จดหมายเหตุพระราชกิจรายวัน ภาคที่ ๒๐
คำนำ
ไนงานพระราชทานเพลิงสพเจ้าจอมเอิบ ไนรัชกาลที่ 5 ม.ร.ว. เทวาธิราช ป. มาลากุล รับฉันทะจากเจ้าภาพ มาแจ้งความจำนงยังกรมสิลปากรว่า ไคร่จะได้หนังสือ “จดหมายเหตุพระราชกิจรายวันไนพระบาทสมเด็ดพระจุลจอมเกล้าเจ้าหยู่หัว” พิมพ์เปนที่ระลึก กรมสิลปากรจึงจัดไห้พิมพ์ ภาคที่ 20 นี้
หนังสือจดหมายเหตุพระราชกิจรายวันนี่ เดิมหยู่ไนหอพระสมุดหลวง ต้นฉบับเปนอักสรพิมพ์ดีด มี 10 เล่ม กำหนดเล่มละ1ปี คือตั้งแต่ ปีฉลู จุลสักราช1239 (พ.ส.2420) ถึงปีกุน จุลสักราช 1249 (พ.ส.2430) ขาดปีเถาะ จุลสักราช 1241 ไป 1 ปี แม้เล่มที่กำหนดว่า 1 ปี บางเล่มก็ไม่ตลอดปีทีเดียว บางวันหรือบางเดือนไม่ได้จดไว้ก็มี บางเล่มก็ขาดไปตั้งหลายเดือน ปรากตไนบานแผนกบางเล่มของหนังสือนั้นว่า กรมหลวงปราจินกิติบดีตรัดสั่งไห้คัดขึ้นทูนเกล้าฯ ถวายพระบาทสมเด็ดพระมงกุตเกล้าเจ้าหยู่หัว เมื่อ พ.ส.2460 ครั้งพระบาทสมเด็ดพระมงกุตเกล้าเจ้าหยู่หัว สเด็ดสวรรคตแล้ว สมเด็ดพระเจ้าหยู่หัวรัชกาลที่ 7 ได้พระราชทานหอพระสมุดหลวงมาเปนสมบัติของหอพระสมุดสำหรับพระนคร ซึ่งได้เปลี่ยนมาเปนหอสมุดแห่งชาติ กรมสิลปากรไนบัดนี้ หนังสือนี้จึงตกมาเปนสมบัติของหอสมุดแห่งชาติด้วย
สังเกตตามสำนวนที่จดไว้ไนหนังสือนี้ เข้าไจว่าข้อความตอนต้น ๆ ไนเล่มแรกเปนพระราชนิพนธ์ไนพระบาทสมเด็ดพระจุลจอมเกล้าเจ้าหยู่หัว ซงไว้ด้วยพระองค์เอง เพราะถ้อยคำสำนวนที่ซงไว้ล้วนเปนคำสามั ไม่มีราชาสัพท์เลยจนถึงหน้า 19 ไนภาคที่ 5 ต่อแต่นั้นมาเข้าไจว่ารับสั่งไห้ผู้อื่นจด จึงมีไช้ราชาสัพท์เช่น “สเด็ดพระราชดำเนิน” “ซงพระราชนิพนธ์” เหล่านี้เปนต้น แต่ถึงกะนั้น ผู้จดก็พยายามจะเลียนไห้เปนพระราชนิพนธ์ เช่นไช้คำสามัและไช้คำแทนพระองค์ว่า “ฉัน” และออกพระนามเจ้านายบางพระองค์ หย่างพระบาทสมเด็ดพระจุลจอมเกล้าเจ้าหยู่หัวซงไช้ แต่ก็ไช้ไปไม่ตลอด มักอดไช้ราชาสัพท์ไม่ได้ ยิ่งไนตอนต่อๆ มาแล้ว มีไช้ราชาสัพท์เปนพื้น จึงเห็นได้ว่าไนตอนหลัง ๆ มา ตรัดสั่งไห้ผู้อื่นจด และผู้รับสั่งก็คงผลัดเปลี่ยนกันมาหลายคน ที่พอจะซาบได้จากความสังเกตเมื่ออ่านจาก “จดหมายเหตุพระราชกิจรายวัน” นี้ก็มีที่ยังไม่สามาถจะซาบได้ก็มี ที่ซาบได้บางตอนเข้าไจว่าเปน พระเจ้าบรมวงส์เทอ กรมพระสมมตอมรพันธ์ เช่นมีว่าวัน 1 1ฯ 4 ปีมะเมีย จัตวาสก จุลสักราช 1244 เวลาบ่ายวันนี้ไม่ได้สเด็ดออก โปรดไห้พระองค์เจ้าสวัสดิประวัติ (พระนามเดิมของพระเจ้าบรมวงส์เทอ กรมพระสมมตอมรพันธ์) เข้าไปเขียนไดอรี ที่ห้องไลบรารี พระที่นั่งบรมราชสถิตมโหลาร” และมีข้อความทำนองนี้อีกหลายแห่ง และบางตอนก็โปรดไห้พระองค์เจ้าสรีเสาวภางค์จด เช่นมีว่า “7 6ฯ 8 ปีวอกฉสก จุลสักราช 1246......โปรดไห้พระองค์สรีเสาวภางค์เข้าไปเฝ้า ซงหนังสือราชการและไดอรี” ดังนี้เปนต้นและบางตอนก็มีว่า “วันนี้ไม่ซงสบายไม่ได้สเด็ดออก โปรดไห้เราเข้าไปเขียนไดอรีข้างไน” ซึ่งยังไม่ซาบได้ว่า “เรา” ไนที่นี้คือท่านผู้ได แต่เปนที่แน่นอนว่า ไนตอนหลังๆ นี้ไม่ได้ซงพระราชนิพนธ์
หนังสือนี้ ถ้าได้อ่านแต่ฉเพาะวันหนึ่งๆ จะเห็นได้ว่าไม่ค่อยได้เรื่องราวอะไรนัก เพราะพูดถึงเรื่องโน้นนิดเรื่องนี้หน่อย ช้อความไม่ติดต่อกัน แด่ถ้าอ่านไปหลาย ๆ วันจะเห็นว่าล้วนมีข้อความติดต่อเกี่ยวโยงถึงกันตลอด ย่อมอำนวยประโยชน์ไห้แก่นักอ่านหลายจำพวก โดยฉเพาะผู้ที่จะได้รับประโยชน์อันยิ่งไหย่จากหนังสือนี้ มี 2 จำพวก คือ:-
จำพวกที่ 1 นักสึกสาทางประวัติสาตร จะมองเห็นคุนค่าของหนังสือนี้หย่างแท้จิง เมื่อเขียนพงสาวดารประเทสไทยยุคนี้ เพราะพระราชกิจรายวัน วันละเล็กละน้อยเปนต้นเหตุให้รู้ถึงเรื่องไหย่ๆ เช่น การออกพระราชบััติ กดหมาย หรือราชการแผ่นดินอื่นๆ อันปรากตหยู่ไนราชกิจจานุเบกสาเปนต้นนั้น ยิ่งกว่านั้น ไนปีไดถ้าไม่มีการออกหนังสือราชกิจจานุเบกสา เช่นไนปีมะโรง จุลสักราช 1242 และปีมะเมีย จุลสักราช 1244 ก็ไม่อาดซาบได้ว่า ไน 2 ปีนั้นได้มีราชการงานเมืองอะไรบ้าง ถึงแม้อาดค้นหาได้ไนหนังสืออื่น เช่นหนังสือราชการตามกะซวงต่างๆ เปนต้น ก็ต้องค้นหาได้ด้วยความลำบากยิ่ง ทั้งอาดไม่ได้เรื่องราวตลอดและเปนหลักถานพอ แต่อาดค้นหาได้ไนหนังสือนี้
จำพวกที่ 2 นักสึกสาทางการเมือง เมื่อได้อ่านหนังสือนี้แล้ว จะมองเห็นรัถประสาสโนบาย ทั้งไนเรื่องที่เกี่ยวกับต่างประเทสและเปนการพายไน ว่าพระบาทสมเด็ดพระจุลจอมเกล้าเจ้าหยู่หัว ได้ซงนำไทยประเทสหลีกลัดเกาะแก่งและมรสุมแห่งการเมืองมาด้วยความลำบากเพียไร สมควนเปนทิตถานุคติของนักการเมืองไนชั้นหลังได้เปนหย่างดี
กรมสิลปากรขออนุโมทนาไนกุสลราสีทักสินานุปทาน ซึ่งเจ้าภาพได้มีความกตัูกตเวที่ตั้งมั่นหยู่ไนจิต พิมพ์หนังสือนี้อุทิสแจกจ่ายเปนธัมวิทยาทาน เนื่องไนงานพระราชทานเพลิงสพเจ้าจอมเอิบ ไนรัชกาลที่ 5 ขออิถคุนมนุผลจากวิทยาทานนี้จุ่งสัมริทธิ์ โดยสมควนแก่คติวิสัยไนสัมปรายภพ เทอน.
กรมสิลปากร
22 กันยายน 2487
เจ้าจอมเอิบ ท.จ.ว.
เกิด พ.ส. 2422
อนิจกัม พ.ส. 2487
ประวัติ
เจ้าจอมเอิบ เกิดวันที่ 22 เมสายน ปี 2422 เจ้าพระยาสุรพันธุ์พิสุทธ เทส บุนนาค เปนบิดา และท่านผู้หยิงอู่สุรพันธุ์พิสุทธ เปนมารดา
ถวายตัวเปนบาทบริจาริกา ไนพระบาทสมเด็ดพระจุลจอมเกล้าเจ้าหยู่หัว เมื่อปี 2434 ได้รับพระราชทานหีบหมากทองลงยา (ตราพระเกี้ยวประดับเพชร) และราชอิสริยาภรน์ทุติยจุลจอมเกล้าวิเสส เหรียนรัตนาภรน์รัชกาลที่ 5 ชั้นที่ 2 เหรียนรัตนาภรน์รัชกาลที่ 6 ชั้นที่ 2 และซงพระกรุนาโปรดเกล้า ฯ ชุบเลี้ยงไนถานันดรสักดิ์พระสนม
เจ้าจอมเอิบ ป่วยเปนโรคเนื้อร้าย ถึงอนิจกัมเมื่อวันที่ 11 สิงหาคม 2487 ไว้สพบำเพ็นการกุสลตามธัมจริยาวัตรที่บ้านโดยสมควนแก่เวลาแล้ว วันที่ 3 ตุลาคม 2487 เชินสพไปรับพระราชทานเพลิง ที่เมรุวัดเทพสิรินทราวาส ฯ พนะ ฯ ผู้สำเหร็ดราชการแทนพระองค์ ไนพระปรมาภิไธยสมเด็ดพระเจ้าหยู่หัว สั่งพระราชทานโกถประกอบลองราชินีกุลไส่สพเจ้าจอมเอิบ พร้อมด้วยมีฉัตรกลองประกอบเกียรติยสตามถานันดรสักดิ์และสกุล และ ฯ พนะ ฯ ผู้สำเหร็ดราชการแทนพระองค์ ได้ไปปติบัติพระราชกรนียกิจไนการพระราชทานเพลิงสพด้วย
จดหมายเหตุพระราชกิจรายวัน
พระราชนิพนธ์
ไนพระบาทสมเด็ดพระจุลจอมเกล้าเจ้าหยู่หัว
ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
(พ.ส. 2428)
---
วันสุกร์ ขึ้น 1 ค่ำ เดือน 11 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้า 4 โมงเสสสเด็ดออกประทับพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท ซงจุดเทียนนมัสการ กรมพระปวเรสถวายสีลแล้ว กรมหมื่นวชิรานหม่อมเจ้าพระ พระราชาคนะ พระครูถานานุกรม 32 รูปถวายพรพระ พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดมาทอดพระเนตรโถยาคู ซงเลือกถวายกรมพระปวเรสและพระสงค์ทั้งปวง โถวันนี้เปนของพระบรมวงสานุวงส์ฝ่ายไน พระสงค์ถวายพรจบแล้วสเด็ดซงประเคนพระสงค์รับพระราชทานฉัน ซงปิดทองพระและพระคัมภีร์ พระมหาราชครูถวายน้ำพระมหาสังข์ตามพระราชพิธีสาท อนึ่ง วันนี้โปรดเกล้า ฯ ไห้ถวายข้าวทิพปายาสพระสงค์รับพระราชทานฉันด้วย และจะได้แจกพระบรมวงสานุวงส์ข้าทูนละอองธุลีพระบาทตามโบรานวิสัย เมื่อ/*2พระสงค์รับพระราชทานฉันนั้น เจ้าพนักงานกรมภูสามาลาเชินพระบรมอัตถิและพระอัตถิไนหอพระธาตุมนเทียรไนพระบรมมหาราชวังขึ้นซงพระราชยาน มีกลองชนะแตรสังข์มโหรทึกประโคมมาเชินขึ้นสถิตบนพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท พระสงค์ฉันแล้วถวายอนุโมทนาอติเรกถวายพระพรลา สเด็ดประทับมุขตะวันตก ซงทอดผ้าสบงและสิ่งของต่าง ๆ ตามเช่นเคย ซงบริจาคไนสาทรึดูกาล เจ้าพนักงานนิมนต์พระราชาคนะถานานุกรมวัดที่อนุโลมไนพระบรมอัตถิพระอัดถิ 24 รูปขึ้นไป สดับปกรน์แล้วถวายอนุโมทนาอติเรกถวายพระพรลา สเด็ดมาประทับมุขเหนือดำหรัดกับพระบรมวงสานุวงส์ แล้วโปรดเกล้า ฯ ไห้เจ้าพนักงานพระคลังมหาสมบัติ แจกเงินพระองค์เจ้าไนกรมพระราชวังบวรเปนเงินมรดกกรมพระราชวังบวร คือพระองค์เจ้าวิลัยวรวิลาส พระองค์เจ้ากาจโนภาสรัสมี พระองค์เจ้ากัลยาประวัติ พระองค์เจ้าสุทัสน์นิภาธร พระองค์เจ้าโอพาสไพสาล พระองค์เจ้าวิบูลย์พรรนรังสี พระองค์เจ้าวรวุธิอาภรน พระองค์เจ้ารจนาวรฉวี พระองค์เจ้ารัชนีแจ่มจำหรัด พระองค์เจ้าไชยรัตนวโรภาส องค์ละ 30 ชั่ง แล้วพระราชทานสัาบัตร หลวงสรสิทธิเปนจมื่นสราภัยสริสดิการ 1 หลวงสาตราธิกรริทธิเปนจมื่นสุรเดชรนชิต 1 หลวงสิลปสาลสราวุธเปนจมื่นวิชิตไชยสักดาวุธ 1 นายพิสลยุธการเปนหลวงอังคนิ/*3สรพลารักส์ 1 รวมกรมทหานมหาดเล็ก 4 คน ขุนวิเสสเสนีเปนหลวงอมรินทรรักสา 1 ขุนสรีภิรมย์เปนขุนวิเสสเสนี 1 กรมสุรัสวดี 2 นายจันกับตันเปนหลวงวิชิตสรสาตรกรมทหานปืนไหย่รักสาพระบรมมหาราชวัง 1 ขรัวชริบอาลีเปนพระสยามิตยภัตติการ กรมท่ากลาง1 แล้วสเด็ดขึ้นข้างไนโปรดไห้แจกเงินมรดกแด่พระองค์เจ้าหยิงไนกรมพระราชวังบวรด้วย โปรดไห้นิมนต์พระสงค์ 500 รูปสดับปกรน์ตามเคยด้วย แล้วเจ้าพนักงานจะได้เชินพระบรมอัตถิกลับเข้าพระบรมมหาราชวัง
อนึ่ง เมื่อเวลาบ่ายวานนี้ ตลับเจ้าจอมมารดา ซึ่งเปนเจ้าจอมมารดากรมหมื่นภูธเรสธำรงสักดิถึงแก่กัมด้วยป่วยเปนโรคอาโปธาตุพิการ ซงพระกรุนาโปรดเกล้า ฯ พระราชทานน้ำรดสพและโกถฉลองไนและโกถไม้สิบสองประดับสพ มีกลองชนะ 5 คู่ จ่าปี่ 1 ฉัตรเบจา 4 คัน พระสงค์สวดอภิธัมแต่กลางคืน
วันเสาร์ ขึ้น 2 ค่ำ เดือน 11 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้า 2 โมงเสส สเด็ดออกพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท ซงพระราชยานไปประทับพระที่นั่งราชกิจวินิฉัยสเด็ดประทับพระที่นั่งโธรน พระบรมวงสานุวงส์และข้าราชการเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาทพร้อมกัน พระนรินทรราชเสนีนำแม่กองสาหลำ และปังอะลูหมัดดาริสา และ สรีตะวันกรมการเมืองระแงะ ซึ่งคุม/*4ต้นไม้ทองเงินเครื่องราชบรรนาการเข้ามาทูนเกล้าฯ ถวายนั้นเข้าเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาทกราบถวายบังคมลากลับไปบ้านเมือง มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้า ฯ ดำหรัดไต่ถามทุขสุขตามสมควน โปรดพระราชทานเสื้อผ้าแล้วโปรดพระราชทานสัาบัตร มิสเตอร์แคสเตนสคอยส์ เปนกัปตันไนกรมทหานรักสาพระบรมมหาราชวัง
อนึ่ง เมื่อคืนนี้ พระวงส์เทอพระองค์เจ้าประดิถวรการสิ้นพระชนม์เวลา 8ทุ่มเสส ประชวรมาช้านานแล้ว โปรดเกล้าฯ ไห้สมเด็ดพระเจ้าบรมวงส์เทอซงจัดการสงน้ำพระสพ หยู่ที่กรุงเทพฯ พระราชทานลุ้งผ้าขาว ราชการกรมช่าง10 หมู่ โปรดเกล้า ฯ ไห้พระองค์เจ้าขจรจรัสวงส์ดูแลฉลองพระเดชพระคุนสืบไป เว้นแต่ราชการกรมช่างหล่อโปรดเกล้า ฯ ไห้หม่อมเจ้าสุบรรนไนกรมหมื่นนรงค์หริรักส์ ฉลองพระเดชพระคุนสืบไป แล้วดำหรัดกับสมเด็ดกรมพระและเจ้าพระยาสุรวงส์ ไห้ดูแลราชการที่กรุงเทพ ฯ แล้วสเด็ดพระราชดำเนินลงเรือพระที่นั่งเวสาตรีออกจากท่าราชวรดิถเวลาเช้าเกือบ 3 โมง พร้อมด้วยเรือกลไฟไหย่น้อยตามสเด็ดหลายลำ เวลาบ่าย 2 โมงครึ่งถึงพระราชวังบางปอินประทับเรือพระที่นั่งที่แพลอย สเด็ดขึ้นจากเรือพระที่นั่งตรัดกับเจ้านายข้าราชการที่มารับสเด็ดแล้ว สเด็ด/*5ขึ้นทางท้องพระโรงหน้าประตูเทวราชครรไล ประทับพระที่นั่งอุทยานภูมิสเถียร
เวลาค่ำ พระสงค์วัดนิเวส 10 รูปสวดมนต์ที่พระตำหนักไหม่ สมเด็ดพระนางเจ้าขึ้นพระตำหนัก
วันอาทิจ ขึ้น 3 ค่ำ เดือน 11 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้าเลี้ยงพระที่สวดมนต์ไนพระตำหนักสมเด็ด พระนางเจ้า
เวลาค่ำสเด็ดออกท้องพระโรง เจ้านายข้าราชการเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาท รับสั่งเรื่องทัพฮ่อ สเด็ดขึ้นเกือบทุ่ม 1
วันจันท์ ขึ้น 4 ค่ำ เดือน 11 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 5 โมงเสส สเด็ดพระราชดำเนินลงเรือพระที่นั่งออกประตูสาครประพาสไปตามลำคลองจนพ้นหมู่บ้านหลังเกาะ เข้าคลองจิกสเด็ดประพาสไปจนบ้านลาว แล้วสเด็ดกลับตามทางเดิมเวลาค่ำ
วันอังคาร ขึ้น 5 ค่ำ เดือน 11 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 5 โมงเสส สเด็ดพระราชดําเนินลงเรือพระที่นั่งออกประตูสาครประพาสไปประพาสคลองจิกเหมือนวานนี้ สเด็ดกลับย่ำค่ำ
/*6วันพุธ ขึ้น 6 ค่ำ เดือน 11 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้าย่ำรุ่ง สเด็ดลงเรือพระที่นั่งโบดเหลืองลำไหย่ออกประตูสังคสิทธิภัตรการ เรือไฟจูงขึ้นไปทางเหนือน้ำ เข้าคลองบ้านส้างประทับวัดขนอน สเด็ดกลับเวลาเที่ยงเสส
เวลาย่ำค่ำสเด็ดออกประทับท้องพระโรง เจ้านายและข้าราชการเฝ้า รับสั่งด้วยราชการต่างๆ ประมานครึ่งชั่วทุ่มสเด็ดขึ้น
วันพรึหัสบดี ขึ้น 7 ค่ำ เดือน 11 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 4 โมงเสส สเด็ดซงเรือพระที่นั่ง ออกประตูสาครประพาสออกไปทางคลองหลังเกาะ เข้าคลองนางหงส์ประพาสตามลำคลอง จนเวลาค่ำสเด็ดกลับ
วันสุกร์ ขึ้น 8 ค่ำ เดือน 11 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาย่ำค่ำ สเด็ดออกท้องพระโรง สเด็ดพระราชดำเนินลงซงเรือพระที่นั่งเก๋งที่ท่าพระราชวัง ไปประทับวัดนิเวสธัมประวัติ สเด็ดเข้าไนพระอุโบสถ ซงนมัสการแล้วดำหรัดกับพระอมราภิรักขิต ด้วยการพระอารามต่างๆ สเด็ดประทับหยู่ครู่หนึ่ง สเด็ดไปนมัสการไนสถานที่เคารพทั้งปวงมีคันธาราสดร์ พระสรีมหาโพธิ พระนาคปรก แล้วสเด็ดที่สาลาโรงเรียน พระราชทานเงินครูและนักเรียน แล้วสเด็ดมาซงแจกพวกอุบาสิกาที่ข้างการ/*7ปเรีย ซงแจกเงินเส็ดสเด็ดกลับพระราชวัง ประทับท้องพระโรง จนเวลา 2 ทุ่มเสสขึ้น
วันเสาร์ ขึ้น 9 ค่ำ เดือน 11 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้าสเด็ดพระราชดำเนินวัดขนอนไนคลองบ้านส้างเหมือนหย่างวานซืนนี้ สเด็ดกลับเวลาบ่าย 4 โมงเสส เวลาจวนย่ำค่ำโปรดเกล้า ฯ ไห้เจ้าพนักงานเข้าไปถวายซงเครื่องไหย่ที่พระที่นั่งอุทยานภูมิสเถียร แล้วเวลาทุ่มเสสสเด็ดออกประทับท้องพระโรง จนเวลา 2 ทุ่มสเด็ดขึ้น
วันอาทิจ ขึ้น 10 ค่ำ เดือน 11 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาย่ำค่ำเสสสเด็ดออกประทับท้องพระโรง เจ้านายและข้าราชการเฝ้า รับสั่งด้วยราชการต่าง ๆ และซงหนังสือราชการบ้าง เวลาทุ่มหนึ่งสเด็ดขึ้น
วันจันท์ ขึ้น 11 ค่ำ เดือน 11 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้าซงฉายพระบรมรูปข้างไน เวลาบ่าย 2 โมงเสสสเด็ดลงเรือพระที่นั่ง สเด็ดพระราชดำเนินขึ้นไปข้างเหนือน้ำเข้าปากคลองตะเคียนข้างไต้ ไปออกปากคลองข้างบน ไปตามลำน้ำเข้าคลองเมืองที่หัวแหลมมาออกปากคลองหัวรอ ล่องลง/*8มาทางหน้าพระราชวังจันทกเสม สเด็ดกลับพระราชวังบางปอิน สเด็ดขึ้น 2 ทุ่มเสส
เวลายามเสส โปรดเกล้า ฯ ไห้พระยาสรีสิงหเทพเข้าไปเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาทที่พระที่นั่งอุทยานภูมิสเถียร กราบถวายบังคมลาขึ้นไปเมืองพิไชยเพื่อจะได้จัดการที่จะส่งกองทัพขึ้นไปหลวงพระบาง เวลา 4 ทุ่มกลับออกมา
วันอังคาร ขึ้น 12 ค่ำ เดือน 11 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้า สเด็ดพระราชดำเนินลงเรือพระที่นั่งออกประตูเทวราชครรไล ออกคลองหลังเกาะแล้วออกแม่น้ำหัวเกาะขึ้นไปข้างเหนือ สเด็ดประพาสทุ่งไนคลองบางหวาย ตรงหน้าวัดโปรดสัตว์ข้าม เวลาบ่ายสเด็ดกลับถึงพระราชวังบางปอินบ่าย 4 โมง
วันพุธ ขึ้น 13 ค่ำ เดือน 11 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้า 3 โมงเสสสเด็ดออกที่ท้องพระโรง แล้วซงพระราชยานไปประทับที่สาลเทวะรูปพระเจ้าปราสาททอง ซงจุดเทียนธูปเครื่องสักการะ แล้วสเด็ดกลับมาลงเรือพระที่นั่งเวสาตรีที่ท่าพระราชวัง ออกจากท่าลอยหันท้ายลงมาทางท้ายเกาะเรือสกรูจูงด้วย พอพ้นท้ายเกาะแล้วกลับเรือพระที่นั่งออกเดินเวลาเช้า 3 โมงครึ่ง ล่องลงมาตามลำน้ำถึงท่าราชวรดิถเวลาบ่าย/*9 2 โมงครึ่ง ประทับเรือพระที่นั่งแล้วสเด็ดขึ้นไปประทับบนพระที่นั่งราชกิจวินิฉัย พระบรมวงสานุวงส์และข้าราชการที่มารับสเด็ดเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาทพร้อมกัน รับสั่งด้วยราชการต่าง ๆ แล้วสเด็ดขึ้น
วันพรึหัสบดีขึ้น 14 ค่ำเดือน11 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช1247
เวลาวันนี้เปนดิถีที่คล้ายกับดิถีพระบรมมหาประสูติมงคลสมัยไนพระบาทสมเด็ดพระจอมเกล้าเจ้าหยู่หัว จึงซงพระกรุนาโปรดเกล้า ฯ ไห้เชินพระบรมอัตถิและพระมนดปพระบรมทนต์ไนพระบาทสมเด็ดพระจอมเกล้าเจ้าหยู่หัวขึ้นสถิตบนบุสบกทองคำแว่นฟ้าทองคำ ล้อมไปด้วยเครื่องสูงจามรมาส และประดับไปด้วยเครื่องราชอิสริยะยสและเครื่องราชูปโภคตามราชประเพนี และเชินพระพุทธรูปประจำวันพระชนสาไนพระบรมอัตถิสถิตบนพระที่นั่งเสวตฉัตร นะพระที่นั่งอมรินทวินิฉัย มีสังข์แตรกลองชนะมโหรทึกประโคมตามเวลากว่าจะสิ้นการพระราชกุสล
เวลาเช้า 4 โมงเสส พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดออกพระที่นั่งอมรินทวินิฉัย ซงจุดเทียนนมัสการ พระธัมเจดีย์ถวายสีลแล้วพระธัมเจดีย์และพระสงค์รวม 20 รูปถวายพรพระ ๆ จบลงสเด็ดซงทอดผ้าไตร 20 พระสงค์ 20 รูปสดับปกรน์แล้วซง/*10ประเคนพระสงค์รับพระราชทานฉัน ๆ แล้วถวายอนุโมทนาอติเรกถวายพระพรลาไป โปรดไห้สดับปกรน์อีก 100 และโปรดพระราชทานเงินสลึงพระบรมวงสานุวงส์แล้วสเด็ดขึ้น
เวลา 4 ทุ่มเสสสเด็ดออกพระที่นั่งอมรินทวินิฉัย ซงจุดเทียนนมัสการพระธัมเจดีย์ถวายสีลแล้วพระสงค์ 20 รูปที่รับพระราชทานฉันเมื่อเช้านี้สวดธัมจักกัปปวัตนสูตร เวลา5 ทุ่มเสสสวดมนต์จบ สเด็ดซงทอดผ้าเช็ดหน้าเช็ดปากธูปเทียนพระสงค์ที่สวดมนต์สดับปกรน์ ซงจุดเทียนเครื่องซงธัมพระเทพโมลีถวายเทสนาทานมัยกถากันท์ 1 จบลงสเด็ดซงประเคนไตรแพรสมนะบริขารภันทนานา กับทั้งวัตถุจตุปัจจัยค่าราคา 10 ตำลึง พระสงค์ถวายอติเรกถวายพระพรลากลับไป
เวลา 2 ยามเสส สเด็ดลงซงลอยพระประทีปตามจารีตบุพราชประเพนีสืบมา เวลา 7 ทุ่มเสสสเด็ดขึ้น
วันสุกร์ ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 11 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
วันนี้เปนดิถีวาระที่คล้ายกับวาระสมัยที่พระบาทสมเด็ดพระจอมเกล้าเจ้าหยู่หัวสเด็ดสวรรคต จึงซงบำเพ็นพระราชกุสลไนพระที่นั่งอมรินท์เหมือนวันก่อน เวลาเช้า 5 โมงเสสเจ้านายที่สเด็ดมาหยู่ไนที่นั้นมีกรมขุนบดินทรเปนต้น ประเคนอาหารบินทบาตแด่สมเด็ดพระพุทธโคสาจารย์ ถานานุกรม/*11ปเรียอันดับวัดราชประดิถ 20 รูปรับพระราชทานฉัน พอพระสงค์ฉันก็สเด็ดออกมา ครั้นพระสงค์รับพระราชทานฉันแล้วสเด็ดซงทอดผ้าไตร 20 สมเด็ดพระพุทธโคสาจารย์ถานานุกรมปเรียอันดับที่รับพระราชทานฉันสดับปกรน์ แล้วสเด็ดมาประทับพระราชอาสน์ กรมหมื่นประจักส์สิลปาคมกราบถวายบังคมลาขึ้นไปราชการทัพปราบปรามฮ่อ นะ ทุ่งเชียงคำแขวงเมืองพวน พระเจ้าหยู่หัวมีพระบรมราชโองการไห้หาเข้าไปหน้าพระที่นั่ง ซงหลั่งน้ำพระมหาสังข์ทักขินาวัต และซงเจิมพระราชทาน แล้วโปรดเกล้า ฯ พระราชทานพระแสงดาบฝักถม 1 ฉลององค์เยียระบับ 1 สายเครื่องราง 1 ที่ชาทองคำ 1 กับเงินสำหรับไช้การทัพ 50 ชั่งแก่กรมหมื่นประจักส์สิลปาคม แล้วพระมนตรีพจนกิจนำข้าราชการไนพระบรมมหาราชวัง และไนพระราชวังบวรกราบถวายบังคมลา ตามสเด็ดกรมหมื่นประจักส์ไปราชการทัพ คือ กรมมหาดไทยพระศรีเสนา 1 กรมทหานปืนไหย่ 5 คือ พระอมรวิไสยสรเดช 1 ลุตเตอแนนหม่อมราชวงส์อรุน 1 ลุตเตอแนนนายเสพ 1 ลุตเตอแนนนายจิตร 1 ลุตเตอแนนนายพรต 1 กรมทหานรักสาพระบรมมหาราชวัง 10 คือ กัปตันหม่อมราชวงส์ยันต์ 1 หลวงพิทักส์ยุธภันท์ 1 หลวงวิชิตสรสาตร 1 ดิปุติแอดยุแตนนายพัน 1 เซอเยินขุนสิทธิพรหมมา 1 ลุตเตอแนนนายอ่ำ 1 ล.น. /*12นายพิน 1 ล.น. นายแย้ม 1 สัปลุดเตอแนน นายหรัด 1 ส.น. นายช่วง 1 กรมพระตำหรวด 2 คือ พระราชวรินทร 1 จมื่นไชยาภรน์ 1 กรมทนายเลือกหลวงมลโยธานุโยค 1 กรมทหานมหาดเล็ก ขุนชาสรกล 1 กรมนา 2 หลวงเขตตานุรักส์ หลวงวิจารน์สาลี กรมพระกลาโหม หลวงพิพิธภักดี 1 กรมทวนทองซ้าย หลวงนราธิกรริทธิ์ 1 กรมม้าเกราะทอง ขุนสรีกันถัด 1 นายเจียมมหาดเล็ก 1 ไนพระบรมมหาราชวัง 26 นาย ไนพระราชวังบวร 2 คือ หลวงชำนาชาติสักดากรมสนมกลางซ้าย 1 หลวงอาสาอตุรงค์ กรมเรือกัน 1 รวม 28 นาย โปรดพระราชทานพระบรมราโชวาทและพระราชทานพร แล้วโปรดไห้เจ้าพนักงาน นำโต๊ะทองคำ กาทองคำ พระราชทานพระยาจ่าแสนบดี 1 พระสรีเสนา 1 พระสงค์ถวายอนุโมทนาถวายพระพรลา โปรดไห้สดับปกรน์อีก 100 ตามเคย โปรดเกล้าฯ พระราชทานเงินส่วนค่าเช่าตึกหน้าวัดประยูรวงส์แด่พระราชโอรสและพระราชนัดดาไนพระบาทสมเด็ดพระจอมเกล้าเจ้าหยู่หัวที่มีส่วนเงินรายนี้แล้วสเด็ดขึ้น
เวลายามเสสสเด็ดออกประทับพระที่นั่งอมรินท์ ซงจุดเทียนนมัสการ สมเด็ดพระพุทธโคสาจารย์ถวายสีลแล้ว สมเด็ดพระพุทธโคสาจารย์และถานานุกรมปเรียอันดับ 20 สวดอนันตลักขนสูตรและอื่น ๆ จบลง สเด็ดซงทอดผ้าเช็ดหน้า/*13เช็ดปาก ธูปเทียนพระสงค์ที่สวดมนต์สดับปกรน์ แล้วซงจุดเทียนเครื่องซงธัม หม่อมเจ้าพระประภากรบวรวิสุทธิวงส์ถวายเทสนาสีลกถาโดยสังเขปจบลง สเด็ดซงประเคนไตรแพรสมนะบริขารนานาทั้งกัปปิยะวัตถุราคา 10 ตำลึง พระสงค์ถวายอติเรกถวายพระพรลา โปรดเกล้า ฯ พระราชทานตราตั้งกัมสัมปาทิกสภา ผู้บำรุงหอสมุดวชิรานซึ่งผู้มีหุ้นส่วน คือสมาชิกได้เลือกสัน คือ กรมหมื่นพิชิตปรีชากรเปนสภานายก 1 พระองค์ เจ้าโสนบันดิดเปนเลขาธิการ 1 พระองค์เจ้าจันทรทัตจุธาธารเปนเหรัิก 1 พระองค์เจ้าวรวรรนากรเปนสารานิยกร 1 พระองค์เจ้าดิสวรกุมารเปนบรรนารักส์ 1 แต่ยังไม่หมดตำแหน่งเพราะยังไม่พร้อมกัน สเด็ดลงซงลอยพระประทีปตามทำเนียม เวลา 2 ยามสเด็ดขึ้น
วันเสาร์ แรม 1 ค่ำ เดือน 11 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้าวันนี้ซงพระกรุนาโปรดเกล้า ฯ ไห้สมเด็ดพระเจ้าลูกเทอสเด็ดออกไปซงประเคนพระสงค์วัดที่อนุโลมพระอัตถิ 28 รูปรับพระราชทานฉัน เจ้าพนักงานกรมภูสามาลาเชินพระบรมอัตถิ พระอัตถิออกจากหอพระธาตุมนเทียร เชินขึ้นประดิสถานบนพระที่นั่งเสวตฉัตรและโต๊ะจีนไนพระที่นั่งอมรินทวินิฉัยตามพระราชพิธี ซึ่งเคยซงบำเพนพระราชกุสลไนกาลานุ/*14กาลสมัยออกพรรสาทุกปีมา พอพระสงค์รับพระราชทานฉันแล้ว สมเด็ดพระเจ้าลูกเทอซงทอดผ้าสบงสดับปกรน์ตามทำเนียม แล้วมีสดับปกรน์อีก 500 แล้วเจ้าพนักงานเชินพระบรมอัตถิกลับเข้าสู่หอพระธาตุมนเทียร
เวลาค่ำโปรดเกล้าฯ ไห้สมเด็ดพระเจ้าลูกเทอสเด็ดออกไปซงจุดเทียนนมัสการ และซงสดับธัมเทสนาพระโพธิวงสาจารย์ถวายเทสนาภาวนามัยกถากันท์ 1 จบลงแล้วซงประเคนไตรแพรสมนะบริขารภันท์นา ๆ ทั้งวัตถุจตุปัจจัยมูลค่า 10 ตำลึง
เวลา 5 ทุ่มเสสสเด็ดลงซงลอยพระประทีป
วันอาทิจ แรม 2 ค่ำ เดือน 11 ปีระกา สัปตสก จุลสักราช 1247
ไม่ได้สเด็ดออกไม่มีราชการอะไร
ที่วังกรมหมื่นประจักส์มีการสวดมนต์ไนการที่จะสเด็ดไปราชการทัพ นะ ทุ่งเชียงคำเมืองพวนปราบปรามพวกฮ่อ
วันจันท์ แรม 3 ค่ำ เดือน 11 ปีระกา สัปตสก จุลสักราช1247
เวลาบ่าย 4 โมงเสสที่วังกรมหมื่นประจักส์มีพระบรมวงสานุวงส์เสนาบดี พระยา พระ หลวง ประชุมพร้อมกันไนที่นั้น พอได้พระเริกส์ กรมหมื่นประจักส์สิลปาคมซงผลัดผ้าซงขาวซงสพักขาวเข้าสู่แท่นสง เจ้าพนักงานประโคมแตรสังข์พินพาทย์/*15ค้องไชย พระสงค์ 10 รูป มีกรมพระปวเรสเปนประธานสวดไชยมงคลพร้อมกันแล้วกรมพระปวเรส สมเด็ดพระพุทธโคสาจารย์และสมเด็ดพระเจ้าบรมวงส์เทอ สมเด็ดพระเจ้าน้องยาเทอทั้ง 2 พระองค์ พระเจ้าน้องยาเทอที่มีพระชนม์แก่กว่า สเด็ดลงไปประทานน้ำพระพุทธมนต์ทั้งนั้นแล้ว ท่านเสนาบดีก็ถวายน้ำพระพุทธมนต์ พราหมน์ถวายน้ำกรดสังข์ตามไสยเวท ครั้นแล้ว กรมหมื่นประจักส์ซงฉลององค์ครึ่งยสทหานรักสาพระบรมมหาราชวัง สเด็ดขึ้นซงรถพร้อมด้วยพระบรมวงสานุวงส์ เจ้าพระยา พระยา พระ หลวงที่จะตามสเด็ดไปราชการ และที่ตามไปส่งเดินรถไปประทับหน้าประตูไหย่ริมบ้านพระชลยุธ คือ (บ้านเก่าของมิสเตอร อาลบาสเตอร์ ที่ถึงแก่กัม) แล้วไปพร้อมกันที่ท่าหน้าตึกนั้น กรมหมื่นประจักส์ และข้าราชการที่จะตามสเด็ดนั้น ลงเรือสตรูออกจากท่าเวลาบ่าย 5 โมง มีเรือไฟข้าราชการตามไปส่ง และเรือบันทุกคนไปราชการ และสรรพสาตราวุธ สเบียงอาหาร รวมเรือเกือบ 20 ลำขึ้นไปพักวัดเฉลิมพระเกียรติตามโบรานราชประเพนี
พระมนตรีพจนกิจ อ่านบอกพระยาวิเสสไชยชา เมืองอ่างทองถวายพระราชกุสลทำการเลี้ยงพระสวดมนต์ และจุดประทีปโคมไฟไนวันเฉลิมพระชนม์พรรสา ฉบับ 1 ไบบอกพระยาวิเสสรือไชย เมืองฉะเชิงเซาถวายพระราชกุสลทำการเลี้ยง/*16พระสวดมนต์ และจุดประทีปโคมไฟไนวันเฉลิมพระชนม์พรรสา ฉบับ 1 ไบบอกพระยาพิไชยสุนทร กรมการเมืองอุไทยธานี ว่ามองปลืมองแปะแท คนไนบังคับอังกริดมาขอทำการตัดฟันป่าไม้ขอนสัก ตำบนป่าหนองหลวงป่าโมโคร ขอเสียค่าตอตามทำเนียม จึงได้ทำสัาเส็ดแล้ว ได้ไห้หลวงเพชรสงครามยกบัตรคุมลงมาขอรัติฟาย นะกรุงเทพฯ ด้วยแล้ว
พระนรินทร อ่านบอกพระยาเทพประชุนว่า พระยาไซบุรี พระยาปลิด พระยาสตูน พระยาตานี พระยารามัน พระยาสายบุรี พระยาิริง พระยายะลา พระยาหนองจิก แต่งไห้าติพี่น้องสรีตะวัน กรมการคุมต้นไม้ทองเงินมาถึงเมืองสงขลาได้บังคับไห้เข้ามากรุงเทพ ฯ แล้วฉบับ 1 กับหนังสือบอกพระยาริทธิสงครามเมืองไซบุรีแล้วฉบับ 1 กับหนังสือบอกพระยาริทธิสงครามเมืองไซบุรี 4 ฉบับ ๆ หนึ่งว่า ได้แต่งไห้ตนกูดุลดานิ 1 ตนกูอาหมัด 1 หวันอาหวัง 1 เจะมหมุด1 คุมต้นไม้ทองเงินเครื่องราชบรรนาการ หอกคอทองเถลิงทอง 3 คู่ หอกคอเงินเถลิงเงิน 3 คู่ หอกคอทองเลว 15 คู่ ปิไสไม้เขียนลาย 2 คู่ ปิไสหวาย 10 คู่ ผ้าขาวต่างๆ 160 พับ แทนพรมเทส 30 พับ จำนวนปีระกา สัปตสก เข้ามาทูนเกล้าฯ ถวาย ฉบับที่ 2 ว่าได้ปรึกสากับพระยาสุรพลพิพิธาติพี่น้อง เห็นว่าตนกูอับดุลดานิน้องชายพระยาไซ สมควนรับราชการ/*17แล้วขอรับพระราชทานเปนรายามุดาเมืองไซบุรี ช่วยทำการต่อไปจะเปนที่ยินดีมาก ฉบับที่ 3 ว่าอาชื่อตนกูระหะมะน้องพระยาเกไดสวรินทร์มีสามีชื่อราเดนฮาซันชาวยวาจะไปเมืองกบิลพัสดุ เมื่อจะไปนั้น ตนกูอับดุลยา และน้องพระยาไซที่เปนพระยาริทธิไกรเกรียงเดชตามไปส่งถึงเมืองปีนัง หาได้ไห้พระยาไซซาบไม่ พายหลังได้ซาบว่าจะเลยไปกบิลพัสดุด้วย จึงไห้คนถือหนังสือไปตามพระยาริทธิไกรเกรียงเดช ๆ ตอบมาลาไปกบิลพัสดุ พระยาไซเกรงความผิดจึงบอกมาไห้ซาบ ขอพระบารมีเปนที่พึ่ง ฉบับ 4 ว่าพระกเสตรไซสถลบุรินทร ป่วยได้รักสาพยาบาลอาการไม่คลายถึงแก่กัม ได้ยกสพไปฝังตามทำเนียม ได้ไห้สรีตะวันกรมการคุมเครื่องยสพระกเสตรไซเข้ามาส่ง กับไบบอกพระสิริธัมบริรักส์ปลัด พระภักดีดำรงริทธิ์ ผู้ช่วยเมืองนครสรีธัมราช ฉบับ 1 ว่า พระยาปลิดแต่งสรีตะวันกรมการ 4 นาย ไพร่ 20 พระยาสตูลแต่งสรีตะวันกรมการ 4 นาย ไพร่ 20 คุมต้นไม้ทองเงินเครื่องราชบรรนาการจำนวนปีระกาสัปตสกมาถึง ได้ตรวดแล้วไห้กรมการนำเข้ามากรุงเทพ ฯ แล้ว กับไบบอกพระยาอภัยนุราชชาติรายาภักดีสรีอินดาหราวิยาหยาเมืองสตูล ว่าได้แต่งต้นไม้ทองเงินต้น 1 สูง 2/4 สอก กับเครื่องราชบรรนาการ หอกคอทองเถลิงทองคู่ 1 หอกคอเงินเถลิงเงินคู่ 1 หอกคอทองเลว 5 คู่ ปิไสหวาย 5 คู่ /*18ผ้าขาวต่าง ๆ 60 พับ ผ้าลายนอกหย่างละ 40 ผืน ผ้าขาวแทนพรมเทส 20 พับ จำนวนปีระกา สัปตสก มอบไห้สรีตะวันกรมการ 4 นาย คุมเข้ามาทูนเกล้า ฯ ถวาย ฉบับ 1 กับไบบอกพระยาวิเสสสงครามรามวิชิตวิลิสมาหราเมืองปลิด ว่าได้จัดต้นไม้ทองเงินต้น 1 สูง 2/5 สอก มีกิ่งก้านพร้อมกับเครื่องราชบรรนาการหอกคอทองเถลิงทอง 1 คู่ หอกคอเงินเถลิงเงิน 1 คู่ หอกคอทองเลว 5 คู่ ผ้าขาว 60 พับ ผ้าลายชายสบัด 20 ผ้าลายนอกหย่างละ 20 ผืน ผ้าขาวแทนพรมเทส 20 พับ ปิไสหวาย 5 คู่ มอบไห้สยัดสะเลมันน้องพระยาปลิด 1 สรีตะวันกรมการ 3 นาย คุมเข้ามาทูนเกล้า ฯ ถวาย ฉบับ 1 กับไบบอกพระยาสมบัติภิรมย์ ผู้ว่าราชการเมืองสงขลาว่าพระยาตานีแต่งไห้สรีตะวันกรมการ 4 ไพร่ 15 พระยาิริงแต่งไห้นิโสบุตร 1 สรีตะวันกรมการ 3 ไพร่ 15 พระยาสายบุรีแต่งไห้สรีตะรันกรมการ 4 ไพร่ 15 พระยายะลาแต่งไห้สรีตะวันกรมการ 3 ไพร่ 6 พระยารามันแต่งไห้สรีตะวันกรมการ 2 ไพร่ 6 พระยาหนองจิกแต่งไห้กรมการ 2 ไพร่ 6 คุมต้นไม้ทองเงินเครื่องราชบรรนาการจำนวนปีระกา สัปตสก มาถึงเมืองสงขลา ได้ไห้กรมการนำเข้ามากรุงเทพ ฯ ด้วยแล้ว
พระยาพิพัธโกสา อ่านบอกพระยาราชพงสานุรักส์เมืองสมุทสงคราม ฉบับ 1 ว่าพร้อมด้วยหลวงซงสุรเดชข้าหลวง/*19ผูกปี้ข้อมือจีนได้เงินค่าแรงส่งมาครั้งก่อน 32ชั่ง10ตำลึง ครั้งหนึ่งแล้ว ครั้งนี้ได้จำนวนจีนคงเมือง 160 จีนจร 100 รวม 260 คน ค่าแรง 13 ชั่ง ไห้กรมการคุมเข้ามาส่ง รวมเปนจีน 909 คน เงิน 45 ชั่ง 10 ตำลึง ยังไม่เส็ดสิ้นจำนวน
แล้วพระราชทานสัาบัตรหลวงทวยหานรักสา เปนพระพหลพลพยุหเสนากรมทหานหน้า 1 หม่อมราชวงส์สายนเปนหลวงราชดรุนรักส์กรมเด็กชา 1 ขุนสรีท่องเปนหลวงเทพภักดีกรมท่าซ้าย 1 จีนเผงเปนหลวงสาธรราชายุธกรมท่าซ้าย 1 นายภู่แอดยุแตน เปนหลวงหัถสารสุภกิจ แอดยุแตนทหานหน้า 1 นายหยู่ กัปตัน เปนหลวงดัสกรปลาสกัปตันกรมทหานหน้า 1 นายนิล กัปตัน เปนหลวงริทธินรงค์รอนกัปตันทหานหน้า 1 นายหาด กัปตัน เปนหลวงอาดหานนรงค์ทหานหน้า1 นายอิ่ม กัปตัน เปนหลวงจำนงยุธกิจ กัปตันกรมทหานหน้า 1 นายเริกส์ กัปตัน เปนหลวงวิชิตชาสึกกัปตันกรมทหานหน้า 1 นายชื่น กัปตัน เปนหลวงวิเสสสุรการกัปตันกรมทหานหน้า 1
พระมนตรีพจนกิจนำเจ้าหมื่นไวยวรนาถแม่ทัพ 1 พระพหลพลพยุหเสนาเมเยอ 1 นายจ่ายวด 1 หลวงหัถสารสุภกิจแอดยุแตน 1 หลวงดัสกรปลาส หลวงอาดหานนรงค์ หลวงจำนงยุธกิจ หลวงวิชิตชาสึก หลวงโยธานัตติการ รวมกัปตันกรมทหานหน้า มีกอมปนี 5 คน กัปตันคนต่าง/*20ประเทสที่รับราชการกรมทหานหน้า 3 หมอแลแชบแสน 2 ควอดเตอร์มาสเตอร์เปมาสเตอร์ออเดอรีรุมเคล็ด 3 ลุตเตอร์แนนต์ไนกรมทหานหน้า 9 สับลุดเตอร์แนนต์ไนกรมทหานหน้า9 ขุนสิงหนาทก้องสึกกรมทหานปืนไหย่ไนพระราชวังบวรกราบถวายบังคมลาไปราชการทัพ ปราบปรามฮ่อทางแดนเมืองนครหลวงพระบางขึ้นทางเมืองพิไชย แล้วโปรดเกล้า ฯ พระราชทานทานทองคำรองล่วมเจ้าหมื่นไวยวรนาถ 1 โต๊ะถมกาถมนายจ่ายวดสำรับ 1 โปรดเกล้า ฯ พระราชทานพรแด่ผู้ที่จะไปราชการ แล้วสเด็ดขึ้นประทับออฟฟิสครู่หนึ่งสเด็ดขึ้นข้างใน
วันอังคาร แรม 4 ค่ำ เดือน 11 ปีระกา สัปตสก จุลสักราช 1247
วันนี้ไม่มีราชการอะไรไม่ได้สเด็ดออก
วันพุธ แรม 5 ค่ำ เดือน 11 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
วันนี้เปนวันเริ่มพระราชทานพระกถิน แด่พระภิกสุสงค์ไนพระอารามหลวงตามเช่นเคยมาทุกปี
เวลาเที่ยงเสส พระบาทสมเด็ดพระเจ้าหยู่หัวสเด็ดออกทางพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท สเด็ดซงรถพระที่นั่งเทียมม้า 4 พร้อมด้วยสมเด็ดพระเจ้าลูกเทอ และพระเจ้าลูกเทอ มีขบวนขนัดทหานม้าหน้าตำหรวดขี่ม้านำหน้ารถพระที่นั่ง มีม้า/*21ทหานมหาดเล็กและรถพระที่นั่งรอง รถพระบรมวงสานุวงส์ตามสเด็ดพระราชดำเนิน แต่พระบรมมหาราชวังสเด็ดไปประทับวัดราชประดิถที่ 1 สเด็ดเข้าประทับไนพระอุโบสถ ซงจุดเทียนธูปเครื่องนมัสการ นายรองฉันทูนรายงานพระสงค์จำพรรสาไนพระอาราม 34 รูป ซงถวายพระกถินพระสงค์รับแล้วอปโลกน์กัม และสมมตถวายสมเด็ดพระพุทธโคสาจารย์ แล้วสวดัตติทุติยกัมวาจาจบลงสเด็ดซงประเคนไตรปี พระครูปลัดถานานุกรมปเรีย รวม 9 รูป พระสงค์ครองผ้าแล้วซงพระกรุนาโปรดไห้สมเด็ดกรมหลวงภานุพันธ์ถวายบริขารพระสงค์ถวายอนุโมทนา แล้วสเด็ดพระราชดำเนินกลับ ด้วยวัดธัมยุติกานี้ซงถวายเปนมหากถิน คือ กถินผ้าขาวด้วย เมื่อเวลาสเด็ดกลับแล้วพระสงค์นำผ้าขาวที่รับพร้อมกับไตรองค์กถินนั้นไปตัดเย็บย้อมเปนจีวร หรือสบง หรือสังคาติ แล้วทำอนุโมทนาตามวินัยซึ่งพระผู้มีพระภาคซงอนุาตตามวิธียุติกานิกาย พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดพระราชดำเนินซงรถไปประทับวัดบวรนิเวสที่ 2 สเด็ดประทับไนพระอุโบสถซงจุดเทียนเครื่องนมัสการ นายสนิธทูนรายงานพระสงค์จำพรรสา 34รูป ซงถวายพระกถินพระสงค์รับแล้วอปโลกน์สมมตถ กรมพระปวเรสวริยาลงกรน์ แล้วสวดัตติทุติยกัมวาจาจบลงสเด็ดซงประเคนไตรปี แด่กรมหมื่นวชิราน 1 หม่อมเจ้าพระราชาคนะ 2 ถานานุกรมปเรีย 14 /*22พระมหาสายเล็กไม่รับไตรปีด้วยจะถวายพระพรลาสึก1 พระสงค์ครองผ้าแล้ว โปรดไห้สมเด็ดกรมหลวงจักรพัดิพงส์ถวายบริขาร พระสงค์ถวายอนุโมทนาสเด็ดพระราชดำเนินกลับซงรถไปประทับวัดมหันทารามที่ 3 สเด็ดประทับไนพระอุโบสถซงนมัสการนายไชยขรรคทูนรายงานพระสงค์จำพรรสาไนพระอาราม 63 รูป ซงถวายพระกถินพระสงค์รับแล้ว อปโลกน์สมมตไห้พระพินิจวินัย แล้วสวดัตติทุติยกัมวาจาจบลง สเด็ดซงประเคนไตรปีถานานุกรมปเรีย 5 รูป พระสงค์ครองผ้าแล้วกรานกถิน โปรดไห้หม่อมเจ้า หม่อมเจ้าพรประสิทธิถวายบริขาร พระสงค์ถวายอนุโมทนา สเด็ดไปประทับวัดมหาธาตุที่ 1 สเด็ดประทับในพระวิหารพระเจดีย์ ซึ่งบันจุพระอัตถิกรมพระราชวังบวรรัชกาลที่ 1 ซงนมัสการแล้วสเด็ดไปประทับพระอุโบสถซงจุดเทียนนมัสการ นายพินัยราชกิจทูนรายงานพระสงค์จำพรรสา 286 รูป ซงถวายพระกถินพระสงค์อปโลกย์สมมตถวายพระานสมโพธิแล้ว สวดัตติทุติยกัมวาจาจบลง สเด็ดซงประเคนไตรปีพระครูถานานุกรมปเรีย 15รูป พระสงค์ครองผ้าแล้วกรานกถิน โปรดไห้กรมหลวงวรสักดาถวายบริขาร พระสงค์ถวายอนุโมทนาสเด็ดกลับซงรถพระที่นั่งเข้าสู่พระบรมมหาราชวัง
วันนี้พระเจ้าหยู่หัวซงเครื่องหย่างทหานมหาดเล็ก ซงเครื่อง/*23ราชอิสริยะยสนพรัตนราชวราภรน์ พระบรมวงสานุวงส์ฉลององค์ขัตติยะตระกูลแพรดำ ที่เปนทหานซงเครื่องหย่างทหานเครื่องราชอิสริยะยสตามที่ซงรับ ข้าราชการพลเรือนสวมเสื้อข้าราชการฝ่ายพลเรือนที่เปนทหาน ตำหรวด แต่งเต็มยสของกรมนั้น ๆ ประดับราชอิสริยะยสตามที่ได้รับพระราชทาน
วันพรึหัสบดี แรม 6 ค่ำเดือน11 ปีระกา สัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่ายโมงเสส พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดออกประทับท้องพระโรงกลางพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท โปรดเกล้าฯพระราชทานสัาบัตรข้าทูนละอองธุลีพระบาท คือ จ่าห้าวยุธการเปนจมื่นสมุหพิมานปลัดกรมตำหรวดสนมซ้าย 1 จ่าโผนวิ่งชิงไชยเปนชำนิทั่วด้านสำหรับจางวางตำหรวดซ้าย 1 นายจ่ารงเปนหลวงเดชนายเวนมหาดเล็ก1 นายรองพิจิตรเปนจ่าเร่งงานรัดรุธกรมตำหรวดนอกขวา 1 นายรองเสน่ห์เปนจ่าห้าวยุธการกรมดำหรวดไหย่ซ้าย 1 นายสนิธหุ้มแพรเปนนายกวดหุ้มแพรต้นเชือก 1 นายจุ้ยบุตรพระยาอนุชิตเปนนายสนิธหุ้มแพร 1 นายรองฉันเปนนายเสน่ห์หุ้มแพร 1 นายเจิมบุตรเจ้าพระยาสุรวงส์เปนนายพลพันหุ้มแพร 1 นายเจือเปนนายรองพิจิตรสันพการ 1 นายพรบุตรพระยารัตนโกสาเปนนายรองฉัน 1 นายเฮงบุตรพระยาสรีทิพโภชน์เปนนายรองสนิธ 1 /*24นายไทยบุตรพระยาสุรินทรรือไชยเปนนายรองเสน่ห์ 1 กับโปรดเกล้าฯ ไห้ส่งสัาบัตรออกไปพระราชทาน หลวงเดชนายเวรซึ่งออกไปราชการทูลเมืองปารีส เปนพระดรุนราชรักสาปลัดจางวางมหาดเล็ก
สเด็ดซงพระราชยานลงยาราชาวดีสเด็ดพระราชดำเนินเปนขบวนราบพร้อมด้วยตำหรวดองครักส์และทหานต่างๆ นำตามสเด็ดโดยสถลมาคไปออกประตูพระนคร สเด็ดประทับวัดจักรวัดิราชาวาสที่ 1 สเด็ดประทับไนพระอุโบสถซงนมัสการ นายเสน่ห์ทูนรายงานพระสงค์ 280รูป ซงถวายผ้ากถินพระสงค์อปโลกน์สมมตไห้พระานมุนี แล้วสวดัตติทุติยกัมวาจาจบลง สเด็ดซงประเคนไตรปีพระราชาคนะถานานุกรมปเรีย 7 รูป พระสงค์ครองผ้าแล้วกรานกถิน โปรดไห้กรมหมื่นอดิสรถวายบริขารพระสงค์ถวายอนุโมทนา สเด็ดกลับซงพระราชยานไปประทับวัดสัมพันธวงสารามที่ 2 สเด็ดประทับไนพระอุโบสถซงนมัสการ นายกวดทูนรายงานพระสงค์ 35 รูป ซงถวายพระกถินพระสงค์อปโลกน์ แล้วสมมตไห้พระครูธัมมาภินันท์ แล้วสวดัตติทุติยกัมวาจาจบลง สเด็ดซงประเคนไตรปีถานานุกรม 2 พระสงค์ครองผ้าแล้วไห้กรมหมื่นภูธเรสถวายบริขารพระสงค์ถวายอนุโมทนา สเด็ดกลับซงพระราชยานไปประทับวัดปทุมคงคาที่ 3 สเด็ดประทับไนพระอุโบสถซงนมัสการ นายไชยขรรค/*25ทูนรายงาน พระสงค์ 45 รูป ซงถวายพระกถินพระสงค์อปโลกน์สมมตไห้พระพรหมมุนี แล้วสวดัตติทุติยกัมวาจาจบลงสเด็ดซงประเคนไตรปีพระครูถานานุกรม 6รูป พระสงค์ครองผ้าแล้วกรานกถิน โปรดไห้กรมหมื่นสิริชัชถวายของบริขาร พระสงค์ถวายอนุโมทนา สเด็ดกลับพระบรมมหาราชวัง
วันนี้ พระเจ้าหยู่หัวซงเครื่องหย่างทหานหน้า ซงเครื่องราชอิสริยะยสปถมจุลจอมเกล้า พระบรมวงสานุวงส์ซงเครื่องประดับหย่างจักรีบรมราชวงส์บ้าง ซงฉลององค์เยียระบับซงผ้าซงม่วง ซงเครื่องราชอิสริยะยสตามที่ซงรับพระราชทาน ข้าราชการพลเรือนสวมเสื้อเยียระบับเข้มขาบ ประดับเครื่องราชอิสริยะยสตามที่ได้รับพระราชทาน
วันสุกร์ แรม 7 ค่ำ เดือน 11 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 5 โมง พระเจ้าหยู่หัวซงฉลองพระองค์ครึ่งยสทหาน ซงดวงดาราปถมจุลจอมเกล้าและจักรีดารา สเด็ดออกประทับพระที่นั่งพุดตานทองคำ พายไต้พระมหาเสวตฉัตรนะท้องพระโรงกลางพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท พร้อมด้วยพระ
บรมวงสานุวงส์เสนาบดีมนตรีมุขมาจข้าทูนละอองธุลีพระบาทฝ่ายทหานพลเรือนเฝ้าเบื้องยุคลบาทโดยลำดับตามตำแหน่งถ้วนทุกกะซวง เจ้าพนักงานประโคมมโหรทึกแตรฝรั่ง ทหานเป่า/*26แตรสันเสินพระบารมีตามขัตติยะราชประเพนี ครั้นสุดเสียงประโคมแล้ว เจ้าพนักงานกรมวัง กรมพระกลาโหมนำแขกเมืองมลายู 9 เมือง คือ ตนกูอับดุลดานิ น้องพระยารีทธิสงครามเจ้าเมืองไซบุรี 1 ตนกูอาหมัน 1 หวันอาหวัง 1 เจะมหมุด1 ซึ่งพระยาริทธิสงครามรามภักดีเจ้าเมืองไซบุรีแต่งไห้คุมต้นไม้ทองเงินเครื่องราชบรรนาการเข้ามาทูนเกล้า ฯ ถวาย กับ หวันสมาแอ 1 หวันมะกัด 1 เจะโดละ 1 เจะโส 1 ซึ่งพระยาอภัยนุราชชาติรายาภักดี เจ้าเมืองสตูลแต่งไห้คุมต้นไม้ทองเงินเครื่องราชบรรนาการเข้ามาทูนเกล้า ฯ ถวาย กับ สยัดสะเลมันน้องพระยาวิเสสสงคราม 1 สรีเลหลามัดตา 1 หวันฮำดะ1 บังลิมางะ 1 ซึ่งพระยาวิเสสสงครามรามวิชิตเจ้าเมืองปลิดแต่งไห้คุมต้นไม้ทองเงินเครื่องราชบรรนาการเข้ามาทูนเกล้าฯ ถวาย กับสรีตะวันกรมการ 4 นายซึ่งพระยาวิชิตภักดีสรีสุรวงสาพระยาตานี แต่งไห้คุมต้นไม้ทองเงินเครื่องราชบรรนาการเข้ามาทูนเกล้า ฯ ถวาย กับ สรีตะวันกรมการ 4 นายของพระยาสุริยสุนทรเมืองสายบุรี กับสรีตะวันกรมการ 4 นายของพระยาพิพิธเสนามาจ เจ้าเมืองยิริง กับ สรีตะวันกรมการ 2 นายของพระยารัตนภักดี เจ้าเมืองรามัน กับ สรีตะวันกรมการ 3 นายของพระยานรงค์ริทธี เจ้าเมืองยะลา กับกรมการ 3 นายของพระยาเพชราภิบาลนรึเบสร์ เมืองหนองจิก แต่งไห้คุมต้นไม้ทองเงิน/*27เครื่องราชบรรนาการเข้ามาทูนเกล้าฯ ถวายนั้นเข้าเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาทพร้อมกัน พระเจ้าหยู่หัวซงพระราชปติสันถารแด่ตนกูอับดุลดานิ และสรีตะวันกรมการตามทำเนียมแล้วสเด็ดขึ้น
วันเสาร์ แรม 8 ค่ำ เดือน 11 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
วันนี้เปนวันสเด็ดพระราชดำเนินพยุหะยาตรา เจ้าพนักงานจัดการตามเช่นเคยมาแต่ก่อน
เวลาเที่ยงพระเจ้าหยู่หัวสเด็ดออกประทับซงเครื่องซงฉลองพระองค์เยียระบับพระภูสาเยียระบับเครื่องราชอิสริยะยสช้างเผือกสยามฉลองพระองค์ครุย แล้วซงพระมหากถินไหย่ที่หน้าพระที่นั่งบรมราชสถิตมโหลาร แล้วสเด็ดออกพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท ประทับที่อัธจันท์ส่งพระกรสมเด็ดเจ้าลูกยาเทอพระองค์ไหย่ขึ้นซงราชยานกงด้วยซงพระกรุนาโปรดไห้แต่งพระองค์ซงพระเกี้ยวยอด ครั้นส่งพระกรแล้ว สเด็ดพระราชดำเนินไปประทับชาลาข้างมุขกะสันพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท ซงฉายพระบรมราชฉายา แล้วสเด็ดขึ้นพระที่นั่งอาภรน์พิโมข สเด็ดลงซงพระที่นั่งพุดตานทอง ขนะนั้นเจ้าพนักงานประโคมแตรสังข์กลองชนะมโหรทึกนรึนาทตามบุพราชประเพนี จมื่นจงรักสาองค์ตีกรับสัา เหล่าตำหรวดและมหาดเล็กซึ่งแต่งตัวสพายกะบี่ยืน 4 สายถวายคำนับสามครั้ง แล้วเลื่อน/*28พระที่นั่งพุดตานเดินขบวนพยุหะยาตราพร้อมด้วยหมู่องครักส์และเหล่าทหานพลอาสา กลองชนะสังข์แตรแลขนัดเครื่องสูงไสว พระที่นั่งพุดตานนั้นล้อมไปด้วยคู่เคียงและต้นไม้ทองเงิน เดินขบวนไปตามรัถยาถึงหน้าวัดพระเชตุพนเปนที่ 1 สเด็ดขึ้นเกยแล้วประทับสาลาเปลื้องฉลองพระองค์ครุยและพระมหากถิน สเด็ดประทับไนพระอุโบสถซงนมัสการ นายรองพิจิตรทูนรายงานพระสงค์จำพรรสา 289 รูป ซงถวายพระกถิน พระสงค์อปโลกน์สมมตไห้พระพิมลธัมสวดัตติทุติยกัมวาจาจบลง สเด็ดซงทอดผ้าไตรปี 7 ไตรที่พระภูสาโยงพระราชาคนะ 1 ถานานุกรมไนพระอัตถิกรมสมเด็ดพระปรมานุชิตชิโนรส 6 รูป สดับปกรน์พระอัตถิกรมสมเด็ดพระปรมานุชิต แล้วซงประเคนไตรปีพระราชาคนะถานานุกรมปเรียอีก 23รูป แต่พระานโพธิชราลงไม่ได้โปรดไห้เจ้าพนักงานนำไปถวาย 1 รวมไตรปี 32 รูป พระสงค์ครองผ้าแล้วกรานกถินโปรดไห้กรมหลวงวรสักดาถวายบริขาร พระสงค์ถวายอนุโมทนา สเด็ดพระราชดำเนินมาประทับสาลาซงเครื่องแล้วสเด็ดขึ้นซงพระที่นั่งพุดตาน สเด็ดโดยขบวนไปประทับพลับพลาวัดราชบุรนะที่ 2 ซงเปลื้องเครื่องแล้วสเด็ดประทับไนพระอุโบสถซงนมัสการ นายรองเล่ห์อาวุธทูนรายงานพระสงค์จำพรรสา 208รูป ซงถวายกถินพระสงค์รับแล้วอปโลกน์และสมมตไห้พระธัมไตรโลกแล้วสวด/*29ัตติทุติยกัมวาจาจบลง สเด็ดซงประเคนไตรปีพระราชาคนะถานานุกรมปเรีย 14 รูป พระสงค์ครองผ้าแล้วกรานกถิน โปรดไห้กรมหมื่นเทววงส์ถวายบริขาร พระสงค์ถวายอนุโมทนา สเด็ดพระราชดำเนินกลับประทับพลับพลาซงเครื่องแล้วสเด็ดซงพระที่นั่งพุดตานทองคำ สเด็ดพระราชดำเนินโดยขบวนไปประทับพลับพลาวัดราชบพิธเปนที่ 3 ซงเปลื้องเครื่องแล้วสเด็ดประทับไนพระอุโบสถซงนมัสการ นายรองพลพันทูนรายงานพระสงค์ 35 รูป ซงถวายพระกถินพระสงค์รับแล้วอปโลกน์และสมมตถวายหม่อมเจ้าพระอรุน แล้วสวดัตติทุติยกัมวาจาจบลง สเด็ดซงประเคนไตรปีหม่อมเจ้าพระและถานานุกรมปเรีย 8 รูป พระสงค์ครองผ้าแล้วโปรดไห้สมเด็ดพระเจ้าลูกเทอเจ้าฟ้ามหาวชิรุนหิสถวายบริขาร พระสงค์ถวายอนุโมทนา แล้วสเด็ดประทับพลับพลาซงเครื่องแล้วสเด็ดซงพระที่นั่งพุดตาน สเด็ดไปประทับพลับพลาวัดสุทัสน์เทพวรารามที่ 4 ซงเปลื้องเครื่องแล้วสเด็ดประทับไนพระวิหารพระสรีสากยมุนี ซงนมัสการแล้วสเด็ดไปประทับไนพระอุโบสถ ซงจุดเทียนนมัสการ นายรองกวดทูนรายงานพระสงค์จำพรรสา 191 รูป ซงถวายพระกถินพระสงค์อปโลกน์และสมมตไห้พระธัมวโรดมแล้วสวดัตติทุติยกัมวาจาจบลง สเด็ดซงประเคนไตรปีถานานุกรมปเรีย 12 รูป พระสงค์ครองผ้าแล้วกรานกถิน /*30โปรดไห้กรมขุนถวายบริขารพระสงค์ถวายอนุโมทนา สเด็ดพระราชดำเนินกลับประทับพลับพลาซงฉลองพระองค์ครุยซงพระมหากถิน สเด็ดซงพระที่นั่งพุดตานทองคำสเด็ดพระราชดำเนินโดยขบวนพยุหะยาตรากลับพระบรมมหาราชวัง ประทับพระที่นั่งเทียบกับเกยพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท เวลาเกือบย่ำค่ำซงเปลื้องเครื่องแล้วสเด็ดประทับท้องพระโรงกลาง ขนะนั้นพระมงคลเทพกับถานานุกรมรวม 4 องค์ นำสงค์องค์หนึ่งเปนชาวเมืองไชยาซึ่งเรือไปเสียกลางทเล เรือเมล์ชื่อแมคคาลิสเตอ ซึ่งพระองค์เจ้าโสนบันดิตสเด็ดกลับมาจากยุโรปโดยสานนั้นมาแต่เมืองสิงค์โปร์พบเข้า จึงรับเข้ามานั้นเข้ามาเฝ้าทูนละอองพระเจ้าหยู่หัวซงประเคนผ้าไตรกับพระราชทานวัดถุปัจจัยราคา 10 ตำลึง กับคราวาสที่มาด้วยอีก 2 คนนั้นพระราชทานผ้าคนละสำรับ เงินคนละ 5 ตำลึง แล้วสเด็ดขึ้น
วันนี้เจ้านายซงฉลองพระองค์และผ้าซงเยียระบับ ซงเครื่องราชอิสริยะยสด้วย ข้าราชการที่เข้าขบวนนุ่งสมปักลาย สวมเสื้อเยียระบับเสื้อครุย ที่ไม่ได้เข้าขบวนแต่งเหมือนวันพรึหัสบดี แรม 6 ค่ำ เดือน 11
วันอาทิจ แรม 9 ค่ำเดือน 11 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
วันนี้สเด็ดพระราชดำเนินพยุหะยาตราโดยทางชลมาศ เจ้าพนักงานได้จัดเรือเหมือนแต่ก่อนมา
/*31เวลาเที่ยงเสสสเด็ดออกทางพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท ซงพระราชยานไปประทับพระที่นั่งราชกิจวินิฉัย ซงฉลองพระองค์ครุยและพระมหาพิชัยมงกุต สเด็ดซงเรือพระที่นั่งอนันตนาคราชพร้อมด้วยเครื่องสูงบังสูรยและเครื่องราชสิงคารทั้งปวงตามขัตติยะราชประเพนี เรือพระที่นั่งสรีสุพรรนหงส์ซงผ้าไตร เรือพระที่นั่งอเนกชาติภุชงค์เปนเรือพลับพลา เรือพระที่นั่งเทวาธิวัตเปนเรือพระที่นั่งรอง เรือเอกไชยเหินหาว เอกไชยหลาวทอง เปนคู่ชักมีกลองชนะมโหรทึกลงคู่ 1 เรือดั้งรูปสัตว์ 3 คู่คือ เรือครุธเหินระเห็ด ครุธเตร็จไตรจักรคู่ 1 กลองชนะลงเรือพาลีรั้งทวีป สุครีพครองเมืองคู่ 1 เรืออสุรปักสา อสุรวายุภักส์คู่ 1 กับเรือดั้งธัมดาอีก 3 คู่ ทหานลงทั้งนั้น และมีเรือขบวนต่าง ๆ อีกเปนอันมากสเด็ดพระราชดำเนินจากท่าราชวรดิถไปประทับวัดอรุนราชวรารามที่ 1 สเด็ดประทับไนพระอุโบสถซงนมัสการ นายไชยขรรคทูนรายงานพระสงค์ 129 รูปซงถวายพระกถินพระสงค์รับแล้วอปโลกน์และสมมตไห้พระสากยบุตรแล้วสวดัตติทุติยกับวาจาจบลง สเด็ดซงประเคนไตรปีพระราชาคนะถานานุกรม 8 รูป พระสงค์ครองผ้าแล้วกรานกถิน โปรดไห้สมเด็ดกรมหลวงจักรพัดิถวายบริขาร พระสงค์ถวายอนุโมทนา สเด็ดพระราชดำเนินกลับลงซงเรือพลับพลา ซงเครื่องแล้วสเด็ดซงเรือพระที่นั่งอนันคนาคราชไป/*32โดยชลมาคประทับวัดโมลีโลกยารามที่ 2 ซงเปลื่องเครื่องแล้วสเด็ดประทับไนพระอุโบสถซงจุดเทียนนมัสการ นายรองฉันทูนรายงานพระสงค์จำพรรสาซงถวายพระกถินพระสงค์รับแล้วอปโลกน์สมมตไห้พระธัมเจดีย์แล้วสวดัตติทุติยกัมวาจาจบลงสเด็ดซงประเคนไตรปี 5 รูป พระสงค์ครองผ้าแล้วกรานกถิน โปรดไห้พระองค์เจ้าสวัสดิประวัติถวายบริขาร พระสงค์ถวายอนุโมทนา สเด็ดกลับประทับเรือพระที่นั่งพลับพลา ซงเครื่องแล้วสเด็ดซงเรือพระที่นั่งอนันตนาคราชสเด็ดไปประทับวัดหงส์รัตนารามที่ 3 ซงเปลื้องเครื่องแล้วสเด็ดประทับไนพระอุโบสถซงจุดเทียนนมัสการ นายสนิธทูนรายงานพระสงค์แล้วซงถวายพระกถิน พระสงค์อปโลกน์สมมตไห้พระประสิทธิสิลคุนสวดัตติทุติยกัมวาจาจบลง สเด็ดซงประเคนไตรปีถานานุกรมพิธีธัม 4 รูป พระสงค์ครองผ้าแล้วกรานกถิน โปรดไห้กรมหมื่นสถิดทำรงสวัสดิถวายบริขาร พระสงค์ถวายอนุโมทนา สเด็ดประทับเรือพลับพลาซงเครื่องแล้วสเด็ดซงเรืออนันตนาคราช สเด็ดไปประทับวัดราชสิทธารามที่ 4 ซงเปลื้องเครื่องแล้วสเด็ดประทับไนพระอุโบสถซงนมัสการ นายพินัยทูนรายงานพระสงค์จำพรรสา 104 รูป ซงถวายพระกถินพระสงค์อปโลกน์สมมตไห้พระอมรเมธาจารย์สวดัตติทุติยกัมวาจาจบลง สเด็ดซงประเคนไตรปีถานานุกรมปเรีย 6 รูป พระสงค์ครองผ้าแล้ว/*33กรานกถิน โปรดไห้พระองค์เจ้าไชยานุชิตถวายบริขาร พระสงค์ถวายอนุโมทนาแล้ว สเด็ดกลับซงเรือพระที่นั่งพลับพลา ซงเครื่องแล้วซงเรือพระที่นั่งอนันตนาคราชกลับพระบรมมหาราชวัง
วันนี้เจ้านายและข้าราชการที่ตามสเด็ดไนขบวนและมิได้เข้าขบวนแต่งพระองค์และแต่งตนเหมือนวานนี้
วันจันท์ แรม 10 ค่ำเดือน 11 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 2 โมงเสสพระเจ้าหยู่หัวสเด็ดออกทางพระที่นั่งจักรีซงพระราชยานไปประทับท่าราชวรดิถ ซงเรือพระที่นั่งเพชรรัตนดาราราย เรือพระที่นั่งรัตนดิลกเปนที่นั่งรอง เรือพระที่นั่งประภัสสรไชยซงผ้าไตร พร้อมด้วยเรือนำเรือตามโดยขบวนสเด็ดพระราชดำเนินไปประทับวัดกัลยานมิตรที่ 1 สเด็ดประทับไนพระอุโบสถซงนมัสการ นายรองฉันทูนรายงานพระสงค์จำพรรสา 83 รูป ซงถวายพระกถินพระสงค์อปโลกน์สมมตไห้พระปริยัติบันดิตสวดัตติทุติยกับวาจาจบลง สเด็ดซงประเคนไตรปีพระครูถานานุกรม 8 รูป พระสงค์ครองผ้าแล้วกรานกถิน โปรดไห้กรมขุนจเงินถวายบริขาร พระสงค์ถวายอนุโมทนา สเด็ดพระราชดำเนินกลับมาประทับพระวิหารพุทธไตรรัตนนายก ซงสักการะแล้วสเด็ดกลับซงเรือพระที่นั่ง /*34สเด็ดพระราชดำเนินมาประทับฉนวนวัดประยูรวงสาราม สเด็ดซงพระราชยานไปประทับวัดประยูรวงสารามที่ 2 สเด็ดประทับไนพระอุโบสถ ซงจุดเทียนนมัสการ นายสนิธทูนรายงานพระสงค์จำพรรสา179 รูป ซงถวายพระกถิน พระสงค์อปโลกน์สมมตไห้พระธัมภานพิลาสสวดัตติทติยกัมวาจาจบลง สเด็จซงประเคนไตรปีพระครูถานานุกรมปเรีย 9 รูป พระสงค์ครองผ้าแล้วกรานกถิน โปรดไห้พระยาประภากรวงส์ถวายบริขาร พระสงค์ถวายอนุโมทนา สเด็ดกลับออกมาสเด็ดประทับทอดพระเนตรโรงเรียนหลวงซึ่งพระยาภาสกรวงส์เปนผู้ดูแลจัดการ และทอดพระเนตรเขาพระแท่น ซึ่งทำขึ้นไหม่ จนเวลาบ่ายเกือบ 5 โมง โปรดพระราชทานผ้าไตรพระกถินวัดบุบผารามที่ 3 โปรดไห้เจ้าพระยาภานุวงส์ไปทอด สเด็ดพระราชดำเนินซงพระราชยานโดยขบวนราบไปประทับวัดพิชัยาติการาม ซึ่งกำหนดเดิมเปนที่ 4 นั้น สเด็ดประทับไนพระอุโบสถ ซงนมัสการ นายพินัยราชกิจทูนรายงานพระสงค์ 71รูป ซงถวายพระกถิน พระสงค์อปโลกน์สมมตไห้พระอริยะกวีสวดัตติทุติยกัมวาจาจบลง สเด็ดซงประเคนไตรปีพระครูถานานุกรม6 รูป พระสงค์ครองผ้าแล้ว โปรดไห้เจ้าพระยาสรีพิพัธน์ถวายบริขาร พระสงค์ถวายอนุโมทนาแล้วสเด็ดกลับซงเรือพระที่นั่งสเด็ดกลับพระบรมมหาราชวัง
/*35วันนี้พระเจ้าหยู่หัวและพระบรมวงสานุวงส์แต่งพระองค์หย่างวันแรม 7 ค่ำ ข้าราชการก็แต่งตนหย่างวันแรม 7 ค่ำเหมือนกัน
วันอังคาร แรม 11 ค่ำ เดือน 11 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 2 โมงเสสพระเจ้าหยู่หัวสเด็ดออกทางพระที่นั่งจักรีมหาปราสาทซงพระราชยานไปประทับท่าราชวรดิถ สเด็ดลงเรือพระที่นั่งเทวาธิวัต เรือพระที่นั่งเพชรรัตนดารารายเปนที่นั่งรอง เรือพระที่นั่งสรีสุนทรไชยซงผ้าไตร เรือพาลีรั้งทวีป เรือสุครีพครองเมือง เปนคู่ชัก สเด็ดพระราชดำเนินพร้อมด้วยขบวนนำและตาม สเด็ดล่องน้ำไปเข้าครองผดุงกรุงกเสมข้างไต้ สเด็ดประทับวัดมหาพรึธารามที่ 1 สเด็ดขึ้นประทับไนพระอุโบสถ ซงจุดเทียนนมัสการ นายกวดทูนรายงานพระสงค์ 44 รูป ซงถวายพระกถินพระสงค์อปโลกน์สมมตไห้พระครูพรหมจาริยภิรัตสวดัตติทุติยกัมวาจาจบลง สเด็ดซงประเคนไตรปีถานานุกรม 2 รูป พระสงค์ครองผ้าแล้วกรานกถิน โปรดไห้พระองค์เจ้าสรีเสาวภางค์ถวายบริขาร พระสงค์ถวายอนุโมทนาสเด็ดกลับซงพระราชยานมาประทับท่าสเด็ดลงเรือพระที่นั่ง สเด็ดไปประทับวัดเทพสิรินทราวาสที่ 2 สเด็ดซงพระราชยานไปประทับสเด็ดเข้าพระอุโบสถซงนมัสการ นายเล่หอาวุธทูนรายงานพระสงค์ 49 รูป ซงถวายพระกถินพระสงค์อปโลกน์/*36สมมตไห้พระอริยะมุนีและสวดัตติทุติยกัมวาจาจบลง สเด็ดซงประเคนไตรปีหม่อมเจ้าพระพระครูถานานุกรมปเรีย 6 องค์ พระสงค์ครองผ้า แล้วโปรดไห้สมเด็ดกรมหลวงจักรพัดิถวายบริขาร พระสงค์ถวายอนุโมทนา สเด็ดพระราชดำเนินกลับซงเรือพระที่นั่งสเด็ดไปประทับวัดโสมนัสวิหารที่ 3 สเด็ดขึ้นไปประทับไนพระอุโบสถซงนมัสการ นายพลพันทูนรายงานพระสงค์ 82 รูป ซงถวายพระกถินพระสงค์รับแล้วอปโลกน์และสมมตถวายสมเด็ดพระวันรัตนสวดัตติทุติยกัมวาจาจบลง สเด็ดซงประเคนไตรปีพระราชาคนะถานานุกรมปเรีย 22 รูป พระสงค์ครองผ้าแล้วโปรดไห้สมเด็ดกรมหลวงภานุพันธุ์ถวายบริขาร พระสงค์ถวายอนุโมทนา สเด็ดกลับซงพระราชยานมาประทับท่าสเด็ดลงซงเรือพระที่นั่ง สเด็ดพระราชดำเนินกลับพระบรมมหาราชวังเวลาย่ำค่ำ
วันนี้พระบรมวงสานุวงส์ และข้าราชการ แต่งพระองค์แต่งตนหย่างวันแรม 5 ค่ำ
วันพุธ แรม 12 ค่ำ เดือน 11 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 2 โมงเสส พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดทางพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท ซงพระราชยานไปประทับท่าราชวรดิถ สเด็ดลงซงเรือพระที่นั่งกราบประจำทวีป เรือพระที่นั่งกราบประพาส/*37แสงจันท์เปนที่นั่งรอง เรือพระที่นั่งประภัสสรไชยซงผ้าไตร สเด็ดพระราชดำเนินโดยชลมาคพร้อมด้วยเรือขบวนนำและตามสเด็ดไปประทับวัดดุสิตารามที่ 1 สเด็ดซงพระราชยานไปประทับสเด็ดเข้าพระอุโบสถซงจุดเทียนนมัสการ นายกวดทูนรายงานพระสงค์ 62 รูปซงถวายพระกถิน พระสงค์อปโลกน์สมมตไห้พระปัาคัมภีร์เถระสวดัตติทุติยกับวาจาจบลงสเด็ดซงประเคนไตรปีถานานุกรม 3 รูป พระสงค์ครองผ้าแล้วกรานกถิน โปรดไห้พระองค์เจ้าโสนบันดิตถวายบริขาร พระสงค์ถวายอนุโมทนา สเด็ดกลับประทับเรือพระที่นั่งสเด็ดโดยขบวนไปประทับวัดครึหะบดีที่ 2 ซงพระราชยานไปประทับสเด็ดเข้าพระอุโบสถซงจุดเทียนนมัสการ นายเล่ห์อาวุธทูนรายงานพระสงค์จำพรรสา 21 รูปซงถวายพระกถิน พระสงค์อปโลกน์สมมตไห้พระกวีวงส์สวดัตติทุติยกับวาจาจบลง สเด็ดซงประเคนไตรปีถานานุกรม 3รูป พระสงค์ครองผ้าแล้วกรานกถิน โปรดไห้พระองค์เจ้าจิตจเรินถวายบริขาร พระสงค์ถวายอนุโมทนา สเด็ดกลับประทับเรือพระที่นั่งสเด็ดโดยขบวนไปประทับวัดบวรมงคลที่ 3 สเด็ดขึ้นประทับไนพระอุโบสถ ซงจุดเทียนนมัสการ นายพลพันทูนรายงาน พระสงค์จำพรรสา 24 รูปซงถวายพระกถิน พระสงค์อปโลกน์และสมมตโดยภาสารามันไห้พระอริยะธัชชะ แล้วสวดัตติทุติยกัมวาจาจบลงสเด็ด/*38ซงประเคนไตรปีพระครูถานานุกรม 4 รูป พระสงค์ครองผ้าแล้วกรานกถิน โปรดไห้พระองค์เจ้าวัธนาถวายบริขาร พระสงค์ถวายอนุโมทนา สเด็ดกลับซงเรือพระที่นั่งไปประทับวัดราชาธิวาสที่ 4 สเด็ดประทับไนพระอุโบสถซงจุดเทียนนมัสการ นายพิจิตรทูนรายงานพระสงค์ 16รูปซงถวายพระกถิน พระสงค์อปโลกน์และสมมตไห้พระภาวนาภิรามเถระสวดัตติทุติยกัมวาจาจบลง สเด็ดซงประเคนไตรปีถานานุกรม 4 รูป พระสงค์ครองผ้าแล้วกรานกถิน โปรดไห้พระองค์เจ้าจันทรทัตถวายบริขาร พระสงค์ถวายอนุโมทนา สเด็ดกลับซงเรือพระที่นั่งสเด็ดพระราชดำเนินกลับพระบรมมหาราชวังเวลาเกือบย่ำค่ำ
วันนี้พระบรมวงสานุวงส์ข้าราชการ แต่งเหมือนเวลาวานนี้
วันพรึหัสบดีแรม 13ค่ำเดือน 11 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 3 โมงเสส พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดออกทางพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท ซงพระราชยานไปประทับท่าราชวรดิถ สเด็ดลงซงเรือพระที่นั่งนารายน์ซงสุบรรน เรือพระที่นั่งสุวรรนเหราเปนที่นั่งรอง เรือพระที่นั่งสรีสุพรรนหงส์ซงผ้าไตร เรือครุธเหินระเห็ด เรือเตร็จไตรจักร เปนคู่ชัก สเด็ดพระราชดำเนินพร้อมด้วยขบวนนำขบวนตามไปเข้าคลองบางกอกไหย่ สเด็ดประทับวัดเวลุราชินที่ 1 สเด็ดซงพระราชยานไปประทับ สเด็ด/*39เข้าพระอุโบสถซงจุดเทียนนมัสการ นายรองฉันทูนรายงานพระสงค์จำพรรสา 25 รูปซงถวายกถิน พระสงค์สมมตไห้พระครูสิทธิเทพาธิบดีสวดัตติทุติยกัมวาจาจบลง สเด็ดซงประเคนไตรปีถานานุกรม 2 รูป พระสงค์ครองผ้าแล้วกรานกถิน โปรดไห้พระองค์เจ้ากเสมสรีสุภโยคถวายบริขาร พระสงค์ถวายอนุโมทนา สเด็ดซงพระราชยานกลับซงเรือพระที่นั่ง สเด็ดพระราชดำเนินไปประทับวัดหนังที่ 2 สเด็ดขึ้นซงพระราชยานไปประทับไนพระอุโบสถ ซงนมัสการ นายสนิธทูนรายงานพระสงค์จำพรรสา 8 รูปซงถวายพระกถิน พระสงค์อปโลกนสมมตไห้พระราชกวีสวดัตติทุติยกัมวาจาจบลง สเด็ดซงประเคนไตรปีถานานุกรม 3รูป พระสงค์ครองผ้าแล้วกรานกถิน โปรดไห้กรมหมื่นนรึบาลถวายบริขาร พระสงค์ถวายอนุโมทนา สเด็ดกลับซงเรือพระที่นั่งไปประทับวัดราชโอรสที่ 3 สเด็ดประทับไนพระอุโบสถซงจุดเทียนนมัสการ นายไชยขรรค์ทูนรายงานพระสงค์จำพรรสา 55 รูป ซงถวายพระกถินแล้วพระสงค์อปโลกน์สมมตไห้พระปรากรมมุนีสวดัตติทุติยกัมวาจาจบลง สเด็ดซงประเคนไตรปีถานานุกรม 5 รูป พระสงค์ครองผ้าแล้วกรานกถิน โปรดไห้กรมขุนจเรินผลพูลสวัสดิถวายบริขาร พระสงค์ถวายอนุโมทนา สเด็ดพระราชดำเนินไปประทับพระวิหารพระพุทธไสยาสน์ ซงสักการะบูชาแล้วสเด็ดกลับซงพระ/*40ที่นั่งประทับเรือพระที่นั่ง สเด็ดกลับพระบรมมหาราชวังเวลาทุ่มเสส
วันนี้พระบรมวงสานุวงส์ข้าราชการแต่งเหมือนวานนี้
วันนี้มีการสวดมนต์พระราชพิธีจองเปรียง
วันสุกร์ แรม 14 ค่ำ เดือน 11 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 2 โมงเสส พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดออกพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท ซงพระราชยานไปประทับท่าราชวรดิถ สเด็ดลงซงเรือพระที่นั่งทวยเทพถวายกร เรือพระที่นั่งบุสบกพิสาลเปนที่นั่งรอง เรือชลวิมานไชยซงผ้าไตร สเด็ดพระราชดำเนินพร้อมด้วยเรือขบวนนำและตามสเด็ดพระราชดำเนินเข้าคลองมอน สเด็ดประทับวัดเครือวัลย์ที่ 1 สเด็ดประทับไนพระอุโบสถซงจุดเทียนนมัสการ นายรองฉันทูนรายงานพระสงค์จำพรรสา 34 รูปซงถวายพระกถิน พระสงค์อปโลกน์สมมตไห้พระเทพกวีสวดัตติทุติยกัมวาจาจบลง สเด็ดซงประเคนไตรปีถานานุกรม4รูป พระสงค์ครองผ้าแล้ว โปรดไห้พระยาอภัยรนริทธิ์ถวายบริขาร พระสงค์ถวายอนุโมหนา สเด็ดกลับซงเรือพระที่นั่งสเด็ดไปประทับวัดพระยาทำที่ 2 สเด็ดประทับไนพระอุโบสถซงจุดเทียนนมัสการ นายสนิธทูนรายงานพระสงค์จำพรรสา 38 รูปซงถวายพระกถิน พระสงค์อปโลกน์และ/*41สมมตไห้พระครูสรีสุนทราสรวิจิตร สวดัตติทุติยกัมวาจาจบลง สเด็ดซงประเคนไตรปีถานานึกรมปเรีย 3รูป พระสงค์ครองผ้าแล้วกรานกถิน โปรดไห้พระองค์เจ้าดิสวรกุมารถวายบริขาร พระสงค์ถวายอนุโมทนา แล้วสเด็ดกลับซงเรือพระที่นั่งสเด็ดไปประทับวัดนาคกลางที่ 3 สเด็ดประทับไนพระอุโบสถซงจุดเทียนนมัสการ นายไชยขรรคทูนรายงานพระสงค์จำพรรสา 31 รูปซงถวายพระกถินแล้ว พระสงค์อปโลกน์สมมตไห้พระครูสมนะธัมคุนาทานสวดัตติทุติยกัมวาจาจบลง สเด็ดซงประเคนไตรปีถานานุกรม 2 รูป พระสงค์ครองผ้าแล้วกรานกถิน โปรดไห้กรมหมื่นภูธเรสถวายบริขาร พระสงค์ถวายอนุโมทนา สเด็ดกลับซงเรือพระที่นั่งไปประทับวัดชิโนรสารามที่ 4 สเด็ดประทับไนพระอุโบสถซงจุดเทียนนมัสการ นายพินัยทูนรายงานพระสงค์จำพรรสา 11 รูป ซงถวายพระกถิน พระสงค์อปโลกน์สมมตไห้พระเนกขัมมุนีสวดัตติทุติยกัมวาจาจบลง สเด็ดซงประเคนไตรปีถานานุกรม 3รูป พระสงค์ครองผ้าแล้วโปรดไห้กรมหมื่นสิริธัชถวายบริขาร พระสงค์ถวายอนุโมทนา สเด็ดกลับซงเรือพระที่นั่งกลับพระบรมมหาราชวังเวลาบ่าย 5 โมงเสส
เปนเส็ดการพระราชทานพระกถินไนกรุงเท่านี้ รวมวัดที่สเด็ดพระราชดำเนิน 32 พระอาราม นอกนั้นพระราชทาน/*42พระบรมวงสานุวงส์ทั้งนั้น และบางวัดที่เปนวัดของข้าราชการผู้ไหย่ๆ ส้างถวายเปนอารามหลวง ก็โปรดพระราชทานบุตรหลานที่รับราชการหยู่ไปทอดบ้าง
อนึ่ง วันนี้เริ่มพระราชพิธีจองเปรียงเปนวันต้น
วันเสาร์ ขึ้น 1 ค่ำ เดือน 12 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
ไม่ได้สเด็ดออก ไม่มีราชการอะไร
วันอาทิจ ขึ้น 2 ค่ำ เดือน 12 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย5 โมงเสสสเด็ดออกประทับห้องออกขุนนาง ซงปิดทองพระแล้วสเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง
พระมนตรีพจนกิจอ่านบอกพระยานุภาพไตรภพเมืองนครเสียมราถ ถวายพระราชกุสลทำบุณไห้ทาน และว่ามีการสมโภชจุดประทีปโคมไฟไนวันเฉลิมพระชนมพรรสา ฉบับ 1 กับไบบอกพระยาพิไชยสุนทรเมืองอุทัยธานี ถวายพระราชกุสลทำการเลี้ยงพระมีเทสนา และว่าจุดประทีปโคมไฟมีการเล่นไนวันเฉลิมพระชนมพรรสา ฉบับ1 กับไบบอกพระยาพิสุทธิธัมธาดา เมืองลพบุรี ถวายพระราชกุสลที่ได้นิมนต์พระสงค์สวดมนต์เลี้ยงพระ และจุดประทีปโคมไฟไนพระนารายน์ราชนิเวสไนวันเฉลิมพระชนมพรรสา ฉบับ 1 กับไบบอกพระยาอุทัยมนตรี เมืองปราจีนบุรี ถวายพระราชกุสลทำการ/*43เลี้ยงพระ และจุดประทีปโคมไฟไนการเฉลิมพระชนมพรรสาฉบับ 1 กับไบบอกพระไชยบูรน์ ปลัดเมืองพิสนุโลกว่า ได้หาตัวนายอากรป่าผึ้งมาเร่งขี้ผึ้งอากร ได้จำนวนปีวอกฉสกหนัก 11 บาท กับของถวายไนสมเด็ดพระนางเจ้าหนัก 1 บาท มอบไห้หลวงรักส์อุดม นายอากรคุมลงมาส่ง ฉบับ 1 กับไบบอกหลวงสรีสงคราม ปลัดเมืองพิจิตร ว่าได้หาตัวนายกองป่าผึ้งมาเร่งขี้ผึ้งส่วย ได้เงินแทนขึ้ผึ้งส่วยจำนวนปีฉลูนพสกหนัก 54 สลึง ปีขานสัมริทธิสกหนัก 1 บาท 20สลึง ปีเถาะเอกสก 1 บาท6สลึง รวมขี้ผึ้งหนัก 2 บาท80 สลึง คิดหาบละ1 ชั่ง 5 ตำลึง เปนเงิน 3ชั่ง 10 ตำลึง ไห้หมื่นพินิจเกสร นายกองคุมลงมาส่ง ฉบับ1 กับไบบอกพระยาไกรเพชรรัตน์สงครามเมืองนครสวรรค์ ว่าได้เร่งขี้ผึ้งส่วยได้เงินแทนขึ้ผึ้งจำนวนปีเถาะเอกสก 1 บาท 14 สลึง ปีมะโรงโทสก 1 บาท 26 สลึง รวมหนัก 2บาท 40สลึง คิดเงินแทนหาบละ 1 ชั่ง 5 ตำลึง เงิน 3 ชั่ง ไห้หมื่นขจรหิมเวสคุมลงมาส่ง ฉบับ1
พระสุรินทรามาจอ่านบอกพระพิไชยชลสินธุ์เมืองประจวบคีรีขันธ์ว่า มีตราโปรดไห้ข้าหลวงกรมพระกลาโหมกรมพระคลังสินค้า ออกไปผูกปี้ข้อมือจีนจำนวนปีระกาสัปตสกนั้น ได้พร้อมด้วยข้าหลวงผูกปี้ข้อมือจีนจำนวนปีระกาสัปตสกนี้ ได้จีนคงเมือง 150 คน ผูกปี้ข้อมือจีน 149 คน เรียกเงินค่าแรง/*44คนละ 1 ตำลึง 1 บาท เงิน 7 ชั่ง 9 ตำลึง รับดีกาเปล่า 1 เงิน 1 ตำลึง 2 บาท รวม 7 ชั่ง 10 ตำลึง 2 บาท ค่าดีกา 1 บาท 2 สลึง รวม 7 ชั่ง 10 ตำลึง 3 บาท 2 สลึง ปีนี้ได้มากกว่าปีมะเมียจัตวาสก 68 คน เงิน 3 ชั่ง 8 ตำลึง หักพระราชทานกรมการข้าหลวงแล้วคงส่ง 7 ชั่ง 4 ตำลึง 3 บาท 2 สลึง ได้ไห้กรมการคุมเข้ามาส่ง ฉบับ 1 กับไบบอกพระยาสมบัติภิรมย์ที่ 2 ผู้รักสาเมืองสงขลา ว่าได้รับท้องตราโปรดเกล้า ฯ ไห้เจ้าพนักงานกรมภูสามาลา อภิรมย์ ราชยาน พระคลังวิเสส สนมพลเรือน อาสายี่ปุ่น กรมกองชนะ พร้อมกันคุมโกถเครื่องประดับโกถเครื่องสูง กลองชนะเครื่องไทยทานออกไปพระราชทานเพลิงสพเจ้าพระยาวิเชียรคิรี เมืองสงขลา นั้นได้รับเจ้าพนักงานที่ไปถึงสมควนแล้ว เจ้าพนักงานไห้จัดดอกไม้ธูปเทียนแป้งจันทน์น้ำมันหอม สีสะสุกร 18 สีสะ บายสรี 18 สำรับ เงิน 164 เหรียน เจิมโกถเครื่องประดับโกถตามทำเนียมแล้ว วันอังคาร ขึ้น 9 ค่ำ เดือน 9 เวลาเช้า 5 โมง เจ้าพนักงานพร้อมด้วยพระยาสมบัติภิรมย์ าติพี่น้องกรมการ ยกสพเจ้าพระยาวิเชียรคิรีลงโกถตั้งเครื่องสูงประดับไว้ที่หอนั่งตามยส วันจันท์ ขึ้น 6 ค่ำ เดือน 10 เวลาเช้า 3 โมง ยกโกถสพเจ้าพระยาวิเชียรคิรีออกไปสู่เมรุ มีการทำบุณไห้ทานมีการเล่น 3 วัน แล้วพระยาเทพประชุนได้ตีสิลาหน้าเพลิงพระราชทานเพลิงสพก่อนแล้ว พระยาสมบัติภิรมย์ /*45กรมการาติพี่น้องได้จุดเพลิงเผาสพพายหลัง ของหลวงซึ่งพระราชทานไนการสพ ผ้าไตร15 ผ้าขาว 20 ไทยทาน100 ได้ชักมหาบังสุกุล บังสุกุลแล้วเงินปลีก 1 ชั่งนั้นทิ้งทานเส็ดแล้ว ขอพระราชทานถวายพระราชกุสล
พระมนตรีพจนกิจนำพระวิภาคภูวดล หลวงคำนวนคัคนานต์ กับคนไนกรมเซอร์เวอีก 9 คน กราบถวายบังคมลาขึ้นไปทำแผนที่ทางเมืองนครหลวงพระบางทาง1 เมืองหนองคายทาง1 โปรดพระราชทานโต๊ะถม กาถมแด่หลวงคำนวนคัคนานต์ด้วย
พระยาเทพประชุนนำหลวงบริรักส์โลหะวิสัยเฝ้า ด้วยหลวงบริรักส์โลหะวิสัยนี้เปนผู้ช่วยเมืองระนอง แต่จะโปรดไห้เปนพระอัสดง ผู้ว่าราชการเมืองตระบุรี เมื่อเฝ้านั้นถวายของเปนอันมาก สเด็ดขึ้นประทับออฟฟิสจนเวลาเกือบ 2 ทุ่มสเด็ดขึ้นข้างไน
วันจันท์ ขึ้น 3 ค่ำ เดือน 12 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 5 โมงเสส สเด็ดออกประทับห้องออกขุนนาง ซงปิดทองพระแล้วสเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง
พระมนตรีพจนกิจ อ่านบอกพระยาพิสุทธิธัมธาดาเมืองลพบุรีว่า ได้แต่งกรมการแทนเสนาเดินประเมินนา จำนวนปี/*46มะเมีย จัดวาสก ได้เงินครั้งนี้ 50 ชั่ง ไห้กรมการคุมลงมาส่ง แต่ยังหาเส็ดสิ้นจำนวนไม่ ฉบับ1 ไบบอกพระพรหมประสาทสิลป์เมืองพรหมบุรีว่า ได้พร้อมด้วยข้าหลวงกรมมหาดไทย กรมพระคลังสินค้า ผูกปี้ข้อมือจีนจำนวนปีระกาสัปตสก ได้จำนวนจีนคงเมือง 167 คน จีนจร 133 คน รวม 300 คน เงินค่าแรง 15 ชั่ง ค่าดีกา 3 บาท ได้มอบไห้กรมการคุมมาส่งครั้งหนึ่งก่อน
พระยาพิพัธโกสา อ่านบอกหลวงสรจักรานุกิจข้าหลวงพระอินทราสา ผู้ว่าราชการเมืองพนัสนิคมว่า ได้พร้อมกันผูกปี้ข้อมือจีนปีระกาสัปตสก ได้จำนวนจีน 200 คนเงินค่าแรง 10 ชั่งมอบไห้หลวงยกบัตรคุมเข้ามาส่ง
พระมนตรีพจนกิจ นำจ่าห้าวยุธการกราบถวายบังคมลาขึ้นไปตรวดเรือซึ่งสเบียงอาหารกองทัพ นะเมืองฝ่ายเหนือ สเด็ดขึ้นประทับออฟฟิสครู่หนึ่งสเด็ดขึ้น
วันอังคาร ขึ้น 4 ค่ำ เดือน 12 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 5 .โมงเสส สเด็ดออกประทับห้องออกขุนนาง ซงปิดทองพระแล้วสเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง
พระมนตรีพจนกิจ อ่านบอกพระยาสรีสิงหเทพข้าหลวงว่า ได้ขึ้นไปถึงเมืองอ่างทอง เมืองพรหมบุรี อินทบุรี ได้จัด/*47ไห้กรมการขุนหมื่นคอยส่งท้องตราราชการทัพแล้วขึ้นไปถึงเมืองชัยนาท ได้จัดกรมการคอยส่งท้องตราและไห้หลวงปลัดข้าวสีซ้อมไว้จ่ายกองทัพและจัดหาฟืนไว้ด้วย แล้วไปเมืองมโนรมย์ พบเรือมนีเมขลาจูงเรือข้าวห้าลำแล้วไปเมืองนครสวรรค์ ผู้รักสาเมืองจัดข้าวสารไว้สำหรับกองทัพ 1000 ถัง แล้วไปเมืองพิจิตร ผู้รักสาเมืองจัดข้าวสารไว้ 250 ถัง ได้ไห้ซื้อข้าวเปลือกขึ้นถังไว้อีก แล้วขึ้นไปเมืองพิสนุโลก ได้ไห้พระชัยบูรน์ปลัดสำหรวดช้างม้าโคต่างไว้สำหรับราชการทัพ ได้แต่งกรมการไปเร่งพระนครไทย พระนครชุม ไห้ทำทางปลูกฉางตามระยะทางและได้ไห้ได้พระชัยบูรน์ซื้อข้าวไว้ 32 เกวียน และได้แต่งกรมการไปเร่งพระยาสุริยวงสาเมืองหล่มสัก พระยากำแหงสงครามเมืองนครราชสีมา เมืองเลย เมืองแก่นท้าว ไห้เร่งช้างโคต่างที่ต้องเกนเข้ากองทัพลงมาไห้ทันราชการ และได้ตรวดปืนหลวงไนเมืองพิสนุโลก คงไช้ราชการได้ 143 กะบอก กำหนดพระยาสรีจะกราบถวายบังคมลาไปเมืองพิชัย นะวันแรม 8 ค่ำ เดือน 11
พระสุรินทรามาจอ่านบอกพระยาสุรินทรือชัยเมืองเพชรบุรี 3 ฉบับ ฉบับ 1 ว่าได้พร้อมด้วยข้าหลวงผูกปี้ข้อมือจีนจำนวนปีระกาสัปตสก ได้จำนวนจีนคงเมือง 861 คน จีนจร 106 คน รวม 967 คน เงินค่าแรง 48 ชั่ง แต่ยังค้างหยู่กับจีนเถ้าแก่ 6 ชั่ง 18 ตำลึง ครั้งนี้ได้มอบเงินค่าแรง 41 ชั่ง/*48 10 ตำลึง ค่าดีกา 2 ตำลึง 1 สลึง ไห้ข้าหลวงกรมการคุมเข้ามาส่งครั้งหนึ่งก่อน ฉบับ 1 ว่าได้แต่งกรมการออกเดินประเมินเก็บเงินค่านาเกลือ จำนวนปีมะแมเบจสกได้เงิน 3 ชั่ง 1 สลึง 1 เฟื้อง 201 ไพ หักสิบลดพระราชทาน 6 ตำลึง 258 ไพ คงส่งหลวง 2 ชั่ง 14 ตำลึง 1 เฟื้อง 752 ไพ จำนวนปีวอกฉสกเงิน 2 ชั่ง 18 ตำลึง 3 บาท 2 สลึง 1 เฟื้อง 310 ไพ หักสิบลดพระราชทาน 5 ตำลึง 3 บาท 2 สลึง 450 ไพ คงส่งหลวง 2 ชั่ง 13 ตำลึง 682 ไพ รวมเงิน5 ชั่ง7 ตำลึง 1 เฟื้อง 634ไพ ได้มอบไห้กรมการคุมเข้ามาส่ง ฉบับ 1 ว่าเมื่อวันขึ้น 12-13-14 ค่ำ เดือน 10 เปนวันเฉลิมพระชนมพรรสาได้พร้อมกันเชินพระบรมรูปขึ้นสถิตไนพระที่นั่งเพชรภูมิไพโรจน์ นิมนต์พระราชาคนะพระครูถานาปเรียเจ้าอธิการสวดมนต์ไนพระที่นั่งเพชรภูมิไพโรจน์ 20 พระที่นั่งปราโมทย์มไหสวรรย์ 13รูป รวม 33 รูปแล้วได้ถวายอาหารบินทบาต และจุดประทีปโคมไฟรอบพระนครคีรี ขอถวายพระราชกุสล
สเด็ดขึ้นประทับออฟฟิสครู่หนึ่งสเด็ดขึ้นข้างไน
วันพุธ ขึ้น 5 ค่ำ เดือน 12 ปัระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 5 โมงเสส สเด็ดออกประทับห้องออกขุนนาง ซงปิดทองพระแล้วสเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง
/*49พระมนตรีพจนกิจ อ่านบอกพระอินทประสิทธิสรเมืองอินทบุรี ว่าวันสุกร์ แรม 7 ค่ำ เดือน 11 เวลาบ่ายโมงเสส พระเจ้าน้องยาเทอ กรมหมื่นประจักส์สิลปาคม สเด็ดถึงเมืองอินทบุรีพร้อมด้วยข้าราชการกองทัพ พระอินทประสิทธิสรได้รับสเด็ดโดยสมควนและสมโภชเรือที่นั่งตามทำเนียมและจ่ายฟืนน้ำมันส่งเรือไฟและจัดกรมการนำร่องส่งสเด็ดแล้ว ฉบับ 1 ไบบอกพระยาสุรบดินทสุรินทรือชัยเมืองชัยนาท ว่าวันเสาร์แรม8 ค่ำ เดือน 11 กรมหมื่นประจักส์สิลปาคมสเด็ดถึงเมืองชัยนาท ได้จัดการรับรองตามสมควนและสมโภชเรือตามทำเนียม และจ่ายสเบียงอาหารไห้นายทัพนายกองตามสมควน รุ่งขึ้นวันอาทิจแรม 9 ค่ำ เดือน 11 เวลาเช้าสเด็ดจากเมืองชัยนาทได้จัดกรมการนำร่องส่งสเด็ดแล้ว อีกฉบับ 1 ว่ากรมหมื่นประจักส์สิลปาคมมีรับสั่งไห้เบิกเงินค่านาต่อขุนแก้วเสนา จำนวนปีวอกฉสกเงิน 20 ชั่งไว้ซื้อข้าวจ่ายราชการ ฉบับ 1 ไบบอกพระยาอุทัยมนตรีเมืองปราจีนบุรีว่าได้จ่ายเงินไห้มองซิเออเรบุนเสมียนสเตชันโทรเลขเปนเงิน 380 บาท ได้ไห้หลวงบันเทาทุขราชเข้ามาเบิก นะ กรุงเทพฯ ด้วยแล้ว
พระสุรินทรามาจ อ่านบอกพระสิริธัมบริรักส์ปลัด พระภักดีดำรงริทธิ์ผู้ช่วยเมืองนครสรีธัมราชว่า ได้แต่งต้นไม้ทองเงินเครื่องราชบรรนาการจำนวนปีระกาสัปตสก ต้นไม้ทอง 6 ต้น ๆ /*50ละ 1 บาท ตันไม้เงิน6 ต้น ๆ ละ1 บาท เครื่องราชบรรนาการ เทียนพนม 1000 เล่ม ๆ ละ 1 บาท ผ้าขาว 20 พับ เสื่อลวด 15 ลวดไห้กรมการคุมเข้ามาส่ง
แล้วพระราชทานเครื่องราชอิสริยะยสมงกุตสยามชั้นที่ 4 ภักราภรน์ แก่หลวงอนุรักส์ภูเบสซึ่งได้ตามสเด็ดกรมหมื่นพิชิตปรีชากรไปราชการเมืองเชียงไหม่ 1 และพระราชทานตราตั้งผู้ช่วยจัดการหอสมุดวชิราน คือพระองค์ไชยาเปนปติคม1 พระยาภาสกรวงส์ 1 พระยาสรีสุนทร 1 นายจรพรหมธิบาล 1 ทั้ง 3 นายเปนผู้ช่วยฝ่ายขุนนาง แล้วสเด็ดขึ้นประทับออฟฟิสครู่หนึ่งสเด็ดขึ้น
วันพรึหัสบดีขึ้น 6 ค่ำ เดือน 12 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาย่ำค่ำแล้วสเด็ดออกประทับห้องออกขุนนาง ซงปิดทองพระแล้วสเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง
พระมนตรีพจนกิจ อ่านบอกพระชัยบูรน์ปลัดกรมการเมืองพิสนุโลกว่า ได้หาตัวนายกองคุมเลกส่วยมาเร่งเงินส่วยได้เงินจำนวนปีมะเสงตรีสก 10 ตำลึง ปีมะเมียจัตวาสก 1 ชั่ง 4 ตำลึง ปีมะแมเบจสก 1 ชั่ง 4 ตำลึง ปีวอกฉสก 5 ตำลึง รวมเงิน 4 ชั่ง 4 ตำลึง มอบไห้ขุนสนิธสมบัตินายกองคุมมาส่ง ฉบับ 1 ไบบอกพระยาพิชัยสุนทรเมืองอุทัยธานีว่า ได้หาตัวนายกองคุม/*51เลกส่วยมาเร่งเงินส่วยได้เงิน จำนวนปีมะเสงตรีสก 4 ตำลึง ปีมะเมียจัตวาสก 1 ชั่ง 11 ตำลึง 2 บาท ปีมะแมเบจสก 1 ชั่ง 4 ตำลึง 2 บาท รวมเงิน 3 ชั่งมอบไห้ขุนจำนงภักดีนายกองคุมลงมาส่ง
พระยาพิพัธโกสา อ่านบอกพระยาสรีสมุทโภคชัยโชกชิตสงครามเมืองระยองว่า ได้พร้อมด้วยข้าหลวงผูกปี้ข้อมือจีนได้จำนวนจีนไนปีระกาสัปตสก 200 คน เงินค่าแรง10ชั่งได้มอบไห้หลวงยกบัตรคุมเข้ามาส่งครั้งหนึ่งก่อน ฉบับ1 ไบบอกพระยาสาครสงครามนิคมคามรักสาเมืองบางละมุงว่า ได้พร้อมด้วยข้าหลวงผูกปี้ข้อมือจีนไนจำนวนปีระกาสัปตสก ได้จำนวนจีนคงเมือง 117 จีนจร 3 รวม 120 เงินค่าแรงได้ 16 ชั่ง ค่าดีกา 3 บาท 1 สลึง รวม 16 ชั่ง 3 บาท1 สลึง มอบไห้หลวงยกบัตรคุมเข้ามาส่งครั้งหลัง
สเด็ดขึ้นประทับออฟฟิสครู่หนึ่งสเด็ดขึ้นข้างไน
อนึ่งเวลาวันนี้ย่ำเที่ยงพระเจ้าลูกเทอประสูติเปนพระกุมาร เปนที่ 2 ของเจ้าจอมหยิงเนื่อง
วันสุกร์ขึ้น 7 ค่ำ เดือน 12 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาย่ำค่ำแล้วสเด็ดออกประทับห้องออกขุนนาง ซงปิดทองพระแล้วสเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง
/*52วันนี้ไม่มีไบบอกข้อราชการ โปรดพระราชทานสัาบัตรข้าราชการ หลวงวิเสสสุวรรนกิจ เปนพระวิเสสสุวรรนกิจ 1 ขุนขจิตสุวรรนการ เปนหลวงขจิตสุวรรนการ 1 หลวงชำนิรจนา เปนพระชำนิรจนา 1 ขุนโสภาพินิจ เปนหลวงโสภาพินิจ 1 กรมช่างทอง 4 นาย นายโหมดมหาดเล็กเวนสักดิ บุตรพระนนทเสน เปนขุนนิเวสทวาราภิบาลกรมวังนอก 1 หลวงดาราภักดี เปนพระรามพิชัยเจ้ากรมล้อมพระราชวัง 1 หลวงภักดีรนริทธิ์ เปนหลวงรามรักสาปลัดกรมล้อมพระราชวัง 1 ขุนหานภักดี เปนหลวงราชถานบริคุดปลัดจางวางล้อมพระราชวัง 1 สเด็ดขึ้นออฟฟิสครู่หนึ่งสเด็ดขึ้นข้างไน
วันเสาร์ขึ้น 8 ค่ำ เดือน 12 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้า 4 โมงเสสสเด็ดออก ซงพระราชยานแต่พระที่นั่งจักรีไปประทับตำหนักแพ สเด็ดประทับบนพระที่นั่งราชกิจวินิฉัยดำหรัดกับเจ้าพระยามหิธร พระมหาราชครูพิธีถวายน้ำสังข์แล้วสเด็ดลงเรือพระที่นั่งเวสาตรี ออกเรือพระที่นั่งล่องไปตามน้ำ
เวลาบ่าย 2 โมงเสสถึงหน้าป้อมเมืองนครเขื่อนขันธ์ ทอดเรือพระที่นั่งหยู่แล้ว สเด็ดลงเรือพระที่นั่งกราบชื่อกลีบสมุทพร้อมด้วยสมเด็ดพระเจ้าลูกเทอ เรือแก้วชิงดวงเปนเรือพระ/*53ที่นั่งรอง มีเจ้านายที่ตามสเด็ดและมหาดเล็กและพนักงานลงไนนั้น มีเรือตำหรวดเปนเรือกันยาเล็กสองสามลำ ขบวนหน้ามีเรือดั้งตามทำเนียม เรือพระที่นั่งประทับท่าสเด็ดขึ้นประทับบนเกย จมื่นจงซ้ายนำกรมการราสดรถวายแล้วสเด็ดเข้าไนป้อม ไปประทับเกยหน้าพระอุโบสถวัดซงธัม สเด็ดประทับตรัดกับเจ้าพระยาพลเทพเล็กน้อยแล้วสเด็ดเข้าไนพระอุโบสถ ซงจุดเครื่องนมัสการ นายรองฉันทูนรายงานพระสงค์ 16 รูป พระครูปิดะกะธะระวัดกลางนากับถานานุกรมอีก 2 รูปมาเฝ้าด้วยไนที่นั้น พระอุดมานถวายหอย 1 หอย รับสั่งด้วยเล็กน้อยซงถวายผ้าพระกถิน พระสงค์ทำกถินกิจสวดัตติทุติยกัมวาจาจบลง สเด็ดซงประเคนไตรปีถานาไนพระอารามนั้น 3 องค์ ถานาพระครูวัดกลางนา 2 องค์ พระสงค์ครองผ้าแล้วกรานกถิน โปรดไห้พระองค์ชุมพลถวายบริขาร พระสงค์ถวายอนุโมทนากับโปรดพระราชทานมูลค่าจตุปัจจัยแด่พระสงค์ไนพระอารามองค์ละ 4 บาท เวลาบ่าย 3 โมงเสสสเด็ดกลับทางเดิม ลงซงเรือพระที่นั่งกลับขึ้นเรือเวสาตรี แล้วออกเรือพระที่นั่งล่องไปตามลำน้ำ
ไนเวลาวันนี้ไนหลวงซงฉลองพระองค์ขาวพระภูสาแดงไม่ได้ซงเครื่องราชอิสริยะยส เมื่อสเด็ดขึ้นเรือพระที่นั่งเวสาตรี กรมหมื่นเทววงส์ตามสเด็ดลงมาเฝ้า
/*54บ่าย 4 โมงครึ่ง เรือพระที่นั่งถึงหน้าเมืองสมุทปราการ พระยาสมุทลงเรือโบ๊ตมาลอยลำเฝ้า หยู่ริมเรือพระที่นั่งครู่หนึ่งสเด็ดลงซงเรือพระที่นั่งกราบประพาสแสงจันท์ เรือขจรกรุงเปนเรือที่นั่งรอง มีเรือขบวนเหมือนกัน สเด็ดขึ้นประทับท่าน้ำ สเด็ดขึ้นซงพระราชยานสเด็ดโดยขบวนมาหยุดที่หน้าโรงเรียนวัดกลาง แล้วสเด็ดไปประทับเกยข้างพระอุโบสถ สเด็ดพระราชดำเนินเข้าพระอุโบสถ ซงจุดเครื่องนมัสการ นายสนิธรายงานพระสงค์ มีพระธัมถาวรมานำพระสงค์จำพรรสา 70 รูป ซงถวายผ้าแล้วรับสั่งไห้เพิ่มนิตยภัตร์พระครูขึ้นอีก 2 บาท รวม 8 บาท แล้วรับสั่งว่าพระครูยังหนุ่มนัก อีกสักหน่อยจะโปรดไห้เปนพระสมุหมุนี แล้วพระสงค์ทำกถินกัมเส็ด สเด็ดซงประเคนไตรปีถานาพระสงค์ครองผ้าแล้วโปรดไห้กรมหมื่นเทววงส์ถวายบริขาร และพระราชทานมูลค่าจตุปัจจัยพระสงค์ไนวัดองค์ละ 4 บาท เวลาบ่าย 5 โมงครึ่งสเด็ดกลับซงพระราชยานกลับตามทางเดิมทอดพระเนตรภูมิลำเนาบ้านเมือง รับสั่งไห้กรมหมื่นเทววงส์คิดจัดการบำรุงบ้านเมือง สเด็ดกลับซงเรือพระที่นั่งมาประทับเรือพระที่นั่งเวสาตรี มีคนมาเฝ้าถวายของตามเคย พระยาสมุทกับพระปลัดตามมาเฝ้า พระราชทานเทียนธูปไปบูชาพระสมุทเจดีย์ เวลาย่ำค่ำออกเรือจากเมืองสมุทไปนอกปากน้ำแต่มิได้ข้ามบาไป เวลาทุ่ม 1 ทอดเรือพระที่นั่งที่นั้น
/*55วันอาทิจ ขึ้น 9 ค่ำ เดือน 12 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้า 2 โมงเสส ออกเรือพระที่นั่งจากปากน้ำเข้ามาข้างไน เวลาเช้า 3 โมงเสสถึงเมืองสมุทปราการทอดสมอหยู่ มีคนมาถวายของแล้วสเด็ดซงเรือพระที่นั่งโบ๊ต 12 กะเชียง สเด็ดไปประทับป้อมผีเสื้อสมุทสเด็ดขึ้นบนป้อมทอดพระเนตรปืนอารมสะตรองที่ตั้งขึ้นไหม่อีก 3 แห่ง สเด็ดขึ้นบนปีกกาข้างตะวันตก สเด็ดออกนอกป้อมซงพระราชดำเนินเลียบเนินดินมาปีกกาข้างตะวันตกสเด็ดเข้าไนป้อม สเด็ดกลับซงเรือพระที่นั่งออกจากท่าป้อม ทหานบนป้อมสลุตถวาย สเด็ดไปประทับที่พระสมุทเจดีย์สเด็ดขึ้น มีหม่อมเจ้าประวิช หม่อมเจ้าจเริน ซึ่งเปนผู้ทำป้อมมาหยู่ที่นั้นคอยรับสเด็ด สเด็ดประทับไนพระวิหารทอดพระเนตรการวาดเขียนแล้วโปรดไห้หม่อมเจ้าประวิชทำพระคันธานราสดร์องค์ 1 ต่อออกมาตรงหน้าพระพุทธรูปเก่าไห้เปนเถากันออกมา ทอดพระเนตรแล้วสเด็ดกลับลงเรือ สเด็ดมาประทับเรือพระที่นั่งเวสาตรี
เวลาเช้า 4 โมง ออกเรือพระที่นั่งเวสาตรี ขึ้นมาตามลำน้ำ เวลาเช้า 5 โมงเสสสเด็ดถึงปากลัดล่างทอดสมอหยู่ มีพระราชหัถถึงสมเด็ดกรมพระ โปรดไห้จัดการสเด็ดเปลี่ยนไหม่ ด้วยเดิมกำหนดว่าจะแยกขบวนสเด็ดพระราชทานพระกถินวัดไพชยนต์เปนขบวนข้างหน้า สมเด็ดพระนางเจ้า/*56พระบรมราชเทวีสเด็ดทอดพระกถินวัดโปรดเกด เปนกถินชั้นไน พายหลังซงเห็นว่าจะเปนการลำบาก จึ่งโปรดไห้จัดไหม่เปนขบวนรวมกัน
ครั้นเวลาบ่ายโมงเสสสเด็ดซงเรือพระที่นั่งประพาสแสงจันท์พร้อมด้วยสมเด็ดพระนางเจ้า และสมเด็ดพระเจ้าลูกเทอและเจ้าจอมข้างไน มีหัวหมื่นและเอดเดอแถมป์และพนักงานต่างๆ นั่งไปหน้าโยงท้ายโยง สเด็ดเข้าคลองลัด เรือขจรกรุงเปนเรือที่นั่งรองเจ้านายและพนักงานต่างๆลง เรือชลพิมานไชยซงผ้าไตร เรือดั้ง 4 คู่ คู่ชัก 1 คู่ เรือกลอง 2 ลำ มีเรือประตู เรือตำหรวดแซงตามทำเนียมสเด็ดประทับ เวลาบ่าย 2 โมงถึงวัดโปรดเกดสเด็ดขึ้นพร้อมด้วยขบวนข้างไน สเด็ดเข้าพระอุโบสถซงจุดเทียนนมัสการ ท้าวราชกิจทูนรายงานพระสงค์จำพรรสา 47 รูป พระานสมโพธินำ ซงถวายพระกถิน พระสงค์อปโลกน์สมมตไห้พระครูวินัยบุรนาจารย์ สวดัตติทุติยกับวาจาแล้วซงถวายไตรปี พระสงค์ครองผ้าแล้วกรานกถิน โปรดไห้หม่อมเจ้าสายถวายบริขาร พระราชทานจตุปัจจัยแก่พระสงค์ไนพระอารามองค์ละ 2 บาท พระสงค์อนุโมทนา สเด็ดออกนอกพระอุโบสถดำหรัดกับกรมพระแล้วสเด็ดกลับเข้าไปทอดพระเนตรพระพุทธบาท ซงสักการแล้วกลับไปทอดพระเนตรพระพุทธรูปต่าง ๆ ตามสาลาที่ล้อม/*57รอบพระพุทธรูป เวลาบ่าย 3 โมงเสส สเด็ดกลับซงเรือพระที่นั่งข้ามมาจอดท่าวัดไพชยนต์พลเสพ สเด็ดขึ้นพร้อมด้วยข้างไน สเด็ดประทับไนพระอุโบสถซงจุดเทียนนมัสการ ท้าวราชกิจทูนรายงานพระสงส์จำพรรสา 61 รูป สมเด็ดพระนางเจ้าพระบรมราชเทวีซงถวายผ้าพระกถิน พระสงค์กะทำอปโลกน์กัมสมมตกัมัตติกัมแล้ว โปรดไห้สมเด็ดพระเจ้าลูกเทอซงประเคนไตรปีถานานุกรม แล้วพระสงค์ครองผ้าและกรานกถิน สมเด็ดพระนางเจ้าซงประเคนบริขาร และโปรดประทานจตุปัจจัยแด่พระสงค์ไนพระอารามนี้องค์ละ 2 บาท เท่ากับวัดโปรดเกดที่พระเจ้าหยู่หัวพระราชทาน สเด็ดพระราชดำเนินกลับ ซงเรือพระที่นั่งพร้อมด้วยขบวนข้างไน เดินขบวนเรือพระที่นั่งมาออกลัดบน เวลาบ่าย 4 โมงถึงเรือพระที่นั่งเวสาตรีขึ้นมาคอยรับสเด็ด สเด็ดขึ้นเรือพระที่นั่งเวสาตรี ออกเรือเวสาตรีขึ้นมาเวลาบ่าย 5 โมงเสสถึงท่าราชวรดิถ สเด็ดขึ้นประทับตรัดกับเจ้าพระยาพลเทพ และพระยารัตนโกสา สเด็ดซงพระราชยานกลับเข้าพระบรมมหาราชวัง เวลาย่ำค่ำสเด็ดขึ้น
เวลาทุ่มเสสมีการสวดมนต์ ที่โรงหล่อริมวังพระองค์เจ้าประดิถ ไนการที่จะหล่อพระประธานวัดเทพสิรินทราวาส
วันจันท์ ขึ้น 10 ค่ำ เดือน 12 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้าวันนี้โปรดไห้เจ้าพนักงานปติบัติพระสงค์ ที่โรงหล่อรับพระราชทานฉัน
/*58เวลาบ่ายโมงเสส สเด็ดออกทางพระที่นั่งจักรี สเด็ดขึ้นซงรถพระที่นั่งพร้อมด้วยสมเด็ดพระเจ้าลูกเทอ พระเจ้าลูกเทอ สเด็ดดำเนินขบวนไปประทับพลับพลาโรงหล่อ สเด็ดขึ้นพลับพลาซงจุดเทียนเครื่องนมัสการ เจ้าพนักงานรื้อเตาพิมพ์พระพุทธรปแล้วยกเบ้าทองเข้ามาถวาย ซงไส่ทองคำไบลงไนเบ้าไบหนึ่ง พระราชทานสมเด็ดกรมหลวงภานุพันธุ์ไส่ไบหนึ่ง เจ้าพนักงานนำเบ้าไปขึ้นร่างร้าน แล้วนำสายเชือกสำหรับซงจับเกี่ยวเข้ากับคีมซงจับเชือก แล้วพระราชทานหางเชือกไห้พระเจ้าลูกเทอและพระบรมวงสานุวงส์จับ เจ้าพนักงานเททองหล่อพระประธานวัดเทพสิรินทราวาส พระสงค์สวดชัยมงคล เจ้าพนักงานประโคมแตรสังข์พินพาทย์ค้องชัย ครั้นหล่อแล้วพระครูพราหมน์รดน้ำสังข์ที่พิมพ์พระ โปรดไห้รีบแต่งไห้แล้วไห้ได้ปิดทองกถินหน้า พระสงค์ถวายอนุโมทนาเวลาบ่าย 2 โมงสเด็ดกลับพระบรมมหาราชวัง
เวลาค่ำ สเด็ดลงสมโภชสามวันพระเจ้าลูกเทอซึ่งประสูตินะวันพรึหัสบดี ขึ้น 6 ค่ำ เดือน 12 ปีระกาสัปตสก
วันอังคาร ขึ้น 11 ค่ำ เดือน 12 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
วันนี้โปรดไห้มีการเทสนาพระมหาเวสสันดรชาดก เจ้าพนักงานจัดการไนท้องพระโรง กลางพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท /*59พระทวารข้างพระที่นั่งเสวตฉัตรกั้นฉากทั้งสองข้าง ตั้งธัมมาสน์ที่กลางพระที่นั่ง ที่หลังธัมมาสน์มีต้นไม้ตามเช่นเคยมา แต่คราวนี้ไช้ดอกไม้แห้งไบแห้ง หน้าธัมมาสน์ออกมาตรงหน้าพระทวารกลางตั้งโต๊ะเครื่องบูชาและเครื่องกันท์ ข้างผนังทั้งสองข้าง ต้นไม้ต่าง ๆ ที่ประทับและเครื่องนมัสการธัมนั้น ตั้งข้างผนังด้านตะวันตก อาสน์สงค์ตั้งข้างด้านตะวันออก บนพระที่นั่งเสวตฉัตรตั้งพระพุทธบุสยะรัตนองค์น้อย 1 พระไชยไนรัชกาลปัจจุบัน 1 พระพุทธรูปประจำวันพระชันสา 1 มีพระแท่นซงกราบตั้งต่อออกมาตั้งเครื่องนมัสการด้วย ห้องหน้าพระที่นั่งติดราวฉัตรกะดาด 1000 คัน ติดบนบัวเชิงผนังและแขวนฉากเวสสันดรชาดก ที่สนามหย้าหน้าพระที่นั่งมีโรงแผงตั้งที่ตามประทีป 4 โรง ตรงหน้าบันไดข้างละ 2 โรง
เวลาเช้า 3 โมงเสส โปรดไห้สมเด็ดพระเจ้าลูกยาเทอเจ้าฟ้ามหาวชิรุนหิส สเด็ดออกมาซงจุดเทียนเครื่องนมัสการพระพุทธปติมากร และเครื่องนมัสการธัมเทสนา หม่อมเจ้าพระพุทธบาทปิลันธน์ถวายเทสนาทสพร เวลาเช้า 4 โมงเสสเทสนาจบ พินพาทย์ประโคมเพลงสาธุการ สมเด็ดพระเจ้าลูกเทอซงประเคนไตรแพรบริขารจตุปัจจัย ราคา 10 ตำลึงบูชากันท์
ซงจุดเทียนเครื่องนมัสการ หม่อมราชวงส์พระมหาจเริน/*60ถวายเทสนาหิมพานต์ เช้า 5 โมงเสส สเด็ดออกประทับรับสั่งกับสมเด็ดกรมพระ แล้วสเด็ดขึ้นไนพระฉาก ย่ำเที่ยงเทศน์จบพินพาทย์ประโคมเพลงตวงพระธาตุ สเด็ดออกซงประเคนเครื่องกันที่เท่ากับกันท์ก่อน
ซงจุดเทียนเครื่องนมัสการ พระไบดีกานุ้ยวัดเวลุราชินถวายเทสนาทานกันท์ สเด็ดประทับไนพระฉาก เวลาบ่าย 2 โมง เทสนาจบ พินพาทย์ประโคมเพลงพระยาโสก สเด็ดออกประทับตรัดกับสมเด็ดกรมหลวงจักรพัดิครู่หนึ่ง สเด็ดซงประเคนเครื่องบูชากันท์ ซงจุดเทียนเครื่องนมัสการ พระปลัดเอี่ยม วัดราชสิทธิถวายเทสนาวันประเวส ซงพาพระเจ้าลูกเทอ พระองค์เจ้าประภาพรรนพิไล พระองค์เจ้าประไพพรรนพิลาสซึ่งประสูติพร้อมกันมาไห้เจ้านายดูแล้วสเด็ดขึ้น บ่าย 4 โมง เทสนาจบพินพาทย์ประโคมพระยาเดิน โปรดไห้สมเด็ดพระเจ้าลูกยาเทอซงประเคนเครื่องบูชากันท์
สเด็ดออกซงจุดเทียนเครื่องนมัสการธัม พระไบดีกาบุณวัดสุวรรนถวายเทสนาชูชกบัพ สเด็ดประทับตรัดกับกรมหมื่นพิชิต กรมหมื่นเทววงส์ครู่หนึ่งสเด็ดขึ้น เวลาย่ำค่ำเทสนาจบ พินพาทย์ประโคมเพลงเส้นเหล้า สเด็ดออกซงประเคนเครื่องบูชากันท์
/*61ซงจุดเทียนเครื่องนมัสการธัม หม่อมเจ้าเนรอนุชาติถวายเทสนาจุลพน เวลาทุ่ม1 เทสนาจบ พินพาทย์ประโคมเพลงเชิดกลอง สเด็ดซงประเคนบริขารเครื่องบูชากันท์
ซงจุดเทียนเครื่องนมัสการธัม หม่อมเจ้าเนรปติพัธถวายเทสนามหาพน สเด็ดประทับไนพระฉาก เวลา 2 ทุ่มเสสเทสนาจบ พินพาทย์ประโคมเพลงคุกพาทย์ โปรดเกล้า ฯ ไห้สมเด็ดพระเจ้าลูกยาเทอพระองค์ไหย่ซงประเคนบริขาร
สมเด็ดพระเจ้าลูกเทอซงจุดเทียนซงธัม พระรอดพิธีธัมวัดพระเชตุพนถวายเทสนากุมารบัพ เวลา 4 ทุ่มเสส เทสนาจบ พินพาทย์ประโคมเพลงเชิดฉิ่งโอด สเด็ดออกซงถวายบริขารเครื่องบูชากันท์
ซงจุดเทียนเครื่องซงธัม พระสมุห์ผ่องวัดคินีนาถถวายเทสนามัทรีบัพ เวลา 2 ยามเทสนาจบ พินพาทย์ประโคมทยอยโอด สเด็ดออกซงประเคนเครื่องกันท์
ซงจุดเทียนนมัสการ หม่อมเจ้าเนรพร้อมถวายเทสนาสักบัพ สเด็ดประทับไนพระฉาก เวลา 7 ทุ่ม เทสนาจบ พินพาทย์ประโคมเพลงกลม สเด็ดออกซงประเคนเครื่องบูชากันท์
ซงจุดเทียนนมัสการธัม พระสมุห์ตาดวัดนาคกลางถวายเทสนามหาราชบัพ สเด็ดประทับไนพระฉาก เวลา 8 ทุ่ม/*62เทสนาจบ พินพาทย์ประโคมกราวนอก สเด็ดซงถวายเครื่องบูชากันท์ พระราชทานรางวัน 10 ตำลึง
ซงจุดเทียนนมัสการธัม หม่อมเจ้าอมรอำนวยถวายเทสนาฉขัตติยะบัพ สเด็ดมาตรัดกับสมเด็ดกรมพระแล้วสเด็ดขึ้นไนพระฉาก เวลา 3 ยามเสสเทศน์จบ พินพาทย์ประโคมตระนอน สเด็ดออกซงประเคนเครื่องกันท์
ซงจุดเทียนเครื่องซงธัม พระสมุห์ด้วงวัดพระเชตุพนถวายเทสนานครกันท์ เทสนาจบถวายยถาพระสงค์รับสัพพี พินพาทย์ประโคมเพลงกลองโยน สเด็ดซงประเคนบริขารเครื่องบูชากันท์ พระราชทานรางวันอีก 10 ตำลึง สเด็ดมาตรัสกับสมเด็ดกรมพระ พระธัมถาวรถานานุกรมถวายอติเรกถวายพระพรลา เวลา 11 ทุ่มเสสสเด็ดขึ้น
วันพุธ ขึ้น 12 ค่ำ เดือน 12 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 4 โมงเสส สเด็ดออกพระที่นั่งจักรีมหาปราสาทท้องพระโรงกลาง ซงจุดเทียนนมัสการที่นั่งพระที่นั่งเสวตฉัตร โปรดไห้นิมนต์พระสงค์ที่ถวายเทสนาจตุราริยสัจเข้ามานั่งอาสน์สงค์ ซงจุดเทียนเครื่องซงธัม พระพรหมมุนีขึ้นถวายเทสนาทุขสัจกันท์ 1 จบลงสเด็ดซงประเคนไตรแพรบริขารและจตุปัจจัยมูลค่าราคา 10 ตำลึง เวลาบ่าย 5 โมง ซงจุดเทียน/*63นมัสการพระธัมไตรโลกาจารย์ถวายเทสนาสมุทยสัจกันท์ที่ 2 เวลาเกือบย่ำค่ำจบสเด็ดซงประเคนเครื่องบูชากันที่เหมือนกันท์ก่อน แล้วซงจุดเทียนเครื่องซงธัม พระเทพกวีถวายเทสนานิโรธสัจกันต์ที่ 3 เวลาย่ำค่ำเสสเทสนาจบลง สเด็ดซงประเคนเครื่องบูชากันท์แล้วซงจุดเทียนเครื่องซงธัม พระสรีสมโพธิถวายเทสนามัคสัจกันท์ที่ 4 เวลาทุ่มเสสเทศน์จบ สเด็ดซงประเคนเครื่องไทยธัมบูชากันท์ แล้วพระสงค์ถวายอติเรกถวายพระพรลากลับไป สเด็ดมาประทับตรัดกับเจ้านายครู่หนึ่งสเด็ดขึ้น
วันพรึหัสบดีขึ้น13 ค่ำเดือน12 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช1247
วันนี้โปรดไห้จัดการสวดมนต์ฉลองไตรปี เจ้าพนักงานได้จัดการไนพระที่นั่งอนันตสมาคมตามเช่นเคยมาทุกปี พระสงค์ทั้งปวงบันดาที่ได้รับพระราชทานผ้าไตรพระกถินผ้าไตรปี มีจำนวนที่ได้มาสวดมนต์ไนกาลสมัยนี้ 546 ทางไกลไม่ได้มา 8 ชราอาพาธมาไม่ได้ 66 สามเนร 4 รวมเส็ดสิ้นทั้งกรมพระ กรมหมื่น หม่อมเจ้าพระ พระราชาคนะผู้ไหย่ผู้น้อย พระครูถานานุกรมปเรียพิธีธัมที่รับพระราชทานไตรพระกถินไตรปี 624
เวลาค่ำพระสงค์ผู้ไหย่ผู้น้อยมาพร้อมกัน แบ่งคนะธัมยุติกานิกาย 154 องค์ คนะเหนือ คนะกลาง คนะไต้ ฝ่าย/*64มหานิกาย 329 องค์ รวม 483 องค์ สวดไนพระที่นั่งอนันตสมาคม คนะรามันนิกาย 63 รูป สวดบนพระที่นั่งสุทไธสวรรย
เวลา 2 ทุ่มเสส พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดออกพระที่นั่งอนันตสมาคม ซงจุดเทียนนมัสการ กรมพระปวเรสถวายสีลแล้วกรมพระปวเรส กรมหมื่นวชิราน หม่อมเจ้าพระ พระราชาคนะผู้ไหย่ผู้น้อย พระครูถานานุกรมปเรีย 546 องค์ จเรินทวาทัสปริตร โปรดไห้สมเด็ดพระเจ้าถูกเทอสเด็ดไปซงจุดเทียนที่พระที่นั่งสุทไธสวรรย พระราชาคนะพระครูถานานุกรมปเรียรามัน 63 รูปสวดมนต์ทวาทัสปริตร เวลายามเสสสวดมนต์จบสเด็ดไปประทับตรัดกับกรมพระปวเรสครู่หนึ่ง พระสงค์ถวายอติเรกถวายพระพรลา พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดขึ้น
วันสุกร์ ขึ้น 14 ค่ำ เดือน 12 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้า 4 โมงเสส สเด็ดลงซงบาตรไนพระบรมมหาราชวัง สมเด็ดพระวันรัตน์ สมเด็ดพระพุทธโคสาจารย์ พระราชาคนะผู้ไหย่ผู้น้อย พระครูถานานุกรมปเรียที่สวดมนต์เมื่อคืนนี้ แบ่งเข้าไปบินทบาต 364 องค์ สามเนร 4 รวม 368 องค์ ซงบาตรแล้วเวลา 5 โมงสเด็ดออกพระที่นั่งอนันตสมาคม ซงจุดเทียนนมัสการกรมพระปวเรสวริยาลงกรน์ถวายสีล แล้วสเด็ดซงประเคนกรมพระปวเรส กรมหมื่นวชิราน หม่อมเจ้าพระ /*65พระราชาคนะถานาผู้ไหย่ผู้น้อยถานานุกรมปเรีย 152องค์ รับพระราชทานฉัน โปรดไห้สมเด็ดพระเจ้าลูกยาเทอสเด็ดไปซงประเคนที่พระที่นั่งสุทไธสวรรย พระสงค์รับพระราชทานฉันอีก 30 รูป สเด็ดประทับซงปิดทองพระและพระคัมภีร์ พระมหาราชครูพิธีถวายน้ำพระมหาสังข์ สเด็ดมาประทับตรัดกับพระบรมวงสานุวงส์ พอพระสงค์ฉันแล้วถวายอติเรกถวายพระพรลาไป สเด็ดออกขุนนางไม่มีราชการอะไร แล้วพระราชทานสัาบัตรหลวงบริรักส์โลหะวิสัยผู้ช่วยเมืองระนอง เปนพระอัสดงคตทิสรักสาผู้ว่าราชการเมืองตระบุรี 1 กับโปรดไห้กรมท่ามีหนังสือส่งสัาบัตรไปพระราชทานเลื่อนพระยาอัสดง เปนพระยาอนุกูลสยามกิจกงสุลฝ่ายสยามเมืองสิงคโปร์ แล้วสเด็ดขึ้น
เวลา 2 ทุ่มเสสโปรดไห้สมเด็ดพระเจ้าลูกยาเทอสเด็ดไปซงธัมที่พระที่นั่งอมรินทวินิฉัย พระอริยะกวีถวายเทสนากถินทานกันท์ 1 จบ ซงประเคนไตรแพรสมนะบริขารอเนกภันท์และกัปปิยะมูลวัตถุจตุปัจจัยราคา 10 ตำลึงตามเช่นเคยซงบำเพ็นมา
เวลา 2 ยามเสส สเด็ดลงลอยพระประทีปไนเรือบัลลังก์ตามโบรานราชประเพนี มีเรืออนันตนาคราชแต่งเครื่องประทีปซงพระไชย เรือสรีสุพรรนหงส์ซงพุ่มดอกไม้ ตามเช่นเคยมาทุกปี
วันนี้มีผ้าป่าหลวงเรียกผ้าป่าบันดาสักดิ์ พระราชทานพระ/*66ราชาคนะ พระครูถานาหัวเมือง 8 องค์ คือพระธัมราชานุวัต 1 พระอมราภิรักขิต 1 พระสุวรรนวิมลสิล 1 พระปริยัติวงสาจารย์ 1 พระานไตรโลก 1 พระครูธัมทิวากร 1 พระครูจันทรัสมี 1 พระมหาธัมเวโค วัดนิเวส 1
วันเสาร์ ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 12 ปีระกาสัปตสก จุดสักราช์ 1247
เวลาเช้า4 โมงเสส สเด็ดลงซงบาตรไนพระบรมมหาราชวัง ฝ่ายไน กรมพระปวเรส กรมหมื่นวชิราน หม่อมเจ้าพระราชาคนะผู้ไหย่ผู้น้อย พระครูถานานุกรม ปเรียและสามเนรหม่อมเจ้า สามเนรปเรีย รวม 368 องค์เข้าไปรับบินทบาตหย่างเวลาวานนี้
เวลาเช้า 5 โมงเสส พระบรมวงสานุวงส์ซงประเคนสำรับสมเด็ดพระพุทธโคสาจารย์ พระราชาคนะผู้ไหย่ผู้น้อย ถานานุกรมปเรีย รวม 152 รูป รับพระราชทานฉันไนพระที่นั่งอนันตสมาคม และมีพระราชาคนะ พระครูถานานุกรมรับพระราชทานฉันไนพระที่นั่งสุทไธสวรรยอีก 30 รูป รวมรับพระราชทานฉันวันนี้ 182 พระสงค์ยังกำลังฉันหยู่สเด็ดออกประทับซงปิดทองพระพุทธรูปและพระคัมภีร์ พระมหาราชครูพิธีถวายน้ำพระมหาสังข์ไนพระราชพิธีจองเปรียง พระสงค์/*67ฉันแล้วถวายอนุโมทนาอติเรกถวายพระพรลา สเด็ดออกขุนนางแล้วสเด็ดขึ้น
เวลา 2 ทุ่มเสส โปรดไห้สมเด็ดพระเจ้าลูกเทอไปซงธัมเทสนา นะ พระที่นั่งอมรินทวินิฉัย พระานสมโพธิถวายเทสนาจีวรทานกันท์ 1 จบ สมเด็ดพระเจ้าลูกเทอถวายผ้าไตรแพรสมนะบริขารภันทนานาวัตถุจตุปัจจัยมูลค่า 10 ตำลึงบูชากันท์
เวลา 5 ทุ่มเสส สเด็ดลงลอยพระประทีปหย่างเวลาวานนี้
ผ้าป่าหลวงวันนี้พระราชทาน พระคุนวงส์ 1 พระครูอมราธิบดี วัดบ่อเมืองนนท์ 1 พระครูอินทมุนี วัดตำหนักเมืองนนท์ 1 พระครูปถมเจดียานุรักส์ เมืองนครชัยสรี 1 พระปลัดนาก วัดนิเวส 1 พระครูพุทธฉายาภิบาล เมืองสระบุรี 1 พระครูรามันสมนะคุต เมืองลพบุรี 1 พระครูวินยานุบุรนาจารย์ วัดโปรดเกด เมืองนครเขื่อนขันธ์ 1 รวม 8 องค์
วันอาทิจ แรม 1 ค่ำ เดือน 12 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้า 4 โมงเสส สเด็ดลงซงบาตรข้างไนพระบรมมหาราชวัง กรมพระปวเรส กรมหมื่นวชิราน หม่อมเจ้าพระ พระราชาคนะผู้ไหย่ผู้น้อย พระครูถานานุกรมปเรีย รวม 368 องค์ เข้าไปรับอาหารบินทบาตหย่างวันก่อน
/*68เวลาเช้า 5 โมง พระบรมวงสานุวงส์ซงประเคนสำรับ พระสงค์มีสมเด็ดพระวันรัตน์ พระราชาคนะผู้ไหย่ผู้น้อยถานานุกรมปเรีย รวม152 รูป รับพระราชทานฉันไนพระที่นั่งอนันตสมาคม และไนพระที่นั่งสุทไธสวรรยมีพระสงค์รับพระราชทานฉันอีก 30 รูปเหมือนกัน รวมวันนี้รับพระราชทานฉัน 182 รูปเปนทั่วกันสิ้น เวลาเช้า 5 โมงเสส สเด็ดออกซงปิดทองพระพุทธรูป พระคัมภีร์ พระครูพราหมน์ถวายน้ำพระมหาสังข์ตามพระราชพิธี พระสงค์ฉันแล้วถวายอนุโมทนาอติเรกถวายพระพรลา สเด็ดออกขุนนางไม่มีราชการอะไรแล้วสเด็ดขึ้น
โปรดเกล้า ฯ ไห้กรมขุนจเรินผลสเด็ดไปซงเปลื้องเครื่องสุวรรนอลงกรน์อันประดับพระพุทธปติมากรแก้วมรกตหย่างวสันตรึดู และซงน้ำหอมแล้วประดับเครื่องสุวรรนวิภูสิตาภรน์หย่างเหมันตรึดู แล้วพระมหาราชครูพิธีและพราหมน์จะได้เบิกแว่นเวียนเทียนด้วย
เวลา 2 ทุ่มเสส โปรดเกล้า ฯ ไห้สมเด็ดพระเจ้าลูกเธอสเด็ดไปซงธัมเทสนาไนพระที่นั่งอนรินทวินิฉัย พระอริยะมุนีถวายเทสนาปติสังขรน์ทานกันท์ 1 จบ ซงประเคนไตรแพรสมนะบริขารวัดถุจตุปัจจัยราคา 10 ตำลึงบูชากันท์ด้วย
เวลา 2 ยามสเด็ดลงซงลอยพระประทีปตามทำเนียม
ผ้าป่าหลวงวันนี้พระราชทาน พระพิสาลสมนะกิจวัดคงคา/*69ราม เมืองเพชรบุรี 1 พระครูมหาสมนะวงส์ วัดมหาสมนาราม เมืองเพชรบุรี 1 พระครูขัตยาคม วัดสัตนาต เมืองราชบุรี 1 พระอุดมาน วัดซงธัม เมืองนครเขื่อนขันธ์ 1 พระครูอุตโมรุวงส์ธาดา วัดโบด เมืองปทุมธานี 1 พระครูธีรานันทมุนี วัดเมตตารัง เมืองปทุมธานี 1 พระครูปทุมเภระสถาน วัดอำภุราเมืองปทุมธานี 1 พระครูสรีวิสุทธิานเขาแก้ว 1 รวม 8
วันจันท์ แรม 2 ค่ำ เดือน 12 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เช้าวันนี้ มีการเลี้ยงพระที่พระที่นั่งอมรินท์ ตามกาลานุกาลสมัย พระสงค์ที่รับพระราชทานฉันนั้นพระราชาคนะพระครูถานานุกรมปเรียหัวเมือง 28 รูป หม่อมเจ้าเนร 1 เนรปเรีย 3 รูป เจ้าพนักงานเชินพระบรมอัตถิพระอัตถิขึ้นประดิสถานบนพระที่นั่งเสวตฉัตรและโต๊ะจีนตามเคย พระเจ้าหยู่หัวไม่สเด็ดออก โปรดไห้สมเด็ดพระเจ้าลูกเทอสเด็ดอลกไปบำเพ็นพระราชกุสล
เวลาเช้าวันนี้ลดเสาโคมชัยโคมประเทียบโคมบริวาร สิ้นการพิธีจองเปรียงเท่านี้
วันนี้เจ้าจอมมารดาหยิงเนื่อง ป่วยเปนอหิวาตกโรคถึงแก่กัมไนพระบรมมหาราชวังไนเวลาบ่าย 4 โมงเสส โปรดไห้ยกสพลงหีบไปฝังไว้วัดเทพสิรินทราวาส เจ้าจอมมารดาหยิงเนื่องมีพระ/*70องค์เจ้า 2 พระองค์ คือ พระองค์เจ้าหยิงเยาวพาพงส์สนิธ 1 พระองค์เจ้าชายประสูติได้ 12 วันพระองค์ 1
เวลาบ่าย 5 โมงเสส สเด็ดออกประทับออฟฟิสรับสั่งกรมหมื่นเทววงส์จนเวลาทุ่มเสสสเด็ดขึ้น
วันอังคาร แรม 3 ค่ำ เดือน 12 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 5 โมงเสสสเด็ดออกประทับห้องออกขุนนาง ซงปิดทองพระแล้วสเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง
พระมนตรีพจนกิจ อ่านบอกพระยาวิเสสรือชัย เมืองฉะเชิงเซา ขอที่เขตพระอุโบสถวัดเฉลิมสัทธาราสตร์ ยาว 7 วา 2 สอก กว้าง 5 วา ตำบน 1 วัดพนมพนาวาสยาว 6 วา 2สอก กว้าง 5 วา 2 สอก เปนที่วิสุงคามสีมา ฉบับ 1 กับไบบอกหลวงรามสิทธิสรยกบัตร ผู้รักสาเมืองลพบุรี ขอพระราชทานที่เขตอุโบสถวัดบ้านกล้วยสนามแจง กว้าง9 วาสอกคืบ ยาว5 วา 2 สอก เปนที่วิสุงคามสีมา ฉบับ 1 กับไบบอกพระยาเพชรรัตนสงครามรามภักดี เมืองเพชรบูรน์ ว่าได้ส่งขอนดอกแหน่งเนียม เครื่องราชบรรนาการจำนวนปีมะแม เบจสก ขอนดอก2ท่อน แหน่ง 100 ชลอม ขี้ผึ้งหนัก 40 สลึง เสื่อลวด 14 ผืน เงินแทนต้นไม้ทองเงิน 11 ตำลึงลงมาแล้ว ฉบับ 1
/*71พระสุรินทรามาจ อ่านบอกพระยาวิชิตภักดีสรีสุรสงครามปลัดเมืองตะกั่วป่า 2 ฉบับ ๆ หนึ่งส่งต้นไม้ทองเงินเครื่องราชบรรนาการจำนวนปีระกาสัปตสก มีจำนวนต้นไม้ทอง 6 เงิน 6 รวม 12 ต้น ๆ ละ 1 บาท เครื่องราชบรรนาการเทียนพนม 1000 เล่ม อำพันหนัก 4 ตำลึง 4 บาทจีน ส่งเงินแทนตำลึงละ 5 เหรียน เงิน 20 เหรียน ผลจันทน์เทส 20 ชั่งจีน อำพันแดง 30 ชั่งจีน เสื่อขาว 100 ผืน ไห้กรมการคุมเข้ามาส่ง อีกฉบับ 1 ว่าได้ส่งเงินพาสี 5 หย่าง ไปไห้หลวงทวีปสยามกิจฝากแบงก์ จำนวนปีมะแมเบจสก 1067 ชั่ง 16 ตำลึง 3 บาท 1 สลึง ปีวอกฉสก 2งวดเงิน 733 ชั่ง 6 ตำลึง 2 บาท 3 สลึง ปีมะเมียจัตวาสก ค่าตราดีบุก 3200 ปีมะแมเบจสก 3250 เปน 6450 เหรียน คิดเปนเงินตรา 134ชั่ง 7 ตำลึง 2 บาท รวมเส็ดเปนเงินฝากแบงก์ครั้งนี้ 94450 เหรียน ฉบับ 1 กับว่าพระวิชิตภักดีจัดได้ผ้าขาว 24 สอก 100 พับ ผ้าลายยมะวาต 200 ผืน ผ้าแดงเทส 50 พับ ส่งเข้ามาทูนเกล้า ฯ ถวาย
พระนรินท์นำพระอัสดงคต ผู้ว่าราชการเมืองตระบุรีกราบถวายบังคมลาไปรักสาราชการบ้านเมือง พระราชทานเสื้อผ้าถาดหมาก คนโททองคำตามทำเนียม
สเด็ดขึ้นประทับออฟฟิสครู่หนึ่งสเด็ดขึ้นข้างไน
/*72วันพุธ แรม4 ค่ำ เดือน 12 ค่ำ ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
วันนี้เริ่มการพระราชทานเบี้ยหวัด เจ้าพนักงานจัดการไนท้องพระโรงกลางพระที่นั่งจักรี เวลาเช้า5 โมง พระบรมวงสานุวงส์ซงประเคนพระสงค์ขัตติยะราชวงส์ มีกรมพระปวเรส กรมหมื่นวชิราน หม่อมเจ้าพระ หม่อมเจ้าเนร หม่อมราชวงศ์ พระราชพงส์บดิพัธ รวม 14 องค์ รับพระราชทานฉัน
เวลาบ่ายโมงเสส สเด็ดออกซงจุดเทียนนมัสการ ขุนพิพิธอักสรพรรนอ่านประกาสว่าด้วยพระราชทานเบี้ยหวัด ซงจุดเทียนเครื่องสังเวยและเทียนเครื่องสักการะพระสยามเทวาธิราชแล้วซงเจิมพระสยามเทวาธิราชพระครอบเขาเงินเขาทอง แล้วโหรบูชาเริกส์หน้าบายสรีทองเงินสมโภชเงิน พระครูพราหมน์รดน้ำสังข์ถุงเงินและกะดานเทเงิน เจ้าพนักงานประโคมสังข์แตร พินพาทย์ แล้วสเด็ดซงประเคนแผ่นปมานิยมบัตรแด่กรมพระปวเรส กรมหมื่นวชิราน หม่อมเจ้าพระ หม่อมเจ้าเนร หม่อมราชวงส์พระราชพงส์บดิพัธ พระสงค์ถวายอนุโมทนาอติเรกถวายพระพรลา ซงพระกรุนาโปรดไห้เจ้าพนักงานพระคลังมหาสมบัติ ไวยาวัจกรพระบรมราชวงส์ที่ซงผนวด และพราหมน์โหรดาจารย์ พราหมน์พรึธบาทว์ กรมโหรหน้าหลัง ช่างสิบหมู่ทหานไน สเด็ดประทับหยู่ครู่หนึ่งสเด็ดขึ้น
/*73เวลาบ่าย4โมง โปรดไห้จัดการรับกงสุลเยอรมันซึ่งจะเฝ้าถวายพระราชสาส์นไนห้องดอรนิงรูม พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท มีกรมพระตำหรวดทหานมหาดเล็กแต่งตัวเต็มยส มหาดเล็กสวมเสื้อเยียระบับคอยเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาท พระบาทสมเด็ดพระเจ้าหยู่หัวซงฉลองพระองค์เต็มยสทหานมหาดเล็ก ซงเครื่องอิสริยะยสแบลคอีเกอร์ของกรุงเยอรมนี สเด็ดออกประทับไนดอรนิงรูม เจ้าพนักงานกรมวังกรมท่านำดอกเตอร์คาเบรียล กงสุลเยอรมัน 1 มิสเตอร์ ซิง ซิงเยอร์ สิเกรตารี 1 เข้าเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาท ซงพระราชปติสันถารโดยควนแล้ว ดอกเตอร์คาเบรียลถวายพระราชสาส์นสมเด็ดพระเจ้าเอมเปอเรอร์เยอรมนีตอบพระราชสาส์นกรุงสยาม ที่ซงปรินซ์เฟรดเดอริกชาลส์สิ้นพระชนม์ แล้วถวายคำนับกลับออกมา พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดขึ้น
แล้วสมเด็ดพระนางเจ้าพระบรมราชเทวีสเด็ดออกประทับซิตติงรูมองค์ตะวันออกพระจักรี กรมหมื่นเทววงส์และราชเอดเดอแกมป์นำมิสเตอร์ ซิง ซิงเยอร์ 1 ดอกเตอร์คาเบรียล 1 มิสซิส ซิง ซิงเยอร์ 1 เข้าไปเฝ้าสมเด็ดพระนางเจ้าเปนการไปรเวต เพื่อจะพระราชทานเกียรติยสแก่มิสซิส ซิง ซิงเยอร์ เฝ้าแล้วกราบถวายบังคมลาไป
/*74วันพรึหัสบดีแรม 5 ค่ำเดือน 12 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช1247
เวลาบ่าย4โมงเสส สเด็ดออกประทับห้องออกขุนนาง ซงปิดทองพระแล้วสเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง
พระยาพิพัธโกสาอ่านบอกพระยาวิชยาธิบดี เมืองจันทบุรี ถวายพระราชกุสลทอดพระกถินหลวงวัดโยธานิมิต ฉบับ 1 กับไบบอกพระราชพงสานุรักส์ เมืองสมุทสงคราม ว่าได้แต่งกรมการพร้อมกับขุนเทพเสนา เดินประเมินเก็บเงินค่านาแขวงเมืองสมุทสงครามจำนวนปีมะแม เบจสก ได้เงิน 42ชั่ง1 ตำลึง 3 บาท เปนเส็ดสิ้นจำนวนนา หักสิบลดพระราชทานเสนากรมการ 4 ชั่ง4 ตำลึง 3 บาท 640 ไพ คงส่งหลวง 38ชั่ง 2ตำลึง 3 บาท 3 สลึง 1 เฟื้อง 210 ไพ ได้มอบไห้เสนากรมการคุมเข้ามาส่ง
โปรดไห้แจกเบี้ยหวัด วันนี้กรมพระตำหรวดทั้ง 8 กรม กรมพลพัน กรมอาสาหกเหล่า กรมกองแก้วจินดา กรมอรสุมพล และอื่น ๆ ที่เปนกรมขึ้นกรมพระกลาโหมเปนต้น
เวลาย่ำค่ำสเด็ดขึ้น
วันสุกร์ แรม 6 ค่ำ เดือน 12 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย2 โมง6นาที พระนางเจ้าเสาวภาผ่องสรีประสูติสมเด็ดพระเจ้าลูกยาเทอพระราชกุมาร นะพระที่นั่งบรมราชสถิต/*75มโหลารห้องเขียว ซงสบายปรกติดีหยู่
เวลาบ่าย 4 โมงเสส พระเจ้าหยู่หัวซงฉลองพระองค์ครึ่งยสทหานมหาดเล็ก ซงส้อยจักรีบรมราชวงส์สเด็ดออกประทับพระที่นั่งพุดตานทองคำพายไต้พระมหาเสวตฉัตร นะท้องพระโรงกลางพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท พร้อมด้วยพระบรมวงสานุวงส์ เสนาบดีมนตรีมุขมาจข้าทูนละอองธุลีพระบาท ฝ่ายทหานพลเรือน เฝ้าเบื้องบาทบงกชมาสตามตำแหน่งถ้วนทุกกะซวง ชาวประโคมๆ ตามราชประเพนี ครั้นสุดเสียงประโคมแล้วเจ้าพนักงามกรมวัง กรมพระกลาโหม นำตนกูอับดุลดานิ น้องพระยาไซบุรีเข้าเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาท แล้วมีพระบรมราชโองการไห้หาตนกูอับดุลดานิเข้าไปหน้าพระที่นั่งโธรน ซงพระกรุนาโปรดพระราชทานสัาบัตรตนกูอับดุลดานิเปนพระเสนีนรงค์ริทธิรายามุดาเมืองไซบุรี และโปรดพระราชทานพระบรมราโชวาทและพระราชทานพรแล้วสเด็ดขึ้น
เวลาบ่าย 5 โมงเสสสเด็ดออกประทับห้องออกขุนนาง ซงปิดทองพระแล้วสเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง โปรดไห้แจกเบี้ยหวัด วันนี้กรมล้อมพระราชวัง กรมรักสาพระองค์ กรมฝรั่งแม่นปืน กรมลูกขุน ขุนสาลแพ่งกลาง แพ่งกเสม กรมอาลักสน์ เวลาย่ำค่ำสเด็ดขึ้น
เวลายามเสส ไนท้องฟ้า เห็นเหมือนดาวตก หรือพระ/*76บรมสารีริกธาตุ หรือผีพุ่งไต้ เต็มทั่วไปทั้งอากาส จะประมานจะนับมิได้
วันนี้กรมหมื่นเทววงส์ เสนาบดีว่าการต่างประเทศ ได้รับโทรเลขจากราชทูลสยามนะกรุงปารีสว่า สมเด็ดพระเจ้าอัลฟองโส ที่ 12 พระเจ้าแผ่นดินสเปนสิ้นพระชนม์ที่กรุงมัดริด แต่นะวันพุธ แรม4ค่ำ เดือน 12 จุลสักราช 1247 พระโรคสามั ราชสมบัติสืบต่อโดยพระราชธิดา แต่เวลานี้พระอัคมเหสีสำเหร็ดราชการแผ่นดิน แต่เวลานี้ราสดรกำลังไม่เรียบร้อยกันด้วย
วันเสาร์ แรม7 ค่ำ เดือน 12 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาย่ำค่ำ สเด็ดออกประทับห้องออกขุนนาง ซงปิดทองพระแล้วสเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง
พระมนตรีพจนกิจ อ่านบอกพระยาอุตรการโกสลผู้รักสาเมืองพิชัยถวายพระราชกุสลทำบุณไห้ทาน และจุดประทีปโคมไฟไนวันเฉลิมพระชนมพรรสา
พระสุรินทรามาจ อ่านบอกพระเสนานุวงส์ภักดี เมืองคิรีรัถนิคม ว่าได้เก็บเงินพาสีอากรเมืองคิรีรัถนิคมส่งหลวงทวีปสยามกิจฝากแบงก์ เปนจำนวนเงินค่าตีตราดีบุกและค่าอากรดีบุกจำนวนปีมะเมียจัตวาสก ปีมะแมเบจสก ปีวอก/*77ฉสก รวมเงิน 1705 เหรียน ได้ส่งริสีตแบงค์มาแล้ว ฉบับ 1 ไบบอกพระยาอมรินทรือชัย เมืองราชบุรี ส่งไม้เกนการพระเมรุกรมพระราชวังบวร
พระยาพิพิธโกสาอ่านบอกพระยาชลบุรานุรักส์เมืองชลบุรี ส่งเงินผูกปี้ข้อมือจีนจำนวนปีระกาสัปตสก ครั้งนี้ได้จีน 800 คน เงินค่าแรง40ชั่ง ค่าดีกา 2 ตำลึง มอบไห้กรมการคุมเข้ามาส่ง
โปรดเกล้าฯ ไห้แจกเบี้ยหวัดวันนี้ กรมพระสุรัสวดี กรมท่า กรมนา กรมหมอ กรมธัมการสังคการี แต่สเด็ดออกค่ำไป โปรดไห้แจกแต่ผู้ไหย่ ๆ เวลาทุ่มเสสสเด็ดขึ้น
วันอาทิจ แรม8 ค่ำ เดือน 12 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
ไม่มีราชการอะไรไม่ได้สเด็ดออก
วันจันท์ แรม 9 ค่ำ เดือน 12 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่ายโมงเสส สเด็ดออกประทับห้องออกขุนนาง ซงปิดทองพระแล้ว สเด็ดไปประทับที่โต๊ะอธิบดีผู้กำกับแจกเบี้ยหวัด โปรดไห้แจกเบี้ยหวัดที่ค้างแต่วันแรม 7 ค่ำแล้วแจกกรมมหาดไทย กรมพระกลาโหม และกรมอื่นๆ
เจ้าพระยาสุรวงส์ ซึ่งไปส่งกองทัพกลับลงมา ได้เข้ามา/*78เฝ้าทูนละอองธุลีพระบาท รับสั่งด้วยเรื่องที่ขึ้นไปส่งกองทัพ เวลาบ่าย 2 โมงเสสสเด็ดขึ้น
เวลาค่ำสมโภชสามวันสมเด็ดพระเจ้าลูกเทอซึ่งประสูตินะวันสุกร์ แรม6 ค่ำ เดือน 12 บนพระที่นั่งบรมราชสถิตมโหลาร พระบรมวงสานุวงส์ ข้าราชการฝ่ายหน้าเข้าไปที่พระที่นั่งสมมตเทวราชอุบัติ
วันอังคาร แรม 10 ค่ำ เดือน 12 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่ายไม่มีราชการอะไร เจ้าพนักงานจัดการตั้งเครื่องพระราชพิธีฉัตรมงคลไนพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาทตามเช่นเคยมาทุกปี
เวลา 2 ทุ่มเสส สเด็ดออกพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท ซงจุดเทียนนมัสการ พระธัมเจดีย์ถวายสีลแล้วขุนนิมิตอักสรอ่านประกาสว่าด้วยพระราชทานตราจุลจอมเกล้า แล้วพระธัมเจดีย์ พระราชาคนะผู้ไหย่ผู้น้อย พระครูปเรียรวม 30 รูป สวดพระพุทธมนต์สัตปริตร สเด็ดมาประทับมุขเหนือตรัดกับพระบรมวงสานุวงส์ เวลายามเสสสวดมนต์จบ พระสงค์ถวายอติเรกถวายพระพรลา สเด็ดซงจุดเทียนเครื่องทองน้อยหน้าพระที่นั่งเสวตฉัตร ซึ่งตั้งพระมหาพิชัยมงกุตเครื่องเบจกกุธภันท์บรมราชูปโภคและพระแสงต่างๆ ทั้งปวง แล้วสเด็ดขึ้น
/*79วันพุธ แรม 11 ค่ำ เดือน 12 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้า 5 โมง สเด็ดออกพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท สเด็ดประทับมุขตะวันออกซงจุดเทียนนมัสการ พระธัมเจดีย์ถวายสีล แล้วสเด็ดซงประเคนพระสงค์ 30 รูปรับพระราชทานฉัน สำรับวันนี้ของหลวงซงประเคน 1 นอกนั้นเกนพระเจ้าราชวรวงส์เทอ พระวรวงส์เทอ และท่านเสนาบดี เจ้าพระยา พระยา พระที่ได้รับพระราชทานพานทองโต๊ะทอง ทำมาองค์ละที่ท่านละที่ทั่วกันกับพระสงค์ พระสงค์ฉันแล้วซงประเคนไทยทานแก่พระธัมเจดีย์ แล้วโปรดไห้เจ้าของสำรับประเคนไทยทานของตน พระสงค์ถวายอนุโมทนาอติเรกถวายพระพรลา สเด็ดซงจุดเทียนเครื่องทองน้อยสักการะพระมหาพิชัยมงกุด และเครื่องบรมราชูปโภคและเทียนเครื่องสังเวย แล้วโหรบูชาเริกส์จบ พราหมน์อ่านดุสดีสังเวยสี่ลาจบลง พระครูพราหมน์เบิกแว่นเวียนเทียนสมโภชเครื่องเบจวิวิธราชกกุธภันท์ตามทำเนียม พระบรมวงสานุวงส์จุดเทียนธูปบูชาเครื่องราชกกุธภันท์ตามเคย แล้วสเด็ดซงเจิมลุ้งพระมหาพิชัยมงกุตเครื่องบรมราชูปโภคและพระแสงต่าง ๆ สเด็ดขึ้น
เวลายามเสส สเด็ดลงพระที่นั่งไพสาลทักสิน โปรดไห้นิมนต์พระเจ้าไปนั่งที่ ซงจุดเทียนนมัสการพระไชย 5 รัชกาล แล้วกรมพระปวเรสวริยาลงกรน์ถวายศีล พระยาสรีสุนทรอ่าน/*80ประกาสจบ กรมพระปวเรส กรมหมื่นวชิรานหม่อมเจ้าพระ พระราชาคนะผู้ไหย่ผู้น้อย พระครูถานานุกรมปเรียคนะธัมยุติกานิกาย 38 รูปสวดสัตปริตร สเด็ดมาซงจุดเทียนที่โต๊ะซึ่งตั้งเครื่องเบจราชกกุธภันท์ พระสงค์สวดมนต์จบแล้วถวายอติเรกถวายพระพรลา สเด็ดมาประทับตรัดกับเจ้านายครู่หนึ่งสเด็ดขึ้น
อนึ่งกรมหมื่นเทววงส์ได้รับโทรเลขมาแต่เมืองสิงคโปร์ว่าอังกริดยกกองทัพเข้าตีเมืองพม่าได้กรุงมันดะเล (คือเมืองหลวงของพม่า) เจ้าทีบอซึ่งเปนพระเจ้าแผ่นดินขอทำสัาแต่วันอังคาร แรม 10 ค่ำ เดือน 12 จุลสักราช 1247
วันพรึหัสบดีแรม 12 ค่ำเดือน 12 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้า 5 โมง สเด็ดลงพระที่นั่งไพสาลทักสิน โปรดไห้นิมนต์พระสงค์ที่สวดมนต์เมื่อคืนนี้เข้าไปนั่งที่ ซงจุดเทียนนมัสการกรมพระปวเรสถวายสีล แล้วซงประเคนกรมพระปวเรส กรมหมื่นวชิราน พระสงค์ทั้งปวงรับพระราชทานฉัน สำรับวันนี้เครื่องหลวงซงประเคนถวายกรมพระปวเรส 1 เครื่องของสมเด็ดพระนางเจ้าถวายกรมหมื่นวชิราน 1 นอกนั้นของพระบรมวงสานุวงส์ฝ่ายไนพระองค์ละสำรับ พระสงค์ฉันแล้วซงประเคนไทยธัมถวายกรมพระปวเรส แล้วโปรดไห้กรมหมื่น/*81วชิราน หม่อมเจ้าพระ พระราชาคนะ พระครูถานานุกรม ปเรียทั้ง37 องค์เข้าไปรับของไทยทานข้างไน แล้วพระสงค์ถวายอนุโมทนาอติเรกถวายพระพรลาไป ซงจุดเทียนที่โต๊ะเครื่องบรมราชูปโภคและโต๊ะเครื่องสังเวย โหรบูชาเริกส์ พราหมน์อ่านดุสดีสังเวย 4 ลาแล้ว พระครูพราหมน์เบิกแว่นเวียนเทียนสมโภชเครื่องตามทำเนียม พระบรมวงสานุวงส์จุดเทียนธูป เข้าไปบูชาเครื่องบรมราชูปโภคตามทำเนียม เวียนเทียนแล้วสเด็ดซงเจิมเครื่องตามเช่นเคยมาแต่ก่อน
เวลาบ่าย 5โมง พระเจ้าหยู่หัวซงฉลองพระองค์เยียระบับฉลองพระองค์ครุย สเด็ดออกพระที่นั่งอนันตสมาคม สเด็ดประทับพระที่นั่งโธรน เจ้าพนักงานประโคมสังข์แตรกลองชนะมโหรทึกกลองแตรทหาน ไนเวลานั้นมีแต่พระบรมวงสานุวงส์และตำหรวดมหาดเล็กเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาท แล้วจึงท่านเสนาบดีมุขมนตรีมาจข้าราชการฝ่ายทหานพลเรือนเดินเข้ามาโดยลำดับถวายคำนับแล้วไปยืนตามตำแหน่ง
พระเจ้าหยู่หัวมีพระบรมราชโองการประกาสด้วยจะโปรดเกล้า ฯ พระราชานเครื่องราชอิสริยะยสไนวันนี้ แล้วมีพระบรมราชโองการไห้หากรมหมื่นเทววงส์วโรปการเข้าไปหน้าพระที่นั่ง พระราชทานเครื่องราชอิสริยะยสปถมจุลจอมเกล้าและส้อยด้วย 1 และโปรดพระราชทานเครื่องราชอิสริยะยส/*82ทุติยจุลจอมเกล้าแด่พระบวรวงส์เทอชั้น 2 พระองค์เจ้าวิไลวรวิลาส 1 และพระราชทานพานทอง คนโททอง กะโถนทองด้วย แล้วพระราชทานพรแด่ผู้ที่มาประชุมแล้วสเด็ดไปประทับพระที่นั่งสิวาไลมหาปราสาท ซงจุดเทียนเครื่องนมัสการถวายบังคมพระบรมรูปพระเจ้าหยู่หัว แล้วพระบรมวงสานุวงส์ เสนาบดีมนตรี พระยา พระ หลวง ขุน ข้าทูนละอองธุลีพระบาทฝ่ายทหานพลเรือนขึ้นไปจุดธูปเทียนแล้วถวายบังคมพระบรมรูปพร้อมกัน สเด็ดประทับหยู่ครู่หนึ่งสเด็ดขึ้น พระบรมวงสานุวงส์ข้าทูนละอองธุลีพระบาทฝ่ายไนออกถวายบังคมด้วย
เวลา 4 ทุ่ม สเด็ดออกท้องพระโรงกลางพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท ซงจุดเทียนนมัสการ พระธัมวโรดมถวายศีลแล้วขุนสุวรรนอ่านประกาสจบ พระธัมวโรดมพระราชาคนะผู้ไหย่ผู้น้อยพระครูถานาปเรีย 37 รูปสวดสัตปริตร เวลา 5 ทุ่มเสสสวดมนต์จบพระสงค์ถวายอติเรกถวายพระพรลากลับไป ซงจุดเทียนบูชาเครื่องแล้วสเด็ดขึ้น
วันสุกร์ แรม 13 ค่ำ เดือน 12 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้า 5 โมง โปรดไห้สมเด็ดพระลูกเทอสเด็ดออกมาซงประเคน พระธัมวโรดมพระราชาคนะถานาปเรีย 37 รูปรับพระราชทานฉัน สำรับวันนี้ของหลวงซงประเคน1 นอกนั้น/*83เกนพระเจ้าบรมวงส์เทอ สมเด็ดพระเจ้าบรมวงส์เทอ สมเด็ดพระบรมวงส์เทอ สมเด็ดพระเจ้าน้องยาเทอ พระเจ้าน้องยาเทอ พระยาพานทองที่เปนราชนิกูลทำองค์ละที่ท่านละที่ พระสงค์ฉันแล้วยังไม่สเด็ดออก เวลาเกือบบ่ายโมงสเด็ดออกซงจุดเทียนเครื่องนมัสการแล้วซงประเคนบริขาร พระสงค์ถวายอนุโมทนาอติเรกถวายพระพรลา ซงจุดเทียนเครื่องสังเวยและเทียนบูชาเครื่องเบจราชกกุธภันท์ โหรบูชาเทวดาตามโหราสาตรจบแล้วพราหมน์อ่านดุสดีสังเวย 4 ลาจบ พระครูพราหมน์เบิกแว่นเวียนเทียนสมโภชตามทำเนียม พระบรมวงสานุวงส์บูชาเครื่องเบจราชกกุธภันท์เหมือนทุกวัน เวียนเทียนแล้วสเด็ดซงเจิมพระเครื่องตามเคย สเด็ดขึ้นบ่าย 2 โมงเสส เส็ดการพระราชพิธีฉัตรมงคลเท่านี้
วันเสาร์ แรม 14 ค่ำ เดือน 12 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 4 โมงเสส พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดออกประทับพระที่นั่งพุดตานทองคำ พายไต้พระมหาเสวตฉัตร นะท้องพระโรงกลางพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท พร้อมด้วยพระบรมวงสานุวงส์เสนาบดีมนตรีราชเสวกามาจฝ่ายพลเรือนและทหานเฝ้าเบื้องบาทยุคลบาทตามตำแหน่งถ้วนทุกกะซวง ชาวประโคม ๆ ตามพระราชประเพนี
/*84ครั้นสุดเสียงประโคมแล้ว เจ้าพนักงานกรมวังกรมพระกลาโหมนำแขกเมืองมลายู 9 เมืองเข้าเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาท พระยาเทพประชุนทูนนำ พระเสนีนรงค์ริทธิรายามุดา 1 ตนกูอาหมัน 1 หวันอาหวัง 1 เจะมหมุด 1 รวมเมืองไซบุรี 4 นาย สยัดสะเลมัน 1 สรีเลหลา 1 หวันฮำดะ 1 ปังลิมางะ 1 เมืองปลิด 4 นาย หวันสมาแอ 1 หวันมากัด 1 เจะโส 1 เจะโดละ 1 เมืองสตูล 4 นาย แม่กองสามั แม่กองเจะล่อ แม่กองเจะแล แม่กองอาเสง เมืองตานี 4 นาย สรีตะวันกรมการเมืองสายบุรี 4 นาย เมืองยิหริ่ง 4 นาย เมืองรามัน 2 นาย เมืองยะลา 3 นาย เมืองหนองจิก 3 นาย กรมการล่ามเมืองนครสรีธัมราช 4 นาย หลวงสวัสดิบุรีรมย์ผู้ช่วยกรมการล่ามเมืองสงขลา 4 นาย รวม 41 นาย กราบถวายบังคมลากลับไปบ้านเมือง
ดำหรัดพระราชปติสันถารโดยควนแล้วโปรดเกล้า ฯ พระราชทานผะอบทองคำ คนโททองคำ กะโถนทองคำ เสื้อผ้าแด่พระเสนีนรงค์ริทธิรายามุดา และพระราชทานเสื้อผ้าเงินเบี้ยเลี้ยงสรีตะวันกรมการทั่วกัน ดำหรัดพระราชทานพรเจ้าเมืองกรมการเมืองกรมการาติพี่น้องเมืองมลายูที่แต่งต้นไม้ทองเงินตามราชประเพนีแล้วสเด็ดขึ้น
สเด็ดออกประทับพระที่นั่งจักรีองค์ตะวันออก ซงพระ/*85กรุนาโปรดเกล้า ฯ ไห้พระเสนีนรงค์ริทธิรายามุดาเมืองไซบุรีเข้าเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาทเปนไปรเวต แล้วสเด็ดขึ้น การที่โปรดไห้เฝ้านี้เพื่อจะได้คุ้นเคยและเปนที่ชื่นชมยินดีของาติพี่น้องด้วย
วันอาทิจแรม 15 ค่ำเดือน 12 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
ไม่มีอะไร ไม่สเด็ดออก
วันจันท์ ขึ้น 1 ค่ำ เดือนอ้าย ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
ไม่ได้สเด็ดออกขุนนาง สเด็ดลงพระตำหนักกรมสมเด็ดพระสุดารัตน์ราชประยูร ๆ ซงทำบุเฉลิมพระชนมพรรสา
วันอังคาร ขึ้น 2 ค่ำ เดือนอ้าย ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
วันนี้ไม่ได้สเด็ดออกขุนนางเหมือนวานนี้ ด้วยจะสเด็ดลงพระตำหนักกรมสมเด็ดพระสุดารัตน์เหมือนกัน
วันพุธ ขึ้น 3 ค่ำ เดือนอ้าย ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
ไม่ได้สเด็ดออก กรมสมเด็ดพระสุดารัตน์ไม่ซงสบาย และพระนางเจ้าเสาวภาผ่องสรีก็ไม่ซงสบายด้วย
วันพรึหัสบดีขึ้น 4 ค่ำเดือนอ้าย ปีระกาสัปตสก จุลสักราช1247
ไม่ได้สเด็ดออกเหมือนกัน
/*86วันสุกร์ ขึ้น 5 ค่ำ เดือนอ้าย ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
วันนี้ โปรดเกล้า ฯ ไห้จัดการรับ เอนวอย เอกสตรา ออดินนารี มินิสเตอร์ เปลนิโปเตนฉารี อัคราชทูต ซึ่งสมเด็ดพระเจ้ากรุงโปรตุคอล แต่งไห้มาประจำรักสาราชการทางพระราชไมตรี นะกรุงสยาม เมืองจีน เมืองยี่ปุ่น
ไนท้องพระโรงกลาง จัดเหมือนวันสเด็ดออกเฉลิมพระชนมพรรสา หน้าทิมดาบตำหรวดมีปะรำช้างต้นม้าต้นยืนและที่เกยหน้าพระที่นั่งดุสิตาภิรมย์ พระยาปราบไตรจักรช้างพระที่นั่งเทียบหยู่ หน้าพระที่นั่งจักรีมีพลกลองชนะ ทอง เงิน แดง รวม 80 คน มีกาสออเนอร์ 100 แตรวง 1 ที่ป้อมสัจรไจวิงคอยสลุตรับด้วย
บ่าย 4 โมง เจ้าพนักงานกรมท่านำซินยอทอมัสดาโซซา รอซา เอนวอย เอกสตราออดินนารี มินิสเตอร์ เปลนิโปเตนฉารี 1 สิเกรตารี 1 อัตตัชเช 1 ขึ้นรถมาจากวังพระองค์เจ้าสวัสดิโสภน ซึ่งจัดรับไห้พักนั้นมาเข้ากำแพงพระมหานคร มาทางถนนบำรุงเมืองมาลงถนนสนามชัย เจ้าพนักงานสลุตรับ 17 นัด รถเข้ามาหยุดหน้าประตู 2 ชั้น อัคราชทูตเดินเข้ามาไนประตูพิมานชัยสรี เดินขึ้นมาพักบนดอรนิงรูมพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท
บ่าย 4 โมงเสส พระเจ้าหยู่หัวซงฉลองพระองค์เต็มยส/*87ทหานมหาดเล็ก ซงเครื่องราชอิสริยะยสกงเซซาวิลาระซอซาของกรุงโปรตุเกส ซงยินดีมาแต่ก่อนนั้น สเด็ดออกประทับพระที่นั่งพุดตานทองคำ พายไต้พระมหาเสวตฉัตร นะท้องพระโรงกลางพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท พร้อมด้วยพระบรมวงสานุวงส์ซงฉลองพระองค์เยียระบับฉลององค์ครุย ข้าราชการฝ่ายพลเรือนสวมเสื้อเยียระบับเข้มขาบ ฝ่ายทหานสวมเสื้อเต็มยสกรมนั้น และสวมเสื้อครุยเข้าเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาทตามตำแหน่งถ้วนทุกกะซวง เจ้าพนักงานประโคม ๆ แตรฝรั่งมโหรทึกกลองชนะแตรทหานตามประเพนี ครั้นสุดเสียงประโคมแล้ว เจ้าพนักงานกรมวัง กรมท่านำ ซินยอ ทอมัสดาโซซารอซา เอนวอย เอกสตรา ออดินนารี มินิสเตอร์ เปลนิโปเตนฉารี อัคราชทูต 1 ดอกเตอร์เอมาเควส ดอลิเวรา สิเกรตารี 1 ซินยอเอเดโชซากาลดัส อัตตัชเช 1 เข้าเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาทแล้ว พระยาพิพัธโกสาทูนเบิกขอพระบรมราชานุาตไห้ราชทูตถวายพระราชสาส์นแล้วราชทูตอ่านแอดเดรสถวายจบลง พระเจ้าหยู่หัวซงสปิชตอบ แล้วอัคราชทูตถวายพระราชสาส์นพระเจ้าหลุย พระเจ้ากรุงโปรตุคอลซงตั้งอัคราชทูตมารักสาทางพระราชไมตรี นะกรุงสยาม แล้วดำหรัดพระราชปติสันถารโดยควน แล้วสเด็ดขึ้น
เจ้าพนักงานนำราชทูตกรุงโปรตุคอลมาพักดอรนิงรูม ครู่/*88หนึ่ง แล้วนำเข้าไปเฝ้าสมเด็ดพระนางเจ้าบรมราชเทวี นะห้องดอรนิงรูม พระที่นั่งสมมตเทวราชอุบัติแล้วกลับออกมา เจ้าพนักงานนำราชทูตไปที่หยู่
อนึ่งวันนี้เปนวันสวดมนต์ที่วังสมเด็ดกรมพระไนการเลื่อนกรม พระสงค์ราชาคนะผู้ไหย่ 10 องค์สวดมนต์ที่ท้องพระโรงของสมเด็ดกรมพระ เวลา 2 ทุ่มเสสพระเจ้าหยู่หัวสเด็ดไปวังสมเด็ดกรมพระ สเด็ดประทับตำหนักไหม่จนเวลา 4 ทุ่มสเด็ดกลับพระบรมมหาราชวัง
วันเสาร์ ขึ้น 6 ค่ำ เดือนอ้าย ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้า 5 โมงเสส พระเจ้าหยู่หัวซงเครื่องมหาจักรีบรมราชวงส์ทรงเครื่องราชอิสริยะยสมหานพรัตนราชวราภรน์ สเด็ดออกทางพระที่นั่งจักรี ซงพระราชยานลงยาราชาวดี สเด็ดพระราชดำเนินโดยขบวนสเด็ดไปประทับวังสมเด็ดกรมพระ สเด็ดประทับท้องพระโรงเก่า พร้อมด้วยพระบรมวงสานุวงส์ข้าทูนละอองธุลีพระบาท ฝ่ายทหานพลเรือนแต่งเต็มยสและสวมเสื้อเยียระบับเข้มขาบเฝ้าพร้อมกัน โปรดไห้ซินยอทอมัสดาโซซารอซา อัคราชทูตโปรตุคอล 1 มองซิเออเคาน์เดอร์ เกอร์คาราเดก ชาเยเดอแฟร์ ฝรั่งเสส 1 มาดามเคาน์เตส เดอร์ เกอร์ คาราเดก ภรรยาชาเยเดอแฟร์ 1 มองซิเออ เอ เครฮาน พระ/*89สยามธุรานุรักส์ กงสุลสยามกรุงปารีส ซึ่งเข้ามาเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาท 1 มาดาม เครฮาน ภรรยา 1 มาดูการตั้งกรมที่นี้ด้วย ครั้นได้พระเริกส์สมเด็ดกรมพระซงสพักผ้าซงขาวเข้าสู่ที่สงชาวประโคม ๆ ตามทำเนียม พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดพระราชทานน้ำพระพุทธมนต์ ครั้นสงเส็ดแล้วสเด็ดขึ้นมาประทับบนท้องพระโรงเก่า พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดขึ้นพระที่นั่งโธรน พระบรมวงสานุวงส์เสนาบดี พระยา พระ หลวง ขุน ข้าทูนละอองธุลีพระบาทฝ่ายทหานพลเรือนยืนเฝ้าพร้อมกันโดยลำดับ พระยาสรีสุนทรโวหาร อ่านประกาสว่าด้วยซงพระราชดำหริว่าสมเด็ดพระเจ้าบรมวงส์เทอ เจ้าฟ้ามหามาลา กรมพระบำราบปรปักส์มีพระเกียรติยสยิ่งไหย่ไนราชตระกูล เปนอัคอุดมสุขุมาลชาติ ได้ซงรับราชการมาแต่รัชกาลที่ 3-4 จนถึงปัจจุบันนี้ ซงมีความชอบความดีไนราชการต่าง ๆ โดยพิสดาร จึงได้โปรดเกล้า ฯ ไห้สถาปนาพระเกียรติยสไห้สูงขึ้นอีก มีพระนามตามจารึกไนพระสุพรรนบัตรว่า
(สมเด็ดพระเจ้าบรมวงส์เทอ เจ้าฟ้ามหามาลา กรมสมเด็ดพระบำราบปรปักส์ มหิสวรสักดิสุนทรรวิวงส์ บรมพงส์บริพัตร วิวัธนยโสดม สรรพสิลปาคมอุดมกิจ พิคเนสวรประสิทธิคชกัมสาตร โหรกลานุวาทกาพย์ปติภาน สริสดิสุภการสกลรัสดาธิก กิจปรีชาวตโยลาร สมบูรนคุนสารสุจริตยาภิรมย์ ราชสานุกรม/*90มุขประดิถา สกลนราภิมานิตนริสราธิบดินท์ ปริมินทรบรมมหาราชวโรประการ ปรีชายุตติธัมมาชวาธยาสัย สรีรัตนตรัยสรนะคุนารักส์ บรมอัคมหาบุรุสยรัตน สุขุมาลกสัตรวิสุทธิชาติ ธัมมิกนาถบพิตร มุสินาม ซงสักดินา 60000 เจ้ากรมเปนพระยาบำราบปรปักส์ ถือสักดินา 1600 ปลัดกรมเปนพระพิทักส์พลพยุหะ สักดินา 800 สมุหบัชีเปนหลวงบันลุอักสรสาตร สักดินา 600)
ครั้นอ่านประกาสจบแล้ว มีพระบรมราชโองการไห้หากรมพระบำราบปรปักส์เข้าไปหน้าพระที่นั่ง ซงหลั่งน้ำพระมหาสังข์ทักสินาวัต พระราชทานแล้วพระราชทานพระสุพรรนบัตร และพระแสงดาบฝักทองเกลี้ยง พระธำมรงค์เพชร 2 วง ดุมเพชรกับทับทิมสำรับ 1 ขนะนั้นพระสงค์ 10 องค์ถวายชัยมงคล เจ้าพนักงานประโคมสังข์แตรพินพาทย์ค้องชัยตามทำเนียม ครั้นพระราชทานพระสุพรรนบัตรเส็ดแล้ว สเด็ดไปประทับท้องพระโรงไหม่ของกรมสมเด็ดพระบำราบสเด็ดไปประทับท้องพระโรงไหม่ของสมเด็ดกรมพระแล้ว พระบรมวงสานุวงส์ก็เข้าไปเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาท สเด็ดประทับโต๊ะเสวยพร้อมด้วยกรมสมเด็ดพระบำราบและพระบรมวงสานุวงส์ เวลาบ่ายเกือบ 3 โมงสเด็ดกลับพระบรมมหาราชวัง
เวลาค่ำโปรดไห้มีดินเนอร์พระราชทานซินยอทอมัสดาโซซารอซาอัคราชทูตโปรตุคอลไนพระที่นั่งมูลสถานบรมอาสน์
เวลาทุ่ม 1 พระบรมวงสานุวงส์ ข้าราชการที่ต้องเชินมา/*91ประชุม และราชทูตโปรตุคอล สิเกรตารี อัตเตเช และผู้ว่ากการกงสุลโปรตุเกส เข้ามาเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาทไนดอรนิงรูมพร้อมกันแล้ว สเด็ดไปประทับโต๊ะ นะ ห้องเสวยพระที่นั่งมูลสถานพร้อมด้วยพระบรมวงสานุวงส์ ข้าราชการและพวกทูต มีแผนที่ดังนี้
หลวงสุนทรโกสา

เจ้าหมื่นสรรเพช์
มิสเตอร์ฟรานซ์สาม
พระองค์เจ้าขจร
จมื่นสราภัย
พระองค์เจ้าจิตจเริน
พระสุธัมไมตรี
พระองค์เจ้าชุมพล
พระยามหามนตรี
กรมหมื่นภูธเรส
ดอกเตอร์ดอลิเวราสิเกรตารี
กรมหมื่นอดิสรอุดมเดช
พระชลยุธโยธินท์
กรมหมื่นพิชิตปรีชากร
อัคราชทูตโปรตุคอล
ที่ประทับ*
พระยาภาสกรวงส์
สมเด็ดกรมหลวงภานุ ฯ
พระชาประภากรวงส์
กรมหมื่นเทววงส์
พระยานรรัตนราชมานิต
กรมหมื่นสิริธัช
อัตตัชเชราชทูต
พระองค์สวัสดิประวัติ
พระยาพิพัธโกสา
พระองค์ดิสวรกุมาร
ซินยอกุลาเตกงสุลโปรตุเกส
พระองค์โสนบันดิต
หลวงนายสิทธิ
พระวรเดชสักดาวุธ
มิสเตอร์เดอร์ซาล่าม
จมื่นวิชิตชัยสักดาวุธ

/*92เสวยแล้วสเด็ดมาประทับซิตติงรูมจนเวลา 4 ทุ่มเสส ราชทูตกราบถวายบังคมลากลับไป เวลา 5 ทุ่มสเด็ดขึ้น
วันอาทิจ ขึ้น 7 ค่ำ เดือนอ้าย ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
ไม่ได้สเด็ดออก
วันจันท์ ขึ้น 8 ค่ำ เดือนอ้าย ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
ไม่ได้สเด็ดออก
วันอังคาร ขึ้น 9 ค่ำ เดือนอ้าย ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 5 โมงเสส สเด็ดออกประทับห้องออกขุนนาง ซงปิดทองพระแล้วสเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง
พระมนตรีพจนกิจ อ่านบอกพระยาพิชัยรนรงค์สงคราม เมืองสระบุรีส่งเสาพระเมรุกรมพระราชวังบวร ฉบับ 1 กับไบบอกพระสรรคบุรานุรักส์เมืองสรรคส่งเสาไม้เครื่องพระเมรุกรมพระราชวังบวรฉบับ1 กับไบบอกพระพิทักส์เทพธานีปลัดกรุงเก่า ส่งเครื่องไช้การพระเมรุกรมพระราชวังบวร ฉบับ 1 กับไบบอกพระปราจีนปลัดเมืองปราจีนบุรีส่งไม้และของไช้การพระเมรุกรมพระราชวังบวรฉบับ 1 กับไบบอกพระยาอัคคีสราภัย นายด่านและเจ้าเมืองกรมการเมืองสิงห์ เมืองพรหมบุรีว่า ได้พร้อมกัน/*93ยกขื่อพระวิหารพระพุทธไสยาสน์วัดพระนอนจักรสรีแล้ว
พระสุรินทรามาจ อ่านบอกพระยาสุรินทรือชัยเมืองเพชรบุรีว่า ได้แต่งกรมการกำกับเสนาออกเดินประเมินเก็บเงินค่านาจำนวนปีมะแมเบจสก ปีวอกฉสก ได้เงินจำนวนปีมะแมเบจสกเงิน 126 ชั่ง ปีวอกฉสกเงิน 250 ชั่ง รวมเงิน 376 ชั่ง ได้มอบไห้เสนากรมการคุมเข้ามาส่งครั้งหนึ่งก่อน ฉบับ 1 กับไบบอกพระยาอมรินทรือชัยเมืองราชบุรี ส่งไม้เสาเครื่องพระเมรุกรมพระราชวังบวรฉบับ 1
สเด็ดขึ้นประทับออฟฟิสรับสั่งกับกรมหมื่นพิชิต กรมหมื่นภูธเรส กรมหมื่นเทววงส์ ครู่หนึ่งสเด็ดขึ้น
วันพุธ ขึ้น 10 ค่ำ เดือนอ้าย ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 5 โมงเสส สเสด็จออกประทับห้องออกขุนนาง ซงปิดทองพระแล้วสเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง
พระมนตรีพจนกิจ อ่านบอกพระยาวิเสสชัยชาเมืองอ่างทองว่า ได้พร้อมด้วยข้าหลวงผูกปี้ข้อมือจีนจำนวนปีระกาสัปตสกได้จำนวนจีนคงเมือง 250 จีนจร 150 รวม 400 ได้เงินค่าแรง 20 ชั่ง คำดีกา 1 ตำลึง รวม 20 ชั่ง 1 ตำลึง มอบไห้หลวงยกบัตรคุมลงมาส่งครั้งหนึ่งก่อน ฉบับ 1 กับไบบอกหลวงยกบัตรผู้ว่าที่พระอร่ามรนวิชิตปลัดผู้รักสาเมืองนครนายกว่า ได้/*94พร้อมด้วยข้าหลวงผูกปี้ข้อมือจีนจำนวนปีระกาสัปตสก ได้จำนวนจีน 800 คนเงินค่าแรง 40 ชั่ง ไห้กรมการคุมเข้ามาส่งครั้งหนึ่งก่อน ฉบับ 1 กับไบบอกพระอุปฮาดราชวงส์ราชบุตรเมืองสกลนครว่า พระยาปัจจันตประเทศเจ้าเมืองป่วยเปนไข้จับถึงแก่กัม ขอพระราชทานศิลาหน้าเพลิงเผาสพตามทำเนียม ฉบับ 1
พระสุรินทรามาจ อ่านบอกพระวิชิตภักดีสรีสุรสงครามปลัดผู้รักสาเมืองตะกั่วป่าว่าพระพลพยุหะสงครามเมืองกะบี่ป่วยเปนไข้ถึงแก่กัม กับว่าหลวงพรหมภักดียกบัตรเมืองตะกั่วป่าป่วยเปนโรคชราถึงแก่กัม ขอพระราชทานศิลาหน้าเพลิงพระราชทานเพลิงสพตามทำเนียม
แล้วพระราชทานสัาบัตรเจ้าราชสัมพันธุวงส์เมืองนครลำปาง เปนเจ้าอุปราชเมืองนครลำปาง โปรดพระราชทานพานทองเหลี่ยม คนโททอง กะโถนทอง โต๊ะเงินคู่ เสื้อดำปักทอง 1 เสื้อ หมวกดำมียอดทองคำ 1 แล้วพระราชทานสัาบัตรหลวงริทธิ์นายเวนเปนเจ้าหมื่นสรีสรรักส์ แล้วสเด็ดขึ้นข้างไนทีเดียว
สเด็ดลงสมโภชพระเจ้าลูกเทอซึ่งประสูตินะวันพรึหัสบดี ขึ้น 6 ค่ำ เดือน 12 ปีระกาสัปตสก พระราชทานพระนามว่า พระเจ้าลูกเทอพระองค์เจ้ารังสิตประยูรสักดิ
/*95วันพรึหัสบดี ขึ้น 11 ค่ำ เดือนอ้าย ปีระกาสัปตสกจุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 4 โมงเสส สเด็ดออกประทับซิตติงรูมพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท กรมหมื่นเทววงส์นำมองซิเออ อาลเบิต เครฮาน พระสยามธุรานุรักส์ กงสุลไทยกรุงปารีสเข้าเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาท ด้วยมีความระลึกถึงพระเดชพระคุน จึงขอเข้ามาเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาท ซงพระราชปติสันถารโดยควนแล้วกราบถวายบังคมลาไป
สเด็ดมาประทับห้องออกขุนนาง ซงปิดทองพระแล้วสเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง
พระสุรินทรามาจ อ่านบอกพระยาสุรินทรือชัยเมืองเพชรบุรีว่า ได้พร้อมด้วยข้าหลวงผูกปี้ข้อมือจีนจำนวนปีระกาสัปตสก ได้จีน 829 คน เงินค่าแรงค่าดีกาพิมพ์รวม 41 ชั่ง 12 ตำลึง 1 สลึง 1 เฟื้อง ไห้กรมการคุมเข้ามาส่งครั้งหนึ่งก่อนแล้ว บัดนี้ได้ผูกปี้ได้จำนวนจีนคงเมืองอีก 1046 จีนจร 104 รวม 1150 คน ค่าแรงค่าดีกา เปนเงิน 57 ชั่ง 12 ตำลึง 3 บาท 2 สลึง มอบไห้กรมการคุมเข้ามาส่ง ฉบับ 1 กับไบบอกพระยาอมรินทรือชัยเมืองราชบุรีว่า ได้ส่งเงินค่าแรงจีนผูกปี้จำนวนปีระกาสัปตสกเข้ามาครั้งก่อนจำนวนจีน 1000 เงินค่าแรงค่าดีกา 50 ชั่ง 2 ตำลึง 2 บาท ครั้งนี้ผูกได้จำนวนจีนคงเมือง 750 จีนจร/*96 250 รวม 1000 คน เงินค่าแรงค่าดีกา 50 ชั่ง 2 ตำลึง 2 บาท ไห้กรมการคุมเข้ามาส่ง
พระยาพิพัธโกสาอ่านบอกพระยาราชพงสานุรักส์เมืองสมุทสงครามว่าครั้งก่อนได้ส่งเงินปี้จีนจำนวนปีระกาสัปตสกเข้ามาครั้งหนึ่งแล้วเงิน 45 ชั่ง 10 ตำลึง ครั้งนี้ผูกปี้จีนได้จำนวนจีนคงเมือง 112 จีนจร 88 รวม 200 คน ค่าแรงเงิน 10 ชั่ง ไห้กรมการคุมเข้ามาส่งฉบับ 1 กับไบบอกพระยาสมุทสาครานุรักส์เมืองสมุทสาครว่า ได้ส่งเงินค่าแรงจีนจำนวนปีระกาสัปตสก ครั้งก่อนเงิน 30 ชั่ง ครั้งนี้ได้จำนวนจีนอีก 1520 คน เปนเงิน 76 ชั่ง ไห้กรมการคุมเข้ามาส่ง
สเด็ดขึ้นประทับออฟฟิสครู่หนึ่งสเด็ดขึ้นข้างไน
วันสุกร์ ขึ้น 12 ค่ำ เดือนอ้าย ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 4 โมงเสส สเด็ดออกทางพระที่นั่งจักรีซงพระราชยานสเด็ดไปประทับท่าราชวรดิถ ซงเรือพระที่นั่งเก๋งทองทั้งแท่งสเด็ดไปประทับวังสมเด็ดกรมหลวงจักรพัดิพงส์ สเด็ดขึ้นไปเยี่ยมประชวรสมเด็ดกรมหลวงจักรพัดิพงส์ ซึ่งซงพระประชวรพระโรคกสัยเสมหะนั้น สเด็ดประทับหยู่จนเวลาย่ำค่ำเสส สเด็ดกลับซงเรือพระที่นั่งสเด็ดมาประทับท่าราชวรดิถ ซงพระราชยานสเด็ดไปประทับวัดพระศรีรัตนสาสดาราม ด้วย/*97วันนี้เริ่มการไล่หนังสือมคธปริยัติธัมพระสงค์เปนวันต้น การไล่หนังสือคราวนี้แยกเปนสองกอง กองหนึ่งกรมหมื่นวชิรานกับพระราชาคนะอีกหลายองค์ กองหนึ่งพระธัมวโรดมกับพระราชาคนะอีกหลายองค์ กรมพระปวเรส สมเด็ดพระวันรัตน์ สมเด็ดพระพุทธโคสาจารย์ เปนกองกลางตัดสินเด็ดขาด แต่กรมพระปวเรสไม่สเด็ด พระเจ้าหยู่หัวซงประเคนจีวรแพรพระราชาคนะผู้ไล่ทั้งหมด พระสงค์ถวายอติเรกแล้ว พระองค์จิตจเรินข้ามมาแต่วังสมเด็ดกรมหลวงจักรพัดิพงส์ กราบทูนว่าสมเด็ดกรมหลวงไม่ซงสบายมาก จึงสเด็ดซงพระราชยานไปประทับท่าราชวรดิถซงเรือพระที่นั่งเก๋งไปโดยด่วนไม่มีขบวนเรือนำหรือตาม สเด็ดขึ้นไปประทับบนตำหนักสมเด็ดกรมหลวงจักรพัดิจนเวลา 5 ทุ่มเสส สเด็ดกลับพระบรมมหาราชวังด้วยพระอาการค่อยคลาย
วันเสาร์ ขึ้น 13 ค่ำ เดือนอ้าย ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
ไม่ได้สเด็ดออก ซงพระเครื่องไหย่
วันอาทิจ ขึ้น 14 ค่ำ เดือนอ้าย ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 5 โมงเสส สเด็ดออกประทับห้องออกขุนนาง ซงปิดทองพระพุทธรูปแล้วสเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง
พระมนตรีพจนกิจ อ่านบอกพระยารามรนรงค์สงคราม /*98เมืองกำแพงเพชรส่งเงินส่วยจำนวนปีมะเมียจัตวาสก 2 ชั่ง 3 ตำลึง 2 บาท ปีมะแมเบจสก 2 ชั่ง 6 ตำลึง 2 บาท ปีวอกฉสก 2 ชั่ง 10 ตำลึง 2 บาท รวม 6 ชั่ง 10 ตำลึง 2 บาท มอบไห้นายกองคุมมาส่งฉบับ 1 กับไบบอกพระกำแพงพราหมน์ปลัดเมืองสุโขทัย 2 ฉบับ ฉบับ 1 ส่งเงินส่วยจำนวนเงิน 6 ชั่งไห้กรมการคุมลงมาส่ง อีกฉบับ 1 ส่งเงินแทนขี้ผึ้งส่วยเงิน 8 ชั่ง 10 ตำลึง แทนขี้ผึ้งหนัก 6 บาท 80 สลึง ไห้นายกองคุมลงมาส่ง กับไบบอกหลวงสัสดีหลวงนาเมืองชัยนาท 2 ฉบับ ๆ หนึ่งว่าหลวงพรหมภักดียกบัตรป่วยเปนลมสันนิบาดถึงแก่กัม นะ วันพุธ แรม 4 ค่ำ เดือน 12 อายุ 76 ปี ได้ยกสพลงบันจุหีบไว้ กับว่าหลวงวัธนสมบัติป่วยเปนลมสันนิบาตถึงแก่กัม นะ วันขึ้น 1 ค่ำ เดือน 7 อายุ 72 ปี ได้ยกสพลงหีบไว้ อีกฉบับ1 ว่าพระยาสุรบดินทสุรินทรือชัยเมืองชัยนาทป่วยเปนลมกสัยถึงแก่กัมวันเสาร์ แรม 7 ค่ำ เดือน 12 อายุได้ 72 ปี ได้ยกสพลงหีบไว้ ได้ส่งเครื่องยสลงมาด้วยแล้ว
สเด็ดขึ้นประทับออฟฟิสรับสั่งกับกรมหมื่นเทววงส์ครู่หนึ่ง สเด็ดขึ้นข้างไน
วันจันท์ ขึ้น 15 ค่ำ เดือนอ้าย ปีระกาสัปตศก จุลสักราช 1247
ไม่มีราชการไม่ได้สเด็ดออก
/*99วันนี้โปรดเกล้า ฯ ไห้นิมนต์พระราชาคนะผู้ไหย่ผู้น้อย 70 รูปเข้ามารับพระราชทานฉันขนมเบื้องไนพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาทตามเช่นเคยซงบำเพ็นกุสลไนสาทรึดู ซึ่งยกไปเลี้ยงที่พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาทนั้น เพราะพระที่นั่งอมรินทวินิฉัยชำรุดโปรดไห้ซ่อมไหม่กำลังจัดการรื้อจึงยกมาเลี้ยงที่พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท
วันอังคาร แรม 1 ค่ำ เดือนอ้าย ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 5 โมงเสส สเด็ดออกประทับห้องออกขุนนาง ซงปิดทองพระแล้วสเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง
หลวงจินดารักส์อ่านบอกพระยาสุริยวงสาท้าวเพี้ยเมืองหล่มสัก 3 ฉบับ ๆ 1 ว่ามีตราไปไห้จัดเกนช้าง 70 โคต่าง 200 มาเข้ากองทัพของกรมหมื่นประจักส์นะเมืองพระพิสนุโลก ได้เกนช้าง 70 โคต่าง 200 ลงมารับกองทัพตามท้องตราแล้ว อีกฉบับหนึ่งว่ามีตราไห้ปลูกฉางข้าวไว้ต่อแดนเมืองกมุทาสัยและให้ส่งสเบียงไปที่ฉางนั้น ได้ปลูกฉาง 2 หลัง ๆ ละ 5 ห้อง กับจัดโคต่างไว้บันทุกข้าวไปไว้ไนฉางแล้ว อีกฉบับหนึ่งว่ามีตราโปรดสั่งไห้ซื้อข้าวสีซ้อมไว้จ่ายราชการทัพนั้น ได้จัดซื้อไว้ 44 เกวียน ๆ ละ 3 ตำลึง 1 บาท 1 สลึง 1 เฟื้อง ซ้อมไว้เปนข้าวสาร 17 เกวียนแล้ว
/*100สเด็ดประทับหยู่ครู่หนึ่งสเด็ดขึ้น ประทับออฟฟิสตรัดกับกรมหมื่นพิชิต กรมหมื่นภูธเรส กรมหมื่นเทววงส์ครู่หนึ่งสเด็ดขึ้น
วันพุธ แรม 2 ค่ำ เดือนอ้าย ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 5 โมงเสส สเด็ดออกประทับห้องออกขุนนางซงปิดทองพระแล้วสเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง
หลวงจินดารักส์อ่านบอกพระยาไตรเพชรรัตนราชสงคราม เมืองนครสวรรค์ 5 ฉบับ ๆ หนึ่งว่าได้ไห้กรมการจัดซื้อข้าวไว้ 25 เกวียนเปนเงิน 8 ชั่ง สีซ้อมไว้แล้ว 1000 ถัง ได้จ่ายไห้ทหานและข้าหลวงสิ้น 620 ถัง อีกฉบับหนึ่งว่ากรมการเมืองอุทัยส่งข้าวเปลือกไปเมืองนครสวรรค์ 160 เกวียน ได้ส่งต่อไปเมืองพิสนุโลก เสียค่าจ้างบันทุกส่งเกวียนละ 1 ตำลึง 2 สลึง รวมเงิน 5ชั่ง 19 ตำลึง 1 บาท และว่าพระยานครสวรรค์จัดซื้อข้าวเปลือกไว้ 250 เกวียน ส่งไปเมืองพิชัย 125 เกวียน เมืองพิสนุโลก 125 เกวียน รวมค่าข้าวเปลือก 85 ชั่ง 12 ตำลึง 2 บาท ค่าจ้างส่ง 16 ชั่ง 8 ตำลึง 2 สลึง รวมเส็ดเงิน 102 ชั่ง 2 บาท 2 สลึง หลวงชนานุกูลได้ชำระเงินเส็ดแล้วได้ส่งข้าวเปลือกไปเมืองพิสนุโลกเมืองพิชัย 363 เกวียนแล้ว อีกฉบับหนึ่งว่าได้เกนพระเทียรคราชยกบัตร หลวงภูมิเมือง หลวง/*101วิจารน์สาลีคุมขุนหมื่น ไพร่ 100 คนไปเข้ากองทัพ นะ เมืองพิสนุโลกแล้ว อีกฉบับหนึ่งว่าขึ้น 12 ค่ำ เดือน 12 เวลาเช้าเจ้าพระยาสุรวงส์ไวยวัธน์ไปถึงเมืองนครสวรรค์มีบันชาว่าเรือมนีเมขลาติดตื้นไห้จัดไพร่ช่วยเข็น ได้จัดไพร่ชักลากก็ไม่ไหว ได้ส่งนายเรือกะลาสีกลับลงมา เรือนั้นได้มุงหลังคารักสาไว้ ฉบับหนึ่งว่าได้ตัดฟืนไว้สำหรับราชการ 150000 ได้จ่ายแล้ว 120000 ยังตัดเตรียมไว้ต่อไป
พระยาพิพัธอ่านบอกพระยาสมุทบุรานรักส์เมืองสมุทปราการว่า ได้พร้อมกับจมื่นชัยภูสาข้าหลวงผูกปี้ข้อมือจีนจำนวนปีระกาสัปตสก ได้จีนไนเมืองสมุท 700 ด่านสำโรง 300 รวม 1000 คน ค่าแรงเงิน 50 ชั่ง ได้มอบไห้กรมการคุมเข้ามาส่งฉบับหนึ่ง กับไบบอกพระยาสมุทสาครานุรักส์เมืองสมุทสาครฉบับหนึ่ง ไบบอกพระอินทราสาเมืองพนัสนิคม 1 ไบบอกพระยาสาครสงครามเมืองบางละมุงฉบับ 1 ส่งเครื่องไช้การพระเมรุกรมพระราชวังบวรทั้งนั้น
เส็ดแล้วพระราชทานสัาบัตรนายชุ่มมหาดเล็กบุตรพระยาจ่าแสนบดี เปนหลวงสุริยามาจ ปลัดกรมมหาดไทยฝ่ายพลำภัง
สเด็ดขึ้นประทับออฟฟิสรับสั่งกับกรมหมื่นเทววงส์ครู่หนึ่งสเด็ดขึ้น
/*102วันพรึหัสบดี แรม3ค่ำ เดือนอ้าย ปีระกาสัปตสก จุลสักราช1247
วันนี้โปรดเกล้า ฯ ไห้ซินยอ ทอมัสโซซารอซา เอนวอยเอกสตราออดินนารี มินิสเตอเปลนิโปเดนฉารี อัคราชทูตกรุงโปรตุคอล เข้าเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาทถวายบังคมลากลับไปเมืองมะเกา
เวลาบ่าย 4 โมง อัคราชทูตโปรตุคอล สิเกรตารี อัตตัชเช ผู้ว่าราชการกงสุลโปรตุเกส มาพร้อมด้วยเจ้าพนักงานกรมท่าขึ้นมาพักที่ห้องพัก พระเจ้าหยู่หัวซงเครื่องทหานมหาดเล็กซงเครื่องราชอิสริยะยสมหาจักรีบรมราชวงส์สเด็ดออกประทับดอรนิงรูมพระที่นั่งจักรีมหาปราสาทพร้อมด้วยตำหรวดทหานมหาดเล็กและมหาดเล็กเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาท เจ้าพนักงานกรมวังกรมท่านำอัคราชทูตกับพวกทูลเข้าเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาทถวายบังคมลากลับไปเมืองมะเกา ดำหรัดพระราชปติสันถารโดยควนแล้วถวายบังคมลากลับไป พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดขึ้น
รับอัคราชทูตวันนี้มีทหานแตรวง 1 ทหานปืนไหย่ 100 ตามเคย
เวลาย่ำค่ำ สเด็ดออกประทับห้องออกขุนนาง กรมหมื่นเทววงส์เฝ้าแล้วซงราชหัถจนเวลา 2 ทุ่มสเด็ดขึ้น
วันสุกร์ แรม 4 ค่ำ เดือนอ้าย ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 4 โมง วันนี้โปรดไห้เจ้าพนักงานกรมท่ากรมวัง/*103นำมองซิเออเลอกอมเตเดอคาราเดกชาเยเดอแฟฝรั่งเสส 1 มาดามเคาน์เตส เดอคาราเดกภรรยา 1 มองซิเออ เอเครฮาน พระสยามธุรานุรักส์ มาดามเครฮาน 1 เข้าเฝ้าสมเด็ดพระนางเจ้าพระบรมราชเทวีไนดอรนิงรูมพระที่นั่งสมมตเทวราชอุบัติ แล้วพระเจ้าหยู่หัวสเด็ดออกมาประทับที่นั้นด้วย สเด็ดประทับหยู่ครู่หนึ่งทูลฝรั่งเสสและภรรยา และพระสยามธุรานรักส์และภรรยาก็ถวายบังคมลากลับไป
เวลาบ่าย 5 โมงเสส สเด็ดออกประทับห้องออกขุนนางซงเปิดทองพระแล้วสเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง
พระมนตรีพจนกิจอ่านบอกพระยาพิทักส์เทพธานีปลัดกรมการกรุงเก่าว่ามีตราไห้จัดซื้อข้าวขึ้นฉางไว้นั้น ได้จัดซื้อข้าวเปลือกไว้ 25 เกวียน ราคาเงิน 8 ชั่ง 15 ตำลึง ได้ยืมเงินค่านาไช้ไปแล้ว
พระสุรินทรามาจอ่านบอกพระขยันสงครามปลัดเมืองนครเขื่อนขันธ์ว่าได้พร้อมกับข้าหลวงผูกปี้ข้อมือจีนจำนวนปีระกาสัปตสกได้จำนวนจีนคงเมือง 298 คน จีนจร 302 คน รวม600 คน เรียกเงินค่าแรงได้ 30 ชั่ง ค่าดีกา 1 ตำลึง2 บาท มอบไห้จมื่นชัยภูสาข้าหลวง หลวงยกบัตรคุมมาส่งครั้งหนึ่งก่อน
โปรดพระราชทานสัาบัตรนายถึกบุตรหลวงสรีสังขกร /*104เปนขุนจินดาภิรมย์กรมลูกขุน แล้วสเด็ดขึ้นประทับออฟฟิสครู่หนึ่งสเด็ดขึ้นข้างไน
วันเสาร์ แรม 5 ค่ำ เดือนอ้าย ปีระกาสปดสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 5 โมงเสส สเด็ดออกประทับห้องออกขุนนาง ซงปิดทองพระแล้วสเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง
พระสุรินทรามาจอ่านบอกพระยาสมบัติภิรมย์เมืองสงขลา ว่าพระยาตรังกานูมีหนังสือมาว่า พระยาตรังกานูที่ถึงอสักัมบิดาได้ไปขอบุตรหยิงรายาเมืองปะหังไห้แก่พระยาตรังกานู ยังไม่ทันแต่งงานบิดาก็ถึงอสักัมเสีย ครั้งนี้รายาเมืองปะหังไห้มารับไปแต่งงาน จะขอลาไปแต่งงานขอหย่าไห้มีระแวงผิดหน่ายแหนงแคลงไจไนตัวเลย พระยาสมบัติภิรมย์ได้ตอบยินดีไป กับหนังสือพระยาตรังกานูมีมากราบเรียน ฯพนะ สมุหพระกลาโหม ความต้องกับที่มีมาถึงพระยาสมบัติภิรมย์ด้วย
สเด็ดขึ้นประทับออฟฟิสรับสั่งกับกรมหมื่นพิชิต กรมหมื่นเทววงส์จนเวลาทุ่ม 1 สเด็ดขึ้น
วันอาทิจ แรม 6 ค่ำ เดือนอ้าย ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 5 โมงเสส สเด็ดออกประทับห้องออกขุนนาง ซงปิดทองพระแล้วสเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง
/*105พระมนตรีพจนกิจอ่านบอกพระกำแพงพราหมน์ปลัดเมืองสุโขทัย ถวายพระราชกุสลทอดกถินประทานขึ้นไปทอดวัดไนเมืองสุโขทัยฉบับ 1 กับไบบอกพระยาไตรเพชรรัตนราชสงครามเมืองนครสวรรค์ส่งไม้เสาเครื่องพระเมรุกรมพระราชวังบวร กับว่าได้จัดขี้ผึ้งหาบ 1 ทูนเกล้า ฯ ถวาย
สเด็ดขึ้นประทับออฟฟิสครู่หนึ่งสเด็ดไปประทับห้องออกขุนนาง สมเด็ดกรมหลวงภานุพันธุ์ กรมหมื่นพิชิต กรมหมื่นเทววงส์ เฝ้าจนเวลา 2 ทุ่มเสสสเด็ดขึ้น รับสั่งเรื่องการบ้านเมืองต่างๆ และการต่างประเทศ และราชการไนกรุงสยาม
วันจันท์ แรม 7 ค่ำ เดือนอ้าย ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
วันนี้ไม่ได้สเด็ดออกขุนนาง มีการสวดมนต์สมโภชเดือนสมเด็ดพระเจ้าลูกยาเทอ เจ้าฟ้าชายซึ่งประสูตินะวันสุกร์ แรม 6ค่ำเดือน12 ปีระกาสัปตสก บนพระที่นั่งบรมราชสถิตมโหลาร
วันอังคาร แรม 8 ค่ำ เดือนอ้าย ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
วันนี้สมโภชเดือนสมเด็ดพระเจ้าลูกยาเทอ ซึ่งประสูตินะวันสุกร์ แรม 6 ค่ำ ปีระกาสัปตสก พระราชทานพระนามว่า สมเด็ดพระเจ้าลูกยาเทอเจ้าฟ้าชายสิริราชกกุธภันท์
สมโภชบนพระที่นั่งเหมือนสมโภชสามวัน
/*106กับมีการสวดมนต์ที่โรงหล่อ ด้วยพรุ่งนี้จะหล่อพระบรมรูปพระบาทสมเด็ดพระจอมเกล้าเจ้าหยู่หัว ซึ่งจะเชินเข้าประดิสถานไนปราสาทศิลา ไนวัดราชประดิถสถิตมหาสิมาราม กับพระพุทธรูปฉลองพระองค์พระบาทสมเด็ดพระจอมเกล้าเจ้าหยู่หัว และฉลองพระองค์กรมพระปวเรสวริยาลงกรน์ ซึ่งจะได้เชินไปประดิสถานนะวิหารเก๋งวัดบวรนิเวสวิหาร
วันพุธ แรม9 ค่ำ เดือนอ้าย ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้า 4 โมงเสส สเด็ดออกทางพระที่นั่งจักรี ซงรถพระที่นั่งพร้อมด้วยขบวนนำและตามสเด็ดไปประทับโรงหล่อริมวังพระองค์เจ้าประดิถ สเด็ดประทับบนพลับพลา ซงจุดเทียนนมัสการพระอริยะมุนีถวาย เจ้าพนักงานนำเบ้าทองเข้ามาถวายซงวางทองคำไบลงไนเบ้า แล้วเจ้านายก็นำทองไปลงเบ้าด้วย เจ้าพนักงานนำเบ้าไปขึ้นร่างร้านแล้วถวายสายเชือกสำหรับซงจับเกี่ยวกับคีม ซงจับเชือกแล้วพระราชทานหางเชือกไห้เจ้านายถือทั่วกัน เจ้าพนักงานเททองหล่อพระพุทธรูปฉลองพระองค์พระบาทสมเด็ดพระจอมเกล้าเจ้าหยู่หัวองค์ 1 พระพุทธรูปฉลองพระองค์กรมพระปวเรสวริยาลงกรน์องค์ 1 ซึ่งจะเชินไปประดิสถานวิหารเก๋งวัดบวรนิเวสวิหาร กับพระรูปพระบาทสมเด็ดพระจอมเกล้าเจ้าหยู่หัว ซึ่งจะเชินไปประดิสถานวัด/*107ราชประดิถองค์ 1 ครั้นหล่อเส็ดแล้วซงประเคนอาหารบินทบาตพระสงค์ 5 รูปรับพระราชทานฉัน สเด็ดไปทอดพระเนตรพระประธานแล้วสเด็ดกลับพระบรมมหาราชวังก่อนพระสงค์ฉันแล้ว
เวลาค่ำ สเด็ดออกประทับห้องออกขุนนาง กรมสมเด็ดพระบำราบปรปักส์สเด็ดเข้ามาเฝ้า ถวายตัวหย่างเมรุกรมพระราชวังบวร แล้วพระองค์เจ้าสายสนิธวงส์ซึ่งกลับมาจากราชการเมืองนครเสียมราถ เมืองพระตะบอง เข้ามาเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาทด้วย
วันพรึหัสบดีแรม10ค่ำ เดือนอ้าย ปีระกาสัปตสก จุลสักราช1247
เวลาบ่าย 4 โมงเสส พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดออกประทับซิตติงรูมพระที่นั่งจักรี กรมหมื่นเทววงส์และเจ้าพนักงานกรมวังกรมท่า นำดอกเตอร์คาเบรียล ผู้ว่าการกงสุลเยอรมันกราบถวายบังคมลาไปเปนกงสุลนะเมืองอามอย ซงพระราชปติสันถารโดยควนแล้ว พระราชทานเครื่องราชอิสริยะยสมงกุตสยาม ชั้นที่ 2 จุลสุราภรน์ แก่ดอกเตอร์คาเบรียล ๆ ถวายบังคมลากลับไป สเด็ดขึ้นข้างไน
บ่าย 5 โมงเสส สเด็ดออกประทับห้องออกขุนนาง ซงปิดทองพระแล้วสเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง ไม่มีไบบอกข้อราชการ
/*108พระมนตรีนำพระยามหาเทพกสัตร จมื่นทิพเสนา หลวงคเชนทรามาจ ซึ่งกลับมาจากราชการตามสเด็ดพระองค์เจ้าสายสนิธวงส์ไปราชการเมืองพระตะบอง เมืองนครเสียมราถ
สเด็ดขึ้นประทับออฟฟิสครู่หนึ่งสเด็ดขึ้น
วันสุกร์ แรม 11 ค่ำ เดือนอ้าย ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้า พระชลยุธโยธินท์ เข้ามาเฝ้าถวายพระพรไนการปีไหม่
เวลาบ่าย 5 โมงเสส สเด็ดออกซิตติงรูม สมเด็ดพระนางเจ้าพระบรมราชเทวีสเด็ดออกด้วย เจ้าพนักงานนำพระสยามธุรานุรักส์ มาดามเครฮาน เข้าเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาทถวายพระพรปีไหม่ แล้วพระวิสูตรสาครดิถเฝ้าถวายพระพรปีไหม่ด้วย และถวายบังคมลากลับไป
สเด็ดมาประทับห้องออกขุนนาง ซงปิดทองพระแล้วสเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง
พระมนตรีพจนกิจนำเจ้าอุปราชเมืองนครลำปางกราบถวายบังคมลา และนำพระยอดเมืองขวางปลัดเมืองนครสวรรค์ กับพระเทียรราช ยกบัตรเมืองนครสวรรค์เฝ้าทูนละอองธุลีพระบาท แล้วโปรดเกล้า ฯ พระราชทานสัาบัตร พระยาจเรินราชไมตรี เปนพระยาธัมสารนิติพิพิธภักดีสรีสัจธาดา สุจริตจริยาภิรัต/*109อัถกถานุวาต ยุตติธัมสาตรโกสล สบสกลคดีกิจ สรรพประสิทธิสุขุมวิจารน์ ปรีชาานไวยัติยานุยุต นรุตมเสวกามาจ บรมราชภักดี สรีสัชนาวสัย อภัยพิิยะปรากรมพาหุ ผู้พิพากสาชี้ขาดไนกรมลูกขุน นา 10000 พระดิถการภักดี เปนพระยาจเรินราชไมตรี ตุลาการสาลต่างประเทส 1
สเด็ดขึ้นประทับออฟฟิสครู่หนึ่งสเด็ดขึ้นข้างไน
วันเสาร์ แรม 12 ค่ำ เดือนอ้าย ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 5 โมงเสส สเด็ดออกห้องออกขุนนาง ซงปิดทองพระแล้วสเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง
พระสุรินทรามาจ อ่านบอกพระยาประสิทธิสงคราม เมืองกาจนบุรี ส่งเครื่องไช้การพระเมรุกรมพระราชวังบวร ฉบับ 1 กับไบบอกพระอนุรักส์โยธาข้าหลวง พระยารัตนเสตถีกรมการ ว่ามตราออกไปไห้ทำโทสอ้ายเจิมผู้ร้ายค่าคนตาย กับอ้ายเขียว อ้ายพัน อ้ายมี นั้น ได้พร้อมกันอ่านคำปรึกสาวางบทไห้อ้ายผู้ร้ายฟังแล้ว เอาอ้ายเจิมออกเคี่ยน 3 ยก 90 ทีเอาตัวประหารชีวิตแล้วเอาสีสะเสียบประจานไว้ และได้เคี่ยนอ้ายพันอ้ายเขียวคนละ 2 ยก 60 ที แต่อ้ายมีป่วยตายเสียก่อน แล้วจะส่งตัวอ้ายเขียว อ้ายพัน เข้ามากรุงเทพ ฯ พายหลัง
สเด็ดขึ้นประทับออฟฟิสครู่หนึ่งสเด็ดขึ้นข้างไน
/*110วันอาทิจ แรม 13 ค่ำ เดือนอ้าย ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่ายโมงเสส สเด็ดออกห้องออกขุนนาง ซงปิดทองพระแล้วสเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง
พระสุรินทรามาจ อ่านบอกพระยาอมรินทรือชัย ส่งเครื่องไช้การพระเมรุ ฉบับ 1
กับพระยาพิพัธ อ่านบอกพระยาวิชยาธิบดีสรีรนรงค์รือชัย เมืองจันทบุรี ส่งเครื่องไช้การพระเมรุ ฉบับ 1 สเด็ดขึ้นประทับออฟฟิส รับสั่งกับกรมหมื่นเทววงส์ครู่หนึ่งสเด็ดขึ้น
วันจันท์ แรม 14 ค่ำ เดือนอ้าย ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
ไม่มีราชการอะไร ไม่ได้สเด็ดออก
วันอังคาร ขึ้น 1 ค่ำ เดือนยี่ ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 5 โมงเสส สเด็ดออกประทับห้องออกขุนนาง ซงปิดทองพระแล้วสเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง
พระสุรินทรามาจ อ่านบอกพระยาอนุรักส์โยธา ฉบับ 1ว่าจีนปังลักบันทุกปืนสไนเดอร์ 3 กะบอกเข้ามาทางเมืองตรัง เจ้าพนักงานจับได้ ได้เอาตัวมาถามรับ ได้เร่งเงินพินัยค่าปรับ 10 ชั่งหยู่ อีกฉบับหนึ่งว่า ได้ผูกปี้ข้อมือจีนไนเมืองตรังหยู่ แต่ดีกาไม่พอ ขอพระราชทานออกไปเพิ่มอีก
/*111อีกฉบับ 1 ว่าด้วยมีตราไปว่า ถ้าจะมีผู้ข้อตรวดแร่ถ่านลิกไนเมืองไดเมืองหนึ่งไห้ห้ามไว้นั้น ได้มีหนังสือไปแจ้งความต่อเจ้าเมืองกรมการทั้งปวงไห้ซาบทั่วกันแล้ว
พระยาพิพัธโกสา อ่านบอกพระยาสมุทสาครานุรักส์ เมืองสมุทสาคร ว่ามีตราไห้แต่งกรมการแทนเสนากำกับกันเก็บเงินค่านาจำนวนปีมะเมียจัตวาสกนั้น ได้เก็บส่งมาครั้งก่อนเงิน15ชั่ง ครั้งนี้ส่งมาอีก 9 ชั่ง 15 ตำลึง2 บาท ไห้กรมการคุมเข้ามาส่ง รวมเงิน 24 ชั่ง 5 ตำลึง 1 บาท 2 สลึง เปนเส็ดสิ้นจำนวนแล้ว
พระมนตรีพจนกิจนำพระยาพิสนุโลกาธิบดี กราบถวายบังคมลากลับไปบ้านเมือง สเด็ดขึ้นประทับออฟฟิสรับสั่งกับกรมหมื่นเทววงส์ครู่หนึ่งสเด็ดขึ้นข้างไน
วันพุธ ขึ้น 2 ค่ำ เดือนยี่ ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 5 โมงเสส สเด็ดออกประทับห้องออกขุนนาง ซงปิดทองพระแล้วสเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง
ไม่มีไบบอกข้าราชการ วันนี้โปรดเกล้า ฯ ไห้เจ้าพนักงานแจกเบี้ยหวัดข้าราชการไนกรมพระราชวังบวร คือ พราหมน์โหร ราชบันดิต ช่างสิบหมู่ ทหานไนกรมอาสาต่างๆ กรมอื่นๆอีก แต่กรมเล็ก ๆ ทั้งนั้น
/*112สเด็ดประทับตรัดกับสมเด็ดกรมพระจนเวลาทุ่มเสสสเด็ดขึ้นประทับออฟฟิส รับสั่งกับกรมหมื่นเทววงส์จนเวลา 2 ทุ่มเสส สเด็ดขึ้นข้างไน
วันพรึหัสบดี ขึ้น 3 ค่ำ เดือนยี่ ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 5 โมงเสส สเด็ดออกประทับห้องออกขุนนาง ซงปิดทองพระแล้วสเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง ไม่มีไบบอกข้อราชการ
โปรดไห้แจกเบี้ยหวัดข้าราชการไนกรมพระราชวังบวร กรมพระตำหรวด กรมรักสาพระองค์ กรมอื่น ๆ อีกมาก สเด็ดประทับตรัดกับสมเด็ดกรมพระจนเวลาทุ่มเสส สเด็ดขึ้นประทับออฟฟิสรับสั่งหยู่จนเวลา 2 ทุ่มเสสสเด็ดขึ้น
วันสุกร์ ขึ้น 4ค่ำ เดือนยี่ ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 5 โมงเสส สเด็ดออกประทับห้องออกขุนนาง ซงปิดทองพระแล้วสเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง ไม่มีไบบอกข้อราชการ
โปรดไห้แจกเบี้ยหวัดข้าราชการไนกรมพระราชวังบวร กรมมหาดไทย กรมกลาโหม กรมพระนครบาล กรมวัง กรมท่า กรมนา กรมหมอ และกรมขึ้นกรมเหล่านี้ด้วย เปนเส็ดวันนี้ สเด็ดประทับตรัดกับสมเด็ดกรมพระเรื่องงานวัดราชประดิถ งาน/*113พระเมรุกรมพระราชวังบวร จนเวลาทุ่มเสสสเด็ดขึ้นประทับออฟฟิสจนเวลา 2 ทุ่มเสสสเด็ดขึ้น
วันเสาร์ ขึ้น 5 ค่ำ เดือนยี่ ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 4 โมงเสส สเด็ดออกประทับซิตติงรูม เจ้าพนักงานกรมท่า กรมวัง นำพระสยามธุรานุรักส์ มาดามเครฮาน เฝ้าทูนละอองธุลีพระบาทถวายบังคมลากลับไปบ้านเมือง พระเจ้าหยู่หัวดำหรัดพระราชปติสันถารโดยควนแล้วถวายบังคมลากลับไป
แล้วสเด็ดซงรถทระที่นั่งไปประทับวัดราชประดิถทอดพระเนตรการที่จะจัดการฉลองพระอารามไนปลายปีนี้ เวลาเกือบทุ่มสเด็ดกลับพระบรมมหาราชวัง
วันอาทิจ ขึ้น 6 ค่ำ เดือนยี่ ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 5 โมงเสส สเด็ดออกประทับห้องออกขุนนาง ซงปิดทองพระแล้วสเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง
พระมนตรีพจนกิจอ่านบอกพระยาวิเสสรือชัยเมืองฉะเชิงเซา ขอเบิกเงินค่าข้าวสารซึ่งจ่ายข้าหลวงทหานไปราชการเงิน 10 ชั่ง
พระสุรินทรามาจอ่านบอกพระอนุรักส์โยธาด้วยมีตราไห้/*114สืบเรื่องเกาะช้างเกาะพยามนั้น ได้พร้อมกับพระยารัตนเสตถีไปสืบเกาะช้าง มีป่าไม้พระยาเลย มีป่าไม้ยางเปนพื้น มีหวายต่าง ๆ มีเสม็ด มีคลองน้ำจืด 2 คลองมาบนเขา มีราสดรทำปลิงทเลบ้าง คนไทยหยู่ 2 ครัว ชาย 7 คน หยิง 2 คน ทำได้เมืองระนองไม่ได้เก็บพาสีอันได มีถ้อยความกรมการที่พระยาระนองตั้งไว้เปนผู้ว่ากล่าว เกาะพยามนั้นไม่มีคนหยู่เปนแต่ไปทำยางบ้างเลือกเปลือกเสม็ดบ้างเปนครั้งเปนคราวไนเกาะนั้น มีป่าไม้พระยาเลยไม้ยางเปนพื้นฉบับ 1
แล้วเจ้าพนักงาน นำโต๊ะทองคำ กาทองคำ ซึ่งจะโปรดเกล้า ฯ พระราชทานพระยามหาเทพมาตั้ง แล้วโปรดเกล้า ฯ ไห้พระราชทาน สเด็ดขึ้นประทับออฟฟิสตรัดกับกรมหมื่นเทววงส์ จนเวลาทุ่มเสสสเด็ดขึ้นข้างไน
วันจันท์ ขึ้น 7 ค่ำ เดือนยี่ ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
วันนี้เปนพระราชพิธียำพวายตามเคยเช่นมีมาทุกปี มีการแห่พระยาซึ่งสมมตว่าเปนพระอิสวร ปีนี้โปรดไห้พระยาอนุชิตชาชัยเปนผู้ไปยืนซึ่งสมมตว่าเปนพระยาแห่ตามทางเช่นเคยมาทุกปี สมเด็ดพระเจ้าลูกเทอ และพระเจ้าถูกเทอสเด็ดไปทอดพระเนตรด้วย
เวลาบ่าย 5 โมงเสส สเด็ดออกประทับห้องออกขุนนาง ซงปิดทองพระแล้วสเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง
/*115พระสุรินทรามาจอ่านบอกพระยาเพชรกำแหงสงคราม เมืองชุมพร 2 ฉบับ ๆ 1 ว่ามีตราโปรดไห้ผูกปี้ข้อมือจีนจำนวนปีระกาสัปตสกนั้นได้ผูกได้จีนคงเมือง 309 จีนจร 67 รวม 376 คน เงินค่าแรง 18 ชั่ง 16 ตำลึง ค่าดีกา 3 บาท 3 สลึง 1 เฟื้อง รวมเปนเงิน 18 ชั่ง 16 ตำลึง 3 บาท 3 สลึง 1 เฟื้อง ไห้กรมการคุมเข้ามาส่ง ฉบับ 1 ว่าไนเมืองชุมพรเกิดไข้ถึงแก่กัมอำเพอละ 9 อำเพอละ 10 อำเพอละ 20 อำเพอละ 30 คน แต่เดือน 7 ถึงเดือน 12 ปีระกาสัปตสกความไข้ก็ยังไม่สงบ กะบือก็ตายฝูงละ 50 ฝูงละ 60 ฝูงละ 100 ตายหมด ๆ ฝูง เปนถ่ายอุจาระเปนโลหิตไม่กินหย้ากินน้ำแล้วก็ตาย ราสดรได้รับความลำบากสาหัส ไห้สำหรวดจำนวนกะบือตาย 18790 กะบือ
สเด็ดขึ้นประทับออฟฟิสรับสั่งกับกรมหมื่นเทววงส์ครู่หนึ่ง สเด็ดขึ้นเวลาทุ่มเสส
วันอังคาร ขึ้น 8 ค่ำ เดือนยี่ ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
ไม่ได้สเด็ดออก วันพระ
วันพุธ ขึ้น 9 ค่ำ เดือนยี่ ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 5 โมง สเด็ดออกทางประตูแถลงราชกิจสเด็ดประทับหน้าพระที่นั่งสุทไธสวรรยมหาปราสาทข้างไน ส่งพระเจ้าลูกเทอซงรถ สเด็ดไปทอดพระเนตรถีบชิงช้าแล้วสเด็ดออกไปประทับเกยข้างหน้าพระที่นั่งสุทไธสวรรยส่งสมเด็ดพระเจ้าลูกเทอ/*116ซงช้างกูบดาวกะจาย ปีนี้สมเด็ดพระเจ้าลูกเทอพระองค์ไหย่ซงพระเกี้ยวยอดด้วย ครั้นซงส่งพระกรแล้วสเด็ดประทับพระที่นั่งสุทไธสวรรย โปรดไห้เชินขบวนแห่พระยาอนุชิตชาชัยมาแต่ทางวัดพระเชตุพนเดินไปตามถนนสนามชัย เลี้ยวไปถนนบำรุงเมือง ครั้นพระยาอนุชิตมาถึงท้ายพระที่นั่งสุทไธสวรรยข้างไต้ก็ลงจากเสลี่ยงเดินมาถวายบังคมหน้าพระที่นั่ง โปรดพระราชทานผลมะนาว 200 ผล แล้วเดินไปขึ้นเสลี่ยงเหนือพระที่นั่งไป นะโรงพิธีตามตำราไสยสาตร ครั้นเวลาค่ำสมเด็ดพระเจ้าลูกเทอก็ยังไม่สเด็ดกลับ พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดขึ้นทางไน สเด็ดมาประทับพระที่นั่งอาภรน์พิโมขปราสาท เวลาเกือบทุ่มสมเด็ดพระเจ้าลูกเทอพระเจ้าลูกเทอสเด็ดกลับ ซงรับพระกรแล้วสเด็ดขึ้นข้างไน
วันพรึหัสบดี ขึ้น 10 ค่ำ เดือนยี่ ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 5 โมงเสส พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดออกประทับซิตติงรูม เจ้าพนักงานกรมวังกรมท่านำมิสเตอร์วอลเกรงกีกงสุลเยอรมัน คนที่กลับไปยุโรปซึ่งบัดนี้กลับเข้ามารับราชการตามเดิมนั้น เข้าเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาท ดำหรัดพระราชปติสันถารโดยควนแล้วถวายบังคมลากลับไป พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดขึ้น
เวลาเกือบค่ำ พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดออกทางพระที่นั่งจักรี ซงพระราชยานไปประทับท่าราชวรดิถ ซงเรือพระที่นั่งเก๋งสเด็ด/*117พร้อมด้วยขบวนนำและตามสเด็ดไปประทับท่าวังสมเด็ดพระเจ้าน้องยาเทอพระองค์ไหย่ ด้วยวันนี้เปนวันสวดพระพุทธมนต์ไนการรับพระสุพรรนบัตรเปนกรมพระนั้น พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดประทับที่ท้องพระโรงเก่า กรมหมื่นวชิราน หม่อมเจ้าพระราชาคนะผู้ไหย่ผู้น้อย 10 รูปสวดพระพุทธมนต์ที่นั่นพร้อมด้วยพระบรมวงสานุวงส์เสนาบดีข้าราชการประชุมพร้อมกัน แล้วพระบาทสมเด็ดพระเจ้าหยู่หัวสเด็ดเข้าไปไนตำหนักไนของสมเด็ดกรมหลวงจักรพัดิพงส์แล้วสเด็ดออกมาทอดพระเนตรละคอน เวลายามเสสสเด็ดกลับพระบรมมหาราชวัง วันนี้สมเด็ดพระนางเจ้าพระบรมราชเทวีก็สเด็ดด้วย
วันสุกร์ ขึ้น 11 ค่ำ เดือนยี่ ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้า 3 โมง พระบาทสมเด็ดพระเจ้าหยู่หัว ซงเครื่องหย่างเครื่องประดับจักรีบรมราชวงส์ ซงเครื่องราชอิสริยะยสนพรัตนราชวราภรน์ ซงเรือพระที่นั่งกราบพร้อมด้วยขบวนนำและตามสเด็ดพระราชดำเนินไปประทับท่าวังสมเด็ดพระเจ้าน้องยาเทอพระองค์ไหย่ สเด็ดขึ้นซงพระราชยานลงยาราชาวดีไปประทับท้องพระโรงซึ่งตั้งการมงคลพร้อมด้วยพระบรมวงสานุวงส์ เสนาบดีมนตรีมุขมาจข้าทูนละอองธุลีพระบาทฝ่ายทหานพลเรือนเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาท มีเจ้าต่างกรมและหม่อมเจ้า พระราชาคนะ พระราชาคนะผู้ไหย่ที่สวดมนต์เมื่อคืนนี้นั่งเปน/*118ประธาน แต่การที่ฉันนั้นสมเด็ดกรมหลวงได้ซงถวายอาหารบินทบาตเสียแต่เวลาเช้าแล้ว อนึ่ง เมื่อเวลาวานนี้กรมพระปวเรสไม่ซงสบายรับสั่งไห้ถานามาสวดมนต์แทน
ครั้นได้พระเริกส์เช้า 3 โมง 32 นาที สมเด็ดกรมหลวงจักรพัดิพงส์ซงผลัดภูสาและซงสพักขาวเข้าสู่แท่นสง ๆ น้ำพระพุทธมนต์ แต่มิได้สงทั้งพระองค์เพราะประชวรพระโรคที่ถูกน้ำเย็นไม่ได้ แล้วพระบาทสมเด็ดพระเจ้าหยู่หัวพระราชทานน้ำพระพุทธมนต์ และพระบรมวงสานุวงส์ที่มีพระชนม์มากกว่าประทานน้ำพระพุทธมนต์ ท่านเสนาบดีถวายน้ำพระพุทธมนต์ พราหมน์ทั้งหลายถวายน้ำกรดสังข์ตามทำเนียม ขนะพระสงค์สวดชัยมงคลเจ้าพนักงานประโคมพินพาทย์แตรสังข์ค้องชัยตามทำเนียม สงแล้วสมเด็ดกรมหลวงจักรพัดิประชวรลมหน่อยหนึ่ง ครั้นคลายแล้วพระเจ้าหยู่หัวสเด็ดขึ้นพระที่นั่งโธรน พระบรมวงสานุวงส์เสนาบดีมนตรีมาจข้าราชการฝ่ายทหานพลเรือนเฝ้าพร้อมกัน จึ่งพระยาสรีสุนทรโวหารเจ้ากรมพระอาลักสน์อ่านประกาสว่าด้วยซงพระราชดำหริว่าสมเด็ดพระเจ้าน้องยาเทอ กรมหลวงจักรพัดิพงส์ซงมีความดีความชอบไนราชการและเปนพระอนุชาธิราชร่วมพระราชโสทราอันเดียวกัน ร่วมราชหรึทัยทุขสุขมาโดยมาก จึ่งซงพระกรุนาโปรดเกล้า ฯ ไห้สถาปนาเลื่อนพระนามเปนเจ้าฟ้ากรมพระ เกียรติยสไหย่ขึ้น ครั้น/*119อ่านประกาสจบแล้วมีพระบรมราชโองการไห้พาสมเด็ดพระเจ้าน้องยาเทอเข้าไปหน้าพระที่นั่งซงหลั่งน้ำพระมหาสังข์ทักสินาวัดและซงเจิมพระราชทาน ขนะนั้นพระสงค์ถวายชัยมงคลเจ้าพนักงานประโคมดุริยางคดนตรีตามทำเนียม และโปรดพระราชทานพระสุพรรนบัตรอันจารึกพระนามมีความว่า (สมเด็จพระเจ้าน้องยาเทอเจ้าฟ้าจาตุรนต์รัสมี กรมพระจักรพัดิพงส์ ดำรงขัตติยะสักดิอัควรยส รัตนสมมตบุริสาชานัย สิดลหรึทัยธัมสุจริต อเนกราชกิจสิทธิวิจารน์ มโหลารคุนสมบัติ พุทธาทิรัตนสรนะคมน์ อุดมเดชานุภาพบพิตร ซงสักดินา 50000) กับไห้ซงตั้งเจ้ากรมเปนพระจักรพัดิพงส์ สักดินา 800 หลวงจำนงราชกิจ สักดินา 600 ขุนสิทธิพลนิกร สักดินา 400 ซงพระกรุนาโปรดพระราชทานเครื่องราชอิสริยะยสช้างเผือกสยามมหาวราภรน์ชั้นที่ 1 องค์ 1 พระแสงฝักทองคำลงยาราชาวดี 1 พระธำมรงค์เพชร 1 องค์ ดุมมรกตสำรับ 1 กรมพระจักรพัดิพงส์ถวายต้นไม้ทองเงินเครื่องสักการะธูปเทียนทองและหีบกะจกกรอบทองคำฝังเพชรพลอยต่างๆ ไบ 1 แล้วสเด็ดจากพระที่นั่งโธรน พระสงค์ถวายอติเรก พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดเข้าไปข้างไน จนเวลาบ่ายสเด็ดออกมาประทับพลับพลาทอดพระเนตรละคอน จนเวลาบ่ายโมงเสสสเด็ดกลับพระบรมมหาราชวัง
วันนี้สมเด็ดพระนางเจ้าพระบรมราชเทวีก็สเด็ดเหมือนกัน
/*120อนึ่งวันนี้โปรดเกล้า ฯ พระราชทานตรามงกุตสยามชั้นที่ 3 มันทนาภรน์แก่พระยามหาเทพกสัตร 1 พระราชทานตราช้างเผือกสยามชั้นที่ 5 ทิพยาภรน์แก่จมื่นทิพเสนา 1 ไนการที่ออกไปรับราชการพร้อมด้วยพระองค์สาย
วันเสาร์ ขึ้น 12 ค่ำ เดือนยี่ ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาย่ำค่ำ สเด็ดออกประทับห้องออกขุนนาง ซงปิดทองพระแล้วสเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง
พระมนตรีพจนกิจอ่านบอกพระชัยบูรน์ปลัดเมืองพิสนุโลก 4 ฉบับ ๆ หนึ่งขออนุาตทำตึกสำหรับไว้เก็บปืนกะสุนดินดำ ขอเบิกเงินไปทำ 8 ชั่ง 11 ตำลึง อีกฉบับหนึ่งส่งกล้วยไม้ของกรมหมื่นประจักส์ทูนเกล้า ฯ ถวาย อีกฉบับหนึ่งว่าพระยาสุริยเดชปลัดเมืองนครราชสีมานำปืนหามแล่น ปืนนกสับคาบสิลากับเขนงดิน ดินดำกะสุนมาฝากไว้ ด้วยพระยาปลัดกับไพร่พลจะรับปืนสไนเดอของหลวงไปราชการ อีกฉบับ 1 ว่ากรมหมื่นประจักส์ยกไปจากเมืองพิสนุโลก วันสุกร์ แรน4 ค่ำ เดือนอ้ายได้มอบปืนกะสุนดินดำที่เหลือบันทุกช้างโคต่างไว้ ถ้าช้างโคต่างกลับมาถึงเมื่อใดจะรีบส่งไปโดยเร็ว ฉบับ 1 พระสุรินทรามาจอ่านบอกพระยาประสิทธิสงครามเมืองกาจนบุรีว่า พระศรีสุวรรนคิรี เมืองสังขละบุรี หลวงยกบัตร หลวงสัสดี กรมการ/*121 4 นาย ไพร่ 6 คน ลงมาเมืองกาจนบุรีว่าจะขอคุมเครื่องบรรนาการเข้ามาทูนเกล้า ฯ ถวาย ได้ตรวดดูเครื่องราชบรรนาการไนพระบรมมหาราชวัง เทียนไหย่ 2 เล่มหนัก 10 ชั่งจีน ดอกไม้เงินปักยอด 2 ช่อ ผ้ากะเหรี่ยง 20 ผืน ของไนพระบวรราชวัง เทียนหนัก 8 ชั่งจีน 2 เล่ม ดอกไม้เงิน 2ช่อ ผ้ากะเหรี่ยง 5 ผืน พระยาประสิทธิสงครามแต่งไห้หลวงมหาดไทยนำเข้ามาแล้ว แล้วพระสุรินท์นำพระสรีสุวรรนคีรี หลวงยกบัตร หลวงสัสดีเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาท ซงพระราชปติสันถารโดยควนแล้วสเด็ดขึ้น
สเด็ดประทับออฟฟิสรับสั่งกับกรมหมื่นพิชิต กรมหมื่นภูธเรส กรมหมื่นเทววงส์เรื่องเรียกกรมหมื่นนเรสราชทูลเมืองอังกริด พระองค์ปริสดางค์ราชทูตไนประเทสคอนติเนนต์ยุโรปกลับ ท่านทูตเมืองอังกริดมีโทรเลขขอผัดว่า หม่อมยังมีครรภ์หยู่หมอไม่ไห้ไปไหน ถ้ามีราชการท่านจะขอเข้ามาก่อน ท่านทูลเมืองฝรั่งเสสและคอนติเนนต์นั้น ขอผัดไปสแดงตราตั้งเมืองออสเตรียก่อน และรับสั่งต่อไปอีกจนเวลาเกือบ 4 ทุ่มสเด็ดขึ้นข้างไน
วันอาทิจ ขึ้น 13 ค่ำ เดือนยี่ ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาย่ำค่ำ สเด็ดออกประทับห้องออกขุนนาง ซงปิดทองพระแล้วสเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง
/*122พระสุรินทรามาจอ่านบอกพระอนุรักส์โยธาข้าหลวงหัวเมืองฝ่ายตะวันตก 2ฉบับๆ1 ว่าพระยารัตนเสตถีเมืองระนองส่งเงินพาสีอากรเมืองระนองมาไห้หลวงทวีปสยามกิจกงสุลสยามเมืองปีนังฝากแบงก์ 10080 เหรียน หลวงทวีปนำฝากที่ชาเตอร์แบงก์ 3360 ฮ่องกงแอนด์เซี่ยงไฮ้แบงก์ 3360 ชาเตอร์แมคแคนไตน์แบงก์ 3360 รวม 3 แบงก์ 10080 เหรียน ฉบับ 1 ว่าพระเสนานุวงส์ภักดีเมืองคิรีรัถนิคม ส่งเงินพาสีอากรมาไห้ 800 เหรียน หลวงทวีปนำฝากชาเตอร์แมกแคนไตน์แบงก์แล้ว
สเด็ดประทับหยู่ครู่หนึ่ง สเด็ดขึ้นประทับออฟฟิสรับส่งกับกรมหมื่นเทววงส์จนเวลา 2 ทุ่มเสสสเด็ดขึ้น
เวลา4ทุ่มเสส เกิดเพลิงไหม้ที่บ้านนายช้อยหลังวัดสะเกส สเด็ดออกประทับที่มุขหน้าพระที่นั่งจักรีครู่หนึ่ง เพราะเพลิงไหม้น้อยไม่มาก ดับเสียโดยเร็ว
วันจันท์ ขึ้น 14 ค่ำ เดือนยี่ ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 5 โมงเสส เกือบย่ำค่ำ สเด็ดออกประทับห้องออกขุนนาง ซงปิดทองพระและพระคัมภีร์แล้ว สเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง
พระสุรินทรามาจ อ่านบอกพระอนุรักส์โยธาข้าหลวงหัวเมืองฝ่ายตะวันตกว่า พระรัตนเสตถียื่นหนังสือว่าได้ทำนุบำรุงบ้านเมืองทำถนนยาว 454 เส้นเสส มีสพาน 7 แห่ง ราสดรทำ/*123การค้าขายบ้านเมืองจเรินขึ้น เมืองระนองก็ติดต่อกับเมืองมลิวัลย์ฝ่ายอังกริด ๆ รักสาการแขงแรงมีโปลิสตระเวน 40 คน พระยารัตนเสตถีจะขอจ้างประจำทำการถนน 15 คน เดือนละ 75 เหรียน ปีหนึ่ง 900 เหรียน จ้างคนเปนโปลิสรักสาเขตแดนระวังผู้ร้ายทางบกทางเรือ รวม 50 คน เงินเดือน ๆ ละ 260 เหรียน ปีละ 3120 เหรียน รวมทั้งสิน ปีละ 4020 เหรียน พระอนุรักส์เห็นว่า เปนการรักสาเขตแดนบ้านเมืองควนจะไห้โปลิสพักที่เกาะเซี่ยงไฮ้ ซึ่งต่อกับเกาะสนแดนอังกริดจะได้ไม่ลำบากไนทางราชการกับอังกริดต่อไป (ซงพระกรุนาโปรดเกล้าฯ ไห้มีตราอนุาตไป)
สเด็ดขึ้นประทับออฟฟิสทอดพระเนตรแผนที่ ซึ่งจะหาที่ทำวังพระเจ้าลูกเทอจนเวลาเกือบยามสเด็ดขึ้นข้างไน
วันอังคาร ขึ้น 15 ค่ำ เดือนยี่ ปีระกาสัปตสก จุลสักราช1247
ไม่มีราชการอะไร ไม่ได้สเด็ดออก
วันพุธ แรม 1 ค่ำ เดือนยี่ ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 5 โมงเสส สเด็ดออกประทับห้องออกขุนนาง ซงปิดทองพระแล้วสเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง
พระยาพิพัธอ่านบอก พระยาวิชยาธิบดีสรีรนรงค์รือชัย/*124เมืองจันทบุรี ส่งเงินพาสีบ่อพลอย ตำบนเขาพลอยแหวนจำนวนปีวอกฉสก คนหาพลอย 8 คน ๆ ละ 3 บาท เงิน6 ตำลึง ปีระกาสัปตสก คนหาพลอย 114 คน ๆ ละ 3 บาท เงิน 3 ชั่ง 19 ตำลึง 2 บาท รวม 2จำนวน เงิน 4 ชั่ง 11 ตำลึงกึ่ง หักพระราชทานผู้กำกับ 7 ตำลึง 2 บาท 2 สลึง คงส่งหลวง 4 ชั่ง 3 ตำลึง 3 บาท 2 สลึง ไห้กรมการคุมเข้ามาส่งฉบับ1 กับไบบอกพระยาสมุทบุรานุรักส์ กล่าวโทสหมื่นชัยภูสาข้าหลวงผู้กำกับผูกปี้ ว่าไม่ลงไปผูกปี้ทิ้งการเสีย ฉบับ 1
สเด็ดขึ้นประทับออฟฟิสประเดี๋ยวหนึ่ง สเด็ดลงทางพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท ซงพระราชยานไปประทับวัดพระศรีรัตนสาสดารามทอดพระเนตรพระสงค์ไล่พระไตรปิดก สเด็ดประทับตรัดกับพระราชาคนะผู้ไล่ครู่หนึ่ง สเด็ดกลับประทับหน้าท้องพระโรงกลางซงจุดเทียนเครื่องสักการะเทวรูป คือ พระอิสวร พระอุมาภควดี พระขันธกุมาร ซึ่งจะได้เชินไปเข้าขบวนแห่นเรสวร ซึ่งพราหมน์จะได้แห่และทำพิธีไนค่ำวันนี้ ประทับตรัดกับกรมหมื่นภูธเรส กรมหมื่นเทววงส์ ครู่หนึ่งสเด็ดขึ้นข้างไน
วันพรึหัสบดี แรม 2 ค่ำ เดือนยี่ ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 5 โมงเสส สเด็ดประทับห้องออกขุนนาง ซงปิดทองพระแล้วสเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง
/*125พระมนตรีพจนกิจ อ่านบอกพระยาวิเสสชัยชาเมืองอ่างทอง ฉบับ 1 ว่าได้นำเงินค่านาไปซื้อข้าวเปลือกไว้สำหรับราชการทัพ 20 เกวียน ราคา เกวียนละ 7 ตำลึง
พระยาพิพัธโกสาอ่านบอก พระยาพิชัยชลธีเมืองปัจจันตคีรีเขต ว่าได้เกนไพร่ส่วยกองนอกไนพระราชวังบวรหาสิ่งของตามรายเกนไนงานพระสพกรมพระราชวังบวรส่งเข้ามา
อนึ่ง เมื่อเวลาออกขุนนางนั้น พระมหาราชครูพิธี พระครูอัสดาจารย์ และพราหมน์ทั้งปวงถวายข้าวตอก และของพิธีต่างๆ ไนการพระราชพิธีจองเปรียง โปรดพระราชทานเงินตามเคยทั่วกัน
สเด็ดขึ้นประทับออฟฟิสรับสั่งกับกรมหมื่นเทววงส์ และคนอื่นๆ จนเวลาทุ่มเสสสเด็ดขึ้น
วันสุกร์ แรม 3 ค่ำ เดือนยี่ ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาวันนี้เปนวันสวดมนต์ ที่วังบูรพาภิรมย์ไนการเลื่อนกรมสมเด็ดพระเจ้าน้องยาเทอ กรมหลวงภานุพันธุวงส์วรเดช เวลาย่ำค่ำเสส พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดซงรถพระที่นั่งพร้อมด้วยขบวนนำ และตามสเด็ดไปประทับวังบูรพาภิรมย์ สเด็ดขึ้นไปประทับบนตำหนักสมเด็ดพระเจ้าน้องยาเทอ ขนะนั้นกรมพระปวเรส กรมหมื่นวชิราน หม่อมเจ้าพระ พระราชาคนะผู้ไหย่/*126ผู้น้อย 10 รูป กำลังสวดมนต์หยู่ พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดประทับหยู่ที่ข้างหน้า พระบรมวงสานุวงส์เฝ้าหยู่ที่นั้นพร้อมกัน รับสั่งหยู่ประมานโมง 1 สเด็ดเข้าไปข้างไน จนเวลายามเสส สเด็ดไปประทับพลับพลาทอดพระเนตรละคอน จนเวลา 4 ทุ่มเสสสเด็ดกลับพระบรมมหาราชวัง
วันนี้สมเด็ดพระนางเจ้า พระบรมราชเทวีก็สเด็ดด้วยเหมือนกัน
วันเสาร์ แรม 4 ค่ำ เดือนยี่ ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้า 3 โมง พระเจ้าหยู่หัวซงเครื่องราชาภรน์หย่างมหาจักรีบรมราชวงส์ซงเครื่องราชอิสริยะยสนพรัตนราชวราภรน์ สเด็ดซงรถพระที่นั่งเทียม 4 ม้าพร้อมด้วยขบวนนำ และตามล้วนแต่งยุนิฟอร์มเต็มยส สเด็ดพระราชดำเนินไปประทับวังบูรพาภิรมย์ สเด็ดประทับบนตำหนักสมเด็ดพระเจ้าน้องยาเทอ กรมหลวงภานุพันธุวงส์วรเดช ครั้นได้พระเริกส์เช้า 3 โมง 15 นาที สมเด็ดพระเจ้าน้องยาเทอซงผ้าซง และซงสพักขาวเข้าสู่ที่สง ขนะนั้นพระสงค์ 10 องค์ถวายชัยมงคล เจ้าพนักงานประโคมพินพาทย์ค้องชัยแตรสังข์ตามทำเนียม พระบาทสมเด็ดพระเจ้าหยู่หัวสเด็ดพระราชทานน้ำพระพุทธมนต์ แล้วพระบรมวงสานุวงส์ที่ซงพระชนมพรรสาจเรินมาก ประทานน้ำ/*127พระพุทธมนต์ แล้วเสนาบดีถวายน้ำพระพุทธมนต์ พราหมน์ทั้งหลายถวายน้ำกรดสังข์ตามทำเนียม ครั้นสงเส็ดแล้ว พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดขึ้นมาประทับบนตำหนัก สมเด็ดกรมหลวงภานุพันธุวงส์วรเดชซงเครื่องแล้ว สเด็ดขึ้นมาเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาทบนพระตำหนัก
พระบาทสมเด็ดพระเจ้าหยู่หัว สเด็ดขึ้นพระที่นั่งโธรนพร้อมด้วยพระบรมวงสานุวงส์ เสนาบดีมนตรีมุขมาจราชเสวกากรฝ่ายทหาน พลเรือนเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาทพร้อมกัน จึ่งพระยาสรีสุนทรโวหาร อ่านประกาสกะแสพระบรมราชดำหริว่า สมเด็ดพระเจ้าน้องยาเทอ กรมหลวงภานุพันธุวงส์วรเดช เปนสมเด็ดพระบรมราชโสทรานุชาธิบดี ร่วมพระราชหรึทัย มีพระอัธยาสัยซื่อตรงดำรงหยู่ไนสัจสุจริต และได้ซงรับราชการโดยพระอุสาหะอันแรงกล้า มีความจงรักภักดีต่อราชการ และไต้ฝ่าละอองธุลีพระบาท และมีพระหรึทัยมุ่งหมายที่จะไห้บ้านเมืองรุ่งเรืองจเริน และซงคิดจัดราชการที่ได้ซงบังคับ และอื่นๆ ไห้จเรินมิได้ท้อถอย จึ่งมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ไห้สถาปนาเลื่อนพระนามขึ้นเปนเจ้าฟ้ากรมพระ มีพระนามตามจารึกไนพระสุพรรนบัตรว่า สมเด็ดพระเจ้าน้องยาเทอ เจ้าฟ้าภานุรังสีสว่างวงส์ กรมพระภานุพันธุวงส์วรเดช พิเสสขัตติยะสักดิ อัคอุดมชาติบรมนราธิราช โสทรานุชาธิบดี /*128สุจริตจารีราชกรันย์ มหันตมหาอุสาหะ พิริยะพหลดลประสิทธิ อเนกพิธคุนากร สุนทรธัมพิทักส์ อัคมโหลารัธยาสัย สรีรัตนตรัยสรนะธาดา อดุลเดชานุภาพบพิตร ซงสักดินา 50000 ไห้ซงตั้งเจ้ากรมเปนพระภานุพันธุวงส์วรเดช สักดินา 800 ปลัดกรมเปนหลวงภูเบสบริบาล สักดินา 500 สมุห์บัชีเปนขุนประมานประชุมชน สักดินา 400 ครั้นประกาสจบแล้ว พระเจ้าหยู่หัวที่พระบรมราชโองการไห้หาสมเด็ด ฯ กรมหลวงภานุพันธุวงส์วรเดชเข้าไปหน้าพระที่นั่งซงหลั่งน้ำพระมหาสังข์ทักสินาวัต และซงเจิมพระราชทาน แล้วพระราชทานพระสุพรรนบัตร พระธำมรงค์เพชร 1 วง ดุมทับทิม 1 สำรับ พระแสงดาบฝักทองคำลงยาราชาวดี 1 องค์ ขนะนั้นพระสงค์สวดชัยมงคล เจ้าพนักงานประโคมสังข์แตรค้องชัยพินพาทย์ตามทำเนียม แล้วสมเด็ดกรมพระภานุพันธุ์ถวายครอบต้นไม้ทองเงิน และเทียนธูปทองเงิน และหีบกรอบสมุดทองคำมีสมุดเรื่องราชประวัติ 4 รัชกาลด้วย
สเด็ดจากพระที่นั่งโธรนสเด็ดไปประทับห้องที่พระสงค์ ๆ อนุโมทนาถวายอติเรก ถวายพระพรลา แล้วสเด็ดไปประทับโต๊ะเสวย ๆ พร้อมด้วยพระบรมวงสานุวงส์ ครั้นเสวยแล้วสเด็ดประทับตรัดหยู่จนเวลาเที่ยงเสส สเด็ดทอดพระเนตรละคอน จนเวลาบ่ายโมงเสสสเด็ดกลับพระบรมมหาราชวัง
/*129วันอาทิจ แรม 5 ค่ำ เดือนยี่ ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 5 โมงเสส สเด็ดลงซ้อมแห่โสกันต์พระเจ้าลูกเทอ พระองค์เจ้าบันทรวรรนวโรภาส เดินขบวนออกประตูราชสำรานมาตามถนนริมกำแพงวัง มาเลี้ยวถนนหน้าประตูวิมานชัยสรี มาเข้าประตูพิมานชัยสรี ไปหน้าพระที่นั่งอาภรน์พิโมขปราสาทซงรับพระกร พระเจ้าลูกเทอจากพระยานมาสแล้ว โปรดไห้เลิกขบวนแห่ สเด็ดขึ้นมาประทับบนพระที่นั่งจักรีมหาปราสาทองค์ตะวันตก คือ ออฟฟิสหลวง รับสั่งหยู่กับกรมหมื่นเทววงส์จนเวลายามหนึ่ง
วันนี้พราหมน์กะทำพิธีตรีปวาย คือ แห่พระนารายน์ และพระลักสมี พระมเหสวารีตามทำเนียม
วันจันท์ แรม 6 ค่ำ เดือนยี่ ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 4 โมงเสส พระเจ้าหยู่หัว และสมเด็ดพระนางเจ้าพระบรมราชเทวี สเด็ดออกประทับพระที่นั่งสมมตเทวราช คือ ดอรนิงรูม สมเด็ดพระนางเจ้า เจ้าพนักงานกรมวัง และกรมหมื่นเทววงส์วโรประการผู้สำเหร็ดราชการกรมท่านำวอนเกรงกี กงสุลเยอรมัน 1 มิสซิสลุยส วอนเกรงกี ภรรยา1 เข้าเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาท พระเจ้าหยู่หัวและสมเด็ดพระนางเจ้าดำหรัดปติสันถารโดยสมควน แล้วกราบบังคมลากลับไป
/*130แล้วเจ้าพนักงานกรมวัง พระองค์เจ้าโสนบันดิตราชไปรเวตสิเกรตารีต่างประเทส นำ มิสเตอร์ ดาคอสเตอร์หลวงราชายสาธก 1 มิสซิสดาคอสเตอร์ ภรรยา 1 มิสมาเรีย เปีย ดาคอสเตอร์ บุตรสาว 1 กับบุตรหยิงเล็ก 1 เข้าเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาท สมเด็ดพระเจ้าหยู่หัว และสมเด็ดพระนางเจ้าไนการซึ่งจะแต่งงานบุตรสาว แล้วถวายบังคมลากลับไป
เวลาบ่าย 5 โมงเสส สเด็ดออกประทับท้องพระโรงกลางพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท โปรดไห้นิมนต์พระสงค์ที่จะได้จเรินพระพุทธมนต์ไนการพระราชพิธีโสกันต์ มีกรมพระปวเรส กรมหมื่นวชิราน หม่อมเจ้าพระ พระราชาคนะผู้ไหย่ผู้น้อย 30 องค์ เข้าไปนั่งที่ ซงพระกรุนาโปรดเกล้า ฯ ไห้พระองค์เจ้าบันทรวรรนวโรภาส ถวายผ้าไตรสลับแพรย่ามโหมดเทส แด่กรมพระปวเรส กรมหมื่นวชิราน พระสงค์ทั้ง 30 องค์ พระสงค์ถวายอติเรกถวายพระพรลา แล้วสเด็ดออกซ้อมแห่โสกันต์
เวลาบ่าย 5 โมงเสสสเด็ดขึ้น
วันอังคาร แรม 3 ค่ำ เดือนยี่ ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
วันนี้เริ่มการพระราชพิธีโสกันต์ เจ้าพนักงานจัดการไนพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท และที่ต่าง ๆ ตามที่เคยมาทุกคราว
เวลาบ่าย 4 โมงเสส พระเจ้าหยู่หัวซงฉลองพระองค์/*131เยียระบับ ซงเครื่องราชอิสริยะยสมหาสุราภรน์มงกุตสยาม สเด็ดลงประทับเกยหน้าท้องฉนวนต้นชมพู่ โปรดไห้เรียกขบวนแห่โสกันต์เข้าไปตั้งขบวนที่หน้าเกยนั้น แต่ขบวนที่เข้าไปมีแต่ริ้วเด็กหัวจุก เด็กแขก เด็กจีน แตรสังข์ เครื่องสูง โหรพราหมน์ คู่เคียง อินท์ พรหม ยานมาส นอกนั้นคือกลองชนะเทวดาคู่แห่ กลองแขก ทหานหน้าหลัง คอยรับนอกประตูราชสำราน ครั้นขบวนเข้าไปตั้งแล้ว พระเจ้าหยู่หัวซงพระกรพระองค์เจ้าหยิงบันทรวรรนวโรภาส ซึ่งซงเครื่องเกี้ยวยอดและอื่นๆตามหย่างโสกันต์ลงซงยานมาสอันล้อมด้วยบังแซกบังสูรย์คู่เคียง แล้วเดินขบวนไปออกประตูราชสำราน พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดออกทางพระที่นั่งจักรีซงราชยานไปประทับพระที่นั่งอาภรน์พิโมขปราสาท หน้าพระที่นั่งอาภรน์พิโมขมีปะรำข้าราชการเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาท แต่พระบรมวงสานุวงส์นั้นทอดพระเนตรที่ทิมดาบตำหรวด ขบวนแห่เดินมาตามถนนริมกำแพงวังอันรายด้วยราชวัตเบจรงค์ ไนราชวัตนั้นมีพินพาทย์รายทางกรมอาสาต่าง ๆ แต่งตนถือสรรพาวุธนั่งกลาบาดด้วย ขบวนเห่เดินมาเลี้ยวถนนหน้าประตูวิเสสชัยสรี มาเข้าประตูพิมานชัยสรี ขนะนั้นพายนอกประตูพิมานชัยสรีมีสิงห์โต กะอั้วแทงควาย ไม้ต่ำสูงแทงวิสัยตามเคย ขบวนเดินเข้ามาประตูพิมานชัยสรี มีระเบ็ง โมงครุ่ม กุลาตีไม้ /*132หน้าประตูพรหมมีละคอนรำ ต้นไม้ทองเงินรับขบวน 2 คู่ ครั้นพระยานมาสเดินมาเทียบเกยพระที่นั่งอาภรน์พิโมข ซงรับพระกรพระเจ้าลูกเทอขึ้นจากยานมาส สเด็ดทอดพระเนตรหยู่จนสิ้นขบวนจึ่งสเด็ดขึ้นบนพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท ซงจุดเทียนนมัสการกรมพระปวเรสถวายสีล แล้วพระสงค์ 30 องค์จเรินจุลราชปริตรเวลาย่ำค่ำแล้วสวดมนต์จบถวายอติเรก สเด็ดขึ้นข้างไนสเด็ดไปประทับพระที่นั่งอาภรน์พิโมขส่งพระกรพระเจ้าลูกเทอซงยานมาสแล้วเดินขบวนแห่กลับตามทางเดิม พระสงค์ที่จเรินพระพุทธมนต์นั้นแบ่งแต่ที่มีถานันดรยสมาก ๆ ขึ้นไปถวายชัยมงคลไนเวลาเดินขบวนแห่ด้วย สิ้นขบวนแห่แล้วสเด็ดซงพระราชยานกลับมาขึ้นพระที่นั่งจักรีมหาปราสาทสเด็ดไปรับพระกรข้างเกยต้นชมพู่
คู่เคียงนั้นคือ พระยารัตนโกสา พระยานานาพิพิธพาสี คู่ 1 พระยาสมุทสาครานุรักส์ เมืองสมุทสาคร พระยาอมรินทรือชัย เมืองราชบุรี คู่ 2 พระยาจ่าแสนบดี พระยาสรีสรราชภักดี คู่ 3 พระยาอินทราธิบดีราชรองเมือง พระยาราชวังเมือง คู่ 4 พระยาพัธโกสา พระยาประชาชีพบริบาล คู่ 5 พระยาเพชรชดา พระยาจเรินราชไมตรี คู่ 6
วันพุธ แรม 8 ค่ำ เดือนยี่ ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 4 โมงเสส พระเจ้าหยู่หัวซงฉลองพระองค์/*133เยียระบับ ซงเครื่องราชอิสริยะยสมหาวราภรน์ช้างเผือกสยาม เสด็ดลงประทับเกยหน้าท้องฉนวนต้นชมพู่ โปรดเกล้า ฯ ไห้เรียกขบวนแห่เข้าไปตั้งขบวนที่หน้าเกยนั้น พระเจ้าหยู่หัวซงส่งพระกรพระองค์เจ้าหยิงบันทรวรรนวโรภาสลงซงพระยานมาส อันล้อมบังสูรย์บังแซกไสวและคู่เคียง พร้อมด้วยนางเชินมยุระฉัตรต้นไม้ทองเงินนำหน้าพระยานมาส มยุระฉัตรนั้นคุนจอมเยี่ยม บุตรพระยาสุรินทรือชัย เมืองเพชรบุรี เปนผู้เชิน พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดพระราชดำเนินออกพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท ซงพระราชยานไปประทับพระที่นั่งอาภรน์พิโมขปราสาท ขบวนออกประตูราชสำรานแล้วเดินขบวนไปตามทางหย่างวันก่อนมา เมื่อถึงหน้าประตูพิมานชัยสรี มีงานมหรสพครบทุกสิ่งสิ้นตามเคย ขบวนเดินเข้ามา ๆ ถึงหน้าเกยแล้วพระยานมาสก็ประทับซงรับพระกรพระเจ้าลูกเทอขึ้นจากพระยานมาสแล้ว สเด็ดทอดพระเนตรขบวนครู่หนึ่ง สเด็ดขึ้นพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท ซงจุดเทียนนมัสการ กรมพระปวเรสถวายสีล แล้วกรมพระปวเรส กรมหมื่นวชิราน หม่อมเจ้าพระ พระราชาคนะ 30 องค์สวดธัมจักกัปวัตนสูตร เวลาบ่าย 5 โมงเสสสวดมนต์จบ สเด็ดขึ้นทางไน สเด็ดประทับพระที่นั่งอาภรน์พิโมขส่งพระกรพระเจ้าลูกเทอลงซงพระยานมาส แล้วเดินขบวนแห่กลับตามทางเดิม สิ้นขบวนแห่แล้วสเด็ดกลับมาประทับพระที่นั่งจักรี/*134มหาปราสาทสเด็ดไปรับพระกรทางไน วันนี้การมหรสพข้างนอกข้างไนเมื่อขบวนแห่มาและแห่กลับนั้นมีตามเคยหย่างวันก่อน
วันพรึหัสบดี แรม9 ค่ำ เดือนยี่ ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 4 โมงเสส พระเจ้าหยู่หัวซงเครื่องเหมือนเวลาวานนี้ ซงเครื่องราชอิสริยะยสปถมจุลจอมเกล้า สเด็ดลงส่งพระกรพระเจ้าลูกเทอที่เกยข้างไน แล้วเดินขบวนออกทางประตูราชสำราน พระบาทสมเด็ดพระเจ้าหยู่หัวสเด็ดกลับมาสเด็ดออกทางพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท สเด็ดซงราชยานไปประทับพระที่นั่งอาภรน์พิโมขปราสาท ครั้นขบวนแห่มาเข้าประตูพิมานชัยสรีมีการมหรสพตามทำเนียม ครั้นพระยานมาสเข้าเทียบพระที่นั่งอาภรน์ พระเจ้าหยู่หัวรับพระกรพระเจ้าลูกเทอขึ้นจากพระยานมาสสเด็ดขึ้นพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท ซงจุดเทียนเครื่องนมัสการพระสงค์สวดมหาสมัยสูตร เวลาบ่าย 5 โมงเสสสวดมนต์จบ สเด็ดขึ้นทางไนสเด็ดไปประทับพระที่นั่งอาภรน์พิโมขปราสาท ซงส่งพระกรพระเจ้าลูกเทอซงยานมาสแล้วเดินขบวนแห่กลับ สิ้นขบวนแล้วสเด็ดมาประทับพระที่นั่งจักรีมหาปราสาทสเด็ดขึ้น ข้างไนสเด็ดไปรับพระกรทางไน
/*135วันสุกร์ แรม 10 ค่ำ เดือนยี่ ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้าโมงครึ่งพระเจ้าหยู่หัวซงเครื่องหย่างวานนี้ แต่ซงเครื่องราชอิสริยะยสนพรัตนราชวราภรน์ สเด็ดออกพระที่นั่งจักรีมหาปราสาทสเด็ดลงทางอัธจันท์เบื้องตะวันออกที่เคยสเด็ด สเด็ดส่งพระกรพระเจ้าลูกเทอซงพระราชยานมาสเดินขบวนแห่แต่พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดซงพระราชยานไปคอยรับพระกรพระเจ้าลูกเทอขึ้นแล้วสเด็ดขึ้นพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท การที่แห่แต่พระที่นั่งจักรีไปนั้น เพราะพระเริกส์เช้าแต่ก่อนมาเคยแห่แต่พระที่นั่งดุสิดาภิรมย์ไป ครั้งนี้รื้อพระที่นั่งอมรินท์กั้นค่ายจึงโปรดไห้แต่พระที่นั่งจักรีไป
อนึ่ง เมื่อวันแห่มาซงสดับพระปริตรพุทธมนต์ ์3วัน กับเวลาเช้าวันนี้ ท่านผู้เชินมยุระฉัตรสวมกรอบหน้าเพชร นางเชินต้นไม้ทองเงินสวมเกี้ยวทองคำ นางเชินเครื่อง 7 คนสวมกรอบหน้าทองคำ แต่นุ่งห่มนั้นนุ่งเยียระบับขาวห่มตาดขาวปักหย่างผ้านาง นางสะเด็กไส่เกี้ยวทองคำ นางสะข้างไนอีกพวกหนึ่งนุ่งเยียระบับบ้างยกบ้างห่มผ้าปักสไบเฉียง อนึ่งคู่เคียงและสารวัดคุมเด็กคู่แห่และหุ้มแพรมหาดเล็กต้นเชือกที่เข้าขบวนล้วนนุ่งเยียระบับขาวสวมเสื้อครุยขาวลอมพอกขาว ขบวนคู่แห่อื่นๆก็แต่งเครื่องขาวโดยทั่วไปทั้งนั้น เมื่อแห่มานั้น/*136การเล่นมหรสพและพินพาทย์ไม่ได้เล่นไม่ได้ประโคมคอยพระเริกส์
พระองค์เจ้าบันทรวรรนวโรภาสซงเปลื้องเครื่องแล้ว ซงเครื่องถอดขาวทั้งสำรับสเด็ดออกมาประทับมุขตะวันออกพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท เจ้าพนักงานแบ่งพระเกสา 3 ส่วน พอได้พระเริกส์เช้า 2 โมง 4 นาที พระเจ้าหยู่หัวซงสีลแล้ว หลั่งน้ำพระมหาสังข์ทักสินาวัตรดพระราชทานพระเจ้าลูกเทอ พระองคเจ้าบันทรวรรนวโรภาสแล้วซงจรดพระกันไกรพระกัลบิตจำเรินพระเกล้าโสกันต์ส่วน 1 โปรดไห้กรมหลวงวรสักดาพิสาล กรมสมเด็ดพระบำราบปรปักส์ จำเรินพระเกสาพระองค์เจ้าบันทรวรรนวโรภาสองค์ละส่วน ขนะนั้นพระสงค์ 30 องค์ถวายชัยมงคลพร้อมกัน เจ้าพนักงานประโคมบันเดาะ สังข์ แตร ค้องชัย พินพาทย์ มโหรีพร้อมกัน ขนะนั้นมีมหรสพ ระเบ็ง โมงครุ่ม กุลาตีไม้ สิงห์โตหกคเมน ไม้ต่ำสูง กะอั้วแทงควายพร้อมกันด้วย ครั้นโสกันต์เส็ดแล้วสเด็ดไปนะเขาไกรลาสข้างพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาทเบื้องอัสดงคต พระเจ้าลูกเทอเข้าสู่ที่สง ๆ น้ำอันไหลจากปากสัตว์ทั้ง 4 คือราชสีห์ กุชร อัสดร อุสุภราช แล้วสเด็ดมาประทับที่พระเบจาสงน้ำพระพุทธมนต์ พระเจ้าหยู่หัวพระราชทานน้ำพระพุทธมนต์แก่พระองค์เจ้าบันทรวรรน แล้วโปรดไห้กรมสมเด็ด/*137พระบำราบปรบักส์และพระบรมวงสานุวงส์ฝ่ายหน้า ที่ดำรงพระยสเปนต่างกรมประทานน้ำพระพุทธมนต์แก่พระเจ้าลูกเทอ แล้วสมเด็ดพระนางเจ้าพระบรมราชเทวีพระบรมวงสานุวงส์ฝ่ายไนที่ซงพระชนมพรรสาจเรินมากประทานน้ำพระพุทธมนต์ และเจ้าจอมมารดาของท่านถวายน้ำพระพุทธมนต์ด้วย แล้วเจ้าพระยาสุรวงส์เจ้าพระยาเสนาบดีถวายน้ำพระพุทธมนต์ พระครูพราหมน์โหรดาจารย์ถวายน้ำกรดสังข์ตามไสยเวชสาตร เจ้าพนักงานประโคมดุริยางค์นรึนาทตามบุพราชวิธี ครั้นเส็ดแล้วสเด็ดขึ้นมาปติบัติพระสงค์ ๆ รับพระราชทานฉัน ครั้นพระสงค์ฉันแล้วพระองค์เจ้าบันทรวรรนสเด็ดออกมาซงประเคนบริขาร พระสงค์ถวายอนุโมทนา พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดขึ้นข้างไน โปรดไห้แต่งพระองค์พระเจ้าลูกเทอพระองค์เจ้าบันทรวรรนซงเครื่องต้นซงพระชดา 5 ยอดสเด็ดออกพระที่นั่งอาภรน์พิโมขปราสาท ส่งพระกรพระเจ้าลูกเทอซงยานมาสแห่กลับตามทางที่แห่มาสดับพระพุทธมนต์ ครั้นสิ้นขบวนแล้วพระเจ้าหยู่หัวสเด็ดขึ้นเวลาเช้า5โมงเสส ไนเวลาเช้าวันนี้ขบวนแห่ที่สวมเสื้อครุยขาวนุ่งผ้าขาวลอมพอกขาวนั้นเปลี่ยนเปนเสื้อครุยชมพู ลอมพอกชมพูนุ่งเยียระบับสีบ้างผ้าสมปักลายบ้าง แต่ท่านผู้เปนนางเชินมยุระฉัตรนั้นสวมกรอบหน้าทองคำประดับทับทิมสวมมงกุต สตรีห่มตาดสีหย่างผ้านางปักลวดลายวิจิตรสอาด /*138นางเชินต้นไม้ทองเงินก็สวมเกี้ยวยอด นางเชินเครื่องสวมมงกุตสตรี นางสะก็เปลี่ยนเครื่องขาวเปนเครื่องสีสิ้นทั้งนั้น
ครั้นเวลาบ่าย 5 โมงเสส สเด็ดลงส่งพระกรแห่มาสมโภชตามทางเดิม พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดออกทางพระที่นั่งจักรีมหาปราสาทซงพระราชยานไปคอย นะ พระที่นั่งอาภรน์พิโมข ครั้นขบวนแห่มาถึงก็มีการมหรสพตามเคย พระยานมาสเข้าเทียบเกยซงรับกรขึ้นจากพระยานมาส สเด็ดขึ้นบนพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท การมหรสพทั้งปวงยังเล่นหยู่กว่าจะสมโภชแล้ว พระเจ้าลูกเทอประทับท่ามกลางพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท พระมหาราชครู พระครู พราหมน์เบิกแว่นเวียนเทียนสมโภชโดยทักสินาวัตถ้วนเบจวาร แล้วซงหลั่งน้ำพระมหาสังข์และซงพระราชทานโปรดไห้กรมหลวงวรสักดาพิสาล กรมสมเด็ดพระบำราบปรปักส์ สมเด็ดกรมพระจักรพัดิพงส์ สมเด็ดกรมพระภานุพันธุวงส์วรเดช กรมขุนบดินท์ กรมขุนจเริน กรมหมื่นพิชิต กรมหมื่นภูธเรส กรมหมื่นเทววงส์ ถวายซงเจิมพระเจ้าลูกเทอพระองค์เจ้าบันทรวรรน แล้วสมเด็ดพระนางเจ้าพระบรมราชเทวีสเด็ดออกมาซงเจิมพระราชทาน แล้วเจ้าพระยาสุรวงส์ เจ้าพระยาพลเทพ เจ้าพระยาสรีพิพัธน์ ถวายซงเจิมด้วย พระเจ้าหยู่หัวพระราชทานเงินพระคลังมหาสมบัติ 5 ชั่ง พระคลังข้างที่ 20 ชั่ง หีบหมากเสวยลงยาหีบ 1 พระธำมรงค์เพชร 4 วง /*139แล้วแห่กลับเวลาเกือบทุ่มหนึ่ง วันนี้พระเจ้าลูกเทอซงพระมงกุตคุนจอมเอี่ยมผู้เชินมยุระฉัตร สวมกรอบหน้าประดับด้วยมรกตขบวนนอกนั้นเหมือนเวลาเช้าตอนแห่กลับ ครั้นสิ้นขบวนแล้วสเด็ดขึ้นทางพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท วันนี้พระเจ้าหยู่หัวซงเครื่องราชอิสริยะยสมหาจักรีบรมราชวงส์
วันเสาร์ แรม 11 ค่ำ เดือนยี่ ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 5 โมงเสส สเด็ดออกประทับห้องออกขุนนางซงเปิดทองพระแล้วสเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง
พระสุรินทรามาจ อ่านบอกพระยารัตนเสตถีเมืองระนอง ว่าด้วยมิสเตอร์ฮอก สุปริเตนเดน นายทหานเมืองมะริดมาเมืองระนองพร้อมด้วยกรมการเมืองระนองชำระโปลิสฝ่ายอังกริดกับไทยวิวาทกันที่นาตลิ่งชัน ชำระได้ความว่า โปลิสฝ่ายอังกริดแพ้เพราะทำล่วงเกินจะเอาความไปปรึกสาลงโทสที่เมืองมะริด
สเด็ดขึ้นประทับออฟฟิส รับสั่งกับกรมหมื่นเทววงส์ครู่หนึ่งสเด็ดขึ้นข้างไน
วันอาทิจ แรม 12 ค่ำ เดือนยี่ ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 5 โมงเสส สเด็ดออกประทับห้องออกขุนนาง ซงปิดทองพระแล้วสเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง
/*140พระมนตรีพจนกิจ อ่านบอกพระยาอานุภาพไตรภพเมืองนครเสียมราถว่า มีตราโปรดไห้เกนไพร่ถางทางตัดเสาพาดสายโทรเลขแต่เมืองกลันทบุรีไปต่อเมืองตึกโช เมืองขึ้นเมืองพระตะบองตลอดเมืองนครเสียมราถถึงเมืองขุขันธ์ เมืองสังคะนั้นได้ตัดเสาเตรียมไว้แล้ว แต่รึดูนี้ราสดรกำลังเกี่ยวข้าวหยู่ ขอพระราชทานออกทำการไนเดือน 3 ขึ้นค่ำ 1 เปนวันลงมือจัดการทำทาง ฉบับ 1 กับไบบอกหลวงวิเสสภักดียกบัตรเมืองพนมสกว่า โปรดไห้หลวงวิเสสภักดีกลับไปจากเมืองสรีโสภนไห้ไปรักสาราชการเมืองพนมสกแทน พระยาพนมพินิจบิดาที่ถึงแก่กัม และไห้จัดกรมการที่มีสติปัารักสาเมืองสรีโสภนนั้น ได้ปรึกสาพร้อมกันเห็นว่า หลวงวิเสสมนตรีสรีราชอาามหาดไทย หลวงอิสราแพ่ง เปนเชื้อแถวมา จึงได้จัดไห้ราชการเมืองสรีโสภนแทนต่อไป
สเด็ดประทับหยู่ครู่หนึ่งสเด็ดขึ้นประทับออฟฟิส เวลาย่ำค่ำเสสสเด็ดขึ้นข้างไน
วันจันท์ แรม 13 ค่ำ เดือนยี่ ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 5 โมงเสส สเด็ดออกประทับห้องออกขุนนาง ซงปิดทองพระแล้วสเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง พระมนตรีพจนกิจ อ่านสุภอักสรเมืองน่าน ว่าเจ้า/*141อนันตวรริทธิเดชนครเมืองน่านได้รับสุภอักสรว่า กรมพระราชรังบวรทิวงคต ได้จัดกะดาดเพลาลงมาช่วยไนการพระเมรุนั้นจัดได้กะดาดเพลา 15000 เพลา ขี้ผึ้งหนัก 1 บาท ผ้าขาว 50 ม้วน หมอนสามเหลี่ยม 5 หมอน มอบไห้เจ้าราชบุตรคุมลงมาทูนเกล้า ฯ ถวาย ฉบับ 1
พระสุรินทรามาจ อ่านบอกหลวงพรหมภักดียกบัตรผู้รักสาเมืองหลังสวน ว่าด้วยกะบือของกรมการราสดรเกิดความไข้ระบาดล้มทั่วไปทั้งเมือง สำหรวดได้บัชีกะบือล้มรวม 12470 กะบือ ราคาข้าวเปลือกขึ้นไปนาที่ราสดรทำก็น้อยตกไป ฉบับ 1
แล้วพระราชทานสัาบัตร นายเจิมลุดเตอแนนต์เปนหลวงสัลยุธวิธีการ กรมทหานมหาดเล็ก 1 พระเทวานรึมิต เปนพระยาหัถการบันชา จางวางช่างสิบหมู่ 1 หลวงวิจิตรราชมนตรี เปนพระเทวานรึมิต ปลัดจางวาง1 ขุนราชรจนา เปนหลวงวิจิตรราชมนตรี เจ้ากรมช่างสลัก 1 ขุนอุดมประดิถ เปนขุนราชรจนา ปลัดกรมช่างสลัก 1 ขุนสกนธ์ประดิถ เปนหลวงเทพยนต์ เจ้ากรมช่างหุ่น 1 หมื่นจำนงภักดี เปนขุนสกนธ์ประดิถ ปลัดกรมช่างหุ่น 1 ขุนริทธิราวี เปนหลวงรุธสรเดชเจ้ากรมฝรั่งแม่นปืนหน้าซ้าย 1 นายพิกุล เปนขุนริทธิราวีปลัดกรมฝรั่งแม่นปืนซ้าย 1 สเด็ดขึ้นประทับออฟฟิสครู่หนึ่ง สเด็ดขึ้นข้างไน
/*142วันนี้พวกเจ้าพาสีและยวนถวายของตรุสจีน
วันอังคาร แรม 14 ค่ำ เดือนยี่ ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
วันนี้เปนวันตรุสจีน โปรดไห้มีการเลี้ยงพระที่พระที่นั่งราชกิจวินิฉัยตามเคย เวลาเช้า 5 โมงเสสสเด็ดลงท่าราชวรดิถ สเด็ดประทับพระที่นั่งราชกิจวินิฉัย ซงจุดเทียนนมัสการสมเด็จพระพุทธโคสาจารย์ถวายสีล แล้วซงประเคนสมเด็ดพระพุทธโคสาจารย์ พระราชาคนะถานานุกรม 20 รูปรับพระราชทานฉัน มีอาลักสน์อ่านสังเวยเทวดาตามเคย พระสงค์ฉันแล้วซงประเคนหมากพลูธูปเทียน พระสงค์ถวายอนุโมทนาอติเรกถวายพระพรลาไป โปรดไห้สมเด็ดพระเจ้าลูกเทอสเด็ดซงปล่อยปลา
สเด็ดออกขุนนาง พระมนตรีพจนกิจ อ่านบอกพระชัยบูรน์ ปลัดผู้รักสาเมืองพิสนุโลก 3 ฉบับ ๆ หนึ่งส่งเงินส่วยกองขุนสรีพนมไพรจำนวนปีมะเสงตรีสก 13 ตำลึง 2 บาท ปีมะเมียจัตวาสก 2 ชั่ง 15 ตำลึง 2 บาท ปีมะแมเบจสก 1 ชั่ง 11 ตำลึง รวม 5 ชั่ง ไห้นายกองคุมลงมาส่ง ฉบับ 1 ว่าได้ขนข้าวสเบียงกองทัพที่ส่งขึ้นไปนั้น ขึ้นฉางไว้ 316 เกวียน 89 ถัง ฉบับ 1 ว่าได้เบิกเงินค่านา 18 ชั่ง กับเงินท่านเจ้าพระยาสุรวงส์มอบไว้ 60 ชั่ง เงินคงเมือง 3 ชั่ง จัดซื้อข้าวเปลือกไว้ 149 เกวียน 56 ถัง เงินเหลือ 19 ชั่ง 5 ตำลึง 3 บาท/*143 1 เฟื้อง รวมข้าวที่มีหยู่ที่เมืองพิสนุโลกทั้งที่จัดซื้อและส่งขึ้นไปรวมข้าวเปลือก 773 เกวียน 73 ถัง ข้าวกล้อง 87 เกวียน 27 ถัง ได้จ่ายราชการไปบ้างแล้ว
พระสุรินทรามาจ อ่านบอกพระยาสุรินทรือชัย ข้าหลวงทำการทางโทรเลขทางเมืองกาจนบุรี 2 ฉบับ ๆ หนึ่งมีตราเกนกรมการขุนหมื่น ไพร่ เมืองเพชรบุรี เมืองกาจนบุรี เมืองราชบุรี รวม 422 คนนั้น ขาดราชการเสีย 18 คน ได้ลงมือทำทางแต่วันจันท์ แรม 14 เดือนอ้าย ตั้งแต่เขาท่าทุมขึ้นไปบนเขาทางกว้าง 5 วาได้ 20 เส้น ฉบับ 1 ขอเบิกขวาน 100 จอบจีน 100 ดินดำ 100 ถ้ำ กะดาดทำชนวน 50 เพลา ไปทำทางต่อไป
สเด็ดประทับหยู่ครู่หนึ่ง สเด็ดซงพระราชยานกลับเข้าพระบรมมหาราชวัง
วันพุธ แรม 15 ค่ำ เดือนยี่ ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้า 5 โมงเสส พระบรมวงสานุวงส์ซงประเคนพระสงค์ที่รับพระราชทานฉันที่พระที่นั่งราชกิจวินิฉัยเสียก่อน เพราะยังไม่สเด็ดลง พระสงค์วันนี้สมเด็ดพระวันรัตนพระราชาคนะครูถานา 20 รูป พระสงค์ฉันยังไม่ทันแล้วสเด็ดลงซงปิดทองพระพุทธรูป พระคัมภีร์ ครั้นพระสงค์ฉันแล้วซงประเคนหมากพลู/*144ธูปเทียน พระสงค์ถวายอนุโมทนาอติเรกถวายพระพรลา โปรดไห้สมเด็ดพระลูกเทอสเด็ดไปซงปล่อยปลา สเด็ดออกขุนนางไม่มีราชการอะไร สเด็ดซงพระราชยานกลับเข้าพระบรมมหาราชวัง
วันพรึหัสบดี ขึ้น 1 ค่ำ เดือน 3 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้า โปรดไห้พระบรมวงสานุวงส์ซงเลี้ยงพระสงค์ที่พระที่นั่งราชกิจ พระสงค์ 20 องค์รับพระราชทานฉัน ไม่สเด็ดลงเพราะฝนตก
เวลาบ่ายโมงเสสโปรดไห้ราชเอดเดอร์แกมป์เชินพระบรมวงสานุวงส์มาประชุมเสวยโต๊ะหย่างจีนตามเช่นเคยมาทุกปี เวลาบ่าย 3 โมงเสสสเด็ดขึ้น
วันสุกร์ ขึ้น 2 ค่ำ เดือน 3 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 5 โมงเสส สเด็ดออกประทับพระที่นั่งพุดตานทองคำ พายไต้พระมหาเสวตฉัตร นะ ท้องพระโรงกลางพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท พร้อมด้วยพระบรมวงสานุวงส์ข้าราชการฝ่ายทหานพลเรือน เฝ้าทูนละอองธุลีพระบาทตามตำแหน่งถ้วนทุกกะซวง เจ้าพนักงานประโคมแตรฝรั่งตามทำเนียม
เจ้าพนักงานกรมวัง กรมมหาดไทย นำเจ้าราชบุตรพระยา/*145ลาวท้าวแสนเมืองน่าน เข้าเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาท พระมนตรีพจนกิจ ทูนเบิกและอ่านสุภอักสรเจ้าอนันตวรริทธิ์ เจ้าอุปราชเจ้าราชวงส์นครน่าน ว่าได้แต่งไห้เจ้าราชบุตรคุมต้นไม้ทองเงินเครื่องราชบรรนาการจำนวนปีระกาสัปตสก18ลงมาทูนเกล้าฯ ถวาย
ดำหรัดพระราชปติสันถารโดยควนแล้ว พระมนตรีพจนกิจทูนเบิกนำพระยาราชสัมภารากร กลับจากราชการข้าหลวงเมืองลาวเฉียงเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาท แล้วสเด็ดขึ้น
สเด็ดออกประทับออฟฟิสรับสั่งกับกรมหมื่นเทววงส์ จนเวลา 2 ทุ่มเสสสเด็ดขึ้น
วันเสาร์ ขึ้น 3 ค่ำ เดือน 3 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาย่ำค่ำเสส สเด็ดออกประทับห้องออกขุนนาง ซงปิดทองพระแล้วสเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง
พระมนตรีพจนกิจ อ่านบอกพระยารามรนรงค์สงคราม เมืองกำแพงเพชรส่งไม้เครื่องพระเมรุกรมพระราชวังบวร ฉบับ1
พระยาพิพัธโกสา อ่านบอกพระยาสมุทสาครานุรักส์เมืองสมุทสาครว่า เจ้าอธิการชื่นกับราสดรขอพระราชทานที่เขตพระอุโบสถวัดน้อยนางหงส์ บ้านท่าจีน ยาว 15 วา กว้าง 11 วา เปนที่วิสุงคามสีมา
สเด็ดประทับหยู่ครู่หนึ่ง สเด็ดขึ้นออฟฟิสตรัดกับกรมหมื่นเทววงส์ครู่หนึ่งสเด็ดขึ้นข้างไน
/*146วันอาทิจ ขึ้น 4 ค่ำ เดือน 3 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาย่ำค่ำสเด็ดประทับห้องออกขุนนาง ซงปิดทองพระแล้วสเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง
พระมนตรีพจนกิจ อ่านบอกพระยาพิชัยรนรงค์สงครามเมืองสระบุรี ส่งตัวอ้ายโท้ อ้ายเหลาผู้ร้ายตีชิงเงินกับผ้าของแขกลังกาหมองูกับผู้ต้องซัด กับตัวแขกหมองู 2 คนลงมา พระมนตรีได้เปรียบเทียบ ผู้ต้องซัดยอมเสียเงินไห้แขก 140 บาท แขกยอมเลิกแล้วต่อกัน แต่โทสผู้ร้ายนั้นแล้วแต่จะโปรด
พระสุรินทรามาจ อ่านบอกพระยาสมบัติภิรมย์ ผู้รักสาราชการเมืองสงขลา ว่าจีนเฉียวจีนเสงฟ้องกล่าวโทสกรมการเมืองหนองจิก ว่านายแปะหาตัวจีนหยู่มาขอบุตรสาวเปนภรรยา จีนหยู่ไม่ไห้ นายแปะบุตรพระยาหนองจิกและกรมการ จึ่งเกาะจีนหยู่ไว้ จีนหยู่หนีมาได้ นายแปะกับกรมการบ่าวทาส 80 คน 90 คน ตามไปพบกลางทางกลุ้มรุมกันตีฟันเอาปืนยิงจีนหยู่ที่หน้าอกทลุหลังจีนหยู่ตาย แล้วเก็บทรัพย์สมบัติไป และเอาบุตรภรรยาจีนหยู่ไปจำไว้ ได้มีหมายไห้พระยาหนองจิกส่งตัวนายแปะกับกรมการมาถามไห้การรับสารภาพเปนสัจ แต่ของที่ว่าริบมานั้นน้อยกว่าไนคำตราสิน
สเด็ดขึ้นประทับออฟฟิส รับสั่งกับกรมหมื่นเทววงส์ครู่/*147หนึ่ง สเด็ดไปประทับห้องกลางตรงท้องพระโรงกลาง พระราชทานเงินตราเสื้อผ้า แก่ข้าราชการที่ถูกเพลิงไหม้บ้าน 7 นายแล้วสเด็ดขึ้นข้างไน
วันจันท์ ขึ้น 5 ค่ำ เดือน 3 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาย่ำค่ำสเด็ดออกประทับห้องออกขุนนาง ซงปิดทองพระและพระคัมภีร์แล้วสเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง
พระมนตรีพจนกิจ อ่านบอกพระพิทักส์เทพธานี ปลัดกรุงเก่า ว่าต้องสู่ชื่อนายร้อยสุนะฟ้องผู้มีชื่อหลายคนว่าเปนผู้ร้ายลักกะบือ ได้หาตัวมาชำระรับเปนสัจบ้างไม่รับบ้างยังชำระต่อไป ถ้าได้ความประการไดจะบอกมาครั้งหลัง
พระยาพิพัธโกสา อ่านบอกพระยาสมุทสาครานุรักส์ เมืองสมุทสาคร ส่งเงินค่าแรงจำนวนปีระกาสัปตสกครั้งนี้จีน 300 คน ค่าแรง 15 ชั่ง ค่าดีกา 3 บาท ไห้กรมการคุมเข้ามาส่งและได้ส่งมาแล้ว 76 ชั่ง จีน 1520 คน
สเด็ดขึ้นประทับออฟฟิสรับสั่งกับกรมหมื่นเทววงส์ หมอเกาแวน แล้วสเด็ดไปประทับตรัดกับสมเด็ดกรมพระภานุพันธุ์ กรมหมื่นเทววงส์ กรมหมื่นพิชิต ที่ห้องออกขุนนางจนเวลา 2 ทุ่มสเด็ดขึ้น
วันนี้ชักสพท้าวสมสักดิ์ไปเข้าเมรุวัดกัลยานมิตร
/*148วันอังคาร ขึ้น 6 ค่ำ เดือน 3 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย4 โมง พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดออกประทับพระที่นั่งจักรีองค์ตะวันออก เจ้าพนักงานกรมวัง กรมท่า นำกอมมานดันเรือรบอเมริกัน 1 ออฟฟิซเซอร์ 8 คน เข้าเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาท ดำหรัดพระราชปติสันถารโดยสมควนแล้ว ถวายบังคมลาไป สเด็ดขึ้น
เวลาย่ำค่ำสเด็ดออกประทับห้องออกขุนนาง ซงปิดทองพระแล้วสเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง
พระมนตรีพจนกิจ อ่านบอกพระโบรานบุรานุรักส์ พระพิทักส์เทพธานี ว่ามีตราโปรดไห้ทำสาลากลาง ถ้าสาลากลางเก่ามีไห้ซ่อมแซมไว้ ไห้เก็บหนังสือบอกและตราพระราชสีห์หนังสือต่าง ๆ ไว้ไห้มั่นคงนั้น เห็นว่าจะทำก็จะเปลืองพระราชทรัพย์มาก ได้ปรึกสาพร้อมกันเห็นว่า ตึกหน้าวังจันทกเสมชำรุดมีหลังหนึ่งจะได้ช่วยกันจัดซื้อของซ่อมแซม พระโบรานบุรานุรักส์ พระพิทักส์เทพธานีไม่รับพระราชทาน
สเด็ดขึ้นประทับออฟฟิส รับสั่งกับกรมหมื่นเทววงส์จนเวลา 2 ทุ่มเสสสเด็ดขึ้น
วันพุธ ขึ้น7 ค่ำ เดือน 3 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 5 โมงเสส สเด็ดออกทางท้องพระโรงกลาง/*149พระที่นั่งจักรี ประทับหน้าท้องพระโรงกลาง กรมหมื่นเทววงส์นำมิสเตอร์ มินชิน ผู้ดูการสวนเลี้ยงสัตว์ที่ออสเตรเลียเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาท แล้วสเด็ดซงพระราชยานไปประทับท่าราชวรดิถ ซงเรือพระที่นั่งกราบไปโดยทางชลมาคพร้อมด้วยขนวนนำและตาม สเด็ดไปประทับท่าฉนวนวัดกัลยานมิตร สเด็ดซงพระราชยานขึ้นไปประทับพลับพลายก ซงพระกรุนาโปรดไห้กรมหมื่นพรหมวรานุรักส์ไปทอดไตร 15ไตร แล้วซงลั่นฝักแคพระราชทานเพลิงสพท้าวสมสักดิ์ สเด็ดประทับหยู่ครู่หนึ่งสเด็ดกลับพระบรมมหาราชวัง
วันพรึหัสบดี ขึ้น 8 ค่ำ เดือน 3 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 5 โมงเสสพระเจ้าหยู่หัวซงเครื่องราชาภรน์หย่างเต็มยสทหานราชวัลลภซงเครื่องราชอิสริยะยสเซนไมคัลเซนยอชสเด็ดออกประทับห้องดอรนิงรูม พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท พร้อมด้วยพระบรมวงสานุวงส์ข้าราชการฝ่ายทหานพลเรือนเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาท กรมหมื่นเทววงส์และเจ้าพนักงานกรมท่า กรมวังนำ แอดมิราล แฮมมิลตัน แม่ทัพเรือรบของอังกริดไนประเทสจีน 1 กับออฟฟิซเซอร์ 10 คน ผู้ว่าราชการกงสุลอังกริด 1 เข้าเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาท ดำหรัดพระราชปติสันถารโดยสมควนแล้วถวายบังคมลากลับไป สเด็ดขึ้น/*150ประทับซิตติงรูม กรมหมื่นเทววงส์ พระองค์สาย เฝ้าจนย่ำค่ำสเด็ดขึ้น
มีกาดออเนอร์ 100 แตรวง 1 สลุต9 นัด
วันสุกร์ ขึ้น9 ค่ำ เดือน 3 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลากลางวันไม่มีอะไรไม่ได้สเด็ดออก เวลากลางคืนวันนี้โปรดเกล้าฯ ไห้มีการเลี้ยงพระราชทานเปนเกียรติยสแก่ไวซ แอดมิราล แฮมมิลตัน แม่ทัพเรือรบอังกริดที่เข้าเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาทเมื่อเวลาวานนี้
เวลา 2 ทุ่ม พระบรมวงสานุวงส์ข้าราชการที่โปรดเกล้า ฯ ไห้เชินมาประชุมไนการเลี้ยง และไวซ แอดมิราล แฮมมิลตันกับออฟฟิซเซอร์เรือรบ มาคอยเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาทพร้อมกันนะพระที่นั่งจักรีห้องดอรนิงรูม เวลา 2ทุ่มเสสพระเจ้าหยู่หัวสเด็ดออกประทับตรัดกับพระบรมวงสานุวงส์และไวซ แอดมิราล และข้าราชการ ครู่หนึ่งสเด็ดเข้าไปประทับโต๊ะเสวยนะพระที่นั่งมูลสถานบรมอาสน์ พระบรมวงสานุวงส์ข้าราชการและไวซ แอดมิราล และออฟฟิซเซอร์ ก็ตามเข้าไปนั่งโต๊ะตามแผนที่ข้างล่างนี้
พระเสมอใจ
จมื่นสราภัย
/*151หลวงนายสิทธิ
หม่อมเจ้าวัธนา
ออฟฟิชเซอร์เรือรบ
พระองค์เจ้าสาย
พระยามหามนตรี
พระองค์เจ้าจิตจเริน
หมอวิลิส
พระองค์เจ้าสรีเสาวภางค์
ออฟฟิซเซอร์เรือรบ
พระองค์เจ้าดิสวรกุมาร
พระยาประภากรวงส์
พระองค์เจ้าสวัสดิประวัติ
พระยาเทพประชุน
กรมหมื่นอดิสร
มิสเตอร์เฟรนช์กงสุล
กรมหมื่นเทววงส์
เจ้าพระยาสรีพิพัธน
สมเด็ดกรมพระภานุพันธุ์
เจ้าพระยาพลเทพ
ที่ประทับ
ไวซ แอดมิราล
สมเด็ดกรมพระจักรพัติ
พระยาภาสกรวงส์
กรมหมื่นพิชิต
กัปตันลองค์
กรมหมื่นภูธเรส
พระวิสูตรสาครดิถ
กรมหมื่นสิริธัช
ว่าง-
พระองค์เจ้าชุมพล
ออฟฟิซเซอร์เรือรบ
พระองค์เจ้าวรวรรน
พระยาพิพัธ
พระองค์เจ้าโสนบันดิต
ออฟฟิซเซอร์เรือรบ
พระองค์เจ้าขจร
ว่าง-
หมอเกาแวน
จมื่นสุรเดช
พระสรรเพช์
เวลายามเสสสเด็ดเสวยแล้วสเด็ดออกประทับ ตรัดกับไวซ แอดมิราล ที่ซิตติงรูมจน 4ทุ่มเสส ไวช แอดมิราล และออฟฟิซเซอร์ถวายบังคมลากลับไป รับสั่งกับพระบรมวงสานุวงส์เรื่องราชทูตสยามที่ลอนดอนและที่ปารีส จนเวลา5 ทุ่มเสส/*152สเด็ดขึ้น
วันเสาร์ ขึ้น 10 ค่ำ เดือน 3 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้าโมงเสสสเด็ดออกพระที่นั่งจักรี ซงพระราชยานไปประทับท่าราชวรดิถ สเด็ดลงไนเรือพระที่นั่งเวสาตรี พอเรืออัคราชวรเดชแล่นลงมา สเด็ดลงซงเรือพระที่นั่งโบตไปขึ้นเรืออัคราชวรเดชล่องน้ำไปออกปากน้ำถึงไลต์เฮาส์ ไวซแอดมิราล แฮมมิลตัน ลงเรือโบตมาคอยรับสเด็ด เขาขึ้นมาเฝ้าบนเรือพระที่นั่งแล้วเชินสเด็ดลงเรือโบตของเขา ชักทงแผ่นดินไปขึ้นเรืออังกริดชื่อ วิ ยิ แลนด์ แล่นออกไปน้ำเขียวที่เรือรบอังกริดจอดหยู่ 3 ลำ ชื่ออาคาเมนนอนลำ 1 ออเดเชียสลำ 1 เดริงลำ 1 จึงสเด็ดลงเรือโบตไปประทับที่เรือรบชื่ออาคาเมนนอน มีทหานรับสเด็ดแถว1 แตรวง 1 คอยรับ พอสเด็ดถึงเป่าเพลงสันเสินพระบารมี ที่เรือออเดเชียสยิงสลุตถวาย 21 นัด กัปตันลองค์รับสเด็ดขึ้นบนเรือ นำสเด็ดทอดพระเนตรที่ต่างๆ ไนเรือนั้น คือที่หยู่ของผู้กำกับการและออฟฟิซเซอร์ และที่ไว้สรรพสัตราวุธทั้งปวง แล้วซ้อมยิงตอปิโด ยิงปืนไหย่ถูกโดดลูกแตกถวาย แล้วยิงปืนเล็กถวายอีก ไวซ แอดมิราล เชินสเด็ดประทับโต๊ะเสวยกลางวันไนเรือนั้นพร้อมพระบรมวงสานุวงส์ที่ตามสเด็ดไป และแอดมิราล/*153ด้วย เมื่อยิงตอปิโดนั้นที่เรือรบกางข่ายกันตอปิโดด้วย เสวยแล้ว ไวซ แอดมิราล เชินสเด็ดลงซงเรือโบตไปทอดพระเนตรเรือออเดเชียส มีแถวทหานรับสเด็ดทหานแตรเป่าเพลงสันเสินพระบารมี ยิงสลุตถวาย 21 นัด แล้วเชินสเด็ดทอดพระเนตรที่ต่างๆไนเรือนั้น และซ้อมทหานถวายอีก พระเจ้าหยู่หัวโปรดพระราชทานพระบรมรูปและพระรูปสมเด็ดพระนางเจ้า พระรูปสมเด็ดพระเจ้าลูกยาเทอพระองค์ไหย่แด่แอดมิราลและกัปตันลองค์ แต่กัปตันลองค์หาได้รับพระราชทานพระบรมรูปขนาดไหย่ไม่ และทั้งพระรูปสมเด็ดพระเจ้าลูกยาเทอก็หาได้พระราชทานไม่ อนึ่ง เมื่อจะสเด็ดจากเรืออาคาเมนนอนนั้น ซงปลดดินสอมีพระบรมรูปลงยาที่ซงแขวนพระส้อยนาลิกานั้น พระราชทานเปนรางวันแก่กัปตันลองค์ด้วย และเมื่อสเด็ดเข้าไปไนห้อง ไวซ แอดมิราล ไนเรือออเดเชียส พอจะสเด็ดกลับก็ซงปลดพระดุมที่ข้อพระหัถมีอักสรพระนาม พระราชทานแก่ ไวซ แอดมิราล แล้วสเด็ดลงซงเรือพระที่นั่งโบตมาขึ้นซงเรือสกรู ไนเรือออเดเชียสยิงสลุตถวายอีก 21 นัด ออกเรือพระที่นั่งแล่นกลับเข้ามาถึงทุ่นปากน้ำ สเด็ดขึ้นซงเรือพระที่นั่งเวสาตรี แล่นเข้ามาประทับหน้าป้อมผีเสื้อสมุท จนเวลา 3 ยามออกเรือพระที่นั่งแล่นกลับขึ้นมา
/*154วันอาทิจ ขึ้น 11 ค่ำ เดือน 3 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาย่ำรุ่งถึงท่าราชวรดิถ รอเรือพระที่นั่งครู่หนึ่ง ไห้พระประเทียบทั้งปวงที่จะตามสเด็ดขึ้นไปบางปอินซึ่งค้างหยู่ไนพระบรมมหาราชวัง นอกจากที่ตามสเด็ดลงไปปากน้ำนั้นลงเรือต่างๆ แล้วออกเรือพระที่นั่งและเรือตามสเด็ดขึ้นไปพระราชวังบางปอิน เวลาบ่ายโมงสเด็ดขึ้นประทับพระที่นั่งอุทยานภูมิสเถียรไนพระราชวังบางปอิน
วันจันท์ ขึ้น 12 ค่ำ เดือน 3 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 5 โมงเสส สเด็ดออกท้องพระโรงพักหน้าประตูเทวราชครรไล รับสั่งกับเจ้านายข้าราชการจนเวลาทุ่มเสส สเด็ดขึ้น
วันอังคาร ขึ้น13 ค่ำ เดือน 3 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาย่ำค่ำเสส สเด็ดออกท้องพระโรงพักหน้าประตูเทวราชครรไล จนเวลาทุ่มเสสสเด็ดขึ้น
วันพุธ ขึ้น 14ค่ำ เดือน 3 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
ไม่มีอะไรไม่สเด็ดออก
วันพรึหัสบดี ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 3ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้า โปรดไห้มีการเลี้ยงพระมาคะบูชา ที่วัดนิเวสธัมประวัติ ตามทำเนียม
/*155เวลาค่ำ2 ทุ่มเสสสเด็ดออกซงเรือพระที่นั่งเก๋งทองทั้งแท่ง ไปประทับวัดนิเวสธัมประวัติ ซงจุดเทียนสักการะนมัสการไพระอุโบสถ พระอมราภิรักขิตถานาปเรียอันดับสวดพระพุทธมนต์และสวดโอวาทปาติโมข พระสงค์สวดมนต์แล้วสเด็ดออกรายเทียนรอบพระอุโบสถ และซงจุดดอกไม้เพลิง แล้วสเด็ดเข้าไนพระอุโบสถ พระอมาภิรักขิตถวายเทสนาโอวาทปาติโมข แต่ยังไม่ทันจบสเด็ดกลับพระราชวัง
วันสุกร์ แรม 1 ค่ำ เดือน 3 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
วันนี้เปนวันจะสเด็ดพระราชดำเนินประพาสลำน้ำเมืองสระบุรี เวลาเช้า 4 โมงเสสสเด็ดลงซงเรือพระที่นั่งแหวด 10 แจวชื่อ “สุดสงวน” ของสมเด็ดพระเจ้าน้องยาเทอ กรมพระภานุพันธุวงส์วรเดช ออกทางประตูสาครประพาสไปทางคลองหลังเกาะบางปอินไปถึงหน้าวัดชุมพล เรือสกรูจูงเรือพระที่นั่งขึ้นไปตามลำแม่น้ำ เรือประเทียบก็เปนขบวนเรือจูงทั้งสิ้นไปตามลำน้ำจนเวลาบ่าย 3 โมงเสส ถึงปะรำที่ประทับแรมที่นั่นพร้อมด้วยพระประเทียบ และพระบรมวงสานุวงส์ข้าทูนละอองธุลีพระบาทฝ่ายทหานพลเรือน ที่โดยสเด็ดพระราชดำเนินนั้นด้วย
/*156วันเสาร์ แรม 2 ค่ำ เดือน 3 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้าโมงเสส ออกเรือพระที่นั่งและเรือพระประเทียบ และเรือตามสเด็ดทั้งปวงจากบ้านสดางค์ เปนขบวนเรือแจวขึ้นไปตามลำแม่น้ำถึงปะรำที่ตำบนบ้านช้างเริงราว หยุดประทับร้อนที่นั่นแล้วออกเรือพระที่นั่งต่อไปทาง 82 เส้น จนเวลาบ่ายถึงปะรำประทับแรมที่เมืองสระบุรี ที่หาดหน้าวัดสมุหประดิถ เรือพระที่นั่งประทับที่แล้ว สเด็ดออกปะรำครู่หนึ่งสเด็ดขึ้น
วันอาทิจ แรม 3 ค่ำ เดือน 3 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้าโมงเสส สเด็ดพระราชดำเนินขึ้นวัดสมุหประดิถพร้อมกับสมเด็ดพระนางเจ้าและข้างไนทั้งปวง พระครูพุทธฉายาภิบาลกับพระสงค์มารับสเด็ดหยู่ที่สาลาการปเรีย ซงพระราชอุทิสพระราชทานเงินเปนมูลค่ากัปปิยะภันท์แก่พระครู 2 ตำลึง ถานานุกรมและอันดับรวม 11 รูปๆ ละ 1 ตำลึง แล้วสเด็ดเข้าไนพระอุโบสถ แล้วสเด็ดไปประพาสบ้านสาวไห้ ประพาสตลาด และที่ต่างๆ แล้วสเด็ดลงซงเรือพระที่นั่งคอนโดเลอร์ 4 แจวขึ้นมาตามลำแม่น้ำทาง 39 เส้น ถึงปะรำประทับแรมเมื่อคืนนี้นั้น แล้วสเด็ดขึ้นซงเรือพระที่นั่งแหวดสุดสงวนออกจากที่นั้น พร้อมด้วยพระประเทียบและขบวนทั้งปวงไปตามลำแม่น้ำทาง 95 เส้น ถึงปะรำหาดเขาแก้วหยุด/*157ประทับร้อนที่นั้นประมานครึ่งโมง แล้วออกเรือพระที่นั่งกับขบวนทั้งปวง ทาง 101 เส้น เวลาเย็นถึงตำบนบ้านเพรียว สเด็ดประทับเรือพระที่นั่งไนปะรำประทับแรมที่กลางแก่งเพรียว สเด็ดออกซงพระราชดำหริไนการที่จะสเด็ดพระราชดำเนินพระพุทธฉาย แล้วสเด็ดขึ้น
วันจันท์ แรม 4 ค่ำ เดือน 3 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาย่ำรุ่งเสส สเด็ดลงซงเรือพระที่นั่งคอนโดเลอร์ ข้ามฟากไปประทับท่าตรงปะรำ สเด็ดขึ้นขบวนพระประเทียบขึ้นพระวอและเก้าอี้หามเดินขึ้น นะ วัดพระพุทธฉาย ตำบนเขาลม แล้วพระเจ้าหยู่หัวสเด็ดซงพระราชดำเนินขึ้นไปตามระยะทาง ประทับพักเปนระยะ ๆไป แต่กรมการนำสเด็ดไปทางอ้อมหาไปตามทางที่ตรงไม่ ประมานทาง 200 เส้นเสส เวลาเช้า 4 โมงเสสถึงพระฉาย สเด็ดขึ้นไปนมัสการแล้วประทับหยู่ที่นั้น ครั้นถึงเพนสเด็ดซงประเคนพระสงค์ซึ่งจำพรรสาไนวัดพระพุทธฉายนั้นรับพระราชทานฉัน และซงธัมกันท์ 1 ประทับจนเวลาบ่าย 3 โมงเสส สเด็ดขึ้นไปประพาสบนยอดเขาที่มีมนดปพระพุทธบาท ทอดพระเนตรดงจากยอดเขานั้นแล้วสเด็ดกลับ ซงพระราชยานลงมาทำเพรียว ประทับแรมที่ปรรำนั้น
/*158วันอังคาร แรม5 ค่ำ เดือน 3 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้าโมงเสส สเด็ดลงซงเรือพระที่นั่งคอนโดเลอร์ ข้ามฟากไปขึ้นที่ท่าเพรียวตรงพลับพลาข้าม ซงพระราชดำเนินไปประพาสบ้านเพรียว แล้วสเด็ดกลับประทับเรือพระที่นั่งสุดสงวน ออกเรือพระที่นั่งจากที่นั้นไปทาง 128 เส้น ถึงปะรำที่ประทับร้อนตำบนบ้านคอก หยุดประทับร้อนครู่หนึ่งสเด็ดต่อไปอีกทาง214 เส้นถึงตำบนตาลเดี่ยว เทียบเรือพระที่นั่งประทับแรมที่ปะรำพร้อมด้วยเรือพระประเทียบทั้งปวง
วันพุธ แรม6 ค่ำ เดือน 3 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้า ออกเรือพระที่นั่งจากปะรำที่ประทับแรมตำบนตาลเดี่ยวไปตามลำน้ำทาง147 เส้น ถึงที่ประทับร้อนตำบนแก่งคอย รอเรือพระที่นั่งที่ปะรำครู่หนึ่ง แต่หาได้หยุดประทับไม่ เพราะจะรีบไห้ได้ขึ้นแก่งเสียไห้หมด จึ่งออกเรือพระที่นั่งขึ้นแก่งคอย แล้วเรือพระประเทียบทั้งปวงก็ขึ้นตามกันไปแล้วเดินขบวนต่อไป ทาง 201 เส้นถึงปะรำที่ประทับแรมตำบนท่าตูม เทียบเรือพระที่นั่งและเรือพระประเทียบประทับเรือแรมที่นั้น
วันพรึหัสบดี แรม 7 ค่ำ เดือน 3 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้าย่ำรุ่งเสส สเด็ดพระราชดำเนินโดยสถลมาค /*159ขบวนพระประเทียบนั้นซงพระวอบ้าง วอประเวสวังเก้าอี้หามพระบาทสมเด็ดพระเจ้าหยู่หัวซงพระราชดำเนินตามทางเข้าไนดงต่อไป รวมทาง 84 เส้นถึงที่พระบาทไหม่ ประทับพักไนปะรำทอดพระเนตรบ่อน้อยที่น้ำมีหยู่เสมอวิดไม่แห้ง และซงจุดเทียนนมัสการพระบาทไหม่ แล้วสเด็ดพระราชดำเนินไปประพาสถ้ำมะขาม ถ้ำมะเกลือ แล้วสเด็ดขึ้นซงพระราชยานกลับลงมาพลับพลา ประทับแรมที่นั้นอีกคืน 1
วันสุกร์ แรม8 ค่ำ เดือน 3 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้าโมงเสส สเด็ดพระราชดำเนินโดยทางสถลมาคเหมือนวานนี้ ไปประพาสเขาคอกทาง 66 เส้น สเด็ดประทับไนปะรำแล้วขึ้นไปประพาสถ้ำอิเหนา ฉายพระรูปที่นั้น เวลาเช้า 5โมงเสส สเด็ดขึ้นซงพระราชยานตัดทางไปลงที่ตำบนท่าคร้อทาง33 เส้น สเด็ดลงซงเรือพระที่นั่งคอนโดเลอร์ประทับที่ปะรำซึ่งประทับแรม เวลาบ่ายสเด็ดลงซงเรือพระที่นั่งคอนโดเลอร์ขึ้นไปประพาสตามลำแม่น้ำ ขึ้นไปจนพ้นท่าประดู่แล้วกลับที่ประทับแรมตำบนท่าคร้อ ประทับแรมที่นั่น
วันเสาร์ แรม9 ค่ำ เดือน 3 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้าออกเรือพระที่นั่งจากท่าคร้อไปตามระยะทาง ถึง/*160ปะรำหน้าถ้ำพระ หยุดประทับร้อนที่นั้น แล้วสเด็ดลงซงเรือพระที่นั่งมาประทับหน้าถ้ำหมี สเด็ดเข้าประพาสไนถ้ำนั้นจนตลอดถึงที่บ่อน้ำขวางหยู่ แล้วสเด็ดกลับลงซงพระที่นั่งไปประทับท่าขึ้นถ้ำพระสเด็ดขึ้นไปประพาสบนถ้ำ แต่พระประเทียบหาได้ขึ้นไม่เพราะสูงชันต้องปีนกะไดขึ้นไป ครั้นประพาสแล้วสเด็ดกลับลงซงเรือพระที่นั่งแหวดสุดสงวนสเด็ดพระราชดำเนินต่อไปประทับปะรำหน้าถ้ำผาสอาง แล้วสเด็ดลงซงเรือพระที่นั่งออกต่อไปทาง 319 เส้น เวลาบ่าย 4 โมงเสสถึงที่ประทับแรมตำบนหินซ้อน ประทับแรมที่นี้คืนหนึ่ง
วันอาทิจ แรม 10 ค่ำ เดือน 3 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้าโมงเสส ออกเรือพระที่นั่งล่องลงมาจากตำบนหินซ้อนมาถึงท่าคร้อทาง 319 เส้น หยุดประทับร้อนที่นั่นครู่หนึ่งแล้วออกเรือพระที่นั่งล่องลงมาพร้อมด้วยเรือทั้งปวง ทางอีก 233 เส้นถึงพลับพลาที่ประทับแรม ตำบนบ้านหาด เหนือแก่งคอย หยุดประทับแรมที่นั้น สเด็ดออกตามเคยแล้วสเด็ดขึ้น
วันจันท์ แรม 11 ค่ำ เดือน 3 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้าโมงเสส ออกเรือพระที่นั่งจากปะรำบ้านหาดล่อง/*161ลงมาแก่งคอยและต่อลงมาทาง 167 เส้นเสส เวลาบ่าย 2 โมงเสสถึงปะรำที่ประทับร้อนตำบนตาลเดี่ยว หยุดประทับร้อนที่นั้น มีกรมการมาถวายของและพาพวกลาวที่เลี้ยงตัวไหมมานำถวาย ประทับหยู่ประมานครึ่งชั่วโมงแล้วออกเรือพระที่นั่งต่อไปทางอีก 214 เส้น เวลายามเสสถึงพลับพลาประทับแรมตำบนบ้านคอก หยุดประทับแรมที่นั้นคืนหนึ่ง
วันอังคาร แรม 12 ค่ำ เดือน 3 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
วันนี้ประทับหยู่ที่พลับพลาตำบนบ้านกอกอีกคืนหนึ่งเพราะวานนี้ติดแก่งและทางไกล ผู้คนเหน็ดเหนื่อยมาก จึ่งโปรดไห้พักวันหนึ่ง
วันพุธ แรม 13 ค่ำ เดือน 3 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เช้าโมงเสสออกเรือพระที่นั่งจากตำบนบ้านกอก ล่องลงมาตามลำแม่น้ำทาง 128 เส้น เวลาเช้า 5 โมงเสสถึงพลับพลาที่ประทับร้อนตำบนปากเพรียว หลวงชลภูมิพานิช หลวงบำรุงรัตนบุรี ไปคอยเฝ้าถวายของอยู่ที่นั่น แล้วล่องเรือพระที่นั่งต่อมาทาง 101 เส้น เวลาบ่าย 2 โมงเสสถึงที่ประทับแรมตำบนเขาแก้วอีกคืนหนึ่ง
วันพรึหัสบดี แรม14 ค่ำ เดือน 3 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้าโมงเสส สเด็ดพระราชดำเนินขึ้นนมัสการวัด/*162เขาแก้ว สเด็ดไนพระอุโบสถ พระสงค์ลงมารับสเด็ดหยู่ที่นั่น ซงพระกรุนาโปรดเกล้า ฯ พระราชทานวัตถุกัปปิยะมูลค่า 5 ชั่งช่วยซ่อมแซมพระอาราม แล้วสเด็ดประพาสไนที่ทั้งปวงแล้วสเด็ดกลับประทับพลับพลาประรำ สเด็ดลงซงเรือพระที่นั่งคอนโดเลอร์ล่องลงมาตามลำแม่น้ำ พอพ้นที่ตื้นสเด็ดขึ้นซงเรือพระที่นั่งแหวดสุดสงวนเดินขบวนลงมาทาง94เส้น หยุดประทับร้อนปะรำหาดหน้าวัดสมุหประดิถ เมืองสระบุรีครู่หนึ่ง ออกเรือพระที่นั่งเรือขบวนต่อไปจนถึงแก่งบ้านม่วง เรือไฟเล็กจูงลงมา รวมทางแต่เมืองสระบุรีมา 282เส้น บ่าย 3 โมงเสสถึงปะรำประทับแรมบ้านช้างเริงราง ประทับแรมที่นี่คืนหนึ่ง
วันสุกร์ ขึ้น 1 ค่ำ เดือน 4 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้า 2 โมงเสสออกเรือพระที่นั่งจากที่นั้น เรือกลไฟจูงมาทาง 325 เส้นถึงบ้านสตางค์ หยุดประทับร้อนที่ปะรำครู่หนึ่ง ออกเรือพระที่นั่งต่อไปทาง 233 เส้นถึงปะรำประทับแรมตำบนอรัิก เทียบเรือพระที่นั่งและเรือประเทียบเส็ดแล้ว พอบ่าย 4 โมงเสสสเด็ดซงเรือพระที่นั่งคอนโดเลอร์สเด็ดไปบ้านที่ตีมีด สเด็ดขึ้นประพาสบ้านเหล่านั้น ซงซื้อมีดดาบและของต่าง ๆ แล้วสเด็ดไปประทับวัดน้ำซา พระสงค์มาถวายของแล้ว สเด็ดกลับซงเรือพระที่นั่งกะเชียงจักรพงส์ภูวนาถกลับพลับพลาที่ประทับแรม
/*163วันเสาร์ ขึ้น 2 ค่ำ เดือน 4 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้า5 โมง ออกเรือพระที่นั่งจากที่ประทับแรมบ้านอรัิก เรือสกรูจูงเรือพระที่นั่ง เรือพระประเทียบทั้งปวงเรือไฟจูงทั้งสิ้น ล่องลงมาตามลำแม่น้ำ เวลา 5ทุ่มเสสถึงท่าราชวรดิถ กรุงเทพฯ สเด็ดพระราชดำเนินขึ้นประทับบนพระที่นั่งราชกิจวินิฉัย ตรัดกับกรมสมเด็ดพระบำราบปรปักส์และพระบรมวงสานุวงส์ และข้าราชการทั้งปวงที่มารับสเด็ดหยู่ที่นั่นบ้าง แล้วสเด็ดกลับเข้าพระบรมมหาราชวัง
อนึ่ง วันนี้เวลาเช้ามีการเลี้ยงพระถวายผ้าจำพรรสาวัดอรุนราชวรารามตามเคย เวลาบ่ายเกิดเพลิงไหม้ริมถนนจเรินกรุง นอกกำแพงพระบรมมหาราชวัง ริมปากตรอกวัดพลับพลาไชย
วันอาทิจ ขึ้น 3 ค่ำ เดือน 4 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 5 โมงเสสสเด็ดออกประทับห้องออกขุนนาง ซงปิดทองพระแล้วสเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง วันนี้ไม่มีราชการอะไร สเด็ดประทับหยู่ครู่หนึ่ง สเด็ดขึ้นประทับออฟฟิสรับสั่งกับพระยาสรีสุนทรเรื่องพระนามพระองค์จิตจเริน ซึ่งจะโปรดเกล้า ฯ ไห้เปนกรม แล้วกรมหมื่นเทววงส์เฝ้า แล้วสเด็ดขึ้น
/*164วันนี้เลี้ยงพระถวายผ้าจำนำพรรสาวัดราชโอรส
วันจันท์ ขึ้น 4ค่ำ เดือน 4 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้าสเด็ดพระราชดำเนินเลี้ยงพระถวายผ้าจำนำพรรสาวัดราชประดิถและทอดพระเนตรงานต่างๆ แล้วสเด็ดกลับพระบรมมหาราชวัง
เวลาบ่ายไม่มีอะไร ไม่ได้สเด็ดออก
วันอังคาร ขึ้น 5 ค่ำ เดือน 4 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช1247
เวลาเช้าสเด็ดวัดราชบพิธ เลี้ยงพระถวายผ้าจำนำพรรสา แล้วสเด็ดสวนสรานรมย์
วันนี้เปนวันสวดมนต์ที่วังพระองค์จิตจเรินไนการเลื่อนกรม เวลาบ่ายพระบรมวงสานุวงส์ เสนาบดีข้าราชการไปประชุมที่นั่นพร้อมกัน
เวลาค่ำพระเจ้าหยู่หัวสเด็ดออกพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท ซงพระราชยานแวดล้อมไปด้วยขบวนนำและตามสเด็ด พระราชดำเนินไปประทับวังพระเจ้าน้องยาเทอ พระองค์เจ้าจิตเจริน สเด็ดขึ้นประทับบนท้องพระโรง รับสั่งกับพระบรมวงสานุวงส์และสเด็ดเข้าไปข้างไน จน4 ทุ่มสเด็ดกลับพระบรมมหาราชวัง
/*165วันพุธ ขึ้น 6 ค่ำ เดือน 4 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้า 4 โมงเสส พระบาทสมเด็ดพระเจ้าหยู่หัวซงเครื่องหย่างเครื่องประดับสำหรับจักรีบรมราชวงส์ ซงเครื่องราชอิสริยะยสนพรัตนราชวราภรน์ ซงพระราชยานลงยาราชาวดี แวดล้อมด้วยขบวนนำและตาม สเด็ดไปประทับวังพระองค์เจ้าจิตจเริน สเด็ดขึ้นประทับบนท้องพระโรงซึ่งตั้งการมงคลพร้อมด้วยพระบรมวงสานุวงส์ เสนามนตรีมุขมาจข้าทูนละอองธุลีพระบาทฝ่ายทหานพลเรือนเฝ้าทนละอองธุลีพระบาท
ครั้นได้พระเริกส์เช้า 4 โมง 31 นาที พระองค์เจจิตจเรินผลัดผ้าซงและซงสพักขาว เข้าสู่แท่นสงๆ น้ำพระพุทธมนต์ ขนะนั้นเจ้าพนักงานประโคมแตรสังข์พินพาทย์ค้องชัยตามทำเนียม พระสงค์บนท้องพระโรงมีกรมพระปวเรส กรมหมื่นวชิราน หม่อมเจ้าพระ พระราชาคนะผู้ไหย่ 10 องค์ สวดชัยมงคลพร้อมกัน ไนลำดับนั้นพระเจ้าหยู่หัวสเด็ดพระราชทานน้ำพระพุทธมนต์ แล้วพระบรมวงสานุวงส์ที่มีพระชนม์มากๆ และที่ซงคุนวุทธิปรีชาทั้งฝ่ายหน้าฝ่ายไนประทานน้ำพระพุทธมนต์ แล้วเสนาบดีถวายน้ำพระพุทธมนต์ พราหมน์ถวายน้ำกรดสังข์ตามไสยเวท พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดกลับขึ้นมาประทับบนท้องพระโรง พระองค์เจ้าจิตจเรินสงเส็ดแล้วแต่งพระองค์สเด็ดขึ้นไปบนท้องพระโรง
/*166พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดขึ้นพระที่นั่งโธรน พระบรมวงสานุวงส์เสนาบดีมนตรีราชข้าทูนละอองธุลีพระบาท เฝ้าตามตำแหน่งราชการ จึ่งพระยาสรีสุนทรโวหารเจ้ากรมพระอาลักสน์ อ่านประกาสดำเนินพระบรมราชโองการ ซึ่งซงดำหริว่า พระองค์เจ้าจิตจเรินเปนพระราชอนุชา อันพระมารดาเปนพระกนิดถาของกรมสมเด็ดพระเทพสิรินทรามาจ สมเด็ดพระราชชนนีนับเปนที่สนิขไนพระสัมพันธ์อีกชั้นหนึ่ง และพระองค์เจ้าจิตจเรินเล่ากีซงพระสติปัา รอบรู้ราชการสามาถที่จะรับราชการต่างพระเนตรพระกรรนได้ มีพระอัธยาสัยซื่อตรงเที่ยงธัมรักสาพระองค์มิได้มีระแวงผิดแต่สักครั้งหนึ่ง และได้ซงรับราชการต่าง ๆ มามาก อุสาหะสอดส่องรักสาราชการด้วยความสุจริตรอบคอบ และกอบด้วยพระปัาฉลาดไนการช่างเชี่ยวชาได้ฉลองพระเดชพระคุนมีความชอบความดีโดยสมควน จึงโปรดเกล้าฯ ไห้สถาปนาขึ้นเปนพระองค์เจ้าต่างกรมผู้ไหย่ มีพระนามตามจารึกไนพระสุพรรนบัตรว่า (พระเจ้าน้องยาเทอ กรมขุนนริสรานุวัติวงส์ นาคนาม ซงสักดินา 15000) ไห้ซงตั้งเจ้ากรมเปนขุนนริสรานุวัติวงส์ ถือสักดินา 600 ปลัดกรมเปนหมื่นจำนงบริรักส์ สักดินา 400 สมุหบัชีเปนหมื่นพลพัคภิบาล ถือสักดินา 300
ครั้นอ่านประกาสจบแล้ว มีพระบรมราชโองการไห้พระ/*167องค์เจ้าจิตจเรินเข้าไปหน้าพระที่นั่งซงหลั่งน้ำพระมหาสังข์ และซงเจิมพระราชทาน ขนะนั้นพระสงค์สวดชัยมงคล เจ้าพนักงานประโคมสังข์แตรพินพาทย์ค้องชัยตามทำเนียม ซงเจิมแล้วพระราชทานพระสุพรรนบัตร 1 พระแสงทองคำฝักลงยาราชาวดี 1 พระมาลาเส้าสูงยอดลงยา 1 ถาดชาทองคำ 1 ซองทองคำ 1 แล้วกรมขุนนริสรานุวัติวงส์ ถวายต้นไม้ทองเงินธูปเทียนทองเงิน และของถวายไนการตั้งกรมด้วย สเด็ดจากพระที่นั่งโธรนพระสงค์ถวายอติเรกแล้ว สเด็ดประทับโต๊ะเสวยพร้อมด้วยพระบรมวงสานุวงส์ เสวยแล้วสเด็ดเข้าไปข้างไนจนบ่ายโมงเสส สเด็ดกลับพระบรมมหาราชวัง
สมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชเทวี และพระบรมวงสานุวงส์สเด็ดทั้ง 2 เวลา
วันพรึพัสบดี ขึ้น 7 ค่ำ เดือน 4 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 5 โมงเสส พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดออกห้องออกขุนนาง ซงปิดทองพระแล้ว สเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง
พระสุรินทรามาจ อ่านบอกหลวงพิพิธสุพรรนภูมิเมืองกาจนดิถ ว่าพระยากาจนดิถบดีเมืองกาจนดิถป่วยเปนไข้จับถึงแก่กัม ได้จัดการสพไว้ตามทำเนียม พาสีอากรนั้นหลวงพิพิธสุพรรนภูมิได้จัดการต่อไป
/*168สเด็ดขึ้นประทับออฟฟิสรับสั่งกับกรมหมื่นเทววงส์ครู่หนึ่งสเด็ดขึ้น
วันสุกร์ ขึ้น 8 ค่ำ เดือน 4 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
ไม่มีราชการอะไร
วันเสาร์ ขึ้น 9 ค่ำ เดือน 4 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาบ่าย 5 โมงเสส สเด็ดออกประทับห้องออกขุนนาง พระมนตรีพจนกิจอ่านบอกเมืองอุทัยธานี เมืองกำแพงเพชร เมืองพยุหะคีรี เมืองบรรพตพิสัย เมืองนครนายก ส่งเงินค่าแรงจีน เมืองอุทัยธานีจีน 635 เงินค่าแรงค่าดีกาเหลือจากหักพระราชทานคงส่งหลวง 31 ชั่ง 5 ตำลึง 2 บาท 1 สลึง 1 เฟื้อง เมืองกำแพงเพชรจีน 68 คน เงิน 3 ชั่ง8ตำลึง เมืองพยุหะคีรี 108คน เงิน 5 ชั่ง 8 ตำลึง 3 บาท 1 เฟื้อง เมืองบรรพตพิสัย 60 คน เงิน 3 ชั่ง 2 สสึง 1 เฟื้อง เมืองนครนายก 919 คน เหลือหักพระราชทานคงส่ง 44 ชั่ง 16 ตำลึง 1 บาท 1 สลึง รวม 5 เมือง จีน 1754 คน เเงินค่าแรงค่าดีกา 87 ชั่ง 19 ตำลึง 1 เฟื้อง
พระราชทานสัาบัตรหลวงสักดาวุธ เปนพระยาวิเสสสงคราม จางวางฝรั่งแม่นปืน 1 ขุนชนะทุกทิสเปนหลวงสักดาวุธ/*169เจ้ากรม 1 นายสิทธิมหาดเล็ก เปนขุนชนะทุกทิสปลัดกรม 1 หมื่นไตรรักสา เปนหลวงเสนางควิจารน์กรมพระกลาโหม 1
สเด็ดขึ้นประทับออฟฟิสครู่หนึ่งสเด็ดขึ้น
วันอาทิจ ขึ้น 10 ค่ำ เดือน 4 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาวันนี้เริ่มการฉลองพระพุทธรูปฉลองพระองค์ไนพระบาทสมเด็ดพระจอมเกล้าเจ้าหยู่หัว และพระฉลองพระองค์ กรมพระปวเรสวริยาลงกรน์ ซึ่งจะเชินไปสถิตนะพระวิหารเก๋งวัดบวรนิเวส และพระบรมรูปพระบาทสมเด็ดพระจอมเกล้าเจ้าหยู่หัว ซึ่งจะได้เชินไปสถิตนะปราสาทวัดราชประดิถด้านข้างทิสตะวันตก พระพุทธรูป และพระบรมรูปนี้เปนแต่ปิดทองคำเปลวทั้งนั้น
เจ้าพนักงานได้จัดการไนพระที่นั่งอนันตสมาคม เชินพระบรมอัตถิไนพระบาทสมเด็ดพระจอมเกล้าเจ้าหยู่หัว ขึ้นสถิตบนบุสบกทองคำมีชั้นแว่นฟ้ารอง 3 ชั้น แวดล้อมด้วยเครื่องสูงจามรมาสตามขัตติยะราชประเพนี และมีเครื่องบรมราชูปโภคตั้งตามทำเนียม บุสบกนั้นตั้งหน้าซุ้มที่ตั้งพระที่นั่งเสวตฉัตร พระพุทธรูปทั้ง 2 ตั้งข้างเบื้องซ้ายพระที่นั่งเสวตฉัตร เบื้องขวาตั้งพระบรมรูปเรียงราย แวดล้อมไปด้วยเครื่องสักการะนานา ตรงหน้าพระที่นั่งเสวตฉัตรเบื้องขวาตั้งตู้พระธัมคัมภีร์/*170ไตรปิดก ซึ่งซงส้างสำหรับพระอารามวัดราชประดิถ
เวลายามพระเจ้าหยู่หัวสเด็ดออกพระที่นั่งอนันตสมาคม ซงจุดเทียนนมัสการไนสถานทั้งปวงแล้ว พระพิมลธัมถวายสีล ซงสีลแล้ว พระพิมลธัม พระธัมวโรดม พระราชาคนะ พระครูถานานุกรมคนะมหานิกายและรามัน 67 รูป ซึ่งได้ทำพุ่มดอกไม้เพลิงช่วยไนการพระราชกุสลคราวนี้ สวดพระพุทธมนต์สัตปริตร สเด็ดมาประทับตรัดกับพระบรมวงสานุวงส์จนพระสงฆ์สวดมนต์จบแล้ว สเด็ดลงมาทอดผ้าไตร ย่ามผ้าดอกลายสอง 67 ไตร พระสงค์ที่สวดมนต์สดับปกรน์แล้ว ถวายอติเรกถวายพระพรลากลับไป เวลา 4 ทุ่มเสส พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดขึ้นข้างไน
วันจันท์ ขึ้น 11 ค่ำ เดือน 4 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้า 5 โมงเสส สเด็ดออกประทับพระที่นั่งอนันตสมาคมซงจุดเทียนนมัสการ พระพิมลธัมถวายสีล แล้วพระสงค์ที่สวดมนต์เมื่อคืนนี้ทั้ง 67 รูป ถวายพรพระแล้วซงบาตรด้วย ซงบริจาคบาตรถวายพระสงค์ที่ฉันด้วย ซงบาตรแล้วยกบาตรมาตั้งที่ซงประเคนพระสงค์ถวายพรพระจบแล้ว ซงประเคนพระสงค์รับพระราชทานฉัน พระสงค์ฉันแล้ว สเด็ดซงประเคนบริขารภันท์หย่างที่ 3 แก่พระพิมลธัม ซึ่งเปนประธานสงค์แล้ว ซงประเคนแผ่นบัชีบริขารแด่พระราชาคนะผู้ไหย่ถานานุกรม/*171อีก 66 รูปแล้ว พระสงค์ทั้งปวงถวายอนุโมทนาอติเรกถวายพระพรลากลับไป ถึงเวลาเที่ยงเปนเวลากำหนด ที่จะซงทอดผ้าไตรสดับปกรน์พระบรมอัตถิ พระสงค์ธัมยุติกานิกายทั้งปวงซึ่งจะได้ไปสวดมนต์ไนการฉลองวัดราชประดิถ สถิตมหาสิมาราม จะได้มาสดับปกรน์ไนวันนี้ แต่เวลานี้พระสงค์มาไม่ทันโปรดไห้ปรับพระวุทธิการบดีเปนละเมิด เวลาบ่ายโมงเสสพระสงค์มาพร้อมกัน จึ่งซงทอดไตรแพรย่ามแพรไนบริขารหย่างเอก49 ไตร ผ้าสลับแพรย่ามแพรไนบริขารชั้นโท 41 ผ้าไตรย่ามผ้าดอกลายสองเปนชั้นตรี 39 กรมพระปวเรส กรมหมื่นวชิราน หม่อมเจ้าพระ พระราชาคนะผู้ไหย่ผู้น้อย ถานาผู้ไหย่ ปเรียธัมยุติกา และอันดับวัดราชประดิถรวม 43 องค์ ชักไตรย่ามชั้นเอก แล้วซงประเคนพัดรองตรามงกุต แล้วถานานุกรมผู้น้อย และอันดับวัดนิเวสธัมประวัติ รวม 41รูป สดับปกรน์ผ้าไตรสลับแพรชั้นโทแล้ว ซงประเคนพัดรองตรามงกุตหย่างโท แล้วพระสงค์อันดับธัมยุติกาอีก 39 รูป สดับปกรน์ผ้าไตรย่ามผ้าดอกเส็ดแล้ว พระสงค์ถวายอนุโมทนาอติเรกถวายพระพรลา โปรดเกล้า ฯ ไห้สมเด็ดพระนางเจ้าพระบรมราชเทวีสเด็ดออกมา ดำหริของพระบาทสมเด็ดพระจอมเกล้าซงไว้แต่เดิมนั้นว่า จะโปรดไห้พระราชโอรสพระราชธิดา ซงทำการฉลองวัดราชประดิถสถิตมหาสิมารามพระองค์ละวันทั่วกันทั้งนั้น ครั้งนี้ซงพระราชดำหริว่า/*172จะโปรดไห้ทำตามนั้น ก็ซงเห็นว่าจะสิ้นทุนทรัพย์กันพระองค์ละมาก ๆ ทั้งการก็จะไม่โตไหย่สมพระเกียรติยสได้ จึงโปรดเกล้าฯ ไห้รวบรวมกันทำเปนการไหย่ไห้สมแก่พระเกียรติยสของพระบาทสมเด็ดพระจอมเกล้าเจ้าหยู่หัว คือการบำเพ็นพระราชกุสลนั้น พระราชโอรสพระราชธิดาไนพระบาทสมเด็ดพระจอมเกล้าเจ้าหยู่หัว จะซงรับองค์ละเท่าไดก็ตามเหลือนอกนั้นเปนของหลวง และโปรดเกล้า ฯ ไห้สมเด็ดพระเจ้าลูกยาเทอ พระเจ้าลูกเทอของพระองค์ ซึ่งเปนพระราชนัดดาไนพระบาทสมเด็ดพระจอมเกล้าเจ้าหยู่หัว ซงรับส่วนไทยทานถวายพระสงฆ์ด้วยเหมือนกัน แต่การมหรสพสมโภชทั้งปวงนอกจากการพระราชกุสลนั้น เปนของหลวงทั้งสิ้น อนึ่งพระสงค์ที่ได้รับไทยทานบริขารต่างๆ ไนการบำเพ็นพระราชกุสลครั้งนี้ เปนพระสงค์ธัมยุติกานิกายทั้งสิ้น ด้วยซงพระราชดำหริว่า วัดราชประดิถ สถิตมหาสิมารามนี้ พระบาทสมเด็ดพระจอมเกล้าซงสถาปนาพระราชทานฉเพาะแต่ธัมยุติกานิกาย และไนเวลานี้เล่าพระสงค์ธัมยุติกาก็กำลังแพร่หลายถาวรมากขึ้น ควนจะบำเพ็นพระราชกุสลไห้ทั่วถึงกัน จึงโปรดเกล้า ฯ ไห้นิมนต์พระสงค์ธัมยุติกานิกายมีจำนวนต่อไปนี้ คือ:-
วันอาทิจ ขึ้น10ค่ำ เดือน4แต่ว่าเปนของวันจันท์ ขึ้น11ค่ำเดือน 4
พระสงค์ที่มารับไทยทาน กรมพระ กรมหมื่น หม่อมเจ้า /*173พระ พระราชาคนะถานานุกรมปเรียอันดับที่รับไทยทานหย่างเอกไนกรุง 97 หัวเมือง 11 รวม 108 พระถานานุกรม เจ้าอธิการสามเนรปเรียอันดับที่รับไทยทานหย่างโทไนกรุง 77 หัวเมือง 66 รวม 143 อันดับที่รับไทยทานหย่างตรีไนกรุง หัวเมือง675 รวมพระสงค์ธัมยุติกานิกายที่มารับไทยทานไนการฉลองวัดราชประดิถทั้ง 3 ชั้น929 พระสงค์ธัมยุติกาที่ทางไกลไม่ได้มาโปรดไห้ส่งของไป คือ โท 19 ตรี 180 รวม 199 รวมพระสงค์ธัมยุติกานิกายที่ได้มีจำนวน นะ บัดนี้ 1128 องค์ พระที่มานั้นแบ่งรับไทยทานของหลวงของพระบรมวงสานุวงส์มีแจ้งดังนี้
ไทยธัมบริขารหย่างเอก ของหลวง 49 ของเจ้านาย 59 รวม 108 ไทยธัมหย่างโท ของหลวง 41 ของเจ้านาย 102 รวม 143 ไทยธัมหย่างตรี ของหลวง 40 ของเจ้านาย 638 รวม 678 รวมได้ 929 ที่มาไม่ได้ทางไกล โท 19 ตรี 180 รวม 199 นั้น ของหลวงส่งไปทั้งสิ้น
เวลาบ่าย 5 โมง เปนเวลาที่มองซิเออเลอกอมเตเดเกอคาราเดกชาเยดาแฟฝรั่งเสสจะเฝ้าถวายอักสรสาส์นท่านเปรสิเดนยุเลสเกรวี เมืองฝรั่งเสสเจ้าพนักงานจัดการตามเคย มีทหานแตรวง 1 ทหานปืนเล็ก 100 บนพระที่นั่งมีตำหรวดและมหาดเล็กแต่งเต็มยสคอยเฝ้า เวลาบ่าย 5 โมงเสส พระเจ้า/*174หยู่หัวซงฉลองพระองค์หย่างทหาน ซงสพายสายลิยองออเนอ สเด็ดออกห้องดอรนิงรูม เจ้าพนักงานกรมวัง กรมท่านำมองสิเออเดอกอมเตเดอคาราเดกชาเยเดอแฟฝรั่งเสส กับที่ 2 คน 1 เข้าเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาทถวายอักสรสาส์นท่านเปรสิเดนยูเลสเกรวี ริปับลิกฝรั่งเสส ว่าด้วยได้รับตำแหน่งที่เปรสิเดนครั้งที่ 2 ซงพระราชปติสันถารแล้ว ถวายบังคมลากลับไป สเด็ดขึ้นประทับซิตติงรูม ซงเปลื้องเครื่องซงฉลองพระองค์ขาว พอเวลาจวนย่ำค่ำกรมหมื่นเทววงส์นำฮิสไฮเนส ปรินซ์ลุยส์นโปเลี่ยนที่ 3 เอมเปรอฝรั่งเสส ซึ่งปราชัยไนการสงครามกับเยอรมันแล้ว ต้องจากเมืองฝรั่งเสสไป ปรินซ์ลุยส์นโปเลียนองค์นี้ได้ไปหยู่ไนแผ่นดินอิตาลี เพราะเปนราชภาคินัยของสมเด็ดพระเจ้าอุมเบิด พระเจ้าแผ่นดินอิตาลีด้วย ครั้งนี้กงสุลอิตาลีก็เปนธุระรับรอง และได้ซงพระกรุนาโปรดไห้ไปหยู่ที่วังพระองค์เจ้าสวัสดิโสภนตามเช่นเคยรับเจ้านายต่างประเทสมาแต่ก่อน เมื่อปรินซ์ลุยส์นโปเลียนเข้าเฝ้าก็ได้ดำหรัดพระราชปติสันถารโดยสมควนแล้ว กราบถวายบังคมลากลับไป สเด็ดออกมาส่งถึงมุขอัธจันท์พระที่นั่ง
แล้วสเด็ดซงรถพระที่นั่งพร้อมด้วยขบวนนำขบวนตาม สเด็ดไปประทับวัดราชประดิถทอดพระเนตรงานทั่วไปทั้งพระ/*175อารามแล้วสเด็ดไปทอดพระเนตรโรงโขน เวลา 2 ทุ่มเสสสเด็ดกลับพระบรมมหาราชวัง
วันอังคาร ขึ้น 12 ค่ำ เดือน 4 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
วันนี้เริ่มการฉลองวัดราชประดิถสถิตมหาสิมาราม เวลากลางวันไม่มีการอะไร
เวลาเช้า 5 โมงเสส เจ้าพนักงานได้เชินพระบรมรูปพระบาทสมเด็ดพระจอมเกล้าขึ้นยานมาสสามคาน และเชินหีบคัมภีร์พระไตรปิดกสำหรับวัดราชประดิถนั้นขึ้นยานมาสสามคาน มีขบวนแห่เครื่องสูงกลองชนะคู่แห่ แห่ไปวัดราชประดิถสถิตมหาสิมาราม เชินพระบรมรูปสถิตไนปราสาทด้านตะวันตก เชินหีบพระไตรปิดกเข้าตู้พระไตรปิดกไนปราสาทด้านตะวันออกที่วัดราชประดิถ และท้องสนามชัย จัดการกันเปนโกลาหลทั่วไปทั้งนั้น
เวลาบ่าย 5 โมงเสส พระบรมวงสานุวงส์ข้าทูนละอองธุลีพระบาทไปคอยเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาทพร้อมกันที่วัดราชประดิถ เจ้านายซงผ้าลายเขียนทองฉลององค์เยียระบับซงเครื่องราชอิสริยะยสต่าง ๆ กันตามที่ซงได้รับ ข้าราชการก็นุ่งสมปักลายสวมเสื้อเยียระบับเข้มขาบติดเครื่องราชอิสริยะยสตามที่ได้รับพระราชทาน
/*176เวลาค่ำแล้วเกือบทุ่มหนึ่ง พระบาทสมเด็ดพระเจ้าหยู่หัวซงฉลองพระองค์เยียระบับพระภูสาเขียนทองซงสพายเครื่องราชอิสริยะยสสเด็ดออกทางพระที่นั่งจักรีซงพระราชยานลงยาราชาวดี แวดล้อมด้วยองครักส์เหล่าตำหรวดทหานหน้าหลัง และมหาดเล็กตามสเด็ดพระราชดำเนินโดยขบวนราบไปประทับวัดราชประดิถ สเด็ดเข้าประทับไนพระอุโบสถซงนมัสการกรมพระปวเรสถวายสีลแล้ว กรมพระปวเรสและพระราชาคนะถานาปเรียณอันดับ 20 องค์สวดสัตปริตร สเด็ดไปประทับซงจุดเทียนที่ประสาทข้างพระอุโบสถทิสตะวันออก ซึ่งเปนที่ไว้พระไตรปิดก ถานานุกรมอันดับ 10 รูปสวดสัตปริตรแล้ว สเด็ดไปซงจุดเทียนนมัสการที่ซุ้มผ้าข้างพระอุโบสถด้านตะวันออก พระสงค์ถานาปเรียอันดับ 43 รูปที่ปะรำด้านตะวันออกสวดสัตปริตร แล้วสเด็ดซงนมัสการพระเจดีย์ แล้วสเด็ดซงจุดเทียนที่ซุ้มผ้าข้างพระอุโบสถด้านตะวันตก พระสงค์ถานานุกรมปเรียอันดับ 43 รูปที่ปะรำข้างพระเจดีย์ด้านตะวันตกสวดสัตปริตร แล้วสเด็ดซงจุดเทียนที่ปราสาทข้างพระอุโบสถด้านตะวันตกซึ่งไว้พระบรมรูป พระสงค์ถานาอันดับ 10 รูปสวดสัตปริตรแล้วสเด็ดลงไปประทับการปเรียซงจุดเทียนนมัสการ พระถานานุกรมปเรียอันดับ 20 รูปสวดสัตปริตรแล้ว สเด็ดมาประทับไนพระอุโบสถ รวมพระสงค์สวดมนต์วันนี้ 146 องค์ จนพระสงค์/*177สวดมนต์จบ กรมพระปวเรสถวายอติเรก สเด็ดกลับซงพระราชยานออกไปประทับพลับพลาซงจุดดอกไม้พุ่มหย่างไหย่ เปนของพระราชาคนะพระครูเจ้าวัดทำมาปักไนการฉลองวันนี้ และมีดอกไม้ต่าง ๆ เปนอันมาก มีระทาไหย่สูง 13วา 11 ระทา มีหนัง 4 โรง สิงห์โต มังกร รำโคมด้วย แล้วสเด็ดไปประทับพลับพลาหน้าโรงโขน ทอดพระเนตรโขนชักรอกโรงไหย่วันนี้เปนวันจับระบำเบิกโรง พลับพลานั้นเปน 2 หลังตรงกันมีเฉลียงติดกันไปมาถึงกันได้ พลับพลาซงทานซงดอกไม้หันหน้าไปเหนือ พลับพลาทอดพระเนตรโขนหันหน้าไปทางทิสไต้ โรงโขนตั้งตรงหน้าพลับพลาหันหน้าไปทางทิสเหนือ ไนพลับพลานั้นมีห้องสงห้องเสวยเส็ด เวลาทอดพระเนตรโขนซงแจกเหรียนสำหรับหอพระสมุดแก่พระบรมวงสานุวงส์ข้าราชการ แต่เหรียนนั้นเปนเหรียนเงินหย่างหนึ่งเหรียนทองแดงหย่างหนึ่ง เหรียนเงินนั้นพระราชทานเจ้านายกับขุนนางผู้ไหย่ เหรียนทองแดงนั้นพระราชทานพระองค์เจ้าวังหน้าหรือหม่อมเจ้าบ้างและพระยา พระ หลวง ที่สมควน เหรียนนั้นด้านหนึ่งเปนพระบรมรูปพระบาทสมเด็ดพระจอมเกล้า ฯ และพระบรมรูปพระเจ้าหยู่หัวรัชกาลปัจจุบันนี้แฝงกันหยู่ด้านหนึ่ง เปนมงกุดและดอกไม้และผ้ามีอักสรว่าหอสมุดวชิราน
ทอดพระเนตรโขนเล่นระบำเบิกโรงจน 7 ทุ่มสเด็ดขึ้น/*178ทางประตูเทวาพิทักส์เปนขบวนข้างไนเข้าประตูแถลงราชกิจ
อนึ่ง ไนงานนี้ตลอดงานเจ้านาย ข้าราชการ แต่งพระองค์แต่งตนตามยสกว่าจะเส็ดงาน อนึ่ง ข้างไนเข้าไปไนวัดนั้น สมเด็ดพระนางเจ้าพระบรมราชเทวี พระนางเจ้าสเด็ดประทับที่การปเรียณ พระเจ้าพี่นางน้องนางประทับสาลาหลังพระเจดีย์
วันพุธ ขึ้น 13 ค่ำ เดือน 4 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้า 4 โมงเสส สเด็ดออกทางประตูแถลงราชกิจ แล้วไปออกประตูเทวาพิทักส์สเด็ดประทับพลับพลา สเด็ดออกซงพระราชยานลงยาราชาวดีไปประทับวัดราชประดิถ ซงจุดเทียนนมัสการกรมพระปวเรสถวายศีลแล้ว กรมพระปวเรส พระราชาคนะถานาปเรียอันดับ 20 องค์ถวายพรพระ ซงบาตรแล้วสเด็ดซงประเคนพระสงค์รับพระราชทานฉัน โปรดไห้เจ้านายไปซงประเคนพระไนที่ต่าง ๆ ซึ่งเปนของส่วนของเจ้านาย พระสงค์ฉันแล้วซงประเคนไทยทานหย่างเอกแก่กรมพระปวเรส พระราชาคนะถานารวม5 รูป ไทยทานหย่างโทแด่ถานานุกรมอันดับ 7 รูป ไทยทานหย่างตรีแค่พระอันดับ 8 รูป รวมของหลวง 20 รูป พระสงค์ถวายอนุโมทนาอติเรกตามทำเนียม รวมพระสงค์ที่สวดมนต์เมื่อคืนนี้ 146 องค์ซึ่งได้รับพระราชทานฉันวันนี้ แบ่งเปนของหลวง รับพระราชทานฉันไนพระอุโบสถ 20 องค์ ฉันที่/*179การปเรียเปนส่วนของสมเด็ดพระนางเจ้าพระบรมราชเทวีและพระนางเจ้าและสมเด็ดพระเจ้าลูกเทอ 20 รูป ฉันที่โรงไนสวนสรานรมย์เปนส่วนของพระราชธิดาไนพระบาทสมเด็ดพระจอมเกล้าและพระเจ้าลูกเทอปัจจุบัน รวม 60 ฉันที่โรงพิมพ์หน้าวัดราชประดิถ เปนส่วนของพระราชโอรสไนพระบาทสมเด็ดพระจอมเกล้า 46 รวมฉันวันนี้ 146 ได้รับไทยทานหย่างเอกของหลวงของเจ้านาย 12 หย่างโท 21 หย่างตรี 113 ครั้นพระสงฆ์ฉันแล้วโปรดไห้นิมนต์พระเทสน์เข้ามา ซงจุดเทียนซงธัมเทสนา สมเด็ดพระพุทธโคสาจารย์ถวายเทศน์วิหารทานกันท์่ 1 จบแล้ว สเด็ดซงประเคนบริขารหย่างเอกกับกัปปิยะมูลค่าจตุปัจจัย 10 ตำลึง และโปรดไห้พระราชโอรสไนพระบาทสมเด็ดพระจอมเกล้าสเด็ดไปซงมีเทสนาที่โรงพิมพ์เปนธัมทานอีก 4 กันท์ พระราชทานวัตถุจตุปัจจัยราคากันท์ละ 5 ตำลึง แต่เครื่องกันท์นั้นเปนของเจ้านายเจ้าของกันท์เปนไทยทานหย่างเอกทั้งนั้น แล้วสเด็ดไปประทับพลับพลาทอดพระเนตรโขนโรงไหย่ โขนเล่นหนุมานถวายแหวน สีดาผูกคอตาย ตลอดจนเผาลงกาแต่กลางวันตลอดชุดจนกลางคืน
เวลาบ่าย 5 โมงเสส สเด็ดออกประทับพลับพลาเหนือ ซงโปรยผลกัลปพรึกส์พระราชทานราสดรผลละบาท 100 สลึง 100 สลากวันละ 200 และโปรดไห้สมเด็ดพระเจ้าน้อง/*180ยาเทอพระเจ้าน้องยาเทอทิ้งทานที่ท้ายพลับพลาผลละเฟื้อง 200 ด้วย ซงทิ้งทานแล้วสเด็ดขึ้นซงเครื่องเต็มยส เพราะเมื่อเวลาทอดพระเนตรโขนนั้นซงเครื่องตามทำเนียม เวลาเกือบย่ำค่ำสเด็ดออกพลับพลาด้านเหนือซงโปรยผลกัลปพรึกส์และสลากพระราชทานพระบรมวงสานุวงส์ข้าทูนละอองธุลีพระบาท ซงโปรยผลละบาท 100 ผลสลึงผลเฟื้อง 2 ชั่ง รวม 3 ชั่ง 5 ตำลึง กับสลากของต่าง ๆ 200 ผล และโปรดไห้ข้าราชการซึ่งแต่งตัวเปนเทวดาโปรยทานบนต้นกัลปพรึกส์วันละ 8 ต้น ต้นละชั่ง 1 ขนะนั้นมีไม้ลอยไม้สูง สามต่อ ยวนหก ตามทำเนียมการไหย่ด้วย
เวลาค่ำสเด็ดซงพระราชยานไปประทับวัดราชประดิถ สเด็ดเข้าพระอุโบสถซงจุดเทียนนมัสการพระอริยะมุนีถวายศีลแล้ว พระอริยะมุนีถานาปเรียอันดับ 20 รูป สวดธัมจักกัปวัตนสูตร สเด็ดจุดเทียนไนที่ต่าง ๆ เหมือนวานนี้ แล้วสเด็ดประทับไนพระอุโบสถ พระสงค์ที่สวดมนต์ไนที่ต่าง ๆ วันนี้ คือไนพระอุโบสถ 20 การปเรีย 20 ปราสาทพระรูป 10 ปราสาทหนังสือ 10 ปะรำเหนือ 44 ปะรำไต้ 44 รวม 148 รูป สวดธัมจักกัปวัตนสูตรทั้งนั้น พระสงค์สวดมนต์จบสเด็ดกลับประทับพลับพลาเหนือซงจุดดอกไม้ต่าง ๆ หย่างวันก่อนแล้ว สเด็ดประทับพลับพลาไต้ทอดพระเนตรโขนจน 7 ทุ่มเสส สเด็ดออกซงโปรยสลากหน่อยหนึ่งสเด็ดขึ้นทางไนหย่างเมื่อคืนนี้
/*181อนึ่ง วันนี้ซงแจกเหรียนแด่ผู้ที่ยังไม่ได้รับพระราชทานต่อไป กับพระราชทานผ้ากำมะหยี่มีพระบรมรูปพระบาทสมเด็ดพระจอมเกล้าแด่พระบรมวงสานุวงส์ข้าราชการทั่วกัน
มีการมหรสพสมโภชพระอารามวันนี้ โขนโรงไหย่ 1 หุ่นโรง 1 งิ้วโรง 1 ละคอนโรง 1 หนัง 4 โรง โรงรำต่างๆ 11 โรง ไม้สามต่อ ไม้ลอย ยวนหก เปนการไหย่ตามทำเนียม
วันนี้ปรินซ์ลุยซ์นโปเลียนมาเข้าเฝ้าที่พลับพลาดัวย
วันพรึหัสบดี ขึ้น 14 ค่ำ เดือน 4 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้า 5 โมง สเด็ดออกทางไนไปประทับพลับพลา แล้วซงพระราชยานไปประทับวัดราชประดิถสเด็ดประทับไนพระอุโบสถซงจุดเทียนนมัสการ พระอริยะมุนีถวายศีล และพระอริยะมุนีถานานุกรมอันดับ 20 รูปถวายพรพระ ซงบาตรแล้วซงประเคนพระสงค์รับพระราชทานฉัน ครั้นพระสงค์ฉันแล้วซงประเคนไทยทานพระสงค์อย่างเอก 7 หย่างโท 8 หย่างตรี 5 รวมของหลวง 20 รูป พระสงค์ถวายอนุโมทนาอติเรกตามทำเนียม พระสงค์ที่รับพระราชทานฉันวันนี้ คือพระสงค์ที่สวดมนต์เมื่อคืนนี้ 148 รูป แบ่งเปนของหลวงรับพระราชทานฉันไนพระอุโบสถ 20 ฉันที่การปเรียเปนของสมเด็ดพระนางเจ้าและสมเด็ดพระเจ้าลูกเทอ 20 ฉันที่โรงพิมพ์เปนส่วนของสมเด็ดพระเจ้าน้องยาเทอและพระเจ้าน้องยาเทอ 46 ฉันที่สาลา/*182ไนสวนสรานรมย์เปนส่วนพระเจ้าพี่นางน้องนางและพระเจ้าลูกเทอ 60 รวม 148 รูปนี้ได้รับพระราชทานของหลวงและของเจ้านายหย่างเอก 15 หย่างโท 20 หย่างตรี 113 โปรดไห้นิมนต์พระเทสนี้เข้ามาไนพระอุโบสถ ซงจุดเทียนนมัสการธัม กรมหมื่นวชิรานวโรรสถวายเทสนาพุทธคุนกันท์ 1 จบสเด็ดซงประเคนบริขารไทยทานหย่างเอกกับกัปปิยะมูลค่าจตุปัจจัยราคา 10 ตำลึง และโปรดไห้เจ้านายพระเจ้าน้องยาเทอสเด็ดไปมีเทศน์ที่โรงพิมพ์ 4 กันท์ เครื่องกันท์และกับกัปปิยะมูลค่าจตุปัจจัยเหมือนเวลาวานนี้ แล้วสเด็ดกลับพลับพลาทอดพระเนตรโขนวันนี้เล่นชุด
เวลาบ่าย 5 โมงเสส สเด็ดออกประทับพลับพลาเหนือ ซงโปรยผลกัลปพรึกส์และสลากช้างม้าและของต่างๆ พระราชทานราสดร และโปรดไห้สมเด็ดพระเจ้าน้องยาเทอพระเจ้าน้องยาเทอซงโปรยท้ายพลับพลาด้วย ซงโปรยแล้วสเด็ดขึ้นซงเครื่องเวลาเกือบย่ำค่ำสเด็ดออกพลับพลาด้านเหนือ ซงโปรยผลกัลปพรึกส์ผลสลากพระราชทานพระบรมวงสานุวงส์ข้าทูนละอองธุลีพระบาท และโปรดไห้ทิ้งทานต้นกัลปพรึกส์ทั้ง 8 และมีการเล่นตามเคย
เวลาค่ำ สเด็ดซงพระราชยานไปประทับวัดราชประดิถสเด็ดประทับไนพระอุโบสถซงจุดเทียนนมัสการ พระพรหมมุนีถวาย/*183สีลแล้ว พระพรหมมุนี ถานานุกรมอันดับ 20 รูปสวดมหาสมัยสูตร พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดจุดเทียนไนที่ต่าง ๆ เหมือนทุกวันมา พระสงค์สวดมนต์ไนวันนี้นั้น คือที่พระอุโบสถ 20 การปเรีย 20 ปราสาทพระรูป 10 ปราสาทหนังสือพระไตรปิดก 10 ปะรำสองข้าง ๆ ละ 44 รวมหมด 148 รูปสวดมหาสมัยสูตรทั้งนั้น พระสงค์สวดมนต์จบสเด็ดกลับประทับพลับพลาเหนือ ซงจุดดอกไม้ต่าง ๆ แล้วสเด็ดกลับไปประทับพลับพลาได้ทอดพระเนตรโขนเล่นชุดแต่ทสกันท์ฝัน พิเภกทำนายจนขับพิเภก ตลอดจนเบกายแปลงเปนสีดาลอยตาย และจองถนนทอดพระเนตรจน 7 ทุ่ม สเด็ดออกซงโปรยสลากหน่อยหนึ่งแล้วสเด็ดขึ้นทางไน
วันนี้มีการมหรสพตามทำเนียมหย่างวันก่อน
วันสุกร์ ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 4 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้า 5 โมงเสส สเด็ดออกทางไนประทับพลับพลาซงพระราชยานไปประทับวัดราชประดิถสเด็ดประทับไนพระอุโบสถ ซงจุดเทียนนมัสการพระพรหมมุนีถวายสีล แล้วพระพรหมมุนีถานาปเรียอันดับ 20 รูปถวายพรพระ สเด็ดประทับซงบาตรด้วย ซงถวายบาตรไหม่ทั้งนั้นพระสงค์ถวายพรพระจบ สเด็ดซงประเคนพระสงค์รับพระราชทานฉัน ครั้นพระสงค์ฉันแล้ว สเด็ด/*184ซงประเคนบริขารแก่พระสงค์ที่รับพระราชทานฉันเปนไทยทานหย่างเอก 7 หย่างโท 5 หย่างตรี 8 รวมของหลวง 20 พระสงค์ถวายอนุโมทนาอติเรกตามทำเนียม พระสงค์ที่รับพระราชทานฉันวันนี้ แบ่งเปนของหลวงฉันไนพระอุโบสถ 20 การปเรีย 20 สาลาไนสวนสรานรมย์ 60 โรงพิมพ์หน้าวัดราชประดิถ 48 ซึ่งฉันไนที่ต่าง ๆ นี้เปนของๆไครเลี้ยงก็พรรนนามาแต่วันก่อนแล้ว รวมพระสงค์ 148 รูปได้รับพระราชทานฉันหย่างเอก 14 หย่างโท 22 หย่างตรี 112 โปรดไห้นิมนต์พระเทศน์เข้ามา ซงจุดเทียนนมัสการธัมเทสนา หม่อมเจ้าพระอรุนนิภาคุนากรถวายเทสนาธัมคุนกันท์ 1 จบ สเด็ดซงประเคนบริขารไทยทานหย่างเอกและวัตถุจตุปัจจัย 10 ตำลึงและโปรดไห้มีเทศน์ธัมทาน 4 กันท์หย่างวันก่อน สเด็ดไปทอดพระเนตรโขนพลับพลาได้ตลอดจนบ่าย
เวลาบ่าย โปรดไห้เจ้าพนักงานเชินพระพุทธรูปซงเครื่องหย่างจักรพัดิราช ซึ่งเปนพระฉลองพระองค์พระบาทสมเด็ดพระจอมเกล้าเจ้าหยู่หัว กับพระพุทธรูปห่มแหวกเปนพระฉลองพระองค์กรมพระปวเรสซึ่งฉลองที่พระที่นั่งอนันตสมาคมนั้น ขึ้นรถครั้งพระสพพระองค์อิสวรวงส์ มีขบวนแห่ไปนะวัดบวรนิเวส เชินพระพุทธรูปทั้งสองประดิสถานไนวิหารเก๋ง ริมวิหารพระสาสดา
เวลาบ่าย 5 โมงเสส พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดออกซงโปรยพระ/*185ราชทานราสดรหย่างวันก่อน และโปรดไห้เจ้านายทิ้งทานด้วยเหมือนกัน ซงโปรยแล้วสเด็ดขึ้นซงเครื่อง จวนคำสเด็ดออกซงโปรยพระราชทานพระบรมวงสานุวงส์ ข้าทูนละอองธุลีพระบาท และโปรดไห้ทิ้งทานทุกต้นกัลปพรีกส์หย่างวันก่อน มีงานเย็นด้วยตามเคย
เวลาค่ำแล้ว สเด็ดซงรถพระที่นั่งพร้อมด้วยขบวนนำ และตามสเด็ดพระราชดำเนินไปประทับวัดบวรนิเวส สเด็ดเข้าไนพระอุโบสถซงสักการะแล้ว สเด็ดไปวิหารพระสาสดา ซงสักการบูชาแล้ว สเด็ดประทับไนวิหารเก๋งซงจุดเทียนนมัสการกรมพระปวเรสถวายสีลแล้ว กรมพระปวเรส กรมหมื่นวชิราน ถานาปเรียวัดบวรนิเวส 20 สวดมนต์ไนการฉลองพระพุทธรูปทั้งสองและพระวิหารเก๋งด้วย ซงจุดเทียนแล้วโปรดไห้มืดอกไม้เพลิง สเด็ดซงรถพระที่นั่งกลับมาประทับวัดราชประดิถ สเด็ดเข้าไนพระอุโบสถซงจุดเทียนนมัสการ พระเทพโมลีถวายสีลแล้ว พระเทพโมลี ราชาคนะ ถานาปเรียอันดับ 20 สวดธัมนิยามสูตร อปันกสูตร อัคคัปปสาทสูตร อริยวังสกิสูตร สเด็ดซงจุดเทียนไนที่ต่าง ๆ เหมือนทุกวันมา พระสงค์สวดมนต์ไนวันนี้ ไนพระอุโบสถ 20 การปเรีย 20 ปราสาทพระรูป 10 ปราสาทหนังสือ 10 ปะรำด้านหนึ่ง 44 ปะรำด้านหนึ่ง 43 รวม 147 รูปสวดเหมือนไนพระอุโบสถทั้งนั้น
/*186พระสงค์สวดมนต์จบสเด็ดกลับประทับพลับพลาเหนือ ซงจุดดอกไม้เพลิง แล้วสเด็ดประทับพลับพลาไต้ทอดพระเนตรโขนเล่นชุดแต่อินทรชิตออกรบแผลงสรนาคบาสและสึกมังกรกันท์แสงอาทิจออกรบ จนอินทรชิตออกรบแปลงเปนพระอินทซงช้างเอราวันและแผลงสรพรหมมาส หนุมานหักคอช้างเอราวันตลอดถึงตัดหัวสุขาจาร เวลา8 ทุ่มเสสสเด็ดออกซงโปรยสลากแล้วสเด็ดขึ้นทางไน
วันเสาร์ แรม 1 ค่ำ เดือน 4 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้า 4 โมงเสส โปรดไห้สมเด็ดพระเจ้าลูกเทอสเด็ดไปซงประเคนที่วัดราชประดิถ พระสงค์รับพระราชทานฉันของหลวงไนพระอุโบสถ 20 รับไทยทานหย่างเอก 8 หย่างโท8 หย่างตรี 4 นอกนั้นฉันที่การปเรีย 20 ฉันที่สาลาไนสวนสรานรมย์ 62 ฉันที่โรงพิมพ์ 45 แต่ที่โรงพิมพ์นั้นเปนของหลวง 3 ของเจ้านาย 42 รวมเส็ด147 ได้รับไทยทานหย่างเอก 13 หย่างโท 23 หย่างตรี 111 และมีเทศน์ของหลวงไนพระอุโบสถกันท์ 1 หม่อมเจ้าพระประภากรบวรวิสุทธิวงส์เทสนาสังคคุน มีเทศน์ธัมทาน 4 กันท์ตามเช่นเคยมาทุกวัน
เวลาบ่าย 2โมงเสส สเด็ดออกทอดพระเนตรโขนพลับพลาไต้ สเด็ดออกทางไน เวลาบ่าย 5 โมงเสส สเด็ดออกซงโปรย/*187พระราชทานราสดรทางพลับพลาเหนือหย่างวันก่อน แล้วสเด็ดขึ้นซงเครื่องจนย่ำค่ำ สเด็ดออกซงโปรยพระราชทานพระบรมวงสานุวงส์ข้าทูนละอองธุลีพระบาท และโปรดไห้ทิ้งทานต้นกัลปพรึกส์ทั้ง 8 และมีการเล่นตามเคย
เวลาค่ำสเด็ดเข้าวัดราชประดิถสเด็ดประทับไนพระอุโบสถ ซงจุดเทียนนมัสการ พระเทพกวีถวายศีล แล้วพระเทพกวีราชาคนะถานาปเรีย เจ้าอธิการอันดับ 20 รูปสวดเสขพลสูตรสารานิยธัมสูตร อนุสตริธัมสูตร สเด็ดซงจุดเทียนไนที่ต่างๆพระสงค์ซึ่งสวดมนต์ไนวันนี้ พระอุโบสถ 20 การปเรีย 20 ปราสาทพระรูป 10 ปราสาทหนังสือ10 ปะรำด้านหนึ่ง 46 ประรำด้านหนึ่ง 47 รวม 153 รูปสวดเหมือนไนพระอุโบสถทั้งนั้น พระสงค์สวดมนต์จบสเด็ดกลับประทับพลับพลาเหนือซงจุดดอกไม้เพลิง แล้วสเด็ดประทับพลับพลาไต้ทอดพระเนตรโขนเล่นชุดสหัสสเดชะมูลพลำ จนทสกันท์ตั้งพิธีอุโมงและสึกสธาสูรวิรุณจำบัง เวลา 7 ทุ่มเสส สเด็ดออกซงโปรยสลากแล้วสเด็ดขึ้นทางไน มีการมหรสพตามเคย
ที่วัดบวรนิเวสวิหารมีการเลี้ยงพระเช้า สวดมนต์เย็นอีก 3 วันพระสงค์สำรับนั้นเอง โปรดไห้พระเจ้าน้องยาเทอผลัดเปลี่ยนกันไป และมีละคอนด้วย
วันอาทิจ แรม 2 ค่ำ เดือน 4 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
/*188เวลาเช้า 4 โมงเสส โปรดไห้สมเด็ดพระเจ้าลูกเทอ สเด็ดไปซงประเคนที่วัดราชประดิถ พระสงค์รับพระราชทานฉัน ของหลวงไนพระอุโบสถ 20 รับไทยทานหย่างเอก 7 หย่างโท 3 หย่างตรี 10 นอกนั้นฉันที่การปเรีย 20 สาลาสวนสรานรมย์ 62 โรงพิมพ์ 42 รวมเส็ด 153 ได้รับไทยทานหย่างเอก 11 หย่างโท 22 หย่างตรี 120 และโปรดไห้มีเทสนาของหลวงไนพระอุโบสถกันท์ 1 หม่อมเจ้าพระภุชงค์ถวายเทสนาอริยะทรัพย์กันท์ 1 และมีเทสนาสาลาธัมทาน 4 กันท์หย่างเวลาวานนี้
เวลาบ่าย 2โมงเสส สเด็ดออกทางไนประทับพลับพลาไต้ทอดพระเนตรโขน เวลาบ่าย 5 โมงเสส สเด็ดออกพลับพลาเหนือซงโปรยพระราชทานราสดรหย่างวานนี้แล้ว สเด็ดขึ้นซงเครื่อง จวนย่ำค่ำสเด็ดออกอีกซงโปรยกัลปพรึกส์และสลากพระราชทานพระบรมวงสานุวงส์ข้าทูนละอองธุลีพระบาท และโปรดไห้ทิ้งทานทุกต้นกัลปพรึกส์ตามเช่นทุกวันมา
เวลาค่ำ สเด็ดวัดราชประดิถ สเด็ดประทับไนพระอุโบสถ ซงจุดเทียนนมัสการ หม่อมเจ้าพระธัมมุนหิสถวายสีลแล้ว หม่อมเจ้าพระธัมมุนหิส หม่อมเจ้าพระ และถานานุกรม และเจ้าอธิการอันดับ 20 สวดภิกขุอปริหานิยธัมสูตร มัควิภังคสูตร โลกธัมสูตร สเด็ดซงจุดเทียนไนที่ต่าง ๆ วันนี้พระสงค์และสามเนรเปรียซึ่งได้สวดมนต์ไนที่ต่าง ๆ นั้นคือ สวดไน/*189พระอุโบสถ 20 การปเรีย 20 ปราสาทพระรูป 10 ปะรำข้างหนึ่ง 49 ข้างหนึ่ง 48 รวม 157 รูป สวดหย่างเดียวกันกับไนพระอุโบสถ พระสงค์สวดมนต์จบสเด็ดกลับประทับพลับพลาเหนือ ซงจุดดอกไม้แล้วสเด็ดประทับพลับพลาไต้ทอดพระเนตรโขน โขนเล่นวันนี้ ทสกันท์ตั้งพิธีเผารูปเทวดาและออกรบ พระลักสน์ถูกหอกกบิลพัสดุ์ จนสึกทสคิรีวรรนคิรีธร ตลอดจนถึงมนโทหุงน้ำทิพ เวลา 2 ยามเสสสเด็ดออกซงโปรยสลากแล้วสเด็ดขึ้นข้างไน
วันจันท์ แรม 3 ค่ำ เดือน 4 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้า 4 โมงเสส โปรดไห้สมเด็ดพระเจ้าลูกยาเทอสเด็ดออกไปปติบัติพระสงค์ที่วัดราชประดิถ พระสงค์รับพระราชทานฉันของหลวง ไนพระอุโบสถได้รับไทยทานหย่างเอก 9 หย่างโท 10 หย่างตรี 11 รวม 20 รูป นอกนั้นฉันที่การปเรีย 20 สาลาไนสวนสรานรมย์ 63 โรงพิมพ์ 54 แต่เปนของหลวง 1 ของเจ้านาย 53 รวมเปน 157 รูป รวมรับไทยทานหย่างเอก 13 หย่างโท 34 หย่างตรี 110 และโปรดไห้มีเทสนาของหลวงไนพระอุโบสถกันท์ 1 พระอมราภิรักขิตถวายเทสนาอปริหานิยธัมกันท์ 1 และมีเทสนาสาลาธัมทาน 4 กันท์หย่างเวลาวานนี้ รวมเทสนาไนงานนี้ทั้ง 6 วันเทศน์หลวง 6 กันท์ ของเจ้านาย 24 กันท์ รวม 30 กันท์
รับพระราชทานฉันและสวดมนต์ 6 วัน ของหลวง 123 /*190ของสมเด็ดพระนางเจ้าพระบรมราชเทวี และพระนางเทอ และสมเด็ดพระเจ้าน้องยาเทอ สมเด็ดพระเจ้าลูกเทอ พระเจ้าน้องยาเทอ พระเจ้าพี่นางน้องนางเทอ พระเจ้าลูกเทอ รวม 770 รวมเส็ดทั้งสวดมนต์ ฉัน เทสนาไนงานคราวนี้ พระสงค์ 929 รูป แต่มาไม่ได้นั้นก็ได้จำหน่ายไว้แล้ว
เวลาบ่าย 2 โมงเสส สเด็ดออกทางไนประทับพลับพลาไต้ทอดพระเนตรโขน เวลาบ่าย 5 โมงเสสสเด็ดออกซงโปรยพระราชทานราสดร แล้วสเด็ดขึ้นซงเครื่อง จนเวลาจวนค่ำสเด็ดออกพลับพลา ซงโปรยผลกัลปพรึกส์และสลากต่าง ๆ พระราชทานพระบรมวงสานุวงส์ข้าทูนละอองธุลีพระบาท และโปรดไห้ทิ้งทานทุกตันกัลปพรึกส์หย่างทุกวันมา มีการสมโภชตามเคย เวลาบ่ายพราหมน์พิธีได้เบิกแว่นเวียนเทียนสมโภชพระเจดีย์และพระอุโบสถวัดราชประดิถตามทำเนียมด้วย
เวลาค่ำสเด็ดเข้าไนวัดราชประดิถ สเด็ดนมัสการไนพระอุโบสถ และพระเจดีย์ และปราสาทไว้พระไตรปิดก ปราสาทพระบรมรูป ซงสักการะทั่วแล้วสเด็ดกลับประทับพลับพลาเหนือซงจุดดอกไม้เพลิง แล้วสเด็ดประทับพลับพลาไต้ทอดพระเนตรโขน โขนเล่นชุดหนุมานอาสาตลอดถึงทสกันท์ล้ม โขนเล่นสนุกมาก พระราชทานรางวันทสกันท์ชื่อนายทองไบและนายบัว และหนุมาน กับคนเจรจา จำอวด เปนพระราชทรัพย์หลายชั่ง เวลาเกือบ8 ทุ่มสเด็ดออกซงโปรย/*191สลากแล้วสเด็ดขึ้นข้างไน เปนเส็ดการพระราชกุสลไนการฉลองวัดราชประดิถสถิตมหาสิมาราม รวม 7 คืน 6 วันเท่านี้
การที่สมเด็ดพระเจ้าหยู่หัวซงบำเพ็นพระราชกุสล และมีการมหรสพสมโภชวัดราชประดิถสถิตมหาสิมารามคราวนี้เปนการไหย่มโหลาร ส่วนทานบริจาคถวายพระภิกสุสงค์ก็ล้วนแต่ของประนีตวิจิตรสอาด ทั้งเปนภันท์อันแปลกประหลาดนานามีราคามาก เปนของอันยากที่ชนทั้งหลายจะอาดบริจาคได้ ทั้งสลากที่ซงโปรยพระราชทานพระบรมวงสานุวงส์ ข้าทูนละอองธุลีพระบาททวยราสดรนั้น ก็เปนพัสดุแก้วแหวนเครื่องประดับทองเงินและเครื่องภาชนไช้สอยแพรพรรนและผ้า เครื่องอุปโภคนานา ล้วนแต่มีราคามากและเปนของที่ไช้ได้จิง ๆ มีทั้งช้าง ม้า โค กะบือ เรือพายถ้วนทุกสิ่ง สิ้นพระราชทรัพย์เปนอันมาก มีต้นกัลปพรึกส์ต้นละชั่งวันละ 8 ต้น ทั้งซงโปรยบนพลับพลามีเงินบาทสลึงเฟื้องวันละ 3 ชั่ง 5 ตำลึง และการมหรสพนั้นก็มีเปนการไหย่ถ้วนทุกหย่างมิได้ลดหย่อน เปนที่เอิกเกริกเสมอการแต่ก่อนหรือจะยิ่งกว่า มีชนทั้งหลายนานาประเทสทวยราสดรมารับพระราชทาน ทานบริจาคอันไหย่หลวง และมาดูการมหรสพอันเอิกเกริกสนุกสนาน เปนมโหลารกึกก้องไปทั่วท้องสนามชัยทั้ง 7 คืน 6 วัน
แต่การพระราชกุสลถวายทานบริจาคแด่พระภิกสุสงค์นั้น ซงพระกรุนาโปรดเกล้า ฯ ไห้สมเด็ดพระราชโอรส พระราชโอรส /*192พระราชธิดาไนพระบาทสมเด็ดพระจอมเกล้าเจ้าหยู่หัวพระบรมชนกนาถ ซึ่งเปนสมเด็ดพระราชอนุชาและพระอนุชาของพระองค์ และสมเด็ดพระเจ้าลูกเทอ และพระเจ้าลูกเทอของพระองค์ ซึ่งนับเปนสมเด็ดพระราชนัดดาไนพระบาทสมเด็ดพระจอมเกล้าเจ้าหยู่หัวนั้น ได้มีส่วนวัตถุทานถวายพระสงค์นั้นด้วย เพราะเหตุที่ซงพระมหาเมตตาโปรดเกล้า ฯ จะไห้ได้ฉลองพระเดชพระคุนไนพระบาทสมเด็ดพระจอมเกล้า ฯ นั้นด้วย และตามพระบรมราชดำหริของสมเด็ดพระจอมเกล้าฯซึ่งจะโปรดไห้พระเจ้าลูกเทอของพระองค์ฉลองวัดราชประดิถสถิตมหาสิมารามนั้นด้วย แต่การนอกจากไทยทานถวายพระสงค์นั้นเปนพระราชทรัพย์สิ้นทั้งนั้นไม่มีส่วนของผู้อื่น การคราวนี้ก็เปนการไหย่มโหลารเอิกเกริกก็เพราะความที่ซงกอบไปด้วยพระมหากตัูกตเวทิตาคุนอันไหย่หลวงเปนพระเกียรติยสอันประเสิดไหย่ยิ่ง
วันอังคาร แรม 4 ค่ำ เดือน 4 ปีระกาสับตสก จุลสักราช 1247
ไม่มีราชการอะไรไม่ได้สเด็ดออก เปนอันซงพัก
วันพุธ แรม 5 ค่ำ เดือน 4 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาวันนี้ไม่มีราชการอะไร โปรดไห้มีการดินเนอพระราชทานฮิสไฮเนส ปรินซ์ลุยส์นโปเลียนไนวันนี้
เวลาทุ่มเสส พระเจ้าหยู่หัวซงครึ่งยสทหาน สเด็ดออก/*193ประทับดอรนิงรูมปรินซ์ลุยส์นโปเลียนกับพระบรมวงสานุวงส์ที่ถูกเชินเข้ามาเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาท แล้วสเด็ดไปประทับห้องเสวยพระที่นั่งมูลสถานบรมอาสน์ มีแผนที่และพระนาม นาม ท่านผู้ที่ประชุมไนโต๊ะข้างล่างนี้
จมื่นวิชิต
หลวงนายสิทธิ
หลวงสักดิ
พระวรเดช
พระเสมอ
พระยามหามนตรี
พระยาประภา
หมอกาวัน
เจ้าวัธนา
มิสเตอร์ซิก
พระองค์วรวรรน
พระองค์สาย
พระองค์จันททัต
พระองค์โสน์
กรมพระภานุ ฯ
กรมภูธเรส
ประทับ
สมเด็ดจักรพัดิ
เจ้านโปเลียน
กรมเทววงส์
กรมอดิสร
พระองค์สวัสดิ์
พระองค์สรี
พระองค์ดิส
พระองค์ขจร
พี่เลี้ยงเจ้า
พระยาภาส
ชลยุธ
พระยานรรัตน
จักรยา
สรรเพช์
สรีสรรักส์
สราภัย
หลวงราชนรารักส์
/*194ยามเสสดินเนอแล้วสเด็ดประทับซิตติงรูม ตรัดหยู่กับเจ้านโปเลียน จนเวลา 4 ทุ่มเสสเจ้ากลับไป สเด็ดขึ้น
วันพรึหัสบดี แรม6ค่ำ เดือน 4 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
วันนี้สวดมนต์ที่วังกรมหมื่นพิชิตปรีชากร ไนการเลื่อนกรมหมื่นพิชิตปรีชากรเปนกรมหลวง พระองค์ชุมพลเปนกรมหมื่น เวลาบ่ายพระบรมวงสานุวงส์ข้าราชการไปประชุมพร้อมกัน
เวลา 2 ทุ่มเสส พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดออกทางพระที่นั่งจักรี สเด็ดซงรถพระที่นั่งไปประทับวังกรมหมื่นพิชิต สเด็ดขึ้นประทับบนท้องพระโรงรับสั่งกับพระบรมวงสานุวงส์ จนเวลายามเสสสเด็ดกลับพระบรมมหาราชวัง
วันนี้สมเด็ดพระนางเจ้าสเด็ดด้วย
วันสุกร์ แรม 7 ค่ำ เดือน 4 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้า 3 โมงเสส พระเจ้าหยู่หัวซงเครื่องเหมือนงานตั้งกรมแต่ก่อน ๆ สเด็ดออกซงรถพระที่นั่งสเด็ดพระราชดำเนินพร้อมด้วยขบวนนำและตาม สเด็ดไปประทับวังกรมหมื่นพิชิตปรีชากร สเด็ดขึ้นประทับบนท้องพระโรงพร้อมด้วยพระบรมวงสานุวงส์ข้าทูนละอองธุลีพระบาทเฝ้าพร้อมกัน
ครั้นได้พระเริกส์เช้า 4 โมง 15 นาที กรมหมื่นพิชิต/*195ปรีชากรพระองค์เจ้าชุมพลสมโภช ซงผ้าซงและซงสพักสู่แท่นสงๆน้ำพระพุทธมนต์ ขนะนั้นเจ้าพนักงานประโคมแตรสังข์พินพาทย์ค้องชัยตามทำเนียม พระสงค์บนท้องพระโรงมีกรมพระปวเรส กรมหมื่นวชิราน พระราชาคนะ 10 องค์สวดชัยมงคลพร้อมกัน ไนลำดับนั้นพระเจ้าหยู่หัวสเด็ดพระราชทานน้ำพระพุทธมนต์แล้ว พระบรมวงสานุวงส์ที่ซงมีพระชนมพรรสาจเรินมาก และที่ซงคุนวุทธิปรีชาทั้งฝ่ายหน้าและฝ่ายไนประทานน้ำพระพุทธมนต์ แล้วเสนาบดีจึ่งถวายน้ำพระพุทธมนต์ พราหมน์ถวายน้ำกรดสังข์ตามไสยเวท พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดกลับมาประทับห้องกลาง กรมหมื่นพิชิตปรีชากร พระองค์เจ้าชุมพลสมโภชสงเส็ดแล้วไปประทับ นะท้องพระโรง
พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดขึ้นพระที่นั่งโธรน พระบรมวงสานุวงส์เสนาบดีมนตรีมุขมาจ ทั้งฝ่ายพลเรือนและทหานเฝ้าทูนละอองธุลีพระบาทตามตำแหน่งถ้วนทุกกะซวง จึงพระยาสรีสุนทรโวหารอ่านประกาส ซึ่งซงพระราชดำหริว่าพระเจ้าน้องยาเทอกรมหมื่นพิชิตปรีชากร ซงสติปัารอบรู้พระราชกำหนดกดหมายเก่าไหม่มั่นคง และได้รับราชการมาโดยเรียบร้อย และได้สเด็ดไปจัดราชการเมืองเชียงไหม่สมพระราชประสงค์เปนที่ไว้วางพระราชหรึทัย ควนรับราชการไปพายหน้า จึ่งโปรดไห้สถาปนาเลื่อนขึ้นเปนกรมหลวง มีพระนามตาม/*196จารึกไนพระสุพรรนบัตรว่า พระเจ้าน้องยาเทอ กรมหลวงพิชิตปรีชากร มุสิกนาม ซงสักดินา 15000 กับไห้ซงเลื่อนเจ้ากรมเปนหลวงพิชิตปรีชากร สักดินา 600 ปลัดกรมเปนขุนอมรภักดี สักดินา 400 สมุหบัชีเปนหมื่นสรีพยุหะพล สักดินา 300 อนึ่งซงพระราชดำหริว่า พระเจ้าน้องยาเทอ พระองค์เจ้าชุมพลสมโภช ซงพระจเรินวัยวุทธิปรีชาสามาถไนราชกิจและเปนที่สนิธชิดชมไนพระบรมวงสานุวงส์ทั่วไป และเปนราชเอดเดอแกมป์หลวงเปนที่ไว้วางพระราชหรึทัย จึ่งโปรดเกล้า ฯ ให้สถาปนาเปนองค์เจ้าต่างกรม มีพระนามตามจารึกไนพระสุพรรนบัตรว่า (พระเจ้าน้องยาเทอ กรมหมื่นสรรพสิทธิประสงค์อัชนาม ซงสักดินา 15000) ไห้ซงตั้งเจ้ากรมเปนหมื่นสรรพสิทธิประสงค์ สักดินา600 ปลัดกรมเปนหมื่นดำรงราชกิจ สักดินา 400 สมุหบัชีเปนหมื่นลิขิตคนารักส์ สักดินา 300
ครั้นอ่านประกาสจบแล้ว มีพระบรมราชโองการไห้หากรมหมื่นพิชิตปรีชากรเข้าไปไนพระที่นั่ง ซงหลั่งน้ำพระมหาสังข์ทักสินาวัตซงเจิมพระราชทาน ขนะนั้นพระสงค์สวดชัยมงคล เจ้าพนักงานประโคมสังข์แตรพินพาทย์ค้องชัยตามทำเนียม ซงเจิมแล้วโปรดพระราชทานพระสุพรรนบัตร 1 ซองทองคำ 1 พระธำมรงค์นพเก้า 1 แล้วมีพระบรมราชโองการไห้หาพระองค์เจ้าชุมพลสมโภชเข้าไปหน้าพระที่นั่งซงหลั่งน้ำพระมหาสังข์/*197และซงเจิม แล้วพระราชทานพระสุพรรนบัตร 1 ส้อยจักรี สายสพายจักรี ดวงจักรีดารา สำรับ 1 กาทองคำ พระมาลาเส้าสเทิน 1 แล้วกรมหลวงพิชิตปรีชากร กรมหมื่นสรรพสิทธิประสงค์ ถวายต้นไม้ทองเงินธูปเทียนทองเงิน ของถวายไนการตั้งกรมด้วย
สเด็ดจากพระที่นั่งโธรน พระสงค์ถวายอติเรกแล้วสเด็ดไปประทับโต๊ะเสวยพร้อมด้วยพระบรมวงสานุวงส์ เสวยแล้วสเด็ดประทับหยู่จนบ่ายโมงเสสสเด็ดกลับพระบรมมหาราชวัง
สมเด็ดพระนางเจ้าพระบรมราชเทวี และบรมวงสานุวงส์สเด็ดทั้งสองเวลา
วันเสาร์ แรม 8 ค่ำ เดือน 4 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
ไม่มีราชการอะไรไม่ได้สเด็ดออก
วันอาทิจ แรม 9 ค่ำ เดือน 4 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาค่ำสเด็ดออกประทับห้องออกขุนนาง ซงปิดทองพระแล้วสเด็ดขึ้นพระแท่นออกขุนนาง
พระมนตรีอ่านบอกหลวงยกบัตรเมืองนครนายก ส่งตัวอ้ายเหมผู้ร้ายค่าคนตาย ฉบับ 1 กับไบบอกพระยาสุจริตเมืองตาก รายงานที่ได้จ่ายคนไห้หม่อมเทวาธิราชไปทำโทรเลขทางเมียวดี
/*198พระยาพิพัธอ่านบอกพระยาสาครสงคราม เมืองบางละมุง ว่าได้หานายกองมาเร่งน้ำมันยางส่วยค้าง จำนวนปีมะเสงตรีสก มะเมียจัตวาสก มะแมเบจสก วอกฉสก 4 จำนวน ไพร่ 8 คน เรียกคน 1 ปีละ 3 ถัง ทาส 1 คนเรียกปีละถังครึ่ง รวม 4 จำนวนน้ำมันยาง 102 ถัง ได้ไห้กรมการคุมเข้ามาส่ง
แล้วสเด็ดประทับออฟฟิสจนเวลาทุ่มเสสสเด็ดขึ้น
วันจันท์ แรม 10 ค่ำ เดือน 4 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาวันนี้สมเด็ดพระเจ้าลูกยาเทอ เจ้าฟ้ามหาวชิรุนหิสไม่ซงสบายพระบังคนมากไป พระเจ้าหยู่หัวและพระบรมวงสานุวงส์สเด็ดไปหยู่ที่นั่น
วันนี้เริ่มการซงบำเพ็นพระราชกุสล ถวายไนพระบรมอัตถิพระบาทสมเด็ดพระจอมเกล้าเจ้าหยู่หัว และฉลองพระพุทธรูปฉลองพระองค์พระบาทสมเด็ดพระจอมเกล้าเจ้าหยู่หัว ไนการที่สเด็ดดำรงสิริราชสมบัติมาเสมอด้วยรัชกาลของสมเด็ดพระจอมเกล้าเจ้าหยู่หัว โดยความที่ซงพระราชจเรินสุขสิริสวัสดิ์พิพัธนมงคลสมบูรน์ จึ่งโปรดเกล้า ฯ ไห้จัดการที่จะบำเพ็นพระราชกุสลเปนการไหย่ มีเทสนาเครื่องกันท์กะจาดไหย่เหมือนคราวก่อนด้วย แต่การคราวนี้มีพิธีตรุสเกี่ยวหยู่จึงต้องแบ่งการเปนระยะไปไม่เนื่องกันเหมือนคราวก่อน
/*199เจ้าพนักงานได้จัดการไนพระที่นั่งอนันตสมาคม เชินพระพุทธรูปฉลองพระองค์ พระบาทสมเด็ดพระจอมเกล้าเจ้าหยู่หัว ซึ่งหุ้มทองคำและซงเครื่องอาภรน์หย่างจักรพัดิราชาธิราช และเครื่องอาภรน์นั้นก็ล้วนแล้วด้วยทองคำลงยาราชาวดี และฝังพลอยต่าง ๆ เปนหย่างวิเสสนั้นขึ้นตั้งบนม้าหมู่ลายสลักปิดทองประดับกะจก ประดับไปด้วยเครื่องบูชาสักการะต่าง ๆ เปนอันมาก ม้าหมู่นั้นตั้งตรงที่ตั้งพระที่นั่งโธรน และเชินพระพุทธรูปประจำวันและประจำพรรสา ไนพระบาทสมเด็ดพระจอมเกล้าเจ้าหยู่หัวตั้งบนพระที่นั่งเสวตฉัตร มีเครื่องสักการะต่างๆ เบื้องขวาของพระพุทธรูปฉลองพระองค์นั้น ตั้งบุสบกทองคำมีชั้นแว่นฟ้ารอง 3 ชั้นแวดล้อมด้วยฉัตรทองคำ และเครื่องสูงจามร แล้วเชินพระบรมอัตถิ พระบรมทนต์ไนพระบาทสมเด็ดพระจอมเกล้าเจ้าหยู่หัวขึ้นสถิตบนนั้น มีเครื่องปรมราชูปโภคตั้งตามขัตติยะราชประเพนี และมีกลองชนะแตรสังข์มโหรทึกประโคมตามเวลากว่าจะสิ้นการบำเพ็นพระราชกุสลสมัยนี้
เวลายามเสส พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดออกพระที่นั่งอนันตสมาคม ซงจุดเทียนนมัสการไนที่ทั้งปวงเปนอันมากแล้วสเด็ดซงทอดผ้าไตรหย่างดีย่ามโหมดเทสริ้วสีเขียวนับทอง 18 สำรับ กรมพระปวเรสวริยาลงกรน์ หม่อมเจ้าพระ พระราชาคนะ คนะผู้ไหย่ผู้น้อย 18 องค์สดับปกรน์ แล้วซงประเคนพัดรอง/*200ด้ามมุกด์พื้นกำมะหยี่เขียวปักลายทองตรามงกุต แด่พระสงค์ 18 องค์ ซงทอดผ้าไตรหย่างรองย่ามแพรดอกทอง 47 สำรับ พระราชาคนะถานานุกรมปเรีย 47 รูปสดับปกรน์ โปรดไห้เจ้านายซงประเคนพัดรองแพรเหลืองดอกปักทอง แก่พระสงค์ 47 รูป พระสงค์ทั้งปวงออกไปครองผ้า การที่ซงถวายไตรบริขารเปนของสมโภชนั้น คือหย่างเอก 18 องค์เสมอด้วยรัชกาลพระสาละองค์ อีก 47 องค์นั้นเสมอด้วยพระชนมพรรสาที่ยังมิได้เถลิงถวัลยราชสมบัติ รวมทั้งสองหย่าง 65 พรรสา เสมอด้วยพระชันสาของสมเด็ดพระบรมชนกนากเจ้า และพระสงค์ที่ได้บริขารหย่างเอก 18 นั้น จะได้ถวายเทสนาเครื่องกันท์กะจาดไหย่ 17 องค์ แต่กรมพระปวเรสนั้นซงชราโปรดมิไห้ถวายเทสนาแต่ถวายกะจาดด้วย จึ่งรวมเป็น 18 องค์เสมอด้วยรัชกาล
พระสงค์ครองผ้าแล้วเข้ามานั่งที่ จึ่งซงจุดเทียนธูปเครื่องนมัสการ กรมพระปวเรสถวายสีลแล้ว กรมพระปวเรสหม่อมเจ้าพระราชาคนะผู้ไหย่ผู้น้อยถานานุกรมปเรีย 65 รูปสวดสัตปริตร เวลาเกือบ 5ทุ่มสวดมนต์จบ พระสงค์ถวายอติเรกถวายพระพรลากลับไป
พระบรมวงสานุวงส์ข้าทูนละอองธุลีพระบาทถวายดอกไม้ธูปเทียน ไนการที่ซงบำเพ็นพระราชกุสลไนสมัยซึ่งสเด็ดดำรง/*201สิริราชสมบัติเสมอด้วยรัชกาลแห่งสมเด็ดพระบรมชนกนาถเจ้า เวลา 5 ทุ่มเสสสเด็ดขึ้นข้างไน โปรดไห้สมเด็ดพระเจ้าลูกเทอสเด็ดไปซงจุดดอกไม้ด้วย
วันอังคาร แรม 11 ค่ำ เดือน 4 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้าโมงเสส สเด็ดออกพระที่นั่งอนันตสมาคม เปนพระเริกส์บันจุพระบรมธาตุพระพุทธรูปฉลองพระองค์ สเด็ดซงจุดเทียนนมัสการ กรมพระปวเรสถวายสีล ซงสีลแล้วสเด็ดขึ้นเกยที่ปลูกขึ้นเสมอพระเสียรพระพุทธรูป ซงบันจุลุ้งพระบรมสารีริกธาตุลงไนพระเกสพระพุทธรูป ขนะนั้นพระสงค์ 65 รูปถวายชัยมงคล เจ้าพนักงานประโคมสังข์แตรพินพาทย์ตามทำเนียม บันจุพระบรมสารีริกธาตุแล้ว โปรดไห้เชินแผ่นสุพรรนบัตรพระนามพระพุทธรูปขึ้นติด ไนลักสนะสุพรรนบัตรนั้นจารึกพระนามว่า (พระมหาสิรจุมภตปติมากร) แต่เปนสองแผ่น ๆ หนึ่งมีแต่พระนาม อีกแผ่นหนึ่งเปนเรื่องที่ส้างพระพุทธรูปนี้มีความว่า (สุภมัสดุพระพุทธสาสนากาลเปนอดีตภาคล่วงแล้ว 2428 พรรสา ปรัตยุบันกาลกุกุธสังวัจฉระผคุนมาส กาลปักส์เอกาทสดิถีภุมวารบริเฉทกาลกำหนด พระบาทสมเด็ดพระปรมินทรมหาจุลาลงกรน์ บดินทรเทพยมหามกุตบุรุสรัตนราชรวิวงส์ วรุตมพงส์บริพัตร วรขัตติยะราช/*202นิกโรดม จาตุรันตบรมมหาจักรพัดิราชสังกาส บรมธัมมิกมหาราชาธิราช บรมนาถบพิตร พระจุลจอมเกล้าเจ้าหยู่หัว)
ซงพระอนุสรคำนึงถึงพระราชประสงค์แห่งสมเด็ดพระบรมชนกนาถ พระบาทสมเด็ดพระจอมเกล้าเจ้าหยู่หัว ซึ่งมีพระบรมราชโองการดำหรัดสั่งไว้ ไห้สถาปนาพระพุทธรูปฉลองพระองค์ขึ้นไว้ไนเวลาที่สเด็ดสวรรคตล่วงแล้วนั้น จึงซงพระกรุนาโปรดเกล้าฯไห้สถาปนาพระพุทธรูปห้ามสมุทซงเครื่องหย่างจักรพัดิราชาธิราชพระองค์นี้ขึ้นไว้ไนพระพุทธสาสนา ครั้นเมื่อการพระพุทธรูปสำเหร็ดแล้ว ได้มีมหกัมการฉลองพระที่นั่งอนันตสมาคม พร้อมด้วยการพระราชกุสลฉลองพระเดชพระคุนไนสมเด็ดพระบรมชนกนาถ ไนเมื่อการซึ่งได้สเด็ดดำรงสิริราชสมบัติมาเสมอด้วยรัชกาลที่ 4 นั้น และการพระราชกุสลทั้งปวงนี้ ซงพระราชอุทิสถวายฉลองพระเดชพระคุนแด่สมเด็ดพระบรมชนกมหาราชาธิราช แม้จะสเด็ดหยู่ไนทิพสถานไดๆ ก็ดี ขอจงได้ซงอนุโมทนาไนส่วนพระราชกุสล แล้วจงสำเหร็ดเปนสุขสมบัติดังพระราชประสงค์ทุกประการ เทอน
ซงบันจุเส็ดแล้วสเด็ดซงประเคน พระสงค์ 65 องค์รับพระราชทานฉัน ครั้นฉันแล้วสเด็ดซงประเคนบริขารหย่างเอกแด่กรมพระปวเรส แต่พระสงค์จะได้รับไตรหย่างเอกอีก 17 รูปนั้นมิได้ถวายอะไร เพราะจะได้ไปถวายเทสนาต่อไป ยก/*203บริขารไปเปนเครื่องกันท์ พระราชาคนะถานานุกรมปเรีย 47 รูปนั้น โปรดไห้เจ้านายถวายบริขารองค์ละ 2-3 สิ่ง แต่เปนของดีๆ มีโคมลานและที่กาแฟเปนต้น พระสงค์ถวายอนุโมทนาแล้วถวายพระพรลาไป โปรดไห้มีสดับปกรน์อีก 500 เวลาเที่ยงเสสสเด็ดขึ้น เปนเส็ดการบำเพ็นพระราชกุสลถวายพระบรมอัตถิและฉลองพระพุทธรูปฉลองพระองค์เท่านี้
อนึ่ง วันนี้มีการพระราชพิธิสัมพัจฉรฉินท์ เจ้าพนักงานตั้งเครื่องพระราชพิธีต่างๆ พร้อมและเชินปืนมหาเริกส์ มหาไชย มหาจักร มหาปราบยุค ไปตั้งตามทำเนียมด้วย
เวลาย่ำค่ำเสส พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดออกประทับพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท ซงจุดเทียนนมัสการ กรมพระปวเรสวริยาลงกรน์ถวายศีล แล้วกรมพระปวเรสพระราชาคนะผู้ไหย่ผู้น้อย 20 องค์สวดสัตปริตร พอพระสงค์สวดมนต์พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดขึ้น
ปีนี้มีพระองค์เจ้าไนกรมพระราชวังบวร 3 องค์ คือ พระองค์เจ้าโอภาสไพสาล 1 พระองค์เจ้าวรวุทธิอาภรน์ 1 พระองค์เจ้าเทวีวิไลวรรน 1 กับหม่อมเจ้าอีก 3 องค์ รวม 6 องค์ เกสากันต์ด้วย วันนี้เปนวันเริ่มฟังสวด
วันพุธ แรม 12 ค่ำ เดือน 4 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้า 4 โมงเสส สเด็ดออกพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท /*204ซงจุดเทียนนมัสการ กรมพระปวเรสถวายศีลแล้วซงถวายเทียนชนวนแด่กรมพระปวเรส สเด็ดไปซงจุดเทียนไชย ขนะนั้นพระสงค์ทั้งปวงสวดคาถาจุดเทียนไชย เจ้าพนักงานประโคมพินพาทย์แตรสังข์ตามทำเนียม แล้วพระสงค์ถวายพรจบลงสเด็ดซงประเคน กรมพระปวเรส และพระราชาคนะ พระครูพระพิธิธัมรวม 68 องค์รับพระราชทานฉัน ครั้นพระสงค์ฉันแล้วถวายอนุโมทนาอติเรกถวายพระพรลากลับไป สเด็ดมาประทับตรัดกับพระบรมวงสานุวงส์ข้าทูนละอองธุลีพระบาท ครู่หนึ่งสเด็ดขึ้น พระสงค์พิธีธัมได้สวดภานวารไปกว่าจะสิ้นพระราชพิธี
เวลาทุ่มเสส โปรดไห้สมเด็ดพระเจ้าลูกเทอสเด็ดไปซงจุดเทียนที่พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท กรมพระปวเรสพระราชาคนะผู้ไหย่ผู้น้อยพระครูพระพิธีธัม 68 องค์ สวดพระพุทธมนต์เปนวันที่ 2
อนึ่ง วันนี้พระสงค์จะได้สวดมนต์ทุกป้อมมุมกำแพงพระนคร และวัดกลางพระนครด้วย และฝั่งตะวันตกก็มีอีก 6 แห่ง
วันพรึหัสบดีแรม 13 ค่ำเดือน 4 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้าโปรดไห้สมเด็ดพระเจ้าลูกเทอสเด็ดไปซงประเคน/*205ที่พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท กรมพระปวเรสพระราชาคนะผู้ไหย่ผู้น้อยพระครูพระพิธิธัมรวม 64 องค์ รับพระราชทานฉันและไนที่ต่าง ๆ ซึ่งได้มีการสวดมนต์ คือที่ป้อมมุมกำแพงพระนครและที่พระอารามไหย่ ๆ กลางพระนคร ก็ซงพระกรุนาโปรดเกล้าฯไห้ขอแรงพระบรมวงสานุวงส์ทำสำรับไปเลี้ยงทั่วกัน
และย่ำค่ำ ซงพระกรุนาโปรดเกล้า ฯ ไห้สมเด็ดพระเจ้าลูกเทอสเด็ดไปซงจุดเทียนที่พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท กรมพระปวเรสพระราชาคนะพระครูพระพิธีธัมรวม68องค์สวดพระพุทธมนต์ เปนวันที่ 3
อนึ่ง วันนี้เปนวันสวดมนต์ไนการมหามงคลสมัย ซึ่งพระเจ้าหยู่หัวสเด็ดดำรงสิริราชสมบัติมาเสมอด้วยรัชกาลของสมเด็ดพระบรมชนกนาถ พระบาทสมเด็ดพระจอมเกล้าเจ้าหยู่หัว คือนับแต่วันสมเด็ดพระนั่งเกล้าเจ้าหยู่หัวสเด็ดสวรรคตไนวันพุธ ขึ้น 1 ค่ำ เดือน 5 ปีกุน ยังเปนโทสก 1212 เวลา 8 ทุ่ม 3 นาทีนั้นมา จนพระบาทสมเด็ดพระจอมเกล้าเจ้าหยู่หัว สเด็ดสวรรคตไนวันพรึหัสบดี ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 11 ปีมะโรงสัมริทธิสก 1230 เวลายามหนึ่ง นับเปนรัชกาลของสมเด็ดพระบรมชนกนากเจ้าได้ 6391 วัน 18 ชั่วโมง 57 นาที คิดตามจันทคติกาลตามปีได้ 17 ปี 6 เดือนเกือบกึ่ง เทียบตั้งแต่วันเวลาที่สุดแห่งจัตถรัชกาลมาถึง วันสุกร์ แรม 14 ค่ำ ปีระกา/*206สัปตสก 1247 เวลาบ่าย 3 โมง 57 นาทีเปนถ้วนครบกำหนดวันเวลาเท่ากันคือ 6391 วัน 18 ชั่วโมง 57 นาที จึงโปรดไห้จัดการพิธีมงคลสมัยไนพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท เจ้าพนักงานได้เชินพระพุทธบุสยะรัตนน้อยและพระไชยเนาวโลหะ สถิตบนพระที่นั่งพุดตานทองคำพายไต้พระมหาเสวตฉัตร แต่พระพุทธบุสยะรัตนนั้นหยู่ไนบุสบกงาอีกทีหนึ่ง เชินพระไชยและพระชนมพรรสาตั้งบนม้าหมู่ริมพระที่นั่งพุดตานด้านขวา เครื่องเบจมหาราชกกุธภันท์และพระแสงต่าง ๆ ตั้งม้าหมู่เบื้องซ้ายพระที่นั่งพุดตานทองคำ และมีพระเต้าน้ำพระพุทธมนต์ต่าง ๆ ตามทำเนียม และตั้งเครื่องสักการะนานาเรี่ยรายไปโดยสอาดงดงาม
เวลา 2 ทุ่มเสส พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดออกประทับท้องพระโรงกลางพระที่นั่งจักรี พร้อมด้วยพระบรมวงสานุวงส์ข้าทูนละอองธุลีพระบาทเฝ้าพร้อมกัน สเด็ดซงประเคนผ้าไตรหย่างดี ย่ามโหมดเทสริ้วแดง พัดรองตราพระเกี้ยวพื้นกำมะหยี่แดงแด่กรมหมื่นวชิราน หม่อมเจ้าพระ พระราชาคนะผู้ไหย่ผู้น้อย 18 องค์ แล้วซงประเคนไตรหย่างกลางย่ามแพรดอกทองพัดรองแพรดอกปักทอง แด่หม่อมเจ้าพระ พระราชาคนะ ถานานุกรมปเรีย 15 องค์ รวมพระสงค์ 33 องค์เสมอด้วยพระชนมพรรสา พระสงค์ออกไปครองผ้าแล้วกลับเข้ามานั่งที่ สเด็ดซงจุดเทียนนมัสการ กรมหมื่นวชิรานถวายศีล แล้ว/*207พระยาสรีสุนทรโวหารอ่านประกาสว่าด้วยซงพระราชดำหริไนการบำเพ็นพระราชกุสลไนสมัยนี้ ไนการฉลองวัดราชประดิถ ครั้นอ่านประกาสจบแล้วพระสงค์สวดทวาทัสปริตร เวลา 4 ทุ่มเสสสวดมนต์จบ พระสงค์อติเรก ถวายพระพรลากลับ สเด็ดมาประทับตรัดกับพระบรมวงสานุวงส์ข้าทูนละอองธุลีพระบาทครู่หนึ่งสเด็ดขึ้นข้างไน
วันสุกร์แรม 14 ค่ำ เดือน 4 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้า 2 โมง พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดออกท้องพระโรงกลางพระที่นั่งจักรี ซงจุดเทียนนมัสการ กรมหมื่นวชิรานถวายสีล แล้วกรมหมื่นวชิราน หม่อมเจ้าพระ พระราชาคนะถานาปเรีย 33 องค์ถวายพรพระจบลง สเด็ดซงประเคน พระสงค์รับพระราชทานฉัน แล้วสเด็ดซงประเคนธูปเทียนหมากพลูแก่กรมหมื่นวชิราน หม่อมเจ้าพระ พระราชาคนะที่ได้รับไทยทานหย่างเอก 18 องค์ โปรดไห้เจ้านายซงประเคนบริขารต่าง ๆ หย่างเช่นวันงานพระบรมอัตถิ แก่หม่อมเจ้าพระ พระราชาคนะ ถานานุกรมปเรียอีก 15 รูป ซึ่งรับไทยทานหย่างรองด้วยมิได้ถวายเทสนา พระสงค์ถวายอนุโมทนาอติเรกถวายพระพรลากลับไป พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดขึ้น วันนี้เปนวันตรงที่รัชกาลปัจจุบันนี้เสมอด้วยรัชกาลที่ 4 แต่กาลคราวก่อนมานั้นเคยมีสลุต 3 เวลา ครั้งนี้ซงพระราชดำหริว่าเวลาค่ำวันนี้จะต้องมี/*208การยิงปืนอาตานาติย์ จะเปนสลุตทั้งกลางวันกลางคืนไป จึ่งโปรดไห้เลื่อนไปวันขึ้น 1 ค่ำ เดือน 5 ปีจอ ยังเปนสัปตสก และการคราวนี้ก็มิได้ติดต่อกันเหมือนเมื่อรัชกาลเสมอด้วยรัชกาลที่ 2 เพราะครั้งนี้มีพระราชพิธีสำหรับปีมาแซกแซง จึ่งต้องเว้นเปนระยะไป เพื่อจะมิไห้ยุ่งกันวุ่นวาย
เวลาเช้า 4 โมง สเด็ดออกพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท ซงจุดเทียนนมัสการ กรมพระปวเรสถวายศีลซงสีลแล้วสเด็ดซงหลั่งน้ำพระมหาสังข์ พระราชทานและซงพระกันไกรพระกัลบิตโสกันต์พระองค์เจ้าวรวุทธิอาภรน์ราชกุมาร1 พระองค์เจ้าโอภาสไพสาล 1 พระองค์เทวีวิไลวรรน 1 และเกสากันต์หม่อมเจ้าพัธนวรรน 1 หม่อมเจ้าธัะวงส์ 1 หม่อมเจ้าวงส์ 1 แล้วโปรดเกล้าฯไห้พระบรมวงสาผู้ไหย่ซงจเรินพระเกสาเจ้านายที่โสกันต์และเกสากันต์ด้วย ขนะนั้นพระสงค์สวดชัยมงคล เจ้าพนักงานประโคมสังข์แตรพินพาทย์ตามทำเนียม โสกันต์แล้วสเด็ดลงไปทางเขาไกรลาส โปรดพระองค์เจ้าหม่อมเจ้าสงน้ำ แล้วพระราชทานน้ำพระพุทธมนต์ และโปรดไห้พระบรมวงสานุวงส์ที่ซงพระชนมพรรสา ประทานน้ำพระพุทธมนต์ด้วย ครั้นสงแล้วประทับบนพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท ซงประเคนอาหารบินทบาตพระสงค์ 68 องค์ รับพระราชทานฉัน สำรับพระสงค์วันนี้เปนเครื่องกะยาบวดตามเคย พระสงค์ฉัน/*209แล้วโปรดไห้พระเทพโมลีประกาสพระราชพิธีสัมพัจฉรฉินท์ ครั้นประกาสจบพระสงค์ถวายอนุโมทนา อติเรกถวายพระพรลา พระเจ้าหยู่หัวสเด็ดขึ้น
เวลาบ่าย โปรดไห้สมโภชพระองค์เจ้าหม่อมเจ้า ซึ่งโสกันต์และเกสากันต์ ไนห้องออกขุนนางที่พระที่นั่งจักรีมหาปราสาทด้วย
เวลาบ่ายวันนี้เปนพระเริกส์ที่จะสงมุรธาภิเสก ไนการพระราชพิธีสมโภชสิริราชสมบัติ เจ้าพนักงานได้ตั้งพระแท่นสงมุรธาภิเสกสนาน ที่ข้างพระที่นั่งบรมราชสถิตมโหลารตามเคย ครั้นเวลาบ่าย 4 โมง 48 นาที ได้พระเริกส์พระบาทสมเด็ดพระเจ้าหยู่หัวซงพระภูสาซงพระสพักโขมพัตร์ สเด็ดเข้าสู่ที่สงมุรธาภิเสกสนานไนพระแท่นสง อันรายด้วยราชวัตเครื่องสูงเสวตวิจิตรสอาด เจ้าพนักงานประโคมแตรสังข์พินพาทย์มโหรีตามขัตติยะราชประเพนี เจ้าพนักงานถวายพระเต้าน้ำพระพุทธมนต์ต่างๆ พระครูพราหมน์ถวายน้ำกรดสังข์และโอมอ่านอิสรเวทวิสนุมนต์ ถวายชัยมงคลตามไสยสาตรแล้วสเด็ดขึ้นซงเครื่องข้างไน
เวลาย่ำค่ำเสส สเด็ดออกทางพระที่นั่งจักรีประทับหน้าสนามพระที่นั่ง โปรดไห้เรียกขบวนแห่พระเดินขบวนเข้ามาตามหย่างเช่นเคยมาทุกคราว แต่พระราชาคนะนั้นเปลี่ยนแปลง/*210ไปบ้าง ขบวนไปหน้าพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาทสิ้นขบวนแล้ว สเด็ดพระราชดำเนินขึ้นพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท ซงจุดเทียนนมัสการ กรมพระปวเรสถวายสีล และกรมพระปวเรส พระราชาคนะ พระครู พระพิธีธัม 68 องค์ สวดสัตปริตรเวลา 2 ทุ่มจบ พระเทพโมลีประกาสเทวดาจบ สเด็ดซงจุดเทียนและซงประเคนผ้าขาวพับ พระครูวัดบวรนิเวส 2 วัดเชตุพน 2 พระเทพโมลีขัดตำนาน พระครู 4 รูปสวดธัมจักกัปวัตนสูตรจบ สเด็ดซงจุดเทียนและซงประเคนผ้าขาว พระครูวัดราชประดิถ 2 พระครูวัดโสมนัส 2 พระเทพโมลีขัดตำนาน พระครู 4 รูปสวดมหาสมัยสูตรจบ เวลายามเสสพระพิธีธัมวัดมหาธาตุขึ้นสวดภานยักส์ มีพระราชาคนะฝ่ายวิปัสนานั่งปรก พระพิธีธัมสวดถึงอาตานาติยปริตร พระราชาคนะทั้งปวงช่วยสวดวิปัสสิตพร้อมกัน เจ้าพนักงานกรมกองแก้วจินดา ยิงปืนมหาเริกส์ มหาไชย มหาจักร มหาปราบยุค ครั้ง 1 ทหานต่างๆ ซึ่งประจำหยู่หน้าพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาทยิงปืนตับเปนพวก ๆ เจ้าพนักงานกรมต่าง ๆ ตามหน้าที่ คือ ป้อมรอบพระนคร ป้อมวัง ประตูพระบรมมหาราชวัง ประตูพระนคร ถนนไหย่ ๆ ทั้งปวง ยิงปืนไหย่เล็กทั่วกัน ครั้นพระพิธีธัมสวดถึงอุชชาเปตัพพังครั้งแรกยิงปืนอีกครั้งหนึ่ง พระสงค์สวดถึงอุชชาเปตัพพังครั้งหลังยิงปืนอีกครั้งหนึ่ง พระพิธีธัมวัดมหาธาตุสวดจบแล้ว พระพิธี/*211ธัมวัดระคังขึ้นสวดภานพระ ยิงปืนไหย่น้อยสองครั้ง แล้วพระพิธีธัมวัดบวรนิเวสขึ้นสวดภานยักส์ เวลา 7 ทุ่ม สเด็ดขึ้นพระพิธีธัมอีก 7 สำรับจะได้สวดภานยักส์ภานพระสลับกันไปทีละสำรับกว่าจะรุ่ง เจ้าพนักงานก็ยิงปืนไหย่น้อยสลับกันไปกว่าจะรุ่งเหมือนกัน
อนึ่ง วันนี้ซงแจกเหรียนสำหรับห้อยนาลิกาเปนที่ระลึกไนงานสมโภชสิริราชสมบัติเสมอด้วยรัชกาลที่ 4 แก่พระบรมวงสานุวงส์ข้าราชการฝ่ายทหานพลเงื่อน แต่ที่พระราชทานนั้นผู้ที่ถูกกะจาดไหย่ได้เหรียนทอง 1 เงิน 1 บ้าง กะไหล่ 1 เงิน 1 บ้าง เสนาบดีได้เหรียนทองคนละ 1 พระยา พระ ได้เหรียนกะไหล่คนละ 1 พระ หลวง ขุน นาย ได้เหรียนเงินคนละ 1 แต่พระบรมวงสานุวงส์นั้น ได้รับพระราชทานเหรียนทอง 1 เงิน 1 บ้าง เหรียนกะไหล่ 1 เหรียนเงิน 1 บ้าง เหรียนนั้น (ด้านหนึ่งเปนโล่ห์แฝงมีพานพระมหามงกุตโล่ห์ 1 พานพระเกี้ยวโล่ห์ 1 มีพระมหาอุนหิสบนโล่ห์มีสังวานล้อมมีพระแสงแฝงโล่ห์พวงไชยพรึกส์ล้อม) อีกด้านหนึ่ง (มีโล่ห์ช้าง 3 เสียรยืนไนนั้นบนโล่ห์มีพระอุนหิส ไต้โล่ห์มีพวงไชยพรึกส์โอบขึ้นไป) มีหนังสือว่า (ที่ระลึกรัชกาลที่ 5 เสมอรัชกาลที่ 4 จุลสักราช 1247)
ไนราชสมบัติ 2 วันนี้สวมเสื้อดำประดับเครื่องราชอิสริยะยส/*212ต่าง ๆ กัน
วันเสาร์ แรม 15 ค่ำ เดือน 4 ปีระกาสัปตสก จุลสักราช 1247
เวลาเช้า 5 โมงเสส โปรดไห้เจ้านายซงประเคนที่พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท กรมพระปวเรส พระราชาคนะ พระครูพิธีธัม 68 องค์ รับพระราชทานฉัน ครั้นพระสงค์ฉันแล้วพระพิมลธัมดับเทียนไชย พระสงค์ทั้งปวงสวดคาถาดับเทียนไชย แล้วถวายอนุโมทนาและสวดคาถาทำน้ำมนต์ตามทำเนียมแล้วอติเรกถวายพระพรลา แล้วพระราชาคนะฝ่ายรามันและฝ่ายสมถะวิปัสนา เข้าไปประน้ำมนต์โปรยซายไนพระบรมมหาราชวังตามพระราชพิธี
เวลาบ่าย สเด็ดออกห้องออกขุนนางพระราชทานน้ำพระมหาสังข์เจ้านายหน่อยหนึ่งแล้วสเด็ดขึ้น
พระบรมรูปพระบาทสมเด็ดพระจลจอมเกล้าเจ้าหยู่หัว
สำเนาพระราชหัถเลขาของ พระบาทสมเด็ดพระจุลจอมเกล้าเจ้าหยู่หัวบางฉบับ ซึ่งพระราชทานมาถึงเจ้าจอมเอิบ ระวางเวลาสเด็ดประพาสยุโรป ปี 2450
พระบรมรูปพระบาทสมเด็ดพระจุลจอมเกล้าเจ้าหยู่หัว
สำเนาพระราชหัถเลขาของพระบาทสมเด็ดพระจุลจอมเกล้าเจ้าหยู่หัวบางฉบับ ซึ่งพระราชทานมาถึงเจ้าจอมเอิบ ระวางเวลาสเด็ดประพาสยุโรป ปี 2450