นิราศนราธิป
ศุภมัสตุ
ว
อารัมภพจนาท
ตั้งใจจะแต่งเรื่องใหม่ ๆ แจกเถลิงศกทุกปี พเอีญปีนี้ป่วย หมอห้ามการใช้สมอง จึ่งต้องค้นหนังสือที่แต่งไว้เก่า ซึ่งยังไม่หมายพิมพ์นั้นพิมพ์
กรมพระ นราธิปประพันธ์พงศ์
๏ กุมภ์ ๒๔๗๒
พระเจ้าบรมวงศเธอ กรมพระ
นราธิปประพันธ์พงศ์
มกุฎวงศนฤบดี
มหากวีนิพันธนวิจิตร
ราชโกษาทิกิจจิรุปปการ
บรมนฤบาลมหาสวามิภักติ
ขัตติยศักดิอดุลย
พหุลกัลยาณวัตร
ศรีรัตนตรัยคุณาลงกรณ์
นรินทรบพิตร
/*ง*/มังคลาเศียรวาทเนื่องในศุภะฤกษ์เถลีงพุทธศก๖ ๒๔๗๓
๏ าเณน คุณิโก พุทฺโธ
ธมฺเม อตฺถาย สพฺพโส
มนุสฺสานํ สนฺตํ เทติ
นิพฺภยํ โสตฺถยาวหํ ฯ
๏ ธุเวน คุณิโก ธมฺโม
สจฺเจ หิตาย สพฺพโส
มนุสฺสานิ สนฺตํ เทติ
นิพฺภยํ โสตฺถยาวหํ ฯ
๏ สตฺถุโน คุณิโก สํโฆ
ธมฺโมวาเทน สพฺพโส
มนุสฺสานํ สนฺตํ เทติ
นิพฺภยํ โสตฺถยาวหํ ฯ
๏ รตนตฺตยานุภาเวน
สุวตฺถิ โภตุ สพฺพทา
พุทฺธธมฺเม ติฏฺกานํ
วุฑฒึ สมฺมานนาย ปิ ฯ
---
๏ พระพุทธเจ้า เป็นผู้ซึ่งทรงพระคุณ โดยทวงทราบซึ่งพระธรรมอันเป็นไป เพื่อประโยชน์แก่มนุษย์ทั้งหลาย ในกาละทั้งปวง ชื่อว่าทรงพระอำนวยซึ่งความสงบ ความปราศจากภัย และการนำมาซึ่งความสวัสดี ฯ
/*จ*/๏ พระธรรมะเจ้า เป็นข้อซึ่งทรงพระคุณ โดยแน่วในธรรมะชาตที่จริงแท้ เพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่มนุษย์ทั้งหลาย ในกาลทั้งปวงนั้น ชื่อว่าทรงพระอำนวยซึ่งความสงบ ความปราศจากภัย และการนำมาซึ่งความสวัสดี ฯ
๏ พระสงฆเจ้า เป็นผู้ซึ่งทรงพระคุณ โดยสอนพระธรรมของพระพุทธศาสดาเจ้า แก่มนุษย์ทั้งหลาย ในกาละทั้งปวง ชื่อว่าทรงพระอำนวยซึ่งความสงบ ความปราศจากภัย และการนำมาซึ่งความสวัสดี ฯ
๏ ด้วยอานุภาพ พระศรีรัตนตรัย ขอความสวัสดี จงมีทุกเมื่อ แก่ท่านทั้งหลายผู้ตั้งอยู่ในธรรมะของพระพุทธเจ้า แม้เพียงการนับถือท่านผู้ชราภาพ นั้นเถีด ฯ
สิทธิรัสดุ
กรมพระ นราธิปประพันธ์พงศ์
นิราศนราธิป
เรียก
ดุษฎี จารึก ไปปักษ์ใต้
(คำกลอนสุภาพ)
ฝีพระโอษฐ์
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์
---
ออกจาก พระมหานคร
วันอาทิต ที่ ๒๒ เมษายน พุทธศก ๒๔๗๑
๏ ดุษฎี จารึก บรรทึกเล่น
พอทะเล้น กมละเรีง เชิงอักษร
แทนโหยหวล กำศวลสวาท นิราศกลอน
ปางแรมรอน รถไฟ ไกลภารา
หวังต้อนรับ ลูกกลับ จากอังกฤษ
สำเร็จวิศ วะกรรม ช่ำศึกษา
เมบริดช์วิท ยาลัย ได้ปริญญา
/*2*/รักวิชา รักเสงี่ยม รักเจียมองค์
หม่อมเจ้าโวฒ ยากร พรพ่ออวย
สมโฉมสวย ศุภางค์จริต พิศวง
เรียกท่านติ่ง กันเพรื่อ ในเชื้อวงศ์
สมานมง คลสนอง น้องหญิงพรรณ
รักคบเพื่อน เหมือนรัก ดุรีย์เกษียล
รักวาดเขียน เต้นรำ คุยขำขัน
น่าอยู่เย็น เป็นสุข ปลุกชีวัน
เฉลีมขวัญ ศันติ์เกษม เปรมไมตรี
สมโสทร น้องยา ปรีชาช่าง
ของพระนาง ทรงศักดิ์ ลักษมี
ยึดพี่นาง พ่างยล ชนนี
ยามสิ้นชี วิตพ่อ พอพึ่งพา
ศกสองพัน สี่ร้อย เจ็ดสิบเอ็จ
เริ่มเสด็จ จากนคร สัญจรป่า
ทางรถไฟ สายใต้ ได้เวลา
ย่ำรุ่งครึ่ง ถึงชาลา สถานี
โฮเต็ลราช ะธานี ที่ประทับ
/*3*/สำรองรับ พระนาง ลักษมี
หญิงวรรณี ศรีสมร หญิงฤดี
วรวรรณ วรวีร์ฯ สี่องค์ดล
พร้อมขอเฝ้า เหล่าข้าหลวง กรมะวัง
ท่านที่หวัง ส่งเสด็จ ก็เกลื่อนกล่น
ล้วนญาติ์มิตร์ จิตพะวง อวยมงคล
โดยกมล ะไมตรี ปราณีนาน
ตั้งเครื่องสรรพ เสด็จประทับ โต๊ะเสวย
กาแฟขนม นมเนย ผะลาหาร
ตรัสทักทาย พระสหาย พระวงศ์วาล
จวบยินขาน สองเก่ง เร่งระฆัง
เสด็จขึ้น รถที่นั่ง หลังที่เหมา
ล้วนพวกเรา เรียงห้อง จองทั้งหลัง
ตรงเจ็ดนา ฬิกาเป๋ง สามเก่งดัง
รถด่วนทั้ง สายลา สถานี
ในวันนั้น ชั้นหนึ่ง พึ่งชิดชม
สมเด็จกรม พระสวัสดิ์ฯ จากกรุงศรี
เจ้าจอมมาร ดาโหมด กับบุตรี
/*4*/พระเจ้าพี่ ยากรม หลวงชุมพรฯ
ไปหัวหิน ถวิลเกล้า จะเฝ้าบาท
เจ้าฟ้าราช ะบิตุลา เดชาฉ่อน
ไทฝรั่ง สลั้งรถ หมดทุกตอน
ร่วนใจจร ปักษ์ใต้ ไปปีนัง ฯ ๒๔ คำ
ระยะทาง ตั้งแต่ พระมหานคร ถึง ทุ่งสง
๏ หัวลำโพง ดอกลำโพง โด่งสำเหนียก
ใยยักเรียก วัวลำพอง คนองคลั่ง
ฤทธิ์อวดรู้ ผิดกระทู้ รู้พลั้งพลั้ง
หยิ่งกำลัง เหลีงร่อน ข้อนมิงาม
ถึงพลับพลา จิตร์ละดา รัถาผ่าน
นิเวสน์ตระหง่าน จิตร์ละดา อ่าสยาม
สวนสวรรค์ ขวัญฟ้า มาเป็นนาม
มนเทียรงาม มงกุฎเกล้า พระเผ่าพัก
แทนวังเก่า เยาวราช อวยนาถน้อง
ตกเป็นของ ข้างที่ มีตำหนัก
นามปารุส สะกะวัน เป็นสำนัก
ขัตติยะศักดิ์ ปรเทศ ประเวศแรม
/*5*/จิตร์ละดา สง่าโอ่ สโมสร
สนามยอน สยุ่นแคว้น แสนแสล้ม
จังหวัดขัต ติยานี ไมตรีแนม
พามิตร์แย้ม สรวลชอบ ทรงกอล์ฟบัง
ถึงสามเสน พิมพ์เสน สามขวดดม
ชื่นอารมณ์ หรือจะเยี่ยม กว่าเรียมหวัง
อิ่มอารมณ์ ชมชื่น ลูกคืนวัง
จากกันตั้ง เก้าปี ได้ดีคืน
ถึงบางซื่อ ความซื่อ ย่อมสื่อมิตร์
ดิโปลมัต ดัดจริต นั่นมิตร์ฝืน
คนฉลาด สมาร์ถผสม ได้กลมกลืน
คนโง่ขืน เลียนเช่น กลายเป็นโกง
ถึงบางซ่อน การซ่อน ข้อนลับลม
ริเล่ห์อม พะนำขยาด ไม่อาจโผง
มีคุณบ้าง บางมื้อ รื้อชะโลง
ก่อนออกโรง เปิดฉาก ให้หลากตา
ถึงสพาน ข้ามแม่น้ำ พระรามหก
เป็นทางบก ยกเด่น เห็นสง่า
/*6*/เรือลอดแล่น แม้นเผ่า เจ้าพญา
พร้อมไพร่ฟ้า ฝากเกล้า เจ้าจักรี
แทนทุนปรน ทำถนน ชนะบท
ทุกเมืองหมด มาง่าย ก่ายวิถี
กับเชื่อมทาง รถไฟ ไหนจะดี
เป็นน่าที่ ไทฉลาด รักชาติ์ตรอง
ทำใดใม่ เหมาะสมัย ผลได้น้อย
กว่าทำคล้อย สมัยเมือง เนื่องสนอง
เราไพร่ฟ้า น่ายก ผู้ปกครอง
เลือกทำนอง อนุเคราะห์ ไหนเหมาะเรา
บางตำรุ ระบุภิไธย์ ต้นไม้สวน
ดินพรุพรวน สับปะรส สดมิเฉา
หวานโอชา น่าลิ้ม อิ่มใม่เบา
เพราะคนเอา ธุระมัน เลือกพรรณลือ
ถึงชุมทาง ตลิ่งชัน ขันจริงจริง
ในท้องที่ มีตลิ่ง ที่ไหนหรือ
เหตุรถไฟ ใต้เหนือ เมื่อร่วมมือ
ตรงถิ่นชื่อ ตลิ่งชัน ขนานนาม
/*7*/ฉิมพะลี พี่เขม้น ใม่เห็นงิ้ว
เห็นแต่ทิว นาฟาง สล้างหลาม
น่ามีทิว งิ้วสล้าง ปางไหนนาม
จึ่งลือลาม ฉิมพะลี มีสมญา
ถึงศาลา ธรรมะสพน์ ใคร่พบขรัว
ที่เป็นตัว ยั่วเหตุ เทศะนา
เสียแรงหวัง นั่งใน รถไฟมา
หรือศาลา ทำศพ จึงหลบองค์
ศาลายา แจกยา หรือขาหมอ
ขอสักห่อ เถิดพินิศ พิศวง
เห็นแต่นา แต่นาม พูดตามตรง
ถึงแค่นลง รถไฟ ยาไม่มี
ถึงสุวรร ณาราม นั่นนามวัด
เหมือนนามคลอง มหาสวัส ดีวิถี
วัดงิ้วราย ฉายฉายา สถานี
เป็นท่าที่ เรือยนตร์ ดลสุพรรณ
รถสายเรา เข้าเทียบ เรียบประเดี๋ยว
คนลงเกรียว จีนไท แลหลายหลั่น
/*8*/การไปมา ถ้าสดวก ผนวกทัน
ย่อมเป็นคั่น เกรีนล่าม ความเจรีญ
ถึงสพาน เสาวภา ท่าจีนข้าม
สง่าล่าม สองฝั่ง ดังเหาะเหีร
ราชินี นาถสยาม นามสำเนีญ
พระเกียร์ติ์เกริ่น กรุงศรี ไม่มีซา
บ้านเขมร ไหนเขมร เจนแต่นาม
ในสยาม ชเลยหลาก มากภาษา
เบื้องโบราณ ตีบ้าน เมืองต้อนมา
เป็นชเลย ศึกข้า แผ่นดินไท
ท่าแฉลบ ใครแฉลบ แอบลงท่า
สำโรงน่า นามกระโดง สำโรงใหญ่
เดีมตั้งกอง โยธี เดี๋ยวนี้ไป
สมทบใน กองฉกาจ ราชบุรี
ถึงนคร ปฐมใหญ่ รถไฟหยุด
อุตลุต เหล่าคน กล่นอึึงมี่
บ้างขี้นลง ตรงชาลา สถานี
หน้ามหา เจดีย์ ที่บูชา
/*9*/สถูปใหญ่ ในสยาม เมื่อยามนี้
มหามงกุฏ นุสามะรีย์ เฉลีมหล้า
เป็นป่าดร ก่อนนั้น มิทันช้า
กลับสง่า งามเด่น เป็นนคร
โอ้กรุงไท ศรีวิชัย ในอดีต
มาหวลฟื้น คืนขีด แข็งแต่ก่อน
เดชพระวงศ์ จักรี ศรีนิกร
สยามะเทพ ะบิดร ผะดุงไท
พวกกรมะการ เชีญพาน ธูปเทียนทอง
กระทงรอง บุบผา เข้ามาใกล้
อีกท่านถือ เชีงเทียน ชะนวนไฟ
ถวายพระลักษ มีได้ เสรีมศรัทธา
ทรงเคารพ จบหัตถ์ นมัสสะการ
จุดอัคคี แล้วประทาน ท่านที่ง่า
มือคอยรับ ถวายคำนับ กลับบูชา
เหลือคณา กรมะการ จนผ่านแดน
ถึงวังงาม สนามจันทร์ ปันเป็นที่
มณฑลนคร ชัยศรี เหมาะดีแสน
/*10*/จวนสมุห เทศา ว่าการแคว้น
ไถ่เยี่ยงแม้น วังจันทร์ อยุธยา
รถแล่นโด่ง ผ่านโพรง มะเดื่อดอก
คนมักบอก ว่าผล รนกังขา
มีแต่ดอก หลอกเห็น เป็นผะลา
พระนามฟ้า ดอกมะเดื่อ นั่นเนื้อลือ
ถึงบางตาล เป็นย่าน ต้นตาลโหรง
ใยจึ่งโด่ง ดังตาล หวานแต่ชื่อ
หนองปลาดุก ค่องดัก กันยักมือ
ชุมนักหรือ หนองไหน ใยมิยล
ถึงบ้านโป่ง ป่าโป่ง เรือนโรงเกลื่อน
รถหยุดเหมือน เมืองโต โผล่ไพรสณฑ์
เดชรถไฟ ไปสดวก ผนวกคน
นิมิตตำบล บ้านป่า แปลกตาพลัน
นครชุมน์ ชุมะนา หรือน่าถาม
พินิศตาม ตัวอักษร ข้อนขันขัน
คลองตาคต ตาไม้ ใผ่คตครัน
ใช้ทำคัน เบ็จมิเหมาะ เพราะคตโค้ง
/*11*/รถหยุดโพ ธาราม ยามนี้เตื้อง
แลเหมือนเมือง มโหฬาร อย่างบ้านโป่ง
เจ็ดเสมียน เขียนอไร ใม่ชักโยง
คนตั้งโรง ตั้งเรือน เกลื่อนผิดตา
ถึงบ้านกล้วย ต้นกล้วย รวยสมนาม
รถไฟข้าม แม่กลอง มองสง่า
สพานอั่ย ใหญ่สม พระสมญา
เรียกจุฬา ลงกรณ์ กระฉ่อนคุณ
เถลีงรัชย์ ผะดุงรัฏฐ์ พิพัฒน์ผุด
ยิ่งกว่าชุด ไหนไหน ไทเอีบอุ่น
สวรรคต ใช่หมด พระการุญ
พระนามนุกุล ชาติ์พึ่ง สึงสพาน
รถจอดหน้า สถานี ที่มณฑล
ราชบุรี มีกล่น คนพลุกพล่าน
ทั้งรถยนตร์ รถม้า ต่างหางาน
รถพักนาน หน่อยจำ รับน้ำฟืน
ดึกดำบรรพ์ นั้นทาง ต่างเมืองผ่า
ทวารา วดีกษัตร์ ทรงรัชย์รื่น
/*12*/ปิยะมหา ราชทนุก ปลุกเมืองฟื้น
ซึ่งครึกครื้น ตึกตลาด กลาดมรรคา
กรมะการ หลายท่าน มาต้อนรับ
ถวายคำนับ ข้างรถ ชูยศฐาน์
เคารพเฝ้า น้อมเกล้า เผ่าผ่านฟ้า
จวบรถผ่าน ลานชาลา สถานี
ผ่านคูบัว บ่อตะคร้อ ปากท่อเทียบ
เป็นทำเนียบ นายอำเภอ อเลอนี่
แต่คนน้อย ไม่ค่อย ขึ้นลงมี
มิสมที่ รถด่วน ควรจอดเลย
ผ่านเขาเหลา ห้วยโรง คลองประดู่
บ้านซุบซู่ ทำนา ใม่ผ่าเผย
ยิ่งบ้านน้อย น้ำกร่อย ถ้อยพังเพย
จอดตามเคย อินชะเนีย อยากเลียปู
อำเภอย้าย กลายร้าง พ่างพงป่า
จะทำนา น้ำเค็ม ก็เต็มสู้
ถ้าถมคัน กั้นทเล คเนดู
อาจเป็นอู่ เข้าได้ หมื่นไร่รวย
/*13*/รถผ่านช่อง หนองปลาไหล ใกล้บางจาก
เห็นฉะวาก วังเขา ลำเนาสวย
ถึงเมืองเพ็ชร์ บุรีสง่า น่าชื่นชวย
สายรถย้วย หยุดหน้า สถานี
หวลคนึง ถึงครั้ง เมื่อยังย่อม
ตามเสด็จ ทูลกระหม่อม มาถึงนี่
สถาปนา พระมหา นครคิรี
สร้างพระที่ ถ้ำห้วง เขาหลวงลือ
ก่อสพาน ผ่านข้าม น้ำเพชร์ผาด
สร้างอาวาศ ตลาดตึก พิลึกพรื่อ
ตึกราชะการ โรงทหาร ตระการปือ
ถนนทื่อ ทางเชื่อม เหลื่อมหลายแนว
ว่างราชะกิตย์ เสด็จสถิต หย่อนพระทัย
ที่รักไพร่ ฟ้าเกลือก ทั้งเทือกแถว
พระรูปไว้ ไพชยนตร์ กลเพชร์แพรว
ถึงเถลีง ศกแล้ว รุมบังคม
สิ้นชนก ปกเศียร เพียรพึ่งบาท
พระปียะราช เลีสเจ้า ชุบเกล้าสม
/*14*/สร้างราชะฐาน บ้านปืน ยืนนิยม
ประพาศภิรมย์ ฤดีปาง ทรงว่างงาน
น่าชื่นโชย โดยเสด็จ โปรดเม็ตตา
เป็นวาศนา จวบพระ อะวะสาน
ลับเบื้องบท เกศประนต บทะมาลย์
ยังมีปราณ มิขอลืม ปลื้มพระคุณ
ปลัดเมือง มาเฝ้า แทนเจ้าเมือง
ไปตรวจเรื่อง ยุ่งเหยอ อำเภอวุ่น
ข้าหลวงเรือน นอกเนื้อ ทรงเกื้อกุล
ข้าพึ่งบุญ ไทจีน ได้ยินลือ
เสด็จเยี่ยม เตรียมสำรอง ของถวาย
ขนมทราย ม่อแกงสอาด รองถาดถือ
ลูกไม้หวาน น้ำตาลปี่ มีติดมือ
สำแดงซื่อ สมัคร์ปอง สนองคุณ
ข้ามแม่น้ำ เพชร์บุรี วิถีสู่
มะลายู ปักษ์ใต้ ใจกรุ่นกรุ่น
เที่ยวเรีงรมย์ สมคนึง เดชพึ่งบุญ
/*15*/พระการุญ จอมชิวา โปรดปราณี
ผ่านห้วยเสือ เสือหาย กลายเป็นนา
เสือหรือกล้า ฝ่าคน โดดด้นหนี
คนขยัน ฟันไม้ ไกลทุกที
จนแคว้นที่ เขาทโมน โข้นเป็นนา
รเบีดเขา เอาสิลา มาถมราก
ทางแยกบาก ฉะวากเวิ้ง ถึงเชีงผา
หนองไม้เหลือง เหมืองหาย รถกรายมา
เห็นแต่ป่า นาเนื่อง ไม้เหลืองไร้
ถึงหนองจอก บอกรบิน ถิ่นอำเภอ
ปกอะเลอ แคว้นเพชร์ สุดเขตใต้
จรดประจวบฯ รวบรุด หยุดรถไฟ
หนองจอกใช่ จอกหนอง จอกคลองตัน
หนองศาลา ทางมหา ราชนเรศวร์
เสด็จประเวศ โตนดหลวง ห้วงน้ำกั้น
แรมพลับพลา บ้านท่า ก็เรียกกัน
ค่ายหลวงนั้น เมืองเก่า เหล่าอาราม
หนองตาพต รถผ่าน เป็นย่านไพร
ไม้รวกไม้ ใผ่ก่อ ตึกต่อหลาม
/*16*/พอตัดหา ตาพต ได้งดงาม
ออกสนาม สมหน้า หนองตาพต
รถด่วนดึ่ง ถึงชะอำ ก็จำหยุด
เรียมรับบุตร์ รับสุดา ที่มาหมด
หญิงบรรเจีดฯ หญิงอุบลฯ ขึ้นบนรถ
เป็นเหลืออด ซายฉันทน์ฯ ถลันเปรียว
พร้อมมิตร์ญาติ์ กลาดชาลา สถานี
ส่งพวกพี่ ที่จะพา กันลาเที่ยว
ฉันท์ชอบชิด สนิธสนม กันกลมเกลียว
ถึงตัวไกล ใจเหนี่ยว ถนอมชวย
อาลัยยิ่ง หญิงพิมพ์ ฯ ยิ้มลห้อย
ห่วงลูกน่อย หาใม่ ก็ไปด้วย
วิมวาฑิตย์ ติดชะอำ เรีงสำรวย
เลยชิงฉวย ช่องว่าง จำร้างลา
ร่วมพี่นาง อ้างส่ง เสด็จที่
สถานี หัวหิน ถิ่นหรรษา
พร้อมสหาย ชายคุ้น ดุลภา ฯ
โดยเป็นน่า พักงาน ท่านอำนวย
/*17*/แต่น้อยวัน ผิดกัน วรวีร์ฯ
มีน่าที่ รถไฟ ต้องไปด้วย
สงสารเจต ะนาฯน้อย โชคพลอยซวย
อังสาร้าว ท่าวรทวย เหลือเที่ยวไกล
พลอยเหนี่ยวแม่ ดูแล รักษาฝาก
อยู่โรงพยา บาลลำบาก พรากใม่ไหว
ที่ทำแก่ แง่มาก ใม่ยากไป
ผ่อนตามใจ ใครประสงค์ และมงคล
ผ่านบ่อแขม แง้มซ้าย เรือนชายหาด
ปลูกเกลื่อนกลาด บ่อตลุง พุ่งถนน
พระยาสุ ระพันธ์ประกาศ มิตร์ญาติ์คน
จองตำบล บ้านตั้ง ฝั่งทเล
รถผ่านทาง (บางควาย) ห้วยทรายเหนือ
ประหลาดเหลือ ราชะฐาน ตระการเก๋
เหมือนเทพ ะฤทธิ์ นิรมิต ผิดคเน
ปีเดียวเท เงินรดม เสร็จสมปอง
/*17*/เอออธึก เรียกมฤค ะทายะวัน
จอมถวัลย์ มงกุฎเกล้า เนาสนอง
เปลี่ยนแผ่นดิน เปลี่ยนถิ่น เปลี่ยนทำนอง
โปรดสำรอง รับขัต ติยานี
เปลี่ยนอากาศ ประศาสน์ให้ ไปประทับ
วังสำหรับ เจ้าชีวิต สถิตที่
เงินแผ่นดิน สิ้นสร้าง ไว้อย่างดี
สมเป็นศรี สมุทร์พิมาน ตระหง่านชล
อันวังใหม่ ไกลกังวล หนหัวหิน
สร้างแผ่นดิน นี้ปอง สนองผล
เพื่อเป็นที่ มเหสี ลี้กังวล
เฉลีมชนม์ ชื่นสงวน ส่วนพระองค์
ห้วยทรายใต้ บ่อฝ้าย รถไฟผ่าน
เป็นสถาน เดีมใครใคร ใม่ประสงค์
เดี๋ยวนี้หมด ที่ว่าง ต่างจำนง
จองไว้คง คาดขาย หวานคล้ายเค้ก
ถึงหัวหิน ถิ่นสวรรค์ ตวันตก
แหลมมะลา ยูยก ให้เป็นเอก
แต่เปลืองเหลือ เนื้อเต้น ต้องเซนเช้ก
หลายตัวเลข แม้หมาย อยู่หลายวัน
ใครที่มี ที่ดิน ฝันกินเมือง
ครั้นเกิดเรื่อง จักกอบ ปงอบสั่น
ปากหงับหงับ ตรับฟัง ดังโจทย์กัน
แทบจะหั่น ที่สร้าง ขายล้างมือ
น่าฟังหู ไว้หู นิ่งดูไป
ใครขู่เข็ญ เป็นไฉน นิ่งไขสือ
ไหนจะทำ สล่ำแสลง เหมือนแกล้งลือ
ท่านอาจรื้อ ถอนต่อ ให้พอใจ
รถเข้าทอด จอดหน้า สถานี
เจ้าขุนนาง นารี ผู้ดีไพร่
ลงขึ้นหลาย ป่ายปีน ทั้งจีนไทย
แหล่งใหญ่ใน สายใต้ คล้ายนคร
ในกรมพระ ดำรงฯ ทรงเม็ตตา
พระธิดา ใหญ่น้อย มาคอยก่อน
พระนางหลาน โปรดปราณ ประทานพร
ให้ไปมา สถาพร จวบจรวัง
หม่อมเจ้าอิท ธิเทพสรรค์ พรรณเพ็ญแข
/*20*/มาส่งแม่ ส่งเสด็จ เสร็จสมหวัง
หญิงวรรณวิไล จะร่วมไป ถึงเมืองตรัง
พร้อมกับทั้ง หลานนิด ชิดชนก
ปลัดอำเภอ บุญทิพย์ ไหวพริบอยู่
แต่พอรู้ รับเสด็จ เกศปงก
ใครผ่านผัน อัญชลี ไม่มียก
น่าปลื้มอก ปลื้มใจ ในไมตรี
จากหัวหิน ผ่านถิ่น หนองแกมอง
เดี๋ยวผ่านหนอง เต่าดึ่ง ไปถึงที่
วังก์พงพัก อยู่สัก น้อยนาฑี
ออกแล่นจี่ จวบเบื้อง ถึงเมืองปราณ
ผ่านห้วยขวาง หนองคาง สามร้อยยอด
สัมประทาย กุยจอด ครู่เดียวผ่าน
บ่อนอกทุ่ง แม็งเม่า แลเซาซาน
คั่นกระใด ใกล้ชาน ชะลาลัย
รถจอดเบื้อง เมืองประจวบ คิรีขันธ์
คนเรียกกัน เกาะหลัก พักพักใหญ่
กรมะการ ทราบข่าว เจ้าครรไล
/*21*/ต่างตั้งใจ ต้อนรับ อัพภิวันทน์
ผ่านหนองหิน วังก์ด้วน สวนห้วยยาง
ทุ่งประดู่ ดูสล้าง ล้วนไพรสัณฑ์
ทัพสะแก ดรทราย ลายตาครัน
โคกตาหอม ถัดนั้น บ้านกรุดดล
นาผักขวง ล่วงบาง สะพานใหญ่
บ้านชะม่วง ล่วงคระไล ไปถั่นถั่น
จนเลยบาง สะพานน้อย คล้อยสายัณห์
ผ่านห้วยสัก เรียกกัน บางเบีด, ชุม
มาบอัมะฤตย์ บางสน บ้านคอกม้า
เปีดไฟฟ้า สว่างรถ หมดมืดคลุ่ม
ไปเสวย เครื่องเย็น เช่นชุมนุม
ก่อนสองทุ่ม รถสะเบียง พร้อมเพรียงกัน
ไร้ฝรัง นั่งขวาง พระนางประทับ
เกรงขยับ กีดกีด สุดขีดคั่น
ผ่านสระพลี นาชะอัง กำลังนั้น
รถไฟบรร ลุเบื้อง เมืองชุมพร
ไฟสว่าง ต่างยิ้ม อิ่มอาหาร
/*22*/พบกรมะการ คำนับ รับสลอน
ขุนพิบูลย์ รถะยนตร์ คนบ้านดร
นายตรวจตอน ต่อนั้น มาวันทา
หลวงถกล ถ่องวิจารณ์ ฐานนายตรวจ
สาระวัด สำรวจ ก็มาหา
จะกลับกรุง พรุ่งนี้ ที่สู้มา
เพื่ออาษา สงวนรเบียบ ให้เรียบร้อย
เราขอบใจ กลัยไป ห้องสัยยา
รถจอดช้า เกือบยาม จึ่งล่ามถอย
มืดหรุบรู่ ดูก็เรื้อ เบื่อชม้อย
วิสูตร์ลง พะวงผ็อย ม่อยนิทรา
ถึงสุราษฎร์ ธานี ที่เขานัด
จะเตรียมจัด กระยาต้ม สมอาษา
จวนแปดทุ่ม สุ่มไป ได้เวลา
จึงค่อยปลุก สัยยา พูดจากัน
ถึงหลังสวน ชัยยา ถ้ามีท่าน
กรมะการ ต้อนรัย ยามคับขัน
ปลุกเถีดฟื้น ตื่นง่าย ทักทายกัน
/*23*/ดึกถึงนั้น นึกใม่ มีใครเยือน
บ้านแสงแดด ทุ่งคา ท่าวิสัย
รถผ่านใน ยามผะทม ชสดชมเผือน
อำเภอสวี เขาปีบ ตะโก,ควน-
หินมุ้ย,เมือง- หลังสวน เขาวอคลา
คลองขนาน บ้านละแม คันธุลี
ดรธูป, หนอง หวายที่ ถางไร่ป่า
เขา พนม- ตะแบกใกล้ เมืองชัยยา
เขาถ่าน,คลอง ขุดท่า เคย, มะลวน
ถึงห้วยเตย เลยฟื้น ตื่นศัยยาสน์
ลุสุราษฎร์ รถประเทียบ คนเงียยง่วน
งีบเป็นสุข ปลุกหมด เมื่อรถจวน
จะแล่นสวน สถานี ที่บ้านดร
ขุนพิศาล ฯ กรมะการ กาญจนะดิษฐ์
ถึงดึกดื่น ฝืนจิต ใม่อิดอ่อน
เอื้อเจ้านาย หมายรับ เลีกหลับนอน
พี่อวยพร ปราศัย ผูกไมตรี
แกปลื้มมาก ออกปาก ชมการุญ
/*24*/ขอบบุญคุณ ขุนพิบูลย์ฯ แอบทูลพี่
เคยเตรียมเฝ้า เจ้าเสด็จ เข็ดทุกที
ท่านเข้าที่ ทุกพระองค์ คอยส่งค้าง
แทบทุกไท ใจสมัค จงรักเจ้า
อยากจะเฝ้า ยิ่งยวด เพื่ออวดอ้าง
น่าแผ่เผื่อ เยื่อไย ทอดไว้ทาง
มิเหีรห่าง ไพร่ฟ้า ท่าดีดี
ขุนพิบูลย์ ฯ สาระวัด จัดเครื่องว่าง
กระยาต้ม สมอย่าง ค้างวิถี
มอบแม่หยวก ภรรยา พาบุตรี
มาเลี้ยงที่ บนรถ พี่ซดเพลิน
โอชาชิด ใม่ผิด ห้องเครื่องปรุง
เสียงลือฟุ้ง คุ้งนิคม สมเสนีญ
เหมือนรศชาต ราชะวงศ์ พี่ลงเดีร
ร้านเจ๊กเชีญ คนประชุม กันรุมซื้อ
ขอบใจหยวก พวกเรา ข้าเก่าแก่
รับใช้แต่ เยาว์วัย น้ำใจซื่อ
รางวัลเข็ม กลัดภิไธย์ ไปกบมือ
/*25*/สมนับถือ แต่ครั้ง อยู่วังนา
ครั้นรถลา สถานี พี่ผะทม
หนาวพนม นวมคลุม แนบนุ่มหน้า
ถึงทุ่งสง คงฟื้น ตื่นสัยยา
กำชับข้า คอยนั่ง ดังอยู่งาน
เขาหัวหวาย เขาพลู รถจู่รุด
ผ่านบางนา ห้วยมุด บ้านนาสาร
คลองปราบ, บ้าน พรุพลี ราตรีการ
เลยผ่านบ้าน ซ่อง, กระเบียด เฉียดธารพอ
ผ่านฉวาง ทางช่อง คลองจันทร์ดี
คลองกุย, คลอง จังจี่ แล่นเร็วปร๋อ
จวนสว่าง อรุณราง ชุมทางรอ
รถชลอ ลุหน้า สถานี
ถิ่นทุ่งสง สมประสงค์ เจาะจงพัก
ครองสำนัก สองหลัง ยั้งวิถี
เจ้าเมืองกรม ะการใฝ่ ผูกไมตรี
คอยรับพี่ รับพระนาง พร่างชาลา
เจ้าเมืองศรี ธรรมะราช ญาติและมิตร์
/*26*/รัษฎา นุประดิษฐ วิศิษฏ สง่า
อำมาตย์เอก ดิเรกชด ยศพระยา
เป็นหัวหน้า ตำรวจผสม กรมะการ
ขุนณรงค์ วังศา ว่าอำเภอ
ปกอะเลอ ทุ่งสง หวังหย่งย่าน
ราชะนิกุล บุนนาค บากมานาน
เป็นแม่งาน ปรองดอง รับรองเรา
เสร็จหว่านล้อม ถนอมใจ ใครต้อนรัย
ขึ้นประทับ พลับพลา ที่ว่าเช่า
เสวยกาแฟ ใข่ขนม สมเครื่องเช้า
ดูจัดเข้า จัดของ ห้องสัยยา ฯ ๒๐๐ คำ
ประพาสเขา น้ำพุโยง
วันที่ ๒ จันทร์ที่ ๒๓ เมษายน พุทธศก ๒๔๗๑
๏ วันที่สอง ปรองประวิง ชมสิงขร
น้ำตกชะง่อน โยงผาง ลงอ่างผา
ลูกหญิงใคร่ ไปข้าง พระนางพา
แต่เกีดมา ยังเลย มิเคยลอง
/*27*/สะอางองค์ ทรงเครื่อง เที่ยวเมืองป่า
เก้านาฬิกา พาหนะ เตรียมสนอง
พรั่งพร้อมเสร็จ เสด็จคลา มรรคาปอง
ชมทำนอง เมืองใหม่ รถไฟยั้ง
ตำรวจนำ ดำเนีร เกรี่นแถลง
บ้านตึกแบงก์ สยามแนว โรงแถวลั่ง
เรือนราชะการ ร้านตลาด ดาษประดัง
มากระทั่ง เกยช้าง ที่ต่างคอย
ปลูกเกยใหญ่ ใช้ละดา ผะกาพัน
สวยคมสัน เกีนใคร่ จะใช้สรอย
ข้างที่นั่ง หลังคา กระโจมลอย
หมอชะม้อย คอยเหยียบ ประเทียบเกย
พระนางประทับ กับชนก เกรงตกใย
บนเบาะไหม อุไรพริ้ง อิงเขนย
เจ้าหญิงหญิง ลิงโลด กระไรเลย
พึ่งจะเคย ทั้งคนอง สยองครัน
หญิงวรรณีฯ พี่นาง เกรงช้างฟัด
ใม่อยากหัด แสร่หา ข้อน่าพรั่น
/*28*/ขอองค์พัก รักผงม ทมกลางวัน
ชอบวางชั้น เชีงแหวก แปลกกว่าคน
กูบละสอง องค์ประทับ ขยับโยก
หัตถ์ยึดแต้ แม้ชะโงก กลัวโกร๊กหล่น
แต่ชายฉันทน์ฯ นั้นมิเกรง เขยงซน
วรวีร์ฯ นี่พิกล ทนเดีรเอือม
สิบสองเชือก เลือกช้าง อย่างเชื่องเชื่อง
กระนั้นเยื้อง ย่างหย่ง องค์กระเพื่อม
คอยยอโยก โงกงัน สั่นสะเทื้อม
นั่นแถวเหลื่อม รยะหลั่น เรียงกันไป
ขุนณรงค์ ฯ หย่งย่าง ขึ้นช้างนำ
กับนายตำ รวจสกอ นั่งคลอไหล่
ช้างช่วยเทา บ่าวขึ้น สบายใจ
ดูเขาใม่ ย่อท้อ หัวร่อเรีง
เดีรถนน พ้นวุ้ง บ้านทุ่งสง
เลียบเลาะลัด ตัดดง พง ระเพีง
ไม้สองฟาก หลากชม สมลเลีง
ชระเดียรเซีง กุสุมา ละดาวัลย์
/*29*/ดอกมังไร ไหมหมอก ออกแดงเรื่อ
ดอกเกลื่อนป่า ผะกาเฟื้อ เพรื่อสีสัน
ดังดอกเรต วิเศษสี น้ำเงินมัน
ยิเข่งอิน ทนิลหลั่น ลเวงตา
ดอกตะรัง ตังช้าง อย่างเข็มม่วง
เป็นพู่พู่ ชูดวง รดาษป่า
ดอกเข็มแดง เข็มขาว พราววะนา
พิศผะลา ตำซำ ฟังเข้าใจ
ผลกรวยป่า ใม่น่า โอชาชด
สับปะรส ปลูกราย ไร่ชายไศล์
มิใคร่ยล ปักษิณ โบกบินไพร
ยลแต่ไร่ แต่นา และป่าเซีง
ผ่านดงเยี้ย เงี่ยเสียง ชะนีโหย
ปั๋วปั๋วโหวย โชยตัว โยนยั้วเยี่ง
คนใม่ยัก ดักเสาะ แม้เหมาะเชีง
ใครกระเจีง จากเมือง เห็นเชื่องซื้อ
ช้างเลียบหลั่น บรรพต เลี้ยวลดนาน
ลำธารผ่าน ลหาลใหญ่ น้ำไหลพรื่อ
/*30*/ก้อนหินขวาง พร่างฟอง ฟูฟ่องปือ
บอกหนังสือ ปักป้าย ทุกรายเลี้ยว
ถึงคตเหนื่อ วังคลุ้ม ไต้วังคลุ้ม
แดดฉะอุ่ม พุ่มไม้ บังไพรเขียว
เหมืองเจ้าถ้าย คตท้าย วังยาวเพรียว
คตถ้ำนาง ทางเที่ยว แวะถ้ำนาง
คูหาต่ำ น้ำเสอะ เกรอะตะใคร่
มองแล้วใม่ กระดี้กระเดียม ใคร่เยี่ยมย่าง
คตทุเรียน ไหนทุเรียน รเมียรค้าง
เห็นแต่ค่าง ลิงโลด โขตสุมทุม
เสียงนกร้อง ก้องกุ๊วู้ อยู่ไกลไกล
นกอไร ใม่ตระหนัก เหลือจักสุ่ม
เห็นกล้วยไม้ มีแต่ใบ มีใม่ชุม
ช้างดุ่มดุ่ม ดั้นเดีร ถึงเถีนเกย
ผู้ใหญ่บ้าน ชาวบ้าน แถบย่านนั้น
ชุมนุมกัน ขนานหน้า ท่าเถ่ยเถ่ย
หมากอ้อยกับ สับปะรส ขนชดเชย
มะพร้าวอ่อน ป้อนเสวย ดอกกระมัง
/*31*/บ้างจับนก ยกกรง จำนงถวาย
ทั้งแก่เด็ก หญิงชาย เรียงรายนั่ง
เราจากข้าง ลงเกย เลยมายั้ง
ปราศรัยทั้ง ชื่นช่วย อำนวยพร
มือท่วมหัว ทั้งกลัว ทั้งภักดี
ได้เงินแจก ยินดี โจทกระฉ่อน
โรยทรายอย่าง พรมทาง ให้ย่างจร
ประทับร้อน มาลก แต่งตกเตรียม
ล้วนไม้ใผ่ ใบหญ้า น่าประทับ
เสาประดับ เฟีนพัน คมสันเยี่ยม
มีห้องสรง เสวยหลั่น กั้นฝาเฟี้ยม
ใบไม้เทียม ชั้นฉาก งามหลากตา
มีถ้วยเยื้อก เลือกใช้ ไม้ใผ่บั้ง
เลียนฝรั่ง เครื่องสำอาง วางภูษา
ทรงซับพักตร์ ทรงผลัด จัดประดา
ทั้งลาดผ้า ที่เสวย เคยเจ้านาย
ในแอ่งน้ำ ทำแพ ตระแหน่น้อย
โยงพวนลอย ถึงกลาง อ่างง่ายง่าย
/*32*/ฉุดก็พอ ถ่อค้ำ ทำวางราย
พื้นฟากปร่ง สรงสบาย สายน้ำพุ
ชะโงกผา ชะลาโถม โครมโครมตก
ราวกับยก ถังเท ประเดดุ
เป็นลำขาว พราวลออง ฟุ้งฟองพรู
ครั้นไหลลุ อ่างเอ่อ ถั่นเท้อลง
ลำธารตอน ชะง่อนกั้น ดันทลั่ง
ขาวโพลงพลั่ง กระแสรสาย กระจายหย่ง
พ่างพะเพียง เสียงอุทก ที่ตกตรง
เหมือนเมฆส่ง ฝนพรู สรู้สรู้ดัง
ฟังพิลึก กึกก้อง ในห้องเขา
รอบลำเนา แอ่งอ่าง เหมือนช่างตั้ง
พฤกษาสูง พยูงเยียง เรียงประนัง
เฉกฉากบัง พุโยง สโองอม
อาบน้ำพร้อย ลอยลม ผงมทุม
ชระอุ่มชุ่ม สดชื่น ยืนสยม
เรียมชื่นเชย สเบยบาน ร่านรมย์ชม
เป็นแหล่งสม กวีเผยอ เพ้อประพนธ์
/*33*/ผลัดเครื่องทรง ต่างลง สระสนาน
แม้ ! สท้าน ปานแท่ง น้ำแข็งป่น
ลูบสรีร์ ทีละน้อย ค่อยค่อยทน
พอสร้านทราบ อาบสกนธ์ พ้นหนาวเกีน
ฉา ! ชายฉันทน์ ฯ ใม่หวั่น ร่ารันโลด
อ่างกระโดด ดำดึ่ง ทลึ่งเพี่น
โผนขนแพ คางสั่น แทบฟันเยีน
บุญบังเอีญ เปลี่ยวดำ ใม่ซ้ำเค็ม
วรวีร์ ฯ ทีกล้า ถาลงว่าย
เดี๋ยวตกาย ขึ้นบวบ หายฮวบเหีม
ทุกทุกองค์ คงเย็น กระเซ็นสเทิ้ม
จึงต่างเริ่ม แต่งองค์ เลีกสรงชล
หญิงอุบล ฯ หญิงฤดี ฯ พี่ฉันทน์ ฯ กล้า
ชวนจางวาง ดีถา อ้อมผาด้น
ขึ้นขั้วพุ ดุดั้น ถึงชั้นบน
แลเห็นคน ขนาดลิง ตลิ่งโกร๊ก
มองลำธาร ผ่านไพร ไปอีกโข
/*34*/ไหลมาโผล่ ตอชะง่อน กระดอนโกร่ก
เสโทโทรม โถมคนอง ใยร้องโอ๊ก
ยามชโงก ยอดพลิ้ว ใจหวิวเชียว
เราอยู่ล่าง ต่างสบาย ฉายรูปเรื่อย
ใม่ต้องเมื่อย โลดโผน กระโจนเที่ยว
เขาตั้งเครื่อง กลางวัน พร้อมกันเกรียว
อร่อยเคี้ยว กว่าเคย เสวยเพลีน
ขุนณรงค์ ฯ จงใจ ให้สนุก
ทั้งให้สุข ปลุกขวัญ น่าสรรเสรีญ
ใครมีวัน ว่างพอ น่าขอเชีญ
ไปชมเถีน พุโยง โปร่งชีวา
นกในกรง ส่งถวาย พระนางปล่อย
กระเหว่าน้อย เขาเปล้า เนาพฤกษา
เอาไปขัง วังใน ใช่เม็ตตา
มนุษย์น่า นึกอก นกเหมือนตน
ตวันบ่าย ขยายขบวร ช้างทวนลง
สู่ทุ่งสง ซ้ำรยะ แต่ปะฝน
ถึงหนาวเหนื่อย เมื่อยล้า ก็น่าทน
/*35*/สำเรีงชนม์ ชื่นตา พาเบีกบาน
ค่ำรับแขก แจกของ สำรองมี
แด่ท่านที่ อารี ไมตรีสมาน
เสวยเย็น เจรจา ร่าสำราญ
ตีสิบขาน กู๊ดไน้ต์ ไปบรรทม
ส่วนพวกช้าง พวกไพร่ ให้ทั่วหน้า
ทุกคนเคิน เงินตรา ผ้านุ่งห่่ม
สมขอบใจ ไพร่ฟ้า พานิยม
พระบรม ะราชะวงศ์ มิ่งมงคล ฯ ๗๘ คำ
ประพาสเมืองตรัง และแรมกันตัง
วันที่ ๓ อังคาร ที่ ๒๔ เมษายน พุทธศก ๒๔๗๑
๏ วันที่สาม ตามกะ รยะหวัง
เที่ยวเมืองตรัง หวังผสม ชมถนน
ที่กรมทาง สร้างรักษา มหาชน
ใช้รถยนตร์ ไปไหนไหน ได้สบาย
อังคารที่ ญี่สิบสี่ ราศีเมษ
จะประเวศ รถไฟ เหมือนใจหมาย
จากทุ่งสง สองโมง สามส่วนปลาย
/*36*/ถึงห้วยยอด แล้วถ่าย ขึ้นรถยนตร์
ชมช่องโคน โชนลหาล ลำธารพรุ
เขาน้ำพุ ประพาสเมือง เนื่องถนน
ชมเมืองตรัง ทั้งนิคม สมกมล
แล้วเลยดล กันตัง ยั้งศัยยา
อ่าองค์สรรพ เสด็จประทับ ที่เสวย
กาแฟขนม นมเนย ผลพฤกษา
ทั้งเจ้าเมือง กรมะการ ทุกท่านมา
ส่งเสด็จ ณชาลา สถานี
ขึ้นประทับ รถที่นั่ง หลังชั้นหนึ่ง
แต่พอถึง กำหนด รถไฟรี่
จากชุมทาง ทุ่งสง ลิ่วพงพี
มุ่งไปที่ กันตัง ดังอัตรา
พระรัถา ผู้บัญชา รัถาเสร็จ
โดยเสด็จ ชิดเชื้อ เอื้ออาษา
เคยรู้จัก สมัคร์สมาน เนื่องนานมา
แสนปรีดา โอกาศ สมมาทครัน
สู้อุตส่าห์ หากุสุม ผูกกลุ่มมัด
/*37*/ริบิ้นรัด ช่อบุเค เก๋คมสัน
ถวายพระนาง พ่างใจ ใคร่ภิวันทน์
ทุกสิ่งอัน เอาธุระ ไม่ละวาง
สถานี ที่วัง น่ากังขา
วังเจ้าหรือ วังก์ป่า ใครมาสร้าง
พ่วนรำพึง จนถึง ถิ่นกะปาง
อางขนาง คำแขก ฟังแปลกครัน
ถึงคลองมวน ยางยวน ล้วนย้อนยอก
แปลใม่ออก สักคำ น่าขำขัน
จะปวดมวน หรือประมวล จำนวนกัน
ญวนแถบนั้น ก็ไม่มี ทีอำยวน
ถึงห้วยยอด รถจอด สถานี
จรลี จากรถ หมดโดยด่วน
เจ้าจังหวัด จัดทนุก ทุกขบวร
เตรียมรถส่วน ขนของ และผองคน
รถที่นั่ง หลังใหม่ จอดไว้หน้า
สมสง่า น่าเชีญ ดำเนีรหน
นายตำรวจ นายอำเภอ เอ่อกังวล
/*38*/ที่จะปรน ปรือปลูก ถูกพระทัย
เจ้าจังหวัด พระอรรถ ะโกวิท
อำเภอสนิธ ว่าเฉลียง ทับเที่ยงใต้
ขุนกันประศาสน์ ฉลาดฉลอง คล่องสุดใจ
กรมะการ น้อยใหญ่ ต่างไหวการ
พระนางประทับ รถใหญ่ กับในกรม
รถอีกถม เรียงรอ พอทุกท่าน
เจ้าเมืองนั่ง หน้าหมาย ทูลรายงาน
ยามรถผ่าน ขนานรบิน ทราบสิ้นพลัน
จากห้วยยอด ตลอดถนน รถยนตร์แล่น
นึกนึกแม้น นฤมิต คิดก็ขัน
อ่านรายงาน หลายล้าน ท่านให้ปัน
เงินสร้างสรรพ์ มรรคา น่ายินดี
ใม่เปลืองเปล่า ไทเรา เอาธุระ
มิแพ้มะ ลายู ชูราศี
ถนนไท แลเตอไร้ต์ ใช้ได้มี
เหมือนวิถี สิงคโปร์ อ่าโอ่งาม
รถยนตร์สวน ประมวลชน คนโดยสาน
/*39*/ขนของผ่าน รถที่นั่ง หลายหลังหลาม
เกีดถนน รถยนตร์ ก็เกีดตาม
บังเกีดความ สดวกกมล พละเมือง
เออน่าชม กรมทาง สร้างรักษา
เป็นสง่า เป็นคุณ ดุนกระเดื่อง
คนเราน้อย จึงมิค่อย จะรุ่งเรือง
ดำเนีรเนื่อง ทันถนน ขนสินค้า
เห็นสวนบ้าง ปลูกยาง และอย่างอื่น
แต่ยังดื่น ตาเห็น รกเป็นป่า
ทั้งเรือนโรง ยังโหรง เต็มประดา
ต้องการทุน หนุนอุสาห์ วิชาเชาวน์
ถนนดี เช่นนี้ น่ามีถิ่น
ตั้งหากิน เอาการ ให้ปานเขา
จับปลูกยาง ร้างพริกไท ไฉนเรา
นึกแต่เอา ร่อนร่อน ปล่อยอ่อนแอ
เห็นเมืองตรัง ยังทราม กว่ายามนึก
ถึงมีตึก ตลาดบ้าน ไม่ผ้านแผ่
รู้ศกกร่อย จ๋อยจริง ยิ่งชแง้
/*40*/ยิ่งท้อแท้ แพ้ถนน คนละชั้น
รถแล่นปอง ช่องโตน โชนน้ำตก
ถึงป่ารก ธรรมะชาต ไม่หวาดหวั่น
อาจสู้ไหน สู้ได้ ง้อใครกัน
ผิดสวนนา ค้านั่น ง้อปัญญา
ง้อทุนรอน งอนง้อ พ่อแคว้นด้วย
ปรองดองช่วย แขยะศอก ให้ออกหน้า
เหยื่อสมอง ตรองป่วน รัญจวนมา
จนรัถา ขึ้นสิงขร ขย่อนใจ
ไงฝนตก ซกพรำ น่ารำคาญ
ถึงสถาน เขาเขีน พอเดีรไหว
พี่เดีรนำ พักปะรำ ที่ทำไว้
ริมธารใหญ่ น่าชม สมที่มา
เขาตั้งเครื่อง เสวยกลางวัน พากันหนาว
ด้วยฝนพราว หยุดหน่อย ก็ปล่อยสร้า
ไปน้ำตก วกไกล จำใจลา
ขึ้นรถยนตร์ วนมา หาเมืองตรัง
พาไปโน่น ไปนี่ ที่นิเวสน์
/*41*/อยู่บนเขต เขาเนีน ไม่เพลีนหวัง
ศาลากลาง วางตระหง่าน บ้านผู้รั้ง
รู้สึกสัง เวชมาก บอกยากจน
คล้ายชุมพร แต่ชุมพร ตอนโชคอับ
ยิ่งยุบยับ โทรมะนัง ซังขัดสน
ดีแต่บ้าน รถไฟ นายจักร์กล
แต่ชั้นจน โรงกุลี ดีกว่าเมือง
เหนื่อยเนตร์นัก มาพัก สถานี
ถวิลวิถี กรมทาง อยู่ข้างเปรื่อง
เมืองรักษา ขายหน้า หรือน่าเคือง
คนโทษเปลือง แรงไถล นายใม่พอ
แม้มีทุน สนับสนุน เจือจุนจ้าง
เมืองก็คน กรมทาง ก็คนหนอ
ใช้คนดี ดีได้ ใยย่อท้อ
ที่ต้องป้อ แป้เปิ่น ขัดเงินทำ
ชุมแต่จีน ปีนป่าย ตะกายค้า
ไทชาชา หาเช้า ก็กินค่ำ
เจ้าจังหวัด ฉลาดเก่ง คนเกรงยำ
/*42*/วางท่าทำ กึกกัก ยักแต้มคู
ข้อไหนขัด ปัดพ้น ใม่จนมุม
ทั้งยังหนุ่ม กรุ่มวิชา อาษาสู้
แม้มีทาง มีทุน หนุนความรู้
จะยอมงัน อั้นตู้ อยู่ทำไม
ครั้งซินบี๊ ทวีกิตย์ คิดเอาหน้า
ฉลาดขา หาสิน ในถิ่นใต้
ช่วยประเตื้อง เมืองตรัง หวังกำไร
จนต้องไป ปรทิศ เพราะพิษปืน
สวนยางเจ๊ก เล็กใหญ่ ใม่ให้เช่า
เกรงเชือดเอา ต้นตาย ฉิบหายฝืน
สวนเจ้านาย ทำถวาย ต้นตายยืน
เพราะจีนพื้น เมืองเช่า เชือดเจ๊าเจียว
ห้าโมงบ่าย รถไฟ ไปประเทียบ
พวกเราเหยียบ รถนั่ง สมหวังเที่ยว
ทางรถยนตร์ ถนนซ่อม เหลืออ้อมเชียว
จึ่งต้องเลี้ยว พึ่งรถไฟ ไปกันตัง
ค่าเช่ารถ ยนตร์เรา มอบเจ้าเมือง
/*43*/ใยปล่อยเปลือง เงินท่าน สมานหวัง
ต้อนรับเจ้า เอาธุระ พอประทัง
ทั้งกำลัง ทั้งทรัพย์ ออกยับเยีน
เจ้าเมืองตรัง ทั้งนคร ธรรมะราช
ตามเรายาต ราประจำ ใช่ทำเผีน
ผ่านนาป้อ พรุใหญ่ สวนไหล่เนีน
ปลูกยางเยี่น ย่านยั้ว เจ๊สัวทำ
ถึงป่าเตียว นึกเฉลียว ออกเตียวหนัง
ลิงกระมัง นามอะเลอ เหอะเหอขำ
ในประทา นุกรม อมพะนัม
ใม่มีคำ เตียวลง ยังสงกา
ถึงกันตัง รถยั้ง สถานี
รถยนตร์มี หญิงวรรณ ฯ สันไว้ท่า
แล่นเลียบคอย คล้อยถนน พ้นชาลา
เดี๋ยวถึงท่า กันตัง สลั้งเรือน
เป็นตึกจีน ของจีน รายตีนท่า
ถนนหน้า ตึกเปรอะ โคลนเลอะเปื้อน
เรือไฟลือ ชื่อถลาง จอดค้างเดือน
/*44*/ใม่ซ่อมเหมือน, เรือพณิชย์ ด้วยติดทุน
เห็นพิลีก ตึกตั้ง แต่รังร้าง
ซินบี๊สร้าง ปิดผนวก เลี้ยงปลวกขุน
นายอำเภอ เป็นใข้ ใคร่ทำคุณ
แต่เหลือรุน กายขยับ มารับรอง
แม้มีวัน ตครั่นใจ ใคร่เสด็จ
เยี่ยมภุเก็จ สม-สฤษกดิ์ฯ คิดสนอง
แต่วันหมด งดไป สมใจจอง
เหมือนใคร่ปอง เยี่ยมพระยา ปะตานี
ด้วยกะวัน กระชั้นเกีน เนี่นสักวีก
ถิ่นเที่ยวอีก หลายทาง หว่างวิถี
ยิ่งเพลีนเพรีด ยิ่งเขยีด ออกทุกที
อ๋อกระนี้ ฤดีมนุษย์ สุดลำพอง
เลี้ยวถนน ทุพละภาพ ลำลาบลุ่ม
เหมือนแล่นสุ่ม ท้องนา น่าสยอง
ช้างสเทือน ยังมิเหมือน สเทือนดอง
รถยนตร์ย่อง โขยกเขยก โผลกผลกพลำ
ตีเรือกลาด อย่างหาด เจ้าสาราญ
/*45*/แต่เหลือทาน ฝนชุก โคลนคลุกคล่ำ
ลับเจ้าใหญ่ นายโต โอ้โห!กรรม
เสียงครวญคร่ำ ใคร่บาท ราชดำเนีร
เข้าสวนยาง ยามง วงเนีนกว้าง
พระองค์เจ้า จรูญสร้าง ปางเนาเนี่น
ผู้ช่วยเท ศานคร ก่อนพเอีญ
เป็นอัคระราช ะทูตเจรีญ ราชไมตรี
ยามลาพัก สร้างตำหนัก ตึกฝรั่ง
พร้อมเครื่องตั้ง เครื่องแต่ง แผลงเต็มที่
เป็นเรือนแรก แปลกเช่น เคยเห็นมี
ตั้งบนที่ รโหฐาน ลานเนีนโต
รถขึ้นมา หน้าตำหนัก ลงพักแรม
พี่อยู่แง้ม ห้องขวา สง่าโอ่
ห้องพระนาง พี่น้อง เฉีดฉ่องโช
ละล้วนโอ ฬารเนตร์ นิเวศเนา
น่าขอบบุญ คุณยิ่ง หลานหญิงวรรณ ฯ
ถนอมขวัญ พวกพระนาง ใม่หมางเหงา
เลี้ยงน้ำชา สายัณห์ สรวลสันเย้า
/*46*/ประสาเรา พี่น้อง ซร้องสำราญ
พาดูโรง รีดยาง บางเป็นแผ่น
อัดตราแผน ฝรั่งทำ รมดำด้าน
หญิงรับโท รเลขรุด ให้หยุดงาน
ด้วยค่าซาน ท้องตลาด ทำขาดทุน
ผู้จัดการ สท้านใจ ไล่กุลี
เกรงกลับมี ทางฉิบหาย แทนหมายทุ่น
แปลกเพื่อนเขา เอาใจ ใม่ไล่รุน
ต่างนุกุล กันและกัน ฉันท์ไมตรี
ขาดทุนขาย เลีกจ่าย รายค่าแรง
เข้าทุนแบ่ง ตามได้ ใม่จู้จี้
ทำยางตบึง แบ่งครึ่ง ให้กุลี
ใม่พักรี รอเลีก เพีกกิตย์การ
เจ๊กฉลาด ขาดทุน กลับหมุนไก
เอากำไร เลี้ยงเหล่า ใม่ร้าวฉาน
ฝรั่งซื่อ มื้อซุด ให้หยุดงาน
ใม่คิดหว่าน ล้อมกุลี ให้มีกิน
มีชีวิต ใครคิด ยอมอดตาย
/*47*/ใม่ได้ดี ก็ร้าย สุดหมายหมิ่น
ต้องตีสาย ธิบายรบอบ ตอบรบิน
คงจะยิน ยอมเฉพาะ ยักเหมาะครัน
ค่ำเสวย เครื่องใหญ่ ในห้องล่าง
เอร็จอร่อย น้อยอย่าง ช่างจัดสัน
เถาพงศ์ฉาย ซิเนมา เฮฮากัน
เพื่อนบ้านบรร เทีงใจ พลอยได้ดู
ถึงสวนป่า ยังกล้า ไฟฟ้าใช้
สว่างไสว รัตยา น่ามาอยู่
มีงานสวน ยวนใจ มิให้จู๊
พอชื่นชู เฉลิมชีวา ประสาพอ
ยามชรา ลาขาด ราชะการ
เบี้ยบำนาญ จานเจือ พอเหลือหลอ
เสียแต่สร้าง ห่างทเล เหพนอ
แต่เบ็จกรอ กระแหม่ทรัพย์ อับโอโซน
สี่ทุ่มซึม ครึ้มชิวา ลาบรรทม
หวังผงม ชราอาตม์ พักผาดโผน
วันยังค่ำ ตรำสถล รถยนตร์โยน
พอเอนโอน องค์ม่อย ผ็อยนิทรา ฯ ๑๑๒ คำ
/*48*/ประพาสเมืองพัทธลุง แลแรมสงขลา
วันที่ ๔ พุธ ที่ ๒๕ เมษายน พุทธศก ๒๔๗๑
๏ วันที่สี่ ญี่สิบห้า เมษายน
ฟื้นสกนธ์ ร้อนรี้ แต่ตีห้า
เกรงรถยนตร์ โขยดถนน พ้นเพลา
สรงพักตรา อ่าองค์ ลงล่างพลัน
เสวยกาแฟ แลขนม น้ำนมสด
ย่ำรุ่งครึ่ง ถึงกำหนด รถผายผัน
ขึ้นรถยนตร์ ทนฟัด สาหัสครัน
พอถึงทัน รถไฟ ใม่ต้องคอย
เกือบโมงครึ่ง ถึงตรัง รถยั้งส่ง
พวกเราลง นั่งบน รถยนตร์ถอย
ตรงไปเขา พับผ้า มรรคาลอย
แล่นข้ามดอย ใหญ่ตัด พัทธลุง
เหมือนวันวาน ผ่านโตน โอนทางมา
ขึ้นเชีงผา เลื้อยลาด ผงาดทุ่ง
วกไปมา หลายครา มรรคาทุ้ง
/*49*/ฉะวากวุ้ง เขาใหญ่ เลียบไหล่จร
เปรียบกลีบผ้า คราพับ รดับหลั่น
น่าดูครัน รถวิ่ง บทสิงขร
เหมือนพูดเล่น เห็นกัน กระชั้นตอน
ซิกแซกชะง่อน ผาชะง้ำ เห็นลำธาร
ยอดไม้ใหญ่ อยู่ใต้ ไหล่เขาลาด
แลปลาด โอบเอี้ยว เลี้ยวลหาล
พระยารัษ ะฎาฯ ช่วย อำนวยการ
ตัดทางผ่าน ด้านดอย ตามรอยเดีร
ไถ่รูปรถ กระถดหลั่น ชั้นบนล่าง
ไถ่รูปทาง เลี้ยวลด บรรพตเหีร
ถึงพรหมแดน แคว้นตรัง ยังเช้าเกีน
ลงดำเนีร เหยียบจังหวัด พัทธลุง
ปักเสมา สิลาสลัก เป็นอักษร
ราษฎร ละลานฤทธิ์ ศักดิ์สิทธิ์มุ่ง
ขอคุ้มกัน อนันตภัย ใฝ่ผะดุง
ยามผ่านปรุง หมากพลู ว่างบูชา
/*50*/ไถ่รูปพร้อม ล้อมหน้า เสมาเขต
แล้วขึ้นรถ ยนตร์ประเวศ ลงลาดผา
ใม่ใคร่ยาก เสมือนถาก เขาขึ้นมา
เจ้าพระยา ยมราช ประศาสน์ทำ
ปลาดเหลือ มะเขือใหญ่ โตไม่หยอก
สิบหกศอก สูงเทิ่ง เชีงน่าขำ
ดอกใบใหญ่ คล้ายมะเขือ น่าเชื่อคำ
พี่ลองย้ำ ผลนิด ขมผิดเคย
เจ้าพระยา พลเทพ พิชัยญาติ์
เห็นปลาด เหลือนิ่ง ทิ้งไปเฉย
ให้ชำไป ไว้จวน ควรชมเชย
เราเหลือเลย รอพินิศ แน่จิตเดา
มีต้นเดียว เฉลียวใจ คล้ายมะเขือ
ที่แท้เนื้อ พรรณอื่น ตื่นเปล่าเปล่า
ใครได้ไป ชำไว้ ในลำเนา
ใช่มะเชีอ เชื้อเรา แปลกเปลายล
ท่านเทศา ว่าวัง ในสังขลา
ได้พรรณมา ปลูกไว้ มีหลายต้น
/*51*/อ๋อ กระนี้ นี่หนา ปัญญาคน
สัปประดน เดาพิลึก ฝึกสันดาน
เจ้าจังหวัด พัทธลุง มุ่งรับรอง
ตำรวจอำ เภอผยอง รถยนตร์ผ่าน
จวนถึงเชีง เขาใหญ่ ไปใม่นาน
หยุดสถาน เทีนป่า เรียกนาวง
พระนิเวศน์ สมเด็จฟ้า เทศาสร้าง
แต่โรยร้าง พังเพีก เลีกประสงค์
มีทางเที่ยว เลี้ยวหลั่น เป็นคั่นลง
แวะรถตรง ไปชม สมได้มา
พระคณา สัยสุนทร ต้อนอำเภอ
นำเสนอ ตำนาญ ลหาลป่า
ที่ปราโมทย์ โปรดเสด็จ สมเด็จฟ้า
ครั้นเสื่อมซา รักษาอ่อย จำปล่อยพัง
ขึ้นรถผ่าน ย่านจังหวัด พัทธลุง
ดูยังรุง รังผิด ที่คิดหวัง
ถึงแปลกเปลี่ยน เพี้ยนก่อน ก็ข้อนยัง
ใม่ถึงตั้ง ใจมุ่ง จักรุ่งเรีอง
/*52*/ถนนช่วย อวยปะถัมภ์ เทีดลำเนา
แต่หมู่เหย้า ยังจ๋อย ใม่ลอยเลื่อง
สังเกตหมู่ ผู้คน พลเมือง
ยังเชื่องเชื่อง เถ่ยเถ่ย เหมือนเคยมา
ไปเมืองเก่า เช้าอยู่ ดูลำลาบ
ทเลสาบ ท่าเรือ เมื้อสงขลา
รถตำรวจ ตรวจตระหน่ำ นำมรรคา
เจ้าเมืองหน้า รถที่นั่ง นั่งรายงาน
โอย ! ถนน ฝนเซาะ จำเพาะซ่อม
สบักสะบอม เบื่อแสน เมื่อแล่นผ่าน
เหมือนมรคา ยามง องค์สท้าน
ออกขี้คร้าน รู้งี้ เป็นหนีพัก
ถึงทำเล ทเลสาบ เคยทราบแหล่ง
แปลกแต่แต่ง ตึกเด่น เป็นตำหนัก
พระพันปี ศรีอนงค์ ทรงสำนัก
ออกประหรัก หักพัง รังโทรมทราม
เห็นเกาะสี่ เกาะห้า ลอยวาริน
หวลถวิล ครั้งกระนั้น ประหวั่นหวาม
/*53*/พระปิยะราช ประพาสไหน เคยไปตาม
โอ้โอ๋ยาม โปรดเปรื่อง กระเดื่องดี
ฤทธิ์ล่อแหลม แต้มคู หรูไปหรือ
ถูกฮึดฮื่อ หีรึโหด ต้องโลดหนี
หมกดินทราย ยังมิวาย พระปราณี
นุกูลพี่ พึ่งพิง ใม่ทิ้งเลย
ผลซื่อสัตย์ กัตะเวทิ์ อุเทศถวาย
ชีวิตกาย กตัญญู มิรู้เฉย
ชูชีพพี่ บี้มิบุบ เดี๋ยวหงุบเงย
อยู่ภิเปรย เพลงประพนธ์ จนชรา
ยั่วร้องให้ หรือหัวเราะ หนอดูเคราะห์เอ๋ย
ตามชดเชย โชคเหีร เสียเกีนก๋า
ดีเดี๋ยวร้าย คล้ายคล้าย ฉายไฟฟ้า
วูปวาบผวา โด่งด่ำ น่าขำนัก
เดชเทีดธรรม ตระหน่ำใจ กันไหลเล่อ
ลโมบเพ้อ เผยอพะยสน์ สมมตหมัก
ถึงลอยลม จมน้ำ ใม่สำลัก
ถวิลหลัก โลกฺตธรรม ทอดทำเนา
ตกที่นั่ง กังหัน ลมดันหมุน
หมดลมดุน หรือมันดัง คลั่งเปล่าเปล่า
เปรียบละคร หลอนหล้า ตบตาเรา
เมื่อรู้เท่า นิยามะธรรม ใยนำพา
พัทธลุง รุ่งเรือง ในเบื้องโน้น
พระยาเมือง เปรื่องโพลน โชนสง่า
สี่สิบศก วกวิ่น สิ้นชาตา
สูญวงศา น่าอนาถ ปลาดแรง
ถามถึงแม่ แขคุณหญิง สวยพริ้งพราว
ลูกสาวสาว คราวเสด็จ ลือเอ็จแอ่ง
เห็นแต่ตึก รำลึกถึง คนึงแว้ง
ไปอยู่แขวง หนองจิก เสียอิกแล้ว
ครุ่นสังเกต เหตุพิลึก ก็ศึกษา
เพลาชะล่า ซาคร้าน ง่านแตง่ว
/*55*/รักสัตย์สึง พึ่งเจ้า พเน้าแนว
สมเทือกแถว ประหยัดยำ ย่อมจำเรีญ
คนึงวงศ์ สงขลา น่าสังเวช
ใครยึดเขต ตวันตก ระหกระเหีร
แม้เนาณ พระนคร ข้อนพเอีญ
โชคพเชีญ เฉลีมเรียน ผุดเพี้ยนพันธุ์
ขึ้นรถกลับ มาประทับ พลับพลาใหม่
เขาปลูกไว้ รับสมเด็จ เสด็จนั่น
พอสบาย คล้ายตำหนัก พักกลางวัน
พบแม่ภรระยา เจ้าเมือง ตั้งเครื่องอาน
ยามเสวย ใคร่เอ่ย พาหุงก่อน
ถวายพร พระเช้า ฉันคาวหวาน
เขาขายเครื่อง ถมนคร ข้อนสมกาล
ซื้อไว้หว่าน ของฝาก หลากหลากเยอะ
เอ๋ทองสุก ลูกเจ้า เยาวนัช
อุสาห์จัด เกาเหลา ตามเราเจอะ
ละครกาญ จนาภิรมย์ นิยมเยอะ
ดูเอาเถอะ รวยฟื้น หลายหมื่นมี
ตัวละคร ฟอนคัด หัดรุ่นรุ่น
/*56*/นางลมุล ละครหลวง มาพ่วงนี่
พาละคร สลอนหน้า ตาดีดี
ตามมาเฝ้า ถึงที่ มาลกเรา
คิดบุญคุณ กรุณา วิชาสอน
เหมือนรับพร เลี้ยงชีวา สมข้าเก่า
ทุกเจ้าเมือง กรมะการ ผ่านลำเนา
เอ็นดูเฝ้า อุดหนุน กรุณา
เปีดวิกเล่น เป็นพัก แล้วยักย้าย
ไปเล่นฝ่าย หาดใหญ่ เห็นได้ท่า
สมุหะ ปะตานี มีเม็ตตา
ลองกล้าฝ่า มะเลสะเต๊ต หลายเขตเชียว
เจ้าเมืองเกริ่น เชีญให้ เราไปถ้ำ
แต่ฝนพรำ เชื่อที ดีกว่าเที่ยว
สองโมงครึ่ง ถึงเวลา รัถาเทียว
เครื่องถมเหนีย่ว คุยหน่วง หวงพลับพลา
แจกเงินรถ ชดเชย เหมือนเคยปรอง
ทั้งแจกของ รลึกให้ ใครอาษา
ช่วยรับรอง สนองคุณ กรุ่นเม็ตตา
/*57*/สองโมงเศษ ประเวศมา ชาลารถ
สิบสี่ครึ่ง รถถึง ขึ้นสึงพัก
ปราศรัยทัก ขอบใจ ทั่วไปหมด
ทุกเจ้าเมือง กรมะการ ตามฐานยศ
จวบกระถด พ้นหน้า สถานี
พระรัถา มาด้วย ช่วยเอื้อเฟื้อ
คอยรับเกื้อ กิจผงม สมน่าที่
เครื่องว่างทำ น้ำชา หามามี
ตั้งถวาย รายที่ ทุกองค์มุง
พัทธลุง เหม็นคลุ้ง เยื่อเคยปลา
ชะอำน่า สวะเสย เยื่อเคยกุ้ง
เหมาบรรทุก รถไฟ คลื่นใส้พุง
ขืนส่งกรุง คงใม่ มีใครซื้อ
ผ่านควนยาง ใช่ยาง รับเบ้อแน่
ครั้งเก่าแก่ ใครจัก รู้จักชื่อ
บางแก้วไม้ แก้วเมือง นี้เลื่องลือ
หารเทามื้อ เทาสท้าน หรือหารเทา
ถึงหนองจีน จีนหลง มาลงหนอง
/*58*/ควนเนียงต้อง แหน่งนาง ใม่ห่างเหย้า
บางกล้่ำต้น มะกล่ำเยื้อย เลื้อยลำเทา
หรือบางเท่า มะกล่ำน้อย จ้อยล่อยเล็น
บ้านดินลาน ลานอไร ไล้ดินโบ๊
ไล้มูลโค ลานเข้า เราเคยเห็น
รถมาสู่ อู่ตะเภา เข้ายามเย็น
น่าจะเป็น สถานี ที่ครึกครื้น
แต่โหรงเหรง นักเลง เก็งจองป่า
ใยจึ่งรา มือมิเห็น เรีอนเด่นดื่น
รถเราผาด หาดใหญ่ ใกล้กลางคืน
เข้าเทียบพื้น ชานหน้า สถานี
แลผู้คน กล่นกลาด เกีนคาดมาก
ทั้งหลายหลาก ชาติ์ภาษา รุมมานี่
เป็นสถา นีใหญ่ ในแถบนี้
ใม่เห็นมี ที่อื่น น่าตื่นดู
หลวงชิต บรรชาการ กับภรรยา
และหลวงวุฒิ์ สารมา ต้อนรับอยู่
เตรียมรถยนตร์ คอยท่า หน้าประตู
/*59*/พวกเราพรู กันมา ขึ้นพาจร
พักที่เรส ะเตอรอง ของรถไฟ
เดี๋ยวนี้ให้ จีนเช่า แผกเก่าก่อน
เตรียมตั้งเครื่อง น้ำชา เฝ้าว่าวอน
แต่จะต้อน รับผงม ให้สมใจ
ด้วยหลวงชิตฯ รับกิตย์ กรมะการ
อำเภอย่าน ร้านตลาด เวิ้งหาดใหญ่
น้องพระจรูญฯ ครูลูกลูก ผูกเยื่อใย
มาแต่ไร ถือเรา อย่างบ่าวนาย
ขัดใม่ไหว ไปประจำ โต๊ะน้ำชา
สมอาษา สาระพัด จัดถวาย
ใม่เหมือนอด รทดชิวา หิวตาลาย
เสวยหลาย หนเห็น มิเป็นไร
ปล่อยรถไฟ ไปยัง เมืองสังขลา
เตรียมรัถา ยนตร์ยาตร์ จากหาดใหญ่
ถึงโดยด่วน ก่อนกระบวร สายรถไฟ
พวกเราไม่ รู้ทาง ต่างเออออ
อันหลวงวุฒิ ฯ บุตพระยา อัคระราชฯ
/*60*/เป็นพระญาติ์ ภักดี ใม่มีย่อ
ฝรั่งหลาย ถวายคำนับ ขยับยอ
น่าให้พอ ใจสมัคร์ พี่ทักทาย
ล้วนพวกอิน ชะเนียแร่ และพ่อค้า
ทั้งพวกมา หาทาง ห้างค้าขาย
ต่างเอีบอิ่ม ยิ้มแย้ม แถมภิปราย
ปลื้มได้เฝ้า เจ้านาย หมายต้อนรับ
พระนางประทับ รถชิด พระธิดา
ภรรยา หลวงชิตฯ ติดคนขับ
อีกสองหลัง ตามหลัง คนคั่งคับ
หลวงชิตฯ ประจำ กำกับ รับภิบาล
ครั้งมารับ วรรณไวทย์ฯ หาดใหญ่นี้
สถานี ใม่โต รโตฐาน
ยังหร็องแหร็ง ใช่แหน่ง แอ่งโอฬาร
ใม่มีบ้าน เรือนโรง โอ่โถงเลย
ดูตึกกว้าน ปานประดิษฐ์ นิมิตใหม่
ทั้งโตใหญ่ เรือนราย ค้าขายเผย
คนครึกครื้น ดื่นดาษ เกีนคาดเคย
/*61*/เหลือจะเฉย เหลือจะเห็น เช่นเป็นแท้
แต่มิใช่ เมืองไท เจ๊กใขว่แปลก
ทั้งพูดแขก มะลายู อยู่ออกแสร้
เมืองบาบ๋า น่าเรียก สำเหนียกแล
เหมือนฮู่แซ เคล้าสลัด จัดพานรอง
ผู้ใหญ่บ้าน กรมะการ เจ๊กย่านโน้น
จองที่โอน สร้างตึก รวยกึกถอง
จนเดี๋ยวนี้ หมดที่ ที่จะจอง
ทั้งหมดช่อง ซื้อหา กดค่าแพง
ได้แต่เช่า เอาสัญญา คราหมดเช่า
ตึกตกเจ้า ของถิ่น สิ้นทั้งแขวง
อู่ตะเภา เขาชุมทอง เหลือปองแย้ง
ทั้งทุ่งสง แอ้งแม้ง เหลือแข่งเคียง
ชาวสงขลา ขับรัถา มาเที่ยวเล่น
ถือเหมือนเช่น ราชะวงศ์ ดังส่งเสียง
อู่ตะเภา เขาชุมทอง เห็นช่องเอียง
รื้อโรงเมียง สร้างใหม่ หาดใหญ่เยี้ย
ถือร่ำรวย ซวยแซ่ว แล้วแต่โชค
/*62*/ยากจะโยก ย้ายเก็ง เก่งหรือเอี้ย
อันที่จริง สิ่งอุดม หรือซมเซีย
สุดแต่เงี่ย ญาณเรา รู้เท่าทัน
ใช่เคราะห์โศก โชคชาตา สาระพัด
ใม่น่าหัด ศีละพัตร์ มามัดมั่น
หมั่นสำรวจ ตรวจตรา ปัญญายัน
ถูกเชีงชั้น โฉลกช่วย ก็รวยบาน
ถึงตำหนัก เจ้าฟ้า เทศายั้ง
จัดเป็นวัง พวกเรา เนาสถาน
ขึ้นตำหนัก นั่งพัก อยู่เป็นนาน
ใม่เห็นท่าน เทศา ใครมาเยือน
คุณหญิงพร้อม ภรรยา เทศาใหม่
มากราบนบ ซบไหว้ เราก่อนเพื่อน
จัดเสร็จสรรพ รับตระแหน่ เป็นแม่เรียน
อ่อนยิ้มเยื้อน กิริยา พูดจาคม
ฉลาดเฉลียว ประเปรียว สมรบอบ
ข้อนรอบคอบ ภรรยา เทศาสม
ใม่มึนตึง อึ้งอับ เชีงลับลม
/*63*/ทั้งใม่อม อายกระดาก อยากคุ้นเรา
สองทุ่มกว่า พระยาศรี ธรรมะราช
พระเพชร์ฯ เจ้า เมืองอาด ขึ้นมาเฝ้า
ชุมนุมรับ สถานี ใม่มีเค้า
รถไฟเข้า เทียบเขม้น ใม่เห็นองค์
จึงทราบว่า เสด็จมา รถยนตร์ก่อน
ต่างรีบร้อน ย้อนรอย ที่คอยหลง
เราขอบใจ แถลงให้ ทราบจำนง
ไม่ประสงค์ ยศศักดิ์ รักสบาย
จัดที่ทาง อย่างวัง ทั้งสอาด
ใม่ฉูดฉาด แต่รเบียบ เรียบใจหาย
กัลปังหา เสียบผะกา ขาวกระจาย
นึกคล้ายคล้าย ครั้งบุราณ ตระการวาม
พระนางพัก ตำหนักบน ปนชนก
วรวีร์ฯ นี่ยก ขึ้นชั้นสาม
หญิงพี่น้อง ห้องต่อ อยู่พองาม
ใม่ยุ่มย่าม ลามลวน สมควรเนา
มีห้องสรง ห้องทรง อักษรเรียง
/*64*/ล่ามเฉลียง ถึงกัน เป็นหลั่นเหล่า
ที่สรงพักตร์ ที่สำอาง อย่างพริ้งเพรา
ตั้งโต๊ะเก้า อี้แพร แลสมงาม
พานหีบธุม มะวดี หีบมีตรา
เครื่องสุธา รสศุภางค์ อย่างสยาม
ของกำนัล ทำขวัญ เทศายาม
รับพานทอง จำลองตาม รูปพานทอง
แต่พานกลม ใม่สม นิยมเทียม
ต้องพานเหลี่ยม สมุห์ใหญ่ ไม้สิบสอง
เป็นความเขลา ของเหล่า เจ้าช่างทอง
ใช่ผิดของ ขุนนาง ต่างกำนัล
ด้วยพานกลม สมขนาด ราชประยูร
หรือเหล่าราช ะนิกูล จอมถวัลย์
เวลาเก้า นาฬิกา เราพากัน
ลงมาชั้น ล่างเสวย โภชนา
เชีญพระยา เทศา พาพระเพชร์ ฯ
ตามเสด็จ เสวยเล่ห์ เจ้าเคหา
เครื่องฝรั่ง ทั้งไท ใฝ่จัดมา
/*65*/ล้วนโอชา รสเลี้ยง เยี่ยงแรมวัง
เสวยเสร็จ เสด็จประทับ ห้องรับแขก
เป็นคืนแรก สมาคม พอสมหวัง
สี่ทุ่มเศษ เสด็จดล ขึ้นบนยั้ง
พรุ่งนี้ยัง กะประพาส ประกาศชัด ฯ ๑๕๒ คำ
ประพาสสวนตุล เขาน้อย และสโมสร
วันที่ ๕ ที่ ๒๖ เมษายน พุทธศก ๒๔๗๑
๏ วันที่ห้า เมษา ยนมาสค
สุทินที่ ญี่สิบหก ตกพฤหัสบดิ์
เสด็จสวน เชีงผา เทศานัด
ตอนเช้าจัก เสวยกลางวัน ที่นั่นเทียว
สอางองค์ แล้วลง ชั้นล่างเลย
ประทับเสวย เครื่องเช้า ราวประเดี๋ยว
แม่เพียบบุน นาคผสม มากลมเกลียว
จะตามเสด็จ ไปเที่ยว ถึงสวนตุล
หล่อนแม่เรือน และเพื่อน ผะดุงกฤตย์
/*66*/องค์อาฑิตย์ เลขา เทศามุ่น
อาทรต้อน รับเรา ช่วยเจ้าคุณ
ด้วยเคยคุ้น กันยิ่ง หญิงชนนี
รักหญิงพรรณฯ ฉันท์น้อง ปองเป็นศิษย์
ทั้งเป็นมิตร์ เหมือนน้อง ร่วมท้องพี่
แต่ติดตาม เสด็จพัก เรือจักรี
กลับต่อที่ หนึ่งแพ้ว จึ่งแคล้วเยือน
เล่าเรื่องราว คราวประพาส ราษฎร์สงขลา
สั่งให้มา เฝ้าแหน แทนเธอเอื้อน
ปลาดใจ ใครอื่น มิยื่นเยือน
แม้เป็นเพื่อน พวกเรา ไม่เข้ามา
พึ่งทราบชัด มีกัต ติกาไว้
มิให้ใคร พลุกพล่าน บ้านเทศา
ตามรับสั่ง ครั้งเก่า ของเจ้าฟ้า
ใช่ศาลา ราชะการ ฐานในองค์
ที่ว่าการ หรือสถาน เสด็จไหน
เฝ้าแหนได้ ใม่ห้าม ความประสงค์
สงวนรเบียบ เรียบร้อย คล้อยที่ทรง
/*67*/เพื่อสมมง คลนิวาสน์ บำราศกวน
เทศานี้ มีสติ ดำริห์รู้
ใม่ขึ้นอยู่ บนตำหนัก ออกอักอ่วน
เผยอเทียม เจ้าทำ ใม่น้ำนวล
จึ่งเนาจวน สโมสร ข้อนจะคม
องค์อาฑิตย์ อิดพระทัย ใม่ยอมพก
จัดตำหนัก ถัดรับ ประทับสม
ยามรับแขก เลี้ยงดู ชูนิคม
จึงพึ่งร่ม ชั้นล่าง ข้างแยบคาย
นึกความคิด ฑิตย์เปีย เงี่ยจะขัน
สงขลานั้น ส่งปลา มาถวาย
เหมือนมุลี่ ม้วนคลี่ มีธิบาย
กะโถนหมาย กระถ่มถลำ เพี้ยนคำแทน
พระปิยะราช กะจาดตะหล่าย กะจ่ายตลาด
เรียกกะจาด ทรงเย้า เค้าขำแสน
สิ่งเหลือรู้ แค่นรู้ ชักดูแคลน
ญาณเรียมแล่น เลยเรื่อง เฟื่องสำนวล
สามโมงเช้า เจ้าคุณ วุ่นเตรียมเสร็จ
/*68*/เชีญเสด็จ สถลยาตร์ ประพาสสวน
มะพร้าวพระยา วิเชียร(ชม) สมขบวร
นอกฉนวน เรื่องจังหวัด สงัดอึง
เมืองสงขลา ท่าทาง อย่างเคยเห็น
ถนนตึก อธึกเด่น เชิญขังขึง
จุดไฟฟ้า น่าสงสาร เหมือนถ่านตรึง
ไม่สวยซึ้ง สว่างนิคม สมชื่นชวน
ใช่ดวงเทียน เจียนเห็น เป็นดวงธูป
ริบหรี่วูป มัวซัว ยั่วแขกสรวล
น่าเปลี่ยนใช้ เครื่องใหม่ ใยอำยวน
ม้าขาหัก อักอ่วน ใยควรยิง
ในสงขลา ผิดท่า กรุงเทพ ฯ กระฉ่อน
หนังละคร ประกาศฉาว เกรียวกราววิ่ง
แตรป่าวไป ใบปลิว เป็นทิวทิ้ง
คนตามชิง รับแจก เห็นแปลกตา
ห้ามมิให้ ไปบน รถยนตร์แล่น
เกรงคนล้อม ตอมแน่น ทับแขนขา
เดีรหย่องหย่อง กลองแตร เสียงแสร้ครา
รถผ่านมา นึกมิแน่ แต่อไร
ถึงสวนตุล คุณหญิง ช่วงให้เช่า
อยู่เชีงเขา ชายป่า บิดาให้
โอ้เรือนโต โอ่โถง หายไว่งไป
เจ้าของได้ พาเรียม มาเยี่ยมเนา
โดยเป็นมิตร์ สนิธกัน แต่ชั้นก่อน
เข้านคร คราใด ไม่มือเปล่า
มีของฝาก ของฝาก หลากไม่เบา
เอินสิบชั่ง หวังเขา มาฝากมิตร์
ขึ้นเนินตึก นึกคนึง ถึงสหาย
เข้าหอป้าย สักการ สท้านจิต
เกีดมาสู่ อยู่มื้อ หรือชีวิต
เหลือชื่อติด เยี่ยงป้าย ดีร้ายนาน
แลเห็นสอง ห็องซุ้ย ตลุยยั้ง
เตรียมไว้ฝัง ตัวเอง เขลงอยู่บ้าน
เพราะรวยทรัพย์ ไฉนทรัพย์ กลับประหาร
ศพขึ้นคาน ค้างยุ่ง กันนุงนัง
จนเมียรัก ผลักโลก วิโยคเวียง
/*70*/ศพวางเรียง เคียงคู่ อยู่ หอนั่ง
เหลือแต่ร่าง ร้างชีวิต ปลิดกำลัง
ใครจะฝัง หรือมิฝัง ก็ช่างใคร
ปูเสื่อสาด ดาษปะรำ ทำเฉิดฉาย
ลานหอป้าย สบายร่ม สมอาศรัย
มีห้องสรง ที่เสวย แปลกเคยไป
ตกแต่งไว้ สนองพระ กรุณา
พระปกเกล้า เจ้าชีวา มาประพาส
ที่พึ่งบาท เจรีญรอย พลอยหรรษา
สวนตุลเตียน เพี้ยนผัน จนมรรคา
พึ่งพระบา ระมีสอาด เมื่อผาดไป
เที่ยวสิงขร ตอนหลัง น้ำขังอ่าง
แลพลุ่งพร่าง พ่างพุ ทลุไหล
ด้วยชุกฝน ชละชั้น เขากั้นไว้
ยามแล้งไร้ ลำลหาล ชักม้านเมีล
ใครร่าเรีง เชีงตะกาย แพ้ชายฉันทน์ ฯ
สนุกรัน เต้นโลด โดดเขาเขีน
เถาพงศ์ดู คู่คอ ใม่รอเชีญ
/*71*/บุกแนวเนีน น้ำตก วิ่งวกเวียน
ชอบที่ไหน ไม่เหมือน ชอบเรือนน้อย
ริมจะงอย น้ำกระเซน เล่นป้วนเปี้ยน
พากันขัน วรรณีฯ รี่ไปเยียน
เกีนเฉนียน เรือนตั้ง ยังไม่พบ
นึกใหญ่โต โอ่อ่า น่าประทับ
ยินฮาครืน ตื่นกลับ มาประสพ
เลยช่วยฉันทน์ฯ ต่อตพาน ข้ามธารทบ
เราเที่ยวจบ ทนบกั้น จนชั้นครัว
นั่งชะง่อน ก้อนผา น้ำพร่าพล่าน
สมสถาน รับเสด็จ เจ้าอยู่หัว
ใม่ร้อนเร่า เผาแผด แสงแดดซัว
สมเชยยั่ว หยุ่นหทัย ใคร่บรรทม
เสวยกลางวัน พร้อมกัน กับเจ้านาย
หญิงวรรณฯชาย ชิิดชนก วกผสม
บุญบรรลือ หลานอา ชายาชม
จงจิตเถา พงศ์รดม กันกลมเกลียว
คุณหญิงมา หาเครื่อง ถูกเรื่องครัน
/*72*/หุงเข้ามัน ซ่มตำ ทำฉับเฉียว
กุ้งไม้กรอบ ชอบชวน ยวนให้เคี้ยว
น้ำพริกซ่ม มะขามเปรี้ยว ใบกรอบแนม
เสวยเพลีน เจรีญอาหาร ปานถูกยา
เครื่องหวานสา ลี่ซ่ม ขนมแกล้ม
น้ำชาดี ภีอิ่ม ยวนยิ้มแย้ม
เหลืออ้อมแอ้ม แอบไป ชอบใจบาน
คุณหญิงช่วง ภรรยา พระยาสวัสดิ์ฯ
พักจังหวัด สงขลา น่าสงสาร
ค็่อนผอมใผ่ ใจคอ ท้อสท้าน
อยู่นานนาน หน่อยที จะดีครัน
ทเลลม ผงมสกนธ์ ปรนอวบได้
ทั้งอยู่ไกล ใครกวน ยวนสุขศันติ์
พาลูกชาย มาถวาย บังคมคัล
เราคุยกัน สนุกปาน ลูกหลานคุ้น
ตอนตกบ่าย ฉายฉายา แล้วลากลับ
มาประทับ รถยนตร์ กมลกรุ่น
กลับเคหา ศัยยา ลาสวนตุล
แวะเคารพ ศพเจ้าคุณ วิเชียรฯวาง
พวงมาลา เทศา ช่วยหาให้
เหมือนเคยไป ทุกครั้ง สุดหวังห่าง
หีบจำปา คลุมผ้า อ่าสำอาง
เยี่ยระบับ ประดับข้าง คุณหญิงเคียง
กลิ่นธูปกรุ่น ตลุ่นใจ อาลัยคิด
ถึงชีวิต มิตร์สอง สยองเยี่ยง
น้อมคำนับ กลับตำหนัก ชักอ่อนเอียง
อกเอ๋ยเพียง พยุงขวัญ รันสำเรีง
รับหนังสือ พิมพ์บางกอก คลี่ออกอ่าน
พอทราบการ เพลีดเพลิน กันเจี่นเจี่ง
รับโทรเลข เฉกนิยม ปลื้มสมเชีง
มาแต่เวี้ง สิงคโปร์ โผล่กฤดา
ท่านกงสุล กรุณา สาราบอก
ลูกชายออก วานนี้ สมที่ง่า
ได้ยลกาย ชายโวฒิ์ฯ ปราโมทย์ครา
พรุ่งนี้บ่าย หมายมา สมอาทร
สพยามว่าง ทมกลาง วันเสียหน่อย
/*74*/ต่อบ่ายคล้อย จึ่งประพาส สโมสร
ตามรเบียบ เทศา จะพาจร
สมกะต้อน รับลเมียด ไว้เกียรติ์ยศ
สี่โมงกว่า ขี้นรถา หาเขาน้อย
มีเรือนลอย ยอดผา งามปรากฎ
ตัดทางลาด ผงาดเอี้ยว หลั่นเลี้ยวลด
จนจรด ยอดขยั่น ขึ้นบรรใด
ชมห้องเรือน เหมือนหอ ออทีมูน
มิตร์ประยูร มากคู่ อยู่ใม่ได้
เฉพาะสอง ต่อสอง สำรองไว้
ห้องนอนใหญ่ ห้องน้ำ ทำแยบคาย
ห้องรับแขก ห้องเลี้ยง เฉลียงแล่น
นึกแม้นแม้น วิมานเผือน ชมเดือนหงาย
รเบียงหน้า โต๊ะน้ำชา ประดาราย
หมดแดดฉาย ชื่นประชุม ฉะอุ่มเพรา
แม่ภรรยา เจ้าสงขลา รักยาอาตม์
อายอากาศ ดีตลอด แรมยอดเขา
ขอให้หาย วายโรค โศกสำเรา
/*75*/พี่ ช่วยเอา ใจปลอบ เชีงชอบชวน
สงขลานี้ อุสาห์มี สนามก๊อล์ฟ
พระนางชอบ ทรงเพลีน ดำเนีรหวล
พร้อมน้องน้อง ประลองสนาม เล่นตามควร
การเดีรทวน ทางเมื้อ เทื้ออุรา
ชวนเทศา แยกมา สโมสร
เป็นที่หย่อน จิตผู้ดี ที่สงขลา
บิลเลียดเล่น เต็นนิส ติดเฮฮา
เปรมกมล สนทนา ยามสายัณห์
พบเบลลี่ ที่กงสุล อังกฤษ
มาผูกมิตร์ สนิธสนม ชื่นชมขวัญ
กับเล็มมิง ที่ปฤกษา ยุกติธรรม์
รู้จักกัน เมื่อนี้ เรีงปรีดา
ขุนนางไท ไปประชุม รุมมาเฝ้า
ปราศรัยเอา ใจปลุก ถ้วนทุกหน้า
นั่งดูเล่น เต็นนิส ชิดชาลา
ท่านเทศา ประชันชิง หญิงอุบลฯ
ทั้งเบลลี เล็มมิง ชิงกันเล่น
/*76*/สองลานเป็น ที่สำราญ ตระการหน
แล้วเลยไป สนามก๊อล์ฟ เห็นชอบกล
ขึ้นรถยนตร์ พร้อมพระนาง กลับทางทวน
แวะตำหนัก พักพระวงศ์ องค์อาทิตย์ฯ
หญิงชวลิตฯ ชายอมร ฯ ย้อนทางสวน
เฝ้าพระนาง อย่างสนิธ เคยชิดชวน
ไปที่จวน ใม่ประสพ ตลบมา
เช่าสถาน บ้านน้อย ปลูกออยล์ปาล์ม
พยายาม ทำไร่ ในสงขลา
ด้วยเคราะห์ดี มี พะลัง ทั้งเวลา
ผิดพ่อค้า จีนไท ที่ไร้ทุน
เขตสงขลา พร่าถนน รถยนตร์แล่น
แทบทั่วแคว้น ไปมา ใม่ว้าวุ่น
แม้องค์ไกล ใช่เฉย ถึงเคยคุ้น
คิดการุญ กรุ่นดื่ม ใม่ลืมเรีม
คยั้นคยอ พ่อค้า สงขลาซัก
ใยมิพัก ปลูกปาล์ม ตามท่านเริ่ม
ทุกจีนไท ใจงัน สั่นสะเที้ม
/*77*/มิกล้าเสรีม กล้าส่ง ยังสงกา
เที่ยวตรวจแหลม มะลายู ดูมากหน
เห็นแต่ต้น น้อยน้อย เหลือคอยท่า
ว่าแปดปี มีผล อ้นปัญญา
เกรงจะกว่า ท่าทาง เหมือนอย่างตาล
สามสิบศก ตกผล ทุนปรนทด
เกรงจะหมด ก่อนรวย ป่วยแสร่หวาน
เหมือนมะพร้าว กล่าวตก หกปีปาน
ที่จริงนาน เกีนปอง สิบสองปี
ปีที่หก ตกผล ประดลน้อย
นานปีค่อย มากประมาณ สมฐานที่
แม้ใม่เห็น ด้วยตา เพียงวาที
คนพวกนี้ ใม่กระโจม โถมทุนรอน
ถึงออยล์ปาล์ม ยามดี เมื่อมีผล
ดีกว่าต้น ยางจริง ใม่ยิ่งหย่อน
ราคาขึ้น ลงไฉน ไม่กระดอน
แต่หวาดตอน คอยช้า มิกล้าตาม
ขึ้นรัถา มาตำหนัก หยุดพักผ่อน
/*78*/แต่งอักษร กลอนเกริ่น แทนเพลีนพล่าม
ถวิลสกล ชนะบท เรี่มงดงาม
หนุ่มสยาม ขยดจรีย์ ดีผะเดิม
ค่ำเสวย เครื่องใหญ่ ปราศรัยกัน
เกษมศันติ์ ผสมสนิธ ผูกมิตร์เพิ่ม
ลูกหญิงหญิง กับคุณหญิง ประวิงเรีม
คุ้นเคยเสรีม เสน่ห์เพลง กันเองเกรียว
เป็นน้องพ่วง หลวงพี่ ศรีสุรางค์ฯ
เจ้ากรมพระนาง รักบ้าน ชังการเที่ยว
มาอยู่นี่ ญี่สิบหก ศกจริงเจียว
เพียงหนเดียว พระนคร อ็่อนพึ่งไป
ช่วยเจ้าคุณ วุ่นพรวน ส่วนมะพร้าว
ตั้งตัวราว คนซวย จนรวยได้
แม้ว่างราช ะกิจจา เพลาใด
ดูแลไป ทำสวน ชวนเพลีนตา
เป็นล่ามเริ่ม เหีมสมัคร์ คมักเขม้น
จนเลื่อนเด่น เป็นผู้ พิพากษา
ได้เป็นถึง อธิบดี เดี๋ยวนี้มา
/*79*/เป็นเทศา สนองสยาม สมความเพียร
ตัวเฮอมิต ลิขิตออก บางกอกแตมป์
เจ้าคุณแย้ม แต้มลึก ฝ่าฝึกเขียน
ออกความคิด เกรงผิด บังมิดเมี้ยน
แสวงเวียน หวังให้ ไทเจรีญ
จนสมเด็จ เจ้าฟ้า โปรดปราณี
เห็นภักดี ต่อชาติ์ ใช่ผาดเผีน
รักสัตย์ธรรม สม่ำเสมอ ใม่เฟ้อเกีน
เราฟังเพลีน เยี่นเวลา ศัยยางึม
เดีมพระยา ทุษยันฯ โชคผันเผ่น
ถึงขั้นเป็น เทศา สง่าขรึม
พวกขุนนาง ต่างอิจฉา เห็นท่าครึ้ม
ยังใม่ซึม ทราบยอม อ่อนน้อมดี
ครั้นหย่อนนัก ก็จัก กำเรีบแผลง
ครั้นรุนแรง หนักไป ก็ใช่ที
ต้องผ่อนผัน ชั้นเชาวน์ ให้เข้าที
เป็นต้องมี วันเรียบ ใยเฉียบชิง
ห้าทุ่มกว่า ลาผะทม ชมฉลาด
/*80*/พระยาศรี ธรรมะราช และคุณหญิง
แม้เมืองไท เลือกใช้ ใครดีจริง
ทัวทุกกิ่ง ราชะกิตย์ ต้องผิดตา
หลงเสนียด เกียจกัน ฉันท์เราเขา
คลั่งแต่เขา ตั้วหนัง ขึ้นตั้งหน้า
ก็ป้วนเปี้ยน เพียรเปล่า เข้าตำรา
ตักน้ำคว้า ตะกร้าตวง น้ำร่วงพรู
คำเส้นผม บังภูเขา เราดูถูก
แต่ท่านผูก คำเปรียบ เฉียบนักอยู่
ทุกชายหญิง หยิ่งยวด ชอบอวดรู้
ใครเป็นครู ใครเป็นทาส มักคาดพลั้ง
แต่ลงท้าย ก็ตาย ตามตามกัน
เหมือนความฝัน ควันหลง ทนงคลั่ง
จริงแต่กรรม ทำไฉน ผลไหลยั้ง
อนิจจัง อนัตตา ชั่วคราคึก
ข้อแปลกสุด พุทธองค์ ด่งพระคุณ
ยิ่งสกุล จักระพรรดิ์ กำจัดศึก
เหตุฉนี้ นิทัสนีย์ นี่ดีลึก
/*81*/อยู่เป็นปึก แผ่นย้วย ช่วยประชา
ถึงรวยสิน ถิ่นที่ หรือมีบุญ
เอกอดุล อำนาจ วาศนา
ชีวิตดับ หายวับ ไปกับตา
จริยา เท่านั้น ยืนวันเนา ฯ ๑๔๒ คำ
ประพาสเขาตังกวน เสด็จหาดใหญ่ ขึ้นรถไฟกลับ
วันที่ ๖ ศุกร์ ที่ ๒๗ เมยายน พุทธศก ๒๔๗๑
๏ วันที่หก ตกที่ ญี่สิบเจ็ด
กำหนดเสด็จ รัถะยาตร์ ประพาสเขา
ไหว้เจดีย์ ศรีสยาม ในยามเช้า
พระจอมเกล้า ประดิษฐาน ตระหง่านชล
เขาตังกวน พี่ผะชวร ชานุตึง
ขืนปีนถึง ยอดผา ท่าปวดร่น
พยายาม หามเก้าอี้ ก็ทีซน
ตันจิตจน ดลสถูป ฝากธูปเทียน
พี่จบหัตถ์ ถวายมนัส สะบูชา
/*82*/มอบสุดา เสด็จชม พนมเฉนียน
ดูเวิ้งวง สงขลา น่ารเมียร
พี่ชิงเยียน เทศา ภรรยาดี
ตึกตลาด ใม่ปลาด ประพาสแล้ว
ยอมแก่แกร่ว เสวยเข้า เนาในที่
อ่านอักษร ผ่อนพิทักษ์ พักอินทรีย์
จนบุตรี กลับมา เที่ยงกว่าแล้ว
สนุกสนา การได้ ไต่เขาลิ่ว
แลเห็นวิ้ว สงขลา ทุกท่าแถว
เวี้งชะลา ป่าเขา ลำเนาแนว
แต่แขม่ว อุทรถาม เหนื่อยตามกัน
ครั้นเสร็จสรง แต่งองค์ ลงชั้นล่าง
ขอเฝ้าต่าง ประจุหีบ รีบขยัน
เทศาเฝ้า เราเสวย เครื่องกลางวัน
แจกของบรร ณาสนอง รับรองเรา
ขอบบุญคุณ เจ้าคุณ และคุณหญิง
จากใจจริง ถนอมฤดี ใม่มีเหงา
คุณหญิงถวาย ต้นไม้ว่าน หีบสานเรา
/*83*/สำหรับเหล่า ข้าไทย์ ได้ประทาน
กุ้งไม้ประมง สงขลา น่าหาครัน
ได้กำนัล จากหลวง วุฒิสาร ฯ
ถึงเวลา ลาวัง ยั้งสำราญ
มาแวะบ้าน เยี่ยมตอบ สมชอบพอ
ชายอมรฯ ต้อนรับ กับชวลิต ฯ
ตั้งเครื่องอาน ฐานมิตร์ เคยติดต่อ
จวนสิบห้า นาฬิกา เหลือรารอ
รถยนตร์ชลอ เราไป หาดใหญ่พลัน
ท่านเทศา นั่งหน้า รถที่นั่ง
คอยรวัง เร็วนิด สกิดกั้น
เชีญพักเรส ะเตอรอง ปรองดองกัน
ต่อรถถั่น ถึงพรุ ลุอะเลอ
จึ่งจะเชีญ ยาตรา สถานี
ด้วยคนมี มากเยอะ เกรงเซอะเซ่อ
เมียขุนนาง ต่างส่ง พระนางเธอ
นายอำเภอ ผัวเมีย เงี่ยเอาภาร
ถวายซ่ม สงขลา โอชาชด
/*84*/เสด็จรถ สมเรื่อง ตั้งเครื่องหวาน
เราขอบใจ ให้เครื่อง รลึกปาน
น้ำจิตจาน สมานตอบ ชอบอารี
ฝรั่งแขก จีนไท ใครประสพ
ถวายเคารพ นบนอบ ชอบพวกพี่
สามโมงเศษ เชีญเสด็จ สถานี
จัดห้องที่ รับแขก ใม่แปกปน
โอยอกเต้น จวนเห็น พักตร์พ่อติ่ง
ต่างคนลิง โลดเร่ง ระเบ็งบ่น
เดี๋ยวคนนี้ คนโน้น โผนไปยล
ทางใต้หน ทางสวน รถด่วนมา
สามโมงครึ่ง รถถึง คนอึงมี่
เรียมเดีรรี่ เร็วกระถด ไปรถหน้า
เห็นหนุ่มไท ใครโขยด โดดลงมา
โวฒยา กรอโห! โตกระไร
ถึงเตีบตั้ก ดวงพักตร์ มิยักผิด
ต่างกอดกุม จุมพิต เดีรชิดไหล่
ชายฉันทน์ฯน้อย พลอยโลด กระโดดไป
/*85*/จูงมาใน ลานหน้า สถานี
พบพี่น้อง จ้องกัน งันอยู่นิด
ต่างจุมพิต กอดประคอง ฉันท์น้องพี่
ต่างเสียงเครือ เนื้อไข ใจยินดี
พระลักษมี โปรดน้อง ประคองมา
ขึ้นรถไฟ สถิตใน รถไฟห้อง
ซึ่งสำรอง ปลดปล่อย ไว้คอยท่า
สิบห้านา ฬิกากึ่ง จวบถึงครา
ลาเทศา คุณหญิงขุนทาง ต่างคำนับ
รถไฟแล่น จากแคว้น สถานี
ดุษฎี ทั่วหน้า ยากหาจับ
พระนางเตรียม อาภรณ์ ไว้ต้อนรับ
ให้น้องจับ แต่งลม้าย เจ้านายไท
คุยกันเรื่อย รถเลื้อย หรือเอื่อยจอด
จนตลอด ระยะทาง กันอย่างไหน
ซ้ำทางเก่า เราเพลีน มิเดีรใย
จวบรถไฟ ถึงจังหวัด พัทธลุง
พระสาระวัด รัถา ฯ ก็มาด้วย
/*86*/หวังอำนวย อนุเคราะห์ ไหนเหมาะมุ่ง
สมรเบียบ เรียบร้อย คอยผะดุง
ให้รางวัล ฉันท์ปรุง รสไมตรี
ที่ห้องเคียง เสียงเปีด กรามาโฟน
เชีงชื่นโชน สนุกชวน สรวลระรี่
ชายชิดฯมิตร์ ชายโวฒิ์ฯ โปรดดนตรี
เลยชักพี่ น้องโปรด ปราโมทย์ฟัง
ขอบใจเจ้า เมืองผสม กรมะการ
อุตส่าห์ขนาน หน้าส่ง จำนงหวัง
รู้กำหนด รถรับ เรากลับวัง
จนพลบยัง ตั้งจิต คิดมาพบ
รถจากย่าน ผ่านบ้าน มะกอกใต้
แคว้นไหนไหน ชื่อมะกอก มีออกจบ
บ้านปากคลอง ทำนองชืด จืดบัดซบ
แหลมโตนด เคยประสพ ซ้ำหลายแคว้น
บ้านนางหลง สงกา ภรรยาใคร
ปล่อยหลงใน ไพรพฤกษ์ พิลึกแสน
บ้านเสม็ด เกาะเสม็ต เขบ็จแม้น
/*87*/บ้านตุลแผน แขกขบวร สวนตุลตอน
เขาชุมทอง ทองชุม ใยซุ่มสูญ
ร่อนพิบูลย์ ดีบุกชุม ยังรุมร่อน
ถึงช่องเขา เขาขวาง หนทางจร
รถต้องชอน อุมงค์ผา ผ่าเขาง้ำ
ไม่น่าตื่น กลางคีน ฟื้นไฟฟ้า
สว่างจ้า ใครจะรู้ จู่เข้าถ้ำ
ขึ้นลาดเขา เราดู อยู่ประจำ
จึ่งพอสำ เหนียกตรง อุมงค์มี
สว่างเด่น เห็นผนัง กระทั่งพื้น
ยามกลางคืน ไฟมืด คงมืดจี๋
เคยลอดกลาง วันหน มืดมลดี
มองเห็นที่ ปากปล่อง เหมือนช่องโคม
จอดทุ่งสง ขุนณรงค์ ฯ นายเหรียญช่าง
บำรุงทาง มาส่ง ยืนหย่งโฉม
ถวายต้นไม้ หลายสี สมที่โอม
บรรเจีดฯโสม ะนัสมาก อยากใคร่มี
สับปะรส ผลใหญ่ ก็ให้มา
สั่งให้หา ขาไป ได้มานี่
/*88*/สมประสงค์ พี่ลง สถานี
พบครูที่ ราชะวิท ะยาลัย
เดี๋ยวนี้เป็น เอเยนต์ แบงก์สยาม
ได้ทราบความ เรายาตร์ จากหาดใหญ่
พาแหม่มมา หาเรา เอื้อเอาใจ
ต่าวปราศรัย สามัคคี โดยปรีดา
เคยเป็นครู โวฒยาฯ ที่มานี่
ทั้งเป็นครู วรวีร์ฯ อยู่ปีกว่า
ก่อนจะโหป ไปยุโหรป อเมริกา
จวนเวลา รถจร อวยพรกัน
ขึ้นรัถา ไม่ช้า รัถาแล่น
มองด้าวแดน เดือนซัว ชักหัวปั่น
ทั้งซ้ำทาง อย่างมา สาระพรรณ
เสร็จพร้อมกัน เสวยดิเน่อร์ เท้อบรรทม
สองยามกว่า รถมา ถึงท่าทอง
สุราษฎร์ธา นีต้อง ยิ้มย่องข่ม
สรงพักตรา ให้ข้า หลวงชื่นชม
เสวยเข้าต้ม ผสมแม็ก กะโรนี
/*89*/นางหยวกหวัง ตั้งเครื่อง ว่างถวาย
เฝ้าเจ้านาย หมายพระคุณ อุ่นเกศี
ทั้งขนม ซ่มปอก ออกดีดี
ขุนสามี บุตรีน้อย เป็นบ๋อยเรา
จากสุราษฎร์ ศัยยาสน์ อนาถแน่ว
ตลอดแนว วิถีสเทีอน เหมือนเขย่า
กระทั่งตี ห้าครึ่ง ถึงลำเนา
ชุมพรเข้า จอดหน้า สถานี ฯ ๗๒ คำ
ถึงชะอำ เสด็จลงประทับแรม
วันที่ ๗ เสาร์ที่ ๒๘ เมษายน พุทธศก ๒๔๗๑
๏ วันที่เจ็ด เมษที่ ญี่สิบแปด
พอรุ่งแจ้ง แสงแดด ส่องแสดสี
เลยฟื้นองค์ สรงพักตรา อ่าอินทรีย์
คอยลูกที่ จากนคร มาต้อนรับ
เดี๋ยวชายสุ วิชากร โสทรชิด
กับชายสิท ธยากร ซึ่งร่อนหรับ
ถึงชุมพร ตอนค่ำ มาคำนับ
/*90*/พบน้องกระชับ กอดจุมพิต พองจิตครัน
สิทธยา มาสำรวจ ราชะการ
รถไฟย่าน ชุมพร ข้อนขยัน
สองโมงนาน ลูกหลาน พล่านพร้อมกัน
นั่งเรียงรัน รถสเบียง เลี้ยงเครื่องเช้า
ตีเก้ากึ่ง ถึงทาง บางสพาน
เป็นสถาน ทองชุก ยุคกรุงเก่า
ฝรั่งตั้ง กอมปะนี ดีบันเบ๋า
เงินของเขา จ่ายเยอะ ใม่เจอะทอง
ชุละมุล มุ่นหมาย ตื่นขายแชร์
อุแหม่อุแหม่ ขึ้นราคา น่ารวยป่อง
โปรยแต่เงิน เลินเล่อ เพ้อคนอง
ลงท้ายต้อง ล้มซุน หมดทุนเตียน
แม้ตรวจตรา หาผู้ รู้จริงค้น
ไม่น่าพ้น พบแร่ แอลูเวี่ยน
คลั่งแต่รวย ร่อนร่อน แทนฟอนเพียร
แร่ทองเมี้ยน พสุธา ผล้าแต่เงิน
ในครั้งหลังฝรั่งตั้งบริษัท
/*91*/ปลูกนุ่นจัด การใหญ่ ไงเปีนเปีน
ว่ากะป๊อก ผลมิออก บอกคนเคิน
ไร้งานเติน เต่อทุน นุ่นใม่งาม
เสียแสนกว่า คราเลหลัง รังให้ขัน
ได้สามพัน โรงเรือน เกลื่อนสนาม
แม้ทำจริง ยิ่งอุสาห์ พยายาม
ตัดเหตุลาม ล้างกะป๊อก คงออกพรู
การใดใด ไร้มานะ แต่จะรวย
ย่อมกลับซวย เสียสลด น่าอดสู
บางสพาน ย่านใข้ ใครก็รู้
แม้ไม่สู้ แสร่ตะกาย ฉิบหายใย
ห้าโมงครึ่ง ถึงตอน บ้านดรทราย
เห็นคนราย เต็มหมด รถหลังใหญ่
จอดในหลีก อีกหลัง ให้รั้งไป
เจ้าคุณพิชัย ะญาติ์รับ กลับนคร
ท่านผู้นี้ มีเงิน ไม่เลินเล่อ
สม่ำเสมอ หมายดี ไม่มีหย่อน
ไม่หยิ่งเย่อ โลภทเยอ เอ่ออาทร
/*92*/ต่อราชะการ สมานสมร ถึงอ่อนรู้
รู้ใช้คน สนธิ์ใจ ใฝ่ภักดี
นับเป็นศรี มหาอำมาตย์ ปลาดอยู่
ไม่หมิ่นพ่อ พนอพนึง เหมือนพึ่งครู
สันดานมั่น กตัญญู แต่ปู่มา
สิ้นวังหน้า พึ่งพา พี่ยายุด
พระบาทพุท ธเจ้าหลวง หน่วงอาษา
ผลเพื่อนถือ ซื่อสัตย์ พัฒนา
เป็นเศรษฐี มีสง่า ฐานันดร
ถึงเกาะหลัก พักอยู่ สักครู่หนึ่ง
ขุนศาลซึ่ง งานหนัก มาพักผ่อน
ต่างเยี่ยนเจ้า พระยามิตร์ ฤทธิ์อาทร
จนรถร่อน รัถยา จึ่งลายั้ง
ถึงวังก์พง จอดส่ง คนส่งของ
แล่นถึงหนอง แกยับ รับฝรั่ง
รู้ศึกไง ใกล้บ้าน ชานรวงรัง
ถึงหัวหิน ถิ่นวัง คนลั่งแล
ทั้งขึ้นลง ส่งของ สำรองโล้ะ
/*93*/พบชายโป๊ะ หลานขวัญ พรรณเพ็ญแข
หญิงวรรณวิไล ชายชิด ชนกแปร
จากรถแค่ นี้หวัง จะยั้งพัก
ประทานของ รลึกไว้ อาลัยกรุ่น
ขอบพระคุณ สาระพัด จัดตำหนัก
พบคนโน้น นี้หลาย ต่างทายทัก
ถึงรู้จัก มิรู้จัก มักอ่อนน้อม
พอรถออก บอกลา คณาสหาย
ตั้งหน้าบ่าย ชะอำตรง ไม่วงอ้อม
สถานี ประเทียบชิด ญาติมิตร์พร้อม
ต่างประนอม ไมตรี รี่ต้อนรับ
ข้าขนของ ซร้องส่ง ลงรัถา
สุวิชาฯ สิทธยาฯ นั้นลากลับ
ติดธุระ พระนคร ข้อนบังคับ
สุดยั้งยับ กับพระนาง อย่างพวกเรา
ลงรถไฟ ใจรทึก นึกกระหยิ่ม
พบหญิงพิมพ์ฯ หญิงพรฯ สลอนเกล้า
กรมหมื่นพิทย์ ฯ เพื่อนแคว้น ที่แน่นเนา
/*94*/ต่างมาเฝ้า เค้าสมโภช โวฒยาฯ
ถวายตัว เจ้านาย ฝ่ายขุนนาง
แนะนำต่าง พากัน ช่วยหรรษา
ขึ้นรถยนตร์ ที่นั่งทรง แล่นตรงมา
ถึงเคหา ผาสุก ปลุกปรีดี
เป็นตำหนัก พักพระนาง ปางแรมรอน
แทนตำหนัก สินสาคร ผ่อนเป็นที่
บรมะวงศ์ พระองค์ อรุณวดี
ประทับนี่ เนี่นวัน ศันติ์สำราญ
ครั้นว่างไว้ ให้พระนาง เหมือนอย่างเคย
เกรงเกีนเลย รับพระป้า เลวกว่าหลาน
ญาติ์ฐานญาติ์ ใช่ขนาด ราชะการ
รักสมาน ธรรมนิยม สมชรา
ก่อนรัชย์นี้ พี่อรุณ การุญตรัส
ให้พี่จัด ตำหนักใหญ่ เตรียมไว้ท่า
กระเทือนไฉน ใม่กระจ่าง ค้างสองครา
ครั้งนี้มา ในผงม กรมวิวิธ ฯ
ตำหนักย่อม หว่านล้อม ขออาศรัย
พักเรือนใคร ก็ไม่ว่าง ด้วยต่างติด
ไม่ตัวครอง ก็ต้อง ผองญาติ์มิตร์
พักราชะกิจ ขุนนาง ต่างรุมมา
จะปลูกโรง ทรงพัก ตำหนักถวาย
ลำบากหลาย พี่เป็นน้อง ต้องอาษา
จัดแทนท่าน วิวิธวรรณ ะปรีชา
เลี้ยงตำรวจ ตรวจตรา กรมะการ
แม่บ้านชะอำา จำค้าง อยู่บางกอก
ลูกชายออก ประชวรซุด สุดสงสาร
ตัวเลยป่วย ด้วยอุสาห์ พยาบาล
ได้พึ่งหลาน พิมพ์ฯอยู่ ดูชะอำ
พ้นเพลา งดหา กระยาถวาย
ด้วยมั่นหมาย รถสเบียง คงเลี้ยงคล่ำ
แต่พเอีญ แขกเหลื่อ เพรื่อประจำ
ทุกองค์ตรำ หิวมา ผิดท่าเก็ง
แม่ครัวเคลิ้ม เริ่มหา กระยาหาร
หม่อมผันหา เครื่องหวาน เป็นการเร่ง
ยามหิวหยิบ อร่อยลิบ เครื่องทิพย์เจ๊ง
/*96*/เอีบอิ่มเป่ง ทุกอุทร เดือดร้อนแปร
เฝ้าเจ้าพี่ มีของ สำรองฝาก
เยี่ยมมิตร์มาก ใต้เหนือ สมเผื่อแผ่
ฤดูพัก ชะอำมัก จะจอแจ
คนอัดแอ แพ่สนุก ขึ้นทุกปี
สนามคลี มีประลอง สองสนาม
เลือกเล่นตาม สดวกใจ ใกล้ถิ่นที่
นายสนาม บ้านเหนือ เอื้อเฟื้อดี
ตกน่าที่ หญิงพิมพ์ ฯ คอยยิ้มรับ
พวกบ้านใต้ ไปสนาม กรมหมื่นพิทย์ฯ
พึ่งเริ่มติด เริ่มเล่น เริ่มเต้นหรับ
แบ็ตมินตั้น นั่นสนาม ที่ประทับ
ไว้สำหรับ คนข้อน จะอ่อนเอ็น
หาดทรายใหญ่ ใกล้ชะลา คราน้ำลง
ก็ปักธง หลุมกอล์ฟ ใครชอบเล่น
ประสาขัด หัดตี ให้ดีเป็น
พอยีดเส้น สายแสร่ แก้รำคาญ
แม้ถนน รถยนตร์ ดลหัวหิน
/*97*/ก็ไปถิ่น สนามโต รโหฐาน
ใช่เงียบเหงา เซาสเที้น จนเกีนกาล
สนุกสนาน สราญรมย์ พอสมตัว
เมื่อยามจน ทนนุ่ง ผ้าพุ่งด้าย
อย่าเพ่อหมาย ม่วงแพร ให้แลหลัว
จิตผายผึ่ง กายถึง จะมัวซัว
ก็ยังชั่ว กว่าตะกาย ฉิบหายรัน
ใครดีใจ ใม่เหมือน นมเผื่อนปลื้ม
แทบจะลืม ตัวแก่ แร่ถลัน
กอดท่านติ่ง ลิงโลด โอดครวญครัน
มือม้ายสั่น งันงก ซกน้ำตา
เสวยเครื่อง เบื้องค่ำ บนตำหนัก
โดยพร้อมพรัก พระญา ติวงศา
ต่างเรีงรื่น ชื่นกมล สนทนา
ลาศัยยา ยามสอง หรือพร้องเนือย ฯ ๗๔ คำ
ประทับแรมพักที่ชะอำ
วันที่ ๘ อาทิตที่ ๒๙ เมษายน พุทธศก ๒๔๗๑
๏ วันที่แปด แดดเผา ออกเร่านิด
ญี่สิบเก้า เมษอาทิต ติดจะเหนื่อย
พักเยี่ยมเยียน เพื่อนฝูง พยุงเยื้อย
คุยกันเรื่อย ตกเย็น ก็เล่นเกม
พี่สนุก ปลุกกมล นิพนธ์กลอน
สนุกนอน หย่อนใจ ใฝ่เกษม
ลูกสาวหนุ่ม กรุ่มไมตรี ต่างปรีดิ์เปรม
พักตร์เป็นเหม เฮฮา ภาษาคนอง
ฤกษวันนี้ ดีหนอ พ่อปลื้มมาก
ชายไปรม์ฯจาก เนาอิศาณ ภารสนอง
สร้างรถไฟ ไปอุบล ก่นประลอง
ลารับน้อง จากนอก ตามออกมา
สมซิวิล อินชะเนีย ไม่เสียเรียน
อดทนเพียร ผยองกิจ ฤทธิ์อาษา
หนุ่มตัวโปรด โสดสวย ชวยวิชา
ยลพักตร์ปรา โมทย์ทวี ทุกพี่น้อง ฯ ๘ คำ
เสด็จหัวหิน
วันที่ ๙ จันทร์ที่ ๓๐ เมษายน พุทธศก ๒๔๗๑
๏ วันที่เก้า เรารดม กันสมมาท
เฝ้าพระราช ะบิตุลา อาษาสนอง
สามสิบเม ษายน กมลปรอง
แต่เช้าตอง ตื่นประทม สมใจจินตน์
รถยนตร์พา สู่สถา นีชะอำ
รอรถนำ ครรไล ไปหัวหิน
พี่อรุณฯ คุ้นเคย จนเลยชิน
ลืมทรงกิน ใจเข้า พวกเราจร
สองโมงใกล้ รถไฟ มาประเทียบ
พวกเราเหยียบ ขึ้นพร้อม ยอมขย่อน
ใช่โบกี้ สี่ล้อ ถ่อชุมพร
ถึงนั่งตอน ชั้นเอก เงกกมล
สองโมงครึ่ง ถึงถิ่น หัวหินจอด
เออพ้นเอือน สเทือนทอด รอดไปหน
พระนางพะวง ทรงกอล์ฟ ชอบเหลือทน
ปล่อยเธอซน ประสายาม ทรามคนอง
/*100*/พี่คอยท่า ศาลา หน้าสนาม
ขี้เกียจตาม ข้ามเขีน เดีรหง่องหง่อง
พวกสาวหนุ่ม กรุ่มเกรี่น เพลีนประลอง
ได้เก้าหลุม สุ่มซร้อง สนุกดี
เสโทโทรม โถมหา โซดาเย็น
อารามเล่น ลเลีงหลอน ลืมร้อนฉี่
หนุ่มชอบเลีย เบียสด ชมรสดี
ต่างวัยมี วิทยางค์ ต่างบำเพ็ญ
รถยนตร์ใหญ่ พาไป ถึงสำนัก
ต่างสรงพักตร์ ผ่องทราม เมื่อยามเล่น
น่าเรีงรมย์ สมโอ่ หนอโฮเต็ล
หัวหินเป็น วิมานสง่า ชะลาลัย
นั่งรถยนตร์ จรดล ถนนลัด
แล่นเลี้ยวตัด บ่อฝ้าย ป่ายวังใหม่
ไกลกังวล จอมสกนธ์ อวยภิไธย์
สมนามไพ เราะห์สม ภิรมย์เนา
หยุดรัถา หน้าตำหนัก ล้วนภักดี
ขึ้นถวาย อัญชลี พระอาว์เถ้า
/*101*/ประชวรมาก หากพระแผล แม้ทุเลา
ตรัสยิ้มเย้า ยินดี ฉันท์พี่น้อง
กำหนดเสด็จ คืนนคร ตอนพระเมรุ
แล้วกะเบน พักตร์เตร่ ทเลล่อง
รถไฟรับ ประทับชะอำ ให้สำรอง
ไม่ขนของ สิ่งใด ติดไปเลย
ชั้นสเบียง เลี้ยงครบ เครื่องตบแต่ง
เสมอแหล่ง ของพระองค์ ทรงเฉลย
น่าปลื้มปริ่ม อิ่มจิต คิดเหมือนเคย
ทรงชมเชย ชอบชิด สนิธนาน
ฉวีบ่ง เกีนจำนง เอื้อมทรงหวัง
หมดกำลัง ฤทธิ์ชรา น่าสงสาร
เว้นแต่บุญ หนุนพระ ชนมะมาน
เกรงจะเป็น อวสาน เสด็จไกล
ลงเป็นแผล แม้หา ยาสวรรค์
ก็เหลือกัน ธรรมะชาต พินาศไหว
พระ อาการ ทุกสิ่ง บอกจริงใจ
ทรงฉุลื่น ใช่อื่นไกล ไตพิการ
/*102*/ขืนเฝ้านาน ท่านเพลีน เกีนตระแหน่
ชะพระแผล จำอุรา ทูลลาท่าน
แวะเยี่ยมชาย อิทธิเทพฯ เสพสำราญ
พักอยู่บ้าน อมรทัต จังหวัดนั้น
น่าเอ็นดู พ่อหนู ฤทธิ์สุรีย์
เหมือนพิมพ์พ่อ ท่วงที ข้อนคมสัน
ข้างแม่หลาน มารดา ปรีดาครัน
พ่อพ่อนั้น แต่ตำหนัก มาพักคอย
กลับโฮเต็ล เป็นเวลา เลี้ยงลันชัน
ตั้งเครื่องปัน โต๊ะต่าง อยู่ห่างหน่อย
ประทับเสวย เพลีนภิเปรย สเบยคอย
ชายไปรม์หา พี่ต้อย มาโฮเต็ล
ไม่อยากฝืน ตื่นเช้า ตามเผ่ามิตร์
อยากตามจิต องค์เอง ชอบเพลงเด่น
คุณหญิงแหม่ม ยิ้มแย้ม ตัวเป็นเอ็น
ค่อยวิ่งเต้น ตามสงวน ควรขอบใจ
ตกบ่ายเตรียม เสด็จเยี่ยม หญิงประสงค์ ฯ
รักษาองค์ ทรงพัก ตำหนักใหญ่
/*103*/พระนางละลวง ห่วงกอล์ฟ ชอบพระทัย
ทรงรถยนตร์ วนไป สถานี
ลูกชายหญิง ประวิงปอง ประลองซ้อม
แก๊ดดี้ล้อม สพายถุง มุงอยู่มี่
ต่างองค์ต่าง ย่างชม้อย จะคอยตี
สิบแปดหลุม กรุ่มฤดี สมที่มา
สายัณห์เพรา เจ้าอยู่หัว มเหสี
ทรงรถรี่ เสด็จสนาม ยามหรรษา
แยกปลูกเด่น เต็นประทับ เป็นพลับพลา
วัลลภราช ะวงศา พรั่งหน้าตาม
ประลองกาย ผายพะลัง ชีพยั้งยืน
จึ่งโปรดฟื้น ทรงกอล์ฟ รอบสนาม
สรีร์มนุษย์ สุดกระถด เหมือนยศนาม
จอมสยาม ยาจก ใช่ผกเพี้ยน
ห้าโมงกว่า เวลาใกล้ รถไฟถั่น
แม้มิทัน แล้วจัก พักตร์ปะเลี่ยน
มิทันไร ใขว่กันสวน มาจวนเจียน
ถึงเหน็จเหนื่อย เมื่อยรเมียร พักตร์เบีกบาน
เสวยน้ำ ซ่มโซดา จ้าละหวั่น
เสียงเสรสรวล ยวนกัน สนุกสนาน
มองเห็นรถ ขยดใกล้ ไม่ได้การ
พวกเราผ่าน มาชาลา สถานี
ทนกระเทือน เคลื่อนรถา เพลาพลบ
ไม่รู้จบ กอล์ฟกระบวร สำรวลรี่
รถแล่นดึ่ง ถึงชะอำ ค่ำพอดี
รถยนตร์พา มาที่ ตำหนักเดีม
ต่างองค์เหนื่อย เมื่อยบอบ ทั้งกอล์ฟรถ
กระนั้นคลั่ง ยังมิหมด กระถดเหีม
พระนางเอน สริรา ให้หาเคลี้ม
อยู่งานนวด ปวดเรีม ร้าวรบม
ค่ำเสวย เครื่องใหญ่ ในตำหนัก
ปลุกปรีดี ที่พัก ชูศักดิ์สม
จวนสิบเอ็จ นาฬิกา ลาบรรทม
ยิ่งกว่ารม ยาเมา เร้านิทรา ฯ ๕๒ คำ
เสด็จกลับ พระมหานคร
วันที่ ๑๐ อังคาร ที่ ๑ พฤษภาคม พุทธศก ๒๔๗๑
๏ วันที่สิบ กระดิบจิต ผิดสังเกต
เหมือนอาเภท เทวษหวาด อนาถหนา
เฉพาะอังคาร ที่หนึ่ง ถึงทิวา
พฤษภครา ชิวาสัญ พรรณพิมล
เคยสดัป ปกรณ์นขา ฉายาลูก
ที่พ่อผูก กระเป๋าไว้ ไปทุกหน
ต้องการพระ จะให้ ไปนิมนตร์
ก็กาหล กีดกับ จะกลับกรุง
สั่งให้จัด ภัตตา ธรรมามิส
กับปัจจัย ใฝ่อุทิศ จงจิตมุ่ง
ถึงลูกรัก ทักษิณา ทานผะดุง
ถวายสงฆ์ วงคุ้ง วัดปากคลอง
เสวยกาแฟ แค่ใน ห้องศัยยาสน์
งดร่วมอาสน์ กับสุภา ที่มาผอง
ยังยลพักตร์ ยอดรัก สักเนตร์มอง
ญี่สิบแปด ปีหมอง มิลืมเลย
/*106*/ใครรักพ่อ พ่อรัก ประจักษ์จริง
ใม่เหมือนหญิง พรรณรัก ลูกรักเอ๋ย
ยลฉายา หน้ายิ้ม อิ่มสเบย
ถึงลูกเฉย พ่อหรีเฉย เฉลยครวญ
จนเที่ยงกว่า อ่าองค์ ทรงกายยาตร์
ถึงอนาถ จิตกล้ำ กลืนกำศวล
พาลูกลา เสด็จป้า อรุณฯ จวน
เวลาควร ด่วนเสวย กลางวันพลัน
รถยนตร์พา เสด็จมา สถานี
โมงสี่สิบ นาฑี รถถึงนั่น
ฉุกละหุก ประทุกของ คนคล่องครัน
เลื่อนรถชั้น หนึ่งประเทียบ เลอเรียบร้อย
เราสถิต บนรถา ลาท่านที่
ส่งเสด็จ สถานี ท่วงทีจ๋อย
มิทันไร รถไฟ ครรไลคล้อย
เยี่ยมชม้อย เนตร์หา จนลาลับ
รยะทาง อย่างมา ใม่น่ากล่าว
ให้ยืดยาว เบื่อหู ผู้สดับ
/*107*/สิบเก้านา ฬิกาจรด รถประทับ
มิตร์มากหน้า มารับ คั่งคับกัน
ชายตุ๋ยตุ่ย ดุลภ์ฯ, สิทธิ์ ฯ สุวิชา ฯ
มหาศิวา ฯ เณรเพลา ฯ เณรฉายหลั่น
ศรีสอางค์ฯ เคียงข้าง พี่นางนันทน์
ทั้งแม่ชั้น แม่พริ้ม ต่างอิ่มใจ
ยังพวกพ้อง ผองสหาย ของชายโวฒิ์ ฯ
ต่างปราโมทย์ เฮฮา สร้ากันใหญ่
เป็นหมู่หมู่ ใม่รู้ ใครต่อใคร
ล้วนพวกไป รับคล่ำ หัวลำโพง
พอเรียบร้อย ค่อยลง บงการคน
ดูแลขน ของมาก รถลากโล่ง
เสด็จยัง รถที่นั่ง เทียบหลังโรง
โฮเต็ลโด่ง สมญา ราชธานี
แล่นถึงวัง วรวรรณ ขึ้นบรรใด
คลอลูกไป กราบคุณย่า คอยท่าที่
พระโรงใน นำถวาย อัญชลี
บรมะรูป บรมะธี ระอัย:กา
/*108*/คมหม่อมอินทร์ ถวิลคอย ชม้อยพบ
ถวายเคารพ พี่นาง ต่างหรรษา
ใครหรึเล่า เจ้าพี่ วัลลภาฯ
แผกพักตรา อวบกว่า เมื่อลาไป
ข้าในวัง ทั้งหลาย หญิงชายดัก
แอบชมพักตร์ อุรสา องค์มาใหม่
แปลกเปลี่ยนมาก หลากแล แม้ข้าไทย์
พลอยพร้อมใจ ดูดดื่ม ปลื้มปรีดา
พระนางสำรวล ชวนน้อง ไปห้องพัก
จัดพร้อมพรัก เครื่องตั้ง ทั้งภูษา
เดีมห้องนี้ ที่สถิต พระบิดา
ยกประทาน โวฒยาฯ เจ้าอยู่แทน
หลายลูกกลับ รับรอง ต้องยัดเยียด
ถึงเบียดเสียด สมกาย สบายแสน
คุณย่าหา เครื่องใหญ่ ใครจะแม้น
รุมกันแน่น จานเตีม เพิ่มจนพอ
เสวยกระยา ปราศรัย ชื่นใจสุด
ประชุมชุด วรวรรณ ขวัญใจพ่อ
/*109*/ลูกหญิงชาย สไพ้เผ่า ล้วนเหล่ากอ
คุณย่ายิ้ม กริ่มพนอ หลานคลอเคียง
น่ายินดี มิเสียที อุประถัมภ์
อาจจะจำ เรีญวงศ์ ด่งชื่อเสียง
ว่องวิชา ปัญญาย้อม ผิพร้อมเพรียง
สมชุบเลี้ยง ฉลองเมือง รุ่งเรืองนาน
ห้าทุ่มเศษ พระนางประเวศ วังดุสิต
พร้อมกันติด ตามส่ง รถทรงผ่าน
ต่างลากัน ขวัญฉ่ำ รื่นสำราญ
ต่างกลับบ้าน ต่างทิ้ง ท่านติ่งทม
พ่อ, แม่, หญิง สามองค์ ทรงรถลา
แพร่งนราฯ สง่าสมร ผ่อนผงม
องค์ตรำรถ ตรำร้อน อ่อนอารมณ์
เพลีนขึ้นชม เชื้อเฉลีม เริ่มสำเรีง
ถึงเวศะมา พระกรุณา นิวาสน์สถาน
พระราชะทาน ธิดาสวาท นิวาสน์เถลีง
ดุษฎี จารึก บรรทึกเชีง
เที่ยวบรรเทีง เซีงอักษร จบกลอนเอยฯ ๔๔ คำ

อวสานพจนาท
๏ ใช่น้อยท่าน อ่านครา นราธิปฯ
ผู้กระดิบ ปรุงประเด็น ยังเป็นอยู่
ยิ่งมากท่าน อ่านครา นราฯชู
หัตถ์ลาสู่ หุระภพ หายหลบองค์
ถึงสูญกาย กมลหรึวาย วราทร
นักกาพย์กลอน โคลงฉันท์ ฝันประสงค์
กวีสยาม ยามอื่น จะฟื้นวงศ์
เฉลีมสุมง คละเมือง ฟุ้งเฟื่องนาน
ฟังดนตรี ดุรีย์หรือ กระพือขวัญ
ไพเราะห์ฉัน ฟังกลอน อาวรณ์หวาน
เพลินสดับ จับใจ ไล่รำคาญ
สึงสำราญ เรีงฤดี ปลุกปรีดา
จำก็ง่าย หมายคำ ก็ช่ำจิต
กระชับชิด ชวนเห เสน่ห์หา
กาพย์กลอนไท ไหนเสนาะ สืบเสาะมา
บำเรอชิวา คราเหงา เร้าสำเรีง
/*111*/ธรรมชาต ชาติ์มนุษย์ สุดแต่กรรม
ที่ใครทำ นำเพรีด ผลเจีดเจิง
แม้เหมาะช่อง ประคองขวัญ เบีกบรรเทีง
ผิดช่องชนิด ติดเพลีง ถเกีงกวน
ธาตุปัจจัย ใส่กิเลส ร่วมเพสเกีด
ต่างเตลีด โลภโกรธ หลงโลดป้วน
ยึดของกลาง พ่างตน รนเปรปรวน
เปรียบสังขาร ปานตกร้า หม่ากองทุกข์
ใครใคร่สุข สงบร่าน หมดม้านเข็ญ
นึกคนเหมือน กันหมด งดทะเล้น
พ่วนบำเพ็ญ เพียรดี เด็ดที่ร้าย
ประโลมใจ ใสสำเรีง เชีงสูญเปล่า
เลีกเบียฬเรา เบียฬท่าน สุขศานติ์หมาย
มุ่งช่วยเรา ช่วยท่าน บานใจกาย
เรียกกุศล ขวนขวาย จนวายชนม์
ยามแก่ขึ้น มึนอยู่ ใม่รู้หวัน
อยู่ในครรภ์ หน่อยก็คลอด รอดมาหน
/*112*/เป็นทารก แล้วเป็นเด็ก เล็กซุกซน
เดี๋ยวเป็นคน รุ่นหนุ่ม กรุ่มคนอง
เดี๋ยวฉกรรจ์ มิทันไร ผู้ใหญ่ต๋า
ล้วนแก่ขา ขึ้นเรา ลืมเศร้าหมอง
ครั้นแก่ลง ปลงชรา ท่าเป็นรอง
รู้ศึกสยอง หย่อนแรง แขยงญาณ
ถึงใม่ป่วย ใม่ไข้ หัวใจอ่อน
เดี๋ยวก็ย้อน ลาดับ ลับลูกหลาน
ทุกเจ้าไพร่ ใครผุด หลุดมือมาร
เว้นแต่ท่าน ตรัสรู้ ใม่รู้ตาย
ด้วยไร้ร่าน ตัวท่าน ปานกองธาตุ
ธรรมะชาต ปราศสิ่ง สวิงสวาย
เราคล้อยท่าน ร่านเพลา เราก็คลาย
ทุกข์ใจกาย เดชกุศล ประดลคุณ
เกีดเขาชาติ์ ธรรมะชาต หยาดวิญญู
น่าจะรู้ น่าจะเรียน เพียรอุดหนุน
ชีวิตตน กุศลสนอง ประลองบุญ
สมเกีดคุ้น พุทธศาสน์ โอวาทดี
/*113*/งุยทำบุญ สุนทร์ทาน ง่านงมคิด
เชื่อดับจิต จากกาย กลายเป็นผี
ขึ้นสวรรค์ ชั้นเลีส เกีดโลกีย์
ยึดฤาษี นุ่งเหลือง เป็นเครื่องมือ
ถึงดีกว่า บ้าระห่ำ ทำแต่บาป
พอกำหราบ ทุจริต เพลาผิดพรื่อ
บุญภายนอก หลอกตน ผลระบือ
บุญในถือ เธิยระคุณ ตัวบุญชัด
ธรรมะผล คนแก่ แสร่สงวน
หนุ่มสาวง่วน ลเลีงแสร่ แต่กำหนัด
ครั้นลงท้าย ตายเกลี้ยง เหลือเลี่ยงลัด
ทั้งชาววัด ชาววัง คลั่งไปมื้อ
ข้อสำคัญ นั่นตัว ทำชั่วดี
ทิ้งเยี่ยงยี ญาณหยั่ง คนหลังถือ
น่าไว้แยบ แบบเลียน เพียรปรนปรือ
สมชาติ์สื่อ เกษมมนุษย์ หลุดร่านเรีง
นราธิปฯ ลิบเพื่อน ก็เหมือนอยู่
ปราศรัยผู้ อ่านอักษร กลอนเถลิง
แทนเจ้าของ สนองพจน์ ทดบรรเทีง
ชื่นชมเชีง เชาวน์กวิน ต่างอินทรีย์
ทั้งเผยพร ฉอ้อนโอษฐ์ ปราโมทย์ฝาก
เหมือนลมปาก อวยมิตร์ รังสิตศรี
นิรามัย ไร้พิบัติ์ สวัสดี
สมไมตรี นราธิปฯ กระหยิบปอง
ขอพระวงศ์ จักรี จีระโรจน์
เฉลีมประโยชน์ โสตถิ์สยาม ตามสนอง
ไผทไท วิไลโลก โชคประคอง
กษัตร์ครอง สยามะรัชย์ พัฒนา
เสรีมศึกษา ค้าขาย แพร่หลายยิ่ง
สมบูรณ์ศฤง คารทนุก สุขหรรษา
ธรรโมวาท พุทธศาสน์ โอภาสพา
ชาวโลกสา มะคีกัน สุขศันติ์เอย ฯ ๔๒ คำ
(สรูปหมดเป็นกลอนพันคำ)
ศุภมัสดุ