มูลบทบรรพกิจ
พระยาศรีสุนทรโวหาร (น้อย อาจารยางกูร)
มูลบทบรรพกิจ
/*1๏ ศุภมัสดุ ลุศักราช ๑๒๔๔ ดุรงคสังวัจฉะระ อาสยุชมาศ ชุษณปักษเตระสี ดิถีพุฒวาร บริเฉทกาลกําหนด พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว สมเด็จพระปรมินทรมหาจุฬาลงกรณ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จออกณพระที่นั่งจักรกรีมหาปราสาท พระเจ้าน้องยาเธอพระองค์เจ้าดิศวรกุมาร กราบบังคมทูลพระกรุณาว่าแบบสอนหนังสือไทย ที่ ๑ บูลบทบรรพกิจ ที่ ๒ วาหนิตินิกร ที่ ๓ อักษร ประโยค ที่ ๔ สังโยคพิธาน ไวพจน์พิจารณ์ ที่ ๕ พิศาลการันต์ รวม ๕ เรื่อง /*2ซึ่งพระยาศรีสุนทรโวหาร คิคจัดเรียบเรียงขึ้นไว้นั้น ทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ ให้ตีพิมพ์ในโรงพิมพ์หลวง ๒๐๐๐ ฉบับ ตั้งแต่ณวันพุทธเดือนยี่แรมสองค่ำ ปีมะแมตรีศก ศักราช ๑๒๓๓ ได้จ่ายใช้ราชการในกรุง แลจ่ายไปหัวเมืองบ้าง บัดนี้หนังสือแบบสอนนั้นก็จวนหมดสิ้นแล้ว ข้าพระพุทธเจ้าขอรับพระราชทานพระบรมราชานุญาต เพื่อจะได้ตีพิมพ์หนังสือฉบับสอนเพิ่มเติมขึ้นไว้ ให้ภอแก่คนที่จะเล่าเรียนต่อไป จึ่งมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ทรงอนุญาต พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าดิศวรกุมาร ได้ให้หลวงอินทรมนตรี ลงพิมพ์หนังสือแบบสอนครั้งนี้ ๑๐๐๐ ฉบับ ที่โรงพิมพ์หลวงอินทรมนตรี แต่ณวันศุกร์เดือนสิบเอ็ดขึ้นสิบห้าค่ำ ปีมะเมียจัตวาศก ศักราช ๑๒๔๔ ๚ะ
“บานพแนกเดิมดั่งนี้”
๏ ศุภมัสดุ ลุศักราช ๑๒๓๓ เอฬกะสังวัจฉระ มฤคศิรมาศกาฬปักษ์ ทุติยดิถีพุฒวารบริเฉท กาลกำหนด พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาจุฬาลงกรณเกล้าเจ้าอยู่/*3หัว เสด็จพระที่นั่งเก๋งราชฤๅดี พระบรมราชวงษานุวงษ์ แลข้าราชการ เฝ้าเบื้องบาท บงกชมาศโดยลำดับ พระเจ้าราชวรวงษเธอ กรมหมื่นอักษรสาสนโสภณ ได้นำต้นฉบับแบบสอนหนังสือไทย ที่ ๑ ชื่อมูลบทบรรพกิจ ที่ ๒ ชื่อวาหนิติ์นิกร ที่ ๓ ชื่ออักษรประโยค ที่ ๔ ชื่อสังโยคพิธาน ที่ ๕ ชื่อพิศาลการันต์ ๕ เรื่องนี้ขึ้นทูลเกล้า ฯ ถวาย จึ่งได้มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้า ฯ ให้พระเจ้าราชวรวงษเธอ กรมหมื่นอักษรสาสนโสภณ ลงพิมพ์ที่โรงพิมพ์หลวง ในพระบรมมหาราชวัง ๒๐๐๐ ฉะบับ เพื่อไว้สำหรับเปนแบบ ให้กุลบุตรศึกษาเล่าเรียนหนังสือไทย เปนเครื่องเรืองปัญญา ให้ได้ความฉลาดรู้ใช้อักษรแลไม้เอกโท ให้ถูกถ้วนชำนาญชัดเจนกว้างขวาง เปนคุณแก่ราชการสืบไป ๚ะ
๏ แบบสอนในโรงสกูลหลวง ๕ เรื่อง ๚ะ
ที่ ๑ มูลบทบรรพกิจ
ที่ ๒ วาหนิตินิกร
/*4ที่ ๓ อักษรประโยค
ที่ ๔ สังโยคพิธาน ไวพจน์พิจารณ์
ที่ ๕ พิศาลการันต์
๏ ชื่อตัวอักษรนี้ซ้ำกัน ๚ะ
ข ข้อง
ฃ เฃตร
ค คิด
ฅ กัณฐา
ฆ ระฆัง
ช ชื่อ
ฌ ฌาน
ญ ญาติ
ฎ ชะฎา
ฏ รกชัฏ
ฐ สัณฐาน
ฑ ไพรฑูริย
ฒ เจริญ
ณ คุณ
ด เดช
ต ตรา
ถ ถวิล
ท ท่าน
ธ เธอ
น นิล
พ พิณ
ภ ภรรยา
ย ยินยล
ร รักษา
ล วิลาศ
ฬ บาฬี
“โคลงคำนมัสการ”
/*5๏ หลวงสารปราเสริฐน้อย
นามเดิม
คิดจัดจำแนกเติม
ต่อตั้ง
ใดพร่องปราชเชิญเสริม
แซมใส่ เทอญพ่อ
ต้นแต่นโมทั้ง
หมู่ไม้เอกโท ๚ะ
๏ ระบิลระบอบนี้
นามสฤษดิ์
มูลบทบรรพกิจ
ประกอบถ้อย
สำหรับฝึกสอนศิศย
แรกเริ่ม เรียนฤๅ
จงพ่อหนูน้อยน้อย
เล่าอ้ออ่านจำ
๏ เอกองค์ทรงภาคย์พ้น
พรรณา
พระเบิกบงกชบาน
คลี่คล้อย
ปวงสัตวเสพยนิทรา
เตือนตื่น
สรวมบาทพระนั่นสร้อย
เทริดเศียร ๚ะ
๏ ดวงเดียวโอภาษพ้น
พันทิวา กรเฮย
บานเบิกบงกชคลา
คลี่คล้อย
เตือนสัตว์สร่างนิทรา
ใสผ่อง ภักตร์แฮ
บัวบาทเรณูสร้อย
เทริดเกล้าเราเกษม
/*6๏ ประนตบทเรศเบื้อง
บัวบุษบ์
สมเด็จพระสัมพุทธ
ภาคย์พ้น
จุฬาดิลกพิสุทธิ
เทเวดร์
พระล่วงพระลับล้น
โลกย์แล้วเลอเหลียว ๚ะ
๏ วาจีกายจิตรน้อม
นมัสการ
พระสาศดุลยาจารย์
เจิดหล้า
ทรงพุทธิพิสุทธญาณ
ยลจบ
ไพโรจเรืองรัตนเจ้า
แจ่มพ้นพันแสง ๚ะ
๏ ไตรยพิธธรรมที่อ้าง
เอาอรรถ มวญแฮ
ปฎิบัติบริยัดติ
ยิ่งแก้ว
หนึ่งโลกุดรสรงสัตว
ใสสร่าง
สามสิ่งสองมืดแผ้ว
พ่างพื้นพันฉมา ๚ะ
๏ สี่ยุคแยกคู่ได้
อัษฎารย์
ตัดบ่วงเบญจพิธมาร
มอดแล้ว
โดยเสด็จพระผู้บาน
บุญบาป บี้นา
ลุศิวาไลยแพร้ว
เพริศพร้อมศุขเกษม ๚ะ
๏ อุตมงค์โกเมศแม้น
กุสุมาลย์
แสงเนตรส่องเสนอปาน
ปทีปแก้ว
/*7เสาวคนธ์คู่ใจบาน
โอษฐเทียบ ธูปนา
บูชิตไตรยรัตนแพร้ว
พรั่งพร้อมเอนทรีย์ ๚ะ
๏ อำนาจอันนอบน้อม
ไตรยรัตน์
สรวมสร่างสรรพพิบัติ
พิบากเศร้า
มงคลศิริพิพัฒน์
ภูลเพิ่ม ข้าแฮ
อานุภาพพระเกลี่ยเกล้า
สบสิ้นสิ่งประสงค์ ๚ะ
๏ คำนมัสการย่อเพื่อให้ประสิทธิในการเรียน ๚ะ
๏ สุคะตะนะมัสดุ นะมัดถุสุคตัสสะ ๚ะ
๏ นโมโพธายะ สิธิรัสดุสิกขิตุม ๚ะ
๏ นโมพุทธายสิทธํ | า  ิ  ี  ึ  ื  ุ  ู ฤ ฤๅ ฦ ฦๅ เ แ ไ ใ โ เ า ำ |ะ ๚ะ
๏ นโมพุทธายสิทธํ อ อา อิ อี อึ อื อุ อู ฤ ฤๅ ฦ ฦๅ เอ แอ ไอ ใอ โอ เอา อำ อะ ๚ะ
๏ กขฃคฅฆง จฉชซฌญ ฎฏฐฑฒณ ดตถทธน บปผฝพฟภม ยรลวศษสหฬอฮ ๚ะ
๏ ตอนก ๗ ตอนจ ๖ ตอนฎ ๖ ตอนด ๖ ตอนบ ๘ ตอนย ๑๑ รวม ๖ ตอน เปน ๔๔ ตัว ๔๔ นี้เรียกว่าพยัญชะนะ รวมเข้ากับสระเรียกว่าอักษร /*8ในอักษร ๔๔ นี้ แจกออกเปน อักษรสูง ๑๑ อักษรกลาง ๙ อักษรต่ำ ๒๔ สามหมู่นี้เรียกว่าไตรยางษ์ แปลว่าสามส่วน ๚ะ
๏ อักษรสูง ๑๑ คือ ขฃฉฐถผฝศษสห ๚ะ
๏ อักษรกลาง ๙ คือ กจฎฏดตบปอ ๚ะ
๏ อักษรต่ำ ๒๔ คือ คฅฆง ชซฌญ ฑฒณ ทธน พฟภม ยรลวฬฮ ๚ะ
“จบไตรยางษ์”
“ขึ้นวรรณยุต” วรรณยุต แปลว่าของสำหรับประกอบกับตัวอักษร มี ๑๓ อย่าง ๚ะ
ไม้เอก
(  ่ )
สำหรับผันอักษร ๓ หมู่
ไม้โท
(  ้ )
ไม้ตรี
(  ๊ )
ไม้จัตวา
(  ๋ )
กากบาท
ตีนกา
ฝนทอง
( " )
สำหรับเขียนไว้บนฟองมันแลพิน (  ิ) ฟันหนูก็เรียก
/*9ฟองมัน
(๏)
สำหรับเขียนไว้ต้นวรรคและต้นบันทัด ตาไก่ก็เรียก ๚ะ
วิสัญชะนี
(ะ)
สำหรับประหลังอักษร นมนางทั้งคู่ก็เรียก ๚ะ
ทัณฑฆาฏ
( ์)
สำหรับฆ่าอักษรไม่อ่าน หางกระแตก็เรียก เหมือนคำว่า พระองค์ บัลลังก์ เปนต้น ๚ะ
ไม้ไต่คู้
(  ็ )
สำหรับชักเสียงให้สั้น เลข ๘ ก็เรียก เหมือนคำว่า เห็น เย็น เสด็จ เผด็จ เปนต้น ๚ะ
นิคหิต
ํ
สำหรับเขียนไว้บนสระ า  ิ  ุ ดั่งนี้  ำ  ึ  ํุ หยาดน้ำค้างก็เรียก
นฤคหิต
โคมูตร
(๛)
สำหรับเฃียนสุดท้าย แลที่จบเรื่องความ
มุสิกทันต์
( ' )
สำหรับเขียนบนพิน (  ิ ) คือดั่งนี้ (  ี ) (  ื )
ฟันหนู
( " )
/*10หางกังหัน
(  ั )
สำหรับผัดบนคือดั่งนี้ กัน ขัน คัน } เปนต้น
หันอากาศ
ไม้ผัด
จบวรรณยุต
“ขึ้นสระ”
๏ สระแปลว่าเสียง ว่าเปนที่ออกเสียง คือว่าประสมกับพยัญชะนะตัวใด ก็ชักตัวนั้นให้ออกเสียงตามสระ เหมือนตัว ก ถ้ามีสระ า ก็อ่านว่า ‘กา’ มีสระ   ิ ก็อ่านว่า กิ ดังนี้เปนต้น สระเปน ๒ พวก สระ ๒๐ เหมือนในนโมนั้นพวกหนึ่ง สระ ๑๕ สำหรับประสมแจกแม่ ก กา เปน ๑๖ ทั้งสระ ‘อ’ นี้พวกหนึ่ง ๚ะ
ในวิธีอักษรไทย สระออไม่มีตัวจะใช้ ต้องเอาตัว อ เคียงเข้าเหมือนอย่างกอไม้ ก่ออิฐ ไก่ก้อเปนต้น
/*11๏ สระ ๑๕ สำหรับประกอบเข้ากับพยัญชะนะ แจกแม่ ก กา นั้นคือ
สระ อา คือลากข้าง า
สระ อิ คือพิณ   ิ
สระ อี คือพิน   ี
สระ อึ คือพิน   ึ
สระ อื คือพิน   ื
สระ อุ คือตีนอุ  ุ
สระ อู คือตีนอู  ู
สระ เอ คือไม้น่าอันหนึ่ง เ
สระ แอ คือไม้น่าสองอัน แ
สระ ไอ คือไม้มลาย ไ
สระ ใอ คือไม้ม้วน ใ
สระ โอ คือไม้โอ โ
สระ เอา คือไม้น่ากับลากข้าง เ า
สระ อำ คือนฤคหิตจุดบนลากข้าง ำ
สระ อะ คือวิสัญชนีข้างหลัง |ะ
ิ  ี  ุ  |ะ อิ อี อุ อะ } ๔ ตัวนี้ชื่อรัศสะเสียงสั้น นอกจาก ๔ ตัวนี้ ชื่อทีฆะสำเนียงยาว ๚ะ
/*12๏ ฤ ฤๅ ฦ ฦๅ ๔ ตัวนี้ ก็นับเข้าในสระมาในสังสะกฤษฎ เอาตัว ห นำไม่ได้ เพราะเปนสระเหมือน า  ิ  ี ๚ะ
๏ อักษรสูง ๑๑ ตัวนั้น เอาสระประสมเข้า เล่าออกเสียงตามสระเปนแม่ ก กา ดังนี้ ๚ะ
ข ขา ขิ ขี ขึ ขื ขุ ขู เข แข ไข ใข โข เขา ขำ ขะ
ฃ ฃา ฃิ ฃี ฃึ ฃื ฃุ ฃู เฃ แฃ ไฃ ใฃ โฃ เฃา ฃำ ฃะ
ฉ ฉา ฉิ ฉี ฉึ ฉื ฉุ ฉู เฉ แฉ ไฉ ใฉ โฉ เฉา ฉำ ฉะ
ฐ ฐา ฐิ ฐี ฐึ ฐื ฐุ ฐู เฐ แฐ ไฐ ใฐ โฐ เฐา ฐำ ฐะ
ถ ถา ถิ ถี ถึ ถื ถุ ถู เถ แถ ไถ ใถ โถ เถา ถำ ถะ
ผ ผา ผิ ผี ผึ ผื ผุ ผู เผ แผ ไผ ใผ โผ เผา ผำ ผะ
ฝ ฝา ฝิ ฝี ฝึ ฝื ฝุ ฝู เฝ แฝ ไฝ ใฝ โฝ เฝา ฝำ ฝะ
ศ ศา ศิ ศี ศึ ศื ศุ ศู เศ แศ ไศ ใศ โศ เศา ศำ ศะ
ษ ษา ษิ ษี ษึ ษื ษุ ษู เษ แษ ไษ ใษ โษ เษา ษำ ษะ
ส สา สิ สี สึ สื สุ สู เส แส ไส ใส โส เสา สำ สะ
ห หา หิ หี หึ หื หุ หู เห แห ไห ให โห เหา หำ หะ
๏ อักษรสูง ๑๑ ซึ่งแจกออกนั้น ผันด้วยไม้ ่  ้ ตัวหนึ่งเปน ๓ คำ เว้นแต่คำตาย ๔ ตัว คือ ขิ ขึ ขุ ขะ นอกนั้นผันดังรูปหางโคดังนี้ ๚ะ
๏ ข


ขา


ขิ ขี


ขึ ขื



ข่


ข่า


ขี่


ขื่



ข้


ข้า


ขี้


ขื้
ขุ ขู


เข


แข


ไข



ขู่


เข่


แข่


ไข่



ขู้


เข้


แข้


ไข้
๏ ใข


โข


เขา


ขำ

ขะ

ใข่


โข่


เข่า


ข่ำ



ใข้


โข้


เข้า


ข้ำ
---
๏ ฃ


ฃา


ฃิ ฃี


ฃึ ฃื



ฃ่


ฃ่า


ฃี่


ฃื่



ฃ้


ฃ้า


ฃี้


ฃื้
ฃุ ฃู


เฃ


แฃ


ไฃ



ฃู่


เฃ่


แฃ่


ไฃ่



ฃู้


เฃ้


แฃ้


ไฃ้
๏ ใฃ


โฃ


เฃา


ฃำ

ฃะ

ใฃ่


โฃ่


เฃ่า


ฃ่ำ



ใฃ้


โฃ้


เฃ้า


ฃ้ำ
---
๏ ฉ


ฉา


ฉิ ฉี


ฉึ ฉื



ฉ่


ฉ่า


ฉี่


ฉื่



ฉ้


ฉ้า


ฉี้


ฉื้
ฉุ ฉู


เฉ


แฉ


ไฉ



ฉู่


เฉ่


แฉ่


ไฉ่



ฉู้


เฉ้


แฉ้


ไฉ้
๏ ใฉ


โฉ


เฉา


ฉำ

ฉะ

ใฉ่


โฉ่


เฉ่า


ฉ่ำ



ใฉ้


โฉ้


เฉ้า


ฉ้ำ
---
๏ ฐ


ฐา


ฐิ ฐี


ฐึ ฐื



ฐ่


ฐ่า


ฐี่


ฐื่



ฐ้


ฐ้า


ฐี้


ฐื้
ฐุ ฐู


เฐ


แฐ


ไฐ



ฐู่


เฐ่


แฐ่


ไฐ่



ฐู้


เฐ้


แฐ้


ไฐ้
๏ ใฐ


โฐ


เฐา


ฐำ

ฐะ

ใฐ่


โฐ่


เฐ่า


ฐ่ำ



ใฐ้


โฐ้


เฐ้า


ฐ้ำ
---
๏ ถ


ถา


ถิ ถี


ถึ ถื



ถ่


ถ่า


ถี่


ถื่



ถ้


ถ้า


ถี้


ถื้
ถุ ถู


เถ


แถ


ไถ



ถู่


เถ่


แถ่


ไถ่



ถู้


เถ้


แถ้


ไถ้
๏ ใถ


โถ


เถา


ถำ

ถะ

ใถ่


โถ่


เถ่า


ถ่ำ



ใถ้


โถ้


เถ้า


ถ้ำ
---
๏ ผ


ผา


ผิ ผี


ผึ ผื



ผ่


ผ่า


ผี่


ผื่



ผ้


ผ้า


ผี้


ผื้
ผุ ผู


เผ


แผ


ไผ



ผู่


เผ่


แผ่


ไผ่



ผู้


เผ้


แผ้


ไผ้
๏ ใผ


โผ


เผา


ผำ

ผะ

ใผ่


โผ่


เผ่า


ผ่ำ



ใผ้


โผ้


เผ้า


ผ้ำ
---
๏ ฝ


ฝา


ฝิ ฝี


ฝึ ฝื



ฝ่


ฝ่า


ฝี่


ฝื่



ฝ้


ฝ้า


ฝี้


ฝื้
ฝุ ฝู


เฝ


แฝ


ไฝ



ฝู่


เฝ่


แฝ่


ไฝ่



ฝู้


เฝ้


แฝ้


ไฝ้
๏ ใฝ


โฝ


เฝา


ฝำ

ฝะ

ใฝ่


โฝ่


เฝ่า


ฝ่ำ



ใฝ้


โฝ้


เฝ้า


ฝ้ำ
---
๏ ศ


ศา


ศิ ศี


ศึ ศื



ศ่


ศ่า


ศี่


ศื่



ศ้


ศ้า


ศี้


ศื้
ศุ ศู


เศ


แศ


ไศ



ศู่


เศ่


แศ่


ไศ่



ศู้


เศ้


แศ้


ไศ้
๏ ใศ


โศ


เศา


ศำ

ศะ

ใศ่


โศ่


เศ่า


ศ่ำ



ใศ้


โศ้


เศ้า


ศ้ำ
---
๏ ษ


ษา


ษิ ษี


ษึ ษื



ษ่


ษ่า


ษี่


ษื่



ษ้


ษ้า


ษี้


ษื้
ษุ ษู


เษ


แษ


ไษ



ษู่


เษ่


แษ่


ไษ่



ษู้


เษ้


แษ้


ไษ้
๏ ใษ


โษ


เษา


ษำ

ษะ

ใษ่


โษ่


เษ่า


ษ่ำ



ใษ้


โษ้


เษ้า


ษ้ำ
---
๏ ส


สา


สิ สี


สึ สื



ส่


ส่า


สี่


สื่



ส้


ส้า


สี้


สื้
สุ สู


เส


แส


ไส



สู่


เส่


แส่


ไส่



สู้


เส้


แส้


ไส้
๏ ใส


โส


เสา


สำ

สะ

ใส่


โส่


เส่า


ส่ำ



ใส้


โส้


เส้า


ส้ำ
---
๏ ห


หา


หิ หี


หึ หื



ห่


ห่า


หี่


หื่



ห้


ห้า


หี้


หื้
หุ หู


เห


แห


ไห



หู่


เห่


แห่


ไห่



หู้


เห้


แห้


ไห้
๏ ให


โห


เหา


หำ

หะ

ให่


โห่


เห่า


ห่ำ



ให้


โห้


เห้า


ห้ำ
---
๏ อักษรกลาง ๙ ตัวนั้น เอาสระประสมเข้าเล่าออกเสียงตามสระ เปนแม่ ก กา ดังนี้ ๚ะ
ก กา กิ กี กึ กื กุ กู เก แก ไก ใก โก เกา กำ กะ
จ จา จิ จี จึ จื จุ จู เจ แจ ไจ ใจ โจ เจา จำ จะ
ฎ ฎา ฎิ ฎี ฎึ ฎื ฎุ ฎู เฎ แฎ ไฎ ใฎ โฎ เฎา ฎำ ฎะ
ฏ ฏา ฏิ ฏี ฏึ ฏื ฏุ ฏู เฏ แฏ ไฏ ใฏ โฏ เฏา ฏำ ฏะ
ด ดา ดิ ดี ดึ ดื ดุ ดู เด แด ได ใด โด เดา ดำ ดะ
ต ตา ติ ตี ตึ ตื ตุ ตู เต แต ไต ใต โต เตา ตำ ตะ
บ บา บิ บี บึ บื บุ บู เบ แบ ไบ ใบ โบ เบา บำ บะ
ป ปา ปิ ปี ปึ ปื ปุ ปู เป แป ไป ใป โป เปา ปำ ปะ
อ อา อิ อี อึ อื อุ อู เอ แอ ไอ ใอ โอ เอา อำ อะ
๏ อักษรกลาง ๙ ที่แยกออกเปนแม่ ก กา นั้น ผันด้วยไม้  ่  ้  ๊  ๋ ตัวหนึ่งเปน ๕ คำ เว้นแต่ กิ กี กุ กะ คำตายผันไม่ได้ นอกนั้นผันดังรูปน่าจั่วดังนี้ ๚ะ

ก่

ก๊
ก๋

ก่า

ก๊า
ก๋า

กี่

กี๊
กี๋
๏ ก

ก้


กา

ก้า


กิกี

กี้



กื่

กื๊
กื๋

กู่

กู๊
กู๋

เก่

เก๊
เก๋
กึ กื

กื่


กุ กู

กู้


เก

เก้



แก่

แก๊
แก๋

ไก่

ไก๊
ไก๋

ใก่

ใก๊
ใก๋
แก

แก้


ไก

ไก้


ใก

ใก้



โก่

โก๊
โก๋

เก่า

เก๊า
เก๋า

ก่ำ

ก๊ำ
ก๋ำ
โก

โก้


เกา

เก้า


กำ

ก้ำ

กะ
---

จ่

จ๊
จ๋

จ่า

จ๊า
จ๋า

จี่

จี๊
จี๋
๏ จ

จ้


จา

จ้า


จิจี

จี้



จื่

จื๊
จื๋

จู่

จู๊
จู๋

เจ่

เจ๊
เจ๋
จึ จื

จื่


จุ จู

จู้


เจ

เจ้



แจ่

แจ๊
แจ๋

ไจ่

ไจ๊
ไจ๋

ใจ่

ใจ๊
ใจ๋
แจ

แจ้


ไจ

ไจ้


ใจ

ใจ้



โจ่

โจ๊
โจ๋

เจ่า

เจ๊า
เจ๋า

จ่ำ

จ๊ำ
จ๋ำ
โจ

โจ้


เจา

เจ้า


จำ

จ้ำ

จะ
---

ฎ่

ฎ๊
ฎ๋

ฎ่า

ฎ๊า
ฎ๋า

ฎี่

ฎี๊
ฎี๋
๏ ฎ

ฎ้


ฎา

ฎ้า


ฎิฎี

ฎี้



ฎื่

ฎื๊
ฎื๋

ฎู่

ฎู๊
ฎู๋

เฎ่

เฎ๊
เฎ๋
ฎึ ฎื

ฎื่


ฎุ ฎู

ฎู้


เฎ

เฎ้



แฎ่

แฎ๊
แฎ๋

ไฎ่

ไฎ๊
ไฎ๋

ใฎ่

ใฎ๊
ใฎ๋
แฎ

แฎ้


ไฎ

ไฎ้


ใฎ

ใฎ้



โฎ่

โฎ๊
โฎ๋

เฎ่า

เฎ๊า
เฎ๋า

ฎ่ำ

ฎ๊ำ
ฎ๋ำ
โฎ

โฎ้


เฎา

เฎ้า


ฎำ

ฎ้ำ

ฎะ
---

ฏ่

ฏ๊
ฏ๋

ฏ่า

ฏ๊า
ฏ๋า

ฏี่

ฏี๊
ฏี๋
๏ ฏ

ฏ้


ฏา

ฏ้า


ฏิฏี

ฏี้



ฏื่

ฏื๊
ฏื๋

ฏู่

ฏู๊
ฏู๋

เฏ่

เฏ๊
เฏ๋
ฏึ ฏื

ฏื่


ฏุ ฏู

ฏู้


เฏ

เฏ้



แฏ่

แฏ๊
แฏ๋

ไฏ่

ไฏ๊
ไฏ๋

ใฏ่

ใฏ๊
ใฏ๋
แฏ

แฏ้


ไฏ

ไฏ้


ใฏ

ใฏ้



โฏ่

โฏ๊
โฏ๋

เฏ่า

เฏ๊า
เฏ๋า

ฏ่ำ

ฏ๊ำ
ฏ๋ำ
โฏ

โฏ้


เฏา

เฏ้า


ฏำ

ฏ้ำ

ฏะ
---

ด่

ด๊
ด๋

ด่า

ด๊า
ด๋า

ดี่

ดี๊
ดี๋
๏ ด

ด้


ดา

ด้า


ดิดี

ดี้



ดื่

ดื๊
ดื๋

ดู่

ดู๊
ดู๋

เด่

เด๊
เด๋
ดึ ดื

ดื่


ดุ ดู

ดู้


เด

เด้



แด่

แด๊
แด๋

ได่

ได๊
ได๋

ใด่

ใด๊
ใด๋
แด

แด้


ได

ได้


ใด

ใด้



โด่

โด๊
โด๋

เด่า

เด๊า
เด๋า

ด่ำ

ด๊ำ
ด๋ำ
โด

โด้


เดา

เด้า


ดำ

ด้ำ

ดะ
---

ต่

ต๊
ต๋

ต่า

ต๊า
ต๋า

ตี่

ตี๊
ตี๋
๏ ต

ต้


ตา

ต้า


ติตี

ตี้



ตื่

ตื๊
ตื๋

ตู่

ตู๊
ตู๋

เต่

เต๊
เต๋
ตึ ตื

ตื่


ตุ ตู

ตู้


เต

เต้



แต่

แต๊
แต๋

ไต่

ไต๊
ไต๋

ใต่

ใต๊
ใต๋
แต

แต้


ไต

ไต้


ใต

ใต้



โต่

โต๊
โต๋

เต่า

เต๊า
เต๋า

ต่ำ

ต๊ำ
ต๋ำ
โต

โต้


เตา

เต้า


ตำ

ต้ำ

ตะ
---

บ่

บ๊
บ๋

บ่า

บ๊า
บ๋า

บี่

บี๊
บี๋
๏ บ

บ้


บา

บ้า


บิบี

บี้



บื่

บื๊
บื๋

บู่

บู๊
บู๋

เบ่

เบ๊
เบ๋
บึ บื

บื่


บุ บู

บู้


เบ

เบ้



แบ่

แบ๊
แบ๋

ไบ่

ไบ๊
ไบ๋

ใบ่

ใบ๊
ใบ๋
แบ

แบ้


ไบ

ไบ้


ใบ

ใบ้



โบ่

โบ๊
โบ๋

เบ่า

เบ๊า
เบ๋า

บ่ำ

บ๊ำ
บ๋ำ
โบ

โบ้


เบา

เบ้า


บำ

บ้ำ

บะ
---

ป่

ป๊
ป๋

ป่า

ป๊า
ป๋า

ปี่

ปี๊
ปี๋
๏ ป

ป้


ปา

ป้า


ปิปี

ปี้



ปื่

ปื๊
ปื๋

ปู่

ปู๊
ปู๋

เป่

เป๊
เป๋
ปึ ปื

ปื่


ปุ ปู

ปู้


เป

เป้



แป่

แป๊
แป๋

ไป่

ไป๊
ไป๋

ใป่

ใป๊
ใป๋
แป

แป้


ไป

ไป้


ใป

ใป้



โป่

โป๊
โป๋

เป่า

เป๊า
เป๋า

ป่ำ

ป๊ำ
ป๋ำ
โป

โป้


เปา

เป้า


ปำ

ป้ำ

ปะ
---

อ่

อ๊
อ๋

อ่า

อ๊า
อ๋า

อี่

อี๊
อี๋
๏ อ

อ้


อา

อ้า


อิอี

อี้



อื่

อื๊
อื๋

อู่

อู๊
อู๋

เอ่

เอ๊
เอ๋
อึ อื

อื่


อุ อู

อู้


เอ

เอ้



แอ่

แอ๊
แอ๋

ไอ่

ไอ๊
ไอ๋

ใอ่

ใอ๊
ใอ๋
แอ

แอ้


ไอ

ไอ้


ใอ

ใอ้



โอ่

โอ๊
โอ๋

เอ่า

เอ๊า
เอ๋า

อ่ำ

อ๊ำ
อ๋ำ
โอ

โอ้


เอา

เอ้า


อำ

อ้ำ

อะ
“จบผันอักษรกลางแต่เท่านี้”
๏ อักษรต่ำ ๒๔ ตัว เอาสระประสมเข้า เล่าออกเสียงตามสระ เปนแม่
ก กา ดังนี้ ๚ะ
ค คา คิ คี คึ คื คุ คู เค แค ไค ใค โค เคา คำ คะ
ฅ ฅา ฅิ ฅี ฅึ ฅื ฅุ ฅู เฅ แฅ ไฅ ใฅ โฅ เฅา ฅำ ฅะ
ฆ ฆา ฆิ ฆี ฆึ ฆื ฆุ ฆู เฆ แฆ ไฆ ใฆ โฆ เฆา ฆำ ฆะ
ง งา งิ งี งึ งื งุ งู เง แง ไง ใง โง เงา งำ งะ
ช ชา ชิ ชี ชึ ชื ชุ ชู เช แช ไช ใช โช เชา ชำ ชะ
ซ ซา ซิ ซี ซึ ซื ซุ ซู เซ แซ ไซ ใซ โซ เซา ซำ ๚ะ
ฌ ฌา ฌิ ฌี ฌึ ฌื ฌุ ฌู เฌ แฌ ไฌ ใฌ โฌ เฌา ฌำ ฌะ
ญ ญา ญิ ญี ญึ ญื ญุ ญู เญ แญ ไญ ใญ โญ เญา ญำ ญะ
ฑ ฑา ฑิ ฑี ฑึ ฑื ฑุ ฑู เฑ แฑ ไฑ ใฑ โฑ เฑา ฑำ ฑะ
ฒ ฒา ฒิ ฒี ฒึ ฒื ฒุ ฒู เฒ แฒ ไฒ ใฒ โฒ เฒา ฒำ ฒะ
ณ ณา ณิ ณี ณึ ณื ณุ ณู เณ แณ ไณ ใณ โณ เณา ณำ ณะ
ท ทา ทิ ที ทึ ทื ทุ ทู เท แท ไท ใท โท เทา ทำ ทะ
ธ ธา ธิ ธี ธึ ธื ธุ ธู เธ แธ ไธ ใธ โธ เธา ธำ ธะ
น นา นิ นี นึ นื นุ นู เน แน ไน ใน โน เนา นำ นะ
พ พา พิ พี พึ พื พุ พู เพ แพ ไพ ใพ โพ เพา พำ พะ
ฟ ฟา ฟิ ฟี ฟึ ฟื ฟุ ฟู เฟ แฟ ไฟ ใฟ โฟ เฟา ฟำ ฟะ
ภ ภา ภิ ภี ภึ ภื ภุ ภู เภ แภ ไภ ใภ โภ เภา ภำ ภะ
ม มา มิ มี มึ มื มุ มู เม แม ไม ใม โม เมา มำ มะ
ย ยา ยิ ยี ยึ ยื ยุ ยู เย แย ไย ใย โย เยา ยำ ยะ
ร รา ริ รี รึ รื รุ รู เร แร ไร ใร โร เรา รำ ระ
ล ลา ลิ ลี ลึ ลื ลุ ลู เล แล ไล ใล โล เลา ลำ ละ
ว วา วิ วี วึ วื วุ วู เว แว ไว ใว โว เวา วำ วะ
ฬ ฬา ฬิ ฬี ฬึ ฬื ฬุ ฬู เฬ แฬ ไฬ ใฬ โฬ เฬา ฬำ ฬะ
ฮ ฮา ฮิ ฮี ฮึ ฮื ฮุ ฮู เฮ แฮ ไฮ ใฮ โฮ เฮา ฮำ ฮะ
---
๏ อักษรต่ำ ๒๔ ซึ่งแจกออกนั้น เว้นแต่คำตาย ๔ ตัว คือ คิ คึ คุ คะ นอกนั้นผันด้วยไม้ ช้อนขึ้นดังงากุญชรตัวหนึ่งเปน ๓ คำ ดังนี้ ๚ะ
๏ ค

ค้
คา

ค้า
คิ คี

คี้
คึ คื

คื้

ค่


ค่า


คี่


คื่

คุ คู

คู้
เค

เค้
แค

แค้
ไค

ไค้

คู่


เค่


แค่


ไค่

/*27ใค

ใค้
โค

โค้
เคา

เค้า
คำ

ค้ำ คะ

ใค่


โค่


เค่า


ค่ำ

---
๏ ฅ

ฅ้
ฅา

ฅ้า
ฅิ ฅี

ฅี้
ฅึ ฅื

ฅื้

ฅ่


ฅ่า


ฅี่


ฅื่

ฅุ ฅู

ฅู้
เฅ

เฅ้
แฅ

แฅ้
ไฅ

ไฅ้

ฅู่


เฅ่


แฅ่


ไฅ่

ใฅ

ใฅ้
โฅ

โฅ้
เฅา

เฅ้า
ฅำ

ฅ้ำ ฅะ

ใฅ่


โฅ่


เฅ่า


ฅ่ำ

---
๏ ฆ

ฆ้
ฆา

ฆ้า
ฆิ ฆี

ฆี้
ฆึ ฆื

ฆื้

ฆ่


ฆ่า


ฆี่


ฆื่

ฆุ ฆู

ฆู้
เฆ

เฆ้
แฆ

แฆ้
ไฆ

ไฆ้

ฆู่


เฆ่


แฆ่


ไฆ่

ใฆ

ใฆ้
โฆ

โฆ้
เฆา

เฆ้า
ฆำ

ฆ้ำ ฆะ

ใฆ่


โฆ่


เฆ่า


ฆ่ำ

---
๏ ง

ง้
งา

ง้า
งิ งี

งี้
งึ งื

งื้

ง่


ง่า


งี่


งื่

งุ งู

งู้
เง

เง้
แง

แง้
ไง

ไง้

งู่


เง่


แง่


ไง่

ใง

ใง้
โง

โง้
เงา

เง้า
งำ

ง้ำ งะ

ใง่


โง่


เง่า


ง่ำ

---
๏ ช

ช้
ชา

ช้า
ชิ ชี

ชี้
ชึ ชื

ชื้

ช่


ช่า


ชี่


ชื่

ชุ ชู

ชู้
เช

เช้
แช

แช้
ไช

ไช้

ชู่


เช่


แช่


ไช่

ใช

ใช้
โช

โช้
เชา

เช้า
ชำ

ช้ำ ชะ

ใช่


โช่


เช่า


ช่ำ

---
๏ ซ

ซ้
ซา

ซ้า
ซิ ซี

ซี้
ซึ ซื

ซื้

ซ่


ซ่า


ซี่


ซื่

ซุ ซู

ซู้
เซ

เซ้
แซ

แซ้
ไซ

ไซ้

ซู่


เซ่


แซ่


ไซ่

ใซ

ใซ้
โซ

โซ้
เซา

เซ้า
ซำ

ซ้ำ ๚ะ

ใซ่


โซ่


เซ่า


ซ่ำ

---
๏ ฌ

ฌ้
ฌา

ฌ้า
ฌิ ฌี

ฌี้
ฌึ ฌื

ฌื้

ฌ่


ฌ่า


ฌี่


ฌื่

ฌุ ฌู

ฌู้
เฌ

เฌ้
แฌ

แฌ้
ไฌ

ไฌ้

ฌู่


เฌ่


แฌ่


ไฌ่

ใฌ

ใฌ้
โฌ

โฌ้
เฌา

เฌ้า
ฌำ

ฌ้ำ ฌะ

ใฌ่


โฌ่


เฌ่า


ฌ่ำ

---
๏ ญ

ญ้
ญา

ญ้า
ญิ ญี

ญี้
ญึ ญื

ญื้

ญ่


ญ่า


ญี่


ญื่

ญุ ญู

ญู้
เญ

เญ้
แญ

แญ้
ไญ

ไญ้

ญู่


เญ่


แญ่


ไญ่

ใญ

ใญ้
โญ

โญ้
เญา

เญ้า
ญำ

ญ้ำ ญะ

ใญ่


โญ่


เญ่า


ญ่ำ

---
๏ ฑ

ฑ้
ฑา

ฑ้า
ฑิ ฑี

ฑี้
ฑึ ฑื

ฑื้

ฑ่


ฑ่า


ฑี่


ฑื่

ฑุ ฑู

ฑู้
เฑ

เฑ้
แฑ

แฑ้
ไฑ

ไฑ้

ฑู่


เฑ่


แฑ่


ไฑ่

ใฑ

ใฑ้
โฑ

โฑ้
เฑา

เฑ้า
ฑำ

ฑ้ำ ฑะ

ใฑ่


โฑ่


เฑ่า


ฑ่ำ

---
๏ ฒ

ฒ้
ฒา

ฒ้า
ฒิ ฒี

ฒี้
ฒึ ฒื

ฒื้

ฒ่


ฒ่า


ฒี่


ฒื่

ฒุ ฒู

ฒู้
เฒ

เฒ้
แฒ

แฒ้
ไฒ

ไฒ้

ฒู่


เฒ่


แฒ่


ไฒ่

ใฒ

ใฒ้
โฒ

โฒ้
เฒา

เฒ้า
ฒำ

ฒ้ำ ฒะ

ใฒ่


โฒ่


เฒ่า


ฒ่ำ

---
๏ ณ

ณ้
ณา

ณ้า
ณิ ณี

ณี้
ณึ ณื

ณื้

ณ่


ณ่า


ณี่


ณื่

ณุ ณู

ณู้
เณ

เณ้
แณ

แณ้
ไณ

ไณ้

ณู่


เณ่


แณ่


ไณ่

ใณ

ใณ้
โณ

โณ้
เณา

เณ้า
ณำ

ณ้ำ ณะ

ใณ่


โณ่


เณ่า


ณ่ำ

---
๏ ท

ท้
ทา

ท้า
ทิ ที

ที้
ทึ ทื

ทื้

ท่


ท่า


ที่


ทื่

ทุ ทู

ทู้
เท

เท้
แท

แท้
ไท

ไท้

ทู่


เท่


แท่


ไท่

ใท

ใท้
โท

โท้
เทา

เท้า
ทำ

ท้ำ ทะ

ใท่


โท่


เท่า


ท่ำ

---
๏ ธ

ธ้
ธา

ธ้า
ธิ ธี

ธี้
ธึ ธื

ธื้

ธ่


ธ่า


ธี่


ธื่

ธุ ธู

ธู้
เธ

เธ้
แธ

แธ้
ไธ

ไธ้

ธู่


เธ่


แธ่


ไธ่

ใธ

ใธ้
โธ

โธ้
เธา

เธ้า
ธำ

ธ้ำ ธะ

ใธ่


โธ่


เธ่า


ธ่ำ

---
๏ น

น้
นา

น้า
นิ นี

นี้
นึ นื

นื้

น่


น่า


นี่


นื่

นุ นู

นู้
เน

เน้
แน

แน้
ไน

ไน้

นู่


เน่


แน่


ไน่

ใน

ใน้
โน

โน้
เนา

เน้า
นำ

น้ำ นะ

ใน่


โน่


เน่า


น่ำ

---
๏ พ

พ้
พา

พ้า
พิ พี

พี้
พึ พื

พื้

พ่


พ่า


พี่


พื่

พุ พู

พู้
เพ

เพ้
แพ

แพ้
ไพ

ไพ้

พู่


เพ่


แพ่


ไพ่

ใพ

ใพ้
โพ

โพ้
เพา

เพ้า
พำ

พ้ำ พะ

ใพ่


โพ่


เพ่า


พ่ำ

---
๏ ฟ

ฟ้
ฟา

ฟ้า
ฟิ ฟี

ฟี้
ฟึ ฟื

ฟื้

ฟ่


ฟ่า


ฟี่


ฟื่

ฟุ ฟู

ฟู้
เฟ

เฟ้
แฟ

แฟ้
ไฟ

ไฟ้

ฟู่


เฟ่


แฟ่


ไฟ่

ใฟ

ใฟ้
โฟ

โฟ้
เฟา

เฟ้า
ฟำ

ฟ้ำ ฟะ

ใฟ่


โฟ่


เฟ่า


ฟ่ำ

---
๏ ภ

ภ้
ภา

ภ้า
ภิ ภี

ภี้
ภึ ภื

ภื้

ภ่


ภ่า


ภี่


ภื่

ภุ ภู

ภู้
เภ

เภ้
แภ

แภ้
ไภ

ไภ้

ภู่


เภ่


แภ่


ไภ่

ใภ

ใภ้
โภ

โภ้
เภา

เภ้า
ภำ

ภ้ำ ภะ

ใภ่


โภ่


เภ่า


ภ่ำ

---
๏ ม

ม้
มา

ม้า
มิ มี

มี้
มึ มื

มื้

ม่


ม่า


มี่


มื่

มุ มู

มู้
เม

เม้
แม

แม้
ไม

ไม้

มู่


เม่


แม่


ไม่

ใม

ใม้
โม

โม้
เมา

เม้า
มำ

ม้ำ มะ

ใม่


โม่


เม่า


ม่ำ

---
๏ ย

ย้
ยา

ย้า
ยิ ยี

ยี้
ยึ ยื

ยื้

ย่


ย่า


ยี่


ยื่

ยุ ยู

ยู้
เย

เย้
แย

แย้
ไย

ไย้

ยู่


เย่


แย่


ไย่

ใย

ใย้
โย

โย้
เยา

เย้า
ยำ

ย้ำ ยะ

ใย่


โย่


เย่า


ย่ำ

---
๏ ร

ร้
รา

ร้า
ริ รี

รี้
รึ รื

รื้

ร่


ร่า


รี่


รื่

รุ รู

รู้
เร

เร้
แร

แร้
ไร

ไร้

รู่


เร่


แร่


ไร่

ใร

ใร้
โร

โร้
เรา

เร้า
รำ

ร้ำ ระ

ใร่


โร่


เร่า


ร่ำ

---
๏ ล

ล้
ลา

ล้า
ลิ ลี

ลี้
ลึ ลื

ลื้

ล่


ล่า


ลี่


ลื่

ลุ ลู

ลู้
เล

เล้
แล

แล้
ไล

ไล้

ลู่


เล่


แล่


ไล่

ใล

ใล้
โล

โล้
เลา

เล้า
ลำ

ล้ำ ละ

ใล่


โล่


เล่า


ล่ำ

---
๏ ว

ว้
วา

ว้า
วิ วี

วี้
วึ วื

วื้

ว่


ว่า


วี่


วื่

วุ วู

วู้
เว

เว้
แว

แว้
ไว

ไว้

วู่


เว่


แว่


ไว่

ใว

ใว้
โว

โว้
เวา

เว้า
วำ

ว้ำ วะ

ใว่


โว่


เว่า


ว่ำ

---
๏ ฬ

ฬ้
ฬา

ฬ้า
ฬิ ฬี

ฬี้
ฬึ ฬื

ฬื้

ฬ่


ฬ่า


ฬี่


ฬื่

ฬุ ฬู

ฬู้
เฬ

เฬ้
แฬ

แฬ้
ไฬ

ไฬ้

ฬู่


เฬ่


แฬ่


ไฬ่

ใฬ

ใฬ้
โฬ

โฬ้
เฬา

เฬ้า
ฬำ

ฬ้ำ ฬะ

ใฬ่


โฬ่


เฬ่า


ฬ่ำ

---
๏ ฮ

ฮ้
ฮา

ฮ้า
ฮิ ฮี

ฮี้
ฮึ ฮื

ฮื้

ฮ่


ฮ่า


ฮี่


ฮื่

ฮุ ฮู

ฮู้
เฮ

เฮ้
แฮ

แฮ้
ไฮ

ไฮ้

ฮู่


เฮ่


แฮ่


ไฮ่

ใฮ

ใฮ้
โฮ

โฮ้
เฮา

เฮ้า
ฮำ

ฮ้ำ ฮะ

ใฮ่


โฮ่


เฮ่า


ฮ่ำ
/*35๏ อนึ่ง พึงให้รู้จักคำที่จะต้องใช้ ไม้ม้วน โดยกำหนดไว้ ๒๐ คำ ดังนี้ ๚ะ
ใฝ่ฝัน สมใจ ให้ทาน ภายใน ผ้าใหม่ สดใส ใครไปมา จะใคร่ได้ ยองใย สิ่งใด ของใช้ หลงใหล ใส่ใคล้ หญิงสใภ้ เปนใบ้ ภายใต้ ผู้ใหญ่ ท่างใกล้ มิใช่ ดอกแกมใบ
๏ คำใช้ไม้มลายในจินดามณี มีกำหนดว่า ๘๐ แต่ข้าพเจ้าเห็นว่าจะไม่สิ้นเชิง ควรจะกำหนดว่าคำนอกจากที่บังคับไม้ม้วน ๒๐ แล้วก็ควรใช้ไม้มลายสิ้น ๚ะ
---
อักษรคำตายใน แม่ ก กา ทั้ง ๓ หมู่ ซึ่งแจกออกตัวละ ๔ คำนั้น ถึงผันด้วยไม้เอกโทไม่ได้ ก็แต่สำเนียงเปน หนัก เบา } ตามอักษร คำตาย อักษรสูง อักษรกลาง } เสียงต่ำลง คื ขิ ขึ ขุ ขะ กิ กึ กุ กะ } คำตายอักษรต่ำเสียงสูงขึ้น คื คิ คึ คุ คะ เปนดังนี้ทุกตัวทั้ง ๓ หมู่ พึงสังเกต/*36ดูก็จะรู้ว่าเสียงแปลกกัน ดุจคำเหล่านี้ จ้กขุ ไฟคุ | เขะขะ เจ้าคะ | บวมฉุ นุ่นในกระชุ | ดาบฉะ น้ำชะ | ถือทิฐิ น้ำกะทิ | วัดถุ ตาปะทุ | สะมะถะ ตั้งกะทะ | หน่อผลิ ผลัดใบพลิ | ไม้ผุ น้ำพุ | บ่ายเผะผะ ได้พิงพะ | ฟ่ามฝุ ฟุฟะ | ว่าแล้วสิ อย่างนั้นซิ | บ่อสระ แปะซะ |
---
๏ ถึงอักษรต่ำที่ตัวสูง กลาง นำน่า ก็มีสำเนียงหนักเบา ดุจคำว่า หงำหงะ เงอะงะ | เปนดำนิ ชาญชำนิ | เต่าตนุ พิศณุ | ช่างสนะ ช่วยบุนะ | สมุห์ โกรธมุ | อ่อนหยุ เชื่อคนยุ |ดำริห ช่างริ | บางบำหรุ กินยารุ | คำปะระ ต้องชำระ | เปนไข้หละ ต้องเลยละ | คำเช่นนี้มี/*37มากชักมาไว้แต่พอเปนที่สังเกตเท่านี้ ๚ะ
๏ อักษร ๓ หมู่แจกแม่ ก กา ทั้งวิธีผันไม้  ่  ้  ๊  ๋ จบเท่านี้ ๚ะ
---
ต่อไปนี้ คำกลอนสำหรับอ่านเทียบ ใน แม่ ก กา
๏ ยานี ๑๑ ๏ สะธุสะจะฃอไหว้ พระศรีไตรสะระณา พ่แม่แลครูบา เทวะดาในราษี ๏ ข้าเจ้าเอา ก ข เข้ามาต่ ก กา มี แก้ไขในเท่านี้ ดีมิดีอย่าตรีชา ๏ จะร่ำคำต่ไป ภฬ่ใจกุมารา ธระณีมีราชา เจ้าภาราสาวะถี ๏ ชื่พระไชย์สุริยา มีสุดามะเหษี ชื่ว่าสุมาลี อยู่บูรีไม่มีไภย ๏ ข้าเฝ้าเหล่าเสนา มีกิริยาอะฌาไศรย์ พ่ค้ามาแต่ไกล ได้อาไศรยในภารา ๏ ไพร่ฟ้าประชาชี เชาบูรีก็ปรีดา ทำไร่เขาไถนา ได้เข้าปลาแลสาลี ๏ อยู่มาหมู่ข้าเฝ้า ก็หาเยาวะนารี ที่หน้าตาดีดี ทำมะโหรีที่เคหา ๏ ค่ำเช้าเฝ้าสีซ เข้าแต่หฬ่กามา หาได้ให้ภะริยา โลโภพาให้บ้าใจ ๏ ไม่จำคำพระเจ้า เหไปเข้าภาษาไสย์ ถืดีมีข้าไทย ฉ้แต่ไพร่ใส่ขื่คา /*38๏ คะดีที่มีคู่ คืไก่หมูเจ้าสูภา ใครเอาเข้าปลามา ให้สูภาก็ว่าดี ๏ ทแพ้แก้ชะนะ ไม่ถืพระประเวณี ขี้ฉ้ก็ได้ดี ไล่ด่าตีมีอาญา ๏ ที่ซื่ถืพระเจ้า ว่าโง่เง่าเต่าปูปลา ผู้เถ้าเหล่าเมธา ว่าใบ้บ้าสาระยำ ๏ ภิษุสะมะณะ เล่าก็ละพระสะธำม์ คาถาว่าลำนำ ไปเร่ร่ำทำเฉโก ๏ ไม่จำคำผู้ใหญ่ ศีศะไม้ใจโยโส ที่ดีมีอะโข ข้าฃโมทะนาไป ๏ ภาราสาวะถี ใครไม่มีปรานีใคร ดุดื้ถืแต่ใจ ที่ใครได้ใส่เอาภ ๏ ผู้ที่มีฝีมื ทำดุดื้ไม่ซื้ฃ ไล่คว้าผ้าที่ฅ อะไรฬ่ก็เอาไป ๏ ข้าเฝ้าเหล่าเสนา มิได้ว่าหมู่ข้าไทย ถืน้ำร่ำเข้าไป แต่น้ำใจไม่นำภา ๏ หาได้ใครหาเอา ไพร่ฟ้าเศร้าเปล่าอุรา ผู้ที่มีอาญา ไล่ตีด่าไม่ปรานี ๏ ผีป่ามากระทำ มระณะกำเชาบูรี น้ำป่าเข้าธานี ก็ไม่มีที่อาไศรย ๏ ข้าเฝ้าเหล่าเสนา หนีไปหาภาราไกล ชีบาล่าลี้ไป ไม่มีใครในธานี ๏ ฉบัง ๑๖ ๏ พระไชยสุริยา ภูมีพาพระมะเหษี มาที่ในลำสำเภา ๏ เข้าปลาหาไปไม่เบา นารีที่เยาว์ ก็เอาไปในเภตรา ๏ เถ้า/*39แก่เชาแม่แซ่มา เสนีเสนา ก็มาในลำสำเภา ๏ ตีม้าฬ่ฉ้ใบใส่เสา วายุพยุเพลา สำเภาก็ใช้ใบไป ๏ เภตรามาในน้ำไหล ค่ำเช้าเปล่าใจ ที่ในมหาวารี ๏ พสูธาอาไศรยไม่มี ราชานารี อยู่ที่พระแกลแลดู ๏ ปลากะโห้โลมาราหู เหราปลาทู มีอยู่ในน้ำคล่ำไป ๏ ราชาว้าเหว่หฤไทย วายุพาคลาใคล มาในทะเลเอกา ๏ แลไปไม่ปะพะสุธา เปล่าใจไนยนา โพล้เพล้เวลาราตรี ๏ ราชาว่าแก่เสนี ใครรู้คะดี วารีนี้เท่าใดนา ๏ ข้าเฝ้าเล่าแก่ราชา ว่าพระมหา วารีนี้ไซ้ใหญ่โต ๏ ไหลมาแต่ในฅโค แผ่ไปใหญ่โต มโหฬาล้ำน้ำใหล ๏ บาฬีมิได้แก้ไข ข้าพเจ้าเข้าใจ ผู้ใหญ่ผู้เถ้าเล่ามา ๏ ว่ามีพระยาสกุณา ใหญ่โตมะโหฬา กายาเท่าเขาคิรี ๏ ชื่ว่าพระยาสำภาที ใคร่รู้คะดี วารีนี้โตเท่าใด ๏ โยโสโผผาถาไป ภพระสุริไส จะใกล้โพล้เพล้เวลา ๏ แลไปไม่ปะพะสุธา ย่ทร้ราชีวาก็จะประไลย ๏ ภปลามาในน้ำไหล สะกุณาถาไป อาไศรยที่ศีศะปลา ๏ ฉะแง้แลไปไกลตา จำฃง้ปลา ว่า/*40ฃษะมาอะไภย ๏ วารีที่เราจะไป ใกล้ฤๅว่าไกล ข้าไหว้จะฃมรคา ๏ ปลาว่าข้าเจ้าเยาวภา มิได้ไปมา อาไศรยอยู่ต่ธรณี ๏ สะกุณาอาไลยชีวี ลาปลาจระลี สู่ที่ภูผาอาไศรย ๏ ข้าเฝ้าเล่าแก่ภูวไนย พระเจ้าเข้าใจ ฤไทยว้าเหว่เอกา ๏ จำไปในทะเลเวรา พยุใหญ่มา เภตราก็เหเซไป ๏ สมก็เกาเสาใบ ทะลุปรุไป น้ำไหลเข้าลำสำเภา ๏ ผีน้ำซ้ำไต่ใบเสา เจ้ากำม์ซ้ำเอา สำเภาระยำคว่ำไป ๏ ราชาคว้ามือรไทย เอาผ้าสะใบ ต่ไว้ไม่ไกลกายา ๏ เถ้าแก่เชาแม่เสนา น้ำเข้าหูตา จระเข้เหราคร่าไป ๏ ราชานารีร่ำไร มีกำม์จำใจ จำไปภปะพสุธา ๏ มีไม้ไทรใหญ่ใบหนา เข้าไปไสยา เวลาภค่ำร่ำไร จบแม่ ก กา ๚ะ
---
๏ อักษร ๔๔ ประสมสระแจกแม่ ก กา ทั้งผันด้วยไม้  ่  ้  ๊  ๋ ก็ยังหาภอใช้คำภาษาไทยไม่ ต้องคิดประสมสระเปนแม่ กน กง กก กด กบ กม เกย แจกเรียงตัวไปตามลำดับ แล้วผันด้วยไม้  ่  ้  ๊  ๋ ในแม่ กน กง กม เกย ที่จะผันได้ ประสมคำใช้ต่อไป แลตัวสกดนั้น ถ้าจะว่าย่อ ๆ พอสำเนียงใช้ในภาษาไทย ก็ให้กำหนดจำแต่ย่อดังนี้ก่อน คือ กน สกด น กง สกด ง กก สกด ก กด สกด ด กบ สกด บ กม สกด ม เกย สกด ย ว อ เท่านี้ ภอใช้สกด/*42ในคำภาษาไทย ที่ตัวสกดมีต่างออกไปนั้น เพื่อจะใช้สกดให้ต้องกับคำภาษาอื่น คือภาษามคธเปนต้น จะแจกไว้ในสังโยคพิธาน ข้างน่าต่อไป ๚ะ
---
๏ อักษรสูง ๑๑ แจกในแม่กนดังนี้ ๚ะ
๏ ขน ขัน ขาน ขิน ขีน ขึน ขืน ขุน ขูน เขน แขน โขน ขอน ขวน เขียน เขือน เขิน เขอน ๚ะ
๏ ฃน ฃัน ฃาน ฃิน ฃีน ฃึน ฃืน ฃุน ฃูน เฃน แฃน โฃน ฃอน ฃวน เฃียน เฃือน เฃิน เฃอน ๚ะ
๏ ฉน ฉัน ฉาน ฉิน ฉีน ฉึน ฉืน ฉุน ฉูน เฉน แฉน โฉน ฉอน ฉวน เฉียน เฉือน เฉิน เฉอน ๚ะ
๏ ฐน ฐัน ฐาน ฐิน ฐีน ฐึน ฐืน ฐุน ฐูน เฐน แฐน โฐน ฐอน ฐวน เฐียน เฐือน เฐิน เฐอน ๚ะ
๏ ถน ถัน ถาน ถิน ถีน ถึน ถืน ถุน ถูน เถน แถน โถน ถอน ถวน เถียน เถือน เถิน เถอน ๚ะ
๏ ผน ผัน ผาน ผิน ผีน ผึน ผืน ผุน ผูน เผน แผน โผน ผอน ผวน เผียน เผือน เผิน เผอน ๚ะ
๏ ฝน ฝัน ฝาน ฝิน ฝีน ฝึน ฝืน ฝุน ฝูน เฝน แฝน โฝน ฝอน ฝวน เฝียน เฝือน เฝิน เฝอน ๚ะ
๏ ศน ศัน ศาน ศิน ศีน ศึน ศืน ศุน ศูน เศน แศน โศน ศอน ศวน เศียน เศือน เศิน เศอน ๚ะ
๏ ษน ษัน ษาน ษิน ษีน ษึน ษืน ษุน ษูน เษน แษน โษน ษอน ษวน เษียน เษือน เษิน เษอน ๚ะ
๏ สน สัน สาน สิน สีน สึน สืน สุน สูน เสน แสน โสน สอน สวน เสียน เสือน เสิน เสอน ๚ะ
๏ หน หัน หาน หิน หีน หึน หืน หุน หูน เหน แหน โหน หอน หวน เหียน เหือน เหิน เหอน ๚ะ
---
๏ ผันด้วยไม้  ่  ้ เปน ๓ คำดังนี้ ๚ะ
๏ ขน

ขัน

ขาน

ขิน



ข่น

ขั่น

ข่าน

ขิ่น



ข้น

ขั่น

ข้าน

ขิ้น
ขีน

ขึน

ขืน

ขุน



ขี่น

ขึ่น

ขื่น

ขุ่น



ขี้น

ขึ้น

ขื้น

ขุ้น
ขูน

เขน

แขน

โขน



ขู่น

เข่น

แข่น

โข่น



ขู้น

เข้น

แข้น

โข้น
ขอน

ขวน

เขียน





ข่อน

ข่วน

เขี่ยน





ข้อน

ข้วน

เขี้ยน


เขือน

เขิน

เขอน





เขื่อน

เขิ่น

เข่อน





เขื้อน

เขิ้น

เข้อน


---
๏ ยังมี ๑๐ อักษร ผันอย่างนี้เหมือนกัน ๚ะ
---
๏ อักษรกลาง ๙ ตัวแจกในแม่ กน ดังนี้ ๚ะ
๏ กน กัน กาน กิน กีน กึน กืน กุน กูน เกน แกน โกน กอน กวน เกียน เกือน เกิน เกอน ๚ะ
๏ จน จัน จาน จิน จีน จึน จืน จุน จูน เจน แจน โจน จอน จวน เจียน เจือน เจิน เจอน ๚ะ
๏ ฎน ฎัน ฎาน ฎิน ฎีน ฎึน ฎืน ฎุน ฎูน เฎน แฎน โฎน ฎอน ฎวน เฎียน เฎือน เฎิน เฎอน ๚ะ
๏ ฏน ฏัน ฏาน ฏิน ฏีน ฏึน ฏืน ฏุน ฏูน เฏน แฏน โฏน ฏอน ฏวน เฏียน เฏือน เฏิน เฏอน ๚ะ
๏ ดน ดัน ดาน ดิน ดีน ดึน ดืน ดุน ดูน เดน แดน โดน ดอน ดวน เดียน เดือน เดิน เดอน ๚ะ
๏ ตน ตัน ตาน ติน ตีน ตึน ตืน ตุน ตูน เตน แตน โตน ตอน ตวน เตียน เตือน เติน เตอน ๚ะ
๏ บน บัน บาน บิน บีน บึน บืน บุน บูน เบน แบน โบน บอน บวน เบียน เบือน เบิน เบอน ๚ะ
๏ ปน ปัน ปาน ปิน ปีน ปึน ปืน ปุน ปูน เปน แปน โปน ปอน ปวน เปียน เปือน เปิน เปอน ๚ะ
๏ อน อัน อาน อิน อีน อึน อืน อุน อูน เอน แอน โอน ออน อวน เอียน เอือน เอิน เออน ๚ะ
---
๏ ผันด้วยไม้  ่  ้  ๊  ๋ เปน ๕ คำดังนี้ ๚ะ

ก่น

ก๊น
ก๋น

กั่น

กัน
กัน
๏กน

ก้น


กัน

กั้น



ก่าน

ก๊าน
ก๋าน

กิ่น

กิน
กิน
กาน

ก้าน


กิน

กิ้น



กี่น

กีน
กีน

กึ่น

กึน
กึน
กี่น

กี้น


กึน

กึ้น



กื่น

กืน
กืน

กุ่น

กุน
กุน
กืน

กื้น


กุน

กุ้น



กู่น

กูน
กูน

เก่น

เก๊น
เก๋น
กูน

กู้น


เกน

เก้น



แก่น

แก๊น
แก๋น

โก่น

โก๊น
โก๋น
แกน

แก้น


โกน

โก้น



ก่อน

ก๊อน
ก๋อน

ก่วน

ก๊วน
ก๋วน
กอน

ก้อน


กวน

ก้วน



เกี่ยน

เกียน
เกียน

เกื่อน

เกือน
เกือน
เกียน

เกี้ยน


เกือน

เกื้อน



เกิ่น

เกิน
เกิน

เก่อน

เก๊อน
เก๋อน
เกิน

เกี้น


เกอน

เก้อน


---
๏ ยังมีอีก ๘ อักษร ผันอย่างนี้เหมือนกัน ๚ะ
---
อักษรต่ำ ๒๔ ตัว แจกในแม่ กน ดังนี้ ๚ะ
๏ คน คัน คาน คิน คีน คึน คืน คุน คูน เคน แคน โคน คอน ควน เคียน เคือน เคิน เคอน ๚ะ
๏ ฅน ฅัน ฅาน ฅิน ฅีน ฅึน ฅืน ฅุน ฅูน เฅน แฅน โฅน ฅอน ฅวน เฅียน เฅือน เฅิน เฅอน ๚ะ
๏ ฆน ฆัน ฆาน ฆิน ฆีน ฆึน ฆืน ฆุน ฆูน เฆน แฆน โฆน ฆอน ฆวน เฆียน เฆือน เฆิน เฆอน ๚ะ
๏ งน งัน งาน งิน งีน งึน งืน งุน งูน เงน แงน โงน งอน งวน เงียน เงือน เงิน เงอน ๚ะ
๏ ชน ชัน ชาน ชิน ชีน ชึน ชืน ชุน ชูน เชน แชน โชน ชอน ชวน เชียน เชือน เชิน เชอน ๚ะ
๏ ซน ซัน ซาน ซิน ซีน ซึน ซืน ซุน ซูน เซน แซน โซน ซอน ซวน เซียน เซือน เซิน เซอน ๚ะ
๏ ฌน ฌัน ฌาน ฌิน ฌีน ฌึน ฌืน ฌุน ฌูน เฌน แฌน โฌน ฌอน ฌวน เฌียน เฌือน เฌิน เฌอน ๚ะ
๏ ญน ญัน ญาน ญิน ญีน ญึน ญืน ญุน ญูน เญน แญน โญน ญอน ญวน เญียน เญือน เญิน เญอน ๚ะ
๏ ฑน ฑัน ฑาน ฑิน ฑีน ฑึน ฑืน ฑุน ฑูน เฑน แฑน โฑน ฑอน ฑวน เฑียน เฑือน เฑิน เฑอน ๚ะ
๏ ฒน ฒัน ฒาน ฒิน ฒีน ฒึน ฒืน ฒุน ฒูน เฒน แฒน โฒน ฒอน ฒวน เฒียน เฒือน เฒิน เฒอน ๚ะ
๏ ณน ณัน ณาน ณิน ณีน ณึน ณืน ณุน ณูน เณน แณน โณน ณอน ณวน เณียน เณือน เณิน เณอน ๚ะ
๏ ทน ทัน ทาน ทิน ทีน ทึน ทืน ทุน ทูน เทน แทน โทน ทอน ทวน เทียน เทือน เทิน เทอน ๚ะ
๏ ธน ธัน ธาน ธิน ธีน ธึน ธืน ธุน ธูน เธน แธน โธน ธอน ธวน เธียน เธือน เธิน เธอน ๚ะ
๏ นน นัน นาน นิน นีน นึน นืน นุน นูน เนน แนน โนน นอน นวน เนียน เนือน เนิน เนอน ๚ะ
๏ พน พัน พาน พิน พีน พึน พืน พุน พูน เพน แพน โพน พอน พวน เพียน เพือน เพิน เพอน ๚ะ
๏ ฟน ฟัน ฟาน ฟิน ฟีน ฟึน ฟืน ฟุน ฟูน เฟน แฟน โฟน ฟอน ฟวน เฟียน เฟือน เฟิน เฟอน ๚ะ
๏ ภน ภัน ภาน ภิน ภีน ภึน ภืน ภุน ภูน เภน แภน โภน ภอน ภวน เภียน เภือน เภิน เภอน ๚ะ
๏ มน มัน มาน มิน มีน มึน มืน มุน มูน เมน แมน โมน มอน มวน เมียน เมือน เมิน เมอน ๚ะ
๏ ยน ยัน ยาน ยิน ยีน ยึน ยืน ยุน ยูน เยน แยน โยน ยอน ยวน เยียน เยือน เยิน เยอน ๚ะ
๏ รน รัน ราน ริน รีน รึน รืน รุน รูน เรน แรน โรน รอน รวน เรียน เรือน เริน เรอน ๚ะ
๏ ลน ลัน ลาน ลิน ลีน ลึน ลืน ลุน ลูน เลน แลน โลน ลอน ลวน เลียน เลือน เลิน เลอน ๚ะ
๏ วน วัน วาน วิน วีน วึน วืน วุน วูน เวน แวน โวน วอน ววน เวียน เวือน เวิน เวอน ๚ะ
๏ ฬน ฬัน ฬาน ฬิน ฬีน ฬึน ฬืน ฬุน ฬูน เฬน แฬน โฬน ฬอน ฬวน เฬียน เฬือน เฬิน เฬอน ๚ะ
๏ ฮน ฮัน ฮาน ฮิน ฮีน ฮึน ฮืน ฮุน ฮูน เฮน แฮน โฮน ฮอน ฮวน เฮียน เฮือน เฮิน เฮอน ๚ะ
---
๏ ผันด้วยไม้  ่  ้ เปน ๓ ดังนี้ ๚ะ
คน

ค้น
คัน

คั้น
คาน

ค้าน
คิน

คิ้น

ค่น


คั่น


ค่าน


คิ่น

คีน

คี้น
คึน

คึ้น
คืน

คื้น
คุน

คุ้น

คี่น


คึ่น


คื่น


คุ่น

คูน

คู้น
เคน

เค้น
แคน

แค้น
โคน

โค้น

คู่น


เค่น


แค่น


โค่น

คอน

ค้อน
ควน

ค้วน
เคียน

เคี้ยน




ค่อน


ค่วน


เคี่ยน




เคือน

เคื้อน
เคิน

เคิ้น
เคอน

เค้อน




เคื่อน


เคิ่น


เค่อน




---
๏ ยังอีก ๒๓ อักษร ผันอย่างนี้เหมือนกัน ๚ะ
---
๏ อักษรใช้สกดในแม่กน ๖ คือ ญ ณ น ร ล ฬ
---
๏ ต่อนี้ไปคำกลอนสำหรับอ่านเทียบในแม่กน ๚ะ
๏ สุรางคนางค์ ๒๘ ๏ ขึ้นใหม่ในกน ก กาว่าปน ระคนกันไป ๏ เอนดูภูธร มานอนในไพร มณฑลต้นไทร แทนไพชยนต์สฐาน ๏ ส่วนสุมาลี วันทาสามี เทวีอยู่งาน เฝ้าอยู่ดูแล เหมือนแต่ก่อนกาล ให้พระภูบาล สำราญวิญญา ๚ะ
/*51๏ พระชวนนวนนอน เขนใจไม้ขอน เหมือนหมอนแม่นา ภูธรสอนมนต์ ให้บ่นภาวนา เย็นค่ำร่ำว่า กันป่าไภยพาล ๚ะ
๏ วันนั้นจันทร มีดารากร เปนบริวาร เหนสิ้นดินฟ้า ในป่าท่าธาร มาลีคลี่บาน ใบก้านอรชร ๚ะ
๏ เย็นฉ่ำน้ำฟ้า ชื่นชะผะกา วายุพาขจร สาระพรรณ์จันอิน รื่นกลิ่นเกสร แตนต่อคล้อร่อน ว้าว่อนเวียนระวัน ๚ะ
๏ จันทราคลาเคลื่อน กระเวนไพรไก่เถื่อน เดือนเพื่อนขานขัน ปู่เจ้าเขาเขิน กู่เกริ่นหากัน สินธุพุลั่น ครื้นครั่นหวั่นไหว ๚ะ
๏ พระฟื้นตื่นนอน ไกลพระนคร สะท้อนถอนฤไทย เช้าตรู่สุริยน ขึ้นพ้นเมรุไกร มีกำม์จำไป ในป่าอารัญ ๚ะ
๏ จบแม่กนเท่านี้ ๚ะ
---
๏ อักษรสูง ๑๑ ตัวแจกในแม่กงดังนี้ ๚ะ
๏ ขง ขัง ขาง ขิง ขีง ขึง ขืง ขุง ขูง เขง แขง โขง ของ ขวง เขียง เขือง เขิง เของ ๚ะ
๏ ฃง ฃัง ฃาง ฃิง ฃีง ฃึง ฃืง ฃุง ฃูง เฃง แฃง โฃง ฃอง ฃวง เฃียง เฃือง เฃิง เฃอง ๚ะ
๏ ฉง ฉัง ฉาง ฉิง ฉีง ฉึง ฉืง ฉุง ฉูง เฉง แฉง โฉง ฉอง ฉวง เฉียง เฉือง เฉิง เฉอง ๚ะ
๏ ฐง ฐัง ฐาง ฐิง ฐีง ฐึง ฐืง ฐุง ฐูง เฐง แฐง โฐง ฐอง ฐวง เฐียง เฐือง เฐิง เฐอง ๚ะ
๏ ถง ถัง ถาง ถิง ถีง ถึง ถืง ถุง ถูง เถง แถง โถง ถอง ถวง เถียง เถือง เถิง เถอง ๚ะ
๏ ผง ผัง ผาง ผิง ผีง ผึง ผืง ผุง ผูง เผง แผง โผง ผอง ผวง เผียง เผือง เผิง เผอง ๚ะ
๏ ฝง ฝัง ฝาง ฝิง ฝีง ฝึง ฝืง ฝุง ฝูง เฝง แฝง โฝง ฝอง ฝวง เฝียง เฝือง เฝิง เฝอง ๚ะ
๏ ศง ศัง ศาง ศิง ศีง ศึง ศืง ศุง ศูง เศง แศง โศง ศอง ศวง เศียง เศือง เศิง เศอง ๚ะ
๏ ษง ษัง ษาง ษิง ษีง ษึง ษืง ษุง ษูง เษง แษง โษง ษอง ษวง เษียง เษือง เษิง เษอง ๚ะ
๏ สง สัง สาง สิง สีง สึง สืง สุง สูง เสง แสง โสง สอง สวง เสียง เสือง เสิง เสอง ๚ะ
๏ หง หัง หาง หิง หีง หึง หืง หุง หูง เหง แหง โหง หอง หวง เหียง เหือง เหิง เหอง ๚ะ
---
๏ ผันด้วยไม้  ่  ้ เปนสามคำดังนี้ ๚ะ
๏ ขง

ขัง

ขาง

ขิง



ข่ง

ขั่ง

ข่าง

ขิ่ง



ข้ง

ขั่ง

ข้าง

ขิ้ง
ขีง

ขึง

ขืง

ขุง



ขี่ง

ขึ่ง

ขื่ง

ขุ่ง



ขี้ง

ขึ้ง

ขื้ง

ขุ้ง
ขูง

เขง

แขง

โขง



ขู่ง

เข่ง

แข่ง

โข่ง



ขู้ง

เข้ง

แข้ง

โข้ง
ของ

ขวง

เขียง





ข่อง

ข่วง

เขี่ยง





ข้อง

ข้วง

เขี้ยง


เขือง

เขิง

เของ





เขื่อง

เขิ่ง

เข่อง





เขื้อง

เขิ้ง

เข้อง


---
๏ ยังมี ๑๐ อักษร ผันอย่างนี้เหมือนกัน ๚ะ
---
๏ อักษรกลาง ๙ แจกแม่ กง ดังนี้ ๚ะ
๏ กง กัง กาง กิง กีง กึง กืง กุง กูง เกง แกง โกง กอง กวง เกียง เกือง เกิง เกอง ๚ะ
๏ จง จัง จาง จิง จีง จึง จืง จุง จูง เจง แจง โจง จอง จวง เจียง เจือง เจิง เจอง ๚ะ
๏ ฎง ฎัง ฎาง ฎิง ฎีง ฎึง ฎืง ฎุง ฎูง เฎง แฎง โฎง ฎอง ฎวง เฎียง เฎือง เฎิง เฎอง ๚ะ
๏ ฏง ฏัง ฏาง ฏิง ฏีง ฏึง ฏืง ฏุง ฏูง เฏง แฏง โฏง ฏอง ฏวง เฏียง เฏือง เฏิง เฏอง ๚ะ
๏ ดง ดัง ดาง ดิง ดีง ดึง ดืง ดุง ดูง เดง แดง โดง ดอง ดวง เดียง เดือง เดิง เดอง ๚ะ
๏ ตง ตัง ตาง ติง ตีง ตึง ตืง ตุง ตูง เตง แตง โตง ตอง ตวง เตียง เตือง เติง เตอง ๚ะ
๏ บง บัง บาง บิง บีง บึง บืง บุง บูง เบง แบง โบง บอง บวง เบียง เบือง เบิง เบอง ๚ะ
๏ ปง ปัง ปาง ปิง ปีง ปึง ปืง ปุง ปูง เปง แปง โปง ปอง ปวง เปียง เปือง เปิง เปอง ๚ะ
๏ อง อัง อาง อิง อีง อึง อืง อุง อูง เอง แอง โอง ออง อวง เอียง เอือง เอิง เออง ๚ะ
---
๏ ผันด้วยไม้  ่  ้  ๊  ๋ เปน ๕ คำดังนี้ ๚ะ

ก่ง

ก๊ง
ก๋ง

กั่ง

กัง
กัง
๏กง

ก้ง


กัง

กั้ง



ก่าง

ก๊าง
ก๋าง

กิ่ง

กิง
กิง
กาง

ก้าง


กิง

กิ้ง



กี่ง

กีง
กีง

กึ่ง

กึง
กึง
กี่ง

กี้ง


กึง

กึ้ง



กื่ง

กืง
กืง

กุ่ง

กุง
กุง
กืง

กื้ง


กุง

กุ้ง



กู่ง

กูง
กูง

เก่ง

เก๊ง
เก๋ง
กูง

กู้ง


เกง

เก้ง



แก่ง

แก๊ง
แก๋ง

โก่ง

โก๊ง
โก๋ง
แกง

แก้ง


โกง

โก้ง



ก่อง

ก๊อง
ก๋อง

ก่วง

ก๊วง
ก๋วง
กอง

ก้อง


กวง

ก้วง



เกี่ยง

เกียง
เกียง

เกื่อง

เกือง
เกือง
เกียง

เกี้ยง


เกือง

เกื้อง



เกิ่ง

เกิง
เกิง

เก่อง

เก๊อง
เก๋อง
เกิง

เกี้ง


เกอง

เก้อง


---
๏ ยังอีก ๘ อักษรผันเหมือนกัน ๚ะ
---
อักษรต่ำ ๒๔ ตัว แจกในแม่ กง ดังนี้ ๚ะ
๏ คง คัง คาง คิง คีง คึง คืง คุง คูง เคง แคง โคง คอง ควง เคียง เคือง เคิง เคอง ๚ะ
๏ ฅง ฅัง ฅาง ฅิง ฅีง ฅึง ฅืง ฅุง ฅูง เฅง แฅง โฅง ฅอง ฅวง เฅียง เฅือง เฅิง เฅอง ๚ะ
๏ ฆง ฆัง ฆาง ฆิง ฆีง ฆึง ฆืง ฆุง ฆูง เฆง แฆง โฆง ฆอง ฆวง เฆียง เฆือง เฆิง เฆอง ๚ะ
๏ งง งัง งาง งิง งีง งึง งืง งุง งูง เงง แงง โงง งอง งวง เงียง เงือง เงิง เงอง ๚ะ
๏ ชง ชัง ชาง ชิง ชีง ชึง ชืง ชุง ชูง เชง แชง โชง ชอง ชวง เชียง เชือง เชิง เชอง ๚ะ
๏ ซง ซัง ซาง ซิง ซีง ซึง ซืง ซุง ซูง เซง แซง โซง ซอง ซวง เซียง เซือง เซิง เซอง ๚ะ
๏ ฌง ฌัง ฌาง ฌิง ฌีง ฌึง ฌืง ฌุง ฌูง เฌง แฌง โฌง ฌอง ฌวง เฌียง เฌือง เฌิง เฌอง ๚ะ
๏ ญง ญัง ญาง ญิง ญีง ญึง ญืง ญุง ญูง เญง แญง โญง ญอง ญวง เญียง เญือง เญิง เญอง ๚ะ
๏ ฑง ฑัง ฑาง ฑิง ฑีง ฑึง ฑืง ฑุง ฑูง เฑง แฑง โฑง ฑอง ฑวง เฑียง เฑือง เฑิง เฑอง ๚ะ
๏ ฒง ฒัง ฒาง ฒิง ฒีง ฒึง ฒืง ฒุง ฒูง เฒง แฒง โฒง ฒอง ฒวง เฒียง เฒือง เฒิง เฒอง ๚ะ
๏ ณง ณัง ณาง ณิง ณีง ณึง ณืง ณุง ณูง เณง แณง โณง ณอง ณวง เณียง เณือง เณิง เณอง ๚ะ
๏ ทง ทัง ทาง ทิง ทีง ทึง ทืง ทุง ทูง เทง แทง โทง ทอง ทวง เทียง เทือง เทิง เทอง ๚ะ
๏ ธง ธัง ธาง ธิง ธีง ธึง ธืง ธุง ธูง เธง แธง โธง ธอง ธวง เธียง เธือง เธิง เธอง ๚ะ
๏ นง นัง นาง นิง นีง นึง นืง นุง นูง เนง แนง โนง นอง นวง เนียง เนือง เนิง เนอง ๚ะ
๏ พง พัง พาง พิง พีง พึง พืง พุง พูง เพง แพง โพง พอง พวง เพียง เพือง เพิง เพอง ๚ะ
๏ ฟง ฟัง ฟาง ฟิง ฟีง ฟึง ฟืง ฟุง ฟูง เฟง แฟง โฟง ฟอง ฟวง เฟียง เฟือง เฟิง เฟอง ๚ะ
๏ ภง ภัง ภาง ภิง ภีง ภึง ภืง ภุง ภูง เภง แภง โภง ภอง ภวง เภียง เภือง เภิง เภอง ๚ะ
๏ มง มัง มาง มิง มีง มึง มืง มุง มูง เมง แมง โมง มอง มวง เมียง เมือง เมิง เมอง ๚ะ
๏ ยง ยัง ยาง ยิง ยีง ยึง ยืง ยุง ยูง เยง แยง โยง ยอง ยวง เยียง เยือง เยิง เยอง ๚ะ
๏ รง รัง ราง ริง รีง รึง รืง รุง รูง เรง แรง โรง รอง รวง เรียง เรือง เริง เรอง ๚ะ
๏ ลง ลัง ลาง ลิง ลีง ลึง ลืง ลุง ลูง เลง แลง โลง ลอง ลวง เลียง เลือง เลิง เลอง ๚ะ
๏ วง วัง วาง วิง วีง วึง วืง วุง วูง เวง แวง โวง วอง ววง เวียง เวือง เวิง เวอง ๚ะ
๏ ฬง ฬัง ฬาง ฬิง ฬีง ฬึง ฬืง ฬุง ฬูง เฬง แฬง โฬง ฬอง ฬวง เฬียง เฬือง เฬิง เฬอง ๚ะ
๏ ฮง ฮัง ฮาง ฮิง ฮีง ฮึง ฮืง ฮุง ฮูง เฮง แฮง โฮง ฮอง ฮวง เฮียง เฮือง เฮิง เฮอง ๚ะ
---
๏ ผันด้วยไม้  ่  ้ เปน ๓ ดังนี้ ๚ะ
คง

ค้ง
คัง

คั้ง
คาง

ค้าง
คิง

คิ้ง

ค่ง


คั่ง


ค่าง


คิ่ง

คีง

คี้ง
คึง

คึ้ง
คืง

คื้ง
คุง

คุ้ง

คี่ง


คึ่ง


คื่ง


คุ่ง

คูง

คู้ง
เคง

เค้ง
แคง

แค้ง
โคง

โค้ง

คู่ง


เค่ง


แค่ง


โค่ง

คอง

ค้อง
ควง

ค้วง
เคียง

เคี้ยง




ค่อง


ค่วง


เคี่ยง




เคือง

เคื้อง
เคิง

เคิ้ง
เคอง

เค้อง




เคื่อง


เคิ่ง


เค่อง




---
๏ ยังอีก ๒๓ อักษรผันเหมือนกันดังนี้ ๚ะ
---
๏ อักษรใช้สกด ในแม่กง ได้แต่ตัว ง กับนฤคหิตก็ใช้ได้บ้าง ๚ะ
---
๏ ต่อนี้ไปคำกลอนสำหรับอ่านเทียบในแม่กง ๚ะ
๏ ฉบัง ๑๖ ๏ ขึ้นกงจงจำสำคัญ ทั้งกนปนกัน รำพรรณ์มิ่งไม้ในดง ๚ะ
๏ ไกรกร่างยางยูงสูงระหง ตลิงปลิงปริงประยง คันทรงส่งกลิ่นฝิ่นฝาง ๚ะ
๏ มะม่วงพลวงพลองช้องนาง หล่นเกลื่อนเถื่อนทาง กินพลางเดินพลางหว่างเนิน ๚ะ
๏ เหนกวางย่างเยื้องชำเลืองเดิน เหมือนอย่างนางเชิญ พระแสงสำอางข้างเคียง ๚ะ
๏ เขาสูงฝูงหงษ์ลงเรียง เรีงร้องซ่องเสียง สำเนียงน่าฟังวังเวง ๚ะ
/*61๏ กลางไพรไก่ขันบันเลง พังเสียงเพียงเพลง ซเจ้งจำเรียงเวียงวัง ๚ะ
๏ ยูงทองร้องกะโต้งโห่งดัง เพียงฆ้องกลองระฆัง แตรสังข์กังสะดาลขานเสียง ๚ะ
๏ กะลิงกะลางนางนวนนอนเรียง พระยาลคล้เคียง แอ่นเอี้ยงอีโก้งโทงเทง ๚ะ
๏ ค้อนทองเสียงร้องปองเปง เพลินฟังวังเวง อีเก้งเริงร้องลองเชิง ๚ะ
๏ ฝูงละมั่งฝังดินกินเพลิง คางแขงแรงเร็ง ยืนเบิ่งบึ้งหน้าตาโพลง ๚ะ
๏ ป่าสูงยูงยางช้างโขลง อึงคะนึงผึงโผง โยงกันแล่นน้ำคล่ำไป ๚ะ จบแม่กงเท่านี้ ๚ะ
---
๏ ในแม่ กก กด กบ ๓ แม่นี้ เปนคำตายทั้งสิ้น ผันด้วยไม้  ่  ้ ไม่ได้ ๚ะ
---
๏ อักษรสูง ๑๑ ตัวแจกในแม่ กก ดังนี้ ๚ะ
๏ ขก ขัก ขาก ขิก ขีก ขึก ขืก ขุก ขูก เขก แขก โขก ขอก ขวก เขียก เขือก เขิก เขอก ๚ะ
๏ ฃก ฃัก ฃาก ฃิก ฃีก ฃึก ฃืก ฃุก ฃูก เฃก แฃก โฃก ฃอก ฃวก เฃียก เฃือก เฃิก เฃอก ๚ะ
๏ ฉก ฉัก ฉาก ฉิก ฉีก ฉึก ฉืก ฉุก ฉูก เฉก แฉก โฉก ฉอก ฉวก เฉียก เฉือก เฉิก เฉอก ๚ะ
๏ ฐก ฐัก ฐาก ฐิก ฐีก ฐึก ฐืก ฐุก ฐูก เฐก แฐก โฐก ฐอก ฐวก เฐียก เฐือก เฐิก เฐอก ๚ะ
๏ ถก ถัก ถาก ถิก ถีก ถึก ถืก ถุก ถูก เถก แถก โถก ถอก ถวก เถียก เถือก เถิก เถอก ๚ะ
๏ ผก ผัก ผาก ผิก ผีก ผึก ผืก ผุก ผูก เผก แผก โผก ผอก ผวก เผียก เผือก เผิก เผอก ๚ะ
๏ ฝก ฝัก ฝาก ฝิก ฝีก ฝึก ฝืก ฝุก ฝูก เฝก แฝก โฝก ฝอก ฝวก เฝียก เฝือก เฝิก เฝอก ๚ะ
๏ ศก ศัก ศาก ศิก ศีก ศึก ศืก ศุก ศูก เศก แศก โศก ศอก ศวก เศียก เศือก เศิก เศอก ๚ะ
๏ ษก ษัก ษาก ษิก ษีก ษึก ษืก ษุก ษูก เษก แษก โษก ษอก ษวก เษียก เษือก เษิก เษอก ๚ะ
๏ สก สัก สาก สิก สีก สึก สืก สุก สูก เสก แสก โสก สอก สวก เสียก เสือก เสิก เสอก ๚ะ
๏ หก หัก หาก หิก หีก หึก หืก หุก หูก เหก แหก โหก หอก หวก เหียก เหือก เหิก เหอก ๚ะ
---
๏ อักษรกลาง ๙ แจกแม่ กก ดังนี้ ๚ะ
๏ กก กัก กาก กิก กีก กึก กืก กุก กูก เกก แกก โกก กอก กวก เกียก เกือก เกิก เกอก ๚ะ
๏ จก จัก จาก จิก จีก จึก จืก จุก จูก เจก แจก โจก จอก จวก เจียก เจือก เจิก เจอก ๚ะ
๏ ฎก ฎัก ฎาก ฎิก ฎีก ฎึก ฎืก ฎุก ฎูก เฎก แฎก โฎก ฎอก ฎวก เฎียก เฎือก เฎิก เฎอก ๚ะ
๏ ฏก ฏัก ฏาก ฏิก ฏีก ฏึก ฏืก ฏุก ฏูก เฏก แฏก โฏก ฏอก ฏวก เฏียก เฏือก เฏิก เฏอก ๚ะ
๏ ดก ดัก ดาก ดิก ดีก ดึก ดืก ดุก ดูก เดก แดก โดก ดอก ดวก เดียก เดือก เดิก เดอก ๚ะ
๏ ตก ตัก ตาก ติก ตีก ตึก ตืก ตุก ตูก เตก แตก โตก ตอก ตวก เตียก เตือก เติก เตอก ๚ะ
๏ บก บัก บาก บิก บีก บึก บืก บุก บูก เบก แบก โบก บอก บวก เบียก เบือก เบิก เบอก ๚ะ
๏ ปก ปัก ปาก ปิก ปีก ปึก ปืก ปุก ปูก เปก แปก โปก ปอก ปวก เปียก เปือก เปิก เปอก ๚ะ
๏ อก อัก อาก อิก อีก อึก อืก อุก อูก เอก แอก โอก ออก อวก เอียก เอือก เอิก เออก ๚ะ
---
อักษรต่ำ ๒๔ ตัว แจกในแม่ กก ดังนี้ ๚ะ
๏ คก คัก คาก คิก คีก คึก คืก คุก คูก เคก แคก โคก คอก ควก เคียก เคือก เคิก เคอก ๚ะ
๏ ฅก ฅัก ฅาก ฅิก ฅีก ฅึก ฅืก ฅุก ฅูก เฅก แฅก โฅก ฅอก ฅวก เฅียก เฅือก เฅิก เฅอก ๚ะ
๏ ฆก ฆัก ฆาก ฆิก ฆีก ฆึก ฆืก ฆุก ฆูก เฆก แฆก โฆก ฆอก ฆวก เฆียก เฆือก เฆิก เฆอก ๚ะ
๏ กก กัก กาก กิก กีก กึก กืก กุก กูก เกก แกก โกก กอก กวก เกียก เกือก เกิก เกอก ๚ะ
๏ ชก ชัก ชาก ชิก ชีก ชึก ชืก ชุก ชูก เชก แชก โชก ชอก ชวก เชียก เชือก เชิก เชอก ๚ะ
๏ ซก ซัก ซาก ซิก ซีก ซึก ซืก ซุก ซูก เซก แซก โซก ซอก ซวก เซียก เซือก เซิก เซอก ๚ะ
๏ ฌก ฌัก ฌาก ฌิก ฌีก ฌึก ฌืก ฌุก ฌูก เฌก แฌก โฌก ฌอก ฌวก เฌียก เฌือก เฌิก เฌอก ๚ะ
๏ ญก ญัก ญาก ญิก ญีก ญึก ญืก ญุก ญูก เญก แญก โญก ญอก ญวก เญียก เญือก เญิก เญอก ๚ะ
๏ ฑก ฑัก ฑาก ฑิก ฑีก ฑึก ฑืก ฑุก ฑูก เฑก แฑก โฑก ฑอก ฑวก เฑียก เฑือก เฑิก เฑอก ๚ะ
๏ ฒก ฒัก ฒาก ฒิก ฒีก ฒึก ฒืก ฒุก ฒูก เฒก แฒก โฒก ฒอก ฒวก เฒียก เฒือก เฒิก เฒอก ๚ะ
๏ ณก ณัก ณาก ณิก ณีก ณึก ณืก ณุก ณูก เณก แณก โณก ณอก ณวก เณียก เณือก เณิก เณอก ๚ะ
๏ ทก ทัก ทาก ทิก ทีก ทึก ทืก ทุก ทูก เทก แทก โทก ทอก ทวก เทียก เทือก เทิก เทอก ๚ะ
๏ ธก ธัก ธาก ธิก ธีก ธึก ธืก ธุก ธูก เธก แธก โธก ธอก ธวก เธียก เธือก เธิก เธอก ๚ะ
๏ นก นัก นาก นิก นีก นึก นืก นุก นูก เนก แนก โนก นอก นวก เนียก เนือก เนิก เนอก ๚ะ
๏ พก พัก พาก พิก พีก พึก พืก พุก พูก เพก แพก โพก พอก พวก เพียก เพือก เพิก เพอก ๚ะ
๏ ฟก ฟัก ฟาก ฟิก ฟีก ฟึก ฟืก ฟุก ฟูก เฟก แฟก โฟก ฟอก ฟวก เฟียก เฟือก เฟิก เฟอก ๚ะ
๏ ภก ภัก ภาก ภิก ภีก ภึก ภืก ภุก ภูก เภก แภก โภก ภอก ภวก เภียก เภือก เภิก เภอก ๚ะ
๏ มก มัก มาก มิก มีก มึก มืก มุก มูก เมก แมก โมก มอก มวก เมียก เมือก เมิก เมอก ๚ะ
๏ ยก ยัก ยาก ยิก ยีก ยึก ยืก ยุก ยูก เยก แยก โยก ยอก ยวก เยียก เยือก เยิก เยอก ๚ะ
๏ รก รัก ราก ริก รีก รึก รืก รุก รูก เรก แรก โรก รอก รวก เรียก เรือก เริก เรอก ๚ะ
๏ ลก ลัก ลาก ลิก ลีก ลึก ลืก ลุก ลูก เลก แลก โลก ลอก ลวก เลียก เลือก เลิก เลอก ๚ะ
๏ วก วัก วาก วิก วีก วึก วืก วุก วูก เวก แวก โวก วอก ววก เวียก เวือก เวิก เวอก ๚ะ
๏ ฬก ฬัก ฬาก ฬิก ฬีก ฬึก ฬืก ฬุก ฬูก เฬก แฬก โฬก ฬอก ฬวก เฬียก เฬือก เฬิก เฬอก ๚ะ
๏ ฮก ฮัก ฮาก ฮิก ฮีก ฮึก ฮืก ฮุก ฮูก เฮก แฮก โฮก ฮอก ฮวก เฮียก เฮือก เฮิก เฮอก ๚ะ
---
๏ อักษรใช้สกดในแม่ กก ๖ อักษร คือ ก ข ข ค ฅ ฆ ๚ะ
---
๏ ต่อไปนี้คำกลอนสำหรับอ่านเทียบในแม่ กก ๚ะ
๏ ยานี ๑๑ ๏ ขึ้นกกตกทุกข์ยาก แสนลำบากจากเวียงไชย มันเผือกเลือกเผาไฟ กินผลไม้ได้เปนแรง
๏ รอน ๆ อ่อนอัษฎงค์ พระสุริยงเย็นยอแสง ช่วงดังน้ำครั่งแดง แฝงเมฆเขาเงาเมรุธร ๚ะ
๏ ลิงค่างครางโครกครอก ฝูงจิ้งจอกออกเห่าหอน ชนีวิเวกวอน นกหกร่อนนอนรังเรียง ๚ะ
๏ ลูกนกยกปีกป้อง อ้าปากร้องซ้องแซ่เสียง แม่นกปกปีกเคียง เลี้ยงลูกอ่อนป้อนอาหาร ๚ะ
๏ ภูธรนอนเนีนเขา เคียงคลึงเคล้าเยาวมาลย์ ตกยากจากศฤงคาร สงสารน้องหมองภักตรา ๚ะ
/*67๏ ยากเย็นเหนหน้าเจ้า สร่างโศกเศร้าเจ้าพี่อา อยู่วังดังจันทรา มาหม่นหมองลอองนวล ๚ะ
๏ เพื่อนทุกข์ศุขโศกเศร้า จะรักเจ้าเฝ้าสงวน มิ่งขวัญอย่ารัญจวน นวลภักตร์น้องจะหมองศรี ๚ะ
๏ ชวนชื่นกลืนกล้ำกลิ่น มิรู้สิ้นกลิ่นมาลี คลึงเคล้าเย้ายวนยื ที่ทุกข์ร้อนหย่อนเย็นทรวง ๚ะ
๏ จบแม่ กก เท่านี้ ๚ะ
---
๏ อักษรสูง ๑๑ ตัวแจกในแม่ กด ดังนี้ ๚ะ
๏ ขด ขัด ขาด ขิด ขีด ขึด ขืด ขุด ขูด เขด แขด โขด ขอด ขวด เขียด เขือด เขิด เขอด ๚ะ
๏ ฃด ฃัด ฃาด ฃิด ฃีด ฃึด ฃืด ฃุด ฃูด เฃด แฃด โฃด ฃอด ฃวด เฃียด เฃือด เฃิด เฃอด ๚ะ
๏ ฉด ฉัด ฉาด ฉิด ฉีด ฉึด ฉืด ฉุด ฉูด เฉด แฉด โฉด ฉอด ฉวด เฉียด เฉือด เฉิด เฉอด ๚ะ
๏ ฐด ฐัด ฐาด ฐิด ฐีด ฐึด ฐืด ฐุด ฐูด เฐด แฐด โฐด ฐอด ฐวด เฐียด เฐือด เฐิด เฐอด ๚ะ
๏ ถด ถัด ถาด ถิด ถีด ถึด ถืด ถุด ถูด เถด แถด โถด ถอด ถวด เถียด เถือด เถิด เถอด ๚ะ
๏ ผด ผัด ผาด ผิด ผีด ผึด ผืด ผุด ผูด เผด แผด โผด ผอด ผวด เผียด เผือด เผิด เผอด ๚ะ
๏ ฝด ฝัด ฝาด ฝิด ฝีด ฝึด ฝืด ฝุด ฝูด เฝด แฝด โฝด ฝอด ฝวด เฝียด เฝือด เฝิด เฝอด ๚ะ
๏ ศด ศัด ศาด ศิด ศีด ศึด ศืด ศุด ศูด เศด แศด โศด ศอด ศวด เศียด เศือด เศิด เศอด ๚ะ
๏ ษด ษัด ษาด ษิด ษีด ษึด ษืด ษุด ษูด เษด แษด โษด ษอด ษวด เษียด เษือด เษิด เษอด ๚ะ
๏ สด สัด สาด สิด สีด สึด สืด สุด สูด เสด แสด โสด สอด สวด เสียด เสือด เสิด เสอด ๚ะ
๏ หด หัด หาด หิด หีด หึด หืด หุด หูด เหด แหด โหด หอด หวด เหียด เหือด เหิด เหอด ๚ะ
---
๏ อักษรกลาง ๙ แจกในแม่ กด ดังนี้ ๚ะ
๏ กด กัด กาด กิด กีด กึด กืด กุด กูด เกด แกด โกด กอด กวด เกียด เกือด เกิด เกอด ๚ะ
๏ จด จัด จาด จิด จีด จึด จืด จุด จูด เจด แจด โจด จอด จวด เจียด เจือด เจิด เจอด ๚ะ
๏ ฎด ฎัด ฎาด ฎิด ฎีด ฎึด ฎืด ฎุด ฎูด เฎด แฎด โฎด ฎอด ฎวด เฎียด เฎือด เฎิด เฎอด ๚ะ
๏ ฏด ฏัด ฏาด ฏิด ฏีด ฏึด ฏืด ฏุด ฏูด เฏด แฏด โฏด ฏอด ฏวด เฏียด เฏือด เฏิด เฏอด ๚ะ
๏ ดด ดัด ดาด ดิด ดีด ดึด ดืด ดุด ดูด เดด แดด โดด ดอด ดวด เดียด เดือด เดิด เดอด ๚ะ
๏ ตด ตัด ตาด ติด ตีด ตึด ตืด ตุด ตูด เตด แตด โตด ตอด ตวด เตียด เตือด เติด เตอด ๚ะ
๏ บด บัด บาด บิด บีด บึด บืด บุด บูด เบด แบด โบด บอด บวด เบียด เบือด เบิด เบอด ๚ะ
๏ ปด ปัด ปาด ปิด ปีด ปึด ปืด ปุด ปูด เปด แปด โปด ปอด ปวด เปียด เปือด เปิด เปอด ๚ะ
๏ อด อัด อาด อิด อีด อึด อืด อุด อูด เอด แอด โอด ออด อวด เอียด เอือด เอิด เออด ๚ะ
---
อักษรต่ำ ๒๔ ตัว แจกในแม่ กด ดังนี้ ๚ะ
๏ คด คัด คาด คิด คีด คึด คืด คุด คูด เคด แคด โคด คอด ควด เคียด เคือด เคิด เคอด ๚ะ
๏ ฅด ฅัด ฅาด ฅิด ฅีด ฅึด ฅืด ฅุด ฅูด เฅด แฅด โฅด ฅอด ฅวด เฅียด เฅือด เฅิด เฅอด ๚ะ
๏ ฆด ฆัด ฆาด ฆิด ฆีด ฆึด ฆืด ฆุด ฆูด เฆด แฆด โฆด ฆอด ฆวด เฆียด เฆือด เฆิด เฆอด ๚ะ
๏ กด กัด กาด กิด กีด กึด กืด กุด กูด เกด แกด โกด กอด กวด เกียด เกือด เกิด เกอด ๚ะ
๏ ชด ชัด ชาด ชิด ชีด ชึด ชืด ชุด ชูด เชด แชด โชด ชอด ชวด เชียด เชือด เชิด เชอด ๚ะ
๏ ซด ซัด ซาด ซิด ซีด ซึด ซืด ซุด ซูด เซด แซด โซด ซอด ซวด เซียด เซือด เซิด เซอด ๚ะ
๏ ฌด ฌัด ฌาด ฌิด ฌีด ฌึด ฌืด ฌุด ฌูด เฌด แฌด โฌด ฌอด ฌวด เฌียด เฌือด เฌิด เฌอด ๚ะ
๏ ญด ญัด ญาด ญิด ญีด ญึด ญืด ญุด ญูด เญด แญด โญด ญอด ญวด เญียด เญือด เญิด เญอด ๚ะ
๏ ฑด ฑัด ฑาด ฑิด ฑีด ฑึด ฑืด ฑุด ฑูด เฑด แฑด โฑด ฑอด ฑวด เฑียด เฑือด เฑิด เฑอด ๚ะ
๏ ฒด ฒัด ฒาด ฒิด ฒีด ฒึด ฒืด ฒุด ฒูด เฒด แฒด โฒด ฒอด ฒวด เฒียด เฒือด เฒิด เฒอด ๚ะ
๏ ณด ณัด ณาด ณิด ณีด ณึด ณืด ณุด ณูด เณด แณด โณด ณอด ณวด เณียด เณือด เณิด เณอด ๚ะ
๏ ทด ทัด ทาด ทิด ทีด ทึด ทืด ทุด ทูด เทด แทด โทด ทอด ทวด เทียด เทือด เทิด เทอด ๚ะ
๏ ธด ธัด ธาด ธิด ธีด ธึด ธืด ธุด ธูด เธด แธด โธด ธอด ธวด เธียด เธือด เธิด เธอด ๚ะ
๏ นด นัด นาด นิด นีด นึด นืด นุด นูด เนด แนด โนด นอด นวด เนียด เนือด เนิด เนอด ๚ะ
๏ พด พัด พาด พิด พีด พึด พืด พุด พูด เพด แพด โพด พอด พวด เพียด เพือด เพิด เพอด ๚ะ
๏ ฟด ฟัด ฟาด ฟิด ฟีด ฟึด ฟืด ฟุด ฟูด เฟด แฟด โฟด ฟอด ฟวด เฟียด เฟือด เฟิด เฟอด ๚ะ
๏ ภด ภัด ภาด ภิด ภีด ภึด ภืด ภุด ภูด เภด แภด โภด ภอด ภวด เภียด เภือด เภิด เภอด ๚ะ
๏ มด มัด มาด มิด มีด มึด มืด มุด มูด เมด แมด โมด มอด มวด เมียด เมือด เมิด เมอด ๚ะ
๏ ยด ยัด ยาด ยิด ยีด ยึด ยืด ยุด ยูด เยด แยด โยด ยอด ยวด เยียด เยือด เยิด เยอด ๚ะ
๏ รด รัด ราด ริด รีด รึด รืด รุด รูด เรด แรด โรด รอด รวด เรียด เรือด เริด เรอด ๚ะ
๏ ลด ลัด ลาด ลิด ลีด ลึด ลืด ลุด ลูด เลด แลด โลด ลอด ลวด เลียด เลือด เลิด เลอด ๚ะ
๏ วด วัด วาด วิด วีด วึด วืด วุด วูด เวด แวด โวด วอด ววด เวียด เวือด เวิด เวอด ๚ะ
๏ ฬด ฬัด ฬาด ฬิด ฬีด ฬึด ฬืด ฬุด ฬูด เฬด แฬด โฬด ฬอด ฬวด เฬียด เฬือด เฬิด เฬอด ๚ะ
๏ ฮด ฮัด ฮาด ฮิด ฮีด ฮึด ฮืด ฮุด ฮูด เฮด แฮด โฮด ฮอด ฮวด เฮียด เฮือด เฮิด เฮอด ๚ะ
---
๏ อักษรควรใช้สกดในแม่กด ๑๘ อักษร คือ จ ฉ ช ซ ฌ ฎ ฏ ฐ ฑ ฒ ด ต ถ ท ธ ศ ษ ส ๚ะ
---
๏ ต่อนี้ไปคำกลอนสำหรับอ่านเทียบในแม่ กด ๚ะ
๏ ยานี ๑๑ ๏ ขึ้นกดบทอัศจรรย์ เสียงครื้นครั่นชั้นเขาหลวง นกหกตกรังรวง สัตว์ทั้งปวงง่วงงุนโงง ๚ะ
๏ แดนดินถิ่นมนุษย์ เสียงดังดุจเพลิงโพลง ตึกกว้านบ้านเรือนโรง โคลงคลอนเคลื่อนขะเยือนโยน ๚ะ
๏ บ้านช่องคลองเล็กใหญ่ บ้างตื่นไฟตกใจโจน ปลูกเพื่อนเตือนตะโกน ลุกโลดโผนโดนกันเอง ๚ะ
๏ พิณพาทย์ระนาดฆ้อง ตะโพนกลองร้องเปนเพลง ระฆังดังวังเวง โหงงหง่างเหง่งเก่งก่างดัง ๚ะ
๏ ขุนนางต่างลุกวิ่ง ท่านผู้หญิงวิ่งยุดหลัง พันละวันดันตึงตัง พลั้งพลัดตกหกคะเมน ๚ะ
๏ พระสงฆ์ลงจากกุฏิ วิ่งอุดตลุดฉุดมือเณร หลวงชีหนีหลวงเถร ลงโคลนเลนเผ่นผาดโผน ๚ะ
๏ พวกวัดพลัดเข้าบ้าน ล้านต่อล้านซานเซโดน ต้นไม้ไกวเอนโอน ลิงค่างโจนโผนหกหัน ๚ะ
๏ พวกผีที่ปั้นลูก ติดจมูกลูกตาพลัน ขิกขิกระริกกัน ปั้นไม่ทันมันเดือดใจ ๚ะ
๏ สององค์ทรงสังวาศ โลกธาตุหวาดหวั่นไหว ตื่นนอนอ่อนอกใจ เดินไม่ได้ให้อาดูร ๚ะ
๏ จบแม่กด ๚ะ
---
๏ อักษรสูง ๑๑ แจกในแม่กบ ดังนี้ ๚ะ
๏ ขบ ขับ ขาบ ขิบ ขีบ ขึบ ขืบ ขุบ ขูบ เขบ แขบ โขบ ขอบ ขวบ เขียบ เขือบ เขิบ เขอบ ๚ะ
๏ ฃบ ฃับ ฃาบ ฃิบ ฃีบ ฃึบ ฃืบ ฃุบ ฃูบ เฃบ แฃบ โฃบ ฃอบ ฃวบ เฃียบ เฃือบ เฃิบ เฃอบ ๚ะ
๏ ฉบ ฉับ ฉาบ ฉิบ ฉีบ ฉึบ ฉืบ ฉุบ ฉูบ เฉบ แฉบ โฉบ ฉอบ ฉวบ เฉียบ เฉือบ เฉิบ เฉอบ ๚ะ
๏ ฐบ ฐับ ฐาบ ฐิบ ฐีบ ฐึบ ฐืบ ฐุบ ฐูบ เฐบ แฐบ โฐบ ฐอบ ฐวบ เฐียบ เฐือบ เฐิบ เฐอบ ๚ะ
๏ ถบ ถับ ถาบ ถิบ ถีบ ถึบ ถืบ ถุบ ถูบ เถบ แถบ โถบ ถอบ ถวบ เถียบ เถือบ เถิบ เถอบ ๚ะ
๏ ผบ ผับ ผาบ ผิบ ผีบ ผึบ ผืบ ผุบ ผูบ เผบ แผบ โผบ ผอบ ผวบ เผียบ เผือบ เผิบ เผอบ ๚ะ
๏ ฝบ ฝับ ฝาบ ฝิบ ฝีบ ฝึบ ฝืบ ฝุบ ฝูบ เฝบ แฝบ โฝบ ฝอบ ฝวบ เฝียบ เฝือบ เฝิบ เฝอบ ๚ะ
๏ ศบ ศับ ศาบ ศิบ ศีบ ศึบ ศืบ ศุบ ศูบ เศบ แศบ โศบ ศอบ ศวบ เศียบ เศือบ เศิบ เศอบ ๚ะ
๏ ษบ ษับ ษาบ ษิบ ษีบ ษึบ ษืบ ษุบ ษูบ เษบ แษบ โษบ ษอบ ษวบ เษียบ เษือบ เษิบ เษอบ ๚ะ
๏ สบ สับ สาบ สิบ สีบ สึบ สืบ สุบ สูบ เสบ แสบ โสบ สอบ สวบ เสียบ เสือบ เสิบ เสอบ ๚ะ
๏ หบ หับ หาบ หิบ หีบ หึบ หืบ หุบ หูบ เหบ แหบ โหบ หอบ หวบ เหียบ เหือบ เหิบ เหอบ ๚ะ
---
๏ อักษรกลาง ๙ แจกในแม่ กบ ดังนี้ ๚ะ
๏ กบ กับ กาบ กิบ กีบ กึบ กืบ กุบ กูบ เกบ แกบ โกบ กอบ กวบ เกียบ เกือบ เกิบ เกอบ ๚ะ
๏ จบ จับ จาบ จิบ จีบ จึบ จืบ จุบ จูบ เจบ แจบ โจบ จอบ จวบ เจียบ เจือบ เจิบ เจอบ ๚ะ
๏ ฎบ ฎับ ฎาบ ฎิบ ฎีบ ฎึบ ฎืบ ฎุบ ฎูบ เฎบ แฎบ โฎบ ฎอบ ฎวบ เฎียบ เฎือบ เฎิบ เฎอบ ๚ะ
๏ ฏบ ฏับ ฏาบ ฏิบ ฏีบ ฏึบ ฏืบ ฏุบ ฏูบ เฏบ แฏบ โฏบ ฏอบ ฏวบ เฏียบ เฏือบ เฏิบ เฏอบ ๚ะ
๏ ดบ ดับ ดาบ ดิบ ดีบ ดึบ ดืบ ดุบ ดูบ เดบ แดบ โดบ ดอบ ดวบ เดียบ เดือบ เดิบ เดอบ ๚ะ
๏ ตบ ตับ ตาบ ติบ ตีบ ตึบ ตืบ ตุบ ตูบ เตบ แตบ โตบ ตอบ ตวบ เตียบ เตือบ เติบ เตอบ ๚ะ
๏ บบ บับ บาบ บิบ บีบ บึบ บืบ บุบ บูบ เบบ แบบ โบบ บอบ บวบ เบียบ เบือบ เบิบ เบอบ ๚ะ
๏ ปบ ปับ ปาบ ปิบ ปีบ ปึบ ปืบ ปุบ ปูบ เปบ แปบ โปบ ปอบ ปวบ เปียบ เปือบ เปิบ เปอบ ๚ะ
๏ อบ อับ อาบ อิบ อีบ อึบ อืบ อุบ อูบ เอบ แอบ โอบ ออบ อวบ เอียบ เอือบ เอิบ เออบ ๚ะ
---
๏ อักษรต่ำ ๒๔ ตัว แจกในแม่ กบ ดังนี้ ๚ะ
๏ คบ คับ คาบ คิบ คีบ คึบ คืบ คุบ คูบ เคบ แคบ โคบ คอบ ควบ เคียบ เคือบ เคิบ เคอบ ๚ะ
๏ ฅบ ฅับ ฅาบ ฅิบ ฅีบ ฅึบ ฅืบ ฅุบ ฅูบ เฅบ แฅบ โฅบ ฅอบ ฅวบ เฅียบ เฅือบ เฅิบ เฅอบ ๚ะ
๏ ฆบ ฆับ ฆาบ ฆิบ ฆีบ ฆึบ ฆืบ ฆุบ ฆูบ เฆบ แฆบ โฆบ ฆอบ ฆวบ เฆียบ เฆือบ เฆิบ เฆอบ ๚ะ
๏ กบ กับ กาบ กิบ กีบ กึบ กืบ กุบ กูบ เกบ แกบ โกบ กอบ กวบ เกียบ เกือบ เกิบ เกอบ ๚ะ
๏ ชบ ชับ ชาบ ชิบ ชีบ ชึบ ชืบ ชุบ ชูบ เชบ แชบ โชบ ชอบ ชวบ เชียบ เชือบ เชิบ เชอบ ๚ะ
๏ ซบ ซับ ซาบ ซิบ ซีบ ซึบ ซืบ ซุบ ซูบ เซบ แซบ โซบ ซอบ ซวบ เซียบ เซือบ เซิบ เซอบ ๚ะ
๏ ฌบ ฌับ ฌาบ ฌิบ ฌีบ ฌึบ ฌืบ ฌุบ ฌูบ เฌบ แฌบ โฌบ ฌอบ ฌวบ เฌียบ เฌือบ เฌิบ เฌอบ ๚ะ
๏ ญบ ญับ ญาบ ญิบ ญีบ ญึบ ญืบ ญุบ ญูบ เญบ แญบ โญบ ญอบ ญวบ เญียบ เญือบ เญิบ เญอบ ๚ะ
๏ ฑบ ฑับ ฑาบ ฑิบ ฑีบ ฑึบ ฑืบ ฑุบ ฑูบ เฑบ แฑบ โฑบ ฑอบ ฑวบ เฑียบ เฑือบ เฑิบ เฑอบ ๚ะ
๏ ฒบ ฒับ ฒาบ ฒิบ ฒีบ ฒึบ ฒืบ ฒุบ ฒูบ เฒบ แฒบ โฒบ ฒอบ ฒวบ เฒียบ เฒือบ เฒิบ เฒอบ ๚ะ
๏ ณบ ณับ ณาบ ณิบ ณีบ ณึบ ณืบ ณุบ ณูบ เณบ แณบ โณบ ณอบ ณวบ เณียบ เณือบ เณิบ เณอบ ๚ะ
๏ ทบ ทับ ทาบ ทิบ ทีบ ทึบ ทืบ ทุบ ทูบ เทบ แทบ โทบ ทอบ ทวบ เทียบ เทือบ เทิบ เทอบ ๚ะ
๏ ธบ ธับ ธาบ ธิบ ธีบ ธึบ ธืบ ธุบ ธูบ เธบ แธบ โธบ ธอบ ธวบ เธียบ เธือบ เธิบ เธอบ ๚ะ
๏ นบ นับ นาบ นิบ นีบ นึบ นืบ นุบ นูบ เนบ แนบ โนบ นอบ นวบ เนียบ เนือบ เนิบ เนอบ ๚ะ
๏ พบ พับ พาบ พิบ พีบ พึบ พืบ พุบ พูบ เพบ แพบ โพบ พอบ พวบ เพียบ เพือบ เพิบ เพอบ ๚ะ
๏ ฟบ ฟับ ฟาบ ฟิบ ฟีบ ฟึบ ฟืบ ฟุบ ฟูบ เฟบ แฟบ โฟบ ฟอบ ฟวบ เฟียบ เฟือบ เฟิบ เฟอบ ๚ะ
๏ ภบ ภับ ภาบ ภิบ ภีบ ภึบ ภืบ ภุบ ภูบ เภบ แภบ โภบ ภอบ ภวบ เภียบ เภือบ เภิบ เภอบ ๚ะ
๏ มบ มับ มาบ มิบ มีบ มึบ มืบ มุบ มูบ เมบ แมบ โมบ มอบ มวบ เมียบ เมือบ เมิบ เมอบ ๚ะ
๏ ยบ ยับ ยาบ ยิบ ยีบ ยึบ ยืบ ยุบ ยูบ เยบ แยบ โยบ ยอบ ยวบ เยียบ เยือบ เยิบ เยอบ ๚ะ
๏ รบ รับ ราบ ริบ รีบ รึบ รืบ รุบ รูบ เรบ แรบ โรบ รอบ รวบ เรียบ เรือบ เริบ เรอบ ๚ะ
๏ ลบ ลับ ลาบ ลิบ ลีบ ลึบ ลืบ ลุบ ลูบ เลบ แลบ โลบ ลอบ ลวบ เลียบ เลือบ เลิบ เลอบ ๚ะ
๏ วบ วับ วาบ วิบ วีบ วึบ วืบ วุบ วูบ เวบ แวบ โวบ วอบ ววบ เวียบ เวือบ เวิบ เวอบ ๚ะ
๏ ฬบ ฬับ ฬาบ ฬิบ ฬีบ ฬึบ ฬืบ ฬุบ ฬูบ เฬบ แฬบ โฬบ ฬอบ ฬวบ เฬียบ เฬือบ เฬิบ เฬอบ ๚ะ
๏ ฮบ ฮับ ฮาบ ฮิบ ฮีบ ฮึบ ฮืบ ฮุบ ฮูบ เฮบ แฮบ โฮบ ฮอบ ฮวบ เฮียบ เฮือบ เฮิบ เฮอบ ๚ะ
---
๏ อักษรใช้สกดในแม่ กบ ๗ อักษร คือ บ ป ผ ฝ พ ฟ ภ ๚ะ
---
๏ ต่อนี้ไปคำกลอนสำหรับอ่านเทียบในแม่ กบ
๏ ยานี ๑๑ ๏ ขึ้นกบจบแม่กด พระดาบศบูชากูณฑ์ ผาศุกรุกขมูล ภูลสวัสดิสัถาวร ๚ะ
๏ ระงับหลับเนตรนิ่ง เอนองค์อิงพิงสิงขร เหมือนกับหลับสนิทนอน สังวรศีลอภิญญาณ ๚ะ
๏ บำเพ็ญเลงเห็นจบ พื้นพิภพจบจักระวาฬ สวรรค์ชั้นวิมาน ท่านเหนแจ้งแหล่งโลกา ๚ะ
๏ เข้าฌานนานนับเดือน ไม่ขะเยือนเคลื่อนกายา จำศีลกินวาตา เปนผาศุกทุกเดือนปี ๚ะ
๏ วันนั้นครั้นดินไหว เกิดเหตุใหญ่ในปะถะพี เล็งดูรู้คะดี กาลกิณีสี่ประการ ๚ะ
/*80๏ ประกอบชอบเปนผิด กลับจริตผิดโบราณ สามัญอันธพาล ผลาญคนซื่อถือสัตย์ธรรม์ ๚ะ
๏ ลูกศิษย์คิดล้างครู ลูกไม่รู้คุณพ่อมัน ส่อเสียดเบียดเบียนกัน ลอบฆ่าฟันคือตัณหา ๚ะ
๏ โลภลาภบาปบคิด โจทย์จับผิดฤษยา อุระพะสุธา ป่วนเปนบ้าฟ้าบดบัง ๚ะ
๏ บันดาสามัญสัตว เกิดวิบัติปัติปาปัง ไตรยุคทุกขตะรัง สังวัจฉะระอะวะสาน ๚ะ
๏ จบแม่กบ ๚ะ
---
๏ ในแม่ กก กด กบ ๓ แม่นี้ เปนคำตายทั้งสิ้น ผันด้วยไม้  ่  ้ ไม่ได้ แต่สำเนียงแปลกกัน ด้วยเปลี่ยนตัวกับไม้ตรี ให้สังเกตตามหมู่อักษร สูง กลาง ต่ำ ถึงเปนคำตายด้วยกัน ก็มีสำเนียงต่างกัน เปนสูงเปนต่ำในตัวเอง เหมือนอย่างคำในแม่กกว่า ถ่มขาก หัวเราะคาก | ไอขุก คลานคุก | ถูกโขก ภูลโคก | /*81ลักฉก ต่อยชก | เขียนฉาก ฉุดกระชาก | น้ำกระฉอก ช้ำชอก | ทึ้งถก เงื่อนกระทก | หวายถัก ถามทัก | ช่างถาก ปลิงทาก | โคถึก อึกกระทึก | ถาแถก กระแทก | ถ่องเถือก ทางเปนเทือก | ผันผก ชายพก | เก็บผัก อยุดพัก | แห้งผาก เสมอภาค | ไว้เปนแผนก บานพแนก | เข้าผอก ยาพอก | ถั่วเปนฝัก ผลแฟงฟัก | ของฝาก ปูฟาก | ไม้สัก ถามซัก | พระศก น้ำไหลซก | ข้าศึก ต้นซึก | ผาศุก ส้อนซุก | นกแสก เสียดแทรก | วาศอก ทางเปนซอก | น้ำหก จีนฮก |ไม้หัก หอบฮัก ๆ | ค้นหูก นกฮูก | ดังนี้เปนตัวอย่าง ๚ะ แลคำที่ใช้ไม้ตรี คือ สามก๊ก เสื่อกก | สี่กั๊ก เสียงดังกัก | กุกกู๊ หนูกุกต้นตะกู | เก๊ก เขาเกก | แก๊ก ดังแก็ก | จิ๊กๆ นกจิก | ร้องจ๊อก แหนจอก | /*82เจ๊ก โจกเจก | น้ำไหลโจ๊ก เปนโจก | เจี๊ยก กรรเจียก | กระต๊าก เข้าตาก | ตีต๊อก จักตอก | ไก่ขันเอ๊ก คนเอก | โอ๊ก โอก | อ๊อก ออก | เอี๊ยก ลำเอียก | กลืนเอื๊อก เรอเอิ๊ก | ดังนี้เปนต้น ๚ะ
---
๏ ในแม่ กด มีคำว่า ๚ะ
๏ เชือกขด ไม้คด | ข้องขัด ลอกคัด | ผ้าขาด เคียนคาด | รอยขีด สังคีต | คลองขุด มังคุด | ข้อนขอด กิ่วคอด | กบเขียด ขึ้งเคียด | ธงฉัตร พูดไม่ชัด | แดงฉาด สีชาด | ฉวยฉุด จุดชุด | ผักกระเฉด ไชยเชฐ | เฉาโฉด ช่วงโชติ | คลานถัด สายบันทัด | สถิตย์ แปดทิศ | ถอนถอด ทิ้งทอด | เปนผด ไม้ตพด | เพี้ยนผัด น้ำพระพัฒ | ผุดผาด พิงพาด | ทำผิด ยาพิศม์ | พั้งผืด พรรณ์พืชน์ | /*83ดำผุด วันพุฒ | รสเผ็ด พลอยเพชร์ | สำเนียงแผด พวกแพทย์ | สีฝัด กุ้งฟัด | รสฝาด ฟันฟาด | ของสด รีบซด | คำสัตย คลื่นซัต | ฝนสาด เผ็ดซูดซาด | ที่สุด เสื่อมซุด | นักสวด ทรงซวด | ต้นสีเสียด มารเทรียด | ประเสริฐ ทรงเทริด | ฝึกหัด จีนฮัด | เนินหาด อุปฮาด | โรคหืด ฮืดฮือ | ปั้นหวด จีนฮวด |
คำไม้ตรี แม่กด ดังนี้ ก๊าดเชิญ ร้ายกาจ | เสื้อสะก๊อด สร้วมกอด | ดังป๊อด ตับปอด | คนชื่ออ๊อด บ่นออดๆ | ลั่นดังเอี๊ยด ป่นละเอียด |
“ในแม่กบมีคำว่า”
งูขบ นำคบ | ไล่ขับ บังคับ | ผ้าเข้มขาบ จรเข้คาบ | คันขอบ รอบคอบ | ลั่นฉับ กำชับ | เป็ดถบ กระทบ | ถึงถับ สำทับ | สถูป เทียนธูป | ผ้าแถบ จวนแทบ | ประสบ เซาซบ | ฟันสับ ซ้อนซับ | คำศัพท์ มีทรัพย์ | /*84ต้องสาบ ซึมทราบ | นับครบสิบ เลือดไหลซิบๆ | เจ็บแสบ กินแซบ | ปักเสียบ เงียบเซียบ | ห้วยหุบ จรเข้ฮุบ |
คำไม้ตรีแม่กบดังนี้ หอยจุ๊บแจง ปลาไหลจุบ | ไก่เจี๊ยบ ผักกระเจียบ | ร้องปี๊บเปี๊บ เปิบเข้า | ดอกไม้ปี๊บป๊าบ ต้นปีบ ๚ะ
๏ อักษรต่ำที่มีตัว ห นำน่า ในแม่ กก กด กบ นี้ก็มีสำเนียงต่างกัน กับอักษรต่ำดุจคำว่า
ผมหงอก เพาะไม่งอก | ไรเหงือก นกเงือก | เจบหงอด เง้าๆ งอดๆ | ทำปากหงับ อ้าปากงับ | ลายกระหนก พัดขนนก | น้ำหนัก สำนักนิ์ | รู้สำนึก เหนียวหนึก | ผักหนอก ภายนอก | ใบหนาด ไชยนาท | เคราหนวด หมอนวด | ถอนดังหนับ คำนับ | แช่หมัก ลาวว่ามัก | พลูหมาก ของมาก | สวมหมวก เถามวก | สูญหมด ไข่หมด | กำหมัด ผูกมัด | /*85แห้งหมาด นอรมาด | กระหมุดกระหมิด มืดมิด | หลาวหมุด ดำมุด | คลานหมอบ หมายมอบ | ถ้วยหยก ผ้ายก | ความหยาก ทุกข์ยาก | โหยกเหยก โยกเยก | เย้าหยอก หนามยอก | ย้อยหยด มียศ | น้ำหยัด เยียดยัด | น้ำหยาด มาระยาด | ไม่หยุด ยงยุทธ์ | ยาหยอด อย่างยอด | ไม่มีที่เหยียด ยัดเยียด อ่อนหยับ ยุบยับ | คำหยาบ ปลิวยาบ | ยกหยิบ แดดยิบๆ | ไหย้าหยวบ ๆ ไหวยวบ | จังหรีด จารีต | ดิ้นหรบๆ พลรบ | สำหรับ สำรับ | ดินอิหรอบ โดยรอบ | ตอหลัก ฉกลัก | ทำหลากๆ ฉุดลาก | กระโหลก มีในโลกย์ | หลอนหลอก ปอกลอก | ตาเหลือก คาวเลือก | ปลาหลด หย่อนลด | อยู่หลัด ๆ ปากลัด | ประหลาด ปูลาด | เป่าหลอด เล็ดลอด | หลีกหลบ เขียนลบ | นอนหลับ ความลับ | เข็ดหลาบ ลำลาบ | หว้ายแหวก บางแวก | /*86เป็นหวัด แว้งวัด | ไหวหวาด เขียนวาด | หวุดหวิด ชีวิตร | ดังนี้เปนต้น
จัดคำเสียงต่างๆ เปนคู่กันในแม่ กก กด กบ ภอเปนที่สังเกต เปนตัวอย่างเท่านี้ ๚ะ
---
๏ อนึ่งในแม่ กก กด กบ อักษรต่ำไม่มีตัว ห นำ เพราะจะผิดจากคำเดิมในภาษามคธ แต่อ่านสำเนียงเหมือนตัว ห นำน่า ดุจคำว่า กนก ดิลก ประโยค ประมาท อำมาตย์ ประโยชน์ อนาถ อเนก กากนึก อกนิฐ เปนต้น แลคำที่อักษรกลางอยู่ข้างน่าเสียงอักษรสูงกลางกลบออกไปเปนเหมือนกับสำเนียง ห นำนั้นก็มีอยู่หลายคำ แต่มักมาแต่คำแผลงโดยมาก เหมือนคำเหล่านี้ บัญญัติ บำญัติ | เสรจ สำเรจ | ตรัส ตำรัส | จรัด จำรัด | ตรวจ ตำรวจ | ปราบ บำราบ | เกิด กำเนิด | ตรับ ตำรับ | บวก ผนวก | บวช ผนวช | ขด ขนด | /*87สวด สำรวด | ตริ ตำริท | กำราบ อร่าม | อร่อย | เปนต้น ๚ะ
๏ ที่แผลงออกจากอักษรกลาง แต่สำเนียงไม่เปน ห นำ คงเปนเสียงอักษรต่ำอยู่นั้นก็มี เหมือนคำว่า ปราศ บำราศ | อาจ อำนาจ | เช่นนี้เปนต้น ๚ะ
---
๏ อักษรสูง ๑๑ แจกในแม่กม ดังนี้ ๚ะ
๏ ขม ขัม ขาม ขิม ขีม ขึม ขืม ขุม ขูม เขม แขม โขม ขอม ขวม เขียม เขือม เขิม เขอม ๚ะ
๏ ฃม ฃัม ฃาม ฃิม ฃีม ฃึม ฃืม ฃุม ฃูม เฃม แฃม โฃม ฃอม ฃวม เฃียม เฃือม เฃิม เฃอม ๚ะ
๏ ฉม ฉัม ฉาม ฉิม ฉีม ฉึม ฉืม ฉุม ฉูม เฉม แฉม โฉม ฉอม ฉวม เฉียม เฉือม เฉิม เฉอม ๚ะ
๏ ฐม ฐัม ฐาม ฐิม ฐีม ฐึม ฐืม ฐุม ฐูม เฐม แฐม โฐม ฐอม ฐวม เฐียม เฐือม เฐิม เฐอม ๚ะ
๏ ถม ถัม ถาม ถิม ถีม ถึม ถืม ถุม ถูม เถม แถม โถม ถอม ถวม เถียม เถือม เถิม เถอม ๚ะ
๏ ผม ผัม ผาม ผิม ผีม ผึม ผืม ผุม ผูม เผม แผม โผม ผอม ผวม เผียม เผือม เผิม เผอม ๚ะ
๏ ฝม ฝัม ฝาม ฝิม ฝีม ฝึม ฝืม ฝุม ฝูม เฝม แฝม โฝม ฝอม ฝวม เฝียม เฝือม เฝิม เฝอม ๚ะ
๏ ศม ศัม ศาม ศิม ศีม ศึม ศืม ศุม ศูม เศม แศม โศม ศอม ศวม เศียม เศือม เศิม เศอม ๚ะ
๏ ษม ษัม ษาม ษิม ษีม ษึม ษืม ษุม ษูม เษม แษม โษม ษอม ษวม เษียม เษือม เษิม เษอม ๚ะ
๏ สม สัม สาม สิม สีม สึม สืม สุม สูม เสม แสม โสม สอม สวม เสียม เสือม เสิม เสอม ๚ะ
๏ หม หัม หาม หิม หีม หึม หืม หุม หูม เหม แหม โหม หอม หวม เหียม เหือม เหิม เหอม ๚ะ
---
๏ ผันด้วยไม้  ่  ้ เปน ๓ คำดังนี้ ๚ะ
๏ขม

ขัม

ขาม

ขิม



ข่ม

ขั่ม

ข่าม

ขิ่ม



ข้ม

ขั่ม

ข้าม

ขิ้ม
๏ขีม

ขึม

ขืม

ขุม



ขี่ม

ขึ่ม

ขื่ม

ขุ่ม



ขี้ม

ขึ้ม

ขื้ม

ขุ้ม
ขูม

เขม

แขม

โขม



ขู่ม

เข่ม

แข่ม

โข่ม



ขู้ม

เข้ม

แข้ม

โข้ม
ขอม

ขวม

เขียม





ข่อม

ข่วม

เขี่ยม





ข้อม

ข้วม

เขี้ยม


เขือม

เขิม

เขอม





เขื่อม

เขิ่ม

เข่อม





เขื้อม

เขิ้ม

เข้อม


---
๏ อักษรสูงอีก ๑๐ อักษร ผันอย่างนี้เหมือนกัน ๚ะ
---
๏ อักษรกลาง ๙ แจกในแม่ กม ดังนี้ ๚ะ
๏ กม กัม กาม กิม กีม กึม กืม กุม กูม เกม แกม โกม กอม กวม เกียม เกือม เกิม เกอม ๚ะ
๏ จม จัม จาม จิม จีม จึม จืม จุม จูม เจม แจม โจม จอม จวม เจียม เจือม เจิม เจอม ๚ะ
๏ ฎม ฎัม ฎาม ฎิม ฎีม ฎึม ฎืม ฎุม ฎูม เฎม แฎม โฎม ฎอม ฎวม เฎียม เฎือม เฎิม เฎอม ๚ะ
๏ ฏม ฏัม ฏาม ฏิม ฏีม ฏึม ฏืม ฏุม ฏูม เฏม แฏม โฏม ฏอม ฏวม เฏียม เฏือม เฏิม เฏอม ๚ะ
๏ ดม ดัม ดาม ดิม ดีม ดึม ดืม ดุม ดูม เดม แดม โดม ดอม ดวม เดียม เดือม เดิม เดอม ๚ะ
๏ ตม ตัม ตาม ติม ตีม ตึม ตืม ตุม ตูม เตม แตม โตม ตอม ตวม เตียม เตือม เติม เตอม ๚ะ
๏ บม บัม บาม บิม บีม บึม บืม บุม บูม เบม แบม โบม บอม บวม เบียม เบือม เบิม เบอม ๚ะ
๏ ปม ปัม ปาม ปิม ปีม ปึม ปืม ปุม ปูม เปม แปม โปม ปอม ปวม เปียม เปือม เปิม เปอม ๚ะ
๏ อม อัม อาม อิม อีม อึม อืม อุม อูม เอม แอม โอม ออม อวม เอียม เอือม เอิม เออม ๚ะ
---
๏ ผันด้วยไม้  ่  ้  ๊  ๋ เปน ๕ คำดังนี้ ๚ะ

ก่ม

ก๊ม
ก๋ม

กั่ม

กัม
กัม
๏กม

ก้ม


กัม

กั้ม



ก่าม

ก๊าม
ก๋าม

กิ่ม

กิม
กิม
กาม

ก้าม


กิม

กิ้ม



กี่ม

กีม
กีม

กึ่ม

กึม
กึม
กี่ม

กี้ม


กึม

กึ้ม



กื่ม

กืม
กืม

กุ่ม

กุม
กุม
กืม

กื้ม


กุม

กุ้ม



กู่ม

กูม
กูม

เก่ม

เก๊ม
เก๋ม
กูม

กู้ม


เกม

เก้ม



แก่ม

แก๊ม
แก๋ม

โก่ม

โก๊ม
โก๋ม
แกม

แก้ม


โกม

โก้ม



ก่อม

ก๊อม
ก๋อม

ก่วม

ก๊วม
ก๋วม
กอม

ก้อม


กวม

ก้วม



เกี่ยม

เกียม
เกียม

เกื่อม

เกือม
เกือม
เกียม

เกี้ยม


เกือม

เกื้อม



เกิ่ม

เกิม
เกิม

เก่อม

เก๊อม
เก๋อม
เกิม

เกี้ม


เกอม

เก้อม


---
๏ ยังอีก ๘ อักษร ผันดังนี้เหมือนกัน ๚ะ
---
๏ อักษรต่ำ ๒๔ ตัว แจกในแม่ กม ดังนี้ ๚ะ
๏ คม คัม คาม คิม คีม คึม คืม คุม คูม เคม แคม โคม คอม ควม เคียม เคือม เคิม เคอม ๚ะ
๏ ฅม ฅัม ฅาม ฅิม ฅีม ฅึม ฅืม ฅุม ฅูม เฅม แฅม โฅม ฅอม ฅวม เฅียม เฅือม เฅิม เฅอม ๚ะ
๏ ฆม ฆัม ฆาม ฆิม ฆีม ฆึม ฆืม ฆุม ฆูม เฆม แฆม โฆม ฆอม ฆวม เฆียม เฆือม เฆิม เฆอม ๚ะ
๏ งม งัม งาม งิม งีม งึม งืม งุม งูม เงม แงม โงม งอม งวม เงียม เงือม เงิม เงอม ๚ะ
๏ ชม ชัม ชาม ชิม ชีม ชึม ชืม ชุม ชูม เชม แชม โชม ชอม ชวม เชียม เชือม เชิม เชอม ๚ะ
๏ ซม ซัม ซาม ซิม ซีม ซึม ซืม ซุม ซูม เซม แซม โซม ซอม ซวม เซียม เซือม เซิม เซอม ๚ะ
๏ ฌม ฌัม ฌาม ฌิม ฌีม ฌึม ฌืม ฌุม ฌูม เฌม แฌม โฌม ฌอม ฌวม เฌียม เฌือม เฌิม เฌอม ๚ะ
๏ ญม ญัม ญาม ญิม ญีม ญึม ญืม ญุม ญูม เญม แญม โญม ญอม ญวม เญียม เญือม เญิม เญอม ๚ะ
๏ ฑม ฑัม ฑาม ฑิม ฑีม ฑึม ฑืม ฑุม ฑูม เฑม แฑม โฑม ฑอม ฑวม เฑียม เฑือม เฑิม เฑอม ๚ะ
๏ ฒม ฒัม ฒาม ฒิม ฒีม ฒึม ฒืม ฒุม ฒูม เฒม แฒม โฒม ฒอม ฒวม เฒียม เฒือม เฒิม เฒอม ๚ะ
๏ ณม ณัม ณาม ณิม ณีม ณึม ณืม ณุม ณูม เณม แณม โณม ณอม ณวม เณียม เณือม เณิม เณอม ๚ะ
๏ ทม ทัม ทาม ทิม ทีม ทึม ทืม ทุม ทูม เทม แทม โทม ทอม ทวม เทียม เทือม เทิม เทอม ๚ะ
๏ ธม ธัม ธาม ธิม ธีม ธึม ธืม ธุม ธูม เธม แธม โธม ธอม ธวม เธียม เธือม เธิม เธอม ๚ะ
๏ นม นัม นาม นิม นีม นึม นืม นุม นูม เนม แนม โนม นอม นวม เนียม เนือม เนิม เนอม ๚ะ
๏ พม พัม พาม พิม พีม พึม พืม พุม พูม เพม แพม โพม พอม พวม เพียม เพือม เพิม เพอม ๚ะ
๏ ฟม ฟัม ฟาม ฟิม ฟีม ฟึม ฟืม ฟุม ฟูม เฟม แฟม โฟม ฟอม ฟวม เฟียม เฟือม เฟิม เฟอม ๚ะ
๏ ภม ภัม ภาม ภิม ภีม ภึม ภืม ภุม ภูม เภม แภม โภม ภอม ภวม เภียม เภือม เภิม เภอม ๚ะ
๏ มม มัม มาม มิม มีม มึม มืม มุม มูม เมม แมม โมม มอม มวม เมียม เมือม เมิม เมอม ๚ะ
๏ ยม ยัม ยาม ยิม ยีม ยึม ยืม ยุม ยูม เยม แยม โยม ยอม ยวม เยียม เยือม เยิม เยอม ๚ะ
๏ รม รัม ราม ริม รีม รึม รืม รุม รูม เรม แรม โรม รอม รวม เรียม เรือม เริม เรอม ๚ะ
๏ ลม ลัม ลาม ลิม ลีม ลึม ลืม ลุม ลูม เลม แลม โลม ลอม ลวม เลียม เลือม เลิม เลอม ๚ะ
๏ วม วัม วาม วิม วีม วึม วืม วุม วูม เวม แวม โวม วอม ววม เวียม เวือม เวิม เวอม ๚ะ
๏ ฬม ฬัม ฬาม ฬิม ฬีม ฬึม ฬืม ฬุม ฬูม เฬม แฬม โฬม ฬอม ฬวม เฬียม เฬือม เฬิม เฬอม ๚ะ
๏ ฮม ฮัม ฮาม ฮิม ฮีม ฮึม ฮืม ฮุม ฮูม เฮม แฮม โฮม ฮอม ฮวม เฮียม เฮือม เฮิม เฮอม ๚ะ
---
๏ ผันด้วยไม้  ่  ้ เปน ๓ ดังนี้ ๚ะ
คม

ค้ม
คัม

คั้ม
คาม

ค้าม
คิม

คิ้ม

ค่ม


คั่ม


ค่าม


คิ่ม

คีม

คี้ม
คึม

คึ้ม
คืม

คื้ม
คุม

คุ้ม

คี่ม


คึ่ม


คื่ม


คุ่ม

คูม

คู้ม
เคม

เค้ม
แคม

แค้ม
โคม

โค้ม

คู่ม


เค่ม


แค่ม


โค่ม

คอม

ค้อม
ควม

ค้วม
เคียม

เคี้ยม




ค่อม


ค่วม


เคี่ยม




เคือม

เคื้อม
เคิม

เคิ้ม
เคอม

เค้อม




เคื่อม


เคิ่ม


เค่อม




---
๏ ยังอีก ๒๓ อักษร ผันอย่างนี้เหมือนกัน ๚ะ
---
๏ ในแม่ กม ใช้ตัว ม สกดตัวเดียว นฤคหิตสกดได้บ้าง เหมือนคำว่า ประชุํ ชุํนุํ เจ้าจุํพล เปนต้น ๚ะ
/*96๏ ต่อไปนี้คำกลอนสำทรับอ่านเทียบในแม่ กม ๚ะ
๏ ฉบัง ๑๖ ๏ ขึ้นกมสมเด็จจอมอารย์ เอนดูภูบาล ผู้ผ่านภาราสาวัดถี ๚ะ
๏ ซื่อตรงหลงเล่ห์เสนี กลอกกลับอัปรี บูรีจึ่งล่มจมไป ๚ะ
๏ ประโยชน์จะโปรดภูวในย์ นิ่งนั่งตั้งใจ เลื่อมใสสำเร็จเมตา ๚ะ
๏ เปล่งเสียงเพียงพิณอินทรา บอกข้อมรณา คงมาวันหนึ่งถึงตน ๚ะ
๏ เบียนเบียดเสียดส่อฉ้อฉน บาปกำม์นำตน ไปทนทุกข์นับกัปกัลป์ ๚ะ
๏ เมตากรุณาสามัญ จะได้ไปสวรรค์ เปนศุขทุกวันทรรษา ๚ะ
๏ สมบัดติ์สัตว์มนุษย์ครุทธา กลอกกลับอัปรา เทวาสมบัดติ์ชัชวาลย์ ๚ะ
๏ ศุขเกษมเปรมปรีวิมาน อิ่มหนำสำราญ ศฤงฆารห้อมล้อมพร้อมเพรียง ๚ะ
/*97๏ กระจับปี่สีซอท่อเสียง ขับรำจำเรียง สำเนียงนางฟ้าน่าฟัง ๚ะ
๏ เดชพระกุศลหนหลัง สิ่งใดใจหวัง ได้ดังมุ่งมาทปราดถนา ๚ะ
๏ จริงนะประสกสีกา สวดมนตร์ภาวนา เบื้องน่าจะได้ไปสวรรค์ ๚ะ
๏ จบเทศเสร็จคำรำพรรณ์ พระองค์ทรงธรรม์ ด้นดั้นเมฆาคลาไคล ๚ะ
จบแม่ กม เท่านี้
---
๏ อักษรสูง ๑๑ แจกในแม่ เกย ดังนี้ ๚ะ
๏ เขย เขอย ขาย ขาว ขิว ขีว ขึย ขืย ขุย ขูย เขว แขว โขย ขอย ขวย เขียว เขือย เขีย เขียะ เขือ เขือะ เขอ เขอะ ขัว ขัวะ เขะ แขะ โขะ เขาะ ขอ ข่อ ข้อ ขัย ขือ ๚ะ
๏ เฃย เฃอย ฃาย ฃาว ฃิว ฃีว ฃึย ฃืย ฃุย ฃูย เฃว แฃว โฃย ฃอย ฃวย เฃียว เฃือย เฃีย เฃียะ เฃือ เฃือะ เฃอ เฃอะ ฃัว ฃัวะ เฃะ แฃะ โฃะ เฃาะ ฃอ ฃ่อ ฃ้อ ฃัย ฃือ ๚ะ
๏ เฉย เฉอย ฉาย ฉาว ฉิว ฉีว ฉึย ฉืย ฉุย ฉูย เฉว แฉว โฉย ฉอย ฉวย เฉียว เฉือย เฉีย เฉียะ เฉือ เฉือะ เฉอ เฉอะ ฉัว ฉัวะ เฉะ แฉะ โฉะ เฉาะ ฉอ ฉ่อ ฉ้อ ฉัย ฉือ ๚ะ
๏ เฐย เฐอย ฐาย ฐาว ฐิว ฐีว ฐึย ฐืย ฐุย ฐูย เฐว แฐว โฐย ฐอย ฐวย เฐียว เฐือย เฐีย เฐียะ เฐือ เฐือะ เฐอ เฐอะ ฐัว ฐัวะ เฐะ แฐะ โฐะ เฐาะ ฐอ ฐ่อ ฐ้อ ฐัย ฐือ ๚ะ
๏ เถย เถอย ถาย ถาว ถิว ถีว ถึย ถืย ถุย ถูย เถว แถว โถย ถอย ถวย เถียว เถือย เถีย เถียะ เถือ เถือะ เถอ เถอะ ถัว ถัวะ เถะ แถะ โถะ เถาะ ถอ ถ่อ ถ้อ ถัย ถือ ๚ะ
๏ เผย เผอย ผาย ผาว ผิว ผีว ผึย ผืย ผุย ผูย เผว แผว โผย ผอย ผวย เผียว เผือย เผีย เผียะ เผือ เผือะ เผอ เผอะ ผัว ผัวะ เผะ แผะ โผะ เผาะ ผอ ผ่อ ผ้อ ผัย ผือ ๚ะ
๏ เฝย เฝอย ฝาย ฝาว ฝิว ฝีว ฝึย ฝืย ฝุย ฝูย เฝว แฝว โฝย ฝอย ฝวย เฝียว เฝือย เฝีย เฝียะ เฝือ เฝือะ เฝอ เฝอะ ฝัว ฝัวะ เฝะ แฝะ โฝะ เฝาะ ฝอ ฝ่อ ฝ้อ ฝัย ฝือ ๚ะ
๏ เศย เศอย ศาย ศาว ศิว ศีว ศึย ศืย ศุย ศูย เศว แศว โศย ศอย ศวย เศียว เศือย เศีย เศียะ เศือ เศือะ เศอ เศอะ ศัว ศัวะ เศะ แศะ โศะ เศาะ ศอ ศ่อ ศ้อ ศัย ศือ ๚ะ
๏ เษย เษอย ษาย ษาว ษิว ษีว ษึย ษืย ษุย ษูย เษว แษว โษย ษอย ษวย เษียว เษือย เษีย เษียะ เษือ เษือะ เษอ เษอะ ษัว ษัวะ เษะ แษะ โษะ เษาะ ษอ ษ่อ ษ้อ ษัย ษือ ๚ะ
๏ เสย เสอย สาย สาว สิว สีว สึย สืย สุย สูย เสว แสว โสย สอย สวย เสียว เสือย เสีย เสียะ เสือ เสือะ เสอ เสอะ สัว สัวะ เสะ แสะ โสะ เสาะ สอ ส่อ ส้อ สัย สือ ๚ะ
๏ เหย เหอย หาย หาว หิว หีว หึย หืย หุย หูย เหว แหว โหย หอย หวย เหียว เหือย เหีย เหียะ เหือ เหือะ เหอ เหอะ หัว หัวะ เหะ แหะ โหะ เหาะ หอ ห่อ ห้อ หัย หือ ๚ะ
---
๏ อักษรสูงแม่เกย ผันด้วยไม้  ่  ้ ได้ ยกแต่ตัวที่มีวิสัญชนีคำสั้น เปนคำตาย ๘ คำ คือ เขียะ เขือะ เขอะ ขัวะ เขะ แขะ โขะ เขาะ นอกนั้นผันอักษรตรีตัวหนึ่งเปน ๓ คำดังนี้ ๚ะ
๏เขย


ขาย


ขาว





เข่ย


ข่าย


ข่าว





เข้ย


ข้าย


ข้าว


/*102ขืย


ขุย


ขูย





ขื่ย


ขุ่ย


ขู่ย





ขื้ย


ขุ้ย


ขู้ย


เขว


แขว


โขย





เข่ว


แข่ว


โข่ย





เข้ว


แข้ว


โข้ย


ขอย


ขวย


เขียว





ข่อย


ข่วย


เขี่ยว





ข้อย


ข้วย


เขี้ยว


เขือย


เขีย

เขียะ
เขือ

เขือะ



เขื่อย


เขี่ย


เขื่อ





เขื้อย


เขี้ย


เขื้อ


เขอ

เขอะ
ขัว

ขัวะ
เขะ
แขะ




เข่อ


ขั่ว








เข้อ


ขั้ว





โขะ
เขาะ
ขอ


ขัย


ขือ

๚ะ



ข่อ


ขั่ย


ขื่อ





ข้อ


ขั้ย


ขื้อ
---
๏ ยังอีก ๑๐ อักษร ผันดังนี้เหมือนกัน ๚ะ
---
๏ อักษรกลาง ๙ แจกในแม่เกยดังนี้ ๚ะ
---
๏ เกย เกอย กาย กาว กิว กีว กึย กืย กุย กูย เกว แกว โกย กอย กวย เกียว เกือย เกีย เกียะ เกือ เกือะ เกอ เกอะ กัว กัวะ เกะ แกะ โกะ เกาะ กอ ก่อ ก้อ ก๊อ ก๋อ กัย กือ ๚ะ
๏ เจย เจอย จาย จาว จิว จีว จึย จืย จุย จูย เจว แจว โจย จอย จวย เจียว เจือย เจีย เจียะ เจือ เจือะ เจอ เจอะ จัว จัวะ เจะ แจะ โจะ เจาะ จอ จ่อ จ้อ จ๊อ จ๋อ จัย จือ ๚ะ
๏ เฎย เฎอย ฎาย ฎาว ฎิว ฎีว ฎึย ฎืย ฎุย ฎูย เฎว แฎว โฎย ฎอย ฎวย เฎียว เฎือย เฎีย เฎียะ เฎือ เฎือะ เฎอ เฎอะ ฎัว ฎัวะ เฎะ แฎะ โฎะ เฎาะ ฎอ ฎ่อ ฎ้อ ฎ๊อ ฎ๋อ ฎัย ฎือ ๚ะ
๏ เฏย เฏอย ฏาย ฏาว ฏิว ฏีว ฏึย ฏืย ฏุย ฏูย เฏว แฏว โฏย ฏอย ฏวย เฏียว เฏือย เฏีย เฏียะ เฏือ เฏือะ เฏอ เฏอะ ฏัว ฏัวะ เฏะ แฏะ โฏะ เฏาะ ฏอ ฏ่อ ฏ้อ ฏ๊อ ฏ๋อ ฏัย ฏือ ๚ะ
๏ เดย เดอย ดาย ดาว ดิว ดีว ดึย ดืย ดุย ดูย เดว แดว โดย ดอย ดวย เดียว เดือย เดีย เดียะ เดือ เดือะ เดอ เดอะ ดัว ดัวะ เดะ แดะ โดะ เดาะ ดอ ด่อ ด้อ ด๊อ ด๋อ ดัย ดือ ๚ะ
๏ เตย เตอย ตาย ตาว ติว ตีว ตึย ตืย ตุย ตูย เตว แตว โตย ตอย ตวย เตียว เตือย เตีย เตียะ เตือ เตือะ เตอ เตอะ ตัว ตัวะ เตะ แตะ โตะ เตาะ ตอ ต่อ ต้อ ต๊อ ต๋อ ตัย ตือ ๚ะ
๏ เบย เบอย บาย บาว บิว บีว บึย บืย บุย บูย เบว แบว โบย บอย บวย เบียว เบือย เบีย เบียะ เบือ เบือะ เบอ เบอะ บัว บัวะ เบะ แบะ โบะ เบาะ บอ บ่อ บ้อ บ๊อ บ๋อ บัย บือ ๚ะ
๏ เปย เปอย ปาย ปาว ปิว ปีว ปึย ปืย ปุย ปูย เปว แปว โปย ปอย ปวย เปียว เปือย เปีย เปียะ เปือ เปือะ เปอ เปอะ ปัว ปัวะ เปะ แปะ โปะ เปาะ ปอ ป่อ ป้อ ป๊อ ป๋อ ปัย ปือ ๚ะ
๏ เอย เออย อาย อาว อิว อีว อึย อืย อุย อูย เอว แอว โอย ออย อวย เอียว เอือย เอีย เอียะ เอือ เอือะ เออ เออะ อัว อัวะ เอะ แอะ โอะ เอาะ ออ อ่อ อ้อ อ๊อ อ๋อ อัย อือ ๚ะ
---
๏ อักษรกลางแม่เกย ผันด้วยไม้  ่  ้  ๊  ๋ ได้ ยกแต่ตัวที่มีวิสัญชนี คำสั้นเปนคำตาย ๘ คำ คือ เกียะ เกือะ เกอะ กัวะ เกะ แกะ โกะ เกาะ นอกนั้น ผันตัวหนึ่งเปน ๕ คำดังนี้

เก่ย

เก๊ย
เก๋ย

เก่อย

เก๊อย
เก๋อย


เกย

เก้ย


เกอย

เก้อย





ก่าย

ก๊าย
ก๋าย

ก่าว

ก๊าว
ก๋าว


กาย

ก้าย


กาว

ก้าว





กิ่ว

กิ๊ว
กิ๋ว

กี่ว

กี๊ว
กี๋ว


กิว

กิ้ว


กีว

กี้ว





กึ่ย

กึ๊ย
กึ๋ย

กื่ย

กื๊ย
กื๋ย


กึย

กึ้ย


กืย

กื้ย





กุ่ย

กุ๊ย
กุ๋ย

กู่ย

กู๊ย
กู๋ย


กุย

กุ้ย


กูย

กู้ย





เก่ว

เก๊ว
เก๋ว

แก่ว

แก๊ว
แก๋ว


เกว

แก้ว


แกว

แก้ว





โก่ย

โก๊ย
โก๋ย

ก่อย

ก๊อย
ก๋อย


โกย

โก้ย


กอย

ก้อย





ก่วย

ก๊วย
ก๋วย

เกี่ยว

เกี๊ยว
เกี๋ยว


กวย

ก้วย


เกียว

เกี้ยว





เกื่อย

เกื๊อย
เกื๋อย

เกี่ย

เกี๊ย
เกี๋ย


เกือย

เกื้อย


เกีย

เกี้ย


เกียะ


เกื่อ

เกื๊อ
เกื๋อ


เก่อ

เก๊อ
เก๋อ

เกือ

เกื้อ


เกือะ
เกอ

เก้อ


เกอะ

กั่ว

กั๊ว
กั๋ว







กัว

กั้ว


กัวะ
เกะ
แกะ
โกะ
เกาะ



ก่อ

ก๊อ
ก๋อ

กั่ย

กั๊ย
กั๋ย


กอ

ก้อ


กัย

กั้ย





กื่อ

กื๊อ
กื๋อ







กือ

กื้อ









---
๏ ยังอีก ๘ อักษร ผันดังนี้เหมือนกัน ๚ะ
---
๏ อักษรต่ำ ๒๔ ตัว แจกในแม่เกยดังนี้ ๚ะ
๏ เคย เคอย คาย คาว คิว คีว คึย คืย คุย คูย เคว แคว โคย คอย ควย เคียว เคือย เคีย เคียะ เคือ เคือะ เคอ เคอะ คัว คัวะ เคะ แคะ โคะ เคาะ คอ ค่อ ค้อ คัย คือ ๚ะ
๏ เฅย เฅอย ฅาย ฅาว ฅิว ฅีว ฅึย ฅืย ฅุย ฅูย เฅว แฅว โฅย ฅอย ฅวย เฅียว เฅือย เฅีย เฅียะ เฅือ เฅือะ เฅอ เฅอะ ฅัว ฅัวะ เฅะ แฅะ โฅะ เฅาะ ฅอ ฅ่อ ฅ้อ ฅัย ฅือ ๚ะ
๏ เฆย เฆอย ฆาย ฆาว ฆิว ฆีว ฆึย ฆืย ฆุย ฆูย เฆว แฆว โฆย ฆอย ฆวย เฆียว เฆือย เฆีย เฆียะ เฆือ เฆือะ เฆอ เฆอะ ฆัว ฆัวะ เฆะ แฆะ โฆะ เฆาะ ฆอ ฆ่อ ฆ้อ ฆัย ฆือ ๚ะ
๏ เงย เงอย งาย งาว งิว งีว งึย งืย งุย งูย เงว แงว โงย งอย งวย เงียว เงือย เงีย เงียะ เงือ เงือะ เงอ เงอะ งัว งัวะ เงะ แงะ โงะ เงาะ งอ ง่อ ง้อ งัย งือ ๚ะ
๏ เชย เชอย ชาย ชาว ชิว ชีว ชึย ชืย ชุย ชูย เชว แชว โชย ชอย ชวย เชียว เชือย เชีย เชียะ เชือ เชือะ เชอ เชอะ ชัว ชัวะ เชะ แชะ โชะ เชาะ ชอ ช่อ ช้อ ชัย ชือ ๚ะ
๏ เซย เซอย ซาย ซาว ซิว ซีว ซึย ซืย ซุย ซูย เซว แซว โซย ซอย ซวย เซียว เซือย เซีย เซียะ เซือ เซือะ เซอ เซอะ ซัว ซัวะ เซะ แซะ โซะ เซาะ ซอ ซ่อ ซ้อ ซัย ซือ ๚ะ
๏ เฌย เฌอย ฌาย ฌาว ฌิว ฌีว ฌึย ฌืย ฌุย ฌูย เฌว แฌว โฌย ฌอย ฌวย เฌียว เฌือย เฌีย เฌียะ เฌือ เฌือะ เฌอ เฌอะ ฌัว ฌัวะ เฌะ แฌะ โฌะ เฌาะ ฌอ ฌ่อ ฌ้อ ฌัย ฌือ ๚ะ
๏ เญย เญอย ญาย ญาว ญิว ญีว ญึย ญืย ญุย ญูย เญว แญว โญย ญอย ญวย เญียว เญือย เญีย เญียะ เญือ เญือะ เญอ เญอะ ญัว ญัวะ เญะ แญะ โญะ เญาะ ญอ ญ่อ ญ้อ ญัย ญือ ๚ะ
๏ เฑย เฑอย ฑาย ฑาว ฑิว ฑีว ฑึย ฑืย ฑุย ฑูย เฑว แฑว โฑย ฑอย ฑวย เฑียว เฑือย เฑีย เฑียะ เฑือ เฑือะ เฑอ เฑอะ ฑัว ฑัวะ เฑะ แฑะ โฑะ เฑาะ ฑอ ฑ่อ ฑ้อ ฑัย ฑือ ๚ะ
๏ เฒย เฒอย ฒาย ฒาว ฒิว ฒีว ฒึย ฒืย ฒุย ฒูย เฒว แฒว โฒย ฒอย ฒวย เฒียว เฒือย เฒีย เฒียะ เฒือ เฒือะ เฒอ เฒอะ ฒัว ฒัวะ เฒะ แฒะ โฒะ เฒาะ ฒอ ฒ่อ ฒ้อ ฒัย ฒือ ๚ะ
๏ เณย เณอย ณาย ณาว ณิว ณีว ณึย ณืย ณุย ณูย เณว แณว โณย ณอย ณวย เณียว เณือย เณีย เณียะ เณือ เณือะ เณอ เณอะ ณัว ณัวะ เณะ แณะ โณะ เณาะ ณอ ณ่อ ณ้อ ณัย ณือ ๚ะ
๏ เทย เทอย ทาย ทาว ทิว ทีว ทึย ทืย ทุย ทูย เทว แทว โทย ทอย ทวย เทียว เทือย เทีย เทียะ เทือ เทือะ เทอ เทอะ ทัว ทัวะ เทะ แทะ โทะ เทาะ ทอ ท่อ ท้อ ทัย ทือ ๚ะ
๏ เธย เธอย ธาย ธาว ธิว ธีว ธึย ธืย ธุย ธูย เธว แธว โธย ธอย ธวย เธียว เธือย เธีย เธียะ เธือ เธือะ เธอ เธอะ ธัว ธัวะ เธะ แธะ โธะ เธาะ ธอ ธ่อ ธ้อ ธัย ธือ ๚ะ
๏ เนย เนอย นาย นาว นิว นีว นึย นืย นุย นูย เนว แนว โนย นอย นวย เนียว เนือย เนีย เนียะ เนือ เนือะ เนอ เนอะ นัว นัวะ เนะ แนะ โนะ เนาะ นอ น่อ น้อ นัย นือ ๚ะ
๏ เพย เพอย พาย พาว พิว พีว พึย พืย พุย พูย เพว แพว โพย พอย พวย เพียว เพือย เพีย เพียะ เพือ เพือะ เพอ เพอะ พัว พัวะ เพะ แพะ โพะ เพาะ พอ พ่อ พ้อ พัย พือ ๚ะ
๏ เฟย เฟอย ฟาย ฟาว ฟิว ฟีว ฟึย ฟืย ฟุย ฟูย เฟว แฟว โฟย ฟอย ฟวย เฟียว เฟือย เฟีย เฟียะ เฟือ เฟือะ เฟอ เฟอะ ฟัว ฟัวะ เฟะ แฟะ โฟะ เฟาะ ฟอ ฟ่อ ฟ้อ ฟัย ฟือ ๚ะ
๏ เภย เภอย ภาย ภาว ภิว ภีว ภึย ภืย ภุย ภูย เภว แภว โภย ภอย ภวย เภียว เภือย เภีย เภียะ เภือ เภือะ เภอ เภอะ ภัว ภัวะ เภะ แภะ โภะ เภาะ ภอ ภ่อ ภ้อ ภัย ภือ ๚ะ
๏ เมย เมอย มาย มาว มิว มีว มึย มืย มุย มูย เมว แมว โมย มอย มวย เมียว เมือย เมีย เมียะ เมือ เมือะ เมอ เมอะ มัว มัวะ เมะ แมะ โมะ เมาะ มอ ม่อ ม้อ มัย มือ ๚ะ
๏ เยย เยอย ยาย ยาว ยิว ยีว ยึย ยืย ยุย ยูย เยว แยว โยย ยอย ยวย เยียว เยือย เยีย เยียะ เยือ เยือะ เยอ เยอะ ยัว ยัวะ เยะ แยะ โยะ เยาะ ยอ ย่อ ย้อ ยัย ยือ ๚ะ
๏ เรย เรอย ราย ราว ริว รีว รึย รืย รุย รูย เรว แรว โรย รอย รวย เรียว เรือย เรีย เรียะ เรือ เรือะ เรอ เรอะ รัว รัวะ เระ แระ โระ เราะ รอ ร่อ ร้อ รัย รือ ๚ะ
๏ เลย เลอย ลาย ลาว ลิว ลีว ลึย ลืย ลุย ลูย เลว แลว โลย ลอย ลวย เลียว เลือย เลีย เลียะ เลือ เลือะ เลอ เลอะ ลัว ลัวะ เละ และ โละ เลาะ ลอ ล่อ ล้อ ลัย ลือ ๚ะ
๏ เวย เวอย วาย วาว วิว วีว วึย วืย วุย วูย เวว แวว โวย วอย ววย เวียว เวือย เวีย เวียะ เวือ เวือะ เวอ เวอะ วัว วัวะ เวะ แวะ โวะ เวาะ วอ ว่อ ว้อ วัย วือ ๚ะ
๏ เฬย เฬอย ฬาย ฬาว ฬิว ฬีว ฬึย ฬืย ฬุย ฬูย เฬว แฬว โฬย ฬอย ฬวย เฬียว เฬือย เฬีย เฬียะ เฬือ เฬือะ เฬอ เฬอะ ฬัว ฬัวะ เฬะ แฬะ โฬะ เฬาะ ฬอ ฬ่อ ฬ้อ ฬัย ฬือ ๚ะ
๏ เฮย เฮอย ฮาย ฮาว ฮิว ฮีว ฮึย ฮืย ฮุย ฮูย เฮว แฮว โฮย ฮอย ฮวย เฮียว เฮือย เฮีย เฮียะ เฮือ เฮือะ เฮอ เฮอะ ฮัว ฮัวะ เฮะ แฮะ โฮะ เฮาะ ฮอ ฮ่อ ฮ้อ ฮัย ฮือ ๚ะ
---
๏ อักษรต่ำแม่เกย ผันด้วยไม้  ่  ้ ได้ ยกแต่ตัวที่มีวิสัญชนีคำสั้น เปนคำตาย ๘ คำ คือ เคียะ เคือะ เคอะ คัวะ เคะ แคะ โคะ เคาะ นอกนั้นผันอักษรตรี ตัวหนึ่งเปน ๓ คำดังนี้ ๚ะ
---
๏ เคย

เค้ย
เคอย

เค้อย
คาย

ค้าย


เค่ย


เค่อย


ค่าย


คาว

ค้าว
คิว

คิ้ว
คีว

คี้ว


ค่าว


คิ่ว


คี่ว


คึย

คึ้ย
คืย

คื้ย
คุย

คุ้ย


คึ่ย


คื่ย


คุ่ย


คูย

คู้ย
เคว

เค้ว
แคว

แค้ว


คู่ย


เค่ว


แค่ว


โคย

โค้ย
คอย

ค้อย
ควย

ค้วย


โค่ย


ค่อย


ค่วย


เคียว

เคี้ยว
เคือย

เคื้อย
เคีย

เคี้ย
เคียะ

เคี่ยว


เคื่อย


เคี่ย


เคือ

เคื้อ
เคือะ
เคอ

เค้อ
เคอะ



เคื่อ



เค่อ




คัว

คั้ว
คัวะ
เคะ
แคะ
โคะ
เคาะ



คั่ว








คอ

ค้อ
คัย

คั้ย
คือ

คื้ย
๚ะ

ค่อ


คั่ย


คื่อ


---
๏ ยังอีก ๒๓ อักษร ผันดังนี้เหมือนกัน ๚ะ
---
๏ แม่เกยซึ่งแจกมานี้ ก็เปนแบบอย่างหนึ่ง ยังอีกแบบหนึ่งนั้น มีนฤคหิตแทน มอ แทน งอ แลมี รอหัน ออกสำเนียงแม่กม แม่กน คือ กุํ กรรม กรร อยู่ข้างท้ายดังนี้ ๚ะ
---
๏ เขย เขอย ขาย ขาว ขิว ขีว ขึย ขืย ขุย ขูย เขว แขว โขย ขอย ขวย เขียว เขือย เขีย เขียะ เขือ เขือะ เขอ เขอะ ขัว ขัวะ เขะ แขะ โขะ เขาะ ขุํ ขรรม ขรร ขอ ข่อ ข้อ ขัย ขือ ๚ะ
๏ แจกดังนี้ทุกอักษร ทั้งสามหมู่ทั่วไป , ๚ะ
---
๏ ต่อนี้ไปคำกลอนสำหรับอ่านเทียบในแม่ เกย ๚ะ
๏ ๑๖ ฉบัง ๏ ขึ้นเกยเลยกล่าวท้าวไทย ฟังธรรมน้ำใจ เลื่อมไสศรัทธากล้าหาญ ๚ะ
๏ เห็นไภยในขันธสันดาน ตัดห่วงบ่วงมาร สำราญสำเรจเมตตา ๚ะ
๏ สององค์ทรงหนังพยัคฆา จัดจีบกลีบชะฎา รักษาศีลถือฤๅษี ๚ะ
/*127๏ เช้าค่ำทำกิจพิธี กองกูณฑ์อัคคี เปนที่บูชาถาวร ๚ะ
๏ ปะถะพีเปนที่บรรฐร เอนองค์ลงนอน เหนือขอนเขนยเกยเศียร ๚ะ
๏ ค่ำเช้าเอากราดกวาดเตียน เหนื่อยยากพากเพียร เรียนธรรมบำเพ็ญเคร่งครัน ๚ะ
๏ สำเร็จเสร็จได้ไปสวรรค์ เสวยศุขทุกวัน นานนับกับกัลป์พุทธันดร ๚ะ
๏ ภุมราการุญสุนทร ไว้หวังสั่งสอน เดกอ่อนอันเยาว์เล่าเรียน ๚ะ
๏ กขกกาว่าเวียน หนูน้อยค่อยเพียร อ่านเขียนผสมกมเกย ๚ะ
๏ ระวังตัวกลัวครูหนูเอ๋ย ไม้เรียวเจียวเหวย กูเคยเข็ดหลาบขวาบเขวียว ๚ะ
๏ หันหวดปวดแสบแปลบเสียว หยิกซ้ำช้ำเขียว อย่าเที่ยวเล่นหลงจงจำ ๚ะ
/*128๏ บอกไว้ให้ทราบบาปกรรม เรียงเรียบเทียบทำ แนะนำให้เจ้าเอาบุญ ๚ะ
๏ เดชะพระมหาการุญ ใครเหนเปนคุณ แบ่งบุญให้เราเจ้าเอย ๚ะ
---
๏ คำตายในแม่ เกย ๚ะ
๏ อักษรสูงกับอักษรต่ำ เสียงต่างกันดังนี้ ๚ะ
เตี้ยตะแหมะแขะ พวกจีนแคะ | เท่านั้นเถอะ ทำเลอะเทอะ | ปีเถาะ ปูนกระเทาะ | หักดังเผาะ ปลูกเพาะ | เผาะแผะ เลี้ยงแพะ | เที่ยวแสะ เอาเสียมแซะ | สืบเสาะ น้ำเซาะ | หัวเราะแหะ ไปสิแฮะ |
๏ อักษรต่ำที่มีตัว ห นำขึ้น เปนเสียงสูง เปนคำตายในแม่เกย เสียงต่างกันกับอักษรต่ำ ตามปรกติดังนี้
ขวานเหงาะ ผลเงาะ | พูดกะแหนะ ช่วยนำแนะ | เอาไปแหมะไว้ เอาไปแมะไว้ | /*129งามเหมาะ เบาะเมาะ | เคี้ยวเหยอะ หยำเยอะ | ทำหยำแหยะ แยกแยะ | เอาน้ำเหยาะ เย้ยเยาะ | หัวเราะแหระ ถั่วแระ | วิ่งเหราะ ถั่วเราะ | ทำเหลาะแหละ เที่ยวเลมและ | เปาะเหลาะ ลอดเลาะ | ผ่าแหวะ เวียนแวะ | ดังนี้เปนต้นเปนตัวอย่าง คำตายอักษรกลางต่างกันด้วยไม้  ๊ ดุจคำว่า อาแป๊ะ อีแปะ | ร้องเอ๊ะ เอะอะ | เปนต้น ๚ะ
---
๏ คำ พระภิรักขิตท้าย
อมรา ต้นเอย
กลอน ท่านรังรจนา
แนะไว้
สอน พวกดะรุณทา
รกร่ำ เรียนเอย
เดก อย่าดูหมิ่นให้
เร่งรู้ดูจำ
---
๏ อันดับนี้ข้าข้อกล่าว ให้เนื่องเรื่องราว วิธีนับศับท์สังขยา ๚ะ
๏ เด็กเอ๋ยเจ้าจงศึกษา (ตำหรับนับรา) จงรู้กระทู้ที่นับ ๚ะ
/*130๏ ห้าสองหนเปนสิบสับ สิบสองหนนับ ว่ายี่สิบอย่าสงไสย ๚ะ
๏ สิบสามหนเปนต้นไป ท่านเรียกชื่อใช้ สามสิบสี่สิบตามกัน ฯะ
๏ สิบสิบหนเปนร้อยพลัน สิบร้อยเปนพัน สิบพันเปนหมื่นหนึ่งนา ๚ะ
๏ สิบหมื่นเปนแสนหนึ่งหนา สิบแสนท่านว่า เปนล้านหนึ่งพึงจำไว้ ๚ะ
๏ สิบล้านนั้นเปนโกฏิไซร้ ร้อยแสนโกฏิไป เปนปะโกฏิหนึ่งตามมี ๚ะ
๏ ร้อยแสนปะโกฏินี้ เปนโกฏิปะโกฏี พึงกำหนดอย่าคลาศคลา ๚ะ
๏ ร้อยแสนโกฏิปะโกฏิหนา ท่านเรียกชื่อมา ว่าเปนนะหุตหนึ่งไป ๚ะ
๏ ร้อยแสนนะหุตนั้นไซร้ ท่านเรียกชื่อไว้ ว่าเปนนินนะหุตนา ๚ะ
/*131๏ ร้อยแสนนินนะหุตหนา ได้นามตามมา ว่าอะโขภินีหนึ่งมี ๚ะ
๏ ร้อยแสนอะโขภินี ได้นามตามมี ว่าพินธุอันหนึ่งนา ๚ะ
๏ ร้อยแสนพินธุหนึ่งหนา ท่านเรียกกันมา ว่าอัพพุทพึงจำไว้ ๚ะ
๏ ร้อยแสนอัพพุทไซร้ ได้นามตามใช้ ว่านิรัพพุทหนึ่งนา ๚ะ
๏ ร้อยแสนนิรัพพุทหนา ท่านเรียกชื่อมา ว่าอะหะหะตามมี ๚ะ
๏ ร้อยแสนอะหะหะนี้ มีนามตามที่ ว่าอพะพะหนึ่งนา ๚ะ
๏ ร้อยแสนอพะพะนั้นหนา ท่านเรียกกันมา ว่าอฏะฏะตามมี ๚ะ
๏ ร้อยแสนอฏะฏะนี้ มีนามตามที่ ว่าโสคันทิกะหนึ่งนา ๚ะ
๏ ร้อยแสนโสคนทิกะหนา ท่านเรียกชื่อว่า เปนกมุทอันหนึ่งไป ๚ะ
/*132๏ ร้อยแสนกมุทนั้นไซ้ มีนามตามใช้ ว่าบุณฑริกหนึ่งแน่ ๚ะ
๏ ร้อยแสนบุณฑริกแท้ ท่านเรียกกันแล ว่าเปนปทุมหนึ่งไป ๚ะ
๏ ร้อยแสนปทุมนั้นไซ้ ท่านตั้งชื่อใช้ ว่ากะถานะอันหนึ่งนา ๚ะ
๏ ร้อยแสนกะถานะนั้นหนา ท่านเรียกกันมา ว่ามหากะถานะหนึ่งไป ๚ะ
๏ ร้อยแสนมหากะถานะไซ้ เปนอสงไขย คือเหลือจะนับพรรณา ๚ะ
๏ อนึ่งลำดับที่นับมา ผิดจากเทศนา ของพระชิโนวาที ๚ะ
๏ ลำดับเทศนาดังนี้ นิรัพพุทมี แล้วอัพพะพะอฏฏะมา ๚ะ
๏ อหะหะกมุทา โสคันทิกา แล้วอุบปละบุณฑริกนี้ ๚ะ
๏ ปทุมะกะถานะตามที่ จงรู้วิธี แล้วสังเกตกำหนดแล ๚ะ
/*133๏ แต่ร้อยถึงโกฏินี้แท้ เอาสิบคูณแน่ เร่งรู้หนาอย่าหลงไหล ๚ะ
๏ แต่โกฏิถึงอสงไขย เอาร้อยแสนไซ้ เร่งคูณเข้าอย่าลืมแล ๚ะ
๏ อนึ่งโสดนับมีสามแท้ นับด้วยวัดแล ด้วยตวงด้วยชั่งเปนสาม ๚ะ
๏ โยชนหนึ่งสี่ร้อยเส้นตาม เส้นหนึ่งโดยความ ยี่สิบวาอย่าสงไสย ๚ะ
๏ วาหนึ่งสี่สอกบอกไว้ สอกหนึ่งท่านใช้ สองคืบไซ้ตามมีมา ๚ะ
๏ คืบหนึ่งสิบสองนิ้วหนา นิ้วหนึ่งท่านว่า สี่กระเบียดจงจำเอา ๚ะ
๏ กระเบียดหนึ่งสองเมลดเข้า เมลดเข้าหนึ่งเล่า แปดตัวเหาจงรู้รา ๚ะ
๏ ตัวเหาหนึ่งนั้นท่านว่า แปดไข่เหาหนา ไข่เหาหนึ่งแปดเส้นผม ๚ะ
๏ เส้นผมหนึ่งนั้นนิยม แปดธุลีลม ธุลีหนึ่งแปดอณูนา ๚ะ
๏ อณูหนึ่งพึงรู้หนา ท่านใช้กันมา ว่าแปดปรมาณูแล ๚ะ
๏ หนึ่งนานับโดยกว้างแท้ ยี่สิบวาแล ยาวยี่สิบวาเปนไร่ ๚ะ
๏ ถ้าโดยกว้างสิบวาไป ยาวสิบวาไซ้ เปนงานหนึ่งพึงจดจำ ๚ะ
๏ สี่งานท่านประสมทำ เปนไร่หนึ่งกำ หนดไว้ให้ดีดังว่ามา ๚ะ
๏ ไม้น่ากว้างสอกหนึ่งหนา ยาวสิบหกวา เปนยกหนึ่งพึงจำไว้ ๚ะ
๏ นับด้วยวัดอย่างนี้ไซ้ นับด้วยตวงไป จงนับใช้ดังนี้นา ๚ะ
๏ เข้าเกวียนหนึ่งนั้นท่านว่า เปนสองบั้นหนา บั้นหนึ่งสี่สิบสัด ๚ะ
๏ สัดหนึ่งยี่สิบทะนานชัด ทะนานหนึ่งสังกัด สองจังออนจงจำไว้ ๚ะ
๏ จังออนหนึ่งสี่กำมือได้ กำมือหนึ่งไซ้ สี่ใจมือตามมีมา ๚ะ
๏ โจมือหนึ่งนั้นท่านว่า ร้อยเมลดเข้าหนา นับด้วยตวงเพียงนี้แล ๚ะ
๏ ทองภาราหนึ่งแท้ ยี่สิบดุนแน ดุนหนึ่งยี่สิบชั่งนา ๚ะ
๏ ชั่งหนึ่งยี่สิบตำลึงหนา ตำลึงหนึ่งรา สี่บาทถ้วนจงจำไว้ ๚ะ
๏ บาทหนึ่งสี่สลึงไทย สลึงหนึ่งท่านใช้ สองเฟื้องจงจำไว้นา ๚ะ
๏ เฟื้องหนึ่งนั้นสี่ไพหนา ไพหนึ่งท่านว่า สองกล่ำจงกำหนดไว้ ๚ะ
๏ กล่ำหนึ่งสองกล่อมตามใช้ กล่อมหนึ่งลงไป สองเมลดเข้าตามมีมา ๚ะ
๏ อันนี้นับด้วยชั่งหนา จงเร่งศึกษา เปนสามประการวิธี ๚ะ
๏ หนึ่งโสดปีตามชื่อมี่ อยู่สิบสองปี นับชวดเปนต้นไปนา ๚ะ
๏ ปีชวดชื่อเปนหนูหนา ปีฉลูโคนา ปีขานเปนเสือสัตว์ไพร ๚ะ
/*136๏ ปีเถาะเปนกระต่ายไซ้ มะโรงงูใหญ่ มะเสงงูเล็กแลนา ๚ะ
๏ มะเมียเปนชื่อมิ่งม้า มะแมแพะหนา วอกว่าลิงระกาไก่ ๚ะ
๏ จอสุนักข์กุญหมูไซ้ สิบสองปีได้ โดยนิยมดังกล่าวมา ๚ะ
๏ ปีหนึ่งสิบสองเดือนหนา สิบสามบ้างรา นับเดือนห้าเปนต้นไป ๚ะ
๏ แล้วเดือนหกเดือนเจ็ดไซร้ เดือนแปดเก้าไป เดือนสิบเดือนสิบเอ็ดมา ๚ะ
๏ เดือนสิบสองเดือนอ้ายหนา เดือนญี่สามมา เดือนสี่เปนสิบสองไป ๚ะ
๏ ปีใดอะธิกะมาศใส่ เดือนเข้าอีกไซ้ ปีนั้นสิบสามเดือนนา ๚ะ
๏ เดือนหนึ่งนั้นสองปักษ์หนา คือข้างขึ้นมา ข้างแรมเปนสองปักษไป ๚ะ
๏ ข้างขึ้นสิบห้าวันได้ ข้างแรมท่านใช้ สิบห้าสิบสี่วันบ้าง ๚ะ
/*137๏ เดือนใดเปนเดือนขาดค้าง ข้างแรมท่านวาง สิบสี่วันตามวิไสย ๚ะ
๏ เพราะดังนี้เดือนถ้วนได้ วันสามสิบไป เดือนขาดยี่สิบเก้าวัน ๚ะ
๏ เดือนหกถ้วนเดือนห้านั้น เปนเดือนขาดพลัน ทั้งสิบสองเดือนเปลี่ยนไป ๚ะ
๏ จึ่งมีเดือนถ้วนหกเดือนได้ เดือนขาดเล่าไซ้ ก็ได้หกเดือนเหมือนกัน ๚ะ
๏ ถ้ามีอธิกะมาศนั้น เดือนแปดสองปัน เดือนถ้วนจึ่งเปนเจ็ดนา ๚ะ
๏ วันมีชื่อเจ็ดวันหนา วันอาทิตย์มา วันจันทร์ วันอังคารนี้ ๚ะ
๏ วันพุฒวันพฤหัศบดี วันศุกรศักดิ์ศรี วันเสาร์ครบเสร็จเจ็ดวัน ๚ะ
๏ กลางวันกลางคืนควบกัน ท่านนับเปนวัน หนึ่งควรจะใส่ใจจำ ๚ะ
๏ วันหนึ่งนั้นแปดยามย่ำ กลางวันท่านกำ หนดไว้ว่าสี่ยามมี ๚ะ
/*138๏ กลางคืนก็นับยามสี่ วันกับราตรี จึงเปนแปดยามตามใช้ ๚ะ
๏ ยามหนึ่งสามนาลิกาไซร้ นาลิกาท่านใช้ กลางวันท่านเรียกว่าโมงนา ๚ะ
๏ กลางคืนเรียกว่าทุ่มหนา นาลิกาหนึ่งรา ได้สิบบาดท่านบอกไว้ ๚ะ
๏ บาดหนึ่งสี่นาทีไทย นาทีหนึ่งได้ สิบห้าเพชะนาที ๚ะ
๏ เพชะนาทีหนึ่งนี้ หกปราณด้วยดี ปราณหนึ่งสิบอักษรไซ้ ๚ะ
๏ ปีหนึ่งมีวันนับได้ สามร้อยวันไป กับห้าสิบสี่วันวาร ๚ะ
๏ ปีใดท่านเพิ่มวันกาล เปนอะธิกะวาร เพิ่มเข้าอีกวันหนึ่งนา ๚ะ
๏ ปีนั้นวันสามร้อยหนา กับห้าสิบห้า วันตามที่โลกย์ยินยล ๚ะ
/*139๏ ถ้าปีอะธิกะมาศปน เดือนแปดสองหน ปีนั้นมีวันมากรา ๚ะ
๏ นับวันได้สามร้อยหนา กับแปดสิบห้า วันยิ่งตามโหรนิยมไว้ ๚ะ
๏ อนึ่งฤดูมีสามไซ้ คือเหมันต์ไป คิมหันต์วัสสานะนา ๚ะ
๏ เดือนสิบสองแต่แรมมา เดือนสี่เพ็ญหนา สี่เดือนนี้ชื่อเหมันต์ ๚ะ
๏ แต่แรมเดือนสี่จนวัน เพ็ญเดือนแปดนั้น สี่เดือนนี้คิมหันต์นา ๚ะ
๏ แรมค่ำหนึ่งเดือนแปดมา ถึงเพ็ญวารา กะติกะมาศจงรู้ ๚ะ
๏ สี่เดือนถ้วนวัสสานะฤดู แบบโหรเปนครู ว่าตามศศิโคจร ๚ะ
๏ ทิศแปดปันโดยนามกร คือทิศบูรพ์ก่อน เปนทิศตระวันออกนา ๚ะ
๏ แล้วอาคเณย์ทิศา ทักษิณนี้หนา เปนทิศข้างใต้ตามมี ๚ะ
/*140๏ แล้วต่อไปทิศหรดี จึงประจิมนี้ เปนทิศตระวันตกหนา ๚ะ
๏ แล้วจึ่งทิศพายัพมา ทิศอุดรรา เปนทิศด้านเหนือจงจำ ฯะ
๏ แล้วจึ่งทิศอิสาณสำ เหนียกให้แม่นยำ ปันทิศแปดทิศคงตรง ๚ะ
ตวันออกเฉียงเหนือ
อิสาณ
ทิศตวันออก
บูรพ์
ตวันออกเฉียงใต้
อาคเณย์
ทิศเหนือ
อุดร

ทิศใต้
ทักษีณ
ทิศตวันตกเฉียงเหนือ
พยัพ
ทิศตวันตก
ประจิม
ตวันตกเฉียงใต้
หรดี

๑
๑๓
๒๕
๖๑
๑๐๑
๑๐๐๐๐๐
๒
๑๔
๓๐
๗๐
๑๐๐๒
๑๐๐๐๐๐๐
๓
๑๕
๓๑
๗๑
๑๐๓
๑๐๐๐๐๐๐๐
๔
๑๖
๓๒
๘๐
๑๐๔

๕
๑๗
๓๓
๘๑
๑๐๕

๖
๑๘
๓๔
๙๐
๑๐๖

๗
๑๙
๓๕
๙๑
๑๐๗

๘
๒๐
๔๐
๙๒
๑๐๘

๙
๒๑
๔๑
๙๓
๑๐๙

๑๐
๒๒
๕๐
๙๔
๑๑๐

๑๑
๒๓
๕๑
๙๕
๑๐๐๐

๑๒
๒๔
๖๐
๑๐๐
๑๐๐๐๐

นับสูญดังนี้ หน่วย สิบ ร้อย พัน หมื่น แสน ล้าน โกฏิ
/*142๏ แต่ร้อยถึงโกฏิใช้
สิบคูณ
โกฏิตราบอสงไขยสูญ
เหล่านี้
ร้อยแสนเร่งคูณภูล
เถิดพ่อ
ลักษณดังนี้ชี้
ช่องให้ปราชเหน ๚ะ
---
ชั่ง
๑
ตำลึง
๔
บาท
๓
๑
เฟื้อง
๒
สลึง
๒
ไพ
เปน ชั่ง สี่ตำลึง สามบาท สองสลึง เฟื้อง สองไพ ๚ะ
๏ ตำลึงบนเฟื้องอยู่
หนกา น่านา
บาทใส่บนสลึงตรา
ครุท้าย
ไพล่างชั่งบนกา
บนอยู่กลางนา
ตีนครุตามครุย้าย
ยักใช้เรือนเงิน
๏ ณวัน ๑ ๑- ๕ เดือน
๏ ณวัน ๒ -๑ ๕ เดือน
เปนวัน อาทิตย์ จันทร์ } เดือนห้า ขึ้น แรม } ค่ำหนึ่ง
๏ วางวันนั้นน่าเส้น
โดยหมาย
เดือนอยู่สุดสายปลาย
เปลี่ยนใช้
ข้างขึ้นอยู่ยอดสาย
ยื้นอย่า ฉงนแฮ
แรมค่ำกาได้ไซ้
สี่นี้แบบแผน ๚ะ
/*144๏ ไม้มลายลักษณชี้
สองสฐาน
จักบอกแบบบรรหาร
แห่งใช้
พวกคำมคธขาน
ควรใส่ ยอแฮ
ไม้มลายล้วนใช้
ส่วนข้างคำสยาม ๚ะ
---
๏ อนึ่งพึงสังเกต คำไม้มลายเปนสองอย่าง คำไม้มลายที่ต้องมีตัว ย สกด ด้วยคำนั้นมาแต่ภาษามคธอย่างหนึ่ง คำมีแต่ไม้มลายล้วน ด้วยเปนคำไทยอย่างหนึ่ง จะรวบรวมคำไม้มลาย มีตัว ย ไว้พอเปนตัวอย่างดังนี้ ๚ะ
กัยวิไกย ชลาไลย ไกยกล อายุไขย อะสงไขย ราชพินิไจย ราชวินิจไฉย อวยไชย โชคไชย มีไชย ฦๅไชย ถวายไชยมงคล เวนไตย จุธาธิปะไตย พระรัตนไตรย ไตรยภูวะนารถ ไตรยภพนารถ วรไตรย ผ้าไตรย มารยาสาไถย พระหฤไทย ท้าวไทย ทาษไทย พระอาทิตย์อุไทย อรุโณไทย อรไทย มหาดไทย พระวิไนย ท้าวสหัสไนย พระภูวไนย พระภาคิไนย เปน/*145เลศไนย โดยไนยมาในบาฬี บุรุษอาชาไนย หัดถาชาไนย อัศวาชาไนย ฃออะไภย เภทไภย โพยไภย โรคไภย ราชไภย โจรไภย อรรคีไภย อุทกไภย นฤไภย ทไวย สบไสมย อุไภย ปัจุสไสมย มโนไมย อุประไมย อะโนประไมย ไญยะธรรม สุราเมไรย มาไลย นิราไลย พิราไลย โศกาไลย สุราไลย หิมวาไลย พนาไลย เจริญไวย เสื่อมไวย ทรามไวย ปฐมะไวย มัชฌิมะไวย ปัจฉิมะไวย อัชฌาไศรย อัธยาไศรย ตามวิไสย สงไสย วิไสย อาไศรย อายุไกษย ชีพตัดไษย กิเลศอนุไสย อาชาวะไสย ประชาวะไสย ถือนิไสย ขาดนิไสย พวกพลไหย มหาไหยรัตโนดม ๚ะ
---
๏ คำไม้มลายไม่มีตัว ย ชักเอาแบบในจินดามณีมาเทียบไว้ แต่แก้คำที่มีตัว ย เสียบ้างดังนี้ ๚ะ
๏ ท้าวไทแลไพร่พล ทั้งพงไพรแลไร่นา เกรียงไกรไผทรา ชะผดุงทั้งกรุงไกร ๚ะ
๏ ฉับไวแลปลดไปล่ แลลุกไล่แลครรไล ไยไพประไลไป แลร้องไห้จะไจ้จรึง ๚ะ
/*146๏ เจ้าไทวะรำไพ แลทางไกลยังไปถึง ไหวหวั่นแลพรั่นพรึง แลไหว้พระแลไคลคลา ๚ะ
๏ หลังไหล่แลไรเกษ แลไตรภพไตรตรา ไต่ทางทุรัถยา ทั้งแอกไถก็ไพบูลย์ ๚ะ
๏ บันไดกระไดไพ เราะหไผ่ละไมมูล ขับไล่แลไว้ธูร สมบูรณ์เขญเปนไฉน ๚ะ
๏ คลองไปแลไหลหลั่ง แลไถ่คนแลเรือดไร ไก่ไข่แลน้ำไหล แลไซ้ปีกประไพงาม ๚ะ
๏ ไพรีแลไพจิตร แลขวิดไขว่แลไอจาม ไฟไหม้แลไต้ลาม แลไนหูกแลป่านไหม ๚ะ
๏ ทำได้แลไว้คง แลตะไค่แลเปนไฝ ถุงไถ้แลออมไห สว่างไสวแลไสยา ๚ะ
๏ ไส้พุงแลตับไต แลเหงื่อไคอะเนกา ระวังระไววา จะกะโทษวะจีมี ๚ะ
๏ ยากเขญแลเร้นไร้ ทั้งผลไม้แลไมตรี ไฉไลแลไพล่หนี แลบ่าไหล่แลแกว่งไกว ๚ะ
/*147๏ ไศลไฃ้แลไกรสร แลสะไบละมุนละไม ผักไห่แลไม้ไทร แลไอสูรยแล่หลาย ๚ะ
---
๏ จบมูลบทเบื้อง
บรรพกิจ
เปนประถมควรสถิตย
ที่ต้น
เปนแบบสั่งสอนสิศย
สายสืบ ไว้นา
ความที่ฦกลับอ้น
อัดอั้นออกขยาย ๚ะ
วาหนิติ์นิกร
/*1๏ หากเพียรเวียนคิดค้น
คัดคำ
พวกอักษรสูงนำ
แนะไว้
กุมารหมั่นดูสำ
เนียกนึก เทอญพ่อ
รู้รอบชอบจักได้
ทรัพย์ซ้องสรรเสิญ ๚ะ
๏ คำณวนควรนับอ้าง
อักษร
วาหนิติ์นิกร
ชื่อชี้
ตัวสูงหากสังหร
ตัวต่ำ ขึ้นนา
ถ่องกระบวนแบบนี้
นับผู้ชาญเฉลียว ๚ะ
๏ เรื่องนี้นามตั้งว่า
วาหะนิติ์
สองอักษรนำสนิท
นับอ้าง
ร่วมเสียงสระชิด
เชิงชอบ
เชิญเร่งเรียนอย่าร้าง
รอบรู้ชูศรี ๚ะ
๏ วิธีอักษรไทย มีอักษรเสียงสูง ๑๑ อักษร ยังหาภอใช้แก่สำเนียงสูงภาษาไทยไม่ ต้องคิดจัดเอาอักษรสูง ๑๑ นั้น นำผสมอักษรต่ำที่ควรจะนำ/*2ขึ้นอีก อักษรสูงจูงนำอักษรต่ำ ให้มีสำเนียงสูงขึ้นได้ทั้ง ๑๑ อักษร แต่อักษรสูง ๑๐ ตัว คือ ข ซ ฉ ฐ ถ ผ ฝ ศ ษ ส นี้ กับตัว (ห) แปลกกันอยู่ สังเกตดูจึ่งจะรู้แยบคาย ตัว (ห) นำนั้น เปนแต่จูงอักษรต่ำให้มีเสียงสูงขึ้นอย่างเดียว อ่านไม่ต้องออกสำเนียงตัว (ห) เช่นบุหงา ปะหนันเปนต้น ฝ่ายอักษรสูง ๑๐ ตัวนั้น ถ้านำข้างน่าตัวใด ก็ชักเสียงตัวนั้นให้สูงขึ้น ทั้งต้องอ่านให้ตัวนำนั้นออกเสียงเปนประวิสัญชะนี บันจบเข้ากับอักษรตัวหลังกลืนกันอยู่ด้วยเหมือนคำว่า ขนุน ขนอน ขนม เปนต้น แต่ตัว ข ฃ ฉ ฐ ถ ผ ฝ ศ ษ ส นี้ มิใช่นำได้ทั่วไป จำเภาะนำได้แต่ตัวที่ควรจะนำ คิดตรวจดูเหนใช้นำตัว ง น ม ย ร ล ว เท่านี้โดยมาก นำได้ทั้งในแม่ ก กา กน กง กก กด กบ กม เกย แลผันด้วยไม้  ่  ้ เหมือนตัวอักษรสูงที่นำข้างน่าได้ทุกๆแม่ไป แต่คำที่แจกออกนั้น ต้องกับคำที่ใช้บ้าง ไม่ต้องบ้าง ให้เลือกคัดเอาแต่ที่จะใช้ ดังจะแจกไว้ข้างน่าต่อไป ดังนี้ ๚ะ
/*3ตัว ข ฃ เสียงเดียวกัน ตัว (ข) นำตัว (ง) แจกดังนี้
๏ ขง ขงา ขงิ ขงี ขงึ ขงื ขงุ ขงู เขง แขง ไขง ใขง โขง เขงา ขงำ ขงะ ๚ะ
๏ ขงน ขงัน ขงาน ขงิน ขงีน ขงึน ขงืน ขงุน ขงูน เขงน แขงน โขงน ขงอน ขงวน เขงียน เขงือน เขงิน เขงอน ๚ะ
๏ ขงง ขงัง ขงาง ขงิง ขงีง ขงึง ขงืง ขงุง ขงูง เขงง แขงง โขงง ขงอง ขงวง เขงียง เขงือง เขงิง เขงอง ๚ะ
๏ ขงก ขงัก ขงาก ขงิก ขงีก ขงึก ขงืก ขงุก ขงูก เขงก แขงก โขงก ขงอก ขงวก เขงียก เขงือก เขงิก เขงอก ๚ะ
๏ ขงด ขงัด ขงาด ขงิด ขงีด ขงึด ขงืด ขงุด ขงูด เขงด แขงด โขงด ขงอด ขงวด เขงียด เขงือด เขงิด เขงอด ๚ะ
/*4๏ ขงบ ขงับ ขงาบ ขงิบ ขงีบ ขงึบ ขงืบ ขงุบ ขงูบ เขงบ แขงบ โขงบ ขงอบ ขงวบ เขงียบ เขงือบ เขงิบ เขงอบ ๚ะ
๏ ขงม ขงัม ขงาม ขงิม ขงีม ขงึม ขงืม ขงุม ขงูม เขงม แขงม โขงม ขงอม ขงวม เขงียม เขงือม เขงิม เขงอม ๚ะ
๏ เขงย เขงอย ขงาย ขงาว ขงิว ขงีว ขงึย ขงืย ขงุย ขงูย เขงว แขงว โขงย ขงอย ขงวย เขงียว เขงือย เขงีย เขงียะ เขงือ เขงือะ เขงอ เขงอะ ขงัว ขงัวะ เขงะ แขงะ โขงะ เขงาะ ขงุํ ขงรรม ขงรร ขงอ ขง่อ ขง้อ ขงัย ขงือ ๚ะ
๏ ในแม่ตัว (ฃ) นำตัว (ง) นี้ตรวจดูตั้งแต่แม่ ก กา จนแม่เกอยไม่ได้ใช้คำเลย ๚ะ
๏ ตัว (ฉ) นำตัว (ง) แจกดังนี้ ๚ะ
/*5๏ ฉง ฉงา ฉงิ ฉงี ฉงึ ฉงื ฉงุ ฉงู เฉง แฉง ไฉง ใฉง โฉง เฉงา ฉงำ ฉงะ ๚ะ
๏ ฉงน ฉงัน ฉงาน ฉงิน ฉงีน ฉงึน ฉงืน ฉงุน ฉงูน เฉงน แฉงน โฉงน ฉงอน ฉงวน เฉงียน เฉงือน เฉงิน เฉงอน ๚ะ
๏ ฉงง ฉงัง ฉงาง ฉงิง ฉงีง ฉงึง ฉงืง ฉงุง ฉงูง เฉงง แฉงง โฉงง ฉงอง ฉงวง เฉงียง เฉงือง เฉงิง เฉงอง ๚ะ
๏ ฉงก ฉงัก ฉงาก ฉงิก ฉงีก ฉงึก ฉงืก ฉงุก ฉงูก เฉงก แฉงก โฉงก ฉงอก ฉงวก เฉงียก เฉงือก เฉงิก เฉงอก ๚ะ
๏ ฉงด ฉงัด ฉงาด ฉงิด ฉงีด ฉงึด ฉงืด ฉงุด ฉงูด เฉงด แฉงด โฉงด ฉงอด ฉงวด เฉงียด เฉงือด เฉงิด เฉงอด ๚ะ
๏ ฉงบ ฉงับ ฉงาบ ฉงิบ ฉงีบ ฉงึบ ฉงืบ ฉงุบ ฉงูบ /*6เฉงบ แฉงบ โฉงบ ฉงอบ ฉงวบ เฉงียบ เฉงือบ เฉงิบ เฉงอบ ๚ะ
๏ ฉงม ฉงัม ฉงาม ฉงิม ฉงีม ฉงึม ฉงืม ฉงุม ฉงูม เฉงม แฉงม โฉงม ฉงอม ฉงวม เฉงียม เฉงือม เฉงิม เฉงอม ๚ะ
๏ เฉงย เฉงอย ฉงาย ฉงาว ฉงิว ฉงีว ฉงึย ฉงืย ฉงุย ฉงูย เฉงว แฉงว โฉงย ฉงอย ฉงวย เฉงียว เฉงือย เฉงีย เฉงียะ เฉงือ เฉงือะ เฉงอ เฉงอะ ฉงัว ฉงัวะ เฉงะ แฉงะ โฉงะ เฉงาะ ฉงุํ ฉงรรม ฉงรร ฉงอ ฉง่อ ฉง้อ ฉงัย ฉงือ ๚ะ
๏ ในแม่ตัว (ฉ) นำตัว (ง) นี้ได้คำใช้แต่ ฉงน กับ ฉงาย สองคำเท่านี้ ๚ะ
(ฐ ถ) เสียงเดียวกัน ตัว (ถ) นำตัว (ง) แจกดังนี้
/*7๏ ถง ถงา ถงิ ถงี ถงึ ถงื ถงุ ถงู เถง แถง ไถง ใถง โถง เถงา ถงำ ถงะ ๚ะ
๏ ถงน ถงัน ถงาน ถงิน ถงีน ถงึน ถงืน ถงุน ถงูน เถงน แถงน โถงน ถงอน ถงวน เถงียน เถงือน เถงิน เถงอน ๚ะ
๏ ถงง ถงัง ถงาง ถงิง ถงีง ถงึง ถงืง ถงุง ถงูง เถงง แถงง โถงง ถงอง ถงวง เถงียง เถงือง เถงิง เถงอง ๚ะ
๏ ถงก ถงัก ถงาก ถงิก ถงีก ถงึก ถงืก ถงุก ถงูก เถงก แถงก โถงก ถงอก ถงวก เถงียก เถงือก เถงิก เถงอก ๚ะ
๏ ถงด ถงัด ถงาด ถงิด ถงีด ถงึด ถงืด ถงุด ถงูด เถงด แถงด โถงด ถงอด ถงวด เถงียด เถงือด เถงิด เถงอด ๚ะ
๏ ถงบ ถงับ ถงาบ ถงิบ ถงีบ ถงึบ ถงืบ ถงุบ ถงูบ เถงบ แถงบ โถงบ ถงอบ ถงวบ เถงียบ เถงือบ เถงิบ เถงอบ ๚ะ
/*8๏ ถงม ถงัม ถงาม ถงิม ถงีม ถงึม ถงืม ถงุม ถงูม เถงม แถงม โถงม ถงอม ถงวม เถงียม เถงือม เถงิม เถงอม ๚ะ
๏ เถงย เถงอย ถงาย ถงาว ถงิว ถงีว ถงึย ถงืย ถงุย ถงูย เถงว แถงว โถงย ถงอย ถงวย เถงียว เถงือย เถงีย เถงียะ เถงือ เถงือะ เถงอ เถงอะ ถงัว ถงัวะ เถงะ แถงะ โถงะ เถงาะ ถงุํ ถงรรม ถงรร ถงอ ถง่อ ถง้อ ถงัย ถงือ ๚ะ
๏ ในแม่ตัว (ถ) นำตัว (ง) ได้คำใช้ คือ แถง ไถง ถงาด ถงม เท่านี้ ๚ะ
๏ ตัว (ผ) นำตัว (ง) แจกเหมือนกันตั้งแต่แม่ ก กา จนแม่เกอย เหนได้คำใช้แม่ ก กา คือ ผงะ แม่กนคือ ผงอน แม่กดคือ ผงาด แม่กบคือ ผงอบ แม่กมคือ ผงม เท่านี้ ๚ะ
๏ ตัว (ฝ) นำตัว (ง) แจกได้เหมือนกัน แต่ไม่มีคำใช้ ตัว (ศ) (ษ) (ส) เปนเสียงเดียวกัน แจกแต่ตัว (ส) ตัวเดียว ก็ตลอดถึงกัน ๚ะ
---
/*9๏ ตัว (ส) นำ (ง) แจกดังนี้ ๚ะ
๏ สง สงา สงิ สงี สงึ สงื สงุ สงู เสง แสง ไสง ใสง โสง เสงา สงำ สงะ ๚ะ
๏ สงน สงัน สงาน สงิน สงีน สงึน สงืน สงุน สงูน เสงน แสงน โสงน สงอน สงวน เสงียน เสงือน เสงิน เสงอน ๚ะ
๏ สงง สงัง สงาง สงิง สงีง สงึง สงืง สงุง สงูง เสงง แสงง โสงง สงอง สงวง เสงียง เสงือง เสงิง เสงอง ๚ะ
๏ สงก สงัก สงาก สงิก สงีก สงึก สงืก สงุก สงูก เสงก แสงก โสงก สงอก สงวก เสงียก เสงือก เสงิก เสงอก ๚ะ
๏ สงด สงัด สงาด สงิด สงีด สงึด สงืด สงุด สงูด เสงด แสงด โสงด สงอด สงวด เสงียด เสงือด เสงิด เสงอด ๚ะ
๏ สงบ สงับ สงาบ สงิบ สงีบ สงึบ สงืบ สงุบ สงูบ /*10เสงบ แสงบ โสงบ สงอบ สงวบ เสงียบ เสงือบ เสงิบ เสงอบ ๚ะ
๏ สงม สงัม สงาม สงิม สงีม สงึม สงืม สงุม สงูม เสงม แสงม โสงม สงอม สงวม เสงียม เสงือม เสงิม เสงอม ๚ะ
๏ เสงย เสงอย สงาย สงาว สงิว สงีว สงึย สงืย สงุย สงูย เสงว แสงว โสงย สงอย สงวย เสงียว เสงือย เสงีย เสงียะ เสงือ เสงือะ เสงอ เสงอะ สงัว สงัวะ เสงะ แสงะ โสงะ เสงาะ สงุํ สงรรม สงรร สงอ สง่อ สง้อ สงัย สงือ ๚ะ
---
๏ ในแม่ตัว (ส) นำตัว (ง) แม่ ก กา ได้คำใช้คำ๑ คือ สง่า ในแม่กน ได้คำใช้คำ ๑ คือ สงวน แม่กดได้คำใช้คำ ๑ คือ สงัด แม่กบได้คำใช้คำ ๑ คือ สงบเงียบ แม่กมได้คำใช้คำ ๑ คือ เสงี่ยม นอกนั้นไม่มีคำใช้ ๚ะ
๏ จบแม่ต้นเพียงนี้ ๚ะ
---
/*11๏ ตัว (ข) นำตัว (น) แจกดังนี้ ๚ะ
๏ ขน ขนา ขนิ ขนี ขนึ ขนื ขนุ ขนู เขน แขน ไขน ใขน โขน เขนา ขนำ ขนะ ๚ะ
๏ ขนน ขนัน ขนาน ขนิน ขนีน ขนึน ขนืน ขนุน ขนูน เขนน แขนน โขนน ขนอน ขนวน เขนียน เขนือน เขนิน เขนอน ๚ะ
๏ ขนง ขนัง ขนาง ขนิง ขนีง ขนึง ขนืง ขนุง ขนูง เขนง แขนง โขนง ขนอง ขนวง เขนียง เขนือง เขนิง เขนอง ๚ะ
๏ ขนก ขนัก ขนาก ขนิก ขนีก ขนึก ขนืก ขนุก ขนูก เขนก แขนก โขนก ขนอก ขนวก เขนียก เขนือก เขนิก เขนอก ๚ะ
๏ ขนด ขนัด ขนาด ขนิด ขนีด ขนึด ขนืด ขนุด ขนูด เขนด แขนด โขนด ขนอด ขนวด เขนียด เขนือด เขนิด เขนอด ๚ะ
๏ ขนบ ขนับ ขนาบ ขนิบ ขนีบ ขนึบ ขนืบ ขนุบ ขนูบ เขนบ แขนบ โขนบ ขนอบ ขนวบ เขนียบ เขนือบ เขนิบ เขนอบ ๚ะ
/*12๏ ขนม ขนัม ขนาม ขนิม ขนีม ขนึม ขนืม ขนุม ขนูม เขนม แขนม โขนม ขนอม ขนวม เขนียม เขนือม เขนิม เขนอม ๚ะ
๏ เขนย เขนอย ขนาย ขนาว ขนิว ขนีว ขนึย ขนืย ขนุย ขนูย เขนว แขนว โขนย ขนอย ขนวย เขนียว เขนือย เขนีย เขนียะ เขนือ เขนือะ เขนอ เขนอะ ขนัว ขนัวะ เขนะ แขนะ โขนะ เขนาะ ขนุํ ขนรรม ขนรร ขนอ ขน่อ ขน้อ ขนัย ขนือ ๚ะ
๏ ตัว (ข) นำตัว (น) แม่ ก กา ไม่ได้คำใช้ ๚ะ
๏ ตัว (ข) นำตัว (น) แม่กน ได้คำใช้ ๔ คำ คือ ขนน ทำขนัน ขนานน่า ต้นขนุน ด่านขนอน
๏ ตัว (ข) นำตัว (น) แม่กง ได้คำใช้ ๖ คำ คือ พระขนง อางขนาง รำเขนง แขนงไม้ บางโขนง พระขนอง ๚ะ
๏ ตัว (ข) นำตัว (น) แม่กก ได้คำใช้ ๓ คำ คือ ลายขนก บางขนาก เอกเขนก ๚ะ
/*13๏ ตัว (ข) นำตัว (น) แม่กด ได้คำใช้ ๓ คำ คือ ขนดหาง สวนสองขนัด วัดได้ขนาด ๚ะ
๏ ตัว (ข) นำตัว (น) แม่กบ ได้คำใช้ ๓ คำ คือ ขนบธรรมเนียม ไม้ขนาบ ขนอบไว้ ๚ะ
๏ ตัว (ข) นำตัว (น) แม่กม ได้คำใช้คำ ๑ คือ ขนม ๚ะ
๏ แม่เกยได้คำใช้ ๓ คำ คือ พระเขนย ขนายช้าง แขนะลาย ๚ะ
---
๏ ตัว (ฉ) นำตัว (น) แจกดังนี้ ๚ะ
๏ ฉน ฉนา ฉนิ ฉนี ฉนึ ฉนื ฉนุ ฉนู เฉน แฉน ไฉน ใฉน โฉน เฉนา ฉนำ ฉนะ ๚ะ
๏ ฉนน ฉนัน ฉนาน ฉนิน ฉนีน ฉนึน ฉนืน ฉนุน ฉนูน เฉนน แฉนน โฉนน ฉนอน ฉนวน เฉนียน เฉนือน เฉนิน เฉนอน ๚ะ
๏ ฉนง ฉนัง ฉนาง ฉนิง ฉนีง ฉนึง ฉนืง ฉนุง ฉนูง เฉนง แฉนง โฉนง ฉนอง ฉนวง เฉนียง เฉนือง เฉนิง เฉนอง ๚ะ
/*14๏ ฉนก ฉนัก ฉนาก ฉนิก ฉนีก ฉนึก ฉนืก ฉนุก ฉนูก เฉนก แฉนก โฉนก ฉนอก ฉนวก เฉนียก เฉนือก เฉนิก เฉนอก ๚ะ
๏ ฉนด ฉนัด ฉนาด ฉนิด ฉนีด ฉนึด ฉนืด ฉนุด ฉนูด เฉนด แฉนด โฉนด ฉนอด ฉนวด เฉนียด เฉนือด เฉนิด เฉนอด ๚ะ
๏ ฉนบ ฉนับ ฉนาบ ฉนิบ ฉนีบ ฉนึบ ฉนืบ ฉนุบ ฉนูบ เฉนบ แฉนบ โฉนบ ฉนอบ ฉนวบ เฉนียบ เฉนือบ เฉนิบ เฉนอบ ๚ะ
๏ ฉนม ฉนัม ฉนาม ฉนิม ฉนีม ฉนึม ฉนืม ฉนุม ฉนูม เฉนม แฉนม โฉนม ฉนอม ฉนวม เฉนียม เฉนือม เฉนิม เฉนอม ๚ะ
๏ เฉนย เฉนอย ฉนาย ฉนาว ฉนิว ฉนีว ฉนึย ฉนืย ฉนุย ฉนูย เฉนว แฉนว โฉนย ฉนอย ฉนวย เฉนียว เฉนือย เฉนีย เฉนียะ เฉนือ เฉนือะ เฉนอ เฉนอะ ฉนัว ฉนัวะ เฉนะ แฉนะ โฉนะ เฉนาะ ฉนุํ ฉนรรม ฉนรร ฉนอ ฉน่อ ฉน้อ ฉนัย ฉนือ ๚ะ
---
/*15๏ ตัว (ฉ) นำตัว (น) แม่ ก กา ได้คำใช้ ๓ คำ คือ ทำไฉน ปี่ไฉน นับฉนำ ๚ะ
๏ ตัว (ฉ) นำตัว (น) แม่กน ได้คำใช้ ๒ คำ คือ ประตูฉนวน ริมเฉนียน ๚ะ
๏ ตัว (ฉ) นำตัว (น) แม่กง ได้คำใช้คำ ๑ คือ ฉนัง คำเขมร ว่าม่อ ๚ะ
๏ ตัว (ฉ) นำตัว (น) แม่กก มีคำ ๑ คือ ปลาฉนาก ๚ะ
๏ ตัว (ฉ) นำตัว (น) แม่กด ได้คำใช้ ๒ คำ คือ น่าโฉนด ทอดโฉนดบาดหมาย ๚ะ
๏ ตัว (ฉ) นำตัว (น) แม่กบ แม่กม แม่เกย ไม่มีคำใช้ ๚ะ
---
๏ ตัว (ถ) นำตัว (น) แจกดั่งนี้ ๚ะ
๏ ถน ถนา ถนิ ถนี ถนึ ถนื ถนุ ถนู เถน แถน ไถน ใถน โถน เถนา ถนำ ถนะ ๚ะ
/*16๏ ถนน ถนัน ถนาน ถนิน ถนีน ถนึน ถนืน ถนุน ถนูน เถนน แถนน โถนน ถนอน ถนวน เถนียน เถนือน เถนิน เถนอน ๚ะ
๏ ถนง ถนัง ถนาง ถนิง ถนีง ถนึง ถนืง ถนุง ถนูง เถนง แถนง โถนง ถนอง ถนวง เถนียง เถนือง เถนิง เถนอง ๚ะ
๏ ถนก ถนัก ถนาก ถนิก ถนีก ถนึก ถนืก ถนุก ถนูก เถนก แถนก โถนก ถนอก ถนวก เถนียก เถนือก เถนิก เถนอก ๚ะ
๏ ถนด ถนัด ถนาด ถนิด ถนีด ถนึด ถนืด ถนุด ถนูด เถนด แถนด โถนด ถนอด ถนวด เถนียด เถนือด เถนิด เถนอด ๚ะ
๏ ถนบ ถนับ ถนาบ ถนิบ ถนีบ ถนึบ ถนืบ ถนุบ ถนูบ เถนบ แถนบ โถนบ ถนอบ ถนวบ เถนียบ เถนือบ เถนิบ เถนอบ ๚ะ
๏ ถนม ถนัม ถนาม ถนิม ถนีม ถนึม ถนืม ถนุม ถนูม เถนม แถนม โถนม ถนอม ถนวม เถนียม เถนือม เถนิม เถนอม ๚ะ
/*17๏ เถนย เถนอย ถนาย ถนาว ถนิว ถนีว ถนึย ถนืย ถนุย ถนูย เถนว แถนว โถนย ถนอย ถนวย เถนียว เถนือย เถนีย เถนียะ เถนือ เถนือะ เถนอ เถนอะ ถนัว ถนัวะ เถนะ แถนะ โถนะ เถนาะ ถนุํ ถนรรม ถนรร ถนอ ถน่อ ถน้อ ถนัย ถนือ ๚ะ
---
๏ ตัว (ถ) นำตัว (น) แม่ ก กา ได้คำใช้ ๒ คำ คือ ดินถนำ ถนำทึก ๚ะ
๏ ตัว (ถ) นำตัว (น) แม่กน ได้คำใช้คำ ๑ คือ ถนน ๚ะ
๏ ตัว (ถ) นำตัว (น) แม่กง แม่กก ไม่มีคำใช้ ๚ะ
๏ ตัว (ถ) นำตัว (น) แม่กด ได้คำใช้คำ ๒ คือ รู้ถนัด ๚ะ
๏ ตัว (ถ) นำตัว (น) แม่กบ ไม่มีคำใช้ ๚ะ
๏ ตัว (ถ) นำตัว (น) แม่กม ได้คำใช้ ๒ คำ คือ ถนิมเมือง ถนอมไว้ ๚ะ
/*18๏ ตัว (ถ) นำตัว (น) แม่เกย ไม่ได้คำใช้ ๚ะ
---
๏ ตัว (ผ) นำตัว (น) แจกดังนี้ ๚ะ
๏ ผน ผนา ผนิ ผนี ผนึ ผนื ผนุ ผนู เผน แผน ไผน ใผน โผน เผนา ผนำ ผนะ ๚ะ
๏ ผนน ผนัน ผนาน ผนิน ผนีน ผนึน ผนืน ผนุน ผนูน เผนน แผนน โผนน ผนอน ผนวน เผนียน เผนือน เผนิน เผนอน ๚ะ
๏ ผนง ผนัง ผนาง ผนิง ผนีง ผนึง ผนืง ผนุง ผนูง เผนง แผนง โผนง ผนอง ผนวง เผนียง เผนือง เผนิง เผนอง ๚ะ
๏ ผนก ผนัก ผนาก ผนิก ผนีก ผนึก ผนืก ผนุก ผนูก เผนก แผนก โผนก ผนอก ผนวก เผนียก เผนือก เผนิก เผนอก ๚ะ
๏ ผนด ผนัด ผนาด ผนิด ผนีด ผนึด ผนืด ผนุด ผนูด เผนด แผนด โผนด ผนอด ผนวด เผนียด เผนือด เผนิด เผนอด ๚ะ
๏ ผนบ ผนับ ผนาบ ผนิบ ผนีบ ผนึบ ผนืบ ผนุบ ผนูบ /*19เผนบ แผนบ โผนบ ผนอบ ผนวบ เผนียบ เผนือบ เผนิบ เผนอบ ๚ะ
๏ ผนม ผนัม ผนาม ผนิม ผนีม ผนึม ผนืม ผนุม ผนูม เผนม แผนม โผนม ผนอม ผนวม เผนียม เผนือม เผนิม เผนอม ๚ะ
๏ เผนย เผนอย ผนาย ผนาว ผนิว ผนีว ผนึย ผนืย ผนุย ผนูย เผนว แผนว โผนย ผนอย ผนวย เผนียว เผนือย เผนีย เผนียะ เผนือ เผนือะ เผนอ เผนอะ ผนัว ผนัวะ เผนะ แผนะ โผนะ เผนาะ ผนุํ ผนรรม ผนรร ผนอ ผน่อ ผน้อ ผนัย ผนือ ๚ะ
๏ ตัว (ผ) นำตัว (น) แม่ ก กา ไม่มีคำใช้ ๚ะ
๏ ตัว (ผ) นำตัว (น) แม่กน ไม่มีคำใช้ ๚ะ
๏ ตัว (ผ) นำตัว (น) แม่กง มีคำใช้คำ ๑ คือ ฝาผนัง ๚ะ
๏ ตัว (ผ) นำตัว (น) แม่กก มีคำใช้ ๔ คำ คือ แกะผนึก เปนแผนก เลขผนวก สมุดสองเผนิก ๚ะ
/*20๏ ตัว (ผ) นำตัว (น) แม่กด ได้คำใช้คำ ๑ คือ ทรงพระผนวช ๚ะ
๏ ตัว (ผ) นำตัว (น) แม่กบ แม่กม แม่เกย ไม่มีคำใช้ ๚ะ
๏ ตัว (ฝ) นำตัว (น) แจกทั้ง ๘ แม่ไม่ได้คำใช้ ๚ะ
๏ ส สามตัวเปนเสียงเดียวกัน แจกแต่ ส ตัวเดียวก็ถึงตลอดกัน ๚ะ
๏ ตัว (ส) นำตัว (น) แจกดังนี้ ๚ะ
๏ สน สนา สนิ สนี สนึ สนื สนุ สนู เสน แสน ไสน ใสน โสน เสนา สนำ สนะ ๚ะ
๏ สนน สนัน สนาน สนิน สนีน สนึน สนืน สนุน สนูน เสนน แสนน โสนน สนอน สนวน เสนียน เสนือน เสนิน เสนอน ๚ะ
๏ สนง สนัง สนาง สนิง สนีง สนึง สนืง สนุง สนูง เสนง แสนง โสนง สนอง สนวง เสนียง เสนือง เสนิง เสนอง ๚ะ
/*21๏ สนก สนัก สนาก สนิก สนีก สนึก สนืก สนุก สนูก เสนก แสนก โสนก สนอก สนวก เสนียก เสนือก เสนิก เสนอก ๚ะ
๏ สนด สนัด สนาด สนิด สนีด สนึด สนืด สนุด สนูด เสนด แสนด โสนด สนอด สนวด เสนียด เสนือด เสนิด เสนอด ๚ะ
๏ สนบ สนับ สนาบ สนิบ สนีบ สนึบ สนืบ สนุบ สนูบ เสนบ แสนบ โสนบ สนอบ สนวบ เสนียบ เสนือบ เสนิบ เสนอบ ๚ะ
๏ สนม สนัม สนาม สนิม สนีม สนึม สนืม สนุม สนูม เสนม แสนม โสนม สนอม สนวม เสนียม เสนือม เสนิม เสนอม ๚ะ
๏ เสนย เสนอย สนาย สนาว สนิว สนีว สนึย สนืย สนุย สนูย เสนว แสนว โสนย สนอย สนวย เสนียว เสนือย เสนีย เสนียะ เสนือ เสนือะ เสนอ เสนอะ สนัว สนัวะ เสนะ แสนะ โสนะ เสนาะ สนุํ สนรรม สนรร สนอ สน่อ สน้อ สนัย สนือ ๚ะ
---
/*22๏ ตัว (ส) นำตัว (น) แม่ ก กา ได้คำใช้ ๔ คำ คือ เสนห ต้นโสน เสน่า ช่างสนะ ๚ะ
๏ ตัว (ส) นำตัว (น) แม่กน ได้คำใช้ ๓ คำ คือ ดังสนั่น สนานน้ำ ต้นสนุ่น ๚ะ
๏ ตัว (ส) นำตัว (น)  แม่กง2ได้คำใช้ ๒ คำ คือ เสนง สนอง ๚ะ
๏ ตัว (ส) นำตัว (น) แม่กก ได้คำใช้คำ ๑ คือ สนุก ๚ะ
๏ ตัว (ส) นำตัว (น) แม่กด ได้คำใช้ ๓ คำ คือ สนัด สนิท เปนเสนียด
๏ ตัว (ส) นำตัว (น) แม่กบ ได้คำใช้ ๒ คำ คือ สนับเพลา เสื้อสนอบกาย ๚ะ
๏ ตัว (ส) นำตัว (น) แม่กม ได้คำใช้ ๓ คำ คือ กรมสนม สนามเพลาะ สนิมเหล็ก ๚ะ
๏ ตัว (ส) นำตัว (น) แม่เกย ได้คำใช้ ๓ คำ คือ ทูลเสนอ เสนอลูกขุน แสนเสนาะ ๚ะ
๏ จบแม่ที่ ๒ เพียงนี้ ฯะ
---
/*23๏ ตัว (ข) นำตัว (ม) แจกดังนี้ ๚ะ
๏ ขม ขมา ขมิ ขมี ขมึ ขมื ขมุ ขมู เขม แขม ไขม ใขม โขม เขมา ขมำ ขมะ ๚ะ
๏ ขมน ขมัน ขมาน ขมิน ขมีน ขมึน ขมืน ขมุน ขมูน เขมน แขมน โขมน ขมอน ขมวน เขมียน เขมือน เขมิน เขมอน ๚ะ
๏ ขมง ขมัง ขมาง ขมิง ขมีง ขมึง ขมืง ขมุง ขมูง เขมง แขมง โขมง ขมอง ขมวง เขมียง เขมือง เขมิง เขมอง ๚ะ
๏ ขมก ขมัก ขมาก ขมิก ขมีก ขมึก ขมืก ขมุก ขมูก เขมก แขมก โขมก ขมอก ขมวก เขมียก เขมือก เขมิก เขมอก ๚ะ
๏ ขมด ขมัด ขมาด ขมิด ขมีด ขมึด ขมืด ขมุด ขมูด เขมด แขมด โขมด ขมอด ขมวด เขมียด เขมือด เขมิด เขมอด ๚ะ
/*24๏ ขมบ ขมับ ขมาบ ขมิบ ขมีบ ขมึบ ขมืบ ขมุบ ขมูบ เขมบ แขมบ โขมบ ขมอบ ขมวบ เขมียบ เขมือบ เขมิบ เขมอบ ๚ะ
๏ ขมม ขมัม ขมาม ขมิม ขมีม ขมึม ขมืม ขมุม ขมูม เขมม แขมม โขมม ขมอม ขมวม เขมียม เขมือม เขมิม เขมอม ๚ะ
๏ เขมย เขมอย ขมาย ขมาว ขมิว ขมีว ขมึย ขมืย ขมุย ขมูย เขมว แขมว โขมย ขมอย ขมวย เขมียว เขมือย เขมีย เขมียะ เขมือ เขมือะ เขมอ เขมอะ ขมัว ขมัวะ เขมะ แขมะ โขมะ เขมาะ ขมุํ ขมรรม ขมรร ขมอ ขม่อ ขม้อ ขมัย ขมือ ๚ะ
/*25๏ ตัว (ข) นำตัว (ม) แม่ ก กา ได้คำใช้ ๕ คำ คือ คนแขม ปลาเขมาโกรย เขมา ภาษาเขมรว่าดำ จับเขม่า ขม้ำกิน ๚ะ
๏ ตัว (ข) นำตัว (ม) แม่กน ได้คำใช้ ๕ คำ คือ ขมิ้น เขมร เขม่นตา มุ่งเขม้น ขมวนปลา ๚ะ
/*25๏ ตัว (ข) นำตัว (ม) แม่กงได้คำใช้ ๕ คำ คือ ขมังธนู ขมึงตา เคร่งเขมง ควันโขมง หัวขมอง ๚ะ
๏ ตัว (ข) นำตัว (ม) แม่กกได้คำใช้ ๒ คำ คือ ขมึกขม้ำ ขมุกคะมอม ๚ะ
๏ ตัว (ข) นำตัว (ม) แม่กด ได้คำใช้ ๔ คำ คือ ขมุดขมิด เขมดกล้ำ ผีโขมด มุ่นขมวด ๚ะ
๏ ตัว (ข) นำตัว (ม) แม่กบ ได้คำใช้ ๔ คำ คือ ปิดขมับ ขมิบ หายใจขมุบ ๆ เตมเขมือบ ๚ะ
๏ ตัว (ข) นำตัว (ม) แม่กม ได้คำใช้ คำ ๑ คือ กลางขม่อม ๚ะ
๏ ตัว (ข) น่าตัว (ม) แม่เกย ได้คำใช้ ๒ คำ คือ แขม่วท้อง ขมุกขมัว ๚ะ
๏ ตัว (ฉ) นำตัว (ม) แม่ทั้งแปดแม่เหนเปนคำใช้อยู่ ๓ คำ ฉมวยฉมำ หาของฉมัง ฉมวกนอกนั้นไม่มีคำใช้ ๚ะ
๏ ตัว (ถ) นำตัว (ม) แม่ ก กา ไม่มีคำใช้ ๚ะ
๏ ตัว (ถ) นำตัว (ม) แม่กน มีคำใช้คำ ๑ คือ เถมินไพร ๚ะ
/*26๏ ตัว (ถ) นำตัว (ม) แม่กง มีคำ ๑ คือ ถมึงทึง ๚ะ
๏ ตัว (ถ) นำตัว (ม) แม่กก แม่กด แม่กบ แม่กม แม่เกย ไม่มีคำใช้ ๚ะ
๏ ตัว (ผ ฝ) นำตัว (ม) แจกออกทั้งแปดแม่ ไม่มีคำที่จะใช้ในภาษาไทย ๚ะ
---
๏ ตัว (ส) นำตัว (ม) แจกดังนี้ ๚ะ
๏ ตัว (ข) นำตัว (ม) แจกดังนี้ ๚ะ
๏ สม สมา สมิ สมี สมึ สมื สมุ สมู เสม แสม ไสม ใสม โสม เสมา สมำ สมะ ๚ะ
๏ สมน สมัน สมาน สมิน สมีน สมึน สมืน สมุน สมูน เสมน แสมน โสมน สมอน สมวน เสมียน เสมือน เสมิน เสมอน ๚ะ
๏ สมง สมัง สมาง สมิง สมีง สมึง สมืง สมุง สมูง เสมง แสมง โสมง สมอง สมวง เสมียง เสมือง เสมิง เสมอง ๚ะ
๏ สมก สมัก สมาก สมิก สมีก สมึก สมืก สมุก สมูก เสมก แสมก โสมก สมอก สมวก เสมียก เสมือก เสมิก เสมอก ๚ะ
/*27๏ สมด สมัด สมาด สมิด สมีด สมึด สมืด สมุด สมูด เสมด แสมด โสมด สมอด สมวด เสมียด เสมือด เสมิด เสมอด ๚ะ
๏ สมบ สมับ สมาบ สมิบ สมีบ สมึบ สมืบ สมุบ สมูบ เสมบ แสมบ โสมบ สมอบ สมวบ เสมียบ เสมือบ เสมิบ เสมอบ ๚ะ
๏ สมม สมัม สมาม สมิม สมีม สมึม สมืม สมุม สมูม เสมม แสมม โสมม สมอม สมวม เสมียม เสมือม เสมิม เสมอม ๚ะ
๏ เสมย เสมอย สมาย สมาว สมิว สมีว สมึย สมืย สมุย สมูย เสมว แสมว โสมย สมอย สมวย เสมียว เสมือย เสมีย เสมียะ เสมือ เสมือะ เสมอ เสมอะ สมัว สมัวะ เสมะ แสมะ โสมะ เสมาะ สมุํ สมรรม สมรร สมอ สม่อ สม้อ สมัย สมือ ๚ะ
๏ ตัว (ส) นำตัว (ม) แม่ ก กา ได้คำใช้ ๔ คำ คือ ต้นสมี สมุหบาญชี ฟืนแสม ตามไสมย ๚ะ
๏ ตัว (ส) นำตัว (ม) แม่กนได้คำใช้ ๖ คำ /*28คือ สมนจาก เนื้อสมัน ยาสมาน ยาสมุนไพร มิ่งสมร เปนเสมียน ๚ะ
๏ ตัว (ส) นำตัว (ม) แม่กงได้คำใช้ ๒ คำ คือ เสือสมิง เยื่อสมอง ๚ะ
๏ ตัว (ส) นำตัว (ม) แม่กกได้คำใช้ ๓ คำ คือ เลขสมัค สานสมุค ลายตาสมุก ๚ะ
๏ ตัว (ส) นำตัว (ม) แม่กดได้คำใช้ ๓ คำ คือ สมาศ สมุดดำ สมุดขาว มหาสมุท ไต้เสม็ด ๚ะ
๏ ตัว (ส) นำตัว (ม) แม่กบ แม่กม ไม่มีคำใช้ ๚ะ
๏ ตัว (ส) นำตัว (ม) แม่เกย ได้คำใช้ ๔ คำ คือ เกาะสมุย ผลสมอ ได้เสมอ สบสมัย ๚ะ
๏ จบแม่ที่ ๓ เพียงนี้ ๚ะ
๏ ตัว (ข) นำตัว (ย) แจกดังนี้ ๚ะ
๏ ขย ขยา ขยิ ขยี ขยึ ขยื ขยุ ขยู เขย แขย ไขย ใขย โขย เขยา ขยำ ขยะ ๚ะ
๏ ขยน ขยัน ขยาน ขยิน ขยีน ขยึน ขยืน ขยุน ขยูน เขยน แขยน โขยน ขยอน ขยวน เขยียน เขยือน เขยิน เขยอน ๚ะ
/*29๏ ขยง ขยัง ขยาง ขยิง ขยีง ขยึง ขยืง ขยุง ขยูง เขยง แขยง โขยง ขยอง ขยวง เขยียง เขยือง เขยิง เขยอง ๚ะ
๏ ขยก ขยัก ขยาก ขยิก ขยีก ขยึก ขยืก ขยุก ขยูก เขยก แขยก โขยก ขยอก ขยวก เขยียก เขยือก เขยิก เขยอก ๚ะ
๏ ขยด ขยัด ขยาด ขยิด ขยีด ขยึด ขยืด ขยุด ขยูด เขยด แขยด โขยด ขยอด ขยวด เขยียด เขยือด เขยิด เขยอด ๚ะ
๏ ขยบ ขยับ ขยาบ ขยิบ ขยีบ ขยึบ ขยืบ ขยุบ ขยูบ เขยบ แขยบ โขยบ ขยอบ ขยวบ เขยียบ เขยือบ เขยิบ เขยอบ ๚ะ
๏ ขยม ขยัม ขยาม ขยิม ขยีม ขยึม ขยืม ขยุม ขยูม เขยม แขยม โขยม ขยอม ขยวม เขยียม เขยือม เขยิม เขยอม ๚ะ
๏ เขยย เขยอย ขยาย ขยาว ขยิว ขยีว ขยึย ขยืย ขยุย ขยูย เขยว แขยว โขยย ขยอย ขยวย เขยียว เขยือย /*30เขยีย เขยียะ เขยือ เขยือะ เขยอ เขยอะ ขยัว ขยัวะ เขยะ แขยะ โขยะ เขยาะ ขยุํ ขยรรม ขยรร ขยอ ขย่อ ขย้อ ขยัย ขยือ ๚ะ
---
๏ ตัว (ข) นำตัว (ย) แม่ ก กา ได้คำใช้ ๖ คำ คือ สังขยา ขยี้ เขย่า ขยำ ขย้ำ ขยะฝุ่นฝอย ๚ะ
๏ ตัว (ข) นำตัว (ย) แม่กน ได้คำใช้ ๗ คำ คือ ขยน ว่าลม ขยันทำงาน คิดขยั้น ขย้อนไส้ ขยักขย่อน เขยื้อนถอย ฟันเขยิน ๚ะ
๏ ตัว (ข) นำตัว (ย) แม่กง ได้คำใช้ ๖ คำ คือ ขย่งเท้า เขย่งเท้า ยืนเขย่ง ปลาแขยง ปืนแขย่ง ไปทั้งโขยง ๚ะ
๏ ตัว (ข) นำตัว (ย) แม่กก ได้คำใช้ ๔ คำ คือ เดินเขยก ทำโอกโขยก ขยอกกลืน ขยุกขยิก ๚ะ
๏ ตัว (ข) นำตัว (ย) แม่กด ได้คำใช้ ๓ คำ คือ ขยดถอย ขยัดไว้ ขยาดกลัว ๚ะ
๏ ตัว (ข) นำตัว (ย) แม่กบ ได้คำใช้ ๕ คำ คือ ขยับเข้าใกล้ ขยาบเรือ ขยุบ ๆ ขยิบตา เขยิบ ๚ะ
/*31๏ ตัว (ข) นำตัว (ย) แม่กม ได้คำใช้ ๔ คำ คือ อัญขยม หยิบขยุ้ม ทำขยึม อัญขยุม ๚ะ
๏ ตัว (ข) นำตัว (ย) แม่เกย ได้คำใช้ ๓ คำ คือ แก้ขยาย กินขยุย ดูเขยอะขยะ ๚ะ
๏ ตัว (ฉ) นำตัว (ย) แจกทั้งแปดแม่ไม่มีคำใช้ ๚ะ
๏ ตัว (ผ) นำตัว (ย) แม่กง ได้คำใช้คำ ๑ คือ ผันผยอง ๚ะ
๏ ตัว (ผ) นำตัว (ย) แม่กบ ได้คำใช้คำ ๑ คือ บินเผยิบ ๚ะ
๏ ตัว (ผ) นำตัว (ย) แม่เกย ได้คำใช้คำ ๑ คือ หยิ่งเผยอ ๚ะ
๏ นอกนั้นไม่มีคำใช้ ๚ะ
๏ ตัว (ฝ) นำตัว (ย) แจกทั้งแปดแม่ไม่มีคำใช้
---
๏ ตัว (ส) นำตัว (ย) แจกดังนี้ ๚ะ
๏ สย สยา สยิ สยี สยึ สยื สยุ สยู เสย แสย ไสย ใสย โสย เสยา สยำ สยะ ๚ะ
/*32๏ สยน สยัน สยาน สยิน สยีน สยึน สยืน สยุน สยูน เสยน แสยน โสยน สยอน สยวน เสยียน เสยือน เสยิน เสยอน ๚ะ
๏ สยง สยัง สยาง สยิง สยีง สยึง สยืง สยุง สยูง เสยง แสยง โสยง สยอง สยวง เสยียง เสยือง เสยิง เสยอง ๚ะ
๏ สยก สยัก สยาก สยิก สยีก สยึก สยืก สยุก สยูก เสยก แสยก โสยก สยอก สยวก เสยียก เสยือก เสยิก เสยอก ๚ะ
๏ สยด สยัด สยาด สยิด สยีด สยึด สยืด สยุด สยูด เสยด แสยด โสยด สยอด สยวด เสยียด เสยือด เสยิด เสยอด ๚ะ
๏ สยบ สยับ สยาบ สยิบ สยีบ สยึบ สยืบ สยุบ สยูบ เสยบ แสยบ โสยบ สยอบ สยวบ เสยียบ เสยือบ เสยิบ เสยอบ ๚ะ
๏ สยม สยัม สยาม สยิม สยีม สยึม สยืม สยุม สยูม เสยม แสยม โสยม สยอม สยวม เสยียม เสยือม เสยิม เสยอม ๚ะ
/*33๏ เสยย เสยอย สยาย สยาว สยิว สยีว สยึย สยืย สยุย สยูย เสยว แสยว โสยย สยอย สยวย เสยียว เสยือย เสยีย เสยียะ เสยือ เสยือะ เสยอ เสยอะ สยัว สยัวะ เสยะ แสยะ โสยะ เสยาะ สยุํ สยรรม สยรร สยอ สย่อ สย้อ สยัย สยือ ๚ะ
๏ ตัว (ส) นำตัว (ย) แม่ ก กา มีคำใช้ ๒ คำ คือ แพสยา ฤษยา ๚ะ
๏ ตัว (ส) นำตัว (ย) แม่กน มีคำใช้ ๓ คำ คือ สยบสยอน แพสยันดร สยุ่น ๚ะ
๏ ตัว (ส) นำตัว (ย) แม่กง มีคำใช้ ๒ คำ คือ แสยงกลัว สยองเกล้า ๚ะ
๏ ตัว (ส) นำตัว (ย) แม่กก มีคำใช้คำ ๑ คือ ต้นแสยก ๚ะ
๏ ตัว (ส) นำตัว (ย) แม่กด มีคำใช้คำ ๑ คือ แสยงสยด ๚ะ
๏ ตัว (ส) นำตัว (ย) แม่กบ มีคำใช้ ๒ คำ คือ สยบสยอน พระกสยบ ๚ะ
/*34๏ ตัว (ส) นำตัว (ย) แม่กม มีคำใช้ ๓ คำ คือ พระสยมภวญาณ กรุงสยาม สยุมพร ๚ะ
๏ ตัว (ส) นำตัว (ย) แม่เกย มีคำใช้ ๓ คำ คือ สยายผม สยิ้วหน้า หน้าแสยะ ๚ะ
๏ จบแม่ที่ ๔ เพียงนี้ ๚ะ
---
๏ ตัว (ข) นำตัว (ร) แจกทั้ง ๘ แม่เหนได้คำใช้แต่ เสียงขรม ท่านขรัว เท่านั้น ๚ะ
๏ ตัว (ถ ผ) นำตัว (ร) ก็ไม่มีคำใช้ในภาษาไทย
๏ ตัว (ฝ) นำตัว (ร) แม่กน มีคำใช้คำ ๑ คือ หญ้าฝรั่น ๚ะ
๏ ตัว (ฝ) นำตัว (ร) แม่กง มีคำใช้คำ ๑ คือ เมืองฝรั่ง ๚ะ
๏ ตัว (ส) นำตัว (ร) แม่ ก กา ได้คำใช้ ๗ คำ คือ สราพก ศรีสวัสดิ์ บ่อสระ โศรกเศร้า สระเสียง สระสรง สรุสระ ๚ะ
/*35๏ ตัว (ส) นำตัว (ร) แม่กน ได้คำใช้ ๓ คำ คือ สราญรมย์ กำสรวญ สรเสริญ ๚ะ
๏ ตัว (ส) นำตัว (ร) แม่กง ได้คำใช้ ๕ คำ คือ สรงสนาน สระสราง ใสสร่าง ก่อสร้าง แสร้งทำ สรวงสวรรค์ ๚ะ
๏ ตัว (ส) นำตัว (ร) แม่กก ได้คำใช้ ๓ คำ คือ สรากหน้า แสรกคาน แสนโศรก ๚ะ
๏ ตัว (ส) นำตัว (ร) แม่กด ได้คำใช้ ๓ คำ คือ กำสรด เสริดหนี ประเสริฐ ๚ะ
๏ ตัว (ส) นำตัว (ร) แม่กบ ได้คำใช้ ๔ คำ คือ งามสรัพ สรูบ สรวบ แกล้งแสร้งสรวบ ๚ะ
๏ ตัว (ส) นำตัว (ร) แม่กม ได้คำใช้ ๓ คำ คือ สรีม สรวมชีพ เติมเสริม ๚ะ
๏ ตัว (ส) นำตัว (ร) แม่เกย ได้คำใช้ ๔ คำ คือ เสรย สร่าย สร่ายสายดิ่ง สรวย ๚ะ
๏ จบแม่ที่ ๕ เพียงนี้ ๚ะ
๏ ตัว (ข) นำตัว (ล) แจกดังนี้ ๚ะ
/*36๏ ขล ขลา ขลิ ขลี ขลึ ขลื ขลุ ขลู เขล แขล ไขล ใขล โขล เขลา ขลำ ขละ ๚ะ
๏ ขลน ขลัน ขลาน ขลิน ขลีน ขลึน ขลืน ขลุน ขลูน เขลน แขลน โขลน ขลอน ขลวน เขลียน เขลือน เขลิน เขลอน ๚ะ
๏ ขลง ขลัง ขลาง ขลิง ขลีง ขลึง ขลืง ขลุง ขลูง เขลง แขลง โขลง ขลอง ขลวง เขลียง เขลือง เขลิง เขลอง ๚ะ
๏ ขลก ขลัก ขลาก ขลิก ขลีก ขลึก ขลืก ขลุก ขลูก เขลก แขลก โขลก ขลอก ขลวก เขลียก เขลือก เขลิก เขลอก ๚ะ
๏ ขลด ขลัด ขลาด ขลิด ขลีด ขลึด ขลืด ขลุด ขลูด เขลด แขลด โขลด ขลอด ขลวด เขลียด เขลือด เขลิด เขลอด ๚ะ
๏ ขลบ ขลับ ขลาบ ขลิบ ขลีบ ขลึบ ขลืบ ขลุบ ขลูบ เขลบ แขลบ โขลบ ขลอบ ขลวบ เขลียบ เขลือบ เขลิบ เขลอบ ๚ะ
๏ ขลม ขลัม ขลาม ขลิม ขลีม ขลึม ขลืม ขลุม ขลูม /*37เขลม แขลม โขลม ขลอม ขลวม เขลียม เขลือม เขลิม เขลอม ๚ะ
๏ เขลย เขลอย ขลาย ขลาว ขลิว ขลีว ขลึย ขลืย ขลุย ขลูย เขลว แขลว โขลย ขลอย ขลวย เขลียว เขลือย เขลีย เขลียะ เขลือ เขลือะ เขลอ เขลอะ ขลัว ขลัวะ เขละ แขละ โขละ เขลาะ ขลุํ ขลรรม ขลรร ขลอ ขล่อ ขล้อ ขลัย ขลือ ๚ะ
๏ ตัว (ข) นำตัว (ล) แม่ ก กา ได้คำใช้ ๕ คำ คือ กูลขลา ต้นขลู่ ขลู่ทอง โฉดเขลา โขลเขล ๚ะ

๏ ตัว (ข) นำตัว (ล) แม่กน ได้คำใช้ ๒ คำ คือ จ่าโขลน โขลนทวาร ๚ะ
๏ ตัว (ข) นำตัว (ล) แม่กน ได้คำใช้ ๓ คำ คือ เวทมนต์ขลัง ไม้เขลง ช้างโขลง ๚ะ
๏ ตัว (ข) นำตัว (ล) แม่กก ได้คำใช้ ๓ คำ คือ สั่นดังขลุก ๆ ทำการขลุกขลุ่ย ใส่ครกโขลก ๚ะ
๏ ตัว (ข) นำตัว (ล) แม่กด ได้คำใช้คำ ๑ คือ คนขลาดไม่อาจหาญ ๚ะ
/*38๏ ตัว (ข) นำตัว (ล) แม่กบ ได้คำใช้ ๔ คำ คือ ดำขลับ ผ้าขลิบ เล่นขลุบ เบ้าขลุบ ๚ะ
๏ ตัว (ข) นำตัว (ล) แม่กม ได้คำใช้ ๒ คำ คือ ตีขลุม ขลุมเครื่องม้า ๚ะ
๏ ตัว (ข) นำตัว (ล) แม่เกย ได้คำใช้ ๓ คำ คือ เป่าขลุ่ย บ้านขล้อ พูดขล้อย ๆ ๚ะ
๏ ตัว (ฉ) นำตัว (ล) แจกดังนี้ ๚ะ
๏ ฉล ฉลา ฉลิ ฉลี ฉลึ ฉลื ฉลุ ฉลู เฉล แฉล ไฉล ใฉล โฉล เฉลา ฉลำ ฉละ ๚ะ
๏ ฉลน ฉลัน ฉลาน ฉลิน ฉลีน ฉลึน ฉลืน ฉลุน ฉลูน เฉลน แฉลน โฉลน ฉลอน ฉลวน เฉลียน เฉลือน เฉลิน เฉลอน ๚ะ
๏ ฉลง ฉลัง ฉลาง ฉลิง ฉลีง ฉลึง ฉลืง ฉลุง ฉลูง เฉลง แฉลง โฉลง ฉลอง ฉลวง เฉลียง เฉลือง เฉลิง เฉลอง ๚ะ
๏ ฉลก ฉลัก ฉลาก ฉลิก ฉลีก ฉลึก ฉลืก ฉลุก ฉลูก เฉลก แฉลก โฉลก ฉลอก ฉลวก เฉลียก เฉลือก เฉลิก เฉลอก ๚ะ
/*39๏ ฉลด ฉลัด ฉลาด ฉลิด ฉลีด ฉลึด ฉลืด ฉลุด ฉลูด เฉลด แฉลด โฉลด ฉลอด ฉลวด เฉลียด เฉลือด เฉลิด เฉลอด ๚ะ
๏ ฉลบ ฉลับ ฉลาบ ฉลิบ ฉลีบ ฉลึบ ฉลืบ ฉลุบ ฉลูบ เฉลบ แฉลบ โฉลบ ฉลอบ ฉลวบ เฉลียบ เฉลือบ เฉลิบ เฉลอบ ๚ะ
๏ ฉลม ฉลัม ฉลาม ฉลิม ฉลีม ฉลึม ฉลืม ฉลุม ฉลูม เฉลม แฉลม โฉลม ฉลอม ฉลวม เฉลียม เฉลือม เฉลิม เฉลอม ๚ะ
๏ เฉลย เฉลอย ฉลาย ฉลาว ฉลิว ฉลีว ฉลึย ฉลืย ฉลุย ฉลูย เฉลว แฉลว โฉลย ฉลอย ฉลวย เฉลียว เฉลือย เฉลีย เฉลียะ เฉลือ เฉลือะ เฉลอ เฉลอะ ฉลัว ฉลัวะ เฉละ แฉละ โฉละ เฉลาะ ฉลุํ ฉลรรม ฉลรร ฉลอ ฉล่อ ฉล้อ ฉลัย ฉลือ ๚ะ
---
/*40๏ ตัว (ฉ) นำตัว (ล) แม่ก กา ได้คำใช้ ๓ คำ คือ ฉลุฉลาย ปีฉลู โฉมเฉลา ๚ะ
๏ ตัว (ฉ) นำตัว (ล) แม่กนไม่มีคำใช้ ๚ะ
๏ ตัว (ฉ) นำตัว (ล) แม่กงได้คำใช้ ๓ คำ คือ บ้านบางโฉลง ฉลองวัด ด้านเฉลียง ๚ะ
๏ ตัว (ฉ) นำตัว (ล) แม่กกได้คำใช้ ๔ คำ คือ ฉลาก ไม้ฉลีก ฉลุกฉลวย ต้องโฉลก ๚ะ
๏ ตัว (ฉ) นำตัว (ล) แม่กด ได้คำใช้คำ ๑ คือ คนฉลาด ๚ะ
๏ ตัว (ฉ) นำตัว (ล) แม่กบ ได้คำใช้คำ ๑ คือ นกบินแฉลบ ๚ะ
๏ ตัว (ฉ) นำตัว (ล) แม่กงได้คำใช้ ๓ คำ คือ ปลาฉลาม เรือฉลอม เปนเฉลิม ๚ะ
๏ ตัว (ฉ) นำตัว (ล) แม่เกย ได้คำใช้ ๖ คำ คือ เฉลยไข ปักเฉลว ฉลุกฉลวย คิดเฉลียว เฉลี่ยกันไป แฉละใช้แผลงว่าชำและ ๚ะ
---
/*41๏ ตัว (ถ) นำตัว (ล) แจกดังนี้ ๚ะ
๏ ถล ถลา ถลิ ถลี ถลึ ถลื ถลุ ถลู เถล แถล ไถล ใถล โถล เถลา ถลำ ถละ ๚ะ
๏ ถลน ถลัน ถลาน ถลิน ถลีน ถลึน ถลืน ถลุน ถลูน เถลน แถลน โถลน ถลอน ถลวน เถลียน เถลือน เถลิน เถลอน ๚ะ
๏ ถลง ถลัง ถลาง ถลิง ถลีง ถลึง ถลืง ถลุง ถลูง เถลง แถลง โถลง ถลอง ถลวง เถลียง เถลือง เถลิง เถลอง ๚ะ
๏ ถลก ถลัก ถลาก ถลิก ถลีก ถลึก ถลืก ถลุก ถลูก เถลก แถลก โถลก ถลอก ถลวก เถลียก เถลือก เถลิก เถลอก ๚ะ
๏ ถลด ถลัด ถลาด ถลิด ถลีด ถลึด ถลืด ถลุด ถลูด เถลด แถลด โถลด ถลอด ถลวด เถลียด เถลือด เถลิด เถลอด ๚ะ
๏ ถลบ ถลับ ถลาบ ถลิบ ถลีบ ถลึบ ถลืบ ถลุบ ถลูบ เถลบ แถลบ โถลบ ถลอบ ถลวบ เถลียบ เถลือบ เถลิบ เถลอบ ๚ะ
/*42๏ ถลม ถลัม ถลาม ถลิม ถลีม ถลึม ถลืม ถลุม ถลูม เถลม แถลม โถลม ถลอม ถลวม เถลียม เถลือม เถลิม เถลอม ๚ะ
๏ เถลย เถลอย ถลาย ถลาว ถลิว ถลีว ถลึย ถลืย ถลุย ถลูย เถลว แถลว โถลย ถลอย ถลวย เถลียว เถลือย เถลีย เถลียะ เถลือ เถลือะ เถลอ เถลอะ ถลัว ถลัวะ เถละ แถละ โถละ เถลาะ ถลุํ ถลรรม ถลรร ถลอ ถล่อ ถล้อ ถลัย ถลือ ๚ะ
๏ ตัว (ถ) นำตัว (ล) แม่ก กา ได้คำใช้ ๓ คำ คือ วิ่งถลา เถลไถล ถลีถลำ ๚ะ
๏ ตัว (ถ) นำตัว (ล) แม่กน ได้คำใช้ ๓ คำ คือ ตาถลน วิ่งถลัน ถลุ่นป่าน ๚ะ
๏ ตัว (ถ) นำตัว (ล) แม่กง ได้คำใช้ ๕ คำ คือ เมืองถลาง ถลึงตา ถลุงแร่ แถลงสาร เถลีงศก ๚ะ
๏ ตัว (ถ) นำตัว (ล) แม่กก ได้คำใช้ ๕ คำ /*43คือ ถลกหนัง ถลากไถล หนังถลอก เถลือกถลน ผมเถลิก ๚ะ
๏ ตัว (ถ) นำตัว (ล) แม่กด ไม่มีคำใช้ ๚ะ
๏ ตัว (ถ) นำตัว (ล) แม่กบ ได้คำใช้คำ ๑ คือ นกบินแถลบ ๚ะ
๏ ตัว (ถ) นำตัว (ล) แม่กม ได้คำใช้ ๒ คำ คือ ลกถลม แผ่นดินถล่ม ๚ะ
๏ ตัว (ถ) นำตัว (ล) แม่เกย ได้คำใช้คำ ๑ คือ บุบถลาย ๚ะ
๏ ตัว (ผ) นำตัว (ล) แจกดังนี้ ๚ะ
๏ ผล ผลา ผลิ ผลี ผลึ ผลื ผลุ ผลู เผล แผล ไผล ใผล โผล เผลา ผลำ ผละ ๚ะ
๏ ผลน ผลัน ผลาน ผลิน ผลีน ผลึน ผลืน ผลุน ผลูน เผลน แผลน โผลน ผลอน ผลวน เผลียน เผลือน เผลิน เผลอน ๚ะ
๏ ผลง ผลัง ผลาง ผลิง ผลีง ผลึง ผลืง ผลุง ผลูง เผลง แผลง โผลง ผลอง ผลวง เผลียง เผลือง เผลิง เผลอง ๚ะ
/*44๏ ผลก ผลัก ผลาก ผลิก ผลีก ผลึก ผลืก ผลุก ผลูก เผลก แผลก โผลก ผลอก ผลวก เผลียก เผลือก เผลิก เผลอก ๚ะ
๏ ผลด ผลัด ผลาด ผลิด ผลีด ผลึด ผลืด ผลุด ผลูด เผลด แผลด โผลด ผลอด ผลวด เผลียด เผลือด เผลิด เผลอด ๚ะ
๏ ผลบ ผลับ ผลาบ ผลิบ ผลีบ ผลึบ ผลืบ ผลุบ ผลูบ เผลบ แผลบ โผลบ ผลอบ ผลวบ เผลียบ เผลือบ เผลิบ เผลอบ ๚ะ
๏ ผลม ผลัม ผลาม ผลิม ผลีม ผลึม ผลืม ผลุม ผลูม เผลม แผลม โผลม ผลอม ผลวม เผลียม เผลือม เผลิม เผลอม ๚ะ
๏ เผลย เผลอย ผลาย ผลาว ผลิว ผลีว ผลึย ผลืย ผลุย ผลูย เผลว แผลว โผลย ผลอย ผลวย เผลียว เผลือย เผลีย เผลียะ เผลือ เผลือะ เผลอ เผลอะ ผลัว ผลัวะ เผละ แผละ โผละ เผลาะ ผลุํ ผลรรม ผลรร ผลอ ผล่อ ผล้อ ผลัย ผลือ ๚ะ
---
/*45๏ ตัว (ผ) นำตัว (ล) แม่ก กา ได้คำใช้ ๘ คำ คือ พึ่งจะผลิ ดังผลุ ไปโดยผลู ไพล่เผล ยิ้มเผล่ ผุดโผล่ ปากแผล ผละไป ๚ะ
๏ ตัว (ผ) นำตัว (ล) แม่กน ได้คำใช้ ๓ คำ คือ ล้างผลาญ ผลุนผลัน ๚ะ
๏ ตัว (ผ) นำตัว (ล) แม่กง ได้คำใช้ ๔ คำ คือ ผลง ดังผลุง แผลงฤทธิ เผลียงแล้ง ๚ะ
๏ ตัว (ผ) นำตัว (ล) แม่กก ได้คำใช้ ๓ คำ คือ ผลักไส ทำโผลกเผลก ๚ะ
๏ ตัว (ผ) นำตัว (ล) แม่กด ได้คำใช้ ๒ คำ คือ เปลี่ยนผลัด หน้าไผลผลืด ๚ะ
๏ ตัว (ผ) นำตัว (ล) แม่กบ ได้คำใช้ ๓ คำ คือ โดดผลับ ดังผลุบ เลียแผลบ ๆ ๚ะ
๏ ตัว (ผ) นำตัว (ล) แม่กม ได้คำใช้คำ ๑ คือ ทำผลีผลาม ๚ะ
๏ ตัว (ผ) นำตัว (ล) แม่เกย ได้คำใช้ ๕ คำ /*46คือ โดดแผลว ดังเผลาะ เผลาะแผละ พูดผลอ แผลผลือ ๚ะ
---
๏ ตัว (ส) นำตัว (ล) แจกดังนี้ ฯ
๏ สล สลา สลิ สลี สลึ สลื สลุ สลู เสล แสล ไสล ใสล โสล เสลา สลำ สละ ๚ะ
๏ สลน สลัน สลาน สลิน สลีน สลึน สลืน สลุน สลูน เสลน แสลน โสลน สลอน สลวน เสลียน เสลือน เสลิน เสลอน ๚ะ
๏ สลง สลัง สลาง สลิง สลีง สลึง สลืง สลุง สลูง เสลง แสลง โสลง สลอง สลวง เสลียง เสลือง เสลิง เสลอง ๚ะ
๏ สลก สลัก สลาก สลิก สลีก สลึก สลืก สลุก สลูก เสลก แสลก โสลก สลอก สลวก เสลียก เสลือก เสลิก เสลอก ๚ะ
๏ สลด สลัด สลาด สลิด สลีด สลึด สลืด สลุด สลูด เสลด แสลด โสลด สลอด สลวด เสลียด เสลือด เสลิด เสลอด ๚ะ
/*47๏ สลบ สลับ สลาบ สลิบ สลีบ สลึบ สลืบ สลุบ สลูบ เสลบ แสลบ โสลบ สลอบ สลวบ เสลียบ เสลือบ เสลิบ เสลอบ ๚ะ
๏ สลม สลัม สลาม สลิม สลีม สลึม สลืม สลุม สลูม เสลม แสลม โสลม สลอม สลวม เสลียม เสลือม เสลิม เสลอม ๚ะ
๏ เสลย เสลอย สลาย สลาว สลิว สลีว สลึย สลืย สลุย สลูย เสลว แสลว โสลย สลอย สลวย เสลียว เสลือย เสลีย เสลียะ เสลือ เสลือะ เสลอ เสลอะ สลัว สลัวะ เสละ แสละ โสละ เสลาะ สลุํ สลรรม สลรร สลอ สล่อ สล้อ สลัย สลือ ๚ะ
๏ ตัว (ส) นำตัว (ล) แม่ ก กา ได้คำใช้ ๗ คำ คือ ชานสลา ลมสลาตัน ดอยสลี เนินไศล สล้างเสลา ผลสละ สละทิ้ง ๚ะ
๏ ตัว (ส) นำตัว (ล) แม่กน ได้คำใช้ ๓ คำ คือ เสลือกสลน สลับสลอน ยกมือไหว้สลอน ๚ะ
/*48๏ ตัว (ส) นำตัว (ล) แม่กง ได้คำใช้ ๔ คำ คือ แลสล้าง เงินสลึง ของแสลง พระเสลี่ยง ๚ะ
๏ ตัว (ส) นำตัว (ล) แม่กก ได้คำใช้ ๔ คำ คือ ช่างสลัก แจกสลาก สารโสลก เสลือกสลน ๚ะ
๏ ตัว (ส) นำตัว (ล) แม่กด ได้คำใช้ ๗ คำ คือ หน้าสลด สลัดวัดเหวี่ยง ปลาสลาด ปลาสลิด อ้ายจีนสลัด ยิงปืนสลุด เสลด ผลสลอด ๚ะ
๏ ตัว (ส) นำตัว (ล) แม่กบ ได้คำใช้ ๓ คำ คือ สลบแน่นิ่ง สลับซับซ้อน เรือสลุบ ๚ะ
๏ ตัว (ส) นำตัว (ล) แม่กม ได้คำใช้คำ ๑ คือ สรลมชม ๚ะ
๏ ตัว (ส) นำตัว (ล) แม่เกย ได้คำใช้ ๒ คำ คือ ร้าวสลาย สละสลวย ๚ะ
๏ จบแม่ที่ ๖ เพียงนี้ ๚ะ
---
๏ ตัว (ข) นำตัว (ว) แจกดังนี้ ๚ะ
๏ ขว ขวา ขวิ ขวี ขวึ ขวื ขวุ ขวู เขว แขว ไขว ใขว โขว เขวา ขวำ ขวะ ๚ะ
/*49๏ ขวน ขวัน ขวาน ขวิน ขวีน ขวึน ขวืน ขวุน ขวูน เขวน แขวน โขวน ขวอน ขววน เขวียน เขวือน เขวิน เขวอน ๚ะ
๏ ขวง ขวัง ขวาง ขวิง ขวีง ขวึง ขวืง ขวุง ขวูง เขวง แขวง โขวง ขวอง ขววง เขวียง เขวือง เขวิง เขวอง ๚ะ
๏ ขวก ขวัก ขวาก ขวิก ขวีก ขวึก ขวืก ขวุก ขวูก เขวก แขวก โขวก ขวอก ขววก เขวียก เขวือก เขวิก เขวอก ๚ะ
๏ ขวด ขวัด ขวาด ขวิด ขวีด ขวึด ขวืด ขวุด ขวูด เขวด แขวด โขวด ขวอด ขววด เขวียด เขวือด เขวิด เขวอด ๚ะ
๏ ขวบ ขวับ ขวาบ ขวิบ ขวีบ ขวึบ ขวืบ ขวุบ ขวูบ เขวบ แขวบ โขวบ ขวอบ ขววบ เขวียบ เขวือบ เขวิบ เขวอบ ๚ะ
๏ ขวม ขวัม ขวาม ขวิม ขวีม ขวึม ขวืม ขวุม ขวูม เขวม แขวม โขวม ขวอม ขววม เขวียม เขวือม เขวิม เขวอม ๚ะ
/*50๏ เขวย เขวอย ขวาย ขวาว ขวิว ขวีว ขวึย ขวืย ขวุย ขวูย เขวว แขวว โขวย ขวอย ขววย เขวียว เขวือย เขวีย เขวียะ เขวือ เขวือะ เขวอ เขวอะ ขวัว ขวัวะ เขวะ แขวะ โขวะ เขวาะ ขวุํ ขวรรม ขวรร ขวอ ขว่อ ขว้อ ขวัย ขวือ ๚ะ
๏ ตัว (ข) นำตัว (ว) แม่ ก กา ได้คำใช้ ๖ คำ คือซ้ายขวา ไขว้เขว ขวักไขว่ ไขว่ชลอม หกขว้ำ ด่านเจ้าเขว้า ไม้เขว้า ๚ะ
๏ ตัว (ข) นำตัว (ว) แม่กน ได้คำใช้ ๔ คำ คือ ขวนขวาย ทำขวัญ สิ่วขวาน ห้อยแขวน ๚ะ
๏ ตัว (ข) นำตัว (ว) แม่กง ได้คำใช้ ๔ คำ คือ กีดขวาง กว้างขวาง ทิ้งขว้าง แขวงกรุงเทพฯ ๚ะ
๏ ตัว (ข) นำตัว (ว) แม่กก ได้คำใช้ ๓ คำ คือ ขวักไขว่ ถูกขวาก นกแขวก ๚ะ
๏ ตัว (ข) นำตัว (ว) แม่กด ได้คำใช้ ๓ คำ คือ ต้นขวาด ผลมขวิด กระบือขวิด ๚ะ
๏ ตัว (ข) นำตัว (ว) แม่กบ ได้คำใช้ ๒ คำ คือ ตีดังขวับ เสียงขวาบๆ ๚ะ
/*51๏ ตัว (ข) นำตัว (ว) แม่กม ไม่มีคำใช้ ๚ะ
๏ ตัว (ข) นำตัว (ว) แม่เกยได้คำใช้ ๓ คำ คือ ขวนขวาย หวดขวิว ขวาบเขวียว ๚ะ
๏ ตัว (ฉ) นำตัว (ว) แจกดังนี้ ๚ะ
๏ ฉว ฉวา ฉวิ ฉวี ฉวึ ฉวื ฉวุ ฉวู เฉว แฉว ไฉว ใฉว โฉว เฉวา ฉวำ ฉวะ ๚ะ
๏ ฉวน ฉวัน ฉวาน ฉวิน ฉวีน ฉวึน ฉวืน ฉวุน ฉวูน เฉวน แฉวน โฉวน ฉวอน ฉววน เฉวียน เฉวือน เฉวิน เฉวอน ๚ะ
๏ ฉวง ฉวัง ฉวาง ฉวิง ฉวีง ฉวึง ฉวืง ฉวุง ฉวูง เฉวง แฉวง โฉวง ฉวอง ฉววง เฉวียง เฉวือง เฉวิง เฉวอง ๚ะ
๏ ฉวก ฉวัก ฉวาก ฉวิก ฉวีก ฉวึก ฉวืก ฉวุก ฉวูก เฉวก แฉวก โฉวก ฉวอก ฉววก เฉวียก เฉวือก เฉวิก เฉวอก ๚ะ
๏ ฉวด ฉวัด ฉวาด ฉวิด ฉวีด ฉวึด ฉวืด ฉวุด ฉวูด /*52เฉวด แฉวด โฉวด ฉวอด ฉววด เฉวียด เฉวือด เฉวิด เฉวอด ๚ะ
๏ ฉวบ ฉวับ ฉวาบ ฉวิบ ฉวีบ ฉวึบ ฉวืบ ฉวุบ ฉวูบ เฉวบ แฉวบ โฉวบ ฉวอบ ฉววบ เฉวียบ เฉวือบ เฉวิบ เฉวอบ ๚ะ
๏ ฉวม ฉวัม ฉวาม ฉวิม ฉวีม ฉวึม ฉวืม ฉวุม ฉวูม เฉวม แฉวม โฉวม ฉวอม ฉววม เฉวียม เฉวือม เฉวิม เฉวอม ๚ะ
๏ เฉวย เฉวอย ฉวาย ฉวาว ฉวิว ฉวีว ฉวึย ฉวืย ฉวุย ฉวูย เฉวว แฉวว โฉวย ฉวอย ฉววย เฉวียว เฉวือย เฉวีย เฉวียะ เฉวือ เฉวือะ เฉวอ เฉวอะ ฉวัว ฉวัวะ เฉวะ แฉวะ โฉวะ เฉวาะ ฉวุํ ฉวรรม ฉวรร ฉวอ ฉว่อ ฉว้อ ฉวัย ฉวือ ๚ะ
๏ ตัว (ฉ) นำตัว (ว) แม่ก กา ได้คำใช้ ๒ คำ คือ พระฉวี ทางแฉว ๚ะ
/*53๏ ตัว (ฉ) นำตัว (ว) แม่กน ได้คำใช้ ๒ คำ คือ วงเฉวียน ฉวัดเฉวียน ๚ะ
๏ ตัว (ฉ) นำตัว (ว) แม่กง ได้คำใช้ ๓ คำ คือ เลขฉวาง ปลาแฉวง เบื้องเฉวียง ๚ะ
๏ ตัว (ฉ) นำตัว (ว) แม่กก ไม่มีคำใช้ ๚ะ
๏ ตัว (ฉ) นำตัว (ว) แม่กด ได้คำใช้คำ ๑ คือ ฉวัดเฉวิยน ๚ะ
๏ ตัว (ฉ) นำตัว (ว) แม่กบ แม่กม แม่เกย ไม่มีคำใช้ ๚ะ
๏ ตัว (ถ) นำตัว (ว) แจกดังนี้ ๚ะ
---
๏ ถว ถวา ถวิ ถวี ถวึ ถวื ถวุ ถวู เถว แถว ไถว ใถว โถว เถวา ถวำ ถวะ ๚ะ
๏ ถวน ถวัน ถวาน ถวิน ถวีน ถวึน ถวืน ถวุน ถวูน เถวน แถวน โถวน ถวอน ถววน เถวียน เถวือน เถวิน เถวอน ๚ะ
๏ ถวง ถวัง ถวาง ถวิง ถวีง ถวึง ถวืง ถวุง ถวูง เถวง แถวง โถวง ถวอง ถววง เถวียง เถวือง เถวิง เถวอง ๚ะ
/*54๏ ถวก ถวัก ถวาก ถวิก ถวีก ถวึก ถวืก ถวุก ถวูก เถวก แถวก โถวก ถวอก ถววก เถวียก เถวือก เถวิก เถวอก ๚ะ
๏ ถวด ถวัด ถวาด ถวิด ถวีด ถวึด ถวืด ถวุด ถวูด เถวด แถวด โถวด ถวอด ถววด เถวียด เถวือด เถวิด เถวอด ๚ะ
๏ ถวบ ถวับ ถวาบ ถวิบ ถวีบ ถวึบ ถวืบ ถวุบ ถวูบ เถวบ แถวบ โถวบ ถวอบ ถววบ เถวียบ เถวือบ เถวิบ เถวอบ ๚ะ
๏ ถวม ถวัม ถวาม ถวิม ถวีม ถวึม ถวืม ถวุม ถวูม เถวม แถวม โถวม ถวอม ถววม เถวียม เถวือม เถวิม เถวอม ๚ะ
๏ เถวย เถวอย ถวาย ถวาว ถวิว ถวีว ถวึย ถวืย ถวุย ถวูย เถวว แถวว โถวย ถวอย ถววย เถวียว เถวือย เถวีย เถวียะ เถวือ เถวือะ เถวอ เถวอะ ถวัว ถวัวะ เถวะ แถวะ โถวะ เถวาะ ถวุํ ถวรรม ถวรร ถวอ ถว่อ ถว้อ ถวัย ถวือ ๚ะ
---
/*55๏ ตัว (ถ) นำตัว (ว) แม่ก กา ได้คำใช้คำ ๑ คือ ปัถวี ๚ะ
๏ ตัว (ถ) นำตัว (ว) แม่กน ได้คำใช้ ๒ คำ คือ ถวัลยราช ถวิลหวัง ๚ะ
๏ ตัว (ถ) นำตัว (ว) แม่กง แม่กก แม่กด แม่กบ แม่กม ไม่มีคำใช้ ๚ะ
๏ ตัว (ถ) นำตัว (ว) แม่เกย ได้คำใช้ ๒ คำ คือ ถวาย เถวอ ๚ะ
---
๏ ตัว (ผ) นำตัว (ว) แจกดังนี้ ๚ะ
๏ ผว ผวา ผวิ ผวี ผวึ ผวื ผวุ ผวู เผว แผว ไผว ใผว โผว เผวา ผวำ ผวะ ๚ะ
๏ ผวน ผวัน ผวาน ผวิน ผวีน ผวึน ผวืน ผวุน ผวูน เผวน แผวน โผวน ผวอน ผววน เผวียน เผวือน เผวิน เผวอน ๚ะ
/*56๏ ผวง ผวัง ผวาง ผวิง ผวีง ผวึง ผวืง ผวุง ผวูง เผวง แผวง โผวง ผวอง ผววง เผวียง เผวือง เผวิง เผวอง ๚ะ
๏ ผวก ผวัก ผวาก ผวิก ผวีก ผวึก ผวืก ผวุก ผวูก เผวก แผวก โผวก ผวอก ผววก เผวียก เผวือก เผวิก เผวอก ๚ะ
๏ ผวด ผวัด ผวาด ผวิด ผวีด ผวึด ผวืด ผวุด ผวูด เผวด แผวด โผวด ผวอด ผววด เผวียด เผวือด เผวิด เผวอด ๚ะ
๏ ผวบ ผวับ ผวาบ ผวิบ ผวีบ ผวึบ ผวืบ ผวุบ ผวูบ เผวบ แผวบ โผวบ ผวอบ ผววบ เผวียบ เผวือบ เผวิบ เผวอบ ๚ะ
๏ ผวม ผวัม ผวาม ผวิม ผวีม ผวึม ผวืม ผวุม ผวูม เผวม แผวม โผวม ผวอม ผววม เผวียม เผวือม เผวิม เผวอม ๚ะ
๏ เผวย เผวอย ผวาย ผวาว ผวิว ผวีว ผวึย ผวืย ผวุย ผวูย เผวว แผวว โผวย ผวอย ผววย เผวียว เผวือย /*57เผวีย เผวียะ เผวือ เผวือะ เผวอ เผวอะ ผวัว ผวัวะ เผวะ แผวะ โผวะ เผวาะ ผวุํ ผวรรม ผวรร ผวอ ผว่อ ผว้อ ผวัย ผวือ ๚ะ
๏ ตัว (ผ) นำตัว (ว) แม่ก กา ได้คำใช้คำ ๑ คือ หวาดผวา ๚ะ
๏ ตัว (ผ) นำตัว (ว) แม่กน แม่กง แม่กก แม่กด แม่กบ แม่กม แม่เกย ไม่มีคำใช้ ๚ะ
---
๏ ตัว (ฝ) นำตัว (ว) ก็ไม่มีคำใช้ ๚ะ
๏ ตัว (ส) นำตัว (ว) แจกดังนี้ ๚ะ
๏ สว สวา สวิ สวี สวึ สวื สวุ สวู เสว แสว ไสว ใสว โสว เสวา สวำ สวะ ๚ะ
๏ สวน สวัน สวาน สวิน สวีน สวึน สวืน สวุน สวูน เสวน แสวน โสวน สวอน สววน เสวียน เสวือน เสวิน เสวอน ๚ะ
๏ สวง สวัง สวาง สวิง สวีง สวึง สวืง สวุง สวูง เสวง แสวง โสวง สวอง สววง เสวียง เสวือง เสวิง เสวอง ๚ะ
/*58๏ สวก สวัก สวาก สวิก สวีก สวึก สวืก สวุก สวูก เสวก แสวก โสวก สวอก สววก เสวียก เสวือก เสวิก เสวอก ๚ะ
๏ สวด สวัด สวาด สวิด สวีด สวึด สวืด สวุด สวูด เสวด แสวด โสวด สวอด สววด เสวียด เสวือด เสวิด เสวอด ๚ะ
๏ สวบ สวับ สวาบ สวิบ สวีบ สวึบ สวืบ สวุบ สวูบ เสวบ แสวบ โสวบ สวอบ สววบ เสวียบ เสวือบ เสวิบ เสวอบ ๚ะ
๏ สวม สวัม สวาม สวิม สวีม สวึม สวืม สวุม สวูม เสวม แสวม โสวม สวอม สววม เสวียม เสวือม เสวิม เสวอม ๚ะ
๏ เสวย เสวอย สวาย สวาว สวิว สวีว สวึย สวืย สวุย สวูย เสวว แสวว โสวย สวอย สววย เสวียว เสวือย เสวีย เสวียะ เสวือ เสวือะ เสวอ เสวอะ สวัว สวัวะ เสวะ แสวะ โสวะ เสวาะ สวุํ สวรรม สวรร สวอ สว่อ สว้อ สวัย สวือ ๚ะ
/*59๏ ตัว (ส) นำตัว (ว) แม่ก กา ได้คำใช้ ๔ คำ คือ สวามิภักดิ์ สวาวานร งามไสว สวะลอย ๚ะ
๏ ตัว (ส) นำตัว (ว) แม่กน ได้คำใช้ ๕ คำ คือ ไอสวรรย์ เมืองสวรรค์ สว่านใชไม้ สว้านลม เสวียนม่อ ๚ะ
๏ ตัว (ส) นำตัว (ว) แม่กง ได้คำใช้ ๖ คำ คือ พิศวง สวางคบุรี รุ่งสว่าง สวิงสวาย สวิงตักปลา แสวงหา ๚ะ
๏ ตัว (ส) นำตัว (ว) แม่กก ได้คำใช้คำ ๑ คือ สวกตักปลา ๚ะ
๏ ตัว (ส) นำตัว (ว) แม่กด ได้คำใช้ ๔ คำ คือ ศรีสวัสดิ์ สุดสวาด พิศวาศ ท่าสวิด ๚ะ
๏ ตัว (ส) นำตัว (ว) แม่กบ ได้คำใช้คำ ๑ คือ สวาบโครง ๚ะ
๏ ตัว (ส) นำตัว (ว) แม่กม ไม่มีคำใช้ ๚ะ
๏ ตัว (ส) นำตัว (ว) แม่เกย ได้คำใช้ ๒ คำ คือ เสวย ปลาสวาย ๚ะ
๏ จบแม่ที่ ๘ เพียงนี้ ๚ะ
---
/*60๏ ตัว (ห) นำอักษรต่ำ ชักให้เปนอักษรสูงเล่าอ่านไม่ต้องออกเสียงตัว (ห) ควรนำได้ ๑๐ อักษร คือ ง ญ ณ น ม ย ร ล ว ฬ นำได้ทั่วไปใน แม่ ก กา กน กง กก กด กบ กม เกย แลผันด้วยไม้  ่  ้ ได้เหมือนตัว (ห) ทุกแม่จะแจกไว้ให้เปนแบบหย่างดังนี้ ๚ะ
---
๏ ตัว (ห) นำตัว (ง) แจกดังนี้ ๚ะ
๏ หง หงา หงิ หงี หงึ หงื หงุ หงู เหง แหง ไหง ใหง โหง เหงา หงำ หงะ ๚ะ
๏ หงน หงัน หงาน หงิน หงีน หงึน หงืน หงุน หงูน เหงน แหงน โหงน หงอน หงวน เหงียน เหงือน เหงิน เหงอน ๚ะ
๏ หงง หงัง หงาง หงิง หงีง หงึง หงืง หงุง หงูง เหงง แหงง โหงง หงอง หงวง เหงียง เหงือง เหงิง เหงอง ๚ะ
๏ หงก หงัก หงาก หงิก หงีก หงึก หงืก หงุก หงูก เหงก แหงก โหงก หงอก หงวก เหงียก เหงือก เหงิก เหงอก ๚ะ
/*61๏ หงด หงัด หงาด หงิด หงีด หงึด หงืด หงุด หงูด เหงด แหงด โหงด หงอด หงวด เหงียด เหงือด เหงิด เหงอด ๚ะ
๏ หงบ หงับ หงาบ หงิบ หงีบ หงึบ หงืบ หงุบ หงูบ เหงบ แหงบ โหงบ หงอบ หงวบ เหงียบ เหงือบ เหงิบ เหงอบ ๚ะ
๏ หงม หงัม หงาม หงิม หงีม หงึม หงืม หงุม หงูม เหงม แหงม โหงม หงอม หงวม เหงียม เหงือม เหงิม เหงอม ๚ะ
๏ เหงย เหงอย หงาย หงาว หงิว หงีว หงึย หงืย หงุย หงูย เหงว แหงว โหงย หงอย หงวย เหงียว เหงือย เหงีย เหงียะ เหงือ เหงือะ เหงอ เหงอะ หงัว หงัวะ เหงะ แหงะ โหงะ เหงาะ หงุํ หงรรม หงรร หงอ หง่อ หง้อ หงัย หงือ ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ง) แม่ ก กา ได้คำใช้ ๔ คำ คือ บุหงา หน้าแหง ง่วงเหงา หงำหงะ ๚ะ
/*62๏ ตัว (ห) นำตัว (ง) แม่กน ได้คำใช้ ๔ คำ คือ ตุหนาหงัน แหงนดู หงอนไก่ หง่อนหง่อ ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ง) แม่กง ได้คำใช้ ๔ คำ คือ ตำมหงง ดังหง่างๆ ร้องหงิง ๆ ดังโหง่งเหง่ง ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ง) แม่กก ได้คำใช้ ๖ คำ คือ เดินมาหงก ๆ ชักหงักๆ นิ้วหงิก ดังหงึก ๆ ผมหงอก ไรเหงือก ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ง) แม่กด ได้คำใช้ ๓ คำ คือ ใจหงุดหงิด บ่นหงอดๆ หงอดแหงด ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ง) แม่กบ ได้คำใช้ ๒ คำ คือ ชักหงับๆ นั่งโงกหงุบ ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ง) แม่กม ได้คำใช้ ๔ คำ คือ คนหงิม ทำหงุม แก่หง่อม หง่อมแหงม ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ง) แม่เกย ได้คำใช้ ๑๐ คำ คือ พลิกหงาย เว่าหง่าวๆ ร้องแหง่วๆ ดูหงอยไป เงื่องหงอย เหงื่อไค สังปะลิเหงะ ขวานเหงาะ จีนหงอ หง่อนหง่อ ๚ะ
/*63๏ ตัว (ห) นำตัว (ญ) แจกดังนี้ ๚ะ
๏ หญ หญา หญิ หญี หญึ หญื หญุ หญู เหญ แหญ ไหญ ใหญ โหญ เหญา หญำ หญะ ๚ะ
๏ หญน หญัน หญาน หญิน หญีน หญึน หญืน หญุน หญูน เหญน แหญน โหญน หญอน หญวน เหญียน เหญือน เหญิน เหญอน ๚ะ
๏ หญง หญัง หญาง หญิง หญีง หญึง หญืง หญุง หญูง เหญง แหญง โหญง หญอง หญวง เหญียง เหญือง เหญิง เหญอง ๚ะ
๏ หญก หญัก หญาก หญิก หญีก หญึก หญืก หญุก หญูก เหญก แหญก โหญก หญอก หญวก เหญียก เหญือก เหญิก เหญอก ๚ะ
๏ หญด หญัด หญาด หญิด หญีด หญึด หญืด หญุด หญูด เหญด แหญด โหญด หญอด หญวด เหญียด เหญือด เหญิด เหญอด ๚ะ
๏ หญบ หญับ หญาบ หญิบ หญีบ หญึบ หญืบ หญุบ หญูบ /*64เหญบ แหญบ โหญบ หญอบ หญวบ เหญียบ เหญือบ เหญิบ เหญอบ ๚ะ
๏ หญม หญัม หญาม หญิม หญีม หญึม หญืม หญุม หญูม เหญม แหญม โหญม หญอม หญวม เหญียม เหญือม เหญิม เหญอม ๚ะ
๏ เหญย เหญอย หญาย หญาว หญิว หญีว หญึย หญืย หญุย หญูย เหญว แหญว โหญย หญอย หญวย เหญียว เหญือย เหญีย เหญียะ เหญือ เหญือะ เหญอ เหญอะ หญัว หญัวะ เหญะ แหญะ โหญะ เหญาะ หญุํ หญรรม หญรร หญอ หญ่อ หญ้อ หญัย หญือ ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ญ) แม่ ก กา มีคำใช้ ๒ คำ คือ กอหญ้า ผู้ใหญ่ ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ญ) แม่กน ไม่มีคำใช้ ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ญ) แม่กง มีคำใช้ ๒ คำ คือ ผู้หญิง ต้นหญง ๚ะ
/*65๏ ตัว (ห) นำตัว (ญ) แม่กก แม่กด แม่กบ แม่กม แม่เกย ไม่มีคำใช้ ๚ะ
---
๏ ตัว (ห) นำตัว (ณ) แจกเล่าเหมือนกันแต่ไม่มีคำใช้ ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (น) แจกดังนี้ ๚ะ
๏ หน หนา หนิ หนี หนึ หนื หนุ หนู เหน แหน ไหน ใหน โหน เหนา หนำ หนะ ๚ะ
๏ หนน หนัน หนาน หนิน หนีน หนึน หนืน หนุน หนูน เหนน แหนน โหนน หนอน หนวน เหนียน เหนือน เหนิน เหนอน ๚ะ
๏ หนง หนัง หนาง หนิง หนีง หนึง หนืง หนุง หนูง เหนง แหนง โหนง หนอง หนวง เหนียง เหนือง เหนิง เหนอง ๚ะ
๏ หนก หนัก หนาก หนิก หนีก หนึก หนืก หนุก หนูก เหนก แหนก โหนก หนอก หนวก เหนียก เหนือก เหนิก เหนอก ๚ะ
๏ หนด หนัด หนาด หนิด หนีด หนึด หนืด หนุด หนูด เหนด แหนด โหนด หนอด หนวด เหนียด เหนือด เหนิด เหนอด ๚ะ
/*66๏ หนบ หนับ หนาบ หนิบ หนีบ หนึบ หนืบ หนุบ หนูบ เหนบ แหนบ โหนบ หนอบ หนวบ เหนียบ เหนือบ เหนิบ เหนอบ ๚ะ
๏ หนม หนัม หนาม หนิม หนีม หนึม หนืม หนุม หนูม เหนม แหนม โหนม หนอม หนวม เหนียม เหนือม เหนิม เหนอม ๚ะ
๏ เหนย เหนอย หนาย หนาว หนิว หนีว หนึย หนืย หนุย หนูย เหนว แหนว โหนย หนอย หนวย เหนียว เหนือย เหนีย เหนียะ เหนือ เหนือะ เหนอ เหนอะ หนัว หนัวะ เหนะ แหนะ โหนะ เหนาะ หนุํ หนรรม หนรร หนอ หน่อ หน้อ หนัย หนือ ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (น) แม่ก กา ได้คำใช้ ๑๘ คำ คือ บางหนา ผลน้อยหน่า ต่อหน้า เปนตำหนิ คนหนี คนกระหนี่ หนู จอกแหน ใบสระแหน่ กระเหนดกระแหน่ ไปไหน อิเหนา หัวเหน่า หนุมเหน้า อิ่มหนำ ทำให้หนำใจ กระหน่ำ เหนียวเหนอะ พวกกินหนะ ๚ะ
/*67๏ ตัว (ห) นำตัว (น) แม่กน ได้คำใช้ ๔ คำ คือ หนั่นหนา หนานคำลาว หมอนหนุน ตัวหนอน ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (น) แม่กง ได้คำใช้ ๑๖ คำ คือ หนังสือ หนังสัตวต่าง ๆ เล่นหนัง นับหนึ่งสอง เกยหนึง เชิงกุหนุง นึกแหนง หนองบึง ย่องหน่อง หนักหน่วง เหนียงนก ดำเปนเหนี่ยง ดนตรี ดังหนิงเหน่ง ดังเหนงเหน่ง ดังโหนงโหน่ง ดังหนองหน่อง ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (น) แม่กก ได้คำใช้ ๗ คำ คือ พระตำหนัก น้ำหนัก เปนยางหนึก หน้าโหนก ผักหนอก หูหนวก สำเหนียกจำ ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (น) แม่กด ได้คำใช้ ๗ คำ คือ กำหนดไว้ กำหนัด ใบหนาด เหนียวหนืด ๆ บำเหน็ด เสียงหนอด หนวดเครา ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (น) แม่กบ ได้คำใช้ ๖ คำ คือ เหนียวหนับ ๆ กระหนาบ คีมหนีบ ตอดหนุบ ๆ เหน็บกฤช แหนบถอนหนวด ๚ะ
/*68๏ ตัว (ห) นำตัว (น) แม่กม ได้คำใช้ ๓ คำ คือ บ่งหนาม รุ่นหนุ่ม อายเหนียม ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (น) แม่เกย ได้คำใช้ ๑๑ คำ คือ หน่ายหนี น่าหนาว ไปสักน่อย หน่วยตา เข้าเหนียว หน่วงเหนี่ยว เหน็ดเหนือย ทิศเหนือ ยางเหนอะ โอหนอ หน่อไม้ ๚ะ
---
๏ ตัว (ห) นำตัว (ม) แจกดังนี้ ๚ะ
๏ หม หมา หมิ หมี หมึ หมื หมุ หมู เหม แหม ไหม ใหม โหม เหมา หมำ หมะ ๚ะ
๏ หมน หมัน หมาน หมิน หมีน หมึน หมืน หมุน หมูน เหมน แหมน โหมน หมอน หมวน เหมียน เหมือน เหมิน เหมอน ๚ะ
๏ หมง หมัง หมาง หมิง หมีง หมึง หมืง หมุง หมูง เหมง แหมง โหมง หมอง หมวง เหมียง เหมือง เหมิง เหมอง ๚ะ
๏ หมก หมัก หมาก หมิก หมีก หมึก หมืก หมุก หมูก เหมก แหมก โหมก หมอก หมวก เหมียก เหมือก เหมิก เหมอก ๚ะ
/*69๏ หมด หมัด หมาด หมิด หมีด หมึด หมืด หมุด หมูด เหมด แหมด โหมด หมอด หมวด เหมียด เหมือด เหมิด เหมอด ๚ะ
๏ หมบ หมับ หมาบ หมิบ หมีบ หมึบ หมืบ หมุบ หมูบ เหมบ แหมบ โหมบ หมอบ หมวบ เหมียบ เหมือบ เหมิบ เหมอบ ๚ะ
๏ หมม หมัม หมาม หมิม หมีม หมึม หมืม หมุม หมูม เหมม แหมม โหมม หมอม หมวม เหมียม เหมือม เหมิม เหมอม ๚ะ
๏ เหมย เหมอย หมาย หมาว หมิว หมีว หมึย หมืย หมุย หมูย เหมว แหมว โหมย หมอย หมวย เหมียว เหมือย เหมีย เหมียะ เหมือ เหมือะ เหมอ เหมอะ หมัว หมัวะ เหมะ แหมะ โหมะ เหมาะ หมุํ หมรรม หมรร หมอ หม่อ หม้อ หมัย หมือ ๚ะ
---
๏ ตัว (ห) นำตัว (ม) แม่ ก กา ได้คำใช้ ๑๓ คำ คือ หมา หม่าปูน หมี โรงหมี่ หมู หมู่สัตว /*70เหม่ๆ ป่านไหม ปรับไหม ปีใหม่ เพลิงไหม้ รับเหมา เรียกเด็กมาหม่ำ ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ม) แม่กน ได้คำใช้ ๑๒ คำ คือ สีหม่น หม่นหมอง หญิงหมัน คนหมั่น อลหม่าน ดูหมิ่น ขุนหมื่น หมื่นแสน จักรหมุน กลิ่นเหม็น เสื่อหมอน เหมือนกัน ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ม) แม่กง ได้คำใช้ ๘ คำ คือ กระหมั่ง บาดหมาง เหมาะเหมง กลองเหม่ง ฆ้องโหม่ง มัวหมอง หมอชื่อเหมี่ยง เหมืองน้ำ ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ม) แม่กก ได้คำใช้ ๗ คำ คือ ห่อหมก หมกไว้ หมักแช่ กินหมาก น้ำหมึก เมฆหมอก สวมหมวก ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ม) แม่กด ได้คำใช้ ๘ คำ คือ หมดสิ้น กำหมัด เหลกหมาด เปียกหมาด ๆ ใส่หมุด โหมดตาด หมวดหมู่ หั่นเหมือด ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ม) แม่กบ ได้คำใช้ ๓ คำ คือ ต่อยหมับ หมอบเฝ้า เตมกระเหมือบ ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ม) แม่กม ได้คำใช้ ๔ คำ /*71คือ หมักหมม แหม่ม หม่อม โปรดเกล้าโปรดกระหม่อม ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ม) แม่เกย ได้คำใช้ ๑๐ คำ คือ จดหมาย กฎหมาย ตีดังหมุ่ย ท้องกระแหม่ว เรียกแมวเหมียว ตัวมะเหมี่ยว มาเหมื่อย ๆ แหมะไว้ งามเหมาะ หมอรักษาโรค ๚ะ
---
๏ ตัว (ห) นำตัว (ย) แจกดังนี้ ๚ะ
๏ หย หยา หยิ หยี หยึ หยื หยุ หยู เหย แหย ไหย ใหย โหย เหยา หยำ หยะ ๚ะ
๏ หยน หยัน หยาน หยิน หยีน หยึน หยืน หยุน หยูน เหยน แหยน โหยน หยอน หยวน เหยียน เหยือน เหยิน เหยอน ๚ะ
๏ หยง หยัง หยาง หยิง หยีง หยึง หยืง หยุง หยูง เหยง แหยง โหยง หยอง หยวง เหยียง เหยือง เหยิง เหยอง ๚ะ
/*72๏ หยก หยัก หยาก หยิก หยีก หยึก หยืก หยุก หยูก เหยก แหยก โหยก หยอก หยวก เหยียก เหยือก เหยิก เหยอก ๚ะ
๏ หยด หยัด หยาด หยิด หยีด หยึด หยืด หยุด หยูด เหยด แหยด โหยด หยอด หยวด เหยียด เหยือด เหยิด เหยอด ๚ะ
๏ หยบ หยับ หยาบ หยิบ หยีบ หยึบ หยืบ หยุบ หยูบ เหยบ แหยบ โหยบ หยอบ หยวบ เหยียบ เหยือบ เหยิบ เหยอบ ๚ะ
๏ หยม หยัม หยาม หยิม หยีม หยึม หยืม หยุม หยูม เหยม แหยม โหยม หยอม หยวม เหยียม เหยือม เหยิม เหยอม ๚ะ
๏ เหยย เหยอย หยาย หยาว หยิว หยีว หยึย หยืย หยุย หยูย เหยว แหยว โหยย หยอย หยวย เหยียว เหยือย เหยีย เหยียะ เหยือ เหยือะ เหยอ เหยอะ หยัว หยัวะ เหยะ แหยะ โหยะ เหยาะ หยุํ หยรรม หยรร หยอ หย่อ หย้อ หยัย หยือ ๚ะ
---
/*73๏ ตัว (ห) นำตัว (ย) แม่ ก กา ได้คำใช้ ๗ คำ คือ ปันหญี นุ่งหยี่ กำมะยี่ แหย่งแย่ วิ่งเหย่า เมาหยำเป ทำหยำเยอะ ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ย) แม่กน ได้คำใช้ ๘ คำ คือ ระเด่นดาหยน กิดาหยัน บาหยัน เย้ยหยัน กั้นหยั่น ดูหยุ่น ๆ ใจหยอน ย่อหย่อน ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ย) แม่กง ได้คำใช้ ๑๓ คำ คือ ตันหยง ยาหยัง หยั่งน้ำ เต้นหยาง ตัวหย่าง คนหยิ่ง เต้นเหยง นึกแหยง แหย่งแย่ วิ่งโหยง โหย่งโย่ ลายหย่อง ยุ่งเหยิง ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ย) แม่กก ได้คำใช้ ๘ คำ คือ ขวดหยก หยักขวั้น หยากได้ หยิกข่วน หยุกหยิก โหยกเหยก เย้าหยอก หยวกกล้วย ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ย) แม่กด ได้คำใช้ ๖ คำ คือ ย้อยหยด น้ำหยัด หยาดน้ำ หยุดอยู่ หยอดแป้ง เหยียดมือ ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ย) แม่กบ ได้คำใช้ ๕ คำ /*74คือ อ่อนหยับ พูดหยาบ เอื้อมมือหยิบ หยุบไว้ ย่ำเหยียบ ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ย) แม่กม ได้คำใช้ ๔ คำ คือ หยาบหยาม ฝนตกหยิม ๆ ไว้ผมแหยม เปนหย่อมๆ ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ย) แม่เกย ได้คำใช้ ๘ คำ คือ เกิดศึกใหญ่ หยาวเมือง ดิ้นแหย่วๆ ปาหยอย ค่อยหย่อยกันไป เคี้ยวแหยะ ๆ หย่นเหยอะ ๆ เดินเหย่าเหยาะ ปุงหยอพม่า ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ร) แจกดังนี้ ๚ะ
๏ หร หรา หริ หรี หรึ หรื หรุ หรู เหร แหร ไหร ใหร โหร เหรา หรำ หระ ๚ะ
๏ หรน หรัน หราน หริน หรีน หรึน หรืน หรุน หรูน เหรน แหรน โหรน หรอน หรวน เหรียน เหรือน เหริน เหรอน ๚ะ
๏ หรง หรัง หราง หริง หรีง หรึง หรืง หรุง หรูง เหรง แหรง โหรง หรอง หรวง เหรียง เหรือง เหริง เหรอง ๚ะ
/*75๏ หรก หรัก หราก หริก หรีก หรึก หรืก หรุก หรูก เหรก แหรก โหรก หรอก หรวก เหรียก เหรือก เหริก เหรอก ๚ะ
๏ หรด หรัด หราด หริด หรีด หรึด หรืด หรุด หรูด เหรด แหรด โหรด หรอด หรวด เหรียด เหรือด เหริด เหรอด ๚ะ
๏ หรบ หรับ หราบ หริบ หรีบ หรึบ หรืบ หรุบ หรูบ เหรบ แหรบ โหรบ หรอบ หรวบ เหรียบ เหรือบ เหริบ เหรอบ ๚ะ
๏ หรม หรัม หราม หริม หรีม หรึม หรืม หรุม หรูม เหรม แหรม โหรม หรอม หรวม เหรียม เหรือม เหริม เหรอม ๚ะ
๏ เหรย เหรอย หราย หราว หริว หรีว หรึย หรืย หรุย หรูย เหรว แหรว โหรย หรอย หรวย เหรียว เหรือย เหรีย เหรียะ เหรือ เหรือะ เหรอ เหรอะ หรัว หรัวะ เหระ แหระ โหระ เหราะ หรุํ หรรรม หรรร หรอ หร่อ หร้อ หรัย หรือ ๚ะ
---
/*76๏ ตัว (ห) นำตัว (ร) แม่ ก กา ได้คำใช้ ๗ คำ คือ นัคะหรา นัคะหรี บุหรี่ แสงหริบหรี่ บ้านสำเหร่ ตึกสุเหร่า ปะหะหร่ำ ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ร) แม่กน ได้คำใช้ ๔ คำ คือ ปะเสหรัน หญ้าฝาหรั่น นายหรุ่น เงินเหรียน ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ร) แม่กง ได้คำใช้ ๖ คำ คือ บุหรง นายหรั่ง หนูหริ่ง เรไรหริ่ง ใบไม้โหรง นายหร่อง กะเหรี่ยง ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ร) แม่กก ได้คำใช้คำ ๑ คือ หัวเราะหริก ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ร) แม่กด ได้คำใช้ ๒ คำ คือ จังหรีด เตมแหรด ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ร) แม่กบ ได้คำใช้ ๔ คำ คือ ดิ้นหรบ ๆ เต้นหรับ หริบหรี่ หรุบรู่ ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ร) แม่กม ได้คำใช้ ๔ คำ คือ เมืองหรุ่ม ทอดครุ่ม หญ้าหรอมแหรม เต้นโหรม ๆ ๚ะ
/*77๏ ตัว (ห) นำตัว (ร) แม่เกย ได้คำใช้ ๓ คำ คือ เดินหรอย ๆ วิ่งเหราะ ศึกหรอ ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ล) แจกดังนี้ ๚ะ
๏ หล หลา หลิ หลี หลึ หลื หลุ หลู เหล แหล ไหล ใหล โหล เหลา หลำ หละ ๚ะ
๏ หลน หลัน หลาน หลิน หลีน หลึน หลืน หลุน หลูน เหลน แหลน โหลน หลอน หลวน เหลียน เหลือน เหลิน เหลอน ๚ะ
๏ หลง หลัง หลาง หลิง หลีง หลึง หลืง หลุง หลูง เหลง แหลง โหลง หลอง หลวง เหลียง เหลือง เหลิง เหลอง ๚ะ
๏ หลก หลัก หลาก หลิก หลีก หลึก หลืก หลุก หลูก เหลก แหลก โหลก หลอก หลวก เหลียก เหลือก เหลิก เหลอก ๚ะ
๏ หลด หลัด หลาด หลิด หลีด หลึด หลืด หลุด หลูด เหลด แหลด โหลด หลอด หลวด เหลียด เหลือด เหลิด เหลอด ๚ะ
/*78๏ หลบ หลับ หลาบ หลิบ หลีบ หลึบ หลืบ หลุบ หลูบ เหลบ แหลบ โหลบ หลอบ หลวบ เหลียบ เหลือบ เหลิบ เหลอบ ๚ะ
๏ หลม หลัม หลาม หลิม หลีม หลึม หลืม หลุม หลูม เหลม แหลม โหลม หลอม หลวม เหลียม เหลือม เหลิม เหลอม ๚ะ
๏ เหลย เหลอย หลาย หลาว หลิว หลีว หลึย หลืย หลุย หลูย เหลว แหลว โหลย หลอย หลวย เหลียว เหลือย เหลีย เหลียะ เหลือ เหลือะ เหลอ เหลอะ หลัว หลัวะ เหละ แหละ โหละ เหลาะ หลุํ หลรรม หลรร หลอ หล่อ หล้อ หลัย หลือ ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ล) แม่ ก กา ได้คำใช้ ๑๔ คำ คือ แบหลา ทั่วหล้า หุนหลี ชาติลู่หลี่ ลบหลู่ ตาเหล่ หลงใหล บ่าไหล่ ขวดโหล หล่อเหลา หมู่เหล่า ไหหล่ำ จรหล่ำ เปนไขหละ ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ล) แม่กน ได้คำใช้ ๑๐ คำ /*79คือ หลนปลาร้า ร่วงหล่น บุหลัน ลดหลั่น แพรหลิน ร้องหลุนๆ หลานเหลน หลาวแหลน หลอกหลอน เรียกหล่อน ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ล) แม่กง ได้คำใช้ ๑๐ คำ คือ คนหลง ข้างหลัง หลั่งน้ำ ทองหลาง หมูหลึ่ง เอ๋าเหลง หลักแหล่ง ของหลวง ผ้าเหลือง ว่าวเหลิง ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ล) แม่กก ได้คำใช้ ๗ คำ คือ หลกผ้า ปักหลัก ของหลาก เสียงหลีก เหลวแหลก ลวงหลอก ตาเหลือก ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ล) แม่กด ได้คำใช้ ๕ คำ คือ ปลาหลด อยู่หลัดๆ ประหลาด ลุ่ยหลุด เป่าหลอด ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ล) แม่กบ ได้คำใช้ ๘ คำ คือ ลี้หลบ นอนหลับ เข็ดหลาบ เปนช่องหลืบ ทำหลอบ เหลือบดู ผ้าสีเหลือบ เหลือบยุง ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ล) แม่กม ได้คำใช้ ๑๐ คำ คือ ทางหล่ม เข้าหลาม ศีศะหลิม เบ้าหลิ่ม /*80ขุดหลุม หนามแหลม หลอมทอง หลวมตัว งูเหลือม ลดเหลื่อม ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ล) แม่เกย ได้คำใช้ ๑๑ คำ คือ มากหลาย เสี้ยมหลาว ตาหลิ่ว หลุยไป น้ำเหลว แลเหลียว ล้ำเหลือ หน้าเหลอ สีหลัว ตาหลอ เตาหล่อ ๚ะ
---
ตัว (ห) นำตัว (ว) แจกดังนี้ ๚ะ
๏ หว หวา หวิ หวี หวึ หวื หวุ หวู เหว แหว ไหว ใหว โหว เหวา หวำ หวะ ๚ะ
๏ หวน หวัน หวาน หวิน หวีน หวึน หวืน หวุน หวูน เหวน แหวน โหวน หวอน หววน เหวียน เหวือน เหวิน เหวอน ๚ะ
๏ หวง หวัง หวาง หวิง หวีง หวึง หวืง หวุง หวูง เหวง แหวง โหวง หวอง หววง เหวียง เหวือง เหวิง เหวอง ๚ะ
๏ หวก หวัก หวาก หวิก หวีก หวึก หวืก หวุก หวูก /*81เหวก แหวก โหวก หวอก หววก เหวียก เหวือก เหวิก เหวอก ๚ะ
๏ หวด หวัด หวาด หวิด หวีด หวึด หวืด หวุด หวูด เหวด แหวด โหวด หวอด หววด เหวียด เหวือด เหวิด เหวอด ๚ะ
๏ หวบ หวับ หวาบ หวิบ หวีบ หวึบ หวืบ หวุบ หวูบ เหวบ แหวบ โหวบ หวอบ หววบ เหวียบ เหวือบ เหวิบ เหวอบ ๚ะ
๏ หวม หวัม หวาม หวิม หวีม หวึม หวืม หวุม หวูม เหวม แหวม โหวม หวอม หววม เหวียม เหวือม เหวิม เหวอม ๚ะ
๏ เหวย เหวอย หวาย หวาว หวิว หวีว หวึย หวืย หวุย หวูย เหวว แหวว โหวย หวอย หววย เหวียว เหวือย เหวีย เหวียะ เหวือ เหวือะ เหวอ เหวอะ หวัว หวัวะ เหวะ แหวะ โหวะ เหวาะ หวุํ หวรรม หวรร หวอ หว่อ หว้อ หวัย หวือ ๚ะ
---
/*82๏ ตัว (ห) นำตัว (ว) แม่ ก กา ได้คำใช้ ๑๔ คำ คือ ไปซิหวา หว่าใจ ต้นหว้า จักหวี แมลงหวี่ บินหวู่ ว้าเหว่ เสียงแหว ใบไม้ไหว กราบไหว้ มะพร้าวโหว่ นกดุเหว่า ฦกหวำ ขาตหวะ ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ว) แม่กน ได้คำใช้ ๔ คำ คือ ดาราหวั่นนึกหวั่น หวานดี หว่านเข้า แหวนทอง ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ว) แม่กง ได้คำใช้ ๕ คำ คือ คิดหวัง หว่างบ้าน ปากแหว่ง ดังโหว่งๆ วัดเหวี่ยงไป ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ว) แม่กก ได้คำใช้ ๒ คำ คือ แหวกหญ้า เรียกโหวกๆ ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ว) แม่กด ได้คำใช้ ๕ คำ คือ เบี้ยหวัด ใจหวาดหวุดหวิด ไปเป่านกหวีด ปลาก่อหวอด ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ว) แม่กบ ไม่มีคำใช้ ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ว) แม่กม ได้คำใช้ ๒ คำ คือ ใจวับ ๆ หวาม ๆ ฦกหวมลงไป ๚ะ
/*83๏ ตัว (ห) นำตัว (ว) แม่เกย ได้คำใช้ ๙ คำ คือ ว่าเหวย หลาวหวาย ใจหวิว ดูแหวว ๆ ร้องโหวย ๆ หวัววิ่นเหวอะ แหวะดู ดังหวอ เสียงหวือ ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำตัว (ฬ) แจกเล่าเหมือนกันเหนได้คำใช้แต่ในแม่ ก กา คำ ๑ คือ ท้ายบาหฬี นอกนั้นไม่มีที่ใช้ ๚ะ
๏ ตัว (ห) นำอักษรต่ำให้เปนเสียงสูงจบเพียงนี้ ๚ะ
๏ อนึ่งอักษรกลางนำอักษรต่ำ สำเนียงแปลกกับอักษรประโยคดังนี้ ๚ะ
๏ ตัว (ก) นำตัว (น) แม่กก คือคำว่า กนก ๚ะ
๏ ตัว (ก) นำตัว (น) แม่กบ คือคำว่า กนาบ กนอบ ๚ะ
๏ ตัว (ก) นำตัว (น) แม่เกย คือคำว่า แกนะ ๚ะ
๏ ตัว (ก) นำตัว (ม) แม่กด คือคำว่า ดอกกมุท กมุดกมีด ๚ะ
๏ ตัว (ก) นำตัว (ย) แม่กง คือคำว่า เท้ากย่ง เดินเกย่ง ติดกย้องแกย้ง ๚ะ
๏ ตัว (ก) นำตัว (ย) แม่กบ คือคำว่า กยาบเรือ กยิบตา กยุบกยิบ ๚ะ
๏ ตัว (ก) นำตัว (ร) แม่กง คือคำว่า เกรี่ยง ๚ะ
/*84๏ ตัว (ก) นำตัว (ร) แม่กบ คือคำว่า กรุบกริบ ๚ะ
๏ ตัว (จ) นำตัว (ม) แม่กก คือคำว่า จมูก ๚ะ
๏ ตัว (ต) นำตัว (ง) แม่กก คือคำว่า จำโตงก ตงอกวัว ๚ะ
๏ ตัว (ต) นำตัว (น) แม่ ก กา คือคำว่า เต่าตนุ ๚ะ
๏ ตัว (ต) นำตัว (น) แม่เกย คือคำว่า ใหญ่เตนะ ๚ะ
๏ ตัว (ต) นำตัว (น) แม่กด คือคำว่า ผลโตนด ต้นโตนด ๚ะ
๏ ตัว (ป) นำตัว (ม) แม่กด คือคำว่า ประมาท ๚ะ
๏ ตัว (ป) นำตัว (ย) แม่กด คือคำวา อัปยศ ๚ะ
๏ ตัว (ป) นำตัว (ล) แม่กก คือคำว่า อัปลักษณ์ ๚ะ
๏ ตัว (ป) นำตัว (ล) แม่กด คือคำว่า ปลัดกรม ประลาด ๚ะ
๏ ตัว (อ) นำตัว (ง) แม่กน คือคำว่า น้ำองุ่น ๚ะ
๏ ตัว (อ) นำตัว (น) แม่กด คือคำว่า เอน็ดอนาถ ๚ะ
๏ ตัว (อ) นำตัว (ย) แม่ ก กา คือคำว่า อย่า อยู่ ๚ะ
๏ ตัว (อ) นำตัว (ย) แม่กง คือคำว่า แบบอย่าง ๚ะ
๏ ตัว (อ) นำตัว (ย) แม่กก คือคำว่า อยากได้ ๚ะ
๏ ตัว (อ) นำตัว (ย) แม่กบ คือคำว่า อยาบช้า ๚ะ
/*85๏ ตัว (อ) นำตัว (ร) แม่กม คือคำว่า อร่าม อรุ่ม เอรื่อ ๚ะ
๏ ตัว (อ) นำตัว (ร) แม่เกย คือคำว่า รศอร่อย ๚ะ
๏ จบวาหะนิติ์สิ้น
สารสรร
เปนแบบระเบียบบรรพ์
บอกไว้
สำหรับนักเรียนขยัน
ยลเยี่ยง อย่างเฮย
ควรแจกควรจำให้
ถูกถ้วนกระบวนสอน ๚ะ
อักษรประโยค
/*1๏ จำแนกแจกบทเบื้อง
บรรหาร นี้ฤๅ
นำแนะนิเทศขนาน
ชื่อไว้
อักษรประโยคสาร
สืบเนื่อง มานา
สองรวมสะระใช้
เช่นด้วยคำเดียว
๏ แถลงลักษณสร้อย
สารโสลก
ชื่ออักษรประโยค
แยบเยื้อง
คือคำว่าแกรกโกรก
กรอบกรวบ นี้นอ
อีกว่าปลั่งปลดเปลื้อง
แปลกปลื้มปลายเสียง ๚ะ
---
๏ วิธีประสมอักษรใช้ในคำภาษาไทยแต่เพียงอักษรสูงนำอักษรต่ำ ดังแจกมาในวาหนิติ์นิกรนั้น ก็ยังหาภอที่จะใช้ในคำภาษาไทยไม่ ต้องจัดตัว (ร ล ว) ประสมกับอักษรที่ควรจะประสมกันได้ สองอักษรร่วมสะระกันเปนคำเดียว ตั้งชื่อว่าอักษรประโยค สำหรับประสมคำใช้ให้เตมตามสำเนียงไทย อักษร ๓ ตัว คือ (ร ล ว) เปนตัวประโยค สำหรับเอามาควบเข้า/*2กับอักษรที่ควรจะควบ แล้วแจกเปนแม่ ก กา กน กง กก กด กบ กม เกย แลผันด้วยไม้  ่  ้  ๊  ๋ ตามอักษรตัวต้นที่ประสมกันนั้นทุก ๆ แม่ไป ๚ะ ในหมู่อักษรสูง ๑๑ ยกแต่ (ห). ตัวเดียว นอกนั้นประโยคได้สิ้นในหมู่อักษรกลาง ๙ ตัว (ฎ ฏ ด บ อ) ๕ ตัวนี้ประโยคไม่ได้ (ก จ ต ป) ๔ ตัวนี้ประโยคได้ ในอักษรต่ำ ๒๔ ยก ๑๗ ตัว คือ (ฅ ฆ ง ช ฌ ญ ฑ ฒ ณ ธ น ฟ ภ ม ย ฬ ฮ) นี้ไม่ควรประโยค ยังเหลือ ๗ คือ (ค ซ ท พ ร ล ว) ยก (ร ล ว) เปนตัวประโยคเสีย ยังคงได้อักษรต่ำที่ควรประโยค คือตัว (ค ซ ท พ) ๔ ตัวเท่านี้ ตัว (ซ) นี้ถึงประโยคได้ก็แต่ไม่มีที่ใช้ ควรแจกประโยคอักษรต่ำได้แต่ (ค ท พ) เท่านี้ อักษรสูงควรประโยคได้ ๑๐ ตัวจริง แต่ยกตัวที่ซ้ำกันแลตัวที่ไม่ได้ใช้คือ (ข ฐ ฝ ษ) ๔ ตัวนี้ออกเสีย ก็ยังคงควรแจกประโยค ๖ คือ (ข ฉ ถ ผ ศ ส) เท่านี้ ได้แจกประโยคไว้ในวิธีวาหนิติ์นั้นแล้ว ในเล่มนี้จะ/*3แจกประโยคแต่อักษรกลาง ๔ ตัว กับอักษรต่ำ ๓ ตัว เท่านี้ จงสังเกตจำเค้ามูลให้แม่นยำเทอญ ๚ะ
๏ ตัว (ก) กับตัว (ร) ประโยคกันแจกดังนี้ ๚ะ
๏ กร กรา กริ กรี กรึ กรื กรุ กรู เกร แกร ไกร ใกร โกร เกรา กรำ กระ ๚ะ
๏ กรน กรัน กราน กริน กรีน กรึน กรืน กรุน กรูน เกรน แกรน โกรน กรอน กรวน เกรียน เกรือน เกริน เกรอน ๚ะ
๏ กรง กรัง กราง กริง กรีง กรึง กรืง กรุง กรูง เกรง แกรง โกรง กรอง กรวง เกรียง เกรือง เกริง เกรอง ๚ะ
๏ กรก กรัก กราก กริก กรีก กรึก กรืก กรุก กรูก เกรก แกรก โกรก กรอก กรวก เกรียก เกรือก เกริก เกรอก ๚ะ
๏ กรด กรัด กราด กริด กรีด กรึด กรืด กรุด กรูด เกรด แกรด โกรด กรอด กรวด เกรียด เกรือด เกริด เกรอด ๚ะ
/*4๏ กรบ กรับ กราบ กริบ กรีบ กรึบ กรืบ กรุบ กรูบ เกรบ แกรบ โกรบ กรอบ กรวบ เกรียบ เกรือบ เกริบ เกรอบ ๚ะ
๏ กรม กรัม กราม กริม กรีม กรึม กรืม กรุม กรูม เกรม แกรม โกรม กรอม กรวม เกรียม เกรือม เกริม เกรอม ๚ะ
๏ เกรย เกรอย กราย กราว กริว กรีว กรึย กรืย กรุย กรูย เกรว แกรว โกรย กรอย กรวย เกรียว เกรือย เกรีย เกรียะ เกรือ เกรือะ เกรอ เกรอะ กรัว กรัวะ เกระ แกระ โกระ เกราะ กรุํ กรรรม กรรร กรอ กร่อ กร้อ กร๊อ กร๋อ กรัย กรือ ๚ะ
---
๏ ตัว (ก) ควบกับตัว (ร) แม่ ก กา ได้คำใช้ ๑๓ คำ คือ จักรา ตะกร้า จักรกรี เอาใบไม้กรุ วิ่งกรู ต้นไกร โกรธา นอนโกร๋ กันเกรา กรากกรำ ตัวตกกระ หีบกระ กระลา กระลี กระลำภร ๚ะ
๏ ตัว (ก) ควบกับตัว (ร) แม่กน ได้คำใช้ ๑๑ คำ /*5คือ นอนกรน มูลตะกรัน เชิงกราน สงกรานต์ หน้ากร้าน กินกรุ่น ใบไม้โกร๋น เหล็กกร่อน จำกรวน เหี้ยนเกรียน กู่เกริ่น
๏ ตัว (ก) ควบกับตัว (ร) แม่กง ได้คำใช้ ๑๕ คำ คือ กรง ติดกรัง กรางเหล็ก ต้นกร่าง สั่นกริ่ง กริ่งใจ ทำกรุ้งกริ่ง กรุงนคร เกรงกลัว บางจะเกร็ง แขงแกร่ง วิ่งตะโกรง ตีโกร่ง กรองน้ำ เกรียงไกร ๚ะ
๏ ตัว (ก) ควบกับตัว (ร) แม่กก ได้คำใช้ ๑๐ คำ คือ น้ำกรัก ลงกราก ดังกริก ๆ เสียงกรุก ๆ ดังแกรก โกรกกราก ลงโกรก กรอกถนน กรอกยา ไสกรอก จ้กเกรียก เอิกเกริก ๚ะ
๏ ตัว (ก) ควบกับตัว (ร) แม่กด ได้คำใช้ ๑๐ คำ คือ น้ำกรด ไม้กราด กฤช ร้องกรีดๆ ตะกรุด ผลมกรูด ปากเกร็ด โกรธขึ้ง หนูกัดกรอด ๆ พุ่งกรวด ๚ะ
๏ ตัว (ก) ควบกับตัว (ร) แม่กบ ได้คำใช้ ๑๐ คำ กรบแทงปลา ตีกรับ ไหว้กราบ กริบผม /*6กินกรุบๆ ดังกรอบ ๆ กินกริบกรอบ เคี้ยวกรวบ ๆ ปิ้งเข้าเกรียบ ย่องดังเกรียบ ๚ะ
๏ ตัว (ก) ควบกับตัว (ร) แม่กม ได้คำใช้ ๑๖ คำ คือ กรมใจ ทุกหมู่ทุกกรม ต่างกรม ฟันกราม กุ้งก้ามกราม ปลากริม ยิ้มกริ่ม นกตะกรุม กินกรุ่ม ไผทโกรม พายกร่อม ๆ กรวมตอ เคี้ยวกร้วม ๆ กรวมกัน เหี้ยมเกรียม กรอบเกรียม ๚ะ
๏ ตัว (ก) ควบกับตัว (ร) แม่เกย ได้คำใช้ ๒๑ คำ คือ เดินกรายไป โห่กราว โห่กริ่ว โกรธกริ้ว ปักกรุย ติดแกร่ว เชิงโกรย เค็มกร่อย กรวยเชิง ซองกรวย เสียงเกรียว เล่นเกร่อ เกรอะไว้ กรอบเกราะ เสื้อเกราะ กรีดกรอ กร่อนกร่อ ตะกรั้อ เร็วกร๋อ ๚ะ
๏ ตัว (ก) ควบกับตัว (ล) ประโยคกันแจกดังนี้ ๚ะ
๏ กล กลา กลิ กลี กลึ กลื กลุ กลู เกล แกล ไกล ใกล โกล เกลา กลำ กละ ๚ะ
๏ กลน กลัน กลาน กลิน กลีน กลึน กลืน กลุน กลูน /*7เกลน แกลน โกลน กลอน กลวน เกลียน เกลือน เกลิน เกลอน ๚ะ
๏ กลง กลัง กลาง กลิง กลีง กลึง กลืง กลุง กลูง เกลง แกลง โกลง กลอง กลวง เกลียง เกลือง เกลิง เกลอง ๚ะ
๏ กลก กลัก กลาก กลิก กลีก กลึก กลืก กลุก กลูก เกลก แกลก โกลก กลอก กลวก เกลียก เกลือก เกลิก เกลอก ๚ะ
๏ กลด กลัด กลาด กลิด กลีด กลึด กลืด กลุด กลูด เกลด แกลด โกลด กลอด กลวด เกลียด เกลือด เกลิด เกลอด ๚ะ
๏ กลบ กลับ กลาบ กลิบ กลีบ กลึบ กลืบ กลุบ กลูบ เกลบ แกลบ โกลบ กลอบ กลวบ เกลียบ เกลือบ เกลิบ เกลอบ ๚ะ
๏ กลม กลัม กลาม กลิม กลีม กลึม กลืม กลุม กลูม เกลม แกลม โกลม กลอม กลวม เกลียม เกลือม เกลิม เกลอม ๚ะ
/*8๏ เกลย เกลอย กลาย กลาว กลิว กลีว กลึย กลืย กลุย กลูย เกลว แกลว โกลย กลอย กลวย เกลียว เกลือย เกลีย เกลียะ เกลือ เกลือะ เกลอ เกลอะ กลัว กลัวะ เกละ แกละ โกละ เกลาะ กลุํ กลรรม กลรร กลอ กล่อ กล้อ กล๊อ กล๋อ กลัย กลือ ๚ะ
---
๏ ตัว (ก) ควบกับตัว (ล) แม่ ก กา ได้คำใช้ ๑๑ คำ คือ หาญกล้า กลี่กลม พระแกล ทางไกล ทางใกล้ เกลี่ยไกล่ ขัดเกลา น้อมเกล้า ทองกล่ำ ๑ คำกล้ำ จะกละ ๚ะ
๏ ตัว (ก) ควบกับตัว (ล) แม่กน ได้คำใช้ ๑๑ คำ คือ เกลื่อนกล่น แกล้งกลั่น อดกลั้น ส่งกลิ่น กลืนกิน กลัวแกลน เรือโกลน บทกลอน โรคกล่อน กลาดเกลื่อน เปนเกลื้อน ๚ะ
๏ ตัว (ก) ควบกับตัว (ล) แม่กง ได้คำใช้ ๑๔ คำ คือ ผูกกลัง กลาง กลิ้ง กลึง เมืองแกลง แกล้งทำ กลอง กล่อง กล้อง ดูกล้องแกล้ง กลวง เกลียงปูน ลบัดเกลียง ขัดเกลี้ยง ๚ะ
/*9๏ ตัว (ก) ควบกับตัว (ล) แม่กก ได้คำใช้ ๔ คำ คือ กลัก เกลื้อนกลาก ดูกลอกแกลก กลับกลอก กลิ้งเกลือก ๚ะ
๏ ตัว (ก) ควบกับตัว (ล) แม่กด ได้คำใช้ ๕ คำ คือ คือ พระกลด ไม้กลัด กลุ้มกลัด ตกกลาด น่าเกลียด ๚ะ
๏ ตัว (ก) ควบกับตัว (ล) แม่กบ ได้คำใช้ ๔ คำ คือ กลบลบ กลับคืน เปนกลีบ แกลบ ๚ะ
๏ ตัว (ก) ควบกับตัว (ล) แม่กม ได้คำใช้ ๘ คำ คือ วงกลม ตากลาม ด้ายกลุ่ม คนดูกลุ้ม ขับกล่อม เกลี้ยกล่อม กล้อมแกล้ม ๚ะ
๏ ตัว (ก) ควบกับตัว (ล) แม่เกย ได้คำใช้ ๑๖ คำ คือ กลับกลาย ต้นกล้าย ว่ากล่าว กล้าแกล้ว บุกกลอย กลอยใจ กลอยแก่ กลอยสวาศ ต้นกล้วย เชือกเกลียว เกลี่ยวดำ ไกล่เกลี่ย เกลี้ยกล่อม เกลือ ผมสองแกละ ลายกลอ ๚ะ
๏ ตัว (ก) ควบกับตัว (ว) ประโยคกันแจกดังนี้ ๚ะ
/*10๏ กว กวา กวิ กวี กวึ กวื กวุ กวู เกว แกว ไกว ใกว โกว เกวา กวำ กวะ ๚ะ
๏ กวน กวัน กวาน กวิน กวีน กวึน กวืน กวุน กวูน เกวน แกวน โกวน กวอน กววน เกวียน เกวือน เกวิน เกวอน ๚ะ
๏ กวง กวัง กวาง กวิง กวีง กวึง กวืง กวุง กวูง เกวง แกวง โกวง กวอง กววง เกวียง เกวือง เกวิง เกวอง ๚ะ
๏ กวก กวัก กวาก กวิก กวีก กวึก กวืก กวุก กวูก เกวก แกวก โกวก กวอก กววก เกวียก เกวือก เกวิก เกวอก ๚ะ
๏ กวด กวัด กวาด กวิด กวีด กวึด กวืด กวุด กวูด เกวด แกวด โกวด กวอด กววด เกวียด เกวือด เกวิด เกวอด ๚ะ
๏ กวบ กวับ กวาบ กวิบ กวีบ กวึบ กวืบ กวุบ กวูบ เกวบ แกวบ โกวบ กวอบ กววบ เกวียบ เกวือบ เกวิบ เกวอบ ๚ะ
/*11๏ กวม กวัม กวาม กวิม กวีม กวึม กวืม กวุม กวูม เกวม แกวม โกวม กวอม กววม เกวียม เกวือม เกวิม เกวอม ๚ะ
๏ เกวย เกวอย กวาย กวาว กวิว กวีว กวึย กวืย กวุย กวูย เกวว แกวว โกวย กวอย กววย เกวียว เกวือย เกวีย เกวียะ เกวือ เกวือะ เกวอ เกวอะ กวัว กวัวะ เกวะ แกวะ โกวะ เกวาะ กวุํ กวรรม กวรร กวอ กว่อ กว้อ กว๊อ กว๋อ กวัย กวือ ๚ะ
---
๏ ตัว (ก) ควบกับตัว (ว) แม่ ก กา ได้คำใช้ ๔ คำ คือ แตงกวา มากกว่า จังกว้า ไกวชิงช้า ๚ะ
๏ ตัว (ก) ควบกับตัว (ว) แม่กน ได้คำใช้ ๕ คำ คือ โฮ้กวั่น ตั้งกว้าน กวินวิกตริยา แกว่นกล้า เกวียนเขน ๚ะ
๏ ตัว (ก) ควบกับตัว (ว) แม่กง ได้คำใช้ ๒ คำ คือ กว้างยาว แกว่งไกว ๚ะ
๏ ตัว (ก) ควบกับตัว (ว) แม่กก ได้คำใช้ ๒ คำ คือ คือ นกกวัก กวักมือเรียก ๚ะ
/*12๏ ตัว (ก) ควบกับตัว (ว) แม่กด ได้คำใช้ ๒ คำ คือ กวัดแกว่ง แผ้วกวาด
๏ ตัว (ก) ควบกับตัว (ว) แม่กบ ไม่มีคำใช้ ๚ะ
๏ ตัว (ก) ควบกับตัว (ว) แม่กม ไม่มีคำใช้ ๚ะ
๏ ตัว (ก) ควบกับตัว (ว) แม่กด ได้คำใช้คำ ๑ คือ ต้นทองกวาว ๚ะ
๏ จบ (ก) ประโยคเท่านี้ ๚ะ
---
๏ ตัว (จ) กับตัว (ร) ประโยคกันแจกดังนี้ ๚ะ
๏ จร จรา จริ จรี จรึ จรื จรุ จรู เจร แจร ไจร ใจร โจร เจรา จรำ จระ ๚ะ
๏ จรน จรัน จราน จริน จรีน จรึน จรืน จรุน จรูน เจรน แจรน โจรน จรอน จรวน เจรียน เจรือน เจริน เจรอน ๚ะ
๏ จรง จรัง จราง จริง จรีง จรึง จรืง จรุง จรูง เจรง แจรง โจรง จรอง จรวง เจรียง เจรือง เจริง เจรอง ๚ะ
๏ จรก จรัก จราก จริก จรีก จรึก จรืก จรุก จรูก /*13เจรก แจรก โจรก จรอก จรวก เจรียก เจรือก เจริก เจรอก ๚ะ
๏ จรด จรัด จราด จริด จรีด จรึด จรืด จรุด จรูด เจรด แจรด โจรด จรอด จรวด เจรียด เจรือด เจริด เจรอด ๚ะ
/*4๏ จรบ จรับ จราบ จริบ จรีบ จรึบ จรืบ จรุบ จรูบ เจรบ แจรบ โจรบ จรอบ จรวบ เจรียบ เจรือบ เจริบ เจรอบ ๚ะ
๏ จรม จรัม จราม จริม จรีม จรึม จรืม จรุม จรูม เจรม แจรม โจรม จรอม จรวม เจรียม เจรือม เจริม เจรอม ๚ะ
๏ เจรย เจรอย จราย จราว จริว จรีว จรึย จรืย จรุย จรูย เจรว แจรว โจรย จรอย จรวย เจรียว เจรือย เจรีย เจรียะ เจรือ เจรือะ เจรอ เจรอะ จรัว จรัวะ เจระ แจระ โจระ เจราะ จรุํ จรรรม จรรร จรอ จร่อ จร้อ จร๊อ จร๋อ จรัย จรือ ๚ะ
---
/*14๏ ตัว (จ) ควบกับตัว (ร) แม่ ก กา ได้คำใช้ ๓ คำ คือ จรีกาง กระลึงจรีรำ จรหล่ำ ๚ะ
๏ ตัว (จ) ควบกับตัว (ร) แม่กน ได้คำใช้ ๓ คำ คือ จรัลคลา จรูญ เจริญ ๚ะ
๏ ตัว (จ) ควบกับตัว (ร) แม่กง ได้คำใช้ ๓ คำ คือ ความจริง ผกาแจรง จรุงใจ ๚ะ
๏ ตัว (จ) ควบกับตัว (ร) แม่กก ได้คำใช้มาแต่ภาษาเขมรคำ ๑ คือ จรูก ว่าสุกร ๚ะ
๏ ตัว (จ) ควบกับตัว (ร) แม่กด ได้คำใช้ ๓ คำ คือ จรัส จำรัส จรวด ๚ะ
๏ ตัว (จ) ควบกับตัว (ร) แม่กบ ไม่มีคำใช้ ๚ะ
๏ ตัว (จ) ควบกับตัว (ร) แม่กม ไม่มีคำใช้ ๚ะ
๏ ตัว (จ) ควบกับตัว (ร) แม่เกย ได้คำใช้ ๒ คำ คือ จราว จริว ๚ะ
๏ ตัว (จ) ประโยคกับตัว (ล) ตัว (ว) ไม่มีคำที่ใช้ ๚ะ
๏ จบ (จ) ประโยคเท่านี้ ๚ะ
---
/*15๏ ตัว (ต) กับตัว (ร) ประโยคกันแจกดังนี้ ๚ะ
๏ ตร ตรา ตริ ตรี ตรึ ตรื ตรุ ตรู เตร แตร ไตร ใตร โตร เตรา ตรำ ตระ ๚ะ
๏ ตรน ตรัน ตราน ตริน ตรีน ตรึน ตรืน ตรุน ตรูน เตรน แตรน โตรน ตรอน ตรวน เตรียน เตรือน เตริน เตรอน ๚ะ
๏ ตรง ตรัง ตราง ตริง ตรีง ตรึง ตรืง ตรุง ตรูง เตรง แตรง โตรง ตรอง ตรวง เตรียง เตรือง เตริง เตรอง ๚ะ
๏ ตรก ตรัก ตราก ตริก ตรีก ตรึก ตรืก ตรุก ตรูก เตรก แตรก โตรก ตรอก ตรวก เตรียก เตรือก เตริก เตรอก ๚ะ
๏ ตรด ตรัด ตราด ตริด ตรีด ตรึด ตรืด ตรุด ตรูด เตรด แตรด โตรด ตรอด ตรวด เตรียด เตรือด เตริด เตรอด ๚ะ
๏ ตรบ ตรับ ตราบ ตริบ ตรีบ ตรึบ ตรืบ ตรุบ ตรูบ /*16เตรบ แตรบ โตรบ ตรอบ ตรวบ เตรียบ เตรือบ เตริบ เตรอบ ๚ะ
๏ ตรม ตรัม ตราม ตริม ตรีม ตรึม ตรืม ตรุม ตรูม เตรม แตรม โตรม ตรอม ตรวม เตรียม เตรือม เตริม เตรอม ๚ะ
๏ เตรย เตรอย ตราย ตราว ตริว ตรีว ตรึย ตรืย ตรุย ตรูย เตรว แตรว โตรย ตรอย ตรวย เตรียว เตรือย เตรีย เตรียะ เตรือ เตรือะ เตรอ เตรอะ ตรัว ตรัวะ เตระ แตระ โตระ เตราะ ตรุํ ตรรรม ตรรร ตรอ ตร่อ ตร้อ ตร๊อ ตร๋อ ตรัย ตรือ ๚ะ
---
๏ ตัว (ต) ควบกับตัว (ร) แม่ ก กา ได้คำใช้ ๒๔ คำ คือ ประทับตรา ไตร่ตรา ตรวจตรา ตราชู ตริตรอง เมืองตรี ตรีโลกย ตรีศูล ชาตรี ขังตรุไว้ โฉมตรู ศัตรู เช้าตรู่ เตร่ไป แตรสังข์ ผ้าไตรย ไตรยรัตน์ ไตรยเพท ไตรตรึงษ์ ตรากตรำ ตระวัน ตระหนี่ ตระดก ตระนก ๚ะ
/*17๏ ตัว (ต) ควบกับตัว (ร) แม่กน มีคำใช้คำ ๑ คือ จำตรวน ๚ะ
๏ ตัว (ต) ควบกับตัว (ร) แม่กง ได้คำใช้ ๕ คำ คือ ทางตรง ติดตราตรัง ตรึงเหล็ก ดำตรูง ตรึกตรอง ๚ะ
๏ ตัว (ต) ควบกับตัว (ร) แม่กก ได้คำใช้ ๓ คำ คือ ตรำตราก ตรอกถนน เตรียกจัก ๚ะ
๏ ตัว (ต) ควบกับตัว (ร) แม่กด ได้คำใช้ ๖ คำ คือ ตรัสสั่ง ตราดลิ่ม ยามตรุศ เตร็ดเตร่ ปากเตร็ด ตรวจพล ๚ะ
๏ ตัว (ต) ควบกับตัว (ร) แม่กบ ได้คำใช้ ๓ คำ คือ ตรับฟัง ตราบเท่า ตริบรศ ๚ะ
๏ ตัว (ต) ควบกับตัว (ร) แม่กม ได้คำใช้ ๓ คำ คือ ทุกข์ตรอม ตรอมใจ ตระเตรียม ๚ะ
๏ ตัว (ต) ควบกับตัว (ร) แม่เกย ได้คำใช้ ๒ คำ คือ แตระอุบะ เตรอะตรอง ๚ะ
๏ ตัว (ต) ประโยคกับตัว (ล) แจกดังนี้ ๚ะ
/*18๏ ตล ตลา ตลิ ตลี ตลึ ตลื ตลุ ตลู เตล แตล ไตล ใตล โตล เตลา ตลำ ตละ ๚ะ
๏ ตลน ตลัน ตลาน ตลิน ตลีน ตลึน ตลืน ตลุน ตลูน เตลน แตลน โตลน ตลอน ตลวน เตลียน เตลือน เตลิน เตลอน ๚ะ
๏ ตลง ตลัง ตลาง ตลิง ตลีง ตลึง ตลืง ตลุง ตลูง เตลง แตลง โตลง ตลอง ตลวง เตลียง เตลือง เตลิง เตลอง ๚ะ
๏ ตลก ตลัก ตลาก ตลิก ตลีก ตลึก ตลืก ตลุก ตลูก เตลก แตลก โตลก ตลอก ตลวก เตลียก เตลือก เตลิก เตลอก ๚ะ
๏ ตลด ตลัด ตลาด ตลิด ตลีด ตลึด ตลืด ตลุด ตลูด เตลด แตลด โตลด ตลอด ตลวด เตลียด เตลือด เตลิด เตลอด ๚ะ
๏ ตลบ ตลับ ตลาบ ตลิบ ตลีบ ตลึบ ตลืบ ตลุบ ตลูบ เตลบ แตลบ โตลบ ตลอบ ตลวบ เตลียบ เตลือบ เตลิบ เตลอบ ๚ะ
/*19๏ ตลม ตลัม ตลาม ตลิม ตลีม ตลึม ตลืม ตลุม ตลูม เตลม แตลม โตลม ตลอม ตลวม เตลียม เตลือม เตลิม เตลอม ๚ะ
๏ เตลย เตลอย ตลาย ตลาว ตลิว ตลีว ตลึย ตลืย ตลุย ตลูย เตลว แตลว โตลย ตลอย ตลวย เตลียว เตลือย เตลีย เตลียะ เตลือ เตลือะ เตลอ เตลอะ ตลัว ตลัวะ เตละ แตละ โตละ เตลาะ ตลุํ ตลรรม ตลรร ตลอ ตล่อ ตล้อ ตล๊อ ตล๋อ ตลัย ตลือ ๚ะ
---
๏ ตัว (ต) ควบกับตัว (ล) แม่ ก กา ได้คำใช้ ๒ คำ คือ ตลีตลาน จุดไตล ๚ะ
๏ ตัว (ต) ควบกับตัว (ล) แม่กน ได้คำใช้ ๔ คำ คือ ตลนตลาน อุ่นตลุ่น เที่ยวตลอดไป อิเตลียน ๚ะ
๏ ตัว (ต) ควบกับตัว (ล) แม่กง ได้คำใช้ ๕ คำ คือ ริมตลิ่ง ตกตลึง เสาตลุง เตลงพากย แตลงแกง ๚ะ
๏ ตัว (ต) ควบกับตัว (ล) แม่กก ได้คำใช้คำ ๑ คือ เล่นตลกคนอง ๚ะ
/*20๏ ตัว (ต) ควบกับตัว (ล) แม่กด ได้คำใช้ ๔ คำ คือ คือ ร้านตลาด อุดตลุด ตลอดไป แล่นเตลิด ๚ะ
๏ ตัว (ต) ควบกับตัว (ล) แม่กบ ได้คำใช้ ๔ คำ คือ ตลบแตลง ตลับ ตลิบลิ่ว ตลุบตุบ ๚ะ
๏ ตัว (ต) ควบกับตัว (ล) แม่กม ได้คำใช้ ๓ คำ คือ ตลุมบอน โอตลุ้ม ตีตล้อม ๚ะ
๏ ตัว (ต) ควบกับตัว (ล) แม่เกย ได้คำใช้คำ ๑ คือ ตีตลุยไป ๚ะ
๏ ตัว (ต) ประโยคกับตัว (ว) ไม่ใคร่มีคำใช้ มีในแม่ก กา คือสันตะวา ในแม่กน คือ สีตวัน ในแม่กงคือ หญ้าตวาง กับในแม่กดคือ ตวัดไว้ ร้องตวาด เท่านี้ ๚ะ
๏ จบ (ต) ประโยคเท่านี้ ๚ะ
---
๏ ตัว (ป) กับตัว (ร) ประโยคกันแจกดังนี้ ๚ะ
๏ ปร ปรา ปริ ปรี ปรึ ปรื ปรุ ปรู เปร แปร ไปร ใปร โปร เปรา ปรำ ประ ๚ะ
๏ ปรน ปรัน ปราน ปริน ปรีน ปรึน ปรืน ปรุน ปรูน /*21เปรน แปรน โปรน ปรอน ปรวน เปรียน เปรือน เปริน เปรอน ๚ะ
๏ ปรง ปรัง ปราง ปริง ปรีง ปรึง ปรืง ปรุง ปรูง เปรง แปรง โปรง ปรอง ปรวง เปรียง เปรือง เปริง เปรอง ๚ะ
๏ ปรก ปรัก ปราก ปริก ปรีก ปรึก ปรืก ปรุก ปรูก เปรก แปรก โปรก ปรอก ปรวก เปรียก เปรือก เปริก เปรอก ๚ะ
๏ ปรด ปรัด ปราด ปริด ปรีด ปรึด ปรืด ปรุด ปรูด เปรด แปรด โปรด ปรอด ปรวด เปรียด เปรือด เปริด เปรอด ๚ะ
๏ ปรบ ปรับ ปราบ ปริบ ปรีบ ปรึบ ปรืบ ปรุบ ปรูบ เปรบ แปรบ โปรบ ปรอบ ปรวบ เปรียบ เปรือบ เปริบ เปรอบ ๚ะ
๏ ปรม ปรัม ปราม ปริม ปรีม ปรึม ปรืม ปรุม ปรูม เปรม แปรม โปรม ปรอม ปรวม เปรียม เปรือม เปริม เปรอม ๚ะ
/*22๏ เปรย เปรอย ปราย ปราว ปริว ปรีว ปรึย ปรืย ปรุย ปรูย เปรว แปรว โปรย ปรอย ปรวย เปรียว เปรือย เปรีย เปรียะ เปรือ เปรือะ เปรอ เปรอะ ปรัว ปรัวะ เประ แประ โประ เปราะ ปรุํ ปรรรม ปรรร ปรอ ปร่อ ปร้อ ปร๊อ ปร๋อ ปรัย ปรือ ๚ะ
---
๏ ตัว (ป) ควบกับตัว (ร) แม่ ก กา ได้คำใช้ ๗๑ คำ คือ ปราโมช ปราการ ปรานี ปราไส ปรากฎ ปราสาท ปรารภ ปรารมภ์ รศปร่า บวมปริ ปริปาก ปรีดี ปรีดา ปรีชา อับปรี ไหลปรี่ ปรุโปร่ง ปรุหนัง แก่นปรู เปรไป ผันแปร ปรวนแปร แปรเพศ ช้างร้องแปร๋ ไปรเวศ กะปรีกะเปร่า ปรักปรำ ประสงค์ ประสม ประเสริฐ ประสิทธิ ประสาน ประสบ ประจบ ประแจง ประมาณ ประมวญ ประเมิน ประมูล ประทาน ประหาร ประจักษ ประหลาด ประลาศ ประลอง ประณต ประนม /*23ประฐม ประกาศ ประกาสิต ประหม่า ประมาท ประเดี๋ยว ฝนตกประปราย ประวัติ ประสูตร ประเทือง ประทัง ประนัง ประดัง ประเดียง ประดา ประดู่ ประวิช ประวิง ประภาศ ประพาศ ประไภ ประไลย ประอิง ประอร ประโยชน์ ประสงค์ ๚ะ
๏ ตัว (ป) ควบกับตัว (ร) แม่กน ได้คำใช้ ๙ คำ คือ ปรนปรือ ผ่อนปรน ปรันคำอยาบ วายปราณ ประปราน ร้องแปร๋แปร๋น เสียงแปร้น แปรปรวน ๚ะ
๏ ตัว (ป) ควบกับ (ร) แม่กง ได้คำใช้ ๑๕ คำ คือ ต้นปรง นาปรัง พระปราง ปรางปราสาท ต้นมะปราง ต้นมะปริง เปรอะบรึง เครื่องปรุง ทำสองแปรง ขนแปรง เสียงแปร่ง ปรุโปร่ง ปรองดอง เถาวันเปรียง ดังเปรี้ยง ปราดเปรื่อง ๚ะ
๏ ตัว (ป) ควบกับตัว (ร ) แม่กก ได้คำใช้ ๙ คำ คือ นั่งปรก ปรกติ หญ้ารกปรก สกระปรก ปรักปรำ ปรักมาศ โถปริก น้ำมันปรึก ปฤกษา ๚ะ
๏ ตัว (ป) ควบกับตัว (ร) แม่กด ได้คำใช้ ๙ คำ /*24คือ พระปรัศ ขว้างปราด นักปราช ปฤษณา กำเนิดเปรต ตัวโปรด ทรงพระกรุณาโปรด เสียงปรอด ๆ เปนปรวด แร่ปรอท ๚ะ
๏ ตัว (ป) ควบกับตัว (ร) แม่กบ ได้คำใช้ ๕ คำ คือ ช้างปรบหู ต้องปรับไหม ปราบข้าศึก ทำตาปริบ ๆ เปรียบเทียบ ๚ะ
๏ ตัว (ป) ควบกับตัว (ร) แม่กม ได้คำใช้ ๖ คำ คือ ปราบปราม ห้ามปราม ลอยน้าปริ่ม ปรีเปรม กะปรกกะปรอม น้ำเปรี่ยมฝั่ง ๚ะ
๏ ตัว (ป) ควบกับตัว (ร) แม่เกย ได้คำใช้ ๑๗ คำ คือ พูดเปรย เปรียบเปรย เปรียบปราย อภิปราย โปรยปราย ปืนลูกปราย หว่านไปรย ตาปรอย ประเปรียว ของเปรี้ยว แอมเปรอ เปื้อนเปรอะ ปากเปราะ ปรนปรือ กอปรือ บินปร๋อ บินปรือ ๚ะ
---
๏ ตัว (ป) ประโยคกับตัว (ล) แจกดังนี้ ๚ะ
๏ ปล ปลา ปลิ ปลี ปลึ ปลื ปลุ ปลู เปล แปล ไปล ใปล โปล เปลา ปลำ ปละ ๚ะ
/*25๏ ปลน ปลัน ปลาน ปลิน ปลีน ปลึน ปลืน ปลุน ปลูน เปลน แปลน โปลน ปลอน ปลวน เปลียน เปลือน เปลิน เปลอน ๚ะ
๏ ปลง ปลัง ปลาง ปลิง ปลีง ปลึง ปลืง ปลุง ปลูง เปลง แปลง โปลง ปลอง ปลวง เปลียง เปลือง เปลิง เปลอง ๚ะ
๏ ปลก ปลัก ปลาก ปลิก ปลีก ปลึก ปลืก ปลุก ปลูก เปลก แปลก โปลก ปลอก ปลวก เปลียก เปลือก เปลิก เปลอก ๚ะ
๏ ปลด ปลัด ปลาด ปลิด ปลีด ปลึด ปลืด ปลุด ปลูด เปลด แปลด โปลด ปลอด ปลวด เปลียด เปลือด เปลิด เปลอด ๚ะ
๏ ปลบ ปลับ ปลาบ ปลิบ ปลีบ ปลึบ ปลืบ ปลุบ ปลูบ เปลบ แปลบ โปลบ ปลอบ ปลวบ เปลียบ เปลือบ เปลิบ เปลอบ ๚ะ
๏ ปลม ปลัม ปลาม ปลิม ปลีม ปลึม ปลืม ปลุม ปลูม เปลม แปลม โปลม ปลอม ปลวม เปลียม เปลือม เปลิม เปลอม ๚ะ
/*26๏ เปลย เปลอย ปลาย ปลาว ปลิว ปลีว ปลึย ปลืย ปลุย ปลูย เปลว แปลว โปลย ปลอย ปลวย เปลียว เปลือย เปลีย เปลียะ เปลือ เปลือะ เปลอ เปลอะ ปลัว ปลัวะ เปละ แปละ โปละ เปลาะ ปลุํ ปลรรม ปลรร ปลอ ปล่อ ปล้อ ปล๊อ ปล๋อ ปลัย ปลือ ๚ะ
---
๏ ตัว (ป) ควบกับตัว (ล) แม่ ก กา ได้คำใช้ ๑๔ คำ คือ ปลา ปลีกล้วย ปลีน่อง อู่เปล แปลหนังสือ ไปล่แปล้ เพียบแปล้ ต้นไม้เปลา ว่างเปล่า นกเปล้า มวยปล้ำ เตมปล้ำ กระบือปละ ปลดปละ ๚ะ
๏ ตัว (ป) ควบกับตัว (ล) แม่กน ได้คำใช้ ๖ คำ คือ โจรปล้น ปลอกปลิ้น ปลิ้นตา คำแปลน น้ำเปลี่ยนๆ ผลัดเปลี่ยน ปลิ้นปล้อน ๚ะ
๏ ตัว (ป) ควบกับตัว (ล) แม่กง ได้คำใช้ ๑๘ คำ คือ ปลงธุระ ปลดปลง ปลงชีพ ปลอดปล่ง ผักปลัง สุกปลั่ง ทากปลิง ตลิงปลิง งามเปล่ง /*27แปลงตัว ปลักแปลง ปลอดโปล่ง ปล่องงู ปล้องไม้ หมดเปลือง ปลดเปลื้อง เปลื้องเครื่อง เปลืองตัว ๚ะ
๏ ตัว (ป) ควบกับตัว (ล) แม่กก ได้คำใช้ ๑๒ คำ คือ ปลกเปลี้ย ตกปลัก เงินปลีก ปลีกไป ปลุกใช้ตื่น ปลูกต้นไม้ ดูแปลกไป ของแปลกๆ ถักปลอก ปลิ้นปลอก จอมปลวก เปลือกไม้ ๚ะ
๏ ตัว (ป) ควบกับตัว (ล) แม่กด ได้คำใช้ ๖ คำ คือ ปลดชรา เปลื้องปลด ปลดปลิด พระปลัด ของปลาด วันปลอด ๚ะ
๏ ตัว (ป) ควบกับตัว (ล) แม่กบ ได้คำใช้ ๖ คำ คือ สับปลับ ผักปลาบ ปลาบใจ พ้าแลบแปลบ เจ็บแปลบ ปลอบประโลม ๚ะ
๏ ตัว (ป) ควบกับตัว (ล) แม่กม ได้คำใช้ ๕ คำ คือ ปลื้มใจ งามปลื้ม ปลาบปลื้ม แปลกปลอม ปลอมพล ๚ะ
๏ ตัว (ป) ควบกับตัว (ล) แม่เกย ได้คำใช้ ๑๒ คำ คือ ต้นปลาย ปลิวไป เปลวเพลิง เปลวมัน /*28ปล่องเปลว ปละปล่อย ทางเปลี่ยว เปลียวใจ เปลือยกาย เปนง่อยเปลี้ย ปลกเปลี้ย มัดเปนเปลาะ ๚ะ
๏ ตัว (ป) ประโยคกับตัว (ว) เหนได้คำใช้แต่ แม่ ก กา คือ ปวะล่ำ แม่กด คือ ปวัดิ์ เท่านี้
๏ จบ (ป) ประโยคเท่านี้ ๚ะ
---
๏ ตัว (ค) กับตัว (ร) ประโยคกันแจกดังนี้ ๚ะ
๏ คร ครา คริ ครี ครึ ครื ครุ ครู เคร แคร ไคร ใคร โคร เครา ครำ คระ ๚ะ
๏ ครน ครัน คราน คริน ครีน ครึน ครืน ครุน ครูน เครน แครน โครน ครอน ครวน เครียน เครือน เคริน เครอน ๚ะ
๏ ครง ครัง คราง คริง ครีง ครึง ครืง ครุง ครูง เครง แครง โครง ครอง ครวง เครียง เครือง เคริง เครอง ๚ะ
๏ ครก ครัก คราก คริก ครีก ครึก ครืก ครุก ครูก เครก แครก โครก ครอก ครวก เครียก เครือก เคริก เครอก ๚ะ
/*29๏ ครด ครัด คราด คริด ครีด ครึด ครืด ครุด ครูด เครด แครด โครด ครอด ครวด เครียด เครือด เคริด เครอด ๚ะ
๏ ครบ ครับ คราบ คริบ ครีบ ครึบ ครืบ ครุบ ครูบ เครบ แครบ โครบ ครอบ ครวบ เครียบ เครือบ เคริบ เครอบ ๚ะ
๏ ครม ครัม คราม คริม ครีม ครึม ครืม ครุม ครูม เครม แครม โครม ครอม ครวม เครียม เครือม เคริม เครอม ๚ะ
๏ เครย เครอย คราย คราว คริว ครีว ครึย ครืย ครุย ครูย เครว แครว โครย ครอย ครวย เครียว เครือย เครีย เครียะ เครือ เครือะ เครอ เครอะ ครัว ครัวะ เคระ แคระ โคระ เคราะ ครุํ ครรรม ครรร ครอ คร่อ คร้อ คร๊อ คร๋อ ครัย ครือ ๚ะ
---
๏ ตัว (ค) ควบกับตัว (ร) แม่ ก กา ได้คำใช้ ๑๖ คำ คือ ครานั้น หลายครา ฉุดคร่า ครุตักน้ำ ครูสอน ไปสักครู่ หามแคร่ ใครผู้ใด จะใคร่ได้ กอตะไคร้ /*30หนวดเครา เคร่าท่า น้ำครำ คร่ำคร่า ครุคระ คระวี ๚ะ
๏ ตัว (ค) ควบกับตัว (ร) แม่กน ได้คำใช้ ๘ คำ คือ ครั่นคร้าม มีครรภ์ ครั่นตัว นงคราญ เกียจคร้าน ลั่นครืน ๆ ครึนดักนก มีครุ่นๆ คฤกครื้น คร่ำครวญ ๚ะ
๏ ตัว (ค) ควบกับตัว (ร) แม่กง ได้คำใช้ ๙ คำ คือ น้ำครั่ง ครั้งนั้น ร้องคราง ครื้นเครง หอยแครง คร่องแคร่ง เสือโคร่ง โคร่งคร่าง ทรงเครื่อง ๚ะ
๏ ตัว (ค) ควบกับตัว (ร) แม่กก ได้คำใช้ ๕ คำ คือ ครกสาก จะแตก
คราก ครึกครื้น โครกครอก ลูกครอก ๚ะ
๏ ตัว (ค) ควบกับตัว (ร) แม่กด ได้คำใช้ ๕ คำ คือ คราดหญ้า ดังครืดๆ พระยาครุธ ครูดสี ตึงเครียด ๚ะ
๏ ตัว (ค) ควบกับตัว (ร) แม่กบ ได้คำใช้ ๕ คำ คือ ครบถ้วน ลอกคราบ สุครีพ ครอบสำริด ครอบงำ แลครอบอะไรๆ อื่นๆ ๚ะ
๏ ตัว (ค) ควบกับตัว (ร) แม่กม ได้คำใช้ ๗ คำ /*31คือ สงคราม ย้อมคราม คร้ามกลัว ดูครึม ดูครื้ม ดังโครม คร่อมหลักตอ ๚ะ
๏ ตัว (ค) ควบกับตัว ( ร) แม่เกย ได้คำใช้ ๑๑ คำ คือ เปนคราวๆ ชายครุย ไคร้เครือ ถุงตะเครียว โรงครัว เครอะคระ ครือๆ เครือเถาวัล ตะครั่นตะครอ ต้นตะคร้อ ครึคระ ๚ะ
---
๏ ตัว (ค) ควบกับตัว (ล) ประโยคกันแจกดังนี้ ๚ะ
๏ คล คลา คลิ คลี คลึ คลื คลุ คลู เคล แคล ไคล ใคล โคล เคลา คลำ คละ ๚ะ
๏ คลน คลัน คลาน คลิน คลีน คลึน คลืน คลุน คลูน เคลน แคลน โคลน คลอน คลวน เคลียน เคลือน เคลิน เคลอน ๚ะ
๏ คลง คลัง คลาง คลิง คลีง คลึง คลืง คลุง คลูง เคลง แคลง โคลง คลอง คลวง เคลียง เคลือง เคลิง เคลอง ๚ะ
๏ คลก คลัก คลาก คลิก คลีก คลึก คลืก คลุก คลูก เคลก แคลก โคลก คลอก คลวก เคลียก เคลือก เคลิก เคลอก ๚ะ
/*32๏ คลด คลัด คลาด คลิด คลีด คลึด คลืด คลุด คลูด เคลด แคลด โคลด คลอด คลวด เคลียด เคลือด เคลิด เคลอด ๚ะ
๏ คลบ คลับ คลาบ คลิบ คลีบ คลึบ คลืบ คลุบ คลูบ เคลบ แคลบ โคลบ คลอบ คลวบ เคลียบ เคลือบ เคลิบ เคลอบ ๚ะ
๏ คลม คลัม คลาม คลิม คลีม คลึม คลืม คลุม คลูม เคลม แคลม โคลม คลอม คลวม เคลียม เคลือม เคลิม เคลอม ๚ะ
๏ เคลย เคลอย คลาย คลาว คลิว คลีว คลึย คลืย คลุย คลูย เคลว แคลว โคลย คลอย คลวย เคลียว เคลือย เคลีย เคลียะ เคลือ เคลือะ เคลอ เคลอะ คลัว คลัวะ เคละ แคละ โคละ เคลาะ คลุํ คลรรม คลรร คลอ คล่อ คล้อ คล๊อ คล๋อ คลัย คลือ ๚ะ
---
๏ ตัว (ค) ควบกับตัว (ล) แม่ ก กา ได้คำใช้ ๑๐ คำ คือ คลาไคล เดาะลูกคลี คลี่บาน ใส่ไคล้ บางโคล่ คลึงเคล้า ลูบคลำ ว่ายน้ำคล่ำ ผิวคล้ำ คละปะปน ๚ะ
/*33๏ ตัว (ค) ควบกับตัว (ล) แม่กน ได้คำใช้ ๖ คำ คือ คุกคลาน ลมคลื่น ขาดแคลน ลุยโคลน โยกคลอน คลาศเคลื่อน ๚ะ
๏ ตัว (ค) ควบกับตัว (ล) แม่กง ได้คำใช้ ๘ คำ คือ กรมพระคลัง เสียจริตคลั่ง คลางแคลง เคล้าคลึง เรือโคลง กาพยโคลง ลงคลอง พูดคล่อง ๚ะ
๏ ตัว (ค) ควบกับตัว ( ล) แม่กก ได้คำใช้ ๒ คำ คือ ตกคลัก ลวกคลอก ๚ะ
๏ ตัว (ค) ควบกับตัว (ล) แม่กด ได้คำใช้ ๒ คำ คือ คลาศไป คลอดบุตร เปนเคล็ด ๚ะ
๏ ตัว (ค) ควบกับตัว (ล) แม่กบ ได้คำใช้ ๓ คำ คือ คลับคล้าย คลับคลา เคลือบอาบ ๚ะ
๏ ตัว (ค) ควบกับตัว (ล) แม่กม ได้คำใช้ ๓ คำ คือ ปกคลุม มืดคลุ้ม เคลิบเคลิ้ม ๚ะ
๏ ตัว (ค) ควบกับตัว (ล) แม่เกย ได้คำใช้ ๖ คำ คือ ดูคล้ายกัน แคล้วกันไป คลาศคล้อย ประโยธรคล้อย เดินคลอกันไป บ้านคล่อ ๚ะ
---
/*34๏ ตัว (ค) ประโยคกับตัว (ว) แจกดังนี้ ๚ะ
๏ คว ควา ควิ ควี ควึ ควื ควุ ควู เคว แคว ไคว ใคว โคว เควา ควำ ควะ ๚ะ
๏ ควน ควัน ควาน ควิน ควีน ควึน ควืน ควุน ควูน เควน แควน โควน ควอน คววน เควียน เควือน เควิน เควอน ๚ะ
๏ ควง ควัง ควาง ควิง ควีง ควึง ควืง ควุง ควูง เควง แควง โควง ควอง คววง เควียง เควือง เควิง เควอง ๚ะ
๏ ควก ควัก ควาก ควิก ควีก ควึก ควืก ควุก ควูก เควก แควก โควก ควอก คววก เควียก เควือก เควิก เควอก ๚ะ
๏ ควด ควัด ควาด ควิด ควีด ควึด ควืด ควุด ควูด เควด แควด โควด ควอด คววด เควียด เควือด เควิด เควอด ๚ะ
๏ ควบ ควับ ควาบ ควิบ ควีบ ควึบ ควืบ ควุบ ควูบ /*35เควบ แควบ โควบ ควอบ คววบ เควียบ เควือบ เควิบ เควอบ ๚ะ
๏ ควม ควัม ความ ควิม ควีม ควึม ควืม ควุม ควูม เควม แควม โควม ควอม คววม เควียม เควือม เควิม เควอม ๚ะ
๏ เควย เควอย ควาย ควาว ควิว ควีว ควึย ควืย ควุย ควูย เควว แควว โควย ควอย คววย เควียว เควือย เควีย เควียะ เควือ เควือะ เควอ เควอะ ควัว ควัวะ เควะ แควะ โควะ เควาะ ควุํ ควรรม ควรร ควอ คว่อ คว้อ คว๊อ คว๋อ ควัย ควือ ๚ะ
---
๏ ตัว (ค) ควบกับตัว (ว) แม่ ก กา ได้คำใช้ ๔ คำ คือ คว้าไขว่ คระวี ไปทุกแคว ล้มคว่ำ ๚ะ
๏ ตัว (ค) ควบกับตัว (ว) แม่กน ได้คำใช้ ๔ คำ คือ เปลวควัน ควานหมอ เที่ยวคว้านหา แว่นแคว้น ๚ะ
๏ ตัว (ค) ควบกับตัว (ว) แม่กง ได้คำใช้ ๓ คำ คือ ควิวควั่ง หมุนคว้าง รำแคว้ง ๚ะ
/*36๏ ตัว (ค) ควบกับตัว (ว) แม่กก ได้คำใช้ ๒ คำ คือ ฉีกควาก ขาดแควก ๚ะ
๏ ตัว (ค) ควบกับตัว (ว) แม่กด แม่กบ ไม่มีคำใช้ ๚ะ
๏ ตัว (ค) ควบกับตัว (ว) แม่กม ได้คำใช้คำ ๑ คือ ถ้อยความ ๚ะ
๏ ตัว (ค) ควบกับตัว (ว) แม่เกย ได้คำใช้คำ ๑ คือ วัวควาย ๚ะ
๏ จบตัว (ค) ประโยคเท่านี้ ๚ะ
๏ ตัว (ท) ประโยคกับตัว (ร) แจกดังนี้ ๚ะ
๏ ทร ทรา ทริ ทรี ทรึ ทรื ทรุ ทรู เทร แทร ไทร ใทร โทร เทรา ทรำ ทระ ๚ะ
๏ ทรน ทรัน ทราน ทริน ทรีน ทรึน ทรืน ทรุน ทรูน เทรน แทรน โทรน ทรอน ทรวน เทรียน เทรือน เทริน เทรอน ๚ะ
๏ ทรง ทรัง ทราง ทริง ทรีง ทรึง ทรืง ทรุง ทรูง เทรง แทรง โทรง ทรอง ทรวง เทรียง เทรือง เทริง เทรอง ๚ะ
/*37๏ ทรก ทรัก ทราก ทริก ทรีก ทรึก ทรืก ทรุก ทรูก เทรก แทรก โทรก ทรอก ทรวก เทรียก เทรือก เทริก เทรอก ๚ะ
๏ ทรด ทรัด ทราด ทริด ทรีด ทรึด ทรืด ทรุด ทรูด เทรด แทรด โทรด ทรอด ทรวด เทรียด เทรือด เทริด เทรอด ๚ะ
๏ ทรบ ทรับ ทราบ ทริบ ทรีบ ทรึบ ทรืบ ทรุบ ทรูบ เทรบ แทรบ โทรบ ทรอบ ทรวบ เทรียบ เทรือบ เทริบ เทรอบ ๚ะ
๏ ทรม ทรัม ทราม ทริม ทรีม ทรึม ทรืม ทรุม ทรูม เทรม แทรม โทรม ทรอม ทรวม เทรียม เทรือม เทริม เทรอม ๚ะ
๏ เทรย เทรอย ทราย ทราว ทริว ทรีว ทรึย ทรืย ทรุย ทรูย เทรว แทรว โทรย ทรอย ทรวย เทรียว เทรือย เทรีย เทรียะ เทรือ เทรือะ เทรอ เทรอะ ทรัว ทรัวะ เทระ แทระ โทระ เทราะ ทรุํ ทรรรม ทรรร ทรอ ทร่อ ทร้อ ทร๊อ ทร๋อ ทรัย ทรือ ๚ะ
---
/*38๏ ตัว (ท) ควบกับตัว (ร) แม่ ก กา ได้คำใช้ ๗ คำ คือ อินทรา จันทรา อินทรีย นนทรี มณฑรี ต้นไทร ฉะเชิงเทรา ๚ะ
๏ ตัว (ท) ควบกับตัว (ร) แม่กน มีตัว (ซ) ใช้แทนมากแล้ว ๚ะ
๏ ตัว (ท) ควบกับตัว (ร) แม่กง ได้คำใช้ ๔ คำ คือ ทรงเครื่อง ใข้ทราง หมากทราง พระทรวง ๚ะ
๏ ตัว (ท) ควบกับตัว (ร) แม่กก ได้คำใช้ ๔ คำ คือ น้ำตาตกทรก ๆ สิ้นทราก ตัวแทรก ทรอกธาร ๚ะ
๏ ตัว (ท) ควบกับตัว (ร) แม่กด ได้คำใช้ ๔ คำ คือ เสื่อมทรุด ทรวดทรง มารเทรียด สวมเทริด ๚ะ
๏ ตัว (ท) ควบกับตัว (ร) แม่กบ ได้คำใช้ ๓ คำ คือ ผ้าทรับ ทรัพยสิน ทราบเรื่อง ๚ะ
๏ ตัว (ท) ควบกับตัว (ร) แม่กม ได้คำใช้ ๓ คำ คือ เลวทราม ทรุดโทรม โทรมนัศ ๚ะ
๏ ตัว (ท) ควบกับตัว (ร) แม่เกย ได้คำใช้คำ ๑ คือ ดินทราย ๚ะ
/*39๏ ตัว (ท) ประโยคกับตัว (ล) ไม่ใคร่มีคำใช้ มีแต่ในแม่กง คำ ๑ คือ ทลวงไล่ แม่กกคำ ๑ คือ ทลักมุทลวก แม่กดคำ ๑ คือ เทลิด แม่เกย ๒ คำ คือ ทลุยทลาย
๏ ตัว (ท) ประโยคกับตัว (ว) ไม่ใคร่มีคำใช้ มีแต่ในแม่กด ๒ คำ คือ ธวัช ทวิช แม่เกยคำ ๑ คือ ทวาย ๚ะ
---
๏ ตัว (พ) ประโยคกับตัว (ร) แจกดังนี้ ๚ะ
๏ พร พรา พริ พรี พรึ พรื พรุ พรู เพร แพร ไพร ใพร โพร เพรา พรำ พระ ๚ะ
๏ พรน พรัน พราน พริน พรีน พรึน พรืน พรุน พรูน เพรน แพรน โพรน พรอน พรวน เพรียน เพรือน เพริน เพรอน ๚ะ
๏ พรง พรัง พราง พริง พรีง พรึง พรืง พรุง พรูง เพรง แพรง โพรง พรอง พรวง เพรียง เพรือง เพริง เพรอง ๚ะ
๏ พรก พรัก พราก พริก พรีก พรึก พรืก พรุก พรูก /*40เพรก แพรก โพรก พรอก พรวก เพรียก เพรือก เพริก เพรอก ๚ะ
๏ พรด พรัด พราด พริด พรีด พรึด พรืด พรุด พรูด เพรด แพรด โพรด พรอด พรวด เพรียด เพรือด เพริด เพรอด ๚ะ
๏ พรบ พรับ พราบ พริบ พรีบ พรึบ พรืบ พรุบ พรูบ เพรบ แพรบ โพรบ พรอบ พรวบ เพรียบ เพรือบ เพริบ เพรอบ ๚ะ
๏ พรม พรัม พราม พริม พรีม พรึม พรืม พรุม พรูม เพรม แพรม โพรม พรอม พรวม เพรียม เพรือม เพริม เพรอม ๚ะ
๏ เพรย เพรอย พราย พราว พริว พรีว พรึย พรืย พรุย พรูย เพรว แพรว โพรย พรอย พรวย เพรียว เพรือย เพรีย เพรียะ เพรือ เพรือะ เพรอ เพรอะ พรัว พรัวะ เพระ แพระ โพระ เพราะ พรุํ พรรรม พรรร พรอ พร่อ พร้อ พร๊อ พร๋อ พรัย พรือ ๚ะ
---
/*41๏ ตัว (พ) ควบกันตัว (ร) แม่ ก กา ได้คำใช้ ๑๑ คำ คือ แตกพร่าไป มีดพร้า ฟ้าพรัดพรี ตกพรูๆ แพร่หลาย แพรศี พนมไพร ไพร่พล งามเพรา ฝนตกพรำ พร่ำพรู พระ ๚ะ
๏ ตัว (พ) ควบกับตัว (ร) แม่กน ได้คำใช้ ๔ คำ คือ พรั่นใจ นายพราน ขาดพรุน ลูกพรวน ม่วงพรวน ๚ะ
๏ ตัว (พ) ควบกับตัว (ร) แม่กง ได้คำใช้ ๑๒ คำ คือ อำพราง ตาพร่าง สะพรั่ง งามพริ่ง ไม้พรึง พรุ่งนี้ ก่อนเพรง ทางสองแพร่ง ไม้โพรง บกพร่อง คำพร้อง เพรียงกิน ๚ะ
๏ ตัว (พ) ควบกับตัว (ร) แม่กก ได้คำใช้ ๑๐ คำ คือ พรักพร้อม จากพราก พริกไทย พริกเทศ ไพรพฤกษ ดาวประกายพฤกษ หญ้าแพรก หมากโพรก พรอกพร้อง เสียงเพรียก ๚ะ
๏ ตัว (พ) 7 ควบกับตัว (ร) แม่กด ได้คำใช้ ๘ คำ คือ สร้างพรต พรัดพราก พรืด พรูด แพรด พรอด พรวด เพราเพริศ ๚ะ
/*42๏ ตัว (พ) ควบกับตัว (ร) แม่กบ ได้คำใช้ ๓ คำ คือ แลบพรับ พริบตา สพรึบพร้อม ๚ะ
๏ ตัว (พ) ควบกับตัว (ร) แม่กมได้คำใช้ ๖ คำ คือ ประพรม ท้าวมหาพรหม พรหมจรรย พราหมณ พรั่งพร้อม เสียงเพรียม ๚ะ
๏ ตัว (พ) ควบกับตัว (ร) แม่เกย ได้คำใช้ ๘ คำ คือ เลื่อมพราย ภูตพราย แสงพราว มะพร้าว แพร้วๆ เรือเพรียว เล่นเพรื่อ เสียงเพราะ ๚ะ
---
๏ ตัว (พ) ประโยคกับตัว (ล) แจกดังนี้ ๚ะ
๏ พล พลา พลิ พลี พลึ พลื พลุ พลู เพล แพล ไพล ใพล โพล เพลา พลำ พละ ๚ะ
๏ พลน พลัน พลาน พลิน พลีน พลึน พลืน พลุน พลูน เพลน แพลน โพลน พลอน พลวน เพลียน เพลือน เพลิน เพลอน ๚ะ
๏ พลง พลัง พลาง พลิง พลีง พลึง พลืง พลุง พลูง /*43เพลง แพลง โพลง พลอง พลวง เพลียง เพลือง เพลิง เพลอง ๚ะ
๏ พลก พลัก พลาก พลิก พลีก พลึก พลืก พลุก พลูก เพลก แพลก โพลก พลอก พลวก เพลียก เพลือก เพลิก เพลอก ๚ะ
๏ พลด พลัด พลาด พลิด พลีด พลึด พลืด พลุด พลูด เพลด แพลด โพลด พลอด พลวด เพลียด เพลือด เพลิด เพลอด ๚ะ
๏ พลบ พลับ พลาบ พลิบ พลีบ พลึบ พลืบ พลุบ พลูบ เพลบ แพลบ โพลบ พลอบ พลวบ เพลียบ เพลือบ เพลิบ เพลอบ ๚ะ
๏ พลม พลัม พลาม พลิม พลีม พลึม พลืม พลุม พลูม เพลม แพลม โพลม พลอม พลวม เพลียม เพลือม เพลิม เพลอม ๚ะ
๏ เพลย เพลอย พลาย พลาว พลิว พลีว พลึย พลืย พลุย พลูย เพลว แพลว โพลย พลอย พลวย เพลียว เพลือย เพลีย เพลียะ เพลือ เพลือะ เพลอ เพลอะ พลัว พลัวะ /*44เพละ แพละ โพละ เพลาะ พลุํ พลรรม พลรร พลอ พล่อ พล้อ พล๊อ พล๋อ พลัย พลือ ๚ะ
๏ ตัว (พ) ประโยคกับตัว (ล) แม่ ก กา ได้คำใช้ ๑๕ คำ คือ พลับพลา พล่าเนื้อ ผลิดอก บัดพลี จุดพลุ ใบพลู เพล่ไป ไพล่เผล โพล้เพล้ พระเพลา กระดาดเพลา เพลาไบ พูดพล่ำ พลาดพลำ พละพลึง ๚ะ
๏ ตัว (พ) ประโยคกับตัว (ล) แม่กน ได้คำใช้ ๘ คำ คือ ฉับพลัน เดือดพล่าน พร้าวพลุ้น ตาโพลน มพร้าวพลอน กินพลอน เพลี้ยนคำ เพลินใจ ๚ะ
๏ ตัว (พ) ประโยคกับตัว (ล) แม่กง ได้คำใช้ ๑๕ คำ คือ ผิดพลั้ง ไปพลาง พละพลึง เดือดพลุ่ง ใจพลุ่ง ร้องเพลง พลิกแพลง เพลิงโพลง โดดน้ำโพล่ง นายโพล้ง ไม้พลอง พล่องแพล่ง แร่พลวง พลาดเพลี่ยง พระเพลอง ๚ะ
๏ ตัว (พ) ประโยคกับตัว (ล) แม่กก ได้ค้าใช้ ๕ คำ คือ เดือดพลักๆ กลับพลิก พลุกว่างา คนพลุกพล่าน หม้อพลวก ๚ะ
/*45๏ ตัว (พ) ประโยคกับตัว (ล) แม่กด ได้คำใช้ ๔ คำ คือ จับพลัด พลาดล้ม เพล็ดดอก ช่างพลอด เพลิดเพลิน ๚ะ
๏ ตัว (พ) ประโยคกับตัว (ล) แม่กบ ได้คำใช้ ๒ คำ คือ เวลาพลบ ต้นมะพลับ ๚ะ
๏ ตัว (พ) ประโยคกับตัว (ล) แม่กม ได้คำใช้ ๕ คำ คือ เพลิงโพลงพลาม พูดพลุมพล่าม พูดพลอมแพลม ชุดอังแพลม ๚ะ
๏ ตัว (พ) ประโยคกับตัว (ล) แม่เกย ได้คำใช้ ๑๐ คำ คือ ช้างพลาย ท้องพลุ้ย พลอยหัวแหวน พลอยพูดจา พูดพล่อย ๆ พลั่วแทงดิน อ่อนเพลีย ดีดเพลี้ย แพละโลม ผ้าเพลาะ ๚ะ
๏ ตัว (พ) ประโยคกับตัว (ว) แจกออกก็ไม่ใคร่ได้คำใช้ ในแม่กงมีคำใช้คำ หนึ่ง คือ พวงสงกา นอกนั้นไม่เหนได้คำที่ต้องใช้เลย ๚ะ
---
/*46๏ อักษรประโยคสิ้น
สารแถลง
คิดกลั่นสรรออกแจง
แจกไว้
จัดพวกอักษรแฝง
ฝากร่วม เสียงเฮย
จบเสร็จสำเร็จได้
ลอกแล้ว ลงพิมพ์ ๚ะ
๏ แต่นี้จะว่า กับ แก่ แต่ ต่อ สี่คำนี้ต่อไป ผู้จะเขียนต้องใช้ให้ถูกกับความ ถ้าใช้ที่ควรจะว่า กับ ว่าเป็น แก่ เคลื่อนคลาศนักปราชที่มีใจละเอียดก็จะรังเกียดติเตียน แลแบบที่ถูกต้องถ่องแท้นั้น พระบาทสมเดจพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เอกอรรคอุดมบัณฑิตย์ได้ทรงพระกรรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานแบบฉบับไว้เปนตัวอย่างดังนี้ ๚ะ
๏ คำพูดคำเขียนใช้ลงหนังสือ ย่อมแปลกๆ ต่างๆ ตามลักษณนิยมถ้อยคำนั้นๆ ให้ท่านผู้จะพูดแลจะใช้หนังสือ สังเกตที่ควรที่ไม่ควรจงประจักษ คือ ที่ควรจะว่ากับ กับก็มีว่าอย่างอื่นผิดไม่ถูก แลที่ควรจะว่าแก่ แก่ก็มีว่าต่อก็มี ว่าอย่างอื่นไม่ได้ไม่ถูก แลที่ควรต้องว่าแต่ แต่ก็มี ว่าอย่างอื่นไม่ชอบไม่ถูก แลที่ควรจะว่าแล ว่าในใช้ในคำสูงก็มี เปนหลายจำพวกดังนี้ ในทุกวันนี้ใช้คำ/*47ผิดๆ มากนักเลื่อนเลอะปะปนกันไป ใช้คำว่า กับ กับ กับ มากนักทั่วไปทุกหนทุกแห่ง ไม่มีผู้สังเกตว่าที่ควรที่ไม่ควรเลย เพราะฉนั้นจึ่งจะขอตั้งแบบชี้แจงไว้ให้เหนดังนี้ เหมือนในคำพูดว่า ๚ะ
(๑) คนอยู่ด้วยกัน (๒) ไปด้วยกัน (๓) มาด้วยกัน (๔) นั่งนอนด้วยกัน (๕) ทำด้วยกัน (๖) กินด้วยกัน (๗) เล่นด้วยกัน (๘) พูดกัน (๙) เจรจากัน (๑๐) ปฤกษากัน (๑๐) คิดอ่านกัน (๑๒) ดูเหมือนกัน (๑๓) คล้ายกัน (๑๔) อย่างเดียวกัน (๑๕) เรื่องเดียวกัน (๑๖) ชอบกัน (๑๗) วิวาทกัน (๑๘) ชกตีกัน (๑๙) รักใคร่กัน (๒๐) สมคบกัน (๒๑) ภบปะกัน (๒๒) ร่วมกัน (๒๓) ช่วยกัน (๒๔) พร้อมกัน (๒๕) สร้างด้วยกัน (๒๖) ผูกพันกัน (๒๗) ร้อยด้วยกัน (๒๘) คู่กัน (๒๙) สำหรับกัน (๓๐) ตรงกัน (๓๑) ต้องกัน (๓๒) ติดเนื่องกัน (๓๓) ตลอดถึงกัน (๓๔) เพื่อนกัน (๓๕) นับถือกัน (๓๖) เปนใม้ตรีกัน (๓๗) ชิดกัน (๓๘) ซ้ำกัน (๓๙) ใกล้กัน /*48(๔๐) เคียงกัน (๔๑) ต่อกัน (๔๒) รวมกัน (๔๓) แข่งกัน (๔๔) แย่งชิงกัน (๔๕) สมทบกัน (๔๖) ประจวบกัน (๔๗) โดนกัน (๔๘) คล้องจองกัน (๔๙) ถูกต้องกัน (๕๐) ผสมกัน (๕๑) คละกัน (๕๒) เจือปนกัน (๕๓) บวกเข้าด้วยกัน (๕๔) คราวเดียวกัน (๕๕) เสมอกัน (๕๖) เท่ากัน ในคำเหล่าที่ว่ามานี้ต้องที่ใช้ว่า กับกับ จะใช้อย่างอื่นไม่ได้เลย
๏ ๑ คือ นายอยู่ด้วยกันกับบ่าว เจ้าอยู่กับทาษ ฤๅ ฯข้าฯ อยู่ด้วยกันกับผู้มีชื่อ ๚ะ
๏ ๒ บิดาไปด้วยกันกับบุตร ฤๅไปกับช้างม้าฬ่อเกวียน ๚ะ
๏ ๓ พวกลูกค้ามาด้วยกันกับพวกต่าง ๚ะ
๏ ๔ หญิงนั่งด้วยกันนอนด้วยกันกับชาย ๚ะ
๏ ๕ ผู้ต้องเกณฑ์ทำด้วยกันกับนายด่าน ๚ะ
๏ ๖ ไทยนั่งล้อมกินโต๊ะด้วยกันกับจีน ๚ะ
๏ ๗ ผู้ดีเล่นด้วยกันกับไพร่ ๚ะ
๏ ๘ สิศย์พูดกับอาจาริย์ ๚ะ
/*49๏ ๙ กงสุลเจรจากับราชทูต ๚ะ
๏ ๑๐ ผู้ใหญ่ปฤกษากันกับผู้น้อย ๚ะ
๏ ๑๑ นายงานคิดอ่านกับลูกจ้าง ๚ะ
๏ ๑๒ เรื่องความนั้นดูเหมือนกับสำนวนคนนั้น ๚ะ
๏ ๑๓ รูปภาพนี้คล้ายกับคนจริง ฤๅรูปพรรณของนี้คล้ายกับของนั้น ๚ะ
๏ ๑๔ ฝีมือช่างนี้ เปนอย่างเดียวกัน กับฝีมือช่างโน้น ๚ะ
๏ ๑๕ ความเรื่องนี้เรื่องเดียวกันกับความเรื่องโน้น ๚ะ
๏ ๑๖ ชาวบ้านนั้นชอบกันกับบ้านนี้ ๚ะ
๏ ๑๗ พวกลาววิวาทกันกับพวกแขก ๚ะ
๏ ๑๘ พวกบ้านเหนือชกตีกันกับพวกบ้านใต้ ๚ะ
๏ ๑๙ เขมรรักใคร่กันกับญวน ๚ะ
๏ ๒๐ พวกไทยสมคบกันกับพวกจีน ๚ะ
๏ ๒๑ ชาวเมืองพบปะกันกับชาวบ้านนอก ๚ะ
๏ ๒๒ นักปราชทุกวันนี้ คิดร่วมกันกับนักปราชเก่า ๆ ลูกเด็กคนนี้เกิดร่วมเวลากันกับเด็กคนโน้น ๚ะ
/*50๏ ๒๓ เจ้านายกับข้าราชการ ช่วยกันทำนุบำรุงบ้านเมือง ๚ะ
๏ ๒๔ ผู้ใหญ่พร้อมกันกับผู้น้อย ๚ะ
๏ ๒๕ เจ้าเมืองกรมการสร้างวัดด้วยกันกับราษฎร ๚ะ
๏ ๒๖ ผลมพร้าวผูกด้วยกันกับผลส้มต่าง ๚ะ
๏ ๒๗ เรือน้อยร้อยไว้ด้วยกันกับเรือใหญ่ ๚ะ
๏ ๒๘ ท่านจางวางซ้าย คู่กันกับท่านจางวางขวา
๏ เมืองนั้นเปนคู่ปรับกับเมืองนั้น ๚ะ
๏ ปืนสำหรับกับทหาร ฝาคลุมสำหรับกับโต๊ะกับพาน
๏ ๒๙ ม่อเข้าสำหรับกับเชิงกราน ๚ะ
๏ ๓๐ ทิศเหนือตรงกันกับทิศใต้ ๚ะ
๏ ๓๑ ความเรื่องนั้นต้องกันกับเรื่องนี้ บทร้องนั้นคล้องจองกันกับบทนี้ ๚ะ
๏ ๓๒ แถวถนนติดเนื่องกันกับตลาด ๚ะ
๏ ๓๓ คลองมหานากตลอดถึงกันกับคลองผดุง ๚ะ
๏ ๓๔ นายคงเพื่อนกันกับนายเกิด ๚ะ
๏ ๓๕ ผู้มีทรัพย์นับถือกันกับลูกค้า ๚ะ
/*51๏ ๓๖ ในกรุงเปนไมตรีกันกับต่างประเทศ ๚ะ
๏ ๓๗ ทองเหลืองหุ้มชิดกันกับเนื้อไม้ ๚ะ
๏ ๓๘ ความต้นซ้ำกันกับข้างปลาย ๚ะ
๏ ๓๙ ตั้งป้อมใกล้กันกับลำคลอง ๚ะ
๏ ๔๐ เครื่องทองตั้งเคียงกันกับเครื่องแก้ว ๚ะ
๏ ๔๑ คำที่ว่าไว้ในต้นต่อกันกับคำที่ว่าข้างท้าย ๚ะ
๏ ๔๒ ทุนทรัพย์ของผู้ยังรวมกับของผู้ตาย ๚ะ
๏ ๔๓ ม้าขาววิ่งแข่งกันกับม้าแดง ๚ะ
๏ ๔๔ เรือญวนแจวแข่งกันกับเรือพาย ๚ะ
๏ ๔๕ ผู้ร้ายแย่งชิงกันกับเจ้าของทรัพย์ ๚ะ
๏ ๔๖ ขบวนหน้าสมทบกันกับขบวนหลัง ๚ะ
๏ ๔๗ คนเกิดเวลาประจวบกันกับวันเพญ ๚ะ
๏ ๔๘ เรือขึ้นโดนกันกับเรือล่อง ๚ะ
๏ ๔๙ ดินประสิว ผสมกันกับมาศ ทองเหลืองผสมกันกับทองแดง ๚ะ
๏ ๕๐ เงินดีคละกันกับเงินแดง ๚ะ
๏ ๕๑ สังกะสีเจือปนกันกับดีบุก ๚ะ
๏ ๕๒ มะพร้ามบวกเข้าด้วยกันกับผลไม้ต่างๆ ๚ะ
/*52๏ ๕๓ อายุ ฯข้าฯ คราวเดียวกันกับท่านผู้นั้น ๚ะ
๏ ๕๔ เงินสี่สิบแปดเหรียน ใช้เท่ากันกับเงินตราชั่งหนึ่ง ๚ะ
๏ ๕๕ ท่านผู้นั้นทำยศศักดิ์เสสมอกันกับที่ราชนิกูล ๚ะ
๏ คำต้องที่ใช้ กับ กับ กับ ดังกล่าวมานี้จะร่ำไปอีก ก็จะไม่สุดลง ให้สังเกต เทียบดูตามลักษณ ที่กล่าวมาแล้วนั้นเถิด ๚ะ
๏ เมื่อก่อนนี้ในปีที่ล่วงมาแล้ว ได้เขียนประกาศไว้ที่กำแพงข้างนอกก็มี ได้ให้ตีพิมพ์ประกาศแจกไปแก่ท่านทั้งหลายทั้งปววก็มี ชี้แจงไปว่าด้วยจะใช้คำว่า กับ กับ กับ ให้ถูก ท่านผู้ฟังไป ต้องถูกตำหนิติเตียนว่าใช้ กับ กับ กับ มากนักอะไร ๆ ก็ใช้ กับ กับ กับ ไปเสียหมด ก็กลับยักมาใช้ว่า แก่ แก่ แก่ ไป ในที่ควรจะใช้ว่ากับจริง ๆ ก็กลับยักมาใช้ แก่ แก่ แก่ เล่า ทำให้เลอะเลื่อนไปอีก เพราะฉนั้นจะได้ชี้แจงแบบลงไว้ ให้เหนว่าในที่เช่นคำดังจะว่าต่อไปนี้ จึ่งควรต้องใช้ว่าแก่จะใช้ว่ากับ ฤๅ/*53ว่าอย่างอื่นไปไม่ได้เลยทีเดียว ๚ะ เหมือนในคำที่พูดอย่างนี้ ๚ะ
(๑) ให้ (๒) ส่งให้ (๓) ยอมให้
(๔) แจกให้ (๕) บอกให้ (๖) บอกเล่า
(๗) เสียเงินให้ (๘) ตัดสินให้ (๙) แบ่งให้
(๑๐) ให้ถ้อยคำ (๑๑) ให้การ (๑๒) มอบไว้
(๑๓) ขายไว้ (๑๔) จำนำไว้ (๑๕) อายัดไว้
(๑๖) ฝากไว้ (๑๗) ไว้ธุระ (๑๘) ไว้ใจ
(๑๙) ปลงใจ (๒๐) ไว้ความ (๒๑) แจ้งความ
(๒๒) ชี้แจง (๒๓) แพ้ความ (๒๔) แพ้รู้
(๒๕) บอกไป (๒๖) เสียของไป (๒๗) เสียที
(๒๖) เสียกล (๒๓) เสียอะไร ๆ (๓๐) ควร
(๓๑) สมควร (๓๒) ว่า (๓๓) ต่อว่า
(๓๔) ตอบ (๓๕) ขึ้น (๓๖) ทำคุณ
(๓๗) ทำโทษ (๓๘) ลงโทษ (๓๙) ทำร้าย
(๔๐) ทำอะไร ๆ (๔๒) แจกจ่าย (๔๒) แบ่งปัน
(๔๓) ปรับไหม (๔๔) เอ็นดู (๔๕) เปนสิทธิ์
(๔๖) ลุ่มหลง (๔๗) ทอดเท (๔๘) ทับถม
/*54(๔๙) ฆ่าศึก (๕๐) สมเคราะห์ (๕๑) อนุเคราะห
๏ ในคำเหล่าที่ว่ามานี้ ต้องที่ใช้ว่าอย่างนี้ อย่างอื่นไม่ได้เลย ๚ะ
๏ ที่ ๑ ให้แก่ เหมือนคำว่า ผู้มีทรัพย์แจกเงินให้แก่คนยาก ผู้ใดให้เข้าให้เกลือให้เรือให้พายแก่โจร ๚ะ
๏ ที่ ๒ ส่งให้แก่ เหมือนคำว่า ร่างหมายรับสั่งส่งให้แก่เจ้าพนักงาน ๚ะ
๏ ที่ ๓ ยอมให้แก่ เหมือนคำว่า ลูกเรือยอมให้แก่นายเรือตัดสินความ ๚ะ
๏ ที่ ๔ แจกให้แก่ เหมือนคำว่า หมายประกาศแจกให้แก่ข้าราชการแลราษฎร ๚ะ
๏ ที่ ๕ ฝากให้แก่ เหมือนคำว่ามีของฝากให้แก่หัวเมือง ๚ะ
๏ ที่ ๖ บอกเล่าแก่ เหมือนคำว่า ตำรานี้พระฤๅษีนารท บอกเล่าแก่พวกพราหมณ์ ๆ ได้บอกเล่าแก่สิศย์ต่อมา แลคำว่าผู้เอาความข้างนี้ไปบอกเล่าแก่ข้างโน้น ๚ะ
/*55๏ ที่ ๗ เสียเงินให้แก่ เหมือนคำว่า เจ้าของสวนเสียเงินให้แก่นายระวาง ๚ะ
๏ ที่ ๘ ตัดสินให้แก่ เหมือนคำว่า ของกลางท่านตัดสินให้แก่โจทย์ ๚ะ
๏ ที่ ๙ แบ่งให้แก่ เหมือนคำว่า เงินทุนกำไรควรแบ่งให้แก่ผู้เข้าส่วนตามมากแลน้อย
๏ ที่ ๑๐ ให้ถ้อยคำแก่ เหมือนคำว่า เจ้าสำนวนให้ถ้อยคำแก่คู่ความ ๚ะ
๏ ที่ ๑๑ ให้การแก่ เหมือนคำว่า นายบุญศรีให้การแก่พระเกษม
๏ ที่ ๑๒ มอบไว่แก่ เหมือนคำว่า บาญชีรายจ่ายได้มอบไว้แก่นายงานแล้ว ๚ะ
๏ ที่ ๑๓ ขายไว้แก่ เหมือนคำว่า ฯข้าฯ ได้เอารูปพรรณสิ่งนี้ ๆ ไปขายไว้แก่ท่าน ๚ะ
๏ ที่ ๑๔ จำนำไว้แก่ เหมือนคำว่า ทาษลักของนายเงินไปจำนำไว้แก่คนนอกบ้าน ๚ะ
๏ ที่ ๑๕ อายัดไว้แก่ เหมือนคำว่า เจ้าของกระบือเอากระบือไปอายัดไว้แก่กำนัน ๚ะ
/*56๏ ที่ ๑๖ ฝากไว้แก่ เหมือนคำว่า แต่ของเล็กน้อยเอาไปฝากไว้แก่เพื่อนบ้าน ๚ะ
๏ ที่ ๑๗ ไว้ธุระแก่ เหมือนคำว่า ผู้ใหญ่ไว้ธุระแก่ผู้น้อย ๚ะ
๏ ที่ ๑๘ ไว้ใจแก่ เหมือนคำว่า เหตุทั้งนี้เพราะไว้ใจแก่คนข้างนอก ๚ะ
๏ ที่ ๑๙ ปลงใจแก่ เหมือนคำว่า ผัวปลงใจแก่เมีย ๚ะ
๏ ที่ ๒๐ ไว้ความแก่ เหมือนคำว่า นายแสงพี่ไว้ความแก่นายแดงน้องว่าต่าง ๚ะ
๏ ที่ ๒๑ แจ้งความแก่ เหมือนคำว่า พี่ท่านแจ้งความแก่น้องท่าน ๚ะ
๏ ที่ ๒๒ ชี้แจงแก่ เหมือนคำว่า ครูอาจารยสั่งสอนชี้แจงแก่สิศย์ ๚ะ
๏ ที่ ๒๓ แพ้ความแก่ เหมือนคำว่า โจทย์แพ้ความแก่จำเลย ๚ะ
๏ ที่ ๒๔ แพ้รู้แก่ เหมือนคำว่า คนโง่แพ้รู้แก่คนฉลาด ๚ะ
/*57๏ ที่ ๒๕ ให้ไปแก่ เหมือนคำว่า ส่วนทรัพย์ที่เหลืออยู่ได้ทำบุญให้ไปแก่ผู้ตาย ๚
๏ ที่ ๒๖ บอกไปแก่ เหมือนคำว่า ข้อราชการทั้งปวง บอกไปแก่หัวเมืองปากใต้ฝ่ายเหนือให้ทราบแล้ว ๚ะ
๏ ที่ ๒๗ เสียของไปแก่ เหมือนคำว่า ผู้ที่เกี่ยวข้องมีคดีต่าง ๆ ต้องเสียของไปแก่สุภาตระลาการเปนธรรมเนียม
๏ ที่ ๒๘ เสียทีแก่ เหมือนคำว่า ผู้เจ้าของกระบือ เสียทีแก่อ้ายผู้ร้าย ๆ ลักกระบือไปได้ ๚ะ
๏ ที่ ๒๙ เสียอะไร ๆ แก่ เหมือนคำว่าคนซื่อ ๆ มักเสียรู้แลเสียอะไร ๆ แก่คนโกง ๚ะ
๏ ที่ ๓๐ ควรแก่ เหมือนคำว่า คดีใดควรแก่แพ้ก็ให้แพ้ ควรแก่ชะนะก็ให้ชนะ ๚ะ
๏ ที่ ๓๑ สมควรแก่ เหมือนคำว่า เครื่องยศสำรับนี้สมควรแก่เจ้าพระยา
๏ ที่ ๓๒ ว่าแก่ เหมือนคำว่า ผู้มีชื่อว่าแก่เพื่อนกัน ๚ะ
/*58๏ ที่ ๓๓ ต่อว่าแก่ เหมือนคำว่า ผู้ที่ได้ส่วนแบ่งปันน้อย ต่อว่าแก่ท่านแม่กอง ๚ะ
๏ ที่ ๓๔ ตอบแก่ เหมือนคำว่า สิศย์ตอบแก่อาจารยว่า ฯข้าฯ ยังไม่เข้าใจ ๚ะ
๏ ที่ ๓๕ ขึ้นแก่ เหมือนคำว่า หัวเมืองขึ้นแก่กรมมหาดไทย แลหัวเมืองขึ้นแก่กรมพระกระลาโหม ๚ะ
๏ ที่ ๓๖ ทำคุณแก่ เหมือนคำว่า ผู้ใดทำคุณแก่ท่าน ๆ ก็ย่อมทำคุณแก่ตน ๚ะ
๏ ที่ ๓๗ ทำโทษแก่ เหมือนคำว่า ผู้ใดทำโทษแก่ท่าน คือมัดผูกเฆี่ยนตีจำจองแลอื่น ๆ ๚ะ
๏ ที่ ๓๘ ลงโทษแก่ เหมือนคำว่า เจ้านายลงโทษแก่ผู้มีความผิด ๚ะ
๏ ที่ ๓๙ ทำร้ายแก่ เหมือนคำว่า คนร้ายเที่ยวทำร้ายแก่ชาวบ้านชาวเรือขึ้นล่องเนือง ๆ ๚ะ
๏ ที่ ๔๐ แจกจ่ายไปแก่ เหมือนคำว่า หมายประกาศแจกจ่ายไปแก่ข้าราชการแลราษฎรอื่น ๆ ๚ะ
/*59๏ ที่ ๔๑ แบ่งปันแก่ เหมือนคำว่า ทรัพย์สิ่งของ ๆ บิดามารดาแบ่งปันแก่บุตรหลานแลญาติพี่น้อง ๚ะ
๏ ที่ ๔๒ บังคับแก่ เหมือนคำว่า ตระลาการบังคับแก่คู่ความให้นำสืบพยาน ๚ะ
๏ ที่ ๔๓ ปรับไหมแก่ เหมือนคำว่า ลูกขุนปรับไหมแก่โจทย์ ๚ะ
๏ ให้กับไม่ได้ต้องว่า ให้แก่ ว่ากับไม่ได้ต้องว่า ว่าแก่ ขายกับไม่ได้ ต้องว่าขายแก่ ๚ะ
๏ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ ให้ประกาศอีกครั้งหนึ่งดังนี้ ๚ะ
๏ ประกาศให้คนเขียนหนังสือทั้งปวง ทราบทั่วแล้วสังเกตใช้ ให้ถูกในที่ควรจะว่ากับ ว่าแก่ว่าแดว่าแต่ว่าต่อว่าในว่ายัง จงสังเกตให้แน่แล้วใช้ให้ถูก อย่าให้เปนกับไปทุกแห่ง แลอย่ากลัวกับงกเงิ่นไป ๚ะ
๏ คนสองคนสามคนขึ้นไป ทำกิริยาเหมือนกัน ใช้ว่ากับ ผัวนอนกับเมีย ผัวอยู่กับเมีย นายไปกับ/*60บ่าว คนหนึ่งนั่งพูดเล่นกับคนหนึ่ง นายปฤกษากับบ่าว บุตรร่วมศุขทุกข์กับบิดามารดา ลูกค้าซื้อขายกับชาวบ้าน ขุนนางเจรจากับแขกเมือง ลครเล่นกับตลก คนหนึ่งวิวาทกับเพื่อนบ้าน ผู้ร้ายตีรันกันกับเจ้าเรือน คนโทษไปกับผู้คุม อะไรอื่น ๆ เช่นนี้มากมายนัก เอาที่คนสองคนสามคนฤๅมากทำกิริยาเดียวกันทำด้วยกัน จึ่งใช้กับ ๚ะ
---
๏ อนึ่งถ้าเปนของที่ไปด้วย มาด้วย อยู่ด้วย ได้มาด้วย เสียไป หายไปด้วยกัน ก็ว่ากับได้ เหมือนหนึ่งคนไปกับย่ามของตัว ไปกับดาบแลปืนฃองตัวก็ว่าได้ คนมากับหาบสิ่งของ คนแก่มากับไม้ท้าว คนมากับช้างกับม้ากับโคกับกระบือ คนอยู่กับหีบผ้า ทองเกบไว้กับเงิน ผ้ากับเสื้ออยู่ด้วยกัน คนได้มีดมากับด้ำ ได้ขวานมากับสิ่ว ได้ปืนมากับดินดำ ได้เกวียนมากับวัว หีบไฟไหม้เสียกับผ้า เงินหายไปกับถุงด้วยกัน ๚ะ
๏ ของก็ดี สัตวก็ดี คนก็ดี อยู่ด้วยกันไปด้วยกัน ทำอะไรด้วยกัน ต้องที่จะออกชื่อด้วยกันว่ากับได้สิ้น คือเงินกับทอง หม้อเข้ากับเชิงกราน บังเหียนกับม้า /*61ตะพดกับโค สายสนตะภายกับกระบือ นกกับกรง ทหารกับปืน คนกับช้าง ม้ากับรถ โคกับเกวียน คนกับรองท้าว ร่มกับรองท้าว ช้างกับม้า ลากับอูฐ บุตรกับบิดา ข้ากับเจ้า เรือกับคน อะไรๆ เปนอันมาก ที่ไปด้วยกัน มาด้วยกัน อยู่ด้วยกัน ทำอะไรด้วยกัน ว่ากับได้หมด แต่ ถวาย แลให้ แลรับ แลเรียกเอาบอกเล่า ว่ากับไม่ได้เลย ทูลเกล้าทูลกระหม่อมถวายในหลวง ในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ถวายในเจ้าต่างกรม กำนันในท่านเสนาบดี ๚ะ ถวายพระพรแดพระเจ้าอยู่หัว . กราบทูลพระกรุณาแดพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว กราบทูลต่อเจ้าต่างกรม เจ้ายังไม่ได้ตั้งกรม เรียนต่อท่านเสนาบดี แจ้งความต่อผู้สำเรจราชการเมืองกรมการ ฟ้องต่อลูกขุนณสาลหลวง ให้ใช้ ใน แด ต่อ โดยสมควร นอกกว่านี้ใช้แก่ คือ พระราชทานแก่ ใช้แก่ บอกแก่ แจ้งความแก่ ทำคุณแก่ ทำโทษแก่ ลงโทษแก่ ใครๆ อะไรๆ ว่าไม่สุดแล้ว คำที่ต่อกับ ให้แก่ บอกแก่ แจ้งแก่ ร้องเรียนแก่ ทำโทษแก่ ทำคุณแก่ ทำให้แก่ บอกให้แก่ แจกจ่ายแก่ จ่ายไปแก่ เสียให้แก่ /*62แลอื่นๆ ที่คล้ายกัน ให้ว่าแก่อย่าว่ากับเลย ๚ะ
๏ รับแต่ ขอแต่ เรียกแต่ เร่งแต่ เอาแต่ มาแต่ เอามาแต่ ได้มาแต่ รับพระราชทานแต่ ได้อนุเคราะห์แต่ เรียกภาษีแต่ ฟังแต่ รู้แต่ แลอื่นๆ ใช้แต่ ในที่ว่าด้วยต้นทางมา ๚ะ
---
๏ อนึ่งพึงให้จำแต่ย่อๆ ดังนี้ ๚ะ
๏ ไปกับ มากับ นั่งกับ นอนกับ ยืนกับ เดินกับ กินกับ ทำด้วยกันกับ เล่นกับ เที่ยวไปกับ พูดกันกับ เจรจากับ ปฤกษากับ คิดอ่านกับ เหมือนกับ เช่นกับ วิวาทกับ ชกตีกับ รักใคร่กับ ชอบภอกับ อยู่ด้วยกันกับ อาไศรยอยู่กับ เอาไวกับ สมคบกับ รวมกับ พร้อมกับ ร่วมกับ ผูกกับ ติดกับ ร้อยกับ ตรึงกับ ตรงกันกับ ต้องกันกับ เกี่ยวค่องกับ เปนความกับ สิ่งนั้นกับสิ่งนั้น คนนั้นกับคนนั้น ผัวกับเมีย นายกับบ่าว ข้ากับเจ้า บุตรกับธิดา ชายกับหญิง พระสงฆ์กับคฤหัฐ ชาววัดกับชาวบ้าน ช้างกับม้า โคกับกระบือ ม้ากับรถ โคกับเกวียน เงินกับทอง หม้อเข้ากับเชิงกราน นกกับกรง ทหารกับปืน ร่มกับรองท้าว คนกับเรือ ฯข้าฯ กับผู้มี/*63ชื่อ ตระลาการกับลูกความ โจทยกับจำเลย หมอกับคนไข้ ที่บ้านกับที่สวน ๚ะ
๏ ให้แก่ ไว้แก่ ให้ไว้แก่ มอบแก่ มอบให้แก่ ขึ้นแก่ ส่งแก่ ว่าแก่ ต่อว่าแก่ บอกแก่ เล่าแก่ ตอบแก่ แจ้งแก่ แจ้งความแก่ ไว้ใจแก่ ปลงใจแก่ ไว้ธุระแก่ ฆ่าศึกแก่ ควรแก่ สมควรแก่ ทำแก่ ทำคุณแก่ ลงโทษแก่ จ่ายแจกแก่ แบ่งปันแก่ เสียเงินแก่ ปรับใหมแก่ ไว้ความแก่ ส่งให้แก่ อายัดไว้แก่ ตัดสินให้แก่ เปนสิทธิแก่ ตกไปแก่ เอนดูแก่ สงเคราะห์แก่ อนุเคราะห์แก่ ฟ้องแก่ ร้องแก่ เรียนแก่ อ้อนวอนแก่ ๚ะ
๏ ขอแต่ เอาแต่ รับมาแต่ เอาไปแต่ เอามาแต่ ได้มาแต่ เรียกแต่ เร่งแต่ เก็บเงินแต่ เรียกภาษีแต่ ยื้มมาแต่ ซื้อแต่ เช่าแต่ กู้แต่ ถ่ายมาแต่ ขอโทษแต่ ๚ะ
๏ จบคำกำหนดใช้ กับ แก่ แต่ ต่อ เท่านี้ ๚ะ
---
/*64๏ อนึ่งพึงให้กุลบตร มีความสังเกตถ้อยคำที่ท่านใช้ อักษรสูงกับอักษรกลาง รวบเข้าเปนสำเนียงเดียวกัน แต่อักษรสูงไม่มีอำนาจที่จะจูงนำอักษรกลาง ให้เปนเสียงสูงได้ถึงควบกันเข้า ก็คงเปนสำเนียงอักษรกลางอยู่ตามเดิมดุจคำเหล่านี้ ๚ะ
๏ สกล สกนธ์ สกรรจ์ สเก็ด สกุณ สกุล สกอ สกัด สกิด ถกน ถเกิง ฉกาจ ฉกรรจ์ สก๊อด ขจร ขจัด ขจิตร วจี ขจาย ผจญ แสดง สดุด เสด่า เสดจ สดวก สดำ สดม ผดุง ผศา เผด็จ เผดียง ขดาน เขดา ไอสติม แม่น้ำโสตง สบง เสบียง แสบก สบัก สบาป ฉบัง ฉบบ ฉบับ สบถ สบัด เขบ็จ ขบวน ฉอ่ำ ฉอุ่ม ฉอับ สอาด สอิด สเอียน ผอบ ๚ะ
๏ คำเช่นนี้มีมากชัมาว่าไว้ภอเปนอย่างเท่านี้ ๚ะ
๏ จบอักษรประโยคที่ ๓ เท่านี้ ๚ะ
๏ ขึ้นสังโยคพิธานที่ ๔ ๚ะ
/*1๏ หลวงสารประเสริฐผู้
เพียรพจน์
จัดแบบระเบียบบท
บอกไว้
อักษรบ่อนกนกด
กกกบสกดฤๅ
หวังเพื่อสอนเด็กไห้
เล่าค้นคิดหา
๏ กนหกกกหกแจ้ง
กำจัด
กดอัษฎารัศ
รวบไว้
กบเจ็ดหากแจงจัด
จำจด เทอญพ่อ
สองแม่กงกมไซร้
สกดใช้งอมอ
๏ แบบพจน์บทภาคนี้
นามขนาน
สังโยคพิธานสาร
สืบถ้อย
เปนแบบบอกกุมาร
จงหมั่น จำพ่อ
สิทธิรัสดุสร้อย
สวัสดิแผ้วพูลเกษม
๏ จำนงจำแนกเบื้อง
บรรยาย
ยังเคลื่อนยังคลาคลาย
คลาศบ้าง
คำลับศับฦกขยาย
เขยื้อนแผ่เผยนา
อย่าเริดอย่าราร้าง
เร่งรู้เพียรเรียน
/*2๏ สำเนาเลาเลศเบื้อง
บทระบิล
ใดคลาศปราชเชิญฉิน
ช่วยชี้
บางพวกพูดแต่นิน
ทาเล่นเปล่านา
แผกเยี่ยงปราชก่อนกี้
ค่อยค้านคำขอ
---
๏ จะรวบรวมตัวอักษร ที่ใช้สกด ในแม่กน กก กด กบ ซึ่งมาในภาษามคธคำบาฬีบ้าง มีมาโดยข้อบัญญัติในภาษาไทย ใช้สืบมาแต่โบราณบ้าง เพื่อให้กุลบุตรสังเกตจำเปนแบบอย่าง ในการจะอ่านจะเขียนให้ถูกถ้วนตามกระบวนอักษร ตามรู้ตามเห็น ภอเปนสำเนาเล่าความ ๚ะ
๏ ญ ณ น ถัดทั้ง
ร ล ฬ เฮย
สังกัดต้นตัว น
แนะไว้
แม่กนนิพนธ์ภอ
สังเกตสกดแฮ
ตัวต่างความต่างให้
คิดเค้ามูลมี
๏ อักษรใช้สกด ในแม่กน ๖ อักษร คือ ญ ๑ ณ ๑ น ๑ ร ๑ ล ๑ ฬ ๑
/*3๏ ตัว (น) เปนตัวสกดสำหรับแม่กน ด้วยเปนคำสามัญ คือใช้ในคำภาษาไทยแท้โดยมาก ถึงคำภาษามคธ ที่สกดตัว (น) ก็มีพ้องกันมาก จะแจกไว้ในข้างน่าต่อไป ๚ะ
๏ ตัว (ญ) สกดเหมือนคำเหล่านี้ ๚ะ
กุญชร กัญญา โกญจนาท กัญจุก กาญจน มิ่งขวัญ เข็ญใจ ลำเคญ สำคัญ ใคร่ครวญ นงคราญ ผจญ เชี่ยวชาญ ขอเชิญ ผเชิญ. ปฏิญญา กระตัญญู เด็กดื่มถัญ ไปเทอญ ธัญญชาติ ธัญญาหาร ธัญญลักษณ์ ชำนาญ มีบัญชา ทำบุญ บัญญัติ บัญชร บาญชี ปัญญา ปัญจะ บัญจก เบญจะพิธ เบญจมา ล้างผลาญ วันเพญ สรรพัญญู อภิญญา บริภุญช์ อับปะมัญญา สามัญ สามาญ รามัญ บูชายัญ พยัญชนะ จรูญ จำรูญ หิรัญ ไหรญ เจริญ จำเริญ สราญรมย์ สำราญ ในอะรัญ การุญ ปเรียญ ลัญจกร เลวลาญ /*4ลาญชีพ วิญญาณ วิญญูชน กำสรวญ สัญจร สาบสูญ สรเสริญ ถึงอาสัญ อสัญญี วิสัญญี อาจหาญ ห้าวหาญ ๚ะ
๏ ตัว (ญ) มิใช้ตัวสกด ใช้เปนต้นคำมีมาก คือ ญาติ ปรีชาญาณ เญยยธรรม เปนใหญ่ ผู้หญิง อนุญาต ๚ะ
---
๏ ตัว (ณ) สกด เหมือนคำเหล่านี้ ๚ะ
๏ พระกรรณ ฝูงสกุณ โยคเกณฑ์ กะเกณฑ์ กองกุณฑ์ กุณฑี กรรณิกา ทศกัณฐ ทศกรรฐ พระกัณฐา พระกรรฐา กัณห กฤษณ มีเทศนา ๓ กัณฑ์ พระเดชพระคุณ โทษคุณ เจ้าคุณ โยธีคณ คนจัณฑาล น้ำจัณฑ์ ว่าเล่า แหลกเปนจุณ ทำเปนอาจิณ เมืองปราจิณ ทิศปราจิณ ปรีชาญาณ โพธิญาณ ตัณหา แผลงว่ ดำฤษณา ติณว่าหญ้า ใช้ว่าตฤบตฤณ ต้องราชทัณฑ์ พรหมทัณฑ์ ภาคทัณฑ์ สุบรรณ์ บรรณาการ บรรณศาลา วายปราณ ราชบัณฑิตย พิณพาทย ดีดพิณ ปฎิภาณ กุมภัณฑ์ ราชภัณฑ์ รัตนภัณฑ์ /*5บริกขาระภัณฑ์ สุพรรณ์ โสภณ ประมาณ พระมณเฑียร ปริมณฑล เวลาสายัณห์ แสงอรุณ ดรุณ ตรุณ ทารุณ พิรุณ วะรุณเทวราช เกลื่อนรณ รณรงค์ บุราณ โปราณ เบาราณ พระรัตนกรัณฑ์ โดรณ เลณว่าที่เร้น ปริเวณ สุวรรณ สุวาณว่าสุนักข์ ปราสาณว่าหิน ทิศอิสาณ ทิศทักษิณ ประทักษิณ จำเริญกระสิณ พระอุณหิศ พระอุณณาโลม ๚ะ
๏ ตัว (ณ) ใช้เปนคำมิใช่ตัวสกดก็มีมาก คืออาณาใช้ว่าอาญา อาณัติว่าบังคับ ทิศอาคเณย พระสุณิสา สรณคม คัคณางค์ เปนต้น ๚ะ
---
๏ ตัว (น) สกด คำที่มาในภาษามคธมีมาก ชักมาไว้เท่านี้ภอเปนแบบอย่าง ๚ะ
๏ พระสกนธ์ เบญจขันธ์ พลขันธ์ พระจันทร์ แก่นจันทร์ อัฒจันฑ์ ประจันตคาม ฝูงชน ประชาชน ชนบท เพดาน พระถันว่านม สถนว่านม ในสฐาน ให้ททาน สมาทาน สโมธาน พระทนต์ ราชธน ประธาน อนนต์ อนันต์ /*6กานนว่าป่า กระบินทร์บุรี สุราบาน ป่าหิมพานต์ พงษพันธุ ราชสัมพันธ์ พระราชนิพนธ์ วิมาน มินว่าปลา เปนชื่อราษี มนตรี เวทมนต์ นิมนต์ ร่ายมนต์ เสนาสามนต์ ราชยาน เวชยันต์ ไพรชยนต์ แยบยนต์ เกษมสานต์ ไพรวัน พระหาวัน ปทุมวัน ปะหานว่าละ สมุจเฉทปะหานว่าละขาด ๚ะ
๏ บันดาคำภาษาไทยคือ กนแต่จะเสร้าโศก กันนินทา กานกิ่งไม้ กินเข้า เปนต้น ใช้ตัว (น) สกดทั้งสิ้น ๚ะ
---
๏ ตัว (ร) สกดเหมือนคำเหล่านี้ ๚ะ
บรรณาการ ทำการ อาการ วิการ พิการ ปราการ ทุกประการ งามตระการ ปริษการ อังกูร วรางกูร พุทธางกูร อาเกียรณ์ ใจฉกรรจ์ สังขาร ปริกขาร อังคาร อาคาร โกฐาคาร ภัณฑาคาร กุฎาคาร เภราคาร สัลลาคาร ควรมิควร ศฤงฆาร อาจาร สมาจาร อาจาริย เจียร จำเนียร จากเจียร แก้ววิเชียร ทางกันดาร วิตถาร พิศดาร พระอวตาร พงษาวดาร อาดูร /*7สถิตยเสถียร พระมณเฑียร แก้วไพรฑูรย์ สาธารณ์ ชลธาร ท้องธาร คชาธษร ธารพระกร โรงธารคำนัล สมบูรณ บริบูรณ บริบวณ โพธิสมภาร ยกให้เปนภาร พากเพียร ยักษมาร พระยามาร กุมาร พระพิชิตมาร พงษประยูร เกยูร มายูร ศุภวาร ทิวาวาร พระทวาร ไตรยทวาร ไตรยวาร แก่นสาร พวกอสูร นเรนทรสูร ไอสวรรย์ มไหสวรรย์ ไอสูรย์ มไหสูรย์ แสงสูรย์ พระเศียร เกษียรสมุท อาหาร วิหาร โวหาร บริหาร บรรหาร ประหาร ว่าตี สังหาร หมอโหร พาเหียร โอฬาร เอาธาร มโหฬาร ใจอารย์ เมืองเขมร ราชพรรลภ ๚ะ
๏ ตัว (ร) สกดจำพวกหนึ่ง ไม่มีตัว (อ) แต่อ่านสำเนียงเหมือน (ก อ น) ก็มีมากดังนี้ ๚ะ
๏ อากร ดารากร พระกร พระสี่กร พระศรีกร ศรีสังข์กร ศุภภร ดัษกร จามิกร ทาษกรรมกร นิกร พลนิกร พลากร ไม้ธารพระกร ตรามังกร แสนยากร พระราชลัญจกร ทีวากร ทิพากร ทินกร ภาษกร ว่าพระอาทิตย /*8นิสากร รัชนิกร ว่าพระจันท์ มหาอรรคนิกร มัญเชฐิกากร สัมมัชากร อลงกรณ์ มหาปกรณ์ เครื่องกรรมกรณ์ ทาษกรรมกร สับดปกรณ์ สิงขร ปฏิสังขรณ์ ทูตขร กรุงนคร สาคร รำลคร สัญจร บทจร โคจร เขจร เสดจ์จร อนุจร พนจร พเนจร เคจร คเนจร ฟุ้งขจร กุญชร อรชร สิงหบัญชร บิดร มารดร อัศดร ทิศอุดร บรรจ์ถรณ บรรฐรณ์ สุนทร สาทร อาทร อนาทร อุทร มโหทร จันทร ภูธร มหิธร สาธร ชะโลธร ยโสธร กำธร วิทยาธร อิสินธร ยุคันธร เนมินธร ศศิธร ความอุทธรณ์ คทาธร กินร วานร พานร นิกรนร ข่ายบร ฝ่ายบร อวยพร ประสิทธิพร สยุมพร อัมพร สถาพร ไม้อุทุมพร อาภรณ์ หมู่อมร ภมร มิ่งสมร กลางสมรภูมิ์ ม้วยมรณ์ งามบวร สังวร ถาวร สถาวร นิวรณ์ อาวรณ เกสร ไกรสร ประภัศศร พระแสงศร มหิศร องอดิศร อนุสร สโมสร กาษร เขียนอักษร นางเทพอับศร สมพักศร /*9เทพสังหร พยุหร อุทาหรณ์ บังอร เอวอร ๚ะ
---
๏ ตัว (ล) สกดเหมือนคำเหล่านี้ ๚ะ
๏ เลหกล จอมสกล ทั่วสากล กลศึก รูปวิกล จริตพิกล กัลยา เวลากาล เวลาวิกาล กุลบุตร ตระกูล อนุกูล เกื้อกูล บุทคล ทำการมงคล ฤกษศุภมงคล จรดพระนังคัล บังคมคัล โรงคัล เคียมคัล จลวิจล จะลาจล จรจรัล เมืองชลบุรี กระแสชล อัศสุชล ชลไนย เจ้าภูวดล เมทนิดล ภูธราดล พสุธาดล สับดปดล นพปดล ดลว่าถึง กังสดาล ช่องดาล ลั่นดาล อดูลย์ ราษีดุลย์ ต้นตาล น้ำตาล ทางสถล ธนิตสิถิล หวังถวิล ถวัลราช สถล สถุล ภูวมณฑล บริมณฑล แก้วกุณฑล คนจัณฑาล พิดทูล กราบทูล กราบบังคมทูล ข้าทูลลอองธุลีพระบาท โรงธารคำนัล เพชร์นิล มณีนิล นิลรัตน์ นิลวรรณ นิลนนท์ จาบัลย์ พระภูบาล นฤบาล มหิบาล อภิบาล พยาบาล บริบาล มณฑิรบาล พระคชบาล นครบาล กระบิลบ้านเมือง พิบูลย ไพรบูลย ดอกอุบล นิลุบล นิโลศบล /*10จงกลนี เพล็ดดอกออกผล ทำบุญได้ผล ผลาผลไม้ ผาลไถนา พระทศพล เจ้าจุํพล พวกพล ผ้ากัมพล คนพาล อันธพาล พาลมฤค เพิ่มภูล วิมล พิมล นฤมล มลโยธา มลทิน ดวงกระมล โกมล สุขุมาล ดวงมาลย เยาวมาลย มุลนาย ประมูล เค้ามูล มากมูล มวล ยลว่าเหน กังวล ไกวัล รางวัล เถาวัล ชัชวาลย์ สังวาล โกสล กุศล วิสาล ไพสาล โรงศาล โศกศัลย รักษาศีล ศิลปสาตร ตรีศูล ทรงพระสรวล เสรสรวล สำรวล พวกพหล โกลาหล ๚ะ
---
๏ ตัว (ฬ) สกดเหมือนคำเหล่านี้ ๚ะ
๏ จักรวาฬ จักรพาฬ พระกาฬ แก้วประพาฬ กาหฬ เกาะสิงหฬ พวกทมิฬ ใจทมิฬ กาฬปักษ จุฬวราภรณ ท้าววิรุฬหก อาสาฬหมาศ ทัฬห์ะ ว่ามั่น มิฬหะ ว่าคูธ วาฬมฤค ๚ะ
๏ จบตัวสกดแม่กน ๚ะ
---
/*11๏ แต่นี้จะว่าด้วยสกดแม่กก ๚ะ
๏ แม่กกสังกัดตั้ง
ตอน (ก)
นับหกยกตัว (ง)
เงือดไว้
ก ข อิก ฃ ค
ฅ กับ ฆ แฮ
แจกจัดจำกัดให้
เล่าซ้ำจำสอน
---
๏ ตัว (ก) สกด ใช้ในคำภาษาไทยเปนพื้น แต่คำมคธที่สกดตัว (ก) ก็มีมากดังนี้ ๚ะ
๏ ยาจก เบญจก ปัญจก ผ้าสาฎก อัษฎก ชาฎก ไตรปีฎก ธงบรรฎาก ตรีกะฎก โปดก กรรดึก วิตก ธรรมกะถึก มณฑกว่ากบ ทะลิทก อุทก เหมุทก พรรโษทก ปราทุก สาธก โทษอะธึก วันทระธึก ๚ หัดถาณึก อัศวาณึก ระถาณึก บรรตาณึก เสนา ๔ เหล่า ๚ กะนก ว่าทอง ปัจจะนึก กากะนึก กัลปะนก ช่างกัลบก วิบาก อธิปก วรรณิพก อุประถัมภก นกจากพราก /*12ลามก โอมก บรมธรรมมึก ประดิมุก นายก อรัญญิก ปรตเยก นรก ดารก พิดรก พนจรก เที่ยวจารึก อะดิเรก โอฬารึก ดิลก จับสลาก ๚ ชัลลุก ว่าปิง ๚ สิโลก สารโสลก ในโลก ในโลกย์ แก้วผลึก สาวก สราพก วิเวก นะวก ทศก ผาสุก อภิเศก เศร้าโศก ปฏิคาหก วะลาหก พลาหก มาฬกว่าโรง อุฬุกว่าฤกษ เปนองค์เอก ๚ะ
๏ คำมคธที่สกดตัว (ก) เช่นนี้ยังมีมาก ชักมาไว้เท่านี้ภอเปนตัวอย่าง ๚ะ
๏ ตัว ข ฃ สกดเสียงเดียวกัน เหมือนคำเหล่านี้ น่ามุข จตุรมุข มนตรีมุข รุจิเรฃ เรียนเลฃ สักเลข สรเลข อยู่เปนศุข สัลเลข เดือนไพสาข ทศนัข พระนัขา ๚
๏ ตัว ค ฅ สกดเสียงเดียวกันเหมือนคำเหล่านี้ ๚ะ
๏ ปริจาคทาน ปริตยาค คัคณานต์ อัคคี อรรคนี อัคเรศร์ อัคราช อัคมเหษี วรรค พรรค พรรคานต์ พระผู้มีพระภาคย์ เสาวภาคย์ พยัคฆ พยัคฆา /14พยัคฆี เปนยุคคราว กลียุค ไตรดายุค ทวาบริยุค ชลมารค สถลมารค ฝูงพิหค สมะยุคสมะไวย โยคเกณฑ์ มลโยธานุโยค ภาวนานุโยค พระยานาค ต้นบุนนาค เอกอัครมหาบุรุศ ๚ะ
๏ ตัว ฆ สกด เหมือนคำดังนี้ ๚ะ
๏ เมฆ เดือนมาฆ มัฆวาน ชลโอฆ โอฆสงสาร โมฆชน อำนรรฆมณี อำนรรฆรัตน์ มหรรฆภัณฑ์ ๚ะ
๏ คำที่ใช้ตัว ฆ แต่ไม่ใช้ตัวสกด มีอยู่ดังนี้ ๚ะ
๏ โฆส อุโฆส ว่าก้อง อโฆส ว่าไม่ก้อง ฆฏา ว่าหม้อ ฆฤฏา ว่าเปรียง พระสงฆ์ สังฆการี ผูกอาฆาฏ ทีฆะ ทีรฆะ เทียรฆ ว่ายาว นายเทียรฆราษแปลว่าเปนผู้รู้การสั้นการยาว ฆราวาศ นายเพชฆาฏ ศฤงฆาร ไขลมฆาน ไล่พิฆาฏ ๚ะ
๏ บัญญัติคำไทย ๔ คือ ฆ่าตาย เฆี่ยน ฆ้อง ระฆัง เปนแบบใช้มาแต่โบราณ ๚ะ
๏ จบตัวสกดแม่กกเท่านี้ ๚ะ
---
/*15๏ แต่นี้จะว่าด้วยตัวสกดแม่กด ๚ะ
แม่กดสกดแจ้ง
จ ฉ
ช อีก ซ แล ฌ
ถัดไซ้
สองวรรคยก ณ น
คงนับสิบนา
สิบแปดครบที่ใช้
กับทั้ง ศ ษ ส
๏ อักษรควรใช้สกดในแม่กด ๑๘ อักษร คือ จ ฉ ช ซ ฌ ฎ ฏ ฑ ฒ ด ต ถ ท ธ ศ ษ ส ๚ะ
๏ อักษร ๒ ตัว คือ ซ ฑ สำเนียงสกดในแม่กดได้แต่ในภาษาสยามไม่มีที่ใช้ (ฉ) ตัวนี้สกดได้ แต่ต้องรวมกับตัว (จ) เหมือนคำว่า อัจฉา ว่าหมี มัจฉา ว่าปลา อัจฉะรา ว่านางฟ้า สังวัจฉร ว่าปี เปนต้น ๚ะ
๏ (ช) ตัวนี้สกดแต่ลำภังได้ แต่บางคำต้องรวมกับตัว ฌ เหมือนคำว่า คิชฌา ว่าแร้ง อัชฌาไศรย เปนต้น ๚ะ
๏ ท ธ ๒ นี้ ใช้สกดแต่ลำภังได้ บางคำต้อง/*16รวมกันทั้ง ท ธ ๒ ตัว เหมือนคำว่า ข้าพระพุทธเจ้า ศักดิ์สิทธิ เปนต้น ๚ะ
๏ (ถ) ตัวนี้สกดแต่ลำภังได้ บางคำต้องรวมกับ ตัว (ต) ดุจคำว่า สมัดถ์ พระหัดถ์ เปนต้น ๚ะ
๏ ตัว (จ) สกดเหมือนคำเหล่านี้ รังเกียจ เกียจคร้าน กลเกียจ เก่งกาจ ใจฉกาจ กิจการ สมเด็จ เสด็จ เผด็จ ประดุจ ตราตรวจ ตำรวจ คำเท็จ ทุจริต ความอุทัจ ทำเปนนิจ เปนปัจจัย ปัจุบัน ปัจุสไสมย เขบจขบวน พจน์ พจนา พจมาน พจนวิลาศ พจนสุนทร อำมาจ คำพุจ อำมาจ มัจจุราช มฤตยุราช วิโรจ ไพโรจ เรืองโรจ ว่ารุ่งเรือง ๚ ศรีวิโรจ เวยยาวัจกร วรรจ เว็จ วรรจมรรค ความสัจ ปีปีศาจ เสรจ สำเร็จ องอาจ อาจหาญ อำนาจ อัจจิ ว่าเปลวไฟ ๚ะ
๏ ตัว (ฉ) สกดแต่ลำภังไม่เหนใช้ มีแต่รวมอยู่กับตัว (จ) ดังนี้ ๚ะ
/*17๏ มัจฉา แผลงว่า มัศยา ว่าปลา ๚ อัจฉา ว่าหมี วินิจฉัย แผลงว่า พินิจจัย ว่าตัดสิน ๚ ปัจฉา ว่าภายหลัง ๚ ปุจฉา ว่าถาม ๚ วิจฉิกะ แผลงว่า พิจิกร แปลว่า แมลงป่อง ๚ เปนชื่อราษี ๚ะ
---
๏ ตัว (ฉ) นี้ ถ้าเปนคำแผลงมาแต่ภาษามคธ ภาษาสังษกฤฏเหนเปน (ศ) โดยมากมีแบบอย่าง เหมือนคำว่า ฉวะ ว่าศพ อัจฉริยะ ว่าอัศจรรย สังวัจฉระ ว่าสมพักศร อัจฉรา ว่านางเทพอับศร เปนต้น ๚ะ
๏ บางคนใช้เขียน นางเทพอักษร เปน (ษ) ไม่ถูกแบบบังคับ ด้วย (ษ) ออกจากตัว (ข) ชอบที่ใช้คำว่า แต่อักษรเท่านั้น ๚ะ
๏ ตัว (ช) สกด เหมือนคำเหล่านี้ ๚ะ
๏ บงกช สุบงกช ดาบกฤช ๚ ขัช ว่าของขบเคี้ยว พลคช พระคชบาล คชสาร ชัชวาลย์ ฤทธิเดช พระทรงเดช พระเดชพระคุณ ทิชคนา เทียวธุช ธวัช นักปราช วานิช พานิช อนุช /*18นงนุช บวช ผนวช พืชพรรณ ๚ อัมพุช อามพุช ว่าบัว ๚ กัมพุช กำพุช เพชรรัตน์ แหวนเพชร์ โภชนาหาร ทิพยโภชน์ สุทธโภชน์ สมโภช ท้าวจัตุรภุช ว่าพรหม พระสุพรรณภาชน์ สรรเพช กำโพช ปราโมช ใช้ว่าปราโมทย เอาชะเปนทยะ สัมชากร ประโยชน์ ทางนับโยชน์ เดือนอาสยุช ๚ บทรัช ว่าธุลีพระบาท ๚ ในรัชกาล ถวัลยรัช ถวัลยราช เทวะราช มะหาราช จักรพรรดิราช พระราชหฤไทย พระราชทรัพย์ นาคราช อัศวราช ๚ วารีช ว่าปลา ๚ สาโรช สโรช ว่าบัว ๚ มาลีลาช ๚ วิชาความรู้ ใช้ว่าวิทยา วิชาจารย วิชาธร วิทยาธร ประวิช ท้าววัชรินทร์ คิดสังเวช คิดสมเพช ๚ เวช ว่าหมอ ใช้ว่าแพทย ๚ ทิช ทวิช ว่าพราหมณ์ว่านก ๚ เภสัช ปริสัช บรรสัช วิสัชนา เสาหัช ว่าคนใจดี เอมโอช ๚ะ
๏ ตัว (ซ) สกดเปนกดได้ แต่ในภาษาไทยไม่มีคำใช้ ๚ะ
/*19๏ ตัว (ฌ) ก็สกดเปนกดได้ ในคำไทยไม่มีที่ใช้ มีชุกชุมอยู่แต่ในภาษามคธ แต่ต้องรวมเข้ากับตัว (ช) เหมือนคำเหล่านี้ ๚ะ
๏ คิชฌะ ว่าแร้ง ๚ เขาคิชฌะกูฎ อัชฌัดติกะ อัชฌัดตะ ว่าภายใน ๚ อัชฌาไสย คำไทยใช้ว่า อัธยาไศรย ๚ อุปัชฌาจาริย คำไทยใช้ว่า อุปัธยาจารย์ ๚ มัชฌิม คำไทยใช้ว่ามัธยม ว่าท่ามกลาง ๚ สัชฌาย คำไทยใช้ว่า สาธยาย ว่าท่องบ่น ๚ อยุชฌิยา ใช้ว่าอยุทธยา อโยทธยา ๚ โพชฌงค ว่าองค์ตรัสรู้ ฯ วัชฌะ ว่านักโทษถึงตาย ๚ เพชฌฆาฏ ว่าผู้ฆ่านักโทษถึงตาย ๚ะ
---
๏ ตัว (ฎ ฏ) สกดร่วมกันมีคำใช้ดังนี้ ๚ะ
๏ แก้วมรกฎ ราษีกรกฎ ปรากฎ กฎหมาย สกฎ ว่าเกวียน สังสกฤษฎ สร้างกุฎิ พระมหามะกุฎ พระมหามงกุฎ เขาตรีกูฎ เขาจิตรกูฎ ล้านโกฎิ สุพรรณจงโกฎ ว่าผอบทอง ผูกอาฆาฎ คิดพิฆาฎ /*20ระชัฎ ว่าเงิน รกชัฎ ป่าชัฎ อนงค์นาฎ นางนาฎ สนมนาฎ สงสารวัฎ อัฎฐา ใช้ว่าอัษฎา เชฎฐา ใช้ว่าเจษฎา ๚ะ
๏ ตัว (ฐ) สกดเหมือนคำเหล่านี้ ๚ะ
๏ กาฐ ว่าไม้ โกฐ ว่าคลัง โทษอุกฤษฐ ประดิฐ ช้างสุประดิฐ ท่าราชวรดิฐ วัดราชประดิฐ เมืองอุตรดิฐ กาญจนดิฐ บันสะดิฐบดี ตุฐี แผลงว่าดุษดี ช้างอัฐทิศ ประทุฐร้าย ไชยเชฐ สุระเชฐ ว่าพรหม พระเชฐา อธิฐาน อทิษฐาน มากอะกนิฐ พระกะนิฐา พระภัทรบิฐ ประเสริฐ เสรฐี วิสิฐ วาเสฐ อนุสิฐ พระบรมอัฐิ พระอัฐิ เบี้ยอัฐ ก่ออิฐ ลาอูฐ พระโอฐ พระโอษฐ ๚ะ
๏ (ฑ) ตัวนี้ที่ใช้สกดแต่ลำภังยังไม่เห็นตัวอย่าง มีอยู่แต่ต้องรวบเข้ากับตัว (ฒ) เหมือนคำว่า วุฑฒ วัฑฒะนะ พัฑฒนา เปนต้น แต่กระบวนใช้คำท่านเอาตัว (ฑ) เปน (ร) หันบ้าง ลดเสียบ้าง จึ่งคงใช้แต่ว่า ไวยวุฒิ แลพิพรรฒมงคล พรรฒนาถาวร พลฤฒาเถ้า วันพุฒ น้ำพระพัฒดังนี้ ๚ะ
---
/*21๏ ตัว (ด) สกด ใช้ในคำไทยโดยมาก และใช้แทนตัว (ตะ) ในคำที่มาแต่ภาษามคธบ้าง คำภาษาไทยคือ หินบด มีดบาด เขียนวาด เรือมาด มารยาด สมุดดำ สมุดขาว คำพูด เปนต้น ๚ะ
๏ คำแปลงมาแต่คำมคธ คือ สมบัติ ปะฏิบัติ บิดา บิดร มารดา มารดร ธิดา นัดดา ภรรดา ธาดา ๚ กานดา วะนิดา ว่านาง ๚ ลัดา ว่าเถาวัน ๚ ธาดา ว่าพรหม เปนต้น ๚ะ
๏ ตัว (ต) สกดเหมือนคำว่า สังเกต พระเกตุ ธุมเกตุ ลิกคิด สงครามครรชิต ไชยวิชิต สยามพิชิต พระพิชิตมาร นิยายนิบาต ไข้สันนิบาต พระสงฆสันนิบาต อสะนีบาต อุกาบาต กระลาบาต สร้างพรต สมมต สมมุต พระนลาต ใช้ว่าวิลาศไม่ถูก สิ้นชีวิต อัศสาสะวาต ปัศสาสะวาต นิศวาต เวรัมภวาต สัถกะวาต สุภาสิต ประกาสิต อาตมภาพ ชวะลิต พระสุคต ๚ะ
๏ คำที่เอา (ต) เปน (ตร) มักมาในที่ตัวตะช้อนในคำบาฬีเหมือน ปัตตะ ใช้ว่าบาตร เปนต้น คือ /*22ขอบเขตร โคตร พิจิตร ไพรจิตร ดวงจิตร เสวตรฉัตร ธงฉัตร พระเนตร ไนยเนตร พระสุพรรณบัตร สัญญาบัตร บาตรเหล็ก บาตรดิน บุตรชาย บุตรหญิง ตาลิปัตร พิตร ว่าของปลื้มใจ ฯ บพิตร นิตยภัตร มาตรา มูตร มิตรสหาย ประจามิตร หมู่อมิตร นฤมิตร นิมิตรฝัน วิตรว่าทรัพย์ ๚ วัตรจรรยา สารเสวตร กระษัตรีย กระษัตร นักษัตร เกษตร พระโสตร พระสูตร อัตรา ยาตรา ยุรยาตร มาตรา ๚ะ
๏ อนึ่งคำที่เอา ตถะ เปน (ตระ) ก็มีอยู่มากหลายคำ คล้ายกับเอา (ตะ) เปน (ตระ) คือ สัตถะ ว่าสาตรา วัตถา ว่าพัตรา อักฃะระสัตถะ ว่าอักษรสาตร ธัมมะสัตถะ ว่าธรรมสาตร เวชชะสัตถะ ว่าเวชสาตร โหราสาสตร ไสยสาตร อย่างเดียวกัน ๚ะ
๏ ชีวิตร พระโสตร ๒ คำนี้ ในคำมคธก็ไม่มีตัว (ตะ) ซ้อนเปนชีวิตะ โสตะ ดังนี้ แต่ใช้เปน ชีวิต พระโสตร ด้วยเอา (ตะ) เปน (ตระ) /*23ฤๅจะลง (ระ) อาคม ยังไม่พบต้นเหตุใช้โดยสังเกตตามๆ กันมา ๚ะ
๏ อนึ่งคำที่แปลงตัว (จะ) เปน (ตยะ) ก็มักมีมาในคำที่ตัว (จะ) ซ้อนกันโดยมาก มีตัวอย่างดังนี้ นิจจะ ใช้ว่า นิตย อาทิจจะ ใช้ว่า อาทิตย สัจจะ ใช้ว่า ความสัตย อะมัจจะ ใช้ว่าอำมาตย นิจจะภัตตะ ใช้ว่า นิตยภัตร มัจจุ ใช้ว่า มฤตยุ แทตย ว่ายักษว่าผี เปนต้น ๚ะ
๏ แลคำว่า สถิตย นี้ ตัวเดิมที่เปนคำมคธก็เปน ถิตะ ลงสะอัพภาสะข้างน่า เปนสถิต ตัว (ย) จะเปนอาคม ฤๅเอา (ตะ) เปน (ตยะ) ยังไม่พบที่มาแห่งใด ปัณฑิตะ บัณฑิตย์ อย่างเดียวกัน ๚ะ
---
๏ ตัว (ถ) สกดเหมือนคำเหล่านี้ ๚ะ
๏ ภูวนารถ นฤนารถ กรรมบถ คิดขบถ สบถสาบาล ๚ วายุบถ อนิลบถ อาทีตยบล ว่าอากาศ ๚ พระภัทรบิถ ปัถวี ปัถพี ปราดถนา ปราถนา สามารถ ราชรถ สมมะโนรถ ทางรัถยา /*24ศีลอุโบสถ โรงอุโบสถ พระโอสถ พระหัดถ์ พระหัถ แจ้งอัดถ แจ้งอรรถ แจ้งอัถ ๚ะ
---
๏ ตัว (ท) สกดแต่ลำภังเหมือนคำเหล่านี้ ๚ะ
๏ ท้าวบุรินทท บันฦๅสิงหนาท นินนาท นฤนาท นิทร นิทรา ว่านอน ๚ หวานสนิท ทองชมพูนท ทองชมพูนุช ชนบท บทกลอน บาทบท พระบาท พยาบาท ไตรเพท เภทไภย มีประเภท ภัทรมุข ประมาท โกมุท ดอกกระมุท มหาสมุท ทายาท มุสาวาท วิวาท โอวาท อภิวาท ร่ายพระเวท ไสยยะเวท เวทมนต์ ปราสาท นายเนสาท ปสาทเลื่อมใส รดูสารท ๚ะ
---
๏ จำพวกหนึ่ง สกดรวมกันทั้ง (ท ธ) ดังนี้ ๚ะ พระมณาสมิทธิ์ พระพุทธเจ้า พระพุทธบาท ใจประดิพัทธ นิพัทธกุสล อยุทธยา อโยทธยา ต่อยุทธ ยงยุทธ มหิทธิฤทธิ สัมฤทธิศก สิทธิโชค มหาสิทธิโชค พระประสิทธิ ศักดิสิทธิยกให้เปนสิทธิ ๚ะ
/*25๏ จำพวกหนึ่งออกจาก (ชะ) เปน (ทยะ) บ้าง เอา (อิ) เปน (ยะ) บ้าง ดังนี้ ๚ะ
๏ วิทยา ว่าความรู้ ๚ วิทยาจารย วิทยาธร อัธยาไศรย ปราโมทย พิณพาทย ต้องพิพาทย เปนโจทย อุบาทว ออกจาก อุปัทวะ ๚ะ
---
๏ ตัว (ธ) สกดแต่ลำภังเหมือนคำเหล่านี้ ๚ะ
๏ กริ้วโกรธ จันทรคาธ สุริยคาธ จันทรคราธ สุวิยคราธ จับเปน อัฒคราธ ตรีย์คราธ สรรพคราธ พระยาครุธ พระครุธพาห ทศพิธราชธรรม พิพิธโพคา ไตรยพิธสมบัติ อาพาธ ว่าป่วย ๚ ต้นมะหาโพธิ โพธิญาณ โพธิสมภาร นงโพธ ๚ ว่ากังวน ๚ พยาธิ ไข้เจ็บ สุเมธ อาราธนา ว่าเชิญ ๚ ทรงพระพิโรธ ให้การพิรุธ วิวิธ อาวุธ สรรพาวุธ วชิราวุธ สัตรียาวุธ เดือนอาสาธ บุรพาสาท อุตราสาท ปฐมาสาธ ทุติยาสาธ ๚ะ
/*26๏ ตัว (ศ) สกดแต่ลำภังเหมือนคำเหล่านี้ ๚ะ
๏ อากาศ โอกาศ อัพโภกาศ สังกาศ พระโลเกศ ตรีทศ ไทรทศ ทุกทิศ ต่างประเทศ เทศนา พงพนัศ พินาศ ดาบศ เชือกบาศ สมพาศ เสดจ์ประพาศ ตรัสประภาศ ถือเพศ แปลงเพศ จุธามาศ ปรามาศ ๚ ปรักมาศ ว่าเงินทอง ๚ มาศ ว่าเดือน เข้าปายาศ เกรียรติยศ อุปายาศ เอมรศ ของมีรศ พระสุธารศ สุคนธรศ โอชารศ นิราศ ทางทุรัศ ทางทุเรศ รศมี เขาไกรลาศ งามวิลาศ เหนวิปลาศ เปนเลศไนย สังวาศ อาวาศ สุธาวาศ ฆราวาศ บรมนิวาศ พิศวง พิศวาศ วาศนา เสดจประเวศ ของพิเศศ เหลือเศศ โสฬศ พระสาศดา ๚ะ
๏ คำไทยใช้ (ศ) สกดในคำเหล่านี้ ๚ะ
๏ เพราเพริศ ล้ำเลิศ พิศดู ปราศ บำราศ คลาดลาศ ๚ะ
๏ ทวาทศมาศ ๑๒ เดือน คือ จิตรมาศ เจตรมาศ เดือน ๕ วิสาขมาศ เดือน ๖ เชฐมาศ เดือน ๗ /*27อาสาธมาศ เดือนแปด บูรพาสาธมาศ เดือนแปดก่อน อุตราสาธมาศ เดือนแปดหลัง ปฐมาสาธมาศ เดือนแปดก่อน ทุติยาสาธมาศ เดือนแปดหลัง สาวะนมาศ เดือน ๙ พัทรบทมาศ เดือน ๑๐ อาสยุชมาศ เดือน ๑๑ กรรติกะมาศ เดือน ๑๒ มิคศิรมาศ มฤคศิรมาศ เดือน ๑ บุศยมาศ เดือน ๒ มาฆมาศ เดือน ๓ ผคุณมาศ เดือน ๔ ๚ะ
๏ ตัว (ศ) สกดจำพวกหนึ่ง มีอักษรอื่นเพิ่มท้ายคำดุจคำเหล่านี้ ๚ะ
๏ นั่งเหนืออาศน์ ราชอาศน์ สิงหาศน์ พระนิเวศน์ ยาพิศม์ อสรพิศม์ ศิศย์ อัศดร อัศว์ อัศวา อัศจรรย์ มหัศจรรย์ พระพิศณุ องค์อดิศร อดิศวร อิศวรกระษัตร อิศเรศร นเรศร นฤเบศร เทเวศร พระอิศวร ประพัศร ๚ะ
๏ อนึ่ง คำที่ใช้ตัว ศ มิใช่ตัวสกด ก็มีมากตามข้อบัญญัติแต่โบราณสืบกันมา เหมือนคำอย่างนี้ ศศิธร เดือนใพศาข ศีศะ พระเศียรเกล้า กุศล ศาลา /*28โรงศาล จำศีล ศิขร ศิงขร ศฤงฆาร พระแสงศร อภิเศก โศกเศร้า โศกศัลย ศึกษา ฃ้าศึก ศิศย์ ยศศักดิ ศักดินา ศักดานุภาพ ศักราช เอกศก โทศก ตรีศก จัตวาศก เบญจ เบญจศก ฉศก สับตศก อัฐศก นพศก สมฤทธิศก อาศรม เศรฐี พระตรีศุลี ๚ะ
๏ ตัว (ษ) สกดแต่ลำภังมีน้อย มักมีตัว (ย) และตัวอื่นเพิ่มท้ายโดยมาก มีตัวอย่างดังนี้ โอภาษ มนุษย บุรุษ บำราษ โทษ ๕ คำนี้ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงใช้ (ศ) ไรเกษ พระกฤษณ โกษฐาคาร กฤษณา เจษฎา เชษฐา ชุษณปัก ดำฤษณา ดุษณี ดุษดี ดัษกร ประดิษฐ ประทุษฐร้าย ทฤษดี แผ่นกระดาษ ทาษชาย ทาษหญิง อธิษฐาน อธิฐาน ธาษตรี บุษบ์ บุษบา บุษยา พลอยบุษย์ ปฤษณา ปฤษฎางค์ พรรษ พรรษา ราษตรี รากษษ ฤษยา อัษฎาวุท อัษฐทิศ อัฐทิษ อัษฏงคต อัษฎางค์ อัษฎก อุษณาการ ๚ะ
/*29๏ คำใช้ (ษ) มิใช่ตัวสกดใช้มาตามโบราณ ดังนี้ มุษา แผลงว่ามารษา ฦๅษี พฤกษา ปฤกษา พระอังษา พิพากษา รังษี ราษี ภาษา ภาษี มเหษี หืนหรรษ์ หรรษา ฝูงหงษ์ สุวรรณหงษ์ เชื้อพระวงษ์ ราชวงษ์ สุริยวงษ์ รวิวงษ์ ภาณุวงษ์ บรมวงษ์ บวรวงษ์ วรวงษ์ สัมพันธวงษ์ พระวงษ์เธอ ๚ะ
๏ อนึ่ง พึงสังเกตว่าตัว (ษ) ที่มาแต่ภาษามคธนั้น มักออกจากตัว (ขะ) โดยมากเหมือนคำเหล่านี้ ปักชี ปักษี ปักฃา ปักษา รักขะ รักษ รักขา รักษา รักขะสะ รากษษ รากโษษ ปะระปักขะ ประปักษ์ ปะจักขะ ประจักษ์ รุกฃะ พฤกษ์ รุกขา พฤกษา ยักขะ ยักษ์ ยักขา ยักษา อักขี อากษี สักขี สากษี อักขะระ อักษร สุกกะปักขะ สุกรปักษ์ กาฬะปักขะ กาฬปักษ์ วิทักขะ พิทักษ์ ภักขะ ภักษ์ ภักขา ภักษา ทักขิณ ทักษิณ ปะทักษิณ ประทักษิณ จักขุ จักษุ ภิกขุ ภิกษุ คำเหล่านี้เปนตัวอย่างในคำที่ใช้ (ษ) ๚ะ
/*30๏ ตัว (ส) เปนตัวสกดดังนี้ ๚ะ
๏ นบนมัสการ พัสดุสิ่งของ คนชาติแพสย ตรัส ดำรัส จรัส จำรัส โอรส เอารส ศรีสวัสดิ์ สัสดี สุรัสวดี แสนสาหัส สหรรสกุมาร พระสาสนา พระราชสาสน์ คำที่ต้องใช้ (ส) เปนต้นคำ เหมือนอย่างคำว่า เสนี เสนา โสภา โสภณ โกสุม เกสร สมบัติ เสาร์ สูริยย สวรรค์ สุรา สุรสิทธีสมบูรน สนิท สนม สมัค สะโมสร คำเช่นนี้มีมาานักจะชักมารวมไว้ ก็เหลือประมาณที่จะเขียน พึงเข้าใจว่า นอกจากบังคับที่ใช้ ศ ษ แล้ว ก็ควรใช้ (ส) สิ้น คำภาษาไทยแท้ ก็ควรใช้ (ส) เท่านั้น ถึงในภาษามคธก็มีแต่ (ส) ตัวเดียว ซึ่งเปน ศ ษ นั้น วิธีมาในคำภีร์สังสกฤษฎกับวิธีอักษรสังขยา ซึ่งนับอักษรแทนตัวเลขในคำภิรวชิรสารเปนต้นนั้นนับตัว (หะ) เปนเลฃ ๘ ถ้าไม่มี ศ ษ แล้วตัว (หะ) ก็เปนเลข ๖ หาต้องกับวิธี กะหํปายาไม่ กะหํปายา นี้เปนเลขเรือนพันดังนี้ กะ๑หํ๘ปา๑ยา๑ } แต่กลับอยู่/*31ตามเลขมคธ ถ้านับอย่างเลขไทยกลับเปนดังนี้ ๑๘๑๑ สำหรับลบพุทธศักราชเปนจุฬศักราช แลบวกจุฬศักราชเปนพุทธศักราชได้ทุกปีไป ๚ะ
---
๏ คำโคลงบงคับ ศ ษ ส แต่บุราณก็มีมาดังนี้ ๚ะ
๏ รังสฤษดิพระแต่งตั้ง
ส
รังรักษแต่ง ษ
บอกแจ้ง
ศักดิ์ส่อ ศ
สมมต
ไตรเพทท้าวหากแกล้ง
ก่อเกื้อเปนองค์
๏ แลคำหนึ่งอีกว่า ในสอทั้งสาม สอลอแจ่มงาม ว่าไว้เปนกลาง เพราะฉะนี้ ควรเห็นว่าสอลอใช้มาก เปนพื้นในคำมคธแลคำภาษาไทยมากกว่า ศ ษ ๚ะ
๏ แลคำบังคับ ศ ษ ส ในจินดามณีมีมาแต่โบราณท่านแต่งไว้ ก็ควรเปนที่สังเกตคำโดยโบราณคติสืบมาดังนี้ ๚ะ
๏ บังคับ สอ ลอ ๏ สรรเพช สัทธรรม แล สงฆะประเสริฐแก่นสาร สบสูตรสดับนิแลสงหาร แล/*32แพสยสัตยา ๏ โกสุม เกสร สมบัติ แลสวัสดิ์โสภา เสาร์ สูรย์ สวรรค์ แลสุรา สุรสิทธิสมภาร ๚ะ
๏ สมเด็จสหัสนัยเสมอ สีหปราช แลสงกรานต์ สัมฤทธิ สมาธิ สบสถาน สุวภาพสุนทร ๚ะ
๏ สมบูรณ สาครแลสิน ธุสมุทร สมสมร สารถี สมรรถ แลสลอน แลตรัสสละสมาคม เสร็จ เสด็จ แลสังขพัสดุ ดุสิต เสวตร เสวยรมย์ ปราสาท สาตร สัตวสม นักนิสาธุ สงสาร ๚ะ
๏ แสนสนุกนิสาวสุรสนม สดุดิโสตรนมัสการ สอลอทั้งปวงก็บริหาร ณ ประเภทนานา ๚ะ
๏ บังคับศคอ ๏ ไพศาขแลศิขรพิเสศ แลศับทศรัทธา ศัตรู แลศุข สุทธ อาศรภ ไขษย รัศมี ๚ะ
๏ อาศรม ศีล แลศีวา ศรโศตร เศรฐี อากาศ แลพิศมศุลี ยศศักดิ อัศวา ๚ะ
/*33๏ โศฬศ พิเศก แลปีศาจ แลกุศล ศาลา เศริกศรีศรบง แลศีรา ทศศุภศฤงฆาร ๚ะ
๏ ศาโรชโศก แลประเทศ ศศิธรประกาศมาน สอคอนี้ปราชผู้ชำนาญ ก็ประกอบในวาที ๚ะ
๏ บังคับษบอ ๏ บุษยา แลกฤษณ แลฤกษ เกษม กระพัตริย์ษัตรี โอภาษจักษุมหิษีรักษโทษภูษา ๚ะ
๏ อักษร แลรากษษ แลยักษ แลกระเษตรบุษบา พฤกษาฤๅษีบุรุษมา นุษยภิกษุเหาะหรรษ์ ๚ะ
๏ ปักษิมหิษยแลผู้ปราย ธก็ผูกเปนเชองฉันท์สิบ สี่นี้นามคือวสัน ตดิลกโดยหมาย ๚ะ
๏ สบศับทกล่าวนิยมไว้ บมิคลาศมิคลาคลาย เพื่อให้มหาชนทั้งหลาย ผู้จะอ่านจะเขียนตาม ๚ะ บังคับสอลอทั้ง ๓ แบบนี้ ท่านได้จัดเข้าไว้เปนหมู่หมวดดี เปนของบุราณนานมาแล้ว ควรจะนับถือแลใช้ตาม ๚ะ
๏ จบตัวสกดแม่กด เท่านี้ ๚ะ
---
/*34๏ แต่นี้จะว่าด้วยตัวสกดแม่กบต่อไป ๚ะ
๏ บ ป ผ อีกทั้ง ฝ พ ฟ ภ รวมจัดเอาตอน (บ) บอกแจ้ง เดิมแปดยกตัว (ม) คงเจ็ดนี้นา ใช้สกดแม่กบแกลง กล่าวให้หากเห็น ๚ะ
๏ อักษรใช้สกดในแม่กบ ๗ อักษร บ ป ผ ฝ พ ฟ ภ ๚ะ
๏ ตัว (บ) เปนตัวสกดเดิม ใช้ในคำภาษาไทยทั้งสิ้น คือคำว่า ไสกบ เคี้ยวขบ นำคบ บาญชีงบ เจนจบ ฟันฉับ กำชับ น้ำซับ ไฟดับ ปืนตับ ขู่สำทับ ดังนี้เปนต้น ๚ะ
๏ อนึ่งให้สังเกตรู้ว่า ที่ในคำภาษามคธเปนตัว (ปะ) ตกมาในคำไทยเปนสำเนียงตัว (บ) ไปโดยมาก เหมือนคำว่า ๚ ปะริปาละ บะริบาล ๚ อะภิปาละ อภิบาล ๚ พยาปาทะ พยาบาท ๚ ปะทะ บท ๚ ปาทะ บาท ฯ ปัตตะ บาตร ๚ ปุตตะ บุตร ๚ ปาสะ เชือกบาศ ๚ สุปัณณะ สุบรรณ ๚ สุปินะ สุบิน ๚ วิบากะ วิบาก ๚ ปาปะ บาป ปุญญะ /*35บุญ ปะริปุณณะ บริบูรณ ปะวระ บวร ปะระมะ บรม ปิตา บิดา ปิตุ บิดร เสนาปะติ เสนาบดี อะธิปะติ อธิบดี ปัจจุปันนะ ประจุบัน เปนต้น เปนตัวอย่าง ๚ะ
๏ ตัว (ป) สกดใช้ ในคำที่มาแต่ภาษามคธโดยมากดังนี้ ๚ะ
๏ แสนกัปป แสนกัลป ต้นกัลปพฤกษ อากัปกิริยา สังเขป สมเษป โคปกะ ว่าตาตุ่ม จาป ว่าแล่งธนู ฉาป ว่านกน้อย ชัปนะ ว่ากระซิบ พระสะถูป พระสะดูป มณฑป มรฎป ประทีป เทียนธูป ทำบาป บาปเคราะห์ บาปมิตร รูปพรรณ รูปโฉม รวบสรูป พิลาป ว่าร่ำไห้ สรรลาป ว่าเจรจากัน พิเลป ว่าทา นฬปมัจฉา ว่าปลาแห้งสด วับป วรรป ว่าหว่าน กะสาปะน์ ว่าตำลึง สาปะ ว่าคำสาบแช่ง อัประภาค อัประยศ อัประทรัพย์ อัประลักษณ อัประมาณ ๚ะ
/*36๏ ตัว (ผ) สกดในคำไทยไม่มีใช้ ถึงในคำมคธใช้สกดแต่ลำภังก็ไม่มี ต้องรวบเข้ากับตัว (ปะ) เหมือนคำว่า ปุปผะ คำไทยใช้ บุษบะ มะหัปผะละ มหรรผล เวหัปผะละ เวหรรผล วีปผาระ วิบผาร ปัปผาสะ ผักบัปผาสะ เปนต้น คำเช่นนี้ในมคธคัมภีร์มีใช้มาก ๚ะ
๏ ตัว (ฝ) สกดคำไทยไม่มีใช้ตัว (ฝ) นี้ใช้คำอย่างหนึ่ง คือ ฝีพาย ฝีมือ ฝีปาก ควรสังเกตจำ ๚ะ
๏ ตัว (พ) สกดเหมือนคำเหล่านี้ ๚ะ ๏ กาพยกลอน สามคาหยุต สรวมชีพ สิ้นชีพ ลาญชีพ สมมติเทพย์ วาสุเทพ ของทิพย์ มหาเทพ กองทัพ ม้าสินธพ ม้าเสนธพ มาณพ มานพ สินทรัพย์ ฝูงทานพ พระนพ นพเคราะห์ มหรรณพ อรรณพ นพมาศ ทั่วไตรภพ ราชสมภพ วันสมภพ เจ้าจอมภพ อาภัพ ทั่วอพยพ ท้าวโกรพ รอญราพ ราพนาสูร ท้าววาสพ พระไกรสพ พระบรมศพ พระศพ ปลงศพ คำสารภาพ /*37อาตมภาพ ทรงสุรภาพ คำเสาวภาพ คนสุภาพ .เสพ เสพย ๚ะ
๏ ตัว (ฟ) สกดภาษาไทยไม่มีใช้ ในภาษาอิ่นมีอยู่บ้าง เหมือนคำว่า อาฟริกา ออฟฟิด ออฟิเซอร์ ออฟฟิด ออฟฟิเซอร์ เปนตัวอย่าง ๚ะ
๏ ตัว (ภ) สกดเหมือนคำเหล่านี้ ธาตุโขภ ครรภ เบญจครรภ มีครรภ นภวงษ์ นภดล นภาไลย ปรารภ ได้ลาภ หลงโลภ ใจละโมภ อศุภ ยาวอุสุภ โคอุสุภราช พลอีภเอาธาร นบอภิวาท ราชพรรลภ ๚ จบตัวสกดแม่กบเท่านี้ ๚ะ
๏ เรียงทำร่ำเทียบถ้อย
ทางสอน
สังโยคพิธานถอน
กลั่นแกล้ง
ไปฟั่นฝ่าเผือกลอน
กลบเกลื่อน
จบเสร็จสำเร็จแจ้ง
จัดไว้วานจำ
ไวพจน์พิจารณ์
๏ รวมคำร่ำคิดถ้อย
แถลงสาร
ไวพจน์พิจารณ์ขนาน
ชื่ออ้าง
โดยบทแบบเบาราณ
เรียงเทียบ ไว้แฮ
เปนขนอบขนบข้าง
คิดเค้าคำเคียง
/*38๏ แจกพจน์จดพากย์ถ้วน
ทางแถลง
ไวพจน์พิจารณ์แจง
จัดพร้อง
ตวต่างแต่เสียงแฝง
ฝากร่วมกันนา
กำหนดพวกคำพ้อง
พาดอ้างอิงเสียง
---
๏ ลักษณใช้ถ้อยคำขบวนหนึ่ง ตัวต่างกันแต่อ่านออกเสียงเหมือนกัน บางทีตัวเดียวกันแต่ตัวสกดต่างกัน อ่านออกเสียงอย่างเดียวกัน แลต่างสำเนียงสั้นบ้างยาวบ้าง กุลบุตรควรสังเกตจำไว้เปนเปนแผนกหนึ่ง คำที่ต่างด้วยตัวสกดนั้น ได้จัดแจกไว้ในสังโยคพิธานแล้ว แต่ยังแยกย้ายเรี่ยรายกันอยู่ จึ่งคิดคัดจัดคำที่มีสำเนียงเดียวกัน มารวบรวมเข้าไว้เปนหมู่หมวดกัน ให้ชื่อว่าไวพจน์พิจารณ์ต่อเรื่องเนื่องกับสังโยคพิธาน ควรจำกำหนดไว้โดยแผนกหนึ่งดังนี้ ๚ะ
๏ เกาด้วยเล็บ เคี่ยวกาว ๚ นับแปดเก้า ก้าวเดินไป ๚ ตูข้า ขายขาดค่า ของมีค่า ฆ่าตาย ๚ จรเข้ กินคน จะเข้ ดนตรี ตะเฆ /*39ลากไม้ ๚ แถลงไข ไขกุญแจ อสงไขย อายุ่ไขย ฯ ไก่ไข่ ตาข่าย ๚ ถ้าจะให้ กรมท่า ท่าน้ำ คอยท่า ๚ แก่เถ้า เท่ากัน ถ่านเท่า มือเท้า ท้าวพระยา ท้าวแขน ๚ หน้ามีวิญญาณ น่าไม่มีวิญญาณ พระมุณี ประเพณี แก้วมณี ธานี ๚ เป่าไฟ ร้องป่าว ๚ ไม่มี เพลิงไหม้ หญิงม่าย ๚ ป่านไหม ปรับไหม สบไสมย พิสมัย ๚ ต้นไม้ ไม้ตรี ๗ เปนไมตรีกัน ฉายา ว่าเงา นางชายา ว่าเมีย ๚ ปู่ย่า กอหญ้า ไพรี ว่าข้าศึก เภรี ว่ากลอง ๚ ล่าทัพ แหล่งหล้า ผาลไถ มารยาสาไถย ๚ รู้เดียงสา ขันอาสา ศาลา คำมารษา หรรษา ปักษา ปฤกษา ภาษา ๚ ส่าเล่า อุส่าห นางมารศรี ศรีสวัสดิ สีเข้า สีดำแดง ภาษี ราษี ฤๅษี เสือกไส หมดใส วิไสย นิไสย อาไศรย อัธยาไศรย ปักเสา วันเสาร์ ๚ะ
๏ จบปะกิระณะไวพจน์ เท่านี้ ๚ะ
๏ กนแต่จะเศร้าโศก พระสกนธ์ สกล สากล เล่หกล ไม่ชอบกล เกียจกัน กรรศัตรู เกษา/*40กันต์ กัญญา กัลยา กัลยาณี กัปกัลป ใจฉกรรจ์ เทวกรรม์ ทศกรรฐ์ ทรงพระกรรษะ ผิวกายกัณห์ พระกรรณ ว่าหู พระกรรฐา ว่าฅอ พลสกรรจ์ มีเทศ ๑๓ กัณฑ์ ราษีกัญ ศกกันต์ โสกันต์ กานกิ่งไม้ แก้วแกมกาญจน์ ทำการงาน บริษการ ป่วยการ พิการ มีอาการ อลังการ ปราการ ทุกประการ พระกาล เวลากาล เวลาวิกาล สีกาฬ กาฬปักษ ๚ ปีกุน ปีกุญ กุญแจ กุญชร กุณฑี กองกุณฑ์ แก้วกุณฑล ฝูงสกุณ ดอกพิกุล ราชนิกุล ๚ กูนขลา กองพิธีกูณฑ์ พุทธางกูร อังกูร วรางกูร เกื้อกูล ตระกูล อากูล อนุกูล ประฏิกูล ๚ ร้องเกน ๆ กะเกณฑ์ โยคเกณฑ์ ๚ กู่ตะโกน โกญจนาท สกุณโกญจ์ โกณฑ์ ๚ น้ำเปนตะกอน ทองพระกร นายอากร สรรพากร พระกร พระสี่กร พระศรีกร ศรีสังข์กร ศุภกร อลงกรณ์ ยกอธิกรณ คัมภีร์พยากรณ์ อลงกรณ์ ๚ อาเกียรณ์ รามเกียรติ์ หญ้าเกรียน เข็นเกวียน ๚ กดขี่ ปลากด แก้วมรกฎ ราษีกรกฎ บันทุกสกฎ บงกช /*41อลงกฎ ปรากฎ ๚ ผักกาด เก่งกาจ กองกาษฐ์ ใจฉกาจ ร้ายกาจ อากาศ คำประกาศ โอกาศ ก๊าด ๚ เกาสกิด กีดติคุณ กิดติศับท์ ทำการกิจ ราชกิจ ทองอังกฤศ กฤษณา ชำระกฤตยฎีกา ดาบกฤช โทษอุกฤษฐ พระกฤษณรักษ ภาษาอังกฤศ สันตมุตกุด กุฎิเก้ากุฎิ พระมหามงกุฎ พระแสงอังกุษ ผักกูด จังกูด เขาตรีกูฎ เขาคิชฌกูฎ กอการะเกด ดาวพระเกตุ ธุมเกตุ พระเกษ พระโลเกส ไรเกษ สังเกต ๚ โกฐทั้งห้า โกษฐาคาร พระโกษ สุวรรณจังโกฎ แสนโกฎิ ๚ เสาเกียด เกียจคร้าน เกียรติยศ เกียรติคุณ รังเกียจ ๚ หนูติดกับ อากัป แสนกลัป ๚ ดอกอังกาบ กาบหยวก กาพยกลอน โคลงกาพย์ ๚ กำมือ บาปกรรม ๚ กรกุม ราษีกุมภ์ ๚ะ
๏ จบ กอ ไวพจน์ ที่ ๒ ๚ะ
๏ แขงขัน กวดขัน ขัณฑสีมา ไชยขรรค์ เบญจขันธ พระขรรค์ ๚ เรียกขาน บริกขาร /*42ปีขาล สังขาร ๚ โล่เขน เข็ญใจ ๚ ไม้ขอน ทูตขร ปฏิสังขร สิงขร หลาบเข็ด เขตรแดน ๚ะ
๏ จบ ขอ ไวพจน์ ที่ ๒ ๚ะ
---
๏ ข้องระคน คนไม่ทั่ว ผู้คน พระสุคนธ์ สุคนธรศ เสาวคนธ์ โยธิคณ การมงคล บุคคล บุทคล ขอบคัน เกาที่คัน คันธกำจร ข้อสำคัญ จรดพระนังคัล บังคมคัล พระอังคัล โรงคัล มากครามครัน หญิงมีครรภ์ แสรกคาน คานหาม โกษฐาคาร เภราคาร ลอยพระอังคาร วันอังคาร รำคาล สิงคาล สฤงฆาร อาคาร เจ้าคุณ เดือนผคุณ ทองนพคุณ บุญคุณ ผู้มีคุณ ๚ ต้นคูน เลขคูณ ทวีคุณ ประเคน ลำเค็ญ หาบคอน รำลคร กรุงนคร สาคร ลิงค่าง ข้างซ้าย ข้างขวา ไม้คด พลคช กรมพระคชบาล พระศรีสุคต ฤๅษีองคต ชาวมคธราษฎ ภาษามคธ รัดประคต อัตะคัด คัจฉะ ว่ากอไม้ ๚ เคียนคาด ผูกอาฆาฎ เพชฌฆาฎ ไล่พิฆาฎ สุริยคาธ จันทรคาธ ๚ ผักคราด อัฒคราธ ตรียคราธ /*43สรรพคราธ ๚ ประโคมสังคีต คีตแคน นอนคุดคู้ นังคุฐ พระอังคุฐ ๚ คูธ คูถ ๚ สังเค็ด เคจฉาเคจฉะ ทางท่อง ๚ ด่าถึงโคตร นฤโฆษ เสียงอุโฆษ สัประคับ พระเต่าเบญครรภ์ คัพโภทร ๚ะ
๚ จบคอไวพจน์ที่ ๓ ๚
---
๏ ยากจน อับจน ประจญ ผจญ จลวิจล จุลาจล ๚ ประจันห้อง แก่นจันทน์ คำจรรจา จำนรรจา โจทจรร ประจันตคาม พระจันทร์ วันจันทร์ อัฒจันท์ อัศจรรย์ ๚ ทำประจาน โอจาน ครูอาจาริย์ ทำทุราจาร เที่ยวภิกขาจาร สมาจาร อาจาร จินดามณี จินตะกระวี ทำเปนอาจิณ ทิศปราจิณ เมืองปราจิณบุรี ๚ ค้ำจุน นายจุนท์ แหลกเปนจุณ จุลศักรราช จุลจักรพรรดิ ๚ โดดโจน โจรผู้ร้าย บริกขาระโจฬ ๚ จอนหู กำจร ขจร เคจร คเนจร เขจร สัญจร สมจร อนุจร พเนจร ๚ ตัดเจียน อาเจียน จากเจียร /*44จืดจาง เบญจางค์ จักตอก อาณาจักร จักราวุธ เจนจัด ขจัด จัตุรงค์ จัตุรัศ จัตวา ๚ ขจิตร จิตรกรรม จิตรใจ จิตรมาศ พิจิตร ไพจิตร ระจิตร วิจิตร จุดเพลิง จุทสีดิถี เจตรมาศ เจษฎา โจทยฟ้อง โจทยท้วง โจษจรร นกกระจาบ สกุณจาป ธนูจาป ว่าแล่งธนู ๚ะ
๏ จบจอไวพจน์ที่ ๔ ๚ะ
---
๏ เฉิดฉัน นิมนต์ฉัน พากยฉันท์ ฉันทานุรักษ เอกะจิตร เอกฉันท์ ๚ ช้างถีบฉัด ธงฉัตร ๚ ผักกระเฉด บริจเฉท บริเฉท ๚ะ
๏ จบฉอไวพจน์ ที่ ๕ ๚ะ
---
๏ กระบือฃวิดชน บุถุชน ประชาชน สิ้นพระชนนม์ กระแสชล ชลไนยน์ ชลเนตร ชลธี ชลธาร เมืองชลบุรี อัศสุชล เล่นงานประชัน ภูเขาชัน สะติสัมปะชัญ ดอกอัญชัญน์ ชานสลา เชี่ยวชาญ ชาร ว่าชายชู้ ชาลา ว่าเปลว นอกชลา /*45ฌานสมบัติ คุ้นเคยชินกัน ชะราชิณ เย็บชุน เทพประชุน พระอรรชุน ชุณหปักษ์ กระชอน บัญชร อรชร ชักชวน ประชวร แก้ววิเชียร ผ้าประเชิน เชิญ เชอญ ผเชอญ พูดชัด รกชัฎ ทาชาด เกิดร้อยชาติ ไกล้ชิด ไชยวิชิต พระพิชิตมาร สยามพิชิต อนุชิต ฟั่นชุด ชุษณปักษ์ นายเชด ท้าวสุระเชฐ พระเชฐา พระโลกะเชฐ วัดเชตุพน นายโชด ช่วงโชติ โชติชวลิต ๚ะ
๏ จบชอไวพจน์ ที่ ๖ ๚ะ
๏ พูดสัประดน ดนตรี นภดล นภาดล นพะปดล ปถะพีดล พะสุธาดล เมทนิดล เสด็จดล แผ่นกระดาน เพดาน ทางกันดาร พิศดาร พงษาวะดาร กันดาลพล ดาลจิตร ดินดาล เกิดแต่ดาลุ ช่องดาล เทพบันดาล ชั้นบาดาล ๚ แผ่นดิน พวกชฎิล นฤบดินทร์ ภูบดินทร์ ลายดุน ทองสองดุน เดชอดุลย์ ราษีดุลย์ อดูลย์ อาดูร /*46เรือโดน พิโดร ว่าฟุงไป แผ่นดินดอน ลุ่มดอน สันดอน ทิศอุดร ราษฎร อัศดร อัษโฎษดร ลงโดยเดียรถ์ ดาษเดียร ป่าดง อัษฏงค์ สั่นกระดึง ดาวดึงษ์ ผลไม้ดก โคลงอัษฎก ทำกระดาก ธงบรรฎาก ๚ เวลาดึก กรรดึก ต้นไม้ดัด พวกดัษกร บุดาด ดาดาศ แผ่นกระดาษ ช่างประดิด ช้างสุประดิฐ ท่าราชวรดิฐ เมืองกาญจนดิฐ เมืองอุดรดิฐ วัดราชประดิฐ นายดิศ กรมราชบัณฑิตย์ เดินสดุด ประดุจ ดุจหนึ่ง ขาดเด็ด เผด็ด เสด็จ สมเด็จ นายเดช พระเดชพระคุณ ฤทธิ์เดช โลดโดด สันโดศ ปล้นสดม ยาดม จัตุสดมภ์ ว่าสี่หลัก พนสดมภ์ ว่าป่าเสา ๚ะ
๏ จบดอไวพจน์ ที่ ๗ ๚ะ
---
๏ ไม้ตัน ตันตี ตันที สืบตันต์ ตัณหา ๚ เปนตานทราง พระอะวะตาร ต้นตาล น้ำตาล ติณ ตฤณ ว่าหญ้า ๚ะ
๏ จบตอไวพจน์ ที่ ๘ ๚ะ
---
/*47๏ ทางสถล คู่พระสถน กำมถัน พระถัน เด็กดื่มถัญ ผูกอาถรรภ ถิ่นถาน เจติยฐาน ในสฐาน รูปสัณฐาน สมุฐาน อธิษฐาน กรรมฐาน ต้นกะถิน ต้นกะถิร ทอดกะฐิน ธนิตสิถิล ล่องถุน เมถุน ชาติสถุล ใจเถน พระมหาเถร ฉุดถอน บรรจ์ฐร นายเถียน สถิตยเสถียร ช่างถาก อุปฐาก โคถึก ธรรมกถึก อุปะถัมภ์ ๚ะ
๏ จบถอไวพจน์ ที่ ๙ ๚ะ
---
๏ อดทน ทองธน พระทนต์ พระราชธน พิธีมณฑล บริมณฑล ไล่ทัน เกาทัณฑ์ พรหมทัณฑ์ ภาคทัณฑ์ ราชทัณฑ์ เปนยุดติธรรม์ เปนสัตยธรรม์ ใจอาธรรม์ อสัตยอาธรรม์ ทานบน ให้ทาน โวทาน สโมธาน คชาธาร ชลธาร ท้องธาร สาธารณ์ เอาธาร คนจัณฑาล ๚ะ
๏ มลทิน ทักะทิน ประดิทิน ราชทินนะนาม แบกทูน แก้วใพรฑูริย์ กราบทูล ข้าทูลออง บัณฑูร บันทูล พิดทูล พระวิธูร ตีโทน /*48ตวงด้วยโทณ โทณพราหม บั่นทอน จันทร มโหทร สาทร อาทร อนาทร คทาธร ภูธร มหิธร สาธร วิชาธร วิทยาธร ธูปเทียน พระมณเฑียร ขวยสเทิน ไปเทอญ ทายทัก พิทักษ จดหมายบันทึก โทษอธึก วันทรธิก บันทุก ทุกสิ่ง ความทุกข์ ทุกข์ยาก ทดน้ำ แทนทด ท้าวบุรินทท เอกาทศรถ ตรีทศเทพ ทวาทศมาศ ทศนัขประนม สายบันทัด ท้าวพรหมทด ทัสนา ธุชธัช พระเจ้าเอกะทัต วัดสุทัศน์ พระบรมธาตุ ธาตุทั้ง ๔ โอทาต อาทาศ ทาษชายหญิง ศึกเปนบันทิด ทรงอุทิศ ทั่วทศทิศ พระอาทิตย มาแต่ ๔ ทิศ วันอาทิตย นกทิ้งทูด ราชทูต โหมดเทด ตั้งเอกะเทศ ต้องประเทศ ต้องเนียรเทศ ทุกประเทศ มีเทศนา คำเท็จ แทตย์ โทศ โทษ ๚ พูดทวนทบ เกณฑ์สมทบ ม้าสินธพ ม้าเสนธพ ขู่สำทับ กองทัพ ล่าทัพ คนธรรพ ของทิพย ดวงประทีป โลกะทีป ธูบเกวียน เทียนธูบ ๚ะ
๏ จบทอธอไวพจน์ ที่ ๑๐ ๚ะ
---
/*49๏ ติดกำนน นนทลี นับอนนต์ พระนนท์ พระอานนท์ เมืองนนทบุรี เสนานนท์ ของกำนัน นายกำนัน นางกำนัล อนัญญสาธารณ์ อะเนกอะนันต์ ไปเนิ่นนาน รู้ชำนาญ สำนาน คัคะณานต์ พระมุนินทร เพชร์นิล มณีนิล เจ้าธรณินทร์ ผลนางนูล บวมนูน พระธรรมนูญ พระชิเนนทร์ หลวงธรเณนทร์ สามเณร หลับนอน กินนร นิกรนร กวดเนียน ไปจำเนียร ไปบนเนิน ดำเนิร ดำเนอน โลดทะนง นวลอนงค์ นานนัก ทศนัข อำนัคฆ แหวนนาค นาคกุญชร พระยานาค มหานาค ต้นบุนนาค นิ่งนึก ปัจจะนึก กากะนึก ระถาณึก หัดถาณึก อัศวาณึก บรรตาณึก โสตรหนวก เลขผนวก น้อมประนต ทองชมพูนท โอนต พูดผัดนัด ดมยานัดถุ พงพนัศ สัญญาอาณัติ ราชาณัติ์ นางนาฎ เดินนาด ไตรยภพนารถ ไตรโลกยนารถ ดูอนาถ บรมนารถ ภูวนารถ นฤนาท นินนาท อำนาจ อำนาถ เมืองไชยนาท สิงหนาท ถึงพินาศ บรรณาศ พินิตราชการ ถึงอนิจกรรม พินิจจัย /*50พินิจฉัย พินิจพิเคราะห์ อำนิฐ พานิช ถึงอนิตยกรรม นพนิต อยู่เปนนิตย โลกนิติ์ เสาวนิต อักษรนิติ์ นิทรา เนานิทร ธรณิศร์ อกะนิฐ หลับสนิท นายนุด นงนุช อนุตรสมโพธิ โกกะนุท ทองชมพูนุท มนุศย์ มนุษย์ อนุศสติ ท้าวตรีเนตร ท้าวพันเนตร ไนยเนตร ภูวะเนตร มนูเนตร ถอนหนวด ทรงผนวช ไหว้นบ ทานพ มหรรณพ อรรณพ มาณพ มานพ นภากาศ นภดล นภวงษ ๚ะ
๏ จบ นอ ไวพจน์ที่ ๑๑ ๚ะ
---
๏ สินบท บวงบน ตำบล ยุบล น่าบัน บัญจก บัญชา บัญชร บัญญัติ บัญญาศ บัญจางค์ บัณฑรนาค บัณระสี บัณฑิตย บันถะ พระยาสุบรรณ บรรณศาลา บรรณาศ บรรจบ บรรจฐร บรรหาร ฉบับบรรพ์ ปางบรรพ์ เบื้องบรรพ์ แบบบรรพ์ ดอกไม้บาน ใจเบิกบาน บาญชี นฤบาล นายโคบาล บริบาล พยาบาล ภูบาล มหิบาล อภิบาล นกบิน /*51ทรงพระสุบิน เมืองกระบินทร์ บิณฑบาต ตีเข้าบิณฑ์ ระบิลบ้านเมือง โคกระบิล ระบอบระบิล ทำบุญ สมบุญ ดอกบุณฑรึก นิบุรณบท มีบุญ มีบุนย ต้นบุนนาค ต้นตะบูน การบูร เพชรบูร เมืองจันทรบุรี บริบูรน เพญบูรณ สมบูรณ ทิศบูรพ์ พิบูลย ไพบูลย ปลากระเบน พูดเบือนเบน เบญจางค์ เบญจพิธ เบญจมา นฤเบนทร์ ภูเบนทร์ มนุชา ธิเบนทร์ กะโบร กำโบล กระโบล กอบอน ตะบึงตะบอน ช่วยบร แง่บร ฝ่ายบร แกงบวร บริบวรณ์ สีลาบด คิดฃบถ สบถสาบาล วายุบถ อาทิตยบถ อนิลบถ ชนบท เชิญบท บทกลอน บทรัช พระดาบศ โคเฃาบัด บำบัดโรค บัฎ ว่าแผ่น วิบัติ บัตร ว่าใบ ทำพลีบัตร พระสุพรรณบัตร สัญญาบัตร สมบัติ สมบัตร มีดบาด เจียรบาด ไข้สันนีบาต นิยายนิบาต มาสันนิบาต กระลาบาต อุกกาบาต บาตรพระสงฆ์ อสะนิบาต เงินบาท บทบาท พระบาท เกิดอุบาทว์ /*52ริบราชบาทว์ เชือกบาท พราหมณ์พฤฒิบาศ วันอุบาศน เบือนบิด เปนโรคบิด พระที่นั่งภัทรบิฐ ตุ้มบุด กุลบุตร บุตรชาย บุตรหญิง บุจฉา บุทคล พลอยบุศย บุษบะ บุษบา บุษยาภิเศก เหยื่อเกี่ยวเบ็ด เขบ็จขบวน ธรรมาธิเบต ชนาธิเบศร์ นฤเบศร์ นราธิเบศร์ พระภูเบศร์ เรือโบด สระโบษขรณี แกงบวด ออกบวช แบบฉบับ สักรบัพ บัพพะตะ ใช้ว่าบรรพต เวฬุบัพ องคุลีบัพ บุญบาป บาปเคราะห ไม้หักบุบ บุพพะทิศ ใช้ว่าทิศบูรพ์ บุพพะนิมิตร ใช้ว่าบุรพนิมิตา ๚ะ
๏ จบบอไวพจน์ ที่ ๑๒ ๚ะ
---
๏ ปูนปัน ปัญญา ไม้ปัก ปักษา ปักษี สุกรปักษ์ กาฬปักษ์ ปะระปักษ์ เป่าปัด ปัจจัย ปัจจุบัน ปรตยุบัน ปัจเจกโพธิ ปัจจาสไสมย ปัจจุสไสมย สวรรยาธิปัติ ไอสวรรยาธิปัติ ปัศสาสวาต ปัศสาวะ ๚ะ
๏ จบปอไวพจน์ ที่ ๑๓ ๚ะ
---
/*53๏ ผินผัน ผัณฑน์ ๚ น้ำผึ่ง ที่พึ่ง ๚ เจียวผัด สำผัส ดำผุด สมผุฐ สมผุศ ๚ เปนฝี ฝีปาก ฝีพาย ฝีมือ ๚ะ
๏ จบผอฝอไวพจน์ ที่ ๑๔ ๚ะ
---
๏ อำพน จุลพน พนจรก พนสณฑ์ มหาพน คาถานิพนธ์ พระราชนิพนธ์ ผ้ากัมพล ไพร่พล พลทวยหาร ๚ ร้อยพัน ผูกพัน หัวพัน พันธ ว่าผูก ติดพันธ์ ใจ พระราชสัมพันธ์ สัมพันธมิตร สัมพันธวงษ อนุพันธ์ เผ่าพันธุ ว่าญาติ พรรผักกาด พรรค ว่าพวก พรรฒ ว่าจำเริญ ผิวพรรณ มีพรรณต่างๆ รูปพรรณ พรรษ พรรษา ว่าฝน พรรโษทก วรภัณฑ์ รัตนภัณฑ์ มหัคฆภัณฑ์ ครุภัณฑ์ ลหุภัณฑ์ ทอดสพาน โตะพาน ท้าวมัฆพาน ป่าหิมพานต์ บริพาร คนพาล อันธพาล แก้วประพาฬ จักรพาฬ ปฏิภาณ ก่อสร้างสมภาร ยกให้เปนภาร นายพิน ดีดพิณ พิณพาทย์ พินทุ ว่าหยาด พินทุ์เอก /*54พินทุ์โท อะสัมภินนะพงษ บริภุญช์ เพิ่มพูล ฉันเพน ท้าวกุเพร พังพอน ถวายพระพร อวยพร อาภรณ์ อัมพร ปลาตะเพียน พากเพียร พยัญชนะ ป่าพง เผ่าพงษ พันธุพงษ อยุดพัก บำเรอภักดิ์ พระภักตร ภักษาหาร สวามิภักดิ์ กินเปนภักษ์ พากยต่าง ๆ พิพากษา แบ่งภาค พระภาคย์ เสาวภาคย เสมอภาค ผ้าโพก บริโภค อุปะโภค พดด้วง ไม้ตพด พากยพจน์ พะหูพจน์ เอกะพจน์ กำพช สร้างพรต ลมพัด พัชนี ศรีพิพัฒ น้ำพระพัฒ สัมพัจฉรฉิน พัตราภรณ์ เจ้าจักรพรรดิ วันเข้าพรรษา นิตยภัตร ภัทรบิฐ ภัทรมุข พาดบันได ไม้พาด พระสุพรรณภาชน์ ภาชน์ใช้สอย ต้องพิพาท พิณพาทย พระสงฆอาพาธ ตรัสประภาศ มีพาศนา บริภาศ ตัดพ้อ เสด็จประพาศ สองสมพาศ โอภาษ บพิตร พิทยาธร บพิธ เอกะพิธ โทพิธ ไตรยพิธ จตุพิธ เบญจพิธ ทศพิศ นานาพิธ พิพิธ ไข้พิศม์ ยาพิศม์ อสรพิศม์ /*55เหล็กพืด พรรพืช ดอกพุด วันพุฒ พระพุทธเจ้า ท้าวจตุรภุช วรภุษน์ ต้นมะพูด คำพูด ภูตปีศาจ ไตรเพท เพทยสาตร เบญจเพศ พงษเพศ เพศชาย เพศหญิง เพสยชาติ เพสยันดร ไภยเภท แปลงเพศ พระสรรเพช แหวนเพชร์ เจ้าหมื่นสรรพเพธ คำภีร์แพทย คนชาติแพสย พระแพสยันดร เข้าโพด พระสุทธโภชน โภชนาหาร สมโภช นงโพช ต้นมหาโพธิ์ โพธิญาณ วรโพธิ ประสบพบ เกิดในไตรยภพ เจ้าจอมภพ ตรีภพนารถ ตรีภพโลกา ราชสมภพ ผ้าขาวพับ ให้เปนภัพ อาภัพ ล้มพังพาบ คนสุภาพ โคลงสุภาพ โดยสุภาพ อาตมภาพ แบบพิมพ์ . อักษรพิมพ์ พากภูม ภูมวาร ที่ไชยภูมิ์ ที่สมรภูมิ์ ภูมิภาค ประพรม พรมปูนั่ง ท้าวมหาพรหม เชือกหนวดพราม พวกพราหมณ์ ๚ะ
๏ จบพอภอไวพจน์ ที่ ๑๕ ๚ะ
---
/*56๏ กลมมน ทองหลางใบมน มณฑก ราชาภิมณฑ์ ท้าวสามนต์ รับนิมนต์ เวทมนต์ เสนาสามนต์ พระพุทธมนต์ ดวงกระมล ดอกโกมล นฤมล พระพิมล มลกระษัตร พระกระมล เผือกมัน พวกรามัญ สัตวสามัญ มรรคา ชีวิตรเราบร้างมาน กล่าวพจมาน ปากสามาญ พระยามาร ดวงมาลย์ ราชบทมาลย์ องคุลิมาล มางษ์มิน ราษีมิน ใจทมิฬ มิฬหะ เกษมุณฑ์ มุรธาภิเศก มุลนาย เค้ามูล ประมูล มูลราก โกเมน เขาพระเมรุ์ ทำพระเมรุ ตัวมอน พวกมอญ โจมร โตมร ภมร หมู่อมร ม้วยมรณ์ อมรแมน เมินว่าไม่ดู เมิลว่าดู ทุ่มโมง อุโมงค์ ใจมัก มรรคผล แช่หมัก ใจสมัค ของมาก ชลมารค สถลมารค น้ำหมึก บรมธรรมมึก หมู่มฤค ไข่มุก น่ามุข บ่ายมุข มุขมณฑล มุขมนตรี จัตุรมุข ช้างคิริเมขล์ เมขลา พยับเมฆ เมฆหมอก ต้นโมก ศิวโมกข์ ทิศาปาโมกษ์ อาภรณ พิโมกษ์ โมฆชน ปลวกมด สมมต สาภืมทผูกมัด มัจุ มฤตยู /*57มัจฉา มัสยา ดื่มมัช วิมัติ เวมัติ อนุมัติ ปรมัดถ์ บรมรรถ เรือมาด เปนมาตรา แม้นมาตรว่า โยธามาตย์ สามารถ ทวาทศมาศ ปะรามาศ ปรักมาศ จิตรมาศ อธิกมาศ แห้งหมาด ประมาท อำมาตย อำมาจ มืดมิด นิมิตฝัน เทพนฤมิตร ประจามิตร พวกญาติมิตร หมู่อมิตร์ มิตรไมตรี มิตรสหาย พระธรรมสามิศร์ ฤๅษีสมมิทธ โลกามิศ วรามิศ อามิศ มิจฉาทิฐิ มฤตยู มฤตยุราช เมืองมฤท ผลละมุต ถึงวิมุติ สมมุต โกมุท มุทธชะ มุทธาภิเศก ช่างสมุด มหาสมุท มูดร มูรติ เมดตา เมดติ โกเมด บรเมศร บรเมศวร บารเมศ ราษีเมศ ปาโมช ปราโมช สมโมท อภิโมท ๚ะ
๏ จบมอไวพจน์ ที่ ๑๖ นี้ ๚ะ
---
๏ ชักหุ่นยนต์ แยบยล ได้ยินยล ยลภักตร์ ยลโฉม หมากยัน ไม้ท้าวยัน วิธีบูชายัญ เลขยันต์ ยรรยง ย้อยยาน เปนยั่วยาน พระคชยาน /*58ราชยาน อุทยาน ญาณจักษุ ทศพลญาณ ปรีชาญาณ มรรคญาณ ผลญาณ เพชรญาณ สรรพัญญุตญาณ สยัมภูวญาณ ปลาพยุน ประยุรญาติ โพธิญาณ วิญญาณ วิปัสนาญาณ สมันตญาณ ประยุรวงษ ยุรยาตร เกยูร พงษประยูร มายูร พระสุริเยนทร์ พระอรรคชาเยนทร์ ยวนใจ เมืองญวน ตัวยง ยุยง ต้นประยงคุ เยื่อยาง ตรียางค์ ไตรยางษ์ ย้ายยัก พระยายักษ ยุค ๓ กุลียุค ไตรดายุค ทวาประยุค เปนยุคเปนคราว เปนยุกดิธรรม จับไม้โยก ได้อนุโยค โยคเกณฑ์ โยธานุโยค ภาวนานุโยค ม้าพยด ยศศักดิ์ เกียรดิยศ ผู้มียศ ปริวารยศ อิศริยยศ เยียดยัด ยัชประวิช พยัสนะ ดูยืดยาด ประยูรญาติ หมู่ญาติ อนุญาต ยาตราไป .ยุรยาตร ทายาท เปนพยาธิ เข้าปายาศ อุปายาศ ยุดไว้ เปนยุติธรรม อยุชฌียบุรี ต่อยุทธ ยงยุทธ ยุทธนา อยุทธยา ที่ยุทธภูมิ์ ๚ ทางร้อยโยชน์ การเปนประโยชน์ อโยชฌียบุรี อโยทธยา ๚ะ
๏ จบ ยอ ไวพจน์ ที่ ๑๗ ๚ะ
/*59๏ รนเร่งรบ ร้อนรน ไหรญ โดรณ รณณรงค์ กลางรณ รุนรัน หิรัญ อารัญ อรัญ รัญชะ เปนนิรันต์ร ๚ วร้าวราน กำราญ รอนราญ สำราญ สราญ ๚ น้ำไหลริน ๆ ไพริน เภริน นรินทร์เสนี นารถนรินทร์ ราชวรินทร์ วัชรินทร์ อำมรินทร์ อมรินทร์ รุนส่งไป กากกรุน ความการุญ ท้าววะรุณ พระพรุณ อยาบช้าทารุณ รุ่นตรุณ แสงอรุณ ท้าววีรุฬหก นเรนทร์ พิเรนทร์ อำมเรนทร์ อเรนทร์ ชาติสังหาร ๚ เรรวน สำรวล ๚ ร่ำเรียน ปเรียญ ปเรียรดิ์ ยางรง รณณรงค์ กระยารงค์ น่ารัก เทพารักษ บริรักษ รักใคร่ มูลราก เพลิงราค ราคดำฤษณา ตักน้ำรด รจนา รจเรข ราชรถ สมมโนรถ พระนารท พระรทเสน ของมีรศ สุคนธรศ เสาวรศ โอชารศ เอมรศ พระโอรส พระเอารส ผูกรัด ในรัชกาล บทรัช รัชฎะ อฒรัตติ์ ไตรยรัตน์ เนาวรัตน์ นพรัตน์ /*60เทราด จักรพรรติราช เถลิงถวัลยราช ทรงราช ประเทศราช ป่าวร้องราษฎร ไม้มะริด ทองสำริด เดชผริด เดชฤทธิ เทวฤทธิ บุญญฤทธิ ราชฤทธิ สัมฤทธิศก อิทธิฤทธิ ทุจริต สุจริต เข้ารีด จารีต รัดรุด ฤทธิรุตม พระนรุตม์ มารุต กาลาคนิรุท อนิรุท อรรคนิรุท ให้การพิรุธ บุรุษ จ่าเรด อิศเรศร์ พระนเรศวร์ อิศวเรศร์ ศีโรดม์ ไพโรจ รุ่งโรจ เรืองโรจ วิโรจ ศรีวิโรจ เข้านิโรธ ทรงพระพิโรธ พลรบ เคารพ ท้าวโกรพย์ ทางราบ รอญราพ ราพนาสูร ยารม มโนรมย์ รื่นรมย์ อภิรมย์ อารมณ์ เรี่ยราย พระนารายน์ ๚ะ
๏ จบรอไวพจน์ที่ ๑๘ ๚ะ
---
๏ วิ่งลนลาน น่าพระลาน ใบลาน แบหลาลาญ ลาญชีพ เลวลาญ มโหฬาร มเหาพาร โอฬาร เอาฬาร วิฬาร ดอกลินจง ต้นมุจลินท์ พระยามิลินท์ สระมุจลินท์ ค่างลิง อาลิงค์ ป้าลุง มัดถลุงค์ มาตลุงค์ ดิลก มาฬก ฉกลัก ลักขะ ทรลักษณ์ /*61ธัญญลักษณ์ นรลักษณ์ พระไตรยลักษณ์ พระลักษณ์ ลักษณ์สมบูรณ์ ลักษณสมบัติ เสาวลักษณ์ อาลักษณ์ อัประลักษณ์ มหาดเล็ก เรียนเลข จ่ายเลข ศักเลข ไม้อุโลก จันทาโลก สุริยโลก สารโสลก อาโลก ทั่วโลกย สัตวโลกย ชั้นลด ลาลด โสฬศ ล่วงลัด ปากลัด ลัฐิวัน ลัทธี ลัรรดา เนินลาด พระนลาศ เขาไกรลาศ ประหลาด ลิลาศ วิลาศ กมลาศน์ พิปะลาศ ประลาศ ถากลิด กลอนลิลิต ชวลิต โมฬิศ มาลุต ศีลุจย์ มฤคลุท กิเลศ เกลศ กะมะเลศ เปนเลศ เรียงเล็ด ล้ำเลิศ เขียนแล้วลบ ลพบูรี ความลับ เลขลับธ์ เลขลัภ เปนลำลาบ ไห้พิลาป ได้ลาภ หลงโลภ ใจโลมภ ๚ะ
๏ จบลอไวพจน์ ที่ ๑๙ ๚ะ
---
๏ คิดเวียนวน เปนกังวล ไปหลายวัน เดือนสาวัน ปทุมวัน พนมวัน ไพรวัน เบญจวรรณ สุวรรณ ป่าหิมวันต์ อภิวันท์ ไกวัล เถาวัล ลรรดาวัลิ์ /*62ดาราหวัน มไหสวรรย์ เมืองสวรรค์ ไอสวรรย์ เถลิงถวัลย เวลาวาน ท้าวมัฆวาน ตติยะวาร ไตรยวาร ไตรยทวาร ทุกวันวาร ศุภวาร จักรวาฬ ปลาวาฬ คลองวาฬ ห่วงกระวิน วิญญาณ วิเวกวิณ หวังถวิล มอบเวนสมบัติ อยู่ประจำเวร เปนกรรมเวร คำวิงวอน จีวร สถาวร งามบวร ใจอาวรณ เบญจนิวรณ เวียนวง เขาวงก์ เชื้อวงษ ญาติวงษ์ ประยุรวงษ ภานุวงษ ระวิวงษ สุรวงษ สุริยวงษ วิดวัก จัดวรรค ชั้นภวรรค วิเวก สังเวฅ สาระวัด เด็กอยู่วัด เหวียงวัด สงสารวัฎ สังข์ทักษิณาวัฎ สังข์อุตราวัฎ ไวยวัฒน์ วัตรประฎิบัดิ สวัสดิประวัติ จักรวรรดิวัตร ช้างอาลวาด เขียนวาด ฉัพพิธวาต ชายอนุวาต นิศวาต ปัศสาสะวาต อัศสาสะวาต ลมสัดถกะวาต ฆราวาศ บรมนิวาศ สุทธาวาศ สมสังวาศ อาวาศ ๚ เรือรั่วต้องวิด ประวิช ชีวิตร ประวิตร วิตร ปะวิธ วิวิธ หลบวุดไป คุณวุฒิ /*63คุณวุฒ ไวยวุฒ สามคาวุต สาตราวุธ อาวุธ เทพาวุธ วชิราวุธพระอินทร คทาวุธเวศสะวรรณ ในยนาวุธพระยม ทุสาวุธอาฬวกะยักษ์ ๚ หิมเวด สังเวช เทเวศร ร่ายพระเวท ไสยเวท พระนิเวศ เสด็จประเวศ พระนิเวศน์ ๚ะ
๏ จบวอไวพจน์ ๒๐ ๚ะ
๏ สื่อสน สับสน ไพรสณฑ์ พนสณฑ์ สั่งสนทนา อนุสนธิ์ กุสล โกศล คมสัน ถึงอาสัญญกรรม อาสัญ ไพรสัณฑ์ เกษมสันต์ เลือกสรร รังสรรค์ ฤดูวษรรต์ ทุกสิ่งสรรพ์ กรรแสงศัลย โศกสัลย จักสาน เกษมสานต์ พระราชสาสน แก่นสาร เข้าสาร คชสาร เสี่ยมสาร ไพศาล โรงศาล ทิศอิสาณ ปราสาณ สินไหม ตราสิน ตัดสิน ทรัพยสิน ด้ายสายสีญจน์ กระแสสินธุ รัตนโกสินทร์ พระทรงศิลป รักษาศีล ศิลปสาตร ศีลปัศร อุโบสถศีล เสาศิลา โก่งกระสุน พระศรีสุณห์ สุนทโรวาท กงสุล ได้ติ่งสูนย์ /*64สิ้นสูญ สาบสูญ นเรนทรสูรย พวกอสูร ราพนาสูร มไหสูรย์ แสงสูรย์ ไอสูรย์ ตรีศูล คำสั่งสอน เกสร ไกรสร ทรงอนุสร พระแสงศร สโมสร องค์อดิศร องค์มหิศร เขียนอักษร นางเทพอับศร เรือกสวน กำสรวญ พระราเมศวร พระอิศวร ภูมิศวร กะเบียดกะเสียน กระเษียณอายุ กระเษียรสมุท พระเศียร หมากสง สระสรง ต้องประสงค์ พระสงฆ์ ปราสงษ์ ต้นมสัง แตรสังข์ สังฆราช เวลาสาง ๆ สะสาง ทสางคุลี ตรีทสางค์ ปิศาจสิง สฤงฆาร นรสิงค์ นระสิงห์ สิงหบัญชร สิงหมุทธาธร ๚ ผมหยักสก เงินมาสก เจริญพระศก อุบาสก เอกศก โทศก ตรีศก จัตวาศก เบญศก ฉศก สับดศก อัฐศก นพศก สัมฤทธิศก ไม้ขอนสัก ตั้งกองสัก ศักดานุภาพ มเหสักขเทวราช มเหศรศักดิ ยศศักดิ สรศักดิ สุรศักดิ พระสักยบุตร ศักรราช ครกสาก ตัวคายสาก ศรีสากยมุนี สากยวงษ เดือนไพศาข ข้าศึก บวชสึก แหลกสึก ศึกษา เข้าสุก /*65ผาสุก ฅวามศุข วันสุกร ปลุกเสก อภิเศก เสขบุทคล อเสขบุทคล เศิกก็ใช้ว่าศึก ของสด กำสรด อุโบสถ โอสถ ตวงดัวยสัด สัดจรไป คำสัจ คำสัตย บริสัช กระษัตริย์ กระษัตรา พระมหาสัตว์ พระโพธิสัตว์ สัตวโลกย์ สามัญญสัตว์ สรรพสัตว์ สัตว์เดียรัจฉาน พระสัทธรรม ศรัทธา ทำบุญ จัตุบรรสัษย วิดสาด ผลลางสาด ปิศาจ ไดกุมสาตร ไสยสาตร สาตราวุธ เวชสาตร โหราสาตร อักษรสาตร เดือนอาสาธ นายเนสาท ปราสาท ปาสาท ฤดูสารท ประสาธน์ ประสาสน์ ไม้สีสิด มหาสิทธิโชค ยกให้เปนสิทธิ์ สิทธิโชค อาญาสิทธิ์ มอบตัวเปนสิศย พระสฤษดิรักษ เริ่มรังสฤษดิ ๚ สูงที่สุด บริสุทธิ์ พิสุทธิ์ วิสุทธิ์ สูดกลิ่น ต้องพิสูตร พระสูตร สายสูตร สนด้วยสูตร วิสูทธิโยธามาตย วาเสฐ เศรฐี ของวิเศศ เหลือเศศ เสริดหนี ผู้ประเสริฐ มาประสบ สบไสมย ปลงศพ พระบรมศพ พระศพ มหรสพ ราษีพฤศภ พระนราสภ /*66สับฟัน สับดะ สับดาห ว่า ๗ วัน กิดติศับท์ ศับท ว่าเสียง สัพพัญญู สรรพัญญู น้ำซับ สินทรัพย กลิ่นสาบ คำสาบ แมลงสาบ ๚ นับหนึ่งถึงสิบ เขาศิพนิมิตร ร่ายศิพมนต์ ส้องเสพย์ เสพย์สุรา มรสุม อรสุม โกสุม โกสุมภ์ สุษุม ๚ะ
๏ จบ สอ ไวพจน์ที่ ๒๑ ๚ะ
๏ จีนต้นหน ไปกลางหนพวกพหล โกลาหล ก้องกาหฬ เกาะสิงหฬ ชาวสิงหฬ กังหัน เหหัน ใหญ่มหันต์ พระอรหันต์ มืดโมหันธ์ มหรรณพ หรรษาภิรมย หื่นหรรษ ห้วยละหาน ปะหาร ทวยหาญ ใจอาจหาญ หักหาญ ทหาร ปริหาร บรรหาร ประหาร พระวิหาร สังหาร อาหาร มหานดาธยาไศรย ดินสอหิน พระมหินทร์ มเหศวรมหินทร์ เบาสองหุน มหุรดิวาร ห้อยโหน หมอโหร โหรดาจาริย หันเหียน บังเหียน พาเหียร ว่านมหาหง ฝูงหงษ มหาหิง หมู่มหึงษ์ ฝึกหัด มหติยานุภาพ มหัจจะราชานุภาพ คฤหัฐ พระหัดถ์ พระหรรถ พระหัถ มหัธยาไศรย มหัศจรรย์ /*67วันพฤหัศบดี นกกระหิด นิคหิต นฤคหิด มหิทธิฤทธิ์ พระอุณหิศ เห็ด เหตุ ๚ะ
๏ จบหอไวพจน์ ที่ ๒๒ ๚ะ
---
๏ ตัดเปนอัน อัญชัน อัญเชิญ อัญขยม อรรชุน อรรณพ อรรตโนมัติ ๚ อานดาบ เบาะอาน เจ้าจอมอารย์ พระศรีอารย์ บางปอิน พระอินทร อุณห์ อุษณ จังออน บังอร เอวอร อึดอัด ช้างอัฐทิศ เบี้ยอัฐ อัษฎ อัษฎา อัษฎงค์ อัษฏางค์ เกวียนดังอาต ๆ สอาด ใจองอาจ อาตม เปนอาทิ์ อาศน์ อาจหาญ อาจจะทำได้ อิดโรย แผ่นอิด อิฐารมณ์ พระอิศวร น่าอุด อุจเกษตร นอนขึงอูด ลาอูฐ เพลงโอด เอมโอช พระโอฐ พระโอษฐ ๚
๏ จบออไวพจน์พิจารณ์ที่ ๒๓ ๚ะ
---
/*68๏ ไวพจน์จรดเสร็ดสิ้น
สารสนอง
เพียรคัดเพียรคิดครอง
ตฤกถ้อย
รวมพากย์เรียบพจน์ผอง
พันผูก ไว้นา
จบระบิลระเบียบสร้อย
สวัสดิแผ้วภูลผล
พิศาลการันต์
๏ เรียงเทียบเรียบถ้อยถ่อง
ทางบรรพ์
นามพิศาลการันต์
เรื่องนี้
เขียนตัวแต่บอสรร
เสียงอ่าน
ควรจะชักเช่นชี้
เชิดอ้างอย่างเห็น
๏ อักษรบ่อนนี้ชื่อ
การันต์
คือบอกตัวสำคัญ
เพิ่มท้าย
หากเติมเพื่อเพ็ญผัน
ตามพากย์
เปลี่ยนๆเวียนยักย้าย
ย่อมสร้อยเศศเสริม ๚ะ
๏ วิธีใช้ถ้อยคำขบวนหนึ่ง มีอักษรเพิ่มไว้ข้างท้ายคำแต่มิใช่ตัวสกด เติมลงไว้เพื่อจะใช้เต็มคำซึ่งมาแต่ภาษามคธ แลเสียงภาษาอื่นบ้าง เสียงไทยอ่านไม่ตลอดไปถึงจึ่งลงไม้ ไว้เปนที่สังเกตว่าไม่อ่าน ควรเรียกชื่อว่าการันต์ ยักย้ายตามตัวที่/*69เติมท้ายคำ คือ (ก) การันต์ (ข) การันต์ (ค) การันต์ เปนต้น ชักมาเทียบไว้เปนตัวอย่างดังนี้ ๚ะ
---
๏ (ก) การันต์ มีตัว (ก) เติมท้ายไม่อ่าน คือคำว่า บัลลังก์ เขาวงก์ คลองมหาวงก์ ๚ะ
๏ (ข) การันต์ มีตัว (ขป เติมท้ายไม่อ่าน คือคำว่า แตรสังข์ ความทุกข์ วิมุติวิโมกข์ อาภรณพิโมกข์ สังฆปาโมกข์ ทิศาปาโมกข์ สุนักข์ ๚ะ
๏ (ค) การันต์ มีตัว (ค) เติมท้ายไม่อ่าน คือคำว่า พระขรรค์ พระโพชฌงค์ ท้าวภุชงค์ อัษฎงค์ ปฤษฎางค์ อัษฎางค์ คัคณางค์ ไตรเวทางค์ เพทางค์สาตร์ อนงค์ สรรพางค์ เภิกภังค์ พวกพรรค อุโมงค์ ตุรงค์ จตุรงค์ จตุรางค์ สาวสุรางค์ รังสรรค์ สวรรค์ พระองค์ ดาบศสรภังค์ ตรียางค์ ไตรยางค์ ธาตุวิภังค์ พระราชประสงค์ ต้องประสงค์ รณรงค์ พระธำมรงค์ ลายเบญจรงค์ ๚ะ
๏ (ฆ) การันต์ มีตัว (ฆ) เติมท้ายไม่อ่าน คือคำว่า พระสงฆ์ นางพยักฆ์ อำนัคฆ์มณี พระชงฆ์ ๚ะ
/*70๏ (จ) การันต์ มีตัว (จ) เติมท้ายไม่อ่าน คือคำว่า ใจฉกรรจ์ พลสกรรจ์ ๚ะ
๏ (ช) การันต์ มีตัว (ช) เติมท้ายไม่อ่าน คือคำว่า กษิรามพุภุญช์ พระบทวะลัญช์ สาขภัญช์ ๚ะ
๏ (ฑ) การันต์ มีตัว (ฑ) เติมท้ายไม่อ่าน คือคำว่า กองกุณฑ์ โยกเกณฑ์ กะเกณฑ์ ต้องราชทัณฑ์ พรหมทัณฑ์ ภากทัณฑ์ เกาทัณฑ์ ราชภัณฑ์ รัตนภัณฑ์ มหัคฆภัณฑ์ วรภัณฑ์พลากร เขาสัปตบริภัณฑ์ ราชาภิมณฑ์ พระรัตนกรัณฑ์ มีมหาชาติ ๑๓ กัณฑ์ ของบูชากัณฑ์ ๚ะ
๏ (ณ) การันต์ มีตัว (ณ) เติมท้ายไม่อ่าน คือคำว่า พระกฤษณ์ อลงกรณ์ พระยากรณ์ อธิกรณ กรรมกรณ์ สับดปกรณ์ มหาปกรณ์ อาเกียรณ์ ปฏิสังขรณ์ จิตรวิจารณ์ บรรจถรณ์ บรรฐรณ์ มากสาธารณ์ ความอุทธรณ์ สมบูรณ์ บริบูรณ์ สุพรรณ์ ผิวพรรณ์ พราหมณ์ อาภรณ์ ม้วยมรณ์ อารมณ์ ศุภลักษณ์ อาลักษณ์ อัปลักษณ์ /*71สุวรรณ์ อาวรณ์ นิวรณ์ อุทาทรณ์ ดำฤษณ์ มเหยงคณ์ ๚ะ
---
๏ (ด) การันต์ มีตัว (ดิ) การันต์ คือคำว่า รามเกียรดิ์ สมบัดิ์ วิบัดิ์ ปฏิบัดิ์ จักรพรรดิ์ บำเรอภักดิ์ สวามิภักดิ์ พูลสวัสดิ์ จิตรประวัดิ์ ยศศักดิ์ ผู้สูงศักดิ์ บันดาศักดิ์ ต้องโมกชศักดิ์ เปนยุกดิ์ธรรม์ พระปริยัดิ์ สวดญัดิ์ ราชาณัดิ์ อภิรัดิ์ โพธาภิรัดิ์ ๚ะ
---
๏ (ต) การันต์ มีตัว (ต) เติมท้ายไม่อ่าน คือคำว่า ศกกันต์ เกษากันต์ สงกรานต์ พรรคานต์ พระทนต์ พระสุทนต์ อนนต์ อนันต์ เวทมนต์ รับนิมนต์ ท้าวสามนต์ เสนาสามนต์ แยบยนต์ เลขยันต์ เวชยนต์ ไพรชยันต์ จาตุรนต์ จาตุรันต เขาหิมวันต ป่าหิมพานต เกษมสันต เกษมสานต โทษมหันต พระอรหันต ฤดูเหมันต ฤดูคิมหันต ฤดูวษันต ๚ะ
๏ (ถ) การันต์ มีตัว (ถ) เติมท้ายไม่อ่าน คือคำว่า /*72พระบรมัถ์ พระหัดถ์ พระหัถก็ใช้ แจ้งอัดถ์ แจ้งอัถก็ใช้ ศุภอัดถ์ สุนทรอัดถ์ ดาษเดียรถ์ คำภีร์สาราดถ์ ๚ะ
---
๏ (ท) การันต์มักมีตัว (ร) แถมด้วยเหมือนคำเหล่านี้ พระจันทร์ อัฒจันท์ เอกฉันท์ คำฉันท์ บดินทร พระนนท์ เมืองนนท์ ธรณินทร์ ธรเณนทร์ ภูเบนทร์ นฤเบนทร์ องค์อำมรินทร์ ท้าววัชรินทร์ ท้าวศักรินทร์ พระภูมินทร์ ภูบดินทร์ กรุงรัตนโกสินทร์ ราชวรินทร์ พิเรนทร์ อำมเรนทร์ พระที่นั่งอำมรินทร์ สีขรินทร์ มเหศวรมหินทร์ พระอินทร์ จ้าแจ่มอินทร์ องค์อำมรินทร์ อมรินทร์ก็ใช้ บรมินทร์ บรเมนทร์ มหิศวรินทร์ ๚ะ
๏ (ธ) การันต์ มีตัว (ธ) เติมท้ายไม่อ่าน คือคำว่า พระสกนธ์ เบญจขันธ์ พวกพลขันธ์ นครเขื่อนขันธ์ พระสุคนธ์ เสาวคนธ์ พระราชสัมพันธ์ พระราชนิพนธ์ คำประพันธ์ เผ่าพันธุ กระแสสินธุ ชลสินธุ เอกพินธุ ทวิพินธุ บริสุทธ์ อนุสนธิ์ปฏิสนธิ์ สัมฤทธิ์ ศักดิสิทธิ์ ประสิทธิ์ พระฤๅษีสมมิทธิ์ เรืองฤทธิ์ โมหันธ์ มืดมหันธ์ ๚ะ
/*73๏ (น) การันต์ มีตัว (น) เติมท้ายไม่อ่าน คือคำว่า แก้วแกมกาญจน์ แก่นจันทน์ ท้าวสุทัศน์ วันอุบาสน์ พระไตรยรัตน์ เพชรรัตน์ เนาวรัตน์ นพรัตน์ พงษกมลาศน์ พระราชนิเวศน์ บรมนิวาศน์ พระราชสาสน พระที่นั่งสิงหาศน์ เสด็จนังเหนืออาศน์ สำนักนิ์ พำนักนิ์ ทำนุกนิ์ สนุกนิ์ ไวพจน์ พากย์พจน์ เพี้ยนพจน์ ชาญเชาวน์ เขาคันทมาทน์ ๚ะ
๏ (บ) การันต์ มีตัว (บ) แติมท้ายไม่อ่าน คือคำว่า บัวบุษบ์ ๚ะ
๏ (ป) การันต์ มีตัว (ป) เติมท้ายไม่อ่าน คือคำว่า พระทรงศิลป ธนูศิลป แสนกัลป ๚ะ
๏ (พ) การันต์ มีตัว (พ) เติมท้ายไม่อ่าน คือคำว่า ทิศบูรพ์ เบื้องบรรพ์ ทุกสิ่งสรรพ์ หนังสือพิมพ์ สบสรรพ์ ๚ะ
๏ (ภ) การันต์ มีตัว (ภ) เติมท้ายไม่อ่าน คือคำว่า ราษีกุมภ์ จตุสดมภ์ พนสดมภ์ อุประถัมภ์ ปรารมภ์ โกสุมภ์ สยามูปสดัมภ์ ๚ะ
/*74๏ (ม) การันต์ มีตัว (ม) เติมท้ายไม่อ่าน คือคำว่า พระชนม์ พระทรงธรรม์ สารกรมธรรม์ ใจอาธรรม์ เปนศัจธรรม์ เปนยุติธรรม์ พิศม์สำแลง ยาพิศม์ อสรพิศม์ เปนไข้พิศม์ ทฤฆายุศม์ ๚ะ
๏ (ย) การันต์ มีตัว (ย) เติมท้ายไม่อ่าน คือคำว่า กลอนกาพย์ อัศจรรย์ มหัศจรรย์ พระอาจาริย์ พระเจดีย์ สถิตย์ ของทิพย์ หมู่เทพย์ ราชโยธาเทพย์ พระอาทิตย์ แทตย์ อินทรีย์ มนุษย์ เปนนิตย์ เนืองนิตย์ บทภาชนิย์ อภิวาทวันทนิย์ พลอยบุษย์ จาบัลย์ เดือนบุษย์ พิบูลย์ พจนพากย์ ตำราแพทย์ คนชาติแพสย์ พระภาคย์ เสาวภาคย์ มหาอำมาตย์ โยธามาตย์ ดวงมาลย์ เยาวมาลย์ ปราโมทย์ อภิรมย์ บุรุษย์ บุรีรมย์ รื่นรมย์ สำราญรมย์ มฤตย์ อำมฤตย์ ทั่วโลกย์ วรวากย์ ชัชวาลย์ ท้าวโกษีย์ กรุงกระษัตรีย์ ไอสูรย์ ไอสวรรย์ แสงสูรย์ บังสูรย์ แก้วไพทูรย์ สินทรัพย์ คนมีทรัพย์ เปนสิศย์ โศกศัลย์ อดุลย์ บัณฑิตย์ คำสัตย์ อาสัตย์ ซื่อสัตย์ คำโจทย์ พิณพาทย์ ๚ะ
/*75๏ (ร) การันต์ มีตัว (ร) เติมท้ายไม่อ่าน คือคำว่า แหวนเพชร์ คัมภีร์ คำภีร์ ธรรมลังการ์ เทเวศร์ นเรศร์ อิศเรศร์ วันเสาร์ สายสิญจนสูตร์ ยัญญสูตร์ พระสูตร์ วิสูตร์ วิสูตร์วารี ศีเสวตร โหราสาตร์ สารสาตร์ หมู่อมิตร์ ประจามิตร์ มิตร์สหาย พระราชอาณาจักร์ อัฒจักร์ วรจักร์ สิงคโปร์ นำเบอร์ ออฟฟิเซอร์ ๚ะ
๏ (ล) การันต์ มีตัว (ล) เติมท้ายไม่อ่าน คือคำว่า ไมล์ ๔๗ เส้น โมล์แบบหล่อตัวอักษร ๚ะ
๏ (ว) การันต์ มีตัว (ว) เติมท้ายไม่อ่าน คือคำว่า อุบาทว์ ราชรบาทว์ ของรบาทว์ ทรงพระเยาว์ ย่อมเยาว์ เกลือสินเธาว์ หมู่สัตว์ พลอัศว์ หรัศว์ ม้าเซ็กเธาว์ ๚ะ
๏ (ษ) การันต์ มีตัว (ษ) เติมท้ายไม่อ่าน คือคำว่า ประจักษ์ ปรตยักษ์ พิทักษ์ ประปักษ์ ชุศณปักษ์ สุกระปักษ์ กาฬปักษ์ กฤษณปักษ์ ไพรพฤกษ์ พระยายักษ์ บริรักษ์ เทพารักษ์ สุรารักษ์ ปารลักษ์ อาลักษ์ ศิวโมกษ์ ปาโมกษ์ โมกษ์บริสุทธ ตระกุลวงษ์ สุริยวงษ์ รวิวงษ์ ภาณุวงษ์ เชื้อพระวงษ์ /*76พระยาหงษ์ หื่นหรรษ์ อานิสงษ์ ปราสงษ์ ไตรยางษ์ ๚ะ
๏ (ห) การันต์ มีตัว (ห) เติมท้ายไม่อ่าน คือคำว่า สับดาห์ ว่าเจ็ดวัน พลพาห์ ศรีสุริยพาห์ พระครุธพาห์ พระสมุห์ สมุห์บาญชี เมาโมห์ มาห์ พลพยูห์ ทรงพระดำริห์ ดาบโลห์ อุสาห์ทำ เวลาสายัณห์ พระสุณห์ ดาวพระเคราะห์ สงเคราะห์ อนุเคราะห์ สนเทห์ พระเทห์ ท้าววิเทห์ เลห์กล น่าราหุ แท่นคฤห์ เมืองราชคฤห์ มนต์เสนห์ ๚ะ
๏ จบเสร็จสำเร็จแก้
การันต์
พึงพิศฉบับบรรพ์
แบบเบื้อง
ภอเปนนุสนธิ์สรรพ์
สาวสืบ ไปนา
หวังผดุงเด็ดเปลื้อง
ปลดชั้นเชิงเขลา
๏ คำที่ต้องใช้ไม้   ๊  ๋ ซึ่งเปนภาษาไทยบ้าง ภาษาอื่นบ้าง มักตกอยู่ในอักษรกลางโดยมาก กับคำที่ต้องใช้ไม้ ๘ ชักให้เปนสำเนียงสั้นทั้งคำไทยแลภาษาอื่นก็มีมาก จะรวบรวมมาไว้พอกุลบุตรได้สังเกตจำเปนแบบอย่างดั่งนี้ ๚ะ
๏ คำไม้ตรีเรียงตามอักษร ๚ะ
๏ กุ๊กกู๊ ทำเก๊ แขกชื่อโก๊ จีนเก๊า น้ำกุ๊น องแต้กุ๊น สามก๊ก สี่กั๊ก ดังกึ๊ก ไก่ร้องกุ๊กๆ /*77ต้องเก๊ก เสื้อยักเก๊ก ติดคอแก๊ก น้ำก๊อก ก๊าด เสื้อสะก๊อด เปดร้องก๊าบๆ หมวกแก๊บ เรียกเปดกิ๊ว ๆ เฉาก๊วย กวนเกี๊ย ๚ะ
๏ จุ้นจู๊ ขงจู๊ อาเจ๊ เจ๊สั่ว เจ๊าโล่ อย่างนั้นและจ๊ะ จุ๊น ว่าเรือ เจ๊ง จิ้งจกทักจ๊ก ๆ หนูร้องจิ๊ก ๆ อาเจ๊ก น้ำไหลโจ๊ก ไก่ร้องจ๊อก ดังจ๊วก ดังเจี๊ยก ดังเจื๊อก นกร้องจิ๊บ ๆ หอยจู๊บแจง ลูกไก่เจี๊ยบ คะจุ๊ย รำจ๊อย เจี๊ยจิ๊ว เจี๊ยปึ้ง ๚ะ
๏ แขกชื่อโต๊ ยวนชื่อด๊ก เด๊ก ว่านอน โด๊ก ว่าพ้อม ตะด๊อก ว่านกกะทุง ด๊อก ว่าชายพก ด๊อก ว่าสุนักข์ อันเดีด ว่าเต่า ด๊ด ว่าเผา อันด๊าด ว่าลิ้น ด๊าด มอญว่าน้ำ ด๊อด ว่าร้อยกรอง มาด๊บ ว่าสุมทุม กันโด็บ ว่าตักแตน ตะเดี๊ยบ ว่าลิ่ม เต๊ ว่าเปล่า สลักเต๊ ว่าใบชา อาเต๊า ต๊วน ว่าอ่อน เตื๊อน ว่าทันกัน ตุ๊ง ว่าเชิงช้า เล่าเต๊ง กระโต๊งโห่ง ตีดังต๊ก ๆ ตั๊ก ว่าตึก ไก่กระต๊าก อกเต้นตึ๊ก ๆ ตุ๊กแก ตู๊ก ว่าเก็บไว้ ตู๊ก ว่าเรือ นกตู๊ก มีกงเต๊ก ตีต๊อก เตี๊ยะ ตั้งโต๊ะ ตังโต๊ะ ๚ะ
๏ บี๊ ว่าเข้าสาน เต้บี๊ ว่าใบชา พะบู๊ จีนบู๊ เบ๊จี๋ บ๊ะ ว่าลุกลาม อุบ๊ะ บ๊ก๊ ว่าตำ บั๊ก ว่าหัก /*78บุ๊ก ว่าหนังสือ แบ๊ก ว่าแตค ดังเบือก บั๊ด ว่าหาย ว่าอาหาร บ๊าก ว่าขอรับ โบ๊ด ว่าเรือ โบ๊ย ว่าซื้อ เกี้ยมบ๊วย ร้องอุเบ๊อะ อำเบ๊าะ ว่าเส้นด้าย ๚ะ
๏ ปี ว่าพิศม์ กำปี ว่ากุ้งฝอย ดีดดังปุ ปุ๊ ว่าเดือด ว่าผ่า กระดาษปุ๊นหนึ่ง จีนชื่อเปี๊ยน จึงเปี๊ยน ว่าพาน เปือน ว่าพันกัน กระดาษปึ๊งหนึ่ง ดังปั๊ก ปั๊ก ว่าสดึง มิศป๊าก แน่นปึ๊ก เสียงเป๊ก ดังโป๊ก นายป๊อก อ้ายป๊อกแป๊ก ป๊อก ว่าแขนคอก เด็กเปี๊ยกๆ ปี๊ดเขียนหนังสือ ดำปึ๊ด ขาดปุด ปิ๊บ ว่ากระโดด ต่อยปั๊บ ดังป๊าบ เสือร้องปิบเปิ๊บ แมวร้องป๊าว เป๊ะๆ อาแป๊ะ ทำโป๊ะ ๚ะ
๏ ร้องอ๊อ อื๊อ เอ๊ แอ๊แห้ โอ๊ อ๊ะ ดังอั๊ก เสียงอึ๊ก เซยเอ๊ก ดังแอ๊ก ร้องโอ๊ก นกร้องอ๊อก ไก่ร้องเอี๊ยก กลืนเอื๊อก เรอเอิ๊ก นายอ๊อด ลั่นเอี๊ยด เต็มอึ๊ด ร้องอ๊อบ ร้องเอ๊ะ ๚ะ
๏ คำไม้ตรีจบแต่เท่านี้ ๚ะ
---
๏ คำไม้จัตวาเรียงตามอักษรดังนี้ ๚ะ
๏ อาก๋อ เก๋งก๋า กี๋ตั้งโต๊ะ อากู๋ เดินเก๋ เถ้าแก๋ ไก๋เก๋อ ขนมโก๋ เก๋า ว่าลิง โดนกั๋ง ร้องเก๋ง ก่อเก๋ง ก๋วยเตี๋ยว หงอยก๋อย ๚ะ
/*79๏ ทำหน้าจ๋อ ขานจ๋า วิ่งจี๋ จีนจู๋ แดดแจ๋ ปลาเจี๋ยน จ๋ง จังจ๊ะ โจ๋งถิ่ง นายจ๋อง หน้าจิ๋ว นางแจ๋ว หน้าจ๋อย จับเจี๋ยว ทำปั้นเจ๋อ จั๋ว วันจื๋อ ๚ะ
๏ ดูดู๋ สักประเดี๋ยว ๚ะ
๏ บ้อต๋อ จู๊ยตี๋ เจี๊ยแต๋ ต๋ง ติ๋งติ่งติ้ง คุยบ๋อ ดำปิดปี๋ เมาเป๋ ขาเป๋ เนียมแป๋ ผมไป๋ นายโป๋ กระเป๋า นายปั๋ง ปาปัง ขาดปึ๋ง ร้องป๋องเป๋ง หล่นปุ๋ม ๆ ขาดปุ๋ย นายเป๋อ หน้าเป๋อเหล๋อ ๚ะ
๏ แทงอ๋อ ร้องอ๋า ร้องอี๋ ขนมอี๋ ร้องอึ๋ ร้องอือ จีนอู๋ จ๊ะเอ๋ ร้องโอ๋ ใบตั้งโอ๋ เอ๋าเหลง ร้องอ๋ะ นายอั๋น แพรปกเอี๋ยน แต๊ะอั๋ง จีนอ๋อง น้องเอ๋ย โอ๋ย นายอ๋อย เอ๋อ เอ๋ะ ๚
๏ วิ่งกร๋อ เสียงแกร๋ นอนโกร๋ ใบไม้โกร๋น ๚ะ
๏ บินปร๋อ วิ่งปรื๋อ เสียงแปร๋ ช้างร้องแปร๋น ปรั๋งประ ๚ะ
๏ จบคำใช้ไม้จัตวาเท่านี้ ๚ะ
---
๏ อักษรควรใช้ไม้ ๘ ชักเปนคำสั้นเหมือนคำเหล่านี้ ๚ะ
๏ ดังแก็ก สะเก็ด เก็บไว้ ๚ะ
๏ เกิดเข็ญ ด้ายสองเช็ด เข็ดหลาบ ปักเข็ม สนเข็ม ๚ะ
/*80๏ ลำเค็ญ สังเค็ด เค็จฉาเค็จฉะ ทางท่อง ฯะ
๏ เง็น เงิน็ กินเง็ก แง็ก บีบเสียแง็ดเดียว เจ็ดวัน เจ็บแสบ ๚ะ
๏ เช็กชัน เช็ดล้าง ๚ะ
๏ น้ำกระเซ็น เจ้าเซ็น ไม้เซ็น แส้เซ็ง ร้องออกเซ็ก ๚ะ
๏ กระเด็น ไม้เต็ง เด็กๆ เสด็จ ขาดเด็จ สมเด็จ เผด็จ ๚ะ
๏ โฮเต็ล เบาเต็ง ใส่ไม่เต็ม ๚ะ
๏ คำเท็จ ไม้คะเน็ด ตกเบ็ด เบ็ดเสร็จ เขบ็จขบวน ๚ะ
๏ หากเป็น เป็ด ๚ะ
๏ วันเพ็ญ บำเพ็ญ สำเพ็ง นายเพ็ง แหวนเพ็ชร เพ็ดไม้ เมืองเพ็ชรบุรี ๚ะ
๏ พวกเม็ง เม็ดใน เวลาเย็น สำเร็จ ๚ะ
๏ แลเล็ง ใหญ่เล็ก มหาดเล็ก กำปั่นเหล็ก ตับเหล็ก ลอดเล็ด เรียงเล็ต ตัดเล็บ เล็บเต็อแนนต์ และเล็ม ล่าเล็ม ๚ะ
๏ เว็จ จะเหว็จ นายเส็ง ใบเสร็จ เส็บเต็มเบอร์ ๚ะ
๏ แลเห็น เก็บเห็ต ลูกเอ็น เส็นเอ็น เสียงเอ็ด เอ็มเปรอ ๚ะ
๏ เสื้อกุยเฮ็ง หมูแฮ็ม ๚ะ
๏ จบคำไม้ ๘ เท่านี้ ๚ะ
---
/*81๏ อนึ่งเครื่องหมายที่ใช้ในอักษรไทยมีหลายอย่าง กุลบุตรควรสังเกตจำให้รู้ทั่วถึง ไม้ตีนกา  ๋ นี้ แต่โบราณมา ใช้เปนไม้โทอย่าง ๑ นักปราชภายหลังจัดเปนไม้จัตวา สำหรับชักเสียงสูง ในอักษรกลางอย่าง ๑ ใช้กาหมายอักษรที่เขียนตกเขียนพลั้ง เหมือนว่า ข้าพเจ้านายพุดเปน  ๋บุตร นายเพ็ง เช่นนี้อย่าง ๑
เครื่องหมายรูปอย่างนี้ ฯ สำหรับใช้ไปยาล ในคำว่า ทูลเกล้า ฯ โปรดเกล้า ฯ กรุงเทพฯ พณฯ เปนคำย่อย่นไว้ เมื่ออ่านต้องอ่านเต็มความ ทูลเกล้าฯ อ่านว่าทูลเกล้าทูลกระหม่อม โปรดเกล้าฯ อ่านว่าโปรดเกล้าโปรดกระหม่อม กรุงเทพฯ อ่านว่า กรุงเทพมหานคร พณฯ อ่านว่า พณหัวเจ้าท่าน อย่างนี้ก็มีที่ใช้มาก ๚ะ
คั่น ๚ อย่างนี้ สำหรับใช้ที่สิ้นข้อความตอนหนึ่ง ๚ะ ที่ใช้วงไว้บางแห่งต้องการอ่าน บางที่เขียนผิดไปวงเสียไม่ต้องการอ่าน เหมือนคำว่าตัว (ก) ควบกับตัว (ล) อย่างนี้ต้องการอ่าน แต่วงไว้เปนที่สังเกตให้รู้ว่าเปนตัวแปลก ที่วงเสียไม่อ่านนั้น คือเขียนคำ/*82เกินไปบ้างเขียนผิดความไปบ้าง วงทิ้งเสียไม่อ่าน เหมือนคำว่า ข้าพเจ้านายสี่พี่นายสน มาให้การต่างฟ้องแก่ท่าน (ตระลาการ) ขุนศรีธรรมราช ใจความว่า ๚ เช่นนี้เปนตัวอย่าง ๚ะ
---
๏ สังโยคไวพจน์ทั้ง
การันต์
สามเรื่องเรียงรวมกัน
เล่มนี้
เพียรคิดรวบจัดสรร
สาวสืบไว้นา
ใดคลาดปราชโปรดจี้
จดแต้มเติมเขียน
๏ ตรีจัตุไต่คู้ควบ
กับคำ
คิดเพิ่มเติมประจำ
ท่อนท้าย
หมั่นดูจวบเดียงสำ
เหนียกแม่นไม้เฮย
คำเปลี่ยนแปลกคล้ายๆ
อย่าเคลิ้มคลำฉงน
๏ อนุสาศน์สอนเสร็จสิ้น
สารแสดง
จำแนกจำนงแจง
แจกไว้
คลี่คลายบ่เคลือบแฝง
เผยแผ่
เพื่อส่ำกุมารได้
เล่ารู้ดูเขียน ๚ะ
” ไร
ขอบพระคุณ
ตั้งแต่คุณเบญจ วิรยศิร บั่วยลยูหีบ่าน ร ) ว
นยาบาลจนถึงแก่กรรม .ตั้งศพบำเพ็ญกุศล จนถึงวัน
ณาปนกิจมีท่านหีรักที่เคารพของคุณเบญจ ของน้อง ของ ร
บุตรภวิยา รวมหังญาติมิตรได้กรุณามาเยียมมาเคารพ ภู
ศพแลดงความเศร้าเสียใจด้วยมากมาย กับได้กรุณาช่วย
ป เหลอต่าง ๆ จนงานถำเร็จลล่วงไปด้วยค ทงได้กรุณาให้ อ
ก ฯ - = : ย ส น #
เกยรตมาในงานณาบ่นกจในวนน ]
บรรคาญาติพี่น้องบุตรภริฮาของคุณเบญจ วิรยศิร .
เ รู้สึกชาบซึ่งในความกรุณาของท่านทั้งหลาย และขอขอบ
พระคุณไว้ 0 หากคุณเบญจ วิรยศิร
, ทราบด้วยญาณวิถใค คงจะขอบพระอุณในความมีนำใจ
ของท่านทห่งหลายด้วยเปนอันมาก
จ ๑ มกราคม ๒๕๑๐ 2
น
1 .
ว
6
า
% 5 - ๐. -
ไว ฯ"
“ 0 “
หนังสืออนสรณ์
ล เหตุที่เลือกพิมพ์หนังสือแบบเรียนสอนหนังสือ .
ไทย เพราะเปนหนังสือที่หาได้ยาก จึงได้ขออนุญาต
๒: กรมศิลปากร และได้รับอนุญาตให้พิมพ์ จึงขอขอบคุณ
“ ไว้ ณ ที่นี่ด้วย ประโยชน์ใดอันเกิดแก่หนังสือมูลบท-
๒ารพกิจฯ กสน ญาติพี่น้องและบุตรภริยา ขออุทศ ก
กุศลนั้นให้คุณเบญจ วรยศร ผู้วายชนม์รับไปสุสุคตภพ 1
จ ทุกประการ เซ 2
ว ล จ: "
) (9 0ฝ 1
ฉ%๐ เซ9 ๒ซอ ญ์ , ป ล
อแว๕
๕919 .
"

-:
คานา
ในงานญาปนกิจศพ นายเบญจ วิรยศิริ ณ ญาปนสถานกองทัพบก 0
วัดโสมนัสวิหาร กำหนดงานวันที่ มกราคม พุทธศักราช ๒๕๑ นาย
ผาณิต วิรยศิร ผู้เปนบุตร ได้มาติดต่อกองวรรณคดิและประวัติศาสตร์ กรม ก
ศิลปากร ขออนุญาตจัดพิมพ์หนังสือแบบเรียนภาษาไทยทีใช้กันในรัชกาลพระ-
บาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว คือ หนังสือ มูลบทบรรพกิจ วาหนีตินิกร
อักษรประโยค สังโยคพิธาน ไวพจน์พิจารณ์(*)?และพิศาลการันต์ ซึ่งพระยา ฟ
ศรีสุนทรโวหาร ( น้อย อาจารยางกูร ) เรียบเรียงขึ้น เพื่อแจกเปนอนุสรณ์ ,
ในงานนี้ กรมศิลปากรยินดีอนุญาตให้จัดพิมพ์ได้ดังประสงค์
มูลบทบรรพกิจ วาหนิตินิกร อักษรประโยค สังโยคพิธาน ไวพจน์ .
พิจารณ์ และพิศาลการันต์ ทังหมดนี้ว่าด้วยวิธี ใช้ตัวอักษรพยัญชนะเสียงสูงตำ .
การผัน การประสมอักษรและตัวสะกดการันต์ เฉพาะมูลบทบรรพกิจ สันนิ๊ษฐาน . ว
ว่าจะได้เค้ามาจากหนังสือจินดามณี อันว่าด้วยระเบียบของภาษา ซึ่งพระโหรา- -
ธิบดิแต่งไว้ในสมัยกรุงศรีอยุธยา แต่คงจะนำมาดัดแปลงให้เหมาะแก่กาลสมัย ง
) และนอกจากนี้ย์งแทรกเรืองกาพย์พระไชยสริยา ซึ่งสุนทรภู่แต่งในรัชกาลที่ ตา ย
เข้าไว้ด้วย ทังนี้เข้าใจว่า พระยาศรีสุนทรโวหารคงจะเห็นว่า กาพย์พระไชยสูริยา ง
เปนบทประพันธ์ทิไพเราะ อ่านเข้าใจง่ายและเปนคติ จึงน่ามาบรรจุไว้ในมูลบท
บรรพกิจเปนตอน ๆ ไป ตั้งแต่แม่ ก. กา จนจบแม่เกย ฮ่
๊
หนังสือชุดนีนับว่า มีบทบาทสำคัญในประวัติการศึกษาของชาติ ด้วย
เปนแบบผึกหัดอ่านเบื้องต้นของกุลบุตร กุลธิดาในสมัย ๕๐ กว่าปี่มานี้ เวลา
ก่อนหน้านี้ขึ้นไปเรายังหาได้มีหนังสือเรียน ซึ่งทางราชการเรียบเรียงจัดพิมพ์อื้น
( ๑) ไวพจน์พิจารณ์น นับเปนเรื่องเดียวกับสังโยคพิธาน
“-- -

2จาพ”
เปนมาตรฐาน เช่นที่กระทรวงศึกษาธิการเปนเจ้าหน้าทีจัดทำอยู่ทุกวันน ไม่ หาก
แต่ใครมีความรู้ มีตำรับตำราอย่างไรก็สอนกันไป โครันถึงสมัยพระบาทสมเด็จ
พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงปฏิรูปการศึกษาของชาติ โดยจัดตังโรงเรียนหลวง
ขึ้นเปนการเปิดแนวทางทีรัฐจะรับหน้าที่จัดการศึกษาแก่เยาวชนเช่นที่เปนอยู่ใน
ขณะนี้ ในการนี้ ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ ให้พระยาศรีสูนทรโวหาร (น้อย
” อาจารยางกูร ) เมื่อครังเปนหลวงสารประเสริฐ เรียบเรียงหนังสือชุดนี้ขึ้น เพื่อ
ใช้เปนแบบเรียนในโรงเรียนหลวงนั่น มีรายละเอียดแจ้งอยู่ในบานแผนก พิมพ์
อยู่ในข้างต้นของหนังสือนี้แล้ว วงการศึกษาสมัยต่อมา ก็รับเอาหนังสือนี้ไปใช้
ง ในการสอน แทนที่จะสอนกันอย่างไม่มีแบบแผนเยียงแต่ก่อน
ป เมื่อการศึกษาได้วิวัฒนาการไปตามกาลเวลา หนังสือชุดนี้ก็เสือมความ
จ นิยมไป กระทรวงศึกษาธิการซึ่งมีหน้าที่จัดการศึกษาของชาติในสมัยต่อมา ได้
ประกาศใช้แบบหัดอ่านเบื้องต้นอีกบ้าง : แต่ทุกเล่มก็แต่งโดยถือหนังสือชุดนีเปน
เปลี่ยนไปมาก ความสำคัญของหนังสือแบบเรียนชุดนี้ก็ยิ่งลดน้อยลง นัก
ปั้จจุบันหรือเมื่อ ๒๐ ปี้ก่อนนี้ขึ้นไป ก็มีผู้ไม่รู้จักชื่อหนังสือเหล่านี้เลย แต่อย่างไร .
ก็ดีความสำคัญโดยปริยายในฐานะเปนหนังสือแบบหัดอ่านเปื้องต้นชุดแรกก็ย์งคงมี
ปคอยู่ ฉบับพิมพ์ก็หายากเข้าทุกที ด้วยเปนเวลาล่วงเลยมานานแล้ว กรมศิลปากร 7
เคยให้ผู้มาขออนุญาตจัดพิมพ์หนังสือเฉพาะเรื่องมูลบทบรรพกิจอิก ๒-๓ คร
แต่การพิมพ์เร่งรีบมาก จึงอาจมีข้อบกพร่องบ้าง ทั้งจำนวนพิมพ์ในครั้งนั้นก็ไม่
ก มากนัก ครันถึง พ.ศ. ๒๕๐๑ พลตรีเล็ก สงวนชาติศรไกร ในนามผู้อำนวยการ ร
โรงงานยาสูบกับเจ้าภาพ ได้มีศรัทธาร่วมกันขออนุญาตจัดพิมพ์หนังสือแบบเรียน
0 นี้ เพื่อแจก เปนอนุสรณ์ในงานพระราชทานเพลิงศพ พลตรี หลวงชำนาญ
“ .
0า-
ยุทธศิลป์ (เชย รมยะนันทน่ ) ผู้เคยดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการโรงงานยาสูบ
มาก่อน นับเปนการรวมพิมพ์ครั้งแรก และในการจัดพิมพ์ครังนั่น กรมศิลปากร
ได้พยายามตรวจแก้ไข ชำระให้ถูกต้องกับฉบับพิมพ์ครั้งแรกที่โรงพิมพ์หลวงเมือ
ท. ๒๑๑๕ และให้รักษาอักขรวิธีไว้ต่ามเติม (เว้นแต่คำต่าง ๆ ที่ในปัจจุบัน
ใช้ไม้ไต่คู้ก็ได้เติมลงไว้ด้วย ) เพื่อให้ฉบับพิมพ์อันถูกต้องนี้ ได้ปรากฏอยู่เปน
ตัวอย่างให้อนุชนใต้ทราบว่า หนังสือเรียนสมัย ป ย่า ตา ทวด ของเราได้
เรียนกันมามิลักษณะอย่างไร และเพื่อให้ผู้ทีสนใจในประว์ตการศึกษาของชาติ
และวิวัฒนาการของภาษาได้หาฉบับทีถูกต้องศึกษาโดยไม่ยากนัก
อนึ่ง ในการจัดพิมพ์ครงนี้ เจ้าภาพได้เรียบเรียงประว์ต นายเบญจ "
วิรยศร ผู้วายชนม์ ให้พิมพ์ไว้ต่อจากคำนำน ก.
กรมศิลปากรขออนุโมทนาในกุศลราศีทักษิณานุปทาน ซึ่งเจ้าภาพได้
จัดบำเพ็ญอุทิศแด่ นายเบญจ วิรยศิริ เปนปิตุบัฏฐฐานธรรม และได้ให้พิมพ์
หนังสือเล่มน์แจกจ่ายเปนกุศลวิทยาทาน ขออำนาจกุศลทังปวงนี้จงเปนพลวบัจจัย
ส่งเสริมให้ นายเบญจ วิรยศิริ ผู้วายชนม์ ประสบแต่อิฏฐคุณมนุญผลตามควร
แก่คตวิสัยในสัมปรายภพ สมดังมโนปณีธานของเจ้าภาพทุกประการ เทอญ. ก
น.อ. = 8 ร.น.
( สมภพ ภิรมย์ )
น, อธิบดีกรมศิลปากร ๋
กรมศีลปากร
๒๓ พฤศจิกายน ๒๕๑๐ น
#
น ก88 - - #
ล 8 ฒ๏ 1 ล *
ฐิ " เรา คหาง ซิ แ 3
ผ่ . "0 ซ่ , จ จิ๊ น ลอ ง
อ  เล
. งโล
1 -. ..: ล
ม
แม ๕ ป. จ 4 1
, )
ล
าน 0บต22353 ก
= ภัฝ็ไ
วู 1
0๐.๕ )
= ๓
นายเบญจ วรยค่ร
เจ
1 ชาตคตะ )ข๒ เมษายน ๒๕๕๑ จ
๑7 ว
จ มรณะ ๒๓๒๕ กนขายน ท๒๓๕๑๒ จ
ง ง .
= ร เ
บ เก น ะ- " ใต ห
- -
.

จ
,
5



ป
[ .

ุ 5 ซ่อ 60าบุ6ก .
วุ .

ง
จ % ม์ ปแะกแอ ฒ าแรง -
” 6
* โต๊0 0เฉ25 ณี 8
ผู 0 แล
๐ ซ๊ - “ -
ัลอัอั«พ น ๕ 6 ฟี
/ 1 ว. = 0
). เ, ล ง
น. ว ง ก
ห ๒ : % 0 น
วร 0 +
เ ร อ อู กด ก
ตก. ป ย 2 41
๑2 0 งบ เพ, หก
ก0 7เซ 0
ว ว 2“ 1 5ผู ล " " “0 0 1 ชยา
ห มา -% -ะ ค ร พ2 ธ ซี ดฐ
1 เซ. ๕ “8ก
- 0 “ “า 7 ก
๐ . ญ่ย น ะ
ส 2 0 .
4 จ ง
: . «
4จ ว % 7 เว
%
1
ซา - ล “ ร
จ
เซ เลา
2 บ ล
ร ร ๕
ป 1ก เ%: ข่
ป ) ๑% 5 อุ ค เต. // : ก
(สด2 4
“0 ก เก วส ร .
วโซะจ ซีนนโท ซ
ประวัติสังเขป
คุณเบญจ วิรยศิร เกิดเมื่อวันพฤหัสบดีที่ ๒ เมษายน . พุทธศักราช
๒๕๕๑ ตรงกับปีวอก เดือนห้า ขึ้น ๕ คำ ณ บ้านตลาดน้อย อำเภอสัมพันธวงศ์
กรุงเทพ ฯ เปนบุตรของคุณพ่อใหญ่คุณแม่นาก วิรยศิร มีพี่น้องร่วมบิดามารดา
๑๐ ท่าน คือ ศ .
๑. เด็กชาย อายุ ๑๑ ปบี่ วิรยศิริ 2 ถึงแก่กรรม
๒. ขุนสงวนงำวิจารณ์ (ขจร วิรยศิริ) ชม (อักษรนันท์) ภริยา ถึงแก่กรรม ก
๓. เด็กหญิงเอิบ อายุ ๓ ปี วิรยศิริ ถึงแก่กรรม อ )
๕. นายกำจาย วิรยศิริ ระเบียบ (เบญจศิริ) ,,
๕. .คุณฉอ้อน (วิรยศิริ) จำเดิมเผด็จศึก หลวงจำเดิมเผด็จศึก ถึงแก่กรรม
๒. เด็กหญิง อายุ๓ ปี วรยศร น ถิมัยกกรรม
ฒ. นายจุธา ซู วิรยศิริ เยือนศิริ(จุลจำเริญ) » ถึงแก่กรรม .
ซ่: เพนยง วิรยศิร จ"
5ง นายบุณยศิริ ร“ วิรยศิริ ถึงแก่กรรม
ต้2๐. เด็กหญิงบุญยงค์ วิรยศิร ถึงแก่กรรม )
การศึกษา จบมัธยม ๕ จากโรงเรียนเทพศิรินทร์ เมื่อ พ.ศ. ๒๕๒๕
อาชีพ ประกอบธุรกิจส่วนตัวตลอดมา
รอบครัว สมรสกับคุณประยงคุ์ (สกุล์เดิมธรรมศิริ) มีบุตร ๕ คน คือ เ
1 [
-
ด ๕
งื %» -
-๑๐- อ่
จ ๑. นายผาณิต วิรยศิริ สมรสกับ นงนาฏ บุตรี คุณพงษ์ นิลอุบล อ
๒. นายพิจารณ์ วิรยศิริ สมรสกับ เปรมจิตร บุตรีคุณปน วิ้วทอง
๓. เรือโทสชาต วิรยศิริ สมรสกับร้อยโทหญิง สุมิตดา บุตรีพลตรีประยูร
นุทกาญจนกุล ๒ จ
๕. นายไพโรจน์ วิรยศิริ สมรสกับ ประภาพรรณ บูตรีคุณใพบูลย์ บุณยะวัฒน์
5 ๕. นายเบญจางค์ 5 2ใจนล ” 1
บ "จ นจ ต ก
” หลาน บุตรนายผาณิต คน คือ ซ๊ ๋
สื - 0 นีอุบล 4 » นพ
๒. นายกุมุท เลว 2 ร
ซาก ว่
ก วา % 1 0
หลาน บุตรนายพิจารณ์ เปรมจิตร จ9 มี ๒ คน คือ
๑. เด็กหญิง ฐิ๊ติพร วิรยศิริ -คง ด

% ๑ งค2 < 4 ณิ # ๏ ฯ .
“ หลาน บุตรเรือโท [ชาต รอยโทหญ่ง ว จรยศร ม ๑ คน คือ 7
๑ เด็กชาย สุรีตา ลิ้ม) หส่ ชี้. กร
หลาน ฉีล๒ ญูว พไตทอ ! ซี
๑. เด็กชาย แร่ว วิศิริ " ง
คุณเบญจ ใกที จกกรสัตัด. สุภาพ อุปนิสัยน่าคบ
หาสมาคมยิ่งนักจึงเปนทีรักขฮงญาติพี่น้อง และมิตรสหาย เปนผู้รักสงบ ถือ
- สันโดษ เมื่อล่วงสู่มัชญิมวัยเปนผู้ใต่ในธรรมเปนนิจสิน นอกจากลักษ ณะดังกล่าว
) มาแล้ว ยังเพียบพร้อมไปด้วยคุณลักษณะของผู้ใหญ่ คือ 0
0 0
๏
” ๑. มีเมตตา ป ปรารถนาให้ผู้อืนเปนสุข
จ โย. มกรุณา ปรารถนาให้ผู้อินพันทุกข์
, ย. มีมุทิตา ยินดีเมื่อผู้อินได้ดิ
๑ง “ ณ -
๕. มอเบกขา “ ความวางเฉย เมื่อผู้อื่นถึงความวิบติ
ในด้านความกตัญญู แม้ว่าคุณเบญจ จะเปนกำพร้าบิดาเมื่อมีอายุเพียง
1 0 มิได้ทำให้คุณเบญจหลงลิมที่จะแสดงความกตัญญู, เนื่องด้วยมารดา
ของคุณเบญจ เปนผู้มีความกตัญญู ต่อสามีและบุพการีของสามีมาตลอดอายุขัยของ
น เปนตัวอย่างอันดิแก่บุตรกำพร้าถึง ๒ คน จึงเมื่อมารดาถึงแก่กรรมแล้ว
คุณเบญจเปนผู้รักบิดามารดา รักญาติรักมิตร ได้บำเพ็ญกุศล์อุทิศวันถึงแก่กรรม
ให้บุพการีแทนมารดาเปนประจำมิได้ขาดเลย คุณธรรมอีกข้อหนึ่ง คือ เปนผู้ไม่
กล่าววาจาว่ารำยผู้อินไม่ว่าต่อหน้าหรือลับหลัง ว่าบุคคลนันจะดีมากหรือดีน้อยก็
ป เปนเรื่องเฉพาะตัวของแต่ละบุคคล ไม่ตำหนิติเตียนใคร ไม่ซำเติมใคร ใคร
ประพฤติดีอย่างไรเขาย่อมได้อย่างนั้นเอง สงสอนบุตรหลานให้เปนคนกล้า
ซื่อตรง ประพฤติตนเปนคนดิและมีความกตัญญูกตเวทีต่อผู้มีคุณเสมอ แม้ .
ไม่ใช่ญาต ชาติเชือ เขาเกื่อหนุน
ล ต้องคดคุณ ท่านจนกว่า จะอาสัญ
, แม้ไม่ม สิ่งใด จะให้บั่น
ก็ให้หมั่น สรรเสรญ เจรญพร
ดังที คุณเบญจ ได้หมันสรรเสริญ เจริญพรให้น้องและลูกหลานอยู่เสมอ
1] ” 2 ก -
หท ! . จซี จ แหน “0 9
1 ศั ค ห = น: ล
:
ใน %
ลนอ
6 ซ่/
๏ » - ๕ ”-งจ
ณะ ง57 ขิ
1 จป 2 4 ห
๊ % 1 ) ง
ร6 27ั7 ล
-
0ม๕72353
-้ ้ 2 ต อ
ๆ ก ท ท
"
คำไว้อาลัย
วายเมเถว ปรโส ขาว อตถสส นิปปทา.
! เกิดมาเปนคนต้องพยายามรำไปจนกว่าประโยชน์จะสำเร็จ
) คำว่าประโยชน์ นันท่านจำแนกออกเปน ๓ ประการ คือ ประโยชน์
โลกน ๑ ประโยชน์ โลกหน้า ๑” ประโยชน์อบ้างยิ่ง ๑
ง ประโยชน์โลกน คือ มีอาหารสมบูรณ์ มีเครื่องนุ่งห่มสมบูรณ์ มีที .
อยู่ทอาศัยดิ มียาแก้ไข้ เรียกว่าปั้จจัย ๕ ปัจจัยเหล่านี้จะอุดมสมบูรณ์ได้ ต้อง
อาศัยคุณธรรม ๕ ประการ คือ ขยันหา ขยันเก็บรักษา คบคนดิเปนมิตร และ
รู้จักประหยัด คือ มีเกินใช้ ไม่ใชใช้เกินมี
ประโยชน์โลกหน้า คือผลทีจะได้รับในโลกหน้า ได้แก่ความปรารถนา ,
ของบุคคลในโลก ทีได้สมหมายด้วยยาก มือยู่ ๕ อย่าง คือ ขอสมบัตจงเกิดมีแก่
เราโดยทางที่ชอบ ขอยศจงเกิดมีแก่เรากับญาติพวกพ้อง ขอเราจงมีอายุยินนาน
ป มมีโรคภัยไข้เจ็บเบียดเบียน .และเมื่อต่ายแล้วขอเราจงไปบังเกิดในสวรรค์
ประโยชน์เหล่านี้สำเร็จได้ยากมาก แต่จะสำเร็จได้ต้องอาศัยคุณธรรม ๓
คือ มศรัทธา เชื่อสิ่งที่ควรเชื่อ เช่น เชื่อว่าทำดิได้ดี ทำชั่วได้ชั่ว แล้วละชั่ว
ประพฤติดี เปนต้น ฯ มีศิล คือรักษากายวาจาให้เรียบร้อยดีไม่มี โทษ ได้แก่
ศิล ๕ มั่นเปนนิตย์ ฯ มีจาคะ คอบริจาคสร้างมหากุศล เช่น, ทอดกฐิน ทอด
ผ้าปา เร เปนต้น ฯ มีปัญญา คือ รู้บาป ว์บุญ รู้คุณ ร้โทษ
รู้ประโยชน์ มิใช่ประโยชน์ ตลอดถึงรู้จักทาง ๓ สาย คือ ทางไปนรกได้แก่
22-
ป โทษะ ฯ ทางไปเปรต-อสุรกาย ได้แก่โลภะ ฯ ทางไปดิรัจฉาน ได้แก่โมหะ ฯ
ป ทางไปมนุษย์ ได้แก่ศีล ๕ กุศลกรรมบถ ๑๐ ฯ ทางไปสวรรค์ ได้แก่มหากุศล ๕
1 9 ๒ษ1[ดต ๓ ซี ๕
มให้ทาน พังธรรม สร้างลาวรวัตถุมโบสถ์ วิหาร ศาลาการเปรียญ โรงเรียน
) โรงพยาบาล เปนต้น ฯ ทางไปพรหม ได้แก่สมถกรรมฐาน ฯ ทางไปนิพพาน
ได้แก่วิปัสสนากรรมฐาน หรือได้แก่การเจริญสติปัฏฐาน ๕ ฯ แล้วเลือกเดินทาง
ว สายที ๕-๕-๒- ต่อไป อย่าไปเดินทางสายต่า อย่าพากันถอยหลังลงคลองอิก
เพราะเราพันมาดิแล้ว ควรจะเปนผู้มาตำไปสูง หรือมาสูงไปสูง อย่ามาตำไปตำ
หรืออย่ามาสูงไปตำ ไม่ดิเลย เกิดทังทีตายทังที่ต้องเอาดิให้ได้ !

ประโยชน์อย่างยิ่ง คือพระนิพพาน ผู้ประสงค์จะหาประโยชน์ขั้นนี้ ,
มือย่ทางเดียวเท่านั้น คือเจริญวิปัสสนากรรมฐาน ตามหลักฐานในพระไตรปิฎก .
8 คือมหาสติปัฏฐานสูตร . .
”
คุณโยมเบญจ วิรยศิริ ได้พยายามดำเนินชีวิตของตนมาในประโยชน์
) ทั้ง ๓ นี้เปนอย่างดี นับว่าเปนผู้มาดีไปดี อยู่ดิกินดี ไม่เสียที่ทีได้เกิดมาเปน
) มนุษย์พบพระพุทธศาสนา นับว่าเปนผู้ไม่ขาดทุนทั้งมาและไป มีกำใรแห่งชีวิต
ป เปนอย่างดี น้อยคนนักจักปฏิบัติได้อย่างน คุณโยมเบญจ เปนคนขยันหมั่น
) เพียรดี และเปนคนละเอียดละออดิมาก ชอบพั่งธรรมปฏิบัติธรรมเปนประจำ
ป พั่งแล้วบันทึกไว้ มีโอกาสพิมพ์แจกเปนธรรมทาน ขนาดนอนเจ็บรักษาตัวอยู่ที่
โรงพยาบาลก็ยังอุส่าห์ปฏิบัติ มีหนดตกา
มีศรัทธาดี มิศีล มิสุตะ มีจาคะ และมีปัญญาติ ควรเปนตัวอย่างแก่อนุชนรุ่น
หลังเปนอย่างดิยิง :
)
น - : "
9
5: -๏๑๕- .
น ขออำนาจแห่งบุญกุศลที่ท่านเจ้าภาพได้บำเพ็ญมา ด้วยความจงรักภักดิ
ซือสัตย์ กตัญญูกตเวทีนี้ จงดลบันดาลให้ท่านเจ้าภาพได้ประสบพบแต่อิฏฐวิบูลย์
มนูญผลอันพึงปรารถนา และขอบุญราศีนี้ จงอำนวยวิบากสมบัตให้คุณโยมเบญจ
ได้รับความสุขยิง ๆ าน[ปตาศรร ล โช๊ต์ตปรายภพนั้น ๆด้วย เทอญ.
ณิ
(พระเทพสัทธิ์มุนี) ห
พระอาจารย์ใหญ่ฝ่ายวิปัสสนาธระ
ร .
แว็
งื่
สำนักงานกลางกองการวิปัสสนาธุระ
วัดมหาธาตุ กรุงเทพมหานคร
เพเทพศกท รุน ๒๕๕ เฉสาะทีซารวมณัไขภาพ
ฟ.ศ. ๒๕๑๒
แถวหลัง ๑. สด กูรมะโรหิต ๒. เบญจ วิรยศิริ ๓. มีชัย อันอารี
๕. น.พ. ชัชวาลย์ โอสถานนท์ ๕. ร.ต. ประภาส สารชวนะกิจ
๒. เพ่ง โภชนสมบูรณ์ ซ. สำลิ สุวรรณศิริ ๕. จำรัส ฉายะพงษ์
๓. จำไม่ได้
แถวกลาง ๑. น.พ. มานิตย์ สมประสงค์ ๒. น.พ. ชิน เสร็บุตร ๓. กริช
ตุงคสวัสดิ์ ๕. น.พ. มาลา ศีตะจิตต์ ๕. เจริญ บัตตะพงษ์
๒. อาจารย์หลวงสำเร็จวรรณกิจ ๓. ตุ้ย เหล่าสุนทร ๕. เพ็ง
โสมนพันธ์ ๓. พล.ร.อ. ประชุมธรรม โมกขะเวส ๑๐. ยล สมานนท์
แถวหน้า ๑. อาจิต ไชยาคำ ๒. ธรรมนูญ ปั้นยาชีวะ ๓. น.พ.จิตต์ ต์จินดา
อ ------ สม
!
ขอไว้อาลัย
ขอไว้อาลัยคุณเบญูจ วิรยศิริ ด้วยวาเธอเปนเด็กเทพคิรินทร์ร่วมรุ่น รุน
2668 นั้น แลได้คบหามาสู่กันแต่เด็กเด็กจนเติบใหญ่ไวว่อง แลมีระยะต้องห่างกันบาง
ลางเวลา เพราะว่าการทามาหากินแลอาชีพเราแยกทางกัน แลแลวก็เวียนมาพบปะ
วิสาสะกันพรอมเพื่อนร่วมรุนอื่นอื่นที่เหลืออยู เปนต้น ในวันคลายวันเกิดของเธอ แล
ถาไต้นัดสังสรรกันนานนานครั้ง ทั้งนี้คามโอกาส และแธอมักไม่พลาคที่นั่ง เหรัญฝึกถาวา
คนเก็บเงินจ่ายเงินของรุ่นทุกครั้งทุกคราวไป ดังนี้ แลจึงเปนที่สบอัธยาศัยไว้วางใจ ,
รักใครแลนับถือซึ่งกันแลกันอย่างญาติถาฟื้นอง
ขอไว้อาลัยคุณเบสูจ วิรยคิริ ด้วยว่าเธอเปนผู้เชือกเย็นแลสุภาพเรียบรอย
.ปนผู้มีคาน้อยแลเจรจาน้อย แม่ เพื่อนเพื่อนจะชั่วจะเย้าอย่างใดถาประการใด ก็ได้
แตอมอิ้มแลอมขึ้น แลไม่เคยโตถาเถียงถาขัดคอใคร เปนตู้รับแต่ทั้งเปนถ่วนใหญ่ แต่
หากจะเปิดปากกล่าวถอยอะไรบ่าง ก็เปนเรื่องใหญ่ควรแกการหังแลเชื่อถือได แล
๓ะ ๓ ! - 2 ล .
เปนผูมีจิตตมีใจเผื่อแผโอบออมอารีย มีไมตรีแกทุกทูกคน
ขอไว้อาลัยคุณเบญจ วิรยศิริ ผูมีนิสสัยรักอิสสระ จึงไปหำการค่าขาย แส 0
โีไปได้สวยตามควรในงานการ แลจะว่าในส่วนครอบครัวแล้ว ก็เปนผู้นาครอบครัว
ชั้นดี ดูอบอูแ แลเปนสำมีหี่ดี อีกเปนหอที่คีด้วย ไม่ควรติ
ขอไว้อาลัยคุณเบญจ วิรยศิริ ทั้งทั้งที่รูคีว่า การเกิด แก เจ็บ ตาย นั่นเปน
ธรรมดา แลผู้ใดจะหลีกจะหนีไปมิพันกีตามที แลเมื่อหราบว่าเธอเจ็บไม่สบาย ก็ได้
ไปเยี่ยมไปเยียนด้วยความเสร่าใจ แลเมื่อทราบว่า เธอทิ้งกายไปจากโลกนี้แล้ว
โใจหายไม่ผ่องแผ้ว หอโนอววาเหวิแลโกกใกรก ด) โจ้ท้านีอวกห6ไมครีแล
กใคร่ แลเกิดสานึกวา เรากีจะต้องตามไปสังสรรกับเธอในอนาคตนั้นแล
! แลวา ด้วยผลบูญแลความดืทั้งหลายที่เธอได้ประพฤติแลได้ปฏิบัติตลอดมา
ในชีวิต ขอให้ส่งไปสู่สวรรค์ขึ้นหำ.
แย้==
จ 02) ณะ
! 1:
(นายตูย เหลาสูนทร )
บ ล
๓๑๒ ถนนพญาไท ราชเทวิ กรุงเทพ ฯ ๕
กก 1
เรียน กุณประยงก์ วิรยศิร ที่เการพรัก
จดหมายฉบับนี้ผมเขียนมาเพือรำลึกถึง คุณเบญจ วิรยศีรี เพื่อน
แท้และญาติที่รักซึ่งต้องจากไปอย่างไม่มีวันกลับ
ความตายเปน สิ่งที่จะต้อง ฆาพบกับเราอย่างแน่นอนในวันใดวันหนัง
และคุณเบญจก็ได้พบแล้วเมื่อวันที่ ๒๕ กันยายน ๒๕๑๐ ผมเปนน้องคุณเบญจ
เกิดทิหลังคุณเบญจ ๒๕ วัน (๒ เมษายน ๒๕๕๑) คุณเบญจเกิดก่อนและไป
ก่อน ผมยังอยู่ต่อไป และก็คงจะติดตามคุณเบญจไปในไม่ชำ เพราะผมเปนโรค
ทีคุณเบญจเปนและรักษาไม่หาย เพราะโรคนี้ไม่มีทางรักษา
ผมได้ไปเยี่ยมคุณเบญจทิโรงพยาบาลพระมงกุฎเกล้า ก่อนคุณเบญจ
จะเสียชีวิตไม่นาน และก็ไม่ได้ไปอีก เพราะผมลัมป่วยลงอิกเกือบจะเอาตัวไม่
รอต เชยจะอร กับงให้โพดเมอดต์ อ เดือนมานี้ ครั้งสุดท้ายที่ผมเห็น
คุณเบญจวันนั้น ผมเกิดความรู้สึกว่าพวกเราทีเห็นกันมาหลายสิบปี คงจะไม่ได้
เห็นกันอิกแล้ว เข้าหลักทีท่านผู้แต่งหนังสือสามกิกได้กล่าวไว้ในคำนำว่า ทุกสิง
ทุกอย่างในโลกน์ เมื่อแยกกันแล้วก็ต้องรวม เมื่อรวมกันแล้วก็ต้องแยก เราเพื่อน
ร่วมรุ่นได้มาพบกันรวมกันที่เทพศิรินทร์ รวมกันแล้วก็ต้องแยกกันไปเมื่อเรียน
จบ บางคนไปเปนนายทหารใหญ่รุงเรืองมาก. บางคนไปเปนพ่อค้า, บางคนไปทำ
ราชการ, บางคนไปเปนหมอ, บางคนไปเปนครู, บางคนไปเปนกรรมกรรถไฟ
บางคนไปเปนทูต, บางคนไปเปนนักหนังสือพิมพ์, บางคนไปเปนนักการเมือง,
ฟู แอ
%
- -
บางคนไปเปนนักประพันธ์ ฯลฯ ระหว่างที่เราแยกกันไบ่ทำมาหากินนี้ เราก์ม
โอกาสได้รวมกันเปนครงคราว ตามภัตตาคารบ้าง ตามสโมสรบ่าง โดยเฉพาะ
สโมสรนักเรียนเก่าเทพศิรินทร์ ถนนราชดำริห์ แต่เมื่อรวมกันแล้วพร้อมด้วย
คุณครูซึ่งรักเราเหมือนลูก, เราก็แยกกันไปอีก แล้วนาน ๆ ก็มารวมกันอิก.
แต่ในที่สุดเราก็มาถึงทางแยกทางสุดท้าย ซึ่งเราจะต้องแยกกันไปตาม
กรรมทิลิขิตไว้ “ไปอย่างเดียวดาย--ไปอย่างทีจะไม่กลับมาอิกเลย. เปนการสุดสิน
ของวันเวลาในชั่วชีวิตหนึ่ง ด .
ผมกับคุณเบญจได้มาพบกันทีโรงเรียนเทพศิรินทร์ เมื่อราว พฆ.ศ.
๒๕๒๐ ปีนนนำท่วมกรุงเทพ ฯ เราต้องลุยนำไปโรงเรียน คุณเบญจกับผมน่ง
อยู่โต๊ะติดๆ กัน รักใคร่ชอบพอกันมาก คุณเบญจเปนผู้มีอัธยาศัยดีเลิศ, มี่นำใจ
สูง, โอบอ้อมอารี, เงียบขวิม ไม่พูดมาก. รักเพื่อนและซือสัตย์สุจริต เปนที่ ก
เชื้อถือของเพื่อนทุกคน ไม่มีใครที่ไม่รักคุณเบญจ คุณเบญจกำหัวใจของพวก
เราไว้ทุกคน เมื่อคุณเบญจตาย หัวใจเราก็ร้องให้
ผมจากคุณเบญจไปเรียนอยู่บักกิง ๕ บี เมื่อผมกลับมา ผมก็ได้พบ
1 -คุณเบญจไม่ได้เปลี่ยนแปลงเลยในทางน้ำใจ เคยดิ
อย่างไรก็ดีอย่างนั้น ผมมีเพื่อนฝูงมาก เพื่อนบางคนสอนใช้ผมรู้จักโลกอย่างกว้าง า
ขวาง คือรู้ว่า เวลาคือพระเจ้าของการเปลี่ยนแปลง วันนี้เราเปนเพื่อนกัน อีก
ป วันหนึ่งเราอาจเปนได้เพียงคนที่เคยรู้จักกันเท่านั้น แต่คุณเบญจเปนเพื่อนทีรัก
ผมจนวันตาย ความรักของคุณเบญจสม่าเสมออยู่จนวันสุดท้าย .
[ ชีวิตของคุณเบญจไม่ใช่ชีวิตที่โลดโผน เปนชีวิตทีอยู่ในระเบียบ, ม
มีความสงบร่มเย็น คุณเบญจถิอศีล ๏ ทำวัตรเช้าคำทุกวัน. เปนผู้ไม่
ย* -

ะ6
ประมาท, อยู่ในรสของพระธรรมตลอดเวลา นี้เปนกำไรของคุณเบญจทีเข้าใจ
ชีวิตดิกว่าผม. คือเข้าใจว่า ความสูขก็คือความสงบ, ความสุขไม่ใช่ความต้องการ
ที่ไม่มีที่สิ้นสุด คนเราเกิดมาด้วยความต้องการ เพราะมันเปนกฎของธรรมชาติที่
มนุษย์จะอยู่ด้วยความต้องการ เพื่อให้ชีวิตได้รอดอยู เพื่อใช้มีการสืบพันธ์ เพื่อ
ให้ชาติมนุษย์ไม่สูญสลาย แต่ความต้องการนี้ไม่ควรเปนความต้องการที่หาขอบ
เขตไม่ได้ เพราะความต้องการที่หาขอบเขตไม่ได้ ไม่ใช่ความสุข แต่เปนความ
) วุ่นวาย. โลกวุ่นวายอยู่ทุกวันน ก็เพราะมนุษย์ต้องการมากไป, ไม่รู้จักพอ.
0 ในเมืองไทย . . . ในกรุงเทพ ฯ พระนครใหญ่ . ...เราพบความต้องการ ท์ไม่มี
๋ ความสิ้นสุดของมนุษย์เปนอันมาก. ความทุจริตนานาประการตลอดจนคอร์รับชัน
! ฉ้อราษฎร์บังหลวง ก็เกิดมาจากความต้องการที่กว้างใหญ่ไพศาลน์. เรากำลังรบ
อยู่กับความต้องการทีไม่มีความพอดี. ๊:
แต่คุณเบญจ วิรยศิริ เปนผู้มีจิตใจประเสริฐ เพราะมีความต้องการ
อันจำกัด คุณเบญจครองชีวิตด้วยความรู้จักพอ ไม่มีความต้องการอันใดที่เกิน
ขอบเขตของความพอดิ เพราะเหตุนี้ คุณเบญจจึงเปนผู้ทีอยู่ในความสงบ และมี
ความสุขความร่มเย็นจนถึงวาระสุดท้ายของชีวิต. ี
ผมคิดถึงคุณเบญจผู้มีน้าใจดีต่อผม ผมอยากมีชีวิตที่ร่มเย็นอย่างคุณ-
เบญจบ้าง แต่คงจะมีหวังน้อย เพราะผมหน้ตั๋วเองไม่ได้. ผมยังอยู่กับโลก-ยังอยู
กับความวุ่นวายของโลก ยังหนีความรับผิดชอบต่อโลกไม่พัน ผมยังอยู่ในความ
หลง -- คือหลงว่าโลกควรจะดกว่านี้ มนุษย์ที่ศิวิลัยข์แล้วควรจะดิกว่านี้. ผมคิด
ว่าผมกำลังหลงผิด และกำลังผิดหวัง. ผมควรจะเข้าใจว่าเราอยู่กันด้วยกรรม
กรรมเปนผู้บันดาลใช้เกิดความทุกข์, ไม่ใชให้เกดความสุข, เพราะความสุขเปน
ได้แต่ภาพลวงตา. เปนได้เพียงชนวนที่จะนำไปสู่ความประมาทอันเปนความทุกข์
ในทีสุด ความสุขความสงบของชาติมนุษย์จะยังมีไม่ได้ เพราะมนุษย์ยังเปนทาส
ของความต่องการ, ยังอยู่กับความหลอกลวงของชีวิต, ยังอยู่กับตัวเองทีทำให้ตัวเอง
เปนทาสของตัวเอง. ตั๋วเองของเรายังไม่มีอิสรภาพ. เมื่อไม่มีอสรภาพ. เสรีภาพ
ก็มีไม่ได้. เมื่อเสรีภาพไม่มี, เราก็จะต้องเปนทาสของตัวเองอยู่เช่นนี้. และ
เมื่อเราตายแล้ว เราก็จะต้องเปนทาสของกรรมต่อไปอีก
ผมพบคุณเบญจทิไร กลับบ้านก็นงลงคิดว่า ทำอย่างไร ผมจึงจะมีชีวิต
ทีสงบเงียบร่มเย็นอย่างคุณเบญจัได้บ้าง, ๒๒ ขี่ในโลกนี้ผมไม่เคยได้พบความร่มเย็น.
กรรมเก่าทำให้ความต้องการของผมไม่มีขอบเขต ผมต้องการเห็นเมืองไทยรุ่งเรือง
ร่มรืนสมเปนเมืองของพระ, แต่จนแล้วจนรอด ก็ไม่ได้เห็น
คุณเบญจได้จากไปแล้วจากความวุ่นวายของเมืองไทยไปสู่ความสงบ. คุณ
เบญจเปนคนรักสงบ.ผมเชือว่าในโลกใหม่ ชีวิตใหม่ คุณเบญจก็จะต้องพบความสงบ.
ขอให้คุณเบญจไปดิ
ว ลด กรมะโรหต ! . ซิ
เปนการสูญเสียยิ่งใหญ่อีกครั้งหนึ่งของชีวิตยมในการจากไปของ พี่เวญจ วิรยศึร
ผูซึ่งมิพระคุณเหลือลนจนไมอาจกลาวโดยละเอียดสมใจไค
จำได้มันและยังในหัวใจอย่างมิรลืมว่า ที่ได้อุปการะเกื้อหนุนมาตั้งแต่เปนนักเรียน-
นายร้อยจนจบออกรับราชการ เปนนายทหาร ไมแตเหียงเท่านั้น ที่ยังได้ดูแลช่วยเหลือตลอดมา
ด้วยการให้ทุกสิ่งทุกอย่างเพื่อให้น้อง ๆ ของที่สาวของยมทุก ๆ คนได้มีภาวะความเปนอยู่อย่าง -
ปกติสุขเท่าที่ที่สามารถจะช่วยเหลือได้โดยสมาเสมอตราบจนที่ได้จากพวกยมไป
เราถือวาม่อและแม่เปนบุพการี ยซึ่งมีพระกุณลนเหลือของบุตร เมื่อยมลิ้นพอและ
แมไปแล้ว ยมและน้อง ๆ ทุกคนก็ยึกที่ทั้งสองเปรียบเสมือนบุพการีแทน ฉะนั้นการจากไปของ
ที่เบพจ ฯ จึงเปนการสุญลิ้นทอไปอีกครั้งหนึ่ง และก็จะเปนรายสุดท้ายสำหรับพวกยม
หา เศ แคก็ยังมีจิคใจเว้มแข็งอยู .
เซ้นเดิมซึ่งปรากฏเห็นเคนชัคอยูบนใบหน้า และความที่พคมันในพระศาสนายยางไม่เลื่อมคลาย
แปกนเกงไปการร«เกลีซดโต ไปไหบฬาเหนไกญากยนกถัง ใก้บันทีพราสองินีตภาวนาในบท
ทำวัตร์เซ้าและค่าด้วยน้าเสียงเจื้อยแจ้วชัดถ้อยชัคคำ และไม่ยดพลาดแม้แค่น้อย ยู้ใคที่ได้ยิน
[กางแกวระ ไป กกคเด้วคมาค์ซัสคนไขฟี่เข็นกับพาข์
ที่หมดทุกข์ในโลกมนุษย์ไปแล้วโดยสิ้นเชิง เหลือทิ้งไว้แคความโศกเศร้าและอาลัย .
อยางมิรูลืมให้กับยมและน้อง ๆ ซึ่งก็เชื่อมั่นวา คุณความคีของที่ที่ได้ประกอบมาตั้งแต่ค้นจนวาระ
สุดท้ายจักเปนยลสนองให้ที่ที่รักและเคารพได้เสวยสุขในสัมปรายภหคลอดไป.
ง พูล.ท. 7ๆ -
ุ (ประเสริฐ ธรรมศิริ)
แมทัพภาคที ๑
ต มกราคม ๒๕๑ต
พ่อของลูก
คุณพ่อจากคุณแม่และลูกๆไปด้วยอาการสงบ ในเช้าของวันจันทร์ที๒๕
กันยายน พ.ศ. ๒๕๑๒ หลังจากนำส่งโรงพยาบาลพระมงกุฎเกล้าในห้อง ซีซี.ยู.
ได้เพียง ๒ ชั่วโมงกับ ๑๕ นาทีเท่านั้น คุณพ่ออยู่กับแพทย์พยาบาลและหมอ
ไพบูลย์ เดชะไกศยะ คุณแม่ยังมาไม่ทันเห็นใจคุณพ่อแม้ลูกๆ จะได้อยู่ทิโรงพยา-
บาลพร้อมกันหมดทุกคน แต่ลูกก็อยุ่นอกห้องไม่ได้เห็นใจคุณพ่อเปนครังสุดท้าย
เช่นเดียวกับคุณแม่จนคุณแม่เสียใจอยู่จนทุกวันนี้ว่า ได้เผ้าพยาบาลคุณพ่อมา
ตลอดเวลา ถึงเวลาคุณพ่อจะจากลูกจากคุณแม่ไป ไม่มีใครได้เห็นใจคุณพ่อเปน
ครั้งสุดท้ายเลย คุณพ่อป่วยเส้นโลหิตในสมองตีบ ปรากฏอาการของอัมพาต
ทังแถบซ้าย ทำให้ไม่สามารถช่วยตัวเองได้ตั้งแต่เดือนพฤศจิกายน ๒๕๑๕ เมื่อเปน
ใหม่ ๆ เข้าใจว่าคงจะรักษาหายเดินได้เหมือนทีเปนครั้งแรก เมื่อ พ.ศ. ๒๕๑๑
เมื่อรักษาตัวหลายเดือนเข้ายังไม่มีที่ท่าว่าจะหายเดินได้เหมือนเดิม ก็ทำให้คุณพ่อ
เริ่มคิดว่า ท่านเปนภาระให้คุณแม่และลูกๆ แต่ลูกไม่คิดเช่นนั้นเลย คุณแม่ได้
เผ่าปลอบใจคุณพ่ออยู่เสมอๆ ว่า ถึงแม้คุณพ่อจะช่วยตัวเองไม่ได้ลูกๆ และคุณแม่
จะเปนแขนขาแทนให้คุณพ่อทังหมด ขอให้คุณพ่อทำใจให้สบายเพื่อมีชีวิตอยู่ได้
นานสำหรับเปนที่พึ่งทางใจอันอบอุ่นของคุณแม่ แต่การมีโรคหัวใจแทรกซ้อนอยู่
เปนประจำ และเริ่มหอบมากน้าท่วมปอดหัวใจวายโดยเฉียบพลัน คุณพ่อถึง
แก่กรรมเพียงห่างจากคุณแม่และลูกเพียงสองชั่วโมงเท่านั่น
คุณพ่อของลูกพันจากความทรมานแล้ว คุณแม่และลูกก็ได้พยายาม
เตรียมใจไว้ว่า สักวันหนึ่งเราจะต้องพบกับความทุกข์มหันต์ที่ต้องสูญเสียสิ่งมีคำที
เรารักดังชีวิตจะเปนใครคนใดคนหนึ่งก็ได้ เมื่อถึงวันนั้นจริงๆ แล้วจึงเข้าใจคำว่า
.
เ
๒
ทุกข์มหันต์ ดังที่คุณแม่พูุด เพราะเมื่อคุณ1่คุณย่า คุณตาคุณยายถึงแก่กรรม
ความทุกข์ทั้งหมดอยู่กับบิดามารดาของเราห์บ้านำอาว์ของเรา ชันหลานจึงไม่รู้ส
ถึงความอาลัยรักลิกซึ้ง เมื่อใดไต้กับตัวเองแล้วจึงจะเข้าใจดังเช่นที่ลูกเข้าใจอยู่ใ
วันทีคุณพ่อจากไปเปนครั้งแรก และจะจากเปนครั้งที่สองในวันนี้แล้ว
คุณพ่ออบรมส่งสอนลูกและหลาน โดยอาศัยหลักเมตตาคุณ สอนให้
ประมาณตน ให้นอบน้อมผู้ใหญ่ ให้รักเคารพกตัญญูคุณลุงคุณบ้าคุณอาว์คุณหำ ๊
เช่นบิดามารดาเหมือนกัน จะใช้จ่ายให้ประหยัด เลือกใช้จ่ายแต่สิ่งทีจำเปนก่อน
คุณพ่อได้ปฏิบัติให้ลูกเห็นเปนตัวอย่างอยู่เสมอ ทำสิ่งใดเปนระเบียบ ไม่ประมาท
นอกจากเตรียมตัวไว้สำหรับการเจ็บป่วยแล้วยังเตรียมสำหรับการกุศลด้วย ทังน
เพราะคุณพ่อเปนผู้ไม่ปร่ะมาทในวัย ในโลก และในธรรม เ
เมื่อคุณพ่อยังนอนป่วยอยู่ปรารภกับคุณแม่และลูกถึงการบำเพ็ญกุศลเมืง า
ถึงวันตายของคุณงู่คุณย่า คุณตาคุณยาย ขอให้ลูกช่วยกันรับภาระด้วย "ถ้าแม่
ตายไปอิกคน จะลิมกันหมด” ตามปกติคุณแม่จะเปนธุระเตรียมจัดของสำหรัง
ทำบุญถวายสังฆทานอุทิศคุณ1ูคุณย่า คุณตาคุณยาย ให้คุณพ่อถวายเองเปน
ประจำทุกบีมิได้ขาด คุณแม่บอกจะไม่มีวันลืมวันที่ ๕ เมษายน วันที่ ๒ กันยาย1
วันที่ ๒๕ กันยายน พ.ศ. ๒๕๑๒ และวันที่ ๕, ๒๓, ๒๕ มีนาคม ของทกป
จำฝั่งใจ ตั้งแต่วันที่คุณพ่อจากลูกไปคุณแม่ทำบุญถวายสังฆทานอุทิศให้คุณฟ )

ทุกวันจันทร์ ทุกวันที่ ๒๕ ไม่ขาด จนถึงเช้าวันนี้ ซึ่งเปนวันที่คุณพ่อจะจากลูกไก
เปนครังสุดท้ายก็ยังได้ถวายสังฆทานให้คุณพ่อ ขอใช้กุศลทั้งหลายทีคุณพ่อก
คุณแม่ได้บำเพ็ญร่วมกันมา รวมทั้งของญาติมิตร และลูกๆ ทีได้บำเพ็ญอุทค์!
คุณพ่อ ขอให้คุณพ่อได้รับสู่สคติภพยิ่งขั้น เทอญ
จากลูก ๆ
ข มกราคม ๑ซ
ว“องวมห้อ ก
ย๐๑ ขัง ๑๑3 2ย3 / จอทุม
ญิ๐วก กล /๕: ครัด๑ - /8๏
อพ เซก ๆ๐ อะ รจ๊ะ 9ค “ง 0
ภ0งจาม/ยอ สริข ส๓ล๑ /ดงัฒ.
ก ๕ 60 0 29/7
6
- ล โฮไผซ่ ่ เ
๕ ฝุ
การเจบบวย
เริ่มปวยโรคเบาหวาน เมื่อ พ.ศ. ๒๕๓๒ รึบปรึกษาแพทย์รับการรักษา
และควบคุมฉาหาร จนสามารถคุมน้าตาลในเลือดได้ในระยะต่อมา ไม่เคยมีโรค 0]
แทรกซ้อนแต่อย่างใด โรคแทรกซ้อน วันทิ ๓ มกราคม ๒๕๑๑ รู้สึกเคืองนัยตา .
มาก ไปให้หมอทวิศักดิ์ จุลวัจนะตรวจ หมอว่าเปนต้อเนื้อ ต้องรอสักระยะหนึ่ง
จึงจะผ่าได้ ให้ยามาบ้ายมาหยอดก็ค่อยยังชั่วไป วันที่ ๑๑ มกราคม ๒๕๑๑
เวลา ๑ซ.๐๐ น. เริ่มชาทิแขนขาด้านซ้าย นายแพทย์สุรพล ครุธเวโช แพทย์
[ ประจำกรมทหารราบท็ ๑ รักษาพระองค์ มาตรวจฉีดยา ๒ เข็ม ขอให้นอน
ป พักผ่อนมาก ๆ รุ่งข้นมาตรวจฉีดยาให้อีก ๒ เข็ม แนะนำให้เข้าพักผ่อนรักษาตัว
ในโรงพยาบาล (หมอสุรพลเตรียมตัวไปเกาหลิ) ติดต่อโรงพยาบาลอยู่ ๒ วันจึง
ได้ “ธนรัชต์ ๓7 ติกอายุรกรรมโรงพยาบาลพระมงกุฎเกล้า เมื่อวันที่ ๑๕
มกราคม ๒๕๑๑ นายแพทย์ไพบูลย์ เดชะไกศยะ เปนเจ้าของไข้ ผลวินิจฉัยของ
ป แพทย์ว่า เส้นโลหิตในสมองติบ รักษาตัวอยู่ในโรงพยาบาลถึงวันที่ ๑๕กุมภาพันธ์
๒๕๑๑ แพทย์อนุญาตใช้กลับบ้านใต้ ต่อมาอีกสามเดือนหมอทวีศักดิ์ จุลวัจนะ.
จึงผ่าต้อเนื้อทินัยตาข้างขวาให้ เมื่อรักษาหายแล้ว หมอสั่งให้ไปเช็คนัยตาปี่ละ
ครั้ง วันที่ ๑๐ กุมภาพันธ์ ๒๕๑๓ เข้าโรงพยาบาลพระมงกุฎเกล้าเปนครังที ๒
เนื่องจากมือาการเจ็บต้นแขนซ้ายถึงชายโครง น้าตาลในเลือดสูง ความดันเลือด
ปกติ นายแพทย์ไพบูลย์ เดชะไกศยะ นายแพทย์เพิ่มสวัสดิ ทินกร ณ อยุธยา
นายแพทย์สมมาตย์ สมรภูมิพิชิต เปนเจ้าของไข้ เช็คหัวใจทุกวัน น้าตาลใน
เลือดลด แต่ความดันเลือดสูงขึ้น , แพทย์ให้นอนพักมาก ๆ ให้กลับบ้านได้ใน
วันที่ ๒๓ กุมภาพันธ์ ไ๒๕๑๓ .
[ +๊ ส น


า"
วันที่ ๑« เมษายน ๒๕๑๓ เวลา ๒๑.๐๐ น. มือาการเจ็บหน้าอก ให้
อมยา ๒๓ ครั้งพอบรรเทาไป เวลา ๒๓.๐๐ น. เริ่มหอบ โทรศัพท์ตามหมอ
เพิ่มสวัสดิ์ ที่บ้านไม่ได้ ตามนายแพทย์พูนพิศ อมาตยกุล มาตรวจหมอบอกต้อง
รอให้หมอเพิ่มสวัสดิสั่งก่อน จึงครังนี้ จึงติดต่อโทรศัพท์หมอเพิ่มสวัสดิได้จึงให้
หมอทั้งสองหารือกันเพื่อบำบัดอาการต่อไป หมอเพิ่มสวัสดิว่าควรให้คุณพ่อ
นอนนึงๆ และกำลังออกจากอาคารทินกรที่ถนนสุรวงศ์มาถึงบ้านภายใน ๒๕ นาที
เท่านั่น รุ่งขึ้นหมอให้นำส่งโรงพยาบาลพระมงกุฎ ฯ ห้อง ซี.ชีย. นายแพทย์พบ
ความผิดปกติบนกร้าฟหัวใจ นายแพทย์เพิ่มสวัสดิ์ ฝากใหช้อยู่ในความดูแลของ
., นายแพทย์อิศรา สุขุมาลจันทร์ (แพทย์ผู้เชียวชาญทางโรคหัวใจ) ระหว่างนี้
ให้อ๊อกซิเยนและอยู่ในเครื่องตรวจหัวใจตลอดเวลา กลับบ้านวันที่ ๒๓ เมษายน
ื ๒๕๑๓ ความดันเลือดปกติ น้าตาลในเลือดเหลือ ๑๓๐
วันที่ ๕ มิถุนายน ๒๕๑๓ เปนไข้หวัด ตอนดิกแน่นเจ็บหน้าอก
อมยาแล้วค่อยยังชั่วขึ้น รุ่งขึ้นนำส่งโรงพยาบาล เมื่อตรวจแล้วใช้อยู่ห้อง ซึ.ซี.ย.
อิก ๓ วันจึงกลับบ้านได้ (ระหว่างนี้หมอเพิ่มสวัสด์ไปราชการนครศรีธรรมราช)
๑๒ มกราคม ๒๕๑๕ มือาการเหนือย หอบ และเจ็บหน้าอกมาก ตามหมอ
เพิ่มสวัสด์ทางโทรศัพท์ หมอริบมาทันที่ มือาการของโรคหัวใจ หมอจฉีดยา
ให้แล้วเผ้าดูอาการอยู่จนดิกจึงกลับ นัดให้ส่งโรงพยาบาลในวันรุ่งขึ้น
วันที่ ๑๓ มกราคม ๒๕๑๕ เข้าโรงพยาบาลพระมงกุฎเกล้า จนถึงวันที
๑๒ กุมภาพันธ์๒๕๑๕ จึงกลับบ่าน (หมอไพบูลย์ เดชะไกศยะยังไม่กลับจากเกาหลิ)
วันที่ ๑๒ พฤศจิกายน เริ่มมีอาเจียนตั้งแต่เช้า ถึงสายและบ่ายหลาย
ครั้ง รับประทานยาแก้อาเจียนแล้ว ยังอ่อนเพลียมาก รายงานให้หมอเพิ่มสวัสดิ์
ทราบแล้ว หมอให้รีบนำส่งโรงพยาบาลในวันรุ่งขึ้นที่ ๑๓ พฤศจิกายน ๒๕๑๕
เ
.
.

-โ๒๕- . !
เพื่อให้น้าเกลือ จนได้รับการรักษาพยาบาลแข็งแรงขึ้นเดินได้รอบตึก“ธนรัชต์ ๓”
จึงขออนุญาตหมอเพิ่มสวัสดิ์กลับบ้าน แต่หมอขอให้อยู่ต่อไปอีกสองสามวันเพื่อ .
เช็คหัวใจและสมองอีกครั้ง ๑ “จึงลิกายกลิบบ้านในวันอังคารที ๒๑ พฤศจิกายน
แต่ยังไม่ทันที่จะถึงวันกำทยดตลัก ล ซิซีศิดันกท ๑. เว อ นข 1 .
รับประทานอาหารอยู่ บอกลูก ๆ ว่าปวดร้าวนัยตาช้างขวาไปทั้งแถบ ลูก ๆ ได้
ช่วยกันพยุงใช้ยืนขึ้นก่อนจึงสังเกตุเห็นว่าขาซ้ายไม่มีกำลังยกขนได้ ต้องช่วยกัน .
อุ้มขึ้นบนเตียงนอน แล้วรีบตามหมอทันที บังเอิญวันนั้นหมอเพิ่มสวัสดิ์เปน
แพทย์เวร พยาบาลจึงช่วยตามได้เร็วรีบมาช่วยบำบัดแล้วตามหมอไพบูลย์มาจาก -
บ่าน เรียกว่าได้รับการรักษาพยาบาลทันเวลาหุกประการด้วยความเลาใจใส่ของ .
หมอไพบูลย์ หมอเพิ่มสวัสดิ์ หมอสุรพล ผลวิจัยของแพทย์คือเส้นโลหิตในสมอง ว
ติบเปนครั้งที่สอง อบุกนีรีนครักากนกส ขืนเกา
บี่มาแล้ว แต่ครั้งหลังนี้ ไม่เหมือนครั้งแรกเพราะมีโรคหัวใจแทรก รักษาตัวอยู่ใ )
โรงพยาบาลจนลึงวันที่ โต๓ พฤษภาคม ๒๕๑๒ จึงกลับบ้าน คืนวันที่ .
กันยายน ๒๒๕๑๒ บนเจ็บบริเวณใต้แขนซ้ายและหน้าอก ให้ยาตามหมอสั่งแ ว !
หลับได้วว ราติแกตา ก 6 จา ม
หลลสังอีกครัง แค่ดต์ซึเคลอ จ บกสวสดิ์ไม่ได้ )
) หมอพูนพิศมาช่วยให้ติดต่อห้องหัวใจโรงพยาบาล เสซี่ซี่ องหัวใจแนะป
ฉิดยากับหมอพูนพิศแล้วให้นำส่งโรงพยาบาล สื้อก็ซ้อยาเวลา ๑.๐๐ น ซอ
จึงเตรียมนำส่งโรงพยาบาล เมื่อเวลา ป้ย์. พร้อมลูก ๆ เทก บาห้อง
ว ซึ.ซี.ยู. หมอไพบูลย์มาคอยอยู่ด้วย แล้วหมอได้ช่วยอย่างดีที่สุด เนื่องจาก กลึงน
โรงพยาบาลช้านจึงท่วมปอกหัวใจวายโดยเบียบหลัน เวลา ชล๕ นาฬิกา, ของ
วันจันทร์ที่ ๒๕ กันยายน ๒๕๑๒ “ก ห .