โคลงนิราสกรุงเก่า หลวงจักรปาณี (ฤกษ์)
/*ก*/คำอธิบาย
โคลงนิราสกรุงเก่าที่พิมพ์ในสมุดเล่มนี้ ได้ความในโคลงบทที่ ๒๓๒ ว่า มหาฤกษ์ เป็นผู้แต่ง และในโคลงบทที่ ๑๘๒ เล่าประวัติไว้ว่า เมื่อเด็กเป็นนักเรียนอยู่วัดเชิงท่า แขวงเมืองกรุงเก่า ครั้นเติบโตขึ้น จึงลงมาอยู่กรุงเทพ ฯ และได้เข้ารับราชการ ไม่สู้มีเวลากลับไปเยี่ยมเยียน ดั่งนี้จึงรู้ได้ว่า มหาฤกษ์ผู้ที่แต่งโคลงนิราสกรุงเก่า เป็นคนเดียวกับมหาฤกษ์ชาวกรุงเก่า ซึ่งเป็นผู้มีชื่อเสียงว่าแต่งกลอนดี เมื่อในรัชชกาลที่ ๔ อยู่ต่อมาจนในรัชชกาลที่ ๕ ได้รับราชการเป็นที่หมื่นพากยโวหาร แล้วเป็นหลวงจักรปาณี ในกรมลูกขุน
หนังสือที่มหาฤกษ์แต่งไว้ ส่วนมากเป็นนิราสกลอนแปด ที่แต่งเป็นโคลงก็มีแต่โคลงรามเกียรติเท่านั้น เพิ่งจะมาปรากฏขึ้นครั้งนี้ ว่ามหาฤกษ์ ได้แต่งโคลงนิราสไว้เรื่องหนึ่ง คือ นิราสกรุงเก่า นับว่าได้มีโอกาสรักษาเรื่องของกวีที่มีชื่อเสียงสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ไว้ไม่ให้สูญได้อีกเรื่องหนึ่ง
พิจารณาโวหารการประพันธ์ของมหาฤกษ์ที่ปรากฏในโคลงนิราสกรุงเก่า รู้สึกว่ามหาฤกษ์ไม่ถนัดแต่การแต่งกลอนแปดอย่างเดียว ยังสามารถแต่งโคลงซึ่งจัดเข้าในชั้น/*ข*/เยี่ยมได้ผู้หนึ่ง การแต่งเป็นไปในทำนองเดียวกับโคลงนิราสนรินทร์ บางบทก็คล้ายคลึงใกล้กันมาก จะถือว่าเอาอย่างมาจากนิราสนรินทร์ก็ได้ แต่การเอาอย่างกันนี้ ว่าทางคติของกวีโบราณ ไม่ถือว่าแปลก เพราะสมัยก่อนเขานิยมกันเช่นนั้น ถึงโคลงนิราสนรินทร์เอง ก็ได้แบบอย่างและความคิดในบางตอนไปจากโคลงกำศรวญของศรีปราชญ์อีกต่อหนึ่ง ข้อสำคัญของการแต่งอยู่ที่รู้จักร้อยกรองคำพูดให้ไพเราะเหมาะเจาะ ทำให้เกิดความรู้สึกขึ้นในใจของผู้อ่านตามที่ผู้ร้อยกรองได้มุ่งหมายไว้ ไม่ว่าความที่แต่งจะต้องเป็นเรื่องที่คิดขึ้นเองหรือไม่ โคลงนิราสกรุงเก่าในบางบทมีสำนวนโวหารโลดโผนมาก เห็นจะแต่งในวัยคะนอง เพราะในบทสุดท้ายของเรื่องนี้ ว่าแต่งเมื่อจุลศักราช ๑๒๒๓ เป็นเวลาที่แต่งไว้ก่อนนิราสปถวีถึง ๑๔ ปี และในกระบวนนิราสกลอนแปดที่มหาฤกษ์แต่งไว้ สำนวนในนิราสปถวีไม่สู้โลดโผน แสดงว่ามหาฤกษ์แต่งเมื่อมีอายุมากขึ้นแล้ว ส่วนสำนวนในนิราสพระปฐมโลดโผนมาก เห็นได้ว่าแต่งในเวลาที่ยังมีคะนองอยู่ และถ้าจะมาเปรียบเทียบกับสำนวนในโคลงนิราสกรุงเก่าเล่มนี้ ก็พอปานๆกัน คงจะแต่งในสมัยใกล้ ๆ กันนั่นเอง และการที่แต่งไปในทำนองโลดโผน แม้จะมีความในบางโคลงเป็นการไม่สุภาพ/*ค*/อยู่บ้างก็ดี แต่ศิลปแห่งการประพันธ์งดงามดีพอที่จะลบล้างความน่าเกลียดอันมีอยู่บ้างในบางโคลงได้
ต่อไปนี้เป็นประวัติของมหาฤกษ์ ซึ่งสมเด็จพระเจ้าบรมวงศเธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงนิพนธ์ไว้
“มหาฤกษ์เป็นชาวกรุงเก่า อยู่แพหน้าวัดเชิงท่า ในคลองเมือง เห็นจะเป็นกำพร้ามาแต่ยังเยาว์ จึงกล่าวไว้ในนิราสปถวีว่า พระวินัยธร อยู่วัดพนัญเชิง ขอป้ามาเลี้ยงไว้แต่ยังเล็ก แต่อยู่ไม่นาน ไม่ทันจะได้เล่าเรียนอะไร ป้าก็มาลาเอากลับไปฝากพระวินัยธรรม วัดเชิงท่า ตรงหน้าบ้านของตน มหาฤกษ์เล่าเรียนอักขรสมัยอยู่ในสำนักนี้จนบวชเป็นสามเณร เห็นจะได้เรียนภาษาบาลีบ้างแล้ว เพราะปรากฏในนิราสว่า พระวินัยธรรมเป็นผู้มีปรีชาสอนหนังสือดีนัก ทำนองอาจารย์จะเห็นว่ามีเชาว์ดี จึงพาลงมาฝากไว้ที่วัดสุทัศน์ ได้เล่าเรียนอยู่ในสำนักสมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (อู่) สังเกตตามคำที่กล่าวไว้ในหนังสือนิราส ดูเหมือนจะได้เข้าแปลพระปริยัติธรรม ได้เป็นเปรียญแต่เป็นสามเณรและอุปสมบทอยู่ที่วัดสุทัศน์ กล่าวกันว่าเป็นเปรียญ ๔ ประโยค อุปสมบทอยู่ตลอดรัชชกาลที่ ๓ ถึงรัชชกาลที่ ๔ จึงลาสิกขา สังกัดอยู่ในกรมพระอาลักษณ์ แต่ยังมิได้รับหน้าที่ราชการเป็นชิ้นเป็นอัน อยูข้างจะร่อนเร่ จะได้ภรรยา/*ฆ*/หรืออาศัยผู้ใดอยู่ที่บ้านแถวคุกใหม่เดี๋ยวนี้ ไม่ปรากฏ เห็นจะเป็นในตอนที่สึกแล้วไม่นาน มหาฤกษ์ไปไหว้พระปฐมจึงแต่งนิราสพระปฐมเรื่องหนึ่งเป็นเรื่องแรก สังเกตดูข้อความที่พรรณนาในนิราสนั้น รู้ได้ว่าสึกแล้วไม่นานนัก เพราะยังใช้เด็กวัด (เห็นจะที่เคยเป็นศิษย์) ให้แจวเรือ และยังมีตาด้วงวัด ๆ อะไรไปด้วยอีกคน ๑ ทั้งข้อความที่พรรณนาในเชิงสังวาส ก็มีออกนามผู้หญิงที่เกี่ยวข้องกันอยู่หลายคน ดูเหมือนยังจะเที่ยวจับจดอยู่ ทั้งสำนวนโวหารที่แต่งในนิราสพระปฐมนั้น ยังมีคะนองมาก เห็นจะยังไม่มีภรรยาเป็นหลักฐาน ในตอนนั้นได้บอกหนังสืออยู่ที่โรงทานด้วย ต่อมาอีก เห็นจะหลายปี มหาฤกษ์ ได้รับราชการประจำตำแหน่งแล้ว แต่ยังไม่มียศศักดิ์ เห็นจะตั้งหลักฐานได้แล้ว ขึ้นไปรับป้าผู้เคยอุปการะที่กรุงเก่า จึ่งแต่งนิราสทวาราวดีเป็นเรื่องที่ ๒ ครั้นต่อมา มหาฤกษ์มีอายุมากขึ้น ไปนมัสการพระฉายเมื่อปีชวด จ.ศ. ๑๒๓๗ พ.ศ. ๒๔๑๘ จึงแต่งนิราสพระปถวีอีกเรื่อง ๑ เป็นเรื่องที่ ๓ แต่เมื่อแต่งนิราสเรื่องนี้จะได้เป็นหมื่นพากยโวหารแล้วหรือยังไม่แน่ เข้าใจว่าได้เป็นแล้ว เพราะนิราสที่แต่งมาก่อนแล้วบอกชื่อตัวทั้ง ๒ เรื่อง มาในเรื่องหลังนี้ชื่อหายไป และดูวางกิริยาท่าทางพากภูมิ เมื่อกล่าวถึงคนใช้ พูดว่า “บ่าว” หลายคำ แลใกล้กับเวลา/*ง*/ที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ ให้ซ่อมวัดพระแก้วในรัชชกาลที่ ๕ ซึ่งปรากฏว่าหมื่นพากยโวหาร ฤกษ์ ได้แต่งโคลงห้องรามเกียรติด้วย
“นอกจากนิราสที่มหาฤกษ์แต่ง ๓ เรื่องนี้ ยังมีหนังสือที่มหาฤกษ์แต่งทูลเกล้า ฯ ถวายในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวอีก ๒ เรื่อง คือเสภาเรื่องอาบูหะซันเรื่อง ๑ โคลงรามเกียรติห้อง ๔๔ ตอนเบญกายแปลง กับห้องที่ ๑๓๘ ตอนหณุมานหักด่านท้าวจักรวรรดิเมืองมลิวัน แลโคลงประจำภาพนิลนนท์ เบญกาย ผีเสื้อสมุทร ภายหลังมหาฤกษ์ได้เลื่อนที่เป็นหลวงจักรปาณี ในกรมลูกขุน แต่เห็นจะไม่นานเท่าใดก็ถึงแก่กรรม ประวัติของมหาฤกษ์มีเรื่องดังกล่าวมา.”
กองศิลปวิทยาการ
กรมศิลปากร วันที่ ๑๒ ตุลาคม พ.ศ. ๒๔๗๘
/*1*/นิราสกรุงเก่า
ร่าย๏ ศรีศรีสวัสดิมงคล
วิมลมิ่งเมืองสยาม
งามเงื่อนเกื่อนทิพย์ฟ้า
จรรโลงหล้าเลืองชม
ปานสวยมภูวนารถ
เตรียกไกรลาศคีรี
เป็นศรีอยุทธ์ยยาวโยชน์
เพราะเพื่อโพธิ์ใบบุญ
ละคึกขุนขี่เกล้า
เจ้าเศวตกุญชรไชย
ยศเกรียงไกรเกรียรติคคึก
เดชพรรฦกเลื่องหล้า
เฟื่องฟุ้งฟ้าฟอดดิน
ฝึกพิริยพฤนท์ห้าวหาญ
ผลาญเสี้ยนเศิกชรบาบ
ขุนเข็ญคาบข่าวขาม
หวามหวูกลัวทท้าว
น้าวเอาเมืองมาออก
ดอกไม้เงินทองถวาย
ผายสีมากว่ากว้าง
มลังโศกให้สุข
ดับกลิยุคให้เย็น
เผด็จเข็ญให้ขาด
ประชาราษฎร์สำราญ
มวญมหุรการเกริกไกร
ไชย ๆ ชรเลืองหล้า
ยศยิ่งยศเจ้าฟ้า
เฟื่องไท้ใดเทียม ท่านแฮ ฯ
/*2*/๑๏ อยุทธยายศโอ่อ้าง
อวดสวรรค์ เล่นฤๅ
ฤๅพระอิศวรสรร
เศกด้าว
ฤๅฤทธิบุญบรรพ์
บรมราช รังฤๅ
สรรพ์สนุกนิสมบัติท้าว
เทพไท้ใดเสมอ ฯ
๒๏ อารามอร่ามท้อง
ธราดล
ไตรรัตน์เรืองสากล
ก่ำหล้า
นำสัตว์สู่สถล
ทิพยโมกข์ เมืองเอย
เจอดแจ่มใจดินฟ้า
เฟื่องฟื้นฝึกบุญ ฯ
๓๏ พุทธรูปพระก่องแก้ว
มรกต
สฐิตราชอารามพรต
เพริศแพร้ว
โปรดสรรพสัตว์ทศ
ทิศนบ เนืองเอย
ครองพิภพเย็นแผ้ว
อยู่เพี้ยงพุทธองค์ ฯ
๔๏ ปราสาทแซงยอดแพร้ว
พรายฉาย
กนกรัตนโสมสาย
สุกพริ้ม
ฉลุเฉลาเมลืองลาย
เลงโลด ลิ่วแฮ
เล่ห์จะล่องฟ้ายิ้ม
เยี่ยมเย้ยเวชยันต์ ฯ
/*3*/๕๏ ควรยอวรยศเจ้า
จอมพงศ์
เห็นแม่นมุนิวงศ์
แว่นรู้
รอยเทพอัญเชิญลง
ครองโลก ไส้แฮ
มาก่อบารมีกู้
ภพพื้นพูนเกษม ฯ
๖๏ พระญาณส่องโลกเพี้ยง
ภาณุมา
เลี้ยงโลกดุจจันทรา
ร่มร้อน
สนองหนุนพระศาสนา
ตรงแน่ว
เผด็จเข็ญผดุงค้อน
โลกขึ้นเคียงสวรรค์ ฯ
๗๏ พระคุณพระควบฟ้า
ดินปัน ปูนฤๅ
พระยศพระลอยสวรรค์
เลิศล้วน
พระทัยพระทรงธรรม์
สิบทัศ เที่ยงแฮ
พระเดชพระดุจม้วน
ทวีปไว้ในกร ฯ
๘๏ กอบมไหสุริยส่ำคฤ้ๅน
ศฤงคาร
กอบนักสนมนางงาน
หนุ่มหน้า
กอบขุนมุขมาตยหาร
สารเศวต
กอบแกว่นพลเพียบหล้า
สลักมล้างอรีกระลี ฯ
/*4*/๙๏ เย็นอกทวยธเรศเพี้ยง
โพธิ์ทอง
แสนริปูฤๅปอง
อาจเอื้อม
มานบบทละออง
ขอออก พระนา
เอาแต่ตนตกเงื้อม
บาทไท้ทุกเมือง ฯ
๑๐๏ เสนาะเสียงทุกส่ำผู้
ถวายพร ท่านแฮ
สาวบ่าวสโมสร
ชื่นช้อย
จากเมียมลักเกลากลอน
เพราะยิ่ง เพราะนา
ซอนิราศโคลงจ๊อย1
แอ่วแจ้วจับใจ ฯ
๑๑๏ เยินยอพระยศไท้
ทรงธรรม์
บรรทึกเฉลิมเจิมขวัญ
ปราชญ์ไว้
หวนถึงทุกข์โศกศัลย์
เสียวสวาท เรียมเอย
โอ้ว่าจะนิราไร้
รักน้องครองสงวน ฯ
๑๒๏ แถลงปางนิราสน้อง
นงพาล
สุดโศกสุดสงสาร
สุดเศร้า
บเริ่มราชกิจการ
กรรมพี่ แล้วแม่
มิร้างก็จำร้างเจ้า
พี่แล้วจำเป็น ฯ
/*5*/๑๓๏ เรียมจะโดยสมเด็จเจ้า
จอมเมลือง โลกเอย
เสด็จพยุหยาตรเมือง
เก่ารั้ง
จำบำราศบุญเรือง
รองบาท พระนา
โอ้แต่นี้จะตั้ง
แต่ร้อนสกนธ์กรม ฯ
๑๔๏ โหยตระชักชิดเนื้อนั่ง
แนบนวล
สองกระซิกกำศรวญ
สะอื้น
ซบพักตร์ผอักอวล
อิงแอบ กันเอย
ยามแลยามฤๅฟื้น
ไผ่น้ำชลนัยน์ ฯ
๑๕๏ แต่พลบโศกสยบใกล้
สุริยกาล แล้วแม่
เสนาะสุโนกขันขาน
เร่งร้าง
คำโอษฐ์จะสั่งสาร
แสนเทวษ วายเลย
อัก ๆ สะอึกสะอื้นค้าง
ขัดแค้นลำเค็ญ ฯ
๑๖๏ แม่ซบพักตร์ทุ่มทิ้ง
ทับเพลา พี่นา
พลางพี่รับขวัญเอา
จิตต์เจ้า
ชชิดเช็ดสุชลเบา
สะไบโบก ผิวแม่
ประพรั่นขวัญหายเช้า
ตรู่แล้วจะลา ฯ
/*6*/๑๗๏ ผยุงกายกรโอบอุ้ม
ผโอนอิง อกเอย
โลมลูบสรรพางค์พิง
พุ่มเต้า
ปลอบสมรอย่าวอนวิง
วายโศก เทอญแม่
เรียมจะสั่งสารเจ้า
จุ่งเจ้าจำสาร ฯ
๑๘๏ อยู่ดีศรีสวัสดิ์เท้อญ
โฉมฉาย
จุ่งเสงี่ยมสงวนกาย
จิตต์เจ้า
อย่าเตร็จเกลือกอันตราย
ระมัดมั่น ตนเอย
อุส่าห์ใส่บาตรเช้า
ค่ำน้องภาวนา ฯ
๑๙๏ โอดวงวชิรชู้ชื่น
ชูใจ พี่เอ๋ย
ยอดรักยอดอาไลย
ยิ่งล้ำ
เยียวหาว่าเรียมไกล
นับเนิ่น วันเอย
จากแม่ยามเดียวช้ำ
ชั่วร้างแรมปี ฯ
๒๐๏ นิ่งเทอญแม่นิ่งร้อง
เพลาเพลา เทอญแม่
โศกจะเสียนวลเยาว์
อย่าอ้อน
แรงบาปบำราศเรา
ราก่อน แม่เอย
บุญบขาดคงค้อน
ชีพค้อยคืนถนอม ฯ
/*7*/๒๑๏ สงสารสองแก้มยิ่ง
ใยยอง
สารสรสใดปอง
เปรียบได้
ยามโศกกำสรดนอง
ชลเนตร นางฤๅ
เป็นคร่ำคราบอาบไล้
สลดแก้มเกสร ฯ
๒๒๏ พิศถันทิพยมาศแม้น
โกมล
สัมผัสเพ็ญกรอล
อ่อนน้ำ
ยามจากแม่ทอดตน
ตีอก โอดฤๅ
อักเสกสองนมซ้ำ
ใช่ช้ำมือชม ฯ
๒๓๏ อาสูรสาโรชสร้อย
สระประทุม ทิพย์แม่
กำเลาะผกากรรพุม
พุ่มลื้น
กรรลงพี่ลงขลุม
เคลือกอาบ ละอองแม่
แขมบฤดีรื้นรื้น
จะร้างดูโรย ฯ
๒๔๏ อ้าโฉมเฉลิมโลกล้ำ
วรลักษณ์ พี่เอย
ตนจากฝากใจรัก
ร่วมเชื้อ
แม้ทรวงพี่พางฟัก
แฟงผ่า ภาคฤๅ
ภาคจะแล่งแบ่งเนื้อ
แนบน้องครองสงวน ฯ
/*8*/๒๕๏ เชยรสบรู้อิ่ม
เอมใจ พี่เลย
ฤๅจะเด็จแดใย
ยากแท้
โฉมเฉลาเฉิดไฉไล
แลลเลิศ โลกเอย
เด็กกำดัดฟ้อแฟ้
ฝากน้องหนไหน ฯ
๒๖๏ เชิญโฉมแม่ฝากห้อง
หกสวรรค์ ได้ฤๅ
เกรงเทพไทชิงกัน
แก่งแย่ง
ฉุกเกิดศึกสวรรค์สรรพ์
สุรมอด หมดฤๅ
หมื่นโลกพลอยตายแล้ง
บาปได้เรียมเดียว ฯ
๒๗๏ จะฝากสิบหกเท้า
พรหมาน เล่านา
พรหมพระฤทธิเรืองญาณ
อยู่ด้วย
ฉุกโฉมสำเร็จฌาน
เฉยพี่ เสียแม่
เรียมจะกลัดเกลศม้วย
ม่ายชู้ชมใคร ฯ
๒๘๏ จะฝากประเทศด้าว
ดินแดน ใดนา
ทุกเทศทุกไทแสน
เสน่ห์น้อง
มอบองค์อุมาแมน
ศิวมุ่ง ชมแม่
มอบพระลักษมีพ้อง
พิษณุเจ้าจะกวน ฯ
/*9*/๒๙๏ ลอบนุชลอยน่านน้ำ
วนวัง ได้ฤๅ
ฉวยภุชงค์ฉกผัง
ผาดเคล้า
จะเจาะสุเมรุฝัง
แฝงแม่ ไว้แม่
เกรงพระไพรปจิติเจ้า
เจาะชู้ชิงชม ฯ
๓๐๏ จะแบกบงกชแก้ว
เกาะกาย ไปฤๅ
เกรงแต่แดดลมชาย
ชอกคล้ำ
นุชเนาเกลือกอันตราย
ดำริ ไฉนนา
อยู่ก็ช้ำไปก็ช้ำ
สุดรู้เรียมสงวน ฯ
๓๑๏ แสนยากฝากทั่วแล้ว
รลุงถอน ใจเอย
ปรับทุกข์ฤทัยสมร
แม่ข้อง
ครั้นเรียมพิไรวอน
ฝากจิตต์ เจ้านา
สบฤทัยท้าวน้อง
รับน้ำคำเรียม ฯ
๓๒๏ เดียวงามสามแผ่นอ้าง
อาจระวัง ได้ฤๅ
โฉมบควรฝากฝัง
โลกหล้า
ฝากใจแม่เรียมหวัง
ใจอุ่น ใจเอย
ดีกว่าฝากดินฟ้า
ฝากเจ้าใจดี ฯ
/*10*/๓๓๏ ห้องหอขอหับห้าม
แหนสมร
สมรอย่าลงดินดอน
สะดุดเสี้ยน
เตียงเขนยที่นางนอน
เตือนนุช นอนนา
นอนและปิดมุ้งเมี้ยน
ม่านกัั้งระวังโฉม ฯ
๓๔๏ ราชกิจสุดฤทธิ์รั้ง
ดำรง อยู่แม่
เกรงราชอาญาปลง
ชีพด้วย
บัดตายตระบัดคง
คืนชีพ เรียมฤๅ
เจ็บจะอยู่สู้ม้วย
กอดแก้วเกิดคืน ฯ
๓๕๏ บุญใดนำสบชู้
โฉมพเธ พี่เอย
บาปสิ่งใดดลเห
ห่างห้อง
เพรงพรากนกเขาเร
รังร่อน ไปฤๅ
จำพี่จำจากน้อง
เพื่อเนื้อเวรไฉน ฯ
๓๖๏ ว่นๆ นัยนเนตรว้า
วิงวิง ใจเอย
เอนแอบอรอาลิงค์
ละห้อย
จนจิตต์จวบจวนจริง
จำจาก แล้วแม่
ขอพี่เชยชมน้อย
หนึ่งแล้วจะลา ฯ
/*11*/๓๗๏ จูบปรางสองข้างย้าย
ยักชม เชยแม่
จูบค่างคางคอคม
อะเคื้อ
จูบพักตร์จูบผากผม
จูบโอษฐ์ แม่เอย
จูบหว่างนมจูบเนื้อ
จูบนิ้วเชยขนอง ฯ
๓๘๏ จำจิตต์ปลิดสวาทลี้
ลาสมร มาแม่
แม่ด่วนโดยโกรยจร
จากห้อง
ลงจากอัฑฒจันท์ถอน
ฤทัยท่าว ลงเอย
ใจระริกๆร้อง
ช่วยด้วยดวงใจ ฯ
๓๙๏ สังเวชนุชวิ่งเข้า
เคียงผงม พี่นา
ยาจิตต์เยียวยาดม
ดับเปลื้อง
ผจงยืนย่างทุกข์ระทม
ระทวยอ่อน อกเอย
แม่ค่อยพยุงกายเยื้อง
ยาตรยั้งยังเฉนียน ฯ
๔๐๏ ลาลงนาเวศน้ำ
ตาไหล
เรือเคลื่อนอกคลอนไหว
วุ่นว้า
เหลียวหลังสั่งลาใจ
จะขาด
แลทอดอาลัยหน้า
แม่หน้าอาลัย ฯ
/*12*/๔๑๏ ลับตาเลือดตกทุ้ง
ทุกระเด็น เจียวแม่
อ้าแม่เอยเรียมเห็น
เมื่อกี้
เป็นใดแม่มาเป็น
หลัดหลัด เจียวเอย
มาพรากอกเรียมลี้
ลับเลี้ยวแลหาย ฯ
๔๒๏ ตีตนก่นโศกช้า
ครวญโฉม มาแม่
เรียมร่ำลำคลองโครม
ครั่นคฤ้ๅน
เสียงโศกดั่งเสียงโหม
โรงเรี่ย ทางเอย
สองขอกคนตื่นตื้น
แตกตั้งตาดู ฯ
๔๓๏ ออกจากคลองหลอดน้ำ
ไหลโชน เชี่ยวแฮ
คลื่นขย้อนเรือโยน
โยกโย้
แลเหลียวเปลี่ยวทรวงโหน
ใจห่วง แม่เฮย
เรือรี่รอใจโอ้
อกว้างอาทวา ฯ
๔๔๏ ถึงวัดตองปุตั้ง
ตาแสวง
ตองบเห็นปุแซง
ปลูกสร้าง
เสมอรักแม่ปุแปง
ปนปะ เรียมฤๅ
นางก็ค้างเรียมค้าง
รักค้างคารา ฯ
/*13*/๔๕๏ บางลำพูพิศพื้น
ลำพู
ลาดพาดเลเพดู
เปิดเปิ้น
ลำภาคพธูฟู
พูกะเพื่อม อยู่เอย
กะเดียมกะตากปากเอิ้น
อวดโอ้อายบาง ฯ
๔๖๏ บางขุนพรหมพระเจ้า
ใจบุญ กูเอย
พักตร์สี่ธขี่ขุน
ห่านเหี้ยม
แลบพบพระคุณ
ขอฝาก แม่รา
ท้าวบรับทุกข์เฟี้ยม
รีบฟ้าฤๅแฝง ฯ
๔๗๏ มลักเห็นโรงเล่าน้ำ
นรกานต์ กูเอย
ย่านบาปเรียมบหาญ
เสพสู้
เมาใจพี่เหลืออาน
ใจอด แล้วแม่
เมาแต่รักรสชู้
ค่ำเช้าเมาเสมอ ฯ
๔๘๏ บ้านปูนปูนแจดแจ้
ใจขาม
ใครมลักมักมากปาม
ปากไหม้
กลหลงเกลศกาม
กัดอก กูเอย
ปวดยิ่งปูนปาดไส้
แสบปิ้มปูนปาน ฯ
/*14*/๔๙๏ บ้านลานแลมิ่งไม้
เสียดแซม
ลานบเลี่ยนเลาแขม
ขัดข้อง
ลานเกลียงทิพย์หรอมแหรม
แลระรื่น กูเอย
ลาญรฦกลานน้อง
สนุกลื้นลาญถวิล ฯ
๕๐๏ เห็นใดใจเร่าร้อน
รวนเร
จะใคร่คืนหลังเห
ห่วงหน้า
รฦกโฉมแม่โนเน
นวลนะแน่ง เรียมเอย
ใจพี่เพียงชิงช้า
แกว่งคว้างกลางหน ฯ
๕๑๏ บางจากชื่อจากด้วย
จากใด จากเอย
จากบเจ็บจากใคร
กี่ครั้ง
ฤๅเหมือนพี่เจ็บใจ
จากสวาท มาแม่
จากชื่นจากชมทั้ง
จากบ้านมาบาง ฯ
๕๒๏ สามเสนเพรงพระเจ้า
จมชล
ชุมฉุดสามแสนคน
ห่อนขึ้น
ขอพระเพิ่มพรผล
กระมลมิ่ง แม่รา
ดินคร่าฟ้าฉุดคฤ้น
เคร่าถ้าอย่าลอย ฯ
/*15*/๕๓๏ หลักหินปักถิ่นด้าว
แดนจักร
บอกขาดขงเวียงหลัก
แหล่งห้วน
หลักโศกปักทรวงรัก
เร่ร่อน มาเอย
จะขาดเขตต์เทวษด้วน
แด่นร้างปางไฉน ฯ
๕๔๏ บางพลัดยินชื่อแค้น
ใจคอ
เจ็บเพราะเรียมพลัดหอ
พลัดห้อง
พลัดสุขก็ทุกข์พอ
แรงพี่ แล้วแม่
ยังมิหนำซ้ำพ้อง
พบบ้านพลัดบาง ฯ
๕๕๏ ถึงบางบอกชื่อพร้อง
เพราะเสียง
ซ่อนซื่อสองบางเคียง
คู่เค้น
เสมอนุชร่วมเรือนเรียง
รสรัก เรียมนา
สองซื่อถือสัตย์เร้น
ซ่อนไว้ในทรวง ฯ
๕๖๏ วัดสร้อยทองถะเถือกเที้ยร
ทองทำ
หวนคิดสร้อยจะขาบคำ
อะเคื้อ
สังวาลย์เวี่ยเฉวียงรำ
ยวนบ่า เจ้าฤๅ
งามระยับจับเนื้อ
แม่เนื้อนพคุณ ฯ
/*16*/๕๗๏ บางละมุดคิดละมุดน้อง
ในกะทง
เคยพี่เชิญโฉมยง
ปอกป้อน
บางคาบพี่ประสงค์
สมรยั่ว หยอกเอย
แย้มแต่เม็ดในปล้อน
เปลือกปลิ้นปลาบทรวง ฯ
๕๘๏ ตลาดแก้วคิดแก้วเฉก
วชิรฉาย
ตลาดแม่ครรไลหลาย
หล่างมื้อ
แสนสาวบ่าวโชยชาย
ชมเพรียก
โอ่สะอาดนาดนวยซื้อ
ตลาดลี้ลามา ฯ
๕๙๏ เครื่องครัวใครไป่ต้อง
เตือนตัก แม่เลย
เบ็ตเสร็จการเรือนรัก
รอบรู้
ยลเรียมกระหายชัก
เรียมร่ำ ฤๅแม่
ซับทราบสิ่งใดสู้
เสาะซื้อเสร็จทำ ฯ
๖๐๏ สรรพันการช่างเจ้า
ผจงดี
เทียบเครื่องเอกโทตรี
หยดย้อย
ชาวแม่ชื่นชมฝี
มือมิ่ง
ร้อยช่างชุนช่างร้อย
ปักร้อยแปดเป็น ฯ
/*17*/๖๑๏ คิดยามเรียมแกล่กล้ำ
กระยาหาร
ผัดพักตร์นั่งแนบพาน
เพ่งยิ้ม
พลางวีแซ่พลางสาร
เสนอบอก
เรียมอร่อยพลอยเพลินลิ้ม
โลดลิ้นเหลือหวาน ฯ
๖๒๏ จากงามปามโศกซ้ำ
แสนระกำ มาแม่
ฤๅรับกระยาคำ
หนึ่งเข้า
จะกลืนขื่นขมรำ
ฦกแม่ คอยแม่
รินสุชลปนเคล้า
คลื่นแค้นคอคาย ฯ
๖๓๏ ตะนาวศรีสีน้องใช่
ชาวตะนาว
สีแม่สีใสสาว
สะอ้าน
พิศขำก็ขำขาว
ควรสวาท แม่เอย
สีตะนาวขาวด้าน
ดื่นบ้านตะนาวศรี ฯ
๖๔๏ บางสีทองถิ่นนี้
ทองไหน
ถวิลว่าสีทองสะไบ
เพริศพริ้ม
ผิวพักตร์แม่นวลใย
ยามห่ม สะไบฤๅ
สมกับสีทองปิ้ม
แปดน้ำคำทอง ฯ
/*18*/๖๕๏ ตลาดขวัญขวัญเนตรเนื้อ
นวลงาม
ยามกลับตลาดยาม
หยุดยั้ง
ไปเห็นพี่จะถาม
ใครเล่า นาแม่
ขวัญจะเทียบโต๊ะตั้ง
แต่งให้ใครกิน ฯ
๖๖๏ ขวัญใจไกลสุขเศร้า
ศรีทรง
ขวัญอ่อนนอนเอองค์
โอดถ้า
สุษุมชาตินาฏนวลผจง
ใจขลาด อยู่แม่
นอนจะหวาดผวาคว้า
พี่คว้างขวัญหาย ฯ
๖๗๏ นางสงวนนวลแต่น้อย
ตรุณา มาฤๅ
เท้าแต่เพียงพสุธา
บต้อง
สงสารบเดียงษา
สักสิ่ง ใดเลย
แต่มโหรสพน้อง
ห่อนได้ไปแล ฯ
๖๘๏ ปางมาร่วมพุ่มเพี้ยง
พิสมัย พี่ฤๅ
วอนพี่ไปประณาไมย
พระแก้ว
ยลยักษ์วิ่งหวีดไหว
ใจดั่ง นี้แม่
เยียวอยู่คนเดียวแล้ว
อยู่ได้ฉันใด (แม่เอย) ฯ
/*19*/๖๙๏ กรรมใดมาเด็ดแก้ว
กับตน กูเอย
เรียมตกกลางหาหน
บ่นบ้า
ศรีเมืองอยู่เมืองทน
ทุกข์เทวษ วายฤๅ
ต่างบเห็นหน้าหน้า
ทอดทิ้งตนตาย ฯ
๗๐๏ นาวาชายใกล้ท่า
ชลธาร
แสร้งชื่นชมสลมมาลย์
มิ่งไม้
สวนศรีทรสายสานต์
สุขร่ม รื่นเอย
แบะผกาไม้ไหล้
เลิศล้วนหวนหอม ฯ
๗๑๏ การเกดกลกลิ่นแก้ว
เกศผม เจ้าฤๅ
หอมลำดวนควรชม
กลิ่นแก้ม
นมนางนึกถึงนม
นุชนาฏ เรียมเอง
ดูดอกนางแย้มแย้ม
อย่างยิ้มหยอกเรียม ฯ
๗๒๏ จันทน์หอมหอมหื่นให้
หฤหรรษ์
เหมือนแม่เนื้อเจือจันทน์
กลิ่นกล้า
จันทน์ผลผ่องเพียงพรรณ
ผิวพักตร์ แม่แม่
นวลยิ่งนวลจันทร์จ้า
แจ่มเนื้อนวลจันทร์ ฯ
/*20*/๗๓๏ เห็นแตงติดขวั้นร่ม
ใบแฝง
นวลแม่ยิ่งนวลแตง
ตกเกลื้อน
ปรางคำก่ำสีแสง
ใสสด
บเปรียบกึ่งปรางเยื้อน
ยอบช้ำยามชม ฯ
๗๔๏ ใบโบกกลน้องกวัก
กรคระวี พี่ฤๅ
องค์ระทวยกัทลี
อ่อนดิ้น
ปล้องเฌอแปลกปล้องศรี
สอสวาท
แสงโอษฐ์บารนีลิ้น
จี่จิ้มจัดแสง ฯ
๗๕๏ ลมโยนลำโยกแม้น
มารยา
โอ้อำพาดูดุ๊พา
พี่ค้าง
ชงโคเฉกชงฆา
เชิงไขว่
สังเวชเต่าร้างร้าง
เต่าได้อาทวา ฯ
๗๖๏ เล็บนางนึกเล็บน้อง
นางลง เล็บฤๅ
หว้าพี่ว่าวอนปลง
ปลิดเปลื้อง
แทงทวยแม่ระทวยองค์
อายอับ พี่ฤๅ
พะยอมมิอยากยอมเยื้อง
หยิกยื้อยิงยอม ฯ
/*21*/๗๗๏ เถาวัลย์พันไม้โอบ
เอวรึง
กลพี่โอบเอวกลึง
ก่ายเกี้ยว
รากเถากระหวัดถึง
ฐานราก เฌอเอย
รำฦกวัลลีเลี้ยว
เล่นว้างเอววัน ฯ
๗๘๏ ลมลงทรงกลิ่นไม้
หอมจรุง ใจเอย
กลอยกลิ่นเสาวคนธ์ปรุง
ประเนี้อ
ภมรม่วลเมาฉฉุง
ฉมทราบ รสฤๅ
กลพี่เมารสเกื้อ
กกชู้ฉมสงวน ฯ
๗๙๏ กระดังงามาลิซ้อน
สุรภี พี่เอย
หอมเล่ห์แพรสีศรี
ร่ำย้อม
หวนหอมพิกุลฝี
มือมิ่ง แม่ฤๅ
ร้อยระเบียบเสียบส้อม
ส่งให้เรียมชม ฯ
๘๐๏ ต้นรักเหมือนต้นแรก
รักอนงค์ พี่นา
สละเกี่ยวกาหลงหลง
สละชู้
บงจากพิบากบง
ใจจาก มาแม่
ระกำเพราะกรรมจำสู้
โศกซ้ำระกำทรวง ฯ
/*22*/๘๑๏ มลักเห็นต้นโศกเศร้า
โศกหมอง
โศกบเทียมโศกของ
พี่ไข้
สุกกรมบ่มราคดอง
แดเดือด มาเอย
ไม้บสุกเรียมไหม้
ก่อนไม้สุกกรม ฯ
๘๒๏ ดอกซ้อนเคยอยู่ซ้อน
สมศรี แม่นา
ดลดอกลามาลี
ลับแก้ว
จำปีจะนับปี
จำจาก ไปแม่
จวบประจำเป็นแล้ว
เจ็บปิ้มจำไป ฯ
๘๓๏ ซ่อนกลิ่นซ่อนชู้ชื่อ
เฉลียวใจ
เฉลียวว่าเรียมจากไกล
คู่คุ้น
ลมพัดบัดใบไหว
หวาดหวั่น ใจพี่
เกรงแต่ใครกระตุ้น
สติเจ้าจะคลอน ฯ
๘๔๏ ลับหลังยิ่งคลั่งคลุ้ม
มัวหมอง นักแม่
เกลือกมิอดใจลอง
เล่นชู้
ดุจจอกจ่อมในหนอง
แหนแน่น เนียนเอย
สุดที่เรียมหยั่งรู้
บ่อเบื้องบุบสลาย ฯ
/*23*/๘๕๏ เรียมกลับจะแกล้งเลศ
ลองดี ดูแม่
อวยแม่ลุยเพลิงลี
ลาศเต้า
แม้สัตย์แม่เหมือนสี
ดารัก รามฤๅ
จะทำขวัญแก้วเก้า
แก่น้องสนองคุณ ฯ
๘๖๏ ถึงบางบอกชื่ออ้าง
ธรณี นั้นฤๅ
สุดกำหนดธาษตรี
ตราบเสี้ยง
ยามยากจากมิตรมี
กายเท่า นี้เอย
เที่ยวทั่วธรณีเพี้ยง
ผ่อนร้อนฤๅเย็น ฯ
๘๗๏ ดลตำบลด่านตั้ง
ตะเหลวปัก
ขุนด่านเรียกเรือพัก
พี่พร้อง
บอกขุนว่าเรือรัก
รึงโศก มาพ่อ
มีแต่ทุกข์ประทุกท้อง
เพียบท้องเรือมา ฯ
๘๘๏ ปากเตร็จปากเตร่ร้อง
หาใคร
เตร็จเตรียบพี่เตร็จไกล
เตร่ห้อง
มาโหยคระหนใน
คลองเคลือก แล้วแม่
เที่ยวเตร็จเตร่เร่ร้อง
ร่ำไห้หาสมร ฯ
/*24*/๘๙๏ ออกคลองลุแหล่งเจ้า
ภาษี
จีนเรียกเบิกเรือตี
แต่ฆ้อง
รันทรวงพี่โสกี
คงคู่ ฆ้องเอย
จะใคร่เบิกทุกข์ร้อง
เรียกเจ้าในใจ ฯ
๙๐๏ บางพูดคิดเจ้าเพื่อน
พจนา
ช่างพูดช่างเจรจา
ช่างร้อง
บรรสานบรรเสียงสา
ทรชื่น ใจเอย
เรียมจากแม่จะพร้อง
พลอดให้ใครฟัง ฯ
๙๑๏ ป่านนี้นักนิ่น1เนื้อ
นมพวง พี่เอย
กันเกศฤๅกรองดวง
ดอกไม้
สระสนานปริกปรุงจวง
จันทน์ผัด พักตร์ฤๅ
ฤๅนั่งคิดนอนไข้
ขุ่นร้อนคอยเรียม ฯ
๙๒๏ คิดไปใจฟุ้งซ่าน
ซมเซิง
ใจจะบ้าใจเชิง
ใช่ใบ้
บ้ามิตรจิตต์ใจกระเจิง
ใจเฝื่อน ใจเอย
ใจบเป็นใจให้
ห่วงเจ้าหัวใจ (ดิรบานี) ฯ
/*25*/๙๓๏ บางพังเป็นพื้นแผ่น
ดินยัง พังนา
รอยว่าทุกข์ประดังดัง
ทุกข์ข้อย
แม้ทรวงพี่เป็นหนัง
ผืนแผ่น ดินฤๅ
จะเปื่อยพุทะลุย้อย
ยิ่งบ้านบางพัง ฯ
๙๔๏ ถึงบางโควัดบ้าน
อึงอัด
โคบเห็นเห็นวัด
เพริศแพร้ว
โคทรงพระองค์ทัด
จันทร์ยาตร มาฤๅ
พระช่วยประสาทพรแก้ว
กับข้าคืนสม ฯ
๙๕๏ อ้อยขายรายเรียดร้าน
รามัญ
บงคิดอ้อยดวงจันทร์
จักชิ้น
จรุงรสบุหงาควัน
เทียนเทียบ มาฤๅ
มธุรชิดติดลิ้น
พี่แล้วฤๅลืม ฯ
๙๖๏ ยลตะลุ่มยี่ปุ่นชั้ว
อรชร พี่เอย
จานเลื่อมลายทองสมร
มอบให้
ห่อนเห็นแม่บังอร
อิงค่าง อยู่แม่
ยลแต่ชาวไพร่ใช้
ชอกช้ำใจถวิล ฯ
/*26*/๙๗๏ ยาจันหมากดิบเจ้า
เจียนจำ ปาฤๅ
ผจงจีบพลูเหลืองลำ
แสล้ม
กานพลูกรบูรรำ
หัดรส ให้ฤๅ
ขวดจรไนใส่แง้ม
หีบไม้มฤดมา ฯ
๙๘๏ สงสารทุกสิ่งน้อง
นางหา มาแม่
จากจะนับทีวา
เหี่ยวแห้ง
แรมรสดำฤษณา
ไฉนนาฏ เรียมเอย
ตรอมวิตกอกแล้ง
สวาทแล้วเหลือทน ฯ
๙๙๏ บ้านใหม่บใหม่แม้น
สมญา
เรือนรุกรุงมุงคา
แฝกฟี้
คิดหอระหงฝา
กระดานใหม่ แม่เอย
งามตระหง่านปานนี้
นุชน้องครองไฉน ฯ
๑๐๐๏ สงสารเยาวอยู่ห้อง
อาทวา ใจแม่
เย็นย่ำยามไสยา
เยี่ยมมุ้ง
ไป่เห็นพี่จะหา
หาเปล่า แล้วฤๅ
จะทอดกายฟายฟุ้ง
เฟียดไหม้ใจกะสันฯ
/*27*/๑๐๑๏ จะกอดเขนยแนบเนื้อ
นอนคระหึม ฤๅแม่
สะไบพี่เปลี่ยนจะคฤม
คลี่หุ้ม
จะชื่นอุราจึม
ใจเท่า พี่ฤๅ
สะไบจะปิดพักตร์คลุ้ม
คลั่งแล้วใครโลม ฯ
๑๐๒๏ เผยแกลแลซ้ายลอบ
เหลียวขวา แม่ฤๅ
ปางเมื่อสระพักตรา
ตื่นเช้า
ไป่เห็นพี่คอยตา
ตากคร่ำ อยู่แม่
จะโศกสะอื้นคืนเข้า
หับห้องหวนโหย ฯ
๑๐๓๏ คันฉ่องคันเช็ดหน้า
นวลนาง ไฉนแม่
ผ้าจะซรับสุชลตาง
ซรับน้ำ
สางเสยเสนียดสาง
ศกแสก เสียฤๅ
จะว่างสระคละคล้ำ
คลี่ซ้องมวยสยาย ฯ
๑๐๔๏ แว่นฉายวางม้านาก
กนกทอง แม่เอย
เคยพิมลพักตร์มอง
ผัดแผ้ว
สงสารแม่โศกหมอง
ใจจาก พี่ฤๅ
น้ำเนตรจะหยดรดแก้ว
ซบก้มกำศรวญ ฯ
/*28*/๑๐๕๏ แหนบนากจากนุชแล้ว
ลืมถอน ไรฤๅ
เล็บจะลืมเจียนนอน
นับนิ้ว
ไม้สอยซ่นงางอน
งามสรัพ พี่เอย
จากจะวายวาดคิ้ว
ขาดค้างเขียนไร ฯ
๑๐๖๏ โถตะคันเคยอบน้ำ
นวลละออง อาบเอย
จะว่างอ่าองค์หมอง
หม่นคล้ำ
ปริกปรุงประทิ่นทอง
วายทาบ ทาฤๅ
จะลูบแลแต่น้ำ
เนตรไล้ชะโลมสรง ฯ
๑๐๗๏ ยิ่งคิดก็ยิ่งโอ้
อาไลย แม่นา
คิดบสมอกใจ
ข่อนข้อน
ดูใดบมีใด
ดับทุกข์ เรียมเลย
ยิ่งรักก็ยิ่งร้อน
ยิ่งร้อยพันทวี ฯ
๑๐๘๏ เรือจรจรล่ำเลี้ยว
ลมวู
ลุโคกช้าพลูดู
สะดื้น
สำลอหลากช้ามลู
แมลงลัก นางเอย
โรยเซ่นซอยฝอยฟื้น
น่าน้ำยานาง ฯ
/*29*/๑๐๙๏ โคกช้าจากช้าโคก
ระคางใจ เจ้าฤๅ
พลูทิพย์สัณฐานไฉน
ม่ายม้าง
แรมรสสุหร่ายใคร
สรงโสรจ แม่นา
แรมชื่นช้าพลูค้าง
โคกร้อนรานระแหง ฯ
๑๑๐๏ ทองหลางรายเรียดน้ำ
แนวสฐาน นี้ฤๅ
ฦๅว่าโจรจองผลาญ
ชีพผู้
แม้โจรจะสังหาร
หารฤทธิ์ เรียมฤๅ
ใจจะสู้สุดสู้
ศึกร้างฤทธิ์สมร ฯ
๑๑๑๏ บางหลวงเชิงราคร้อน
ทรวงครวญ
เรียมติดการหลวงหวน
ละห้อย
เชิงราคคิดเชิงชวน
เชิงร่วม รักแม่
เชิงพี่รู้เชิงร้อย
ช่างรู้เชิงเรียม ฯ
๑๑๒๏ สงสารวันส่งน้อง
นอนหอ
นุชบเคยใจคอ
ครึดครื้อ
เรียมตรลอกลองขอ
โลมและ เลียมแม่
หวาดจะหนีพี่ยื้อ
ยอบรั้วกลัวเรียม ฯ
/*30*/๑๑๓๏ เรียมแข้นนุชเคียดแค้น
ขัดขวาง พี่ฤๅ
เรียมฤฟังคำนาง
เหนี่ยวเคล้า
สังเวชทุเลาคราง
ครวญคร่ำ น้อยฤๅ
ต้องค่อยรอรักเล้า
ลูบเล้าเอาใจ (แม่นา) ฯ
๑๑๔๏ เคยนอนสนุกนิแนบเน้น
นมนวล อกเอย
กรประกิดกะเบนกวน
แกะนิ้ว
เจิมจูบลูบปรางสรวล
เสสวาท แม่แม่
พลางแผละเพลาเยาวพลิ้ว
เพลี่ยงค้อนเคืองขนาง ฯ
๑๑๕๏ ขี้อายแอบซ่อนเร้น
เรียมลอง ใจแม่
ยื้อหยอกเยาวง่าของ
ขอดม้วน
แต่สองต่อสองสอง
ราร่าม กันเอย
ยังไป่เดียงถนัดถ้วน
ถ่องแท้ทางเกษม ฯ
๑๑๖๏ ปางเรียมลอบเล่นชู้
ชายา น้อยฤๅ
เชิงช่างหึงษ์ประหารฝา
ลอบล้อ
ทุบโถประเทียดสา
ใจพี่ ฤๅแม่
ปอบเท่าปลอบยังพ้อ
พี่สู้อดออม ฯ
/*31*/๑๑๗๏ เรียมผิดเรียมคิดรู้
อดออม
สมรมิตรผิดฤๅยอม
เท่าเผ้า
สรรพัตรพี่จะถนอม
ใจแม่ นาแม่
ยังบได้ใจเจ้า
จากได้ใจคอ ฯ
๑๐๘๏ ถึงวัดไก่เตี้ยตก
ตะลึงตรอง
รฦกไก่จำเรียงสนอง
สนั่นจ้า
แถลงยามพระหามสอง
ราตื่น แล้วแม่
เรียมกระไดล้างหน้า
ไก่แก้วกับสมร ฯ
๑๑๙๏ ถับถึงสามโคกอ้าง
ออกนาม
ยินโคกแสยงขนกาม
เกิดเก้อ
สงสารโคกยำยาม
แรมรัก อยู่แม่
จะชรลืนลอนเฟ้อ
ใฝ่สร้อยคอยสนาน ฯ
๑๒๐๏ สามโคกบอกโคกน้อย
นารี พี่ฤๅ
สามใช่สามโคกศรี
เศษห้า
อายโอษฐ์อวดดีหลี
แสลงปาก แล้วแม่
กระเพื่อมพูนนูนฟ้า
ฟ่องเฟ้นเพื่อนสวรรค์ ฯ
/*32*/๑๒๑๏ บ้านงิ้วยินชื่องิ้ว
ชำงือ
จากเจ็บเหน็บใจปือ
ปวดร้าว
เจ็บรักระริบคือ
คมกรด นาแม่
ยงยิ่งหนามงิ้วง้าว
งอกแย้งแยงทรวง ฯ
๑๒๒๏ บางกระบือตระบะเบื้อง
กระบือรอน ณรงค์ฤๅ
กระบี่ตัดกระบาลตอน
ตกกลิ้ง
เสมอคมดาบเวรฟอน
ฟันสวาท พี่แม่
ฉะยอดหัวใจทิ้ง
เทวษไว้ ในนาง ฯ
๑๒๓๏ ยลละเมาะเกาะงอกเงื้อม
งำชล
เกาะใหญ่สมญายล
ใหญ่แท้
เกาะรักเกิดกลางหน
หัวอก กูเอย
เกาะบแอ้เรียมแอ้
อกแล้วเหลือทน ฯ
๑๒๔๏ ลานเทลานพร่ำทิ้ง
เทใด
วานช่วยเททุกข์ใจ
จากเจ้า
นางเททอดอาไลย
ลาญทับ มาแม่
เหลือที่ทนจึ่งเฝ้า
ฝากบ้านลานเท ฯ
/*33*/๑๒๕๏ บางไทรไทรเทพไท้
สิงสฐิต นี้ฤๅ
โอบพระอนิรุทธ์ฤทธิ์
ร่อนฟ้า
วางสมอุษานิทร
ถนอมแนบ นางเอย
วานพระถ่อมถนอมข้า
คู่ค้างคืนสม ฯ
๑๒๖๏ ไป่รับสังเวชอ้อน
วอนไฉน พระเอย
ขยับแต่ใบไหวไหว
บเว้า
เห็นเผือบมีใด
สนองเดช พระฤๅ
น้ำเนตรพอสรงเท้า
ท่านคุ้มคุณสนอง ฯ
๑๒๗๏ ปากสาปประสิทธิทราบแล้ว
บเฉลย พรพ่อ
กรสี่ผทมสินธุ์เฉย
ช่างแกล้ง
พันเนตรพระเล็งเลย
โลกมนุษย์ ไปฤๅ
แปดโสตรฟังบแจ้ง
เจ็บร้อนเรียมไฉน ฯ
๑๒๘๏ ร่ำพลางทางบ่ายข้าม
คำนึง
เรืองวกตกวนดึง
ดื่มด้น
พลางเรียมเร่งพลขึง
แข็งเรี่ยว
เพรียวผงาดผาดวนพ้น
พุ่งเข้าเขตต์แคว ฯ
/*34*/๑๒๙๏ แสนมหาสาคเรศห้วย
ละหานธาร ใดแม่
เรียมจะโดดโลดหาญ
ห่อนคร้าม
ชเลเลกล่มสงสาร
สักกะเปาะ กรเอย
สุดที่เรียมจะข้าม
อ่าวพ้นวนตาย ฯ
๑๓๐๏ ยามเย็นสุริเยศเยื้อง
ยอแสง
ลุลัดศาลาแดง
แดดคล้อย
กำดัดกำเดาแสยง
สยองอก เรียมเอย
แลเล่ห์สายเลือดย้อย
หยาดน้ำตาเรียม ฯ
๑๓๑๏ สองตราบจรีจรอกทึ้ม
ภูมิฐาน
ออกท่งทิวพฤกษลาน
ลิ่วโล้ง
เหมือนฉากช่างเขียนผสาน
ศิขรเมฆ ไม้เอย
วงรอบขอบเตียงโค้ง
ค่างมุ้งนางนอน ฯ
๑๓๒๏ กระแสสินธุ์ใสสะอาดล้ำ
ไหลเย็น ใจเอย
ตระล่งเห็นเป็นแฉว
ว่างเวิ้ง
มัตสยาซ่าเซ็นเห็น
ตัวคล่ำ อยู่แม่
กลกะถางนางเลิ้ง
อ่างตั้งกลางชลา ฯ
/*35*/๑๓๓๏ บงบัวตูมเต่งตั้ง
บังใบ
คิดคู่บัวจันทร์ใจ
สั่นเริ้ม
ครัดเคร่งเต่งโตไต
ติดอก อยู่แม่
อยากใคร่บีบบัวเยิ้ม
ย่ามยื้อมือเผยอ ฯ
๑๓๔๏ สาหร่ายสายติ่งต้น
สันตะวา
เคยแม่ชอบภักษา
กรอดกร้วม
กว่าเรียมจะกลับหา
หายาก แล้วเอย
จะเก็บผักบุ้งร้วม
ฝากเจ้ายามจน ฯ
๑๓๕๏ จราวจริวซิ่วสร้อยซ่า
สับสน
สลาดสลิดลอยหลังชน
ช่อนล้วง
กรุมตรีกล่าวพอยล
ยังมาก มายเอย
แม้แม่มาจะท้วง
ทักให้เรียมชม ฯ
๑๓๖๏ คางเบือนเหมือนเจ้าเบี่ยง
คางขบวน เบือนฤๅ
ปางพี่ยั่วยวนชวน
ชิดเชื้อ
นวลจันทร์จะเหมือนนวล
จันทร์แจ่ม ฤๅแม่
เนื้ออ่อนอ่อนเหมือนเนื้อ
อ่อนโอ้อรไฉน ฯ
/*36*/๑๓๗๏ หวีเกศเพศชื่อนี้
เยียไฉน ปลาเอย
เกศจะมีฤๅไร
ใคร่รู้
แก้มช้ำชื่อฉันใด
ดำนิ นางนา
ช้ำช่างปลาแก้มชู้
ห่อนช้ำไยฉิน ฯ
๑๓๘๏ เพียนทองผะผ่องพ้น
พรรณฉวี เจ้าฤๅ
คล้ายแม่ผิวทองสี
สุกเข้ม
ปลากรายว่ายวารี
กรายกรีด อยู่ฤๅ
กลแม่กรีดนิ้วเม้ม
น่าผ้าลายเรียม ฯ
๑๓๙๏ นางหัดเย็บเมื่อเข้า
ปลาแพง
เรียมหัดสานตะแกรง
กระด้ง
นวลนางนั่งแนบแผง
ฟูมฟัก พี่นา
เตือนว่าสานห้งห้ง1
บอกให้เห็นงาม ฯ
๑๔๐๏ ชมพลางจะร้างย่ำ
สายัณห์ แล้วแม่
ฝูงพิหคเหินหัน
คลาศแคล้ว
ประอรประเอียงผัน
หาเพื่อน กันนา
โจมจิกจรรจาแจ้ว
จับไม้จอแจ ฯ
/*37*/๑๔๑๏ นกขมิ้นหลืองอ่อนโอ้
เรืองเรือง ตาเอย
ลอยล่องเวหาเหลือง
ชะอ้อน
นึกนางถนิมเมือง
นวนขมิ้น แม่นา
อวดร่างกางกรฟ้อน
ร่ายร้อยระบำรำ ฯ
๑๔๒๏ โนรีพิศเจ้าพี่
ประไพสม ศรีนา
สีดุจสะไบบัวนม
นาฏป้อง
ลายสลาบนกสีชม
พูเลิศ แลแม่
กลเกล็ดพิมเสนน้อง
นุ่งช้ำฉุยฉาย ฯ
๑๔๓๏ สาลิกาดุเหว่าเว้า
ละเวงหวาน ใจเอย
แสนเสนาะนิสำนาน
พลอดพร้อง
เสมอเสียงแม่บรรสาน
ซอกล่อม พี่ฤๅ
กรเร่งรำมะนาร้อง
ร่ำช้าชะวาครวญ ฯ
๑๔๔๏ มลักเห็นนกแก้วส่ง
เสียงดัง เสนาะนา
กกคู่คอนเลอหลัง
กิ่งแก้ว
โอโอ๊ะแต่นกยัง
สังวาศ กันแม่
สังเวชเรียมมาแคล้ว
คลาศแก้วกกถนอม ฯ
/*38*/๑๔๕๏ จากพรากจากไม้จาก
รังมา ฤๅแม่
เหมือนพี่พรากคฤหา
หอบแห้ง
กระสวนแลกระสา
กระเสาะ ใจฤๅ
จับกระสังบอกแส้ง
โศกรู้เรียมกะสัน ฯ
๑๔๖๏ แขกเต้าวานไต่เต้า
ตามลม ไปรา
เป็นแขกไปเยือนผทม
ที่ชู้
แถลงสารว่าเรียมกรม
ใจหนัก ณแม่
ให้อนงค์นุชรู้
เรื่องร้อนเรียมถวิล ฯ
๑๔๗๏ สัตวาวานร่านร้อน
เร็วเอ็น ดูรา
เชิญนุชมาทันเย็น
อย่าช้า
แม้ช้าจะชวดเห็น
ใจพี่ แล้วแม่
เห็นแต่ศพเรียมถ้า
เถิดเพี้ยงทันเผา ฯ
๑๔๘๏ นกเหินหาข่าวแล้ว
เห็จหัน มาเอย
เรียมอยากยินข่าวถลัน
แทบล้ม
นกบบอกความตัน
ใจพี่ แล้วแม่
ปิดแต่สะไบนางก้ม
พักตร์ซั้นกรรแสง ฯ
/*39*/๑๔๙๏ สุริยาลาโลกเลี้ยว
ไศลลง แล้วเอย
จวบพระจันทร์ผจง
แจ่มฟ้า
หวนว่าพักตร์ยุพยง
ผยองเมฆ มาฤๅ
ถนัดว่าเดือนใช่หน้า
นุชน้องเรียมแหนง ฯ
๑๕๐๏ ชมเดือนตะเด่นเรื้อง
รัศมี งามเอย
ทรามแต่ตัวกะต่ายสี
สาบไล้
เพ็ญพักตร์แม่หมดฝี
ไฝฟ่า แม่ฤๅ
จะเปรียบจันทร์จันทร์ไหม้
หม่นเศร้าหมางแสง ฯ
๑๕๑๏ ดูใดในสี่ด้าว
แดนสรวง ก็ดี
ฤๅชื่นเหมือนดูดวง
พักตร์เจ้า
แต่ชมร่องรอยรวง
ไรระเบียบ ทนต์แม่
ยิ่งกว่าชมแก้วเก้า
เกิดล้ำเลิศไศล ฯ
๑๕๒๏ คิดเคยปานนี้นั่ง
ในเฉลียง หอเอย
อวยแม่ตามโคมตะเกียง
ครอบแก้ว
ผัดพักตร์ชรหมอบเมียง
สมานเนตร เรียมฤๅ
นวลประทะประทีปแผ้ว
ผ่องพ้นพิศวง ฯ
/*40*/๑๕๓๏ ปางเรียมทายกล้องถ่าย
ถนำกำ ไว้แม่
เยาวหยิบชุดจุดประจำ
ป่าวจิ้ม
พลางหยิบสลาคำ
วางหัตถ์ พี่แม่
พลางพี่ยุดนางยิ้ม
ยอบสะเทิ้นเมินหมาง ฯ
๑๕๔๏ บางคาบชวนนุชน้อง
จำนรรจ์
อวยแม่อ่านโคลงฉันท์
แช่มช้า
ลิลิตลักพันธ์
กลอนพาด ไปแม่
เสนาะสำเนียงนุชจ้า
จบแล้วฦๅละเวง ฯ
๑๕๕๏ บางคาบชวนนุชตั้ง
ตีสะกา พะนันนา
ลางเปลี่ยนกลกรีฑา
ต่อแต้ม
ขวยพักตร์พี่อัปรา
นางร่ำ ไปแม่
พลางแม่หะเหยเย้ยแย้ม
ยั่วย้วนสรวลสรร ฯ
๑๕๖๏ หลัดหลัดมาพลัดน้อง
เนาไกล แล้วแม่
โฉมแม่ปลุกอาไลย
ล่อเล้า
ยังคิดพี่ติดใจ
ติดอก อยู่เอย
ทั้งติดตาหน้าเจ้า
จากแล้วฤๅลืม ฯ
/*41*/๑๕๗๏ ถับถึงกลางย่านด้าว
เดือนตก
มืดบเห็นทางสะทก
สะท้าน
คลำคลองร่องรอยรก
เรียมป่วน ใจเอย
อุส่าห์แหวกแฝกฟ้าน
ฝ่าหญ้าหาทาง ฯ
๑๕๘๏ ปะโคกเป็นโขดแห้ง
หาดเหิน
คูแคบเข็นคับเขิน
ขัดน้ำ
เรียมลงถ่อไถลเดิน
เดาดะ ไปเอย
พอสบร่องเรียมซ้ำ
ส่งท้ายเรือโคลง ฯ
๑๕๙๏ ตกลุ่มลมพยุโย้
โยกยัน
ถ่อบถึงดินดัน
มิดด้ำ
คลื่นฟัดคัดแคมผัน
เพียงล่ม
พอสงบลมพอน้ำ
ท่วมท้องเรือฟูม ฯ
๑๖๐๏ เรือล่มจะกู้ลืม
ลอยเรือ คืนแม่
แต่พุกามเกลศเหลือ
ที่รู้
ยังเป็นบุถุชนเฝือ
รักตราบ ใดนา
สุดที่เรียมจะกู้
เกลศให้กายลอย ฯ
/*42*/๑๖๑๏ ปากกรานกรานกราบไหว้
ใครวาน
ฤๅปากจะคอยขาน
ข่าวเจ้า
บอกสมรอ่อนคำหวาน
วอนพี่ นั้นฤๅ
ค่อยหมอบกรานกราบเท้า
บอกถ้อยทางแถลง ฯ
๑๖๒๏ จะหามารยาทแม้น
เสมอสมร มีฤๅ
ละม่อมแมนอัปสร
สะพร้อม
นั่งเดินและยืนนอน
สงวนเสงี่ยม งามนา
จับแต่งานง้อมง้อม
อยู่เงื้อมสงสาร ฯ
๑๖๓๏ ยามนอนนุชนวดไคล้
ไคลเคล็น พี่แม่
ลางกระพือพัดเย็น
รื่นเร้า
บำเรอพี่คือเป็น
เทพบุตร นางนา
ยามนิทรากราบเท้า
พี่เที้ยรประดิทิน ฯ
๑๖๔๏ ว่านอนสอนง่ายทั้ง
เกรงกลัว
สดับนิโดยใจผัว
แช่มช้อย
เรียมสงวนยิ่งสงวนหัว
ใจพี่ อีกแม่
สงวนบผิดใจน้อย
จิตต์น้องจากไฉน ฯ
/*43*/๑๖๕๏ ยามดึกดาวสว่างด้าว
เดือนดับ
ดูดั่งดวงโคมระยับ
ระย้า
ลับแลจะแลลับ
แลลิ่ว ลิบเอย
อัจกลับจะกลับช้า
ชวดชู้ชมโฉม ฯ
๑๖๖๏ แจ้วแจ้วจักจั่นร้อง
เรไร เรื่อยเอย
ว้าว่าเสียงสายใจ
พร่ำพร้อง
พลิกถนอมวรนุชไฉน
นอนหวาด ฤๅแม่
ถามเท่าใดใยน้อง
นิ่งได้ไป่แถลง ฯ
๑๖๗๏ นาฬิกาบอกย่ำแล้ว
ฤๅหลับ ลงแม่
เห็นแต่โฉมไว้วับ
คลับคล้าย
มะเมอเรียกรับขวัญรับ
มาแม่ เชิญแม่
หว่าผวาขวาซ้าย
ก่นสิ้นสุดเสียง ฯ
๑๖๘๏ เจ็บจากเจ็บหั่นห้ำ
หฤไทย พี่นา
สุดจะหยิบยาใด
ดับเชื้อ
ยาเดียวยอดยาใจ
จอมสวาท พี่เอย
พอจะยาโรคเรื้อ
ราคร้อนเรียมหาย ฯ
/*44*/๑๖๙๏ ออกลัดลุเขตต์เข้า
คลองตะเคียน แล้วแม่
ดูตะเคียนดาษเดียร
ค่อมโค้ม
ขอนางตะเคียนเวียน
ระวังมิ่ง แม่รา
ให้แม่ครองชีพโน้ม
เสน่ห์ถ้าเรียมถึง ฯ
๑๗๐๏ ออกคลองจะร้างรุ่ง
เรืองไถง แล้วแม่
แสงหิรัญอุไร
พร่างพร้าง
เมฆหมอกชรมัวไข
ขจรร่วง โรยเอย
หนาวพิรุณน้ำค้าง
ครั่นแค้นคนึงโฉม ฯ
๑๗๑๏ ถ้าพระพระจะถ้า
คอยถาม เรียมฤๅ
เรียมจะขอสั่งความ
เรื่องน้อง
แม้สมรแม่มาตาม
เตือนเร่ง เร็วรา
บอกว่าคงพบพ้อง
พี่ถ้าวังจันทร์ ฯ
๑๗๒๏ สวนหลวงหลวงบได้
นำพา
คงแต่สวนพฤกษา
โค่นเค้
สวนนุชบุษบาดา
ฤดูดอก แล้วแม่
เรียมพิโยคโยกเย้
ยับบ้างยังไฉน ฯ
/*45*/๑๗๓๏ อารามนามชื่อแท้
ธรรมา
เขาเรียกธารมาตรา
ชื่อใช้
แถลงทุกข์ที่นางธา
รมานพี่ นั้นฤๅ
ให้ตกธารกรรมไหม้
อยู่เที้ยรธารมา ฯ
๑๗๔๏ หัวแหลมแหลมเลื้องชื่อ
ใครชม
ฤๅเท่าแหลมเนตรคม
นุชค้อน
ลับสายเนตรนางสม
แสนโยชน์ มาแม่
ยังนึกปลาบทรวงย้อน
อยู่แล้วเหลือแหลม ฯ
๑๗๕๏ ชาวแพขายแผ่นผ้า
พรรณแพร
เครื่องมาศขาวเหลืองแล
เลื่อมพร้อย
ขายเพ็ชร์เม็ดพลอยแถง
ถงาดเงื่อน งามเอย
ฤๅเทียบแหวนเพ็ชร์ก้อย
ก่องนิ้วนางกราย ฯ
๑๗๖๏ ตรวจสาวทุกทั่วด้าว
แดนสฐาน มาแม่
ฤๅเทียบละอองบทมาลย์
แม่ได้
ไป่เห็นที่สงสาร
สักหยาด หนึ่งเลย
ชอบแต่เป็นช่วงใช้
เช็ดเท้านางนอน ฯ
/*46*/๑๗๗๏ นางใดในโลกแม้
มีดี ก็ดี
เขาใช่เพื่อนชีพี
เท่าเผ้า
เห็นแลแต่นารี
รักร่วม ใจเอย
ควรจะกล่อมกลืนเจ้า
จ่อมไว้ ในแด ฯ
๑๗๘๏ หวังฝากชีพน้องเมื่อ
เรียมมี ชีพนา
จะฝากศพมานศรี
เมื่อม้วย
มาจากจะฝากผี
ใครเล่า นาแม่
ตายก็ตายตายด้วย
จะได้ ใครเผา ฯ
๑๗๙๏ ยิ่งคิดชลเนตรซั้น
โทรมไหล ลงแม่
คิดก็เหลืออาไลย
พี่แล้ว
ปางใดคิดฉันใด
ใดดั่ง นี้เอย
จึงจะพลันสมแก้ว
พี่ให้คลายถวิล ฯ
๑๘๐๏ คลองธ่อเป็นธ่อน้ำ
เขาไข
ทดซึ่งชลขังใน
อัดอึ้ง
ธ่อเนตรพี่นองไหล
เนืองนิตย์ อยู่เอย
ทดสุชลโศกฃึ้ง
ไป่สิ้นสุดกระแส ฯ
/*47*/๑๘๑๏ ถึงวัดเชิงถ้าเคร่า
คอยใคร
เชิงพระบเยื่อใย
อยู่ถ้า
เรียมจากแม่จงใจ
จองเคร่า พี่ฤๅ
ฤๅระคายข่าวช้า
หลากแล้วนางลืม ฯ
๑๘๒๏ วัดนี้เผือแต่น้อย
นักเรียน นั้นฤๅ
เคยสำนักนิจำเนียร
อยู่นั้น
เจริญวัยคระไลเสถียร
กรุงเทพ ฯ
ต้องติดราชการหั้น
ห่อนเมื้อคืนเมือง ฯ
๑๘๓๏ พลางฉลองอุรุเวศรั้ง
รอรี
จ่องจอดแพชนนี
เกอดเกล้า
ประยุรญาติเกษมศรี
เยือนเยี่ยม เรียมเอย
ถามไถ่ทุกข์สุขเซ้า
แซ่ซ้องสโมสร ฯ
๑๘๔๏ เสร็จลามาลุคุ้ง
เขตต์คลอง สระบัวนา
บงบมีบัวหมอง
หม่นไหม้
ถวิลสระประทุมทอง
ทิพยมาศ แม่เอย
จากจะกลัดกลิบไข้
ขอดเร้นแรมสนาน ฯ
/*48*/๑๘๕๏ ถึงจวนจวนเก่าครั้ง
คราวไหน
จวนชำระความใคร
ก็ได้
วานจวนชำระใจ
ความทุกข์ พี่รา
จวนเจ็บจวนตายให้
เหือดร้อนรำจวน ฯ
๑๘๖๏ ถึงท่าสิบเบี้ยน่า
สงไสย
โอท่าราคาไฉน
ต่ำเตี้ย
เสมอจากพี่ยากใจ
จนยิ่ง จนฤๅ
จนกว่าท่าห้าเบี้ย
บได้ ใครประสงค์ ฯ
๑๘๗๏ บ้านม่อคิดม่อทั้ง
กะทะทอง
นางก่อไฟทำของ
เขี่ยคุ้ย
เคยทำไข่หวานสอง
ยามยั่ว ใจเอย
อวยพี่ปามปุ้ยปุ้ย
ป่านนี้นอนคอย ฯ
๑๘๘๏ วัดแม่นางปลื้มปลุก
ปลอบใคร
นางบเห็นนางไฉน
นิ่งคฤ้ๅม
ถวิลถึงแม่ปลื้มใจ
ปลอบจิตต์ พี่เอย
ยามสนุกนิเคยปลุกปลื้ม
กลับปล้ำระกำกิน ฯ
/*49*/๑๘๙๏ ถึงรอเรียมก็รั้ง
เรือรอ ดูรา
รออยู่เพราะรอตอ
ตอกตั้ง
รอรักเมื่อเริศหอ
รอห่วง มาเอย
แรมทุกข์รอถ้าทั้ง
รักทิ้งรอทน ฯ
๑๙๐๏ เรือลิวบรรลุด้าว
ดำบล วังเอย
จอดท่าถอนใจรน
ราคเร้ง
จากมิตรคิดถึงตน
ตากเทวษ อยู่แม่
ลอยแต่เรือเท้งเต้ง
ตกไร้ใครแล ฯ
๑๙๑๏ เสียดายกรุงเก่าด้าว
ดูอธึก
สนุกนิพรรฦกใด
เปรียบได้
ไป่ควรจะเสียศึก
แสนม่าน มันเลย
กลายกลับเป็นป่าไม้
หมดสิ้นสงสาร ฯ
๑๙๒๏ แม้กรุงยังสุขบ้าน
เมืองดี อยู่ฤๅ
เราก็ชาวกรุงศรี
หนึ่งบ้าง
เมืองเป็นพนาลี
ลำบาก แล้วพ่อ
เรียมก็ต้องตกร้าง
ยากไร้ไกลเมือง ฯ
/*50*/๑๙๓๏ บุญพระจอมเจ้าหาก
ปรุงเปรม
สฤษดิวังจันทรเกษม
ก่อสร้าง
สนุกนิปลุกใจเอม
อกราษฎ์ร แลพ่อ
เทียรผดุงกรุงมล้าง
ล่มแล้วลอยคืน ฯ
๑๙๔๏ จันทรเกษมสนุกนิเพี้ยง
วังสวรรค์ แลฤๅ
แต่ที่จากดวงจันทร์
เจ็บช้ำ
มาดลเกษมสรร
สมศุข แล้วแม่
ยิ่งพิโยคโศกซ้ำ
โรคร้ายฤๅเกษม ฯ
๑๙๕๏ ทุกชายเขาแซ่ซ้อง
สุขสานต์ นาพ่อ
ร่อระบำรำขาน
ขับร้อง
แต่ตนพี่เลวลาญ
ทัคเทวษ อยู่เอย
ตรอมวิตกแต่น้อง
พี่นี้นางเดียว ฯ
๑๙๖๏ ทุกไททุกท้าวทั่ว
นิทาน ใดพ่อ
จากคู่ควรสงสาร
โศกเศร้า
โหยหวนบหึงพาน
พบคู่ ท่านนา
แต่พี่ร่ำทรวงเร้า
คู่ร้างฤๅคืน ฯ
/*51*/๑๙๗๏ ฤดูหนาวหนาวเหน็บเนื้อ
นอนไกล นุชเอย
ลมเฉื่อยชายหัวใจ
ริ่วริ้ว
อังกุณฑ์อุ่นผืนสะไบ
ระบมแดด ก็ดี
ฤๅเท่าอุ่นอายนิ้ว
หนึ่งน้องอังถนอม ฯ
๑๙๘๏ ฤดูร้อนแดดร้อนผ่าว
พอทน
พอตากลมชะโลมชล
ชื่นได้
ร้อนแดฤดีดล
ใดดับ ได้เอย
ได้แต่ดับโดยไล้
เสน่ห์น้ำใจนาง ฯ
๑๙๙๏ ฤดูฝนมลเมฆคลุ้ม
ทรวงแครง
ชลเนตรคือเผลียงแผลง
พล่านหล้า
สายพิชชุ์เปล่งเปลวแสง
สายเนตร เรียมเอย
เสียงพี่สุดเสียงฟ้า
ครั่นคฤ้านครวญโฉม ฯ
๒๐๐๏ ดวงเดียวงามล่มฟ้า
ธาษตรี
โฉมแม่ปลุกโลกีย์
กึกก้อง
เทพดาทุกราศี
เสริญรูป รักแม่
ลางมนุษย์ติน้อง
เพื่อน้อยใจงาม ฯ
/*52*/๒๐๑๏ อ้าสองปรางทิพยเที้ยร
ปรางทอง พี่เอย
ประธูปทิพย์ใยยอง
ยักยิ้ม
จูบฉมชื่นใจของ
เรียมหนัก ณแม่
จากระคายฆานปิ้ม
ป่วยช้ำสลำสลาย ฯ
๒๐๒๏ เคยใดไคลเดาะเคล้น
คลึงดวง แม่นา
ปลุกฤดีหื่นหวง
ทั่วห้า
ถนอมกอดยอดยันทรวง
แสนชื่น แล้วแม่
จากอ่อนกรกายอ้า
อกโอ้อมหนอง ฯ
๒๐๓๏ เคยสรงสระทิพย์ถ้ำ
นที แม่นา
มังกรชูวชิรลี
แล่นเลื้อย
เกลือกบุษบ์กระบอกศรี
โสรจสร่าย สร้อยเอย
เย็นยิ่งอมฤตย์เจื้อย
จากเจ้าเจียนตาย ฯ
๒๐๔๏ เคยพักต์รสมพักต์รเพี้ยง
พิมพ์เดียว กันแม่
ทรวงเกลือกดำตรุงเกลียว
กล่อมกลั้ว
ท้องสแทบอุทรเสียว
สังวาศ แม่นา
สนุกนิดินฟ้ารั้ว
ราคเร้งรนสมร ฯ
/*53*/๒๐๕๏ เคยกรควักไขว่เกี้ยว
กรกัน
ไปล่ประหวัดเอววัน
วุ่นว้า
ชงฆ์เวียนเปลี่ยนปลีผัน
เพลงพาด แม่แม่
ทุกละบองลองถ้า
ทั่วท้องผทมสวรรค์ ฯ
๒๐๖๏ สบสุขสบโสตแส้ง
กระซาบถาม ความแม่
เคยโอษฐ์อรออกความ
ลับให้
พลางประหยัดยำยาม
รอร่อ รักเอย
สรวลสนุกนิไล้ไล้
เล่นล้วนรฦกเห็น ฯ
๒๐๗๏ เที่ยวรอบขอบฟ้านอก
ซอกแมน ก็ดี
จักรวาฬโกฏิแสน
สุขโพ้น
ฤๅเทียบพี่เที่ยวแดน
ดงเสน่ห์ นางเอย
หลายเล่ห์สนุกนินั้นโน้น
นึกได้ไป่ลืม ฯ
๒๐๘๏ รสไผททิพย์ง้วนเกิด
เดิมกัลป์ ก็ดี
รสทิพย์อัปสรสวรรค์
หกห้อง
รสรัตนสุดาจันทร์
จักรราช รมย์ฤๅ
ฤๅเท่ารสรักน้อง
พี่ครั้งคราเดียว ฯ
/*54*/๒๐๙๏ สุชาดาตยุติ์เยื้อง
หยาดสรวง ลงฤๅ
ฤๅรัตนอุดรดวง
แท่งแท้
แปลงโฉมนุชโลมลวง
โลกล่ม แล้วแม่
ดูประเสริฐเลิศแล้
แต่น้องนางเดียว ฯ
๒๑๐๏ มหิสีศีวราชอ้าง
เอาองค์ แม่ฤๅ
แบ่งภาคเป็นโฉมยง
เหยียบแป้น
เกศินีกฤษณแลงลง
ลองรูป ฤๅแม่
โฉมจึ่งบาดใจแม้น
แม่เจ้าหัวใจ (พี่เอย) ฯ
๒๑๑๏ พระศุลีมาลอบล้วง
ดวงใจ พี่ฤๅ
ฤๅควักมณีเนตรไป
ชุบปั้น
เป็นโฉมนุชประไพ
มอบพี่ มาฤๅ
โฉมจึ่งบาดตากลั้น
กลัดน้ำใจตาย ฯ
๒๑๒๏ โฉมมณฑาเทพท้าว
ธารทิพย์ พี่เอย
เคยชื่นชมดมหยิบ
หยอกได้
ไฉนน้องล่องลมลิบ
ลอยลิ่ว ลับเอย
แกล้งจะล่อพอให้
พี่ม้วยเป็นผี ฯ
/*55*/๒๑๓๏ วันเดือนปีเลื่อนแล้ว
ลับพักตร์ แม่เอย
เรียมตรากโศกโรครัก
รูปน้อง
ทุกข์เหลือที่ทุกข์ดัก
ดาลเทวษ อยู่แม่
ทุกข์ทุกหายใจข้อง
เสน่ห์ค้ำคาทรวง ฯ
๒๑๔๏ เคยชื่นทุกค่ำเช้า
ยามเย็น
เคยที่เห็นไป่เห็น
ละห้อย
หัวใจจะกระเด็น
จากร่าง ไปแม่
ใจพี่ฤๅยังน้อย
อยู่นี้นิดเดียว ฯ
๒๑๕๏ ยามอาบอาบแต่น้ำ
เนตรริน โรยเอย
ยามนั่งนั่งทุกข์ถวิล
นั่งไข้
ยามกินก็โกยกิน
ระกำร่ำ มาแม่
นอนก็นอนอนาถไห้
ห่วงน้องนอนคอย ฯ
๒๑๖๏ ศรีปราชญ์สามปราชญ์ทั้ง
ตรังนรินทร์ ก็ดี
จากมิตรคิดกลอนถวิล
กล่อมเกี้ยว
โคลงพิพิธสั่งยิน
ยมอยู่ ฤๅพ่อ
ฤๅเท่ากระผีกซีกเสี้ยว
โศกร้างเรียมกะสัน ฯ
/*56*/๒๑๗๏ หน่วงสอรอดาบคั้น
สังขาร เสียฤๅ
ตายบตายใจหาญ
แล่เนื้อ
สติตริเวรผลาญ
พลัดพราก อีกเอย
ห่วงบเห็นหน้าเงื้อ
ง่าง้างงดใจ ฯ
๒๑๘๏ สุดสายนัยน์เนตรส้อง
สอดสมาน แม่นา
สุดโสตทราบสำนาน
ข่าวชู้
สุดเสียงจะสื่อสาร
สุดสั่ง แล้วแม่
สุดฤทธิ์พี่สุดรู้
สุดสู้โศกสมร ฯ
๒๑๙๏ สุดรักหักห่วงชู้
ครองชนม์ พี่เอย
สุดคิดจะคืนระคน
ร่วมสร้อย
สุดเหลือกำลังทน
ทุกข์เทวษ ไปแม่
สุดละเหี่ยโหยละห้อย
หอบแห้งหัวใจ ฯ
๒๒๐๏ แม้พี่มีชีพเพี้ยง
พันกัลบ ก็ดี
พันมวธๆ ละพัน
โอษฐ์ด้วย
โอษฐ์ละโอษฐ์พันอัน
ชิวหะ ก็ดี
จะร่ำรักตราบม้วย
ไป่สิ้นเสร็จสาร ฯ
/*57*/๒๒๑๏ อากาศเป็นสมุดแม้
เป็นลาน เล่าฤๅ
ดินดั่งหมึกละลายธาร
ทั่วท้าง
เมรุจดจานปาน
ปากไก่ ก็ดี
จาฤกรักเรียมร้าง
ร่ำแล้วฤๅหลอ ฯ
๒๒๒๏ ทุกข์พี่มีรูปเพี้ยง
กายสะกอ แลฤๅ
จักรพาฬฤๅพอ
แผ่กว้าง
พรหมโลกว่าสูงหลอ
สุดโลก แล้วแม่
จะโตรจกลบลบล้าง
ล่มล้มพรหมสฐาน ฯ
๒๒๓๏ ทรวงพี่เพียงนี้จะ
อาจผจญ โศกฤๅ
ฤๅจะรับทุกข์ทน
ท่วมฟ้า
ผอุกกระอืดมืดมน
ตาพร่าง แล้วแม่
ทุกข์ตรลบฟ้าหล้า
แหล่งล้วนแลเหลือง ฯ
๒๒๔๏ เพลิงราคโพลงโลกปิ้ม
เป็นควัน แล้วแม่
ชลเนตรพี่ไหลทัน
ดับได้
บุญบเกิดไฟกัลป์
เถกิงโลก ขึ้นเอย
หาไม่มนุษย์เทพไหม้
มอดม้อยหมดสรวง ฯ
/*58*/๒๒๕๏ เรียมโศกตายสยบสิ้น
สามวัน
ไปสู่ยมบาลควัน
ราคกลุ้ม
ยามราชบอาจผัน
พักต์รพบ พี่เอย
มาส่งคืนจึงคุ้ม
ชีพค้อยคงเป็น ฯ
๒๒๖๏ ดินละลายหายฟ้าโค่น
ขุนไศล แหลกฤๅ
ล้างแต่โลกอาไลย
บล้าง
สูรย์จันทรไกษย
สูญกัลป์ ก็ดี
ร้างไผทไป่ร้าง
เสน่ห์น้องนิจสิน ฯ
๒๒๗๏ ดับชีพเกิดใหม่ร้อย
พันทวี ไปแเม่
ขอสบโพธิสมศรี
เศกซ้อม
เฉกองค์อัครมุนี
ในก่อน กาลเอย
ไปนิพพานไปพร้อม
กับเจ้าจึงไป ฯ
๒๒๘๏ นุชเอยพี่ร่ำร้าง
รักนวล นี้ฤๅ
ฟ้าและดินยินครวญ
ครั่นก้อง
เป็นสุดสำนวนควร
คดีโลก แล้วแม่
ควรแม่ไว้เพื่อนน้อง
ต่างหน้าเรียมนาน ฯ
/*59*/๒๒๙๏ ใช่เชิงเรียมช่างแสร้ง
เศกสรร นาแม่
เหตุรำฦกคุณขวัญ
เนตรไซ้
ไป่มีสิ่งสนองอัน
ใดอื่น แล้วแม่
ฝากแต่ฝีปากไว้
เถอดให้ทันเห็น ฯ
๒๓๐๏ ทุกอิริยาอย่าพลั้ง
ลืมหลง เลยแม่
เช้าค่ำควรถนอมองค์
อ่รไว้
ยามสุขเกษมทรง
ซอกล่อม แม่นา
ยามเมื่อนอนเชิญให้
เห่ช้าพระยาหงส์ ฯ
๒๓๑๏ โคลงนิราสจากน้อง
จำเนียร นี้ฤๅ
นายเริกเปรียญเพียร
ผูกไว้
มลักแถลงแต่พาเหียร
หอมปาก ดอกพ่อ
ใช่จะเทียบปราชญ์ได้
ดั่งนั้นนึกแหนง ฯ
๒๓๒๏ นิราสกรุงเก่านี้
ฤๅนา
เรานินามนายมหา
เริกพร้อง
เจียมเยาวปัญญา
ยังอ่อน ดอกพ่อ
ใช่ฝึกฝีปากร้อง
อวดรู้ดูขวย ฯ
/*60*/๒๓๓๏ สรวมพรวอนไว้เรื่อง
ราวฉะบับ
ทั้งยากภาคย์พูมทรับ
ทราบน้อย
ผิดชอบปราชญ์ใดสดับ
ผดุงเปลี่ยน แปลงพ่อ
โปรดเปรียบไหมทองร้อย
กึ่งแก้วอลงกร ฯ
๒๓๔๏ องค์กระวีผิดชอบชี้
เราชม
กำลังแต่ปราชญ์ฉลาดลม
พูดเพ้ย
ไป่คิดว่าคำคม
ใครกล่าว ไฉนนา
ควรบควรสรวลเย้ย
หย่างนี้ยังไฉน ฯ
๒๓๕๏ โคลงเพลงชะเลงเลศชู้
ชมโฉม นี้ฤๅ
ล้วนแต่สังเกลศโลม
โลกไซ้
เป็นการก่อทุกข์โทม
นัสเนื่อง ไปพ่อ
เวียนว่ายตายเกอดให้
อยู่ห้วงสงสาร ฯ
๒๓๖๏ เป็นดำเลิงโสตเพี้ยง
พอสดับ เล่นเอย
เท็จบควรจะระงับ
ราคได้
นรชนอย่าควรนับ
ถือเชื่อ เลยพ่อ
จะเกิดบาปกรรมให้
แก่ข้าคนแถลง ฯ
/*61*/๒๓๗๏ ซึ่งพิไรร่ำร้าง
รักสมร นั้นฤๅ
เป็นนิสัยนักกลอน
กล่าวแกล้ง
ผิบกล่าวเกลาถอน
เท็จโทษ เสียฤๅ
ดุจกระยาหารแล้ง
กับกล้ำกลืนไฉน ฯ
๒๓๘๏ อย่ารักรูปร่างเพี้ยง
พึงชัง นาพ่อ
เกิดแก่แปรปรวนรัง
โรคม้วย
อนิจจังพระทุกขัง
พระอนัต ตาเอย
โสโครกพึงเกลียดด้วย
เน่าน้ำหนองหนอน ฯ
๒๓๙๏ ปลงลงไตรลักษณแท้
ธรรมดา เทอญพ่อ
อาจจะดับดำฤษณา
หมดเชื้อ
ดับทุกข์ชาติชรา
พยาธิมอด ม้วยเอย
เป็นบรมสุขเมื้อ
อยู่เพี้ยงเวียงเกษม ฯ
๒๔๐๏ วันศุกรเดือนสี่ไซ้
ศุกลปักษ์ นาพ่อ
สามค่ำลุจุลศัก
ราชได้
พันชไมยสตสมพักษ์ร
ยี่สิบ สองแฮ
ปีวอกโทศกไซ้
สฤษดิ์สิ้นเสร็จสาร ฯ
/*62*/๒๔๑๏ นิ รสุขมาทุกข์ร้อน
รึงใจ พี่เอย
ราส รักบำเรอไท
ท่านเต้า
กรุง ทวารพดีไกล
กลอยสวาท
เก่า ก่อนกรรมใดเร้า
เร่งร้างแรมสมร ฯ
๒๔๒๏ จบ นิราสเรื่องชู้
แรมเชย
บ คู่ควรเราเลย
เล่ห์นี้
ริ ทำร่ำรักเฉลย
ลองเล่น ลองนา
บูรณ เพื่อพยายามชี้
ชื่อไว้ในสยาม ฯ
๒๔๓๏ เสาวภาพสองร้อยสี่
สิบทศ บทแฮ
เติมอีกสองบททัง
กะทู้
ลิลิตหนึ่งสมมต
สามบท แล้วพ่อ
เป็นสี่สิบสสู้
สริทั้งบทรวม ฯ
---