เฉลิมเกียรดิ์กษัตรีคำฉันท์
ง
เชาตกษ์คี ศำลัแต์
พระฝิพนถ่
พระด้าบรมวตั้เธอ
กรมพระแรกธิปประผันธ์แงศ์
อรถน) วิผย์โนทยพระกห่าแต๊ติงคง
63	หฝอยคำ นตยากร วรวรรณ
า๒๕ ญี่นาดผา๒สี๑๕
/**/|
วรวรรณคนุบ
8	หม่อมเจ้าทีเก้านั้น	นิตยา กรหอ เตื่อ
เพิ่มตักตรักวิชา	รยสู๋
เกิดศึกฮึกอาสา	สนองบาท บดินทรีเฮย
ถึงเกษตรฝรั่งเตสกู้	โญ ฯ
-
:
ย
หมอมเจ้านิตยากร วรวรรณ กนะ
ประสุติ วันพุธ ที่ ๕ เมษายน ๒๕๓»
สั่นซีพิตักษัย วันอังคาร ที่ ๑๐ มินาคม ๒๕๑๕
/**/พระประวัติ
หม่อมเจ้านิตยากร วรวรรณ ทรงเป็นพระโอรสองก์ที่ ๙ ในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ และหม่อมผัน วรวรรณ ประสูติเมื่อวันพุธ ที่ ๕ เมษายน ปีมะเส็ง พ.ศ. ๒๔๓๖
ทรงเริ่มการศึกษาเมื่อชันษาได้ประมาณ ๘ ปี ที่วัง วรวรรณ ถนนแพร่งนรา ฯ มีหม่อมเหลี่ยมญาติเจ้าจอมมารดาเขียนเป็นครู แล้วจึงได้เข้าเรียนที่ราชวิทยาลัยในเวลาต่อมา
ทรงเข้าศึกษาในโรงเรียนนายร้อยหหารบก จนสำเร็จเข้ารับราชการ
ระหว่างที่พระชันษายังน้อย ได้ถวายตัวเป็นมหาดเล็กในสมเด็จเจ้าฟ้าบระชาธิปกศักดิเดชน์ด้วย
เมื่อเกิดสงครามโลกครั้งที่ ๑ ขณะทรงมียศเป็นนายร้อยเอก ได้อาสาไปในงานพระราชสงคราม ซึ่งประเทศสยามเข้าร่วมเป็นฝ่ายประเทศสันพันธมิตร ทรงดำรงตำแหน่งเป็นผู้บังคับกอง ในราชการครั้งนี้ ได้รับพระราชทานเหรียญรามาธิบดี ชั้นอัศวิน และได้รับเหรียญ เรยิออง ดอนเนอร์ ของประเทศฝรั่งเศส
ในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ ให้เป็นราของครักษ์ จนกระทั่งได้กราบถวายบังคมลาออกจากราชการมาประกอบอาชีพส่วนตัวอยู่ที่อำเภอท่าเรือ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ทรงสร้างความเจริญให้แก่อำเภอท่าเรือหลายประการ จนได้รับยกย่องเป็นผู้ใหญ่บ้านตลอดเวลาที่ประทับอยู่ที่นั้น และทรงได้รับเลือกเป็นผู้แทนราษฎรจังหวัดพระนครศรีอยุธยาหลายสมัย
ทรงสมรสกับนางสาว แก้ว เอี่ยมจำนงค์ มีโอรส ธิดา คือ
๑. ม.ร.ว. อาชวากร (ถึงแก่กรรม) สมรสกับ นางสาวพวงแก้ว มีธิดา ๑ คน คือ
ม.ล. ศรีวรรณ วรวรรณ
๒. มร.ว. กัลยากร สมรสกับ นางสาว เบญจวรรณ ศรียาภัย มีบุตร ธิดา คือ
ม.ล. ดาลัดฌลา วรวรรณ
ม.ล. อารชว วรวรรณ
/*ข*/๓. ม.ร.ว อัศวินี สมรสกับ นายพงศ์สนิท สนิทวงศ์ ณ อยุธยา มีบุตร ๑ คน คือ
ด.ช. อานนท์ สนิทวงศ์ ณ อยุธยา
๔. ม.ร.ว. ดัชรี สมรสกับ ม.จ. ภีศเดช รัชนี มีบุตร ธิดา คือ
ม.ร.ว. ดัจฉราพิมล รัชนี
ม.ร.ว. ภวรี รัชนี
ม.ร.ว. ธีรเดช รัชนี
๕. มร.ว. ศุภนิตย์
๒. ม.ร.ว. นิติมา สมรสกับ นายจุมพล พนมยงค์ มีธิดา ๓ คน คือ
ด.ญ. ลิสา พนมยงค์
ด.ญ. ผุสรา พนมยงค์
ด.ญ. นุชกา พนมยงค์
๗. ม.ร.ว. มลุลี สมรสกับ นายอารักษ์ สายาลักษณ์ มีธิดา ๑ คน คือ
ด.ญ, นริสสา สายาลักษณ์
๘. มร.ว. มัลลิกา สมรสกับ นายประการ สูตะบุตร มีธิดา ๑ คน คือ
ด.ญ. วรกร สูตะบุตร.
ทรงมีพระอนามัยแข็งแรงตลอดมา จนกระทังเมื่อปีที่แล้วแพทย์ได้ตรวจพบว่าเป็นมะเร็งในปอด เมื่อเดือนมิถุนายน ๒๕๑๓ เข้ารักษาพระองค์ที่โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ นายแพทย์ยาใจ ณ สงขลา และ แพทย์หญิง พิสมัย อร่ามศรี ถวายการรักษาเป็นอย่างดี ได้กลับไปประทับที่ตำหนักได้ระยะหนึ่งแล้วจึงกลับเข้าโรงพยาบาลอีกเมื่อเดือนมีนาคม ๒๕๑๔ สิ้นพระชนม์เมื่อวันอังคาร ที่ ๑๖ มีนาคม เวลา ๑๑.๐๐ น. รวมพระชนมายุได้ ๗๗ ปี ๑๑ เดือน ๑๕ วัน
หม่อมเจ้า นิตยากร วรวรรณ เป็นเจ้านายที่ไม่ถือพระองค์ ตลกคนอง โอบอ้อมอารี รักญาติและเพื่อนฝูง และให้ความช่วยเหลือแก่ทุกคนเท่าที่จะทรงทำได้ จึงทำให้มีคนรักและนับถือมากมาย.
/*ค*/พระนิพนธ์ เฉลิมเกียรดิ์กษัตรี คำฉันท์นี้ พิมพ์ครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. ๒๔๕๘
ในงานพระศพ หม่อมเจ้าหญิง พรรณพิมล วรวรรณ พระธิดาองค์ใหญ่
ในการพิมพ์ครั้งที่สองนี้ ได้พิมพ์ตามต้นฉบับเดิมทุกประการ
คำฉันท์ เฉลีมเกียรดิ์ กษัตรี
ฝีพระโอฐ
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่น นราธิปประพันธ์พงศ์
ทรงพระนิพนธ์ พ.ศ. ๒๔๕๘
นมัสการ
(วสันตดิลกะฉันท์์ ๑๔)
๏ เกีดโลกก็เกีดสกละธรรม	กละกรรมกะฝูงคน
เป็นเองและเป็นผละประดล	ขิวะเฉกวิเชียรฉาย
๏ หากโง่ฉะง้ำอริยะธรรม	ทิฐิงำธิโรบาย
หลงโฉมและหลงชิวะกระหาย	ระดิเฟ้อกระเห่อฝัน
๏ สันพุทธ์พิมุติ์มละพิโมกษ์	มระโลกิย์เฉลีมธรรม์
แถลงธรรมและนำมนุชะ1บรร	ลุนิพานพยานเสถียร
๏ ทรงศีละทรงสุคตะวาท	พุธะศาสน์แสวงเวียน
สืบสอนนิกรนระจำเนียร	นิธิเกีดตระกูลสงฆ์
๏ สามอย่างละอย่างอุดมะเลีส	คุณะเชีดประชุมองค์
ไตรรัตน์นิพัทธ์นิภิตะ2มง	คละช่วยประชาสมาน
๏ เผือพึ่งพระถึงสรณะน้อม	มนะท้อมสโมธาน
เฉลยฉันท์ประพันธ์พจนะปาน	อุบะเชีดบุชาถวาย ฯ
๏ แสนสัตว์อุบัติ์และจะพิพัฒน์	ชิวะวัฒะนากาย
พึ่งขนะนีชนกะสาย	สิริขาติ์เฉลีมชนม์
/*2*/๏ ถนอมเลี้ยงก็เพียงกมละรัก	เพราะประจักษ์กะมลตน
ปางเตีบจะตอบหิตะระคน	ดุจะข้อคำนึงสนอง
๏ เป็นครูและเป็นสหะสหาย	ฤจะหายกระหายปอง
ให้ดีและให้สุขะประคอง	คติเกื้อสะกูลเถลีง
๏ มีชีวะมีธนะและมี	ยศะมีวิชาเชีง
เพื่อปองฉลองคุณะถเกอง	อภิวาทบวายวันฯ
๏ ชีวาธนานิกรชาติ์	จะวิราศอรีรัณ
อยู่เย็นและอยู่สุขะประชัน	ก็เพราะพึ่งพญาถนอม
๏ ปราบเศีกและเพีกภยะประทุฐ	ทนุยุติธรรมยอม
อวยสิทธิอิสระประนอม	นิติเกื้อกิจาผอง
๏ ธรรมดามหาขนะวิบัติ์	ผิบิรัฐะบาล1ครอง
ต่างก๊กก็ต่างคณะคนอง	ขณะแค้นก็ข่มเหง
๏ ใครมีพะลังก็จะประทัง	ทุพะลังก็วังเวง
หมดเชื่อและหมดมนะจะเกรง	ละก็หมดมโนสมาน
๏ เผือพึ่งพระเดชบรมะจักร์	กริ2พิทักษ์จุทาบาล
ครองชีพและครองธนะสราญ	ก็เพราะเบื้องพระบารมี
๏ เศียรสยบพระบาทณสยะนาศน์	บมิขาดณราตรี
ถวายพรฉะอ้อนอุณะ3ทวี	วุฒิเพี้ยงประภาไถง ฯ
๏ เทเวศมเหศวระนุรักษ์	วระนัคะเนนทร์ไท
เสื้อเมืองก็เรืองสุระประลัย	ปรปักษ์บปานหาญ
๏ ทรงเมืองก็เปรื่องธุระจะปก	มหิปกประชาบาล
หลักเมืองก็หลักพระอยะการ	กละหลักศุภาผา
/*3*/๏ รัฐบาลประธานทนุสนาม	พระสยามะเทวา
เทพถกลพระมนทิระมหา	สิริรัชย์สเรีงถวัลย์
๏ ล้วนป้องและปองจะอนุกูล	บดิสูรพระทรงธรรม์
เผือถ่อมและน้อมศิระภิวัน	ทนะเอื้อมอุรุปถัมภ์4 ฯ
๏ รู้ศิลปะรู้พิทยะรู้	นิติรู้ลบองธรรม
โดยครูและชูชวนะนำ	ทนุชี้เฉนียนญาณ
๏ เผือน้อมนมัสยุคละหัดถ์	คุรุปัทธยาจารย์
กรองฉันท์กิฉันกุสุมะกาญ	จนะเชีดฉลองคุณ ฯ
๏ เดชาสวามิสุจะริต	ศุภะจิตเจริญบุญ
ไหว้เบ็ญจะพิธะครุขุน5	ขิละแห่งกตัญญู
๏ เผือจักผะจงรจนะฉัน	ทะประพันธ์ผยองชู
เฉลีมศักดิ์พระอัคร์คณะพธู	ณอโยทธยาสมัย
๏ เยี่ยมสยามพระนามพระสุริโย	ทยะยอดสตรีไท
ช่วยชาติ์และช่วยชิวะมไหย์6	สุระราชสวามินทร์
๏ เยี่ยงเพลงประเลงดุริยะหลาก	รสะฝากกะวินถวิล
อยู่คู่นภางคะปฐะพิน	พจะนาทสนององค์
๏ ใดพลั้งฤพลาดฤพิปะลาส	คณะปราชญ์ปฤชาจง
โปรดแปรและแก้กละประสงค์	จะติชมนิยมไฉน ฯ
๏ จำอวดจะอวดฤจะประกวด	ละก็ชวดเฉลยใด
เพียงเรียงและเพียงพจนะไพ	เราะสฤษดิ์ประสิทธิ์สนอง
๏ ว่างมีและมีวิริยะรัก	ละก็จักประลองลอง
เขียนเล่นและเป็นฉณะฉลอง	รสะฉันท์ประกันสูญ ฯ
/*4*/ปรารภ
(ภุชงคปยาตะฉันท์ ๑๒)
๏ บรมวงศ์วิศิษฎ์ศักดิ์	บรมจักริบรรยูร
มหามกุฎธิรางกูร	จตุตถรัชกษัตร์สยาม
๏ พระลูกเจ้าพระองค์เจ้า	พระจอมเกล้าประทานนาม
พระองค์วระวรรณ์ตาม	ฉวีเฉีดเฉลีมองค์
๏ และทรงกรมะสมญา	นราธิปประพันธ์พงศ์
พระยอดปียะราชทรง	ทนุกเพียงชนกถนอม
๏ จะหาพี่จะหาเพื่อน	นิยากเหมือนพระจุลจอม
พระน้องเยาว์และเยาว์ล้อม	สะลั่งพึ่งพระเอองค์
๏ ประหนึ่งกุณละโปดก1	ผะผางผกผวาลง
กระแด่วดิ้นระดาษดง	ฤดูเหยี่ยวก็ยายี
๏ พระอุ้มน้องพระอุ้มองค์	พะวงทรงพระอารี
กะนั้นยังอุส่าห์มี	พระสังเวชมิวางหาญ
๏ ประทานเรียนประทานหวัง	ประทานวังประทานงาร
ประทานยศและศฤงคาร	คุโณวาทนุศาสน์สอน
๏ มิหนำซ้ำกระทำทด	อนาคตคุณาทร
พระยุพราชประกาศพร	ภิเศกสืบสนององค์
๏ พระทรงธรรม์สวรรค์คต	พระเอารสเฉลีมวงศ์
พำนักหมู่ประยูรพงศ์	นิพัทธ์พึ่งสถาพร
๏ สำเริงร่มนิยมยุด	พระมงกุฎนิรันดร
ประดุจดวงทิพากร	กระจ่างเขเสววน ฯ
/*5*/๏ ถวิลถึงคนึงพักตร์	ธิดารักมลายขนม์
จะเผาพรรณพิมลกล	กะเผาเผือก็เนื้อสม
๏ จะแจกใดจะให้ลูก	ผิทราบถูกฤทัยชม
เถอะผูกฉันท์เฉลยลม	เฉลีมเกียรดิ์กษัตรี
๏ ธเป็นหญิงก็เรื่องหญิง	ละล้วนสิ่งประเสริฐศรี
อยุทธยาก็ยากมี	และยากเหมือนพญานาง
๏ กะนั้นเผือผะจงเพียร	อุส่าห์เขียนและเขียนพลาง
คนึงหน้าธิดาปาง	ประวาสพ่อก็ท้อถึง
๏ เพราะรักพ่อและพ่อรัก	สมัคจักระจิตจึง
นิพนธ์ฉันท์ประพันธ์พึง	มโนน่าสนองคุณ
๏ คณาญาติ์คณามิตร์	นุกูลกิจจะการุญ
จำนงบุญก็เป็นบุญ	บำราศขอมิควรไฉน
๏ อนึ่งจอมจุฑาธิป	ก็ไหวพริบพระญาณไว
ผิพิมพ์ฉันท์ประพันธ์ใบ	สมุดเพิ่มเฉลีมกรุง
๏ ก็คงโปรดประโมทย์ตอบ	ถวายชอบพระไทยผดุง
ประเทืองถี่กะวีปรุง	ประโยชน์ให้ไผทสยาม
๏ เถอะเหนื่อยยากก็บากบั่น	บหมางหมั่นพยายาม
จะฝากปากจะฝากนาม	นราธิปถวายตัว ฯ
---
เริ่มเรื่อง
(อินทรวิเชียระฉันท์ ๑๑)
๏ แถลงเกียรดิ์กษัตรี	มหิษีพระอยู่หัว
แทนทิพดุรีย์รัว	เสนาะก้องสนองกรรณ
๏ ปางพุทธศกถึง	นพะหนึ่งกะสองพัน1
สมเด็จพระจอมถวัล	ยะอโยทธยาสยาม
/*6*/๏ มหาจักระพรรติราช	ธิระชาติ์เฉลีมนาม
ปราบดาภิเศกปราม	ทรยศแขยงเมือง
๏ ฟื้นศักด์พระอัครเชฐ2	นคะเรศบำรุงเรือง
ไพร่ฟ้านิราเคือง	สุขะสมสมานใจ
๏ สมเด็จพระเทวี	มหิษีเสมอวัย
นามสูริโยทัย	ตละเทพสยมพร
๏ เอารสาพระราเมศ	วระเดชะไกรษร
เจษฎาสุดาอร	พระวิสุทธ์กษัตรี
๏ มหาธรรมะราชเอก	อภิเศกสวามี
ผ่านพิษณุโลกสีห์	อุปะราชเฉลีมพงศ์
๏ บุตร์คู่พระภูมินทร์	พระมหินทร์มเหยงศ์3
ขนิฐน้อยพระนามองค์	อรเทพกษัตรี
๏ สืบสองนดาเดช	พระนเรศวร์พระฤทธี
โดดเด่นและเป็นศรี	สุระชาติ์มหาชัย
๏ น้องเสน่ห์พระเอกา	ทศะรฐ4 พระยศไกร
เกรอกแผ่นไผทไท	และพิเทศสเทื้อนบุญ
เสนาพฤฒามาตย์	ธิระชาติ์ฉลองคุณ
ถวายกายถวายทุน	ทนุเบื้องบุรินทร์เฉลีม
๏ พรักพร้อมถนอมศัก	ดิสมัคมโนเริ่ม
ศรีอยุทธยาเสรีม	สิริโสตถิ์สถาวร
๏ หงสาวดีขัด	ติยะฉัตร์เฉลีมมอญ
อาจองค์ณรงค์รอณ	อมะหิตะเดโช
/*7*/๏ ตเบงเชวติ1 สมเญศ	กิระเหตุ์ก็โยโส
ยกหมู่หยูห์โย	ธะประชิดจะชิงชัย
๏ คาดกรุงทวารา	นิระสามะคีไท
ชิงฉัตร์พิบัติภัย	ทรยศจลาจล
๏ ถั่นถึงกระลึงยุทธ์	สิสดุดสยามชน
เตรียมสู้และสู้จน	จะพินาศบแหนงตาย
๏ เป็นไทจะเป็นไท	ฤจะให้เตลงถวาย
ผิดคาดและผิดหมาย	และผิดพิชัยรณ
๏ ถอยทัพธเสียทัพ	พละทัพก็อับจน
เสียเกียรติ์และเสียกล	ธก็เสียพระไทย์ครัน
๏ มอญอมิตร์ประชิดกรุง	พระก็มุ่งประจัณกัน
เขมรมิตร์มิคิดมัน	จะริถ่อยก็พลอยผลาญ
๏ ลอบชล่าลุปราจิณ	อุอะปลิ้นจะรางควาญ
มอญกลับก็กลับพาณ	อพะยบเผยอทำ
๏ สมเด็จพระจักรพรรดิ์	พระก็ขัดพระไทย์นำ
ทัพไทประลัยกำ	พุชะภาคปะราชัย
๏ ครั้นพญาขะมาโทษ	พระก็โปรดอภัยภัย
ทูลถวายชไมดนัย	พระก็เลี้ยงดำรงเขมร
๏ ชาติ์ไทสิไทถ่อง	บมิปองจะจองเวร
รักธรรมประจำเจน	จิระชาติ์เฉลีมผล
๏ มอญพม่าเขมรญวน	กิจะกวนจลาจล
สงครามสยามกล	กะกุมารฉมังมวย
๏ สังเวชประเทศน้อย	มิกิร้อยฉนำรวย
พัลวันสิพลันซวย	บมิเหลือจะรอณราณ
/*8*/๏ เอกราชย์พินาศเน้น	นระเป็นชเลยลาน
คิดคิดก็สงสาร	สหะชาติ์อนาร์ถหนอ
๏ ยังไทสิเป็นไท	ก็เพราะไทหทัยพนอ
ควรรุกฤควรรอ	ก็อลุ่มอล่วยหัน
๏ จักยุทธ์ฤจักยอม	และจะถ่อมฤโถมดัน
ตึงหย่อนก็ผ่อนผัน	พละร่ายอุบายหา
๏ สมชองและสมโชค	คติโลกกะเวลา
ถือยุติธรรมสา	ระประโยชน์สยามยืน
๏ เห็นหลักพระจักรพรรดิ์	นิและหัดหทัยฝืน
คราอุดมและล้นครืน	ก็เพราะราชวิมังสา ฯ
---
พระคุณสมบัติ
(สัททุลวิกิฬิตะฉันท์ ๑๙)
๏ สมเด็จจอมปถะพินบดินทระมหา
จักรพรรดิราชา	ธิราช
๏ ฟื้นถวัลยสันตติวงศ์ธำรงพิภพะนาถ
ไพร่ฟ้าคณามาตย์	นิยม
๏ ควรถ่อมออมพละพักมิพักทิฐิตะบม
ควรฮึกก็ฮึมสม	สมัย
๏ วางองค์ตรงกิละศักดิหลักนคระไท
ถเกองเกียรดิคุณมัย	มหันต์
๏ เจอดจักรวรรต์วิระพรตพระทศะพิธะธรรม์
ครอบครองมไหศวรรย์	วิชัย
/*9*/๏ ซ่อมเทีนกรุงกะผดุงณรงคะสุระไกร
เตรียมพลพหลหัย	คเชนทร์
๏ อาณาจักร์พุธะจักร์ประจักษ์หทยะเจน
ทั่วทุกทบวงเวน	ภิบาล
๏ บำเพ็ญสัตตะสดกะราชะมหะทาน
อวยพัศดุธนสาร	อเนก
๏ สร้างวัดวังชยะมูลนิเวศน์ก็อดิเรก
เจดีย์วิหารเฉก	นิมาน
๏ เวทมัทธยมและปฐมะกรรมก็ทำสการ
อินทราภิเศกสอ้าน	พระองค์
๏ อาเศียรพาทคุรุศาสตร์สนานสริระสรง
เพื่อส่อสวัสดิ์ทรง	สราญ
๏ เสด็จวังไพรพระก็ได้เศวตะคชะสาร
เพิ่มโพธิสมภาร	ผดุง
๏ สยามชาติ์ราฐะธำรงเพราะทรงทนุบำรุง
บ้านเมืองก็เฟื่องฟุ้ง	เจรีญ
๏ บรรเทองสุขนิระทุกข์สนุกนิกระเพลีน
ต่างภิวันทน์และสรรเสรีญ	พระคุณ
๏ เกษตร์กิจพาณิชะกรรมก็นำธนิกะหนุน
เกื้อทานและการบุญ	ประชา ฯ
(อินทรวงศะฉันท์ ๑๒)
๏ บรมราชะเทวี	ชนะนีอโยทธะยา
ยอดหญิงและยอดสา	พระยอดสยามประยูร
๏ โฉมงามพระนามงาม	คุณะงามและงามตระกูล
อัทธยาพระน่าทูล	ศิระราษะฎรเฉลีม
/*10*/๏ สมสูริโยทัย	สิริมัยมนังค์ผเดีม
ขวัญเมืองประเทืองเจีม	จิระเจอดพระนามะกร
๏ เสน่หาพระสามี	ตละชีวะร่วมสมร
ฤๅวายวราทร	ธุระเพิ่มผะดุงผะดา
๏ ปางทรงดำรงไอ	ศวะระชัยะราชนุชา1
ศักดิเสถียรพระเธียรราชะ2	พระเยาวะราช3 ประยูร
๏ ถนอมเลี้ยงปิโยรส	ปิยะยศธิดาตระกูล
เกษมสวัสดิ์พิพัฒน์พูล	พิริเยศพิชาชเลง
๏ เบื้องเกีดกะลัมภร	พระนครสิอละเวง
ราชพงศ์ละองค์เกรง	ภยะเหี้ยมประหัดประหาร
๏ เธียรราชฉลาดยวด	ก็ผนวชฤนิ่งฤนาน
เนาราชประดิษฐาน	ถิระพรหมะจรรย์ผะจง
๏ ชายาอุส่าห์ปก	คณะปกพระวังพระวงศ์
สมศักดิสมมง	คละมื้อเสงี่ยมสงวน
๏ สืบข่าวผะผ่าวเอื้อ	อุระเกื้อกิดาประมวล
ทูลเหตุ์ประเภทควร	พระจะทราบระหัสระเหียน
๏ ข้าหลวงก็ล่วงลอบ	กิระสอยแสวงรเมียร
สอดสร่ายมิพ่ายเพียน	ผละรู้รวังระแวง
๏ ครั้นขุนพิเรนทร์ปลด	ทระยศขบถแขยง
ฆ่าแม่ณหัว4แทง	วระวงศ์5 วินาศถวัลย์
๏ เชิญองค์พระเธียรเอก	อภิเศกสนองพระพันธุ์
ผ่านไผทมไหศวรร	ยะมล้างกะลีฉลาย
/*11*/๏ โฉมยงดำรงที่	มหิษีบมีจะคลาย
ใฝ่ฝากพระกายถวาย	ชิวะเบื้องพระบาทยุคล
๏ กรัณยราชผิพลาดพล้ำ	ธก็นำนิเทศยุบล
ทูลทัดรหัสหน	หิริช่องเฉลยอเลอ
๏ เช้าเย็นมิเว้นจัก	บริรักษ์บำรุงบำเรอ
โอบอ้อมประนอมเสนอ	คุณะขัติยาทวี
๏ เสนาประชามาด	ะยะราชประยูรก็ดี
ชื่นชมพระบารมี	อุภยุตม์มกุฎสถาน
๏ ชายรักพระจักรพรรดิ์	บิตุรัฐชิวาภิบาล
หญิงรักพระนางมาร	ดระมิ่งมหานคร
๏ สององค์ดำรงรัช	ชะสวัสดิ์วิบุลยะพร
พ่างสูริย์และจันทร	ชวลิตบุรินทร์ฉลอง ฯ
---
ราชประวัติ พระเจ้าหงสา ลิ้นดำ ฐานะเมืองมอญ แล พม่า
(ภุชงควิเชียระฉันท์ ๑๒)
๏ ประเทศพม่าและรามัญ	ขณะนั้นนะไทครอง
ขะเมอ1 ม่าน2 ละอานปอง	ปฏิยุทธ์ฤโยไหว
๏ เพราะไทใหญ่3 และไทเหนือ4	ตละเสือคำรนชัย
อำนาจกราดพินาศใน	อนุทิศบเทียมกร
/*12*/๏ สุวรรณภูมิ์5 เตลงภี	ลุ6 สุนาปะรันต์7 หยอน
รย่อขามภุกาม8 มอญ	ละกระเหมือบกระแหม่วหาญ
๏ พระผ่านฟ้าพญาเสือ9	พิระเชื้อกษัตร์ชาน10
ก็ทรงราชย์ณราชฐาน	ปุระอังวะ11 ทั้งผอง
๏ นครโปรม12 ก็โน้มท่า	พระนราบดีครอง
ละกลมเกลียวและเกี่ยวดอง	ดุจะมิตร์สนิธมา
๏ พญารามะไทเหนือ	ชินะเชื้อสยามปชา
ก็สืบวงศ์ณหงสา	วดิรัชย์มหัศจรรย์
๏ ปฐมราชผงาดโต	มะกะโทพณิชขยัน
ธเลี้ยงช้างพระร่วงธรร	มิกะราชสุโขทัย
๏ ขบถพม่าและรามัญ	ก็ถวัลยะราชัย
ดำรงเอกะราชย์ใน	รฐะขันธ์สุวรรณวง
๏ พระฟ้ารั่วดิลกลือ	นะก็ชื่อพระร่วงทรง
ภิเศกศาส์นสมานมง	คละข้าสิมาสยาม
๏ มหายุพะราชเมาะ	ตะมะเขยพญาราม
ก็ชาติ์ไทและได้นาม	กรเจ้าพญาไท
/*13*/๏ พม่าครองณตองอู	ระยะอยู่สะโตงไกล
พม่าอพะยบไป	ตละครัวก็มั่วสุม
๏ นครเดียวอเลอเดียว	ดุจะเกลียวกระแสรชุม
ขยายแคว้นคะแนนคุม	คณะม่านก็ผ้านผาย
๏ พญามังกะยินโย1	อิสะโรนิกายตกาย
ทนุกม่านเพราะร่านหมาย	จะเถลีงถวัลย์แทน
๏ พระราชาพม่าหมด	นิระยศนิราแดน
พม่าชายละอายแสน	พิยะ2 สิ้นพิรินทร์หาญ
๏ ก็เศกองค์ดำรงฉัตร์	สมะขัติยาวตาร
ดิลกลบพิภพผ่าน	บุระเกตุ์มะดี3 ถวัลย์
๏ พระสมญามหาสีห์	ชยะสูรจำรูญธรรม์
นครเขีนบเนิ่นวัน	ก็ทะลั่งพะลังถกล
๏ อมาตย์ม่านก็ชานพึ่ง	พระประหนึ่งชเนติ์ตน
ธมุ่งใดก็ใฝ่ปรน	ประฏิบัติ์บฝัดฝืน
๏ ประพฤติ์ถูกและหวังถูก	คติปลูกประโยชน์ยืน
พระเดโชภิโยฟื้น	ผละม่านสมานมือ
๏ สิก่อนเหมือนกะเดือนมืด	ก็ผะอืดผะอมมือ
พระจันทร์โผล่ก็โห่ฮือ	เหะหะชมนิยมแสง
๏ ไฉนนั่นบผันผ่า	กะพม่าชตาแรง
กำเรีบจิตตะคิดแผลง	พิษะผล้านจะผลาญไท
๏ เพราะเกลียดแสนและแค้นเหลือ	ผิฉะเนื้อและเลือดไหล
ก็ยอมหมดสกดใจ	บมิหยุดสดุดดัน
๏ ละลิงโลดแลาโจทแต่	กิจะแก้ประทุฐทัณฑ์
ประเล่โขมชะโลมมัน	จะระเรีงผิเพลีงถึง ฯ
/*14*/ประสูติ์มังตรา คือ พระเจ้าหงสา ลิ้นดำ
(สัททุลวิกิฬิตะฉันท์ ๑๙)
๏ ปางจอมเกตุมะดีมีมนะคำนึง
ไคร่ยาตร์ประพาศสึง	ณ สวน
๏ เหนื่อยหน่ายร่ายอภิรมย์สนมนิกรมะชวน
แสร่นางสอางยวน	ดำฤษณ์
๏ เยือกฟ้าศาวณะมาสพระบาทชิณะบพิตร์
ยิ่งร่านรำคาญคิด	กระสัน
๏ เสด็จจากมนทิระทองลำลองบทะจรัล
สู่อุทะยานขวัญ	นิเวศน์
๏ พเอีนฝนล้นสระสนานก็ดาลอุปะติเหตุ์
เขื่อนพังกระทั่งเขต	ตำหนัก
๏ ขุนเวรเกณฑ์พละเมืองก็เนื่องจระสพรัก
สู่ราชะสำนัก	สลอน
๏ หญิงชายหลายคณะหลามภุกามก็คละกะมอญ
ถมทนบตระหลบว่อน	ขมัน
๏ จอมรัฐทัศนะเพลีนเจรีญกมละครัน
บัดยลวิมลขวัญ	ภุกาม
๏ หลงโปรดโลดพระมนัสหัจฉริยะงาน
สิ้นอายและสิ้นคร้าม	จะฉิน
๏ เสมือนเทพฤทธิ์นฤมิตร์ประสิทธิ์สุระยุพิน
เป็นคู่พระภูมินทร์	ทนง
๏ ครั้นตรัสซักก็ตระนักประจักษ์สกุละพงศ์
ลูกสวยงะน่วยกง	มิคลาง
/*15*/๏ ให้รับเยาวะพม่านะมาณคฤหะปรางค์
ชื่นโฉมประโลมนาง	มิคลาด
๏ จวบยุพยงอระทรงพระครรภะทศะมาส
สมภพบวรราช	กุมาร
๏ นพบัญญาส์ทิสะหัสสะพุทธะพุธะวาร
ไพศาษปะฐมกาฬ	ะปักษ์1
๏ สมโภชโปรดอนุบาลประทานกนกะหนัก
เท่าองค์ดำรงศักดิ์	มไหย์1
๏ มังตรานามะประสาทพระราชปิยะดนัย
ยุพราชประกาศชัย	ประสิทธิ์
๏ มาตุรงค์ทรงพระสถาปะนายศะสถิตย์
ที่อัคระนาริสร์	นิกาย
๏ คัดนางนมถนะบ่มอุดมขิระถวาย
เคียงฟูกพระลูกชาย	ถนอม ฯ
---
มูละกำเนีด ฉะเด็ต คือ พระเจ้าหงสา บุเยงนอง
(วสันตวงศะฉันท์ ๑๕)
๏ ผัวเมียพม่าทุพละพาศน์	หินะชาติ์นิวาศพนอม
ขัดแคลนนิแสนทุรนะตรอม	อุระเท้งเขยงขยัน
๏ ทำตาลก็นานนิตยะเพียง	ผละเลี้ยงชิวันละวัน
เกีดบุตร์ก็สุดจะปิยะฉัน	ชิวะพ่อพนอถนอม
/*16*/๏ ให้ชื่อฉะเด็ตนะก็เพราะเคล็ด	เพราะฉะเด็ตนะไต่นะตอม
ยามคลอดสิคลอดคฤหะพนอม	ขณะปลวกระเหระหน
๏ เขตคามภุกามพะหิระซอก	จะซะย้อกตำแหน่งตำบล
ยามยากก็กรากธุระทำงน	ผิวะงดก็งอมก็แงม
๏ ฝนแล้งก็แล้งอุทกะธาร	กสิการก็หรอมก็แหรม
ทุพภิกขะภัยก็ภิตะแพลม	ตละเพลีงระเรีงประหาร
๏ เมียผัวก็กลัวชิวะจะจพ1	อพะยบตะลีตะลาน
สู่เวิ้งสุวรรณภุมิสถาน	ทุระผลูเพราะอู่กระยา
๏ ซื้อขายก็ง่ายจระก็ง่าย	กิจะง่ายละง่ายประดา
เมืองซ็องตะวิงญิวิยะนา	ธนะเทพะโปรยประทาน
๏ วันหนึ่งพเอีนบิดระวุ่น	ธุระงุ่นกะตาละงาร
แม่วางฉะเด็ตณพสุธาร	ธุระจากจะลากจะขน
๏ ลูกน้อยสิปล่อยอหิกระหวัด	อุระรัดคำรามคำรน
เด็กหัวมิกลัวภยะผะจณ	กระจิริดสิฤทธิ์ถมึง
๏ แม่มากะพ่อก็กลฅอ	อสุคลอระย่อตลึง
ไป่กล้าจะคร่าอุรุคะดึง	ฤวะกล้าจะผล้าจะผลาญ
๏ งูใหญ่ก็ใม่ผรุสะขบ	ศิระซบฉะเด็ตกุมาร
เลื้อยหายณชายรุขะพนานต์	นิรุบัทว์มหัศะจรรย์
๏ แม่พ่อกปลื้มตละจะเผ่น	อุระเต้นและโลมะชัน
อุ้มบุตร์บหยุดบถะถลัน	มลุวัดถะมัดถะแมง
๏ ขึ้นกุฎิ์พระอาจริยะโหร	ก็ตะโกนตะเบ็งตะแบง
นอบเกล้าและเล่าธุระแถลง	อหิใหญ่อภัยะหลาน
/*17*/๏ หลวงเถรธเจนพิทยะทาย	ก็ทำนายฉะเด็ตกุมาร
“มหาอุจจะตุสสะดยะปาน	อนุรุธมหาพญา
๏ อยากพึ่งละพึ่งตนยะอยู่	ปฏิรูปะเทศะหา
ตองอูและกูนิจะพยา	กรไปจะใหญ่จะโต”
๏ ถ่องลัทธะยาทิศะตระนัก	บมิพักจะยั้งจะโย
พาบุตระรุดรถยะโผ	มลุเกตุ์มดีบหึง
๏ แรมรัติ์ณวัดคุรุกษัตร์	อุระกลัดมนัสคนึง
คอยโชคและคอยชยะจะพึง	อนุกุลกะบุญญะวันต์
๏ ฝ่ายสังฆะราชะสวะนา	พระจะหาพระนมกำนัล
พาแม่ฉะเด็ตจระรำพรรณ	คุณะควรสงวนพระยง
๏ เบื้องจอมกษัตร์ธอนุมัติ	ก็ดำรัสกะจอมอนงค์
ให้รับพระนมสมณะจง	จิตะช่วยอำนวยกุมาร
๏ ภูมีธมียุวะธิดา	กะมหายุพานิพาน
ตรัสมอบพระมิ่งภิริยะมาร	ดระเลี้ยงบำรุงชิวี
๏ จันทราพระนามะบิตุราช	ธประสาทพระเทวะดี
สุดสวาทพระราชะมหิษี	ธุระมุ่งผะดุงผะดา
๏ มังตรากะราชะยุวะเรศ	ตละเชฐะโสทรา
ร่วมเสวยและร่วมกิฬะนิทรา	สหะจิตสนิธสนม
๏ ข้างเด็กฉะเด็ตก็บมิลง	เพราะทนงสิร่วมพระนม
คราเล่นก็เล่นกลบรม	ปิยะราชดนัยเผยอ
๏ ยามเยาวะยามดรุณะรุ่น	ธก็คุ้นฉะเด็ตมะเมอ
เหมือนญาติราชประยุระเลอ	ยศะเยี่ยงชไมดนัย
๏ ยิ่งคุ้นก็ยิ่งปิยะสนิธ	ศุภะมิตร์สมานฤทัย
สามมิตร์ละมิตร์ก็ตละใจ	อนุมัติ์นิพัทธ์สยอง
๏ จึ่งเกีดวิบัติกละเม็ด	เพราะฉะเด็ตมิเข็ดคนอง
หวลเหเสน่ห์พระนุชะปอง	ปฏิพัทธ์กำดัดแสลง
/*18*/๏ วันหนึ่งพระอัคระมหิษี	ทศะนียะนึกระแวง
เห็นผิดจริตวิกลแปลง	ริประเล่ห์เสน่ห์ประโลม
๏ เพียนเร้นก็เห็นหิริยะมูล	ธก็ทูลบจู่บโจม
หากท้าวธขัดหทยะโหม	พระพิโรธอุโฆษขรม
๏ เรียกเพชะฆาฏธจะพิฆาฏ	เพราะประมาทพระราชนิยม
แสนเข็ญสิเห็นมุขะพระนม	อุสพลั่งทะลั่งถลัน
๏ ถึงวัดระหัสยุบละไข	จรไนพิลาปรำพรรณ
ครูไท้ธไหวกมละทัน	ก็ฉวายพระพรมินาน
๏ อายาจพระราชอภยะชีพ	พระก็รีบพระราชะทาน
อันเตนิเวศะนะสถาน	ละมิให้ละลาบละลวน
๏ เป็นกรมะวังธุระรวัง	กิจะวังพะเหียรประมวล
แผ้วกวาดสอาดสถละควร	คติฐานประจารประจำ
๏ ถึงโทรมฤโทมะนสะตรึก	เพราะรลึกคุณูประถัมภ์
เอางารบม้านพิริยะตรำ	กิจะราชฉลองพระคุณ
๏ ต่ำศักดิ์มิพักจะอประยศ	ก็ขยดเผยอสกุล
จวบเป็นภนายนิกรขุน	รณะการทหารณรงค์ ฯ
พระเจ้าตเบงเชวตี ทรงราชย์
๏ จอมถวัลย์สวรรค์คตะประกาศ	ยุวะราชสนองพระองค์
เฉลิมฉัตร์มหัจฉริยะทรง	อภิสิฏฐ์มหิทธิไกร
๏ ตเบงเชวติราชะสมะเญศ	สุระเดชมหาพิชัย
ฟื้นชาติ์ผงาดภิลุไผท	ฐิติด้วยพระพีระสี
๏ กยอดิน1 ฉะเด็ตทพระเอก	อภิเศกพระภัคินี
ยศกฤษะฎานุรุธะ2สีห์	นระธามหาทหาร
/*19*/๏ เพียนมุ่งผดุงพหละฮึก	กละศึกชำเนี่ยวชำนาญ
เหีมหัดสมรรถประยุธะปาน	จะพยู่ห์ริปูกษัย
๏ ผองพม่าก็สาธุกรชอบ	รณะตอบประทุฏฐะไท
คืนแคว้นและแหนมหะไผท	บุพะราชย์เฉลีมจุฬา ฯ
ตีกรุงหงสาวดีสามครั้งจึ่งได้
(ภุชพงศะฉันท์ ๑๓)
๏ พญาม่านสท้านพิษ	อำมะหิตะเตชะวา
ตเบงเชวติสมญา	ยุธะราชฉกาจทหาร
๏ พิหิงสาทิอาฆาฏ	จะพินาศถวัลยชาน
ถมึงช่องจะปองผลาญ	ประทะท่วมหทัยถวิล
๏ ตระบัดยินระบินข่าว	ปรด้าวเตลงบุริน
พญารามสยามภิญ	ญะวะภาพผดุงคร
๏ ณหงสาวดีรฐ	สุระคตกิดาขจร
สการวุฒินามกร	ปฐมัย์ดนัยสนอง
๏ พระชนม์บัณณะรัสรุ่น	กิฬะมุ่นลำพองคนอง
ถวัลย์วงศ์ธคงครอง	ก็มิเข้มมิควรแขยง
๏ พญาขลาดอมาตย์เขลา	ตละเหล่าละเลีงแมลง
ประชาช้ำสล่ำแสลง	รฐะโรคก็ซ้ำก็เตีม
๏ ผิเริ่มรบพิภพรา	มญะน่าพิชัยผะเดีม
เสมือนเบีกพระฤกษ์เฉลีม	รณะเกียรติ์ภุกามผยอง
๏ เถอะนำทัพเถอะนำธุช	กระทำยุทธะกรรมประลอง
มิสมมาทก็มาทปอง	ปุนะโชคประชิดประชัน
๏ พระคู่คอกะยอดิน	นระธาปฤชาขยัน
ก็ยาตร์จัตุรงค์สรร	สุระชาติทวยทหาร ฯ
/*20*/๏ ลุหงสาประดาพล	ภิลุปล้นนครบุราณ
กำลังเก่งเตลงชาน	ปฏิยุทธ์มิหยุดมิหยอน
๏ ผิจอมมอญจะอ่อนแอ	ก็มิแพ้มิเสียนคร
เพราะเสนางค์นิกรมอญ	ทนุน้อมประนอมกมล
๏ มิสมหมายนิกายพม่า	ก็ละล่ามหาพหล
เสมือนหัดผะจณพล	ชำนิห์ใช้วินัยณรงค์ ฯ
๏ ณรุ่งปีก็กรีฑา	มหะราชะทวยทนง
ระดมตีบุรีหง	สะวดีทวีทหาร
๏ พณิชอิสสะลามภัก	ดิสมัคจะรอณจะราณ
ผสมกรกะมอญชาน	บมิขามภุกามกระโจม
๏ ทหารพม่าประดาดื่น	ประจุปืนคระครืนคระโครม
สินาด1ใหม่ประลัยโรม	พละม่านสท้านถลาย
๏ พระจอมทัพก็เลีกทัพ	พละทัพกระจัดกระจาย
เพราะตื่นปืนจะขืนหมาย	ยุธะนาก็ท่ามิดี ฯ
๏ พม่าม่านธร่านยง	ยุธะหงสะรัฐบุรี
ลุสองพันทวาสี	ติ2กำหนดมิลดมิลา
๏ พม่าหมู่ก็จู่ยก	มคะบกและทางชะลา
ตเบงเชวติกฤษฎา	อนุรุธะจอมพหล
๏ ประทับทัพก็จับรบ	ฤจะหลบจะราผะจณ
ผิเอาชัยมิได้ทน	มรณามิล่ามิถอย
๏ ทหารมอณนะอ่อนหลาย	นิระนายพหลทยอย
ละต่างหนีละต่างพลอย	ทรยศมิอดมิทน
/*21*/๏ ทหารชานชำนาญรบ	ก็ริหลบระเหระหน
เพราะเจ้าหนุ่มพระจุมพล	ธเละเลวและเหลวไถล
๏ ฝรั่งโปรตุเคสนอก	อุอะออกจะช่วยกะไท
ประยุทธนาพม่าใน	ชละธารชำนาญทเล
๏ ทหารม่านณน่านน้ำ	ก็ตระหน่ำฝรั่งประเต
ละตายแหลกและแตกเห	กะสลุบขยุบขยาย
๏ ทหารตีนก็ปีนเมือง	พละเนื่องทวารทลาย
กยอดินมิหมิ่นหมาย	กละศึกก็สมถวิล
๏ นครมอญก็นอนแผ่	ฤจะแก้จะกันอริน
สการวุฒิภูมินทร์	ก็ประลาตณรัชชะนี
๏ เสด็จแปรเพราะแน่หนึ่ง	พระจะพึ่งนราบดี
พระพี่เขยธเคยมี	มิตระจิตสนิธเสนอ ฯ
---
ตีเมืองแปรแต่ใม่ได้
๏ ภุกามินทร์กยอดิน	ฐิตะถิ่นเตลงอเลอ
รำพึงยุทธ์บหยุดเผยอ	จะประยุทธ์ประทุฏฐะไท
๏ จะโรมโปรมฤโรมเมาะ	ตะมะเหมาะอุบายไฉน
ละพร้อมจิตจะคิดไป	ปุระโปรมกระโจมประหาร
๏ เพราะจอมมอญสิร่อนพัก	ผิวะพักมิพักธยาน
จะหวลหันประจัณบาน	กะพม่ามิชาณรงค์1
๏ ก็กรีฑามหาพยูห์	ชละผลูสถละตรง
ลุเมืองโปรมก็โถมยง	ยุธะแกล้วตระหน่ำผะจณ
/*22*/๏ พระผ่านฟ้าพญาเสือ	พละเรือประดาประดล
พหลชานละชาญรณ	ภิลุชาติ์บอาจจะหือ
๏ ภุกามยุทธะนาวี	ประทะตีตะพึดตะพือ
พหลอังวะพังปือ	เพราะประมาทก็ลาดก็ถอย
๏ พม่าเพลียเพราะเสียพล	ผิผะจณกะขานตะบอย
จะเสียฤทธิ์จะเสียรอย	และจนเสียพระไทย์จะกรุม
» ก็เลีกทัพสถลเมื้อ	พละเรือก็ล่าประชุม
ณหงสาวดีคุม	ชินะเชีงเถลีงถวัลย์
๏ อำนวยพ่อกยอดิน	ฐิตะถิ่นปฐมะพันธุ์
ผะดุงเกดุ์มะดีฉัน	กรเนตร์พระเกศนคร
๏ สมัญญาพญาสิง	คสุร์มิ่งภุกามนิกร
เตลงราษฎร์อมาตย์มอญ	พระก็เอื้ออำรุงถนอม ฯ
๏ สการวุฒิอุดแอ้	บุระแปรก็ตรมก็ตรอม
จะชวนใครก็ไม่ยอม	ยุธะตามภุกามฉกรรจ์
๏ พระเสียดายฉลายวงศ์	บุระหงสะราชย์ถวัลย์
ก็พลุ่งพลั่งมนังค์ผลัน	ผละบุรีกะผลีกะผลาม
๏ ทหารไทสิไปน้อย	ธก็น้อยพระไทย์อุทาม
เถลีงเรือและเมื้อตาม	ปจะนึกสอึกอุธรณ์
๏ ทหารพม่าผิล่ารวด	ก็สำรวจรวังนิกร
พเชีญหน้าพญามอญ	ก็พิฆาฏบครือกระหาย
๏ ปะฉิมราชะชาติ์ไท	ก็ประลัยพระชนม์มลาย
ขะเมอพาพม่านาย	นพะพึ่งรำพึงนำพา ฯ
/*23*/ตีเมืองเมาะตะมะไต้
(วสันตปยาตะฉันท์ ๑๔)
๏ จอมมอญมหาภิลุกษัตร์	เถลีงรัชย์ณหงสา
ซ่อมกรุงบำรุงนระคณา	ขะเมอม่านสมานใจ
๏ เมืองออกก็ออกพระกติกา	ประดามาถวายชัย
แต่เจ้าพญาเมาะตะมะไท	มิอ่อนน้อมมิยอมมา
๏ รุ่งศกจะยกหยุหะบาตร์	พินาศราฐสิมาพญา
เทียบทัพก็สรรพสถละนา	วิมากเมอลจะเกินแสน
๏ ได้ฤกษ์ก็เบีกอุภยะพรรค	ละมุ่งมรรคะมาตะแบน1
ถึงพร้อมก็ล้อมนคระแทน	จะปล้นเมืองมิเปลืองพล
๏ ปราการสิปานอยสะขัณฑ์2	และคูกั้นกำแหงหน
มอญเญ้าและเยาวนะ3ผะจณ	กำจัดศึกพิลึกเหลือ
๏ ตเบงเชวติจอมจกะพลินทร์4	กยอดินนะจอมเรือ
เจ็ดเดือนมิเคลื่อนพิริยะเถือ	พยศมอญสิอ่อนหลาย
๏ ฝรั่งแขกก็แหกพหละห้อม	เพราะอดงอมมิยอมตาย
ถึงท่าก็ฝ่าภิลุนิกาย	กะเหิ่มฝันกำปั่นคอย
๏ กลับเอี้ยเพราะเสียกละภุกาม	สลุบลามพะเลีงลอย
ไหม้หมดและหมดพละจะถอย	และหมดท่าจะฝ่าหยาว
๏ เมี่ยน5มัดและตัดสิสะกระเด็น	และตกเป็นชเลยกราว
ข้างเจ้าพญาเมาะตะมะหนาว	วินาศบ่ายถวายเมือง
๏ หงสาวดินทระก็โปรด	มิเอาโทษมิคุมเคือง
เจ้าพญาก็พาประยุระเนือง	ขนัดผ่านทวารจร
/*24*/๏ บังคมบรมะปจะนึก	เผด็จศึกสิมามอญ
โห ! กรรมพระอำมหิตะถอน	พระวาจาและฆ่าเสีย
๏ ผองพลก็ปล้นปุระประหาร	เตลงขานละอานเพลีย
สุดสู้และท้อมิตระเซีย	สท้านชีพละรีบผาย
๏ รวบสินและสิ้นธนะจะเอา	พระให้เผาบุรีหลาย
เส้นทรัพย์และเส้นชิวะถวาย	พระตัวกาจอนาร์ถแสน
๏ แบ่งพรรคพิทักษ์บุรพะถิ่น	ณสัลวินนทีแทน
ป้องเศิกสยามและอริแดน	มลาวเฉียงผิเมียงตี
๏ แสนยาและนาวิชยะชื่น	ก็ยกคืนพระธาณี
หงสาและหามหุรดี	ดิลกฤกษะมงคล
๏ โสตถิ์สดมภ์บรมรชะภิเศก	พระองค์เอกนิกายพหล
เฉลีมเกียรติ์พระเกียรติ์ยุธะถกล	พิโรตม์เจ้าจุฑาถลอง
๏ ตังวายถวายมกุฎะเพรา	พระมุตเตาพระเชวทกอง
เอื้อมพุทธคุณอดุละครอง	พระปิ่นชาติ์นิราศภยูณห์1
---
ตีเมืองแปรได้
๏ จอมศึกอฮึกชยะโฉลก	จะล่มโลกทิศาบูรพ์
ไท่ใหญ่และไทอุตระกูล	สยามชาติ์ฉกาจโกรม
๏ ชิงอังวะตั้งภิลุอำนาจ	พิฆาฏราชย์สิมาโปรม
ทัพเรือและทัพสกละโถม	พลัคฆ์หักมิพักถอย
๏ ชั้นแรกสิแรกรณะประลอง	มิควรปองคนองทอย
ถึงอังวะยั้งพละทยอย	ประยุทธ์แค่ฉะแปรปลง
๏ ครั้นเถีงวสันตะอุตุกาล	พญาม่านมเหยงค์
ยาตรามหามหินรงค์	และนรังคนาวี
/*25*/๏ ถิงแปรก็แผ่พหละห้อม	นครล้อมฤโจมตี
ให้อดและหมดพละจะหนี	พินาศมาตะแบนไฉน
๏ เบื้องนั้นพเอีนนระบดี	ประชวรลี้นิคาลัย
มังฆ้องพระน้องทนุไผท	ศวรรย์ครองสนององค์
๏ สยมพรพระอรดะนุชะอัง	วะโดยหวังจะพึ่งวงศ์
ผ่านฟ้าพญาพยฆะทรง	สดับศึกสะอึกถึง
๏ ตรัสวานทหารนคระชาน	ละเหี้ยมหาญขมึงทึง
มากเมืองก็มากพละกระลึง	อเนกศัสตร์สมรรถโรม
๏ ทัพหลวงก็ล่วงสถละรี่	จะช่วยตีอรีโปรม
ร่วมหัดถ์กำจัดภิลุกระโจม	สินาดยิงระวิงผลาญ
๏ ข้างพม่าก็ถาพหละใหญ่	ประจณไทประลัยชาน
ห้ำหั่นมิทันจะฐิตะฐาน	เถลีงค่ายก็พ่ายถอย
๏ เมืองธัญวะดี1 กิระตระหนก	ก็ให้ยกทหารคอย
ช่วยรบและรบภิลุก็พลอย	กระเจีงพ่ายนิกายฉลินทร์2
๏ ทุนเมืองก็เปลืองประยุธะแตก	ก็มิแตกมิตามถวิล
ตกคลักอดักดุระจะกิน	ก็ใม่พอระย่อหยอน
๏ โปรมินทร์ก็สิ้นพระสุรุบาย	ถวายกายถวายนคร
พาราชประยูระบทะจร	จะนอนน้อมพระจอมชัย
๏ จอมพม่าสิกล้าประทุษะธรรม	พระลิ้นดำธลิ้นไว
ฤทธิลือฤถือศุภะพิสัย	สดวกสัตย์สบัดผลิว
๏ มังฆ้องก็ต้องชิวะวิฆาฏ	ประยูรญาติ์ก็เศียรปลิว
แม้ปัฏิญาณอภยะฉิว	กระหายเลือดก็เชือดโฉม
๏ ตรัสตั้งอนุชะอนุรุธ	เฉลีมมกุฎณกรุงโปรม
เทศราชย์อำนาจพระกละโหม	สะโคธรรมะราชา
/*26*/๏ เสร็จเศีกก็เลีกพยุหะกลับ	เสด็จยับณหงสา
บำเพ็ญพระราชกุศละถา	ปะนาราชะอาราม
๏ ล้างบาปบำราบอรินิรุธ	พิฆาฏมนุษณยุทธ์สนาม
หวังบุญจะทุ่นนิริยะปราม	ประทุษคลายฤหายกัน ฯ
---
ขุนเมือง ทรงราชย์ ณ กรุงรัตนะปุระอังวะ
(อินทรลิลาตะฉันท์ ๑๑)
๏ เบื้องพญาชิหวาดำ	กระฉ่อนอำมะหิตลือ
มอญม่านมิหาญหือ	คำแหงเทียมธเหี้ยมโหม
๏ เดโชภะโคปราบ	ประลัยราบกระทั่งโปรม
เทพฤทธิ์ประสิทธิ์โอม	พระอาคมก็สมกัน
๏ ไท่ใหญ่และไทเหนือ	สท้านเถือสะเทิ้มขวัญ
เสียราฐและเสียถวัล	ยะราชย์หมอบระยอบยอม
๏ มุ่งใดก็ได้จบ	จะมุ่งรบฤมุ่งถนอม
เชี่ยวยุทธิ์ประดุจจอม	ชะเวลินทราวตาร3
๏ ผองพม่าก็ฉ่าชม	นิยมบรมะสมภาร
ไทถ่อยก็พลอยพาล	ผะสมมั่วเพราะหัวโคลง
๏ ผ่านฟ้าพญาเสือ	ดุร้ายเหลือและโลภโกง
เสมือนต้อนตะโพงโขลง	พศกหาภุกาเมนทร์
๏ ไทเอือนพระเหมือนม่าน	เพราะบักอานกะการเกณฑ์
เดือดดาลกะบาลเบน	ขบถไท้ผิใครชวน
๏ วันหนึ่งพระเสือฟ้า	ประทับท่าตำหนักฉนวน
พวกคดขบถสวน	สะพรั่งกรูและจู่ถึง
/*27*/๏ องครักษ์ฤจักอาจ	ละตายกลาดพระลานตรึง
เสือสววรค์มิทันหึง	พระหัวขาดอนาร์ถหนอ
๏ ยังขยาดอำนาจไท	ขบถใม่ทนงพอ
ชิงเมืองและชิงม	ฤดกชิงรไชศวรรย์
๏ เสนามหามาต	ยะชานชาติ์ประชุมกัน
เชีญองค์พระทรงขรรค์	ณอุ่นบองสนององค์
๏ เถลีงอังวะรังสรร	ถวัลยธรรมะธำรง
เสียองค์มิเสียวงศ์	กษัตร์ไทก็คงไท
๏ ทรงนามะขุนเมือง2	กระเดื่องเดชะคุณมัย
องค์น้อยบน้อยใน	อำนาจราชะปรีชาฯ
ได้กรุงภุกามเก่า
๏ ขุนเมืองผะดุงเมือง	กะการเมืองมิเชื่องชา
เสียโปรมก็เสียขา	ฤแขนขาดอำนาจไท
๏ เขตขันธ์กระชั้นนัก	พม่าจักหนงใจ
ชิงอังวะหวังชัย	ชเงื้อมเอื้อมอุดรชาน
๏ พม่าไทละใจอาจ	ละต่างชาติ์ละต่างฐาน
ปล่อยฮึกมินึกนาน	ก็น่าที่ทวีภัย
๏ เสียแปรเถอะแก้แค้น	พม่าแทนประยูรไท
ชิงโปรมฉะโรมไผท	ภะโคล่งลุหงสา
๏ สัปดสีติสองพัน1	ธยาตร์หัญะ2แสนยา
ทัพไทคระไลมา	ประชิดโปรมจะโจมตี
/*28*/๏ จอมพม่ามหากาจ	ก็ยกราชะโยธี
โถมถาฉะราวี	ประหนึ่งคลั่งบยั้งหยาม
๏ ไทตื่นก็คืนถิ่น	กยอดินก็รุกตาม
ย่ำกรุงภุกามยาม	พิชัยโซกเฉลีมมือ
๏ เป็นทีก็ตีพลั่ง	กระทั่งอังวะเหีมฮือ
พลไทประลัยปือ	ก็รักษาณปราการ
๏ ทัพพม่าก็ล่ากลับ	มิพักขับพหลผลาญ
ชิงราชย์เพราะหวาดชาน	อุดรด้าวจะกราวมา
๏ ยึดกรุงภุกามไว้	เฉลีมไอศวรรยา
ผายเขตประเทศรา	มเญศยอนนครไท
๏ ปล่อยอังวะตั้งเอก	ะราชย์เฉกผนึกไผท
แคว้นชานเพราะชานใน	ชะเวีกนั้นถวัลย์วงศ์
๏ ตั้งราชพิธีสถิต	บรมบพิตร์พิศิษฏ์สรง
เฉลิมชัยมไหยมง	คลิศเชีดพระเดโช
๏ จักรพรรดิราชา	ภิเศกมหากษัตร์ภโค
ราชาธิราชโล	กะเนติ์เขฐะโยธิน
๏ ยศยุพะราชา	พระพี่ยากยอดิน
หงสาวดีมิน	ทะประสาทสะมัญญา
๏ ทหารเก่งบุเยงนอง3	พระเกียรติ์รองพระราชา
เชฐราชภราดา	เสวยเวียงฮะเลียงถวัลย์
๏ เศรณีอรีเผด็จ	ก็บำเหน็จและรางวัล
รับยศและรับสรร	พะโภคพัตฉะศฤงคาร
๏ ปรือปรนพหลผ่อน	สำเรีงนอนมิรอณราณ
แม้กนั้นมิทันนาน	ก็หวลปลุกสนุกหนอ
/*29*/๏ ธเยอธยานพระผ่านภพ	มิรู้จบมิรู้พอ
ได้หนึ่งถมึงฃอ	จะได้สองลำพองเพลีน
๏ ชีหวา4พญาดำ	หะทัยก้ำจะดำเกีน
อำมหิตบคิดเขีน	ฤคิดชามจะกลามผลาญ ฯ
ตีเมืองยะข่าย
๏ หวลเหตุพระเนตร์กราด	พระไทย์มาทจะรำบาน
จวบสมปะณิทธาน	เถลีงโลกทิศาบูรพ์
๏ แค้นฝ่ายยะข่ายอาจ	ประมาทราชะบัณฑูร
แต่งทัพนุกูลกูล	กษัตร์โปรมจะโถมกัน
๏ น้องยาพญาเก่ง	พระเม็งเบ๊งดิลกถวัลย์
เชิญชิงนครธัญ	วะดียกธปกแทน
๏ เกาคันสุวรรณเอก	ะฉัตร์เฉกกะแหย่แตน
ทัพสรรพะนับแสน	ก็ยกย่างลุทรางทวย2
๏ แรมค่ายกระหายยุทธ์	กระทั่งสุดวสันต์รหวย
เหี่มรบและเหี่มรวย	ประเล่ห์ราฐะมาตแบน
๏ สิ้นฝนพหลลุย	ยะข่ายฉุยเฉวียงแดน
ถึงธัญวะดีแคลน	วิธียุทธ์จะรุธราณ
๏ ขอบขัณฑ์ก็มั่นมิด	พหลพิตก็เชี่ยวชาญ
สรรพยุทธนาหาร	ผิศกสามมิคร้ามจน
๏ ล้อมเมืองก็เปลืองปี	จะโจมตีก็เปลืองคน
เม็งเบ๊งธเก็งกล	ะศึกเป็นเขม่นหมาย
๏ เผยผ่อนจะอ่อนน้อม	จะยกยอมพระเป็นนาย
หยันหย่อนอุบายถวาย	พระลิ้นดำธงำขวย
/*30*/๏ ไม่รับก็จำรับ	เสด็จกลับลุทรางทวย
อยากรวยมิรวยรวย	พะยศยอและล้อแสลง
๏ เสียเพียนและเสียพล	ละเสียกลและเสียแรง
เสียทีอรีแทง	พระไทย์ดำถลำเสีย
๏ จัตุรงค์ลุหงสา	ก็พักราพะลาเพลีย
สักหน่อยสิหงอยเงีย	สงบกลับกระหายปอง
๏ ปราบไทประลัยกรุง	พระให้ปรุงนิกายกอง
ฝึกปรนพหลจอง	จะทำศึกมินึกปรวน ฯ
พระจริต
๏ คราเล่นพระเล่นขัน	ทหารฉกรรจ์ประชันชวน
ถือง้าวและตาวทวน	ละคู่คู่ประสู้กัน
๏ บ้างตายก็ตายเปล่า	ผิแม้เหล่าพระรางวัล
เลือดแดงเพราะแทงฟัน	สิเจ็บตนมิพ้นแผล
๏ ชนช้างและชนควาย	ละล้วนร้ายมิน่าแล
คนขับสิยับแบ	บม้วยเหมือบก็เกือบไป
๏ วิ่งแข่งและแรงปล้ำ	ฤดำนำและลุยไฟ
โจนร่มละลิ่วไกล	ประเล่ห์ถานภาจร
๏ ทัพดึงสะพรรษา	สิชนมายุจอมมอญ
ห่อนทรงพระอาทร	สิเนหากะนารี
๏ แสนสง่าพระอ่าองค์	กระหมวดหม่งพระเมาลี
ศิราภรณ์วิภูษนีย์	ประเล่ห์ราชะรามัญ
ฉลาดราชอุบายไท้	จะผูกใจขะเมอขัน
อาสาพญาถวัลย์	ถวายชีพฉลองรงค์
๏ หงสาวดีนคร	สโมสรเกษมทรง
เดชจอมจุฑาจง	พระเจตน์เกื้อบเรื้อราฯ
/*31*/จับเรื่อง
พระเจ้าหงสาลิ้นดำ เตรียมทัพ
จะยกตีกรุงสยาม
(อินทรวิเชียระฉันท์ ๑๑)
๏ จอมมอญมหัคฆฤทธิ์	อำมะหิตะศักดา
เฉลีมพงศ์ณหงสา	วะดิอัษะฎงค์ถวัลย์
๏ ตเบงเชวติสมเญศ	สุระเดชประลัยกัลป์
อัฐทิศฤเที่ยมทัน	ชนะทั่วทิศาลือ
๏ ลิ้นดำพระไทย์ดำ	มสุดำละดำปือ
มอญพม่ามิกล้าหือ	หะริ1เหี้ยมกำแหงสยอง
๏ กแซทวายยะข่ายชาน	ละละลานพระฤทธิ์มอง
หัดถ์ชี้ชุลีสนอง	ดุจะข้อคนึงขมัน
๏ เนตร์กราดพินาศราบ	กรกราบสลอนคัล
ให้เป็นก็เป็นทัน	มนะม้วยก็ม้วยถวาย
๏ ฤทธิ์รุตม์ประดุจรา	วะนะกล้าบเกรงตาย
โหดเหี้ยมฤเจียมกาย	กิจะห้าวบหนาวภัย
๏ สถิตราชะอาศน์เอก	อภิเศกสุราลัย
ภายไต้เศวตมัย	มรุฉัตร์เฉลีมกรุง
๏ เสนาพม่ามอญ	ก็สลอนประณมมุง
คอยตรัสและคอยปรุง	กลอื้นพระโองการ
๏ ท้าวข่อนสท้อนตรึก	อุระฮึกจะสังหาร
สยามให้ประลัยลาน	พิยะเข่ญขะเมอไฉน
๏ ไทใหญ่และไทน้อย2	ละ3มิถอยพะยศไกร
ยึดภาคไผทไธย์	บุพะทิศเฉลีมวงศ์
๏ สยามชานและลานอัง	วะณครั้งปะฐมพงศ์
ขึ้นขามภุกามองค์	อนุรุธมหาพเญนทร์
๏ ตัวกูสิกู้สัน	ตติพันธุ์ภุกาเมนทร์
ควรรัฐะปัถเวนทร์	มฤดกจะตกคืน
๏ ไทชานสมานมิตร์	สุจริตกะกันยืน
เศีกสยมละกลมกลืน	ปฏิปักษ์ฤหักไหว
๏ ขุนเมืองก็เรืองฤทธิ์	รณะชิตฤมีชัย
จึงนิ่งมิชิงไอ	ศวะรินทร์ณถิ่นบน
๏ ไทสยามณยามนี้	ธรณีจลาจล
ชิงฉัตร์วิบัติ์กล	กะลิยุคะฉุกเฉีน
๏ หากกูจะจู่โจม	จะมุโถมก็ยับเยีน
ไป่ยากลำบากเกีน	กะสนุกสนองกร
๏ เถีดยกพยูห์ยุท	ธนำธุชมยูรจร
ชิงปล้นนครรอณ	รฐะไทประลัยพงศ์
๏ บัดเอื้อนพระโองการ	กฏะขานพระจำนง
ตรัสเตรียมพหลยง	ยุธะพร้อมมิยอมแกลน
๏ กาศเกณฑ์กระบวนทัพ	พละสรรพะสี่แสน
เจ็ดพันกะหมื่นคแนน	คณะม้าประดาเกณฑ์
๏ เจ็ดร้อยกะพันครบ	คชะรบระดมเวร
เลือกคัดละจัดเจน	จระถลถกลฉกรรจ์
/*33*/๏ พญารัฐะจิตตอง	ชำนิห์ท่องพนาสัณฑ์
เคยย่ำสยามขันธ์	ขณะกิจพะณิชกัย1
๏ เป็นทัพนำทัพหน้า	และนำหน้าสกลไกร
ทำทางระหว่างไพร	ธุระสร้างชะรุมวัน
๏ ยุพราชบุเยงนอง	ยศะรองพระจอมถวัลย์
ทัพหน้าพลาขัน	ธพยูหะสู่สยาม
๏ เกียกกายพระเจ้าเมาะ	ตะมะเจาะจำนงนาม
กองยุกตระบัตร์สนาม	กะพญาละเลี่งพยูห์
๏ ปีกซ้ายพระเจ้าสีห์	สุระศีระตองอู
ปีกขวาสะโดภู	ธระธรรมะราชโปรม
๏ กองหลังพะลังค์ถา	กะพญาพะสิมโถม
กองหนุนจะหนุนโรม	กะพญาศราวดี
๏ ทัพหลวงทะบวงบง	กิจะองค์พระขี่ศีร์
สองราชะมนตรี	วระราชะสิงคยัน
๏ กับนันท์กะยอสูร์	จิระผู้ปฤชาขยัน
โดยเสด็จพระจอมถวัลย์	อธิบายอุบายขาน
๏ โปรตุเคสชำนาญชื่น	ก็กะยืนทะเบียนงาร
สอเรสอำนวยการ	ศระเพลีงดำเกองชิน
๏ พลฝรั่งประดังกุม	กิจะคุมกระสุนดิน
สงวนองค์พระหงสิน	ทระภักดิอาสา
๏ เกณฑ์ทัพตำหรับยุท	ธะนิรุธะแสนยา
ถ้วนนพะโยธา	มหะราชะทวยหาญ
๏ หัวเมืองละเมืองเกณฑ์	ดุจะเวนพระโองการ
ทั่วทุกพนักงาร	บมิขาดฤพลาดพราง
/*34*/๏ เมืองยันตะวันออก	ก็กะบอกกำหนดทาง
สร้างฉางละฉางฉาง	ก็ประทุกธญาหาร
๏ รายเรียงสะเบียงต่อ	ระยะพอจะเจือจาน
ตลอดมาร์คะกันดาร	ทุระรฐฤอดโทรม
๏ พร้อมทันณวันฤก	ษะจะเบีกพหลโหม
สงครามสยามโถม	มหะทัพถลายผลาญ
๏ เศรณีชุลีบาท	สุตระราชสุโรงการ
บังคมประณมคลาน	จระจากพระโรงคัล
๏ ออกตราและออกหมาย	ดุจะรายกำหนดพลัน
ครั้นซาวะสันต์วัน	อสะยุชชะมาสจวน
๏ มากเมืองก็เนื่องยก	พละปกพยูห์ขบวน
ม้าช้างสล้างมวล	ศระศัสตร์สะพรึบถึง
๏ กองเกวียนก็เกวียนกลาด	พละยาตร์ก็กรตรึง
หอกง้าวและตาวถมึง	มหึมาสง่าแสน
๏ เสื้อหมวกละพวกผิด	ตละฤทธิ์หหลแมน
เหีมฮึกสะอึกแดน	ดุจะไล่มฤคถแมง
๏ กองช้างก็ช้างชน	ดุคำรนจะแล่นแทง
ช้างเขนและแหย่งแซง	คชะค้ำและพังคา
๏ กองม้าก็ร่าหรับ	กรจับธนูถา
หอกทวนละล้วนอา	วุธะแกว่งกำแหงจริง
๏ ปืนเล็กละเหล็กแกร่ง	ประจุแล่งกระสุนยิง
ฝรั่งโปรตุเคสอิง	กรแบกบำรูชัย
๏ ปืนใหญ่อำไพโล	หะมะโยอยสไกร
ล้อลากกระชากไส	ละสะพรึบสะพรั่งเดีร
๏ ยิงดึงก็ดึ่งโด่ง	ประทุโป้งริปูเยีน
ดังศรพระกาฬเมอล	มหิมาสง่าหน
/*35*/๏ ทุ่งโตอโขเทียบ	จะมุเพียบผะชุมพล
คอยจอมมเหดล	จะเสด็จดำเนีรกรม
๏ เกรอกคชะรัถอัศ	วะขนัดนิกรขรม
พ่างจักถล่มจม	ปถะพินพะลินรเบ็ง ฯ
---
พระเจ้าหงสาวดีสั่งวัง
(วลันตดิลกะฉันท์ ๑๔)
๏ ยามเย็นพโยมนิก็พยับ	ชระอับอุราเล็ง
จอมมอญสท้อนกมละเก็ง	กลยุทธ์อยุทธยา
๏ เทียบทัพก็สรรพอศวะสรรพ	คชะสรรพะเสนา
รอฤกษ์จะเบีกพหละลา	รฐะร้างมไหศูริย์
๏ หวลเสน่ห์นิเวศนะสถาน	กิฬะการสำราญมนูญ
พรากวังก็พรากสุขะนุกูล	กลพรากพระดวงขวัญ
๏ หลงอยู่มิจู่พยุหะยุท	ธะประยุทธิ์ก็สุดรัน
อดสูกะหมู่พลวะฉัน	อวะชาติ์ฤชาครีย์
๏ ยิ่งคิดก็ยิ่งทุรนะโศก	วิประโยคบุรีทวี
ยิ่งยลกำสรวลศิระชุลี	พระก็ยิ่งจะสงสาร
๏ เคยสงวนพระบาทสิบมิคลาด	จะบำราศภิบาลนาน
เจื่อนจิตบพิตร์ก็พจะมาลย์	มธุโรชบำรุงใจ
๏ “อ้าเจ้าจะเหงามนะอนาร์ถ	เพราะนิราศนรินทร์ไกล
เคยเฝ้าและเย้ายุบละใคร	ละจะเย้าจะเฝ้าแหน
๏ การยุทธ์นิสุดดนุจะหยุด	และก็สุดจะกกแดน
จงรักละรักพจนะแทน	ชิวะรักพำนักถนอม
๏ จงอยู่และอยู่นิระเทวศ	กมะเลศฤเตรียมตรอม
ฝืนโศกและฝืนมนะประนอม	พระนิเวศะนูปถัมภ์
/*36*/๏ เสร็จศึกสอึกพละนิวัตร์	ฤจะพลัดฉนำตรำ
ภักดิ์เผือละเชื่อสวนะคำ	คติเอื้อนอุรงค์แถลง”
๏ ฟังตรัสขนัดนิกรวัล	ลภะหวั่นวิโยคแยง
สยบเศียรสอื้นอุระแสยง	สุระราชะบรรหาร
๏ ก้มเกศตระกองยุคละบาท	อภิวาทขนานคลาน
จุมพิตพระบงกชะประทาน	กรลูบเฉลยชม
๏ เสียงฆ้องประโคมดุริยะครึ้ม	ธก็ครึมพระทรวงซม
ยามสองเสด็จสิริผะทม	ณพระแท่นประเทืองเถลีง
๏ ล่วงรัติกาละสุริโย	ทยะโผล่อำพรเรีง
แข่งแสงประทีปวชิระเชีง	ชวะลิตเฉลีมตา
๏ จอมเตลงเชลงจริยะรื่น	ธก็ฟื้นพระนิทรา
สิทธิโชคโฉลกชินะมหา	ชยะเยี่ยมกะยา1สนาน ฯ
---
พระเจ้าหงสาวดี ทรงเครื่องต้น
(อุปชาติฉันท์ ๑๑)
๏ พระทรงสนับเพลา	ภุชะเกล้าตระการกาญจน์
ฉลององค์อุไรผสาน	นิละไกรกุไสย์ศรี
๏ เกราะปักกนักเกล็ด	นภะเพชระนาคี
เมี้ยนมุ่นพระโมลี	จุฬะรัตกุไสย์พแนง
๏ บวรวิภูษิต	พระตระบิตกระเบนตแบง
ชายไหวและชายแครง	รตะพัตร์และรัดองค์
๏ อหินทะเกยูร	ก็จำรูญมณียง
ตาบพริ้งสอิ้งมง	คละรัตนำไพ
/*37*/๏ พระพาหุรัดปัท	ทมะรัชะไฉไล
กรองศอสุวรรณมัย	ชระเดียววิเชียรพราว
๏ พระสอดพระสังวาล	สุระกาญจนาวาว
นพรัตน์จำรัสราว	กะพระสร้อยอสูรสพาย
๏ ประดับพระทับทรวง	ประคำพวงพิชิตฉาย
สิทธิเวทวิเศษสาย	ศิวะกรรมธุรำเฉวียง
๏ มกุฎพระภูมินทร์	อุรคินทร์พิเชียรเรียง
แผ่เศียรพะพานเพียง	พิระฉกเฉลีมพล
๏ ธำมรงพระทรงอัง	คุลิดังประกายผล
สมศักดิ์พระสากล	ทศะทิศถวายกร
๏ พระจับพระแสงยาตร์	ดุจะราชะไกรษร
จากครรภะสิงขร	จระสู่พระเกยชัย
๏ สะพรึบพฤฒามาตย์	สุระชาติเกรียงไกร
เสนางค์นิกายไสว	วุฒิเกียรดิ์กำจรสวย
๏ ทวิชโถมะโอมอา	ศิระวาทะอำนวย
เออกพรฉอ้อนอวย	ชยะโชคชุลีถวาย ฯ
พระเจ้าหงสาวดี กรีฑาทัพหลวง
๏ พระเหยียบพระบาททอง	ณขนองพญาพลาย
มังคัลทวีปผาย	ศิระจากพระเกยลา
๏ บรมคชาธาร	ก็ตระหง่านตระการตา
ผูกเครื่องอำไพพา	หชะยุตม์พระพุดตาล
๏ มหาเศวตณ์ตว์	สิริรัชย์มเหาฬาร
ปักป้องพระจอมทหาร	หริราชเถลีงหลัง
/*38*/๏ ลุมหัยพิชัยฤกษ์	พระก็เบีกพะลัมพังค์1
คลี่คลายขยายอัง	กิตะ2 ยุทธิ์พยูห์ผยอง
๏ สนั่นเสนอโสตร์	นฤโฆษประโคมคนอง
แตรศังขะฆ้องกลอง	ชนะครึ้มคระหึ่มหน
๏ ธวัชก็กวัดโบก	ชินะโชคเฉลีมรณ
เสียงโห่กระเหี่มกล	จะถล่มพระลานสนาม ฯ
(สาลินีฉันท์ ๑๑)
๏ เครื่องช้างโศภางค์ผาย	กระพองข่ายสุวรรณวาม
พู่พราวดวงดาวตาม	กนกรัตตะคนขนัน
๏ ซองหางสรวมหางฉ่อง	วะลัยทองก็สรวมทันต์
ขุนคอง่าขอขัน	ขมึงขับคเชนทร์ชาญ
๏ ควาญท้ายอยู่ท้ายช้าง	ประจำข้างคชาธาร
องครักษ์กำแหงหาญ	จตุลลังคบาทจร
๏ เลือกแล้วแต่แกล้วกาจ	พิทักษ์บาทบดีศร
พัดโบกฉัตร์จามร	พระอัพภิรุมและชุมสาย
๏ บังสูริย์บังแซกเสียด	เฉลีมเกียรดิ์เฉลีมนิกาย
ธงฉานธงชายปลาย	ยะยาบปลาบประเทืองปลิว
๏ นานาสัตถาวุธ	พยูห์ยุทธแถวทิว
หมวกมาศเกราะมาศริ้ว	ขะบวนหลวงทะบวงรวัง
๏ แห่ซ้ายทั้งแห่ขวา	หะแหน่หน้าหะแหน่หลัง
สามแสนรวมกำลัง	พหลห้อมพระจอมพล ฯ
/*39*/จัตุรงคเสนา
(ภุชงคปยาตะฉันท์ ๑๒)
พลช้าง
๏ ทหารช้างก็ขับช้าง	ละช้างช้างก็ช้างชน
ชำนาญรุกชำนาญรณ	ชำนาญโถมชำนาญแทง
๏ คชาดั้งคชากรร	คชาสรรพะแซกแซง
คชาค้ำคำแหงแรง	คชาค่ายและพังคา
๏ คชาเขนคเชนทร์ขับ	คชาทัพคชาถา
คชาภรณ์พิศิษฏ์สา	ระพัดผูกผจณทน
๏ ถเกองสับประคับแข่ง	กะกูบแหย่งกระโจมพล
ขบวนรบขบวนขน	ขบวนล้อมขบวนถลาย
๏ ยะยาบแพนมยูรเชีด	ธวัชเทอดเถลียงราย
ศราวุธขนาบนาย	คชินทร์นั่งขนองสาร
๏ ทนายปืนประจำปืน	และหมื่นคชะหมอควาญ
ก็ขับขี่กะรียาน	ทะแยงพวกพฤนท์รึง
๏ สง่าอ่าศุภาภรณ์	ตะแบงศรจะรีตรึง
ธนูน้าวและตาวขมึง	ขมันล้อมกเรนทร์หลาย
๏ กะรีรวางและช้างพล	ถกลคชะพังพลาย
บะบ่มมันฉกรรจ์กาย	ฉกาจร้องประแป๋รปร๋า
๏ ขยุกโสตร์โขยดงวง	ทะลวงแล่นประลองงา
ตระหน่ำขอก็รอรา	ระร่านเท่องสะเทีนกราย
๏ ถนนกว้างก็วางตับ	ละสี่ขับขนานพลาย
ถนนแคบแฉลบผาย	พนังคู่คชาเขน
๏ ทหวารท้าวก็ก้าวแถว	สนับแนวคเชนทร์เบน
สอึกอาจพิฆาฏเจน	จรดคชะบำรู ฯ
/*40*/พลม้า
๏ ทหารม้าก็ขับม้า	ขนานหน้าสะพรึบพรู
ประหัดปราบริปชู	พระเดชราชะรามัญ
๏ ดุรงค์ศึกดุรงค์ทรง	พระจอมหงสะทรงขรรค์
กระเลียวเขียวและผ่านพัน	ธุสินธพะพาชี
๏ แสะแซมฝ้ายแสะลายพราว	แสะขาบขาวแสะแดงสี
สวาดม่วงและหมึกมี	อเนกเนื่องมโนมัย
๏ ประดับอัศะวากรณ์	กำจรอิทธิเกรียงไกร
พะนังโกลนขะจิตร์ไร	ลอออานและบังเหียน
๏ สพานหน้าสพานท้าย	สพันธ์สายระทึบเนียน
ศุภางค์พู่และตาบเศียร	สพักง่องและสายเหา
๏ กนกดาววะวาววาม	ประดับดามกระจกเงา
กระสันแล่งธนูเปลา	ประดิฐแพนมยูรขนาน
๏ ทนายม้าก็ควบขับ	ประดับอาตม์อลังการ
สนอบสร่ายประชายยาน	และโพกผ้าสง่าศรี
๏ ขยับทวนธนูน้าว	และเงือดง้าวประลองดี
ชะโงกเงื้อจะรีที	จะซัดทุ่มและโถมแทง
๏ ดุรงค์เรี่ยวก็เชี่ยวฝึก	สอึกศึกบรู้แหยง
ดุรงค์แซกดุรงค์แซง	ดุรงค์กงแกะธงทวน
๏ ดุรงค์ร้อยดุรงค์พัน	ดุรงค์กรรกระบวนยวน
ผงาดเผ่นและเต้นผวน	สบัดย่างธยานผัน
๏ กระโจนผกและหกห้อ	ตระหลบล่อตะลุยรัณ
ระดาษภูวะดลสรร	พะพลสินธวาแวว
/*41*/๏ แฉลบหมู่พยูห์ยาตร์	กระจายกลาดสถลแถว
ผยองน้อยและซอยแนว	ระดับดับสลับเรียง
๏ เฉลีมเกียรติ์เตลงราช	พยูหบาตร์ประวาศเวียง
พิลึกฤทธิ์พินิจเพียง	พหลมหัศะวาสยอง ฯ
พลรถ
๏ ทหารรถทระหทย์รบ	และสินธพก็ลำพอง
ตะเพีดหมู่ริปูผอง	พินาศแหลกเพราะแถกโถม
๏ ละคนคัดถนัดศึก	ละม้าฝึกถนัดโจม
ละคันสันทะ1รัณโรม	ตะลุยแหลกชำแรกผลาญ
๏ ชะนุมทัพก็ยับย่อย	นิกายถอยถลายลาน
มิกล้าขันประจัณบาน	บำรูรถสยดยล
๏ รถาศึกพิลึกลั่ง	ละแข็งขังประทังทน
ทวีจักร์ประจักษ์กล	ะจักร์จักกะราวตาร
๏ ประกำเสียบอยัสขรรค์	ผิล้อหันก็ฟันฝาน
ฉะแขนขาประดาทหาร	อมิตร์ขาดระดาษสนาม
๏ ดุรงค์เทียมก็เหี้ยมห้อ	ละคู่ปร๋อประชิดตาม
กระชากรถกระชากทาม	ทลึ่งรถถลันทัน
๏ ทหารขับก็ขับม้า	กระโจมถารถาผลัน
ทหารรบก็รบรัณ	ตระหน่ำศัสตร์สลายพล
๏ ละพุ่งหอกกระลอกโต้	และป้องโล่ห์กำบังตน
เพราะสองนายละฝ่ายวน	พิฆาฏฆ่าละกล้าแสน
๏ ภนายหนึ่งสำรองไว้	ผิขาดไหนจะได้แทน
มิเลือกขับฤจับแหลน	ทลึ่งสู้บรู้เอือน
/*42*/๏ ทหารม้าสง่าสุด	ฤเปรียบยุทธะรถเหมือน
ตะลุยผลาญฉะฝานเฉือน	จะมูใหญ่ประลัยขวัญ
๏ กระเหี่มหัยฮิฮี้ห้าว	กระเหี่มท้าวก๊ะกั๊บรัณ
กระเหี่มล้อระถาหัน	กะรึงกึงคระหึ่งหน
๏ พหลรถระเรีงรึง	ละโห่หึ่งก็อึงอล
สง่าทัพสง่าพล	ะทัพทั่วมิกลัวใคร
๏ เฉลีมเดชพระจอมพล	เฉลีมรณะฤทธิไกร
เฉลีมเกียรติ์กำจรชัย	เฉลีมศักดิเสนา
๏ ระแทะเกวียนและล้อเลื่อน	ก็กล่นเกลื่อนสถลคลา
ประทุกยุทธภัณฑ์สา	ระพัดพัศดุทวยหาญ
๏ สะเบียงคนและยาคน	และขนคนทุพลการ
ประจวบเถีงสถานงาร	ผงมรอดฤวอดวาย
๏ ทหารรถสำหรับรบ	ก็เตรียมครบณรงค์กราย
ทหารเกวียนสำหรับราย	ขะบวนขนก็กล่นเตรียม
๏ แพนกสองละกองตรึก	ประโยชน์ศึกอธึกเทียม
ถลายรัฐกษัตร์เสียม	สนององค์พระหงสินทร์
๏ ทระหึงหวลกระบวนรถ	ดุรงค์พยศสยองชิน
สท้านปัถะพินยิน	สยองเดชะรามัญ ฯ
พลท้าว
๏ พหลเดีรประเมอลแม่น	ก็สองแสนกะแปดพัน
ประภาคหลายนิกายกัน	ฉกาจพิสะพึงกลัว
๏ สนอบหมวกละพวกเพี้ยน	กระหื้อเหี้ยนขมองหัว
ทะมอหมึกและม่วงมัว	และขาวเขียวขะจีแดง
๏ กระลึงสัตถะราวุธ	พิชัยยุทธ์ประกายแสง
ประเทืองธงและทวนแทง	ธนูง้าวและตาวศร
/*43*/๏ กุทัณฑ์เขนและเสโล	เสน่าโล่ห์และโตมร
กระบี่กฤชและดั้งกร	ก็กั้นหยั่นและปืนหลาย
๏ ขนัดคาบสิลายุทธ์	และคาบชุดกะทองปราย
และจ่ารงนรงค์ราย	กระบวนยาตร์ระดาษทาง
๏ ศราพลคือมณฑก	และนกคุ่มกะนกยาง
ประจำหลักและเข็ญราง	กะหามแล่นทลวงยิง
๏ พะลามากก็ลากล้อ	ตะกอกล้อระวิงชิง
กระสุนดินและหินสิ่ง	ละมากถังประดังขน
๏ ประทุกช้างและต่างเกวียน	พิฆาฏเสี้ยนสยามรณ
จะเรสาระวัดวน	กำกับตรวจนิกายกอง
๏ ตำรวจขับดุรงค์ใขว่	สำรวจไล่พหลสยอง
ประกวดเร่งเขมงมอง	มิให้รั้งรวังกัน
๏ กระบวนทัพก็ฉับเฉียว	ประเปรียวเทียวถลันทัน
ทหารท่วมสถลมรร	คะเกรอกก้องคนองโผน
๏ แสะสารร่านสท้านร้อง	พะนังก้องกะเทือนโกลน
ประหนึ่งคลื่นสมุทร์โดน	ทะมอพรึ้มคระหึ่มหน
๏ ทหารท้าวกระทืบท้าว	ประเล่ห์ร้าวมะเหดล
อุโฆษฆ้องและกลองพล	ก็โห่เห่คำรนอึง
๏ คระโครมครึกพิลึกครัน	สินาดลั่นนิตึงตึง
สะทกขวัญประหวั่นหวึง	ผวาโลกแสลงเยีน
๏ อำนาจพลอำนาจไท้	ไผทไหวพิชัยเชีญ
พยูห์ราชดำเนีรเกีน	กำเรีบฤทธิเกรียงไกร
๏ ทวารนัคะเรศถึง	ก็โห่หึ่งกระเหิ่มใจ
พหลออกประตูข้ย	ะโดยโขลนทวารจร
๏ เสด็จจากพระหงสา	วดีมหานครมอญ
กำจัดดัสะกรรอณ	สยามราฐปะราชัย ฯ
/*44*/พระเจ้าหงสาวดี ดำเนีรพล
(สัทธราฉันท์ ๒๑)
๏ จอมนรงค์หงสาวดีมอญ	สหะพยุหะนิกร
จากนครจร	จะรบไท
๏ ครั้นออกนอกคูประตูชัย	นิระสุขะหฤทัย
ทรงพระอาลัย	นิเวศน์เวียง
๏ เห็นมหาปราสาทสล้างเรียง	พระรตนะคฤหะเคียง
แสนศุภางค์เพียง	พิมานอมร
๏ เคยเปรมเกษมสันติ์นิรันดร	กิฬะฉณะอนุสร
โสตถิ์สถาพร	ภิรมย์ชนม์
๏ ผองพัลลภถนอมพระจอมคน	ดุจะปิยะชิวะตน
มุ่งมะโนก่น	จะอาสา
๏ ยามร้อนสร่างร้อนรำเภยพา	สุมะนะหะสิกะถา
เย้าพระวิญญา	สะเรีงยวน
๏ ยามหนาวห่อนหนาวสนุกชวน	พิพิธะกิฬะสงวน
ราชมะโนกวน	เกษมสเบย
๏ ยามฝนฝนชื้นบชื้นเลย	เพราะมิแฉะชละระเหย
ทุกทิวาเสวย	สวัสดิ์ถวิล
๏ เช้าเย็นเป็นสุขสมาจิณ	เพราะคณะวลภะชิน
ถนอมพระภูมินทร์	มิวายวัน
๏ ยามเสวยเสวยวโรชะอร่อยสรรพ์	ภุชะนิยะพระกำนัล
ผดุงพระจอมขวัญ	ถวายกระยา
๏ ยามสรงสรงสุคนธะธารา	สิตะสะริระสุขา
ยั่วพระปรีดา	สำราญเรีง
๏ ยามผทมผทมทิพยะแท่นเถลีง	สวนะพจะลเลีง
/*45*/ราชฤดีเชีง	ธิรารมณ์
๏ แต่นี้จักร้างคณางค์กรม	นิระวลภะผงม
จากพระวังบรม	มไหศวรรย์
๏ ถมึงมาทฆาฏไทพระไทย์ผลัน	ตุริตะจระจรัล
ลุยพนาสัณฑ์	สอึกสยาม
๏ หวลขยาดหวาดคล้ายยะข่ายยาม	ฤจะชนะอริตาม
มุ่งพยายาม	สยองพรึง
๏ ห่วงหน้าห่วงหลังอุรังค์รึง	ดุระหทยะรำพึง
เร่ามะนัสพนึง	ขนางครัน
๏ กษัตร์ชาติกาจฤทธิ์ฤคิดงัน	ปิยะวิปะยุคะอัน
อ่วนอุรันดร์ศัลย์	แสยงภัย
๏ ถึงโศกโศกส้อนพระโศกใน	อตุละยะหฤทัย
ห่อนประจักษ์ใคร	จะสงกา
๏ ยิ้มย่องผ่องพักตระหรรษา	กลกมละมิอา
ลัยนิเวศน์ครา	เสด็จณรงค์ ฯ
(กาพย์ ฉบงง ๑๖)
๏ หงสาเมนทร์เจนยุทธยง	ฝืนโศกฝืนทรง
กระหยิ่มยะยิ้มอิ่มอุรา
๏ เดีรทัพขับพหลแสนยา	ผ้านทุ่งผ่านนา
ผ่านไร่ผ่านบ้านผ่านสวน
๏ พ้นเขตนัคะเรศรัญจวน	เจื่อนจ๋อยม่อยมวน
ค่อยเหือดค่อยหายคลายลง
๏ ล่วงเข้าป่าเขาป่าดง	ป่าแตงป่ารหง
โดยทางที่ถางทางถวาย
/*46*/๏ เกรอกเกร่อนดำเนีรพลนิกาย	แต่เช้าเพราสาย
ถึงเที่ยงพักร้อนผ่อนพหล
๏ ตกบ่ายขยายพยูห์จรดล	ดั้นวะนามาจน
สายัณห์ก็หยุดแรมนอน
๏ ไม่เร่งรุกร้นพลนิกร	เร็วรีบถีบจร
สมบุกสมบันรันมา
๏ ไม่ลากล่าเลื้อยเฉื่อยชา	โอ้เอ้เพลา
จนเสียสำนักพักปรน
๏ ผ่อนแรงผ่อนใจไพร่พล	ผ่อนพะลาพาหน
เอาแต่แข็งกล้าร่าเรีง
๏ ห่อนเหือดห้าวหาญบรรเทอง	สมโชคสมเชีง
สมมหาพยูห์สู่สยาม
๏ ถึงเนิ่นวันเนิ่นโมงยาม	อย่าเหนื่อยเมื่อยทราม
กะปลกกะเปลี้ยเสียศรี
๏ เสด็จมาถึงมหานัที	แม่สะโตงตามมี
สมญาสมหยุดโยธิน
๏ หน้าแคว้นจิตตองธาณิน	เกลื่อนกล่นพลพฤนท์
จัตุรงคทัพคับขัน
๏ พญาจิตตองตัวสำคัญ	แม่ทัพนำขยัน
ผู้นำนิกรจรสถล
๏ ตั้งทัพรับเสด็จจอมพล	ณเบื้องเมืองตน
พรั่งพรัอมน้อมเกล้าอภิวันท์
๏ ตรัสให้ตั้งค่ายรายกัน	หน้าค่ายบ่ายผัน
สู่แม่สะโตงงามตา
/*47*/๏ เสด็จประทับวังทัพพลับพลา	เอกโอ่โอฬาร์
มาฬกดิลกฤทธิ์ผยอง
๏ นายทัพทุกทัพทุกกอง	ก้มเกศทูลลออง
ประณมบังคมจอมไผท
๏ เฝ้าบาทกลาดพลับพลาชัย	โองการประการใด
คอยรับคอยทำยำเยง
๏ หงสาเมนทร์เจ้าจอมเตลง	ทศะทิศสยองเกรง
พระเดชด้วยเดชมหิมา
๏ ตรัสให้ลำเลียงสเบียงพา	เพิ่มล่วงมรคา
เข้าเขตสยามย่านผ่านไพร
๏ ปลูกฉางวางถ่ายรายไป	ทุกแหล่งแหน่งไหน
สำนักจะพักโยธา
๏ ให้พญาจิตตองคุมพะลา	ทำทางหว่างวนา
ตลอดแพรกแลวกด้าวชาวไท
๏ มหายุวะราชาชาญชัย	ทัพหน้าคลาไคล
ลำดับต่อทัพนำทาง
๏ พญาลเคิ่งยุกตระบัตร์พลางค์	ทัพตามตามตราง
หยูหะบาตร์ยาตรา
๏ ทัพหลวงสรรพกระทรวงแสนยา	พระจอมหงสา
เสด็จเป็นจอมมหาจะมู
๏ พระเจ้าสีห์สุระตองอู	ปีกซ้ายบำรู
ข้าศึกเหี้ยมฮึกสงคราม
๏ สะโดธรรมราชากล้าสนาม	ผ่านโปรมโถมตาม
ปีกขวาน่าที่กรีฑา
/*48*/๏ ทัพหลังรั้งท้ายโยธา	พญาพะสิมเสนา
นักรบตัวลือชื่อดัง
๏ พญาศราวดีฝีมือขมัง	ทัพหนุนหนุนพะลัง
ลำเลียงสเบียงยุทธภัณฑ์
๏ ม้าช้างเกวียนต่างพร้อมสรรพ์	ส่งใช้ให้ทัน
อย่าขาดอย่าค้างห่างแห
๏ พระตรัสให้ผูกแพแปร	พลข้ามกระแสรแคว
แม่สะโตงมหาวารี
๏ แล้วยกทหารบกจรลี	รอนแรมวะนาสี
ถึงเมาะตะมะภารา
๏ เจ้าเมาะตะมะทรงศักดา	พรั่งพร้อมโยธา
ตั้งทัพคอยรับขะเมอมินทร์
๏ เรือขนานเปนสพานผ่านสินธุ์	ทอดข้ามสัลวิน
คักคึกอธึกทวยหาญ
๏ ช้างทรงลงแพผูกขนาน	ข้ามมหาชลาธาร
เถลีงพระเกียรติ์จอมคน
๏ ช้างอื่นลุยข้ามตอนบน	ตอนแคบตอนชล
ค่อยตื้นและพื้นทรายแข็ง
๏ ทหารหลามข้ามน้ำถนัดถแมง	เดีรพหลกำแหง
ลุเมาะลำเลีงภารา
๏ ตัดทุ่งมุ่งดั้นอรัญวา	ขบวนพยุหแสนยา
ถึงเมืองสะมิฤๅนาน
๏ ดำรัสให้คัดทวยหาญ	เสือป่าชำนาญ
ทางป่าเดีรป่าสอดแนม
/*49*/๏ สามหอกเจ็ดหอกออกแซม	สืบสนธิ์กลแกม
เที่ยวจับเที่ยวค้นคนไท
๏ ฟอกซักประจักษ์แจ้งใจ	เหตุการใดใด
ด่่วนนำเค้ามูลทูลแถลง
๏ เสด็จออกตรวจพลรณแรง	อำมะหิตกำแหง
ทุกกองทุกทัพสรรพสม
๏ ได้ฤกษ์ให้เบีกพลรดม	โดยพระราชนิยม
จากเมืองสะมิเมือมา
๏ ทัพหน้าบุเยงนองพี่ยา	ยาตร์พยุหโยธา
เข้าย่ำเหยียบแดนแคว้นไท
๏ เกียกกายยุกตระบัตร์ถัดไป	ทัพหลังทัพชัย
ทัพปีกซ้ายขวาดาตาม
๏ ทัพหลังทัพหนุนรุนหลาม	เกลื่อนกล่นสถลสยาม
ทะแกล้วทะกล้าร่ารณ
๏ โห่สนั่นครั่นครื้นวนาถนน	เสียงปืนเสียงคน
เสียงฆ้องเสียงกลองโกลา
๏ เกรอกเสียงกุญชรอัศวา	เสียงพนังโกลนถา
กระทืบกระเทือนไพรสัณฑ์
๏ เสียงท้าวพละท้าวนี่นันท์	แห่จอมรามัญ
เหยียบประเทศไทถล่มข่มเหง ฯ
ชมดง
(อินทรวิเชียระฉันท์ ๑๑)
๏ ปางองค์พระทรงเดช	พิชะเยศพญาเตลง
สิบทิศสท้านเกรง	สุระฤทธิ์ณรงค์แรง
๏ พิศพนัสะเนีนเขา	คิริเหล่าพนมแขวง
เรียงรุขละแปลงแปลง	กลปลูกประจงถวาย
/*50*/๏ ไม้ดอกก็ดอกดก	ผละปรกระรื่นราย
ไม้ใบก็ใบหลาย	กุละแปลกละแผกผัน
๏ ไม้เลื้อยก็เลื้อยเกี่ยว	กุสะเกลียวละดาวัลย์
เชิดช่อลออพรร	ณพิลาศสำเรีงตา
๏ หวลถึงคนึงวัง	คณะอังคะวัลภา
แม้นโดยเสด็จมา	จะสำรวลสำเรีงหลาม
๏ ชี้โน่นและชี้นี่	ละระรี่ละเลีงพลาม
ชมผาคูหางาม	ผะงะเงยสิเลยขัน
๏ ถวิลปางประวาศเวียง	กลเสี่ยงสกาพนัน
เที๋ยวสนุกประเดี๋ยวดัน	ดุระเดือดกำเดาผวา
๏ กรมใจจะใคร่เลีก	ยุธะเพีกอยุทธยา
เกรงฉินและนินทา	บลุคิดระอิดมวน
๏ สราญองค์ณหงสา	กิฬะร่าสำเรีงสรวล
มาศึกสำนึกกวน	จะพิโรธฤวายวัน
๏ ชมเผือนก็เฝื่อนผาก	เพราะลำบากลำบนครัน
เอือนเสียงแสยงสรร	พะพยัคฆ์ผยองคราง
๏ เนานิวาศน์สอาดองค์	ขณะสรงสุคนธ์สอาง
แรมป่าอุราขนาง	ขณะสรงสนานธาร
๏ คราเสวยสิเคยห้อม	บทะล้อมศิรางค์ขนาน
อยู่ป่ากระยาหาร	ฤเอร็จอร่อยแสลง
๏ ยามผทมประทมแท่น	สุขะแสนสำเรีงแรง
นอนป่าเขนยแข็ง	กรกอดก็กวนใจ
๏ หนักอึ้งประหนึ่งเขา	เถอะจะเบาอุราไฉน
หนักหาบพหลใด	ผิวะปลงก็คงหาย
๏ หนักพวักนิหนักนัก	ฤจะหักจะหายคลาย
คนึงวังบหวังวาย	ทิวะรัติรึงองค์ ฯ
/*51*/ชมเขา
(สัททุลวิกิฬิตะฉันท์ ๑๙)
๏ เสด็จโดยสิงขระเขตประเทศวนะระหง
โขดเขาลำเนาดง	อธึก
๏ ลิ่วหลั่นบรรพตะสูงเสมอนภะพิลึก
เมฆเมื่อมชะเงื้อมซึก	พโยม
๏ ลางเขาเลาทุระฐานก็ปานกุฏะกระโจม
ลางเขาก็ปานโคม	ตะคุ่ม
๏ ลางเขาเหล่ารุขะรกก็ปรกสิขระคลุ่ม
เสลาชะโงกงุ้ม	ตระหง่าน
๏ ลางเขาหินก็กุก่องณท้องสถละผ่าน
ง่อนง้ำชะเงิ้มย่าน	ไผท
๏ หุบเหวห้วยมหิมาคุหามหะประไพ
ธารถ้ำก็น้ำไหล	คระโครม
๏ เสลาดำดุจะนิลประภัศระชะโลม
เพชร์ขาวก็ราวโขม	ะพัตร์
๏ ทับทิมแดงมรกฎก็เขียวบุษยะรัตน์
เหลืองหมอกก็เหมือนชัด	มุดา
๏ เพทายสลัวรตะไศละไพทุระประภา
สังวาลประพาฬผา	พิกล
๏ แดงจัดปัทะมะราชและมาศปิตะประพณ
รัชฎาสิลายล	เศวต
๏ ชมพูดูนิมะเลืองประเทืองถกละเนตร์
โกเมนมณีเภท	พิลาศ
/*52*/๏ โมราลายตละเบ็ญจะพรรณศุภะประหลาด
หลายสีและหลายขนาด	ขนาน
๏ สูริย์ส่องพฤกษะพบูก็ดูระดะตระการ
ดังดาววะวาวฉาน	เฉลา
๏ เวฬูเสียดเสนาะเสียงประสานก็กละเกลา
เสียงซอสำเรีงเชาวน์	ดุรีย์
๏ แม้นผองพัลลภะโดยเสด็จวนะวิถี
เห็นธารลหาลสี	ขรินท์
๏ คงลิงโลดและกระโดดสนานสริระสินธุ์
ชื่นชมและสมวิล	พะบู
๏ ยามชี้ชมรุขะพรรณะวัลลภะจะพรู
ชี้ชวนและกวนกู	กระหยิ่ม
๏ ชมถ้ำชมศิริชมพนมพิชะประปริ่ม
ชมลหาลสนานอิ่ม	กมล
๏ มาอ้างว้างอุระร้างคณางค์วลภะยล
ยั้วแต่กระแสรพล	พยูห์ ฯ
ชมไม้
(อินทรวิเชียระฉันท์ ๑)
๏ จอมมอญมหาเดช	ทุษะเจตน์จะบำรู
ชมเฌออเลอผลู	ดระชัฏพนัสสถล
๏ ต้นตั้งสะลั่งลัด	ตละฉัตร์เฉลีมปฎล
ดอกใบไสวผล	สิริเวิ้งวะนาศรม
๏ พายพัดก็กวัดกิ่ง	ฤจะนิ่งพะนัมพนม
เสมือนเดือนพญาชม	ชิวะสร่างกระสร่ายศัลย์
/*53*/๏ หลายพรรณะพฤกษา	และคณาลดาวัลย์
ทรงผลอนนต์ครัน	ตละไร่และเซีงสวน
๏ ซ้องนางสะล่างพริ้ง	เกาะกะกิ่งผกาพรวน
ลมพัดก็กวัดปรวน	เประประก้านตระการตา
๏ ไม้เลื้อยสำรวยเลื้อย	ระยะเยื้อยณพฤกษา
กลิ่นเสาวะคนธ์พา	ทุระถิ่นประทินหอม
๏ ดอกไม้กระจายช่อ	กลล่อสำเรีงพนอม
พวงย้วยฉลวยกรอม	กระจะผื่นระรื่นชนม์
๏ ชายผ้าษิตาห้อย	ระยะย้อยพโยมยล
รกฟ้าก็รกกล	กะจะรกอรัญสวรรค์
๏ กล้วยไม้ก็หลายเยี่ยง	และกระเจี้ยงก็หลายพรรณ
เอื้องพนัสและรัตบรรณ	บุผะว่านวิฐารงาม
๏ สีต่างสอางเถือก	ผิจะเลือกจะเก็บตาม
ใจรักก็สักสาม	คชะเพียบมิพอผกา ฯ
(อินทรวงศะฉันท์ ๑๒)
๏ เสด็จเดียวพระเปลี่ยวองค์	พระก็ทรงพระจินตนา
เลวงอาทะวาอา	ตุระเทอดทฤษะดี
๏ ลมโยกกระโชกรุข	กลบุกมหาพิรีย์
ตั้งหน้าจะราวี	ปรราฐมิคลาดมิคลาย
๏ ตูมตูมมะตูมกลิ้ง	ดุจะยิงสินาดฉลาย
ปัจนึกอเนกตาย	เพราะกระสุนละตูมละตูม
๏ เห็นมแว้งแขยงอก	ตละยกพยูห์พยูม
เสียอุบายยะข่ายภูม	ละสิแว้งแสลงเตลง
/*54*/๏ ใม่ถอยก็ถอยทัพ	สิเพราะอับพิชัยเชลง
อับอับประยศเอง	ขยะอับปะราระอา
๏ กาฝากไฉนฝึก	ริเกาะพฤกษ์ผนึกพะนา
เฉกไทไผทมหา	ปุระอังวะตั้งสนาม
๏ เถลีงวงศ์ณหงสา	ฉะพม่าและคร่าภุกาม
ชิงโปรมกระโจมสยาม	ประชิเกตุ์มดีถวัลย์
๏ หากกูสิกู้ภพ	รณะรบกะไทฉกรรร์
คืนราฐะรามัญ	และภุกามอุทามทุเลา
๏ ครานี้และศรีอยุท	ธยะดุจจะพฤกษะเฉา
คร่าแผ่นไผทเรา	ก็จะคร่ามิอย่ามิยอม
๏ ชบาแดงผิแสงโล	หิตะโยธะเยี้มพนอม
เถีดตายมิหมายออม	ชิวะหมายมลายสยาม
๏ สุมทุมกระทุ่มตก	กลอกอุทัจอุทาม
ทุ่มเทประเดตาม	ฤจะทุ่มจะถอยถลาย
๏ รุกขามะค่าข้า	และจะฆ่าบวาบวาย
ผองไทประลัยชาย	หินะชาติ์เฉลีมภุกาม
๏ ฉานามมะขามกู	ละมิรู้จะเข็ดจะขาม
รู้แต่จะแร่ตาม	ปฏิยุทธิ์มนุษะไท
๏ ฉามฝ่อมิพักฝ่อ	ละหนะขอจะชิงจะชัย
เหมือนมอึกสอึกหัย	ะกะเรนทร์อะเรนทร์สยอง
๏ ดอกพยอมผิยอมทู้	นะและกูจะตรึกจะตรอง
นมแมวฉิแมวมอง	กิระสัททะดัสะกร
๏ มหาหงส์ก็หงสา	พระมหานครขจร
ศักดาพม่ามอญ	บุพะเทศถวายถวัลย์
๏ เถาคันฉะคันมือ	ตละชื่อละดานิคัน
ชัยพฤกษ์ฉิพฤกษพรรณ	ะก็ช่วยอำนวยจำนง
/*55*/๏ ถึงดงประยงหยุด	พละยุทธ์จะยุทธะยง
พริกไทฉะไททนง	พิสะเผ็ดจะเด็ดไฉน
๏ มหาพิงคุ์วิหิงสา	ตละนามะพฤกษะไพ
สลัดใดผิใดใด	จะสลัดมิอัดมิอาย
๏ สลัดห้ามสยามยุทธ์	นิและสุดสลัดสลาย
เสียชีพบเสียดาย	ผิมิเสียสำนึกสำนอง
๏ ยลผลมะไฟไฟ	ระอุใจสิเจียนจะพอง
เลือดไทผิไหลรอง	และจะดับกำเดาฤดี
๏ ผลยอจะยอกู	ฤจะขู่จะวอนวะจี
ไป่หยุดประยุทธ์ตี	บุระล่งฤหลงละเมอ
๏ กลุ้มกล้ำตระหน่ำแค้น	อุระแสนคะยิกคะเยอ
ยลใดพระใฝ่เผลอ	ดำริห์ดุจจะยุทธนา
๏ ยิ่งเห็นก็ยิ่งนึก	กละศึกอโยทธยา
ชมไพรพระไทย์ทา	รุณะตรองคนองถวิล ฯ
ชมนก
(เวศเทวีฉันท์ ๑๒)
๏ ขุนข้างขับช้างต้น	องค์พระจอมพลประพาศพนินท์
เจ้าเตลงวังเวงผิน	พักตร์ชำเลืองชมพนมสถาน
๏ เกรอกป่าซ้องสร้าเสียง	นกจำเรียงเพียงดุรีย์พนานต์
บ้างบินบ้างลงธาร	บ้างก็จับเจ่าณพฤกษา
๏ นกยูงรำแพนฟ่อง	ยางก็ย่างย่องจะมองปลา
เหยี่ยวร่อนลมบนถา	เอื้องอิแอ่นแล่นอิลุ้มเรีง
๏ นกออกอัญชันพล่าน	แขวกกะหัวขวานกระเจีงเซีง
เปล้าปลีปลิงกลิงเรีง	พวิกพิลาปเหล่าพญาลอ
/*56*/๏ กาน้ำกับเป็ดน้ำ	บินคละคลาคล่ำพโยมสอ
หางบ่วงคล้าเคล้าคลอ	ส่ำกระสาแสกและสร้อยทอง
๏ แซงแซวไส้สร้อยอิร้า	สัตตะวาหว้าลำพองคนอง
กเรียนแร่กาแกมอง	จัตุรงค์ตื่นเตลีดผัน
๏ แก้วก๋อยกับเต็นตั้ว	ยลยะยั่วมั่วมหาวัน
ไก่ฟ้าไก่ป่าขัน	เอ้กอิเอ๊กเอีกวิเวกผลู
๏ กิ้งเขนกิ้งโครงกล้อ	กวักกะพ้อคุ่มกะลุมพู
กทากทุงชมพูพรู	ปูดกระจิบแจ้วกระจาบจร
๏ กจอกผู้เคล้าคู่กจอก	เหมือนจะเย้าหยอกพะญามอญ
รังนานนางนวลสลอน	เงือกและงั่วง้วนตระเวนไพร
๏ โนรีตอดต้อติด	ต้อยติวิตชิดตะกรุมไกร
บังรอกดอกบัวไว	เบ็ญจะวรรณหวั่นดุเหว่าผวา
๏ จากพรากขุนทองบิน	นกขะมิ่นจับกะคับคา
เค้าโมงเค้าแมวตา	มัวมิเห็นหนก็มองแล
๏ แขกเต้านกค้อนหอย	จับชะม้อยจ๋อยกะคับแค
เค้ากู่เขาคูแปร	เสียงประโคมโลมบำเรอสมอง
๏ โปรโดกโคกมาฮูก	นกกุหูกตู๊กและตีทอง
ทึดทือทึดทือคนอง	สาลิกาส่งสำเนียงหวาน
๏ จอมมอญข่อนทรวงกรม	ร้อนระบมชมมิสมสราญ
ก่นแต่หมางรคางคาน	คเยอวิโยคโอฆอำยวนกวน
๏ อยากรบก็เหลืออยาก	ทั้งก็อยากพบสนุกรวน
สองอยากแสนยากมวน	มุ่นมะโนรึงรำพึงพบู
๏ ชื่อชายแม้นหมายมาก	มักลำบากยากและอดสู
อยากรบอย่าอยากหรู	เหลีงคนองปองลำพองพาล
๏ แดเดียวควรมุ่งเดียว	เลีกจะเหลียวเหนี่ยวสนุกสนาน
จักยุทธ์จำหยุดการ	เล่นกิฬาเฟ้อบำเรอหลง
/*57*/๏ นักรบกับนักเลง	คนละเพลงเพลีนผิเกีนวง
มักวุ่นด้วยมุ่นทนง	ใม่สำนึกหัดประหยัดกาย
๏ รักไหนอย่าไผล้ผลัน	จับก็มั่นคั้นก็ให้ตาย
ชื่อสมาร์ถสมชาติ์ชาย	เชาวน์ฉลาดอาจอำนวยโรม ฯ
(วสันตดิลกะฉันท์ ๑๔)
๏ เจ้านกนิเอียกละจะเย้ย	ฤจะเอยเฉลยโลม
คราศึกและครากมละโซม	สิจะช้ำบสงสาร
๏ กูเหีรมหุศวะจะยุทธ์	สิสดุดรำคาญคาน
สออยเสียงจำเรียงดุริยะขาน	ขณะนี้นิดีไฉน
๏ ฉาฟ้อนและฟ้อนก็อระชร	เสออะอ้อนจะอวดใคร
ครูครูก็อยู่นคระไกล	จะประชันกิเหลือชม
๏ นางนวลประหนึ่งปรชะนวล	มุขะนวลนจานุกรม
นกออกสิออกรณะระดม	จะประยุทธะนาสยาม
๏ พิลาปเอ๋ยพิลาปตละจะทราบ	ขณะปราบริปูยาม
ว้างเวศน์เทวศประดุจะนาม	สกุณินกำสรวลศัลย์
๏ รังนานขนานสกุณะนาม	ดุจะหยามพระรามัญ
จักเนิ่นเพราะเยิ่นประยุธะวัน	มลุวังสิยังนาน
๏ แท้กูจะจู่มหะพหล	ประชิปล้นณปราการ
น้อยวันจะหัญะหินะชาน	ชนะได้ไผทสยาม
๏ นกยูงจะจูงชยะนรงค์	ดุจะธงมะยูรงาม
เทอดศักดิ,ทอดพิระภุกาม	กุละชาติ์เฉลีมชัย
๏ หัวขวาญก็ขวาญพละพม่า	กรง่าจะเง้ไท
ฆ้อนหอยก็ฆ้อนฆฎะประลัย	อริราชะศัตรู
/*58*/๏ โคกม้าฤล่าพิชยะรั้ง	ชละยังมิท่วมผลู
โคกว่างคณางค์อศวะกู	ก็มิน่าจะอาสัย
๏ นกปูดสิพูดพจนะเพ้อ	ก็เสมอกะท้าวไท
กูปูดผิพูดพจนะใด	ก็ประดุจจะบรรหาร
๏ ยกพยูหะรู้ชยะประชุม	ฤจะกรุมจะกรามกราน
เช่นนามจะกรุมธิระขนาน	สกุณินเพราะหมิ่นหยาม
๏ ปักษีสิมีสมระคู่	ชิวะชูสำเรีงกาม
กูโสดประโยชน์ยุธะสนาม	สิสุโนคมินำพา
๏ ไก่ฟ้าเถอะถานภะประกาศ	กิฬะราชะวัลภา
บอกกูนิสู้กิละมนา	มยะนึกคำนึงเวียง
๏ ขุนทองสิคล่องชิหะวะฉอด	ก็มิพลอดถวายเสียง
วานหน่อยเถอะพล่อยกิระจำเรียง	รสะลิ้นบำเรอกู
๏ ยินเสียงดุเหว่าสุระกระเสร่า	กละเหล่าภิบาลพบู
มามาแถลงพจนะพรู	หสะนาทสนองขาน
๏ ดูดู๋ทิชากรสดับ	ก็มิรับพระโองการ
บินเฉยและเลยสุขะสราญ	และกระลับลำพองหยัน
๏ ทศทิศพระฤทธิก็ระอา	สกุณานิรามัญ
ฤาไทมิใยธจะจำนัล	ก็มิน้อมประนอมสนอง
๏ ไหนนกตระเวนวนะประเทศ	พระนิเวศน์ระวังครอง
ฟังสั่งระวังพระคฤหะทอง	หนะพิหคฉิเหีนหนี
๏ ไร้ปีกกระพือจระพโยม	ผิจะโถมพระฤทธี
ปราบนกสินกก็บมิมี	มนะอัปะราชัย
๏ หมู่มนุษผิยุทธนะประหาร	ก็สท้านพระเกรียงไกร
ก่นแต่จะแพ้พละประลัย	ชนะทั่วทิศาจวน ฯ
/*59*/ชมสัตว์จตุบท
(กุสุมิละตาเวลิตาฉันท์ ๑๘)
๏ หงสามินทร์ปิ่นมอญจระยุธะขบวน
เร่าฤดีอ่วน	อุรางค์หมาง
๏ เทอดทัศนาสัตว์จัตุบทะคณะพลาง
ส่ำมฤคกวาง	กระจงไพร
๏ หมูหมีเม่นเร้นพฤกษะอุระภิมะภัย
เกรอกพหลไกร	ก็พรั่นพรึง
๏ แรดโคควายรายหลบวนะมนะขมึง
ฝูงกระต่ายตลึง	ตะลุยหนี
๏ เยียงผาเผ่นผาโยนประดุจะปฐะพี
เสียงสุวาณมี่	สยองคน
๏ ช้างเถื่อนเกลื่อนโขลงพ่ายพหละและคำรน
วิ่งกระเจีงวน	ประแปร้นแปร๋
๏ พยัคฆย่องจ้องจับถึกขณะนิกรแล
เลยตะคอกแฟ้	กระโจนหาย
๏ ชมดฉมันลมั่งลมาดผาดสถละก็ตะกาย
ฝูงอิเก้งกราย	กระเจีงกลัว
๏ ลิงค่างบ่างกังเสนนิก็อุระระรัว
ไต่ละดายั้ว	ผยองโยน
๏ ลิงลมลิงจุ่นวุ่นภยะนิก็กะโจน
ฝูงชะนีโหน	มหาวัลย์
๏ ยามเย็นเห็นแต่สัตวะผงะถลัน
หนีพระรามัญ	มหาชัย
/*60*/๏ ทั้งมนุษสัตว์ใดใดผิวะจระไผท
ไทก็ทั้งไท	ถลาลา
๏ ครานี้ยกทัพใหญ่พหละมหิมา
หวังจะยุทธนา	สนองกร
๏ ผู้เสด็จบุกทางไกลก็เพราะจะชยะรอณ
ทิ้งนครมอญ	มิใยดี
๏ สี่สิบหมื่นพื้นเหี้ยมพลวะสหะตี
กรุงสยามศรี	อโยทธยา
๏ ทวยทวายยข่ายพม่ามอบก็ภิมะยุทธนา
หยอนพระเดชา	ถวายเมือง
๏ ไหนไทจักทานหัดถ์ผิวะพละจะเปลือง
คงจะฟุ้งเฟื่อง	มหาขัย ฯ
(ปหาสินีฉันท์ ๑๓)
๏ จอมมอญต้อนพยุหะพหล	จะดลณแดนไท
ทัศนาพาละมฤคะใน	วะนาอเนกคณางค์
๏ ก่นอีกอ่วนกมละผอืด	เพราะจืดจรัลทาง
คราอ้างว้างอุระก็ผะผาง	พะวงนิวัตร์เวียง
๏ ทวยหาญ่โห่พสุธะก็ลั่น	สนั่นสินาดเสียง
ก้องกุญชรัศวะวนะเพียง	จะเพีกจะพังเพีง
๏ ถึกกาษรสุกระผวา	คชาก็เปิดเปิง
แรดถลาขลาผงะภิตะกระเจีง	บหาญละเลีงเมียง
๏ ยามสายัณห์สุริยะพิโยค	สุโนคก็ส่งเสียง
ผีกล่อมลูกอสุระจำเรียง	ยะเยือกสยองวนา
เลวงชนีโหยดุจะดุระโดย	และโบยอุราทวา
เล่ห์ผองราชะวลภะหา	มิเห็นพระหวลโหย
/*61*/๏ พโยมเย็นเยือกพนสะสบาย	พระพายก็ชื่นโชย
โกสุมเกษระกละโปรย	สุคนธ์ขะจรแนม
๏ เถีงค่ายหลวงพหละก็ยับ	ประทับกระบวนแรม
ถึงยิ้มยลกมละก็แกม	กำสรดสลดศรี ฯ
---
หัวเมืองสยามตระหนกศึก
(โตฎกะฉันท์ ๑๒)
๏ ขณะนั้นพนะงาร	บุระกาญจนะมี
ธุระตรวจณวิถี	ทิศะปัจฉิมะหน
๏ ภยะเภทะตระเวน	มนะเจนทุระพน
จระด่านบมิจน	กิจะสืบอริมอญ
๏ วนะเที่ยวบมิย่อ	วนะถ่อบมิหยอน
วนะแดนวนะดร	ก็ตระหน่ำวนะไป
๏ ธุระเฟ้นกิระฟัง	จะระวังปรภัย
ดละพรหมรฐะไท	กะวิเทศะเตลง
๏ มลุจอยยะพนม	ก็ขรมดุระเยง
คณะชาววนะเกรง	สุระเดชะพะญา
๏ เพราะตระหนักกิจะร้อน	พละมอญมหิมา
จะประยุทธะสยา	มะประเทศะพะโล
๏ มหะทัพธก็ใหญ่	คชะหัยะอโข
ขณะข้ามนะทิโย	ธะก็เจ็ดทินะเปลือง
๏ พละหน้านิก็เลาะ	มลุเมาะตะมะเมือง
พละหนุนนิก็เนือง	วนะท่วมทุฐะทำ
๏ มหะราชะสะยิ่ว	มะสุชิวหะธดำ
ธประกาศยุธะกรรม	จะพิฆาฏคณะไท
/*62*/๏ นระด่านดุระตื่น	ฤจะฝืนมหะภัย
ก็กระลับบทะไว	มลุกาญจน์ะบุรี
๏ และแถลงณกิจา	กะพะญาดุจะมี
คณะราษฎระภี	มะสะเทิ้มปรภัย
๏ ผิจะอยู่ก็มิดี	ผิจะหนีก็กะไร
ผิจะสู้ก็มิไหว	ผิจะนิ่งก็มิควร
๏ กรมะการและประชา	ละกุลาหะละรวน
ก็ลิขิตตะกระบวน	อริราชะพยูห์
๏ ธุระทูลบทะรัช	วระขัติยะภู
ธระเหตุริปู	จะประยุทธะสยาม
๏ จตุรงคะนิกร	พละมอญวนะลาม
ตละไหลชละหลาม	รฐะท่วมพนะสันฑ์
๏ ขิปะอัศวะรุด	ลุอยุทธยะพลัน
และก็ต้อนพละรัน	คณะเข้าวนะผาย
๏ ฤจะยอมอริทัพ	จระจับจะตะกาย
และก็แอบวนะราย	ธุระสืบกิระทูล
๏ ชิวะไทฤจะทอน	ชิวะมอญผิประมูล
ชิวะคิดอนุกูล	ชิวะเชฐะนเรนทร์
๏ บุระสิงห์บุระสรรค์	และสุพรรณก็ประเคน
กิระบัตระณเวน	พระมหาดทยะหาญ
๏ เพราะจะรับก็มิอยู่	เพราะจะสู้ก็มีธารณ์
มหะพลมหะพาล	มหะเกียรติ์มหะไกร
๏ ก็ตระลบคณะครัว	อุระกลัวปรภัย
ผิจะจับจะประลัย	ชิวะเล่นก็ฤธารณ์
๏ นระคู่ละนคร	นระชอนละสถาน
นระจนก็ละงาร	นระรวยก็ละเรือน
/*63*/๏ วสะดรวสะดง	วสะพงวสะเผือน
กิระสืบบมิเอือน	อุระเกื้อกิจะรณ
๏ ผิปะช่องผิปะโชค	ขณะโจกจะประจณ
ก็ถวายชิวะตน	กะพระเจ้าชิวะไท
๏ บมิเกรงกะเตลง	สิก็เกรงจะประลัย
ฤจะมีชนะใคร	ละจะเพ้อพละโถม
๏ ดุจะแมงมะมุเพลีง	ฤจะเรีงชินะโรม
ผิวะช่องจะกระโจม	ก็จะสู้ฤกระโจน
๏ นระไทก็จะไท	ผิวะไทก็ทะโมน
กละรุกกละโผน	ก็ประจักษะฤดี
๏ ขณะเพลี่ยงผิจะไล่	ขณะชัยผิจะหนี
ฤจะไทฤจะพี	พุฒิพ่างอวะชา ฯ
---
พระจอมสยามป้องกันพระมหานคร
(ภุชงคปยาตะฉันท์ ๑๒)
๏ มหาจักระพรรดิราช	บรมนาถอโยทธยา
สถิตอาศน์อุไรมหา	เศวตฉัตร์เฉลีมสยาม
๏ บรมราชะเทวี	มเหษีเสงี่ยมงาม
ประเสรีฐศักดิ์ประเสรีฐนาม	พระยอดสูริโยทัย
๏ พระร่วมฉัตร์พระร่วมชาติ์	พระร่วมสวาทพระร่วมใจ
พระร่วมทุกข์พระร่วมมไห	ศวรรย์ร่วมเกษมศรี
๏ สะพรั่งองค์พระวงศา	พฤฒามุขะมนตรี
อมาตย์ราชะเศรณี	ประนตเกศถวายกร
๏ ณสรรเพชะญาลัย	พระโรงชัยเฉลีมพร
ประหนึ่งเทพนิกรสลอน	ฉลองบาทศุลีหลาม
/*64*/๏ พระตรัสกรันยะกิตย์กรุง	ผะดุงชีวะชีพราหมณ์
ประชาชนประดลความ	สำเริงสิ้นมหินไท
๏ ตระบัตยินระบินศึก	จะมูฮึกจะชิงชัย
พะญาเมี่ยนมิใช่ใคร	ประลัยทั่วทิศาเกรง
๏ และหัวเมืองก็เนื่องบอก	ละเมืองออกแสยงเยง
พหลมากประหลากเพรง	ประเล่ห์สมอยุทธยา
๏ พระตรองนัยพิชัยศึก	เตลงลึกและปฤกษา
ประยูรท่านทหารมหา	อมาตย์ร่วมฤทัยฉลอง
๏ “จะโจมจู่หยูห์ใหญ่	ประยุทธ์ไกลนครลอง
มิควรทำเพราะช่ำชอง	มิเชี่ยวเถีงทหารมอญ
๏ นรงค์จบก็จบทิศ	พหลฤทธิ์ก็แรงรอณ
จะโรมรัณประชันกร	ผิเสียท่าจะเสียการ
๏ ผิรบพุ่งณกรุงกัน	พระรามัญประจัณบาน
และกวาดธัญญะอาหาร	ระดมเข้านครผงม
๏ ระเนียด1ป้อมก็ล้อมมหา	ทะวาราวะโดดม2
ผิพลมากก็ยากถม	และยากข้ามขมงตี”
๏ พระมิ่งมนุษอยุทธเยศ	และอัครเรศมเหษี
ก็เห็นชอบระบอบมี	บรมราชะโองการ
๏ ระดมศัสตร์ระดมพล	ระดมสกลกระยาหาร
ระดมยุทธภัณฑ์ขนาน	ระดมคชะพาชี
๏ ระดมดินกระสุนเนื่อง	ณหัวเมืองประดามี
สรูปสู่บุรีศรี	อโยทธยามหานคร
๏ ระเนียดป้อมก็ซ่อมสรรพ	ประดับอัคนีศร
และหอรบจรัลรอณ	ระวังรักษ์พระนัครา
/*65*/๏ กำหนดอัยะการนำ	ทำนูลธรรมะราชา
ณ เมืองพิษณุโลกมหา	นุราชชาติไกรษร
๏ ทะเนียบทัพอุดรทิศ	ผิศึกติดมหานคร
ขนาบศึกสอึกมอญ	มะลายมาทประลาตไป
๏ ธวัชพิษณุโลกโบก	สวรรคโลกสุโขทัย
กำแพงเพ็ชร์พิชัยชัย	ะนาทบ่อนนครสวรรค์
๏ พิจิตร์ผสมระดมรุธ	ประยุทธ์ทุฐะรามัญ
เฉลีมชาติ์เฉลีมพันธุ์	สยามชาติ์เชลงรณ
๏ ดำรัสให้พระยาจักร์	กริคุมพรรคะพาหล
ประมวลหมื่นกะกึ่งถกล	สนอบหมวกลำดวนแดง
๏ พยูห์ย้ายและค่ายคุม	ดำบลลุมพะลีแขวง
บำราปฤทธิคำแหง	มหิทธิห้าวพหลมอญ
๏ สมุห์หาญชำนาญปืน	ทหารหมื่นสมรรถรอณ
กะยกจากนครจร	ประชิดค่ายณหันตรา
๏ พิทักษ์นัคะรินทร์รบ	พหลครบศราผา
ประดับเสื้อและมาลา	ละล้วนเขียวขะจีจำ
๏ ณป้อมคามะดอกไม้	ณทุ่งใหญ่ผยองตรำ
ผะจณพฤนท์พระลิ้นดำ	ฤยั่นเดชะเวรี
๏ เพราะเหตุเจ้าพระยาอัคร	ะเสนาบดีศรี
ดิลกฤทธิราวี	วิโรตม์กว่าพระยาปวง
๏ อนึ่งให้พระยาเอก	พระคลังเฉกพระกรหลวง
พหลยุทธ์นหุตควง	ประชิดค่ายณท้ายคู
๏ ศุภาภรณ์นิกรเครื่อง	ละล้วนเหลืองถมึงดู
ฉกาจกราดจะมูกรู	ประยุทธ์แกล้วบกลัวมอญ
/*66*/๏ พระสุนทระสงคราม	ถนัดสนามณรงค์รอณ
ดิลกปกนครตอน	สุพรรณภาคผยองนำ
๏ พหลหมื่นสิหมื่นกาจ	ฉลองอาตม์และหมวกดำ
ประชิดค่ายขมึงงำ	สถลป้อมจำปาจอง
๏ มหานาคปะเรียนสมรรถ	ผนวชวัดภุเขาทอง
ธทราบศึกก็ศึกปอง	ประยุทธ์ศึกสนองไท
๏ และอาสาชิวาถวาย	จะตั้งค่ายกระจายไกล
พิทักษ์นัคะเรศไส	ศตรูอัษะฎงค์มา
๏ ผิทัพเรือจะเมือมุ่ง	ผะจณกรุงทะวารา
จะขอป้องณท้องชลา	มิขอถ่อมเถอะยอมตาย
๏ คณาญาติโยมศิษย์	คณามิตร์และทาสหลาย
ละพร้อมจิตประสิทธิ์ถวาย	ชิวิตช่วยฉลองถวัลย์
๏ ก็ขุดคูประตูค่าย	ตลอดรายระเนียดกัน
จะป้องนาวิรามัญ	มล้างร้ายนิกายกรู
๏ เฉาะแต่วัดภุเขาทอง	กระทั่งคลองณป่าพลู
ประเสรีฐศักดิ์ประจักษ์ชู	มหานาคะนามคลอง
๏ อลงกรณ์นครขัณ	ฑะป้องกันอรินลบอง
สมัคพร้อมประนอมสนอง	พระบาทไท้อุภัยเฉลีม
๏ ศราวุธก็อุดครบ	ณหอรบและค่ายเตีม
กระสุนดินผิสิ้นเสรีม	กะตำส่งขมงคน
๏ พระรักขาก็สามาร์ถ	ประชาราษฎร์ก็ร่วมมน
ถวายกายถวายชมม์	พระแม่พ่อมิขอหนี ฯ
/*67*/กองทัพมอญพม่าเข้าตั้งล้อมกรุงศรีอยุทธยา
(อินทรวิเชียระฉันทร์ ๑๑)
๏ หงสามหาราช	ชยะชาติราวี
เถลีงสยาศน์วะนาลี	ณพระเรือนณรงค์ถวิล
๏ ใจหนึ่งรำพึงตรึก	รณะศึกสยามินทร์
ใจหนึ่งรำพึงจิน	ตนะเพ้อขะเมอสถาน
๏ มัชฌันตะยามลับ	พระก็หลับสนิธนาน
จวนรุ่งระวีวาร	ธก็ฟื้นพระนิทรา
๏ ตรัสให้พยูห์บาตร์	ยุวะราชะกรีฑา
เกียกกายก็หนุนพลา	กรรุตประยุทธ์สยาม
๏ ตีกาญจน์บุรีเพีก	สิริฤกษะสงคราม
ทัพหลวงก็หน่วงตาม	รถะเยศวะนาลัย
๏ ถึงด่านพระเจดีย์	ก็มิมีพหลไท
ตั้งรับกะทัพชัย	พระก็ต้อนดำเนีรหลวง
๏ ด่านจอยยะเยี่ยมแดน	รฐะแคว้นสยามหวง
เดีรด่วนขบวนหลวง	มลุด้าวพะนาสัณฑ์
๏ สามสรบบพบทัพ	พระก็ขับพหลรัน
ลุยย่ำสยามขันธ์	มลุท่าณดินแดง
๏ ถึงท่าขนุนเขม้น	ก็มิเห็นมนุษแวง
ไชโยคพิโยคแหยง	เพราะประชาสิล่าโผ
๏ ท่าตกั่วและลุ่มสุ่ม	พละดุ่มลุกลอนโด
ทุ่งนาคะราชโย	ธะก็ผ่านผยองดล
๏ เมืองกาญจน์บุรีเรื้อ	บมิเหลือประชาชน
เกลื่อนกลาดคฤหาศน์คน	สิก็ร้างรฐาหาย
/*68*/๏ ขยำหยับจะจับไท	ก็มิได้มิยลกาย
ชาวเมืองสิกลัวตาย	ก็กระเจีดกระเจีงหนี
๏ เสด็จเนาณเมืองกาญ	จนะด่านวะนาลี
ปฤกษาจะราวี	นคะเรศสยามชน
๏ ครั้นแจ้งปะจุสสมัย	พละไกรก็เกร่อหน
จากกาญจน์บุรีดล	ณสุพรรณพิศาลสถาน
๏ ไว้ทัพจะรับรบ	นระหลบฤพบพาน
ผลเหย้าก็เหย้าปาน	กะวิหคระเหีรรัง
๏ ตรีสเกริ่นดำเนีรรุก	บถะบุกพะลัมพังค์
โห่ลั่นสนั่นดัง	ดุจะคลื่นคำรนทเล
๏ เถีงชานนครกรุง	กละมุ่งมโนคเน
ชื่นชวนพระสรวลเสร	ปริดิราชฤทัยเถลีง
๏ เหยียบศรีอยุทธยา	ตละป่าประลองเชีง
คนเพรีดเตลีดเปีง	ดุจะผึ้งผยองยำ
๏ เสาร์ห้าผะคุณมาส	ภิลุราชพระลิ้นดำ
เสด็จยอพยูห์นำ	มลุเวี้งทะวารา
๏ กฏสั่งจะตั้งล้อม	พละห้อมอยุทธยา
รายค่ายละค่ายดา	ระดะรอบกำแพงจอง
๏ ค่ายหลวงทบวงคั่ง	จมุตั้งณกุ่มดอง
มหายุพะราชกอง	พยุห์หน้าพะเนียดสึง
๏ ทัพเหล่าพระเจ้าแปร	พละแผ่พะสุธรึง
ค่ายตั้งถมึงทึง	ตละแทตยะโยธิน
/*69*/๏ บ้านใหม่มะขามหย่อง	ระกะกองมหาฉลินท์
ทัพพญาพะสิมชิน	ชยะยุทธะยั้งพลา
๏ ตั้งค่ายณเวิ้งเขต	วระเชฐะทุ่งนา
ชายเคืองพะญาศรา	วดิตั้งระวังเชีง
๏ เจ้ามาตะแบนแกล้ว	ณเกาะแก้วพะลังค์เถลีง
มหาพราหมณ์พะญาลเคีง	ประชิตั้งเตลงพรู
๏ ทัพเหล่าพระเจ้าสีห์	สุระครองณตองอู
ตั้งขนอนณปากคู	ภิลุค่ายกระจายลาม
๏ พญารัฐะจิตตอง	ชำนิท่องสถลสยาม
ตั้งคลองตะเคียนตาม	จะสนัดสกัดรงค์
๏ หลายทัพและหลายฝ่าย	ระกะค่ายกระจายวง
ล้อมกรุงจะมุ่งปลง	ปุระเทพทวารา
๏ ค่ายใหญ่และค่ายตับ	ก็ลำดับประดาดา
ปีกปิหลั่นและปีกกา	ก็ขนาบขนานเรียง
๏ พักพลและปรนพา	หนะหาสเบียงผเดียง
ค่ายล้อมผิพร้อมเพรียง	ก็จะปล้นผจณเมือง
๏ พิศค่ายก็หลายค่าย	ระกะก่ายเกษตร์เนือง
ซับซ้อนสลอนเรือง	สุระเล่ห์ประทุมพยูห์
๏ ซ้ายขวาและหน้าหลัง	พละลั่งสะพรั่งพรู
ปักขวากและขุดคู	เฉาะสนามเพลาะพูนดิน
๏ จึ่งองค์พระหงสา	พระมหาพิชัยฉลินทร์
ชื่นชมเพราะสมถวิล	ก็สถิตณทัพชัย
๏ เอื้อนอัยะการเศีก	กะพระฤกษ์จะรบไท
รวบรุดบหยุดใน	ทินะรุ่งเสววัน ฯ
/*70*/สมเด็จพระมหาจักระพรรดิจะยกพยุหะยาตรา ออกรบ
(วสันตดิลกะฉันท์ ๑๔)
๏ เบื้องนั้นพระบาทบรมะนาถ	ธิระชาติ์เฉลีมพันธุ์
มงกุฎอยุทธยะถวัล	ยะมเหศะเตโช
๏ สมเด็จพระอัคระมหิษี	ตละชีวะร่วมมโน
มหาจักระพรรดิสุริโย	ทยะยอดสยามยุคล
๏ เสด็จเถลีงสุวรรณะรตนาศน์	ณพระราชะโรงถกล
ภายไต้มหานพะปฎล	ะเศรตะฉัตร์ชัย
๏ เกลื่อนกลาดพระราชประยุระเส	วกะเศรณิเกรียงไกร
ทอดกายถวายชิวะประลัย	ฤจะท้อถลองรงค์
๏ เอื้อนโอฐะโปรดยุบละตรึก	กละศึกประสงค์ทรง
แถลงเลศแถลงมนะจำนง	จะขจัดขเมอไฉน
๏ “มอญยกมหาพยุหะบาตร์	จะพินาศนครไท
เหตุหมิ่นมิมีทหระใด	ปฏิยุทธ์สยองมือ
๏ โรมถวัลย์สุวรรณ์ภุมินคร	ขะมุมอญมิอาจหือ
ชิงราชย์และชิงรฐะกระพือ	พะหุเดชะสงคราม
๏ เชื่อไทประลัยรชะจลา	จละน่าภุกามหยาม
เลยหยิ่งจะชิงนคระปาม	ปะทุเห่อธะเยอผลาญ
๏ กรุงศรีสิมีพละอธึก	ประทะศึกก็พอธาร
ไทเราก็เผ่าพิระทหาร	ฤจะดิ้นพระลิ้นดำ
๏ เป็นทีก็ตีจมุขะเมอ	บมิเผลอมิแผลงพลำ
เสียท่าก็ล่านิกรนำ	พละแฝงกำแพงคืน
/*71*/๏ ตั้งมั่นประจัณภยะประจณ	ผิจะปล้นก็ปล่อยปืน
คูเมืองก็เขื่องผิวะจะขืน	พละข้ามฤข้ามถึง
๏ ปืนไฟประลัยดุจะพระกาฬ	ก็จะผลาญประลัยปึง
ขัดภักษะขัดพิชยะตรึง	อุระล้าก็ล่าเอง
๏ ธรรมดามหาชนะชะนุม	ภยะรุมพยาธิ์เยง
น่าฝนก็น่าชละละเลง	ฉละท่วมก็จำถอย
๏ ไทโถมประยุทธะบมิหยุด	และประทุฎฐะทำทอย
เห็นฤทธิเห็นพละฤหงอย	ดุจะคาดประมาทหงอง
๏ คราหลังผิคลั่งจะรณะรุก	ก็ขยุกขยาดตรอง
ปล่อยเหีมก็เหีมหินะคนอง	ปุนะยุทธิ์มิยอมวาย
๏ แมลงหวี่บมีจะอมะหิต	กระจิริดประชิดหมาย
ตอมตาคะชานิก็ทุราย	กละศึกก็กลกัน
๏ จึ่งควรเสด็จพยุหะยก	พละปกพหลขันธ์
ออกฟังกำลังอริประจัณ	กะเตลงเถอะเกรงไฉน
๏ ราชเศียร1เสถียรสถละเด่น	นะจะเป็นสนามชัย
จักชอบฤจักวิรุธะใด	ดำริช่วยเฉลีมญาณ”
๏ สมเด็จพระราชินิประยูร	มุขะทูลธุลีทหาร
เห็นรวมและร่วมรณะวิจารณ์	ดุจะราชุบายไฉน
๏ จึ่งถั่งพระราชะบริหาร	กะทหารมหาดไทย์
ให้เทียบพหละมหะไกร	จะพยูหะยาตร์รอณ
๏ องค์นัคะรินทร์2อุตระพงศ์	ธสิทรงสยมพร
เชฐราชธิดาอดุละอร	พระวิสุทธ์กษัตรี
๏ เศกทรงสถาปนะประกาศ	กลราชประเพณี
สมชอบและสมพิริยะปรี	ชะเฉลีมพระเดชา ฯ
/*72*/๏ มหาธรรมะราชพระอุปะราช	และนิราศทะวารา
สถิตพิษณุโลกทุระระฐา	บริรักษ์อุดรแดน
๏ คราศึกสอึกพยุหะบาตร์	อุปะราชฤมีแทน
มอญทมิฬจะหมิ่นนคระแคลน	อนุราชสำรองรณ
๏ สองราชวโรรสะก็เยาว์	ผิธเผ่าพระจอมพล
ศัตรูจะดูพละวิกล	ฤประกอบกำลังสีห์
๏ สมเด็จพระอัคระสุริโย	ทยะโศภิเทพี
แสนสวาทพระบาทนฤบดี	ดุจะดวงพระแดดาม
๏ ภรรดาจะถาหยุหะเสย	พระฤเคยจะสงคราม
เชี่ยวเรียนฤเชี่ยวชยะสนาม	กละนกกะไก่ขัน
๏ คัมภีร์กะศัสตร์ศระวิชิต	นิก็ผิดนำนองฟัน
ไร้มิตร์ประชิตชินะประชัน	ผิวะเพลี่ยงก็เสี่ยงเสีย
๏ เห็นแต่อุภัยดรุณะเอา	รสะเล่าก็ยังเซีย
อ่อนหัดและอ่อนชวนะเยีย	จะสหายบหือทัน
๏ ทุกกาลและทุกกิจะเฉลย	ธสิเคยประคองถวัลย์
ร่วมราชดำรัสดำริก็สรร	พะตริตรึกและปฤกษา
๏ เยียไฉนจะไกลพระบทะราช	ขณะยาตร์ประยุทธนา
ถึงองค์ก็ถึงมรณะพา	หิระดัสะกรทนง
ยามสงบฤรบบมิจะหลบ	สิประสรบเสนอองค์
สนองบาทและยาจนะประสงค์	อระเหี่มจะอาสา
๏ ออกร่วมณรงคะอุปะถัมภ์	พิยะธรรมะราชา
ทรงศักดิทรงยศะพะญา	อุปะราชฉลององค์
๏ ยามสุขสิร่วมบรมะสุข	ขณะทุกขะบุกรงค์
ขอร่วมและขอมนะทนง	ชนะแพ้บแหหัน
๏ จอมกษัตร์ดำรัสพจะอำนวย	ผิจะขวยพระไทย์งัน
โปรดให้พระมิ่งสมระขวัญ	นคะเรศดำรงแทน
/*73*/๏ มหาอุปปะราชพระอนุราช	สหะยาตร์ประยุทธ์แดน
เสนางค์สล้างและบมิแคลน	อุปะราชสำรองรณ
๏ ให้โหระหามหุร์ดิฤกษ์	พระจะเบีกพยูห์พล
เลียบทัพและขับพหละดล	ดระทุ่งภุเขาทอง
๏ หลวงโลกะทีปตละประทีป	หุระรีบคำณวนตรอง
หกค่ำและช่ำชยะฉลอง	นฤเบศบำรูศิลป์
๏ จอมกษัตร์นุมัติ์พิชยะฤกษ์	พระจะเบีกดำเนีรพฤนท์
เร่งเตรียมกระบวนพละคชิน	ทระริ้วณรงค์นิกาย
๏ พร้อมทันณวันระวิวิชัย	ะอุทัยบทันสาย
ห้าหมื่นและพื้นพหละราช	คชะรบระดมพล ฯ
---
ไทเทียบทัพหลวง
(กาพ ยานี ๑๑)
๏ อรุณรังษโยภาส	นภากาศกระจ่างหน
มหุ์รดิศุภะมงคล	พิชัยฤกษ์เฉลีมพร
๏ มหาจักระพรรดิราช	เสด็จจะยาตร์พลากร
ปราบดัสะกรมอญ	มลายมล้างเดชา
๏ ทัพเทียบก็เพียบเพ็ญ	ขะบวนเบ็ญจะเสนา
ตรยังคะโยธา	นิเทศวิชิตมหิทธิไกร ฯ
๏ ออกหลวงราชรองเมือง	กองสืบเรื่องอเรนทภัย
ปัจจามิตร์คิดไฉน	เอาข่าวเอาคำนำถวาย
๏ ออกขุนเทพผลูคืบ	สายสนสืบระแคะรคาย
ต่างกองยกกองผาย	แต่ดึกสะอึกแอบจร
/*74*/๏ กองร้อยคอยเหตุเที่ยว	เสือป่าเปรียวเฉลียวฟอน
ฟังระหัสดัสกร	สี่กองท่องออกนอกกรุง
๏ ขุนจำนงบูรี	นครภักดีกิดาผดุง
ขุนชัยขุนแผ้วปรุง	ปลอมพลปลอมคนปนเตลง
๏ แต่งกองแมวเซาซุ่ม	ตั้งชุมรุมประลองเพลง
ข่าวดีร้ายหลายยลเบง	บอกเหตุ์ฉุกลหุกรุกรอณ
๏ ขุนชำนาญบูรี	ตรำราตรีเตร็จเตร่จร
ขุนวิจารณ์ภูธร	ชำนิอุบายสร่ายหา
๏ ขุนภักดีภูวดล	ชำนาญสถลมรรคา
ขุนตระเวนรักษา	จารกรรมคล่ำคล่องถ่องแถม
๏ สามหอกและเจ็ดหอก	ก็แต่งออกลอดสอดแนม
ยักแยบยลกลแกม	ข่าวมอญย้อนยอกบอกทัน
๏ ขุนกลางหมื่นวิเศษกะ	กับหมื่นชนะละเข้มขัน
หมื่นสนิธคนสำคัญ	ว่ายแหวกแยกทางต่างไป ฯ
๏ ทัพหน้าออกญาฉกาจ	สีหะราชเดโชชัย
เถลีงช้างชื่อโจมไตร	ภพพ่างพิภพผยองเยง
๏ พลขันธ์สี่พันถ้วน	ละเลือกล้วนณรงค์เชลง
สู้ศึกบนึกเกรง	ฟันเล่นเช่นฟันกัทะลี
๏ ปีกซ้ายออกญาผจณ	พิชัยรณะฤทธี
เถลีงคชามหากะรี	จบไตรจักร์กลจักร์ผัน
๏ พลฉกรรร์สองพันทัด	ละตนถนัดณรงค์รัณ
คอยฆ่ารามัญถลัน	มินึกมิกลัวตัวตาย
๏ ปีกขวาออกญาพิชิต	ณรงค์ฤทธิเลีสชาย
เถลีงช้างระวางพลาย	จู่โจมทัพจ้วงโจมชน
/*75*/๏ สองพันพลคำแหง	กองม้าแซงแวงพหล
ม้าร้อยและร้อยคน	คนองศึกเสือเชื้อทหาร
๏ ซ้ายออกหลวงผ่านพิภพ	ขี่สินธพหงส์พิมาน
ออกหลวงจบจักระพาฬ	ขี่สุริยะบรรยงขวารุน ฯ
๏ เกียกกายนิกายเสพ	ออกญาเทพะอรชุน
ยกทัพเป็นทัพหนุน	ขี่ขับโจมยุทธ์โจมแทง
๏ ปีกซ้ายออกญาสยาม	พิชัยสงครามฤทธิแรง
เศีกสันทัดถมัดแถมง	ขี่ช้างชื่อฝ่าพละแมน
๏ ปีกขวาออกญาแสยง	รามกำแหงขี่พลายแสน
พละพ่ายมอญพ่ายแคลน	ฤทธิ์ไล่และไล่แทงตาย
๏ พลทัพเท่าทัพหนัา	แม่ทัพนายกนิกาย
สี่พันและปีกราย	อิกกองละสองพันคน
๏ ม้าแขงทั้งซ้ายขวา	สามร้อยม้าสรูปพล
สามร้อยละตนทน	เข่ญปิดุรงค์ทนงสมร
๏ แซงซ้ายหลวงพิชัย	มนตรีไวมหัศดร
อรุณรัศว์ควบเร็วจร	ประเล่ห์อรุณรุนบิน
๏ ออกหลวงอัศวะเดช	กองแซงเขตเบื้องทักษิณ
ปัทมะราชดุรงค์ชิน	ขาขับขยับผยองจร ฯ
๏ ทัพยุกตระบัดร์ถัด	พหลทัดเกียกกายรอณ
พระยาธรรมาธิกรณ์	ขี่จักร์มหิมามาตงค์
๏ ออกพระราชสงคราม	เชี่ยวเศีกสนามพิชัยะยง
ปีกขวาโยธาทนง	ขี่พลายสังหารคชสีห์
๏ ออกพระรามรณะภพ	ชำนาญรบเรี่ยวราวี
เถลีงกุญชรนามมณี	จักระพรรดิ์ปีกซ้ายผายพล
/*76*/๏ ออกหลวงทรงพลราบ	แซงซ้ายขนาบนิกรพหล
ม้าอากาศพิมานรณ	อรินเตลงเกรงไฉน
๏ ออกหลวงปราบพลแสน	แซงขวาแล่นมโนมัย
อนันตสิงหาศน์ไว	วิ่งแข่งวิ่งฃับจับผจณ ฯ
๏ ทัพหลวงปวงปืนขลา	กองหน้าถาธยานรณ
จ่ารงมณฑกถกล	นกคุ่มและขานกยาง
๏ จินดารัตน์ฉัตร์ชัย	หามแล่นไล่และเข็ญราง
ล้อลากมากพลวาง	พันถ้วนละล้วนปืนไฟ
๏ พวกฝรั่งโปรตุเค็ส	ชำนาญเขบ็จยิงปืนไว
กำกับพลทัพไท	สนองพระเดชจอมพหล
๏ ขุนกัลมาพิจิตร์	ออกขุนฤทธิ์สำแดงรณ
เฉวียงสะดำขน่ำพล	นายขี่กุญชรรอณแรง
๏ สมญาพลายทวีปสท้าน	และพลายผลาญสินาดแผลง
อำมะหิตฤทธิ์แสลง	ประลัยประลาตอรีโถม ฯ
๏ กองช้างล้างปัจจนึก	บำราปศึกบำรูโรม
ช้างเขนช้างแล่นโจม	ช้างค้ำช้างค่ายพังคา
๏ ออกหลวงกำแพงราม	ประจัณสนามรบฝ่ายขวา
พลายปราบยุคนามคชา	ขี่คอและขี่ชำนาญ
๏ ออกแล้วราชวังเมือง	อุตระเบื้องจะรำบาน
ขี่คอคชสารหาญ	รุกปรปักษ์ประลัยกษัย ฯ
๏ ถั่นถึงทหารสมัค	คระวีศรักคิปืนไฟ
คาบชุดคาบหินไสว	นกสับพิฆาฎศัตรู
๏ ออกขุนโจมจัตุรงค์	ออกขุนหรงเดชะครู
พหลสะดำเฉวียงชู	สินาดอำนาจกำแหง
/*77*/๏ เถลีงช้างกุญชรชัย	มหิทธิไกรกระเหิ่มแทง
และไกรษระเดชแสยง	ประยุทธ์ขจัดดัสกร
๏ พลพันล้วนสันทัด	จะยิงจะยัดสมรรถสมร
ปืนกุมตะลุมบอน	บงปัจจนึกฮึกหา ฯ
๏ ถัดกองทวนทองขนาน	แซงข้างร่านประยุทธนา
ทวนกวัดเถือกรัถะยา	ดำเนีรแวงเคียงเฉวียงสะดำ
๏ ออกพระมหาสงคราม	เชี่ยวสงครามประลองลำ
ขี่ประลัยกาศนำ	ทหารเหี้ยมหาญราณโรม
๏ หลวงอนุรักษ์โยธา	ขี่ช้างกล้าณรงค์โถม
พิฆาฏศึกผิฮึกโหม	ก็ห้ำก็หั่นพลันสลาย ฯ
๏ ถัดพลดาบสองมือ	สองมือถือดาบเงือดกราย
สองฟากมรรคาราย	พยุหะบาตร์ยาตร์ขบวน
๏ พระอุดมราชา	ขี่คชะกล้าสะอึกสวน
พลายสังหาญอมิตร์มวล	อมิตร์มองเห็นเผ่นหนี
๏ ออกพระสีหะราชา	ขวญศักดาเถลีงกะรี
พิชิตปัจจนึกศรี	กุญชรพิชิตชัยผจณ ฯ
๏ ถึงกองดาบโล่ห์ดั้ง	พันถ้วนสพรั่งแนวถนน
ขวาซ้ายนิกายถกล	แถวสี่ละสี่เสมอเดีร
๏ ออกหลวงเผด็จสงคราม	ออกหลวงรามพิชัยะเมอล
ละมหิทธิฤทธิ์เหีร	ช้างชื่อบุญยิ่งบุญเมือง ฯ
๏ ออกหลวงจ่าแสนสมาร์ถ	กระทรวงมหาดไทย์ประเทือง
เถลีงอัศวะโรจเรือง	ศรีเสาวะภางค์ศุภางค์ศรี
๏ ออกหลวงศรีเสาวะราช	กลหะฆาฏขึ้นพาชี
มหัศวานำหน้าพิรีย์	ประตูหน้ารักษาองค์
/*78*/๏ ออกขุนศรีเยาวะภาษ	เอกอำนาจกระลึงธง
ขัยเฉลีมมหะนรงค์	คู่ขุนเทพะราชแสนยา
๏ เถลีงดุรงค์ทรงมารุต	ทรงชัยธุชะอาชา
นำพยุหะยาตรา	ฉเกองพระเกียรติ์จอมเมือง ฯ
๏ มหาดเล็กตำรวจราย	แห่แปดสายสง่าประเทือง
ขวาสี่ซ้ายสี่เนือง	นิกรเสด็จแผนเพชร์พวง
๏ หัวหมื่นตำรวจขวา	ทิพะเสนาปลัดทบวง
หมื่นชัยะพรควง	หมื่นราชพิทักษ์, รักษ์ราชา
๏ คุมหมวดตำรวจทหาร	สองสายขนานริ้วยาตรา
ฝ่ายซ้ายนิกายคณา	หัวหมื่นขุนหมื่นเนืองนอง
๏ คือหมื่นราชามาตย์	แห่แหนบาทดำเนีรผยอง
หมื่นชัยภูษากอง	ใหญ่ซ้ายอยู่ซ้ายรายเรียง
๏ หมื่นบาลราชกราดกระบวน	หมื่นภักดีศวรดเมีรเคียง
สองสายตำรวจเฉวียง	พิทักษ์พระบาทยาตร์นำ
๏ มหาดเล็กสี่สายกวด	กับตำรวจเฉวียงสะดำ
ละคู่ละคู่ผะจำ	พิทักษ์พระบาทนฤบดี
๏ ต้นเชือกเจ้าหมื่นสรร	เพทผายผันมรรค์วิถี
ตรงคู่เจ้าหมื่นศรี	สระรักษ์นุรักษ์ภูวนัย
๏ ปลายเชือกองครักษ์แวง	เป็นตำแหน่งเจ้าหมื่นวัย
วรนาถเสมอใจ	กำกับกระบวนรักษาองค์
๏ นายศักดิ์สิทธิ์ฤทธิเดช	นายจ่าเรสนายจ่ารง
จ่ายวดจ่ายงคง	เคียงคู่แลดูมหึมา
๏ หุ้มแพรนายกวดขัน	จันชิดมรรคะยาตรา
สนิธเสน่ห์นายเล่ห์อา	วุธสุดจินดาชัยะขัน
/*79*/๏ สรวิชัยเลีสชาย	นายพลพ่ายนายพลพัน
แวงบาทพระจอมถวัลย์	กำกับหมู่มหาดนิกร ฯ
๏ กลองชัยชำนะศึก	สี่แถวอธึกสองฟากจร
กลองเงินกลองทองสลอน	กลองเขียวแดงเริงเปิงมาง
๏ หน้านำมะโหระธึก	ประโคมครึกบัญจ์ดุริยางค์
จ่าปี่จ่ากลองกลาง	แตรศังข์สลั้งแลหลาม
๏ หมื่นเสน่ห์ราชาขวา	หมื่นจินดาเบื้องซ้ายตาม
ขุนวิเวกสงคราม	เดีรคุมกระบวนปี่กลอง
๏ ออกพระราชมาณู	นายกหมู่เภรีผอง
ขี่ไอราพตคนอง	นามหัสะดินพิชินสมร
๏ เครื่องอัพภิรุมชุมสาย	เชีญฉัตร์ฉายเชิดจามร
บัรสูริย์บังแซกสลอน	พัดโบกบำเรอมหิบาล
๏ กระบี่ธุชเบื้องขวา	พระครุฑะพ่าห์อุดรขนาน
นำหน้าคชาธาร	เฉลีมพระเกียรติ์เกรียงไกร
๏ เสนาธิปัติ์เบื้องขวา	เการวะพ่าห์เนากลางใจ
เบื้องซ้ายพระฉัตร์ชัย	เชีญนำพยูห์สู่ณรงค์
๏ พระแสงอัษฎาวุธ	เผยอยุทธยรรยง
มหาดเชีญดำเนีรตรง	พัลลภสนิธเชีญเรียงราย
๏ ราชูปโภคพิพิธ	หว่างเครื่องชำเลืองคอยถวาย
ออกญาจางวางนาย	คุมท้ายที่นั่งคชาธาร
๏ ถึงคณาศรีสาลักษณ์	ประจักษ์อักขราจาร
ขุนมหาสิทธิ์โวหาร	ธารประเสรีฐประเสรีฐเลขา
๏ คอยสดับรับกระทู้	พระศรีภูริปรีชา ฯ
ปกาศิตพระกฤติกา	ใดด่วนกำหนดจดจาน
/*80*/๏ ออกญาแพทย์พงศา	กรมแพทยาพยาบาล
ออกพระสิทธิสาร	ทิพะจักษ์ประจักษ์โรคา
๏ ออกหลวงราโชวาท	ออกหลวงราชะรักษา
หมอนวดและหมอยา	โดยเสด็จสมเด็จจอมพล
๏ ขุนสำเร็จพระขรรค์	ออกขุนสรรพาวุธะรณ
เชีญพระแสงปืนถกล	ศรัคนิสร์ติดจร
๏ ถัดจัตุลังคบาท	ชูสินาดถวายกร
เตรียมส่งพระทรงศร	สังหารอริราชพาลา ฯ
๏ ช้างพระที่นั่งต้น	งามเตีบตนมหิมา
สูงหกศอกมหาคชา	กับเศษสิบเจ็ดนิ้วตรง
๏ นามพลายแก้วจักรพรรดิ์	ผูกเครื่องขัติยะณรงค์
เศวตะฉัตร์เฉลีมองค์	ปักป้องเป็นพระคชาธาร
๏ เจ้าชาติเดชกลาง	กรายแพนหางมะยูรฉาน
นายมหานุภาพควาญ	เลือกแล้วทะแกล้วเกรียงพลัง
๏ จัตุลังคบาทคชา	พระยามหาเทพถมัง
บุรพะบาทบงรวัง	กับพระมหามนตรี
๏ หลวงพิเรนทร์ะเทพกาจ	ปัจฉิมะบาทราชกะรี
หลวงอินทร์ะเทพทวี	วิทักษ์ทักษิณะบาทหลัง ฯ
๏ คเชนทร์ทรงองค์อัคระนาถ	มหาอุปะราชเฉลีมวัง
หกศอกสูงสรรพพลัง	นามทรงสูริย์กษัตร์สารฉกรรจ์
๏ ผูกเครื่องยุทธ์พุฒิเดช	บักฉัตร์เศวตเฉลีมถวัลย์
ปกถนอมพระจอมขวัญ	เมืองมิ่งยิ่งอย่างนางพญา
๏ เจ้าทศเทพกลางกเรนทร์	ชำนิเจนยุทธคชา
นายบวรไอยรา	อยู่ท้ายควาญท้ายสนองงาร
/*81*/๏ จตุลังคบาทอุดม	ออกพระพรหมบริรักษ์ภิบาล
พระสุริยภักดีขนาน	คู่หน้าคชาที่นั่งนาง
๏ หมื่นสมุห์พิมานฝ่าย	บาทขวาซ้ายปฤษฎางค์
หมื่นประธานมนเทียรวาง	ตำแหน่งพิทักษ์คชาธาร ฯ
๏ สมเด็จราเมศวร	:สด็จขบวนพระคชะสาร
นามมงคลจักระวาฬ	สูงหกศอกหย่อนสองทศางค์
๏ ผูกเครื่องรบครบสมรรถ	สมทรงกษัตร์เฉลีมพลางค์
พัตร์ปรกณปฤษฎางค์	นายจิตคชะลักษณ์เป็นควาญ
๏ ขุนอรินไพรีฉกาจ	โจมรณะราชตำรวจทหาร
หมื่นภาระคพเชี่ยวชาญ	กับหมื่นสิทธิโสมตาม
๏ พิทักษ์เชีงกุญชรบาท	พระเยาวราชดนัยสยาม
เสด็จสู่สงครามสนาม	เสนอพระเกียรติ์มโหฬาร์ ฯ
๏ พิมานจักระพรรดิ์คชินทร์	พระมหินทโรระสา
ผูกเครื่องประยุทธนา	ควาญท้ายนายจักร์คชะสีห์
๏ ขุนเภาวิสูตร์ประสิทธิ์	ชัยาทิตย์เลีสฤทธี
หมื่นจบรณราชพิรีย์	กับหมื่นองค์อาสาจร
๏ พิทักษ์จัตุลังคบาท	พระเยาวะราชเสด็จรอณ
ปราบดัสะกรมอญ	มไหยะฤทธิ์เฉลีมรงค์ ฯ
๏ ออกญาอภัยรณฤทธิ์	เถลีงสมิทธิมาตงค์
นามเมฆะภัทร์ยง	ยุทธสุระชาติ์คเชนทรา
๏ ออกยามหาฤทธิ์	อนุชิตะราชา
สุระหัสดินมหา	คชะลักษณ์บำรูเถลีง
๏ ทนายเลือกกระลึงหอก	กระลับกลอกประลองเชีง
ซ้ายขวาประดาเรีง	กระบวนป้องขนองนรินทร์
/*82*/๏ ขุนภักดีอาสา	หมื่นโยธารักษ์ภูมินทร์
ป้องปักษ์หนทักษิณ	สงวนพระบาทบำรูสมร
๏ ขุนภักดีโยธา	กับหมื่นอาสาภูธร
อนุรักษ์หนอุดร	ดำเนีรพิรีย์รี่เรียง ฯ
๏ รักษาองค์ทรงธรรม์	ออกหลวงกันภยุบาทว์เคียง
ขุนอินทร์ประสาทเมียง	พิทักษ์เบื้องสะดำประจำ
๏ ออกหลวงราชเสวก	อุดระปกพหละนำ
ขุนราชพิมานชำ	นิประยุทธ์ก็รุดตาม ฯ
๏ ออกยาราชบังสัน	ควบพละขันธหลายหลาม
ขบวนหลังอาสาจาม	ขี่ช้างแกล้วแก้วมาเมือง
๏ ออกยาเสนาภิมุข	ยกหนุนรุกนิกรเนือง
อาสาญิปุ่นประเทือง	เถลีงช้างรบเฟื่องภพไตร ฯ
๏ กรมช้างขับช้างค่าย	แซกแชงร่ายมรรคาลัย
ช้างกรรช้างกงไว	ช้างดั้งช้างเขนเจนชน
๏ ออกพระเพทราชา	พระสุริยาภิชาติ์ถกล
ขี่คชศึกสอึกพล	กองหลังรั้งคชะสารขบวน
๏ นามพลายประกายโลก	และพลายโชคพิชัยชวน
คอยขยับจะขับสวน	สอึกอวดฤทธิเกรียงไกร ฯ
๏ ทัพพระยายมราช	ปีกขวาฉกาจกำลังชัย
เถลีงสารมารประลัย	ถือพลล้นหลามสามพัน
๏ ทัพพระยาพลเทพ	ปีกซ้ายเขปพหละขันธ์
เถลีงคเชนทร์ไฟภัทระกัลป์	สามพันกำหนดโยธา
๏ ศรีสุริยะพาหะ	ออกญากระบวนแซงขวา
ขับม้าระวางพลา	หกพ่างพลาหกแผลง
/*83*/๏ พระสินธพอมะเรศ	แสะสุระเดชอุดรแซง
ขี่ดุรงค์ระวางแวง	อัศวะวิเวกเวหา
๏ ซ้ายขวาห้าร้อยดุรงค์	ถือทวนธงสัดดีดา
ง้าวศึกพิลึกถา	ธนูละจู่โจมธยาน
๏ ประตูหลังรั้งพลรุน	สองออกขุนขบวนภิบาล
ศรีสหะเทพแสนชาญ	นรินท์ราชเสนีณรงค์
๏ พิฆาฏคชะศึกผงาด	ปัจจนึกพินาศนามมาตงค์
สีหะนาทอาจองค์ทนง	ขี่ขับขยับเผ่นโผน ฯ
๏ ทัพหลังรั้งพละขันธ์	คนแปดพันฉกรรจ์ทโมน
สองร้อยพาชีโจน	กระโจมวิ่งแหวกแซกแซง
๏ ออกญาท้ายน้ำรับ	เป็นแม่ทัพฤทธิแรง
เถลีงคเชนทรคำแหง	นามพลายสวัสดิชิงชัย
๏ ปีกขวาพลาทลวง	นั่นออกหลวงหฤทัย
เถลีงกเรนทะเกรียงไกร	สมเญศพลายทรงภูบาล
๏ ปีกซ้ายออกหลวงอภัย	สุรินทระใจเหี้ยมหาญ
เถลีงคเชนทร์นามสาร	ภูธรถลองบาทภูธร
๏ ม้าแซงคำแหงกล้า	เบื้องซ้ายขวาก็ขับจร
ขวาออกหลวงสุนทร	สินธพสินธพเมฆลา
๏ แซงซ้ายนายกองทบวง	คือออกหลวงเลีสฤทธา
วิสุทธิอัศะดรถา	เมฆาพิลาปดุรงค์รวาง ฯ
๏ เพียบพยุหะยุทธยง	สรรพเบ็ญจงคเสนางค์
พหลชัยะตรัยางค์	ช้างม้าคณาคนพลขันธ์
๏ รวมทหารห้าหมื่นตน	รวมพารณก็กึ่งพัน
ม้าพันห้าร้อยสรร	ฉกรรจ์ฉกาจสมาร์ถมวล
๏ เทียบพร้อมท่ามหากษัตร์	พระจักระพรรดิ์บดีศวร
มลุพระฤกษ์เบีกขบวน	พยูห์บำรูรามัญ ฯ
/*84*/สมเด็จ พระจอมสยามทรงยุทธนากรณ์
(อินทรวงศะฉันท์ ๑๒)
๏ จวนจวบปจุสสมัย	รวิไสสว่างสวรรค์
พราหมณ์พฤติยาศพรรค์	หุรดาจรีย์เจรีญ
๏ เกศก้มประณมทูล	หดิสูริ์ยะสรระเสรีญ
ยุทธเดชดำเนีรเชีญ	พระภิเศกกะยาสนาน
๏ ถวายวิษณุมนตรา	มุระธาภิษิตระธาร
ดนตรีดุรีย์ขาน	นฤโฆษประโคมคนอง
๏ แตรศังข์มะโหรธึก	กระครึ้มครึกประเลงประลอง
แบบบรรพ์จรัญผอง	พิระราชบำรูพิรินทร์
๏ สมเด็จพระนงคราญ	ก็สนานพระมนตระสินธุ์
ในมนทิราลยิน	ทระแผ้วภยงค์อนงค์
๏ กลุ่มเกล้าพระเมาลี	พระมณีจุฑาธำรง
แพรดำพระร่ำลง	พุธะเวทเฉวียนจุฬา1
๏ สององค์อลงกรณ์	รณะภรณ์วิภูษนา
สนับเพลาพระภูษา	พระกระสันกระเบนตระแบง
๏ ฉลององค์เฉลิมอาตม์	จิระบาศพระคาดถะแมง
ชายช้อยคือชายแครง	พหิรัตสุพรรณขนัน
๏ สังวาลวิเชียรกวัด	นวะรัตน์มะเลืองสุวรรณ
สรวมเพชร์ประวิชฉัน	ชรลังคุลีวิไลย์
๏ สมเด็จพระนางกษัตร์	สิธผัดพระพักตร์ประไพ
โอรอิ่มยะยิ้มลไม	กละมิ่งอุมาสมาน
๏ เสรีฐทรงพระมาลา	พระยิก่าวิเชียรกาญจน์
เสียบการะเวกวาล	วิระเกียรติ์กำจรสมร
/*85*/๏ เยื้องกรายพระฉายส่อง	อระฉ่องพระโฉมบวร
ยั่วสรวลและยวนกร	วระเจษะฎาตระกอง
๏ ตรัสชมธสมศักดิ์	สุระอัคร์อุภัยผยอง
ออกศึกก็ศึกจอง	อุปะราชดำรงสยาม
๏ บรมราชประยูรกษัตริ์	และขนัดสนมประณาม
ส่งเสด็จพระออกสนาม	ยุธะเอื้อนอำนวยพิชัย
๏ นักงารขนานกลาด	อภิวาทระดาษไสว
เพ่งชมพระโฉมชไม	มรุเชฐเฉลีมถวัลย์
๏ นางท้าวและเถ้าแก่	ละชะแง้ตลึงพะงัน
ยี่งองค์อุนากัน	กละศักดิ์พระลักษมณ์พระราม
๏ โฉมฉายผิอายเอื้อน	กละเกลื่อนมิขวยมิขาม
ถึงหลาบและวาบหวาม	ธก็ข่มพระไทย์สำรวล
๏ สองกษัตร์เสร็จยาตร์	มหะบาตร์ก็พร้อมขบวน
ศุภฤกษ์ก็จวบจวน	จระสู่พระเกยพิชัย
๏ ทรงแสงศราวุธ	ระวิยุทธะเศีกกษัย
เฉลีมเดชดิลกปลัย	ปรปักษ์ประเทืองสถาน
๏ ส่ำแสนสุรงค์พล	ศิระกล่นสนามพระลาน
หัยคชะทวยหาญ	มหะเบ็ญจโยธิยา ฯ
---
สมเด็จพระมหาจักระพรรดิ กรีฑาทัพหลวง
(วสันตดิลกะฉันท์ ๑๔)
๏ สองบพิตร์สถิตมรณะอาศน์	สหะมาตยะเสนา
เกลื่อนเกล้าประณมบรมะรา	ชะพิเชฐพิชัยรงค์
๏ โหราปุโรหิตะพฤฒา	ทวิชาติพราหมณ์พงศ์
โอมสัยะเวทวิชิตะมง	คละมนตร์ประคลถวาย
/*86*/๏ อาเศียระพาทพิชยะเด	ชะประเตสุโรบาย
ไพรีพินาศดุจะนะรายน์	ชินะราพน์ประลัยหาญ
๏ ฤๅพ่างพระพุทธะชินะราช	นิระนาทนิกรมาร
บำรุงพระศาสนะภิบาล	บุระเขตประเทศเถลีง
๏ เสร็จเอื้อนอำนวยชยะประสิท	ธิบพิตร์บำเทองถเกอง
ศังข์ทักษิณาวฎะก็เรีง	สิริศัพท์ผะสานถวาย
๏ พรหมพิทะยาจริยะเอก	อุจะเศกและตังวาย
เบีกโขลนทวารวิทะภิปราย	ปริมัตถ์ตำนาญสาร
๏ อ้างพรหมะวิษะณุศุลี	ศิวะศรีสุโรงการ
สรวงผีพะลีอมระขาน	คติลว้าสังเวยสัย
๏ ปล่อยสัตว์และปัดพิสะอุปัท	ะวะปัดวิปัติภัย
เส้นไก่และเส้นมะฉะมิไร	ประอุทกะมนตร์พล
๏ จึ่งหลวงมหาวิชยะยาตร์	อภิวาทพระจอมพหล
รับราชะโองกระถกล	กฤติเดชดำเกองพลา
๏ เชิญแสงประสิทธิพระอำนาจ	สุระราชะอาชญา
ตัดไม้และข่มอสุระนา	มะอมิตร์พิชิตเถลีง
๏ สมเด็จพระจอมพละบพิตร	ะสถิตณเกยถเกอง
รอฤกษ์จะเบีกพยุหะเชีง	ชินะโชคเฉลีมรณ
๏ บัดเห็นวะลาหกะฉะอับ	ณพยัพทิศาดล
ลมปลิวฉะลิ่วมละวิกล	ก็กระจ่างนภางค์หาว
๏ แสงอังสุมาลย์ณคคะนานต์	ก็อุฬารดิลกพราว
ไร้เมฆะไว้ถนิมะราว	นิละพัตร์พโยมขึง
๏ นักษัตร์ประวัติ์วิชยะโชค	ชินะโยคประยุทธ์ตรึง
ลั่นฆ้องประลองชยะบหึง	มหุนาทปี่พาทย์คระหึม
/*87*/๏ แตรศังข์ประนังดุริยะกลอง	ชนะก้องกะหึ่มพรึม
สยองเกล้าสยองกมละซึม	สุระเกียรติ์กระเหิ่มหาญ
๏ สมเด็จบรมะนระชิต	ก็สถิตคชาธาร
แก้วจักระพรรดิ์พิชิตะชาญ	ชยะราชะกุญชร
๏ จึ่งนางพญาพระสุริโย	ทยะโศภิอัปศร
เถลีงคอคะเชนทร์สุระสมร	มรุชาติ์คชาธาร
๏ ทรงนามะทรงสุริยะขัต	ติยะฉัตร์เฉลีมสาร
โดยเสด็จลำดับพระคชะยาน	วระภรรดะยรรยง
๏ ราเมศร์มเหศวระเอา	รสะเผ่าพิชิตพงศ์
เถลีงคอคะชินทระสุมง	คละจักระวาฬสาร
๏ สมเด็จมหินทระมหิสร์	ก็สถิตพระคชยาน
พิมานจักระพรรดิ์กละพิมาน	อมะเรศกะเรนท์สวรรค์
๏ งามหัสะดาภรณะเพรีด	ศุภะเลีสณรงค์ภัณฑ์
ราชูปะโภคพิพิธะสรร	พะประดับพระบารมิน
๏ เครื่องสูงธวัชพิชยะพา	หะสง่ามหาพฤนท์
หน้าหลังสะพรั่งปรสะภิญ	ญวะภาพพิชัยสนาม
๏ ชัยโชคก็โบกชยะธะวัช	และขนัดนิกรตาม
ม้าช้างสล้างพหละหลาม	รถะเยศอโยทธยา
๏ ลั่นเลื่อนสะเทื้อนมหิอธึก	พละศึกก็ฮึกถา
เสียงคนมหัศวะคชา	มหะชัยะเภรี
๏ ดังเทพพยูหะมฆะวาน	จะประหารอสูรกลี
ยกจากมหานคระศรี	รฐะเขตนิเวศน์สลอน ฯ
/*88*/เสนาสามเหล่า
พลช้าง
(ภุชงคปยาตะฉันท์ ๑๒)
๏ ระเมียรหมู่พยูห์คช	อลงกฎคชาภรณ์
ผนึกเครื่องณรงค์รอณ	นรงค์ฤทธิบำรู
๏ ประจำคอก็หมอห้าว	ละของ้าวสิง่าชู
สะอึกอาจพิฆาฏคู	และควาญหลังก็ขังแข็ง
๏ สนอบศึกก็คึกคัก	ละเทอดสักกะหลาดแดง
ทนายนั่งขนองแบง	กำสาบถือและทวนแหลน
๏ จำลองคชะเขนทอง	มะยูรผ่องขนานแพน
สินาดสับประคับแสน	สง่าผูกผะจำสาร
๏ พลาขุนก็ขี่ิคอ	กระลึงขอจะรำบาน
ฉลองอาตม์อุฬารกาญจน์	ก็หักขอบและคอขึง
๏ ละเข้มขาบและอัตหลัด	ประคตรัดสะเอวรึง
ละหมวกทรงประพาศขมึง	ฤมาลาสะเทอนลออ
๏ กุไสย์รัตตะพัตร์โพก	จุไรโชคประยุทธ์ยอ
ประคำทองก็คล้องศอ	สำอางอวดอรินสยอง
๏ กระฉิ่งสับประทนเชีญ	บโทนเดีรกระลึงพลอง
สง่าเกียรติ์สง่ากอง	กะเรนทร์ทัพถมึงเรียง ฯ
พลม้า
๏ พหลม้าก็ร่าแรง	ขนาบแซงสะดำเฉวียง
ถลันหรับและขับเคียง	คนองโผนกระโจนไว
๏ ประดับอัศะวาภรณ์	อลงกรณ์มโนมัย
ยะยาบตาบและพู่ไสว	ขระลุมสรวมศิรางค์เฉลา
๏ สพานหน้าก็ดาวพราย	สพานท้ายก็ดาวเพรา
และสายง่องกะสายเหา	และสายถือก็ผูกผจง
/*89*/๏ เบาะอานรัดระมัดโผน	และห้อยโกลนพะนังยง
ดุรงค์ศักดิ์ดุรงค์ทรง	สะพรึบพรั่งประดังกอง
๏ คณาขุนก็คุ้นหัด	สนอบอัตะหลัดทอง
ประคตคาดฉกาจผอง	ละโพกหูกระต่ายแดง
๏ คระวีแสร้สะอึกอ้าว	คระวีง้าวถะมัดถแมง
คระวีทวนจะโถมแทง	คระวีหอกจะพุ่งผัน
๏ จะยิงปืนสิลาคาบ	และแกว่งดาบจะฟอนฟัน
ธนูศรกุทัณฑ์รัณ	ระร่านก่งทนงทอย
๏ กระทืบโกลนผะโผนผาง	สบัดย่างและน้อยซอย
ผงาดโลดกระโดดผลอย	และห้อเหยียดผยองเหีร ฯ
พลเดีร
๏ สถลมาร์คะฟากสอง	ก็เนืองนองพหลเดีร
ละกองกองคนองเกีน	กำเรีบฤทธิรณแรง
๏ สลับแสะสลับสาร	สลับทหารละแปลงแปลง
และเรียงแถวละแนวแวง	ขะบวนเรียบระวางพล
๏ สนอบหมวกละพวกต่าง	ละอย่างอย่างก็น่ายล
จำพวกเหลืองก็เหลืองถกล	จำพวกเขียวก็เขียวตกอ
๏ จำพวกแดงก็แดงก่ำ	จำพวกดำก็ดำทมอ
จำพวกม่วงก็ม่วงมซอ	จำพวกเมฆก็เมฆมัว
๏ จำพวกขาบก็ขาบแปร๊ด	จำพวกแสดก็แสดสลัว
จำพวกเหลือบก็เหลือบซัว	สลับเหล่าละตอนตอน
๏ กระลึงโล่ห์ก็โล่ห์สลั้ง	กระลึงดั้งก็ดั้งสลอน
กระลึงเขนก็เขนขจร	กระลึงดาบก็ดาบรดม
/*90*/๏ กระลึงหอกก็หอกห้าว	กระลึงง้าวก็ง้าวคม
กระลึงทวนก็ทวนสม	ธนูหลั่นกุทัณฑ์หลาม
๏ กระบวนปืนก็ปืนตื่น	ละล้วนปืนขะนวนดาม
ละปืนแบกละปืนหาม	ละปืนล้อละปืนเข็ญ
๏ ทหารม้าทหารช้าง	ทหารปทางคะเพียบเพ็ญ
ตระหน่ำตรำมิลำเค็ญ	คะยิกโลดลำพองโผน
๏ คนองสารระร่านร้อง	ดุรงค์ซ้องสะเทือนโกลน
คระครึกท้าวทะโมนโจน	กระทืบพ่างไผทพรุน
๏ คระครืดเกวียนประทุกลั่น	ประยุทธ์ภัณฑะดินกสุน
พหลโห่ก็ฮี้วรุน	ระเรีงเหี้ยมกระเหีมถมึง
๏ กระลองศึกก็กึกเกรอก	สินาดฤกษ์ก็ตึงตึง
ฆะอ๊องชัยก็อึงอึง	กระหึ่มอื้ออุโฆษเสียง
๏ เสนอศักดิ์สยามราช	พยูห์ยาตร์ประวาศเวียง
บำราปฤทธิ์เตลงเพียง	พระรามปราบอสูรพงศ์ ฯ
---
สมเด็จพระสุริโยทัย ไว้อาลัยพระมหานคร
(วสันตวงศะฉันท์ ๑๕)
๏ สมเด็จปิเยนทะสุริโย	ทยะโลกะมาตุรงค์
เถลีงคอคะเชนทะสุรยง	ยุธะราชกะเรนทรา
๏ โดยเสด็จพระเพชะญะนเรศ	ปริยะเจษะฎามหา
จักรพรรดิยอดอยุธะยา	จะประยุทธ์พะญาเตลง
๏ ทรงขัติยาภรณะศักดิ์	ปรปักษ์บบงลเบง
เชื่อชัดระมัดกมละเยง	พิยะอุปปะราชสยาม
๏ ยลโฉมพระโฉมศุภะพิลา	สะสง่าพระยศะงาม
น่าภักดิน่าอภยะขาม	พิระเดชะรณะรงค์
/*91*/๏ แต่ในพระไทย์ดุระระทึก	ขณะศึกสะอึกพระองค์
พลาดพล้ำผิจำจะยุธะยง	สิมิสู้จะรู้ไฉน
๏ เสียทีผิชีวะมระณาตม์	ก็คระลาดพระบาทคระไล
ที่รักและที่สรณะใคร	ฤจะเปรียบจะเทียบจะถึง
๏ อาสาและกล้าก็เพราะกตัญ	ญวะมั่นมิพรั่นมิพรึง
หลายทวนละหวลบุนะคำนึง	มนะแน่วมิแผ่วมิกลาย
๏ เถีดเกีดก็เชีดประยุระชาติ์	กะชิวาตม์จะขอถวาย
เป็นราชพะลิศอุทิศะหมาย	ทนุปองสนองพระคุณ
๏ เหลียวหามหาปริยะนิเวศน์	ชละเนตร์ระร่อระรุน
วังเอ๋ยสิเคยสุขะนุกุล	ก็จะพรากจะจากจะลา
๏ โอ้อุทะยานกุสุมะกล่น	สวะคนธะชื่นชิวา
เคยปรุงประทินอุบะบุหงา	สิตระลบผะอบถวาย
๏ ชมพู่มะเดื่อผละวิเทศ	ณนิเวศน์ถนอมบวาย
หวงห่อพนอรสะบคลาย	มธุโรชพระโปรดเสวย
๏ เครื่องว่างก็พ่างทิพยะภักษ์	พระมิพักมิพึงสะเบย
ยามเย็นมิเว้นทิวสะเคย	ประฏิบัติพระขัติยา
๏ เสียดายนิกายยุวะกำนัล	จะนิรันดร์นิราตะวาร์
เคยเฝ้าและเคยมิตระสมา	คมะมุ่งบำรุงบำเรอ
๏ ภรรยาคณามิตระอมาตย์	และพระญาติ์ประยูระเธอ
เคยพึ่งและเคยหสะเสนอ	กิระชวนสำรวลฉลอง
๏ ทรงศักดิทรงยศะอำนาจ	ณพระราชะวังลำลอง
รายกิตย์ก็สิทธิดุจะปอง	อนุมัติ์ฤดัดไฉน
๏ สูญชีพก็สูญสกละเกียรติ์	กละเกลียดสกละไตร
ภพหนีและลี้ดนุคระไล	มละสิ้นชนินทรุบาย
๏ ทัศนาวิหาระพระอุโบ	สถะโศภะพรรณะราย
เคยโดยเสด็จทนุถวาย	อุปะถากกะฐินะสงฆ์
/*92*/๏ พูลเพิ่มเฉลีมกุศละบุญ	ศุภะคุณอดุละมง
คลขออำนาจติรตนง	คะพิทักษ์สุรัคระนาง
๏ พ้นผองภยันดระอดัก	ปรปักษ์ปะลาตพลางค์
พ่ายแพ้และแผ่พระกฤดยาง	คะพยุงสยามไผท
๏ รุ่งเรืองประเทืองวุฒิทวี	ธระณีกะลีประลัย
ชูชาติ์พระศาสนะประไพ	พุธะเกียรติ์ถเกองประชา
๏ เทอดหัดถ์นมัสะกรนาน	อธิฐานพระจินตะนา
พลางหวลระรวนอุระผวา	วิประโยคสยองฤดี
๏ ห่วงราชวโรรสะธิดา	พระสวามิคู่ชิวี
องค์สั่นประหวั่นมนสะภี	มะสะทกสะเทิ้มถวิล
๏ ราษฎรสลอนศิระประณม	กรชมพระบารมิน
ถวายชัยชะไมมรุชนิน	ทระแสร้สถลวิถี
๏ สมเด็จพระนางทศนะพลาง	มนะหมางระคางทวี
แกล้งยิ้มกระหยิ่มประดุษะดี	ดุจะหาญมิม้านระทวย
๏ นึกหญิงสิหยิ่งพยศะเกีน	ก็สะเที้นและเขีนและขวย
พักตร์เจื่อนสะเทื้ยนหทยะงวย	ผงะผวนกำสรวลระคาง
๏ สวยสุดอยุทธยะบุรินทร์	ผิวะสิ้นพระชนะมางค์
เสียแรงดำรงพระยศะปาง	ปุระเลีสประเสรีฐสบาย
๏ เยียไฉนจะได้รมยะตรึก	พระสำนึกสิสูญสลาย
องค์เอ๋ยจะเลยมระมลาย	กละอัษะฎงค์ไถง
๏ ไพร่ฟ้าเถอะลาละหนะฤลืม	ธุระปลื้มสิเนหะไท
สูญองค์บสูญนุสระใน	มนะสาประชานิกร
๏ ปางอยู่ก็กู้นคระเสรีม	สุขะเพิ่มพะศกสมร
ปางม้วยก็อวยจริยะวอน	อนุวัตร์นิทัศะนีย์
/*93*/๏ โอ้กรุงทวาระวติเอ๋ย	ดนุเคยอุบัติชิวี
พึ่งอยู่และพึ่งพิทยะปรี	ชะประโมทย์ประโยชน์ประคอง ฯ
๏ ยามลาก็กล้ารณะอมิตร์	ประชิติดนครคนอง
ได้ชีพก็ชีพและจะฉลอง	คุณะรัฐกษัตร์สยาม
๏ ถึงม้วยมิขวยสิชิวะม้วย	ก็เพราะช่วยจะปราบจะปราม
ฟื้นถวัลยะสันติบถะตาม	พละอาจอำนวยสำนอง
๏ เสียชีพบเสียสตยะภัก	ดิสมัคประจักษ์จำลอง
เยี่ยงหญิงผิหญิงปะฉิมะปอง	จะประพฤดิ์ก็ยึดเกษียร
๏ ถูกช่องและถูกสมยะเชีด	ก็จะเกีดประโยชน์ระเมียร
เสียชีพมิเสียสุมนะเพียน	หิตะตั้งเพราะหวังจะดี
๏ ยิ่งคิดธยิ่งทุรนะหมาง	กละลางและลางมิดี
สมเด็จสยามะชนะนี	ธก็ตรึกสำนึกพระองค์
๏ เอ๋เรานิเฉาชวนะยิ่ง	ดุจะหญิงประวิงประสงค์
ใคร่ทำสิร่ำภิดะพะวง	กะชิวีฉนี้ไฉน
๏ เป็นตายก็ตามผละจะเป็น	เพราะจะเส้นชิวาประลัย
สนองราชย์และชาตินระไท	ละจะป่วนก็ควรจะหยัน
๏ หมองหมดสะกดกมละมิด	บมิคิดพิลาปรำพรรณ
มุ่งมาทจะยาตร์ยุธะประจัณ	อริรัฐะดัสะกร
๏ ไสราชคชาธระดำเนีร	ผิสะเที้นดุรานุสร
แกล่กลืนและฝืนนิระนิวรณ์	วิยะพุทธะมารวิชัย
๏ เสียงท้าวและเสียงพหละโห่	ตละโลกะธาตุ์จะไหว
กลองศึกระทึกณหฤทัย	พระบรมะราชินี
๏ กนั้นยิ้มกะหยิ่มนิระเทวศ	นยะเนตร์ทฤษะดี
หญิงชายถวายกรชุลี	อุภะเยนทร์ชะเนนทะสูร ฯ
/*94*/สมเด็จพระมหาจักระพรรดิยั้งทัพ
(อุเปนทรวิเชียระฉันท์ ๑๑)
๏ พระยกพะยูห์ยุทธ์	พละรุดสถลทูร
พิริยะเพียบพูล	รถะเยศอยุทธยา
๏ ประตูนครจาก	จระบากพหลคลา
และข้ามนะทีทวา	ระวดีดำเนีรสวน
๏ สะพานก็เรือกเน้น	มหะเบ็ญจรงค์มวล
นำทัพลำดับขบวน	สหะราชะทวยหาญ
๏ ลุทุ่งภุเขาทอง	ดุจะปองจะเป็นลาน
สนามประยุทธ์ชาน	นคะเรศประลองแรง
๏ ประทับคชาธาร	และขนานพะยูห์ทแยง
ณโคกพะญาแสดง	สุระเดชะครุฑพยูห์
๏ พระทัศะนากลาด	ฆระราชะศัตรู
ตะค่ายกระจายดู	ดุจะดอกประทุมสลอน
๏ อเนกอนันต์นับ	มหะทัพพะญามอญ
ปะฐมสะถาปน์นคร	ก็มิเคยจะเคยมา
๏ มหาอเรนท์รลึก	ดุจะศึกพระหงสา
สทกพระวิญญา	ก็พยักอำยวนชวน
๏ พระสูริโยทัย	ทศะนัยเตลงขบวน
ฤแน่ฤทัยควร	พระจะรบฤคืนกรุง
๏ พระมิ่งมเหษี	พระฤดีสิดาลผดุง
พระปิ่นชีวินทร์ปรุง	กละเศีกสนองทูล
๏ “พิสัยพิชัยยุทธ์	นิก็ยุดมโนนุกูล
พหลผิเพียบพูล	ผิวะท้อก็เสียที
/*95*/๏ ประดุจจะเหย้าใหญ่	ก็ประลัยเพราะอัคคี
ผินิดผิพิษมี	ละจะรู้ประลัยไฉน”
๏ พระฟังพระเทวินทร์	ก็ถวิลมิเกรงภัย
ตระเตรียมพหลไกร	จะประยุทธ์พะญามอญ
๏ จะรุกและบุกค่าย	พละกายตะลุมบอน
มิสมสนามสมร	นิและสมพิชัยขันธ์
๏ เถอะยั้งพะยูห์รับ	มหะทัพพระรามัญ
ผิโจมผะจัณรัณ	สุระศึกสะอึกหา
๏ ฤทู้จะสู้รบ	ผิวะหลบมิกล้ามา
จะค่ำก็จักพา	พละกลับนครคืน
๏ พระยอดกษัดรี	ดุษะณีบฝ่าฝืน
บรมกษัตร์ยืน	ดำริรุ่มประชุมพหล ฯ
---
ม้าใช้ฝ่ายหงสาเสนอข่าว
(ละลิตาฉันท์ ๑๒)
๏ ม้ามอญตระเวนรถยะทุ่ง	ก็มุ่งกระวน
สืบศึกสะอึกทุระสถล	ถะมัตถะแมง
๏ คอยข่าวและคอยประทะประทัง	ระวังระแวง
ค่ายนอกจะออกรณะกำแหง	ฤหยุดสยอง
๏ กองหนุนจะหนุนพลวะหนุน	และหนุนกิกอง
ทัพหลวงจะล่วงพละประลอง	ประยุทธนา
๏ ฤาหลบมิรบภิตะพระฤทธิ์	ระอิดระอา
รวมทัพประดับนคระดา	กำแพงพะยุง
๏ รักษามหาปุระนิเวศน์	ณเขตณกรุง
กลัวเดชะกลัวภยะจะผลุง	ประหัดประหาร
/*96*/๏ จอมมอญมหิทธิทศะทิศ	พระฤทธีละลาน
ขืนรบก็ขืนพยฆะผลาญ	พินาศพะลัง
๏ ครั้นเห็นมหาพยุหะบาตร์	ระดาษประดัง
หลายทัพละขับพหละยัง	เกษตร์สถาน
๏ เขาทองและกองมหะประยุทธ์	ก็หยุดธยาน
ตั้งโคกพะญาพละขนาน	อเนกระนาว
๏ จอมรงค์สิทรงคชะกษัตร์	พระฉัตร์ก็ขาว
สี่ช้างสล้างนิกรวาว	วิภูษะนา
๏ คงเป็นพระจอมรฐะดิลก	ธยกพะลา
โอหังจะหวังยุธะพะญา	เตลงประลอง
๏ รีบถาบและกราบพระบทะมูล	และทูลฉลอง
ถี่ถ้วนขะบวนดุจะละบอง	สะไดจ์1ประดล
๏ กึ่งแสนและแผนพลวะคาด	ขนาดพหล
หยุดทัพระดับนิกรกล	กะครุฑพะยูห์
๏ เครื่องแต่งก็แต่งตละจะแต่ง	จะแข่งจะคู
อวดฤทธิ์กะฤทธิ์สกละภู	ธเรศประณม
๏ แสงศัสะตราวุธะเถลีง	ถเกองนิคม
ช้างม้ามหาพละระดม	ก็ดาษะดา ฯ
---
พระเจ้าหงสาวดี ให้เทียบทัพ
(อุชะลาฉันท์ ๑๒)
๏ พระสุระพิชิตะรา	ชะมหาเตลง
สวนะกิจะลเบง	อริยกพะยูห์
๏ ธตริกละก็ประจักษ์	พละพรรคพระภู
ธระพยุหจะดู	พิระมอญฉกาจ
/*97*/๏ ผิวะจะมิรณะรบ	ก็จะสรบประมาท
ประดุจะอุระขยาด	สิมิยุทธะนา
๏ จะจระมหะพหล	ะประจณสยา
มะพิริยะอะปะรา	ชยะสมทนง ฯ
(วาณินีฉันท์ ๑๖)
๏ บรมะบพิตร์ประสงค์	จะรณะรงค์
ประลัยสยามินทร์
๏ ธก็อยะการฉลินทร์	พยุหะพฤนท์
ทะเนียบถนองทัน
๏ พระสุริยะชายจะผัน	พหละขันธ์
ประยุทธนาไท
๏ พดึสะนะหุตมหัย	ยะพละไกร
พระตรัสมิยอมแปร
๏ ผิวะอริพ่ายฤแข	จะประชิแจ
กระโจนกระโจมกรุง
๏ ศระอคนีก็ปรุง	คชะพยุง
ประยุทธ์สดวกชัย
๏ พละฉฬะธากะไท	ผิมิประลัย
ก็เหลือมมหัศจรรย์ ฯ
---
(ภุชงคปยาตะฉันท์ ๑๒)
๏ สะโดธรรมะราชหาญ	พระเจ้าม่านณโปรมถวัลย์
กะทัพหน้าพะลาถลัน	ทะลั่งล้างณกลางสมร
พระพี่ยาบุเยงนอง	ธผู้ครองฮะเลียงนคร
กะทัพเมืองอุดรยอน	พยูห์ซุ่มชะนุมขันธ์
๏ ละทัพคัดสมรรถแม่น	กะกึ่งแสนพหลฉกรรจ์
กะรีร้อยดุรงค์พัน	ทะเนียบเทียบขบวนพฤนท์
๏ นิกายหลวงทะบวงหลัง	มหาพลังคะทักษิณ
จะหนุนรณพหลชิน	ชะเยศแปดนะหุตโถม
๏ พระเจ้ามาตะแบนกล้า	กะปีกขวาพะลาโรม
ผะจณไทประลัยโจม	ประชิดชานกำแพงพรู
/*98*/๏ พระเจ้าสีหะสูรป้อง	นครครองณตองอู
กะปีกซ้ายพะยูห์กรู	ประชิดกรุงทะวารา
๏ พญาพสิมนะกองหลัง	พหลพลั่งประดังดา
ระแวงหลังระวังถา	สถลโอบมิเสียที
๏ พะญาศราวะดีกอง	สำรองจองจะราวี
ผิหนักไหนจะได้ดี	ขนาบศึกสะอึกทัน
๏ ทหารง่ามละสามหมื่น	ประเล่ห์คลื่นทเลรัณ
ระดมพม่าและรามัญ	ลว้าทวายยะข่ายคณางค์
๏ ประมวลสัปตะรงค์ทัพ	พหลสรรพะตรัยางค์
ทหารม้าทหารช้าง	ทหารบาทฉกาจลือ
๏ ผะเดีมฤกษ์จะเพีกทัพ	สยามยับมิทันหือ
และโหมหั่นฤพรั่นมือ	มล้างปล้นผะจณเวียง
๏ พิลึกหนอพระลิ้นดำ	มิยักนำพะยูห์เคียง
หะหา ! ไพล่ไถลเมียง	มิรบเองธเกรงไฉน
๏ ยุพี่เขยบุเยงนอง	กะน้องน้องนะชิงชัย
จะคร้ามไทกระมังไท	ก็ท้ารบมิหลบกรุง ฯ
---
เทียบทัพพม่ามอญ
(กาพย์ ฉบงง ๑๖)
๏ โดยขนบจอมพิภพเตลงผดุง	พุทธศาสน์บำรุง
เสด็จพะยุหะยาตรา
๏ ออกพิฆาฏอเรนท์ราชปัตยา	มิตร์เมืองหงสา
สุรีพิรียะโรมนคร
/*99*/๏ เทียบทัพสรรพสัปตรงค์นิกร	ตรัยางค์สโมสร
ไอกูนบัญญาสโยธิน1
๏ สมิงพม่ารามัญใจทมิฬ	ย่ำชัยะเภริน
เรียกหมู่มหาพยูห์พรูผยอง
๏ เจ็ดทัพทัพละเจ็ดกอง	หัยะคชคนคนอง
ชุมนุมณท้องสนามชัย ฯ
๏ ทัพหน้าเนากลางเกรียงไกร	จอมพลมหัย
เดโชสะโดธรรมราชา
๏ น้องพระยุวะราชฤทธา	ผ่านแปรภารา
แกล้วกล้าคชะศึกคึกขัน
๏ พหลตื่นสามหมื่นพื้นฉกรรจ์	กำแหงแรงขมัน
มหิทธิฤทธิ์โรมราณ
๏ เถลีงพลายไทวะนาคคชาธาร	สูงหกศอกตระการ
กับเศษสิบเก้าองคุลี
๏ แซวังมูเถลีงกลางกะรี	เศวตฉัตร์เฉลีมศรี
กอ็งเสาริโยเป็นควาญ
๏ จัตุลังคบาทบาทคชาธาร	จอ๊กกาโบ่ขนาน
เมฆะราโบ่คู่เคียงระวัง
๏ มังปะกันหวุ่นทรงกำลัง	ย้วนจุหวุ่นขึงขัง
ประจำท้าวท้ายกุญชร
๏ สลอนฉัตร์พัดโบกจามร	บังแสงทินะกร
บังแขกอภิรุมเรียงขนาน
กระบี่ธุชครุฑะพ่าห์ชัยชาญ	นำพระคชาธาร
เฉลีมพระเดชเดื่องดิน
/*100*/๏ กลองชนะฆ้องชยะไภริน	แตรศังข์สรรพะพิณ
พาทย์รบครบอย่างกลางกระบวน
ทหารปืนถือปืนสับขะนวน	หามแล่นลากมวล
เหตศิกรา67 :
2 301สณแตนก 1	นกคุ่มตคุ่มทาง
เนผู้กก 1
1:	เลองมูกร
ง.ผมพิสิกผึก
หแมศชดจกวรแบมเ1	1 0
ค่ายค่แขคซะผ่า
เบ	ขุนปิดทก5
1ไสม
ขู่หเลรุแขีชั่างยะ0 1ญ	ากสืนหวุ่นตกร
งูข่างขี่น| ยงน1 ,
งผลู่นปีก 2เลงขม	มี. เล่า"รุ่นรัณ
9
เขอ. งขิอบะบยิน	นัดมิเส่งกุญขร
ไอแญเฉเลิลแวงขน
๏ ปีกขวาห้าพันนายพล	กะแซหวุ่นฤทธิรณ
ขี่ช้างสรรพะทางคุลารัณ
๏ ปีกซ้ายพลนิกายห้าพัน	เมี้ยนเมหวุ่นฉกรรจ์
ขี่ช้างเขมะรัดชวาแวง
๏ กองขวาสีหะแยจอแถง	ห้าพันพลแซง
ขี่พลายรายยวนกยอไว
"แร็๊ก เล็กดิก๊- เวุ่นชาญชัย	ห้าพันพลไกร
ขี่ช้างชื่อไสหะนาเคนท์
/*101*/๏ ขันแข็งแซงซ้ายบ่ายเบน	รบรับขับอเรนทร์
บพ่ายบแพ้แก้กัน
๏ แซงนอกพละม้าเข้มขัน	ดุรงค์ล้วนถ้วนพัน
แบ่งกองละกึ่งสองกอง
๏ แซงขวาต็องจาฤทธิ์คนอง	คุงนะหรัดลำพอง
แซงซ้ายร่ายขับอัศวา ฯ
๏ ทัพเฉวียงเจ้าฮะเลียงเชฐา	บุเยงนองยุวะรา
ซะยุทธิ์ไครนะหุดเสนางค์
๏ ทรงคอภักระกอมาตางค์	หกศอกสีทศางค์
สมิงศรีขัยเข็ดกลางสาร
๏ เมืองมยองควาญท้ายคชาธาร	บักเศวตณัตร์ฉาน
ลูกเครื่องมั้นรบครบครัน
๏ จัตุบทคซะรักษ์แข็งขัน	สมิงมันตรา, บัน
ทละทำวหน้าคซาลุม
๏ สมิงราชาสิทธิ์ฤทธิรุม	ราขามะนูขนุม
จำนำบาทหลังกุญขร
๏ เช็ตฉักว์พัดโบกบวร	อภิรุมจามร
บรสุริย์บังแซกมโหฬาร
๏ กระบี่ธุครฑะพ่าห์มหาหาญ	นำนุราชคซาธาร
เฉลิ่งพระฤทธิบำรู
๏ ฆ้องซัยกลองขัพธังหรู	แตรศังข์ประดังดู
ติลกเตซาบารมิน
๏ สำศรัชะฎาวุธธนุศิลป์	คาบชุดคาบหิน
นกสับนกโพรงเพวรียงประจำ
๏ เตดี่รแถวแนวเวียงเฉวียงสะตำ	เก่งกาจกำอำ
สยองมนต์ตรู
/**/๑๐๒
๏ พละขัางสลับสล้างเพียบภู	โลคแล่นโจมริปู
แขกแซงเขนดังกรรกง
๏ ค่ายตั้งหังิศามาตงค์	อำมะหิตฤทธิรงค์
ดำเน็รนำมหาคชาธาร
๏ สมิงนครอินทร์เฉลี่ยวเชี่ยวชาญ	ช้ย๊ะนาคนามขนาน
คเชนทรเกลิ่งเริ่งรอณ
๏ สมิงพระรามหาญชาญสมร	ปรอนเตซะกุญซร
เฉลีมพระเดชนำเมื่อ
๏ สมิงพัดตะเบีดปีซามเปื่อ	คซะสารปานเลื่อ
มะมุและดุเคือดใจ
๏ สมิงพัตตะบะขีศรีขัย	สมังธามาไว
ชี่โภคะเขี่ยวเช็งคชินทร์
๏ พญาทะโคน"ปี่กทักษิณ	เถลิ่งจำกยอกรินทร์
ถือพลท้าพันขันเข็ง
๏ พญาตะเกิงเถลิ่งคชละลุมแทง	ปีกอุตรรอณแรง
พลห้าพันฉกรรจ์กองผจณ
๏ พญาติกคล้าขวาแซงพหล	เฉลิ่งกำยางยล
กำยำและลำตรำมัน
๏ พญาทละแซงซ้ายพละบันธ์	สองกองหมีนฉกรรจ์
ขีช้างรายเรียง, นางเรียง
๏ สร่ายสะเลนาว, สร่ายละเบี่ยง	ตุรงค์แซงนอกเฉวียง
สะดำพนทัดอัศวา ฯ
๏ ทันหลวงปวงพยุทะถ่ายขวา	“พระจอมหงสา
เป็นจอมพหลผจณไท
๑. ทะโคน - ชื่อเมืองย่างกู้ง ถ่อนตั้งเป็นมหาธานี
/**/๑๐๓
๏ สี่หมื่นพั้นพลเกรียงไกร	ศราวธธงไสว
วิวิธะศัสตร์กระลิงกร
๏ กองหน้าพลาอัคนิศร	ขื่นใหญ่ปลัยฟอน
ฝรั้งกำกับราวี
๏ ฝ่ายขวาสมิงฮังวะมัสี	เพชรกำกองกะร
เลลิงกำกับกองปิ่น
๏ ฝ่ายช้ายสมิงพัชขะยืน	ขำงขีพทองหมืน
คุมยัตคุมยิงชิงขัย
๏ ทหาวขำงชำงขนว่องไว	ข้างโคตแล่นไอ
ราวัตโจมทัพโจมแทง
๏ บ้างดังกงกรรแซกแซง	ช้างเขนคำแห่ง
ข้างค้าช้างค่ายหังคา
๏ พญาชาปะโร * เถลิงคซา	พัชเพียงกรีทา
คชะพหถรณะรงค์
๏ กองปึ่นเลิกรุงยุทธยง	พลแม่นปื่นทนง
ธเยอธยานยิงชิน
๏ คาบไกคาบขุดคาบหิน	กระแบงแก้วกระแบงดิน
นกสับนกโพรงทองปราย
๏ สมิงสามปราบขีช้างพลาย	จักระราชันสาย
กำกับสรรพสินาคเป้องขวา
๏ สมิงสามแหลกขีคะซา	มะคะมอญไอรา
วัตคุมซ้ายอื่นบี่นเปรี่ยว
๏ พลคดาบโล่ห์รับฉับเฉียว	สมิงเล็กพร“เทียว
ขับคชกะลิญองหย่องคุม
"	- เป็นนามคำแหน่งเข้าเมือง ที่ ในเตลงพ่ายเรียกมางจาชะโรว่าเป็นพระพี่เลี่ยงแต่
ศัมัดสินตบจนทัหเนตรรนแจง จงุกคนจีไจจกิงก้น แรงคตุรศา
/**/๑๐๕
๏ พลดาบตัถมัครกุม	สมิงโลกนรินทร์รูม
ป	นิกรขีช้วงขำปอง
๒ พลตามเขนเบ้มขันคนอง	สมิงธนูศิล์ปปลอง
|	จหรีช่อตคีวัหมุตร
|	๑ พลดาบสองมือราวี	สมิงอุบาถืองศรี
|	ระคะคะชาชัยสยอง
|	๑@ พลนิกายหลายหมวดหลายกอง	อเนกอนันต์เพื่องนอง
|	ตเมีรขนัตรักยยณเกยง
|	๓ ณัตเถิ่งขุนทหารว่านเร็ง	ขัยคะขาธารเถลิง
เศวตณัตว์เฉลีมเตชา
๏ สมิงชัย๊ะเสนเจนยุทธนา	รานหนึกนามมหา
คเชนทร์ครรขิตขนแข็ง
๏ สมิงอินทละตระบะเวียวแรง	สุระหยักคำแห่ง
กะรีปี่เป็นคชาการ
๏ สมิงชักสุระใจเห้ยมหาญ	ขำนิร์าบาน
เถถึงคอดขากอมู
๏ สมิงเตาสิทธิเซี่ยวบำ2	รายปล๊อกกะยอชู
ญ่	ศักกิ์ชีดยเงือดงวงอน
๏ สมิงสามกรายเตขะแรงรยน	นำหน้าพญามอญ
เถลิงคขะนิอกาตอง
เ. สมิงมหาธัยชะข่าของ	เด็กเสียเนื้อคนอง
เถสิ่งคขนามนาคะพินาย
๑@ สมิงมะนูราขาเลีสชาย	เถลิงคซ าธาวพณาย
หัธะปีสาจฉกาจรณ
๏ สมังสามธลัดถนัดโจมผจณ	นำเสด็จจอมหหล
เฉถึงข้างหิจิตร์หัสคิน
/**/๑๐๕
๏ สมิงสิริพรหมากล้าชิน	เถลึงจกร์พิชกวินทร์
เป็นช้างคขาธารทนง
๏ สมิงอินทะสุระแกล้วณรงค์	«กลึงกระหมดคชะยง
ประยุทธ์ฤย่อทัอลาย
๏ สมิงโคชะราชนายนิกาย	กลิ่งคหาธารพลาย
ขัย๊ะรมย์ระคมรำบาน
๏ เฉ	เถส่งม คชาธาร
นามปอิ้งกะยอยั่วชน
๏ อายมนทะยาฤทธิ์ราณรณ	เถถิงกเชนทร์นายพล
นามพลายประจัณมารประลัย
๏ อายมะบุลอตุณเคชเกรียงไกร	นำพญามหาษั
ขี่ห้างขื่อช้างพันคง
๏ อายกำถ็องคล่องเขีงณรงค์	เถลิ่งอนันตมาตๆค์
ตามยัวตามยุทธ์ไพรี
๏ มหาอมาตย์แกล้วกล้าพญาคญี่	ธนุกุญขรกรรี่
เถลิงละเลิงเซ็งชน
๏ โสฟสคชาธารสารผจณ	สมมตีสามน
ตะราชทรงราชย์หลายนค
ประเทศราชย์ออนน้อมจธมมอญ ร่วมขจัดคัสะกา
สนองพระเตขพญาขะเมอ
๏ คขะสรรมันบ่มชมธเยอ	อยากชนอยากเจอ
บั้จจนึกอึกหางาแห่ง
๏ ปรกด“บังตาร่าแรง	ปางเปิดเตทคแสลง
ถุทธิสู้บรู้ขำเยง
๏ ประเพณีเก่าแก่แต่เพรง	พิชัยะสงครามกเบง
แบบบูรห์ธรรมนูญยุคขะเมย
/**/๑๐5
๒ ยกเดขะยกยศเสยอ	องครักษ์ศักดิเลอ
สมศักดิ์พรรคเพื่อนเหมือนองค์
9 มหาดขาธารที่นั้งทรง	สูงเจ็ดศอกตรง
มังศักทีปะชัยนามพลาย
๏ อุกยุทรนาภรณ์มันกาย	ปั้กเศรตณ์ตร์ฉาย
เฉลีมพระเกียรตีมหิธร
๏ สมิงนันทะมางกลางกุญชร	แพนมยูรเทอตกร
ท้ายข้างเมืองมะลวนเป็นควาญ
๏ จัตลังคบาทจำบาทสาร	บูรพะบาทบริบาณ
สมิงราชสงครำ, นันทะสุร
ม 2จ	นาณ์ เฟ2
๏ เบยงบัจฉิมะบาทนุกูล	สมิงขีพหรำคูณ
คู่กับสมังขี่พพราย
๒ หหน้าคซาธารพรรณราย	เครื่องสูงแพรวพราย
พรวผิกษิถาสแลเหลิน
๏ อภิรุมชุมสายฉัตร์เซ็ญ	จามรมิ่งตเมืร
บัรแซคบังสูวิย์สุระไกร
๏ พัดโบกรงฉานคงขัย	ราชูปะโภคนิส์ย
|	พระสูระบาทีเฉลีมนรงค์
|	@ กระบู่จุขครุฑะพ่าหยรรยง	นำคขาธารทรง
|	หงสาเมนทร์ ให้ชัยปิน
๏ กลองขนะฆ่องขัยะไภริน	แตรศังขิสุรธิน
ทระเตชคำเกองภพะตรี
๏ วาชลิงคยันเถลึงกะวีคญี่”	นามรณะตจักร์ศรี
"ไอยราวัตสง่าทัพหสวง
๑, ตญี๋- คำหน่าว่าใหญ่	= -
/**/๑๐๑
"
๏ นันท์กยอสูรบีพรายควง	จักร์แกว่นแล่นทลวง
มหิ หธิฤทธิ์เรี งรอณ
๏ ปปฏลักทัพกำกับพลาทร	ต่างเนตร์ต่างกร
ต่างใจเจ้าพม่ามหาชัย
๒ แวงขวาหญาเกียรตี๊เกวียงไกร	เถฉลิงประกายมาศไอ
ราพตพิเขรโยธี
๏ แวงซ่ายหญารามราวี	สิงห์นารายน์กะวี
ขัยขี่ไถ่ไห่ไกลกระเจีง
๏ แขงขวาพญาเมาะลำเลิง	ตะมายกทยูห์เถลิ่ง
นายกหหลกนเกณฑ์
๏ แขงซ้ายพญามวงมละเจน	รณเซ็งเถลึงกเรนทร์
รววชมพิทธิ์ฤทธา
๏ กองหนึ่งหมื่นหนึ่งรวมพลา	สี่หมื่นโดยตรา
กระบวนเสด้จออกณรงค์
๏ มแขงพันม่“กถ้าหนง	สองกองสองคง
ละกิ่งละกองช้ายขวา
๏ สว่ายจรประแวอยแซงทักษิณา	เบื้องภาคอุตรา
สร่ายโลกะมารแซงแวง ฯ
9 ทัปึกขวาข่ากำแห่ง	พลสองหมื่นกนมร
แข็งแรงรุกไถ่ไพวี
๏ พระเจ๋าเมาะตะมะเตชะถี่	เป็นขุนโยขี
พิรีย์หิลึกอีกหาญ
๏ เฉลึงพลายขบูตะเบียกคชาธาร	สูงห กศอกสาร
ใจเค็จเศษเจ็กนั้วรา
|
/**/๑๑๕
๏ มะเบ็งเถลิ่งกลางคข่า	เศรตฉัตร์มหิมา
ธ ยมหาสะตมภ์เป็นควาญ
๏ แมิเปะหอ, สมิงธนูคู่ชาญ	ปฐมะบาทบริบาล
สมิงแตอละเตสุตแกรร
๏ สถิงหนีเดียวตัวสำคัญ	บั่จฉิมะบาทจรัด
วักขากุแซธาน์ เร
3 ได่วฉัตร์ทด์โบกจามว	เฉลิมเกียวติโกรสม3
บังแซกบัจสูวิย์4ง่า1น
๒ อภิรมชุมสายโศภน	กระป๋ธุชฤกล
กับครุฑะฟ่าห้เซียขน าน
1 0	กลองขนะกงวาฬ
ฆ่ไงซ์บ็บกะสงข์ดัวขาง
ย หหางสินาตอาจศึกสีกวะดม	แบกสลงทั่งกรม
เขนงคินได้ลูกสุกเว
1	เปิ้งถูกกระดูกเหลว
ขินลัอก็ลัอลัยผัน
สแตามถือตามคอยพื้น	หลหอกหยกหัน
พลจ้าวก็จ้าวเงื่อดโจม
๏ พลข่างขับข้างฉ่างโฉม	ข้างพงคาโถม
เก
2 ซำงตั้งช้างกรรแซกแขง	ข้างขนวนรวนแวง
รักขาพญามาตะแบน
๏ ขุนขี้ข้างงากถ้าแสน	กำกับพลแหน
นำหน้าคชาธารทนง
3 "ญาวินทะโยธากล้าณรงค์	ขี่ขาละมาตงค์
คงศึกอีกเสยเศชคเณ
/**/๑๐อ
๏ พญาทินมะณีกรอด"อกเล	ขะ ชะบุกเยสะเย
สมญาคชาเซลงเถลิง
๏ พญามังละคิดเฉลี่ยวเชียวเช็ง	ขี่ตบึงโรมเร็ง
โรมรบกะทบแทกแทง
๏ ผกามหกาสมมิกร์กุทธิแรง	เถลงคเชนท์คำแห่ง
สมญาภังคยากส้าสนาม
๏ สมิงอายพ)าวห่าวสงคราม	ขึ่นลายพะโรนาม
ข้างศึกแวงศึกเบืองขวา
๏ สมิงสามบุญเรืองบุญญา	ขีเตาซอดคขา
แวงศึกเบืองช้ายนายพหล
๏ สมิงญี่จานกองขวายรก	ขีกอมูเส่งรณ
บำราปวิปสู้แข็ง
๏ สมิงอายพะบูนกองซ่ายแซง	อำมะหิตฤทธิแรง
ขี่นลายโกยงถางขำงซน
4 จ 4	ซ่
๏ กองหนังกองหนึ่งกระลิงพฤ	เชียวนะพุดคำรน
ถ้านาจผยองขาตีรามัง
๏ กองม้าแขงมำศรบพัน	สองกองสองกัน
ละกิ่งละแขงซ่ายขวา
๏ นายกองสีทะ,หยัคฆา	สองสมรรถมหัศวา
ตัสตราประยุทธ์ยิงแทง ฯ
๏ ทันปึกช้ายร้ายฤทธิแรง	เท่าปีกขวาแสดง
เต๋โข่โยธาหร่าผลู
๏ พระเจ้าสีห์สุวะขุนหยูห์	ผู้ครองคองอู
ทรงอุโปสะถาคชาธาร
/**/๑๑๐
๏ สูงหกศอกคืบเสรีบสาร	ผู้กยุทธลงการ
บักเศรตณ์ตร์เฉลีมโยธี
๏ ทหุยตองจากลางหัสตี	แมงละควาญกะรี่
ละเป็นละคุ้นกุญชร
๏ จัตุ๊บทคขพิทักษ์ภูธร	ชละสิ่นรานขจร
ศักดิ์, เซวรานสินยศยไกร
๏ สุนทระสีห์, สมัณฑะวัตน์ลือขัย	สี่คนสี่ไอ
ราวัด๊ะบาทยาตรา
๏ เครื่องสูงเครื่องอุปโภคา	ชัย๊ะเภวิมหา
ม่โหรจิกอธิกฆ่องขัย
๏ ช่างรบครบทเนียบเพียบไผท	พละศัสตร์ศรไฟ
สองแถวพิรีย์กรีทา
๏ พญากามินีมีเคชา	สกินหญี่ไอรา
พตขี่และคุมคซะพล
๏ พญาสีหะจอชวากล้ารณ	เถลิ่งหง่าจุ่นถกล
กำกับนิกายกุญชร
๏ พญาสุงินทะจอข่องเข่มรอณ	เถลิงปะยันขีขจร
กะเรนทะฤทธิ์บำรู
๏ พญาสีหะปะดิศรีภู	วรกุสง้าวชู
เถลิ่งตุริงกุมกะนาคา
๏ ซวยดองสิรินรธา	เถลิ่งสุระจอชวา
คเชนทระศักดิ์สมบุญ
๏ ปะยันขีนนทะสุรฤทธิรุน	ปะตินญอนามกุญ
ชเรนทระเถลิ่งเร็งชน
๏ พญาอุตมะชัยคุมพหล	แวงขวาพารณ
เตียงกาละคขานามะกร
/**/๑๑๑
๏ พญาสุแรจ่อแวงอุดร	จ่ากากุญชร
ขี่เข้าสงครามสนามชิน
๏ พญาเสรฐกองแซงทักชิณ	เถลงสิงคะชัยกรินทร์
กำกับพม่าร่าแรง
๏ พญาศยันคอนายซ้ายแซง	เถลิงคซะคำแห่ง
สุระคันธะบั้จจิมีนาม
๏ ข้ายขวาตุรงค์แรงแซงสนาม	เคยออกสงคราม
สร่ายดิ่ง, สร่ายถิ่งจี่คุม ฯ
๏ ทัพหลัโระตมพลคนประชุม	สะพรีบพรอมลัอมรุม
สารแสะสำรวจตรวจตรา
๏ เท่าทัพปึกประมวลแสนยา	แน
เถลิงข้างนามสีหะกุญชร
๏ สมิงปราบน่อยฤทธิแรงรอน	แวงขวาคุมนิกร
เถลิงคอเกี่ยนกยอมาตงค์
๏ สมิงสามสองคุมพลณรงค์	แวงซ้ายยุทธยง
ขี่ข้างแขแมนามะกร
๏ ตองพยุงโป่แขงขวารอณ	สัคตะพันธ์กุญชร
เฉลีมพิวีย์ขี่ชน
๒ จักีโปแซงซ่ายพหล	ขึ่มหาพารณ
นามแก้วไกลาศโรมแทง
๏ สร่ายตะมอด, สร่ายไซว้มาแซง ช้ายขวาว่าแรง
บำรูอรินชินข์ย์ ฯ
๏ ทัพหนุนหนุนพลเกรียงไกร	สองหมื่นหันไว
ว่องกรุจุ่จจณพลสยาม
/**/๑๑๒
๏ หญาศวาวะดีแม่สงคราม	เถลิ่งคชะศึกนาม
สมศักดิ์สมญายุมาตางค์
๏ สมิงนันทะมิตร์เถลิงช้างรวาง	ปลอิ้กหะละนามคซางค์
พลสามพันแรงแวงขวา
๏ แวงซ่ายมจิมหานระจา	พลสามพันคขา
ชื่อเทียบทยู่ห์ผยองเดีร
๏ ฝ่ายมังธนูล้กขยาเห็ร	กะรีมะรัตคานเมอล
มหิทธิ์แขงขวาส่าสมร
๏ มัจิธนุเตชะแซงอุดร	กลอขวากุญขร
พลกองละสองพันนาย
๏ มัแซงแซงนอกออกราย	สร่ายกะโลต. สว่ายกะลาย
แขงช้ายแซงขวาราวี
๏ ผยองตุรงค์ทนงอิทธิฤทธิ์	รวมพันพาชี
แบ่งกองละกิงขึงขา ฯ
๏ เจ็ดทัพสรรพหล์โยธา	สามแสนแสนยา
แยกสี่สิบเก้ากองฉกรรจ์
๏ รวมม้าเบ็จเสร็จเจิคพัน	ข้างเจ็ตร้อยทัน
ตำรัสขายสองนาฬิกา
๏ เสียงสารแสะเสียงโยธา	เกรอกทุ่งเกรอกนา
ดังนำวะสันต์รันลง
๏ พื้นระแห่งแปลงเป็นธุลียง	หญ่าประลัยไร่พง
ย่าเหยียบแหลกเรียบลานตา
๒ คอยเสด็จจอมนรงค์หงสา	ยกพยุหะแสนยา
ออกโรงพิมพรบไท ฯ
/**/๑๑๓
พระเจ้าหงสาวะดี ทรงเครื่องยุทธนากรณ์
(กมละฉันธ์ ๑๒)
๏ พระบรมะนาถมอญ	มนะข่อนจะเอาซัย์
ปรบักษ์ประดัยมหัย	ยะมะกุฎอยู่ทธยา
๏ พระมหากษัตร์เสียม	ธก็เตรียมประยุทธนา
มหะทัพกิกรีทา	มลุโคกพะญาคอย
๏ พละมอญสลอนหรับ	ครกับจะโถมทอย
พระนิยมกิ์สมรอย	ตุจะวาชเกลงถวิฉ
๏ ลิพิชัยะโซคศึก	จะสมอีกมหาพฤษนท์
ประซิชิงพระธาณิน	นิระนาทนครไร1
๒๑ อภิศิษย์สนานองค์	สิริสรงพระมนตรมัย
มุระธาภิเศกส์ย	ศิระเวทถวายโอม
๏ จุพัะเกศกระหมวดบั๊ก	วชิรัคร์คะทัฒโสน”
สุระเวทวิเศษฎ์โขม	3ตะพรรถเกระสันธร
๏ พระสนับสนับเพลา	ภุขะเกล้าอลงกรณ์
วะระภูษิตาภรณ์	พระตระแบงกระเบนกสัน
๏ พระสนอบนิลงค์ทรง	พระเกราะสงพิชิตยันตร์
จิระบาศพระคาดพัน	พระสะเอวฉลวยชาย
๏ พระสุวรรณะโอบองค์	ศิระส่งมะณีฉาย
กุรุพินท์"” สพายพราย	ภิลุรัตน์“ ปี่สันธนา
๏ พระมหาศิราเลีย	สิริเทรอคพระมาลา
กุฎะกาญจนามหา	อุณะหิสกระบังถม
ร."ระสิกักกกพี(ใยนา2 ขั้นตอร์ดันเดิสรปศรจักน์ครั้งจัก 6: สุรกราวิเห็นญีโจม 88ทัรรติ
กระสันธร-โพกผ้าสี่ชมพูลงพระเวทขลัง ๓. กุรูพินท์-ทับทิม «๕. กิลูรัตน์-พลอยหม่า
/**/๓๑๕
คุณะมนตร์มหิทธิอัก	ขระอัคระอาคม
ศระศัสตร์กำบังสม	สุระเดชงเทาขัย
๏ พระประวิชวิเบียรยอต	พระก็สอดพระนัวลไม
ระวิวารวิชีตไกร	กฤติทรงพระแสงศิลป์
๏ พิระพ่างพะญาอิน	ทระขิตประชิตอินทร์
จระสู่พระเกยกริน	ทะเถลิงคซาธาร
๏ สหะพฤนท์์สะพรีบพรู	กรขูขุลิขนาน
ตขะเกร่อนดำเนีรลาน	ฉละทุ่งประชุมพยห์
๏ ขณะคอยมทหุรีดิฤก	ษะจะเบ็กนิกรกรู
รณะราชวิปซู	ขินะเกียรติเตชวันต์
๏ พระดำรัสขนัดหาญ	หุดย” ร่านจะโรมรัณ
กิพะเร็งพหลหรร	ษะมหุศะวาถาาย ฯ
พม่ามอญเร็งทัพชัย
(ลังหุลวิกิพิตะณ์เท็ ๑๕)
๏ มหวนเทอตกรน้อมพระจอมพละนิกาย
ถือทวนสุวรรณกราย	ตระหง่าน
๏ เปนคู่คู่ตละคู่ละคู่นิก็ขนาน
ขับมโทยานหาญ	ประลอง
๏ เต่แน่จยขอยยะเหยาะวิ่งจะซึ่งขยะฉลอง
ขำกยันตรัขยันผยอง	ประยุทธิ์
๏ แก้วบิงควง.เสะทะกวงและควงสถละรุด
ปลอกชำงกิ๊ย่างยุด	ทะแยง
@: คุตะายนทเว	0
/**/๑๑๕
๏ หงส์สองคอนิก็ล่อขายไขว่บทะตแบง
นาคเกี่ยงก็เลี่ยวแพลง	กระหวัด
๏ ผ่าหมากอัศวะบากเฉวียนและจระตัต
โคมเวียนก็เวียนซัด	ขะบวน
๏ หื้อนเทอดกรายแกะระร่ายประเล่ห์จะรณะทวน
รุกรับและสับสวน	สะอึก
๏ พลท้าวจ้าวประชิจ้าวก็ก้าวกละพิลิก
เหมือนอย่างจะออกศึก	สนาม
๏ พลคดาบเขนกิ๊ขยับประลองกรบขาม
เงือดเงื้อและซื้องตาม	ละเบง
๏ พลตามตั้งก็ประดังถมังบมิจะเกรง
ตามโล่ห์ก็โล่ห์เพลง	ฉการ
๏ คาบสองมือนิกถือ0มัตตละพิฆาฏ
พื้นฉับกิ๊รับฉาด	มิถูก
๒ พลหอกกลอกศีระแว้งจะแทงทะลุกระกูก
หลบคล่องประเล่ห์สูก	พะยนต์
๏ ร้องเล่นเต้นรำทำหน้าแบะท่าสิตุพิกล
เล็ตเท็งก็เว็งถน	สนุก
๏ ทีฉาบกรับและขยับเขาะฆ่องตละจะปลุก
ใจหาญระร่านรุก	สะเร็ง
๏ เยฮาศรีนฉณะวิบละขึ่นทิปิตะเซ็ง	. ม
เห่โห่ก็โล่เหลิง	คนอง ฯ
/**/๑๑๒
พระเจ้าหงสาวะดี ยกทัพหลางคลกรบไท
(วังสัฏสุะฉันท์ ๑๒)
๏ พระเจ้ามหาชัย	ทศะนัยนภางค์ผยอง
ถนิมพะโยมมอง	มละหมอกมลายสลาย
๏ ระวิวิราศเมฆ	อดิเรกอร่ามประกาย
สุรัจสุมาลย์ฉาย	สิริเงิงนวางค์สมร
๏ และคิขณะโฆเผ่น	นภะเช่นจะนำนิกร
นิมิตร์สังหรณ์มอญ	จะมถางริปูประสัย
๏ พระโหรก็ลันฆ้อง	ขยะซ่องเสนอพิส์ย
พระฤกษ์พิชิตซ์ย	ขนะโห่กระเท็มพหล
๏ กระทั่งัณศ์งข์แตร	สุระแสรสะเทือนกมถ
ส8	นส
ฉีนาสก๊อง6๓	นฤุนาทปะบังปะบึง
๏ อรินทะเภร	นิก็ดีตะดังตะติง
แะวัชก็โบกวิง	พละเร่งผยองธยาน
๏ กระโจมประจันขัย	สหะทัพสยามละลาน
ลินากประหนึ่งผลาย	ระทิสบทันจะหือ ฯ
พหลสามเหล่า
( ภูช่งคปยาตะฉันธ์ ๑๒)
ซ์ ตเม็งหมู่พยูห์บาตร์	มหาราชเตลงลือ
สะอึกอัดกำหมัดมือ	เขม่นจัวงจะผลาญไท
๒ ประหนึ่งอินทระบิตห้อม	ประขิตจอมสุราลัย
พาลหยิ่งจะปึงชัย	ก็เช่นพลอสุรหยาม
8 กุห้าวทศะพักตร์ยักษ์	จะโหมหักพระลักษมณ์ราม
ทหารรงค์จะสงคราม	ก็มากมายลม้ายกัน
/**/๑๑๓
๏ มพิทธิ์ฤทธิ์มหิทธิ์เดช	มหิทธิ์เพสมหิทธิ์พรรณ
มหิทธิ์ศัสตร์มหิทธิ์สรรห์	มหิทธิ์ศักคิมพิทธิ์หาญ
๏ ละกำกั้แฉกรรจ์ครบ	วิชารบก็ชำนาญ
พหลเพียบไผทปาน	ถสมส้างอ์โยทธยา
๏ สนั้นแสะสนันสาร	สะเทือนท้านทะวารา
ศราวูธและศัสตรา	ก็แปลบปลาบวะวาบแสง
๏ ธะวัชทิวกี๊ปลิวเถือก	ทหารเอือกกระเพิ่มแรง
ก็ท่วมทันกระถ่นแปลง	สถลทุ่งภูเขาทอง
๏ จุลีอบกระลบทาว	ประเล่ห์อ้าวพิรุณผยอง
ทหารพญามหาคนอง	ตเบงเขวติแห่โหม
๏ จธะวัยซัยกิ๊ไกวเร่ง	และฆ้องเหม่งก็ย่าโรม
กระลองข้บก็ศรีมโครม	ตระแรดังข์กระทั่งอิง
๏ สินาตฤกษ์ก็เอ็กอีก	กะทึกกิกปะบังซึ่ง
กระลองศึกก็ติงดึง	ตะหลบโสตร์อูโฆษขนอน 9
พลห่าง
๏ พหลดขะดังคับ	ประดับธรรพคชาภรณ์
ละหมอควาญก็ว่านรอณ	กระลึงจ้าวชะจุ่มขอ
๏ สนอบทมวกละหวกฮีก	ตำหมอกหมึกทะมอขอ
ทะนายกลางก็กลับตกอ	ละเทอดทวนถมึ่งแขน
๏ คชาเขนก็เครื่องเขน	ละล้วนเขนขนาบแพน
สินาตผู้กผะจำแสน	สง่าข้างฉมงแผลง
๏ และขุนคอเถลิงคช	กำเรีบยศกำเว็บแรง
สนอบวิ้วสุวรรณแวง	สุวรรณขลิบณพาหา
๏ แณบัตหัตถ์ก็รัตมาศ	สะเอวคาดสุพัตรา
สนอบกรอมประรอมขา	กระลิงขอกะง้าวงอน
/**/๑๑๕
๏ และผุ้มปีก็สึงด	เลยอยศทหารมอญ
ฤพัคธ์โพกศิราภรณ์	ผนึก"าบพระอาคม
๏ ละเบีตว่มระบายราย	ระยำกรายกระพื่อลม
ตระบองยศบโทนกรม	ละกรมถือถมึงแวง ฯ
"
พลมา
๏ พหลม้าก็มากมาย	ณขวาซ้ายสะอิกแขง
ประดับเครื่องตุรงค์แรง	ติลกล้วนณรงค์ราย
๏ และขุนขับประดับเสือ	เกราะจีบเยือฉวยชาย
และรัดแถบอุไรปลาย	สนอบขัอกะโคนแขน
สุพทร์โหกกระทองเพส	กระหมวดเกศเตลงแทน
ศิราภรย์พิลึกแผน	พม่าราชคุรงค์รอณ
๏ คระวิแสร์คระวิทวน	แสะขับสวนสนามจร
ขะโงกกายเกาะสายศร	สะอีกง้างจะผางแผลง
๏ ธนูนาวแอะจ้าวจ่า	เก
สินาลเลิงเขมิงถแมง	กระบี่ดาบจะถาบโถม
๏ ระเว็งร่ายและย้ายท่า	ระวื่งาถลันโรม
จล่าลู่ละจู่โจม	กจีตปั้จจนึกกนอง ฯ
ฆ
พลเตร
๏ ทหารเดีงประเมอลยาก	เพราะมากมากถะกองกอง
สะหรวมเสื่อกะหมวกมอง	มะเมื่อมหมืนและหมื่นหลาย
๏ แสนอบดำก็ตำเมื่อบ	สนอบเหลือบสนอบลาย
สนอบเขียวและขาบราย	ระดาษเหลืองแถะม่วงแดง
๏ กระลิงสรรพบศัสตรา	และปีื่นผาพิถีกแสยง
วิราวุธประยุทยแยง	ยะยัวเด็กสยามโรม
/**/๑๑ธ์
๏ ธนุหย่งกี้ก่งน้าว	คระวีงาวจะวีโถม
และตานค่ประดังโจม	กะตามเขนขมึงพั้น
๏ พหลโล่ห์และโดม7	ละชับซ้อนอเนกนันต์
ละพรรคเภทละพวกพรรณ	เตยอศึกสะอีกหา
๏ ละว่าทวายยะข่ายชาน	ขะเมอม่านประมวลมา
ฝรั่งแขกกะเหรี่ยงสา	ระพัดชาติเม็งมอญ
๏ และเญ่“ข่ากะตั่องชุ่	กะแซหมู่สสมรอณ
สเท้อนท้าวกระทึบจร	ก็เจียนเพิกไฮทพัง
๏ ทนายเก่งตะเบงต้อน	นิกรช้อนสะลังพลัง
จะหง่องฆ้องกะแคพั่ง	พิลิกเร้าระเบ็งพหล ฯ
พลพม่ามอญ สับประยุทธ์ กะกองทันสยาม
(วลันตติลละฉันท์ ๑๕)
๏ เบื้องนั้นบกินทระมเห	ศวะระเดชะจอมพล
จักรพรรคิราชะมหิดล	อดิลกดำรงสถาน
๏ เถลิ่งคชะยุทธะรณะอาศน์	ธุระราชคชาธาร
ท่ามกลางคณางค์นิกระหาญ	หุดะขีพฉลองเมือง
๏ พรัอมองค์พระอัคระมหิบี	สหะชีวะร่วมเคือง
สองราชวโรรสะก็เงือง	วิระฤทธิบุญญา
๏ บัดยลพยูหะปฏิบักษ์	มหิมัคระโยธา
หลายแสนสิแน่นสถละถา	มละทัพถมิงโรม
๏ ข้างม้าศุภากรณะพว่าง	พิคะพ่างจะหักโหม
ศัสตราศราวูธะกระโจม	จะมุท่วมประล่ยไท
๏ เศวตฉัตว์พระบัติยะศขา	คณะนาถระหนกภัย
เอกพิสมหิทธิคชะไกร	ระดะดืนดำเน็รหา
/**/๑๒๐
๏ ขายเนตร์ประสรบพระนยะเนตร์ ภิริเยศและนัยนา
สลงราชคน์ยก็กละสา	ทระเบื้องพระบาทยุคล
๏ จึงเยื้อนพระโองกรคำรัส	มหะจัตรงค์พหล
ใให้แยกและยกพละผะจณ	อริราชะรามัญ
๏ แผ่ปีกละปีกบมิจะหลีก	และละบี่กก็โรมรัณ
ทุกทันเถอะขัยคณะถลัน	กระจะจ้องประจัณบาน
๏ เสนาประณมบรมะนาถ	สุตะราชะโองการ
ต่างยกมหาทพระหาญ	เสออะออกประจำสนาม
๏ เยี่ยงสี่ห์พยูทะยุธะนัย	พระพิข์ย๊ะสงคราม
ปื่นไฟและหัยะคชะหลาม	ระกะทุ่งภูเขาทอง ฯ
(ลินทรวิเชียระฉันท์ ๑๑)
๏ ทัพมอญก็ต้อนขับ	ประทะทัพสยามสยอง
เห่โห่กระเพิ่มคนอง	รณะเร้าระดมยิง
๏ ไททแกล่ว์สิแกล้วศึก	ก็สอีกกระตือติง
แคลงปีนถะมีนซิง	ขยะห้าวประหารมอญ
๏ เปรี่ยงเปรี่ยงนิเสียงยื่น	คละคลิ่นซะโลธร
ยิ่งตายก็ยิ่งยอน	พละเต้นตะลุยหนุน
๏ พลนำถลำรำ	พละหน้าถลาวุน
ทุกกองก็ขุลมุน	ประชิกลุ้มตะอุมบอน
๏ คตามฟาคฉะฉาดฉับ	ประทะดับถลั้นถอน
ตามไทกะดาบมอญ	มะมุตล้าผละผลุนถาญ
๏ หอกแทงยะแย้งหอก	ทะลุตอกก็ภายถาน
หอกซัดประหัดหาญ	พุดะขีพบเหหัน
๏ ปีกซ้ายก็เข้าตา	ขณะขวาก็เข้าตัน
เพิ่มอึกบนีกยิ้น	มรณาตม์ฉการฉุน
/**/๑๒๑
๏ มอญกลาพม่าแกล้ว	บมิแต่วละโดนรุน
ไทห้างกหันทุน	พิระอึกกระยือโถม
๏ ทหารกล้าและกล้าลึ่ก	ขณะศึกก็กล้าโรม
กล้ากลันก็หันโหม	ซิวะเทียมบหือภัย
๏ พลแหลนกิ๊แหลนรอณ	ศระศรก็ชิงชัย
ธนูยิงธนูไว	ก็กะก่งธนูอิง
๏ เกาทัณฑ์กะเกาทัณฑ์	ก็ฉลันกุทัณฑ์ชิง
กำสาบกำสานสิง	สุระถาบกำสาบถลา
๏ พละโล่ห์ก็โล่ท์ลัง	พละดังก็ตั้งตา
พลเขนก็เขนถา	พละดาบก็ตามพั่น
๏ พลหอกก็หอกห้าว	พละจ้าวก็จำวรัณ
พลทวนก็ทวนฤตัน	และเสน่าเสน่าแทง
๏ โตมรกะโตมร	จะริรอณจะรีแรง
พลปื่นกะขึ่นแผลง	สุระเดชดำเกองรณ
๏ พลมัก็มกล้าง	พละช้างก็ช้างชน
พลศบกีคนสจณ	ฤระย่อจะทัอ์ถอย
๏ ต่างรุกและต่างถ้าง	ละก็ต่างละห้าทอย
ต่างว่องกะว่องคอย	ขณะพล่ก็เพลียงกร
๏ มักไทก็ไสถา	ประทะม้าพม่ามอญ
หักโหมกระโจมชอน	ฤจะคิดชีวิตตัว
๏ กลับกลอกและหลอกล่อ	กลกลัอฤแกลนกลัว
ห้าวหั้นกระเหียนหัว	จะกระเด็นบเว้นหาญ
๏ เรี่ยวนักก็หักเรี่ยว	กลเขียวก็กลชาญ
เข้มขันประจัณบาน	บมิยู่มรู้รา
/**/๑๒๒
๏ ข้างขืนก็เย้งเบง	จุจะเกรงกะบืนผา
ตายตากพสุนธรา	บขยาดขยันแหยง
๏ ไทฆ่าพม่ามอญ	ตละขอนระเนนตแคง
ตาลเดือตฉะเลือตแตง	ก็ดุโดดกำเดาแต
๏ ไทตายก็หลายหลั่น	ฤจะยันจะยอแย
ยิ่งตายก็ยิ่งแล	ระดะหนุนผละผลุนผลัน
๏ ศพเกลื่อนและเซื้อนโล	หิตะโผลารัณ
เพื่อนป่วยก็ช่วยกัน	กละญาตี้ฉการหาญ
๏ น่าอนาร์ถพิฆาฏเข่ญ	ตละเป็นปีสาจมาร
มนุษต่อมนุษยสาญ	กะมนุษนิสุดแสยง
2 ง
๏ รามัญกระชนรุก	พละบุกตะบังแรง
มากมายนิกายแซง	ขณะไทประลัยเปลือง
๏ ม่านมอญสลอนทวาย	และยะข่ายสิหนุนเพื่อง
มากหกกะหนึ่งเคือง	จะพิฆาฏสยามพหล
@ ทหารไทกิใจกล้า	บมิล่ามหาพล
ย่ายุทธรธรณ	ศระจำตระหน่าสนอง
๏ ครันกลุ้มคระคลุ้มขึ่น	และคระคริ่นคระครั้นกลอง
ยิ่งเสียงสนีคนอง	นฤนาทสนามนา
๏ แงคลีธุลีรบ	กิ๊ตระลบละลานตา
เสมอยุคกะลื่มหา	สถะล้างประดัยกัลป์
๏ ตัองซู่ก็ตรูแขก	คมุแขกฝรั่งถลัน
ม้าข้างสล้างรัณ	ทะลูล้างมลายสยาม
๏ สงสารทหารไท	ตละไฟจะลวกลาม
สู้สู้บรู้ขาม	ฤจะเข็ตแขยงมอญ ฯ
/**/๑๒๓
ชนช่าง
๏ หลเหล่าพระเจ้าแปร	ประชิแต่ตะอุมบอน
ลึกโหมกระโจมรอณ	อริรุตประยุทธ์ยอ
๏ ถันกับเจอะทันหลวง	ก็ทะลวงถลันสอ
เจ้านรงค์ก็ทรงคอ	คขชะขับคะชาธาร
๏ มองเห็นคะเซนทร์ฉัตร์	สุระขัติยาขนาน .
สรงฉัตว์และคชยาน	พระมหากษัตร์สยาม
๏ อยู่หน้าและอยู่เน็น	ยศะเกร่อนตระหง่านงาม
เศรณีพรีย์หลาม	บริรักษ์พระจอมพล
๏ เครื่องสูงสหรั้งพรัก	มหะศักติ์สง่าหน
เห็่มใจจะใคร่ชน	คชะฤทธิบำรู
๏ ขุนศึกสะอิกขับ	คชะหยับพระขอชู
จึ้มหยังและขันคู	คซะทำทนงซน
๏ สมเด็จพระจักรพรรดิ	พระสิยัตพระจิตจน
จักล่าถุจักรณ	ก็ๆแน่พระไทย์ไฉน
๏ จวบช่างพระเจ้าแปร	ประทะแค่พระคซไกร
เย้ยหยิ่งจะชิงข์	คขะราชะรำบาน
๏ ฉุกฉุนพระมุ่นขัด	ติยะมานะนึกหาญ
ขึนขับคะชาธาร	ประทะทุ่มเถลิงชน
๏ ขั้งพม่าก็จาค้า	แงจะง้าซะโงกตน
ย่อบาทฉกาจกล	กะริศึกสะอีกหนุน
๏ หังไทก็ไหล่คัน	บทะยันขยุกรุน
ถอนกับและกลับผลุน	ประทะพลุกกระฉุกเฉ็น
๏ เสียงงากะงากรวบ	ธุระยวบโขยตเป็น
สองขุนก็ต่างเห็ร	กรแกว่งพระแสงทรง
/**/๑๒๕
๏ คอยเพลียงจะเหวียงฟาด	คิวะขาดเขยิบองค์
ขาณ์ขุ่นพระมาตงค์	อุระเอียวสะเอวเปร
๏ สารศักดิ์พระจักรพรรติ์	ก็สบัดกระพองเห
แว้งวัตสิพลัตเสล	คชะศึกสะอิกผลุน
๏ ลงล่างและจ้างงัด	พะตะพัตผนึกรุน
ลอคชะสยามหนุน	ศิระบ่ายกิหงายแห่งน
๏ บัดท้ายสละบ่ายหลัง	มุทะลั่งจะแล่นแตน
ขอเกี่ยวและเหนียวแสน	บมือยู่จะจู่โจน
๏ ข้างกล้าพญาแปร	ก็ระแร่ถลันโผน
เงื่อจ้าวจะน้าว์โดน	ศิระเกลากษัตร์ ไทย ฯ
๏ สมเด็จพระยอดหญิง	ตุระกริ่งกระเหม่นภัย
เมียนอมิตร์ประขิคให้	ธสิหวิตจะเสียองค์
๏ สงสารสวาเมศ	และประเทศสยามคง
เลียกษัตร์และเสียวงศ์	ก็จะเสียอยุทธยา
๏ เป็นข่องฉลองบาท	ปี่ยะราชะภรรดา
เก็ดชาติ้เถอะวาศนา	มระณาตม์ขยาดไฉน
๏ หมายมั่นกะตัญญ	กะพระภูธเรศไท
ยอมเสียซิวาลัย	ละมิเสียสวามินทร์
๏ ยามสุขสิสุขด้วย	ขณะม่วยมิขอสิน
ยอมตายมิยอมกิน	อสุข้าซะเลขมอญ
ญะล	ฟ ๑
๏ นางกษัตร์มนัสนึก	ก็สะอิกพระกุญขร
แล่นถลันประจัณรอณ	กะคะขาพญาแปร
๏ สัตรีกะวิยทธ์	นิกี้สุดจะลื่นแฉว
เกินแรงและเกินแด	จจะสู้ ริปูหาญ
/**/๑๒๕
๏ ทั่งรู้มิสู้ไหว	ธก็ไสคะขาธาร
เร่ารุกขยุกสาร	ก็สะอึกผนึกชน
๏ เจ้าแปรตระแหน่ชำ	กิ๊ตระหน่ากะเรนทร์รณ
ลงล่างและงำงทนต์	คิระที่มฤนัตโถม
๏ แบกเบี่ยงผละเพลี่ยงแรงน	ขณะแค้นก็เข่ญโจม
ของำวสีน้าวโนน	กรจัวงทะลวงพื้น
๏ เบอะบั้งพระอังสา	พระสยามะจอมขวัญ 7?
ขาดแค่พระถันสวรรย์	คตะพับกระพองสาร
๏ สมเด็จพระราเม	ศวะระเดชะรำบาน
มหินทร์ราชนุชาขนาน	คชะบับขมันตล
๏ หวังแก้พระแม่เจ้า	ขณะเขาพิฆาฏขนม์
ไม่ทันถนองรณ	ปรป์กษะเสียที
๏ โยธาพม่ามอญ	กิ๊กระฉ่อนกระชุ่นตี
เพียบปัระพีพี	วิยะเหลือจะรับรอง
๏ สมเด็จพระจักรพรรค์	พระก็พลัดพหลตอง
ฟายเข่านครปอง	ปฏิยุทธ์ณปราคาร
๏ พลหม่าก็ร่าไล่	พละไทประลัยลาน
ตายตากธรานต์ปาน	ผละใส่กระจายโปรย
๏ สมเด็จพระที่ห้อง	จก็หมองอุราโรย
กรยกันพระศพโดย	รถะเยศมิรอรณ์
๒ จวบถ่านสะพานเรือก	พละเสือกเถลือกถลน
มอญหพม่าชะล่าจน	จะกระทั่งทะวารถา
๏ รามจัดุรงค์ยง	ยุธะองคะออกญา
ปล่อยปื่นคระศรีนตา	พลุกระสุนสยองแผลง
@ ผลาญมอญกระตอนกลับ	ภิลุขับขนานแซง
ตายเกลื่อนเสมือนแมลง	มะเลาะล่อมรณ์คนี
/**/๑๒๒
๏ สพานพันก็ปิ่นชิง	ประจุยิงอรีหนี
ม่านมอญก็ตัอนตี	ประชิปลันสจณฟอน
๏ จวบค่าตระหน่ารบ	ฤจะจบพหลรอณ
เปรียงเปวี่ยงสิเสียงศร	สุระเพลิ่งตำเกองผลาญ
๏ จคมพม่ามหายุทธิ์	พระสิสุดจะชัยชาญ
จึงอื่นพระโองการ	กะพญาพม่ามอญ
๏ ให้ล่ามหาพยู	หะมิอยู่ตะลุมบอน
จิ้นทินะกรสมร	ภูมิมีตมิเห็นหน
๏ โหม่โห่ก็โล่ลับ	มหะบันธะพ่ายพล
คืนค่ายขยายคน	อมะหิตระหวยลา
๏ เมี่ยนมอญณนอนเจ็บ	นิกีเก็บก็รักษา
เพลิ่งวามสนามนฯ	จะคระทั้งกำแพงกรุง
๏ พวกเขาสิเดื้าค้น	ผีปะคนพม่าพยุง
พบไทฉะไส้ทุง	ผงะง่อนขย่อนตาย
๏ หมตหวังจะส่งเวช	หินะเภทผะรุสชาย
ถือตัวและถือนาย	บมิถือมนุษเหมือน
๏ มีดฟ้าพมากลับ	ขณะทัพสยามเยือน
ย่านยุทธ์สยองเอื่อน	ธุระคันสหายหาญ
๏ เจ็บบาตธนาร์ถสยอง	ก็ประคองพยาบาล
บ้างครางสีบางทหาร	บมิเห็นก็โหยหวล
๏ น่ายนาร์กพิฆาญขึน	พละหมื่นกี้มัวยมวล
ทุกมนุษนิสุดควร	จะเขยอะแขยงรงค์
สตนะ	2 :
๏ เกตขาตกมาหจก	ทนุศกดสงวนพงศ์
เสรีมโสตถิ์ประโมรณ์ทง	คละชาติเฉลืมคน
/**/๑๒
๏ ไฉนหนอมนุษชาต	วิพินาศมนุษชน
ลิตธรรมะตาดล	พิปะลาสฉลาดหรือ
๏ คนกลัากะคนกล้า	พละกล้าและกล้ามือ
ต่างสู้และต่างถือ	ทิริต่างจะล้างลลาญ
๏ ถึงชั่วมีชั่วถึง	ชนะบังตะบันพาล
ข่มคนทุพลการ	นิระเจตน์จะจองเบียพ
๏ น่าอายและน่าเกลียด	เพราะเสนียดมนุษเอียน
เป็นมนุษน๊ยมเรียน	คตินี้มิดีหนอ
๏ น่านึกลำลิกอาตม์	อะประมาทมโนพนธ
ทุกชุคมนุษกรอ	กระดิรีมิกิรัน
[ร
๏ ลงทัโยก็ตายหมด	จนะยศก็ตามกัน
คุณโทษประโยชน์อัน	กระทำตอกดำรงนาน
๏ เกลี่ยดทุกข์สิส่อทุกข์	สิจะปลุกสนุกสนาน
แก่เราผิเขาอาน	ละสิควรหรือวนสั้น ฯ
เช็ญพระศพพระอัครธมเหนีไปไว้ฆสวนหลวง
(วลันตคิลกะฉันท์ ๑๓)
๏ เป้องนั้นพระมิ่งมกุฎะเกศ	นคะเรศสยามถวัลย์
เฉลิ่งยุทระยานทุพละครร	ซิตชราชะพารณ
๏ เสียทัพและเสียพระสุรีโย	ทยะโทหทัยยส
เสียตขะยุทธิ์และชีวะพล	มระฟ่ายภนายหาญ
๏ รามัญกระชั้นซินะประทุก	ฐะละรุสะโรมราณ
ปลันกรุงเพราะมุ่งมนะจะผลาญ	สิวิราชย์มไหศวรรย์
๏ พึ่งถอยมหุคมะพหล	ผิฆะจณเสววัน
เห็นสุดสยามะจะประจัณ	มหะทังเถลิงซัย
/**/๑๒๕
๒ ได้แต่พิทักษะนคะเรศ	บุณะเขตณภายใน
ตราบมอญจะอ่อนมนะอภัย์	ะปะลาดพะลางค์ถอย
๏ สเบียงสืนตระบิตและทระพิษ	อุประชิดพหลพลอย
น่าฝุ่นก็น่าชละจะปรอย	ถละท่วมทหารมอญ
๏ แม้นค้างวะสันตระฤตู	จะบำรูพินาศนคร
ไทอตและหมดพละมินอน	นิระขึพก็เป็นเซลย
๏ ไว้เพื่อนพระขีหวิวะก็ดีบ	ทุขะบีบบมีสเบย
เคยอุ่นและเคยทศนะเคย	ขณะศึกกิ๊ปถกษา
๏ ยื่งคิดก็ยิงทุรนะยิง	ภิตะยิงตุราทวา
อัสจื่นและยืนคขะมหา	รณะอาศน์สะเอียนหมาง
๒ จวบสองวโรรสะธพา	พระคชาพระศพนาง
คลุมเลอจำลองพระคขะปาง	มลุเว็งพระวังหลวง
๏ จอมถรล์ย์วิสัญญิภวะฟุบ	คชะหรูบละลานทรวง
พี่นองค์กี์ทรงตุระละลวง	ถุจะอ่วนกำสรวลไหว
๏ ให้เข็ญพระศพบนิฐุะคู่	ช๊วยสุริโยทย์
ด่วนติฎฐะฐานณพระมไห	ศวะระวาศวโนทยาน
๏ บรมนาถกะราชครุณะโย	รสะโทเถลิ่งสาร
ตามศพพระยอดภิริยะมาร	ตระสู่พระสวนหลวง
๏ พรังเสวะกานิกระวัด	ลภะภันตะเรทบวง
โดยเงียบและโดยนิระกระทรวง	ประราชะเตวี
๏ เช็ญลงเศวตะวระมัญ	ซุสย บรรจุบั้รูพี
จุลกุฏีก็สรวมสะวิระศรี	สุระอักระชาเยนทร์
๏ แตรศังขะกลองขนะคระโครม	ก็ประโคมบเว้นเวล
เฉลีมยหพระเขฐะปรเมนทว์	มรูเกียวติกษัตวี
๑=. มัญชุส - ทั่บ
/**/๑๒๒ธี่
๏ เสร็จสการพระศพพระมุษะซบ	ณพระศพพระโศกี
สมเด็จพระลูกกรชุลี	บทะทรงกำสรวลศัลย์ ฯ
๏ “ฮ้าแม่จะแลนิระประสรบ	หุระภพลยองทิฬันตร์
ตราบพี่จะลิ้รชยะบรร	ลยะตามพระทรามสงวน
แต่หนุ่มและคุ้มมณิมะวัย	หฤทัยฤเคยปรวน
ร่วมทุกขะร่วมสุขะมิควร	จะมิร่วมชิวาสัญ
ลกล ม	ม จ4ะ
๏ รกพมมบณะจะเรอ	อระเออทววน
แต่ยัง์คำรงพระยสะฉัน	ยวะราชสวาทเสมอ
๏ ถนอมเลี้ยงครุณคนยะเลี่ยง	และธเลี่ยงพระลูกเธอ
เลี้ยงสาวสนมประยุระเลอ	สิริโสตถิสมธุร
๏ เสวกะเศรณิบริพาร	ก็สมานมโนพูล
ภักติรักและคารวะวิบูลย์	ศุภะเบิญจะกันยา
๏ คราเก็ตกะลัมภระพินาศ	อยะชาติสท่านชิวา
พี่แนวขพระน้องนิกีอุสา	หะเสงี่ยมสงวนวัง
๏ เรียบร้อยและคอยกิระระแวง	ก็แถลงระหัสพั่ง
ถึงทุกขะถึงภยะประนง	นิติศักติ์บทรามสรีร์
๏ ตราบผ่านถวัดยะอภิเศก	จก็เฉกพระขีวี
ทรงศักดิอัคระมหิษี	สิริชาที่เฉลิมเมือง
๏ โว๊สูริโยทยะนิเอย	ถุจะเคยจะข่อนเคือง
เคยแต่ถนอมมนะประเทือง	ท๊วะรัติกาลเกษม
๏ ยามเสวยสิเคยสหะเสวย	อภิเปรยประโลมเปรม
ยามผทมประทมรตนะเหม	สยะนาศน์เสนอองค์
๏ ยามเสด็จพระนมนิระสนม	ธสงมนีเวศน์วง
ยามราชพิธิธก็ประจง	กิจะเกื้อสะกาทร
/**/๑๓๐
๒ ยามศึกอธีกธุระพระนักง	ทนุบื้องมหานคร
ยามอธกณรงคะอริมอญ	ธก็มุ่งถวายชนม์|
๏ เป็นอุปปะราชสะคขะยาตร์	ธุระธาจจะร่วมรณ
เสียชีพก็เสียเพราะจะประจณ	คชะช่วยขิวาผัว
๏ พีรอดก็รอดเพราะสุริโย	ทยะโผมิฬักกลัว
สักรีกะวีรณะกะตัว	อำมะหิตจะหีอไฉน
๏ สูญภพและสูญนภะบสุญ	มนะพูลปวิชาสัย
ถึงสูริ โยทยะหะทํย์	จิระราชสวามินทร์
๏ จำแม่เสวยวิมละทิพ	ยะละลิบสุลาลยินทร์
เท้งพี่ทุราตุระถวิล	วิประโยคสยองหา
.	๑ งารเศ็กก็เกรอกประประชิต	นิระมิตร์เสมออุรา
เปล่าเปลี่ยวและเสียวกมณะครา	ภิมะพ่างจะวางถวัลย์
๏ หากห่วงมหาชนะอนาร์ถ	สหะซาตีสยามพันธุ์
ห่วงศรีอยุทธยะก็ฉัน	ซิวะสูริโยทัย
๏ อนี่งมนุษละรุสดิณะสะรณ	ขิวะตนก็จรรไร
ลิตธรรมและผิดภวะวิสัย	สิจะกล้าก็เหลือกลืน
๏ ต่องทนสกนธะปริเท	วนะเสรสะเร็งผื่น
สนองชาติสนองกุศละยืน	ยศะเศร้ากำสรวลถึง
๏ เก็ตแล้วฤแคล้วมรณะกรรม	ก็ตระหน่ามะโนคนึง
กนนปองพระน้องบมิจะทึง	ขิปะชีพฉลายหนี่
๏ เหลือเดียวและเหนี่ยวมนสะชวน ซิวะยวนจะยินดี
ม่วยเหมาะเฉพาะสละพระซี	วะสนองสยามไตท
๏ เกิดชาติก็มาทมนะจะช่วย	รฐะช่วยประขาไท
ช่วยพุทธะศาสนะมไห	ศวะระวาชเฉลีมคน
๏ อั้นแม่ท๊วงคละมถ้าง	ขณะช้างผยองชน
ช่วยชาติและราหชีวะก็สล	พิระเกือกะดัญญ
/**/๑๓๑
๏ สมชาติสมสมยะบาก	ขิวะฝ่ากพระเกียรติซู
ข่วห้ำและชั่วสกละภู	ลิพินาศพินาศไฉน .
๏ กนั้นหวังกี๊ยังกมละแหย่ว	บมิแล่วปิยาลัย
ถิงสุริโยทยะหะทัย	ทระจักระพรรตีตัว
๏ มีเต่กุรสและอสุขล	จะประดลพระน่องตัว
หมายอื่นก็พันทุพละมัว	มละเพอมะเมอหลง” ฯ
(ภุชงคปยาตะฉันท์ ๑๒)
๏ ขไมราชสุโรรส	ก็กำสรคกำสรวลทรง
ภิวาทบาทพระมาตุรงก์	พทิลาปซบศิรางค์ครวญ
เดคกรรมป้
๏ พระเกคเกลาพระเผาเลยง	ถนอมเพยงพระชพสงวน
กระทั้งเต็บกำเร็บควร	ฤทั้งบาทพินาศสมร
๏ เกอะยังมีซิวิลูก	จะขอลูกพิฆาฏมอญ
ผิด่วนแก้พระมารตร	อนาร์ถโอ้มิทันสลาญ
๏ พะยูห์ศึกสิอีกห้อม	จะปลั้นซื้อมและปราคาร
กำกับพฤประจณธาร	ทนุกป้องประจัณกัน
๏ นครศรีอยุทธยา	กำราปพม่าและรามัญ
มิยอมเสียมไหศวรรย์	วินาศข้ากี้สมถวิล
๏ พม่ามอญกระดอนถลับ	สงบทัพมหาพฤษท์
ขีวิตมือรีซิน	ชเยศได้ผิหมายหมุน
๏ พระชีพมาตุเรศฟุบ	นิสุดชุบฉลองคุณ
อนาร์ถฤทธิ์อนาร์ถบุญ	บอาจเอื่อมพยาบาล
๏ กำพร้ามาตุเวศเห็น	ขนกเป็นประธานปาน
มิเกรงตายถวายปราณ	ประยุทธ์อ้ายทมิฬมอญ” ฯ
/**/@๑๓๒๒
๏ คณาเสวะกามาตย์	ละหมอบกลาดสุสานสลอน
กระราบบรมะศพกร	ฉกองเกศกำสรวลสเทือน
๏ "พระแม่ศรีอโยทธยา	นิสุดหาเสมอเหมือน
พระการญะอุ่นเรื่อน	ระรื่นเกล่าณเข้าเป็น
๏ จะมีทุกข์พระปลุกใจ	จะมีภัยพระเกลื่อนเข็ญ
จะมีโรคฤลำเค็ญ	พระช่วยตับประคับปรอง
๏ ประหนึ่งราชะโปฏก	พระคุณปกศิราครอง
อำมาตย์ราชประยูรสอง	ละภักกิ์หึ่งพระเมตตา
๏ ผิขัตทุนพระหนุนธน	สิขัตคนพระปรนทา
สะบัดถีนประทานฐา	นะสำนักสำราลใจ
๏ ลิขัตสเบียงพระเลียงท้อง	ลิขัดข้องพินิจฉัย
ผิสิตพลาดพระราชภัย	พระพากทัณฑ์พระยาญา
๏ สวรรค์คตสิหมตแอร่ม	ประเล่ห์แรมพระจันทรา
จะเห็นแต่พระสุริย์สา	ทเรศเบื้องทิวาถกอง
๏ ขิงาตม์ราชะเศรณี	ขิวิเสวะกาสเร็ง
เพราะพึ่งให้อุกยเถลิง	ดิลกราชะสีมา
๏ พระแม่ไทประลัยภพ	พระพ่อรบกะหงสา
มิขอเกรงเตลงพา	ละชาติจัยงฉลองคุณ
๏ ทหารข้างสล้างยื่น	ทหารปี่นสล้างหนุน
ทหารจ้าวจะรีรุน	ฤอาจข้้องประจณ์ไฉน
๏ ห็เจ้าแปรจะแก้แค้น	เถอะถึงแม้นจะบรรลัย
อมิตร์ทมิฬจะหมื่นไห	มิยอมปล่อยจะทอยถอน”
๏ สะเทือมเสียงกำสรวลเสร่า	ละแค้นเหล่าหม่ามอญ
สวามิภักคิ์พระมูธร	ถวายช็พฉลองณรงค์ ฯ
/**/๑๓๓
๏ สยามชนกคิแก่โลก	พระจื่นโศกชะอึกธงค์
เถลิงคขะสาวทรง	สติจคืนนิเวศน์6รัย์
๏ พระครองป้องห้านองศึก	ลิบั้จจนีกจะโรมรัก:
กะบักทูลธุไปัน	ก้าแหน่งปรกณปราคาร
๏ ดำรวจเขีญกำรัสบาก	ตุรงต์จากพระรายฐาน
แถลงแม่ทหาวขนาน	ณค่ายนอกนครขอุม
๏ ผิเหลือยงพะถาก็รับ	ก็เล็กทัผกระลับรม
นครอุลประยุทธ์กุม	กำแพงห่อมมิยอมเยง
ซ ลิพอผู้ก็อยู่ค้าน	ประจัยบานทหารเคลง
ประถองฤทธิ์ประถองเพลง	สยามยุทธ์ ยยอชัย ฯ
พม่ามอญระตมปลัน กรุงเทพทวาราวดี
(อินทรวงศะฉันท์ ๑๒)
๏ จอมพม่ามหาพิษ	ค้ามะหิคะเศขะไกร
มุ่นง่านจะผาญไท	ทุฐะรุธอยุทธยา
๏ ทวพญาพม่ามอญ	ละสยอนพระอาขะญา
เฝ้าทั้งพระบัยชา	ศิระตาษคฤหาสน์ฉลินทร์%”
๏ ตรัมหาปะกาศิก	จะประขิตทะวารวกิน
รคมนพะโยธิน	มหะทังถถองณรงค์
๒ ยุพราชบุเยงนอง	นะสนองพระองคะบง
ยุทธคิดย์ประสิทธิ์กรง	สร้านาจประศาสน์สนาม
๏ ทันหลวงก็หน่วงเควียม	พระจะเยียมประยุทธะยาม
สมทนงกสงคราม	ขนะร่วมจะสมหนง
๏ หลินท์-หญาโกง /777	0
/**/๑๓๕
๏ แม้เห็นมิเป็นท่า	ก็ละล่าและเริ่มณวงศ์
เสรวันประจัณคง	มลอุหมายถลายสยาม
๏ ขุนทัพก็รับสง	กรลั้งประณมประณาม
เหรี่ยมลัสกสณัมิคาม	อยะราชะพจะนา
๓ ทัพจอนก็หรัฐมพรัก	ตุจะจักเสด็จจะคลา
ทัพนัพะโยธา	รณะพรรคกี๊พรัยมหห
๓ พรรุ่งอรุณโรจ	นกุ๋โรเษภิรีผะจณ
ร0ส“
โห่เกร็นตำเน็รพล	รุธะยุทธ์ยยุทยะยา
๏ จิตคองพญาทัพ	พละขัยขมึงคระสา
ราชพี่กิ๊กวีคา	มุขะราชะทวยทหาร
๏ เกียกกายพระเจ้าเมาะ	ตะมะเลาะพหฤธยาน
กัพพญาถะเคิงขาญ	ยุตระบัตร์กี์รัดด้าเน็ร
๏ มหาราชะสิงคยัน	พละบันธะทันตเม็ร
แบ่งกงฉะกิงเก็น	พิระพรรคะผายพยห์
๏ ทันเหล่าพระเจ้าสีห์	สุระเกกู้มคินทะภู
เป็นปีอุตรกรู	พละหลามภุกามฉกวรจ์
๏ ท้าวธวรมะวาชแปร	จระแผ่พหลละจัณ
หักษิณะทันวัณ	รฐะเปิงฤเจ็งจะหนี
๏ โยธาพญาพสิม	ละกระหยิ่มจะรบจะดี
ขัพหลังบย่วอี	กรกาจก็ยาตร์พะลา
๏ ทัพพญาศราวดี	จะมุรีสคลประดา
หนุนเพื่องบเปื่องชา	ประขิปลัยนนครอวี
๏ เก้าพันฉะทัดเว็ก	กละเศีกอสูงกะลี
รุมโรมพระกรุงกวี	เธะอะพรั้งสะลังสลอน ฯ
/**/๑๓๕
(อินทรวิเชียระฉัเท็ ๑๑)
๏ ทหารไทสิใจอาจ	ศระกราดตระหน่าพลอน
ลโงฆ่าพม่ามอญ	ละตะเกียกตะกายตาย
๏ ทัตนอกกื้ออกท่อน	ประจุกอนคำเกองปราย
วบกันตวันสาย	สิกระทั้งจะสนยา
๏ พม่ามอญกิ๊มรณ์เปล่า	ฤจะเข้าลุภารา
น้าถัอมทวารมหา	ประขึ่นก็อื่นแผะง
๏ ค่ายนอกก็อกกราด	พลุสินาคก็ร่ายแรง
เหลือขนตกระถดแหยง	พละพ่ายณค่ายคอย
๏ ครันรุ่งก็พลุ่งโถม	ประขิโจมฤทั6ถอย
ทหารในกำแพงทอย	ศระเพลึงระเว็งผลาญ
๏ ทหารค่ายก็ร่ายรบ	และตระลบประจัณบาน
หม่าปั่นฤทนท่าน	สิก็ทุกทิวาถอน
๏ กนันทุกทิวาปลัน	มุละจณมหานคร
แสนเจี่ยนสิเมียนมอญ	มรณาตม์กระลาดไป
๏ จอมเตลงมิเกรงศึก	สิสำนึกอนาร์ถ์ใน
เสียพลประลัย ไกล	ผละโผสมโนจอง
๏ เหต์ค่ายขยายออก	ทนุนอกนครปอง
ยิงแย่งและแต่งกอง	ระกะก้าวกะโจมตี
จักมาทพินาศกรุง	ก็จำมุ่งจะราวี
ล่ายนอกบุรีหนี	ละตระหน่าถนัดมือ
๏ จิงสีหะนาทกาศ	ยุระราชเตลงลื่อ
เร่งยกพหลยือ	ประซิค่ายพระสุนทร
/**/๑๓๒
๏ ใให้พ่ายถลายเล็ก	ลิวะเศึกสนองกร
ข้ามรันกุบันรอณ	ชนะเล่ห์พระโองการ
๏ หัวขาดพิฆาภูเกล้า	พละเหล่าเตลงหาญ
จอมพลมิฬันตจาร	เพราะทะแกล้วมิแกล้วสม
๏ พยูห์ใหญ่พระชัย์ กาจ	อนุราชเฉลีมกรม
กวีทาพลารตม	ตุจะตรัศมิผักรอณ ฯ
มหายุวะราชาพม่า ปลันค่าย พระสุนทรสงคราม
(ภูชงคปยาตะดันท์ ๑๒)
๏ พวะสุนทรทหารสยาม	ฤเข็ดขามพม่ามอญ
ตระเตวียมทำพะถากร	จะยกออกประจัณบาน
๏ สิมันค่ายมิธายรับ	ขะเมอทัพจะเพิ่มชาญ
ประมาทไทมิใจหาญ	ฤอาจสู้กะหงสา
๏ อนี่งมนุษอยุทธเยศ	ก็เวืองเตซะเรื่องอา
นุภาพหลาบพม่าปรา	ขเยศยศก็หมดคี
๏ มหายุพะวาชา	ลิโยธาจะมากมี
ะ “. ห		ฯจ
กระนนชาวพิภพศรี	สยามหย่อมจะยอมหรือ
๏ ขะบวนทันพกิ๊สรรพครบ	ขะบวนรบกิ๊พร้อมมือ
ขะบวนศัสต์ชะบวนถือ	สินาตถ้วนขะบวนคอย
๏ ขะบวนกลัก็กล้ากล่น	ขะบวนทนกิทนทอย
ขะบวนคล่องก็คล่องซอย	สมัคสู้ วิปูลจณ ฯ
๏ พระเมืองกาญจน์บุรีกล้า	กะกองหน้าประตาพหล
พิซัยภักติพารณ	ประล์ยเศีกเถลิงคลา
๏ พระศรีสวัสดิพระเมืองธน	ละปีกพละชายขวา
กะวัคขะเตชถา	และคซฤทธิ์เฉลึงจร
/**/๑๓
๏ พระสุนทรทหารเปรื่อง	สุพรรณเมืองมหิทธิ์สมร
คเชนท์เตชะกุญชร	เถลิ่งนายขะบวนขุน
๏ พระเมืองสิงหะสงคราม	ขำนาณสนามณรงค์รูน
เถลึ่งปราบอรินกุญ	ขะเรศบ้้องณปีกขวา
๏ พระเมืองสรรคะปี่กซ้าย	เถลิ่งพลายคะชานา
มะสู้ ศึกสะอึกสวา	มิภักดิ์ออกอำนวยสนาม
๏ ขเหลลพบุรีรัง	พระกองหลังนครพราหมณ์
เกลิ่งคชจำบังหยาม	เตลงสึงมิถึงมือ
๏ พระปี่กขงามหาเคช	วิเศษชัย๊ะชาญลือ
เถลึงชำงระวางคือ	คะชาบั้จจนึกนาส
๏ และปีกซ่ายพระนายพล	พิชัยรณะรงค์กาจ
สระบุรีกะรีมาฏ	ะไพรีก็ขี้ชัน
๏ ทหารหลั่นละพันสรรพ	และแม่ทัหนะสองพัน
นะหุตถ้วนละส่วนสรรห์	สราวุธกระสับกร
๏ กะเก้ากองละกองกาจ	เขม่บมาทจะรบมอญ
สะอิกออกณภูมิสมร	ประยุทธ์ยงกะหงสา ซ์
๏ ทหารไททหารมอญ	ละต่างตัอนตะบึงตา
ถลัรบบลบรา	ละรำจ้าสะจณยิง
๏ ทหารปี่นกิ์ปึ่นดอก	ทหารหอกก็หอกติง
หหารจ้าวก็ง่าวชิง	พิฆาภขับและรับโรม
๏ ทหารโล่ห์ทหารตง	ทะลังคลังจะจู่โจม
ทหารตามก็ถาบโถม	ทะลิงลุ้มตะลุมบอน
๏ เตลงตายและหลายป่วย	สยามม่วยลำบากนอน
อเนกหลามสนามรอณ	ถุยอมแพ้ละแร่ขัน
/**/๑๓๕
ณี ด
๏ นิกายมอญสีข้อนช่วย	ลิยงมวยก็ยงรัณ
พหลไทก็ได่พื้น	มินีกน่อยจะถอยผลุน
๏ อรุณรบจะพลบค่า	พม่าซำตะหน้ารุน
ระตมค่ายและบ่ายหนุน	คะเย่อปลันผะจณเอา
๏ ทะลั่งโหมกระโจมขิง	สีนาดยิงมีบันเทา
ก็แหกค่ายหลายเผา	พินาศทัผพระสุนทร
๏ ทหารไทประลัยมาก	ลำบากตากไผทมรณ์
ก็พ่ายเข้ามหานคร	และเสียค่ายจำปาเตลง
๏ ขะเมอม่านจะว่านตาม	ฑหารสยามก็ศรีนเครง
กระสุนกราตพินาศเขลง	กี๊คร้ามถอยละม่อยไป
๏ เพราะค่ายป้อมจำปานาส	พระยุพราชก็รอดภัย
และรอตหวทหารอัย	ยะการตรัสจะตัดเสีย
๏ ผิมีขัย์กะไทหน	ก็เสียพลระย่อเหลีย
พม่าขอมละงอมเชีย	สท่โนราชะอาชญา ฯ
พระเจ้าหงสาวตี ตีค่ายพระยาจักรี
(วลันตติลตะฉันท์ ๑๕)
๏ จอมศึกพิลิกอภินีหาร	หภะ ” กาพฬะขิวหา
ขึกปืนกิ์อื่นอุระระอา	อุคะหิตฑหารไท
๏ ถึงมอญจะมีขยะก็เสีย	พละเพลียละเหียใจ
นายพยู่ห์และหมู่พหละไกร	คละแกส่งตระหน่าผลาญ
๏ ฤทธิ์เขี่ยวเฉลี่ยวพระฉะลุบาย ” ธกน่ายพระโองการ
“ พรุ่งเช้าจะก้าวพละทหาร	ประขิค่ายพระยาเอง
๓. หละ-- ชั่บเทง หรือทำร่วย หฎชกเพะชัวทร อื้นคำซีจัมเหง 6, จตุบธุบัใจง 0
/**/๑๓ถี่
๏ จักี่นะมีตระบะอำนาจ	และฉกาจณรงค์เซลง
ไข้ใครลิไม่ขนะก็เกรง	พระจะต่องกำตากหัว
๏ ยันอัแะการยุธะอธีก	ขณะศึกก็ตัองกลัว
ทุกคนมิฬนภยะกะตั๋ว	ผิวะพลาดประกาศไฉน
๏ ถึงกูมิสฤชนะศึก	กิ๊ผนึกตระหนักใน
ขักขวั้นพระเคล้าบมือภัย	พิยะพวกพหลรอณ ”
งเม ๑ «	=	๑ 4์ ๕
๏ วุ่งขันบพิตร์พระอมะหิต	อภิฤทธิเฉลีมมอญ
กำกวมกะเรนทะรณะฐุรณ์	พระเถลิงพลัคมสาร
๏ ทาแตงแสยงหทยะเฉก	ศิริเมฆกะเรนทร์มาร
เต็บเตื้องและเพื่องมทะธยาน	จะประยุทธะไวร
เล ยาลรามหาทพระมุ่ง	ลละทุ่งลุลุมหลี
ยงหันและบับคณะพิรี	ขะประภาคพิชัย์กล
๏ กองปื่นและกองคขะคนอง	สหะกองสถลพล
คาบตั้งและหอกพหละรณ	ระบุแยกสะดำเฉวียง
๏ ปีกขวาและปีกอุตระแชง	พละแวงก็แบ่งเมียง
สมิงพัชชะ,อังวะก็สะเดียว	ดนุล่ายละซ้ายขวา
๏ หญาเกียรติ,พระรามนิกรแยก	ละแผนกละมรรคา
มอลแมนและมองมละพะญา	“พละแยกละกองกอง
๏ สมิงโยคะราชพละนิกาย	สหะอายกำกองคนอง
แยกทัพและขับนิกรสอง	คณะซุ่มสะอึกหนุน
๏ ถางฟ่ากณสองรถะภาค	มนะบากจะคอยรุน
ไทเสร็บกำเว็บกมละงุน	ฤจะแจงจำแลงกล
๏ ต่อแองพิรีย์พละสยาม	ลุสนามประยุทธิ์ย
จึงกรุงะยูทะละกลน	แถะถลายอวินผลาญ
/**/๑๕๐
๏ ครั้งผองพะยูหะจระลัด	พระตำรัสพระโองการ
สั้งหมู่มหัศวะทหาร	จระยั่วพระยาไท
๏ ผองพลตุรงค์นิกรแซง	นิก็แข่งขนานไป
หยันเย่าและเร้าพหละไกร	กลแกล้วกระทำยรงค์ ฯ
(กาพย์ ฉบงง ๑๒)
๏ ทพระยาจักวี ๑ ใจทนง	ยอมทอดชีวงศ์
ฉลองพระเตชธรณินทร์
๒ พรัอมพรักสมัคกมลพลหฤนธ์	ฤาเกรงเตลงทมิฬ
ถึงม้วยยอมม้วยด้วยหาญ
๏ เห็นมอญตัอนพหลรำบาน	เกลื่อนทุ่งมุ่งลาญ
ค่ายไท่ในทุ่งลุมพลิ
๏ แม่ทัพพระยาจักรี	ให้เทียบโยธี ฯ
จะออกสงครวมขามใย
๏ พรมขนัดจัดุรงค์สุระขัย	กองหน้าเกรียงไกร
ออกหลวงราชนกูลนายพหล
๏ เถลิงข่างโรมอวินดำรน	ขี่กขวานายพล
ออกขุนราชพินิจจัยเซลง
๏ เถลิงขัยะกุญขรรอณเคลง	พลปื่นครันเครง
ยี่กช่ายก็รายเวียงกัน
๏ ขุนอาณาจักร์เข้มขัน	ขีช่างซับมัน
นามอมระนาคคซาเข็ง
๏ ออกขุนจันทรามาตย์แซง	ขีตุรงค์ฤุทธิแรง
ข้อเห็รเวหาร่ายยอง
๑. พระยาจักวี = ครงนั้นบรรตาศักดิ์พระยาเท่าเจ้าพระยาเตี๋ยวน
/**/๑๕๑
๏ กองยุกตระบัตร์สำรอง	นายพสนายกอง
ออกหลวงวาสุเทพฤทธิรณ
๏ เถลิงพิฆาฏไพรีกะรีชน	ปีกขวาพาหล
ขุนพิษณุแสนย์แสนทนง
๏ เถลึงเพชระวาณกะวีเรียวยง	ปีกซ้ายควรคง
ขุนเพชรอินทราเป็นนาย
๏ ปี่ขางเพชระสงครามหลาย	กองแขงแสะนิกาย
ขุนอนุชิตพิทักษ์ทนง
๏ ผยองอาศน์พระพายนามคุรงค์	เร็วรุกยุทธยง
ก็เพิ่มกหาญร่านใจ
๏ พระยาจักรีเกรียงไกร	เถลึงคเชนทร์ลือข์ย์
สีหะกุญขรษัยศรี
๏ แม่ทับังคับโยธี	ทลวงพันเคียงกะวี่
เป็นจักุบทคขะสาร
๏ หมื่นแกว่นใจแกล้วเบี่ยวชาญ	หมื่นแกล้วใจหาญ
ยงพลฟ่าย,ย้ายพลแสน
๏ หลวงเสนานนท์ปรุแตน	ยากหาตัวแทน
นายกองปีกขวารฯวี
๏ เถลิ่งนาคนามพินาศอัคนี	ซึ่กข้ายนายพิรีย์
หลวงพลธาศัยพิสัยหาญ
๏ เฉลิงสารสุระสารรำบาน	กองม้าแซงขนาน
ออกหลวงอนุรักษ์ภูเบส
๏ ขี่ม้าวายุท่าห์นาเมศ	เรื่องฤทธิ์เรื่องเดช
กล้าแกล่วแคล่วคล่องว่องไว
๏ กองหลังกองรงพลไกร	นายกชาญข์ย
หลวงพิษณุเทพถือชา
/**/๑๕โ๒ .
๏ เถลิงพลายโจมค่ายนามคขา	นายกองปีกขวา
ขุนอภิชิตณรงค์สะจณ
๏ เถลิงช้างลชทิฬโรมวณ	ชีกข้ายนายพฤ
ออกขุนแมถงสทำนธรเณศ
๏ เถลิงหลายคชเทพคาวิเศษ	กองแซงอัดวะเตช
ขุนเสนาภักดื่ฉกรรจ์
๏ คุรงค์จันทระท่าห์สยองผัน	โสฬิศพลขันธ์
สี่ทัผแบ่งสิบทกกอง
๏ พลกองละพันทั่งผอง	แม่ทัพใหญ่สอง
พันกองแซงหนึ่งกิงพัน
๏ สรรพศัสตร์ศราวุธยุทธภัณฑ์	เตรียมคอยประจัณ
คะเศ็กทงสาราวี
๏ พอเห็นลองพหลหาขี	ควันเครงเตลงที่
มาเย้ย์มายวนชวนรงค์
๏ พระยาจักวียอดทนง	ยกพยู่ห์จู่ตรง
ออกสู่สนามรบรบมอญ
๏ ทัพซุ่มออกกลุ้มตะลุมบอน	ทัพหลวงรุกฟอน
กระบันประชิตติดพัน
๏ โหมทมลอมพลุกรุกรัณ	โรมรกฆ่าพื้น
ไทเหลือจะรบทบทาน
๏ พระยาจักรีใจทหาร	เสียทีเสียการ
มิเสียสติตริไตร
๏ ตีฝ่ารามัญออกไป	มอญม่านสถาญไท
ตายกลาดพินาศหลายพัน
/**/๑๕๓
๏ ฤารย่อทัอโถมโจมรัณ	พันมือรามัญ
ลาดเข้านครอยุทธยา
๏ เสียค่ายลุมนลิอัปะรา	ชัยเสียโยธา
เสียโชคเสียกลพลมอญ
๏ พระเจ๋าหงสากลำสมร	รุกประชิตนคร
ตวังปลันผะจณกรุงไกร
๏ ไทลกาจก็สาคปืนไฟ	รามัญบรรณัย
เหลื่อห่ามจะข้ามลูเวียง
๏ ตรัให้ถอยหอมพรัอมเพรียง	โห่สนั่นสันเสียง
คื่นต่ายพลบค่ารำไร
๏ ทหารมพม่ามอญมีชัย	ได้หัวทหารไท
ไปมากด่วยมากไทตาย ฯ
พระเจ้าหงสาวดี บวงสรวงยุทธเทพ
(ลัททุลวิกิพิตะฉัเท็ ๑๓๕)
๏ จอมหงสาวะดิราชประกาศพละนิกาย
จักทรงดังวายถวาย	พะลี
๏ ยุทธิ์เทพเสพตระบะลุ้มและคุ่มสุระหิวีย์
มีชัยเฉลิมศรี	ประยุทธิ์
๏ ถิงแม้เสียขิวะมอญก็รอณอริประทุษ
สมชาติสมชุด	ฉาราจ
๏ ได้ค่ายได้ศิระไทและได้สุระอำนาจ
น่าปลิมและลืมขาด	สยอง
/**/๑๕๕
๒ ตรัสปลูกร้านณพระลานพระมาฬักะสำรอง
สมโภชฉลองลอง	ทหาร
๏ เนื้อแล้าปลายำและน้าสุรารสะดระการ
เคลื่องดาวและเครื่องหวาน อร่อย
๏ ใครได้หัวพละไหก็ให้พยศะพลอย
นังว้านตระหง่านคอย	ฉลอง
๏ ปลูกศาะวางสิสะเด่นและเส้นอมระตอง
เสี้ยงพาะมว์ปอง	ประชุม
๏ ใครมือเปล่าสิกิ้นั้งณะได้และพละคุม
ให้กินและให้สุม	สพรัง
๏ คนบบนร้านลิวชอิมก็เทอทกะหลั่ง
ล้างมือและปากหลัง	ขะโลม
๏ คนได้รัโนนะประจำนประทานทุรสะโทม
มนัดเลี้ยงก็เลี้ยงโทรม	มะนงค์
๏ สามวันจึงนิระโทษและโปรดอภยะหวัง
เป็นเยี่ยงทหารจัง	ประจำร
๏ โห่เห่กลองชนะตีแถะปิ่นิก็ประสาน
กลองยาวและกลองทหาร	คว่ะคริม
๏ โฉดเล่นเต๋นรำทำทำประหนังรณะคระหัม
เสียงกลองก็พรื่มหวื่ม	สนุก
๏ ลงโทษทจะพะถี่พระยูพระและจะปลูก
ใจทหาวธยานบุก	คระหน่า
๏ "ใครเขลฯขนาดพลยให้มิได้สิสะก็จำ
ต่อไปจะโต้ยำ	ถุหยอง ฯ
/**/๑๕๕
ไทแผลงปีนใหญ่
(ภุบงคปยาตะฉันท์ ๑๒)
๏ พระเป็นเจ้าสยามชาต์	สลตราชฤทย์ตรอง
ส์เวช์ไทประสัยฉลอง	สยามชาติวินาศสถอน
๏ สิเป็นมนุษก็สุดรัก	สงวนศักคื้นครบิตร
จะอยากรบมิฮยากรอณ	ก็ตัองรบประลองเช็ง
๏ 11หารทนงพระหงสา	กำสจ์กล้าขะล่าเหลง
สะเบียงเกลื่อนกเหมือนเพลิง	สะพรังเบื้อบขวนโทรม
๏ จำรักขามหานคร	มิใยมอญจะหักโหม
กระทู้งทัพอุตรโถม	ขนาบทัพถนองตี
๏ เถอะงารเดือนและเขียนขัณฑ์	ก็แข็งมันและคูมี
สะเบียงพอชลอซี	วะไพร่ห้ามิปรารมภ์
๏ ผิแสนเด็กดินสนหาญ	พหลพลถ่านไผทถม
ฤอาจเข่านิคมบรม	ะนัคเรศประเทศสยาม
๏ ลิบัจจนึกสะอึกใกล้	ก็ขี่นใหญ่สิยิงคาม
ทำลายค่ายทำลายความ	ฉกาจมอญผิอ่อนคม
๏ จะเอาชั6ณภายหลัง	สกวกดังประสงค์สม
ลิถาโถมกระโจมจม	พินาศพลาดฉลาดไฉน
๏ แถลงราชุบายมูล	กะข้าทูลธุลีไท
ละเพ็นขอบและมอบใจ	กะเบื้องบาทบดินทรงค์
๏ พระให้เขีญสืนาคตถลาย	พระนารายน์ส์หารลง
สำเภาใหญ่กุไหล่รง	คะขันฉั้อิเฉนียนชล
๏ ก็ผ่านย่านณบ้านบ้อม	ทหารสัอมระวังหน
อุภัยภาคสยองพล	พิทักษ์เท่องดำเกองหาญ
/**/๑๕๒
๏ กะท่ายน้ากะเดโซ	ละยกโยธะเกรียงชาญ
กำกับขึ่นสำเภาขนาน	ขนอนขึ้นลุปากคู
๏ คุรงค์มอญสิว่อนเขต	ระวังเหต์ริปคุ
ตระหนักแน่ก็แร่หรู	แถลงตรงพระหงสา
๏ สยามพลจะรณล่อ	สิขัแฉอสำเภามา
ทหารบกก็ยกดา	ณสองฟากนที่กัน
๏ คเณทำประทุกปื่น	และใหญ่ยืนสำเภายัน
จะยิงค่ายทำลายขัณฑ์	ขจัดฤทธิ์ประณัเตลง
๏ ทหารทูลมิขาศคำ	ก็เสียงกัมปะนาทเครง
“พหลสยามมิคร้ามเกรง	ก็ลันยื่นส์หารผลาญ
๏ กระสุนตกณพลับพลา	ขะเมอพม่าถลาลาน
สทกถวิลพระสิ้นปาน	สิข้อนตรีกระทึกภัย
๏ พระตรสเอากระสุนสรวง	พะลีปวงพระเทพซัย
และค่ายหลวงก็เลื่อนไป	ประคงอุตณพุทธเลา
๏ ผะจณสยามณสามเวล	สงบเกณฑ์ทุเลาเพลา
เพราะปื่นเป้มขะเจ็งเอา	พระสิ้นตำพะอำหเอย
๏ “จะรบไทมิใช่ง่าย	เพราะปี่นบ่ายทำลาะเสมอ
<	ซ่
กระสุนแผลงก็แรงเลอ	สุรงค์ฤทธิ์ระอิดใจ
๏ เถอะขาติชายและซายหาญ	มิควรห้านกะขืนไท
ก็ตรัสเตรียมพหลไกร	จะปลั้นค่ายณท้ายคู
๏ ทหารนพะภาคสรรพ	พระจอมทัพนยูห์พรู
เถลิ่งสารกระโจมตรู	กระบวนสันบทันหึง
๏ ก็ซุ่มพลมิกล่นกล้า.	ทฑหารมำสิแล่นริง
เราะค่ายศึกสะอิกวง	ญ์โรเษท์าทำนองหยัน
๏ จะย่วยุทธะฉุดอะก	ประยุทธ์นอกระเนียกกัน
และทันซุ่มจะรุมล้	ตระหน้าถัอมประถักครง
/**/.	๑๕๑
๏ พระโกษาก็สาหัส	ฉลาดตัตเตลงลวง
ก็ปล่อยขึ่นคระศรีนปวง	พหลม้าปะราชัย
๏ มิหักยกทหารออก	ประยุทธิ์นอกระเนียคไท
ตุรงค์ฆ่านสทนไป	เฉลยข่าวพระหงสา
๏ พระเร่งทันและกลับต่อน	ทหารมอญพม่ามา
พิฆากราชะอาชญา	ลิขึนทัจะถึงตาย
๏ พระคลังคากจะเหลือสู้	ลิขีนอยู่ก็แพ้ดาย
ก็ถ่าเข้านครภาย	อมิคตร์สวนกระบวนถอย
๏ พม่ามอญก็ต้อนม่า	ระรุกมามิเสียรอย
กระทั่งค่ายจะหมายทอย	ฉลองฤทธิ์อยอมลา
๏ เทะ เห็นทัพสยามลาด	ก็เกรียวกราตแสะสวนถา
สะอึกตามบคร้ามสยา	มะชาติกราคสินาดติง
๏ ทหาวไทสิใจขึ้น	ก็ปล่อยบี่นระคมยิง
เตลงซุ่มก็รุมชิง	ตระหน่ารำระเบ็งโรม
๏ ฤุทันไทคระไลรุด	ฤทันยุทธ์ฤทันโถม
กระทังเข้ากำแพงโจม	จะมู่ใกล้ก็เกรงเก็น
๏ ละรอทัพและชับพล	ตุรงค์คันสถลเดีร
ฉาองข่าวณรงค์เช็ญ	ดำรัสเล่ห์ประยุทธนา
๏ พระกลับเรียกทหารมุง	จะปลันกรุงทะวารา
เถอะปล่อยพวกพระคลจคลา	ถูไล่ป่วยพะลังมอญ
๏ คำเนีรเฉียดพะเนียดโถม	ตำรัสโรมมหานคร
เธด็จยืนพระกุญชร	ฉร่่มโพธิรุกขฉาย
๏ ณวัตสามพิหารขับ	หหลทัพกระจายราย
ปรวะชิตหักนครหมาย	เขมันข้ามณคูเวียง
๏ มหายุพะราชา	พะยูห์หน้าขนานเรียง
สอิกฮาจพิฆาฏเคียง	ขนาบเหล่าพระเจ้าแปร
/**/๑๕๕
๏ พระยารามก็ตามร่าย	พระนารายน์ส์หารแฉว
นทีฉัอบรอแร	ทะลังเร่งสำเภาขี่น
๏ อิไม้รกณนางไอ่	ก็รุกไล่และยิงครื่น
สืนาตถิบสำเภาขีน	มีทานแสมก็จมลง
๏ .พราะยัดดินสีมากเก็น	ประเมคลตดิ่งจะถิงลงค์
พระจินดำขะม้าลง	วินาศราชะโยยีน
๏ กระสุนถูกมหาโพธิ์	ก็กิ่งโขยคละบันสิน
และตกเอียดคะขินทร์ทมิฬ	มหาราบคะขาจาร
๏ จะยิงซำกีขำรค	สำเภาซุดพระสังหาร
ลิ้จ่อมจมและนมนาน	อาจขันเขยิบคืน
๏ ฑหารมลญกิ๊ตัอนหลาม	จะเข่ญข้วามนท์ขึน
ฑหารไทก็ไล่ขึ่น	ณบัอมกล้ามหาซ์ย
๏ ปะบึงฆ่าหม่ามอญ	ลิชับซ่อนและเท่าใด
ลจะตายเพ่นระเนนไป	ถาจข่ามหวาวา
๏ มิสามาร์ฉณงากปลั้น	นค รกลพระจินคา
พิจิตพงศ์พระหงสา	ค้ารัสเพิกพะยูห์ถอย
๏ เสด็จคืนณค่ายหลวง	มิหายห่วงณวงก์รอย
พระมุ่นจิตจะคิดลอย	พิฆาฏมนุษอยุทธถา ฯ
«
สมเดจพระมหาธรรมะราชาจะกรทาทพฤตรภาค
(วลันตติลกะฉับนท์ ๑๕๓)
๏ เบื้องนั้นพระบาทบุรุประณันภ์	มเหะธรรมะราชา
ถ่านพิษณุโลกสิริมหา	อุปยราชเจลิสีห์
๏ กับราชะขายะวระนุช	พระวิสุทธ์กษัตรี
ทรงครรภ์ปะฐมตนุชะวิ	จะวิเขฐนเรศวร์สยาม
/**/๑๕อธี่
๏ เสวยสวัสดิวิรัตโภยะพิบัต์	บูระรัฐิสำเร็งราม
เกษตร์กิตย์พะณิชอุตระคาม	อคิเรกอำรุงไลท
๏ บัลลังก็อลังกฎะสถิต	ยะวิจิตร์อุไรมัย์
เศรตฉัตระสัตต์ปฏละช้ย	ะเฉลีมพระเกชา
๏ พร้อมหมู่พะบุบวระชาติ์	มุขะมาดขะเสนา
เฝ้ากล่นพระมนทิระสภา	พิศะพ่างพฤษท์อินทร์
๏ บัตินอุบัทรวะเหตุ้	นคะเรศสยามินทร์
หงสามหารณะฉลิน	ทระยกทะยูห์สลาญ
๏ สมเด็จพระจอมมกุภะราชย์	ก็ประกาศพระโองการ .
ให้ยกนิกายพหละชาญ	ขยะล้างเตลงเน็ญ
๏ ซึ่งเผยพระราชบวระบัณ	ซุระชับสุรงค์ปเค็น
เกณฑ์ทัพะสรรพพหละเบ็ญ	จะนะหุดมหานยูห์
๏ แปดเขตประเทศอุดระต้าว	พระจะกำวนิกรกร
โอบศึกสะอึกยุธะจะมู	ปฏิบักษะหกเพิ่ม
๏ ครั้นทราบพระบาทบรมะนาถ	รณะราชอรินดเดิ่ม
พ่ายคืนและตืนภิมะสะเท็ม	เพราะพระสูริโชทัย
๏ เสด็จออกประยุทธะคชะยุทธ์	กะมกุฎภูกามไผท
อ่อนเอียและเสียขนมะใน	ขณะราชบำรูผลาญ
๏ ยิ่งแสนสลดอุระระทด	และกำสรคสยองญาณ
สมเด็จพระนางศลยะปาน	จะพินาศะแกยัน
๏ มหาธรรมะราชก็พจะนาท	ละฉลาดซะโลงขวัญ
ปลอบน้องสนองยุบละฮั้น	จะสะอิกอุราถวิถ
๏ "เก็ดชาตี้ก็มาทมนะจะเกื่อ	กิจะเกื่อกะแผ่นดิน
สัตวีกี้มีมนะจะจิน	ดนะทันพระภรรดา
๏ เสมือนน่องสิผองภยะประทุฏ	ฐะฉะฉุตชีวาสวา
มินทร์สวาทและอาจสละชิวา	นุชะช่วยมิช่วยไฉน
/**/๑๕๐
๏ หญิงอื่นผิตันสกละภู	กะสูวิโยทัย์
หายทกแระยากจะปะสมัย	หวะ% ชีพฉลองเวียง
๏ เก็ตกายกี๊สากเฉะรจะประสรบ	หุระภพตะเดียวเคียง
ตายตลิมีพระคุณะเพียง	กะพระยอดกษัตรี ”
๏ เถึงเชีอก็เฉลือธุระระมัด	ทุมะนัสก็โศกี
ซบทรวงพระบ้ดียะฤมี	มะธุโรชเฉลยตูร
๏ สมเด็จพระบาทบวระราช	ก็ประกาศพระบัณฑูร
เว่งเทียบทหละสหะมูล	มหะวาขะทวยหาญ
๏ จักด่วนเสด็จพยุทยบาตร์	รณะราชควินทร์พาล
ฉณ องบาทพระวาชปิตุระฐาน	จิติมันกระดัญญ
ด 5ว	าจ
๏ ตอซาตและศาสนะกษตร	สวฉกรเฉลมภู
ไว้ฤกษ์จะเบีกแหละพรู	ลิวะพร้อมประนอมปอง ฯ
เทียบทัพ พระมหาธรรมะราชา
(กาฬย์ยานี ๑๑)
๏ เบื้องมยุมหุว์ติฤกษ์	กำหนดเบกนิกายผอง
เทียบจัดุรงค์กอง	มทะพันกิ์สรรพสม ฯ
๏ ทัหน้าพระยาเกษตร์	สงครามเขตนิคมอุตม
ธงวรคโลกบุวีรมย์	เถถิ่งกุญชรอมรไอยรา
๏ อยกพระไตรเพชรรัตน์	สงครามสมรรถะปีกขวา
นครสวรวค์อาณฯ	เกลึ่งคซานุธะอาศน์สาตยัน
๒ อยอกพระศวีสุรบดินทว์	ผู้ผ่านถิ่นขัยนาทลกรรร์
ปกขวาพะลาบันธ์	ขีบัโจชื่อชัยรณะแรง
/**/๑๕๑
๏ ออกหลวงศรีพิขัยชาญ	แม่กองทหารกองหนุนแซง
แยองกุรงค์ฤทธิ์กำแห่ง	ประวาล่าขำเขีงรงค์
๏ พลยุทธิ์นะหุตควบ	ชำนาญรบชำนาญตง
ศราวุธประยุทธยง	พรัอมมืออืดฮือธยานหน ฯ
ศรีธรรมะโศกราช	ออกญาซาตี้ฉการถกล
ผ่านสุโขทัยมณฑล	เถถึงเทวะฉัททันต์กุญซร
๏ แม่ทัพเกียกกายพล	ละส่วนคนด้าวธุกร
ปื่นจะรีคระวีกร	ตอยเขม่นจะเข่ญหาถา
๏ พระราชฤทธานนท์	แม่ทัพพหละปีกขวา
สุรินทะราหูนา	มะข้างเขียวทนงสงคราม
๏ ออกพระชัยบูรถกาจ	ปีกข่ายหิฆากเค็กสนาม
ขี่มากงค์ทรงนาม	ตามพะห้งตึกะวียง
๏ ออกหลวงเสนามาตย์	กองแชงฉการเชิ่งณรงค์
ศิษย์ครูเขืออยู่คง	ขีม้าพิรุณรัศมี
๏ พหลยุทธ์นะหุตถ้วน	ละเลือกล้วนเข้มฤทธิ์
สัตถารุธธุขคระวี	จยานกำยำป่ายจณ
๏ พลหมื่นก็ฟันแกล้ว	ละคล่องแคล่วกระหายรณ
ศัสตร์สุรัคนีถกล	กระลับกระดอกเถี่สณเมง ฯ
๏ ทัพหลวงปวงปื่นใหญ่	ทั้งนายไพร่ก็แข็งแรง
ข่าเซ็งดำเกองแผลง	นายฮอกขุนโลกรักษา
๏ บีคชะสิทธิ์สนามกาจ	คุมพแสินาคคาษดา
ดินลูกบรรทุกกชา	และเกวียนต่างสถ้างจร
/**/๑๕๒
๏ ออกขุนพัทธยาเทพ	หหลเสหสุรงค์รอญ
กองปิ่นเล็กนิกร	ขีข้างสงครามสิทธิกรรม
๏ ถัดกองกะเรนทร์รงค์	ตั้งกรรกงแซกแซงนำ
“โจมแผ่นแกว่นแกล้วตรำ	ข้างค่ายและช่างพังคา
๏ ออกขุนกซะสิทธิเถถึง	คขืนทะเบ็งเขี่ยวโถมถา
นามหกินเคชา	ถมนำงปินประจ้าจำถอง
๏ ออกขุนคขะศักดหาญ	ขีลอสารศักตาคนอง
ขัโยศหักเกินกอง	ข้างรบครบเครื่องเพื่องตาม
๏ หลวงศรีทศะคเณศ	มหิทธิเตชัยะสนาม
เถลิ่งกะเวนท์ลือนาม	หลายโงมยริราชเร็งรณ
๏ หลวงจัตรัคจินตา	เฉล็งยุทธคชาชาญขชน
นามปะถาตอวีพล	นายกองพลอาสาสมร
๏ คาษ์โล่น็ตามตั้งขบวน	คาบเขนทวนจ้าวโตมร
ถำสาบคาบสองกร	ลีสายสองแฉวแห่แหน
๏ ออกหลวงราชเสนา	ขี่อัสวาหิมานแมน
หลวงสุรินทามาตย์แสน	กล้ขี่มาจามะทินกร
๏ ประตูหน้ารักษาบาท	บวระราชอุตรนคร
พันอินทศักดิ์อัศตร	กาลีคิรีขี่ทนง
๏ พันพรหมะศักดิ์หาขี	ไกรษระสีหะถือธง
ซัยเฉลมขัตรงค์	ทั้งคู่แสตูมหีมา
๏ คำรวจมหาดแหล่หลาย	แห่สีสายพระยาตรา
ออกขุนเทพเสนา	ฝ่ายขวาหมืนเพ็ร์ ไพรี
๏ ออกขุนจันทราเทพ	ฝ่ายซ่ายเสพน์และหมื่นศรี
ภูธรคำราจพรีย์	ขัดตามดำเนีรแวงนำ
/**/๑๕๓
๏ หัวหมื่นจมี่นมหาคเล็ก	จมื่นเด็กชายประจำ
จมี่นมหาสนิกสะดำ	จมืนจิตเนท์เบ่องเฉวียง
๏ สพรังพรูละคู่เวียบ	โดยทำเนียบดำเน็รเคียง
พิทักษ์บาทพระจอมเวียง	ออกรณะรงค์สงคราม
๒ แตรศังข์ปีกลองขนะ	เดิรกลางรยะก็หลายหลาม
เฉลีมเตชาสง่างาม	ขำศึกสยองพระบารเมนทร์
๏ ข้างมงคลหังดินทร์	เฉลีมทิชินะภูเบนทว์
ทรงพระข์ยข์ยอเรนทร์	นำพระคขาธารธำรง
๏ ปราบไตรจักร์ศักตา	เป็นพระคชาที่นั้งทรง
ลูกเครื่องกุญชรมง	ศละอาศน์เอกอุตม์พุตตาล
๒ หมอบุญไทเถลิงคอ	มือถือขอประจำสาร
นายปราบไตรภพควาญ	เทียบเกยเตรียมบาทยาตรา
๏ จัตุลคบาทเวน	สี่ขาทกเณรุรักษา
ราของครักษ์ศักดา	สงวนพวะบาทมหิบาถ
๏ ออกหลวงราชนรินทร์	ออกหลวงอินทระเดช ” ขนาน
จมีนทิพรักษาทหาร	ราชาบาลตำรวจรอณ
๏ เครื่องสูงฉัตร์อภิรุม	จามรชุมสายบวร
จ ฒณ=	ยฆ งบ
บังแซกบังทินกร	หน้าหลังสลงิเวียงขนาน
1 2 จนี้นมหาดเด็ก - ในกรมตักดิ้โบราณ มหาดเล็กใม่มายเหนือ ต่ายนอก ซึ่งอนมทร่า น่าจะเปน
ชื่อเต็ม แต่ทำเนียบข้างาชการรังหน้า แบบเดี๋ยวหนั้น ครั้งโน้นยังใม่มี น่างะมีงาวในแผ่นดินสมเด็จ
พระทรมโทลนั้นเฮง เพราะก่อนนั้งไม่ให้ร่มีเพชาที่น่เจะคิดทำเนียบ จึงก่อนนั้นไม่ปรากฏทามตำแหน่งใน
พงศารตารเถย ปรากฏแต่ มหาตไทย ทรือ กระดาโทม ผ้ายเหนือ ท็คึกของพระมหาอุปธราชต้ายเหนือนั้นเอง
มหาอมาตย์ และขรรมไตรโลก เปนตัวเสนานต ของวังหน้าตรงตัว ไม่ใช่ขำแสนยากง หรอกระลาโหมงาชเสนา
อย่างเมื่อรังหน้าอยู่ในทรุง ชั้นหลัง ๆ 1๒. ออกหลวงอิ่นทรเตข-ต้ารวจน"คซ้ายนอก"31 กีทือตำรวจสำหรับ
มหาอุปะราชฝ่ายเหนืกนอทครุงนั้นเกง ซิ่งปรากฏในพงศาวตารว่า คินทรเดชประคององค์พระมหาธรรมงาชา
เมื่อไปเข้าพวกพระเจ้าบุเขงนยงยกมาติกรุงครื่อยุทยา ถูกไหยิงพระราชยานด้วยเต็มแค้น แห้งริงดำววจหลวง
มี ๕ คือใหญ่ข่าย ไหญ่จวา และให้ข้าอานขวาเท่านั้น ค้างวจสนบดีจองพระมแทบี ค่อสมดบรวยกันหมด
อยู่วังหลวง จึงเป็นแปดต่ารวจอย่างทุกวันนี
/**/๑๕๕
๏ กระบปีธุชครุฑะพ่าห์	เช็ญนำหน้าคะชาธาร
พัติโบกบังสุริย์ฉาน	เดิรข่างคะเซนทร์เจนจรัล
๏ แสงหอกพระแสงถ้าว	พระแสงตาวพระทวนสุวรรณ
หว่างเครื่องมหัคฆะภัณฑ์	ราชุปะโภคเข็ญตาม
8 ตำรวจหลังกระลึงหอก	พิทักษ์ออกพระสงคราม
หมื่นศักดิ์สังหารสนาม	กับทมื่นกำจรศิลป์คุม
ธ่ ออกขุนศรีเสนา	ประตูขวากระบวนกุม
ขุนเทพเสนีรุม	กระบวนหลังรั้งพอไกร
๏ พระยาศรีสุรียะราช	ถ่านสยามชาตีเมืองพิชัย
เถสีงมหาซ์ย์ไอ	ราวัตบปั๊กษ์ทักษิณเมื่อ
๏ ออกญาเทพาหิชิต	ถ่านพิจิตร์ธาณีเหนือ
เถลิ่งสารคุตาลเหลือ	นามพลายสุรชิตปิกอุดร
๏ กองหลังกองแซงดเมีร	คุมพลเกร่อนตุรงค์นิกร
กุมดาบกำสาบศร	ง้าวทวนหอกล้วนเกรียงไกร
๏ ออกขุนพาชีชาต	ออกขุนราชอาซาในย์
ส	ล|
สยองบระกายพฤกษหย	ะแกวผะลสกเรวจร
๏ ทัพหลังพะสังค์ยุทธ์	สองนะหพุตแสนยากร
จัตุรงค์ทรงรอณ	มหิทธิไกรจักร์ศักดา
๏ พลตืนพลแสะสาร	ละส่วนชาญเขียวเคชา
ขบวนพยุหะยาตรา	สมเด็จอนุราชอาของค์ ฯ
๏ ทัพหลังรังพลสนาม	ออกพระรามะรณะรงค์
หน้าค่านผ่านเมืองผง	กำแพงเพชรแม่ทัพขันธ์
/**/๑๕๕
๏ เถลิ่งพลายเพชรพารณ	ชอบชนตจณอมิตร์ผจัณ
พระมหาดมาตย์ฉกรรร์	ขี้ดชกรรมกาจปีกขวา
@ ออกพระธรรมไตรโลก	กลหะโฉลกเลืสฤทธา
เถลิ่งพลายพิฆาฏพลา	ปีกซ้ายดุร้ายรำบาน
๏ กองแขงเข้มแข็งพะลี	ออกขุนศรีราชยศธยาน
ตุรงค์รบขนบขาญ	นามนิละพาหุตุคัน
ส น ม 4	9 4
๕๏ พหลหมนพนเหยมยอก	หาญสุ ศกสอกรณ
อาสาขาตีฉกาจกัน	รามัญพม่าล่ารอามือ
@ ออกขุนพนารชุน	ควบคุมสมุลมพิทธิ์ลือ
กองสิบกองร้อยปรือ	เสือป่านำหน้าพลไกร
๏ เห็รแสะศรีประภัศร	เอกอัศตรคำเน็รไพร
แต่งสถลมรรคาลัย	และสืบข่าวศึกอีกหา
๏ พันโจมจ์ตุรงค์ขยัน	ขี่สยามะพรรณมหัศวา
พันจงใจหาญถา	ขี่อัศีวินนามนิลพรรณ
จ | 9	ด
๏ คุมกองเสือบ่าแกล้ว	ขำนิแถวสถละวัน
เก่งกลอดทนขมัน	มายาล่อเร้นเป็นเกลือ
๏ นายมั่นบื่นยาวฉลาด	คงหนวดฉกาจตุเหมือนเสือ
สามหอกเจ็ดหอกเมื่อ	ออกเล็ตออกลอดสอดแนม
๏ หลวงศรีราชโกษา	กองหัวป่าพนาแรม
จัดสเบียงลำเลียงแถม	ปลูกยุ้งปลูกฉางกลางอรัญ
๏ ม่าช้างเกวียนต่างขนาน	จัญญาหารก็ขนอนันต์
ล่วงหน้าทำทัพขันธ์	เกณฑ์ไพร่ ไถ่สเบียงเลี้ยงพล ฯ
/**/๑๕๒
สมเด็จพระมหาธรรมะราชา ลาวัง
(ลุชงคปยาตะฉันท์ ๑๒)
๏ มหาธรรมะราชา	ตุราตวาร์วิโยคกมล
พระไทย์หนึ่งว่าหีงรณ	พระไทย์หนึ่งรำพึ่งสถาน
๏ เสววันจะพลันปลิต	นควพิษณ์โถกนาน
บำราปตัสะกรพาล	ผยองฤทธิปีทา
๏ ฉลองชาตีฉลองราษฎร์	ฉลองบาทพระจอมสยา
มะขุบเกล้ากระหม่อมสา	ระพัดพื้นชิวาเฉลิม
๏ นภางค์ครั้มชวะอืมโลก	พระทรวงโศกกำสรวลสเท็ม
พระแตเตือดพระเลือดเริ่ม	ฤดีเร่ากำเดาใน
๏ พิโรธมอญและอ้อนสวาท	พระนุชนาณสมอใจ
จะจากทั้งพระมึงมไห	ศวรรย์ร้างนิราโฉม
๏ ตระกององค์พะวงรัก	และสุดจักพะวงโลม
เพราะสองหวังสิควังโทรม	มนัสสั้:สำออยลา
๏ “เลอะอยู่หลังระวังเหตุ	พระนัคเรศะรักษา
ขิวิตทรัพยะอาณา	ประชาราษฎร์บำราศภัย
๏ ถนอมองค์ถนอมครรภ์	ถนอมถวัลย์ถนอมไสท
เพราะจำเป็นจะจำไป	ประวาศน้องสำนองรงค์
๏ จะยลแต่ประยูรญาติ	คณามาตย์คณางล์นง
ประสุติโปฏะเกศทรง	สวิงร้างสวามิ”
๏ พระชาเยศเทวศแหยง	สิสุดแย่จ์พระวาที
ถวายพรฉอัอนศรี	ขเยศเพิ่มพระยศไกร
๏ พระโศกลาพะงากรุง	ประจวบรุ่งปจุสสมัย
เสด็จจากพระห้องไส	ยะอาศน์สู่กะยาสนาน ฯ
/**/๑๕๑
พระมหาธรรมราชาทรงเครื่องตัน แล กรีทาทัพ
๏ ปุโรหิตทะวิชเถียร	ก็อาเศียรข์โยงการ
ถวายอัพภิเศกธาร	พระมุทธาภิษิตร์สัย
๏ ตระแรศิขะคนตรี	ประโคมมีพระวังใน
เฉลีมเกียรติพระจอมไว	ษะณพโลกะโมฟ็
๏ กระหมวดเกล้าพระเมาพื้นทร์	สะเหรียบบั่นจุทามณี
สุคนธ์กาฬกุไสย์% ศรี	ติลกปกจุฬาเถลง
๏ พระทรงภูชะนาภรณ์	อลงกรณ์พระกายถเกอง
สนับเพลาธุรุคเซิง	สุวรรณราชะสีห์ตาม
๒ สุพรรณพัตร์ถะจงทรง	ฉลององค์อุไรงาม
พระเจียรบาศพิลาศวาม	พระขายไหวและซายแครง
๒ กนกรัดพระองค์รัตน์	พระนภาจรัสอง่ามแสง
สวาลนพะรัตน์ตแบง	สยิ่งตามและกรองศอ
๏ พระเกยรวิเชียรช่วง	พระทับทรวงวิไลย์ชลอ
พระรัตพาหุรัตลอย	ประวิชเพชร์อำไพทรง
๏ บวรราชมะกุฎหิเชียร	พระเทอตเศียรศุภางค์พงศ์
พระแสงคดาบดำรงยง	พิชัยยุทธ์ณวุธวาร
๏ เสด็จสู่ณเกยข้าง	อมาตย์สล้างประณมขนาน
พระครูพฤฒะยาจาร	ยะโอมเวทวิชัยถวาย
๏ พระตรัส ให้พระช์ยบูร	พระแสงทูลศิรางค์กราย
ฉะไม้ข่มสมัญหมาย	พิฆาฏข่มขะเมอนาม
๏ ทะวิชปราชญ์ประกาศโพน	พิษัยโขลนทะวารสนาม
ลว้าเส้นปี่สาจตาม	พิธีเวทวิชาสัย
-ลณี ”๊๊	--
/**/๑๕๕
๏ พระจอมพิษณ์พินิจผ้า	กระจ่างจักสุโรทัย
ก็ถ่องฤกษ์จะเบิกชัย	ะโยจินอรินขาม
๏ พระโหรบวัญก็ฉั่นฆ่อง	ประโคมกลองพระสงคราม
คุรีย์เกรอกพระฤกษ์พราหม	ณปบ่าวศังข์กระทั่งแตร
๏ ทหารงขึ้นก็ยิงปิน	คระครั้งเคริ่นพหลแอ
สยองยกพยูห้แปร	ประเวศทักษีณาปดล
๏ เถลิงราชกะเรนทร์ทรง	และโบกธงตำเนีรพล
คระหึ่งโห่ค ระทึ่มหน	ตระ ควัปิ่นคระควิมกลอง
๏ เสด็จจากนิเวศนวิษ	ณุไธยทิศอุตรปอง
ขำราปราชอะรนทร์ฉลอง	พระเคซัให้สยามถรัสย์ ฯ
บ 6 ๓ง ๓
พระมหาสรรมธาชา ตงคายณเมลงชยนาท
๏ วเปิงเปีงปเปิ่งคลุ่ม	กิรีทุ่แระทึกขวัญ
อิออยสสิขี้รัน	ต๊ะวิตติดตะเบ็งเสี่ยง
๏ หิให่ให่ติโห่อัว	แวรปงชิวละสิ่งเบียง
และขี่นฤกษ์ก็เปรี่ยงเปรียง	กะเทรนาทก็แปร์ปว่า
ซี ลี
๏ พะนงเกลนกิศรกครก	หลาๆกมหหวา
หแลิเดิงก็เดิวตา	ละว่บทรืบคระตรีบทาง
๕๏ 5ะ 1ะเควี แฮนแมตเต	เพลวาะเม. เรเบียดกระดุยคราง
0 7+1	รุ่อเร็งกระลงตัว
๏ ฑหารมเคลารช่าง	ถม 1ปลางะซึ่งขัง
ธะรัทิเกิดีวะ1	ผแกวุจสขาวแสง
/**/ด๑ณ๕ย่
อเคสมญลใก
๏ สะพร่างพ้าสะพร่าดิน	ยุยุทธินนิพอแรง
ธุลือบตระลบแขวง	สะทั่านเทือนพสุนชร
๏ ก็ถ่านบ้านและล่านทุ่ง	ลุเว็งรู้งระนาขนอน
กระทั้งเทียงก็หักรอน	ตะวันบ่ายกีผายเดีร
๏ ลุสายัณห์ขยันยับ	ประทับทัพณค่ายเป็น
ไลงกำก็ดำเน็ร	“พหลหลายทิวามา
๏ ลุขัย์นาทนครได้	พระครัสให้พลารฯ
และตั้งค่ายณชายสา	คะเรศเบื้องสะดำเฉวียง
๏ สถิตเรือนณรงค์เหล่า	ทหารเล้าพระพรั6มเพรียง
ตำรัสให้ลำเถียงสเบียง	สะพร์ตั้งสำนักสนาม
๏ ประเล่ห์นาคพยูห์ ไกร	ฉบบข์ย์ะสงคราม
และพั่งข่าวขะเมอหยาม	สยามย้ายอุบายไหน
๏ พระสั้งพันกระโจมจัด	ตุรงค์ถนัดนิเทศไจย์
กะพันยงทนงใจ	ทหารคุมทหารหาญ
๏ ละคนคมคะสมร้อย	เขย็บคอยกิตาการ
ระวังเพลงเตลงพาล	ลิรู้ทัพอุตรตล
๓ จะล่าถอยฤคอยรับ	ฤรุกทัพผะจณรณ
ลิทราบเค้ากีทราบกล	ะศึกมอญจะซ้อนมั้น
๏ อุภัยพันภิวันท์บาท	บวรราชอุดรถวัลย์
ละขึ้นม้าประตากัน	เลาะทุ่งนาและบ่าแคง
๏ กระทั้งเถิงบุรีสิงห์	มิทธาบสิ่งจะสืบแสวง
ก็สัตอัอมและปลอมแปลง	ประเล่ห์มอญจะย่อนกล
๏ ลิพบไทสิได้ข้อ	ละย่อทัยเตลงถลน
มิควรพั้งเพราะกังวล	วิตกตื่นฤยืนยัน ฯ
/**/๑๒๐
กลศึกไทเหนือ
(อินทรวิเชียระฉันท็ ๑๑)
๏ สมิงหาญจะควานหนุ่ม	มะสะลุมสมิงฉกรรจ์
ถือพละสามพัน	จระลาดสเบียงแสวง
๏ ทั่งพม่าและรามัญ	ละขยันเขยงแรง
รวควึ่งลุถึงแขวง	บูระสิงข์บสมหวัง
๏ ทัพใหญ่สิไว้เข้า	ทนุเหล่ามหาพลังค์
กองสเปียงลำเลียงยัง	บลุแคร้นเพราะแสนไกล
๏ จัญญาก็หาศึต	ลิจะยืดประยุทธ์ไท
ทหารอตระทดใจ	เพราะจะแจกมิพอกิน
๏ พีชผลสีขนส์อน	ณนครเพราะเคยชิน
เลี้ยงหมู่พยห์พฤน	ทะพิทักษะเขตขัฑ์
๏ ศกน์แวยสันต์แล้ง	มิหน้าแกล้งจะเกียจกัน
เหลือเข้าก็เผาธัญ	ญะเพราะเกรงเตลงขน
๏ แยกกว่านธยานลาต	ก็มิอาจจะพอปรน
สมิงมอญละร่วนตน	ธุระท่องทำเลหา
๏ เห็นกองทหาวใคร	ระตะในพนานา
มอญไทไฉนมา	จระร่วมวิถิกน
๏ ไทถ่อยซะรอยแกล้ง	กละแปลงฤรามัญ
สมิงสั่งทหารแลัน	รณะรูกฉะฉุกเฉ็น
๏ ถาโถมกระโจมไล่	พลบไทก็ยับเป็น
ม้าหม่าถลาเห็ร	ระกะบับจะจับทัน
๏ ทหารพิษณุโลกนอ๊ย	กิ๊ส่ละถอยมิรอรัณ
ต่างวิ่งและขึงกัน	จระหลีกละปลีกโผน
/**/๑๒๑
๏ เกลารัตสะพัตไล่	หละไทก็เหลือโจน
จับไทหหาวท์โมน	บมิวิ่งถะนึ่งยืน
๏ ซื่อมันและปื่อคง	ฉะ ฑนงสะพายขึ่น
ซักถามฤขามขึน	ขมิบอกและหลอกลอำ
๏ 6งหนวดก็อวตฤทธิ์	กอะลสิลประวิงจำ
มันยนกี๊ยืนค้า	“ดนุมอญนครไกล
๏ เปนพรานธยานทาง	จะเล้างมฤกไพร
ขู่ปลอบประการไฉน	ทระการะย์พะยศเฉย
๏ จึ้งสมิงจะครานคุม	พถะกุมสยามเซลย
สระกนสีคนเคศย	กละศึกสะอิกถา
๏ ถวายจอมเตลงราช	ะพิฆาฏพระฮาชญา
ทำวถามกิจาสา	ระภาพปดประนดสนอง
๏ “มั้นบันกะคงหนวด	นิตำรวจประจำกอง
นำทางพะลางค์ผอง	กิ๊ละยกทะยูห์ตาม
๏ มหาธรรมะวาชา	นคะวาอุตรสยาม
ทราบศึกภูกามลาม	วฐะดังมอโยทธยา
๏ จึงยาตร์พหลใหญ่	พอะไกรอเนกมา
สองแสนละแสนสา	มถะเขยวชะเลงรณ
๏ ควีเป็นคำรรจี่ก	กละตึกสิเพียงพล
ขอสู้กะสามคน	มิสทํโนกะม่านมอญ
๏ ค่ายไทณชัยนาท	พฤะกลาดวะนาขนอน
จักโถมกระโจมรอณ	และขนาบขนานรตม”
๏ จอมนรงค์พระทรงสรวล	“ฟะ ลัวนสำนวนคม
ให้โกนกะบาลสม	ฑุบะ ถือะประจำรเจือ
/**/๑5๒
๏ ทูลองค์แรงค์กาจ	อุปะราชนครเหนือ
เขีญยกพหลเมื่อ	เฉอะจะคอยสนองกร
๏ แม๊้ขยาดมิอาจมา	ประขิทากะทัหมอญ
จักยอทยูห์ยอน	พุระขึนคำนับทา”
๏ จึงสมิงจะครานโกน	สิสะโล้นแถะรีบพา
สองไทคระไถลา	บทะขึ้นดุรงค์เมื่อ
๏ ฉิงสิงหะบูวิน	ทระถิ่นสยามเหนือ
ปล่อยทูเพระจอมเสื่อ	อุตะเรศพิเซฐพหล
๏ นายนั้นและลงคื่ม	รสะปลื่มประองก
ลวงมอญแถะยอนยถ	กิระแจ้งประจักษ์เจน
๏ ขึ้นไปณข์ย์นาท	อภิวาทพระบั้อเวนทร์
เสนาประจำเวร	ก็นำเล้าพระเจ้าตร
๏ กราบทูลแถลงเหต์	ยุจะเลสะลวงมอญ
“ยอมตัวและยัวย้อน	กละจักระหัสขำ
๏ ถามใครบได้จริง	ฉะประวิงประวัติ“จืา
เจอมรญก็หลอนทำ	ตละหนี่มิทันมัน
๏ ได้เล้ำพระเจ้ามอญ	กละซ่อนพระรามัญ
ทูลสุรงค์ทระทรงธรรม์	ฉะสรรพะสองแสน
๏ ยกโถมกระโจมรูต	จะประยุทธ์ขนาบแคน
ทำวขู่และตุแคลน	กจะคร้ามพระบารปี"
๏ สมเดจอุกรพงย์	ธกิ๊ทรงพระปวีดี
ตรัสให้กเณว์	หละมากประเมอล์ไซน
9 นายมั่นและคง[นวต	ฤสำรวจมิแน่ใจ
เหตุตัวมได้ไป	จระทั่วทิศาตู
๏ เห็นแต่ระเนียดปวง	ขุสหธรแจยกพัก
เต็มพุทธเลาภู	มิกิเพียบพหลพูล ท
/**/๑๒๓
๏ มหาธรรมชราชา	พระ:เวิดราพิชัยมูล
พกาง ::ยพระบัณฑูร	กะกิมุขะมนตรี
๏ "รองหนงพระหงสา	จสิทาจะราวี
๏ จักย์อินนระยูหตลบ	รณะรบทิชัยซิง
จ เนธรักฮิง	กละขู่ก็ดูข้า”
๏ เศรณีชุมีเฉลย	"พมิเคยพระถิ้นดำ
ครัสใดก็สมคำ	ทศะที่ศแสยงบุญ”
๏ สมเด็จประวรราช	สีหยนาทประกาศผลุน
“กอศึกยนึกหนุน	นิกียากจะพั่งเสียง
๏ กลัเรรและเขาขู่	เพงาะจะจู่นิวัตร์เวียง
ทางกาญจน์บุรีเพียง	พณะพันขนาบเรา
๏ หรือกล้าจะมาจริง	เพราะธหยิ่งธอยามเมา
กลับแพร่งกำแพงเอา	ยนะปลั้นสเบียงจอง
๏ ไไหนไหนก็ได้มา	:พราะจะรัาปูลอง
มีซ์ย์ถุพ่ายปอง	ปฏิยุทธ์ละจำรณ
๏ จักรุกและบุกถึง	ก็คำนึงมิชอบกล
ตั้งทัพและรับทน	ขยะนาทเถอะขลาดไฉน
๏ สวรรค์โลกพระยาหาญ	กะารระผ่านสุ่โขทํย์
จงขกพหลไป	ทนุอินทธาณี
๏ หากทัพเตลงรุก	กิขยุกพะยูห์ดี
เสียทำกิล่าหนี	พณะ หลบประจบรอย
๓๑ ทัตหลวงจะซุ่มแต่	วนะแม่ถำเมาคอย
ม ญเขลาศิเราถอย	ก็จะไถ่ละเถึงเหีม
/**/๑๒๕
๏ เป็นทีกี์ดีโถม	และกระโจมพหลเดิ่ม
เมี่ยนงกสะทกเพิ่ม	ก็จะเสียพิชัยกล
๏ เป็นทีกี์มีชัย	ซนะได้บเปลื่องพล
คมกว่าซะล่ารณ	จะกระทั่งทะวารา”
๏ อักษรพระจาวิก	กละศึกกะหงสา
ทูลบาทบพิตร์มหา	บิตุราชดำรงสยาม
๏ ธรสมอบกะหลวงฮิน	ทระเตชพยายาม
เข็ญสู่นครตาม	สติข้นคุรงค์ไป
๒ พรวัอมพลแสะแซงรบ	ลิประสรบอเงนทร์ภัย
เสียขีพฤเสียใบ	วระศาสน์สนองมูล
๏ ออกญาพระยาหลวง	ฤจะล่วงพวะบันฑูร
ถวายชีพละวีบพูล	พิริโยคะมาสา
จ/ณ์จ,
๏ พลมากิมาเพ็ร	ฉละเขีญพระสารา
หลทัพกิ์ขับมหา	พละตั้งเมืองอินทร์
๏ แต่งกองสำนองเหต์	มลุเขตตะสิงห์บุริน
เสือป่าขะล่าขิน	มูวิเศษะขัยชาญ
๏ ได้ข่าวเตลงสลด	พละอดกระยาหาร
ว่อนลาดขาดวาร	ก็ฉาได้มิดังปอง
๏ ปล่นศวีอยุทธา	ฤจะราพยูห์แยอง
ขาวนครก็คุ้มครอง	นคะเรศฤเสียเซ็ง
๏ ขี่นกราตพินาศมอญ	ก็สทันทหณซึ่ง
ฤุทธิว่าคำเกองเร็ง	อริม้วยสิหมื่นหลาย
๏ แม่ทัพสดับมูล	ละถี๊หูบเร้นราย
ต่างนอมประนอมแวรย	ซิวะภักคิ์มิฬกเกณฑ์ ฯ
/**/๑๒๕
มหายวะราชาพม่าโรมค่าย เจ้าพระยามหาเสนา
(เวศะเหวีฉันท์ ๑๒)
๓	<
๏ จอมรงค์หงสาเมนทร์	รัอนธุทัยเบนบเห็นรอย
ได้กรุงสมมุ่งทอย	ทังจะตัองถอยมหาพหล
๏ ภักษายาทัพอับจน	กองลำเลียงขนมิทันการ
เฉ	เล่าธิ๊กันดารมิได้%อ
๏ ปฏลั้นนครมอญคายปรอ	ปื่นติสอสอสะอึกแสถง
เสียพลเสียศักดิ์แสยง	เสียวิเสียแรงริยุทธนฯ
๏ ข้ามหาธรรมราชา	ยกพะยู่ห้มาขนาบคี่
ทังค่ายนอกธานณี	ยังมิถอยหนีอนัดมือ
๏ อลกแต่มีไหนใม่หือ	แต่พระไขสือทนงหาญ
ท้าวพญาม่านมอญธาน	เกรงพระโองการก็จำไจ
๏ ซึ่งศิดยิ่งขัดใน	ขึนคำรัอ์ย์ะการขาน
สั่งยุพราชการราณ	ยกทหารพถาญสยามแตก
๏ คีค่ายหันตราแหลก	แล้วจะถาแถกธสมเมือง
แม้นถ่วงหน่วงวันเปลือง	“ไหนจะรุ่งเรืองประยุทธนา
๏ จึงกยอดินพี่ยา	รับพระบัญชาและเศรียมพหล
รุ่งวันอังคารตล	ยกมหาพลตระหน้่าโรม
๏ ค่ายหันตรากลาโหม	ต้อนทหาวโถมทะลังตี
เย่อค่ายบ่ายราว	โดยมิคิคชีวะเป็นตาย ฯ
(อินทรวงต่ะฉันท์ ๑๒)
๏ จิงเจ้าพระชาชาญ	สมุท์หาญชำนาญอุบาย
รวมพลนิกายราย	ระกะบ้้องประจัณขยัน
๒ ใม่ยกทหารออก	รณะนอกระเบียคประชัน
รู้ท่าพม่ามัน	พละมากจะกรากระคม
/**/๑55
๏ ผันปื่นคระศรีนเครง	ภิณขลงเตลงระงม
ตายยัยนี้กับถม	รุถะรุกละบุกธยาน
๏ มะยพง่ ฎิสามาร์ต	จะกาฎประหัตประหาร
“ไทกรากสินาคผลาป	พละป่ายแฉะป่วยอนันต์
๏ มหาขุนะราชกริว	ก็ละแวกะเรนทร์ถดัน
ธรัสกาากเระราชทัณฑ์	ลิวะถ่ายมิพ่ายมิเปิ่ง
๏ หวนายนิกายหลุด	ธวะๆูเกระเจ็ดกระเจีง
ว้ารุธประยุทธ์เช็ง	ขนะ.เนมิแปรมิผัน
๏ มอญขยาดพระอาชญา	พระงหานุราชฉกรรจ์
ขอมมัวิบเละยอมดัน	ระดะปลันผะจณจะซิง
๏ เย่อค่ายแฉะปืนค่าย	ทล ากยกี้หนุนระวิง
“ไหแทงและแย่ง์ยิง	บายาดเขยงประดา
๏ ฯหารกล้าพระยาทหาร	กุจะธารมหาภยา
เหลือสู้ ก็กรูถา	ทลหลังทะลั้งถลาย
๏ ฝากวัดมะเหยงก์	เหชหะลงกระเวยกระวาย
ว่ายนั้าจะข้ามตกาย	ละเฉลือกถสันถลุน
๏ มอญลันกุทัณฑ์ปิ่น	วะตะกินพหละรุน
ล้างไทประลัยพรุน	พละม่วยและป่วยก็หลาย
๏ คายบกแผะคาชน้า	ฉวะคล้่านะท็กระจาย
ลาดเช่านครหมาย	ซิวะรอดและปลอกประจณ
๏ ยุพราชฉกาจกล่า	จก็ล่ามหาพหล
อื่นเลื้าพระเจ้ารณ	หริราชะจอมพลา
๏ วรายงารปวะหางไท	ชนะได้คฤห์ค่ายพระยา
มเหายุทธเสนา	สมุห์แม้นพระอัยะการ
๏ ภูมินทว์พระอื่นตำ	ก็ลระหน่ากำหนดทหาร
รุ่งรันประจัณฑนาน	มหะพลระปลันนคร
/**/ซ็
๑5๑
๏ เก๋"ทัพละทัพสรรพ	ศระสรวพกระสุนสลอน
ฉลองฤกษ์ณรงค์รอก	รธะล้างอโยทธยา
๏ พอแจ้งปะจุสสมัย์	หละไกรก็กรูประดา
ย้อนหยิ่งจะจิงมหา	นคะรินทร์ณถิ่นนะที
๏ เรื่อแพกิ๊แจจรร	พละบันธ์ก็ต้อนก็ดี
บันบุกคละคลุกคลี	ขมิคิตซีวิตมลาย
๏ ทหารไทก็ไม่ตื่น	ประจุขี่นคระครื่นถลาย
พม่ามอญกีซ้อนตาย	ตละเวพุ๊ขุยบยุย
๏ เสี่ยงปื่นคระครินเสมธ	ฉะขะเมลพม่ากระจุย
เอ็กอิงพะลึงลุย	เหยหะโห่ตะเบ็งตะบัน
๏ ลุยศพและลุยน้า	ฉวยคถ่าตระหน่าดลัน
ถึงชานนครรัณ	ระกะปื่นกะเวยกะวาย
๏ ไทเร็งตำเกองกราค	ละกิ๊สาตตะกั่วแถะหวาย
ทุ่มซุงสคู้งหงาย	ผงะผลาพม่าเศง
๏ จอมพลินทร์พระสิ้นถำ	ธกี้ชั้าฤหัยเลรง
ทหารแหลกสิแผกเหรง	ฤดูชลคำนึงขมึง
๏ ปี่นใหญ่และปื่นนัย	ฉิธิ ทอยกะดังตะติง
สุดข้ามและสุดขึง	พละเข้านครขนาน
๏ ขึนปลันกิ๊ขึนตาย	ตละปรายชิวันประจำร
ซึ่งอื้นพระโองการ	มหะทักกระถตและถอย
๏ คืนราชะมาพิก	แถะก็ยกพหลทยอย
ปลันกรุงณรุ่งทอย	ละกิ๊พ่ายมิวายณะวัน
๏ ทหารตายสิหถายหมื่น	ก็เพราะขี่นประจักเขมัน
ขึนโถมกระโจมรัณ	กิ๊มล้างพะลางค์ประสัย
๏ เตือนกว่าชะล่าปลัน	บูระก่นพิ้นาตะซัย์
เมียนมอญสิซื้อนไท	ประทุดถ้ามหาทะยูน์ ฯ
/**/๑9ส
พระเจ้าหงสาวะตี เตรียมล่าทัพหลวง
(ภูชงคปยาตะดันท์ ๑๒)
8 รยะศามหาต	ติเยศฉัตร์สยามชุ
ลเรนทร์วาชะศัดรู	ประทุบร้ายกี๊ฟ่ายเอง
๏ เพราะปราคารทหารเปรื่อง	และคูเมืองก็น่าเกรง
ทะวาราวะดีเพลง	ทะวาวเพชร์กำแพงหิน
๏ สินาตบัอมก็ทรัอมปล่อย	ละใหญ่น่อยกระสุนบิน
ประเล่ย์ศรหวินทร์อินท์	สนีวุธผะรูสผลาญ
๏ หรือเทเวศมเหศศักดิ	พิทักษ์นัคระบันคาล
ธรินชาติ์พินาศปาน	กะแกลงเศกกระทำทำ
๏ สะเบียงเลี้ยงมิเทียงพอ	ก็ย่อทัอหะทัยกว่า
หลมอญพมาจำ	อุรารบสลบเพิ่ม
๏ คระห็มบ่นทุรนคืน	จะขอคืนนครเติม
ลำเลียงเข้าก็ขาดเต็ม	สถาเมื่อกีเหลือไกถ
๏ จะธาดหากระยาหาร	มิพบพานณย่านไหน
เพราะกวาดเข้านครไท	หนุกเลี้ยงสเบียงพหล
๏ และศกน์แวะสันต์แล้ง	ก็แอ้งแม้งิมโนจน
ลิหลงเรืองเหลือขน	ก็เตาฉางมิช้างหลอ
๏ มิหน้าข้าตระหน่ากราค	มหาพาธพิลิกยอ
มล่างมอญหม่าท	ระพิศอื่นก็ตื่นตาย
๏ และละรากก็มากฤท	วิช้าบิดบมีหาย
ภุถามมอญขะข่ายหวาย	ละเกือบกล้าจลาจส
๏ พะญาเมียนพะญามอญ	ยะข่ายข่อนสยองขน
เพราะทุกข์ทัธระย่ยกล	ะศึกตรีกและปถกษา
/**/เ
๑๒ธ์
๏ พหลเพร็ดจะเกีตขบก	เพราะต่างอดระอาหยา
ธิแตกตื่นและขี่นอา	พินาศพลั้งฉะคลังภัย
๏ ก็กราบทุลพระมูลบาท	มหาราชมหาชัย
จะอาสาประลัยไท	ณรุ่งศกเถอะยกมา
๒ พระจอมมอญขย่อนหวาด	เพราะสุดนาสอยุทธยา
มหาธรรมะราชา	ชะเจมศึกจะฮีกถึง
ทหารอดสยดภัย	มิหนำใช้ก็แรงรึง
สเบียงเลียล้าเถียงถึง	มิทันพลทุรนหลาม
๒ เถธะโชคข่ยมิให้ท่า	ลิ์ต้องล่าพยายาม
พยาบาทพิมากสยาม	ศกต่อมิขอหนี
๏ พระปลุกษาพะญาถะ	“สิจกกลับพระธาณี
ณทางไหนจะไปมี	ประโยชน์กว่าและน่าปอง”
๏ พะญาทัพสดับเจ้า	ก็กัมเกส้โประณมสนอง
“กถำแพงเพชร์เหด็จกอง	พยูห์ไปนะไม่ควร
๏ เพราะทัดเหมืยสิเนกกาจ	ชัยนากจะรบกวน
สิติตพันประจันจวน	จะขอดสิ้นสเบียงมี
๏ แสยย่างเข่จกกน	ลิ ถียกลจะเสียที่
เสด็จกาญาน์บุรีว	สดวกไว้อไรรณ”
๏ พระจอมมอกูสหอนคว็ก	“ยุยลศึกมิสมกล
ผิกสับทางสุพรรณคล	ฮรัญต่านพระเจดีย์
๏ จะขัดสนสเบียงเพียบ	เหธาะยกเหยียบและป่ายี
ณขามาจะหามี	สเบียงอีกกะลึกแสน
๒ จะหายากจะยากยับ	พหลทัพระเดิมแกน
และศักรูจะตูแคอน	มิสมองค์พระหงสา
/**/๑๕6๐
เพวา โผ่กร เซีญากุกำ	กะทวอวงมะราชา
ลิเงิ่นงกนิเกม1	ศกไปกุ13อณ
๏ มหวรยะวาชา	ก้ ไม่ง เประชันกร
เหวรา สไน้ไอแวบก เน	แแป เมากยากเข็ญ
๏ แลจะเมืองเหนีก็เนิตหา	สิเขปถาน4 เก็ญ
เพราะทันแกลงนเห้น	กะแวแสมศเนเจียว
๏ กะทังแวรแมวาชร	มิห“น่ เหวาดเสียว
ผิโรษชักพรัก ดีเร	ก็แผกบั่น“หยกร
๏ ผิมีชัก01น้า	ขานเนะรคนสลมอญ
แฉร“ปถำเมาาร	สอวกงนสถแคแร
ต พะ ถาทัสกำนั้นนอบ	อขม้นกาบพระบัซา
= ค	เฟ- ล
พิเนติกเระก์พระเง147	ก รแตรอเท็านองกอย
๏ กสถ่าพัตกแรกลับน	าะต่องดี่ระวังคะย
นะหผาหม้งประดัจิอล	แผะม ที่กเพราะสมกล
เพวาะเขยาว้าพระบ71มฐา	เงซักนาทขะนมพหล
ซะกีรัโยนุสนปิอย	มนาจักระพววขมัน
1 3 5	พระลูกเบกขนาบคัน
แระแตค่งปคายัยทัน	แกามตํเค็"ลังโจม
วัตัวงดือประชิเพัง	ณแผากล้กะส่งโถม
เซอาช้ามาเต้โก	มลเลักทกยักรรน
9 ประดกสิอและไลออร	ทำ1 ล่องแนะ นำพหล
พาะเรกาณะแบบอ5	เม 0 010
๏ ระๆุกลงขำปีเท้น	ค้ เน็รกสัยกระบวนสาม
พะขาหวยฯเขาบรท	ประมวแพลท้างนคอย
/**/๑๓๑
๏ สรุปรวบสเปียงริบ	และไหวพริบสกตรอย
ตลบทลีกปละปลีกซอย	สถลมุ่งผดุงทหาร
๏ พะญาศราวะติช่วย	พหลป่วยทุพลการ
สำรองเกวียนรเมียรยาน	ลิเอีนถุกท้านุกหนุน
๏ พระเจ้าสี่หะตองอู	กิ๊แยกหมู่พยูท์รูน
พระเจ้าแปรภูกามขุน	พละตสัปตะทันโถม
๏ ดำเนีรหน่าณขากลับ	สิพบทันอุดร์โจม
ประจณให้ประสัโทรม	สุทินเดียวฤเหนียวนาน
๏ สิล่วงวันจะบันเกล้า	คณ่“เหล่าภนายทหาร
สะเหวียบแทนเซลยผจาร	ประจัตษ์โทษถนองรอณ
๏ พระภาคาบเยงนอง	นะรั้งลองพม่ามอญ
สิทัพเทพทะวารยอน	พยูห์ตามเพราะหยามเรา
๏ ก็หักโหมกระโจมสลาญ	สยามอานฤอายเขา
มิสมปองจะตั้องเอา	พระเคียรเส้นสุรีซู
๏ อนึ่งราชะสิงคยัน	กะมังนันท์กะยอสูร์
ปลัตราชมหาจมู	กำกับราชะทวยหาญ
@ กระบวนหลวงกระทรวงกลาง	พิฆาฏล้างอเรนทร์หาล
ผิไทบุกฤรุกราณ	มิฟ่ายวันผะจณรา
๏ เถอะเทียบทันลิสรรพเสร็จ	ก็จักเฮด็จยโยทธยา
และขอปลันทะวารฯ	วะดีส่งล้าวามัญ
๏ ลิสำเร็จก็เสร็จศึก	มิสมนึกกีสามวัน
จะเล็กทัพกระลับผัน	พหลครงอุหงสา
: @ พะญากองพะญาทัพ	ก็ต่างรับพระบักชา
และต่างเตรียมกระบวนมหา	พยูห์เยียงพระบรรหาร ณ์
/**/๓ต๓ไซ
4ๆ
กองคอยเหตุผายสยาม
(โตฏกะฉันท์ ๓๑๒)
๏ กรมะเมืองธุระลืบ
กประลอมตะนุปาน	กะพล่ากะหราย
๒ คตละมอญฤละวัว	คเมข่ายุย: ข่าย
ขณะคันครูบาย	ผุ: ว่างติอุพุง
๓ ตละหมอขณะไข้	สลได้ขา : ซุง
ตละมู้งขณะยุง	ศิว2 เขกระทำย
8 สุตระพรงคะหมิก	5นินทะนิกาย
ฉะฑุรนละทุราย	จะก๋าเราปก .ธม
๏ จะบขบถทระยศ	ลิ(พราะ6กสีเพราะงกม
ยุระเตรี่ยมอุระตรอม	พิละโวคะผะจแ
๏ พระเตลงธจะคลับ	มหะทัยมหะผล
สิจะขอรณะทน	อะวงก เนละจะอา
๏ ก็นิว์กร์บุระเบต	ระบุ “ตุ๊กะพระ6า
ยมะราชลุจะธา	ระระหังตุระการ
๏ นยะราชนิกีทุล	บกะมูลมหิบาล
ณพราโรงวชะฐาน	ทนุยุทธะพิชัย ฯ
.	นรน	ส
ยายสยามเตรยมตาน และตามต ทพหมอญหพหาย
(วลันตลิลกะคันท้ ๑๕)
๏ สมถ้วงพระร หธิบดิบุกร์	พุติยุตะมางค์ไท
มหาจักระพรรคิคุณะมัย	มหิราชติลกลยาม
๑สมเด็จพระรานวิบดีบุกร์ ทุทิยุ อมางภ์ให้«โกรสสบเด็งพระรามาชินตีพี ๒ ผู้สูงสุดในสยาม โดยยนุมาน
แม่นลงเช่นนั้น
/**/๑๓๓
๏ ทราบรหัสพระขัติยุปะราช	“พละยาตร์จะสงคราม
นำหมื่นละพื้นอุตระคาม	คณะดังพะลังค์ขันธ์
๏ ซัยนาทและมาทจะปฏิยุทธ์	ลวะทุฏฐะรามัญ
พ่ายแพร่งกำแพงพะทิระมรร	คะจะเจียกอุบายผลาญ
๏ ทรงโศมยนัสหสะประภาช	ถุขยาตขะเมอพาล
“เตลงหรินทร์* ผิยินพหละหาญ	มหะธรรมะราชมา
๏ ตีขนาบจะปราบพระอมะพิต	รณะชิตกะหงสา
ทั้ง้อดและทั้งทวะปะรา	ขยะซื้อยะจณกรุง
๏ ไหนรบและไหนภยะขีวิต	ทระพิษพีนาคนุง
คงล่ามหาพยุหะปรุง	จะมุกจับมิกลับโถม
๏ ถาหทุฐอยุทธยะกวะแหข่ว	นิระแกล้วกระเหม่นโรม
ไหนจักดำเน็รอุตระโจม	จะเจอะพันถมึงลอย
๏ ยามล่าก็น่าพละนิวัตว์	ฑิศะอันะฏงค์ถอย
ไร้ทัพจะขับประทุธะทอย	ภยส่งถุหงสา
๏ ไปเหนือก็เนื้อจะรณะกรรม	กะพระธรรมมะราชา
ล่ารบจะรบสิก็ระอา	ฤสะอึกสะเอียนสยาม”
๏ จิ่งออกพระสุนทระสุพรรณ	อภิวันฑ์ถวายความ
“หงสาวะดินทระฤขาม	ยุธะกอบกำลังตรี
๏ ความคิดกิกล้1, พละก็กล้า	มนะกลาจะราวี
“หลมากและมากพิริยะหนี่	กิเพราะอดกระยาหาร
๏ ไปเหนือก็เพื่อจะปะสเบียง	พละเลียงกกันตาร
แม้นทัพจะกลับสถละกาญ	จนะนี้จะตี้ไฉน
๏ ข้าบาทนิคาดธุคระค้าว	และจะน่าวพหลไป
ข่องสยามจะตามรณะประสัย	ภิธุล้างตะลุยเก็ญ)
๑. หรินทร์ - พญาโจร
/**/๑๑๕
๏ สมเด็จบดินทระสตับ	ฤจะรับจะร่วมเห็น
“แต่ออกพระสุนทระก็เป็น	ขวยชาตี้ฉลาดขบวน
๏ ทวยทัพก็ยับมระพินาศ	คณะขาดนะหุดควร
ก้าวสกัตณบั้จฉิมะประมวล	พละกาญจน์บุรีคอย
๏ แม้มอญมิต้อนพหละกลับ	และจะกลับพหลทอย
พักพลยะจณอริเละพลอย	ธุระตัดสเบียงมอญ
๏ หวพันและสรรพหละซุ่ม	ณชะนุมวะนาขนอน
แม้ไปและใม่ประชินิกร	ยุธะได้บำเหน็จมือ
๏ เอาโทษพระสุนทระมิสม	สระสมฉลาตลือ
ย่อหย่อนกะมอญบมิจะทีอ	หตะบีพฉลองงาร”
๏ ผู้อ่านสุพรรณพิระฤวาย	ก็ถวายปฏิณญาณ
“แม้นิพลาดพระราชะบริหาร	ละจะรับพระโทษา”
๏ อยู่หัวดำรัส "ผิวะขนด์	มหะปั้จจนึกศถา
น่านเหนือและเมื่อประตูจะวา	ทะพระสุนทระสงคราม
๏ คือใคจะไปรณะสถัก	ปรบักษ์ประขิดตาม
โรมรุธณยุทธนะสนาม	ขณะเข้าขนาบพลา”
๏ ราเมศวเรารสะนรินทร์	พระมหินทร์กี้อาสา
กองข่าวก็เอากิระประดา	ดุระสืบสนองทูล
๏ มอญเตรียมจะยกนิกรพ่าย	เพราะนิกายถะอากุร
เดือดภัยและใช้ก็ปฏิกูล	ทระพิษประขิดตรำ
๏ เตรียมพร้อมจะลั6มนคระปลั้น	สิประจณจะส่งสำ
ผองพลพยศขบถะทำ	ทิจิกราวละร้าวฉาน
๏ จอมกษ์คร์ก็จัดพละพิทักษ์	มหะนัคระปราคาร
เตรียมดินกระสุนสุระประหาร	ขณะทำยฉลองโรม
/**/๑๐๕
๏ ตรัสให้พระยาสมุหะนา	ยกะกับกระถาโหม*”
ยมราช” ฉกาจกมละโจม	“พละออกประจัณกร
๏ ออกญาพระรามะจตุรงค์”	ยุธะยงกำจรสมร
เตโซ“” ก็เดชะชยะรอณ	สุระชาติอาสา
๏ ท้ายนั้า5 ก็ล้าพหละฤทธิ์	รณะกิตยะปรีชา
หกกองละกองก็พละนา	ยกะยกพยูห์กัน
๏ นอกกรุงอยุทธยะพิฆาฏ	ฮริราชะรามัญ
สรรพศัสตร์สีนาตและพละบัญ	จะสหัสสมรรถเสมอ
๏ ตกกองก็สามนะหุตะพล	ลิระปลันนครเจอ
ทัพขัดก็ตัดขยะเผยอ	เพราะขยาตแขยงกร
๏ ธรรมตามหานิกรพ่าย	สิจะร่ายประลองรอณ
ส่งถำก็จำกมละมอญ	และหม่ามิเอาจริง
๏ สมเด็จพระราชตนุขะคู่	สิจะมูกย่ายิง
หมื่นถ้วนละส่วนพละจะ ขิง	ขยะทัพกี์สรรพสม
๏ เตรียมรบและเตรียมรูระประซิค	พละติดและตามรตม
ผลาญมอญิยอนมหะนิกรม	จระฟ่ายณถ่ายเหนือ
๏ หกทัพกิ๊ขับพหละผลาญ	พละม่านสิเป็นเบือ
เส้นขึ่นและตื่นฉวะฤุเหลือ	ซิวะกลิ้งฉะมานต์จาร
๏ แม้นหนีกรีพหละรูก	รุธะบุกประจัณบาน
เหนือตกกี๊ยกพละธยาน	ตุจะสั่งพระอยู่หัว ฯ
๑6 พระยาชมูทชนา ยกะกับกระถาโหม--หน่าเรียกพระยาจักรีว่าพิยญาเสดเก เรียกเจ้าพระยามหรุสนาร์ร
จ่อพินญา เสขนันกรจนั้นยศเจ้าพระขาเสมอสมเด็จเจ้าพระยา และพุระยา เสมอเจ้าพระยา ออกญาซึ่งเสมอ
พระยาบัดนม« สุราพะ มัอหาตสทันซาศ ละชุยกญางามเรียกโธญาม ส: เคโช2= เรียนโยญาคีขี่
/**/๑ซ่ว
พระเจ้าหงสา ล่าทัพไปทางเหนือ
(ลินทรวิเชียระฉันท์ ๑๑)
๏ จอมมอญมหิทธิเคช	ปรเทศสะเท็มกลัว
หงสาวะดินตัว	ทระหทย์มหาซัย
๏ กาลเดือดพระเลือดคลัง	สุละพลังจะผลาญไท
จัดุรงค์มิปลงใจ	เพราะขยาดสินาตสยาม
๏ ไหนอตสิไหนพิษ	ทระพิษและบิดปาม
ลัมตายทุรายหลาม	อหิวาตก็กาจผลาญ
๏ ทั่งไทกิไหวหรับ	ฉพัยทัพกิ์คอยธาร
ตั้งนอกพระปราคาร	พิระลึงขมึงรอณ
๏ เทียบทัพกิ์สรรพพล	จะประจณประลองกร
ส่งลำตระหน่านคร	ขณะบากจะจากเวียง
๏ ขุนทัพและนายกอง	ก็ฎิปรองมิพรัอมเพรียง
อ้างขัดสเบียงเสียง	นิฤสร้าจะล่าถอย
๏ ปฏั้นชั้าจะข้าร้าย	เพราะนิกายจะซำพลอย
คิดตตขบกทอย	ทุษะเจตเพราะขึนใจ
๏ ขอเช็ญเสด็จยาคร	ะนิราศสยามไสท
สมโขคและสมชัย	ะโฉลกเฉลีมองค์
๏ เต็มงอมพระจอบมอญ	มนะข่อนแขยงทนง
สุดยุทธิ์และสุดำรง	สิหะนาทประกาศไฉน
๏ มัชณันตราตรี	พระก็คลี่พหลไกร
จากเทพทวารไป	ดุจะเบืองอุบายพล
๏ ทัพหน้าพม่าราย	กะยะข่ายกระจายหน
ทวายมอญก็ต้อนคน	คณะสัปตเสนเรียง
/**/๑๑
๒ กองรบและกองคน	ทุระพลและกองสเบียง
ทันหลวงก็พร้อมเพรียง	ยุวะวาชนะทัพหลัง
๏ เลียบทางณบางแก้ว	จระแนวนที่จัง
พึ่งน้าและพึงทั่ง	พละเรือก็เรื่อขน
๏ ชั่างม้ำพลามาก	มิลำบากกะไพร่พล
กองรัยยก็ลอยหน	จระห่างขบวนเคีร
๏ มแซงก็แซงสาว	กิระข่าวริปูเห็ร
เร็วรุกผีฉุกเฉ็น	ขวยแจ้งฤแคลงเขลา
๏ ฆ้องกลองมิตองคี	ตละหนือวีเขา
พูดจาก็เบาเบา	อดนัฤมีแวม
๏ อาทิตย์ละคุณมาส	นวะราติกาลแรม
พลผอมละงอมแงม	ดตจะจากอยุทธยา
๏ สังเวชทุเรศฤทธิ์	ตละพิษสุราพา
ยามร้างสิสร่างทา	รุณะแว้งระแวงหวาม ฯ
สมเด็จพระมหาจักระพรรคิ แต่งทัพตามคี
๏ จักวีกระลาโหม	ยมะราชพญาราม
เคโซและท้ายน้า	ฉพัยทัพถนอมกรุง
๏ ตั้งนอกระเนียดนคร	พละงอณก็มัวมุง
คอยปราบขะเมอยุง	รฐะป้องปรองค์ ไท
๏ สามหอกและเจิดหอก	จระอยกวิถีไกล
เสือป่าก็ล่าไป	ธุระสืบแสวงววัง
๏ ครั้นมอญกระดอนกลับ	ก็กระหยับกระเหยิบทวัง
สกตรอยและคอยฟั้ง	กิจะแน่ถุแปรไฉน
/**/๓๑๓๕
๏ ทราบขัดก็สัตกลับ	มลุทัแถลงนัย
แม่ทันก็ดีใจ	จระกราบธุลิทูล
๏ สมเด็จพระจอมยุท	ธประดุษะคีหูล
เหตซาธุรากุร	คุจะเทพะสงทรณ์
๏ หงสาวะดิกษัตว์	สินิวัตร์อุตรจร
ข่องสยามจะตามรอณ	ภิลุแม้นมโนถวิล
๏ ตรัสสั้งพระราเมศ	วระเดชมหินทร์ยุพินทร์
วีบยาตระโยธิน	ทะประขิดและติดตาม
๒๑ หกทัพเถอะขับพล	จระดลอุตรคาม
ทั้งเยาวยราชสยาม	จะกำร์ดบำรูไฉน
4		- จ
๏ จึงสองพระหน่อนาก	อภิวาทถวายนย์
“เร็ววันกระชัไป	บมิสมนิยมกล
@ มอญยังระวังตัว	เพราะวะกำลังจะตามรณ
โจมจู่ผิรู้ตน	ก็จะเปลองขิวาทหาร
๏ ยากเราจะเอาชัย์	ลิวะให้ประมาทนาน
จวนทัพอุตรขนาน	ขชยะนาทถกาจตี่
๏ เหนือได้จะได้รุม	พละทุ่มถนัดตี่
มอญเอี้ยและเสียที	เพราะจะห่วงณหน่าหลัง
ต่างรตมผสมเพลง	เพราะเตลงพะว่าพวัง
เอาซ์6สดวกดัง	กละศึกสนองปอง”
๏ สมเด็จชนกรับ	อนุมัติพระถูกฉลอง
ให้เตรียมพยูห์ตอง	ยุพะราชจะยาตรา ฯ
/**/|
๑๑6
พระราเมตวรพระมหินทร์ เสด็จจะกรีทาทัท
(วถันตลิลกะฉันท์ ๑๕)
๏ รุ่งไถงประไภนภะพิลาศ	ยุพะราชตนัยรา
เมศวรมหินทระบุขา	จระสู่พระแท่นสนาน
ส ญ 4	๓ "
๏ ทรงเครืองปิถันนะวิุ	ษิตะสูระถังการ
มาสายิกำกนกะวาณ	กรวิกวิไลย์ทรง
๏ ขึ้นเลิ้าประณมบรมะบาท	วระราชะปิตุรงค์
เบื้องบพิตร์ประสิทธิวิวิธะมง	คละวาทประศาสน์สอน ฯ
๏ "สองพ่อจะยอพละพิฆาฏ	ภิลุราชอมิตร์มอญ
ทอดขีพฉลองรฐะปิกร	พิยะชาติชายสยาม
๏ อย่าหมื่นณยุทธนบวินย	พระพิชัยะสงคราม
“ใดควรมิควรขณะสนาม	ยุธะนัยก็ใคร่ครวญ
๏ ควรกล้ากิ๊กล้าและจะมิกล้1	ลิวะกล้ามิสมควร
ยั่วแกล้วและยัวพิริยะชวน	ชิวะขั้นเซลงชัย
๏ บำราปบำเหน็จนิและเขบิ๊จ	จะคติ๊จอเรนทร์กษัย
ลื่นทนงฤหลงอคติใน	ขณะเป้องจะบงพล
๏ หุหนักตระนักยุบละสัตย์	บมิหวัดมิหลงกล
เพื่อแต่หลางคะพิยะคน	คณะร่วมกุเราเขา
๏ การศึกนิลิกกละกระบวน	ตละถ้วนจะแง่เงา
ซึกส้อนและซ้อนชวนะเฮา	ธุระตั้งระวังเซีง
๏ มากไหนก็ได้ขนะเพราะยเก	สิจะกรากงกุ่มเหน็ง
แยกย้อนและล่อนพหละเร็ง	รณะรู้กกรงค็ลเบง
/**/:
๑๕๐
๏ จงเรืองพระฤทธิสุระเดช	พิขะเยศพะญาเตอง
เฉลิมรัฐและตัสะกรเกรง	กฤติศักดิ์สยามคนย”
๏ ส์งข์ทักษิณาวฎะสุทก	พระก็็ซกพระเศียรซไม
จุณเจิ่มเฉลิมอุณะพิชัย	ะประสิทธิ์พระถูกยา ฯ
๏ สองราชวะโรรสะภิวาท	ยุระยาตร์อุเกยลา
รอฤกษ์จะเบ็กพละมหา	จตุรงก็ตำเนีรหน
๏ บัด้เมฆวิโมกษะทิฆำพร	ณอธุครทิสากล
นักษัตร์สวัสติวินล	มรุถกขะรำบาน
๏ ขุนโหรก็ทุ่ยพิชยะฆ้อง	ขุละซร้องประโคมขาน
ปิ่นกัองและกลองชนะขนาน	นกุนาทสนามชัย
๏ เสียงโห่และเสียงคขะคนอง	สะแหวะรัยงวะเบ็งไผท
เพิ่มหาญธยานยุธะประสัย	ปรบักษะคุยสง ฯ
(กาฬย์ฉบงง ๑๐)
๏ สมเด็จราเมสวรทรง	คชาธารนถาขมง
คลจักระวาฬารฉกรรจ์
ตูกกุญชราภรณ์พรายพรรณ	กูบกระโจมสวรรณ
วิไลย์อร่ามงามลออ
๏ หมอบัย ไกรเอิงเถลึงคอ	พนมมือถือขอ
ขับรณะอาศน์ราชกุมาร
= ๕ ๓ <๕	ง87.
๏ นายจิตร์คชลักษณ์เป็นควาญ	จัตุบทคหลาร
ออกขุนอินท์ไพวีฉกาจ
๏ กับออกขุนโจมพลราช	หมื่นภาระคพพิฆาฏ
หมึ่นสิทธิโสมสุรชาญ
๏ พระมหินทร์เสด็จทรงคชสาร	สมญาหลายพิมาน
/**/๑๕๑
จักรพรรด็เล่ห์ขักร์พักธ์น
๏ ยูกพารณร์กเรื่องสุวรรณ	กูบกโจมหองฉัน
ชวลิตพิลาศบวร
๏ หมอไกรภัทว์คอกุญชร	ถือของ้าวงอน
นายจักรคบสีห์เป็นควาญ
๏ จัตุล้งควรบทคชสาร	พิทักษ์ยุพราชขนาน
ธอกขุนเภาพิสูตร์องค์อาจ
๏ ออกขุนชัยาทีศฉการ	หมื่นจบรณราช
กับทมื่นองค์อาสาประจำ
๏ พลายพิชัยไอยราหน้านำ	ทรงพระซัย์กำ
จักภัยเฉลิมขัยบำรู
๏ เครื่องสูงหน้าหลังพรั้งหรู	แสงหว่างเครื่องซุ
เฉลีมพระเกียรติดนัยสยาม
๏ ขัติยูปะโภคอุไรวาม	มหาดขาเข็ญตาม
ข้างพระที่นั้งยาตรา
๏ แตรศังซ์กลองชนะมโทพาร์	ปงเปึ่งกลุ่มคลา
คระครันคระคล่านำจร
๏ กองปื่นกองข้วงสล่างสถอน	กองแซงอัศคร
ก็แซงสองฝ่ายข้ายขวา
@ สองฟากสองแถวรัถยา	ลำพลอาสว
กรกุมโล่ห์ตตามเขน
๒ หอกงำวตาวทวนธนูเจน	รบห้าพันเกณฑ์
กองรบตามรบเคลงประลัย
๒ กยงหน้โออกญาพิชัย	สงครามเกรียงไกร
ขี่คขานลายถ่าหลแมน
|
/**/๑๕๒
๏ พลสองพันฝ่ากล้าแสน	ขีพถวายตากแทน
ถลองเผ่าขำเจ้าจอมพงศ์
๒ ปีกขวาออกญาหิชิตณรงค์	สิงหนาทอาจองค์
ขี่ขำงโจมพัท์โจมสจณ
๏ ปี่กซ้ายออกญาพิขัยรณ	ฤทธิรุ่มคุมหหล
ขี่จบไตรจักร์เจนชน
๏ นือทหารกวงถะพันคน	ถ้วนฉกรรจ์ฉลันรณ
ง่านสู้บรู้ขยาดแขยง
๏ กองหลังออกญาฤทธิแรง	นามรามกำแห่ง
กำแห่งฤทธิ์รอณมอญภูกาม
๏ พลพันขยัแรงค์สงกราม	ยกลอกสู่สนาม
รั้งทำยทัพหกวงโรมอรี
๏ ถัดเถิ่งหกทันโยธิ	พระยาจักวี
และเจ้าพระยากลาโหม
๏ พระยายมราชแรงโรม	ออกญารามโจม
ประจนขจัดศัครู
๏ ออกญาเตโซพลพรู	ทันท้ายนำดู
ละทัพละทัพสรรพสัน
๏ กองหนึ่งกิ่งนทุตชุดฉกรรจ์	ศรารุธยยุทธภัณฑ์
สพง็บสหรั่งถั่งสถล
๏ โบกธงษ์ยให้เดีรพล	สื่นะหุคพาหล
ยกจากกรุงหรือโยทธยา
๏ เต็รสกตรอยตามบัตยา	มิตร์เมืองหงสา
เป็นช่องจะโถมโจมตี
๏ กองรักยซอยสลับพาซี	สามหอกเจ็ตจะรี
เสือป่าออกหน้านำพะลางค์
/**/๑๕๓
4	-=
๏ คอยเหตุ๊เฮาเหตุทุกทาง	ดิรำ"แร่าแสาง
สืบเสาะเลาะเลียบเฉนียบแหลง
๏ คำเนีรพลนิกรรคนแรม	แยบยอกลแกม
ตอยแนมขนลอสกกรอยตาม
พระมหาธรรมราชา ซุ่มทัพ
(ภุชงคปยาตะฉั้นท์ ๑๒)
๏ ทการม้ามหาธรวม	จราชคล้าหยายาม
จะลื่บข่าวจะเกา"วาม	"ะเมอทัพขยับไฉน
๏ คนองตัคคนองต้อม	คนองปลอมมิกลัวภัย
จะแลกซีกะเอาชัย	ฉลลงชาตีเฉลีมตน
๏ ก็เห็นทันท7	อเนกผ่อนพหลตถ
อุร.ตนคะแนนห	สีพ่างเพียบทะนาเหนือ
๏ คุรงค์แกว่นก็แผ่น|	เมืองอินทระรีบเมื่อ
ธุชัยนาทบขาวเหลือ	แกงงข่าวขมีขมัน
๏ วเหาธรรมะราชรู้	ทเน็กบทมู่พยูห์ทัน
เก	งะจิมภาคผยองไพร
๏ พระชุ่มทัพขยับแกย	แะทั้งค่ายมิยาณัย
สเบียงหลก็ขนไป	อเหลือเอาก็เลาเสีย
๏ กำขับทัพสวะ26โลก	สุโขทัยมิให้เงีย
ระรัฐโรคนุโฆยกเหลื	คิพ รก็จู่โรม
๏ ผิเหนือมี1คอใส่	เกกมไพร่ธิให้โทรม
จะคววล่ากควรโถม	กี้สุกแท้จะควรทำ
๓ และแงท่โยก็พ่ายอัย	ถนนแงเตณงพถ้า
กำเร็บเด่นบเป็นสำ	สะอีกอับะฎงค์เดีร
/**/๑๕๕
๏ ถะวีบทลบประจบทบวง	กะทัพหลวงฤล่วงเกิน
ตระหน่าเย่ลขะเบคเป็น	พนาศหมักกำจัดพน
๏ พะญาทันแดับสัง	สะพรั่งดังคณาพหล
ณล่ายมั่นขนันรณ	พม่ามอญมิข่อนขาว| ฯ
ไทเหนือ ตีทัพหน้าหม่ามอญแตกไปหมด
(อินทรวิเบียระฉันท์ ๑๑)
๏ กองม้าพระรามัญ	กี๊กระชันอุตรคาม
ลึงฮินทร์บุรีหลาม	ระดะอัศวะพาหน
๏ เห็นล่ายกระจายตั้ง	และสลังกระต๊อบพล
เคลื่อนทุ่งจะมุ่งรณ	พยห์ราชะรามัญ
๏ รีบทูลพระเจ้าแปร	ธกี๊แผ่พหลบันธ์
เจ็ดทัพละทันบัน	ประจุต้านขนานรณ
๏ แม่ทันกิ๊บับช้าง	ละกี้ต่างละเร่งพล
กั้นร่มระย้ายล	สีสง่าพะลาหาญ
๏ สโตธรรมะราชแปร	ก็ระแร่คชาธาร
มณีฉัตร์สมรรถขาญ	กซะชิตบำรูขน
๏ ตัอนคนผะจณค่าย	ระกะว่ายเกษตร์สถล
ยื่นซ้างพระขุนพล	ประขิค่ายขมึงชิง ฯ
(ภุยึงคปถาตะลังห้ ๑๒)
๏ ทหารไทละใม่งั่น	ประ จุขี้นกระควืนถิง
พม่ามธญสลอนกลิง	ฉะมามวายมิชวยหาญ
๏ ระคมเง่ยคะเย่อค่าย	ละปีแป่ายภะลุยลาน
ตะลุมบอนตะบันผลาญ	กระเพ็กพังประนงหนุน
/**/๑๕๕
๏ จเกลธวรรคะโลกสุก	พะเรงพะสารุน
สุโขท์ทะลังแลูง	พาธรับก็เหลือธา3
๏ ทหวารหวายยะข่ายเมียน	1ะเวกเพียนขน่านาน
ก็.ซำค่ายหลายผลาญ	ส1เตันะอับจน
๏ กระเพกพฟายกระจายง่อน	ทหย่าบอญก็ลับสน
ทินากไทประลัยหล	พินา1เกลื่อนณเยื่อบสดู
6 ภาามราชประการตัอน	พกสมอญหพม่าพรู
ประชิวไทณค่ายพยู	หะๆ์ยนาทนครคลย
๏ และหูลองกิพระหงสา	ก็กก๊ทาทหารทอย
ธุเมืองขินหรือวินละย	ประทับล่ายนิกายรุม
๏ นวะเจ้าแปรกิแต่กลาด	ลูข้นาทอำนาจขดุม
เพราะไหล่าบกล่าสุม	สะอึกต้านสทำนหนี้
๏ 83อ83รบินพระถื้นด้า	ก็ด่วนนำพระโยธี
ประกับค่ายนิกายพี	ระขัยนาทชนุมพฤนท์
๏ บุเยงนองพระพี่ยา	พนะรักษาณเมืองอินทร์
ระวัวทันสยามินทร์	สำทับเศ็กสนองกร
๏ หวะตรัสเร่งกระบวนสัป	ตะรงค์ทัพพม่ามอญ
มิถ่วงถ่วงสถลจ3	ประจำกแม่ลำเมาไป ฯ
๏ ทระเจ๋าโปรมก็โจมพ	ดำเน็รหนกระเพิ่มใจ
ถุแหนงมีอวีใน	วะ นัสฮัธะฏงค์สลู
๏ ทยารบอบทหารป่วย	ก็ยานช่วยหนุกซุ
สำเวิงร่ามหาพยูห์	จะเบียมแคว้นก็แสนเขม
๏ ถะเห่โห่และโล่รับ	กระลองทัพประปรุมเปรม
ทะแกลวกล้าก็หน้าเหม	หทักปลื่มละลืมเหงา
/**/๑๕๒
๏ มหาธรรมะราชชุ่ม	ณสุมทุมพะนมเนา
ก็เป็นทีอรีเดา	มิถึงกละมายา
๏ พลูบี่นฤกษ์ก็เอีกอึง	ปะบั่งปึ่งทะถังถา
ณสองฟากอรัญตว	พิฆาภูวาชลอรินเตลง
๏ มิวัตัวละมัวเพิ่ม	สทั่วนเที่มบเปนเพลง
หม่าพลกิ๊กล่นเกรง	กระหนาบฆ่าถถาหนี่
๏ พระจอมพลยุบลไฉน	มิมีใครจะเยตี
ละตื่นตายตะกายฮี	สิเกลื่อนกลาดอนาร์:เหลือ
๏ ปะหลกท่วมกะบาลทู้	มิขอสู้ มิขอเมื่อ
จะบขอไปกะไทเหนือ	อเนกนังก็ดังพัน
๏ เพราะเกลียดนายและกลัวนาย	จะกลับบ่ายขนุมขันธ์
ลิพอหนีก็ถ่รัน	ทะเลีกถาประสาแคอน
๏ ฑหารไทก็ไล่สลาญ	ขะเมอม่านกระทั่งแกน
ยะข่ายทวายก็ตายแม้น	แมลงเพว็ดตะเพิดโผน
๏ ศราวุธและธุชทั้ง	กระเจีงวิ่งกระจายโรน
ทุผลเพื่อนก็เกลื่อนโยน	สยองฟ่ายพหลไท ฯ
ย
พระเจาหงสาวะด
ออกอบายจับสองพระราชโอรสสยาม
(ภุชพงศะฉันท์์ ๑๓)
๏ พระสิ้นปานสท้่านอับ	ธุระสปัตะทัพประดัย
กระเจิงพ่ายกระจายไป	พุระค่านลำเมากระเด็น
๏ เพราะเพิ่มกาจประมาทอีก	กละศึกมิตวีกมิเห็น
ตำเนีรทัพสึกลับเป็น	ฉณะยาตร์ละพลาดละพลอน
/**/๑๕๑
๏ กุตร4ยามสิหยามฯเลุม	พาะขุ่มพะนอมขนอน
ก: โชกฆ่าหม่ามอญ	มร ..ฯตมับอาจลำพอง
๏ เพง "เรวัญกายลมกายติน	กายฟิ้นสำนึกสำนยง
ผิมนก.นติมกกกอง	กเสมธกะกรวดกระจุ:
๏ ณิให้นโขกิพลอยศาด	ขอ.กลาดพะนาตะกุย
มิคิก ก็นตฟ่านสุก	วน๑ คนึกะแลีกะผล12:
๏ ผิ2ใน่นก็โดนนัน	พอะขันธิ์สยามสีตาม
กระทั่งแตนก็แผ้นถาม	ธุระรุกมิหยุดทนง
๏ ชรร ประยุทธิ์หา	หนะสาระภัณฑะธง
ซิวิการัพยะคุยสง	เพราะฉะปลันประจณประหาร
พน นนในใน
๏ มิกนำซำตระหน้่าดัง	จมุดังสกัดพนานติ์
คาเกลัปตะทัพลาน	ยุจะฑวลประมวลนิกร
๏ ฉะจึกอ้าวระนาวรุธ	ปฏิกุทธ์สยามอุตร
ระกมถาพะลายอน	บกถะมุ่งผะยุงสหาย
๏ มิเตรียมรับกะทันเหนือ	จะมิเหลือพหลนีกาย
สิเหมือนอยจะพลอยตาย	เหพธาะขนาบขนานประนัง
๏ พระสราชะสิงคยัน	พละบันธ์ประชุมประดัง
ประดาด้าวอุตรรรัฐ	ปรนีกอุดรถวัตก็
๓ ทระหวลรบตระลบกลับ	ขณะทัพนครจะทัน
ขนาบศึกสะอิกขนัน	ประทะหน้าประตาขนฮง
๏ และสั้งนันท์กะยอสุร์	พละพรูประจำกะกอง
ลิทัพกรุงจะหุ่งผอง	พยุษ์ย่าตระหน้ายะจณ
๏ ตุรงค์เร็วกเร็วปราก	ยุวะราชแถกงนุสนธี
ตระท นักเหตุ์ตวะหนักกล	จะ ประนุทอตุทธยา
๏ พม่ามอญจะคอนสัก	ติเพราะตักอุบายประตา
1ะแก้รอลภยาพา	มอถ้าวฤร้าวๆฉาน
/**/๑๕๕
๏ คณาจาระม่าใช้	กิระไขสำเนาสำนาร
พระจอมไทธให้ทหาร	ฉพัยทัพกำกับพหล
๏ นิกายใหญ่ชะไมเอา	รสะเด่าพระจอมสกน1
ประขิคตามภูกวมพ	จะขนาบขนานณรงค์
๏ ผิเราณัอมพระจอมทัท	เอะอะขับแฉะจับพระ51ก์
ประยุทธ์ใหญ่กะไหคง	จะสงบมิรบมิราน
๏ เถธะถ่อทัพอยุทธยา	รุธะถารำบานธยาน
และจัดซุ่มทหารขนาน	รถะเยศประเวสนิกร
๏ สมิงพัตตะเบ็ดพัต	ตะบะรัตพหละจร
นครอินทร์พระรามรอณ	อริกถ่าประการะคม
๏ สงบแอบแฉลบฟุ่บ	จะตะครุบพระขุนนิกรม
สิสลุนสลันฤลันจม	ดุจะคักมิฬกจะงัน
๏ ก็ออกหัอมและล้อมโอ	รสะโททลิงฉลัน
เถอะจับเป็นฤเข่ญหื่น	ศิระขาดพินาศพระฯบม์
9 ลิพลาตเค้าฉะเกล้าขาด	ยุวะราชและนายพหล
มิสมกิตย์มิสมกล	ฉะมิยกพระอาชะญา
๏ มิโต๊ตัดกะปั้จจนึก	กละศึกชย์ปีะรา
สยามหยิ่งจะยิ่งหา	ทุษะเหตุ๊ประหารนิกาย
๏ เสมือนเสือสิคิดแร้ว	ก็กระแต่วกระเดือกสวาย
ฉลาดน้อยจะพลอยอาย	และจะมอตมิปลอดมิงาม
๏ อุบายเดี่ยวเฉลี่ยวเล็ส	มิประเด็ดขะเมอภูถาม
และสมตอบระบอบสขาม	ยุธะเกรอกก็เล็กกิ๊ถอน ฯ
/**/|	๑๕6ธ่
(ภุชงคปยาตะฉันท์ ๑๒)
๏ บุเยงนองตะหนักกล	ก็ขัยพะสมิงมะญ
ทหารมาคชาจร	ประจบถึงขะทุรเห็น
๏ ผิถึงทัพพระขุนหัน	ก็โจมจับและเจับเป็น
มิสมคำจะจำเข่ญ	พิฆายเศียรสมิงนาง
๏ สำรองทัพจะรับศึก	สยามคึกขนาบทถาย
ละทันทัพสลับราย	สลังตงประจำหานต์
๏ พะญาเมืองตะเกิงปีก	อุตรซีกอุตรดิน
พะญาทโคนนะทักษิณ	พิทักษ์ป้องณซ่องขวา
๏ พะญาเมืองท์ ละแขงข้าย	ก็ซื้องฝ่ายอุตรหลา
พทะญาศีกณติกคล้า	ก็ซื้องทักษิณาติง
๏ หหลแองก็สองหมื่น	ละมี่นขึ้นข้านาญิง
ตุรงค์แซงธะแยงขิง	ชะล่ากอมกิตาสถาม ฯ
(ภาพย์ ฉบงง ๑๐๐)
๏ กองรัธิยมคอยสืบความ	ล่ายอยุทธยาตาม
รามัญกระชั้นขายพง
๏ บ้างตัดตัดิเข้าเลาดง	เลี้ยวลัตตวัดวง
เอาเหตุ้นิกายรายงาร
๏ ทัพขะเมอเห่อโหมโรมราณ	ไทเหนือเหลือธาร
ก็พ่ายจากค่ายเมืองดินทร์
๏ กองหน้ารามัญรันพฤนท์	สู่แคว้นแตนติน
ฮัง ฏงค์ต่านตงลำเมา
๏ มหาธรรมราชาเลีสเขาวน์	ซุ่มพลลำเนา
บ่าซีกลึกเร้นเป็นกล
/**/๑อื่๐
๏ พม่ามอญล่อนคนใช้คน	บอบข้าท้างน
ไปหน้ากองหน้าร่าเร็ง
๏ ครันเข้าเซตอนมสมเซ็ง	ช่องแคบแถบเซ็ง
ลงเลิงเหลิงโหเห่เตร่มา
๏ ทหารข้ามเาธรรมราชา	กรูทัพขัยพลา
พรรถึกสอิกถาโถม
๏ คีหัหมอกยัยจับโจบ	แจกฟ่ายตายโทรม
ออกพันเขตแคว้นแดนไท
๏ ทัพหลวงรามัญหวันภัย	ตั้งมันอยู่ใน
ชัยนาทมิธารติงดัง
๏ มหายุระราชาวหลัง	เกรียมตัวกลัวพลังค์
ไท่โฉมโจมทอยต่อยแรง
๏ วิบเอาเค้ามูลทูลแถลง	หน่อพุทธเจ้าแสดง
ดังได้ไปคืบสืบมา
๏ สมเด็จราเมศวร์มหินทรา	ทราบมอญอัปะรา
ขัย์โศมะนัสจัดพหล
๏ พระยาจักรีเตรียมตน	ยมราชเตรียมพล
เจ้าพระยามหาเสนา
๏ สามหัพข์บทยูห์แสนยา	ตีทันหงสา
กระทจย่อยยับทัพหลวง
๒ ออกญารามคุมพลควง	เคโซทลวง
ยกหนุนละรุนโรมรอณ
๏ ทัพหลวงจักยอพลนิกร	ตามล้างอรีมอญ
ประลาดพินาศเคขา
๏ ทัพหลังรวังพลยาตรา	ท้ายนำออกญา
โยธาสี่หมื่นพนฉกรรร์
/**/๑ธี๑
๏ ทุกทเนียบเทียบทักสรรพทัน	ครัสขับพลบันธ์
เข่าถาเข้าโถมโรมมอญ
๏ หทัพบับแสนยากร	หักโหม่โจมรอณ
ไผ่ลุกบุกบันจันตงาญ
๏ มอญพม่าล่ากระจายวายปราณ	“ไทสอิกอีกธยาน
บยันบเยงเกรงตาย
๏ ทัพมอญสีทักยับถลาย	แตกคืนเวยวาย
ร่นทัพถึงทัพบุเยงนอง
๏ ชัยะสีห์% ลูกรุ่นลำพอง	สิบสามทรามคนอง
ขีขำงเคี่ยงข้างบิดา
๏ ทันสยามย่าหยามยุทธนา	เนี่ยนขะเมอมรณา
ละถ่าละแหลกแตกไป
๏ สมเด็จเจ้าง่าวอุภัยไท	เร่โคชะยานไส
จุณเร่งริ่หละจณมอญ
๏ ฉุกลพุกทุกทัพสลับสลอน	จวบพระกุญขร
อุยลเลงออกหน้าฉ่าสนาม
๏ กองหน้าออกญากลาตาม	ซี่กขวาช่ายหลาม
กองหลัง ไล่ชิตติดพัน
๏ ถึงซ่องกองสมิงรามัญ	ซุ่มนถายชายอรัญ
เห็นช้างที่นั่งกโจมทอง
๏ ยุพราชขุนพลทังสอง	กำลังลำพอง
กำเว็บมิรู้ ศึกรวัง
๏ อิงขึ่นสัญญาบึ่งบั่ง	พลนำพันประด้ง
ฉุบฉับออกจับคชาธาร
๑. ชัยะสีห์ - บุตร์มหายุระราชบุเยงนอง ซึ่งต่อมาได้เปนพงะเข้าหงสาวะติ๋ทรงนามพระเจ้านันทบุเยง
ชนกพระมพายุวะราชาพม่า องค์ที่แพ้คชยุทธิ์สมเด็จพระนเรศวรมหาราช
/**/๑ะ๒
๏ พลข้างหลม้าภาขนาน	พณินต่างธยาน
ผ่ริม5ลจีลวมกแลว์โลม
๏ ผิงแย้ร51งพันรัณโรม	ไหลฉายตายโทรม
ส เว็ายุ่งมาดปร าร์ฉนา
๏ จัยได้ฉะ1กรุณขัดยา	เงือตเจือตัรถงา
จ ฆ่าพระานธ์ปนปลง
๏ หากไท้ใครแว่เกืองค์	ถิงปิ่นขึ้นทนง
หวือรูกพลไหไถ่รอณ
๏ โยกทนำ 2ยามแสนยากร	แม้ถึงบรบมอญ
จะไว้ชีวิตจอมหหล
๏ ทฑทหาวไททุกทันยับจน	ต่างยังยอพล
ตั้งค่ายประขิตติดมอญ
๏ เกรงผิดไม่คิดโรมรอณ	กลวราชตัสกร
จะปาดพระเกถ้าเจ้าตน
๏ สี่สมิงรามัญนายพหล	พาสองจอมพล
สยามเยาว์โยรสวีบมา
๏ ถึงค่ายชัยนาทนัคะรา	ถวายยุวะราชา
นำเด้าพระเจ้าถินคำ ฯ
พระเจ้าหงสาวตี จะปล่อยสองราชโอรสไท
หากฝ่ายสยามยอมอย่าทัพ
(อินทรวิเชียระฉันท์ ๑๑)
๏ หงสามหาราช	สุระชาติกำยำ
สมกลแถะสมดำ	วิก็สมพระไทย์ถวิล
/**/๑อี๓
๏ ปลถุกษามหามน	ตยะ ”" ผลพิชัยอริน
ฟันแพ้ซะแจ้ภิญ	ญวะโชคเฉลีมมอญ
๏ "ทำไฉนจะใช้เหมาะ	ซินะเคราะห์กะดัสกร”
พญาตญี่บุลิกร	ระบุเลสะจินตา
๏ "ควรสวนกระบวนหุ่ง	ประซิกรุงทะวารา
ขวัญไทประลัย์พา	ภิมะหมอบระยอบเรา”
๏ ยุพราชบุเยงนอง	ก็สนองณรงค์เลา
"ยากแสนจะแค่นเอา	ขยะยุทธิ์อยุทธยา
๏ ปราคารทหารฝืน	ประจุปีนกระสุนคา
ทั้งดูทะวารา	ก็มิเคยประลัยใคร
๏ เซ็ญเสด็จนิวัตร์กรุง	กะฉะอุงพหลัไกร
ชิงอ้ร่วะทั้งไท	รฐะเว็งอิราวดี
๏ พม่าชานทหารเงียว	ละประเปรียวประจณดี
สมทบพระโยธี	มหะทัพถนองกร
๏ จึงยาตร์พยห์พล	ประชิปลันสยามนคร
คงสมมโนหรณ์	หวิราชเตลงฉลอง”
๏ ราชสิงคะยันทูล	อนุกุลบุเยงนอง
"ไทตอนอุครลอง	และหพลอโยทธยา
๏ คงสงบมิรบเด็ด	ลิเสด็จณหงสา
เหตุยืดอุภัย์รา	ขะตนุชประทุษไฉน
๏ ส์มพันธ์ไมศรี	ธรณีเตลงไท
เหตุ์ทรงอภ์ยซ่ไม	ปี่ยะบุตร์จะยุดคืน
๒ อย่าทรงพระสงส์ย	รฐะไทจะส่าอื่น
ขำบาทนิอาจยืน	ดำริแน่มิแปรแปลง”
๑, มนตยะ--คื่อมนตรีที่ปฤกษา
/**/๓ธี๕
๒ ตเบงเขวติเห็นชอบ	ณระบอบยุบลแถลง
ทรงโศมะนัสแสดง	ปริติสมนิยมถวิล
๏ เปลื่องสังขะลิกอูก	พิระลูกสยามินทร์
ตรัตเรียกอุภัยพลิน	ทระปันพระพลับพลา
๏ สององค์กี๊ยอบอาตม์	อภิวาทพระหงสา
ท้าวทรงพระปวีดา	ก็ดำรัศกระทู้ถาม
๏ “สองเจ้าสิเผ่าขัด	ติยะหัดจะสงคราม
ข้าศึกสฮิกหยาม	ยุธะกาจพินาศเรา
๏ ตกเป็นเชลยทัพ	พละจับเพราะใจเบา
รุกแร่สิแพ้เขา	ละจะคิดประการไฉน”
๏ สมเด็จพระราเม	ด้วยระเดชะเกรียงไกร
มหินทร์ราชตนัยไท	มิสท้านธทูลสนอง
๏ “กลยุทธิ์นิสุดแก้	ขนะแพ้ประจำคลอง
ทุกทั“และทุกกอง	และก็ทุกทหารหัญ
๏ ข้าบาทพินาศทัพ	มนะอับประมาณครัน
ตามแต่พระทรงกรรม์	จะพิฆาฏฤเมตตา
๏ ฆ่าข้าพะญาทหาร	ฤสท้านพระเดชา
เหมือนนกและเหมือนกา	นิระเบียวขนายรณ
๏ ขำม่วัยมิม่วยเปล่า	คณะเหล่าเตลงพหล
ทั่งนายและทั่งพล	กิ๊ละตัองจะตายตาม
๏ เตซชแค้นและอาฆาฏ	สุระขาติ๊ทหารสยาม
ถูๆส่งณรงค์ลาม	และจะเหียมจะหาญสจณ
๏ แม้ทรงพระการุญ	กี๊พระคุณกะผองพล
ข้ารอดก็3อดรณ	และก็รอดประถักพฤนท์”
๒ จอมณรงคะทรง6รวล	กละชวน5ธถูกถวิล
“เถือเยาว์สยาทินทร์	นิกีหนุ่มคนองพาถ
/**/๑ซ่๕
๏ หากไทจะให้สัตย์	ถุประหัติประหารหาญ
บอกตรงก็สงสาร	สุระขัติยาไท
๏ ไปปองจะจองโทษ	เถอะจะโปรดอภยภัย”
สองเยาวราชตน6	จกิ๊รับจะอาสา
๏ ทรงอักขรานำ	มหะธรรมะราชา
ทั้งทุลพระจอมสยา	มะชนกและนายพล
๏ ให้พักษยห์ยุทธ์	ฤประทฐิเคลงพหล
จวบจอมจุทาคล	วินิฉัย์พระอัย์การ
๏ หงสามหาชัย	หฤทัย๊ะเบ็กบาน
สมราชุบายฉาน	ฉละนั้นพระปั้ญญา
๏ มอบสองสยามยุพ	พะกะอุปปะราชา
ให้ทักษะรักขา	พิยะญาติ้นุราชมอญ
๏ แต่งไทขะเลยเติร	ถละเชีญพระอักษร
บอกสยามนิกรรอณ	และถวายพระนายสยาม
๏ ทัพมอญละรัอนตัว	เพราะสิกล้วจะสงคราม
เหลือเพื่อนจะออกสนาม	นิกินอยละผอยเพิ่ม
๏ ค่ายพยูห์บาตร์	ขยะนาทนครเต็ม
ต่างนีกระทึกเพิ่ม	ทุฐะพ่ายและตายเบื้อ ฯ
สมเด็จพระมหาจักรพรรติ ยอมสงบศึกกะมอญ
(วสันตติลกะฉันท์ ๑๕)
๏ ทันศรีอยุทธยะตระหนก	ตละหมกญกรงเสือ
จักรบฤหลบพหละเมื่อ	นคะเรศฤแน่ไฉน
๏ ครันรบก็เกรงหละเกลง	จะเขยงพิโรงไท
ทำร้ายพระโอรสะขไม	มรณาตม์ณเงื่อมกร
/**/๑อี๒
๏ ครั้เกลับก็เกรงพระอยะการ	ดจะถานพม่ามอญ
ครั้นนึ่งกิยิ่งคุระนุสร	กุสงบทุรนถวิล
๏ ตราบทราบพระอักษระนุศาสน์	ยุพะราชสยามินทร์
จิงส่งทนจมนสะจิน	ดนะคลองสำนองนัย
- เซ@/
๏ ยงทัตและขับพละครงค์	จระตรงพระกรุงไกร
ถวายศาสน์พระราชยุวะซไม	และสตับพระโองการ ฯ
๏ ฝ่ายทันสยามอุกระเศ	พิชะเยศเตลงลาน
ไล่ล้างกระทั้4รฐะวะสาน	ฉูจะกล้าสนองกร
๏ วิบศัสตร์ศราวุธะธะวัช	คชะอัศะวาภรณ์
เนกนับและจับพหละมอญ	ภิลุมวกซะเลยมา
๏ จอมตรจะย้อนพยุหะยาตร์	ยุธะฆากพระหงสา
ฑราบสองพระราชะอนุชา	อะประภาคพีรินเตลง
๏ ต้องจับและต้องภิคะอะจาร	กีสท้านหทัยเกรง
เสียโซคจะเสียพิชิตะเพลง	พระก็ยังพยูห็ยอ
๏ ครั้นทราบพระศาสน์พระยุพะราช ก็ประกาศนิกรรอ
มั1ใช้กิ้ใบว่สถละสอ	กิระลืบสนองทูล ฯ
(กาทย์ฉบงง ๑๒0)
๏ พระมหาจักรพรรคิบตินทร์สุร	เร่าอุราอาตุร
ด้วยเสียพระลูกสองรา
-
๏ เหตุ์ชล่ากล้าณรงค์หงสา	ฤาคิดซีวฯ
ฉลองพระคุณปิตุรงค์
๏ มีษัยใช่พ่ายยุทธยง	ถึงเอี้ยเสียองค์
ห่อนเสียศักดิ์เสียเคชา
/**/|
๑6๑
๏ ยิ่งอ่านศาส์นสองโอรสา	ยิ่งวาบวิญญา
สงสารและแสนอาลัย
๏ ข้าคนึงถึงสูริโยทัย	เสียขีพฉลองไตท
ทั้งช่วยชีวาสวามินทร์ ฯ
๏ “ลุกยาราเมศวร์และมหินทร์	บังคมบาทบคิน
ทระบิตุราชดำรงสยาม
๏ ลูกอาสาออกสงคราม	มีช้ย์ในสนาม
เข่ญขับเตลงทัพอับจน
๏ พ่ายฟุบจนยุพราชลน	ล่าถอยผ่อยพล
กระทั่งจะถึงทัพหลวง
๏ พลาดบรมวาทินหมื่นทรวง	ถูกมอญยัอนลวง
ซุ่มทั“รุมจับลูกไป
พระเจ้ถิ้นตำจำใจ	สุดรู้สู้ ไท
เสียทัพหน้าพลัดขัดพหล
๏ จนมุมจึงซุ่มเป็นกล	หวังจับจอมพล
เป็นตัวจำนำอำพราง
๏ แก้หน้าหารหัสตัดทาง	แม้สยามตามขวาง
จะฆ่าลูกยาทสอง
๏ แม็ทำสัญญาปรองตอง	เล็กรบเล็กปอง
ล้างผลาญประทานโทษา
๏ ให้ลูกกราบทูลมูลิกา	พระราชอาญา
มิฬนเกล้าลูกท่งสอง
๏ แม็บาทบิตุรงค์ทรงปอง	ผลาญพม่ามอญจอง
เวราก็อย้ายอมมัน
|
/**/๑ธี๕
๏ ลูกขอคมลาอาสัญ	ขอถวายชีวัน
มิขอบัตราโชบาย
๏ แม้ให้ลูกรอควลตวาย	เลีกรบเลิกถลาย
เล็กตูกเวราราวี
๏ โปรดแต่งทูตทำไมตรี	โดยราชกรณีย์
สุดแท้แต่ทรงกรุณา ” ฯ
๏ จบศาสินภูบาลจินตนา	อาลัยลูกยา
รลึกถึงพระสูวิ โยทัย
๏ "เวรใม่รงับด้วยจองภัย	ถึงรอณมอญประลัย
ก็ใช่เข็งสดุงกรุงสยาม
๏ ดิแต่จะแหย่สงคราม	โครมคลุกลุกถาม
ด้วยแค้นอาฆาฏปี่ฬา
๏ ศึกมอญตอนนักวีทา	ถอยจากอยุทธยา
ใช่กลับกระทำย่ายี
๏ มิควรรบรกมฆ่าตี	ถึงเสียชีวี
สมเด็จพระสองลูกยา
๏ ไทบจัดจัตุรงค์หงสา	ยับรย่อมรณา
พอเข็ดพอหลาบปราบพอ
๏ ศวรยอมปฏิญาณปานขอ	เลีกรบเลีกยอ
พยูห์กรูประชิดติดตาม
๏ ฟื้นสงบจบณรงค์สงคราม	สมอุบายล่ายสยาม
ไปขอบรบรามฆ่าพื้น ”
๏ ตรสแต่งพระราชศาสน์สุวรรณ	แล้วทรงเลือกสวร
ลูกขุนทรงคุณปรับญาณ
/**/๑๕ธ์
๏ มหาวาบกรูบุ่โวหิตาจารย์	ราชทูตทูลศาสน
ขุนหแวงพระเกษรแมธี
๏ กับขุนหลวงพวะไกรสี	อุปทุกและทวี
ทุตเซีญพระราชศาสน์สยาม
๏ เจรีญ่ไมศรีเล็กสงความ	ทำสัญญาตาม
จะตกจะลงถงไอน
@ โตยชถมวรคาคถาไคณ	จนถิงเมืองซัย
นาทค่ายจอมณรงค์หงสา
๏ ให้ตำรวจขั้นอาชา	วรีบเขีญทังงตรา
บัญชานายทัหนายกอง
๏ คุมค่ายชัยนาททั่งลอง	เล็กรบเล็กปลง
อาฆาฏพินาครามัญ
๏ แม่นเยาวราชพันภ์ย์พรรค์	เสด็จคืนเขตขันธ์
จงโดยเสด็จยาตรา
๏ เอกอมาตย์เช็ญราชสารา	ถวาย5วรมราชา
แถลงเรื่องเมืองไทไมศรี
๏ ให้คื่นชเลยคขะพาขี	ยุทธภัณฑ์ฮันมี
ค่าริบรวมไว้ให้เขา
๏ ตั้อ้ทันยับย์งทั้งเถา	แต่ในค่ายเรา
อย่ารุกอย่าลอด่กร
๏ จวบเจ๋าหงสาพามอญ	1กตเบ้าป เตยน
พ่ายพันเขกแคว่บแดนส
๏ ผ่อนทัพกลับประเทศเขตคาม	เป็นเลิกเศึกสนาม
โดยถูกมีผู้กเวรา
/**/๒๐๐
๏ ส่วนองค์พระธรรมราชา	กับพระชายา
นัติตานเรศวร์ราชกุมาร
๏ เข็ญเสด็จอยุทธยามหาสถาน	ร่วมจิตคิดการ
ทำนุกบำรุงกรุงไกร
๏ ถาายเพลิงพระสุริโยทัย	ซึ่งสวรรคาลัย
เฉลิมพระเกียรติกษัตรี ฯ
๏ ฝ่ายราชศรูเกษม์ไกรส	สิงข์ยนาทบุรี
จะเล้ำพระเจ้าจอมพลา
ย ๕	ง <
๏ ทัวพญาพม่ามอญก็พา	เฝ้าองค์หงสา
ถวายราชะศาส์นสยาเมนทร์ ฯ
๏ "ราชศาลนบรมกษัตร์ปี้ฐเวนทร์ มหาจักรพรรตีอิเบนทร์
ราชาธิราขเรืองศักตา
๏ พระเจ้ากรุงศรีอยุทธยา	ทรงพุทธศาสนา
ขอเจรีญพระราชไมตรี
๏ มายพระตเบงเชวตี	เจ้าหงสาวดี
ฤทธาบารมีเกรียงไกร
๏ ซึ่งเสด็จยาตร์พหลสกลไกร	ทำยุทธนาใน
มหานครศรีอยุทธยา
๏ เป็นเครื่องประเทีองพระมนสา	เฉลีมกฤติเดชา
เยี่ยงบัคิยธราชประเพณี
๏ เล็กทัพเสด็จกลับโดยดี	ปรกติฤามี
พินาศประลาตสงคราม
๏ ส่ายอุภัยดนักเยาวราชสยาม	ยกประขิตติดตาม
มิเขี่ยวเซ็งรุธยุทธนา
/**/๒๐๑
๏ พระองค์ทรงจับอัปะรา	ซัยเฉกสกุณา
ตั้องแร้วพเนจรนธนกรง
๏ พระลงค์สิจอมจัตุรงค์	“ไฉนเล่าจักทรง
อาฆาภพินาสศัตรู
๏ ผู้วิรัติศัสตราบำรู	กลับเป็นเอินดู
ปล่อยสองโอรสปลดภัย
๏ ถเกองการญะภาพภูวน์ย	สมพญามหาชัย
เฉลีมเกียรติ้เฉลีมวงศ์หงสา
๏ กรุงไทขอถวายสัญญา	จักนำมโยธา
มิตามประปิดติดพัน
๏ ทั้งถวายศรารุธยุทธภัณฑ์	ขำงม้าสาระสรรห์
พัทธยาจเมอพม่าซเลยคืน
๏ สืบราชไมตรียัยื่น	สองพิภพพ่างฝืน
สุพรรณบั้ฐหีเดียวกัน ๕
ะ.	๓
๏ สมเด็จพระจอมรามัญ	ทรงพระสรวสสันต์
ตรัสแก่ราชทูตทูลศาลน
๏ "บัตนีพระพีโปรดปราณ	กรุงมอญวอนสมาน
ไมตรีครัดงัอขอดน์ย
๏ เรานุญาตถวายดามพระไทย์	สองหลานจงไป
กราบทูลสงเด็จบิดร
๏ ว่าอาว์ขอสองกุญชร	ไปหงสานคร
ขมเล่นเป็นขวัญตาพล
๏ พลายมงคลทวีปข้างขน	หลายศรีมงคล
สักขีไมตรีสยามินทร์ ”
/**/๒๐๒
๏ พระราเมศวรพระมหินทร์	รับสังภูกามิแทร์
เฉ
๏ ถวายบังคมลาผายผัน	ยกพยห์พลบันธ์
คื่นมหานครศรีอโยทธยา
๏ สมเด็จมหาธรรมราชา	คื่นพัทธยาประดา
ตีได้ส่งถวายชเลยรอณ
๏ ตั้งทันยับยงพลากร	รวังทีอรีมอญ
จวบลับสีมามณฑล
ถวายข่างพระเจ้าหงสาลินตำ
(วสันตติลกะฉันท์ ๑๕)
๏ วาเมศวร์มหินทระวเรา	รสะเผ่าพระจอมหหล
กราบบาทพระบาทบิกุระชล	นยะพรอยพระพักตรา
๏ แถลงเรื่องณรงคะอริราช	และประมาทพระหงสา
“ขาศึกสะอิกพหละตา	คุระจับก็อับจน
๏ เสียศักดิเสียพิริยะเสีย	ยศะเสียสุรงค์กล
โทษลิตบิวิตณ์พระยุลล	บทะทอดชีวาถวาย
๏ ขอราชะทานอภยะโทษ	พระก็โปรดประโดมกาย
“ธรรมคามหายุธะฤวาย	ชนะแพ้ตระแหน่สนอง ”
๏ สมเด็จพระลูกศิระภิวาท	วระบาทสุขลนอง
กราบทูล "พญายูบละปอง	คซะคู่และบู่ขอ
๏ พลายศีระมงคละและมง	คละทวีปคเชนทร์ตกอ
ไปเป็นหยานยุติพนอ	นิติราชะไมตรี ”
๏ สมเด็จบรมบิตุระทั่ง	มนะดังคำนึงทวี
เนี่ยนหมื่นพระเคชประตูจะมี	มธุโอฐสำออยวอน
/**/ไ๒๐๓
๏ ปลุกษามหามุขะลมัจ	“อริคัสะกรมอญ
ขอนจะอวยตขะบวร	ฤุจะนังจะดีไฉน ซึ
๏ มนตรีซุลีกรฉลอง	“คขะสองประทานไป
งามกว่ามหารวุะอุภัย	ก็จะลื้บพระสเพันธ์ ”
๏ ตรัสกรมพระกุญชระภิบาล	กะทหารกำกับกัน
คุมข่างเฉลีมพระวระบวัญ	ะถวายพะญามอญ ฯ
(ภุบงคปณาตะฉันท์ ๑๒)
@ พระจอมม่านทหารกล้า	ก็ปรีตามโนหรณ์
สยามหยุดประยุทธกรณ์	กระถักง่ายเพราะวายสถาญ
๏ พระไทย์หวาดพินาศแว้ง	สิแกลงแฉ่งพระพักคร์ขาน
ผิไทมัตประหักหาญ	ขะเมอทัพกิ์อับจน
๏ พระสั้งกรมพระกชบาล	เตลงม่านกิ๊มากคน
ชำนาญใช้ชำนาญชน	กำราปช้างพิชาขยัน
๏ ประจำคอประจำควาญ	ภิบาลสารสำคัญครัน
และพาจรนครขัน	ธอัธภงคะหงสา
๏ กะวีศีระมงคล	และมงคลวีปคซา
สดับเสียงพม่าธาฯ	พัะวาตไล่เตลงเปิ่ง
๏ สบัดหมอสบัควาญ	กระเท็มหาญประลองเป็ง
ทะวงไล่กระเจิดเจ็ง	กระทั่งราชะพลับทลา
๏ ธะยานแทงธะแยงย่า	ขะยีช้าสะอึกถา
พิฆาฏคนพิฆาฏคซา	พิฆาฏอัศะดรอิง
๏ ละวุ่นเหวยะเอวิง	กะเรนทว์ย่งตะบึงถมึง
พม่ามอญละรัอนรึง	เพราะเหลือขอพระหมอกรู
๏ จะเศกเป่าฤเอาหญ่า	และกล้วยปาก็นึงหู
ประแปรแป้รนและแล่นตู	พิสึกฤทธิ์กุคิดหยอน
|
/**/๒๐๕
๒
๏ พระหงสาระอาข่าง	ทะลงลางพมามอญ
พระออกโอฐ “ ฉิกุญชร	ก็รักษาที่ฉการมือ
๏ อยุทธยามหาภพ	จะโรมรบมิรู้หือ
ลิเจ๋าดีพวีย์อือ	คระเพิ่มสู้ฤรู้เพลา
๏ จะเฮาขักก็ได้แต่	กษัตร์แปล้กษัตร์เขลา
พหลมากกิ๊ยากเฮา	ขเยคแม้นประมาทสยาม
๏ พระถินดำก็ขำทึก	ทหารอีกจะสงคราม
พินาศทั่วทิศายาม	ซยุตม์ยุทธิ์สยามไฉน ”
๏ พระตรัสคืนคชาลือ	เพราะเหลือมือจะพาไป
พวระคช บาลทหารไท	ก็รับคขะคืนกรุง ฯ
พระเจ้าตเบงเขวตี ล่าทัพ กลับกรุงหงสาวถี
(อินทรวิเชียระฉันท์ ๑๐)
๏ ครัสเตรียมพยูหบากร์	พระจะยาตร์พลาปรุะ
กองทันสำหรับแตุง	ดุระราชะทวยหาญ
๏ สิงคยันแลนันท์กยอ	พละพอสนองงาร
หญาเมาะลำเลิงบาน	กรป้องทุพลพล
ซ มหายุพะราชร์ว	พละหลังวะวัพหล
เฉลี่ยจ่ายทระยาปรน	ชิระเสียงมิเพียงพอ
๏ นายทัพและพลทัพ	ละก็รับเสมอพนอ
จวบต่านลำเมาชลอ	ขิวะเต๋าต๋ 1เนีร ทาง
๏ พรัอมสวงฆก็จับเดีร	พระสะเท็นหทัยหมาง
ไพร่พลก็กล่นคราง	เพราะระหวยกระหายหิว
๏ เสด็จผ่านกำแพงเพชร	ะเขปิ๊จขะบวนทิว
ทหารรายกระจาย3»	วถะเบศวะนาคร
/**/(ฉิ
|
๒๐๑๕
ผ่านทันพระธรรมราช	สุระชาตีอุดรนคร
เห็นค่ายนิรายสถอน	สิมิเห็นทหารไท
๏ ถึงช่องประลองรบ	ระกะศพอนาร์ถใจ
กลิงกลาตระดาษไพร	ฉวะเหน้าอนาถา
๏ หมานร้งสิแย่งหัด	กิ๊กระจัดกระจายดา
เหม็นตีตฉะอีดตา	คละเยี่ยมสุสานสยอง
๏ ทรากม้าและซากช้าง	สิสล้างละโทรมพอง
ทรากพม่าขะเมอมอง	คะมุทวายยะข่ายถลน
๏ คงทึบฝีทางลอด	ละกี๋ฟอดอศุภคน
กลิ้งเกลื่อนณเดือนยล	ละสยตสยองภัย
๒๑ จอมมอญสะท้อนอิต	ธุระคิดแขยงไท
สถ้าผลาญทหารขัย	ะก็ข้อนคะแนนทหาร
๏ “" แม้มอญจะย่อนยุท	ธะอยุทธะยาอาน
หนหลังจำรางควาญ	รฐะต้าวอุตรผจณ
๏ ไทเหนือมิเหลือราบ	ฤขนาบขนานพหล
จึงคิดประชิดรณ	นคะโรตม์อโยทธยา
๏ ขึนสุ่มตะตุมบอน	ลีวะมอญพม่ามา
หมื่นทัพกิอัปะรา	ขยะแม้นกะตัวกู
๏ ทั่งกองสเบียงนัน	ก็สำคัญลิฬนต
จักแพ้กะศัตรู	ก็เพราะขัดสเบียงพรนท์
๏ ขึ่นใหญ่และบี่นน้อย	สิวะตัอยกระตุนดิน
พลมากก็มากกิน	ถุจะมากมหาขัย
กแซทวายยะข่ายข่า	คะมุพม่าขะเมอไหน
เหี้ยมหาญมิปานไท	ทิริขอจะต่อดี
๏ รักษาตีและศาสนา	พระมหากษั6ร์ทวี
กว่ารักขิวีพี	ระพะยศและอคออม
น:
/**/๒๐๐
๏ ขาตีไทจะเป็นไท	ฤจะให้วิเทศปลอม
เป็นนายติตายยอม	ละมิเป็นซะเลยใคร
๏ ถึงเสียซิวิตอิส	สะระนิตจะเสียโย
เหลือเราจะเอาชัย	สิวะโขคมิโบกหนุน
๒ มาทว่าซะตาสยาม	บมิทรามวิศีชภ์คุณ
เจ้าดีและมีบุญ	บริรักษะสีมา
๏ กรุงไทจะเป็นไท	และพิชัยะยุทธนฯ
ต่างชาติมิอาจมา	ทุฐะนาสอำนาจสยาม
๏ โยธินพระสิ้นดำ	นิกี่ช่าณสงคราม
ยังพ่ายและตายทราม	สิจะมีมนุษไหน
๏ ปราบศรีอยุทธเยศ	สุระเคชกระเดืองข้ย "
ยิ่งคิดก็ขุ่นใน	มนะราชเตลงพญา
๏ ถึงแม่ลำเมาผ่าน	รฐะด่านพระสีมา
วีบรันพหลถา	วนะพันสถลสยาม
๏ พบพลนิกายพาย	ละกระจายกระเจ็งลาม
รวมทั่งประลัยตาม	ระยะป่าจะกว่าแสน
๏ พักต่อนนิกรขุน	พลทุ่นมิเต็มแคลน
สื่นข่มกระหยื่มแกน	กละแก๊พระศักดิ์ศรี
๏ "กรุงสยามสีขามงอ	อริขอจะไมตรี
เป็นธุพรรณะบั้ฐพี	ตุจะแต่นสนักเดียว
๏ เล็กรบสงบฝึก	พลฮีกฤหวาดเลี่ยว
สมกลและสมเกลียว	มนะหมายอุบายมา ”
๏ ครัปานสำราลผริง	ยศะหยิ่งพระเคชา
ทวยทำวพญาพา	พระคระเลิ่มเพราะสอพลอ
๏ ถึงโกรธุโปรดตรง	ธกิทรงพระเออออ
พักคนและปรนพอ	พละชุ่มกระชวยชนม์
/**/๒๐
4 <	ผู้
๏ เสด็จเคลือนหยูหบาตร์	ฉละยาตวรัวบาถนน
กลับคืนพระมณฑล	จิตระมาสถุหงสา
๏ เมืองใครก็แยกไป	มิมีใจจะทูธลา
ต่างพวกก็ต่างพา	พละเพรีดเตลีดจร
๏ ก่อนหน่ามหากษัตร์	อุพนัศลำเมาคร
ยลผองนิกรมอญ	และหม่าสิหน่าเหลือง
๏ ตัวนายและหลายเหล่า	ธุระเดื้าพระจอมเมือง
พลถไพร่นะไปเปลือง	ละคะหรอมกะแหรมโกร้น
๏ ขามาสิกองทัด	ขณะกลับสิกองโจร
ทุกห้างพะญาโยน	ยศะยอมกะงอมแงม
๏ กลับถิ่นถวิลเพียง	ปะสเบียงจะเฉี้ยงแรม
วิพลลิพลอมแหลม	ก็อุส่าห์ละคาขวัญ
๏ เดีรติงจะถึงต้าว	ตุระร้าวฤดีตัน
ซมซานลสินานวัน	มณุเหย้าทุเลาหมอง ฯ
พระมหายวะราชา บูเยงนอง ขมดคง
(วสันตติลกะตันท์ ๑๕)
๏ สงสารหหารทุพละอาตม์	ยุวะราชบุเยงนอง
ทัพหลังธรงจพละกะหรอง	จระดันสะจณหิว
๏ สู้คนถก่นจยอประภาค	ตละซากปี่สาจปลิว
ขวัญหายทุรายมนสะหวิว	ขิวะหวาดปะลาดเพิ่ม
๏ ไทคศืบกระทีบพิระพิโยค	ทระโรคก็ซ้าเต็ม
ทรวงยุพะราชตละจะเริ่ม	จะอุแสบแสดงแยง
๏ ม่อยหมักสำลักสลิละซุ่น	กละขุ่นขะแลงแทง
"หลายศึกสะอีกพหละแผลง	สุระเดขะเหคไฉน
/**/เธ ก
ไ๒๐๕
ฬ 4	ขบสีบ ด
๏ มเอญขานสท้านผรูสะดทธิ	อำมะหิตวิชิตชัย
สยามยุทธิสิยุดรณะประณัย	นคะรูตม์ฮยุทธยา
๏ คลทนและผลพิริยะพร้อม	มนะน่อมขีวาสา
สงวนชาที้เละศาสนะมหา	ขติเยศประเทศสยาม
๏ เสียขีหมิเสียสตยะภัก	ดิสมัคเสมือนนาม
เป็นไทจะไทฤจะอุทาม	พิยะทาสขะเลยใคร
๏ เถ็ดแพ้จะแก๊กละประซิต	ดิษิวิตมิขังกษ์
ขอบ้อจะว้อนคระไท	ประทุเส่นพระแสงมอญ)
๏ เห็นค่ายนิกายอุกระแดน	ฑิฐิแค้นคะเยอยอน
ใใคร่โถมกระโจมธุธะก็หยอน	ยุธะเกชอุตวหลา
๏ ศพหม่าแถะรามญะอนาถ	ระคะกลาดพะนาหนา
ยิ่งยลกี้ยงวิรูธะทา	รุณะม่านประจำรใจ
๏ เถิ่งต่านถำเมารฐะวะถาน	ตุระด้านจะสลาญไท
เหมือนเมาและเหมือนทุพละไก	สรแพ่วนแว้วบึง
๏ ถวิลใดหทักกิกลกวน	ธุระป่วนพิโรธรึง
หวดหักกี้ช้ก็นุสระถึง	พระธนงค์ณหงสา
๏ หอติงวิทิงสะทุจะฆาก	เพราะนิราศพระนางมา
มุ่นศึกลำถึกนุขะฉะมา	สะวิโยคอำยวนตรึง
๏ ขมเขาลำเนาหนคะเวง	ฤสะเร็งฤดีรึง
อีดอักเพราะกลัดกมละดิง	ตุระเดืยดถ๊าเตาแก
๏ เพียนเวียนระเมียรสถละมาว์ค	ตุจะถากเฉนียนแร
หววยธารลหาลขละกวะแสร	สีวิเวิ่งวะนางค์สถาน
๏ สำแสนสุโบคมฤคะชาด	วุขะตาษขะเดียรกาณ
ทรงตอกแถะทรงอละตระการ	กสสร่างแสวงตอย
๏ ฉุนเฉาทุเลาทุรนะเหลิ่น	ศขะเดีรสะเท็นทยอย
เงียบทรวงและจ่วงมนสะหงอย	ธกี้ทัสะนาหนา ฯ
/**/๒๐ธ์
ชมไม้
(อินทรวงศะฉันท์ ๑๒)
๏ ชมเดียวธเปลี่ยวองค์ -
เลวงอาควาร์อา	ตุระจอดพระยอดยุพี
๏ เถากิ่งสตั้งสอค	กลกอดตระกองสรีร์
สงวาศสวาททวี	วระบุชเสน่ห์คนอง
๏ ผลปรางคือปรางนาง	สละพ่างสลาดม์ประคอง
แร	รสะรักประจักษ์ประจำร
๏ ช่องนางกี้ชัองนาง	ขณะสางสอางอุฬาร
ผกางามกิ้งามปาน	กะลกาศิราสงวน
๒ โศกโศกเสมอโศก	วิประโยคยุพาณะชวร
สลัดใดผีใคร่ครวญ	ก็ประเล่ห์สลัดภิรมย์
๏ ผลรกำก็ผลกรรม	และระกำกมละกรม
นางแย้นก็ยามชม	นุขะแย้มกระหยิ่มสำรวล
๏ สายหยุดบทยุดนึก	กลศึกและนึกกระบวน
ศึกไทและศึกมวน	มนะนึกคนึงอนงค์
๏ สุขกรมถกรมสุข	กรมะทุกข์ถวิลพะวง
ห่วงรบและห่วงองค์	อระเทพธิตาพะงา
๏ นมสวรรค์กระสันถนอม	ดุจะอ้อมอุรายุพา
เชยบุษะบาฒา	สุกะขึนซิวันถวาย
๏ โกสยุมประชุมกลิ่น	สูประทินทุหงาถวาย
เสมือนยามตระกองสาย	จิวะขึ่นพระเสาวะคนธ์
๏ ไฉนอาตม์จะอาจเห็ร	วิทะเขีญสมรวิมล
หงสาเหาะมาตล	ดุจะเท้อทนงประสงค์
/**/๒๑๐
๏ หวังเปล่าผวาเปล่า	จก็เว่าฤดีพะวง
ขมไพรฤทธิ์จง	เจาะลำลีกระทีกระทบ
๏ ผลหว่าปิว่าเล่น	ผิวะเว้นประสรบประสม
เสมือนครวณวังหรม	บิตุพรากประจำกถนอม
๏ ปิ้นยวม"ยอมเอี้ย	ฉะฉะเยยฤตอกพยอม
ย อมตายมิยอมตรอม	ธุระเร้นมิเห็นพระ กาย
๏ เลิบนางฉิช่างข้อ	กลรีอระหังขยาย
ฉวิ วทานะขาๆ"ย	ละอึแหนบสิแนมกระบวน
๏ พุตทราถทราสวาท	นุชะนาถสวาทสงวน
เร็งรื่นสำรวลยวน	ระดิเปาพระเยาวะดี
๏ ลูกจันทร์โอ๊ะเยันจิน	ตะถวิลพระนามยุพี
โฉมจันทระเทวี	วิยะพักตร์ณคัคะนานต์
๏ สทันป่าธุราสทัอน	ฉิฉะข้อนหวีนามขนาน
ผลจากเพราะจากป่าน	ผละไม้สิไกลถำเนา
๏ บุบถาสละกายล	กี๊ละถ่าสถิตสเกา
ยิ่งชมก็ยิ่งเผา	พิขะติงจะถึงบุรี
๏ ยื่งเดีก็ยิ่งชำ	ละทิวากี๊กว่ากะปี่
ซึ่งร่านก็ยิ่งวี	วิประโยคอำยานพะนึง ฯ
ขมเขา
(สัททูลวิถิฬิตะลันท์ ๑๓]
๏ เลียบเข็งลึงขระเด็รงพะเขีญขช๊วะคนึง
ถึงวังและคลังถึง	อนงค์
๏ แม้โดยเสด็จจรเฉิ่นจะเพลิ่นวนะระหง
ซมเขาลำเนาคง	สนุก
/**/๒๑๑
๏ ถ้ามือขีดชระลำจะนำพระนุชะบุก
ส่องเหลิงถกองสุก	สว่าง
๏ พู่ผาแพรวตละแก้วระย้ายละสอาง
เพียงอรรจิกัดปจ่าง	นิวาศน์
๏ บ้างย้อยยื่นกละอื่นพิสูตร์ศุภะสอาต
แท่นมาก็พ่างอาศน์	สมร
๏ ฉวากเวิงว่างกละกลางสภางคะจระขอน
ซึกขอกและออกง่อน	ตระหง่าน
๏ แอ่งอ่างพร่างชละหลั่งก็ดังประทุมะธาร
ทีสรงสนานพล่าน	อุทก
๏ ยามมาเดียวอุระเปลี่ยวจะเขียวนิกีสหก
ขวยเป็นสเห็นฟก	มิอาจ
๏ เห็นนัโจนชละโผนพะเพียงทลุทะลาด
พลุ่งพถ่านลหาลหาต	กระเชน
๏ คิตถึงองค์วนิตาลิมาอระจะเป็น
ทรวงสรงสนานเล่น	สบาย
๏ นำไหลไศละกระทบก็ปรบอำพุกระจาย
พุ้งฟองลอองปราย	ถะมิ่น
๏ ยามสายัท์สุริยันจะยอตะวิตะว่น
สถิตแท่นสิสาขีน	พระไทย์
๏ ขมพฤกษ์บรรพตะโฉมพโยมนภะพิไลย์
พั่งเสียงสุโนคไพร	เฉลย
๏ เสรสรวลชวนอภิปรายพระพายบิกีรำเภย
ขึ้นพนอมและหอมรเทย	อุหรับ
๏ ยามไกลนั6งจะประลองตระกองกรกระหยับ
กอดใครหท์กรับ	เลวง
/**/๒๑๒
๏ หรังขี่นชัยรฐะไทประสัยยุธะลเบง
กลับแอ้และแพ้เอง	อนาร์ถ
ฮะ	ศุ
๏ เหตุเหมเคชะณรงคิทนงดนุฉกาจ
เก็นเป็นสีเอ่นหลาด	ถนัด
๏ ทั้งพ่ายทั้งพละกายก็ตายประคุจะผัด
เข้าแข่งตะแกรงพลัด	ฑลัก
๏ เด็ดเหมือนฝึกกละศึกและลีกรณะประจักษ์
เสียทันฤเสียศักดิ์	มิย่น ฯ
ชมกล่วยไม้
(อินทรวิเชียระฉันท์ ๑๑)
๏ พันโขดสิลาลาด	ยุวะราชะพารณ
เยี่ยมชัฏพนัศยล	รุยะควั้มซะงื่มไถง
๏ แซงข้อนสลอนตา	รถะยาวะนาลัย
ยางหยูงละสูงไสว	วิวิจาละตาตวง
๏ กล้ยไม้พะไม้งอก	สะผลิตอกและออกงวง
ช่อยซ่อลออพวง	บุยชาตี้เฉลีมไพร
๏ คต่างสีและต่างโฉม	ตละโทรมสุคนยมัย
หวลหอมพนอมใคร	จระผ่านละลานหรรษ์
๏ เจื้องเคียงกระเจียงย้วย	คณะกล้วยก็หลายพรรณ
พวกนมดำเวียวัด	ละยะเลือยซะเดียรพนานต์
๏ กาเรกะร่อนเภาะ	ผละเกาะกะตันตาล
สืนสดูสิตูปาน	กะพะเนียดพะเหียรตง
๏ เยื้องสวยและกล้วยไม้	ระตะใขว่พนมรหง
ขังแตดสิแวดวง	รุขะขักระบัตบัง
/**/โ๒๑๓
๏ เสมือนโฉมพระโสมพี่	ณบุรีสำเร็งวัง
แรมร่มคฤหาศน์ต	อระเอกอุมาสมาน
๏ พิศพรรณะวันพฤก	ขะสะอิกอุราตาล
คิดถึงลนึ่งฐาน	ฐิตะวงศ์ณหงสา
๏ โฉมงามและนามไพ	เราะประไพละไมตา
สีเสาวคนธ์ผกา	กลเสื้อสะใบยุหิน
๏ กิ้งเขียวและกิงคำ	มลิคำและลำหิน
คำค่อมพยอมบิน	ผละเทียมกระเทียมดอย
๏ เกล็ดลิ่มและเข้าตอก	ระตดะดอกประคำฝอย
เค้ากี่วก็น่าสอย	สิริเสียบศิรางค์สวย
๏ นัวครั้งและเขาแกะ	บุผะแบะกระลีบรทวย
เหล่ากุหลาบกี้ริ่นรวย	รสะขึ้นขิวาดม
๏ ขาวแดงและชมพู	เฉพาะอยู่พนมฉม
ดอกหญ่าก็น่าชม	ฉะกุหลาบนิหลายพรรณ
๏ นวลเขียวก็เบียวสล้าง	ระดะหางกระแตสวรรค์
หางไก่จำปาซัน	ขวะลิตะเบ็ญจรงค์
๏ พวงเงินกิ๊เงินหลวง	อุบะยวงและเงินดง
เงินขนผิหล่นลง	ละจะขนนิพอแรง
๏ ขัางตำและช้างเลือก	บมิเกลือกกะข้างแตง
ช้างค่อม, กระ, น้าวแขลง	รสะฉมพะนมเมื่อ
๏ ข่อม่วงและรวงถึง	ฤจะถึงสมอเครื่อ
เสือแล้วและลายเสือ	แสะเศวตะสอดศรี
๏ สามปอยและเสือโคร่ง	กระเปาะโป่งกวะลึบวี
ส ายหนวดถีสี่ห์	มสุนาคและหนวดมก3
๏ สายสองและสามสี	ตละสีสิสวยสลอน
พวงเพชร์สลาขจร	อุบะทิพอุทัยพรรณ
/**/๒๑๕
๏ กมปูพะบูสต	มรกฎวิสูตร์สวรรค์
ตอกหมากและพวงสุวรร	ณะระย่ามณีพราว
๏ มอญ่ใข่มะขามน่รย	ละจะย่อยกะดวงตาว
พวงหยกกิ๊พวงยาว	มรกฎหิรัญสยอย
๏ พัฮามและฟ้ามุ่ย	ตละรุ่ยนภาลอย
พวงพั่วก็น่าสอย	กะกุหลาบสุมาลัย
๏ พรวงปทัดและโมรา	บุผะพร่าสง่าไพร
ตืนเต่าและมัมใน	วนะดื่นมิชวนตู
๏ นางยุ้งและยุ้งแดง	สิริแสงสะกาศรู
นำตันและฝังซู	นยะนาละน่าชม
@ ใบทมากปะทัมราช	ละสอาตสอางสม
ปากเป็ดกระแตพนม	อติลกและนกอร
๏ สีจุณและจิ้นนาค	นิกิหลากเพราะเกสร
ยื่นหย่งอลงกรณ์	ระกะกลิบกระจายชู
๏ สิ้นโคก็โศภา	ทศะนากะอินท์ธนู
เหลืองเชียงกะขาวปรู	และแมลงกิหลายพรรณ
๏ แมงเม่าแมลงหวี่	ภุมะรีแมลงวัน
แมงภู่ละขูขัน	ระตะข่อซะเคียรควง
๏ อินทจักร์มลักสวย	ตฉะกล่วยฉลวยพวง
พวกโมกก็โมกปวง	คือกุหลาบชะนีแดง
๏ เขาแกะและตืนเป็ต	ละเขบ็จก็แปลกแปลง
ยิ่งชมก็ยิงแวง	วิประโยคสยองใจ
๏ ใคร่เกิบผะกาฝาก	นุชะหากมิแสนไกล
สุดรู้เพราะอยู่ใน	รถะเยสทุเรสแรม
๏ กรว่าถึงก็สิงแห้ง	กละแกส่งกำนัก้แกม
หู้เพื่องละเพื่องแนบ	รสะด้อมิพอพึง
/**/|	ไ๒๑๕
๏ คิดถึงประหนึ่งชีพ	ประทุกลี่บละกาถึง
กามเทวะเตว่ตรึง	ระดิกลู้มกุสุมสร”
๏ สถักอยู่มิรู้หลุด	กุระคติเดชต
ตราบถึงกระลึงสมร	และจะตับกระลับทวรษ์
๏ เลื่องตรก็ศรทรง	พระอนงคะเทวัญ*
ขึนชมระบมศ์ลย์	คุสุมามิอาทร ฯ
ขมนก
(ภุบงคปยาตะฉันท์ ๑๒)
๏ หม่าเก่งบุเยงนอง	นุธาชรองพะญามอญ
ด้าเน็งพลทุพลจร	พนัศเจื่อนรำจวนถวิล
๏ พโยมชายพระพายโชย	สุ่โนค์โขยอำพรบิน
ถะจับไม้และว่ายกิน	แมลงหายลาหาร
๏ สำธอยเพลงประเลงพลอด	เสนาะสอตผะสานปาน
มโหวีสวรรค์วาน	สุรีเพื่อบำเรอไพร
๏ ฉิทิตทีอนิหวรือนก	สะทกอกเอีะนึกใคร
สำเพียงอ่าวพะพาวไข	ระหัสน่องสีมองหา
๏ ที่ทีคทือทีทิตทีอ	และโคปรือมิรอลา
ฤยินข่าวพะงาครา	กระหายข่าวก็ร้าวใจ
๏ เย๊ะ นกกวักนิหนักนัก	นิราศรักจะกวักใคร
ฝึกวักเรียกพหลไท	ทะลังหาละน่าเหียน
, อู กามเทวะเตร๋อรึ่ง ระดิกลุ้บกุสมสร--พระกามะเทวะเป็นเจ้เของดำฤษณ์เที่ยวแผลงตรคอกไม้สลักใจ
ให้คลั่งรัก (เพราะมิสร ๓ เสมประดับด้วยดอกไม้สดหอม) ๒. พระอนงคะเทวัญ- เหวะดาไม่มืองค์ คือ
พระกามะเทวะ ในว่าถูกพระเป็นเจ้าแผลงอัคนีเนตร์สลายองค์ (เที่ยวแผลงศรสวาหเสียบหัวใจมนุษให้
"ตเยอกาม)
/**/โ๒๑๒
๏ กะเรียนเรียนอัไรหรือ	สิลือชื่อกะเรียนเรียน
ฉะ เรียนกินมิเวียนเพี่ยน	พิช์ย์ฉบบจะรบใคร
๏ ผิกุเรียนและเพียนหลาย	โฉลกร้ายก็พ่ายไท
กะเรียนเวียนเถอะเวียนไป	ถุหงสาและน่าชม
๏ จะวานทูลพระนางเธอ	หวะมัวเหมูอประเจ้อจม
กระเรียนเมียนพะนมกรม	อุราคอยซมัยยหาย
๏ จ๊กรุ๊กกรูจุ๊กรุ๊กกรู	ฉะเขาคูคะรมรคาย
แขยงหูมิรู้คลาย	คะรมยุทธ์นิสุดคู
๏ ฝิสมศรีอยุทธยา	ขนิษฐาก็มาชุ
ซิวาชมพะนมกู	จะหังเพลิ่นสิเขีญขัน
๏ เกาะกอีกกอิกกะโต้งโห่ง	มะยุรโค่งสำเพียงตัน
สะท่อนโสตร์พิโรงครับ	หี1 นกยูจนิเยย์ใคร
๏ ธะวัชพม่าสิตราเจ้า	จะนำเข้าพิฆาฏไท
ละกลับอัปะราชัย	ฉนีแค่นคนองหยัน
๏ ก็กอี๊กกอ๊กก๊ะโต้งโหว่ง	จะยิงโป้งหนะขึ้นคัน
กระโด้งโหวงจะโหวงขวัญ	วินาคโอมประโคมใย
๏ อิ๋เล้กเล็กวิเวกวัน	หะ ไก่บันสนันไพร
มิอยากยินถวิล่ใด	ละต่วนดิงคนึงสมร
@ ปะฉิมยามพระทรามสวาท	ธร่วมอาศน์เขนยนอน
สดับเฮ้กอิเอ็กกร	กระหวัดพี่ระรีสรวล
๏ ดุเหว่าเร้ากระเว้าเว้1	ณยามเนาพะนาครวญ
เสมือนสัอเสมือนยวน	วิโยคเย้าสะเดาตูร
/**/๒๑๓
๏ สะกุณสักตะ วาวาน	เถอะถือสาล์นสนองทูล
พวะน่องหน่อยจะค่อยพูล	มะนัสเรียมจะเยี่ยมเมือง
๕ เฉลยพล่อยเถอะล่ายหาว	แถลงข่าวฤหยาวเคื่อง
มิรับสังมิจั้งเปลือง	ฉอ้อนเฮ้ว ละเหลวไหล
๏ พยัคร์เย่องแยองย่าง	ตะครุบกวางณกลางไพร
โทย โลกคนมิทันใคร	กำลังกว่ากิผล้ากัน
๏ พะลังนอยกคอยหลบ	ลิขีนรบสิขีนดัน
ก็ก่นแต่จะแพ้ขัน	หนะธรวมคานีน่าหัว
๏ แมลงหวีกระจิริต	สีแผลงพิษม์พักกลัว
เหอะ ตอมตาคะชาตัว	บะเร่อเท่อเผยอยอม
๏ กะเรนทร์หาญรำศาญกวน	แขยงสวนแมลงตอม
พยศหย่อนและผ่อนออม	อน์น่ามหัศจรรย์
๏ อนึ่งกิมมิชาตบ่อน	ณแผลยอนคะเยอคัน
ขนองโคจะโยยัน	มิไหวลัมก็ถมไป
๏ เสมือนเรานิเว้าพล	ฉะรณปลั้แนครไท
กระลับแปล่และแฟ้ภัย	พหลรายกพ่ายเอง
๏ สยามบากิ๊ฉถาตรณ	ถินอยพลมิน่อยเพลง
อุบายคักมิพก็เกรง	กำราปศึกพิลิกหาญ
๏ ทนจนักนิมักพลาต	ประมาทธาจจะเสียงาร
เถฉะะเสียกลก็ ได้การ	คำลังศึกสำนึกเงา
๏ 5ครวญครั่กระกำจิต	มิรู้ปลิตมิรู้เหลา
ตะครันศรีมขะงิมเหงา	ตลอดมรรคะยาตรา
๏ กระทั่งพาทุพฤนง	เสด็จตลนครหญา
ปะจมชุณหยไหสา	ขะมาสสงเภิรมย์วิล ฯ
/**/๒๑๕
พระเจ้าตเบงเชวตีต้องพิฆาฏ
และมหาอาณาจักร์ศุวรรณภูมี แตกกระจาย
(กาพย์ ฉบงง ๑๒)
๏ ตเบงเขวตี่หงสาวตินทร์	สิ้นดำใจทมิฬ
มหิทธิเดชเกวียงไกร
๏ แต่ทันคัปะราชัยไท	เสียพลบรรถ์ย
เกือบสามแสนคนป่่นลง
๏ อัปะยศหมดฤทธิ์พิษง	ระย่อหย่อนอ่อนทนง
ทังแค้นทั้งแสนเสียใจ
๏ จนเพื่อนพระจริตจิดไป	ราชกิตย์ใด่ใด
ห่อนเยือห่อนอวยงวยงง
๏ เสวยแต่สุราบานง่านหลง	หาสุขใส่องค์
นิยมชั่วช้าน่าชง
๏ สิญอร์สอเรสกรมวัง	ตัวโปรด์โปรดพั่ง
สอพลอยอยวนชวนเมา
๏ กลั่บสุร ากสัวถวายใม่เบา	ล์โมบซมยยคอยเฮา
บำเหน็จสำเร็จเพื่องเพื่อง
๏ จนลือชื่อฝรั่งทัเมือง	ขุนนางต่างเคือง
ต่างคนต่างคิดอิจฉา
๏ กระซิบสนองบุเยงนองนระธา	ผู้รับบัญชา
ราชการแว่นแคว้นแทนองค์
๏ ช่วยเสทสอเรสลัปประมง	คลเมืองจากหง
สาสาใจขั้วตัวการ
๏ สึ้นฝรั่งยังหม่ามอญขาน	เสวกนิเวศน์สถาน
สำนองพวะบาททำเรอ
/**/= --
|	๒๑๕
๏ อยกากเป็นตัวโปรดโฉตณเมอ	เฮาอย่างฝรั้งเลย6
แย่งกลันน้าจันทน์ปรับถวาย
๏ เสวยเข้าเสวยคำหงำดาย	หวังเกลื่อนเงื่อนรคาย
สบายเข็งเหล้าเมาซุน
๏ ไม่ควรจักฉุนก็อุน	กวรจักการญ
กลับมุ่นโม่โหโยเย
๏ ฝิกองค์สิดใจไณฉ	โปรดทำหยำเป
สกะปรกลามกหยาบลาย
0 เหมือนภูกปีสาจสิงกาย	น่าเยียนน่าอาย
น่าเกลิ่งคน่าเสนียดหนักหนา
๏ เล็กศิลยตุงกฤติเตขา	เล็กคิดยุทธนา
เล็กคิดบำรุงกรุงไกร
๏ ศิดเหล้าเมาตระหน้่าหงำไป	“เครทัขักใจ
ก็เชี่ยนกิน :น่าแสยง
) เกยขยันราชกรัณ์แข็งแรง	กลับเปลี่ยนกลับแปลง
หย้าเหยฮะเลอะเหลวเลวทราม
9 เคยก้าธาลโลในงาม	คลับทยาบกลับทยาม
ไม่ว่าหน้าไหนใกม้กราย
๏ ดูตันรันทุสังคลังกาย	พระมหาษัยกลาย
เป็นอ่ายหม่าสาระอ้า
๏ อมาดย์ราชเสนาหน่าตำ	บ่นกันพิมพำ
แต่ขยาดพระราชอาชญา
๏ หเวกกลั้ากิ๊กล้าไปหา	กยอตินพี่ยา
โศกาอัอยอิ่งวิงวอน
๓ เสียตายอาญาจักว์มอญ	เสียดายมหานกร
เสียตายอำนาจบุญญา
/**/ไ๒๒๐
๏ จักพินาศเพราะขากราชา	ปกนั้กรักษา
ไพร่ฟ้าน่าที่มีภัย
๏ ขอยเซ็ญบุเยงนองครองไผท	เฉลิงไรยวาไช
ศวริยฉัดรบัจะพี่
๏ นิระเทศพระตเบงเข่วตี	บำบักอุบัทว์คะถิ
ข้งสโนลิกะพันธ์มั่นคง
๏ ยุระราชใม่มาหประสงค์	ถวัโยรับจำรง
ชื่อกรงหมายมั่นกตัก ญ
๏ ขอบจิตหศิกเอ็นดู	อุปะดับก์ว่าชู
ธุกรู้ขมขวยอวยภาม
๏ ชวนอมาตย์เสนาพยายาม	แตดุงกรุงผลุงความ
สับกิภาพหลาบราชอาชญา
กนนกัสุดย่งรจ้วา	หัวใจประชา
สิเคียตสิแค้บแสนฉกรรจ์
« ขีวิตมอญหม่าธาสัญ	เอนกอนันต์
เพราะเกณฑ์ตระหน่าข่ายี
นำศึกอีกโหม่โจมตี	ท่วมทุกข์ทุกที่
ราวีถาหยุดรุธรณ
๏ เหี่ยมหวลกวนก่อจลาจล	ซื่นอั่งคำรน
เหลือทนทุกแขวงแหนงใจ
๒ ซึ่งเท่ารามราชดนย	ขาวเหนือเปือไท
ลูกสนมบรมบุตร์หญาราม
๏ สามนวบออกกถ้าโพยายาม	จักทำสงคราม
ซิงเฮาแต่นดืนสิบเครง
๓ คนลือนับถือยำเย8	ทไหทั้เตลง
สวามิภักดิ์สมัคธาธา
/**/๒๒๑
๏ ตั้งขรุมประชุมโยธา	โหรหาฤกษ์ภา
จะจู่กรูปลันวังหลวง
๏ ยุวะรัชทราบรหัสทั้งปวง	รตมทหารทุกทบวง
จะยกเหยียบย่าทำลาย
๏ อยงกค์เท้ารามหวั่นธันตราย	ด่วนพาพลนิกาย
พ่ายไปพักรัฐอัยฏงค์
๏ ยุวะราชยาคร์พหลจตุรงค์	จากหงสาตรง
ติดตามจะปรามจลาจล
๏ ดังทันยับย์งตั้งพล	เมืองทละกังวล
จะปราบขบถบีทา
๏ หม่าข่เมาเจ้าหงสา	ตร์สตั้งหญา
จิตตองศล่องประจบตลบแตลง
๏ เป็นพระที่เลี้ยงเคียงแวง	ไว้ใจใม่แคลง
เคยใช้เคยชิคติดองค์
๏ นำเสด็จสู่สยามยามณรงค์	นับถือซื่อตรง
ยิ่งกว่าธมาตย์พม่ามอญใต
๏ เพื่อนขาติ์ชาวเหนือเซื้อไท	นิกูลกษ์คร์ ใน
บุรพงศ์หงสวพญาราม
๏ เตด็มสมิงสอธุตทรงนาม	เลื่อนเป็นหญายาม
ได้ครองจิตตองถาณี
๏ สรบช่องสมปองมองที่	พระตเบงเชวตี
โปรดหนักจงรักสมัคสมาน
๏ สอพลอบ้้อยอสุราบาน	สรเสรีญเกินการ
มินานสมเทต์เจตนา
๏ สำเร็จราชการหงสา	หนักเบาภารา
กกอยู่ในเงื่อมมือตน
/**/๒๒๒
«ย	วบ
๏ เสนารามัญทุกคน	เขือถอยคลอยยุบล
ทังักทั้งกลัวมัวสุม
@ ลางพม่าลางมาซุมนุม	ฝากตนผลรุม
อำนวยอำนาจฮาจหาญ
๏ บางพม่าท่าปิ่งขึงขนาน	ใม่ราบกราบกราน
กินแหนงแวงจิตตขิตตขวง
๏ เสแสร้จแต่งมูลทูลลวง	หวังพรากจากทบวง
ขุนนางผู้ตอชื่อตรง
๏ ชวนเช็ญประพาศบป่าดง	ให้ห่างกรุงหง
สาแสวงลำเนาเบาใจ
๏ ประทับแรนหัวเมืองเพื่องไป	นับวันนัป๊ไกล
เสนาพม่ามันกดัญญ
๏ เมาเหล้“เมายอพอดู	ยังค่าพร้าพรูว
แต่อวดอิทธิฤทธิ์ปรีข่า ฯ
๏ สมกลสมมาทปราร์ถนา	จึงจิตตองพญา
ทูลข่าวช่างเลือกสำคัญ
๏ ลอมไว้ในชายพนะสัณ์	จอมมัทะรามัญ
ไม่หือที่อถีบรีบจร
๏ ถูกหมู่มหาทโมนโจรมอญ	ลัมองค์ภูธร
พิฆาฏในราชรถะยาน
๏ พญาจิตตองพระอภิบาล	สมเห่อธเยอธยาน
ปประกาศทรงราชย์หงสา
๏ พระเจ้าสี่ห์สุระราชา	ตองอูนัคะรา
ก็ประกาศเอกะราชทันที
เฉลีมนามมังฆ์องสุระสีห์	ผ่านเกตุมตี
ตองอูมหาธาณินทร์
/**/ก
ไ๒๒๒๓
๏ สะโดธรมาธิบดินทร์	ครองโปรมะปุวิน
อภิเศกเอกะราชเยียงกัน
๏ ปวงหัวเมืองพม่ารามัญ	ต่างเมืองต่างบัน
ต่างแข่งเอกะราชกลาดไป
๏ มหาอาณาจักร์กโคไผท	กลับแยกแหลกประลัย์
ใน ๒๐๓๓ (พ.ศ์)
๏ อนุราชบุเยงนองลือนาม	อุตสาห์พยายาม
จะพืนพงศ์พม่ามหาชัย
๏ ทกกบัตรีพลสกลไกร	จำล่ามาใน
ตองอูดูพะลังตั้งคน
๏ แต่มั้งฆ้องเจ้ามณฑล	“ใม่ยอมจอมพล
เข้าเมืองกระเดืองพียา
๏ บุเยงนองต้องลาดถอยมา	พักเซ็งภูผา
เป็นแหล่งขุมนุมคุมพหล
๏ อ่ายเท้ารามะเลีสคน	กรีทามหาพล
มาเมาะตะมะเตรียมรอณ
๏ เทียบทัพสรรพแสนยากร	พลไกรไทหมอญ
ยกมาหงสาฉ่าชิน
๏ พญาจิตตองเจ้านัคะรินทร์	กียาตร์โยธิน
ออกโรมคชะรุธยุทธนา
๏ แต่เอียเสียทันอ้ประรา	ขัณเท้ารามา
ก็เข้าหงสาธาณิน
๏ พิจกฎสมิงสอธุตใจทมิฬ , .. เสติ้จล่านแค่นดิน
ปราบดาภิเศกสมญา
๏ พระบขัคะลีมินทร์ราชา	ผ่านพิภพหงสา
วะดีสีบสัแตติวงศ์
/**/๒๒๕
๏ สยามขาตทรงราชย์สนององค์	เชฐะราชธำรง
รามญะป.ะ.ทศเขตภโล
๏ สุวรรณภูมิไอท์ไข่โย	ทวยไทเตลงโฆ
พึ่งบาทเชื่อราชสมภาร
๏ ดูเถีดมหาไผทไพศาล	ผลถุนสลันบันดาล
เหมือนจานแตกเปรื่องเมืองกระจาย
๏ คุมแต่นแสนยากมากหลาย	ถวิลยามทำลาย
จ่ายตายปานไต่ใจคน
๏ สูกด้วยข่มขีวิพล	ไม่แม่นใม่ทน
กัง้วนเบี่ยงสบัตงัตกัน
๏ ลูกด้วยน้าใจใขว่บรัญ	แน่นหนาข้าวัน
ยิ่งแน่นแผ่นฮามาเหมือน
๏ ใจเดียวแสนเฉลี่ยวรู้เขื่อน	แพ้หวังพั่งเตือน
เพื่อนคิตช่วยคิดมากมี
๏ อนาร์ถจิตพิษตเบงเชวตี	ดังท่างอัตนี
ยือเดียวก็ดับรับฉาน
๏ เสมอถูกเทวทัณฑ์บันดาล	ลงโทษประจำร
ข่นไทเห็นภัยหันตา ฯ
ส ฬ
พระมหาธรรมราชา เสดจกรุงศรอยุธยา
(ภุชงคปยาตะฉันท์ ๑๒)
๏ เลดิจศึกพระถิ้นตำ	มหาธรรมะราชา
ก็ยาตร์ราชะแสนยา	พหลสุ่นครสวรรค์
๏ ตำรัสท่าวพะญาทัพ	จระกลับณเมืองพลัน
กระบวนหยวงทะหวงปั้น	จำกัดเกื่อพระบาวมี
/**/๒๒๕
๏ พระบัณฑูลกะหลวงจัด	ตุรัศจินคะมนตรี
กระดับพิษณ์โลกถี	ละอัญเซ็นพระชายา
๏ พระนางวิสุทธ์กษัตวี	ถนอมปียะบุคร์มา
ประจบบาทจะยาตรา	ณกรุงเด้าพระบิคร
๏ พระยาทัพพระนายกอง	พหลตองถวายกร
ละคืนถิ่นอุตรนคร	ประเล่ห์ราชะบัณฑูร
๏ พระขาเยศประเวศน์ถึง	พระคำนึงกี่สมบูรณ์
กระบวนหลวงกี๊พรัอมมูล	ประววราชกิ๊ยาตรา
๏ ลุกรุงศรือยุทธเยศ	ก็สมเหตุ๊พระเจตนา
มหาธรรมะราชา	พระนางวิสุทธิ์กษัตรี
๏ ประคองบรมะบุตร์สงวน	นะเรศวรปริไยษี
เสด็จสู่พระปรางค้มณี	ประนตบาทบกินทร์สุร 8
ถวายเพลิงพระบรมะศพ สมเด็จพระสุริโยทัย
(กาพข์ ฉบงง ๑๐)
๏ พระมหาจักรพรรติ้จอมประยูร	ปรีตาทวาตุร
ด้วยพรัอมพระวงศ์ทรงชัย
๏ หวดคนึงถึงสูวิโยทัย	เสน่หาอาลณัย
ฤว่างฤเว้นเวลคววญ
๏ ลูบเกษเขฐบุตรีศรีสงวน	พิไรรื่ากำสรวล
“สุดใจพ่อแล้วอกอา
๏ เนานครอุตรไกลมารตา	โศกสอิ่นคืนมา
มิทันเห็นชนม์ชนนี
๏ หญิงใด่ในมนุษะโลกีย์	ถาเห็นฤทมี
ลม่ายจรียถนอมจอมขวัญ
/**/ไ๒๒5
๏ รักผัวกว่ากลัวอาสัญ	สู้เสียขีวัน
สนองคุณกษัตร์รัฐา
๏ ยอดหญิงและยอตชายา	ตราบพ่อมรณา
0
ลำลิกฤลิมติมแด
๏ ยามทุกข์หมดมุขหึงแล	ยามสุขตันแปร
วังเวงส์งเวชเนตร์แคง ”
๏ ครวญครารำพรรณกรรแสง	สมเด็จตนุชแวง
พระบาทอนาร์ถทรวงศัรย์
๏ ลื่นโศกลื่นซาจาบัลย์	ซมพระหลานขวัญ
ค่อยชื่นค่อยชุ่มกรุ่มกมล
๏ ขำคมสมศักดิ์สมสถนธ์	สมเรืองฤทธิรณ
สมนามนเรศวรสุระไกร
๏ ครุ่นคนึงถิงสูริโยทัย	ด่วนชีวากษัย
มิทันรับขวัญหลานยา
๏ แม้เห็นมิเว้นปรีตา	อัยะกีอัธะกา
พรัอมหน้าขึ่นช่วยอวยขัย
๏ ทรงหลงมหาศังข์อฟุไกร	ทรงเจิ่มอุณาสัย
ทรงอูกข้อหัตถ์นัดตา
๏ ทรงจุมพิตทรงปรีตา	สมเด็จเจ้าตา
สุดสวาทพระราชทานพร
๏ “จแเจริญสุขสวัสดิ์สถาวร	ถเกองเกียรติกำจร
ณกองฤทธิ์เล่ห์ฤทธิ์จักรินทร์
๏ ถเกองเกาศลวารณ์ศวิน	ถเกองศักติณเกองศิล์ป
ฉเกองยศณกองยิ่งศฤุงศาร
๏ เชี่ยววิชาปวีชญากล้าหาร	ที่ทักที่สมาน
น้าใจไพร่ห้าสาธุกร
/**/๒๒๑
๏ เฉลีมพงศ์สนององค์บิตร	สนองคุณมหิศร
ภูธรอุตรศักดิ์รักษา ”
๏ พระสวัอยเนาวะวัตน์ขัติยา	ภรณ์พิศิษภ์เสาวภา
นัดตาสำนองของขวัญ
๏ จบขบวนส่วนองค์ทรงธรรม์	ประภาษฐราชกรัณย์
เรื่องการรณะรงค์สงคราม
๏ ประวรบพิตร์พิชิตสนาม	กราบทูลความตาม
ต่อยุทธิ์เดลงอรีมีขัย
๏ แถลงราชุบายสดุงกรุงไท	บ้้องบั้จจนึกกษัย
สงวนรัฐะประเทศเขตคาม
๏ เสร็จตรัสกิจรัฐสงคราม	สมเด็จจอมสยาม
ตริไตรใคร่ราชทานเพลิ่ง
๏ พระสูริโยทัยให้ณกอง	เกรงศึกยีกเร็ง
บำรูภพสงบเยียไฉน
๏ พร้อมประยูระญาตีราชคนัย	สิ้นห่วงปวงใย
เฉลมพระยศนางพญา
๏ จิงมีพระราชบัญชา	เฉพาะเจ้าพระยา%*
ให้สร้างเมรมาศตามหบวง
๏ ณว์โนทยาวาศสวนหลวง	กอบการทั่งปวง
สังเขปข้ติยะประเพณี
๏ ถวายเหลิงพระอัคว์มเหนี่	สมเกียรติกษัตรี
มีขอบต่อกษัตร์ปั้ฐพิน ฯ
อ. เข้าพระยา - คือเจ้าพระยามหาเสนาบดี สมุทพระกระถาโหม (เดิมเป็นหลวงศรียศบ้านลานตากหี) |
/**/โ๒โ๒๕
(กาพย์ ยานี ๑๑)
๏ โดยราชโองการกษัตร์	พระจักรพรรติสยามินทร์
ตามบูรพะแบบรบิน	ข้ติยะราชประเพณี
๏ ถวายเพลิงพระซาเยศ	มงกุฎเกศกษัตรี
อัคระมหาเสนาบคกี	มีหมายมีบัตร์ตราเกณฑ์
๏ ตำรวจอาสาให้	ทหารในประจำเวร
จ่ายเลขจ่ายของเจน	ประกิจเร่งกิจรดมการ
๏ กลางวันกลางคื่นสมัค	พร้อมเพรียกพรรคะคนขนาน
ให้ทันณวันงาร	ถวายพระฤกษ์ถวายพระเหลิ่ง
๏ เมรุ์ใหญ่อำไพภพ	ยอดปรางค้นพะศูลถเกอง
เมรู๊ทิสสามสร้างเถลิง	เข็งขวลิตพิศพึงตา
๏ ซุ้มกินนรซุ้มรุ่ง	สว่างรู้งณร์ถะยา
ลานเรือกเรือกโศภา	ราชวัตร์ที่บฉัตร์เงินทอง
๏ รายเบ็ญจรงค์ฉัตร์	แนมวราชวัตร์เลีสถำยอง
สถลมาร์คทั้งฟากสอง	รองรอบนอกมณฑลราย
๏ ปรำรูปสัตว์เรียงระหว่าง	รายสับสล้างซุ้มรุ่งฉาย
ยักษ์ ใหญ่กำยำกาย	บ่ายยื่นคู่ประตูทโมน
๏ วธาใหญ่สูงใหญ่ตง่าน	คันโรงงารจิวหุ่นโขน
“ไม้สูงสามต่อโงน	โจนร่มเล่นเห็นน่าตู
๏ แสนสง่าพลับพลาสนาม	วิไลย์อร่ามงามเข็คชู
ติลกริ่นแลหันภู	มิภาคราบปราบโปรยทราย
๏ ภายในเมรุมาศก่อง	พระเมรู้ทองงามเฉีดฉาย
เบ็ญจาพร่าพรรณราย	พรายพราวแพรวแก้วแกมกาญจน์ ฯ
/**/"
๒๒ธ์
(กาพย์ ฉบงง ๑๐)
๏ อาสันวันมหาศุภะวาร	จึงเจ้าพนักงาร
เขีญพระสรีร์บังอร
๏ พระสูริโยทัยสายสมร	ทรงบัติยาภรณ์
สถิตในพระโกฐกาญจนา
๏ ประดิษฐานราชพลับพลา	บงวิสุตร์โศภา
สงฆ์สวดอภิธรรมจำเวล
๏ แตรศังข์กลองประโคมเจน	จรบสู่พระเมรุ์
เฉลืมพระเกียรตี้นางพญา ฯ
๏ ขยวนแห่เทียบรัวรักยา	จัตุรงค์โยธา
พลมาพลข่างสล้างเวียง
๏ อาสาหกเหล่าเข้าเคียง	เกวียนยุทธภัณฑ์ผเตืยง
ปื่นน้อยปิ่นใหญ่หลายพรรณ
๏ รายนอกฉัตร์รายทางจรัด	กองกาละบาตร์สรรห์
สมศักดิ์เฉลีมศักดิ์โฉมตรู ฯ
๏ ขบวนหน่าฆ้องกลองมลายู	บุษบกเพลิ่งฟู
เฉลิ่งหลังแรตเทยตเลีส์ไกร
๏ นำแถวสองแถวธงซัย	คู่แห่แลวิไลย์
ละล้วนลอมพอกสรวมเศียร
๏ นุ่งสมบักครุแนบเนียน	ถือบุษบงรเมียร
ลม่ายหมู่เทตามาไยท
๏ รูปสัตว์ทรงบุษบกไตร	สังเด็ตอำไพ
พลเสนากุฎอุตเคีร
๏ แตรสงข์กลองชนะดำเนีร	กลางกระบวนชวนเช็ญ
สังเวชวิเวกวิญญา ฯ
/**/๒๓๐
๏ ถัดถึงเสลียงกงรจนา	พระสัฆะราชา
วันรัตน์โอมพระอภิธวรม
๏ สจ๊ฆ์กาวีเซ็ญแฉกนำ	คู่เคียงเคียงผะจำ
กั้นกลดยิ่งยศกำมะลอ
๏ ศิษย์เซ็นบริกขารตามปรอ	เครื่องถมบั้คลออ
อาจนำจอมพรูสู่สวรรค์ ฯ
๏ ถันถึงยานมาศพรายพรรณ	โอรสจอมถวัลย์
พระมหินทรศักดิ์สมญา
๏ โปรยเข้าตอกโปรยนุบผา	นำราชะมาตา
ออกสู่พระเมรอำไพ
๏ ถัดถึงยานมาศเชฐตนัย	ราเมศวระไกร
ยุพราชมงกุฎอยุทธยา
๏ หัดถ์ประคองของทองรองสลา	เข็ตเซ็นภูษา
"โยงพระศพพระชนนี
๏ องครักษ์รักขาภูมี	เคียงยานมาศลี่
ลาศองค์ละแปดนายสตัมภ์
๏ เครื่องสูงสง่างามตามนำ	แสงหว่างเครื่องผะจำ
ขัติยูปโภคเช็ญตาม
๏ พระกลตบังสูวิ์จรูญงาม	รนสงสุวิย์วาม
สุรรณวาวแวงแก้วตระการ ฯ
๏ บุษะบกราเซนทระพิมาน	ทรงโกฐนงคราญ
โอฬารเลีสเฉลีมบุญา
๏ คู่เคียงเคียงพิทักษ์รักษา	เครื่องสูงเสาวภา
หน้าหลังสะพรั้งเพรียงเป็น
๏ พระแสงหว่างเครื่องดำเน็ร	หว่างเครื่องสรเสรีญ
พระเกียวตีตมเกียรติ๊กษัตรี
/**/โ๒๓๑
๏ พระกลตบังแสงสูริย์ศรี	อินทร์พรหมจรลี
เซ็นช่อสุพรรณผะ กาจามร
๏ พัตโบกโบกพายปลายงอน	ราชินูปโภคบวร
หมู่มหาคซาเป็นเด็รตาม
๏ ถันถึงทวิชาตขีพราหมณ์	เปลือยเกศสมยาม
เคารพพระศพสาวสวรรค์
๏ เชซ็นโตกหิรัญรองท่อนจันทน์	ราชครูนำจรัด
เลวงสงเวควิญญาณ
๏ ถึงพระยานมาศสามคาน	ทรงโกฐจันทน์ขนาน
รองทรงพระสูริโยทัย
พระวลลฉัฟ้าอำไพ	พระคชาธารไอ
ราวัดทรงกษัตวออกสนาม
๏ จูกยุทธนาภรณ์วาววาม "	ละคอเดี่รตาม
บรมะศพสมเตจเทว
๏ ถิเถึ่งวอสนมนารี	กำสรวลโศกี
กลเสียงลำนำครื่าคววญ
๏ บุชะบกไตรสังเด็ดควร	คนหามตามขบวน
สองฟากสถลมาร์คุมากคลา ฯ
๏ ท้ายขบวนบรมราชวงศา	มหาธรรมราชา
ทรงขัติยาภรณ์พรรณราย
๏ อนุราชมงกุฎเฉีตฉาย	เถลีงมโนมัยลาย
ผ่านขาวขับตำขำคม
๏ ตำรวจแห่หลามตามกรม	กัแกลดยศนิยม
บวรราชูปโภคเซ็นตาม ฯ
๏ อนุวงศ์ทรงมั1สง่างาม	ฉลององค์ครุยวาม
พระขฎากษัดวิย์โศกสง่าหน
/**/๒๓๒
๏ ตำรวจแห่เสด็จจรคล	พระกลดทองถกฤ
สวร รณูปโภคเช็ญตาม ฯ
๏ หรัอมถ้วนขบวนแห่แลหลาม	ถั่นเทียบเพียบสนาม
วะโนทยานลานเรียงสลอน
๏ พอสว่างจ่างแสงทินะกร	ไพร่ฟี้"นาคร
นับทมื่นนับแสนแน่นมา
๏ ยามเทวศแต่งเศวตพัตรา	ธูปเทียนมาลา
เทอดหัตถ์ถวายนมัสกษัตรี
๏ สเห้อมเสียงสอินโอ้โคกี	เสียตายราชินี
โมลีสยามมกุฎอยุทธยา ซู
(ภุชงคปยาตะฉังท์ ๑๐๒)
๏ ว่าไพไขอำไพรร	พระจักรพรรติราชา
อลงกรณ์วิถุชนา	เศวตวัตถ์สุวรรณลาย
๏ สถิตย์อาศน์พระราชยาน	ดำรวจหาญภิวันท์ถวาย
แห่ห้อมพระจอมชาย	เสด็จราชะพลับพลา
๏ สะพรั่งมุขะมนตรี	และเสวิพญามหา
อมาตย์ราชะเสนา	ประนตเกศถวายกร
๏ พระนางวิสุทธิกษัตรี	มเหนีอุดรนคร
พระเทพกษัตริดวงสมร	พระแก้วฟ้าสุดาขวัญ
๏ พระชาเยศนครศรี	สุธรรมราชลำเภาพรรณ
พระซายาพระยาขยัน	มหาเทพกษัตรีย์
๒ พระชาเยนทะออกญฯ	นุชิตสวามิภักคี
พระศรีเสาวะภาค ” ปี่	ยะชายาประดากัน
. ๑, พระศรีเสาวภาค - ในพงศาวตารว่าเปนพระหลานเธอ โอรสพระมหินทร์ แต่อนุมานตามสมเทต
เปนพระเจ้าลูกเธอ ( เกิดจากพระสนม) ที่พระเยาวราช ในทนี หมายว่าชายาของเจ้าพระองค์นั้น
/**/โย๓๓
๏ พระแม่ท่าวพระสาวสนม	“กรมทวยพระกำนัล
ละแต่งเศวตะพัตว์พรรณ	พิลาปเศรสยองทรวง ฯ
๏ พนักงารก็อัญเซ็น	พระโกรเดรเสลี่ยงหลวง
ประเทียบบุษะบกหบวง	ขบวนพรัอมประณอมศัล
๏ พระโกรริตณราเชน	ทะยานเบนกระบวนยัน
กระทั่งแตรและแสร้สรรห์	ประโคมศรีมคระศรีมกลอง
๏ จเปิงเปิงปเปิ่งคลุ่ม	สะเทือนทุ่มหทัยสยอง
ตำเน็รเพื่องขบวนนอง	ขนานราชะรัดยา
๏ สถลมาร์คะฟากสลอน	ประหุ่มกรประชาคา
ประที่ปธูปและบุบถา	พิลิกแล้วละลานใจ
๒ สะเท้อมเสียงกำสรวลสยิน	อุราคีนตระหนกใน
เพราะไพร่ฟ้าปียาลัย	พระแม่มีงมหานคร
๏ มิหน้ากอปพระเกียรติคุณ	พระการญประชาทร
พระคุณปานกะมารตร	กำเน็ตเกล้าอยุทธยา ฯ
๏ กระบวนถึงพระเมรุ์เสถียร	ประเวศน์เวียนตริอุตรา
พระโกฐขันพระเบ็ญจา	จำรัสเครื่องสการขนาน
๏ พระวงศาคณามาตย์	ภิวาทบาทนมัสการ
และทัศนักข์สะโมธาน	ก็เทตรอบพระลานเมร์์
๏ บำเพ็ญราชกุศลทัก	ษิณาพรรคพระสงฆเถร
อุทิศทรงประเคนเกณฑ์	นะหุตสตัปปะกรณ์ทาน
๏ อำนวยจับั้จขัย	และบาตร์ ไตรบริกขาร
อรัญวาศะคามสถาน	วสีภิกษุสากล
๒ สคับธรรมิโกวาท	พระสงัฆราชนิมนต์ตล
พระพูลเพิ่มเฉลีมผล	ตะตุงพุทธศาสน์สยาม ฯ
/**/ไ๒๒๓๕
(อินทรวิเชียระฉันท์ ๑๑)
๏ โรงช่องระธาเล่น	ละต่างเต้นตะตูมตาม
โขนหุ่นลครหลาม	นระชาตประชุมดู
๏ เทพทองและวักงพลง	อละเวงสนันหู
ญวนหกก็หกซู	บทะขันนภางค์สัน
๏ ไม้ลอยก็ลอเผ่น	ตละเล่นกำบังกัน
ยอดไม้ก็เลกอัน	และกิ๊อ่อนงะโงนเงน
๏ ไต่ลวดก็ลวดเคี่ยว	ตะดตะเปวี่ยวประลองเจน
ผยลงโยนผิโอนเอน	ก็มิพลาดฉกาจโฆน
@ นอนดาบและโยนดาบ	และกิคาบณคัอนโยน
โจนร่มก็ว่มโจน	จรจับบเจ็๊บกาย
๏ โขนรามะเกียรติวา	นระท่ามิอิตทาย
รบยักษ์ก็ยักษัตาย	เถอะจะเค้นตะโพงไฉน
๏ หุ่นเรื่องพระข้(หัก	กลอัต๊ะจรรย์ใจ
ช่างเบือผเหยีด์ไย	ตละเป็นก็เห็นขัน
๏ หกรำและขักเต้น	ฉิฉะเล่นประหลาดครัน
เหมือนคนพิกลพรรณ์	กระจิริตฤเจรจา
๏ โรงวก็ริวจีน	ตุตะตื่นละเต้นตำ
มือเงื่อหวะเวอวา	ตะละลุ่งตะตุ้งแซง
๏ อ่องสินระบินครู	และพะบุ๊ก็น่าแสยง
บ่วงไฟลสิแตงแดง	ทลุลอตถำพองถา
๏ โรงทานกิ๊แจกทาน	ฉะสถานะโภชนา
คาวหวานละโลชา	วสะเอียงมหาชน
@ แมงสักและลอดซ่อง	ก็สำรองสำหรับปรน
คอหวานก็หวานคน	กะทิหวานมิคว่านหา ฯ
/**/|
)
๒๓๕
(วลันตคิลกะฉันท์ ๑๓)
๏ สายันท์พระธรรมิกะบพิตร์	กี๊สถิตณพลับทลา
อำมาตย์พระญาติกะมหา	อุปะราชภิวาทสลอน
๏ ตรัสทึ่งผลากลปะหฤก	ขะผนึกธนากร
ทั้งลูกฉลากพิทิธะภรณ์	บริจาคจำเว็ยทาน
๏ ไพร่พั้ๆประชานิกระมาก	จะกละอยากรเยอญาน
ใตร่ได้และได้ธนะประมาณ	กตำลิงมิถึงใจ
๏ ตรัสเรียกตุรงค์รณะกระบวน	กรทวนก็เทอดไกร
สายสึ่งประหนึ่งยุธะประสัย	ซิวะพื้อนและว่อนหวล
๏ จำวคู่และพลองจะวิกีคู	ตละสุ้ณรงค์รวน
ไม้สั้นกะพลองนิกีกระบวน	จะประลองวิชาชาญ
๏ คาบตัจกะเขนก็อมะหิต	ตุจะคิดจะสงหาร
ตามโล่ห์กะสองกรขนาน	นิกีน่าแสยงโข
๏ แข่งเกวียนและแข่งอัศวะแข่ง	นระแข่งกระบือโค
แข่งช้างและต่างตละจะโผ	พละปิงละวิงตี๋
๏ ผัดแพนคืออัศวะละไว	คขะไล่ก็ไว้ที
ห้้อนแพนและแล่นสถละจี่	จระวกและเวียนหา
๏ ขนคนและคนสิสะสิถ้าน	ณพระลานก็เฮฮา
มวยชายกะชายบมิจะลา	ทระหทย์ละอดรัณ
๏ มวยหญิงกะหญิงสิบมินิง	ละสะดั่งจะต่าตัน
ทุบถีบกะกุยและจะคะยั้น	คิระปล้าประลองเข็ง
๏ สนจยามหาชยะมกุฎ	พระก็จุตชะนวนเหลึง
คอกฟุ่มระธานิก็ระเร็ง	รุจะอัคนีพเพียง
๏ จอหนังกีหนังฉลุประเสรัฐ	ครเซ็คและพากย์เสียง
เรืองสมุทระโฆษะก็จำเรียง	รสะฉันท์ประพันธ์ฉลอง
/**/๒๓๒5
๏ เสียงกลองสิกัองนคระครัน	ตุจะพนนครคนอง
หญิงขายกิ๊ว่ายรถยะปอง	ทศะนย้อเนกขนาน
๏ สมโภชพระศพมพระศพ	ฉณะครบบขาดจงาร
เฉลีมยศพระยอดสุริยะมาร	ตระศรียโยทธยา ฯ
(กาพย์ ฉบงง ๑๒)
๏ เพิ่มผลพระกุศลทักษิณา	บุญทานอเนกมหา
ราชบริจาคอำนวยถึง
๏ พระสุริโยทคู่คนึง	มหรศพเอีกอึง
มหะกรรมสมโภชบรมสรีร์
๏ ถานสัปัตวารส์ปัคราตรี	โดยราชประเพณี
จวบวันพระราชทานเหลิง
๏ เป็นพระลองสถิตบนเซ็ง	จิตระกาธาวเถลิง
ประกอบพระโกฐจันทน์หอม
๏ ข่ายพรรณบุบละชาดรอบรอม	ฉัตร์มาลิถนอม
พระศพ,คารพกลบสุคนธ์
๏ พรวะจักรพรรติเจ้าภวะคล	พระลูกร่วมกมล
พระเขยพระญาตีดาษเกียร
๏ จุกอัคนีสวรรค์สิงเทียน	วางเครื่องขมาเสถียร
ณแท่นพระจิตระกาธาร
๏ บรมกษัตร์ตัสัวย์อัทธิฐาน	ขุนะพภพหบทาน
พระนองและครองคู่กัน
๒๑ ตราบข้ามวักะสังสาระบรร	ลุอ้ามฤตย์ธรรย์
ก็ร่วมบรรธุรุใจ
๒ ขะขอาถาโฆษร์เนีไร	จะมมกุฎจุดไฟ
บรมฌาปนะกฤตย์พิธี
/**/๒๓๐
๏ พวะระทพูรขำทูลธุลี	บัจิคมบรมสวีร์
จุดธูปจุดเทียนบูชา
๏ เหอดสุคนธ์บุบผชาตทูลขมา	สลึกสยินโหกา
จันทนาถวายเพลิ่งเร็พื้น"
5 สุมสุรัคนีนางค้างคืน	บูรห์แบบแยบยื่น
เยี่ยงขัติยราชเหวี
3 รุ่งเข้าพระเจ๋าปัฐวี	แปรรูปมเหบนี่
เก็บทระอักฐิจอมพงา
๏ บรรจุโกรงูสุวรรณลงบเ	บำเพ็ญกัเปนา
สคับปะกรณ์อำนวย
๏ บรรหนิดสีรัยยรำรวย	รับทานหว่านอวย
มหัดฆะภัณฑ์สรรพางค์
5 ตไขบวนแห่อักฐินาง	เขีนกลับสถลทาง
สู่บรมมหาวาชวัง
๏ สถิตท่ายจรณำกำบร	โดยวาชปฏิบทวัง
ย่ยแยกอุทิศดิภฐะฐาน
๏ พักไว้คามนัยโบราณ	ขัติยามหาศาล
วักสรีสรรเพชน์ศาสกา
๏ เป็นพระสร๊ระธาริกา”	แห่หยุหยาตรา
ไปลอยณท้องชลที่
9๑ เสร็จถวายเหลิงพระมเหนี่	พระวิสุทธิ์กษัวี
สมเด็จพระธรรมราชา
๏ นอ้มเกล้ากราบถวายกมถา	แลกจคืนภารา
พิษณุโลกอุตรแคน
๑๐ ขั้นหนาดวายเหล็งเร็งพื้น = กล่าวถันว่า ธุรรบเนี่ยบครั้งไน้น ยุกธูปเกียนเพคตลลกให้สล มมาศท
ตอกไม้หรื่อท่อนฉันทน์เผา กย่างไหลาวในปัดยุบันน์ ๒, ฉาริกา- คือเต้าอย่างเรียกว่ากระอังกรร แต่แปลว่า
ถ่านเพส่ง
/**/โ๒๓๕
สร้างวัดศพสวรรค์
(ภุชงคปยาตะฉันท์ ๑๒)
๒ มหาจักระพรรติราช	คนึ่งสวาทอนาร์ถแสน
อุตมตักตื้อตัก็แคลน	พระมิตร์มิ่งชะไมแต
๏ บำเพ็ญทักษีณาเนก	ฤสมเฉกกระแสรแปร
มิงายวันจะตื้นแล	ลำสิกสูริโยทัย
๏ “อนาร์เอียมิเคยพราก	ก็พรากจากพระตวงใจ
ด้ารงชนม์กิ๊ก่นกษัย	สิลิ์นข้อเขชมทรวง
@ ไฉนหนอจะพอจิต	ตะสมพิศชวาศสรวง
พระน้องคู่พระแตตวง	พระแคเปรียบกิ๊ปูนกัน
๏ เถอะจักสร้างวราราม	และให้นามพระสพสวรรค์
ณที่เตาพระจอมขวัญ	สยามสูริโยทัย
๏ สถูปปดิฐอุทิศฐาน	พิมานอักฏฐิดวงใจ
เฉลมเกียรตีถเกองไยท	จเก็นเกียรติกษัตวี”
๏ ๏ เสด็จออกพระโรงมาศ	สถิตอาศน์อุไรศรี
สงบอัญชลีมี	บรมราชะโองการ
๏ เฉภาะออกพระช่างฉลาด	สถาปราชพิหารฉาน
อุโนสถสะอูปการ	ปะเรียนที่กุฎิสงฆ์
๏ วิหารใหญ่วิหารคต	และมุขลคระเบียงวง
สระสรวิมซุ้มเสยาหงส์	กำแพงโขลนและศาถา
๒ สถานราชะทานเพลิ่ง	ประหนึ่งเซ็งพระจีนตา
พระเจดีย์พระจิตงกา	จเรศร่วมสยวมกัน
/**/๒ณี
๏ อมาตย็รํบตำรัสเบ็ก	ปะจฐมฤกษ์มิชำวัน
สิเพลาพระจาบังย	คำนึงสูรีโยทัย
๏ เสด็จเยีกมแะวาวาศ	และตรัราชะทานนัย
จะเพิ่มแปรตระแหน่ไหน	ก็โอพาทมิขาดเดือน ฯ
ฉลองวัดศพสวรรค์
(วสันตคิลกะฉันท์ ๐๓๕)
๏ วัดศพสวรรค์วระวิหาร	จิ๊ตระหง่านนภาเดือน
ตาเห็นถุเว้นปสนะเยียน	สุมะนสะศรัทธา
๏ ปางนิศุโบสถะกึบสืม	ปีอืพระสายา
ผันพิศพิหารฤทศะนา	ประงคลึงรมย์
๒ ครานีศพระเจติยะตระการ	พระพิหารก็ลืมชม
พ่างพิษณุกรรมกริยะสม	นฤมิตร์เสมองาว
๏ สมราชม์โนรถะประสงค์	จะจำนงอุเทศนาม
เป็นที่ระลึกปี่ยะสยาม	สิวิสูริโยทั6
๏ สมเด็จบรมมกุฎะรัชย์	ประจุอักฐิภายใน
เจดีย็ณที่ฉวะประถัย	เพราะสุรันี่วิง
๏ ฉลธงวัดเฉลีมพระกรุณา	ภินิฬาระคำนัง
อำนวยพระราชกุศละถึง	อรสูริโยทัย
๏ แม็๊สถิตทิพาลยะพิมาน	มรุฐานณ์ไต่ใต
เซ็นรับและเซ็นดุษะคิมซ้	ธะถวักก็นิรันตร ฯ
/**/|	๒๕๐
จบ
)	(อินทรวิเชียระคันท ๑๓)
๏ เฉลิมเกี่ยรตึกษัตรี	ดุจะจิ่มะโนหรน์
ถวิลองค์พระบังจร	สุวิสูริโยทัย
๏ แม่สว๊กยุทธยา	ลินิราชิวาไกล
ศุณเกยรตคุณมย	บมรูมถายตาม
๏ ยอตหญิงและยอดแกล้ว	กลแก้วตระกูลสยาม
สมเสรีมเฉลีมนาม	จิระเฉีตฉลองไท
๏ ปรุงฉันท์ประพันธ์ถ้าย	กละรั6ย์สุมาไล
สามเดือนมิเอือนใจ	ประสุบทบำเรอญาณ
๏ เบ็ลนเบือก็เฮือมา	นะฤชเชือนนาน
๑	ซะ
สามสบพฤษภสมาน	รขชะศกกหกฉนา
๏ รุ่งรุ่งกี้มากรุ่ง	รสะปรุงประตอยคำ
รุ่งสุดก็สุดค้า	วิและจบบวีบูรณ์ ฯ
2 รณ์“
ก 1 0 00ฝ็53 0 ตตตร ตูโนพพะตู้โนพนาล่๓๕
/**/