นิทานไทยเรื่องพระสมุทรโฆษ พระยาอุปกิตศิลปสาร
คำนำ
เรื่องนิทานไทยชุดนี้ พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าธานีนิวัต เสนาบดีกระทรวงธรรมการ มีรับสั่งให้รวบรวมเรียบเรียงขึ้นเป็นแบบเรียน จากหนังสือปัญญาสชาดก ฉบับ พิมพ์ของหอพระสมุดสำหรับพระนครด้วยเหตุผลดังต่อไปนี้ :-
๑. หนังสือ ปัญญาสชาดก เป็นนิทานชุดหนึ่งซึ่งพระภิกษุชาวเชียงใหม่แต่งขึ้นเป็นภาษาบาลี เลียนแบบชาดกแห่งมัธยมประเทศ เข้าใจว่าได้เค้าเรื่องอันมีมาแต่ปรัมปราทั้งในประเทศเราและมัธยมประเทศ ตามทางคำนวณ (ดูคำนำปัญญาสชาดกภาค ๑ พ.ศ. ๒๔๖๗) ว่าจะได้แต่งขึ้นระหว่างพุทธศักราช ๒๐๐๐ ถึง ๒๒๐๐ ปี เพราะฉะนั้นจึงเป็นตัวอย่างอันหนึ่งแห่งฝีปากคนไทยในสมัยที่ล่วงมาแล้ว นับว่าเป็นเงื่อนหนึ่งในประวัติแห่งวรรณคดีสยาม ใช่แต่เท่านั้นนิทานในหนังสือนี้ คงจะได้เล่าต่อ ๆ กันไปแพร่หลาย จนหลายเรื่องได้เป็นเครื่องส่งเสริมกวีโบราณให้เขียนละครกาพย์หรือฉันท์ขึ้นจากเนื้อเรื่องแห่งชาดกชุดนี้ เช่น /*2*/พระสมุทโฆษ พระสุธน พระสังข์ทอง สรรพสิทธิ์ พระเจ้าสี่เสาร์ และพระรถเสน นับว่าเป็นวรรณคดีที่ได้ให้กำเนิดแก่นิพนธ์ชิ้นเอกๆ หลายชิ้น ซึ่งเรายังอ่านกันอยู่แม้ทุกวันนี้ เพราะฉะนั้นจึงสมควรที่จะรวบรวมบางเรื่องที่ได้ให้กำเนิดแก่กวีนิพนธ์มาไว้อ่านดูกันบ้าง เพื่อนักวรรณคดีจะได้เปรียบเทียบเรื่องเก่ากับเรื่องใหม่ได้ความรู้โดยตรงและโดย ปริยายต่อไป แต่ความมุ่งหมายส่วนใหญ่ก็เพื่อจะเผยแผ่เรื่องนิทานของไทยเราให้แพร่หลาย เป็นเกียรติยศแก่ชาติ อันเป็นปัจจัยที่จะเพาะความนับถือชาติได้อันหนึ่ง
๒. ผู้ใครจะใช้หนังสือเช่นนี้ให้เป็นประโยชน์แล้ว จะต้องเข้าใจว่าวิสัยอ่านหนังสือเรื่องโบราณพึงไม่ลืมว่า เขาเขียนสำหรับคนต่างสมัยกับเรา มีทุนทางวิทยาศาสตร์ผิดกันกับสมัยนี้ ซึ่งจะมองปราดเดียวเห็นความอันใดที่พ้นสมัย เชื่อไม่ได้ แล้วเลยโทษว่า เป็นของใช้ไม่ได้นั้น จัดว่าไม่รู้จักอ่านหนังสือ การแสดงฤทธิ์เดชต่าง ๆ เช่น เหาะเห็นเดินอากาศเป็นต้นนั้น เป็นวิธีการซึ่งท่านคิดประดิษฐ์ขึ้นให้วิจิตรพิสดาร/*ค*/ตามลัทธินิยมของนักประพันธ์ครั้งโบราณ เราควรยกให้แก่ผู้แต่งโดยนัยเดียวกันกับเราอ่านเรื่องรามเกียรติ์ฉะนั้น
๓. ชาดกชุดนี้ ปัญหาที่ว่าจะเป็นพระพุทธวจนะย่อมไม่มี และโดยเหตุนั้น ตัวเอกในเรื่องที่กล่าวว่าเป็นพระโพธิสัตว์ ก็ต้องนับว่าเป็นแต่เพียงเครื่องอุปกรณ์ของเรื่อง เพื่อให้บรรจุพระพุทธภาษิตลงได้สนิทเท่านั้น
แท้จริง ถึงชาดกชั้นดี เช่น ทศชาติ นักปราชญ์ผู้รู้ก็ได้พิสูจน์แล้วว่า มิใช่เป็นพระพุทธวจนะ แต่เป็นเค้าเรื่องปรังปราของพวกอารยะแต่ดั้งเดิมทางยุโรป (เช่นนิทานอีสป) และอาเซีย (เช่นชาดก) แต่หากมีวิธีเล่าเรื่องผิดกันไปเท่านั้น คือทางอาเซียเอามาใช้เป็นบทสอนในพระพุทธศาสนา โดยอ้างเอาตัวเอกของเรื่องนั้นๆ เป็นพระโพธิสัตว์ ซึ่งหมายความว่า พระพุทธเจ้าได้ไปบังเกิด ซึ่งนับว่าเป็นวิธีดียิ่งในการสอนพระพุทธศาสนา เพราะตามธรรมดาการสอนจรรยา ถ้าจะสอนแต่เพียงบอกว่าทำอย่างนั้นไม่ดี ทำ/*ฆ*/อย่างนี้ดีแล้ว ผลที่จะได้ก็เป็นดังรอยมีดที่กรีดน้ำ เมื่อกรีดแล้ว รอยก็หายไป วิธีที่ดีจึงต้องผูกเป็นเรื่องขึ้นให้ผู้ฟังรู้สึกสลดใจและดีใจ ในข้อที่ผิดและชอบของบุคคลในเรื่องที่ผูกขึ้น ซึ่งเป็นเหมือนกับได้ฟังเรื่องจริงๆ ทำให้ฝังอยู่ในใจไม่รู้จักลืม วิธีสอนพุทธภาษิตด้วยเรื่องชาดกก็เป็นทำนองนี้
วันที่ ๑ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๔๗๔
กรมวิชชาธิการ กระทรวงธรรมการ
/**/คำนำ
(สำหรับการพิมพ์ครั้งที่สอง)
ท่านรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการได้ปรารภอยู่เสมอว่าตลาดหนังสือเด็กของเราไม่มีหนังสือสำหรับเด็กที่ดีและมากพอ ในโอกาสวันเด็กปีนี้ ท่านใคร่จะให้มี “หนังสือชุดศาลาวันเด็ก” ขึ้นพิมพ์จำหน่ายในราคาถูก จึงได้มอบให้บุคคลที่สนใจในเรื่องนี้คณะหนึ่งพิจารณาแต่ง และคัดเลือกหนังสือที่เห็นว่าเหมาะจะเป็นหนังสืออ่านสำหรับเด็ก มอบให้องค์การค้าของคุรุสภาจัดพิมพ์จำหน่าย
คณะผู้จัดทำหนังสือชุดศาลาวันเด็กได้ค้นดูหนังสืออ่านสำหรับเด็กซึ่งมีผู้เขียนไว้ในที่ต่าง ๆ และเห็นว่าหนังสืออ่านนิทานไทยของกรมวิชชาธิการ กระทรวงธรรมการ เป็นหนังสือที่ได้เรียบเรียงไว้ดี นิทานที่รวบรวมไว้ก็มีส่วนเกี่ยวข้องกับวัฒนธรรมไทยเป็นอันมาก ถ้าได้จัดพิมพ์ขึ้นเผยแพร่อีกครั้งหนึ่ง ก็คงจะเป็นประโยชน์แก่เด็กในสมัยปัจจุบันไม่น้อย หวังว่านิทานไทยชุดนี้จะเป็นที่น่าสนใจแก่ผู้อ่านตามสมควร
คณะผู้จัดทำหนังสือศาลาวันเด็ก ๒๕๐๓
นิทานไทยเรื่องพระสมุทโฆษ
ในกาลปางก่อน มีพระเจ้าแผ่นดินองค์หนึ่ง ทรงนามว่า พระเจ้าวินททัต ครองราชสมบัติอยู่ในเมืองพรหมปุระ1 พระองค์มีพระมเหสีทรงนามว่า พระนางเทพธิดา และท้าวเธอมีพระโอรสองค์หนึ่ง มีบุญมาก เมื่อเวลาประสูติ บังเกิดเสียงสนั่นหวั่นไหวทั่วไป พระบิดาจึงทรงดังพระนามว่า “พระสมุทโฆษ” เพื่อให้สมกับเหตุอัศจรรย์เมื่อเวลาประสูติ2
เมื่อพระสมุทโฆษ มีอายุได้ ๑๖ ปี ก็เล่าเรียนวิชาได้ครบเสร็จ พระองค์มีรูปร่างงดงามมาก ชาวเมืองพากันรักใคร่ชมเชยพระองค์ทั่วไปทุกหนทุกแห่ง จน
ข่าวนี้เล่าลือกันไปถึงเมืองอื่นว่า พระสมุทโฆษโอรสพระเจ้าวินททัตเจ้าเมืองพรหมปุระ มีรูปร่างงดงาม/*2*/เป็นสง่าน่ารัก มืความประพฤติเรียบร้อยน่านับถือ และมีสติปัญญาเล่าเวียนวิชาได้สำเร็จทุกอย่าง ใครได้ยินก็พากันรักใคร่พระสมุทโฆษทั่วไป
ในไม่ช้าข่าวนี้เล่าลือไปถึงเมืองหนึ่ง ชื่อว่า “เมืองรัมปุระ” ซึ่งมีพระเจ้าแผ่นดินทรงพระนามว่า พระเจ้าสีหนรคุต3 พระมเหสีทรงพระนามว่านางกนกวดี4 และมีพระธิดาองค์หนึ่งทรงนามว่า พระนางพินทุมดี5 มีรูปร่างและกิริยามารยาทงดงามยิ่งนัก
เมื่อพระนางพินทุมดี ได้ฟังข่าวเล่าลือถึงพระสมุทโฆษ ว่าเธองามพร้อมทั้งรูปร่างและกิริยามารยาทดังนั้นแล้ว กือยากเห็นพระสมุทโฆษยิ่งนัก ว่าสวยงามสักปานใด
ในเมืองรัมปุระนี้ พระเจ้าสีหนรคุต ผู้เป็นพระเจ้าแผ่นดิน ได้สร้างศาลเจ้าหลักเมืองไว้แห่งหนึ่งตั้งอยู่กลางเมือง เมื่อถึงวันพระ คือวัน ๘, ๑๔, ๑๕ ค่ำ พระองค์ก็พาพระมเหสีและพระราชธิดา พร้อมทั้ง/*3*/พระสนมกำนัลและข้าราชการเป็นอันมาก เสด็จไปบูชาเทวดาที่ศาลเจ้าหลักเมืองนี้เสมอมิได้ขาด
วันหนึ่ง ถึงเวลาที่พระนางพินทุมดี จะเสด็จตามพระราชบิดาไปบูชาเจ้าหลักเมืองนั้น พระนางแต่งพระองค์ทรงเครื่องประดับงดงาม แล้วประทับในวอทองมีคนหาม มีหญิงบริวารแวดล้อมเป็นอันมาก กั้นพระกลดคันสั้นสีขาวมีกระบวนแห่หน้าหลัง พร้อมพรั่งด้วยเครื่องประโคมครื้นครั่นไปเป็นเกียรติยศ
เมื่อกระบวนถึงศาลเจ้าหลักเมืองแล้ว ก็เดินเวียนขวารอบศาลเจ้านั้น ๓ รอบ ซึ่งเรียกว่า ทำประทักษิณ1 ครั้นแล้วพระนางก็เข้าไปในศาล กราบไหว้บูชาเทวดาแล้ว พระนางจึงตรัสบนต่อเทวดาว่า “ถ้าเทพเจ้าบันดาลให้ข้าพเจ้าได้พระสมุทโฆษเป็นพระภัสดา สมคิดแล้ว ข้าพเจ้าจักบูชาให้ยิ่งกว่านี้ ครั้นเสร็จแล้ว พระนางก็เสด็จกลับสู่วัง ตั้งพระทัยคำนึงถึงพระสมุทโฆษอยู่มิเว้นวัน
/*4*/ครั้งนั้นมีพราหมณ์ ๔ คน ชาวเมืองรัมปุระ ได้พากันออกจากเมืองเที่ยวไปจนถึงเมืองพรหมปุระ แต่พอเข้าไปในเมือง ก็ได้เห็นพระสมุทโฆษ ทรงช้าง
เศวตฉัตรกั้นพร้อมด้วยบริวาร มีกระบวนแห่หน้าหลังพร้อมด้วยเครื่องประโคมครึกครื้น เดินกระบวนไปยังสวนอุทยาน พราหมณ์ ๔ คนนั้นก็หยุดชมพระสมุทโฆษอันทรงช้างเป็นสง่าน่ารัก ทั้งรูปร่างและท่าทางดังพระอินทร์ทรงช้างเอราวัณ2 ก็พากันยินดี ต่างร้องถวายพระพรขึ้นพร้อมกันด้วยเสียงอันดัง
เมื่อพระสมุทโฆษทรงเห็นพราหมณ์แปลกหน้ามายืนร้องถวายพระพรอยู่ดังนั้น จึงทรงหยุดช้าง ตรัสปราศรัยไต่ถามว่า “ท่านมาจากเมืองไหน? ดูสีหน้าและท่าทาง เห็นได้ว่าต้องลำบากตรากตรำเดินทางมาแต่เมืองไกล และมาด้วยธุระอะไร”
พราหมณ์ทั้ง ๔ จึงทูลตอบว่า “ข้าพระองค์อยู่เมืองรัมปุระ มีข่าวเล่าลือไปว่า พระองค์มีบุญมาก มีรูปร่างและกิริยามารยาทงดงาม น้ำพระทัยโอบอ้อม/*6*/อารี เป็นที่รักใคร่ของคนทั่วไป ข้าพระองค์จึงอุตส่าห์เดินทางมา เพื่อจะชมบุญบารมีของพระองค์ ก็ได้มาเห็นแก่ตา สมจริงดังคำเล่าลือทุกอย่างในบัดนี้ จึงพากันร้องถวายพระพรแก่พระองค์ด้วยความยินดี จะได้มีธุระอย่างอื่นหามิได้”
พระสมุทโฆษได้ทรงฟัง ก็ยินดี จึงชวนพราหมณ์ทั้ง ๔ นั้นให้ไปพักในสวนอุทยานด้วยกัน เมื่อเสร็จจากทรงเที่ยวเล่นในสวนอุทยานแล้ว จึงเข้าไปพักในที่แห่งหนึ่ง แล้วเรียกพราหมณ์ ๔ คนนั้นเข้ามา ถามถึงข่าวคราวทุกข์สุขในเมืองรัมปุระ เพื่อทรงทราบ
พราหมณ์ทั้ง ๔ นั้น จึงเล่าให้พระองค์ฟังว่า “พระเจ้าสีหนรคุตผู้ครองเมืองรัมปุระนั้น มีพระมเหสีทรงพระนามว่า พระนางกนกวดี มีพระราชธิดาองค์หนึ่ง ทรงพระนามว่า พระนางพินทุมดี พระนางมีรูปร่างงดงาม ไม่มีหญิงใดงามเท่า มีพระเจ้าแผ่นดินเมืองอื่นอยากจะได้พระธิดานั้น ต่างให้ทูตนำเครื่องบรรณาการไปสู่ขอต่อพระเจ้าสีหนรคุตผู้พระราชบิดาเป็นอันมาก แต่ท้าวเธอก็ยังมิได้ยินยอมยกให้แก่ผู้ใดเลย จนบัดนี้”
/*7*/เมื่อพระสมุทโฆษ ได้ฟังพราหมณ์เล่าถึงเรื่องนางพินทุมดีให้ฟังดังนั้นก็ยินดี ประทานทองคำแก่พราหมณ์เหล่านั้นคนละห้าร้อยแล้วก็เสด็จกลับ ครั้นรุ่งเช้าก็เข้าไปเฝ้าพระบิดามารดาทูลแถลงเรื่องนางพินทุมดีทุกประการ ตามถ้อยคำของพราหมณ์ทั้ง ๔ นั้น แล้วทูลลาพระบิดามารดา เพื่อจะเสด็จไปดูพระนางพินทุมดี
ฝ่ายพระบิดามารดาก็สวมกอดพระโอรสที่รัก พลางตรัสห้ามว่า “ลูกเอ๋ย ! อย่าไปเลย พ่อแม่เป็นห่วงลูกนัก ถ้าไม่เห็นหน้าลูก ก็มีใจว้าเหว่ไม่มีความสุข ลูกอยากได้นางนั้น พ่อจะแต่งทูตนำเครื่องบรรณาการไปขอมาให้” แต่พระสมุทโฆษไม่เห็นตามพระบิดามารดา ซ้ำกราบทูลรำพันวิงวอนต่าง ๆ จนพระบิดามารดาขัดมิได้ ต้องอนุญาตให้ไปตามต้องการ
ครั้นพระสมุทโฆษได้รับอนุญาตจากพระบิดามารดาแล้วก็ดีพระทัย จึงเรียกพราหมณ ๔ คนนั้นมาในสำนัก ให้กินอาหารอิ่มหนำแล้ว จึงให้คนเอาทองคำมาประทานให้อีกคนละห้าร้อย ครั้นถึงเวลาค่ำพระองค์ก็เอาพิณที่เคยดีดมอบให้ลูกพราหมณ์ปุโรหิตผู้เคยรับใช้ถือ และเอาเครื่องประดับต่าง ๆ ห่อผ้าให้เรียบร้อย แล้วให้ลูก/*8*/อำมาตย์ผู้เคยรับใช้อีกคนหนึ่งถือไป เมื่อเห็นผู้คนเงียบสงัดแล้ว พระองค์ก็พาพราหมณ์ทั้ง ๔ และคนทั้ง ๒ ออกจากเมือง เดินทางไปเมืองรัมปุระ อาศัยที่พระสมุทโฆษมีบุญมาก จึงพากันเดินทางไปได้โดยสะดวกสบาย ไม่ช้าก็ถึงเมืองรัมปุระ ต่างพากันพักอยู่ภายนอกเมือง ครั้นหายเหนื่อยแล้วพระสมุทโฆษก็สรงน้ำชำระร่างกายให้สะอาดหมดจดแล้ว ก็ทรงแต่งกายด้วยเครื่องประดับอันงดงามเสร็จแล้วก็พาพราหมณ์ทั้ง ๔ และคนใช้ทั้ง ๒ ไปไหว้เทวดาที่ศาลเจ้าหลักเมืองในกรุงรัมปุระนั้น
ฝ่ายชาวเมืองรัมปุระ เมื่อได้เห็นพระสมุทโฆษมีรูปโฉมงดงามผิดกับชาวเมืองเช่นนั้น ต่างก็พากันตกตะลึกแลดูพระองค์ไม่วางตา ที่พากันตามไปดูถึงศาลเจ้าหลักเมืองก็มากมาย เมื่อเสร็จการไหว้เจ้าหลักเมืองแล้ว พระองก็ก็พาพราหมณ์และคนใช้เดินตรงไปที่วังหลวง เพื่อจะเข้าเฝ้าพระเจ้าแผ่นดิน เผอิญวันนั้น พระนางพินทุมดี เมื่อกลับจากไหว้เจ้าหลักเมืองแล้วก็มาเฝ้าพระราชบิดาอยู่เหมือนกัน
/*10*/เมื่อพระสมุทโฆษมาถึงพระราชวังแล้ว ก็ให้เจ้าพนักงานกราบทูลขอพระอนุญาตเข้าเฝ้า เมื่อได้รับพระอนุญาตแล้ว ก็ทรงถือพิณพาพราหมณ์และคนใช้นั้นเข้าไปถวายบังคมพร้อมกัน แล้วก็นั่งดีดพิณถวายอยู่ตรงหน้าพระที่นั่งนั้น เสียงพิณที่พระองค์ดีดนั้นเพราะยิ่งนัก เป็นที่จับใจของคนทั้งปวง บรรดาที่เฝ้าอยู่หน้าที่นั่งทั่วไป
ส่วนพระเจ้าสีหนรคุต เมื่อทอดพระเนตรเห็นพระสมุทโฆษ มีรูปโฉมอันงดงาม มีกริยาอันเรียบร้อย มีท่าทางองอาจเป็นสง่าผ่าเผย เป็นที่รักแห่งชนทั้งหลาย ซ้ำยังมีฝีมือดีดพิณ ฟังเสนาะเพราะพริ้งเช่นนั้น ก็ทรงยินดี จึงตรัสเรียกพราหมณ์ทั้ง ๔ เข้ามา แล้วทรงซักถามถึงพระสมุทโฆษว่าชื่อไร เป็นบุตรใคร และอยู่บ้านเมืองไหน?
พราหมณ์ทั้ง ๔ จึงกราบทูลว่า พระองค์เป็นโอรสพระเจ้าวินททัต ครองสมบัติอยู่ในเมืองพรหมปุระ ทรงพระนามว่า พระสมุทโฆษ เมื่อท้าวเธอได้ทรงฟังดังนั้น ก็ทรงพอพระทัย รักใคร่พระสมุทโฆษยิ่งนัก ถึงแก่เสด็จจากบัลลังก์ เข้าไปโลมลูบจูบพระเศียร/*11*/พระสมุทโฆษพลางตรัสว่า “เราขอบใจเจ้านัก ที่ได้ทิ้งบ้านเมืองตนทนลำบากตรากตรำมาเยี่ยมเยียนเราถึงเมืองนี้ เรามีความยินดีเป็นอันมาก”
ส่วนพระนางพินทุมดี ซึ่งนั่งเฝ้าพระราชบิดาอยู่ในที่นั้นด้วย เมื่อได้เห็นพระสมุทโฆษมีรูปโฉมงดงามสมกับคำที่เล่าลือกันจริงก็มีความรักใคร่ในพระสมุทโฆษยิ่งขึ้น พระนางลอบชำเลืองดูพระสมุทโฆษแทบไม่วางตา ส่วนพระสมุทโฆษเล่า ก็แลดูพระนางแทบจะไม่วางตาเหมือนกัน จนพระเจ้าสีหนรคุตทรงสังเกตได้ชัดเจนว่า หนุ่มสาวคู่นี้มีความรักใคร่กัน แต่พระองค์หาได้ทรงรังเกียจอย่างไรไม่ กลับทรงปีติยินดียิ่งนัก
เมื่อพระสมุทโฆษได้ทราบว่า พระเจ้าแผ่นดินทรงรักใคร่ มิได้ทรงรังเกียจในพระองค์เช่นนั้น ก็มีความปีติยินดีหาที่เปรียบมิได้ น้อมศีรษะกราบลงแทบฝ่าพระบาทแล้วกราบทูลว่า “ชาวเมืองเขาเลื่องลือว่า พระองค์ทรงประกอบด้วยบุญบารมียิ่งใหญ่ มีพระทัยเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่แก่คนทั้งหลาย ทรงรักใคร่ชาวเมืองของพระองค์เหมือนพ่อแม่รักลูก ข้าพระบาทได้ทราบดังนั้นก็มีความ/*12*/ยินดี จึงตั้งหน้าเดินทางมาเฝ้าพระองค์ถึงเมืองนี้ ขอถวายตัว เป็นข้าด้วยความจงรักภักดี จนตราบเท่าสิ้นชีวิต”
พระเจ้าสีหนรคุตได้ทรงฟังดังนั้นก็ทรงยินดี จึงทรงพาพระสมุทโฆษพร้อมด้วยพระราชธิดาและข้าราชการทั้งหลายเสด็จไปยังศาลเจ้าหลักเมือง ครั้นทรงนมัสการเทวดาหลักเมืองเสร็จแล้ว ก็ทรงหลั่งน้ำในพระเต้าทองลงเหนือศีรษะพระสมุทโฆษและพระราชธิดาของพระองค์ เป็นพิธีประทานพระราชธิดาให้แก่พระสมุทโฆษ1 แล้วให้พระสมุทโฆษนั่งวอทองกลับไปพักอยู่ในวังหลวง แล้วจึงให้ราชทูตนำพระราชสาสน์และเครื่องราชบรรณาการไปเชิญพระเจ้าวินททัต ณ เมืองพรหมปุระ ให้เสด็จมาทำพิธีอภิเษกสมรสพระสมุทโฆษกับพระธิดา
/*13*/ฝ่ายพระเจ้าวินททัต ได้ทรงรับพระราชสาส์นนั้นแล้วก็ทรงยินดีเป็นอันมาก จึงให้เบิกพระราชทรัพย์จากคลังหลวงเป็นอันมาก และให้ตกแต่งเครื่อง ราชบรรณาการล้วนแต่มีราคามาก เสด็จยาตราทัพพร้อมด้วยพระมเหสีไปยังเมืองรัมปุระ ฝ่ายพระเจ้าสีหนรคุตก็ให้พระสมุทโฆษออกไปต้อนรับ และเชิญเสด็จพระบิดามารดาเข้าสู่พระนคร สองกษัตริย์ก็ให้จัดการอภิเษกสมรสพระโอรสและธิดาให้เป็นคู่ครองกัน ด้วยพิธีการอย่างเอิกเกริก
พระเจ้าวินททัต ประทับอยู่ในเมืองรัมปุระประมาณเดือนหนึ่ง จึงตรัสลาพระเจ้าสีหนรคุต ทรงฝากฝังพระโอรสแล้ว เสด็จกลับไปเมืองพรหมปุระ
ส่วนพระสมุทโฆษ ก็อยู่ร่วมกับพระนางพินทุมดีในปราสาทอันงดงาม มีความสุขหาที่จะเสมอมิได้ วันหนึ่งพระนางพินทุมดี จึงทูลพระสามว่า “หม่อมฉันได้บนเทวดา ณ ศาลเจ้าหลักเมืองไว้ว่า ขอให้ได้พระองค์เป็นคู่ครอง ทั้งนี้เป็นด้วยหม่อมฉันได้ฟังชาวเมืองทั้งหลายพากันชมเชยพระองค์ต่าง ๆ ทำให้หม่อมฉันอยากเห็นพระองค์ยิ่งนัก จึงได้บนต่อเทวดา ขอ/*14*/ความช่วยเหลือท่าน บัดนี้การก็สมปรารถนาแล้ว หม่อมฉันขออนุญาตไปกระทำการบูชาเพื่อแก้บนนั้น”
เมื่อพระสมุทโฆษได้ทรงฟังนางกราบทูลดังนั้นก็มีความยินดี จึงทรงเล่าเรื่องราวของพระองค์ ตั้งแต่ทรงได้ยินพราหมณ์ทั้ง ๔ กล่าวชมเชยรูปโฉมและกิริยามารยาทของนางให้ฟัง ก็ให้เกิดมีความรักใคร่เป็นกำลัง ถึงแก่บากบั่นมาหาพระนางด้วยความลำบาก จนได้เป็นคู่ครองกัน ณ บัดนี้ แล้วพระองค์จึงตรัสแต่พระนางว่า “น้องเอ๋ย เรา ได้โดยเป็นคู่สร้างบุญบารมีกันมาแต่ชาติก่อนแน่แล้ว ผลแห่งบุญของเรานั้น จึงได้บันดาลให้เราเกิดรักใคร่กัน จนได้มาเป็นคู่ครองกันในชาตินี้” แล้วพระองก์ก็พานางไปกระทำสักการบูชาเทวดา
เมื่อพระสมุทโฆษอยู่ร่วมกับพระนางพินทุมดีด้วยความสุขสำราญประมาณ ปีเศษ วันหนึ่งพระองค์พาพระนางขึ้นวอทอง เสด็จไปชมสวนอุทยานพร้อมด้วยบริวารแวดล้อมไปเป็นอันมาก ทรงพาพระนางพินทุมดีพักอยู่ในสวนอุทยานนั้น
/*15*/ยังมีวิทยาธร1ตนหนึ่ง อยู่ในบริเวณยอดเขาไกลาส2ป่าหิมพาน ภูเขานี้แลเห็นขาวปลั่งดังแสงเงิน งดงามยิ่งนัก วิทยาธรนั้นพาภริยาของตนไปเที่ยวเก็บดอกไม้ต่าง ๆ มาประดับกายงดงามแล้ว ก็นั่งขัดสมาธิให้ภริยานั่งบนตักตน มือหนึ่งถือพระชรรค์ อีกมือหนึ่งถือฝักพระขรรค์ แล้วพาภริยานั้นเหาะเที่ยวเล่นในอากาศ
ยังมีวิทยาธรอีกตนหนึ่ง อยู่บริเวณยอดเขาสุทรรศน์ ซึ่งแสงงามโชติช่วงดังทองคำ วิทยาธรผู้นี้คิดจะเที่ยวเล่น จึ่งเทียวเก็บดอกมณทามาประดับกายตามพอใจแล้ว ก็ถือพระขรรค์เหาะเที่ยวเล่นในอากาศ ไม่ช้าก็มาพบวิทยาธรผู้มากับภริยานั้น ต่างก็กล่าวท้าทายอวดฤทธิ์กัน ถึงแก่เข้ารบพุ่งฟาดฟันกันด้วยพระขรรค์ วิทยาธรผู้มากับภริยานั้นเสียทีข้าศึก ปล่อยให้เขาแย่งเอาภริยาไปได้ และตนก็ถูกฟันเป็นบาดแผล/*16*/หลายแห่ง อ่อนกำลังตกลงมา นอนอยู่ในสวนอุทยานที่พระสมุทโฆษเที่ยวชมอยู่นั้น
เวลานั้นพระสมุทโฆษทรงพาบุตรปุโรหิตกับบุตรอำมาตย์ซึ่งเป็นคนสนิทของพระองค์ทรงเดินเล่นอยู่ในสวนนั้น มิช้าก็มาพบวิทยาธรนั้นนอนครางอยู่ ร่างกายมีบาดแผลเลือดโซมทั่วไปดังเอาน้ำครั่งชโลม จึงเข้าไปประกับประคองช่วยเหลือแล้ว ซักไซ้ไล่เลียงถึงเรื่องที่ได้รับบาดเจ็บนั้น
วิทยาธรนั้นก็เล่าถวายสิ้นทุกประการทำให้พระองค์มีความสงสารเป็นอันมาก จึงให้คนนำไปยังตำหนักในสวนนั้นและให้แพทย์พยาบาลรักษาจนบาดแผลนั้นหาย ส่วนวิทยาธรนั้น รู้สึกบุญคุณของพระองค์เป็นอันมาก จึงถวายพระขรรค์คู่มือไว้เพื่อตอบแทนบุญคุณของพระองค์ แล้วทูลชี้แจงว่า ถ้าถือพระขรรค์นี้แล้ว นึกจะเหาะเหินเดินอากาศไปในที่ใด ๆ ก็ได้ตามต้องการ พลางแสดงถ้อยคำขอบพระคุณต่าง ๆ แล้วก็อำลาไป
เมื่อพระสมุทโฆษได้พระขรรค์นั้นแล้ว ก็ทรงยินดีเป็นอันมากเพื่อทดลองฤทธิ์แห่งพระขรรค์นั้น พระองค์/*18*/ก็นั่งขัดสมาธิอุ้มพระนางพินทุมดีขึ้นนั่งบนตัก แล้วพระองค์ก็ถือพระขรรค์ นึกให้เหาะไปในอากาศ บ่ายหน้าไปทางทิศเหนือ เพื่อจะเที่ยวชมภูเขาต่าง ๆ ในป่าหิมพาน ทรงเหาะผ่านภูเขาเงิน ภูเขาทอง ภูเขาแก้ว และภูเขาแก้ว ๗ ประการอันสูงตระหง่านตั้ง ๕๐๐ โยชน์ มียอดสอดแซมไสว มียอดใหญ่ประมาณร้อยยอด และมียอดน้อยเกลื่อนกลาด ประมาณแปดหมื่นสู่พันยอด ประกอบด้วยเพชรพลอยสีต่าง ๆ ส่องแสงสว่างแวววาวไปทั้งนั้น มีต้นกัลปพฤกษ์1 ใครจะนึกเอาสิ่งใดก็ได้สมปรารถนา และมีฝูงกินนรและนางกินนร ต่างพากันไปฟ้อนรำร้องเพลงอยู่เซ็งแซ่ไม่ขาดเสียง ตามพื้นดินในป่านั้น มีฝูงสัตว์ต่างๆ มีช้าง แรด เสือและม้า เป็นต้น เที่ยวเดินหาอาหารอยู่เกลื่อนกลาดไป
เมื่อพระสมุทโฆษ พาพระเทวีเที่ยวเหาะชมภูเขาในป่าหิมพานด้วยความสำราญพระทัยมาดังนั้น จนถึงภูเขาลูกหนึ่ง มีภูมิประเทศงดงามยิ่งนัก จึงพาพระเทวีเหาะลงพักในที่นั้น แล้วเที่ยวเก็บดอกไม้ต่าง ๆ มาประดับให้นาง และเที่ยวเก็บลูกไม้อันมีรสต่าง ๆ มาเสวยกับพระเทวีอิ่มหนำสำราญแล้ว ก็พากันลงสรงน้ำ
ในลำธารตามสบาย ครั้นขึ้นจากลำธารก็พากันเที่ยวชมภูมิประเทศเหล่านั้นด้วยความเพลิดเพลิน ครั้นถึงเวลาค่ำก็พาพระเทวีเข้าไปอาศัยในถ้ำแห่งหนึ่ง ต่างบรรทมอยู่ในถ้ำนั้นตลอดคืน
ฝ่ายอำมาตย์ข้าราชการที่คอยท่าพระองค์อยู่ในสวนนั้น ครั้นไม่เห็นเจ้านายของตน ก็เกณฑ์กันเที่ยวค้นหา เมื่อค้นไม่พบแล้ว ก็พากันไปกราบทูลพระเจ้าสีหนรคุตให้ทรงทราบ แต่พระเจ้าสีหนรคุตนั้น ทรงสงสัยว่าพระองค์จะไปเยี่ยมพระบิดามารดาที่เมืองพรหมปุระ จึงให้อำมาตย์ติดตามไปยังเมืองนั้น ครั้นถึงต่างพากันเข้าเฝ้าพระเจ้าวินททัต กราบทูลถึงเรื่องที่เจ้านายทั้งสองพระองค์เสด็จไปชม สวนแล้วก็หายไป สืบค้นเท่าไรก็ไม่พบ จึงได้พากันติดตามสืบค้นมาถึงเมืองนี้
/*20*/เมื่อพระเจ้าวินททัต กับ พระมเหสี ได้ทรงทราบก็ให้อำมาตย์สืบค้นจนทั่วเมืองไม่พบ จึงเป็นการจนพระทัย ต่างทรงเศร้าโศกอาลัยเป็นอันมาก ถึงแก่ทรงรำพันว่า “ลูกรักของพ่อเอ๋ย เจ้าผู้ลูกรักผู้เดียวของพ่อ มาพลัดพรากจากอกพ่อไปเช่นนี้ เหมือนเจ้าทิ้งพ่อไว้ให้เปลี่ยวเปล่าเศร้าใจไม่มีความสุขสำราญเลย ยิ่งกว่านั้น บ้านเมืองก็จะอ้างว้างร้างโรยลงเป็นลำดับโดยแท้ เมื่อพ่อสิ้นชีวิตแล้ว ใครจักครอบครองบ้านเมืองเล่า ลูกเอ๋ย ไม่ช้าบ้านเมืองที่รุ่งเรืองเห็นปานนี้ก็จะทรุดโทรมไปในมิช้า น่าอนาถยิ่งนัก”
ฝ่ายอำมาตย์ทั้งหลาย ก็นำข่าวคราวซึ่งพระเจ้าวินททัตเป็นทุกข์ถึงพระโอรสและพระสะใภ้นั้น กลับไปทูลให้พระเจ้าสีหนรคุตทรงทราบทุกประการ พระองค์ได้ทรงฟัง ก็ทรงโศกเศร้าอาลัยในพระราชบุตรเขยและพระธิดาของพระ องค์อย่างเดียวกัน แต่นั้นมากษัตริย์ทั้งสองพระนคร ก็ให้อำมาตย์ยกพลหาญออกติดตามสืบค้นพระสมุทโฆษกับพระเทวีทั่วไป และทรงจัดให้อำมาตย์ยกกองทหารออกไปตั้งประจำคอยฟังข่าวคราวอยู่ตามแนวป่าทุกทิศทุกทาง
/*21*/ส่วนพระสมุทโฆษพาพระเทวีเที่ยวชมป่าหิมพานสำราญพระทัยอยู่ประมาณ ๒ เดือน ครั้นแล้วก็พาพระเทวีเหาะตรงไปยังยอดเขาไกลาสจนไปถึงเมือง “สุวรรณบุร” ซึ่งเป็นที่อยู่แห่งพวกกินนรทั้งหลาย ทอดพระเนตรเห็นฝูงกินนรกินรีเที่ยวไปมาอยู่ล้นหลาม บางพวกก็ฟ้อนรำขับขานน่าดูน่าชมยิ่งนัก จึงพาพระเทวีเหาะลงจากอากาศ เที่ยวเดินชมภูมิประเทศของเมืองสุวรรณบุรีนั้นเป็นลำดับมา มิช้า ความก็ทราบไปถึงท้าว “ทุมราช” ผู้เป็นเจ้าเมืองสุวรรณบุรีนั้น ครั้งแรกท้าวเธอก็ฉงนพระทัย ทรงคำนึงว่าไม่มีมนุษย์ผู้ใดที่จะย่างกรายเข้ามาเหยียบเมืองนี้ได้เลย มนุษย์ผู้นี้น่าจะเป็นพระสมุทโฆษผู้มีบุญบารมีมากเป็นแน่นอน
เมื่อพระเจ้าทุมราชทรงสืบสวนได้ความว่า เป็นพระสมุทโฆษแน่แท้แล้วก็ทรงยินดี ตรัสให้อำมาตย์ไปเชิญพระสมุทโฆษกับพระเทวีเข้ามาในพระราชสำนัก ท้าวเธอเชิญเข้าไปประทับใกล้ชิด ทรงสวมกอดจุมพิตอย่างพระญาติผู้สนิทที่ท้าวเธอทรงนับถือ พลางตรัสปราศรัยว่า พระนครนี้เป็นที่รื่นรมย์สำราญ มีป้อมกำแพงล้วนแล้วไปด้วยทองคำงามสุกใส ย่อมบังเกิด/*22*/ขึ้นแก่บุคคลที่ได้สร้างบุญบารมีไว้แต่ปางก่อน เธอเป็นมนุษย์สามารถเข้ามาได้ถึงพระนครนี้ นับว่ามีบุญบารมีมากมาย สมควรคู่กับพระนครนี้เป็นแม่นมั่น เพราะฉะนั้นหม่อมฉันยินดียกสมบัติในพระนครนี้ถวายแก่เธอกึ่งหนึ่ง”
พระสมุทโฆษไม่ยอมรับ ตรัสขอบพระทัยท้าวทุมราชเป็นอันมาก แล้วทูลขอพักอยู่ในเมืองสุวรรณบุรีนั้นสักเดือน ๑ แล้วจะขอลากลับ ท้าวทุมราชก็ทรงอนุญาต และทรงรับรองพระองค์ด้วยความอารีอารอบเป็นอย่างดี ครั้นพระองค์เที่ยวชมเมืองสุวรรณบุรีครบกำหนดเดือน ๑ แล้ว ก็พาพระเทวีทูลลาท้าวทุมราชเหาะขึ้นสู่อากาศตรงไปยังสระอโนดาต1 ซึ่งมีแก้ว ๗ ประการส่องแสงแวววาวงามยิ่งนัก และมีท่าน้ำสำหรับยักษ์และ/*23*/เทวดาขึ้นลงท่า ๑ สำหรับฤาษีและพวกวิทยาธรท่า ๑ สำหรับพระพุทธเจ้า พระปัจเจกพุทธเจ้า และพระอรหันต์ทั้งหลายท่า ๑
เมื่อพระสมุทโฆษกับพระเทวีเที่ยวชมบริเวณสระอโนดาตด้วยความเพลิดเพลินพระหฤทัย ประมาณได้เดือน ๑ แล้ว ก็พากันเหาะไปยังสระใหญ่อีกแห่งหนึ่ง เรียกชื่อว่า “สระฉัททันต์” วัดโดยรอบประมาณร้อยโยชน์ ในสระนี้ไม่มีไม้น้ำ เช่น บัวต่าง ๆ ขึ้นอยู่เลย มีภูเขาตั้งล้อมอยู่ ๖ ลูก คือ ๑. ภูเขาเงิน ๒. ภูเขาทอง ๓ ภูเขาแก้วมณี ๔. ภูเขาอัญชัน (สิน้ำเงินแก่) ๕. ภูเขาหรดาล (สีเหลือง) ๖. ภูเขาแก้วผลึก (สีผิวไม้ไผ่แก่ หรือสีเปลือกมะตูมแก่)
เมื่อพระสมุทโฆษกับพระเทวีมาถึงสระฉัททันต์นี้ต่างพากันเที่ยวชมด้วยความพอพระทัยยิ่งนัก ด้วยพระองค์ระลึกชาติก่อนของพระองค์ได้ ว่าพระองค์เคยเป็นช้างเที่ยวอยู่ในถิ่นนี้ จึงทรงเล่าให้พระเทวีฟังว่า ชาติก่อนพระองค์เกิดเป็นพญาช้างชื่อว่า “ฉัททันต์” ควบคุมโขลงช้างประมาณหกหมื่นอาศัยอยู่ในถ้ำทองในบริเวณสระนี้ /*24*/มีนางช้างผู้เป็นภริยาสองนาง ชือว่ามหาสุภัททากับนางจุลสุภัททา เมื่อพระเทวีได้ฟังพระสามีเล่ามาถึงเพียงนี้ก็ทรงระลึกชาติก่อนได้ดุจกัน จึงกราบทูลพระสามีว่า ในชาตินั้นพระนางเธอเป็นนางช้าง ชื่อมหาสุภัททาเป็นภริยาหลวงของพระองค์ผู้เป็นพญาช้างฉัททันต์นั้น
กษัตริย์สองพระองค์ต่างทรงปีติยินดีในบริเวณสระฉัททันต์นี้มาก ด้วยต่างก็ทรงระลึกชาติได้ ว่าทั้งสองพระองค์เคยอาศัยอยู่ในถิ่นนี้มาแต่ชาติก่อน พากันประทับอยู่ด้วยความเพลิดเพลิน จนลืมคิดถึงบ้านเมือง มาวันหนึ่งกษัตริย์ทั้งสองพากันเหาะไปในที่แห่งหนึ่ง ทอดพระเนตรเห็นแท่นทองอันงดงาม สูงประมาณ ๑๕ ศอก กว่างยาวด้านละ ๓๐ ศอก พื้นแท่นนั้นล้วนแล้วด้วยแก้วผลึก ตั้งอยู่ในท่ามกลางพื้นที่แถบนั้น แลดูเป็นสง่างดงามยิ่งนัก และในที่ใกล้แท่นทองนี้มีบ่อน้ำ ๒ บ่อ บ่อ ๑ มีน้ำใสสะอาดและอีกบ่อ ๑ มีน้ำหอมพุ่งเหมือนกับปรุงด้วยเครื่องหอมอย่างดี
มีคำถามว่า “เหตุไฉนจึงมีแท่นและบ่อน้ำทั้ง ๒ นี้อยู่ในที่อันเปล่าเปลี่ยวเช่นนี้” มีคำตอบว่า แท่นและบ่อ/*25*/น้ำทั้ง ๒ นี้ เป็นด้วยวิทยาธรผู้มีฤทธิ์มาบันดาลไว้ คือแต่ก่อน สถานที่นี้เป็นที่วิทยาธรมาอาบน้ำชำระกายที่สระน้ำ แล้วลงชโลมกายในบ่อน้ำหอมนั้น ครั้นแล้วก็ไปนั่งผ่อนพักสำราญกายบนแท่นทองนั้น
สองกษัตรย์เห็นดังนั้นแล้ว ก็เหาะลงพักในถิ่นนี้ด้วย ปรึกษากันว่า เมื่อพักผ่อนในที่นี้แล้ว ก็จะพากันเหาะกลับไปยังพระนคร ครั้นพากันเที่ยวชมที่ต่าง ๆ แล้ว ก็ลงสรงน้ำในบ่อที่มีน้ำใสสะอาด แล้วก็ไปชโลมพระกายในบ่อน้ำหอม ต่างมีพระกายอันหอมรื่นเป็นที่สำราญแล้ว ก็พากันมานอนเล่นบนแท่นทองนั้นด้วยความเหนื่อยล้ามา มิช้าก็พากันบรรทมหลับไปบนแท่นนั้น
ยังมีวิทยาธรตนหนึ่ง เหาะมาในอากาศ แลลงมาเห็นพระสมุทโฆษกับพระเทวีบรรทมหลับอยู่บนแท่นดังนั้น ก็มีความประหลาดใจ จึงลอบลงมาจากอากาศเลียบเดินเข้าไปดูในที่ใกล้ เห็นมีพระขรรค์วางอยู่ข้างพระองค์จึงย่องเข้าไปหยิบพระขรรค์ได้แล้วก็เหาะหนีไป
เมื่อพระสมุทโฆษกับพระเทวีตื่นขึ้น ไม่เห็นพระขรรค์ก็ตกพระทัย เที่ยวค้นหาในที่เหล่านั้นทุกหน/*26*/ทุกแห่ง ก็ไม่ได้ ต่างจนใจพากันโศกเศร้าอยู่ในที่นั้น เพราะถ้าพระขรรค์คู่มือหายเสียแล้ว ก็หมดฤทธิ์ที่จะเหาะกลับไปยังบ้านเมืองได้ จำจะต้องเดินบุกป่าฝ่าหนามไปโดยแท้ และป่าหิมพานต์กับบ้านเมืองมนุษย์นั้นห่างไกลกันนัก เหลือสติกำลังที่มนุษย์จะเดินไปได้ เพราะกษัตริย์ทั้ง ๒ พระองค์นั้น ก็ไม่เคยเดินตรากตรำลำบากมาแต่เดิมด้วย เหตุนี้จึงทำให้พระเทวีโศกเศร้าด้วยประการต่าง ๆ ด้วยคิดว่าคงจะอดอยากตรากตรำตายอยู่ในกลางทางเป็นแน่แท้
พระสมุทโฆษจึงโลมเล้าเอาใจพระเทวีต่าง ๆ เพื่อให้มีมานะอดทนด้นเดินไปจนสุดกำลัง ไม่ควรจะท้อใจงอตีนงอมือเสีย เมื่อพระเทวีค่อยระงับความเศร้าโศกแล้ว สองกษัตริย์ก็ตั้งหน้าพากันเดินไปจนถึงแม่น้ำแห่งหนึ่งกว้างใหญ่. พระเทวีจึงถามพระสามีว่า “ต่อไปนี้เราจะไปทางใด ?” พระสมุทโฆษตอบว่า “เราต้องพยายามว่ายข้ามแม่น้ำนี้ไปยังฝั่งฟากโน้น” แล้วก็พาพระเทวีเดินไปที่ริมฝั่งแม่น้ำ ครั้นเห็นขอนไม้งิ้วผุลอยมา จึงลงว่ายไปฉุดขอนไม้นั้นมายังริมฝั่ง แล้วพา/*27*/พระเทวีลงเกาะขอนไม้นั้น ว่ายกระทุ่มน้ำไป ตั้งพระทัยว่ายตรงไปยังฝั่งโน้น
ครั้นกษัตริย์สองพระองค์ว่ายไกลฝั่งออกไปถึงกลางน้ำ ก็บังเกิดลมพายุร้ายแรง พัดน้ำให้เป็นคลื่นใหญ่ๆ ติดกันมาไม่ขาด ท้องอากาศก็มืดมัวทั่วไป เสียงลมพายุใหญ่พัดอยู่ครื้นครั่น พื้นน้ำก็เป็นระลอกกระทบกันเป็นฟองฝอย ทั้งสายน้ำก็ไหลเชี่ยวพัดเอาขอนไม้ผุที่สองกษัตริย์เกาะอยู่นั้น หักออกจากกันเป็นสองท่อน สองกษัตริย์ต่างก็เกาะขอนไม้คนละท่อน กำลังลอยไปตามคลื่นคนละทาง หาได้รู้สึกพระองค์ไม่ ต่างองค์ก็เกาะขอนไม้ฝ่าคลื่นลมตลอดไปจนคำมืดดึกดื่น ลมพายุก็หาสงบลงไม่
ส่วนพระเทวีเกาะขอนไม้ตรากตรำอยู่ดังนั้น จนตลอดคืนหนึ่ง ด้วยความ อ่อนเพลียก็สลบพับอยู่กับขอนไม้นั้น ด้วยบุญของพระนาง บันดาลให้คลื่นซัดขอนไม้ที่พระนางเกาะนั้นขึ้นไปเกยอยู่บนหาดทรายริมฝั่ง
ครั้นรุ่งเช้า พระนางได้สติขึ้นมา ไม่เห็นพระสามีก็เสียพระทัย ฝืนพระกายเที่ยวค้นหาตามริมฝั่งจนหมดกำลัง/*28*/ก็ไม่พบพระสามี จึงทรงกันแสงเศร้าโศกจนสลบไปในที่นั้น ครั้นฟื้นขึ้นมา ก็ทรงฝืนพระทัยตากผ้าผ่อนเครื่องนุ่งห่มให้แห้งแล้ว ก็ถอดเครื่องประดับทั้งหมดออกห่อผ้า หาหนทางเดินไปตามรอยช้าง ไปจนเข้าเขตแดนเมืองมัทราษฎร์ พระนางก็อุตส่าห์ฝืนพระทัยเดินเข้าไปในเมือง
มีหญิงผู้ใหญ่ผู้หนึ่ง เห็นพระนางมีกิริยามรรยาทผิดกับชาวเมือง ก็เข้าไปซักไซ้ไต่ถาม พระนางก็บอกว่าจะเดินทางไปเมืองรัมปุระ หญิงนั้นจึงถามต่อไปว่าเหตุไรจึงมาถึงเมืองนี้ หรือว่าต้องการจะมาเยี่ยมญาติซึ่งมีอยู่ในเมืองนี้ จึงได้แวะเข้ามา พระนางบอกว่าญาติของพระนางในเมืองนี้ไม่มีเลย แล้วจึงเล่าถึงความทุกข์ยาก จนถึงแก่ต้องเดินด้นดั้นมายังเมืองมัทราษฎร์นี้ ให้หญิงนั้นฟัง เมื่อหญิงนั้นได้ฟังก็มีความสงสารพระนางเป็นอันมาก จึงชวนพระนางให้ไปพักที่บ้านตนด้วยความโอบอ้อมอารี
เมื่อพระนางได้เสวยอาหารและได้พักอยู่ในเรือนหญิงนั้น ก็ค่อยคลายความเหน็ดเหนื่อยเมื่อยล้าที่ได้ทน/*29*/ตรากตรำมา พอถึงเวลาเช้า พระนางจึงเข้าไปหาหญิงนั้น พลางถอดพระธำมรงค์เพชรวงหนึ่งซึ่งมีราคามากมอบให้หญิงนั้นนำไปขาย หญิงนั้นก็นำเอาพระธำมรงค์นั้นไปขายแก่เศรษฐีผู้หนึ่งในเมืองนั้น เมื่อเศรษฐีได้เห็นแหวนนั้น ก็รู้ได้ว่ามีราคามากอยากจะซื้อไว้ จึงถามหญิงนั้นว่าจะขายเท่าไร หญิงนั้นบอกว่า แหวนนั้นยากที่จะกำหนดราคาได้ แต่เจ้าของต้องการทองคำเพียง ๕ เล่มเกวียนเท่านั้น เศรษฐก็รับเอาแหวนนั้นไว้ และจัดทองคำให้ ๕ เล่มเกวียนตามต้องการ เมื่อหญิงนั้นมอบแหวนนั้นให้แก่เศรษฐีนั้นแล้ว ก็ขอให้คน ของเศรษฐีนำทองคำบรรทุกเกวียนมาส่งถึงบ้านจนครบ
เมื่อพระนางพินทุมดีได้ทองคำค่าแหวนมาแล้ว ก็ให้เอาทองคำนั้นไปไถ่ทาสชายหญิง แล้วให้สร้างปราสาทอันงดงาม กับให้สร้างศาลาเป็นที่อาศัยแห่งผู้เดินทางและสมณะชีพราหมณ์ทั่วไป ตามฝาแห่งศาลานั้น พระนางให้ช่างเขียนเรื่องของพระสามีกับพระนางเป็นตอน ๆ คือเรื่องทำพิธีอภิเษกสมรสที่ศาลเจ้าหลักเมือง เรื่องสองกษัตริย์บรรทมหลับอยู่บนแท่นทองใกล้สระฉัททันต์ เรื่องสองกษัตริย์เกาะขอนไม้งิ้วว่ายอยู่/*30*/กลางน้ำ เกิดคลื่นซัดขอนไม้หักเป็นสองท่อน กษัตริย์ทั้งสองลอยพลัดพรากไปจากกัน แล้วจัดคนไว้ให้คอยต้อนรับเลี้ยงดูสมณะชีพราหมณ์ผู้มาอาศัยที่ศาลานั้น ให้ได้รับนำท่าอาหารจนอิ่มหนำสำราญ และให้คนคอยตรวจดูผู้ที่มาชมรูปภาพซึ่งเขียนไว้นั้น ถ้าเห็นใครมีกิริยาอาการแปลกประหลาด ก็ให้รับไปแจ้งให้พระนางทราบทันที ที่พระนางทำดังนี้ ก็เพราะใคร่จะทรงสิืบหาพระสามี ซึ่งพระนางทรงคะนึงถึงอยู่มิขาด
จะกล่าวถึงพระสมุทโฆษ เมื่อขอนไม้ที่เกาะนั้นหักออกจากกัน ถูกคลื่นก็ซัดพัดพาออกไปกลางทะเล ต้องตรากตรำลำบากเหลือประมาณ
มีคำถามว่า “กษัตริย์ทั้งสองพระองค์ ต้องลงว่ายน้ำทนความลำบาก จนถึงพลัดพรากจากกันในกลางน้ำเช่นนี้ เพราะพระองค์ได้ทำบาปกรรมสิ่งไรไว้ ?” มีคำอธิบายว่า ในชาติก่อน พระสมุทโฆษได้เป็นกษัตริย์ พระนางพินทุมดีได้เป็นพระมเหสี พากันเสด็จลงสรงน้ำในแม่น้ำในฤดูร้อน ครั้นเห็นสามเณรรูปหนึ่ง พายเรือเล็กเลียบมาตามริมฝั่ง กษัตริย์ทั้งสองใคร่จะล้อสามเณรเล่น ก็เอาพระหัตถ์กระแทกน้ำให้เป็นคลื่นไปยังเรือ/*31*/สามเณรน้อยนั้นจนเรือล่มลง ทำให้พ่อสามเณรน้อยลอยคอร้องให้อยู่ในน้ำ ฝ่ายกษัตริย์ทั้งสองเห็นดังนั้นก็สงสาร จึงพาพ่อสามเณรนั้นขึ้นพักบนบกแล้วกู้เรือให้ บาปที่สองกษัตริย์ทำด้วยความคะนองนี้ บันดาลให้ทั้งสองพระองค์ ต้องว่ายน้ำตรากตรำอยู่ในทะเลถึง ๕๐๐ ชาติ
เมื่อพระสมุทโฆษ เกาะขอนไม้ทนลำบากอยู่ในทะเลมาได้ ๗ วัน ก็พบนางเทพธิดามีนามว่านางมณีเมขลา ผู้มีหน้าที่รักษาท้องทะเล กลับมาจากที่ประชุมเทวดา มาตรวจท้องทะเลตามหน้าที่ของตน ได้เห็นพระสมุทโฆษว่ายน้ำอยู่ดังนั้น ก็รีบไปเฝ้าพระอินทร์ผู้เป็นเจ้าแห่งเทวดาทั้งหลาย แล้วทูลความให้ทรงทราบ ฝ่ายพระอินทร์ได้ทรงฟังก็ร้อนพระทัย ทรงติเตียนนางมณีเมขลาว่า ไม่เอาใจใส่ในหน้าที่ตน ทิ้งให้ผู้มีคุณความดีได้ความลำบากถึงปานนั้น และตรัสว่าควรที่นางมณีเมขลาจะรีบไปช่วยให้พ้นอันตรายทันท่วงที นางมณีเมขลาจึงกราบทูลว่า ทั้งนี้ เป็นด้วยวิทยาธรตนหนึ่ง มาลักพระขรรค์ของพระองค์ไปเสีย ทำให้/*32*/พระองค์เหาะไปในอากาศไม่ได้ จึงได้รับทุกข์ภัยเห็นปานนี้ แล้วก็ทูลเรื่องราวให้พระอินทร์ทรงทราบทุกประการ
เมื่อพระอินทร์ได้ทรงฟัง ก็ทรงพระพิโรธวิทยาธรนั้น พลันทรงถือตะบองเพชร สำแดงฤทธิ์เหาะไปลอยอยู่เหนือศีรษะวิทยาธรนั้น พลางตรัสว่า “ดูก่อนวิทยาธรผู้เป็นโจร เหตุไฉนเจ้าจึงไปลักพระขรรค์ของพระสมุทโฆษผู้ประกอบด้วยคุณความดี ให้เธอต้องทุกข์ลำบากอยู่ในทะเลเห็นปานนั้น ถ้าเจ้าไม่นำพระขรรค์ไปคืนให้เธอโดยเร็วแล้ว เราจะตีศีรษะเจ้าให้แตกเป็น ๗ เสี่ยงในบัดนี้” วิทยาธรนั้นได้ฟังก็มีความกลัวเป็นกำลัง รีบนำเอาพระขรรค์ไปกินให้แก่พระสมุทโฆษ ซึ่งกำลังว่ายน้ำอยู่ในท้องทะเลนั้นโดยเร็ว เมื่อพระอินทร์เห็นวิทยาธรทำตามที่พระองค์ตรัสเรียบร้อยแล้ว ก็ทรงยกโทษให้แก่วิทยาธรนั้น แล้วก็เสด็จกลับคืนวิมาน
ฝ่ายพระสมุทโฆษ ได้พระขรรค์คืนแล้ว ก็ทรงเหาะขึ้นจากทะเลไปลงที่เมืองมัทราษฎร์ ด้วยดำริว่าจะพักผ่อนหาอาหาร แล้วจะเที่ยวสืบหาพระเทวี เผื่อว่า/*33*/พระนางจะเที่ยวเซซังมาอยู่ในเมืองนี้บ้าง จึงทรงเปลื้องเครื่องประดับออกห่อผ้าซ่อนไว้ในที่แห่งหนึ่ง แล้วทรงแต่งกายแปลงเป็นพราหมณ์ เสด็จเข้าไปถามหาที่พักในเมืองนั้น ชาวเมืองทั้งหลาย ก็บอกให้พระองค์ไปพักในศาลาที่พระนางพินทุมดีสร้างไว้ เมื่อเสด็จไปถึงศาลานั้น ก็มีคนต้อนรับให้น้ำท่าอาหารอย่างบริบูรณ์
ครั้นพระองค์ได้เสวยอาหารอิ่มหนำแล้ว ก็พิจารณาดูรูปภาพตามฝาภายในศาลานั้น เห็นเป็นเรื่องเหมือนกับความหลังของพระองค์กับพระเทวี ก็ทรงกันแสง โศกเศร้า ครั้นคลายโศกแล้วก็ทรงพระสรวล ฝ่ายคนเฝ้าศาลาเห็นแปลกประหลาด จึงรีบไปเล่าให้พระเทวีฟัง เมื่อพระเทวีได้ทราบก็รีบออกมาดู ครั้นเห็นพระสามีก็มีความปีติยินดีเป็นล้นพ้น ตรงเข้าสวมกอดพระสามีพลางรำพันว่า “พี่ที่รักของน้อง ! ตั้งแต่น้องพลัดพรากจากพี่มา หาสุขมิได้เลย มีแต่เศร้าโศกอาลัยถึงพี่ แทบว่าจะดำรงชีวิตไว้ไม่ได้ ด้วยผลศีลผลทานของน้องบันดาลให้พบพี่ที่รักทันตาทีเดียว น้องหมดทุกข์หมดโศกแล้ว เชิญพี่ขึ้นไปบนเรือนเถิด”
/*34*/ฝ่ายพระสมุทโฆษก็มีความยินดีเหลือที่จะประมาณอย่างเดียวกัน แล้วพระองค์ก็ให้พระเทวีนำเสด็จขึ้นไปบนเรือนที่พระนางสร้างไว้นั้น สรงน้ำชำระพระกายและทรงพักผ่อนเป็นที่สำราญแล้ว ก็เสด็จไปนำเอาเครื่องประดับที่ทรงซ่อนไว้นั้นมาทรงประดับดังเดิม พระองค์เสด็จประทับอยู่กับพระเทวีในเรือนนี้ ไม่สู้ช้าวันนัก พอสำราญพระทัยแล้ว ก็ให้พาพราหมณ์ทั้งหลายในตำบลนั้นมาเฝ้า แล้วทรงมอบศาลาและเรือนที่ประทับอยู่พร้อมทั้งทาสชายหญิง และทองคำที่พระเทวีขายแหวนได้ทั้งสิ้น ให้แก่พราหมณ์ทั้งหลายเหล่านั้น เสร็จแล้ว พระองค์ก็พาพระเทวีเหาะขึ้นสู่อากาศตรงมายังเมืองรัมประ พอรุ่งเช้าก็ถึงสวนอุทยาน เสด็จลงมาประทับอยู่ในพระตำหนักดังเดิม
ฝ่ายผู้รักษาสวนอุทยาน เมื่อเห็นสองกษัตริย์เสด็จกลับมาประทับดังเดิมเช่นนั้น ต่างก็มีความยินดีและต่างก็มีความประหลาดใจ จึงรีบนำความไปกราบทูลท้าวสีหนรคุตโดยทันที เมื่อพระเจ้าสีหนรคุตได้ทรงทราบ ก็ทรงปีติยินดีเป็นล้นพ้น รีบพาพระมเหสีเสด็จไปสวนอุทยานโดยเร็ว ครั้นถึงก็เสด็จตรงเข้าสวม/*35*/กอดพระโอรสเขยและพระราชธิดาด้วยความดีพระทัยเหลือประมาณ พากันทรงซักถามเรื่องราวที่เป็นมาแล้ว กษัตริย์ทั้งสอง ก็ทรงเล่าถวายตั้งแต่ตันจนกลับมาถึงพระนครให้ท้าวเธอทรงทราบทุกประการ ท้าวเธอได้ทรงฟังก็แช่มชื่นคืนคลายพระโศกแต่ก่อนกาล จึงให้อำมาตย์นำข่าวสารไปทูลประเจ้าวินททัต ณ เมืองพรหมปุระให้ทรงทราบทุกประการ
ต่อนั้นมามิช้า พระเจ้าสีหนรคุต ก็ดำรัสให้ตกแต่งพระนครให้งดงามทั่วทุกสถาน จัดการพิธีราชาภิเษกพระสมุทโฆษขึ้นเป็นกษัตริย์แทนพระองค์ แล้วให้มีการมหรสพสมโภชเอิกเกริกพระนครเป็นการใหญ่ ครั้นแล้วพระองค์ ก็ทรงมอบราชสมบัติให้แก่พระสมุทโฆษครอบครองเมืองรัมปุระต่อไป ส่วนพระองค์ก็เสด็จออกทรงผนวชเป็นฤาษีอยู่ในป่า ครั้นบำเพ็ญภาวนาไปไม่ช้า ก็ได้บรรลุฌานสมาบัติ1 ครั้งสิ้นพระชนม์แล้วก็ขึ้นไปเกิดในพรหมโลก
/*36*/ส่วนพระเจ้าวินททัต เมื่อทรงทราบข่าวว่า พระเจ้าสีหนรคุต มอบราชสมบัติแก่พระโอรสของพระองค์ออกทรงผนวชดังนั้น ก็ทรงเลื่อมใสในการออกทรงผนวชบ้าง จึงเชิญพระสมุทโฆษไปยังพระนครของพระองค์แล้ว ก็่ทรงมอบราชสมบัติในเมืองพรหมปุระให้พระสมุทโฆษทรงครอบครองดุจกันครั้นแล้วพระองค์ก็เสด็จออกทรงผนวชเป็นฤษี จำเริญภาวนาจนได้บรรลุฌานสมาบัติ เมื่อสิ้นพระชนม์แล้ว ก็เสด็จไปบังเกิดในพรหมโลกเช่นเดียวกัน
ส่วนพระสมุทโฆษ จำเดิมแต่พระองค์ได้ครอบครองราชสมบัติทั้งสองพระนครแล้ว พระองค์ก็ทรงพระอุตสาหะปกปักรักษาให้ประชาชนร่มเย็นเป็นสุข ทรงตั้งโรงทาน เพื่อประทานความสุขให้แก่คนยากจนทั้ง ๒ พระนคร และประทานโอวาทสั่งสอนให้ชาวเมืองของพระองค์ประพฤติในศีลในธรรมทั่วไป บ้านเมืองก็อยู่เป็นเป็นสุขยิ่ง ๆ ขึ้นไป จนตลอดพระชนมายุ
คนใจบุญ เอื้อเฟื้อเผื่อแผ่แก่เพื่อนมนุษย์ทั่วไป ถึงจะตกทุกข์ลำบากด้วยบาปกรรมที่ทำไว้แต่ปางก่อน สัก/*37*/ปานไรก็ดี ผลแห่งบุญของเขาที่กระทำไว้นั้น ก็บันดาลให้พ้นทุกข์ ได้รับความสุขในภายหลังเช่นพระสมุทโฆษกับพระนางพินทุมดีนี้เป็นตัวอย่าง
เพราะฉะนั้น เราควรจะละบาปหยาบช้าเสีย พยายามทำบุญคือความดีความชอบ เพื่อเป็นประโยชน์แก่ตนและผู้อื่นในภายหน้า
จบเรื่องพระสมุทโฆษ
อนุสรณ์
ในการฌาปนกิจศพ
นางเลื่อน ชนะกานนท์
ณ ฌาปนสถานวัดหัวลำโพง
วันที่ ๑๒ มีนาคม ๒๕๑๗
เลื่อน ชนะกานนท์
ชาตะ ๒๓ ธันวาคม พ.ศ. ๒๔๓๖
มรณะ ๑๐ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๑๖
สวัสด์ ศริสมบัติ เฉียน ชนะกานนท์ เจริญ หัสดิเสวิ
พ.ศ. ๒๕๐๕
/*ประวัต
นางเลื่อน ชนะกานนท์ เกิดเมื่อวันที่ ๒๓ ธันวาคม
พ.พ. ๒๕๓๒ ตรงกับวันเสาร์ เตือนอ้าย วันพระขึ้น ๑๕ คำ
ขี่มะเส็ง ที่บ้านหน้าวัดบวรนิเวศวิหาร บางลำภูบน อำเภอ
พระนคร กรุงเทพมหานคร เป็นธิตาของหลวงธรเณนทร์
: และนางป่วน ธรเณนทร์ มีพี่นัองร่วมบิตามารดาเดียวกัน คือ
๑. หลวงธานีธนารักษ์ (อัน บุณยามระ) ถึงแก่กรรม
๒. นางสาวเฉลี่ยว บุณยามระ ถึงแก่กรรม
๓. นางเลื่อน ชนะกานนท์ ถึงแก่กรรม
พี่ร่วมบิดาเกิดจากภริยาคนเดิมที่ถึงแก่กรรมัไปก่อน คือ
๑. นางสรัสติ์ ศรีสมบัติ คิษยบุตร ถึงแก่กรรม
| ๒. มางเจริญ ดิฐการภักคิหัสดิเสวี ถึงแก่กรรม
พี่สาวท์งสองนีได้ธุ้มชุเจียงดู นางเถื่อน ชนะกานนท์
มาตัรแต่เล็ก จึงมีความรักใครผูกพันสนิทสนมกันมาก ใน
บั่จฉิมรัยได้มีโอกาสมาอยู่ร่วมบ้านเดียวกัน จงได้ถ่ายรูปเป็น
ที่ระลึกไว้เป็นครงสุดท้าย ว
เนื่องจากหลวงธรเณนทร์ธู้บิตาได้ถึงแก่กรรมลง นาง-
เลื่อน ชนะกานนท์จึงได้ติดตามมารดาและที่ชายซึ่งออกไปรับบ
| 2.%'.- -
/*๒
ราชการต่างจังหวัดหลายจังหวัด เมื่อไปอยู่จังหวัดกาฬสินธุ์
ได้รับพระราชทานบรรดาศักดิเป็นขุนกาฬสินธุ์ โกษา และที
จังหวัดนีเอง นางเลื่อน ซนะกานนท์ ได้ทำการสมรสกับ
นายปฐม ชนะกานนท์ ครูใหญ่โรงเรียนประจำจังหวัด-
กาฬสินธุ์ (สมัยนันใช้ชื่อว่า บุญถม ขนะกานนท์) เมื่อ
พ.ศ, ๒๕๒๐ ณ ปนบรรพบุรษ ที่หน้าวัดบวรนิเวศวิหาร
แล้วก็เดินทางติดตามสามีกลับไปอยู่ที่จังหวัดกาฬสินธุ์ เพราะ
ขี่นีขุนกาฬสินธุ์ โกษาพีชายย้ายไปรับราชการเป็นคลังจังหวัด
หลังสวน ต่อมา นางเลื่อน ชนะกานนท์ ได้ลัมเป่วยลงเพื่อง
จากแท้งบุตรเป็นขาย ตั้งแต่นันมาคีมิได้มีบุตรอีกเลย จิง
ได้ขอบุตรบุญธรรมมาเจียงไว้ให้ซื่อว่า เด็กชาย อุปถัมภ์
ขชนะกานนท์ เมื่อเจริญวัยได้ส่งมาศึกษาต่อในโรงเรียนมัธยม
ที่กรุงเทพ ฯ แต่ได้ถึงแก่กรรมเสียเมื่อ พ.ศ, ๒๕๕๐
นางเลื่อน ขนะกานนท์ มีความรู้สามารถอ่านออก
เขียนได้ และมีลวามรู้พิเศษในการตัดทอง และเมื่อไปอยู่
จังหวัดกาฬสินธุ์ก็สามารถเรียนรู้กรรมวิธีการทอลสั้าขตำไหม
ได้ทำขึ้นใช้เองและส่งไปแจกญาติมิตรด้วยสี่มือปรา ณีตและ
ให้สี่สวยงามเป็นที่พย์ใจของผู้รับ
/*๓
นางเงื่อน ขนะกานนท์ เป็นบุศรีที่มารคารักและห่วง
“ยมาก . มีนิสัยคล้ายกันในต้านความเมตตา ปราณีสัตว์ และ
ชอบทำบุญทำทาน เยื้อเพื่อแก่ผู้ฮากจน เคยจำศีลพั้งธรรม
มาตัแต่เด็ก เพราะติดตามมารครไปวัดเสมอ เมื่ออยู่ที
จังหวัดกาฬสินธุ์ ไปทำบุญถือศีลพั้งธรรมประจำที่วัตกลาง
และวัดข่า พ.ศ. ๒๕๕๐ ย้ายตามสามีไปอยู่ที่จังหวัดอุดรธานี
ก็ได้รับทำอาหารถวายท่านเจ้าคุณคณะจังหวัดวัดโพธิ สมพร
เป็นนิจ จนถึง พ.ศ. ๒๕๕๒ จึงได้ย้ายตามสามีเข้ามาอยู่
กรุงเทพฯ แล้วมาปลูกบ้านอยู่ในบริเวณบ้านเดียวกับทลวง
ธานีธนารักษ์ พี่ชาย ทีถนนเป็นฮากาศ ขอย ๒ ตำบล
ช่องนนทรีย์ อำเภอยานนาวา
' เมื่อพี่สาวพีชายถึงแก่กรรมล่วงลับไปหมดแล้ว ญาติ
สนิทซึ่งเกิดปี่เดียวกัน คือ นางองุ่น ลักษณปรีชาก็ถึงแก่กรรม
“ไปก่อน ทำให้นางเลื่อน ชนะกานนท์ และสามี ใคร่จะทำบุญ
อายุ ๕๐ปี่ และเป็นการฉลองชีวิตสมรสที่ ได้อยู่ร่วมกัน
มาอย่างมีความสุขสงบถึง ๕๒ ปี หลาน ๆ กี๊พากันพรัมใจ
เชิญญาติมิตรเก่าแก่มาร่วมในงานวันน ซึ่งจัดขึ้นเมื่อ ๓๐
มิถุนายนา๒๕๑5 เป็นวันที่ นางเลื่อน ขนะกานนท์มีความสุข
/*๕
และเบิกบานใจมาก ญาติพี่นัองมาขุมนุมรดนำอวยพรกัน
อย่างพรัอมเพรียงเป็นที่สนุกสนาน
งานฉลองวันนั้นตูประหนึ่งจะเป็นลางสังหรณ์ ซึ่งไม่มี
ใครคาดลื้น เพราะนางเลื่อน ขกานนท์ มีสุขภาพแข็งแรงคี่
แม็ว่าจะมีร่างกายแบบบาง แต่ ในเดือน กันยายน ๒๕๑๒
นางเงื่อน ขนะกานนท์เริ่มมีอาการ์ไอและหอบลิดปรกติ จึง
“ได้ไปให้แพทย์ตรวจรักษา แพทย์ส่งไปเอกซเรย์ ผลจาก
เอกซเรย์ไม่ปรากฏชัด แต่ไม่มีร่องรอยว่าเป็นวัณโรค แต่
อาการหอบมี่มากขัน แพทย์ทีโรงหยาบาลจุฬาลงกรณ์จึง
เจาะปอดเมื่อา๒๕ กันยายน สุบน้าออกมาัได้ประมาณครึ่งขวด
เบียร์ใหญ่ จากนัน อาการกิ๊ทรงอยู่แต่ยังรับประทานอาหาร
ด้ เมื่ออยากรับประทานลึ่งใด ก็มีรู้ซื้อหามาให้ตามต้องการ
ต่อมา ๑๒ ตุลาคม ๒๕๑๒ มีอาการหอบมากจนหายใชไม่
สะดวก แพทย์เจาะปอดอีกครั้งหนึ่งสงสัยว่าจะเป็นมะเร็ง
และได้บอกให้เจ้าตัวทราบด้วยว่า ไม่ต้องเสียใจเพราะอายุ
มากแล้ว นางเงื่อน ชนะกานนท์จิงไม่ยอมัไปโรงพยาบาลอีก
เพราะทราบแน่แล้วว่าไม่มีทางรักษา จะต้้องถึงแก่กรรมใน
ไม่ข้า จึงเตรียมการต่าง ๆ ไว้พร้อม มอบเงินให้สามีไปทำ
บุญที่วัดมหาจาตุ คือ
/*4
๑. ถวายพระครูประกาศ ฯ ๑๐๐ บาท เพื่อก่อสร้าง
กำแพงวัตมฤคทายวัน
๒. ถวายท่านเจ้าคุณอุตร ฯ ๑๐๐ บาท เพื่อถวาย
เป็นภัตตาหาร
๓. ถวายท่านมหาสุขสันต์ ๑๐๐ บาท เพื่อสร้างเสริม
พระพุทธรูปที่เกาะสมุย จังหวัดสุราษฎร์ธานี
นอกจากนี้ได้สังเสียสามีและหลานเรื่องการทำศพเมื่อ
ถ่งแก่กรรมแล้ว ตลอดจนข้าวของบางอย่างที่มอบให้ถวายเป็น
ของสำนักสงฆ์ที่วัด
รวม๓ ชุด ต่อมาอาการป่วยทรุดลงมาก แต่ญาติมิตร
ที่มาเยี่ยมกียังนึกว่าอาการป่วยคงจะทุเลา ระหว่างนก็ได้ขอ
ให้นางสาวเลขา ชนะกานนท์ บุตรบุญธรรม จัดหาภัตตาหาร
ทำบุญตักบาตร
เข้ามืด วันที่ ๑๐ ธันวาคม ๒๕๑๒ นางเงื่อน
ชนะกานนท์ขอข้าวตัมรับประทาน ทุกคนก็ดีใจว่ายจรับ-
ประทานอาหาร์ได้ แต่พอเวลาสายขีพจรก็เริ่มอ่อนลง และ
ไม่พูดจาอีกเลย “ได้ถึงแก่กรรมโดยอาการสงบ ไม่มีอาการ
ทุรนทุรายประการใด เมื่อเวลา ๑๓.๐๐ น. สิริรวมอายุได้
๕๐ ปีบริบูรณ์ ( นับทางจันทรคติ)
/*ลำดับสกุลวงศ์ เจ้าพระยามหาโยธา (เจ่ง)
20. 0 ป๓๓ --- -- ไรซ์ 5 5 0 0
ท่านโน้ก+คทบดีปากเกร็ตบ้านด่าน พงะยาเกียวติ 7เจ้าพระยามหาโยธา (ทอเรีย)+คุณนุ่ม
(คั้นสกุลคชเสนี)
ศวณะ - 0
ท่านคล้าย+ท่านม่วง ท่านขลิบ (พระยาจำแสนบดิ) ท่านจัน ท่านม่วงออกหมู่ เจ้าจอมมารดากลิ่น
5 - 1 -25 | ร
[ โร กรุมพระนเรศวรฤทธิ์
พระยาราชเสนา หลวงคเชนทร์ คุณใหม่ (ตั้นสกุลกฤดากร)
| ล
พระยาสารคาม คุณหญิงประดับ ขุนบำรุง
ษี สฤษคิบรรณากร ๓
(ต้นสกุลพยัคฆันตร์)
นยชำนาญขบวน (เหรา)+ท่านเครื่อง กณัท
5 -----% 6
หลวงธงเณนทร์( บุญ) นายข้านาญขบวน (เหลี่ยม) ท่านถมรัชโรทัย+ ท่านเคลื่อบ+ คุณสวน คุณ์ตุ๋น จริโมภาส
พระยาอไทยธรรม หลวงอภิบาล
ภูวนาถ
| (ทัด ดิษยบุตร)
ฐาสก 2ว 0 ฒา ๒4 5 4 ว "
นนางสรัสดิ์ ศรีสมบัต นางเจริญ คิฐการภักคิ แพแพค่ต้ง นนสารเลียว นางเลือน ขนะกานนท์
/*ซ่
ท่านถม วัชโรทัย + พระยาอุไทยธรงม (หรุ่น วัชโรทัย)
หางภัณฑ์พืธพิทักษ์ (อบ) พระจ้านงภูบิต (จรูญ)
ท่านเคลื่อบ + หลวงอภิบาลภูวนาถ (ทัด คิษยบุตร)
“0 "
ขุนศรีสมบัต นางอาบ + ร.ต. กิง นางองุ่น ลักษณปรีชา
(สวาสด์) หลวงอุดมพิมพการ หลวงลักษณปรีชา
(อนันต์ ศรีมาศ) (ภู ทุราพันธุ์ )
ท่านเครื่องและน้องเป็นหลานเจ้าจอบมารดาแพ ได้แก่ท่านเครื่อง
คุณนุ่ม คุณตลับ คุณคร้าม คุณพุ่ม คุณด่วน คุณหวน นางดาบธนรัตน=
พิมล
. ชาติทางท่านเครื่องได้แก่,
๑. พระยาเขื่อนเพชร ตั้นสกุสอุณหนันท
๒. พระยาอันฎาเรื่องเตช ตันสกุลคชภูมิ
๓. พระยาบริหารราชมานพ (เนียน สาคริก)
๕ พระยาราโชทัย (ม.ล. เชือ มนตรีกุล)
๕. คุกพ้อง เครื่อไย
- 0ฏ กุณพ่ง พึ่งวิชา
๑. คุณพลอย .ขมน้อย
4๕. หลวงอุดมพิมพการ
6. คุณโพ ศรีมาศ
๑๐. นางชลธารพฤติไกร (ถมยา)
(รวบรวมจากนางสาวระเบียบ ใจเถ่ง)
ญาติทางคุณป่วน ธรเณหทร์ ได้แก่
๑ พระยาชัยสุนทร ตันสกุลอินทรตุถ
๒. คุณปุก นรภักดิ์พิบูล ( นำครัตน์ )
, ญาติทางฝ่ายนายชำนาญขบวน ที่บางกำลัง วัดแดง ท่าอิฐ
/*ฝ คำไว้อาลัย
นางเถื่อน ชนะกานนท์ เป็นภรรยาทีรักของข้าพเจ้า
คนเดียว เพราะเราท์งสองอาจเป็นบุบเพสันนิวาส มีรูปร่าง
คล้าย ๆ กัน เมื่อขณะที่อยู่จังหวัดอุครธานี กรูทจังหวัด
ธุตร ฯ ก็เข้าใจว่าเราเป็นพี่น่องกัน เราทงสองมีนำใจถือ
ขันติธรรมออมซอมกัน หนักนิดเบาทน่อยไม่ถือสากัน ไม่เคย
ทุบคีกันเลย ถ้าคิดพองหมองใจกันต่างก็เงียบขวิม1ปเท่านัน
แล้วก็คีกัน จิงอยู่ร่วมกันมาโดยปกติสุขถึง ๕๐ ปี่เต็ม เมื่อ
นางเลื่อน ชนะกานนท์ ภรรยาข้านเจ้าได้จากเปโดยหมด
อายุสิ้นบุญกรรม กีเป็นธรรมดาต้องอาลัยเศร้าโศก แต่เมื่อ
มาคิติได้ว่า เขาไปดีโดยอาการอันสงบ และโดยเป็นวันอายุ
ครบ ๕๐ บี่ ทางจันทรคติ คือ เขาเกิดเดือนอ้าย วันพระ
ขึ้น๑๕คั๋า ปีมะเส็ง ถึงแก่กรรมก็เดือนอ้ายวันพระ ขึ้น๑๕คำ
ขี่อจู จิงมีอายุ ๕๐ ปี่เต็มบริบูรณ์ นับว่าเป็นรู้มีบุญ คือ
เกิดมาติ โดยเป็นวันพระ ไปกิไปดี ซึ่งเป็นวันพระอีก หา
ได้ยากคนหนึ่ง เข้าใจว่าคงไปสู่สุขคติภพแน่นอน จิงได้
คลายความอาลัยลงบ้าง ขอให้นางเฉือน ชนะกานนท์ จงมัน
ใจว่า นายปฐม นะกานนทั้ จะตองทำบุญบำเพ็ญกุศล์ให้
คามทีสัเสือไว้ทุกอย่างไม่บกพร่อง จงสบายใจ -.ขอให้ดวง-
วิญญานจงไปสู่สุขคติภพเทอญ.
ปฐม ชนะกานนท์
/*คุณอาเลื่อน
คุณธาเลื่อน เป็นคนมีนิสัยโอบอ้อมอารีและเอ็นดูแก่คน
ทั่วไป และลูกหลานแม้แต่เด็กอ่น ๆ มาก ข้าพเจ้าจำได้ว่า
คุณอาว์ได้เคยขอเด็กมาเรียงเป็นลูกบ้าง ให้ความอุปการะ
เฉย ๆ ก็มีหลายคน แต่ส่วนมากมักคิดหวัง เพราะบางคน
กิ๊สิงแก่กรรมแต่เด็ก บางคนก็ไม่เอาถ่าน แต่สำหรับทลาน
ทุกคนได้รับความกรุณาจากคุณอาว์เสมอมา ส่วนข้าพเจ้านัน
ดูเหมือนจะได้รับการสน์ใจเป็นสองต่อ เพราะเมื่อคุณอาว์
ได้สมรสกับคุณครูปฐม ซึ่งเป็นอาจารย์คนแรกของข้าพเจ้า
คุณอาว์เป็นคนปากกับเจตรงกันไม่ฮ้อมค่อม คุณสมบัติอันนี
ของคุณอาว์มีมาแต่แรกจนกระทั้งอายุขัย ซึ่งเป็นคุณสมบัติ
อันตียิงทีผู้ได้พบเห็นเข้าใจคุณอาว์จ่าย และเมื่อได้คบทา
ท่านแล้วก็ประทับใจทุกคน ข้าพเจ้าเองจากกาฬสินธุ์ มาแต่
เด็กมาอยู่กรุงเทพ ฯ หลายสิบปี่ ภายหลังได้พบท่านก็เป็น
ปกติ โดยนิสตัยและอัรยาศัยคงเติมไม่เปลี่ยนแปลง และยังคง
ให้ความกรุณาอยู่ตลอดมา
เสียใจมากที่ท่านมาด่วนจากพวกเราไป โดยที่ถึงแม็จะ
มีอายุมากตามวัยกิจริง แต่รู้สึกว่าความแข็งแรงก่อนหน้าถึง
แก่กรรมไม่เท่าไรก็ยังปรากฏให้พวกเราได้เห็นอยู เช่นนี้จะ
/*๑๐
เรียกว่าจะถึงแก่กรรมโดยพยาธิกีตูจะไม่สู้ควรนัก หากเป็น
เพราะกาลเวลาและหมดอายุขัยของท่านมากกว่า ทั้งนเพราะ
ทุกคนทีเกิดมาย่อมถึงซึ่งความจริง ๕ ประการ มี เกิด แก่
เจิ้บ ตาย ดังที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ทรงคันพบความจริง
ของสัตว์โลกทั่งหลายที่เกิดมา
เมื่อถึงวาระแล้วก็เป็นไปคามวัฏะทุกคน แต่ถึงอย่างไร
ก็ย่อมยังความอาลัยแก่ญาติพีน้อง ลูกหลานทุกคนเป็นธรรมดา
ขอให้วิญญาณอันบริสุทธิของคุณอาว์จงสู่ สุขคติเทอญ.
จากหลาน
ทองติ ณ ภาฬสินธุ์
/*อาลัยคุณอา
ส ซ์ งยจี 1 ย จ่
คุณอาเลอน ชนะกานนทฑ์ ได้ถึงแก่กรรมไปแล้ว เมื่อ
วันที่ ๑๐ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๑๒ ซึ่งในวันนัน ตัวหลาน
อยู่ที่บ้านซึ่งห่างกันประมาณ ๑๒๐ เมตร ได้ ใช้ให้นาง
รุ่งเรือง ขนะกานนท์ น้องสะใต้| นำอาหารบางอย่างไปให้
คุณอาเลิ่นน ขนะกานนท์รับประทาน สักครู่เดียวนางรุ่งเรือง
กลับมาพุตกระทึดกระหอบบอกว่า คุณอาเลื่อนได้ถึงแก่กรรม
เสียแล้ว เมื่อก่อนนัองมานีเอง แล้วยัง ได้ช่วยกันเดิ้าดูแลจน
หมดลมหายใจ ดิฉันถึงแก่ตะลึงตัวชาไปหมด เพราะไม่นึก
ว่าจะเป็นไปได้โดยรวดเวิวเช่นนัน เนื่องจากดิฉนเคยมาเยียม
คุณอาเลื่อนเสมอ ไม่ได้มาเยียมเพียง ๓--๕ วันเท่านัน จึง
สอบถามอาการสิ้นลมหายใจของคุณอาเลื่อน นางรุ่งเรื่อง
บอกว่า "แก้ไปดีเหลือเกิน ไม่มีอาการกระวนกระวายติ้นรน
เลย คือลมหายใจอ่อนลง ๆ หมดไปโดยอาการอันสงบ คล้าย
กับคนนอนหลับ” ดิฉันจึงรบมาไหว้ศพ ด่วยความเศร้าสลด
ใจอย่างยิ่ง
คุณอาผู้ชายบอกว่า อาเลื่อนสังไว้ว่า “เมื่อได้แก่กรรม
ไปแล้ว จะทำบุญทำทานเจียงตวยอาหารคาวหวานขอให้มอบ
/*๑๒
บกนบุญเจือจัดการ ช่วยเหลือ กับให้มอบแหวนนามสกุล
ชนะกานนุท์ ๑ วงทีมีอยู ให้เจ้าพันธ์ ชนะกานนท์ สำหรับ
ลูกชายคนใหญ่มันไปด้วย” ทัง ๒ ขัอนี ขอให้คุณอาเลื่อน
ชนะกานนท์ไม่ต้องกังวลเป็นห่วงเลย หลานร่วมกับน้องชาย
หญิงทุกคนจะช่วยอาผู้ชายจนเต็มกำลังความสามารถ ส่วน
แหวนนามสกุล อาู้ชายก็ได้มอบให้เจ้าพันธ์ไปแล้ว ดฉัน
และน้องชายหญิงซึ่งเป็นหลานของคุณอาทุก ๆ คน อาลัย
คุณอาเลื่อนอย่างยิ่ง จึงร่วมกันเขียนคำไว้อาลัยเพียงย่อๆเท่านี
ด้วยเดชผลบุญแลทาน ซึ่งคุณอาเลื่อนได้ทำไว้ในชาติ
บี้เท่าที่หลานเห็นตลอดจนมีนั้ๆใจเมตตาอาวี ต่อลุกหลานและ
ที่ไม่ได้เห็นจงตลบันดาลส่งผลให้คุณาเลื่อน ขนะกานนท์
ไปสู่สุขคติอมิเทอญ
ด้วยความอาลัยยิง
บุญเจือ ชนะกานนท์ และหลาน ๆ ทุกคน
/*แต่ คุณอาเลื่อน ชนะกานนท่ ผู้มีพระคุณ
สคอาปีไอ รี 0 กร
เมื่อสมัยผมเป็นเด็ก คุณพ่อผมรับราชการอยู่ทจังหวัด
กาฬสินธุ์ สมมี่อายุประมาณ ๑๐ ขวบกว่าๆ ออกจะเป็นเด็ก
ซุกซนและเกเรอยู่สักหน่อย เพราะเป็นลูกผู้ชายที่คุณพ่อตาม
ใจ และท่านหวังไว้ว่าจะให้ผมเจริญก้าวหน้าเจริญรอยตาม
ท่านเพื่อจะได้สีบวงศ์ตระกูลต่อไป จึงได้สนับสนุนสมทุกทาง
ในต้านการศึกษาเล่าเรียนอย่างเต็มที ขณะนันตมเรียนอยูที
โรงเรียนประจำจังหวัด เป็นหัวโจกของโรงเรียน เนื่องจาก
ล: เล จ% 1 ดย ๓ข่ จ7
คุณพ่อมเป็นข้าราชการชั้นผู้ใหญ่อยู่ในจังหวัดนัน ด้วย
เหตุนีคุณพ่อซึ่งหวังใจจะให้ผมเป็นเด็กดีต่อไปในภายหน้า
โดยต้องการจะอบรมปมนิสัยตมให้มีระเบียบวินัยและเรียนดี
ไม่เกเรเหลวัไหล. แต่ในขณะนั้นในจังหวัดน์ไม่มีโรงเวียน
ประจำที่รับนักเรียนกินอยู่หลับนอนอย่างเช่นกรุงเทพฯ จึง
ได้นำผมัไปอยู่กับครอบครั้ง ของคุณครู บุญถม ชนะกานนท์
(ขุนชนะกานนท์ศึกษากร) ซึ่งเป็นครูใหญ่โรงเรียนประจำ
จังหวัด คุณอาเลื่อน ซึ่งเป็นภรรยาของท่านเป็นตู้อบรมข่ม
นิสัย กริยามารยาท และอบรมความประพฤติและดัดนิสัย
ตมให้เป็นเด็กดี มีความขยันขันแข็งต่อสู้กับอุปสรรคและแก้
บั้ญหาต่างๆ ซึ่งผมได้นำสิ่งทีได้รับการอบรมสั่งสอนจากท่าน
/*๑๕
มาดำเนินชีวิตตลอดมาจนบัตน์ สมอยู่กับท่านหลายบี่ จนจบ
การศึกษาที่จังหวัด แล้วคุณพ่อก็ได้ส่งไปเรียนต่อที่กรุงเทพฯ
อาศัยการอบรมสังสอนจากคุณอาเงื่อน ซึ่งสมถือปฏิบัติตลอด
มาจนเรียนจบขันอุดมศึกษา และรับราชการจนเกษี่ยณอายุ
ราชการสมดังความตั้งใจของคุณพ่อที่ปรารถนาไว้ จึงนับว่า
ท่านได้มีพระคุณแก่สมอย่างใหญ่หลวง ท่านได้อบรมสังสอน
สมมาดุจลูกหลาน ความสัมพันธ์ต่างๆ ระหว่างครอบครัวของ
ท่าน และครอบครัววงศ์ญาติพี่น้องของสมก็ได้รักใคร่นับถือ
กันดุจญาติสนิทตลอดมาเป็นระยะเวลาอันยาวนานกว่า ๒๐ ปี่
การที่ท่านจากไปและจะทำการฌาปนกิจในวันน้จึงนับ
ว่า ผมได้สูญเสียรู้มีพระคุณอย่างใหญ่หลวงไปคนหนึ่ง และ
ยังความเศร้าใจแก่สมและญาติพี่น้องตลอดจนญาติมิตรโดย
ทั่งกัน
ด้วยเดชะกุศลบุญราศรีของท่านกี๊ดี ของทุก ๆ คนที่
รักท่านก็ดี ช่วยโปรดส่งผลคลบันดาลให้ดวงวิญญาณของ
คุณอาเลื่อน ขนะกานนท์ ไปสู่สุดติในส์ปรายภพ เทอญ.
วิจิตร อินทรตุล
๓๑ บางกรวย สมาชิกสภาจังหวัดนนทบุรี
นนทบุรี
/*แต่คุณอาสุดที่รักของหลาน
การสุญเสียคุณอาครน เป็นการสูญเสียญาติสู้ใหญ่
คนสุดท้ายทีหลานมือยู ทำให้รู้สึกว้าเหว่อ้างว้างเป็นทีสุด
ตั้งแต่หลานจำความได้ก็มีคุณอาเป็นที่รัก หลานเป็นหลาน
คนแรกจึงไก็รับกการพนอและตามใจมาก ไปไหนก็พาไปด้วย
คุณย่าเล่าว่าตอนเด็ก ๆ ใครๆ กสั6หลานว่า ลูกแขก เพราะ
ตาโต หลานเลยขอตักคอแลกกับคุณอา เพราะคุณอาหน้าตา
สวย คุณอากับทลานเกิตวันเสาร์เดือนธันวาคมเหมือนกัน จึง
มีนิสย์คล้ายคลิงกัน มีรสนิยมคล้ายกัน หลานอาจเลียนแบบ
คุณอามาตงแต่เด็กก็อาจเป็นได้ เวลาซื้อหรือได้อะไรที่สวยงาม
มา ไม่ว่าเสื้อตัหรือเครื่องเพชรพลอย คุณอาจะช่วยขึ่นชม
ด้วยเสมอ สมัยหลานยังเด็กย้ายตามคุณห่อไปอยู่ต่างจังหวัด
แม็จะอยู่ห่างไกลกันคนละทิศ คุณอาจะต่งของแปลกๆ มาให้
เสมอ เช่น หมวกและซองบุหรีที่ทำจากหางนกยูงสวยงามมาก
สำหรับคุณพ่อ ส้าไหมี่มือบัน ย์อิม ทอเองสำหรับคุณย่าและ
หลาน คุณอาชอบสีชมพูกับสีส์ม สื่แสค หลานก็เลยพลอย
' ชอบไปด้วย จึงมีซึ่นไหมสีเหล่านิหลายดืน คุณย่าและคุณพ่อ
รักคุณอามากก็จัดส่งของทางภาคให้ไปให้ เช่น ปลาทุแช่
/*๑๒
นำมัน ทุเรียนกวน เป็นต้น เมื่อเรียนประถมปี่ที่หนึ่งและ
ประถมปี่ที่สามที่โรงเรียนสตรีวิทยา คุณย่าพาหลานมาอยู่
ที่บ้าน คุณอาพระจำนงภูษิต (จรูญ วัยโรทัย ) หน้าวัด
บวรนิเวศวิหาร ตอนหลังเข้าเรียนชันมัธยมขี่ที่ ๕ เป็น
นักเรียนปรแจ๋าที่โรงเรียนเบญจมราชาลัย คุณย่าพักอยู่กับ
คุณย่าปุก นรภักดิพิบูส (นาครัตน์) ซึ่งเป็นญาติผู้น้องต่าย
พิษณ์โลก คุณอามีโอกาสมาเยี่ยมคุณย่าและหลานได้หลายครั้ง
แต่ละครั้งหลานก็ตั้งตาคอยว่าคราวนีจะได้ผ้าขึ่นสือะไรนะ
แล้วก็ได้ล้าขึ่นไหมสีสวย ๆ ทุกคราว ระยะหลังนีเป็นล้ามัดหมี่
นอกจากนันยังพาไปเที่ยว เช่น พาไปดูหนัง พาไปพบญาติ
ที่ปทุมธานี เมื่อหลานต้องออกไปรับราชการเป็นครูใหญ่ที่
จังหวัดมหาสารคามและปราจีนบุรี คุณอาก็ย้ายเข้ามาอยู่
กรุงเทพฯ จึงเป็นการตีสำหรับคุณย่า คุณอาได้มาเป็นธุระ
ดุแลคุณย่าแทนหลาน ตราบจนคุณย่าลวงลับไป เมื่อหลาน
กลับเข้ามารบราชการที่กรุงเทพ ว คุณอาก็เลขมาปลูกบ้านอยู่
ในบริเวณเดียวกัน คุณพ่อดีใจมากราวกับจะรู้ล่วงหน้าว่าจะ
ได้ฝากชีวิตกับคุณอา เพราะวันที่คุณพ่อโคม่าเนื่องจากโรคไต
พิการนั้น ทุกคนยังไม่กลับจากทำงาน มีคุณอาคนเดี่ยวที่อยู
ใกด้, คุณพ่อจับมือคุณอา[ปรางที่อก แต่พูดไม่ได้แล้ว ป
/*” ”
๑๑
หลานกลับมาถึงบ้านจึงทราบว่าคุณอานำคุณพ่อส่งโรงพยาบาล
และคุณพ่อก็มิได้ฟื้นคืนสติมาอีก แม้แพทย์จะพยายามช่วย
อยู่ถึงสองสัปดาห์ ลู
หลานเป็นคนเก็บเงินไม่ค่อยอยู่ คุณอาก็เคยกรุณาช่วย
เหลือในยามขาดแคลนหลายครั้ง เมื่อ พศ. ๒๕๐๒ หลาน
ไปศึกษาและดูงานทิสหรัฐอเมริกา คุณธาก็ไปส่งดังแต่หัวค่า
เครื่องบินไม่อยกตามกำหนด คุณอาก็เล้ารออยู่จนเกือบสว่าง
เมื่อ พ.ศ. ๒๕๑๕ หลานไปดูงานที่ประเทศ(รัเศส คุณอา
ก็ยังไปส่งอีก คุณอาเจืออาทรในทุกข์สุขและขึ่นชมในตัว
หถานอยู่เสมอ มือยไรก็ปรึกษาหารือกัน บางครั้งหลานก็เคย
ขัดใจ ทำให้คุณอานัอย์ใจเสียใจ หลานจึงรู้ สึกเศร้าหมองใจ
อย่างทีสุดเมื่อคุณอาจากไป ไม่อยากเชื่อว่าคุณอาล่วงลับไป
จริงๆ เพราะคุณอายังแข็งแรงกว่าคุณอาปฐมเสียอิก คุณา
ปฐมเป็นคนปรารภเกรงจะอยู่ไม่ถึง ๕๐ จิงอยากทำบุญวันเกิต
เสียพรอมกัน หลานๆ จึงร่วมใจกันจัดงานวันเกิดปี่ที่๕๐ และ
ฉลองชีวิตสมรส ๕๒ ขี่ของคุณอาทั้งสอง เชิญญาติมิตรเก่าแก่
มารวมกัน คุณอาสนุกสนานมาก แต่อนิจจา ใครจะนึกว่า
วันนั้แจะเป็นวันรวมญาติมิตรครงสุดท้ายของอุณอา เมื่อคุณอา
เริ่มมีอาการหอบทลานก็ยังนึกว่าไม่เป็นไร ไม่ยอมเชื่อว่าคุณอา
เ==
/*๑๕
เจิ๊บมาก คุณอาอยากรับประทานอะไรหลานก็เสาะหามาฝาก
หลานเกือบจะไม่ได้เห็นใจคุณอา เพราะไปธุระเสียที่เชียงใหม่
แต่ราวกับคุณอายัจรอ เมื่อหลานนำผลไม้มาฝาก คุณอาก็เจ็บ
มากจนไม่อยากรับประทานอะไรเสียแล้ว หลานก็อุตส่าห์เคียว
เข็ญคุณอาก็แข็งใจรับประทานได้บ้างเล็กน่อย คุณอารู้ตัวดี
และเตรียมพรัมทุกอย่างแล้ว คุณอาบอกว่า “หนู อาจะไม่ได้
อยู่ด้วยแล้วจะต่องไป .อายุธามากแล้ว หมอเขาก็ว่าอย่าเสียใจ
อาไม่เสียใจดอก ” แล้ว์คุณอากิสังเสียฝ่ากลั้งทุกสิ่งทุกอย่าง
หลานก็รับคำว่า คุณอาอย่าห่วงไยเลย น้องซุมสินธุ์กับน้อง
สมยศก็มาเยี่ยม รุ่งขึ้นยังทำรังนกมาบ้อน คุณธาก็อุตสำห์
แข็งใจกลีนไปได้ ๒-๓ ข้อน หลานก็นึกไม่ถึงว่าคุณอาจะจาก
พวกเราไปอย่างรวดเร็วในวันรุ่งขันนั้นเอง หลานกำลั้งจัดบ้าน
น้องสมนิกวิ่งขนไปบอกว่าคุณอาชีพจรอ่อนเต็มที่แล้ว หลาน
ตกใจมากรีบมาจับมือคุณอาดุ คุณอายังพยายามลื่มตามองแต่
ไม่พุตอะไรเลย มือเท้าเป็นมาก พวกเราก็พยาขามต่อสู้กับ
ความมรณะ ทั่งกรอกยาลม ถูมือและเท้าช่วยให้ความร้อน
พออาปฐมบอกพระอรหัง หลานกลับคูว่าพูดอะไรก็ไม่รู้ เพราะ
หลานคิตว่าคุณอายังไม่ตาย แต่หลานเป็นตู้ ทีเข้าใจลิดพลาด
คุณอาจากไปแล้วจริง ๆ ทั้งพวกเรวไปทั่งที่ดวงหน้าย้งนวลยิ้ม
เล น กลส
/*๑ธี
งตงาม ไม่มีอาการตินรนกระวนกระวายราวกับนอนหลับ ละ
โลกมนุษย์ที่แสนวุ่นวายในปัจจุบันไปแล้ว
คุณอาสุดที่รักของหลาน หากชาติหน้ามีจริงขอให้เรา
ได้เกิดมาเป็นอาหลานที่รักกันดังชาตินอีก ขอเดซะผลกุศล
กรรมทั่งมวลที่คุณอาได้บำเพ็ญมาตลอดปีวิต ตลบันตาลให้
ตวงวิญญาณของคุณอาสู่สุดติภูมิ ในสัปปรายภพ เทอญ.
พนมวัลข์ บุณยามระ
เซ
/*ขอกราบขอบพระคุณทุกท่านที่ได้กรุณาสละเวลา
มาร่วมช่วยเหลือในการบำเพ็ญกุศลสวดพระอภิธรรม
และท่านที่ ได้กรุณามาเป็นเกียรติในงานฌาปนกิจศพ
นางเลื่อน ชนะกานนห์ ในครั้งนีก้วยเป็นอย่างสู ง
ข่
เจาภาพ