วาที
เออ! ไหนแก้วไหนกงจักรไม่ยักแน่	แก้วของอังกฤษแต่กงจักรนี่!
ของเกิบเบลส์ฮิตเลอร์เยอรมนี	แก้วข้างนี้ข้างโน้นปลงกงจักรเจียว
โลกนี้ช่างสับสนอลหม่าน	อวดดีขานขัดกันอย่างมันเขี้ยว
ใครจะฟังข้างไหนฟังได้เชียว	จะฟังเดี่ยวฤๅดึงก้ำกึ่งเอย
มิถุน. ๗๙
ไข้สันนิบาต
แมนจูกัวต้องการสถานทูต	ควรจะพูดของอิตาลีได้
สถานทูตดีดีมีถมไป	ที่เมืองใหม่เขาไม่ต้องการแล้ว
แมนจูกัวเจ้ายังมีหลังเดียว	จึงเปล่าเปลี่ยวครุ่นอกคุณนกแก้ว
แต่ขอเยอรมนีที่คลาศแคล้ว	เพราะเจ้าของนำแถวรื้อถอนมา
ยังเหลือไว้พอให้กงสุลอยู่	ซึ่งแมนจูกัวไม่ปราร์ถนา
ของอยากได้เขาอยากให้ถมไปจ้า!	อย่าชักช้าจะผุต้องรุเลย
เจ้าของบ้านขอบใจผู้ได้รื้อ	เหมือนรับสิทธิ์เปลี่ยนมือเทียวท่านเอ๋ย!
นอกเหล่านั้นยังฝันกันตามเคย	จึงเฉยเมยยืนยันตามฝันไว้
ฝันคราวนี้เหมือนที่ฝันคราวก่อน	เป็นฝันซ้อนฝันเข้าทั้งเก่าใหม่
ฝันเรื่องแมนจูกัวคราวนั้นไซร้	คราวนี้มาฝันในแอฟริกา
ทั้งสองฝันไข้สันนิบาตจับ	ต้องคิดขับแก้ไขในข้างหน้า
ระหว่างนี้ผู้ที่โอนสิทธิ์มา	ต่างมีความปราร์ถนาต่างกันเอย
กรกฎ. ๗๙
คำอธิบายช่วยความเข้าใจ
เรื่องของแมนจูกัวนั้น พอญี่ปุ่นเข้าตะครุบเอาก็เกิดเป็นคดีพิพาทขึ้นที่สันนิบาตชาติ ทั้งญี่ปุ่นทั้งจีนตั้งผู้แทนไปชี้แจงโต้เถียงกันในที่ประชุม จนสันนิบาตชาติต้องตั้งกรรมการออกมาสืบสวน ณ ท้องที่ กรรมการได้ตรวจทั้งประเทศจีน ญี่ปุ่น และแมนจูเรีย แล้วกลับไปรายงานปึกใหญ่ เสนอมติว่าแมนจูเรียควรเป็นดินแดนของจีนต่อไปตามเดิม ซึ่งสันนิบาตชาติวางคำตัดสินตามมติของกรรมการนั้น จึงเป็นเหตุให้ญี่ปุ่นลาออกจากสันนิบาตชาติ แล้วยกเจ้าปูยีขึ้นเป็นกษัตริย์ประดิษฐานแมนจูเรียขึ้นเป็นประเทศราช เรียกว่า แมนจูกัว ตั้งสถานทูตญี่ปุ่นขึ้นในประเทศนั้นเป็นการรับรอง ฝ่ายแมนจูกัวก็ตั้งสถานทูตของตนในกรุงโตเกียวเช่นกัน
เรื่องอบิสสิเนียนั้น สันนิบาตชาติได้ลงคำตัดสินแล้วว่าอิตาลีเป็นผู้ทำสงครามรุกรานข่มเหงอบิสสิเนีย จนถึงได้มีแซงชั่นทางเศรษฐกิจ เมื่ออิตาลีได้อบิสสิเนียแล้ว สันนิบาตชาติจึงเป็นอันไม่รับรองว่าดินแดนนั้นเป็นของอิตาลี แต่เยอรมนีซึ่งไม่ได้เป็นภาคีแห่งสันนิบาตชาติแล้ว ได้ลดสถานทูตของตัวในอบิสสิเนียลงเป็นสถานกงสุล ซึ่งอิตาลีขอบใจมาก เพราะเป็นการนำไปในทางที่รับรองว่าอบิสสิเนียมิได้เป็นประเทศเอกราชต่อไปแล้ว แต่ประเทศอื่นๆ อันเป็นภาคีแห่งสันนิบาตชาติจะรับรองเช่นนั้นไม่ได้อยู่เอง จึงพากันดุษณีภาพอยู่ในขณะที่เขียนเรื่องนี้
คติพบใหม่
คนว่างงานปริมาณทวีมาก	เป็นของยากที่จะแก้และกันได้
ในเมืองเราก็เอาเข้าแล้วไซร้	ศีวิลัยสต์ทันกันไม่พรั่นพรึง
บัดนี้การค้นคว้าหาทางแก้	พบคติดีแท้เข้าอย่างหนึ่ง
คือแทนการลดอาวุธดุจรำพึง	ให้แข่งขันกันอึงตะบึงไป
เพิ่มทัพบกทัพเรือและทัพฟ้า	เพิ่มเขี้ยวงาอาวุธอย่าหยุดได้
เพิ่มคนทำงานทหารเชี่ยวชาญชัย	สร้างเรือรบน้อยใหญ่ใหม่ใหม่และ
สร้างเครื่องบินเครื่องระเบิดเปิดโรงงาน	ทำไอพิษเครื่องประหารทั้งนั้นแหละ
ต้องการงานเท่าไรหาได้แยะ	เป็นการแบะท่าเตรียมเต็มเปี่ยมไว้
ไม่เพื่อการราญรุกให้ขุกเข็ญ	เพื่อป้องกันตัวเป็นประเด็นใหญ่
เพราะต่างรักสันติภาพซาบซึ้งไซร้	แก้ทั้งเศรษฐกิจได้ทั้งการเมือง
กะสุนเดียวได้นกถึงสองตัว	แข่งขันนัวนานไปได้รู้เรื่อง
การค้นคว้าหาวิธีมีนองเนือง	ไม่ปราดเปรื่องเท่าวิธีนี้เลยเอย
สงครามจำแลง
เมื่อวานนี้สงครามในนามชาติ	ประชาราษฎร์ร่วมมือกะพือโหม
ประมุขสั่งพรั่งพรูเข้าจู่โจม	เลือดรุกโรมเพื่อเลือดเดือดพล่านนัก
ทุกวันนี้เปลี่ยนวิถีเป็นประเทศ	เทศชนกล่นเขตต์เข้าหาญหัก
ทั้งทหารพลเรือนบ่เบือนพักตร์	เพื่อจงรักษ์ขอบเขตต์ประเทศตน
รุ่งพรุ่งนี้ท่วงทีจะยักเยื้อง	เป็นสงครามการเมืองทุกแห่งหน
สละเลือดเพื่อสีรี่ผจญ	ดังเกิดต้นบัญญัติชัดเจนพอ
ยุโรปแบ่งสี
ศึกกลางเมืองเรื่องร้ายในสเปน	ฆ่าฟันกันเป็นเดนดุเดือดหนอ!
ช่างเกรี้ยวโกรธโหดร้ายจริงใจคอ	เจริญป๋อกลับมาเป็นป่าไป
เรื่องร้ายกว่าปฏิวัติอุบัติครั้ง	ของฝรั่งเศสกระโน้นเป็นไหนไหน
เทศชนแบ่งภาคจากน้ำใจ	เป็นขาวแดงแรงไล่ตะลุมบอน
ส่วนประเทศข้างเคียงก็เอียงเอน	เป็นสีเสนหรือสกาวข่าวสลอน
ฝรั่งเศสเป็นกลางนำทางจร	แต่กรรมกรร้องให้ช่วยฝ่ายแดง
เยอรมนีอิตาลีสีเดียวกัน	ดูต่างหันเข้าหาตั้งท่าแข็ง
ออสเตรียร่วมด้วยช่วยทะมัดทะแมง	ถ่วงสีแห่งฝรั่งเศสกับรุสเซีย
โลกระบายสีใหม่ในแผนที่	จึงสงครามพรุ่งนี้น่าละเหี่ย
รบเพื่อสีนี้ร้ายใจกายเพลีย	คนเป็นเหี้ยห้ำหั่นกันเองเอย
กันย์. ๗๙
ชำร่วยโลก
สักวา ฮิตเลอร์เธอดุแหว	ว่าตั้งแต่นี้ไปให้คำมั่น
นาซีจะหักโหมรุกโรมรัน	เข้าห้ำหั่นต้านต่อบอลเชวิก
นาซีมีชัยไม่ให้หือ	จะมารื้อยุโรปอย่าหลงอิก
จะนำหน้าพาไปไม่ให้พลิก	แผ่นดินเล่นหลุกหลิกโลกแหลกเอย
สักวา โลกานุเคราะห์นี้	ทั้งสองสีขาวแดงแย่งกันช่วย
แดงจ่ายทรัพย์รับเอเยนต์เล่นแผนรวย	เพื่ออำนวยปฏิวัติเพาะลัทธิ
ให้โลกถึงพระศรีอารย์ได้ทันตา	ขาวเห็นว่าถึงคราวช่วยโลกสิ
รับปราบแดงแรงฤทธิ์เอิบอิทธิ	โลกจะมิรับชำร่วยรวยหรือเอย
สักวา ปฏิวัติชัดทำลาย	ถึงจะหมายก่อสร้างก็ปางหลัง
ในระยะทดลองต้องพลาดพลั้ง	บทบาทยังปรวนแปรไม่แน่นัก
เดิรตาขัดปฏิวัติชัดสงบ	อาจบรรจบวิวัฒน์รัดกุมหนัก
จริงอยู่ช้า-แต่ว่าถ้าพร้อมพรัก	ย่อมประจักษ์ผลพลันเท่ากันเอย
ตุล. ๗๙
เงาะถอดรูป
สักวา ฮิตเลอร์เธอจำเพาะ	ผิดกับเงาะดำปี๋ที่เธอขาว
เกลียดสีแดงแช่งด่าว่ายืดยาว	ประกาศตนเป็นชาวปัจจามิตร
ชวนทวยทศร่วมเจตนาลบ	สีแดงเพื่อพิภพผ่องสนิท
แผนประกันสันติภาพปราบคอมมูนิสต์	ไม้ของฮิตเลอร์ตีลูกคลีเอย
มัชฌิมาปฏิปทา
ต้นวิถีรัฐประศาสน์เมื่อยาตรา	พระราชาทางอำนาจสิทธิ์ขาดก่อน
บำเพ็ญโพธิสมภารอันบวร	ราษฎรพึ่งพระบารมี
หน่อกษัตริย์สืบรัชทายาท	ดีก็เอกร้ายก็อาจให้ป่นปี้
จึงเกิดรัฐธรรมนูญหมุนวิธี	เป็นดิม็อคระซีสาวก้าวมา
อันประชาธิปัตย์จัดส่วนรวม	เสรีท่วมเลยเถิดเกิดเป็นบ้า
รวมสมบัติรวมอาหารรวมภรรยา	รวมไร่นาไหนไม่ไหวเลยไม่รวม
สุดโต่งไปใช้วิธีปฏิวัติ	ให้อุบัติทั่วพิภพประสพสรวม
เกิดละบองหนองกรมโลกบ่มบวม	ที่สุดน่วมแพทย์แก้แผลเยียวยา
แผนบงการขนาดเก่าเอามาใช้	เปลี่ยนเป็นไพร่แทนกษัตริย์ชัดนักหนา
เทเสรีที่ท่วมรวมประชา	เป็นเอกฉันท์หันหน้าเข้าหากัน
กลับทวนถึงโต่งเก่าเข้านั่นเอง	เลยเล่นเพลงบาตรใหญ่ไม่ไหวหวั่น
เข้าต้านต่อบอลเชวิกพลิกโลกพลัน	ใครจะบรรลุชัยไม่แน่นัก
สุดโต่งสองปองโซชัลลิสม์	ต่างใช้อำนาจหาญบงการหนัก
ต่างแต่ส่วนรวมหรือบุคลิกลักษณ์	กับแผนหลักสังคมะประชาคม
อันดิม็อคระซีนี้หว่างกลาง	โต่งทั้งคู่คนละข้างเอ่ยอ้างสม
กลางพอดีได้ยากมากอบรม	มักงงงมเฉเฉียงเลี่ยงพัลวัน
ทุกทุกสีมีได้ทั้งร้ายดี	เช่นเยี่ยงอย่างเคยมีมาแล้วนั่น
ทำเพื่อชาติหรือเพื่อตนผลผิดกัน	เป็นอุดมคติอันตัดสินเอา
มัชฌิมาปฏิปทาท่านว่าเลิศ	แต่ความยากอยู่ที่เกิดเกินขาดเข้า
กลางพอดีได้ลำบากยากไม่เบา	ต้องกล่อมเกลาศึกษาฝ่าฟันไป
สองสุดโต่งโยงเส้นเห็นเป็นทาง	แต่จุดกลางแท้นี้อยู่ที่ไหน
อุปมาที่ว่านี้ฉันใด	อุปไมยฉันนั้นดังบรรยาย
เราเข้าทางกลางแล้วไม่แคล้วคลาศ	จึงเล็งกราดให้ดีถูกที่หมาย
รัฐธรรมนูญหนุนทอดให้เพริศพราย	จะเฉิดฉายชูสยามงามโลกเอย
พฤศจิก. ๗๙
ระบอบไหนแน่ ?
สักวา การเมืองเรื่องมันยุ่ง	ถึงรบพุ่งเลือดเย็นเข้าเข็นฆ่า
การค้านติงชิงชัยในสภา	มันไม่สาแก่ใจต้องใช้รบ
อาวุธแหละเอกมากปากเป็นโท	เหตุผลโม้ทำไมไม่รู้จบ
สัตว์หน้าขนเขี้ยวฝันเล็บครันครบ	เราก็งบสัตว์โลกจอมโจกเอย
สักวา แฟรนไชส์ให้มติ	เลือกผู้แทนนี้สิเป็นข้อใหญ่
จำกัดมากเสมอภาคก็หย่อนไป	ขยายให้ทั่วหน้าก็พาเอือม
การศึกษาเป็นยาขนานยาก	หย่อนขนาดยังหากให้เห็นเสื่อม
ชมรมใหญ่ชิงชังไว้ในเงื้อม-	มืออาจเอื้อมเอานรกยกให้เอย
ผีบุญ (๑)
ท่านผู้แทนราษฎรนครสวรรค์	ถามสำคัญในสภาพากันทึ่ง
ว่าผีบุญเมืองไทยไฉนจึง	เอากำเนิดเหมือนหนึ่งนบนอบนับ
รัฐบาลพอใจหรือไรขา	มหาดไทยตอบว่าคอยจ้องจับ
แต่ถ้าหากราษฎรยังต้อนรับ	การระงับก็ยากลำบากจริง
ข้าเจ้าว่าไม่ช้าผู้วิเศษ	ที่สอนเวทมนต์ขลังลางผีสิง
จะต้องถูกสาปให้ไปเป็นลิง	ลุกลนวิ่งเข้าป่าหนีหน้าไป
ถ้าเหล่านักศึกษาประชาบาล	ได้หัดอ่านจากแบบสอนอ่านใหม่
จิตต์เป็นวิทยาศาสตร์สามารถใช้	เหตุผลไม่เชื่อง่ายหายโง่เอย
ตุล. ๗๙
ผีบุญ​ (๒)
จะกล่าวถึงคุณเสมอเธอช่างเยาะ	คุ้ยเขี่ยเคาะผีบุญเบ่งคุณค่า
เธอซื้อแบบเรียนอะไรที่ไหนมา	ได้ทราบว่าพลิกดูแล้ววู่วาม
อ่านเท่าไรก็ไม่เห็นได้เรื่อง	มีภาพเปลืองหน้ากระดาษวาดส่ำสาม
ไม่เป็นรูปแต่เป็นลายพร่าหายงาม	ภาพสงครามก็ไม่ใช่อะไรกัน
เธอคลำแว่นชูชีพหนีบนาสิก	เอ๊ะ! เอาอีกไม่มีอยู่ที่นั่น
มิน่าเล่าแลพร่ากว่าสายัณห์	เธอนึกขันแต่ได้เยาะค่อยเหมาะใจ
นี่เองหรือชื่อตั้งบอกสังเขป	ที่ครูเทพเรียกแบบสอนอ่านใหม่
ต้องอ่านดูให้รู้แน่แก่ใจ	หนีบแว่นได้จึ่งเห็นเป็นแบบเรียน
เล่มเก่าแก่ของแม่หนูดูเอาเถอะ	สั่งให้ซื้อยังเลอะอีกหรือเหมียน
เธอยิ้มเยาะใครต่อใครในบ้านเตียน	ทั้งนังเหมียนนังเขียนเสมียนเอย
ตุล. ๗๙
ฝัน ?
อบิสสิเนียเสียแก่อิตาลี	ได้เป็นความกันที่ยินีว่า
สันนิบาตชาติกริ้วนิ่วพักตรา	เพราะเหตุว่าเป็นสงครามข้ามบุกรุก
วางแซงชั่นไม่ทันจะครบบท	งาไหม้หมดถั่วมันไม่ทันสุก
เอกราชรัฐเก่าผู้เจ้าทุกข์	ตกเข้ายุคเมืองขึ้นขมขื่นไป
รสขมนี้ภาคีคืออังกฤษ	ก็พลอยติดลิ้นลื่นกลืนไม่ไหว
แต่หนักเข้าขมเป็นเช่นยาใช้	แก้โรคได้คืนดีไมตรีทวง
ทำสัญญาหย่าฤทธิ์กับอิตาลี	ไม่กั้นทางนทีทะเลหลวง
ลืมเรื่องเก่าเท่าฝันกันทั้งปวง	เลิกเป็นห่วงสถานทูตที่บูดแล้ว
ฝันเช่นนี้ยังมีอีกรายหนึ่ง	คือฝันถึงเมืองขึ้นพื้นผ่องแผ้ว
ซึ่งได้เอกราชเลิศจนเพริศแพร้ว	อยู่ในแถวบูรพทิศสะกิดใจ
เดิมชื่อแมนจูเรียอาเฮียปก	บัดนี้ยกเป็นเขตต์ประเทศใหม่
เรียกว่าแมนจูกัวเข้าอยู่ใน	แสงอาทิตย์อุทัยวัยยังเยาว์
จะคงฝันหรือพลันเลิกฝันบ้าง	แต่ห้ามทางสันนิบาตอย่าถามเข้า
โอ้สงสารสันนิบาตชาติของเรา	ยังต้องเฝ้าแต่ฝันวันคืนเอย
มกร. ๗๙
กฤษณา ?
พวกผู้ชายทั้งหลายต่างรักเจ้า	ยุพเยาว์ผู้ยอดเสน่หา
ต่างคนต่างเยื้องย่างอย่างนักกีฬา	เพราะรู้ว่าทางเดียวเกี้ยวสาวน้อย
พากันปลูกกล้ามเนื้อเพื่อล่ำสัน	เข้าแข่งขันชิงชัยไม่อ้อยส้อย
ส่งเสริมศักดิ์นักมวยด้วยเรียบร้อย	แต่ชม้อยมองกันเหมือนพรั่นพรึง
ต่างประกาศมรรยาทนักกีฬา	ว่าไม่ท้ารุกรานฐานหวงหึง
เพื่อชิงนางจึงต่างต้องรำพึง	เผยอซึ่งอิทธิภาพราบรื่นไว้
ฝ่ายสาวน้อยกลอยสวาทปราศราคี	สงวนศรีสงวนศักดิ์ไม่มักใหญ่
ใครจะเหี้ยมฮึกหาญสักปานใด	เธอก็ไม่เต็มใจจะสมรส
คงรักษาพรหมจาริกภาพ	ไม่ปลงใจไม่สาปใครใครหมด
พวกหนุ่มหนุ่มจึงรุมไม่ละลด	ต่างเผยพจน์เพียบรักสมัครนาง
การขันแข่งแย่งกันนั้นนานไป	ก็มีได้กับไม่ได้ทั้งสองอย่าง
แต่ใจเจ้าสิเฝ้าจะเป็นกลาง	จึงค่อนข้างไม่ได้แก่ใครเลย
สงสารหนุ่มนักมวยฉวยผิดหวัง	ไม่ได้ดังจินตนานิจจาเอ๋ย
มือคาดหมัดจัดเข้าเราก็เคย	เห็นไม่เฉยอยู่ได้เท่าไรนัก
ฉวยงุ่นง่านพาลตวัดปล่อยหมัดเด็ด	เพ็ชรต่อเพ็ชรพาลตอบพาลเข้าหาญหัก
เกิดมวยหมู่ชู้แม่แย่ตาลัก	หล่อนก็จักพลอยม้วยด้วยมือมาร
หรือหมัดใหญ่ด้วยกันมักพรั่นพรึง	แต่อย่าพึงไว้ใจจะดีกว่า
ขอเชิญหล่อนเพทุบายร่ายมนตรา	ให้นักมวยล้วนมาญาติดีกัน
จำกัดหมัดจำกัดกล้ามในยามนี้	เลิกวิธีฤทธิแรงโหมแข่งขัน
รับหน้าที่กฤษณาดาประจัน	หมดทั้งนั้นนัดมาเป็นสามี
ครอบครัวใหญ่พร้อมในสันนิบาต	โลกธาตุพ้นทุกข์เป็นสุขี
รูปหล่องามนามเพราะเสนาะดี	ชื่อแม่ศรีศานติมิผิดเอย
มกร. ๘๐