บทลครรามเกียรติ์ รัชกาลที่ ๒ ๒๔๕๖ 2
พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
คำนำ
ในงานทำบุญพระตำหนักจิตรลดารโหฐาน ซึ่งข้าพเจ้าได้ให้สร้างขึ้นใหม่แล้วเสร็จได้ขึ้นอยู่แต่วันที่ ๑๔ สิงหาคม พระพุทธศักราช ๒๔๕๖ เปนต้นไปนั้น ข้าพเจ้ามีความปราถนาจะใคร่มีของแจกผู้ที่มาช่วยงานบ้างพอสมควร มาคิดดูว่าของแจกจะหาสิ่งใดให้มีราคามาก และเปนประโยชน์แก่ผู้รับยิ่งไปกว่าหนังสือนั้น ข้าพเจ้าเห็นว่าหาไม่ได้
ปัญหาจึ่งคงมีอยู่เพียงว่า จะเลือกเอาหนังสืออะไร ที่จะเปนหนังสือดีพร้อมด้วยองค์ ๓ กล่าวคือ (๑) เปนภาษาไทยดี (๒) เปนหนังสือสำคัญควรสร้างขึ้นไว้ เพื่อให้เปนเกียรติยศแก่ชาติไทย มิให้นานาประเทศติเตียนได้ว่าไทยเราไม่มีหนังสืออันเปนแบบแผนในวิชาหนังสือ (๓) เปนหนังสือที่ผู้รับไปแล้วจะอ่านได้โดยไม่เบื่อ จนโยนเข้าตู้หรือลงก้นหีบ ไม่จับอ่านอีกต่อไป
ข้าพเจ้ามารำฦกได้ถึงรามเกียรติ์ ฉบับพระราชนิพนธ์รัชกาลที่ ๒ ซึ่งนักเลงหนังสือก็ดี นักเลงดูลครก็ดี ต้องยอมทั้งนั้นว่าเปนหนังสืออันดี เปนบทกลอนไพเราะ และถ้อยคำสำนวนดี เปนตัวอย่างดียิ่งอัน ๑ แห่งจินตกวีนิพนธ์ในภาษาไทยเรา สมควรแล้วที่จะเปนหนังสือซึ่งจะรักษาไว้เปนแบบแผน
หนังสือพระราชนิพนธ์นี้ บางกอกประสิทธิการบริษัทสิมา ได้พิมพ์ขึ้นไว้แล้วได้ตอน ๑ รวมเปน ๑ เล่มสมุดพิมพ์ ตั้งแต่เมื่อพระพุทธศักราช ๒๔๔๒ (ร.ศ. ๑๑๘) ใช้ต้นฉบับของสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงษ์ แต่หนังสือครั้งนั้นพิมพ์หาจบไม่ พิมพ์ไปแล้วได้เล่ม ๑ และบอกกล่าวไว้ว่าจะมีอีก ๒ เล่ม แต่ก็หาได้พิมพ์เล่ม ๒ เล่ม ๓ ต่อไปไม่ ทั้งเล่ม ๑ ที่พิมพ์ขึ้นไว้แล้วนั้นก็ผิดมากเต็มที ไม่เปนที่เชิดชูพระเกียรติยศแห่งพระองค์ผู้ทรงพระราชนิพนธ์ หรือเปนเกียรติยศแก่หนังสือไทยเลย ทั้งไม่ปรากฎว่าได้จำหน่ายแพร่หลายปานใด ข้าพเจ้าจึ่งจัดการให้พิมพ์พระราชนิพนธ์รามเกียรติ์นี้ขึ้นใหม่ ให้สอบสวนกันหลายฉบับ เพื่อป้องกันความคลาศเคลื่อนต่างๆ ในเวลาพิมพ์ หวังใจว่า ท่านผู้ที่จะได้รับหนังสือนี้ไปในงานทำบุญพระตำหนักจิดรลดาระโหฐานก็ดี หรือซึ่งจะได้ไปโดยอาการใดๆ ในเบื้องน่าก็ดี จะได้รับความพอใจในหนังสือเล่มนี้มากเท่าตัวข้าพเจ้าเอง ถ้าเปนเช่นนี้ข้าพเจ้าก็จะรู้สึกอิ่มใจอย่างยิ่ง
ในที่สุดนี้ ข้าพเจ้าขอบพระไทยพระเจ้าบรมวงษ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ซึ่งได้ทรงเปนพระธุระเอาพระไทยใส่อำนวยการพิมพ์หนังสือนี้ตามความประสงค์ของข้าพเจ้า และขอบใจพระราชวงษ์เธอ พระองค์เจ้ากัลยาณประวัติ ซึ่งได้เปนผู้ตรวจหนังสือที่พิมพ์ขึ้นนั้น โดยความอุสาหดียิ่ง
บทลคร เรื่อง รามเกียรติ์ พระราชนิพนธ์ใน รัชกาลที่ ๒
ช้า
๏ เมื่อนั้น	องค์พระหริรักษ์เรืองศรี
ครั้นสิ้นแสงสุริยาราตรี	สถิตย์ที่แท่นทองห้องใน
นิ่งนึกคะนึงถึงสีดา	ไม่รู้ว่าจะยากเย็นเปนไฉน
จำจะใช้ให้ทหารชาญไชย	ไปสืบข่าวอรไทยถึงลงกา
ทั้งจะได้ดูตำบลหนทาง	จะไปล้างอสุรศักดิยักษา
พระนิ่งนึกตรึกไตรไปมา	จนสุริยาเยี่ยมยอดยุคันธร
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ จึ่งชำระสระสรงทรงเครื่อง	รุ่งเรืองจำรัสประภัศร
จับพระแสงพรหมมาศนาดกร	บทจรออกหน้าพลับพลาไชย
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ พรั่งพร้อมเสนาพานรินทร์	พวกกระบินทร์บังคมประนมไหว้
จึ่งตรัสเรียกวายุบุตรวุฒิไกร	เข้ามาใกล้แท่นสุวรรณแล้วบัญชา
ท่านกับองคตชมภูพาล	จงตั้งจิตคิดอ่านอาสา
คุมโยธาห้าร้อยรีบไคลคลา	ไปยังกรุงลงกาธานี
สืบข่าวราวเรื่องในเมืองมาร	ให้พบพานสีดามารศรี
บอกว่าเราเศร้าโศกโศกี	ยกโยธีตามนางมากลางไพร
ว่าพลางทางหยิบสไบทรง	กับทั้งเทพธำมรงค์ส่งให้
แล้วบอกว่าผ้านี้ของทรามไวย	ฝากวานรไว้ในหิมวา
ธำมรงค์วงนั้นก็ของนาง	ทศกรรฐ์มันขว้างเอาปักษา
ท่านจงเอาไปให้สีดา	แจ้งกิจจาให้สิ้นกินใจ
แล้วดูทางกลางป่าพนาเวศ	ที่ประเทศน้ำท่าอาไศรย
จะสำนักพักพลตำบลใด	กว่าจะไปถึงลงกาธานี
ฯ ๑๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	วายุบุตรประนตบทศรี
ทูลสนองบัญชาว่าข้านี้	นางเทวีไม่รู้จักภักตรา
จะเอาของสองสิ่งไปถวาย	เห็นโฉมฉายจะทรงซักหนักหนา
ด้วยสไบธำมรงค์อลงการ์	ตกอยู่กลางป่าพนาไลย
ถึงจะทูลข้อความตามรับสั่ง	ก็เห็นยังจะพะวงสงไสย
ขอพระองค์จงดำริห์ตริไตร	อย่าให้โฉมยงสงกา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระตรีภพลบโลกนาถา
ฟังคำขุนกระบี่มีปัญญา	พระตรึกตราแล้วดำรัสตรัสไป
ซึ่งท่านว่ามานี้ก็ควรนัก	ไม่รู้จักแล้วก็คงจะสงไสย
แต่ความหลังครั้งหนึ่งอยู่ในใจ	ใครใครไม่ประจักษ์แจ้งการณ์
เมื่อคราวท้าวชนกให้ยกศิลป์	ในบุรินทร์มิถิลาราชฐาน
เราแลพบสบเนตรนงคราญ	นางเยี่ยมอยู่ที่บ้านบัญชรไชย
มาทแม้นมิเชื่อเผื่อจะซัก	จึ่งประจักษ์เล่าแจ้งแถลงไข
ถ้าเสร็จสรรพกลับมาเพลาไร	เราทรงเครื่องสิ่งใดจะให้ปัน
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สามกระบี่ฤทธิแรงแขงขัน
ถวายบังคมลาพากัน	มาจัดสรรพหลพลโยธา
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เลือกเหล่าบ่าวไพร่เคยใช้สอย	ได้ห้าร้อยเรี่ยวแรงแขงกล้า
ออกจากที่ประทับพลับพลา	บ่ายหน้าไปทิศหรดี
ฯ ๒ คำ ฯ กราวนอก เชิด
๏ ประมาณมาห้าโยชน์ไม่หยุดหย่อน	พอรอนรอนอ่อนแสงสุริย์ศรี
บรรลุถึงสระโบกขรณี	ประกอบมีโกมุทบุษบัน
สารพัดสัตบงบัวหลวง	ดอกดวงเขียวแดงดังแกล้งสรรค์
ทั้งน้ำท่าอาไศรยได้ครบครัน	ปฤกษากันยั้งหยุดโยธา
แล้วสามนายผ่อนพักสำนักนิ์นั่ง	ที่ร่มรังบนแท่นแผ่นผา
เหล่ากระบี่ที่เหน็ดเหนื่อยมา	บ้างอาบน้ำอาบท่าหาฟืนไฟ
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ ครั้นสิ้นแสงสุริยันจันทร์กระจ่าง	ส่องสว่างเวหาป่าใหญ่
ต่างนอนเล่นลมชายสบายใจ	ก็หลับไปทั้งพหลพลโยธี
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ พิราบรอน (ยักษ์ออก)
๏ บัดนั้น	อสุรศักดิปักหลั่นในสระศรี
ดึกสงัดมัชฌิมราตรี	ขึ้นจากชลธีเที่ยวมา
เลียบรอบขอบสระปะพวกลิง	นอนกลิ้งเกลื่อนกลาดดาดป่า
เห็นกระบี่มีเครื่องประดับประดา	กายาเขียวขำอำไพ
นิ่งพินิจคิดสำคัญมั่นหมาย	ไอ้ตัวนี้ดีร้ายเปนนายใหญ่
จะสังหารผลาญมันให้บรรไลย	แล้วจะได้จับพหลพลกระบินทร์
คิดพลางย่างย่องมองเมียง	ฟังเสียงเงียบระงับหลับสิ้น
จึ่งสำแดงแผลงฤทธิ์อสุรินทร์	โถมถีบหลานอินทร์ด้วยศักดา
ฯ ๘ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ เมื่อนั้น	องคตตื่นยืนเขม้นเห็นยักษา
จึ่งเรียกพวกพหลพลโยธา	ต่างฟื้นตื่นตาขึ้นพร้อมกัน
ชมภูพาลลูกพระพายนายใหญ่	ช่วยกันไล่เลี้ยวลัดสกัดกั้น
เหล่าลิงเล็กน้อยพลอยพัลวัน	จับยักษ์ปักหลั่นสนั่นไป
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นจับได้ไต่ถามอสุรา	มึงนี้มาแต่ตำบลหนไหน
นามวงษ์พงษ์ประยูรอย่างไร	เหตุใดลอบมาในราตรี
ไม่เกรงกูหมู่กระบินทร์สิ้นทั้งหลาย	ล้วนทหารพระนารายน์เรืองศรี
ฤๅผู้ใดใช้สอยอสุรี	จงแจ้งความตามที่จริงไป
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	ปักหลั่นฟังแจ้งแถลงไข
จึ่งล้มกราบขุนกระบี่ด้วยดีใจ	จะเล่าให้ท่านฟังแต่หลังมา
เมื่อแรกเริ่มเดิมข้าเปนเทวราช	รองบาทสหัสไนยไตรตรึงษา
ไปเปนชู้สู่สมภิรมยา	กับสุรางค์นางฟ้าชื่อมาลี
พระเปนเจ้าดาวดึงษ์จึ่งสาปสัน	ให้เปนยักษ์ปักหลั่นเฝ้าสระศรี
ต่อพบปะทหารพระจักรี	ผลาญชีวาข้านี้ให้บรรไลย
จึ่งจะได้ไปเกิดเปนเทวัญ	อยู่ฉ้อชั้นวิมานทองผ่องใส
ได้พบท่านวันนี้ก็ดีใจ	จงโปรดให้ข้าพ้นทนทรมาน
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	สามกระบี่มีจิตรคิดสงสาร
จึ่งตอบว่าถ้าจะใคร่บรรไลยลาญ	จะช่วยท่านให้พ้นเวทนา
ว่าแล้วลูกพาลีมีศักดิ	ฉวยชักพระขรรค์เงื้อง่า
กระหยับย่างสามขุมเข้ามา	พิฆาฏฆ่ากุมภัณฑ่ให้บรรไลย
ฯ ๔ คำ ฯ เชิดฉิ่ง โอด
๏ เสร็จสังหารผลาญยักษ์ปักหลั่น	สุริยันแย้มเยี่ยมเหลี่ยมไศล
จึ่งตรวจตราพาพหลพลไกร	คลาไคลไปตามมรคา
ฯ ๒ คำ ฯ รุกร้น
๏ ล่วงตำบลหนทางมาโยชน์หนึ่ง	บรรลุถึงเมืองร้างที่กลางป่า
ทั้งสามกระบี่มีศักดา	เพ่งพิจารณาดูไป
เห็นเขตรขัณฑ์เสมาปราการ	ภูมิฐานที่ทางกว้างใหญ่
จึ่งเร่งรีบรี้พลสกลไกร	เข้าไปหยุดอยู่นอกบุรี
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
๏ เมื่อนั้น	คำแหงหณุมานชาญไชยศรี
ปฤกษาว่ากับสองกระบี่	เมืองนี้น่าฉงนเปนพ้นรู้
ช่างเย็นเยียบเงียบสงัดชอบกล	เหมือนไม่มีประชาชนคนผู้
เราจะเข้าไปผู้เดียวเที่ยวดู	ร้ายดีก็จะรู้เปนแน่นอน
องคตชมภูพาลชาญไชย	จงพักพลไกรอยู่นี่ก่อน
ว่าพลางขุนกระบี่มีฤทธิรอน	บทจรเข้าไปในประตู
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ
๏ ลดเลี้ยวเที่ยวทั่วทั้งจังหวัด	เงียบสงัดประชาชนคนผู้
ยิ่งพะวงสงไสยจะใคร่รู้	จึ่งขึ้นสู่ปราสาทแก้วแววฟ้า
ฯ ๒ คำ ฯ รัว
ชมโฉม
๏ เห็นนางหนึ่งงามชแล่มแช่มช้อย	นั่งร้อยดอกดวงพวงบุบผา
ทรงโฉมประโลมเลิศลักขณา	ภักตราจิ้มลิ้มยิ้มแย้ม
ผิวเนื้อนวลลอองเปนสองสี	โอษฐนางอย่างลิ้นจี่จีนแต้ม
ขอบขนงก่งเหมือนดังเดือนแรม	ทั้งสองแก้มเพียงพระจันทร์วันเพ็ง
เอวบางร่างรัดกำดัดสวาดิ	ดูผุดผาดสารพัดครัดเคร่ง
เข้าแอบฉากแพรแสแลเล็ง	ยิ่งเพ่งยิ่งพิศยิ่งติดใจ
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ แล้วคิดว่านางอยู่แต่ผู้เดียว	ถึงมิรักจักเกี้ยวให้จงได้
จึ่งออกจากฉากกั้นทันใด	เข้าใกล้กัลยาแล้วพาที
ฯ ๒ คำ ฯ
ชาตรี
๏ โฉมเอยโฉมเฉลา	จะถามเจ้าหน่อยนะน้องอย่าหมองศรี
อันกรุงไกรใหญ่กว้างถึงอย่างนี้	มีทั้งที่ปรางมาศปราสาทไชย
อย่างไรอยู่ผู้คนจึ่งไม่เห็น	สงัดเปนป่าดงน่าสงไสย
อนึ่งนางโฉมงามนี้นามใด	ร้อยดอกไม้สันทัดได้หัดปรือ
น่าเอนดูอยู่แต่ลำพังตัว	เจ้าหากลัวผีหลอกไม่ดอกฤๅ
ว่าพลางทางทำเปนแบมือ	ขอมาลีที่ถือเถิดเปนไร
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	นางบุษมาลีศรีใส
กระถดถอยหนีลิงทิ้งดอกไม้	ทรามไวยประหวั่นครั่นคร้าม
แม้นมิบอกออกอรรถบัดนี้	จะเซ้าซี้ซักไซ้ไต่ถาม
รำคาญจิตรจึ่งแถลงแจ้งความ	เรานี้นามนางบุษมาลี
เปนข้าองค์อมรินทร์ปิ่นเมรุมาศ	รับราชการเปนงานที่
เหตุด้วยท้าวเจ้าเมืองมายันนี้	ผู้มีชื่อว่าตาวัน
ขึ้นเฝ้าองค์อินทราสามิภักดิ	แล้วริรักสุรางค์นางสวรรค์
ให้ข้าช่วยสื่อชักให้รักกัน	เนื้อความนั้นทราบถึงเจ้าตรึงษ์ไตร
จึ่งสาปท้าวเจ้าเมืองด้วยเคืองขัด	ให้วิบัติยศศักดิตักไษย
แต่ข้าผู้รู้เห็นเปนใจ	ต้องอยู่ในธานีไม่มีคน
เราแจ้งความตามจริงเจ้าลิงป่า	จงกลับไปเที่ยวหาผลาผล
อย่าเฝ้าเซ้าซี้ทังวี้ทังวล	มิใช่กลใช่การรำคาญใจ
ฯ ๑๒ คำ ฯ
โอ้โลม
๏ ทรามเอยทรามสงวน	เจ้าสำนวนหนักหนาจะหาไหน
สมเปนนางฟ้าสุราไลย	ไม่มีใครทัดเทียบเปรียบนาง
ถึงตัวพี่เปนลิงก็จริงอยู่	แต่ว่ารู้สารพัดไม่ขัดขวาง
ถ้าโทษทัณฑ์ของเจ้าพอเบาบาง	ช่วยแก้ไขได้บ้างอยู่นะน้อง
ถึงมาทแม้นยังมิได้ไปสวรรค์	พอพูดกันเช้าเย็นอยู่เปนสอง
จะขอถามทรามสงวนนวลลออง	เจ้าสิต้องโทษาอยู่ช้านาน
ไฉนนางนฤมลจะพ้นทุกข์	ไปเมืองฟ้าผาศุกเกษมสานต์
ขอเชิญเจ้าเล่าแถลงให้แจ้งการ	เยาวมาลย์อย่าอายชม้ายเมิน
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	นางบุษมาลีให้ขวยเขิน
เห็นลิงพูดสัพยอกหยอกเอิน	สทกสเทินเมินหน้าแล้วว่าไป
มาซักไซ้ไต่สวนเอาถ้วนถี่	เออนี่จะประสงค์ที่ตรงไหน
เฝ้าพูดจาน่าเบื่อเหลือใจ	ถ้าบอกให้แล้วเจ้าอย่าเซ้าซี้
อันตัวข้าถ้านารายน์วายุกูล	ลงมาปราบประยูรยักษี
ให้ทหารอาสามาทางนี้	ชื่อกระบี่หณุมานชาญชิต
ช่วยอุ้มข้าขว้างไปในอากาศ	จะสิ้นชาติสิ้นกรรมที่ทำผิด
อันผู้อื่นจะช่วยป่วยการคิด	จงแจ้งจิตรเถิดเจ้าอย่าเฝ้าล้อ
ฯ ๘ คำ ฯ
โอ้โลม
๏ น้องเอยน้องรัก	ไม่รู้จักพี่ยาน่าหัวร่อ
มิใคร่จะบอกออกอรรถตัดพ้อ	จะต้องง้อเรามั่งแล้วครั้งนี้
พี่ฤๅคือคำแหงหณุมาน	ยอดทหารพระนารายน์เรืองศรี
รับสั่งใช้ไปลงกาธานี	ถวายแหวนเทวีสีดา
จริงนะนงลักษณ์อย่าควักค้อน	มาวิงวอนวานพี่ดีกว่า
จะช่วยส่งสาวสวรรค์ไปชั้นฟ้า	ตามคำอินทราเธอว่าไว้
แต่ฝ่ายเจ้าจะให้อะไรพี่	ต้องมีค่าจ้างบ้างจึ่งได้
ว่าพลางทางฉวยชายสไบ	ถอยหนีพี่ไยกัลยา
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	นางบุษมาลีเสนหา
ฟังคำรำพรรณจำนรรจา	จึ่งแกล้งว่าแนมเหน็บให้เจ็บใจ
นี่ฤๅหณุมานชาญฉกรรจ์	วานอย่าว่าข้ากลั้นยิ้มไม่ได้
เชิญกลับไปป่าหาลูกไม้	ข้าไม่เคยพบประจบประแจง
จะบอกเจ้าเอาบุญขุนกระบี่	เมื่อโกสีย์สาปไว้เราได้แจ้ง
หณุมานชาญชิตฤทธิแรง	แล้วก็แผลงฤทธิ์หาวเปนดาวเดือน
ไม่ว่าเล่นเช่นเจ้าเรารู้จัก	อยู่สำนักนิ์ยูงยางกลางเถี่อน
ถ้าแม้นดีมีฤทธิ์อย่าบิดเบือน	ทำดาวเดือนดูเล่นก็เปนไร
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ น้องเอยน้องแก้ว	ไม่พ้นมือพี่แล้วอย่าสงไสย
มาตบมือพนันกันไว้	จะหาวให้เจ้าเห็นเปนสำคัญ
ว่าพลางทางแผลงสำแดงเดช	หิมเวศเวียงไชยไหวหวั่น
เหาะหาวเห็นเหมือนเดือนตวัน	อยู่ตรงบัญชรแก้วแววไว
ฯ ๔ คำ ฯ คุกภาษ
๏ เมื่อนั้น	นางบุษมาลีศรีใส
เห็นประจักษ์ทักแท้แน่แก่ใจ	อรไทยขวยเขินเมินเมียง
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	หณุมานกระแอมไอให้เสียง
มาจูงนางนฤมลขึ้นบนเตียง	แล้วกล่าวเกลี้ยงสัพยอกหยอกเย้า
ฯ ๒ คำ ฯ
โอ้โลม
๏ เจ้าเอยเจ้าพี่	ทีนี้จะสงไสยฤๅไม่เล่า
ที่สัญญาว่าไว้อย่างไรเรา	อย่ามาเฝ้าอายเอียงเมียงมัน
ท้าวโกสีย์สาปจำเภาะเจาะจง	ให้พี่ส่งทรามไวยไปสวรรค์
ไหนไหนก็รู้อยู่ด้วยกัน	จงผินผันภักตรามาพาที
ว่าพลางทางประโลมลูบต้อง	อุยหน่าน้องอย่าหยิกพลิกผลักพี่
สาวสวรรค์ขวัญตาจงปรานี	ผินหน้ามาข้างนี้เถิดนงลักษณ์
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	นางบุษมาลีมีศักดิ
ได้ฟังลิงวิงวอนทำค้อนควัก	ขวยเขินเมินภักตร์แล้วตอบไป
ถึงเจ้าหาวให้เห็นเปนสำคัญ	แต่เท่านั้นเชื่อฟังยังไม่ได้
แม้นส่งน้องไปถึงตรึงษ์ไตร	เหมือนอินทราว่าไว้จะเห็นจริง
เจ้าใช้สอยสิ่งใดก็ไม่ขัด	สารพัดจะประนอมยอมทุกสิ่ง
เอออะไรนี้เล่าเฝ้าแอบอิง	นางสบิ้งสบัดปัดป้องกัน
ฯ ๖ คำ ฯ
โอ้โลม
๏ สุดเอยสุดสวาดิ	แสนฉลาดลิ้นลมคมสัน
ลวงล่อเลือกว่าสารพัน	ถ้าเช่นนั้นโฉมฉายสบายใจ
ขึ้นอยู่ถึงสวรรค์ชั้นอินทร์พรหม	ใครจะตามไปชมเชยได้
จะลวงกันให้เก้อเอออะไร	พอรู้เท่าเข้าใจอยู่ดอกน้อง
ว่าพลางทางทำทอดสนิท	แนบชิดเชยชมสมสอง
ระทวยทอดกอดเกี่ยวกรตระกอง	ตามทำนองเสนหาประสาลิง
บังเกิดเปนคลื่นคลั่งฝั่งสมุท	กุมภาผุดฝ่าละลอกกลอกกลิ้ง
ฟ้าลั่นครั่นครื้นดังปืนยิง	พยุยิ่งฮือฮือกระพือพัด
ประเดี๋ยวดลฝนตกลงซู่ซู่	ท่วมคูขอบวังทั้งจังหวัด
ถ้อยทีภิรมย์โสมนัศ	ตามกำหนัดเสนหาอาวรณ์
ฯ ๑๐ คำ ฯ นางนก
ช้า
๏ เมื่อนั้น	นางบุษมาลีศรีสมร
ร่วมภิรมย์สมสวาดิวานร	บังอรประดิพัทธผูกพัน
ลืมถวิลสิ้นกังวลที่ทนทุกข์	เปนศุขกว่าได้ไปสวรรค์
อิงแอบแนบนั่งนวดฟั้น	เกษมสันต์สมถวิลยินดี
เห็นวานรหลอนหลอกหยอกเอิน	นางอายเอียงเมียงเมินภักตร์หนี
สัพยอกหยอกหยิกซิกซี้	แย้มสรวลยวนยีปรีดา
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	วายุบุตรสุดแสนเสนหา
เชยชมสมสวาดิไม่คลาศคลา	ด้วยนางเทพธิดายาใจ
แล้วคิดถึงราชการพระผ่านเกล้า	ให้สร้อยเศร้าสท้อนถอนใจใหญ่
จำเปนจำพรากจากไป	จึ่งลูบไล้โลมนางพลางพูดจา
เจ้าพี่เอ๋ยเคยแอบแนบข้าง	ถ้าอยู่ได้ไม่ร้างเสนหา
นี่จนจิตรจำใจไปลงกา	ส่วนสุดาก็จะไปไตรตรึงษ์
จะแลลับนับปีมิได้เห็น	ทุกเช้าเย็นพี่จะนึกลำฦกถึง
แต่โฉมตรูอยู่แดนดาวดึงษ์	จะคนึงนึกบ้างฤๅอย่างไร
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางบุษมาลีศรีใส
ได้ฟังคำร่ำว่ายิ่งอาไลย	กราบไหว้วิงวอนชอ้อนลา
ซึ่งตัวน้องต้องสาปท้าวโกสีย์	จะพึ่งบุญขุนกระบี่เปนศุขา
แต่ทุกข์ถึงท่านจะไปในหิมวา	มรคากันดารสงสารนัก
ถึงตัวน้องจะได้ไปสวรรค์	ไม่วายวันวิตกเพียงอกหัก
ว่าพลางนางกรรแสงซบภักตร์	ร่ำรักพระยาวานร
ฯ ๖ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	วายุบุตรสุดเสียดายสายสมร
จึ่งโลมเล้าลูบหลังบังอร	สท้อนถอนใจใหญ่อาไลยลา
เปนบุญพี่กับเจ้าเท่านั้น	ค่อยประสบพบกันต่อชาติหน้า
จะช่วยส่งสาวสวรรค์ไปชั้นฟ้า	แล้วจะลาทรามไวยไปราชการ
ว่าพลางอิงแอบแนบสนิท	จุมพิตเชยภักตร์สมัคสมาน
พิไรร่ำล่ำลาอยู่ช้านาน	แล้วจูงองค์นงคราญลีลามา
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ
๏ ถึงพระลานพื้นล่างข้างปราสาท	ใจจะขาดด้วยความเสนหา
ต่างสอื้นยืนเช็ดชลนา	ขอษมาพาทีพิรี้พิไร
แล้วกลับนึกมานะสละรัก	จะพิศภักตร์กัลยาก็หาไม่
ประคองกรช้อนองค์อรไทย	ขว้างไปยังสวรรค์ชั้นวิมาน
ฯ ๔ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ ครั้นเสร็จส่งนางบุษมาลี	ขุนกระบี่เปล่าจิตคิดสงสาร
บทจรจากชลาน่าพระลาน	รีบออกนอกทวารเวียงไชย
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ ครั้นพบสองกระบี่กับรี้พล	ต่างตนยินดีจะมีไหน
วายุบุตรบอกยุบลแต่ต้นไป	โดยได้ประสบพบนารี
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ แล้วให้ตรวจตราวานร	พรั่งพร้อมนิกรกระบี่ศรี
คลี่คลายขยายยกโยธี	จรลีไปตามพนาวา
ฯ ๒ คำ ฯ รุกร้น
๏ ครั้นถึงฝั่งสมุทไทยใหญ่กว้าง	แลเห็นนางแน่งน้อยเสนหา
เหมือนคำบุษมาลีที่บอกมา	ก็รู้ว่าพระสมุทหยุดถามไป
ดูก่อนกัลยาในวารี	เมืองลงกาธานีไปทางไหน
เรานี้ชื่อหณุมานชาญไชย	ทหารใหญ่องค์พระหริรักษ์
รับสั่งใช้ให้เอาธำมรงค์	ไปเฝ้าองค์มเหษีมีศักดิ
แล้วจะยกทวยหาญไปผลาญยักษ์	จงประจักษ์แจ้งให้เราไคลคลา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระสมุทฟังคำที่ร่ำว่า
นิ่งรฦกนึกได้ในวิญญา	เหมือนคำเจ้าโลกาว่าไว้
ปางนี้นารายน์อวตาร	จะมาผลาญพวกยักษ์ให้ตักไษย
จึ่งร้องบอกหณุมานชาญไชย	หนทางไปข้างทิศหรดี
ที่ดูเหมือนเมฆาเมื่อสายัณห์	คือเขาเหมติรันคิรีศรี
ครั้นเสร็จคำร่ำบอกขุนกระบี่	ก็หายไปในที่ชโลธร
ฯ ๖ คำ ฯ รัว
๏ เมื่อนั้น	คำแหงหณุมานชาญสมร
จึ่งปฤกษาสองกระบี่มีฤทธิรอน	อันมหาสาครนี้กว้างครัน
เราจะนิมิตรหางต่างตะพาน	ให้ทวยหาญทั้งหลายผายผัน
ว่าแล้วหณุมานชาญฉกรรจ์	ยืนยันร่ายเวทวิทยา
ฯ ๔ คำ ฯ ตระ
๏ บันดาลกายใหญ่เยี่ยมเทียมเวหน	หางกระหวัดรัดต้นพฤกษา
ตัวไปอยู่ฟากขโน้นตะโกนมา	ให้โยธาเร่งข้ามตามไป
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	บรรดาพวกพหลพลไพร่
ไต่ตามหางนายสบายใจ	ถือกิ่งไม้รำต่างหางนกยูง
บ้างทำทีไต่ลวดอวดกันเล่น	นี่แน่ดูกูจะเปนพวกไม้สูง
บ้างกลัวตกต้องคลานวานเพื่อนจูง	ข้ามไปได้ทั้งฝูงวานร
ฯ ๔ คำ ฯ ปี่กลอง
๏ เมื่อนั้น	วายุบุตรห้าวหาญชาญสมร
ครั้นเสร็จข้ามโยธาพ้นสาคร	ก็รีบร้อนพาพลด้นเดินไพร
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ล่วงทางกลางป่าพนาวัน	มาถึงเหมติรันเขาใหญ่
ไม่มีมรคาจะคลาไคล	ล้วนหนามไหน่รกรอบขอบคิริน
จะไปโดยป่าชัฏก็ขัดขวาง	ต้องเดินทางชง่อนก้อนหิน
ทั้งสามนายพาพหลพลกระบินทร์	เลียบตามเนินคิรินรีบไป
ฯ ๔ คำ ฯ พระยาเดิน
๏ ถึงยอดเหมติรันบรรพต	พร้อมหมดพลนิกายนายไพร่
ดูสูงเยี่ยมเทียมเมฆวิเวกใจ	อยู่ใกล้ฝั่งมหาวารี
เห็นศิลาลายเลื่อมเงื้อมง้ำ	เปนปากถ้ำที่อยู่หมู่ปักษี
วายุบุตรหยุดพักพวกกระบี่	ให้คลายคลี่ที่เหนื่อยเลื่อยล้า
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พวกวานรเหน็ดเหนื่อยเมื่อยขา
บ้างนั่งยืนเหยียดหยัดดัดกายา	ต่างโหยหิวนิ่วหน้าเข้าหากัน
บ้างก็ว่ามาถึงทเลกว้าง	สิ้นตำบลหนทางจะผายผัน
เห็นแต่น้ำกับฟ้าน่าอัศจรรย์	จะพากันมาค้างอยู่อย่างนี้
ที่ใจฅอท้อแท้ก็ทุกข์ร้อน	มาทแม้นม้วยมรณ์อยู่ที่นี่
ลูกเมียจะเห็นใจก็ไม่มี	พวกกระบี่บ่นบ้าต่อหน้านาย
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	หณุมานเห็นพลระส่ำระสาย
จึ่งแกล้งพูดชักทำเนียบเปรียบปราย	เราอาสาพระนารายน์มาครั้งนี้
จงดูเยี่ยงสดายุที่วายปราณ	จึ่งควรเปนทหารผลาญยักษี
ถึงม้วยมุดสุดสิ้นชีวี	ความดีก็จะอยู่คู่ดินฟ้า
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	สำพาทีที่อยู่ในคูหา
ได้ยินว่าสดายุมรณา	ก็ออกมาจากถ้ำอำไพ
ฯ ๒ คำ ฯ คุกภาษ
๏ หยุดยืนยังชวากปากเหว	เห็นลิงเลววิ่งตะเพิ่นเนินไศล
แต่สามนายยืนขวางทางไว้	จึ่งปราไสไต่ถามเนื้อความพลัน
ดูราวานรสามนาย	ท่านผันผายมาไยในไพรสัณฑ์
ซึ่งสุดายุตายวายชีวัน	ใครฆ่าฟันช่วยแถลงแจ้งกิจจา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	คำแหงหณุมานหาญกล้า
จึ่งเล่าเรื่องทศภักตร์ลักสีดา	จนปักษาสิ้นชีวันบรรไลย
บัดนี้องค์พระอวตาร	จะตามผลาญโคตรยักษ์ให้ตักไษย
จึ่งใช้เราผู้ทหารชาญไชย	ไปสืบข่าวอรไทยในเมืองมาร
เออไฉนไยขนจึ่งหล่นร่วง	ไม่เหมือนนกทั้งปวงน่าสงสาร
นี่เปนเพศพืชพันธุ์สันดาน	ฤๅเหตุการณ์เคืองเข็ญเปนอย่างไร
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	สำพาทีฟังกระบินทร์สิ้นสงไสย
รู้ว่าน้องร่วมครรภ์บรรไลย	สลดใจเปนพ้นคณนา
แล้วเล่าความตามตัวต้องสาปสัน	มาอยู่เหมติรันภูผา
ต่อนารายน์วายุกูลลงมา	ใช้ทหารไปลงกาธานี
ให้พร้อมพรั่งตั้งโห่ขึ้นสามหน	จึ่งขนจะงอกงามตามที่
บัดนี้ท่านก็มาจงปรานี	เราจะชี้ทางให้ไปลงกา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	สามกระบินทร์ยินดีเปนหนักหนา
จึ่งเรียกพวกพหลพลโยธา	มาพร้อมหน้าแล้วโห่ขึ้นสามที
ฯ ๒ คำ ฯ รัว เจรจา
๏ เมื่อนั้น	สำพาทีราชปักษี
ขนงอกออกสิ้นก็ยินดี	จึ่งพาทีกับสามวานร
ท่านสงเคราะห์เพราะเมตตาการุญ	เปนบุญคุณใหญ่ยิ่งกว่าศิงขร
ซึ่งสงไสยไม่แจ้งทางจร	เราจะบอกวานรอย่าร้อนใจ
อันลงกาธานีไม่มีทาง	เปนเกาะตั้งอยู่กลางทเลใหญ่
พอรุ่งแสงสุริยาจะพาไป	ช่วยบอกให้เห็นทวีปเมืองมาร
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	วายุบุตรวุฒิไกรใจหาญ
จึ่งว่ากับองคตชมภูพาล	เราท่านอาสามาครั้งนี้
เปนความลับรับสั่งให้สืบสาว	พอรู้ข่าวองค์พระมเหษี
ไปมากนักยักษ์มารมันรู้ที	เสียแรงที่เราท่านป่วยการมา
พี่จะใคร่ให้น้องทั้งสองคน	คุมพลคอยอยู่ที่ภูผา
แต่ตัวพี่นี้จะลอบไปลงกา	สืบข่าวนางสีดายาใจ
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ ครั้นปฤกษาพร้อมเสร็จสำเร็จการ	หณุมานยินดีจะมีไหน
จึ่งว่ากับปักษาช่วยพาไป	บอกให้เห็นเกาะลงกา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	สำพาทีเกษมสันต์หรรษา
จึ่งให้ขุนกระบี่มีศักดา	ขึ้นบนหลังสกุณาทันใด
ทยานยืนเหยียบชง่อนก้อนหิน	เผ่นกระพือปีกบินแผ่นดินไหว
ผันผยองล่องฟ้านภาไลย	ลอยไปคว้างคว้างกลางอัมพร
ฯ ๔ คำ ฯ แผละ
๏ มาถึงกึ่งกลางเวหา	สกุณาราปีกเรื่อยร่อน
แล้วบอกว่าดูราวานร	โน่นนครลงกาธานี
เหมือนจอกน้อยลอยอยู่กลางสมุท	แลสุดสายเนตรในวิถี
นั่นนินทกาลาคิรี	อยู่ที่ท่ามกลางเมืองมาร
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	วายุบุตรวุฒิไกรใจหาญ
แลเขม้นเห็นยอดนินทกาล	หณุมานยินดีปรีดา
จึ่งว่ากับพระยาสำพาที	ครั้งนี้มีคุณข้าหนักหนา
เรารู้แห่งเมืองยักษ์ประจักษ์ตา	จะขอลาท่านเร่งรีบไป
ว่าแล้วเลื่อนลงจากหลังนก	ให้วิหคกลับมาที่อาไศรย
ลูกพระพายหมายมุ่งกรุงไกร	เหาะไปลงกาธานี
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด พิราบรอน (ยักษ์ออก)
๏ เมื่อนั้น	นางผีเสื้อสมุทยักษี
กายาใหญ่หลวงพ่วงพี	เที่ยวอยู่ที่กลางสมุทผุดขึ้นมา
ผันแปรแลเหลือบเห็นวานร	จะเหาะข้ามไปนครยักษา
กระเดาะปากกระดากลิ้นเหลือกตา	ขึ้นขวางหน้าหณุมานชาญชิต
ดุเดือดเงือดเงื้อกระบองเหล็ก	แล้วว่าเหวยลิงเล็กกระจิหริด
ไม่เกรงหมู่อสุรีมีฤทธิ์	บังอาจจิตรจะตรงไปลงกา
กูอยู่ในวังวนชลธาร	เปนแดนด่านทศภักตร์ยักษา
จะสังหารผลาญมึงให้มรณา	ว่าพลางแกว่งคทาเข้าโถมตี
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	คำแหงหณุมานชาญไชยศรี
แขงข้อต่อสู้อสุรี	ถ้อยทีสัปรยุทธยุทธแย้ง
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	ผีเสื้ออสุรากล้าแขง
ยิ่งพิโรธโกรธเกรี้ยวเรี่ยวแรง	ทำอำนาจผาดแผลงศักดา
นิ่วหน้าอ้าโอษฐใหญ่กว้าง	มืดมิดปิดทางขวางหน้า
ทลึ่งโลดโดดไล่ไขว่คว้า	จะคาบเคี้ยวกายาวานร
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	คำแหงหณุมานชาญสมร
รบรับจับประจัญฟันฟอน	หมายสังหารราญรอนอสุรา
แล้วเข้าไปในปากกุมภัณฑ์	ออกทางข้างกรรณเบื้องขวา
กลับเข้ากรรณซ้ายด้วยศักดา	ทลุออกกระบอกตาอสุรี
แล้วลงตามลำไส้ด้วยไวว่อง	เอาตรีแตระแหวะท้องยักษี
ลากไส้ออกมาจากนาภี	อสุรีล้มดิ้นสิ้นชีวา
ฯ ๖ คำ ฯ โอด
๏ เสร็จสังหารผลาญผีเสื้อสมุท	วายุบุตรเกษมสันต์หรรษา
ผาดแผลงสำแดงเดชา	เหาะข้ามคงคาสาคร
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ มาถึงโสฬศศีขรินทร์	คิดว่านินทกาลาศิงขร
ก็เคลื่อนคล้อยลอยลงจากอัมพร	หยุดยืนยังชง่อนก้อนศิลา
พอเหลือบเห็นหลังคาอาศรม	ที่เชิงไศลใต้ร่มพฤกษา
ขุนกระบินทร์ยินดีปรีดา	ก็อ่านเวทวิทยาอาคม
ฯ ๔ คำ ฯ ตระ
๏ จำแลงกายกลายกลับเปนลิงน้อย	กระจ้อยร่อยหงอยเหงาเกาผม
ลงจากเขาเขินเนินพนม	ตรงเข้ามาอาศรมพระสิทธา
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ เมื่อนั้น	พระมุนีนารทพรตกล้า
อยู่ปลายแดนแผ่นดินเมืองลงกา	วิทยาสารพัดจัดเจน
พวกชาวป่ามาเปนศิษย์ติดสอย	ทั้งลูกเล็กเด็กน้อยเณรเถร
ครั้นรอนรอนอ่อนแสงสุริเยนทร์	เล่าสวดมนต์กนเกนก้องไป
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	คำแหงหณุมานทหารใหญ่
แลเห็นพระมุนีก็ดีใจ	จึ่งเขาไปกราบลงตรงภักตรา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์พระอาจารย์ฌานกล้า
ไม่รู้จักว่าใครใส่แว่นตา	มองเขม้นเห็นหน้าวานรน้อย
จึ่งทักถามไปพลันทันใด	มาแต่ไหนไอ้ลิงกระจ้อยร่อย
ไม่มีเพื่อนพวกพ้องเที่ยวกรองกรอย	ฤๅเปนง่อยเปนเปลี้ยเสียหูตา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	วายุบุตรเสแสร้งแกล้งว่า
ได้ยินเขาเล่าเรื่องเมืองลงกา	อุประมาเหมือนสวรรค์ชั้นวิมาน
จะใคร่ไปดูเล่นให้เห็นแจ้ง	ไม่รู้แห่งนัคเรศเขตรสถาน
จึ่งหลงมาอาศรมพระทรงญาณ	จงโปรดปรานชี้แจงให้แจ้งใจ
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระมุนีมิทันสงไสย
จึ่งว่าเคอะจริงจริงไอ้ลิงไพร	ช่างผิดเพื่อนเหมือนไม่มีลูกตา
โน่นแน่แลดูตรงกูชี้	คือบุรีทศภักตร์ยักษา
เองจำเอาเขานินทกาลา	อยู่ท่ามกลางลงกาธานี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	หณุมานหมายจำคำฤๅษี
แล้วเสแสร้งสนทนาพาที	วันนี้สุริยนสนธยา
ถึงจะไปในค่ำจำมิได้	ขออาไศรยพระองค์ทรงสิกขา
หลับนอนให้สบายหายเลื่อยล้า	พอรุ่งแสงสุริยาจะลาไป
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์พระสิทธาอัชฌาไศรย
จึ่งว่ากับวานรอย่าร้อนใจ	ศาลามีกว้างใหญ่ไอ้กะโต
กูทำไม้ทองหลางไว้ต่างหมอน	เองหลับนอนให้บรมศุโข
แล้วเลือกหยิบส้มสูกลูกตะโก	เอาใส่โอให้กระบินทร์กินตามจน
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ ครั้นค่ำจึ่งว่ากับวานร	กูจะจำเริญพรแผ่ผล
เองไปนอนให้สบายหายร้อนรน	ที่บนศาลาหน้ากุฎี
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	คำแหงหณุมานชาญไชยศรี
คำนับรับคำพระมุนี	จรลีตรงมาศาลาไลย
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ นั่งเอกเขนกนิ่งอิงเสา	กอดเข่าคิดพะวงสงไสย
ไฉนหนอพระมุนีชีไพร	มาอยู่ในแว่นแคว้นแดนยักษ์มาร
จะเปนแต่แก่แล้วออกสร้างพรต	ฤๅปรากฎวิทยาจึ่งกล้าหาญ
จำจะต้องลองฤทธิ์พระอาจารย์	ให้แจ้งการว่าเจ้ากูรู้อย่างไร
ดำริห์พลางทางนิ่งสำรวมกาย	ลูกพระพายนบนิ้วประนมไหว้
อ่านอาคมขลังตั้งใจ	ให้กายใหญ่คับบรรณศาลา
ฯ ๖ คำ ฯ ตระ
๏ แล้วร้องว่าเจ้าคุณพระมุนี	ศาลาหลังนี้เล็กหนักหนา
มิรู้ที่จะขยับกลับกายา	ต้องงอขาคุดคู้อยู่อย่างไร
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระดาบศหลากจิตรคิดสงไสย
เมื่อศาลาห้าห้องเขาสร้างไว้	ไฉนไอ้ลิงป่าว่าอย่างนี้
มันจะแกล้งกวนกูอยู่ไม่ศุข	ฉวยเทียนจุดผุดลุกขึ้นจากที่
จับไม้ท้าวก้าวลงจากกุฎี	จรลีมาศาลาน่าวัด
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
๏ เขม้นมองป้องหน้าเห็นวานร	ทั้งกายกรโตใหญ่ไอ้สนัด
น้อยฤๅแกล้งข้าสารพัด	ทุดไอ้สัตวเดรฉานเจ้ามารยา
แม้นมิแผลงฤทธิไกรให้มันดู	จะหลบหลู่ฤๅษีชีป่า
ดำริห์พลางทางสำรวมวิญญา	โอมอ่านคาถาทันใด
ฯ ๔ คำ ฯ ตระ
๏ เดชะวิทยาพระอาจารย์	ศาลานั้นบันดาลกว้างใหญ่
จึ่งว่าเหวยไอ้ลิงนิ่งอยู่ไย	มิมุดหัวนอนให้เต็มศาลา
เมื่อตะกี้น้อยฤๅร้องอื้อฉาว	จะใคร่แพ่นด้วยไม้ท้าวให้หัวผ่า
จองหองลองฤทธิ์กับสิทธา	บ่นพลางทางมายังกุฎี
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
๏ บัดนั้น	หณุมานหัวร่อล้อฤๅษี
จำจะลองเจ้ากูดูอิกที	แล้วกระบี่สำรวมกายร่ายมนตรา
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ
๏ ตัวโตเต็มศาลาทั้งห้าห้อง	แล้วแกล้งร้องว่าช่วยด้วยเจ้าข้า
ที่เล็กกระจิริดให้นิทรา	มิเชื่อมาดูเอาเถิดเจ้าคุณ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระนักสิทธิคิดโมโหหันหุน
จะสวดมนต์ภาวนาหาส่วนบุญ	ไอ้เจ้ากรรมทำวุ่นทั้งวัดวา
จำจะไปดูแลแก้เผ็ด	เอาให้เข็ดให้ได้ไอ้ลิงป่า
ฉวยไม้ท้าวก้าวลงจากศาลา	บ่นด่าพึมพำพร่ำไป
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
๏ มองเขม้นเห็นลิงเผือกผู้	คุดคู้คับศาลาอาไศรย
จึ่งคิดว่าวานรนี้อาจใจ	จำจะให้ตากฝนทนเวทนา
ดำริห์แล้วพระอาจารย์อ่านอาคม	บังเกิดลมตึงตังไปทั้งป่า
พระพิรุณร่วงโรยโปรยลงมา	ต้องวายุบุตรวุฒิไกร
ฯ ๔ คำ ฯ ตระ รัว
๏ บัดนั้น	หณุมานถูกฝนทนไม่ได้
รูปจำแลงแปลงกายก็หายไป	เหมือนจับไข้สั่นท้าวหนาวสท้าน
ให้เยือกเย็นเปนเหน็บทุกขุมขน	สุดทนทรมาจึ่งว่าขาน
เท่านั้นเถิดเจ้าข้าพระอาจารย์	ทีนี้ฉานหลาบเข็ดจงเมตตา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระนารทหัวเราะพลางทางว่า
เปนไรไม่โตเต็มศาลา	สมน้ำหน้าจองหองร้องทำไม
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ ครั้นเห็นตัวสั่นท้าวหนาวเต็มที	เวทนาปรานีเสียไม่ได้
จึ่งว่าเหวยไอ้ลิงมาผิงไฟ	แล้วพาไปกุฎีที่เพลิงกอง
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ บัดนั้น	วายุบุตรสุดทนขนสยอง
เข้าผิงหน้าผิงหลังนั่งยองยอง	อุส่าห์มองโก่งฅอก่ออัคคี
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ ครั้นค่อยเคลื่อนคลายหายหนาว	จึ่งแกล้งกล่าวสรรเสริญพระฤๅษี
คุณของผู้เปนเจ้าคราวนี้	ให้อัคคีผิงกายสบายใจ
ว่าพลางทางลาพระนักธรรม์	จรจรัลมาศาลาที่อาไศรย
เอนเอกเขนกนอนกับหมอนไม้	ก็หลับไปในเพลาราตรี
ฯ ๔ คำ ฯ ตระ
๏ เมื่อนั้น	พระมหานารทฤๅษี
จึ่งคิดว่าวานรตัวนี้	ท่วงทีทนงนึกฮึกฮัก
มันลองกูกูจะต้องลองมันมั่ง	ดูกำลังฤทธิไกรให้ประจักษ์
แล้วออกจากกุฎีที่สำนักนิ	ฉวยชักไม้ท้าวก้าวเดินมา
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
๏ ครั้นถึงสระโบกขรณี	จึ่งหยุดยืนอยู่ที่แผ่นผา
บริกรรมสำรวมวิญญา	เศกไม้ท้าวพระสิทธาด้วยฤทธี
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ
๏ แล้วทิ้งน้ำซ้ำสาปให้เปนปลิง	จงคอยลิงลงมาท่าสระศรี
คเนเมื่อหมอบก้มอมวารี	เกาะเอาที่ลูกคางอย่าวางมัน
ถึงมาทแม้นมีฤทธิ์จะปลิดปลด	อย่าหลุดหมดเหมือนคำพร่ำสาปสัน
แล้วงกเงิ่นเดินกลับมาฉับพลัน	คืนเข้าอรัญกุฎี
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
๏ บัดนั้น	วายุบุตรวุฒิไกรไชยศรี
ครั้นรุ่งรางส่างแสงพระรวี	ขุนกระบี่ฟื้นกายสบายใจ
ลุกขึ้นบิดขี้เกียจเหยียดแขนขา	ตามประสาเพศลิงนิ่งไม่ได้
แล้วลงจากศาลาคลาไคล	ตรงไปสระโบกขรณี
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
๏ แต่พอก้มอมน้ำที่ในสระ	ชัลลุกะเกาะคางกระบี่ศรี
สดุ้งโดดโลดลอยขึ้นทันที	ขุนกระบี่เห็นปลิงวิ่งวุ่นวาย
สองมือจับหลับตากระชากฉุด	ปลิงไม่หลุดล้มคว่ำคมำหงาย
กลัวจะคืบเข้าปากขากน้ำลาย	ลูกพระพายปลิดปลิงเปนสิงคลี
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ยิ่งดึงยิ่งลื่นยิ่งคลื่นไส้	เปนจนใจวิ่งมาหาฤๅษี
นั่งลงตรงหน้าแล้วพาที	พระมุนีโปรดด้วยช่วยปลิดปลิง
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระดาบศบริกรรมทำนั่งนิ่ง
จะฉุดชักผลักไสไม่ไหวติง	แกล้งให้ลิงวอนว่าอยู่ช้านาน
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ แล้วทำเปนเขม้นมองป้องหน้า	ถามว่าอะไรไอ้เดรฉาน
ไยมิแผลงฤทธิไกรไชยชาญ	แต่ปลิงเท่าสายพานต้องวานกู
นี่ทำไว้ให้รู้จักสำนึก	เองอย่าฮึกต่อไปนะไอ้หู
แล้วปลิดปลิงจากคางวางให้ดู	คือไม้ท้าวของกูไปเกาะมึง
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	ขุนกระบี่มิรู้ที่จะโกรธขึ้ง
หัวเราะพลางทางนิ่งนึกรำพึง	เราคิดไปไม่ถึงพระสิทธา
จึ่งก้มเกล้ากราบไหว้อไภยโทษ	ขอพระองค์จงโปรดเกษา
ซึ่งได้คิดผิดพลั้งแต่หลังมา	อย่าเปนเวราแก่ข้าน้อย
สายอยู่แล้วจะลาพระอาจารย์	ไปเที่ยวชมเมืองมารเล่นสักหน่อย
แล้วออกจากอาวาศคลาศคล้อย	เหาะลอยลิ่วตรงไปลงกา
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด กราว (ยักษ์ออก)
๏ เมื่อนั้น	นางอังกาศตไลมารหาญกล้า
เปนปิศาจเสื้อเมืองเรืองฤทธา	สี่หน้าแปดมือถืออาวุธ
เห็นลิงเหาะลอยลงมาตรงวัง	ให้แค้นคั่งขัดใจดังไฟจุด
ร้องเรียกพลพวกผีมีฤทธิรุตม์	ขึ้นขวางหน้าวายุบุตรแล้วถามไป
เหวยเหวยสวาวานร	จะเหาะข้ามนครไปไหน
กูคือเสื้อเมืองเรืองฤทธิไกร	จะสังหารมึงให้วายปราณ
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	วายุบุตรวุฒิไกรใจหาญ
โกรธาว่าเหวยปิศาจมาร	กูเปนหลานพาลีมีศักดา
มึงเปนแต่ปิศาจชาติยักษ์	มาฮึกฮักกีดทางขวางหน้า
เร่งหลบหลีกไปอย่าได้ช้า	แม้นขืนอยู่กูจะฆ่าเสียบัดนี้
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	เสื้อเมืองเคืองคำกระบี่ศรี
จึ่งว่าเหม่ไอ้ลิงหยิ่งเต็มที	มึงจะมีฤทธิไกรกะไรมา
พลางทำอำนาจประกาศก้อง	สั่งพวกพ้องผีพรายร้ายกล้า
จงจับไอ้ลิงไพรอย่าได้ช้า	พิฆาฏฆ่าให้มันบรรไลย
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	อสุรีปีศาจน้อยใหญ่
พรั่งพร้อมล้อมลิงเข้าชิงไชย	หมายใจจะฆ่าวานร
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	คำแหงหณุมานชาญสมร
โจนจับประจัญบานราญรอน	หลอกหลอนไล่กระชิดติดพัน
ทยานขึ้นยืนเหยียบพวกผี	แกว่งตรีป้องปัดผัดผัน
แขงข้อต่อแย้งแทงฟัน	พลกุมภัณฑ์ผีพรายตายเต็มไป
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด ตีกาก
๏ เมื่อนั้น	เสื้อเมืองเคืองขัดอัชฌาไศรย
ถือคทาธรแกว่งดังแสงไฟ	เข้าชิงไชยรบรุกคลุกคลี
หวดซ้ายป่ายขวาสามารถ	ลิงฉลาดหลอกโลดโดดหนี
ยิ่งโกรธาดาแดงดังอัคคี	ตามตีติดพันกระชั้นมา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	วายุบุตรวุฒิไกรใจกล้า
รบรับสัปรยุทธยุทธนา	แกล้วกล้ากลอกกลับจับประจัญ
ขึ้นเหยียบบ่าคว้าฉวยชิงกระบอง	ปัดป้องเปลี่ยนผลัดผัดผัน
ว่องไวไล่กระชิดติดพัน	หักโหมโรมรันราวี
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ปิศาจเสื้อเมืองมารซานทรุด	วายุบุตรยุดเหยียบยักษี
แกว่งพระขรรค์ฟันเศียรอสุรี	สุดสิ้นชีวีวายปราณ
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ เสร็จสังหารอสุราเพลาเย็น	จึ่งแลเห็นลงการาชฐาน
มีพวกยักษ์รักษาป้อมปราการ	หณุมานนิ่งพินิจแล้วคิดพลาง
จำจะแปลงปลอมปนพลกุมภัณฑ์	มันจะพูดจากันอย่างไรบ้าง
เผื่อจะรู้เรื่องราวข่าวนาง	ดำริห์พลางลูกพระพายร่ายมนต์
ฯ ๔ คำ ฯ ตระ
๏ เปนยักษ์หนุ่มนุ่งลายตะพายย่าม	ลงเดินตามแถวทางกลางถนน
เข้าพวกอสูรเหล่าชาวพล	ปลอมปนเที่ยวดูในบูรี
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พวกยักษ์รักษาน่าที่
ครั้นสิ้นแสงสุริยาราตรี	เสียงอึงมี่ตีฆ้องกองไฟ
พวกชาวป้อมล้อมวังทั้งหลาย	มีหมื่นขุนมุลนายกำกับไพร่
สารวัดเที่ยวตรวจทุกหมวดไป	เห็นใครนอนหลับจับตัวตี
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
ช้า
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรยักษี
สถิตย์แท่นไสยาในราตรี	กับเทวีมณโฑโสภา
ครั้นเสื้อเมืองม้วยชีวันบรรไลย	พเอิญให้เยือกเย็นทุกเส้นหญ้า
พระยายักษ์ตึงเศียรเวียนไนยนา	นิทราเคลิ้มระงับหลับไป
ฯ ๔ คำ ฯ กล่อม
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	หณุมานมีศักดาอัชฌาไศรย
เที่ยวฟังข่าวคำพหลพลไกร	ไม่มีใครออกนามนางสีดา
เห็นแต่พวกนั่งยามตามตะเกียง	รายเรียงพิทักษ์รักษา
จึ่งอ่านอาคมขลังบังนิทรา	สกดหมู่อสุราทั้งเวียงไชย
ฯ ๔ คำ ฯ ตระ
๏ เดชะพระเวทอันเชี่ยวชาญ	ทั้งเมืองมารเงียบระงับหลับใหล
จึ่งกลับรูปเปนกระบี่มีฤทธิไกร	ตรงขึ้นปราสาทไชยที่ใกล้ทาง
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ รัว เชิดฉิ่ง
๏ เห็นยักษ์หนึ่งนอนเตียงเคียงผู้หญิง	มีกระดานชนวนพิงอยู่ข้าง ๆ
จึ่งพิศดูนรลักษณ์ภักตร์นาง	เห็นรูปร่างแก่ไปใช่สีดา
ริมแท่นที่มีดินสอสมุดอยู่	พลิกขึ้นดูเห็นล้วนแต่เลขผา
อสุรีนี้ชรอยเปนโหรา	จึ่งตรงมาปราสาทสองเข้าห้องใน
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เห็นยักษ์หนึ่งนอนกรนอยู่บนแท่น	แขนแมนรูปร่างช่างโตใหญ่
กับนางหนึ่งนอนชิดพิศดูไป	เปนสาวใหญ่ใช่สีดานารี
มีคทาธรวางไว้ข้างอาศน์	กลางปราสาทล้วนเหล่าสาวศรี
จึ่งลงจากอัฒจันท์ทันที	ขึ้นสู่ที่ปราสาทสามไม่ขามใจ
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เห็นอสุรีสีเขียวเคี้ยวขบฟัน	เปนหนุ่มน้อยผิวพรรณผ่องใส
ริมข้างที่มีธนูศิลป์ไชย	ฤทธิไกรจะทายาดดูลาดเลา
แล้วดูนางที่เคียงบนเตียงนอน	ถึงหน้าอ่อนก็เห็นทีมีลูกเต้า
จึ่งเดินลัดแลงแฝงเงา	ตรงไปเข้าปราสาทที่สี่พลัน
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เห็นอสูรหนึ่งสนิทนิทรา	ยี่สิบกรสิบหน้าขบขัน
รู้ประจักษ์ทักแท้ว่าทศกรรฐ์	แล้วเห็นนางหนึ่งนั้นแนบอินทรีย์
พินิจดูรูปโฉมประโลมจิตร	สำคัญคิดว่าสีดามารศรี
เอะไฉนไยมาเปนเช่นนี้	ขุนกระบี่ลูบอกตกใจ
จึ่งเข้าชิดพิศดูเปนครู่พัก	ก็รู้จักมั่นคงไม่สงไสย
มณโฑเมียพาลีที่บรรไลย	ทศกรรฐ์มันไปขอมา
แต่องค์พระมเหษีมีศักดิ	ฤๅมันให้อยู่ตำหนักรักษา
จึ่งลงจากปราสาทไชยไคลคลา	เที่ยวค้นคว้าทั่วทั้งวังใน
ฯ ๘ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ ไม่ประสบพบองค์นงคราญ	หณุมานหลากจิตรคิดสงไสย
เห็นแสงทองส่องฟ้านภาไลย	จะนิ่งอยู่มิได้ในลงกา
จำจะกลับไปป่าพนาลี	ลวงถามพระมุนีดูดีกว่า
คิดพลางทางแผลงฤทธา	เหาะมายังอรัญบรรพต
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ถึงอาศรมพระสิทธาเวลาสาย	จึ่งลงท้ายจงกรมอาศรมบท
ตรงเข้าไปหาพระนารท	ก้มเกล้าประนตบทมาลย์
แล้วทำเสแสร้งแกล้งว่า	ข้าไปถึงลงกามหาสถาน
แสนสนุกศุโขมโหฬาร	นิเวศน์วังดังวิมานเมืองฟ้า
แต่ข้าได้ยินข่าวคราวหนึ่ง	เขาเลื่องฦๅอื้ออึงหนักหนา
ว่าทศกรรฐ์นั้นไปเที่ยวหิมวา	ได้นางสีดามาไว้
งามล้ำสัตรีไม่มีคู่	จะใคร่ดูรูปเล่นหาเห็นไม่
พระมุนีนี้อยู่ริมกรุงไกร	รู้มั่งฤๅไม่พระอาจารย์
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระนารทหัวเราะร่าแล้วว่าขาน
ถึงตัวกูอยู่ทวีปเมืองมาร	ไม่คบไอ้ใจพาลพวกยักษ์
แต่ได้ยินคำเขาชาวเมือง	มาเล่าเรื่องให้กูรู้ประจักษ์
อันไอ้ใจคดทศภักตร์	มันไปลักเมียเขาเหล่าโคธา
ชื่อว่าสีดานารี	รูปร่างนางนั้นดีหนักหนา
มันลดเลี้ยวเกี้ยวพานพูดจา	เขาด่าว่าไม่ยอมพร้อมใจ
เดี๋ยวนี้ให้ไปอยู่เสียสวนขวัญ	หาได้อยู่ด้วยมันในเมืองไม่
จะสูงต่ำดำขาวคราวใคร	กูก็ไม่เห็นแก่ตาว่าตามจริง
เออก็เองนี้หนักหนาน่าหัวร่อ	ทำใจฅอเฟื่องฟุ้งสุงสิง
ไม่เจียมตัวว่าเปนแต่เช่นลิง	จะอยากดูผู้หญิงไปทำไม
ฯ ๑๐ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	หณุมานได้ยินสิ้นสงไสย
ก้มกราบพระสิทธาแล้วว่าไป	จะเล่าให้แจ้งความตามตรง
ซึ่งข้ามาลงกาด้วยปรารภ	ตั้งใจจะใคร่พบนวลหง
ด้วยสามีสีดาโฉมยง	พระองค์ทรงนามพระรามา
คือสมเด็จพระนารายน์วายุกูล	มาล้างเหล่าประยูรยักษา
บัดนี้พระองค์ทรงศักดา	ยังประชุมโยธาพลากร
ทั้งขีดขินชมภูหมู่กระบี่	ล้วนฤทธีห้าวหาญชาญสมร
ได้พร้อมพรั่งตั้งแรมประทับร้อน	อยู่ศิงขรคันธมาทน์คิรี
จึ่งใช้ข้าวานรลูกพระพาย	มาถวายแหวนพระมเหษี
สืบข่าวราวเรื่องว่าร้ายดี	แล้วจะยกโยธีมาชิงไชย
คืนนี้ข้าเที่ยวดูไม่รู้ความ	จึ่งมาถามพระองค์ด้วยสงไสย
บัดนี้แจ้งกิจจาจะลาไป	ให้พบองค์อรไทยเทวี
ฯ ๑๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระมหานารทฤๅษี
ได้ฟังคำคิดดูรู้คดี	ปางนี้ต้องในไตรดายุค
นารายน์อวตารมาผลาญยักษ์	ไตรจักรจะอยู่เย็นเปนศุข
ตบมือหัวร่อร่าว่าพ้นทุกข์	จะสวดมนต์ให้สนุกน้ำใจกู
จึ่งอวยพรลูกพระพายนายทหาร	ยักษ์มารอย่ารอต่อสู้
แม้นขัดขวางข้างน่ามาหากู	จะช่วยบอกให้รู้ทุกประการ
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	วายุบุตรคำนับรับบรรหาร
ก้มเกล้ากราบลาพระอาจารย์	เหาะรเห็จเตร็จทยานไปลงกา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงสวนจวนเวลาสายัณห์	เห็นกุมภัณฑ์เฝ้าแหนแน่นหนา
มีตำหนักสามหลังทั้งพลับพลา	ต้นโสกค้อมข้ามหลังคาพาไล
จึ่งนึกว่าองค์พระมเหษี	อยู่ที่นี่มั่นคงไม่สงไสย
จำจะบังกายเราเข้าไป	อย่าให้ใครพะวงสงกา
คิดพลางทางสำรวมอารมณ์	นบนิ้วประนบเหนือเกษา
โอมอ่านพระเวทวิทยา	กำบังตาพหลพลไกร
ฯ ๖ คำ ฯ ตระ
๏ แล้วลงต้นโสกใหญ่ใกล้ตำหนัก	พวกยักษ์หาเห็นกายไม่
ค่อยย่องเหยียบเลียบตามกิ่งไม้	ลอบแลเข้าไปในพลับพลา
เห็นเหล่าสาวสุรางค์นางกำนัล	นั่งพูดจากันอยู่พร้อมหน้า
กับนางหนึ่งนั่งแท่นแสนโสภา	ประไพภักตร์ลักขณาลาวรรณ
จะพิศไหนไม่เสียแต่สักอย่าง	งามสรรพสรรพางค์ดังนางสวรรค์
จึ่งตรึกไตรในจิตรคิดสำคัญ	เห็นแม่นมั่นองค์นี้นางสีดา
ดูลาดเลาเศร้าซูบโศกนัก	นึกสงสารนงลักษณ์หนักหนา
จะตรงเข้าเฝ้าแหนกัลยา	เห็นกิจจาจะแจ้งแพร่งพราย
อย่าเลยต่อย่ำค่ำลง	จึ่งจะเอาธำมรงค์ไปถวาย
ตริพลางทางนิ่งอิงแอบกาย	มุ่งหมายคอยเวลาราตรี
ฯ ๑๐ คำ ฯ รัว
ช้า
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรยักษี
ตั้งแต่ได้สีดานารี	มาไว้ในที่อุทยาน
สุดแสนเสนหาอาไลย	หมายจะใคร่ร่วมรักสมัคสมาน
ดูเหล่าสาวสุรางค์นางยักษ์มาร	ไม่เห็นการรูปร่างช่างพีโต
ทั้งนางอยู่งานพัดดัดจริต	เกลียดกระบิดกระบวนกวนโทโส
ยิ่งเคืองขุ่นงุ่นง่านพาลพาโล	จนสิ้นแสงสุริโยอโนไทย
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ จึ่งตรัสเรียกท้าวนางมาข้างที่	จงไปบอกเสนีนายใหญ่
ให้ตำรวจตรวจตราเตรียมไว้	จะคลาไคลไปยังอุทยาน
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	ท้าวนางคำนับรับบรรหาร
ลงจากไพชยนต์ลนลาน	ออกไปที่สั่งการทวารวัง
ฯ ๒ คำ ฯ ชุบ
๏ จึ่งร้องเรียกเสนีที่ข้างน่า	เข้ามาบอกความตามรับสั่ง
กระซิบกันเปนในมิให้ดัง	จะเสด็จไปยังอุทยาน
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	เสนีแจ้งความตามว่าขาน
ออกมาที่กรมวังสั่งหมู่มาร	พนักงานของใครไปให้ครบ
ฯ ๒ คำ ฯ
ยานี
๏ จัดตำรวจน่าหลังคั่งคับ	กำชับเกณฑ์กันเข้าบรรจบ
รักษาองค์ถือพลองส่องไต้คบ	สบทบทุกหมวดตรวจตรา
พวกปืนแดงนั่งหลามตามฉนวน	เขนงเขาเต้าชนวนลูกสบ้า
เหล่ามารมหาดเล็กเด็กชา	ตรวจตราจัดแจงพระแสงง้าว
พวกถือทวนล้วนด้ามเงินงาม	ปลายผูกภู่จามรีขาว
แล้วต่างนุ่งสองปักชักพกยาว	เตรียมคอยท่าท้าวเจ้าลงกา
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรเกษมสันต์หรรษา
เสด็จจากแท่นที่ลีลา	มาสระสรงคงคาวาริน
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
ชมตลาด
๏ สถิตย์แท่นแผ่นผาศิลาทอง	อาบลอองสุหร่ายสายสินธุ์
ขัดสีวารีรดหมดมลทิน	ทรงสุคนธารประทิ่นกลิ่นเกลา
น้ำดอกไม้เทศทาอ่าองค์	บรรจงทรงพระสางเศียรเกล้า
พระฉายตั้งคันฉ่องส่องเงา	เวียนแต่เฝ้ากรีดพระหัดถ์ผัดภักตรา
ทรงภูษาผ้าต้นพื้นตอง	เขียนทองเรืองอร่ามงามหนักหนา
คาดเข็มขัดรัดองค์อลงการ์	ประดับพลอยถมยาราชาวดี
คล้องพระคอสีดอกคำร่ำอบ	หอมตระหลบอบองค์ยักษี
ใส่แหวนเพ็ชรเม็ดแตงแต่งเต็มที่	จะไปอวดมั่งมีนางสีดา
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ ถือพัดด้ามจิ้วจันทน์บรรจง	พวงมาไลยใส่ทรงพระกรขวา
แล้วลงจากปราสาทยาตรา	ขึ้นทรงรัถาคลาไคล
ฯ ๒ คำ ฯ กลองโยน
๏ ครั้นถึงซึ่งสวนอุทยาน	ให้หยุดพลมารน้อยใหญ่
ลงจากรถแก้วแววไว	ตรงไปตำหนักห้างนางสีดา
ฯ ๒ คำ ฯ ฉุยฉาย
๏ แอบลับแลกั้นชั้นเฉลียง	มองเมียงยิ้มละไมอยู่ในหน้า
กระซิบเรียกสาวสรรค์กัลยา	ออกมาซักถามเปนความใน
ค่อยตระโบมโลมเล้าเยาวมาลย์	เปนการเหมือนว่าฤๅหาไม่
ฤๅยังคุมแค้นขัดตัดอาไลย	เปนกะไรท่วงทีนางสีดา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	กำนัลนางต่างทูลจะเอาหน้า
ได้พูดพาดดูลองสองเวลา	ก็เห็นว่าจะไม่กะไรนัก
ตะกี้ดอกออกพระนามถามไถ่	ทีจะใคร่พบองค์พระทรงศักดิ
ดูชั้นเชิงโฉมยงนงลักษณ์	แววจะรักมั่นคงไม่สงกา
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรเกษมสันต์หรรษา
พลางดำเนินเดินนาดยาตรา	ขึ้นนั่งเตียงเคียงสีดาแล้วพาที
ฯ ๒ คำ ฯ
ชาตรี
๏ โฉมเอยโฉมเฉลา	ยุพเยาว์ยอดฟ้ามารศรี
พี่คิดถึงทุกทิวาราตรี	จนวันนี้นอนกลางวันก็ฝันไป
จึ่งอุส่าห์มาง้อขอโทษ	หมายว่าเจ้าเล่าจะโกรธไปถึงไหน
คำบุราณท่านย่อมว่าไว้	มิตรจิตรมิตรใจกะไรน้อง
จะรังเกียจเดียดฉันกันไยเล่า	บุญเราเคยภิรมย์สมสอง
พี่จะรับทรามสงวนนวลลออง	ไปครอบครองวังในเหมือนใจคิด
จะจัดแจงแต่งการอภิเศก	เปนองค์เอกมเหษีที่สนิท
ว่าพลางทางขยับจะเข้าชิด	ให้ร้อนดังเพลิงพิศม์ติดกายา
ถอยหลังเหลียวมาคว้าหยิบพัด	โบกปัดพระกายทั้งซ้ายขวา
แล้วปลอบโยนโอนอ่อนด้วยวาจา	แก้วตาอย่าสลัดตัดอาไลย
ฯ ๑๐ คำ ฯ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	นางสีดานารีศรีใส
ได้ฟังคำแค้นนักจึ่งชักไม้	มาปักไว้ตรงหน้าด่าเปรียบปราย
เหวยเหวยไอ้ไม้ใจฉกรรจ์	มึงอย่าคิดสำคัญมั่นหมาย
อันใจกูสู้สิ้นชีวาวาย	ไม่ขอเห็นเช่นชายชาตินี้
หากว่าอยู่ผู้เดียวที่ศาลา	มึงจึ่งหาญอหังกาพาหนี
แม้นพบพระหริรักษ์จักรี	ชีวีมึงจะม้วยมรณา
อย่าพักพูดเกี้ยวพานป่วยการปาก	กูไม่อยากเชื่อฟังชังน้ำหน้า
ว่าพลางนางเมินภักตรา	ฟูมฟายชลนาไม่พาที
ฯ ๘ คำ ฯ โอด
โอ้โลม
๏ สุดเอยสุดสวาดิ	ช่างฉลาดเลมียดเสียดสี
เสนาะคำน้ำเสียงเพียงดนตรี	เออเช่นนี้ฤๅว่าจะน่าฟัง
เห็นรักแล้วฤๅไม่ถือโทษ	จงเหือดหายคลายโกรธลงเสียมั่ง
มิใช่พี่นี้ทำด้วยชิงชัง	จะปลูกฝังโฉมยงนงลักษณ์
อย่าครวญคร่ำรำพึงถึงพระราม	ถึงรูปงามก็จนคนต่ำศักดิ
ไม่ควรอยู่คู่เคียงเรียงภักตร์	เจ้าหลงรักเปล่าเปล่าไม่เข้ายา
จงไปชมสมบัติพัศถาน	ในเมืองมารมั่งมีดีหนักหนา
อย่าสลัดตัดรักชักช้า	สาวสวรรค์ขวัญตาจงปรานี
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	นวลนางสีดามารศรี
ยิ่งเดือดด่าว่าเหวยไอ้ไม้นี้	มึงไม่มีอายเจ็บเท่าเล็บมือ
ยังแค่นขืนฝืนหน้ามาหัวเราะ	พูดออกไปให้เพราะเสียเถิดฤๅ
ตายไหนตายไปให้เขาฦๅ	สมที่ดื้อด้านดีไม่มีอาย
เพี้ยงเอ๋ยให้พระรามตามมาโปรด	พิฆาฏโคตรไอ้ไม้ให้ฉิบหาย
นางบ่นแช่งแกล้งประเทียบเปรียบปราย	หยาบคายด่าว่าไม่ปรานี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรยักษี
เหลือที่อ้อนวอนว่าพาที	เทวีด่าร่ำรำพรรณ
ให้คิดอับอายขายหน้า	อสุราเคืองขุ่นหุนหัน
พลางเสด็จจากที่แท่นสุวรรณ	ออกมาจากฉากกั้นนอกลับแล
กริ้วเหล่าสาวสรรค์กำนัลนาง	ดูดู๋ช่างสอพลอตอแหล
ซักซ้อมพร้อมหน้าสารแน	ล้วนแต่โฉมยงคงเอนดู
นางกลับเคืองขัดตัดเยื่อใย	ทำให้อัปรยศอดสู
มึงไม่เล้าโลมโฉมตรู	ให้มาอยู่นอนกินสิ้นทั้งนั้น
แม้นกูมาทีหลังยังเช่นนี้	จะสังหารชีวีให้อาสัญ
ตรัสพลางทางเสด็จจรจรัล	ลงจากตำหนักพลันทันใด
ขึ้นทรงรถสุวรรณบัลลังก์	พร้อมพรั่งเสนาน้อยใหญ่
เร่งรีบรัถาคลาไคล	เข้าในลงกาธานี
ฯ ๑๒ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	เหล่านางกำนัลสาวศรี
ร้อนตัวกลัวไภยอสุรี	เห็นทีจะถูกเฆี่ยนเจียนตาย
แล้วพากันเข้าไปในตำหนัก	ตั้งกระทู้ขู่ซักนางโฉมฉาย
เออจะมาพาเราให้หลังลาย	ปากร้ายเกินตัวไม่กลัวใคร
จนเสด็จออกมาว่าวอน	ยังเคืองขัดตัดรอนไม่รักใคร่
ทังสมบัติวัดถาไม่อาไลย	จะพอใจอยู่ป่าน่าทุบตี
บ้างว่าบุญหนักหนาหาไม่ปะ	ข้าก็อยากเปนพระมเหษี
เสียแต่รูปร่างไม่อย่างนี้	เออนี่น้อยฤๅยังดื้อดึง
อุส่าห์สู้อยู่พิทักษ์รักษา	ก็หมายว่าถ้ากะไรจะได้พึ่ง
แค้นใจหนักหนาน่าหยิกทึ้ง	ต่างพิโรธโกรธขึ้งอึงไป
ฯ ๑๐ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	องค์ภัควดีศรีใส
สุดแสนเจ็บช้ำระกำใจ	ชลไนยคลอเนตรนางโฉมยง
ให้กลุ้มกลัดอัดอั้นตันจิตร	พ่างเพียงชีวิตรจะผุยผง
แล้วแกล้งคลี่คลุมประธมห่มองค์	ซบลงครวญคร่ำร่ำโศกา
ฯ ๔ คำ ฯ โอด
โอ้ปี่
๏ โอ้ว่าพระองค์ทรงเดช	พระคุณเคยปกเกษเกษา
เหตุไฉนไม่ตามเมียมา	ให้มันหยาบช้าสารพัน
แต่ครองใจไว้ท่าพระสามี	ก็เหลือทนพ้นที่จะอดกลั้น
ชรอยเวรเวรามาทัน	จะสุดสิ้นอาสัญบรรไลย
เปนกรรมของน้องแล้วจึ่งแคล้วคลาศ	ขอรองลอองบาทต่อชาติใหม่
ยิ่งคิดยิ่งแค้นแน่นฤไทย	ทรามไวยซบลงทรงโศกี
ฯ ๖ คำ ฯ โอด
ร่าย
๏ ครั้นเวลาล่วงสามยามเศษ	ชำเลืองเนตรดูเหล่าสาวศรี
เห็นหลับใหลไม่รู้สมประดี	ลงจากที่แท่นทองย่องย่างมา
ฯ ๒ คำ ฯ ทยอย
๏ ถึงต้นโสกยิ่งสลดกำสรดเศร้า	เข้าหยุดนั่งบังเงาพฤกษา
จะผูกสอเสียให้ตายวายชีวา	แล้วคิดถึงภัศดาโศกาไลย
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
โอ้ปี่
๏ โอ้พระทูลกระหม่อมของเมียแก้ว	วันนี้แล้วน้องรักจะตักไษย
เสียแรงเปนเพื่อนลำบากยากไร้	ไม่เห็นใจเมียแล้วพระจักรี
สิ่งใดแต่หลังได้พลั้งพลาด	ให้ขัดเคืองเบื้องบาทบทศรี
จะทูลลาอาสัญเสียวันนี้	ขออย่ามีเวราแก่ข้าไป
ร่ำพลางนางทรงแสนเทวศ	ชลเนตรแถวถั่งหลั่งไหล
โศกศัลย์รันทดสลดใจ	สอึกสอื้นไห้ไปมา
ฯ ๖ คำ ฯ โอด
ร่าย
๏ บัดนั้น	วายุบุตรอยู่บนต้นพฤกษา
ได้ยินคำรำพรรณโศกา	ก็รู้ว่านางสีดายาใจ
สงสารพระมเหษีมีศักดิ	เพราะเคืองแค้นทศภักตร์จะตักไษย
จะผูกสอวายวางฤๅอย่างไร	คิดแล้วแกล้งแฝงไม้เมียงมอง
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางสีดาเปลี่ยวเปล่าเศร้าหมอง
เห็นเวลาจวนแจ้งแสงทอง	กลัวกำนัลมันจะย่องตามมา
จึ่งสพักสไบบางที่นางทรง	จีบจัดรัดพระองค์โจงภูษา
แขงพระไทยไม่เสียดายชีวา	อุส่าห์ปีนขึ้นบนต้นไม้
ฯ ๔ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ จึ่งเอาผ้าผูกพันกระสันรัด	เกี่ยวกระหวัดไว้กับกิ่งโสกใหญ่
ชายหนึ่งผูกสออรไทย	แล้วทอดองค์ลงไปจะให้ตาย
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ บัดนั้น	วายุบุตรแก้ได้ดังใจหมาย
จึ่งเข้ามานบนอบยอบกาย	กราบถวายบังคมก้มภักตร์
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางสีดานารีมีศักดิ
แลเห็นลิงไพรสงไสยนัก	ไม่รู้จักจึ่งถามเนื้อความไป
เหวยไอ้สวาวานร	เที่ยวด้นดั้นสัญจรมาแต่ไหน
กูจะม้วยชีวันบรรไลย	การอะไรของมึงจึ่งจัณฑาล
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	วายุบุตรฟังบัญชาว่าขาน
จึ่งทูลว่าข้าชื่อหณุมาน	เปนทหารพระรามสุริวงษ์
เสด็จยกโยธาพลากร	มาแรมรอนอยู่ในไพรระหง
พระทรงฤทธิ์คิดคนึงถึงโฉมยง	กรรแสงทรงโศกาทุกราตรี
จึ่งตรัสใช้ให้ข้าวายุบุตร	ข้ามสมุทมานครของยักษี
แสวงหวังฟังข่าวพระเทวี	ทุกวันนี้เคืองเข็ญเปนอย่างไร
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์ภัควดีศรีใส
ได้ฟังลิงนิ่งนึกตรึกไตร	เห็นไม่สมความจึ่งถามซัก
ซึ่งท่านว่าเปนข้าพระสามี	เหตุไฉนเรานี้มิรู้จัก
ดีร้ายเองออเจ้านี้เหล่ายักษ์	ทศภักตร์มันใช้ให้ปลอมมา
จึ่งแกล้งบอกออกนามพระผ่านเกล้า	มิให้เราสิ้นชีวังสังขาร์
ชะช่างคิดอ่านเจ้ามารยา	อย่าพักมาสอพลอไม่ขอฟัง
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	หณุมานทูลไปดังใจหวัง
เมื่อแรกสามกระษัตริย์พลัดเวียงวัง	คราวนั้นยังมิได้มาเปนข้าไท
ต่อเมื่อยักษ์ลักพระองค์มาลงกา	ข้าจึ่งได้เปนข้าเข้าอยู่ใหม่
แล้วหยิบธำมรงค์รัตน์ตรัจไตร	กับสไบกรองทองของสำคัญ
จึ่งทูลว่าผ้านี้กระบี่ป่า	ถวายพระจักรารังสรรค์
กับพระยาสดายุนกนั้น	ให้สำคัญธำมรงค์วงนี้
จึ่งใช้ข้าวานรนายทหาร	มาประทานองค์พระมเหษี
แล้วจะยกโยธามาราวี	ผลาญหมู่อสุรีให้บรรไลย
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางสีดานารีศรีใส
เห็นแหวนก้อยกับภูษาผ้าสไบ	ที่ทรามไวยทรงมาจากธานี
แต่ของไม่ได้อยู่กับทรงฤทธิ์	ให้นึกแหนงแคลงจิตรนางโฉมศรี
จึ่งตรัสตอบวาจาพาที	ของนี้ตกค้างอยู่กลางไพร
ท่านเปนพวกพ้องของทศกรรฐ์	เที่ยวไปในอรัญเก็บมาได้
จะกล่าวแกล้งแต่งอุบายให้ตายใจ	เรามิได้ลุ่มหลงอย่าสงกา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	วายุบุตรเห็นยังกังขา
จึ่งว่าพระหริรักษ์จักรา	ก็สั่งมาสารพัดเมื่อตรัสใช้
ถ้าแม้นพระมเหษีมิเชื่อฟัง	ให้ยกข้อความหลังแถลงไข
เมื่อครั้งไปยกศิลป์ไชย	ที่ในธานินทร์มิถิลา
เสด็จเดินเข้าไปในนิเวศน์	ทอดพระเนตรชำเลืองแลหา
พระองค์แอบบานแกลแลลงมา	ไนยนาพอพบประสบกัน
จึ่งตรัสบอกกับข้ามาทั้งนี้	ให้เทวีเห็นจริงทุกสิ่งสรรพ์
ด้วยเปนความข้อขำสำคัญ	รู้กันแต่กับองค์นงคราญ
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางสีดาเยาวยอดสงสาร
ได้ฟังคำกำแหงหณุมาน	ก็แจ้งการว่าพระหริรักษ์
จึ่งรับของสองสิ่งมาเพ่งพิศ	ยิ่งคิดถึงองค์พระทรงศักดิ
ชลเนตรคลอคลองนองภักตร์	นงลักษณ์ทรุดองค์ทรงโศกี
ฯ ๔ คำ ฯ โอด
โอ้ปี่
๏ โอ้แสนสงสารพระผ่านเกล้า	จะโศกเศร้าถึงน้องหมองศรี
เคยเปนศุขทุกทิวาราตรี	ไม่พอที่จะนิราศคลาศคลา
เพราะห้ามเมียไม่ฟังรับสั่งห้าม	จึ่งได้ความเคืองแค้นแสนสา
โทษน้องผิดพ้นคณนา	จะสู้สิ้นชีวาไม่อาไลย
หากทหารผ่านฟ้ามาทัน	ชีวันน้องรักไม่ตักไษย
ถ้าแม้นล่วงเวลาช้าไป	ไม่เห็นใจเมียแล้วพระภูมี
ร่ำพลางนางหยิบธำมรงค์	สอดทรงหัดถามารศรี
ลำฦกถึงพระลักษณ์พระจักรี	โศกีสอื้นไห้ไปมา
ฯ ๘ คำ ฯ โอด
ร่าย
๏ บัดนั้น	คำแหงหณุมานหาญกล้า
เห็นโฉมยงทรงโศกโศกา	รำพรรณถึงภัศดาสามี
จึ่งก้มเกล้ากราบลงตรงภักตร์	แล้วทูลองค์นงลักษณ์มเหษี
แม่จะใคร่ไปเฝ้าพระจักรี	ข้อนี้อย่าประหวั่นพรั่นพระไทย
เชิญเสด็จขึ้นบนฝ่ามือข้า	จะพาเหาะไปพลับพลาที่อาไศรย
ถ้ากุมภัณฑ์มันติดตามไป	จะสังหารผลาญให้สิ้นชีวี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นวลนางสีดามารศรี
จึ่งตรัสตอบวาจาพาที	ท่านว่านี้ไม่ต้องทำนองใน
อันตัวเรายากเย็นเพราะเปนหญิง	ไม่สิ้นสิ่งพะวงสงไสย
ประเดี๋ยวยักษ์ลักมาลิงพาไป	เทพไทจะติฉินนินทา
จงทูลพระอวตารผ่านเกล้า	ว่าตัวเราบังคมก้มเกษา
ไม่ลืมคิดถึงพระคุณกรุณา	แต่ครองใจไว้ท่าก็กว่าปี
เชิญเสด็จผ่านฟ้ามาโปรด	พิฆาฏโคตรทศภักตร์ยักษี
ให้สิ้นทั้งลงกาธานี	จึ่งสมที่มันอาจอหังกา
มาทแม้นทศกรรฐ์มันไม่ตาย	เราจะวายชีวังสังขาร์
แล้วตรัสขับขุนกระบี่ให้ลีลา	เสด็จมาตำหนักจันทน์ทันใด
ฯ ๑๐ คำ ฯ เสมอ
๏ บัดนั้น	คำแหงหณุมานทหารใหญ่
ครั้นนางเสด็จกลับลับไป	อโนไทยแจ่มแจ้งจักรวาฬ
จึ่งคิดว่าถ้าจะกลับไปพลับพลา	อุประมาเหมือนไม่ใช่ทหาร
เสียแรงเราเข้ามาถึงกรุงมาร	จำจะผลาญพลเมืองให้เปลืองตา
คิดพลางแผลงศักดาถาโถม	เข้าน้าวโน้มหักโค่นต้นพฤกษา
ถอนรากกระชากฉุดลมุดสีดา	ทั้งพวาสาลี่ลิ้นจี่จีน
เหนี่ยวหน่วงม่วงปรางลางสาด	บ้างหักขาดกระเด็นเปนสีน
คว้าฉวยกล้วยตีบถีบด้วยตีน	เที่ยวป่ายปีนหักมะพร้าวน้าวตาล
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	อสูรเหล่าเฝ้าสวนล้วนกล้าหาญ
แลเห็นลิงทโมนโจนทยาน	เที่ยวหักรานต้นหมากรากไม้
ตะโกนก้องร้องบอกกันเอะอะ	โน่นแน่วะลิงป่าเข้ามาได้
บ้างว่าจับเอาตัวกลัวมันไย	ออกล้อมรอบต้นไม้ทั้งไพร่นาย
บ้างวิ่งไปวิ่งมาเที่ยวหาเชือก	กูจะคล้องลิงเผือกไปถวาย
บ้างยืนยัดปืนไฟใส่ลูกปราย	เขม้นหมายมุ่งมองจ้องจะยิง
บ้างฉวยได้ไม้แหลมแหลนหลาว	โห่ฉาวซัดพุ่งยุ่งยิ่ง
บ้างถืออิฐแอบข้างขว้างทิ้ง	บ้างก็ยิงด้วยกระสุนวุ่นไป
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	หณุมานไม่พรั่นหวั่นไหว
เผ่นโผนโจนจากค่าคบไม้	ถอนได้พฤกษาเปนอาวุธ
กวัดแกว่งแผลงศักดาถาโถม	เข้าหักโหมโจมจับสัปรยุทธ
ตีอสูรหมู่มารซานทรุด	บ้างม้วยมุดชีวันบรรไลย
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	อสูรพลพวกเหล่าบ่าวไพร่
ที่เหลือตายกลัวลิงไม่ชิงไชย	วิ่งไปเฝ้าสหัสกุมาร
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งตรงเข้าในวัง	พอเสด็จออกนั่งอยู่น่าฉาน
บ้างล้มลุกจุกอกอุส่าห์คลาน	มากราบกรานโอรสทศกรรฐ์
แล้วทูลว่าบัดนี้ยังมีลิง	มาหักกิ่งมิ่งไม้ในสวนขวัญ
ท่านหัวสิบทิพผลพลกุมภัณฑ์	เข้าจับมันฆ่าตายวายชีวา
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	สหัสกุมารหาญกล้า
ได้ฟังพวกอสูรทูลมา	สำคัญว่าลิงดงพงพี
จึ่งชี้หน้าว่าเหม่ไอ้กุมภัณฑ์	จนชั้นแต่ลิงก็วิ่งหนี
ให้เจ้านายขายหน้าทั้งตาปี	เช่นนี้เฆี่ยนซ้ำจึ่งหนำใจ
ว่าพลางทางสั่งเสนามาร	จึงเรียกเหล่าทหารที่บ้านใกล้
ทั้งพวกปืนเกณฑ์หัดจัดเอาไป	จะล้อมยิงลิงไพรให้มรณา
สั่งแล้วแต่งองค์ทรงศร	บทจรจากตำหนักยักษา
มาร้องเร่งพหลพลโยธา	พร้อมหมู่อสุราแล้วรีบไป
ฯ ๘ คำ ฯ กราว
๏ ครั้นถึงซึ่งสวนอุทยาน	ทวยหาญโห่สนั่นหวั่นไหว
พอเห็นลิงวิ่งมาขวางหน้าไว้	โตใหญ่เผือกผู้ดูพ่วงพี
จึ่งคิดว่าถ้าเราจะเข้าจับ	ไอ้ลิงอัปรลักษณ์เสียศักดิศรี
ดำริห์พลางทางสั่งโยธี	จับกระบี่ให้ได้อย่าไว้มัน
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	มารหมู่พหลพลขันธ์
ยังไม่รู้ฤทธิ์ลิงชิงกัน	เข้าโรมรันรบรุมตลุมบอน
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	คำแหงหณุมานชาญสมร
สัปรยุทธฉุดชิงคทาธร	ตีต้อนหมู่มารไม่ทานทน
พวกอสูรหนุนเพื่อนเข้าเกลื่อนกลุ้ม	จับกุมกลอกกลับสับสน
ลูกพระพายเผ่นโผนโจนประจญ	สังหารพลยักษ์ตายลงก่ายกัน
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	พวกโอรสทศเศียรรังสรรค์
เห็นรากษษตายยับลงนับพัน	กรูกันเข้าพร้อมล้อมวานร
ต่างต่างต่อแย้งแทงฟัน	บ้างฟาดด้วยพระขรรค์รันด้วยศร
บ้างเขม้นหมายมุ่งพุ่งโตมร	เงื้อง่าคทาธรเข้าโจมตี
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	วายุบุตรวุฒิไกรไชยศรี
แขงข้อต่อสู้อสุรี	ได้ทีถาโถมโจมประจัญ
เผ่นโผนโจนทยานขึ้นเหยียบบ่า	ย้ายท่าผลัดเปลี่ยนเหียนหัน
กลอกกลับรับรองป้องกัน	พัลวันหนีไล่กันไปมา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ขุนกระบี่มีกำลังโลดโผน	กระโจมโจนจับยักษ์หักแขนขา
ชิงหอกดาบประหารผลาญชีวา	อสุราทั้งพันบรรไลย
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด โอด
๏ บัดนั้น	พวกพลเหลือตายทั้งนายไพร่
กลัวลิงวิ่งหอบหายใจ	ตรงไปที่เฝ้าเจ้าลงกา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ถึงวังพอเวลาห้าโมง	เสด็จออกท้องพระโรงข้างน่า
พากันก้มกรานคลานเข้ามา	วันทาทูลแถลงแจ้งความ
บัดนี้มีลิงทโมนใหญ่	มาหักไม้สวนหลวงที่หวงห้าม
พระโอรสพันองค์ออกสงคราม	ก็ถึงความมรณาพิราไลย
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรเคืองขัดอัชฌาไศรย
ลุกขึ้นกระทืบบาทตวาดไป	เหม่ไอ้เดรฉานชาญฉกรรจ์
มาหักไม้ในสวนแล้วมิสา	ซ้ำสังหารลูกยาจนอาสัญ
ลบหลู่ดูหมิ่นถิ่นแคลนครัน	แค้นมันกูไม่ไว้ชีวา
จะให้องค์อินทรชิตไปคิดอ่าน	ล้างผลาญชีวังให้สังขาร์
ตรัสพลางทางสั่งเสนา	ไปบอกพระลูกยามาบัดนี้
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	มโหทรรับสั่งใส่เกษี
ก้มเกล้ากราบงามสามที	ออกจากที่พระโรงไชยไคลคลา
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ ครั้นถึงจึ่งประนตบทบงสุ์	ทูลองค์อินทรชิตยักษา
รับสั่งพระบิตุรงค์ทรงศักดา	ให้ข้ามาเชิญเสด็จไป
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตฟังแจ้งแถลงไข
จึ่งแต่งองค์อสุราแล้วคลาไคล	สาวสรรค์กำนัลในก็ตามมา
ฯ ๒ คำ ฯ เพลงช้า
๏ ครั้นถึงจึ่งถวายอภิวาท	พระบิตุรงค์ธิราชนาถา
เมียงหมอบยอบองค์อสุรา	คอยฟังบัญชาพระยายักษ์
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรสุริวงษ์ทรงศักดิ
จึ่งดำรัสตรัสบอกพระลูกรัก	ไอ้ลิงป่ามาหักสวนเรา
ครั้นสหัสกุมารเข้าล้อมจับ	มันก็กลับฆ่าม้วยเสียด้วยเล่า
แม้นละไว้ไอ้ลิงจะดูเบา	จะให้เจ้าไปสังหารผลาญชีวา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตสิทธิศักดิยักษา
จึ่งบังคมก้มกราบทูลบิดา	ทำไมกับลิงป่าพนาวัน
ถึงมาทแม้นจะดีมีฤทธิ์	มิได้คิดขยาดหวาดหวั่น
จะขอไปไล่สพัดมัดมัน	มาถวายทรงธรรม์วันนี้
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวทศภักตร์ยักษี
สรวลสันต์หรรษาแล้วพาที	มิเสียแรงเจ้ามีฤทธิรอน
จงรีบเร่งออกไปให้ทันที	หาไม่มันจะหนีไปเสียก่อน
ว่าพลางทางสั่งมโหทร	เร่งเกณฑ์พลนิกรบัดนี้
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	มโหทรรับสั่งใส่เกษี
ก้มเกล้ากราบงามสามที	อสุรีรีบรัดไปจัดแจง
ฯ ๒ คำ ฯ ประถม
ยานี
๏ ตรวจเตรียมทวยหาญชำนาญศึก	ล้วนพิฦกล่ำสันขันแขง
เกณฑ์หัดจัดพื้นปืนแดง	สพายแล่งเขนงเขาเต้าชนวน
บ้างไปชักเลขผามาจากด่าน	สับสนอลหม่านเปนการด่วน
บ้างถือโล่ห์แหลนหลาวง้าวทวน	สารวัดจัดกระบวนโยธา
นายไพร่แต่งตนอลหม่าน	ปลุกเศกเครื่องอานอ่านคาถา
แล้วเตรียมราชรถแก้วแววฟ้า	ประทับกับเกยลาน่าพระลาน
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตฤทธิไกรใจหาญ
ถวายบังคมลาพระยามาร	มาชำระสระสนานนที
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ ไขสหัสธาราดังห่าฝน	ซาบสกลกายายักษี
ทรงสุคนธ์ตระหลบอบมาลี	นางอยู่งานพัชนีรำเพยพัด
สอดใส่สนับเพลาเพราผจง	ภูษาทรงพื้นแดงแย่งรูปสัตว
ฉลององค์เกราะเก็จเพ็ชรรัตน	ชายแครงแกว่งกวัดสบัดปลาย
ห้อยน่าผ้าทิพขลิบสุวรรณ	เข็มขัดคาดมั่นกระสันสาย
ทับทรวงสังวาลวรรณพรรณราย	ตาบประดับสลับลายลงยา
ทองกรพาหุรัดกระหวัดวง	ธำมรงค์เพ็ชรพรายทั้งซ้ายขวา
ทรงมงกุฎกรรเจียกแก้วแววฟ้า	ห้อยห่วงพวงบุบผามาลี
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ ครั้นเสร็จสรรพจับศรนาคบาศ	ลงจากปรางมาศปราสาทศรี
เคลื่อนคลายขยายยกโยธี	ออกประตูบูรีรีบมา
ฯ ๒ คำ ฯ กราวใน
๏ ครั้นถึงซึ่งสวนอุทยาน	แลเห็นลิงวิ่งผ่านมาขวางหน้า
จึ่งนิ่งนึกตรึกไตรในวิญญา	ไอ้กระบี่นี้กล้าไม่กลัวยักษ์
จำจะพูดไต่ถามตามทำนอง	มันพวกพ้องผู้ใดให้ประจักษ์
ดำริห์แล้วโอรสทศภักตร์	ประกาศก้องร้องทักถามไป
ดูราวานรเผือกผู้	เองอยู่แห่งหนตำบลไหน
มาเที่ยวถึงเมืองยักษ์หักต้นไม้	มิได้เกรงพระราชอาชญา
แล้วมิหนำซ้ำฆ่าโยธาหาญ	ทั้งสหัสกุมารโอรสา
บัดนี้มีรับสั่งพระบิดา	ให้กูมาสังหารผลาญชีวี
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	คำแหงหณุมานชาญไชยศรี
ได้ฟังอสุราพาที	ขุนกระบี่เสแสร้งแกล้งตอบไป
ตัวเราเปนสวาวานร	ถิ่นฐานนานดอนหามีไม่
ผู้เดียวเที่ยวเล่นเห็นลูกไม้	ไม่รู้ว่าของใครก็เก็บกิน
เมื่อพวกพ้องของท่านทำหยาบช้า	พูดจาองอาจประมาทหมิ่น
เข้าจับเราเราจึ่งสู้อสุรินทร์	ตายสิ้นสมน้ำหน้าสาแก่ใจ
ท่านนี้มีนามไฉนเล่า	จะมาม้วยด้วยเขาฤๅไฉน
จงเลิกทัพกลับคืนเข้าเวียงไชย	แล้วตัวเราก็จะไปไพรวัน
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตเคืองขุ่นหุนหัน
จึ่งว่าเหม่เดรฉานชาญฉกรรจ์	มุทลุดุดันดื้อดึง
ไม่รู้จักกูฤๅชื่ออินทรชิต	ทศทิศไม่มีที่เปรียบถึง
แสนมหาหัสไนยเจ้าไตรตรึงษ์	รบกับกูครู่หนึ่งก็แพ้ฤทธิ์
มึงเปนแต่วานรสัญจรป่า	พูดจาอาจองทนงจิตร
จะให้พวกพลมารผลาญชีวิตร	อย่าพึงคิดที่จะรอดตลอดไป
ว่าพลางทางสั่งเสนี	จงจับไอ้กระบี่นี้ให้ได้
มันพลบลี้หนีออกข้างด้านใคร	จะฆ่าเสียไม่ไว้ทั้งไพร่นาย
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	เหล่าพวกอสุรินทร์สิ้นทั้งหลาย
รับสั่งอินทรชิตไม่คิดตาย	ทั้งไพร่นายสมทบเข้ารบรุม
บ้างตีรันฟันฟาดด้วยสาตรา	บ้างง้างหินศิลาขึ้นทิ้งทุ่ม
บ้างแกว่งหอกกลอกกลับเข้าจับกุม	เปนกลุ่มกลุ่มกลุ้มตีกระบี่ไพร
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	คำแหงหณุมานทหารใหญ่
ประจัญจับรับรองว่องไว	โลดไล่ตระหลบรบรับ
ขึ้นเหยียบยักษ์หักฅอพิฆาฏฆ่า	ชิงสาตราฟันฟาดดังฉาดฉับ
สังหารพวกพลนิกายลงตายยับ	ทรากศพทบทับธรณี
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตสิทธิศักดิยักษี
เห็นหมู่มารล้มตายวายชีวี	อสุรีแกว่งศรเข้ารอนราญ
เผ่นขึ้นเหยียบบ่าวายุบุตร	ยงยุทธย้ายท่ากล้าหาญ
รุกรบขบฟันประจัญบาน	ตีต้องหณุมานซานไป
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	หณุมานไม่พรั่นหวั่นไหว
สัปรยุทธชิงฉุดศรไชย	รบไล่กระชิดติดพัน
ทยานขึ้นยืนเหยียบบ่ายักษ์	หาญหักผลัดเปลี่ยนเหียนหัน
หลอนหลอกกลอกกลับจับประจัญ	พัลวันหนีไล่กันไปมา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	โอรสทศภักตร์ยักษา
ประจัญบานราญรอนอ่อนระอา	จึ่งถอยมานิ่งนึกตรึกไตร
ไอ้ลิงนี้มีฤทธิ์ทายาดอยู่	จะต่อสู้เคี่ยวเข็นเห็นไม่ได้
คิดพลางทางเสี่ยงศิลป์ไชย	ขึ้นสายแผลงไปมิได้ช้า
ฯ ๔ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ ศรเปนนาคบาศกลาดเกลื่อน	ลอยเลื่อนมากลางเวหา
เข้ารวบรัดมัดกระบี่มีศักดา	ล้มกับพสุธาทันใด
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ จึ่งสั่งไพร่ให้มัดลิงเผือก	กระชากเชือกฉุดคร่าไม่ปราไส
แล้วเลิกพวกพหลพลไกร	เข้าในลงกาธานี
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งคลานเข้าไปเฝ้า	ก้มเกล้าประนตบทศรี
ทูลแถลงแจ้งเรื่องซึ่งราวี	บัดนี้จับได้ไอ้ลิงมา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรสรวลสันต์หรรษา
เข้ากอดจูบลูบหลังพระลูกยา	ใครจะมาสู้ได้นั้นไม่มี
เจ้าเหน็ดเหนื่อยมาหนักหนาอยู่	จงไปสู่ปรางมาศปราสาทศรี
ไอ้ลิงไพรไว้บิดาจะฆ่าตี	ให้สมที่หยาบช้าสามาญ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ ว่าพลางทางสั่งตั้งสิงหนาท	เหวยพวกเพ็ชฌฆาฏอาจหาญ
จงเอาไอ้ลิงไพรใจพาล	ไปล้างผลาญชีวันให้บรรไลย
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	เพ็ชฌฆาฏรับสั่งบังคมไหว้
ออกมาพรั่งพร้อมล้อมลิงไพร	ฉุดคร่าพาไปตะแลงแกง
ฯ ๒ คำ ฯ เตียว
๏ จึ่งปักเสาเอาลิงเข้าผูกมัด	ช่วยกันรัดเชือกปอข้อแขง
บ้างถือดาบหอกจ้องลองแรง	รุมกันฟันแทงวานร
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ จนหอกพับดาบบิ่นสิ้นหลายเล่ม	เหนื่อยเต็มกำลังนั่งหยุดหย่อน
บ้างฉวยได้ขวานพร้าคทาธร	พะเนินขอนเหล็กตีกระบี่ไพร
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	วายุบุตรสบัดพลัดออกได้
ชิงอาวุธยุดยักษ์เหยียบไว้	ฟาดฟันบรรไลยด้วยฤทธา
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ บัดนั้น	นครบาลตัวนายซ้ายขวา
เร่งให้กลิ้งครกยกสากมา	แล้วจับวานรใส่ลงในนั้น
อสูรสำหรับตำล่ำไม่เล็ก	ถือสากเหล็กคนละเล่มเข้มขัน
ลองแรงแกว่งกวัดกัดฟัน	เขย่งยันเยื้องโยกโขลกลงไป
ฯ ๔ คำ ฯ ใช้เรือ
๏ เมื่อนั้น	ขุนกระบินทร์ดิ้นโดดโลดขึ้นไล่
ชิงกระชากสากเหล็กว่องไว	ตีกุมภัณฑ์บรรไลยทั้งสองรา
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ บัดนั้น	อสูรเสนามารหาญกล้า
จึ่งเร่งให้ไปผูกช้างมา	เข้าแทงไอ้ลิงป่าอย่าช้าการ
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	กรมช้างต่างตนอลหม่าน
วิ่งหืดขึ้นฅอทั้งหมอควาญ	ผูกสังหารคชสีห์มีน้ำมัน
สอดชนักชักสายพานน่า	ข้อรารัตคนเครื่องมั่น
มารสำหรับขับขี่ขึ้นพร้อมกัน	เอาเหล้ากลั่นใส่กระบอกกรอกเข้าไป
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ แล้วขับเดินตามทางกลางถนน	เห็นผู้คนแปร๋แปร้นแล่นไล่
ที่ขี่พังนำน่ามาไกลไกล	ถือหลอดเขาเป่าไปเปนสำคัญ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ ถึงที่ฆ่าวานรเผือกผู้	หยุดอยู่ยืนป่วนหวนหัน
ควาญเปิดขอขับฉับพลัน	ช้างน้ำมันมุ่งตรงเข้าลงงา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	วายุบุตรหลุดออกหลอกยักษา
เข้าจับช้างหักฅอมรณา	ทั้งหมอน่าควาญท้ายวายชีวัน
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ บัดนั้น	พวกผู้คุมเข็ดฤทธิ์คิดพรั่น
ไปทูลเจ้าลงกาสารพัน	ไอ้ลิงป่าฆ่ามันไม่มรณา
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวทศภักตร์ยักษา
ได้ฟังนิ่งนึกตรึกตรา	แล้วตรัสว่าไอ้นี่มีฤทธิไกร
ให้ฆ่าฟันมันไม่มอดม้วย	ถ้าลวกด้วยน้ำเย็นเห็นจะได้
ว่าพลางทางสั่งเสนาใน	จงออกไปเอาตัวมันเข้ามา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	เสนารับสั่งใส่เกษา
มาลากลิงเข้าไปมิได้ช้า	เฝ้าเจ้าลงกาพระยามาร
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรศักดาปรีชาหาญ
เห็นลิงไม่นบนอบหมอบกราน	กิริยาอาการไม่กลัวใคร
จึ่งเสแสร้งแกล้งประภาศพูดจา	เปนทีทางเมตตาปราไส
ดูก่อนกระบี่มีฤทธิไกร	รู้ฤๅไม่โทษมึงนี้ถึงตาย
แต่หากเห็นเปนลิงละเลิงอยู่	ยังไม่รู้พระกำหนดกฎหมาย
อันโทษที่ทำผิดคิดร้าย	กูก็หายโกรธาไม่ฆ่าตี
จะเลี้ยงไว้ใช้สอยเปนข้าเฝ้า	จะยอมฤๅไม่เล่ากระบี่ศรี
แม้นซื่อตรงจงรักภักดี	ทั้งเบี้ยหวัดผ้าปีจะให้ปัน
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ลูกลมฉลาดคิดบิดผัน
จึ่งเสแสร้งแกล้งทูลทศกรรฐ์	พระคุณนั้นเลิศลบภพไตร
แต่หากว่าข้าน้อยนี้บอบช้ำ	ด้วยเขาทำโทษาไม่ปราไส
ถึงมาทแม้นจะเลี้ยงไว้เวียงไชย	ก็เห็นไม่ตลอดรอดชีวา
แม้นพระองค์ทรงฤทธิ์คิดสงสาร	โปรดประหารชีวังให้สังขาร์
จะได้พ้นทนทุกข์เวทนา	ดีกว่าเลี้ยงไว้ในบุรี
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวทศภักตร์ยักษี
ได้ฟังลิงป่าพาที	จึ่งมีพจนาดถ์ประภาศไป
กูจะช่วยอนุเคราะห์เพราะเอนดู	เองก็ว่าหาอยู่ด้วยได้ไม่
จะซ้ำวานผลาญชีวันให้บรรไลย	เปนจนใจที่จะขัดทัดทาน
เองก็เรืองฤทธิรงค์คงกระพัน	แต่สาตราฆ่าฟันไม่สังขาร
ซึ่งจะใคร่ให้พ้นทรมาน	เองจะให้ประหารด้วยสิ่งใด
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ขุนกระบินทร์ยินดีจะมีไหน
สมหวังดังจิตรที่คิดไว้	จะเอาไฟเผาวังเสียครั้งนี้
ตริแล้วทูลปดทศกรรฐ์	อันชีวันข้าบาทบทศรี
จะวายวางอย่างเดียวด้วยอัคคี	ข้อนี้จริงใจมิได้พราง
จงเอาผ้าชุบน้ำมันพันพัว	หุ้มให้ทั่วทั้งกายจนปลายหาง
ทั้งนุ่นเคล้าเข้ากับน้ำมันยาง	ประสมฟางต่างเชื้อมาผูกพัน
แล้วจึ่งเอาเพลิงแรงแสงกล้า	มาจุดเข้าเผาข้าให้อาสัญ
ซึ่งทูลความตามจริงทุกสิ่งอัน	ทรงธรรม์จงทราบบาทบงสุ์
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรเสียเชิงละเลิงหลง
จึ่งว่ากับลิงไพรดังใจจง	กูก็คงจะช่วยเผาเองเอาบุญ
ตรัสพลางทางสั่งพวกกุมภัณฑ์	จงไปเอาน้ำมันมากับนุ่น
เสียแรงเราได้เมตตาการุญ	ช่วยลงทุนปลงศพให้ครบครัน
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	เสนารับสั่งแล้วผายผัน
วิ่งเรียกเหล่าบ่าวไพร่พร้อมกัน	ไปเบิกนุ่นน้ำมันดังบัญชา
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ ฉีกกระชุกคลุกเคล้าเข้ากับฟาง	น้ำมันยางชุ่มชื้นทุกผืนผ้า
เอาพันพัวตัวลิงเหลือแต่ตา	แล้วจูงไปไว้ชลาน่าพระลาน
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศภักตร์ศักดากล้าหาญ
ครั้นเสร็จสรรพจับหอกสุรการ	เสด็จมาน่าพระลานทันใด
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ กวัดแกว่งแสงหอกกลอกกลับ	สว่างวับจับแสงสุริย์ใส
เอาจุดจี้ที่ฟางเชื้อไฟ	เปนเพลิงไหม้รุ่งโรจโชติชัชวาลย์
ฯ ๒ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ เมื่อนั้น	วายุบุตรวุฒิไกรใจหาญ
พอเพลิงลุกโลดโผนโจนทยาน	วิ่งผ่านเข้าไปในพระโรง
แกล้งลดเลี้ยวเที่ยวทั่วทุกจังหวัด	เผาปรัศเรือนจันทน์ควันโขมง
ขึ้นจุดปรางปราสาทไชยไฟโพลง	ไปจุดโรงม้ารถคชา
ทั้งตึกกว้านบ้านเรือนอาณาราษฎร์	เอาไฟฟาดเข้าไปไหม้เฝืองฝา
แล้วสลัดเพลิงพิศม์ที่ติดมา	เหาะออกนอกลงกากรุงไกร
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรเวียนวงวิ่งหลงใหล
จูงสองมเหษีหนีไฟ	กำนัลในวิ่งตามหลามมา
กุมภกรรฐ์กับจันทวดี	วิ่งหนีเปลวไฟไปข้างน่า
อินทรชิตฉุดสุวรรณกันยุมา	พิเภกลากตรีชดาออกมาตาม
เจ้าขรัวนายท้าวนางต่างเก็บของ	เงินทองหีบผ้าให้ข้าหาม
พวกโขลนจ่าคว้าฉวยได้ถ้วยชาม	วิ่งตามหลวงแม่เจ้าฉาวออกมา
นางสาวสาวเข้าของไม่วิตก	ฉวยกระจกเครื่องแต่งแป้งผัดหน้า
แหนบตะไกรไม้สอยสนงา	อุส่าห์วิ่งประคองร้องอึงไป
พวกหญิงชายชาวบ้านร้านช่อง	บ้างขนเข้าของวิ่งร้องไห้
ต่างเก็บคว้าผ้าผ่อนท่อนสไบ	โอ่งไหใส่สาแหรกแบกหามมา
บ้างหิ้วหีบหอบมุ้งจูงแม่ยาย	เมียหายเที่ยวมองร้องเรียกหา
พวกผู้หญิงสาวแก่แม่ค้า	แบกตะกร้ากระบุงพะรุงพะรัง
พวกขุนนางต่างจูงท่านผู้หญิง	นางเมียน้อยพลอยวิ่งตามหลัง
บ้างไปบ้างมาละล้าละลัง	เสียงอึกกระทึกทั้งเมืองลงกา
ฯ ๑๔ คำ ฯ เจรจา
๏ ทศกรรฐ์ครั้นออกมานอกวัง	พร้อมพรั่งพระวงษ์พงษา
ขึ้นทรงบุษบกแก้วแววฟ้า	ไปยังเขาสัตนาเนินคิรี
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	คำแหงหณุมานชาญไชยศรี
เหาะออกนอกลงกาธานี	เปลวอัคคีติดหางสว่างมา
จะปัดเป่าเท่าไรก็ไม่ดับ	เที่ยวร่อนรับร่อนเร่บนเวหา
พิศม์เพลิงร้อนรุ่มกลุ้มอุรา	ก็โถมลงคงคาทันใด
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ทลึ่งโลดเล่นน้ำดำดั้น	เพลิงนิดเท่านั้นหาดับไม่
วายุบุตรสุดแสนแค้นใจ	ก็เหาะไปศาลาพระอาจารย์
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งลงริมกุฎี	เห็นฤๅษีผินหลังนั่งขัดป้าน
กำลังร้อนร้องนิมนต์ลนลาน	พระอาจารย์โปรดด้วยช่วยดับไฟ
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระนักสิทธิ์คิดพะวงสงไสย
จึ่งว่าไอ้เจ้ากรรมทำอย่างไร	ให้เปลวไฟติดหางมาอย่างนี้
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	หณุมานกรานกราบพระฤๅษี
จึ่งแจ้งความตามเรื่องราวี	จนลวงเผาบุรีลงกา
แต่เพลิงนิดติดหางหาดับไม่	ขัดสนจนใจจึ่งมาหา
ขอพระมุนีมีปัญญา	ช่วยโปรดข้าให้พ้นทรมาน
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระนารทหัวเราะร่าแล้วว่าขาน
เพราะฤทธิ์หอกออกเปนอัคคีกาล	จึ่งบันดาลติดไหม้เหมือนไฟฟ้า
จะแก้ไขให้หายก็ง่ายดอก	กูจะบอกให้คิดปฤษณา
อันน้ำบ่อน้อยที่มีมา	เปนคงคาสำหรับดับไฟ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	หณุมานชาญชิตคิดได้
จึ่งจับหางขึ้นอมอัดลมไว้	ประเดี๋ยวไฟดับสิ้นดังจินดา
จึ่งสรรเสริญคุณพระมุนี	บอกลัทธิครั้งนี้ดีนักหนา
ว่าพลางทางก้มกราบลา	เหาะข้ามฝั่งมหาสาคร
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ถึงเขาเหมติรันบรรพต	พบองคตชมภูพาลชาญสมร
จึ่งแจ้งเรื่องราชการราญรอน	เผานครย่อยยับแล้วกลับมา
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	สองนายเกษมสันต์หรรษา
ทั้งลิงพวกพหลพลโยธา	ชมปัญญาขุนกระบินทร์ด้วยยินดี
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	คำแหงหณุมานชาญไชยศรี
จึ่งปราไสปักษาสำพาที	ท่านก็มีความชอบเราขอบใจ
ช่วยชี้บอกตำบลหนทาง	ได้ไปล้างผลาญยักษ์ตักไษย
บัดนี้เราจะลาคลาไคล	จงอยู่ให้หรรษาสถาวร
ว่าพลางทางพาพลนิกาย	ผันผายลงจากศิงขร
สังเกตจำน้ำท่าป่าดอน	แล้วรีบร้อนเร่งพลด้นเดินมา
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวทศภักตร์ยักษา
อยู่ยังยอดเขาสัตนา	ทอดพระเนตรลงกาธานี
ครั้นเห็นไฟไหม้เมืองหมดสิ้น	อสุรินทร์ตรึกตรองหมองศรี
กูเสียรู้ลิงป่าพนาลี	เสียบุรีราษฎรก็ร้อนใจ
จำจะวานเทวาลงมาสร้าง	ให้กว้างขวางรุ่งเรืองเปนเมืองใหม่
ดำริห์พลางทางสั่งเสนาใน	จงขึ้นไปยังสวรรค์ชั้นฟ้า
บอกกับท้าวโกสีย์ตรีเนตร	ทั้งเทเวศร์ทั่วทศทิศา
เราจะสร้างราชฐานวานลงมา	ช่วยนิมิตรเมืองลงกาเวลานี้
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	มโหทรรับสั่งใส่เกษี
ก้มเกล้ากราบงามสามที	อสุรีรีบเหาะรเห็จไป
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ เที่ยวบอกเทวัญชั้นวิมาน	สุรารักษ์มัฆวานเปนใหญ่
บัดนี้พระยามารชาญไชย	ให้ท่านไปช่วยนิมิตรเมืองลงกา
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
ยานี
๏ เมื่อนั้น	อมรินทร์ปิ่นดาวดึงษา
ทั้งเทเวศร์ทุกสถานพิมานฟ้า	รู้ว่าเจ้าลงกาให้หาไป
ต่างต่างแต่งองค์ทรงเครื่อง	อร่ามเรืองรัศมีศรีใส
องค์พระอินทร์ออกน่าสุราไลย	เหาะตรงลงไปเมืองมาร
ฯ ๔ คำ ฯ โคมเวียน
ร่าย
๏ ครั้นถึงจึ่งท้าวโกสีย์	ให้ปันเปนน่าที่ทั้งสี่ด้าน
กะเกณฑ์กันเสร็จสำเร็จการ	ต่างอ่านมนต์นิมิตรด้วยฤทธา
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ เจรจา
๏ บังเกิดเปนปราสาทราชวัง	พร้อมทั้งที่ตำหนักรักษา
แล้วสำเร็จเสร็จสิ้นดังจินดา	เทวาไปสวรรค์ชั้นวิมาน
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรศักดาหาญ
เห็นเทวาอารักษ์มัฆวาน	นิมิตรบ้านเมืองให้ดังใจจง
ดูภาราน่าสนุกสนานนัก	พระยายักษ์ชื่นชมสมประสงค์
จึ่งชวนสองอรรคราชญาติวงษ์	กับเอกองค์โอรสบทจร
ขึ้นทรงบุษบกแก้วแววฟ้า	ออกจากเขาสัตนาเนินศิงขร
พวกหญิงชายไพร่ฟ้าประชากร	บ้างแบกคอนหาบหามตามกันไป
ฯ ๖ คำ ฯ พระยาเดิน
๏ ครั้นถึงนัคเรศนิเวศน์วัง	จึ่งลงยังเกยมณีศรีใส
ชวนพระวงษ์พงษาเสนาใน	คลาไคลไปตามรัถยา
ฯ ๒ คำ ฯ
ชมตลาด
๏ ทอดพระเนตรป้อมปราการบ้านเมือง	รุ่งเรืองล้วนแก้วแววเวหา
ปรางปราสาทสูงเยี่ยมเทียมฟ้า	พระปรัศซ้ายขวาน่าพระไชย
ท้องพระโรงที่สำราญชานพัก	ทั้งตึกแถวแนวตำหนักน้อยใหญ่
ฉนวนลงสู่ท่าชลาไลย	ข้างชั้นในมีทิมริมกำแพง
สิบสองพระคลังตั้งตามขนัดเนื่อง	ทั้งห้องเครื่องทิมตำรวจโรงแสง
ข้างทิศเบื้องบุรพาพลับพลาแดง	ทุกตำแหน่งโรงรถคชา
แถวถนนหนทางก็ราบรื่น	พ่างพื้นปัถพีไม่มีหญ้า
ลดเลี้ยวเที่ยวทอดทัศนา	วงมาจนรอบขอบเวียงไชย
ฯ ๘ คำ ฯ เพลงฉิ่ง
ร่าย
๏ จึ่งดำรัสตรัสสั่งมโหทร	จงป่าวร้องราษฎรน้อยใหญ่
ที่ภูมิฐานบ้านช่องของใคร	ให้ไปอยู่ตามความสบาย
แล้วชวนพระมเหษีสององค์	กับพวกยักษ์ญาติวงษ์ทั้งหลาย
ต่างองค์ยุรยาตรนาดกราย	ผันผายเข้ายังวังใน
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ วรเชฐ
๏ บัดนั้น	ประชาชนจำที่มิใคร่ได้
ทุ่มเถียงชิงกันสนั่นไป	สิ้นทั้งเข็ญใจไพร่ผู้ดี
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรยักษี
เสด็จออกพระโรงรัตน์รูจี	สถิตย์ที่แท่นแก้วแววฟ้า
พร้อมพระวงษ์พงษาข้าราชการ	หมอบกรานเฝ้าฝ่ายซ้ายขวา
จึ่งดำรัสตรัสสั่งเสนา	จะสมโภชภาราสักเจ็ดวัน
ให้มีงานการเล่นเต้นรำ	หกคเมนมวยปล้ำทุกสิ่งสรรพ์
จะเลี้ยงทั้งพวกพหลพลกุมภัณฑ์	จงบอกกันให้รู้ทั้งบูรี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	มโหทรรับสั่งใส่เกษี
ถวายบังคมคัลอัญชลี	ออกมานั่งยังที่ศาลา
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ ให้เขียนหมายรายบอกข้าราชการ	พลเรือนทหารถ้วนหน้า
พวกเต้นรำสำหรับนัครา	จงเร่งมาตามกำหนดจดหมายไป
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	จึ่งเจ้าพนักงานน้อยใหญ่
พวกตำรวจขนจากลากไม้	รีบไปปลูกพลับพลาที่น่าวัง
สนามมวยแผ้วกวาดเอาคราดชัก	ข้างขอบนอกตอกหลักขึงเชือกหนัง
บ้างปลูกโรงเต้นรำทำใบบัง	แล้วจัดทั้งที่คนดูปูกระดาน
พวกขุนนางต่างตั้งราชวัตร	ปักฉัตรรายรอบราชฐาน
บ้างตั้งโรงน้ำทำฉ้อทาน	แต่งการพร้อมพรั่งดังบัญชา
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	พวกงิ้วหุ่นลครพร้อมหน้า
รำเต้นเล่นสมโภชภารา	เสียงเฮฮาโห่ร้องก้องไป
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	ฝูงประชามาดูเดินไขว่
ทั้งผู้ดีขี้ข้าเข็ญใจ	หลีกหลบกระทบไหล่กันไปมา
พวกผู้หญิงสาวสาวชาวบ้านนอก	ห่มขาวมุ้งนุ่งบัวปอกพอกผัดหน้า
เดินสดุดซุดเซเขาเฮฮา	หน้าตาตื่นเก้อกะเบ้อกะบัง
พวกหม่อมเมียขุนนางเดินกางร่ม	หวีผมจับเขม่าบ่าวตามหลัง
นางข้าหลวงสาวสาวชาววัง	มาเที่ยวนั่งดูลครทำอ่อนฅอ
พวกขี้เมาโมเยเซซวน	เห็นใครชวนชกกันขันข้อ
ปะขุนนางขวางหน้าก็ด่าทอ	เขาผูกฅอดิ้นสบัดวัดแวง
เหล่าเจ้าชู้ผู้ชายหลายพวกพ้อง	เที่ยวเมียงมองทุกลเมาะเสาะแสวง
บ้างตัดผมสอยสันชันเปนแปลง	ทำกล้องแกล้งเกี้ยวผู้หญิงทิ้งดอกไม้
บ้างนุ่งผ้าพกยาวชาวสวน	ลอยชายข้ามฉนวนเขาจับได้
นายประตูขู่สำทับจับหวายไว้	ขอให้สี่สลึงจึ่งวางมือ
ไอ้เจ๊กเจ้าตังเมเร่ร้องขาย	ปะผู้ร้ายฉวยชิงออกวิ่งตื๋อ
ไล่จับตัวตามถนนคนแตกฮือ	อึงอื้ออลหม่านพล่านไป
ฯ ๑๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรเปนใหญ่
ครั้นบ่ายแสงสุริโยอโนไทย	เสด็จไปโสรจสรงคงคา
แต่งองค์ทรงเครื่องเรืองระยับ	กระจ่างจับผิวภักตร์ยักษา
พร้อมสนมกำนัลกัลยา	เสด็จไปพลับพลาที่น่าวัง
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
๏ นั่งเหนือพระยี่ภู่ปูลาด	หมู่อำมาตย์นอบน้อมพร้อมพรั่ง
พอร่มแสงสุริย์ฉายบ่ายบัง	จึ่งดำรัสตรัสสั่งให้ทิ้งทาน
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	เสนีคำนับรับบรรหาร
ลุกขึ้นวิ่งแหวกคนลนลาน	มาบอกให้ทิ้งทานทันใด
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พวกประจำกำมพฤกษ์บังคมไหว้
ลุกขึ้นหมดปลดผ้าลงวางไว้	ปลิดได้มนาวโปรยโดยกำลัง
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	ชายหญิงชิงรับคับคั่ง
ไล่ตะครุบทุบถองกันตึงตัง	น่าที่นั่งที่ลุกรุกเข้าไป
ที่เรี่ยวแรงแขงข้อย่อขยับ	โจนประจบตบปับรับเอาได้
บ้างพลัดมือรื้อขยี้เหยียบไว้	เสียงอึกอักผลักไสกันไปมา
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวทศภักตร์ยักษา
จึ่งดำรัสตรัสสั่งเสนา	จงเรียกมวยเข้ามาอย่าช้าการ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	คู่มวยวิ่งมาตรงน่าฉาน
กราบถวายบังคมก้มกราน	ต่างคนลนลานลุกขึ้นชก
ทำเสียหลักลวงให้ไล่ถลา	หมัดคว้าเข้าดักอักเข้าอก
ปะเตะตีนต่อยปับกะหมับฟก	ได้สองยกหยุดอยู่มวยหมู่มา
ฯ ๔ คำ ฯ แทงวิไสย
๏ ดาบสองมือคู่สู้กับดั้ง	ขยับยั้งเยื้องหลอกกลอกหน้า
โถมถลันฟันรับจับสาตรา	จนสิ้นท่าถึงปล้ำซ้ำต่อยกัน
ฯ ๒ คำ ฯ กลองแขก
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรปรีดิ์เปรมเกษมสันต์
ครั้นดาบดั้งหยุดยกตกรางวัล	แล้วตรัสสั่งกุมภัณฑ์พวกขุนนาง
เปรียบมวยผู้หญิงลองสักสองคู่	พอได้ดูตามสบายให้หลายอย่าง
เอาที่ดีมีครูรู้ท่าทาง	ใครจะรักชกบ้างให้เข้ามา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พวกตำรวจรับสั่งใส่เกษา
ออกไปที่กว้างข้างศาลา	เรียกหามวยผู้หญิงวิ่งวุ่นไป
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ ได้คู่โรงสีวิเสศนอก	ตำรวจบอกให้ผัวแต่งตัวให้
ใส่เสื้อกางเกงกันกระสันไว้	แล้วแหวกวงตรงเข้าไปน่าพลับพลา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรสรวลพลางทางว่า
ผัวมันมีฤๅไม่ให้เข้ามา	ให้น้ำให้ท่ากันตามใจ
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	มวยผู้หญิงกราบก้มบังคมไหว้
ลุกขึ้นตั้งชั่งหมัดเหมือนแกว่งใน	เข้าหลับตาคว้าไขว่ไล่ต่อยตำ
ต่างทุบถองพล่องแพล่งแว้งวัด	กอดกัดปัดป่ายตะกายปล้ำ
ปะเตะตีนติดพกหกคมำ	ถองซ้ำถูกขาฮาก้องไป
ฯ ๔ คำ ฯ แทงวิไสย
๏ บัดนั้น	พวกยืนดูยัดเยียดเบียดไม่ไหว
บ้างเอะอะอึดอัดขัดใจ	ผลักไสสรวลเสเสียงเฮฮา
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวทศภักตร์ยักษา
ครั้นพลบค่ำย่ำแสงสุริยา	จึ่งให้จุดรทาดอกไม้
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พวกยักษ์พนักงานน้อยใหญ่
เอาโคมกลิ้งสิงโตเต้นเข้าไป	เลี้ยวไล่เล่นหางอยู่กลางเตียน
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ พวกถือโคมกระถางต่างตั้งท่า	ซ้ายขวาไขว่กันหันเหียน
บ้างลงล่างขึ้นบนวนเวียน	แทรกเปลี่ยนพลัดไพล่กันไปมา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ พวกมังกรฬ่อแก้วเปนแถวท่อง	ล้วนไวว่องวิ่งวนตามคนน่า
ศีศะเสือกเกลือกกลิ้งกลอกในตา	เล่นถวายพระยาอสุรี
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวทศภักตร์ยักษี
ครั้นย่ำฆ้องสองทุ่มก็จรลี	ไปสู่ที่ปราสาทแก้วแพรวพรัน
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
ช้า
๏ เมื่อนั้น	องค์พระหริรักษ์รังสรรค์
ครั้นยามค่ำย่ำแสงสุริยัน	ทรงธรรม์สถิตย์ในที่ไสยา
คิดคนึงถึงคำแหงหณุมาน	กับองคตชมภูพาลไปอาสา
จะพบภัควดีสีดา	ฤๅว่าจะขัดขวางเปนอย่างไร
ยิ่งปรารภรัญจวนป่วนจิตร	พระทรงฤทธิ์ไม่ระงับหลับใหล
จนแสงทองส่องฟ้านภาไลย	ไก่ขันสนั่นในวนาดร
หอมตระหลบกลบกลิ่นบุปผชาติ	ที่เชิงเขาคันธมาทน์ศิงขร
ดาวเดือนเลื่อนลับยุคันธร	ทินกรรุ่งรางสว่างฟ้า
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ เสด็จจากแท่นทองห้องตำหนัก	กับพระลักษณ์ร่วมจิตรขนิษฐา
พร้อมบรรดาวานรเสนา	ลีลาศมาท่าน้ำลำธาร
ฯ ๒ คำ ฯ เพลงช้า
๏ ต่างผลัดภูษาผ้าชุบสรง	เสด็จลงชำระสระสนาน
ทั้งพวกพลกระบี่บริวาร	เล่นน้ำสำราญริมคิรี
ฯ ๒ คำ ฯ ลงสรง
๏ บัดนั้น	วายุบุตรวุฒิไกรไชยศรี
ล่วงทางกลางป่าพนาลี	มาถึงที่ประทับพลับพลา
รู้ว่าเสด็จลงสรงสนาน	จึ่งตามไปท้องธารที่เชิงผา
กับองคตชมภูพาลคลานเข้ามา	หมอบอยู่ริมท่าชลาไลย
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระราเมศรัศมีศรีใส
เห็นคำแหงหณุมานชาญไชย	ดีพระไทยขึ้นมาจากวารี
มิทันผลัดภูษาบัญชาถาม	อย่างไรบ้างทั้งสามกระบี่ศรี
ท่านไปเกาะลงกาธานี	พบสีดานารีฤๅฉันใด
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	วายุบุตรบังคมประนมไหว้
จึ่งทูลความตามยุบลแต่ต้นไป	จนได้เผาเมืองเปนเรื่องมา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระตรีภพลบโลกนาถา
ได้ฟังคำเคืองขัดอัธยา	ตวาดว่าน้อยฤๅช่างซื้อรู้
เราใช้ให้ไปสืบแต่ข่าวนาง	กับดูทางกลางไพรอย่างไรอยู่
ไม่ตามคำทำการให้เกินกู	ไปรบสู้กับเขาเผานคร
ถ้าแม้นทศกรรฐ์มันโกรธา	ว่าเกิดเหตุเพราะสีดาดวงสมร
จะตัดศึกสังหารผลาญบังอร	ม้วยมรณ์แล้วจะทำประการใด
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	ลูกพระพายสารภาพกราบไหว้
ข้าผิดพลั้งครั้งนี้เพราะเบาใจ	มิได้คิดเห็นเช่นบัญชา
แต่เมื่อรบกับยักษ์มันซักถาม	ข้าลวงหลอกบอกความว่าลิงป่า
ตัวคนเดียวเที่ยวเล่นก็หลงมา	มิได้ว่าเปนข้าฝ่าธุลี
ถ้าแม้นเจ้าลงกาพระยามาร	ให้ประหารองค์พระมเหษี
จงลงโทษโทษาข้านี้	ให้สุดสิ้นชีวีวายปราณ
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระจักรกฤษณ์ฤทธิล้ำสุริย์ฉาน
ได้ฟังทูลทานบนหณุมาน	จึ่งโองการประกาศคาดโทษไว้
พลางดำรัสตรัสเรียกภูษาทรง	มาผลัดผ้าชุบสรงแล้วส่งให้
ซึ่งเราสั่งว่ามาเมื่อใด	ถ้าทรงเครื่องสิ่งไรจะให้ปัน
บัดนี้มีแต่ผ้าชุบอาบ	พอเปนลาภลูกพระพายที่ผายผัน
แล้วลูบไล้พระสุคนธ์ปนอำพัน	กระแจะจันทน์หอมฟุ้งจรุงใจ
ประดับองค์ทรงเครื่องเรืองระยับ	กระจ่างจับรับแสงสุริย์ใส
เสด็จจากธารท่าชลาไลย	กลับไปสุวรรณพลับพลา
ฯ ๘ คำ ฯ เพลง
๏ ลดองค์ลงนั่งเหนืออาศน์	พร้อมอำมาตย์เฝ้าฝ่ายซ้ายขวา
จึ่งมีพระราชบัญชา	สั่งสุครีพมหาเสนาใน
จงจัดสรรบรรดาวานร	สองนครเข้าสลับทัพใหญ่
เราจะยกโยธาคลาไคล	ไปตั้งให้ใกล้ฝั่งคงคา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุครีพรับสั่งใส่เกษา
ก้มเกล้ากราบงามสามลา	ออกมาจัดพหลพลนิกาย
ฯ ๒ คำ ฯ ประถม
ยานี
๏ เกณฑ์กำแหงหณุมานเปนกองน่า	ดำเนินนำโยธาผันผาย
ปีกขวาวาหุโรมเปนตัวนาย	ปีกซ้ายขุนกระบินทร์นิลนนท์
พวกกองหลวงกองหลังทั้งนั้น	พลขันธ์คั่งคับสับสน
บ้างรีบรัดจัดแจงแต่งตน	ใส่เสื้อขนคาดพุงพะรุงพะรัง
บ้างถือทวนง้าวหลาวแหลนโล่ห์	พร้าโต้เล่มสนัดขัดหลัง
บ้างแบกคอนหาบหามตามกำลัง	เสบียงกรังจะได้เอาไปกิน
แล้วเทียมราชรถแก้วแพรวพราย	สุครีพจัดมาถวายแต่ขีดขิน
สารวัดนายหมวดตรวจกระบินทร์	พลพฤนท์พร้อมพรั่งดังบัญชา
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	พระจักรรัตน์แก้วแววเวหา
ครั้นเสร็จจัดพหลพลโยธา	จึงตรัสชวนอนุชายาใจ
ต่างองค์ทรงจับพระแสงศร	บทจรจากพลับพลาที่อาไศรย
ขยายยกโยธาคลาไคล	ตรงไปตามทางกลางดงดอน
ฯ ๔ คำ ฯ กราวนอก
๏ ประทับรอนแรมมาสิบห้าวัน	ถึงเขาเหมติรันศิงขร
จึ่งตรัสสั่งเสนาวานร	ให้รีบร้อนตั้งประทับพลับพลา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุครีพรับสั่งใส่เกษา
เกณฑ์กระบี่ที่ถือขวานพร้า	เที่ยวตัดไม้ในป่าพนาลี
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
ยานี
๏ ปลูกพลับพลาห้าหลังตั้งค่าย	เรียงรายริมเชิงคิรีศรี
มีคูขอบเขื่อนขัณฑ์กันไพรี	สนามที่ซ้อมหัดจัตุรงค์
ข้างฝั่งน้ำทำฉนวนแน่นหนา	เปนที่สองกระษัตราลงโสรจสรง
ทั้งหอรบนางจรัลมั่นคง	ปักธงเปนทิวปลิวระยับ
ทิมกระท่อมล้อมรอบขอบค่าย	ให้ไพร่นายไว้ของเปนห้องหับ
เกยคชาพาชีที่ประทับ	พอเสร็จสรรพสุริยนสนธยา
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	พระจักรรัตน์แก้วแววเวหา
ชวนพระลักษณ์ลีลาศยาตรา	ขึ้นพลับพลาสุวรรณทันใด
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ บัดนั้น	โยธาวานรน้อยใหญ่
ครั้นราตรีตีฆ้องกองไฟ	ตระเวนไปรอบทัพพลับพลา
ฯ ๒ คำ ฯ กราวนอก เจรจา
๏ บัดนั้น	คงคาสมุทมารหาญกล้า
คุมทหารเหาะรเห็จเตร็จมา	ตระเวนริมฝั่งมหาสาคร
แลเห็นค่ายรายรอบขอบคัน	ที่ริมเหมติรันศิงขร
สังเกตดูโยธาพลากร	ล้วนวานรนับโกฏิโจษจรร
ใครหนอนายใหญ่จะใคร่รู้	ตั้งค่ายคูตามตำหรับทัพขัน
จึ่งแอบเงาเขาเหมติรัน	พวกกุมภัณฑ์ลอบแลมาแต่ไกล
เห็นมนุษย์สองคนบนพลับพลา	พิเคราะห์ดูรู้ว่านายใหญ่
ชรอยลักษณ์รามที่เปนชีไพร	จะข้ามไปรบพุ่งกรุงลงกา
คิดจะใคร่โจมทัพให้ยับย่อย	แต่พวกพลเราน้อยกว่าหนักหนา
จำจะไปทูลแถลงแจ้งกิจจา	แล้วเหาะข้ามคงคามากรุงไกร
ฯ ๑๐ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งเข้าไปกราบทูล	ท้าวราพนาสูรเปนใหญ่
บัดนี้มีมนุษย์กับลิงไพร	มาตั้งทัพอยู่ใกล้ฝั่งคงคา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรยักษา
ได้ฟังนั่งนึกตรึกตรา	ชรอยว่าลักษณ์รามมาตามนาง
จึ่งตรัสด้วยอสุราคงคาสมุท	ทำไมกับมนุษย์ลิงค่าง
ไม่รู้จักเหาะเหินเดินตามทาง	จึ่งมาค้างอยู่ยังฝั่งชลธี
เมืองลงกาสาครเปนคูคั่น	น้ำหน้ามันมาไม่ได้ถึงนี่
ตรัสประภาศพูดจาจนราตรี	เข้าสู่ที่แท่นแก้วแพรวพรัน
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ
๏ บัดนั้น	ฝ่ายฝูงสุรางค์นางสาวสรรค์
พวกเจ้าจอมหม่อมอยู่งานโปรดปรานครัน	เข้านวดฟั้นบั้นพระองค์อสุรี
บ้างยกพานพวงบุบผามาไลย	ขึ้นไปตั้งวางข้างที่
บ้างหมอบกรานอยู่งานพัชนี	ทำท่วงทีแยบคายชม้ายเมียง
นางบำเรอสำหรับขับตีนม่าน	ก็สีซอขับขานประสานเสียง
โอดพันไพเราะห์เพราะพร้อมเพรียง	นางจำเรียงบำเรออสุรา
ฯ ๖ คำ ฯ กล่อม
ช้า
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรยักษา
ดึกสงัดปัจฉิมเวลา	นิทราระงับหลับไป
บังเกิดลางวิปริตนิมิตรฝัน	เมื่อไก่ขันจวนแจ้งปัจจุสไสมย
สดุ้งตื่นตระหนกตกใจ	แต่นิ่งนึกตรึกไตรไปมา
ฯ ๔ คำ ฯ
ร่าย
๏ ครั้นเวลาสุริย์ฉายสายแสง	ก็จัดแจงแต่งองค์ทรงภูษา
จับพระแสงศรสิทธิฤทธา	ลีลาออกท้องพระโรงไชย
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ นั่งเหนือแท่นแก้วแพรวพรัน	พร้อมพระวงษ์พงษ์พันธุ์น้อยใหญ่
เรียกพิเภกอนุชามาทันใด	แล้วเล่าความตามในนิมิตร
มีแร้งเผือกบินมาในอากาศ	ทำอำนาจอาจองทนงจิตร
พบแร้งดำท้าวหาญชาญชิต	ต่างกล้าแขงแรงฤทธิ์เข้าจิกตี
ฝ่ายพระยาแร้งดำนั้นแพ้พ่าย	ตกลงดินดิ้นตายอยู่กับที่
ร่างกายกลายกลับไปทันที	เปนรูปอสุรีปลาดตา
ว่าเราเอากะลาน้ำมันยาง	ใส่ไส้แล้ววางกลางหัดถา
มีหญิงวิ่งถืออัคคีมา	จุดไส้ในกะลาขึ้นทันที
เพลิงลุกลามลนจนสิ้นไส้	ติดกะลาตามไปไหม้มือพี่
พิศม์ไฟร้อนรุ่มกลุ้มอินทรีย์	ฝันนี้ดีร้ายประการใด
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พิเภกรับสั่งบังคมไหว้
พิเคราะห์ดูรู้ว่าจะเกิดไภย	ตกใจทูลความตามสัจจา
ซึ่งแร้งเผือกชนะคือพระราม	จะหยาบหยามย่ำยียักษา
แร้งดำคือพระองค์ทรงศักดา	จะอัปราพ่ายแพ้แก่ไพรี
อันกะลาที่ไฟไหม้หมด	จะเสียองค์ทรงยศแลกรุงศรี
น้ำมันนั้นองค์อสุรี	จะสุดสิ้นชีวีมรณา
ซึ่งสัตรีที่นำเพลิงเผา	คือนงเยาว์เจ้าสำมนักขา
อันข้อที่ไฟไหม้กะลา	คือสีดาที่เลี้ยงไว้เวียงไชย
พิเคราะห์ดูลักษณพระสุบิน	ร้ายสิ้นหามีดีไม่
ขอพระองค์จงดำริห์ตริไตร	อย่าให้เกิดเหตุเภทพาล
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศกรรฐ์แจ้งใจดังไฟผลาญ
ให้โศกเศร้าเร่าร้อนรำคาญ	จึ่งพจนาว่าขานแก่อนุชา
เจ้าจะช่วยคิดอ่านประการใด	ให้พ้นไภยอันตรายภายน่า
จะเสดาะเคราะห์นามตามตำรา	ฤๅว่าจะแก้ไขอย่างไรดี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พิเภกประนตบทศรี
จึ่งทูลว่าข้าดูในคัมภีร์	อันพระเคราะห์ครั้งนี้หนักครัน
ไม่ต้องตามตำหรับดับโพยไภย	ด้วยเหตุใหญ่ยิ่งยวดกวดขัน
แม้นจะให้ยืนยงคงชีวัน	จงฟังน้องครองธรรม์ประเพณี
นางสีดาเมียเขาเอาไว้ไย	จงส่งไปให้ผัวนางโฉมศรี
ก็จะสิ้นสงครามความราคี	พระภูมีจะเปนศุขทุกเวลา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องคท้าวทศภักตร์ยักษา
ได้ยินว่าจะให้ส่งองค์สีดา	อสุรากริ้วกราดตวาดอึง
ชิชะช่างกะไรไอ้พิเภก	เจ้าหมอเอกดังกูไม่รู้ถึง
มนุษย์นี้ดีร้ายเปนพวกมึง	กลศึกฦกซึ้งข้าเข้าใจ
ซึ่งฝันร้ายให้ส่งองค์สีดา	ในตำราเจ้ามีอยู่ที่ไหน
เพราะมึงรักลักษณ์รามลิงไพร	จึ่งแช่งให้กูตายวายชนม์
ธรรมดาแก้ฝันกันแต่ก่อน	เขาก็ช่วยอวยพรสถาผล
นี่ว่าเล่นเปนอัประมงคล	จะทำให้ไพร่พลกูเสียใจ
ว่าพลางทางสั่งอำมาตย์มาร	ไอ้พิเภกพวกพาลไม่เลี้ยงได้
เอาลงเภตราพาข้ามไป	ส่งให้ขึ้นยังฝั่งคงคา
มันจะได้ไปเปนพวกพระราม	สมความมุ่งมาดปราถนา
ริบทั้งเงินทองของนานา	จนไม้ขว้างกาอย่าให้มี
แต่เมียมันนั้นส่งไปไว้สวน	เปนข้านวลนางสีดามารศรี
ตรัสพลางย่างเยื้องจรลี	เข้าสู่ที่ปรางมาศปราสาทไชย
ฯ ๑๔ คำ ฯ เสมอ
๏ บัดนั้น	มโหทรยักษาเสนาใหญ่
จึ่งเตือนพิเภกว่าช้าอยู่ไย	รับสั่งได้ยินอยู่ด้วยกัน
เข้าของข้าไทสิ่งใดมี	บอกบาญชีตามจริงทุกสิ่งสรรพ์
แล้วเรียกไพร่ให้คุมกุมภัณฑ์	พากันไปปราสาทอสุรา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งให้ทำบาญชี	เครื่องอานพานพระศรีแลเสื้อผ้า
เงินทองเข้าของนานา	ทั้งตำหรับตำราบรรดามี
ข้าผู้ชายจ่ายเดือนให้เหมือนไพร่	พวกสาวใช้นั้นส่งไปโรงสี
แล้วสั่งไพร่ให้ขนของดีดี	ไปส่งที่พระคลังดังบัญชา
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พิเภกเพียงชีวังจะสังขาร์
มาหาลูกสาวศรีกับตรีชดา	แล้วเล่าแจ้งกิจจาสารพัน
วันนี้พี่ไปเฝ้าทศภักตร์	พระยายักษ์ให้ทายทำนายฝัน
พี่ทูลความตามจริงทุกสิ่งอัน	พระทรงธรรม์นึกระแวงแคลงใจ
ว่าตัวพี่นี้เปนพวกพระราม	จะทูลความผ่อนผันหาทันไม่
ในริบเอาเข้าของข้าไท	แล้วขับพี่มิให้อยู่ธานี
ทั้งตัวเจ้าเขาให้ไปเปนข้า	อยู่ด้วยสีดามารศรี
จะพลัดพรากจากกันวันนี้	อสุรีบอกพลางทางร่ำไร
ฯ ๘ คำ ฯ โอด
๏ บัดนั้น	สองนางพ่างเพียงจะตักไษย
สร้วมสอดกอดบาทพิเภกไว้	ต่างสอึกสอื้นไห้ไปมา
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
โอ้
๏ โอ้ว่าพระองค์ทรงเดช	พระคุณเคยปกเกษเกษา
ได้อยู่เย็นเปนศุขทุกเวลา	เวราสิ่งไรจะไกลกัน
มิเสียแรงพระเชษฐานิจาเอ๋ย	กระไรเลยมีบุญแล้วหุนหัน
ถึงกระไรไล่เลียงให้เที่ยงธรรม์	ถ้าแม้นเปนเช่นนั้นไม่น้อยใจ
เมื่อไม่มีความผิดสักนิดหนึ่ง	มาโกรธขึ้งสำทับขับไล่
โอ้แสนสงสารพระทรงไชย	จะต้องไปเหนื่อยยากลำบากองค์
เมียอยู่หลังตั้งแต่จะตรอมจิตร	น่าที่ชีวิตรจะผุยผง
ร่ำพลางทางซบภักตร์ลง	กรรแสงทรงโศกาจาบัลย์
ฯ ๘ คำ ฯ โอด
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	พิเภกแสนวิโยคโศกศัลย์
ฟังเมียรักร่ำรำพรรณ	อุส่าห์กลั้นชลนาแล้วพาที
เปนกรรมแล้วแก้วตาอย่าร้องไห้	จงหักใจเสียเถิดน้องอย่าหมองศรี
อยู่ถนอมกล่อมเกลี้ยงเลี้ยงบุตรี	จะด่วนตีตนตายไม่ต้องการ
แต่ตัวพี่นี้คราวเคราะห์ร้าย	จำกำจัดพลัดพรายจากสถาน
ถ้าแม้นไม่ล้มตายวายปราณ	ถึงเนิ่นนานก็จะมาเห็นหน้ากัน
เจ้าจะได้ไปอยู่ด้วยสีดา	จงอุส่าห์โอนอ่อนผ่อนผัน
แล้วสั่งสอนธิดาวิลาวรรณ	อย่าโศกศัลย์นักเลยนะลูกรัก
สิ้นบุญพ่อแล้วแก้วแม่เอ๋ย	ทรามเชยเจ้าอุส่าห์รักษาศักดิ
ว่าพลางทางกรรแสงซบภักตร์	พระยายักษ์สอื้นไห้ไปมา
ฯ ๑๐ คำ ฯ โอด
๏ บัดนั้น	มโหทรสิทธิศักดิยักษา
จึ่งสั่งไพร่ให้เลื่อนลำเภตรา	เข้ามาจอดทอดท่าเตรียมไว้
แล้วทูลเตือนพิเภกกุมภัณฑ์	จะโศกศัลย์ช้าทีอยู่มิได้
ว่าพลางทางพาคลาไคล	ตรงไปน่าวังฝั่งคงคา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งนำลงสำเภา	พร้อมเหล่าต้นหนล้าต้า
ออกจากปากอ่าวเมืองลงกา	แล่นมากลางท้องสมุทไทย
ฯ ๒ คำ ฯ โล้
๏ พอเห็นฝั่งหยั่งดิ่งดูร่องน้ำ	ทอดสมอรอลำสำเภาใหญ่
พาพิเภกลงสำปั้นทันใด	โล้เข้าไปฝั่งมหาวารี
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ ครั้นเสร็จส่งองค์พระอนุชา	กลับมาสำเภาจอดทอดที่
ถอนสมอขึ้นพลันทันที	พอลมดีใช้ใบไปลงกา
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พิเภกเศร้าสร้อยลห้อยหา
เปลี่ยวเปล่าเศร้าใจในวิญญา	จึ่งรำพึงถึงตำราที่เรียนรู้
เห็นลักษณ์จันทร์ชัณษาพยากรณ์	ไม่ม้วยมรณ์ยังมีที่พึ่งอยู่
จำเภาะให้ไปหาพวกศัตรู	จะมีผู้เลี้ยงไว้ให้ได้ดี
อันพระรามคือนารายน์วายุกูล	จะมาปราบประยูรยักษี
จำจะไปเปนข้าฝ่าธุลี	อสุรีตรึกตราแล้วคลาไคล
ฯ ๖ คำ ฯ
โอ้ร่าย
๏ เดินตามหาดทรายชายสมุท	คิดถึงบุตรภรรยาน้ำตาไหล
เคยอยู่พร้อมพรั่งที่วังใน	วิบากกรรมจำให้ไกลกัน
โอ้สงสารปานนี้ตรีชดา	กับลูกยาจะวิโยคโศกศัลย์
ยิ่งคิดยิ่งให้ใจผูกพัน	ทุกข์ทนอ้นอั้นตันอุรา
พลางคนึงถึงตัวต้องตกยาก	น้ำตาพรากพรั่งพรายทั้งซ้ายขวา
สอึกสอื้นออกนามพระรามา	โศกาครวญคร่ำร่ำไรไป
ฯ ๖ คำ ฯ โอด วรเชฐ (กองตระเวนออก)
ร่าย
๏ บัดนั้น	กองตระเวนวานรน้อยใหญ่
ลดเลี้ยวเที่ยวมาในป่าไม้	พอได้ยินสำเนียงเสียงโศกี
ต่างสงไสยไต่ถามกันอึงอื้อ	จะเปนนกทึดทือฤๅว่าผี
จึ่งหยุดฆ้องมองเมียงมาทันที	เห็นยักษีครวญคร่ำร่ำไร
เดินสอื้นออกนามพระราเมศ	ผิดสังเกตคิดพะวงสงไสย
ตะโกนร้องเรียกกันสนั่นไป	พรั่งพร้อมล้อมไล่จับกุมภัณฑ์
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บ้างฉุดแขนขวาคร่าแขนซ้าย	ตัวนายร้องกำชับจับให้มั่น
แล้วมัดด้วยเชือกเขาเถาวัล	ช่วยกันลากมาพลับพลาไชย
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา เตียว
๏ ครั้นถึงจึ่งจูงเข้าไปหา	ท่านสุครีพเสนาผู้ใหญ่
แลเล่าเรื่องยักษาโศกาไลย	ข้าจับได้มัดมาไม่ฆ่าตี
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุครีพนั่งตรวจพลบนเก้าอี้
ได้ฟังคำทำสง่าไม่พาที	ให้กระบี่จุดกล้องลองสูบยา
แล้วสั่งให้เสมียนเขียนคำถาม	จึ่งคุกคามขู่ซักยักษา
ไยเองออกพระนามหยามหยาบช้า	ตัวผู้เดียวเที่ยวมาริมกองทัพ
อันถิ่นฐานบ้านเมืองมึงอยู่ไหน	ชื่อไรเร่งบอกอย่ากลอกกลับ
ฤๅคิดการกลศึกฦกลับ	อย่าให้ต้องเฆี่ยนขับรับดีดี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พิเภกตอบคำกระบี่ศรี
ข้าเปนน้องเจ้าลงกาธานี	ชื่อพิเภกเรียนคัมภีร์โหรา
ทศกรรฐ์ฝันเห็นให้ทำนาย	ว่าฝันร้ายก็พิโรธโกรธหนักหนา
ให้ริบจนสิ้นสุดบุตรภรรยา	แล้วขับข้ามิให้อยู่ในบูรี
จึ่งเที่ยวท่องร้องหาพระราเมศ	หวังพระเดชปกเกล้าเกษี
จะขออยู่เปนข้าฝ่าธุลี	จนชีวีอาสัญบรรไลย
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	สุครีพยังพะวงสงไสย
หยิบสมุดที่เสมียนเขียนคำไว้	แล้วพาไปเฝ้าพระหริรักษ์
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ เคารพอภิวาทบาทมูล	กราบทูลแถลงแจ้งประจักษ์
ตระเวนไพรไปจับได้พวกยักษ์	แล้วอ่านความตามซักอสุรา
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระตรีภพลบโลกนาถา
จึ่งทรงซักยักษ์ด้วยปรีชา	ดูราพิเภกกุมภัณฑ์
เมื่อพี่น้องท้องเดียวกันเจียวนี่	ผิดแต่ที่ทักทายทำนายฝัน
ว่าเคืองขัดตัดญาติขาดกัน	ฤๅพิเภกเศกสรรจำนรรจา
ฤๅจะคิดแยบยนต์กลอุบาย	เขาจับตัวกลัวตายจึ่งแกล้งว่า
จงเร่งบอกออกความตามจริงมา	จึ่งจะไว้ชีวาไม่ฆ่าตี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พิเภกประนตบทศรี
แล้วว่าข้าเซซังมาครั้งนี้	ด้วยภักดีต่อพระองค์ทรงศักดา
มิได้คิดกลับกลอกยอกย้อน	จะหนีร้อนพึ่งเย็นอยู่เปนข้า
มาทแม้นทรงธรรม์ไม่กรุณา	น่าที่ชีวาจะบรรไลย
ทศกรรฐ์นั้นถึงเปนพี่น้อง	ก็หยาบคายร้ายรองไม่พึ่งได้
มาแก้ฝันข้าทายทำนายไป	ให้ท้าวไทคืนส่งองค์สีดา
ก็เคืองขุ่นงุ่นง่านพาลเอาผิด	ว่าเปนพวกปัจจามิตรฤษยา
ขับไล่ไม่มีเมตตา	ให้เสนาริบราชกวาดลูกเมีย
ถึงแต่ก่อนผิดกันก็ฉันญาติ	ไม่ตัดขาดกระทำส่ำเสีย
ครั้งนี้ร้อนใจดังไฟเลีย	แล้วโศกาน้ำตาเรี่ยร่ำไร
ฯ ๑๐ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	พระอวตารผ่านภพสบไสมย
ฟังพิเภกพูดจาโศกาไลย	ภูวไนยนึกสมเพชเวทนา
แล้วพินิจพิศดูกุมภัณฑ์	เห็นโศกศัลย์สมคำที่ร่ำว่า
จะเลี้ยงไว้ใช้สอยเปนโหรา	ดูฤกษ์พาสำหรับทัพไชย
ดำริห์แล้วปฤกษาพวกวานร	อันยักษีหนีร้อนมาอาไศรย
ซึ่งเท็จจริงสิ่งนี้ไม่เห็นใจ	จะเลี้ยงไว้ดูทีกิริยา
ไม่ซื่อตรงคงสัตย์สุจริต	จึ่งสังหารผลาญชีวิตรยักษา
แต่ให้ถือน้ำพระพัฒน์สัจจา	ต่อหน้าท้าวพระยาเสนาใน
ว่าพลางทางยื่นพระแสงศร	ให้สุครีพวานรนายใหญ่
จงรีบนำอสุราคลาไคล	ออกไปถือน้ำตามธรรมดา
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุครีพรับสั่งใส่เกษา
ทั้งวานรข้าเฝ้าเหล่าเสนา	พาพิเภกออกมาน่าพระลาน
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ ให้ยกเตียงมาตั้งทั้งหม้อน้ำ	จุดธูปเทียนเขียนคำอธิฐาน
แล้วโสรจสรงศรพระอวตาร	ให้ขุนมารอ่านคำสัตยา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พิเภกพระยายักษา
จงรักภักดีปรีดา	อสุรากราบก้มบังคมคัล
ฯ ๒ คำ ฯ
ช้า
๏ จึ่งตั้งความสัตย์อธิฐาน	ขอเทวัญชั้นวิมานเมืองสวรรค์
ทั้งปู่เจ้าเขาเขินเนินอรัญ	พร้อมกันช่วยเห็นเปนพยาน
ถ้าข้ามิสุจริตคิดกลับกลาย	ให้ศรศักดิจักรนารายน์สังหาร
ทั้งเทวัญบรรดาเชี่ยวชาญ	จงรอนราญผลาญชีพชีวี
แม้ข้าตรงจงรักพระจักรา	ไม่ชั่วช้าเปนอุบายหน่ายหนี
ให้ผาศุกทุกทิวาราตรี	แล้วยักษีเคารพอภิวันท์
ฯ ๖ คำ ฯ สาธุการ
ร่าย
๏ จึ่งรับน้ำชำระศรศักดิ	พระยายักษ์ดื่มกินจนสิ้นขัน
จึ่งกล่าวคำให้ได้ยินสิ้นด้วยกัน	จะอาสาทรงธรรม์คุ้มวันตาย
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	สุครีพชื่นชมสมหมาย
เห็นพิเภกสามิภักดิ์รักนารายน์	จึ่งภิปรายปราไสเปนไมตรี
นี่แน่ดูราพระยายักษ์	ท่านเปนน้องทศภักตร์ยักษี
ตัวเราก็เปนน้องของพาลี	ถ้อยทีถิ่นฐานก็ปานกัน
บัดนี้เราเข้ามาเปนข้าบาท	พระจักรีธิราชรังสรรค์
จะอาสาฆ่าพวกอาธรรม์	ควรผูกพันเปนสหายหมายพึ่งพา
จงมาตั้งสัตย์ปฏิญาณ	ให้ทหารเขาฟังพรั่งพร้อมหน้า
ฤๅจะคิดอย่างไรในวิญญา	จงว่ามาให้แจ้งแห่งคดี
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พิเภกปรีดิ์เปรมเกษมศรี
จึ่งอ่อนน้อมยอมใจเปนไมตรี	ถ้อยทีให้สัตย์ปฏิญาณ
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุครีพฤทธิไกรใจหาญ
ครั้นสมัครักกันกับขุนมาร	จึ่งพูดจาว่าขานการธานี
อันเจ้ากรุงลงกาเชษฐาท่าน	ทั้งพงษ์เผ่าเหล่ามารยักษี
ความคิดฤทธิไกรใครจะดี	ทั้งโยธีเมืองยักษ์สักเท่าไร
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พิเภกจึ่งแจ้งแถลงไข
อันองค์ทศกรรฐ์นั้นไซ้	ปราบได้ดินฟ้าบาดาล
สุริวงษ์พงษ์พันธุ์มิตรสหาย	มากมายหลายบุรินทร์ถิ่นฐาน
อันโยธีรี้พลพ้นประมาณ	ล้วนห้าวหาญชาญชิตฤทธิรงค์
ถือเทพอาวุธสุดศักดา	ใครรบรายับยุ่ยเปนผุยผง
อันกระบี่ที่เปนข้าบาทบงสุ์	จะอาจองอย่างไรมิได้รู้
ถ้าฤทธีฝีมือเหมือนหณุมาน	เมื่อเผาผลาญลงกาหนักหนาอยู่
แต่นอกนั้นเปนอย่างไรจะใคร่รู้	แม้นได้ดูพอจะเทียบเปรียบมือมาร
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุครีพฟังวาจาจึ่งว่าขาน
อันพระจอมโยธีปรีชาชาญ	คือนารายน์อวตารมาผลาญยักษ์
แต่บรรดาเสนาวานร	ฤทธิรอนปราบได้ทั้งไตรจักร
ทั้งกระบี่รี้พลก็มากนัก	ล้วนเรืองฤทธิ์สิทธิศักดิสิ้นทั้งนั้น
ถึงทำการรบราต้องอาวุธ	ไม่รู้สุดสิ้นชีวาอาสัญ
พอต้องลมเย็นเย็นเปนขึ้นพลัน	ทั้งฤทธิ์นั้นกลับมีทวีมา
ซึ่งท่านว่าอสุรีมีฤทธิรอน	เปรียบวานรไม่ได้ไกลหนักหนา
บอกพลางทางชวนไคลคลา	เข้ามาเฝ้าองค์พระทรงธรรม์
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ
๏ กราบถวายบังคมก้มเกล้า	นบนอบหมอบเฝ้าอยู่ที่นั่น
แล้วทูลแจ้งกิจจาสารพัน	ข้าพากันถือน้ำสำเร็จการ
แต่พิเภกบอกว่าในธานี	ยักษีมีศักดากล้าหาญ
ปราบได้ทั้งสวรรค์ชั้นบาดาล	หมู่มารเหลือล้นคณนา
แต่ว่าชมฤทธิรณหณุมาน	เมื่อเผาผลาญเมืองยักษ์หนักหนา
อันกระบี่ที่อยู่ในพลับพลา	จะขอดูศักดาว่าอย่างไร
ถ้าแม้นเหมือนหณุมานชาญสนาม	จะปราบปรามพวกยักษ์ตักไษย
ข้อนี้มิควรประการใด	ภูวไนยงดโทษโปรดปราน
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระจักรกฤษณ์ฤทธิล้ำสุริย์ฉาน
จึ่งว่าท่านอย่าช้าพาขุนมาร	ไปดูฤทธิ์ทหารชำนาญยุทธ
จงร้องเรียกกันไปทั้งไพร่นาย	ที่เชิงผาน่าค่ายชายสมุท
ให้ทหารเข้มแขงแผลงฤทธิรุตม์	กว่าจะสุดสิ้นศักดาวานร
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุครีพห้าวหาญชาญสมร
พาพิเภกกับกระบี่มีฤทธิรอน	บทจรจากน่าพลับพลาพลัน
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงหาดทรายชายฝั่ง	พาพิเภกหยุดยั้งนั่งที่นั่น
ให้โยธาพานรินทร์สิ้นทั้งนั้น	ชวนกันสำแดงแผลงฤทธา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	วานรฤทธิไกรใจกล้า
ต่างตนประกวดอวดศักดา	ก็แผลงฤทธิ์วิทยาวุ่นวาย
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บ้างไปช้อนเขาสุทัศน์อัศกรรณ	ใส่ฝ่ามือเหาะหันผันผาย
บ้างโถมถีบภูผาศิลาทลาย	เอาหินปรายโปรยขว้างไปกลางแปลง
บ้างเหาะลิ่วปลิวไปในอัมพร	กำบังสีรวีวรสิ้นแสง
บ้างลงน้ำดำอวดประกวดแรง	วิดสมุทจนแห้งแล้งไป
บ้างจับปลาอานนต์นั้นมาขี่	ถือพระยานาคีตัวใหญ่
บ้างแหวกน้ำดำดั้นสมุทไทย	บัดเดี๋ยวใจไปอยู่ยุคันธร
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	ลิงเลวเหล่าทหารชาญสมร
ครั้นเห็นนายสำแดงฤทธิรอน	พวกนิกรกู่กันสนั่นอึง
ลางเหล่าเอาต้นยางใหญ่	มาแล่นไล่ตีขว้างต่างไม้หึ่ง
บ้างจับช้างสารขี่ตีตะบึง	ครั้นถึงเสยไสให้ชนกัน
บ้างไปได้พระยาราชสีห์	มาขับควบตีคลีทีขยัน
บ้างได้เสือโคร่งใหญ่ในไพรวัน	มาปักเปี้ยวพนันกันวิ่งวาง
บ้างได้แรดควายวัวตัวกล้า	มาขี่เล่นเช่นม้าสบัดย่าง
บ้างอุ้มเอาก้อนศิลามาโยนกลาง	ปะเตะต่างตะกร้อเล่นกันเปนวง
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา เชิด
ช้า
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรสูงส่ง
สถิตย์ที่แท่นสุวรรณบรรจง	พร้อมพระวงษ์พงษาเสนามาร
ได้ยินเสียงสเทือนเลื่อนลั่น	เปรี้ยง ๆ เพียงพระกรรณจะแตกฉาน
แผ่นดินไหวไตรภพจะแหลกลาญ	พระยามารหวั่นหวาดปลาดใจ
ฯ ๔ คำ ฯ
ร่าย
๏ จึ่งเผยแกลแลดูสุริยน	เห็นมืดมนท์มัวหมองไม่ผ่องใส
แต่ทางทิศบุรพานภาไลย	เสียงสนั่นหวั่นไหวทั้งโลกา
จึ่งดำรัสตรัสสั่งสุกระสาร	อัศจรรย์บันดาลหลากนักหนา
เสียงโผงผางข้างเบื้องบุรพา	อสุราไปดูให้รู้ความ
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	อสูรสุกระสารชาญสนาม
รับสั่งทศกรรฐ์ไม่ครั่นคร้าม	กราบสามลาแล้วก็ลุกมา
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ หยุดยืนยังพระลานอ่านเวท	จำแลงแปลงเพศยักษา
เดชะพระมนต์อสุรา	กายาเปนเหยี่ยวบินเที่ยวไป
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ รัว แผละ
๏ ครั้นถึงฝั่งสมุทหยุดราร่อน	เห็นวานรมากมายทั้งนายไพร่
ต่างตนสำแดงแผลงฤทธิไกร	ง้างเอาเขาใหญ่ไล่ทิ้งกัน
ศิลาแตกกระจายถูกปลายปีก	ก็หลบหลีกลงในไพรสัณฑ์
จึ่งแปลงกายกลายเปนวานรพลัน	เข้าปนกันกับลิงวิ่งไปมา
ฯ ๔ คำ ฯ ตระ รัว
๏ เมื่อนั้น	พิเภกอสุรศักดิยักษา
เขม้นดูรู้แน่ในวิญญา	ว่ายักษาปลอมปนพลไกร
จึ่งพยักกวักเรียกหณุมาน	มาแถลงแจ้งการให้ใกล้ใกล้
ไอ้ยักษีนีฤมิตรเหมือนลิงไพร	เข้าปลอมไพร่พลอยู่ดูจับมัน
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	วายุบุตรฤทธิแรงแขงขัน
จึ่งซักไซ้ไต่ถามกุมภัณฑ์	จำสำคัญรูปร่างมันอย่างไร
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พิเภกจึ่งแจ้งแถลงไข
อันกระบี่รี้พลสกลไกร	ทั้งนายไพร่ย่อมกระหยิบพริบตา
แต่ยักษีมิได้พริบเนตร	จงสังเกตจำคำเราร่ำว่า
ท่านคิดอ่านผ่อนผันด้วยปัญญา	จับไอ้อสุราอย่าช้าการ
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	วายุบุตรวุฒิไกรใจหาญ
สังเกตจำคำพิเภกขุนมาร	แล้วโอมอ่านมนตราพานรินทร์
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ
๏ กายใหญ่เท่าบรมพรหมา	เอามือครอบโยธาไว้ทั้งสิ้น
ให้นายหมวดตรวจพหลพลพฤนท์	ปล่อยกระบินทร์จากที่ทีละตน
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	สุกระสารกลัวฤทธิ์คิดขัดสน
อยู่ในหว่างหัดถาเข้าตาจน	จะแปลงตนหนีไปก็ไม่ทัน
แต่เขยื้อนขยับลับฬ่อ	รั้งรอระรัวตัวสั่น
พวกวานรออกไปได้ทั้งนั้น	แต่กุมภัณฑ์เวียนวนจนใจ
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	คำแหงหณุมานทหารใหญ่
นับวานรได้ถ้วนจำนวนไป	เหลือแต่ไอ้ลิงแปลงก็แจ้งการ
จึ่งจับตัวพินิจพิศดูหน้า	ไม่กระหยิบพริบตาเหมือนว่าขาน
ก็รู้ว่าศัตรูหมู่มาร	ให้ทหารมัดยักษ์แล้วซักไซ้
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	อสุรินทร์สิ้นแรงแถลงไข
ข้าชื่อสุกระสารชาญไชย	ทศกรรฐ์นั้นใช้ให้มาดู
เห็นวานรแผลงฤทธิ์สิทธิศักดิ	จะดูเล่นเปนยักษ์ก็กลัวอยู่
จึ่งแปลงปลอมพลไกรจะใคร่รู้	ท่านผู้เปนใหญ่ได้เมตตา
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	หณุมานฤทธิไกรใจกล้า
แจ้งความนามกรอสุรา	ก็พากันเข้ามาพลับพลาไชย
ฯ ๒ คำ ฯ เตียว
๏ ครั้นถึงจึ่งคลานเข้าไปเฝ้า	ก้มเกล้าประนมบังคมไหว้
ทูลแถลงแจ้งความทั้งปวงไป	ตามคดีที่ได้ขุนมารมา
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระหริวงษ์ทรงตรึกแล้วปฤกษา
จะฆ่าฟันมันให้มรณา	ก็เห็นว่ากิติศัพท์จะลับไป
จงเฆี่ยนเสียสองร้อยให้ย่อยยับ	พอเปนสง่าทัพที่จับได้
แล้วเอาหมึกสักหน้าเปนตราไว้	จงปล่อยตัวส่งไปให้นายมัน
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุครีพฤทธิแรงแขงขัน
รับสั่งพระองค์ทรงธรรม์	ร้องเรียกพวกราชมันมาทันที
ให้ตอกหลักน่าพาดคายาว	บ้างผูกเท้าผูกเอวอึงมี่
เชือกกระหวัดรัดรึงตึงเต็มที	จับศีศะอสุรีเข้าใส่คา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	ราชมันเหน็บรั้งตั้งท่า
แลชำเลืองเยื้องกรายหวายตะค้า	ตีขวาตีซ้ายรายเรียง
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุกระสารร้องดิ้นสิ้นเสียง
หัวสบัดขัดคาฅอเอียง	พ่างเพียงจะพินาศขาดใจ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	สุครีพมหาเสนาใหญ่
เฆี่ยนถามสามยกแล้วหยุดไว้	ให้ปลดเปลื้องเครื่องไม้เอาตัวมา
จึ่งสั่งลิงสัสดีมีฝีมือ	เขียนหนังสือลงหน้ายักษา
เปนใจความตามโทษปลอมโยธา	เอาหมึกตราเช็ดซ้ำให้ดำดี
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ แล้วสุครีพขู่ซ้ำกำชับ	มึงจงเร่งกลับไปกรุงศรี
ถ้าทีหลังยังทำเช่นนี้	จะตัดหัวไว้ที่กองทัพ
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุกระสารเสียอารมณ์แทบลมจับ
อุส่าห์แขงใจไปให้ลับ	แล้วเหาะกลับข้ามฝั่งสมุทมา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงนัคเรศนิเวศน์วัง	ทั้งเจ็บหลังที่ลายทั้งอายหน้า
เข้าในที่เฝ้าเจ้าลงกา	กราบบังคมก้มหน้าโศกาไลย
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรหลากจิตรคิดสงไสย
เห็นเสนาหน้าคล้ำดำไป	หลังไหล่ลายยับเปนสับปลา
ตกพระไทยไต่ถามสุกระสาร	เราใช้ท่านเที่ยวดูในเวหา
ใครเฆี่ยนขับจับสักหน้าตา	จึ่งกลับมาครวญคร่ำร่ำไร
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุกระสารทูลแจ้งแถลงไข
ข้าแปลงกายเปนเหยี่ยวเที่ยวไป	จนถึงฝั่งสมุทไทยทิศอุดร
เห็นพลรามลักษณ์อักนิษฐ	สำแดงฤทธิ์ขว้างหินขึ้นบินว่อน
ข้าจึ่งแปลงกายาเหมือนวานร	เข้าปลอมปนพลนิกรเที่ยวดูไป
เห็นพิเภกองค์พระอนุชา	ไปเปนข้ารามลักษณ์รักใคร่
ยังมิหนำซ้ำบอกความใน	ให้จับตัวข้าได้แล้วโบยตี
อนึ่งทราบว่าพระรามจะข้ามมา	ทำศึกชิงนางสีดามารศรี
ทั้งไอ้ลิงที่มาเผาธานี	ก็เปนข้าอยู่ที่พระรามา
อันวานรในทัพนับสมุท	แต่กระบี่มีมงกุฏก็หนักหนา
บัดนี้ตั้งที่ประทับพลับพลา	อยู่ริมฝั่งมหาวารี
ฯ ๑๐ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวทศภักตร์ยักษี
ประจักษ์แจ้งพระไทยว่าไพรี	จะข้ามมาราวีถึงเวียงไชย
ยิ่งร้อนรำคาญจิตรคิดวิตก	ให้คับอกไม่ออกปากได้
จึ่งเสด็จลีลาคลาไคล	เข้าในแท่นที่ศรีไสยา
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
ช้า
๏ เอนองค์ลงเหนือบรรจฐรณ์	ยอกรก่ายภักตร์ยักษา
ทุกข์ร้อนถอนฤไทยไปมา	ตรึกตราถึงสงครามรามลักษณ์
ครั้งนี้ทีศึกเห็นใหญ่หลวง	จะลุล่วงลงกาอาณาจักร
เหตุด้วยสีดายุพาภักตร์	จึ่งเกิดการหาญหักชิงไชย
จำจะคิดถ่ายเทด้วยเล่ห์กล	ตัดรอนผ่อนปรนแก้ไข
ให้ข้าศึกเลิกทัพกลับไป	จึ่งจะไม่เหนื่อยยากลำบากกาย
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ ดำริห์ตริไตรเห็นได้การ	พระยามารชื่นชมสมหมาย
จึ่งดำรัสตรัสสั่งเจ้าขรัวนาย	ให้หานางเบญกายมาบัดนี้
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	ท้าวนางประนตบทศรี
รับสั่งเจ้าลงกาธานี	ถวายอัญชลีแล้วรีบมา
ฯ ๒ คำ ฯ ชุบ
๏ ครั้งถึงห้องแก้วแพรวพราย	จึ่งทูลนางเบญกายยักษา
บัดนี้ทรงฤทธิ์บิตุลา	ให้หาโฉมยงจงขึ้นไป
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	เบญกายฟังแจ้งแถลงไข
คิดประหลาดหวาดหวั่นพรั่นใจ	จะร้ายดีอย่างไรก็ไม่รู้
ด้วยตกอยู่กลางระหว่างโทษ	ท่านกริ้วโกรธบิดาหนักหนาอยู่
แล้วแขงขืนฝืนจิตรโฉมตรู	ขึ้นไปสู่ที่เฝ้าเจ้าลงกา
ฯ ๔ คำ ฯ เพลงช้า
๏ ครั้นถึงปราสาทไชยไพชยนต์	นฤมลบังคมก้มหน้า
คอยฟังท่วงทีกิริยา	จะบัญชาว่าขานประการใด
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศภักตร์พงษ์พรหมเปนใหญ่
ทอดพระเนตรเห็นนัดดายาใจ	จึ่งปราไสโฉมยงนงเยาว์
อนิจาสงสารหลานรัก	ดูผิวภักตร์ผิดรูปซูบเศร้า
เปนเคราะห์กรรมจำให้ลุงใจเบา	ขับบิดาเจ้าไปจากไกล
เดี๋ยวนี้ค่อยเคลื่อนคลายหายโกรธ	จะถือโทษโทษานั้นหาไม่
ครั้นจะรับกลับคืนมาเวียงไชย	ก็คิดอดสูใจแก่ไพรี
จึ่งให้ไปหาเจ้าขึ้นมา	จะให้แปลงเปนสีดามารศรี
ทำตายลอยไปในวารี	อยู่ที่ฉนวนท่าพลับพลาไชย
แม้นพระรามลงสรงคงคา	จะคิดว่าเมียรักตักไษย
เห็นจะล่าเลิกทัพกลับไป	ลุงจะได้รับพ่อเจ้าคืนมา
อันอุบายครั้งนี้เห็นดีนัก	หลานรักจงรับอาสา
เหมือนไว้ยศทดแทนคุณบิดา	ให้กลับคืนลงกาธานี
ฯ ๑๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	เบญกายประนตบทศรี
จึ่งทูลทศกรรฐ์ไปทันที	ซึ่งบัญชามานี้เปนจนใจ
อันแยบยนต์กลศึกฦกลับ	ข้าจะรับอาสานั้นไม่ได้
ตัวเปนผู้หญิงจะวิ่งไป	ถึงกองทัพพลับพลาไชยไพรี
ถ้าลักษณ์รามรู้ระแบบแยบคาย	เครื่องจะอายขายบาทบทศรี
แต่สุกระสารเสนาที่กล้าดี	ยังต้องตีนับร้อยปล่อยมา
จะซ้ำใช้ให้ข้าไปอิกเล่า	คงเขาจะห้ำหั่นฟันฆ่า
ไหนเลยจะรอดตายวายชีวา	ทรงฤทธิ์บิตุลาจงปรานี
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรยักษี
จึ่งแกล้งกล่าวมารยาพาที	ข้อนี้ลุงเห็นไม่เปนไร
สุกระสารวานนี้ไปปลอมทัพ	พิเภกบอกดอกจึ่งจับตัวได้
ครั้งนี้นัดดาอาสาไป	เห็นพ่อเจ้าเขาจะไม่บอกมนุษย์
อย่าได้คิดบิดพลิ้วเกียจคร้าน	ราชการครั้งนี้เปนที่สุด
เหมือนตัดศึกสิ้นณรงค์ยงยุทธ	ให้มนุษย์เลิกทัพกลับไป
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	เบญกายกัลยาอัชฌาไศรย
จะขัดขืนขอตัวก็กลัวไภย	จำใจคำนับรับบัญชา
แต่จะจำแลงแปลงอินทรีย์	ข้านี้นึกพะวังกังขา
ด้วยองค์ภัควดีสีดา	ไม่เห็นว่ารูปร่างเปนอย่างไร
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรโสมนัศตรัสปราไส
แม้นเสร็จศึกสมหวังดังใจ	จะแบ่งสมบัติให้แก่นัดดา
ว่าพลางทางสั่งเถ้าแก่	จงไปบอกหุ้มแพรที่ข้างน่า
ให้เร่งรัดจัดวอช่อฟ้า	นัดดากูจะไปอุทยาน
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	เถ้าแก่คำนับรับบรรหาร
ออกมาที่ประตูวังสั่งงาน	เตรียมการพร้อมกันดังบัญชา
ฯ ๒ คำ ฯ ชุบ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	นางเบญกายยักษา
นบนิ้วประนมบังคมลา	ออกมาจากที่มณเฑียรทอง
จึ่งขึ้นทรงวอสุวรรณพรรณราย	วิสูตรสายม่านมิดปิดป้อง
โขลนจ่าเถ้าแก่แซ่ซ้อง	ออกมาจากห้องฉนวนในไคลคลา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงสวนศรีที่หยุดยั้ง	จึ่งไปยังชนนีเสนหา
บังคมก้มกราบกับบาทา	ฟูมฟายชลนาโศกาไลย
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	ตรีชดาหลากจิตรคิดสงไสย
ปลอบถามลูกน้อยกลอยใจ	ทุกข์ร้อนสิ่งไรจึงโศกี
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นวลนางเบญกายโฉมศรี
แถลงเล่าเหตุผลชนนี	ตามที่บิตุลาบัญชาใช้
จะให้ลูกนฤมิตรเหมือนสีดา	ไปลวงพระรามาว่าตักไษย
จะบิดพลิ้วหลบลี้มิไป	เกรงจะให้ลงอาญาฆ่าฟัน
ถึงลูกจะบรรไลยก็ไม่ว่า	กลัวจะพามารดาอาสัญ
จึ่งมาเฝ้านางสีดาวิลาวรรณ	จำสำคัญไปจำแลงแปลงกาย
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ตรีชดาหวาดหวั่นขวัญหาย
ได้ฟังดังชีวิตรจะวางวาย	จึ่งว่ากับเบญกายลูกรัก
อันองค์สมเด็จพระราเมศ	ทรงเดชเรืองฤทธิ์สิทธิศักดิ
พ่อเจ้าก็ได้ไปสำนักนิ์	เปนที่พึ่งพักของบิดา
ฉวยกระไรไม่พ้นโทษทัณฑ์	จะพากันสิ้นชีวังสังขาร์
ยากเย็นเปนมิรู้ที่พูดจา	กัลยาร่ำพลางทางโศกี
ฯ ๖ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	เบญกายตริตรองหมองศรี
นบนิ้วทูลสนองชนนี	ทั้งนี้ก็ตามแต่เวรา
สารพัดขัดข้องทั้งสองข้าง	ไปสู้ตายวายวางเอาข้างน่า
ว่าพลางทางถวายบังคมลา	ไปเฝ้านางสีดานารี
ฯ ๔ คำ ฯ ทยอย
๏ ครั้นถึงจึ่งประนตบทบงสุ์	เข้าไปเฝ้าองค์นางโฉมศรี
แสร้งทำมารยาไม่พาที	อสุรีก้มหน้าโศกาไลย
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	องค์ภัควดีศรีใส
ชำเลืองเห็นเบญกายมาร่ำไร	นางมิได้รู้จักภักตรา
จึ่งเอื้อนโอษฐดำรัสตรัสถาม	ถ้อยความเปนไฉนเจ้าไม่ว่า
มาครวญคร่ำกำสรดโศกา	เปนน่าฉงนสนเท่ห์ใจ
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	เบญกายนารีศรีใส
ได้ฟังบังคมอรไทย	แล้วกราบทูลไปด้วยใจภักดิ์
ตัวข้าชื่อว่าเบญกาย	มาถวายตัวไว้ให้รู้จัก
เปนบุตรีพิเภกพระยายักษ์	ที่ไปอยู่ด้วยพระลักษณ์พระรามา
อันนางตรีชดานารี	นั้นเปนชนนีของข้า
ทูลพลางทางชม้ายชายตา	ดูรูปร่างนางสีดานารี
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ ครั้นจำสำคัญได้มั่นคง	จึ่งลาองค์อัคเรศโฉมศรี
ออกจากสวนขวัญทันที	ทรงวอจรลีเข้าลงกา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งประทับฉับพลัน	ลงจากวอสุวรรณเลขา
จึ่งจำแลงแปลงกายกายา	เหมือนรูปทรงองค์สีดาบังอร
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ
๏ โฉมงามทรามไวยวิไลยลักษณ์	ไม่เพี้ยนภัควดีศรีสมร
แล้วย่างเยื้องยุรยาตรนาดกร	ขึ้นเฝ้าเจ้านครลงกา
ฯ ๒ คำ ฯ ฉุยฉาย
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวทศภักตร์ยักษา
แลเห็นเบญกายจำแลงมา	สำคัญคิดว่าสีดานารี
แย้มยิ้มพยักหน้าง่าพระหัดถ์	พลางดำรัสตรัสเชิญนางโฉมศรี
เห็นหยุดยั้งรั้งรอไม่จรลี	อสุรีรีบมารับฉับไว
ฯ ๔ คำ ฯ เพลง
๏ เข้าชิดพิศดูไม่วางตา	น้อยฤๅงามหนักหนาน่ารักใคร่
ยิ่งแสนพิศวาศจะขาดใจ	จึ่งปราไสทอดสนิทติดพัน
ฯ ๒ คำ ฯ
ชาตรี
๏ ยอดเอยยอดมิ่ง	เปนความในใจจริงทุกสิ่งสรรพ์
หวังสวาดิมาดหมายไม่วายวัน	จะรับขวัญไนยนามาธานี
พี่ผูกใจจึ่งไปดลจิตรเจ้า	ให้โฉมนางนงเยาว์มาถึงนี่
ขอเชิญดวงดอกฟ้าสุมาลี	อยู่เปนศรีนัคเรศนิเวศน์วัง
เจ้าจงดูปราสาทราชฐาน	ทั้งตึกกว้านมากมายหลายหลัง
คลังเงินคลังทองสิบสองพระคลัง	ทรัพย์สินมั่งคั่งเรามั่งมี
ขอเชิญโฉมเฉลาเปนเจ้าของ	ครอบครองสารพัดสมบัติพี่
จงผินผันภักตรามาข้างนี้	พูดจาพาทีกับพี่ยา
ควรฤๅทำสเทินเมินเฉย	ไม่เห็นเลยว่ารักเจ้าหนักหนา
มาหยุดอยู่นี่ไยจงไคลคลา	ไปนั่งแท่นแว่นฟ้าเถิดเทวี
ฯ ๑๐ คำ ฯ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	นวลนางเบญกายโฉมศรี
ทูลสนองบัญชาว่าข้านี้	มิใช่ภัควดีสีดา
ยังขืนลดเลี้ยวเกี้ยวพาน	วิบากกรรมรำคาญหนักหนา
ดูเอาเถิดทรงฤทธิ์บิตุลา	อะไรมาหลงใหลได้เช่นนี้
ฯ ๔ คำ ฯ
โอ้โลม
๏ โฉมเอยโฉมเฉลา	ยุพเยาว์ยอดฟ้ามารศรี
เจ้าอายเหนียมเรียมไยณเทวี	เสียแรงพี่จงรักไปลักมา
หวังจะเศกสาวสวรรค์ขวัญเนตร	เปนเอกองค์อัคเรศเสนหา
ครองสมบัติพัศถานทั้งลงกา	พี่มิให้แก้วตาอนาทร
อันพระรามฤๅษีสามีน้อง	ไม่ควรครองคู่เคียงเรียงหมอน
พี่จะยกไปสังหารราญรอน	ให้มวยมรณ์สิ้นเสี้ยนศัตรูเรา
ว่าพลางทางขยับจับต้อง	เลียมลองเล้าโลมโฉมเฉลา
ฉวยชายสไบทรงนงเยาว์	นิจาเจ้าอย่าสลัดตัดเยื่อใย
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	เบญกายกัลยาอัชฌาไศรย
อัปรยศอดสูหมู่นางใน	ก็ร่ายเวทกลายไปเปนเบญกาย
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	ทศกรรฐ์ครั้นเห็นก็ใจหาย
จึ่งเมินภักตร์ตรัสว่าตาลุงลาย	ให้คลับคล้ายเคลิ้มจิตรไม่คิดทัน
ผิดจริงเจียวนัดดาเจ้าน่าโกรธ	อย่าถือโทษลุงเลยณหลานขวัญ
ตรัสพลางทางดูหมู่กำนัล	เห็นสรวลสันต์ก็สเทิ้นเขินอาย
สู้แขงขืนยืนเก้อเพ้อตรัส	แม้นหลานตัดศึกสมอารมณ์หมาย
เมืองมารจะเปนศุขสนุกสบาย	เร่งผันผายรีบไปให้ทันการ
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	เบญกายรับราชบรรหาร
ออกจากปราสาทรัตน์ชัชวาลย์	เหาะข้ามชลธารผ่านมา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงเหมติรันบรรพต	เลื่อนลดลงจากเวหา
หยุดยืนอยู่ยังฝั่งคงคา	กัลยาจำแลงแปลงอินทรีย์
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ
๏ เหมือนรูปทรงองค์สีดาวิลาวรรณ	ผิวพรรณนวลลอองผ่องศรี
ทำตายลอยมาในวารี	จนใกล้ที่พระรามสรงคงคา
ฯ ๒ คำ ฯ โล้
ช้า
๏ เมื่อนั้น	พระตรีภพลบโลกนาถา
บรรธมตื่นจากที่ศรีไสยา	พอเวลาล่วงสามยามปลาย
เสนาะเสียงสำเนียงนกการเวก	ออกจากเมฆแซ่ซ้องร้องถวาย
ไก่ขันแจ้วเจื้อยเฉื่อยชาย	มยุเรศร้องร่ายบนปลายไม้
เผยพระแกลแลดูดาวเดือน	เห็นคล้อยเคลื่อนเลื่อนลับเหลี่ยมไศล
แสงทองส่องฟ้านภาไลย	จวนจะใกล้ไขสีรวีวรรณ
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ จึ่งดำรัสตรัสชวนอนุชา	ลงจากพลับพลาผายผัน
พร้อมพวกกระบี่นี่นัน	จรจรัลมายังฝั่งนที
ฯ ๒ คำ ฯ เพลงช้า
๏ ครั้นถึงจึ่งเห็นรูปจำแลง	ที่กลายแกล้งเปนสีดามารศรี
ตกพระไทยไม่เปนสมประดี	เข้าอุ้มองค์เทวีใส่ตักไว้
แล้วเรียกพระอนุชามาเพ่งพิศ	จะเพี้ยนผิดสีดาก็หาไม่
สองกระษัตริย์สลดระทดใจ	ต่างครวญคร่ำร่ำไรโศกา
ฯ ๔ คำ ฯ โอด
โอ้
๏ โอ้อนิจาสีดาเอ๋ย	ไฉนเลยมาม้วยสังขาร์
เสียแรงพี่พยายามตามมา	จนถึงฝั่งมหาสาคร
หมายจะฆ่าโคตรวงษ์พงษ์ยักษ์	เพราะความรักความเสียดายสายสมร
ยังมิทันทำการราญรอน	มาม้วยมรณ์มรณาน่าอาไลย
เจ้าพี่เอ๋ยอุส่าห์พาทรากศพ	มาให้พบผัวรักเมื่อตักไษย
พี่ตกยากจากเมืองมาอยู่ไพร	จะได้โกษฐที่ไหนมาใส่น้อง
ถ้าแม้นอยู่บูรีราชฐาน	จะทำการให้พิฦกกึกก้อง
ชักศพเจ้าเข้าสู่พระเมรุทอง	มีงานการฉลองให้หลายวัน
นี่อยู่ป่าสารพัดจะขัดสน	เมื่อยามจนเจ้ามาอาสัญ
เห็นแต่โขดเขาเขินเนินอรัญ	ต่างสุวรรณเมรุรัตน์รจนา
พฤกษาสูงยูงยางกลางดง	ต่างฉัตรธงเรียงรายซ้ายขวา
จักรจั่นเรไรในหิมวา	จะต่างสังข์เสภาดนตรี
เสียงคลื่นครื้นครั่นสนั่นก้อง	จะต่างฆ้องกลองประโคมนางโฉมศรี
ร่ำพลางทางทรงโศกี	ดังชีวีพระนารายน์จะวายปราณ
ฯ ๑๔ คำ ฯ โอด
ร่าย
๏ แล้วคิดครั้งลูกพระพายถวายแหวน	ไปทำแค้นทศภักตร์หักหาญ
จึ่งบัญชาว่าเหวยหณุมาน	ตัวไปผลาญลูกเขาเผานคร
บัดนี้เจ้าลงกาก็ฆ่านาง	เหมือนอย่างเราว่ามาแต่ก่อน
อันคำมั่นสัญญาของวานร	ให้ทำโทษโรธกรประการใด
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	วายุบุตรอกสั่นหวั่นไหว
พินิจพลางทางทูลสนองไป	ข้าสงไสยเปนพ้นคณนา
แม้นนางม้วยด้วยอาญาฆ่าตี	ก็จะมีบาดแผลแน่หนักหนา
อันรูปนี้ดีร้ายจะแปลงมา	มิใช่องค์สีดานารี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระจักรกฤษณ์ฤทธิรงค์เรืองศรี
ยิ่งกริ้วโกรธโกรธาพาที	ว่าไยอย่างนี้หณุมาน
เมื่อเมียเรารู้จักตระหนักแน่	ยังเชือนแชแก้หน้าว่าขาน
ซึ่งมิใช่โฉมฉายวายปราณ	จงคิดอ่านให้แจ้งที่แคลงใจ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	หณุมานชาญฉลาดเฉลยไข
ข้าเห็นว่าลงกากรุงไกร	อยู่ใต้กองทัพพลับพลา
น้ำลงถ่ายเดียวเชี่ยวคว้าง	ศพนางฤๅจะทวนขึ้นมาหา
ขอพระองค์จงได้เมตตา	ตัวข้าจะขอชัณสูตรดู
เอาทรากศพขึ้นใส่ไฟเผา	ถ้านงเยาว์ตายจริงจะนิ่งอยู่
แม้นไพรีนีฤมิตรเหมือนโฉมตรู	ก็จะจู่หนีไปมิได้ช้า
ถ้ามั่นคงองค์พระมเหษี	เทวีสิ้นชีวังสังขาร์
ขอพระองค์ลงราชอาชญา	ประหารข้าให้ม้วยไปด้วยกัน
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์พระหริรักษ์รังสรรค์
ฟังคำแหงหณุมานชาญฉกรรจ์	เห็นเหมาะมั่นถูกต้องทำนองใน
จึ่งตรัสว่าถ้าท่านยังแคลงความ	จะชัณสูตรก็ตามอัชฌาไศรย
ว่าพลางทางสั่งเสนาใน	ช่วยทำเชิงตะกอนไฟขึ้นบัดนี้
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุครีพรับสั่งใส่เกษี
ออกมาร้องเรียกบ่าวเหล่ากระบี่	ให้โยธีเร่งรัดตัดไม้
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ ครั้นผูกทำสำเร็จเชิงตะกอน	เอาฟืนตองกองซ้อนสุมใส่
จงยกทรากศพนางขึ้นวางไว้	จุดไฟแล้วล้อมอยู่พร้อมกัน
ฯ ๒ คำ ฯ ปี่กลอง
๏ บัดนั้น	เบญกายปิ้มว่าจะอาสัญ
ร้อนแรงด้วยแสงเพลิงนั้น	ก็เหาะตามเกลียวควันทันที
ฯ ๒ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ บัดนั้น	ลูกลมแลเขม้นเห็นยักษี
กริ้วโกรธโดดตามข้ามอัคคี	ขุนกระบี่เหาะไล่ไขว่คว้า
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ สกัดกั้นทันนางกลางโพยม	จู่โจมจับเปนไม่เข่นฆ่า
แล้วเหาะตรงลงยังพสุธา	จูงมาเฝ้าพระหริรักษ์
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระนารายน์สุริวงษ์ทรงศักดิ
แลเห็นรูปร่างนางยักษ์	มิใช่ภัควดีสีดา
พระเคืองขัดตรัสสั่งเสนาใน	จงคุมไปถามซักให้หนักหนา
คือใครใช้สอยมันมา	จึ่งคิดการมารยาอย่างนี้
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุครีพรับสั่งใส่เกษี
บังคมลาพานางอสุรี	ออกไปที่หาดทรายชายไพร
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ จึ่งสั่งบ่าวเหล่าลิงกรมเมือง	ให้เตรียมเครื่องเฆี่ยนปักหลักใหญ่
ผูกอียักษ์นักโทษเข้าทันใด	ติดไม้แล้วล้อมอยู่พร้อมกัน
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ สุครีพคุกคามถามซัก	เหวยอียักษ์อย่าได้เศกสรร
อันชื่อเสียงสุริวงษ์พงษ์พันธุ์	ของตัวนั้นอยู่ตำบลหนใด
ทำไมมึงจึ่งแสร้งแปลงรูปทรง	มาลวงพระหริวงษ์ให้หลงใหล
มึงตั้งจิตรคิดเองฤๅใครใช้	ที่จริงใจจงรับอย่าอับอาย
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	เบญกายอกสั่นขวัญหาย
จึ่งให้การอิงแอบเปนแยบคาย	ข้าชื่อว่าเบญกายนารี
เปนบุตรีพิเภกอสุรา	แม่ชื่อตรีชดายักษี
อยู่ยังลงกาธานี	อุส่าห์มาทั้งนี้เพราะทุกข์ร้อน
ได้ยินข่าวเล่าว่าบิดาตาย	ด้วยอาญาพระนารายน์ทรงศร
ครั้นจะเปนยักษ์มาหาบิดร	ก็กลัวว่าวานรจะฆ่าตี
ข้าจึ่งแสร้งแปลงเปนนางโฉมตรู	หวังมิให้ใครรู้ว่ายักษี
พอได้ข่าวราวเรื่องร้ายดี	จะกลับไปบุรีลงกา
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	สุครีพซ้ำซักยักษา
ซึ่งเองว่ามาเยี่ยมดูบิดา	แล้วแกล้งแปลงกายามาไย
เหตุใดไม่มาประสาซื่อ	ใครไล่จับขับรื้อฤๅไฉน
แก้เกี้ยวเปล่าเปล่ากูเข้าใจ	ที่ความในนั้นไม่แจ้งแพร่งพราย
อันเองนี้มีผู้จะใช้สอย	แต่เจ็บน้อยจึ่งไม่บอกออกง่ายง่าย
จะทนได้แล้วทนไปจนตาย	ตำรวจเร่งลงหวายอย่าไว้ช้า
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	ราชมันสองนายซ้ายขวา
ยืนเขย่งเยื้องกรายหวายตะค้า	เฆี่ยนห้าทีถามเอาความจริง
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	เบญกายเจ็บปวดยวดยิ่ง
ทั้งถูกตีฝีมือตำรวจลิง	จึ่งแจ้งความตามจริงทุกสิ่งไป
ทศกรรฐ์นั้นแกล้งให้แปลงกาย	มาลวงองค์พระนารายน์ให้หลงใหล
หวังจะให้เลิกทัพกลับไป	มิได้รณรงค์ในลงกา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	สุครีพได้ฟังไม่กังขา
เห็นจริงจังทั้งหมดจดหมายมา	เข้าเฝ้าพระจักราฤทธี
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ ก้มเกล้าประนตบทมาลย์	แล้วอ่านคำให้การของยักษี
เบญกายแสนกลตนนี้	เปนบุตรีพิเภกกุมภัณฑ์
ทศกรรฐ์มันแกล้งให้แปลงมา	เหมือนเทวีสีดาอาสัญ
หวังจะให้พระองค์ทรงธรรม์	เลิกพหลพลขันธ์คืนไป
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระอวตารผ่านภพสบไสมย
นิ่งนึกดำริห์ตริไตร	แล้วถามไถ่พิเภกผู้ภักดี
อันอีอสุรีเบญกาย	ก็เปนเนื้อเชื้อสายของยักษี
มันคิดอ่านมารยามาอย่างนี้	เห็นจะมีโทษทัณฑ์ฉันใด
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พิเภกรับสั่งบังคมไหว้
จึ่งทูลพระหริวงษ์ทรงไชย	ตามในกำหนดบทไอยการ
เบญกายผิดพลั้งครั้งนี้	ถึงที่ชีวังสังขาร
ตัดเกษาผ่าทรวงเสียบประจาน	หมู่มารจึ่งจะเกรงพระเดชา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระหริรักษ์จักรแก้วแววเวหา
จึ่งว่ากับพิเภกอสุรา	ท่านได้มาจงรักภักดี
ซึ่งความผิดเบญกายถึงวายปราณ	เรายกโทษโปรดประทานยักษี
ให้กลับไปนัคราธานี	แจ้งคดีกับองค์เจ้าลงกา
ตรัสพลางทางมีบัญชาการ	สั่งศรีหณุมานหาญกล้า
จงไปส่งเบญกายกัลยา	ให้ถึงแดนลงกากรุงไกร
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	วายุบุตรรับสั่งบังคมไหว้
มาอุ้มนางพลางแผลงฤทธิไกร	เหาะข้ามฟากไปดังใจปอง
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้งถึงฝั่งพระสมุทก็หยุดยั้ง	วางนางลงนั่งสองต่อสอง
แล้วกล่าวเกลี้ยงเลี่ยงเลี้ยวเลียมลอง	ตามทำนองสนทนาประสารัก
ฯ ๒ คำ ฯ
ชาตรี
๏ เจ้าเอยเจ้าพี่	แต่แรกเริ่มเดิมทีไม่รู้จัก
ต่อเห็นหน้าโฉมยงนงลักษณ์	สงสารนักด้วยน้องต้องโทษกร
จะทูลขอก็เห็นยังกริ้วกราด	ใจจะขาดเพราะเสียดายสายสมร
แม้นสั่งให้ไปสังหารราญรอน	จะผันผ่อนขอไว้มิให้ตาย
พอครั้งนี้มีรับสั่งให้มาส่ง	สมจำนงในจิตรที่คิดหมาย
จะฝากรักไปกว่าชีวาวาย	โฉมฉายอย่าสลัดตัดอาไลย
พี่จะถนอมนวลสงวนน้อง	เปนคู่ครองเชยชิดพิศมัย
ไม่ทิ้งขว้างร้างรักแรมไกล	ดวงใจจงเมตตาปรานี
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	เบญกายขวยเขินเมินหน้าหนี
พลางตอบวาจาพาที	มาสงสารปานนี้น่าขอบใจ
ฤๅเห็นว่าไม่ม้วยจะช่วยขอ	พูดแต่พอให้พะวงหลงใหล
ถึงเปนคนโทษโหดไร้	พอรู้เท่าเข้าใจอย่าเจรจา
ต้องมาผิดพลั้งครั้งนี้	ก็เปนที่ขายภักตร์หนักหนา
ยังมิหนำซ้ำตัวจะชั่วช้า	จะเอาหน้าไปแฝงไว้แห่งไร
ซึ่งท่านพาข้าข้ามมาถึงฝั่ง	เพราะบังคับรับสั่งไม่ขัดได้
ถึงตลิ่งแล้วจะลาคลาไคล	ท่านจงไปกองทัพพลับพลา
ฯ ๘ คำ ฯ
โอ้โลม
๏ สุดเอยสุดสวาดิ	เฉลียวฉลาดแหลมหลักหนักหนา
พี่อุส่าห์มาส่งถึงลงกา	หมายจะฝากเสนหาอาไลย
ควรฤๅถือแต่ว่ารับสั่ง	จะเห็นดีพี่มั่งก็หาไม่
นิจาเอ๋ยอาภัพลับไป	เสียน้ำใจจริงเจ้าเยาวมาลย์
เมื่อสุดแสนเสนหาไม่ว่าเล่น	หวังจะเปนคู่รักสมัคสมาน
มิใช่จะแกล้งแต่งกลเกี้ยวพาน	เยาวมาลย์อย่าแหนงแคลงใจ
จงผินมาพาทีกับพี่บ้าง	จะหมองหมางมึนตึงไปถึงไหน
พลางหยอกยุดฉุดฉวยชายสไบ	ถูกต้องลองใจกัลยา
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	เบญกายค้อนพลางทางว่า
เฝ้าลดเลี้ยวเกี้ยวพานพูดจา	สมเพชเวทนาน่ารำคาญ
ก่นแต่ฉวยฉุดยุดยื้อ	กระนี้ฤๅว่ารักทำหักหาญ
แม้นจะช่วยปลูกฝังจิรังกาล	ค่อยค่อยคิดอ่านก็เปนไร
ถ้าเสร็จศึกสงครามก็ตามที	มิใช่น้องจะหนีไปข้างไหน
บอกจริงจริงแล้วเมื่อมิเชื่อใจ	ข้าจะให้คำมั่นสัญญา
ฯ ๖ คำ ฯ
โอ้โลม
๏ แสนเอยแสนเฉลียว	ช่างเลี่ยงเลี้ยวลวงฬ่อกันต่อหน้า
พี่รักเจ้าเท่าเทียมดวงชีวา	จะชักช้ามิให้ชมนั้นสุดใจ
ว่าพลางอิงแอบแนบน้อง	เคียงประคองเชยชิดพิศมัย
เมฆตั้งบังแสงอโนไทย	ลมประไลยโลกลั่นครั่นครื้น
ฝนฝอยพรอยพร่ำซ้ำสาด	เย็นทุกรุกขชาติชุ่มชื้น
ชลาล้นท้นท่วมพ่างพื้น	สองสมภิรมย์รื่นฤๅดี
ฯ ๖ คำ ฯ โลม
ช้า
๏ เมื่อนั้น	เบญกายกัลยามารศรี
แสนสนิทพิศวาศเปรมปรีดิ์	ด้วยกระบี่วายุบุตรวุฒิไกร
หัวเหิ่มเริ่มแรกแปลกปลื้มจิตร	เอนแอบแนบชิดพิศมัย
เสนหาปลดปลงจงใจ	มิใคร่ไปไกลพ้นหณุมาน
นางซบทับกับตักแล้ววอนว่า	น้องได้มาร่วมรักสมัคสมาน
ที่ถ้อยคำก้ำเกินไม่ควรการ	จงประทานโทษน้องจะขอลา
แม้นนานไปสำเร็จเสร็จราวี	แล้วอย่าลืมพาทีที่ท่านว่า
ขอฝากแต่พิเภกผู้บิดา	เหมือนได้กรุณาแก่น้องนี้
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	หณุมานเล้าโลมนางโฉมศรี
อย่านึกแหนงแคลงคำพาที	ร้อยปีพี่ไม่ลืมเจ้าปลื้มใจ
แต่จะจำพลัดพรากจากกันก่อน	บังอรอย่าทุกข์ทนหม่นไหม้
แม้นเว้นว่างณรงค์ลงวันใด	พี่จะไปสมสู่เปนคู่เคล้า
อันพิเภกโหราพระยามาร	ไว้เปนภารธุระพี่เถิดเจ้า
เชิญนางโฉมยงนงเยาว์	คืนเข้าไปกรุงลงกา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นวลนางเบญกายเสนหา
นบนิ้วคำนับรับวาจา	กราบกับบาทาสามี
ลาแล้วลาเล่าเศร้าเสียใจ	ชลไนยคลอคลองหมองศรี
นางแขงขืนฝืนใจจรลี	ขุนกระบี่ก็กลับไปพลับพลา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
ช้า
๏ เมื่อนั้น	พระหริรักษ์จักรแก้วแววเวหา
เสด็จออกวานรเสนา	เฝ้าฝ่ายซ้ายขวาพร้อมกัน
จึ่งตรัสปฤกษาว่าเมืองมาร	ภูมิฐานเปนเกาะเหมาะมั่น
มีทเลล้อมรอบขอบคัน	ดังขุนเขาสัตภัณฑ์สีทันดร
แต่บรรดาเสนาพานรินทร์	ทั้งชมภูขีดขินชาญสมร
จะคิดข้ามโยธาพลากร	ไปนครลงกาประการใด
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ บัดนั้น	เสนาวานรน้อยใหญ่
รับสั่งบังคมภูวไนย	แล้วทูลไปตามคิดด้วยฤทธิ์ตน
บ้างว่าจะโน้มเอาเขาพระเมรุ	ให้เอียงเอนทอดขวางต่างถนน
บ้างว่าจะแผลงฤทธิรณ	นิมิตรตนเปนตะพานโยธา
บ้างจะวิดสมุทไทยให้แห้งหาย	ข้ามพลง่ายดายหนักหนา
แต่บรรดาวานรเสนา	ต่างทูลอาสาทุกหน้าไป
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	ชามภูวราชบังคมประนมไหว้
แล้วกราบทูลทานทัดขัดไว้	ขอพระองค์จงได้เงือดงด
แม้นจะข้ามตามฤทธิ์พานรินทร์	ก็ได้สิ้นสมเสร็จสำเร็จหมด
แต่ว่าอานุภาพเกียรติยศ	ไม่ปรากฎโลกาสากล
ขอให้ขนศิลามาระดม	ทิ้งถมท้องน้ำทำถนน
ให้ถึงเกาะลงกากลางชล	เปนทางข้ามพหลพลนิกาย
ข้าเห็นว่าภูผาศิลานั้น	จะอยู่ชั่วกัปกัลป์ไม่รู้หาย
เปนถนนหนทางปางนารายน์	ข้ามไปปราบราพร้ายในลงกา
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระหริรักษ์จักรีนาถา
ได้ฟังชามภูวราชทูลมา	ต้องตามจินดาพระภูวไนย
จึงตรัสสั่งสุครีพฤทธิรอน	ให้เกณฑ์พลพานรน้อยใหญ่
เร่งระดมถมท้องสมุทไทย	ทำให้เปนถนนจนเมืองมาร
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุครีพฤทธิแรงกำแหงหาญ
รับสั่งสมเด็จพระอวตาร	ชลีแล้วแคล้วคลานออกมา
จึ่งจัดแจงถ้วนทั่วตัวนาย	เกณฑ์กระบี่นิกายซ้ายขวา
พร้อมพรั่งทั้งสองภารา	แล้วออกจากพลับพลาคลาไคล
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
๏ ครั้นถึงที่ท่าน้ำตำบล	ซึ่งจะข้ามพวกพลทัพใหญ่
สุครีพเสนาจึ่งว่าไป	รับสั่งใช้ให้เรามาคุมพล
อันการครั้งนี้เปนที่สุด	จะถมท้องพระสมุททำถนน
ฝ่ายข้างนิลพัทฤทธิรณ	จงคุมพลชมภูหมู่กระบินทร์
ให้คำแหงหณุมานชาญสมร	เปนนายวานรข้างขีดขิน
ผลัดกันอยู่ถมท่าวาริน	เปลี่ยนกันไปขนหินศิลามา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	นิลพัทหณุมานหาญกล้า
สองนายคำนับรับวาจา	ต่างคุมโยธาพลากร
เที่ยวแรกขีดขินคอยรับ	อยู่กับหณุมานนายกองก่อน
นิลพัทชวนชมภูพานร	ไปเที่ยวขนศิงขรในหิมพานต์
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงเนินแนวแถวคิรี	จึ่งหยุดยั้งโยธีทวยหาญ
นิลพัทตริตรึกนึกเดือดดาล	คิดแค้นหณุมานแต่เดิมมา
วันนี้กูจะดูฤทธิไกร	มันจะเปนกะไรไปหนักหนา
คิดพลางทางช้อนบรรพตา	ใส่บ่าแบกข้างละคิรี
แล้วเรียกเร่งโยธาวานร	ง้างชง่อนก้อนผาอึงมี่
ได้ครบถ้วนทั่วตัวกระบี่	ก็เหาะกลับไปที่ชลาไลย
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งร้องว่าขาน	ดูก่อนหณุมานทหารใหญ่
เราจะโยนคิรีนี้ลงไป	เร่งรับฉับไวเถิดนายกอง
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	วายุบุตรวุฒิไกรไวว่อง
โลดโผนโจนจับรับรอง	ทิ้งส่งลงในท้องธารา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ แล้วตริตรึกนึกคิดเคืองขัด	ไอ้กระบินทร์นิลพัทนี้หนักหนา
มันแกล้งอวดกำลังวังชา	อหังกาว่าเรืองฤทธิไกร
เปนไรมีดีแล้วได้เห็นกัน	กูจะแก้มือมันให้จงได้
คิดพลางทางพาวานรไพร	ตรงไปภูผาพนาวัน
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งแผลงศักดาเดช	หิมเวศสเทือนเลื่อนลั่น
จู่โจมโถมง้างศิลาพลัน	หักสบั้นเกลื่อนกลาดดาษดา
แล้วผูกลูกเขาเข้ากับเส้นขน	เต็มตัวทั่วตนแน่นหนา
พรั่งพร้อมรี้พลขนศิลา	ก็เหาะกลับมาท่าวารี
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งเรียกนิลพัทไป	ท่านผู้เรืองฤทธิไกรไชยศรี
เร่งมารับกันให้ทันที	เราจะโยนคิรีศิลา
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	นิลพัทโจนจับรับภูผา
ไม่ทันทิ้งยิ่งโยนประดังมา	เกลื่อนกล่นคณนากว่าหมื่นพัน
ขุนกระบี่ไขว่คว้าละล้าละลัง	แต่กลับหน้ากลับหลังผินผัน
จะรับรองสองมือก็ไม่ทัน	เอาเท้าช่วยฉวยพัลวันไป
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	หณุมานดาลเดือดดังเพลิงไหม้
จึ่งชี้หน้านิลพัทด้วยขัดใจ	เหวยเหวยเฮ้ยไอ้อหังกา
เมื่อทีเองเร่งเรียกโยนคิรี	เราก็รับโดยดีด้วยหัดถา
ถึงทีกูโยนมั่งดังสัญญา	มึงแกล้งเอาบาทาขึ้นรับรอง
เองจะอวดฤทธิไกรใครนี้เหวย	ไอ้ลิงลูกชเลยจองหอง
เฝ้าแต่คอยคิดร้ายหมายปอง	มึงจะลองฝีมือกูฤๅไร
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	นิลพัทหุนหันหมั่นไส้
จึ่งว่าเหวยหณุมานชาญไชย	ทนงใจว่าดีมีฤทธิ์
เองแกล้งโยนศิลามาเกินการ	ทำแยบคายคิดอ่านพาลเอาผิด
ใครจะไม่รู้เท่าอ่อเจ้าคิด	จะอวดฤทธิ์ลิงเลวให้มันฦๅ
ถ้าแม้นกูทำบ้างเหมือนอย่างนี้	ถึงใครดีก็จะรับจับทันฤๅ
กูจึงเอาเท้าฉวยช่วยมือ	อย่าพักถือดีเลยเฮ้ยหณุมาน
เองก็เปนว่านเครือเชื้อพระพาย	ชาติชายเดชาศักดาหาญ
กูก็เปนเผ่าพงษ์องค์พระกาล	พอต่อต้านกับเองไม่เกรงกัน
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	หณุมานโกรธมุ่นหุนหัน
โถมถีบนิลพัทฉับพลัน	เสียงสนั่นครั่นครื้นสุธาดล
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	นิลพัทไม่ระคายปลายขน
รับรอต่อต้านทานทน	โจนประจญหณุมานรานรบ
ถ้อยทีมีฤทธิ์ก้ำกึ่ง	โถมถึงต่างปะเตะต่อยตบ
เสียงสเทือนเลื่อนลั่นอรรณพ	กัดขบรบรับจับประจัญ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	สุครีพวิ่งเข้าขวางกางกั้น
ห้ามทั้งสองข้างให้วางกัน	จงฟังเราเท่านั้นเถิดนัดดา
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระรามเรืองฤทธิ์ทุกทิศา
ได้ยินเสียงครื้นครั่นสนั่นมา	พระจินดาประหลาดหลากนัก
จึ่งว่าแก่อนุชายาใจ	เสียงอะไรอื้ออึงคนึงหนัก
ฤๅพวกเราพานพบรบกับยักษ์	น้องรักเร่งไปอย่าได้ช้า
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์เรืองฤทธิ์ขนิษฐา
รับสั่งบังคมชลีลา	ไปยังท่าวารินสินธู
ฯ ๒ คำ ฯ พราหมณ์เข้า
๏ ครั้นถึงจึ่งเห็นหณุมาน	กับนิลพัทต่อต้านกันอยู่
พระตรัสห้ามแล้วถามสุครีพดู	ทั้งสองสู้รบกันด้วยอันใด
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุครีพเสนาอัชฌาไศรย
ถวายบังคมคัลทันใด	แล้วทูลไปแต่ต้นจนปลาย
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์ฟังแถลงแจ้งเงื่อนสาย
จึ่งพาวานรทั้งสามนาย	ไปเฝ้าพระนารายน์ยังพลับพลา
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ ครั้นถึงจึ่งถวายอภิวาท	แทบบาทพระราเมศเชษฐา
แล้วกราบทูลมูลความที่ถามมา	ให้ทรงทราบบาทาฝ่าธุลี
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระจักรกฤษณ์ฤทธิ์ล้ำพระสุริย์ศรี
ได้ฟังเรื่องเคืองข้องสองกระบี่	จึ่งมีสิงหนาทบัญชา
ดูดู๋นิลพัทหณุมาน	ทำประมาทอาจหาญหนักหนา
เหตุใดไปวิวาทวาทา	ไม่เกรงกลัวอาญาอย่างนี้
แม้นว่าถ้าศึกไม่ติดพัน	กูจะให้ห้ำหั่นบั่นเกษี
เสียบประจานไว้ยังฝั่งนที	ให้สาสมสองกระบี่ชเลยใจ
ว่าพลางทางตรัสปฤกษา	แก่สุครีพเสนาผู้ใหญ่
อันกระบินทร์นิลพัทนี้ไซ้	จะเอาไว้ใช้สอยกับหณุมาน
เห็นจะไม่ออมอดลดกัน	จะดุดันดึงไปด้วยใจหาญ
อัปรยศยักษาน่ารำคาญ	จะคิดอ่านผ่อนผันฉันใดดี
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุครีพประนตบทศรี
จึ่งกราบทูลไปพลันทันที	อันสองเสนีนี้เกรียงไกร
ประมาณเหมือนช้างงาบ้ามัน	จะผูกโรงเดียวกันนั้นไม่ได้
แม้นโปรดเกล้าเอาสองกระบี่ไว้	ก็จะเคืองพระไทยไปอัตรา
อันเมืองชมภูกับขีดขิน	ท้าวชมภูพานรินทร์นั้นรักษา
ผู้เดียวปกป้องสองภารา	ข้าเห็นจะพว้าพวังใจ
ขอให้นิลพัทขุนกระบินทร์	ไปอยู่ยังขีดขินกรุงใหญ่
แต่ตัวหณุมานชาญไชย	เอาไว้ใช้ใต้เบื้องพระบาทา
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระหริวงษ์ทรงฟังก็หรรษา
จึ่งมีพระราชบัญชา	สุครีพว่านี้ชอบเราขอบใจ
แล้วตรัสสั่งนิลพัทพานรินทร์	ให้ไปรั้งขีดขินกรุงใหญ่
จงไปอยู่ดูแลระวังระไว	อย่าให้มีเหตุเภทพาล
ถึงเดือนเร่งหาผลาผล	มาส่งพวกพหลทวยหาญ
ถ้าขาดไปไม่ทันบัญชาการ	ตัวท่านจะม้วยด้วยอาญา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	นิลพัทบังคมก้มหน้า
อัปรยศอดสูหมู่เสนา	ก็ฟูมฟายน้ำตาโศกาไลย
ครั้นจะทูลอยู่ทำแก้ตัว	ก็เกรงกลัวอาญาไม่ว่าได้
ชลีลาจรดลด้วยจนใจ	ก็เดินร่ำร้องไห้ออกมา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ จึ่งสั่งพวกพหลพลชมภู	ทั่วทุกหมวดหมู่พร้อมหน้า
ต่างตนไพร่นายฟายน้ำตา	โศการ่ำรักขุนกระบินทร์
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ ครั้นระงับดับโศกเศร้าหมอง	สั่งเสียพวกพ้องกันเสร็จสิ้น
ก็แผลงอิทธิฤทธาพานรินทร์	เหาะไปขีดขินธานี
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	พระสุริวงษ์องค์นารายน์เรืองศรี
จึ่งมีบัญชาพาที	ดูก่อนกระบี่หณุมาน
เราใช้ให้ไประดมถมคงคา	จะข้ามพลโยธาทวยหาญ
วิวาทกันมี่ฉาวจนร้าวราน	ก็เพราะท่านนิลพัทจึ่งพลัดไป
สิพอใจจะแบกสองบ่า	ก็ได้ดังจินดาอัชฌาไศรย
จงเร่งไปถมท้องสมุทไทย	แม้นมิได้จะประหารผลาญชีวี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	หณุมานประนตบทศรี
บังคมลาพาสุครีพเสนี	สองกระบี่เร่งรีบไคลคลา
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ ครั้นถึงที่ทำถนนชลธาร	จึ่งจัดแจงทวยหาญซ้ายขวา
ให้สุครีพอยู่ยังฝั่งคงคา	แล้วพาพลไปป่าพนาดร
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ วายุบุตรสำแดงแผลงฤทธี	เอาบ่าแบกคิรีศิงขร
พร้อมพรั่งทั้งพลพานร	เข้าง้างขนคนละก้อนแล้วกลับมา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงซึ่งฝั่งสมุทไทย	ทุกหมู่หมวดตรวจไตรถ้วนหน้า
จึ่งให้ทิ้งระดมถมศิลา	ลงในท้องคงคาวารี
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	ฝ่ายกองคอยเหตุยักษี
แฝงกายแลดูหมู่กระบี่	เห็นหามขนคิรีมามี่อึง
แล้วชวนกันทิ้งลงคงคาไลย	เปนแถวถนนไปจะใกล้ถึง
สองอสูรตระหนกตกตลึง	กลัวลิงวิ่งตะบึงไปลงกา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งเข้าไปกราบทูล	ท้าวราพนาสูรยักษา
แล้วเล่าความตามมีที่เห็นมา	ให้ทราบบาทาพระภูมี
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวทศภักตร์ยักษี
ได้ฟังสองอสูรทูลคดี	อสุรีนิ่งนึกตรึกตรา
ชิชะไพรีนี้สามารถ	องอาจจองถนนด้วยภูผา
คิดพลางทางสั่งเสนา	ไปหานางมัจฉามาฉับไว
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	มโหทรรับสั่งบังคมไหว้
ชลีลาแล้วแผลงฤทธิไกร	ประดาดำลงไปในวารี
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งแถลงแจ้งกิจจา	แก่สุพรรณมัจฉาโฉมศรี
ว่าองค์พระบิดาธิบดี	ให้หานางนารีขึ้นไป
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางสุพรรณมัจฉาศรีใส
ได้แจ้งแห่งคำเสนาใน	ก็คลาไคลไปเฝ้าพระบิดา
ฯ ๒ คำ ฯ เพลงช้า
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรสุรศักดิยักษา
จึ่งมีพระราชบัญชา	ว่าแก่มัจฉายาใจ
ซึ่งบิดาหาเจ้าขึ้นมานี้	ด้วยไพรีจ้วงจาบหยาบใหญ่
ยกพหลโยธีกระบี่ไพร	ถมท้องสมุทไทยจะข้ามมา
เจ้าจงใช้ให้ปลาบริวาร	คิดอ่านคาบขนเอาภูผา
ไปทิ้งไว้ในอ่าวคงคา	อย่าให้ศึกข้ามมาถึงธานี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางสุพรรณมัจฉามารศรี
กราบกับบาทมูลทูลคดี	แต่เพียงนี้มิให้เคืองเบื้องบาทา
ซึ่งจะทำลายถนนชลธาร	ไว้นักงานลูกรักจักอาสา
ว่าพลางทางถวายบังคมลา	กลับมายังท้องสมุทไทย
ฯ ๔ คำ ฯ เพลงเร็ว
๏ จึ่งสั่งให้ไปเที่ยวป่าวร้อง	พวกพ้องมัจฉาปลาใหญ่
อยู่ที่แห่งหนตำบลใด	เร่งให้รีบรัดมาบัดนี้
ฯ ๒ คำ ฯ โล้
๏ ครั้งฝูงปลามาประชุมพร้อมกัน	นางสุพรรณมัจฉาเกษมศรี
จึ่งพาไปให้คาบขนคิรี	มาทุ่มทิ้งเสียที่ทเลฦก
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	สุครีพเห็นผิดคิดตริตรึก
เสียงอะไรใต้น้ำคึกคึก	แล้วนิ่งนึกพะวงสงกา
ครั้นแลดูภูผาศิลาเล่า	ก็หายห่างบางเบาไปหนักหนา
จึ่งว่าแก่หณุมานนัดดา	วันนี้น้าปลาดหลากใจ
แถวถนนพ้นภูลหลังสมุท	แล้วกลับเคลื่อนเลื่อนทรุดไปเสียไหน
ดีร้ายในใต้ท้องสมุทไทย	จะเปนเหตุอะไรสักสิ่งอัน
เจ้าจงลงไปค้นดู	ถ้ากระไรจะได้รู้แม่นมั่น
แม้นพบพวกศัตรูหมู่กุมภัณฑ์	จงสังหารผลาญมันให้มรณา
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	หณุมานชาญไชยใจกล้า
คำนับรับคำทำศักดา	ร่ายคาถาประดาน้ำดำลงไป
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ
๏ พบพวกฝูงปลาน่ากลัว	แต่ละตัวโตเท่าภูเขาใหญ่
นับแสนแน่นท้องสมุทไทย	คาบศิลาพาไปเปนหมู่กัน
ขุนกระบี่พิโรธโกรธหนัก	ฉวยชักตรีเพ็ชรระเห็จหัน
ถาโถมโจมจับฉับพลัน	ไล่พิฆาฏฟาดฟันฝูงปลา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ แล้วแลไปในน้ำที่ถ้ำกลาง	เห็นโฉมยงองค์นางมัจฉา
รูปร่างเปนมนุษย์สุดโสภา	มีหางอย่างปลาน่าอัศจรรย์
เอวองค์อรชรอ้อนแอ้น	เหมือนแม้นสุรางค์นางสวรรค์
ปลาดกับมัจฉาปลาทั้งนั้น	สำคัญคิดเห็นว่าเปนนาย
หณุมานนิ่งนึกตรึกไตร	จะจับตัวให้ได้ดังใจหมาย
ดำริห์ตริแล้วลูกพระพาย	แหวกว่ายชลาไลยไล่นาง
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	นางมัจฉาหนีไปเสียให้ห่าง
ความกลัวตัวสั่นทั้งสรรพางค์	โบกหางวางว่ายร่ายเรียง
เห็นง่าเงื้อพระขรรค์จะฟันฟาด	ร้องกรีดหวีดหวาดไม่ขาดเสียง
ครั้นวานรเลี้ยวไล่เข้าใกล้เคียง	สบิ้งสบัดวัดเหวี่ยงวุ่นไป
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	หณุมานสกัดหน้าคว้าไขว่
ฉวยฉุดหลุดมือก็ขัดใจ	รื้อไล่กระชั้นชิดติดตาม
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ จับได้นางมัจฉานารี	ขุนกระบี่ตั้งกระทู้ขู่ถาม
ดูก่อนมัจฉาปลารูปงาม	เจ้านี้มีนามกรใด
น้อยฤๅนางช่างชวนเอาฝูงปลา	มาคาบขนศิลาไปข้างไหน
จะธุระประสงค์สิ่งไร	อย่าย้อนยอกบอกไปแต่โดยดี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางมัจฉาอกสั่นขวัญหนี
จึ่งเสแสร้งแกล้งว่าข้านี้	เคยอยู่ที่ท่าท้องทเลวน
เห็นคิรินหินผากีดขวาง	จะไปมาท่าทางก็ขัดสน
คิดจะใคร่ให้กว้างที่กลางชล	จึ่งพาปลามาขนคาบไป
อนึ่งเล่าเหล่าพวกพ่อค้า	สำเภาเลากาเขาเดินได้
มิใช่จะประสงค์สิ่งใด	ท่านจงได้เมตตาปรานี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	วายุบุตรใคร่ครวญดูถ้วนถี่
เห็นไม่จริงจึ่งว่าแก่นารึ	เจ้านี้อำพรางทุกอย่างไป
เมื่อภูเขาเราขนมาถมน้ำ	หมายจะทำถนนหนทางใหญ่
พระหริวงษ์องค์นารายน์เรืองไชย	จะข้ามไปรบพุ่งกรุงลงกา
นางนี้ดีร้ายเปนพวกยักษ์	จึ่งพาปลามาลักหินผา
ดูรูปร่างท่วงทีกิริยา	ก็ผิดกับมัจฉาปลาทั้งนั้น
ไม่บอกความตามจริงแล้วฤๅเจ้า	อะไรเฝ้าสดุ้งดิ้นผินผัน
ทำกริ้วโกรธโกรธาจะฆ่าฟัน	ประเดี๋ยวนี้ชีวันจะบรรไลย
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางมัจฉาอกสั่นหวั่นไหว
จึ่งวอนว่าข้าขอชีวิตรไว้	จะบอกให้แจ้งความตามสัจจา
ข้าฤๅชื่อมัจฉานารี	เปนบุตรีทศภักตร์ยักษา
รับสั่งใช้ให้บ่าวฝูงปลา	มาลักหินศิลาของท่านไป
หวังมิให้ถมน้ำทำถนน	ข้ามพลไปเกาะลงกาได้
ข้าผิดพลั้งทั้งนี้เพราะท่านใช้	จงโปรดไว้ชีวาอย่าฆ่าฟัน
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	หณุมานแจ้งจริงทุกสิ่งสรรพ์
จึ่งคิดว่าถ้าจะผลาญชีวัน	ก็เสียคมพระขรรค์ไม่เข้ายา
แม้นปลอบให้ไปพาพวกพล	คืนขนคิรีมาดีกว่า
คิดพลางทางชม้ายชายตา	พูดจาโลมเล้าเอาใจ
ฯ ๔ คำ ฯ
ชาตรี
๏ โฉมเอยโฉมเฉลา	ถ้าผิดเจ้าเทวีแล้วที่ไหน
นี่ชรอยกุศลดลฤไทย	พเอิญให้เมตตาปรานี
เมื่อตะกี้พี่ถามเจ้าไม่บอก	จึ่งขู่หยอกดอกน้องอย่าหมองศรี
เจ้างามสรรพสารพางค์อย่างนี้	จะฆ่าตีเยาวมาลย์ประการใด
ซึ่งโทษทัณฑ์ทำผิดพี่คิดโกรธ	เจ้างอนง้อขอโทษก็ยกให้
แต่จะขอออกปากฝากอาไลย	ด้วยหวังไว้ชีวันกับกัลยา
จะปรานีพี่บ้างฤๅไม่เล่า	อะไรเฝ้าขวยเขินเมินหน้า
ทำฉุดฉวยชายสไบไขว่คว้า	แก้วตาอย่าสลัดตัดไมตรี
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	นางสุพรรณมัจฉาโฉมศรี
ได้ฟังคำรำพรรณพาที	เทวีขวยเขินสเทินใจ
ทั้งกลัวทั้งอายชม้ายชม้อย	พลางค่อยค่อยพูดจาอัชฌาไศรย
อันไมตรีที่จะฝากน้องไว้	เปนจนใจไม่รู้ที่เจรจา
เมื่อข้าเปนมัจฉาอยู่สาคร	ท่านก็เปนวานรสัญจรป่า
ไม่ควรคู่สู่สมภิรมยา	จงเมตตาอย่าให้ได้อาย
ซึ่งเงือดงดอดโทษไม่โกรธน้อง	คุณของขุนกระบี่มีมากหลาย
จะขอบใจไปกว่าชีวาวาย	ไม่กลับกลายแกล้งว่าจงปรานี
ฯ ๘ คำ ฯ
โอ้โลม
๏ สุดเอยสุดสวาดิ	แสนฉลาดเหลือแล้วแก้วพี่
จะต้องขอบใจอยู่ไยมี	เชิญช่วยรับไมตรีของพี่ไว้
ถึงมัจฉาวานรเปนคู่ครอง	ก็เห็นว่าหาต้องห้ามไม่
จะบิดเบือนเอื้อนอำไปทำไม	สุดแท้แต่ใจจะเมตตา
ว่าพลางคลึงเคล้าเล้าโลม	ร่วมภิรมย์ชมโฉมนางมัจฉา
อัศจรรย์บันดาลในคงคา	เกิดพยุพัดกล้าสลาตัน
คลื่นละลอกกลอกกลิ้งกลางสมุท	ปลาวาฬผุดพ่นน้ำดำดั้น
สองสมภิรมย์แรกรักกัน	เกษมสันต์สำราญบานใจ
ฯ ๘ คำ ฯ โลม
ช้า
๏ เมื่อนั้น	นางมัจฉานารีศรีใส
ได้ร่วมรักวายุบุตรวุฒิไกร	กราบไหว้อภิวันท์จำนรรจา
จะขอสืบสนองรองบาท	จนสิ้นชาติชีวังสังขาร์
ซึ่งผิดพลั้งทั้งนั้นได้กรุณา	ไปเบื้องน่าอย่าให้น้องได้อาย
ฯ ๔ คำ ฯ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	หณุมานเล้าโลมนางโฉมฉาย
ปลอบพลางทางประคองต้องกาย	เจ้าสายสุดสวาดิอย่าอาวรณ์
แม้นรักพี่จงใช้ให้ฝูงปลา	ไปคาบขนภูผามาเสียก่อน
พี่จะได้พ้นโทษโรธกร	พุ่มพวงดวงสมรจงเมตตา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นวลนางสุพรรณมัจฉา
จึ่งสั่งเหล่าเผ่าพวกฝูงปลา	ให้คาบขนศิลามาคืนคง
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	ฝูงปลาน้อยใหญ่ไม่หลอหลง
ต่างคาบภูผามาวางลง	เปนทางตรงภูลพ้นชลธี
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	วายุบุตรปรีดิ์เปรมเกษมศรี
พลางตระโบมโลมลูบนารี	แล้วมีมธุรศพจนา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ น้องเอยน้องแก้ว	เห็นแล้วว่าเจ้ารักพี่หนักหนา
แม้นไม่มีราชกิจติดตัวมา	พี่ยาฤๅจะห่างร้างรัก
นี่สุดที่จะคิดผันผ่อน	พี่อาวรณ์วิตกเพียงอกหัก
จะอยู่ชมโฉมเฉลาเยาวลักษณ์	ช้านักก็กลัวราชอาญา
จำเปนจำนิราศคลาศแคล้ว	พี่จะลาก่อนแล้วนางมัจฉา
แม้นสำเร็จเสร็จณรงค์ในลงกา	จะกลับมาหาน้องในนที
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางมัจฉาเศร้าสร้อยหมองศรี
ทอดองค์ลงกับตักขุนกระบี่	แล้วโศกีครวญคร่ำร่ำไร
ครั้งนี้มิชั่วก็เหมือนชั่ว	กรรมของตัวจะโกรธโทษใครได้
จะมีผัวก็ไม่ทันข้ามวันไป	ไปแล้วที่ไหนจะได้มา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	วายุบุตรสุดแสนเสนหา
ปลอบนางพลางเช็ดชลนา	เจ้าแก้วตาอย่าทรงโศกี
ค่อยอยู่เถิดนวลลอองน้องแก้ว	ว่าแล้วโลมลามารศรี
จึ่งสำแดงแผลงอิทธิฤทธี	ขุนกระบี่ขึ้นจากสมุทไทย
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงท่าวารีที่ทำการ	จึ่งกราบกรานสุครีพผู้ใหญ่
แล้วเล่าเหตุผลแต่ต้นไป	โดยได้พบพานฝูงปลา
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	สุครีพเกษมสันต์หรรษา
จึ่งสั่งให้จัดแจงแต่งมรรคา	ทุกหมู่หมวดตรวจตราลุ่มดอน
ที่สูงนั้นให้เจาะเราะลงเสีย	แล้วกลบเกลี่ยเรี่ยรายด้วยทรายอ่อน
ก็สำเร็จเสร็จทางบทจร	จนนครลงกาธานี
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
ช้า
๏ เมื่อนั้น	นางสุพรรณมัจฉาโฉมศรี
ได้ร่วมรักหณุมานชาญฤทธี	เทวีมีครรภ์แต่นั้นมา
นางคิดหวาดหวั่นพรั่นใจ	ทุกข์ถึงตัวกลัวไภยเปนหนักหนา
แม้นความรู้ถึงหูพระบิดา	น่าที่ชีวาจะวอดวาย
ฯ ๔ คำ ฯ
ร่าย
๏ จำจะเข้าไปยังฝั่งสมุท	สำรอกบุตรให้ครรภ์นั้นแห้งหาย
รื้อรำพึงถึงลูกก็เสียดาย	คิดพลางนางว่ายแหวกมา
ฯ ๒ คำ ฯ โล้
๏ ครั้นถึงเนินทรายชายสาคร	จึ่งยอกรกึ่งเกษเกษา
ไหว้ฝูงเทวัญทุกชั้นฟ้า	ขอให้ข้าสำรอกออกโดยดี
ฯ ๒ คำ ฯ
ยานี
๏ มาจะกล่าวบทไป	ถึงท้าวสหัสไนยเรืองศรี
เสด็จออกเทวัญจันทรี	บนแท่นที่พิมานไชยไพชยนต์
จึ่งสอดส่องทิพเนตรสังเกตการ	ทุกถิ่นฐานสมุทไทยไพรสณฑ์
ก็รู้ว่ามัจฉานฤมล	จะสำรอกลูกคนให้พ้นครรภ์
ฯ ๔ คำ ฯ
ร่าย
๏ จึ่งมีเทวบัญชาชวน	เทพบุตรกับนวลนางสวรรค์
พรั่งพร้อมล้อมเสด็จจรจรัล	ผายผันลงจากฟากฟ้า
ฯ ๒ คำ ฯ โคมเวียน
๏ ครั้นถึงหาดทรายชายฝั่ง	จึ่งตรัสสั่งนางอัปศรซ้ายขวา
จงช่วยกันอุปถัมภ์นำพา	นวลนางมัจฉานารี
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	ฝูงเทพธิดามารศรี
รับคำอำมรินทร์ด้วยยินดี	ก็เข้าช่วยเทวีอยู่วุ่นวาย
ลางนางบ้างเข้าหนุนหลัง	บ้างก็นั่งเคียงข้างนางโฉมฉาย
บ้างลงมือถือท้องต้องกาย	แปรผันหันย้ายไปมา
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	นวลนางสุพรรณมัจฉา
ครั้นฤกษ์พานาทีถึงเวลา	ก็สำรอกออกมาเปนวานร
ฯ ๒ คำ ฯ มโหรี
๏ เมื่อนั้น	เทเวศร์สุรางค์นางอัปศร
ครั้นเห็นลูกนฤมลพ้นอุทร	เปนพานรเผือกผู้โสภา
ดูลม้ายคล้ายพ่อทั้งรูปร่าง	เหมือนแม่แต่หางเปนมัจฉา
จึ่งเอานามตามนางข้างเพศปลา	กับบิดาวานรประสมกัน
ให้ชื่อมัจฉาณุกุมาร	จงห้าวหาญกำแหงแขงขัน
เสร็จแล้วฝูงเทพเทวัญ	ก็กลับไปสู่สวรรค์ชั้นฟ้า
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
โอ้
๏ เมื่อนั้น	โฉมนางสุพรรณมัจฉา
จึ่งอุ้มใส่ตักพิศภักตรา	กัลยาสท้อนถอนใจ
โอ้พ่อทูลเกล้าเจ้าแม่เอ๋ย	จะชมเชยช้านักก็ไม่ได้
จะพาไปกล่อมเกลี้ยงเลี้ยงไว้	ก็เกรงกลัวโพยไภยไอยกา
เสียแรงเจ้ากำเนิดเกิดเปนชาย	แม่เสียดายลูกรักนี้หนักหนา
จะจำพรากจากอกมารดา	ชรอยกรรมเวรามาตามทัน
เจ้าดูหน้าตาแม่เสียยังแล้ว	แม่จะลาลูกแก้วผายผัน
ตั้งแต่นี้ตายเปนไม่เห็นกัน	ร่ำพลางโศกศัลย์โศกาไลย
ฯ ๘ คำ ฯ โอด
ร่าย
๏ ครั้นค่อยส่างห่างเหือดที่กรรแสง	จึ่งรำพรรณบอกแจ้งแถลงไข
เจ้าจงจำค่าแม่จะสั่งไว้	สืบไปเบื้องน่าอย่าลืมความ
บิดาเจ้าเผ่าพงษ์พานรินทร์	ในแว่นแคว้นแดนดินย่อมเข็ดขาม
เปนยอดทหารของพระราม	ทรงนามชื่อศรีหณุมาน
มีกุณฑลขนแก้วแล้วเหาะหาว	เปนเดือนดาวแลดวงสุริย์ฉาน
แม้นเจ้าเห็นเช่นแม่แจ้งการ	นั้นและแน่แท้ท่านเปนบิดา
ร่ำพลางนางยกมือไหว้	ฝากฝูงเทพไททุกทิศา
จงช่วยอุปถัมภ์ลูกกำพร้า	กัลยาว่าแล้วก็จรลี
ฯ ๘ คำ ฯ ทยอย
ช้า
๏ มาจะกล่าวบทไป	ถึงพระยาไวยราพยักษี
ได้ครอบครองไพร่ฟ้าประชาชี	ในธานีบาดาลนานมา
วันนั้นพลบค่ำย่ำฆ้อง	บรรธมที่แท่นทองเลขา
ดึกสงัดปัจฉิมเวลา	พอหลับสนิทนิทราก็ฝันไป
ว่าเทวัญนั้นขึ้นบนแท่นที่	เอามณีมาวางกลางหัดถ์ให้
พระยามารกำมือถือไว้	ดีใจจนตื่นฟื้นกาย
นั่งกระหยิ่มยิ้มย่องประคองถือ	แบมือเปล่าไปก็ใจหาย
เกิดมาพึ่งพบปะชะเสียดาย	ดีร้ายกูฝันไปมั่นคง
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ พอรุ่งแจ้งแสงศรีสุริยัน	กุมภัณฑ์บ้วนพระโอษฐโสรจสรง
สอดใส่เครื่องประดับสำหรับองค์	เสด็จตรงออกท้องพระโรงไชย
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ ลดองค์ลงนั่งบัลลังก์รัตน์	จึ่งดำรัสตรัสเรียกโหรผู้ใหญ่
แล้วเล่าความตามฝันทั้งนั้นไป	โดยในนิมิตรทุกประการ
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	ขุนโหรคำนับรับบรรหาร
พิเคราะห์ใคร่ในนิมิตรพระยามาร	ต้องตามบุราณท่านกล่าวมา
จึ่งบังคมทูลพลันทันที	พระสุบินดังนี้ดีหนักหนา
ว่าจะได้ทหารชาญเดชา	ไว้เปนหลักนัคราธานี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ไวยราพสิทธิศักดิยักษี
ได้ฟังโหรทำนายทายว่าดี	อสุรีชื่นชมภิรมยา
ด้วยเทวัญบันดาลดลใจ	คิดจะใคร่ไปเที่ยวพิพาศป่า
จึ่งตรัสสั่งบังคับเสนา	จงตรวจตราพลไกรให้พร้อมกัน
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	เสนาชำนาญการขยัน
ก้มเกล้ารับสั่งบังคมคัล	แล้วออกมาเกณฑ์กันดังบัญชา
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	ไวยราพสิทธิศักดิยักษา
จึ่งเสด็จลีลาศยาตรา	ไปสระสรงคงคาสาคร
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ สำอางองค์ทรงเครื่องพระสุคนธ์	ปรุงปนอำพันกลั่นเกสร
สอดใส่สนับเพลาเชิงงอน	ภูษายกแย่งกินรรำราย
ผ้าทิพย์ขลิบทองชายแคลง	เกราะเก็จเพ็ชรแดงแสงฉาย
เกี้ยวกระหวัดรัดอกกระหนกกราย	เฟื่องห้อยสร้อยสายทับทรวง
ตาบทิศติดทับสังวาลวรรณ	สอดกระสันปั้นเหน่งแน่นหน่วง
ทองกรประดับทับทิมรวง	ธำมรงค์เรือนควงดวงมณี
ทรงมงกุฎเก็จเพ็ชรรัตน์	กรรเจียกจรจำรัสรัศมี
ขัดคทาอาวุธอสุรี	จรลีออกมาน่าพระลาน
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ พรั่งพร้อมเกณฑ์แห่แออัด	โบกพระหัดถ์ให้เดินโยธาทาญ
ออกจากภาราบาดาล	พลมารแห่มาน่ารถ
ฯ ๒ คำ ฯ กราวใน
โทน
๏ รถเอยรถทรง	ดุมวงกงแก้วมรกฏ
อ่อนแอกแปรกบังบัลลังก์รถ	งอนชดชูรหงธงชาย
เทียมสิงห์วิ่งวางข้างละพัน	โลทันเตือนต้อนผันผาย
เครื่องสูงคู่เคียงเรียงราย	ชุมสายสามชั้นกันภิรุม
แซ่เสียงสังข์แตรแห่โหม	กลองชนะประโคมโครมครุ่ม
สเทื้อนท้องธรณีผงคลีคลุ้ม	อากาศกลบกลุ้มชอุ่มไป
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
ชมตลาด
๏ เสด็จโดยเนินทรายชายสมุท	ขาวสีบริสุทธิแสงใส
มีทั้งกรวดแก้วแววไว	แลไปปนสลับอยู่กับทราย
บ้างเลื่อมเหลืองประหลาดกลาดเกลื่อน	ดูเหมือนเพ็ชรฑูรย์ประสานสาย
บ้างเปนเช่นทับทิมเพทาย	ที่เหล่าลายคล้ายราชาวดี
บ้างเขียวเขียวขำน้ำใสสด	ดังมรกฏนิลเนียรกันถี
บ้างโชติช่วงดังดวงแก้วมณี	แสงสีจับแสงสุริยัน
ลมจัดพัดพาคงคาคลื่น	โครมครื้นสำเนียงเสียงสนั่น
ดูพลางทางเลื่อนรถสุวรรณ	เลียบคันเนินทรายสบายใจ
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ จึ่งเหลือบเห็นกุมาราวานร	อัศจรรย์สัญจรมาแต่ไหน
กะจ้อยร่อยน่ารักเปนพ้นไป	เผือกผู้ผ่องใสดังสำลี
ประหลาดจริงลิงหางเปนหางปลา	แต่หน้าตาตัวเปนกระบี่ศรี
ดีร้ายจะสำคัญเหมือนฝันดี	คิดพลางทางมีบัญชาไป
ดูก่อนกุมารวานร	นี่ถิ่นฐานนานดรอยู่หาไหน
กระบี่นี้มีนามกรใด	เปนลูกเต้าเหล่าใครกุมารา
เออทำไมมาอยู่ผู้เดียวดาย	ที่กลางเนินหาดทรายชายป่า
เรามีจิตรคิดพะวงสงกา	จงบอกมาแต่ตามความจริงไป
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	มัจฉาณุกุมาราอัชฌาไศรย
อภิวันท์อัญชลีด้วยดีใจ	บังคมไหว้สนองพระบัญชา
อันนามกรมารดรนั้น	ชื่อนางสุพรรณมัจฉา
ข้าชื่อมัจฉาณุกุมารา	จงทรงทราบบาทาพระภูวไนย
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ไวยราพยิ้มแย้มแจ่มใส
จึ่งว่าตัวเจ้ากับเราไซ้	เคยได้เปนบุตรบิดากัน
พ่อก็ไร้โอรสสุริวงษ์	จะสืบพงษ์ไปในไอสวรรย์
จะเลี้ยงเจ้าเปนบุตรบุญธรรม์	มาไปด้วยกันเถิดวันนี้
ว่าแล้วลงจากบัลลังก์รัตน์	อุ้มมัจฉาณุกระบี่ศรี
ให้ขึ้นนั่งยังท้ายรถมณี	แล้วเลิกพลมนตรีไปบาดาล
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงแดนด่านชั้นใน	จึ่งหยุดยั้งสั่งให้โยธาหาญ
เร่งขุดสระสร้างสวนอุทยาน	ให้กุมารลูกกูอยู่ที่นี้
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	เสนารับสั่งใส่เกษี
เอาเชือกชักปักปันไปทันที	แล้วน่าที่ของใครให้ขุดลง
บ้างทำท่อก่ออิฐเสิมสอบ	ปักเขื่อนติดกรอบรอบสระสรง
บ้างขุดขนต้นไม้กับบุษบง	ปลูกลงสรรพสรรพ์ดังบัญชา
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	ไวยราพเกษมสันต์หรรษา
จึ่งสั่งมัจฉาณุกุมารา	ให้รักษาแดนด่านชั้นใน
แม้นศัตรูจู่จ้วงล่วงด่าน	จงสังหารผลาญเสียให้ตักไษย
สั่งแล้วแคล้วเคลื่อนรถไชย	เข้าในนัคราธานี
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	ฝ่ายสุครีพหณุมานชาญไชยศรี
สองนายจึ่งปฤกษาพาที	ว่าการที่มรคาในสาคร
เราก็ทำสำเร็จเสร็จสรรพ	จำจะกลับคลาไคลไปทูลก่อน
ว่าพลางทางพาพวกวานร	บทจรมาเฝ้าพระอวตาร
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งประนตบทบงสุ์	ทูลองค์พระหริรักษ์ศักดาหาญ
ว่าที่ทางจองถนนชลธาร	แล้วดังโองการพระผ่านฟ้า
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระหริรักษ์จักรแก้วแววเวหา
ได้ฟังสุครีพทูลมา	แสนโสมนัศาเปนพ้นไป
จึ่งปฤกษาเสนาวานร	ทั้งสองพระนครกรุงใหญ่
เราจะยกโยธาคลาไคล	ข้ามไปประชิดติดลงกา
จงจัดสรรกระบี่ที่ซื่อตรง	ทั้งสามารถอาจองแกล้วกล้า
ให้ถือธงนำทัพยาตรา	จะเห็นหน้าใครมั่งในครั้งนี้
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	ไชยามพวานกระบี่ศรี
ได้ฟังรับสั่งก็ยินดี	อัญชลีสนองพระบัญชา
ว่าองค์พระสยมบรมนารถ	ทรงประสาทพรไว้ให้ข้า
สำหรับถือธงไชยไคลคลา	นำเสด็จผ่านฟ้าไปปราบยักษ์
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระหริวงษ์ทรงฟังแจ้งประจักษ์
ชื่นชมสมถวิลแล้วผินภักตร์	สั่งพิเภกพระยายักษ์ไปทันใด
ท่านผู้มีปรีชาจงหาฤกษ์	เราจะเลิกโยธาทัพใหญ่
ข้ามไปตั้งยังเกาะกรุงไกร	จะยาตราคลาไคลวันใดดี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พิเภกรับสั่งใส่เกษี
คำนวณดูรู้เพลานาที	บังคมคัลอัญชลีแล้วทูลไป
พรุ่งนี้เสาร์ห้าอุษาโยค	เปนมหาสิทธิโชคฤกษ์ใหญ่
จะมีลาภประเสริฐเลิศไกร	ในตำราว่าจะได้ทางอัมพร
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระนารายน์สุริวงษ์ทรงศร
ได้ฟังอสุราพยากรณ์	ภูธรศุขเกษมเปรมปรีดิ์
จึ่งตรัสสั่งสุครีพให้ตรวจตรา	โยธาวานรสองกรุงศรี
เข้ากระบวนถ้วนตามบาญชีมี	ทั้งเสนีนายไพร่ให้พร้อมกัน
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุครีพเชี่ยวชาญการขยัน
กมเกล้ารับสั่งบังคมคัล	มาเร่งรัดจัดสรรโยธา
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ ให้คำแหงหณุมานชำนาญยุทธ	คุมพลสิบสมุทเปนทัพน่า
ชมภูพาลพลสิบสมุทตรา	เปนปีกขวาอาจองยงยุทธ
เกณฑ์กระบินทร์นิลราชเปนปีกซ้าย	คุมกระบี่นิกายสิบสมุท
ทัพหลังรั้งท้ายพระทรงครุธ	นิลขันฤทธิรุตม์เปนตัวนาย
ยุกรบัตรนั้นสัตพลี	เคยชำนาญบาญชีได้จดหมาย
สุรการสุรเสนเปนเกียกกาย	ไพร่นายครบถ้วนกระบวนทัพ
ให้ตั้งกองท่องแถวบทจร	เปนพยุหมังกรเสร็จสรรพ
กองหลวงกองหลังคั่งคับ	คอยรับเสด็จยาตรา
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
ยานี
๏ มาจะกล่าวบทไป	ถึงท้าวสหัสไนยไตรตรึงษา
รู้ว่าพระหริรักษ์จักรา	จะยกทัพข้ามมหาสมุทไทย
จึ่งสั่งเทพเทวาสารถี	พระจักรีจะไปทำสงครามใหญ่
จงเร่งเอารถทรงนี้ลงไป	ถวายให้พระรามข้ามคงคา
แล้วตัวท่านจงอยู่ด้วยภูมี	เปนสารถีสำหรับขับรัถา
ต่อการศึกเสร็จสรรพจึ่งกลับมา	อย่าช้ารีบไปให้ทันการ
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ บัดนั้น	สารถีรับเทวบรรหาร
บังคมลามาขึ้นรถพิมาน	แล้วขับอาชาชาญเหาะไป
ฯ ๒ คำ ฯ พระยาเดิน
๏ ครั้นถึงที่น่าพลับพลาพลัน	อภิวันท์แล้วทูลแถลงไข
ว่าองค์อำรินทร์แจ้งใจ	จึ่งใช้ให้รีบเอารถมา
ให้พระองค์ทรงข้ามมหาสมุท	ไปณรงค์ยงยุทธกับยักษา
ให้ข้าอยู่โดยเสด็จพระผ่านฟ้า	ไปกว่าจะเสร็จสงครามนี้
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระราเมศปรีดิ์เปรมเกษมศรี
จึ่งบัญชาปราไสด้วยยินดี	เราขอบใจโกสีย์ครั้งนี้นัก
เอารถทิพย์มาให้ไปณรงค์	ทั้งองค์พระมาตุลีมีศักดิ
ว่าแล้วสมเด็จพระหริรักษ์	ชวนพระลักษณ์ลีลามาสรงชล
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ ไขสุหร่ายซ่านเซ็นกระเด็นต้อง	อาบลอองโปรยปรายดั่งสายฝน
เย็นฉ่ำน้ำกุหลาบซาบสกนธ์	ทรงสุคนธ์ปนทองทั้งสององค์
สอดใส่สนับเพลาเพราพราย	ภูษาลายเขียนทองก่องก่ง
ชายไหวไกวกวัดสบัดทรง	ฉลององค์งามงอนอ่อนลมุน
ทับทรวงสร้อยสังวาลบานพับ	คาดปั้นเหน่งพลอยประดับซับหนุน
ธำมรงค์เรืองรองทองนพคุณ	ทองกรกุดั่นดุนชมพูนุท
พระอนุชาชาญไชยใส่ชฎา	พระหริวงษ์ทรงมหามงกุฎ
พระลักษณ์จับพระขรรค์เทพอาวุธ	พระทรงครุธถือศิลป์สำหรับองค์
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ ครั้นเสร็จสรงทรงเครื่องอำไพ	พอได้ศุภฤกษ์สูงส่ง
ให้ยกโยธาเดินดำเนินธง	ยาตราตรงไปถนนชลธี
ฯ ๒ คำ ฯ กราวนอก
โทน
๏ รถเอยรถอินทร์	เทียมสินธพเทพทั้งสี่
พระลักษณ์นั่งบัลลังก์ลดรถมณี	สารถีขี่ขับยาตรา
เครื่องสูงเรียงริ้วเปนทิวท่อง	แตรสังข์ฆ้องกลองก้องป่า
วานรฮึกโห่เปนโกลา	บรรเทิงทำกิริยาเปนท่าทาง
บ้างโลดเต้นเผ่นผกหกกลับ	กระโดดจับแมลงวันคันสีข้าง
บ้างนั่งลงหาเหาเกาแข้งคาง	เริงร่ามากลางทางสาคร
เสียงรถเสียงพลรนคนอง	สเทื้อนท้องสมุทไทยไหวกระฉ่อน
ฝูงปลาว่ายแหวกแตกขจร	เร่งกระบี่นิกรจรลี
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ ครั้นถึงฝั่งฟากเกาะลงกา	พระจักราปรีดิ์เปรมเกษมศรี
จึ่งสั่งให้พักพลมนตรี	อยู่ที่ริมราวอรัญวา
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	ฝ่ายกองคอยเหตุยักษา
ครั้นเห็นทัพพระรามข้ามมา	ก็รีบเข้าลงกาธานี
ฯ ๒ คำ ฯ กราว
๏ ครั้นถึงจึ่งถวายบังคมทูล	ท้าวราพนาสูรยักษี
ว่าพระรามข้ามพลโยธี	มาถึงที่ฟากฝั่งสาคร
ประมาณดูกองทัพนับสมุท	เดินไม่สิ้นสุดหยุดหย่อน
แต่ล้วนเหล่าโยธาวานร	ภูธรจงทราบบทมาลย์
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรอสุราศักดาหาญ
ได้ฟังว่าปัจจามิตรคิดรำคาญ	พระยามารตรึกไตรไปมา
กูจะตัดศึกใหญ่ไว้ยศ	ให้ฦๅชาปรากฎไปภายน่า
คิคพลางทางมีพระบัญชา	สั่งภาณุราชเสนาใน
จงไปคิดนิมิตรพนาลี	ให้ถูกที่ไชยภูมิ์ทัพใหญ่
ทั้งพฤกษาท่าธารบันดาลไว้	แล้วท่านจงลงไปอยู่ใต้ดิน
ถ้าแม้นกองทัพมนุษย์นั้น	มายับยั้งตั้งมั่นลงเสร็จสิ้น
จงสำแดงแผลงพลิกธรณินทร์	ให้ไพรินมรณาในสาคร
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	ภาณุราชอาจหาญชาญสมร
รับสั่งบังคมประนมกร	แล้วออกจากนครลงกา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงที่กลางหว่างบรรพต	นอกเขามรกฏภูผา
จึ่งร่ายเวทนิมิตรด้วยฤทธา	เปนถิ่นฐานธาราพนาไลย
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ
๏ แล้วสำแดงแผลงฤทธิ์อสุรินทร์	ชำแรกแทรกแผ่นดินลงไปได้
สองกรกุมภัณฑ์ดันขึ้นไว้	คอยเขม้นอยู่ในใต้ดิน
ฯ ๒ คำ ฯ รัว
๏ เมื่อนั้น	พระนารายน์สุริวงษ์ทรงศิลป์
ครั้นข้ามพลโยธาพานรินทร์	ถึงสิ้นพร้อมกันทันใด
จึ่งมีพระวาจาบัญชาการ	สั่งศรีหณุมานทหารใหญ่
ให้หาที่ตั้งชานพลับพลาไชย	ตามในแนวป่าพนาดร
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	คำแหงหณุมานชาญสมร
รับราชวาทีชลีกร	ก็บทจรดูไปในหิมวา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ มาประสบพบที่นฤมิตร	สำคัญจิตรคิดว่าเปนกลางป่า
เห็นภูมิ์ฐานสอ้านสอาดตา	ทั้งพฤกษาท่าธารสำราญใจ
เดินเที่ยวพินิจพิเคราะห์ดู	ชมเล่นเปนครู่แล้วสงไสย
ไฉนหนึ่งนกกาคณาใน	ไม่จับจิกผลไม้บินไปมา
ดีร้ายใต้พื้นปัถพี	จะมีหมู่อสุรีอยู่รักษา
จึ่งฉวยชักตรีเพ็ชรฤทธา	แทงประดาลงไปในธรณี
ฯ ๖ คำ ฯ คุกภาษ
๏ บัดนั้น	อสุราภาณุราชยักษี
แลเห็นสาตราราวี	ก็หลบหนีอาวุธผุดขึ้นมา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	หณุมานคอยเขม้นเห็นยักษา
กระทืบบาทกราดกริ้วโกรธา	จู่โจมโถมถาเข้าฟาดฟัน
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	ภาณุราชป้องปัดผัดผัน
แล่นโลดโดดรับขึ้นจับกัน	ถ้อยทีโรมรันไม่ครั่นคราม
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	หณุมานว่องไวในสนาม
ชิงไชยได้ทีในสงคราม	ไล่กระชิดติดตามจะรวบรัด
ตีต้องกุมภัณฑ์หันเห	ลูกลมสมคเนก้าวสกัด
มือขวาคว้าขวางหางตะพัด	เกี่ยวกระหวัดมัดฉุดกระชากมา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เหยียบอกลงไว้แล้วไต่ถาม	มึงมีนามชื่อไรไอ้ยักษา
นี่ใครใช้ให้ทำมารยา	จงบอกมาอย่าพรางจะวางวาย
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	ภาณุราชอกสั่นขวัญหาย
จึ่งร้องว่าข้านี้ก็ถึงตาย	จะบรรยายแต่ตามความจริงไป
ข้าชื่อภาณุราชอสุรา	ทหารเจ้าลงกากรุงใหญ่
มีรับสั่งดำรัสตรัสใช้	ให้นิมิตรมิ่งไม้ไว้ทั้งนี้
ถ้าพระรามข้ามพลโยธา	มาตั้งทัพพลับพลาลงที่นี่
จะพลิกคว่ำแผ่นพื้นปัถพี	ให้ไพรีจมลงในคงคา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	วายุบุตรกริ้วโกรธเปนหนักหนา
ฉุดกระชากลากเอาตัวมา	ก็ฆ่าภาณุราชเสียทันที
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ แล้วเอาตรีเพ็ชรฤทธิรอน	ฟันกายฟันกรยักษี
ตัดเกล้าเอาเศียรอสุรี	ขุนกระบี่หิ้วเดินดำเนินมา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ ถึงที่เหล่าเขาแก้วมรกฏ	เห็นกว้างขวางหว่างบรรพตภูผา
ทั้งถิ่นฐานสอ้านสอาดตา	น้ำท่าอาไศรยได้ครบครัน
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เดินพินิจพิศดูถ้วนถี่	พอเปนที่หยุดยั้งตั้งมั่น
จึ่งปักไม้หมายกรุยเปนสำคัญ	แล้วหิ้วเศียรกุมภัณฑ์พามา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งเคารพอภิวาท	ถวายเศียรภาณุราชยักษา
แล้วทูลความตามพบอสุรา	จนเข่นฆ่ากุมภัณฑ์บรรไลย
แล้วข้าดูภูผาแห่งหนึ่งนั้น	เห็นเหมาะมั่นที่ทางกว้างใหญ่
อุดมทั้งผลหมากรากไม้	ทั้งน้ำท่าอาไศรยพร้อมมูล
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	องค์พระหริรักษ์นเรนทร์สูรย์
ฟังกระบี่ชี้แจงกราบทูล	ยิ่งเพิ่มภูลยินดีปรีดา
จึ่งชำระสระสรงทรงเครื่อง	อร่ามเรืองระยับจับเวหา
ถือพระแสงศรศรีลีลา	ให้ยาตราพหลมนตรี
ฯ ๔ คำ ฯ รุกร้น
๏ ครั้นถึงเขาแก้วมรกฏ	พระทรงยศปรีดิ์เปรมเกษมศรี
จึ่งตรัสสั่งสุครีพเสนี	ให้โยธีตั้งทัพพลับพลาพลัน
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุครีพเชี่ยวชาญการขยัน
รับสั่งบังคมแล้วจรจรัล	ออกมาเกณฑ์กันทันใด
ฯ ๒ คำ ฯ ประถม
ยานี
๏ ให้กระบินทร์นิลเอกฤทธิรอน	คุมพลพานรเปนนายใหญ่
เที่ยวตระเวนแว่นแคว้นแดนไพร	ระวังระไวไพรีจะมีมา
กุมมิตันนั้นตั้งเปนกองนอก	สามหอกเจ็ดหอกออกเดินป่า
ให้สอดแนมนั่งทางข้างลงกา	ตระเวนมาสมทบบรรจบกัน
แล้วเอาเชือกชักปักน่าที่	ริมคิรีราวป่าพนาสัณฑ์
ให้ก่อทำกำแพงสามชั้น	ด้านสกัดจดกันกับบรรพต
บ้างไปปลูกตำหนักรักษา	ที่ประทับพลับพลาอลงกฎ
ทำทั้งที่นั่งเย็นเปนหลั่นลด	แล้วหมดครบครันดังบัญชา
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	พระหริวงษ์องค์นารายน์นาถา
ครั้นเย็นย่ำค่ำควรเวลา	ก็ขึ้นสู่พลับพลาพนาวัน
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ บัดนั้น	ฝ่ายอสูรคอยเหตุเข้มขัน
เห็นกองทัพยับยั้งอยู่ที่นั้น	ก็ผายผันรีบมายังธานี
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งถวายอภิวาท	แล้วทูลว่าภาณุราชยักษี
มีวานรหนึ่งมาราวี	ไล่ล้างอสุรีมรณา
บัดนี้เดินทัพมายับยั้ง	อยู่ยังมรกฏภูผา
ตั้งมั่นกองทัพพลับพลา	จงทราบบาทาพระยายักษ์
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรสุริวงษ์ทรงศักดิ
ได้แจ้งการร่านร้อนฤไทยนัก	จึ่งสั่งเสนายักษ์ไปทันที
ให้เร่งรัดจัดแจงโยธา	ขึ้นพิทักษ์รักษาทุกน่าที่
ประจำซองป้องกันไพรี	ทั้งทิวาราตรีอย่านอนใจ
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	มโหทรรับสั่งบังคมไหว้
ชลีลามาเกณฑ์พลไกร	จัดไว้เสร็จสรรพ์ดังบัญชา
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ เจรจา
ช้า
๏ เมื่อนั้น	พระทรงภพลบโลกนาถา
บรรธมตื่นฟื้นฟังสกุณา	แซ่ซ้องก้องป่าพนาดร
พระนิ่งนึกตรึกตรองทำนองยุทธ	จะสัปรยุทธชิงไชยในสมร
แต่ครวญใคร่รำพึงคนึงนอน	จนทินกรพวยพุ่งรุ่งเรือง
ฯ ๔ คำ ฯ
ร่าย
๏ เสด็จจากแท่นสุวรรณบรรจง	มาเข้าที่โสรจสรงทรงเครื่อง
จับพระแสงศรธนูคู่เมือง	ย่างเยื้องออกนั่งน่าพลับพลา
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ จึ่งมีมธุรศพจนาดถ์	ตรัสประภาศการศึกปฤกษา
ดูก่อนข้าเฝ้าเหล่าเสนา	แต่บรรดามานั่งพรั่งพร้อมกัน
จึ่งเรายกโยธามาครั้งนี้	ก็ได้ที่ตั้งทัพขับขัน
ยังแต่จะสังหารผลาญกุมภัณฑ์	จะผ่อนผันคิดอ่านประการใด
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	ท้าวพระยาวานรน้อยใหญ่
ต่างทูลว่าข้าขอชิงไชย	สังหารให้ปลดปลงทั้งลงกา
บ้างว่าอย่าให้ถึงรบรับ	จะไปจับทศภักตร์ยักษา
ทั้งเผ่าพงษ์วงษ์วานอสุรา	มัดมาถวายภูวไนย
บ้างว่าข้าขอสำแดงฤทธิ์	นฤมิตรกายาให้โตใหญ่
จะช้อนเกาะลงกาพาไป	ทุ่มทิ้งเสียในทเลฦก
ต่างคนต่างจะใคร่ได้หน้า	ชิงกันขันอาสาออกรบศึก
ทั้งลิงเลวเล็กน้อยพลอยพูดฮึก	มิได้นึกย่อท้อต่อไพรี
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระหริวงษ์ทรงสวัสดิรัศมี
ฟังบรรดาวานรเสนี	ภูมีแย้มยิ้มอิ่มพระไทย
จึ่งตรัสว่าถ้าทำเหมือนคำท่าน	เข้าหักหาญรณรงค์ก็คงได้
ถึงพวกพลทศภักตร์สักเท่าไร	จะบรรไลยไม่ทันพริบตา
แต่เราคิดจะใคร่ไว้ยศ	ให้ปรากฎฦๅเลื่องไปเบื้องน่า
ตรัสพลางทางผินภักตร์มา	สั่งพระยาสุครีพเสนี
จงแต่งราชสาส์นส่งให้องคต	ไปถึงทศภักตร์ยักษี
แม้นไม่ส่งองค์สีดานารี	จะสุดสิ้นชีวีวายปราณ
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุครีพคำนับรับบรรหาร
มาสั่งลิงอาลักษณ์พนักงาน	แต่งสารแล้วส่งให้องคต
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	ลูกพาลีมีศักดาปรากฎ
รับสาราลาองค์พระทรงยศ	ออกมาน่าบรรพตแล้วเหาะไป
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงลงกาอาณาเขตร	จึ่งลงนอกนิเวศน์วังใหญ่
เดินโดยรัถยาคลาไคล	เข้าไปยังที่ทวารา
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ บัดนั้น	นายประตูผู้พิทักษ์รักษา
บ้างนอนนั่งตีกรับขับเสภา	สานตะกร้ากระเช้าเหลาไม้คาน
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ พอเห็นกระบี่สีเขียว	ตนเดียวเดินมาดูกล้าหาญ
ปิดประตูบูรีตะลีตะลาน	แล้วช่วยกันลั่นดานดันไว้
บ้างฮึกฮักทักถามว่าวานร	ถิ่นฐานนานดรท่านอยู่ไหน
จะเข้าไปนิเวศน์ด้วยเหตุใด	ชื่อเรียงเสียงไรเร่งบอกความ
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องคตห้าวหาญชาญสนาม
จึ่งว่ากูผู้เปนทูตพระราม	มีนามองคตขุนกระบี่
รับสั่งใช้ให้ถือสารมา	ถึงเจ้าลงกากรุงศรี
จะว่าขานการเมืองแต่โดยดี	เปิดประตูบูรีจะเข้าไป
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	ขุนหมื่นนายประตูผู้ใหญ่
จึ่งห้ามปรามตามทำนองเสนาใน	ถึงเปนทูตก็ยังไม่ให้เข้ามา
จงรอรั้งยั้งหยุดอยู่นั่นก่อน	ตามประเวณีนครยักษา
เราจะไปทูลแถลงแจ้งกิจจา	ถ้าแม้นโปรดให้หาจะพาไป
พลางกำชับพวกพหลพลมาร	อย่าให้ลิงหักหาญเข้ามาได้
สั่งแล้วลีลาคลาไคล	ตรงไปยังพระโรงรจนา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ ครั้นถึงจึ่งกราบบังคมทูล	ท้าวราพนาสูรยักษา
บัดนี้มีทูตพระรามมา	ชื่อว่าองคตยศไกร
จะเข้ามาว่าขานการธานี	ทำท่วงทีจ้วงจาบหยาบใหญ่
ข้ากลัวผิดปิดทวารวังไว้	จงทราบใต้บทมาลย์พระผ่านฟ้า
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
ช้า
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรทรงฟังไม่กังขา
รู้ประจักษ์ตระหนักแน่ในวิญญา	ไอ้องคตบุตราพาลี
ซึ่งจะมาว่าขานการเมือง	ก็ด้วยเรื่องสีดามารศรี
แม้นจะให้เข้ามาเวลานี้	น่าที่มันจะทำให้ช้ำใจ
ถึงจะห้ามมิให้มาหาเรา	มันก็คงขืนเข้ามาจงได้
จำจะเอาดีต่อง้องอนไว้	อย่าให้เคืองขัดอัธยา
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ ตริพลางทางสั่งสาวสุรางค์	ไปบอกนางมณโฑเสนหา
องคตลูกผัวเก่าของเขามา	อยู่ที่ทวาราเวียงไชย
ให้แต่งเครื่องโภชนากระยาหาร	บรรจงจัดเครื่องอานออกไปให้
ปลอยโยนโอนอ่อนเอาใจ	เกลี้ยกล่อมไว้ในนัครา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	นางกำนัลนบนิ้วเหนือเกษา
กราบกรานคลานคล้อยถอยออกมา	ไปปราสาทรัตนานางเทวี
ฯ ๒ คำ ฯ ชุบ
๏ ครั้นถึงจึ่งคลานเข้าไปเฝ้า	ก้มเกล้าประนตบทศรี
ทูลแถลงแจ้งความตามคดี	โดยมีพระราชบัญชา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นวลนางมณโฑเสนหา
แจ้งว่าองคตโอรสมา	กัลยาตระหนกตกใจ
ครั้งนี้ลงกาอาณาเขตร	จะเกิดเหตุเสี้ยนหนามสงครามใหญ่
ดำริห์พลางนางสั่งวิเสศใน	จงแต่งเครื่องไปให้อย่าได้ช้า
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	นางวิเสศรับสั่งพรั่งพร้อมหน้า
ไปแต่งเครื่องเอมโอชโภชนา	แล้วยกมาถวายนางเทวี
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	นางมณโฑโสภามารศรี
จึ่งเลือกสรรบรรดานารี	แต่ล้วนลูกผู้ดีมียศ
งามจริตรูปร่างเหมือนอย่างหุ่น	พึ่งแรกรุ่นสาว ๆ คราวกันหมด
ให้เชิญเครื่องโภชนาสุธารศ	ไปประทานองคตยศไกร
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	นางกำนัลรับสั่งบังคมไหว้
เชิญเครื่องครบกันทันใด	คลาไคลไปที่ทวารา
ฯ ๒ คำ ฯ เพลง
๏ ครั้นถึงเปิดประตูบูรี	นางสาวศรีออกไปได้พร้อมหน้า
เห็นองคตขุนกระบี่มีศักดา	ดูท่วงทีกิริยาเหมือนขัดเคือง
ให้ขวยเขินขามจิตรคิดพรั่นพรั่น	นางกำนัลทรุดนั่งทั้งเครื่อง
ทำหลบเลี่ยงเอียงอายชายชำเลือง	ยักเยื้องแยบคายให้ตายใจ
แล้วว่าของคาวหวานพระมารดา	จัดแจงแต่งมาประทานให้
ทั้งลางสาดส้มสูกลูกลำไย	ผลไม้ต่าง ๆ ล้วนอย่างดี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องคตตอบเหล่าสาวศรี
เองกลับไปทูลพระชนนี	ว่าของนี้ให้มาเหมือนยาพิศม์
กูเปนข้าฝ่าลอองธุลีบาท	นารายน์ราชหริรักษ์จักรกฤษณ์
จะอาสากว่าจะสิ้นชีวิตร	พระมารดาอย่าคิดเปนห่วงไย
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	นางกำนัลกัลยาอัชฌาไศรย
จึ่งวอนว่าพาทีพิรี้พิไร	ขอพระองค์จงได้โปรดปราน
ถึงเข้าปลาว่าไม่เสวยหมด	จงชิมรศลิ้มลองแต่ของหวาน
พลางประนตน้อมนั่งตั้งเครื่องอาน	บ้างอยู่งานโบกปัดพัดวี
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	องคตคิดเคืองเหล่าสาวศรี
จึ่งชี้หน้าว่าเหม่อีเหล่านี้	เฝ้าเซ้าซี้เก้อเก้อเอออะไร
น้อยฤๅดัดจริตกระบิดกระบวน	อย่ามากวนใจกูดูไม่ได้
ว่าพลางทางแกว่งพระขรรค์ไชย	ทำขัดใจจะประหาญผลาญชีวี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	นางสาวใช้ตัวสั่นขวัญหนี
ฉวยคว้าเครื่องวิ่งทิ้งฝาชี	จิตรใจไม่มีอยู่กับกาย
เหลียวหลังยังเห็นเงื้อพระขรรค์	พัลวันวิ่งล้มผ้าห่มหาย
หมู่มารหมื่นขุนมุลนาย	วุ่นวายวิ่งพัลวันไป
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	องคตเคืองขัดอัชฌาไศรย
จึ่งว่าเหวยอสุราเสนาใน	เจ้ามึงว่ากะไรจะใคร่รู้
เปนไฉนไม่ออกมาบอกเลย	ไปนิ่งเฉยเสียหมดไม่อดสู
ฤๅสุดสิ้นความคิดปิดประตู	ทำให้กูคอยท่าอยู่ช้านาน
ว่าพลางทางแผลงสำแดงเดช	สเทือนทั่วนัคเรศราชฐาน
กระทืบเท้าเผ่นโผนโจนทยาน	ถีบปราการด้วยกำลังวังชา
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ กำแพงพังทั้งประตูแตกหัก	เห็นพวกยักษ์ย่อท้อไม่รอหน้า
จึ่งเข้าไปในพระโรงรัตนา	เห็นอำมาตย์มาตยาอยู่พร้อมเพรียง
แกล้งเดินข้ามข้าเฝ้าเหล่ากุมภัณฑ์	มาตรงแท่นทศกรรฐ์ไม่หลีกเลี่ยง
เอาหางขดเข้ามั่งนั่งต่างเตียง	ให้สูงเพียงอาศน์องค์เจ้าลงกา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ แล้วจึ่งร้องพูดจาว่ากล่าว	ดูก่อนท้าวสิบภักตร์ยักษา
เราเปนทูตถือสารพระรามา	มิ่งมงกุฎอยุทธยาธานี
เสด็จยกโยธามาพร้อมหมด	อยู่เขาแก้วมรกฏคิรีศรี
ให้เราถือรับสั่งมาครั้งนี้	ตามประเวณีกระษัตรา
แม้นท่านทำความชั่วกลัวตาย	ไปถวายบังคมก้มเกษา
จะรับแต่โฉมยงองค์สีดา	กลับไปอยุทธยาไม่ราวี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวทศภักตร์ยักษี
ได้ฟังคั่งแค้นดังอัคคี	อสุรีจึ่งดำรัสตรัสไป
เหม่ไอ้สวาวานร	กูคิดว่าสัญจรมาแต่ไหน
มิรู้ว่าองคตยศไกร	เหตุใดอหังกาพาที
ไม่เกรงกูผู้เปนปิ่นกระษัตริย์	พงษ์จัตุรภักตร์ยักษี
ถึงเทพเทวัญจันทรี	อัญชลีกูจบภพไตร
เองเปนแต่ทูตถือหนังสือสาร	ฮึกหาญเกินกูผู้เปนใหญ่
อนึ่งเล่าเข้ามาถึงวังใน	เหตุใดไม่ถวายบังคมคัล
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องคตฤทธิแรงแขงขัน
หัวร่อร่าว่าเหวยทศกรรฐ์	จะเคารพอภิวันท์ด้วยอันใด
เปนกระษัตริย์ขัติยาก็จริงอยู่	แต่จะเปนเจ้ากูก็หาไม่
อย่าทำถือยศศักดิให้หนักไป	จะพากันบรรไลยทั้งเมืองมาร
จงก้มเกล้าเคารพอภิวาท	รับรศพจนาดถ์ราชสาส์น
ดึงดื้อถือตัวไม่ต้องการ	ว่าพลางทางอ่านอักษรไป
ฯ ๖ คำ ฯ
ช้า
๏ ในสารพระหริวงษ์ทรงสังข์	สถิตย์ยังฝั่งกระเษียรสมุทใหญ่
ฤๅษีเทวาสุราไลย	เชิญให้อวตารมาผลาญยักษ์
ทรงพระนามราเมศมิ่งโมฬี	ผ่านศรีอยุทธยาอาณาจักร
เสด็จออกสร้างพรตทศภักตร์	ไปลักอรรคชายามาธานี
พระจึ่งยกพลตามข้ามสมุท	มายั้งหยุดเหยียบนครของยักษี
แม้นจะลุยลงกาสักนาที	ก็จะเปนภัศม์ธุลีแหลกลาญ
แต่องค์พระทรงฤทธิ์คิดอนุกูล	จึ่งให้ทูตจำทูลราชสาส์น
แม้นไม่ส่งองค์สีดาเยาวมาลย์	จะสังหารชีวันให้บรรไลย
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	ทศกรรฐ์เคืองขัดอัชฌาไศรย
ชี้นิ้วกริ้วโกรธตรัสไป	มึงเห็นใครลักสีดาพาที
เมื่อนางอยู่ผู้เดียวในดงดอน	เห็นกูวอนให้พามากรุงศรี
ถ้าเจ้าเองงอนง้อขอโดยดี	ก็จะมีอนุกูลไม่สูญใจ
นี่กลับอวดอ้างฝีมือซื้อรู้	ไปบอกเถิดว่ากูหาให้ไม่
ถึงพาพวกพลลิงมาชิงไชย	จะบรรไลยไม่ทันพริบตา
อันเจ้ามึงนั้นกูก็รู้หมด	หลบลี้หนีพระพรตมาอยู่ป่า
ให้ไปรบน้องครองภารา	แล้วจึ่งมาต่อสู้กับหมู่มาร
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องคตตอบไปด้วยใจหาญ
เหวยท้าวทศกรรฐ์อันธพาล	ช่างมุสาว่าขานทุกสิ่งอัน
เมื่อครั้งพระหริรักษ์ออกแรมป่า	พระพรตติดตามมากรรแสงศัลย์
จึ่งเทวาดาบศประชุมกัน	ห้ามสองพระน้องนั้นให้กลับไป
แต่พระหริวงษ์องค์พระลักษณ์	จะมาฆ่าโคตรยักษ์ให้ตักไษย
อย่าองอาจอวดกล้าชล่าใจ	จะพากันบรรไลยทั้งลงกา
เหมือนยักษีตรีเศียรทูตขร	ก็ต้องศรสิ้นชีวังสังขาร์
ถ้าท่านทำซื้อรู้สู้ศักดา	น่าที่ชีวาจะวายปราณ
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรศักดากล้าหาญ
ยิ่งคั่งแค้นเคืองใจดังไฟกาล	จึ่งว่าไอ้ใจพาลเปนพวกกัน
ช่างยกย่องสองมนุษย์ว่านารายน์	ไม่มีอายไอ้โง่โมหันธ์
เขาฆ่าพ่อตัวตายวายชีวัน	กลับเห็นเปนธรรม์มาให้ใช้
มึงเปนลูกนางมณโฑโสภา	โดยจะว่าก็กูเปนผู้ใหญ่
ยังกลับหลู่ดูถูกทุกอย่างไป	อวดอิทธิ์ฤทธิไกรแต่รามา
ทำไมกลับสังหารผลาญทูตขร	ฤทธิรอนอ่อนแอไม่แก่กล้า
เปนยักษ์อยู่บานนอกขอกนา	ไม่เหมือนชาวลงกาธานี
แต่ล้วนรู้เหาะเหินเดินอากาศ	ฤทธิรงค์องอาจดังราชสีห์
ซึ่งเจ้ามึงหมายมาจะราวี	เพราะจะถึงที่ตายวายชีวัน
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องคตแสร้งหัวเราะเยาะหยัน
แล้วร้องเย้ยเหวยท้าวทศกรรฐ์	อย่าดึงดันอวดดีมีฝีมือ
อันทูตขรตรีเศียรกากนา	มิใช่น้าพี่น้องของท่านฤๅ
เขารู้ทุกบ้านเมืองเลื่องฦๅ	ยังพูดดื้อถือตัวไม่กลัวใคร
ยังมิหนำซ้ำว่าพระราเมศ	ผลาญชีวิตรบิตุเรศตักไษย
เนื้อความนี้แจ้งจบภพไตร	ว่าพระไทยทรงธรรม์กรุณา
แต่หากบิดากูจะสู้ตาย	มิให้แผลพานกายเท่าเกษา
จึ่งสั่งไว้ให้เรากับพระอาว์	อยู่เปนข้าบาทบงสุ์พระทรงธรรม์
นี่กลการอะไรที่ไหนเล่า	จึ่งเอามาว่าไม่น่าขัน
เมื่อครั้งบิดากูยังอยู่นั้น	จับได้ไอ้กุมภัณฑ์ตนหนึ่งไป
รูปร่างช่างเหมือนพระยายักษ์	สิบเศียรสิบภักตร์เราจำได้
พระบิตุเรศผูกรัดมัดไว้	กูพาไปลากเล่นเหมือนเช่นปู
เอาเข้าเย็นเดนนางพระกำนัล	ให้กินวันละปั้นจึ่งรอดอยู่
ยังกลับอ้างอวดฝีมือซื้อรู้	ลบหลู่บิดากูว่าไร
ฯ ๑๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศกรรฐ์แค้นคั่งฟังไม่ได้
ลุกขึ้นกระทืบบาทตวาดไป	เหม่ไอ้ลิงไพรใจพาล
ไม่เกรงกูผู้เปนปิ่นกระษัตริย์	สารพัดหยาบช้าว่าขาน
ตรัสพลางทางสั่งอำมาตย์มาร	จับประหารชีวันให้บรรไลย
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สี่อสูรรับสั่งบังคมไหว้
เข้าพรั่งพร้อมล้อมลิงชิงไชย	น่าที่นั่งตั้งใจประจัญบาน
ได้ทีถาโถมเข้าโจมจับ	กลอกกลับแกล้วกล้าศักดาหาญ
เงื้อง่าคทาธรรอนราญ	ต่อต้านตีผิดไล่ติดพัน
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	องคตฤทธิแรงแขงขัน
ผู้เดียวเคี่ยวขับจับประจัญ	รับรองป้องกันกายา
สองเท้าเหยียบสองอสุรินทร์	กรกระบินทร์กุมกระบองสองยักษา
เปลี่ยนผลัดปัดป้องไปมา	ย้ายท่าทำนองว่องไว
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ลูกพาลีมีกำลังห้าวหาญ	ประจัญบานบันบุกรุกไล่
ขึ้นเหยียบยันฟันสี่เสนาใน	ล้มดิ้นสิ้นใจบรรไลยลาญ
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ แล้วตบมือหัวเราะเยาะเย้ย	ว่าเหวยเจ้าลงกากล้าหาญ
กูจะใคร่ได้เศียรของขุนมาร	ไปถวายพระอวตารผ่านฟ้า
แต่ครั้งนี้มิได้มีอาญาสิทธิ์	จึ่งจำใจไว้ชีวิตรยักษา
ว่าพลางทางแผลงฤทธา	เหาะมากองทัพพลับพลาไชย
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งคลานเข้าไปเฝ้า	ก้มเกล้าประนมบังคับไหว้
ทูลความตามยุบลแต่ต้นไป	ดังได้พูดจาราวี
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระหริวงษ์ทรงสวัสดิรัศมี
ได้ฟังคำขุนกระบินทร์ก็ยินดี	จึ่งมีมธุรศพจมาน
อันความคิดฤทธิรงค์องคต	ก็ปรากฎแกล้วกล้าปรีชาหาญ
เราใช้ไปได้เรื่องราชการ	แล้วซ้ำผลาญกุมภัณฑ์บรรไลย
ทั้งมิได้เพลี่ยงพล้ำคำโต้ตอบ	เปนความชอบนักหนาจะหาไหน
ตรัสแล้วลีลาคลาไคล	เข้าในแท่นที่ศรีไสยา
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ
ช้า
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวทศภักตร์ยักษา
นิ่งนั่งคั่งแค้นแน่นอุรา	มันหยาบช้านี่กระไรไอ้องคต
สังหารสี่เสนีแล้วมิหนำ	ทั้งถ้อยคำสำทับให้อัปรยศ
จำจะคิดแก้แค้นแทนทด	ฆ่าเสียให้หมดทั้งทัพไชย
ฯ ๔ คำ ฯ
ร่าย
๏ ว่าพลางทางตรัสกับเสนี	สงครามครั้งนี้เปนการใหญ่
จำจะทำแยบคายภายใน	ให้มีไชยลักษณ์รามด้วยความคิด
อันฉัตรแก้วมณีที่คำนับ	อยู่สำหรับเมืองยักษ์ศักดิสิทธิ์
ยกขึ้นตั้งบังแสงพระอาทิตย์	ให้มืดมิดเหมือนเวลาราตรี
พวกศัตรูดูมาไม่เห็นเรา	ดังลับเงาเขาพระเมรุคิรีศรี
ข้างพวกเราแลไปเห็นไพรี	ด้วยแสงแก้วมณีมีฤทธิไกร
แต่ขอบฉัตรชั้นล่างกว้างกว่าโยชน์	คนสักสองสามโกฏิจึ่งยกไหว
เร่งระดมสมนอกสมใน	หามไปเขานินทกาลา
ให้โหรดูฤกษ์งามยามปลอด	ยกขึ้นตั้งยังยอดภูผา
จงเร่งรีบออกไปอย่าได้ช้า	ตรวจตราเกณฑ์กันให้ทันการ
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	มโหทรคำนับรับบรรหาร
มาสั่งเวรเกณฑ์ไพร่พลมาร	สับสนอลหม่านมี่ไป
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ ครั้นนายมุลขุนหมื่นมาพร้อมพรั่ง	ทั้งไพร่หลวงสมกำลังล่ำใหญ่
จึ่งให้หามฉัตรแก้วแววไว	ตรงไปยังนินทกาลา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งขึ้นบนยอดเขา	ให้ปักเสาเคียงคู่ที่ภูผา
พอฤกษ์ดีตีฆ้องกลองสัญญา	อสุรายกฉัตรขึ้นบัดใจ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา รัว
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรสุริวงษ์เปนใหญ่
เห็นฉัตรตั้งบังแสงอโนไทย	สมหวังดังใจจินดา
จึ่งตรัสชวนมณโฑเทวี	ทั้งนวลนางอัคคีเสนหา
จะพาเจ้าไปที่ฉัตรรัตนา	ดูกองทัพพลับพลาพวกไพรี
ว่าพลางต่างองค์ทรงเครื่อง	รุ่งเรืองจำรัสรัศมี
แล้วนำนางย่างเยื้องจรลี	ฝูงกำนัลขันทีก็ตามมา
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ กลองโยน
ทองย่อน
๏ ครั้นถึงจึ่งขึ้นบนบรรพต	เลี้ยวลดเลียบเดินตามเนินผา
สำราญรื่นร่มฉัตรรัตนา	อสุราผันแปรแลไป
เห็นที่พลับพลาทองกองทัพ	คั่งคับนับแสนอสงไขย
บอกมณโฑโสภายาใจ	เจ้าดูเล่นเปนไรนางเทวี
ฯ ๔ คำ ฯ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	นวลนางมณโฑมเหษี
ผันแปรแลไปเห็นไพรื	ตั้งที่ประทับพลับพลาไชย
ทั้งพลลิงแลกลาดดาษดื่น	ดูดังคลื่นกลิ้งกลางทเลใหญ่
พวกชมภูพาลีมีฤทธิไกร	นางตกใจจึ่งทูลภัศดา
การณรงค์สงครามครั้งนี้	เห็นไพรีคึกคักหนักหนา
จะเปนเสี้ยนศึกใหญ่ในลงกา	ผ่านฟ้าอย่าไว้วางพระไทย
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรยิ้มย่องสนองไข
สาวสวรรค์ขวัญตายาใจ	เจ้าจะกลัวมันไยกับไพริน
พี่รุ่งเรืองฤทธาศักดาเดช	ปราบประเทศทิศใดก็ได้สิ้น
มนุษย์กับลิงค่างอย่างยุงริ้น	จะมาบินเข้าไฟบรรไลยลาญ
แล้วพานางเลียบเดินเนินศิงขร	ดูโยธาวานรนายทหาร
กับทั้งเหล่าสาวสนมนงคราญ	ต่างสำราญรื่นเริงบรรเทิงใจ
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
ช้า
๏ เมื่อนั้น	พระอวตารผ่านภพสบไสมย
สถิตย์นั่งยังน่าพลับพลาไชย	แลไปมืดสิ้นทั้งดินฟ้า
ฯ ๒ คำ ฯ
ลำหรุ่ม
๏ ไม่ประจักษ์แจ้งความถามพิเภก	เหตุใดเมฆหมอกมัวทั่วทิศา
ฤๅราหูจู่จับสุริยา	ปลาดกว่าแต่ก่อนร่อนชะไร
ฯ ๒ คำ ฯ
ร่าย
๏ บัดนั้น	พิเภกกราบก้มบังคมไหว้
จึ่งทูลความตามจริงทุกสิ่งไป	มิใช่สุริยุปราคา
บัดนี้ทศกรรฐ์มันทำกล	ยกฉัตรบังบนพระเวหา
อันฉัตรนี้มีเดชเดชา	แต่ครั้งพระบิดาข้าให้ไว้
แม้นข้าศึกติดเมืองเคืองขัด	ให้ยกฉัตรขึ้นตั้งบังสุริย์ใส
จึ่งแต่งเหล่าทหารชาญไชย	ออกลุยไล่หักโหมโจมประจญ
บัดนี้มืดมิดด้วยฤทธิฉัตร	ถ้ามีศึกสารพัดจะขัดสน
ไม่ถึงเย็นเห็นยักษ์จักยกพล	มาประจญเข่นฆ่าราวี
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระจักรกฤษณ์ฤทธิรงค์เรืองศรี
ได้ฟังทูลแถลงแจ้งคดี	จึ่งมีมธุรศพจนา
ดูก่อนท้าวพระยาพานรินทร์	ทั้งขีดขินชมภูอยู่พร้อมหน้า
ใครจะอาสาได้ไปลงกา	หักฉัตรอสุราเสียบัดนี้
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุครีพประนตบทศรี
จึ่งทูลพระหริรักษ์จักรี	ข้านี้จะขออาสาไป
ล้างพิธีทศภักตร์หักฉัตร	ให้เปนภัศม์ธุลีลงจงได้
ขอพระอวตารชาญไชย	จงโปรดให้สมจิตรเจตนา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระตรีภพลบโลกนาถา
ฟังคำขุนกระบี่มีศักดา	ผ่านฟ้าชื่นชมโสมนัศ
จึ่งบัญชาว่าขอบใจสุครีพ	อย่าช้าการท่านรีบไปหักฉัตร
จงแคล้วคลาศสาตราสารพัด	ให้อาสัตย์มอดม้วยด้วยฤทธา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุครีพรับพรอ่อนเกษา
ก้มกรานคลานคล้อยถอยออกมา	หมายตรงลงกาแล้วเหาะไป
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งเห็นทศกรรฐ์	ยืนอยู่ใต้ชั้นฉัตรใหญ่
กับมณโฑเทวีพี่สใภ้	สาวสรรค์กำนัลในพร้อมพรัก
ขุนกระบินทร์ยินดีปรีดา	จึ่งเหาะตรงลงมาที่ฉัตรปัก
แสร้งตบมือหัวเราะเยาะยักษ์	แล้วว่าเหวยทศภักตร์พาลา
มาซุ่มยกฉัตรไชยอยู่ในกรุง	ไม่อาจออกรบพุ่งเหมือนปากว่า
บัดนี้พระหริวงษ์ทรงศักดา	ให้กูมาตัดศีศะอสุรี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวทศภักตร์ยักษี
เห็นสุครีพน้องพระยาพาลี	อสุรีคิดพรั่นหวั่นวิญญา
แต่มานะกระษัตริย์ตรัสตวาด	เหวยไอ้ชาติลิงไพรใจกล้า
ซึ่งกูไม่ไปสงครามกับรามา	เพราะมิให้ไพร่ฟ้าลำบากใจ
จะนิ่งอยู่ดูเล่นตามสบาย	เจ้านายมึงจะทำอะไรได้
ซึ่งตัวเองอาสามาชิงไชย	จะต้องตัดหัวไว้เสียบประจาน
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	สุครีพฟังคั่งแค้นดังเพลิงผลาญ
จึ่งว่าเหวยทศกรรฐ์กุมภัณฑ์พาล	ทนงนึกฮึกหาญอหังกา
ซึ่งกูรับอาสามาวันนี้	จะตัดเกล้าเกษีของยักษา
ว่าพลางแผลงอิทธิฤทธา	เข้าหักฉัตรอสุราระยำไป
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ แล้วแกว่งยอดฉัตรเยาะหัวเราะเล่น	ทำเปนกริ้วโกรธโลดไล่
ขู่ตะคอกหลอกนางกำนัลใน	คว้าไขว่ไล่กระชิดติดพัน
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	สาวสนมหนีลิงวิ่งตัวสั่น
ล้มลุกหลีกหลบกระทบกัน	พัลวันแอบองค์เจ้าลงกา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรยักษา
เปนห่วงด้วยสาวสรรค์กัลยา	แต่เหลียวหลังเหลียวหน้าราวี
แขงใจรบรับจับประจัญ	ต่อแย้งแทงฟันกระบี่ศรี
แกล้วกล้าถาโถมโจมตี	ถ้อยทีหนีไล่กันไปมา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	สุครีพฤทธิแรงแขงกล้า
โจมจับสัปรยุทธยุทธนา	ย้ายท่าทำนองว่องไว
ได้ทีโถมแทงแพลงพลาด	ซ้ำพิฆาฏฟาดฟันกระชั้นไล่
ถีบถูกทศกรรฐ์กำนัลใน	ตกไศลล้มกลาดดาษดิน
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เห็นยักษีเสือกกลิ้งนิ่งนอน	กรรเจียกจรมงกุฎก็หลุดสิ้น
จึ่งคีบด้วยเท้าขวาพานรินทร์	ขุนกระบินทร์เย้ยเยาะเจ้าลงกา
ฯ ๒ คำ ฯ กราวรำ
๏ แล้วว่านี่แน่ดูรู้ฤๅไม่	หัวของใครทศภักตร์ยักษา
นี่หากไม่ได้อาญาสิทธิ์มา	กูจึ่งไว้ชีวาอสุรี
จะเอาแต่มงกุฎไปถวาย	องค์พระนารายน์เรืองศรี
ว่าพลางสำแดงแผลงฤทธี	ขุนกระบี่เหาะกลับไปพลับพลา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งเข้าไปกราบกราน	องค์พระอวตารนาถา
ทูลเรื่องรณรงค์ในลงกา	จนได้มงกุฎมาจากธานี
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระราเมศทรงสวัสดิรัศมี
จึ่งตรัสชมน้องพระยาพาลี	ท่านมีความชอบเราขอบใจ
ไปหักฉัตรย่อยยับสัปรยุทธ	เอามงกุฎเจ้าลงกามาได้
ประกอบด้วยความคิดฤทธิไกร	ควรเปนทหารใหญ่ในพลับพลา
ถ้าแม้นการณรงค์สงครามเสร็จ	จึ่งจะปูนบำเหน็จให้หนักหนา
ตรัสพลางชวนพระอนุชา	เข้าพลับพลาสุวรรณทันที
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ
ช้า
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรยักษี
สถิตย์แท่นไสยาในราตรี	อสุรีนิ่งนึกตรึกตรา
ครั้งก่อนหณุมานผลาญเผาเมือง	ได้แค้นเคืองขายภักตร์หนักหนา
ภายหลังยังไอ้องคตมา	พิฆาฏฆ่าทั้งสี่เสนีตาย
ครั้งนี้สุครีพมันรีบรัด	มาหักฉัตรเสียได้ไม่เหมือนหมาย
ถึงสามครั้งตั้งแต่จะอับอาย	ยิ่งคิดไปไม่สบายวิญญา
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ พอรุ่งรางพลางนึกลำฦกได้	ถึงไวยราพยักษา
ประกอบทั้งความคิดวิทยา	จะหามาสังหารผลาญไพรี
ตริแล้วแต่งองค์ทรงเครื่อง	รุ่งเรืองรยับสลับสี
จับพระแสงศรสิทธิ์ฤทธี	ออกมาที่ท้องพระโรงรจนา
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
๏ นั่งเหนือแท่นรัตน์ชัชวาลย์	อำมาตย์มารเฝ้าแหนแน่นหนา
มิได้ตรัสว่าขานการภารา	แต่ตรึกตราโกรธลิงจะชิงไชย
จึ่งเรียกสองกุมารหลานเอก	นนยะวิกวายุเวกเข้ามาใกล้
แล้วว่าเจ้าจงพากันคลาไคล	ลงไปภาราบาดาล
บอกให้ไวยราพรู้เหตุ	ว่าศึกติดนัคเรศราชฐาน
ไพร่บ้านพลเมืองเคืองรำคาญ	ขอเชิญหลานรักมาช่วยราวี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	นนยะวิกวายุเวกยักษี
รับสั่งออกมาขึ้นพาชี	อสุรีรีบขับไปฉับพลัน
ฯ ๒ คำ ฯ กราว เชิด
๏ ครั้นถึงนัคราบาดาล	ลงจากอาชาชาญผายผัน
เข้าไปในท้องพระโรงคัล	อภิวันท์มอบเฝ้าเจ้าภารา
ฯ ๒ คำ ฯ
ช้า
๏ เมื่อนั้น	ไวยราพสิทธิศักดิยักษา
สถิตย์เหนือแท่นแก้วแววฟ้า	พรั่งพร้อมท้าวพระยาเสนาใน
ตรัสด้วยการนัคเรศนิเวศน์วัง	ที่ปรักหักพังให้ทำใหม่
ทั้งการฟ้องร้องฎีกาว่าไป	อย่าให้ราษฎรร้อนรำคาญ
ฯ ๔ คำ ฯ
ร่าย
๏ พอเห็นสองอสุรศักดิรู้จักหน้า	บุตรพระยาม้ารีศกำแหงหาญ
จึ่งปราไสไต่ถามถึงเหตุการณ์	นี่กุมารสองราออกมาไย
พระเจ้ากรุงลงกาอาณาจักร	พระยายักษ์ยังสำราญฤๅไฉน
ฤๅมีเหตุเภทพาลประการใด	จงบอกไปให้แจ้งประจักษ์ความ
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สองอสูรได้ฟังรับสั่งถาม
จึ่งทูลว่าลงกาเกิดสงคราม	ด้วยลักษณ์รามพี่น้องสองมนุษย์
ได้ลิงค่างกลางไพรเปนไพร่พล	ทั้งพวกพ้องจองถนนข้ามสมุท
มาประจญรณรงค์ยงยุทธ	ยังยั้งหยุดอยู่ริมภารา
อันไพรีมีอำนาจอาจหาญ	อหังการเกินศักดิหนักหนา
พระยามารจึ่งใช้ให้ข้ามา	เชิญเสด็จไปลงกาธานี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ไวยราพสิทธิศักดิยักษี
ฟังสองอสูรทูลคดี	อสุรีโกรธใจดังไฟกาล
ชิชะมนุษย์กับลิงป่า	อ้างอวดศักดาว่ากล้าหาญ
ไม่เกรงเจ้าลงกาพระยามาร	กูจะผลาญชีวันให้บรรไลย
จึ่งดำรัสตรัสสั่งเสนา	เร่งตระเตรียมโยธาทัพใหญ่
กูจะยกพหลพลไกร	ไปชิงไชยช่วยณรงค์ในลงกา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	จิตรโกฏิเสนีมียศถา
รับสั่งองค์อสุรีชลีลา	มาจัดแจงโยธาบาดาล
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ เจรจา
ยานี
๏ เกณฑ์ไพร่พลรบครบจำนวน	เลือกล้วนฤทธิแรงกำแหงหาญ
กองน่าอสูรหมู่มาร	กุมคทาทยานยืนยัน
ปีกซ้ายปีกขวาโยธาทัพ	ถือดาบดั้งคั่งคับแขงขัน
กองหลวงเหล่าพหลพลกุมภัณฑ์	ถือเกาทัณฑ์ธนูดูเปนทิว
พวกกองหลังแบกปืนดื่นดาษ	เขนงคาดใส่กระสุนดินประสิว
บ้างถือทวนธงชายปลายปลิว	แน่นนั่งตั้งตาริ้วรายไป
สารวัดเที่ยวตรวจทุกหมวดหมาย	พรั่งพร้อมพลนิกายนายไพร่
แล้วเทียมราชรถแก้วแววไว	มาเทียบไว้คอยท่าเจ้าธานี
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	ไวยราพฤทธิไกรไชยศรี
ครั้นพรั่งพร้อมไพร่พลมนตรี	มาโสรจสรงชลธีวารีรด
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ ทรงสุคนธารประทิ่นกลิ่นฟุ้ง	ปนปรุงน้ำดอกไม้ใสสด
สนับเพลาเชิงงอนอ่อนชด	ภูษาลายก้านขดเขียนสุวรรณ
ห้อยน่าผ้าทิพย์ทองแล่ง	ชายแครงเครือกระหนกผกผัน
ฉลององค์เลื่อมลายพรายพรรณ	สวมเกราะแก้วกันสาตราวุธ
ปั้นเหน่งเพ็ชรโพโรจโชติช่วง	ทับทรวงสอดซับประดับบุษย์
ทองกรเก้าคู่ชมพูนุท	แล้วสวมทรงมงกุฎกรรเจียกเพ็ชร
สอดใส่ธำมรงค์ประจงจัด	ล้วนค่าเมืองเรืองจำรัสตรัจเตร็จ
จับกล้องแก้วกุดั่นกัลเม็ด	ครั้นเสร็จเสด็จมาน่าพระลาน
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ
ร่าย
๏ พรั่งพร้อมทุกหมู่จัตุรงค์	ทวนธงม้ารถคชสาร
ขยายยกโยธาจากบาดาล	พลมารแห่แหนแน่นนัน
ฯ ๒ คำ ฯ กราว
โทน
๏ รถเอยรถทรง	เสียงกงก้องกึกพิฦกลั่น
เทียมไกรสรสีห์สี่พัน	โลทันขับคว้างมากลางทัพ
เครื่องสูงสองแถวแพรวพราย	อภิรุมชุมสายแทรกสลับ
ทวนทองธงทิวปลิวรยับ	แตรสังข์คั่งคับฆ้องกลอง
ม้าแซงแข่งขับเผ่นโผน	กระทืบโกลนแผงพะนังดังก้อง
เสียงรถเสียงคชสารร้อง	เสียงฆ้องกระแตตีแซ่ไป
เสียงโห่โยธาห้าแสน	พิภพแผ่นดินดาลสท้านไหว
เร่งทัพขับพลสกลไกร	ขึ้นไปลงกาธานี
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ ครั้นถึงจึ่งหยุดจัตุรงค์	เสด็จลงจากรถมณีศรี
ยุรยาตรนาดกรจรลี	เข้ามาที่ท้องพระโรงรจนา
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวทศภักตร์ยักษา
แลเห็นไวยราพนัดดา	เสด็จมาต้อนรับฉับพลัน
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ จูงกรขึ้นนั่งบัลลังก์รัตน์	ประคองหัดถ์โลมลูบหลานขวัญ
แล้วปราไสไต่ถามถึงพงษ์พันธุ์	ยังอยู่พร้อมมูลกันฤๅฉันใด
ทั้งโฉมยงองค์ชนนีหลาน	ค่อยเปนศุขสำราญฤๅไฉน
ลำฦกถึงนัดดาว่าจะไป	ก็จนใจปัจจามิตรมาติดเมือง
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ไวยราพทูลความไปตามเรื่อง
พระมารดาข้าบาทไม่ขัดเคือง	ทั้งบ้านเมืองมีศุขทุกเวลา
ได้ทราบว่าข้าศึกมารบพุ่ง	พระเจ้าลุงตรัสใช้ให้ไปหา
จึ่งรีบรัดจัดทัพแล้วยกมา	จะอาสารณรงค์ยงยุทธ
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรยินดีเปนที่สุด
จึ่งบอกว่าบัดนี้มีมนุษย์	ชาวอยุทธยาธานี
ได้พวกพลสวาพานรินทร์	ทั้งชมภูขีดขินกระบี่ศรี
จองถนนข้ามมาจะราวี	อยู่คิรีมรกฏรจนา
ลุงจึ่งให้เชิญเจ้ามาด้วย	จะได้ช่วยตัดศึกปฤกษา
สกดทัพจับองค์พระรามา	ไปสังหารชีวาเสียบาดาล
ภายหลังเหล่ากระบี่รี้พล	ต่างตนจะแยกแตกฉาน
ไม่พักออกหักโหมโรมราญ	ฤๅหลานจะเห็นเปนอย่างไร
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ไวยราพกราบก้มบังคมไหว้
แล้วว่าอย่าปรารมร้อนฤไทย	จะให้ได้ดังจิตรบิตุลา
แต่หลานรักจักกลับไปบาดาล	ทำการประกอบโอสถา
แม้นสำเร็จเสร็จสรรพสัพยา	จะกลับมาคิดการราญรอน
ลอบสกดหมดสิ้นทั้งกองทัพ	ให้ล้มหลับกลาดเกลื่อนเหมือนไม้ขอน
ลักมนุษย์นายใหญ่ไปนคร	จะได้ต้มต่างสุกรแกล้มสุรา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรสรวลสันต์หรรษา
จึ่งว่าหลานนานไปนานมา	อยู่พูดจากันสักหน่อยจึ่งค่อยไป
อันสงครามรามลักษณ์ที่เจ้ารับ	เหมือนเสร็จสรรพหมายชนะกะได้
ว่าพลางทางสั่งเสนาใน	ไปบอกให้วิเสศทำสำรับ
กูจะเสวยกับพระหลาน	ทั้งเมไรยไชยบานให้เสร็จสรรพ
แล้วเลี้ยงเหล่าอสุราโยธาทัพ	ตามอันดับน้อยใหญ่ไพร่ผู้ดี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	มโหทรรับสั่งใส่เกษี
ออกจากพระโรงคัลทันที	มาหมายบอกตามมีบัญชาการ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	พวกวิเสศสับสนอลหม่าน
ช่วยกันจัดแจงแต่งเครื่องอาน	พแนงห่านหมูหันขยันดี
เป็ดต้มทั้งตัวคั่วกะต่าย	พล่าควายแกงกวางช้างฉู่ฉี่
แล้วเลือกเหล้ากลั่นเข้มเต็มที	ใส่ขวดแก้วมณีตีตรา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สาวสรรค์พนักงานซ้ายขวา
ต่างแต่งประกวดอวดกายา	แล้วเชิญเครื่องเนื่องมาพระโรงไชย
ฯ ๒ คำ ฯ ชุบ
๏ ครั้นถึงจึ่งค่อยคุกคลาน	ก้มกรานกิริยาอัชฌาไศรย
ตั้งเครื่องถวายรายเรียงไป	แล้วนางในนบนอบหมอบกราน
ลางนางบ้างเข้ารินสุรา	ถวายเจ้าลงกาศักดาหาญ
แล้วรินให้ไวยราพขุนมาร	บ้างอยู่งานโบกปัดพัดวี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรเรืองศรี
ชวนนัดดาดื่มซ้ำทำที	เสวยช้างฉู่ฉี่ชอบพระไทย
ต่างถือตะเกียบทองจ้องจับ	แกล้มกับแกงเผ็ดเป็ดไก่
เสวยพลางทางพูดถึงชิงไชย	ฮึกฮักยักไหล่ไปมา
ฯ ๔ คำ ฯ เส้นเหล้า
๏ บัดนั้น	สาวสุรางค์นางบำเรอซ้ายขวา
ครั้นเสวยเอมโอชโภชนา	ก็คลานมานอบนบอภิวันท์
ฯ ๒ คำ ฯ
พระทอง
๏ จึ่งจับระบำรำถวาย	เยื้องกรายใส่จริตบิดผัน
เคล้าคลอรอเรียงเคียงกัน	เชิงชั้นชายตาทำท่าทาง
ซ้อนจังหวะประเท้าเคล่าคล่อง	เลี้ยวลอดสอดคล้องไปตามหว่าง
เวียนรวันหันวงอยู่ตรงกลาง	กำนัลนางนารีปรีดา
ฯ ๔ คำ ฯ เพลง
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	ไวยราพสิทธิศักดิยักษา
เสวยพลางทางทอดทัศนา	ดูบรรดาสาวสุรางค์นางบำเรอ
ทั้งเอวองค์อ้อนแอ้นแขนอ่อน	รำฟ้อนเต็มดีไม่มีเสมอ
ดูพลางทางตรัสพูดเพ้อ	สำรวลเร่อร่าเริงบรรเทิงใจ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	วิเสศนอกแต่งสำรับไม่นับได้
บ้างใส่คานสาแหรกแบกหามไป	เลี้ยงพหลพลไกรทั้งไพร่นาย
พวกเจ๊กเจ้ากระทรวงตวงสุรา	หามมาท้องสนามตามหมาย
กรมวังตั้งตุ่มสุราราย	คอยแจกจ่ายโยธาบาดาล
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	พวกกองทัพสับสนอลหม่าน
ชุมนุมนั่งตั้งกระพอกจอกจาน	รับประทานเหล้าเข้มเต็มตึง
บ้างเห็นช้างเท่าหมูกูแล้วฤๅ	การฝีมือมวยดีไม่มีถึง
บ้างอวดกล้าว่ากูจะสู้มึง	ลุกทลึ่งล้มปะทะปะกัน
ลางพวกรำเต้นเปนนักเลง	ร้องเพลงไก่ป่าฮาสนั่น
บ้างชักท่าชาตรีตีประชัน	เพื่อนกันตีกรับรับรักแร้
บ้างเดินเที่ยวเกี้ยววิเสศเรดย่า	พูดจากลอกฅออ้อแอ้
เข้าฉวยคว้าผ้าห่มขอชมแพร	เขาด่าทอกอแกเกะกะไป
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	ไวยราพนัดดาอัชฌาไศรย
เสร็จเสวยไชยบานสำราญใจ	จึ่งกราบทูลท้าวไททศกรรฐ์
หลานรักจักลาไปทำการ	คิดสังหารรามาให้อาสัญ
ว่าพลางทางถวายบังคมคัล	จรจรัลจากพระโรงรจนา
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
๏ ครั้นถึงที่ประทับจัตุรงค์	เสด็จทรงรถแก้วแววเวหา
ขับพลชำแรกแทรกสุธา	เร่งทัพกลับมายังธานี
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงท้ายภาราบาดาล	ที่เขาแก้วสุรการคิรีศรี
จึ่งยับยั้งสั่งพัทราวี	จงปลูกโรงพิธีที่ร่มไทร
เอาหัวผีมาวางต่างก้อนเส้า	ตั้งเตาโลหะกะทะใหญ่
หาเห็ดเมาเพลาโตงกโขลกไว้	เราจะได้ปนปรุงหุงยา
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	เสนารับสั่งใส่เกษา
จึ่งเกณฑ์ไพร่ให้ตัดไม้มา	ปลูกมหาโรงราชพิธี
บ้างเที่ยวเก็บโหรายาเมา	บ้างได้เพลาโตงกกะโหลกผี
ทำก้อนเส้าเตาไฟไว้ดิบดี	ดังมีพระราชบัญชา
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	ไวยราพฤทธิไกรใจกล้า
ครั้นแล้วโรงพิธีก็ปรีดา	เสด็จมาโสรจสรงคงคาไลย
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
ยานี
๏ ชำระสระสนานน้ำกลั่น	ขัดสีฉวีวรรณผ่องใส
ทรงสุคนธ์ปนปรุงจรุงใจ	ลูบไล้ภักตราพระยามาร
จีบประจงทรงผ้าพื้นดำ	บงเฉียงสไบคร่ำน้ำว่าน
สอดสายธุรำรัตน์ชัชวาลย์	ชฎาธารห่อเกล้าเมาฬี
ถือประคำสำหรับร่ายเวท	เอาเพศเปนพรหมฤๅษี
ครั้นเสร็จสรรพจับกล้องแก้วมณี	เข้าสู่โรงพิธีทันใด
ฯ ๖ คำ ฯ พราหมณ์เข้า
ชมตลาด
๏ จึ่งหยิบสรรพยามารคน	ปรุงปนลงกลางกะทะใหญ่
ย่างขึ้นบนบัลลังก์ที่ตั้งไว้	ให้โหมไฟเรืองโรจโชตนา
ยกพระหัดถ์มัสการเหนือเกษ	สำรวมกายร่ายพระเวทคาถา
ครั้นถ้วนร้อยแปดจบครบตำรา	ก็เป่าลงตรงยาทันใด
ฯ ๔ คำ ฯ ตระ เชิญ
ร่าย
๏ บังเกิดเปนรูปทรงอนงค์นาง	ขึ้นกลางโลหะกะทะใหญ่
ไม่ต้องตามตำหรับบังคับไว้	ขัดใจฟาดฟันเสียทันที
ฯ ๒ คำ ฯ รัว
๏ แล้วรื้อนั่งระงับหลับเนตร	โอมอ่านพระเวทของยักษี
ให้เปลวเพลิงโพลงกล้าอาหุดี	ก็เป่าลงตรงที่กะทะยา
ฯ ๒ คำ ฯ ตระสันนิบาต
๏ เปนสองเสือสู้ฟัดกัดกัน	ยืนยันอยู่ตรงภักตร์ยักษา
ขัดใจไม่ต้องตามตำรา	พิฆาฏฆ่าเสือร้ายวายชนม์
ฯ ๒ คำ ฯ รัว
๏ แล้วกลับหยุดยั้งตั้งสติ	ตามลัทธิครูสั่งไว้สามหน
ประนมหัดถ์มัสการอ่านมนต์	นิ่งบ่นบริกรรมซ้ำเป่าลง
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ ประทมไพร
๏ เดชะพระเวทอสุรี	บังเกิดเปนราชสีห์สมประสงค์
ทั้งสองสัตวสามารถอาจอง	ทยานยงยุทธรบขบกัน
ไวยราพตบหัดถ์ฉัดฉาน	แสนสำราญสำรวลสรวลสันต์
จึ่งจับสองสิงหราชฟาดฟัน	กุมภัณฑ์ผ่าล้วงเอาดวงใจ
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ แล้วประกอบกับสรรพยา	วางลงตรงน่าศิลาใหญ่
อ่านอาคมพรหมมานประทานไว้	เศกโอสถบดไปมิได้ช้า
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ
๏ ครั้นทำสำเร็จเสร็จสรรพ	ตามตำหรับรู้หลักของยักษา
กำเริบจิตรคิดคนองลองยา	ขยี้ทาเนื้อตัวทั่วไป
เดชะพระเวทวิเศษขลัง	ก็กำบังรูปกายหายได้
แกล้งนั่งดูหมู่พหลพลไกร	ใครจะว่าอย่างไรทั้งไพร่นาย
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	อสุรศักดิยักษ์มารทั้งหลาย
ที่ล้อมวงระวังนั่งราย	ไม่เห็นนายตกใจกะไรเลย
เที่ยวถามกันสับสนอลหม่าน	พระยามารหนีไปข้างไหนเหวย
จะเล่นข้าท่าไรยังไม่เคย	ต่างก้มเงยแหงนชแง้แลไป
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	ไวยราพยินดีจะมีไหน
ทรงพระแสงกล้องแก้วแววไว	เที่ยวไล่เคาะพหลพลกุมภัณฑ์
พลางร้องมาว่ากูอยู่นี่	ไม่พอที่เที่ยวหาจ้าละหวั่น
แล้วสรงน้ำสำหรับพิธีกรรม์	ให้กุมภัณฑ์เห็นกายหายสงกา
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ แล้วจึ่งดำรัสตรัสสั่ง	กูเจ็บหลังนั่งนานนักหนา
จะเลิกทัพกลับคืนเข้าภารา	นิทราผ่อนพักเสียสักวัน
พรุ่งนี้ค่ำจึ่งจะได้ไปสงคราม	จับพระรามมาฆ่าให้อาสัญ
ว่าพลางทางขึ้นรถพลัน	ขับพหลพลขันธ์เข้าเวียงไชย
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงเกยลาน่าปราสาท	ลงจากราชรถทองผ่องใส
พอสิ้นแสงสุริโยอโนไทย	ก็ตรงไปเข้าที่ศรีไสยา
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
พัดชา
๏ เอนองค์ลงเหนือแท่นบรรธม	พร้อมสนมกรมในซ้ายขวา
สำราญรื่นชื่นจิตรนิทรา	อสุราก็ระงับหลับไป
ฯ ๒ คำ ฯ กล่อม
ร่าย
๏ ครั้นเวลาล่วงสามยามเศษ	บังเกิดเหตุอัศจรรย์ฝันใฝ่
ผวาตื่นฟื้นตระหนกตกใจ	แต่นิ่งนึกตรึกไตรไปมา
พอรุ่งรางส่างแสงสุริยง	จึ่งชำระสระสรงทรงภูษา
ประดับเครื่องเรืององค์อลงการ์	เสด็จมาพระโรงคัลทันใด
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
สารถี
๏ นั่งเหนือแท่นรัตน์ชัชวาลย์	จึ่งเรียกโหราจารย์เข้ามาใกล้
แล้วบอกว่าราตรีนี้ไซ้	เราฝันว่าแลไปในท้องฟ้า
เห็นดาวดวงหนึ่งน้อยลอยเลื่อน	ขึ้นอยู่ตรงวงเดือนบนเวหา
แล้วเปล่งแสงแจ้งแจ่มกระจ่างตา	พระจันทรานั้นลับดับดวงไป
เท่านั้นก็ฟื้นตื่นสดุ้ง	พอย่ำรุ่งรู้สึกนึกสงไสย
จะร้ายดีมีเหตุประการใด	อย่าเกรงใจแจ้งความตามตำรา
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ บัดนั้น	ขุนโหรรับสั่งใส่เกษา
ลงเลขไล่ขับนับนาฬิกา	แล้วเทียบกับชตาธานี
พิเคราะห์ดูรู้ว่านิมิตรร้าย	จึ่งทูลทายพระยายักษี
ซึ่งเดือนดับลับเมฆเมฆี	พระภูมีจะสวรรคาไลย
อันดาวดวงช่วงโชติชัชวาลย์	พระวงษ์ยักษ์จักได้ผ่านกรุงใหญ่
ข้าทูลความตามตำราว่าไว้	จงทราบใต้บาทาฝ่าธุลี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ไวยราพร้อนใจดังไฟจี้
จึ่งว่าวงษ์พงษาบรรดามี	อยู่ที่นี่พร้อมพรั่งทั้งนั้น
พระโหราเร่งดูว่าผู้ใด	จะได้ผ่านกรุงไกรไอสวรรย์
ถ้าสงไสยไล่เลียงเอาคืนวัน	ดูกันเสียให้สิ้นกินใจ
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	โหรารับสั่งบังคมไหว้
จึ่งถามปีเดือนวันเปนหลั่นไป	เอาขับไล่ฤกษ์ยามตามตำรา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ ก็รู้ว่าไวยวิกขุนมาร	จะได้ผ่านบ้านเมืองไปเบื้องน่า
เห็นพร้อมกันมั่นคงไม่สงกา	จึ่งกราบทูลพระยาอสุรี
อันไวยวิกวงษ์ของทรงเดช	พระราหูอยู่เมษราษี
ทั้งได้ราชาโชคโยคเกณฑ์ดี	ถึงที่บำรุงกรุงบาดาล
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ไวยราพฤทธิไกรใจหาญ
ได้ฟังโหรเห็นจริงยิ่งรำคาญ	จึ่งแกล้งพาลพาโลโกรธา
เหม่ไอ้ไวยวิกทรลักษณ์	เสียแรงกูพิทักษ์รักษา
ยังคิดร้ายหมายชิงเอาภารา	ไม่เจียมตัวชั่วช้าสารพัน
ตรัสพลางทางสั่งเสนาใน	อันโทษไอ้ไวยวิกถึงอาสัญ
ทั้งอีพิรากวนแม่มัน	เอาแยกกันตรากตรำจำไว้
ต่อกูได้พระรามลงมา	จึ่งจะฆ่าเสียด้วยให้ม้วยไหม้
สั่งแล้วลีลาคลาไคล	เข้าในแท่นสุวรรณบัลลังก์
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ
๏ บัดนั้น	อสุรีตรีพัทผู้รับสั่ง
จึ่งออกมาที่ทิมริมวัง	แล้วทำดังบัญชาพระยามาร
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
ช้า
๏ เมื่อนั้น	พระตรีภพลบโลกทุกสถาน
เสด็จออกพลับพลาว่าราชการ	เหล่าทหารนอบน้อมอยู่พร้อมพรัก
ฯ ๒ คำ ฯ
แขกมอญ
๏ เมื่อเวลาราตรีจะมีเหตุ	จึ่งอาเภทลางใหญ่ให้ประจักษ์
ลมกระพือพาผงมาตรงภักตร์	เวียนเปนทักขิณวัฏพัดขึ้นไป
ฯ ๒ คำ ฯ รัว
ร่าย
๏ เห็นประหลาดหลากอยู่ไม่รู้ความ	จึ่งตรัสถามโหราอัชฌาไศรย
อันลมลางอย่างนี้จะมีไภย	ฤๅจะให้ศรีสวัสดิวัฒนา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พิเภกรับสั่งใส่เกษา
พิเคราะห์ดูรู้ความตามตำรา	จึ่งทูลว่าวันนี้จะมีไภย
ไวยราพเรืองฤทธิ์มันคิดอ่าน	จะทำการสกดทัพให้หลับใหล
แล้วจะลอบลักพระองค์ลงไป	ถึงในนัคราบาดาล
แต่ไม่ถึงย่อยยับอับจน	คงจะพ้นพระเคราะห์เพราะทหาร
จะปรากฎยศถากฤษฎาการ	ด้วยได้ผลาญกุมภัณฑ์บรรไลย
แต่ราตรีนี้เคราะห์ยังกวดขัน	จงป้องกันพระองค์ให้จงได้
ต่อล่วงสามยามเศษแล้วเมื่อใด	จะพ้นไภยผาศุกทุกเวลา
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระจักรรัตน์แก้วแววเวหา
ได้ฟังทูลแถลงแจ้งกิจจา	จึ่งตรัสสั่งพระยาสุครีพพลัน
เร่งตรวจตราว่ากล่าวบ่าวไพร่	ให้นั่งยามตามไฟให้กวดขัน
กองตระเวนเกณฑ์เดินประจบกัน	รอบสุวรรณพลับพลาพนาลี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุครีพรับสั่งใส่เกษี
บังคมสมเด็จพระจักรี	มาตรวจตราน่าที่ทุกแห่งไป
สั่งกำชับกำชาพลากร	อย่าเห็นแก่หลับนอนทั้งนายไพร่
ผลัดกันนั่งยามตามไฟ	ทั้งชั้นนอกชั้นในจงตรวจตรา
แล้วมานั่งเก้าอี้ที่ประตู	คอยดูมิให้ใครแปลกหน้า
แต่คำแหงหณุมานชาญศักดา	อยู่ที่ทวาราพลับพลาไชย
พวกกระบี่มีมงกุฎทั้งนั้น	เปนนายรายกันกำกับไพร่
พอเพลาสายัณห์ลงไรไร	ให้ตีเกราะเคาะไม้เปนโกลา
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
สมิงทองมอญ
๏ เมื่อนั้น	พระยาไวยราพยักษา
ครั้นพลบค่ำย่ำแสงสุริยา	เสียงฟ้าร้องต้องตำราฤกษ์ดี
จึ่งแต่งองค์ทรงเครื่องคร่ำว่าน	แก้วประพาฬเพ็ชรรัตน์จำรัสศรี
ครั้นเสร็จสรรพจับกล้องแก้วมณี	แทรกพื้นปัถพีขึ้นมาพลัน
ฯ ๔ คำ ฯ กราว
ร่าย
๏ ครั้นถึงกองทัพพลับพลา	เห็นโยธาเที่ยวตรวจกวดขัน
ทั้งแสงเพลิงโพลงสว่างเหมือนกลางวัน	กุมภัณฑ์ค่อยย่องมองเข้าไป
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	ลิงเหล่าพหลพลไพร่
ทุกน่าที่ตีฆ้องกองไฟ	ตระเวนไปรอบทัพพลับพลา
บ้างเรียกเพื่อนเตือนว่าใครอย่าหลับ	อยู่คอยจับไวยราพยักษา
สารวัดนายหมวดเที่ยวตรวจตรา	ใครหลับตาโบยตีมี่ไป
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	ไวยราพฤทธาอัชฌาไศรย
ยืนแฝงฟังลิงกริ่งใจ	เอะไฉนมันรู้ว่ากูมา
อย่าเลยจะแสร้งจำแลงตน	เข้าปลอมพลพวกกระบี่ดีกว่า
จะได้ยินกับหูรู้กับตา	อสุราคิดพลางทางแปลงกาย
ฯ ๔ คำ ฯ ตระ
๏ เปนกระบี่พีพ่วงทลวงวิ่ง	เข้าปลอมปนพลลิงทั้งหลาย
แกล้งทำเทียมหมื่นขุนมุลนาย	ถือหวายเที่ยวหวดตรวจตรา
เห็นกระบี่ที่เปนนายประตู	คอยชูคบส่องมองดูหน้า
ตกใจไม่เคยก็เลยมา	ละล้าละลังระวังระไว
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	โยธาวานรน้อยใหญ่
เดินตระเวนวงเลี้ยวเที่ยวไป	มิได้หยุดพักตักเตือนกัน
บ้างว่าขอพอสามยามปลาย	จะสิ้นเคราะห์พระนารายน์รังสรรค์
แต่ยามสองยามค่ำนี้สำคัญ	เราป้องกันไปจนพ้นเวลา
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	ไวยราพฤทธิแรงแขงกล้า
ได้ยินลิงเหล่านั้นจำนรรจา	อสุรารู้แท้แน่นอน
จำจะต่องถ่ายเทด้วยเล่ห์กล	ให้ลิงพลพวกมนุษย์หยุดหย่อน
คิดแล้วเลี้ยววงเข้าดงดอน	เปนยักษ์แผลงฤทธิรอนรเห็จมา
ฯ ๔ คำ ฯ รัว เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งลงเขาโสลาศ	องอาจยืนอยู่ยอดภูผา
กวัดแกว่งกล้องแก้วแววฟ้า	สว่างดังดาราประกายพฤกษ์
ฯ ๒ คำ ฯ กระบองกัน
๏ บัดนั้น	พวกวานรสับสนอยู่จนดึก
เห็นแสงกล้องร้องบอกกันอึกทึก	ดาวประกายพฤกษ์ขึ้นโน่นแล้ว
บ้างเงยแหงนชแง้แลดูฟ้า	บ้างพลอยว่าแสงทองก็ผ่องแผ้ว
สิ้นพระเคราะห์ภูวนารถคลาศแคล้ว	ร้องไชโยพ่อแก้วเกรียวไป
แล้วต่างตนหยุดหย่อนผ่อนกำลัง	ลงนั่งเล่นเอนหลังเอนไหล่
บางพวกก็ยังนั่งผิงไฟ	มิได้ตรวจตราว่ากล่าวกัน
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	ไวยราพฤทธิแรงแขงขัน
ครั้นเสร็จแกว่งกล้องแก้วแพรวพรัน	กุมภัณฑ์เหาะกลับมาฉับไว
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งลงริมพลับพลา	จะเห็นเดินตรวจตราก็หาไม่
ทั้งห่างเสียงตีเกราะเคาะไม้	ดีใจสมถวิลจินดา
จึ่งเดินด้อมอ้อมขึ้นข้างเหนือลม	นบนิ้วประนมเหนือเกษา
อ่านอาคมขลังบังนิทรา	แล้วเทยาใส่กล้องส่องเป่าไป
ฯ ๔ คำ ฯ ตระ เชิดฉิ่ง
๏ ต้องพวกพหลพลลิง	หลับกลิ้งกลางทรายทั้งนายไพร่
ค่อยย่องยาวก้าวข้ามพลไกร	ล่วงเข้าไปได้ในประตู
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เห็นพลับพลาฝากระดานทวารบัง	หณุมานยังนั่งระวังอยู่
จึ่งเทยาใส่กล้องมองเมียงดู	แล้วเป่าลิงเผือกผู้ผอยหลับไป
ฯ ๒ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ ค่อยจดจ้องย่องข้ามหณุมาน	เสดาะดานทวาราเข้ามาได้
เห็นองค์พระอวตารชาญไชย	บรรธมหลับอยู่ในที่ไสยา
พินิจดูรู้แน่ว่าพระราม	สมความมุ่งมาดปราถนา
เข้าอุ้มองค์ลงจากชานพลับพลา	แทรกสุธาหมายมุ่งมากรุงไกร
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ถึงพิภพภาราบาดาล	จึ่งสั่งมารมหาเสนาใหญ่
จงเร่งพามนุษย์นี้ไป	ใส่กรงเหล็กไว้ในดงตาล
เกณฑ์ไพร่ให้พิทักษ์รักษา	ดูกำชับกำชาว่าขาน
แล้วเอากะทะมาน่าพระลาน	ตั้งต้มชลธารเตรียมไว้
ให้อีพิรากวนอสุรี	ตักน้ำเติมที่กะทะใหญ่
ต่อรุ่งรางส่างแสงอโนไทย	จะต้มไอ้ไวยวิกกับรามา
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ สั่งกำชับสรรพเสร็จสำเร็จการ	ขุนมารเกษมสันต์หรรษา
จึ่งเสด็จลีลาศยาตรา	เข้าที่แท่นไสยาผาศุกใจ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ บัดนั้น	เสนาข้าเฝ้าน้อยใหญ่
เสด็จขึ้นแล้วหามพระรามไป	ใส่ในกรงขังดังบัญชา
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	วายุบุตรวุฒิไกรใจกล้า
ครั้นลมพัดต้องกายคลายฤทธา	ก็ลืมตาตื่นตระหนกตกใจ
แลดูประตูเปิดเปนช่อง	เห็นแต่ที่แท่นทองผ่องใส
ไม่เห็นพระหริวงษ์ทรงไชย	จึ่งเข้าไปปลุกพระอนุชา
ทั้งพิเภกพวกกระบี่มีมงกุฎ	ต่างจุดคบวิ่งมาพร้อมหน้า
แล้วแยกกันดั้นด้นค้นคว้า	ไม่พบพานผ่านฟ้าก็ตกใจ
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์แสนโศกศัลย์ไม่กลั้นได้
ลำฦกถึงเชษฐาโศกาไลย	สอื้นไห้ครวญคร่ำรำพรรณ
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
โอ้
๏ โอ้สงสารผ่านฟ้านิจาเอ๋ย	พระไม่เคยวิโยคโศกศัลย์
ต้องตกถึงมือมารชาญฉกรรจ์	น่าที่ชีวันจะบรรไลย
เสียแรงน้องระวังนั่งอยู่ด้วย	ควรฤๅไม่ช่วยพระองค์ได้
เสียแรงเลี้ยงเหล่าทหารชาญไชย	ให้มีไภยถึงองค์พระทรงธรรม์
น้องไม่ขออยู่จะสู้ม้วย	ตายด้วยภูวไนยไปสวรรค์
ร่ำพลางโศกาจาบัลย์	พลขันธ์ไพร่นายฟายน้ำตา
ฯ ๖ คำ ฯ โอด
ร่าย
๏ บัดนั้น	พิเภกพระยายักษา
จึ่งบังคมสมเด็จพระอนุชา	แล้วทูลว่าอย่าทรงโศกาไลย
อันองค์พระจักรีสี่กร	จะม้วยมรณ์มรณานั้นหาไม่
ขอให้แต่งทหารชาญไชย	ตามไปภาราบาดาล
สังหารไวยราพที่หยาบคาย	ให้วอดวายชีวังสังขาร
เชิญเสด็จองค์พระอวตาร	มาสถานที่ประทับพลับพลา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์ทรงฟังไม่กังขา
ค่อยเคลื่อนคลายวายโศกโศกา	จึ่งสั่งวายุบุตรวุฒิไกร
ท่านรีบตามอสุราไปบาดาล	สังหารผลาญยักษ์ให้ตักไษย
เชิญเสด็จพระองค์ทรงไชย	ขึ้นมาในเวลาราตรี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	หณุมานรับสั่งใส่เกษี
แต่ยังไม่รู้แห่งแจ้งคดี	จึ่งพาทีถามพิเภกโหรา
ซักไซ้ได้ความแจ้งประจักษ์	บังคมลาพระลักษณ์ขนิษฐา
แผลงฤทธิ์ชำแรกแทรกสุธา	ตรงไปภาราบาดาล
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ถึงตำบลต้นทางกลางไพร	เห็นยุงเท่าแม่ไก่กองด่าน
เปนกลุ่ม ๆ กลุ้มพงดงดาน	ออกบินต้านต่อสู้เปนหมู่มุง
ขุนกระบี่ตีตบรบรับ	กระโจมจับพิฆาฏฟาดผลุง
ว่องไวไล่ขยี้บี้ยุง	รบพุ่งหักด่านราญรอน
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นเห็นยุงวอดวายกระจายหนี	ขุนกระบี่มิได้หยุดหย่อน
หมายทิศบุรพาพนาดร	รีบร้อนไปตามมรคา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ถึงที่ด่านกั้นชั้นกลาง	แลเห็นช้างยืนเยี่ยมเทียมเวหา
โก่งหางกางหูฮึดมา	แทงถลาไล่เลี้ยวเรี่ยวแรง
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ลูกพระพายโผนจับสัปรยุทธ	ทยานยุดหักฅอข้อแขง
เปลี่ยนท่าง่าพระขรรค์ฟันแทง	เลือดแดงเปนสาดขาดใจตาย
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ ครั้นเสร็จสังหารผลาญช้าง	จึ่งดูทางสำคัญมั่นหมาย
กำหนดจำคำพิเภกบรรยาย	ลูกพระพายรีบมาในราตรี
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ถึงสระหนึ่งน้ำใสใหญ่กว้าง	มีบัวใหญ่ในกลางสระศรี
ประกอบกอโกมลจงกลนี	ขุนกระบี่ยืนพินิจพิศดู
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	มัจฉาณุซึ่งรักษาสระอยู่
เห็นลิงใหญ่ใจหมายว่าศัตรู	ก็โบกหางวางวู่แหวกมา
ทยานขึ้นยืนขวางทางไว้	แล้วว่าเหวยลิงใหญ่ใจกล้า
ไวยราพให้เราเฝ้าคงคา	รักษาด่านกั้นอยู่ชั้นใน
ตัวท่านอาจอุกรุกราน	จะข้ามด่านไปตำบลหนไหน
ไม่รู้ว่าชีวันจะบรรไลย	จงเร่งกลับคืนไปอย่าได้ช้า
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ลูกพระพายเพ่งพิศคิดกังขา
วานรนี้มีหางเหมือนอย่างปลา	พูดจาองอาจประหลาดใจ
จึ่งร้องมาว่าเหวยไอ้ลิงเล็ก	จะเจียมตัวว่าเด็กก็หาไม่
มึงอย่ามาขวางทางไว้	กูจะไปภาราบาดาล
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	มัจฉาณุโกรธใจดังไฟผลาญ
จึ่งว่าเหวยลิงใหญ่ใจพาล	ไม่รู้จักพระกาลทำหาญฮึก
ถึงตัวเราเปนเด็กดังเหล็กเพ็ชร	ไม่ขามเข็ดศักดาข้าศึก
จะชิงไชยให้รู้จักสำนึก	พลางสอึกเข้าประหารราญรอน
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	คำแหงหณุมานชาญสมร
รบรับจับกุมตลุมบอน	เห็นข้ออ่อนอุ่นใจไล่สำทับ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	มัจฉาณุโลดโผนโจนจับ
ตัวเล็กเลี่ยงหลบรบรับ	เคี่ยวขับขบกัดฟัดยี
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	คำแหงหณุมานชาญไชยศรี
ไล่ตระหลบรบรุกคลุกคลี	เหยียบขยี้ยุดสนัดฟัดฟาดไป
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ เห็นลิงเล็กไม่ลื้นยืนหัวร่อ	กลับผัดเจ้าฬ่อจะให้ไล่
วายุบุตรหยุดหย่อนอ่อนใจ	พลางดำริห์ตริไตรในวิญญา
ไอ้วานรตัวนี้กระจิริด	แต่มีฤทธิ์กว่ายักษ์หนักหนา
ดูรูปกายคล้ายเราทั้งกายา	ฤๅว่าพงษ์เผ่าไม่เข้าใจ
คิดพลางทางว่าเหวยวานร	บิดรมารดาอยู่หาไหน
นามวงษ์พงษ์ประยูรอย่างไร	เหตุใดมีหางเหมือนอย่างปลา
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	มัจฉาณุนิ่งฟังไม่กังขา
คิดถึงคำมารดรซึ่งสอนมา	ว่าบิดาเปนกระบี่มีฤทธิ์
ทรงกุณฑลขนเพ็ชรมาไลย	ดูลิงใหญ่ตนนี้ไม่มีผิด
ฤๅแล้วจะเปนเหมือนเช่นคิด	สงไสยจิตรจึ่งแถลงแจ้งกิจจา
เราชื่อมัจฉาณุอายุอ่อน	มารดรชื่อสุพรรณมัจฉา
ไวยราพรักใคร่ไปเอามา	ให้เราเฝ้ารักษาสระนี้
บิตุเรศนั้นฤๅชื่อหณุมาน	เปนทหารพระรามเรืองศรี
จะขอถามลิงใหญ่ไพรี	ท่านนี้มีนามกรใด
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	หณุมานฟังแจ้งแถลงไข
รู้ว่าบุตรสุดสวาดิเพียงขาดใจ	จึ่งเข้าใกล้กล่าวคำรำพรรณ
เราฤๅคือคำแหงหณุมาน	ยอดทหารพระนารายน์รังสรรค์
เมื่อมัจฉาชนนีเจ้ามีครรภ์	ก็จากกันกับบิดาได้ห้าปี
บัดนี้ไอ้ไวยราพทำหยาบคาย	ไปลอบลักพระนารายน์มากรุงศรี
พ่อจะตามไปประหารผลาญชีวี	เจ้าช่วยชี้ทางให้ไคลคลา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	มัจฉาณุกุมารหาญกล้า
ได้ฟังยังรแวงแคลงวิญญา	จึ่งร้องว่าเหม่ไม่เกรงใจกัน
โอหังตั้งตัวว่าเปนพ่อ	น่าหัวร่อนี่กระไรช่างไม่ขัน
ถ้าท่านหาวให้เปนดาวเดือนตวัน	เห็นสำคัญจึ่งจะว่าบิดาเรา
นี่ถามไถ่ได้ความกระจ่างแจ้ง	มาเศกแสร้งมุสาว่าเปล่าเปล่า
หากเห็นเปนผู้ใหญ่ไม่ใจเบา	หาไม่เราจะว่าบ้างอย่างนั้น
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	วายุบุตรฤทธิแรงแขงขัน
เห็นมัจฉาณุยังดุดัน	จึ่งรับขวัญลูกยาแล้วว่าไป
เจ้าอย่าเพ่อเคืองขุ่นวุ่นวาย	พ่อจะทำให้หายสงไสย
ว่าพลางแผลงอิทธิ์ฤทธิไกร	หาวให้เห็นเหมือนเดือนตวัน
ฯ ๔ คำ ฯ คุกภาษ
๏ บัดนั้น	มัจฉาณุเห็นจริงทุกสิ่งสรรพ์
สารภาพกราบบาทบิดาพลัน	พลางรำพรรณขอษมาพาที
ลูกนี้มิได้แจ้งเหตุ	ว่าเปนองค์บิตุเรศเรืองศรี
ได้จ้วงจาบหยาบช้าราวี	ขออย่ามีเวราแก่ข้าไป
นิจาเอ๋ยอาภัพอัปรลักษณ์	จะรู้จักบิดาก็หาไม่
ว่าพลางครวญคร่ำร่ำไร	สอึกสอื้นไห้ไปมา
ฯ ๖ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	วายุบุตรสุดแสนเสนหา
เข้ากอดจูบลูบหลังลูกยา	แก้วตาอย่าลห้อยน้อยใจ
ด้วยสองข้างต่างคนต่างอยู่	พ่อลูกจึ่งหารู้จักกันไม่
ซึ่งหยาบช้าว่าขานประการใด	ก็มิได้ถือโทษโกรธลูกรัก
แต่ครั้งนี้มีธุระร้อนอก	คิดวิตกถึงองค์พระทรงศักดิ
เจ้าเปนบุตรบิดาสามิภักดิ	ช่วยบอกทางเมืองยักษ์อย่าอำพราง
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	มัจฉาณุถือสัตย์ขัดขวาง
จะบอกออกมิได้แต่ไม่พราง	ดำริห์พลางทางตอบคำบิดา
แม้นลูกนี้ชี้บอกหนทางให้	ก็เหมือนไม่รู้จักคุณยักษา
หนทางใดบิตุรงค์ลงมา	อย่าหยุดยั้งตั้งหน้าไปทางนั้น
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	หณุมานหาญกล้าปัญญาขยัน
คเนนึกตรึกดูก็รู้พลัน	จึ่งรับขวัญลูกน้อยกลอยใจ
ค่อยอยู่เถิดบิดาจะลาก่อน	การร้อนหนักหนาช้าไม่ได้
แล้วหักก้านบุษบงลงทันใด	แทรกไปด้วยกำลังวังชา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ถึงด่านกั้นชั้นสี่มีกำแพง	ประตูศิลาแลงปิดแน่นหนา
จึ่งเผ่นโผนโจนถีบด้วยบาทา	ทวาราหักโค่นไม่ทนทาน
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	พวกยักษ์รักษาประตูด่าน
เห็นลิงเข้ามาได้ในปราการ	ต่างตนอลหม่านเข้าจับกุม
บ้างฉวยได้ดาบหอกกลอกแกว่ง	เข้าทิ่มแทงฟันฟาดกลาดกลุ้ม
ทั้งน่าหลังล้อมกระทบรบรุม	เปนกลุ่มกลุ่มกลุ้มกลัดสกัดสแกง
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	ลูกพระพายห้าวหาญชาญกำแหง
ต่อสู้ผู้เดียวเรี่ยวแรง	ไม่พลาดแพลงรบรับจับประจัญ
เผ่นขึ้นยืนทยานเหยียบบ่า	ชิงสาตราป้องปัดผัดผัน
ชักตรีเพ็ชรแกว่งแทงฟัน	ต้องกุมภัณฑ์ล้มตายกระจายไป
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นเสร็จสังหารมารม้วยมรณ์	จะหยุดหย่อนอยู่ช้าก็หาไม่
สำแดงแผลงอิทธิ์ฤทธิไกร	รีบไปเมืองยักษ์ด้วยศักดา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงนัคเรศเขตรสถาน	เห็นประตูหมู่มารอยู่รักษา
จึ่งคิดว่าจะตรงเข้าค้นคว้า	มันเห็นหน้าก็จะตื่นครื้นครึก
ด้วยพระหริวงษ์ทรงไชย	ยังอยู่ในอาญาข้าศึก
ค่อยด้อมเดินดูไปดังใจนึก	พอพบสระน้ำฦกริมกำแพง
เห็นยักษามาตักอยู่ขวักไขว่	จึ่งแอบไม้มองฟังนั่งฟุบแฝง
ได้ยินเสียงเอียงหูคอยตะแคง	จะใคร่แจ้งเรื่องราวข่าวคำ
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นวลนางพิรากวนครวญคร่ำ
ด้วยลูกเต้าเข้าติดในเวรจำ	ตัวก็ต้องตักน้ำดำเนินมา
ฯ ๒ คำ ฯ เพลง
โอ้
๏ ครั้นถึงสระสิ้นกำลังลงนั่งหยุด	คิดถึงบุตรบ่นพลางเหมือนอย่างบ้า
โอ้ว่าไวยวิกของแม่อา	เมื่อโทษาไม่ผิดสักนิดเลย
มันจะให้ไปต้มกับพระราม	ต้องตายตามเขาแล้วลูกแก้วเอ๋ย
ทั้งถูกขื่อคาตรวนล้วนไม่เคย	กะไรเลยทำได้ไม่ปรานี
แม้นลูกยาข้าตายจะตายด้วย	ไม่ขออยู่สู้ม้วยไปเมืองผี
ยิ่งคิดยิ่งแค้นแสนทวี	นางนั่งตีทรวงซ้ำร่ำไร
ฯ ๖ คำ ฯ โอด
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	วายุบุตรได้ยินสิ้นสงไสย
จึ่งออกจากสุมทุมพุ่มไม้	เข้าไปใกล้กัลยาแล้วพาที
ลูกชายยายฤๅเราขอถาม	จะต้องต้มด้วยพระรามเรืองศรี
จงบอกแจ้งกิจจาอย่าโศกี	อันเรานี้มาตามพระรามา
มันจำไว้ที่ไหนจะใคร่พบ	แล้วจะรบสังหารผลาญยักษา
ทั้งลูกชายยายจะพ้นมรณา	อย่าอยู่ช้าพาเราเข้าไป
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พิรากวนจึ่งแจ้งแถลงไข
อันพระรามนายท่านนั้นไซ้	เขาใส่กรงเหล็กไว้ในดงตาล
ไวยวิกลูกยาของข้านี้	ติดอยู่ที่ในทิมริมราชฐาน
แต่ที่จะพาเจ้าเข้าเมืองมาร	เราเห็นการเกินตัวกลัวนัก
ด้วยนายทวารามีตราชู	ชั่งดูมิได้ให้เบาหนัก
ถึงจะคิดเหาะข้ามกำแพงยักษ์	ก็ต้องจักรกรดนั้นบรรไลย
สารพัดขัดขวางอยู่อย่างนี้	ขุนกระบี่จงคิดแก้ไข
ถ้าเห็นดีแล้วข้าจะพาไป	แต่ว่าอย่าให้เสียการ
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	หณุมานแจ้งจิตรจึ่งคิดอ่าน
แล้วตอบคำโฉมยงนงคราญ	พอแก้ได้ดอกการแต่เพียงนี้
เราจะแสร้งแปลงกายเปนใยบัว	มิให้ยักษ์เห็นตัวทั้งกรุงศรี
ติดสไบไปกับนางเทวี	จะไม่มีใครระแวงแคลงใจ
เมื่อถึงประตูตราชูชั่ง	เขาว่าเอียงเถียงมั่งก็จะได้
ไม่เห็นเนื้อเห็นตัวกลัวมันไย	จะทำได้ฤๅไม่ได้ให้ว่ามา
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ ครั้นนางยักษ์ยอมจิตรเหมือนคิดอ่าน	หณุมานแปลงกายร่ายคาถา
เปนยองใยไม่เห็นกายา	ติดสไบไปบนบ่านารี
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ
๏ เมื่อนั้น	นางพิรากวนยักษี
เห็นฤทธิ์ขุนกระบินทร์ก็ยินดี	ลงตักน้ำแล้วลีลามา
ฯ ๒ คำ ฯ เพลง
๏ บัดนั้น	นายประตูผู้พิทักษ์รักษา
จึ่งให้นางพิรากวนกัลยา	ขึ้นตราชูชั่งดังทุกคราว
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ คันชั่งนางหนักก็หักผาง	นายประตูรูต่างตาขาว
เข้าจับตัวนางยักษ์ชักหวายยาว	ว่ากล่าวคุกคามถามซัก
ตัวเอาสิ่งใดใส่ซ่อนมา	จึ่งหนักตราชูยนตร์จนหัก
จงบอกความตามจริงอย่าเยื้องยัก	ต่างคึกคักขู่รู่ดูที
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พิรากวนขึ้นเสียงเถียงอึงมี่
เมื่อตราชูอยู่มากว่าร้อยปี	ไม่ดีเดาะหักจักโทษใคร
มารุมขู่กูเล่นเห็นตกยาก	เหมือนหนึ่งน้ำท่วมปากไม่เถียงได้
มันจะฆ่าจะฟันฉันใด	กูก็ไม่ขอตัวกลัวตาย
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	นายประตูตันจิตรคิดหมาย
ถึงชั่วดีพี่น้องของเจ้านาย	ไม่ถือคำหยาบคายนางนงลักษณ์
ทั้งคิดว่าตราชูก็เก่าแก่	มันเปนแต่สบเคราะห์เดาะหัก
แล้วนางเถียงถูกรบอบชอบนัก	พวกยักษ์นายประตูดูตากัน
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พิรากวนลิ้นลมคมสัน
เถียงพลางนางรีบจรจรัล	เข้าในปราการกั้นทันใด
ฯ ๒ คำ ฯ ชุบ
๏ ถึงเกยช้างข้างชลาน่าพระลาน	หณุมานก็กลับเปนลิงใหญ่
นางยินดีชี้แจงให้แจ้งใจ	ไวยราพอยู่ในปราสาทนี้
โอรสเราเขาไว้ริมนิเวศน์	หว่างประตูวิเศษไชยศรี
โน่นดงต้นตาลรายท้ายบุรี	คือที่เขาจำพระรามา
จงแก้ไขให้เสร็จสำเร็จคิด	แล้วโปรดด้วยช่วยชีวิตรลูกข้า
อย่าให้ม้วยมอดรอดชีวา	เหมือนคำมั่นสัญญาเจ้าว่าไว้
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	คำแหงหณุมานทหารใหญ่
รับคำอสุรีด้วยดีใจ	แล้วหมายไม้มุ่งตรงมาดงตาล
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงเห็นหมู่อสุรา	ตรวจตราสับสนอลหม่าน
จึ่งแฝงกายร่ายเวทวิชาการ	สกดมารหมู่พหลพลไกร
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ
๏ บัดนั้น	พวกอสูรนับร้อยน้อยใหญ่
ผลัดกันนอนนั่งรวังรไว	ตีฆ้องกลองไฟเที่ยวไตรตรา
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ ครั้นต้องเวทมนต์หณุมาน	ให้ซาบซ่านสยองพองเกษา
ต่างตนล้มหลับกับสุธา	บ้างพูดจาลเมอเพ้อพึม
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ลูกพระพายได้ยินกรนกระหึม
จึ่งแฝงเงาเข้าไปตามไม้ครึ้ม	เสียงงึมงึมชโงกมองแล้วย่องมา
ฯ ๒ คำ ฯ คุกภาษ
๏ จึ่งเห็นสมเด็จพระหริวงษ์	บรรธมหลับอยู่ในกรงยักษา
วายุบุตรทรุดลงตรงบาทา	โศการ่ำรักพระจักรี
ฯ ๒ คำ ฯ
โอ้
๏ โอ้ว่าพระองค์ทรงเดช	มีพระคุณอุ่นเกษกระบี่ศรี
มาเสื่อมฤทธิ์เสียรู้อสุรี	เสียทีเลี้ยงทหารชาญไชย
เมื่อรู้ว่าข้าศึกจะลอบลัก	แต่เท่านี้มิรักษาได้
จนกุมภัณฑ์มันพาภูวไนย	มาลำบากยากไร้ทรมาน
นิจาเอ๋ยเคยบรรธมทิพอาศน์	มาไสยาสน์กลางกรงน่าสงสาร
ร่ำพลางทางก้มลงกราบกราน	หณุมานสอื้นไห้ไปมา
ฯ ๖ คำ ฯ โอด
ร่าย
๏ ครั้นส่างโศกสำแดงแผลงฤทธิรงค์	เข้าแหกกรงเหล็กใหญ่ยักษา
สอดกรช้อนองค์พระจักรา	ขึ้นใส่บ่าแบกออกนอกนคร
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงคิรีวันบรรพต	จึ่งเลื่อนลดลอยลงตรงศิงขร
เห็นที่แท่นแผ่นผาน่านอน	ดังบรรจ์ฐรณ์ทิพรัตน์ชัชวาลย์
จึ่งวางองค์ทรงธรรม์ให้บรรธม	ระรื่นร่มรังใหญ่ไพรสาณฑ์
ประกาศฝากเทพไทในดงดาน	แล้วกราบกรานลากลับมาฉับไว
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงปราสาทไชยไวยราพ	แผลงศักดาอานุภาพแผ่นดินไหว
ถีบบานบัญชรบังพังเข้าไป	แล้วร้องว่าเหวยไอ้ใจพาล
ไปลักพระหริวงษ์ลงมา	ไม่รู้ว่าชีวังจะสังขาร
อันตัวกูผู้ชื่อหณุมาน	เปนทหารตามมาจะฆ่ายักษ์
ชีวิตรมึงวันนี้ไม่มีรอด	ยังนอนกอดเมียหลับอัปรลักษณ์
ว่าพลางทางทำคึกคัก	หยาบช้าท้ายักษ์ให้โกรธา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ไวยราพรู้สึกนึกกังขา
จับพระขรรค์เคยทรงตรงออกมา	ถึงชาลาพอลิงวิ่งเข้ารบ
อสุรีตีรันฟันฟอน	วานรปลิ้นปลอกหลอกหลบ
กระทืบบาทหวาดไหวไตรภพ	ประจัญจับรับรบกันกลางแปลง
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	หณุมานต้านต่อข้อแขง
ไล่กระชิดติดพันฟันแทง	เรี่ยวแรงรอนรันประจัญตี
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	ไวยราพยับย่อยไม่ถอยหนี
แกว่งพระขรรค์ฟันลิงหลายที	เห็นกระบี่ยืนยงคงอาวุธ
ให้เหนื่อยเหน็ดเข็ดฤทธิ์คิดมายา	หวังจะฬ่อลวงฆ่าวายุบุตร
จึ่งว่าเหวยลิงขาวบ่าวมนุษย์	เรายงยุทธไม่แพ้ชนะกัน
จะรบทางธรรมยุทธสุจริต	ให้ฦๅยศทศทิศสรวงสวรรค์
เอาตาลสามต้นตบิดติดพัน	แล้วผลัดกันตีคนละสามที
ท่านก็เปนชาติทหารชาญไชย	จงตริไตรดูเถิดกระบี่ศรี
ซึ่งคำมั่นสัญญาว่าทั้งนี้	จะเห็นดีฤๅไรให้ว่ามา
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	คำแหงหณุมานหาญกล้า
ทำคึกคักคั้นคำซ้ำสัญญา	นี่แกล้งว่าลวงลิงฤๅจริงใจ
กระนั้นตัวเรานี้จะตีก่อน	สามตึงจึงจะนอนลงให้
เอาฤๅอสุราว่าอย่างไร	จะได้ไปตบิดติดต้นตาล
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ไวยราพฤทธากล้าหาญ
จึ่งตอบคำกำแหงหณุมาน	อันตัวท่านอวดกล้ามาแต่ไกล
ต้องให้เราเจ้าของพระนคร	ตีก่อนสามตึงจึ่งจะได้
ซึ่งกลัวว่าไม่จริงกริ่งใจ	เราจะให้ความสัตย์ปัฏิญาณ
ถ้ากลับถ้อยคืนคำทำอุบาย	ให้ต้องสายสุนีบาตฟาดสังหาร
เพียงสามทีถ้าไม่บรรไลยลาญ	จะทอดองค์ลงให้ท่านทำเรา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ขุนกระบี่ดีใจใครจะเท่า
จึ่งแกล้งร้องตอบความตามลำเนา	ท่านเลือกเอาเปรียบกันสัญญา
แต่หากได้ปฏิญาณสาบาลตัว	ครั้นมิรับจะว่ากลัวยักษา
จะตีก่อนก็ถอนต้นตาลมา	จะนอนให้อสุราดังว่าไว้
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ไวยราพยินดีจะมีไหน
จึ่งสำแดงแผลงอิทธิ์ฤทธิไกร	เข้าถอนต้นตาลใหญ่มิได้ช้า
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ได้สามต้นตีเกลียวเรี่ยวแรง	กวัดแกว่งต่างตะบองแล้วร้องว่า
เหวยคำแหงหณุมานชาญศักดา	จงเข้ามาสู่กรรมคว่ำลง
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	หณุมานอ่านเวทเศกฝุ่นผง
เอาทาตัวทั่วตนทนคง	แล้วนอนลงกวักเรียกอสุรา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ไวยราพลองกำลังตั้งท่า
เงือดเงื้อตะบองตาลทยานมา	ตีวานรซ้ำร่ำลงไป
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	หณุมานไม่ลื้นยืนขึ้นได้
จึ่งว่านอนลงมั่งไอ้จังไร	ยื่นตะบองมาให้กูดีดี
แม้นรักตัวกลัวตายวายปราณ	จงกราบกรานประนตบทศรี
จึ่งจะได้ให้ทานชีวี	ถ้าแม้นตีสามตึงมึงก็ตาย
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ไวยราพประหวั่นขวัญหาย
แล้วกลั้นจิตรคิดมานะนึกอาย	ลูกผู้ชายตายไหนก็ตายไป
ดำริห์พลางทางว่าเหวยไอ้ลิง	ทำเย่อหยิ่งอย่างกูสู้ไม่ได้
ถึงมาทแม้นม้วยชีวันบรรไลย	กูก็ไม่อยากของ้องอน
ซึ่งสัญญาว่าไว้จะให้ตี	ไม่พาทีกลับกลอกหลอกหลอน
ว่าพลางทางยื่นคทาธร	แล้วลงนอนให้มั่งดังสัญญา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ลูกพระพายร่ายตะบองเงื้อง่า
ยืนเขย่งเยื้องโผนโจนมา	สังเกตตาตีรันลงทันที
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ สามตึงตาลหักยักษ์ตาย	ลูกพระพายแค้นขัดตัดเกษี
เสร็จแล้วหิ้วศีศะอสุรี	เข้าสู่ที่ท้องพระโรงรจนา
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ นั่งเหนือแท่นรัตน์ชัชวาลย์	พวกยักษ์มารข้าเฝ้าก็เข้าหา
จึ่งสั่งให้ถอดไวยวิกมา	มอบแสนสวรรยาธานี
แล้วตั้งให้ลูกยามัจฉาณุ	ช่วยบำรุบำรุงกรุงศรี
เปนฝ่ายน่าว่าขานการบุรี	แทนที่กระษัตริย์ขัติยา
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ ครั้นจัดแจงสำเร็จเสร็จการ	หณุมานหิ้วเศียรยักษา
พาเหาะละลิ่วปลิวฟ้า	ตรงมาคิรีวันทันใด
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งลงเหลี่ยมศิงขร	เห็นภูธรไสยาศน์ไม่หวาดไหว
ค่อยสอดกรช้อนองค์พระทรงไชย	เหาะละลิ่วปลิวไปในราตรี
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงกองทัพพลับพลา	พอเพลารุ่งแจ้งแสงสี
ค่อยวางพระหริรักษ์จักรี	ลงเหนือที่แท่นแก้วแพรวพรัน
แล้วผินหน้ามาเคารพอภิวาท	พระอนุชาธิราชรังสรรค์
ถวายเศียรอสุราอาธรรม์	รำพรรณทูลแถลงแจ้งกิจจา
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
ช้า
๏ เมื่อนั้น	พระจักรรัตน์แก้วแววเวหา
ครั้นรุ่งรางส่างเวทวิทยา	ผ่านฟ้าฟื้นองค์ดำรงกาย
เห็นเสนาวานรกับน้องรัก	มาอยู่พรักพร้อมกันไม่ทันสาย
มิได้รู้เหตุผลต้นปลาย	จึ่งภิปรายถามพระอนุชา
เมื่อคืนนี้พิเภกว่าพวกยักษ์	จะลอบลักเราไปไกลหนักหนา
บัดนี้สุริยนพ้นเวลา	เห็นผิดคำโหราที่ว่าไว้
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์กราบก้มบังคมไหว้
จึ่งทูลพระหริวงษ์ทรงไชย	เมื่อคืนนี้มีไวยราพมา
ลักพระองค์ลงไปถึงบาดาล	หากคำแหงหณุมานออกอาสา
ตามไปผลาญมารม้วยมรณา	เชิญเสด็จกลับมาพลับพลาไชย
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระอวตารผ่านภพสบไสมย
ได้ฟังน้องนึกตระหนกตกพระไทย	จึ่งถามไถ่คำแหงหณุมาน
ท่านตามเรามาได้ไม่ทันรุ่ง	ช่างรบพุ่งเร็วนักหักหาญ
ฤๅพิภพภาราบาดาล	ไม่มีด่านรับรองป้องกัน
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	วายุบุตรบรรยายเมื่อผายผัน
เมื่อรบยักษ์หักด่านถึงสี่ชั้น	จนได้องค์ทรงธรรม์มาพลับพลา
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ ครั้นแล้วบังคมก้มกราบ	ถวายเศียรไวยราพยักษา
พลางทูลแกลงแจ้งกิจจา	ศีศะเจ้าภาราบาดาล
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระจักรกฤษณ์ฤทธิล้ำสุริย์ฉาน
จึ่งดำรัสตรัสกับหณุมาน	อันความชอบของท่านเปนพ้นไป
อุส่าห์สู้สงครามตามติด	เหมือนช่วยชุบชีวิตรเราไว้ได้
แม้นเสร็จศึกสมหวังดังใจ	จะเศกให้ผ่านศรีอยุทธยา
แล้วถอดทิพธำมรงค์ทรงประทาน	ให้คำแหงหณุมานต่อหัดถา
ชวนพระลักษณ์ลีลาศยาตรา	เสด็จมาแท่นรัตน์ชัชวาลย์
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ
๏ บัดนั้น	ตรีพัทเมฆนาศนายทหาร
ครั้นไวยราพตายวายปราณ	ก็หนีจากบาดาลแดนไตร
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงพิภพลงกา	พอเพลาสายแสงสุริย์ใส
ทั้งสองเสนาก็คลาไคล	เข้าในที่เฝ้าเจ้าธานี
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ เคารพอภิวาทบาทมูล	แล้วกราบทูลทศภักตร์ยักษี
ไวยราพนัดดาฝ่าธุลี	เมื่อคืนนี้ยามเศษเสด็จมา
จับพระรามไปได้ใส่กรงขัง	จะต้มทั้งไวยวิกวงษา
หณุมานตามไปในภารา	สังหารพระนัดดาชีวาวาย
แล้วตั้งให้ไวยวิกว่าขาน	ราชการแผ่นดินสิ้นทั้งหลาย
แต่ตัวมันนั้นพามนุษย์นาย	ผันผายกลับมาในราตรี
ข้าไม่ยอมน้อมนบคบค้า	จึ่งหนีมาพึ่งบาทบทศรี
ขอพระองค์ทรงธรรม์พันปี	ภูมีจงทราบบาทมูล
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
ช้า
๏ เมื่อนั้น	พระปิ่นเกษลงกาพนาสูร
ได้ฟังทั้งสองเสนาทูล	ให้อาดูรเดือดดิ้นในวิญญา
แสนสงสารหลานรักเรืองเดช	ชลเนตรนองภักตร์ยักษา
กอดกรถอนฤไทยไปมา	อสุรารำพึงคนึงใน
ชิชะมนุษย์เปนสุดแค้น	จักแหล่นมรณาแล้วมาได้
เห็นจะนึกฮึกฮักหนักขึ้นไป	ทำไฉนหนอจะชนะมัน
แม้นนิ่งอยู่ดูเหมือนไม่มีฤทธิ์	จำจะคิดเข่นฆ่าให้อาสัญ
ดำริห์พลางทางสั่งนางกำนัล	จงไปหากุมภกรรฐ์มาบัดนี้
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ บัดนั้น	นางกำนัลรับสั่งใส่เกษี
บังคมลาพากันจรลี	มาที่ปราสาทพระอนุชา
ฯ ๒ คำ ฯ ชุบ
๏ ครั้นถึงจึ่งค่อยคุกคลาน	มากราบกรานตรงภักตร์ยักษา
พลางทูลแถลงแก้งกิจจา	รับสั่งพระเชษฐาให้หาไป
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	กุมภกรรฐ์ครั้นแจ้งแถลงไข
จึ่งจัดแจงแต่งองค์อำไพ	แล้วคลาไคลขึ้นเฝ้าเจ้าลงกา
ฯ ๒ คำ ฯ เพลง
๏ ครั้นถึงจึ่งนั่งเหนืออาศน์	ที่องค์อุปราชฝ่ายน่า
ถวายบังคมคัลวันทา	คอยฟังพระเชษฐาบัญชาการ
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรศักดากล้าหาญ
จึ่งตรัสบอกอนุชาว่าหณุมาน	ฆ่าไวยราพหลานเราม้วยมุด
อันสงครามรามลักษณ์เห็นหนักแน่น	พี่แสนแค้นครั้งนี้เปนที่สุด
เจ้าเร่งจัตุรงค์ไปยงยุทธ	สังหารผลาญมนุษย์ให้มรณา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระยากุมภกรรฐ์ยักษา
เห็นผิดอย่างทางธรรม์ที่บัญชา	จึ่งทูลทัดเชษฐาธิบดี
อันลักษณ์รามข้ามสมุทรมารบพุ่ง	ใช่จะคิดหมายมุ่งเอากรุงศรี
เปนเหตุด้วยสีดานารี	ที่ภูมีไปพาเอามาไว้
แม้นส่งนางคืนไปให้มนุษย์	เห็นสิ้นสุดศึกเสือเหนือใต้
ทั้งสองข้างต่างบำรุงกรุงไกร	ก็จะได้อยู่เย็นเปนไมตรี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรสิบภักตร์ยักษี
จึ่งว่าเจ้าพูดผิดคิดเช่นนี้	ไม่ปรานีพี่น้องของเรา
เมื่อเขาทำสำมนักขาก่อน	แล้วซ้ำฆ่าทูตขรตรีเศียรเล่า
ทำจาบจ้วงจู่ลู่ดูเบา	ทีหลังเราจึ่งไปลักสีดามา
มันซ้ำใช้ให้คำแหงหณุมาน	มารอนราญรบยักษ์หักพฤกษา
ฆ่ากุมารหลานเจ้าเผาลงกา	อนุชาไปไหนจึ่งไม่รู้
แล้วองคตถือสารมาผลาญยักษ์	สุครีพหักฉัตรไชยให้อดสู
เจ้าถือสัตย์สัญญาว่าตราชู	ใครชอบผิดคิดดูก็เปนไร
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	กุมภกรรฐ์ตรึกตรองสนองไข
ซึ่งพระองค์ทรงตรัสเช่นนี้ไซ้	ข้าเห็นไม่ต้องตามประเพณี
อันอีสำมนักขามันหน้าด้าน	ไปเกี้ยวพานผู้ชายขายภักตร์พี่
ข้างเขาเห็นเปนยักษ์ไม่ไยดี	จึ่งทุบตีตัดตีนสีนมือ
ซึ่งทูตขรตรีเศียรสิ้นชีวา	เพราะฟังสำมนักขาหาไม่ฤๅ
พระทรงยศทศทิศย่อมเลื่องฦๅ	อย่าเชื่อถือหญิงพาลมารยา
ถึงองคตสุครีพหณุมาน	มันทำการของเจ้าจะเอาหน้า
อันรบรับสัปรยุทธยุทธนา	ผู้ใดดีมีศักดาได้กัน
ไม่ควรยกโทษเขาเอาเปนผิด	พระจงคิดดูก่อนผ่อนผัน
ข้าทูลความตามจริงทุกสิ่งอัน	ทรงธรรม์อย่าแหนงแคลงฤไทย
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศกรรฐ์เคืองขัดอัชฌาไศรย
ลุกขึ้นกระทืบบาทตวาดไป	เหม่ไอ้เจ้าเล่ห์เพทุบาย
คิดว่าดีขี้ขลาดดังชาติเนื้อ	ได้สาบเสือตัวสั่นขวัญหาย
เสียแรงกำเนิดเกิดเปนชาย	ไม่มีอายมีเจ็บเท่าเล็บมือ
เมื่อข้าศึกมาประชิดไม่คิดรบ	จะให้นบนอบมันกระนั้นฤๅ
หมายว่าน้องต้องปฤกษาหารือ	ชะเจ้าคนซื่อถือสัตย์ธรรม์
จงไปหาลักษณ์รามตามพิเภก	จะได้เศกให้ผ่านไอสวรรย์
อันตัวกูสู้ตายวายชีวัน	มิขอพันผูกรักกับลักษณ์ราม
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	กุมภกรรฐ์พรั่นจิตรคิดขาม
จึ่งก้มกราบบาทมูลทูลความ	ข้าห้ามปรามตามตรงอย่าสงกา
แม้นพระพี่มิฟังคำน้อง	ไม่ขัดข้องข้าคงจะอาสา
ถึงมาทแม้นม้วยมุดสุดชีวา	มิให้เคืองบาทาสารพัน
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรสำรวลสรวลสันต์
เข้าสร้วมสอดกอดจูบกุมภกรรฐ์	เออกระนั้นฤๅพี่จะดีใจ
อันรามลักษณ์ลิงป่าปัจจามิตร	ไม่ต่อฤทธิ์รับรองกับน้องได้
พ่อเร่งยกโยธาคลาไคล	ออกไปสังหารผลาญชีวา
ตรัสพลางทางสั่งมโหทร	จงเกณฑ์พวกพลนิกรแกล้วกล้า
ตั้งกระบวนพยุหบาตรยาตรา	ให้พระอนุชาไปราวี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	มโหทรรับสั่งใส่เกษี
ถวายบังคมคัลอัญชลี	ออกมาที่จักรวรรดิจัดพล
ฯ ๒ คำ ฯ ประถม
ยานี
๏ เกณฑ์ถ้วนกระบวนทัพคับคั่ง	ทั้งซ้ายขวาน่าหลังหลามถนน
ขุนข้างขี่ช้างกางสัปรทน	เคยบำรูสู้ชนชนะงา
ขุนพลพาชีขี่สนธพ	ไม่หลีกหลบเลื่อมตื่นปืนผา
ขุนรถเทียมโตโคลา	โยธาเดินเท้าถือเกาทัณฑ์
ต่างใส่เสื้อแสงแต่งตัว	โพกหัวจ้ำม่ำล่ำสัน
บ้างก็กินว่านทายาน้ำมัน	คงกระพันสาตราสารพัด
พวกขุนหมื่นนายหมวดตรวจทหาร	อลหม่านเซงแซ่แออัด
แล้วเทียมรถพระที่นั่งบัลลังก์รัตน์	คอยท่าองค์พงษ์กระษัตริย์อสุรา
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	กุมภกรรฐ์สิทธิศักดิยักษา
กราบถวายอัญชลีพระพี่ยา	เสด็จมาอ่าองค์สรงน้ำ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ ขัดสีฉวีวรรณผุดผ่อง	ทรงสุคนธ์ปนทองสุกก่ำ
สนับเพลาเนาหน่วงเหน็บประจำ	ภูษาตองทองช้ำชายแครง
ห้อยน่าตาชุนเชิงขลิบ	ผ้าทิพย์ปักกรองทองแล่ง
ฉลององค์ทรงเกราะกุดั่นแดง	ปั้นเหน่งสายลายแทงทับทิมพราย
ตาบทิศทับทรวงห่วงห้อย	สอดสร้อยสังวาลประสานสาย
พาหุรัดเรียบร้อยพลอยพราย	ทองกรจำหลักลายลงยา
สวมใส่ธำมรงค์ประจงจัด	เพ็ชรรัตน์พร่างพรายทั้งซ้ายขวา
ทรงกรรเจียกจรแก้วแววฟ้า	ถือคทาธรเทพอาวุธ
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ ครั้นเสร็จเสด็จมาน่าพระลาน	ตรวจทหารพร้อมสามสิบสมุท
ให้ยกทัพขับพหลพลยุทธ	รีบรุดตัดทางไปหว่างเนิน
ฯ ๒ คำ ฯ กราวใน
โทน
๏ รถเอยรถที่นั่ง	ดูดังจะลอยฟ้าเวหาเหิน
ล้วนเหล็กหล่อห่อหุ้มดุมเดิน	กระหนกเกรินแก้วกิ่งพริ้งเพรียว
เทียมโตตัวคนองลำพองเผ่น	สารถีขี่เขม้นเข่นเขี้ยว
นายทหารขานโห่ขึ้นลาเดียว	รับเกรียวกราวดังไปทั้งทัพ
ม้ารถคชสารแซ่เสียง	สำเนียงเพียงลมบรรไลยกัป
ดังไกรลาศศิงขรจะอ่อนพับ	ราหูจับจันทร์ขยายคายคืน
สเทื้อนทุกด้าวแดนแผ่นพิภพ	มหรรณพนทีตีคลื่น
พลเพียบสุธาทางพ่างพื้น	ดาษดื่นเดินทัพขับกันมา
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ ถึงทุ่งหนึ่งกึ่งกับทัพพระราม	จึ่งตั้งที่สีหนามเนินผา
สั่งไพร่ให้โห่ขึ้นสามลา	ทุกหมู่หมวดตรวจตรากันพร้อมพรัก
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
ช้า
๏ เมื่อนั้น	พระรามราชสุริวงษ์ทรงศักดิ
สถิตย์เหนือแท่นที่นั่งทั้งพระลักษณ์	พร้อมพรักท้าวพระยาวานร
ทั้งสุครีพนิลนนท์หณุมาน	องคตชมภูพาลชาญสมร
คับคั่งทั้งสองพระนคร	ชลีกรกราบก้มบังคมคัล
พระทรงฤทธิ์คิดดำริห์ตริการ	จะสังหารยักษาให้อาสัญ
พอได้ยินสำเนียงเสียงกุมภัณฑ์	โห่สเทื้อนเลื่อนลั่นโลกา
คิดสงไสยไม่แจ้งประจักษ์ความ	จึ่งตรัสถามพิเภกยักษา
เสียงสนั่นครั่นครื้นพื้นสุธา	ผู้ใดมารณรงค์สงคราม
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ บัดนั้น	พิเภกได้ฟังรับสั่งถาม
จึ่งลงเลขไล่ขับจับยาม	แล้วทูลความตามเคยสังเกตมา
อันทัพนี้พี่ยาข้าพระบาท	อุปราชทศภักตร์ยักษา
อยู่ในยุติธรรม์ไม่ฉันทา	ชื่อว่ากุมภกรรฐ์ชาญไชย
ชรอยเจ้าลงกาจะว่าขาน	หักหาญให้ออกมาจงได้
ขอพระจักรกฤษณ์ฤทธิไกร	จงโปรดไว้ชีวาพระยามาร
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระทรงสังข์ฟังว่าน่าสงสาร
จึ่งตรัสตอบวาจาโหราจารย์	แม้นพี่ท่านเที่ยงธรรม์ไม่ฉันทา
ผู้ใดทำชอบผิดจะคิดเห็น	ไม่ชั่วเช่นทศภักตร์ยักษา
ท่านจงไปห้ามปรามตามกิจจา	ให้เชษฐาเลิกทัพกลับไป
เราทำศึกสำเร็จเสร็จการ	สมบัติทั้งเมืองมารจะมอบให้
แม้นขืนอยู่สู้รบฤทธิไกร	จะบรรไลยไม่ทันพริบตา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พิเภกรับสั่งใส่เกษา
ก้มเกล้ากราบงามสามลา	แล้วออกจากพลับพลาคลาไคล
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ถึงกองทัพลับฬ่อแลมอง	ดูแซ่ซ้องพลนิกายนายไพร่
เห็นเชษฐาฤทธิรงค์ทรงรถไชย	อกใจทึกทึกนึกภาวนา
แต่เปนการรับสั่งไม่ยั้งหยุด	รีบรุดเข้าไปใกล้รัถา
นั่งลงตรงภักตร์พระพี่ยา	อสุราบังคมก้มกราน
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	กุมภกรรฐ์ฤทธิแรงกำแหงหาญ
เห็นพิเภกมาประนตบทมาลย์	ให้เดือดดาลกริ้วกราดตวาดไป
เหม่ไอ้สอพลอทรลักษณ์	จะรู้จักวงษาก็หาไม่
ไปเปนข้ามนุษย์สนุกใจ	เดี๋ยวนี้มาว่าไรไอ้อัปรี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พิเภกประนตบทศรี
จึ่งว่าข้ามาเฝ้าฝ่าธุลี	จะทูลความตามที่สัจจา
พระรามองค์นี้ฤๅคือนารายน์	จะมาปราบราพร้ายฤษยา
พระพี่ทรงสัตย์ธรรม์ไม่ฉันทา	จะพลอยมาเกี่ยวข้องไม่ต้องการ
บัดนี้พระนารายน์วายุกุล	ใช้ข้ามาทูลว่าขาน
ให้พระองค์ทรงถือศีลทาน	อย่ารอนราญเลิกทัพกลับไป
แม้นสำเร็จเสร็จศึกสงคราม	ปราบปรามปรปักษ์ตักไษย
สมบัติทั้งกรุงลงการาไชย	จะมอบให้พระองค์ทรงธรรม์
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	กุมภกรรฐ์ฤทธิแรงแขงขัน
ได้ฟังอนุชามารำพรรณ	ตบหัดถ์สรวลสันต์แล้วว่าไป
ช่างยกย่องสองมนุษย์ว่านารายน์	เพราะเปนนายของมึงจึ่งรักใคร่
พระรามเปนเจ้าลงกาฤๅว่าไร	จะยกเมืองมาให้แก่กู
ช่างเจรจาพาทีไม่มีอาย	หยาบคายคนพาลรำคาญหู
จะเปรียบเปนปฤษณาว่าให้รู้	พระพี่กูต้องอย่างช้างงารี
เมื่อเมียตัวอักนิษฐไม่คิดรัก	ไปลอบลักภรรยาเขาพาหนี
อันลักษณ์รามพี่น้องสองคนนี้	คือชีเฉาโฉดโหดไร้
เปนชายถึงสองมาท่องเที่ยว	แต่หญิงเดียวไม่รักษาได้
ครั้นหาเมียไม่พบตระหลบไป	ชิงไชยสังหารผลาญพาลี
หญิงโหดโทษร้ายขายหน้า	คืออีสำมนักขาบัดสี
หนึ่งชายทรชนคนอัปรี	คือตัวมึงนี้ไอ้ทรยศ
พระพี่ขับกลับเข้าด้วยข้าศึก	ที่ข้อขำล้ำฦกก็บอกหมด
อันตัวกูสุจริตไม่คิดคด	จะแทนทดคุณองค์เจ้าลงกา
เองไอ้คนอักตัญญู	ตัวกูไม่ควรคบหา
จงไปให้นารายน์นายมึงมา	กูจะคอยเข่นฆ่าให้วอดวาย
ฯ ๑๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พิเภกหวาดหวั่นขวัญหาย
ความกลัวพี่ยาจะฆ่าตาย	ก็ผันผายรีบกลับมาฉับพลัน
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งประนตบทบงสุ์	ทูลพระหริวงษ์รังสรรค์
ซึ่งโปรดให้ไปว่ากุมภกรรฐ์	ก็โกรธขึ้งดึงดันพาที
เจรจาจ้วงจาบหยาบใหญ่	มิควรกราบทูลใต้บทศรี
ขับข้ามาเฝ้าฝ่าธุลี	ให้กรีธาพลไปรณรงค์
ฯ ๔ คำ ฯ
ช้า
๏ เมื่อนั้น	พระอวตารผ่านภพสูงส่ง
จึ่งตรัสว่ากุมภกรรฐ์นั้นทนง	จะณรงค์สงครามก็ตามใจ
ตรัสพลางทางสั่งสุครีพ	จงเร่งรีบจัดพหลพลไพร่
ออกไปผลาญกุมภกรรฐ์ให้บรรไลย	อย่าให้ถึงทัพใหญ่ไปราวี
ฯ ๔ คำ ฯ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	พระยาสุครีพกระบี่ศรี
รับสั่งบังคมพระจักรี	ออกมาจัดโยธีรี้พล
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ เกณฑไพร่ได้สามสิบหมื่น	แต่พื้นเคยศึกฝึกฝน
ถือสาตราอาวุธสำหรับตน	ครั้นเสร็จสรรพขับพลรีบมา
ฯ ๒ คำ ฯ กราวนอก
๏ ครั้นถึงทิวทุ่งกว้างกลางแปลง	เห็นธงเทียวเขียวแดงดาดป่า
พอเกือบใกล้ให้หยุดโยธา	คอยดูทีกิริยาอสุรี
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	กุมภกรรฐ์สิทธิศักดิยักษี
เห็นสุครีพน้องพระยาพาลี	รู้ว่ามีกำลังวังชา
เมื่อครั้งหักฉัตรไชยในกรุง	ได้รบพุ่งทศภักตร์หนักหนา
จำจะลวงล้างผลาญด้วยมารยา	จึ่งร้องว่าเหวยสุครีพขุนกระบี่
เองคิดฆ่าพี่ชายวายปราณ	หมายใจจะได้ผ่านกรุงศรี
มาให้เขาใช้เล่นอยู่เช่นนี้	ไม่พอที่จะเปนข้ามนุษย์
เมื่อเองเปนลิงค่างต่างชาติ	องอาจยกทัพมาสัปรยุทธ
กูอายแก่เทวานาคาครุธ	จะณรงค์ยงยุทธกันอย่างไร
จงเลิกทัพกลับคืนไปแจ้งความ	ให้ลักษณ์รามออกมาอย่าช้าได้
กูจะผลาญชีวันให้บรรไลย	มิให้ช้าได้ถึงกึ่งวัน
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	สุครีพฤทธิแรงแขงขัน
โกรธาว่าเหวยกุมภกรรฐ์	หยาบช้าสารพันพูดจา
ท่านอย่าอวดฤทธิไกรไปนัก	ทนงศักดิหยาบใหญ่ให้เกินหน้า
อันพาลีพี่เรามรณา	เพราะว่าสาบาลตัวไว้
อันองค์พระอวตารผ่านภพ	หาควรคู่สู้รบกับมึงไม่
จึ่งใช้กูผู้เรืองฤทธิไกร	คุมไพร่มาสังหารผลาญยักษ์
ท่านเปนน้องเจ้าลงกาธานี	เราก็น้องพาลีมีศักดิ
อย่าเพ่อพูดทนงนึกฮึกฮัก	ไม่ช้านักชีวันจะบรรไลย
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	กุมภกรรฐ์ตอบคำแก้ไข
แม้นท่านดีมีฤทธิ์จงเร่งไป	ถอนต้นรังใหญ่ในหิมพานต์
แม้นได้ฉับเฉียวประเดี๋ยวนี้	จะเห็นมีฤทธาเหมือนว่าขาน
นี่อวดกันเปล่าเปล่าไม่เข้าการ	จะรอนราญเสียสง่าอาวุธ
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	สุครีพโกรธใจดังไฟจุด
จึ่งเขาพระสุเมรุเอนทรุด	เราช่วยฉุดให้ตรงคงไว้
ซึ่งจะดูพฤกษาพระยารัง	มิทำดังวาจาจะว่าได้
ว่าพลางทางแผลงฤทธิไกร	เหาะไปหิมพานต์พนาวัน
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เห็นรังใหญ่ไม่น้อยสักร้อยอ้อม	จึ่งลงจอมเขาใหญ่ไพรสัณฑ์
สองหัดถ์รัดรวบต้นรังพลัน	เท้ายันโยกชักด้วยศักดา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ฉุดกระชากรากขาดขึ้นมาได้	สมหวังดังใจปราถนา
มิได้หยุดยั้งรั้งรา	ใส่บ่าแบกกลับมาฉับพลัน
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งลงหยุดยั้ง	ชูต้นรังหัวเราะเยาะหยัน
ประกาศก้องร้องเหวยกุมภกรรฐ์	มิใช่รังต้นนั้นฤๅฉันใด
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	กุมภกรรฐ์หมายชนะกะได้
จึ่งว่าเองโง่เง่าไม่เข้าใจ	กูจะจับเปนไปประเดี๋ยวนี้
แล้วเผ่นโผนโจนจากรถทรง	โถมตรงเข้าจับกระบี่ศรี
ตีต้องถูกกายหลายที	น้องพาลีหันเหเซไป
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	สุครีพขุนกระบี่หาหนีไม่
แรงน้อยถอยรบรับไว้	ชิงไชยป้องปัดสาตรา
ยักษาถาโถมเข้าโจมจับ	กลอกกลับหันเหียนเปลี่ยนท่า
ต่อแย้งแทงฟันกันไปมา	หมายเขม้นเข่นฆ่าราวี
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	กุมภกรรฐ์รุกไล่มิให้หนี
ขึ้นเหยียบเข่าน้าวเศียรขุนกระบี่	ได้ทีตีซ้ำร่ำไป
บุกบั่นประจัญบานหาญหัก	จับสุครีพหนีบนักแร้ได้
ให้เลิกทัพขับพลสกลไกร	ทั้งนายไพร่โห่ร้องก้องมา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	พลกระบี่นิกายซ้ายขวา
เห็นเขาจับนายไปไม่อยู่ช้า	ก็วิ่งไปพลับพลาพนาวัน
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงลนลานคลานเข้าเฝ้า	ทูลเล่าตามจริงทุกสิ่งสรรพ์
สุครีพพ่ายแพ้แก่กุมภกรรฐ์	เดี๋ยวนี้มันหนีบพาไปธานี
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระอวตารผ่านฟ้าราษี
แจ้งว่าสุครีพขุนกระบี่	เสียทีกุมภกรรฐ์พรั่นพระไทย
จึ่งสั่งองคตหณุมาน	สองทหารเร่งตามไปแก้ไข
เห็นจะทันมั่นคงจงรีบไป	ชิงได้แล้วกลับมาพลับพลา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สองนายรับสั่งใส่เกษา
ถอยหลังลนลานคลานออกมา	แต่พอลับแล้วพากันเหาะไป
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ทันทัพแทบทวารชานกำแพง	ไม่รอแรงรีบโถมโจมไล่
ถีบถูกกุมภกรรฐ์หันเซไป	สุครีพพลัดออกได้ไล่ตามตี
หณุมานรวบรัดกัดหูขวา	องคตขบนาสายักษี
สุครีพถีบซ้ำอิกสองที	สามกระบี่เข้ากลุ้มรุมรัน
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระยามารซานเซเหหัน
ไม่ทันชักกระบองออกป้องกัน	วิ่งถลันหลบองค์เข้าลงกา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	สามกระบี่มีไชยแก่ยักษา
สุครีพรีบชวนสองนัดดา	เหาะมากองทัพพลับพลาไชย
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งคลานเข้าไปเฝ้า	ก้มเกล้าประนมบังคมไหว้
สุครีพครั่นคร้ามขามใจ	เมียงหมอบมิได้เงยภักตร์
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระนารายน์สุริวงษ์ทรงจักร
คิดแค้นเคืองในพระไทยนัก	เพ่งภักตร์แล้วดำรัสตรัสไป
ดูดู๋สุครีพขุนกระบี่	เสียทีเปนบุตรพระสุริย์ใส
ช่างโง่เง่าเฉาเชิงชิงไชย	เสียแรงเปนผู้ใหญ่ในพลับพลา
กลศึกเพียงนี้ยังมิรู้	อดสูพวกยักษ์หนักหนา
หากคิดถึงความดีที่มีมา	หาไม่ชีวาจะวอดวาย
แม้นถ้าทีหลังยังไม่เข็ด	เห็นศีศะจะเด็ดกระเด็นหาย
พระกริ้วกราดคาดโทษมากมาย	แล้วผันผายเข้าสุวรรณพลับพลาไชย
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ
๏ เมื่อนั้น	กุมภกรรฐ์ร้อนอกหมกไหม้
หูวิ่นจมูกแหว่งแขงใจ	เลือดไหลโซมซาบอาบองค์มา
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ เข้าในพระโรงรัตน์ชัชวาลย์	กราบกรานบทเรศพระเชษฐา
คั่งแค้นแน่นอกอสุรา	สอึกสอื้นโศกาจาบัลย์
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรรังสรรค์
ลดองค์ลงกอดกุมภกรรฐ์	เจ้าโศกศัลย์สิ่งไรอย่าได้พราง
แล้วแลดูหูจมูกก็หวะแหว่ง	เลือดแดงโซมหน้าดังทาฝาง
ช่วยคัดเลือดแล้วถามเนื้อความพลาง	เจ้าเปนอย่างไรนี่อนุชา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	กุมภกรรฐ์แจ้งเหตุพระเชษฐา
ข้าจับได้สุครีพหนีบแขนมา	จนจะถึงทวาราเวียงไชย
ไอ้องคตหณุมานตามมาชิง	ทั้งสามลิงรุกรบหลบไม่ไหว
มันกัดหูจมูกข้าน่าน้อยใจ	คิดจะใคร่สังหารผลาญชีวัน
น้องขอลาพระองค์ทรงเดช	ขึ้นไปเฝ้าพรหเมศเมืองสวรรค์
เอาโมกขศักดิมาฆ่าพวกมัน	ให้ทันที่แค้นแน่นใจ
ทูลพลางทางถวายบังคมลา	ออกมาน่าพระโรงทองผ่องใส
สำแดงแผลงอิทธิ์ฤทธิไกร	เหาะไปเมืองสวรรค์ชั้นวิมาน
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งเข้าไปนั่งลง	บังคมองค์ธาดาแล้วว่าขาน
ข้ามาเฝ้าเจ้าฟ้าจงโปรดปราน	ขอประทานโมกขศักดิซึ่งฝากไว้
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวธาดาอัชฌาไศรย
หยิบหอกเห็นเปนถนิมไป	จึ่งยื่นให้อสุราแล้วพาที
ไฉนอาวุธนี้วิประลาศ	เองประมาทสิ่งไรฤๅยักษี
จงเร่งรักษาองค์ให้จงดี	เห็นเภทไภยจะมีมาบีฑา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	กุมภกรรฐ์ทูลไปไม่มุสา
เดิมทีนั้นองค์เจ้าลงกา	ไปลักนางสีดามาไว้
ผัวเขาตามประจญรณรงค์	ฆ่าพงษ์พวกยักษ์ตักไษย
พระเชษฐาใช้ข้าออกชิงไชย	ข้าได้ทูลขัดทัดทาน
กลับยกโทษโกรธเกรี้ยวเคี่ยวเข็น	จำเปนจึงต้องออกหักหาญ
มิใช่จะประพฤติด้วยพวกพาล	เปนความสัตย์ปฏิญาณอย่างนี้
ข้าหมายว่าถ้าแม้นม้วยมิด	เอาชีวิตรทดแทนคุณพี่
ทูลพลางทางลาจรลี	อสุรีเหาะตรงไปลงกา
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งสั่งฤทธิการ	เราจะไปจักรวาฬภูผา
ลับหอกให้ดีมีศักดา	จงเร่งจัดโยธาเวลานี้
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	ฤทธิการรับสั่งใส่เกษี
มาเทียมรถรีบรัดจัดโยธี	พร้อมพรั่งดังมีบัญชาการ
ฯ ๒ คำ ฯ ประถม เจรจา
๏ เมื่อนั้น	กุมภกรรฐ์ฤทธิแรงกำแหงหาญ
ครั้นเสร็จจัดพหลพลมาร	มาอ่าองค์สรงสนานนที
แล้วสอดใส่เครื่องประดับสำหรับองค์	พระหัดถ์ทรงโมกขศักดิของยักษี
ให้คลี่คลายขยายยกโยธี	ออกจากบุรีลงกา
ฯ ๔ คำ ฯ กราวใน
๏ ครั้งถึงฝั่งนทีสีทันดร	ล้วนศิงขรเขียวชอุ่มพุ่มพฤกษา
เห็นศิลาทับทิมริมคงคา	จึ่งหยุดยั้งสั่งมหาเสนาใน
จงเร่งรัดจัดปลูกโรงพิธี	ให้ร่มที่แผ่นผาศิลาใหญ่
ทั้งธูปเทียนเข้าตอกดอกไม้	ล้วนเครื่องแดงแต่งไว้ตามตำรา
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	ฤทธิการรับสั่งใส่เกษา
มาเกณฑ์ไพร่ให้เที่ยวเกี่ยวคา	บ้างตัดไม้ในป่าพนาวัน
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
ชมตลาด
๏ ปลูกโรงพิธีสี่มุข	สีสุกล้วนแดงแสงฉัน
ข้างนอกติดช่อฟ้าน่าบัน	ข้างในนั้นตั้งอาศน์ดาดเพดาน
รายรอบราชวัตรฉัตรเบญจรงค์	ปักธงสีแดงแสงฉาน
พร้อมพรั่งตั้งเครื่องมัสการ	เตรียมท่าพระยามารดังบัญชา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	น้องท้าวทศภักตร์ยักษา
ครั้นแล้วโรงพิธีก็ปรีดา	จึ่งสั่งมหาเสนาใน
จงเกณฑ์กันตรวจตราในสาคร	เน่าหนอนอย่าให้มีมาได้
สั่งแล้วพระยามารชาญไชย	เข้าในโรงพิธีมิได้ช้า
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
ชมตลาด
๏ จุดธูปเทียนสุวรรณพรรณราย	โปรยปรายเข้าตอกดอกบุบผา
จับพระแสงโมกขศักดิเพียงภักตรา	ไหว้มหาพรหมมานชาญไชย
แล้วร่ายเวทวิธีบริกรรม	เรียกน้ำท่วมน่าศิลาใหญ่
จึ่งลับโมกขศักดินั้นทันใด	ไม่หยุดยั้งตั้งใจภาวนา
ฯ ๔ คำ ฯ ตระ
ช้า
๏ เมื่อนั้น	พระตรีภพลบโลกนาถา
เสด็จออกอำมาตย์มาตยา	เฝ้าฝ่ายซ้ายขวาเยียดยัด
สำราญองค์ทรงนั่งฟังข่าว	แต่เช้าจนเที่ยงเสียงสงัด
เห็นศึกว่างเว้นวันสันทัด	จึ่งดำรัสตรัสถามโหรา
เหตุไฉนกุมภกรรฐ์วันนี้	จึ่งไม่ยกโยธีมาเข่นฆ่า
จะหยุดหย่อนผ่อนกำลังวังชา	ฤๅว่าจะคิดอ่านประการใด
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ บัดนั้น	พิเภกรับสั่งบังคมไหว้
จึ่งจับยามตามสังเกตเภทไภย	เห็นแน่ใจแล้วทูลขึ้นทันที
กุมภกรรฐ์นั้นไปจักรวาฬ	ลับอานโมกขศักดิยักษี
เจ็ดวันหอกกรดหมดราคี	ก็จะมีอานุภาพปราบแดนไตร
ขอพระองค์ทรงฤทธิ์จงคิดอ่าน	อย่าให้การสำเร็จเสร็จได้
อันพระยากุมภกรรฐ์นั้นไซ้	พอใจแต่สำอางอย่างดี
ถ้าเน่าเหม็นเห็นแล้วก็รากท้น	อ่านมนต์ไม่เปนศุขจะลุกหนี
คงจะเสียการกิจพิธี	พระจักรีจงดำริห์ตริการ
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระหริวงษ์ทรงฟังว่าขาน
จึ่งตรัสสั่งองคตหณุมาน	สองทหารจงจำคำโหรา
ไปล้างกิจพิธีกุมภกรรฐ์	อย่าให้มันทำสมปราถนา
ซึ่งหนทางทิศใดจะไคลคลา	ถามพระยาพิเภกให้แจ้งใจ
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	องคตหณุมานทหารใหญ่
ถวายบังคมลาคลาไคล	เหาะไปนทีสีทันดร
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งเห็นโรงพิธี	ตั้งที่หาดทรายชายศิงขร
เห็นยักษ์เที่ยวตรวจตราริมสาคร	สองวานรลอบลงให้ลับตา
หณุมานนิมิตรด้วยฤทธิรงค์	เปนสุนักข์เน่าส่งกลิ่นกล้า
องคตน้องชายกลายเปนกา	จับจิกลอยมาตรงหน้ายักษ์
ฯ ๔ คำ ฯ ตระ โล้
๏ เมื่อนั้น	กุมภกรรฐ์นั่งลับโมกขศักดิ
ได้กลิ่นเหม็นเห็นกากินสุนักข์	พระยายักษ์รากท้นไม่ทนทาน
จับหอกออกจากโรงพิธี	อสุรีเดือดด่าโยธาหาญ
แล้วเลิกทัพกลับพหลพลมาร	ไปสถานลงกาธานี
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	สองนายกลายเปนกระบี่ศรี
ต่างตนสำแดงแผลงฤทธี	เหาะข้ามวารีรีบมา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งเข้าไปกราบทูล	พระนารายน์วายุกูลนาถา
ตามได้คิดอ่านมารยา	อสุราเสียกิจพิธี
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระหริวงษ์ทรงสวัสดิรัศมี
ตรัสชมสองกระบินทร์ด้วยยินดี	ไม่เสียทีทำได้ดังใจคิด
แล้วสั่งสัตพลีให้จดหมาย	เปนความชอบสองนายสุจริต
พอรอนรอนอ่อนแสงพระอาทิตย์	ทรงฤทธิ์เข้าในที่ไสยา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระยากุมภกรรฐ์ยักษา
พอสิ้นแสงสุริยงถึงลงกา	เข้ามาพระโรงรัตน์ชัชวาลย์
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ น้อมประนมก้มเกล้าเคารพ	พระปิ่นภพลงกามหาสถาน
ทูลแถลงแจ้งเหตุเภทพาล	จนเสียการตระบะกิจพิธี
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรฟังน้องให้หมองศรี
จึ่งว่าเหตุซึ่งเปนถึงเช่นนี้	ใช่จะมีมาในชลธาร
ปัจจามิตรคิดการแก้ไข	หมายมิให้เหมือนจิตรคิดอ่าน
เพราะพิเภกจรรไรใจพาล	มันจะผลาญสุริวงษ์พงษ์พันธุ์
พรุ่งนี้เช้าเจ้าจงไปยงยุทธ	ฆ่ามนุษย์ลิงป่าให้อาสัญ
ไอ้พิเภกพี่แสนแค้นมัน	ให้กุมภัณฑ์มัดมายังธานี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	กุมภกรรฐ์ประนตบทศรี
ทูลลาพระเชษฐาธิบดี	ไปปราสาทมณีที่สำนักนิ์
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ เอนองค์ลงบนบรรจฐรณ์	ให้อาวรณ์วิตกเพียงอกหัก
ยอกรก่ายวิลาศพาดภักตร์	คิดสงครามรามลักษณ์จนหลับไป
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ
๏ ครั้นดาวเดือนเลื่อนลับเมฆา	สุริยาแย้มเยี่ยมเหลี่ยมไศล
ประดับองค์ทรงเครื่องอำไพ	ออกท้องพระโรงไชยฉับพลัน
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ จึ่งสั่งมารกาลสูรเสนา	จงตระเตรียมโยธาทัพขัน
เราจะยกพหลพลกุมภัณฑ์	ไปโรมรันรามลักษณ์อิกสักที
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	กาลสูรรับสั่งใส่เกษี
ถวายบังคมคัลอัญชลี	ออกมาที่ศาลาน่าวัง
ฯ ๒ คำ ฯ ประถม
ยานี
๏ รีบรัดจัดทัพสำหรับรบ	ตามขนบซ้ายขวาน่าหลัง
เกียกกายเกณฑ์รดมสมกำลัง	แมวเซาเฝ้าฟังยุบลความ
ขุนช้างผูกช้างรวางใหญ่	เคยดับไฟหักค่ายส่ายขวากหนาม
ทหารม้าขี่ม้ากล้าสงคราม	ถือทวนผูกภู่จามรีกรอง
ขุนรถเทียมโตโคถึก	เคยออกศึกฝีเท้าเคล่าคล่อง
พลเท้าสันทัดทำนอง	เคยรับรองรบรุกบุกบัน
จัดทัพนับถ้วนสิบสมุท	ถืออาวุธใส่เกราะเหมาะมั่น
แล้วเทียมราชรถแก้วแพรวพรรณ	โลทันมาประทับกับเกยลา
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	กุมภกรรฐ์สิทธิศักดิยักษา
เสด็จจากแท่นแก้วแววฟ้า	มาโสรจสรงคงคาอ่าองค์
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ ชำระสระสนานนที	มุรธาวารีภิเศกสรง
ทรงสุคนธ์ปนสุวรรณบรรจง	อบองค์อสุรินทร์กลิ่นขจร
สนับเพลาพลอยพรายลายกระหนก	ภูษายกแย่งทองตองอ่อน
ฉลององค์ทรงเกราะเกล็ดมังกร	กรองสอซ้อนสังเวียนวิเชียรรัตน์
ปั้นเหน่งเพ็ชรเพทายสายประสาน	สอดสังวาลโอบองค์วงกระหวัด
ทับทรวงแซมดอกไม้ไหวทัด	พาหุรัดมรกฎรจนา
ทับทิมทองกรซ้อนทรง	ธำมรงค์พรรณรายทั้งซ้ายขวา
ทัดกรรเจียกจรแก้วแววฟ้า	ขัดคทาสำหรับกรรอนราญ
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ ครั้นเสร็จสรรพจับหอกโมกขศักดิ	พระยายักษ์เสด็จมาน่าฉาน
ให้เดินทัพขับพหลพลมาร	เหล่าทหารโห่ร้องก้องไป
ฯ ๒ คำ ฯ กราวใน
โทน
๏ รถเอยราชรถทรง	เสียงกงก้องสนั่นหวั่นไหว
โตกตั้งบัลลังก์แก้วแววไว	งอนรหงธงไชยโบกบน
เทียมไกรสรราชผาดผยอง	ดังจะล่องลอยฟ้าเวหาหน
เครื่องสูงบังแสงสุริยน	เบื้องบนบดคลุ้มชอุ่มควัน
เสียงสังข์เสียงแตรแซ่ซ้อง	ฆ้องกลองโครมครึกพิฦกลั่น
พวกพหลพลมารชาญฉกรรจ์	แห่แหนแน่นนันพนาไลย
ต่างสำแดงแผลงเดชเดชา	สเทื้อนท้องหิมวาป่าใหญ่
สัตวสิงวิ่งหนีเข้าพงไพร	เร่งร้นพลไกรเกรียวมา
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ ครั้นถึงสนามยุทธให้หยุดทัพ	คั่งคับพลนิกายซ้ายขวา
ตั้งกองป้องกันเปนปีกกา	คอยจะยุทธนาราวี
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
ช้า
๏ เมื่อนั้น	พระหริวงษ์ทรงสวัสดิรัศมี
เสด็จออกพลับพลาน่าคิรี	เสนีก้มเกล้าเคารพ
ตรัสประภาศราชกิจคิดอ่าน	กระทำการสงครามตามขนบ
พอได้ยินโห่ร้องก้องพิภพ	ผงคลีคลุ้มกลุ้มกลบกลางไพร
จึ่งตรัสถามพิเภกโหรา	วันนี้เสียงโยธาทัพใหญ่
กุมภกรรฐ์ยกมาฤๅว่าใคร	จงดูให้รู้จักตระหนักนาม
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ บัดนั้น	พิเภกได้ฟังรับสั่งถาม
ลงเลขไล่ขับแล้วจับยาม	ก็แจ้งความตามเคยสังเกตมา
จึ่งทูลพระหริวงษ์ทรงธรรม์	ทัพนี้กุมภกรรฐ์ยักษา
ออกมาด้วยโทโสโกรธา	สงครามคราวนี้กล้ากว่าทุกครั้ง
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระจักรกฤษณ์ฤทธิรงค์ทรงสังข์
ทราบว่าไพรีมีกำลัง	จึ่งตรัสสั่งอนุชายาใจ
เจ้าจงรีบยกทัพไปรับรอง	สังหารน้องทศภักตร์ให้ตักไษย
อย่าประมาทพลาดพลั้งระวังระไว	ชิงไชยให้ชนะอสุรา
ว่าพลางทางสั่งสุรเสน	จงรีบเกณฑ์พลนิกายซ้ายขวา
เลือกล้วนกระบี่มีศักดา	ให้พระอนุชาไปราวี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุรเสนรับสั่งใส่เกษี
บังคมพระหริรักษ์จักรี	ออกไปที่สนามหัดจัดแจง
ฯ ๒ คำ ฯ ประถม
ยานี
๏ กองน่ามายูรตัวนาย	ปีกซ้ายทวิกันขันแขง
ปีกขวาวาหุโรมฤทธิแรง	กองแซงสุรการชำนาญยุทธ
กองหลังตั้งนิลปาสัน	กองหลวงนั้นล้วนกระบี่มีมงกุฎ
พวกลิงถุงถือสาตราอาวุธ	ใส่เสื้อเสนากุฏขึ้นขี่โค
บ้างโพกผ้าสีชมภูหูกระต่าย	ขึ้นขี่ควายแบกปืนยืนโห่
บ้างใส่หมวกตุ้มปี่ขี่สิงโต	ถือพร้าโต้ตั้งท่าจะราวี
บ้างนุ่งผ้าตาโถงโจงกระเบน	แกว่งหอกกลอกเขนขึ้นขี่หมี
แล้วเทียมราชรัถาด้วยพาชี	มาเทียบที่เกยน่าพลับพลาไชย
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์รัศมีศรีใส
ครั้นจัดทัพสรรพเสร็จเสด็จไป	สรงน้ำในขันทองรองเรือง
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ ลูบไล้สุคนธ์ปนสุวรรณ	ผิวพรรณนวลเนื้อเรื่อเหลือง
สนับเพลาภูษาค่าเมือง	ชายแครงแสงประเทืองทองรยับ
ห้อยน่าตาชุนเชิงขลิบ	ผ้าทิพย์ตาดติดเลื่อมสลับ
ฉลององค์เกราะแก้วแวววับ	คาดปั้นเหน่งบานพับประดับเพ็ชร
สร้อยสนสังวาลวรรณกุดั่นดวง	ทับทรวงแสงจำรัสตรัจเตร็จ
พาหุรัดรายพลอยลอยเม็ด	ทองกรซ้อนเจ็ดเส้นทรง
สวมใส่ชฎามหากระถิน	ห้อยอุบะประทิ่นกลิ่นส่ง
นิ้วพระหัดถ์จัดเรียบธำมรงค์	ครั้นเสร็จทรงศรศรีลีลา
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ
ร่าย
๏ พรั่งพร้อมพหลพลพฤนท์	พวกกระบินทร์บังคมก้มเกษา
ขยายยกพยุหบาตรยาตรา	ดังสุธาจะพลิกคว่ำทำลาย
ฯ ๒ คำ ฯ กราวนอก
โทน
๏ รถเอยรถทรง	กำกงวงเวียนวิเชียรฉาย
บุษบกบัลลังก์แก้วแพรวพราย	งอนรหงธงชายปลายปลิว
เทียมเทพอาชาพลาหก	เพียงจะผกผันผยองล่องลิ่ว
เกณฑ์แห่แตรสังข์ตั้งตาริ้ว	ธงทิวทานตวันกันภิรุม
พลพื้นปืนแดงแซงซ้ายขวา	เสือป่าแมวมองกองซุ่ม
กึกก้องกลองชนะปะเปิงครุม	เสียงสเทือนสุมทุมพุ่มพง
วานรนับแสนแน่นเนินผา	เหยียบศิลาลุยแหลกแตกเปนผง
ไม้ไล่ลู่ล้มระทมลง	เร่งรัดจัตุรงค์ตรงไป
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ ครั้นถึงที่รบพบกองทัพ	โกฏิแสนแน่นนับอสงไขย
จึ่งหยุดพวกพลรบสงบไว้	จะดูเชิงชิงไชยไพรี
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	กุมภกรรฐ์สิทธิศักดิยักษี
ยืนเขม้นเห็นมนุษย์นายกระบี่	ท่วงทีงามพร้อมลม่อมลไม
จึ่งให้เคลื่อนเลื่อนราชรถทรง	มายืนตรงภักตราแล้วปราไส
ท่านชื่อลักษณ์ฤๅรามนามใด	บังอาจใจจะมาราวี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์ทรงสวัสดิรัศมี
จึ่งตอบกุมภกรรฐ์ทันที	เรานี้นามพระลักษณ์ศักดา
เปนน้องพระหริวงษ์องค์นารายน์	จะมาปราบราพร้ายฤษยา
ท่านฤๅคือองค์เจ้าลงกา	ที่ไปลักนางสีดามาไว้
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	กุมภกรรฐ์ยักษาอัชฌาไศรย
ฟังพระลักษณ์ทักถามความใน	ให้อายใจจำเปนเจรจา
เราฤๅคือพระยากุมภกรรฐ์	ทรงธรรม์ทศพิธไม่อิจฉา
ซึ่งท่านว่าทศภักตร์ลักสีดา	ไยมิฆ่าฟันกันเมื่อวันลัก
แกล้งยกทัพมาประชิดติดนคร	ให้เดือดร้อนไพร่ฟ้าอาณาจักร
เราจึ่งต้องยกพหลพลยักษ์	มาปราบปรามรามลักษณ์กับลิงไพร
ได้เห็นท่านรูปร่างอย่างสัตรี	แม้นสู้ฝีมือยักษ์จะตักไษย
จงคืนเข้าพลับพลาพนาไลย	บอกให้เชษฐามาราวี
เราจะคอยสังหารผลาญชีวิตร	ด้วยฤทธิ์โมกขศักดิยักษี
ช่วยห้ามปรามตามเมตตาปรานี	อย่าช้าทีถอยทัพกลับไป
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์รัศมีศรีใส
จึ่งตอบคำขุนมารชาญไชย	ท่านว่าไม่เปนกลางทางธรรม์
ถ้าทศภักตร์ลักนางไปต่อหน้า	จะได้ผลาญชีวาให้อาสัญ
นี่ลอบเล่นลับหลังทั้งนั้น	จึ่งติดพันรบพุ่งถึงกรุงไกร
ซึ่งตัวท่านหาญฮึกนึกประมาท	เศียรจะขาดกลิ้งอยู่หารู้ไม่
จะให้พระเชษฐาออกมาไย	แต่เราไซ้กับท่านจะราญรอน
ถึงองค์เจ้าลงกาออกมาด้วย	ก็จะม้วยชีวิตรด้วยฤทธิ์ศร
อันยักษีตรีเศียรหกกร	กับทูตขรน้องชายตายเพราะใคร
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	กุมภกรรฐ์เคืองขัดอัชฌาไศรย
กระทืบบาทกราดเกรี้ยวตรัสไป	เหม่มนุษย์นี้ใจทนงนัก
จะฆ่าเสียให้ตายวายชีวิตร	เอาโลหิตเซ่นหอกโมกขศักดิ
แล้วร้องสั่งพหลพลยักษ์	เร่งตีทัพจับพระลักษณ์มาบัดนี้
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พวกพลอสุรศักดิยักษี
รับสั่งสำแดงแผลงฤทธี	เข้าโจมตีทัพน่าวานร
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ บ้างเงื้อหอกทวนแทงแกว่งดาบ	ยิงธนูกำซาบศิลป์ศร
ทั้งซ้ายขวาดากันฟันฟอน	ตลุมบอนบันบุกรุกรบ
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พลกระบินทร์ปลิ้นปลอกหลอกหลบ
ชิงอาวุธฉุดชักหักทบ	บ้างกัดขบกุมภัณฑ์คั้นฅอ
บ้างเผ่นโผนโจนทยานขึ้นเหยียบบ่า	เงื้อสาตราฟันแทงแขงข้อ
ได้ทีตีประดังไม่รั้งรอ	อสุรพลย่นย่อท้อถอยไป
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	สี่เสนามารทหารใหญ่
เห็นโยธาอาสัญบรรไลย	ลิงไล่ติดพันกระชั้นมา
ต่างกวัดแกว่งตะบองร้องตวาด	องอาจออกสกัดกั้นหน้า
ตีลิงกลิ้งเกลื่อนกลางสุธา	อสุราไล่รุกบุกบัน
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	ฝ่ายกระบินทร์นิลเอกนิลขัน
สุรเสนสุรการชาญฉกรรจ์	เข้าประจัญจับสี่เสนียักษ์
ถ้อยทีตีรันฟันแทง	เรี่ยวแรงรอนราญหาญหัก
ฉวยชิงอาวุธฉุดชัก	กลอกกลับจับยักษ์ด้วยศักดา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ สี่กระบี่มีกำลังไม่ยั้งหยุด	ทยานยุดยันเหยียบยักษา
แกว่งพระขรรค์ฟันสี่เสนา	ล้มดิ้นสิ้นชีวาวายปราณ
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	กุมภกรรฐ์ฤทธิไกรใจหาญ
เห็นเสนีนายไพร่บรรไลยลาญ	ยิ่งกริ้วโกรธโดดทยานลงจากรถ
แกว่งหอกหวดประหารราญรอน	วานรใหญ่น้อยถอยไปหมด
พระยามารดาลเดือดไม่เงือดงด	รุกเข้ามาน่ารถพระอนุชา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	น้องนารายน์ฤทธิแรงแขงกล้า
แลเห็นกุมภกรรฐ์กระชั้นมา	จึ่งลงจากรัถาเข้าราวี
ขึ้นเหยียบเข่าขุนมารทยานยุด	กลอกกลับสัปรยุทธยักษี
รับรองป้องกันประจันตี	ถ้อยทีหนีไล่กันไปมา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	กุมภกรรฐ์สิทธิศักดิยักษา
ประจัญบานหาญหักด้วยศักดา	เห็นว่าไม่ชนะมนุษย์
จึ่งแกล้งทำลวงฬ่อรอรั้ง	ถอยหลังรบรับสัปรยุทธ
แกว่งกลอกหอกเทพอาวุธ	เยื้องกรายหมายมนุษย์แล้วพุ่งไป
ฯ ๔ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ โมกขศักดิปักอกพระอนุชา	จะดำรงกายามิใคร่ได้
สุครีพเข้ารับรองประคองไว้	สลบซบไปไม่สมประดี
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ บัดนั้น	โยธาวานรไม่ถอยหนี
ออกรับรองป้องกันประจันตี	มิให้ไพรีรุกมา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	กุมภกรรฐ์สิทธิศักดิยักษา
ครั้นมีไชยชนะพระอนุชา	พอโพล้เพล้เวลาสายัณห์
จึ่งประชุมพลนิกายนายไพร่	แล้วสั่งให้โห่ร้องก้องสนั่น
เสด็จทรงรถแก้วแพรวพรรณ	เลิกพหลพลขันธ์เข้าเมืองยักษ์
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	พวกพลกระบี่มีศักดิ
เคียงประคองน้องพระหริรักษ์	ฉุดชักหอกไชยไม่เคลื่อนคลา
เปนสุดรู้สุดฤทธิ์จะคิดอ่าน	แสนสงสารพระลักษณ์หนักหนา
บ้างกลิ้งเกลือกเสือกกายฟายน้ำตา	โศกาอื้ออึงคนึงไป
ฯ ๔ คำ ฯ โอด
๏ แล้วสุครีพปฤกษาว่านิลนนท์	เราสุดจนพ้นที่จะแก้ไข
ท่านเร่งรีบกลับไปฉับไว	ทูลให้ทราบบาทบทมาลย์
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	ขุนกระบินทร์นิลนนท์นายทหาร
รับคำสุครีพรีบลนลาน	เหาะทยานตรงกลับมาพลับพลา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งประนตบทบงสุ์	ทูลองค์พระนารายน์นาถา
บัดนี้องค์พระอนุชา	ต้องหอกพระยากุมภกรรฐ์
พวกข้าเฝ้าเข้าช่วยกันแก้ไข	ไม่หวาดไหวเห็นว่าจะอาสัญ
ข้าจึ่งมาเฝ้าองค์พระทรงธรรม์	รำพรรณทูลพลางทางโศกี
ฯ ๔ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	พระหริวงษ์ทรงสวัสดิรัศมี
ได้ฟังดังจะสิ้นสมประดี	ไฉนเปนเช่นนี้พระอนุชา
ว่าพลางทางจับพระแสงศร	พร้อมวานรไพร่นายซ้ายขวา
ออกจากที่ประทับพลับพลา	นิลนนท์นำน่าคลาไคล
ฯ ๔ คำ ฯ ทยอย
๏ ครั้นถึงที่รบเห็นศพน้อง	เข้าประคองชักหอกหาออกไม่
ค่อยช้อนเกษพระลักษณ์ใส่ตักไว้	ภูวไนยครวญคร่ำรำพรรณ
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
โอ้
๏ โอ้ว่าเจ้าลักษณ์น้องรักพี่	พ่อมาหนีเชษฐาอาสัญ
เสียแรงได้เดินป่ามาด้วยกัน	จะเข่นฆ่าอาธรรม์ให้ม้วยมรณ์
มิทันเสร็จการศึกซึ่งนึกไว้	พ่อมากลับบรรไลยไปเสียก่อน
ให้พี่อยู่ผู้เดียวในดงดอน	จะราญรอนอสุราไปว่าไร
ถึงมีไชยได้เมียก็เสียน้อง	จะเกี่ยวข้องครหานินทาได้
มิขออยู่สู้สิ้นชีวาไลย	ตายไปตามพระอนุชา
ว่าพลางทางประคองพระน้องรัก	ซบภักตร์แนบชิดขนิษฐา
พิไรร่ำกำสรดโศกา	ประหนึ่งว่าชีวันจะบรรไลย
ฯ ๘ คำ ฯ โอด
ร่าย
๏ บัดนั้น	พิเภกโหราอัชฌาไศรย
จึ่งทูลพระอวตารชาญไชย	ภูวไนยจงระงับดับโศกา
ซึ่งพระน้องต้องหอกอสุรินทร์	ยังไม่สิ้นชีวังสังขาร์
แม้ได้สังกรณีตรีชวา	กับปัญจมหานัที
ประสมเปนโอสถบดพอก	ให้แก้หอกโมกขศักดิยักษี
พระลักษณ์ก็จะคืนสมประดี	ภูมีจงดำริห์ตริการ
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระทรงสังข์ฟังพิเภกว่าขาน
จึ่งดำรัสตรัสสั่งหณุมาน	ตัวท่านรีบรัดไปบัดนี้
เก็บเอาสังกรณีตรีชวา	ที่เขาสรรพยาคิรีศรี
แล้วรีบไปอยุทธยาธานี	บอกพระพรตตามมีธุระร้อน
ให้หยิบปัญจคงคาออกมาให้	ที่เก็บไว้ข้างสุวรรณบรรจ์ฐรณ์
เกลือกไม่เชื่อวาจาวานร	จงเอาศรนี้ไปเปนสำคัญ
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	วายุบุตรฤทธิแรงแขงขัน
รับสั่งพระองค์ทรงสุบรรณ	รเห็จหันเหาะลิ่วปลิวมา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงสรรพยาศิงขร	วานรลงเดินริมเนินผา
ร้องเรียกสังกรณีตรีชวา	อยู่ไหนออกมาอย่าช้าที
ได้ยินขานข้างล่างลงไปค้น	กลับขึ้นกู่อยู่บนคิรีศรี
จึ่งเอาหางกระหวัดรัดคิรี	มือกระบี่คอยจับสรรพยา
ฯ ๔ คำ ฯ คุกภาษ
๏ ครั้นเด็ดได้ใบรากมากมาย	ลูกพระพายเกษมสันต์หรรษา
แผลงฤทธิ์เหาะทยานผ่านฟ้า	ตรงไปอยุทธยาในราตรี
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงนัคเรศนิเวศน์วัง	ลงยังพระโรงทองผ่องศรี
พอเห็นสองกระษัตริย์สวัสดี	ออกอยู่ที่พระที่นั่งสนามจันทร์
จึ่งชูศรทรงพระอวตาร	ค่อยคุกคลานเข้าไปมิได้พรั่น
ก้มเกล้าเคารพอภิวันท์	พลางรำพรรณทูลแถลงแจ้งกิจจา
ข้าชื่อกระบี่หณุมาน	เปนทหารพระราเมศเชษฐา
บัดนี้ทศภักตร์ลักสีดา	ไปไว้เกาะลงกาธานี
พระต้องยกพลตามข้ามสมุท	ไปยงยุทธรบพุ่งถึงกรุงศรี
วันนี้พระอนุชาออกราวี	ต้องหอกอสุรีสลบไป
จะขอปัญจมหาสุธารศ	ไปประสมโอสถแก้ไข
กลัวพระองค์จะแหนงแคลงฤไทย	จึ่งโปรดให้ศรทรงองค์นี้มา
ฯ ๑๐ คำ ฯ เจรจา
ช้า
๏ เมื่อนั้น	สองกระษัตริย์ทรงฟังไม่กังขา
คิดสงสารสามกระษัตริย์ขัติยา	อนิจายากเย็นเข็ญใจ
แล้วมิหนำซ้ำต้องไปผลาญยักษ์	จนเจ้าลักษณ์ออกรบสลบไสล
ร่ำพลางทางทรงโศกาไลย	สอื้นไห้ไม่เปนสมประดี
ฯ ๔ คำ ฯ โอด
ร่าย
๏ ครั้นค่อยคลายวิโยคโศกศัลย์	จึ่งผายผันเข้าไปในที่
หยิบขวดปัญจมหาวารี	มายื่นให้ขุนกระบี่แล้วบัญชา
ช่วยทูลองค์อวตารผ่านเกล้า	ว่าตัวเราบังคมก้มเกษา
อยู่หลังตั้งกินแต่น้ำตา	ไม่มีศุขทุกทิวาราตรี
แม้นพระองค์ปราบปรามสงครามเสร็จ	เชิญเสด็จมาบำรุงกรุงศรี
แม้นตรัสถามถึงสามพระชนนี	จงทูลว่าอยู่ดีไม่มีไภย
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	วายุบุตรรับสั่งบังคมไหว้
ค่อยประคองขวดแก้วแววไว	แผลงอิทธิ์ฤทธิไกรกลับมา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงที่ประจญรณรงค์	เข้าเฝ้าพระหริวงษ์นาถา
ถวายสังกรณีตรีชวา	กับทั้งปัญจมหาคงคาไลย
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระราเมศยินดีจะมีไหน
สั่งพิเภกกุมกัณฑ์ทันใด	จงแก้ไขบดยาอย่าช้าที
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พิเภกรับสั่งใส่เกษี
จึ่งประสมสรรพยากับวารี	ร่ายเวทวิธีบดไป
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ
๏ แล้วหยิบยามาพอกที่หอกยักษ์	โมกขศักดิก็หลุดออกมาได้
แล้วเป่าตรงองค์พระลักษณ์ฤทธิไกร	บัดใจก็ฟื้นคืนมา
ฯ ๒ คำ ฯ รัว
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์ลืมเนตรเห็นเชษฐา
จึ่งบังคมก้มกราบกับบาทา	แล้วทูลว่าข้าน้อยนี้ผิดนัก
มาเสียทัพอัปราครานี้	ขายธุลีบาทบงสุ์พระทรงศักดิ
ยังโปรดช่วยด้วยพระคุณการุญรัก	จะได้แก้แค้นยักษ์อิกสักที
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระหริวงษ์ทรงสวัสดิรัศมี
จึ่งตรัสปลอบอนุชาด้วยปรานี	แก้วพี่อย่าโศกเสียใจ
อันต่อตีมิแพ้ก็ชนะ	ซึ่งพี่จะโกรธานั้นหาไม่
ว่าพลางทางชวนกันคลาไคล	เลิกไพร่พลกลับเข้าพลับพลา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	อสูรกองคอยเหตุยักษา
เห็นมนุษย์ไปได้ไม่มรณา	ก็รีบเข้าลงกาในราตรี
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นมาถึงกรุงพอรุ่งเช้า	เข้าเฝ้าท้าวทศภักตร์ยักษี
กราบทูลแถลงแจ้งคดี	เมื่อคืนนี้พระรามมาตามน้อง
ใช้ทหารหายามาแก้ไข	ก็กลับฟื้นขึ้นได้เมื่อยามสอง
พลลิงยิ่งกำเริบโห่ร้อง	เลิกกองทัพกลับไปพลับพลา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรเสียใจเปนหนักหนา
จึ่งดำรัสตรัสแก่อนุชา	ไหนเจ้าว่าไพรินสิ้นชีวิตร
เดี๋ยวนี้มันกลับเปนเห็นฤๅไม่	แม้นละไว้จะซ้ำกำเริบจิตร
เจ้าผู้เรืองฤทธิรงค์จงเร่งคิด	เข่นฆ่าปัจจามิตรให้บรรไลย
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	กุมภกรรฐ์รันทดถอนใจใหญ่
แล้วว่าเหตุทั้งนี้ไม่มีใคร	คือไอ้พิเภกอัปรี
ให้หายามาแก้พระลักษณ์ฟื้น	เพราะมันรักเขาอื่นยิ่งกว่าพี่
ข้าจะบังคมลาฝ่าธุลี	ออกไปที่ท่ามกลางสมุทไทย
จะทดน้ำมิให้ไหลมา	ทางกองทัพพลับพลาพระรามได้
ต้องอดสักสามวันก็บรรไลย	ไม่พักไปเข่นฆ่าราวี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวทศภักตร์ยักษี
ได้ฟังอนุชาพาที	ยินดีสรวลสันต์สนั่นไป
แล้วว่าการกลศึกเจ้าฦกล้ำ	เหมือนตัดลำเลียงน้ำมันเสียได้
กระนั้นพระอนุชาเร่งคลาไคล	ไปทำให้สำเร็จเสร็จการ
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	กุมภกรรฐ์คำนับรับบรรหาร
ทูลลาแล้วลุกมาน่าพระลาน	พระยามารรีบเหาะรเห็จไป
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงท้องทเลลมยมนา	จึ่งนิมิตรกายาให้โตใหญ่
แล้วทอดองค์ลงกลางสมุทไทย	เหยียดเท้ายาวไปถึงจักรวาฬ
จึ่งร่ายเวทวิธีบริกรรม	ทดน้ำในท้องกระแสสาร
เดชะพระเวทอันเชี่ยวชาญ	ชลธารแห้งขอดตลอดไป
ฯ ๔ คำ ฯ ตระ
๏ บัดนั้น	พวกโยธาวานรน้อยใหญ่
ครั้นรุ่งรางต่างพากันคลาไคล	ลงไปสู่ท่าวาริน
ฯ ๒ คำ ฯ พระยาเดิน
๏ ครั้นถึงริมฝั่งก็ยั้งหยุด	เห็นน้ำในสายสมุทแห้งไปสิ้น
เอะอยู่แล้วทีนี้ไม่มีกิน	พวกกระบินทร์วิ่งกลับมาบอกนาย
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	สุครีพจำกำหนดจดหมาย
รีบรัดจัดแจงแต่งกาย	เข้าเฝ้าพระนารายน์ฤทธิไกร
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ จึ่งทูลว่าวันนี้วิปลาศ	น้ำขาดขอดฝั่งไม่หลั่งไหล
เหล่าลิงอดอยากลำบากใจ	จงทราบใต้บทมาลย์พระผ่านฟ้า
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระหริวงษ์ทรงฟังไม่กังขา
จึ่งดำรัสตรัสถามโหรา	ไยคงคาจึ่งแห้งแล้งไป
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พิเภกโหราอัชฌาไศรย
รับสั่งสังเกตดูเหตุไภย	แล้วขับไล่ฤกษ์ยามตามคัมภีร์
ครั้นเห็นเที่ยงแท้แน่ตระหนัก	จึ่งทูลพระหริรักษ์เรืองศรี
กุมภกรรฐ์นั้นไปตั้งพิธี	อยู่ที่ทเลลมยมนา
ทดน้ำทำให้แห้งขาด	ด้วยอำนาจอาคมคาถา
หวังจะให้ไพร่พลที่พลับพลา	อดคงคาล้มตายวายปราณ
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระจักรกฤษณ์ฤทธิล้ำสุริย์ฉาน
ได้ฟังแจ้งแห่งคำโหราจารย์	จึ่งตรัสสั่งหณุมานชาญไชย
จงไปล้างพิธีกุมภกรรฐ์	ให้น้ำนั้นไหลลงมาจงได้
ถึงแถวทางคลางแคลงแห่งใด	จงถามไถ่พิเภกโหรา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	วายุบุตรคำนับรับอาสา
ถอยหลังออกไปลับพลับพลา	แผลงอิทธิฤทธาเหาะทยาน
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งเห็นกุมภกรรฐ์	กายนั้นโตใหญ่ไพศาล
ลงนอนขวางกลางท้องนทีธาร	ขุนมารหลับเนตรภาวนา
จึ่งนิมิตรกายาวานร	กลับเปนแปดกรสี่หน้า
ผลาดแผลงสำแดงเดชา	เข้าโถมถีบอสุราในวารี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	กุมภกรรฐ์ผุดลุกขึ้นจากที่
เสียการตระบะกิจพิธี	อสุรีโกรธลิงยิ่งกว่าไฟ
กวัดแกว่งคทาถาโถม	รุกโรมตีรันกระชั้นไล่
หวดซ้ายป่ายขวาว่องไว	ชิงไชยกระชิดติดพัน
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	วายุบุตรฤทธิแรงแขงขัน
เผ่นโผนโจนจับกับกุมภกรรฐ์	พัลวันกลอกกลับรับรอง
ทยานขึ้นเหยียบเข่าน้าวเศียร	ผลัดเปลี่ยนหนีไล่ไวว่อง
สัปรยุทธฉุดชิงได้ตะบอง	ตีต้องพระยามารซานทรุด
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	กุมภกรรฐ์ออกรอาวายุบุตร
เสียสิ้นสาตราอาวุธ	ยงยุทธย่อท้อค่อยรอรับ
แต่ปล้ำปลุกปลกเปลี้ยเสียที	ขุนกระบี่เผ่นโผนขึ้นโจนจับ
อสุรีแรงน้อยย่อยยับ	ไม่ต่อตีหนีกลับไปลงกา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	คำแหงหณุมานหาญกล้า
ครั้นยักษีหนีไปไกลตา	ก็แผลงฤทธิ์เหาะมาพลับพลาไชย
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งคลานเข้าไปเฝ้า	ก้มเกล้าบังคมประนมไหว้
ทูลแถลงแจ้งความทั้งปวงไป	ดังได้ล้างกิจพิธี
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระรามเมศทรงสวัสดิรัศมี
จึ่งตรัสชมขุนกระบินทร์ด้วยยินดี	ไม่เสียทีสามารถอาจอง
อันคำแหงหณุมานปานนิ้วเพ็ชร	จะชี้ไหนได้เสร็จสมประสงค์
ตรัสพลางทางจับพระแสงทรง	เสด็จตรงเข้าในที่ไสยา
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
๏ เมื่อนั้น	พระยากุมภกรรฐ์ยักษา
ครั้นมาถึงพิไชยลงกา	เสด็จมาพระโรงคัลทันใด
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ ก้มเกล้าเคารพอภิวาท	พระเชษฐาธิราชเปนใหญ่
แล้วทูลว่าหณุมานชาญไชย	มันตามไปฝั่งน้ำทำจัณฑาล
จนเสียกิจวิทยาอาคม	ไม่เสร็จสมเหมือนจิตรที่คิดอ่าน
ข้ากลับมาว่าจะเกณฑ์พลมาร	ไปรอนราญรามลักษณ์อิกสักที
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรสุริวงษ์ยักษี
จึ่งว่าชะช่างกระไรไพรี	มันมีแต่ล่วงรู้ดูแคลน
ว่าพลางทางสั่งเสนา	จงเกณฑ์พลสักห้าสิบแสน
น้องกูจะออกไปแก้แค้น	ทดแทนข้าศึกที่ฮึกฮัก
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	มโหทรเสนีมีศักดิ
ก้มเกล้าประนตทศภักตร์	แล้วขุนยักษ์รีบรัดไปจัดแจง
ฯ ๒ คำ ฯ ประถม
ยานี
๏ เกณฑ์หมู่สุรศักดิยักษา	ทั้งทัพหนุนทัพน่ากล้าแขง
จัดเปนปีกป้องกองแซง	ตามตำแหน่งพร้อมพรั่งคั่งคับ
ขุนช้างต่างผูกคชสาร	หมอควาญตัวดีขึ้นขี่ขับ
ทหารม้ามาเข้ากระบวนทัพ	ถือหอกซัดสำหรับราวี
ขุนรถรีบรัดจัดรถศึก	เทียมโตโคถึกเสือหมี
พลเท้าห้าวหาญผลาญไพรี	ถือกระบี่ดั้งโล่ห์โตมร
ฝ่ายโลทันก็จัดรัถา	เทียมด้วยพระยาไกรสร
มาเทียบกับเกยสุวรรณอันบวร	พลนิกรพร้อมพรั่งดังบัญชา
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	กุมภกรรฐ์สิทธิศักดิยักษา
ถวายอัญชลีพระพี่ยา	ลีลาไปสรงชลธาร
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ นางในไขสุหร่ายสายสินธุ์	วารินลอองอาบซาบซ่าน
ทรงสุคนธ์ปนทองรองพาน	พนักงานรำเพยพัชนี
สนับเพลาเชิงงอนซ้อนกระหนก	ภูษายกแย่งรูปราชสีห์
ฉลององค์ทรงสอดใส่อินทรีย์	สวมเกราะแก้วมณีศรีประเทือง
ปั้นเหน่งเพ็ชรพรรณรายสายกระสัน	สังวาลวรรณสายสร้อยห้อยเฟื่อง
พาหุรัดรจนาค่าเมือง	ทองกรประดับเนื่องเนาวรัตน์
ธำมรงค์รังแตนแหวนเพ็ชร	น้ำหนักแต่ละเม็ดเจ็ดกรัด
กรรเจียกจรเจียรไนดอกไม้ทัด	กรีดพระหัดถ์ห้อยห่วงพวงผกา
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ ครั้นเสร็จสรรพจับพระแสงศรทรง	อาจองเยื้องย่างออกข้างน่า
เคลื่อนพหลพลไกรไคลคลา	ออกจากลงกาพระนคร
ฯ ๒ คำ ฯ กราวใน
โทน
๏ รถเอยราชรถทรง	ดุมวงกงแปรกแอกอ่อน
บุษบกบัลลังก์กระจังซ้อน	สามงอนงามรหงธงไชย
เทียมพระยาสิงหราชผาดผยอง	เริงร้องก้องสนั่นหวั่นไหว
เครื่องสูงแสงแก้วแววไว	แห่แหนแน่นในเนินบรรพต
สัตวสิงวิ่งตื่นตัดน่าฉาน	ลางบันดาลหลากตาปรากฎ
กาเหยี่ยวเฉี่ยวโฉบเอางอนรถ	กุมภกรรฐ์รันทดท้อฤไทย
เสียงโห่โยธาอยู่น่าทัพ	ฟังสำเนียงเสียงกลับเหมือนร้องไห้
ก็รู้ว่าชีวันจะบรรไลย	แต่มานะหักใจไคลคลา
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ ครั้นถึงที่ประจญรณรงค์	ให้ปักธงเรียงรายริมชายป่า
สารวัดนายหมวดตรวจตรา	ตั้งเปนปีกกาคอยราวี
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
ช้า
๏ เมื่อนั้น	พระหริวงษ์องค์นารายน์เรืองศรี
เสด็จออกพลับพลาน่าคิรี	เสนีกราบก้มบังคมคัล
ตรัสประภาษราชกิจการสงคราม	จะปราบปรามยักษาให้อาสัญ
พอได้ยินสำเนียงเสียงนี่นัน	ก้องกึกพิฦกลั่นโลกา
ก็รู้ว่าข้าศึกฮึกหาญ	จึ่งโองการถามพิเภกยักษา
วันนี้ทัพไชยใครยกมา	เจ้าลงกาฤๅวงษ์พงษ์พันธุ์
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ บัดนั้น	พิเภกพิเคราะห์ดูรู้แม่นมั่น
จึ่งทูลพระหริวงษ์ทรงธรรม์	กุมภกรรฐ์ยกมาเพลานี้
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระจักรกฤษณ์ฤทธิรงค์เรืองศรี
จึ่งปฤกษาวานรเสนี	กุมภกรรฐ์มันมีฤทธิไกร
เมื่อครั้งก่อนก็พุ่งโมกขศักดิ	ต้องพระลักษณ์ซอนซบสลบไสล
วันนี้เราจะออกชิงไชย	สุครีพไปเร่งรัดจัดโยธา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุครีพรับสั่งใส่เกษา
ก้มกรานคลานคล้อยถอยออกมา	ตรวจตราเตรียมพหลพลนิกร
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
ยานี
๏ ตั้งกระบี่ศรีชมภูพาล	เปนกองน่ากล้าหาญชาญสมร
ปีกขวาวาหุโรมฤทธิรอน	ปีกซ้ายเกสรทมาลา
สุรการสุรเสนเจนประจญ	คุมพลเปนเกียกกายซ้ายขวา
นิลราชกองหลังรั้งโยธา	ทุกหมู่หมวดตรวจตราเตรียมกาย
พวกลิงไพร่ใส่หมวกกางเกงเสื้อ	บ้างขี่หมูหมีเสือเหลือหลาย
แล้วเทียมราชรถแก้วแพรวพราย	คอยท่าพระนารายน์ฤทธิไกร
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	พระอวตารผ่านภพสบไสมย
ชวนพระลักษณ์อนุชาคลาไคล	เสด็จไปสรงสหัสนัที
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ ชำระสระสนานสำราญกาย	กรีดกรายพระหัดถ์ขัดสี
ลูบไล้สุคนธาวารี	กลิ่นผกามาลีตระหลบองค์
สอดใส่สนับเพลาเชิงกระหนก	ภูษายกไว้วางหางหงษ์
ผ้าทิพย์ขลิบสุวรรณบรรจง	ฉลององค์เกราะแก้วแวววับ
ปั้นเหน่งเพ็ชรไพโรจโชติช่วง	ทับทรวงเฟื่องห้อยพลอยประดับ
พาหุรัดทองกรซ้อนซับ	ธำมรงค์เรืองรยับจับตา
ต่างทรงมงกุฎแก้วเก็จ	กรรเจียกเพ็ชรพรรณรายทั้งซ้ายขวา
ห้อยอุบะดอกดวงพวงผกา	แล้วทรงศรสาตราเคยราวี
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ ครั้นเสร็จเสด็จจรจรัล	จากสุวรรณพลับพลาหลังคาสี
พิเภกถวายไชยได้ฤกษ์ดี	ให้คลายคลี่เคลื่อนพหลพลรบ
ฯ ๒ คำ ฯ กราวนอก
โทน
๏ รถเอยรถวิมาน	แก้วก้านกระหนกกระหนาบคาบขบ
กงก้องดินดังกระทั่งกระทบ	คุมหมุนฝุ่นตระหลบบนนภางค์
งอนรหงธงชายปลายสบัด	เทียมเทพกัณฐัศว์สบัดย่าง
สารถีเทวาทำท่าทาง	ถือหางนกยูงทองทั้งสองมือ
อภิรุมชุมสายพรายพริ้ง	ทานตวันกรรชิงล้วนลิงถือ
ประโคมฆ้องกลองสนั่นบันฦๅ	อึงอื้ออุโฆษโจษจรร
วานรนายทหารขานโห่	ก้องโกลาหลถึงบนสวรรค์
กองทัพนับแสนแน่นนัน	เร่งร้นพลขันธ์ไคลคลา
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ ครั้นถึงที่รบพบทัพยักษ์	เห็นธงปักเรียงรายริมชายป่า
จึ่งให้หยุดรถแก้วแววฟ้า	พร้อมพรั่งตั้งดาเปนน่ากระดาน
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระยากุมภกรรฐ์กำแหงหาญ
แลเขม้นเห็นพระอวตาร	พระยามารไม่รู้จักภักตรา
จึ่งตรัสถามสารถีที่รถทรง	รู้ว่าองค์ราเมศเชษฐา
กระทืบรถพระที่นั่งสั่งโยธา	จงเร่งเข้าเข่นฆ่าวานร
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พวกพหลพลมารชาญสมร
แกว่งดาบดั้งโล่ห์โตมร	เข้าราญรอนรุกโรมโจมตี
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	ลิงเหล่าทหารชาญไชยศรี
กวัดแกว่งสาตราเข้าราวี	ถ้อยทีหนีไล่กันไปมา
บ้างถาโถมโจมจับสัปรยุทธ	อุตลุดหลอนหลอกกลอกหน้า
ไล่กระชั้นฟันยักษ์โยธา	อสุราแตกยับทั้งทัพไชย
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	พระยากุมภกรรฐ์เปนใหญ่
เห็นโยธีหนีตายกระจายไป	ยิ่งพิโรธโกรธใจดังไฟฟ้า
โจนจากรถทรงองอาจ	เข้าตีลิงกลิ้งกลาดกลางป่า
ไล่รุกบุกบันกระชั้นมา	จนถึงน่ารถทรงองค์พระราม
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระตรีภพลบโลกทั้งสาม
ลงจากรถสุวรรณไม่ครั่นคร้าม	พระลักษณ์ตามเชษฐาเข้าราวี
ป้องปัดสาตราอาวุธ	ประจัญจับสัปรยุทธยักษี
ทั้งสองข้างต่างเรืองฤทธี	ต่อตีหนีไล่กันไปมา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	พระยากุมภกรรฐ์ยักษา
ประจัญบานราญรอนอ่อนรอา	จึ่งขึ้นศรศักดาแล้วแผลงไป
ฯ ๒ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ เปรี้ยงเปรี้ยงเสียงสนั่นครั่นครึก	ก้องกึกกัมปนาทหวาดไหว
ต้องกระบี่รี้พลสกลไกร	พุงไส้เรี่ยรายวายปราณ
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	พระจักรกฤษณ์ฤทธิล้ำสุริย์ฉาน
จึ่งขึ้นศรวิรุณจักรวาฬ	ยิงแย้งแผลงผลาญไปฉับพลัน
ฯ ๒ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ เปนพระพายชายพัดรวยรื่น	วานรฟื้นกายาไม่อาสัญ
แล้วศรไชยไปต้องกุมภกรรฐ์	ล้มดิ้นยันยันบรรไลย
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ เสร็จสังหารมารม้วยมรณา	พอเพลาบ่ายแสงสุริย์ใส
จึ่งเลิกทัพขับพลสกลไกร	กลับไปพลับพลาพนาวัน
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	อสูรกองคอยเหตุในไพรสัณฑ์
เห็นเจ้านายมรณาก็พากัน	ด้นดั้นเดินป่าไปธานี
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งคลานเข้าไปเฝ้า	ก้มเกล้าประนตบทศรี
ทูลความตามเรื่องราวี	บัดนี้กุมภกรรฐ์บรรไลย
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรเปนใหญ่
ได้ฟังดังจะดิ้นสิ้นใจ	ให้อาไลยในองค์พระน้องรัก
นิจาเอ๋ยเคยทรงสัตย์ธรรม์	วิทยาสารพันจะรู้หลัก
มาม้วยมอดวอดวายเสียดายนัก	พระยายักษ์โศกาอาไลย
แล้วคิดแค้นมนุษย์สุดแค้น	กูจะทำทดแทนมันให้ได้
พลางดำรัสตรัสสั่งเสนาใน	จงเร่งไปหาอินทรชิตมา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	เสนารับสั่งใส่เกษา
ก้มเกล้ากราบงามสามลา	รีบมาเฝ้าองค์อินทรชิต
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งบังคมก้มเกล้า	แถลงเล่าชี้แจงให้แจ้งจิตร
รับสั่งใช้ให้เชิญพระทรงฤทธิ์	ไปช่วยคิดหักหาญการณรงค์
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	โอรสทศเศียรสูงส่ง
รีบรัดจัดแจงแต่งองค์	ขึ้นเฝ้าบิตุรงค์ทรงศักดา
ฯ ๒ คำ ฯ เพลงช้า
๏ ครั้นถึงจึ่งบังคมก้มเกล้า	หมอบเฝ้าตามตำแหน่งโอรสา
นิ่งสดับรับรศพจนา	จะบัญชาโปรดปรานประการใด
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศกรรฐ์ตรมอกหมกไหม้
เหลือบเห็นโอรสยศไกร	ดีใจจึ่งแถลงแจ้งกิจจา
กุมภกรรฐ์วันนี้ออกราญรอน	ก็ต้องศรสิ้นชีวังสังขาร์
เจ้าผู้เรืองฤทธิรงค์ทรงศักดา	เคยปราบสิ้นดินฟ้าสุราไลย
จงอาสาบิดรออกรอนราญ	ไปสังหารรามลักษณ์ให้ตักไษย
แม้นเสร็จศึกสมหวังดังใจ	จะมอบให้เจ้าบำรุงกรุงลงกา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตสิทธิศักดิยักษา
ได้ฟังคั่งแค้นแทนอาว์	ดังไฟฟ้าเผาสุมกลุ้มใจ
จึ่งทูลว่าพระองค์ทรงพิภพ	อย่าปรารภร้อนรนหม่นไหม้
ลูกรักจักอาสาไป	ลุยไล่สพัดมัดมันมา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรสรวลสันต์หรรษา
เข้ากอดจูบลูบหลังลูกยา	เจ้าดวงใจไนยนาของบิดร
อะไรกับสงครามรามลักษณ์	ไม่ทานฤทธิ์สิทธิศักดิแสงศร
ว่าพลางทางสั่งมโหทร	จงเกณฑ์พลนิกรให้บัดนี้
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	มโหทรรับสั่งใส่เกษี
บังคมลาแล้วคลานจรลี	ออกจากที่พระโรงคัลทันใด
ฯ ๒ คำ ฯ ประถม
ยานี
๏ กะเกณฑ์พหลพลกุมภัณฑ์	เลือกเอาเหล่าฉกรรจ์ขึ้นใหม่
เร่งรัดสัสดีมี่ไป	ไม่ได้ตัวผัวให้เอาเมียมา
บ้างบาดหมายนายมุลขุนหมื่น	ให้จ่ายปืนลูกดินหินผา
ที่เกี่ยวข้องต้องคดีเนิ่นช้า	บอกเลิกเบิกมาเข้ากองทัพ
อสุราสารวัดจัดกระบวน	ครบถ้วนสิบสมุทอาวุธสรรพ
บ้างถือดาบโล่ดั้งคั่งคับ	เคยหักโหมโจมทัพนับร้อย
ทหารหอกปลอกคร่ำด้ามข้อถี่	ใส่เสื้อดำกำมหยี่สีควันอ้อย
แล้วเทียมรถที่นั่งบัลลังก์ลอย	มาคอยเคียงประทับกับเกยลา
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตสิทธิศักดิยักษา
ครั้นพรั่งพร้อมพหลพลโยธา	เสด็จมาอ่าองค์สรงชล
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ ชำระสระสนานสำราญกาย	สุหร่ายโรยโปรยปรายดังสายฝน
ลูบไล้น้ำกุหลาบซาบสกนธ์	ทรงสุคนธ์ตระหลบอบควันเทียน
สอดสนับเพลาริ้วพลิ้วแพลง	ภูษาแย่งอย่างย้ายลายทองเขียน
ฉลององค์ทรงเกราะแก้ววิเชียร	เจียรบาดคาดเนียนกระเสียนกาย
ปั้นเหน่งเนื่องเนาวรัตน์ขัดขอ	กรองสอสังเวียนวิเชียรฉาย
ทองกรภุกามแก้วแพรวพราย	ธำมรงค์เพ็ชรรายรูจี
สวมทรงมงกุฎบุษย์รยับ	กรรเจียกจรซ้อนซับสลับสี
จับพระแสงศรสิทธิ์ฤทธี	แล้วลีลามาที่ประชุมพล
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ
ร่าย
๏ ขึ้นทรงรถแก้วสุรการ	ทวยหาญกราบงามสามหน
เสียงฟ้าร้องต้องตำราฤกษ์บน	ให้เดินพลพยุหบาตรดาษเดียร
ฯ ๒ คำ ฯ กราวใน
โทน
๏ รถเอยราชรถทรง	สำหรับองค์โอรสทศเศียร
เพลาดุมหุ้มสุวรรณหันเวียน	แก้ววิเชียรประดับวับวาว
เทียมไกรสรราชผาดผยอง	ดังจะล่องลอยคว้างมากลางหาว
บุษบกบัลลังก์แก้วแพรวพราว	กว้างยาวราวรถพระอาทิตย์
เสียงกงก้องกึกพิฦกลั่น	สเทือนถึงสวรรค์ชั้นดุสิต
เทพบุตรหับบานทวารมิด	รวังตัวกลัวฤทธิ์อสุรี
พระยาครุธยุดนาคในนภางค์	ผวาวางนาคินทร์บินหนี
ไม้ไล่แหลกลงเปนผงคลี	ยักษีเหยียบยุ่ยลุยแหลกไป
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ ครั้นถึงที่ประจญรณยุทธ	จึ่งให้หยุดพลนิกายนายไพร่
พวกทหารขานโห่เอาไชย	เสียงสนั่นหวั่นไหวทั้งแดนดิน
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
ช้า
๏ เมื่อนั้น	พระจักรกฤษณ์ฤทธิรงค์ทรงศิลป์
เสด็จออกพลับพลาน่าคิริน	หมู่กระบินทร์บังคมก้มกราน
ทอดพระเนตรเสนาข้าเฝ้า	ทั้งสองเหล่าล้วนศักดากล้าหาญ
สุครีพนิลนนท์หณุมาน	ชมภูพาลพวกพระยาพาลี
ขุนกระบินทร์นิลเอกนิลขัน	ทวิกันกองชมภูบูรีศรี
ล้วนชำนาญการณรงค์ราวี	พระจักรีตรัสประภาศราชการ
พอเสียงโห่โกลาดังฟ้าลั่น	เคยสำคัญข้าศึกฮึกหาญ
จึ่งตรัสถามโหราปรีชาชาญ	เสียงสท้านทัพใหญ่ใครยกมา
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ บัดนั้น	พิเภกบังคมก้มเกษา
นิ่งนับจับยามสามตา	แล้ววันทาทูลพระหริรักษ์
ซึ่งเปนจอมจัตุรงค์มาสงคราม	ทรงนามอินทรชิตสิทธิศักดิ
เปนเอกองค์โอรสทศภักตร์	อาสาพระยายักษ์ยกมา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระตรีภพลบโลกนาถา
ฟังพิเภกทูลแถลงแจ้งกิจจา	จึ่งสั่งพระอนุชายาใจ
เจ้าจงยกพหลพลนิกร	ไปราญรอนผลาญยักษ์ให้ตักไษย
แล้วตรัสสั่งสุครีพจงรีบไป	เกณฑ์พหลพลไกรให้บัดนี้
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุครีพรับสั่งใส่เกษี
ก้มเกล้ากราบงามสามที	ออกมาที่เกยลาน่าพระลาน
ฯ ๒ คำ ฯ ประถม
ยานี
๏ ตรวจตรากระบวนทัพสำหรับรบ	เกณฑ์รดมสมทบทวยหาญ
บ้างใส่หมวกเสื้อมงคลลนลาน	เครื่องอานสวมตัวออกพัวพัน
พวกเสื้อป่าปีกป้องกองหลัง	ถือดาบดั้งสำหรับรบขบขัน
ลิงลำลองกองน่าห้าพัน	ไม้พลองตะบองสั้นทั้งสองมือ
ที่ไม่มีอาวุธยุทธนา	ก็หักกิ่งพฤกษานั้นมาถือ
ต่างลำพองคนองศึกได้ฝึกปรือ	อึงอื้ออัดแอแซ่ไป
พวกกระบี่ยกรบัตรปลัดทัพ	ทนายกางกั้นสัปรทนให้
แล้วเตรียมรถมาประทับกับเกยไชย	ทุกหมู่หมวตตรวจไพร่พร้อมพรัก
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	พระรามราชสุริวงษ์ทรงศักดิ
จึ่งอำนวยอวยไชยให้พระลักษณ์	ให้น้องรักรบชนะอสุรินทร์
สารพัดสาตราปัจจามิตร	อย่าต้านติดต่อสู้ธนูศิลป์
จะทำศึกตรึกตราเปนอาจิณ	อย่าดูหมิ่นประมาทอาจอง
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์ชื่นชมสมประสงค์
น้อมคำนับรับพรพระหริวงษ์	แล้วลีลามาสรงคงคาไลย
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ ไขสหัสธาราดังห่าฝน	ต้องสกนธ์ซ่านเซนเย็นใส
ทรงกระแจะจันทน์ปรุงจรุงใจ	ลูบไล้เครื่องต้นสุคนธา
สอดสนับเพลาพริ้งยิ่งยง	บรรจงทรงทิพยภูษา
ตาดทองฉลององค์อลงการ์	ห้อยน่าผ้าทิพย์ขลิบสุวรรณ
ปั้นเหน่งเพ็ชรไพโรจโชติช่วง	ตาบประดับทับทรวงดวงกุดั่น
ทองกรภุกามแก้วแพรวพรัน	ธำมรงค์เรือนสุวรรณกำภู
ทรงมงกุฎแก้วรยับประดับพลอย	อุบะบุบผาร้อยห้อยจรหู
ขัดพระขรรค์เคยสังหารผลาญศัตรู	จับธนูศรไชยไคลคลา
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ
ร่าย
๏ ขึ้นทรงรถแก้วสุรการ	ทวยหาญกราบงามสามท่า
ทหารลิงยิงปืนสัญญา	ให้ไคลคลาเคลื่อนพหลพลนิกาย
ฯ ๒ คำ ฯ กราวนอก
โทน
๏ รถเอยรถทรง	งอนรหงรเหิดเฉิดฉาย
พระที่นั่งบัลลังก์แก้วแพรวพราย	แท่นท้ายบุษบกกระหนกเกริน
เทียมอัศวราชผาดผยอง	ดังจะล่องลอยฟ้าเวหาเหิน
ธงน่านำพหลพลเดิน	ข้ามลำเนาเขาเขินเนินพนม
พฤกษาสูงสองข้างหว่างวิถี	ปัถพีพ่างพื้นรื่นร่ม
เทพบุตรเมืองสวรรค์ชั้นอินทร์พรหม	ชื่นชมเอาใจช่วยอวยพร
พระพิรุณร่วงโรยโปรยปราย	ลมเรื่อยเฉื่อยชายมาอ่อนอ่อน
เร่งรีบพหลพลนิกร	วานรโห่ร้องก้องแดนดง
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ ครั้นถึงเห็นทัพนับหมื่น	ตั้งดื่นดาษไปในไพรรหง
จึ่งให้หยุดพลนิกายอยู่ชายดง	แล้วปักธงสำคัญทันที
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตสิทธิศักดิยักษี
เห็นมนุษย์ยกมาจะราวี	ท่วงทีห้าวหาญชาญสงคราม
จึ่งให้เคลื่อนเลื่อนรถเข้าไปใกล้	ตั้งสง่าปราไสไต่ถาม
ดูรามนุษย์รูปงาม	ท่านนี้มีนามกรใด
เที่ยวคุมพลปล้นเมืองเหมือนโจรป่า	ไม่อับอายขายหน้าฤๅไฉน
จะประสงค์เงินทองของสิ่งใด	จงบอกให้แจ้งอรรถบัดนี้
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์ทรงสวัสดิรัศมี
จึ่งตอบอินทรชิตฤทธี	เรานี้มีนามชื่อพระลักษณ์
องค์นารายน์ราเมศเชษฐา	ผ่านศรีอยุทธยาอาณาจักร
อันของดีมีมากกว่าเมืองยักษ์	ไม่ประสงค์จงรักสิ่งไร
เหตุด้วยทศกรรฐ์อันธพาล	กระทำการทุจริตผิดวิไสย
ลักพระพี่สีดามาไว้	เราจึ่งได้ตามมาราวี
ถ้าท้าวทศภักตร์รักเผ่าพงษ์	เร่งคืนส่งสีดามารศรี
เราจะได้เลิกทัพกลับโยธี	คืนไปบุรีอยุทธยา
แม้นไม่ส่งคงขืนขัดไว้	จะผลาญให้สิ้นชีวังสังขาร์
ท่านชื่อใดไม่กลัวมรณา	บังอาจมารณรงค์สงคราม
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตชำนาญชาญสนาม
โกรธาว่าเหม่น้องพระราม	หยาบหยามยกพี่ว่ามียศ
ไม่รู้จักเราฤๅชื่ออินทรชิต	เรืองฤทธิ์ศักดาปรากฎ
ปราบได้ถึงสวรรค์ชั้นโสฬศ	เปนโอรสเจ้าลงกาธานี
ซึ่งว่าพระยายักษ์ไปลักนาง	ไม่มีอย่างอย่ามาว่าที่นี่
พระได้นางกลางป่าพนาลี	ผู้ใดไม่มีป้องกัน
ข้างพระรามตามมาว่าเมียมิ่ง	เพราะจะชิงกรุงไกรไอสวรรย์
เปนโจรไพรใจทมิฬสิ้นทั้งนั้น	มาผูกพันพูดจาพาที
ว่าเกิดเหตุทั้งนี้ด้วยสีดา	จึ่งตามมารบพุ่งถึงกรุงศรี
ก็เมื่อไปผลาญพระยาพาลี	นั้นเขามีผิดบ้างอย่างไร
เรารู้เท่าเข้าใจอยู่ทุกสิ่ง	จะลวงได้ก็แต่ลิงให้หลงใหล
แม้นรักตัวกลัวชีวันจะบรรไลย	จงเลิกทัพกลับไปอยุทธยา
ฯ ๑๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์ยิ้มพลางทางว่า
ช่างเคลือบแฝงแต่งคารมชมบิดา	พูดจากลอกกลับไม่อับอาย
ย่อมรู้อยู่กับใจไพร่พลยักษ์	ว่าผู้ใดไปลักนางโฉมฉาย
ให้ม้ารีศเปนกวางจนวางวาย	เพราะผู้ร้ายแต่งกลเข้าปล้นนาง
อย่าพักพูดผันแปรแก้หน้า	เอาพาลีขึ้นมาว่าขัดขวาง
เขาถือสัตย์สู้ตายวายวาง	ให้สิ้นทางโทษผิดที่ติดพัน
ไม่เหมือนชาวลงกาอาณาเขตร	ไม่มีสัตย์ปัฏิเสธทุกสิ่งสรรพ์
ทั้งอวดอิทธิ์ฤทธิไกรใครจะทัน	ไม่คิดถึงพงษ์พันธุ์ที่บรรไลย
อย่าว่าแต่อินทรชิตสิทธิศักดิ	ถึงตัวท้าวทศภักตร์จะตักไษย
แม้นดีจริงนิ่งช้าอยู่ว่าไร	มาชิงไชยให้เห็นฤทธิรุตม์
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตโกรธใจดังไฟจุด
ชี้หน้าว่าน้อยฤๅมนุษย์	ช่างอวดอิทธิ์ฤทธิรุตม์สุดใจ
เปนไรมีดีแล้วได้เห็นกัน	ไม่ทันถึงพักจะตักไษย
แล้วตรัสสั่งมหาเสนาใน	เร่งขับไพร่เข้าประหารราญรอน
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	อสูรเสนามารชาญสมร
ต่างแกว่งสาตราคทาธร	ขับนิกรกองน่าเข้าราวี
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พวกพลอสูรยักษี
เข้าหักโหมโจมทัพจับกระบี่	รบรุกคลุกคลีตีประจัญ
บ้างยกปืนยืนประทับขยับไหล่	เหนี่ยวไกวางเปรี้ยงเสียงสนั่น
ทั้งกองหนุนกองน่าดากัน	เข้าโรมรันรบประดังพรั่งพรู
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พวกกระบี่บุกบันประจัญสู้
บ้างโห่ร้องเสียงฉาวกราวกรู	หลอนหลอกตะคอกขู่อสุรี
บ้างฉวยชิงสาตราจับขาฟาด	แขนขาดฅอพับลงกับที่
พลกุมภัณฑ์แตกตายวายชีวี	พวกกระบี่บุกบันกระชั้นไป
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	อสูรเสนามารทหารใหญ่
เห็นพลแตกตื่นยับทั้งทัพไชย	ยิ่งพิโรธโกรธใจดังไฟฟอน
เข้ารุกไล่เหล่าพหลพลกระบี่	อสุรีตีรุดไม่หยุดหย่อน
ฟาดด้วยสาตราคทาธร	วานรย่นย่อไม่ต่อตี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุรเสนสุรการกระบี่ศรี
ต่างสำแดงแผลงอิทธิฤทธี	เข้าราวีรับรองสองกุมภัณฑ์
ถ้อยทีมีศักดาสามารถ	ไม่พลั้งพลาดผลัดเปลี่ยนเหียนหัน
ว่องไวไล่กระชิดติดพัน	หักโหมโรมรันประจัญบาน
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ สองกระบี่มีกำลังโลดโผน	กระโจมโจนจับยักษ์หักหาญ
ขึ้นเหยียบยันฟันฟอนรอนราญ	ทั้งสองมารม้วยมิดด้วยฤทธี
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	โอรสทศภักตร์ยักษี
เห็นอสูรสองนายวายชีวี	อสุรีพิโรธโกรธโกรธา
กวัดแกว่งศรสิทธิ์ฤทธิรงค์	โจนลงจากราชรัถา
ไล่ตีวานรสท้อนมา	จนถึงน่ารถทรงองค์พระลักษณ์
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	น้องพระหริวงษ์ทรงศักดิ
แลเห็นโอรสทศภักตร์	เข้าหาญหักโยธาวานร
จึ่งลงจากรถแก้วแววฟ้า	พระหัดถ์ขวากวัดแกว่งพระแสงศร
รบรับจับกุมตลุมบอน	หักหาญราญรอนอสุรี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	โอรสทศภักตร์ยักษี
ไม่ขยั้นย่อท้อต่อตี	ถ้อยทีหนีไล่กันไปมา
หลบหลีกเคล่าคล่องทำนองยุทธ	กลอกกลับสัปรยุทธย้ายท่า
ตีกระทบรบรับสาตรา	อสุราหักโหมโรมราญ
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์ศักดากล้าหาญ
รับรองป้องกันประจัญบาน	ได้ทีทยานต้านต่อยุทธ
ขึ้นเหยียบเข่าขุนมารราญรอน	พระกรขยับจับมงกุฎ
ตีต้องอินทรชิตฤทธิรุตม์	หันเหเซซุดซวนไป
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตค่อยดำรงทรงตัวได้
ยิ่งโกรธาตาแดงดังแสงไฟ	หมายใจจะล้างให้วางวาย
จึ่งหยุดยืนขึ้นศรนาคบาศ	เผ่นผงาดเงื้อง่าตามุ่งหมาย
คเนแน่แลชำเลืองเยื้องกราย	น้าวสายศรลั่นไปทันใด
ฯ ๔ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ เปนนาครัดมัดพระลักษณ์กับพลลิง	ล้มกลิ้งเกลื่อนกลาดไม่หวาดไหว
เหล่ายักษ์โยธีดีใจ	ร้องเย้ยเผยไยไยทั้งไพร่นาย
ฯ ๒ คำ ฯ กราวรำ
๏ พอแลเห็นพิเภกโหราจารย์	ขุนมารดาลเดือดไม่เหือดหาย
จึ่งร้องเย้ยเหวยอาว์หน้าไปอาย	ทำให้ขายบาทาบิดาเรา
ไปเปนข้ามนุษย์ทุจริต	แล้วบอกกิจการลับให้กับเขา
ไม่รำพึงถึงตัวมัวเมา	หมายจะเอาลงกาธานี
เดี๋ยวนี้นายวายวอดมอดม้วย	ไยมิช่วยพระลักษณ์เล่ายักษี
ตัวสิรู้ฤกษ์พาโหราดี	ให้นาคีมัดนายไม่อายใจ
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พิเภกแค้นขัดอัชฌาไศรย
จึ่งว่าเหวยอินทรชิตฤทธิไกร	กูมิได้ต้องประสงค์ลงกา
เพราะพ่อมึงขึ้งโกรธให้ขับหนี	ไม่ปรานีนับวงษ์พงษา
กูจนใจไม่มีที่พึ่งพา	ตัวคนเดียวเที่ยวมาในป่าชัฏ
พวกวานรกองทัพเขาจับได้	พระรามให้ถือน้ำกระทำสัตย์
รู้สิ่งไรให้ว่าสารพัด	ครั้นทรงตรัสถามไถ่จึ่งได้ทูล
แม้นไม่ถามถึงรู้กูไม่ว่า	เวทนาเผ่าพงษ์วงษ์อสูร
ซึ่งศรต้องน้องนารายน์วายุกูล	เพราะกูไม่ได้ทูลให้แจ้งใจ
แม้นเมื่อกี้นี้บอกออกเสียก่อน	ที่ไหนศรมึงจะทันลั่นมาได้
ปานนี้ชีวันจะบรรไลย	มิได้ไปลงกาธานี
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตสิทธิศักดิยักษี
หุนโมโหโกรธาพาที	ยังถือผีพูดจาสารพัน
นี่หากคิดนิดหนึ่งว่าเปนอาว์	หาไม่กูจะฆ่าให้อาสัญ
กระทืบบาทกราดเกรี้ยวเคี้ยวฟัน	แกว่งคันศรไชยเข้าไล่ตี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระยาพิเภกยักษี
หลบตัวกลัวหลานผลาญชีวี	วิ่งหนีเข้าในไพรวัน
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตฤทธิแรงแขงขัน
จะตามตีพิเภกก็ไม่ทัน	พอเวลาสายัณห์เย็นรอน
จึ่งตรัสกับพหลพลโยธี	พระลักษณ์กับพลกระบี่ที่ต้องศร
ไม่ทนพิศม์ภุชงค์คงม้วยมรณ์	จะคืนเปนเช่นก่อนอย่าสงกา
ทิ้งไว้ให้พี่ออกมาพบ	จะกอดศพร่ำรักกันหนักหนา
แม้นสลบซบลงทั้งสองรา	จงจับฆ่าให้ม้วยเสียด้วยกัน
วันนี้ค่ำย่ำแสงอโนไทย	จะกลับไปนคเรศเขตรขัณฑ์
แล้วขึ้นทรงรถแก้วแพรวพรัน	ให้เลิกพลกุมภัณฑ์เข้าภารา
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงเกยลาน่าปราสาท	เสด็จลงจากราชรัถา
พร้อมหมู่อสูรเสนา	เข้าเฝ้าเจ้าลงกาพระยามาร
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรศักดาหาญ
เหลือบเห็นอินทรชิตไชยชาญ	แสนสำราญร้องถามความไป
เจ้าเลิกทัพกลับมาเพลาเย็น	ทำสงครามเคี่ยวเข็นเปนไฉน
ได้ยินเสียงโห่ร้องก้องพงไพร	เสียทีฤๅมีไชยแก่ไพรี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตประนตบทศรี
ทูลว่าลูกยาออกราวี	ได้ต่อตีต้านทัพรับพระลักษณ์
มนุษย์ชำนาญการรบพุ่ง	เรืองรุ่งฤทธิรอนด้วยศรศักดิ
ออกเคี่ยวขับสัปรยุทธกับลูกรัก	หลายพักไม่แพ้ชนะกัน
ข้าจึ่งแผลงแสงศรนาคบาศ	เปนนาคราชไปรัดมัดไว้มั่น
ทูลแถลงแจ้งจริงทุกสิ่งอัน	ทรงธรรม์จงทราบพระบาทา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวทศภักตร์ยักษา
ได้ฟังชื่นชมภิรมยา	อสุราสร้วมสอดกอดโอรส
ลูกกูออกไปแล้วได้การ	สังหารไพรินเสียสิ้นหมด
สามโลกจะกระเดื่องเลื่องฦๅยศ	ปรากฎฤทธิรอนขจรไป
ไอ้พิเภกพูดจาว่าพ้อตัด	ไม่ช่วยกันจับมัดมาให้ได้
จะใคร่เฆี่ยนขับทำให้หนำใจ	มันมีแต่สาวไส้ให้ไพรี
เจ้าเหนื่อยพักหนักหนาอย่าช้าอยู่	กลับไปสู่ปรางมาศปราสาทศรี
ตรัสพลางทางเสด็จจรลี	เข้าสู่ที่แท่นทองห้องไสยา
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ
๏ เมื่อนั้น	น้องท้าวทศภักตร์ยักษา
เลี้ยวลัดดัดดั้นอรัญวา	ตรงไปพลับพลาพนาวัน
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งถวายอภิวาท	พระนารายน์ธิราชรังสรรค์
ซอนซบภักตราจาบัลย์	สอื้นอั้นโศกาไม่พาที
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	องค์พระหริรักษ์เรืองศรี
เห็นพิเภกอสุรามาโศกี	ภูมีนึกพะวงสงกา
จึ่งว่าเราไว้เนื้อเชื่อใจ	ให้ออกไปเปนเพื่อนขนิษฐา
เหตุไฉนไยวิ่งกระเจิงมา	โศกาไม่แถลงแจ้งคดี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พิเภกประนตบทศรี
ทูลว่าพระอนุชาออกราวี	เสียทีอินทรชิตฤทธิไกร
แล้วเล่าความตามซึ่งได้รบกัน	รำพรรณทูลพลางทางร้องไห้
เชิญเสด็จลีลาคลาไคล	ไปแก้ไของค์พระอนุชา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระรามฟังดังจะสิ้นสังขาร์
กัมปนาทหวาดหวั่นวิญญา	ผ่านฟ้าอาวรณ์ร้อนรน
จึ่งว่าเอออะไรเปนได้เช่นนี้	ให้น้องรักเสียทีถึงสองหน
แล้วจับพระแสงศรจรดล	นิลนนท์นำน่าคลาไคล
ฯ ๔ คำ ฯ พระยาเดิน
๏ เดินวกเวียนวงหลงที่รบ	เลี้ยวตระหลบมาข้างทางทิศใต้
ด้วยมืดมิดมัวมนท์เปนพ้นไป	จะสำคัญอันใดนั้นไม่มี
ทรงพิโรธโกรธกริ้วกระทืบบาท	กึกก้องร้องตวาดกระบี่ศรี
ว่าเหวยนิลนนท์มนตรี	ยังว่าป่านี้ไม่เคยมา
พระดาลเดือดแล้วงดอดกลั้น	จับจันทวาทิตย์ฤทธิ์กล้า
ขึ้นศรกรก่งด้วยศักดา	ผ่านฟ้าเสี่ยงพลางทางแผลงไป
ฯ ๖ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ บันดาลดวงเดือนหงายฉายแสง	แจ่มแจ้งแนวทางสว่างไสว
เห็นนาครัดรี้พลสกลไกร	ทั้งนายไพร่กลิ้งกลาดดาษดา
อุส่าห์ขืนกลืนกลั้นกรรแสง	เที่ยวแสวงดูองค์ขนิษฐา
พอเหลือบเห็นองค์พระอนุชา	นาคารวบกระหวัดรัดไว้
เสด็จเดินเข้าชิดพิศภักตร์	สำคัญว่าพระลักษณ์ตักไษย
ยิ่งโศกศัลย์รันทดสลดใจ	ภูวไนยทรุดลงทรงโศกี
ฯ ๖ คำ ฯ โอด
๏ ครั้นค่อยสร่างโศกศัลย์จึ่งบัญชา	ถามพระยาพิเภกยักษี
อันพระน้องต้องศรอสุรี	กับบรรดากระบี่บริวาร
จะเปนแต่สลบซบซอน	ฤๅม้วยมรณ์สิ้นชีวังสังขาร
ท่านจงดำริห์ตริการ	จะคิดอ่านแก้กันฉันใด
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พิเภกทูลแจ้งแถลงไข
พระอนุชาวานรพลไกร	สลบไปด้วยฤทธิ์พิศม์นาคี
จงทรงแผลงแสงศรเปนครุธราช	ให้สังหารนาคบาศยักษี
พระอนุชาจะฟื้นตื่นชีวี	ทั้งกระบี่รี้พลสกลไกร
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระอวตารผ่านภพสบไสมย
ฟังทูลถูกต้องทำนองใน	เสี่ยงพระแสงแผลงไปด้วยฤทธี
ฯ ๒ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ เปนสุบรรณบินมาบนอากาศ	เข้าโฉบฉวยนาคบาศคลาศจากที่
ฉุดกระชากลากจิกขยิกขะยี	จนนาคีสูญสิ้นแล้วบินไป
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด รัว
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์รัศมีศรีใส
ทั้งกระบี่รี้พลสกลไกร	ก็กลับฟื้นคืนได้สมประดี
ลุกขึ้นบังคมคัลวันทา	พระหริรักษ์จักราเรืองศรี
พระลักษณ์ทูลเชษฐาว่าครานี้	น้องเสียทีอสุรินทร์อินทรชิต
ไม่มอดม้วยชนมาพระการุญ	พระคุณนั้นหนักอักนิษฐ
ขอรองเบื้องบาทบงสุ์พระทรงฤทธิ์	กว่าชีวิตรจะม้วยไปด้วยกัน
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระจักรีปรีดิ์เปรมเกษมสันต์
จึ่งชวนพระอนุชาจรจรัล	มาขึ้นทรงรถสุวรรณทันใด
สั่งให้เลิกโยธาพลากร	วานรโห่สนั่นหวั่นไหว
คลายคลี่รี้พลสกลไกร	กลับไปพลับพลาพนาลี
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	อสูรสารัณทูตยักษี
เห็นข้าศึกกลับฟื้นคืนชีวี	พลกระบี่โห่ฉาวกราวกรู
ก็เหยียบโกลนโผนเผ่นขึ้นหลังม้า	ควบถลาตีกลมลมออกหู
อารามกลัวตัวเปนเกลียวไม่เหลียวดู	พอเช้าตรู่ถึงนิเวศน์เขตรคัน
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ จึ่งเข้าไปบังคมก้มกราบทูล	ท้าวราพนาสูรรังสรรค์
พระลักษณ์กับพลกระบินทร์สิ้นทั้งนั้น	ที่นาครัดมัดมั่นไว้กลางแปลง
พี่มาร้องไห้รักสักประเดี๋ยว	แล้วหน่วงเหนี่ยวศรสาตรผาดแผลง
เปนครุธโฉบฉาบเฉี่ยวเรี่ยวแรง	เข้ายุดแย่งขยิกจิกนาคา
นาคราชหนีครุธไปสุดสิ้น	พวกไพรินรอดชีวังสังขาร์
พึ่งจะเลิกกองทัพไปพลับพลา	จงทราบเบื้องบาทาฝ่าธุลี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวทศภักตร์ยักษี
ฟังสารัณแถลงแจงคดี	อสุรีเร่งรำคาญร่านร้อน
จึ่งดำรัสตรัสสั่งเสนา	จงไปหาอินทรชิตชาญสมร
ให้องค์โอรสรีบบทจร	กูทุกข์ทนรนร้อนเหลือกำลัง
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	เสนีคำนับรับสั่ง
ก้มกรานคลานเลี้ยวลับแลบัง	ออกมาพ้นน่าที่นั่งแล้วรีบไป
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งทูลอินทรชิต	ตามกิจจาแจ้งแถลงไข
มีรับสั่งพระองค์ทรงภพไตร	ให้ภูวไนยรีบรัดไปบัดนี้
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตฤทธไกรไชยศรี
ไม่ทันจะแต่งองค์สรงนัที	อสุรีรีบครรไลไคลคลา
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ ครั้นถึงจึ่งถวายอภิวาท	พระบิตุรงค์ธิราชนาถา
หมอบอยู่น่าที่นั่งฟังบัญชา	จะปฤกษาด้วยสงครามรามลักษณ์
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรสุริวงษ์ทรงศักดิ
จึ่งดำรัสตรัสบอกลูกรัก	แจ้งประจักษ์ใจความตามเหตุมี
พวกมนุษย์รอดตายไม่วายชนม์	ทั้งลิงไพรไพร่พลกระบี่ศรี
เจ้าจงตรึกตรองการผลาญไพรี	ออกต่อตีห้ำหั่นให้บรรไลย
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตทูลแจ้งแถลงไข
นาคบาศศรสิทธิ์ฤทธิไกร	พระพรหมให้ลูกครั้งแต่ยังเยาว์
เช่นน้ำหน้ามนุษย์กับวานร	จะรอดดอนไปได้ที่ไหนเล่า
เพราะพิเภกพี่น้องของเรา	บอกให้เขาแก้กันไม่บรรไลย
พระองค์อย่าปรารภรำคาญ	จะสังหารรามลักษณ์ให้ตักไษย
พระอิศวรประสาทพรหมมาศไว้	ศิลป์ไชยศักดิสิทธิ์ฤทธิรอน
จะขอไปสามทิวาราตรี	กระทำกิจพิธีชุบศร
จงให้ไปขัดทัพรับวานร	ผันผ่อนพอประทังกำลังไว้
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรค่อยสบายคลายหม่นไหม้
จึ่งว่าเจ้ามีความคิดฤทธิไกร	ประเสริฐในสุริวงษ์พรหมมาน
มนุษย์กับลิงไพรไพร่พล	ไหนจะทนฤทธาศักดาหาญ
จงเร่งไปตั้งกิจพิธีการ	ให้เชี่ยวชาญประสิทธิวิทยา
อันสิ่งของสารพัดบัตรพลี	ให้เสนีรีบรัดช่วยจัดหา
ตรัสพลางทางเสด็จไคลคลา	เข้าสู่ปราสาทสุวรรณทันที
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ
๏ เมื่อนั้น	โอรสทศภักตร์ยักษี
จึ่งดำรัสตรัสสั่งเสนี	ให้เกณฑ์สี่ตำรวจมารชาญไชย
ไปปลูกโรงพิธีมีมุขลด	ที่หาดแก้วมรกฎสดใส่
ทั้งแพะดำโคดำสำรองไว้	จะได้พลีกรรมดังตำรา
พลกุมภัณฑ์นั้นให้นุ่งห่มเขียว	สีเดียวทั้งฝ่ายซ้ายขวา
แต่สองโมงสี่บาทจะยาตรา	เร่งรัดจัดหาให้พร้อมกัน
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	อสูรเสนามารการขยัน
ถวายบังคมลาออกมาพลัน	เร่งรัดจัดกันดังบัญชา
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	สี่ตำรวจรู้หมายทั้งซ้ายขวา
จึ่งเกณฑ์ไพร่ให้ถือขวานพร้า	พร้อมแล้วก็พากันคลาไคล
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงเชิงสัตภัณฑ์บรรพต	ที่หาดแก้วมรกฎสดใส
ต่างต้อนพหลพลไกร	ให้รีบรัดตัดไม้เกี่ยวคา
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	ฝ่ายหมู่อสุรศักดิยักษา
บ้างโห่ร้องลองกำลังวังชา	เข้าตัดไม้ในป่าพนาวัน
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ ครั้นได้มากลากขนอลหม่าน	พวกนายงานกะที่ขมีขมัน
บ้างกล่อมเสาเกลาฟากถากฟัน	รีบรัดจัดกันให้ทันการ
ฯ ๒ คำ ฯ
ชมตลาด
๏ ปลูกโรงพิธีพลันทันใด	กว้างขวางโตใหญ่ไพศาล
จัดแจงแต่งตามพนักงาน	บ้างปูลาดดาดเพดานดาวราย
เครื่องบูชาน่าพระปักพุ่ม	กระจกซุ้มติดเสาเปนเงาฉาย
ห้อยระย้าแก้วกิ่งพริ้งพราย	ม่านสุวรรณพรรณรายรูจี
พระยี่ภู่ปูอาศน์ลาดผ้าขาว	พระแสงง้าวราวทอดไว้ตามที่
ทั้งแพะดำโคดำทำบัตรพลี	จัดครบเครื่องพิธีพลีกรรม์
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตฤทธิแรงแขงขัน
มาอ่าองค์สรงชลฉับพลัน	สอดกระสันเครื่องทรงอลงการ์
ครั้นเสร็จสรรพจับศรพรหมมาศ	ยุรยาตรเยื้องย่างออกข้างน่า
ขึ้นทรงรถแก้วแววฟ้า	ให้ยกพลยาตราคลาไคล
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงที่เนินทรายชายสมุท	จึ่งให้หยุดพลนิกายนายไพร่
ลงจากรถสุวรรณทันใด	เสด็จไปโสรจสรงคงคา
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
ชมตลาด
๏ ชำระสระสนานน้ำกลั่น	กระแจะจันทน์เจิมภักตร์ยักษา
สอดสนับเพลาทรงอลงการ์	ภูษาพื้นเขียวเขียนทอง
จีบจัดรัดโกปินำ	สายธุรำสอดสวมกรวมขนอง
โพกส่านน่าดอกไม้สีใบตอง	สอดซ้ำประคำทองถมยา
ล้วนสีเดียวเขียวสิ้นทั้งอินทรีย์	ลม้ายเหมือนโยคีชีป่า
ครั้นเสร็จยุรยาตรคลาศคลา	ลีลามาสู่โรงพิธี
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ
ร่าย
๏ จึ่งให้ใส่เพลิงโดยสาตร	เอาพรหมมาศพาดตักยักษี
ชักประคำสำรวมอินทรีย์	อสุรีร่ายมนต์บ่นภาวนา
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรยักษา
เสด็จออกท้องพระโรงรจนา	พร้อมอำมาตย์มาตยามนตรี
ปฤกษาซึ่งจะให้ไปขัดทัพ	ตั้งรับรบมนุษย์กระบี่ศรี
กว่าองค์อินทรชิตฤทธี	จะชุบศรพระศุลีได้สมคิด
ครั้นจะงดอยู่ท่าช้านัก	รามลักษณ์จักชล่าชเลยจิตร
เห็นแต่มังกรกรรฐ์นั้นมีฤทธิ์	พอจะคิดต่อสู้หมู่ไพรี
คนธรรพ์จงไปบอกนัดดา	ว่าศึกติดลงกากรุงศรี
ให้ยกพหลหลโยธี	มาช่วยรบราวีอย่านอนใจ
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	คนธรรพ์รับสั่งบังคมไหว้
คลานคล้อยถอยจากพระโรงไชย	รีบไปโรมคัลบุรี
ฯ ๒ คำ ฯ กราว
๏ ครั้นถึงพอเวลาห้าโมง	เสด็จออกท้องพระโรงเรืองศรี
จึ่งเข้าไปเฝ้าพลันทันที	อัญชลีแล้วหมอบนอบนบ
ฯ ๒ คำ ฯ
ช้า
๏ เมื่อนั้น	มังกรกรรฐ์ห้าวหาญชำนาญจบ
เสด็จออกข้างน่าปรารภ	ปฤกษาความตามขนบประเพณี
ลักช้างคโมยควายผู้ร้ายซัต	รับเปนสัตย์แล้วส่งไปตามที่
จำนวนเลขเก่าใหม่ให้สัสดี	เอาบาญชีจำหน่ายจ่ายจับการ
พอเหลือบเห็นข้าเฝ้าเจ้าลงกา	อสุรามีราชบรรหาร
องค์พระบิตุลาพระยามาร	ใช้เองมาว่าขานประการใด
อันพระจอมอสุรินทร์ปิ่นกระษัตริย์	ยังไพบูลย์ภูลสวัสดิผ่องใส
ฤๅมีความทุกข์โศกโรคไภย	จงบอกไปให้แจ้งกิจจา
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ บัดนั้น	คนธรรพ์บังคมก้มเกษา
อันทุกข์โศกโรคไภยไม่บีฑา	แต่ลงกาเกิดการจลาจล
ด้วยรามลักษณ์พี่น้องสองศรี	ที่เปนชีชาวป่าพนาสณฑ์
ควบคุมกระบี่รี้พล	จองถนนข้ามฝั่งตั้งติดพัน
ไพรีมีฤทธิ์ด้วยแสงศร	ทั้งโยธาวานรก็แขงขัน
พวกเราล้มตายวายชีวัน	โรมรันรับมนุษย์เห็นสุดใจ
บัดนี้พระผู้ดำรงลงกา	ให้ข้ามาทูลแจ้งแถลงไข
เชิญเสด็จไปด้วยช่วยชิงไชย	จงทราบใต้บาทบงสุ์พระทรงฤทธิ์
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	มังกรกรรฐ์ฟังแถลงแจ้งจิตร
รู้ว่ารามาปัจจามิตร	ยิ่งคิดแค้นคั่งแต่หลังมา
มนุษย์นี้ที่ฆ่าพระบิตุเรศ	ทรงเดชสิ้นชีวังสังขาร์
จะไปเฝ้าทรงฤทธิ์บิตุลา	ออกอาสาฆ่าเสียให้บรรไลย
คิดพลางทางสั่งเสนี	จงตระเตรียมโยธีทัพใหญ่
กูจะยกพหลพลไกร	ไปชิงไชยช่วยณรงค์ในลงกา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	เสนีรับสั่งใส่เกษา
ก้มเกล้าดุษดีชลีลา	ออกมาจัดโยธาพลากร
ฯ ๒ คำ ฯ ประถม
ยานี
๏ เกณฑ์ไพร่พลรบครบจำนวน	เลือกล้วนห้าวหาญชาญสมร
กองน่าอสุรีมีฤทธิรอน	ขี่มังกรถือปืนพื้นใบโพ
กองหลวงขี่กิเลนเกณฑ์ตามตำแหน่ง	ขัดดาบตะพายแล่งถือโล่ห์
ทัพหลังโยธีขี่สิงโต	บ้างขี่โคถึกเถลิงเริงแรง
สารวัดเที่ยวตรวจทุกหมวดหมาย	พรั่งพร้อมไพร่นายตามตำแหน่ง
บ้างเทียมรถรีบรัดจัดแจง	มาอยู่น่าพลับพลาแดงดาษดา
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	มังกรกรรฐ์สิทธิศักดิยักษา
เสด็จจากแท่นแก้วแววฟ้า	ลีลามาสรงคงคาไลย
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ พนักงานไขสุหร่ายดังสายฝน	ต้องสกนธ์ซ่านเซนเย็นใส
ทรงสุคนธรศเร้าเอาใจ	สอดใส่สนับเพลาเพราพราย
ภูษายกทองท้องพัน	กรวยเชิงสามชั้นเฉิดฉาย
ฉลององค์ทรงเกราะกระสันกาย	ปั้นเหน่งลายลงยาราชาวดี
ทับทรวงดวงดอกลอยพลอยรยับ	ตาบประดับมรกฎสดศรี
สังวาลค่าเมืองเรืองรูจี	ทองกรแก้วมณีเนาวรัตน์
สอดทรงธำมรงค์เรือนครุธ	มงกุฎเพ็ชรประดับสำหรับกระษัตริย์
กรรเจียกจรเจียรไนดอกไม้ทัด	จับธนูคู่หัดถ์บทจร
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ
ร่าย
๏ สั่งให้เลิกพยู่ห์หมู่จัตุรงค์	ขนัดธงทวนทิวปลิวสลอน
ออกนอกโรมคัลพระนคร	พลนิกรโห่ฉาวกราวเกรียว
ฯ ๒ คำ ฯ กราวใน
โทน
๏ รถเอยรถทรง	แอกอ่อนงอนรหงธงเขียว
บุษบกบรรจงทรงพริ้งเพรียว	กระหนกกระหนาบกาบเกี้ยวแกมทอง
อสุราสารถีโลทัน	ขับมังกรสองพันเผ่นผยอง
เซงแซ่แตรสังข์ฆ้องกลอง	ลั่นพิฦกกึกก้องท้องสุธา
แห่แหนแน่นขนัดจัตุรงค์	ทิวธงทวนสล้างมากลางป่า
โพยมพยับอับแสงสุริยา	เมฆามืดมนท์อนธการ
เนื้อเบื้อโคกระทิงสิงคนัด	วิ่งพลัดตกห้วยเหวลหาน
เร่งรีบพหลพลมาร	ล่วงด่านแดนนิเวศน์เขตรลงกา
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ ครั้นถึงจึ่งหยุดจัตุรงค์	เสด็จลงจากราชรัถา
พอเสด็จออกพระโรงรจนา	ก็เข้ามานอบนบอภิวันท์
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรสุริวงษ์รังสรรค์
สถิตย์เหนือแท่นแก้วแพรวพรรณ	เห็นมังกรกรรฐ์ก็ดีใจ
จึ่งตรัสเรียกขึ้นนั่งร่วมอาศน์	พลางประภาศโอภาปราไส
แถลงเล่าเหตุผลแต่ต้นไป	ซึ่งเกิดไพรีประชิดติดภารา
คือลักษณ์รามที่ฆ่าบิดาเจ้า	คุมเหล่าลิงค่างต่างภาษา
มารบรุกบุกบันบีฑา	เคี่ยวฆ่ากุมภกรรฐ์บรรไลย
อินทรชิตไชยชาญออกหาญหัก	คราวนี้พระลักษณ์ก็ตักไษย
ให้เลิกทัพกลับเข้าเวียงไชย	มันรื้อเปนขึ้นได้ไม่ม้วยมรณ์
เดี๋ยวนี้องค์อินทรชิตเชษฐา	ไปตั้งกิจวิทยาชุบศร
เจ้าจงคุมพหลพลนิกร	ออกราญรอนรับรองป้องกันไว้
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	มังกรกรรฐ์บังคมก้มกราบไหว้
แล้วทูลว่าซึ่งดำรัสตรัสใช้	จะให้ไปตั้งทัพรับมนุษย์
พอสมจิตรคิดหวังครั้งนี้	ความหลานยินดีเปนที่สุด
องค์พระบิดาข้าม้วยมุด	เพราะมนุษย์รบรุกบุกบัน
ยังไม่วายหายแค้นขัดใจ	จะออกไปเข่นฆ่าให้อาสัญ
เกิดในสุริวงษ์พงษ์กุมภัณฑ์	ไม่ขยั้นย่อท้อต่อไพริน
อันไอ้พวกวานรสัญจรป่า	พลอยมาลบหลู่ดูหมิ่น
จะให้แต่พลยักษ์หักฅอกิน	จนสุดสิ้นพวกพ้องของมัน
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรปรีดิ์เปรมเกษมสันต์
ลูบหน้าลูบหลังมังกรกรรฐ์	เออนั่นเปนไรไม่เสียที
น้อยฤๅห้าวหาญการณรงค์	สมศักดิสุริวงษ์ยักษี
แต่จะออกชิงไชยกับไพรี	ไม่ได้ทีอย่ากระโจมเข้าโรมรัน
จงคอยท่าอินทรชิตฤทธิรอน	ตรวจตราพลากรไว้ให้มั่น
เห็นได้ทีมีไชยชนะมัน	จึ่งโรมรุกบุกบันชิงไชย
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	มังกรกรรฐ์ยินดีจะมีไหน
ถวายอัญชลีลาคลาไคล	สั่งให้เดินทัพฉับพลัน
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงสมรภูมิไชยศรี	จึ่งให้หยุดโยธีทัพขัน
ตั้งตามที่เทินเนินอรัญ	กำชับกันทุกหมวดตรวจตรา
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
ช้า
๏ เมื่อนั้น	พระตรีภพลบโลกนาถา
เสด็จนั่งน่าสุวรรณพลับพลา	เสนาน้อมประนตบทมาลย์
ทั้งขีดขินชมภูหมู่วานร	ฤทธิรอนร้ายกาจอาจหาญ
พระทรงฤทธิ์คิดดำริห์ตริการ	จะรอนราญอาธรรม์ให้บรรไลย
พอได้ยินสำเนียงเสียงโห่	ก้องโกลาลั่นหวั่นไหว
จึ่งถามพิเภกพลันทันใด	วันนี้ใครยกมาราวี
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ บัดนั้น	พิเภกประนตบทศรี
พิเคราะห์ดูรู้ความตามคัมภีร์	จึ่งทูลพระจักรีสี่กร
อันตัวนายโยธานั้นกล้าหาญ	ชื่อมังกรกรรฐ์มารชาญสมร
อยู่บุรีโรมคัลพระนคร	บุตราพระยาขรซึ่งบรรไลย
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระอวตารผ่านภพสบไสมย
ได้ฟังทูลแถลงแจ้งพระไทย	ภูวไนยนิ่งนึกตรึกตรา
จำจะไปป้องกันประจัญบาน	จะได้ผลาญอสุรศักดิยักษา
จึ่งสั่งน้องพาลีมีศักดา	จงตระเตรียมโยธาอย่าช้าที
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุครีพรับสั่งใส่เกษี
ถวายบังคมคัลอัญชลี	ออกมาจัดโยธีทันใด
ฯ ๒ คำ ฯ ประถม
ยานี
๏ เกณฑ์กระบวนน่าหลังคั่งคับ	พร้อมพรั่งตามตำหรับทัพใหญ่
ครบจำนวนถ้วนสิบสมุทไทย	เคยต่อตีมีไชยมาทุกคราว
ลางลิงตัวดีขี่เลียงผา	ตะพายย่ามลว้าถือหลาว
บ้างใส่เสื้อกำมหยี่ขี่เสือดาว	ถือง้าวเงื้อง่าท่าทีฟัน
บ้างนุ่งผ้าตาโถงโจงกระเบน	ขี่กระบือถือเขนขบขัน
บ้างขี่กระทิงถือปืนยืนยัน	คาดเครื่องคงกระพันกันสาตรา
บ้างขี่หมีมีกำลังไวว่อง	ถือกระบองสี่ศอกออกน่า
แล้วเทียมราชรถแก้วแววฟ้า	ประทับท่าคอยเสด็จจรลี
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	พระหริวงษ์องค์นารายน์เรืองศรี
จึ่งชวนพระอนุชาธิบดี	จรลีไปสรงคงคา
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ สองกระษัตริย์ชำระสระสนาน	สุคนธารประทิ่นกลิ่นบุบผา
สอดสนับเพลาทรงอลงการ์	ภูษายกอย่างต่างกัน
ห้อยน่าผ้าทิพย์ทองรยับ	ชายแครงแสงสลับสีสัน
ฉลององค์ทรงประภาศตาดสุวรรณ	คาดปั้นเหน่งกุดั่นดุนลอย
กรองสอสังเวียนวิเชียรช่วง	ทับทรวงประดับเนื่องเฟื่องห้อย
ทองกรจำหลักเปนรักร้อย	ธำมรงค์เพ็ชรพลอยพรายตา
ต่างทรงมงกุฎกรรเจียกแก้ว	วาวแวววาบวับจับเวหา
ครั้นเสร็จสรรพจับพระแสงสาตรา	เสด็จมาเกยสุวรรณทันใด
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ
ร่าย
๏ พรั่งพร้อมพหลพลนิกร	วานรกราบก้มบังคมไหว้
ขยายยกโยธาคลาไคล	แห่แหนแน่นในเนินบรรพต
ฯ ๒ คำ ฯ กราวนอก
โทน
๏ รถเอยรถทรง	กำกงล้วนแล้วแก้วมรกฎ
บุษบกกระหนกเกรินท้ายรถ	งอนชดเฉิดฉายปลายปักธง
ชั้นลดช่อตั้งกระจังทอง	บันบัวตัวลำยองหางหงษ์
เทียมอัศวราชอาจอง	เคยณรงค์เริงร่านทยานมา
เครื่องสูงอภิรุมชุมสาย	เรียบริ้วเรียงรายซ้ายขวา
สังข์แตรแซ่สนั่นอรัญวา	โยธาฮึกโห่เปนโกลี
สำเนียงเสียงพวกพลากร	สัตว์สิงวิ่งซอนซอกหนี
ต่างต่างสำแดงแผลงฤทธี	เร่งร้นพลกระบี่บทจร
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ ครั้นถึงเห็นทัพคับคั่ง	รายตั้งตามเทินเนินศิงขร
จึ่งให้หยุดโยธาพลากร	วานรนายทัพกำชับกำชา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	มังกรกรรฐ์สิทธิศักดิยักษา
เห็นมนุษย์ยกทัพขับโยธา	จะออกมารณรงค์สงคราม
จึ่งให้เลื่อนรถแก้วแววไว	เข้าไปใกล้มนุษย์แล้วร้องถาม
ตัวท่านนี้ฤๅชื่อพระราม	บังอาจข้ามคงคามายงยุทธ
สาเหตุเภทพาลเปนไฉน	จึ่งตั้งใจเคี่ยวขับสัปรยุทธ
ไม่รักตัวกลัวว่าจะม้วยมุด	ท่านรุ่งเรืองฤทธิรุตม์เปนอย่างไร
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระจักรกฤษณ์ตรัสแจ้งแถลงไข
เราฤๅคือพระรามฤทธิไกร	น่ารถไชยนั้นพระอนุชา
เหตุด้วยทศกรรฐ์อันธพาล	ทำการทุจริตอิจฉา
ไปลักเมียเรามาไว้ในลงกา	จึ่งตามมารณรงค์สงคราม
ท่านนี้มีนามไฉนเล่า	จะมาม้วยด้วยเขาไม่เข็ดขาม
จงหยุดยั้งฟังเราห้ามปราม	อย่าลวนลามเลิกทัพกลับไป
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	มังกรกรรฐ์ฟังแจ้งแถลงไข
ยิ่งโกรธาตาแดงดังแสงไฟ	จึ่งร้องไปว่าเหวยพระรามา
เราฤๅชื่อมังกรกรรฐ์	เทวัญเกรงฤทธิ์ทุกทิศา
บัดนี้พระเจ้าลุงกรุงลงกา	ให้เรามากำหราบปราบโจรไพร
อย่าเพ่อพูดประมาทอาจจิตร	ประเดี๋ยวนี้ชีวิตรจะตักไษย
ว่าพลางขับพลสกลไกร	เข้าไล่หักโหมโจมตี
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	พวกพลอสุรศักดิยักษี
ต่างต่างสำแดงแผลงฤทธี	เข้าโจมตีทัพน่าวานร
บ้างขับม้าหมายมุ่งพุ่งหอกซัด	บ้างยัดปืนใหญ่ใส่หมอน
ถ้อยทีหักหาญราญรอน	ตลุมบอนบันบุกคลุกคลี
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	โยธาวานรไม่ถอยหนี
ไม่หลีกหลบรบสู้อสุรี	ต่อตีไล่กระชิดติดพัน
เข้ารบพุ่งช่วยเพื่อนกันเกลื่อนกลุ้ม	จับกุมผลัดเปลี่ยนเหียนหัน
พวกกระบี่ไล่รุกบุกบัน	กุมภัณฑ์แตกตายกระจายไป
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	มังกรกรรฐ์เห็นยักษ์ตักไษย
จึ่งจับศรสิทธิ์ฤทธิไกร	โจนไปจากรถด้วยฤทธา
เข้ารุกไล่เหล่ากระบี่ตีดาย	ขุนมารหวดซ้ายป่ายขวา
วานรแตกพ่ายกระจายมา	จนถึงน่ารถพระรามไม่ขามฤทธิ์
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	องค์พระหริรักษ์จักรกฤษณ์
เห็นมังกรกรรฐ์กระชั้นชิด	ตามติดไล่ตีกระบี่มา
จึ่งจับศรสิทธิ์ฤทธิรงค์	กับพระลักษณ์ลงจากรัถา
เข้ารบรับกับองค์อสุรา	หันเหียนเปลี่ยนท่าราวี
พระเชษฐาเหยียบบ่ากุมภัณฑ์	พระลักษณ์ยันเหยียบเอวยักษี
ตลุมบอนบันบุกคลุกคลี	ถ้อยทีหักโหมโรมรัน
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	มังกรกรรฐ์ฤทธิแรงแขงขัน
ไม่หลีกหลบรบรับจับประจัญ	ขบฟันไล่กระชิดติดตาม
หนีไล่ไวว่องทำนองยุทธ	รอรั้งยั้งหยุดกลางสนาม
ขึ้นศรกรก่งไม่ครั่นคร้าม	พาดสายหมายพระรามแล้วแผลงไป
ฯ ๔ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ สำเนียงเสียงสนั่นครั่นครึก	ก้องกึกกัมปนาทหวาดไหว
ต้องกระบี่รี้พลสกลไกร	บรรไลยเกลื่อนกลาดดาษดา
แล้วต้องพระจักรีภูวนารถ	เกราะขาดถึงกระทั่งมังษา
กลับสท้อนย้อนถอยออกมา	ลอยอยู่ตรงน่าพระอวตาร
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระจักรกฤษณ์ฤทธิล้ำสุริย์ฉาน
เห็นอสุรีแผลงศรมารอนราญ	ภูบาลนิ่งนึกในพระไทย
ศรศักดิยักษานี้ทายาด	ยิงเกราะกูขาดเข้าไปได้
คิดพลางทางขึ้นศิลป์ไชย	ยิงแย้งแผลงไปด้วยฤทธี
ฯ ๔ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ เสียงพิฦกกึกก้องกัมปนาท	ไหวหวาดทั่วทิศทั้งสี่
กระทบถูกลูกศรอสุรี	ไม่ทานทนป่นปี้เปนจุณไป
แล้วไล่สังหาญราญรอน	พลนิกรพวกยักษ์ตักไษย
โยธาวานรที่บรรไลย	กลับเปนขึ้นมาได้ไม่ม้วยมิด
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	มังกรกรรฐ์นึกขยั้นพรั่นจิตร
ชิชะมนุษย์นี้มีฤทธิ์	ศรสิทธิสามารถประหลาดใจ
สังหารผลาญศรกูย่อยยับ	จะรบรับเคี่ยวเข็นเห็นไม่ได้
คิดพลางทางเหาะหนีไป	เข้าซ่อนในกลีบเมฆเมฆา
จึ่งนบนิ้วประนมก้มเกษ	สำรวมกายร่ายเวทคาถา
นิมิตรเปนรูปทรงองค์อสุรา	เกลื่อนกลาดดาษดานภาไลย
ฯ ๖ คำ ฯ ตระ
๏ เมื่อนั้น	พระอวตารผ่านภพสบไสมย
เห็นยักษีหนีเหาะรเห็จไป	ประเดี๋ยวใจลอยเลื่อนเกลื่อนอัมพร
แต่ล้วนรูปอสุรากว่าหมื่นพัน	เหมือนมังกรกรรฐ์ชาญสมร
มิรู้ที่จะแผลงผลาญราญรอน	จึ่งเสี่ยงศรพรหมมาศมหิมา
ถ้าแม้นมังกรกรรฐ์มันอยู่ไหน	จงตรงไปประหารผลาญยักษา
เสี่ยงแล้วขึ้นศรอันศักดา	ผ่านฟ้าก็ลั่นไปทันที
ฯ ๖ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ เปรี้ยงเปรี้ยงเสียงศรดังสนั่น	ไปต้องมังกรกรรฐ์ยักษี
เศียรกระเด็นตกดินสิ้นชีวี	ทั้งรูปที่เหมือนกายก็หายไป
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ บัดนั้น	อสูรซึ่งเหลือตายทั้งนายไพร่
ครั้นเห็นมังกรกรรฐ์บรรไลย	ตกใจต่างวิ่งทิ้งสาตรา
บ้างบุกเข้ารกเรี้ยวเลี้ยวหลีกหลบ	ถึงต้นทางต่างพบกันพร้อมหน้า
ทั้งนายไพร่ไม่เข้ากรุงลงกา	รีบมาโรมคัลบุรี
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	องค์พระหริรักษ์เรืองศรี
เสร็จสังหารมารร้ายวายชีวี	เลิกกระบี่กระบวนทัพเข้าพลับพลา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	พลมังกรกรรฐ์ดั้นเดินป่า
พอพลบค่ำย่ำฆ้องถึงภารา	ไปเฝ้าพระอนุชาฉับพลัน
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ ต่างบังคมก้มกราบแสงอาทิตย์	ทูลแถลงแจ้งจิตรทุกสิ่งสรรพ์
พระเชษฐาของพระองค์ทรงธรรม์	อาสาท้าวทศกรรฐ์ออกสงคราม
ได้รบรับกับมนุษย์วานร	ตลุมบอนชิงไชยในสนาม
สิ้นกำลังพลั้งพลาดเพลี่ยงพระราม	ถึงแก่ความมรณาพิราไลย
เสียสิ้นม้ารถคชสาร	พลมารย่อยยับไม่นับได้
ทั้งตัวข้าวานรมันล้อมไว้	แต่ฟันฝ่ามาได้ไม่วายปราณ
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	แสงอาทิตย์ฤทธิไกรใจหาญ
แจ้งว่ามังกรกรรฐ์บรรไลยลาญ	เดือดดาลดังไฟไหม้ฟ้า
ชิชะมนุษย์รามลักษณ์	ทนงนึกฮึกฮักหนักหนา
ครั้งก่อนผลาญชีวิตรพระบิดา	คราวนี้ฆ่าพี่ชายเราวายชนม์
กูจะไปตีทัพจับตัว	ตัดหัวเสียบไว้ในไพรสณฑ์
ทั้งไอ้ลิงเหล่ากระบี่รี้พล	จะห้ำหั่นให้ป่นเปนเหยื่อกา
ว่าพลางสั่งพิจิตรไพรี	อันเปนที่พี่เลี้ยงยักษา
จงรีบเร่งรัดจัดโยธา	เราจะไปลงกาธานี
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พี่เลี้ยงรับสั่งใส่เกษี
มาเกณฑ์พวกพลขันธ์ทันที	พร้อมพรั่งดังมีบัญชาการ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	แสงอาทิตย์ฤทธิไกรใจหาญ
เสด็จจากแท่นรัตน์ชัชวาลย์	มาเข้าที่สรงสนานสำราญองค์
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ ลูบไล้สุคนธ์ปนปรุง	เฟื่องฟุ้งหอมประทิ่นกลิ่นส่ง
ใส่สนับเพลาสุวรรณบรรจง	ภูษาทรงแย่งยกกระหนกกลาย
ชายแครงแสงใสไหวสบัด	เกราะเก็จเพ็ชรรัตน์จำรัสฉาย
รัดอกกระหนกพันกุดั่นลาย	ปั้นเหน่งเพ็ชรเพทายสายสุวรรณ
สร้อยสังวาลตาบทิศติดสลับ	พลอยประดับทับทรวงดวงกุดั่น
ทองกรแกมแก้วแพรวพรรณ	ธำมรงค์ควงขันกัลเม็ด
ใส่ทรงมงกุฎบุษรัตน์	กรรเจียกจรจำรัสตรัจเตร็จ
สพักศรกรกุมคทาเพ็ชร	แล้วเสด็จลีลาศยาตรา
ฯ ๘ คำ ฯ บาทสกุณี
ร่าย
๏ ยืนยังเกยแก้วสุรการ	ทวยหาญกราบงามสามท่า
คลี่คลายขยายยกโยธา	ออกจากภาราเข้าป่าไป
ฯ ๒ คำ ฯ กราวใน
โทน
๏ รถเอยรถแก้ว	ล้วนแล้วเพ็ชรแดงแสงใส
ดุมวงกงกำอำไพ	งอนรหงธงไชยสามชาย
บัลลังก์ลอยช้อยชดลดหลั่น	พื้นภาพสามชั้นคั่นบัวหงาย
อ่อนแอกแปรกบังกระวังราย	ทูบท้ายบุษบกกระหนกเกริน
เทียมด้วยคชสีห์มีศักดิ	ดังจะชักรถเพ็ชรรเห็จเหิน
สารถีขี่ขับให้ด่วนเดิน	ข้ามเนินพนมแนวแถวคิรี
เครื่องสูงเรียงริ้วเปนทิวท่อง	ฆ้องกลองก้องป่าพนาสี
เร่งทัพขับรถจรลี	ผลคลีกลุ้มตระหลบนภาไลย
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ ครั้นถึงลงกามหาสถาน	ให้หยุดนอกปราการกรุงใหญ่
เสด็จจากรถแก้วแววไว	คลาไคลไปเฝ้าเจ้าลงกา
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
ช้า
๏ เมื่อนั้น	ทศภักตร์พงษ์พรหมนาถา
เสด็จออกอำมาตย์มาตยา	พอสองสารัณทูตทูลคดี
แจ้งว่ามังกรกรรฐ์บรรไลย	ให้เร่าร้อนฤไทยดังไฟจี้
อินทรชิตก็ยังตั้งพิธี	พึ่งได้สามราตรีสี่ทิวา
จึ่งตรึกตรองปฤกษาข้าเฝ้า	ครั้งนี้เราจะได้ใครอาสา
พอแลเห็นแสงอาทิตย์ฤทธา	เสด็จมาต้อนรับฉับพลัน
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ จูงกรขึ้นนั่งบัลลังก์รัตน์	แล้วตรัสแจ้งการหลานขวัญ
เมื่อวานนี้พี่เจ้าออกโรมรัน	ก็สูญสิ้นชีวันบรรไลย
ประเดี๋ยวนี้ลุงยังนั่งเปนทุกข์	จะมีศุขสักเวลาก็หาไม่
คิดถึงเชษฐาเจ้าให้เศร้าใจ	ตรัสพลางสอื้นไห้ไปมา
ฯ ๔ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	แสงอาทิตย์คิดแค้นแสนสา
จึ่งว่าหลานแจ้งความว่ารามา	ผลาญชีวีพี่ข้าให้บรรไลย
จึ่งรีบยกพลขันธ์มาวันนี้	จะต่อตีรามลักษณ์ให้ตักไษย
ขอกราบบังคมลาคลาไคล	รีบไปเข่นฆ่าปัจจามิตร
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรชื่นชมสมจิตร
เข้าสร้วมสอดกอดจูบแสงอาทิตย์	เจ้าดังดวงชีวิตรบิตุลา
มิเสียแรงร่วมวงษ์พงษ์พรหม	ทั้งฤทธาอาคมก็แกล้วกล้า
จงเร่งรัดจัตุรงคโยธา	ยกไปเข่นฆ่าไพรี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	แสงอาทิตย์สิทธิศักดิยักษี
ถวายบังคมคัลอัญชลี	ออกมาที่พักพลสกลไกร
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ จึ่งตรัสสั่งกาลสูรเสนา	ให้รีบยกโยธาทัพใหญ่
ออกประตูบูรพาคลาไคล	ไปสมรภูมิไชยฉับพลัน
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งหยุดรถทรง	จัตุรงค์ยับยั้งตั้งมั่น
แล้วให้หมู่อสูรกุมภัณฑ์	โห่สนั่นในสนามสามลา
ฯ ๒ คำ ฯ รัว เจรจา
ช้า
๏ เมื่อนั้น	พระหริวงษ์องค์นารายน์นาถา
เสด็จนั่งยังน่าพลับพลา	ปฤกษาการณรงค์สงคราม
พอได้ยินสำเนียงเสียงโห่ร้อง	อึกกระทึกกึกก้องท้องสนาม
อัศจรรย์พระไทยไม่แจ้งความ	จึ่งตรัสถามพิเภกพระยายักษ์
อันทัพนี้คือใครเปนใหญ่มา	เสียงโห่โยธาเห็นหนาหนัก
ท่านจงเร่งทำนายทายทัก	ให้ประจักษ์จะแจ้งแห่งคดี
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ บัดนั้น	พิเภกประนตบทศรี
จึ่งจับยามตามเพลานาที	ต้องที่แล้วทูลพระภูธร
อันนายทัพอสุรีที่ยกมา	คือองค์โอรสาพระยาขร
วงษ์วานหลานท้าวยี่สิบกร	เปนน้องร่วมอุทรมังกรกรรฐ์
ตัวเพื่อนชื่อว่าแสงอาทิตย์	เรืองฤทธิเรี่ยวแรงแขงขัน
มหาพรหมสุริวงษ์พงษ์พันธุ์	ประสิทธิสรรแว่นไว้ให้อสุรี
ถ้าแม้นแว่นนั้นส่องต้องผู้ใด	ก็อาสัญบรรไลยดังไฟจี้
แต่มิได้เอามายังธานี	อสุรีฝากไว้ในธาดา
ต่อมีการศึกเหนือเสือใต้	จึ่งใช้ให้พี่เลี้ยงของยักษา
ชื่อพิจิตรไพรีอสุรา	ไปเอาแว่นลงมาฆ่าไพรี
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระทรงสังข์ฟังทูลถ้วนถี่
จึ่งดำริห์ตริการผลาญไพรี	แล้วมีพจนาบัญชาการ
ดูราองคตยศไกร	ท่านเข้าใจเจรจาว่าขาน
จงนิมิตรคิดลวงพรหมมาน	เอาแว่นแก้วสุรการนั้นลงมา
แต่ซึ่งจะนิมิตรบิดเบือน	ให้แม้นเหมือนพี่เลี้ยงยักษา
ท่านสิยังไม่รู้จักภักตรา	ถามพระยาพิเภกให้แจ้งใจ
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	องคตรับสั่งบังคมไหว้
จึ่งถามพิเภกพลันทันใด	ซักไซ้ตามพะวงสงกา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ ครั้นรู้ทีกิริยาอาการ	รูปทรงสัณฐานของยักษา
จึ่งร่ายมนต์นิมิตรด้วยฤทธา	จำแลงแปลงกายาฉับพลัน
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ
๏ เปนยักษาหน้าเขียวสมคิด	เหมือนพี่เลี้ยงแสงอาทิตย์ทั้งล่ำสัน
ให้พิเภกติเตียนไม่เพี้ยนกัน	บังคมคัลแล้วรเห็จเหาะไป
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงที่ถิ่นฐานพิมานพรหม	จึ่งบังคมก้มกรานกราบไหว้
ทำสนิทชิดชอบเหมือนเคยใช้	แล้วใส่ไคล้ทูลแถลงแต่งเจรจา
บัดนี้มีมนุษย์สองนาย	คุมกระบี่นิกายมาหนักหนา
เข้าประชิดติดกรุงลงกา	รบร้าฆ่าหมู่อสุรี
องค์แสงอาทิตย์ฤทธิไกร	จึ่งใช้ให้มาประนตบทศรี
จะขอเอาอาวุธแว่นมณี	ไปส่องเสี้ยนไพรีให้มรณา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	มหาพรหมได้ฟังไม่กังขา
สำคัญจิตรคิดว่าอสุรา	พี่เลี้ยงยักษาที่เคยใช้
พรหเมศชื่นชมโสมนัศ	กวักพระหัดถ์ตรัสเรียกเข้ามาใกล้
แล้วหยิบแว่นศักดิสิทธิ์ฤทธิไกร	ยื่นให้ดีดีด้วยปรีดา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	องคตยิ้มลไมอยู่ในหน้า
ได้แว่นพรหมสมอุบายที่หมายมา	แล้วอำลาเหาะตรงลงแดนดิน
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งประนตบทบงสุ์	พระนารายน์สุริวงษ์ทรงศิลป์
แล้วทูลความตามลวงพรหมินทร์	ถวายแว่นอสุรินทร์เรืองฤทธิ์
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระหริวงษ์ทรงศักดิจักรกฤษณ์
ได้แว่นแก้วอสุราปัจจามิตร	ชื่นชมสมจิตรที่คิดไว้
จึ่งสั่งให้สุครีพตรวจตรา	โยธาวานรนายไพร่
ให้คำแหงหณุมานชาญไชย	เปนทัพน่าคลาไคลไปครั้งนี้
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุครีพรับสั่งใส่เกษี
ถวายบังคมคัลอัญชลี	ออกมาจัดโยธีเข้าตาทัพ
ฯ ๒ คำ ฯ ประถม
ยานี
๏ เกณฑ์กระบี่รี้พลทวยหาญ	ล้วนชำนาญโรมรันประจัญจับ
สารวัดนายหมวดตรวจนับ	พร้อมสรรพทัพหลวงโดยกระบวน
ให้กระบี่มีมงกุฎตัวนาย	เปนปีกซ้ายปีกขวาโยธาถ้วน
กองหนุนกองหลังทั้งมวญ	เลือกล้วนเคยศึกฮึกฮัก
เกณฑ์ให้หณุมานชาญเดชา	เปนกองน่าจู่โจมโหมหัก
ทุกหมู่หมวดตรวจเตรียมพร้อมพรัก	คอยเสด็จทรงศักดิจักรี
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	พระสุริวงษ์องค์นารายน์เรืองศรี
จึ่งตรัสชวนอนุชาจรลี	ไปเข้าที่สระสรงคงคาไลย
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ ไขสุหร่ายวารินกลิ่นกุหลาบ	กระเซนซาบอาบองค์เย็นใส
พระสุคนธ์ปนปรุงทองอุไร	ต่างสอดใส่สนับเพลาพลาง
ทรงภูษายกทองท้องแย่ง	ชายแครงเครือปักหักทองขวาง
ห้อยน่าผ้าตาดริ้วมะปราง	ฉลององค์งามละอย่างต่างพับ
คาดปั้นเหน่งเบญมาศแน่นหน่วง	ทับทรวงสังวาลสร้อยพลอยสลับ
ทองกรเก็จเพ็ชรฑูรย์หนุนซับ	ธำมรงค์ทรงสำหรับการณรงค์
มงกุฎแก้วรจนาชฎาจร	จับพระขรรค์ศิลป์ศรสูงส่ง
แล้วสั่งให้ไชยามโบกธง	ยกตรงไปสมรภูมิพลัน
ฯ ๘ คำ ฯ กราวนอก
โทน
๏ รถเอยรถทรง	ดุมวงวิเชียรเหียนหัน
พระที่นั่งบัลลังก์เวไชยันต์	กางกั้นเสวตรฉัตรจำรัสเรือง
พระลักษณ์นั่งบังคมประนมกร	ธงงอนริ้วริ้วปลิวเปลื้อง
เทพอาชาชาติบาทเยื้อง	ขนัดเนื่องเครื่องสูงสังข์แตร
เสียงประโคมฆ้องกลองก้องกึก	คึกคึกเดินด่วนกระบวนแห่
วานรเยียดยัดอัดแอ	ฆ้องกระแตตีเพรียกเรียกพล
พระมาตุลีขี่ขับรถทรง	เสียงกงก้องป่าพนาสณฑ์
ไม้ไล่ใกล้ทางจรดล	หักโค่นต้นเอนรเนนไป
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ ครั้นถึงที่ตำบลรณรงค์	เห็นทัพยักษ์ปักธงอยู่ทิศใต้
จึ่งให้หยุดพลรบสงบไว้	จะดูเชิงชิงไชยพวกไพรี
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	แสงอาทิตย์สิทธิศักดิยักษี
แลไปบนรถรูจี	เห็นมนุษย์กับกระบี่ยกมา
ให้คิดแค้นโกรธาพยาบาท	มุ่งมาดหมายเขม้นจะเข่นฆ่า
จึ่งตรัสสั่งกาลสูรเสนา	ให้เร่งขับทัพน่าเข้าโจมตี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	กาลสูรรับสั่งใส่เกษี
ถอดดาบแกว่งไกวไล่โยธี	เข้าต่อตีรบกับทัพมนุษย์
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	หมู่มารหาญเหี้ยมสัปรยุทธ
ต่างประกวดอวดชำนาญการยุทธ	รำอาวุธสองมือดื้อดึง
ทนายปืนขึ้นนกยกประทับ	ปล่อยตับผับเดียวทลวงถึง
ถอดดาบไล่หันฟันตบึง	ไม่พรั่นพรึงโยธาวานร
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	หมู่กระบี่ทวยหาญชาญสมร
หลบหลีกกุมภัณฑ์ฟันฟอน	ไม่ย่อหย่อนสาตราอาวุธ
บ้างถอนต้นยูงยางง้างภูเขา	วิ่งเข้าโจมจับสัปรยุทธ
ตีต้องหมู่มารซานทรุด	บ้างม้วยมุดแตกพ่ายกระจายไป
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	กาลสูรเชี่ยวชาญทหารใหญ่
เห็นพวกพลกุมภัณฑ์บรรไลย	ก็โกรธเกรียมเหี้ยมใจขึ้นมา
กระทืบเท้าโครมครึกกึกก้อง	สองมือถือตะบองเงื้อง่า
โถมทยานหาญหักทำศักดา	เข้าไล่ตีโยธาวานร
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	คำแหงหณุมานชาญสมร
เห็นนายกองทัพน่ามาราญรอน	วานรย่อย่นร่นมา
ขุนกระบี่กริ้วโกรธโดดรับ	โจนจับกุมภัณฑ์ประจันหน้า
ต่างยุดฉุดกระชากสาตรา	หันเหียนเปลี่ยนท่าเหยียบยัน
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	กาลสูรเรี่ยวแรงแขงขัน
ถาโถมโรมรุกบุกบัน	โจมประจัญหันกลับรับรอง
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	หณุมานชาญไชยไวว่อง
โจมจับกลับกลอกดูทำนอง	เห็นยักษาง่าตะบองเงื้อมา
ลูกลมล่วงไล่เข้าไปชิด	อสุรีตีผิดล้มถลา
วานรโจนฟาดด้วยสาตรา	ถูกยักษาอาสัญลงทันที
ฯ ๔ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	แสงอาทิตย์ฤทธิไกรไชยศรี
เห็นเสนากาลสูรสิ้นชีวี	อสุรีเดือดใจดังไฟฟ้า
โจนจากรถทรงองค์เดียว	เข่นเขี้ยวเข้าตีกระบี่ป่า
เหล่าลิงหลบพัลวันมา	จนถึงน่ารถพระอวตาร
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	พระจักรกฤษณ์ฤทธิล้ำสุริย์ฉาน
ขยับองค์ลงจากรถวิมาน	เข้ารอนราญรบยักษ์ด้วยศักดา
ถ้อยทีตีรันประจัญแรง	ไม่พลาดแพลงคล่องแคล่วแกล้วกล้า
ขึ้นเหยียบยักษ์ชักฉวยชิงสาตรา	เปลี่ยนท่าทำนองว่องไว
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	แสงอาทิตย์ไม่พรั่นหวั่นไหว
เคี่ยวขับสัปรยุทธชิงไชย	หมายใจเข่นฆ่าราวี
ถาโถมโจมจับสัปรยุทธ	ยงยุทธด้วยกำลังยักษี
รบชิดติดพันประจัญตี	ถ้อยทีหนีไล่กันไปมา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	พระหริวงษ์องค์นารายน์นาถา
ได้ทีตีต้องอสุรา	ยักษาหันเหเซทรุด
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	แสงอาทิตย์คิดพรั่นขยั้นหยุด
แล้วนิ่งนึกตรึกตราว่ามนุษย์	พี่น้องสองบุรุษนี้เกรียงไกร
อันสาตราอาวุธสำหรับกร	หาควรคู่สู้ศรมนุษย์ไม่
เว้นแต่แว่นสุรการชาญไชย	จึ่งจะผลาญมันได้ให้มรณา
คิดพลางสั่งพิจิตรไพรี	อันเปนที่พี่เลี้ยงของยักษา
จงเร่งรีบไปเฝ้าท้าวธาดา	ทูลขอแว่นฟ้าลงมาพลัน
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พิจิตรไพรีแขงขัน
ก้มเกล้ารับสั่งบังคมคัล	ลาแล้วกุมภัณฑ์ก็เหาะไป
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงท้าวธาดามหาพรหม	จึ่งยกนิ้วประนมแถลงไข
ว่าครั้งนี้มีพวกพาลไภย	มาชิงไชยลงกาธานี
แสงอาทิตย์ฤทธิรงค์ทรงยศ	ให้ข้ามาประนตบทศรี
จะขอแว่นศักดาไปราวี	เผาพวกไพรีให้มรณา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พรหเมศฟังแถลงแคลงหนักหนา
จึ่งบัญชาว่าเมื่อกี้อสุรา	เองขึ้นมาว่าแว่นนายจะเอา
กูก็หยิบยื่นให้ไปกับมือ	กลับมารื้อซ้อมค้างอย่างนี้เล่า
มิใช่กูหลงใหลใจเบา	ยังจำเค้าได้อยู่อสุรา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	อสุรีพี่เลี้ยงเถียงต่อหน้า
เออเมื่อกี้ที่ไหนข้าได้มา	พระเจรจาพลั้งพลาดประหลาดใจ
เอะแล้วไพรีอันมีฤทธิ์	แกล้งนิมิตรปลอมข้าขึ้นมาได้
พระองค์หลงประทานแว่นไป	ช่างกระไรไม่พิจารณา
เมื่อเปนถึงอินทร์พรหมยังงมเงา	ไม่รู้เท่าลิงค่างอยู่กลางป่า
คิดแค้นใจไม่อัญชลีลา	อสุราเหาะกลับมาฉับไว
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งถวายบังคมคัล	กุมภัณฑ์ทูลแจ้งแถลงไข
ข้าไปเฝ้าเจ้าฟ้าสุราไลย	ไม่ได้แว่นแก้วแล้วครั้งนี้
ปัจจามิตรคิดขึ้นไปลวงพรหม	ท้าวนิยมงมทักว่ายักษี
เอาแว่นหลงส่งให้ไพรี	จงทรงทราบธุลีบาทา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	แสงอาทิตย์คิดโทมนัศา
นิ่งตลึงตึงไปทั้งกายา	ดังชีวาจะม้วยรทวยรทด
แล้วว่าเหตุทั้งนี้เพราะพิเภก	เจ้าตัวเอกบอกให้ไพรีหมด
ไปหลอกลวงทวงแว่นถึงโสฬศ	จะคิดคดฆ่าวงษ์พงษ์พันธุ์
ว่าพลางกริ้วโกรธพิโรธใจ	ไม่อาไลยแก่ชีวาจะอาสัญ
จึ่งขึ้นศรกรกุมก่งคัน	แล้วพาดสายหมายมั่นจะลั่นไป
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระอวตารผ่านภพสบไสมย
จึ่งขึ้นศรพาลจันทันใด	ยิงแย้งแผลงไปมิได้ช้า
ฯ ๒ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ ศรนารายน์ตัดสายศรกุมภัณฑ์	ขาดสบั้นหลุดพลัดหัดถา
แล้วปักทรวงแสงอาทิตย์ฤทธา	อสุราล้มดิ้นสิ้นใจ
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ ครั้นเสร็จสังหารมารม้วยมรณ์	จึ่งปฤกษาวานรน้อยใหญ่
แสงอาทิตย์สิ้นชีวันบรรไลย	ประเดี๋ยวใจก็จะอึงถึงลงกา
เห็นทีอินทรชิตจะคิดอ่าน	มารอนราญแก้แค้นแทนวงษา
เจ้าลักษณ์อย่าเพ่อกลับไปพลับพลา	จงควบคุมโยธาอยู่ขัดทัพ
แล้วแบ่งไพร่ไว้สามสิบสมุท	ให้สิบแปดมงกุฎอยู่กำกับ
ครั้นเสร็จทรงรถแก้วแวววับ	เสด็จกลับพลับพลาพนาลี
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	ทั้งสองสารัณทูตยักษี
เห็นกุมภัณฑ์พ่ายแพ้แก่ไพรี	ก็นำข่าวคดีไปลงกา
ฯ ๒ คำ ฯ กราว
๏ ครั้นถึงจึ่งเข้าไปกราบทูล	ท้าวราพนาสูรยักษา
แสงอาทิตย์เสียทัพอัปรา	สิ้นชีวาอาสัญบรรไลย
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรสท้อนถอนใจใหญ่
ชิชะมนุษย์นี้สุดใจ	ทำไฉนจึงจะล้างมันวางวาย
จะใช้ใครไปรบก็แพ้ฤทธิ์	เห็นจะคิดองอาจประมาทหมาย
ยิ่งกลุ่มกลัดขัดใจไม่สบาย	แสนเสียดายนัดดายาใจ
จำจะให้อินทรชิตฤทธิรุตม์	ไปสังหารผลาญมนุษย์เสียให้ได้
ดำริห์พลางทางสั่งเสนาใน	จงรีบตามออกไปโรงพิธี
บอกองค์อินทรชิตฤทธิรอน	ให้เร่งชุบแสงศรเรืองศรี
แล้วยกไปสังหารผลาญไพรี	อย่าช้าทีข้าศึกจะฮึกฮัก
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	กาลสูรเสนีมีศักดิ
รับสั่งบังคมทศภักตร์	แล้วขุนยักษ์รีบเหาะรเห็จมา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงโรงพิธีมีเฉลียง	ค่อยมองเมียงดูพระโอรสา
เห็นนั่งนิ่งรงับหลับไนยนา	จึ่งเข้ามากราบก้มบังคมคัล
แล้วว่าพระบิดาให้ข้าบาท	มาแจ้งราชการทัพขับขัน
แสงอาทิตย์ฤทธิรอนมังกรกรรฐ์	ไปโรมรันอัปราปัจจามิตร
เสียสิ้นมารถคชสาร	ทั้งขุนมารแม่ทัพก็ดับจิตร
ขอให้พระองค์ทรงฤทธิ์	ไปเข่นฆ่าปัจจามิตรให้มรณา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตสิทธิศักดิยักษา
ได้ยินบอกออกความอัปรา	โกรธาลืมเนตรเห็นเสนี
ลุกขึ้นกระทืบบาทหวาดไหว	เหม่ไอ้กาลสูรยักษี
มาพูดให้เปนลางกลางพิธี	ชีวิตรมึงถึงที่จะบรรไลย
นี่หากคิดนิดเดียวด้วยรับสั่ง	จะหยุดยั้งยกโทษโปรดให้
ว่าพลางทางขับเสียทันใด	แล้วกลับนั่งตั้งใจภาวนา
ฯ ๖ คำ ฯ ตระ
๏ เดชะพระเวทอสุรินทร์	พื้นแผ่นดินดังลั่นสนั่นป่า
ทั้งฟ้าแลบแวววับจับตา	อสุราชื่นชมสมคิด
จึ่งจับสัตวตัดศีศะใส่ถาด	ให้พรหมมาศสูบกินสิ้นโลหิต
ครั้นเสร็จสรรพจับศรอันเรืองฤทธิ์	สำราญจิตรออกจากโรงพิธี
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
๏ จึ่งตรัสสั่งรุทการชาญกำแหง	จะเปลี่ยนแปลงกายกูเปนโกสีย์
จงให้การุณราชอสุรี	แปลงอินทรีย์เปนคชาเอราวรรณ
อันโยธาทั้งหลายจงกลายเพศ	เปนเทเวศร์สุรางค์นางสวรรค์
ให้สำหรับขับรำรบำบรรพ์	เร่งเตรียมไว้ให้ทันฤกษ์ดี
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	รุทการประนตบทศรี
มาเร่งรัดจัดหมู่อสุรี	ให้นิมิตรอินทรีย์ด้วยฤทธา
ฯ ๒ คำ ฯ
ยานี
๏ การุณราชมารชาญฉกรรจ์	เปนช้างเอราวรรณแกล้วกล้า
สามสิบสามเศียรโสภา	เศียรหนึ่งเจ็ดงาตระหง่านงอน
พวกแตรสังข์กังสดาลดุริยางค์	เปนเทเวศร์สุรางค์นางอับศร
บ้างแปลงเปนนักสิทธิ์ฤทธิรอน	วิชาธรแห่น่าคชาธาร
อันโลทันนั้นนิฤมิตรกาย	เปนควาญท้ายสำหรับขับคชสาร
จัดทัพสรรพเสร็จสำเร็จการ	คอยท่าพระยามารชาญณรงค์
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตชื่นชมสมประสงค์
จึ่งขึ้นบนแท่นสุวรรณบรรจง	จำแลงแปลงองค์อสุรา
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ รัว
๏ เปนโกสีย์ทรงเครื่องเรืองอร่าม	ล้วนแก้วเก้าเงางามวามเวหา
จับพระแสงพรหมมาศยาตรา	เสด็จมาเกยสุวรรณทันใด
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ ขึ้นทรงฅอคชาเอราวรรณ	ทหารแห่โห่สนั่นหวั่นไหว
ขยายยกโยธาคลาไคล	ลอยฟ้ามาในโพยมมาล
ฯ ๒ คำ ฯ กลองโยน
โทน
๏ ช้างเอยช้างนิมิตร	เรืองฤทธิ์เรี่ยวแรงกำแหงหาญ
ประดับเครื่องเรืองรัตน์ชัชวาลย์	ล้วนแล้วแก้วประพาฬพรรณราย
ห้อยหูภู่จามรีรอง	ปกตระพองรัดงาตาข่าย
เครื่องสูงสามแถวแพรวพราย	อภิรุมชุมสายเปนคู่เคียง
กลองชนะประโคมโครมครึก	มโหรธึกสังข์แตรแซ่เสียง
พิณพาทย์ดุริยางค์นางจำเรียง	ประคองเคียงสองข้างช้างทรง
สาวสุรางค์นางรบำรำฟ้อน	ดังกินรแน่งน้อยนวลหง
สุรารักษ์นักสิทธิ์ฤทธิรงค์	ถือทวนธงเปนทิวลิ่วลอยมา
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ ครั้นถึงที่ประจัญบานราญรอน	เห็นวานรนับแสนแน่นหนา
กับทั้งองค์พระลักษณ์ศักดา	ยืนรถรัตนาอยู่กลางพล
จึ่งยั้งหยุดช้างทรงองอาจ	ลอยเลื่อนเกลื่อนกลาดเวหน
ให้กุมภัณฑ์บรรดาจำแลงตน	ใส่กลขับรำรบำบรรพ์
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	รูปนิมิตรฤทธิแรงแขงขัน
สาวสุรางค์นางฟ้าเทวัญ	บังคมคัลคำนับรับบัญชา
ฯ ๒ คำ ฯ
พระทอง
๏ ต่างจับรบำรำฟ้อน	ทอดกรกรีดกรายซ้ายขวา
ร่ายเรียงเคียงคมประสมตา	เลี้ยวไล่ไขว่คว้าเปนแยบคาย
แล้วทวนทบตระหลบหลีกเลี่ยง	เคล้าคลอรอเรียงเมียงม่าย
หันเหียนเปลี่ยนแทรกมาข้างซ้าย	แล้วย้ายมาขวาทำท่าทาง
ซ้อนจังหวะประเท้าเคล่าคล่อง	เลี้ยวลอดสอดคล้องไปตามหว่าง
วงเวียนเหียนหันกั้นกาง	เปนคู่คู่อยู่กลางอัมพร
ฯ ๖ คำ ฯ เพลง
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์สุริวงษ์ทรงศร
ทั้งพวกพลโยธาวานร	ดูรบำรำฟ้อนบนเมฆา
สำคัญว่าโกสีย์ตรีเนตร	กับเทเวศร์นางสวรรค์หรรษา
พระพินิจพิศเพลินจำเริญตา	ทั้งพวกพลสวาวานรไพร
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตยินดีจะมีไหน
เห็นข้าศึกเสียเชิงละเลิงใจ	จึ่งจับศรไชยขึ้นบูชา
แล้วพาดสายหมายเขม้นเข่นเขี้ยว	น้าวเหนี่ยวด้วยกำลังตึงอังษา
สังเกตตรงองค์พระลักษณ์อนุชา	อสุราก็ลั่นไปทันใด
ฯ ๔ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ ศรเปนประกายไปหลายลูก	ตกถูกลิงพลไม่ทนได้
แล้วต้องพระอนุชาเสนาใน	สลบไปไม่เปนสมประดี
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ แลเขม้นเห็นแต่หณุมาน	ยืนทยานอยู่ตรงภักตร์ยักษี
สรวลพลางตบหัดถ์อสุรี	ทั้งโยธีสมคเนเฮฮา
ฯ ๒ คำ ฯ กราวรำ
๏ บัดนั้น	คำแหงหณุมานหาญกล้า
กระทืบบาทกราดเกรี้ยวโกรธา	แล้วชี้หน้าว่าเหวยสหัสไนย
เหตุใดไปเข้าข้างพวกยักษ์	มาแผลงผลาญพระลักษณ์ตักไษย
กูจะล้างชีวันให้บรรไลย	จงสาใจอินทราที่อาธรรม์
ว่าพลางเผ่นโผนโจนทยาน	ขึ้นตีควาญท้ายคชาอาสัญ
ง้างหักฅอพระยาเอราวรรณ	ชิงคันศรศักดิมัฆวาน
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตฤทธิไกรใจหาญ
ไม่หลีกหลบขบฟันประจัญบาน	รอนราญรับรองว่องไว
หันเหียนเปลี่ยนท่าง่าเงื้อศร	ไสกุญชรติดพันกระชั้นไล่
ตีต้องหณุมานชาญไชย	กระเด็นไปกับเศียรไอยรา
ฯ ๔ คำ ฯ โอด
๏ เห็นวานรแน่นิ่งไม่ติงกาย	คิดว่าวายชีวังสังขาร์
พอจวนแสงสุริยนสนธยา	จึ่งสั่งสารัณทูตทันใด
แม้นพระรามตามน้องมาที่รบ	จะกอดศพร่ำรักจนตักไษย
เองรีบเข้าไปแถลงให้แจ้งใจ	กูจะได้มาประหารผลาญชีวา
แล้วสั่งให้เลิกทัพกลับพล	ต่างตนบรรเทิงเริงร่า
รูปกายกลายเปนอสุรา	คืนเข้าลงกาธานี
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงนัคเรศนิเวศน์วัง	เข้ายังพระโรงทองผ่องศรี
บังคมบาทบิตุรงค์ทรงฤทธี	แล้วทูลความตามที่มีไชย
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	ทศกรรฐ์ยินดีจะมีไหน
ประคององค์โอรสยศไกร	กอดจูบลูกไล้แล้วชมเชย
ฤทธิรณกลศึกก็ฦกซึ้ง	เปนที่พึ่งพ่อแล้วลูกแก้วเอ๋ย
เจ้าเหนื่อยมาอย่านั่งนานนักเลย	ไปเสวยสว่ำให้สำราญ
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตคำนับรับบรรหาร
ออกจากพระโรงรัตน์ชัชวาลย์	ไปสถานที่อยู่อสุรา
ฯ ๒ คำ ฯ พราหมณ์เข้า
ช้า
๏ เมื่อนั้น	พระตรีภพลบโลกนาถา
เนาในที่ประทับพลับพลา	คอยพระอนุชาลาวรรณ
จนโพล้เพล้เวลาอัษฎงค์	สุริยงลับไม้ไพรสัณฑ์
พระเนตรขวากระเหม่นเปนอัศจรรย์	ผิดประหลาดหวาดหวั่นพรั่นพระไทย
วันนี้ฟังสำเนียงเสียงศิลป์	ฟ้าดินเลื่อนลั่นหวั่นไหว
ฤๅพวกพาลไพรีมันมีไชย	จำจะไปตามพระอนุชา
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ คิดแล้วแต่งองค์ทรงศร	ชวนวานรไพร่นายทั้งซ้ายขวา
เสด็จจากที่ประทับพลับพลา	นิลนนท์นำน่าคลาไคล
ฯ ๒ คำ ฯ พระยาเดิน
๏ เดินทางกลางดงหลงเวียนวน	จะเห็นหนมรคาก็หาไม่
จึ่งจับจันทวาทิตย์ฤทธิไกร	แผลงไปในเมฆเมฆา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ เปนดาวดาดกลาดเกลื่อนเดือนหงาย	แสงฉายสว่างกลางเวหา
รีบสาวพระบาทยาตรา	ไปตามมรคาพนาวัน
ฯ ๒ คำ ฯ ทยอย
โอ้ร่าย
๏ ครั้นถึงที่รบเห็นศพลิง	เกลื่อนกลิ้งกลางสุธาอาสัญ
ทั้งคำแหงหณุมานชาญฉกรรจ์	ทับเศียรเอราวรรณบรรไลย
ยิ่งรทวยรทดสลดจิตร	ทรงฤทธิ์หยุดยืนสอื้นไห้
โอ้ว่าวายุบุตรวุฒิไกร	เคยชิงไชยชนะอสุรา
ครั้งนี้ชีวิตรมาปลิดปลด	เสียยศเสียศักดิเปนหนักหนา
กรรแสงพลางทางเสด็จเดินมา	เห็นพระยาสุครีพชมภูพาล
นิลราชฤทธิรงค์องคต	ขุนอัษฎาทศทวยหาญ
ล้วนต้องศรนอนกลิ้งกลางดินดาล	พระสงสารทรุดลงทรงโศกา
ฯ ๘ คำ ฯ โอด
ร่าย
๏ แล้วอุส่าห์แขงขืนยืนดำรง	เที่ยวหาองค์พระลักษณ์ขนิษฐา
เห็นศรศักดิปักอกอนุชา	พระวิ่งมากอดน้องประคองไว้
ค่อยสอดกรช้อนเกษขึ้นใส่ตัก	แล้วฉุดชักพรหมมาศไม่หวาดไหว
ยิ่งโศกศัลย์รันทดสลดใจ	ชลไนยไหลลงทรงโศกา
ฯ ๔ คำ ฯ โอด
โอ้
๏ โอ้เจ้าเพื่อนชีวีของพี่เอ๋ย	ไฉนเลยพ่ายแพ้แก่ยักษา
มาทอดกายวายวางกลางสุธา	พี่ตามมาก็ไม่เห็นใจกัน
จะหาไหนได้เหมือนพ่อเพื่อนยาก	แต่พรากจากกรุงไกรมาไพรสัณฑ์
กับโฉมยงองค์สีดาวิลาวรรณ	ได้เห็นกันเปนสามยามกันดาร
แต่จากเมียมิหนำซ้ำเสียน้อง	หัวอกพี่เพียงกองเพลิงผลาญ
เสียทีที่เราอวตาร	จะสังหารกุมภัณฑ์ให้บรรไลย
บัดนี้พระอนุชาก็มาม้วย	ไม่มีผู้ชูช่วยแก้ไข
มิขออยู่สู้ตายตามไป	ไม่อาไลยนัคเรศนิเวศน์เวียง
พระโศกศัลย์กรรแสงสอื้นร่ำ	แต่พลบค่ำจนดึกเดือนเที่ยง
รทวยองค์แอบน้องประคองเคียง	สิ้นเสียงซอนซบสลบไป
ฯ ๑๐ คำ ฯ โอด
ร่าย
๏ บัดนั้น	โยธาวานรนายไพร่
เห็นพระองค์ทรงโศกโศกาไลย	จนนิ่งไปไม่เปนสมประดี
ต่างตนตระหนกตกประหม่า	ฟายน้ำตาน้ำหูยู่ยี่
บ้างสร้วมสอดกอดบาทพระจักรี	ฝูงกระบี่ครวญคร่ำรำพรรณ
โอ้แสนสงสารพระผ่านเกล้า	มาโศกเศร้าโศกาจนอาสัญ
ทิ้งข้าน้อยไว้ในไพรวัน	จะผินผันไปพึ่งผู้ใด
ทั้งเจ้าขุนมุลนายก็ตายม้วย	ใครจะช่วยปกครองให้ผ่องใส
ร่ำพลางทางตีอกใจ	เกลือกกลิ้งนิ่งไปทั้งไพร่นาย
ฯ ๘ คำ ฯ โอด
๏ บัดนั้น	อสูรสารัณทูตทั้งหลาย
เห็นพระลักษณ์พระรามถึงความตาย	ก็พากันผันผายเข้าภารา
ฯ ๒ คำ ฯ กราว
๏ ครั้นถึงจึ่งตั้งบังคมทูล	ท้าวราพนาสูรยักษา
บัดนี้พระรามตามออกมา	โศการักกันจนบรรไลย
พวกพลโยธาวานร	ที่มาด้วยม้วยมรณ์หาเหลือไม่
ข้าได้อยู่ดูแลแน่กับใจ	จงทราบใต้บาทาฝ่าธุลี
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	ท่านท้าวทศภักตร์ยักษี
ทรงสำรวลสรวลร่าพาที	คราวนี้สิ้นธุระปะปัง
อันนวลนางสีดายุพาพาล	จะสิ้นการเกียจกลเหมือนหนหลัง
จะให้ไปแจ้งความตามลำพัง	เห็นยังจะแหนงแคลงใจ
จำจะให้เทวีไปที่รบ	เห็นทรากศพรามลักษณ์ที่ตักไษย
ดำริห์พลางทางสั่งเสนาใน	จงนำบุษบกไปอุทยาน
บอกนางสีดานารี	ว่าสามีม้วยชีวังสังขาร
ให้อีตรีชดาพานงคราญ	ไปพบพานผัวนางที่วางวาย
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	มโหทรอภิวันท์แล้วผันผาย
นำบุษบกแก้วแพรวพราย	ออกข้างท้ายเมืองมาในราตรี
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงสวนด่วนเดินเข้าไปหา	พอพบนางตรีชดามารศรี
จึ่งแจ้งความตามรับสั่งอสุรี	เสนีกำชับแล้วกลับมา
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	ตรีชดาตระหนกตกประหม่า
จึ่งคุกคลานเข้าไปในพลับพลา	กราบทูลนางสีดายาใจ
วันนี้อินทรชิตฤทธิรอน	แผลงศรต้องพระลักษณ์ตักไษย
ฝ่ายพระรามตามออกมาร่ำไร	ก็บรรไลยทั้งพหลพลโยธี
ทศกรรฐ์มันใช้ให้เสนา	นำบุษบกมาถึงสวนศรี
ให้โฉมยงทรงไปในราตรี	เยี่ยมพระศพสามีที่ม้วยมรณ์
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นวลนางสีดาดวงสมร
ได้ฟังดังใจจะขาดรอน	สองกรข้อนอุราโศกาไลย
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ แล้วแขงขืนกลืนกลั้นกรรแสง	ฤๅมันแกล้งลวงเล่นเปนไฉน
จึ่งตรัสชวนตรีชดายาใจ	มาจะไปให้รู้ดูร้ายดี
ว่าพลางนางสพักสไบทรง	ลีลาศลงจากพลับพลาหลังคาสี
ทั้งนวลนางตรีชดานารี	ตามเสด็จเทวีลีลา
ฯ ๔ คำ ฯ เพลง
๏ ขึ้นทรงบุษบกแก้วแพรวพรรณ	นางตรีชดานั้นนั่งน่า
ลอยละลิ่วปลิวลมล่องฟ้า	ตรงมายังสมรภูมิไชย
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งลงแผ่นดินดอน	เห็นวานรตายยับไม่นับได้
ยิ่งคิดคร้ามครั่นพรั่นใจ	อรไทยแลหาพระสามี
ไม่เห็นองค์ทรงฤทธิ์คิดวิตก	จึ่งลงจากบุษบกมณีศรี
แสงพระจันทร์แจ่มฟ้าในราตรี	ลุยเลือดโยธีเที่ยวมา
ฯ ๔ คำ ฯ เพลง
โอ้ร่าย
๏ แลเห็นคำแหงหณุมาน	ทับเศียรคชสารสังขาร์
นางรู้จักจำได้ให้เมตตา	ชลนาไหลลงทรงโศกี
โอ้เอนดูทหารพระผ่านเกล้า	ได้ไปเผาลงกาฆ่ายักษี
ควรฤๅตายพ่ายแพ้แก่ไพรี	จนสิ้นชีวาวายเสียดายนัก
ร่ำพลางนางฟายชลเนตร	แสนเทวศวิตกเพียงอกหัก
พอเหลือบเห็นองค์พระหริรักษ์	กอดพระลักษณ์วายวางกลางสุธา
นางวิ่งเข้าเคารพอภิวาท	กราบกับพระบาททั้งซ้ายขวา
สองกรข้อนทรวงเข้าโศกา	กัลยาครวญคร่ำร่ำไร
ฯ ๘ คำ ฯ โอด
โอ้
๏ โอ้สงสารพระองค์ทรงศักดิ	มาพ่ายแพ้แก่ยักษ์จนตักไษย
ควรฤๅไม่ดำริห์ตริไตร	ช่างละให้อนุชามาสงคราม
จนเสียทีเสียทัพยับย่อย	พระก็พลอยวายวางกลางสนาม
เสียแรงเรืองฤทธิรงค์ทรงนาม	มาได้ความอัปรยศทศกรรฐ์
ทั้งนี้ก็ชั่วอยู่ตัวน้อง	ให้พระต้องตามมาจนอาสัญ
จะสู้ม้วยด้วยองค์พระทรงธรรม์	ตามไปเมืองสวรรค์ชั้นฟ้า
ร่ำพลางนางสอึกสอื้นไห้	ชลไนยพรั่งพรายทั้งซ้ายขวา
ซบลงตรงบาทภัศดา	กัลยาแน่นิ่งไม่ติงกาย
ฯ ๘ คำ ฯ โอด
ร่าย
๏ บัดนั้น	ตรีชดาอกสั่นขวัญหาย
สำคัญคิดว่านางวางวาย	ฟูมฟายชลนาจาบัลย์
แล้วแลหาสามีก็ไม่เห็น	จะซ่อนเร้นรอดชีวาฤๅอาสัญ
นิจาเอ๋ยตายเปนไม่เห็นกัน	นางครวญคร่ำรำพรรณโศกา
โอ้พระมเหษีมีศักดิ	เสียแรงได้พิทักษ์รักษา
ฝากกายหมายพึ่งบุญญา	ทั้งพิเภกก็เปนข้าพระสามี
ควรฤๅสามกระษัตริย์ขัติยวงษ์	มาปลดปลงวอดวายหน่ายหนี
จะผินภักตร์พึ่งใครนั้นไม่มี	พลางตีทรวงซ้ำร่ำไร
ฯ ๘ คำ ฯ โอด
๏ แล้วอุส่าห์แขงขืนกลืนน้ำตา	ในอุราร้อนรนหม่นไหม้
จึ่งต้องดูองค์สีดายาใจ	ยังลไมลมุนอุ่นอ่อนกาย
เข้านั่งแนบนวดฟั้นบั้นพระองค์	พลางประจงจับสไบโบกถวาย
เย็นฉ่ำน้ำค้างพร่างพราย	โฉมฉายค่อยฟื้นสมประดี
ฯ ๔ คำ ฯ รัว
๏ เมื่อนั้น	โฉมยงองค์พระมเหษี
ลืมเนตรสังเกตดูภูมี	ยิ่งโศกีกำสรดสลดใจ
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ บัดนั้น	นวลนางตรีชดาอัชฌาไศรย
จึ่งปลอบโยนโอนอ่อนอรไทย	จะตีตัวก่อนไข้ไม่ต้องการ
อันองค์พระภัศดาสามี	ข้าเห็นทีจะยังไม่สังขาร
ด้วยพิเภกผัวข้าโหราจารย์	สังเกตการรู้จบภพไตร
ถ้าแม้นยังไม่ตายวายชีวา	คงจะหาหยูกยามาแก้ไข
หนึ่งบุษบกแก้วแววไว	เปนที่เสี่ยงทายให้เห็นสำคัญ
แม้นหญิงม่ายภัศดาสามี	ขึ้นขับขี่มิได้ผายผัน
จงดับความโศกาจาบัลย์	กลับไปสวนขวัญเถิดกัลยา
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางสีดาเยาวยอดเสนหา
ฟังคำอสุรีตรีชดา	กัลยาค่อยส่างสว่างใจ
แล้วดูพระหริวงษ์องค์พระลักษณ์	ความรักมิใคร่จะจากได้
กราบบาทพระภัศดาโศกาไลย	สอึ้กสอื้นไห้ไปมา
ฯ ๔ คำ ฯ โอด
๏ ครั้นค่อยเคลื่อนคลายวายเทวศ	ประนมนิ้วเหนือเกษเกษา
นางฝากฝังสั่งเทพเทวา	แล้วลาศพภัศดาคลาไคล
ฯ ๒ คำ ฯ เพลง
๏ ครั้นถึงบุษบกรัตน์ชัชวาลย์	นางตั้งจิตรพิศฐานกราบไหว้
ขอพรหมินทร์อินทราสุราไลย	จงโปรดให้เห็นแจ้งประจักษ์ตา
ถ้าแม้นพระหริวงษ์องค์นารายน์	วอดวายชีวังสังขาร์
จงบุษบกแก้วแววฟ้า	อย่าลอยเลื่อนเคลื่อนคลาพาไป
แม้นพระอวตารชาญณรงค์	กับองค์พระลักษณ์ไม่ตักไษย
บุษบกจงพาคลาไคล	ไปยังพิไชยลงกา
เสี่ยงพลางย่างขึ้นบนบัลลังก์	นางตรีชดานั่งข้างน่า
บุษบกเคลื่อนคล้อยลอยฟ้า	กลับมาสวนขวัญทันใด
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	พิเภกโหราอยู่ป่าใหญ่
คุมบรรดาวานรพลไกร	เที่ยวเก็บผลไม้ในไพรวัน
ให้โยธาวานรคอนหาบ	ม่วงปรางลางสาบขนุนขนัน
พอโพล้เพล้เพลาสายัณห์	ก็พากันเลี้ยวหลงวงไป
ฯ ๔ คำ ฯ พระยาเดิน
๏ ครั้นถึงที่รบเห็นศพลิง	เกลื่อนกลิ้งกลางสุธาป่าใหญ่
พิเภกตระหนกตกใจ	พลไพร่พวกลิงทิ้งหาบคอน
แล้วเที่ยวดูทรากศพก็พบหมด	ทั้งองคตหณุมานชาญสมร
สุครีพนิลนนท์พลนิกร	ลูกศรเสียบกายวายชีวา
แล้วเห็นพระหริวงษ์ทรงศักดิ	กอดพระลักษณ์สิ้นชีวังสังขาร์
จึ่งพาพลพวกลิงวิ่งเข้ามา	กราบบาทบาทาโศกาไลย
ฯ ๖ คำ ฯ โอด
โอ้
๏ พิเภกพร่ำร่ำว่านิจาเอ๋ย	ไฉนเลยทรงศักดิมาตักไษย
จะรู้ที่ผินหน้าไปหาใคร	เหมือนอยู่ใต้บาทบงสุ์พระทรงฤทธิ์
ข้าหนีร้อนผ่อนพักมาพึ่งบุญ	พระเมตตาการุญสุจริต
เคยโปรดเกล้าเช้าเย็นอยู่เปนนิจ	จะชอบผิดไม่ถือโทษทัณฑ์
ถึงพลัดพรากจากเมียเสียวงษ์	ไม่ทุกข์เท่าพระองค์อาสัญ
ใครจะช่วยปกครองป้องกัน	น่าที่ชีวันจะบรรไลย
ร่ำพลางทางฟายชลนา	ทั้งโยธาแซ่ซ้องร้องไห้
ต่างสอึกสอื้นอั้นตันใจ	สลบไปไม่เปนสมประดี
ฯ ๘ คำ ฯ โอด
ยานี
๏ มาจะกล่าวบทไป	ถึงท้าวสหัสไนยเรืองศรี
สถิตย์แท่นไสยาในราตรี	ดังอัคคีลามลนกระวนกระวาย
จึ่งแลเล็งเพ่งทิพเนตรดู	ในชมพูแผ่นดินสิ้นทั้งหลาย
จึ่งเห็นพระหริวงษ์องค์นารายน์	กับพหลพลนิกายสลบไป
พระน้องต้องศรพรหมมาศยักษ์	ล่วงเวลาช้านักจะตักไษย
จำจะช่วยพระองค์ทรงไชย	กับโยธาอย่าให้ม้วยมรณ์
จึ่งอ่านอาคมประนมหัดถ์	เปนฝนพรมลมพัดมาอ่อนอ่อน
ต้องพระจักรากับวานร	ที่ไม่ม้วยด้วยศรก็เปนมา
ฯ ๘ คำ ฯ สาธุการ
ร่าย
๏ บัดนั้น	คำแหงหณุมานหาญกล้า
เห็นพระหริรักษ์จักรา	จึ่งเข้ามาดุษดีชลีกร
แล้วทูลว่าวันนี้ตรีเนตร	กับเทเวศร์บริวารชาญสมร
มาลอยเลื่อนจับรบำรำฟ้อน	แล้วแผลงศรต้องพระอนุชา
ข้าติดตามประจัญบานต้านต่อ	หักฅอช้างที่นั่งสังขาร์
จึ่งตัวต้องคันศิลป์อินทรา	ปิ้มว่าชีวันจะบรรไลย
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระหริวงษ์ทรงฤทธิ์คิดสงไสย
ถามพิเภกกุมภัณฑ์ทันใด	เหตุไฉนอินทราจึ่งอาธรรม์
ประการหนึ่งซึ่งพระน้องต้องศร	จะม้วยมรณ์ชีวาอาสัญ
ฤๅจะมีหยูกยารักษากัน	จงผ่อนผันช่วยพระอนุชา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พิเภกบังคมก้มเกษา
จึ่งทูลว่าอินทรชิตฤทธา	มันแปลงเปนอินทรามาชิงไชย
อันศรนี้มีนามชื่อพรหมมาศ	พระอิศวรประสาทประสิทธิ์ให้
ซึ่งยาแก้ศรนี้มีอยู่ไกล	ถึงในภูผาอาวุธ
แม้นมีใครไปยกเอาศิงขร	มาแก้ศรจะเขยื้อนเลื่อนหลุด
ถ้ารุ่งแจ้งแสงทองพระน้องนุช	จะม้วยมุดไม่ฟื้นคืนคง
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระอวตารผ่านภพสูงส่ง
จึ่งตรัสสั่งหณุมานชาญณรงค์	ท่านจงอาสาเราครานี้
ไปยกเอาภูผามาให้ได้	แก้ไขศรศักดิยักษี
ให้ทันในเวลาราตรี	รีบรัดบัดนี้อย่าได้ช้า
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	วายุบุตรรับสั่งใส่เกษา
ที่แคลงใจไต่ถามโหรา	แล้วแผลงอิทธิฤทธาเหาะไป
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงภูผาอาวุธ	วายุบุตรลงเดินเนินไศล
กู่เรียกเทวาสุราไลย	อยู่ไหนจงมาหาเรา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ฝูงเทพเทวารักษาเขา
สถิตย์ที่เถื่อนถ้ำลำเนา	ได้ยินเสียงเรียกเร้าริมคิรี
จึ่งชวนกันผันผายออกมาดู	ก็เห็นลิงเผือกผู้ผ่องศรี
กายาใหญ่หลวงพ่วงพี	ผิดกับกระบี่ที่กลางไพร
จึ่งร้องทักถามว่าเหวยวานร	ถิ่นฐานนานดรอยู่ถึงไหน
มาร้องเรียกเทวัญด้วยอันใด	จงบอกไปให้แจ้งกิจจา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	คำแหงหณุมานหาญกล้า
ได้ฟังยินดีปรีดา	จึ่งบอกกับเทวาสุรารักษ์
เราชื่อหณุมานชาญณรงค์	ทหารพระหริวงษ์ทรงศักดิ
บัดนี้พระน้องต้องศรยักษ์	ถ้าช้านักจักม้วยมรณา
จึ่งตรัสใช้ให้เราเอาศิงขร	ไปแก้พิศม์ฤทธิ์ศรยักษา
ท่านผู้อผู่เฝ้าสรรพยา	จงเมตตาให้เขากับเราไป
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	เทวาอารักษ์น้อยใหญ่
ฟังคำลำฦกตรึกไตร	ครั้นแจ้งใจจึ่งว่ากับวานร
ซึ่งพระนารายน์สุริวงษ์	จะต้องพระประสงค์ศิงขร
เราจะตามไปช่วยอวยพร	ท่านจงช้อนภูผาคลาไคล
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	ขุนกระบินทร์ยินดีจะมีไหน
จึ่งสำแดงแผลงอิทธิ์ฤทธิไกร	เข้าช้อนเอาเขาใหญ่ขึ้นจากดิน
ครั้นได้ใส่บ่าพานเรศ	เทเวศร์เข้าช่วยด้วยทั้งสิ้น
เหาะทยานผ่านเมฆเมฆิน	ข้ามสินธุท้องทเลมา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงที่ประจญรณรงค์	เขาใหญ่ไม่ลงจากเวหา
คิดสงไสยไต่ถามเทวา	เหตุใดภูผาไม่ลงดิน
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	เทพไทใหญ่น้อยทั้งสิ้น
จึ่งบอกแจ้งกิจจาพานรินทร์	ภูเขานี้มีกลิ่นตระหลบไป
อันศพยักษ์ซึ่งตายอยู่ก่ายกอง	ต้องลอองจะฟื้นขึ้นมาได้
ท่านผู้ปรีชาปัญญาไว	จงแก้ไขแต่พระอนุชา
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	วายุบุตรได้ฟังไม่กังขา
จึ่งคิดผ่อนผันด้วยปัญญา	นฤมิตรหัดถาทันใด
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ
๏ แล้วครอบคิรีกับรี้พล	เคาะยาให้หล่นจากเขาใหญ่
ต้องพระอนุชาเสนาใน	บัดใจก็ฟื้นคืนมา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์ลืมเนตรเห็นเชษฐา
บังคมก้มกราบกับบาทา	แล้วทูลแจ้งกิจจาสารพัน
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	องค์พระหริรักษ์รังสรรค์
จึ่งบอกพระอนุชาลาวรรณ	อย่าสำคัญเคืองขัดสหัสไนย
อินทรชิตมันแกล้งแปลงเพศ	เหมือนตรีเนตรให้งงหลงใหล
ถ้าทีหลังดังนี้อย่าวางใจ	จงตริไตรดูแลให้แน่นอน
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ฝูงเทวามาด้วยในศิงขร
ครั้นเห็นพระอนุชากับวานร	พลนิกรฟื้นสิ้นก็ยินดี
ต่างอำนวยอวยพรภูลสวัสดิ	ให้กระษัตริย์ทั้งสองจำเริญศรี
เสร็จแล้วอำลาพาคิรี	ไปยังที่หิมพานต์สำราญใจ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	พระอวตารผ่านภพสบไสมย
จึ่งชวนพระอนุชาเสนาใน	กลับไปพลับพลาในราตรี
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	อสูรสารัณทูตยักษี
เห็นมนุษย์กลับฟื้นคืนชีวี	ก็รีบวิ่งตลีตลานมา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งเข้าไปกราบทูล	ท้าวราพนาสูรยักษา
เมื่อคืนนี้โฉมยงองค์สีดา	ไปเยี่ยมศพแล้วมาในราตรี
ภายหลังพิเภกกับวานร	ซอกซอนมาในไพรศรี
แก้ไขให้รอดชีวี	บัดนี้เลิกทัพไปพลับพลา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวทศภักตร์ยักษา
ฟังทูลแถลงแจ้งกิจจา	อสุราคั่งแค้นแน่นใจ
ชะกะไรไอ้พิเภกทรลักษณ์	จะรู้จักวงษาก็หาไม่
มันซื่อสัตย์ต่อมนุษย์สุดใจ	แก้ไขรอดตายไปหลายครั้ง
ตรัสพลางทางว่ากับอินทรชิต	เจ้าเรืองฤทธิ์รู้เวทวิเศษขลัง
อันสงครามครั้งนี้มีกำลัง	ลูกยายังจะคิดอ่านประการใด
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตพิดทูลสนองไข
ยังเห็นแต่กลศึกที่ตรึกไว้	จะทำให้สิ้นสงครามกับรามา
อันไอ้อสุราศุกขาจาร	ขอประทานให้พ้นโทษา
แล้วจะใช้ให้แปลงเปนสีดา	ใส่ท้ายรัถาไปฆ่าฟัน
อันพระลักษณ์พระรามความคิดน้อย	จะเศร้าสร้อยโศกาเพียงอาสัญ
เห็นไม่ได้สีดาลาวรรณ	จะพากันเลิกทัพกลับไป
กลศึกสิ่งนี้ดีนัก	ด้วยหาพักเหนื่อยยากลำบากไม่
หนึ่งนางสีดายาใจ	คงอยู่ในลงกาธานี
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรยักษี
ได้ฟังโอรสาพาที	ยินดีจึ่งดำรัสตรัสไป
อย่าว่าแต่คนผิดติดคุกตราง	ถึงต้องการขุนนางก็จะให้
ว่าพลางทางสั่งเสนาใน	ไปถอดไอ้ศุกขาจารมาบัดนี้
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	กรมเมืองรับสั่งใส่เกษี
ออกจากพระโรงคัลทันที	ขึ้นขี่แคร่ไม้ไผ่ไคลคลา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งหยุดที่หับเผย	จึ่งว่าเหวยพัศดีซ้ายขวา
ศุกขาจารอยู่ไหนไปถอดมา	มีรับสั่งให้หาอย่าช้าการ
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พัศดีสับสนอลหม่าน
จึ่งถอดเครื่องพันธนาศุกขาจาร	แล้วพามากราบกรานท่านเสนา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	กรมเมืองมนตรีมียศถา
พูดจาปราไสแล้วไคลคลา	พาศุกขาจารเข้าไปเฝ้าพลัน
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรสุริวงษ์รังสรรค์
แลเห็นศุกขาจารชาญฉกรรจ์	เข้ามาบังคมคัลวันทา
จึ่งแกล้งตรัสปราไสเหมือนไม่โกรธ	มึงทำโทษใส่ตัวชั่วหนักหนา
บัดนี้กูให้ไปถอดมา	จะให้แปลงเปนสีดานารี
ออกไปด้วยอินทรชิตฤทธิรุตม์	ให้มนุษย์นึกว่ามารศรี
เองจงพูดกับพระรามดูตามที	ให้กลับไปบุรีอยุทธยา
แม้นมนุษย์มิฟังยังดื้อดึง	จะเอามึงตัดฅอเสียต่อหน้า
แม้นรับได้ไม่เสียดายชีวา	ญาติกากูจะเลี้ยงไว้เวียงไชย
ถ้าแม้นคิดบิดเบือนเชือนแช	หาเห็นแก่ราชการบ้านเมืองไม่
พวกพี่น้องของมึงมีเท่าไร	จะผลาญให้มอดม้วยไปด้วยกัน
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	ศุกขาจารฟังตรัสให้อัดอั้น
แม้นมิรับอาสาให้ฆ่าฟัน	สงสารวงษ์พงษ์พันธุ์จะพลอยตาย
จึ่งทูลว่าชีวาข้าพเจ้า	จะทูลเกล้าทูลกระหม่อมยอมถวาย
ขออาสาจำแลงแปลงกาย	ให้เฉิดฉายโฉมงามเหมือนทรามไวย
แต่องค์ภัควดีสีดา	ตัวข้ายังไม่เห็นเปนไฉน
ครั้นจะจำแลงแปลงออกไป	กลัวจะไม่เหมือนองค์นงลักษณ์
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรสุริวงษ์ทรงศักดิ
จึ่งตรัสว่านางสีดายุพาภักตร์	อยู่ตำหนักน้อยในอุทยาน
ว่าพลางทางผินภักตร์มา	สั่งเสนาผู้ใหญ่ใจหาญ
จงเร่งนำอสุราศุกขาจาร	ไปดูองค์นงคราญนางสีดา
ต่อเมื่อถึงจึ่งนิมิตรบิดเบือน	ทำให้เหมือนสาวใช้เข้าไปหา
สั่งแล้วลีลาศยาตรา	ตรงมาแท่นรัตน์ชัชวาลย์
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ
๏ บัดนั้น	มโหทรเสนาศักดาหาญ
เสด็จขึ้นแล้วพาศุกขาจาร	ไปยังอุทยานทันที
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งหยุดอยู่ข้างนอก	ชี้บอกตำหนักนางโฉมศรี
ท่านจงแปลงกายาเปนนารี	เอามาลีไปถวายนางทรามไวย
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	ศุกขาจารฟังแจ้งแถลงไข
จึ่งแปลงกายกลายเปนนางสาวใช้	ถือพานดอกไม้ลีลามา
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ เพลง
๏ ครั้นถึงตำหนักห้างกลางสวน	แกล้งยืนเด็ดดอกลำดวนดูซ้ายขวา
แลเห็นโฉมยงองค์สีดา	โสภาพริ้งพร้อมลม่อมลไม
จึ่งแกล้งทำยำเกรงก้มกราน	ประคองพานบุบผาเข้ามาใกล้
ทำทำนองเหมือนอย่างนางใน	ทูลถวายดอกไม้นางเทวี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นวลนางสีดามารศรี
แลเห็นพานบุบผากับนารี	เทวีนึกแหนงแคลงใจ
นางนี้ดีร้ายทศกรรฐ์	ให้เอาพรรณบุบผามาให้
คิดแล้วนงลักษณ์จึ่งซักไซ้	นี่ของใครใช้เจ้าให้เอามา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	ศุกขาจารบังคมก้มเกษา
จึ่งทูลองค์นงคราญด้วยมารยา	ตัวข้านี้อยู่ในบูรี
ทราบว่าโฉมยงนงคราญ	พระยามารเอาไว้ในสวนศรี
องค์พระรามตามมาราวี	อสุรีจะวอดวายพ่ายแพ้
ข้าจะถวายตัวไว้แต่เริ่ม	พอได้เปนข้าหลวงเดิมเก่าแก่
เห็นโฉมยงคงจะเลี้ยงเที่ยงแท้	พลางประจ๋อประแจ๋พูดจา
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ แล้วลอบดูองค์นงลักษณ์	ทั้งทรวดทรงวงภักตร์ผิวมังษา
สังเกตใจได้แน่ถนัดตา	จึ่งทูลลาผายผันมาทันที
ฯ ๒ คำ ฯ เพลง
๏ ครั้นออกนอกสวนอุทยาน	ก็กลับเปนศุกขาจารยักษี
บอกอุบายถ่ายเทกับเสนี	ดังพูดจาพาทีกับทรามไวย
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	มโหทรเสนาอัชฌาไศรย
ได้ฟังจะแจ้งไม่แคลงใจ	ก็พากันเข้าในนัครา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งประนตบทบงสุ์	ทูลองค์อินทรชิตยักษา
ข้าพาศุกขาจารอสุรา	ไปดูองค์สีดามาเดี๋ยวนี้
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตสิทธิศักดิยักษี
จึ่งบัญชาว่าเหวยอสุรี	เร่งนิมิตรอินทรีย์เปนสีดา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	ศุกขาจารบังคมก้มเกษา
รับสั่งคลานคล้อยถอยออกมา	จึ่งจำแลงกายาทันที
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ
๏ รูปร่างช่างนิมิตรบิดเบือน	งามเหมือนนางสีดามารศรี
จึ่งเข้าไปบังคมคัลอัญชลี	ทำท่วงทีชม้ายชายตา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	โอรสทศภักตร์ยักษา
ดูพลางทางนึกในวิญญา	นางสีดางามพร้อมลม่อมลไม
กระนี้ฤๅบิตุรงค์ทรงธรรม์	มิผูกพันพะวงหลงใหล
คิดพลางทางสั่งเสนาใน	จงออกไปรีบรัดจัดโยธี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	มโหทรรับสั่งใส่เกษี
ถวายบังคมคัลอัญชลี	ออกจากที่พระโรงคัลทันใด
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ เกณฑ์หมู่จัตุรงค์องอาจ	ที่ไปคราวพรหมมาศไม่หวาดไหว
แล้วเทียมทั้งรถแก้วแววไว	มาเทียบไว้ตามเคยที่เกยลา
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตสิทธิศักดิยักษา
ครั้นพรั่งพร้อมพหลพลโยธา	เสด็จมาสรงสหัสนัที
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ เย็นฉ่ำน้ำสุหร่ายดังสายฝน	ซาบสกลกายายักษี
ลูบไล้สุคนธามาลี	นางอยู่งานพัชนีวีลม
สนับเพลาเชิงงอนซ้อนกระหนก	ภูษายกพื้นตองทองถม
ฉลององค์ก้านแย่งดอกกลม	สร้อยมยมสังวาลวรรณประดับองค์
ทับอุราพาหุรัดตรัจเตร็จ	ปั้นเหน่งเพ็ชรเรือนฉลุปรุปร่ง
ทองกรแก้วกุดั่นบรรจง	ธำมรงค์เพ็ชรรัตน์จำรัสตา
สวมทรงมงกุฎบุษรัตน์	กรรเจียกจรจำรัสทั้งซ้ายขวา
ขัดพระขรรค์อันเรืองฤทธา	เสด็จจากมหาปราสาทไชย
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ
ร่าย
๏ พรั่งพร้อมรถรัดจัตุรงค์	ทวนธงเปนทิวปลิวไสว
ขยายยกโยธาคลาไคล	พลไกรแห่แหนแน่นนัน
ฯ ๒ คำ ฯ กราวใน
โทน
๏ รถเอยรถทรง	กำกงก้องสเทือนเลื่อนลั่น
ที่นั่งองค์โอรสทศกรรฐ์	กระหนกเกรินสามชั้นเปนหลั่นลด
บัวหงายลายลำยองทองอร่าม	สลับแก้วภุกามแกมมรกฎ
ศุกขาจารแปลงกายอยู่ท้ายรถ	รากษษสารถีถือแพน
เทียมสิงห์สามารถผาดผยอง	ลองเชิงเริงร้องลำพองแล่น
เสียงแตรสังข์ฆ้องกลองก้องดงแดน	ทหารโห่แห่แหนแน่นไป
อภิรุมชุมสายรายริ้ว	ธงทิวปลิวยาบวาบไสว
เร่งหมู่อสุราคลาไคล	ไปสมรภูมิไชยฉับพลัน
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ ครั้นถึงจึ่งหยุดโยธา	ตั้งริมชายป่าพนาสัณฑ์
สั่งให้พวกพหลพลกุมภัณฑ์	โห่ร้องก้องลั่นโกลา
ฯ ๒ คำ ฯ รัว
ช้า
๏ เมื่อนั้น	พระตรีภพลบโลกนาถา
เสด็จออกที่ประทับพลับพลา	พรั่งพร้อมเสนาสองธานินทร์
เบื้องซ้ายฝ่ายชมภูพระนคร	เบื้องขวาวานรขีดขิน
ตรัสประภาศราชการผลาญไพริน	พอได้ยินเสียงโห่เปนโกลา
ก็แจ้งว่าข้าศึกมาสงคราม	จึ่งตรัสถามพิเภกยักษา
วันนี้ทัพไชยใครยกมา	อินทรชิตฤๅว่าทศภักตร์
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ บัดนั้น	พิเภกรับสั่งพระทรงศักดิ
จึ่งจับยามสามตาตำรายักษ์	แล้วทูลพระหริรักษ์จักรี
อันซึ่งเสียงโห่โยธา	มิใช่เจ้าลงกากรุงศรี
คือทัพอินทรชิตฤทธี	ภูมีจงทราบพระบาทา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์นารายน์เรืองฤทธิ์ทุกทิศา
ฟังพิเภกทูลแถลงแจ้งกิจจา	จึ่งสั่งพระอนุชายาใจ
เจ้าจงไปรอนราญหาญหัก	ผลาญโอรสทศภักตร์เสียให้ได้
แล้วตรัสสั่งสุรการชาญไชย	เร่งเกณฑ์พลให้พระอนุชา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุรการรับสั่งใส่เกษา
ก้มเกล้ากราบงามสามลา	ออกมาจัดทัพสำหรับรบ
ฯ ๒ คำ ฯ ประถม
ยานี
๏ เกณฑ์พหลพลลิงชเลยศักดิ	ทั้งองครักษ์ราชมันเข้าบรรจบ
น่าหลังตั้งกระบวนถ้วนครบ	ตามขนบธรรมเนียมเตรียมโยธี
พวกใส่เสื้อแขนด้วนล้วนทโมน	คาตตะกรุดโทนถือกระบี่
วานรสารวัดสัสดี	เที่ยวตรวจเกริ่นเดินตีฆ้องกระแต
บ้างนุ่งผ้าตาโถงถือเสน่า	ทนายปืนพื้นเหล่าลิงแสม
พวกค่างเกณฑ์เข้าให้เป่าแตร	ใส่หมวกฝักแคขันสิ้นที
ลิงแขกแบกปืนยักตรา	ล้วนใส่หมวกกะลาสลับสี
ให้ประทับรัถาเทียมพาชี	คอยท่าน้องพระจักรีลีลา
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	องค์พระลักษณ์เรืองฤทธิ์ขนิษฐา
ทูลลาสมเด็จพระพี่ยา	มาโสรจสรงคงคาวาริน
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ ขัดสีสารพางค์สำอางอาบ	ทรงสุคนธ์ปนกุหลาบส่งกลิ่น
สนับเพลาพลอยประดับสลับนิล	ภูษายกแย่งกินรินรำ
ฉลององค์เลื่อมลายพรายแพรว	สังวาลแววเฟื่องห้อยสร้อยสุกก่ำ
ผ้าทิพย์เจียรบาดคาดประจำ	ปั้นเหน่งสายทองคำประจำยาม
ทับอุราพาหุรัดตรัจเตร็จ	ประดับเพ็ชรค่าเมืองเรืองอร่าม
ทองกรมรกฎงดงาม	มงกุฎแก้วแวววามอร่ามตา
ธำมรงค์เรือนเก็จเพ็ชรพรายพรรณ	ห้อยอุบะมลิวันพระกรรณขวา
สพักแล่งแสงศรศักดา	เสด็จมาตรวจพหลพลกระบี่
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ
ร่าย
๏ พอได้พิไชยฤกษ์บน	สุริยนทรงกลดสดแสงศรี
ให้ทวยหาญขานโห่ขึ้นสามที	คลายคลี่พยุหบาตรยาตรา
ฯ ๒ คำ ฯ กราวนอก
โทน
๏ รถเอยรถทรง	กำกงแก้วภุกามวามเวหา
แอกอ่อนงอนชดรจนา	เทียมอาชาเผ่นโผนโจนลำพอง
อภิรุมชุมสายรายรัด	กรรชิงฉัตรพรายแพรวเปนแถวท่อง
สนั่นเสียงพิณพาทย์รนาดฆ้อง	ตะโพนกลองก้องดังสังข์แตร
พวกพหลทวยหาญขานโห่	บ้างถือโล่ห์ดาบคร่ำรำแต้
ทหารปืนเปนขนัดอัดแอ	แหนแห่โห่พิฦกครึกโครม
แขกลิงยิงปืนยักตรา	สัตวสิงวิ่งถลาถาโถม
ผงคลีคลุ้มกลุ้มเกลื่อนกลางโพยม	เซงแซ่แห่โหมครึกโครมไป
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ ครั้นถึงที่โรมรันประจัญบาน	เห็นหมู่มารคั่งคับไม่นับได้
จึ่งหยุดยั้งตั้งมั่นพลไกร	สงบไว้จะฟังกำลังยักษ์
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตฤทธิรงค์ทรงศักดิ
เห็นโยธาคั่งคับทัพพระลักษณ์	พร้อมพรักไพร่พลสกลไกร
จึ่งดำรัสตรัสสั่งสารถี	ให้เคลื่อนรถมณีเข้าไปใกล้
แสร้งยิ้มย่องร้องเย้ยไยไพ	เหวยพระลักษณ์ฤทธิไกรใจพาล
แต่ต้องศรนอนกลิ้งถึงสองครั้ง	ยังโอหังฮึกฮักมาหักหาญ
คิดสมเพชเวทนาน่ารำคาญ	มาเกิดการทั้งนี้เพราะสีดา
ฝ่ายพระองค์ทรงฤทธิ์บิตุรงค์	ก็จำนงนางเดียวเสนหา
ต้องหักโหมโรมรันกันมา	จนโยธาสองข้างก็บางเบา
คิดเห็นเปนไม่ต้องการ	ไพร่บ้านพลเมืองเปลืองเปล่าเปล่า
บัดนี้สีดานงเยาว์	ตัวเราจะส่งคืนไป
นี่แน่แลดูเถิดพระลักษณ์	องค์ภัควดีฤๅมิใช่
ท่านจงมารับพี่สใภ้	เอาไปให้พระรามสมความคิด
ฯ ๑๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	น้องพระหริรักษ์จักรกฤษณ์
แลเห็นรูปร่างนางนิมิตร	สำคัญคิดว่าพระพี่สีดา
จึ่งตรัสตอบโอรสทศกรรฐ์	ท่านผ่อนผันครั้งนี้ดีหนักหนา
จงเร่งเชิญอรไทยไปพลับพลา	ถวายพระเชษฐาธิบดี
ท่านจะได้คำนับรับผิด	เห็นทรงฤทธิ์จะโปรดโทษยักษี
จะคืนนางกลางณรงค์ตรงนี้	ไม่ต้องที่จะรับกลับไป
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตเคืองขัดอัชฌาไศรย
จึ่งว่าเหวยนายลิงหยิ่งสุดใจ	เรามิได้พ่ายแพ้ฤทธา
จะต้องให้ไปส่งนงคราญ	ว่าขานเกินศักดิหนักหนา
แม้นท่านไม่ประสงค์องค์สีดา	เราก็ไม่ปราถนาพากลับไป
จะห้ำหั่นฟันนางเสียที่นี่	เอาเกษีให้พระลักษณ์เมื่อตักไษย
ว่าพลางทางชักพระขรรค์ไชย	ทำขัดใจจะฟันกัลยา
ฯ ๖ คำ ฯ
โอ้
๏ บัดนั้น	ศุกขาจารจำแลงแกล้งเยี่ยมหน้า
ทำเสียงอ่อนเสียงหวานด้วยมารยา	ว่าวันนี้พี่จะลาแล้วเจ้าลักษณ์
ผลกรรมทำไว้แต่ปางหลัง	มาเจาะจังจำเปนเห็นประจักษ์
จะมอดม้วยด้วยมือของขุนยักษ์	พระน้องรักค่อยอยู่ให้จงดี
ช่วยทูลพระอวตารผ่านเกล้า	ว่าตัวเราประนตบทศรี
ถวายบังคมลาฝ่าธุลี	ไปคอยท่าภูมีอยู่เมืองฟ้า
เชิญพระองค์คงคืนเข้านิเวศน์	เปนปิ่นเกษไอสวรรย์ให้หรรษา
อย่าชิงไชยให้ยากพระกายา	อันสีดาชีวันจะบรรไลย
ว่าพลางทางทำกำสรด	รทวยรทดทุกข์ทนหม่นไหม้
คิดถึงตัวกลัวตายตันใจ	ยิ่งสอึกสอื้นไห้ไปมา
ฯ ๑๐ คำ ฯ โอด
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์ตระหนกตกประหม่า
ทั้งบรรดาข้าเฝ้าเหล่าเสนา	สำคัญคิดว่าสีดานารี
ต่างจับสาตราอาวุธ	จะยงยุทธช่วงชิงนางโฉมศรี
แต่เกรงยักษ์จักประหารผลาญชีวี	มิรู้ที่จะคิดอ่านประการใด
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตเห็นพระลักษณ์หลงใหล
จึ่งจิกเศียรศุกขาจารชาญไชย	ฟาดฟันบรรไลยด้วยฤทธา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ แล้วโยนศีศะลงไปตรงภักตร์	จึ่งว่าเหวยพระลักษณ์ขนิษฐา
จงเอาศพพี่สใภ้ไปพลับพลา	ให้พระรามาสามี
จะได้เชยชมชิดพิศมัย	ให้สาใจที่ร้างนางโฉมศรี
เราจะยกโยธาไปราวี	รบเอาบุรีอยุทธยา
สังหารพระพรตพระสัตรุด	ให้สิ้นสุดสุริวงษ์พงษา
ว่าแล้วเลิกทัพขับโยธา	ตรงไปยังป่าหิมพานต์
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์สลดจิตรคิดสงสาร
สำคัญว่าสีดายุพาพาล	ขุนมารมันฟันให้บรรไลย
ยิ่งแค้นคั่งดังจะสิ้นสมประดี	จะดูศพเทวีมิใคร่ได้
จึ่งให้เลิกพหลพลไกร	กลับไปที่ประทับพลับพลา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งเสด็จจากรถทรง	เข้าเฝ้าองค์ทรงเดชพระเชษฐา
มิทันทูลแถลงแจ้งกิจจา	กราบกับบาทาโศกาไลย
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	พระอวตารตันจิตรคิดสงไสย
ประโลมปลอบอนุชาแล้วว่าไป	พ่อเปนไรแก้วตาจึ่งจาบัลย์
อย่ากรรแสงนักเลยจงเงยภักตร์	แจ้งประจักษ์ความวิโยคโศกศัลย์
ออกไปรบโอรสทศกรรฐ์	ไฉนนั่นยกทัพกลับมา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์ทูลเหตุพระเชษฐา
อินทรชิตพาพระพี่สีดา	ออกมาที่รบได้พบกัน
เมื่อเดิมทีว่าจะส่งนงคราญ	แล้วว่าขานเกินเลยเย้ยหยัน
จะช่วงชิงไว้ก็ไม่ทัน	มันฟาดฟันเศียรนางแล้วขว้างมา
เปนสุดแค้นแสนสุดจะเจ็บอาย	แม้นน้องวายชีวีเสียดีกว่า
บัดนี้มันนั้นยกโยธา	ไปกรุงศรีอยุทธยาธานี
จะสังหารพระพรตพระสัตรุด	ทั้งเผ่าพงษ์วงษ์มนุษย์ในกรุงศรี
ข้าจึ่งมาทูลแถลงแจ้งคดี	ด้วยครั้งนี้สุดแค้นแสนอาย
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระหริวงษ์ทรงฟังก็ใจหาย
สำคัญคิดว่านางวางวาย	พระฟูมฟายชลนาโศกาไลย
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ ครั้นค่อยส่างโศกศัลย์จึ่งบัญชา	ถามพิเภกโหราอัชฌาไศรย
ทศกรรฐ์มันแค้นด้วยข้อใด	จึงให้พาสีดามาฆ่าตี
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พิเภกรับสั่งใส่เกษี
พิเคราะห์ดูรู้ความตามคัมภีร์	อัญชลีทูลแถลงแจ้งกิจจา
ในยามจันทร์นั้นร้ายว่าตายจริง	แต่ไม่ใช่หญิงมียศถา
เปนชายนักโทษแกล้งแปลงมา	จงทราบใต้บาทาฝ่าธุลี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระหริวงษ์ทรงสวัสดิรัศมี
ฟังพิเภกทูลแถลงแจ้งคดี	ภูมียังระแวงแคลงพระไทย
จึ่งตรัสสั่งสุครีพหณุมาน	องคตหลานอินทราอัชฌาไศรย
ทั้งสามนายเร่งพากันคลาไคล	ไปดูศพนั้นให้แน่นอน
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สามกระบึ่ห้าวหาญชาญสมร
บังคมลาพากันดั้นดงดอน	รีบร้อนมาสมรภูมิไชย
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งเห็นเปนศพยักษ์	มีใช่ภัควดีศรีใส
ทั้งสามนายนึกด่าสาแก่ใจ	ถ่มน้ำลายรดให้แล้วกลับมา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งเข้าไปกราบกราน	ทูลพระอวตารนาถา
ข้าไปพบศพชายวายชีวา	มิใช่องค์สีดานารี
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	องค์พระหริรักษ์เรืองศรี
ได้ฟังความสามกระบินทร์ก็ยินดี	จึ่งพาทีถามพิเภกโหราจารย์
อินทรชิตคิดกำจัดตัดศึก	ก็ล้ำฦกเหลือฉลาดอาจหาญ
จะให้เราเศร้าโศกถึงนงคราญ	ไม่รอนราญเลิกทัพกลับไป
แต่ตัวมันนั้นจะไปอยุทธยา	ยังจริงจังดังว่าฤๅไฉน
ฤๅกล่าวแกล้งแต่งอุบายให้ตายใจ	จงบอกให้แจงอรรถบัดนี้
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พิเภกใคร่ครวญถ้วนถี่
จึ่งทูลว่าอินทรชิตฤทธี	ทำทั้งนี้ฬ่อลวงหน่วงการ
หวังจะให้พระองค์พะวงหลัง	เลิกทัพกลับยังราชฐาน
แต่ตัวมันนั้นไปจักรวาฬ	กระทำการปลุกเวทวิเศษครัน
อันพิธีนี้ชื่อกุมภนิยา	แม้นทำได้ใครฆ่าไม่อาสัญ
ทั้งพวกพลรณรงค์คงกระพัน	ต่อเจ็ดวันจึ่งจะเสร็จสำเร็จการ
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระจักรกฤษณ์ฤทธิล้ำสุริย์ฉาน
จึ่งสั่งพระอนุชาไชยชาญ	อินทรชิตคิดการกำเริบนัก
เจ้าจงยกโยธาคลาไคล	ตามไปรอนราญหาญหัก
ล้างพิธีโอรสทศภักตร์	ที่เนินจักรวาฬดานดง
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์ชื่นชมสมประสงค์
จึ่งทูลว่าข้าน้อยนี้งวยงง	ทำให้ขายบาทบงสุ์พระทรงฤทธิ์
ซึ่งยกโทษโปรดเกล้าไว้คราวนี้	ให้ต่อตีทำสงครามตามติด
จะสังหารผลาญไอ้อินทรชิต	ให้ม้วยมิดชีวันบรรไลย
ทูลพลางทางถวายบังคมลา	มาตรวจตราพหลพลไพร่
พร้อมพรั่งทั้งสำรับเมื่อแรกไป	พระสั่งให้เดินธงเข้าดงดาน
ฯ ๖ คำ ฯ กราวนอก
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตฤทธิไกรใจหาญ
ครั้นมาถึงซึ่งเนินจักรวาฬ	จึ่งสั่งการกับมหาเสนาใน
จงปลูกโรงพิธีตรีมุข	ที่ร่มรุกขากร่างหว่างไศล
ทั้งธูปเทียนเข้าตอกดอกไม้	จัดไว้ให้ต้องตามตำรา
อันโยธีรี้พลทั้งหลาย	ให้รอบรายพิทักษ์รักษา
ตั้งเปนหมวดหมู่ตรวจตรา	ไปกว่าจะสำเร็จเจ็ดวัน
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สี่เสนามารการขยัน
รับสั่งรีบรัดมาจัดกัน	เกณฑ์กุมภัณฑ์กองทัพให้จับการ
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พวกอสูรสับสนอลหม่าน
บ้างต้ดไม้เกี่ยวแฝกแบกกระดาน	บ้างจักสานกล่อมเสาเกลาตง
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
ยานี
๏ ปลูกโรงพิธีสิบสี่ห้อง	ติดจั่วตัวลำยองหางหงษ์
รายรอบราชวัตรฉัตรเบญจรงค์	ปักธงสีสลับจับตา
ข้างชั้นในใส่ม่านเพดานดัด	โขมพัตรห้อยภู่พวงบุบผา
แต่งตั้งทั้งพระแท่นแว่นฟ้า	เครื่องบูชาเข้าตอกดอกไม้
มีหม้อน้ำสำฤทธิข้างละร้อย	มะกรูดซีกส้มป่อยประสมใส่
ทั้งฟืนตองกองก่ายรายเรียงไป	เตรียมไว้พร้อมเสร็จสำเร็จการ
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตฤทธิแรงกำแหงหาญ
ครั้นจวนใกล้ได้ฤกษ์ศุภวาร	พระยามารมาสรงคงคา
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ สรงสุคนธ์ปนปรุงฟุ้งตระหลบ	น้ำกุหลาบอาบอบมังษา
จุณเจิมเฉลิมภักตร์อสุรา	แล้วนุ่งผ้าพื้นดำอำไพ
สไบทรงบงเฉียงก็ดำสิ้น	สังวาลนิลมณีศรีใส
กระหมวดเกล้าเมาฬีเช่นชีไพร	โพกส่านน่าดอกไม้ดำดี
ถือประคำสำหรับร่ายพระเวท	เอาเพศเปนพรหมฤๅษี
ครั้นเสร็จสรรพจับศรอสุรี	เข้าสู่โรงพิธีทันใด
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ
ชมตลาด
๏ ขึ้นนั่งเหนือพระแท่นแว่นฟ้า	บูชาพระเวทตามเพศไสย
แล้วตรัสสั่งมหาเสนาใน	ให้โหมไฟอาหุดีพิธีกรรม์
จึ่งจับศรกรประนมเหนือเกษ	ไหว้บรมพรหเมศรังสรรค์
มัธยัดขัดสมาธิ์สองชั้น	ชักประคำรำพรรณภาวนา
ฯ ๔ คำ ฯ ตระ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์ฦๅฤทธิ์ทุกทิศา
ตามโอรสทศกรรฐ์กระชั้นมา	จนถึงป่าหิมพานต์พนาลี
พอบ่ายแสงสุริยันตวันเย็น	แลเห็นช่อฟ้าหลังคาสี
ทั้งเสียงฆ้องกลองตระเวนอสุรี	รู้ว่าโรงพิธีกระทำการ
จึ่งตรัสสั่งพวกพหลพลไกร	ให้นายไพร่พร้อมพรักเข้าหักหาญ
รบรุมตลุมบอนรอนราญ	ใครต้านทานแทงฟันให้บรรไลย
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	โยธาวานรน้อยใหญ่
รับสั่งสำแดงแผลงฤทธิไกร	เข้าล้อมไล่อสุรีตีรัน
บ้างโจนจับสัปรยุทธเหยียบบ่า	หักขาแขนฟาดขาดสบั้น
บ้างชิงดาบหอกแกว่งแทงกุมภัณฑ์	หักโหมโรมรันราวี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พวกพลอสุรศักดิยักษี
บ้างรบรับจับลิงเปนสิงคลี	บ้างวิ่งหนีกระจัดพลัดพราย
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	โยธาพานรินทร์สิ้นทั้งหลาย
เห็นยักษีหนีแยกแตกกระจาย	เข้าทลายโรงพิธีมี่ไป
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตผิดประหลาดหวาดไหว
ลืมเนตรเห็นลิงมาชิงไชย	ตกใจลุกทลึ่งตึงตัง
เผ่นโผนโจนจากบัลลังก์อาศน์	คิดขยาดย่อท้อถอยหลัง
ไม่อาจหาญต้านต่อรอรั้ง	ฟังกำลังองค์พระอนุชา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พวกวานรหลอนหลอกกลอกหน้า
แสร้งหัวเราะเยาะเย้ยอสุรา	จ้วงจาบหยาบช้าพาที
ฯ ๒ คำ ฯ
เย้ย
๏ เหวยไอ้ใจทมิฬอินทรชิต	มาสิ้นคิดคุดคู้อยู่ที่นี่
ไยมิยกโยธาไปราวี	รบพุ่งกรุงศรีอยุทธยา
มีแต่ทำปลิ้นปล้อนหลอนหลอก	ไม่อาจออกประจัญกันซึ่งหน้า
มึงได้ยักษ์นักโทษที่ไหนมา	นิมิตรเหมือนสีดาแล้วฆ่าตี
กุ๋ยกุ๋ยน่าอายตายเสียเปล่า	เขารู้เท่าถึงใจแล้วไพล่หนี
ทำศึกซ่อนเงื่อนเหมือนสัตรี	ครั้งนี้สุดมือแล้วฤๅไร
แม้นรักตัวกลัวตายวายชีวา	จงเร่งสารภาพกราบไหว้
จะงดโทษโปรดยกชีวิตไว้	ถ้าหาไม่จะยับลงกับมือ
บ้างว่าเองไอ้โง่โว้เว้	จะทำเล่ห์ลวงฬ่อต่อไปฤๅ
อย่าเฉยเชือนเบือนหน้ามาหารือ	พลางตบมือหัวเราะเยาะไยไพ
ฯ ๑๐ คำ ฯ กราวรำ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตแค้นคั่งฟังไม่ได้
จึ่งชี้หน้าว่าเหม่ไอ้ลิงไพร	มาแคะไค้ค่อนว่าสามาญ
อันแยบยนต์กลศึกฦกลับ	เกิดสำหรับชายฉลาดชาติทหาร
เมื่อพวกมึงกับนายวายปราณ	เพราะโง่งมซมซานการสงคราม
หากพิเภกอยู่ด้วยช่วยชีวิตร	จึ่งได้ติดตามมาว่าหยาบหยาม
แม้นหาไม่ไอ้ลิงกับลักษณ์ราม	จะถึงความมรณาเสียช้านาน
อย่าลบหลู่ดูถูกปัญญายักษ์	มึงรู้จักอะไรไอ้เดรฉาน
พลางกวัดแกว่งแสงศรเข้ารอนราญ	ตีลิงวิ่งพล่านพัลวัน
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์ฤทธิแรงแขงขัน
เสด็จจากรถแก้วแพรวพรรณ	เช้าโรมรันรบยักษ์ด้วยศักดา
ถ่อยทีตีรันประจัญจับ	กลอกกลับเปลี่ยนซ้ายย้ายขวา
ขึ้นเหยียบเข่าน้าวเศียรอสุรา	หันเหียนเปลี่ยนท่าราวี
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตสิทธิศักดิยักษี
เคล่าคล่องป้องกันประจัญตี	ถ้อยทีหนีไล่ในทำนอง
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์ฤทธิไกรไวว่อง
ขึ้นจับลอยคอยขยับรับรอง	ตีต้องขุนมารซานทรุด
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	โอรสทศกรรฐ์ขยั้นหยุด
จึ่งขึ้นสายศรสิทธิ์ฤทธิรุตม์	หมายมนุษย์นายลิงแล้วยิงไป
ฯ ๒ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ เสียงสเทือนเลื่อนลั่นโลกธาตุ	พสุธาอากาศหวาดไหว
ไปต้องลิงเหล่าพหลพลไกร	พุงไส้เรี่ยรายก่ายกัน
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์เห็นโยธาอาสัญ
จึ่งขึ้นศรพลายวาตพาดสายพลัน	หมายตรงทรงลั่นไปทันใด
ฯ ๒ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ เปนพระพายพัดมาต้องวานร	ที่ม้วยมรณ์กลับฟื้นยืนขึ้นได้
แล้วต้องอินทรชิตฤทธิไกร	ศิลป์ไชยติดเต็มทั้งกายา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตชีวังแทบสังขาร์
พิศม์ศรร้อนรุ่มกลุ้มอุรา	ขืนอุส่าห์ทรงกายร่ายมนต์
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ
๏ เดชะพระเวทฤทธิรอน	ลูกศรมนุษย์หลุดหล่น
ครั้นจะอยู่สู้รบฤทธิรณ	ก็สิ้นพลผู้เดียวเปลี่ยวใจ
ทั้งสิ้นสาตราวุธสุดคิด	น่าที่ชีวิตรจะตักไษย
จำจะลอบหลบลี้หนีไป	แต่พอได้ลาชนกชนนี
คิดพลางทางอ่านอาคมขลัง	เปนเมฆบังบดในไพรศรี
จึ่งลัดแลงแฝงองค์อสุรี	เหาะหนีมุ่งตรงเข้าลงกา
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	น้องพระหริรักษ์นาถา
เห็นบดคลุ้มกลุ้มมืดเมฆา	อสุราคลับคล้ายหายไป
จึ่งตรัสถามพิเภกโหราจารย์	อินทรชิตคิดการเปนไฉน
จึ่งไม่อยู่สู้รบฤทธิไกร	ฤๅจะใช้กลอุบายย้ายยัก
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พิเภกคิดดูรู้ประจักษ์
ทูลฉลองน้องพระหริรักษ์	อันขุนยักษ์สิ้นคิดฤทธิไกร
จึ่งหลบลี้หนีเข้าลงกา	จะคิดอ่านมารยานั้นหาไม่
ด้วยรู้ว่าชีวันจะบรรไลย	หมายจะไปลาชนกชนนี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์ทรงสวัสดิ์รัศมี
ได้ฟังทูลแถลงแจ้งคดี	มิรู้ที่จะคิดติดตามไป
ทั้งเพลาสายัณห์เย็นลง	สุริยงจวนลับเหลี่ยมไศล
จึ่งเลิกทัพกลับพลสกลไกร	คืนไปที่ประทับพลับพลา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งเสด็จลงจากรถ	ไปประนตบทเรศพระเชษฐา
ทูลเล่าแถลงแจ้งกิจจา	ดังได้ยุทธนาราวี
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระหริวงษ์องค์นารายน์เรืองศรี
แจ้งว่าอินทรชิตเสียพิธี	ยินดีจึ่งดำรัสตรัสไป
อันโอรสทศเศียรสุริวงษ์	รณรงค์แกล้วกล้าจะหาไหน
จำจะคิดฆ่ามันให้บรรไลย	จึ่งจะเสร็จศึกใหญ่ในลงกา
ว่าพลางทางชวนพระน้องรัก	ไปหยุดพักผ่อนผันให้หรรษา
แล้วลุกจากแท่นที่ลีลา	เข้าที่ไสยาในราตรี
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตสิทธิศักดิยักษี
พอสิ้นแสงสุริยาถึงธานี	ไปสู่ที่ราชฐานพระมารดา
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ ก้มเกล้าเคารพอภิวาท	แทบบาทชนนีเสนหา
มิทันทูลแถลงแจ้งกิจจา	โศกากำสรดสลดใจ
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	นางมณโฑเทวีศรีใส
เห็นองค์โอรสาโศกาไลย	ตกใจไม่เปนสมประดี
ลูบหลังลูกรักแล้วซักถาม	เจ้ารบกับพระรามเรืองศรี
เหตุไฉนจึ่งกลับมาต่อราตรี	อย่าโศกีเลยเล่าให้เข้าใจ
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตกลืนกลั้นกรรแสงไห้
จึ่งทูลความตามเรื่องแต่แรกไป	จนชิงไชยเสียทัพอัปรา
เปนสุดสิ้นความคิดฤทธิรุตม์	เห็นจะสุดสิ้นชีวังสังขาร์
ลูกจึงลอบหลบลี้หนีมา	จะทูลลาบิตุราชมาตุรงค์
ทั้งจะฝากสองกุมารหลานขวัญ	กับสุวรรณกันยุมานวลหง
อันลูกนี้มิได้รองบาทบงสุ์	พรุ่งนี้คงชีวันจะบรรไลย
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางมณโฑฟังแจ้งแถลงไข
แสนสงสารโอรสรทดใจ	เข้าสร้วมสอดกอดไว้แล้วโศกา
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
โอ้
๏ โอ้ว่าอินทรชิตสิทธิศักดิ	เสียแรงแม่พิทักษ์รักษา
กล่อมเกลี้ยงเลี้ยงไว้จนใหญ่มา	ทุกเวลาเช้าเย็นได้เห็นกัน
หมายจะสืบสุริวงษ์พงษ์เผ่า	ควรฤๅเจ้าจะมาอาสัญ
แม่จะกินน้ำตาไม่ราวัน	จะมอดม้วยด้วยกันเปนมั่นคง
ทั้งนี้สีดาเปนต้นเหตุ	ให้บิตุเรศรักใคร่ใหลหลง
จนสู้เสียลูกเต้าเผ่าพงษ์	จะคิดสงสารใครก็ไม่มี
โอ้เสียดายลงกาอาณาจักร	จะเสื่อมศักดิสูญสิ้นทั้งกรุงศรี
นางกอดโอรสร่ำพร่ำโศกี	ดังเทวีจะวินาศขาดใจ
ฯ ๘ คำ ฯ โอด
ร่าย
๏ แล้วกลืนกลั้นชลนาว่าลูกรัก	อย่าเพ่อด่วนหวนหักตักไษย
แม่จะพาขึ้นไปเฝ้าท้าวไท	ทูลให้ผ่อนผันด้วยปัญญา
ว่าพลางย่างเยื้องยุรยาตร	กับองค์โอรสราชเสนหา
พร้อมเหล่าสาวสรรค์กัลยา	ส่องโคมนำน่าคลาไคล
ฯ ๔ คำ ฯ เพลง
๏ ถึงปรางรัตน์ทัศนาเห็นสามี	สถิตย์ที่แท่นทองผ่องใส
จึ่งพาองค์อินทรชิตฤทธิไกร	เข้าไปกราบก้มบังคมคัล
ฯ ๒ คำ ฯ
ช้า
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรสุริวงษ์รังสรรค์
เห็นลูกรักอัคเรศร่วมชีวัน	จึ่งบัญชาถามเนื้อความไป
อินทรชิตคิดฆ่าศุกขาจาร	ยังสำเร็จราชการฤๅไฉน
พิธีกุมภนิยาที่ว่าไว้	ไปทำได้เสร็จแล้วฤๅแก้วตา
ฯ ๔ คำ ฯ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตสิทธิศักดิยักษา
จึ่งทูลความตามตอบพระอนุชา	ทั้งเข่นฆ่ารูปนิมิตรเหมือนคิดไว้
แล้วไปตั้งพิธีที่จักรวาฬ	ยังทำการหาเสร็จสำเร็จไม่
พระลักษณ์ยกพลลิงไปชิงไชย	ทลวงไล่หักหาญผลาญกุมภัณฑ์
ทั้งตัวลูกถูกศรสักแสนเล่ม	ติดเต็มกายาแทบอาสัญ
นี่หากลอบหลบลี้หนีทัน	จึ่งไม่ม้วยชีวันบรรไลย
เหตุทั้งนี้พิเภกบอกพระราม	จึ่งได้คิดติดตามแก้ไข
เมื่อทำศึกขัดขวางทุกอย่างไป	จะชิงไชยกับมนุษย์นั้นสุดคิด
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศกรรฐ์รันทดสลดจิตร
ซังตายตอบปลอบองค์อินทรชิต	เจ้าทรงฤทธิ์รุ่งเรืองย่อมเลื่องฦๅ
อันต่อตีมิชนะก็ย่อมแพ้	จะหมายแต่เอาไชยนั้นได้ฤๅ
อย่าท้อจิตรคิดการไปแก้มือ	ให้เลื่องฦๅลูกรักว่าศักดา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นวลนางมณโฑเสนหา
ได้ฟังท้าวทศกรรฐ์จำนรรจา	จะขืนให้ลูกยาออกราวี
จึ่งทูลว่าพระองค์ผู้ทรงเดช	จงโปรดเกษข้าบาทบทศรี
อินทรชิตชิงไชยกับไพรี	ก็เสียทีแทบตายวายปราณ
ขืนจะใช้ไปประจญรณรงค์	ให้โอรสปลดปลงไม่สงสาร
ขอพระองค์ทรงดำริห์ตริการ	ให้เมืองมารมีศุขสถาวร
ซึ่งข้าศึกมาประชิดติดลงกา	เพราะเทวีสีดาดวงสมร
สุริวงษ์พงษ์มารก็ม้วยมรณ์	ได้เดือดร้อนไพร่ฟ้าประชาชี
แม้ส่งนางคืนไปให้พระราม	จะสุดสิ้นเสี้ยนหนามในกรุงศรี
ทั้งลูกรักจักได้รอดชีวี	รองธุลีบทมาลย์พระผ่านฟ้า
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวทศภักตร์ยักษา
ได้ฟังนางมณโฑโสภา	จะให้ส่งสีดาลาวรรณ
ยิ่งเคืองขัดตรัสตอบมเหษี	มิเสียทีแยบยนต์กลขยัน
มาหวงหึงษ์ขึ้งเคียดเกียจกัน	เชิงชั้นเช่นเจ้าพอเข้าใจ
ตั้งแต่เรารับสีดามาเมือง	ดูแค้นเคืองคับอกหมกไหม้
อำมหิดฤษยาตาเปนไฟ	มิให้ใครทัดเทียบเปรียบปาน
ยังแสร้งซ่อนเงื่อนเกลื่อนกลบ	เอาความรบพุ่งมาว่าขาน
เจ้ากลัวลูกจะตายวายปราณ	จงให้ผ่านลงกาธานี
แต่ตัวกูผู้เดียวจะเคี่ยวขับ	รบรับข้าศึกไม่นึกหนี
ซึ่งจะให้ส่งสีดานารี	ใครอย่ามาพาทีแต่นี้ไป
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางมณโฑเทวีศรีใส
ฟังท้าวเธอตรัสตัดเยื่อใย	เปนจนใจไม่รู้ที่จะคิด
จึ่งว่าข้าทูลความตามตรง	พระองค์กลับเห็นว่าเปนผิด
วิบากกรรมสำหรับจะม้วยมิด	จะขืนครองชีวิตรไว้ว่าไร
ร่ำพลางนางฟายชลเนตร	คิดสังเวชลูกรักจะตักไษย
ทั้งแค้นคำภัศดาโศกาไลย	สอึกสอื้นไห้ไปมา
ฯ ๖ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตสิทธิศักดิยักษา
เห็นทรงฤทธิ์บิตุเรศกับมารดา	เคืองขัดอัธยาเปนราคี
จึ่งก้มเกล้ากราบกรานประทานโทษ	พระบิตุรงค์จงโปรดเกษี
ลูกเสียทัพกลับมาเพลานี้	ใช่จะหนีณรงค์สงคราม
คงจะขออาสาฝ่าพระบาท	จนชีวาตม์วายวางกลางสนาม
ถึงบรรไลยไว้ชื่อให้ฦๅนาม	ไม่ครั่นคร้ามฤทธิไกรไพรี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวทศภักตร์ยักษี
ได้ฟังโอรสาพาที	ยินดีด้วยสมอารมณ์คิด
จึ่งว่าเจ้าเผ่าพงษ์พรหเมศ	แต่ตรีเนตรยังไม่รอต่อติด
ถึงเหล่าลิงลักษณ์รามก็ขามฤทธิ์	จงช่วยคิดฆ่ามันให้บรรไลย
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตกราบก้มบังคมไหว้
แล้วลาสองกระษัตราคลาไคล	ตรงไปที่อยู่อสุรี
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ นั่งเหนือแท่นสุวรรณบรรจฐรณ์	ให้รุ่มร้อนฤไทยดังไฟจี้
เห็นลูกรักอัคเรศร่วมชีวี	ยิ่งมีเสนหาอาไลย
ชลไนยไหลลงพรากพราก	จะออกปากพาทีมิใคร่ได้
กอดประคองสององค์โอรสไว้	สอึกสอื้นไห้ไปมา
ฯ ๔ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	นางสุวรรณกันยุมาเสนหา
เห็นสามีมิได้จำนรรจา	แต่กอดโอรสาโศกาไลย
คิดปลาดหวาดหวั่นขวัญหาย	โฉมฉายกราบก้มบังคมไหว้
แล้วทูลถามความซึ่งสงไสยใจ	เปนไฉนพระองค์ทรงโศกา
ฯ ๔ คำ ฯ
โอ้
๏ เมื่อนั้น	องค์อินทรชิตยักษา
คิดสงสารสุวรรณกันยุมา	อุส่าห์กลั้นชลนาพาที
เปนกรรมแล้วแก้วตาของผัวเอ๋ย	จะบอกความทรามเชยอย่าหมองศรี
ด้วยศึกเสือเหลือกำลังครั้งนี้	มิรู้ที่จะผ่อนผันฉันใด
ทั้งศรสาตราวุธก็สุดฤทธิ์	น่าที่ชีวิตรจะตักไษย
ค่อยอยู่เถิดแก้วตาอย่าอาไลย	จงตั้งใจกล่อมเกลี้ยงเลี้ยงลูกรัก
อนึ่งเล่าเจ้าอุส่าห์ฝากองค์	พระบิตุราชมาตุรงค์ทรงศักดิ
จะได้เห็นเปนที่พึ่งพำนักนิ์	อันผัวรักมิได้มาเห็นหน้าน้อง
ขอฝากเหล่าสาวสนมทั้งนี้ด้วย	โฉมยงจงช่วยปกป้อง
อันแก้วแหวนแสนทรัพย์เงินทอง	ให้แก่สองโอรสยศไกร
ฯ ๑๐ คำ ฯ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	นางสุวรรณกันยุมาเพียงตักไษย
เข้ากอดบาทภัศดาด้วยอาไลย	สอื้นไห้ครวญคร่ำรำพรรณ
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
โอ้
๏ โอ้พระร่มโพธิ์ทองของน้องเอ๋ย	มิควรเลยจะมาอาสัญ
เคยปกเกล้าเช้าเย็นไม่เว้นวัน	สารพันผาศุกทุกเวลา
แม้นสิ้นบุญทูลกระหม่อมของเมียแล้ว	ดังดวงแก้วมืดมิดทุกทิศา
ทั้งโอรสพี่น้องสองรา	เปนกำพรำบิตุเรศสังเวชนัก
แม้นมีทุกข์ขุกเข็ญไม่เห็นใคร	จะพึ่งได้ดังองค์พระทรงศักดิ
สำหรับแต่จะอัประภาคภักตร์	เมียรักจักอยู่ไปไยมี
ร่ำพลางทางทรงกรรแสงไห้	ชลไนยนองเนตรนางโฉมศรี
ทั้งเหล่าสาวสุรางค์นารี	โศกีอื้ออึงคนึงไป
ฯ ๘ คำ ฯ โอด
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตเศร้าสร้อยลห้อยไห้
เห็นเมียรักนักสนมกรมใน	ร่ำไรไม่เปนสมประดี
จึ่งแกล้งตรัสตระโบมโลมเล้า	อย่าโศกเศร้าเลยน้องจะหมองศรี
อันกำเนิดเกิดมาในธาตรี	แม้นถึงที่ชีวันก็บรรไลย
พี่เปนชายชำนาญการสงคราม	จะกลัวความมรณานั้นหาไม่
จะสู้ตายตามกรรมที่ทำไว้	จึ่งจะได้เลื่องชื่อฦๅชา
จงส่างโศกเสียบ้างฟังผัว	สงวนตัวเทวีไว้ดีกว่า
แต่สั่งเสียเมียขวัญจำนรรจา	จนเวลาย่ำรุ่งสดุ้งใจ
อุส่าห์ขืนกลืนกลั้นชลเนตร	จะพิศภักตร์อัคเรศมิใคร่ได้
เสด็จจากแท่นแก้วแววไว	คลาไคลไปสรงคงคา
ฯ ๑๐ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ ลูบไล้สุคนธ์ปนปรุง	เฟื่องฟุ้งประทิ่นกลิ่นบุบผา
สอดสนับเพลาทรงอลงการ์	ภูษาพื้นตองทองรยับ
ห้อยน่าผ้าทิพโกไสย	ชายไหวชายแครงแสงสลับ
ฉลององค์เกราะแก้วแวววับ	ปั้นเหน่งเพ็ชรบานพับทับทิมพราย
ตาบทิศทับทรวงห่วงห้อย	สอดสร้อยสังวาลประสานสาย
พาหุรัดเรียบร้อยพลอยราย	ทองกรจำหลักลายลงยา
ธำมรงค์ทรงสวมนิ้วพระหัดถ์	เพ็ชรรัตน์พรรณรายทั้งซ้ายขวา
มงกุฎกรรเจียกแก้วแววฟ้า	จับพระแสงสาตราคลาไคล
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	นางสุวรรณกันยุมาหม่นไหม้
เข้าสร้วมสอดกอดบาทผัวไว้	สอื้นไห้ไม่เปนสมประดี
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
โอ้
๏ เจ้าประคุณทูลกระหม่อมของเมียเอ๋ย	จะละเลยข้าบาทบทศรี
ทิ้งไว้ให้อยู่ในบูรี	จะรู้ที่ผินหน้าไปหาใคร
น้องเคยพึ่งบาทบงสุ์ทรงเดช	เสมอเหมือนบิตุเรศรักใคร่
แมนพระองค์อาสัญบรรไลย	เมียไม่ขออยู่จะสู้ม้วย
พระเสด็จไปไหนจะไปตาม	แม้นสงครามวอดวายจะตายด้วย
นงคราญคร่ำกำสรดรทดรทวย	ปิ้มจะม้วยชีวันบรรไลย
ฯ ๖ คำ ฯ โอด
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตหยุดยืนสอื้นไห้
สุดที่จะรั้งรักหักใจ	ยิ่งเปนห่วงบ่วงไยอาไลยลาน
ลดองค์ลงแอบอัคเรศ	ชลเนตรไหลลงด้วยสงสาร
ปลอบประโลมโฉมยงนงคราญ	เยาวมาลย์อย่าวิโยคโศกนัก
อันสงครามครั้งนี้เปนที่สุด	จะยงยุทธต้านต่อปรปักษ์
ไม่ปลดปลงคงคืนมาเห็นภักตร์	น้องรักอย่าเศร้าเสียใจ
ปลอบนางพลางกลั้นกรรแสง	อุส่าห์แขงขืนหักรักใคร่
ลงจากปราสาทแก้วแววไว	คลาไคลไปเฝ้าเจ้าลงกา
ฯ ๘ คำ ฯ ทยอย
๏ ครั้นถึงจึ่งเคารพอภิวาท	พระบิตุรงค์ธิราชนาถา
แล้วว่าข้าขอบังคมลา	ออกไปยุทธนาราวี
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวทศภักตร์ยักษี
ชื่นชมสมถวิลยินดี	จึ่งพาทีโลมเล้าเอาใจ
มิเสียแรงลูกยากล้าหาญ	ควรจะผ่านภาราลงกาได้
จงไปดีมาดีให้มีไชย	อรินไภยพ่ายแพ้แก่ลูกยา
ว่าพลางทางสั่งอำมาตย์มาร	จัดทหารให้องค์โอรสา
กำชับสั่งครั้งนี้ใครหนีมา	กูจะผ่าอกซ้ำให้หนำใจ
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	มโหทรรับสั่งบังคมไหว้
ออกจากพระโรงคัลทันใด	รีบไปเกณฑ์พหลพลรบ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
ยานี
๏ จัดทัพสับสนอลหม่าน	พลมารหลีกลี้หนีหลบ
ทั้งเดือนออกเอารดมสมทบ	ไม่ได้ครบตามบาญชีตีเร่งรัด
ที่ไปค้างทางไกลไม่อยู่	ให้เจ้าหมู่จ้างใส่มิให้ผัด
พวกนายหมวดตรวจตราสารวัด	ผูกมัดโบยตีกันมี่ไป
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ ครั้นพร้อมพรั่งตั้งกระบวนพยุหบาตร	โดยราชตำหรับทัพใหญ่
แล้วเทียมราชรถแก้วแววไว	มาเทียบไว้ตามเคยที่เกยลา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตสิทธิศักดิยักษา
จึ่งบังคมสมเด็จพระบิดา	ออกมาตรวจโยธาน่าพระลาน
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ พร้อมพรั่งรถรัดจัตุรงค์	ให้เดินธงทัพน่ากล้าหาญ
ขยายยกพหลพลมาร	เสียงสท้านสเทือนทางกลางนคร
ฯ ๒ คำ ฯ กราวใน
โอ้ร่าย
๏ ครั้นออกนอกกำแพงภารา	เปนลางร้ายแร้งกาว้าว่อน
บ้างโฉบฉาบคาบจิกกรรเจียกจร	บ้างเฉี่ยวงอนรถทรงธงไชย
สารพัดอัศจรรย์หวั่นจิตร	น่าที่ชีวิตรจะตักไษย
เหลียวดูปราสาทเพียงขาดใจ	ตั้งแต่นี้มิได้มาไสยา
สงสารพระชนกชนนี	จะโศกีเศร้าสร้อยลห้อยหา
นิจาเอ๋ยสุวรรณกันยุมา	จะกินแต่น้ำตาไม่ราวัน
แล้วคิดถึงโอรสสลดจิตร	จะม้วยมิดมิได้กลับมารับขวัญ
สงสารสาวสุรางค์นางกำนัล	จะโศกศัลย์สร้อยเศร้าถึงเรานัก
ยิ่งคิดคิดไปก็ใจหาย	ไม่เว้นวายวิตกเพียงอกหัก
แล้วขืนคิดมานะสละรัก	เร่งพหลพลยักษ์ยาตรา
ฯ ๑๐ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ ครั้นถึงที่ผจญรณรงค์	พอสุริยงร้อนแรงแสงกล้า
ให้ยับยั้งตั้งมั่นโยธา	อยู่ริมชายป่าพนาไลย
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
ช้า
๏ เมื่อนั้น	พระอวตารผ่านภพสบไสมย
เสด็จออกนั่งน่าพลับพลาไชย	เสนาในนอบน้อมพร้อมพรัก
พระปรารภดำริห์ตริการ	จะสังหารอินทรชิตสิทธิศักดิ
พอได้ยินสำเนียงเสียงยักษ์	คึกคักขานโห่เปนโกลา
ฯ ๔ คำ ฯ
ร่าย
๏ จึ่งดำรัสตรัสถามโหราเอก	ดูก่อนพิเภกยักษา
ทัพนี้คือใครเปนใหญ่มา	เจ้าลงกาฤๅวงษ์พงษ์ยักษ์
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พิเภกพิเคราะห์ดูรู้ประจักษ์
จึ่งกราบทูลองค์พระหริรักษ์	มิใช่ทัพทศภักตร์ศักดา
คือองค์อินทรชิตฤทธิรุตม์	จะสิ้นสุดชีวังสังขาร์
แต่จะใคร่ไว้ชื่อให้ฦๅชา	จงทราบใต้บาทาฝ่าธุลี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระหริวงษ์ทรงสวัสดิรัศมี
ได้ฟังทูลแถลงแจ้งคดี	สั่งพระศรีอนุชายาใจ
เจ้าจงไปรอนราญหาญหัก	ผลาญโอรสทศภักตร์ให้ตักไษย
สุครีพรีบจัดพลไกร	เปนทัพไชยให้พระอนุชา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุครีพรับสั่งใส่เกษา
ก้มกรานคลานคล้อยถอยออกมา	ตรวจตราเตรียมกระบี่รี้พล
ฯ ๒ คำ ฯ ประถม
ยานี
๏ กองน่าวานรนิลราช	เคยองอาจออกศึกฝึกฝน
กองหนุนนขุนกระบินทร์นิลนนท์	ให้เกยูรขุนพลเปนปีกซ้าย
ปีกขวาวาหุโรมเคยโจมทัพ	เคี่ยวขับต่อตีไม่หนีหาย
ทวิกันกองหลังรั้งท้าย	ทั้งไพร่นายครบถ้วนจำนวนเกณฑ์
เหล่าลิงล้อมวงองครักษ์	ใส่เสื้อกั๊กขี่กระบือถือเขน
บ้างนุ่งผ้าตาโถงโจงกระเบน	ขี่กิเลนลองกำลังวังชา
ลิงเลวลางกระบี่ขึ้นขี่แพะ	บ้างขี่แกะกุมตะบองป้องหน้า
แล้วเทียมราชรถแก้วแววฟ้า	เข้ามาประทับฉับไว
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์รัศมีศรีใส
ถวายบังคมลาคลาไคล	เสด็จไปชำระสระสรงชล
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ ลิงไพรไขท่อประทุมทอง	ตกต้องพระกายดังสายฝน
สำอางองค์ทรงเครื่องพระสุคนธ์	ปรุงปนจวงจันทน์คันธรศ
สอดสนับเพลาทรงอลงการ์	ภูษาเชิงชายลายก้านขด
ฉลององค์อินท์ธนูดูช้อยชด	เกราะแก้วมรกฏกันทรวง
คาดปั้นเหน่งเนาวรัตน์ตรัจเตร็จ	ประดับเพ็ชรไพโรจโชติช่วง
สร้อยสนสังวาลวรรณกุดั่นดวง	ทับทรวงเฟื่องห้อยพลอยรยับ
พาหุรัดทองกรซ้อนทรง	ธำมรงค์เรือนเก็จเพ็ชรประดับ
มงกุฎกรรเจียกจรซ้อนซับ	แล้วทรงศรสำหรับราวี
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ ครั้นเสด็จยุรยาตรคลาศคลา	ลงจากพลับพลาหลังคาสี
เหล่าทหารขานโห่สามที	ได้ฤกษ์ดีคลี่คลายขยายพล
ฯ ๒ คำ ฯ กราวนอก
โทน
๏ รถเอยรถแก้ว	พลอยประดับวับแววเวหน
บุษบกน่าบันชั้นบน	ดังไพชนต์ชัชวาลย์วิมานทิพย์
เทียมเทพกัณฐัศว์สบัดย่าง	ไปตามทางราบเลี่ยนเตียนตลิบ
รถที่นั่งดังจะเคลื่อนเลื่อนลอยลิบ	พลสิบสมุทเดินดำเนินธง
เทวาสุราไลยเอาใจช่วย	ให้สังหารมารม้วยเปนผุยผง
บ้างโปรยปาริกชาติกลาดกลางดง	รองกงราชรถไม่จดดิน
พระพายชายพัดมาอ่อนอ่อน	หอมเกสรอวลอบตลบกลิ่น
เร่งทัพขับพหลพลพฤนท์	พานรินทร์โห่ร้องก้องไป
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ ครั้นถึงจึ่งเห็นทัพยักษ์	ธงปักเปนทิวปลิวไสว
ให้หยุดยั้งตั้งมั่นพลไกร	จะดูเชิงชิงไชยไพรี
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตสิทธิศักดิยักษี
เห็นพระลักษณ์ยกมาจะราวี	ได้ท่วงทีมิให้หยุดพัก
กระทืบรถที่นั่งตั้งสิงหนาท	ร้องประกาศสั่งหมู่อสุรศักดิ
จงเร่งเข้าตีทัพจับพระลักษณ์	หาญหักห้ำหั่นให้บรรไลย
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พวกพหลพลนิกายนายไพร่
กลัวลิงยิงปืนไปแต่ไกล	ทั้งธนูหางไก่เกาทัณฑ์
พวกกองหนุนรุนหลังพวกกองน่า	เข้าไล่วานรรับกลับขยั้น
นายทัพขับพลทลวงฟัน	เข้าโรมรันรบลิงเปนสิงคลี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	โยธาวานรไม่ถอยหนี
บ้างแกว่งขวานเงื้อพร้าง่าตรี	แขงข้อต่อตีติดพัน
บ้างเผ่นโผนโจนจับสัปรยุทธ	อุตลุดผลัดเปลี่ยนเหียนหัน
ว่องไวไล่พิฆาฏฟาดฟัน	พลกุมภัณฑ์แพ้ลิงวิ่งเกรียว
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตคิดพิโรธโกรธเกรี้ยว
โจนจากรถทรงองค์เดียว	เข่นเขี้ยวเข้าตีกระบี่ไพร
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์ไม่พรั่นหวั่นไหว
ลงจากรถสุวรรณทันใด	เข้าชิงไชยอินทรชิตฤทธา
แคล่วคล่องป้องปัดผลัดเปลี่ยน	ขึ้นเหยียบเข่าน้าวเศียรยักษา
ได้ทีตีรันกระชั้นมา	อสุราหันเหเซทรุด
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	อินทรชิตเคี่ยวขับสัปรยุทธ
ล้าเลื่อยเหนื่อยเหน็ดเข็ดมนุษย์	ยืนหยุดเอี้ยวองค์ก่งศิลป์ไชย
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์ไม่พรั่นหวั่นไหว
ขึ้นพระแสงศรสิทธิ์ฤทธิไกร	ยิงแย้งแผลงไปมิได้ช้า
ฯ ๒ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ ศรพระลักษณ์ปักอกอินทรชิต	เข้าสูบเลือดเชือดชีวิตรยักษา
สุดสิ้นกำลังวังชา	อสุราล้มดิ้นสิ้นชีวัน
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ ครั้นเสร็จสังหารผลาญยักษ์	พระลักษณ์ปรีดิ์เปรมเกษมสันต์
พออ่อนแสงสุริยาสายัณห์	ก็เลิกพวกพลขันธ์เข้าพลับพลา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	อสูรกายคอยเหตุยักษา
เห็นโอรสเจ้านายวายชีวา	ก็รีบเข้าลงกาธานี
ฯ ๒ คำ ฯ กราว เชิด
๏ ครั้นถึงอภิวาทบาทมูล	กราบทูลทศภักตร์ยักษี
พระโอรสพ่ายแพ้แก่ไพรี	บัดนี้ม้วยมอดวอดวาย
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรเจียนใจจะขาดหาย
คิดคนึงถึงบุตรสุดเสียดาย	จนลืมอายเสนาโศกาไลย
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ แล้วลุกขึ้นกระทืบแท่นแค้นนัก	จะเข่นฆ่ารามลักษณ์เสียให้ได้
พรุ่งนี้เช้าตรู่กูจะไป	ชิงไชยให้เห็นฤทธา
มโหทรรีบรัดไปจัดทัพ	เอาสิบขุนกำกับเปนกองน่า
ทัพหนุนสิบรถลูกยา	ให้โยธาเปนขนัดจัตุรงค์
กูจะไปรบหักเอาพักเดียว	ขับเคี่ยวข้าศึกให้ผุยผง
แล้วลงจากแท่นสุวรรณบรรจง	เสด็จตรงเข้ายังวังใน
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ
๏ บัดนั้น	มโหทรเสนาอัชฌาไศรย
เสด็จขึ้นพอค่ำย่ำฆ้องไชย	ก็ออกไปรีบรัดจัดแจง
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
ยานี
๏ ทัพน่ากล้าศึกทั้งสิบขุน	ทัพหนุนสิบรถเข้มแขง
ทัพหลวงปีกป้องกองแซง	ใส่เสื้อแดงสักลาดดาษดา
ขุนช้างผูกช้างรวางต้น	เคยประจญประจามิตรติดมันน่า
เหล่าทหารพาชีขี่อาชา	ถือทวนโพกผ้าสีชมภู
ขุนรถเทียมสัตวจัตุบาท	มฤคราชแรดควายหลายคู่
พลเท้าห้าวหาญผลาญศัตรู	ถือธนูเสน่าเกาทัณฑ์
จัดถ้วนกระบวนทัพสรรพเสร็จ	พอนาทีตีสิบเอ็ดไก่ขัน
แล้วเทียมราชรถแก้วแพรวพรรณ	มาเทียบกับเกยสุวรรณทันใด
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
ช้าครวญ
๏ เมื่อนั้น	ทศกรรฐ์บรรธมไม่หลับใหล
จนยามดึกตรึกตรองตรมฤไทย	คิดอาไลยพันผูกถึงลูกรัก
นิจาเอ๋ยอินทรชิตของบิดา	เคยปราบสิ้นดินฟ้าอาณาจักร
ควรฤๅมาพ่ายแพ้แก่พระลักษณ์	ให้เสื่อมศักดิสิ้นชื่อที่ฦๅชา
โอ้เสียน้องแล้วมิหนำซ้ำเสียบุตร	ยิ่งโศกแสนแค้นมนุษย์นักหนา
เมื่อไรจะรุ่งแจ้งแสงสุริยา	กูจะไปเข่นฆ่าราวี
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ แล้วเผยแกลแลดูดาวเดือน	เห็นลอยเลื่อนลับฟ้าราษี
สุริยนแย้มเยี่ยมเหลี่ยมคิรี	มาเข้าที่สรงน้ำสำอาง
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ ลูบไล้ชำระสระสนาน	พนักงานสีขนองทั้งสองข้าง
ทรงสุคนธารทาสารพางค์	สาวสุรางค์หมอบกรานอยู่งานพัด
สอดใส่สนับเพลาเพราผจง	ภูษาทรงจีบจับโจงกระหวัด
ฉลององค์เกราะเก็จเพ็ชรรัตน์	ปั้นเหน่งปัทมราชรูจี
สอดสร้อยสังวาลประสานสาย	ทับทรวงรายมรกฏสดสี
พาหุรัดรจนาจินดาดี	ทองกรแก้วมณีศรีประเทือง
สิบเศียรสวมทรงมงกุฎ	ประดับบุษราคำน้ำเหลือง
ธำมรงค์รจนาค่าเมือง	อร่ามเรืองเพ็ชรรัตน์ตรัจไตร
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ ครั้นเสร็จทรงศรศรีลีลาศ	จากปราสาทแก้วมณีศรีใส
ให้กองนำดำเนินธงไชย	คลาไคลเคลื่อนพหลพลมาร
ฯ ๒ คำ ฯ กราวใน
โทน
๏ รถเอยรถที่นั่ง	บุษบกบัลลังก์ตั้งตระหง่าน
กว้างยาวใหญ่เท่าเขาจักรวาฬ	ยอดเยี่ยมเทียมวิมานเมืองแมน
ดุมวงกงหันเปนควันคว้าง	เทียมสิงห์วิ่งวางข้างละแสน
สารถีขี่ขับเข้าดงแดน	พื้นแผ่นดินกระเด็นไปเปนจุณ
นทีตีฟองนองละลอก	คลื่นกระฉอกกระฉ่อนชลค่นขุ่น
เขาพระเมรุเอนเอียงอ่อนลมุน	อนนต์หนุนดินดาลสท้านสเทือน
ทวยหาญโห่ร้องก้องกัมปนาท	สุธาวาศไหวหวั่นลั่นเลื่อน
บดแสงสุริยันตวันเตือน	คลาศเคลื่อนจัตุรงค์ตรงมา
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ ครั้นถึงที่ผจญรณรงค์	ให้ปักธงริมรายชายป่า
ตั้งที่สีหนามตามตำรา	ตรวจตราพหลพลมาร
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
ช้า
๏ เมื่อนั้น	พระตรีภพลบโลกทุกสถาน
สถิตย์เหนือแท่นรัตน์ชัชวาลย์	พร้อมทหารก้มเกล้าเคารพ
เห็นพยับอับแสงสุริยน	เบื้องบนบดคลุ้มกลุ้มกลบ
เสียงโห่ฮึกครึกครื้นพื้นพิภพ	ก็แจ้งว่าจะมารบเหมือนทุกที
ฯ ๔ คำ ฯ
ร่าย
๏ จึ่งดำรัสตรัสถามโหรเอก	ดูก่อนพิเภกยักษี
ใครเปนจอมโยธามาวันนี้	เห็นใหญ่หลวงท่วงทีมีศักดา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พิเภกดูรู้ลมในนาสา
จึ่งทูลว่าทัพองค์เจ้าลงกา	จะออกมาแก้แค้นแทนทด
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระรามเรืองฤทธาปรากฎ
ชื่นชมสมในมโนรถ	จะได้ไปเห็นทศกรรฐ์มาร
จึ่งดำรัสตรัสสั่งสุครีพ	จงเร็วรีบเร่งรัดจัดทหาร
เราจะยกพลนิกรไปรอนราญ	แผลงผลาญทศกรรฐ์ให้บรรไลย
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุครีพเสนาอัชฌาไศรย
ถวายบังคมลาคลาไคล	มาเร่งให้นายหมวดตรวจเกณฑ์
ฯ ๒ คำ ฯ ประถม
ยานี
๏ ตั้งกระบวนโยธาพลากร	กองน่าวานรสุรเสน
กองหนุนทวิพัทจัดเจน	เกียกกายเกณฑ์เกยูรเปนขุนพล
กองหลังตั้งนิลปาสัน	พลขันธ์คั่งคับสับสน
บ้างโพกผ้าประเจียดลงมงคล	คงทนถือตรีขึ้นขี่แพะ
บ้างโพกผ้าสีชมภูหูกระต่าย	ขึ้นขี่ควายควบถูกผูกสองแกละ
ลางกระบี่ขี่ขับเกวียนระแทะ	คอยแทงแกะกุมกะตักหยักรั้ง
ลางตนตัวดีขี่เสือดาว	ถือหลาวไม้รวกใส่หมวกหนัง
เทวราชมาตุลีมีกำลัง	ก็เลื่อนรถพระที่นั่งมาเตรียมไว้
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	พระราเมศรัศมีศรีใส
จึ่งชวนพระอนุชาคลาไคล	เสด็จไปสรงชลบนเตียงรอง
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ สองกระษัตริย์ชำระสระสนาน	พระลักษณ์เข้าเอางานสีขนอง
แล้วต่างองค์ทรงสุคนธ์ปนทอง	ผิวผ่องผุดสีฉวีวรรณ
สอดใส่สนับเพลาเพรากนก	ภูษายกแย่งอย่างต่างสีสัน
ฉลององค์เลื่อมลายพรายพรัน	คาดปั้นเหน่งกุดั่นประดับเพ็ชร
กรองสอสังเวียนวิเชียรช่วง	ทับทรวงสังวาลแววแก้วเก็จ
พาหุรัดรายพลอยลอยเม็ด	ทองกรข้างละเจ็ดเส้นทรง
มงกุฎกรรเจียกแก้วแพรวพร้อย	อุบะห้อยหอมประทิ่นกลิ่นส่ง
กรีดพระหัดถ์จัดเรียบธำมรงค์	แล้วต่างทรงศรสิทธิ์ฤทธิรุตม์
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ ครั้นเสร็จเสด็จมาน่าพระลาน	ตรวจทหารคั่งคับนับสมุท
ให้ยกพวกพหลพลยุทธ	พิภพเพียงจะทรุดโทรมทลาย
ฯ ๒ คำ ฯ กราวนอก
โทน
๏ รถเอยรถทรง	ขององค์อินทราเอามาถวาย
เวไชยันต์บัลลังก์ที่นั่งราย	เคยขี่ปราบราพร้ายพ่ายแพ้
เทียมสินธพทยานร่านเริงร่า	สารถีเทวาง่าเงื้อแส้
ประโคมฆ้องกลองดังสังข์แตร	ทหารแห่ตามกระบวนแต่ล้วนลิง
พลพื้นปืนแดงแซงสองข้าง	บ้างขี่เนื้อเสือสางวางวิ่ง
อภิรุมชุมสายพรายพริ้ง	กรรชิงกลิ้งกลดบดบัง
โห่ร้องก้องกึกครึกครื้น	พ่ายเพียงเสียงคลื่นกระทบฝั่ง
เหยียบไม้ไล่ลู่ภูผาพัง	คับคั่งมรคาคลาไคล
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ ถึงที่รบพบทัพทศกรรฐ์	แน่นนันนับหมื่นดังคลื่นใหญ่
จึ่งหยุดยั้งตั้งมั่นพลไกร	สงบไว้คอยฟังกำลังยักษ์
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรสุริวงษ์ทรงศักดิ
เห็นโยธาวานรคึกคัก	ทั้งพระลักษณ์พระรามรูปงามจริง
ดูเอวองค์อ่อนรทวยนวยนาด	กิริยามารยาดเหมือนอย่างหญิง
จึ่งร้องเย้ยเหวยมนุษย์นายลิง	ทำเย่อหยิ่งยกพลมาปล้นยักษ์
ไม่รู้จักเราฤๅชื่อทศเศียร	จะปราบเสี้ยนศึกในไตรจักร
ถึงพรหมินทร์อินทราสุรารักษ์	ก็เกรงฤทธิ์สิทธิศักดิทุกแดนไตร
ท่านพี่น้องสองรากับวานร	ไม่ทานแรงแสงศรของเราได้
แม้นรักตัวกลัวชีวันจะบรรไลย	จงเลิกทัพกลับไปจากลงกา
ถ้าขืนอยู่สู้รบไม่หลบหลีก	จะจับฉีกขาแขนให้แสนสา
เราห้ามปรามตามจิตรคิดเมตตา	จงเร่งล่าเลิกทัพกลับไป
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระราเมศยิ้มย่องสนองไข
ว่าเหวยพระยามารชาญไชย	ช่างกระไรด้านหน้าพาที
เมื่อตัวทำทุจริตฤษยา	ไปลอบลักนางสีดาพาหนี
เราจึ่งติดตามมาราวี	กลับว่าตีชิงเมืองเยื้องยัก
อันเราฤๅชื่อว่าราเมศ	มงกุฎเกษอยุทธยาอาณาจักร
ไม่นิยมสมบัติของทศภักตร์	จะผลาญยักษ์สัตบาปที่หยาบคาย
จงเร่งเชิญโฉมยงองค์สีดา	ทูนศีศะอสุรามาถวาย
น้อมคำนับรับผิดอย่าคิดอาย	จะรอดตายอยู่บำรุงกรุงลงกา
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรสุดแค้นแสนสา
จึ่งว่าอันโฉมยงองค์สีดา	เราไปป่าได้นางมากลางไพร
ซึ่งอวดว่าสามีของนงนุช	เมื่อเขาพามามุดอยู่ที่ไหน
ประจบประแจงแสร้งเสใส่ไคล้	พวกโจรไพรใจพาลชาญฉกรรจ์
อย่าพักคิดคำนึงถึงสีดา	ประเดี๋ยวนี้ชีวาจะอาสัญ
ว่าพลางทางสั่งเสนาพลัน	ให้ทัพน่าดากันเข้าโจมตี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สิบขุนทหารชาญไชยศรี
ต่างตนต้อนหมู่อสุรี	เข้าราวีเข่นฆ่าวานร
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พวกพหลพลมารชาญสมร
บ้างพุ่งซัดเสโลห์โตมร	กำซาบศรน้าวยิงลิงไพร
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พวกลิงเหล่าพหลพลไพร่
เข่นเขี้ยวเรี่ยวแรงแกว่งกิ่งไม้	เข้าโลดไล่อสุรีตีรัน
บ้างเผ่นโผนโจนจับกลับกลอก	ปลิ้นปลอกเปลี่ยนผลัดผัดผัน
ว่องไวไล่พิฆาฏฟาดฟัน	พลกุมภัณฑ์แตกตายกระจายไป
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	สิบขุนหุนหันมันไส้
เข้ารบรับกลับตีกระบี่ไพร	โลดไล่เหล่าลิงวิ่งพัลวัน
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	นิลราชนิลเอกนิลขัน
สุรเสนสุรการทวิกัน	กับนิลปานันโกมุท
ทั้งมาลุนขุนกระบี่ทวิพัท	ออกสกัดรบรับสัปรยุทธ
ยักษีตีลิงชิงอาวุธ	อุดลุดไล่ประชิดติดพัน
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ อสุรินทร์สิ้นกำลังพลั้งท่า	ลิงทยานเหยียบบ่าง่าพระขรรค์
แรงเรี่ยวเคี่ยวขับจับประจัญ	พลกุมภัณฑ์สิบนายวายปราณ
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	สิบโอรสทศเศียรศักดาหาญ
เห็นทัพน่านายไพร่บรรไลยลาญ	กริ้วโกรธโดดทยานลงจากรถ
กระทืบโถมโรมรันด้วยคันศร	วานรแรงน้อยถอยไปหมด
ยิ่งรุกราญดาลเดือดไม่เงือดงด	ไล่เข้ามาน่ารถพระอวตาร
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุครีพฤทธิไกรใจหาญ
ทั้งองคตนิลนนท์หณุมาน	ชมภูพาลสมทบเข้ารบรับ
ถ้อยทีหนีไล่ไวว่อง	อสูรสองลิงเดียวเคี่ยวขับ
แกว่งพระขรรค์ฟันยักษ์ย่อยยับ	โจนจับประจัญบานราญรอน
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ สิบรถปลดเปลี้ยเสียที	ห้ากระบี่รบรุดฉุดชิงศร
ขึ้นเหยียบยักษ์เงื้อพระขรรค์ฟันฟอน	ราญรอนสิบรถปลดปลง
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรสูงส่ง
เสียสิบขุนสิบรถหมดจัตุรงค์	จึ่งโจนจากรถทรงเข้ายงยุทธ
แกว่งศรหวดซ้ายป่ายขวา	จนถึงน่ารถที่นั่งไม่ยั้งหยุด
ทยานขึ้นรบรับจับมนุษย์	ต้องคันศรทรุดซวนไป
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระอวตารผ่านภพสบไสมย
ทั้งพระลักษณ์ต่างองค์ลงรถไชย	เข้ารุมไล่พระยามารราญรอน
ป้องปัดผลัดเปลี่ยนเหียนหัน	ถ้อยทีตีรันด้วยคันศร
รบรับจับกุมตลุมบอน	ราญรอนรุกไล่กันไปมา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวทศภักตร์ยักษา
ยี่สิบกรรอนรันกันกายา	แกล้วกล้าการณรงค์ยงยุทธ
ได้ทีถาโถมเข้าโจมจับ	พระรามรับรอนรันขยั้นหยุด
จึ่งขึ้นสายศรสิทธิ์ฤทธิรุตม์	หมายมนุษย์นายลิงแล้วยิงไป
ฯ ๔ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ เสียงศิลป์สนั่นลั่นก้อง	จะต้องสองกระษัตราก็หาไม่
ไล่สังหารผลาญพลสกลไกร	ลิงไพรกลิ้งกลาดดาษดา
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	พระรามเห็นพลนิกายตายหนักหนา
จึ่งเอี้ยวองค์ก่งศรศักดา	แล้วแผลงมาแก้แค้นแทนทด
ฯ ๒ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ เปนพายุบุบันครั่นครื้น	วานรกลับฟื้นคืนขึ้นหมด
แล้วลูกศรส่ายเที่ยวเลี้ยวลด	ไปถูกทศภักตร์ปักอุรา
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรเจียนจะม้วยสังขาร์
ดำรงกายร่ายเวทวิทยา	พอพริบตาศรมนุษย์หลุดไป
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ
๏ แล้วคิดเข็ดขยั้นครั่นคร้าม	อันลักษณ์รามฤทธิล้ำในต่ำใต้
จำจะหยุดหย่าทัพกลับไป	ค่อยแก้ไขคิดการราญรอน
ดำริห์พลางทางว่าเหวยพระราม	เราสงครามตามอย่างแต่ปางก่อน
วันนี้ค่ำย่ำแสงทินกร	จงหยุดหย่อนผ่อนกำลังวังชา
จะรบพุ่งพรุ่งนี้จึ่งมาอีก	ไม่เลี่ยงหลีกถอยหลังอย่ากังขา
ว่าแล้วเลิกทัพกลับโยธา	ตัดป่าข้ามทุ่งไปกรุงไกร
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	พระอวตารผ่านภพสบไสมย
เห็นเจ้ากรุงลงกาล่าทัพไป	จึ่งเลิกไพร่พลกลับเข้าพลับพลา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรยักษา
ครั้นถึงวังยั้งหยุดโยธา	พอเพลาพลบค่ำย่ำฆ้อง
เสด็จจากรถทรงอลงการ	พนักงานถือโคมคอยส่อง
ลีลามาทางพระโรงทอง	เข้าสู่ห้องสุวรรณบรรจง
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
๏ ขึ้นบนพระแท่นแว่นฟ้า	มิได้ผลัดภูษาโสรจสรง
อ่อนกำลังตั้งกายก็ไม่ตรง	รทวยองค์อยู่ในที่ไสยา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สาวสนมกรมในซ้ายขวา
เห็นเสด็จไปทัพกลับมา	กิริยาไม่สบายภายใน
นางกำนัลบรรดาที่โปรดปราน	เข้าอยู่งานนวดฟั้นคั้นให้
สาวสุรางค์นางบำเรอบำรุงใจ	ก็ร้องรับขับไม้มโหรี
ฯ ๔ คำ ฯ กล่อมมโหรี
เล่ม ๒
ช้า
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรยักษี
สถิตย์แท่นไสยาในราตรี	อสุรีรันทดสลดใจ
นิ่งนอนกรก่ายพระวิลาศ	ไสยาศน์ไม่ระงับหลับใหล
ลำฦกถึงพงษ์พันธุ์ที่บรรไลย	สท้อนถอนฤไทยไปมา
แสนเสียดายอินทรชิตสิทธิศักดิ	กุมภกรรฐ์น้องรักยักษา
ทั้งอาไลยไวยราพนัดดา	คิดสงสารลูกยาทั้งสิบรถ
แต่ล้วนเรืองฤทธากล้าหาญ	ก็วายปราณย่อยยับอัปรยศ
ยิ่งสุดแสนโศกศัลย์รันทด	กำสรดสร้อยเศร้าเปล่าอุรา
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ พลางลำฦกนึกได้ถึงสหาย	เพื่อนตายร่วมรักกันหนักหนา
ชื่อท้าวมูลพลำอันศักดา	เปนฝ่ายน่านครปางตาล
จำจะให้ไปเชิญมาช่วยคิด	ล้างชีวิตรข้าศึกที่ฮึกหาญ
คนึงนึกตรึกไตรเห็นได้การ	พระยามารไม่สนิทนิทรา
ครั้นรุ่งรางส่างแสงสุริยง	จึ่งชำระสระสรงทรงภูษา
ประดับเครื่องเรืององค์อลงการ์	เสด็จมาพระโรงรัตน์ชัชวาลย์
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ
๏ ลดองค์ลงนั่งเหนืออาศน์	พร้อมอำมาตย์มาตยาปรีชาหาญ
จึ่งสั่งเปาวนาสูรขุนมาร	จงรีบไปปางตาลนัครา
บอกมูลพลำสหายรัก	ว่าข้าศึกฮึกฮักหนักหนา
เราจงใจให้เชิญเสด็จมา	ช่วยเข่นฆ่าพี่น้องสองมนุษย์
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	เสนายักษ์รับสั่งไม่ยั้งหยุด
มาขึ้นควบพาชีตีรุด	ออกประตูช่องกุดเผ่นไป
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงปางตาลนัคเรศ	ลงจากม้าน่านิเวศน์วังใหญ่
พอได้เวลาก็คลาไคล	เข้าไปประนตบทมาลย์
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
ช้า
๏ เมื่อนั้น	ท้าวมูลพลำกำแหงหาญ
สถิตย์ที่แท่นรัตน์ชัชวาลย์	อำมาตย์มารหมอบกลาดดาษดา
ตรัสประภาศราชการบ้านเมือง	มิให้เคืองบทเรศพระเชษฐา
พอแลเห็นข้าเฝ้าเจ้าลงกา	อสุรายิ้มพรายภิปรายทัก
นี่เสนามาไยถึงเมืองเรา	จงเล่าแถลงแจ้งประจักษ์
อันพระองค์ทรงยศทศภักตร์	พระยายักษ์อยู่ดีฤๅมีไภย
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ บัดนั้น	เปาวนาสูรก้มบังคมไหว้
ทูลว่าพระองค์ทรงภพไตร	ใช้ให้มาประนตบทมาลย์
ด้วยบัดนี้มีมนุษย์กับวานร	มาราญรอนรุกราษฎ์อาจหาญ
พวกข้าเฝ้าเผ่าพงษ์วงษ์วาน	ออกต้านทานเสียทัพอัปรา
อินทรชิตกุมภกรรฐ์ก็บรรไลย	ทั้งเสียไพร่พลยักษ์เปนหนักหนา
จึ่งให้เชิญพระองค์ทรงศักดา	ขึ้นไปช่วยเข่นฆ่าราวี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวมูลพลำยักษี
โกรธาตาแดงดังอัคคี	กระทืบที่แท่นรัตน์แล้วตรัสไป
ดูดู๋พระสหายทำขายหน้า	เมื่อแรกหาบอกเล่ากับเราไม่
แต่มนุษย์กับลิงมาชิงไชย	ยังควรให้เสียวงษ์พงษ์พันธุ์
กูจะยกจัตุรงค์ไปยงยุทธ	ผลาญมนุษย์ลิงป่าให้อาสัญ
แล้วลุกจากแท่นแก้วแพรวพรรณ	จรจรัลขึ้นเฝ้าเจ้าภารา
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ
๏ ครั้นถึงจึ่งประนตบทมาลย์	พระผู้ผ่านนัคเรศเชษฐา
กราบทูลแถลงแจ้งกิจจา	โดยดังเสนามาบอกความ
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวสหัสเดชะชาญสนาม
ได้ฟังน้องตรองตรึกการสงคราม	อันลักษณ์รามเห็นจะดีมีศักดา
ทศเศียรสุดรู้สู้ไม่ได้	จึ่งใช้เสนาในให้มาหา
จำจะไปด้วยช่วยอนุชา	พระตรึกตราแล้วดำรัสตรัสไป
ทศกรรฐ์นั้นเปนสหายเจ้า	ก็เหมือนน้องของเรารักใคร่
พี่จะไปด้วยช่วยชิงไชย	สังหารให้ไพรินสิ้นชีวา
ตรัสพลางทางสั่งอำมาตย์มาร	จัดทหารให้พระน้องเปนกองน่า
ทั้งทัพหลวงเราจะยกยาตรา	ไปช่วยเจ้าลงการาวี
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	กาลสูรรับสั่งไล่เกษี
ถวายบังคมคัลอัญชลี	อสุรีรีบออกไปกะเกณฑ์
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
ยานี
๏ จัดทหารกองน่าห้าสมุท	ถืออาวุธหอกดาบดั้งเขน
กองหลวงล้วนสันทัดจัดเจน	บาญชีเกณฑ์เก้าสมุทอาวุธครบ
ให้ขุนช้างผูกช้างรวางต้น	เคยออกศึกฝึกฝนเจนจบ
ทหารม้าชำนาญในการรบ	ขี่สินธพถือล้วนทวนแทง
ขุนรถเทียมรถด้วยราชสีห์	เสือหมีมหิงษากล้าแขง
พลเท้าถือแต่พื้นปืนแดง	เหี้ยมกำแหงห้าวหาญการณรงค์
แล้วเทียมสองรถมณีที่นั่ง	บุษบกบัลลังก์ลอยรหง
มาเทียบกับเกยสุวรรณบรรจง	คอยองค์อสุรีจะลีลา
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	ท้าวสหัสเดชะเชษฐา
จึ่งดำรัสตรัสชวนอนุชา	เสด็จมาสรงชลฉับพลัน
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ ลูบไล้สุคนธ์ปนปรุง	เฟื่องฟุ้งประทิ่นกลิ่นกลั่น
สนับเพลาพลอยรายพรายพรรณ	นุ่งยกแย่งสุวรรณกระสันทรง
ห้อยน่าผ้าทิพย์ทองแล่ง	ชายแครงเครือกระหนกวิหคหงษ์
โหมดเทศตาดทองฉลององค์	สวมทรงเกราะกระสันกันอาวุธ
คาดปั้นเหน่งเนาวรัตน์ตรัจเตร็จ	สังวาลเพ็ชรบานพับประดับบุษย์
ทองกรเก้าคู่ชมพูนุท	ทรงมงกุฎกรรเจียกจรจินดา
สอดใส่ธำมรงค์ประจงจัด	เพ็ชรรัตน์พร่างพรายทั้งซ้ายขวา
ท้าวสหัสเดชะทรงคทา	อนุชาจับหอกฤทธิรอน
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ ครั้นเสร็จเสด็จมาน่าพระลาน	พร้อมพหลพลมารชาญสมร
พอฤกษ์ดีกรีธาพลากร	เข้าดงดอนเดินหลามไปตามทาง
ฯ ๒ คำ ฯ กราวใน
โทน
๏ รถเอยรถทรง	ฝากระจกบรรจงกว้างขวาง
บุษบกบัลลังก์ตั้งกลาง	มีห้องหับสำหรับนางบำเรอเรียง
กิเลนลากข้างละหมื่นครื้นครึก	ก้องกึกกงลั่นสนั่นเสียง
มิ่งไม้ที่ริมทางข้างเคียง	อ่อนเอียงเอนทาบลงราบดิน
คชสารสีหราชผาดผก	ตื่นตกใจวิ่งทิ้งถิ่น
พระยาครุธยุดเหยียบนาคินทร์	ก็วางนาคบากบินไปสิมพลี
อันองค์ท้าวเจ้ากรุงปางตาล	แสนสำราญพระไทยในวิถี
สาวสุรางค์นางบำเรอดนตรี	ขับร้องมโหรีเรื่อยมา
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	พระยามูลพลำยักษา
ครั้นมาถึงพิไชยลงกา	ให้โบกธงสัญญาหยุดยั้ง
แล้วสั่งเปาวนาสูรเสนี	อันโยธีสองทัพคับคั่ง
แม้นเข้าในนัคเรศนิเวศน์วัง	จะอึงอึกกระทึกทั้งธานี
ท่านรีบไปทูลองค์เจ้าลงกา	ว่าเรากับเชษฐามาถึงนี่
ให้พระสหายร่วมชีวี	ออกมาเชิญภูมีเข้าภารา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	จึ่งเปาวนาสูรยักษา
คำนับรับสั่งบังคมลา	เข้าในทวาราธานี
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงพระโรงรัตน์ชัชวาลย์	จึ่งก้มกรานกราบประนตบทศรี
ทูลท้าวทศกรรฐ์ทันที	บัดนี้พระสหายเสด็จมา
ยับยั้งอยู่นอกนัคเรศ	กับพระองค์ทรงเดชเชษฐา
ให้ข้ามาทูลแถลงแจ้งกิจจา	จงทราบบาทาฝ่าธุลี
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรยักษี
ทรงสำรวลเริงร่าพาที	ครั้งนี้รอดตัวไม่กลัวใคร
พระเชษฐามาด้วยช่วยสงคราม	ลักษณ์รามปรปักษ์จะตักไษย
ตรัสพลางทางสั่งเสนาใน	กูจะไปรับสองกระษัตรา
จงเทียมราชรถแก้วแพรวพรัน	เกณฑ์กุมภัณฑ์แห่แหนให้แน่นหนา
สั่งพลางทางเสด็จมาเกยลา	คอยท่าพหลพลไกร
ครั้นโยธาน่าหลังพรั่งพร้อมหมด	ขึ้นทรงรถมณีศรีใส
ทหารหอกแห่น่าคลาไคล	ตรงไปทวาราธานี
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
๏ ถึงกองทัพยับยั้งพลนิกาย	พอเห็นพระสหายเรืองศรี
ทั้งทรงเดชเชษฐาธิบดี	สถิตย์ที่รถเรียงเคียงกันมา
จึ่งให้เคลื่อนเลื่อนรถเข้าไปใกล้	ถวายบังคมไหว้พระเชษฐา
แล้วปราไสไต่ถามถึงภารา	ไพร่ฟ้าผาศุกฤๅทุกข์ไภย
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวสหัสเดชะเปนใหญ่
มูลพลำมารชาญไชย	จึ่งว่าไม่ขัดเคืองที่เมืองเรา
อุดมทั้งเข้าปลากระยาหาร	ไม่มีการวิโยคโศกเศร้า
ไพร่ฟ้าผาศุกทุกค่ำเช้า	สุริวงษ์พงษ์เผ่าก็พร้อมพรัก
บัดนี้แจ้งว่าปัจจามิตร	มาประชิดลงกาอาณาจักร
จึ่งรีบยกพหลพลยักษ์	มาช่วยการหาญหักไพรี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรตอบสนองสองยักษี
เสด็จยกโยธามาครั้งนี้	พระคุณล้นพ้นที่จะเปรียบปาน
ขอเชิญสองพระองค์ทรงเดช	เข้าในนัคเรศราชฐาน
จะได้พักพหลพลมาร	ให้สำราญรื่นเริงบรรเทิงใจ
ว่าพลางทางสั่งสารถี	ให้กลับรถมณีศรีใส
นำทัพขับพหลสกลไกร	เข้าในประตูพระบูรี
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงวังยั้งหยุดโยธา	จึ่งเชิญสองอสุราเรืองศรี
ต่างองค์ลงจากรถมณี	เข้าสู่ที่ท้องพระโรงรจนา
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ เจรจา
๏ สามกระษัตริย์ทรงนั่งบัลลังก์อาศน์	พร้อมอำมาตย์เฝ้าฝ่ายซ้ายขวา
พนักงานเชิญเครื่องเนื่องมา	ตั้งถวายพระยาอสุรี
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวสหัสเดชะยักษี
จึ่งตรัสถามทศกรรฐ์ทันที	พี่นี้นึกแหนงแคลงใจ
อันมนุษย์สองรากับวานร	ความคิดฤทธิรอนเปนไฉน
ซึ่งพวกเราเฝ้าอัปราไชย	ขัดขวางอย่างไรอนุชา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรทูลแก้หน้า
อันมนุษย์พี่น้องสองรา	ดูปัญญาความคิดติดยังเยาว์
แต่พวกยักษ์ฆ่าตายลงหลายครั้ง	ครั้นลับหลังแล้วฟื้นขึ้นมาเล่า
เหตุทั้งนี้พิเภกพวกเรา	มันไปเข้าเปนใจด้วยไพริน
ถึงจะคิดกลศึกฦกลับ	มันบอกกับมนุษย์เสียสุดสิ้น
จึ่งเสียวงษาข้าแผ่นดิน	ก็เพราะไอ้ใจทมิฬมันคิดคด
สองกระษัตริย์เสด็จมาครานี้	เห็นไพรีจะมอดม้วยหมด
ข้าจะได้แก้แค้นแทนทด	ให้ปรากฎเกียรดิไว้ในโลกา
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวสหัสเดชะเชษฐา
โกรธเกรี้ยวเคี้ยวฟันสนั่นฟ้า	แล้วตรัสว่าดูดู๋เปนถึงเช่นนี้
ชิชะช่างกระไรไอ้พิเภก	โหยกเหยกหยาบช้าจะฆ่าพี่
ทั้งมนุษย์ลิงไพรไพรี	วันนี้เล่นกันไม่พรั่นพรึง
จะเสี่ยงสับสูบเลือดเชือดเนื้อ	แต่กระบี่มิให้เหลือสักตัวหนึ่ง
ลุกขึ้นกระทืบเตียงเสียงอึง	มันอยู่ถึงไหนไปจะไคลคลา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรยักษา
จึ่งทูลว่าพระองค์ทรงศักดา	เสด็จมาป่ากว้างทางไกล
เห็นพวกพลนิกรอ่อนกำลัง	จงยับยั้งหยุดอยู่สักครู่ใหญ่
ว่าพลางทางสั่งเสนาใน	จะเล่นให้เปนศุขสนุกสบาย
จงจัดเครื่องหวานคาวเหล้ายา	ถวายพระเชษฐากับสหาย
เลี้ยงทั้งพวกพหลพลนิกาย	ให้ไพร่นายอิ่มหนำสำราญ
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	มโหทรคำนับรับบรรหาร
ออกมาทิมกรมวังสั่งการ	พนักงานของใครให้จัดแจง
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	นางวิเสศเครื่องใหญ่ครั้นได้แจ้ง
ช่วยกันระดมต้มแกง	ไก่พแนงเนื้อพล่าปลาทอดมัน
ทั้งห่อหมกหมูแนมแกล้มเหล้า	ยำเต่าเป็ดผัดมัดสมั่น
แล้วเทียบทานหวานคาวครบครัน	เอาเหล้ากลั่นใส่ขวดตรวจตรา
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	สาวสรรค์พนักงานซ้ายขวา
ต่างคนจัดแจงแต่งกายา	ผัดหน้าเปนนวลยวนใจ
นุ่งยกอย่างดีสีม่วงตอง	ห่มสไบกรองทองผ่องใส
ครั้นเสร็จก็พากันคลาไคล	เชิญเครื่องเนื่องไปแต่ในวัง
ฯ ๔ คำ ฯ เพลง
๏ ครั้นถึงพระโรงรัตน์ชัชวาลย์	ค่อยแหวกม่านคลานมาน่าที่นั่ง
ตั้งเครื่องสุวรรณบนบัลลังก์	แล้วกราบบังคมคัลอัญชลี
ลางนางบ้างเข้ารินสุรา	ถวายสามพระยายักษี
บ้างอยู่งานโบกปัดพัดวี	ทำท่วงทีชม้ายชายตา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	สามพระองค์ทรงศักดิยักษา
เสวยเหล้ากลั่นเข้มเต็มประดา	จนลืมตาไม่ขึ้นมึนเมา
ต่างองค์ทรงถือตะเกียบจ้อง	คีบของกินแกล้มแกมกับเหล้า
แล้วพูดถึงการรบตบพระเพลา	กำลังเมาสรวลสันต์สนั่นดัง
ฯ ๔ คำ ฯ เส้นเหล้า เจรจา
๏ บัดนั้น	สาวสุรางค์นางบำเรอพร้อมพรั่ง
คลานมาน่าสุวรรณบัลลังก์	ถวายบังคมคัลวันทา
ฯ ๒ คำ ฯ
เบ้าหลุด
๏ จึ่งจับระบำรำฟ้อน	ทอดกรกรีดกรายซ้ายขวา
ตีวงเวียนไขว่กันไปมา	ทำท่วงทีกิริยาแยบคาย
แล้วทวนทบตระหลบหลีกเลี่ยง	เคล้าคลอรอเรียงเมียงม่าย
หันเหียนเปลี่ยนแทรกมาข้างซ้าย	แล้วย้ายมาขวาทำท่าทาง
ซ้อนจังหวะประเท้าเคล่าคล่อง	เปนทำนองมยุเรศฟ้อนหาง
เวียนรวันหันวงอยู่ตรงกลาง	กำนัลนางนารีปรีดา
ฯ ๖ คำ ฯ เพลง
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	ท้าวสหัสเดชะเชษฐา
กับทั้งมูลพลำอนุชา	ทัศนานางรำรบำบรรพ์
ให้เพลิดเพลินพระไทยใหลหลง	ด้วยรูปทรงสำอางดังนางสวรรค์
ดูพลางทางประภาศพูดจากัน	เกษมสันต์สรวลเสเฮฮา
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	วิเสศนอกบอกกันมาพร้อมหน้า
จัดแจงแต่งสำรับกับเข้าปลา	แล้วยกมาตั้งเรียงเลี้ยงไพร่พล
พวกเจ๊กเจ้ากระทรวงตวงเหล้าเข้ม	ใส่เต็มตุ่มหามตามถนน
เที่ยวแจกจ่ายรายตั้งทั้งคนน	เลี้ยงพวกพหลพลโยธา
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	พลนิกายนายไพร่พร้อมหน้า
ล้อมสำรับกับเข้ากินเหล้ายา	เต็มประตาดุดันเอากันเอง
บ้างอวดกล้าว่ากูความรู้มาก	ตีฝีปากโป้งโหยงโฉงเฉง
บ้างนั่งล้อมพร้อมพรักล้วนนักเลง	ร้องเพลงไก่ป่าฮาเฮ
ที่เมามายมุทลุงุงะ	ทำเอะอะอึกกระทึกฮึกขี้เหร่
เที่ยวพาลด่าพาโลโสเก	เดินสดุดทรุดเซเก้กัง
บ้างลุกขึ้นยืนหยัดซัดชาตรี	เพื่อนตีกรับพร้อมล้อมน่าหลัง
บ้างวิวาททุ่งเถียงเสียงดัง	อึงอึกกระทึกทั้งเมืองลงกา
ฯ ๘ คำ ฯ เส้นเหล้า
๏ เมื่อนั้น	ท้าวสหัสเดชะยักษา
เสร็จเสวยเอมโอชโภชนา	พอเพลาสายแสงอโนไทย
จึ่งว่ากับทศภักตร์ยักษี	จะนิ่งอยู่อย่างนี้ก็มิได้
พี่กับอนุชาจะลาไป	ลุยไล่สังหารผลาญไพรี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวทศภักตร์ยักษี
ชื่นชมสมถวิลยินดี	อัญชลีแล้วช่วยอวยพร
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวสหัสเดชะชาญสมร
ทั้งมูลพลำฤทธิรอน	รับพรเจ้าลงกาธานี
แล้วจัดแจงแต่งองค์ทรงเครื่อง	รุ่งเรืองจำรัสรัศมี
จับพระแสงสาตราเคยราวี	ออกมาที่พักพหลพลมาร
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
๏ ให้นายหมวดตรวจตราโยธาทัพ	พร้อมสรรพม้ารถคชสาร
พอได้ฤกษ์เบิกทางโขลนทวาร	โห่ร้องก้องสท้านออกจากวัง
ฯ ๒ คำ ฯ กราว เชิด
๏ ครั้นถึงที่รณรงค์ยงยุทธ	จึ่งยั้งหยุดโยธาน่าหลัง
ให้โห่สามลาลั่นสนั่นดัง	พร้อมพรั่งตั้งรายริมชายไพร
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
ช้า
๏ เมื่อนั้น	พระอวตารผ่านภพสบไสมย
เสด็จออกนั่งน่าพลับพลาไชย	สำราญราชหฤไทยทรงธรรม์
พรั่งพร้อมเสนาวานร	หมู่กระบี่นิกรล้วนแขงขัน
พระทรงคิดกิจการผลาญกุมภัณฑ์	ยังมิทันว่าขานประการใด
ได้ยินเสียงโห่สนั่นลั่นเลื่อน	พสุธาสเทื้อนสท้านไหว
ผงคลีกลุ้มคลุ้มกลบตระหลบไป	ต่อจะเปนทัพใหญ่ในลงกา
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ ตริพลางทางมีบรรหาร	ถามโหราจารย์ยักษา
วันนี้ทัพใหญ่ใครยกมา	เสียงคึกคักหนักหนากว่าทุกที
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พิเภกประนตบทศรี
พิเคราะห์ดูรู้ความตามคัมภีร์	อัญชลีทูลแถลงแจ้งกิจจา
อันนายทัพครั้งนี้มีตระบะ	ชื่อสหัสเดชะเชษฐา
กับมูลพลำอนุชา	สหายเจ้าลงกาพระยามาร
พี่ชายพันภักตร์สองพันกร	ฤทธิรอนร้ายกาจอาจหาญ
ทั้งสองครองกรุงปางตาล	มาช่วยการรณรงค์สงคราม
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระตรีภพลบโลกทั้งสาม
ฟังพิเภกทูลแถลงแจ้งความ	เห็นสงครามหนักหนากว่าทุกที
จึ่งดำรัสตรัสสั่งสุครีพ	จงเร่งรีบจัดพลกระบี่ศรี
เราจะยกยาตราเวลานี้	ไปต่อตีขุนมารชาญไชย
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุครีพเสนาอัชฌาไศรย
รับสั่งบังคมพระภูวไนย	ออกไปที่กว้างข้างพลับพลา
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
ยานี
๏ เกณฑ์กระบวนโยธาน่าหลัง	อิกทั้งเกียกกายซ้ายขวา
สารวัดนายหมวดตรวจตรา	โยธาพร้อมเพรียงเสียงครื้นเครง
บ้างแบกปืนนกสับขับขี่เสือ	ใส่เสื้อสักลาดคาดเขนง
เหล่าพวกลิงถุงนุ่งกางเกง	ขี่อีเก้งถือพร้าร่าเริง
บ้างได้ผ้าลงยันต์พันโพกหัว	แต่งตัวเหน็บกระบี่ขี่วัวเถลิง
บ้างแกว่งขวานขึ้นนั่งหลังแรดเพลิง	โลดลำพองลองเชิงออกนำทาง
บ้างขึ้นขี่ช้างพังนั่งต่อต่อ	ตั้งแต่ฅอหลามล้นไปจนหาง
แล้วเลื่อนราชรัถาเข้ามาพลาง	ประทับเกยแก้วข้างทวารา
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	พระจักรรัตน์แก้วแววเวหา
ชวนพระลักษณ์ลีลาศยาตรา	มาสรงชลบนศิลาบัลลังก์รัตน์
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ ทรงสุคนธ์ปนปรุงจรุงใจ	ลูบไล้กรีดกรายปลายพระหัดถ์
เหล่าลิงหมอบกรานอยู่งานพัด	สองกระษัตริย์สอดซับสนับเพลา
นุ่งยกแย่งอย่างต่างกัน	กรวยเชิงสามชั้นฉลุเฉลา
ฉลององค์เลื่อมลายพรายเพรา	ปั้นเหน่งเนาวรัตน์จำรัสเรือง
กรองสอสังเวียนวิเชียรช่วง	ทับทรวงสายสร้อยห้อยเฟื่อง
พาหุรัดรจนาค่าเมือง	ทองกรประดับเนื่องเรืองรยับ
ธำมรงค์ลงยาราชาวดี	มงกุฎแก้วมณีสีสลับ
ห้อยอุบะเพ็ชรแพรวแวววับ	ต่างจับศรสิทธิ์ฤทธิไกร
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ ครั้นเสร็จลีลาศยาตรา	ลงจากพลับพลาที่อาไศรย
พอฤกษ์ดีตีฆ้องเอาไชย	สั่งให้เคลื่อนพหลพลนิกาย
ฯ ๒ คำ ฯ กราวนอก
โทน
๏ รถเอยราชรถทรง	ขององค์อินทรามาถวาย
แอกอ่อนงอนรหงธงปลาย	แท่นท้ายที่นั่งบัลลังก์รัตน์
เทียมเทพพาชีมีกำลัง	พระลักษณ์นั่งน่ารถประนตหัดถ์
เครื่องสูงสองแถวแนวพนัศ	กรรชิงฉัตรชุมสายพรายโพยม
เสียงฆ้องกลองตีมี่ก้อง	แซ่ซ้องสังข์แตรแห่โหม
เหล่าทหารโห่ฮึกครึกโครม	พิภพเพียงจะโทรมทรุดลง
พวกพลแออัดยัดเยียด	เหยียบไม้ไล่เลอียดเปนผุยผง
พระเร่งทัพขับราชรถทรง	หมายตรงมาสมรภูมิไชย
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ บัดนั้น	โยธาวานรน้อยใหญ่
ครั้นถึงทิวไม้รายริมชายไพร	ทัพไชยประทะปะกัน
เห็นจอมพลบนราชรัถา	กายากำยำล่ำสัน
พันเศียรซับซ้อนกรสองพัน	เนตรนั้นโชติช่วงดังดวงดาว
ต่างตกใจวิ่งทิ้งอาวุธ	อุตลุตแล่นหนีมี่ฉาว
บ้างบุกเข้ารกเรี้ยวเกรียวกราว	นายบ่าวแตกกระจัดพลัดแพลง
ลางลิงล้มลุกจุกเจ็บป่วย	เห็นเหวห้วยหินหุบเข้าฟุบแฝง
บ้างมุดเข้าใต้ขอนนอนตะแคง	ที่มีแรงก็ยิ่งวิ่งวุ่นไป
ฯ ๘ คำ ฯ รัว
๏ เมื่อนั้น	พระหริวงษ์หวาดจิตรคิดสงไสย
เห็นโยธีหนียักษ์เข้าพงไพร	จะห้ามไว้ไม่หยุดสุดปัญญา
ยังยืนสู้อยู่แต่ทหารเอก	กับพระยาพิเภกยักษา
จึ่งไต่ถามตามจิตรคิดสงกา	เหตุไฉนไยมาเปนดังนี้
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พิเภกพิดทูลถ้วนถี่
อันสหัสเดชะอสุรี	มันใหญ่หลวงพ่วงพีพ้นนัก
ทั้งได้พรหรหมมานหาญฮึก	ให้ข้าศึกเกรงฤทธิ์สิทธิศักดิ
เหล่ากระบี่มิอาจอยู่รอภักตร์	จึ่งหนียักษ์แยกย้ายกระจายไป
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระราเมศรัศมีศรีใส
ฟังทูลแถลงแจ้งพระไทย	จึ่งดำรัสตรัสใช้อนุชา
กับสุครีพนิลนนท์หณุมาน	องคตชมภูพาลหาญกล้า
จงรีบไปไล่ต้อนโยธา	ให้กลับคืนเข้ามาอย่าช้าที
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์รับสั่งใส่เกษี
ชวนบรรดาวานรเสนี	เที่ยวกู่เรียกโยธีมี่อึงมา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวพันภักตร์ยักษา
เห็นมนุษย์ยืนรถรัตนา	กับกระบี่สี่ห้าหกเจ็ดตัว
ชี้พระหัดถ์ตรัสบอกแก่อำมาตย์	ทศเศียรแสนขี้ขลาดชาติชั่ว
สงครามเท่านี้เองยังเกรงกลัว	มันน่าหัวร่อเล่นพึ่งเห็นใจ
เราจะฆ่าวานรกับมนุษย์	เสียสง่าอาวุธหาควรไม่
บ่นพลางทางคิดเคืองพระไทย	สั่งให้เลิกทัพกลับมา
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	พระยามูลพลำยักษา
เห็นองค์อสุรีพี่ยา	เลิกล่ากองทัพกลับไป
มิได้รู้เหตุผลต้นปลาย	กลัวพระสหายจะติได้
จึ่งให้กลับรถแก้วแววไว	ขับพลสกลไกรตามมา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งเข้าเคียงรถ	น้อมประนตบทเรศพระเชษฐา
แล้วทูลว่าพระองค์ทรงศักดา	เสด็จมาช่วยการผลาญไพรี
จนทัพไชยได้ประทะถึงกัน	ยังมิทันรบลิงก็วิ่งหนี
เห็นไฉนให้กลับโยธี	ภูมีจะไปหนตำบลใด
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวสหัสเดชะแถลงไข
เดิมสหายของเจ้าเล่าความไว้	ว่าศึกใหญ่แกล้วกล้าเปนน่ากลัว
เมื่อตะกี้พี่เห็นพวกไพริน	จะจับปันกันกินก็ไม่ทั่ว
มนุษย์กับลิงป่าห้าหกตัว	ทศกรรฐ์แค่นกลัวชั่วเหลือใจ
จะให้เราเผ่าพงษ์กระษัตรา	มาเข่นฆ่าลิงค่างเหมือนอย่างไพร่
พี่อับอายเทวาสุราไลย	จะเลิกทัพกลับไปยังภารา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระยามูลพลำจึ่งซ้ำว่า
อันถ้อยคำขององค์เจ้าลงกา	เห็นน่าจะจริงทุกสิ่งไป
แรกมนุษย์ยกมาดูหนาแน่น	โยธาทัพนับแสนอสงไขย
หากพระองค์ทรงเดชเดโชไชย	ด้วยได้พรบรมพรหมมาน
ปัจจามิตรคิดขยาดย่อท้อ	ไม่อาจรอเข้ามาตรงน่าฉาน
ขอพระองค์จงได้โปรดปราน	กลับไปผลาญชีวาปัจจามิตร
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวพันภักตร์ประจักษ์จิตร
จึ่งตรัสตอบชอบแล้วพี่ลืมคิด	ปัจจามิตรเกรงเราเพราะเท่านี้
กระนั้นเจ้าจงไปไล่ต้อน	โยธาวานรที่หลบหนี
ให้มันออกนอกป่ามาทางนี้	จะให้หมู่อสุรีรุมจับไว้
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระยามูลพลำบังคมไหว้
จึ่งพาพวกพหลพลไกร	ลดเลี้ยวเที่ยวไปทุกตำบล
ปะเหล่าลิงค่างกลางป่า	โยธาไล่จับสับสน
เห็นเซิงซุ้มพุ่มไม้เข้าไปค้น	พบพลกระบี่ตีต้อนไป
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	เหล่าลิงวิ่งหอบเหื่อไหล
ต่างมาร่วมทางกลางไพร	แลไปเห็นพระอนุชา
ทั้งสุครีพนิลนนท์หณุมาน	เหล่าทหารดีใจเข้าไปหา
พอเห็นพวกกุมภัณฑ์กระชั้นมา	ก็กลับหน้าคอยสู้อสุรี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระยามูลพลำยักษี
เห็นมนุษย์น้อยหนุ่มคุมกระบี่	ทำท่วงทีตั้งทัพจะรับรบ
จึ่งร้อยเย้ยเหวยมนุษย์นามใด	เที่ยวพาไพร่พลลิงวิ่งหลีกหลบ
เราเที่ยวหาช้านานพึ่งพานพบ	จงเร่งมาน้อมนบอภิวันท์
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์ฤทธิแรงแขงขัน
จึ่งว่าเหวยอสุราอาธรรม์	อย่าดุดันหยาบช้าพาที
นามกรเราฤๅชื่อพระลักษณ์	เปนน้องพระหริรักษ์เรืองศรี
มาสกัดตัดเศียรอสุรี	ไม่หลบลี้หนีเร้นอย่าเจรจา
ท่านนี้มีนามกรใด	บังอาจใจฮึกฮักหนักหนา
ช่างอวดว่าตัวดีมีศักดา	ครั้งนี้ชีวาจะม้วยมิด
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระยามูลพลำซ้ำเคืองจิตร
จึ่งว่าเหวยพระลักษณ์อย่าพักคิด	กระจิริดเท่านั้นไม่คัณนา
เราฤๅชื่อมูลพลำ	เลิศล้ำฦๅฤทธิ์ทุกทิศา
เปนสหายกับองค์เจ้าลงกา	อุปราชฝ่ายน่าปางตาล
จะมาจับคนร้ายนายลิง	ที่เที่ยวชิงสมบัติพัศถาน
ว่าพลางทางขับพลมาร	ให้หักหาญเข่นฆ่าราวี
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	พวกอสุรศักดิยักษี
ต่างคนสำแดงแผลงฤทธี	เข้าโจมตีทัพน่าวานร
พุ่งซัดสาตราอาวุธ	อุตลุดไล่ลิงยิงด้วยศร
บ้างแกว่งง้าวหลาวโล่ห์โตมร	ไล่ต้อนตีทัพจับกุม
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พวกวานรหนุนเพื่อนเข้าเกลื่อนกลุ้ม
ได้ทีตีกระทบรบรุม	เปนกลุ่มกลุ่มกลอกกลับจับประจัญ
พวกลิงชิงอาวุธฉุดชัก	สังหารยักษ์โยธาอาสัญ
ว่องไวไล่พิฆาฏฟาดฟัน	กุมภัณฑ์แพ้พ่ายวายปราณ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	พระยามูลพลำกำแหงหาญ
เห็นเหล่าลิงไล่บุกรุกราญ	พลมารแตกตายกระจายไป
จึ่งโจนจากรถทรงองอาจ	กระทืบทำสิงหนาทหวาดไหว
ขยับหอกกลอกแกว่งดังแสงไฟ	โลดไล่แทงลิงกลิ้งเกลื่อนมา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	น้องพระอวตารหาญกล้า
เห็นมูลพลำทำศักดา	พระกริ้วโกรธโกรธาเข้าราวี
ขึ้นเหยียบเข่าขุนมารทยานยุด	กลอกกลับสัปรยุทธยักษี
รับรองป้องกันประจันตี	ถ้อยทีหนีไล่พัลวัน
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	พระยามูลพลำแขงขัน
ไม่ย่อท้อต่อแย้งแทงฟัน	เข้าประจัญโจมจับกับพระลักษณ์
ครั้นเห็นว่าไพรีมีกำลัง	ทำถอยหลังฬ่อลวงหน่วงหนัก
กลับกลอกหอกแก้วของขุนยักษ์	หมายมุ่งพุ่งพระลักษณ์ปักอุรา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิดฉิ่ง โอด
๏ บัดนั้น	สุครีพตระหนกตกประหม่า
เข้าประคองน้องนารายน์ฟายน้ำตา	ให้โยธาทั้งนั้นออกกันไว้
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	วายุบุตรฉุดหอกออกเสียได้
แล้วอ่านอาคมขลังตั้งใจ	เป่าให้แผลติดสนิทดี
ฯ ๒ คำ ฯ รัว
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์ฟื้นยืนเขม้นเห็นยักษี
กริ้วโกรธโกรธาพาที	ครั้งนี้ตัวมึงจะถึงตาย
ว่าพลางทางขยับจับศร	ทอดกรเอี้ยวองค์ก่งสาย
เหนี่ยวน้าวก้าวชำเลืองเยื้องกราย	มุ่งหมายกุมภัณฑ์แล้วลั่นไป
ฯ ๔ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ ลูกศรลอยเลื่อนเกลื่อนกล่น	ไปถูกพลพวกยักษ์ตักไษย
แล้วต้ององค์พระยามารชาญไชย	ล้มดิ้นสิ้นใจมรณา
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ ครั้นเสร็จสังหารผลาญยักษ์	พระลักษณ์เกษมสันต์หรรษา
จึ่งพาพวกพลไกรไคลคลา	กลับมาเฝ้าพระอวตาร
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งนั่งน้อมประนต	พร้อมหมดมาตยาโยธาหาญ
พระลักษณ์ทูลแถลงแจ้งการ	เหมือนรอนราญอสุรีมีไชย
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระอวตารผ่านภพสบไสมย
ชื่นชมโสมนัศตรัสไป	ขอบใจคำแหงหณุมาน
ความชอบหนักหนาครานี้	ผู้ใดไม่มีเสมอสมาน
พลางปฤกษาว่าเรื่องราชการ	อันขุนมารพี่น้องสองรา
บัดนี้น้องชายวายชนม์	แต่ไพร่พลหนีไปได้หนักหนา
เห็นท่วงทีพี่ชายจะกลับมา	เราคอยท่าห้ำหั่นให้บรรไลย
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พิเภกโหราอัชฌาไศรย
จึ่งทูลพระอวตารชาญไชย	ขอพระองค์จงได้ตรึกตรา
อันสหัสเดชะอสุรี	ฤทธีเชี่ยวชาญหาญกล้า
ได้พรบรมพรหมา	ทั้งคทาธรเพ็ชรวิเศษนัก
ถ้าแม้นชี้ข้างต้นคนก็ตาย	ชี้ข้างปลายกลับเปนเห็นประจักษ์
จงดำริห์ตริการผลาญยักษ์	หาญหักอย่าให้ใกล้เข้ามา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระตรีภพลบโลกนาถา
ฟังทูลแถลงแจ้งกิจจา	พระตรึกตราแล้วดำรัสตรัสไป
ดูก่อนหณุมานชาญชิต	ท่านเรืองฤทธิ์แกล้วกล้าอัชฌาไศรย
จงไปอยู่ต้นทางกลางไพร	คิดอ่านผลาญไอ้อสุรา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	วายุบุตรคำนับรับอาสา
ก้มกรานคลานคล้อยถอยออกมา	แผลงศักดาเหาะลิ่วปลิวไป
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงหว่างเวิ้งเชิงคิรี	จำเภาะมีทางเดินเนินไศล
จึ่งเหาะตรงลงยืนยังร่มไม้	ตรึกไตรตรองการจะราญรอน
พิเภกว่าอาวุธมันมีฤทธิ์	จำจะคิดปลิ้นปลอกหลอกหลอน
ลวงเอาสาตราคทาธร	ให้ได้ไว้ก่อนจึ่งชิงไชย
ตริแล้วหณุมานชาญชิต	สำรวมจิตรนบนิ้วประนมไหว้
โอมอ่านพระเวทเกรียงไกร	ตั้งใจจำแลงแปลงกายา
ฯ ๖ คำ ฯ ตระ
๏ กลายเปนกระบี่กะจิริด	ยืนบิดขี้เกียจเหยียดแขนขา
แล้วขึ้นบนต้นกร่างข้างมรรคา	คอยท่าพระยามารชาญไชย
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พวกยักษ์เหลือตายทั้งนายไพร่
หนีลิงวิ่งลนด้นดั้นไพร	เข้าในรกเรี้ยวเกรียวมา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ถึงทัพท้าวสหัสเดชะ	พบปะเพื่อนกันสั่นเกษา
จึ่งเข้าไปทูลแถลงแจ้งกิจจา	เหนื่อยมาหอบฮักกระอักกระไอ
แล้วว่าพระอนุชาพาพวกพล	ไปเที่ยวค้นคว้าหาในป่าใหญ่
พบพระลักษณ์นายลิงเข้าชิงไชย	ภูวไนยปลดปลงในสงคราม
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	ท้าวสหัสเดชะชาญสนาม
ได้ฟังพวกอสูรทูลความ	เข่นเขี้ยวเคี้ยวกรามโกรธา
เหม่เหม่มนุษย์ทุจริต	ทนงจิตรฮึกฮักหนักหนา
ผลาญน้องกูตายวายชีวา	กูจะฆ่าให้ม้วยไปด้วยกัน
ว่าพลางทางกระทืบรถทรง	กำกงก้องสเทือนเลื่อนลั่น
ให้ยกทัพขับพวกพลกุมภัณฑ์	ยัดเยียดเบียดกันไปกลางทาง
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	วายุบุตรอยู่บนต้นกร่าง
เห็นกองทัพธงทิวปลิวคว้าง	มาตามหว่างคิรีก็ปรีดา
มองเขม้นเห็นใกล้ดังใจจง	กระโดดลงกลางทางหว่างรัถา
ทำวิ่งวนลนลานด้วยมารยา	เหลียวน่าเหลียวหลังรวังรไว
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวสหัสเดชะคิดสงไสย
จึ่งรอรถที่นั่งสั่งพลไกร	จงจับไอ้ลิงป่ามาให้กู
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พวกพลอลหม่านทุกหมวดหมู่
เข้าล้อมน่าล้อมหลังพรั่งพรู	จับได้ลิงเผือกผู้พามา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวพันภักตร์ยักษา
มิได้แจ้งแห่งกลมารยา	สำคัญว่าลิงค่างกลางดงดาน
จึ่งแกล้งทำคึกคักซักไซ้	มึงชื่อเรียงเสียงไรไอ้เดียรฉาน
ทำไมจึ่งเผ่นโผนโจนทยาน	มาวิ่งผ่านหน้ากูดูเบา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ลิงจำแลงแกล้งทำเปนหงอยเหงา
จึ่งลวงหลอกบอกความตามลำเนา	ข้าพเจ้าชื่อสังขวานร
เปนลูกหมู่อยู่ด้วยองค์พระราม	ทำสงครามมิใคร่ได้หยุดหย่อน
กลางวันนั้นใช้ให้หาบคอน	กลางคืนนอนจุกช่องที่กองทัพ
จึ่งหลบลี้หนีมาในป่ากว้าง	ขึ้นอยู่บนต้นกร่างจนม่อยหลับ
เสียงโยธามาใกล้ตกใจวับ	คิดว่าเขาตามจับก็โจนมา
ซึ่งจาบจ้วงล่วงลัดตัดน่าฉาน	จงประทานยกโทษโปรดเกษา
ข้าขอถามพระองค์ทรงศักดา	เสด็จมาแต่ตำบลหนใด
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวสหัสเดชะเปนใหญ่
สำคัญคิดว่าจริงทุกสิ่งไป	หลงใหลเล่ห์กลหณุมาน
จึ่งว่าเหวยไอ้สังขวานร	มึงทุกข์ร้อนร่ำว่าน่าสงสาร
อันตัวกูผู้บำรุงกรุงปางตาล	จะยกมาสังหารผลาญลักษณ์ราม
แม้นมึงยังคั่งแค้นมนุษย์อยู่	ไปกับกูเถิดเองอย่าเกรงขาม
จะได้ดูรณรงค์สงคราม	กูจะฆ่าลักษณ์รามให้บรรไลย
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ลิงเล็กลูกพระพายหมายได้
แกล้งทำทีดีเนื้อดีใจ	ข้าขอไปด้วยองค์พระทรงธรรม์
แม้นชนะพระรามเหมือนอย่างว่า	จะเริงร่าหัวเราะเยาะหยัน
ผู้ใดที่ตีด่าข้านั้น	จะสับฟันแก้แค้นแทนทด
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระยามารฟังลิงเห็นจริงหมด
จึ่งให้ขึ้นนั่งสบายบนท้ายรถ	แล้วขับทศโยธาคลาไคล
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	หณุมานหมายชนะกะได้
แกล้งตบมือหัวเราะเยาะไยไพ	หลอกให้แล้วทำรำฟ้อน
ฯ ๒ คำ ฯ กราวรำ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวสหัสเดชะชาญสมร
เห็นท่วงทีกิริยาวานร	หลอกหลอนโลดเต้นเล่นตัว
ให้กริ้วโกรธโกรธาด่าประจาน	ไอ้โว้เว้เดรฉานชาติชั่ว
ไม่มีความยำเยงเกรงกลัว	มึงมาหัวเราะร่ำทำอะไร
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	วายุบุตรกล่าวแกล้งแถลงไข
ข้าได้พึ่งพระองค์ผู้ทรงไชย	ความดีใจสุดที่จะชี้แจง
ถึงพระรามเห็นข้าจะด่าทอ	ไม่ย่อท้อคงเถียงจนเสียงแห้ง
ไอ้เจ้าขุนมุลนายที่ร้ายแรง	ข้าจะแกล้งหลอนหลอกกลอกหน้าตา
จึ่งตบมือหัวเราะเพราะเท่านี้	ไม่ลบหลู่ภูมีเหมือนอย่างว่า
ขอพระองค์จงได้เมตตา	อดโทษโปรดข้าปัญญาเยาว์
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวสหัสเดชะโฉดเฉา
สำรวลร่าว่ากูไม่รู้เค้า	เองหัวเราะเยาะเขาก็แล้วไป
ว่าพลางทางเคลื่อนโยธา	แสนสุรเสนาน้อยใหญ่
โห่ร้องก้องป่าพนาไลย	เร่งให้ขับรถบทจร
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	ลูกพระพายหลายเล่ห์หลอกหลอน
จะลวงเอาสาตราคทาธร	ราญรอนกุมภัณฑ์ให้บรรไลย
จึ่งแกล้งทำกอดเข่าเจ่าจุก	เปนทุกข์เปนร้อนถอนใจใหญ่
สอึกสอื้นอู้อี้พิรี้พิไร	ร้องไห้ร้องห่มไม่ประสมดี
ฯ ๔ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	ห้าวสหัสเดชะยักษี
จึ่งว่าน่าแค้นจริงลิงตัวนี้	มันจู้จี้กวนใจกระไรเลย
เมื่อตะกี้หัวร่อครั้นต่อว่า	เดี๋ยวนี้มาร้องไห้ได้เฉยเฉย
ฤๅคิดถึงนายมุลที่ค้นเคย	อย่ากลัวเลยเล่าความตามจริงไป
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ลิงจำแลงแต่งกลแก้ไข
ข้าคิดขัดสนจนใจ	จึ่งร้องไห้รักตัวกลัวตาย
ด้วยพระรามพระลักษณ์ศักดา	ชังข้าพยาบาทมาดหมาย
ถ้าชิงไชยชุลมุลวุ่นวาย	อยู่ที่ท้ายรถไชยเห็นไม่พ้น
ครั้นจะคิดรบรับสัปรยุทธ	เครื่องสาตราอาวุธก็ขัดสน
ครั้งนี้เห็นว่าเข้าตาจน	จึ่งกระวนกระวายฟายน้ำตา
ยังเห็นแต่พระองค์ทรงธรรม์	ถือพระแสงสองพันหัดถา
อาวุธสิ่งใดดีมีศักดา	ประทานข้าสักอันพอกันตัว
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	ห้าวสหัสเดชะยิ้มหัว
จึ่งว่าไอ้ลิงป่ามึงอย่ากลัว	กูจะให้กันตัวเต็มดี
อันเทพสาตราคทาธร	ฤทธิรอนล้ำฟ้าราษี
ถ้าแม้นชี้ต้นตายวายชีวี	เอาปลายชี้เปนได้ดังใจนึก
ว่าพลางยื่นคทาให้วานร	เองถือไว้ราญรอนรบศึก
แล้วเร่งพวกพลมารหาญฮึก	โห่ร้องก้องกึกไปกลางไพร
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	คำแหงหณุมานทหารใหญ่
เห็นยักษีเสียเชิงละเลิงใจ	หมายได้สมถวิลยินดี
จะรบรับจับเปนไปถวาย	องค์พระนารายน์เรืองศรี
คิดพลางทางสำรวมอินทรีย์	ขุนกระบี่ร่ายเวทวิทยา
ฯ ๔ คำ ฯ ตระ
๏ กลับกลายกายเปนหณุมาน	ยืนทยานเหยียบท้ายรัถา
ถีบสหัสเดชะอสุรา	ตกรถรัตนาถลาไป
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ แล้วตบมือหัวเราะเยาะเย้ย	ว่าเหวยไอ้ยักษ์จะตักไษย
กูคือหณุมานชาญไชย	ทหารใหญ่ของพระนารายน์
บัดนี้ตรัสใช้ให้เรามา	ตัดศีศะอสุราไปถวาย
แม้นขุนยักษ์รักตัวกลัวตาย	อย่าอับอายอ่อนง้อขอชีวิตร
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	ท้าวสหัสเดชะสลดจิตร
ให้ร้อนอกหมกไหม้ดังไฟพิศม์	แล้วกลับคิดมานะไม่ละลด
จึ่งชี้หน้าว่าเหวยไอ้ชาติลิง	เย่อหยิ่งโยโสโป้ปด
ให้อาไศรยได้สบายบนท้ายรถ	ยังกลับคดคิดอักตัญญู
มาทแม้นว่ามึงมาซึ่งน่า	จะจับผ่าอกทิ้งให้กลิ้งอยู่
นี่หมายใจได้ตะบองของกู	มาขันสู้ศักดาหน้าไม่อาย
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	หณุมานตอบไปดังใจหมาย
อันความคิดแยบยนต์กลอุบาย	สำหรับชายชำนาญการณรงค์
เหมือนเช่นเองไอ้โง่โตเสียเปล่า	ไม่รู้เท่าชั้นเชิงละเลิงหลง
กลับติฉินนินทาว่าไม่ตรง	หมายทนงนึกหยิ่งจะชิงไชย
อันตะบองของเองอวดศักดา	ไม่มุ่งมาดปราถนาอย่าสงไสย
ว่าแล้วหักกลางขว้างไป	มืงเก็บไว้เถิดวะอสุรา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวสหัสเดชะยักษา
เข่นเขี้ยวเกรี้ยวโกรธโกรธา	น้อยฤๅหยาบช้าไอ้วานร
มึงหมายสู้กูแต่ลำพังตัว	จะตัดหัวให้เด็ดสักเจ็ดท่อน
ว่าพลางทางสั่งพลนิกร	เร่งรุมฆ่าวานรให้ม้วยมุด
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	โยธาทัพรับสั่งไม่ยั้งหยุด
ต่างแกว่งสาตราอาวุธ	อุตลุดล้อมลิงชิงไชย
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	หณุมานไม่พรั่นหวั่นไหว
ชักตรีเพ็ชรแกว่งดังแสงไฟ	โลดไล่อสูรหมู่มาร
ตีนเหยียบมือยุดอาวุธยักษ์	จับหักฅอฟัดประหัดประหาร
ต่อแย้งแทงฟันประจัญบาน	พลมารตายล้มไม่สมประดี
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวพันภักตร์ยักษี
เห็นพวกพลไพร่นายวายชีวี	อสุรีแขงข้อเข้าต่อยุทธ
กุมพระแสงสองพันฟันฟอน	วานรรบรับสัปรยุทธ
เคล่าคล่องป้องปัดสาตราวุธ	อุตลุดหนีไล่กันไปมา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	คำแหงหณุมานหาญกล้า
ต่อตีมีกำลังวังชา	เปลี่ยนท่าจับกุมตลุมบอน
ขึ้นเหยียบยักษ์หักหอกดาบสบั่น	แขงขันขู่ตะคอกหลอกหลอน
ไล่กระชิดติดพันฟันฟอน	ราญรอนรับรองว่องไว
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ วายุบุตรยุดไว้ได้ที	เหยียบขยี้อสุรินทร์ดิ้นไม่ไหว
มือหนึ่งทึ้งเถาวัลย์ทันใด	มัดไพล่หลังลากกระชากมา
ฯ ๒ คำ ฯ เตียว
๏ ถึงชายไพรใกล้กับทัพพระราม	จึ่งผูกล่ามเชือกไว้ใต้พฤกษา
เศกให้ติดตึงตรึงตรา	แล้วเข้ามาเฝ้าพระหริรักษ์
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ ประนตนั่งบังคมก้มเกล้า	ทูลเล่าแถลงแจ้งประจักษ์
ข้าอุบายหลายเล่ห์ลวงยักษ์	แล้วหาญหักมัดมาไม่ฆ่าฟัน
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระจักรกฤษณ์ฤทธิรงค์รังสรรค์
ชมคำแหงหณุมานชาญฉกรรจ์	เชิงชั้นชำนาญการชิงไชย
ตรัสพลางทางดูอสุรี	เห็นท่วงทีถือตัวหากลัวไม่
จึ่งสั่งลิงเหล่าพหลพลไกร	ให้เยาะเย้ยไยไพพระยามาร
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	เหล่าลิงคำนับรับบรรหาร
วิ่งเสลือกสลนลนลาน	อลหม่านมาพร้อมล้อมกุมภัณฑ์
ฯ ๒ คำ ฯ
เย้ย
๏ ต่างตนขู่ตะคอกหลอกล้อ	กลอกฅอหัวเราะเยาะหยัน
นี่ฤๅเจ้าปางตาลชาญฉกรรจ์	ดูมั่นตั้นเติบโตแต่โง่งุน
บ้างว่าจมูกปากมากกว่าเพื่อน	หัวหูดูเหมือนลูกขนุน
มึงยืนนิ่งอยู่ไยไม่ไหว้บุญ	จะถูกเท้าเจ้าประคุณคมำไป
บ้างว่าเองไอ้โง่โตสนัด	ให้เขามัดอกแอ่นแค้นฤๅไม่
บ้างทำท่าทีตำรวจหวดด้วยไม้	ยักษ์ไล่ถีบลิงวิ่งกระจุย
แล้วกลับเข้าพรั่งพร้อมล้อมรอบ	ทำหลบลอบแลมองร้องกุ๋ยกุ๋ย
ลางตัวเตี้ยต่ำทำปุกปุย	รำซุยเยาะยักษ์พรักพร้อมกัน
ฯ ๘ คำ ฯ กราวรำ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	ท้าวสหัสเดชะให้หุนหัน
กริ้วโกรธโลดทลึ่งดึงดัน	เถาวัลไม่หลุดสุดปัญญา
คอยเขม้นเห็นลิงเข้ามาชิด	ปะเตะหวิดเหวี่ยงซ้ายป่ายขวา
เข่นเขี้ยวเคี้ยวฟันสนั่นฟ้า	อสุราดิ้นรนกระวนกระวาย
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระตรีภพลบโลกทั้งหลาย
จึ่งดำรัสตรัสสั่งลูกพระพาย	จงสังหารยักษ์ร้ายให้วายปราณ
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	วายุบุตรคำนับรับบรรหาร
แกว่งตรีเพ็ชรโผนโจนทยาน	จับขุนมารตัดฅอมรณา
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	พระจักรรัตน์แก้วแววเวหา
เสร็จสังหารมารร้ายวายชีวา	ก็เลิกทัพกลับมาพลับพลาพลัน
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	อสูรกองคอยเหตุแขงขัน
เห็นสหัสเดชะสิ้นชีวัน	ก็ดัดดั้นดงมายังธานี
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงเข้าเฝ้าเจ้าลงกา	จึ่งกราบทูลพระยายักษี
ท้าวมูลพลำนำโยธี	ไปต่อตีต้องศิลป์สิ้นชีวา
ท้าวสหัสเดชะไชยชาญ	ก็เสียกลหณุมานม้วยสังขาร์
สิ้นทั้งม้ารถคชา	จงทราบเบื้องบาทาฝ่าธุลี
ฯ ๔ คำ ฯ
ช้า
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรยักษี
ได้ฟังสองอสูรทูลคดี	อสุรีรันทดสลดใจ
สงสารพระสหายกับเชษฐา	ภักตราเศร้าสร้อยลห้อยไห้
พระเนตรคลอชลนาอาไลย	ทุกข์ร้อนถอนฤไทยไปมา
จะได้ใครดีหนอออกต่อยุทธ	เมื่อสิ้นสุดสุริวงษ์พงษา
แล้วแลดูข้าเฝ้าเหล่าเสนา	ไม่เห็นหน้าผู้ใดจะใช้การ
มิออกรบราวีบัดนี้เล่า	จะว่าเราย่อท้อไม่ต่อต้าน
จำจะยกพหลพลมาร	ไปรอนราญรามลักษณ์ดูสักที
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ คิดพลางทางมีพระบัญชา	ตรัสสั่งเสนายักษี
วันนี้จวนเวลาจะราตรี	พรุ่งนี้กูจะออกไปชิงไชย
จงตระเตรียมโยธาน่าหลัง	แต่งตั้งตามตำหรับทัพใหญ่
สั่งแล้วลีลาคลาไคล	เข้าในแท่นที่ศรีไสยา
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
๏ บัดนั้น	มโหทรสิทธิศักดิยักษา
เสด็จขึ้นข้างในแล้วไคลคลา	มาตรวจเตรียมโยธาในราตรี
ฯ ๒ คำ ฯ ประถม
ยานี
๏ ให้หมื่นขุนมุลนายน้อยใหญ่	คุมไพร่เข้ากระบวนถ้วนถี่
ทั้งซ้ายขวาน่าหลังตั้งบาญชี	สัสดีสารวัดจัดแจง
ขุนช้างต่างผูกช้างน้ำมัน	ล้วนหนีได้ไล่ทันขันแขง
ทหารม้าถือทวนล้วนภู่แดง	สพายแล่งกระบี่ขี่อัศดร
ขุนรถรีบจัดรัถา	เทียมโตโคลากาษร
พลเท้าถือโล่ห์โตมร	เคยราญรอนรอดตายมาหลายครั้ง
ฝ่ายโลทันสรรเลือกราชสีห์	มาเทียมรถมณีที่นั่ง
เข้าเทียบกับเกยไชยในวัง	พอรฆังตีสิบเอ็ดเสร็จการ
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวเจ้าลงกาศักดาหาญ
ครั้นอุไทยไตรตรัจชัชวาลย์	พระยามารมาสรงคงคา
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ ชำระสระสนานนที	ยี่สิบหัดถ์ขัดสีมังษา
ทรงสุคนธ์ปนทองละลายทา	พนักงานพานผ้าเคียงประคอง
สวมสอดสนับเพลาเพรากระหนก	ภูษายกแย่งครุธผุดผ่อง
ห้อยน่าผ้าทิพย์ขลิบทอง	ใส่ฉลองพระองค์ทรงเกราะทับ
ปั้นเหน่งเพ็ชรพรรณรายสายกระสัน	สังวาลวรรณเฟื่องห้อยพลอยประดับ
พาหุรัดทองกรซ้อนซับ	ธำมรงค์เรืองรยับจับตา
สิบเศียรสวมทรงมงกุฎ	ประดับบุษย์น้ำขาววาวเวหา
หอยอุบะเพ็ชรพวงดวงจินดา	จับสาตราศรสิทธิ์ฤทธิไกร
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ ครั้นเสร็จเสด็จมาน่าพระลาน	ทวยหาญกราบก้มบังคมไหว้
ขยายยกโยธาคลาไคล	พลไกรน่าหลังคั่งคับ
ฯ ๒ คำ ฯ กราวใน
โทน
๏ รถเอยรถที่นั่ง	บัลลังก์ตั้งลอยพลอยประดับ
ดุมวงกงแก้วแวววับ	สารถีขี่ขับขยับยืน
เทียมไกรสีหราชผาดแผดร้อง	ม้าช้างลางกองก็เต้นตื่น
เสียงทหารโห่สนั่นครั่นครื้น	พ่างพื้นพิภพเพียงจะเอียงทรุด
ทั่วท้องสมุทไทยไหวหวาด	เหรามัจฉาชาติไม่อาจผุด
สเทือนถึงเมืองแมนแดนมนุษย์	นาคครุธครั่นคร้ามขามเข็ดฤทธิ์
เทวาในสวรรค์ชั้นช่อง	หับบานวิมานทองป้องปิด
เมฆหมอกมืดมัวไปทั่วทิศ	สำแดงฤทธิ์เร่งรถปรดปรึงมา
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ ครั้นถึงจึ่งหยุดรถทรง	จัตุรงค์ปีกซ้ายฝ่ายขวา
ตั้งที่สีหนามตามตำรา	อยู่ริมชายป่าพนาดร
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
ช้า
๏ เมื่อนั้น	พระจักรกฤษณ์ฤทธิรงค์ทรงศร
เสด็จเหนือแท่นสุวรรณอันบวร	พวกพานรนอบน้อมอยู่พร้อมเพรียง
พระคิดอ่านการศึกปฤกษา	จนเวลาสุริยันตวันเที่ยง
พอได้ยินโห่ร้องก้องสำเนียง	พิภพเพียงพลิกคว่ำทำลาย
จึ่งตรัสถามโหราว่าวันนี้	ฟังเสียงโยธีเห็นเหลือหลาย
อสูรทรงนามใดได้เปนนาย	มิตรสหายฤๅองค์เจ้าลงกา
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ บัดนั้น	พิเภกบังคมก้มเกษา
นิ่งนับจับยามสามตา	ทั้งสูรย์จันทกาลาลมปราณ
จึ่งทูลว่าข้าศึกมาวันนี้	มิใช่ต่างบุรีราชฐาน
คือเจ้ากรุงลงกาพระยามาร	ยกทหารออกมาจะราวี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระหริวงษ์ทรงสวัสดิรัศมี
ได้ฟังทูลแถลงแจ้งคดี	จึ่งสั่งศรีสุครีพเสนาใน
จงเร่งรัดจัดพวกพลนิกร	สองนครเข้าสลับเปนทัพใหญ่
เราจะยกโยธาคลาไคล	ไปชิงไชยกับองค์เจ้าลงกา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุครีพรับสั่งใส่เกษา
ก้มเกล้ากราบงามสามลา	ออกไปจัดโยธาน่าพระลาน
ฯ ๒ คำ ฯ ประถม
ยานี
๏ ตั้งให้ขุนกระบินทร์นิลนนท์	คุมพลกองน่ากล้าหาญ
ปีกซ้ายฝ่ายศรีชมภูพาล	ปีกขวาสุรการชำนาญยุทธ
กองหลังตั้งนิลปาสัน	กองหลวงนั้นล้วนกระบี่มีมงกุฎ
ต่างถือเครื่องสาตราอาวุธ	คาดตะกรุดลงยันต์พันพัว
เหล่าพวกลิงถุงนุ่งตาโถง	ขี่เสือโคร่งถือพร้าผ้าโพกหัว
บ้างสอดใส่เสื้อแดงแต่งตัว	ขึ้นขี่วัวเงื้อกระตักหยักรั้ง
บ้างใส่หมวกตุ้มปี่ขี่หมู	ขวานปูลูเล่มสนัดขัดหลัง
แล้วเทียมเวไชยันต์บัลลังก์	มาเตรียมทั้งรถพระอนุชา
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	พระจักรรัตน์แก้วแววเวหา
ชวนพระลักษณ์ลีลาศยาตรา	ไปโสรจสรงคงคาวาริน
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ ขัดสีฉวีวรรณผันขนอง	อาบลอองสุหร่ายสายสินธุ์
ทรงสุคนธ์ปนทองของพระอินทร์	หอมกลิ่นตระหลบอบองค์
สอดใส่สนับเพลาเพรากระหนก	ภูษายกไว้วางหางหงษ์
ผ้าทิพย์ขลิบสุวรรณบรรจง	ฉลององค์อินท์ธนูกระหนกงอน
ปั้นเหน่งเพ็ชรพรรณรายสายกระสัน	สังวาลวรรณเฟื่องห้อยสร้อยอ่อน
ทับทรวงพลอยประดับซับซ้อน	ทองกรกุดั่นกัลเม็ด
ธำมรงค์ลงยาค่าเมือง	อร่ามเรืองนิ้วพระหัดถ์ตรัจเตร็จ
ต่างทรงมงกุฎกรรเจียกเพ็ชร	แล้วจับศรเสด็จลีลามา
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ พรั่งพร้อมพหลพลนิกร	วานรประนตน้อมพร้อมหน้า
ฝรั่งลิงยิงปืนยักตรา	กองน่าดำเนินเดินธง
ฯ ๒ คำ ฯ กราวนอก
โทน
๏ รถเอยรถที่นั่ง	เวไชยันต์บัลลังก์ลอยรหง
งอนงามสามเศียรภุชงค์	ผ้าทิพย์ผูกธงลงเลขยันต์
เทียมเทพสินธพจบทวีป	กระทืบถีบธรณินทร์แผ่นดินลั่น
มาตุลีขี่ขับสำหรับกัน	เคยบุกบันประจัญบานราญรบ
เสียงทหารโห่ร้องก้องกึก	ข้าศึกเศียรพองสยองสยบ
สท้านสเทือนเลื่อนลั่นอรรณพ	เพียงพิภพจะพลิกคว่ำทำลาย
เขาพระเมรุเนมินธร์อิสินธร	ก็เอนอ่อนทบทอดดังยอดหวาย
ไม้ไล่ล้มหักระจักกระจาย	พลนิกายกองทัพเหยียบยับมา
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ ครั้นถึงจึ่งเห็นทัพยักษ์	ธงปักเรียงรายริมชายป่า
จึ่งหยุดยั้งตั้งมั่นโยธา	คอยฟังยักษ์จะว่าประการใด
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรเปนใหญ่
เห็นลักษณ์รามความแค้นแน่นฤไทย	มิทันได้พูดจาพาที
กระทืบรถที่นั่งดังสท้าน	สั่งเสนามารยักษี
จงเร่งขับทัพน่าเข้าโจมตี	อย่าให้ไพรีหยุดยั้ง
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พวกเสนานายทัพรับสั่ง
ต่างกวัดแกว่งกระบองลองกำลัง	ไล่หลังพลมารเข้าราญรอน
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	โยธาทวยหาญชาญสมร
หมายเขม้นเข่นฆ่าวานร	ตลุมบอนรบรุกบุกบัน
ที่แกล้วกล้าถาโถมเข้าโจมจับ	กลอกกลับป้องปัดผัดผัน
แขงข้อต่อแย้งแทงฟัน	พัลวันหนีไล่กันไปมา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	พวกวานรหลอนหลอกกลอกหน้า
รบรับจับยักษ์ด้วยศักดา	ชิงสาตราตีต้อนรอนราญ
ฉุดแขนขาลากกระชากฉีก	ที่หลบหลีกไล่ทันฟันด้วยขวาน
กระชั้นชิดติดพันประจัญบาน	พลมารแตกยับทั้งทัพไชย
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	สี่เสนามารทหารใหญ่
เห็นพวกพลแพ้พ่ายกระจายไป	เข้าโลดไล่ตีลิงเปนสิงคลี
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุรเสนสุรการชาญไชยศรี
นิลราชนิลนนท์มนตรี	เข้ารุมรับกับสี่เสนา
ถ้อยทีแทงฟันประจัญจับ	กลอกกลับเปลี่ยนซ้ายย้ายขวา
สี่กระบี่ฟันสี่อสุรา	ล้มดิ้นสิ้นชีวาวายปราณ
ฯ ๔ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรศักดากล้าหาญ
เห็นเสนีนายไพร่บรรไลยลาญ	ยิ่งเดือดดาลดังไฟไหม้ฟ้า
โจนจากรถไชยไล่วานร	แกว่งศรหวดซ้ายป่ายขวา
ลิงหลีกหลบพัลวันมา	จนถึงน่ารถพระหริรักษ์
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระรามสุริวงษ์ทรงศักดิ
ลงจากรถที่นั่งทั้งพระลักษณ์	เข้ารุกรบทศภักตร์ด้วยศักดา
รับรองป้องปัดผลัดเปลี่ยน	ขึ้นเหยียบเข่าน้าวเศียรยักษา
ประจัญจับสัปรยุทธยุทธนา	หมายเขม้นเข่นฆ่าราวี
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรยักษี
แขงข้อขบฟันประจันตี	ถ้อยทีหนีไล่กันไปมา
แล้วหยุดยืนขึ้นศรศักดาเดช	หลิ่วพระเนตรเหนี่ยวกระทั่งอังษา
หมายตรงองค์พระรามฤทธา	อสุราก็ลั่นไปทันที
ฯ ๔ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ ศรเปนนาคบาศอาจหาญ	เที่ยวเลื้อยพ่านพวกลิงก็วิ่งหนี
เข้าล้อมองค์พระลักษณ์จักรี	นาคีพ่นพิศม์ทำฤทธา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระจักรกฤษณ์ฤทธิไกรใจกล้า
เห็นนาคเลื่อยไล่ทหารผ่านมา	จึ่งแผลงศรศักดาไปราวี
ฯ ๒ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ เปนครุธบินลอยเลื่อนเกลื่อนกลาด	เข้าไล่ล้างนาคบาศของยักษี
ตีนเหยียบมือหยิกจิกตี	จนนาคีหนีสิ้นแล้วบินไป
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	ทศกรรฐ์กริ้วโกรธดังเพลิงไหม้
จึ่งจับจักรศักดิสิทธิ์ฤทธิไกร	ขว้างไปด้วยกำลังวังชา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ จักรไล่สังหารราญรอน	วานรไพร่นายตายหนักหนา
แล้วซ้ำเปนประกายกระจายมา	เวียนรอบกายาพระนารายน์
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระตรีภพลบโลกทั้งหลาย
เห็นพวกพลม้วยมอดวอดวาย	ขึ้นพรหมมาศพาดสายแล้วแผลงไป
ฯ ๒ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ เปนพระพายชายพัดมาอ่อนอ่อน	วานรกลับคืนฟื้นขึ้นได้
แล้วไปต้องทศกรรฐ์ทันใด	ศิลป์ไชยปักอกหกล้มลง
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรเจียนจะม้วยเปนผุยผง
อุส่าห์แขงขืนฝืนองค์	ยืนดำรงร่ายคาถาอาคม
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ
๏ ศรเขยื้อนเคลื่อนหลุดออกจากกาย	แผลหายเปนปลิดสนิทสนม
แล้วนิ่งนึกตรึกไตรในอารมณ์	อันศรพรหมมาศมนุษย์สุดศักดา
แม้นจะอยู่สู้รบจนพลบค่ำ	เห็นจะซ้ำเจ็บอายขายหน้า
ดำริห์พลางทางร้องประกาศมา	ดูราพระรามฤทธิไกร
อันสองเราประจญรณรงค์	ตามวงษ์กระษัตริย์อัชฌาไศรย
วันนี้จวนค่ำย่ำฆ้องไชย	ทั้งสองข้างต่างไม่ชนะกัน
เราจะเลิกจัตุรงค์เข้าลงกา	ท่านจงกลับพลับพลาพนาสัณฑ์
ต่อรุ่งรางส่างแสงสุริยัน	จึ่งค่อยมารบกันดังสัญญา
ว่าพลางทางสั่งเสนาใน	ให้ตรวจไพร่เหลือตายซ้ายขวา
เสด็จขึ้นรถแก้วแววฟ้า	กลับเข้าลงกากรุงไกร
ฯ ๑๐ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	พระราเมศรัศมีศรีใส
จึ่งชวนองค์อนุชาเสนาใน	เลิกไพร่พลกลับเข้าพลับพลา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวทศภักตร์ยักษา
ครั้นมาถึงพิไชยลงกา	ก็ลีลาเข้ายังวังใน
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ นั่งเหนือแท่นสุวรรณบรรจง	เอนองค์อิงหมอนถอนใจใหญ่
จนสิ้นแสงสุริโยอโนไทย	มิได้จำนรรจาพาที
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นวลนางมณโฑมเหษี
ทั้งโฉมยงองค์นางอัคคี	เห็นสามีทุกข์ร้อนถอนฤไทย
ทั้งสองนางต่างเข้าเคียงองค์	ค่อยประจงนวดฟั้นคั้นให้
เหล่าฝูงสนมกรมใน	ก็เข้าไปโบกปัดพัดวี
ฝ่ายนางกำนัลพนักงาน	ก็ประสานสังคีตดีดสี
ร้องรับขับไม้มโหรี	อยู่ข้างที่แท่นแก้วแพรวพรัน
ฯ ๖ คำ ฯ มโหรี
ช้า
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรแสนวิโยคโศกศัลย์
ให้ลืมเหล่าสาวสุรางค์นางกำนัล	แต่ป่วนปั่นฤไทยไม่ไสยา
จนดาวเดือนเลื่อนลับโพยมหน	สุริยนส่องสว่างเวหา
มิได้ออกอำมาตย์มาตยา	ในอุราร้อนรุ่มดังสุมไฟ
บรรธมนิ่งอิงแอบแนบเขนย	จะสรงเสวยโภชนาก็หาไม่
แต่คิดการศึกตรึกไตร	จะเอาไชยมนุษย์เห็นสุดคิด
สุริวงษ์พงษาที่มาช่วย	ก็ตายด้วยรามลักษณ์อักนิษฐ
จนตัวกูสู้รบก็แพ้ฤทธิ์	เปนสุดคิดขัดสนพ้นปัญญา
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ พลางนึกได้ว่าองค์พระโคบุตร	เปนที่สุดทรงญาณฌานกล้า
จำจะให้ไปนิมนต์เข้ามา	ถามกิจวิทยาวิชาการ
ดำริห์แล้วสระสรงทรงเครื่อง	รุ่งเรืองพรรณรายฉายฉาน
เสด็จจากปรางรัตน์ชัชวาลย์	พระยามารออกพระโรงรจนา
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
๏ ลดองค์ลงนั่งเหนืออาศน์	พร้อมอำมาตย์เฝ้าฝ่ายซ้ายขวา
จึ่งดำรัสตรัสสั่งเสนา	ไปนิมนต์พระสิทธามาบัดนี้
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	เสนารับสั่งใส่เกษี
บังคมลาพากันจรลี	ออกประตูบูรีรีบไป
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ถึงที่จงกรมแทบลมจับ	หยุดประทับที่บ่อริมกอไผ่
บ้างกินหมากมวนบุหรี่ตีเหล็กไฟ	นั่งให้หายเหนื่อยเลื่อยล้า
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระโคบุตรดาบศพรตกล้า
นั่งอยู่น่าบรรณศาลา	สอนหนังสือศิษย์หาให้เล่าเรียน
ลูกเล็กเล็กเหล่ากอข้อนโม	ที่เติบโตหัดจานอ่านเขียน
พระฤๅษีตีต่อยคอยติเตียน	สอนให้พากเพียรเรียนวิชา
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	เสนีหายเหนื่อยเมื่อยแข้งขา
จึ่งเขาไปในบรรณศาลา	ก้มกราบพระมหามุนี
แล้วว่าเจ้าลงกาสากล	ให้ข้ามานิมนต์พระฤๅษี
เข้าไปในวังวันนี้	เห็นทีการร้อนอย่านอนใจ
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระดาบศฟังแจ้งแถลงไข
จึ่งว่าดีแต่จะมาหาเข้าไป	ส่วนของฉันมันไม่ใคร่เอามา
ว่าพลางทางเข้าในกุฎี	พระมุนีห่มดองครองผ้า
ถือไม้ท้าวก้าวลงจากศาลา	เดินโดยมรคาคลาไคล
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงนัคเรศนิเวศน์วัง	เข้ายังพระโรงทองผ่องใส
ขึ้นนั่งเหนือแท่นสุวรรณทันใด	เหนื่อยหอบหายใจไปมา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรอภิวันท์หรรษา
พลางดำรัสตรัสเรียกเอาเครื่องชา	มาถวายพระสิทธาอาจารย์
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระฤๅษีปรีดิ์เปรมเกษมสานต์
ฉันพลางพูดพล่ำสำราญ	เรียกน้ำตาลเติมน้ำร่ำไป
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศกรรฐ์กราบก้มบังคมไหว้
จึ่งบอกพระอาจารย์ชาญไชย	โยมนี้ไม่มีชื่นทุกคืนวัน
ด้วยมนุษย์ลิงป่าปัจจามิตร	มาตั้งติดนัคเรศเขตรขัณฑ์
ฆ่าญาติวงษ์ตายเสียหลายพัน	อินทรชิตกุมภกรรฐ์ก็บรรไลย
แต่โยมยกพลมารไปราญรอน	ก็ต้องศรเจียนจักตักไษย
เปนสุดคิดขัดสนจนใจ	จึ่งให้ไปราธนามานคร
หวังจะถามอุปเทห์เล่ห์กล	กับเวทมนต์มิให้ถูกลูกศร
แม้นได้สมปราถนาอาวรณ์	ออกราญรอนไพรีจะมีไชย
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระฤๅษีฟังแจ้งแถลงไข
หัวร่อร่าว่าโยมอย่าตกใจ	กลัวอะไรกับศรสองมนุษย์
รูปจะบอกความรู้อยู่คง	ชื่ออุมงคพิธีดีที่สุด
อย่าเพ่อออกรณรงค์ยงยุทธ	จงให้ขุดอุโมงค์ลงใต้ดิน
เอาศิลามาปิดปากถ้ำ	ที่จะนั่งบริกรรมวงสายสิญจน์
แล้วอดโกรธอดนอนอดกิน	กว่าจะสิ้นสำเร็จเจ็ดวัน
เนื้อหนังเหนียวกระด้างเหมือนอย่างเพ็ชร	อย่าขามเข็ดใครฆ่าไม่อาสัญ
แล้วหยิบพระกระดานชนวนพลัน	พระนักธรรม์เขียนคาถามหามนต์
แล้วยื่นให้กับองค์เจ้าลงกา	เองอุส่าห์จำเอาเล่าบ่น
จึ่งทำตามอุปเทห์เล่ห์กล	คงทนหนักหนาพระยามาร
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรปรีดิ์เปรมเกษมสานต์
จึ่งเล่าเวทวิทยาของอาจารย์	ที่เขียนไว้ในกระดานได้ดังใจ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	ดาบศยินดีจะมีไหน
อวยพรภิญโญเดโชไชย	แล้วลาไปศาลาพนาลี
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวทศภักตร์ยักษี
จึ่งดำรัสตรัสสั่งเสนี	จงไปที่เขานิลทกาลา
ขุดอุโมงค์ลงเบื้องบุรพทิศ	หาหินปิดไปสักแผ่นให้แน่นหนา
ที่ข้างในใส่ประทีปบูชา	ทั้งบุบผาสารพัดจงจัดไว้
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	มโหทรเสนาอัชฌาไศรย
รับสั่งแล้วพากันคลาไคล	ออกไปรีบรัดจัดการ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เกณฑ์พวกพลขันธ์ได้พันห้า	ถือจอบเสียมตระกร้าพร้าขวาน
นายไพร่พร้อมกันมิทันนาน	อำมาตย์มารนำน่าคลาไคล
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงท่ามกลางลงกา	เนินนินทกาลาเขาใหญ่
เห็นที่หนึ่งกว้างขวางหว่างต้นไม้	จึ่งสั่งไพร่ให้เร่งจัดการ
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พวกนายหมวดตรวจตราเปนน่าด้าน
แล้วเร่งพหลพลมาร	ให้ขุดขนอลหม่านพ่านไป
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ ครั้นเสร็จก็ตั้งบัลลังก์รัตน์	เพดานขาวโขมพัตรผ่องใส
ทั้งเตียงตั้งพานเข้าตอกดอกไม้	จัดไว้ให้ต้องตามตำรา
จุดประทีปเทียนทองส่องสว่าง	สองข้างผนังทั้งซ้ายขวา
แต่งสำเร็จเสร็จสรรพกลับออกมา	หามศิลาสี่เหลี่ยมมาเตรียมไว้
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรเปนใหญ่
เสด็จจากแท่นแก้วแววไว	ออกไปชำระสระสรงชล
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ ไขสุหร่ายปรายโปรยโรยลออง	ตกต้องพระกายดังสายฝน
สำอางองค์ทรงเครื่องพระสุคนธ์	ซาบสกนธ์กลิ่นฟุ้งจรุงใจ
ภูษาพื้นขาวทรงประจงจัด	บงเฉียงโขมพัตรผ่องใส
สอดสายธุรำอำไพ	ให้ต้องในตำราสารพัน
เจิมจุณมุ่นชฎาห่อเกษ	ถือเพศตามพรหมรังสรรค์
ทรงประคำสำหรับพิธีกรรม์	แล้วลงจากอัฒจันท์ทันใด
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ
ร่าย
๏ ออกประตูหูช้างข้างน่า	พรั่งพร้อมเสนาน้อยใหญ่
เสด็จโดยมรคาคลาไคล	ตรงไปเขานิลทกาลา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งมีบัญชาการ	สั่งเสนามารยักษา
เราจะเข้าตั้งกิจวิทยา	อยู่ในมหาอุโมงค์นี้
ท่านเร่งยกแผ่นผานั้นมาปิด	จงมิดชิดอย่าให้ใครเห็นที่
เอาดินรายทรายเกลี่ยเสียให้ดี	แล้วพาหมู่อสุรีทั้งปวงไป
ถ้วนสำเร็จเจ็ดวันดังสัญญา	จงกลับมาเปิดปากอุโมงค์ให้
สั่งแล้วลีลาคลาไคล	ลงยืนหยุดอยู่ในทวารา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	มโหทรสิทธิศักดิยักษา
จึ่งเร่งไพร่ให้หามแผ่นศิลา	ปิดมหาอุโมงค์ลงไว้
เอาดินทรายสมทบกลบซ้ำ	เกลี่ยทำมิให้ใครสงไสย
แล้วพาพวกพลสกลไกร	กลับไปที่อยู่อสุรา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรยักษา
จึ่งโอมอ่านพระเวทวิทยา	ตรึงศิลาทั้งแผ่นให้แน่นไว้
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ แล้วเสด็จมานั่งบัลลังก์อาศน์	ขัดสมาธิ์นบนิ้วประนมไหว้
รฦกคุณพระอาจารย์ชาญไชย	สำรวมใจร่ายเวทวิทยา
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ
ช้า
๏ เมื่อนั้น	พระจักรรัตน์แก้วแววเวหา
เสด็จออกน่าสุวรรณพลับพลา	ทั้งองค์พระอนุชายาใจ
เสนาวานรเฝ้าแหน	คั่งคับนับแสนอสงไขย
พระทรงคิดการศึกตรึกไตร	จะชิงไชยให้ชนะอสุรา
จนจวนสุริย์ฉายบ่ายคล้อย	พระนั่งคอยข่าวทัพยักษา
มิได้ยินเสียงโห่โยธา	จึ่งบัญชาถามพิเภกผู้ใจภักดิ์
ไฉนเจ้าลงกาพระยามาร	ไม่ออกมารอนราญหาญหัก
จะคิดกลอุบายย้ายยัก	ฤๅหยุดพักพหลพลไกร
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ บัดนั้น	พิเภกโหราอัชฌาไศรย
พิเคราะห์ดูรู้แจ้งไม่แคลงใจ	จึ่งกราบทูลภูวไนยไปพลัน
ทศกรรฐ์วันวานออกราญรอน	ก็ต้องศรปิ้มชีวาจะอาสัญ
ไม่อาจออกหักโหมโรมรัน	บัดนี้มันหยุดยั้งตั้งพิธี
ขุดอุโมงค์ลงกลางกรุงลงกา	เนินนินทกาลาคิรีศรี
แม้นครบเจ็ดทิวาราตรี	อินทรีย์เปนเพ็ชรสำเร็จการ
ถึงต้องเทพสาตราอาวุธ	ไม่สิ้นสุดชีวังสังขาร
จึ่งจะยกพลนิกรมารอนราญ	จงทราบบทมาลย์พระผ่านฟ้า
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระหริวงษ์ทรงฟังไม่กังขา
จึ่งสั่งน้องพาลีมีศักดา	กับเสนานิลนนท์หณุมาน
จงรีบไปลงกาธานี	ล้างพิธีทศภักตร์หักหาญ
อย่าให้ทำสำเร็จเสร็จการ	จัณฑาลให้ยับแล้วกลับมา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สามนายรับสั่งใส่เกษา
ตามกันออกไปลับพลับพลา	เหาะทยานผ่านฟ้ามาไรไร
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ถึงท่ามกลางลงกาธานี	จึ่งลอบลงตรงที่เชิงไศล
ลดเลี้ยวเที่ยวสังเกตดูไป	เห็นแผ่นศิลาใหญ่มิได้ช้า
ดูที่ทางเหมือนหนึ่งจะพึ่งทำ	สมคำพิเภกยักษา
ต่างว่าเห็นท้าวเจ้าลงกา	ขุดสุธาทำอุโมงค์ตรงนี้
ว่าพลางทางช่วยกันยกหิน	พร้อมสิ้นทั้งสามกระบี่ศรี
เดชะพระเวทอสุรี	ไม่เขยื้อนเคลื่อนที่เท่าโลมา
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ ทั้งสามนายล้าเลื่อยเหนื่อยจิตร	สุครีพคิดตรองตรึกปฤกษา
เห็นทีทศภักตร์ศักดา	มันเศกด้วยมนตราตรึงไว้
หณุมานรีบไปไต่ถาม	ให้พิเภกบอกความตามสงไสย
ทศกรรฐ์มันทำทั้งนี้ไซ้	จะผันแปรแก้ไขอย่างไรดี
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	คำแหงหณุมานชาญไชยศรี
ฟังน้าว่าชอบท่วงที	ขุนกระบี่เหาะกลับมาฉับไว
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งลงริมพลับพลา	เข้าหาพิเภกผู้ใหญ่
บอกความตามจริงทุกสิ่งไป	ข้ายกศิลาใหญ่ไม่เคลื่อนคลา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พิเภกได้ฟังไม่กังขา
จึ่งว่าเขาเศกหินศิลา	ปิดปากมหาอุโมงค์ไว้
แม้นได้น้ำชำระเท้าสัตรี	มารดที่แผ่นผาศิลาใหญ่
พระเวทนั้นเสื่อมคลายหายไป	ก็จะยกขึ้นได้ดังจินดา
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	ขุนกระบินทร์ยินดีเปนหนักหนา
อัญชลีพิเภกแล้วเดินมา	พลางตรึกตราตรองความตามจำนง
จะไปหาเบญกายสายใจ	จึ่งจะได้ดังจิตรคิดประสงค์
นึกพลางทางแผลงฤทธิรงค์	หมายตรงกรุงมารทยานมา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงนัคเรศนิเวศน์วัง	จึ่งหยุดยั้งอยู่บนเวหา
อ่านอาคมขลังกำบังตา	มิให้เห็นกายาทั้งธานี
ฯ ๒ คำ ฯ รัว
๏ แล้วเหาะลดเลี้ยวเที่ยวค้น	ทุกไพชนต์ปรางมาศปราสาทศรี
พอแลเห็นเบญจกายอสุรี	อยู่ที่แท่นสุวรรณพรรณราย
ไม่มีเหล่าสาวสรรค์กัลยา	ด้วยบิดาต้องริบฉิบหาย
ดูพลางทางอ่านอาคมคลาย	ให้เห็นกายกายาวานร
ฯ ๔ คำ ฯ รัว
๏ แล้วขึ้นนั่งบนเตียงเคียงนาง	ประโลมลูบปฤษฎางค์ดวงสมร
ทำปราไสไต่ถามถึงทุกข์ร้อน	ฤๅบังอรผาศุกทุกเวลา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นวลนางเบญกายเสนหา
ทั้งรักทั้งแค้นแน่นอุรา	ค้อนพลางทางว่ากับสามี
ไฉนเจ้าเข้ามาในนิเวศน์	ไม่เกรงเดชทศภักตร์ยักษี
แม้นทราบว่าข้าคบขุนกระบี่	น่าที่จะพากันบรรไลย
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	คำแหงหณุมานทหารใหญ่
เชยปรางพลางประโลมลูบไล้	จะกลัวเกรงมันไยกับไพรี
ถ้าแม้นพี่มิติดราชการ	ไม่จากเจ้าเยาวมาลย์ให้หมองศรี
นี่รับสั่งใช้มาเวลานี้	ให้ล้างกิจพิธีทศกรรฐ์
แต่จนใจด้วยหินศิลา	ปิดปากมหาอุโมงค์มั่น
จะขอน้ำล้างเท้าของเจ้านั้น	ไปแก้เวทมนต์มันให้เสื่อมคลาย
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	นวลนางเบญกายโฉมฉาย
ฟังคำผัวขวัญบรรยาย	บอกอุบายไว้เนื้อเชื่อใจ
จึ่งลีลามาหยิบเอาขันทอง	ล้างเท้าแล้วรองส่งให้
พิศภักตร์ภัศดาก็อาไลย	แต่จนใจจำช่วยอวยพร
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	วายุบุตรสุดเสียดายสายสมร
อิงแอบแนบนางพลางสุนทร	ค่อยอยู่ก่อนเถิดพี่จะลาไป
แล้วหยิบขันผันผายมาจากนาง	ออกทางพระแกลทองผ่องใส
พอพลบค่ำย่ำรฆังที่วังใน	แผลงอิทธิ์ฤทธิไกรตรงมา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงสุครีพนิลนนท์	แจ้งยุบลที่สมปราถนา
บอกพลางทางถือขันคงคา	มารดแผ่นศิลาลงทันใด
ฯ ๒ คำ ฯ รัว
๏ แล้วเข้าคนละข้างง้างหิน	สามกระบินทร์เปิดปากอุโมงค์ได้
เห็นปล่องห้องกว้างสว่างไฟ	จึ่งพากันเข้าไปมิได้ช้า
เห็นเจ้าลงกาสมาธิ	ตั้งสติหลับเนตรทั้งซ้ายขวา
ต่างตวาดผาดแผลงฤทธา	ปะเตะต่อยเครื่องบูชาแตกรยำ
แล้วเข้ากลุ้มรุมรันทศภักตร์	กระชากชักล้มลุกปลุกปล้ำ
วายุบุตรฉุดชฎาหน้าคมำ	สุครีพซ้ำถีบถองลงสองตึง
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศกรรฐ์ไม่พิโรธโกรธขึ้ง
นิ่งนั่งประนมมือดื้อดึง	จิตรรำพึงนึกภาวนาไป
เดชะพระเวทวิทยา	จะเจ็บองค์อสุราก็หาไม่
อุส่าห์สู้สกดอดใจ	หวังจะให้สำเร็จเสร็จการ
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	สามกระบี่มีศักดากล้าหาญ
รุมกันฟันแทงแกล้งจัณฑาล	พระยามารมิได้ไหวติง
หณุมานจึ่งว่าหลากนัก	ทศภักตร์มันช่างนั่งนิ่ง
ถือมั่นขันตีดีจริง	จะทำสิ่งใดได้ให้โกรธา
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	สุครีพคิดรำพึงแล้วจึ่งว่า
ทศกรรฐ์มันทำสงครามมา	เพราะเปนบ้ากำหนัดในสัตรี
เจ้าแก้ไขไปสกดนางกำนัล	พามณโฑเมียมันมาที่นี่
เราช่วยกันหยอกเย้าเซ้าซี้	ให้สามีโมโหโกรธา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	หณุมานสรวลสันต์หรรษา
ชมน้าว่าดีมีปัญญา	แล้วอำลาเหาะลิ่วปลิวไป
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ข้ามป้อมปราการทวารวัง	ลงยังปราสาททองผ่องใส
จึ่งอ่านอาคมขลังตั้งใจ	สกดให้นิทราทั้งธานี
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ
๏ เมื่อนั้น	นางมณโฑโสภามารศรี
สถิตย์แท่นไสยาในราตรี	ฝูงนารีเฝ้าแหนแน่นนัน
ครั้นต้องเวทมนต์หณุมาน	ก็บันดาลฤไทยไหวหวั่น
ทั้งแก่สาวชาววังทั้งนั้น	พากันหลับสนิทนิทรา
ฯ ๔ คำ ฯ ตระ
๏ เมื่อนั้น	คำแหงหณุมานหาญกล้า
เห็นเงียบเสียงสาวสรรค์กัลยา	จึ่งเข้าไปในมหาปราสาทไชย
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เห็นมณโฑบนสุวรรณบรรจฐรณ์	นิ่งนอนรงับหลับใหล
จึ่งสอดกรช้อนอุ้มอรไทย	เหาะไปที่อุโมงค์เจ้าลงกา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งวางนางลง	เคียงองค์ทศภักตร์ยักษา
แก้มนต์ให้ตื่นฟื้นกายา	แล้วร้องว่าเหวยท้าวทศภักตร์
นี่เมียของใครเราได้มา	จงลืมตาขึ้นดูให้รู้จัก
พลางยุดฉุดองค์นางนงลักษณ์	ชิงชักชายสไบไขว่คว้า
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	นางมณโฑร้องกรีดหวีดผวา
เข้าสร้วมสอดกอดรัดภัศดา	ผ่านฟ้าโปรดช่วยน้องด้วยที
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศกรรฐ์แว่วเสียงมเหษี
ลืมเนตรเห็นเมียเสียขันตี	ผุดลุกจากที่ตลีตลาน
ฉวยได้คันฉัตรกวัดแกว่ง	ต่อแย้งป้องปัดประหัดประหาร
มุทลุดุเดือดโดดทยาน	เข้ารอนราญรบลิงเปนสิงคลี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	สามทหารต้านต่อฬ่อยักษี
ทำเกะกะจะชิงนางเทวี	ถอยทีหนีไล่กันไปมา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นเห็นทศกรรฐ์ขยั้นหยุด	วายุบุตรหลอนหลอกกลอกหน้า
ต่างหัวเราะเยาะเย้าเจ้าลงกา	เห็นเมียมาผุดลุกขึ้นคลุกคลี
เปนไรไม่อ่านอาคม	เสียแรงเกล้าเผ้าผมเหมือนฤๅษี
ทำนิ่งนั่งตั้งมั่นถือขันตี	ทีนี้ขันแตกแหลกลาญ
เมียตนสิรักลักเมียเขา	โฉดเฉาชั่วช้าหน้าด้าน
นี่หากว่าองค์พระอวตาร	ไม่สั่งให้ประหารผลาญชีวา
ให้ล้างแต่การกิจพิธี	จึ่งจำไว้ชีวียักษา
ว่าพลางทางแผลงฤทธา	จากอุโมงค์ตรงมาพนาไลย
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรเจียนเลือดตาไหล
ทั้งเสียมนต์เสียเมียเสียน้ำใจ	ให้ร้อนอกหมกไหม้ดังไฟกาล
คิดคเนเวลาก็จวนรุ่ง	กลัวชาวกรุงเห็นหน้าจะว่าขาน
แขงพระไทยอุ้มองค์นงคราญ	เหาะทยานเข้ายังวังใน
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	สามทหารพระนารายน์นายใหญ่
มาถึงกองทัพพลับพลาไชย	พออุไทยไขแสงสว่างฟ้า
จึ่งเข้าไปอภิวาทบาทมูล	กราบทูลพระนารายน์นาถา
ข้าไปถึงอุโมงค์เจ้าลงกา	ล้างกิจวิทยาสำเร็จการ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระจักรกฤษณ์ฤทธิล้ำสุริย์ฉาน
ชมสุครีพนิลนนท์หณุมาน	ใช้ไหนได้การมาทุกที
ประกอบทั้งความคิดฤทธิรณ	แต่ละตนองอาจดังราชสีห์
ตรัสพลางย่างเยื้องจรลี	เข้าสู่ที่แท่นแก้วสุรการ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
ช้า
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรศักดาหาญ
สถิตย์ที่แท่นรัตน์ชัชวาลย์	อำมาตย์มารเฝ้าแหนแน่นนัน
คนึงในสงครามกับรามลักษณ์	พระยายักษ์ร้อนฤไทยไหวหวั่น
มิตรสหายสุริวงษ์พงษ์พันธุ์	ก็สุดสิ้นชีวันบรรไลย
จะแต่งทัพข้าเฝ้าเหล่านี้	ออกต่อตีเห็นไม่ต้านทานได้
แต่นิ่งคิดขัดสนจนใจ	กอดกรถอนฤไทยไปมา
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ เฉลียวคิดขึ้นได้ดังใจหวัง	ถึงวิรุณจำบังยักษา
ทั้งท้าวสัทธาสูรศักดา	จะให้เชิญมาช่วยราวี
ตริแล้วดำรัสตรัสประภาศ	สั่งสองอำมาตย์ยักษี
นนทจิตรจงรีบจรลี	ไปธานีหัษฎงแดนไตร
ทูลท้าวสัทธาสูรยักษา	ว่าลงกาเกิดการศึกใหญ่
เชิญสหายมาช่วยชิงไชย	ผลาญมนุษย์ลิงไพรใจพาล
อันนนทไพรีปรีชา	ไปภาราจาฤกราชฐาน
บอกวิรุณจำบังขุนมาร	ให้หลานรักมาช่วยราวี
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สองอสูรรับสั่งใส่เกษี
ต่างตนออกมาขึ้นพาชี	ออกประตูบูรีรีบไป
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ นนทจิตรดั้นดัดตัดทางตรง	ก็มาถึงหัษฎงกรุงใหญ่
ลงจากอาชาคลาไคล	ตรงไปที่เฝ้าเจ้าธานี
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ จึ่งค่อยก้มกรานคลานเข้ามา	อยู่ข้างหลังเสนาบดีศรี
ถวายบังคมคัลอัญชลี	หมอบชม้อยคอยทีจะพิดทูล
ฯ ๒ คำ ฯ
ช้า
๏ เมื่อนั้น	องค์เจ้านัคราสัทธาสูร
สถิตย์เหนือแท่นรัตน์เรืองจำรูญ	พร้อมมูลอำมาตย์มาตยา
ตรัสประภาศราชกิจเกี่ยวข้อง	ใครฟ้องร้องกันไว้ให้ปฤกษา
พอแลเห็นข้าเฝ้าเจ้าลงกา	รู้จักหน้าถนัดตรัสถามไป
ฯ ๔ คำ ฯ
ร่าย
๏ ดูก่อนเสนีมีศักดิ์	มาแต่ท้าวทศภักตร์ฤๅไฉน
สารทุกข์ทังวลกลใด	จงว่าไปให้รู้เหตุการณ์
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	นนทจิตรรับราชบรรหาร
จึ่งทูลว่าพระองค์พงษ์พรหมมาน	ร้อนรำคาญเคืองในพระไทยนัก
ด้วยลักษณ์รามพี่น้องสองมนุษย์	อยู่อยุทธยาอาณาจักร
คบเหล่าลิงป่ามาฆ่ายักษ์	หาญหักตั้งประชิดติดเวียงไชย
บัดนี้พระยามารผ่านภพ	ต้องแต่งทัพรับรบหาเว้นไม่
จึ่งใช้ข้ามาทูลท้าวไท	เชิญเสด็จภูวไนยไปลงกา
ช่วยคิดอ่านการณรงค์สงคราม	สังหารลักษณ์รามกับลิงป่า
โดยราชไมตรีซึ่งมีมา	จงทราบบาทาฝ่าธุลี
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวสัทธาสูรยักษี
ได้ฟังคั่งแค้นแสนทวี	จึ่งมีสีหนาทบัญชา
อันมนุษย์วานรสัญจรไพร	มันจะเปนกระไรมาหนักหนา
กูจะไปไล่สพัดมัดมา	สังหารชีวาให้ม้วยมรณ์
ตรัสพลางทางสั่งอำมาตย์มาร	เร่งเกณฑ์ทัพทวยหาญชาญสมร
ให้พร้อมพรั่งรถรัดอัศดร	เราจะรีบไปนครลงกา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	เสนีรับสั่งใส่เกษา
ก้มเกล้ากราบงามสามลา	ออกมาจัดทัพสำหรับรบ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
ยานี
๏ เตรียมกระบวนโยธีมีกำลัง	ซ้ายขวาน่าหลังตามขนบ
ทั้งเกียกกายเกณฑ์ระดมสมทบ	ถือครบเครื่องสาตราสารพัด
ขุนช้างผูกช้างรวางใหญ่	เคยลวงไล่ฬ่อแพนพานผัด
ขุนม้าชาญฉกรรจ์สันทัด	กุมหอกซัดใส่เสื้อสีชมภู
ขุนรถรีบจัดรัถา	เทียมโตโคลาหลายคู่
พลเท้าถือเกาทัณฑ์ธนู	มาเตรียมอยู่นับโกฏิโจษจรร
ชาวคลังนั่งจ่ายเสื้อหมวก	ให้พวกพหลพลขันธ์
แล้วเทียมราชรถแก้วแพรวพรรณ	มาเทียบกับเกยสุวรรณทันใด
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวสัทธาสูรเปนใหญ่
ลงจากแท่นแก้วแววไว	เสด็จไปโสรจสรงคงคา
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ น้ำอบสำอางอาบสกนธ์	ลูบไล้สุคนธ์ปนกฤษณา
สอดสนับเพลาทรงอลงการ์	ภูษายกทองท้องพัน
ฉลององค์ตาดแล่งแย่งกระหนก	เกราะกระหวัดรัดอกโอบกระสัน
ห้อยน่าผ้าทิพย์ขลิบสุวรรณ	คาดปั้นเหน่งกุดั่นประดับพลอย
ทับทรวงแสงจำรัสตรัสเตร็จ	สังวาลเพ็ชรพรรณรายสายสร้อย
ทองกรแกมแก้วแพรวพร้อย	ธำมรงค์ล้วนพลอยค่าควรเมือง
ทรงมงกุฎจีบจรกรรเจียกเพ็ชร	แก้วเพทายรายเม็ดประดับเนื่อง
จับพระแสงศรสิทธิ์ฤทธิเรือง	แล้วย่างเยื้องไปยังเกยสุวรรณ
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ
ร่าย
๏ ขึ้นทรงรถมณีที่นั่ง	พร้อมพรั่งพหลพลขันธ์
ออกจากภาราเข้าอารัญ	เดินทัพขับกันไปคึกคึก
ฯ ๒ คำ ฯ กราวใน
โทน
๏ รถเอยรถทรง	สำหรับรณรงค์รบศึก
เสียงกงก้องสนั่นครั่นครึก	ล้วนแล้วแก้วผลึกแกมโกเมน
เทียมพระยาราชสีห์สี่พัน	โลทันสารถีถือเขน
กลิ้งกลดบดบังสุริเยนทร์	ทหารเกณฑ์แห่ล้วนทวนธงแดง
เสียงฆ้องกลองประโคมโครมครื้น	เพียงพื้นไตรภพสยบแสยง
ทหารม้าเกราะทองกองแซง	ขับแข่งเคียงทางมาข้างรถ
พฤกษาสูงยูงยางขวางน่า	ช้างม้าเหยียบลู่แหลกหมด
เดินทางหว่างอรัญบรรพต	เร่งทัพขับรถบทจร
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ บัดนั้น	นนทไพรีมารชาญสมร
ถึงภาราจาฤกพระนคร	ลงจากอัศดรเข้าวัง
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ ขึ้นท้องพระโรงรัตน์ชัชวาลย์	จึ่งคุกคลานเข้ามาน่าที่นั่ง
อัญชลีวิรุณจำบัง	ทูลความตามรับสั่งทุกประการ
บัดนี้ลงกาอาณาจักร	มีพวกปรปักษ์มาหักหาญ
พระโอรสนัดดาพระยามาร	ออกต้านทานเสียทัพอัปรา
จึ่งให้ข้ามาเชิญลอองบาท	ไปคิดราชการศึกปฤกษา
ช่วยระงับดับเข็ญเย็นประชา	จงทราบเบื้องบาทาฝ่าธุลี
ฯ ๖ คำ ฯ
ช้า
๏ เมื่อนั้น	วิรุณจำบังยักษี
กริ้วโกรธโกรธาพาที	ชะไอ้ไพรีทนงนัก
ไม่ยำเยงเกรงฤทธิ์พระบิตุลา	มาย่ำยีลงกาอาณาจักร
กูจะพาพวกพหลพลยักษ์	ไปจับหักฅอเคี้ยวเสียเดี๋ยวนี้
ฯ ๔ คำ ฯ
ร่าย
๏ ว่าพลางทางมีพระบัญชา	ตรัสสั่งเสนายักษี
เราจะไปลงกาธานี	จงเตรียมพลพาชีให้พร้อมไว้
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	นนทสูรเสนาอัชฌาไศรย
ถวายบังคมลาคลาไคล	ออกไปรีบรัดจัดแจง
ฯ ๒ คำ ฯ ประถม
ยานี
๏ เกณฑ์พลพาชีชาญสมร	ล้วนฝึกสอนเพลงสาตรากล้าแขง
กองน่าสำคัญธงแดง	ถือกำซาบศรแผลงผลาญศัตรู
ทั้งซ้ายขวามาถ้วนกระบวนเกณฑ์	ถือโล่ห์เขนเขียนน่าราหู
พวกไพร่ใส่เสื้อปัศตู	ถือทวนล้วนภู่จามรี
กองหลวงพลม้าทั้งห้าหมื่น	ถือแต่พื้นหอกซัดขัดกระบี่
แล้วผูกนิลพาหุพาชี	มาเตรียมที่พระลานชานชลา
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	วิรุณจำบังยักษา
ครั้นพร้อมพหลพลโยธา	เสด็จมาสรงสหัสนัที
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ พนักงานไขสุหร่ายดังสายฝน	ลอองอาบซาบสกนธ์ยักษี
ลูบไล้สุคนธาวารี	กลิ่นบุบผามาลีรวยรศ
สอดใส่สนับเพลาเพราผจง	ภูษาทรงพื้นแดงแย่งขด
ฉลององค์อินท์ธนูดูช้อยชด	เกราะแก้วมรกฏรจนา
คาดปั้นเหน่งเนาวรัตน์ตรัจเตร็จ	สังวาลเพ็ชรพลอยมณีมีค่า
ตาบทิศทับทรวงดวงจินดา	พาหาพาหุรัดกระหวัดวง
สอดใส่ธำมรงค์เรือนครุธ	ทรงมงกุฎกระหนกอย่างหางหงษ์
ครั้นเสร็จสรรพจับหอกฤทธิรงค์	ลีลาศตรงมาชลาน่าพระลาน
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ
ร่าย
๏ ขึ้นทรงม้านิลพาหุ	อันร้ายดุศักดากล้าหาญ
ได้ฤกษ์เลิกพหลพลมาร	โห่ร้องก้องสท้านไปตามทาง
ฯ ๒ คำ ฯ กราวใน
โทน
๏ ม้าเอยม้าที่นั่ง	มีกำลังเร็วรัดสบัดย่าง
ผูกสายง่องง้ำประจำคาง	เบาะหมอนหักทองขวางแขวนโกลน
ขี่ขับขยับแส้ให้แลเห็น	ย่ำน้อยซอยเต้นเผ่นโผน
ลองเชิงเริงร้องคนองโจน	ใครขวางกีดดีดโดนโดยกำลัง
ม้าทหารเกณฑ์แห่แออัด	เยียดยัดมรคาน่าหลัง
บ้างชักน้อยปล่อยห้อไม่รอรั้ง	กระทืบแผงพะนังดังสเทือน
เสียงสังข์เสียงแตรแซ่ซ้อง	ฆ้องกลองก้องสนั่นลั่นเลื่อน
เร่งพลพาชีตีเตือน	คลายเคลื่อนโยธาคลาไคล
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ ครั้นถึงที่ทุ่งกรุงลงกา	มรคามาร่วมที่ทางใหญ่
พบทัพหัษฎงก็ดีใจ	ตามกันเข้าไปในภารา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ถึงท้ายวังยั้งหยุดจัตุรงค์	ต่างองค์ลงกัณฐัศว์รัถา
องค์วิรุณจำบังนัดดา	ก็เข้ามาประนตบทมาลย์
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	สัทธาสูรปรีดิ์เปรมเกษมสานต์
จึ่งปราไสไต่ถามถึงเหตุการณ์	แล้วชวนหลานไปพระโรงรจนา
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวทศภักตร์ยักษา
เห็นพระสหายกับนัดดา	จึ่งลุกมาต้อนรับจับกร
ขึ้นนั่งเหนือแท่นแก้วแพรวพรรณ	ต่างคำนับรับกันเหมือนฉันก่อน
แล้วปราไสไต่ถามถึงนคร	ทุกข์ร้อนสิ่งใดฤๅไพบูลย์
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	องค์พระยายักษาสัทธาสูร
จึ่งแจ้งว่าภาราไม่อาดูร	พร้อมประยูรญาติวงษ์พงษ์ยักษ์
เออไฉนลงกาธานี	จึ่งละให้ไพรีมาหาญหัก
อันมนุษย์ทรงนามรามลักษณ์	จะเรืองฤทธิ์สิทธิศักดิเปนอย่างไร
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศกรรฐ์ตรัสแจ้งแถลงไข
อันพี่น้องสองมนุษย์นั้นไซ้	ฤทธิไกรเปนประมาณปานกลาง
โดยจะทำกลศึกฦกซึ้ง	ก็ไม่ถึงพวกยักษ์แต่สักอย่าง
ทั้งไม่รู้เหาะเหินเดินตามทาง	ได้แต่ลิงค่างเปนไพร่พล
เมื่อพวกเราเข้าณรงค์สงคราม	ลักษณ์รามก็ตายลงหลายหน
เหตุทั้งนี้พิเภกทรชน	มันบอกกลแก้ไขให้ไพริน
จึ่งมีแต่แพ้พวกปัจจามิตร	กุมภกรรฐ์อินทรชิตก็ตายสิ้น
เสียทั้งไพร่ฟ้าข้าแผ่นดิน	ไม่รู้ที่จะผินไปพึ่งใคร
จึ่งต้องให้ไปเชิญสหายมา	หวังว่าจะสู้ศัตรูได้
ช่วยคิดอ่านการศึกตรึกไตร	ที่จะไปรณรงค์สงคราม
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	สัทธาสูรขุนมารชาญสนาม
ฟังสหายแถลงแจ้งความ	ยิ่งฮึดฮัดกัดกรามโกรธา
ชะกะไรไอ้พิเภกทรลักษณ์	ไม่รู้จักสุริวงษ์พงษา
แต่พี่น้องร่วมครรภ์กันมา	ยังคิดร้ายหมายฆ่าให้บรรไลย
เช่นนี้จับตัวมาแล้วผ่าอก	อย่าให้เลือดมันตกติดดินได้
จึ่งจะสมน้ำหน้าสาแก่ใจ	ที่มันไปเปนข้าปัจจามิตร
แล้วว่าแก่ทศภักตร์ยักษี	ครั้งนี้อย่าประหวั่นพรั่นจิตร
ถึงแม้พวกไพรีจะมีฤทธิ์	แต่ขอให้ได้ประชิดทัพกัน
จะเรียกฝูงเทวาทิ้งอาวุธ	ผลาญมนุษย์ลิงป่าให้อาสัญ
ไอ้พิเภกชั่วช้าอาธรรม์	จะให้พลกุมภัณฑ์มันมัดมา
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรสรวลสันต์หรรษา
จึ่งผินภักตร์มาตรัสกับนัดดา	ซึ่งพระสหายว่าเห็นได้การ
เจ้าก็เรืองฤทธิรงค์ทรงกำลัง	จะทำอย่างไรได้มั่งเล่าหลาน
เสียแรงร่วมสุริวงษ์พรหมมาน	จงช่วยกันคิดอ่านผลาญไพรี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	วิรุณจำบังยักษี
บังคมทูลบิตุลาว่าข้านี้	แค้นมนุษย์สุดที่พรรณา
จึ่งรีบรัดมาสนองลอองบาท	หมายมาดว่าจะรับอาสา
กำบังกายหายตนด้วยมนตรา	ไปเข่นฆ่ามนุษย์กับวานร
บัดนี้พระเจ้าลุงกรุงหัษฎง	พระองค์ได้ว่าอาสาก่อน
จงให้ยกโยธาพลากร	ไปราญรอนรบรับกับมนุษย์
หลานจะยกพลนิกายต่อภายหลัง	ไปรอรั้งรบรับสัปรยุทธ
แม้นได้เข้ารณรงค์ยงยุทธ	จะสังหารผลาญมนุษย์ให้บรรไลย
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	ทศกรรฐ์ยินดีจะมีไหน
จึ่งว่าคราวนี้เห็นไม่เปนไร	หมายชนะกะได้ดังจินดา
แต่พระสหายกับหลานรัก	ยังล้าเลื่อยเหนื่อยพักหนักหนา
จงหยุดพวกพหลพลโยธา	ต่อเวลาสายหน่อยจึ่งค่อยไป
ว่าพลางทางมีบรรหาร	สั่งมโหทรมารอำมาตย์ใหญ่
จงบอกกล่าวเหล่าวิเสศนอกใน	ให้แต่งเครื่องเมไรยไชยบาน
จะกินเล่นให้เปนศุขสนุกสบาย	ด้วยองค์พระสหายกับหลาน
แล้วเลี้ยงพวกพหลพลมาร	ทั้งเหล้าเข้าคาวหวานบัดนี้ไซ้
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	มโหทรรับสั่งบังคมไหว้
ออกจากพระโรงคัลทันใด	ตรงไปศาลาลูกขุนพลัน
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ บังคับให้เสมียนเขียนหมาย	บอกรายราชการทุกสิ่งสรรพ์
อากรเหล้าเหล่าวิเสศทั้งนั้น	ให้มาเลี้ยงพลขันธ์ดังบัญชา
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	วิเสศในใหญ่น้อยถ้วนหน้า
แต่งเครื่องเอมโอชโภชนา	เนื้อพล่าปลาไหลไก่พแนง
เป็ดผัดกับหมูหูฉลาม	ใส่ชามตั้งโต๊ะตกแต่ง
เอาเหล้าวิลันดาราคาแพง	จัดแจงใส่ขวดแล้วตรวจตรา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	เหล่าสุรางค์นางกำนัลซ้ายขวา
ต่างอาบน้ำทาแป้งแต่งกายา	ผัดหน้ากรีดไรใส่น้ำมัน
นุ่งยกอย่างดีสีม่วงตอง	สไบกรองทองห่มคมสัน
แล้วยกเครื่องเยื้องย่างจรจรัล	ไปพระโรงสุวรรณทันที
ฯ ๔ คำ ฯ เพลง
๏ ต่างค่อยคลานหมอบยอบกาย	มาตั้งเครื่องถวายท้าวยักษี
ลางนางบ้างเชิญพัชนี	พัดวีพระยามารชาญไชย
ลางนางบ้างเข้ารินสุรา	ถวายเจ้าลงกาเปนใหญ่
ทั้งนัดดาพระสหายรายไป	หมอบชม้อยคอยใช้อยู่พร้อมกัน
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรปรีดิ์เปรมเกษมสันต์
ชวนสหายนัดดาลาวรรณ	ล้อมเสวยน้ำจัณฑ์สำราญใจ
ทรงตะเกียบหยิบแกล้มแกมกับเหล้า	มัวเมามึนองค์หลงใหล
เสียงเอะอะอวดอิทธิ์ฤทธิไกร	ชอบพระไทยสรวลเสเฮฮา
ฯ ๔ คำ ฯ เส้นเหล้า
๏ บัดนั้น	วิเสศนอกนั่งทำยำพล่า
ทั้งของกินแกล้มเหล้าเข้าปลา	ครั้นเสร็จแล้วยกมาน่าพระลาน
พวกจีนเหล่าเตาสุราโรงใหญ่	ก็หามไหเหล้ามาอลหม่าน
ส่งให้พวกยักษ์พนักงาน	เลี้ยงดูหมู่ทหารโยธา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พลนิกายนายไพร่พร้อมหน้า
คับคั่งทั้งสองนัครา	เข้ามากินเลี้ยงเสียงอึกกระทึก
ตั้งกะพอกจอกสุรารินส่ง	ต่างก่งฅอดื่มดังอึกอึก
จนลืมตัวมัวเมาพูดฮึก	ทั้งโยธาจาฤกหัษฎง
บ้างชวนกันพันผูกเปนลูกเกลอ	อึงอื้ออือเออจนเสียงหลง
บ้างอวดกล้าว่ากูอยู่คง	จะนั่งลงให้เองเอาปืนยิง
บ้างกินเป็ดไก่กุ้งมุ่งแกล้ม	ทั้งห่อหมกหมูแนมหมดทุกสิ่ง
บ้างว่ากูไปทัพจะจับลิง	เอามาปิ้งปนแกล้มแกมสุรา
บ้างคว้าไขว่ไล่นางวิเสศนอก	เย้าหยอกยุดผ้าห่มล้มถลา
บ้างชกตีวิวาทวาทา	เฮฮาโห่ร้องก้องไป
ฯ ๑๐ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวสัทธาสูรเปนใหญ่
เสร็จเสวยไชยบานสำราญใจ	อยากจะใคร่รณรงค์ยงยุทธ
จึ่งว่ากับทศภักตร์ยักษา	เราจะลายกทัพไปสัปรยุทธ
สังหารเหล่าลิงป่ากับมนุษย์	ให้สิ้นสุดศัตรูที่ดูเบา
แล้วผินหน้ามาตรัสกับหลานชาย	ลุงจะยกพลนิกายไปก่อนเจ้า
หลานจงอยู่ให้สบายหายเมา	จึ่งค่อยยกตามเราออกไป
ว่าพลางต่างองค์อำลา	เจ้าลงกาก็อวยพรให้
เสด็จจากแท่นแก้วแววไว	ตรงไปที่ประทับโยธา
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ
๏ ให้ตรวจหมู่ม้ารถคชสาร	ทั้งทวยหาญตามกระบวนถ้วนหน้า
เสด็จขึ้นรถแก้วแววฟ้า	เคลื่อนคลาพลขันธ์ทันที
ฯ ๒ คำ ฯ กราวใน
๏ เมื่อนั้น	วิรุณจำบังยักษี
ครั้นทัพน่ายกไปไกลบุรี	จึ่งตรัสสั่งมนตรีให้ตรวจพล
พรั่งพร้อมไพร่นายซ้ายขวา	เสด็จขึ้นทรงพระยาม้าต้น
ทวยหาญขานโห่อึงอล	เดินพลออกจากลงกา
ฯ ๔ คำ ฯ กราวใน เชิด
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวสัทธาสูรยักษา
เร่งทัพขับพลมารมา	ถึงชายป่าสมรภูมิ์ไชย
จึ่งให้หยุดรถรัดจัตุรงค์	ปักธงเปนทิวปลิวไสว
สั่งพวกพหลพลไกร	ทั้งนายไพร่ให้โห่ขึ้นสามลา
ฯ ๔ คำ ฯ รัว
ช้า
๏ เมื่อนั้น	พระตรีภพลบโลกนาถา
เนาในสุวรรณพลับพลา	พรั่งพร้อมท้าวพระยาวานร
สุครีพนิลนนท์หณุมาน	องคตชมภูพาลชาญสมร
พระทรงคิดกิจการราญรอน	จะฝึกสอนให้ทหารชำนาญรบ
ฯ ๔ คำ ฯ
ร่าย
๏ มิทันได้ดำรัสตรัสประภาศ	เห็นอากาศมืดกลุ้มคลุ้มตระหลบ
ทั้งเสียงโห่เครงครื้นพื้นพิภพ	ก็ปรารภจะใคร่รู้ว่าผู้ใด
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ จึ่งตรัสถามพิเภกโหรา	วันนี้เสียงโยธาทัพใหญ่
จะเปนเจ้าเมืองมารชาญไชย	ฤๅว่าใครมาณรงค์สงคราม
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พิเภกกราบครบคำรบสาม
ลงเลขใส่ขับแล้วจับยาม	ก็รู้ตามเคยสังเกตเหตุการณ์
จึ่งทูลว่าพระสหายเจ้าลงกา	ชื่อสัทธาสูรทรงกำลังหาญ
เปนทัพน่ามาหมายจะรอนราญ	อันขุนมารมีอิทธิ์ฤทธิรณ
ร้องเรียกให้เทวัญในชั้นฟ้า	ทิ้งอาวุธลงมาดังห่าฝน
กับวิรุณจำบังขลังพระมนต์	รู้หายตนเข้าประหารผลาญไพรี
เปนนายทัพขับพลมาภายหลัง	ยังหยุดยั้งอยู่ในไพรศรี
จะต้องหักหนักกำลังครั้งนี้	พระจักรีจงดำริห์ตริไตร
แต่งทหารชาญฉลาดล้ำฦก	ไปตัดศึกสัทธาสูรให้ได้
แล้วจึ่งยกทัพหลวงล่วงไป	ชิงไชยกับวิรุณจำบัง
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระนารายน์สุริวงษ์ทรงสังข์
แจ้งว่าไพรีมีกำลัง	จึ่งดำรัสตรัสสั่งหณุมาน
จงไปรับทัพสัทธาสูรไว้	สังหารให้สิ้นชีวังสังขาร
เอาองคตไปด้วยช่วยคิดการ	กับทหารตัวดีมีศักดา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	วายุบุตรคำนับรับบรรหาร
ชวนองคตยศไกรไคลคลา	ออกมาจัดกระบี่รี้พล
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ เลือกล้วนสามารถอาจอง	เคยณรงค์เหาะเหินเดินเวหน
ต่างผาดแผลงสำแดงฤทธิรณ	ทั้งสองนายนำพลรีบมา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงชายป่าพนาวัน	เห็นกุมภัณฑ์นับแสนแน่นหนา
ลูกพระพายผู้มีปรีชา	จึ่งสั่งว่าองคตยศไกร
จงเหาะลอยคอยอยู่บนอัมพร	กับโยธาวานรน้อยใหญ่
ถ้าเทเวศร์ทิ้งสาตรามาเมื่อไร	เร่งรับไว้ให้สิ้นดังจินดา
ต่อเมื่อไรได้ยินเสียงเรา	ร้องเรียกเอาอาวุธในเวหา
จึ่งให้ลิงทิ้งเทพสาตรา	สังหารหมู่อสุราให้ม้วยมรณ์
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	องคตคำนับรับคำสอน
จึ่งชวนเหล่าโยธาวานร	เหาะขึ้นอัมพรพ่านไป
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	คำแหงหณุมานทหารใหญ่
จะลวงล้างกุมภัณฑ์ให้บรรไลย	สำรวมใจจำแลงกายร่ายมนต์
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ
๏ กลับเปนวานรสัญจรป่า	ขึ้นบนค่าคบไม้ไพรสณฑ์
ค่อยแฝงกายต่ายกิ่งกำบังตน	เขาไปจนรัถาพระยามาร
แล้วทำถามตามประสาวานร	ดูก่อนยักษ์ใหญ่ใจหาญ
จะไปไหนนับแสนแน่นดงดาน	ขุนมารจงเล่าให้เข้าใจ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวสัทธาสูรเป็นใหญ่
สำคัญว่าลิงป่าพนาไลย	มิได้นึกแหนงแคลงความ
จึ่งว่าไอ้โว้เว้เดรฉาน	กลการอะไรจึ่งไต่ถาม
กูจะมารณรงค์สงคราม	กับลักษณ์รามพี่น้องสองรา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ลิงจำแลงแกล้งถามยักษา
เราจะช่วยบอกความตามเมตตา	ท่านอย่าโกรธขึ้งดึงดัน
อันพระพี่น้องสององค์	ฤทธิรงค์ดังนารายน์รังสรรค์
แต่พวกพ้องของท้าวทศกรรฐ์	มาโรมรันราวีมีแต่ตาย
ท่านรุ่งเรืองฤทธิไกรอย่างไรบ้าง	จึ่งอวดอ้างองอาจมาดหมาย
ไม่พอที่ชีวีจะวอดวาย	จงพากันผันผายไปภารา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวสัทธาสูรยักษา
เข่นเขี้ยวเกรี้ยวกราดตวาดมา	เหวยไอ้ลิงป่าสาธารณ์
อันกูเรืองฤทธิรงค์ทรงพระเวท	ถ้าแม้นว่าราเมศมาต่อต้าน
จะเรียกให้เทวัญชั้นวิมาน	ทิ้งอาวุธสังหารให้มรณา
อันลักษณ์รามความรู้เหมือนกูฤๅ	เองจึ่งชมฝีมือมันหนักหนา
กูไม่เหมือนยักษีที่ลงกา	มึงอย่าหมิ่นประมาทอาจอง
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	หณุมานชื่นชมสมประสงค์
จึ่งเสแสร้งซักไซ้ดังใจจง	จะมั่นคงกระนั้นฤๅฉันใด
กลัวแต่จะพูดนอกหลอกลิง	ครั้นจะเอาเข้าจริงจะไม่ได้
แม้นท่านเรืองฤทธาเหมือนว่าไว้	จงเรียกให้อาวุธตกลงมา
จึ่งจะเห็นสมคำของขุนมาร	ที่ว่าขานคึกคักหนักหนา
ถ้าแม้นไม่ได้ดูกับในตา	ก็ไม่เชื่อวาจาพระยามาร
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวสัทธาสูรศักดาหาญ
จึ่งว่าเหวยลิงไพรใจพาล	ว่าขานประมาทกูผู้เกรียงไกร
แม้นมิทำให้เห็นเหมือนเช่นว่า	ไอ้ลิงป่าจะติฉินหมิ่นได้
มึงจงคอยรับรองให้ว่องไว	กูจะให้อาวุธตกลงมา
ว่าพลางทางสำรวมอารมณ์	นบนิ้วประนมเหนือเกษา
ไหว้ท้าวจัตุรภักตร์ศักดา	โอมอ่านคาถาทันใด
ฯ ๖ คำ ฯ ตระ
๏ ครั้นจบครบสามตามสำเหนียก	จึ่งร้องเรียกเสียงสนั่นหวั่นไหว
เหวยเหวยเทวาสุราไลย	โยนสาตรามาให้เราบัดนี้
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	ฝูงเทพเทวาทุกราศี
สถิตย์สถานวิมานรัตน์รูจี	ได้ยินเสียงอสุรีร้องเรียกมา
ก็แจ้งว่าจะเอาอาวุธ	เทพบุตรกลัวยักษ์หนักหนา
ฉวยดาบหอกออกจากวิมานฟ้า	โยนลงมากลาดเกลื่อนกลางอัมพร
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องคตห้าวหาญชาญสมร
กับพวกโยธาวานร	เห็นอาวุธปลิวว่อนรวังตน
ต่างกระโดดโลดลอยคอยขยับ	ปากคาบมือรับสับสน
เท้าคีบหนีบนักแร้อลวน	ไม่ตกหล่นลงมาสุธาธาร
ฯ ๔ คำ ฯ รัว ๓ ลา
๏ เมื่อนั้น	วายุบุตรวุฒิไกรใจหาญ
แสร้งหัวเราะเยาะเย้ยพระยามาร	จงผินมาว่าขานกันข้างนี้
อาวุธที่ไหนไม่เห็นเล่า	มิสับปลับกับเราฤๅยักษี
ช่างอวดกล้าว่าเวทมนต์มี	ครั้นถึงทีจะเอาก็เปล่าไป
เราเปนวานรสัญจรป่า	จะต้องการสาตรามั่งก็ได้
ร้องเรียกฝูงเทวาสุราไลย	ก็จะโยนมาให้ดังจินดา
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	สัทธาสูรเสียใจเปนหนักหนา
ให้นึกแหนงแคลงเวทวิทยา	ทั้งโกรธาลิงไพรดังไฟกาล
จึ่งชี้หน้าว่าเหวยไอ้วานร	หลอกหลอนหลายเล่ห์เดรฉาน
ถึงกูเรียกมิได้ก็ใช่การ	ที่จะมาว่าขานให้ขัดใจ
อันข้อซึ่งมึงอ้างอวดศักดา	จงเร่งเรียกสาตรามาให้ได้
แม้นมิเหมือนวาจาว่าไว้	กูจะให้พวกยักษ์หักฅอกิน
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ลูกลมสมจิตรคิดถวิล
หัวร่อร่าว่าเหวยอสุรินทร์	อย่าดูหมิ่นลิงเล็กเหมือนเหล็กเพ็ชร
จะเรียกให้สาตราดังห่าฝน	มาถูกพลพวกตัวหัวขาดเด็ด
เราไม่เหมือนอสุราเจรจาเท็จ	กลัวจะเข็ดความคิดฤทธา
ว่าแล้วหณุมานชาญณรงค์	ห้อยโหนโจนลงจากพฤกษา
ยืนยังพ่างพื้นพสุธา	ทำมารยาแยบคายร่ายมนต์
ฯ ๖ คำ ฯ รัว
๏ แล้วแผดเสียงสิงหนาทประกาศก้อง	ตะโกนร้องขึ้นไปในเวหน
เหวยเหวยเทวัญชั้นบน	ทิ้งอาวุธให้กล่นเกลื่อนมา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	องคตยศไกรใจกล้า
ได้ยินเสียงกระบี่พี่ยา	ร้องเรียกขึ้นมาเหมือนว่าไว้
จึ่งให้ลิงทิ้งสาตราดาดาษ	หมายพิฆาฏฆ่ายักษ์ให้ตักไษย
พุ่งสาตราขว้างซ้ำร่ำลงไป	พลกุมภัณฑ์บรรไลยลงมากมาย
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	หณุมานชื่นชมสมหมาย
แสร้งหัวเราะเยาะเย้ยยักษ์ร้าย	จ้วงจาบหยาบคายพูดจา
ฯ ๒ คำ ฯ
เย้ย
๏ เหวยไอ้อสุรีดีแต่ปาก	พูดมากฮึกฮักหนักหนา
ช่างโง่เง่าเฉาโฉดชั่วช้า	ยิ่งกว่าชาวลงกาธานี
กูคือหณุมานชาญณรงค์	ทหารองค์พระนารายน์เรืองศรี
รับสั่งใช้ให้มาราวี	ผลาญหมู่อสุรีให้ม้วยมิด
แม้นรักตัวกลัวตายวายปราณ	จงกราบกรานรับสารภาพผิด
อย่ามาทนงว่าทรงฤทธิ์	จึ่งจะรอดชีวิตรไปเวียงไชย
ว่าพลางทางกลับรูปจำแลง	เปนคำแหงหณุมานทหารใหญ่
กระทืบเท้าทำอิทธิ์ฤทธิไกร	เยาะเย้ยไยไพพระยามาร
ฯ ๘ คำ ฯ กราวรำ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	สัทธาสูรศักดากล้าหาญ
ฟังคำแค้นใจดังไฟกาล	จึ่งว่าเหม่เดรฉานใจฉกรรจ์
มึงเปนพวกไพรียิ่งดีหนัก	จะให้ยักษ์เข่นฆ่าให้อาสัญ
ว่าพลางทางสั่งพลกุมภัณฑ์	จงช่วยกันสังหาญผลาญลิงไพร
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	เหล่าพวกพลนิกายนายไพร่
ต่างตนสำแดงแผลงฤทธิไกร	เข้าล้อมไล่วานรรอนราญ
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	วายุบุตรวุฒิไกรใจหาญ
ต่อสู้ผู้เดียวโดดทยาน	ประจัญบานบุกรุกคลุกคลี
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	องคตยศไกรไชยศรี
คอยเขม้นเห็นหมู่อสุรี	เข้าต่อตีหณุมานชาญไชย
จึ่งขับพลลงมาทั้งห้าพัน	โห่ร้องก้องสนั่นหวั่นไหว
เข้ารบยักษ์หักหาญต้านไว้	ถ้อยทีหนีไล่เล้าลุม
ต่างต่างต่อแย้งแทงฟัน	กลอกกลับรับกันเปนกลุ่มกลุ่ม
อสุรีตีกระทบรบรุม	จับกุมพัลวันกันไป
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ พวกกระบี่มีศักดาฆ่ายักษ์	แขนขาดฅอหักตักไษย
ตัดศีศะอสุรพลไกร	ขว้างไปน่ารถอสุรี
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	สัทธาสูรสิทธิศักดิยักษี
กริ้วโกรธโดดจากรถมณี	เข้าไล่ตีวานรสท้อนมา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	คำแหงหณุมานหาญกล้า
เงื้อตรีเพ็ชรแกว่งแผลงฤทธา	เข้าโจมจับกับพระยาอสุรี
เคล่าคล่องป้องปัดผลัดเปลี่ยน	ขึ้นเหยียบเข่าน้าวเศียรยักษี
องคตเข้าช่วยราวี	ต่อตีติดพันประจัญบาน
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	สัทธาสูรศักดากล้าหาญ
กวัดแกว่งแสงศรรอนราญ	เผ่นทยานเหยียบบ่าวานร
หันเหียนเปลี่ยนผลัดผัดผัน	ได้ทีตีรันด้วยคันศร
กลอกกลับจับกุมตลุมบอน	หักหาญราญรอนราวี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	วายุบุตรวุฒิไกรไชยศรี
ไม่หลีกหลบรบรุกคลุกคลี	ถ้อยทีไวว่องป้องกัน
โลดโผนโจนจับสัปรยุทธ	ชิงฉุดศรยักษ์หักสบั้น
เงื้อตีเพ็ชรแกว่งแทงกุมภัณฑ์	สิ้นชีพชีวันบรรไลย
ฯ ๔ คำ ฯ โอด
๏ แล้วตัดศีศะอสุรินทร์	ขุนกระบินทร์ยินดีจะมีไหน
จึ่งชวนองคตยศไกร	กับวานรน้อยใหญ่ไปพลับพลา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งเคารพอภิวาท	พระนารายน์ธิราชนาถา
พลางถวายศีศะอสุรา	แล้วทูลแจ้งกิจจาสารพัน
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์พระหริรักษ์รังสรรค์
เห็นเศียรขุนมารชาญฉกรรจ์	ทรงธรรม์โสมนัศแล้วตรัสไป
อันยักษีวิรุณจำบัง	เปนทัพหลังยังไม่ม้วยตักไษย
สุครีพรีบรัดจัดพลไกร	เราจะไปประหารผลาญไพรี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุครีพรับสั่งใส่เกษี
ถวายบังคมคัลอัญชลี	ขุนกระบี่รีบรัดมาจัดแจง
ฯ ๒ คำ ฯ ประถม
ยานี
๏ เกณฑ์พลเกียกกายซ้ายขวา	ทัพหนุนทัพน่ากล้าแขง
เสือป่าปีกป้องกองแซง	ล้วนเรี่ยวแรงทรหดอดทน
เหล่าพวกลิงถุงนุ่งกางเกง	คาดเขนงแบกปืนหลังถนน
บ้างถือดาบคมแกว่งแต่งตน	สวมมงคลขี่เสือใส่เสื้อกั๊ก
บ้างคาดราตคดขัดกระบี่	ขึ้นขี่วัวป่าง่ากะตัก
เหล่าลิงล้อมวงองครักษ์	ทำคึกคักขี่กระบือถือตะพด
วานรนายหมวดตรวจทัพ	คั่งคับเข้ากระบวนถ้วนหมด
เทวราชมาตุลีก็เลื่อนรถ	มาเตรียมคอยทรงยศยาตรา
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	พระตรีภพลบโลกนาถา
จึ่งดำรัสตรัสชวนอนุชา	เสด็จมาสรงวารินกลิ่นฟุ้ง
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ ไขประทุมธารากระยาสนาน	นทีธารดั้นดุพุพุ่ง
ทรงสุคนธ์ปนทองอุไรปรุง	จันทน์จรุงหอมตระหลบอบองค์
สนับเพลาเชิงงอนอ่อนลไม	ทรงภูษาโกไสยไว้หางหงษ์
เจียรบาดตาดสุวรรณกระสันทรง	สอดใส่ฉลององค์อินท์ธนู
ปั้นเหน่งเพ็ชรแพรวพรันกุดั่นดวง	ทับทรวงสายสร้อยห้อยห่วงหู
สังวาลวรรณสุวรรณกำภู	ทองกรเก้าคู่รูจี
ธำมรงค์เครื่องต้นมงคลเพ็ชร	มงกุฎเก็จแก้วประดับสลับสี
ทรงพระแสงศรสิทธิ์ฤทธี	กรายกรจรลีมาเกยลา
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ
ร่าย
๏ ขึ้นทรงเวไชยันต์บัลลังก์	พร้อมพรั่งพลนิกายซ้ายขวา
ให้เคลื่อนพยุหบาตรยาตรา	โยธาเบียดเสียดเยียดยัด
ฯ ๒ คำ ฯ กราวนอก
โทน
๏ รถเอยรถทรง	กำกงแกว่งหันผันผัด
บุษบกโตกตั้งบัลลังก์รัตน์	งอนรหงธงสบัดกวัดไกว
เทียมอัศวราชผาดผยอง	เริงร้องก้องสนั่นหวั่นไหว
ทานตวันกรรชิงฉัตรไชย	แห่แหนแน่นในพนาวัน
สังข์แตรกลองประโคมโครมครึก	ก้องกึกโกลาสุธาลั่น
ผงคลีขึ้นคลุ้มชอุ่มควัน	สุริยันเข้าเมฆมัวพยับ
เหล่าลิงโลดลำพองลองแรง	กวัดแกว่งดาบหอกกลอกกลับ
เหยียบไม้ไล่ล้มแหลกยับ	รีบขับกันอึงคนึงมา
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ ครั้นถึงที่รณรงค์ยงยุทธ	จึ่งยั้งหยุดพลนิกายซ้ายขวา
ตั้งที่สีหนามตามตำรา	คอยท่ารบรับกับกุมภัณฑ์
ฯ ๒ คำ ฯ รัว
๏ บัดนั้น	พลท้าวสัทธาสูรที่อาสัญ
ยังเหลือตายแตกไปในไพรวัน	กลัวลิงวิ่งดั้นด้นมา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ บ้างพบเพื่อนเตือนกันว่าเร็วพ่อ	ปล่อยห้อหกล้มลุกถลา
บ้างบุกเข้าในลแวกแฝกคา	บ้างลัดไปในป่าพนาลี
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ มาปะทะปะกับกองทัพหลัง	เห็นวิรุณจำบังยักษี
จึ่งเข้าไปทูลแถลงแจ้งคดี	ตามที่รบรับอัปรา
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	วิรุณจำบังยักษา
แจ้งว่าสัทธาสูรสิ้นชีวา	อสุราโกรธเกรี้ยวเคี้ยวฟัน
เหม่เหม่มนุษย์กับลิงไพร	กูจะไปเข่นฆ่าให้อาสัญ
แล้วเผ่นขึ้นอาชาชาญฉกรรจ์	ขับพหลพลขันธ์รีบมา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งเห็นทัพมนุษย์	คับคั่งยั้งหยุดอยู่ชายป่า
ยิ่งพิโรธโกรธใจดังไฟฟ้า	จึ่งสั่งให้ทัพน่าเข้าโจมตี
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	เหล่าพวกอสุรศักดิยักษี
ต่างตนสำแดงแผลงฤทธี	เข้าโจมตีวานรรอนราญ
พลม้าขับม้าเข้าถาโถม	หักโหมไม่ยั้งกำลังหาญ
เหล่าลิงย่อย่นไม่ทนทาน	พลมารได้ทีตีรุด
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	พวกพหลกระบี่มีมงกุฎ
ต่างแกว่งสาตราอาวุธ	เข้ายงยุทธอสูรหมู่มาร
โลดไล่ตระหลบรบยักษ์	ชิงชักดาบหอกหวดประหาร
ต่อแย้งแทงฟันประจัญบาน	พลมารแตกตายวายชีวัน
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	วิรุณจำบังแขงขัน
เห็นลิงฆ่ายักษ์ยับลงนับพัน	ยิ่งหุนหันฮึดฮัดขัดใจ
จึ่งนึกว่าไพรีมีศักดา	จะรบสู้ซึ่งหน้านั้นไม่ได้
จำจะลอบล้างมันให้บรรไลย	แล้วตั้งใจขุนมารอ่านมนต์
ฯ ๔ คำ ฯ ตระ
๏ เดชะพระเวทวิเศษขลัง	หายทั้งกายาม้าต้น
จึ่งขับพาชีโผนโจนประจญ	เข้าแทงพลพวกลิงกลิ้งกลาดไป
ฯ ๒ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ บัดนั้น	โยธาวานรน้อยใหญ่
สับสนอลหม่านทั้งทัพไชย	แลไปไม่เห็นไพรี
ได้ยินเสียงเท้าม้าก็คว้าจับ	ยักษ์แทงล้มพับอยู่กับที่
แต่หันหลังหันหน้าราวี	พลกระบี่หลีกหลบกระทบกัน
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	พระจักรกฤษณ์ฤทธิรงค์รังสรรค์
เห็นพวกลิงล้มตายวายชีวัน	แตกกระชั้นเข้ามาน่ารถไชย
ได้ยินแต่เสียงฝีเท้าม้า	จะเห็นกายอสุราก็หาไม่
จึ่งถามพิเภกพลันทันใด	เหตุไฉนจึ่งเปนเช่นนี้
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พิเภกประนตบทศรี
จึ่งทูลพระหริรักษ์จักรี	อสุรีร่ายเวทวิทยา
กำบังกายหายตัวทั้งม้าต้น	เข้าแทงพลพานรินทร์สิ้นสังขาร์
ขอพระองค์จงแผลงศรศักดา	พิฆาฏฆ่ากุมภัณฑ์ให้บรรไลย
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระจักรกฤษณ์ฤทธิล้ำสุริย์ใส
ฟังพิเภกทูลแถลงแจ้งใจ	ภูวไนยแผลงศรไปรอนราญ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ ศรไชยไล่ล้างอสุรพล	สิ้นชนม์ชีวังสังขาร
ต้องพระยาม้าทรงของขุนมาร	เซซานเสือกดิ้นสิ้นชีวี
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	วิรุณจำบังยักษี
เสียพลโยธาพาชี	อสุรีผู้เดียวเปลี่ยวใจ
จึ่งนึกว่าถ้ากูอยู่ต่อฤทธิ์	น่าที่ชีวิตรจะตักไษย
จำจะหลีกหลบลี้หนีไป	ผูกผ้าพยนต์ไว้แทนกายา
คิดพลางเปลื้องผ้าโพกเกษ	รฦกคุณพรหเมศนาถา
ลงยันต์พันผูกตามตำรา	แล้วร่ายเวทวิทยาเป่าไป
ฯ ๖ คำ ฯ ตระ
๏ เปนยักษีขี่ม้ากล้าหาญ	พระยามารยินดีจะมีไหน
จึ่งส่งหอกให้พลันทันใด	ขับไล่เข่นฆ่าวานร
แล้วกุมภัณฑ์พรั่นจิตรคิดขยาด	เกรงกลัวพรหมมาศพระแสงศร
แกว่งกวัดสาตราคทาธร	แผลงอิทธิ์ฤทธิรอนเหาะไป
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด วรเชฐ (ลิงออก)
๏ ครั้นถึงอังกาศภูผา	เห็นพฤกษายางยูงสูงไสว
ลิงป่าแบกขนผลไม้	เข้าไปในถ้ำแล้วออกมา
อสุรีตริตรึกนึกดู	ต่อจะมีคนอยู่ในคูหา
ฤๅจะเปนนักสิทธิวิทยา	เราจะไปพึ่งพาพอพ้นไภย
คิดแล้วเหาะลงในดงดอน	บทจรเลียบเลี้ยวเหลี่ยมไศล
ตามรอยลิงป่าคลาไคล	เข้าในถ้ำแก้วแพรวพรรณ
ฯ ๖ คำ ฯ พระยาเดิน
๏ แลเห็นอนงค์ทรงลักษณ์	ผิวภักตร์เพียงสุรางค์นางสวรรค์
งามลม่อมพร้อมพริ้งทุกสิ่งอัน	กุมภัณฑ์นิ่งนึกตรึกตรา
อันหญิงอยู่คูหาไม่เคยเห็น	ชรอยเปนนางไม้ไพรพฤกษา
ดูเขตรขอบชอบกลพ้นปัญญา	พอจะอาไศรยสำนักนิ์สักราตรี
ดำริห์พลางทางเดินเข้าไปใกล้	แล้วปราไสสุดามารศรี
สาวสวรรค์กัลยาได้ปรานี	เรานี้หนีศรพระรามา
เอนดูด้วยจงช่วยชีวิตรไว้	ขออาไศรยซ่อนอยู่ในคูหา
พอรุ่งรางส่างแสงสุริยา	จึ่งจะลาดวงใจไปบุรี
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นวลนางวานรินทร์โฉมศรี
ได้ฟังคำอสุราพาที	เทวีนิ่งนึกตรึกตรา
อันยักษีหนีศรพระจักรแก้ว	จะพ้นทุกข์เราแล้วกระมังหนา
จำจะบอกทางให้ไคลคลา	ไปยังฝั่งมหาสมุทไทย
ดำริห์พลางทางว่ากับขุนยักษ์	จะสำนักนิ์อยู่ที่นี่เห็นมิได้
กลัวศรพระจักรกฤษณ์ฤทธิไกร	จะพาเราบรรไลยแหลกลาญ
ท่านจงไปเชิงเขายุคันธร	ที่ฝั่งสีทันดรกระแสสาร
จึ่งซ่อนองค์อสุราพระยามาร	อยู่ในฟองชลธารธารา
ถึงแม้นพวกพระรามจะตามไป	ก็เห็นไม่ประสบพบยักษา
อันเราช่วยบอกความตามเมตตา	อสุรารีบไปเสียให้พ้น
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	วิรุณจำบังฟังเหตุผล
คิดเห็นถูกระบอบชอบกล	พอจะพ้นไภยันต์อันตราย
จึ่งว่าเจ้าบอกนี้ดีนัก	คุณของนงลักษณ์เหลือหลาย
ถ้าแม้นพี่นี้ตลอดรอดตาย	ไม่ลืมคุณโฉมฉายสายสุดใจ
ว่าพลางทางลาจรลี	ออกจากที่คูหาอาไศรย
สำแดงแผลงอิทธิ์ฤทธิไกร	เหาะไปนทีสีทันดร
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงฝั่งมหาชลาฦก	เสียงโครมครึกคลื่นละลอกกระฉอกฉ่อน
เห็นฟองเลื่อนลอยมาในสาคร	พอจะเข้าซุ่มซ่อนกายา
จึ่งยกหัดถ์มัสการขึ้นเหนือเกษ	รฦกคุณพรหเมศนาถา
สำรวมกายร่ายมนต์อสุรา	เข้าในฟองคงคาวารี
ฯ ๔ คำ ฯ ตระ โล้ รัว
๏ เมื่อนั้น	ฝ่ายรูปผ้าพยนต์ยักษี
แกว่งหอกกลอกกลับขับพาชี	เข้าทิ่มแทงพวกกระบี่รี้พล
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	โยธาวานรสับสน
ไม่หลีกหลบรบรูปผ้าพยนต์	ต่างตนโลดไล่ไขว่คว้า
เหล่าพวกกระบี่มีมงกุฎ	เข้าโจมจับสัปรยุทธยักษา
รุมกันฟันฟาดด้วยสาตรา	อสุรารูปแปลงแทงล้มไป
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	พระหริรักษ์จักรกฤษณ์คิดสงไสย
ถามพิเภกกุมภัณฑ์ทันใด	เหตุไฉนขุนมารมันทานทน
ทหารเราเข้าจับก็กลับหลุด	สาตราวุธต้องกายก็หลายหน
เหตุไฉนไม่ตายวายชนม์	ศักดาเดชเวทมนต์มันอย่างไร
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พิเภกทูลแจ้งแถลงไข
อันองค์อสุรีนั้นหนีไป	ผูกผ้าพยนต์ไว้แทนกายา
อันรูปนี้ยืนยงคงอาวุธ	ไม่รู้สุดสิ้นชีวังสังขาร์
ขอพระองค์ทรงแผลงศรศักดา	เปนข่ายเพ็ชรล้อมผ้าพยนต์ไว้
แล้วให้กระบี่ที่มีฤทธิ์	ไปตามติดผลาญยักษ์ให้ตักไษย
รูปนี้จะกลับกลายหายไป	ไม่พักให้เข่นฆ่าราวี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระราเมศทรงสวัสดิรัศมี
ฟังพิเภกทูลแถลงแจ้งคดี	ภูมีแผลงศรไปรอนราญ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ เปนข่ายเพ็ชรเจ็ดชั้นกั้นไว้	มิให้รูปยักษ์ออกหักหาญ
แล้วผินผันภักตร์มาบัญชาการ	สั่งคำแหงหณุมานมีศักดา
ท่านจงจำคำพิเภกบอกความ	รีบไปตามอสุรศักดิยักษา
สังหารผลาญเสียให้มรณา	ตัดศีศะอสุรามาบัดนี้
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	วายุบุตรรับสั่งใส่เกษี
ถวายบังคมคัลอัญชลี	แผลงอิทธิฤทธีเหาะไป
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงเขาอังกาศศิงขร	วานรลงเดินเนินไคล
พอเห็นเหล่าลิงป่าพนาไลย	แบกขนผลไม้มากมาย
จึ่งออกยืนสกัดทางขวางหน้า	แล้วถามว่าเหวยกระบินทร์สิ้นทั้งหลาย
ตัวมึงพวกนี้มีมุลนาย	ฤๅเที่ยวเล่นตามสบายจงบอกมา
นี่ใครใช้ให้เก็บผลาผล	จะหาบขนเอาไปไหนหนักหนา
กูนึกสงไสยในวิญญา	เองบอกมาตามจริงทุกสิ่งไป
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	พวกลิงเล็กเขม้นเห็นลิงใหญ่
ต่างตนตระหนกตกใจ	ลงกราบไหว้แถลงแจ้งคดี
อันตัวข้าพานรทั้งสิ้น	เปนข้านางวานรินทร์โฉมศรี
ต้องเก็บผลพฤกษาทั้งตาปี	เอาไปส่งเทวีในถ้ำทอง
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	หณุมานกระหยิ่มยิ้มย่อง
ตริตรึกนึกในใจปอง	เห็นได้ช่องชอบกลพ้นปัญญา
จำจะเข้าไปดูให้รู้จัก	เผื่อว่ายักษ์ซ่อนอยู่ในคูหา
แต่จะแสร้งแปลงรูปเหมือนเทวา	ให้สาวสรรค์กัลยาปรานี
คิดพลางทางว่ากับลิงไพร	จงพาเราเข้าไปถึงโฉมศรี
แต่พอได้สนทนาพาที	ไต่ถามตามมีธุระมา
ว่าแล้วยกหัดถ์มัสการ	พระสยมภูวญาณนาถา
บริกรรมสำรวมวิญญา	อ่านมหามนต์จำแลงแปลงกาย
ฯ ๘ คำ ฯ ตระ
ชมตลาด
๏ รูปร่างอย่างไทเทวบุตร	ใส่มงกุฎทรงเครื่องเรืองฉาย
ทอดกรยุรยาตรนาดกราย	ผันผายเข้าในถ้ำอำไพ
ฯ ๒ คำ ฯ เพลง
ชมโฉม
๏ เห็นอนงค์องค์หนึ่งสถิตย์นั่ง	บนบัลลังก์ศิลาทองผ่องใส
ทรงโฉมประโลมละลานใจ	จะพิศไหนงามนั่นเปนขวัญตา
ไว้เล็บแลชแล่มแช่มช้อย	สาวน้อยน่ารักหนักหนา
ขนงเนตรเกษกรรณกัลยา	เสมอลายเลขาที่เขียนไว้
โอษฐนางอย่างสีลิ้นจี่จิ้ม	เหมือนจะยิ้มยั่วจิตรพิศมัย
ยิ่งพิศยิ่งเพลินจำเริญใจ	เข้าใกล้สาวสวรรค์จำนรรจา
ฯ ๖ คำ ฯ
ชาตรี
๏ โฉมเอยโฉมเฉลา	ไยเจ้าจึ่งมาอยู่ในคูหา
สันโดษเดียวเปลี่ยวองค์เอกา	พี่นึกน่าสงสารสุดใจ
ฤๅบุตรีกระษัตริย์พลัดบ้านเมือง	รำคาญเคืองขุกเข็ญเปนไฉน
ฤๅหนึ่งนางโฉมงามทรามไวย	กำเนิดในโกสุมประทุมทอง
เปนบุญพี่พอจำเภาะเจาะจง	มาพบองค์อรไทยถึงในห้อง
ขอเชิญทรามสงวนนวลลออง	นุชน้องผินหน้ามาข้างนี้
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	นวลนางวานรินทร์โฉมศรี
ได้ฟังวาจาพาที	ถอยหนีแล้วเหลือบชำเลืองดู
เห็นชายหนึ่งหนุ่มน้อยมานั่งชิด	รำคาญคิดอัปรยศอดสู
ปลาดหนอนี่ใครจะใคร่รู้	นางนิ่งนึกเปนครู่ให้คร้ามใจ
แม้นมิตอบวาจาพาที	ก็จะเฝ้าเซ้าซี้ถามไถ่
ดำริห์พลางนางตอบแต่จริงไป	น้องมิใช่เชื้อกระษัตริย์ขัติยา
เปนข้าพระเปนเจ้าเขาไกรลาศ	แต่ล่วงราชกิจผิดหนักหนา
จึ่งเคืองขัดตรัสสาปให้ลงมา	อยู่ในห้องคูหาช้านาน
อันตัวข้าเปนคนทนทุกข์	มิใช่ว่าผาศุกเกษมสานต์
เจ้ารู้แล้วอย่าอยู่ให้ช้าการ	ขอเชิญท่านรีบกลับไปฉับไว
ฯ ๑๐ คำ ฯ
โอ้โลม
๏ สุดเอยสุดสวาดิ	ช่างฉลาดเจรจาจะหาไหน
เจ้าอยู่ถึงเมืองฟ้าสุราไลย	วิบากกรรมจำให้เปนโทษกร
ต้องจากทิพสถานพิมานเมศ	มาอยู่เขตรเขาเขินเนินศิงขร
นิจาเอ๋ยเอกาอนาทร	ไม่มีเพื่อนอัปศรสาวสุรางค์
พี่อยู่ด้วยจะได้เห็นกันเปนสอง	ควรฤๅนิ่มน้องมาหมองหมาง
จะขอถามอิกสักคำอย่าอำพราง	ซึ่งโทษนางทำผิดติดพัน
พระอิศวรสาปไว้อย่างไรเล่า	นงเยาว์จึ่งจะได้ไปสวรรค์
จงแจ้งความตามจริงทุกสิ่งอัน	จะได้ช่วยแก้กันให้พ้นไภย
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	วานรินทร์นารีศรีใส
จึ่งแกล้งว่าน่าเบื่อเหลือใจ	นี่อะไรมาเฝ้าเซ้าซี้
อันตัวข้าถ้าคำแหงหณุมาน	เปนทหารพระนารายน์เรืองศรี
ติดตามยักษามาทางนี้	ข้าได้ชี้ทางให้ไคลคลา
จึ่งจะสิ้นทุกข์ทนพ้นสาปสัน	ได้คืนไปเมืองสวรรค์หรรษา
อย่าเฝ้าซักนักเลยจงเมตตา	ข้าพูดจาตามจริงทุกสิ่งไป
เจ้าจะมาแปดปนกับคนโทษ	จะเอาผลประโยชน์ที่ตรงไหน
แม้นทราบถึงพระศุลีบัดนี้ไซ้	จะพากันบรรไลยแหลกลง
ฯ ๘ คำ ฯ
โอ้โลม
๏ น้องเอยน้องแก้ว	เจ้าจะสิ้นสาปแล้วนวลหง
เมื่อมิใคร่บอกความตามตรง	ทำให้พี่นี้สงไสยใจ
อันพี่ฤๅคือคำแหงหณุมาน	ทหารพระอวตารเปนใหญ่
บัดนี้มีรับสั่งตรัสใช้	ให้มาตัดเศียรไอ้อสุรา
ซึ่งทุกข์ของโฉมยงนงลักษณ์	ไว้นักงานพี่จะอาสา
แต่ไมตรีพี่จงจำนงมา	แก้วตาอย่าสลัดตัดใจ
ว่าพลางทางกระถดเข้าให้ชิด	จะอายเอียงเบี่ยงบิดไปข้างไหน
หยอกยุดฉุดฉวยชายสไบ	ลูบต้องลองใจนางเทวี
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	นางวานรินทร์ผินผันหันหนี
พลางตอบวาจาพาที	อะไรนี่น่าชังทำจังฑาล
มาถามเขาเขาบอกออกให้แจ้ง	ประจบประแจงเอากระนั้นขันจ้าน
น้องก็รู้อยู่ว่าหณุมาน	รูปพรรณสัณฐานเปนวานร
มีกุณฑลขนเพ็ชรผิดเพื่อน	หาวเปนเดือนดาวจำรัสประภัศร
ทหารพระจักรีสี่กร	ฤทธิรอนเลิศลบภพไตร
อันรูปร่างอย่างนี้เปนมนุษย์	จะยงยุทธยักษีที่ไหนได้
ชะเจ้ายอดทหารชาญไชย	ข้ากลัวฤทธิไกรอย่าเจรจา
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ แสนเอยแสนคม	เจ้าคารมน่ารักหนักหนา
หากเห็นเปนรูปมนุษย์มา	จึ่งแกล้งว่าโป้ปดประชดประชัน
อย่าเพ่อหัวเราะเยาะเย้ยก่อน	กลัวแต่จะวอนไปสวรรค์
พี่จะหาวเปนดาวเดือนตวัน	มีสำคัญขนเพ็ชรมาไลย
ถ้าแม้นรู้ประจักษ์ตระหนักแน่	จะบิดเบือนเชือนแชนั้นไม่ได้
ว่าพลางหณุมานชาญไชย	สำรวมใจกลายกลับกายา
ฯ ๖ คำ ฯ ตระ
๏ เปนกระบี่มีเขี้ยวแก้วกุณฑล	สีขนขาวผ่องเพียงเลขา
ผาดแผลงสำแดงเดชา	หาวเปนเดือนดารารูจี
ฯ ๒ คำ ฯ คุกภาษ
๏ เมื่อนั้น	วานรินทร์อกสั่นขวัญหนี
รู้ว่าทหารพระจักรี	สมคำพระศุลีเจ้าโลกา
ยิ่งระทวยขวยเขินเมินเมียง	หลบเลี่ยงไม่แลดูหน้า
ผินหลังนั่งก้มภักตรา	กัลยาครั่นคร้ามขามใจ
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	คำแหงหณุมานทหารใหญ่
เห็นนางขวยเขินสเทินใจ	เข้าใกล้กัลยาแล้วพาที
ฯ ๒ คำ ฯ
โอ้โลม
๏ น้องเอยน้องรัก	จงผินผันหันภักตร์มาดูพี่
หณุมานทหารพระจักรี	รูปร่างอย่างนี้ณนงเยาว์
เมื่อกี้พี่หาวเปนดาวเดือน	สมเหมือนว่าไว้ฤๅไม่เล่า
ว่าพลางแนบชิดสกิดสเกา	อะไรเจ้าเฝ้าสบัดปัดมือ
ไหนไหนก็รู้อยู่ด้วยกัน	จะไม่ไปสวรรค์แล้วฤๅ
จงผินผันภักตรามาหารือ	ทำใจดื้อดูเอาเล่าเถิดซิ
เมื่อพี่เปนมนุษย์มาว่าวอน	เจ้าคารมคมค้อนค่อนติ
เดี๋ยวนี้เห็นเปนลิงลงนิ่งมิ	ช่างไม่ปริปากพูดกับพี่ยา
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	นวลนางวานรินทร์เสนหา
หลบเลี่ยงเอียงอายชายหางตา	ทำอิดเอื้อนเยื้อนว่ากับวานร
รู้แล้วว่าเจ้าเปนทหาร	องค์พระอวตารชาญสมร
น้องนี้คนโทษโรธกร	ทุกข์ร้อนจะใคร่ได้พึ่งพา
แต่หากเห็นเปนราชการใหญ่	จงรีบไปสังหารผลาญยักษา
ต่อสำเร็จเสร็จสรรพกลับมา	แม้นเมตตาก็จงช่วยส่งน้อง
จะขืนอยู่ลดเลี้ยวเกี้ยวพาน	ไม่คิดถึงราชการเกี่ยวข้อง
ช่วยตักเตือนตื้นฦกจงตรึกตรอง	มิใช่น้องจะสลัดตัดอาไลย
ฯ ๘ คำ ฯ
โอ้โลม
๏ ทรามเอยทรามสงวน	ถ้อยคำน้ำนวลจะหาไหน
ราชการก็ร้อนไม่นอนใจ	จะรีบไปสังหารผลาญกุมภัณฑ์
แต่ความรักหนักหน่วงในดวงจิตร	เปนสุดที่พี่จะคิดผ่อนผัน
เจ้ายิ่งทำเหินห่างไปอย่างนั้น	เหมือนแกล้งกันจะให้ขาดราชการ
ว่าพลางทางประโลมลูบต้อง	ค่อยประคองเคียงภักตร์สมัคสมาน
สนิทแนบแอบองค์นงคราญ	กรประสานสอดคล้องทำนองใน
เกิดวิบัติอัศจรรย์ลั่นเลื่อน	สท้านสเทื้อนเขาอังกาศหวาดไหว
พยุพยับอับแสงอโนไทย	ชลาไลยคลื่นละลอกกระฉอกชล
ปลาวาฬว่ายสายสมุทผุดขึ้นล่อง	พ่นฟองฟุ้งฟ้าดังห่าฝน
สองศุขเกษมสานต์บานกระมล	อยู่บนที่แท่นแผ่นศิลา
ฯ ๑๐ คำ ฯ โลม
ช้า
๏ เมื่อนั้น	วานรินทร์เยาวยอดเสนหา
ได้ร่วมรศขุนกระบี่ปรีดา	กัลยาแย้มยิ้มพริ้มพราย
วายุบุตรยุดหยอกก็หยิกข่วน	เย้ายวนยั่วอารมณ์สมหมาย
ทำกระชดกระช้อยชม้อยชม้าย	เอียงอายเอนทับลงกับเพลา
ถ้อยทีปรีดิ์เปรมเกษมสันต์	ถึงจะได้ไปสวรรค์ก็ไม่เท่า
เฉาะเลาะลิงอิงแอบแนบเคล้า	ยั่วเย้าแย้มสรวลชวนชิด
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	วายุบุตรสุดสวาดิเพียงขาดจิตร
ถนอมแนบแอบอุ้มจุมพิต	แล้วขุกคิดกลัวจะขาดราชการ
จึ่งโลมลูบปฤษฏางค์พลางปราไส	ถามไถ่ด้วยสุนทรอ่อนหวาน
อันวิรุณจำบังขุนมาร	มันหนีพระอวตารไปแห่งใด
พี่จะตามรอนราญสังหารมัน	ให้มอดม้วยชีวันตักไษย
อนึ่งนางโฉมงามทรามไวย	จะได้ไปสวรรค์ชั้นฟ้า
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นวลนางวานรินทร์เสนหา
มิรู้ที่จะหน่วงหนักชักช้า	กัลยานบนอบแล้วตอบไป
อันยักษีหนีศรมาเมื่อเช้า	มันว่ากล่าวกับข้าขออาไศรย
น้องบอกกับขุนมารชาญไชย	ให้รีบไปนทีสีทันดร
เข้าอยู่ในฟองน้ำท่ามกลางสมุท	ตรงที่สุดเชิงพระเมรุศิงขร
จงตามไปยังมหาสาคร	ที่ตีนเขายุคันธรทิศพยัพ
เห็นฟองใดใหญ่โตก็ฟองนั้น	คือกุมภัณฑ์ซ่อนอยู่จงจู่จับ
แต่น้องนี้วาศนาอาภัพ	ไม่มีศุขทุกข์ทับทั้งตาปี
ได้มีคู่ครู่หนึ่งก็พลัดพราก	เวรวิบากสารพัดจะบัดสี
พลางซบลงตรงตักขุนกระบี่	เทวีโศกาอาไลย
ฯ ๑๐ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	คำแหงหณุมานทหารใหญ่
เห็นนางครวญคร่ำร่ำไร	จึ่งโลมเล้าเอาใจพูดจา
ฯ ๒ คำ ฯ
โอ้โลม
๏ สุดเอยสุดสวาดิ	ใช่ว่าพี่จะขาดเสนหา
แม้นมิคิดราชการพระผ่านฟ้า	ไม่นิราศคลาศคลาจากถ้ำทอง
จะรัดรึงคลึงเคล้าเฝ้าเชยชื่น	ไม่ปราถนาหาอื่นให้เปนสอง
นี่จำจิตรจำใจจำไกลน้อง	ด้วยจะต้องสงครามตามยักษ์มาร
จะช่วยส่งทรามไวยไปสวรรค์	ให้สิ้นคำสาปสันเกษมสานต์
แล้วตัวพี่จะได้ไปราชการ	เยาวมาลย์อย่าลห้อยน้อยใจ
ว่าพลางอิงแอบแนบสนิท	โอบอุ้มจุมพิตพิศมัย
แล้วกุมกรกัลยาคลาไคล	ออกไปจากห้องทั้งสองรา
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ
๏ ครั้นถึงปากถ้ำแก้วแพร้วพราย	แสนเสียดายนงลักษณ์หนักหนา
ดูทรวดทรงวงภักตร์ลักขณา	ไม่น่าที่จะร้างห่างไกล
แต่รีรอท้อจิตรพิศดู	เปนครู่แล้วสท้อนถอนใจใหญ่
จูงนางมานั่งยังร่มไม้	ลูบไล้ปฤษฎางค์พลางขอษมา
ซึ่งพี่ได้ต้องถือมือหนัก	เชยภักตร์จุมพิตขนิษฐา
ให้นิ่มน้องข้องขัดอัธยา	อย่าเปนเวราข้างน่าไป
ว่าพลางทางเด็ดได้ดอกแก้ว	มาตั้งจิตรจบแล้วก็ยื่นให้
คล่าวคลอชลนาอาไลย	กอดกรถอนฤไทยไปมา
ฯ ๘ คำ ฯ โอด
โอ้ปี่
๏ เมื่อนั้น	วานรินทร์เยาวยอดเสนหา
ให้อาไลยในรศพจนา	กราบกับบาทาแล้วว่าไป
ซึ่งน้องได้หยาบหยามลามลวน	หยิกข่วนค้อนควักผลักไส
จะกำจัดพลัดพรากจากไกล	ขออย่าให้น้องนี้มีเวรา
นิจาเอ๋ยสงสารด้วยท่านนัก	จะต้องไปหาญหักยักษา
แม้นน้องตามไปได้จะไคลคลา	เมืองสวรรค์ชั้นฟ้าไม่อาวรณ์
นี่สุดคิดอยู่แล้วจะแคล้วคลาศ	ต้องกลับไปไกรลาศศิงขร
นางครวญคร่ำล่ำลาวานร	สอื้นอ้อนโศกาอาไลย
ฯ ๘ คำ ฯ โอด
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	หณุมานยิ่งคิดพิศมัย
แล้วคิดถึงความหลังรับสั่งใช้	จะรีบไปสังหาญผลาญกุมภัณฑ์
เช็ดชลนานางพลางว่า	แก้วตาอย่าวิโยคโศกศัลย์
กุศลเราร่วมสร้างไว้อย่างนั้น	จึ่งจำพรากจากกันไปทั้งรัก
พี่จะส่งทรามไวยไปไกรลาศ	เปนข้าบาทพระศุลีมีศักดิ
ว่าแล้วโลมลูบจูบภักตร์	พาองค์นงลักษณ์ลีลามา
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ
๏ ถึงชายเชิงคิรีที่แจ้ง	สอนให้นางจัดแจงโจงภูษา
ประคองกรช้อนกายกัลยา	ขึ้นบนหัดถาง่าไว้
เหลียวหน้ามาดูดวงสมร	ให้มืออ่อนตีนอ่อนถอนใจใหญ่
แล้วคิดสละรักหักใจ	อุ้มนางขว้างไปในเมฆา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ ครั้นเสร็จซึ่งส่งนงคราญ	จะรีบไปราชการผลาญยักษา
จึ่งผาดแผลงสำแดงเดชา	เหาะมายังฝั่งสมุทไทย
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงนทีสีทันดร	หว่างเขายุคันธรข้างทิศใต้
ลดเลี้ยวเที่ยวแลดูไป	เห็นฟองน้ำหนึ่งใหญ่มหิมา
ไม่เคลื่อนคล้อยลอยตามสายสมุท	วายุบุตรเขม้นมองป้องหน้า
เห็นทีดีร้ายอสุรา	จะซุ่มซ่อนกายาอยู่ในนี้
คิดพลางแผลงศักดาถาโถม	โจนกระโจมจับฟองสองมือขยี้
เห็นยักษ์ลอดหลบไปในนที	ขุนกระบี่โลดไล่ไขว่คว้า
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	วิรุณจำบังยักษา
เห็นลิงเผือกพวกพระรามตามมา	อสุราแขงข้อเข้าต่อยุทธ
เผ่นขึ้นเหยียบบ่าง่าตะบอง	ตีต้องลูกลมจมสมุท
ไม่ระคายปลายขนทนอาวุธ	โผนผุดขึ้นได้ไล่รอนราญ
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ลูกพระพายร้ายแรงคำแหงหาญ
เข้าหักโหมโรมรันประจัญบาน	รอนราญรับรองว่องไว
ทยานยุดฉุดชิงคทาธร	วานรตีรันกระชั้นไล่
เหยียบยักษ์ชักตรีเกรียงไกร	แทงกุมภัณฑ์บรรไลยด้วยฤทธา
ฯ ๔ คำ ฯ โอด
๏ ครั้นเสร็จสังหารผลาญไพริน	ขุนกระบินทร์ตัดเศียรยักษา
หิ้วเหาะรเห็จเตร็จฟ้า	ตรงมากองทัพฉับพลัน
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งถวายอภิวาท	พระนารายน์ธิราชรังสรรค์
ทูลแจ้งกิจจาสารพัน	ที่รบรุกบุกบันอสุรี
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระทรงสังข์ฟังทูลถ้วนถี่
ชื่นชมสมถวิลยินดี	แล้วมีพระราชบัญชา
สรรเสริญหณุมานชาญไชย	ใช้ไหนได้ดังปราถนา
ทั้งในกองทัพพลับพลา	จะหาวานรเปรียบไม่เทียบทัน
แล้วสั่งเสนานายใหญ่	ให้เลิกพลไกรแขงขัน
พวกกระบินทร์โห่ร้องก้องอรัญ	คืนเข้าสุวรรณพลับพลา
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	ฝ่ายอสุรคอยเหตุยักษา
เห็นทั้งสองกองทัพอัปรา	พระนัดดาพระสหายวายปราณ
ตกใจตัวสั่นขวัญหนี	หลบลี้เข้าในไพรสาณฑ์
ชวนกันลัดตัดพงดงดาน	มายังราชฐานลงกา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นมาถึงทิมริมประตู	รู้ว่าเสด็จอยู่พระโรงน่า
สองนายก้มกรานคลานเข้ามา	วันทาทูลแถลงแจ้งความ
บัดนี้ท้าวเจ้ากรุงหัษฎง	กับองค์พระนัดดาชาญสนาม
ออกไปได้ณรงค์สงคราม	กับกระบี่มีนามหณุมาน
ทั้งสององค์หลงสู้ไม่รู้พยด	เดี๋ยวนี้ปลดชีวังสังขาร
รี้พลเหลือหลายวายปราณ	ดูอาการข้าศึกฮึกเต็มที
ฯ ๖ คำ ฯ
ช้า
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวทศภักตร์ยักษี
ได้ฟังสองอสูรทูลคดี	อสุรีนิ่งนึกตรึกตรา
แต่ให้ออกไปผจญรณรงค์	ก็สิ้นสุดสุริวงษ์พงษา
ยังคิดเห็นเปนที่พึ่งพา	แต่ท้าวมาลีวราชเรืองฤทธิ์
แม้นเธอสาปสันใครไม่คลาศเคลื่อน	ก็เปนเหมือนวาจาปกาศิต
แต่พระองค์ทรงธรรม์ทศพิธ	จำจะคิดผ่อนผันด้วยปัญญา
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ จึ่งตรัสเรียกสองกุมารหลานเอก	นนยะวิกวายุเวกยักษา
เข้ามาข้างแท่นแก้วแววฟ้า	สั่งกำชับกำชาพาที
ลุงจะใช้ไปเฝ้าพระเจ้าปู่	เสด็จอยู่ยอดฟ้าคิรีศรี
ทูลแถลงแจ้งเรื่องราวี	ว่าไพรีมาประชิดติดภารา
แม้นพระองค์สงไสยไต่ถาม	จงใส่ความรามลักษณ์ให้หนักหนา
แล้วว่าลุงบังคมไปใต้บาทา	ขอเชิญมาช่วยกู้บูรี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สองอสูรรับสั่งใส่เกษี
รีบออกนอกกำแพงแผลงฤทธี	เหาะข้ามวารีเร็วมา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
ช้า
๏ เมื่อนั้น	ท้าวมาลีวราชนาถา
ตั้งแต่ละสมบัติขัติยา	มาอยู่เขายอดฟ้าป่าหิมพานต์
อันเขตรขอบคิรีที่ทาง	กว้างขวางใหญ่โตรโหฐาน
ราบรื่นพื้นศิลาน่าพระลาน	มีวิมานเหมือนบรมพรหมา
วันนั้นนั่งเหนือบัลลังก์บนเหลี่ยมเขา	ใต้ร่มรังบังเงาเงื้อมผา
สุรารักษ์นักสิทธิวิทยา	มาพร้อมหน้านอบนบอภิวันท์
ตรัสประภาศพูดจากับดาบศ	เอาเครื่องชาสุธารศรินให้ฉัน
แล้วซักไซ้ไต่ถามถึงทางธรรม์	ต่างสำรวลสรวลสันต์จำนรรจา
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ บัดนั้น	นนยะวิกวายุเวกยักษา
เหาะทยานผ่านเมฆเมฆา	มาถึงเขายอดฟ้าสุราไลย
จึ่งเคลื่อนคล้อยลอยลงยังบรรพต	เลี้ยวลดเลียบเดินเนินไศล
ถึงพระลานคลานตามกันเข้าไป	กราบกรานท่านไทไอยกา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระพงษ์พรหมบรมนาถา
เห็นยักษีพี่น้องทั้งสองรา	จึ่งบัญชาทักถามเนื้อความไป
เหวยไอ้อสูรประยูรยักษ์	ยังเล็กนักเล็กหนามาแต่ไหน
มีธุระกังวลกลใด	ฤๅใครใช้สอยมึงจึ่งมา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สองอสูรบังคมก้มเกษา
ทูลว่าท้าวเจ้ากรุงลงกา	ใช้ข้ามาประนตบทมาลย์
ด้วยบัดนี้มีสงครามรามลักษณ์	มารบพุ่งกรุงยักษ์หักหาญ
พวกพระวงษ์พงษาข้าราชการ	ออกต้านทานเสียทัพอัปรา
กุมภกรรฐ์อินทรชิตมิตรสหาย	ก็ม้วยมอดวอดวายเสียหนักหนา
เปนจนใจไม่มีที่พึ่งพา	กรุงลงกาเกือบจะได้แก่ไพรี
จึ่งใช้ข้าพี่น้องสองอสูร	มากราบทูลเบื้องบาทบทศรี
เชิญเสด็จพระองค์ทรงฤทธี	ไปแก้กู้บูรีให้รอดไว้
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวมาลีหลากจิตรคิดสงไสย
จึ่งตรัสซักสองกุมภัณฑ์ทันใด	เองว่าให้เห็นกระจ่างทางความ
อันองค์ทศเศียรอสุรินทร์	เมืองแมนแดนดินก็เกรงขาม
ใครหนอปลาดนักชื่อลักษณ์ราม	บังอาจข้ามพลลิงมาชิงไชย
เปนโจรมีฝีมือฤๅกระษัตริย์	ผ่านสมบัติบุรีธานีไหน
สาเหตุเภทพาลประการใด	เขาจึ่งได้มาประชิดติดลงกา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สองอสูรบังคมก้มเกษา
อันลักษณ์รามพี่น้องสองรา	อยู่ศรีอยุทธยาพระนคร
ได้ยินข่าวเล่าฦๅว่าเปนหลาน	จอมกระษัตริย์อัชบาลชาญสมร
เขาขับหนีพี่น้องต้องซอกซอน	อยู่ดงดอนแดนโคธาราวี
วันหนึ่งจึ่งองค์เจ้าลงกา	ไปได้นางกลางป่ามากรุงศรี
พระรามรู้ฤษยาว่าสามี	จะมาตีบ้านเมืองเพราะเรื่องนั้น
จึ่งไปฆ่าพาลีพี่สุครีพ	สิ้นชีพชีวาอาสัญ
ได้ลิงค่างต่างทหารชาญฉกรรจ์	มาโรมรันรบพุ่งถึงกรุงไกร
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	ท้าวมาลีลำฦกนึกขึ้นได้
จึ่งว่าเออไอยกาคิดว่าใคร	มิรู้ในสุริวงษ์พงษ์นารายน์
อันลักษณ์รามนั้นกูกับปู่เขา	แต่ก่อนเก่าชอบชิดเปนมิตรสหาย
ไม่พอที่จะมาฆ่ากันตาย	แสนเสียดายพงษ์พันธุ์ที่บรรไลย
จำจะไปไกล่เกลี่ยเสียสักหน่อย	ให้เรียบร้อยรู้จักรักใคร่
จึ่งตรัสสั่งคนธรรพฉับไว	จงเตรียมพลไกรจะไคลคลา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	คนธรรพรับสั่งใส่เกษา
ก้มเกล้ากราบงามสามลา	ออกมาเกณฑ์กันทันใด
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
ยานี
๏ พร้อมพรั่งตั้งกระบวนแห่แหน	มากมายหลายแสนอสงไขย
กองน่านักสิทธิฤทธิไกร	ถือธงไชยแห่เสด็จเจ็ดพัน
พลนิกายซ้ายขวาวิชาธร	ฤทธิรอนรู้เหาะเพราะพระขรรค์
โยธาน่าหลังทั้งนั้น	คนธรรพ์คนธรรพกับสิทธา
พวกสำเร็จปรอทแร่แก่เถ้า	มาพลอยเข้ากระบวนถ้วนหน้า
เครื่องสูงสุรารักษ์ศักดา	กับเทวาหว่างพระเมรุวิเรนทร
พวกพระไพรปู่เจ้าเป่าแตรสังข์	พร้อมพรั่งคั่งคับสลับสลอน
แล้วเลื่อนราชรถทรงอลงกรณ์	มาเทียบไว้ใกล้ชง่อนเงื้อมคิรี
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	ท้าวมาลีวราชเรืองศรี
เสด็จจากแท่นสุวรรณทันที	มาเข้าที่โสรจสรงคงคาไลย
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ น้ำพุดุดั้นบนบรรพต	ดังฝนฝอยย้อยหยดเย็นใส
ลอองอาบซาบซ่านสำราญใจ	ลูบไล้สุคนธาอ่าองค์
โขมพัตรพื้นขาวยาวกว้าง	ประจงจีบกลีบวางหางหงษ์
ชายแครงเครือสุวรรณบรรจง	ฉลององค์โอภาษตาดเงินงาม
ปั้นเหน่งเพ็ชรไพโรจโชติช่วง	ทับทรวงดวงมณีศรีสยาม
เฟื่องห้อยพลอยประดับวับวาม	ทองกรแก้วภุกามงามเงา
ธำมรงค์ปทัมราชผาดผุด	มงกุฎหนุนนวมสวมเศียรเกล้า
กรรเจียกจำหลักลายพรายเพรา	หน่วงเนาสายพระกรรณกระสันทรง
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ จับพระขรรค์ไชยศรีลีลาศ	ออกจากพิมานมาศดังราชหงษ์
แห่แหนแน่นนันกรรกง	ให้โบกธงทำพิณพาทย์ยาตรา
ฯ ๒ คำ ฯ กราวนอก
โทน
๏ รถเอยรถเพ็ชร	เคยเสด็จเดินทางกลางเวหา
ที่นั่งทรงองค์ท้าวธาดา	ลอยล่องท้องฟ้านภาไลย
เทียมหงษ์เหมราชชาติปักษิณ	พอผยองเผยอบินแผ่นดินไหว
คนธรรพขับรถคลาไคล	แห่แหนแน่นในโพยมมาล
ทานตวันกรรชิงกลิ้งกลด	อยู่ริมรถที่นั่งบังสุริย์ฉาน
มยุรฉัตรพัดโบกโบตาล	อยู่งานไปพลางกลางอัมพร
พลนิกายซ้ายขวาตาริ้ว	ถือธงทิวปลิวรยับสลับสลอน
ลอยเลื่อนเคลื่อนคลาพลากร	ไปนครลงกาธานี
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ ครั้นถึงจึ่งลงหยุดยั้ง	อยู่ยังสมรภูมิไชยศรี
เห็นทรากศพอสุรินทร์สิ้นชีวี	เหลือที่จะนับคณนา
น้อยฤๅทศกรรฐ์กับพระราม	ทำสงครามฆ่าฟันกันหนักหนา
ช่างกะไรไม่แจ้งกิจจา	ว่าลงกาเกิดเข็ญถึงเช่นนี้
นึกก็น่าสังเวชสมเพชนัก	ทั้งเอนดูทศภักตร์ยักษี
ครั้นจะตรงเข้าไปในบุรี	จะเปนที่กินแหนงแคลงใจ
จำจะหาทศกรรฐ์กับพระราม	มาพิพากษาความถามไถ่
จึ่งตรัสสั่งสองกุมภัณฑ์ทันใด	เองเร่งไปบอกองค์เจ้าลงกา
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	นนยะวิกวายุเวกยักษา
ก้มเกล้าเคารพรับบัญชา	พากันดั้นป่าไปธานี
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งเข้าไปกราบทูล	ท้าวราพนาสูรยักษี
บัดนี้องค์ไอยกาธิบดี	ภูมีไม่เข้ามาเมืองมาร
หยุดอยู่ที่ประจญรณรงค์	ให้เชิญองค์บิตุลาไปว่าขาน
จะถามหาสาเหตุเภทพาล	ให้การกับพระรามเปนความกัน
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรสุริวงษ์รังสรรค์
จึ่งตรัสกับข้าเฝ้าเหล่านั้น	จะไต่ถามความกันไม่พรั่นใจ
ลักษณ์รามว่าดีมีฤทธิ์มาก	การฝีปากไหนจะสู้กูได้
ถึงจะว่าพาเมียมาไว้	จะเอาใครรู้เห็นเปนพยาน
ดำริห์พลางทางสั่งมโหทร	จงรีบร้อนเร่งรัดจัดทหาร
ทั้งธูปเทียนดอกไม้ใส่พาน	จะได้มัสการพระไอยกา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	มโหทรรับสั่งใส่เกษา
มารีบรัดจัดพหลพลโยธา	เสร็จตามบัญชาพระยามาร
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรศักดาหาญ
เสด็จจากแท่นรัตน์ชัชวาลย์	มาอ่าองค์สรงสนานนัที
ประดับเครื่องเรืองรัตน์ตรัจเตร็จ	แล้วเสด็จจากปรางปราสาทศรี
ให้เคลื่อนคลายขยายยกโยธี	ตรงไปที่สมรภูมิไชย
ฯ ๔ คำ ฯ กราว เชิด
๏ ครั้นถึงที่ประทับรัถา	เบื้องซ้ายไอยกาอัชฌาไศรย
กราบถวายบังคมคัลทันใด	จุดธูปเทียนดอกไม้บูชา
แล้วทูลว่าพระองค์ทรงยศ	มาหยุดรถอยู่ไยที่ในป่า
เชิญเสด็จเข้าไปในภารา	ให้ตรีโลกฦๅชาปรากฏไว้
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวมาลีวราชเปนใหญ่
จึ่งตรัสตอบทศกรรฐ์ทันใด	อันตัวปู่อยู่ในทศพิธ
ครั้นจะตามใจเจ้าเหมือนเบาความ	ข้างพระรามจะรแวงแคลงจิตร
จะประชุมเทวาสุราฤทธิ์	ถ้วนหน้ามาสถิตย์ในที่นี้
จึ่งจะถามความเจ้าผู้เปนโจทย์	ซึ่งกล่าวโทษพระรามเรืองศรี
ให้ต้องอย่างทางธรรมประเพณี	ตรัสพลางทางมีบัญชาไป
ดูก่อนเทวาสุรารักษ์	ซึ่งสำนักนิ์ธารท่าป่าใหญ่
จงเที่ยวป่าวเหล่าฝูงเทพไท	ทั้งแดนไตรมานั่งเปนพยาน
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	เทพเจ้าสิงไศลไพรสาณฑ์
ได้ฟังพจนาบัญชาการ	ก็เหาะออกนอกวิมานทยานมา
เที่ยวประกาศกึกก้องร้องป่าว	ตลอดจนแดนดาวดึงษา
ชวนกันผันผยองล่องลอยฟ้า	ลงมายังสมรภูมิพลัน
ฯ ๔ คำ ฯ เหาะ
๏ ครั้นถึงเคารพอภิวาท	ท้าวมาลีวราชรังสรรค์
นั่งอยู่อัดแอแจจัน	คอยฟังฟ้องทศกรรฐ์เจ้าลงกา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวมาลีวราชนาถา
เห็นฝูงเทวัญในชั้นฟ้า	มาพร้อมหน้านอบนบอภิวันท์
จึ่งตรัสถามทศเศียรสุริวงษ์	เจ้าจงให้การเถิดหลานขวัญ
ซึ่งพวกยักษ์ลักษณ์รามสงครามกัน	เมื่อแรกเริ่มเดิมนั้นเปนอย่างไร
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรเศกแสร้งแถลงไข
เดิมหลานไปล้อมกวางกลางไพร	พบนางหนึ่งในพนาวา
เปนสาวพรหมจารีไม่มีผัว	เที่ยวอยู่แต่ตัวอนาถา
ข้านี้มีจิตรคิดเมตตา	จึ่งพามาเลี้ยงไว้ในอุทยาน
ฝ่ายพระรามตั้งตัวเปนผัวนาง	จึ่งคุมเหล่าลิงค่างมาหักหาญ
ฆ่าพระวงษ์พงษาวายปราณ	ทำประมาทหมิ่นหลานเปนพ้นรู้
พระองค์เปนปู่ย่าตายาย	ก็พลอยอายอัปรยศอดสู
จงตัดสินพิพากษาเปนตราชู	ใครทำผิดคิดดูเถิดภูวไนย
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวมาลีวราชเปนใหญ่
ได้ฟังนิ่งนึกตรึกไตร	แล้วตรัสไปแก่องค์เจ้าลงกา
ซึ่งนัดดาว่ากล่าวในราวความ	ข้างพระรามพระลักษณ์ผิดหนักหนา
แต่ปู่หารู้ไม่ด้วยไกลตา	ครั้นว่าจะเชื่อฟังยังไม่ควร
จำจะให้ไปหาองค์พระราม	มาสอบถามซักไซ้ไต่สวน
จึ่งจะตัดสินความตามสำนวน	ให้ถูกถ้วนทางธรรม์ไม่ฉันทา
ตรัสพลางทางสั่งเวศุกรรม	จงจำคำทศภักตร์ยักษา
ไปแถลงแจ้งความพระรามา	แล้วว่าเราให้หามาบัดนี้
แม้นสององค์สงไสยไต่ถาม	จงออกนามอัชบาลชาญไชยศรี
กับเราร่วมรักใคร่เปนไมตรี	อย่าราคีคิดรแวงแคลงใจ
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	เวศุกรรมเทวาอัชฌาไศรย
รับสั่งบังคมคลาลาไคล	เหาะไปกองทัพพลับพลา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งค่อยคล้อยเคลื่อน	ลอยเลื่อนลงเดินเนินผา
เข้าเฝ้าพระหริวงษ์ทรงศักดา	ทูลแจ้งกิจจาสารพัน
สหายองค์ไอยกาฝ่าพระบาท	ชื่อท้าวมาลีวราชรังสรรค์
อยู่สมรภูมิไชยไพรวัน	เธอว่าไรเปนนั่นดังบัญชา
ทศเศียรทูลฟ้องสองพระองค์	จะให้ทรงแช่งชักให้หนักหนา
แต่ท้าวไทไม่เชื่ออสุรา	จึ่งใช้ข้ามาเชิญเสด็จไป
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระหริรักษ์จักรกฤษณ์คิดสงไสย
จึ่งตรัสถามท้าวพระยาเสนาใน	บรรดาพวกผู้ใหญ่ทั้งไพร่นาย
ใครรู้มั่งฤๅไม่ว่าไอยกา	กับท้าวมาลีวราชเปนสหาย
จงแจ้งเหตุเภทผลต้นปลาย	บรรยายให้เราเข้าใจ
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	ฝ่ายชามภูวราชอำมาตย์ใหญ่
จึ่งทูลพระอวตารชาญไชย	ข้าได้แจ้งจิตรในกิจจา
แต่ปางหลังครั้งคราวอสุรพรหม	ขึ้นเฝ้าพระสยมนาถา
ทูลขอพรสำหรับกับคทา	ให้ปราบสิ้นดินฟ้าธาตรี
องค์พระจอมไกรลาศประสาทให้	ตามใจจงรักของยักษี
วันนั้นท่านท้าวมาลี	จึ่งกราบทูลเจ้าตรีโลกา
อันอสูรสัตบาปหยาบคาย	เที่ยวทำร้ายไตรจักรหนักหนา
ท้าวอัชบาลผ่านศรีอยุทธยา	ได้พึ่งพาผาศุกไปทุกทิศ
ซึ่งพระองค์อวยไชยให้กับยักษ์	เหมือนแกล้งฆ่าสุรารักษ์นักสิทธิ์
ถึงองค์ท้าวอัชบาลชาญชิต	เข้าต่อฤทธิ์ราพร้ายจะวายปราณ
พระอิศวรหวนนึกลำฦกได้	จึ่งอวยไชยกับพระขรรค์แล้วบรรหาร
ให้ท้าวมาลีบรมพรหมมาน	ไปประทานท่านไทไอยกา
สองพระองค์ทรงศักดิจึ่งรักใคร่	ปลงพระไทยทุ่มเทเสนหา
เปนสหายหมายมั่นแต่นั้นมา	ไม่กังขาขึ้งเคียดรังเกียจกัน
อายุข้าถ้าจะนับได้กัปเศษ	จึ่งแจ้งเหตุสุดสิ้นดินสวรรค์
เปนความขำล้ำฦกดึกดำบรรพ์	ทรงธรรม์จงทราบบทมาลย์
ฯ ๑๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระจักรกฤษณ์ฤทธิล้ำสุริย์ฉาน
ได้ฟังทูลแถลงแจ้งการ	จึ่งบรรหารสั่งมหาเสนาใน
สุครีพรีบจัดพลากร	สองนครเข้าสลับทัพใหญ่
เราจะยกโยธาคลาไคล	ไปบังคมท่านไทไอยกา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุครีพรับสั่งใส่เกษา
ก้มเกล้ากราบงามสามลา	แล้วออกมาจัดทัพฉับพลัน
ฯ ๒ คำ ฯ ประถม
ยานี
๏ เกณฑ์กระบี่สี่สิบสมุทถ้วน	ที่ต้นเชือกเลือกล้วนล่ำสัน
ซ้ายขวาน่าหลังทั้งนั้น	ลิงฉกรรจ์เกณฑ์หัดจัดแจง
ทหารเอกอาสาสิบห้าหมื่น	แต่พื้นปืนทองปรายตะพายแล่ง
บ้างถือศรกำซาบดาบคมแวง	ทั้งธงเทียวเขียวแดงดาษดา
พวกล้อมวงองครักษ์สมปักลาย	อยู่ริมรถพระนารายน์ซ้ายขวา
ใส่เสื้อแสงแต่งประกวดกายา	เหน็บสาตราตรีสั้นกัลเม็ด
บ้างถือง้าวหลาวแหลนโล่ห์เขน	กะเกณฑ์กองทัพสรรพเสร็จ
จึ่งให้เคลื่อนเลื่อนราชรถเพ็ชร	มาประทับรับเสด็จที่เกยลา
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	พระจักรรัตน์แก้วแววเวหา
ชวนพระลักษณ์ลีลาศยาตรา	ไปโสรจสรงคงคาวารี
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ ชำระสระสนานน้ำสุหร่าย	กรีดกรายพระหัดถ์ขัดสี
ลูบไล้สุคนธามาลี	ผัดภักตร์ผิวฉวีวาดคิ้ว
สอดใส่สนับเพลาเนากระหนก	ภูษายกแย่งครุธยุดนาคหิ้ว
ห้อยน่าผ้าทิพย์ทองริ้ว	ชายแครงแพลงพลิ้วพลอยรยับ
โหมดเทศตาดทองฉลององค์	ต่างทรงเกราะเก็จเพ็ชรประดับ
คาดปั้นเหน่งสายประสานบานพับ	สังวาลแก้วแวววับทับทรวง
พาหุรัดทองกรซ้อนทรง	ธำมรงค์เพ็ชรรัตน์รุ้งร่วง
มงกุฎแก้วแกมสุวรรณกุดั่นดวง	ห้อยพวงบุบผามาลี
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ ครั้นเสร็จสรรพจับพระแสงศรทรง	เสด็จลงจากพลับพลาหลังคาสี
เหล่าทหารกรานกราบลงสามที	ให้คลายคลี่โยธาคลาไคล
ฯ ๒ คำ ฯ กราว เชิด
๏ ครั้นถึงที่รณรงค์ยงยุทธ	จึ่งยั้งหยุดพลนิกายนายไพร่
ให้เลื่อนราชรถแก้วแววไว	เข้าไปเบื้องขวาท้าวมาลี
สองกระษัตริย์เคารพอภิวาท	พระไอยกาธิราชเรืองศรี
หมอบชม้อยคอยดูภูมี	จะพาทีถามไถ่สิ่งไรมา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวมาลีวราชนาถา
เห็นพี่น้องสองกระษัตริย์นัดดา	โสภาพริ้งพร้อมลม่อมลไม
ช่างเหมือนพระสหายอัชบาล	ประกอบการกิริยาอัชฌาไศรย
พินิจพลางทางถามเนื้อความไป	ไอยกานี้ให้สงไสยนัก
ทั้งสองเจ้าเผ่าพงษ์องค์อัชบาล	ไยไม่ผ่านอยุทธยาอาณาจักร
ทศเศียรขุนมารกับหลานรัก	ได้หาญหักรบกันด้วยอันใด
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระราเมศทูลแจ้งแถลงไข
เดิมหลานจะพรากจากกรุงไกร	เพราะแม่ไกยเกษีโสภา
ขอสัตย์บิตุรงค์ทรงยศ	ให้พระพรตผ่านนครก่อนข้า
หลานจึ่งต้องครองศีลเปนสิทธา	ออกอยู่ป่ากว่าจะครบสิบสี่ปี
นางสีดากับเจ้าลักษณ์รักใคร่	ร้องไห้ตามมาพนาศรี
อยู่อาไศรยในอรัญกุฎี	ริมโคธาวารีราวไพร
แล้วทูลเล่าเรื่องความที่ตามกวาง	ครั้นกลับมาหานางหาเห็นไม่
พบพระยาสดายุจึ่งแจ้งใจ	ว่าทศภักตร์ลักไปไว้ลงกา
จึ่งยกพลตามข้ามสมุท	มายั้งหยุดเหยียบนครของยักษา
ให้องคตเปนทูตไปพูดจา	กับราชสาส์นหลานว่าแต่โดยดี
ทศเศียรไม่ส่งนงคราญ	จึ่งเกิดการรบพุ่งถึงกรุงศรี
เปนความสัตย์ทุกสิ่งจริงดังนี้	ภูมีจงทราบบทมาลย์
ฯ ๑๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระปิ่นเกษยอดฟ้ามหาสถาน
ฟังพระรามแก้ไขให้การ	จึ่งบรรหารถามองค์เจ้าลงกา
เดิมเจ้าว่านารีไม่มีผัว	เปนสาวแท้แต่ตัวอนาถา
พระรามว่าสามีนางสีดา	มาอยู่ที่โคธาวารี
เจ้าใช้ม้ารีศแสร้งแปลงเปนกวาง	แล้วลักนางมาไว้ในกรุงศรี
เขาก็ได้ให้มาว่าโดยดี	จริงจังดังนี้ฤๅฉันใด
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศกรรฐ์แก้ว่าหามิได้
ซึ่งม้ารีศเปนกวางไปอย่างไร	ไม่แจ้งใจจริงจริงสิ่งนี้
เมื่อได้นางสีดามาเมือง	ก็ฦๅเลื่องเฟื่องฟุ้งทั้งกรุงศรี
ใครจะมาว่ากะไรก็ไม่มี	จนถึงปีหนึ่งแล้วพระไอยกา
ต่อพระรามข้ามสมุทมาเมืองมาร	แกล้งคิดอ่านพาลผิดฤษยา
ให้องคตพังประตูจู่เข้ามา	พิฆาฏฆ่าเสนีเสียสี่นาย
แล้วให้พาองค์นงเยาว์	ทูลเกล้าไปประนอมยอมถวาย
เห็นผิดทูตพูดจาหยาบคาย	ข้าอับอายจึ่งไม่ส่งนงลักษณ์
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวมาลีมีศักดิ
ได้ฟังคำขุนมารหลานรัก	จึ่งผินภักตร์ไปถามพระรามา
ทศกรรฐ์ไม่รับกลับมีคำ	ว่าเจ้าทำหาญหักหนักหนา
จริงจังดังนั้นฤๅนัดดา	ฤๅจะว่าอย่างไรเร่งให้การ
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระรามว่าข้ามิได้ให้หักหาญ
เมื่อองคตเข้าไปในเมืองมาร	พวกยักษ์ปิดทวารวังไว้
ครั้นพูดจาว่ากล่าวโดยดี	อสุรีไม่เปิดประตูให้
ข้างองคตไม่ฟังพังเข้าไป	ถึงท้าวไทเจ้าลงกาธานี
ได้แจ้งความตามเรื่องราชสาส์น	ให้ขุนมารส่งสีดามารศรี
ทศกรรฐ์โกรธาจะฆ่าตี	ให้เสนีรบรับจับองคต
เห็นจวนตัวแล้วลิงจึ่งชิงไชย	ยักษ์สู้ไม่ได้ก็ตายหมด
มาให้การแก้เกี้ยวเลี้ยวลด	เปนคำคดไม่จริงสักสิ่งอัน
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวมาลีวราชรังสรรค์
เห็นว่ากล่าวก้าวเฉียงเถียงกัน	ทรงธรรม์จึ่งดำริห์ตริไตร
อันคำทศภักตร์กับพระราม	ข้อความหาไกลกันไม่
แต่เท็จจริงจะอยู่ข้างผู้ใด	จะว่าให้เปนกลางทางธรรม์
คิดพลางทางมีกระทู้ถาม	ดูราพระรามรังสรรค์
นางสีดานี้ใครให้ปัน	ได้แต่งงานการกันฤๅฉันใด
หนึ่งบิดรมารดาของนารี	อยู่ธานีนัคเรศประเทศไหน
เมื่อแรกรับกัลยามาไว้	คือใครรู้เห็นเปนพยาน
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระหริรักษ์จักราปรีชาหาญ
จึ่งว่านางสีดายุพาพาล	เยาวมาลย์เกิดในประทุมา
พระชนกเลี้ยงไว้ในกุฎี	เปนบุตรีแสนสุดเสนหา
แล้วลาพรตพรหมจรรย์แต่นั้นมา	ไปอยู่เมืองมิถิลาช้านาน
จึ่งตั้งกิจพิธีให้ยกศิลป์	กระษัตรามาสิ้นทุกถิ่นฐาน
ทั้งเทวาสุรารักษ์มัฆวาน	ก็ไปด้วยช่วยการสยุมพร
ท้าวชนกจักรวรรดิให้ผลัดกัน	ทีละคนยกคันธนูศร
ข้ายกได้ดังจิตรพระบิดร	จึ่งตั้งการสยุมพรพิธี
อภิเศกสีดากับข้าบาท	เปนเอกองค์อรรคราชมเหษี
ถึงเทวามานั่งอยู่ทั้งนี้	เมื่อเดิมทีก็รู้อยู่ด้วยกัน
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระพงษ์พรหมบรมรังสรรค์
ฟังพระรามเรียงคำรำพรรณ	ทรงธรรม์เห็นจริงทุกสิ่งไป
ครั้นจะพิพากษาสองสถาน	ให้ผเชิญพยานยังไม่ได้
ต้องไต่ถามตามบทจะงดไว้	จำจะให้หานางคนกลางมา
เอาถ้อยคำสอบใส่ให้กระจ่าง	จึ่งสืบต่อข้ออ้างไปข้างน่า
ดำริห์พลางทางมีวาจา	ดูราพระวิศณุกรรม์
จงคุมพวกพิทยาวิชาธร	เปนการร้อนรีบด่วนไปสวนขวัญ
บอกสีดาว่าเราผู้ทรงธรรม์	ให้เชิญมาว่ากันอย่าฉันทา
พระรามกับทศภักตร์ยักษี	ถ้อยทีจะรวังกังขา
ทั้งสองข้างต่างแต่งเสนา	กำกับพวกเทวาพากันไป
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระจักรกฤษณ์กราบก้มบังคมไหว้
จึ่งตรัสสั่งหณุมานชาญไชย	จงคุมไพร่ไปด้วยเทวัญ
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรเสียวใจไหวหวั่น
แม้นสีดามาถึงเถียงกัน	จะรำพรรณกล่าวโทษโรธกร
มิให้ไปไอยกาจะว่าผิด	เปนจนจิตรจำสู้ไปดูก่อน
จึ่งเหลียวหลังสั่งมารมโหทร	จงคุมพลนิกรกำกับไป
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	พระวิศณุกรรม์นายใหญ่
กับยักษาพานรินทร์ฤทธิไกร	เหาะไปสวนขวัญทันที
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งลงริมพลับพลา	เข้าเฝ้านางสีดามารศรี
ทูลแถลงแจ้งความตามคดี	บัดนี้ภูวไนยไอยกา
พระองค์ทรงนามมาลีวราช	พงษ์พรหมบรมนารถนาถา
เธอว่าไรเปนนั่นดังบัญชา	ถือศีลสัจจาสารพัน
ให้ประชุมเทวาจะว่าความ	ทศเศียรกับพระรามรังสรรค์
สาเหตุเภทผลแต่ต้นนั้น	ทศกรรฐ์กล่าวโทษพระรามา
ท้าวเธอให้ไปเชิญองค์พระราม	มาไต่ถามสอบปากพิพากษา
ข้อความติดพันถึงกัลยา	จึ่งใช้ข้ามาเชิญเสด็จไป
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์ภัควดีศรีใส
ประจักษ์แจ้งแห่งคำเทพไท	ทรามไวยสมถวิลยินดี
จะใคร่ไปเคารพอภิวาท	พระสามีธิราชเรืองศรี
ทั้งจะได้เห็นพระลักษณ์ผู้ภักดี	แต่จากพี่ไปประมาณนานครัน
คิดพลางทางมีบัญชา	ชวนเทวีตรีชดาสาวสรรค์
จะไปเฝ้าฟังถามเนื้อความกัน	ทรงธรรม์จะว่าขานประการใด
ตรัสพลางย่างเยื้องจรลี	ลงจากที่พลับพลาอาไศรย
นวลนางตรีชดายาใจ	สาวสรรค์กำนัลในก็ตามมา
ฯ ๘ คำ ฯ เพลง
๏ ขึ้นทรงบุษบกแก้วแพรวพรรณ	ฝูงกำนัลนั่งรายซ้ายขวา
เทวราชผาดแผลงฤทธา	นำน่าเหาะกลับมาฉับไว
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งค่อยคล้อยเคลื่อน	ลอยเลื่อนลงทางหว่างไศล
ให้ยั้งหยุดบุษบกอยู่แต่ไกล	จะคอยฟังท่านไทไอยกา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวมาลีวราชนาถา
เห็นบุษบกแก้วแววฟ้า	จึ่งให้เลื่อนเข้ามาน่ารถทรง
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางสีดาแน่งน้อยนวลหง
แหวกวิสูตรสุวรรณบรรจง	ถวายบังคมองค์ไอยกา
เห็นรถทศเศียรอยู่เบื้องซ้าย	รถพระนารายน์อยู่ฝ่ายขวา
นางกราบลงตรงภักตร์ภัศดา	ฟูมฟายชลนาจาบัลย์
ฯ ๔ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	ท้าวมาลีวราชรังสรรค์
พิศโฉมสีดาลาวรรณ	ดังดวงจันทร์แจ่มฟ้าไม่ราคี
คมขำสำอางเหมือนอย่างเขียน	ไม่ผิดเพี้ยนพิมพ์ภักตร์พระลักษมี
กูเกิดมาอายุถึงเพียงนี้	ไม่เห็นนางใดดีเหมือนสีดา
กระนี้ฤๅทศภักตร์มิรักใคร่	จนพงษ์พันธุ์บรรไลยเสียหนักหนา
พระนิ่งนึกตรึกความแล้วถามมา	ดูก่อนนางสีดานารี
บิตุราชมาตุรงค์ของนงลักษณ์	เปนปิ่นปักนัคเรศฤๅเศรษฐี
ผู้ใดเปนภัศดาสามี	มาอยู่ที่สวนขวัญด้วยอันใด
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางสีดากราบก้มบังคมไหว้
จึ่งทูลว่าข้าน้อยนี้ไซ้	กำเนิดในโกมุทบุษบัน
พระชนกนักสิทธิคิดเมตตา	เลี้ยงเปนธิดาไม่เดียดฉัน
แล้วสึกหาลาพรตพรหมจรรย์	ทรงธรรม์กลับไปอยู่บูรี
ครั้นข้าค่อยเจริญไวยใหญ่กล้า	พระบิดาจึ่งเสี่ยงศรศรี
ชุมนุมหน่อกระษัตราทุกธานี	มายกศิลป์ไชยที่น่าพระลาน
ฝ่ายพระหริวงษ์ทรงฤทธิ์	ยกได้ดังจิตรพิศฐาน
จึ่งเศกข้ากับพระรามตามบุราณ	สุรารักษ์มัฆวานอยู่พร้อมพรัก
แล้วองค์พระภัศดากับข้านี้	มาอยู่ศรีอยุทธยาอาณาจักร
เธอรับสัตย์พระบิดาสามิภักดิ์	หลานกับเจ้าลักษณ์ก็ตามมา
อยู่ที่กุฎีดงทรงพรต	เปนดาบศบำเพ็ญเคร่งหนักหนา
วันหนึ่งเห็นกวางทองผ่องโสภา	ข้าวอนว่าพระรามให้ตามไป
บัดเดี๋ยวได้ยินเสียงสำเนียงร้อง	เรียกพระน้องว่าจักตักไษย
ข้าขับองค์อนุชาคลาไคล	ตามไปในป่าพนาลี
สักครู่หนึ่งจึ่งท้าวเจ้าลงกา	เข้าหาญหักลักข้าพาหนี
หลานได้บอกออกตัวว่าผัวมี	อสุรีไม่ฟังว่าชั่งใคร
สดายุรู้จักกับพระราม	ได้ห้ามปรามอิกครั้งหาฟังไม่
กลับสังหารนกนั้นบรรไลย	จึ่งพาข้ามาไว้ในอุทยาน
แล้วรำพรรณพูดจาสารพัด	ให้ความสัตย์วิงวอนอ่อนหวาน
ข้าคิดแค้นขึ้นมาด่าประจาน	ยังก้มกรานกราบไหว้ให้ปรานี
จะถากถางอย่างไรก็ไม่โกรธ	ไปคาดโทษแต่เหล่าสาวศรี
ไม่เคยพบเคยเห็นเช่นนี้	ทานทนพ้นที่จะอุประมา
ฯ ๒๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรแสนอายขายหน้า
เข่นเขี้ยวขึ้นเสียงเถียงสีดา	ช่างพูดจาเก้อเก้อเอออไร
เสียแรงรูปร่างงามหยามหยาบ	ใครเกี้ยวพานกรานกราบเจ้าตรงไหน
เทวาข้าพเจ้าบอกกล่าวไว้	พาโลว่าข้าไหว้ใส่ถ้อยความ
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระผู้พงษ์พรหมมานบรรหารห้าม
อย่าเทลาะเกาะแกะไม่แงะงาม	แล้วตรัสถามมัฆวานชาญไชย
กับเทวามานั่งอยู่ทั้งนี้	เมื่อเดิมทีรู้เห็นเปนไฉน
อย่าเศกแสร้งสมอ้างข้างผู้ใด	จงว่าไปตามจริงทุกสิ่งอัน
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวเจ้าไตรตรึงษ์สวรรค์
เทพไทใหญ่น้อยสิ้นทั้งนั้น	ก็ทูลขึ้นพร้อมกันทันใด
ซึ่งสีดาว่าสมคำพระราม	จะเปนความมุสานั้นหาไม่
สารพัดสัตย์จริงทุกสิ่งไป	ข้าก็ได้รู้เห็นเปนพยาน
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์พระไอยกาปรีชาหาญ
ได้ฟังสุรารักษ์มัฆวาน	จึ่งโองการถามทศกรรฐ์พลัน
คำพระรามความสมกับข้ออ้าง	ทั้งคนกลางรับจริงทุกสิ่งสรรพ์
เจ้าว่าได้นางสีดาในอารัญ	มีสำคัญอ้างอิงสิ่งใด
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรทูลแก้ไข
เมื่อพบนางกลางป่าค่าไม้	จะอ้างอิงสิ่งใดนั้นไม่มี
แต่ข้าได้ไต่ถามถึงลูกผัว	บอกว่าตัวเปนสาวชาวไพรศรี
ครั้นเห็นรูปร่างพระรามงามดี	ประสมว่าสามีแต่เดิมมา
คำโบราณท่านเทียบอารมณ์หญิง	เหมือนน้ำกลิ้งใบบัวชั่วหนักหนา
ขอพระองค์จงพินิจพิจารณา	อย่าเชื่อคนแพศยาอาธรรม์
ถึงองค์อำรินทราสุรารักษ์	ก็ชังยักษ์ทั้งสิบหกห้องสวรรค์
พยาบาทอินทรชิตจึ่งคิดกัน	หมายมั่นคุมแค้นจะแทนทด
แสร้งสมยอมพร้อมหน้าว่าขาน	เปนพยานอาสาเข้ามาหมด
ไม่ทูลความตามตรงพระทรงยศ	ล้วนคำคดข้าคิดติดใจ
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์พระไอยกาอัชฌาไศรย
จึ่งว่าหลานค้านคิดให้ผิดไป	มาติดใจคนกลางนางสีดา
อนึ่งเทพเทวัญจันทรี	ไม่พาทีเหมือนมนุษย์มุสา
แม้แต่แรกเราถามพระรามา	ก็ไม่รู้ถึงสีดานารี
แล้วก็ได้ให้กำกับไปรับนาง	ทั้งสองข้างคู่ความตามที่
ฤๅผู้ใดใครบอกนางเทวี	เจ้าจงชี้ตัวให้ไอยกา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรแสนอายซังตายว่า
ใครจะล่วงรู้เล่ห์เทวดา	อุประมาน้ำไหลใต้ทราย
แต่เห็นว่าชังยักษ์รักมนุษย์	ไม่สิ้นสุดพยาบาทมาดหมาย
เมื่อทำศึกสู้กันกุมภัณฑ์ตาย	ก็โปรยปรายบุปผชาติดาษดา
แรกพระรามข้ามถนนชลธาร	มัฆวานก็ได้ให้รัถา
มาตุลีนี้สำหรับขับรถมา	ทุกเวลารณรงค์สงคราม
ล้วนพวกพ้องของมนุษย์สุดสิ้น	ย่อมได้ยินภูวไนยไต่ถาม
จึ่งดลใจให้สีดาทูลความ	สมอ้างข้างพระรามทุกประการ
ครั้นข้าทูลท้วงติงก็กริ่งโกรธ	ไม่ทรงโปรดปฤกษาว่าขาน
ขืนเชื่อถือเทพไทใจพาล	มิให้ค้านอย่างไรไอยกา
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระพงษ์พรหมบรมนาถา
จึ่งว่ากูผู้พิจารณา	พิพากษาอาธรรม์ฤๅฉันใด
ไม่ควรค้านพาลพาโลโกสีย์	รถของเขามีเขาก็ให้
เมื่อสืบสวนสมอ้างทุกอย่างไป	ยังแก้ไขคดเคี้ยวเกี่ยวพัน
เปนของเข้าเล่าเถิดว่าตกหล่น	นี่เก็บคนได้ดูก็ขันขัน
เองพูดไม่มีจริงสักสิ่งอัน	แม่นมั่นมึงลักเมียพระราม
จงควรคิดถอยหลังฟังกูว่า	อย่าฉันทาทำบาปหยาบหยาม
เร่งคืนส่งองค์สีดาพงางาม	ให้พระรามผัวเขาอย่าเอาไว้
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรเจียนเลือดตาไหล
ทูลเถียงเสียงแขงขึ้นทันใด	อะไรไม่พินิจพิจารณา
เมื่อลูกเต้าเผ่าพงษ์พวกสหาย	พระรามมาฆ่าตายเสียหนักหนา
แม้นหมู่มารม้วยมอดรอดขึ้นมา	จึ่งจะส่งองค์สีดานารี
แม้นพวกยักษ์ญาติวงษ์ยังวอดวาย	ก็สู้ตายไม่ส่งนางโฉมศรี
จะขอคิดเคี่ยวฆ่าราวี	ใครจะดีกว่าใครจะได้ดู
อย่าว่าขานหาญหักมักง่าย	กฎหมายเมืองนี้ก็มีอยู่
คิดว่าองค์ไอยกาเหมือนตราชู	มิรู้ก็เปนไปเช่นนั้น
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวมาลีวราชรังสรรค์
ได้ฟังคำแขงขึงดึงดัน	จึ่งว่าเหวยทศกรรฐ์อันธพาล
จะช่วยว่าให้ดีก็มิเอา	โฉดเฉาชั่วช้าหน้าด้าน
เสียศักดิสุริวงษ์พรหมมาน	สาธารณ์ทรลักษณ์ไม่รักตัว
เจ็บอายกะไรก็ไม่มี	ไหว้กราบกระษัตรีท่วมหัว
หลงรักเมียเขาเมามัว	ที่ชั่วกลับเห็นว่าเปนดี
สั่งสอนเสียเปล่าไม่เอาคำ	กูจะซ้ำแช่งชักยักษี
ขอให้ย่อยยับอัปรี	อย่ามีสิ่งซึ่งสถาวร
ให้ถอยถดยศถาศักดาเดช	เสื่อมพระเวทวิทยากว่าแต่ก่อน
ถ้าแม้นออกประจัญบานราญรอน	ให้มอดม้วยด้วยศรพระรามา
ว่าพลางทางมีปกาสิต	สั่งพระวิศณุกรรม์แกล้วกล้า
จงพาภัควดีสีดา	ไปส่งสวนอสุราอย่าช้าที
ฯ ๑๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นวลนางสีดามารศรี
จะกลับไปไกลองค์พระสามี	ดังเทวีจะวินาศขาดใจ
อุส่าห์ฝืนอารมณ์บังคมลา	องค์พระไอยกาอัชฌาไศรย
ก้มกราบพระจักรกฤษณ์ฤทธิไกร	รับไหว้อนุชาแล้วจาบัลย์
ฯ ๔ คำ ฯ โอด
๏ บัดนั้น	พระวิศณุกรรม์รังสรรค์
จึ่งนำบุษบกแก้วแพรวพรัน	ผายผันไปยังอุทยาน
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรศักดากล้าหาญ
เจ็บใจไอยกาด่าประจาน	อัประมาณเทวาสุราไลย
จึ่งดำรัสตรัสสั่งสารถี	ให้กลับรถมณีศรีใส
ไม่ล่ำลาว่าขานประการใด	คืนเข้าพิไชยลงกา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	ท้าวมาลีวราชนาถา
จึ่งอวยพรสองกระษัตริย์นัดดา	ให้ฤทธาเทียมทัดอัชบาล
อันไอ้ทรยศทศกรรฐ์	ขอให้มันพ่ายแพ้แก่หลาน
อย่ารู้มีเภทไภยสิ่งใดพาน	เปนประธานเทวาสุราไลย
ค่อยอยู่เถิดไอยกาจะลาเจ้า	ไปยังเขายอดฟ้าที่อาไศรย
ว่าแล้วให้เคลื่อนเลื่อนรถไชย	เทพไทแห่แหนแน่นมา
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	พระจักรรัตน์แก้วแววเวหา
จึ่งเลิกทัพกลับพลโยธา	คืนไปพลับพลาพนาลี
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรยักษี
ครั้นมาถึงลงกาธานี	จรลีเข้ายังวังใน
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ นั่งเหนือแท่นสุวรรณบรรจง	จะเปลี่ยนเปลื้องเครื่องทรงก็หาไม่
บอกยุบลมณโฑทันใด	พี่แค้นใจไอยกาหนักหนานัก
เสียแรงให้ไปเชิญเสด็จมา	หมายจะกู้ลงกาอาณาจักร
เธอกลับให้เปนความกับรามลักษณ์	ถามซักสอบจนถึงคนกลาง
ครั้นว่าพี่มีคำติงทุเลา	ช่างกะไรไม่เอาแต่สักอย่าง
พิพากษาทุจริตผิดทาง	จะให้ข้างเราส่งองค์สีดา
พี่ไม่ตามบังคับรับสั่ง	เธอชิงชังแช่งชักหนักหนา
จึ่งเลิกทัพกลับคืนเข้าภารา	มิอยากได้ไหว้ลาให้เสียมือ
จนชั้นปู่ยังเปนเช่นนี้ได้	เคราะห์ร้ายนี่กะไรเห็นแล้วฤๅ
ทีนี้สิ้นที่ปฤกษาหารือ	พลางกอดมือทุกข์ร้อนถอนฤไทย
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางมณโฑเทวีศรีใส
ฟังภัศดาเล่าเศร้าเสียใจ	อรไทยมิรู้ที่จะคิด
ครั้นจะว่าให้ส่งองค์สีดา	เหมือนคำไอยกาปกาสิต
เห็นทีพระองค์ทรงฤทธิ์	จะว่าคิดเกียจกันฉันทา
นึกพลางทางทูลสนองไป	แม้นมิฟังคำไอยกาว่า
ก็ไม่เสร็จณรงค์ในลงกา	ผ่านฟ้าตรึกไตรดูให้ดี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวทศภักตร์ยักษี
ฟังอัครชายาพาที	อสุรีเร่าร้อนอาวรณ์ใจ
นิ่งนึกคนึงถึงสงคราม	จะหาญหักลักษณ์รามให้จงได้
อันกระบิลพัทหอกไชย	บิตุราชประสาทไว้แต่ยังเยาว์
ทั้งพระเวทวิทยากระลากิจ	จะปั้นรูปสุราฤทธิ์ใส่ไฟเผา
ดีพระไทยสรวลพลางทางตบเพลา	พี่คิดได้แล้วเจ้าเยาวมาลย์
อันหอกกระบิลพัทของพี่	ฤทธิไกรไม่มีใครต่อต้าน
แต่มิได้บูชาเปนช้านาน	จะต้องไปตั้งการพิธี
พวกพยานอาสาข้างมนุษย์	เทพบุตรเทวาทุกราษี
ปั้นแต่รูปสุมไฟในอัคคี	ก็จะเปนภัศม์ธุลีทั้งโลกา
แล้วจะไปรบราญหาญหัก	เข่นฆ่ารามลักษณ์กับลิงป่า
ตรัสบอกมเหษีแล้วลีลา	ออกมาพระโรงคัลทันใด
ฯ ๑๒ คำ ฯ เสมอ
๏ นั่งเหนือแท่นสุวรรณบัลลังก์	ตรัสสั่งมโหทรผู้ใหญ่
จงพาพวกพลมารทหารใน	ออกไปเชิงพระเมรุบรรพต
ปลูกโรงพิธีที่คำนับ	เครื่องประดับล้วนแดงแสงสด
ทั้งบุบผาสารพันคันธรศ	ตามกำหนดว่าไว้ในตำรา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	มโหทรรับสั่งใส่เกษา
ก้มเกล้ากราบงามสามลา	ออกมารีบรัดจัดกัน
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เบิกผ้าแดงเพดานม่านมุลี่	สำหรับแต่งโรงพิธีทุกสิ่งสรรพ์
กับพวกช่างทหารในได้สามพัน	อสุราพากันรีบไป
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงเชิงพระเมรุบรรพต	ที่ทรายกรดริมแนวน้ำไหล
จึ่งหยุดยั้งสั่งพวกพลไกร	ให้เร่งรัดตัดไม้ในดงดอน
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	อสุรพลอุตลุดไม่หยุดหย่อน
บ้างผ่าฟากถากเสาเกลากลอน	รีบร้อนรุมกันให้ทันการ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
ยานี
๏ ปลูกโรงพิธีมีชั้นลด	ที่กลางเนินทรายกรดรโหฐาน
ประดับด้วยราชวัตรชัชวาลย์	ผูกเพดานหลังคาล้วนผ้าแดง
แล้วตั้งที่แท่นรัตน์ปัทมราช	บัลลังก์ลาดผ้าขาวราวพระแสง
ทั้งกองเพลิงเชิงตะกอนร้อนแรง	ดอกไม้แดงสิบอย่างวางบูชา
แล้วจึ่งใช้ให้หมู่อสุรินทร์	แยกไปแกะดินมาเจ็ดท่า
จัดครบเครื่องสำหรับประดับประดา	เตรียมกันคอยท่าพระยามาร
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	ทศภักตร์ศักดากล้าหาญ
นั่งรฦกนึกเวทวิชาการ	สังเกตจำชำนาญแน่ใจ
พอเพลาห้าโมงเก้าบาท	ได้ฤกษ์ราชพิธีคัมภีร์ไสย
เสด็จจากแท่นแก้วแววไว	คลาไคลไปสรงคงคา
แต่งองค์ทรงเครื่องเรืองจำรัส	จับหอกกระบิลพัทพระหัดถ์ขวา
ให้ยกพวกพหลพลโยธา	ออกจากลงกากรุงไกร
ฯ ๖ คำ ฯ กราว
๏ ครั้นถึงโรงพิธีที่หาดทราย	จึ่งหยุดพวกพลนิกายนายไพร่
เสด็จจากรัถาคลาไคล	มาทรงเครื่องอำไพพิธี
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
ยานี
๏ จึ่งประจงทรงผ้าพื้นแดง	อำมาตย์ช่วยจัดแจงให้ยักษี
อ่าองค์ทรงเพศเปนโยคี	อสุรีบงเฉียงชมภูพราย
แล้วคลี่สีทับทิมริมขลิบ	โพกสิบเศียรเกล้าเฉิดฉาย
ล้วนเครื่องแดงแต่งประดับสำหรับกาย	สอดสายสังวาลประพาฬรัตน์
จุณเจิมเฉลิมภักตร์ผุดผาด	สวมประคำปทัมราชเรืองจำรัส
ครั้นเสร็จสรรพจับหอกกระบิลพัท	เข้าสู่ที่แท่นรัตน์โรงพิธี
ฯ ๖ คำ ฯ พราหมณ์เข้า
ร่าย
๏ จึ่งหยิบดินเจ็ดท่านั้นมาปั้น	เปนรูปเทพเทวัญทุกราศี
อินทร์พรหมยมราชมาตุลี	บรรดาที่ได้ไปเปนพยาน
ฯ ๒ คำ ฯ สาธุการ
๏ ครั้นสำเร็จเสร็จสรรพไม่นับได้	จึ่งใส่ในเพลิงแรงแสงฉาน
เอาธูปเทียนจุดจัดมัสการ	แล้วโอมอ่านไสยเวทวิทยา
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ
ยานี
๏ มาจะกล่าวบทไป	ถึงตรีเนตรเจ้าไตรตรึงษา
กับฝูงเทพเทวัญชั้นฟ้า	ต้องพระเวทอสุราให้ร้อนรน
จะนั่งอยู่กับที่ก็มิได้	ดังเปลวไฟติดรุมทุกขุมขน
เทวบุตรสุดที่จะทานทน	เที่ยวสับสนถามไถ่กันไปมา
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ โกสีย์จึ่งเล็งทิพเนตร	ก็แจ้งเหตุทศภักตร์ยักษา
จึ่งบอกแก่ฝูงเทพเทวา	เจ้าลงกาตั้งกิจพิธี
มันจะเผาเราท่านทั้งหลาย	ให้ม้วยมอดวอดวายทุกราษี
จำจะรีบไปเฝ้าพระศุลี	จะได้ช่วยชีวีให้รอดไว้
ว่าแล้วโกสีย์ก็ลีลาศ	กับฝูงเทวราชน้อยใหญ่
ออกจากดาวดึงษาสุราไลย	เหาะไปไกรลาศคิรี
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งเข้าไปกราบกราน	พระสยมภูวญาณเรืองศรี
พลางทูลแถลงแจ้งคดี	ตามที่เกิดเหตุเภทพาล
ทศกรรฐ์ปั้นรูปเทวา	เข้าบูชาเพลิงแรงแสงฉาน
ครั้งนี้ชีวิตรจะวายปราณ	พระสยมภูวญาณจงปรานี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์พระอิศวรเรืองศรี
ได้ฟังอมรินทราพาที	พระศุลีเล็งดูก็รู้ความ
จึ่งตรัสกับเทวาสุรารักษ์	ทศภักตร์ใจบาปหยาบหยาม
จะชุบหอกออกไปทำสงคราม	แล้วลวนลามมาเผาเหล่าเทวา
เราจะให้ไปจัณฑาลหาญหัก	ล้างพิธีทศภักตร์ยักษา
ว่าพลางทางมีพจนา	ตรัสสั่งเทวาพาลี
จงจำแลงแปลงรูปเทวราช	เปนพระยากากาศกระบี่ศรี
บรรดาฝูงเทวัญจันทรี	แปลงเปนกระบี่มีศักดา
รีบไปล้างพิธีทศกรรฐ์	ช่วยชีวันเทเวศร์ทุกทิศา
เข้าชิงไชยให้ชนะอสุรา	สาตราคลาศแคล้วอย่าแผ้วพาน
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ฝ่ายเทพเทวาศักดาหาญ
คำนับรับเทวโองการ	ต่างอ่านมนต์นิมิตรด้วยฤทธิรอน
อันองค์พาลีเทวราช	เปนพระยากากาศชาญสมร
บริวารเทวาเปนพานร	แผลงอิทธิ์ฤทธิรอนรีบไป
ฯ ๔ คำ ฯ ตระ กราวนอก
๏ ครั้นถึงเนินทรายชายหาด	เห็นโรงราชพิธีกว้างใหญ่
จึ่งพาพหลพลไกร	ลงไปพ่างพื้นพสุธา
เหล่าลิงโยธีบริวาร	ฮึกหาญโห่ร้องก้องป่า
บ้างถอนต้นไม้ไง้ศิลา	ทิ้งตรงลงหลังคาโรงพิธี
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	ทศภักตร์ผุดลุกขึ้นจากที่
เขม้นมองป้องหน้าเห็นพาลี	กับกระบี่รี้พลคณนา
พระยามารนิ่งนึกตรึกตรองตริ	ไอ้นี่สิวายปราณนานหนักหนา
ไฉนนั่นมันจึ่งกลับเปนมา	อสุราเข็ดขยั้นพรั่นพระไทย
จึ่งมีสีหนาทประกาศสั่ง	ทั่วทั้งพลนิกายนายไพร่
จงตรวจตราเตรียมกันมั่นไว้	ใครอย่าได้หลบลี้หนีกู
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	อสุรพลโยธีทั้งสี่หมู่
ต่างตระหนกตกใจไม่ทันรู้	บ้างยัดปืนยืนอยู่คอยยิง
บ้างถอดดาบจากฝักชักหอก	สอึกออกเงื้อพุ่งยุ่งยิ่ง
ลางมารพานขี้ขลาดขยาดลิง	วางวิ่งหนีหน้าเข้าป่าไป
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	โยธาวานรน้อยใหญ่
ต่างสำแดงแผลงฤทธิเกรียงไกร	เข้าไล่โจมจับกับกุมภัณฑ์
บ้างฉวยชิงอาวุธยุดแย่ง	ทิ่มแทงยักษาอาสัญ
พวกกระบี่ตีโบยบุกบัน	พวกกุมภัณฑ์แตกพ่ายกระจายไป
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรเห็นยักษ์ตักไษย
ยี่สิบกรกุมพระแสงแกว่งไกว	เข้าไล่กระบี่รี้พล
เร็วรวดหวดซ้ายป่ายขวา	โยธาถอยกลับสับสน
เหล่าลิงวิ่งพ่านไม่ทานทน	มาจนใกล้พระยาพาลี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์พระยากากาศกระบี่ศรี
สำแดงเดชเดชาเข้าราวี	ต่อตีกับองค์เจ้าลงกา
เคล่าคล่องป้องปัดผลัดเปลี่ยน	ขึ้นเหยียบเข่าน้าวเศียรยักษา
ได้ทีฟันฟาดด้วยสาตรา	อสุราหันเหเซไป
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรเจียนจักตักไษย
ยี่สิบกรรอนรันกันไว้	แขงใจรบรับกับพาลี
เงื้อหอกกระบิลพัทกวัดแกว่ง	ทิ่มแทงไม่ถูกกระบี่ศรี
แรงน้อยถอยกำลังลงทุกที	สิ้นมานะผละหนีไปลงกา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	พาลีมีไชยแก่ยักษา
จึ่งให้พวกพหลพลโยธา	วิดวักตักคงคาดับไฟ
แล้วเขี่ยรูปสุรารักษ์มัฆวาน	ทิ้งลงชลธารนทีใหญ่
บ้างรื้อโรงพิธีมี่ไป	ไม้ไล่คาแฝกแหลกลาญ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ ครั้นแล้วองค์พระยาพาลี	กับกระบี่รี้พลทวยหาญ
แผลงฤทธิ์เร่งรีบถีบทยาน	ไปวิมานเมืองฟ้าสุราไลย
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรสุริวงษ์เปนใหญ่
ครั้นถึงกรุงลงกาคลาไคล	เข้าในปรางรัตน์รูจี
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ นั่งเหนือแท่นสุวรรณบรรจฐรณ์	ให้เร่าร้อนฤไทยยักษี
พลางเล่าแถลงแจ้งคดี	กับมณโฑเทวีทันใด
บัดนี้ผัวเก่าเจ้าที่ตาย	กลับกลายคืนเปนขึ้นมาได้
พาพลพวกลงไปชิงไชย	ทำให้เสียกิจวิทยา
ครั้งนี้พี่เองเปนจนจิตร	เต็มทีที่จะคิดเข่นฆ่า
แต่สงครามรามลักษณ์หนักอุรา	มิหนำซ้ำพระยาพาลี
กลับเป็นสองศึกกระหนาบคาบเกี่ยว	เราสู้รบผู้เดียวนี่โฉมศรี
จะคิดอ่านแก้ไขอย่างไรดี	อสุรีถอนฤไทยไปมา
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นวลนางมณโฑเสนหา
ได้ฟังทรงธรรม์บัญชา	กัลยาทูลสนองไปทันใด
อันพาลีที่จะเปนเห็นผิด	ไม่ควรคิดพะวงสงไสย
ข้าศึกหากแสร้งแปลงไป	มิใช่ใครคือศรีหณุมาน
ทั้งนี้พิเภกกุมภัณฑ์	บอกให้มันตามไปหักหาญ
หลายครั้งตั้งแต่จัณฑาล	จนเสียการกองกิจพิธี
ขอพระองค์จงตัดไส้ศึก	ตรองตรึกใคร่ครวญให้ถ้วนถี่
ครั้นจะทูลภูวไนยก็ใช่ที	เปนที่ติฉินนินทา
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวทศภักตร์ยักษา
เห็นจริงนิ่งนึกตรึกตรา	อสุราจึ่งดำรัสตรัสไป
ไอ้พิเภกชั่วช้าอาธรรม์	จะไว้ชีวิตรมันนั้นไม่ได้
พี่จะยกพหลพลไกร	ออกไปห้ำหั่นเสียวันนี้
จึ่งจะมีไชยชนะลักษณ์ราม	เสร็จสงครามรบพุ่งในกรุงศรี
ตรัสพลางทางเสด็จจรลี	ออกมาที่พระโรงคัลทันใด
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ
๏ นั่งเหนือแท่นสุวรรณบัลลังก์	ตรัสสั่งเสนีน้อยใหญ่
จงกะเกณฑ์กองทัพฉับไว	กูจะไปสังหารผลาญไพรี
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	มโหทรเสนายักษี
ถวายบังคมคัลอัญชลี	ออกมาจัดโยธีที่น่าวัง
ฯ ๒ คำ ฯ ประถม
ยานี
๏ เกณฑ์กระบวนทัพหลวงทัพน่า	ซ้ายขวาปีกป้องกองหลัง
เลือกล้วนอสุรีมีกำลัง	นายไพร่พร้อมพรั่งตั้งกอง
ขุนช้างต่างผูกช้างน้ำมัน	เครื่องมั่นสายชนักถักลายสอง
ทหารม้าถือล้วนทวนทอง	แผงพะนังบังซองหอกซัด
ขุนรถตระเตรียมเทียมรัถา	งอนน่าธงไชยไหวสบัด
พลเท้าถือสาตราสารพัด	นับแสนแน่นอัดปัถพี
บ้างสอดใส่เสื้อแสงตะแบงมาน	แต่งตนอลหม่านอึงมี่
โลทันนั้นเทียมรถมณี	เทียบประทับกับที่เกยลา
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวทศภักตร์ยักษา
ครั้นพร้อมพหลพลโยธา	เสด็จมาสรงชลบนเตียงทอง
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ ชำระสระสนานนที	กำนัลนางนารีสีขนอง
ทรงสุคนธาธารใส่พานรอง	สนับเพลาปักกรองเปนช่องชั้น
ภูษายกแย่งครุธภุชงค์	ฉลององค์เกราะนวมสวมกระสัน
ชายแครงเครือวิหคกระหนกพัน	ห่วงห้อยสร้อยสุวรรณกันถอบทับ
กรองสอสังเวียนวิเชียรช่วง	ทับทรวงดวงมณีสีสลับ
สังวาลแววแก้วภุกามวามวับ	เฟื่องห้อยพลอยประดับกุดั่นดุน
ปั้นเหน่งเพ็ชรพรรณรายสายสร้อยอ่อน	ทองกรซ้อนสวมนวมหนุน
ธำมรงค์เพ็ชรมณฑปนพคุณ	มงกุฎกุณฑลแก้วกรรเจียกจร
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ ครั้นเสร็จสรรพจับหอกกระบิลพัท	ลงจากปราสาทรัตน์ประภัศร
ออกประตูหูช้างข้างอุดร	ยกนิกรกองน่าคลาไคล
ฯ ๒ คำ ฯ กราวใน
โทน
๏ รถเอยราชรถทรง	เสียงกงก้องสนั่นหวั่นไหว
โตกตั้งบัลลังก์แก้วแววไว	งอนรหงธงไชยโบกบน
เทียมไกรสรราชผาดผยอง	ดังจะล่องลอยฟ้าเวหาหน
เครื่องสูงบังแสงสุริยน	เบื้องบนบดคลุ้มชอุ่มควัน
เสียงสังข์เสียงแตรแซ่ซ้อง	ฆ้องกลองโครมครึกพิฦกลั่น
พวกพหลพลมารชาญฉกรรจ์	แห่แหนแน่นนันพนาไลย
ต่างสำแดงแผลงเดชเดชา	สเทือนท้องหิมวาป่าใหญ่
สัตวสิงวิ่งหนีเข้าพงไพร	เร่งร้นพลไกรเกรียวมา
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ ครั้นถึงที่รณรงค์ยงยุทธ	จึ่งยั้งหยุดพลนิกายซ้ายขวา
ตั้งที่สีหนามตามตำรา	โยธาโห่ร้องก้องป่าไป
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
ช้า
๏ เมื่อนั้น	พระอวตารผ่านภพสบไสมย
เสด็จออกนั่งน่าพลับพลาไชย	เสนาในอภิวาทดาษดา
เบื้องซ้ายฝ่ายชมภูพานรินทร์	พวกนครขีดขินอยู่เบื้องขวา
พระทรงคิดการศึกตรึกตรา	จะเข่นฆ่าทศกรรฐ์ให้บรรไลย
พอได้ยินสำเนียงเสียงโห่ร้อง	กึกก้องกัมปนาทหวาดไหว
จึ่งตรัสถามพิเภกทันใด	ทัพใครยกมาเพลานี้
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ บัดนั้น	จึ่งพระยาพิเภกยักษี
คำนับรับสั่งพระจักรี	พลางจับยามตามคัมภีร์โหรา
แล้วลงเลขไล่ดูรู้ประจักษ์	จึ่งทูลพระหริรักษ์นาถา
ทัพนี้คือองค์เจ้าลงกา	จะยกมาหักหาญราญรอน
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระนารายน์สุริวงษ์ทรงศร
ฟังคำโหราพยากรณ์	ภูธรสมถวิลยินดี
จึ่งดำรัสตรัสสั่งสุครีพ	จงเร่งรีบเกณฑ์พลกระบี่ศรี
เราจะยกยาตราเพลานี้	ไปต่อตีกับองค์เจ้าลงกา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุครีพรับสั่งใส่เกษา
ก้มเกล้ากราบงามสามลา	ออกมาเร่งรัดจัดทัพ
ฯ ๒ คำ ฯ ประถม
ยานี
๏ เกณฑ์นิกรกองน่ากล้าแขง	ปีกป้องกองแซงเสร็จสรรพ
กองหลวงกองหลังคั่งคับ	ตามตำหรับรณรงค์ยงยุทธ
ลางตนตัวดีขึ้นขี่เสือ	ใส่เสื้อสักลาดผาดผุด
บ้างขี่กระบือถือปืนคาบชุด	คาดตะกรุดลงยันต์กันตัว
ลางลิงถือตรีขี่เลียงผา	ตะพายย่ามลว้าผ้าโพกหัว
บ้างใส่หมวกตุ้มปี่ขี่วัว	แกว่งหอกปลอกตะกั่วกึงกัง
บ้างขี่ช้างแม่แปรกแบกปืน	นั่งยืนยั้วเยี้ยอยู่บนหลัง
แล้วเทียมเวไชยันต์บัลลังก์	พร้อมพรั่งตั้งกระบวนทวนธง
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	พระตรีภพลบโลกสูงส่ง
จึ่งชวนพระอนุชาโฉมยง	มาสระสรงวารินกลิ่นเกลา
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ ขัดสีฉวีวรรณผุดผ่อง	ทรงสุคนธ์ปนทองเนื้อเก้า
พระฉายตั้งคันฉ่องส่องเงา	สอดใส่สนับเพลาเพราผจง
ภูษายกแย่งยุดครุธอัด	โจงกระหวัดไว้วางหางหงษ์
โหมดเทศริ้วทองฉลององค์	กระสันทรงเจียรบาดคาดทับ
ตาบทิศทับทรวงดวงกุดั่น	สังวาลวรรณเฟื่องห้อยพลอยประดับ
สวมใส่ทองกรซ้อนซับ	ธำมรงค์เรืองระยับจับตา
ทรงมงกุฎแก้วแพรวพราย	กรรเจียกจรจำหลักลายซ้ายขวา
จับพระแสงศรสิทธิ์ฤทธา	เสด็จจากพลับพลาพนาวัน
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ
ร่าย
๏ ทหารลิงยิงปืนเอาฤกษ์	เอิกเกริกโห่ร้องก้องสนั่น
ให้ยกโยธาทัพฉับพลัน	เดินทางหว่างอรัญบรรพต
ฯ ๒ คำ ฯ กราวนอก
โทน
๏ รถเอยราชรถทรง	ดุมวงกงแก้วมรกฎ
บุษบกน่าบันชั้นลด	งอนรถปักธงลงยันต์
เทียมเทพอาชาพาชี	สารถีขี่ขับแขงขัน
เครื่องสูงจามรทอนตระวัน	ฉัตรชั้นชุมสายรายเรียง
สังข์แตรกลองประโคมโครมครึก	ก้องกึกกังวานประสานเสียง
ทวยหาญโห่ร้องซ้องสำเนียง	พ่างเพียงพระสุเมรุจะเอนลง
นกหกหงษ์ห่านทยานเหิน	สัตวสิงวิ่งตระเพิ่นไพรรหง
เร่งรถรีบรัดจัตุรงค์	หมายตรงมาสมรภูมิ์ไชย
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ ครั้นถึงที่ประจญรณรงค์	แลเห็นธงทัพยักษ์ปักไสว
ให้หยุดยั้งตั้งมั่นลงไว้	คอยจะชิงไชยด้วยไพรี
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรยักษี
เห็นพระรามยกมาจะราวี	โยธีเกลื่อนกลาดดาษดา
โกรธกริ้วกระทืบบาทประกาศสั่ง	เหวยนายทัพทั้งซ้ายขวา
เร่งขับพหลพลโยธา	เข้าพิฆาฏเข่นฆ่าวานร
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	เสนานายทหารชาญสมร
ต่างแกว่งสาตราคทาธร	ไล่ต้อนโยธีเข้าตีทัพ
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พลนิกายกองร้อยปล่อยปืนตับ
บ้างกวัดแกว่งหอกดาบวาบวับ	เข้ารบรับกับกระบี่รี้พล
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	โยธาวานรสับสน
หลอนหลอกกลอกกลับจับประจญ	ต่างตนไล่ตระหลบรบยักษ์
บ้างง้างได้ก้อนหินศิลา	ทิ้งถูกอสุราขาแขนหัก
บ้างฉวยชิงอาวุธฉุดชัก	ประหารยักษ์แตกตายกระจายไป
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	ทศกรรฐ์กริ้วโกรธดังเพลิงไหม้
เห็นอสูรเสียทีกระบี่ไพร	จึ่งโจนจากรถไชยเข้าช่วยพล
ยี่สิบกรกุมพระแสงแกว่งกวัด	ไล่สกัดรบรับสับสน
ตีลิงวิ่งพ่านไม่ทานทน	เข้าไปจนน่ารถพระรามา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระรามเรืองฤทธิ์ทุกทิศา
กับองค์พระลักษณ์อนุชา	ลงจากรัถาทันที
ออกกั้นกางขวางหน้าทศกรรฐ์	แกว่งศรรอนรันยักษี
พระลักษณ์ช่วยเชษฐาราวี	ถ้อยทีกลอกกลับจับประจัญ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรฤทธิแรงแขงขัน
พิโรธโกรธเกรี้ยวเคี้ยวฟัน	ผินผันภักตร์เห็นอนุชา
จึ่งชี้หน้าว่าเหวยไอ้พิเภก	เจ้าโหรเอกรู้หลักหนักหนา
ครั้งนี้ชีวิตรจะมรณา	แล้วยักษาหมายมุ่งพุ่งหอกไป
ฯ ๔ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์รัศมีศรีใส
ออกรับรองป้องกันพิเภกไว้	กระบิลพัทพลัดไปต้องพระชงฆ์
กระชากชักเท่าไรก็ไม่หลุด	เซทรุดเสียวจิตรด้วยพิศม์สง
เหล่าลิงวิ่งเข้าประคององค์	พระสลบซบลงไม่สมประดี
ฯ ๔ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	องค์พระหริรักษ์เรืองศรี
เห็นหอกต้องน้องรักร่วมชีวี	ภูมีตระหนกตกใจ
ยิ่งพิโรธโกรธกริ้วทศกรรฐ์	โน้มคันศรทรงก่งขึ้นได้
น้าวเหนี่ยวเรี่ยวแรงแผลงไป	เสียงสนั่นหวั่นไหวในโลกา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ ศรฉวัดเฉวียนเวียนวง	รอบองค์ทศภักตร์ยักษา
แล้วไปต้องม้ารถคชา	ทั้งโยธาตายยับนับพัน
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรรังสรรค์
ครั้นจะเข้าหักโหมโรมรัน	เห็นเวลาสายัณห์ลงไรไร
จึ่งสั่งให้นายหมวดตรวจตรา	โยธาเหลือตายทั้งนายไพร่
เสด็จขึ้นรถแก้วแววไว	กลับพลสกลไกรเข้าลงกา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	พระจักรรัตน์แก้วแววเวหา
ครั้นทัพยักษ์ยกกลับไปลับตา	จึ่งวิ่งมาประคองพระน้องรัก
เห็นแน่นิ่งระงับหลับเนตร	ค่อยสอดกรช้อนเกษขึ้นวางตัก
ชลไนยไหลหลั่งลงโซมภักตร์	กอดพระลักษณ์ครวญคร่ำร่ำไร
ฯ ๔ คำ ฯ โอด
โอ้
๏ โอ้พ่อเพื่อนชีวีของพี่เอ๋ย	ไม่ควรเลยน้องรักมาตักไษย
ฤๅเคลิ้มองค์หลงเมินประมาทไป	มิทันได้รับรองป้องกัน
เหมือนครั้งก่อนก็ต้องนาคบาศ	ทั้งพรหมมาศโมกขศักดิ์จักอาสัญ
พิเภกหายาประกอบแก้ทัน	จึ่งไม่ม้วยชีวันบรรไลย
อันครั้งนี้พี่ยาก็มาด้วย	ควรฤๅไม่ช่วยพระน้องได้
เหมือนหนึ่งไม่มีฤทธิไกร	จะอยู่ไยให้หนักธรณี
ว่าพลางทางทรงโศกา	จนเพลาสิ้นแสงสุรศรี
ทั้งลิงเหล่าท้าวพระยาโยธี	ก็โศกีรักพระอนุชา
ฯ ๘ คำ ฯ โอด
ร่าย
๏ ครั้นค่อยเคลื่อนคลายวายเทวศ	พระราเมศนึกพวังกังขา
จึ่งแขงขืนฝืนจิตรจำนรรจา	ถามพระยาพิเภกไปทันใด
ซึ่งหอกต้องน้องรักเราครั้งนี้	ยังจะมีหยูกยารักษาได้
ฤๅมอดม้วยอาสัญบรรไลย	จะแก้ไขไม่ฟื้นคืนชีวี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พิเภกประนตบทศรี
จึ่งทูลว่ายาแก้หอกนี้	พระศุลีสาปไว้ในโลกา
เปนโอสถสามอย่างกลางไพรสณฑ์	ชื่อว่าต้นตู่ตัวพฤกษา
กับทั้งสังกรณีตรีชวา	ที่ภูผาสญชีพสัญญี
ตามตำหรับกับมูลโคดำ	อยู่ในถ้ำอินทการคิรีศรี
แต่แม่หินจะบดโอสถนี้	ท้าวนาคีรักษาไว้บาดาล
ลูกหินบดทศกรรฐ์เก็บไว้	หนุนเศียรอยู่ในราชฐาน
ขอพระองค์ทรงดำริห์ตริการ	ใช้ทหารหายามาให้ทัน
จะได้แก้องค์พระอนุชา	ให้รอดชีพชนมาไม่อาสัญ
แม้นรุ่งรางส่างแสงสุริยัน	น่าที่ชีวันจะบรรไลย
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระอวตารผ่านภพสบไสมย
ฟังพิเภกพาทีดีพระไทย	ภูวไนยจึ่งมีพระบัญชา
ดูก่อนคำแหงหณุมาน	ตัวท่านจงรับอาสา
ไปเอาสังกรณีตรีชวา	กับหินบดยามาบัดนี้
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	วายุบุตรรับสั่งใส่เกษี
ถวายบังคมคัลอัญชลี	ขุนกระบี่ก้มกรานคลานออกมา
จึ่งอ้าโอษฐโชติช่วงเปนดวงเดือน	สว่างเหมือนกลางวันก็หรรษา
กำหนดจำคำพิเภกโหรา	แผลงอิทธิฤทธาเหาะไป
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ถึงตำบลสญชีพคิรี	จึ่งเหาะตรงลงที่เนินไศล
เห็นลัดาวานรที่พันไม้	ก็ขุกคิดขึ้นได้ด้วยปัญญา
ชรอยเถาหัวลิงสิ่งนี้	คือต้นตู่ตัวที่พิเภกว่า
แต่สังกรณีตรีชวา	เปนพฤกษาสิ่งไรยังไม่รู้
ฯ ๔ คำ ฯ
ยานี
๏ เมื่อนั้น	เทวาอารักษ์ซึ่งสิงสู่
ได้ยินเสียงกึกก้องก็มองดู	แลเห็นลิงเผือกผู้ปลาดใจ
จึ่งร้องทักถามว่าวานร	ถิ่นฐานนานดรท่านอยู่ไหน
มีธุระกังวลกลใด	จะทำไมจึ่งมาในราตรี
ฯ ๔ คำ ฯ
ร่าย
๏ บัดนั้น	คำแหงหณุมานชาญไชยศรี
เห็นอารักษ์ทักถามก็ยินดี	ขุนกระบี่แจ้งจริงทุกสิ่งไป
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	เทวดาได้ยินสิ้นสงไสย
จึ่งตอบว่าวานรอย่าร้อนใจ	เราจะให้ทุกสิ่งสรรพยา
แล้วบอกกับขุนกระบี่ชี้ให้ดู	ต้นหัวลิงเลื้อยอยู่ริมภูผา
โน่นสังกรณีตรีชวา	แล้วช่วยเก็บสรรพยากับวานร
ฯ ๔ คำ ฯ ใช้เรือ
๏ บัดนั้น	คำแหงหณุมานชาญสมร
จึ่งมัดยาหาไม้ทำคานคอน	แล้วถามถึงศิงขรอินทการ
ครั้นเทเวศร์บอกให้ได้สำคัญ	ก็หมายมั่นไม่ผิดทิศอิสาณ
ออกจากเขาสญชีพถีบทยาน	ไปคิรินอินทกาลด้วยฤทธา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เหาะตรงลงชวากปากถ้ำ	เห็นโคดำยืนอยู่ในคูหา
จึ่งเข้าไปแถลงแจ้งกิจจา	ขอมูลพระยาคาวี
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ ครั้นได้ดังจิตรคิดหมาย	ลูกพระพายลงจากคิรีศรี
แผลงฤทธิ์ชำแรกแทรกปัถพี	ไปภาราวาสุกรีเกรียงไกร
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ถึงพิภพภุชงค์ทำองอาจ	ขึ้นปราสาทแก้วมณีศรีใส
เห็นพระยานาคีก็ดีใจ	จึ่งบอกให้รู้แจ้งกิจจา
บัดนี้น้องพระหริรักษ์	ต้องหอกทศภักตร์ยักษา
จะขอยืมเอาหินศิลา	ขึ้นไปบดยาในราตรี
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระยากาลนาคเรืองศรี
ฟังคำคิดดูรู้คดี	พระจักรีอวตารมาผลาญยักษ์
จึ่งส่งศิลาให้วานร	กล่าวสุนทรแถลงแจ้งประจักษ์
อันลูกหินบดทศภักตร์	เอาไปรักษาไว้ในลงกา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	คำแหงหณุมานหาญกล้า
ดีใจได้หินบดยา	จึ่งอำลาลงจากปราสาทไชย
รีบออกนอกนิเวศน์วาสุกรี	แทรกพื้นปัถพีขึ้นมาได้
สำแดงแผลงอิทธิ์ฤทธิไกร	เหาะไปลงกาธานี
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงนัคเรศเขตรสถาน	เห็นหมู่มารรักษาทุกน่าที่
ข้างในวังนั่งยามตามอัคคี	ขุนกระบี่จึ่งสกดนิทรา
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ
๏ เดชะพระเวทให้วิบัติ	เปนลมพัดต้องพวกยักษา
เงียบรงับหลับสิ้นทั้งภารา	จึ่งเหาะลงตรงมหาปราสาทไชย
แล้วอ่านเวทวิทยาของวานร	เบิกบานบัญชรเข้าไปได้
แสงประทีปเทียนสว่างกระจ่างไป	ก็เข้าในบรรจฐรณ์ทศกรรฐ์
ฯ ๔ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ เห็นองค์อสุรานิทราหลับ	เคียงกับมณโฑสาวสวรรค์
ยิ่งอึดอัดขัดแค้นเคี้ยวฟัน	จะใคร่ผลาญชีวันให้บรรไลย
แล้วอดจิตรคิดกลัวเกินรับสั่ง	หยุดยั้งยืนเขม้นมันไส้
จำจะทำทรมานประจานไว้	ให้สมสาแก่ใจอสุรี
ว่าพลางทางผลักพลิกกลับ	เอาผมผูกติดกับมเหษี
แล้วซ้ำเสี่ยงสัจจาวาที	ข้าทำนี้จะให้มันได้อาย
อันอาวุธสาตราสารพัด	จะเชือดตัดอย่าขาดเหมือนมาดหมาย
ถึงมีผู้รู้มนต์มากมาย	จะแก้ไขอย่าได้คลายเคลื่อนคลา
แล้วเขียนลักษณ์อักษรเปนสำคัญ	ที่หน้าผากทศกรรฐ์ยักษา
แม้นจะใคร่ได้พ้นทรมา	จงทำตามตำราเราว่าไว้
ให้เมียชกหัวผัวสามที	ผมนี้จึ่งจะหลุดออกได้
แล้วผลักเศียรสองกระษัตริย์พลัดไป	ฉวยได้ลูกหินดังจินดา
ออกทางช่องสุวรรณบัญชร	วานรเผ่นเหาะขึ้นเวหา
แบกหินบดกับสรรพยา	รีบมายังสมรภูมิ์ไชย
ฯ ๑๔ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งลงปัถพี	เข้าเฝ้าพระจักรีแล้วกราบไหว้
ถวายสรรพยานั้นทันใด	แล้วทูลให้ทราบยุบลแต่ต้นมา
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระตรีภพลบโลกนาถา
เห็นโอสถสมถวิลจินดา	จึ่งบัญชาชมคำแหงหณุมาน
หนทางไกลไปแทบทั่วทวีป	ยังเร็วรีบกลับมาเหมือนว่าขาน
ได้ทั้งสิ่งของที่ต้องการ	ซ้ำประจานอสุราให้สาใจ
เปนความชอบหลายครั้งทั้งคราวนี้	ผู้ใดไม่มีเปรียบได้
ว่าพลางสั่งพิเภกทันใด	จงคิดการแก้ไขพระอนุชา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พิเภกรับสั่งใส่เกษา
ประสมโอสถวางกลางศิลา	อ่านเวทวิทยาแล้วบทไป
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ
๏ ครั้นเสร็จหยิบยานั้นมาพอก	พิศม์หอกสิ้นสุดหลุดออกได้
บริกรรมซ้ำเป่าลงทันใด	บัดใจก็คืนฟื้นสมประดี
ฯ ๒ คำ ฯ รัว
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์ทรงสวัสดิรัศมี
จึ่งบังคมก้มกราบพระจักรี	ทูลคดีที่ประจญรณรงค์
ทศกรรฐ์มันพุ่งหอกมา	หมายจะฆ่าพิเภกให้ผุยผง
ข้ารับรองป้องปัดด้วยศรทรง	จึ่งถูกชงฆ์ชีวันแทบบรรไลย
นี่หากพระเชษฐามาด้วย	โปรดช่วยน้องรักไม่ตักไษย
พระคุณล้ำลบภพไตร	จะได้สืบสนองรองบาทา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระจักรรัตน์แก้วแววเวหา
จึ่งตรัสปลอบตอบคำอนุชา	แก้วตาของพี่เพียงชีวัน
ถ้าแม้นเจ้าวายวางกลางสงคราม	พี่จะตามน้องยาอาสัญ
ทุกข์ศุขสิ่งไรไม่ไกลกัน	อย่าควรคิดประหวั่นพรั่นใจ
ว่าพลางทางสั่งให้กลับทัพ	คั่งคับพลนิกายนายไพร่
จุดคบเพลิงสว่างกลางไพร	โห่สนั่นหวั่นไหวไปพลับพลา
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	พวกพลอสุรศักดิยักษา
ได้ยินเสียงขานโห่เปนโกลา	ต่างฟื้นตื่นตาตกใจ
ลุกขึ้นเก้กังกำลังดึก	สำคัญว่าข้าศึกเข้าเมืองได้
พวกขึ้นป้อมล้อมวังเวียงไชย	ฉวยชุดจุดปืนใหญ่ตึงตัง
หญิงชายชาวบ้านร้านช่อง	บ้างขนของทลายฝาน่าถัง
ผ้าผ่อนพันพุงพะรุงพะรัง	เอาเงินทองเที่ยวฝังแฝงไว้
เหล่าพวกแก่ชราตาบอด	ไปไหนไม่รอดนั่งร้องไห้
ตะโกนเรียกกันอึงคนึงไป	คิดว่าเกิดเพลิงไหม้เมืองมาร
บ้างก็แบกที่นอนหมอนฟูก	เสียงเอะอะอุ้มลูกจูงหลาน
วิ่งหนีล้มลุกคุกคลาน	สับสนอลหม่านทั้งภารา
ฯ ๑๐ คำ ฯ
ช้า
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรยักษา
บรรธมเหนือพระแท่นแว่นฟ้า	กับมณโฑโสภาลาวรรณ
ค่อยส่างเวทวิทยาพานรินทร์	พอได้ยินเสียงสเทือนเลื่อนลั่น
สดุ้งตื่นฟื้นกายกุมภัณฑ์	ผิดประหลาดหวาดหวั่นวิญญา
ฯ ๔ คำ ฯ
ร่าย
๏ จะลุกจากบรรธมผมผูกตึง	ยิ่งดึงยิ่งแน่นแค้นหนักหนา
เข้าผลักนางมณโฑด้วยโกรธา	นี่นอนทับผมข้าไว้ว่าไร
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางมณโฑรู้สึกนึกสงไสย
เห็นพระภัศดาคร่าผมไป	ตกใจนางลากกระชากมา
ฉุดชักขวักไขว่อยู่ในที่	ถ้อยทีชิงแก้เกษา
จะเย่อแย่งอย่างไรไม่เคลื่อนคลา	ต่างว่านี่ทำประการใด
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรหลากจิตรคิดสงไสย
ดูเขนยเคยหนุนสูญหายไป	บัญชรไชยเปิดอยู่ก็รู้ความ
ชรอยพวกรามาพานรินทร์	มาลักหินแล้วมิหนำซ้ำหยาบหยาม
ยิ่งเร่าร้อนฤไทยดังไฟลาม	มีแต่ความน้อยหน้าประจามิตร
พลางเหลียวมาคว้าหยิบพระขรรค์คม	เข้าเชือดผมไม่ขาดประหลาดจิตร
ดีร้ายไอ้ไพรีมันมีฤทธิ์	เศกไว้ให้ติดอยู่อย่างนี้
แม้นจะแก้แต่กระหัษฐเห็นขัดสน	จำจะให้ไปนิมนต์พระฤๅษี
มาช่วยแก้เกษาในราตรี	เห็นทีจะพ้นทรมาน
คิดพลางทางดำรัสตรัสสั่ง	เถ้าแก่ใครนั่งอยู่นอกม่าน
ออกไปบอกเสนาอย่าช้าการ	นิมนต์พระอาจารย์มาบัดนี้
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	เถ้าแก่รับสั่งใส่เกษี
ตกใจไม่รู้ว่าร้ายดี	ก็รีบไปยังที่ทวารา
ฯ ๒ คำ ฯ ชุบ
๏ ร้องเรียกออกไปแต่ในประตู	ใครอยู่เวรบ้างที่ข้างน่า
รับสั่งให้ไปนิมนต์พระสิทธา	เข้ามายังนิเวศน์วังใน
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	เสนีฟังว่าไม่ช้าได้
เรียกกันอุตลุดจุดคบไฟ	รีบไปเขานินทกาลา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ถึงกุฎีที่อยู่พระนักสิทธิ์	แลดูประตูปิดไว้แน่นหนา
จึ่งร้องเรียกเข้าไปมิได้ช้า	พระสิทธาตื่นอยู่ฤๅอย่างไร
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระมุนีนอนระงับหลับใหล
แว่วเสียงประสกตื่นตกใจ	เอออะไรใครมาเรียกหากู
พอได้ยินเกาะเกาะเคาะฝา	ฤๅจะเปนผ้าป่าปลาดอยู่
จึ่งแกล้งทำกระแอมไอให้รู้	เงี่ยหูตรับฟังอยู่ข้างใน
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	เสนีที่เปนนายใหญ่
ได้ยินเสียงพระฤๅษีก็ดีใจ	จึ่งร้องบอกเข้าไปมิได้ช้า
รับสั่งใช้ให้ข้ามานิมนต์	ด้วยมีกิจกังวลหนักหนา
จงเร่งรีบเข้าไปในภารา	โปรดเถิดพระสิทธาอย่าช้าที
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระโคบุตรมหาฤๅษี
จึ่งว่าถ้าแต่แรกรู้กระนี้	กูมิอยากขานขี้คร้านไป
ว่าพลางห่มดองครองผ้า	เปิดฝาโถหยิบเอาเหล็กไหล
ออกจากศาลาคลาไคล	เสนาในนำมาในราตรี
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงวังยั้งหยุดอยู่ข้างน่า	พอเถ้าแก่ออกมาเร่งฤๅษี
พระดาบศจดจ้องจรลี	เข้าในที่ทศกรรฐ์ทันใด
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ เห็นองค์อสุรีกับสีกา	นั่งแก้เกษาก็สงไสย
เขม้นมองร้องถามว่าเปนไร	นั่นทำไมอย่างนั้นขันสิ้นที
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	สองกระษัตริย์มัสการพระฤๅษี
จึ่งบอกแจ้งกิจจาว่าวันนี้	โยมกรีธาทัพไปรับรบ
เข้าประจันกันอยู่สักครู่พัก	ข้าพุ่งหอกต้องพระลักษณ์ล้มสลบ
ต่อสิ้นแสงสุริยาเวลาพลบ	จึ่งเลิกพวกพลรบมากรุงไกร
ข้านิทราข้าศึกลอบสกด	มันลักลูกหินบดไปเสียได้
แล้วมิหนำซ้ำผูกผมไว้	เจ็บใจเปนพ้นพันทวี
จะฉุดชักเชือดตัดไม่ขาดเด็ด	มันทำเคล็ดอย่างไรไม่รู้ที่
ต้องให้ไปนิมนต์พระมุนี	มาช่วยแก้เกษีที่ผูกพัน
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระโคบุตรแจ้งจริงทุกสิ่งสรรพ์
จึ่งบ่นว่าน่าสงสารทศกรรฐ์	สารพันจะรยำซ้ำร้าย
เมื่อหลับนอนไม่รวังมั่งเลย	แต่เขนยหนุนไว้ยังให้หาย
มันผูกผมพลอยพาสีกาอาย	ช่างทำขายหน้ากูครูบา
บ่นพลางทางว่ากับสององค์	ให้ก้มเกษาลงตรงหน้า
ถือประคำสำรวมวิญญา	โอมอ่านคาถาทันใด
ฯ ๖ คำ ฯ ตระ
๏ เศกเป่าเท่าไรก็ไม่หลุด	ทั้งสองมือยื้อฉุดก็ไม่ไหว
ฉวยพระขรรค์เข้าเชือดด้วยเดือดใจ	มิได้หลุดเลื่อนเคลื่อนคลา
ฯ ๒ คำ ฯ กระบองกัน
๏ พอเห็นรอยจาฤกเหมือนหมึกศัก	ที่หน้าผากทศภักตร์ยักษา
อ่านดูรู้แจ้งกิจจา	พระสิทธาลูบอกตกใจ
จึ่งบอกท้าวทศกรรฐ์ทันที	เพราะเช่นนี้กูจึ่งแก้ไม่ไหว
มันหยามหยาบสาปสันประสกไว้	จะบอกเองเกรงใจพ้นปัญญา
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	ทศกรรฐ์ได้ฟังก็กังขา
จึ่งซักไซ้ไต่ถามพระสิทธา	มันหยาบช้าว่าขานประการใด
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระอาจารย์จึ่งแจงแถลงไข
มันเขียนเปนลายมือหนังสือไทย	บอกไว้ให้ทำเหมือนตำรา
แม้นจะใคร่ให้ผมเลื่อนหลุด	สิ้นสุดสาปสันที่มันว่า
จงให้นางมณโฑโสภา	ชกศีศะอสุราลงสามที
วิบากกรรมทำกระไรได้เล่า	ก้มหัวให้เขาเถิดยักษี
จะอับอายกันไปทำไมมี	อันรูปนี้สิ้นมนต์จนใจ
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศกรรฐ์รันทดถอนใจใหญ่
มิรู้ที่จะคิดอ่านประการใด	ให้เร่าร้อนฤไทยดังไฟพิศม์
จึ่งเหลียวมาว่ากับมเหษี	ครั้งนี้ขัดสนจนจิตร
ทั้งองค์พระโคบุตรก็สุดคิด	ผมยังติดกันอยู่ดูเวทนา
มันสาปสันฉันใดในหนังสือ	เจ้าทำเถิดพี่ไม่ถือโทษา
ว่าพลางทางก้มกายา	อสุราขวยเขินเมินภักตร์
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางมณโฑเทวีมีศักดิ
จะต้องต่อยเกษาพระยายักษ์	นงลักษณ์คิดขยั้นพรั่นใจ
ทั้งต่อหน้าดาบศอดสู	เปนมิรู้ที่จะทำกระไรได้
ทางก้มภักตราโศกาไลย	สอึกสอื้นไห้ไปมา
ฯ ๔ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวทศภักตร์ยักษา
จึ่งว่ากับมณโฑด้วยโกรธา	ยังจะมารอรั้งนั่งตะบอย
ดูเถิดเจ้าขาพระอาจารย์	เมื่อดีฉานยอมให้แล้วไม่ต่อย
มันน่าเดือดเลือดตาจะหยดย้อย	ยังครวญคร่ำสำออยเอาอะไร
ประเดี๋ยวนี้ก็จะสว่าง	น้อยฤๅช่างกิริยาอัชฌาไศรย
ฤๅเห็นมันเหมาะงามก็ตามใจ	ทิ้งไว้ดูเล่นอยู่เช่นนี้
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระอาจารย์จึ่งว่าอย่าจู้จี้
นี่แน่นางมณโฑเทวี	ชกเสียสามทีรู้แล้วไป
ถึงมาทแม้นมันจะอัปมงคล	จึ่งจะทำน้ำมนต์มารดให้
อยู่ด้วยกันเท่านี้ไม่มีใคร	เขาถามไถ่ก็ไม่บอกดอกสีกา
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	นวลนางมณโฑเสนหา
มิรู้ที่จะขืนขัดภัศดา	พลางเช็ดชลนาแล้วพาที
น้องขอษมาลาโทษ	พระองค์จงโปรดเกษี
แล้วค่อยค่อยต่อยศีศะสามี	ผมคลี่คลายเคลื่อนเลื่อนหลุดไป
ฯ ๔ คำ ฯ รัว
๏ เมื่อนั้น	พระดาบศอดยิ้มมิใคร่ได้
จึ่งว่ากับทศกรรฐ์ทันใด	อย่าเสียใจย่อท้อต่อศัตรู
จงคิดอ่านการณรงค์สงคราม	ให้แก้ความอัปรยศอดสู
แม้นขัดขวางอย่างไรไปหากู	จะได้ร่ำเรียนรู้สำหรับตัว
นางมณโฑเทวีสีกา	ไม่อุส่าห์ตักเตือนสติผัว
เพราะหลับนอนขี้เซาเมามัว	มันผูกหัวไว้เล่นเช่นมะพร้าว
แต่นี้ไปเมื่อน่าอย่าประมาท	จงฟังอาตมาว่ากล่าว
พูดพลางเผยแกลแลดูดาว	เห็นฟ้าขาวจวนแจ้งแสงตวัน
จึ่งลาท้าวทศภักตร์ยักษี	พระมุนีสำรวมกายผายผัน
ลงจากปราสาทแก้วแพรวพรัน	ไปศาลาอารัญด้วยฤทธี
ฯ ๑๐ คำ ฯ เชิด
ช้า
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวทศภักตร์ยักษี
ให้กลุ้มกลัดขัดใจไพรี	มาย่ำยีหยาบคายไม่วายคิด
แต่ผูกผมแล้วมิหนำซ้ำสาปไว้	จำเภาะให้เมียต่อยน่าน้อยจิตร
โอ้อกเอ๋ยอัปรยศทศทิศ	ถอยทั้งกำลังฤทธิ์วิทยา
พลางนึกถึงสุริวงษ์พงษ์ประยูร	ก็ดับสูญสิ้นชีวังสังขาร์
กอดกรถอนฤไทยไปมา	อสุราทุกข์ทนเปนพ้นนัก
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	นางมณโฑเทวีมีศักดิ
เห็นองค์ภัศดาพระยายักษ์	ผิวภักตร์หมองคล้ำไม่สำราญ
รำพึงคนึงนิ่งอิงเขนย	ไม่สรงเสวยโภชนากระยาหาร
นางยิ่งเศร้าสร้อยพลอยรำคาญ	ช่วยคิดการกลศึกตรึกตรา
ครั้นนางนึกพระมนต์สญชีพได้	อรไทยทูลพลันด้วยหรรษา
ข้าอยู่ในไกรลาศบรรพตา	พระอุมารักใคร่ใช้ชิด
ประทานเวทประเสริฐเลิศล้น	ชื่อพระมนต์สญชีพกระลากิจ
บังเกิดเปนน้ำสุรามฤตย์	ใครม้วยมิดชุบขึ้นให้คืนคง
อันหมู่อสูรกายทั้งหลายไซ้	จะรบพุ่งก็ได้ดังประสงค์
ครั้งนี้น้องจะสนองบาทบงสุ์	ขอพระองค์จงสั่งให้เตรียมการ
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรปรีดิ์เปรมเกษมสานต์
ประโลมนางทางมีพจมาน	เจ้ารู้การพระเวทวิเศษดี
มิเสียแรงโฉมตรูอยู่ไกรลาศ	เปนข้าบาทพระอุมามเหษี
ซึ่งจะช่วยตั้งกิจพิธี	พี่ยินดีดังได้ผ่านพิมานแมน
อันโยธาทั้งหลายที่ตายไป	จะเปนขึ้นชิงไชยนับแสน
ครั้งนี้พี่จะได้แก้แค้น	ทดแทนศึกเสี้ยนปัจจามิตร
มนุษย์กับวานรเดียรฉาน	จะยกไปสังหารให้ดับจิตร
เจ้าจงส่งน้ำสุรามฤตย์	ให้ทันชุบชีวิตรพลากร
อันการกิจพิธีของนงคราญ	จะคิดอ่านจัดแจงให้พร้อมก่อน
ว่าพลางทางเสด็จบทจร	กรายกรออกพระโรงรจนา
ฯ ๑๐ คำ ฯ เสมอ
๏ ลดองค์ลงนั่งบัลลังก์อาศน์	หมู่อำมาตย์เฝ้าแหนแน่นหนา
จึ่งมีสิงหนาทบัญชา	ตรัสสั่งมหาเสนามาร
เร่งปลูกโรงพิธีมีหม้อน้ำ	นอกประตูยามค่ำข้างอิสาณ
ประดับด้วยธงฉัตรดัดเพดาน	เอาม่านสุวรรณวงจงมิดชิด
เราจะให้มณโฑเทวี	ออกมาตั้งพิธีทำการกิจ
อันเครื่องพลีกรรมประจำทิศ	จงประดิษฐตามตำราอย่าช้าการ
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	มโหทรรับราชบรรหาร
ก้มเกล้าประนตบทมาลย์	ออกมาสั่งการระดม
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	หมู่มารนายหมวดตรวจสนม
ต่างวัดวาน่าที่ทั้งสี่กรม	ตัดเสาเกลากลมไว้มูลมอง
ฯ ๒ คำ ฯ
ยานี
๏ ปลูกโรงพิธีมีเฉลียง	สูงเพียงมุขเด็ดสิบเจ็ดห้อง
หลังคาดาดสีแดงแย่งทอง	ติดลำยองช่อฟ้าปราลี
โขมพัตรดัดดาดเพดานขาว	เดือนดาวเนาวรัตน์จำรัสศรี
รย้าห้อยพรอยแพร้วแก้วมณี	พวงผกามาลีพรายพรัน
ราชวัตรฉัตรทองรองเรือง	เบญจรงค์ทรงเครื่องเปนลดลั่น
กรมวังวงสายม่านสุวรรณ	ตั้งบัลลังก์อาศน์ลาดพรมเจียม
เอาหม้อน้ำสำหรับทิพมนต์	ตั้งบนเตียงมณีสี่เหลี่ยม
เครื่องบูชากระยาบวดตรวจเตรียม	ตามธรรมเนียมโรงราชพิธี
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	นวลนางมณโฑมเหษี
เสด็จจากแท่นรัตน์รูจี	จรลีมาสรงวาริน
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
ชมตลาด
๏ นั่งเหนือเตียงสุวรรณผันขนอง	อาบลอองสุหร่ายสายสินธุ์
ชำระรดหมดหมองมลทิน	สุคนธารประทิ่นกลิ่นเกลา
ทรงภูษาเนื้อดีสีเสวตร	เขียนลายทองเทศฉลุเฉลา
สไบหน้าเจียรบาดตาดเงินเงา	ผูกชฎาห่อเกล้าเมาฬี
ห้อยห่วงกุณฑาลสังวาลถัก	จุณเจิมเฉลิมภักตร์ผ่องศรี
ถือประคำสำรวมอินทรีย์	ดังนางดาบศนีลีลา
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ ลงจากปราสาทแก้วแพรวพรัน	พร้อมกำนัลขันทีถ้วนหน้า
ท้าวนางนำเสด็จยาตรา	สาวสรรค์กัลยาก็ตามไป
ฯ ๒ คำ ฯ เพลงช้า
สระบุหร่ง
๏ ครั้นถึงโรงราชพิธี	ขึ้นแท่นมณีศรีใส
จุดธูปเทียนสุวรรณทันใด	หยิบเข้าตอกดอกไม้มาโปรยปราย
เคารพนบนิ้วเหนือเกษา	คิดคุณพระอุมามั่นหมาย
สมาธิแน่นิ่งไม่ติงกาย	สำรวมร่ายพระเวทวิทยา
ฯ ๔ คำ ฯ สาธุการ
ช้า
๏ มาจะกล่าวบทไป	ถึงสองสุรศักดิยักษา
เปนโอรสทศกรรฐ์เจ้าลงกา	พี่ยาชื่อทศคิรีวรรณ
นามน้องชื่อทศคิรีธร	คชสารมารดรอยู่ไพรสัณฑ์
ทั้งสองกำเนิดเกิดร่วมครรภ์	อัศกรรณเอาไปเปนลูกรัก
ฯ ๔ คำ ฯ
ร่าย
๏ อสุรีมีจิตรคิคคนึง	รฦกถึงบิตุรงค์ทรงศักดิ
จึ่งคลาไคลไปเฝ้าพระยายักษ์	พร้อมพรักด้วยสนมกรมใน
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ ครั้นถึงจึ่งคลานเข้าไปเฝ้า	ก้มเกล้าบังคมประนมไหว้
ทูลว่าลูกยาจะลาไป	ยังพิไชยลงกาธานี
เยี่ยมเยียนบิตุรงค์ทรงเดช	ซึ่งได้เกิดเกษเกษี
ไม่ช้านักสักสามราตรี	พระภูมีจงได้เมตตา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวอัศกรรณยักษา
ได้ฟังลูกสองศรีชลีลา	จะไปยังลงกากรุงไกร
จึ่งมีมธุรศพจนาดถ์	อนุญาตโดยดังอัชฌาไศรย
แล้วดำรัสตรัสสั่งเสนาใน	จงจัดพวกพลไกรให้ลูกยา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	อำมาตย์รับสั่งใส่เกษา
มาเกณฑ์พลกุมภัณฑ์ดังบัญชา	แล้วผูกม้าประทับไว้ฉับพลัน
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	สองโอรสฤทธิแรงแขงขัน
ถวายบังคมลาพากัน	จรจรัลมาสรงคงคา
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ ให้ไขสหัสนัที	ขัดสีฉวีวรรณหรรษา
ทรงสุคนธ์ปนทองละลายทา	กลิ่นผกาชูชื่นรื่นรวย
สอดใส่สนับเพลาบวร	ต่อติดเชิงงอนงามสลวย
ภูษายกกระหนกกลายชายกรวย	ฉลององค์ปักด้วยเลื่อมแลพราว
ห้อยน่าเจียรบาดผาดผุด	ปั้นเหน่งสายรายบุษย์น้ำขาว
ทับทรวงแก้วประพาฬสังวาลวาว	ทองกรนพเก้าชมพูนุท
สอดใส่ธำมรงค์มงคลเพ็ชร	มงกุฎเก็จแก้วทองผ่องผุด
ทั้งสองทรงขัดคทาอาวุธ	ถือศรสำหรับยุทธยาตรา
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ
ร่าย
๏ ลงจากปราสาทแก้วแพรวพรัน	ตามกันเยื้องย่างมาข้างน่า
ให้ทวยหาญขานโห่สามลา	ออกจากภาราคลาไคล
ฯ ๒ คำ ฯ กราว
๏ ครั้นถึงลงกาอาณาเขตร	ก็เข้าในนัคเรศกรุงใหญ่
ทั้งสององค์ลงจากอาชาไนย	คลาไคลไปเฝ้าพระบิดา
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
ช้า
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวทศภักตร์ยักษา
เห็นโอรสพี่น้องทั้งสองรา	เข้ามาอัญชลีก็ดีใจ
จึ่งมีวาจาบัญชาทัก	ลูกรักพ่อยอดพิศมัย
แต่เจ้าจากพรากบิดาไป	พ่อตั้งใจคิดถึงทุกคืนวัน
ฯ ๔ คำ ฯ
ร่าย
๏ บัดนี้มีสงครามรามลักษณ์	มาหาญหักนัคเรศเขตรขัณฑ์
ได้ชิงไชยประชิดติดพัน	โยธาอาสัญเสียมากมาย
สุริวงษ์พงษ์เราก็ม้วยหมด	อัปรยศทั่วโลกทั้งหลาย
บิดาเศร้าเสียใจไม่สบาย	จะไปแจ้งสหายก็ลืมไป
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	สองโอรสาอัชฌาไศรย
ได้ฟังคั่งแค้นเคืองฤไทย	จึ่งบังคมทูลไปด้วยใจภักดิ์
ข้าพี่น้องจะขอออกต่อสู้	แก้กู้ลงกาอาณาจักร
สาอะไรกับสงครามรามลักษณ์	จะหาญหักให้เปนภัศม์ธุลีลาญ
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรปรีดิ์เปรมเกษมสานต์
จึ่งมีพจนาบัญชาการ	เจ้าจะยกพลมารไปต่อตี
บิดาจะไปด้วยช่วยยงยุทธ	ผลาญมนุษย์พี่น้องสองศรี
บัดนี้นางมณโฑเทวี	ตั้งพิธีน้ำทิพย์แต่วันวาน
เราจะชุบชีพหมู่อสูรยักษ์	ให้เปนขึ้นพร้อมพรักเข้าหักหาญ
เห็นข้าศึกจะแพ้พ่ายวายปราณ	เสร็จการสงครามแก่รามา
ตัวเจ้าพี่น้องทั้งสองคน	คุมพลอัศกรรณเปนกองน่า
ตรัสพลางทางสั่งเสนา	เร่งตรวจเตรียมโยธาบัดนี้
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	มโหทรรับสั่งใส่เกษี
ก้มเกล้ากราบงามสามที	มาเกณฑ์หมู่อสุรีเข้ากองทัพ
ฯ ๒ คำ ฯ ประถม
ยานี
๏ พวกอัศกรรณมารชำนาญยุทธ	เปนกองน่าสิบสมุทอาวุธสรรพ
กองหลวงกองหลังคั่งคับ	กำหนดนับห้าสิบสมุทตรา
ถือเสโลห์โล่ห์ดั้งหอกดาบ	โตมรกำซาบปืนผา
ถือธนูน่าไม้ใส่ยา	ตรีคทาธงทวนถ้วนทุกคน
ชาวคลังนั่งรายเปนพวกพวก	เอาเสื้อหมวกจ่ายทัพสับสน
หมื่นขุนมุลนายหลายคน	สัปทนสักลาดดาดแดง
ขุนช้างผูกเครื่องคชาธาร	พระยาสารสูงง้ำกำแหง
การุณราชควาญท้ายร้ายแรง	ถือกะแชงขับเทียมกับเกยลา
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวทศภักตร์ยักษา
ชวนองค์โอรสทั้งสองรา	ไคลคลามาสรงชลธาร
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ ประทุมทองโปรยปรายสายสินธุ์	วารินลอองอาบซาบซ่าน
ทรงสุคนธ์ปนทองรองพาน	พนักงานพัชนีวีลม
สอดสรงสนับเพลาริ้วรยับ	งอนปักปีกแมงทับสลับถม
ทรงภูษายกแย่งเทพนม	นางสนมโจงจัดกระหวัดชาย
ตาดทองฉลององค์โอภาษ	ปั้นเหน่งคาดครุยแครงแสงฉาย
ทับทรวงดวงกุดั่นพรรณราย	เฟื่องห้อยสร้อยสายสังวาลวรรณ
ทองกรชมพูนุทภุชงค์	ธำมรงค์นพรัตน์จัดสรร
ทรงมหามงกุฎแก้วแพรวพรัน	ต่างจับศรจรจรัลไปเกยลา
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ
ร่าย
๏ ขึ้นทรงฅอช้างรวางต้น	ให้โอรสเดินพลเปนกองน่า
ทัพหลวงเคลื่อนคลาศยาตรา	ควาญขับคชาออกจากเกย
ฯ ๒ คำ ฯ กราว
โทน
๏ ช้างเอยช้างทรง	อำนวยพงษ์แรงร้ายส่ายเสย
คงทนชนศึกฝึกเคย	เลิกหน้างาเงยกระหึมมัน
สาวสืบบาทย่างวางทลวง	ยกงวงจ้องจับตระหลบหัน
มีกำลังดังไฟภัทกัลป์	ผูกเครื่องแก้วกุดั่นดาวราย
ห้อยหูภู่จามรีกรอง	สวมทองรัดงาตาข่าย
เครื่องสูงสองแถวแพร้วพราย	ธงชายปลายปลิวเปนทิวไป
ทวยหาญโห่สนั่นครั่นครึก	ก้องกึกโกลาสุธาไหว
รีบรัดรี้พลสกลไกร	ตรงไปสมรภูมิ์พลัน
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ ครั้นถึงจึ่งสั่งให้ยั้งหยุด	ตั้งตามนามครุธผกผัน
โยธาพลากรกุมภัณฑ์	โห่สนั่นลั่นเลื่อนสเทือนดิน
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา รัว
ช้า
๏ เมื่อนั้น	องค์พระหริวงษ์ทรงศิลป์
เสด็จออกเสนาพานรินทร์	หมู่กระบินทร์หมอบกลาดดาษดา
ฯ ๒ คำ ฯ
ร่าย
๏ ทรงสดับตรับเสียงสำเนียงมาร	โห่ร้องก้องสท้านไปทั้งป่า
จึ่งมีสิงหนาทบัญชา	ถามพระยาพิเภกผู้ใจภักดิ์
อันเสียงสนั่นครั่นครึก	จะเปนศึกต่างเมืองมาหาญหัก
ฤๅทัพเจ้าลงกาพระยายักษ์	จงจับยามให้ประจักษ์แจ้งใจ
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พิเภกบังคมประนมไหว้
พิเคราะห์ดูรู้ตามสังเกตไว้	จึ่งกราบทูลภูวไนยไปพลัน
อันทัพนี้คือองค์เจ้าลงกา	กับสองโอรสาแขงขัน
พี่ชายชื่อทศคิรีวรรณ	น้องนั้นชื่อทศคิรีธร
นางไอยราเปนมาตุเรศ	อยู่ในพนาเวศศิงขร
หน้าเปนคชสารเหมือนมารดร	ฤทธิรอนเลื่องชื่อฦๅชา
อัศกรรณมาขอต่อบิตุรงค์	ไปเลี้ยงไว้สืบวงษ์พงษา
คุมทัพรับเปนกองน่ามา	จงทราบเบื้องบาทาพระทรงธรรม์
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์พระหริรักษ์รังสรรค์
แจ้งว่าทัพท้าวทศกรรฐ์	กับกุมภัณฑ์บุตรเจ้าธานินทร์
จึ่งมีมธุรศสุนทร	สั่งสุครีพพานรขีดขิน
เราจะไปชิงไชยด้วยไพริน	เร่งเตรียมพลกระบินทร์บัดนี้
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุครีพรับสั่งใส่เกษี
ถวายบังคมคัลอัญชลี	ออกมาจัดโยธีมิได้ช้า
ฯ ๒ คำ ฯ ประถม
ยานี
๏ เกณฑ์พลยี่สิบสมุทปลาย	เข้ากองน้องนารายน์เปนทัพน่า
ใส่เสื้อสักลาดดาษดา	ถือสาตราเข่นเขี้ยวเคี้ยวฟัน
กองรองถือฉมวกพวกลิงถุง	ผ้าทิพย์พันพุงดูขบขัน
เสือป่าแมวเซาเปนเหล่ากัน	คาดเขี้ยวหมูตันถือธงรบ
ทัพหลวงล้วนพวกพานรินทร์	ชมภูขีดขินเข้าบรรจบ
สัตพลีบาญชีครบ	ตรวจครบห้าสิบสมุทตรา
ต่างใส่เสื้อแสงแต่งกาย	ไพร่นายบรรเทิงเริงร่า
มาตุลีเลื่อนรถรัตนา	มาเรียงเรียบเทียบท่าภูวไนย
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	พระอวตารผ่านภพสบไสมย
ชวนองค์อนุชาคลาไคล	เสด็จไปสรงสนานสำราญกาย
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ ไขประทุมวารินกลิ่นเกลี้ยง	สถิตย์เตียงอ่าองค์สรงสุหร่าย
สายสินธุ์ซ่านเซ็นเย็นสบาย	สรงสุคนธ์ละลายกรายกรีดนิ้ว
สนับเพลาพื้นตาดผาดผุด	ภูษายกแย่งครุธยุดนาคหิ้ว
ฉลององค์ติดงอนพระกรคริว	ชายแครงแพลงพลิ้วกระหนกชอน
ปั้นเหน่งเพ็ชรแพรวพรายลายกุดั่น	สังวาลวรรณเฟื่องห้อยสร้อยอ่อน
ทับทรวงดวงจินดาอาภรณ์	ทองกรแกมแก้วโกมิน
ธำมรงค์เรือนปรุฉลุบ่า	ทรงพระชฎามหากระฐิน
กรรเจียกจรตรัจเตร็จเพ็ชรนิล	แล้วต่างองค์ทรงศิลป์เสด็จมา
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ
ร่าย
๏ ออกจากพลับพลากั้นชั้นใน	จึ่งสั่งให้พระน้องเปนกองน่า
ฝาหรั่งลิงยิงปืนสัญญา	คลายคลี่กรีธาพลากร
ฯ ๒ คำ ฯ กราวนอก
โทน
๏ รถเอยรถทรง	กำกงแปรกแอกอ่อน
งามรหงธงชายปลายงอน	เทียมเทพอัศดรพาชีชัก
มาตุลีขี่ขับแขงขัน	ดุมวงผัดผันดังหันจักร
แห่น่าวานรองครักษ์	ดาบฝักบั้งทองคล้องตะพาย
พัดโบกจามรทานตวัน	ฉัตรชั้นกรรภิรุมชุมสาย
ทวนธงเปนทิวปลิวปลาย	พลนิกายเงื้อง่าอาวุธ
ลิงเลวโห่ฮึกครึกครื้น	ดังเสียงคลื่นยมนามหาสมุท
สเทือนท้องธรณินทร์เพียงดินทรุด	เร่งร้นพลยุทธยาตรา
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ ครั้นถึงจึ่งหยุดรถทรง	จัตุรงค์ปีกซ้ายปีกขวา
ตั้งที่สีหนามตามตำรา	ทัพน่าเข้าประชิดติดพัน
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	สองโอรสทศเศียรรังสรรค์
เห็นข้าศึกหยุดยั้งตั้งประจัน	ต่างต้อนพลขันธ์เข้าโจมตี
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	พวกอสุรศักดิยักษี
ต่างต่างสำแดงแผลงฤทธี	เข้าหักโหมโจมตีกระบี่ไพร
พลธนูน้าวแผลงแย้งยุทธ	ตัวนายแกว่งชุดจุดปืนใหญ่
กองหนุนหมุนวิ่งเข้าชิงไชย	โห่ร้องก้องไปทั้งไพรวัน
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	โยธาวานรแขงขัน
ต่างเข้ารบรับกับกุมภัณฑ์	จับกันเปนกลุ่มตลุมบอน
ได้ทีตีรันฟันฟาด	หัวขาดตัวขาดเปนท่อนท่อน
พลมารคร้ามมือวานร	ที่เหลือตายแตกสท้อนถอยไป
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	คิรีธรคิรีวรรณมันไส้
เห็นรี้พลย่นย้อท้อใจ	พิโรธลิงยิ่งไฟไหม้ฟ้า
ต่างขับอาชาผ่าโผน	กระทืบโกลนเข้าตีกระบี่ป่า
เอาคันศรรอนรันรุกมา	โยธาหลบพัลวันไป
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	องคตหณุมานทหารใหญ่
แกว่งอาวุธวิ่งเข้าชิงไชย	โลดไล่โอรสทศกรรฐ์
เผ่นโผนโจนทยานขึ้นเหยียบบ่า	แทงกัณฐัศว์อสุราอาสัญ
องคตกับคิรีธรรอนรัน	คิรีวรรณโจมจับกับหณุมาน
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	สองโอรสเจ้าลงกากล้าหาญ
กวัดแกว่งแสงศรรอนราญ	ประจัญบานบุกรุกคลุกคลี
ต่างตนมีกำลังทั้งพี่น้อง	เข้าโจมจับกับสองกระบี่ศรี
หวดซ้ายป่ายขวาราวี	ถ้อยทีหนีไล่กันไปมา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	องคตหณุมานหาญกล้า
เข่นเขี้ยวเรี่ยวแรงแกว่งสาตรา	หมายเขม้นเข่นฆ่าขุนมาร
เผ่นโผนโจนจับสัปรยุทธ	ยงยุทธเหยียบยักษ์หักหาญ
แกว่งพระขรรค์ฟันฟอนรอนราญ	ถูกต้องสองมารมรณา
ฯ ๔ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวทศภักตร์ยักษา
เห็นโอรสพี่น้องทั้งสองรา	สุดสิ้นชีวาวายชนม์
ครั้นจะเข้ารณรงค์ยงยุทธ	ไม่ชนะมนุษย์แต่สักหน
จำต้องหยุดยั้งตั้งพล	คอยท่าน้ำทิพมนต์เยาวมาลย์
คิดพลางทางประกาศกองทัพ	ให้มั่นรับผ่อนพักอย่าหักหาญ
สั่งแล้วขับพระยาคชาธาร	เข้าหยุดยืนสำราญริมชายไพร
ฯ ๖ คำ ฯ รัว
๏ เมื่อนั้น	นางมณโฑเทวีศรีใส
บริกรรมสำรวมจิตรใจ	อยู่ในโรงราชพิธี
เดชะพระเวทวิทยา	ขององค์พระอุมามเหษี
บังเกิดเปนน้ำทิพวารี	ทุกที่หม้อทองต้องตำรา
จึ่งสั่งเถ้าแก่หลวงแม่เจ้า	จงยกเอาหม้อน้ำไปข้างน่า
ส่งให้มโหทรเสนา	ไปถวายผ่านฟ้าอย่าช้าที
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	เถ้าแก่ประนตบทศรี
จึ่งเชิญหม้อน้ำทิพวารี	มาส่งให้เสนีทันใด
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	มโหทรกับเหล่าบ่าวไพร่
ได้หม้อทิพธาราคลาไคล	รีบไปกองทัพฉับพลัน
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งประนตบทบงสุ์	ทศเศียรสุริวงษ์รังสรรค์
ถวายวารีทิพย์แก่ทรงธรรม์	ด้วยใจหฤหรรษ์เปรมปรีดิ์
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรยักษี
ได้ทิพธาราวารี	ยินดีเปนพ้นคณนา
สิบภักตร์ชื่นแช่มแย้มสรวล	ขับช้างโดยด่วนสำรวลร่า
ออกจากร่มไม้มิได้ช้า	วักวารีทิพย์เที่ยวประพรม
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา รัว เชิด
๏ บัดนั้น	ปิศาจซึ่งตายอยู่สะสม
ต้องทิพธาราอาคม	ก็เปนขึ้นดังลมพยุพัด
อสุรกายมารชำนาญยุทธ	นับสมุทโกฏิแสนแน่นอัด
สุริวงษ์ทั้งหลายที่ตายพลัด	ท้าวสัทธาสูรอสุรา
สหัสเดชะอินทรชิต	แสงอาทิตย์กุมภกรรฐ์ยักษา
อสูรมูลพลำศักดา	ทั้งทัพอสุรากุมภัณฑ์
ตรีเมฆสัตลุงพระสหาย	อิทธิกายมหากายกำปั่น
วิรุณจำบังมังกรกรรฐ์	ทศคิรีวรรณคิรีธร
ล้วนถืออาวุธยุทธนา	หอกแก้วคทาธนูศร
ต่างมาดุษดีชลีกร	ตรงหน้ากุญชรช้างทรง
ฯ ๑๐ คำ ฯ เจรจา เส้นเหล้า
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรชื่นชมสมประสงค์
จึ่งสั่งเหล่าปิศาจญาติวงษ์	เร่งพาพวกจัตุรงค์เข้าโจมตี
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	มารหมู่พหลพลผี
ต่างเข้ายุทธนาราวี	เปนกลุ่มกลุ่มรุมตีกระบี่ไพร
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	วานรไม่พรั่นหวั่นไหว
หมุนเข้าโรมรันประจันไว้	ช่วยกันชิงไชยทั้งสองทัพ
ต่างตนพิโรธโกรธขึ้ง	ยักษ์สิบลิงหนึ่งเข้าโจมจับ
เหลือกำลังที่จะต้านทานรับ	วานรแตกยับทั้งทัพไชย
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	พระอวตารผ่านภพสบไสมย
เห็นอสูรนับแสนแน่นไป	จำได้ว่าวงษ์เจ้าลงกา
จึ่งตรัสถามพิเภกกุมภัณฑ์	อันพวกท้าวทศกรรฐ์ซึ่งสังขาร์
เหตุไฉนกลับมีชีวิตรมา	เข้าเข่นฆ่าวานรรอนราญ
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พิเภกรับราชบรรหาร
พิเคราะห์ดูรู้ราวกับส่องญาณ	ประนตบทมาลย์แล้วทูลไป
บัดนี้นางมณโฑเทวี	ตั้งพิธีน้ำทิพย์ในกรุงใหญ่
ส่งมารดพลสกลไกร	จึ่งเปนขึ้นชิงไชยอเนกนันต์
อันพิธีนี้ในตำหรับห้าม	ถ้าหญิงสามสามีไม่เดียดฉัน
เปนคนแพศยาอาธรรม์	พระเวทนั้นเสื่อมสิ้นเดชา
จงแต่งให้ทหารชาญชิต	ไปล้างพิธีทางเสนหา
แม้นเสร็จสมถวิลจินดา	ปิศาจอสุราจะสูญไป
ขอพระองค์จงแผลงพลายวาต	อันเรืองฤทธิโลกธาตุหวาดไหว
เปนข่ายเพ็ชรเจ็ดชั้นไปกั้นไว้	อย่าให้ปิศาจมารออกราญรอน
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์พระอวตารชาญสมร
ได้ฟังน้องท้าวยี่สิบกร	ภูธรแจ้งสิ้นไม่กินใจ
จึ่งขึ้นศรศักดาวราฤทธิ์	สิบทิศสท้านสเทือนไหว
เหนี่ยวน้าวเคล่าคล่องว่องไว	แผลงไปด้วยกำลังวังชา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ ศรพระหริรักษ์รังสรรค์	เปนข่ายเพ็ชรเจ็ดชั้นแน่นหนา
ล้อมปิศาจญาติวงษ์เจ้าลงกา	มิให้ออกยุทธนาราวี
ฯ ๒ คำ ฯ รัว
๏ แล้วมีพระราชบัญชาการ	สั่งคำแหงหณุมานชาญไชยศรี
จงแปลงปลอมเจ้าลงกาไปธานี	ล้างพิธีมณโฑโสภา
ชมภูพาลกระบินทร์นิลนนท์	จงแปลงเปนช้างต้นพลยักษา
ต่างจำแลงแปลงกายกายา	แล้วยกทัพเข้าลงกาธานี
ฯ ๔ คำ ฯ ตระ รัว เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งประทับช้างทรง	เสด็จลงเกยแก้วมณีศรี
ยุรยาตรนาดกรจรลี	เข้าในโรงพิธีทันใด
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา ฉุยฉาย
๏ ขึ้นนั่งเตียงเคียงมณโฑโสภา	แกล้งกล่าวรศพจนาปราไส
อันน้ำทิพย์โฉมยงซึ่งส่งไป	พี่รดให้อสุรกายกลายเปนมา
พวกปิศาจอาจหาญเข้าราญรอน	ผลาญวานรมนุษย์สุดสังขาร์
ยังเหลือแต่พิเภกอนุชา	มันหนีไปในป่าพนาลี
พี่แบ่งให้ไพร่พลอยู่ค้นจับ	จึ่งเลิกทัพกลับคืนมากรุงศรี
หวังจะเล่าแถลงแจ้งคดี	กลัวจะตั้งพิธีไปป่วยการ
จะรอรั้งนั่งอยู่ทำไมเล่า	ขอเชิญเจ้าคืนปราสาทราชฐาน
แล้วกุมกรโฉมยงนงคราญ	หณุมานพาไปยังไพชนต์
ฯ ๘ คำ ฯ เข้าม่าน
๏ นั่งเหนือแท่นแก้วแพรวพราย	ยังลืมกายเหยียดเข่าเกาขน
กลับรู้ตัวกลัวนางจะแหนงกล	ประโลมลูบนฤมลด้วยมารยา
ฯ ๒ คำ ฯ
ชาตรี
๏ โฉมเอยโฉมเฉลา	คุณเจ้าอยู่กับพี่นี้หนักหนา
ถ้าหาไม่ไหนเลยลงกา	จะต้องไปเปนข้าปัจจามิตร
ตั้งแต่นี้ไพร่ฟ้าประชากร	สิ้นทุกข์ร้อนสำราญบานจิตร
พี่ค่อยสบายวายคิด	จะอยู่เย็นเปนนิตย์ในเมืองยักษ์
หาไหนได้อย่างนางเทวี	สมเปนมิ่งมเหษีมีศักดิ
พี่ไปทัพกลับมาล้าเลื่อยนัก	เห็นน้องรักเหนื่อยคลายหายไป
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	นางมณโฑเทวีศรีใส
สำคัญว่าสามีก็ดีใจ	อรไทยอภิวันท์จำนรรจา
ตั้งแต่ศึกมาประชิดติดเมืองยักษ์	เสียลูกรักสุริวงษ์พงษา
ทุกเช้าค่ำพร่ำกินแต่น้ำตา	ยังแต่ชีวาจะบรรไลย
บัดนี้เสร็จการณรงค์สงคราม	น้องมีความยินดีจะมีไหน
เหมือนม้วยแล้วกลับเปนเย็นจิตรใจ	จะได้สืบสนองรองบาทา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	หณุมานเกษมสันต์หรรษา
เห็นนางลุ่มหลงไม่สงกา	ทำลูบหลังลูบหน้าแล้วว่าไป
ฯ ๒ คำ ฯ
โอ้โลม
๏ สาวเอยสาวสวรรค์	ความผูกพันรักพี่จะมีไหน
แม้นไม่ม้วยชีวันบรรไลย	พี่ไม่ไกลเจ้าเยาวมาลย์
น้อยฤๅสิบสามปีเข้านี่แล้ว	พึ่งผ่องแผ้วปรีดิ์เปรมเกษมสานต์
จะเชยชมโฉมยงนงคราญ	ให้สำราญเริงรื่นทุกคืนวัน
ว่าพลางอิงแอบแนบสนิท	จุมพิตชิดชมภิรมย์ขวัญ
ไม่ขัดข้องสองจิตรประจวบกัน	เกษมสันต์สำราญบานใจ
ฯ ๖ คำ ฯ โลม
ร่าย
๏ บัดนั้น	ศรีชมภูพาลทหารใหญ่
ประกาศสั่งเสนีกระบี่ไพร	เร่งให้รื้อโรงพิธีการ
บ้างยื้อแย่งแผงผัดฉัตรธง	ทลายหลังคาลงทั้งสี่ด้าน
ทุบหม้อน้ำแตกแหลกลาญ	อลหม่านตึงตังทั้งวังใน
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	คำแหงหณุมานทหารใหญ่
เสร็จภิรมย์สมสนิทนางทรามไวย	จึ่งใส่ไคล้กล่าวแกล้งแต่งอุบาย
ไอ้พิเภกพวกอักตัญญู	พี่ยังนึกแค้นอยู่ไม่รู้หาย
แม้นมิได้ห้ำหั่นให้มันตาย	พี่หลับนอนไม่สบายวุ่นวายใจ
จะยกทัพกลับออกไปค้นหา	จับเปนเข่นฆ่าเสียให้ได้
ว่าพลางทางจับศรไชย	ตรงไปเกยแก้วแพรวพราย
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ
๏ ขึ้นฅอช้างนิมิตรฤทธิรณ	พร้อมพลพานรินทร์สิ้นทั้งหลาย
รีบยกโยธีคลี่คลาย	ผันผายออกจากกรุงลงกา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงไพรวันอรัญเวศ	กลับจำแลงแปลงเพศเปนลิงป่า
พาพลด้นดั้นอรัญวา	ตรงมากองทัพฉับไว
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งคลานเข้าไปเฝ้า	ก้มเกล้าประนมบังคมไหว้
กราบทูลยุบลแต่ต้นไป	ดังได้ล้างกิจพิธี
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	องค์พระหริรักษ์เรืองศรี
ชื่นชมสมถวิลยินดี	จึ่งมีพระราชบัญชา
เหวยกระบี่รี้พลพวกเรา	จงเย้ยเย้าทศภักตร์ให้หนักหนา
จะอึดอัดโมโหโกรธา	ฤๅท่วงทีจะว่าประการใด
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	ลิงเลวเหล่าพหลพลไพร่
ถวายบังคมลาพากันไป	เยาะเย้ยไยไพเจ้าลงกา
ฯ ๒ คำ ฯ
เย้ย
๏ บ้างเกาคางขู่ตะคอกหลอกหลอน	ดูก่อนทศภักตร์ยักษา
วันนี้รี้พลโยธา	เห็นมากจริงยิ่งกว่าทุกครั้ง
ช่างได้ครูบามาแต่ไหน	ประกอบในการกิจพิธีขลัง
เปนไรไม่รบรับจึ่งยับยั้ง	ทำรอรั้งหนักหน่วงง่วงงง
ฤๅสิ้นทิพธาราวารี	ที่นางดาบศนีให้มาส่ง
หลับตาสาลวนรณรงค์	ไม่ระวังว่าผงจะเข้าตา
เมื่อกี้เกิดพยุวุ่นวาย	แล้วอาศรมล้มทลายกระมังหนา
จึ่งมิได้ให้เอาน้ำมนต์มา	รดศพอสุราพลากร
จงหย่าทัพกลับหลังเข้าวังเวียง	ถามไถ่ไล่เลียงกันดูก่อน
เราไม่ลวงหลอกยอกย้อน	วานรเต้นรำทำเยาะเย้ย
ฯ ๑๐ คำ ฯ กราวรำ เจรจา
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	ทศกรรฐ์ฟังลิงทำนิ่งเฉย
เฉลียวใจไยมันมาเกินเลย	เยาะเย้ยหยาบหยามเปนความใน
ฤๅมณโฑตั้งพิธีมีเหตุ	ผิดสังเกตกอดกรถอนใจใหญ่
จำจะชวนหย่าทัพกลับไป	จึ่งจะได้รู้แท้แน่นอน
คิดพลางทางว่าเหวยมนุษย์	เรายงยุทธตามอย่างแต่ปางก่อน
สุริยาสายัณห์ลงรอนรอน	พลนิกรจะยากลำบากใจ
เราจะกลับทัพเข้าลงกา	ท่านจงไปพลับพลาที่อาไศรย
ว่าแล้วเลิกพหลพลไกร	คืนเข้าพิไชยลงกา
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	พระจักรรัตน์แก้วแววเวหา
ครั้นทศกรรฐ์กลับไปลับตา	จึ่งตรัสชวนอนุชายาใจ
ทั้งสององค์ทรงเวไชยันต์อินทร์	เหล่ากระบินทร์บังคมประนมไหว้
ให้เลิกทัพกลับพลสกลไกร	ตรงไปพลับพลาพนาลี
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรยักษี
ครั้นเข้าเขตรลงกาธานี	อสุรีรีบพหลพลมาร
ครั้นถึงจึ่งตรงเข้าในวัง	เห็นโรงพิธีพังทั้งสี่ด้าน
สดุ้งจิตรผิดแล้วมิเปนการ	ลงจากคชาธารทันที
มิได้หยุดเปลี่ยนเปลื้องเครื่องทรง	เสด็จตรงไปปราสาทมเหษี
นั่งแนบวนิดานารี	จึ่งมีบัญชาว่าไป
เป็แไฉนโฉมเฉลาเยาวมาลย์	ด่วนสละละการพิธีใหญ่
เมื่อสงครามครั้งนี้จะมีไชย	ด้วยได้ปิศาจมารมาราญรอน
ครั้นเคี่ยวขับกลับสิ้นปิศาจพล	แต่คอยน้ำทิพมนต์จนออกอ่อน
เออนี่เจ้าเจ็บหลังฤๅบังอร	จึ่งรีบร้อนรื้อโรงพิธีการ
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางมณโฑเยาวยอดสงสาร
ได้ฟังบัญชาพระยามาร	นงคราญกราบทูลสนองไป
ควรฤๅพระองค์ทรงฤทธิ์	มาพาลผิดพาทีเช่นนี้ได้
เมื่อผ่านฟ้าเลิกพลสกลไกร	มาบอกว่ามีไชยแก่ไพรี
แล้วยังได้พาข้าพระบาท	ขึ้นสถิตย์ปรางมาศปราสาทศรี
รับสั่งให้พวกพลมนตรี	รื้อโรงพิธีตลีตลาน
แล้วแจ้งกิจจาให้ข้าฟัง	ว่าพิเภกนั้นยังไม่สังขาร
หนีเข้าไพรพงดงดาน	จึ่งยกพลมารไปตามตัว
ประหลาดใจจริงหนอไม่พอที่	เมื่อกำนัลขันทีก็รู้ทั่ว
เหมือนจะแกล้งให้น้องหมองมัว	น่าน้อยใจตัวเปนพ้นไป
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระยามารไม่พะวงสงไสย
สอดส่องเห็นจริงทุกสิ่งไป	ก็เสียใจบ่นออดกอดมือ
เอะนางมณโฑนี่โว้เว้	มิหลงเล่ห์ลมลิงเสียแล้วฤๅ
ในทรวงดวงใจดังไฟฮือ	เขาจะฦๅทั่วโลกโลกา
อัปรยศอดสูดูร้าย	จะออกปากก็อายขายหน้า
ชรอยกลหณุมานมันแปลงมา	คนอื่นไซ้ไม่กล้าถึงเพียงนี้
คิดแล้วดำรัสตรัสกระซิบ	ค่อยงุบงิบแต่กับมเหษี
จะนึกแหนงฤไทยไปไยมี	อันพี่นี้จริงใจมิได้มา
ข้าศึกมันแกล้งจำแลงกาย	เปนอุบายไอ้พิเภกยักษา
เยาวมาลย์ไม่พะวงสงกา	จึ่งเสียกิจวิทยาของเราไป
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางมณโฑเทวีศรีใส
ฟังแถลงแจงตระหนักประจักษ์ใจ	อรไทยเพียงจะสิ้นสมประดี
ทั้งอายทั้งกลัวด้วยชั่วนัก	ไม่อาจแลดูภักตร์ท้าวยักษี
กอดบาทภัศดาสามี	โศกีแน่นิ่งไม่ติงกาย
ฯ ๔ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรอกสั่นขวัญหาย
สำคัญคิดว่านางวางวาย	ก็ฟูมฟายชลนาโศกาไลย
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ ครั้นค่อยเหือดห่างส่างเทวศ	จึ่งช้อนเกษใส่ตักด้วยรักใคร่
ลูบทั่วสารพางค์นางทรามไวย	เห็นยังไม่ม้วยมอดวอดวาย
เหวยเหวยค่อมเค้าเถ้าแก่	ไปหาหมอมาแก้นางโฉมฉาย
เร่งเอาเครื่องต้นสุคนธ์ละลาย	มาชโลมโซมกายกัลยา
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	นางมณโฑเยาวยอดเสนหา
ครั้นฟื้นคืนสมประดีมา	ก็โศกาครวญคร่ำร่ำไร
ฯ ๒ คำ ฯ
โอ้
๏ โอ้อกเอ๋ยแสนชั่วแล้วตัวกู	จะอยู่ดูหน้าคนกะไรได้
เขาจะฦๅชื่อชั่วทั่วทิศไป	นี่เนื้อกรรมทำไว้แต่ก่อนกาล
เสียทีที่เปนชาวไกรลาศ	มาเสียรู้แก่ชาติเดรฉาน
จนเสียตัวชั่วช้าสาธารณ์	ทั้งเสียการพิธีครั้งนี้ไซ้
เสียพระเดชเดชาพระยายักษ์	เสียแรงพระทรงศักดิรักใคร่
ขอพระองค์จงเอาพระขรรค์ไชย	สังหารให้มอดม้วยมรณา
จะได้สิ้นความอายขายบาท	พระพงษ์พรหมธิราชนาถา
ร่ำพลางนางทรงโศกา	ชลนาฟูมฟองนองภักตร์
ฯ ๘ คำ ฯ โอด
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรสุริวงษ์ทรงศักดิ
โลมลูบปฤษฎางค์นางนงลักษณ์	น้องรักของพี่ผู้ร่วมใจ
จงดับความกำสรดอดกลั้น	จะโศกศัลย์คร่ำครวญหาควรไม่
เปนคราวเคราะห์เพราะกรรมเราทำไว้	พี่มิได้ถือโทษโกรธน้อง
เมื่อโฉมยงคงสัตย์สุจริต	มิใช่เจ้าจะคิดเปนใจสอง
ไม่เคลือบแคลงแหนงนวลยังควรครอง	เจ้าอย่าหมองหมางเมินสเทินใจ
อันข้าศึกฮึกหาญให้เคืองแค้น	พี่จะคิดทดแทนมันจงได้
ตรัสพลางทางชวนนางทรามไวย	เข้าในห้องศิริไสยา
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ
ช้า
๏ ทอดองค์ลงกับที่บรรจฐรณ์	ยอกรก่ายภักตร์ยักษา
ตรึกไตรในการยุทธนา	อสุราอาวรณ์ร้อนรน
ชิชะไพรีครั้งนี้หนอ	ออกต้านต่อไม่ชนะแต่สักหน
ยังซ้ำเสียเมียเพราะเสียกล	อัปรยศเปนพ้นพันทวี
ตัวกูก็เปนชายฦๅชื่อ	ไม่เกรงมือมนุษย์สองศรี
นิ่งนึกตรึกตราในราตรี	จนเคลิ้มหลับกับที่ไสยา
ฯ ๖ คำ ฯ ตระ
ร่าย
๏ ครั้นรุ่งรางส่างแสงสุริยง	ประธมตื่นฟื้นองค์ท้าวยักษา
จึ่งสระสรงทรงเครื่องสุคนธา	แล้วลีลาออกท้องพระโรงไชย
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ ลดองค์ลงนั่งบัลลังก์อาศน์	พร้อมอำมาตย์นับร้อยน้อยใหญ่
จึ่งตรัสสั่งมหาเสนาใน	เร่งตรวจเตรียมพลไกรไวยวุฒิ์
ให้เสร็จสรรพทัพหลังทัพน่า	ปีกซ้ายปีกขวาห้าสิบสมุท
กูจะไปรณรงค์ยงยุทธ	ด้วยมนุษย์วานรบัดนี้
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	มโหทรรับสั่งใส่เกษี
ก้มเกล้ากราบงามสามที	อสุรีรีบรัดมาจัดทัพ
ฯ ๒ คำ ฯ ประถม
ยานี
๏ กะเกณฑ์กองหนุนกองน่า	ทั้งปีกซ้ายปีกขวาตามตำหรับ
กองหลวงกองหลังคั่งคับ	เคยรบรับไพรีตีกลางแปลง
ขุนช้างต่างผูกคชสาร	หมอควาญขี่ขับเข้มแขง
ทหารม้าเกราะทองกองแซง	ถือทวนภู่แดงจามรี
ขุนรถเร่งรัดจัดรถศึก	เทียมโตโคถึกเสือหมี
พลเท้าถือสาตราราวี	โยธีนับแสนแน่นนัน
ต่างตนแต่งกายทั้งนายไพร่	สวมใส่เสื้อเกราะเหมาะมั่น
แล้วเทียมราชรถแก้วแพรวพรรณ	โลทันเตรียมคอยยาตรา
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวทศภักตร์ยักษา
เสด็จจากแท่นที่ลีลา	มาสระสรงคงคาสาคร
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ ทรงเครื่องมุรธาภิเศกสนาน	สุคนธารประทิ่นกลิ่นเกสร
สอดใส่สนับเพลาเชิงงอน	ภูษาอุทุมพรพื้นแดง
เกราะนวมสวมใส่กระสันทรง	ฉลององค์ทรงเข้าบิณฑ์ก้านแย่ง
เจียรบาดตาดติดครุยแครง	ปั้นเหน่งสายลายแทงประดับพลอย
ตาบทิศทับทรวงดวงกุดั่น	สังวาลวรรณประเทืองเฟื่องห้อย
ทองกรจำหลักเปนรักร้อย	ธำมรงค์ทรงก้อยพลอยทั้งเม็ด
สิบเศียรใส่มงกุฎบุษย์น้ำทอง	เรืองรองจรจำรัสตรัจเตร็จ
สพักศรกรกุมคทาเพ็ชร	ครั้นเสร็จเสด็จไปเกยลา
ฯ ๘ คำ ฯ บาทสกุณี
ร่าย
๏ ขึ้นทรงรถแก้วแววไว	พลไกรกราบงามสามท่า
ได้ฤกษ์ยิงปืนสัญญา	ทัพน่าให้เดินดำเนินธง
ฯ ๒ คำ ฯ กราว
โทน
๏ รถเอยรถที่นั่ง	บุษบกบัลลังก์ลอยรหง
แอกงอนอ่อนสบัดบรรจง	ปักธงสามชายปลายปลิว
เทียมไกรสรราชผาดผยอง	ดังจะพารถทองล่องลิ่ว
เครื่องสูงชุมสายรายริ้ว	ธงทิวเปนระเบียบเรียบเรียง
พลม้าสำแดงแผลงฤทธิ์	ทศทิศเลื่อนลั่นสนั่นเสียง
โห้ร้องก้องดังทั้งวังเวียง	พิภพเพียงจะพลิกคว่ำทำลาย
ไม้ไล่ยูงยางกลางดง	แหลกลู่ล้มลงเปนกองก่าย
สัตวสิงวิ่งกระจัดพลัดพราย	เร่งร้นพลนิกายรีบไป
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ กองหลวงล่วงถึงสนามยุทธ	จึ่งให้หยุดโยธีทัพใหญ่
ยับยั้งตั้งมั่นลงไว้	พลไกรโห่ร้องก้องโกลา
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา รัว
ช้า
๏ เมื่อนั้น	พระจักรรัตน์แก้วแววเวหา
เนาในสุวรรณพลับพลา	พรั่งพร้อมท้าวพระยาวานร
ได้ยินเสียงสนั่นครั่นครื้น	เพียงพื้นพิภพไตรไหวกระฉ่อน
จึ่งมีมธุรศสุนทร	ดูก่อนพิเภกโหราจารย์
อันเสียงกัมปนาทหวาดไหว	ดังลมพยุใหญ่ในไพรสาณฑ์
จะเปนทัพทศเศียรขุนมาร	ฤๅวงษ์วานอสุราออกมารบ
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ บัดนั้น	พิเภกรู้โยคเกณฑ์เจนจบ
จับกระดานหารคูณเลขลบ	แล้วน้อมนบประนมบังคมทูล
ซึ่งเปนจอมพลมารณรงค์	คือองค์ท้าวราพนาสูร
มิใช่สุริวงษ์พงษ์ประยูร	จงทราบบาทมูลพระภูมี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์พระหริรักษ์เรืองศรี
ฟังพิเภกแถลงแจ้งคดี	จึ่งมีสีหนาทบัญชา
สั่งพระยาสุครีพขุนกระบินทร์	จงเตรียมพลพานรินทร์แกล้วกล้า
เราจะไปต้านต่อฤทธา	ด้วยเจ้าลงกาพระยามาร
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	สุครีพรับราชบรรหาร
อัญชลีแล้วถอยคล้อยคลาน	ออกมาน่าฉานฉับพลัน
ฯ ๒ คำ ฯ ประถม
ยานี
๏ กะเกณฑ์โยธาพานรินทร์	ทั้งชมภูขีดขินแขงขัน
กองน่ากองหลังทั้งนั้น	เคยโรมรันอสุรีมีไชย
ปีกป้องกองแซงซ้ายขวา	ตามตำราตำหรับทัพใหญ่
กองหลวงตวงเต็มสมุทไทย	มีธงไชยประจำนำพล
วานรสารวัดสัสดี	ทำบาญชีตรวจทัพสับสน
บ้างขัดดาบสพายแล่งแต่งตน	ใส่มงคลขบฟันขันสิ้นที
ทนายปืนดื่นดาษคาดเขนง	นุ่งกางเกงทั้งพวกหมวกตุ้มปี่
ให้ประทับรัถาพาชี	มาตุลีเตรียมคอยยาตรา
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	องค์พระราเมศเชษฐา
จึ่งดำรัสตรัสชวนอนุชา	เสด็จมาสระสนานสำราญองค์
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ ไขสุหร่ายวารินกลิ่นเกลี้ยง	สถิตย์นั่งเหนือเตียงโสรจสรง
ทรงสุคนธ์ปนสุวรรณบรรจง	ต่างองค์ทรงใส่สนับเพลา
ภูษายกแย่งอย่างต่างกัน	กรวยเชิงสามชั้นฉลุเฉลา
ฉลององค์เลื่อมลายพรายเพรา	ห้อยห่วงหน่วงเนาชายแครง
ปั้นเหน่งเพ็ชรพรรณรายสายบานพับ	เฟื่องห้อยพลอยประดับระยับแสง
ทับทรวงสังวาลเพ็ชรเม็ดแตง	ทองกรแก้วแดงกุดั่นดุน
ธำมรงค์เรือนเก็จเพ็ชรแพร้ว	มงกุฎแก้วใส่สวมนวมหนุน
ห้อยอุบะดอกดวงพวงพิกุล	สพักศรวิรุณจักรวาฬ
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ สองกระษัตริย์ยุรยาตรคลาศคลา	มายังเกยลาน่าฉาน
ขึ้นทรงเวไชยันต์มัฆวาน	ให้ยกโยธาหาญโห่ร้อง
ฯ ๒ คำ ฯ กราวนอก
โทน
๏ รถเอยราชรถทรง	กำกงแก้วผลึกกึกก้อง
บุษบกบัวหงายลายลำยอง	โตกตั้งบัลลังก์ทองรองรับ
เทียมเทพอาชาพาชี	เทวราชมาตุลีขี่ขับ
เกณฑ์แห่แตรสังข์คั่งคับ	เครื่องสูงแทรกสลับจามร
ฆ้องกลองครื้นครั่นสนั่นเสียง	พ่างเพียงพระสุเมรุจะเอนอ่อน
พวกพลโยธาพานร	หักถอนพฤกษาเปนอาวุธ
บ้างเริงร่านหาญฮึกโห่ร้อง	สเทือนท้องสุธามหาสมุท
ต่างสำแดงแผลงอิทธิ์ฤทธิรุตม์	เร่งร้นพลยุทธยาตรา
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ ครั้นถึงที่สมรภูมิไชย	พอประทะทัพใหญ่ยักษา
ให้รอรั้งยั้งหยุดโยธา	คอยท่าดูทีกุมภัณฑ์
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรสุริวงษ์รังสรรค์
เห็นไพรีกรีพลมาแน่นนัน	ยังมิทันหยุดยั้งตั้งทัพ
จึ่งตรัสสั่งทั้งสี่เสนา	ให้กองน่าหักโหมโจมจับ
กองหลวงทลวงตีให้แตกยับ	เร่งขับพลนิกรเข้ารอนราญ
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	นายทัพรับราชบรรหาร
ตีต้อนอสูรหมู่มาร	ให้รอนราญทัพน่าวานร
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พวกพหลพลมารชาญสมร
ต่างเข้าจับกุมตลุมบอน	ไม่ย่อหย่อนสัปรยุทธยุทธแย้ง
ทนายปืนยิงปืนครื้นครั่น	บ้างเหนี่ยวน้าวเกาทัณฑ์ธนูแผลง
รบรุกบุกบันฟันแทง	เรี่ยวแรงแขงข้อต่อตี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	โยธาวานรไม่ถอยหนี
ขู่ตะคอกหลอกหลอนอสุรี	ได้ทีจู่โจมโถมทยาน
บ้างโจนขึ้นเหยียบเข่าเหยียบบ่า	ฉวยชิงสาตรามาประหาร
ตีต้องอสุรพลไม่ทนทาน	บ้างล้มตายวายปราณบ้างแตกไป
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	สี่เสนามารทหารใหญ่
เห็นยักษีหนีลิงไม่ชิงไชย	เร่งพิโรธโกรธใจดังไฟฮือ
ต่างเข้ารบรับจับวานร	ตีด้วยคทาธรสำหรับถือ
พวกกระบี่หนีพ่านไม่ทานมือ	ยิ่งรื้อไล่กระชิดติดพัน
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	จึ่งกระบินทร์นิลเอกนิลขัน
สุรเสนสุรการชาญฉกรรจ์	ต่างเข้าโรมรันประจัญรับ
ยักษีตีด้วยคทาธร	วานรถาโถมโจมจับ
สี่กระบี่สี่อสูรนายทัพ	กลอกกลับสัปรยุทธยุทธนา
พานรินทร์เรี่ยวแรงแขงขัน	ทยานขึ้นยืนยันเหยียบบ่า
แกว่งพระขรรค์ฟันสี่อสุรา	สิ้นชีวาล้มดิ้นกับดินดาล
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด โอด
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรศักดาหาญ
เห็นยักษีสี่นายวายปราณ	พระยามารกริ้วโกรธโกรธา
ยี่สิบหัดถ์กวัดแกว่งพระแสงทรง	โจนลงจากราชรัถา
ไล่พิฆาฏวานรสท้อนมา	จนถึงน่ารถพระรามไม่ขามฤทธิ์
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	องค์พระหริรักษ์จักรกฤษณ์
แลเห็นทศกรรฐ์กระชั้นชิด	ตามติดตีพลย่นมา
พระพิโรธโกรธกริ้วกระทืบบาท	เสด็จลงจากราชรัถา
เข้าโจมจับกับองค์เจ้าลงกา	หันเหียนเปลี่ยนท่าราวี
บุกบันประจัญบานหาญหัก	ขึ้นเหยียบเข่าทศภักตร์ยักษี
ทั้งสองข้างต่างเรืองฤทธี	ต่อตีต้านทานราญรอน
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรห้าวหาญชาญสมร
กริ้วโกรธพิโรธใจดังไฟฟอน	ยี่สิบกรเงื้อง่าอาวุธ
กระทืบเท้าถาโถมเข้าโจมจับ	ถ้อยทีกลอกกลับสัปรยุทธ
ไม่ทันยั้งพลั้งท่าทำนองยุทธ	ต้องคันศรทรุดเซไป
พระยามารมึนเมื่อยเหนื่อยเหน็ด	ครั่นคร้ามขามเข็ดไม่เข้าใกล้
หยุดยั้งรั้งรอท้อฤไทย	จะชิงไชยกับมนุษย์สุดปัญญา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระจักรรัตน์แก้วแววเวหา
เห็นสิ้นคิดฤทธิรงค์เจ้าลงกา	อ่อนระอาออกยืนอยู่กลางแปลง
จึ่งขึ้นคันศรกรก่ง	ชักลูกธนูทรงออกจากแล่ง
พาดสายหมายเหนี่ยวเรี่ยวแรง	ผาดแผลงไปพลันทันใด
ฯ ๔ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ เสียงสนั่นลั่นป่าดังฟ้าร้อง	กึกก้องกัมปนาทหวาดไหว
ศรถูกทศกรรฐ์ไม่บรรไลย	เศียรกรปลิวไปจากอินทรีย์
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระยามารไม่ม้วยด้วยศรศรี
เศียรกรกลับติดสนิทดี	ด้วยดวงใจไม่มีอยู่กับกาย
กระทืบบาทกราดเกรี้ยวเคี้ยวฟัน	กุมภัณฑ์พยาบาทหมาดหมาย
จะสังหารผลาญมนุษย์ให้วอดวาย	จึ่งขึ้นสายศิลป์ทรงสำหรับกร
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์พระอวตารชาญสมร
เห็นทศกรรฐ์ก่งศิลป์จะราญรอน	จึ่งเสี่ยงศรยิงแย้งแผลงพลัน
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ ต้องสายศรทรงเจ้าลงกา	ก็ขาดด้วยศักดาดังแกล้งบั่น
แล้วศรไชยไปต้องทศกรรฐ์	กายนั้นทลุปรุโปร่งไป
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรเจ็บนักเพียงตักไษย
อุส่าห์แขงขืนฝืนฤไทย	สำรวมใจโอมอ่านอาคม
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ
๏ ลูบทั่วสารพางค์ร่างกาย	แผลหายเปนปลิดสนิทสนม
คิดเสียดายสายศรร้อนอารมณ์	มหาพรหมประทานแต่ยังเยาว์
ควรฤๅมาขาดเสียครั้งนี้	จะต่อตีไหนจะชนะเขา
ทั้งโยธีรี้พลก็บางเบา	จำจะกลับคืนเข้านัครา
คิดพลางทางขึ้นรถทรง	ให้โบกธงหย่าทัพกลับน่า
เลิกพหลพลไกรไคลคลา	คืนเข้าลงกาเวียงไชย
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	พระอวตารผ่านภพสบไสมย
ครั้นทศกรรฐ์ล่าทัพกลับไป	ภูวไนยชวนองค์อนุชา
ขึ้นรถทรงแก้วแพรวพราย	พรั่งพร้อมพลนิกายซ้ายขวา
วานรโห่ร้องก้องโกลา	คืนเข้าพลับพลาพนาลี
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวทศภักตร์ยักษี
มาถึงลงกาธานี	อสุรีลงจากรถไชย
ให้รันทดสลดจิตรมึนตึง	ดังหนึ่งจะดำเนินไปไม่ไหว
แขงขืนฝืนวิญญาคลาไคล	เข้าในไพชยนต์มนฑีร์
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
๏ เมื่อนั้น	นวลนางมณโฑมเหษี
มาพยุงจูงกรพระสามี	นางอัคคีเข้าประคองข้างซ้าย
พาไปให้สถิตย์แท่นสุวรรณ	นางกำนัลเชิญภูษามาถวาย
ให้เปลี่ยนเปลื้องเครื่องทรงสำหรับกาย	แล้วละลายพระสุคนธ์ลูบไล้
ลางนางบ้างอยู่งานพัชนี	มเหษีสององค์ทรงนวดให้
บ้างยกพานบุบผามาไลย	มาตั้งไว้ข้างองค์เจ้าลงกา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวทศภักตร์ยักษา
สถิตย์เหนือแท่นแก้วแววฟ้า	มเหษีซ้ายขวาเคียงประคอง
ฯ ๒ คำ ฯ
ช้า
๏ เอนองค์ลงบรรธมบนที่	อสุรีร้อนรนหม่นหมอง
ดังเพลิงรุมสุมทรวงสักสิบกอง	แต่นิ่งตรองการศึกตรึกตรา
ออกต่อตีมีแต่จะแพ้พ่าย	ปิ้มจะวายชีวังสังขาร์
ตั้งแต่เมียตัวต้องหัวมา	สาตราอาคมก็เสื่อมไป
จะคิดฉันใดดีกระนี้กู	จึ่งจะสู้สงครามพระรามได้
มิตรสหายพงษ์พันธุ์ทั้งนั้นไซ้	ก็บรรไลยสิ้นแล้วไม่เหลือเลย
จะได้ใครช่วยณรงค์สงคราม	ให้สิ้นความวิตกณอกเอ๋ย
คนึงนึกตรึกไตรไม่เสบย	กอดเขนยม่อยหลับกับไสยา
ฯ ๘ คำ ฯ กล่อม
ช้า
๏ เมื่อนั้น	พระตรีภพลบโลกนาถา
เสด็จออกยังสุวรรณพลับพลา	พร้อมหมู่มาตยาพานรินทร์
เบื้องซ้ายฝ่ายชมภูพระนคร	เบื้องขวาพานรขีดขิน
คับคั่งทั้งสองธานินทร์	ล้วนเหล่ากระบินทร์บริวาร
พระดำริห์ตริไตรไปมา	แล้วมีรศพจนาบรรหาร
ตรัสถามพิเภกโหราจารย์	เมื่อวันวานนี้เรารณรงค์
แต่แผลงศรรอนราญอสุรา	จนกายาทลุปรุปร่ง
เหตุไฉนจึ่งไม่ปลดปลง	พิเภกจงชี้แจงให้แจ้งใจ
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ บัดนั้น	พิเภกประนมบังคมไหว้
จึ่งทูลว่าทศกรรฐ์ไม่บรรไลย	ด้วยดวงใจอยู่นอกกายา
องค์พระโคบุตรฤๅษี	ตั้งพิธีถอดจิตรยักษา
ใส่กล่องแก้วแล้วประกับศิลา	พระสิทธาเก็บไว้ในกุฎี
แต่ก่อนนั้นพระองค์ไม่ทรงถาม	จะทูลความก็เหมือนว่าฆ่าพี่
เปนความสัตย์ปัฏิญาณไว้อย่างนี้	จงทราบใต้ธุลีบทมาลย์
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระจักรกฤษณ์ฤทธิล้ำสุริย์ฉาน
ฟังพิเภกทูลแถลงแจ้งเหตุการ	จึ่งมีรศพจมานไปทันใด
แต่บรรดาวานรทั้งกองทัพ	ใครจะรับอาสาเราได้
ไปยังพระโคบุตรวุฒิไกร	ฬ่อลวงเอาดวงใจอสุรา
แต่ดำรัสตรัสถามถึงสามครั้ง	ไม่มีใครรับสั่งอาสา
ทอดพระเนตรดูเหล่าท้าวพระยา	ต่างบังคมก้มหน้านิ่งไป
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	คำแหงหณุมานทหารใหญ่
เห็นบรรดาวานรทั้งนั้นไซ้	ไม่มีใครรับราชบัญชา
จึ่งบังคมทูลพลันทันที	ข้านี้จะขออาสา
ไปเอาดวงใจอสุรา	ยังพระสิทธาอาจารย์
แต่จะขอองคตผู้น้องนั้น	ไปด้วยช่วยกันคิดอ่าน
คงจะได้สำเร็จเสร็จการ	กำหนดไว้โดยนานได้เจ็ดวัน
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระหริรักษ์เรืองเดชทุกเขตรขัณฑ์
ได้ฟังหณุมานชาญฉกรรจ์	พระทรงธรรม์ยินดีปรีดา
แล้วมีมธุรศพจมาน	มิเสียทีเปนทหารอาสา
ซึ่งจะขอองคตอนุชา	เปนสองราร่วมใจไปด้วยกัน
ดีแล้วขุนกระบี่พี่น้อง	จะได้ช่วยตรึกตรองผ่อนผัน
ให้สมหวังดังจิตรที่คิดนั้น	อย่าช้าพากันจรลี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	องคตหณุมานชาญไชยศรี
รับสั่งบังคมพระจักรี	สองกระบี่พี่น้องก็ออกไป
ถึงลับแลบังก็ยั้งหยุด	วายุบุตรเฉลียวจิตรคิดขึ้นได้
จึ่งว่าแก่องคตยศไกร	เราจะไปอาสาครานี้
จะต้องเข้าคบค้าปัจจามิตร	จึ่งจะได้ดวงจิตรยักษี
จะทูลไว้ให้ทราบแต่เดิมที	อย่าให้พระจักรีแคลงฤไทย
ว่าพลางทางกลับมาที่เฝ้า	ก้มกรานคลานเข้าไปให้ใกล้
ค่อยกระซิบทูลพลันทันใด	ข้าจะไปไกลบาทบาทา
เบื้องน่าถ้าใครมากล่าวโทษ	พระองค์จงโปรดเกษา
อย่าเพ่อกินแหนงแคลงวิญญา	กว่าข้าจะมาในเจ็ดวัน
ว่าแล้วประนตบทบงสุ์	ลาองค์พระนารายน์รังสรรค์
ชวนองคตน้องยาพากัน	รเห็จหันเหาะลิ่วปลิวไป
ฯ ๑๒ คำ ฯ เชิด
๏ สองนายหมายมุ่งกรุงลงกา	ตรงนินทกาลาเขาใหญ่
แลเห็นหลังคาศาลาไลย	อยู่ใต้ร่มไทรใกล้คิรี
จึ่งคล้อยเคลื่อนเลื่อนลงจากเวหา	ใครไม่เห็นกายากระบี่ศรี
แล้วพากันบทจรจรลี	มายังที่อาศรมพระสิทธา
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
ช้า
๏ เมื่อนั้น	พระโคบุตรดาบศพรตกล้า
เชี่ยวชาญการเวทวิทยา	เปนใหญ่กว่าโยคีชีไพร
ตั้งแต่พระอาจารย์ทำการกิจ	ถอดจิตรเจ้าลงกาออกมาได้
เอาใส่กล่องศิลารักษาไว้	ที่ในอาศรมพระนักธรรม์
อันองค์อสุราพระยามาร	ใครสังหารชีวาไม่อาสัญ
ด้วยเดชะพระเวทวิเศษครัน	เปนครูทศกรรฐ์แต่นั้นมา
นับถือฦๅเลื่องทั้งเมืองมาร	เอาลูกหลานมาไว้ให้ศึกษา
ร่ำเรียนเขียน ก ข้ ก กา	ศิษย์หาเล่าหนังสืออื้ออึงไป
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ วันนั้นพระมหาอาจารย์	สาลวนลนลานทำการใหญ่
เรียกหาสานุศิษย์ให้ติดไฟ	ถลุงหลอมเหล็กไหลแร่พลวง
เอาปรอททองลงให้กินกัน	สีสันดังดาวขาวช่วง
แล้วเก็บไว้ใส่แช่น้ำผึ้งรวง	ฉันดีพีพ่วงเกิดกำลัง
คิดจะใคร่ให้เปนกายสิทธิ์	อิทธิฤทธิ์เหาะได้ดังใจหวัง
อุส่าห์สุมรุมไฟระไวระวัง	ไม่เหนื่อยนั่งอุตลุดในกุฎี
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	องคตหณุมานชาญไชยศรี
จึ่งเข้าไปไหว้กราบพระมุนี	สองกระบี่ทำแกล้งแสร้งโศกา
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	องค์พระอาจารย์ฌานกล้า
แลเห็นวานรทั้งสองรา	พระสิทธานึกแหนงแคลงใจ
จึ่งซักไซ้ไต่ถามทันที	ประสกลิงเหล่านี้อยู่ที่ไหน
มีเหตุเภทพาลประการใด	ทุกข์ร้อนสิ่งไรจึ่งโศกา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	วายุบุตรวุฒิไกรใจกล้า
ทำสท้อนถอนใจไปมา	ฟูมฟายน้ำตาแล้วพาที
ตัวข้าชื่อว่าหณุมาน	เปนทหารพระรามเรืองศรี
นั่นองคตบุตรพระยาพาลี	เปนลูกพี่ลูกน้องทั้งสองรา
ตั้งแต่ข้ามาอยู่ด้วยพระราม	ทำสงครามฆ่ายักษ์มาหนักหนา
ที่ไหนหนักหักได้ดังบัญชา	แต่ตัวข้าผู้เดียวเคี่ยวขับไป
อุส่าห์ปล้ำทำศึกถึงเพียงนี้	ความชอบจะมีก็หาไม่
กลับจะคิดฆ่าฟันให้บรรไลย	เจ็บใจข้านักพระสิทธา
ได้ยินข่าวว่าท้าวทศภักตร์	น้ำพระไทยดีนักดีหนา
ตัวข้าพี่น้องสองรา	อยากจะใคร่เปนข้าพระยามาร
ขอพระองค์จงได้โปรดเกล้า	ช่วยพาเข้าไปถวายเปนทหาร
จะมาอยู่สู่โพธิสมภาร	รับทำราชการในลงกา
ฯ ๑๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระฤๅษีฟังคำที่ร่ำว่า
ยังสงไสยไม่เชื่อวาจา	พระสิทธาจึ่งตอบไปทันใด
ซึ่งเองว่าผิดกันกับพระราม	จะเชื่อถ้อยฟังความนั้นไม่ได้
เกลือกจะเปนสายสนกลใน	นานไปสิจะทำให้รำคาญ
แล้วได้ยินข่าวคำอสุรี	ว่าเองนี้หยาบช้ากล้าหาญ
ซึ่งจะมาเปนข้าพระยามาร	รูปนี้เห็นพานไม่ไว้ใจ
ฉวยจะกะไรไปข้างน่า	เจ้าลงกามันจะโกรธโทษได้
มึงอยากเปนข้าก็เข้าไป	มิใช่ไม่รู้จักอสุรา
จะกลัวเกรงโพยไภยอะไรมี	ไม่พอที่วุ่นวายหานายหน้า
รูปจะได้สวดมนต์ภาวนา	ไม่ต้องการจะมาพากูไป
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	หณุมานฟังคำทำร้องไห้
อ้อนวอนพระมุนีพิรี้พิไร	ขอพระองค์จงได้เมตตา
ครั้งนี้หนีร้อนมาพึ่งเย็น	อย่าสงไสยไม่เปนเหมือนเช่นว่า
จะภักดีต่อองค์เจ้าลงกา	ไปกว่าจะสุดสิ้นชีวี
แต่จะให้ไปโดยลำพังตัว	คิดกลัวทศภักตร์ยักษี
เหตุว่าข้าพวกไพรี	เปนที่ข้อแค้นเคืองพระไทย
ถ้าเห็นข้าน่าที่จะหุนหัน	จะทันทูลคดีที่ไหน
ฉวยโกรธาฆ่าฟันก็บรรไลย	จะได้ใครคุ้มครองป้องกัน
แม้นพระองค์พาไปเห็นไม่ตาย	พอถวายพระพรผ่อนผัน
จงได้โปรดเกล้าแต่เท่านั้น	อย่าให้ชีวันวายปราณ
มาทแม้นครั้งนี้มิช่วย	ข้าคงม้วยชีวังสังขาร
แล้วเข้ากอดบาทาพระอาจารย์	สองทหารแสร้งทำโศกา
ฯ ๑๒ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	พระดาบศผู้ทรงสิกขา
มิได้รู้กลมารยา	เห็นกระบี่โศกาก็ตายใจ
สำคัญมั่นหมายเอาว่าจริง	จะรู้เล่ห์ลมลิงก็หาไม่
พระอาจารย์นิ่งนึกตรึกไตร	แม้นไม่พาเข้าไปก็ไม่ดี
มันสิจงรักสมัคมา	จะอาสาทศภักตร์ยักษี
อันเจ้าลงกาธานี	ครั้งนี้จะสิ้นวงษ์พงษ์พันธุ์
ต้องผจญรณรงค์องค์เดียว	ขับเคี่ยวปิ้มม้วยอาสัญ
ไอ้นี่ก็ไม่ชั่วตัวสำคัญ	จะได้ช่วยทศกรรฐ์มันชิงไชย
คิดพลางทางว่ากับวานร	เองอย่าทุกข์ร้อนร้องไห้
กูจะช่วยพามึงคลาไคล	เข้าไปเฝ้าองค์เจ้าลงกา
ว่าแล้วเข้าไปในห้อง	พระดาบศห่มดองครองผ้า
ฉวยไม้ท้าวก้าวเดินออกมา	ปิดประตูศาลาใส่กลอนไว้
แล้วเหลียวหน้ามาชวนสองกระบี่	ออกจากกุฎีที่อาไศรย
องคตหณุมานชาญไชย	ก็เดินไปตามองค์พระนักพรต
ฯ ๑๔ คำ ฯ เสมอ
๏ เมื่อนั้น	วายุบุตรฉุดผ้าพระดาบศ
น้องชายช่วยฉวยคร่าราตคด	นิมนต์งดอยู่ก่อนอย่าเพ่อไป
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระฤๅษีหลากจิตรคิดสงไสย
จึ่งว่าเองยุดคร่ากูว่าไร	จะได้ไปเห็นวันทันเวลา
ฤๅมึงยังไม่ไว้ใจตัว	เกรงกลัวทศภักตร์ยักษา
กูเองกับองค์เจ้าลงกา	มันเปนศิษย์หามาแต่ไร
ถึงเสนาข้าเฝ้าทั้งหลาย	โทษทัณฑ์ถึงตายก็ขอได้
อย่านึกกินแหนงแคลงใจ	มิใช่จะฬ่อลวงมึง
อันซึ่งเองเกรงกลัวว่าตัวร้าย	จะไกล่เกลี่ยเสียให้หายโกรธขึ้ง
กูว่าไรเปนนั่นอย่าพรั่นพรึง	จะพามึงเข้าไปให้ได้ดี
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	คำแหงหณุมานชาญไชยศรี
นบนอบตอบคำพระมุนี	ใช่ว่าข้านี้มิเชื่อฟัง
จะเข้าไปเฝ้าองค์เจ้าลงกา	กลัวแต่จะได้หน้าเสียหลัง
ข้านี้ร้อนรนพ้นกำลัง	คิดระวังว่ากุฎีไม่มีใคร
ด้วยพิเภกกราบทูลพระรามา	ต่อหน้าวานรน้อยใหญ่
ว่าทศกรรฐ์นั้นถอดดวงใจ	ฝากไว้แก่องค์พระมุนี
มาลำฦกนึกได้หากลางทาง	จริงอย่างนั้นฤๅพระฤๅษี
จงเล่าแถลงแจ้งคดี	ข้านี้นึกพะวงสงกา
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระดาบศผู้ทรงสิกขา
ฟังวานรแถลงแจ้งกิจจา	พระสิทธาดำริห์ตริการ
ถึงกูจะคิดปิดงำ	ก็มีผู้แนะนำบอกขาน
จะพรางมันไปไยไม่ต้องการ	พระอาจารย์จึ่งตอบวาจา
ดวงใจทศกรรฐ์มันฝากกู	จริงอยู่เหมือนคำพิเภกว่า
แล้วสั่งซ้ำกำชับกำชา	เองอย่าพูดจาต่อไป
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	หณุมานยินดีจะมีไหน
ทำเปนตระหนกตกใจ	เอออะไรกระนี้มิเปนการ
พระรามทำศึกแก่ทศกรรฐ์	หมายมั่นจำนงจงผลาญ
ควรฤๅพระสิทธาอาจารย์	เอาดวงใจพระยามารมาทิ้งไว้
ฉวยพระรามใช้กระบี่มีฤทธิ์	มาลักเอาดวงจิตรไปได้
เหมือนแกล้งทศกรรฐ์ไห้บรรไลย	ข้าจะพึ่งผู้ใดพระมุนี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์พระโคบุตรฤๅษี
ได้ฟังวาจาพาที	พระมุนีเห็นจริงทุกสิ่งไป
จึ่งว่าดูก่อนหณุมาน	เองว่าขานนั้นชอบอัชฌาไศรย
น้อยฤๅซื่อสัตย์สุดใจ	สามิภักดิ์รักใคร่ทศกรรฐ์
ว่าแล้วจึ่งองค์พระมุนี	พาสองกระบี่ผายผัน
ถือไม้ท้าวก้าวเดินงกงัน	กลับมาอรัญกุฎี
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ
๏ ครั้นถึงจึ่งเข้าในห้อง	หยิบกล่องดวงจิตรยักษี
แล้วกลับออกมาพลันทันที	จึ่งบอกกับกระบี่ทั้งสองรา
นี่กล่องดวงใจทศเศียร	ผนิดปิดแนบเนียนหนักหนา
มันฝากกูไว้แต่ไรมา	ต้องพิทักษ์รักษาทั้งตาปี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	หณุมานได้ฟังพระฤๅษี
ทำสงไสยไต่ถามไปทันที	ข้านี้นึกแหนงแคลงใจ
อันกรุงลงกาพระยามาร	มีปราสาทราชฐานกว้างใหญ่
ทำไมจึ่งไม่เก็บไว้	ขัดขวางอย่างไรพระมุนี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์พระโคบุตรฤๅษี
ยิ้มพลางทางตอบวาที	กูจะบอกมึงนี้ให้เข้าใจ
อันดวงชีวีนี้สำคัญ	ทศกรรฐ์มันเก็บไว้ไม่ได้
แม้นดวงจิตรชิดตัวเข้าเมื่อไร	จะคืนเข้าเสียในกายา
เมื่อแรกเอาออกจากอินทรีย์	กูตั้งกิจพิธีเหนื่อยหนักหนา
จึ่งต้องใส่กล่องหินศิลา	เอามาให้กูเก็บไว้
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	หณุมานผู้มีอัชฌาไศรย
เห็นกล่องดวงชีวีก็ดีใจ	หมายได้สมคเนด้วยเล่ห์กล
จึ่งแกล้งว่าข้าถามทั้งนี้	ด้วยเดิมทีไม่แจ้งเหตุผล
จวนจะบ่ายชายแสงสุริยน	นิมนต์รีบพาข้าเข้าไป
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระดาบศงวยงงไม่สงไสย
ก็นำน่าวานรคลาไคล	ถือไม้ท้าวจ้องจรลี
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ เมื่อนั้น	วายุบุตรยุดมือพระฤๅษี
เอออะไรมาเปนเช่นนี้	พูดอยู่เมื่อกี้ก็ลืมไป
จะเอากล่องดวงใจเข้าไปนั้น	ใกล้องค์ทศกรรฐ์กะไรได้
ฉวยคืนเข้ากายาเหมือนว่าไว้	จะรู้ที่ทำกะไรพระนักธรรม์
กว่าจะตั้งการกิจพิธี	ถึงเจ็ดปีเจ็ดเดือนน้อยฤๅนั่น
แม้นพระรามรบกับทศกรรฐ์	น่าที่ชีวันจะบรรไลย
เสียแรงสู้สามิภักดิ์สมัคมา	จะรู้ที่พึ่งพาผู้ใดได้
ว่าพลางทำตระหนกตกใจ	จะผ่อนผันฉันใดพระอาจารย์
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระโคบุตรหยุดยั้งฟังว่าขาน
พิเคราะห์ดูเห็นจริงยิ่งรำคาญ	จะคิดอ่านอย่างไรก็ใช่ที
ครั้นจะเอาดวงใจไปด้วยเล่า	จะคืนเข้ากายาท้าวยักษี
จะเก็บไว้ในอรัญกุฎี	ก็กลัวพวกไพรีจะลักไป
คิดพลางทางว่ากับหณุมาน	มึงทัดทานนั้นชอบอัชฌาไศรย
กูนี้อั้นอ้นจนใจ	จะเอากล่องไปไว้ที่ไหนดี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	หณุมานนบนอบตอบฤๅษี
อันตัวข้าพี่น้องทั้งสองนี้	ภักดีต่อองค์เจ้าลงกา
หมายจะมาเปนข้าพระยายักษ์	ด้วยจำนงจงรักหนักหนา
องค์พระมุนีผู้ปรีชา	อย่าคิดกังขาราคี
จงส่งกล่องดวงใจให้องคต	ถือท่าพระดาบศอยู่ที่นี่
เมื่อเสร็จสรรพจะกลับเข้ากุฎี	จึ่งเอากล่องชีวีนี้ไป
โปรดถวายเสียก่อนแต่ตัวข้า	ในเวลาวันนี้ให้ได้
แต่พอเคลื่อนคลายสบายใจ	อยู่ในลงกาธานี
อันซึ่งองคตน้องชาย	ไว้ข้าจะถวายกระบี่ศรี
คิดอ่านผ่อนผันกันอย่างนี้	พระมุนีจะเห็นเปนกะไร
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระมหาดาบศเปนใหญ่
ผลกรรมทศกรรฐ์จะบรรไลย	พเอิญให้เชื่อฟังวานร
จึ่งส่งกล่องดวงใจให้องคต	เองงดท่ากูอยู่นี่ก่อน
แล้วพาวายุบุตรบทจร	เข้าในนครลงกา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	เหล่าพวกอสุรศักดิยักษา
ซึ่งเรือนร้านบ้านริมรัถยา	เห็นหณุมานมาก็ตกใจ
บ้างร้องบอกกันพลางทางวิ่ง	ไอ้ลิงพวกมนุษย์เข้ามาได้
ตัวนี้ที่มันมาจุดไฟ	ร้ายกาจเหลือใจใช่พอดี
ต่างตระหนกอกสั่นขวัญหาย	หญิงชายอลหม่านอึงมี่
ที่จวนตัวกลัวตายเต็มที	วิ่งหนีเหนื่อยบอบหอบหายใจ
ที่บ้านใกล้ได้ยินอื้อฉาว	เข็ดคราวครั้งเมืองลงกาไหม้
ทั้งเมียผัวกลัวว่าจะเกิดไฟ	รื้อหลังคาพาไลลงเปนกอง
พวกผู้ดีมีหน้าข้าราชการ	ปิดประตูใส่ดาลทุกบ้านช่อง
ยักษ์อยู่หอคอยพลอยตีกลอง	บ้างขนเข้าของร้องอึงไป
ฯ ๑๐ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	คำแหงหณุมานทหารใหญ่
เดินตามพระสิทธาคลาไคล	เห็นชาวเมืองตกใจก็ได้ที
จึ่งเข้ายื้อยุดฉุดไม้ท้าว	มันจะฉาวขึ้นแล้วพระฤๅษี
แต่ข้ามาด้วยพระมุนี	อสุรีตื่นวุ่นทั้งเวียงไชย
องคตอยู่ผู้เดียวที่ประตู	ยักษ์มารไม่รู้จะล้อมไล่
ฉวยรบราฆ่าฟันกันบรรไลย	จะเคืองใจเจ้ากรุงลงกา
อันการภักดีที่ประโยชน์	ก็จะกลับเปนโทษโทษา
เชิญยับยั้งนั่งอยู่ที่ศาลา	ตัวข้าจะไปสั่งองคต
ถ้าพบใครให้แถลงแจ้งกิจ	ว่าเปนศิษย์พระมหาดาบศ
ถึงยักษ์มารดาลเดือดจงเงือดงด	พระนักพรตจงโปรดปรานี
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์พระโคบุตรฤๅษี
จึ่งตอบวาจาพาที	มึงว่าทั้งนี้ดีจริง
พลมารเห็นว่าเปนข้าศึก	จะอึกกระทึกรบพุ่งกันยุ่งยิ่ง
มันชังกันนักยักษ์กับลิง	เองวิ่งไปกำชับแล้วกลับมา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	วายุบุตรวุฒิไกรใจกล้า
สมถวิลยินดีปรีดา	ก็กลับมายังทวารเวียงไชย
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงองคตน้องชาย	บอกอุบายชี้แจงแถลงไข
เจ้าจงเอากล่องดวงใจ	ซ่อนเสียอย่าให้พระนักพรต
จะนิมิตรขึ้นใหม่ให้น้องยา	คอยท่าถวายพระดาบศ
แล้วไปอยู่เชิงอัญชันบรรพต	คอยจำกำหนดสัญญาไว้
แม้นเห็นพี่เหาะขึ้นบนเวหา	จึ่งเอากล่องศิลานั้นมาให้
ว่าแล้ววายุบุตรวุฒิไกร	สำรวมใจนิมิตรด้วยฤทธา
ฯ ๖ คำ ฯ ตระ
๏ เปนเหมือนกล่องศิลาพระดาบศ	ยื่นให้องคตขนิษฐา
แล้วไหว้พระพายผู้บิดา	ขออย่าเพ่อพัดมาในเจ็ดวัน
กว่าจะสำเร็จเสร็จราชการ	ของพระอวตารรังสรรค์
ว่าแล้วก็รีบจรจรัล	ตามพระนักธรรม์เข้าไป
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
๏ เมื่อนั้น	พระโคบุตรทรงญาณอาจารย์ใหญ่
นำน่าหณุมานชาญไชย	เข้าไปยังพระโรงรูจี
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
ช้า
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรยักษี
เสด็จออกหมู่มุขมนตรี	สถิตย์ที่แท่นแก้วแพรวพรรณ
คิดถึงสงครามกับรามลักษณ์	พระยายักษ์ยังวิโยคโศกศัลย์
ด้วยสิ้นสุริวงษ์พงษ์พันธุ์	ไม่มีใครไปประจันปัจจามิตร
ทั้งเสนาข้าเฝ้าก็เบาบาง	ให้อ้างว้างแลเหลียวเปลี่ยวจิตร
ครั้งนี้สุดรู้สุดฤทธิ์	ตลึงคิดอัดอั้นตันอุรา
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ พอแลเห็นพระสิทธาอาจารย์	พาคำแหงหณุมานมาตรงหน้า
ยืนขยับจับศรศักดา	อสุราคิดขยั้นครั่นคร้าม
จึงว่าพามาไยพระมุนี	ไอ้ลิงตัวนี้มันหยาบหยาม
ชื่อว่าหณุมานทหารราม	ทำความแค้นข้าหนักหนานัก
เมื่อตั้งพิธีใหญ่ในอุมงค์	ก็ตามลงไปจัณฑาลหาญหัก
ทั้งเผาเมืองลงกาฆ่าพวกยักษ์	แค้นนักโยมไม่ไว้มัน
พระยามารเข่นเขี้ยวเกรี้ยวกราด	กระทืบบาทสเทือนเลื่อนลั่น
โน้มน้าวพระแสงทรงก่งขึ้นพลัน	ไว้มันทำไมไอ้วานร
ฯ ๘ คำ ฯ คุกภาษ เชิด เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระฤๅษีห้ามว่าช้าช้าก่อน
มันไม่มาหักหาญราญรอน	วางศรเสียกูจะพูดจา
แล้วตรงขึ้นไปนั่งบัลลังก์อาศน์	ขัดสมาธิ์สองชั้นหรรษา
จึ่งว่าไอ้กระบี่นี้เข้ามา	แต่กองทัพพลับพลาประสกราม
จะอยู่ด้วยอสุราสามิภักดิ์	ตัวกูก็ได้ซักไซ้ถาม
มันเล่าบอกออกอรรถชัดความ	ว่าพระรามข่มเหงคเนงร้าย
จะตรงมาแต่ตัวก็กลัวอยู่	จึ่งให้กูช่วยพามาถวาย
พระเล่าความแต่ต้นจนปลาย	บรรยายถี่ถ้วนทุกประการ
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรศักดากล้าหาญ
ได้ฟังพระสิทธาอาจารย์	พระยามารนิ่งนึกตรึกไตร
ธรรมดาข้าศึกมาเปนมิตร	จะเบาจิตรเชื่อฟังยังไม่ได้
ถึงมาทแม้นเท็จจริงสิ่งใด	จำจะไล่เลียงดูให้รู้ความ
คิดพลางทางว่าวายุบุตร	ท่านยงยุทธชำนาญชาญสนาม
เที่ยวต่อตีมีไชยในสงคราม	เปนไฉนพระรามจึ่งไม่รัก
จงแถลงแจ้งเรื่องแต่แรกเริ่ม	เหตุผลต้นเดิมให้ประจักษ์
เขาด่าทอข้อไหนที่แค้นนัก	จึ่งหาญหักมาเข้าข้างเรานี้
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	คำแหงหณุมานชาญไชยศรี
จึ่งทำว่าข้าจะทูลพระภูมี	ดูทีเศกแสร้งแกล้งนินทา
อันพระรามความดีก็เหลือแสน	ทารกำทำแค้นก็หนักหนา
ตั้งแต่รณรงค์ในลงกา	ข้าอาสารบรับทุกทัพไชย
ราชการไหนหนักเข้าหักนั่น	จะบำเหน็จรางวัลก็หาไม่
แต่กริ้วกราดคาดโทษทุกครั้งไป	น้อยใจเปนพ้นพันทวี
จึ่งตั้งจิตรจำนงตรงมา	หมายจะพึ่งพระยายักษี
แม้นโปรดเลี้ยงข้าไว้ในบุรี	เห็นวานรจะหนีเนืองมา
จะเหลือแต่พระลักษณ์กับพระราม	เปนสามทั้งพิเภกยักษา
สงครามก็จะกลับอัปรา	ข้าจะได้ดูหน้าสาแก่ใจ
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศกรรฐ์ฟังแจ้งแถลงไข
พิเคราะห์ความงามจริงทุกสิ่งไป	แต่จะแกล้งซักไซ้ดูท่วงที
จึ่งดำรัสตรัสถามหณุมาน	เมื่อครั้งท่านมาหักสวนศรี
เราจับได้ไม่ประหารชีวี	ว่าจะเลี้ยงกระบี่ไว้ลงกา
เหตุไฉนไม่อยู่ด้วยกันเล่า	ยังซ้ำเผาธานีแล้วหนีหน้า
ท่านไปถึงกองทัพพลับพลา	พระรามาให้ปันสิ่งอันใด
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	หณุมานทูลแจ้งแถลงไข
เมื่ออาสามาเผากรุงไกร	ข้าตั้งใจจงรักพระรามา
พระองค์จะเลี้ยงไว้จึ่งไม่อยู่	ด้วยเห็นเธอยังเอนดูหนักหนา
เมื่อตัวข้าคืนกลับไปพลับพลา	พระรามรางวัลผ้าชุบอาบน้ำ
ไม่มีของสิ่งอื่นแต่ผืนเดียว	ทั้งนุ่งทั้งเกี้ยวทุกเช้าค่ำ
อุส่าห์ทนทรมาทารกำ	อาบเหื่อต่างน้ำทุกเวลา
หมายจะใคร่ได้เปนทหารเอก	แต่พิเภกคอยคิดฤษยา
ยุยงให้ลงอาชญา	พระรามาเชื่อฟังทุกครั้งไป
ความผิดนิดหนึ่งก็ไม่มี	พาลตีพาลด่าไม่ปราไส
สุดแค้นแสนสุดเจ็บใจ	สิ้นอาไลยสิ้นรักจึ่งหักมา
อันณรงค์สงครามคราวนี้	ตัวข้ากระบี่ขออาสา
จับมนุษย์พี่น้องทั้งสองรา	มัดมาถวายพระภูวไนย
ฯ ๑๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศกรรฐ์ได้ยินสิ้นสงไสย
หมายจะได้หณุมานชาญไชย	ไว้ต่างใจต่างตาพระยามาร
จึ่งโอภาปราไสกระบี่ศรี	เจ้าก็มีศักดากล้าหาญ
ไปลำบากยากจนทรมาน	ให้ป่วยการเปล่าเปล่าไม่เข้ายา
ทำสงครามความชอบน้อยฤๅนั่น	ปูนบำเหน็จรางวัลไม่สมหน้า
ให้แต่ผ้าชุบอาบหยาบช้า	ประมาทเล่นเห็นว่าเปนลิงไพร
บัดนี้มาสามิภักดิรักเรา	มิให้เจ้าเคืองขัดอัชฌาไศรย
จะเลี้ยงเปนโอรสยศไกร	ให้อยู่ในลงกาธานี
ว่าพลางทางตรัสปฤกษา	กับข้าเฝ้าท้าวพระยายักษี
จะเลี้ยงหณุมานไว้ในบุรี	ผู้ใดเห็นร้ายดีจงว่ามา
ฯ ๑๐ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	เสนาในใหญ่น้อยถ้วนหน้า
รับสั่งบังคมอสุรา	ปฤกษาแล้วทูลขึ้นพร้อมกัน
ซึ่งถ้อยคำกำแหงหณุมาน	ว่าขานเท็จจริงทุกสิ่งสรรพ์
ทั้งท่วงทีกิริยาเมื่อมานั้น	ก็โศกเศร้าสมกันทุกอย่างไป
อันกระบี่หนีร้อนมาพึ่งเย็น	สุจริตคิดเห็นพอเลี้ยงได้
ขอพระองค์ผู้ทรงภพไตร	อย่านึกแหนงแคลงใต้บาทบงสุ์
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศกรรฐ์ชื่นชมสมประสงค์
ด้วยสิ้นคิดมิตรสหายเผ่าพงษ์	รณรงค์ผู้เดียวเปลี่ยวใจ
สำคัญว่าวานรนั้นจงรัก	จะได้ผลาญรามลักษณ์ให้ตักไษย
จึ่งว่าแก่หณุมานชาญไชย	จงตั้งใจสุจริตต่อบิดา
พ่อจะเลี้ยงรักเจ้าเท่าอินทรชิต	ถึงชอบผิดไม่ถือโทษา
ตรัสพลางทางผินภักตร์มา	ว่ากับพระสิทธาทันใด
ซึ่งโปรดพาวานรมาทั้งนี้	คุณนั้นพ้นที่จะเปรียบได้
เหมือนโยมม้วยชีวันบรรไลย	พระองค์ช่วยชุบให้เปนมา
อันซึ่งคำแหงหณุมาน	จงวางใจไว้ภารธุระข้า
จะเลี้ยงให้เปนศุขทุกเวลา	อุปรมาเหมือนบุตรบุญธรรม์
แล้วตรัสเรียกเครื่องชาสุธารศ	ถวายพระดาบศนิมนต์ฉัน
หยิบพระศรีซอยใส่ในตะบัน	ทศกรรฐ์ค่อยประเคนพระสิทธา
ฯ ๑๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระโคบุตรดาบศพรตกล้า
ขัดสมาธิ์สองชั้นฉันน้ำชา	พูดจาหัวร่อเร่อเอออือ
กูก็มีปรีชาปัญญายิ่ง	แม้นไม่จริงจะพาเข้ามาฤๅ
ได้ซักไซ้หลายหนแต่ต้นมือ	เห็นสัตย์ซื่อทุกสิ่งอย่ากริ่งเกรง
จงเลี้ยงไว้ใช้เถิดทศกรรฐ์	ช่วยจัดแจงแต่งมันให้เหมาะเหมง
จะได้เปนพวกพ้องของเอง	ถ้าแม้นทำข่มเหงจะเสียใจ
ค่อยอดเอาเบาสู้อย่าขู่เข็น	ด้วยมันเปนลิงค่างต่างวิไสย
แล้วว่ากับหณุมานชาญไชย	เองอย่าได้เปนขบถคดโกง
เขาสอนสั่งฟังคำจำทุกสิ่ง	อย่าปั้นเจ๋อเย่อหยิ่งโป้งโหยง
อุส่าห์เข้าเฝ้าที่ท้องพระโรง	อย่าโอ่โถงถ่อมตัวเข้ารั้ววัง
ค่อยอยู่เถิดรูปจะลาพระยายักษ์	นั่งนักก็เปนเหน็บเจ็บหลัง
แล้วลงจากสุวรรณบัลลังก์	ไม่หยุดยั้งตั้งใจจรลี
ฯ ๑๒ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	องคตยศไกรไชยศรี
อยู่ริมประตูบูรี	แลเห็นพระมุนีมาแต่ไกล
ไม่เห็นคำแหงหณุมาน	ก็คาดการว่าถวายตัวได้
จึ่งหยิบกล่องซึ่งนฤมิตรไว้	มาคุกเข่าคอยให้พระสิทธา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระฤๅษีดีใจเปนหนักหนา
รับเอากล่องหินศิลา	มิได้พิจารณาด้วยไว้ใจ
จึ่งบอกว่าไอ้กระบี่พี่ชาย	กูถวายทศภักตร์เขารักใคร่
เห็นมันจะออกมาพาเองไป	ถวายไว้กับองค์เจ้าลงกา
จงรอรั้งนั่งคอยอยู่ที่นี่	ครั้งนี้จะสมปราถนา
ว่าแล้วถือไม้ท้าวก้าวเดินมา	ตรงไปศาลาพนาไลย
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	องคตยินดีจะมีไหน
หยิบเอากล่องดวงจิตรที่ซ่อนไว้	ชื่นชมสมในมโนรถ
แล้วรเห็จเหาะขึ้นบนเวหา	ใครไม่เห็นกายาปรากฎ
ตรงไปเขาอัญชันบรรพต	คอยดูกำหนดหณุมาน
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรเกษมสานต์
จึ่งมีพจนาบัญชาการ	เสนามารเร่งรัดไปบัดดล
จงเอาฉลององค์ทรงประภาศ	สนับเพลาเจียรบาดเครื่องต้น
ธำมรงค์มงกุฎกุณฑล	สร้อยสนสังวาลแววแก้วมณี
ให้ครบตามตำแหน่งแต่งตั้ง	อิกทั้งเครื่องอานพานพระศรี
คนโททองถมยาราชาวดี	เราจะให้ขุนกระบี่เปนรางวัล
ปราสาทอินทรชิตเล่าก็เปล่าอยู่	ให้หณุมานลูกกูไปอยู่นั่น
เสนากรมวังจงสั่งพลัน	ไปจัดสรรนางในวิไลยลักษณ์
ล้วนรุ่นราวสาวน้อยสักร้อยหนึ่ง	พอเชยชมสมซึ่งยศศักดิ์
ไปบำรุงบำเรอเชอภักตร์	ให้ลูกรักสำราญบานใจ
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	ทั้งสองเสนาอัชฌาไศรย
รับสั่งบังคมแล้วคลาไคล	ออกไปสั่งทุกพนักงาน
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เลือกสรรภูษาผ้าทรง	ธำมรงค์มงกุฎมุกดาหาร
ตาบประดับทับทรวงสังวาล	ครั้นเสร็จใส่ในพานแว่นฟ้า
ต่างคนต่างเชิญเดินประคอง	มายังท้องพระโรงอันเลขา
ตั้งเรียงเคียงกันเปนหลั่นมา	ตรงหน้าหณุมานชาญไชย
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรสุริวงษ์เปนใหญ่
จึ่งว่าแก่วายุบุตรวุฒิไกร	พ่อให้เจ้าพลางเปนรางวัล
แม้นเสร็จศึกสงครามรามลักษณ์	ลูกรักจักได้ผ่านไอสวรรย์
วันนี้สุริยาสายัณห์	จงไปอยู่สุวรรณปราสาทไชย
แล้วเสนาจงพาหณุมาน	ไปสู่ราชฐานที่อาไศรย
สั่งเสร็จเสด็จคลาไคล	เข้าในไพชยนต์มนฑีร์
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ
๏ นั่งเหนือแท่นรัตน์ชัชวาลย์	กับมณโฑเยาวมาลย์มเหษี
จึ่งตรัสเล่าแถลงแจ้งคดี	วันนี้พี่ค่อยสบายใจ
ด้วยองค์พระสิทธาอาจารย์	พาทหารแกล้วกล้าเข้ามาให้
คือคำแหงหณุมานชาญไชย	ว่าขัดใจกันกับพระรามา
แล้ววานรงอนง้อขอฝากตัว	เห็นยำเยงเกรงกลัวเราหนักหนา
ทั้งซ้ำให้คำมั่นสัญญา	จะยอมอยู่เปนข้าสามิภักดิ์
พี่ก็ได้ซักไซ้ไล่เลียง	เห็นแท้เที่ยงทุกสิ่งจริงประจักษ์
อันกระบี่มีอานุภาพนัก	ให้คิดรักเหมือนหนึ่งโอรสเรา
จะได้ช่วยรณรงค์สงคราม	ลักษณ์รามคงแพ้แน่แล้วเจ้า
ในใจพี่ที่ทุกข์ค่อยบางเบา	ฤๅนงเยาว์ยังเห็นเปนอย่างไร
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางมณโฑเทวีศรีใส
ได้ฟังก็ตระหนกตกใจ	อรไทยทูลทัดภัศดา
อันกระบี่ที่ชื่อหณุมาน	เปนทหารพระรามรักหนักหนา
ว่าเจ็บช้ำน้ำใจจึ่งหนีมา	พระองค์อย่าเชื่อฟังจงยั้งคิด
เห็นจะเปนสายสนกลใน	มิได้มาโดยใจสุจริต
อันจะเลี้ยงศัตรูเหมือนงูพิศม์	จงทรงคิดตรึกไตรดูให้ดี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ท่านท้าวทศภักตร์ยักษี
ได้ฟังกัลยาพาที	อสุรีสรวลสันต์จำนรรจา
เจ้าทัดทานทั้งนี้ก็ดีอยู่	แต่พี่ตรึกตรองดูเสียหนักหนา
จนหารือข้าเฝ้าท้าวพระยา	เขาปฤกษาพร้อมเพรียงให้เลี้ยงไว้
อนึ่งพระสิทธาปัญญายิ่ง	ที่จะแพ้รู้ลิงก็หาไม่
แม้นเห็นชั่วเธอจะพาเข้ามาไย	ทรามไวยอย่าพะวงสงกา
จงรักวายุบุตรสุจริต	นึกว่าองค์อินทรชิตโอรสา
ตรัสพลางทางชวนกัลยา	นิทราเหนือแท่นบรรธมใน
ฯ ๘ คำ ฯ ตระ
ช้า
๏ เมื่อนั้น	คำแหงหณุมานทหารใหญ่
ได้ประทานปรางมาศปราสาทไชย	โภไคยไอสวรรย์ครันครบ
ประกอบด้วยนางจำเรียงเสียงเฉื่อยฉ่ำ	ขับรำประจำเวรเจนจบ
ครั้นสิ้นแสงสุริยาเวลาพลบ	ดาวเดือนเลื่อนลบในนภางค์
สถิตย์นั่งเหนือเตียงตมูกสิงห์	เอนอิงพิงหมอนนอนไขว่ห้าง
สัพยอกหยอกเหล่าสาวสุรางค์	เกาคางอย่างประสาวานร
ฉวยฉุดยุดกรนางกำนัล	มานวดฟั้นข้างละคนบนบรรจ์ฐรณ์
พัดวีพอสบายคลายร้อน	จนนอนหลับไปในไสยา
ฯ ๘ คำ ฯ ตระ
ร่าย
๏ ครั้นส่างแสงทินกรวานรตื่น	ลุกขึ้นยืนบิดกายทั้งซ้ายขวา
โจนจากแท่นแก้วแววฟ้า	ลีลามาสรงคงคาไลย
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ ทากระแจะจันทน์ปรุงฟุ้งเฟื่อง	ทรงเครื่องพระยามารประทานให้
สนับเพลาเชิงงอนอ่อนลไม	นุ่งยกกระหนกในเทพนม
ฉลององค์เลื่อมเหลืองเรืองรยับ	ปีกแมงทับติดใจไหมถม
สังวาลวรรณเฟื่องห้อยสร้อยมยม	ตาบประดับดอกกลมถมยาแดง
ทับทรวงดวงกุดั่นจำหลักลาย	ปั้นเหน่งเพ็ชรพรรณรายสายทองแล่ง
ห้อยน่าผ้าทิพย์ชายแครง	ทองกรแก้วแดงแสงประเทือง
สอดใส่ธำมรงค์มงกุฎ	ประดับบุษราคำน้ำเหลือง
กรรเจียกจรจินดาค่าเมือง	ทรงเครื่องอย่างกระษัตริย์ขัติยา
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ ครั้นเสร็จสรรพจับชายผายผัน	ยืนขยับจับแมงวันคันเกษา
พร้อมสุรางค์นางในไคลคลา	ขึ้นเฝ้าเจ้าลงกาธานี
ฯ ๒ คำ ฯ พระยาเดิน
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรยักษี
มาจูงกรต้อนรับขุนกระบี่	ขึ้นสู่ที่แท่นสุวรรณบัลลังก์
แล้วมีมธุรศพจนา	โอภาปราไสด้วยใจหวัง
เจ้าไปอยู่ปราสาทราชวัง	ลูกยายังชื่นบานสำราญรมย์
อันอีเหล่าสาวสรรค์กำนัลใน	มันมาให้ใช้ชิดสนิทสนม
กระบิดกระบวนชวนใจให้นิยม	ฤๅเชิงชมไม่ประกอบชอบอัชฌา
อนึ่งพ่อขอถามตามตรง	เหตุไฉนไยองค์โอรสา
ไม่เคารพนบนอบต่อบิดา	เปนน่าฉงนสนเท่ห์ใจ
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	หณุมานผันแปรแก้ไข
อันโทษาข้าข้อนี้ไซ้	ภูวไนยจงโปรดปรานี
จะขอทูลแจ้งความตามตรง	ให้พระองค์ทราบใต้บทศรี
เมื่อข้าอยู่กับพระรามฤทธี	ก็มิได้อัญชลีมาหลายวัน
ต่อได้ไหว้พระพายบิตุเรศ	จึ่งไหว้พระราเมศรังสรรค์
บัดนี้พระองค์ทรงธรรม์	คุณนั้นมากพ้นคณนา
แม้นพระพายชายพัดมาเมื่อใด	ข้าได้อภิวันท์หรรษา
จะบังคมสมเด็จพระบิดา	มิให้เคืองบาทาท้าวไท
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศกรรฐ์ได้ยินสิ้นสงไสย
มิได้นึกแหนงแคลงใจ	หลงใหลด้วยเล่ห์ลมลิง
จี่งดำรัสตรัสตอบหณุมาน	เจ้าว่าขานถูกถ้วนควรทุกสิ่ง
ซึ่งถือได้ดังนี้ดีจริง	ด้วยคุณใครไม่ยิ่งกว่าบิดา
ตรัสพลางทางปลอบว่าลูกรัก	จะเปนที่พำนักนิ์แก่ยักษา
จงคิดอ่านการศึกตรึกตรา	เข่นฆ่าอรินราชไพรี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	คำแหงหณุมานชาญไชยศรี
ฟังเจ้าลงกาพาที	ขุนกระบี่ทูลตอบให้ชอบใจ
อันรามลักษณ์พี่น้องสองคน	ที่จะพ้นมือข้าอย่าสงไสย
บัดนี้ขึ้นมาจะลาไป	ชิงไชยให้เห็นฤทธา
จะหักโหมโจมทัพให้ยับย่อย	ประหารลิงเล็กน้อยให้สังขาร์
สองมนุษย์นายทัพจะจับมา	ถวายพระบิดาดังจงใจ
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศกรรฐ์ยินดีจะมีไหน
ตบพระหัดถ์สรวลสันต์สนั่นไป	ช่างเหมือนใจพ่อคิดไม่ผิดกัน
จี่งบัญชาว่าเหวยมโหทร	จงเตรียมพลนิกรกวดขัน
ให้เหมือนกับทัพอินทรชิตนั้น	ไปหักโหมโรมรันไพรี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	มโหทรรับสั่งใส่เกษี
ถวายบังคมคัลอัญชลี	อสุรีก็รีบออกมา
ฯ ๒ คำ ฯ ประถม
ยานี
๏ เร่งรัดจัดทัพสับสน	เกณฑ์พลอสุรศักดิยักษา
สารวัดนายหมวดตรวจตรา	บ้างมาบอกบาญชีหนีตาย
ลางมารพานขี้ขลาดขยาดอยู่	อุส่าห์สู้กู้เงินมาจ้างบ่าย
บ้างอ้อนวอนเจ้าขุนมุลนาย	เพทุบายบอกป่วยปัจจุบัน
ที่ใจกล้ามาคอยเข้ากระบวน	เลือกล้วนกำแหงแขงขัน
จัดได้ตามขนบครบครัน	พร้อมกันที่ท้องสนามใน
แล้วเทียมรัถามาประทับ	ไว้กับเกยมณีศรีใส
คอยท่าวายุบุตรวุฒิไกร	จะยกไปจับมนุษย์วานร
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	ฝ่ายองค์พระยามารชาญสมร
ครั้นพรั่งพร้อมพหลพลนิกร	จึ่งหยิบศรส่งให้หณุมาน
แล้วว่าเจ้าดวงจิตรบิตุเรศ	จงเรืองเดชเดชาศักดาหาญ
แม้นมนุษย์วานรมารอนราญ	ให้วายปราณพ่ายแพ้แก่ลูกยา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	วายุบุตรวุฒิไกรใจกล้า
ได้พระแสงศรทรงเจ้าลงกา	ทำมารยาเปนทีดีใจ
ไม่ประนตทศภักตร์ยักษี	ออกจากที่พระโรงทองผ่องใส
มาขึ้นรถแก้วแววไว	เคลื่อนพหลพลไกรยาตรา
ฯ ๔ คำ ฯ กราว
โทน
๏ รถเอยรถแก้ว	พรายแพร้วระยับจับเวหา
ที่นั่งรองขององค์เจ้าลงกา	งอนน่ารถรหงธงทอง
เทียมด้วยราชสีห์สี่พัน	โลทันขับทยานผันผยอง
เสียงกงก้องป่าดังฟ้าร้อง	ฆ้องกลองประโคมโครมครื้น
พลมารขานโห่เปนโกลี	สัตว์สิงวิ่งหนีแตกตื่น
ทหารแห่แต่ล้วนขนัดปืน	นับหมื่นนับแสนแน่นไป
เครื่องสูงชุมสายรายริ้ว	ทวนทองธงทิวปลิวไสว
เร่งรถคชสารอาชาไนย	รีบร้นพลไกรไคลคลา
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ ครั้นถึงที่รณรงค์ยงยุทธ	จึ่งให้หยุดพิไชยรัถา
ยับยั้งตั้งมั่นโยธา	อยู่ริมชายป่าพนาไลย
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา รัว
ช้า
๏ เมื่อนั้น	พระอวตารผ่านภพสบไสมย
เสด็จเหนือทิพอาศน์อำไพ	สำราญราชหฤไทยทรงธรรม์
ฯ ๒ คำ ฯ
แขกมอญ
๏ พรั่งพร้อมเสนาพานรินทร์	ทั้งชมภูขีดขินแขงขัน
ประนตนั่งคั่งคับอันดับกัน	อยู่ตรงน่าสุวรรณพลับพลา
พระทรงคิดดำริห์ตริตรองการ	ถึงองคตหณุมานไปอาสา
แต่นับไว้ได้สามวันมา	ยังไม่แจ้งกิจจาประการใด
ฯ ๔ คำ ฯ
ร่าย
๏ พอได้ยินสำเนียงเสียงโห่ร้อง	กึกก้องกัมปนาทหวาดไหว
ทั้งผงคลีตระหลบกลบไป	ก็รู้แน่พระไทยว่าไพรี
จึ่งมีมธุรศพจนา	ถามพระยาพิเภกยักษี
สำเนียงโห่สนั่นมาวันนี้	จะเปนทัพอสุรีตนใด
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พิเภกจับยามตามเพศไสย
รู้แจ้งแสร้งทูลแต่เปนไนย	หวังมิให้ใครแจ้งกิจจา
อ้นซึ่งเสียงโห่สนั่นมาวันนี้	โยธีนั้นล้วนยักษา
แต่ตัวนายทัพที่ยกมา	มิใช่ชาวลงกากรุงไกร
เห็นจะเปนทหารชาญณรงค์	ใต้เบื้องบาทบงสุ์ก็ว่าได้
ขอพระอวตารชาญไชย	จงทราบใต้บาทาฝ่าธุลี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระตรีภพลบโลกเรืองศรี
ฟังพิเภกเคลือบแฝงแจ้งคดี	ภูมีนิ่งนึกตรึกตรา
ชรอยว่าวานรลูกพระพาย	คิดอุบายฬ่อลวงยักษา
ไปอยู่กับทศกรรฐ์มันใช้มา	พิเภกจึ่งว่าแต่เปนไนย
ดำริห์พลางทางสั่งพระลักษณ์	น้องรักผู้มีอัชฌาไศรย
จงยกพวกพหลพลไกร	ออกไปชิงไชยแก่ไพรี
แม้นเห็นว่าข้าศึกมีกำลัง	จงรอรั้งตั้งมั่นไว้ท่าพี่
อย่าประมาทอาจหาญการราวี	จะเสียทีแก่พวกกุมภัณฑ์
พระตรัสพลางทางสั่งสุครีพ	จงเร่งรีบจัดพหลพลขันธ์
ให้พระอนุชาลาวรรณ	ออกไปโรมรันไพรี
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุครีพรับสั่งใส่เกษี
ถวายบังคมคัลอัญชลี	ขุนกระบี่คลานคล้อยถอยออกมา
ฯ ๒ คำ ฯ ประถม เจรจา
ยานี
๏ เร่งรัดจัดถ้วนกระบวนทัพ	พร้อมสรรพปีกซ้ายปีกขวา
กองหลังรั้งท้ายโยธา	ทัพน่ากล้าแกล้วไม่กลัวเกรง
ต่างต่างจัดแจงแต่งตน	ใส่มงคลเสื้อเกราะเหมาะเหมง
บ้างตะพายย่ามใหญ่ใส่กางเกง	คาดเขนงเต้าชนวนแบกปืน
พวกเกณฑ์หัดขัดดาบสพายแล่ง	ใส่เสื้อแดงสักลาดดาษดื่น
เคยชิงไชยหลายครั้งยั่งยืน	ล้วนขุนหมื่นราชมันพันทนาย
บ้างถือฆ้องกะแตตีมี่ก้อง	นายกองเที่ยวตรวจทุกหมวดหมาย
แล้วให้เทียมรถแก้วแพร้วพราย	ประทับท่าน้องนารายน์จรลี
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์ทรงสวัสดิรัศมี
ลาองค์พระเชษฐาธิบดี	มาเข้าที่ชำระสระสรงชล
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ สั่งให้ไขท่อประทุมทอง	เปนลอองต้องกายดังสายฝน
สำอางองค์ทรงเครื่องพระสุคนธ์	ซาบสกนธ์หอมฟุ้งจรุงใจ
สอดสนับเพลาทรงอลงการ์	ภูษาผ้าทิพโกไสย
ฉลององค์เกราะแก้วแววไว	สำหรับใส่รณรงค์ยงยุทธ
ห้อยน่าผ้าทิพย์ขลิบสุวรรณ	ทับทรวงดวงกุดั่นประดับบุษย์
ทองกรเก้าคู่ชมพูนุท	ทรงมงกุฎกรรเจียกแก้วแววฟ้า
ทับทิมธำมรงค์ทรงเบื้องซ้าย	แพร้วพรายเพ็ชรรัตน์พระหัดถ์ขวา
สพักแล่งแสงศรอันศักดา	เสด็จมาเกยสุวรรณทันใด
ฯ ๘ คำ ฯ บาทสกุณี
ร่าย
๏ ขึ้นทรงรัถาเวชายันต์	พลขันธ์กราบก้มบังคมไหว้
โห่สนั่นลั่นฆ้องเอาไชย	สั่งให้เดินทัพฉับพลัน
ฯ ๒ คำ ฯ รุกร้น
โทน
๏ รถเอยราชรถทรง	ดุมวงเฉวียนฉวัดผัดผัน
พระที่นั่งบัลลังก์แก้วแพรวพรรณ	กระหนกเกรินสามชั้นเปนหลั่นลด
ช่อฟ้าน่าบันปราลี	ล้วนแล้วแก้วมณีสีสด
แอกงอนสลวยชวยชด	มรกฎแกมสลับกับโกเมน
เทียมสินธพที่นั่งทั้งสี่	สารถีวานรกรกุมเขน
กลิ้งกลดบดบังสุริเยนทร์	กลองชนะกะเกณฑ์เปนคู่กัน
เสียงสังข์เสียงแตรแซ่ซ้อง	โห่ร้องก้องสเทือนเลื่อนลั่น
เร่งรัดพลนิกรจรจรัล	มาสมรภูมิ์พลันทันใด
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	คำแหงหณุมานทหารใหญ่
อยู่บนรถเหลือบแลมาแต่ไกล	เห็นทัพไชยพระศรีอนุชา
จึ่งกล่าวแกล้งแสร้งถามทวยหาญ	เหวยเสนามารถ้วนหน้า
อันองค์อินทรชิตอสุรา	เมื่อยกมาสู้กับทัพมนุษย์
ยังแกล้วกล้าสามารถอาจหาญ	เข้ารบก่อนรอนราญสัปรยุทธ
ฤๅให้แต่พหลพลยุทธ	ออกต้านต่อฤทธิรุตม์ด้วยไพรี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พลมารนบนิ้วเหนือเกษี
อันอินทรชิตออกมาราวี	อสุรีรออยู่ไม่จู่โจม
ต้อนแต่เหล่าโยธีตีรัน	ให้พร้อมหน้าดากันเข้าหักโหม
ต่อเห็นพวกพลยุทธทรุดโทรม	จึ่งออกรบรุกโรมไพริน
ถึงพระญาติวงษ์ในลงกา	ก็ทำมาเหมือนกันอย่างนั้นสิ้น
แต่พวกพลตายกลาดดาดดิน	ด้วยกระบินทร์รบรุกบุกบัน
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	หณุมานจึ่งว่าเองอย่าพรั่น
เราออกมาชิงไชยไม่เช่นนั้น	มิให้พวกพลกุมภัณฑ์อันตราย
แต่ตัวกูผู้เดียวจะหาญหัก	ตีทัพจับพระลักษณ์ไปถวาย
เองยืนอยู่ดูเล่นให้สบาย	ไพร่นายไม่ยากลำบากใจ
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พวกพหลพลมารน้อยใหญ่
ฟังคำขุนกระบี่ก็ดีใจ	กราบไหว้ท่วมหัวกลัวฤทธา
ที่ยังสงไสยในกลศึก	ก็นึกประหวั่นพรั่นหนักหนา
ต่างคนต่างค่อยถอยออกมา	คอยท่าจะดูหณุมาน
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	วายุบุตรวุฒิไกรใจหาญ
โจนจากรถสุวรรณมิทันนาน	เข้ารุกรานทัพน่าวานร
แกล้งกระโชกโบกมือให้วิ่งหนี	ทำทีขู่ตะคอกหลอกหลอน
รบรับจับกุมตลุมบอน	ตีต้อนโยธาพานรินทร์
ใครกีดทางขวางน่าหนีไม่ทัน	ก็โจมจับจะรันด้วยคันศิลป์
หวดข้างโน้นข้างนี้ตีลงดิน	ขุนกระบินทร์บุกบันประจัญบาน
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	โยธีรี้พลอลหม่าน
ต่างกลัวฤทธิรณหณุมาน	ไม่หักหาญต้านต่อรอรบ
ที่ใจกล้าถาโถมเข้าโจมตี	ประเดี๋ยวใจไพร่หนีหลีกหลบ
บ้างจวนตัวกลัวนั่งลงนอบนบ	วิ่งกระทบไปกันทั้งไพร่นาย
บ้างแล่นโลดโดดโผนขึ้นต้นไม้	อกใจประหวั่นขวัญหาย
บ้างซุกซอนซ่อนตัวกลัวตาย	พลนิกายแตกยับทั้งทัพไชย
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	หณุมานทำโกรธโลดไล่
รบรุกบุกบันกระชั้นไป	จนถึงน่ารถไชยพระอนุชา
แล้วแกล้งรอรั้งยั้งหยุด	วายุบุตรยืนมองป้องหน้า
เต้นรำทำทีกิริยา	เริงร่าหัวเราะเยาะไยไพ
ฯ ๔ คำ ฯ กราวรำ
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์นึกพะวงสงไสย
ไม่รู้กลหณุมานชาญไชย	พระพิโรธโกรธใจดังไฟฮือ
จึ่งชี้หน้าว่าเหวยหณุมาน	ตัวท่านคิดคดกระบถฤๅ
เสียแรงเปนทหารมีฝีมือ	แล้วก็ถือน้ำพิพัฒน์สัตยา
ไฉนไปคบค้าปัจจามิตร	ทำการทุจริตหนักหนา
ไม่เกรงพระหริรักษ์จักรา	อหังกากำเริบฤทธิไกร
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	หณุมานกล่าวแกล้งแถลงไข
นี่แน่พระอนุชาว่าไปไย	อย่างไรย่อมรู้อยู่ด้วยกัน
แต่อาบเหื่อต่างน้ำทำสงคราม	ให้พระรามใช้สอยน้อยฤๅนั่น
ฆ่ายักษ์ตายยับนับพัน	จะรางวัลสิ่งไรก็ไม่มี
เราเจ็บช้ำน้ำใจจึ่งหนีมา	เข้าพึ่งพาทศภักตร์ยักษี
ไปอยู่ด้วยไม่ช้าสามราตรี	มิทันที่อาสามาตีทัพ
เจ้าลงกาใจดีเปนที่สุด	ให้ธำมรงค์มงกุฎเครื่องประดับ
เราได้ใส่สร้อยสังวาลบานพับ	เปนแม่ทัพขี่รถดูงดงาม
พระอนุชาไม่รู้จงดูเอา	ตัวเราทรงเครื่องเรืองอร่าม
ออกมาว่าจะทำสงคราม	มิได้ครั่นคร้ามขามใคร
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์แค้นขัดอัชฌาไศรย
กริ้วโกรธกระทืบบาทตวาดไป	ดูดู๋เปนได้หณุมาน
ที่ความชอบทำไว้ใครไม่เห็น	ก็นับหน้าว่าเปนยอดทหาร
แม้นศึกสำเร็จเสร็จการ	พระเชษฐาจะให้ท่านผ่านภารา
มาชิงสุกก่อนห่ามหาดีไม่	เห็นแก่ได้ยศศักดิของยักษา
มิหนำซ้ำจ้วงจาบหยาบช้า	อหังกาเกินการหาญฮึก
ได้ธำมรงค์มงกุฎทศกรรฐ์	ออกขันอาสามารบศึก
อวดสมบัติวัตถาโอฬารึก	ช่างไม่นึกอับอายขายหน้าตา
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	หณุมานกล่าวแกล้งแสร้งว่า
ชิชะพระศรีอนุชา	ช่างพูดจาผิดระบอบบุราณไป
เหมือนทำนาเทศกาลหว่านเข้า	จะคอยเคร่าลูกโคให้โตใหญ่
ใครห่อนชี้นกบนปลายไม้	เห็นไม่ถูกต้องทำนองความ
ผิดชอบครั้งนี้เห็นดีชั่ว	ได้แต่งตัวมาโอ่ออกสนาม
จะคอยชมสมบัติของพระราม	ถ้าตัวตายแล้วความก็สูญไป
ซึ่งสัญญาว่าไว้ไม่เห็นจริง	แกล้งฬ่อลวงลิงให้หลงใหล
นี่หากว่าสายัณห์ลงไรไร	จะเลิกทัพกลับไปยังธานี
หาไม่จะเข้าไล่จับพระลักษณ์	ไปถวายทศภักตร์ยักษี
เร่งระมัดระวังองค์ให้จงดี	พรุ่งนี้ไม่ละพระอนุชา
ว่าพลางทางเดินถอยออกไป	ขึ้นนั่งบนพิไชยรัถา
ให้ไพร่พลโห่ร้องก้องโกลา	เลิกทัพกลับหน้าเข้าธานี
ฯ ๑๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งประทับกับเกยแก้ว	อันเพริศแพร้วจำรัสรัศมี
ลงจากรถสุวรรณทันที	จรลีขึ้นเฝ้าเจ้าลงกา
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรยักษา
ครั้นเห็นขุนกระบี่ก็ปรีดา	อสุราตรัสถามไปทันใด
เจ้าออกไปรณรงค์ยงยุทธ	ต่อสู้กับมนุษย์เปนไฉน
สงครามเสียทีฤๅมีไชย	เหตุไรจึ่งมาต่อสายัณห์
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	หณุมานเสแสร้งแกล้งบิดผัน
ทำมารยาว่าแก่ทศกรรฐ์	ข้อนี้ทรงธรรม์ได้เมตตา
จะทูลความตามจริงเหมือนหยิ่งเย่อ	พูดเสนอตัวเองจะเอาหน้า
อันเสียทีฤๅมีไชยมา	อยู่แก่ใจเสนาที่ไปนั้น
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศภักตร์พงษ์พรหมรังสรรค์
ฟังคำหณุมานชาญฉกรรจ์	จึ่งถามพวกพลขันธ์ไปทันใด
ลูกกูไปสังหารผลาญไพรี	ยังชิงไชยได้ทีฤๅไฉน
อันท่วงทีความคิดฤทธิไกร	กับอินทรชิตชาญไชยกะไรกัน
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	บรรดาพวกพหลพลขันธ์
ต่างคนเคารพอภิวันท์	พร้อมกันกราบทูลพระยามาร
อันองค์หณุมานชาญสมร	รุ่งเรืองฤทธิรอนห้าวหาญ
ผู้เดียวบุกบันประจัญบาน	วานรแตกฉานซ่านเซน
พวกพหลพลเราสิ้นทั้งนั้น	ชวนกันยืนอยู่คอยดูเล่น
แม้นมิจวนสายัณห์ตวันเย็น	ข้าเห็นเจียนจะจับได้พระลักษณ์
ขุนกระบี่ดีกว่าอินทรชิต	การสงครามความคิดก็แหลมหลัก
แต่บรรดาสุริวงษ์พงษ์ยักษ์	ไม่ทำศึกฮึกฮักเหมือนหณุมาน
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศกรรฐ์ตบหัดถ์ฉัดฉาน
ชื่นชมโสมนัศเบิกบาน	จึ่งตรัสกับหณุมานลูกรัก
แม้นเสร็จศึกสมคิดของบิดา	จะให้ผ่านลงกาอาณาจักร
เจ้าก็เรืองฤทธากล้าหาญนัก	รบพระลักษณ์ครั้งนี้มีไชย
อันเมียอินทรชิตฤทธา	ชื่อสุวรรณกันยุมาศรีใส
รูปทรงโสภายาใจ	พ่อยกให้เจ้าพลางเปนรางวัล
ลูกรักล้าเลื่อยเหนื่อยมา	จงไปนิทราเกษมสันต์
สั่งเสร็จเสด็จจรจรัล	เข้าสู่สุวรรณปราสาทไชย
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ
๏ เมื่อนั้น	วายุบุตรผู้มีอัชฌาไศรย
ลงจากพระโรงคัลทันใด	เสนาในแห่แหนแน่นมา
ฯ ๒ คำ ฯ พญาเดิน
๏ ครั้นถึงปราสาทไชยไพชยนต์	ขึ้นบนแท่นสุวรรณหรรษา
กระดิกเข่าเกาคางใช้หางตา	เขม้นมองป้องหน้าดูนางใน
เห็นสาวสรรค์กำนัลพนักงาน	ต่างเชิญเครื่องอานมาตั้งให้
ทำหยอกยุดฉุดฉวยชายสไบ	กระซิบถามความในแต่เบาเบา
นางสุวรรณกันยุมานารี	เดี๋ยวนี้อรไทยอยู่ไหนเล่า
จงไปเชิญโฉมยงนงเยาว์	ให้ขึ้นมาหาเราบัดนี้
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	นางกำนัลประนตบทศรี
คำนับรับสั่งแล้วจรลี	มายังที่ห้องสุวรรณกันยุมา
ฯ ๒ คำ ฯ ชุบ
๏ ครั้นถึงทูลองค์นงคราญ	รับสั่งหณุมานให้หา
เชิญเสด็จอรไทยไคลคลา	ไปเฝ้าพระยาวานร
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางสุวรรณกันยุมาดวงสมร
คิดประหวั่นพรั่นใจมิใคร่จร	บังอรอับอายขายภักตรา
ครั้นจะขัดขุนกระบี่มิไป	ก็เกรงไภยพระยายักษ์หนักหนา
จำเปนจำใจไคลคลา	ลีลามาสรงคงคาไลย
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
ชมตลาด
๏ ทรงสุคนธารใส่พานรอง	ผัดหน้านวลลอองผ่องใส
ทรงภูษาแย่งยกกระหนกใน	ห่มสไบริ้วทองรองซับ
สร้อยนวมสวมใส่สังวาลวรรณ	ตาบกุดั่นดวงมณีสีสลับ
คาดเข็มขัดเพ็ชรแพรวแวววับ	ทองกรแก้วประดับรยับตา
ใส่รัดเกล้าสุวรรณพรรณราย	ธำมรงค์เพ็ชรพรายทั้งซ้ายขวา
ครั้นเสด็จยุรยาตรคลาศคลา	ลีลามาเฝ้าหณุมาน
ฯ ๖ คำ ฯ เพลงช้า
ร่าย
๏ ครั้นถึงห้องแก้วแพรวพราย	ทำหลบเลี่ยงเอียงอายแอบม่าน
แล้วแขงขืนอารมณ์ก้มกราน	เยาวมาลย์สเทินเมินเมียง
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	หณุมานกระแอมไอให้เสียง
เห็นนางโฉมฉายอายเอียง	จึ่งกล่าวเกลี้ยงโลมเล้าเอาใจ
ฯ ๒ คำ ฯ
ชาตรี
๏ น้องเอยน้องรัก	ผิวภักตร์นวลลอองผ่องใส
เอวองค์ทรงลักษณวิไลย	พิศไหนสารพันเพียงขวัญตา
ชรอยเปนกุศลดลจิตร	เคยภิรมย์สมสนิทเสนหา
พี่อยู่ถึงกองทัพพลับพลา	เปนพวกพระรามาปัจจามิตร
พเอิญให้เข้ามาสามิภักดิ์	ท้าวรักเปนบุตรสุจริต
ให้เฝ้าแหนแทนองค์อินทรชิต	ทรงฤทธิ์โปรดปรานประทานน้อง
จะถนอมกล่อมเกลี้ยงเลี้ยงเจ้า	นงเยาว์อย่าระคางหมางหมอง
ขอเชิญทรามสงวนนวลลออง	มานั่งบนแท่นทองกับพี่ชาย
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	นางสุวรรณกันยุมาโฉมฉาย
ฟังคำขวยเขินสเทินอาย	พลางชม้ายเมียงหมอบตอบไป
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ วาเอยวาจา	ไพเราะห์หนักหนาช่างปราไส
น้อยฤๅนั่นน่าเชื่อเหลือใจ	ว่ารักใคร่มีจิตรคิดเอนดู
จะเรียกให้ไปบนที่ไสยา	นึกนึกก็น่าอดสู
น้องนี้เจียมตนเปนพ้นรู้	ไม่ควรคู่เคียงบุญขุนกระบี่
จะประสงค์จงใจกระไรเล่า	กับคนมีลูกเต้าเฝ้าจู้จี้
แม้นจะเลียมโลมเล่นเช่นนี้	สาวศรีพระสนมมีถมไป
ถึงองค์พระยามารประทานข้า	ก็จริงอยู่เหมือนว่าหาเถียงไม่
จะขออยู่ใช้เช่นเปนข้าไท	มิใช่จะคิดบิดเบือน
ฯ ๘ คำ ฯ
โอ้โลม
๏ ดวงเอยดวงสมร	แสนกระแหน่แง่งอนซ่อนเงื่อน
อย่าพักพูดผันแปรแชเชือน	จะหาไหนได้เหมือนหนึ่งนวลน้อง
ถึงทั้งมีลูกเต้ายังเพราพริ้ง	ยอดยิ่งหญิงอื่นไม่มีสอง
พระยามารประทานให้เปนคู่ครอง	พอสมจิตรคิดปองที่ต้องใจ
เจ้าจะให้ใช้เช่นเปนทาษี	การสิ่งอื่นพี่หามีไม่
พี่จะใช้โฉมงามทรามไวย	สำหรับให้อิงแอบแนบนอน
ว่าพลางทางลงมานั่งชิด	มือสกิดปฤษฎางค์พลางหลอกหลอน
ประคององค์โอบอุ้มกุมกร	ขึ้นบนบรรจฐรณ์แท่นมณี
นั่งแอบแนบเนื้อนวลนาง	เชยปรางปรีดิ์เปรมเกษมศรี
อุยหน่าอะไรเล่าเฝ้าหยิกตี	ไม่พอที่จะเคืองขุ่นฟุนไฟ
ฯ ๑๐ คำ ฯ
ร่าย
๏ บัดเอยบัดสี	อะไรนี่น่าชังมั่งฤๅไม่
คิดว่าให้หาจะว่าไร	ถ้าแจ้งใจอย่างนี้ก็มิมา
วานอย่าเฝ้าเย้ายวนชวนชิด	จนจิตรที่จะอ่อนผ่อนหา
เมื่อสามีพึ่งม้วยมรณา	ยังไม่วายน้ำตาจาบัลย์
จงรอรั้งยั้งก่อนผ่อนปรน	ใช่จะพ้นมือไปเมื่อไรนั่น
จะมาทำด่วนได้ไยอย่างนั้น	ยังหวาดหวั่นวิญญาหนักหนานัก
ดูดู๋เนื้อหนังช่างเหนียวเหน็บ	หยิกข่วนก็ไม่เจ็บจนเล็บหัก
นางสบัดปัดกรท่าค้อนควัก	นงลักษณ์เมียงเมินสเทินที
ฯ ๘ คำ ฯ
โอ้โลม
๏ โฉมเอยโฉมเฉลา	อะไรเล่าเฝ้าผลักมือพี่
ธรรมดาวานรแล้วอย่างนี้	ไม่รู้ทีท่าทางเหมือนอย่างยักษ์
สารพัดผิดกันเช่นนั้นน้อง	จึ่งเคืองข้องหมองใจไม่สมัค
อันอินทรชิตผัวเก่าที่เจ้ารัก	ก็ต้องศรพระลักษณ์บรรไลย
จะร้องไห้ให้เลือดตากระเด็น	ใช่จะเปนคืนมาก็หาไม่
จะทุกข์ถึงภัศดาไปว่าไร	จงหักใจเสียบ้างให้บางเบา
มาลองรักกับพี่จะดีกว่า	เกลือกว่าจะลืมยักษ์รักลิงเล่า
ว่าพลางอิงแอบแนบเคล้า	ยั่วเย้าตามธรรมเนียมเลียมโลม
ประคองนางวางเหนือแท่นบรรธม	เชยปรางทางภิรมย์ชมโฉม
อัศจรรย์ลั่นพิฦกครึกโครม	กลางโพยมพยับมืดเมฆา
เปรี้ยงเปรี้ยงเสียงสุนีคนองสาย	พิรุณโรยโปรยปรายลงหลายห่า
ชลธีท่วมนองท้องสุธา	หมู่มัจฉาแหวกว่ายในสายชล
โกสุมประทุมมาลย์ก็บานแบ่ง	ฝักแฝงบังใบอยู่ใต้ต้น
แมลงผึ้งภุมรินบินบน	คลึงเคล้าเสาวคนธ์มณฑาทอง
ถ้อยทีปรีดิ์เปรมเกษมสันต์	ผูกพันประดิพัทธไม่ขัดข้อง
รศรักประจักษ์ใจในทำนอง	ทั้งสองสมถวิลยินดี
ฯ ๑๖ คำ ฯ โลม
ช้า
๏ เมื่อนั้น	นางสุวรรณกันยุมามีศรี
ได้สมัครักใคร่เปนไมตรี	กับกระบี่วายุบุตรวุฒิไกร
หมอบเมียงชม้ายชายหางตา	ท่วงทีกิริยาอัชฌาไศรย
หยิบยกเครื่องอานพานผลไม้	มาตั้งให้พระยาวานร
ขุนกระบินทร์กินพลางทางสัพยอก	ฉวยฉุดยุดหยอกแล้วหลอกหลอน
แย้มสรวลชวนองค์บังอร	อิงแอบแนบนอนในราตรี
ฯ ๖ คำ ฯ กล่อม ตระ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์ทรงสวัสดิรัศมี
จึ่งสั่งนิลนนท์เสนี	กับกระบี่สุรการชาญชิต
ท่านจงไปทูลพระอวตาร	ตามซึ่งหณุมานทุจริต
ครั้นเราจะสังหารผลาญชีวิตร	ก็ยังคิดระแวงแคลงใจ
มิได้ทูลมูลเหตุพระเชษฐา	จะเข่นฆ่าวายุบุตรหาควรไม่
วันนี้ไม่เลิกทัพกลับไป	จะมั่นไว้ดูกำลังฟังท่วงที
พรุ่งนี้หณุมานมาราญรอน	จะฆ่าให้ม้วยมรณ์ด้วยศรศรี
เร่งเร็วรีบรัดไปบัดนี้	ทูลคดีให้ทราบบทมาลย์
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	ทั้งสองวานรนายทหาร
รับสั่งบังคมก้มกราบกราน	ลนลานรีบมาพลับพลาไชย
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงทูลความพระราเมศ	ตามเหตุให้แจ้งแถลงไข
พระอนุชาดำรัสตรัสใช้	สั่งให้ข้ามาบังคมทูล
บัดนี้วายุบุตรทุจริต	คบคิดด้วยราพนาสูร
เปนกระบถต่อเบื้องบาทมูล	พลางทูลถี่ถ้วนทุกประการ
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระจักรกฤษณ์ฤทธิล้ำสุริย์ฉาน
เข้าพระไทยในกลหณุมาน	จะคิดอ่านฬ่อลวงเจ้าลงกา
พระลักษณ์ไม่รู้ถึงจึ่งขึ้งโกรธ	กล่าวโทษวานรหนักหนา
จำจะไปให้ถึงพระอนุชา	พูดจาไกล่เกลี่ยเสียให้ดี
คิดพลางทางสั่งสุครีพ	จงเร่งรีบจัดพลกระบี่ศรี
เราจะยกยาตราเวลานี้	ไปดูทีหณุมานชาญไชย
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุครีพรับสั่งบังคมไหว้
จึ่งออกมาจัดทัพฉับไว	เตรียมไว้พร้อมกันดังบัญชา
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระตรีภพลบโลกนาถา
เสด็จจากแท่นแก้วแววฟ้า	มาสระสรงคงคาวารี
ฯ ๒ คำ ฯ ลงสรงปี่พาทย์
๏ สอดใส่เครื่องประดับสำหรับยุทธ	ทรงมงกุฎเพ็ชรรัตน์จำรัสศรี
จับพระแสงศรสิทธิฤทธี	จรลีมาทรงราชรถ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ พรั่งพร้อมพลนิกายซ้ายขวา	ทัพน่าทัพหลังทั้งหมด
โห่ร้องก้องอรัญบรรพต	เร่งทศโยธาคลาไคล
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงกองทัพพระอนุชา	โยธาคั่งคับไม่นับได้
จึ่งให้เคลื่อนรถแก้วแววไว	เข้าไปเรียบเรียงเคียงกัน
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์ฤทธิเรืองรังสรรค์
ก้มเกล้าเคารพอภิวันท์	รำพรรณทูลคดีพระพี่ยา
บัดนี้หณุมานชาญชิต	ไปคบคิดเข้าด้วยยักษา
เปนนายทัพขับพลมารมา	ยับยั้งโยธาอยู่ริมเนิน
แต่ตัวมันนั้นเข้ามาตีต้อน	วานรหนีแยกแตกตะเพิ่น
แล้วท้าทายถ้อยคำก้ำเกิน	สรรเสริญเกียรติยศทศภักตร์
คิดจะฆ่าวายุบุตรให้บรรไลย	ยังมิได้ทูลองค์พระทรงศักดิ์
ความแค้นของข้าหนักหนานัก	น้องรักจึ่งไม่กลับไปพลับพลา
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์พระราเมศเชษฐา
จึ่งดำรัสตรัสห้ามพระอนุชา	เจ้าอย่าด่วนเดือดจงเงือดงด
พี่ออกมาว่าจะดูหณุมาน	ให้แจ้งการกิริยาปรากฎ
แม้นมันทุจริตคิดคด	ไม่ละลดจะล้างให้วางวาย
ว่าพลางทางผินภักตร์มา	สั่งบรรดานายทัพทั้งหลาย
ให้สบทบพลไกรทั้งไพร่นาย	ยับยั้งตั้งรายอยู่ชายไพร
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา รัว
ช้า
๏ เมื่อนั้น	คำแหงหณุมานทหารใหญ่
เนาในปรางมาศปราสาทไชย	กับทรามไวยสุวรรณกันยุมา
ไม่วายคิดคนึงถึงราชการ	กลัวพระอวตารจะคอยหา
จำจะฬ่อลวงองค์เจ้าลงกา	ให้ยักษายกทัพกำกับไป
จะได้เยาะเย้ยหยันมันเล่น	ให้เลือดตาแทบกระเด็นจงได้
จึ่งจะสมนำหน้าสาแก่ใจ	ที่มันไม่เกรงศักดิพระจักรี
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ คิคพลางทางมีวาจา	สั่งสุวรรณกันยุมาโฉมศรี
พี่จะออกอาสาในครานี้	สังหารไพรีให้ม้วยมรณ์
ว่าแล้วแต่งองค์ทรงเครื่อง	รุ่งเรืองจำรัสประภัศร
พร้อมเหล่าสาวสุรางคนิกร	บทจรขึ้นเฝ้าเจ้าลงกา
ฯ ๔ คำ ฯ พระยาเดิน
ช้า
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรยักษา
แลเห็นขุนกระบี่ก็ปรีดา	เสด็จมาต้อนรับฉับพลัน
ฯ ๒ คำ ฯ
ร่าย
๏ จูงกรขึ้นนั่งบัลลังก์อาศน์	ตรัสประภาศปรีดิ์เปรมเกษมสันต์
พ่อดูเจ้าภักตร์ผ่องผิวพรรณ	ผิดกับเมื่อวันแรกมา
เปนกระไรเสนาข้าเฝ้า	บุญตัวของเราหนักหนา
ค่อยคลายทุกข์ร้อนนอนเต็มตา	เพราะหณุมานมาอยู่ธานี
จะได้ช่วยปราบเข็ญเย็นยุค	ให้ภาราผาศุกเกษมศรี
อันมนุษย์สองราที่กล้าดี	ไหนจะทานฤทธีลูกรัก
วานนี้เจ้าออกรบจนพลบค่ำ	ยังบอบช้ำล้าเลื่อยเหนื่อยเหน็ดหนัก
อย่าเพ่อไปทำสงครามด้วยรามลักษณ์	จงผ่อนพักให้สบายคลายใจ
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	หณุมานกล่าวแกล้งแถลงไข
อันสงครามครั้งนี้มีไชย	จะหยุดยั้งอยู่ไยให้ช้าที
ข้าตริตรองกริ่งว่าปัจจามิตร	ไม่ต่อฤทธิ์รับรบจะหลบหนี
เชิญเสด็จด้วยกันในวันนี้	จะได้ดูฤทธีของลูกรัก
ข้าจะออกอาสาน่าที่นั่ง	ไม่รอรั้งรุกโรมโหมหัก
เข้าตีทัพจับพระรามพระลักษณ์	ถวายองค์ทรงศักดิให้สมนึก
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระยายักษ์เห็นจริงไม่กริ่งตรึก
ตบพระหัดถ์สรวลสนั่นครั่นครึก	จะสำเร็จเสร็จศึกวันนี้แล้ว
พ่อจะยกทัพใหญ่ออกไปด้วย	ไหนหนักจักได้ช่วยลูกแก้ว
คงสมหมายมาดไม่คลาศแคล้ว	จะกวาดแผ้วไพรินที่หมิ่นเรา
แล้วเหลียวมาว่าเหวยมโหทร	จงเตรียมพลนิกรเร็วเร็วเข้า
โยธีหนีตายชายบางเบา	เร่งจับเอาตัวมาอย่าฟัง
ให้กุมภัณฑ์ฟั่นเชือกคนละเส้น	จะได้มัดลิงเปนมาเล่นมั่ง
จงจัดเปนสองทัพอย่ายับยั้ง	ให้พร้อมพรั่งไพร่พลสกลไกร
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	มโหทรรับสั่งบังคมไหว้
ออกจากพระโรงคัลทันใด	รีบไปเร่งรัดจัดโยธา
ฯ ๒ คำ ฯ ประถม
ยานี
๏ เกณฑ์หมู่อสุรศักดิยักษี	เข้ากองขุนกระบี่เปนทัพน่า
ใส่เสื้อแดงสักลาดดาษดา	ขัดคทาถือปืนยืนยัน
กองหลวงล้วนทหารชำนาญยุทธ	ใส่เสื้อเสนากุฏขบขัน
ถือธนูสลับกับเกาทัณฑ์	สายกระสันแล่งลูกผูกสพาย
พวกเหล่าชาวคลังชาวแสง	เอาเสื้อแดงปืนผาออกมาจ่าย
อาวุธสำหรับรบครบไพร่นาย	มอบหมายมั่นคงลงบาญชี
แล้วเทียมรัถามาประทับ	ทั้งรถรองสำหรับกระบี่ศรี
พรั่งพร้อมพวกพหลมนตรี	คอยท่าท้าวอสุรียาตรา
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	ท้าวทศภักตร์ยักษา
เสด็จจากแท่นที่ลีลา	มาโสรจสรงคงคาอ่าองค์
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ ลูบไล้สุคนธาวาริน	น้ำดอกไม้เทศประทิ่นกลิ่นส่ง
สอดใส่สนับเพลาเพราผจง	ภูษาทรงพื้นแดงแย่งยก
ฉลององค์เลื่อมลายพรายแพร้ว	เกราะแก้วเกี่ยวกระหวัดรัดอก
ห้อยน่าตาดติดปิดพก	ชายแครงเครือกระหนกกระหนาบลาย
ปั้นเหน่งเพ็ชรไพโรจโชติช่วง	ทับทรวงสร้อยสังวาลประสานสาย
ตาบประดับทับทิมเพทาย	ทองกรจำหลักลายลงยา
ธำมรงค์ทรงใส่นิ้วพระหัดถ์	เพ็ชรรัตน์แพร้วพรายทั้งซ้ายขวา
ทรงมงกุฎกรรเจียกแก้วแววฟ้า	ถือสาตราสำหรับรบครบกร
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ ครั้นเสร็จเสด็จมาน่าพระลาน	กับกำแหงหณุมานชาญสมร
ขึ้นทรงรถสุวรรณอันบวร	ยกนิกรกองทัพฉับพลัน
ฯ ๒ คำ ฯ กราว
โทน
๏ รถเอยราชรถทรง	กำกงวงเวียนเหียนหัน
เทียมพระยาราชสีห์สี่พัน	โลทันสารถีขับทยาน
อภิรุมชุมสายรายริ้วนอก	ทหารหอกแห่แหนแน่นน่าฉาน
ฆ้องกลองก้องกึกกังสดาล	สังข์แตรแซ่ประสานเสียงพล
ม้าแซงแข่งขับเผ่นโผน	กระทืบโกลนกลอกกลับสับสน
ผลคลีคลุ้มกลุ้มมืดมัวมนท์	เบื้องบนบดแสงสุริเยนทร์
พวกพหลพลมารก็ขานโห่	บ้างรำโล่ห์แกว่งหอกกลอกเขน
เหยียบไม้ไล่ลู่ล้มระเนน	เร่งเกณฑ์แห่ให้ไคลคลา
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	ลูกพระพายนายกองทัพน่า
คิดอุบายหมายล้างเจ้าลงกา	ครั้นล่วงมาใกล้ที่รณรงค์
จึ่งสั่งให้หยุดทัพยับยั้ง	คับคั่งอยู่ในไพรรหง
ลงจากรถสุวรรณบรรจง	มาเฝ้าองค์อสุราเจ้าธานี
ทำเสแสร้งมารยาว่ากล่าว	ทูลท้าวทศภักตร์ยักษี
ขอพระองค์จงหยุดอยู่เพียงนี้	อย่าเพ่อให้ไพรีรู้ความ
ข้าจะกำบังกายหายตน	ไปกลางพลข้าศึกไม่นึกขาม
มิให้ต้องรณรงค์สงคราม	จะรวบรัดมัดพระรามพระลักษณ์มา
แม้นเห็นว่าข้าเหาะขึ้นเมื่อไร	จงเร่งขับพลไกรเข้าไปหา
จะโยนมนุษย์พี่น้องสองรา	ให้พระบิดาอย่าปรารม
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรเชื่อจิตรสนิทสนม
สรวลพลางตบพระหัดถ์ตรัสชม	พ่อเห็นสมเหมือนหมายถ่ายเดียว
ได้ลักษณ์รามสองคนแล้วพ้นทุกข์	ไม่ต้องรุกรบรับขับเคี่ยว
อันไอ้ลิงเล็กน้อยพลอยวิ่งเกรียว	สักประเดี๋ยวก็จะป่นเปนจุณไป
แล้วสั่งเสนามารทหารเอก	จงคอยจับพิเภกให้จงได้
อสูรพลพวกเราเหล่านี้ไซ้	จงตั้งใจช่วยกันเถิดวันนี้
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	คำแหงหณุมานชาญไชยศรี
ชื่นชมสมถวิลยินดี	ทำท่วงทีอาจองตรงออกมา
จึ่งยืนสำรวมกายร่ายมนต์	กำบังตาพวกพลยักษา
แล้วเผ่นโผนโจนขึ้นเมฆา	เหาะลอยคอยท่าองคต
ฯ ๔ คำ ฯ ตระ เชิด
๏ บัดนั้น	ลูกพาลีมีศักดาปรากฎ
อยู่ยอดเขาอัญชันบรรพต	คอยกำหนดวายุบุตรวุฒิไกร
เห็นคว้าง ๆ กลางเมฆเขม้นหมาย	ดูกระบี่พี่ชายก็จำได้
หยิบกล่องดวงชีวันทันใด	เหาะไปให้ทันดังสัญญา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นมาประสบพบกัน	ถ้อยทีเกษมสันต์หรรษา
จึ่งยื่นกล่องหินศิลา	ให้วายุบุตรวุฒิไกร
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	ขุนกระบินทร์ยินดีจะมีไหน
จึ่งบอกองคตให้เข้าใจ	ดังได้ฬ่อลวงอสุรา
บัดนี้พี่ชวนมันยกทัพ	ออกมายับยั้งอยู่ริมภูผา
โน่นแน่แลดูเถิดน้องยา	กองทัพเจ้าลงกากุมภัณฑ์
ข้างนี้กองทัพพระหริวงษ์	ปักธงมังกรแดงแสงฉัน
เรารีบไปเฝ้าองค์พระทรงธรรม์	แล้วพากันเหาะลิ่วปลิวมา
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งลงจากอากาศ	เข้าไปใกล้ราชรัถา
บังคมสมเด็จพระจักรา	ทั้งพระอนุชาลาวรรณ
แล้วถวายดวงใจอสุรี	แจ้งคดีที่คิดผ่อนผัน
ฬ่อลวงดาบศกับทศกรรฐ์	รำพรรณแต่ต้นไปจนปลาย
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระราเมศชื่นชมสมหมาย
จึ่งสรรเสริญพี่น้องสองนาย	ช่างอุบายผ่อนผันด้วยปัญญา
เราใช้ไปได้สมอารมณ์นึก	เหมือนตัดศึกทศภักตร์ยักษา
ความชอบนั้นพ้นคณนา	ยิ่งกว่าข้าเฝ้าเหล่านี้
ตรัสแล้วเหลียวมาว่าพระลักษณ์	น้องรักหลงโกรธกระบี่ศรี
เมื่อเขาไม่เปนเช่นพาที	แก้วพี่จะว่าขานประการใด
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์กราบก้มบังคมไหว้
จนจิตรอิดเอื้อนอายใจ	แล้วทูลสนองไปทันที
น้องนี้เบาจิตรคิดไม่ถึง	จึ่งกล่าวโทษโกรธขึ้งกระบี่ศรี
โทษข้าผิดพ้นพันทวี	ตามแต่ภูมีจะเมตตา
อันเล่ห์กลหณุมานในการศึก	ล้ำฦกแหลมหลักหนักหนา
ทั้งซื่อตรงคงสัตย์สัญญา	ควรประทานยศถาวานร
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	คำแหงหณุมานชาญสมร
จึ่งทูลพระจักรกฤษณ์ฤทธิรอน	ทินกรเกือบบ่ายชายเย็น
ข้าจะลวงยักษามาให้ใกล้	จะชูกล่องดวงใจขึ้นให้เห็น
ให้เลือดตาทศเศียรเจียนกระเด็น	เย้ยหยันมันเล่นเวลานี้
ทั้งเครื่องทรงมงกุฎที่ติดมา	จะคืนไปให้พระยายักษี
เมื่อพระองค์จะสังหารอสุรี	ข้าจะคอยขยี้ชีวา
ทูลพลางทางถวายบังคม	ลาบาทบรมนาถา
ถือกล่องดวงใจไคลคลา	เหาะขึ้นตามสัญญาทศกรรฐ์
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรรังสรรค์
หยุดรถอยู่ในไพรวัน	กับกุมภัณฑ์พวกพลโยธา
แหงนชแง้แลเห็นหณุมาน	เหาะทยานอยู่บนเวหา
คิดว่าได้ลักษณ์รามตามสัญญา	อสุราสรวลสันต์สนั่นไป
ยี่สิบหัดถ์ตบหัดถ์ฉัดฉาน	เสียงสท้านทั้งป่าสุธาไหว
กระทืบรถเร่งพลสกลไกร	ดากันเข้าไปไม่ย่อท้อ
ฯ ๖ คำ ฯ รัว
๏ ตะโกนก้องร้องเรียกหณุมาน	เปนไฉนไปนานหนักหนาหนอ
โยนมนุษย์ลงมาอย่ารั้งรอ	จะหักฅอมันเคี้ยวเสียเดี๋ยวนี้
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	วายุบุตรวุฒิไกรไชยศรี
เห็นยักษามาใกล้ได้ที	จึ่งเหาะลงตรงที่ท่ามกลาง
กระทืบเท้าคึกคักพยักหน้า	ทำเหลือกตาอ้าปากถากถาง
หลอนหลอกตะคอกขู่เกาคาง	ยืนขวางน่ารถทศกรรฐ์
ฯ ๔ คำ ฯ
เย้ย
๏ ชูกล่องดวงใจขึ้นให้เห็น	หัวร่อล้อเล่นแล้วเย้ยหยัน
เหวยเจ้าลงกาใจอาธรรม์	ครั้งนี้ชีวันจะบรรไลย
นี่กล่องของใครเราได้มา	อสุรารู้จักมั่งฤๅไม่
เขม้นมองป้องหน้าอยู่ว่าไร	ไม่แผลงอิทธิ์ฤทธิไกรให้คึกคัก
เสียแรงมีมือปากมากเสียเปล่า	หัวโตโง่เง่าอัปรลักษณ์
น่าอายขายหน้าหนักหนานัก	ไม่รู้จักกลศึกฦกซึ้ง
แต่เราเปนกระบี่ก็ดีกว่า	ฬ่อลวงอสุราไม่รู้ถึง
อย่าพักโกรธโกรธาทำหน้าตึง	สักครู่หนึ่งสิบเศียรจะปลิวไป
แล้วยื่นกล่องร้องถามว่าเอาฤๅ	เห็นแบมือก็ตะคอกหลอกให้
เต้นรำทำทีดีใจ	เยาะเย้ยไยไพไปมา
ฯ ๑๐ คำ ฯ กราวรำ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรยักษา
เห็นประจักษ์จริงแจ้งแท่งศิลา	ที่ให้พระสิทธารักษาไว้
เหตุไฉนไอ้ลิงไปฬ่อลวง	เอาดวงชีวากูมาได้
น่าที่ชีวันจะบรรไลย	จะคิดอ่านแก้ไขอย่างไรดี
ครั้นจะเข้าชิงช่วงเอาตวงจิตร	ก็ขยั้นครั่นฤทธิ์กระบี่ศรี
ถ้าแม้นฉวยชิงกันไม่ทันที	มันจะขยี้ดวงชีวา
จำจะคิดปลอบโยนโอนอ่อน	อ้อนวอนขุนกระบี่ดีกว่า
คิดพลางทางมีวาจา	เจ้าหยาบช้าเหลือล้นหณุมาน
เสียแรงพ่อรักใคร่ให้ปัน	สาวสรรค์ปราสาทราชฐาน
ความรักใคร่ไม่มีที่เปรียบปาน	จนไพร่บ้านพลเมืองเลื่องฦๅ
เจ้าก็รู้อยู่แล้วที่บาปบุญ	ไม่รำพึงถึงคุณของพ่อฤๅ
มากลับทำอันตรายเมื่อปลายมือ	เหมือนไม่ถือความสัตย์ปัฏิญาณ
ถึงเราตายฝ่ายเจ้าก็ไม่ดี	คงเปนที่นินทาว่าขาน
อย่าหัวร่อพ่อเลยหณุมาน	จงให้ทานดวงจิตรของบิดา
ฯ ๑๔ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	วายุบุตรจึ่งตอบยักษา
เหวยท้าวเจ้ากรุงลงกา	ช่างพูดจาดังเด็กยังเยาว์ความ
ไม่รู้ฤๅว่าพระอวตาร	เลี้ยงเราเปนทหารชาญสนาม
ตัวท่านเปนศัตรูคู่สงคราม	จะเอาความสัตย์ธรรม์ฉันใด
ยังมีหน้ามาลำเลิกเสียอิกเล่า	ที่โฉดเขลาชั่วช้าหาว่าไม่
ไปลักองค์สีดามาไว้	กรุงไกรกุมภัณฑ์จึ่งอันตราย
แม้นยังรักโภไคยไอสูรย์	เอานางทูลเกษามาถวาย
แล้วรับผิดสารภาพที่หยาบคาย	พระนารายน์ก็จะโปรดโทษทัณฑ์
เราสอนสั่งทั้งนี้ดีนัก	พระยายักษ์อย่ารังเกียจเดียดฉัน
จงคำนับรับคำที่รำพรรณ	จะได้ดวงชีวันอสุรา
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวทศภักตร์ยักษา
แต่ออกชื่อจะให้ส่งองค์สีดา	อสุราขัดสนพ้นคิด
จึ่งว่าไอ้ทรชนหณุมาน	หยาบช้าสาธารณ์ทุจริต
มิใช่กูสู้รบแพ้ฤทธิ์	จะได้คิดส่งองค์สีดาไป
นี่หากว่าดาบศเธอเคลิ้มเขลา	จึ่งลวงเอาดวงชีวากูมาได้
เสียทีที่เลี้ยงมึงไว้	ตั้งใจอุปถัมภ์บำรุง
ให้เครื่องยศต่าง ๆ อย่างกระษัตริย์	ล้วนแก้วเก้าเนาวรัตน์เรืองรุ่ง
เขารู้ทั่วทั้งเมืองเฟื่องฟุ้ง	ยังกลับมุ่งหมายจิตรคิดประทุษฐ
ถึงกูตายภายหลังให้ฦๅชื่อ	ว่าใจซื่อถือสัตย์บริสุทธิ์
มึงกลับใจไปเข้าข้างมนุษย์	เอาเครื่องทรงมงกุฎของกูมา
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	หณุมานหัวเราะเยาะยักษา
เสแสร้งแกล้งตอบวาจา	อสุราอิกสับปลับกับเรา
อันธำมรงค์มงกุฎเครื่องประดับ	ให้แล้วยังกลับมาทวงเล่า
ไม่มีอายอดสูเลยดูเอา	ยังด้านหน้าว่าเขามิซื่อตรง
ซึ่งสมบติพัศถานของท่านให้	เราก็ไม่มีจิตรคิดประสงค์
ว่าพลางทางเปลื้องเครื่องทรง	โยนไปให้องค์อสุรา
ฯ ๖ คำ ฯ รัว
๏ แล้วทำสำทับว่ากล่าว	เหวยท้าวทศภักตร์ยักษา
มาทแม้นไม่ส่งองค์สีดา	จะขยี้ชีวาเสียเดี๋ยวนี้
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรจึ่งตอบกระบี่ศรี
จะให้ส่งองค์ภัควดี	ข้อนี้อย่าได้เจรจา
เราเปนถึงพงษ์พรหมบรมนารถ	ไม่เขลาขลาดกลัวชีวังจะสังขาร์
เสียรู้แล้วจะสู้เสียชีวา	มิขอส่งองค์สีดาลาวรรณ
เองจงบอกพี่น้องสองมนุษย์	กูจะคงยงยุทธจนอาสัญ
แต่จวนเย็นสุริยาสายัณห์	จะรบกันต่อรุ่งพรุ่งนี้
ว่าพลางทางผินภักตร์มา	ตรัสสั่งเสนายักษี
ให้เลิกทัพกลับพลมนตรี	คืนเข้าบุรีลงกา
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	วายุบุตรวุฒิไกรใจกล้า
ครั้นยักษีกรีพลไปภารา	จึ่งกลับมาเฝ้าองค์พระหริรักษ์
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ ก้มเกล้าเคารพอภิวันท์	รำพรรณทูลแถลงแจ้งประจักษ์
ข้าเย้ยหยันหยาบช้าว่าขุนยักษ์	จะให้ส่งองค์อรรคชายา
ทศกรรฐ์มันไม่ฟังคำ	ว่าจะทำศึกสู้จนสังขาร์
แต่ขอเลิกจัตุรงค์ไปลงกา	ต่อพรุ่งนี้จึ่งจะมาราวี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระหริวงษ์ทรงสวัสดิรัศมี
ฟังคำขุนกระบินทร์ก็ยินดี	ภูมีแย้มยิ้มพริ้มพราย
จึ่งสั่งให้พระน้องเปนกองน่า	เคลื่อนคลาพลขันธ์ผันผาย
ทัพหลังพรั่งพร้อมทั้งไพร่นาย	รีบขยายยกกลับไปพลับพลา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรยักษา
เดินทางมากลางมรคา	อสุรารำพึงคนึงคิด
ฯ ๒ คำ ฯ
โอ้ร่าย
๏ โอ้ว่าครานี้ณอกเอ๋ย	ไม่รู้เท่าลิงเลยแต่สักหนิด
หลงเลี้ยงศัตรูเหมือนงูพิศม์	ไม่พอที่ชีวิตรจะวายปราณ
พระนักสิทธิคิดว่าฉลาดเล่า	มิรู้เฉาโฉดกว่าเดียรฉาน
อันไอ้ทรชนหณุมาน	มันจัณฑาลทำร้ายมาหลายครั้ง
เผาเมืองแล้วมิหนำซ้ำผูกผม	จนสาตราอาคมก็คลายขลัง
ตัวมันกับกูคู่ชิงชัง	แต่ลำพังแล้วไม่เลี้ยงไว้เวียงไชย
เพราะงวยงงหลงเชื่อพระสิทธา	ว่ามันสามิภักดิ์จึ่งรักใคร่
มิรู้ไอ้ลิงลวงเอาดวงใจ	ไปได้จากอาศรมพระนักพรต
อกเอ๋ยโอ้ว่าครานี้	น่าที่ชีวิตรจะปลิดปลด
ยิ่งแสนโศกศัลย์รันทด	เร่งรถรีบมายังธานี
ฯ ๑๐ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ ครั้นถึงประทับกับเกยลา	แล้วตรัสสั่งเสนายักษี
จงเตรียมพลพหลโยธี	พรุ่งนี้เราจะออกไปชิงไชย
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ สั่งเสร็จเสด็จจากรถทรง	ดำรงองค์อสุรีมิใคร่ไหว
อาวุธหลุดจากพระหัดถ์ไป	อุส่าห์ฝืนขืนใจจรลี
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ เมื่อนั้น	โฉมนางมณโฑมเหษี
ทั้งนวลนางกาลอัคคี	สาวสนมนารีกำนัลใน
แลไปเห็นองค์เจ้าลงกา	เศียรกรซ้ายขวาหามีไม่
วิปริตผิดปลาดหลากใจ	ก็รีบไปรับเสด็จด้วยพลัน
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ ครั้นถึงจึ่งเห็นอสุรินทร์	เศียรกรพร้อมสิ้นทุกสิ่งสรรพ์
ต่างเข้าพยุงจุงจรจรัล	มาสุวรรณปราสาททองห้องใน
ค่อยประคองพระองค์ให้ทรงนั่ง	บนบัลลังก์แก้วมณีศรีใส
ช่วยเปลี่ยนเปลื้องเครื่องประดับฉับไว	แล้วลูบไล้สุคนธาวารี
บ้างนบนอบหมอบกรานอยู่งานพัด	นวดฟั้นคั้นหัดถ์ท้าวยักษี
นางมณโฑโศการักสามี	นางอัคคีนาคราชเพียงขาดใจ
ฯ ๖ คำ ฯ
โอ้
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรสท้อนถอนใจใหญ่
สร้วมกอดกัลยาโศกาไลย	ชลไนยนองเนตรแจ้งเหตุการณ์
พี่เบาจิตรผิดแล้วณแก้วตา	ไม่เชื่อฟังวาจาเจ้าว่าขาน
หลงเลี้ยงลิงไพรใจพาล	พระอาจารย์พามาคิดว่าดี
มิรู้ไอ้วานรทำย้อนยอก	กลับกลอกแกล้งอุบายหน่ายหนี
มันปดโป้โคบุตรพระมุนี	เอาดวงชีวีของพี่ไป
ทั้งดาบศก็ชั่วตัวก็โฉด	มิรู้ที่จะโทษใครได้
ชรอยว่าเวรกรรมทำไว้	จะอาสัญบรรไลยเสียครั้งนี้
พี่กลับมาหวังว่าจะสั่งน้อง	ทั้งสองสุดามารศรี
จะได้เห็นภักตราสามี	แต่ราตรีนี้แล้วแก้วกัลยา
พรุ่งนี้พี่จะออกไปชิงไชย	ที่ไหนจะได้คืนมาเห็นหน้า
คงจะตายวายชีพชนมา	พี่ขอลาโฉมยงอยู่จงดี
ฯ ๑๒ คำ ฯ โอด
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	นวลนางมณโฑมเหษี
ได้ฟังวาจาพระสามี	เทวีตีทรวงเข้าร่ำไร
ฯ ๒ คำ ฯ
โอ้
๏ โอ้ว่าพระทูลกระหม่อมเอ๋ย	ไม่ควรเลยทรงศักดิจะตักไษย
เพราะเชื่อถือฤๅษีชีไพร	ไว้ใจคิดว่าเปนอาจารย์
ไปคบค้าไพรีแล้วมิหนำ	แนะนำเปนนายหน้ามาว่าขาน
พาไอ้ทรชนหณุมาน	มาจำนงจงผลาญชีวิตร
ช่างโฉดเฉาชั่วช้าสารพัน	ให้มันฬ่อลวงเอาดวงจิตร
โอ้ว่าครานี้จะม้วยมิด	สุดคิดสุดแค้นแสนทวี
แม้นพระองค์อาสัญวันใด	เมียจะม้วยบรรไลยเปนผี
มิขออยู่ดูหน้าไพรี	จะตายตามภูมีไปเมืองฟ้า
ว่าพลางนางทรงแสนเทวศ	ชลเนตรพรั่งพรายทั้งซ้ายขวา
ครวญคร่ำร่ำรักภัศดา	ทั้งสองกัลยาโศกาไลย
ฯ ๑๐ คำ ฯ โอด
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรเศร้าสร้อยลห้อยไห้
อุส่าห์ฝืนกลืนกลั้นชลไนย	ปลอบสองอรไทยเทวี
จะน้อยจิตรคิดแค้นไปไยเล่า	เปนเวราของเราแล้วเจ้าพี่
จะจำม้วยด้วยกลไพรี	ค่อยอยู่จงดีเถิดณน้อง
ขอฝากเหล่าสาวสรรค์กำนัลนาง	ชอบผิดคิดบ้างอย่าหมางหมอง
ตัวพี่มิได้อยู่ครอบครอง	จะจำพรากจากน้องทั้งสองรา
จงอดอ่อนผ่อนผันกันให้ดี	บุญพี่จะหาไม่ไปภายน่า
เห็นทีพิเภกอนุชา	จะได้ผ่านภาราธานี
เจ้าจงยำเยงเกรงกลัว	ฝากตัวเขาเถิดมารศรี
เปนเคราะห์กรรมทำไว้แล้วเทวี	พรุ่งนี้พี่ยาจะลาตาย
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นวลนางมณโฑโฉมฉาย
ได้ฟังดังหนึ่งจะวอดวาย	ฟูมฟายชลนาจาบัลย์
โอ้ว่าครานี้จะมอดม้วย	ตายด้วยความวิโยกโศกศัลย์
ควรฤๅพระองค์ทรงธรรม์	จะหนีไปเมืองสวรรค์ชั้นฟ้า
น้องได้พึ่งบาทบทเรศ	ดังฉัตรแก้วกั้นเกษเกษา
พระคุณของทรงฤทธิ์เหมือนบิดา	กล่อมเกลี้ยงเลี้ยงมาจนวันนี้
อกเอ๋ยตั้งแต่จะแลลับ	ดังเดือนดับสิ้นแสงรัศมี
เคยรองเบื้องบาทาฝ่าธุลี	ครั้งนี้จะพึ่งผู้ใด
พิเภกซึ่งเปนอนุชา	เมียจะแลดูหน้ากะไรได้
จะมีแต่เจ็บช้ำระกำใจ	ที่ไหนน้องจะคงชีวา
ว่าพลางนางข้อนทรวงทรง	ซบลงกับตักท้าวยักษา
ทั้งนางอัคคีกัลยา	ก็โศกาเพียงพินาศขาดใจ
ฯ ๑๒ คำ ฯ โอด
๏ บัดนั้น	สาวสนมกำนัลน้อยใหญ่
ต่างฟายน้ำตาโศกาไลย	ร่ำไรรักองค์เจ้าลงกา
ฯ ๒ คำ ฯ
โอ้
๏ โอ้ว่าพระองค์พงษ์พรหเมศ	พระคุณเคยปกเกษเกษา
บำรุงเลี้ยงเที่ยงธรรม์ทุกวันมา	ดังบิตุเรศมารดาไม่อาทร
พระรักใคร่ให้ปันเปนนิตย์	ราชกิจผิดพลั้งก็สั่งสอน
เกษมศุขทุกวันนิรันดร	พระจะจรจากข้าฝ่าธุลี
ยามเสวยเคยเฝ้าทุกเช้าเย็น	จะแรมร้างห่างเห็นบทศรี
โอ้นิเวศน์เวียงวังครั้งนี้	จะมีแต่เศร้าโศกวิโยคเย็น
บรรดาข้าลอองบทมาลย์	จะรำคาญเคืองแค้นแสนเข็ญ
จะโศกาอาไลยอยู่ไม่เว้น	ใครเลยจะเปนที่พึ่งพา
จะจำใจไปเปนข้ามนุษย์	แม้นสิ้นสุดชีวีเสียดีกว่า
ร่ำพลางต่างคนข้อนอุรา	ฟูมฟายน้ำตาโศกาไลย
ฯ ๑๐ คำ ฯ โอด
ร่าย
๏ บัดนั้น	มโหทรเสนาผู้ใหญ่
ตรวจเตรียมพหลพลไกร	นายไพร่หนีตัวกลัวตาย
เร่งรัดมัดผูกกันอึงมี่	จับได้ข้างนี้ข้างโน้นหาย
เที่ยวเกาะกุมวุ่นไปนั่งไพร่นาย	เอาแม่ยายพ่อตามาคุมไว้
บ้างบอกบาญชีหนีเร้น	มีอันเปนป่วยเจ็บจับไข้
ทำโพยโบยตีกันมี่ไป	อุตลุดทั้งในลงกา
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ พอรุ่งรางส่างแสงสุริยน	ก็เตรียมพลกุมภัณฑ์ไว้พร้อมหน้า
แล้วเทียมรถประทับกับเกยลา	คอยท่ารับเสด็จอสุรี
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	ฝ่ายพวกอสุรศักดิยักษี
ต่างปรับทุกข์กันทันที	ครั้งนี้จะยับย่อยพลอยตาย
บ้างว่าข้าเห็นตระหนักแน่	สงสารแต่ลูกเมียจะเปนม่าย
ทั้งบ่าวไพร่จะกระจัดพลัดพราย	พูดพลางต่างฟายน้ำตา
บ้างบ่นว่าข้าเองอกจะคราก	เมื่อจะทำขันหมากกันเดือนน่า
มาทแม้นม้วยมุดสุดชีวา	เสียแรงหาหอห้างค้างเปล่าไป
ต่างตนกอดเข่าเจ่าจุก	เปนทุกข์เปนร้อนถอนใจใหญ่
บรรดาพวกพหลพลไกร	จิตรใจไม่เปนสมประดี
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวทศภักตร์ยักษี
แต่โศกสั่งมณโฑเทวี	อสุรีระทดระทวยกาย
ได้ยินเสียงฆ้องยามย่ำรุ่ง	เสียวสดุ้งหวาดหวั่นขวัญหาย
สลดจิตรด้วยชีวิตรจะวางวาย	แสนเสียดายสาวสรรค์กัลยา
จึ่งตรัสสั่งมณโฑเทวี	แก้วพี่ผู้ยอดเสนหา
สว่างแสนสุริยันถึงสัญญา	ผัวรักจักลาไปชิงไชย
สิ่งใดที่ได้ประมาทเจ้า	นงเยาว์จงยกโทษให้
อย่าเปนเวรเวราข้างน่าไป	ดวงใจค่อยอยู่จงดี
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นวลนางมณโฑมเหษี
กราบกับบาทาพระสามี	เทวีโศกศัลย์รำพรรณวอน
ฯ ๒ คำ ฯ
โอ้
๏ โอ้ว่าพระองค์ทรงเดช	จงโปรดเกษหยุดยั้งมั่งก่อน
อันดวงใจไปอยู่กับวานร	ออกราญรอนก็จะอัปราไชย
ซึ่งพระรามเคืองแค้นแสนสาหัส	อันจะชิงสมบัตินั้นหาไม่
เพราะสีดามาอยู่กรุงไกร	เขาจึ่งได้ตามมาราวี
แม้นพระองค์ส่งนางไปให้เขา	ภาราเราก็จะศุขเกษมศรี
อสุรศักดิยักษาทั้งธานี	จะได้พึ่งภูมีสืบไป
แม้นสิ้นบุญพระองค์ทรงศักดิ	เมียรักจักพึ่งผู้ใดได้
น่าที่ชีวันจะบรรไลย	ร่ำพลางสอื้นไห้โศกา
ฯ ๘ คำ ฯ โอด
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	ท้าวทศภักตร์ยักษา
ฟังเมียรักร่ำจำนรรจา	จะให้ส่งสีดาเทวี
จึ่งแกล้งตรัสเล้าโลมโฉมงาม	เจ้าว่าด้วยความรักพี่
ครั้นจะส่งนางไปไห้ไพรี	ก็เปนที่อัปรยศอดอาย
แต่เราประจญรณรงค์	จนสุดสิ้นญาติวงษ์ทั้งหลาย
ครั้นไภยมาถึงตัวกลัวตาย	จะมีแต่ความกระหายนินทา
สุดที่พี่จะของ้อมนุษย์	แม้นม้วยมุดชีวีเสียดีกว่า
ตามกุศลผลกรรมได้ทำมา	แก้วตาอย่าทรงโศกี
ปลอบนางพลางระงับดับเทวศ	กูเปนวงษ์พรหเมศเรืองศรี
ถึงวอดวายไม่เสียดายชีวี	พอให้มีเกียรติยศปรากฎไว้
จะออกไปรณรงค์สงคราม	ให้ลักษณ์รามพิศวงหลงใหล
แล้วกลืนกลั้นกรรแสงแขงพระไทย	สำรวมใจร่ายเวทวิทยา
ฯ ๑๒ คำ ฯ ตระ
๏ รูปกายกลายจากอสุรี	เหมือนโกสีย์เจ้าไตรตรึงษา
เสด็จจากแท่นแก้วแววฟ้า	มาสระสรงคงคาวารี
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ พนักงานไขสุหร่ายดังสายฝน	ต้องสกลกายายักษี
ลูบไล้สุคนธามาลี	นางอยู่งานพัชนีรำเพยพัด
สอดใส่สนับเพลาเชิงกระหนก	ภูษายกพื้นแดงแย่งครุธอัด
ฉลององค์เกราะสุวรรณกระสันรัด	ปั้นเหน่งเพ็ชรเตร็จตรัจจำรัสเรือง
ตาบทิศทับทรวงดวงกุดั่น	สังวาลวรรณสายสร้อยห้อยเฟื่อง
ทองกรแก้วจินดาค่าเมือง	ธำมรงค์เพ็ชรเรืองเรือนสุบรรณ
ทรงมงกุฎแก้วแวววับ	กรรเจียกจรแจ่มจับสุริย์ฉัน
แล้วทรงศรจรจากห้องสุวรรณ	มเหษีสาวสรรค์ก็ตามไป
ฯ ๘ คำ ฯ เพลงช้า
ร่าย
๏ ถึงที่เกยแก้วสุรการ	พระยามารสท้อนถอนใจใหญ่
ทอดพระเนตรพหลพลไกร	เห็นสร้อยเศร้าเหงาไปทั้งไพร่นาย
ท้าวยิ่งโศกศัลย์ผันพระภักตร์	มาดูมิ่งเมียรักแล้วใจหาย
ให้ละห้อยละเหี่ยเสียดาย	ระทวยกายมิใคร่จะไคลคลา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นวลนางมณโฑเสนหา
เข้าสร้วมสอดกอดบาทภัศดา	โศกาครวญคร่ำร่ำไร
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
โอ้
๏ โอ้ว่าพระทูลกระหม่อมแก้ว	จะทิ้งเมียเสียแล้วฤๅไฉน
จงโปรดเกล้าเกษาพาไป	ไม่เคยไกลบาทาฝ่าธุลี
ถึงมอดม้วยบรรไลยก็ไม่คิด	เอาชีวิตรรองบาทบทศรี
แม้นทอดทิ้งเมียไว้ในบุรี	ก็จะมีแต่ความทุกข์ร้อน
จงทรงพระขรรค์ฟันฟาด	พิฆาฏฆ่าเมียเสียก่อน
พระจึ่งยกโยธาพลากร	ไปราญรอนรบพวกไพรื
ทูลพลางทางทรงโศกา	กราบบาทพระยายักษี
ทั้งกำนัลนักสนมไม่สมประดี	ต่างตีอุราจาบัลย์
ฯ ๘ คำ ฯ โอด
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรแสนวิโยคโศกศัลย์
แสนสงสารน้ำคำที่รำพรรณ	สุดที่จะกลั้นโศกาไลย
ลดองค์ลงแอบอัคเรศ	ชลเนตรแถวถั่งหลั่งไหล
โอ้เจ้าพุ่มพวงดวงใจ	จะหาไหนได้เหมือนเทวี
อย่ากรรแสงโศกศัลย์รันทด	สร่างกำสรดเสียมั่งฟังพี่
จะติดตามพี่ไปไยมี	ไพรีจะติฉินนินทา
โฉมยงจงอยู่นิเวศน์วัง	คอยฟังข่าวพี่ดีกว่า
แม้นม้วยมุดสุดสิ้นชนมา	อย่าให้เวทนาในแผ่นภพ
จงชวนเหล่าสุริวงษ์พงษ์พันธุ์	ออกไปช่วยกันปลงศพ
พี่จะลามารศรีไปที่รบ	พลางซบภักตร์ลงทรงโศกา
ฯ ๑๐ คำ ฯ โอด
๏ ครั้นค่อยคลายวิโยคโศกคัลย์	พอสุริยันร้อนแรงแสงกล้า
สมควรจวนได้เวลา	อสุราสละรักหักใจ
จับพระแสงศรทรงองอาจ	ให้เคลื่อนราชรัถาเข้ามาใกล้
เสด็จขึ้นรถแก้วแววไว	ขับพลสกลไกรยาตรา
ฯ ๔ คำ ฯ กราว
โอ้ร่าย
๏ ครั้นออกมานอกทวารวัง	เหลียวหลังดูนิเวศน์ของยักษา
เสมอเหมือนเมืองสวรรค์ชั้นฟ้า	อสุราเพ่งพิศคิดอาไลย
โอ้เสียดายปรางมาศปราสาทศรี	ตั้งแต่นี้มิได้มาอาไศรย
สงสารเหล่าสาวสรรค์กำนัลใน	จะเปลี่ยวเปล่าเศร้าใจจาบัลย์
พระกอดกรถอนสอื้นยืนตลึง	จนรัถามาถึงสวนขวัญ
หอมหวนบุบผาสารพัน	ทรงคันธรศรื่นรัญจวน
นึกเสียดายสีดานารี	ยังอยู่ที่ตำหนักห้างกลางสวน
พี่ตั้งแต่อดออมถนอมนวล	สู้สงวนไว้ถึงสิบสี่ปี
คิดว่าเสร็จสงครามรามลักษณ์	จะตั้งเปนเอกอรรคมเหษี
มาสิ้นวาศนากันเสียวันนี้	อสุรีถอนใจอาไลยลา
แล้วแลดูพลนิกายนายไพร่	ไม่มีใครบรรเทิงเริงร่า
ทั้งธงฉัตรสารพัดจะผิดตา	ดังศิลาแท่งทาบไม่ปลาบปลิว
อันองค์อสุราพระยามาร	ก็บันดาลอิดโรยโหยหิว
ต้นไม้รายทางอยู่เปนทิว	ลมจะฉิวชายใบก็ไม่มี
พิเคราะห์เห็นเปนลางหลากประหลาด	ยิ่งหวั่นหวาดวิญญายักษี
อุส่าห์ฝืนอารมณ์สมประดี	รีบเร่งโยธีคลาไคล
ฯ ๑๖ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ ครั้นถึงที่รณรงค์ยงยุทธ	จึ่งให้หยุดพลนิกายนายไพร่
ตั้งกองตรวจกันมั่นไว้	มิให้ใครขาดหน้าตา
ฯ ๒ คำ ฯ รัว
ช้า
๏ เมื่อนั้น	พระตรีภพลบโลกนาถา
สถิตย์นั่งยังสุวรรณพลับพลา	พรั่งพร้อมท้าวพระยาเสนาใน
พระรำพึงถึงสีดานารี	แก้วพี่ผู้เพื่อนพิศมัย
วันนี้ทศกรรฐ์จะบรรไลย	พี่จะได้ไปรับกลับมา
แต่นิ่งคนึงนึกตรึกตรอง	จนสุริย์ฉายสายส่องแสงกล้า
ถึงกำหนดทศกรรฐ์สัญญา	จะยกทัพออกมาราวี
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ จึ่งดำรัสตรัสสั่งสุครีพ	จงเร่งรีบจัดพลกระบี่ศรี
เราจะยกยาตราเวลานี้	ไปต่อตีกับองค์เจ้าลงกา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุครีพรับสั่งใส่เกษา
นบนิ้วประนมบังคมลา	ออกมาเร่งรัดจัดพล
ฯ ๒ คำ ฯ ประถม
ยานี
๏ เกณฑ์หมู่ทหารชาญฉกรรจ์	ล้วนเข้มขันเคยศึกฝึกฝน
กองน่าวาหุโรมฤทธิรณ	เคยประจญกุมภัณฑ์ไม่ครั่นคร้าม
ปีกซ้ายสุรเสนเสนา	ปีกขวาสุรการชาญสนาม
วานรินทร์นิลขันเคยสงคราม	เปนกองหลังตั้งตามกระบวนยุทธ
ทนายปืนแบกปืนดื่นดาษ	ใส่เสื้อสักรลาดผาดผุด
บ้างโพกผ้าลงยันต์กันอาวุธ	คาดตะกรุดดอกเดียวเขี้ยวหมูตัน
ต่างคนรนราญในการศึก	ห้าวฮึกกำแหงแขงขัน
แล้วเตรียมรถสหัสไนยเวไชยันต์	ประทับท่าทรงธรรม์ยาตรา
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	องค์พระราเมศเชษฐา
จึ่งดำรัสตรัสชวนอนุชา	เสด็จมาโสรจสรงสาคร
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ สององค์ขัดสีวารีรด	น้ำดอกไม้ใสสดเกสร
ทรงสำอางอบอายขจายจร	สนับเพลาเชิงงอนอ่อนลมุน
ภูษาแย่งกระหนกยกพื้นตอง	ฉลององค์ลายทองสลับปตุ่น
เจียรบาดตาดติดเงินดุน	ห้อยน่าตาชุนชายแครง
ตาบทิศทับทรวงดวงกุดั่น	สังวาลวรรณพลอยประดับรยับแสง
คาดเข็มขัดรัดสายลายแทง	ทองกรแก้วแดงดวงมณี
ธำมรงค์เรืองรยับประดับเพ็ชร	มงกุฎเก็จแก้วจำรัสรัศมี
ต่างทรงศรสิทธิ์ฤทธี	จรลีมายังเกยลา
ฯ ๘ คำ ฯ บาทสกุณี
ร่าย
๏ ขึ้นทรงเวไชยันต์บัลลังก์	พระลักษณ์นั่งน่าราชรัถา
ให้เคลื่อนคลายขยายยกยาตรา	โยธาโห่ฉาวกราวเกรียว
ฯ ๒ คำ ฯ กราวนอก
โทน
๏ รถเอยรถทรง	กำกงแก้วมณีสีเขียว
แอกงอนอ่อนรหงธงเทียว	เทียมสินธพกะเลียวลำพอง
เครื่องสูงชุมสายรายรัตน์	กรรชิงฉัตรพรายแพรวเปนแถวท่อง
เสียงสังข์เสียงแตรแซ่ซ้อง	ฆ้องกลองก้องดังกังสดาล
วานรโห่สนั่นครั่นครื้น	สเทือนพื้นภพไตรไพรสาณฑ์
ทุกเทพเทวัญชั้นวิมาน	เผยบานแกลช่วยอวยพร
บ้างโปรยปรายบุบผาปาริกชาติ	เกลื่อนกลาดกลางทางหว่างศิงขร
พระเร่งรีบโยธาพลากร	วานรแห่แหนแน่นไป
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ ครั้นถึงที่ผจญรณรงค์	แลเห็นธงทัพยักษ์ปักไสว
ทั้งโยธีรี้พลสกลไกร	นับแสนแน่นในพนาวา
เห็นจอมพลที่บนรถทรง	เหมือนองค์เจ้าไตรตรึงษา
จึ่งตรัสถามพิเภกโหรา	ใครยกมามิใช่ทศภักตร์
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พิเภกพิศดูรู้ประจักษ์
จึ่งก้มเกล้ากราบทูลพระหริรักษ์	คือองค์ท้าวทศภักตร์อยู่บนรถ
แต่หากแกล้งแปลงกายกลายเพศ	เหมือนตรีเนตรออกมาให้ปรากฎ
ด้วยเปนวันบรรไลยจะไว้ยศ	จงทราบบทมาลย์พระผ่านฟ้า
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระหริวงษ์ทรงฟังไม่กังขา
ให้ยับยั้งตั้งพลโยธา	คอยทีอสุราจะราญรอน
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ท้าวราพนาสูรชาญสมร
เห็นมนุษย์สองรากับวานร	ยกมาราญรอนราวี
ให้ครั่นคร้ามขามในฤไทยนัก	พระยายักษ์อกสั่นขวัญหนี
มานะนึกอายใจแก่ไพรี	ทำเปนทีฮึกฮักศักดา
จับพระแสงแกว่งกวัดตรัสสั่ง	เหวยนายทัพทั้งซ้ายขวา
เร่งขับพหลพลโยธา	เข้าไล่เข่นฆ่าไพรี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	มโหทรรับสั่งใส่เกษี
ให้ยกธงสำคัญขึ้นทันที	ขับพลอสุรีเข้าชิงไชย
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พวกอสูรหมู่มารน้อยใหญ่
ต่างตนขยั้นพรั่นใจ	มิใคร่จะรอต่อตี
ตั้งแต่ท่าง่าดาบเงื้อหอก	ทำกระหยับกลับกลอกจะวิ่งหนี
ตัวนายไล่ต้อนโยธี	เข้าตีทัพน่าวานร
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	พลกระบี่ห้าวหาญชาญสมร
ไม่หลีกหลบรบรุมตลุมบอน	ราญรอนไล่รุกบุกบัน
ขึ้นเหยียบบ่าคว้าชิงอาวุธ	ประจันจับสัปรยุทธเหียนหัน
โลดไล่กระชิดติดพัน	พิฆาฏฟาดฟันอสุรา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	ฝ่ายหมู่อสุรศักดิยักษา
รับรองป้องกันกายา	ระวังตัวกลัวชีวาจะวายปราณ
รบพลางเหลียวพลางเห็นห่างนาย	ก็แยกย้ายหนีไปในไพรสาณฑ์
พลกระบี่ไล่บุกรุกราญ	หมู่มารแตกพ่ายกระจายไป
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรสุริวงษ์เปนใหญ่
เห็นไพร่พลแตกยับทั้งทัพไชย	พวกลิงไล่ห้ำหั่นฟันฟอน
ยิ่งกริ้วโกรธโดดลงจากรัถา	อสุรากวัดแกว่งพระแสงศร
เข้าไล่ตีโยธาวานร	ด้วยกำลังฤทธิรอนอสุรา
เห็นพวกพลย่นย้อไม่รอรับ	ยิ่งสำทับหวดซ้ายป่ายขวา
ไล่รุกบุกบันกระชั้นมา	จนถึงน่ารถทรงองค์พระราม
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	พระนารายน์อวตารชาญสนาม
เห็นรูปเจ้าลงกาสง่างาม	ให้มีความเมตตาปรานี
น้อยฤๅทศกรรฐ์วันจะตาย	ช่างแปลงกายคล้ายกันกับโกสีย์
งามรับสรรพสิ้นทั้งอินทรีย์	รัศมีสีสันโสภา
ดังทองคำธรรมชาติผาดผุด	เลิศล้ำบุรุษในแหล่งหล้า
พิศวงหลงใหลไปมา	มิได้พิฆาฏฆ่ากุมภัณฑ์
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	วายุบุตรฤทธิแรงแขงขัน
อยู่ริมรัถาเวชายันต์	คอยขยี้ชีวันเจ้าลงกา
มองเขม้นเห็นพระอวตาร	ไม่แผลงผลาญทศภักตร์ยักษา
ทูลพระหริรักษ์จักรา	ผ่านฟ้าอย่าได้ลืมองค์
พระอนุชามารบอินทรชิต	เจียนจะสิ้นชีวิตรด้วยพิศวง
เชิญเสด็จทรงธรรม์ลั่นศรทรง	สังหารองค์ราพร้ายให้วายปราณ
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระจักรกฤษณ์ฤทธิล้ำสุริย์ฉาน
ฟังคำกำแหงหณุมาน	ทัดทานถูกทำเนียบเปรียบปราย
จึ่งจับศรศักดาวราฤทธิ์	จงจิตรจะพิฆาฏมาดหมาย
เขม้นดูรูปนิมิตรคิดเสียดาย	มิใคร่จะขึ้นสายศรทรง
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทศกรรฐ์เห็นพระรามตลึงหลง
ได้ทีกระทืบบาทอาจอง	ทยานขึ้นรถทรงยงยุทธ
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระตรีภพรบรับสัปรยุทธ
เงือดเงื้อศิลป์ไชยไวยวุฒิ	ตีทศเศียรทรุดซวนไป
แล้วลงจากรัถาเวชายันต์	เข้าหักโหมโรมรันรุกไล่
ประจันจับรับรองว่องไว	ชิงไชยกระชิดติดพัน
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	ทศเศียรเจียนชีวาจะอาสัญ
แขงใจรับรองป้องกัน	ยืนยันก่งศรรอนราญ
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระรามฤทธาศักดาหาญ
จึ่งขึ้นศรวิรุณจักรวาฬ	ยิงแย้งแผลงผลาญเจ้าลงกา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิดฉิ่ง เชิดกลอง
๏ ศรศักดิปักอกอสุรินทร์	สุดสิ้นกำลังล้มถลา
หณุมานก็ขยี้ชีวา	อสุราอาสัญบรรไลย
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ บัดนั้น	พิเภกเข้าประคองแล้วร้องไห้
เห็นพี่ยาอาสัญบรรไลย	รูปกายกลายไปเปนอสุรา
ยิ่งระทวยระทดสลดจิตร	ให้คิดสังเวชพระเชษฐา
สร้วมสอดกอดศพซบภักตรา	โศกาสลบไปไม่สมประดี
ฯ ๔ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	พระรามทรงสวัสดิรัศมี
เห็นพระยาพิเภกอสุรี	ร่ำไรรักพี่สลบไป
เสด็จเข้าไปชิดคิดสงสาร	จึ่งสั่งให้ทหารเข้าแก้ไข
เห็นกลับคืนฟื้นกายคล่อยคลายใจ	ภูวไนยจึ่งมีบัญชา
ดูก่อนพิเภกกุมภัณฑ์	จงดับความโศกศัลย์เสียดีกว่า
พาพวกจัตุรงค์ไปลงกา	ปลงศพเชษฐาตามชอบใจ
ตรัสพลางทางสั่งเสนี	ให้เลิกพลโยธีทัพใหญ่
วานรโห่ร้องก้องพงไพร	กลับไปที่ประทับพลับพลา
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	ฝ่ายมโหทรมารยักษา
เที่ยวกู่ก้องร้องเรียกโยธา	เข้ามาเฝ้าพิเภกพร้อมกัน
ต่างถวายบังคมก้มกราบ	หมอบราบเกรงกลัวจนตัวสั่น
บ้างฟูมฟายน้ำตาจาบัลย์	ร้องไห้รักทศกรรฐ์ก้องไป
ฯ ๔ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	พิเภกผู้มีอัชฌาไศรย
ให้นายหมวดตรวจตราพลไกร	ทั้งนายไพร่เหลือตายหลายพัน
จึ่งสั่งให้เชิญศพเจ้าลงกา	ขึ้นใส่ราชรัถาผายผัน
ออกจากสมรภูมิ์ไพรวัน	รีบร้นพลขันธ์เข้ากรุงไกร
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงนัคเรศสู่นิเวศน์วัง	เข้ายังพระโรงทองผ่องใส
นั่งเหนือแท่นแก้วแววไว	เสนาในนอบน้อมพร้อมพรัก
จึ่งสั่งเปาวนาสูรเสนี	จงบอกสองมเหษีมีศักดิ
อันองค์ทรงยศทศภักตร์	พระยายักษ์สิ้นชีวันบรรไลย
เราจะเชิญโฉมยงองค์สีดา	ไปเฝ้าพระจักราเปนใหญ่
ให้สองนางพาสนมกรมใน	ออกไปตามเสด็จกัลยา
แล้วจัดแจงเกณฑ์แห่แตรสังข์	ให้พร้อมพรั่งไพร่นายทั้งซ้ายขวา
กับทั้งบุษบกแก้วแววฟ้า	ตรวจตราเตรียมกันให้ทันการ
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	เสนาคำนับรับบรรหาร
มาสั่งเวรเกณฑ์ตามพนักงาน	จัดการพร้อมไว้มิได้ช้า
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ แล้วเข้ามาที่ประตูหูช้าง	สั่งให้เหล่าท้าวนางออกมาหา
จึ่งเล่าแถลงแจ้งกิจจา	ตามบัญชาพิเภกอสุรี
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	ท้าวนางอกสั่นขวัญหนี
ร้องไห้พลางทางรีบจรลี	ไปยังที่ปรางมาศปราสาทไชย
ฯ ๒ คำ ฯ ชุบ
๏ เข้าในห้องทองเห็นสองนาง	กราบพลางทางสอึกสอื้นไห้
แล้วแจ้งความตามคำเสนาใน	ทูลองค์อรไทยเทวี
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	นวลนางมณโฑโฉมศรี
ทั้งนวลนางกาลอัคคี	รู้ว่าสามีมรณา
สองกรข้อนทรวงกรรแสงไห้	ดังใครมาตัดเอาเกษา
ระทวยองค์ลงกับที่ไสยา	ฟูมฟายชลนาจาบัลย์
ฯ ๔ คำ ฯ โอด
โอ้
๏ โอ้ว่าพระทูลกระหม่อมแก้ว	มาคลาศแคล้วบรรไลยไปสวรรค์
ดังเดือนดับลับแสงสุริยัน	นับวันนับเดือนจะเลื่อนลับ
แต่ก่อนยกโยธาไปราวี	ไม่ช้านานปานนี้เสด็จกลับ
น้องอยู่หลังตั้งใจจะคอยรับ	พระมาดับสูญสิ้นชนมา
แสนสงสารปานนี้ภูวนารถ	บรรไลยไปอนาถอนาถา
จากแสนสมบัติขัติยา	ข้างข้าบาทบริจาไม่เห็นใจ
เสียแรงเลี้ยงเมียไว้ให้เปนศุข	เมื่อท้าวทุกข์หาได้แทนพระคุณไม่
ร่ำพลางทางทรงโศกาไลย	สลบไปไม่เปนสมประดี
ฯ ๘ คำ ฯ โอด
ร่าย
๏ บัดนั้น	ท้าวนางอกสั่นขวัญหนี
ต่างคนเข้าประคองสองเทวี	โศกีอื้ออึงคนึงไป
ร้องเรียกเหล่าสาวสนมกำนัล	ให้อยู่งานนวดฟั้นแก้ไข
บ้างเชิญสุคนธามาลูบไล้	อรไทยค่อยคืนฟื้นสมประดี
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา รัว
๏ เมื่อนั้น	ทั้งสององค์อัคเรศมเหษี
กรรแสงทรงโศกาถึงสามี	ดังชีวีโฉมฉายจะวายปราณ
แล้วแขงขืนกลืนกลั้นชลไนย	นางมิได้แต่งองค์ทรงสนาน
ชวนเหล่าสาวสนมนงคราญ	ออกมาน่าพระลานทันที
ฯ ๔ คำ ฯ เพลงช้า
๏ เมื่อนั้น	จึ่งพระยาพิเภกยักษี
เห็นสององค์อัคเรศเทวี	กับสนมนารีมาพร้อมกัน
จึ่งให้บุตรนางสุวรรณกันยุมา	ขึ้นนั่งน่าบุษบกเฉิดฉัน
อันวงษาอสุรินทร์สิ้นทั้งนั้น	จัดกันเปนคู่เคียงเรียงมา
ให้สองมเหษีมียศ	อยู่ชั้นลดบุษบกทั้งซ้ายขวา
พร้อมพรั่งตั้งกระบวนโยธา	เคลื่อนคลาออกจากวังใน
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงที่สวนอุทยาน	ให้หยุดพวกพลมารน้อยใหญ่
พากันลีลาคลาไคล	เข้าไปยังตำหนักนางสีดา
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ ต่างถวายบังคมก้มเกล้า	หมอบเฝ้าโฉมยงอยู่ตรงหน้า
จึ่งทูลแถลงแจ้งกิจจา	ตัวข้านี้น้องทศกรรฐ์
ชื่อพิเภกโหราเปนข้าบาท	พระนารายน์ธิราชรังสรรค์
บัดนี้พระองค์ทรงธรรม์	สังหารทศกรรฐ์สิ้นชีวี
ข้าจึ่งมาพาพวกประยูรยักษ์	มาเฝ้าองค์นงลักษณ์มเหษี
ขอเชิญเสด็จจรลี	ไปเฝ้าพระจักรีที่พลับพลา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นวลนางสีดาเสนหา
รู้ว่าพระยามารมรณา	กัลยาสมถวิลยินดี
จึงเอื้อนโอษฐโอภาปราไส	ขอบใจพิเภกยักษี
ซื่อตรงจงรักพระจักรี	ผู้ใดไม่มีเทียมทัน
เราอยู่ในสวนศรีกับตรีชดา	ก็แสนสุดทรมาเพียงอาสัญ
เช้าค่ำพร่ำแต่ปรับทุกข์กัน	ไม่เว้นวันเวลาโศกาไลย
จนถึงสิบสี่ปีไม่มีศุข	ตั้งแต่ทุกข์แทบเลือดตาไหล
บัดนี้สิ้นเคราะห์กรรมที่ทำไว้	จะได้ไปเฝ้าพระหริรักษ์
ว่าพลางทางชวนตรีชดา	ลีลาเข้าไปในตำหนัก
ผลัดภูษาชุบสรงทรงสพัก	นงลักษณ์สระสนานสำราญกาย
ฯ ๑๐ คำ ฯ เสมอ
ชมตลาด
๏ ทรงสุคนธ์ปนทองชมพูนุท	นางสุจิตราเอามาถวาย
กรีดพระหัดถ์ผัดภักตร์พรรณราย	เบญกายกราบกรานอยู่งานพัด
ภูษาสำหรับทรงบรรจงจีบ	จัดกลีบกรีดกรายปลายพระหัดถ์
สอิ้งแก้วกุดั่นกระสันรัด	คาดเข็มขัดประจำยามอร่ามตา
ห่มสไบตาดทองรองซับ	สร้อยนวมสวมทับพระอังษา
สังวาลแก้วโกมินจินดา	ตาบประดับทับอุรารูจี
ทองกรซ้อนสวมข้อพระหัดถ์	ประดับเพ็ชรพลอยจำรัสรัศมี
ธำมรงค์ลงยาราชาวดี	ทรงศีโรเพศพรายพรรณ
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ แล้วชวนอสุรีตรีชดา	กัลยาย่างเยื้องผายผัน
พร้อมฝูงสุรางค์นางกำนัล	จรจรัลมายังเกยลา
ฯ ๒ คำ ฯ เพลงช้า
๏ บัดนั้น	พิเภกบังคมก้มเกษา
จึ่งเชิญภัควดีสีดา	ทรงมหาบุษบกพรายพรัน
บรรดานางอสุรีมียศ	อยู่ชั้นลดเรียบเรียงเคียงคั่น
สังข์แตรแห่แหนแน่นนัน	ออกจากสวนขวัญทันที
ฯ ๔ คำ ฯ กลองโยน
๏ เมื่อนั้น	นางสำมนักขายักษี
รู้ว่าวงษาอสุรี	ไปเฝ้าพระจักรีที่พลับพลา
ให้นึกกลัวด้วยตัวเปนต้นเหตุ	พระราเมศไม่อินังชังหนักหนา
ครั้นมิไปไม่พ้นพระอาญา	เธอจะทาระกำทำประจาน
จำจะออกไปเฝ้าด้วยเขามั่ง	จะได้ฟังผ่านฟ้าว่าขาน
เผื่อจะหายกริ้วโกรธโปรดปราน	เปนแต่เพียงพนักงานก็สมคิด
ดำริห์แล้วแต่งองค์ทรงเครื่อง	ย่างเยื้องยักไหล่ใส่จริต
เดินดูตัวเองเพ่งพิศ	รำพึงคิดถึงพระรามมาตามทาง
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นทันท้ายพลกระบวนแห่	ค่อยเลียบเคียงเลี่ยงแลอยู่ห่างห่าง
ก้มก้มเงยเงยเสยผมพลาง	ให้กลัวนางสีดานารี
เข้าปนเหล่าสาวสรรค์กำนัลใน	จะพูดจากับใครเขาเมินหนี
ยิ่งขวยเขินเดินสดุดปัถพี	อสุรีก้มหน้าคลาไคล
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	พิเภกผู้มีอัชฌาไศรย
เร่งรีบรี้พลสกลไกร	เข้ามาใกล้กองทัพพลับพลา
พอพระหริรักษ์จักรี	เสด็จออกเสนีอยู่ข้างน่า
ให้หยุดทัพยับยั้งโยธา	แล้วทูลเชิญสีดานารี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นวลนางสีดามารศรี
ครั้นมาถึงพลับพลาพระสามี	เทวีนิ่งนึกตรึกตรา
แม้นจะเข้าเฝ้าแหนเหมือนแต่ก่อน	ฉวยภูธรแหนงหน่ายก็อายหน้า
จำจะเฝ้าอยู่เพียงน่าพลับพลา	จะบัญชาโปรดปรานประการใด
คิดแล้วลงจากที่นั่งทรง	พร้อมฝูงอนงค์น้อยใหญ่
พิเภกนำเสด็จคลาไคล	เข้าไปเฝ้าพระอวตาร
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ
๏ ครั้นถึงจึ่งบังคมก้มเกล้า	หมอบเฝ้าผ่านฟ้าตรงน่าฉาน
คอยสดับตรับรศพจมาน	จะออกโอษฐโปรดปรานประการใด
ฯ ๒ คำ ฯ
ช้า
๏ เมื่อนั้น	พระราเมศรัศมีศรีใส
เห็นองค์สีดายาใจ	ภูวไนยสมถวิลยินดี
พระพิศภักตร์อัคเรศรำพึงคิด	จะเรียกมาหาชิดก็ใช่ที่
ด้วยพลัดพรากจากไปเสียหลายปี	ถึงจะดีก็ไม่สิ้นนินทา
ฯ ๔ คำ ฯ
ร่าย
๏ จำจะแกล้งแสร้งพูดประภาศพ้อ	ให้หายข้อพะวังกังขา
ดำริห์พลางทางมีพจนา	ดูก่อนสีดาดวงใจ
พี่สู้ทำสงครามข้ามสมุท	สัปรยุทธผลาญยักษ์ตักไษย
แสนยากปิ้มชีวันจะบรรไลย	เพราะจะใคร่พบองค์นงคราญ
เจ้าไปอยู่ลงกาธานี	เห็นจะมีความศุขเกษมสานต์
อันองค์เจ้าลงกาพระยามาร	โปรดประทานสิ่งใดให้เทวี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นวลนางสีดามารศรี
ได้ฟังดังต้องสายสุนี	มิรู้ที่จะทูลให้เห็นจริง
จึ่งบังคมก้มภักตร์พจนาดถ์	อันข้าบาทยากเย็นเพราะเปนหญิง
จะว่าไปไม่มีที่อ้างอิง	ใครจะเล็งเห็นจริงที่ในใจ
เว้นแต่กองเพลิงกาลถ่านอัคคี	จะเปนที่พึ่งพาของข้าได้
ขอพระองค์จงสั่งให้กองไฟ	ที่ในน่าพลับพลาเวลานี้
ข้าจะตั้งความสัตย์อธิฐาน	สาบาลต่อเบื้องบทศรี
แล้วจะลุยเข้าไปในอัคคี	ถ้าแม้นชั่วชีวีจงวายปราณ
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระจักรกฤษณ์ฤทธิล้ำสุริย์ฉาน
ได้ฟังโฉมยงนงคราญ	เบิกบานชื่นชมสมคิด
จึ่งว่าพี่นี้ก็รู้แล้ว	ว่าน้องแก้วซื่อสัตย์สุจริต
แต่ตกไปในมือปัจจามิตร	ที่ไม่เล็งเห็นจิตรจะนินทา
ซึ่งเจ้าจะลุยไฟไว้ยศ	ให้ปรากฎก็ตามปราถนา
พระตรัสพลางทางสั่งเสนา	ให้กองเพลิงตรงน่าพลับพลาไชย
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	ท้าวพระยาวานรน้อยใหญ่
รับสั่งบังคมภูวไนย	ทั้งนายไพร่อลหม่านเปนการรุม
บ้างขุดรางไฟใหญ่กว้าง	เอาฟืนตองกองวางซ้อนสุม
บ้างหาเชื้อไฟใส่ประชุม	ควันคลุ้มกลุ้มกลบในนภา
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระจักรรัตน์แก้วแววเวหา
จึ่งตรัสกับโฉมยงองค์สีดา	ซึ่งแก้วตาจะลุยเพลิงกาล
พี่จะช่วยผาดแผลงแสงศิลป์	ให้เทวามาสิ้นทุกสถาน
ประชุมกันวันนี้ที่พระลาน	จะได้เห็นเปนพยานอรไทย
ว่าแล้วลุกลงจากพลับพลา	ขึ้นศรศักดาแผ่นดินไหว
น้าวสายทรงลั่นทันใด	เสียงสท้านทั้งไตรโลกา
ฯ ๖ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
ยานี
๏ มาจะกล่าวบทไป	ถึงตรีเนตรเจ้าไตรตรึงษา
สถิตย์นั่งเหนือแท่นแผ่นศิลา	เทวานางสวรรค์อัญชลี
พอได้ยินสำเนียงเสียงสนั่น	ไหวหวั่นฟากฟ้าราษี
จึ่งเล็งทิพเนตรดูรู้คดี	ว่าสีดานารีจะลุยไฟ
พระนารายน์จึ่งแผลงแสงศร	มาถึงเทพนิกรน้อยใหญ่
จำจะพาเทวาสุราไลย	ลงไปเฝ้าพระอวตาร
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ คิดแล้วแต่งองค์ทรงเครื่อง	อร่ามเรืองพรรณรายฉายฉาน
ชวนฝูงเทเวศร์บริวาร	จากวิมานเมืองฟ้าลงมาดิน
ฯ ๒ คำ ฯ เหาะ
๏ ครั้นถึงที่ประทับพลับพลา	ลงสู่พื้นพสุธาทั้งสิ้น
พร้อมพรั่งนั่งแน่นเนินคิริน	องค์พระอินทร์อยู่น่าสุรารักษ์
วานรในกองทัพพลับพลา	เฝ้าฝ่ายเบื้องขวาพระทรงศักดิ
เบื้องซ้ายฝ่ายพิเภกพวกยักษ์	คอยดูองค์นงลักษณ์จะลุยไฟ
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางสีดานารีศรีใส
ครั้นเห็นองค์อินทราสุราไลย	อรไทยชื่นชมสมคิด
จึ่งบังคมสมเด็จพระอวตาร	เยาวมาลย์ตั้งสัตย์สุจริต
ขอเดชะพระเพลิงเริงฤทธิ์	ย่อมศักดิสิทธิ์ไม่ลำเอียงเที่ยงธรรม์
ถ้าแม้นว่าข้านึกแหนงหน่าย	ต่อองค์พระนารายน์รังสรรค์
ไปรักใคร่ในท้าวทศกรรฐ์	จนชั้นชายอื่นทั้งโลกา
ขอจงเพลิงกาลผลาญชีวิตร	ให้ม้วยมิดชีวังสังขาร์
แม้นข้าซื่อสัตย์ต่อภัศดา	ขออย่าให้มีราคีพาน
เสี่ยงแล้วทูลลาพระสามี	จรลีลุกมายังน่าฉาน
โจงจัดภูษาทรงนงคราญ	แล้วลุยไปในถ่านอัคคี
ฯ ๑๐ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ บันดาลเปนโกสุมประทุมทอง	ขึ้นรับรองบาทามารศรี
เปลวไฟไม่ต้องนางเทวี	จรลีไปบนบุษบัน
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	สหัสไนยไตรตรึงษาสวรรค์
สาวสุรางค์นางฟ้าเทวัญ	พวกกุมภัณฑ์ท้าวพระยาวานร
เห็นโฉมยงองค์ภัควดี	เปลวอัคคีไม่รคายสายสมร
ต่างถวายบังคมประนมกร	อำนวยอวยพรกัลยา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นวลนางสีดาเสนหา
จึ่งออกจากรางไฟมิได้ช้า	ไปเฝ้าพระภัศดาสามี
ฯ ๒ คำ ฯ ชุบ
๏ เมื่อนั้น	องค์พระหริรักษ์เรืองศรี
เห็นนางสีดานารี	ลุยอัคคีไม่พองเท่ายองใย
พระชื่นชมสมจิตรคิดถวิล	มิได้มีมลทินสิ้นสงไสย
มากุมกรกัลยาคลาไคล	ขึ้นไปบนสุวรรณพลับพลา
ฯ ๔ คำ ฯ เมอ
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวเจ้าไตรตรึงษา
เห็นพระจักรีกับสีดา	ไม่มีความกังขาราคี
จึ่งอำนวยอวยพรภูลสวัสดิ	ให้กระษัตริย์ทั้งสองจำเริญศรี
แล้วอำลาพากันจรลี	เหาะไปสู่ที่พิมานไชย
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	พระอวตารผ่านภพสบไสมย
ครั้นฝูงเทพเทวาลาไป	เสนาในเฝ้าแหนอยู่แน่นนัน
จึ่งดำรัสตรัสสั่งสุครีพ	เราจะรีบกลับคืนไปเขตรขัณฑ์
ด้วยแรกจากเมืองมาถึงอารัญ	ได้นัดกันกับสองพระน้องยา
บัดนี้ก็จวนถ้วนกำหนด	พระพรตจะลห้อยคอยหา
ท่านจงเร่งรัดจัดโยธา	จะยกไปในเวลาพรุ่งนี้
แล้วตรัสสั่งพิเภกกุมภัณฑ์	จงจัดสรรเสนายักษี
ที่ซื่อตรงจงรักภักดี	ให้ไปอยู่บูรีลงกา
แต่ตัวท่านนั้นไปกับเราก่อน	แล้วจึ่งคืนมานครของยักษา
ตรัสพลางทางชวนนางสีดา	เสด็จเข้าพลับพลาในราตรี
ฯ ๑๐ คำ ฯ เสมอ
๏ นั่งเหนือแท่นรัตน์ปัจฐรณ์	กับบังอรองค์พระมเหษี
หยอกเย้าแย้มสรวลยวนยี	ประโลมนางทางมีพจนา
ฯ ๒ คำ ฯ
ชาตรี
๏ น้องเอยน้องแก้ว	เหมือนม้วยแล้วกลับเปนมาเห็นหน้า
เมื่อพลัดพรากจากเจ้าที่โคธา	พี่โศกาปิ้มชีวันจะบรรไลย
กับพระน้องสองคนเที่ยวด้นดั้น	โศกศัลย์เสาะหาในป่าใหญ่
พบพระยาสดายุจึ่งแจ้งใจ	แล้วก็ได้ธำมรงค์ของนงนุช
จึ่งตามหามาถึงเมืองขีดขิน	ได้โยธาพานรินทร์นับสมุท
ก็ยกทัพขับพลรีบรุด	มายงยุทธยักษ์ร้ายวายชีวิตร
จึ่งได้เจ้าเยาวมาลย์มาร่วมห้อง	ที่ขุ่นข้องค่อยคลายสบายจิตร
ว่าพลางอิงแอบแนบชิด	จุมพิตภักตร์น้องตระกองกร
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	นวลนางสีดาดวงสมร
ระทวยทับกับตักพระภูธร	บังอรวอนว่าพาที
เพราะน้องรักรบให้ไปตามกวาง	จึ่งต้องร้างแรมป่าพนาศรี
ตกไปอยู่ลงกาธานี	ทุกทิวาราตรีตรอมใจ
จะผูกสอเสียให้ตายวายปราณ	หากคำแหงหณุมานไปช่วยได้
ไม่ม้วยมอดชีวันบรรไลย	เพราะพระภูวไนยเมตตา
อันคุณของพระองค์ทรงเดช	ดังบิตุเรศเกิดเกล้าเกษา
จะขอสืบสนองรองบาทา	ไปกว่าชีวันจะบรรไลย
ฯ ๘ คำ ฯ
โอ้โลม
๏ ดวงเอยดวงสมร	ที่จะถือโทษกรก็หาไม่
หากถึงยุคเข็ญจึ่งเปนไป	ต้องในที่เราอวตาร
ครั้งนี้สัตบาปก็ราบแล้ว	จะผ่องแผ้วผาศุกทุกสถาน
ทั้งพี่กับโฉมยงนงคราญ	จะสำราญเริงรื่นทุกคืนวัน
ว่าพลางทางประโลมลูบต้อง	ค่อยประคองเคียงชมภิรมย์ขวัญ
ถ้อยทีประดิพัทธผูกพัน	เกษมสันต์สมถวิลยินดี
อัศจรรย์บันดาลเดือนพยับ	ชอุ่มอับเวหาทุกราษี
ภุชงค์ลงเล่นโบกขรณี	ผุดพ่นชลธีบรรเทิงใจ
สองภิรมย์สมสนิทพิศวาศ	ไม่คลายคลาศเชยชิดพิศมัย
คลึงเคล้าเย้าหยอกอรไทย	จนหลับไปในราษราตรี
ฯ ๑๐ คำ ฯ กล่อม
ร่าย
๏ บัดนั้น	พระยาสุครีพกระบี่ศรี
ครั้นรุ่งรีบรัดจัดโยธี	ตามที่พยุหบาตรยาตรา
ฯ ๒ คำ ฯ ประถม
ยานี
๏ พลชมภูหมู่กระบี่ไพร่นาย	ให้เข้ากองน้องนารายน์เปนทัพน่า
ทัพหลวงขีดขินนัครา	เปนหมู่หมวดตรวจตราพลไกร
พิเภกคุมภุมภัณฑ์เปนทัพหลัง	พร้อมพรั่งทวยหาญชาญสมร
บรรดาเหล่าโยธาพานร	บ้างแบกคอนผลหมากรากไม้
บ้างหิ้วเครื่องแต่งกายตะพายย่าม	เข้าของหาบหามไปตามได้
แล้วเตรียมบุษบกแก้วแววไว	มาเรียงเรียบเทียบไว้กับเกยลา
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	พระจักรรัตน์แก้วแววเวหา
บรรธมตื่นจากที่ศรีไสยา	พอเวลาสุริโยอโนไทย
จึ่งตรัสชวนโฉมยงนงลักษณ์	องค์ภัควดีศรีใส
ทั้งพระลักษณ์อนุชายาใจ	เสด็จไปโสรจสรงคงคา
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ น้ำอบสำอางอาบซาบสกนธ์	ทรงสุคนธ์ปนปรุงกฤษณา
พระทรงภูษิตสวรรค์ชั้นฟ้า	นางนุ่งผ้าทิพย์ท้าวมัฆวาน
พระสอดใส่ฉลององค์โอภาษ	นางห่มตาดพรรณรายฉายฉาน
พระทรงปั้นเหน่งแก้วสุรการ	นางคาดเข็มขัดประสานสายทอง
พระใส่ตาบประดับทับทรวงทรง	นางสอดสายสอิ้งองค์โอบขนอง
พระสวมใส่พาหุรัดเรืองรอง	นางทรงทองกรแก้วแววไว
พระใส่ธำมรงค์รัตน์ตรัจเตร็จ	นางทรงแหวนรังแตนเพ็ชรแสงใส
พระทรงมงกุฎแก้วเจียรไน	นางใส่ศิโรเพศเจษฎา
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ ครั้นเสร็จเสด็จจรลี	มายังเกยมณีที่ข้างน่า
ขึ้นทรงบุษบกแก้วแววฟ้า	กับองค์อรรคชายาลาวรรณ
พระลักษณ์ทรงรถทองของมัฆวาน	ให้ยกโยธาหาญผายผัน
สังข์แตรแห่แหนแน่นนัน	ขับกันข้ามถนนชลธี
ฯ ๔ คำ ฯ กราวนอก เชิด
ช้า
๏ มาจะกล่าวบทไป	ถึงประไลยกัลป์ยักษี
เปนโอรสทศเศียรอสุรี	นางอัคคีนงคราญมารดา
เรืองเดชเดชาสามารถ	ฤทธิรงค์องอาจแกล้วกล้า
เจ้าพิภพภุชงค์องค์ไอยกา	ขอมาเลี้ยงไว้ในบาดาล
พระยานาคนั้นตั้งพิธี	ให้ชุบแช่อินทรีย์ด้วยน้ำว่าน
ถึงเจ็ดเดือนเจ็ดปีทิวาวาร	จึ่งเสร็จการสมหวังดังใจ
อันองค์กุมภัณฑ์แต่นั้นมา	ใครจับกุมกายาหาอยู่ไม่
ยิ่งอิ่มเอิบกำเริบฤทธิไกร	ไม่ย่อท้อต่อใครทั้งโลกา
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ คิดจะใคร่ไปเฝ้าพระปิตุเรศ	ชนนีเกิดเกษเกษา
ทูลลาพระยานาคให้ไคลคลา	อสุราสมถวิลยินดี
จึ่งแต่งองค์ทรงเครื่องเรืองรอง	ออกจากปราสาททองผ่องศรี
ผาดแผลงสำแดงฤทธี	แทรกพื้นปัถพีขึ้นมา
ฯ ๔ คำ ฯ พิราพรอน กราว
๏ ครั้นถึงลงกาอาณาจักร	ขุนยักษ์ปลาดจิตรคิดกังขา
เห็นเรือนร้านบานริมรัถยา	โรยร้างบางตาทุกแห่งไป
สารพัดสงัดเงียบเยียบเย็น	ฤๅบ้านเมืองเคืองเข็ญเปนไฉน
คิดแล้วลีลาคลาไคล	ตรงไปตำหนักชนนี
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	นางกาลอัคคีโฉมศรี
เนาในไพชนต์มนฑีร์	แลเห็นองค์อสุรีโอรส
ไปกุมกรลูกยามานั่ง	บนสุวรรณบัลลังก์อลงกฎ
สร้วมกอดประไลยกัลป์รันทด	ทรงกำสรดโศกาอาไลย
ฯ ๔ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	ประไลยกัลป์หลากจิตรคิดสงไสย
บังคมพลางทางทูลไปทันใด	เหตุไฉนจึ่งทรงโศกา
แล้วถามถึงองค์บิตุเรศ	มงกุฎเกษพิภพนาถา
เสด็จอยู่แห่งใดพระมารดา	ลูกยาจะไปเฝ้าพระภูมื
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางอัคคีขุ่นข้องหมองศรี
เช็ดชลนานางพลางพาที	เทวีเล่าแถลงแจ้งเหตุการณ์
ฯ ๒ คำ ฯ
โอ้
๏ โอ้ว่าประไลยกัลป์ลูกแก้ว	เปนกรรมของเราแล้วมาตามผลาญ
ด้วยมนุษย์ลิงไพรใจพาล	มารุกรานรณรงค์ถึงลงกา
ฆ่าพระบิตุเรศเจ้าม้วยมิด	สิ้นสุดสุริวงษ์พงษา
เหลือแต่พิเภกผู้เปนอาว์	ไปเปนข้าเข้าด้วยไพรี
นางเล่าแต่ต้นไปจนปลาย	บรรยายให้ฟังถ้วนถี่
ถ้าแม้นลูกยาอยู่ธานี	น่าที่จะม้วยไปด้วยกัน
บัดนี้มนุษย์ทั้งสองรา	พึ่งยกโยธาทัพขันธ์
ไปจากเวียงไชยได้สามวัน	นางรำพรรณบอกพลางทางโศกา
ฯ ๘ คำ ฯ โอด
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	ประไลยกัลป์ตกใจเปนหนักหนา
ได้ฟังดังจะม้วยมรณา	อสุราครวญคร่ำร่ำรัก
ฯ ๒ คำ ฯ
โอ้
๏ โอ้พระองค์ทรงฤทธิ์บิตุเรศ	เรืองเดชปราบได้ทั้งไตรจักร
ควรฤๅแพ้สงครามแก่รามลักษณ์	สุริวงษ์พงษ์ยักษ์ก็ม้วยมิด
เมื่อแรกไพรีมาตีเมือง	ไม่รู้ข่าวราวเรื่องสักหนิด
เสียแรงชุบกายาวราฤทธิ์	ก็ตั้งจิตรคิดว่าจะยงยุทธ
ถึงกระไรได้รู้แต่เดิมมา	จะอาสารบรับสัปรยุทธ
มิได้เกรงฤทธามานุษย์	แม้นสิ้นสุดชีวาไม่อาไลย
นี่อกเอ๋ยคิดมาก็น่าแค้น	จะทันแทนพระคุณก็หาไม่
ร่ำพลางทางทรงโศกาไลย	สอึกสอื้นไห้ไปมา
ฯ ๘ คำ ฯ โอด
ร่าย
๏ ครั้นวายคลายความโศกี	จึ่งทูลพระชนนีเสนหา
ลูกรักจักถวายบังคมลา	ตามไปเข่นฆ่าปัจจามิตร
อาวุธสิ่งไรของบิตุรงค์	สำหรับทรงถืออยู่เปนคู่จิตร
จงโปรดให้ไปเปนเพื่อนชีวิตร	จะได้คิดติดตามไพรื
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางกาลอัคคีโฉมศรี
ได้ฟังลูกยาพาที	เทวีตรัสห้ามปรามไป
อันองค์พระราชบิดร	ฤทธิรอนไม่มีที่เปรียบได้
กุมภกรรฐ์อาว์เจ้าก็บรรไลย	อินทรชิตฤทธิไกรก็มรณา
ทั้งสุริวงษ์พงษ์พันธุ์แลสหาย	ม้วยมอดวอดวายเสียหนักหนา
ซึ่งจะไปติดตามพระรามา	แต่ลูกยาผู้เดียวเปลี่ยวใจ
แม่นี้หวาดหวั่นพรั่นนัก	จะโมโหโหมหักเห็นไม่ได้
ฟังคำแม่ว่าอย่าไป	ดวงใจจงอยู่ด้วยชนนี
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ประไลยกัลป์สิทธิศักดิยักษี
ได้ฟังคั่งแค้นแสนทวี	อสุรีฮึดฮัดขัดใจ
มนุษย์มาฆ่ายักษ์เสียสิ้นโคตร	จะห้ามมิให้โกรธกะไรได้
สุดแต่เวรกรรมที่ทำไว้	จะตามไปแก้แค้นแทนทด
ถึงมาทแม้นบรรไลยก็ไม่คิด	จะสู้เสียชีวิตรปลิดปลด
ลูกจะขอชิงไชยไว้ยศ	ให้ปรากฎเกียรดิไว้ในธาตรี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางกาลอัคคีโฉมศรี
ได้ฟังวาจาพาที	สุดที่จะขืนขัดทัดทาน
จึ่งหยิบเอาพระแสงศรไชย	มายื่นให้ลูกยาแล้วว่าขาน
ศรนี้ของบรมพรหมมาน	โปรดประทานบิตุรงค์ทรงฤทธิ์
ขวัญเข้าเจ้าจงเอาไปถือ	สำหรับมือรบสู้เปนคู่จิตร
อันมนุษย์ลิงป่าปัจจามิตร	จงแพ้ฤทธิ์ลูกน้อยกลอยใจ
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	ประไลยกัลป์ยินดีจะมืไหน
รับคำรับพรทันใด	แล้วหยิบศรไชยมาฉับพลัน
ให้เคืองจิตรคิดแค้นพระรามา	จึ่งอำลาชนนีขมีขมัน
ลงจากปราสาทแก้วแพรวพรัน	จะตามไปให้ทันไพรี
ครั้นออกนอกลงกาอาณาเขตร	สำแดงเดชสิทธิศักดิยักษี
เสียงสเทื้อนเลื่อนลั่นปัถพี	อสุรีรีบไปในอรัญ
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
ช้า
๏ เมื่อนั้น	พระหริวงษ์องค์นารายน์รังสรรค์
ประทับรอนแรมป่าพนาวัน	อยู่ยังเหมติรันบรรพต
เสด็จออกหน้าสุวรรณพลับพลา	โยธาพร้อมพรั่งทั้งหมด
เฝ้าแหนแน่นนันเปนหลั่นลด	ต่างประนตประนมบังคมคัล
ทรงสดับสำเนียงเสียงกึกก้อง	สเทื้อนท้องพงไพรไหวหวั่น
จึ่งตรัสถามพิเภกกุมภัณฑ์	เสียงสเทื้อนเลื่อนลั่นด้วยอันใด
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ บัดนั้น	พิเภกผู้มีอัชฌาไศรย
พิเคราะห์ดูรู้แจ้งประจักษ์ใจ	บังคมไหว้แล้วทูลไปทันที
เหตุนี้ด้วยลูกเจ้าลงกา	ชื่อว่าประไลยกัลป์ยักษี
ขึ้นมาจากภาราวาสุกรี	อสุรีรุ่งเรืองฤทธิไกร
ตัวลื่นดังชโลมโซมน้ำมัน	ใครจับกายกุมภัณฑ์หาอยู่ไม่
มันรู้ว่าทศกรรฐ์บรรไลย	แค้นใจตามมาจะราวี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระหริวงษ์ทรงสวัสดิรัศมี
ฟังพิเภกแถลงแจ้งคดี	จึ่งสั่งศรีหณุมานชาญไชย
ท่านจงไปรอนราญหาญหัก	โอรสทศภักตร์ให้ตักไษย
แล้วอวยพรวายุบุตรวุฒิไกร	จงมีไชยชนะอสุรี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	คำแหงหณุมานชาญไชยศรี
คำนับรับพรพระจักรี	ขุนกระบี่บังคมก้มกราน
แล้วคลานหลีกข้าเฝ้าเหล่าเสนา	ออกไปลับพลับพลาน่าฉาน
สำแดงฤทธิไกรไชยชาญ	เหาะระเห็จเตร็จทยานรีบมา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงกึ่งทางกลางดง	คลาศคล้อยลอยลงจากเวหา
เห็นบึงใหญ่ใกล้ริมมรคา	จึ่งเข้ามายืนคิดพินิจดู
อย่าเลยจะจำแลงแปลงกาย	เปนควายติดตมจมปลักอยู่
ลวงให้ประไลยกัลป์มันยกดู	จนอ่อนหูสิ้นกำลังวังชา
จึ่งจะเข้าสังหารผลาญอสุรินทร์	ให้สุดสิ้นชีวังสังขาร์
คิดพลางทางนิมิตรด้วยฤทธา	เปลี่ยนแปลงกายาทันใด
ฯ ๖ คำ ฯ ตระ
๏ เดชะเวทเพศลิงกลับเปนควาย	ลงปลักกายตรากตรึงในบึงใหญ่
กระดิกหูชูจมูกหายใจ	มิได้ไหวติงอินทรีย์
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ประไลยกัลป์สิทธิศักดิยักษี
ตามรอยวานรโยธี	ดั้นดงพงพีรีบมา
ถึงหนองน้ำกลางป่าพนาไลย	แลไปพอเห็นมหิงษา
ไม่แจ้งว่ารูปนิมิตรฤทธา	อสุราจึ่งร้องถามไป
เหวยไอ้ควายป่าพนาดร	เห็นมนุษย์วานรมั่งฤๅไม่
มันพากันลัดแลงไปแห่งใด	จงบอกให้แจ้งประจักษ์อย่ายักเยื้อง
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	มหิงษากาสรนอนเคี้ยวเอื้อง
จึ่งว่าเราทรมานรำคาญเคือง	ตกเหมืองอดหญ้าอยู่ห้าวัน
เอนดูด้วยช่วยยกข้าขึ้นก่อน	แต่พอให้ทุกข์ร้อนค่อยผ่อนผัน
จึ่งจะบอกให้ตามพระรามนั้น	ไม่เสียที่คำมั่นสัญญาไว้
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ประไลยกัลป์ไม่พะวงสงไสย
พลางร้องตอบว่าอย่าร้อนใจ	จะช่วยให้เองพ้นเวทนา
ว่าพลางเฟดผ้าขึ้นพันชงฆ์	เหน็บกระสั่นมั่นคงทั้งซ้ายขวา
ลงในแปลงปลักทำศักดา	เข้ายกมหิงษาด้วยฤทธี
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ แต่ปล้ำปลุกคลุกคลีจนอ่อนใจ	ก็ไม่ไหวเขยื้อนเคลื่อนจากที่
เหนื่อยเหน็ดเปนพ้นพันทวี	อสุรียืนยั้งรั้งรา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	คำแหงหณุมานมหิงษา
เห็นยักษีอ่อนจิตรระอิดระอา	ออกมาหยุดหย่อนผ่อนหายใจ
จึ่งเสแสร้งแกล้งว่าไปทันที	แต่ยกเราเท่านี้ก็ไม่ไหว
เสียแรงอสุรีมีฤทธิไกร	มาท้อใจทำขยั้นพรั่นพรึง
อย่าทอดทิ้งให้บรรไลยได้เมตตา	จงยกข้าลองกำลังอิกครั้งหนึ่ง
ตัวข้าแสนลำบากตรากตรึง	หมายจะพึ่งผู้ใดนั้นไม่มี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ประไลยกัลป์สิทธิศักดิยักษี
ได้ฟังควายว่าก็ปรานี	อสุรีถาโถมทยานมา
แขงข้อขบฟันมั่นหมาย	ยอกายลงยกมหิงษา
บ่าแบกด้วยกำลังวังชา	ก็เขยื้อนเคลื่อนคลาขึ้นทันที
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด รัว
๏ เมื่อนั้น	มหิงษาวายุบุตรกระบี่ศรี
ขึ้นยังพ่างพื้นปัถพี	ท่าทีกิริยาร่าเริง
เอียงเขาเข้าลับกับแผ่นผา	แหงนหน้าชแง้แลเบิ่ง
ขวิดเฟื่องลำพองลองเชิง	วิ่งระเหิดระเหิงไปมา
ฯ ๔ คำ ฯ คุกภาษ
๏ เมื่อนั้น	ประไลยกัลป์สำรวลสรวลร่า
แล้วว่าเหวยไอ้มหิงษ์อย่านิ่งช้า	จงแจ้งความตามสัญญากับกูไว้
อันมนุษย์สองรากับวานร	ดั้นดัดดงดอนไปทางไหน
มันดูหมิ่นถิ่นแคลนกูแค้นใจ	จะตามไปรณรงค์สงคราม
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	กาษรเสแสร้งแกล้งทำห้าม
เราจะช่วยชี้แจงให้แจ้งความ	ท่านอย่าคิดติดตามไปต่อยุทธ
พระรามคือนารายน์แบ่งภาค	มาจากวารินกระษิรสมุท
จะล้างเหล่าประจามิตรคิดประทุษฐ	ให้สิ้นสุดอสุราทารุณ
เราห้ามโดยดีแม้นมิฟัง	จะโมโหโอหังหันหุน
ไม่ว่าเล่นเห็นจะป่นเปนจุณ	ช่วยบอกให้เอาบุญดอกขุนมาร
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ประไลยกัลป์ฤทธิไกรใจหาญ
จึ่งว่ามึงอย่ามาทัดทาน	กลการอะไรไอ้กระบือ
ยกย่องสองมนุษย์สุดใจ	กูไม่งวยงงหลงนับถือ
พระนารายน์นั้นมีสี่มือ	น้ำหน้ามึงนี้ฤๅจะพบพาน
ตัวกูฤทธิรงค์องอาจ	ไม่เหมือนไอ้ขี้ขลาดชาติเดียรฉาน
อันมนุษย์ลิงป่าสาธารณ์	จะตามไปสังหารให้วอดวาย
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	มหิงษาว่ามึงดึงใจหาย
จะขืนไปรบรับกับนารายน์	อย่าหมายว่าจะรอดชีวี
มึงเหมือนโคถึงมฤคา	จะต่อฤทธิ์พระยาราชสีห์
เมื่อมีความเมตตาปรานี	จะช่วยว่าให้ดีก็มิเอา
กระนั้นลองมาสู้กับกูก่อน	จะราญรอนรับรองด้วยสองเขา
ถ้ายักษีมีไชยชนะเรา	อ่อเจ้าจึ่งตามพระรามไป
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ประไลยกัลป์กริ้วโกรธดังเพลิงไหม้
แผดผาดตวาดร้องก้องไพร	เหม่ไอ้โว้เว้เฉโก
ทุจริตคิดอักตัญญู	บุญคุณของกูอยู่อโข
ช่วยยกขึ้นรอดตายไอ้ควายโซ	กลับโยโสเย่อหยิ่งจะชิงไชย
เปนไรมีดีแล้วมาลองฤทธิ์	กูจะผลาญชีวิตรให้ตักไษย
ว่าแล้วโลดโผนโจนไป	เข้ารุกไล่จับมหิงษ์เปนสิงคลี
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	มหิงษาวายุบุตรไม่ถอยหนี
ยืนยันประจันหน้าราวี	หันรีหันขวางอยู่กลางแปลง
ก่งฅอย่อท้ายส่ายเขา	โถมเข้าด้วยศักดากล้าแขง
กระชั้นชิดขวิดเสี่ยวเรี่ยวแรง	เหวี่ยงสบัดวัดแว้งวุ่นไป
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ประไลยกัลป์กริ้วโกรธโลดไล่
โจนจับสัปรยุทธว่องไว	หมายใจประหารราญรอน
มือซ้ายง้างเขามหิงษา	มือขวาง่าเงื้อธนูศร
หวดซ้ายป่ายขวาตลุมบอน	ราญรอนไล่รุกบุกบัน
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	ควายนิมิตรฤทธิแรงแขงขัน
ไม่หลีกหลบรบชิดติดพัน	เหียนหันเสี่ยวสู้อสุรี
สองเขาขวิดไขว่ไวว่อง	กลอกกลับรับรองยักษี
ทางทำปลกเปลี้ยเสียที	วิ่งหนีอสุราเข้าป่าไป
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เลี้ยวลัดพุ่มไม้ไพรกว้าง	ถึงต้นทางที่เนินเขาใหญ่
จึ่งแปลงกายกลายเพศเปนลิงไพร	ขึ้นอาไศรยบนชง่อนก้อนศิลา
ฯ ๒ คำ ฯ รัว
๏ เมื่อนั้น	ประไลยกัลป์สิทธิศักดิยักษา
เลี้ยวไล่ควายเถ้าด้วยโกรธา	ดั้นดัดลัดป่าพนาดร
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงหว่างเวิ้งเชิงภูผา	พอสิ้นรอยบาทากาษร
ผันแปรแลเห็นวานร	อยู่ยังชง่อนเงื้อมคิรี
จึ่งร้องถามไปพลันทันใด	เหวยไอ้ลิงป่าพนาศรี
ไอ้มหิงษวิ่งวางมาทางนี้	เองอยู่นี่เห็นบ้างฤๅอย่างไร
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ลิงจำแลงแกล้งย้อนถามไถ่
ขุนยักษ์จักประสงค์สิ่งใด	จึ่งเลี้ยวไล่มหิงษ์วิ่งวางมา
น่าจะมีเหตุบ้างสักอย่างหนึ่ง	เห็นพิโรธโกรธขึ้งหนักหนา
ท่านจงแถลงแจ้งกิจจา	เราจึ่งจะว่าให้เข้าใจ
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ประไลยกัลป์บอกแจ้งแถลงไข
ไอ้ควายเถ้าเขากางที่กลางไพร	มันตกปลักอยู่ในเลนฦก
กูช่วยยกขึ้นได้จึ่งไต่ถาม	ถึงลักษณ์รามลิงป่าข้าศึก
มันกลับพูดทัดทานหาญฮึก	โถมสอึกเสี่ยวสู้เอากูนี้
แค้นนักจักฆ่าให้มอดม้วย	ต่อด้วยไอ้มหิงษ์ก็วิ่งหนี
จึ่งไล่ติดตามมาจะฆ่าตี	ให้สมที่มันเข้าข้างรามลักษณ์
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ลิงจำแลงแกล้งพูดแหลมหลัก
เองนี่เจ้าโมโหโง่เง่านัก	ไม่รู้จักคุณกระบือกลับดื้อดึง
อันพระพี่น้องทั้งสองศรี	ฤทธิไกรไม่มีใครเทียมถึง
โดยกูคิดเห็นเหมือนเช่นมึง	ดังหนึ่งแมงเม่าไปเข้าไฟ
กูเปนแต่ลิงป่าพนาสัณฑ์	จะสู้กันกับเองก็พอได้
แม้นมึงรักมรณามาชิงไชย	อย่าพักไปให้ถึงพระรามา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ประไลยกัลป์สิทธศักดิยักษา
ยิ่งพิโรธโกรธกระทืบบาทา	เหม่ไอ้ลิงป่าสาธารณ์
มึงกลับนับถือกระบือเถ้า	พูดเข้ากันตามเดียรฉาน
ว่าพลางเผ่นโผนโจนทยาน	ขุนมารโลดไล่วานร
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พานรินทร์ปลิ้นปลอกหลอกหลอน
รบรับจับกุมตลุมบอน	ประจัญบานราญรอนอสุรี
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	ประไลยกัลป์กริ้วโกรธกระบี่ศรี
ไล่รุกบุกบันโบยตี	ถ้อยทีหนีไล่กันไปมา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	ลิงเล็กหลอกหลอนกลอกหน้า
แล้วกลับแกล้งแปลงกายกายา	เปนวายุบุตรวุฒิไกร
ชี้หน้าว่าเหวยไอ้กุมภัณฑ์	มึงนี้ชีวันจะตักไษย
ช่างโง่เง่าเฉาโฉดทุกอย่างไป	รู้ตัวฤๅไม่อสุรี
เราฤๅคือคำแหงหณุมาน	เปนทหารพระนารายน์เรืองศรี
จะห้ำหั่นบั่นเศียรเสียบัดนี้	ให้ชีวีอาสัญบรรไลย
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ประไลยกัลป์ครั้นเห็นลิงใหญ่
โกรธกระทืบบาทาแล้วว่าไป	เหวยไอ้พานรินทร์ดูหมิ่นยักษ์
กูคิดว่าลิงไพรจึ่งไต่ถาม	มึงนี้พวกลักษณ์รามพึ่งรู้จัก
อย่าโยโสโอหังฮึกฮัก	กูจะหักคอเคี้ยวเสียเดี๋ยวนี้
ว่าพลางกวัดแกว่งพระแสงศร	ประจัญบานราญรอนกระบี่ศรี
เข่นเขี้ยวแขงข้อต่อตี	ถ้อยทีไล่กระชิดติดพัน
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	วายุบุตรฤทธิแรงแขงขัน
กลอกกลับรับรองป้องกัน	ผัดผันเปลี่ยนท่าราวี
เห็นกุมภัณฑ์หันเหเซทรุด	โถมทยานเหยียบยุดยักษี
จะฟาดฟันพลัดมือไปหลายที	ขุนกระบี่นิ่งนึกตรึกตรา
อันไอ้นี่มีกำลังยั่งยืน	ตัวลื่นเหมือนคำพิเภกว่า
แล้วขุกคิดขึ้นได้ไวปัญญา	ลงกวาดคว้าฝุ่นทรายปรายซัด
เปนลอองต้องกายประไลยกัลป์	เข้าโรมรันรบรับจับถนัด
ต่างตนแขงขันสันทัด	หมายประหัตประหารกันให้บรรไลย
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
๏ วายุบุตรยุดไว้ได้ที	เหยียบขยี้อสุรินทร์ดิ้นไม่ไหว
ชักตรีเพ็ชรแกว่งแทงลงไป	ต้องกุมภัณฑ์บรรไลยด้วยฤทธา
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ หณุมานสมถวิลยินดี	จึ่งตัดเอาเกษียักษา
พาเหาะลอยลิ่วปลิวฟ้า	ตรงมากองทัพฉับพลัน
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งค่อยก้มกราน	เข้าเฝ้าพระอวตารรังสรรค์
นบนิ้วประนมบังคมคัล	ถวายเศียรประไลยกัลป์ทันที
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระรามทรงสวัสดิ์รัศมี
ทอดพระเนตรเห็นเศียรอสุรี	ภูมีสำราญหฤไทย
แล้วตรัสเชยชมหณุมาน	ยอดทหารไม่มีที่เปรียบได้
ทั้งทรงศักดาปรีชาไว	ใช้ไหนไม่เสียราชการ
ตรัสพลางทางดูสุริยง	เห็นบ่ายลงลับไม้ไพรสาณฑ์
จึ่งชวนนางสีดายุพาพาล	มาอ่าองค์สรงสนานสำราญใจ
ต่างองค์สอดทรงเครื่องประดับ	เรืองรยับจับแสงสุริย์ใส
มาทรงบุษบกแก้วแววไว	เคลื่อนพลสกลไกรบทจร
ฯ ๘ คำ ฯ กลองโยน
ชมดง
๏ เดินทางมาในกลางพนาเวศ	ทอดพระเนตรแนวเนินศิงขร
รุกขชาติออกช่ออรชร	กลิ่นขจรอาบอบตระหลบมา
สาวหยุดพุทธชาดดาดดก	ระริมบุษบกทั้งซ้ายขวา
พระทรงเด็ดดอกดวงพวงผกา	ประทานให้นางสีดาทรามไวย
มะม่วงมะปรางลางสาด	ดกดาดห้อยย้อยอยู่ไสว
โยธาพากันเก็บลูกไม้	บ้างหักได้ทั้งกิ่งชิงกัน
อันยักษาวานรพวกพล	ต่างตนปรีดิ์เปรมเกษมสันต์
โห่ร้องก้องป่าพนาวัน	รีบร้นพลขันธ์บทจร
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ ข้ามลหานธารท่าพนาเวศ	ขอบเขตรคันธมาทน์ศิงขร
ถึงด่านขีดขินพระนคร	ประทับร้อนอยู่นอกธานินทร์
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	นิลพัทผู้รั้งขีดขิน
รู้ว่าพระอวตารผลาญไพริน	เสร็จสิ้นสุริวงษ์พงษ์กุมภัณฑ์
เสด็จกลับมาประทับทวยหาญ	อยู่ปลายด่านนัคเรศเขตรขัณฑ์
จึ่งชวนเหล่าพานรินทร์สิ้นทั้งนั้น	จะพากันไปเฝ้าพระอวตาร
จึ่งจัดของถวายให้หลายสิ่ง	มะม่วงมะทรางปรางปริงเปรี้ยวหวาน
ทั้งแตงเต้าเข้าของที่ต้องการ	จะได้ประทานพหลพลไกร
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	เสนาวานรน้อยใหญ่
เร่งรัดจัดแจงผลไม้	เลือกได้หลายหลากมากมี
ทั้งทุเรียนฝรั่งมังคุด	ลูกละมุดพุดทราสาลี่
ขนันขนุนครุนเครือเนื้อดี	กล้วยตะนีกล้วยหักมุกสุกงอม
บ้างผูกพวงมะไฟไข่เน่า	มะม่วงแก้วแมวเทราห่ามหอม
รีบรัดจัดใส่ในชลอม	ได้พร้อมเพรียงกันทันเวลา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	ลิงเหล่าชาวเมืองถ้วนหน้า
ที่ลูกผัวไปทัพกลับมา	ก็จัดหาของจะไปให้ปัน
บ้างได้ตะโกนาหว้าแว่	กล้วยอ้อยน้อยแหน่ขนุนขนัน
ใส่กระบุงแบกหามตามกัน	ขมีขมันเข้ายังวังใน
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นิลพัทยินดีจะมีไหน
จึ่งชวนชาวภาราคลาไคล	บ่าวไพร่แบกหามตามกันมา
ฯ ๒ คำ ฯ วรเชฐ
๏ ครั้นถึงจึ่งตั้งของถวาย	เรียงรายตรงราชรัถา
นิลพัทคลานหมอบยอบกายา	ก้มเกล้าวันทาพระจักรี
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระราเมศทรงสวัสดิรัศมี
จึ่งปราไสไต่ถามขุนกระบี่	ท่านรักษาธานีอยู่นานครัน
อันเสนาวานรในขีดขิน	กับกระบินทร์พหลพลขันธ์
ทั้งพวกพองของพระยาสุครีพนั้น	อยู่พร้อมมูลกันฤๅฉันใด
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	นิลพัทกราบก้มบังคมไหว้
ทูลพระอวตารชาญไชย	ข้าตั้งใจอยู่รักษาธานี
เดชะพระเดชปกเกษเกล้า	บรรดาเหล่าไพร่พลกระบี่ศรี
มิได้มีโรคายายี	อยู่ดีถ้วนหน้าสถาวร
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์พระอวตารชาญสมร
จึ่งสั่งนิลพัทฤทธิรอน	จงรักษานครเขาให้ดี
กว่าพระยาสุครีพจะกลับมา	จึ่งคืนไปภารากระบี่ศรี
เราจะยกพหลพลโยธี	รีบไปบุรีอยุทธยา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ ตรัสพลางทางสั่งสุครีพ	ให้เร่งรีบดำเนินเดินทัพน่า
คลายเคลื่อนรถแก้วแววฟ้า	ไปตามทางโคธาวารี
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ข้ามสโตงคงคาสาคร	แรมรอนนอนทางกลางวิถี
เห็นหลังคาอาศรมพระมุนี	พระจักรีตรัสสั่งเสนาใน
ให้หยุดทัพยับยั้งโยธา	ตั้งที่พลับพลาอาไศรย
พวกพลอสุรีกระบี่ไพร	บ้างเที่ยวไปริมอาวาศวัดวา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พระคณะฤๅษีชีป่า
นั่งประชุมชวนกันฉันน้ำชา	อยู่ที่บรรณศาลาไลย
บ้างอวดเพื่อนพนันฉันจุ	ถ้าชาดีสี่ครุก็รับได้
บ้างว่าถ้าทุเรียนสักสิบใบ	จะฉันให้ไม่เหลือเลยสักพู
ที่บวชเถ้าเก่าชรารักษากิจ	สอนลูกศิษย์เกรี้ยวกราดตวาดขู่
บ้างทำเลขลงดินสอเปนหมอดู	เรียนรู้หลายอย่างต่างกัน
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ พอได้ยินโยธีมี่ก้อง	เสียงม้าช้างร้องแซ่สนั่น
จึ่งออกไปเปิดประตูดูพลัน	เห็นกุมภัณฑ์พวกกระบี่รี้พล
สำคัญว่าสัตบาปราพร้าย	เคยมาทำวุ่นวายหลายหน
เอะแล้วจะหนีมันมิพ้น	ต่างตนตัวสั่นงันงก
ลุกขึ้นขวักไขว่ในกุฏิ์	โดนสดุดกาน้ำคว่ำหก
บ้างโดนเสาศาลาหน้าฟก	วิ่งวกหกล้มซมซาน
บ้างฉวยได้ร่มเกือกเสลือกสลน	หอบขนของเครื่องบริขาร
ออกจากกุฎีตลีตลาน	เรียกอาจารย์อื้ออึงคนึงไป
โปรดด้วยเจ้าข้าพระดาบศ	ทีนี้หมดหมอนเสื่อหาเหลือไม่
มันจะล้อมลัดสกัดไว้	จะหลบลี้หนีไปข้างไหนดี
ฯ ๑๐ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระวสิฐสวามิตรฤๅษี
จึ่งซักไซ้ไต่ถามทันที	อะไรจึ่งอึงมี่ทั้งวัดวา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	เหล่าพวกโยคีชีป่า
จึ่งบอกว่ากุมภัณฑ์มันมา	ทั้งลิงค่างช้างม้ามากมาย
แลดูหูตาน่ากลัว	ทั้งเนื้อตัวโตใหญ่ใจหาย
แม้นอยู่ในกุฎีมันตีตาย	จะยักย้ายฤๅจะอยู่สู้รบ
นิมนต์บอกออกมาอย่าช้าที	ข้าพเจ้าเหล่านี้จะหลีกหลบ
อยู่นานนักยักษาจะมาพบ	มันจะขบเคี้ยวกินสิ้นชีวา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทั้งสองพระอาจารย์ฌานกล้า
จึ่งออกไปจากบรรณศาลา	ป้องหน้าแลดูเปนครู่พัก
เห็นองค์พระรามอวตาร	กับสีดาเยาวมาลย์ก็รู้จัก
ซ้ำมองเขม้นเห็นพระลักษณ์	ไปได้ลิงกับยักษ์ที่ไหนมา
คิดพลางทางบอกพวกฤๅษี	ไม่พอที่ตื่นตายวายบ้า
นี่พระรามพระลักษณ์นางสีดา	มิใช่ไหนมาอย่าตกใจ
แล้วกลับเข้าไปนั่งบัลลังก์อาศน์	ขัดสมาธิ์สองชั้นไม่หวั่นไหว
เหล่าคณะฤๅษีชีไพร	เข้าไปนั่งล้อมพร้อมกัน
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	องค์พระหริรักษ์รังสรรค์
ครั้นเพลาสายแสงสุริยัน	จะเข้าไปอภิวันท์พระสิทธา
จึ่งชวนพระมเหษีโฉมยง	กับองค์พระลักษณ์ขนิษฐา
ตามกันลีลาศยาตรา	ตรงมาที่อยู่พระมุนี
ฯ ๔ คำ ฯ เพลง
ช้า
๏ ครั้นถึงจึ่งนั่งน้อมประนต	พระมหาดาบศฤๅษี
แล้วปราไสไต่ถามไปทันที	พระคุณค่อยอยู่ดีฤๅฉันใด
ตั้งแต่จากพระอาจารย์นานหนักหนา	ดูก็หาสู้แก่กะไรไม่
ค่อยขบฉันมันกลอยอร่อยใจ	ฤๅแรงน้อยถอยไปไม่มีรศ
หนี่งคณะพระมุนีชีป่า	อยู่รักษาพรหมจรรย์ด้วยกันหมด
ฤๅองค์ใดสึกหาลาพรต	พระดาบศโปรดเล่าให้เข้าใจ
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	พระอาจารย์จึ่งแจ้งแถลงไข
อันตัวรูปกับฤๅษีชีไพร	ไม่มีไภยภาวนารักษาพรต
ซึ่งของฉันมันเผือกไม่เลือกสิ้น	เปนว่าพอใจกินเสียทั้งหมด
ได้ตำรายาดองมธุรศ	โอสถสำหรับฉันขยันดี
เออจะขอไต่ถามพระราเมศ	ไฉนจึ่งลาเพศจากฤๅษี
อันยักษาวานรโยธี	ภูมีไปได้ที่ไหนมา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระจักรรัตน์แก้วแววเวหา
จึ่งเล่าแถลงแจ้งกิจจา	เมื่อไปอยู่โคธาวารี
วันหนึ่งเจ้าลงกาพระยายักษ์	มาลอบลักสีดาพาหนี
ข้าตามไปได้พลพาลี	ก็รีบยกโยธีไปลงกา
สังหารผลาญราพนาสูร	สิ้นประยูรญาติวงษ์พงษา
จึ่งรับภัควดีสีดา	แล้วรีบยกพลมาได้ห้าวัน
กลัวจะเกินกับคำที่กำหนด	ฝ่ายพระพรตอนุชาจะอาสัญ
ทั้งลำฦกนึกถึงพระนักธรรม์	จึ่งพากันเข้ามามัสการ
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระดาบศบ่นว่าน่าสงสาร
ไม่เห็นกลับคืนมาช้านาน	คิดว่าหลานบวชบำเพ็งเคร่งครัด
มิรู้ไอ้ทศภักตร์มันลักเมีย	จึ่งต้องสึกออกเสียเปนกระหัษฐ
ทั้งนี้เพราะเคราะห์กรรมจำพรากพลัด	ด้วยยักษาอาสัตย์จะมรณา
ซึ่งเสด็จไปปราบราพร้าย	ทศกรรฐ์มันตายสมน้ำหน้า
อันพี่น้องสององค์ทรงศักดา	ยักษ์จะมาเท่าไรก็ไม่กลัว
ศรที่รูปชุบให้กับบพิตร	เต็มดีมีฤทธิ์มิใช่ชั่ว
ถึงไพรีตีเหล็กหุ้มตัว	จะแผลงไปให้หัวขาดกระเด็น
ทีนี้สิ้นสัตบาปหยาบช้า	รูปดีใจหนักหนาไม่ว่าเล่น
เมื่อกระนั้นพรั่นอยู่ทั้งเช้าเย็น	มิได้เปนอันรักษาอารมณ์
คราวก่อนกากนามันมาแกล้ง	เข้ารื้อแย่งเย่อหลังคาอาศรม
รูปพลอยวิ่งงันงกจนหกล้ม	เจ็บระบมไม่สบายหลายเวลา
แล้วพูดกันกับคณะพระฤๅษี	ตั้งแต่นี้พ้นทุกข์เปนศุขา
ร้องเรียกศิษย์หยิบยกครกศิลา	พูดจาพึมพำตำหมากพลาง
เห็นกระบี่ที่นั่งอยู่ทั้งนั้น	ล่ำสันขันจริงลิงฤๅค่าง
ไอ้ยักษ์ใหญ่เขี้ยวยาวราวงาช้าง	หัวเราะพลางถามไถ่ไปมา
ฯ ๑๖ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระตรีภพลบโลกนาถา
ชี้พระหัดถ์ตรัสบอกพระสิทธา	นั่นสุครีพอนุชาพาลี
นี่ชื่อพิเภกกุมภัณฑ์	เปนน้องท้าวทศกรรฐ์ยักษี
โน่นคำแหงหณุมานชาญฤทธี	วานรนั่งข้างนี้ชื่อองคต
พวกโน้นชมภูพานรินทร์	พวกนั้นขีดขินสิ้นทั้งหมด
ตรัสพลางทางมีมธุรศ	ถามพระดาบศยศไกร
อันพุขันพรานไพรเขาไปมา	เยี่ยมเยือนพระสิทธาฤๅหาไม่
โยมนี้นึกหวังตั้งใจ	จะใคร่ประสบพบพาน
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระดาบศหัวร่อร่าแล้วว่าขาน
ได้ยินเขาเล่าฦๅอยู่ช้านาน	ว่าวงษ์วานหลานลูกพาลี
แต่ล้วนทรงศักดากล้าหาญนัก	พึ่งรู้จักภักตรากระบี่ศรี
น้อยฤๅรูปร่างช่างพ่วงพี	สมที่เปนทหารชาญไชย
ซึ่งพระองค์ทรงถามถึงพุขัน	เจ็ดวันเขาเคยมาหาขาดไม่
อันพวกพลบริวารพรานไพร	ก็เลื่อมใสโสมนัศศรัทธา
อุส่าห์เอาเข้าของเผือกมัน	มาให้รูปขบฉันหรรษา
นับไว้ได้ครบเจ็ดทิวา	เห็นจะมาอารามตามเคย
แล้วเรียกศิษย์กระหัษฐพัดน้ำร้อน	เชิญภูธรทั้งสองลองเสวย
ชาจุหลันฉันหอมเหมือนใบเตย	อย่าถือเลยเสวยเล่นตามกันดาร
ฯ ๑๐ คำ ฯ เจรจา
๏ มาจะกล่าวบทไป	ถึงพุขันพรานไพรใจหาญ
ครอบครองบุรีรำสำราญ	อยู่ปลายด่านแดนศรีอยุทธยา
ภูมิ์ฐานบ้านเรือนเปนเขื่อนขอบ	มีรั้วรอบล้อมรนามหนามหนา
อันสาวสาวเหล่ากะเหรี่ยงลว้า	ก็เลี้ยงเปนภรรยาข้าไท
มีเกวียนต่างช้างควายหลายร้อย	สำหรับได้ใช้สอยตามวิไสย
อันพวกบริวารพรานไพร	เที่ยวปลูกเรือนทำไร่อยู่เรี่ยราย
ต่อเป่าหลอดสำคัญสัญญา	จึ่งได้มาพร้อมกันเหมือนมั่นหมาย
อยู่เย็นเปนศุขสนุกสบาย	อันตรายไม่มีบีฑา
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ คิดถึงพระอวตารผ่านเกล้า	เจ้านายของเราไปแรมป่า
สามกระษัตริย์ตรัสสั่งสัญญา	สิบสี่ปีจะมาธานี
วันนี้จะพากันผันผาย	เอาสิ่งของไปถวายพระฤๅษี
จะได้ไต่ถามดูรู้คดี	เผื่อพระจักรีจะกลับมา
คิดแล้วลุกลงมาอาบน้ำ	ที่เตียงต่ำตั้งอ่างข้างเคหา
หยิบแป้งสารภีขยี้ทา	ตามประสาชาวดงส่งกลิ่นฟุ้ง
นุ่งยกพื้นแดงแต่งเต็มที่	ใส่เสื้อกำมะหยี่สีตากุ้ง
กระบวนจีนเจียรบาดคาดพุง	ใส่แหวนก้อยพลอยหุงมีราคา
โพกผ้าเนื้อดีสีชมภู	เมียน้อยนั่งดูงามหนักหนา
ถือธนูคู่ใจไคลคลา	ลงจากเคหาเข้าป่าไป
ฯ ๑๐ คำ ฯ กราว
๏ ครั้นถึงที่สำเหนียกเรียกพล	จึ่งป่ายปีนขึ้นบนต้นไม้ใหญ่
เป่าหลอดสำคัญทันใด	เสียงสนั่นทั้งในพนาวา
ฯ ๒ คำ ฯ รัว
๏ บัดนั้น	พวกพลพรานไพรที่ในป่า
ทั้งกะเหรี่ยงริมเขาเหล่าลว้า	รู้ว่านายให้หาไม่นอนใจ
ต่างเก็บฟักแฟงแตงเต้า	ทั้งมันเผือกเลือกเอาไปตามได้
บ้างหยิบเนื้อค่างที่ย่างไว้	น้ำผึ้งใส่ในกระบอกแบกคอน
บ้างได้กล้วยกล้ายหลายเครือ	กับเนื้อโคป่าห้าหกก้อน
บ้างได้หนังเสือเนื้อสุกร	รีบร้อนลัดป่าไปหานาย
ฯ ๖ คำ ฯ แขกวรเชฐ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พุขันชื่นชมสมหมาย
เห็นเข้าของหลากหลากมากมาย	จะเอาไปถวายพระสิทธา
จึ่งสั่งเหล่าบ่าวไพร่ให้แบกหาม	พูดตามชาวดงส่งภาษา
แล้วออกจากร่มไม้ไคลคลา	ตรงไปศาลาพระอาจารย์
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นใกล้ถึงจึ่งแลเห็นม้าช้าง	ทั้งลิงค่างกลุ้มไปในไพรสาณฑ์
แต่ละตัวโตใหญ่เห็นได้การ	พวกพรานหมายจะยิงชิงกัน
บ้างขึ้นหน้าไม้ใส่ยางน่อง	ค่อยย่างย่องยอบกายหมายมั่น
พอเห็นยักษ์โยธีนี่นัน	ต่างขยั้นหยุดยั้งรั้งรอ
บ้างห้ามว่าอย่ายิงยังไม่ได้	นี่มันมาแต่ไหนหนักหนาหนอ
บ้างพรั่นตัวกลัวยักษ์จะหักคอ	ลับฬ่อเล็งแลอยู่แต่ไกล
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ พุขันว่าพวกเขาเหล่านี้	ต่อจะมีเจ้านายหาร้ายไม่
ฤๅกระษัตริย์สุริวงษ์องค์ใด	ออกมาไหว้ฤๅษีที่ศาลา
เราจะไปไต่ถามพระวสิฐ	ให้แจ้งจิตรที่พะวังกังขา
จึ่งพาพวกบ่าวไพร่ไคลคลา	ตรงมาอาศรมพระนักธรรม์
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
๏ บัดนั้น	อสุราวานรพลขันธ์
พวกล้อมวงองครักษ์ราชมัน	เห็นพรานป่าพากันมามากมาย
ทั้งยักษ์ลิงวิ่งออกสกัดห้าม	บ้างคุกคามร้องว่าง่าเงื้อหวาย
ไอ้ชาวป่าอย่าเข้ามาวุ่นวาย	พระนารายน์เสด็จอยู่ศาลา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พุขันกับบ่าวเหล่าพรานป่า
ถุ้งเถียงเสียงดังด้วยโกรธา	ทำไมมาห้ามปรามลามลวน
เสด็จอยู่มิอยู่ไม่รู้ได้	ที่นี้มิใช่ฉน่ำฉนวน
ยักษ์ออกไปให้หมดอย่ามากวน	เราจะด่วนไปหาพระอาจารย์
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พวกลิงยักษ์สับสนอลหม่าน
เข้าสกัดกั้นหน้าว่าไอ้พราน	ห้าวหาญน้อยฤๅดื้อดึง
ยังไม่ไปให้พ้นน่าที่นั่ง	พลางผลักไหล่ไสหลังโกรธขึ้ง
ถ้อยทีถุ้งเถียงเสียงอึง	ได้ยินเข้าไปถึงที่ศาลา
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระตรีภพลบโลกนาถา
ทอดพระเนตรผันแปรแลมา	เห็นลว้ากะเหรี่ยงเรียงราย
พลางเขม้นเห็นพุขันนายพราน	พระอวตารชื่นชมสมหมาย
จึ่งตรัสว่าอย่าห้ามเขาวุ่นวาย	ให้เอาของมาถวายพระมุนี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พุขันปรีดิ์เปรมเกษมศรี
รู้ว่าพระหริรักษ์จักรี	อยู่ในที่อาศรมศาลา
จึ่งหลีกยักษ์ผลักลิงวิ่งเข้าไป	ด้วยใจสามิภักดิหนักหนา
บังคมสมเด็จพระรามา	ทั้งสีดาโฉมยงองค์พระลักษณ์
แล้วทูลว่าข้านี้ไม่มีศุข	ตั้งแต่ทุกข์ถึงองค์พระทรงศักดิ
เสด็จไปแรมป่าช้านานนัก	ไม่ประจักษ์เหตุผลกลใด
ถึงเจ็ดวันมาหาพระอาจารย์	ถวายของคาวหวานหาเว้นไม่
จนครบสิบสี่ปีค่อยดีใจ	ชวนกันเก็บลูกไม้แล้วออกมา
ได้พบสามกระษัตริย์บัดนี้	สมถวิลยินดีเปนหนักหนา
เหมือนพบพานมารดรบิดา	จะได้พึ่งบาทาฝ่าธุลี
ทูลพลางทางเรียกพวกพราน	อย่าลนลานคลานเข้ามาถึงนี่
เข้าของสิ่งไรของใครมี	ถวายพระฤๅษีทั้งสองรา
ฯ ๑๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	เหล่าพวกบริวารพรานป่า
หิ้วของสองมือดื้อเข้ามา	พูดส่งภาษากันแซ่ซ้อง
ใครจะว่าอย่างไรไม่รู้จัก	ได้แต่พยักยิ้มย่อง
บ้างยืนเก้กังนั่งหย่องยอง	เอาเข้าของกองให้พระสิทธา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระฤๅษีขบฉันหรรษา
แล้วอวยพรภิญโญโมทนา	พูดจากันกับเหล่าชาวไพร
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระอวตารผ่านภพสบไสมย
จึ่งตรัสกับพุขันทันใด	ขอบใจจงรักภักดี
เราแรมไพรพลัดพรากไปจากท่าน	แสนกันดารเดินป่าพนาศรี
ไปรบราญผลาญหมู่อสุรี	ปิ้มประหนึ่งชีวีจะบรรไลย
ท่านอยู่หลังยังแจ้งกิจจา	ในกรุงศรีอยุทธยาเปนไฉน
พระชนนีกับพระน้องครองกรุงไกร	ยังค่อยได้ศุขสวัสดิฤๅขัดเคือง
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พุขันทูลแถลงแจ้งเรื่อง
ข้าเกณฑ์พวกพรานไพรไปเนืองเนือง	สืบข่าวในเมืองอยุทธยา
ได้แจ้งความสามองค์พระชนนี	กับพระน้องสองศรีโศกหนักหนา
ให้ลห้อยคอยสามกระษัตรา	ไม่ว่างเว้นเวลาจาบัลย์
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระจักรกฤษณ์ฤทธิล้ำพระสุริย์ฉัน
ฟังพรานไพรพร่ำรำพรรณ	ให้โศกศัลย์สงสารพระมารดา
จึ่งตรัสกับพุขันทันที	อันเรานี้วิตกหนักหนา
เมื่อแต่แรกแรมไพรได้สัญญา	สิบสี่ปีจะมาธานี
บัดนี้ถึงคำกำหนดแล้ว	พระน้องแก้วทั้งสองจะหมองศรี
ไม่แจ้งข่าวราวเรื่องว่าร้ายดี	จะเข้ากองอัคคีให้วายปราณ
จะนิ่งอยู่อย่างนี้ก็มิได้	ด้วยยังไกลนัคเรศราชฐาน
ท่านจงนำคำแหงหณุมาน	ไปแถลงแจ้งการพระพรต
บอกว่าเรายกทัพกลับมา	ถึงอาศรมศาลาพระดาบศ
แม้นจะเข้ากองไฟก็ให้งด	จงกำหนดว่าเราจะเข้าไป
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สองนายรับสั่งบังคมไหว้
ออกจากศาลาคลาไคล	ตรงไปอยุทธยาธานี
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
ช้า
๏ มาจะกล่าวบทไป	ถึงพระพรตพระสัตรุดเรืองศรี
ครั้นคำรบครบถ้วนสิบสี่ปี	จึ่งปฤกษาพาทีกันสองรา
อันองค์พระหริวงษ์ทรงเดช	ให้เราสองครองนิเวศน์ไว้ท่า
บัดนี้ถึงวันสัญญา	ไม่เสด็จกลับมาเหมือนว่าไว้
จะนิ่งอยู่ไยเล่าเจ้าพี่	เราเข้ากองอัคคีให้ม้วยไหม้
รักษาสัตย์เสียชีวันบรรไลย	คงจะได้เลื่องชื่อฦๅนาม
แม้นจะทูลเหตุผลพระชนนี	จะโศกีโศกศัลย์รำพรรณห้าม
จำเปนจะคิดปิดความ	อย่าให้ทราบถึงสามพระมารดา
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ คิดแล้วจัดแจงแต่งองค์	ต่างทรงโขมพัตรภูษา
ประดับเครื่องเรืองรองทั้งสองรา	ลีลาออกท้องพระโรงไชย
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ นั่งเหนือแท่นสุวรรณบัลลังก์	เสนีพร้อมพรั่งบังคมไหว้
จึ่งตรัสแก่สุมันตันทันใด	เราครองเมืองมาได้สิบสี่ปี
อันพระองค์ทรงเดชเชษฐา	ก็ยังไม่กลับมาบุรีศรี
ตัวเราพี่น้องสองคนนี้	จะสู้สิ้นชีวีวายปราณ
ท่านจงกองไฟให้ใหญ่กว้าง	ที่กลางชาลาน่าฉาน
เราจะเข้าไปในเพลิงกาล	ตามสัตย์ปฏิญาณสัญญาไว้
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุมันตันเสนาอัชฌาไศรย
ได้ฟังก็ตระหนกตกใจ	บังคมไหว้แล้วทูลทัดทาน
พระผ่านฟ้าอย่าด่วนดับสูญ	อนุกูลแก่ข้าผู้ว่าขาน
อันองค์สมเด็จพระอวตาร	คเนการเกือบมาไม่ช้านัก
จงบำรุงกรุงไกรไปก่อน	ดับร้อนไพร่ฟ้าอาณาจักร
รอรั้งฟังข่าวพระหริรักษ์	อิกสักสามทิวาราตรี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระพรตทรงสวัสดิรัศมี
ได้ฟังเสนาพาที	จึ่งมีบัญชาว่าไป
ซึ่งท่านทานทัดขัดห้าม	ด้วยมีความสมัครักใคร่
แต่เราได้ให้สัตย์สัญญาไว้	จะอยู่ไปไม่พ้นคนนินทา
เหมือนรักใคร่ไอสูรย์สมบัติ	ไม่ซื่อสัตย์ต่อองค์พระเชษฐา
ท่านอย่าหน่วงหนักชักช้า	จงไปหาฟืนตองมากองไฟ
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุมันตันได้ฟังนั่งร้องไห้
มิรู้ที่ทัดทานประการใด	ถวายบังคมไหว้แล้วลุกมา
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ จึ่งสั่งเหล่าชาวคลังทั้งนั้น	ให้จัดแจงจวงจันทน์กฤษณา
ขนไปเรียงวางกลางชลา	บ้างก็หาเชื้อไฟใส่ประชุม
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	ชาวบ้านร้านตลาดกลาดกลุ้ม
เห็นควันไฟในวังมืดคลุ้ม	ทั้งแก่เถ้าสาวหนุ่มร้องถามกัน
ครั้นรู้ว่าน้องพระหริวงษ์	จะเข้าไฟให้องค์พระอาสัญ
ต่างตระหนกตกใจจาบัลย์	ทั้งชายหญิงวิ่งพัลวันมา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ เข้าไปในนิเวศน์วังสถาน	เห็นเพลิงกาลร้อนแรงแสงกล้า
ประชาชนหญิงชายฟายน้ำตา	ทั้งเสนาอำมาตย์เพียงขาดใจ
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	สองกระษัตริย์รัศมีศรีใส
เห็นชีพราหมณ์ไพร่ฟ้าเสนาใน	ร้องไห้ไม่เปนสมประดี
จึ่งบัญชาว่ากับคนทั้งหลาย	จงคอยอยู่ให้สบายในกรุงศรี
ขอฝากสามสมเด็จพระชนนี	กว่าพระพี่จะมาแต่อารัญ
อันเราสองครองสัตย์สุจริต	จะตั้งจิตรบรรไลยไปสวรรค์
ว่าพลางต่างกุมพระกรกัน	จรจรัลจะเข้ากองอัคคี
ฯ ๖ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ บัดนั้น	พุขันหณุมานชาญไชยศรี
มาถึงอยุทธยาธานี	จรลีเข้าในทวารา
เห็นผู้คนแซ่ซ้องร้องไห้	คิดพะวงสงไสยเปนหนักหนา
พอเห็นพระพี่น้องทั้งสองรา	จะพากันเข้ากองไฟ
ตกใจไม่ทันไต่ถาม	กระโดดข้ามข้าเฝ้าเข้าไปได้
วายุบุตรยุดองค์พระพรตไว้	พรานไพรยุดพระอนุชา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทั้งสองน้องนารายน์นาถา
เห็นพุขันขุนกระบี่มีศักดา	รู้จักหน้าสนัดตรัสถามไป
ดูราวานรกับนายพราน	มีภารธุระเปนไฉน
จึ่งวิ่งมาคร่ายุดฉุดไว้	มิให้ตัวเราเข้าอัคคี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	วายุบุตรประนตบทศรี
จึ่งว่าพระหริรักษ์จักรี	ให้ข้านี้มาแจ้งกิจจา
เสด็จไปสังหารผลาญพวกยักษ์	ทศภักตร์สิ้นชีวังสังขาร์
บัดนี้เลิกทัพกลับมา	ถึงศาลาพระมุนีที่ในไพร
กลัวจะเกินสัญญาช้านัก	สองพระองค์ทรงศักดิจะตักไษย
จึ่งใช้ข้ามาทูลทัดไว้	จงทราบใต้บทมาลย์พระผ่านฟ้า
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	สองกระษัตริย์ทรงฟังไม่กังขา
ชื่นชมสมถวิลจินดา	จึ่งมีบัญชาว่ากับหณุมาน
เราซื่อตรงจงรักพระจักรี	ไม่ยินดีแก่สมบัติพัศถาน
กลัวจะเสียความสัตย์ปฏิญาณ	จะเข้ากองเพลิงกาฬให้บรรไลย
เดชะบุญหนักหนาท่านมาทัน	เหมือนชุบชีวันเราไว้ได้
ครั้งนี้รอดตายสบายใจ	เราจะไปทูลสารพระมารดา
ท่านจงหยุดหย่อนผ่อนพัก	สำนักอยู่พลางที่ข้างน่า
ว่าพลางทางชวนอนุชา	เสด็จมาปราสาทพระชนนี
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ
๏ ครั้นถึงจึ่งคลานเข้าไปเฝ้า	ก้มเกล้าประนตบทศรี
แล้วทูลว่าข้าน้อยทั้งสองนี้	กองอัคคีคิดกันจะบรรไลย
พอคำแหงหณุมานกับพรานป่า	เอากิจจามาแจ้งแถลงไข
บัดนี้พระอวตารชาญไชย	ภูวไนยกลับมาธานี
ยังประทับยับยั้งโยธา	อยู่ศาลาพระวสิฐฤๅษี
ลูกจะขอทูลลาฝ่าธุลี	ออกไปรับพระพี่ที่กลางไพร
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	สามพระชนนีศรีไส
ได้ฟังโอรสยศไกร	อรไทยยินดีปรีดา
จึ่งตรัสว่าครั้งนี้บุรีเรา	จะบันเทาโศกศัลย์หรรษา
แม่จะไปด้วยกันกับลูกยา	รับพระเชษฐามากรุงไกร
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	สองโอรสรับสั่งบังคมไหว้
พากันลีลาคลาไคล	ออกไปพระโรงรัตน์ชัชวาล
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ จึ่งดำรัสตรัสสั่งเสนา	จงเตรียมโยธาทวยหาญ
เทียมทั้งรัถาอาชาชาญ	ให้เสร็จการในเวลาราตรี
พรุ่งนี้เช้าเรากับพระมารดา	จะไปรับพระเชษฐามากรุงศรี
สั่งเสร็จเสด็จจรลี	เข้าสู่ที่วังในมิได้ช้า
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
๏ บัดนั้น	สุมันตันผู้มียศถา
ออกมาสั่งเวรเกณฑ์โยธา	หมายบอกทั้งข้างน่าข้างใน
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	หมื่นขุนมุลนายน้อยใหญ่
ต่างคนรีบร้อนไม่นอนใจ	พนักงานของใครก็ไตรตรา
ขุนรถตระเตรียมเทียมรถทรง	สำหรับองค์พระโอรสา
รถที่นั่งทั้งสามพระมารดา	รถประเทียบกัลยาคณานาง
ขุนม้าผูกม้าพาชี	ขับขี่สันทัดสบัดย่าง
ขุนช้างต่างเร่งผูกช้าง	เลือกล้วนขึ้นระวางดั้งกัน
ขุนพลจัดล้วนกระบวนแห่	พร้อมแต่ยำรุ่งสุริย์ฉัน
มาตั้งกองท้องสนามแน่นนัน	เตรี ยมกันคอยเสด็จยาตรา
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	สามองค์อัคเรศเสนหา
จึ่งชวนสองพระลูกให้ไคลคลา	มาโสรจสรงคงคาอ่าองค์
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
ชมตลาด
๏ ทรงสุคนธรศเร้าเอาใจ	ลุบไล้พระวิลาศวาดขนง
พระชนนีนุ่งผ้าจีบประจง	สไบทรงตาดปักปีกแมงทับ
พระพี่น้องสององค์ทรงภูษิต	ฉลององค์ตาดติดเลื่อมสลับ
สามอนงค์ทรงเข็มขัดบานพับ	สร้อยนวมสวมทับซับช้อน
โอรสราชคาดปั้นเหน่งจำหลักลาย	ทับทรวงสายห่วงห้อยสร้อยอ่อน
สามพระมาตุรงค์ทรงทองกร	แหวนทับทิมทองร่อนเรือนครุธ
โอรสพาหุรัดตระหวัดวง	ธำมรงค์ปัทมราชผาดผุด
อรไทยใส่รัดเกล้าชมภูนุท	พระลูกทรงมงกุฏแก้วมณี
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ ครั้นเสร็จเสด็จยุรยาตร	ลงจากปรางมาศปราสาทศรี
พร้อมสนมกำนัลขันที	ออกมาที่เกยลาน่าพระลาน
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ ห้ากระษัตริย์สุริวงษ์ทรงยศ	ต่างขึ้นรถพรรณรายฉายฉาน
พร้อมประเทียบสาวสรรค์พนักงาน	หณุมานนำน่าคลาไคล
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงท้ายจงกรมอาศรมบท	ให้หยุดรถรี้พลน้อยใหญ่
ต่างลงจากรัถาคลาไคล	เข้าไปยังบรรณศาลา
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ เมื่อนั้น	พระจักรรัตน์แก้วแววเวหา
กับทั้งพระลักษณ์นางสีดา	เห็นสองอนุชาชนนี
ดีใจไปรับพระมารดร	ยอกรประนตบทศรี
พระพี่น้องสองข้างต่างอัญชลี	ถ้อยทีถามไถ่กันไปมา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	สามพระชนนีเสนหา
จึ่งปราไสไต่ถามพระรามา	ลูกยาจงเล่าให้เข้าใจ
เจ้ารับสัตย์บิตุรงค์ทรงยศ	ไปสร้างพรตจรรยาในป่าใหญ่
เกิดเหตุเภทพาลประการใด	จึ่งต้องไปรณรงค์ถึงลงกา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์พระอวตารนาถา
แถลงเล่ายุบลแต่ต้นมา	เมื่อไปอยู่โคธาราวี
วันหนึ่งนั้นท้าวทศภักตร์	มาลอบลักกัลยาพาหนี
ลูกกับอนุชาไปราวี	ผลาญพวกอสุรีถึงลงกา
ทศกรรฐ์มันออกมายงยุทธ	ก็ม้วยมุดสุดสิ้นสังขาร์
จึ่งได้องค์เทวีสีดา	กลับมาประนตบทมาลย์
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	สามพระมารดาจึ่งว่าขาน
เจ้าพลัดพรากจากภาราไปช้านาน	สงสารยากแค้นแสนทวี
แล้วตรัสแก่นางสีดายาใจ	เดิมแม่จะให้อยู่กรุงศรี
แต่โฉมยงจงรักภักดี	ติดตามสามีไปในไพร
พลางชี้ชอบขอบใจเจ้าลักษณ์	ความรักเชษฐาไม่หาได้
อุส่าห์สู้ลำบากยากใจ	ร่วมร้อนนอนไพรไปด้วยกัน
เปนบุญแล้วแก้วแม่ได้คืนเมือง	ปลดเปลื้องความวิโยคโศกศัลย์
ทีนี้จะผาศุกทุกคืนวัน	ทั่วนิเวศน์เขตรขัณฑ์ธานี
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระพรตพระสัตรุดเรืองศรี
จึ่งทูลพระหริรักษ์จักรี	น้องนี้คอยองค์พระทรงฤทธิ์
ถ้าแม้นไม่เสด็จมาช้าไป	จะโจนเข้ากองไฟให้ดับจิตร
พอคำแหงหณุมานชาญชิต	ไปแจ้งกิจข้านี้ดีใจนัก
ขอเชิญองค์ภูวไนยไคลคลา	คืนเข้าภาราอาณาจักร
พระจักได้เปนที่พึ่งพัก	แก่สองน้องรักสืบไป
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระหริวงษ์ทรงภพสบไสมย
จึ่งตรัสแก่พระพรตยศไกร	พี่ขอบใจทั้งสองน้องยา
ได้พิทักษ์รักษาบุรี	บำรุงสามชนนีนาถา
ไม่มีเหตุเภทไภยสิ่งไรมา	ไพร่ฟ้าศุขเกษมเปรมปรีดิ์
ตรัสพลางทางดูทินกร	ตะวันบ่ายชายอ่อนแสงสี
จึ่งทูลเชิญทั้งสามพระชนนี	อัญชลีลาองค์พระทรงพรต
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระวสิฐสวามิตรดาบศ
เห็นกระษัตริย์สุริวงษ์ทรงยศ	น้อมประนตอำลาจะคลาไคล
จึ่งอวยไชยให้พรภูลสวัสดิ	เสวยรมย์สมบัติเปนใหญ่
สามพระชนนีนั้นไซ้	จงให้จำเริญชนมา
อันโฉมยงองค์ภัควดี	กับพระจักรีนาถา
อย่าได้รู้นิราศคลาศคลา	เหมือนครั้งคราวเดินป่าพนาลี
สารพัดศัตรูหมู่ร้าย	ให้แพ้พ่ายดังพรฤๅษี
ปราศจากโรคายายี	อยู่ดีมีศุขทุกคืนกัน
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	แปดกระษัตริย์สุริวงษ์รังสรรค์
คำนับรับพรพระนักธรรม์	แล้วถวายอภิวันท์อำลา
พรั่งพร้อมกำนัลขันที	เสนีตัวนายซ้ายขวา
ต่างองค์ลีลาศยาตรา	ตรงมาที่ประทับฉับพลัน
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
๏ ครั้นถึงจึ่งขึ้นรถทรง	ให้ยกจัตุรงค์ทัพขันธ์
โยธาแห่แหนแน่นนัน	สุมันตันนำหน้าเข้าธานี
ฯ ๒ คำ ฯ กลองโยน
๏ บัดนั้น	ประชาชนหญิงชายชาวกรุงศรี
แจ้งว่าพระทรงศักดิจักรี	ภูมีมาถึงกรุงไกร
ต่างคนปรีดิ์เปรมเกษมสันต์	ก็พากันมาคอยบังคมไหว้
ตั้งโตกพานเข้าตอกดอกไม้	อร่ามไปด้วยเครื่องบูชา
บ้างจุดเทียนเงินเทียนทอง	ผูกห้อยร้อยกรองพวงบุบผา
ครั้นเห็นเกณฑ์แห่แออัดมา	จนถึงรัถาพระภูธร
บรรดาเหล่าชาวเมืองก็ชื่นชม	ต่างบังคมก้มกราบอยู่สลอน
แซ่ซ้องร้องอำนวยอวยพร	ราษฎรศุขเกษมเปรมปรีดิ์
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พวกพลอสูรศักดิยักษี
ทั้งพรานป่าวานรโยธี	ไม่เคยเข้าบุรีอยุทธยา
เหลียวน่าเหลียวหลังอุตลุด	เดินสดุดผู้คนจนถลา
บ้างเห็นสาวสาวชาวภารา	ก็ยักคิ้วหลิ่วตาประสาลิง
จับแมงวันคันขนขู่ตะคอก	กระโดดโลดหลอกหยอกผู้หญิง
เห็นส้มลูกลูกไม้ก็ไล่ชิง	ยักษ์ลิงยินดีปรีดา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระจักรรัตน์แก้วแววเวหา
ครั้นรถทองประทับกับเกยลา	จึ่งตรัสสั่งเสนาสุมันตัน
อันวานรยักษ์มารกับพรานไพร	ให้สำนักนิ์อาไศรยในสวนขวัญ
ผลาผลโภชนาสารพัน	ส่งให้ทุกวันสามเวลา
สั่งแล้วลงจากรถทรง	กับองค์อัคเรศเสนหา
ทั้งสามพระศรีอนุชา	ตามพระมารดามาในวัง
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ
๏ เข้าประตูหูช้างหว่างต้นสน	ขึ้นมณเฑียรท้องพระโรงหลัง
สถิตย์เหนือแท่นสุวรรณบัลลังก์	พร้อมพรั่งพระสนมกรมใน
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	แสนสาวท้าวนางน้อยใหญ่
ทั้งเถ้าแก่แต่บรรดาอยู่เวียงไชย	มิได้ไปรับสามกระษัตรา
รู้ว่าเสด็จกลับก็สับสน	ต่างคนเข้าเฝ้าจะเอาหน้า
ท้าวนางแต่ละคนพ้นปัญญา	พูดจาจ๋อแจ๋แซ่ไป
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
ช้า
๏ เมื่อนั้น	สามพระชนนีศรีใส
จึ่งตรองตรึกปฤกษากันทันใด	จะมอบไอศวรรยาธานี
ให้องค์พระอวตารผ่านภารา	เปนมงกุฎอยุทธยากรุงศรี
แล้วกล่าวรศพจนาวาที	สั่งพระพรตผู้มีปรีชาชาญ
แม่จะเศกพระราเมศเชษฐา	ให้ครอบครองนัคราราชฐาน
เจ้าจงให้โหราหาฤกษ์พาร	เร่งรัดจัดการเตรียมไว้
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	พระพรตยินดีจะมีไหน
ถวายบังคมลาคลาไคล	ออกไปยังพระโรงรจนา
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ สถิตย์เหนือที่นังบัลลังก์อาสนี	พร้อมอำมาตย์เฝ้าฝ่ายซ้ายขวา
พระจึ่งมีมธุรศพจนา	กับพระยาพิเภกผู้ภักดี
สมเด็จพระมาตุรงค์ทรงศักดิ	จะเศกพระหริรักษ์เรืองศรี
ให้เสวยสวรรยาธานี	จะได้ฤกษ์ยามดีเมื่อวันใด
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พิเภกรับสั่งบังคมไหว้
พิเคราะห์ความตามตำราเรียงไว้	แล้วลงเลขขับไล่ลักษณ์จันทร์
ทั้งชั้นโชคโยคเกณฑ์ก็ดีหมด	จึ่งกราบทูลพระพรตรังสรรค์
อันฤกษ์ราชพิธีซึ่งดีนั้น	ต่อวันจันทร์เจ็ดค่ำต้องตำรา
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระพรตสุริวงษ์นาถา
ชื่นชมสมถวิลจินดา	จึ่งบัญชาตรัสสั่งสมันตัน
จงจัดที่ปราสาทราชฐาน	เตรียมการพิธีทุกสิ่งสรรพ์
ทั้งเครื่องราชาภิเศกทรงธรรม์	ให้พร้อมไว้ในวันฤกษดี
แล้วนิมนต์พระวสิฐสวามิตร	ทั้งคณะนักสิทธิฤๅษี
มาทำมงคลกิจพิธี	กับพราหมณ์ชีปโรหิตโหรา
อันการเล่นเต้นรำปล้ำมวย	ให้มีสมโภชด้วยทุกภาษา
ครั้นเสร็จสั่งเสนีแล้วลีลา	เสด็จมาปรางมาศปราสาทไชย
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ
๏ บัดนั้น	สุมันตันเสนาผู้ใหญ่
ออกจากพระโรงคัลทันใด	ตรงไปศาลาว่าราชการ
ให้เสมียนเขียนหมายรายรับสั่ง	บอกทั้งพลเรือนแลทหาร
เครื่องสมโภชรำเต้นเล่นงาน	ให้เตรียมการตามตำแหน่งทุกแห่งไป
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	พวกหมื่นขุนมุลนายน้อยใหญ่
ต่างคนรีบร้อนไม่นอนใจ	มาจัดการวุ่นไปที่ในวัง
ฯ ๒ คำ ฯ
ยานี
๏ บ้างจัดแจงแต่งมหาปราสาท	พรมลาดสุจนี่ที่นั่ง
ทั้งแท่นรัตน์ภัทรบิฐบัลลังก์	ปูด้วยหนังราชสีห์มีฤทธิ์
บ้างปักเสวตรฉัตรดัดเพดาน	ห้อยพวงแก้วประพาฬไพจิตร
กลดสังข์ตั้งถ้วนทั้งแปดทิศ	แว่นวิเชียรเทียนติดตามตำรา
บัลลังก์ทองรองพานสุพรรณบัตร	พระสังข์ทักษิณาวัฏเวียนขวา
จัดครบเครื่องกระษัตริย์ขัติยา	จึ่งให้ตั้งพลับพลาน่าโรงช้าง
บ้างปลูกโรงหุ่นลครมอญรำ	ที่จะมีมวยปล้ำก็ทุบถาง
พวกไม้สูงปักไม้รายริมทาง	ต่างต่างเตรียมเสร็จสำเร็จการ
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ บัดนั้น	สุมันตันเสนาปรีชาหาญ
จึ่งสั่งสังฆการีธรรมการ	จงรีบไปดงดานประเดี๋ยวนี้
นิมนต์พระสิทธาสวามิตร	กับองค์พระวสิฐฤๅษี
ให้พาพวกคณะโยคี	เข้ามาสวดพิธีที่ในวัง
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สังฆการีคำนับรับคำสั่ง
วิ่งหืดขึ้นคอไม่รอรั้ง	ไปยังไพรวันอรัญวา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงที่จงกรมอาศรมบท	หว่างเวิ้งเชิงบรรพตภูผา
สองนายเหน็ดเหนื่อยเมื่อยล้า	ลงนั่งนวดแข้งขาอยู่ช้านาน
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระวสิฐเล่นหมากรุกสนุกสนาน
ตาหูไม่สู้เห็นซมซาน	แพ้ลูกศิษย์สองกระดานทยานใจ
พนันถอนขนตาเสียห้าเส้น	แล้วตั้งขึ้นเล่นแก้มือใหม่
น่าขุนเบี้ยริมทิ่มขัดไว้	หยิบแว่นตามาใส่เขม้นมอง
ตามบุญตามกรรมทำให้แตก	เอาม้าฟันเม็ดแลกกินสอง
น้อยฤๅเบี้ยหงายมันร้ายรอง	เข้าทำนองต้องกลจนกระมัง
จับเรือรุกผางแล้วพลางว่า	ถอนขนตาห้าเล้นเจ้าเล่นมั่ง
ผีเทวดามาช่วยก็ไม่ฟัง	คงจะไล่ให้กระทั่งริมกระดาน
หัวร่อพลางทางเรียกน้ำชาฉัน	ใส่จุหลันมาลองสักสองป้าน
ดีแต่ใหม่ไว้เก่าไม่เอาการ	หยิบน้ำตาลใส่ลงก่งฅอซด
ชะชะอร่อยน้อยฤๅนั่น	แม้นมีสักสองขันฉันให้หมด
จนแน่นท้องต้องขยายราตคด	พระดาบศบ่นอยากมากไป
ฯ ๑๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สังฆการีหยุดอยู่สักครู่ใหญ่
ได้ยินเสียงพระอาจารย์สำราญใจ	หัวร่อเร่อเอออะไรจะใคร่รู้
จะว่าสอนหนังสือศิษย์ก็ผิดทำนอง	เสียงร้องรุกคาดประหลาดอยู่
จึ่งย่างย่องมองมาเปิดประตู	เข้าไปปูผ้าห่มก้มกราบกราน
เห็นฤๅษีสบเพลินเดินหมากรุก	นึกสนุกขึ้นมาไม่ว่าขาน
แอบหลังนั่งยิ้มอยู่ริมกระดาน	รับประทานขอทีเถิดเจ้าคุณ
ดีฉันรักชักเรือมาแต้มนี้	ประทับที่ตาวงตรงน่าขุน
เบี้ยเขาเคี้ยวเล่นให้เปนจุณ	ชิงฉุดยุดพระคุณขออิกที
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระดาบศดึงดื้อถือผี
ปัดมือไม่ฟังสังฆ์การี	กูเดินดีกว่าออเจ้าเปนเท่าไร
แต่หนุ่มหนุ่มเมื่อกระนั้นขยันอยู่	อินทร์เดชะพระครูก็สู้ได้
ถึงทั้งแก่งกเงินเดินคลายไป	ฝีมือไล่มวยเม็ดเข็ดทุกคน
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เออนี่มีธุระอะไรนั่น	จึ่งพากันมาในไพรสณฑ์
ดูทีกิริยาชอบกล	จะนิมนต์ไปฉันแล้วกระมัง
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สังฆการีแจ้งความตามรับสั่ง
นิมนต์สวดพิธีที่ในวัง	สิ้นทั้งคณะพระสิทธา
อันสำรบกับเข้าของฉัน	มัดสมั่นข้าวบุหรี่มีหนักหนา
ไก่พะแนงแกงต้มยำน้ำยา	สังขยาฝอยทองของชอบใจ
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระดาบศฟังเล่าน้ำลายไหล
ของฉันขยันยิ่งทุกสิ่งไป	แต่กระจาดมีฤๅไม่จะใคร่รู้
อันสุ้งเสียงรูปทุกวันพานขัด	เพราะเคร่งครัดมิได้ฉันน้ำมันหมู
แต่นิมนต์แล้วก็ต้องไปลองดู	พอนั่งอยู่ให้เห็นเปนประธาน
แล้วสอนศิษย์ฤๅษีที่พึ่งบวช	จะไปสวดในปราสาทราชฐาน
เมื่อขบฉันผันผ่อนพอประมาณ	จักขายหน้าอาจารย์เจ้าวัดวา
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ ว่าพลางต่างเข้าในกุฎี	พระมุนีห่มดองครองผ้า
ถือไม้ท้าวก้าวลงจากศาลา	พวกฤๅษีชีป่าก็ตามไป
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงอยุทธยาธานี	เข้ามาที่ปราสาททองผ่องใส
สถิตย์นั่งเหนืออาศน์ที่ลาดไว้	สำรวมใจขัดสมาธิ์มัทยัด
เหล่าขุนนางข้างฝ่ายกรมวัง	เข้ามานั่งประเคนพานเภสัช
ธรรมการสังฆ์การีเขาวีพัด	ต่างคนปรนิบัติพระสิทธา
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	เสนีสี่นายซ้ายขวา
เห็นสมควรจวนได้เวลา	มาตรวจตรากระบวนแห่แซ่ซ้อง
พนักงานอภิรุมชุมสาย	ตั้งตาริ้วรายเปนแถวท่อง
แตรสังข์กังสดาลฆ้องกลอง	คับคั่งทั้งท้องสนามใน
มหาดเล็กเชิญพระแสงดาบหอก	ใส่เสื้อครุยล้อมพอกดอกไม้ไหว
พนักงานยานุมาศเชิญเข้าไป	ประทับไว้ตามเคยที่เกยลา
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระจักรรัตน์แก้วแววเวหา
ครั้นจวนใกล้ศุภฤกษ์เวลา	เสด็จมาอ่าองค์สรงสินธู
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ ไขสุหร่ายปรายโปรยตกต้อง	ผินผันหันขนองเข้ารองสู้
ทรงสุคนธ์ปนสุวรรณกำพู	หอมรื่นชื่นชูกลิ่นชมด
ใส่สนับเพลาทรงอลงการ์	ภูษาเชิงชายลายก้านขด
ฉลององค์อินทร์ธนูสบัดคด	คาดปั้นเหน่งมรกฏรจนา
ผ้าทิพย์ชายแครงแสงรยับ	กรองสอซ้อนสลับทับอังษา
ตาบประดับทับทรวงดวงจินดา	ทรงมหาสังวาลประพาฬรัตน์
ทองกรแกวกุดั่นบรรจง	ธำมรงค์ทรงใส่นิ้วพระหัดถ์
มงกุฎแก้วแววไวดอกไม้ทัด	กรรเจียกจรจำรัสชัชวาลย์
ฯ ๘ คำ ฯ
ยานี
๏ ทรงฉลองพระบาทยาตรา	มายังเกยลาน่าฉาน
เสนีบังคมก้มกราบกราน	เสด็จทรงพระยานุมาศมา
พลพวกเกณฑ์แห่แออัด	เปนขนัดนับแสนแน่นหนา
มหาดเล็กเชิญพระแสงสาตรา	เดินพลางหว่างตาริ้วราย
พัดโบกจามรชอนตวัน	กลดกลั้นอภิรุมชุมสาย
ต้นเชือกเลือกล้วนตัวนาย	สอดสะพายสายกระบี่ถักทอง
ดั้งเขนเกณฑ์เดินเปนคู่คู่	เกาทัณฑ์ธนูเปนแถวท่อง
เสียงแซ่แตรสังข์ฆ้องกลอง	ตรงไปทางท้องสนามจันทร์
ฯ ๘ คำ ฯ กลองโยน
ร่าย
๏ ครั้นถึงเกยลาน่าปราสาท	ลงจากยานุมาศผายผัน
พร้อมประยูรสุริย์วงษ์พงษ์พันธุ์	ขึ้นสุวรรณปรางรัตน์รูจี
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ นั่งเหนือภัทรบิฐบัลลังก์	อันปูด้วยหนังราชสีห์
โหราลั่นฆ้องไชยได้ฤกษ์ดี	พระมุนีก็สวดขึ้นพร้อมกัน
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	พวกขุนนางต่างคนหฤหรรษ์
พฤฒาเถ้าเผ่าพราหมณ์พรหมจรรย์	ถวายเครื่องกกุธภัณฑ์พระผ่านฟ้า
ข้างฝ่ายเหล่าชาวแสงสรรพยุทธ	ถวายอัษฎาวุธคมกล้า
หมู่มุขทุกตำแหน่งเสนา	ถวายรถคชาสารพัน
ขุนคลังทูลถวายสมบัติ	แก้วเก้าเนาวรัตน์ทุกสิ่งสรรพ์
ท้าวนางนอบนบอภิวันท์	ถวายนางพระกำนัลสนมใน
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พระมหาราชครูผู้ใหญ่
จึ่งหยิบแว่นเทียนสุวรรณทันใด	เอาจุดไฟแล้วส่งให้เสนา
ฯ ๒ คำ ฯ
สระบุโหร่ง
๏ เวียนเอยเวียนเทียน	ให้เวียนซ้ายส่งวงไปขวา
นั่งเคียงเรียงรับลำดับมา	โหราลั่นฆ้องขึ้นสามที
ประโคมทั้งสังข์แตรแซ่เสียง	โห่ร้องก้องสำเนียงอึงมี่
ฝ่ายพวกพิณพาทย์มโหรี	ต่างประสานดีดสีมี่ไป
ฯ ๔ คำ ฯ มหาไชย
ร่าย
๏ ครั้นครบสำเร็จเจ็ดรอบ	ตามระบอบบาฬีพิธีไสย
จึ่งดับเทียนโบกควันทันใด	อ่านเวทถวายไชยมงคล
ฝ่ายสามสมเด็จพระมารดร	จำเริญพรภูลสวัสดิสัถาผล
พวกข้าเฝ้าท้าวพระยาสามนต์	ต่างคนบังคมคัลอัญชลี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ ครั้นแล้วสำเร็จเสร็จสรรพ	กรมวังยกสำรับเลี้ยงฤๅษี
ทั้งของเติมต่างต่างอย่างดี	มาตั้งที่ตรงหน้าพระอาจารย์
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระจักรีปรีดิ์เปรมเกษมสานต์
เสด็จจากแท่นรัตน์ชัชวาลย์	เข้าไปนมัสการพระสิทธา
แล้วยอบองค์ลงยกสิ่งของ	ประเคนสองดาบศพรตกล้า
บรรดาพวกข้าเฝ้าท้าวพระยา	เข้าประเคนพระสิทธาทั่วไป
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	เหล่าคณะนักธรรม์ฉันได้
กำลังอยากหยิบของที่ต้องใจ	หมูไก่แกงต้มยำคำโตโต
บ้างฉันเป็ดเจ็ดตัวเหลือแต่ปีก	ยังซ้ำวุ้นได้อีกเปนสองโถ
บ้างฉันไก่พะแนงแกงเทโพ	น้ำยาโอต้นเถาแถมทุกองค์
พวกเสนีที่นั่งอยู่ทั้งนั้น	เห็นขบฉันพานจุก็ยุส่ง
คอยประเคนของเติมเพิ่มลง	ต่างองค์ฉันอร่อยเรียกบ่อยไป
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ ครั้นเสร็จพระสิทธาอาจารย์	จะรอรั้งนั่งนานเห็นไม่ได้
จึ่งถวายพระพรลาคลาไคล	กลับไปหิมวาพนาวัน
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	พนักงานการสมโภชทุกสิ่งสรรพ์
ลงโรงรำเต้นเล่นประชัน	เสียงฆ้องกลองสนั่นทั้งพารา
พวกลครยืนเครื่องเยื้องย่าง	ตลกใส่หนังค่างเขียนหน้า
ร้องรำทำทีกิริยา	หยุดเล่นเจรจาอึงไป
ฯ ๔ คำ ฯ เพลงฉิ่ง
๏ หุ่นเชิดชักยนตร์เหมือนคนฟ้อน	กรายกรกรีดหัดถ์ซัดสองไหล่
คนเจรจาว่าเรื่องให้เข้าใจ	ตลกไล่เย้าหยอกหลอกล้อ
ฯ ๒ คำ ฯ เพลง
๏ พวกงิ้วโรงใหญ่ใส่เสื้อแสง	เข้ารบกันฟันแทงแขงข้อ
เล่นกลสันทัดตัดแขนฅอ	เสียงม้าฬ่อเลื่อนลั่นสนั่นไป
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจางิ้ว
๏ บัดนั้น	ประชาชนอลหม่านไม่นับได้
มาเที่ยวเดินดูงานสำราญใจ	สิ้นทั้งเด็กผู้ใหญ่ไพร่ผู้ดี
พวกเจ้าชู้เดินเที่ยวเกี้ยวผู้หญิง	เย่อหยิ่งหย่งผมห่มแพรสี
เห็นแม่ม่ายร้ายทานพานมั่งมี	เข้าทำทีทอดสนิทชิดเชื้อ
นางสาวสาวนั่งม้าน่าโรงลคร	ห่มแพรซ้อนสองชั้นกันเหงื่อ
ที่มีผัวเหินห่างร้างเรื้อ	เห็นผู้ชายรายเรือทำแย้มยิ้ม
พวกนักเลงกินเหล้าเมามาย	ออกเดินส่ายพูดพล่ำทำหยุมหยิม
นางข้าหลวงต่างกรมห่มสีทับทิม	เที่ยวยืนริมโรงงานพ่านไป
พวกบันทิดปิดขมับนุ่งม่วง	ห่มแพรดวงเดินเยื้องยักไหล่
เที่ยวลอยชายกรายข้ามฉนวนใน	โขลนไล่เฆี่ยนตีหนีลนลาน
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พวกยักษ์ลิงเหล่าลว้าโยธาหาญ
มาเที่ยวดูเต้นรำสำราญ	เข้าเดินปนอลหม่านกับมนุษย์
พวกกะเหรี่ยงลว้าหน้าตาตื่น	เห็นอะไรก็ยืนยั้งหยุด
บ้างเห็นหญิงรูปงามตามหยอกยุด	บ้างเพลิดเพลินเดินสดุดร้านรวง
ลางลิงเดินเที่ยวเลี้ยวลัด	กลุ้มสกัดกั้นหน้านางข้าหลวง
เห็นเด็กเดินถือมะไฟมาหลายพวง	เข้าชิงช่วงใส่ปากไม่อยากอาย
พวกยักษ์รักผู้หญิงเข้ายืนใกล้	เขาตกใจวิ่งล้มผ้าห่มหาย
พวกกุมภัณฑ์พวกลิงกับหญิงชาย	เที่ยวเตร่กร่ายเดินดูเปนหมู่กัน
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	องค์พระหริรักษ์รังสรรค์
ครั้นบ่ายชายแสงสุริยัน	ทรงธรรม์เสด็จมาพลับพลาไชย
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ นั่งเหนือพระยี่ภู่ปูลาด	พร้อมอำมาตย์มาตยาน้อยใหญ่
จึ่งตรัสสั่งราชมันทันใด	จงเรียกให้คู่มวยมาชกกัน
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พวกมวยสามารถคาดหมัดมั่น
คู่แรกแหวกวงเข้ามาพลัน	บังคมคัลพระองค์ทรงพิภพ
แล้วลุกขึ้นจดหมัดปัดเท้าขวา	ยื่นหน้ากลอกฅอฬ่อหลบ
เข้าซ้อมหมัดปัดป้องถองกระทบ	รับประจบปากเจ่อคนเอออึง
เปลี่ยนกันชกฟกนอไม่ท้อถอย	ปัดตีนต่อยปะเตะซ้ำต้ำผึง
เข้ากอดเกี่ยวเกลียวกลมล้มตึง	ได้ยกหนึ่งหยุดไว้คู่ใหม่มา
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา แทงวิไสย
๏ กระบี่แขกมลายูสู้กับดั้ง	ต่างระวังเอนชายซ้ายขวา
ลวงฬ่อย่อขยับกายา	เห็นพลั้งท่าได้ทีเข้าตีกัน
ฯ ๒ คำ ฯ กลองแขก
๏ เมื่อนั้น	องค์พระหริรักษ์รังสรรค์
ชอบพระไทยให้ประทานรางวัล	แล้วทรงธรรม์ตรัสสั่งเสนี
จงเปรียบลิงกับยักษ์เข้าสักคู่	ให้มันปลั้ากันดูเล่นที่นี่
พวกมนุษย์น้อยใหญ่ในบุรี	จะได้เห็นฤทธีโยธา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	เสนีรับสั่งใส่เกษา
ออกไปริมโรงช้างข้างพลับพลา	ร้องเรียกลิงเข้ามากับยักษ์มาร
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ ได้คู่หมู่กระบี่ราชมัน	กับกุมภัณฑ์พวกตำรวจอวดกล้าหาญ
แต่ล้วนล่ำใหญ่ใหญ่เห็นได้การ	เสนาพาคลานเข้าไปพลาง
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	คู่ปล้ำทำท่าทั้งสองข้าง
วานรหลอกกลอกฅอเกาคาง	ยักษ์ย่างสามขุมคอยรับ
ลิงกระโดดโลดไล่ไขว่คว้า	อสุราเหียนหันประจันจับ
หลบลอดกอดกลมล้มทับ	ทั้งยักษ์ลิงกลิ้งกลับไปกลางแปลง
ฯ ๔ คำ ฯ แทงวิไสย
๏ บัดนั้น	พวกคนดูหัวร่อจนฅอแห้ง
บ้างเอะอะอึงอัดวัดแว้ง	บ้างพลาดแพลงล้มลุกคลุกคลาน
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
บทลคร เรื่อง รามเกียรติ์
พระราชนิพนธ์ พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาไลย
(เล่ม ๓ นี้เปนตอน ๑ ต่างหาก ความไม่ต่อเล่ม ๒)
ช้า
๏ เมื่อนั้น	องค์พระหริรักษ์เรืองศรี
แต่เสวยสวรรยามากว่าปี	เมื่อเหตุจะมีถึงสีดา
เสด็จเหนือแท่นแก้วแพรวพรรณ	ที่ท้องพระโรงคัลข้างน่า
ตรัสประภาษราชการภารา	ด้วยพระอนุชาเสนาใน
วันนั้นบันดาลให้ดลจิตร	พระทรงฤทธิ์คิดจะไปป่าใหญ่
ครั้นจะชวนนางสีดาพาไป	อรไทยเทวีก็มีครรภ์
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ จึ่งตรัสสั่งเสนาสามนต์	ให้ตรวจเตรียมพหลพลขันธ์
เรากับอนุชาวิลาวรรณ	จะจรจรัลไปชมพนาวา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สุมันตันเสนีมียศถา
รับสั่งบังคมแล้วออกมา	จัดแจงโยธาพลากร
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
ยานี
๏ เกณฑ์กระบวนถ้วนตามพยุหบาตร	อย่างประพาศหิมวามาแต่ก่อน
พวกทหารสันทัดอัศดร	ฝึกสอนธนูยิงแม่นยำ
กรมข้างขี่ช้างระวางเพรียว	แรงเรี่ยวควาญหมอถือขอคร่ำ
ทหารทวนล้วนใส่เสื้อดำ	นั่งประจำตามกระบวนบาญชี
ทนายปืนพื้นเสื้อสักลาด	เอวคาดคันชีบกำมหยี่
ตำรวจเรียงเคียงข้างรถมณี	ล้วนตะพายสายกระบี่บั้งทอง
พรั่งพร้อมโยธาน่าหลัง	เตรียมรถพระที่นั่งทั้งสอง
สารวัดเที่ยวตรวจทุกหมวดกอง	คับคั่งทั้งท้องสนามใน
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	พระหริวงษ์ทรงภพสบไสมย
จึ่งชวนอนุชาคลาไคล	เสด็จไปสรงชลบนเตียง
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ พนักงานไขสุหร่ายสายสินธุ์	น้ำดอกไม้เทศประทิ่นกลิ่นเกลี้ยง
ทรงสุคนธ์ปนปรุงชมดเชียง	นางในหมอบเมียงอยู่งานพัด
สอดใส่สนับเพลาเพราผจง	ภูษาทรงพื้นแดงแย่งครุธอัด
ฉลององค์โหมดสุวรรณกระสันรัด	ชายแครงแกว่งกวัดสบัดปลาย
ปั้นเหน่งเพ็ชรไพโรจน์โชติช่วง	ทับทรวงสร้อยสังวาลประสานสาย
ทองกรแก้วกุดั่นพรรณราย	ธำมรงค์จำหลักลายลงยา
ทรงมหามงกุฎบุษรัตน์	กรีดพระหัดถ์ห้อยห่วงพวงบุบผา
ต่างจับศรสิทธิฤทธา	เสด็จมาเกยสุวรรณทันใด
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ
ร่าย
๏ ขึ้นทรงรถแก้วสุรการ	ทวยหาญกราบก้มบังคมไหว้
ให้คลายคลี่รี้พลสกลไกร	ตรงไปไพรวันอรัญวา
ฯ ๒ คำ ฯ กราวนอก เชิด
ชมดง
๏ ครั้นถึงหิมวาพนาเวศ	ทอดพระเนตรชมพรรณพฤกษา
ร่มรังบังแสงสุริยา	มรคารื่นราบดังปราบไว้
รุกขชาติดาษดกดอกดวง	เปนพวงพวงห้อยย้อยอยู่ไสว
ปรางประยงคุ์ทรงผลทุกต้นไป	ลำไยร่วงหล่นลงบนทราย
พวกทหารโน้มน้าวสาวกิ่ง	หักพวงช่วงชิงกันถวาย
บ้างพบผึ้งร่วงมะม่วงทวาย	เก็บได้ให้นายเอาหน้าตา
พระทรงฤทธิ์พิศพรรณมิ่งไม้	แสนสำราญฤไทยมาในป่า
แล้วให้เคลื่อนเลื่อนรถรอมา	ตามแนวมรคาพนาลี
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	นวลนางสีดามเหษี
ครั้นพระทรงศักดิจักรี	จรลีไปประพาศพนาวา
นางสถิตย์แท่นแก้วแพรวพรรณ	ฝูงกำนัลแวดล้อมพร้อมหน้า
เมื่อจะจากพรากพลัดภัศดา	ด้วยเวลาจำเภาะเจาะจง
พเอิญให้อาวรณ์ร้อนฤไทย	คิดจะใคร่ไปชำระสระสรง
จึ่งชวนสาวสุรางค์นางอนงค์	ลีลาศลงสู่ท่าชลาไลย
ฯ ๖ คำ ฯ เพลงช้า
๏ ครั้นถึงฉนวนน้ำตำหนักแพ	สายกระแสชลเชี่ยวเลี้ยวไหล
นางทรงผลัดภูษาผ้าสไบ	อรไทยลงสรงคงคา
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
พระทอง
๏ ชำระสระสนานนที	กรีดพระหัดถ์ขัดสีมังษา
วักวารีลูบภักตรา	ชุ่มแช่กายาเย็นสบาย
เหล่าพวกสาวสรรค์กำนัลนาง	ต่างต่างเล่นน้ำดำว่าย
บ้างสัพยอกหยอกเพื่อนเหมือนชาย	ยิ้มพรายชายตาหากัน
ลางนางบ้างชวนกันเล่นไล่	คว้าไขว่เลี้ยวลัดสกัดกั้น
บ้างเรื่อยร้องทำนองโอดพัน	เกษมสันต์ทุกหน้านารี
ฯ ๖ คำ ฯ เพลงฉิ่ง
ร่าย
๏ มาจะกล่าวบทไป	ถึงนางอดูลยักษี
สิงสู่อยู่ในนที	อสุรีเปนวงษ์เจ้าลงกา
รู้ว่าสีดายุพาพาล	มาสรงสนานวารินที่ตีนท่า
มีความโมหันธ์ฉันทา	อิจฉาพยาบาทอยู่ในใจ
กูจะให้สีดานารี	พลัดพรากสามีให้จงได้
คิดแล้วสำแดงแผลงฤทธิไกร	แหวกคงคาไลยขึ้นมา
ฯ ๖ คำ ฯ คุกภาษ กราวใน
๏ ครั้นถึงจึ่งบังกายร่ายเวท	จำแลงแปลงเพศจากยักษา
นิมิตรเหมือนกำนัลกัลยา	ก็ใส่ไคล้ไคลคลาเข้ามาพลัน
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ เพลง
๏ แกล้งทำกิริยาพาที	เหมือนหนึ่งทาษีอยู่ที่นั่น
หยอกเอินเดินเคียงนางกำนัล	ใครใครไม่ทันสงกา
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	นางสีดาเยาวยอดเสนหา
ครั้นเสร็จสระสรงคงคา	ก็ลีลาเข้ายังวังใน
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ นั่งเหนือพระยี่ภู่ปูลาด	ตรัสประภาศพูดจาปราไส
เล่าถึงทุกข์ยากลำบากใจ	เมื่ออยู่ในลงกาธานี
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	นางอดูลที่แปลงเปนทาษี
คอยดูเห็นได้ท่วงที	จึ่งทูลเทวีไปทันใด
เมื่อครั้งโฉมยงอยู่ลงกา	ได้เห็นอสุราฤๅหาไม่
เขาว่าน่ากลัวเปนพ้นไป	รูปร่างอย่างไรนางกัลยา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางสีดาได้ฟังไม่กังขา
งวยงงหลงเชื่อวาจา	สำคัญว่าทาษีที่เคยใช้
จึ่งว่าทศกรรฐ์นั้นฤๅ	ยี่สิบมือสิบหัวตัวโตใหญ่
หูตาน่ากลัวเปนพ้นไป	หยาบคายร้ายใช่พอดี
ว่าพลางหยิบกระดานชนวนมา	เขียนรูปพระยายักษี
แล้ววางลงตรงหน้านารี	เช่นนี้และรูปอสุรา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สาวสรรค์กำนัลในซ้ายขวา
แทรกเสียดเบียดกันเข้ามา	ดูรูปเลขาพระยามาร
ลางนางบ้างว่าน่ากลัว	เนื้อตัวหัวหูดูขันจ้าน
แขนแมนมากมายพ้นประมาณ	เช่นนี้ขี้คร้านสมาคม
ซื้อรู้สู้องค์พระจักรา	มอดม้วยมรณาก็สาสม
ใครไม่ต้องจิตรคิดนิยม	ทั่วทุกสนมกำนัลใน
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	นางอดูลยินดีจะมีไหน
จึ่งแกล้งกลับกลายหายไป	เข้าสิงในรูปทรงเจ้าลงกา
ฯ ๒ คำ ฯ รัว
๏ บัดนั้น	ฝูงกำนัลตระหนกตกประหม่า
เห็นนางนั้นหายวับไปกับตา	ประหลาดอยู่ดูน่าอัศจรรย์
ลางนางบ้างว่าผีหลอก	พูดไม่ออกความกลัวตัวสั่น
บ้างหลับตาคว้ากอดเพื่อนกัน	อกใจไหวหวั่นพรั่นเต็มที
ลางคนลนลานพานขี้ขลาด	ร้องกรีดหวีดหวาดอึงมี่
บรรดาเหล่าสาวสนมไม่สมประดี	กลัวผีปิศาจจะขาดใจ
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางสีดาหวาดจิตรคิดสงไสย
ชรอยยักษินีผีไพร	มาลวงให้เขียนรูปอสุรา
แล้วกลับกลายหายไปกับไนยเนตร	จะมีเหตุแม่นมั่นพรั่นหนักหนา
จึ่งตักน้ำในขันนั้นมา	กัลยาหยิบรูปมาลูบล้าง
จะลบสักเท่าไรก็ไม่หาย	ยิ่งเห็นเส้นสายแจ้งกระจ่าง
พวกเหล่าสาวสรรค์กำนัลนาง	ต่างต่างตกใจใช่พอดี
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	องค์พระอวตารชาญไชยศรี
เที่ยวประพาศพฤกษาพนาลี	จนบ่ายชายสีรวีวร
จึ่งให้กลับโยธาทวยหาญ	ข้ามธารผ่านเนินศิงขร
เร่งรีบขับรถบทจร	คืนเข้านครอยุทธยา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงเกยแก้วแววไว	เสด็จลงจากพิไชยรัถา
สอดฉลองพระบาทยาตรา	ลีลาเข้ายังวังใน
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ เมื่อนั้น	นางสีดานึกพรั่นหวั่นไหว
จะลบลูบรูปเขียนสักเท่าไร	เส้นสายจะหายไปก็ไม่มี
ครั้นรู้ว่าเสด็จกลับมา	กัลยาพากระดานชนวนหนี
เอาซ่อนไว้ใต้แท่นพระจักรี	แล้วเทวีลีลาเข้าห้องใน
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
๏ เมื่อนั้น	พระอวตารผ่านภพสบไสมย
ครั้นถึงจึ่งขึ้นปราสาทไชย	ภูวไนยเปลี่ยนเปลื้องเครื่องทรง
ปิศาจนั้นบันดาลดลจิตร	ให้ทรงฤทธิ์ลืมเลยเสวยสรง
เสด็จยังแท่นสุวรรณบรรจง	เอนองค์ลงกับที่ไสยา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	สาวสรรค์กำนัลในซ้ายขวา
ครั้นพระองค์ทรงฤทธิ์นิทรา	ก็เข้ามาหมอบกรานอยู่งานพัด
ลางนางนวดฟั้นบั้นพระองค์	บ้างประจงจับชักหักพระหัดถ์
พวกขับไม้ตีนม่านพานสันทัด	ก็ขับกล่อมจอมกระษัตริย์ให้นิทรา
ฯ ๔ คำ ฯ กล่อม
ช้า
๏ เมื่อนั้น	พระตรีภพลบโลกนาถา
บรรธมเหนือแท่นแก้วแววฟ้า	รูปภาพราพนาอยู่ใต้นั้น
ปิศาจแสร้งแกล้งมายาอาเภท	ให้ภูวเรศวิปริตผิดผัน
ดังเลือดไรกัดกายระคายคัน	ป่วนปั่นอารมณ์ไม่สมประดี
จะนิ่งนิทราไปก็ไม่หลับ	แต่พลิกกลับสับสนอยู่บนที่
ให้ร้อนรนทั้งสกลอินทรีย์	เหมือนถูกต้องกองอัคคีมีพิศม์
เจ็บแสบแทบประหนึ่งจะพองพัง	แต่ผุดลุกผุดนั่งคลั่งคลุ้มจิตร
เหลือบเห็นนางในใช้ชิด	พระทรงฤทธิ์ยิ่งกริ้วโกรธา
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ เหม่เหม่ดูดู๋อีกำนัล	ชวนกันมานั่งลอยหน้า
แกล้งแต่งจริตกิริยา	มาเย้ยเยาะข้าฤๅว่าไร
ว่าพลางทางฉวยชักพระขรรค์	จะพิฆาฏฟาดฟันให้ตักไษย
กระทืบพระบาทตวาดไป	เลี้ยวไล่สาวสรรค์กัลยา
ฯ ๔ คำ ฯ
สับไทย
๏ อีเอยอีกำนัล	แยบคายขยันหนักหนา
ดูดู๋แกล้งพา	กันมายั่วเย้า
ทาแป้งแต่งตัว	หวีหัวจับกระเหม่า
ไม่อดสูดูเอา	ขืนเฝ้ากวนใจ
ค้อนควักยักฅอ	เลียนล้อเล่นได้
แกว่งพระขรรค์ไชย	เลี้ยวไล่ฟาดฟัน
ฯ ๖ คำ ฯ
รื้อ
๏ ผ่านเอยผ่านฟ้า	เปนไรมาเคืองขุ่นหุนหัน
ไม่มีโทษทัณฑ์	ไล่ฟันข้าไย
เถียงพลางทางวิ่ง	ไม่นิ่งอยู่ได้
แล่นเลี้ยวหลีกไป	ตกใจเต็มที
บ้างร้องหวาดหวีด	หน้าซีดคือผี
กลัวไภยภูมี	หลบลี้หนีไป
ฯ ๖ คำ ฯ
รื้อ
๏ อีเอยอีสาวสรรค์	จะห้ำหั่นฟันเสียให้จงได้
โทษถึงบรรไลย	ยังไม่รู้ตัว
เฝ้ามาหัวเราะ	เย้ยเยาะยิ้มหัว
เอออะไรไม่กลัว	มึงยั่วเย้าใคร
พระพิโรธโกรธขึ้ง	ดังหนึ่งเพลิงไหม้
เงื้อพระแสงแกว่งไกว	เลี้ยวไล่กำนัล
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ บัดนั้น	สาวสนมนารีไม่มีขวัญ
วิ่งล้มประทะปะกัน	ความกลัวตัวสั่นไม่สมประดี
สาวสรรค์กำนัลนางพนักงาน	สับสนอลหม่านอึงมี่
เหล่าพวกนั่งยามตามอัคคี	ต่างหนีกระจัดพลัดพราย
หลวงแม่เจ้าเถ้าแก่จ่าโขลน	วิ่งโดนกันล้มผ้าห่มหาย
อุตลุดฉุดมือเจ้าขรัวนาย	วุ่นวายวิ่งไขว่ไปมา
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	พระจักรรัตน์แก้วแววเวหา
ไล่พวกสาวสรรค์กัลยา	ใครไม่อาจรอหน้าหนีไป
พระหยุดนั่งยังเกยแก้วมณี	จะให้หายคลายที่หม่นไหม้
ยิ่งร้อนรุ่มกลุ้มกลัดในหัทไทย	ดังเปลวไฟลามลนสกลกาย
อุส่าห์ฝืนขืนอารมณ์ข่มจิตร	ยิ่งแค้นคิดดาลเดือดไม่เหือดหาย
กรกุมพระขรรค์แก้วแพร้วพราย	พระเนตรหมายมองดูหมู่กำนัล
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางสีดาตระหนกอกสั่น
อยู่ในห้องมองเห็นพระทรงธรรม์	คลั่งไคล้ไล่ฟันกำนัลใน
นางประหวั่นพรั่นจิตรเปนหนักหนา	จะทัดทานภัศดาเห็นไม่ได้
คิดพลางทางสั่งสาวใช้	เร่งไปเชิญพระลักษณ์มาบัดนี้
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	นางกำนัลประนตบทศรี
คำนับรับราชเสาวนีย์	มายังที่ตำหนักพระอนุชา
ฯ ๒ คำ ฯ ชุบ
๏ ครั้นถึงทูลแถลงแจ้งเหตุ	ว่าองค์ภูวเรศเชษฐา
ให้คลุ้มคลั่งดั่งพิกลกิริยา	นางสีดาให้เชิญเสด็จไป
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์รัศมีศรีใส
ครั้นแจ้งก็ตระหนกตกใจ	จึ่งคลาไคลไปเฝ้านางสีดา
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ เมื่อนั้น	นวลนางสีดาเสนหา
จึ่งตรัสบอกแก่องค์อนุชา	พระเชษฐานั้นผิดจริตไป
ให้คลั่งเคลิ้มอารมณ์ไม่สมประดี	จะเข้าที่ไสยาก็หาไม่
ไล่พิฆาฏฟาดฟันกำนัลใน	ใครใครไม่หาญรอต่อพระภักตร์
ครั้งนี้พี่เห็นก็แต่เจ้า	จงไปเฝ้าเล้าโลมพระทรงศักดิ
ให้เหือดหายคลายที่ละล่ำละลัก	ขอเชิญพระน้องรักเสด็จไป
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์กราบก้มบังคมไหว้
รับพระเสาวนีพี่สะใภั	แล้วออกไปเฝ้าองค์พระทรงฤทธิ์
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ เมื่อนั้น	องค์พระหริรักษ์จักรกฤษณ์
เหลือบเห็นอนุชาชาญชิต	ก็คืนคิดได้สมประดีมา
จึ่งตรัสว่าวันนี้พี่ไสยาศน์	วิปริตผิดประหลาดหนักหนา
ให้คลั่งคลุ้มรุ่มร้อนในอุรา	ประหนึ่งว่าถูกต้องกองอัคคี
น้องรักรีบร้นไปค้นดู	แคลงอยู่ฤๅอะไรอยู่ใต้ที่
แต่ก่อนไม่เคยเปนเช่นนี้	เห็นทีจะมีเหตุเภทพาล
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์คำนับรับบรรหาร
จึ่งชวนเหล่าชาวที่พนักงาน	รีบร้นลนลานเข้ามา
ลดเลี้ยวเที่ยวทั่วมณเฑียรทอง	ถือเทียนเวียนมองส่องหา
ขึ้นค้นบนพระแท่นแว่นฟ้า	เลิกผ้าลาดยี่ภู่ขึ้นดูพลัน
ไม่เห็นเลขยันต์สำคัญมี	จึ่งค้นในใต้ที่ขมีขมัน
แลเห็นกระดานชนวนนั้น	เขียนรูปทศกรรฐ์ซ่อนไว้
ชรอยรูปอสุราอาเภท	ให้เกิดเหตุลุกลามเปนความใหญ่
ใครหนออาจองทนงใจ	ไม่เกรงไภยสมเด็จพระนารายน์
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
๏ คิดพลางทางหยบกระดานชนวน	เดินด่วนรีบพามาถวาย
แล้วทูลแต่ต้นไปจนปลาย	บรรยายให้แจ้งกิจจา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระอวตารผ่านภพนาถา
เห็นรูปทศกรรฐ์เจ้าลงกา	ให้เคืองขัดอัธยาพระภูมี
จึ่งตรัสถามตั้งกระทู้ขู่ซัก	เหวยอีพวกพนักงานที่
คือใครเขียนรูปอสุรี	ไว้ใต้แท่นที่ให้ว่ามา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	เหล่าพวกงานที่ถ้วนหน้า
ความกลัวพระราชอาญา	ตกประหม่าไม่เปนสมประดี
ครั้นจะทูลแถลงให้แจ้งเหตุ	ก็เกรงองค์อัคเรศมเหษี
แลดูตากันอัญชลี	มิรู้ที่จะว่าขานประการใด
ครั้นกระทืบพระบาทตวาดซ้ำ	ยิ่งละล่ำละลักหลงใหล
ให้การซัดเพื่อนเปื้อนไป	มิได้ออกอรรถตามสัจจา
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	โฉมนางสีดาเสนหา
เห็นพระพิโรธโกรธโกรธา	กัลยารำพึงคนึงคิด
ครั้นจะนิ่งอยู่ฉนี้เล่า	พวกงานที่เขาจะได้ผิด
โทษทัณฑ์นั้นถึงสิ้นชีวิตร	จะเปนเวรตามติดตัวไป
แล้วคนทั้งปวงจะล่วงว่า	ติฉินนินทาหาควรไม่
คิดพลางทางเสด็จคลาไคล	ออกไปเฝ้าองค์พระสามี
จึ่งถวายบังคมก้มเกษ	ทูลความตามเหตุถ้วนถี่
ซึ่งเลขารูปอสุรี	ข้านี้ลเมิดพระอาญา
เดิมทีมีนางคนหนึ่ง	มาถามถึงทศภักตร์ยักษา
วอนให้เขียนรูปเจ้าลงกา	ต่อหน้านักสนมกรมใน
ข้าคิดว่ากำนัลไม่ทันรู้	มันรบจะดูก็เขียนให้
บัดเดี๋ยวกลับกลายหายไป	ต่างตระหนกตกใจทุกนารี
จะลบล้างเท่าไรก็ไม่หมด	ยิ่งปรากฎเปนรูปยักษี
พอจวนเสด็จพระจักรี	จึ่งวางไว้ใต้ที่ไสยา
ฯ ๑๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระจักรรัตน์แก้วแววเวหา
ได้ฟังถ้อยคำนางสีดา	พระผ่านฟ้าเคืองขุ่นฟุนไฟ
ด้วยยักขินีนั้นบันดาล	จะถามซักสืบพยานก็หาไม่
กริ้วโกรธกระทืบบาทตวาดไป	ช่างกระไรสุดอย่างนางสีดา
เปนถึงมเหษีมีศักดิ	กูลุ่มหลงจงรักหนักหนา
ไม่รู้เท่าเจ้ากลมารยา	เศกแสร้งมุสาพาที
ลอบเขียนรูปชู้ไว้ชมเล่น	ครั้นเห็นซัดเอาอีทาษี
สารพัดชั่วช้ากาลี	เสียทีไปตามเอามึงมา
อุส่าห์ปล้ำทำศึกปิ้มตัวตาย	กลับเปนแสนร้ายสองหน้า
แม้นรู้ว่ารักอสุรา	กูจะรับกลับมาด้วยอันใด
ว่าพลางทางสั่งพระลักษณ์	อีสีดาชั่วนักไม่เลี้ยงได้
เร่งเร็วอย่าช้าจงพาไป	ฆ่าเสียแต่ในราตรี
อย่าให้ทราบถึงสามพระมารดา	แหวะดวงจิตรมาให้พี่
จะดูใจอีกาลกิณี	เร่งรัดบัดนี้เอาตัวไป
ฯ ๑๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์กราบก้มบังคมไหว้
มิรู้ที่จะทัดทานประการใด	จนใจจำรับพระบัญชา
จึ่งทูลเชิญนงลักษณ์อัคเรศ	พาไปลับเนตรพระเชษฐา
ทุกข์ร้อนถอนฤไทยไคลคลา	พระลักษณ์นำหน้าจรลี
ฯ ๔ คำ ฯ ทยอย
๏ ครั้นออกนอกปราการทวารวัง	จึ่งบังคมทูลนางโฉมศรี
ซึ่งพระองค์ทรงสั่งให้ฆ่าตี	เพราะกรรมของเทวีได้ทำมา
น้องรักจักทูลขอโทษ	เห็นยังทรงโกรธอยู่หนักหนา
มิรู้ที่จะทานทัดขัดบัญชา	ว่าพลางโศกาอาไลย
ฯ ๔ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	องคภัควดีศรีใส
จึ่งตรัสแก่อนุชายาใจ	ภูวไนยไม่โปรดปรานี
ผิดแต่เขียนรูปทศภักตร์	ใช่จะปลงจงรักยักษี
พี่ทูลความตามเหตุที่เกิดมี	พระจักรีไม่ถามเอาความจริง
สั่งให้พิฆาฏฟาดฟัน	สารพันว่าชั่วไปทุกสิ่ง
ขัดสนพ้นที่จะท้วงติง	จะสู้นิ่งตายตามเวรา
อันธรรมดาโลกทั้งหลาย	เกิดแล้วย่อมตายถ้วนหน้า
ตรัสพลางทางถามอนุชา	เจ้าจะฆ่าฟันพี่ที่แห่งใด
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์เศร้าสร้อยลห้อยไห้
กรรแสงพลางทางทูลอรไทย	จะพาไปให้พ้นธานี
ครั้นจะฆ่าพี่นางไว้กลางเมือง	ฝูงคนจะฦๅเลืองอึงมี่
อดสูไพร่ฟ้าประชาชี	ใครไม่รู้ชั่วดีจะนินทา
ทูลพลางทางเช็ดชลเนตร	นำองค์อัคเรศเสนหา
รีบเร่งออกจากทวารา	ไปตามมรคาพนาไลย
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงซึ่งป่ากาลวาด	รุกขชาติยางยูงสูงไสว
จึ่งทูลเชิญเทวีพี่สใภ้	เข้าหยุดยั้งต้นไม้ใกล้คิรี
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางสีดาสร้อยเศร้าหมองศรี
นั่งลงทรงโศกโศกี	เทวีตรัสสั่งอนุชา
วันนี้พี่จะลาเจ้าแล้ว	น้องแก้วผู้ยอดเสนหา
เคยเปนเพื่อนทุกข์ยากลำบากมา	จะไม่ได้เห็นหน้ากันสืบไป
โทษพี่นี้ผิดแต่นิดหนึ่ง	จะควรถึงมรณาก็หาไม่
แม้นชั่วช้าสามาญประการใด	ก็ย่อมรู้อยู่แก่ใจน้องรัก
ถึงจะม้วยบรรไลยก็ไม่ว่า	จะสู้ถือสัจจาให้ประจักษ์
จงฆ่าพี่เสียเถิดนะเจ้าลักษณ์	อย่าหน่วงหนักชักช้าอยู่ว่าไร
ฯ ๘ คำ ฯ
โอ้ปี่
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์ทรงกรรแสงแถลงไข
ทูลสนองเสาวนีพี่สะใภ้	น้องมิได้นึกแหนงแคลงวิญญา
ซึ่งพระองค์ครองสัตย์สุจริต	ก็แจ้งจิตรมาแต่หลังไม่กังขา
ถึงทศภักตร์ลักไปไว้ในลงกา	ยังรักษาองค์ได้ไม่มลทิน
ย่อมรู้อยู่ทั่วโลกธาตุ	ใครใครไม่อาจประมาทหมิ่น
แม้นพิรุธทุจริตราคิน	ก็จะสิ้นชนมานเมื่อลุยไฟ
ครั้งนี้เนื้อกรรมมาตามล้าง	ไม่พอที่พี่นางจะตักไษย
สุดคิดที่จะฆ่าชีวาไลย	จนใจน้องนุชสุดปัญญา
ขอเชิญโฉมยงองค์บังอร	ซอกซอนสัญจรไปในป่า
ว่าพลางทางทรงโศกา	ชลนานองเนตรสังเวชใจ
ฯ ๑๐ คำ ฯ โอด
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	นางสีดาเศร้าหมองไม่ผ่องใส
เห็นองค์อนุชาอาไลย	อรไทยปลอบพลางทางโศกี
โอ้อนิจาเจ้าลักษณ์	ขอบใจน้องนักซึ่งรักพี่
บัญชาใช้ให้ประหารชีวี	ควรฤๅมาปรานีจะปล่อยไป
พ่อจะไปเฝ้าองค์พระทรงฤทธิ์	เออจะเอาดวงจิตรที่ไหนให้
มาทำล่วงรับสั่งดังนี้ไซ้	โทษไภยจะมีแก่น้องยา
ซึ่งเจ้าเมตตาการุญ	บุญคุณอยู่พี่นี้นักหนา
ไม่ขออยู่สู้ม้วยมรณา	เร่งฆ่าเสียเถิดบัดนี้
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์ทรงสวัสดิรัศมี
จึ่งนบนอบตอบสนองเสาวนี	น้องจะมาฆ่าพี่เสียกลใด
ประการหนึ่งพระองค์ทรงครรภ์	แก่เดือนคืนวันเติบใหญ่
เอนดูนัดดายาใจ	ชายหญิงยังไม่ประจักษ์ตา
มาทแม้นพระองค์ชีวงคต	โอรสก็จะม้วยสังขาร์
เชิญเสด็จไปตามเวรา	น้องรักจักลาเข้าธานี
จะทูลแถลงแจ้งความตามจะโปรด	ถึงลงโทษก็จะรับใส่เกษี
จะตายแทนนงลักษณ์ด้วยภักดี	น้องนี้ไม่เสียดายชีวา
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นวลนางสีดาเสนหา
เห็นพระลักษณ์ซื่อตรงคงสัจจา	มิได้พิฆาฏฆ่าชีวาไลย
จำจะพูดลวงฬ่อพ้อตัด	ให้เคืองขัดฆ่ากูเสียจงได้
คิดพลางทางมีวาจาไป	เออไฉนฉนี้เล่าเจ้าลักษณ์
ตัวท่านสิเปนเพ็ชฌฆาฏ	ถือราชอาญาพระทรงศักดิ
ขืนขัดพจนาดถ์บังอาจนัก	เยื้องยักแยบคายทำร้ายเรา
เพราะเห็นเปนคนนักโทษ	สันโดษอยู่ในเนื้อมือเจ้า
จึ่งแกล้งพูดไพเราะห์เพราะเพรา	ยั่วเย้าทอดสนิทมิดเม้น
อันความคิดของเจ้าพอเข้าใจ	ด้วยท่าทางกลางไพรใครจะเห็น
จะหน่วงไว้ให้ลำบากยากเย็น	ทำเล่นเช่นนี้ดีฤๅไร
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์ฟังนางสนองไข
ให้คั่งแค้นแน่นทรวงดวงใจ	แล้วตริตรึกนึกในไปมา
ธรรมดานารีกับบุรุษ	ย่อมเปนที่วิมุติกังขา
ใครใครไม่แจ้งสัจจา	จะติฉินนินทาว่าร้าย
จำเปนจะเข่นฆ่าอรไทย	ตัดความสงไสยเสียให้หาย
คิดแล้วชักพระขรรค์อันเพริศพราย	มุ่งหมายจะพิฆาฏฟาดฟัน
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ แล้วคิดเมตตาปรานี	ภูมีมิได้ห้ำหั่น
สงสารหลานรักที่ในครรภ์	ทรงธรรม์ทรุดองค์ลงโศกี
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ ครั้นค่อยเหือดหายคลายเทวศ	จึ่งทูลองค์อัคเรศมเหษี
ขอษมาลาโทษเทวี	อย่าให้มีเวราแก่ข้าไป
โฉมยงจงอุส่าห์ตั้งจิตร	รักษาสัตย์สุจริตจงได้
แม้นม้วยชีวันบรรไลย	จะได้ไปสู่สวรรค์ชั้นฟ้า
ว่าแล้วพระลักษณ์ชักพระขรรค์	ยืนยันกระหยับเงื้อง่า
เยื้องย่างสามขุมเข้ามา	คิดจะฆ่าทรามไวยเสียให้ตาย
ฯ ๖ คำ ฯ เชิดฉิ่ง โอด
๏ แขงใจหลับเนตรหวดลง	พระขรรค์ทรงหลุดพลัดพระหัดถ์หาย
สำคัญว่าพี่นางวางวาย	ทอดกายเสือกซบสลบไป
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	นางสีดาไม่ม้วยตักไษย
ลืมเนตรขึ้นเห็นพระขรรค์ไชย	เปนมาไลยสวมสอกัลยา
เดชะสัตย์ซื่อตรงของนงคราญ	กับบุญญาธิการโอรสา
พิฆาฏฟาดฟันไม่มรณา	จึ่งผินภักตราแลไป
เห็นพระลักษณ์สลบซบนิ่ง	จะไหวติงกายาก็หาไม่
สำคัญจิตรคิดว่าบรรไลย	ทรามไวยพิไรร่ำโศกา
ฯ ๖ คำ ฯ โอด
โอ้ปี่
๏ โอ้อนิจาเจ้าลักษณ์เอ๋ย	ไม่ควรเลยมาม้วยสังขาร์
เมื่อไปรณรงค์ในลงกา	ต้องเทพสาตราถึงห้าครั้ง
ก็ไม่ม้วยอาสัญบรรไลย	พิเภกแก้ได้ดังใจหวัง
ครั้งนี้ม้วยมุดสุดชีวัง	อยู่ยังกลางดงพงไพร
ทำไฉนจึ่งองค์พระอนุชา	จะรอดชีพชีวาขึ้นมาได้
สุดคิดขัดสนเปนพ้นไป	อรไทยร่ำพลางทางโศกี
ฯ ๖ คำ ฯ โอด
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์ทรงสวัสดิรัศมี
ค่อยฟื้นคืนได้สมประดี	เห็นพี่นางนั้นไม่บรรไลย
จึ่งทูลถามไปด้วยใจภักดิ์	ไฉนองค์นงลักษณ์ไม่ตักไษย
พระขรรค์นี้มีฤทธิเกรยงไกร	ผู้ใดไม่หาญทานทน
แม้นมาทจะฟาดฟันเหล็กเพ็ชร	ก็ขาดเด็ดกระเด็นไปเปนป่น
เดชะบุญโฉมฉายไม่วายชนม์	น่าฉงนสนเท่ห์หฤไทย
บัดนี้พระขรรค์แก้วแพรวพราย	หลุดพลัดหัดถ์หายหาเห็นไม่
อันพวงบุบผามาไลย	ที่พระสออรไทยได้ไหนมา
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นวลนางสีดาเสนหา
จึ่งแถลงแจ้งความตามกิจจา	เมื่อองค์อนุชาฆ่าฟัน
ก็สำคัญมั่นหมายว่าม้วยมิด	พี่ตั้งจิตรจงใจไปสวรรค์
เดชะความสัตย์อัศจรรย์	จึ่งฟาดฟันไม่ต้องอินทรีย์
พระขรรค์บันดาลเปนมาไลย	ลอยมาสวมใส่พระสอพี่
ว่าพลางทางเปลื้องพวงมาลี	ยื่นให้พระศรีอนุชา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์ยินดีเปนหนักหนา
รับดอกไม้มาจากสีดา	มาลากลายเปนพระขรรค์ไชย
เห็นเปนมหัศอัศจรรย์	บังคมคัลแล้วทูลแถลงไข
อันความซื่อตรงพระองค์ไซ้	หญิงใดไม่เปรียบเทียบทัน
เปนสองครั้งทั้งลุยไฟถวาย	ก็ไม่วายชีวาอาสัญ
ซึ่งพระเชษฐาให้ฆ่าฟัน	พระทรงธรรม์คลั่งคลุ้มกลุ้มใจ
เชิญเสด็จไปตามกรรมก่อน	อย่าอาวรณ์ร้อนรนหม่นไหม้
น้องจะลาคืนเข้าเวียงไชย	มิให้ทันรุ่งราตรี
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางสีดาสร้อยเศร้าหมองศรี
กรรแสงพลางทางกล่าววาที	ตัวพี่นี้จะไปตามเวรา
วิตกแต่อนุชาจะคลาไคล	กลับไปเฝ้าองค์พระเชษฐา
เจ้าจะได้ดวงใจที่ไหนมา	ถวายพระผ่านฟ้าเปนสำคัญ
พระองค์จะดำริห์ติโทษ	กริ้วโกรธเคืองขุ่นหุนหัน
จะให้ลงอาญาฆ่าฟัน	จอมขวัญจะคิดอ่านประการใด
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์เศร้าสร้อยลห้อยไห้
โศกาอาดูรทูลไป	พระจะปรารมภ์ไยถึงน้องยา
คิดพะวงสงสารแต่พระพี่	จะจรลีองค์เดียวเปลี่ยวหนักหนา
สิงสัตวเสือสีห์จะบีฑา	ท่าทางกลางป่าก็กันดาร
จะผินภักตร์ไปพึ่งผู้ใดได้	อาไศรยอยู่กินเปนถิ่นฐาน
จะยากจนทนทุกข์ทรมาน	สงสารนฤมลเปนพ้นไป
ว่าพลางทางถวายบังคมลา	ชลนาแถวถั่งหลั่งไหล
มิใคร่จะจากมาด้วยอาไลย	จำเปนจำใจจรจรัล
เดินมาสักประเดี๋ยวแล้วเหลียวหลัง	เห็นโฉมยงทรงนั่งกรรแสงศัลย์
สงสารนางพลางกลับมาฉับพลัน	ทรงธรรม์ทรุดองค์ลงโศกา
ฯ ๑๐ คำ ฯ โอด
๏ ครั้นส่างโศกศัลย์กรรแสงไห้	พระหัดถ์เช็ดชลไนยทั้งซ้ายขวา
แขงขืนฝืนอารมณ์บังคมลา	เสด็จโดยมรคาพนาลี
ฯ ๒ คำ ฯ ทยอย
โอ้ร่าย
๏ พระวิโยคโศกเศร้าถึงเยาวมาลย์	สงสารสีดามารศรี
จะเสด็จเดินดงพงพี	เทวีจะอาวรณ์ร้อนรน
ไม่เคยกระตรกกระตรำลำบาก	พลัดพรากซัดเซระเหหน
จะซูบผอมตรอมใจด้วยจำจน	ตรำฝนทนแดดเวทนา
ร่ำพลางทางคิดถึงตัวเล่า	ทุกข์ที่จะไปเฝ้าพระเชษฐา
ด้วยมิได้ดวงจิตรนางสีดา	จะเอาอะไรมาเปนสำคัญ
ครั้งนี้ที่ไหนจะพ้นผิด	สุดคิดสุดที่จะผ่อนผัน
ทุกข์ร้อนถอนใจจาบัลย์	พระนั่งลงโศกศัลย์โศกา
ฯ ๘ คำ ฯ โอด
ยานี
๏ มาจะกล่าวบทไป	ถึงองค์สหัสไนยไตรตรึงษา
ทิพอาศน์เคยอ่อนแต่ก่อนมา	กระด้างดังศิลาประหลาดนัก
จึ่งส่องทิพเนตรสังเกตดู	ในทวีปชมพูรู้ประจักษ์
บัดนี้สีดากับพระลักษณ์	ได้ความทุกข์หนักทั้งสององค์
จำกูจะไปช่วยแก้ไข	ให้พ้นโพยไภยดังประสงค์
คิดแล้วสำแดงฤทธิรงค์	เหาะลงมาจากฟากฟ้า
ฯ ๖ คำ ฯ กลม เชิด
ร่าย
๏ ครั้นถึงพ่างพื้นปัถพี	นิมิตรเหมือนมฤคีที่ในป่า
นอนตายอยู่ชายพนาวา	คอยท่าพระลักษณ์จรลี
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์ทรงสวัสดิรัศมี
ครั้นค่อยระงับดับโศกี	จึ่งจรลีมาตามมรคา
เหลือบแลไปเห็นเนื้อทราย	นอนอยู่ริมชายพฤกษา
พิศดูก็รู้ว่ามรณา	พระอนุชาชื่นชมสมคิด
จึ่งชักพระขรรค์ออกฟันเนื้อ	แล่เถือแล้วล้วงเอาดวงจิตร
จะเอาไปถวายพระทรงฤทธิ์	แทนดวงจิตรชีวิตรนางสีดา
ครั้นเสร็จเสด็จลงไปริมสระ	ชำระโลหิตติดหัดถา
แล้วรีบดำเนินเดินมา	คืนเข้าอยุทธยาธานี
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงนัคเรศนิเวศน์วัง	ก็เยื้องย่างขึ้นยังปราสาทศรี
เข้าไปเฝ้าองค์พระจักรี	ถวายดวงชีวีที่ได้มา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์พระราเมศเชษฐา
ทอดพระเนตรเห็นหัวใจมฤคา	สำคัญว่าดวงจิตรนางทรามไวย
พระยิ่งคลั่งคลุ้มกลุ้มกลัด	เคืองขัดวิญญาอัชฌาไศรย
จึ่งตรัสแก่พระลักษณ์ไปในทันใด	เจ้าเห็นเปนไฉนอนุชา
แต่หัวใจมันยังวิปริต	เหมือนจิตรเดียรฉานที่กลางป่า
กระนี้ฤๅจะไม่รักอสุรา	ชั่วช้าสารพัดผิดคน
สาสมน้ำหน้าฆ่ามันเสีย	เลี้ยงไว้เปนเมียไม่เปนผล
ว่าพลางทางเสด็จจรดล	เขาในไพชนต์มณเฑียรทอง
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ
โอ้
๏ เมื่อนั้น	นางสีดาเปลี่ยวเปล่าเศร้าหมอง
ให้อาไลยในองค์พระน้อง	ฟูมฟองชลนาจาบัลย์
โอ้ว่าเจ้าลักษณ์น้องรักพี่	ปานฉนี้จะวิโยคโศกศัลย์
เจ้าจะไปเฝ้าองค์พระทรงธรรม์	ที่ไหนนั่นจะพ้นโพยไภย
พระรามจะดูดวงจิตรพี่	น่าที่น้องรักจะตักไษย
แม้นเจ้าม้วยชีวันบรรไลย	พี่ก็ไม่ขออยู่สู้วายชนม์
ว่าพลางทางทรงโศกา	ชลนาหยัดย้อยดังฝอยฝน
กอดเข่าเจ่าจุกทุกข์ทน	นฤมลไม่เปนสมประดี
ฯ ๘ คำ ฯ โอด
ร่าย
๏ ครั้นค่อยคลายโศกศัลย์รัญจวน	จึ่งตรึกไตรใคร่ครวญถ้วนถี่
แม้นกูจะอยู่ในที่นี้	เห็นทีจะม้วยมรณา
จำจะเที่ยวไปให้พบปะ	องค์พระฤๅษีชีป่า
พอเปนที่สำนักนิ์พึ่งพา	ตามประสายากเย็นเข็ญใจ
คิดพลางย่างเยื้องจรลี	ออกจากที่ฉายาพฤกษาใหญ่
ไม่มีมรคาจะคลาไคล	อรไทยทรุดองค์ลงโศกี
ฯ ๖ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวสหัสไนยเรืองศรี
ครั้นพระลักษณ์ลีลาเข้าธานี	จึ่งจำแลงอินทรีย์ด้วยศักดา
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ
๏ รูปทรงสุราฤทธิ์บิดเบือน	กลายเปนกระบือเถี่อนเหมือนหนักหนา
เดินเดาะดัดดั้นอรัญวา	ไปยังนางสีดาด้วยพลัน
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งทำเปนถามไถ่	เหตุผลกลใดนางสาวสรรค์
มาอยู่เดียวเปลี่ยวใจในไพรวัน	โศกาจาบัลย์ด้วยอันใด
ถิ่นฐานบ้านช่องของเจ้านี้	อยู่ประเทศธานีบุรีไหน
นามวงษ์พงษ์ประยูรอย่างไร	จะเที่ยวไปไหนนั่นกัลยา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางสีดาได้ฟังมหิงษา
จึ่งบอกว่าน้องนี้ชื่อสีดา	เปนอรรคชายาองค์พระราม
บัดนี้พระองค์ทรงพระโกรธ	ให้ลงโทษโรธทัณฑ์ไม่ไต่ถาม
นางเล่าแถลงแจ้งความ	แต่ตามที่จริงทุกสิ่งไป
พี่เอนดูด้วยช่วยเมตตา	ไม่มีที่พึ่งพาอาไศรย
พระฤๅษีมุนีอยู่แห่งไร	จงพาไปให้ประสบพบพาน
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	มหิงษาได้ฟังก็สงสาร
จึ่งว่าแก่โฉมยงนงคราญ	อย่ารำคาญเคืองข้องหมองใจ
จะพาไปให้ประสบพบปะ	องค์พระดาบศจงได้
เจ้าเร่งตามมาจะพาไป	ประเดี๋ยวใจก็จะถึงกฎี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นวลนางสีดามารศรี
ได้ฟังมหิงษาพาที	นางเทวีค่อยสว่างส่างโศกา
จึ่งเสด็จลีลาคลาไคล	เดินไปตามหลังมหิงษา
แสงจันทร์ส่องสว่างที่นางมา	กระบือดำนำน่าจรจรัล
ฯ ๔ คำ ฯ เพลง
๏ ด้วยเดชมัฆวานบันดาลดล	ย่อย่นหนทางผายผัน
พอรุ่งรังษีรวีวรรณ	ก็ถึงอรัญกุฎี
มหิงษาหายไปกับไนยเนตร	ก็สังเกตว่าท้าวโกสีย์
ช่วยนำมคราด้วยปรานี	เทวีชื่นชมสมคิด
จึ่งเสด็จลีลาคลาไคล	เข้าไปใกล้อาศรมพระนักสิทธิ
เห็นใบดาลบานประตูปิดมิด	ก็หยุดยั้งนั่งคิดอยู่ในใจ
ไม่ได้ยินกริบเกรียบเงียบสงัด	พระอาจารย์จำวัดฤๅไปไหน
นางแสร้งแกล้งทำกระแอมไอ	หวังจะใคร่ได้พบพระมุนี
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระวัชมฤคฤๅษี
ปลาดใจใครมาถึงกุฎี	พระมุนีเดินออกนอกประตู
ทรุดนั่งลงที่หน้าศาลาไลย	หายใจหอบรวนอยู่เปนครู่
เหลียวซ้ายแลขวาป้องหน้าดู	ตาหูซมซานรำคาญใจ
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางสีดานารีศรีใส
จึ่งค่อยก้มกรานคลานเข้าไป	กราบไหว้วันทาพระอาจารย์
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระมุนีมีพรตห้าวหาญ
นั่งพินิจพิศดูอยู่ช้านาน	พระทรงญาณยังแหนงแคลงใจ
จึ่งปราไสเสียงสั่นงันงก	นี่ประสกฤๅสีกามาแต่ไหน
ถิ่นฐานบ้านช่องอยู่แห่งใด	นามกรชื่อไรไปไหนมา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางสีดาอภิวันท์ด้วยหรรษา
จึ่งแถลงแจ้งกิจพระสิทธา	ข้าชื่อสีดานารี
เปนบาทบริจาพระราเมศ	ผ่านนิเวศน์อยุทธยากรุงศรี
แรกเริ่มเดิมเหตุจะเกิดมี	ข้านี้ไปสรงคงคา
ปิศาจแสร้งแปลงมาไม่สงไสย	สำคัญว่าสาวใช้ของข้า
วอนให้เขียนรูปทรงเจ้าลงกา	ไม่รู้ว่าปัจจามิตรคิดร้าย
จึ่งวาดรูปทศกรรฐ์ให้มันดู	สักครู่นางนั้นก็สูญหาย
จะลบรูปลูบล้างลวดลาย	เส้นสายจะสูญไปก็ไม่มี
พระรามรู้พิโรธโกรธนัก	แคลงว่าข้ารักยักษี
มิได้ไต่ถามตามคดี	โดยที่ทศพิธราชธรรม์
ตรัสใช้ให้องค์อนุชา	พามาฆ่าเสียให้อาสัญ
พระลักษณ์พิฆาฏฟาดฟัน	พระขรรค์นั้นกลายเปนมาไลย
ก็เห็นสัตย์สุจริตของข้า	จึ่งขับไล่ให้มาในป่าใหญ่
ได้พบพระทรงญาณหลานดีใจ	จะขอพึ่งอยู่ใต้บทมาลย์
ฯ ๑๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระฤๅษีมีจิตรคิดสงสาร
จึ่งว่าแก่โฉมยงนงคราญ	นี่หากบุญของหลานไม่บรรไลย
ดูดู๋เปนได้ใจพระราม	เคลิ้มเขลาเบาความไม่ถามไถ่
นางก็ได้พิสูตรตัวลุยไฟ	มิได้ม้วยชีวันอันตราย
ครั้งนี้นางผิดแต่นิดหนึ่ง	มาโกรธขึ้งฆ่าเมียเสียง่ายง่าย
กูพลอยแค้นขัดใจไม่สบาย	เหลียวซ้ายแลขวาคว้าหาครก
หยิบเภสัชจัดลงแล้วทรงตำ	เพ้อพร่ำพูดมากจนหมากหก
สุ้งเสียงแสบสั่นงันงก	ดูประสกรามเปนได้เช่นนี้
เสียแรงรู้พระกำหนดกฎหมาย	เออโทษทัณฑ์ถึงตายแล้วฤๅนี่
จึ่งสั่งให้เข่นฆ่าราตี	เช่นนี้ฤๅว่าตระลาการ
ชรอยเปนเคราะห์กรรมจำพลัดพราก	เองพ้นจากเบญเพศแล้วฤๅหลาน
ว่าพลางทางหยิบเอากระดาน	มาคูณหารเดือนปีนางสีดา
จึ่งประจักษ์แจ้งความตามสังเกต	จำเภาะต้องเนรเทศออกสู่ป่า
แต่สิ้นเคราะห์ครั้งนี้แล้วสีกา	อยู่ด้วยกันกับตาอย่าทุกข์ร้อน
ว่าพลางทางร่ายพระคาถา	บันดาลเปนภูษาผ้าผ่อน
ทั้งเสื่อสาดสุจนี่ที่นอน	อาภรณ์เครื่องประดับฉับไว
ฯ ๑๖ คำ ฯ ตระ เจรจา
๏ จึ่งว่าแก่สีดานารี	เข้าของเหล่านี้ตายกให้
แล้วจัดแจงอาศรมศาลาไลย	ให้นางอยู่หลังในใกล้กุฎี
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	นวลนางสีดามารศรี
อยู่ด้วยพระมหามุนี	มิได้มีโรคันอันตราย
ปฏิบัติวัดถากพระนักสิทธิ	เช้าเย็นเปนนิจไม่เหนื่อยหน่าย
ครั้นอ่อนสุริย์ฉันตวันชาย	โฉมฉายจับกระเช้าเข้าพงไพร
ฯ ๔ คำ ฯ เพลงช้า
สมิงทอง
๏ เที่ยวเก็บผลพฤกษาริมอาศรม	พลางชมดอกดวงพวงไสว
โน้มกิ่งปริงปรางมะเฟืองไฟ	เก็บลูกสุกใส่กระเช้าน้อย
ที่มือเอื้อมไม่ถึงพึ่งเหลืองห่าม	เอาไม้ง่ามเลี้ยวลอดสอดสอย
นางเด็ดดอกบุบผาระย้าย้อย	หวังจะร้อยถวายพระนักธรรม์
แล้วมายังธารท่าชลาไลย	ตักทั้งน้ำใช้แลน้ำฉัน
ครั้นสิ้นแสงสุริยาสายัณห์	ก็จรจรัลเข้ามายังกุฎี
ฯ ๖ คำ ฯ เพลงฉิ่ง
ร่าย
๏ ถึงเวลาปรนิบัติเข้าเพล	เอาลูกไม้ประเคนพระฤๅษี
แล้วนั่งโบกปัดพัดวี	ภักดีต่อองค์พระทรงญาณ
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระมุนีปรีดิ์เปรมเกษมสานต์
รักษากิจพรตกรรมสำราญ	ไม่ต้องหาผลาหารลำบากกาย
ยิ่งเมตตาการุญนางโฉมยง	เหมือนเชื้อวงษ์พงษ์พันธุ์สืบสาย
ครั้นอยู่มาสักห้าเดือนปลาย	เห็นครรภ์นางโฉมฉายนั้นแก่นัก
จึ่งว่ากล่าวห้ามปรามนางทรามไวย	แต่นี้ไปน้ำท่าเจ้าอย่าตัก
ตาจะหามาเลี้ยงหลานรัก	เจ้าจงอยู่พิทักษ์รักษาครรภ์
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	นวลนางสีดาสาวสรรค์
อยู่เย็นเปนศุขทุกนิรันดร์	จนครรภ์นั้นถ้วนทศมาตรา
ในเมื่อเวลาราตรีกาล	เยาวมาลย์จะประสูตรโอรสา
ให้เจ็บปวดรวดร้าวทั้งกายา	ประหนึ่งว่าโฉมฉายจะวายปราณ
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระนักธรรม์ครั้นเห็นก็สงสาร
ฉวยโอเศกน้ำมนต์ลนลาน	หลงอ่านสุบินสิ้นสมประดี
แล้วจับด้ายสายสิญจน์ขมีขมัน	เขียนกระดาษลงยันต์กันผี
ทำมงคลตามกิจพิธี	พระมุนีเศกซ้ำละล่ำละลัก
เขาออกลูกอย่างไรไม่เคยเห็น	หัวอกเต้นทึกทึกตึกตัก
แต่เวียนปลอบเยาวมาลย์หลานรัก	อย่ากลิ้งเกลือกเสือกนักจงแขงใจ
ยิ่งเห็นนางครางร้องพิไรร่ำ	หารู้ที่จะทำกะไรไม่
งกเงิ่นเดินมาเดินไป	หายใจกระหมอบหอบเต็มที
ลงนั่งนับจับยามสามตา	ตามตำราเชื่อถือของฤๅษี
จึ่งร้องบอกสีดานารี	คงจะคลอดวันนี้แล้วสีกา
ฯ ๑๐ คำ ฯ เจรจา
ยานี
๏ มาจะกล่าวบทไป	ถึงองค์เจ้าไตรตรึงษา
ทิพอาศน์กระด้างดังศิลา	อินทราสงไสยฤไทยนัก
จึ่งสอดส่องทิพเนตรสังเกตดู	ในชมภูแผ่นหล้าอาณาจักร
ก็แจ้งว่าสีดานงลักษณ์	จะประสูตรลูกรักในดงดาน
จึ่งชวนเทพนารีทั้งสี่องค์	ฝูงอนงค์ในทิพย์พิมานสถาน
พร้อมทั้งเทพบุตรบริวาร	เหาะทยานลงจากฟากฟ้า
ฯ ๖ คำ ฯ โคมเวียน
ร่าย
๏ ครั้นถึงศาลาอาศรม	ก็บังคมพระอาจารย์ฌานกล้า
แล้วให้สี่องค์อรรคชายา	ช่วยถือครรภ์สีดานารี
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางสุธรรมามเหษี
รับสั่งพระอินทร์ด้วยยินดี	เทวีเข้านั่งหนุนปฤษฎางค์
โฉมนางสุจิตราสุนันทา	กัลยาเคียงประคองสองข้าง
สุชาดานั่งเป่าเกษานาง	ฝูงอัปศรสุรางค์ต่างแวดล้อม
ครั้นเห็นนางเจ็บจวนป่วนปั่น	ก็ฝืนครรภ์ผันแปรให้กลมกล่อม
คอยประโคมแตรสังข์พรั่งพร้อม	ทั้งยี่ภู่ผ้าอ้อมก็เตรียมไว้
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	นางสีดาเจ็บหนักเพียงตักไษย
สุดที่จะแขงขืนฝืนใจ	อรไทยไม่เปนสมประดี
พอดาวเคลื่อนเลื่อนลับอัมพร	ทินกรอุไทยไขสี
ได้ฤกษ์เพลานาที	เทวีประสูตรพระลูกยา
ฯ ๔ คำ ฯ มโหรี เจรจา
๏ เมื่อนั้น	นางสุชาดาเสนหา
รับองค์พระราชกุมารมา	เอาน้ำทิพธารามาลูบไล้
ชำระทั่วอินทรีย์ฉวีวรรณ	ผิวพรรณผุดผาดผ่องใส
แล้วนางวางองค์พระดไนย	เหนือยี่ภู่ปูให้ไสยา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	จึ่งองค์เจ้าไตรตรึงษา
เทพบุตรแลเทพธิดา	ต่างพิศภักตราพระโอรส
ผิวพรรณกรรณเกษเนตรขนง	ทรวดทรงงามลม่อมพร้อมหมด
ช่างเหมือนพระบิตุรงค์ทรงยศ	จะฦๅชาปรากฎทั้งแดนดิน
ต่างองค์อำนวยอวยพร	ให้เรืองฤทธิรอนด้วยศรศิลป์
จงสังหารผลาญหมู่อสุรินทร์	แล้วพระอินทร์คืนสถานวิมานฟ้า
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	นางสีดาเยาวยอดเสนหา
ครั้นเทเวศร์เหาะกลับไปลับตา	กัลยาเปลี่ยวเปล่าเศร้าใจ
จึ่งอุ้มองค์โอรสขึ้นใส่ตัก	พิศภักตร์ลักขณาน้ำตาไหล
สลดจิตรคิดถึงยากไร้	อรไทยโศกาจาบัลย์
ฯ ๔ คำ ฯ โอด
โอ้
๏ โอ้ว่าลูกรักของแม่เอ๋ย	ทรามเชยพ่ออย่ากรรแสงศัลย์
คิดว่าม้วยด้วยแม่แต่ในครรภ์	จะไม่เห็นเดือนตวันแล้วลูกยา
เจ้าเกิดในป่าดงพงไพร	ได้ลำบากยากไร้อนาถา
ลูกเอ๋ยเปนกำพร้าพระบิดา	สุริวงษ์พงษาไม่เห็นภักตร์
แม้นเกิดในเวียงไชยไอสูรย์	จะสมบูรณ์พร้อมหมดด้วยยศศักดิ
นี่มารดายากจนเปนพ้นนัก	ลูกรักอย่าลห้อยน้อยใจ
ธำมรงค์วงเดียวติดมือมา	จะทำขวัญลูกยาอย่ารู้ไข้
ถอดแหวนผูกกรกุมารไว้	ทรามไวยพิไรร่ำโศกา
ฯ ๘ คำ ฯ โอด
ร่าย
๏ แล้ววางองค์พระโอรสราช	ให้ไสยาสน์ในอู่ภูษา
นางจึ่งลุกเดินดำเนินมา	ยังพระสิทธาอาจารย์
ก้มเกล้าวันทาแล้วว่าไป	โปรดด้วยช่วยระไวระวังหลาน
ข้านี้จะลาไปท่าธาร	อาบน้ำไม่นานจะกลับมา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระดาบศยิ้มพลางทางว่า
ดาจะนั่งไกวเปลเห่ช้า	จงไปสรงคงคาให้สำราญ
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางสีดาเยาวยอดสงสาร
กราบกับบาทาพระอาจารย์	แล้วนงคราญลีลาคลาไคล
ฯ ๒ คำ ฯ เพลงเร็ว
๏ ครั้นถึงท้องธารที่เชิงเขา	เห็นเหล่าวานรน้อยใหญ่
บ้างมีลูกเกาะกายต่ายไม้	เผ่นโผนโจนไล่กันลงดิน
ดูพลางนางว่าแก่วานร	เมื่อลูกเองยังอ่อนอยู่ทั้งสิ้น
เอาเกาะหลังเกาะน่าหากิน	แต่ดิ้นดิ้นก็บอบหอบกาย
กูเห็นเปนน่าสังเวช	ผิดเพศสิงสัตวทั้งหลาย
เองช่างเฉาโฉดโหดร้าย	จะพาลูกมาตายเสียดังนี้
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	ลิงไพรได้ฟังนางโฉมศรี
จึ่งร้องไปพลันทันที	อันลูกเต้าเรานี้อยู่กับตัว
ดีกว่าที่ทิ้งไว้ภายหลัง	ถึงจะต้องระวังก็ยังชั่ว
สารพัดศัตรูไม่สู้กลัว	แม้นตัวไม่ตายก็ไม่ทิ้ง
เราเห็นว่าเจ้าอิกเฉาโฉด	กลับมาติโทษเขาทุกสิ่ง
นี่ฤๅฉลาดประมาทลิง	เอาลูกอ่อนนอนนิ่งไว้กุฎี
พระดาบศหลับตาภาวนาอยู่	ไหนจะดูลูกชายนางโฉมศรี
แม้นเสือสางกลางป่ามายายี	น่าที่จะกัดกินสิ้นชีวิตร
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางสีดาเฉลียวเปลี่ยวเปล่าจิตร
หยุดยั้งฟังลิงนิ่งคิด	น่าอดสูตูติดประมาทนัก
คำบุราณท่านย่อมว่าอยู่	มีผู้ทักท้วงให้หน่วงหนัก
สดุ้งจิตรคิดถึงพระลูกรัก	นงลักษณ์รีบกลับมาฉับพลัน
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
๏ ครั้นถึงศาลาที่อาไศรย	จึ่งอุ้มลูกสายใจแล้วรับขวัญ
ลืมแถลงแจ้งองค์พระนักธรรม์	ก็ผายผันไปท่าชลาไลย
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ ครั้นถึงท้องธารที่เชิงผา	ใต้ร่มพฤกษาโสกใหญ่
อุ้มองค์ลูกน้อยกลอยใจ	ลงไปสระสรงคงคา
นั่งเหนือแผ่นพื้นรื่นราบ	แล้ววักน้ำอาบโอรสา
ขัดสีฉวีวรรณกัลยา	ชุ่มแช่คงคาวารี
ฯ ๔ คำ ฯ ลงสรง
๏ เมื่อนั้น	พระวัชมฤคฤๅษี
ปลงอารมณ์ชมฌานโลกีย์	อินทรีย์ไม่ไหวติงนิ่งเซา
ลืมระวังหลานน้อยกลอยใจ	ครั้นคิดได้แลดูเห็นอู่เปล่า
เอ๋เอออะไรมาใจเบา	ลูกเต้าเขาหายตายแล้วกู
พระมุนีตีอกตกตลึง	นั่งอึ้งรำพึงคิดผิดอยู่
ฤๅยักขินีผีเสื้อศัตรู	มันลอบจู่มาจับพระกุมาร
ฤๅเสือสางกลางป่าพนาวัน	มันคาบคั้นไปกินเปนอาหาร
ลุกขึ้นเที่ยวค้นลนลาน	ไม่พบพานร่องรอยน่าน้อยใจ
กลับมานั่งกอดเข่าเจ่าจุก	เปนทุกข์กลัวสีดาจะว่าได้
เสียแรงเขาออกปากฝากไว้	กูเปนผู้ใหญ่ช่างชั่วนัก
แม้นนางมาไม่เห็นพระลูกน้อย	จะเศร้าสร้อยโศกาเพียงอกหัก
พ้นที่จะห้ามด้วยความรัก	เห็นนงลักษณ์จะม้วยมอดวอดวาย
อย่าเลยจะตั้งพิธีการ	เขียนรูปกุมารที่สูญหาย
ชุบขึ้นไว้แทนพระลูกชาย	อย่าให้ทันโฉมฉายมากุฎี
คิดแล้ววาดรูปกุมารา	กับหนังพระยาราชสีห์
พิศดูเหมือนสิ้นทั้งอินทรีย์	แล้วกองกูณฑ์อัคคีขึ้นทันใด
ฯ ๑๖ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	นางสีดาเยาวยอดพิศมัย
ขึ้นจากธารท่าชลาไลย	อุ้มลูกคลาไคลไปกุฎี
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ ครั้นถึงอาศรมศาลา	กัลยาเห็นองค์พระฤๅษี
ออกมานั่งมองกองอัคคี	เทวีจึ่งเข้าไปกราบกราน
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระดาบศสาลวนอลหม่าน
ตั้งกิจพิธีตะลีตะลาน	เหลือบเห็นนงคราญอุ้มลูกมา
หัวร่อพลางทางว่าไปทันใด	เอออะไรมาเล่นกันต่อหน้า
เมื่อลูกใส่อู่ไว้ในศาลา	มอบหมายให้ตานี้ช่วยดู
จะกลับมาพาไปก็ไม่บอก	ให้เที่ยวค้นจนออกอ่อนหู
นึกว่ามอดม้วยด้วยศัตรู	จะนิ่งอยู่ก็คิดสังเวชใจ
จึ่งต้องกองกูณฑ์พิธี	จะชุบลูกเทวีขึ้นไว้ใหม่
เมื่อลูกยังอยู่แล้วก็แล้วไป	สิ้นธุระจะได้ภาวนา
น้อยฤๅน่าหัวร่อไม่พอที่	ให้ตั้งกิจพิธีเล่นหนักหนา
ว่าพลางทางหยิบเอาหนังมา	จะลบรูปเลขาไม่รอรั้ง
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางสีดาห้ามไว้ด้วยใจหวัง
ขอพระองค์จงได้ยับยั้ง	อย่าลบรูปที่หนังเลยอาจารย์
ไหนไหนได้เขียนประดักประเคิด	ชุบขึ้นไว้เถิดเปนเพื่อนหลาน
คนเดียวเปลี่ยวใจในดงดาน	พระทรงญาณได้เอนดูนัดดา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระฤๅษีเห็นชอบจึ่งตอบว่า
แม้นจะรับเลี้ยงกุมารา	จะชุบให้กัลยาอย่าปรารมภ์
ว่าพลางทางโหมอัคคีพลัน	แล้วเคารพอภิวันท์พระสยม
ม้วนหนังขึ้นถือมือประนม	โอมอ่านอาคมอันเชี่ยวชาญ
เอารูปเหวี่ยงวางลงตรงกลางไฟ	ก็หวั่นไหวไปทั่วทิศาสานต์
บริกรรมซ้ำเป่าอัคคีกาล	บังเกิดเปนกุมารด้วยฤทธา
ฯ ๖ คำ ฯ ตระ
๏ แล้วร่ายเวทสำหรับกับกองกุณฑ์	พระพิรุณเซนซ่านฉานฉ่า
จึ่งเข้าอุ้มองค์กุมารา	ส่งให้สีดาด้วยพลัน
จงถนอมกล่อมเกลี้ยงเลี้ยงดู	โฉมตรูอย่ารังเกียจเดียดฉัน
นึกว่าบุตรกำเนิดเกิดในครรภ์	จะได้เปนเพื่อนกันกับลูกยา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางสีดาแสนโสมนัศา
ค่อยประคองสองราชกุมารา	พิศภักตร์ลักขณาละกลกัน
ดูน้องงามสิ้นทั้งอินทรีย์	ดูพี่พร้อมพริ้งทุกสิ่งสรรพ์
เสนหาดังดวงชีวัน	รับขวัญโลมลูบพระลูกยา
แล้วนางก้มเกล้ากราบกราน	พระอาจารย์จงโปรดเกษา
ได้ตั้งกิจพิธีเปนฤกษ์พา	จงให้นามนัดดาทั้งสองนี้
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระวัชมฤคฤๅษี
พิเคราะห้ในลักขณาชตาปี	ให้ต้องที่อายุศม์บริวาร
ซึ่งบุตรเทวีทั้งพี่น้อง	นานไปจะได้ครองราชฐาน
จะให้นามตามวงษ์อวตาร	ด้วยบุญญาธิการนั้นมากมาย
ให้พี่ชื่อพระมงกุฎไตรภพ	น้องชื่อพระลบฤๅสาย
ปราศจากภยันอันตราย	จะเรืองฤทธิเลิศชายในโลกา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นวลนางสีดาเสนหา
ก้มเกล้าเคารพพระสิทธา	ยินดีปรีดาในอารมณ์
แล้วชวนองค์โอรสทั้งสอง	อุ้มประคองเข้ามายังอาศรม
ค่อยวางลูกจอมขวัญให้บรรธม	นางเชยชมกุมารสำราญใจ
ลูกรักของแม่ไม่หลับนอน	จะชอ้อนวอนเที่ยวไปข้างไหน
นิ่งเถิดแก้วตาอย่าร่ำไร	แม่จะกล่อมเจ้าให้ไสยา
ฯ ๖ คำ ฯ
พัดชา
๏ เจ้านอนเสียเถิดทั้งพี่น้อง	จะร่ำร้องไปไยหนักหนา
พ่ออย่ากรรแสงโศกา	จงนิ่งนิทราณสายใจ
อย่าเฝ้าเร้ารบมารดา	ตื่นนอนพ่ออย่ารู้ร้องไห้
ขวัญเข้าเจ้าแม่ผู้เพื่อนไร้	ต้องนอนในป่าดงพงพี
แม่จะเก็บผลไม้ให้เสวย	ทรามเชยของแม่ทั้งสองศรี
โพยไภยไข้เจ็บอย่ารู้มี	เทวีโลมลูบพระลูกยา
ฯ ๖ คำ ฯ กล่อม
ร่าย
๏ ครั้นพี่น้องสององค์หลับใหล	ทรามไวยนั่งพิทักษ์รักษา
โบกปัดพัดวีไปมา	ด้วยเมตตาลูกน้อยกลอยใจ
ครั้นกุมารตื่นขึ้นค่อยประคอง	มิให้ลูกทั้งสองร้องไห้
อุ้มมาโสรจสรงคงคาไลย	ลูบไล้ขนงเนตรเกษกรรณ
แล้วอุ้มขึ้นจากอ่างวางบนตัก	เชยชมลูกรักแล้วรับขวัญ
จึ่งหยิบผลามาป้อนปัน	บำรุงเลี้ยงเที่ยงธรรม์ทุกเวลา
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	ทั้งสองพระกุมารโอรสา
ครั้นค่อยจำเริญไวยใหญ่มา	พูดจาฉอเลาะเราะราย
วอนชนนีเสวยนม	เชยชมทุกเมื่อไม่เบื่อหน่าย
พระมงกุฎนั่งแนบแอบกาย	หยิบหมากป้อนถวายแล้วขอชาน
พระลบรบวอนจะนอนตัก	ซบภักตร์บังคมประสมประสาน
แล้ววิ่งวางไปหาพระอาจารย์	สองกุมารถาโถมเข้ากอดฅอ
นั่งตักคนละข้างแล้วต่างว่า	ตารักข้ามากกว่าหนาตาหนอ
รบให้พระนักธรรม์ปั้นวัวล้อ	หลานขอคนละตัวเถิดขรัวตา
กอดจบลูบคลำทำเปาะเหลาะ	พูตออเซาะสรวลสันต์หรรษา
เออนี่อะไรไอยกา	ตัวดำเหมือนคุลาน่าชัง
ผมเผ้าเหาเล็นเหม็นสาบ	ช่างไม่อาบน้ำท่าเสียมั่ง
หนวดขาวยาวยุ่งรุงรัง	น่าชังฉวยฉุดหลุดติดมือ
แล้วทำบ่วงคนละอันควั่นปลายไม้	ตาไปคล้องนกแก้วด้วยกันฤๅ
หยอกเย้าเจ้าตาคร่ายื้อ	อึงอื้ออุตลุดในกุฎี
ฯ ๑๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระวัชมฤคฤๅษี
รักใคร่หลานขวัญพันทวี	พระมุนีมิให้เคืองใจ
นั่งหลาวว่าวกุลาน้อยน้อย	กะจ้อยร่อยน่ารักชักด้วยไหม
ตัดว่าวปักเป้าปิดกระดาษไทย	ผูกปลายไม้ให้หลานฬ่อกัน
แล้วแกะดินตินท่าน่าวัด	มาปั้นเปนรูปสัตวทุกสิ่งสรรพ์
ส่งให้สองนัดดาลาวรรณ	ตัวนั้นงามเหมาะเหมาะสิ้นที
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระกุมารพี่น้องสองศรี
ได้ของเล่นหลายหลากมากมี	ยินดีปรีดาในอารมณ์
แล้วลาดาบศมาวิ่งเล่น	เพลาเย็นแดดบ่ายชายอาศรม
แล่นไปหลังกุฎีที่จงกรม	พ่างพื้นรื่นรมย์โรยทราย
เอาวัวล้อลากเล่นที่ลานวัด	จนรูปสัตวล้มคมำคว่ำหงาย
ครั้นลมพัดเรื่อย ๆ เฉื่อยชาย	ก็ชักว่าวสาวสายป่านมา
พระลบรบชวนเล่นไล่	ซ่อนซุ่มพุ่มไม้แล้วไปหา
สำรวลสรวลสันต์กันสองรา	ตามประสาทารกสำราญใจ
ฯ ๘ คำ ฯ เพลงฉิ่ง
๏ คิดคนึงถึงองค์พระอาจารย์	จะเที่ยวเล่นอยู่นานก็หาไม่
ต่างองค์ทรงเก็บดอกไม้	เข้าไปถวายพระสิทธา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระมุนีมีญาณฌานกล้า
เห็นพี่น้องสองราชนัดดา	ชัณษาได้เจ็ดปีปลาย
จำจะให้เรียนรู้วิชาการ	ตามวงษ์อวตารสืบสาย
คิดพลางทางว่ากับหลานชาย	จะวิ่งเต้นเล่นสบายอยู่ทำไม
วันพฤหัศวันนี้ดีนักหนา	ไอยกาจะสอนหนังสือให้
เจ้าจงพากเพียรเขียนอ่านไป	ตั้งใจอุส่าห์อย่าเกียจคร้าน
เมื่อไรหลานอ่านหนังสือออกก่อน	จึ่งจะสอนวิชาชาติททาร
ว่าพลางทางหยิบเอากระดาน	เขียนนอโมให้หลานเล่าไป
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	สองกุมารกราบก้มบังคมไหว้
ร่ำเรียนเขียนอ่านว่องไว	ไม่ทันไรรู้สิ้นสารพัด
สวดหนังสืออื้ออึงทั้งพี่น้อง	สุ้งเสียงเคล่าคล่องไม่ข้องขัด
อ่านโคลงพากย์ฉันท์สันทัด	อุส่าห์หัดเช้าเย็นไม่เว้นวัน
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระมุนีมีจิตรหฤหรรษ์
เห็นพระพี่น้องทั้งสองนั้น	อ่านหนังสือโคลงฉันท์ได้ชำนาญ
จึ่งสั่งสอนตามสังเกตเวทมนต์	อุปเท่ห์เล่ห์กลให้แก่หลาน
ทั้งคาถาอาคมอันเชี่ยวชาญ	เขียนใบลานให้เล่าทั้งเช้าเย็น
ขัดสมาธิ์เอออือถือไม้เรียว	ขู่ตวาดกราดเกรี้ยวเคี่ยวเข็น
ไม่ให้หลบลี้หนีเร้น	สั่งสอนมิได้เว้นสักเวลา
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	ทั้งสองพระกุมารโอรสา
ตั้งใจพากเพียรเรียนวิชา	ปัญญาเคล่าคล่องว่องไว
รู้จบไตรเพทเวทมนต์	อุปเท่ห์เล่ห์กลก็จำได้
อุส่าห์สาธยายทุกวันไป	หวังจะให้แม่นยำชำนาญ
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระฤๅษีปรีดิ์เปรมเกษมสานต์
ยิ้มแย้มแจ่มใสสำราญ	ด้วยหลานมีปรีชาปัญญาไว
สารพัดลัทธิต่างต่าง	ไม่อำพรางพร่ำสั่งสอนให้
ครั้นเห็นหลานเล่าเรียนได้เจนใจ	จึ่งหยิบไม้ไผ่ป่ามาทั้งมัด
เอามีดเกลาเหลาศรสองอัน	กับลูกนั้นห้าเล่มพอยิงหัด
แล้วแนะทางธนูให้รู้ชัด	เจ้ายิงให้สันทัดทั้งพี่น้อง
ว่าพลางทางหยิบธนูให้	กับหลานน้อยกลอยใจทั้งสอง
ไอยกาจะพาไปยิงลอง	แล้วย่างย่องนำน่าออกมาพลัน
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ
๏ ครั้นถึงที่จงกรมร่มไทร	ลงนั่งหอบหายใจตัวสั่น
จึ่งให้สองนัดดาลาวรรณ	ยืนยันยิงธนูให้รู้ที
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระกุมารพี่น้องสองศรี
ต่างองค์ขึ้นศิลป์ด้วยยินดี	น้าวหน่วงท่วงทีดังนารายน์
พระอาจารย์ผุดลุกขึ้นกุกกัก	เอาไม้ท้าวไปปักลงให้หมาย
ทั้งสององค์ทรงศรเยื้องกราย	พาดสายหมายมุ่งแล้วแผลงไป
ฯ ๔ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ ศรทรงตรงถูกไม้ท้าวปัก	เห็นประจักษ์ทักแท้ไม่สงไสย
พระกุมารสรวลสันต์สำราญใจ	แล้วยิงซ้ำไปให้ชำนาญ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระมุนีนั่งชมฝีมือหลาน
มิเสียแรงร่ำเรียนวิชาการ	จนสิ้นพุงอาจารย์ไม่ช้าพลัน
ตาจะตั้งกองกูณฑ์กระลากิจ	ชุบศรเรืองฤทธิ์ให้หลานขวัญ
ว่าพลางทางลุกขึ้นงกงัน	กลับมายังอรัญกุฎี
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
๏ นั่งเหนือแผ่นศิลาริมอาศรม	สังเกตดูฤกษ์ลมปัถวี
จึ่งตั้งการทำกิจพิธี	กองกูณฑ์อัคคีขึ้นด้วยพลัน
แล้วยืนสำรวมกายร่ายเวท	ตามลัทธิพรหเมศรังสรรค์
บันดาลเปนเทพเทวัญ	ชูศรสองอันขึ้นกลางไฟ
ฯ ๔ คำ ฯ ตระ
๏ พระดาบศชื่นชมภิรมยา	สมดังจินดาอัชฌาไศรย
หยิบศรสองคันมาทันใด	เทพไทหายวับไปกับตา
จึ่งส่งศรให้องค์พระมงกุฎ	กับพระลบแสนสุดเสนหา
เอาไว้เปนคู่หัดถ์พระนัดดา	จงเรืองเดชเดชาในธาตรี
สารพัดศัตรูหมู่ราย	ให้แพ้พ่ายฤทธิรอนด้วยศรศรี
ปราบเข็ญเย็นทั่วธรณี	อย่ารู้มีอันตรายทั้งสองรา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระกุมารอภิวันท์ด้วยหรรษา
คำนับรับคำพระสิทธา	ยินดีปรีดาเปนพ้นไป
ต่างอวดศรศรีกันพี่น้อง	ถ้อยทียิ้มย่องผ่องใส
แล้วลาอาจารย์ชาญไชย	วิ่งไปเฝ้าองค์พระมารดา
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
๏ บังคมทูลแถลงแจ้งคดี	พระฤๅษีชุบศรให้ข้า
เปนอาวุธสำหรับกายา	น่ารักหนักหนาพระชนนี
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางสีดาปรีดิ์เปรมเกษมศรี
รับขวัญลูกยาแล้วพาที	พระมุนีมีคุณเปนพ้นไป
เมตตาสารพัดจะสอนสั่ง	อิกทั้งธนูศิลป์ก็ชุบให้
ลูกยาจะปรากฎยศไกร	ทั่วไปทุกประเทศธานี
เหมือนองค์ทรงฤทธิ์บิดร	รุ่งเรืองฤทธิรอนด้วยศรศรี
สังหารผลาญหมู่อสุรี	มอดด้วยชีวีทั้งลงกา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์พระมงกุฎเชษฐา
ทั้งองค์พระลบอนุชา	สำคัญว่าร่วมชนกชนนี
ต่างชอ้อนนอนตักด้วยรักใคร่	แล้วทูลความถามไปทั้งสองศรี
พระมารดาจงแถลงแจ้งคดี	เดิมทีนั้นเปนประการใด
ซึ่งว่าบิตุรงค์ลูกรัก	เปนปิ่นปักนัคเรศบุรีไหน
นามวงษ์พงษ์ประยูรอย่างไร	สงไสยเปนพ้นพันทวี
เหตุไฉนไยองค์พระมารดา	มาอยู่ด้วยไอยกาฤๅษี
ไม่เนาในนัคราธานี	ลูกนี้ฉงนสนเท่ห์นัก
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางสีดานารีมีศักดิ
ได้ฟังทั้งสองลูกรัก	นงลักษณ์สท้อนถอนใจ
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
โอ้ชากุณ
๏ จะออกปากแถลงแจ้งเหตุ	ชลเนตรแถวถั่งหลั่งไหล
สร้วมสอดกอดองค์โอรสไว้	ทรามไวยพิไรร่ำรำพรรณ
อันองค์สมเด็จพระบิตุเรศ	ทรงนามราเมศรังสรรค์
หน่อท้าวทศรถทรงธรรม์	ครอบครองเขตรขัณฑ์อยุทธยา
มีพระอนุชาสามองค์	ล้วนทรงฤทธิไกรแกล้วกล้า
เดิมแม่อยู่เมืองมิถิลา	แรกรุ่นชัณษาสิบห้าปี
บิดาเจ้าไปยกศิลป์ไชย	จึ่งได้แม่มาเปนมเหษี
มาอยู่อยุทธยาธานี	ไม่ถึงกึ่งปีหนาลูกยา
นางไกยเกษีนั้นขอสัตย์	จึ่งกำจัดบิดรไปเดินป่า
แม่กับพระลักษณ์อนุชา	อุส่าห์ตามเสด็จด้วยภักดี
อสุรีมีนามทศภักตร์	มาลอบลักมารดาพาหนี
ไปอยู่กรุงลงกาธานี	แม่นี้ทุกข์ทนเปนพ้นไป
องค์พระบิดากับอาว์เจ้า	คุมเหล่าวานรน้อยใหญ่
ไปสังหารทศกรรฐ์บรรไลย	จึ่งได้มารดามานคร
ก็อยู่เย็นเปนศุขเกษมสันต์	จนแม่นี้มีครรภ์อ่อนอ่อน
วันหนึ่งจึ่งองค์พระภูธร	บทจรไปประพาศพนาลี
แม่ไปสรงวารินที่ตินท่า	ปิศาจแสร้งแปลงมาเปนทาษี
มันเฝ้าวอนว่าพาที	ให้แม่นี้เขียนรูปเจ้าลงกา
บิตุเรศพิโรธโกรธหนัก	ก็ลงแม่ว่ารักยักษา
ตรัสใช้ให้องค์อนุชา	พามาพิฆาฏฟาดฟัน
เดชะความสัตย์สุจริต	ชีวิตรมารดาไม่อาสัญ
จึ่งได้มาพึ่งพักพระนักธรรม์	นางรำพรรณให้ฟังแต่หลังมา
ฯ ๒๒ คำ ฯ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	ทั้งสองพระกุมารโอรสา
ได้ฟังชนนีมีวาจา	เล่ามาแต่ต้นจนปลาย
คิดถึงบิดาก็อาไลย	เปลี่ยวเปล่าเศร้าใจฤไทยหาย
สงสารมารดาอยู่เดียวดาย	ฟูมฟายชลนาโศกาไลย
ฯ ๔ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	องค์ภัควดีศรีใส
จึ่งปลอบลูกน้อยกลอยใจ	อย่าครวญคร่ำร่ำไรถึงบิดา
ท่านเคืองขัดตัดขาดเสียแล้วพ่อ	แม่นี้ไม่ขอเห็นหน้า
เจ้าอย่าหมายใจไปพึ่งพา	เราอยู่ตามประสายากไร้
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทั้งสองกุมาราอัชฌาไศรย
เห็นชนนีลห้อยน้อยใจ	ห้ามมิให้โศกศัลย์ถึงบิดา
อุส่าห์ขืนกลืนกลั้นกรรแสง	เสแสร้งสรวลสันต์หันษา
ชักชวนพูดเล่นเจรจา	กับมารดาผาศุกเหมือนทุกวัน
แล้วบังคมก้มกราบลงกับตัก	ลูกรักจักลาไปไพรสัณฑ์
เที่ยวประพาศพฤกษาในอารัญ	สุริยาสายัณห์จะกลับมา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นวลนางสีดาเสนหา
ลูบหลังทั้งสองพระลูกยา	กำชับกำชาด้วยปรานี
เจ้าจะไปเล่นป่าอย่าประมาท	หมู่สัตวจัตุบาทเสือสีห์
ย่อมหยาบคายร้ายแรงราวี	ระวังองค์จงดีณลูกยา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระพี่น้องสององค์ก็หรรษา
กราบบาทชนนีชุลีลา	มาสระสรงคงคาสาคร
ทรงภูษาผ้าทิพบรรจง	ต่างองค์ทรงถือธนูศร
ออกจากอาศรมสถานพระมารดร	บทจรเข้าในไพรพนม
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
ชมดง
๏ สององค์ลดเลี้ยวเที่ยวประพาศ	รุกขชาติดาษดื่นรื่นร่ม
สาวหยุดย้อยรย้าน่าชม	เด็ดมาแซมผมให้น้องชาย
ปริงปรางลางต้นผลดก	ตามประสาทารกก็ปีนป่าย
เก็บได้ใส่ห่อผ้าสพาย	จะเอาไปถวายพระมารดา
เห็นลิ้นจี่มีผลพวงห้อย	หยุดสอยเสวยพลางกลางป่า
ร้อยลิ้นลมุดพุทรา	หล่นกลาดดาษดาอยู่บนดิน
ต่างวิ่งชิงกันเก็บเสวย	แล้วล่วงเลยเดินไปในไพรสินธุ์
ครั้นถึงธารท่าวาริน	ก็อาบกินเย็นฉ่ำสำราญ
ฯ ๘ คำ ฯ เพลงฉิ่ง
ร่าย
๏ แลเห็นพฤกษาพระยารัง	สูงใหญ่ใบบังสุริย์ฉาน
โตกว่าต้นไม้ในดงดาน	สองกุมารยืนแลอยู่แต่ไกล
พระมงกุฎจึ่งว่าแก่พระลบ	เรามาพบพฤกษาสูงใหญ่
พี่คิดว่าจะลองศิลป์ไชย	ให้เห็นฤทธิไกรดังใจจง
แม้นศรเรานี้มีศักดา	พฤกษาก็จะแหลกเปนผุยผง
ว่าพลางทางขึ้นศรทรง	พาดสายหมายตรงแล้วแผลงไป
ฯ ๖ คำ ฯ เชิดฉิ่ง กราวรำ เจรจา
๏ ศรถูกพระยารังดังสนั่น	หักสะบั้นกลางต้นไม่ทนได้
ด้วยกำลังฤทธิรอนศรไชย	หวั่นไหวไปทั่วทั้งธาตรี
สองกุมารชื่นชมโสมนัศ	ตบหัดถ์สรวลสันต์เกษมศรี
แล้วพากันดั้นดงพงพี	มายังที่อาศรมศาลา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
ช้า
๏ มาจะกล่าวบทไป	ถึงพระรามเรืองฤทธิ์ทุกทิศา
เสด็จออกว่าขานการภารา	พร้อมพระอนุชาเสนาใน
ได้ยินเสียงวิปริตผิดประหลาด	กึกก้องกัมปนาทหวาดไหว
สุธาธารสท้านสเทือนไป	ดังกรุงไกรจะเอียงคว่ำทำลาย
ประชาชนพลเมืองทั้งนั้น	ต่างตระหนกอกสั่นขวัญหาย
ไม่ประจักษ์เหตุผลต้นปลาย	พระนารายน์ฉงนสนเท่ห์ใจ
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ จึ่งดำรัสตรัสถามโหราจารย์	จะเกิดเหตุเภทพาลเปนไฉน
เสียงสนั่นบันดาลดังนี้ไซ้	ดีร้ายอย่างไรจะใคร่รู้
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	ปโรหิตโหรเถ้าเฝ้าอยู่
ทั้งพราหมณ์พฤฒามาตย์ราชครู	ที่รู้เค้ามูลก็ทูลไป
ซึ่งเกิดการอัศจรรย์ดังบัญชา	จะมีในตำราก็หาไม่
แต่จดหมายเหตุสังเกตไว้	เมื่อภูวไนยกับสามอนุชา
ลองศิลป์ถวายพระบิตุราช	ก็ไหวหวาดทั่วทศทิศา
ครั้งนี้เห็นจะมีผู้ศักดา	สำแดงเดชาเชี่ยวชาญ
ขอให้แต่งราชสารศรี	ผูกพาชีเสี่ยงทายอธิฐาน
ปล่อยพระยาม้าต้นอุประการ	แล้วแต่งทัพทหารตามไป
ใครนับถือซื่อตรงต่อเบื้องบาท	พระนารายน์ธิราชเปนใหญ่
ให้เคารพบูชาด้วยมาไลย	โดยใจจงรักภักดี
ใครทะนงองอาจอหังกา	เห็นอาชาแลวจับขับขี่
ผู้นั้นโทษถึงสิ้นชีวี	ให้โยธีจับมัดเอาตัวมา
ฯ ๑๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระอวตารผ่านภพนาถา
จึ่งดำรัสตรัสแก่โหรา	ท่านว่านี้ชอบเราขอบใจ
แม้นจะละมันไว้ให้เหิมฮึก	จะเกิดศึกเสี้ยนหนามสงครามใหญ่
จำจะต้องปราบปรามให้ราบไว้	อย่าให้ทนงจิตรทำฤทธา
แล้วมีบัญชาปกาสิต	สั่งพระพรตเรืองฤทธิ์ขนิษฐา
อิกองค์พระสัตรุดอนุชา	ทั้งพระยาวายุบุตรวุฒิไกร
ให้จัดแจงปล่อยม้าอุประการ	ตามคำโหราจารย์จงได้
น้องรักเร่งยกทัพไชย	ตามไปจับปัจจามิตรมา
ว่าพลางอำนวยอวยพร	จงรุ่งเรืองฤทธิรอนแกล้วกล้า
อันศัตรูผู้ที่อหังกา	ให้ย่อยยับอัปราด้วยฤทธี
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระพรตพระสัตรุดเรืองศรี
คำนับรับพรภูมี	ชื่นชมยินดีเปนพ้นไป
ต่างองค์ถวายอภิวาท	พระเชษฐาธิราชเปนใหญ่
แล้วชวนวายุบุตรวุฒิไกร	ออกไปจัดสรรดังบัญชา
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ จึ่งให้ผูกม้าต้นอุประการ	เครื่องอานภู่ดาววาวเวหา
อาลักษณ์เชิญราชสารา	มาแขวนฅอพระยาพาชี
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	ปโรหิตโหราบดีศรี
ราชครูหมู่มุขมนตรี	พราหมณ์ชีมาประชุมพร้อมกัน
ฯ ๒ คำ ฯ
ช้า
๏ จึ่งอ่านคำอธิฐานเสี่ยงทาย	ว่าองค์พระนารายน์รังสรรค์
ซึ่งทรงทศพิธราชธรรม์	หมายมั่นจะบำรุงโลกา
เดชะอธิฐานทุกสิ่ง	เปนความสัตย์ความจริงของข้า
ขอจงองค์เทพเทวา	ช่วยชักนำอาชาคลาไคล
ผู้ใดที่ทนงองอาจ	ทำให้โลกธาตุหวาดไหว
ถึงจะอยู่ถิ่นฐานบ้านเมืองใด	ขอให้มโนไมยไปพบพาน
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ ครั้นเสี่ยงแล้วลั่นฆ้องสามที	ปล่อยพระยาพาชีห้าวหาญ
ออกจากที่ประชุมโหราจารย์	เดินผ่านไปตามมรคา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	หญิงชายชาวเมืองถ้วนหน้า
รู้ว่าพระทรงศักดิจักรา	ให้เสี่ยงทายมิ่งม้าอุประการ
ต่างหาธูปเทียนดอกไม้	ออกไปบูชาทุกน่าบ้าน
บ้างปูผ้าห่มก้มกราบกราน	ตามตลาดยี่สารทุกแห่งไป
บ้างว่าเดชะพระนารายน์	ขอจงจับคนร้ายมาได้
ให้สิ้นเสี้ยนศัตรูหมู่ไภย	เย็นใจไพร่ฟ้าประชาชน
บรรดาเหล่าชาวเมืองมาคับคั่ง	บ้างยืนนั่งแลหลามตามถนน
ต่างอำนวยอวยพรภูวดล	ดูพระยาม้าต้นจนลับตา
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	มิ่งม้าอุประการหาญกล้า
ทักษิณสามรอบภารา	แล้วตรงมากาลวาดพนาลี
ฯ ๒ คำ ฯ พระยาเดิน
๏ เมื่อนั้น	พระพรตพระสัตรุดเรืองศรี
ครั้นเสร็จปล่อยมิ่งม้าพาชี	ภูมีมาสรงคงคาไลย
แต่งองค์ทรงใส่เครื่องประดับ	สำหรับรณรงค์ศึกใหญ่
จับศรศักดาคลาไคล	มาทรงพิไชยราชรถ
ให้คำแหงหณุมานเปนกองน่า	ดำเนินนำโยธามาหมด
เคลื่อนทัพสององค์พระทรงยศ	เดินสะกดรอยม้าอาชาไป
ฯ ๖ คำ ฯ กราวนอก เชิด
๏ ครั้นถึงชายป่ากาลวาด	ให้หยุดราชรถทองผ่องใส
จึ่งสั่งศรีหณุมานชาญไชย	จงตามรอยม้าไปให้ทันที
เราจะพักพหลพลขันธ์	ตั้งมั่นคอยท่าอยู่ที่นี่
แม้นประสบพบพวกไพรี	จงกลับมาแจ้งคดีด้วยพลัน
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	หณุมานฤทธิแรงแขงขัน
รับสั่งสองพระองค์ทรงธรรม์	ก็ผายผันมาตามพาชี
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ลัดแลงแฝงพุ่มพฤกษา	มิให้เห็นกายากระบี่ศรี
สกดรอยคอยดูท่วงที	หวังจะจับคนขี่อาชา
ฯ ๒ คำ ฯ
ช้า
๏ มาจะกล่าวบทไป	ถึงสององค์ทรงยศโอรสา
อยู่ด้วยพระอาจารย์กับมารดา	ในอาศรมศาลาพนาลี
ร่ำเรียนวิชาการชำนาญนัก	เรืองฤทธิ์สิทธิศักดิด้วยศรศรี
ชันษาอายุได้แปดปี	ชนนีพิศวาศจะขาดใจ
เคยไปเที่ยวประพาศพนาวัน	เก็บพรรณพฤกษาในป่าใหญ่
เมื่อวันจะมีเหตุเภทไภย	พเอิญให้อาวรณ์วิญญา
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ จึ่งบังคมทูลชนนี	ลูกนี้จะลาไปเล่นป่า
พอบ่ายบังควรเวลา	จะกลับมาให้ถึงกุฎี
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	โฉมนางสีดามารศรี
รับขวัญลูกยาแล้วพาที	วันนี้แม่ประหลาดหลากใจ
ผิดสังเกตเนตรขวาก็กระเหม่น	จะเคยเปนเช่นนี้ก็หาไม่
ลูกรักจักลาไปเล่นไพร	แม่ไม่ให้ไปแล้ววันนี้
จงเล่นอยู่แต่น่าอาศรม	ริมที่จงกรมพระฤๅษี
สนุกกว่าป่าดงพงพี	สัตวร้ายราวีไม่บีฑา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	สององค์ทรงยศโอรสา
ชนนีมิให้ไคลคลา	ก็โศกาอาดูรทูลไป
ลูกจะใคร่เที่ยวเล่นเช่นวานนี้	ลองศิลป์พระมุนีที่ให้ใหม่
ยิงรังดังลั่นสนั่นไพร	ไม้ไล่ล้มหักด้วยศักดา
แม้นไดัไปเล่นเหมือนเช่นนั้น	จะชวนกันยิงอิกให้หนักหนา
ว่าพลางกลิ้งเกลือกเสือกไปมา	โศกาอื้ออึงคนึงไป
ฯ ๖ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	พระมุนีหนวกหูไม่อยู่ได้
ลุกขึ้นเดินงกงันมาทันใด	เอออะไรสีกาว่าหลานกู
ไม่เมตตาตามใจลูกน้อย	ให้ฤๅษีนี้พลอยรำคาญหู
พูดจาเพ้อพำพร่ำพรู	หลงใหลไปขู่พระกุมาร
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	นางสีดานึกพะวงสงสาร
มิรู้ที่จะขืนขัดทัดทาน	เห็นกุมารครวญคร่ำร่ำไร
จำเปนจึ่งมีพจนาดถ์	อนุญาตโดยดังอัชฌาไศรย
ลูกรักจักลาไปเล่นไพร	ก็ตามใจแต่อย่าอยู่ช้านัก
อัศจรรย์วันนี้วิปริต	แม่คิดวิตกเพียงอกหัก
ลูบหลังสั่งสองพระลูกรัก	อย่าช้านักมากุฎีแต่วี่วัน
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	สองกุมารชื่นชมหฤหรรษ์
ยินดีที่จะได้ไปอรัญ	สำรวลสรวลสันต์ทั้งน้ำตา
แล้วอำลาอาจารย์กับมารดร	ยอกรบังคมก้มเกษา
ต่างองค์ทรงศรศักดา	ออกจากศาลาคลาไคล
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เดินโดยมรคาพนาลี	มาถึงที่กาลวาดป่าใหญ่
ลดเลี้ยวเที่ยวชมมิ่งไม้	แสนสำราญฤไทยเปนพ้นนัก
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ พระมงกุฎเหลือบแลแปรผัน	เห็นม้านั้นยืนอยู่ไม่รู้จัก
ชี้พระหัดถ์ตรัสบอกพระน้องรัก	ประหลาดนักสัตว์นี้มันชื่อไร
แต่ก่อนเก่าเรามาเที่ยวเล่น	จะเคยพบเห็นก็หาไม่
ผิดกับสัตว์ป่าพนาไลย	ชรอยเขาเลี้ยงไว้ในบ้านเมือง
รูปร่างน่ารักเปนหนักหนา	กิริยาอาการก็พานเชื่อง
ล้วนแก้วเก้าเนาวรัตน์รุ่งเรือง	ผูกเครื่องประดับมากับกาย
อย่าเลยเราช่วยกันเลี้ยวไล่	จับตัวให้ได้ดังใจหมาย
วันนี้ขี่เล่นให้สบาย	ตวันบ่ายสักหน่อยจึ่งปล่อยมัน
แล้วทิ้งเถาวัลย์มาทันใด	ถือต้นปลายไว้ให้มั่น
ชักขึงพานน่าม้านั้น	เลี้ยวลัดสกัดกั้นกันไปมา
ฯ ๑๐ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นจับม้าได้ก็ยินดี	ถ้อยทีสรวลสันต์หรรษา
เห็นกล่องแก้วมรกฏรจนา	ผูกฅอม้ามาเปนสำคัญ
ประหลาดใจอะไรจะมีอยู่	จึ่งแก้ออกดูขมีขมัน
เห็นสาราจาฤกแผ่นสุวรรณ	ก็ทรงอ่านสารนั้นทันใด
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
ช้า
๏ ในสาราว่านารายน์แบ่งภาค	มาจากเกษียรสมุทใหญ่
ทรงนามราเมศเรืองไชย	สถิตย์ในกรุงศรีอยุทธยา
ได้ยินสำเนียงเสียงสนั่น	ไหวหวั่นทั่วทศทิศา
หลากใจไม่แจ้งกิจจา	จึ่งปล่อยม้าที่นั่งมาครั้งนี้
ถ้าผู้ใดไม่กระบถทษร้าย	ต่อพระนารายน์เรืองศรี
จงแต่งเครื่องบูชาพาชี	ภักดีต่อองค์พระทรงธรรม์
แม้นใครจับขับขี่ร่วมอาศน์	พระนารายน์ธิราชรังสรรค์
จะให้ลงอาญาฆ่าฟัน	ผู้นั้นโทษถึงมรณา
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ พระมงกุฎทรงอ่านสารจบ	จึ่งว่าแก่พระลบขนิษฐา
สัตวนี้มีเจ้าของแล้วน้องยา	เขาเรียกมันว่าม้าอาชาไนย
อันสาราว่าใครจับขับขี่	จะสังหารชีวีให้ตักไษย
กระบถทดโท่ไม่เข้าใจ	จับได้ก็จะขี่ให้สำราญ
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระลบอนุชาจึ่งว่าขาน
ในสาราว่าพระอวตาร	แล้วก็ผ่านกรุงศรีอยุทธยา
ฤๅจะเปนเช่นชนนีบอก	พระรามคนนี้ดอกกระมังหนา
น้องนึกพะวงสงกา	แล้วจะเปนบิดาดอกกระมัง
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระมงกุฎว่าไปดังใจหวัง
วานอย่าออกชื่อพ่อไม่ขอฟัง	ท่านชิงชังมารดาให้ฆ่าตี
ถึงจะเปนบิดาก็ทำไม	เมื่อเราไม่รู้จักมักจี่
ม้าฬาของใครก็ตามที	คงจะขี่ให้ได้แล้วไม่ฟัง
อนุชาช่วยยุดฉุดให้มั่น	อย่าให้มันถอยน่าถอยหลัง
แล้วเหยียบโกลนโผนเผ่นด้วยกำลัง	ขึ้นนั่งบนอานอาชา
ฯ ๖ คำ ฯ เชิดฉิ่ง เพลง
๏ ชักม้าลดเลี้ยวเที่ยวเล่น	ขับขี่ไม่เปนเต้นสามขา
พระลบรบจะขี่ด้วยพี่ยา	วิ่งตามมิ่งม้าอาชาไป
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	คำแหงหณุมานทหารใหญ่
สกดรอยค่อยตามมโนไมย	แลไปเห็นสองพระกุมาร
คนหนึ่งขี่ม้าคนหนึ่งตาม	งามงามทรวดทรงส่งสัณฐาน
เหมือนลม้ายคล้ายองค์พระอวตาร	หณุมานนิ่งนึกตรึกไตร
ฤๅกุมารทั้งสองนี้ลองฤทธิ์	ทำให้ทศทิศหวาดไหว
แล้วขึ้นขี่มิ่งม้าอาชาไนย	มิได้ยำเยงเกรงอาญา
อย่าเลยจะจับไปถวาย	องค์พระนารายน์นาถา
คิดพลางเผ่นโผนโจนมา	จับสองกุมาราด้วยฤทธิรอน
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	พระมงกุฎป้องกันด้วยคันศร
ตีต้องกายาวานร	ล้มกับดินดอนด้วยศักดา
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ พระมงกุฎจึ่งว่าแก่น้องรัก	โอ้ลิงนี้อัปรลักษณ์นักหนา
มันจัณฑาลทำเราไม่เข้ายา	ตายสมน้ำหน้าสาแก่ใจ
แต่พี่แคลงวิญญาด้วยวานร	ได้ผ้าผ่อนเครื่องประดับมาแต่ไหน
ฤๅจะเปนลิงบ้านเขาเลี้ยงไว้	ใช้ให้ตามมากับพาชี
ถึงเจ้าของรู้ไปจะโกรธา	ตามมาชิงไชยก็ไม่หนี
แล้วตรัสชวนน้องรักผู้ภักดี	ผลัดกันควบขี่เที่ยวไป
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	หณุมานค่อยคืนฟื้นตัวได้
ยังมึนเมื่อยเหนื่อยหอบหายใจ	นั่งดัดหลังไหล่แล้วตรึกตรา
ศรกุมารคันนี้มีฤทธิ์	ตีกูแทบชีวิตรสังขาร์
ถึงต้องศรอินทรชิตฤทธา	ไม่ชอกช้ำกายาเหมือนอย่างนี้
จำจะแกล้งนิมิตรบิดเบือน	ให้เหมือนลิงป่าพนาศรี
เข้าเล่นด้วยช่วยจูงพาชี	ถ้าได้ทีก็จะจับฉับไว
ครั้งนี้เห็นสมอารมณ์หมาย	ด้วยแยบคายไม่พะวงสงไสย
คิดแล้วยืนยันขึ้นทันใด	สำรวมใจจำแลงแปลงตน
ฯ ๘ คำ ฯ ตระ
๏ รูปกายกลายกลับเปนลิงน้อย	กระจ้อยร่อยหงอยเหงาเกาขน
รีบตามรอยม้าในอารญ	บ่าแบกพวงผลไม้มา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ พลางชแง้แลดูพระกุมาร	เห็นขี่ม้ากล้าหาญนักหนา
คิดขยาดหวาดหวั่นวิญญา	ชูผลพฤกษามาแต่ไกล
แล้วแกล้งกล่าววาจาพาที	ข้านี้มีจิตรคิดรักใคร่
เหนพระองค์ทรงขับอาชาไนย	ควบมาควบไปในดงดาน
มิ่งม้าตัวนี้น่าขี่เล่น	ดูเห็นเปนศุขสนุกสนาน
พลางยื่นผลาผลลนลาน	เชิญเสวยหวานหวานสำราญใจ
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระพี่น้องสององค์ไม่สงไสย
ยิ้มพลางทางว่าไอ้ลิงไพร	ขอบใจเองนักที่ภักดี
เอาลูกไม้มาให้ประดักประเคิด	เองเอาไว้กินเถิดกระบี่ศรี
แล้วตรัสเล่าแถลงแจ้งคดี	ไอ้ลิงใหญ่เมื่อกี้จะจับกู
มันกล้าดีก็ตีด้วยคันศร	เดี๋ยวนี้ยังนอนกลิ้งอยู่
เองนี้พูดจาน่าเอนดู	เที่ยววิ่งเล่นกับกูก็เปนไร
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	หณุมานผู้มีอัชฌาไศรย
แกล้งทำเปนทีดีใจ	เสแสร้งใส่ไคล้เจรจา
อันไอ้ลิงใหญ่ใจพาล	เปนลิงบ้านมิใช่ลิงป่า
มันร้ายกาจรังแกแต่ไรมา	ตายสมน้ำหน้าข้าดีใจ
ว่าพลางทางทำเปนเกรงกลัว	ค่อยย่องยอบตัวเข้ามาใกล้
เห็นสององค์เพลิดเพลินเมินไป	คิดเขม้นหมายใจเห็นได้การ
ทำท่าทางจะโถมโจมจับ	แต่ขยับแล้วขยาดไม่อาจหาญ
ครั้นได้ทีเผ่นโผนโจนทยาน	จับสองกุมารด้วยฤทธี
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	พระมงกุฎไม่ท้อถอยหนี
รบรับวานรเอาศรตี	ถูกกระบี่ล้มลงสลบไป
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ เห็นลิงน้อยต้องศรนอนกลิ้ง	กลับเปนลิงเผือกโตก็จำได้
พระลบยืนอยู่ดินเอาศิลป์ไชย	หวดซ้ำร่ำไปไม่ปรานี
พระมงกุฎจึ่งว่ากับน้องแก้ว	ไอ้ลิงนี้ตายแล้วเมื่อตะกี้
ยังรื้อทำมารยามาราวี	ช่วยกันทุบตีเสียให้ตาย
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระลบฉลาดเลี่ยงเบี่ยงบ่าย
ชรอยไอ้ลิงนี้จะมีนาย	ใช้มาทำร้ายเราสองรา
อย่าเพ่อฆ่ามันให้บรรไลย	มัดไปให้นายขายหน้า
เห็นทีก็จะบอกกันออกมา	จึ่งค่อยฆ่าให้ม้วยเสียด้วยกัน
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระมงกุฎเห็นจริงทุกสิ่งสรรพ์
จึ่งลงจากอาชาฉับพลัน	ทึ้งเอาเถาวัลมาทันใด
ช่วยกันผูกรัดมัดไพล่หลัง	ชิงชังฉุดคร่าไม่ปราไส
แล้วศักหน้าวานรด้วยยางไม้	เปนอักษรสาปไปดังใจจง
แม้นผู้อื่นหมื่นแสนจะแก้มัด	ถึงเชือกตัดอย่าให้ขาดโดยประสงค์
ถ้าเจ้าของลิงนั้นมั่นคง	แต่ลูบลงให้หลุดดังจินดา
ครั้นสาปสรรเสร็จสรรพฉับไว	ตีซ้ำร่ำไปแล้วร้องว่า
นายมุลมึงมีไปบอกมา	ต้านต่อฤทธากันกับกู
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	หณุมานอัปรยศอดสู
ต้องมัดอกแอ่นไม่แหงนดู	อุส่าห์สู้แขงใจไคลคลา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ เข้าในป่าชัฏลัดหลีกหลบ	กลัวจะพบผู้คนขายหน้า
เดินพลางทางสบัดเถาลัดา	ด้วยฤทธาวายุบุตรวุฒิไกร
เชือกเขากะจิริดนิดหนึ่ง	ดันดึงไม่ขาดหวาดไหว
สุดรู้สุดฤทธิ์คิดจนใจ	ก็รีบไปยังองค์พระอนุชา
ฯ ๔ คำ ฯ เตียว
๏ ครั้นถึงที่กองทัพยับยั้งอยู่	ให้อดสูผู้คนเปนหนักหนา
จึ่งเข้าไปเฝ้าสองพระน้องยา	ลุกล้มก้มหน้าลงโศกี
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	สองกระษัตริย์ทัศนากระบี่ศรี
หลากจิตรอัศจรรย์พันทวี	จึ่งมีพจนาบัญชาไป
ดูก่อนหณุมานชาญชิต	ผู้เรืองฤทธิ์ยิ่งยอดทหารใหญ่
เคยรบราญอสุรีมีไชย	โกฏิแสนแน่นไปไม่ต้านทาน
เหตุไฉนไยนั่นครั้งนี้	เหมือนไม่มีฤทธาศักดาหาญ
ให้ใครเอาเชือกเขาเท่าสายพาน	ผูกรัดมัดท่านประจานมา
จะดันดึงทึ้งเสียก็จะขาด	น่าอดสูประหลาดนักหนา
เสียแรงที่เลื่องชื่อฦๅชา	ทำให้ขายบาทาพระนารายน์
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	หณุมานทูลแถลงแจ้งถวาย
ครั้งนี้น่าอัปรยศอดอาย	ไม่ควรขายเบื้องบาทบทมาลย์
เดิมทีตามม้าคลาไคล	ดั้นดัดลัดไพรพฤกษาสาร
ประเดี๋ยวใจไปประสบพบพาน	สองกุมารขี่ม้าพาชี
ข้าถาโถมโจมจับด้วยศักดา	เพื่อนตีข้าสลบลงกับที่
ครั้นค่อยฟื้นคืนได้สมประดี	จึ่งแปลงเปนกระบี่พนาดร
ชวนเล่นเห็นสนิทแล้วจะจับ	แต่กระหยับก็รันด้วยคันศร
เปนสองครั้งดังชีวีม้วยมรณ์	ล้มสลบซบซอนอยู่กลางไพร
สองกุมารช่วยกันเข้าผูกมัด	รึงรัดแขนข้าไม่ปราไส
แล้วพูดจาท้าถึงภูวไนย	ให้ตามไปต้านต่อฤทธา
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	สองกระษัตริย์ขัดเคืองเปนหนักหนา
หลากใจใครหนออหังกา	มัดหณุมานมาดังนี้
จึ่งเสด็จลงจากรถสุวรรณ	เข้าช่วยกันแก้มัดกระบี่ศรี
ไม่เลื่อนหลุดจากแขนแน่นเต็มที	พระภูมีกริ้วโกรธพิโรธใจ
จึ่งทรงเชือดฉะด้วยพระขรรค์	เถาวัลจะขาดก็หาไม่
แล้วพินิจพิศดูทันใด	เห็นอักษรสาปไว้ที่หน้านั้น
ต่างองค์ประจักษ์แจ้งไม่แคลงจิตร	สุดทีที่จะคิดผ่อนผัน
จึ่งตรัสบอกหณุมานชาญฉกรรจ์	เขาแช่งสาปสันเราจนใจ
ต่อพระภุชพงษ์องค์นารายน์	เปนเจ้านายท่านแท้จึ่งแก้ได้
เร่งเร็วอย่าช้าจงคลาไคล	กลับไปเฝ้าองค์พระทรงฤทธิ์
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	หณุมานเศร้าสร้อยลห้อยจิตร
อัปรยศอดสูสุดคิด	ดังชีวิตรจะม้วยมรณา
อนิจาครานี้ตัวกู	สุดรู้ซ้ำร้ายขายหน้า
จะเหาะไปก็อายแก่เทวา	จะเดินทางพสุธาก็อายคน
ครั้นนิ่งอยู่อย่างนี้ก็มิได้	จำจะไปทูลแถลงแจ้งเหตุผล
แล้วลาสองกระษัตริย์บัดดล	สำแดงฤทธิรณรีบมา
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงอยุทธยาธานี	เห็นภูมีออกขุนนางอยู่ข้างน่า
จึ่งคุกข่าเข้าไปมิได้ช้า	นั่งก้มภักตราโศกาไลย
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	พระอวตารผ่านภพสบไสมย
เห็นคำแหงหณุมานชาญไชย	ต้องผูกรัดมัดไพล่หลังมา
พระเคืองขัดตรัสถามทันที	ว่าเหวยขุนกระบี่แกล้วกล้า
เราใช้ให้ไปกับอาชา	ต้องมัดกลับมาด้วยอันใด
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	หณุมานทูลสนองแล้วร้องไห้
แจ้งความตามจริงทุกสิ่งไป	โดยได้รบสู้กับกุมาร
อันพี่น้องสองศรีนั้นมีฤทธิ์	สุดคิดที่จะรอต่อต้าน
ตั้งแต่ข้ามาทำราชการ	เปนทหารอาสาฝ่าธุลี
จะรณรงค์สงครามครั้งไร	ก็มิได้ขายเบื้องบทศรี
มาแพ้ฤทธิ์ผิดพลั้งครั้งนี้	ภูมีจงทรงพระเมตตา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระตรีภพลบโลกนาถา
กริ้วโกรธดังไฟไหม้ฟ้า	จึ่งมีพจนาบัญชาการ
ดูดู๋ไอ้ลูกกระจิริด	ทนงจิตรฮึกฮักหักหาญ
ไม่เกรงกูผู้องค์อวตาร	ผูกมัดหณุมานประจานมา
จึ่งพินิจพิศดูวานร	เห็นอักษรสาปไว้ที่แสกหน้า
คิดพะวงสงไสยวิญญา	จึ่งเรียกมาอ่านดูด้วยพลัน
ก็แจ้งว่าคำสาปหยาบคาย	พระนารายน์เคืองขุ่นหุนหัน
เอาพระหัดถ์ลูบลงตรงเถาวัล	ที่ผูกพันก็เคลื่อนเลื่อนหลุดไป
ฯ ๘ คำ ฯ รัว
๏ จึ่งดำรัสตรัสสั่งหณุมาน	ตัวท่านจงกลับไปทัพใหญ่
บอกสองน้องรักร่วมฤไทย	เร่งให้ไปจับกุมารมา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	วายุบุตรวุฒิไกรใจกล้า
นบนิ้วประนมบังคมลา	รีบมายังกองทัพฉับไว
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งประนตบทบงสุ์	สองกระษัตริย์สุริวงษ์เปนใหญ่
ทูลแถลงแจ้งความทั้งปวงไป	โดยไนยรับสั่งมาดังนี้
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทั้งสองน้องนารายน์เรืองศรี
ได้ฟังขุนกระบินทร์ก็ยินดี	จึ่งให้กรีธาทัพฉับไว
คำแหงหณุมานเปนกองน่า	ดำเนินนำโยธาเข้าป่าใหญ่
เดินโดยมรคาพนาไลย	เร่งให้ขับรถบทจร
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	พระมงกุฎกุมารชาญสมร
อยู่บนหลังม้าเห็นวานร	นำนิกรกองทัพกลับมา
จึ่งชี้หัดถ์ตรัสบอกพระน้องชาย	สองคนโน่นนายกระมังหนา
รี้พลเกลื่อนกลาดดาษดา	เห็นจะมาหักหาญราญรอน
เราจะลองต่อสู้ดูเล่น	จะได้เห็นฤทธาศักดาศร
ทำไมกับโยธาพลากร	จะม้วยมรณ์หมดสิ้นด้วยศิลป์ไชย
อันนายกองสองราที่มานั้น	จะรบกันดูเล่นเปนไฉน
ว่าแล้วลงจากมโนไมย	มิได้คร้ามครั่นหวั่นวิญญา
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	สองกระษัตริย์สุริวงษ์นาถา
ทอดพระเนตรเห็นสองกุมารา	นรลักษณ์ภักตราน่าเอนดู
รูปร่างช่างเหมือนพระนารายน์	งามลม้ายคล้ายกันทั้งคู่
สุริวงษ์พงษ์ไหนจะใคร่รู้	มาเที่ยวอยู่ในอรัญบรรพต
ฤๅหน่อเนื้อเชื้อกระษัตริย์ขัติยา	มาร่ำเรียนวิชาพระดาบศ
คิดพลางทางสั่งให้เลื่อนรถ	ขึ้นไปน่าทศโยธี
จึ่งมีสิงหนาทบรรหาร	ดูก่อนกุมาราทั้งสองศรี
อันนามวงษ์พงษาแลธานี	อยู่ที่แว่นแคว้นแดนใด
อหังกามาขี่พาชีชาติ	ร่วมอาศน์พระนารายน์เปนใหญ่
แล้วมัดหณุมานประจานไป	มิได้เกรงองค์พระทรงฤทธิ์
บัดนี้เรายกโยธาทัพ	จะมาจับตัวผู้ที่ทำผิด
สังหารผลาญเสียให้ม้วยมิด	ลูกนิดเท่านั้นไม่คัณนา
ฯ ๑๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทั้งสองกุมารหาญกล้า
ยิ้มพลางทางมีวาจา	ทำไมมาล่วงถามนามวงษ์เรา
พี่น้องของท่านไม่มีฤๅ	บอกชื่อเราบ้างเปนไรเล่า
อย่าเจรจาจู่ลู่ดูเบา	พงษ์เผ่าย่อมมีอยู่เหมือนกัน
ถึงเราเปนลูกเล็กเด็กน้อย	ก็ไม่ถอยหนีง่ายอย่าหมายมั่น
ดูถูกลูกผู้ชายเช่นนั้น	ราวกันกับข้าไม่มีมือ
อันอาชามาเที่ยวอยู่พงพี	ทำไมจับขี่ไม่ได้ฤๅ
ธรรมดาม้าต้นย่อมปรนปรือ	ผูกถือเลี้ยงไว้ในธานี
ถ้าไปจับม้าท่านถึงบ้านเมือง	จะหันหุนขุ้นเคืองก็ควรที่
นี่ปล่อยเปล่าเจ้าของก็ไม่มี	เราจึ่งขี่กัณฐัศว์อัศดร
อันไอ้ลิงขาวบ่าวท่าน	ถึงสองครั้งจังฑาลเราก่อน
ไม่หลาบจำจึ่งทำโทษกร	มัดมือวานรปล่อยไป
แต่ไม่สังหารผลาญชีวี	เท่านี้บุญตัวเปนไหนไหน
จะว่าเราผิดนั้นด้วยอันใด	คือใครก่อเหตุเภทพาล
ฯ ๑๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทั้งสองกระษัตรากล้าหาญ
ได้ฟังถ้อยคำสองกุมาร	พูดจาว่าขานคึกคัก
เห็นจะเปนหน่อเนื้อเชื้อวงษ์	เผ่าพงษ์กระษัตริย์สูงศักดิ
ทั้งจริตกิริยาก็น่ารัก	ประหลาดนักฤๅลูกนางสีดา
นิ่งคิดผิดไปมิใช่หลาน	นางก็ม้วยชนมานนานหนักหนา
นึกฉงนสนเท่ห์ในวิญญา	จึ่งบัญชาตอบสองกุมารไป
เราไต่ถามนามวงษ์จะใคร่แจ้ง	กลับแกล้งย้อนยอกหาบอกไม่
พูดจาอวดตัวไม่กลัวใคร	อาจองทนงใจใช่พอดี
อักษรผูกม้ามาไม่เห็นฤๅ	ยังขืนดื้อเข้าจับขับขี่
ครั้นวานรตามมากลับฆ่าตี	ทำนี้ดีฤๅประการใด
ไม่กลัวเกรงอาญาพระราเมศ	อันเรืองเดชฟากฟ้าสุธาไหว
สังหารมารม้วยบรรไลย	อานุภาพปราบได้ทุกทิศ
ตัวเปนลูกเล็กเด็กอมมือ	ควรฤๅอาจองทนงจิตร
เหมือนแมงเม่าเข้ากองเพลิงพิศม์	จะม้วยมิดไม่ทันพริบตา
ฯ ๑๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	สองกุมารยิ้มย่องแล้วร้องว่า
น้อยฤๅนั่นสรรเสริญศักดา	ว่าฤทธายิ่งยวดอวดเรา
เอออะไรนารายน์อวตาร	ปล่อยม้ามาพาลเอาผิดเขา
ช่างไม่อดสูเลยดูเอา	เปนพงษ์เผ่าจักรพรรดิกระษัตรา
แม้นมีศักดาอานุภาพ	ทำไมมิไปปราบยักษา
มาจัณฑาลทำเราไม่เข้ายา	ใครเขาเปนข้าของพระราม
เราอยู่แต่พี่น้องสองคน	ท่านยกรี้กรีพลมาเหลือหลาม
จะรบราฆ่าฟันกันก็ตาม	ไม่หวาดหวั่นครั่นคร้ามขามฤทธิ์
ถึงเล็กกับใหญ่ทำไมกัน	สุดแต่เข้มแขงขันศักดิสิทธิ์
ดุจดังอัคคีมีพิศม์	แต่นิดหนึ่งก็ไหม้ได้เหมือนกัน
จงไต่ถามวานรดูก่อนฤๅ	เห็นฤทธีฝีมืออย่างไรนั่น
กลัวเกลือกจะเปนเหมือนเช่นนั้น	จะพากันย่อยยับอัปรา
ฯ ๑๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทั้งสองน้องนารายน์นาถา
ได้ฟังคั่งแค้นวิญญา	โกรธากระทืบบาทตวาดไป
ดูดู๋ลูกเล็กกะจิริด	ไม่คิดเจียมตัวกลัวผู้ใหญ่
โอหังบังอาจประมาทใจ	ดีแล้วจะได้เห็นกัน
ว่าพลางทางมีบัญชา	ตรัสสั่งโยธาทัพขันธ์
เร่งให้หักโหมโรมรัน	จับสองกุมารนั้นมาบัดนี้
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	เสนานายทหารชาญไชยศรี
คำนับรับสั่งพระภูมี	ก็ขับพลโยธีเข้าไป
ปีกซ้ายปีกขวาน่าหลัง	พร้อมพรั่งโห่สนั่นหวั่นไหว
ต่างต่างวางวิ่งเข้าชิงไชย	หมายใจจะจับสองกุมาร
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระพี่น้องสองรากล้าหาญ
หลีกหลบรบรันประจัญบาน	ไม่ย่อท้อต่อต้านราญรอน
เข้าโจมจับสัปรยุทธเหยียบบ่า	พระหัดถ์ขวาง่าเงื้อธนูศร
รบรับจับกุมตลุมบอน	พลนิกรแตกพ่ายกระจายไป
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	สองกระษัตริย์ขัดเคืองอัชฌาไศรย
เห็นรี้พลย่นย่อท้อใจ	มิได้ต่อสู้กับกุมาร
พระพรตพิโรธโกรธนัก	ฉวยชักศรทรงแผลงผลาญ
เหนี่ยวสายหมายลั่นมิทันนาน	เสียงสท้านสเทือนพสุธา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ ศรไชยกลายกลับฉับพลัน	เปนข่ายเพ็ชรเจ็ดชั้นแน่นหนา
โอบอ้อมล้อมสองกุมารา	ด้วยฤทธาอานุภาพศรไชย
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระมงกุฎไม่พรั่นหวั่นไหว
จึ่งขนศรแผลงพลันทันใด	เสียงสนั่นทั้งในแดนดง
ฯ ๒ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ ศรไชยไปทำลายข่ายเพ็ชร	ก็วินาศขาดเด็ดเปนผุยผง
แล้วไปต้องงอนรถพระพรตทรง	คันธงหักพับลงฉับไว
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	สององค์ทรงโกรธดังเพลิงไหม้
ลงจากรถสุวรรณทันใด	เข้าชิงไชยกุมารต้านต่อยุทธ
พระพรตกวัดแกว่งพระแสงทรง	โจมจับกับองค์พระมงกุฎ
พระลบทรงศรสิทธิ์ฤทธิรุตม์	จับกับพระสัตรุดวุฒิไกร
กลอกกลับสัปรยุทธย้ายท่า	ขึ้นเหยียบบ่ากุมารไม่ทานได้
ผันผัดปัดป้องว่องไว	ถ้อยทีหนีไล่ไปมา
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	สองกุมารชาญไชยใจกล้า
รับรองป้องกันกายา	สาตราไม่ต้องพ้องพาน
ทั้งสองข้างต่างเข้าชิงไชย	ต่างไม่รู้ว่าเปนอาว์หลาน
ถ้อยทีโรมรันประจัญบาน	หลีกหลบรบราญกันกลางแปลง
พระมงกุฎสามารถอาจอง	ชักลูกศรทรงออกจากแล่ง
พาดสายหมายเหนี่ยวด้วยเรี่ยวแรง	ผาดแผลงไปพลันทันใด
ฯ ๖ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ ด้วยเปนพงษ์พันธุ์จึ่งบันดาล	ศรไชยไม่สังหารให้ตักไษย
กระทบถูกสองกระษัตริย์บัดใจ	ล้มลงสลบไปไม่สมประดี
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ บัดนั้น	พวกพลอลหม่านอึงมี่
ต่างตระหนกตกใจเต็มที	วิ่งหนีกระจัดพลัดพราย
แล่นล้มประทะปะกัน	หน้าซีดตัวสั่นขวัญหาย
อกใจทึกทึกนึกกลัวตาย	ไพร่นายแตกยับทั้งทัพไชย
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	คำแหงหณุมานทหารใหญ่
เห็นศรต้องสองกระษัตริย์สลบไป	พลไกรวิ่งพ่านพงพี
ชิชะลูกเล็กกะจิริด	ศักดิสิทธิ์ฤทธิรอนด้วยศรศรี
แต่กูหักหาญต้านต่อตี	ทั้งสองทีพ่ายแพ้แก่กุมาร
ครั้งนี้ถึงบรรไลยจะไว้ยศ	ให้ปรากฎว่าชายชาติทหาร
คิดแล้วเผ่นโผนโจนทยาน	เขาจับสองกุมารราญรบ
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	พระพี่น้องสององค์ไม่หลีกหลบ
ช่วยกันทันทีตีกระทบ	พระลบเหยียบเข่าขุนกระบินทร์
พระมงกุฎทยานเหยียบบ่า	พระหัดถ์ขวาง่าเงื้อธนูศิลป์
ตีต้องกายาวานรินทร์	ล้มดิ้นหรบหรบสลบไป
ฯ ๔ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	สองกระษัตริย์ค่อยดำรงพระองค์ได้
ยังเจ็บปวดปิ้มชีวันจะบรรไลย	จึ่งแขงใจร่ายเวทวิทยา
ลูบทั่วพระกายหายเปนปลิด	ถ้อยทีมีจิตรหรรษา
จึ่งยืนขึ้นเหลือบแลไปมา	เห็นโยธาตื่นแตกเข้าพงพี
แล้วทอดทัศนาเห็นวานร	ล้มสลบซบซอนอยู่กับที่
ชิชะลูกเล็กเด็กน้อยนี้	มันมีฤทธิรณเปนพ้นไป
จำจะแก้แค้นแทนทด	ให้ปรากฎยศเกียรติไว้จงได้
คิดแล้วพระพรตยศไกร	จึ่งจับศิลป์ไชยขึ้นเสี่ยงทาย
ขอให้ศรแสงแผลงผลาญ	ให้ต้องสองกุมารดังใจหมาย
ให้วายุบุตรตื่นฟื้นกาย	เสี่ยงแล้วลั่นสายแผลงไป
ฯ ๑๐ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ บังเกิดเปนวายุพัดพาน	หณุมานกลับคืนฟื้นตัวได้
ศรกระทบพระมงกุฎวุฒิไกร	ซวนไปไม่ยั้งยืนยัน
วายุบุตรได้ทีตะลีตะลาน	กอดกุมารคนใหญ่ไว้ได้มั่น
คว้าคนหนึ่งด้วยฉวยไม่ทัน	พัลวันเวียนระไวไปมา
ได้แต่พี่ชายไว้คนเดียว	น้องหนีลดเลี้ยวเข้าในป่า
จึ่งกู่ก้องร้องเรียกโยธา	ที่แตกตื่นคืนมาพร้อมกัน
หณุมานเปรมปรีดิ์ดีใจ	พลไกรโห่ร้องก้องสนั่น
สองกระษัตริย์ตรัสสั่งไปพลัน	จงผูกพันธนาอย่าปรานี
แล้วสั่งให้พวกพลเที่ยวค้นหา	กุมาราเพื่อนกันที่มันหนี
จับตัวให้ได้ในเดี๋ยวนี้	อย่าให้ไพรีรอดไป
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	โยธีทั้งหลายนายไพร่
เข้าค้นทุกสุมทุมพุ่มไม้	รกเรี้ยวที่ไหนก็ไม่เว้น
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เทวัญบังตาโยธาหาญ	ค้นคว้าหากุมารไม่พบเห็น
พอเวลาสายัณห์ตวันเย็น	พเอิญเปนหมอกมัวไปทั่วทิศ
มืดมนท์พ้นที่จะเที่ยวหา	โยธาทุกคนก็จนจิตร
จึ่งกลับมาเฝ้าองค์พระทรงฤทธิ์	ทูลแถลงแจ้งกิจทั้งปวงไป
ข้าดั้นด้นค้นคว้าหาจบ	จะพานพบกุมารก็หาไม่
ไพร่พลนิกรออกอ่อนใจ	จงทราบใต้บาทาฝ่าธุลี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทั้งสองน้องนารายน์เรืองศรี
เคืองขัดอัศจรรย์พันทวี	ดูดู๋มันหนีไปแห่งใด
จะค้นต่อไปจนได้ตัว	ก็มืดมัวจวนเย็นหาเห็นไม่
จึ่งให้เลิกโยธาคลาไคล	กลับไปอยุทธยาธานี
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งหยุดจัตุรงค์	เสด็จจากรถทรงทั้งสองศรี
ยุรยาตรนาดกรจรลี	มายังที่พระโรงคัลทันใด
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ ก้มเกล้าเคารพอภิวาท	พระเชษฐาธิราชเปนใหญ่
แล้วทูลว่าข้ายกพลไป	ได้ชงไชยรบสู้กับกุมาร
อันเด็กน้อยพี่น้องทั้งสองนั้น	ฤทธิแรงแขงขันห้าวหาญ
รณรงค์โรมรันประจัญบาน	ต้านทานรบรับไม่อัปรา
ตัวข้าทั้งสองก็ต้องศิลป์	แทบจะสิ้นชีวังสังขาร์
เดชะพระเดชเดชา	ชีวาจึ่งไม่บรรไลยลาญ
ข้าหักโหมโจมจับได้แต่พี่	น้องหนีเข้าในไพรสาณฑ์
ให้ค้นคว้าหาจบไม่พบพาน	จงทราบบทมาลย์พระผ่านฟ้า
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระตรีภพลบโลกนาถา
แจ้งว่าจับได้กุมารา	ยิ่งโกรธาพยาบาทชิงชัง
มิทันได้ดำริห์ตริตรอง	ด้วยกรรมของกุมารแต่หนหลัง
จะถามไถ่ให้การขี้คร้านฟัง	จึ่งตรัสสั่งมหาเสนาใน
ไอ้เด็กน้อยองอาจประมาทหมิ่น	จะเปนเสี้ยนแผ่นดินไม่ไว้ได้
จงจองจำพันธนาพาไป	ทเวนให้รู้รอบภารา
แล้วเอาขึ้นขาหย่างไว้กลางหน	อย่าให้คนดูอย่างไปข้างน่า
ต่อครบคำรบสามทิวา	จึ่งค่อยฆ่าชีวันให้บรรไลย
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	จึ่งมหาเสนาผู้ใหญ่
รับรศพจนาแล้วคลาไคล	ออกไปสั่งกันดังบัญชา
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	องครักษ์จักรนารายน์ซ้ายขวา
จองจำทำโทษกุมารา	แล้วพาตัวเที่ยวทเวนไป
ข้างน่านั้นมีคนตีฆ้อง	มาตามท้องถนนหนทางใหญ่
สอนให้พระกุมารชาญไชย	ร้องไปตามโทษที่ถึงตาย
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	ประชาชนพลเมืองทั้งหลาย
ชาวตลาดยี่สารร้านราย	หญิงชายไพร่ผู้ดีมียศ
รู้ข่าวเขาทเวนกุมารมา	โทษที่ขี่ม้าเปนกระบถ
ต่างคนบ่นเดือดไม่เงือดงด	จะดูหน้าคนคดประทษฐร้าย
ทั้งชายหญิงวิ่งมาเห็นกุมาร	ต้องจองจำประจานก็ใจหาย
ลูกเล็กกะจิริดคิดเสียดาย	จะวอดวายชีวาน่าปรานี
บ้างว่าข้าเห็นประหลาดอยู่	พิศดูรูปทรงส่งศรี
ช่างเหมือนพระหริรักษ์จักรี	กุมารนี้ฤๅลูกนางสีดา
บ้างว่าอายุยังเยาว์นัก	ไม่รู้จักหนักเบาเปนชาวป่า
กำลังเล่นเห็นแต่จะขี่ม้า	ไม่ควรที่จะฆ่าให้วายปราณ
บรรดาประชาชาวเวียงไชย	พเอิญให้เศร้าจิตรคิดสงสาร
มีส้มสูกลูกไม้จะให้ทาน	ก็กลัวพวกนครบาลสุดใจ
ทำมองเมียงเคียงคอยค่อยเดิน	เห็นผู้คุมเขาเมินแล้วยื่นให้
ชายหญิงวิ่งตามออกหลามไป	ด้วยรักใคร่เอนดูพระกุมาร
ฯ ๑๔ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	เหล่าพวกเพ็ชฌฆาฏอาจหาญ
เที่ยวทเวนเวียนรอบขอบปราการ	ครั้นถึงที่สถานตะแลงแกง
จึ่งเอากุมาราขึ้นขาหย่าง	ประจานไว้ที่กลางทางสามแพร่ง
พวกถือดาบองครักษ์ฝักแดง	ระวังอยู่ตามตำแหน่งทุกหมวดกอง
ฯ ๔ คำ ฯ
โอ้
๏ เมื่อนั้น	พระมงกุฎกรรแสงเศร้าหมอง
อยู่บนขาหยั่งนั่งหย่องยอง	เขาจำจองลำบากตรากตรำ
แต่โศกาอาดูรภูลเทวศ	ชลเนตรหลั่งไหลพิไรร่ำ
อกเอ๋ยโอ้ว่าเวรากรรม	จึ่งมาต้องจองจำเวทนา
โอ้สงสารปานนี้พระแม่เจ้า	จะเปลี่ยวเปล่าเศร้าสร้อยลห้อยหา
เวลาเย็นไม่เห็นลูกยา	จะโศกาครวญคร่ำร่ำไร
นิจาเอ๋ยเคยอยู่สามคน	ตามประสายากจนในป่าใหญ่
ยามกินกินแต่ผลไม้	แม่ลูกอาไศรยพระสิทธา
โอ้ว่าอนิจาพระอาจารย์	ไม่เห็นหลานปานนี้จะคอยท่า
ได้สอนสั่งทั้งสองนัดดา	มิให้เคืองวิญญาอนาทร
ยังไม่ทันที่จะแทนพระคุณ	ซึ่งการุญรักร่ำพร่ำสอน
ครั้งนี้ชีวิตรจะม้วยมรณ์	พระอาจารย์มารดรไม่เห็นใจ
เมื่อลูกลามาแม่ก็ได้ห้าม	ไม่ฟังความจึ่งเกิดเหตุใหญ่
ถึงลูกม้วยชีวาไม่อาไลย	แต่อย่าให้เจ้าลบมรณา
จะได้อยู่เปนเพื่อนพระแม่เจ้า	แต่พอคลายโศกเศร้ากรรแสงหา
ร่ำพลางทางซบภักตรา	ฟูมฟายชลนาโศกาไลย
ฯ ๑๖ คำ ฯ โอด
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	พระลบหลบซ่อนอยู่พุ่มไผ่
เงียบเสียงผู้คนพลไกร	ทัพใหญ่ยกกลับไปลับตา
ก็ออกจากดงดอนที่ซ่อนเร้น	แลหาไม่เห็นพระเชษฐา
ได้แต่ศรศรีของพี่ยา	ก็ร้องไห้วิ่งมายังกุฎี
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงอาศรมสถานมารดร	ยิ่งโศกเศร้าเร่าร้อนหมองศรี
วิ่งเข้ากอดบาทชนนี	โศกีกลิ้งเกลือกไปมา
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	นางสีดาตกใจเปนหนักหนา
ปลอบพลางทางถามลูกยา	เจ้ากรรแสงโศกาด้วยอันใด
ฤๅวิวาททุบตีกันพี่น้อง	บอกแม่เถิดอย่าร้องร่ำไห้
มาแต่คนเดียวแม่หลากใจ	พี่ยาอยู่ไหนไม่เห็นมา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระลบนบนิ้วเหนือเกษา
ยิ่งสอื้นอาดูรทูลมารดา	ลูกพากันไปเล่นพนาลี
พบม้าตัวหนึ่งนั้นปล่อยอยู่	ไม่รู้ว่ากะไรก็จับขี่
มีวานรเผือกผู้พ่วงพี	เข้าจับลูกลูกตีถึงสองครั้ง
แล้วมัดศอกศักหน้าปล่อยไป	บัดเดี๋ยวใจนำทัพมาคับคั่ง
ลูกชวนกันสู้ดูกำลัง	กับตัวนายทัพทั้งสองรา
เขาเรืองฤทธิรอนด้วยศรศรี	ต่อตีต้านทานกันหนักหนา
บัดนี้เขาจับได้พี่ยา	ไม่ทราบว่าเปนตายร้ายดี
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	โฉมนางสีดามารศรี
ได้ฟังดังจะสิ้นชีวี	ก็โศกีครวญคร่ำร่ำไร
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
โอ้
๏ โอ้ว่าลูกรักผู้เพื่อนยาก	เปนวิบากมาวิบัติซัดให้
เล่นอยู่ดีดีก็มีไภย	มาจากไปเปล่าเปล่าเจียวเจ้ากรรม
สงสารด้วยเจ้ายังเยาว์อยู่	ใครจะช่วยค้ำชูอุปก้มภ์
ปานนี้จะอดอยากตรากตรำ	เขาจะทำโทษทัณฑ์ฉันใด
เห็นจะให้ห้ำหั่นฟันฆ่า	ไหนจะรอดชีวามาได้
นิจาเอ๋ยลูกน้อยกลอยใจ	ไม่เคยไกลมารดาสักราตรี
ได้เห็นกันสองราประสายาก	ถ้าแม้นแม่ตายจากจะฝากผี
ควรฤๅมาเปนเช่นนี้	ชีวีแม่จะวายตายตาม
เดิมห้ามมิให้เจ้าไปป่า	พร่ำว่าหลายครั้งไม่ฟังห้าม
เห็นทีดีร้ายนี่พระราม	จะแจ้งความว่าแม่ยังไม่ตาย
จึ่งแกล้งคิดอ่านพาลผิด	เพราะจิตรพยาบาทมาดหมาย
นางครวญคร่ำร่ำรักลูกชาย	ทอดกายเกลือกกลิ้งนิ่งไป
ฯ ๑๒ คำ ฯ โอด
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	พระลบอกสั่นหวั่นไหว
คิดว่าแม่ม้วยชีวันบรรไลย	ก็ร้องไห้ไปบอกพระมุนี
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ผู้เปนเจ้าอาจารย์ช่วยหลานด้วย	พระมารดาข้าม้วยเปนผี
บอกพลางสอื้นโศกี	ฉุดมือฤๅษีมาไปพลัน
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระดาบศตกใจไม่มีขวัญ
ฉวยไม้ท้าวก้าวผิดอัฒจันท์	เหยียบยันไม่สนัดพลัดตกตึง
ร้องเรียกหลานน้อยให้คอยท่า	ช่วยพยุงจุงตาไปหน่อยหนึ่ง
ลุกขึ้นเดินงันงกตกตลึง	มาถึงกุฎีนางสีดา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เห็นบังอรซอนซบสลบนิ่ง	เอะดีร้ายตายจริงกระมังหนา
เอารากไม้มาฝนบนศิลา	แล้วส่งให้หลานทาขาตะไกร
พระลบเข้านวดฟั้นคั้นขยำ	ร้องเรียกหลายคำหาขานไม่
พระมุนีตระหนกตกใจ	หลงใหลเพ้อพำพร่ำพรู
ฉวยเอาโอใหญ่ใส่น้ำ	ปากบ่นบริกรรมอยู่เปนครู่
แล้วพรมประปฤษฎางค์นางโฉมตรู	ก็ค่อยรู้สึกสมประดีกาย
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ พระฤๅษีดีใจหัวร่อร่า	ลมจับสีกากูแก้หาย
เออทำไมมิเล่าเจ้าลูกชาย	ไปเที่ยวเล่นสบายอยู่แห่งไร
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางสีดากรรแสงแถลงไข
ลูกข้ากองทัพเขาจับไป	สาเหตุสิ่งไรก็ไม่มี
นางเล่าแต่ต้นจนปลาย	บรรยายคลายความถ้วนถี่
ช่วยดูเคราะห์หลานชายร้ายฤๅดี	เดี๋ยวนี้เปนกะไรไอยกา
ถ้าลูกข้าตายจะตายด้วย	ไม่ขออยู่สู้ม้วยสังขาร์
ว่าพลางทางทรงโศกา	ดังจะสิ้นชีวาวายปราณ
ฯ ๖ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	พระฤๅษีเศร้าจิตรคิดถึงหลาน
ตกใจเต็มทีตะลีตะลาน	ฉวยกระดานดินสอมาทันใด
จึ่งลงเลขขับไล่ไปมา	ไม่เห็นหนค้นหาแว่นตาใส่
คูณหารตามตำหรับฉับไว	เภทไภยทั้งปวงก็ล่วงรู้
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ จึ่งว่าพระมงกุฎบุตรสีกา	ชัณษาถึงฆาฏทายาดอยู่
เขาจองจำทำประจานหลานกู	ออกอ่อนหูแต่เห็นไม่เปนไร
โชคประหัศห่วงปลอดไม่มอดม้วย	จะมีผู้ชูช่วยแก้ไข
โยมอย่าอาวรณ์ร้อนใจ	คงจะกลับมาได้ในสามวัน
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระลบค่อยคลายหายโศกศัลย์
จึ่งกราบกรานมารดาด้วยพลัน	ลูกรักขออัญชลีลา
จะติดตามเข้าไปในเมือง	ฟังเรื่องราวเหตุพระเชษฐา
แม้นประสบพบพานพี่ยา	แล้วจะพากันกลับมาฉับไว
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางสีดาเศร้าหมองไม่ผ่องใส
ได้ฟังลูกยาจะคลาไคล	ทรามไวยหวาดหวั่นพันทวี
สร้วมสอดกอดกุมารไว้บนตัก	ขอบใจเจ้านักที่รักพี่
จะไปตามเชษฐาถึงธานี	แม่นี้นึกประหวั่นพรั่นนัก
จะเข้าไปในบ้านเมืองเขา	แต่ล้วนพวกเหล่าปรปักษ์
เจ้าอย่าดูถูกณลูกรัก	ศัตรูรู้จักมิเปนการ
แม้นเขาซ้ำจับไปได้ด้วย	แม่จะม้วยชีวังสังขาร
จงหยุดยั้งฟังคำทัดทาน	อยู่เพื่อนอาจารย์กับมารดา
ลูกใหญ่ก็กำจัดพลัดพราก	จะซ้ำจากลูกน้อยเสนหา
ว่าพลางทางซบภักตรา	โศกากอดลูกร่ำไร
ฯ ๑๐ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	พระดาบศบ่นออดทอดใจใหญ่
เห็นนางสีดาโศกาไลย	สงสารทรามไวยสุดปัญญา
พระฤๅษีเศร้าสร้อยพลอยสอื้น	แขงขืนอารมณ์แล้วร้องว่า
อย่าทัดทานหลานกูณสีกา	ให้ไปฟังข่าวมาจะได้รู้
ใครจะอาจทำไมนั้นไม่มี	ไปเถิดตามทีดีกว่าอยู่
ฤๅว่าโยมยังไม่ไว้ใจกู	มิเชื่อปู่จะประกันสัญญา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางสีดาได้ฟังไม่กังขา
ค่อยระงับดับความโศกา	จึ่งสนองวาจาพระอาจารย์
ทั้งนี้สุดแต่ผู้เปนเจ้า	โปรดเกล้าโยมด้วยช่วยคิดอ่าน
ข้ามิได้แขงขัดทัดทาน	ขอแต่หลานสองคนให้พ้นไภย
แล้วโอบอุ้มโอรสกำสรดสั่ง	ลูบหลังลูบหน้าน้ำตาไหล
ลูกน้อยของแม่ผู้ร่วมใจ	เจ้าไปอย่าประมาทอาจอง
เร่งระมัดระวังกายา	ฟังคำแม่ว่าอย่าลืมหลง
สอนพลางนางถอดธำมรงค์	ยื่นให้องค์พระลบลูกชาย
แหวนนี้มีฤทธิสิทธิศักดิ	อุส่าห์รักษาไปอย่าให้หาย
ถึงต้องโทษทัณฑ์ไม่อันตราย	คงจะคลายเคลื่อนพ้นพันธนา
ขวัญเข้าของแม่คิดแก้ไข	เอาแหวนนี้ไปให้แก่เชษฐา
ก็จะไม่ม้วยมอดรอดชีวา	กลับคงคืนมาเห็นหน้ากัน
ถึงมาทปัจจามิตรจะคิดแค้น	ตามมาหมื่นแสนก็ไม่พรั่น
แคล้วคลาศปราศจากไภยันต์	นางรำพรรณอวยไชยให้พร
ฯ ๑๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระลบรับคำที่ร่ำสอน
แล้วลาอาจารย์กับมารดร	ยอกรอภิวันท์อัญชลี
มือขวาคว้าศรสำหรับองค์	บ่าแบกศรทรงของพี่
ออกจากที่อยู่พระมุนี	โศกีดำเนินเดินมา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงที่รบริมทางใหญ่	ตามรอยพลไกรไปในป่า
เทพไทไพรพฤกษ์นึกเมตตา	ช่วยย่นย่อมรคาคลาไคล
เดินดัดลัดเลี้ยวประเดี๋ยวหนึ่ง	ก็มาถึงอยุทธยากรุงใหญ่
จึ่งหยุดอยู่แทบทวารเวียงไชย	แล้วตรึกไตรไปพลันด้วยปัญญา
ครั้นจะตรงเข้าไปในเมือง	สืบสาวราวเรื่องพระเชษฐา
กลัวเกลือกกองทัพที่กลับมา	รู้จักภักตราจะเสียที
ถ้าเขาซ้ำจับกูไปด้วย	จะพากันมอดม้วยไม่พอที่
จำจะหยุดอยู่นอกธานี	ฟังคดีให้แท้แน่นอน
คิดแล้วลงนั่งหยุดพัก	ที่สำนักไม้ไทรใบอ่อน
คอยระวังฟังข่าวชาวนคร	จะผายผันสัญจรจำนรรจา
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	หญิงชายชาวเมืองถ้วนหน้า
เดินเหินเข้าออกไปมา	ตามทางทวาราธานี
ต่างพูดกันว่าน่าสงสาร	เจ้ากุมารที่จับม้าขี่
รับสั่งให้ฆ่าเสียพรุ่งนี้	ไม่พอที่จะตายวายชนม์
บ้างก็ว่าข้าจะไปดู	ไม่รู้ตำแหน่งแห่งหน
บ้างพาทีชี้บอกตำบล	พูดพลางต่างคนเดินไป
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระลบได้แจ้งหาแคลงไม่
คิดถึงพี่ยายิ่งอาไลย	ก็ร้องไห้กลิ้งเกลือกเสือกโศกา
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
ยานี
๏ มาจะกล่าวบทไป	ถึงท้าวสหัสไนยไตรตรึงษา
ร้อนอาศน์ประหลาดใจจินดา	จึ่งแลลงมาเมืองมนุษย์
เห็นพระหริวงษ์องค์อวตาร	ทำโทษทรมานพระมงกฎ
แม้นกูมิช่วยจะม้วยมุด	น่าสงสารสุดแสนทวี
ฯ ๔ คำ ฯ
ร่าย
๏ คิดแล้วมีพระบัญชา	แก่นางรำภาอับศรศรี
เล่าเหตุให้ฟังสั่งคดี	บัดนี้พระรามฤทธิไกร
ให้จองจำทำโทษพระมงกุฎ	จะรู้ว่าเปนบุตรก็หาไม่
น้องยามาอยู่นอกเวียงไชย	กลัวเขาเข้าไปไม่ถึงกัน
เจ้าจงเอนดูกับกุมาร	ลงไปช่วยคิดอ่านผ่อนผัน
แก้ไขให้พ้นจากโทษทัณฑ์	จะได้รู้จักกันกับบิดร
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางรำภาวดีศรีสมร
ก้มเกล้าดุษดีชลีกร	รับสุนทรเทวราชบัญชา
จึ่งเหาะเหินเดินโดยอากาศ	จากวิมานมาศภูผา
ผันผยองล่องลิ่วปลิวฟ้า	ตรงไปอยุทธยาธานี
ฯ ๔ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ ครั้นถึงจึ่งนิมิตรบิดเบือน	ให้เหมือนหญิงสาวชาวกรุงศรี
เดินกระเดียดกละออมชลธี	จรลีลงมายังท่าน้ำ
ฯ ๒ คำ ฯ รัว เพลง
๏ ถึงประตูดูไปเห็นพระลบ	กรรแสงซบภักตราครวญคร่ำ
จึ่งเข้าไปใกล้แกล้งกล่าวคำ	นี่ใครทำไมเจ้าจึ่งโศกี
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระลบฟังวาจาผินหน้าหนี
ร้อนตัวกลัวแกล้งพาที	ข้านี้อยู่บ้านนอกขอกนา
ได้ยินข่าวเขาฦๅอื้ออึง	ว่ากุมารคนหนึ่งแกล้วกล้า
ขี่ม้าพระที่นั่งอหังกา	บัดนี้ได้ตัวมาจึ่งมาดู
เขาจำไว้ในเมืองมิได้เห็น	รูปร่างนั้นจะเปนอย่างไรอยู่
จะเข้าไปก็กลัวหลงประตู	แค้นใจไม่ได้ดูจึ่งโศกา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางรำภายิ้มพลางทางว่า
อันนักโทษที่จับได้มา	หน้าตาก็ลม้ายกับเจ้านี้
จะไปดูทำไมมิใช่การ	แม้นว่ากุมารนั้นหลบหนี
เขาจะจับเจ้าไปฆ่าราตี	ไม่พอที่ชีวันจะบรรไลย
จงเร่งกลับไปเสียดีกว่า	เมตตาเจ้าดอกจะบอกให้
เรานี้จะมาตักน้ำไป	ให้ทานเด็กที่ได้เวทนา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระลบฟังนางทางว่า
ซึ่งพี่ห้ามปรามความเมตตา	เอนดูน้องหนักหนาข้าขอบคุณ
แต่ได้มาถึงนี่ยินดีด้วย	มีแต่แรงก็จะช่วยอุดหนุน
ช่วยตักน้ำมาให้พอได้บุญ	แม้นการุญแล้วจงส่งหม้อมา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางเทพอัปศรเสนหา
จึ่งส่งกละออมให้มิได้ช้า	โมทนาด้วยเจ้าจงรีบไป
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระลบผู้มีอัชฌาไศรย
ฉวยกละออมใส่บ่าแล้วคลาไคล	ลงไปยังท่าชลธาร
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ จึ่งตักน้ำแล้วถอดธำมรงค์	ใส่ลงในกละออมแล้วอธิฐาน
ถ้าบุญของพี่ข้าจงบันดาล	แต่พอสรงชลธารพี่ตักไป
ธำมรงค์ซึ่งใส่ไว้ในนี้	จงสวมนิ้วดัชนีจงได้
อันเครื่องที่จำจองจำนองไภย	ขอจงให้หลุดเลื่อนเคลื่อนคลา
ใครใครอย่าได้เห็นองค์	ให้พเอิญเดินตรงมาพบข้า
ครั้นเสร็จอธิฐานมิทันช้า	ยกกละออมขึ้นบ่าแบกไป
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงต้นไทรใกล้ประตู	เห็นนางคอยอยู่ไม่ไปไหน
ส่งหม้อน้ำนั้นให้ทันใด	จะเอาไปให้ทานก็ตามที
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางเทพรำภามารศรี
รับกละออมวารินด้วยยินดี	กระเดียดเดินเร็วรี่เข้าภารา
ฯ ๒ คำ ฯ เพลง
๏ ครั้นถึงที่ประจานกุมารไว้	เห็นนายไพร่พร้อมพรั่งนั่งรักษา
ทำหลบเลี่ยงเมียงชม้ายชายตา	หันหลังหันหน้าอยู่ช้านาน
แล้วมีวาจาว่าวอน	ด้วยคำสุนทรอ่อนหวาน
นี่แน่ดูก่อนนครบาล	อันนักโทษที่ท่านตรากจำ
ต้องแสงแดดกล้าร้อนรน	อยู่บนขาหยั่งแทบยังค่ำ
หิวโหยกระหายหอบบอบช้ำ	จะขอให้ทานน้ำพอชื่นใจ
พี่จงเมตตาการุญ	ส่วนบุญนั้นน้องจะแบ่งให้
เอนดูเด็กร้อนรนเปนพ้นไป	จำไว้ลำบากตรากตรึง
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พัศดีได้ฟังทำตั้งปึ่ง
บรรดาเหล่าบ่าวไพร่หัวร่ออึง	แลตลึงดูนางต่างพอใจ
บ้างกล่าวแกล้งเย้าหยอกหลอกล้อ	ใครหนอแปลกหน้ามาแต่ไหน
เปนพี่น้องของเด็กนี้ฤๅไร	จึ่งตักน้ำมาให้ช่างไม่กลัว
จะทำคุณแก่คนโทษถึงตาย	กฎหมายห้ามอยู่ย่อมรู้ทั่ว
ถ้าจะแบ่งบุญให้ไม่ปล่อยตัว	ลูกผัวมีฤๅไม่ให้การมา
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	นางรำภาทำสเทิ้นเมินหน้า
ตอบคำนครบาลด้วยมารยา	อะไรนี่พูดจาน่าชัง
อย่าพักหลอกลวงล้อฬ่อเลียม	อย่างธรรมเนียมน้องก็รู้อยู่มั่ง
ข้ามิใช่บ้านนอกดอกชาววัง	ลูกผัวก็ยังไม่เคยมี
ตั้งใจมาให้ทานพอเปนบุญ	ใช่จะคุ้นเคยรู้จักมักจี่
ผิดชอบอะไรเล่าแต่เท่านี้	จะทำบุญแต่ละทีก็มีมาร
ส่วนคนอื่นเขาให้ได้กลุ้มกลุ้ม	เหตุไฉนผู้คุมไม่ว่าขาน
แกล้งจำเภาะเจาะจงจัณฑาล	เถิดขี้คร้านแล้วข้าจะลาไป
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	พัศดียิ้มแห้งแถลงไข
ว่าหยอกดอกเจ้าอย่าถือใจ	จะด่วนไปไหนนั่นกัลยา
ข้าขืนขัดศรัทธาเมื่อไรมี	ให้ทานเถิดตามทีพี่ไม่ว่า
แล้วทำเปนแยบคายชายตา	เหลียวซ้ายแลขวาคว้าหมอนอิง
แล้วเรียกบ่าวหยิบชุดมาจุดกล้อง	ทำทำนองเป้อเย้อเย่อหยิ่ง
พูดพลางทางเล่นทางจริง	ต่างคนต่างชิงกันเกี้ยวพาน
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางรำภายิ้มพลางทางว่าขาน
ไฮ้อะไรนี่น่าว่าคาญ	อย่าพักพูดเกี้ยวพานไม่พอใจ
ว่าพลางทางสบัดเมินหน้า	ทำกิริยาแสนงอนค้อนให้
แล้วหลีกคนที่นั่งระวังระไว	เดินเข้าไปใกล้พระกุมาร
ครั้นถึงจึ่งกระซิบพาที	พี่นี้มีจิตรคิดสงสาร
ตั้งใจตักน้ำมาให้ทาน	หวังมิให้กุมารม้วยมุด
เจ้าจงรับวารินกินอาบ	อานุภาพน้ำนี้เปนที่สุด
ซึ่งพันธนาจำจองพระน้องนุช	จะลุ่ยหลุดจากกายกระจายไป
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระมงกุฎค่อยคลายหม่นไหม้
รับกละออมน้ำนั้นมาทันใด	แล้วกินอาบซาบไปทั้งกายา
ฯ ๒ คำ ฯ รัว
๏ ธำมรงค์องค์พระชนนี	ก็สอดสวมนิ้วชี้เบื้องขวา
ด้วยเดชะแหวนวิเชียรจินดา	บังตาใครใครไม่เห็นองค์
ฯ ๒ คำ ฯ รัว
๏ โซ่ตรวนขาดกระจายทำลายหลุด	พระมงกุฎชื่นชมสมประสงค์
จึ่งพินิจพิศดูธำมรงค์	ก็รู้ว่าขององค์พระมารดา
ชรอยว่าพระแม่รู้ความ	ให้เจ้าลบมาตามกระมังหนา
นางนี้น่าจะพบพระน้องยา	จะเอาแหวนใส่มาในหม้อน้ำ
คิดพลางทางว่ากับนารี	ครั้งนี้พี่มาช่วยอุปถัมภ์
จึ่งได้พ้นลำบากตรากตรำ	พระคุณล้ำล้นฟ้าธาตรี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางเทพรำภามารศรี
จึ่งค่อยกระซิบพาที	ข้านี้จะพาคลาไคล
ว่าพลางนางนำกุมารา	ใครจะเห็นกายาก็หาไม่
ด้วยเดชะนางฟ้าสุราไลย	รีบไปพ้นพวกนครบาล
ฯ ๔ คำ ฯ เพลง
๏ ครั้นถึงทวาราธานี	จึ่งมีวาจาว่าขาน
จงออกไปทางประตูเถิดกุมาร	แล้วสาวสวรรค์บันดาลหายไป
ฯ ๒ คำ ฯ รัว
๏ เมื่อนั้น	พระมงกุฎยินดีจะมีไหน
รู้ว่านางฟ้าสุราไลย	มาแก้ไขให้พ้นพันธนา
จึ่งรีบเดินออกนอกประตู	แล้วเหลือบแลดูทั้งซ้ายขวา
เห็นองค์พระลบอนุชา	ต่างองค์ก็วิ่งมาหากัน
พระมงกุฎกอดน้องร้องไห้	ครวญคร่ำร่ำไรโศกศัลย์
เล่าความตามต้องโทษทัณฑ์	รำพรรณกรรแสงโศกาไลย
ฯ ๖ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	พระลบซบภักตร์สอื้นไห้
ทูลแถลงแจ้งความทั้งปวงไป	โดยในเหตุผลแต่ต้นมา
บัดนี้พระอาจารย์กับมารดร	ทุกข์ร้อนลห้อยคอยหา
จะหยุดอยู่ทำไมให้ช้า	มาจะพากันกลับไปกุฎี
เกลือกพวกปัจจามิตรมาติดตาม	จะเกิดการสงครามไม่พอที่
จงรีบไปให้พ้นไพรี	แล้วส่งศรศรีให้พี่ยา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระมงกุฎกุมารหาญกล้า
คิดพลางทางตอบอนุชา	เจ้าว่านั้นก็ชอบท่วงที
แต่ยังนึกน้อยจิตรเจ็บช้ำ	แค้นด้วยเขาทำโทษพี่
ครั้นจะรีบไปเฝ้าพระชนนี	เห็นทีเขาจะยกตามไป
จะคอยอยู่ริมทางกลางดงดาน	รบราญต่อสู้ดูใหม่
ว่าพลางทางพากันคลาไคล	ตรงไปกาลวาดพนาวา
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งหยุดสำนักนิ์นั่ง	ที่ร่มรังริมทางกลางป่า
พยาบาทมาดหมายโกรธา	คิดแค้นคอยท่าจะชิงไชย
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	ฝ่ายผู้คุมทั้งหลายนายไพร่
ครั้นนักโทษกับนางนั้นหายไป	ต่างตระหนกตกใจวุ่นวาย
บอกกันทุกคนลนลาน	วิ่งอึงอลหม่านกุมารหาย
พวกบ่าวบ้างโกรธโทษนาย	ปล่อยหญิงคนร้ายเข้ามา
บ้างค้นทุกถิ่นฐานบานช่อง	ใต้ถุนลุนล่องเที่ยวมองหา
ที่รกเรี้ยวเที่ยวพิจารณา	ในอาวาศวัดวาก็เที่ยวค้น
โรงช้างโรงม้าโรงรถ	หาหมดเที่ยวทั่วทุกแห่งหน
บ้างถามไถ่ไพร่ฟ้าประชาชน	เสลือกสลนอลหม่านทั้งกรุงไกร
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
๏ นอกเมืองในเมืองก็หาจบ	จะพบกุมาราก็หาไม่
ต่างปรับทุกข์กันพรั่นใจ	ครั้งนี้ที่ไหนจะพ้นตาย
จำจะไปกราบเรียนท่านเสนี	ตามทีช่วยทูลขยับขยาย
เดชะบุญจะรอดไม่วอดวาย	ว่าแล้วบ่าวนายก็รีบมา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงที่อยู่สุมันตัน	พร้อมกันกราบลงตรงหน้า
แถลงเล่าเนื้อความตามสัจจา	โปรดด้วยช่วยชีวาข้าไว้
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	สุมันตันเสนาผู้ใหญ่
ครั้นแจ้งก็ตระหนกตกใจ	จึ่งรีบไปยังท้องพระโรงธาร
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ ถึงถวายบังคมเคารพ	ทูลพระองค์ทรงพิภพราชฐาน
อันนักโทษที่ให้ไปประจาน	นครบาลระวังนั่งกอง
มีหญิงหนึ่งตักน้ำมาให้	แล้วพากันหายไปทั้งสอง
เห็นแต่โซ่ตรวนที่จำจอง	หลุดกองอยู่กับพื้นพสุธา
พวกผู้คุมทั้งหลายนายไพร่	แยกไปทุกตำบลค้นหา
ไม่ประสบพบพานกุมารา	จงทราบใต้บาทาฝ่าธุลี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์พระหริรักษ์เรืองศรี
ได้ฟังเสนาทูลคดี	ภูมีกริ้วกราดตวาดไป
ดูดู๋ไอ้เพ็ชฌฆาฏราชมัน	ปล่อยคนสำคัญกูเสียได้
เมื่อมันทำละเลยให้เคยใจ	มุลนายเล่าก็ไม่กำชับ
แต่ละคนไม่ชั่วเจ้าตัวเอก	โหยกเหยกนักหนาน่าเฆี่ยนขับ
เร่งเร็วรีบรัดจัดกองทัพ	กูจะตามไปจับตัวมา
เห็นทีมันจะไม่ไปไหนอื่น	ดีร้ายจะคืนออกไปป่า
ไอ้ลูกเล็กเด็กน้อยอหังกา	ไว้ช้ามันจะกำเริบใจ
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	เสนีตัวสั่นหวั่นไหว
รับสั่งบังคมภูวไนย	ออกไปจัดพลลนลาน
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
ยานี
๏ ให้ผูกคชาม้ารถ	เตรียมโยธาทศทวยหาญ
เลือกล้วนแขงขันประจัญบาน	เคยณรงค์รบราญชำนาญยุทธ
บ้างสอดใส่เสื้อแดงแต่งตน	โพกประเจียดมงคลคาดตะกรุด
ถือปืนนกสับคาบชุด	เครื่องสาตราวุธธงทวน
สารวัดจัดทัพสับสน	เปนการร้อนรีบร้นโดยด่วน
นายไพร่พร้อมพรั่งตั้งกระบวน	พอจวนเสด็จยาตรา
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	องค์พระราเมศเชษฐา
จึ่งตรัสชวนสามพระอนุชา	ลีลามาสรงคงคาไลย
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ ไขสหัสธาราดังห่าฝน	ต้องสกนธ์ซ่านเซ็นเย็นใส
ทรงสุคนธรศเร้าเอาใจ	สอดใส่สนับเพลาเพราผจง
ภูษายกแย่งลายอย่าง	โจงกระหวัดไว้วางหางหงษ์
ลาดโหมดม่วงตองฉลององค์	เกราะนวมสวมทรงสำหรับยุทธ
ปั้นเหน่งเพ็ชรพรรณรายสายกระสัน	เจียรบาดคาดมั่นไม่เลื่อนหลุด
ทองกรเก้าคู่ชมพูนุท	ทรงมหามงกุฎแก้วมณี
ใส่ธำมรงค์รัตน์ตรัจเตรจ	ทับทิมเทศมรกฏสดสี
ต่างจับศรสิทธิฤทธี	จรลีมายังเกยไชย
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ
ร่าย
๏ สี่องค์ทรงรถพระที่นั่ง	ออกจากวังโห่สนั่นหวั่นไหว
ให้เร่งโยธาคลาไคล	พลไกรเบียดเสียดเยียดยัด
ฯ ๒ คำ ฯ กราวนอก
โทน
๏ รถเอยรถทรง	งอนรหงธงไชยไหวสบัด
สารถีขี่ขับสันทัด	เทียมอัศวราชเรืองแรง
สี่รถชักรีบไปตามกัน	ดุมหันผันผัดกวัดแกว่ง
มยุรฉัตรพัดโบกใบแพลง	กลดกลิ้งบังแสงพระอาทิตย์
ทหารแห่ซ้ายขวาน่าหลัง	คับคั่งคึกคักอักนิษฐ
ผงคลีบดบังมืดมิด	ชอุ่มมัวทั่วทิศทุกตำบล
เสียงช้างม้าร้องก้องกึก	เสียงโห่อึกกระทึกทั้งไพรสณฑ์
ไม้ไล่แหลกลู่ด้วยผู้คน	รีบร้นเร่งรถจรลี
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	พระกุมารพี่น้องทั้งสองศรี
หยุดอยู่ริมทางกลางพงพี	แลเห็นโยธีรี้พล
พระมงกุฎจึ่งว่าแก่พระลบ	เราจะรบแก้มืออิกสักหน
ตัวนายครั้งนี้ถึงสี่คน	พวกพลนับแสนแน่นนัน
เราเปนหน่อเนื้อเชื้อชาย	ถึงมากมายเท่าไรก็ไม่พรั่น
ว่าพลางทางออกไปยืนยัน	กางกั้นมรคาพนาไลย
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	โยธีทั้งหลายนายไพร่
เห็นกุมารยืนขวางทางไว้	บ้างจำได้ร้องบอกกันออกอึง
ด้วยเปนวงษ์พงษ์เผ่าอวตาร	ใครไม่หาญต้านต่อสักคนหนึ่ง
ความกลัวจริงจริงวิ่งฮึงฮึง	อื้ออึงสับสนลนลาน
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระพรตเห็นพลอลหม่าน
เหลือบเหลียวแลไปในดงดาน	เห็นกุมารพี่น้องสองรา
จึ่งทูลพระหริรักษ์จักรี	อันเด็กน้อยนั้นหนีมาถึงป่า
ได้ประสบพบกันกับน้องยา	ออกขวางน่าพหลพลไกร
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระตรีภพลบโลกเปนใหญ่
เห็นกุมารอาจองทนงใจ	ภูวไนยกริ้วโกรธโกรธา
จึ่งมีสิงหนาทประกาศสั่ง	โยธีทั้งทัพหนุนทัพน่า
เร่งหักโหมโจมจับกุมารา	สังหารชีวาให้วอดวาย
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	โยธีรี้พลทั้งหลาย
ความกลัวอาญาพระนารายน์	ไพร่นายต่างวิ่งเข้าชิงไชย
พรั่งพร้อมล้อมน่าล้อมหลัง	กองทัพคับคั่งทั้งป่าใหญ่
โห่ร้องก้องดงพงไพร	พลไกรเข้ากลุ้มรุมรบ
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระมงกุฎวุฒิไกรไม่หลีกหลบ
ชิงไชยช่วยกันกับพระลบ	ตีตลบรบรับจับกุม
โยธีรี้พลอลหม่าน	โถมทยานเข้าจับเปนกลุ่มกลุ่ม
สองกุมารเงื้อศรกรกุม	ตีตลุมบอนบุกคลุกคลี
โจนจับสัปรยุทธเหยียบบ่า	แกล้วกล้าองอาจดังราชสีห์
หักโหมโรมรันราวี	โยธีหนีหายกระจายไป
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	พระอวตารผ่านภพสบไสมย
เห็นพวกพลแตกยับทั้งทัพไชย	พระกริ้วโกรธดังไฟไหม้ฟ้า
สี่องค์ลงจากรถที่นั่ง	ด้วยกำลังแค้นขัดสหัสา
เข้าโจมจับกับสองกุมารา	เงื้อง่าศรทรงยงยุทธ
พระรามพระลักษณ์ฤทธิรงค์	รุมจับกับองค์พระมงกฎ
พระลบฤทธิไกรไวยวุฒิ	กับพระพรตพระสัตรุดยุทธนา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	สองกุมารชาญไชยใจกล้า
หลีกหลบรบรับไม่อัปรา	ด้วยเทวาคุ้มครองป้องกัน
ขึ้นจับลอยคอยทีจะพิฆาฏ	ไม่พลั้งพลาดผลัดเปลี่ยนเหียนหัน
กลอกกลับสัปรยุทธเหยียบยัน	ไล่กระชิดติดพันกันไปมา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	สี่กระษัตริย์ขัดเคืองเปนหนักหนา
เห็นฤทธีพี่น้องทั้งสองรา	แกล้วกล้าสามารถมากมาย
องค์พระหริวงษ์ทรงศักดิ	ฉวยชักพรหมมาศพาดสาย
น้าวศิลป์ฤทธิเรืองเยื้องกราย	มุ่งหมายแผลงผลาญกุมารา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ ศรทรงองค์พระอวตาร	ไม่สังหารพานองค์โอรสา
กลายเปนเอมโอชโภชนา	ลอยมาตกลงตรงกุมาร
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระพี่น้องสองราจึ่งว่าขาน
น้อยฤๅแกล้งแผลงศรรอนราญ	เปนเข้าของคาวหวานใส่พานมา
สารพัดจัดแจงแต่งตั้ง	ให้เรากินมีกำลังกระมังหนา
น่ากลัวฤทธิรณพ้นปัญญา	กุมาราเย้ยหยันขันจริงเจียว
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ แล้วองค์พระมงกฎก็ยุดศร	ยอกรขึ้นท้าวน้าวเหนี่ยว
พาดสายหมายดูพริบตาเดียว	บัดเดี๋ยวก็ลั่นไปทันใด
ฯ ๒ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
๏ ศรทรงวงเวียนเฉวียนฉวัด	ทักษิณสี่กระษัตริย์เปนใหญ่
แล้วกลายเปนพวงบุบผามาไลย	เข้าตอกดอกไม้บูชา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระจักรรัตน์แก้วแววเวหา
เห็นกุมารผาดแผลงแสงศรมา	เปนพุ่มพวงบุบผามาไลย
รณรงค์แต่ก่อนบห่อนเห็น	ฤๅจะเปนเชื้อวงษ์น่าสงไสย
ยิ่งคิดยิงแหนงแคลงใจ	จำจะไต่ถามดูแต่โดยดี
คิดพลางทางมีบัญชาการ	ดูก่อนกุมารทั้งสองศรี
เรายงยุทธนาราวี	ถ้อยทีศรศิลป์ไม่กินกัน
จงเปนมิตรไมตรีกันดีกว่า	กุมาราอย่ารังเกียจเดียดฉัน
เราขอถามนามวงษ์พงษ์พันธุ์	ผู้ใดนั้นเปนบิดามารดร
ธนูศิลป์ศักดาวิชาการ	ใครเปนอาจารย์สั่งสอน
จึ่งชำนิชำนาญราญรอน	อย่ายอกย้อนบอกเราให้เข้าใจ
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระมงกุฎฟังความที่ถามไถ่
จึ่งปฤกษาน้องรักเห็นกะไร	จะด่วนบอกเขาไปเปนใจเบา
จำจะพูดขืนขึงตึงไว้ก่อน	กลับย้อนซักไซ้ไต่ถามเขา
ให้บอกนามกรมาก่อนเรา	จึ่งจะไม่โง่เง่ารู้เท่าทัน
ว่าพลางทางร้องตอบไป	ข้าไม่รังเกียจเดียดฉัน
ซึ่งไต่ถามนามวงษ์พงษ์พันธุ์	จะบอกกันก็ได้เปนไรมี
แต่ข้างผู้ใหญ่จำแจ้งก่อน	ถ้าท่านบอกนามกรเราสองศรี
ข้าจึ่งจะแถลงแจ้งคดี	ถ้อยทีจะรู้จักตระหนักนาม
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระตรีภพลบโลกทั้งสาม
ฟังกุมารตอบถ้อยทำนองความ	ฉลาดล่วงท้วงถามชอบพระไทย
มาทว่าแม้นมิบอกออกอรรถ	จะต่อนัดต่อแนงหาแจ้งไม่
จำจะบอกนามตามจริงไป	แล้วภูวไนยจึ่งบัญชา
เราฤๅคือองค์อวตาร	มาสังหารผลาญหมู่ยักษา
ทรงนามราเมศกระษัตรา	ผ่านกรุงอยุทธยาธานี
มีพระอนุชาทั้งสาม	คนนั้นนามพระลักษณ์เรืองศรี
นั่นชื่อพระพรตฤทธี	คนนี้ชื่อพระสัตรุดวุฒิไกร
เราก็บอกออกนามตามจริง	ทำไมนิ่งอยู่หาบอกเราบ้างไม่
ทั้งสองเจ้าเผ่าพงษ์ผู้ใด	จงแจ้งไปโดยอรรถสัจจา
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	สองพระองค์ทรงยศโอรสา
ได้ยินออกนามพระรามา	สมคำมารดาที่บอกไว้
ก็ประจักษ์แจ้งจิตรว่าบิตุรงค์	มิได้นึกพะวงสงไสย
แต่ยังคั่งแค้นขัดใจ	ด้วยจับไปทารกรรมจำจอง
ครั้งก่อนก็ให้ฆ่ามารดาเสีย	ไม่รักเมียเหมือนคนทั้งผอง
พระมงกุฎดำริห์ตริตรอง	แล้วว่าแก่พระน้องร่วมฤไทย
จำจะบอกให้เปนแยบแอบแฝง	เราจะแจ้งจริงจังยังไม่ได้
นิ่งคิดอิดเอื้อนเยื้อนตอบไป	จะบอกให้เหมือนกันดังสัญญา
ตัวข้าชื่อมงกุฎไตรภพ	น้องนี้ชื่อเจ้าลบเสนหา
องค์พระชนนีชื่อสีดา	ญาติวงษ์พงษานั้นไม่มี
อันพระบิดาของข้าไซ้	นามกรชื่อไรไม่รู้ที่
น้ำพระไทยใจคอใช่พอดี	ได้ผ่านศรีอยุทธยาถาวร
ซึ่งศิลปศาสตร์สารพัด	พระวัชมฤคฝึกสอน
อยู่ในกาลวาดดงดอน	ทุกข์ร้อนยากเย็นเข็ญใจ
ฯ ๑๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระราเมศฟังคำซ้ำสงไสย
นิ่งนึกรำพึงคนึงไป	คิดเฉลียวพระไทยถึงสีดา
ฤๅองค์อัคเรศโฉมฉาย	ไม่วอดวายชีวังกระมังหนา
คิดพลางทางผิดพระภักตร์มา	ถามองค์อนุชาชาญไชย
ไฉนหนอเจ้าลักษณ์น้องรักพี่	กุมาราว่าดังนี้น่าสงไสย
อันสีดาทุจริตคิดนอกใจ	พี่สั่งให้ไปฆ่าเสียช้านาน
เจ้าแหวะดวงหไทยมาให้พี่	ว่าเทวีสุดสิ้นสังขาร
เหตุไฉนพี่น้องสองกุมาร	จึ่งว่าองค์นงคราญเปนมารดา
พี่คิดฉงนสนเท่ห์นัก	ฤๅน้องรักมิได้พิฆาฏฆ่า
เจ้าจงแจ้งอรรถแต่สัจจา	ให้เชษฐาสิ้นแหนงแคลงฤไทย
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระลักษณ์กราบก้มบังคมไหว้
ทั้งกลัวพระจักรีทั้งดีใจ	จึ่งทูลไปตามจริงทุกสิ่งอัน
เมื่อรับสั่งภูวไนยใช้ข้า	ให้ห้ำหั่นกัลยาให้อาสัญ
ครั้นถึงป่ากาลวาดข้าฟาดฟัน	พระขรรค์นั้นกลายเปนมาไลย
เห็นความสัตย์ซื่อตรงต่อทรงเดช	จึ่งปล่อยองค์อัคเรศไปป่าใหญ่
ข้าแหวะดวงจิตรกวางที่กลางไพร	มาแทนดวงหไทยนางเทวี
ซึ่งข้าทูลเท็จไว้แต่ก่อน	พระภูธรจงโปรดเกษี
ตามแต่ผ่านฟ้าจะปรานี	โทษข้าควรที่ม้วยชีวา
ทูลพลางทางแลไปดูหลาน	ทั้งสงสารทั้งแสนเสนหา
ยิ่งคิดถึงพระพี่สีดา	ชลนาคลอเนตรสังเวชใจ
ฯ ๑๐ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	พระราเมศได้ยินสิ้นสงไสย
วางศรเสียพลันทันใด	เขาใกล้กุมาราแล้วพาที
จึ่งเจ้าเปนโอรสนางสีดา	พ่อผ่านอยุธยากรุงศรี
มิใช่อื่นเลยเจ้าคือเรานี้	เปนภัศดาสามีนางสีดา
แต่คราวครั้งโฉมยงทรงครรภ์	ก็พลัดพรากจากกันนานนักหนา
ไม่รู้เลยว่าเจ้าเปนลูกยา	อนิจาพึ่งแจ้งประจักษ์ใจ
มาหาพ่อขออุ้มสักหน่อยหนึ่ง	อย่าโกรธขึ้งเคืองขัดอัชฌาไศรย
จะรับเจ้าเข้านิเวศน์เวียงไชย	จะอยู่ไยในป่าพนาลี
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	สองกุมารเมียงเมินเดินหนี
ยิ้มพลางทางตอบพระภูมี	อย่าพาทีลวงฬ่อพอเข้าใจ
เมื่อกี้เข้ากลุ้มรุมกันจับ	จนหลีกหลบรบรับไม่ใคร่ไหว
แล้วจะมาเสแสร้งแกล้งใส่ไคล้	ปราไสพันผูกว่าลูกรัก
จะว่าเปนบิดานั้นอย่าเลย	ใครเขาไม่เคยรู้จัก
ข้าเข็ดอาญาหนักหนานัก	อย่ามาชวนชักไม่รักไป
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระรามความแสนพิศมัย
ตามปลอบลูกน้อยกลอยใจ	เมื่อแรกชิงไชยไม่ทันรู้
คิดว่าข้าศึกฮึกหาญ	อหังการมาต้านต่อสู้
เดี๋ยวนี้มิใช่ศัตรู	เจ้าผู้ดวงจิตรของบิดา
ซึ่งจับไปลงโทษโรธทัณฑ์	จะทำขวัญลูกรักให้หนักหนา
ใช่จะแสร้งเศกสรรจำนรรจา	สองราอย่าแหนงแคลงใจ
อันนางสีดานารี	เดี๋ยวนี้อยู่ตำบลหนไหน
เอนดูเถิดช่วยพาบิดาไป	ให้พบองค์อรไทยนางเทวี
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระกุมารพี่น้องทั้งสองศรี
ได้ฟังวาจาพาที	เดินหนีแล้วตอบคำไป
อย่าพักพูดแยบแอบอ้าง	ว่าบ้างก็จะขัดอัชฌาไศรย
ผัวเมียลูกเต้าไม่เข้าใจ	เราไม่รู้เห็นอย่าเจรจา
พระองค์จงคืนเขาบุรี	ข้านี้ก็จะไปในป่า
ว่าพลางทางชวนอนุชา	สองราเดินตรงเข้าดงดอน
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	องค์พระอวตารชาญสมร
แลลับลูกยายิ่งอาวรณ์	ในวิญญาเร่าร้อนถอนฤไทย
สุดที่จะกลั้นกรรแสงเทวศ	ชลเนตรแถวถั่งหลั่งไหล
จึ่งชวนอนุชาเสนาใน	รีบติดตามไปมิได้ช้า
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	สองกุมารลัดแลงแฝงพฤกษา
เดินพลางทางเหลียวดูบิดา	เห็นตามมาก็รีบจรลี
สี่กระษัตริย์ตรัสเรียกก็ไม่หยุด	ฉวยฉุดพระลบแล่นหนี
ครั้นถึงแว่นแคว้นแดนกุฎี	แลดูพระมุนีแต่ไกล
เห็นมายืนถือกราดกวาดวัด	ก็วิ่งเข้ากอดรัดด้วยรักใคร่
แล้วบอกว่าผู้คนเปนพ้นไป	เขาตามไล่หลานมาพระอาจารย์
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระมุนีสร้วมสอดกอดหลาน
จูบข้างโน้นข้างนี้ตะลีตะลาน	มาได้ไม่วายปราณแล้วหลานกู
พลางว่าไหนใครตามมา	อย่าตกใจเลยตาจะต่อสู้
แล้วแกว่งกราดต่างกระบองป้องหน้าดู	ถึงทั้งแก่ก็กูไม่เกรงใคร
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระอวตารผ่านภพสบไสมย
เสด็จตามโอรสยศไกร	แลไปเห็นองค์พระสิทธา
จึ่งผันภักตร์ดำรัสตรัสสั่ง	ให้หยุดยั้งพลนิกายซ้ายขวา
พระหริวงษ์กับองค์พระอนุชา	ยาตราไปหาพระอาจารย์
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
๏ เมื่อนั้น	พระนักสิทธิแค้นแทนหลาน
ไม่ทันดูหูตาซมซาน	เดือดดาลตัวสั่นงันงก
เจ้าเหล่านี้ข่มเหงไม่เกรงใคร	หลานกูไปทำไมกับประสก
มันเที่ยวเล่นตามประสาทารก	ไล่ระเหินระหกมาว่าไร
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์พระนารายน์เปนใหญ่
เห็นพระอาจารย์งุ่นง่านไป	ภูวไนยจึ่งแจ้งคดี
อย่าเพ่อโกรธขึ้งอึงอื้อ	แปลกโยมไปฤๅพระฤๅษี
ข้าชื่อว่าพระรามจักรี	เปนสามีสีดาทรามไวย
แต่พลัดพรากเยาวมาลย์นานช้า	พึ่งพบลูกยาที่ป่าใหญ่
แจ้งว่าพระดาบศเลี้ยงไว้	ก็ดีใจจึ่งติดตามมา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระมุนีร้องอ้อหัวร่อร่า
พลางก้มมองป้องดูภักตรา	อนิจาพระรามไม่ทันรู้
เข้าลูบหลังลูบหน้าแล้วพาไป	ถึงศาลาไลยลงนั่งอยู่
ขัดสมาธิ์เอนอิงพิงประตู	เปนครู่เหนื่อยบอบหอบหายใจ
แล้วบอกหลานรักทั้งสองศรี	อัญชลีสี่กระษัตริย์เปนใหญ่
องค์นี้บิดาเจ้าจงจำไว้	สามกระษัตริย์ถัดไปนั้นเปนอาว์
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระทรงภพลบโลกนาถา
พินิจพิศดูกุมารา	นรลักษณ์ภักตราละกลกัน
แล้วเคารพนบนอบพาที	ถามพระมุนีขมีขมัน
อันกุมารพี่น้องทั้งสองนั้น	เปนบุตรนางด้วยกันฤๅฉันใด
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระมุนีชี้แจงแถลงไข
คนนี้ชื่อมงกุฎวุฒิไกร	เปนบุตรนางอรไทยในครรภ์
นั่นชื่อเจ้าลบกุมารา	รูปทรงโสภาคมสัน
เราชุบให้เปนบุตรบุญธรรม์	นางรักใคร่เหมือนกันกับลูกยา
ทั้งสองกุมาราก็ชอบชิด	เหมือนพี่น้องสนิทเสนหา
ซึ่งพระรามตามสองกุมารา	มีธุระกิจจาจะว่าไร
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระทรงสังข์ฟังแจ้งแถลงไข
จึ่งเคารพนบนอบตอบไป	ชี้ชอบขอบใจพระอาจารย์
ซึ่งมีจิตรปรานีนางสีดา	เมตตาชุบเลี้ยงไปจนหลาน
พระคุณล้ำดินฟ้าบาดาล	ควรเปนประธานในธาตรี
นางพำนักพักพึ่งผู้เปนเจ้า	จึ่งตามมากราบเท้าพระฤๅษี
จงโปรดด้วยช่วยว่าแก่เทวี	โยมนี้จะมารับกลับไป
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระมุนีกล่าวแกล้งแถลงไข
จะรู้ที่ว่าขานประการใด	ตามแต่น้ำใจพระจักรี
เปนธุระประสกกับสีกา	เออจะมาให้ร้อนถึงฤๅษี
ใช่กิจผิดวิไสยจะพาที	จู้จี้ขี้คร้านรำคาญใจ
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระอวตารกรานก้มประนมไหว้
อ้อนวอนพระมุนีพิรี้พิไร	ผู้เปนเจ้าจงได้ปรานี
ช่วยเล้าโลมโฉมฉายให้หายโกรธ	ว่าโยมมาลุกโทษจนถึงนี่
นางจะตัดอาไลยไมตรี	ฤๅเทวีจะคิดบ้างอย่างไร
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระอาจารย์สงสารเสียไม่ได้
หัวเราะพลางทางตอบคำไป	รูปนี้ไม่ชำนาญการพูดจา
แต่อ้อนวอนหลายหนจนใจอยู่	จะไปบอกลองดูเหมือนอย่างว่า
แล้วชวนพระกุมารทั้งสองรา	ไปกุฎีสีดาทันที
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
๏ ครั้นถึงเข้าห้องในดังใจจง	แล้วนั่งลงตรงหน้ามารศรี
พระมงกุฎกอดบาทพระชนนี	โศกีครวญคร่ำร่ำไร
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	นางสีดายินดีจะมีไหน
ประคองกอดลูกน้อยกลอยใจ	ลูบไล้รับขวัญจำนรรจา
เจ้าพลัดพรากจากไปหลายวัน	แม่สำคัญว่าจะไม่เห็นหน้า
เปนบุญไม่มอดม้วยชีวา	เจ้ากลับมาแม่นี้ดีใจ
เมื่อกองทัพจับเจ้าไปได้นั้น	เขาทำโทษโรธทัณฑ์เปนไฉน
แม่นี้วิตกเปนพ้นไป	ด้วยเจ้าไม่เคยทุกข์ทรมาน
น้อยฤๅเนื้อตัวมัวมอม	ซูบผอมผิดทรงน่าสงสาร
ว่าพลางโฉมยงนงคราญ	สร้วมกอดกุมารเข้าโศกา
ฯ ๘ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	พระมงกุฎบังคมก้มเกษา
ทูลแถลงแจ้งความกับมารดา	ตั้งแต่ต้นจนมาถึงไพรวัน
ฝ่ายข้างพระรามตามมาพบ	ได้สู้รบยุทธแย้งแขงขัน
ประหลาดด้วยศรศิลป์ไม่กินกัน	จึ่งถามวงษ์พงษ์พันธุ์พูดจา
ต่างคนต่างบอกออกความ	พระรามว่าข้าเปนโอรสา
ลูกแคลงใจไม่เชื่อว่าบิดา	จึ่งชวนน้องกลับมายังกุฎี
บัดนี้สี่กระษัตริย์ทรงศักดิ	ก็ติดตามลูกรักมาถึงนี่
บอกพลางเหลียวดูพระมุนี	เห็นทำทีถลึงขึงตา
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระฤๅษีเถียงพลางทางว่า
มันไม่เปนเช่นนั้นดอกสีกา	อันพระรามตามมาจะง้องอน
ครั้นจะตามมาเองก็เกรงใจ	จึ่งใช้ให้ตามาว่าก่อน
เธอจะรับกลับคืนไปนคร	จะเคืองขัดตัดรอนเปนอย่างไร
เขาวิงวอนว่าต่อหน้าหลาน	ข้าก็คิดสงสารเสียไม่ได้
ซึ่งจะดีกันฤๅฉันใด	ก็ตามแต่น้ำใจของเทวี
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางสีดานบนอบตอบฤๅษี
อันความแค้นของข้าครานี้	สักแสนปีก็ไม่หายวายคิด
เธอว่าหลานชั่วช้าให้ฆ่าฟัน	แต่กระนั้นที่ทำไม่หนำจิตร
มาจับลูกไปสังหารผลาญชีวิตร	พระนักสิทธิย่อมทราบสารพัน
นิมนต์กลับไปถามพระรามา	จะรับข้าคืนไปไยนั่น
สิโกรธาว่ารักทศกรรฐ์	จึ่งให้มาฆ่าฟันเสียกลางไพร
จะรับไปไว้เปนมเหษี	ไม่อายชาวบุรีฤๅไฉน
พระองค์จงช่วยซักไซ้	เธอจะว่าอย่างไรก็ให้รู้
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระฤๅษีพลอยตอบว่าชอบอยู่
ให้ฆ่าเมียเสียได้ไม่เอนดู	ถึงใจกูก็แค้นเหมือนกัน
จะออกไปซักไซ้ให้หนักหนา	ดูดู๋จะว่าอย่างไรนั่น
ว่าพลางทางหยิบไม้ท้าวพลัน	ลุกขึ้นงกงันทันใด
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
๏ ครั้นถึงจึ่งตั้งกระทู้ถาม	ดูก่อนพระรามเปนใหญ่
เดิมแคลงสีดาว่านอกใจ	จึ่งให้เข่นฆ่าราตี
แล้วมิหนำซ้ำจับพระกุมาร	ไปจองจำทำประจานในกรุงศรี
ว่าเขาคนชั่วช้ากาลี	จะมาดีด้วยกันฉันใด
นางสั่งให้ถามซักให้หนักหนา	เออประสกจะว่าเปนไฉน
เมื่อเจ้าทำต่างต่างทุกอย่างไป	เราพลอยน้อยใจด้วยเทวี
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระอวตารนบนอบตอบฤๅษี
อย่าเพ่อโกรธโปรดเถิดพระมุนี	โยมนี้จะเล่าให้เข้าใจ
อันองค์ภัควดีสีดา	ข้ารักดังดวงดาก็ว่าได้
เมื่อสั่งให้ฆ่าฟันนั้นไซ้	เพราะคลั่งคลุ้มกลุ้มไปในวิญญา
ก็ย่อมรู้อยู่แก่ใจของเทวี	ไม่ควรที่จะถือโทษา
ซึ่งจองจำทำโทษกุมารา	ก็เพราะว่าไม่รู้จักกัน
ผู้เปนเจ้าช่วยจำคำของโยม	ไปเล้าโลมบังอรให้ผ่อนผัน
ซึ่งข้าคิดผิดพลั้งแต่หลังนั้น	ก็มาขอโทษทัณฑ์กัลยา
แต่นี้ไปจนตายวายชีวิตร	ถึงพลั้งผิดก็มิได้เอาโทษา
แม้นทรามไวยไม่เชื่อวาจา	พระสิทธาจงให้สัตย์ปัฏิญาณ
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ฤๅษีหัวเราะร่าแล้วว่าขาน
เอออะไรเปล่าเปล่าไม่เข้าการ	จะได้สบถสาบาลสนุกใจ
รูปยังไม่ไว้ใจประสก	จะให้ไปตกนรกหมกไหม้
แต่บวชมากว่าร้อยปีไป	จะเคยสบถแทนใครยังไม่มี
ฉวยจะกระไรไปข้างน่า	เขาจะได้นินทาว่าฤๅษี
เปนแต่ช่วยพูดจาพาที	เพียงนี้พอจะรับคำนิมนต์
จะกลับไปกุฎีนางสีดา	วอนว่านงลักษณ์อิกสักหน
ว่าประสกได้ทานบาดคาดบน	เห็นต่อจะชอบกลดอกกระมัง
ว่าพลางทางลุกขึ้นนิ่วหน้า	แข้งขาเมื่อยขัดยืนดัดหลัง
จ้องไม้ท้าวก้าวเดินเก้กัง	มายังกุฎีนางสีดา
ฯ ๑๐ คำ ฯ เสมอ
๏ ครั้นถึงจึ่งตรงเข้าห้องใน	ลงนั่งหอบหายใจอยู่ตรงหน้า
แล้วว่าเหนื่อยเต็มทีแล้วสีกา	ต้องกลับไปกลับมาน่ารำคาญ
เมื่อตะกี้รูปไปไต่ถาม	พระรามเขาว่าน่าสงสาร
สารภาพรับผิดทุกประการ	ที่หักหาญทำโทษนางนงเยาว์
ด้วยคลั่งคลุ้มกลุ้มใจไม่ทันคิด	ซึ่งพลั้งผิดครั้งนี้เพราะผีเข้า
มิได้รู้สึกตัวมัวเมา	ต่อจะจริงของเขาแล้วเทวี
เธอวอนว่าถ้าดีด้วยกันใหม่	จะทำทานบนให้นางโฉมศรี
อันถ้อยคำว่ากล่าวคราวนี้	เห็นจะดีจริงแล้วเยาวมาลย์
รูปคิดว่าถ้ากะไรก็ผ่อนผัน	กลับดีด้วยกันเสียเถิดหลาน
ตาจะได้จำศีลบำเพ็ญฌาน	ป่วยการสวดมนต์ภาวนา
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นวลนางสีดาเสนหา
จึ่งว่าเอออะไรไอยกา	ขืนจะว่าไปได้ช่างไม่คิด
เมื่อคราวเคืองพระองค์ให้ลงโทษ	ครั้นหายโกรธแล้วจะกลับมารับผิด
นี่หากว่าไม่ตายวายชีวิตร	พระทรงฤทธิ์จึ่งกลับมาคืนดี
ถ้าแม้นข้าอาสัญบรรไลย	ปานนี้จะไปอยู่เมืองผี
อันใจหลานตัดขาดชาตินี้	ไม่ขอเห็นกรุงศรีอยุทธยา
พระองค์จงกลับไปชี้แจง	ให้แจงเหมือนคำของข้าว่า
ซึ่งจะรับกลับคืนไปภารา	มิรู้ที่จะดูหน้าชาวธานี
ถึงลำบากยากเย็นเข็ญใจ	ก็จะสู้อยู่ในพนาศรี
เชิญพระหริรักษ์จักรี	ไปครอบครองบุรีให้สำราญ
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระฤๅษีมิรู้ที่คิดอ่าน
จึ่งว่าจริงอยู่เจ้าเยาวมาลย์	เขาทำโทษกับหลานก็เหลือใจ
แต่พลั้งผิดนิดหนึ่งก็ฆ่าฟัน	จะไปอยู่ด้วยกันกะไรได้
เออกูก็รู้เห็นด้วยเมื่อไร	ประเดี๋ยวเมียใช้ไปผัวใช้มา
รูปจะช่วยว่ากล่าวเสียคราวนี้	แล้วไปกฎีเสียดีกว่า
ว่าพลางทางออกจากศาลา	งกเงิ่นเดินมาทันที
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ
๏ ครั้นถึงจึ่งนั่งลงบอกความ	ดูก่อนพระรามเรืองศรี
นางสีดาเขาว่าไม่คืนดี	จะสู้ม้วยชีวีอยู่กลางไพร
ความแค้นเขาว่ามาให้ฟัง	แต่รูปลืมเสียยังจำไม่ได้
ครั้นจะช่วยว่าขานประการใด	ก็กลัวเขาขัดใจไม่ต้องการ
อันรูปนี้ขัดสนจนจิตร	มิรู้ที่จะคิดว่าขาน
ตามแต่องค์พระอวตาร	จะคิดอ่านผ่อนผันฉันใด
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระราเมศฟังแจ้งแถลงไข
ยิ่งแสนรันทดสลดใจ	พระทอดถอนฤไทยไปมา
แล้วว่าพระอาจารย์จงโปรดก่อน	ซึ่งนางตัดรอนด้วยแค้นข้า
พระองค์จงช่วยไปพูดจา	ว่าโยมแสนโศกาอาไลย
แม้นมิได้พบองค์นงเยาว์	จะคืนเข้าภาราก็หาไม่
ถึงนางมิดีด้วยก็ตามใจ	แต่ขอให้พบพูดสักสองคำ
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระฤๅษีได้ฟังนั่งบ่นพล่ำ
เมียแล้วผัวเล่าเจ้ากรรม	ยังค่ำกะตาน่าขัดใจ
จะช่วยไปว่ากล่าวอิกคราวหนึ่ง	ทีหลังถึงวอนว่าหาไปไม่
แล้วผุดลุกกุกกักขึ้นทันใด	หายใจหอบรวนด่วนเดินมา
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
๏ ถึงกุฎีที่อยู่นางโฉมยง	นั่งลงใกล้นางพลางว่า
รูปไปบอกพระรามตามวาจา	เธอโศกาอ้อยอิ่งวิงวอน
ถึงเจ้ามิดีด้วยก็ตามใจ	แต่ขอให้พบปากสักน่อยก่อน
หาไม่ก็ไม่ไปพระนคร	บังอรจะคิดอ่านประการใด
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางสีดานารีศรีใส
นิ่งนึกรำพึงคนึงใน	จะขืนขัดตัดไปก็ไม่ดี
จำจะให้ไปเชิญเสด็จมา	พระจะว่าอย่างไรให้รู้ที่
คิดพลางทางตอบพระมุนี	อันใจของหลานนี้สิ้นอาไลย
แต่เธอเฝ้าเร้ารบพระอาจารย์	น่ารำคาญหารู้ที่คิดไม่
จะให้เธอเข้ามาว่ากะไร	ก็ตามแต่น้ำใจพระนักธรรม์
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระฤๅษีเห็นทีจะผ่อนผัน
ตบมือหัวร่ององัน	เออกระนั้นเปนไรชอบใจกู
ทีนี้สิ้นธุระปะปัง	จะได้ไปเอนหลังเสียสักครู่
ฉวยไม้ท้าวก้าวออกนอกประตู	มายังที่อยู่พระอวตาร
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
๏ ครั้งถึงจึ่งแถลงแจ้งคดี	สมคเนคราวนี้แล้วหลาน
รูปช่วยวอนว่าอยู่ช้านาน	ประเดี๋ยวนี้เยาวมาลย์ให้เข้าไป
เร็วเร็วพระรามตามรูปมา	จะพาไปศาลาที่อาไศรย
ว่าพลางทางนำภูวไนย	ตรงไปที่อยู่นางเทวี
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
๏ ครั้นถึงหยุดยั้งบังประตู	กะทั่งไอให้รู้ถึงโฉมศรี
แล้วเหลียวมาว่ากับพระจักรี	ตามทีเถิดประสกจะพูดจา
ว่าพลางทางร้องเรียกหลาน	สองกุมารก็วิ่งออกมาหา
ชวนว่ามาไปกับไอยกา	แล้วตรงมากุฎีที่สำนักนิ์
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
๏ เมื่อนั้น	พระรามสุริวงษ์ทรงศักดิ
เข้าไปใกล้องค์นงลักษณ์	เห็นนางเมินภักตร์ไม่พาที
นึกสเทินพระไทยด้วยได้ผิด	ไม่ทันคิดให้ฆ่ามารศรี
จำจะต้องงอนง้อขอดี	จึ่งพาทีโลมเล้าเอาใจ
ฯ ๔ คำ ฯ
ชาตรี
๏ โฉมเอยโฉมเฉลา	ยุพเยาว์ยอดฟ้าจะหาไหน
อย่าเพ่อเคืองขัดตัดอาไลย	ที่จริงใจจะเล่าให้เจ้าฟัง
พี่รักนางพ่างเพียงชีวา	เปนเหตุเพราะเวราแต่หนหลัง
พเอิญให้หุนหันไม่ทันยั้ง	มิใช่จะชิงชังโฉมตรู
อันโทษพี่นี้ผิดเปนพ้นนัก	น้องรักขัดแค้นก็ควรอยู่
ได้ผิดพลั้งครั้งเดียวจงเอนดู	จะรับเจ้าเข้าไปสู่ภารา
ทีนี้จนตายวายชีวิตร	ไม่ทำให้เคืองจิตรขนิษฐา
ถ้อยยำคำมั่นพี่สัญญา	เจ้าอย่ากินแหนงแคลงใจ
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	นางสีดาเคืองแค้นค้อนให้
จึ่งสนองบัญชาว่าไป	ภูวไนยอย่าพักมาพาที
เห็นแล้วว่ารักข้าหนักหนา	จึ่งด่าว่าสารพัดน่าบัดสี
พาโลโกรธาให้ฆ่าตี	นี่หากว่าชีวีไม่มอดม้วย
เดี๋ยวนี้เปนอย่างไรได้คิด	มารับผิดพาทีทำดีด้วย
ล่อลวงให้หลงงงงวย	ช่างไม่ขวยเขินจิตรคิดละอาย
ซึ่งจะรับกลับคืนไปบุรี	มลทินยังมีอยู่ไม่หาย
ด้วยข้าเปนคนโทษโหดร้าย	เครื่องจะขายบาทาภูวไนย
พระก็เปนปิ่นกระษัตริย์ทรงเดช	ใช่จะไร้อัคเรศพิศมัย
จะหานางอื่นชมมีถมไป	จะรับเข้าไปไยเมื่อไม่ดี
ฯ๏๐ คำ ฯ
โอ้โลม
๏ น้องเอยน้องรัก	อนิจาไม่ประจักษในใจพี่
ความสัตย์ทุกสิ่งจริงกระนี้	ไม่ควรที่จะสลัดตัดเยื่อไย
ถึงจะมีเมียใหม่ไม่เหมือนเจ้า	ตายแล้วเกิดเล่าไม่หาได้
เคยร่วมศุขร่วมทุกข์ร่วมใจ	ร่วมลำบากยากไร้ด้วยกันมา
จงคิดถึงดวามดีของพี่บ้าง	พอจะกลบลบล้างโทษา
ได้ผิดแล้วแล้วไปบ้างเถิดรา	ขอเชิญแก้วแววตาไปธานี
ถ้าแม้นมิเปนใจไปด้วยกัน	เจ้าจงเอาพระขรรค์นี้ฟันพี่
ให้สิ้นบุญสิ้นกรรมกันวันนี้	ก็จะลามารศรีบรรไลยไป
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ ทรงเอยทรงฤทธิ	ชะช่างฉลาดคิดแก้ไข
น้อยฤๅนั่นน่าเชื่อเหลือใจ	ที่ไหนใครจะรู้เท่าทัน
คิดคิดขึ้นมาแล้วน่าสรวล	จะสำรวลก็จะว่าเย้ยหยัน
เมื่อแต่แรกโกรธาให้ฆ่าฟัน	จะว่าเพื่อนยากกันก็ไม่มี
สารพัดตรัสว่าข้าชั่ว	เขาก็รู้อยู่ทั่วกรุงศรี
แล้วจะมางอนง้อขอดี	ยังไม่หายคลายที่เจ็บใจ
มิหนำซ้ำท้าให้ฆ่าฟัน	เห็นว่าทำทรงธรรม์นั้นไม่ได้
ถึงจะโกรธจะแค้นสักเท่าไร	ก็ต้องนิ่งอยู่กับใจจำจน
ชาตินี้มีกรรมได้ทำมา	วาสนาอาภัพไม่เปนผล
ผ่านฟ้าอย่าได้เปนกังวล	เสียดายไยกับคนเช่นนี้
สิ้นบุญกันแล้วก็แล้วไป	จะก้มหน้าอยู่ในพนาศรี
สู้ตายวายวางชีวี	ไม่ขอคืนธานีอยุทธยา
เชิญเสด็จภูวไนยไปเถิด	ให้เปรมปรีดิ์ประเสริฐเปนศุขา
แต่โปรดด้วยช่วยทูลพระมารดา	ว่าข้าถวายบังคมไป
ฯ ๑๔ คำ ฯ
โอ้โลม
๏ น้อยเอยน้อยฤๅ	ยังจะถือโกรธขึ้งไปถึงไหน
พี่วิงวอนว่าเจ้าสักเท่าไร	ควรฤๅอรไทยไม่เชื่อฟัง
ต่อจะสิ้นรักใคร่อาไลยแล้ว	น้องแก้วจึ่งไม่คิดคืนหลัง
ถึงเจ้าจะมิเข้าไปเวียงวัง	ขอแต่โอรสทั้งสองรา
จะได้เชยชมพลางพอส่างโศก	ซึ่งวิโยคเยาวยอดเสนหา
เมื่อยามทุกข์ขุกคิดถึงกัลยา	ได้เห็นหน้าลูกน้อยจะค่อยคลาย
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ ทรงเอยทรงศักดิ	พระอย่าพักกล่าวเกลี้ยงเบี่ยงบ่าย
ลูกรักของข้าข้าเสียดาย	จะถวายพระองค์อย่าสงกา
ด้วยพระโกรธาพยาบาท	หมายมาดเขม้นจะเข่นฆ่า
เอาไปทำโทษทัณฑ์พันธนา	คิดคิดแล้วน่าน้อยใจ
ลูกเล็กเด็กนิดหนึ่งเท่านี้	จะมีความปรานีก็หาไม่
นี่เดชะบุญไม่บรรไลย	แม่ลูกจึ่งได้เห็นหน้ากัน
ยิงมิหนำซ้ำติดตามมา	หมายจะจับฆ่าให้อาสัญ
เมื่อเห็นอยู่ทุกสิ่งจริงอย่างนั้น	จะรู้แห่งให้ปันฉันใด
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระอวตารตอบคำแก้ไข
โฉมเฉลาเจ้าว่าฉนี้ไย	อันลูกแล้วฤๅใครจะไม่รัก
ซึ่งจับไปจองจำทำโทษกร	ด้วยแต่ก่อนนั้นมิได้รู้จัก
สำคัญว่าข้าศึกฮึกฮัก	จึ่งได้หักหาญโหมโรมรัน
ทีนี้รู้จักแจ้งไม่แคลงใจ	จะขอรับเข้าไปยังเขตรขัณฑ์
พอได้เฝ้าไอยกีทรงธรรม์	สามวันจะมาส่งยังกุฎี
จะให้ฤๅมิให้อย่างไรเล่า	นิจาเจ้าผินผันหน้าหนี
พระเฝ้าอ้อนวอนนางไม่พาที	ก็โศกีร่ำไรไปมา
ฯ ๘ คำ ฯ โอด
๏ แล้วสท้อนถอนจิตรคิดคนึง	นางสีดาดื้อดึงหนักหนา
จะงอนง้อเท่าไรไม่นำพา	กัลยาตัดรอนรำพรรณ
จำจะไปว่ากล่าวพระมุนี	ตามทีให้ช่วยพูดผ่อนผัน
คิดพลางย่างเยื้องจรจรัล	ไปยังบรรณศาลาพระอาจารย์
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
๏ ลดองค์ลงนั่งน้อมประนต	สอื้นร่ำกำสรดสงสาร
แล้วแถลงแจ้งความทุกประการ	ซึ่งเยาวมาลย์เคืองขัดตัดรอน
จนแต่ขอโอรสก็ไม่ให้	สุดใจสุดที่จะผันผ่อน
ผู้เปนเจ้าโปรดด้วยช่วยว่าวอน	ให้บังอรอ่อนใจคืนดี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระวัชมฤคฤๅษี
เห็นพระรามโศกศัลย์พันทวี	ให้มีน้ำจิตรคิดเมตตา
จึ่งว่าอย่าร้องไห้อายเขา	ไว้ธุระเราจะช่วยว่า
แล้วผุดลุกขึ้นเดินออกมา	ร้องเรียกนางสีดาด้วยพลัน
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางสีดาได้ยินก็ผายผัน
มาถึงอาศรมพระนักธรรม์	ก็ถวายอภิวันท์ทันที
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระสิทธาว่าแก่นางโฉมศรี
เอออะไรผัวเมียคู่นี้	เฝ้ากวนกูจู้จี้รำคาญใจ
จนป่วยการสวดมนต์ภาวนา	จะจำวัดจำวาก็ไม่ได้
หลานเอ๋ยอันจะขึงตึงไป	ก็เหมือนทำกรรมให้แก่กูนี้
ข้างนั้นเล่าเขาก็รับผิดหมด	จะขอแต่โอรสไปกรุงศรี
ให้ไปบ้างมาบ้างเถิดตามที	แต่เพียงนี้เปนไรเล่าเจ้าสีดา
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	นางสีดาได้ฟังฤๅษีว่า
ค่อยคลายที่แค้นขัดภัศดา	ให้นึกเวทนาอาไลย
จึ่งนบนอบตอบคำพระอาจารย์	พระคุณว่าแล้วหลานไม่ขัดได้
แล้วเรียกสองโอรสยศไกร	มาอภิวาทไหว้พระบิดร
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	สองราชกุมารชาญสมร
ต่างองค์ดุษฎีชลีกร	กราบบาทบิดรด้วยพลัน
แล้วทุกข์ที่จะจากพระมารดา	สองราร่ำไรโศกศัลย์
นวลนางสีดาก็จาบัลย์	กอดลูกรักนั้นโศกาไลย
ฯ ๔ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	พระหริวงษ์ทรงภพสบไสมย
จึ่งตรัสเรียกลูกน้อยกลอยใจ	มานั่งใกล้แล้วกล่าววาที
อย่าร้องไห้ไปเลยลูกรัก	ดวงจักษุพ่อทั้งสองศรี
จะพาเจ้าไปเฝ้าไอยกี	แม้นคิดถึงชนนีจึ่งกลับมา
ว่าแล้วอำลาพระดาบศ	นบนิ้วประนตเหนือเกษา
ตัวข้าจะคืนไปภารา	ขอฝากนางสีดาดวงใจ
แล้วผินภักตรามาดูน้อง	พระทรงศักดิเศร้าหมองหม่นไหม้
ตรัสสั่งวนิดาด้วยอาไลย	ดวงใจค่อยอยู่จงดี
ว่าพลางย่างเยื้องยุรยาตร	พาโอรสราชทั้งสองศรี
ออกจากที่อยู่พระมุนี	มายังที่ประชุมโยธา
ฯ ๑๐ คำ ฯ ทยอย
๏ ขึ้นบนบัลลังก์ที่นั่งรถ	กับองค์ทรงยศโอรสา
ให้เลิกทัพกลับคืนไคลคลา	ไปยังอยุทธยากรุงไกร
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงเกยลาน่าปราสาท	จึ่งหยุดราชรถทองผ่องใส
ตรัสสั่งสุมันตันทันใด	เร่งให้เตรียมการพิธี
เราจะสมโภชพระลูกรัก	ให้ปรากฎยศศักดิทั้งสองศรี
เครื่องเล่นสารพันบรรดามี	พรุ่งนี้ให้พร้อมกันทันเวลา
แล้วตรัสเรียกโอรสยศยง	เสด็จลงจากราชรัถา
พร้อมสามสมเด็จอนุชา	ไปเฝ้าพระมารดาทันใด
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ
๏ ครั้นถึงจึ่งถวายอัญชลี	องค์พระชนนีเปนใหญ่
แล้วเรียกสองโอรสยศไกร	เข้าไปใกล้องค์พระจักรา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	สามพระชนนีเสนหา
เห็นพระรามกับสามอนุชา	พาสองกุมารมาอัญชลี
คิดสงไสยไม่รู้ว่าเปนหลาน	จึ่งถามพระอวตารเรืองศรี
เจ้ายกพวกจัตุรงค์ไปพงพี	พบไพรีฤๅไม่จะใคร่รู้
กุมารนี้ลูกใครที่ไหนเล่า	มานั่งเรียงเคียงเจ้าอยู่ทั้งคู่
น้อยน้อยโสภาน่าเอนดู	นี่อยู่แห่งใดเจ้าได้มา
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระรามบังคมก้มเกษา
จึ่งทูลว่าโอรสของลูกยา	ซึ่งเกิดกับนางสีดานารี
แล้วแถลงแจงความแต่ต้นไป	จนได้พบองค์มเหษี
ลูกง้องอนวอนว่าพาที	จะรับมาธานีก็มิมา
จึ่งขอแต่โอรสทั้งสององค์	นางโฉมยงจำใจให้ข้า
คนนี้บุตรในครรภ์กัลยา	ชื่อว่ามงกุฎวุฒิไกร
นั้นน้องชื่อลบกุมาร	พระสิทธาอาจารย์ชุบให้
นวลนางสีดายาใจ	รักใคร่เหมือนกันไม่ฉันทา
ซึ่งลูกพามาถวายอัญชลี	พอสามพระชนนีได้เห็นหน้า
ทูลพลางทางคิดถึงสีดา	พระผ่านฟ้าสท้อนถอนใจ
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระชนนีได้แจ้งแถลงไข
จึ่งเรียกสองนัดดายาใจ	ขึ้นไปบนแท่นรัตนา
ต่างองค์สร้วมสอดกอดหลาน	ทั้งสงสารทั้งแสนเสนหา
รับขวัญพลางทางเชยภักตรา	แล้วมีวาจาว่าไป
พ่อดวงใจไนยนาของย่าเอ๋ย	กรรมสิ่งใดเลยมาซัดให้
พระบิดาของเจ้าเบาใจ	ให้ลอบไปฆ่าฟันกัลยา
แล้วปกปิดกิติศัพท์ลับลี้	ความนี้ไม่รู้ถึงหูย่า
ได้ประจักษ์แจ้งการต่อนานมา	สำคัญว่าโฉมฉายวายชนม์
นิจาเอ๋ยสงสารมารดาเจ้า	จะเปลี่ยวเปล่าเศร้าใจในไพรสณฑ์
หลานรักจงแถลงแจ้งยุบล	นางลำบากยากจนประการใด
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	สองกุมารทูลพลางทางร่ำไห้
มารดาข้าลำบากยากไร้	อาไศรยอยู่ศาลาพระอาจารย์
เที่ยวเสาะสอยพฤกษาผลาผล	มาเลี้ยงกันตามจนในไพรสาณฑ์
ไม่มีศุขทุกข์ทนทรมาน	มิหนำซ้ำหลานก็จากมา
ปานนี้สมเด็จพระมารดร	จะทุกข์ร้อนเศร้าสร้อยลห้อยหา
ทูลพลางทางก้มภักตรา	คิดถึงมารดาโศกาไลย
ฯ ๖ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	พระไอยกีฟังแจ้งแถลงไข
คิดถึงเทวีศรีสใภ้	ต้องลำบากยากไร้ทรมา
ต่างองค์สงสารแสนเทวศ	ชลเนตรพรั่งพรายทั้งซ้ายขวา
พระรามกับสามอนุชา	ก็ทรงโศกาจาบัลย์
ฯ ๔ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	พระนารายน์คลายความโศกศัลย์
ครั้นบ่ายชายแสงสุริยัน	บังคมคัลลาองค์พระชนนี
จึ่งกุมกรทั้งสองโอรสา	เสด็จมาปรางมาศปราสาทศรี
ทั้งสามอนุชาธิบดี	ต่างองค์อัญชลีลามา
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
๏ บัดนั้น	สุมันตันเสนีมียศถา
เตรียมการทำขวัญดังบัญชา	ในมหาโรงราชพิธี
บ้างยกเศวตฉัตรดัดเพดาน	แต่งตั้งเครื่องอานพานบายศรี
ทั้งโหราพฤฒามาตย์พราหมณ์ชี	เตรียมท่าพระจักรีพร้อมกัน
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระไอยกีปรีดิ์เปรมเกษมสันต์
กับเหล่าสาวสนมกำนัล	ช่วยกันแต่งองค์พระกุมาร
ฯ ๒ คำ ฯ
ชมตลาด
๏ ขัดสีมลทินวารินรด	น้ำดอกไม้ใสสดสรงสนาน
ลูบไล้เครื่องต้นสุคนธาร	นางอยู่งานรำเพยพัชนี
พระไอยกีเข้าผัดภักตร์ให้	นวลลอองอำไพผ่องศรี
กันกวดกระหมวดมุ่นเมาฬี	ใส่เกี้ยวแก้วมณีเนาวรัตน์
ให้สองทรงสนับเพลาเพราพราย	เชิงงอนงามลายปลายสบัด
ทรงภูษาพื้นขาวโขมพัตร	พี่เลี้ยงช่วยจีบจัดโจงประจง
สร้อยนวมตาบประดับบานพับเพ็ชร	สังวาลแววแก้วเก็จก่องก่ง
ทองกรเก้ารอบรูปภุชงค์	ธำมรงค์เพ็ชรเรืองรูจี
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ ครั้นเสร็จทรงเครื่องเรืองรอง	จึ่งพาพระพี่น้องสองศรี
มายังพระหริรักษ์จักรี	คอยเสด็จภูมีจะยาตรา
ฯ ๒ คำ ฯ เพลงเร็ว
๏ เมื่อนั้น	พระจักรรัตน์แก้วแววเวหา
ครั้นจวนศุภฤกษ์เวลา	จึ่งพาสองโอรสยศไกร
ทั้งสามสมเด็จพระมารดา	สุริวงษ์พงษาน้อยใหญ่
ตามกันลีลาคลาไคล	ออกไปโรงพิธีนี่นัน
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
๏ ให้สองกุมารนั่งบัลลังก์รัตน์	ภายใต้เสวตรฉัตรเฉิดฉัน
พระวงษาเสนาทั้งนั้น	ถวายบังคมคัลพระจักรี
ฯ ๒ คำ ฯ
สระบุโหร่ง
๏ ได้เอยได้ฤกษ์	พระโหราให้เบิกบายศรี
สังข์แตรแซ่สนั่นขึ้นทันที	แล้วตีฆ้องไชยมิได้ช้า
สุมันตันนั้นเข้าไปจุดเทียน	ให้เวียนซ้ายส่งวงไปขวา
ต่างคำนับรับกันเปนหลั่นมา	รอบมหาโรงราชพิธี
เสียงโห่สนั่นลั่นก้อง	พิณพาทย์ระนาดฆ้องอึงมี่
ฝ่ายพวกขับไม้มโหรี	ก็บรรสานดีดสีนี่นัน
ฯ ๖ คำ ฯ มโหรี
ร่าย
๏ ครั้นเวียนเทียนเสร็จเจ็ดรอบ	ตามระบอบชอบโชคทำขวัญ
ปโรหิตดับเทียนแล้วโบกควัน	จุณจันทน์เจิมภักตร์กุมารา
แล้วสมเด็จพระไอยกี	กับองค์พระจักรีนาถา
จึ่งพาสองกุมาราให้ไคลคลา	ไปพลับพลาสุวรรณทันใด
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
๏ ฝ่ายพวกโขนลครมอญรำ	มวยปล้ำกลางแปลงแทงวิไสย
หกคะเมนมงครุ่มกลุ้มไป	เล่นน่าพลับพลาไชยประกวดกัน
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	องค์พระหริรักษ์รังสรรค์
ครั้นงานมโหรสพครบสามวัน	ก็เสร็จซึ่งทำขวัญพระโอรส
ฝ่ายพระวงษ์พงษาก็คลาไคล	ต่างไปราชวังทั้งหมด
องค์พระหริวงษ์ทรงยศ	ชวนโอรสเข้าสู่ปราสาทไชย
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
๏ สถิตย์เหนือแท่นแก้วแพรวพรรณ	พระทรงธรรม์สท้อนถอนใจใหญ่
เสียงประโคมยามค่ำย่ำฆ้องไชย	ภูวไนยเข้าที่ไสยา
ฯ ๒ คำ ฯ
ช้าหวน
๏ เอนองค์ลงเหนือแท่นทอง	กรตระกองกอดองค์โอรสา
พระบรรธมนิ่งนึกตรึกตรา	ไม่พอที่สีดามาจำไกล
อกเอ๋ยทำไฉนจะได้น้อง	มาร่วมห้องเชยชิดพิศมัย
จนจะรับกลับคืนเข้าเวียงไชย	ทรามไวยก็สลัดตัดรอน
นี่เนื้อเวรกรรมมาจำจาก	พลัดพรากโฉมฉายสายสมร
จะเวียนไปงอนง้อขอโทษกร	ที่ไหนบังอรจะคืนดี
จำจะคิดอุบายว่าวายชนม์	ให้ร้อนรนรีบเข้ามาเผาผี
แต่ตรึกไตรไปมาในราตรี	ภูมีไม่สนิทนิทรา
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ ครั้นรุ่งรางส่างแสงสุริยง	ไม่แต่งองค์ทรงผลัดภูษา
จึ่งตรัสสั่งกำนัลกัลยา	ไปเชิญสามอนุชามาข้างใน
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	นางกำนัลรับสั่งบังคมไหว้
ลงจากปราสาทแก้วแววไว	ต่างไปเฝ้าพระอนุชา
ฯ ๒ คำ ฯ ชุบ
๏ ครั้นถึงจึ่งบังคมก้มกราน	แล้วว่าพระอวตารให้หา
เชิญเสด็จขึ้นไปอย่าได้ช้า	ยังที่ไสยาภูวไนย
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ทั้งสามกระษัตราอัชฌาไศรย
ต่างองค์ทรงเครื่องอำไพ	แล้วคลาไคลไปเฝ้าพระจักรี
ฯ ๒ คำ ฯ เพลงช้า
๏ ครั้นถึงปราสาทแก้วแพรวพราย	เจ้าขรัวนายนำเข้าไปในที่
ต่างถวายบังคมคัลอัญชลี	คอยที่ทรงธรรม์จะบัญชา
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์พระราเมศเชษฐา
ให้พี่เลี้ยงพาสองกุมารา	ไปเล่นที่ชาลาปราสาทไชย
แล้วเรียกสามอนุชาเข้ามาชิด	พระทรงฤทธิ์เล่าแจ้งแถลงไข
พี่จะลวงสีดายาใจ	ว่าบรรไลยล่วงชีพชนมาน
โฉมยงคงจะเข้ามาธานี	เห็นทีจะสมจิตรที่คิดอ่าน
จงเร่งทำพระเมรุเกณฑ์การ	ตามบุราณกระษัตราพิราไลย
เจ้าแจ้งความแต่สามพระชนนี	นอกกว่านั้นอย่าให้มีใครสงไสย
ที่คิดอ่านรู้เห็นเปนใจ	อย่าให้ใครพูดจาพาที
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	สามพระอนุชาเรืองศรี
คำนับรับสั่งพระจักรี	แล้วออกมายังที่พระโรงไชย
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ จึ่งสั่งสุมันตันเสนา	อำมาตย์มาตยาน้อยใหญ่
บัดนี้พระองค์ทรงไชย	ภูวไนยเสด็จสวรรคต
จงเร่งทำพระเมรุเกณฑ์การ	ทั่วทุกพนักงานทั้งหมด
ทั้งกลางวันกลางคืนอย่าเงือดงด	กำหนดให้แล้วแต่สามวัน
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	สุมันตันตกใจไหวหวั่น
ทั้งเสนาข้าเฝ้าเหล่านั้น	พากันตระหนกตกใจ
ต่างคนแขงขึงตลึงนิ่ง	ที่สำคัญว่าจริงก็ร้องไห้
ที่รู้เชิงฉลาดคาดความไว้	ก็เข้าใจไม่แจ้งให้แพร่งพราย
แล้วบังคมทั้งสามกระษัตรา	ออกมาเร่งรัดบัตรหมาย
ทุกกรมระดมเกณฑ์วุ่นวาย	ตัวนายนั่งบังคับให้จับการ
บ้างวัดวาน่าที่เอาเชือกชัก	ทำกรุยปักเปนสำคัญปันด้าน
ทั้งโรงเล่นเต้นรำประจำงาน	ทุกหมู่หมวดตรวจการวุ่นไป
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	เสนาข้าเฝ้าน้อยใหญ่
เร่งระดมสมนอกสมใน	บ้างลากไม้บ้างตั้งร่างร้าน
บ้างติดตัวไม้ใส่เครื่องบน	เสียงคนโห่สนั่นขันกว้าน
เร็วรวดประกวดกันทำการ	เสียงสิ่วเสียงขวานเปนโกลา
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	สุมันตันเสนีมียศถา
ครั้นพระเมรุเสร็จสรรพประดับประดา	จึ่งจัดที่ข้างน่าข้างใน
แล้วเชิญโกษฐกุดั่นอันเรืองรอง	ตั้งบนเบญจาทองผ่องใส
เสร็จแล้วเสนาก็คลาไคล	เข้าไปเฝ้าพระอนุชา
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	สามพระองค์วงษ์นารายน์นาถา
พากันลีลาศยาตรา	ไปเฝ้าพระเชษฐาธิบดี
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ ครั้นถึงบังคมก้มกราน	ทูลพระอวตารเรืองศรี
ทำพระเมรุเกณฑ์กันทั้งธานี	บัดนี้แล้วเสร็จสำเร็จการ
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระรามปรีดิ์เปรมเกษมสานต์
จึ่งสั่งเจ้าขรัวนายมิทันนาน	จงจัดนางพนักงานกำนัลใน
ให้นุ่งขาวห่มขาวแล้วโกนหัว	แต่งตัวเปนนางร้องไห้
พระญาติวงษ์พงษ์พันธ์ทั้งนั้นไซ้	ให้ออกไปที่พระเมรุรจนา
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา ปี่กลองโกนหัว
๏ สั่งเสร็จสระสรงทรงเครื่อง	รุ่งเรืองรยับจับเวหา
ตรัสชวนทั้งสามอนุชา	เสด็จมาเมรุสุวรรณทันใด
ฯ ๒ คำ ฯ เพลงช้า
๏ ครั้นถึงจึ่งขึ้นบนบัลลังก์	อันกำบังม่านทองสองไข
ตรัสเรียกหณุมานชาญไชย	เข้ามาใกล้แล้วกระซิบพาที
ท่านจงไปฬ่อลวงนางสีดา	ว่าแต่วันเรามาจากโฉมศรี
ไม่มีศุขทุกข์โศกแสนทวี	บัดนี้สู่สวรรคาไลย
เวลาบ่ายจะถวายพระเพลิงปลง	พร้อมพระวงษ์พงษ์พันธุ์น้อยใหญ่
พระชนนีให้เชิญอรไทย	เข้าไปให้ทันเวลา
แล้วสองโอรสยศยง	ต่างองค์เศร้าสร้อยลห้อยหา
ท่านจงคิดอ่านด้วยมารยา	พูดจาอย่าให้แหนงแคลงใจ
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	หณุมานผู้มีอัชฌาไศรย
รับสั่งบังคมลาคลาไคล	เหาะไปกาลวาดพนาวา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ พอแลเห็นศาลาอาศรม	ลูกลมลงจากเวหา
ทำหงอยเหงาเศร้าโศกโศกา	เดินเช็ดชลนามากุฎี
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ ครั้นถึงซอนซบอภิวาท	แทบบาทสีดามารศรี
แสร้งสอื้นก้มหน้าไม่พาที	ขุนกระบี่เกลือกกลิ้งนิ่งไป
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	นางสีดาหลากจิตรคิดสงไสย
เห็นหณุมานมาโศกาไลย	ตกใจเปนพ้นพันทวี
จึ่งตรัสถามไปมิได้ช้า	ดูก่อนพระยากระบี่ศรี
เหตุผลกลใดดังนี้	ร้ายดีไม่แถลงแจ้งกิจจา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	หณุมานบังคมก้มเกษา
สอื้นพลางทางทำมารยา	ฟูมฟายน้ำตาพาที
อันองค์พระอวตารผ่านเกล้า	ตั้งแต่วันคืนเข้าไปกรุงศรี
ทุกเช้าค่ำกำสรดถึงเทวี	ภูมีไม่ออกพระโรงไชย
บรรธมอยู่แต่ในที่ไสยา	จะสรงเสวยโภชนาก็หาไม่
จนพระองค์ซูบผอมตรอมฤไทย	บัดนี้ภูวไนยทิวงคต
สมโภชพระศพเสร็จเจ็ดวัน	สุริวงษ์พงษ์พันธุ์พร้อมหมด
จะถวายเพลิงปลงพระทรงยศ	กำหนดในเวลาวันนี้
ทั้งสามสมเด็จพระมารดา	ใช้ข้ามาทูลบทศรี
ขอเชิญโฉมยงจงจรลี	ไปดูเปลวอัคคีพระจักรา
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นวลนางสีดาเสนหา
ไม่แจ้งใจในกลมารยา	สำคัญว่าภูวไนยบรรไลยลาญ
ตกพระไทยไหวหวั่นขวัญหาย	โฉมฉายกำสรดสงสาร
ให้อาไลยในพระอวตาร	เยาวมาลย์ร่ำไรไปมา
ฯ ๔ คำ ฯ โอด
โอ้
๏ โอ้อนิจาพระราเมศ	ดังฉัตรแก้วกั้นเกษเกษา
ควรฤๅมาม้วยมรณา	ด้วยความโศกโศกาจาบัลย์
จะน้อยจิตรคิดโกรธโทษใคร	เพราะพระไทยเฉียวฉุนหุนหัน
น้องผิดนิดหนึ่งเท่านั้น	ให้ฆ่าฟันทำได้เมื่อไม่คิด
จึ่งกำจัดพลัดพรากจากจร	พระตามมาว่าวอนรับผิด
โอ้พระหริวงษ์ทรงฤทธิ์	อุส่าห์สู้ตามติดด้วยเมตตา
คิดถึงความรักก็เหลือแสน	คิดถึงความแค้นก็หนักหนา
ร่ำพลางทางทรงโศกา	ดังว่าชีวันจะบรรไลย
ฯ ๘ คำ ฯ โอด
ร่าย
๏ นางระงับดับความโศกเศว้า	จำเปนจะเข้าไปกรุงใหญ่
ถวายพระเพลิงภูวไนย	ทั้งจะได้พบองค์พระโอรส
คิดแล้วเสด็จไคลคลา	มายังศาลาพระดาบศ
ก้มเกล้าอภิวันท์รันทด	พลางกำสรดโศกาพาที
เล่าแถลงแจ้งความพระอาจารย์	ตามคำหณุมานถ้วนถี่
ตัวข้าจะลาพระมุนี	ไปดูเปลวอัคคีพระนารายน์
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระฤๅษีฟังแจ้งก็ใจหาย
มิได้รู้แยบยลกลอุบาย	คิดว่าพระรามตายวายปราณ
ก็ตีอกผางผางพลางว่า	ไม่พอที่อนิจาน่าสงสาร
ควรฤๅมามอดม้วยชนมาน	จะทำให้ลูกหลานกูกำพร้า
วานซืนนี้ยังมาหาถึงวัด	อยู่หลัดหลัดก็สิ้นสังขาร์
เปนเหตุทั้งนี้เพราะสีดา	เราว่าให้ดีแล้วมิเอา
จงระงับดับความโศกศัลย์	รีบไปให้ทันเวลาเผา
กูจะใคร่ไปด้วยนงเยาว์	แต่ไม่มีใครเฝ้ากุฎี
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	สีดาลาองค์พระฤๅษี
โศกาพลางนางรีบจรลี	ออกจากกุฎีทันใด
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ บัดนั้น	หณุมานบังคมประนมไหว้
จึ่งทูลว่าถ้าเสด็จเดินไป	เมื่อไรจะถึงภารา
ลำบากยากที่จะดำเนิน	ขอเชิญขึ้นเหนือฝ่ามือข้า
จะเหาะด้วยกำลังฤทธา	พริบตาก็จะถึงกรุงไกร
ว่าแล้วสำแดงศักดาเดช	เท่าท้าวพรหเมศสูงใหญ่
ช้อนโฉมสีดาทรามไวย	เหาะไปอยุทธยาธานี
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงบริเวณพระเมรุทอง	เสียงฆ้องกลองมหรสพอึงมี่
เชิญองค์สีดานารี	ลงสู่ที่ฉนวนกั้นชั้นใน
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางสีดาเศร้าสร้อยลห้อยไห้
กลืนกลั้นชลนาคลาไคล	เข้าในพระเมรุรจนา
ฯ ๒ คำ ฯ เพลง
๏ เมื่อนั้น	ฝ่ายพระญาติพระวงษ์พงษา
ทั้งเหล่าสาวสรรค์กัลยา	เห็นนางสีดาก็อาไลย
พิศดูรูปทรงนงลักษณ์	ซูบผอมผิวภักตร์หม่นไหม้
ต่างองค์สงสารทรามไวย	ก็ครวญคร่ำร่ำไรไปมา
ฯ ๔ คำ ฯ โอด
๏ เมื่อนั้น	นวลนางสีดาเสนหา
เห็นเขาเศร้าโศกโศกา	สำคัญว่าร่ำรักพระจักรี
นางยิ่งอาดูรภูลเทวศ	ชลนานองเนตรนางโฉมศรี
สอึกสอื้นฝืนใจจรลี	เข้ามาที่ม่านกั้นพรรณราย
จึ่งนั่งลงตรงพระโกษฐแก้ว	บังคมแล้วจุดธูปเทียนถวาย
ขอษมาลาโทษพระนารายน์	โฉมฉายครวญคร่ำร่ำไร
ฯ ๖ คำ ฯ โอด
โอ้ชากูณ
๏ โอ้พระหริวงษ์ทรงภพ	เลิศลบโลกาจะหาไหน
พระคุณล้ำดินฟ้าสุราไลย	เคยได้ปกเกล้าเมียมา
สิ่งใดมิให้ระคายเคือง	จนจากเมืองไปดำเนินเดินป่า
เมื่อทศภักตร์ลักน้องไปลงกา	ก็หมายว่าไม่พบภูวไนย
พระสู้ทำสงครามตามติด	ล้างเหล่าปัจจามิตรม้วยไหม้
พาน้องมาครองเวียงไชย	เสวยศุขอยู่ในสวรรยา
เพราะอีปิศาจชาติทรลักษณ์	ให้เขียนรูปทศภักตร์ยักษา
จึ่งพลัดพรากจากเบื้องบาทา	พระตามไปวอนว่าโดยดี
เปนเหตุทั้งนี้เพราะตัวน้อง	มิได้กลับมารองบทศรี
พระจึ่งแสนโศกศัลย์พันทวี	จนภูมีสู่สวรรคาไลย
เกิดมาชาตินี้ไม่มีศุข	ตั้งแต่ทุกข์ทนหม่นไหม้
จะอยู่ไยให้ช้ำระกำใจ	จะตายตามภูวไนยไปเมืองฟ้า
ร่ำพลางนางทรงแสนเทวศ	ชลไนยนองเนตรทั้งซ้ายขวา
ซบภักตร์ลงทรงโศกา	ปิ้มว่าจะสิ้นสมประดี
ฯ ๑๔ คำ ฯ โอด
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	พระหริวงษ์ทรงสวัสดิรัศมี
แฝงม่านทองมองดูเทวี	เห็นโศกีครวญคร่ำร่ำไร
พระพลอยสร้อยเศร้าด้วยเยาวมาลย์	สงสารถ้อยคำที่ร่ำไห้
ยิ่งคิดแสนเสนหาอาไลย	เผยม่านทองสองไขออกไปพลัน
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นวลนางสีดาสาวสวรรค์
เหลือบแลเห็นองค์พระทรงธรรม์	ตกใจไหวหวั่นพันทวี
ให้คิดแค้นแน่นในฤไทยนัก	นงลักษณ์ลุกขึ้นเดินดำเนินหนี
แล้วร้องว่าไปพลันทันที	เปนไฉนฉนี้ภูวไนย
แกล้งทำมารยาพิรากล	ว่าล้มตายวายชนม์ก็เปนได้
ไม่อายแก่เทวาสุราไลย	จะเลืองฦๅอื้อไปทั้งธาตรี
น้อยฤๅนั้นไพร่ฟ้าประชาชน	ฝูงคนคับคั่งทั้งกรุงศรี
ทำการอื้ออึงถึงเพียงนี้	เห็นดีแล้วฤๅพระจักรา
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระรามความแสนเสนหา
เดินตามทรามไวยไคลคลา	พลางมีวาจาว่าวอน
ฯ ๒ คำ ฯ
ชาตรี
๏ เจ้าเอยเจ้าพี่	ทั้งนี้เพราะรักดวงสมร
เมื่อตามไปงอนง้อขอโทษกร	บังอรก็สลัดตัดไมตรี
พี่จึ่งคิดอ่านเปนมารยา	หวังว่าจะได้พบกับโฉมศรี
ขอเชิญองค์นงลักษณ์ภัคินี	อยู่ครอบครองบุรีกับพี่ยา
เจ้าจงเคลื่อนคลายหายโกรธ	ยกโทษข้าเถิดขนิษฐา
ซึ่งได้ผิดพลั้งแต่หลังมา	สาวสวรรค์ขวัญตาอย่าถือใจ
แต่ก่อนผลกรรมนำสนอง	จึ่งได้ความเคืองข้องหมองไหม้
บัดนี้สิ้นเวรกรรมที่ทำไว้	เปนกุศลส่งให้เราแล้ว
ตั้งแต่จะสบายวายทุกข์	บริบูรณ์พูนศุขผ่องแผ้ว
จะได้นิราศคลาศแคล้ว	น้องแก้วจะกินใจไปไยมี
ฯ ๑๐ คำ ฯ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	นวลนางสีดามารศรี
ได้ฟังบัญชาพาที	ดำเนินเดินหนีแล้วตอบไป
ซึ่งพระองค์ดำรัสตรัสมา	จะเชื่อฟังวาจานั้นหาไม่
สารพัดรู้อยู่ภูวไนย	พระวาจากับใจไม่เหมือนกัน
อันตัวข้านี้อย่าป่วยปอง	ไม่ควรคู่อยู่ครองไอสวรรย์
เมื่อบุญน้อยแล้วก็แล้วกัน	เท่านั้นเถิดขอบังคมลา
ว่าพลางนางเดินเมินเมียง	หลบเลี่ยงเลี้ยวซ้ายย้ายขวา
หลีกออกนอกพระเมรุรจนา	หนีพระภัศดาสามี
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
๏ เมื่อนั้น	องค์พระหริรักษ์เรืองศรี
เห็นนางอรไทยไม่ไยดี	จึ่งวิ่งหนีกลับไปไพรวัน
พระเร่งรัญจวนป่วนจิตร	ทรงฤทธิ์เลี้ยวลัดสกัดกั้น
คว้าไขว่ไล่กระชิดติดพัน	จนอ่อนใจไม่ทันเทวี
จึ่งตรัสเรียกสามพระอนุชา	ทั้งพระยาวายุบุตรกระบี่ศรี
จงช่วยกันสกัดไว้บัดนี้	อย่าให้เทวีหนีไป
ฯ ๖ คำ ฯ
สับไทย
๏ ว่าเอยว่าแล้ว	พระจักรแก้วเลี้ยวลัดสกัดไล่
โอ้เจ้าดวงใจ	หนีไยกัลยา
ฯ ๒ คำ ฯ
รื้อ
๏ เจ้าเอยเจ้าพี่	มารศรีผู้ยอดเสนหา
หยุดก่อนแก้วตา	อย่าเพ่อจรจรัล
แม้นไม่ปรานี	พี่จะอาสัญ
ว่าพลางทรงธรรม์	กางกั้นกัลยา
ฯ ๔ คำ ฯ
รื้อ
๏ พระเอยพระทรงฤทธิ์	ถึงชีวิตรจะม้วยสังขาร์
ไม่ฟังบัญชา	ผ่านฟ้าสืบไป
ความอายพ้นรู้	หยุดอยู่ไม่ได้
ว่าพลางทางไป	ให้ไกลภูมี
ฯ ๔ คำ ฯ
รื้อ
๏ ดวงเอยเจ้าดวงสมร	ฟังคำพี่ก่อนนางโฉมศรี
ความรักเทวี	ดังดวงชีวัน
ว่าพลางภูวไนย	ไล่นางสาวสวรรค์
กระชิดติดพัน	เวียนรวันไปมา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	สามพระอนุชาเสนหา
ทั้งพระยาวายุบุตรผู้ศักดา	เห็นว่าไม่ทันเทวี
ต่างเข้าช่วยกันกั้นกาง	สกัดนางสีดามารศรี
ยืนขวางข้างโน้นข้างนี้	มิให้นางเทวีหนีไป
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์ภัควดีศรีใส
เห็นสามกระษัตริย์สกัดไว้	ยิ่งคิดแค้นฤไทยเทวี
วิ่งพลางนางนึกอธิฐาน	มัสการเทวาทุกราษี
เดชะสัจจาของข้านี้	พระธรณีช่วยส่งลงไป
ยังพิภพนาคาบาดาล	ให้พ้นพระอวตารจงได้
พอสิ้นคำรำพรรณทันใด	แผ่นดินแยกแทรกไปยังบาดาล
ฯ ๖ คำ ฯ รัว
๏ เมื่อนั้น	พระจักรกฤษณ์ฤทธิ์ล้ำสุริย์ฉาน
เลี้ยวไล่ไม่ทันเยาวมาลย์	นงคราญหายไปในสุธา
ยิ่งโศกศัลย์รันทดสลดจิตร	สุดที่จะตามติดขนิษฐา
พอสิ้นแสงสุริยนสนธยา	เสด็จมาปราสาทแก้วแพรวพรรณ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
โอ้ช้า
๏ เอนองค์ลงเหนือบรรจฐรณ์	อาวรณ์วิโยคโศกศัลย์
คิดถึงมเหษีร่วมชีวัน	พระทรงธรรม์ครวญคร่ำร่ำไร
โอ้อนิจาสีดาเอ๋ย	ไม่หายแค้นเคืองเลยจะทำไฉน
เสียแรงเปนเพื่อนลำบากยากไร้	แรมร้อนนอนไพรด้วยกันมา
เมื่อไปอยู่ลงกาธานี	สิบสี่ปีก็ได้มาเห็นหน้า
แล้วจากอกตกไปพนาวา	จนลูกยาอายุถึงแปดปี
ก็ยังได้ไปพบเยาวมาลย์	ที่สถานอาศรมพระฤๅษี
เจ้าแทรกพื้นพสุธาไปครานี้	สุดที่พี่จะติดตามไป
พระยิ่งคิดอาดูรภูลเทวศ	ชลเนตรแถวถั่งหลั่งไหล
กรรแสงทรงโศกาอาไลย	อยู่ในแท่นรัตน์รูจี
ฯ ๑๐ คำ ฯ โอด ตระ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	นวลนางสีดามารศรี
หนีพระหริรักษ์จักรี	แทรกพื้นปัถพีลงไป
ถึงพิภพภาราบาดาล	เห็นภูมิฐานบ้านเมืองกว้างใหญ่
เสด็จโดยรัถยาคลาไคล	เข้าไปแทบท้องพระโรงธาร
ฯ ๔ คำ ฯ เพลง
ช้า
๏ เมื่อนั้น	ท้าววิรุณนาคาศักดาหาญ
เวลาเย็นออกมาเล่นน่าพระลาน	พรั่งพร้อมบริวารวาสุกรี
พอแลเห็นโฉมยงนงลักษณ์	รู้จักว่าสีดามารศรี
จึ่งชวนนางรัตนาเทวี	จรลีมารับฉับไว
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
ร่าย
๏ เชิญนางขึ้นนั่งบัลลังก์อาศน์	แล้วถวายอภิวาทบังคมไหว้
จึ่งทูลถามไปพลันทันใด	เสด็จลงมาไยเยาวมาลย์
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางสีดาเยาวยอดสงสาร
จึ่งตอบวาจาเจ้าบาดาล	เราหนีพระอวตารชาญไชย
แล้วเล่าความแต่ต้นจนปลาย	โฉมฉายชี้แจงแถลงไข
ซึ่งลงมาบาดาลนี้ไซ้	จะอาไศรยท่านอยู่ในบุรี
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ท้าววิรุณนาคราชเรืองศรี
ทั้งนางรัตนาเทวี	อัญชลีแล้วทูลไปทันใด
ซึ่งพระองค์ดำรัสตรัสมา	จะอยู่ยังภาราต่ำใต้
ขอสนองรองบาทอรไทย	สิ่งใดมิให้อนาทร
ว่าแล้วพระยานาคา	เชิญองค์สีดาดวงสมร
พร้อมเหล่าสาวสุรางคนิกร	บทจรเขายังวังใน
ฯ ๖ คำ ฯ เพลง
๏ ครั้นถึงจึ่งให้โฉมตรู	ขึ้นอยู่ปราสาททองผ่องใส
จัดแสนศฤงฆารโภไคย	สาวสรรค์กำนัลในนารี
ทั้งเครื่องต้นเครื่องทรงต่างต่าง	ถวายนางสีดามารศรี
แล้วองค์พระยานาคี	กลับไปยังที่ไสยา
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
ช้า
๏ เมื่อนั้น	นวลนางสีดาเสนหา
เนาในปราสาทแก้วแววฟ้า	ครั้นยามย่ำสนธยาราตรี
ฝ่ายนางกำนัลพนักงาน	ก็บรรสานสังคีตดีดสี
เสนาะเสียงพิณพาทย์มโหรี	นางขับข้างที่แท่นบรรธม
บ้างถวายเครื่องอานอยู่งานพัด	ประฏิบัติใช้ชิดสนิทสนม
แสนสำราญเริงรื่นชื่นชม	เปนบรมศุขทุกนาที
ฯ ๖ คำ ฯ กล่อม
ช้าครวญ
๏ เมื่อนั้น	องค์พระหริรักษ์เรืองศรี
ตั้งแต่นางสีดานารี	แทรกพื้นปัถพีหนีไป
พระเนาในแท่นสุวรรณบรรจฐรณ์	ยอกรก่ายภักตร์โหยไห้
คิดแสนเศร้าสร้อยน้อยฤไทย	ช่างกะไรกะนี้นางสีดา
ถึงจะเคืองแค้นพี่ว่ามีผิด	ก็จะคิดถึงสองโอรสา
นี่สลัดตัดได้ไม่เมตตา	เห็นสุดสิ้นเสนหาอาไลย
โอ้สงสารปานนี้โฉมตรู	จะไปอยู่แห่งหนตำบลไหน
ถึงจะคิดติดตามทรามไวย	ก็เห็นไม่คืนมาธานี
เสียแรงพี่ดับเข็ญเย็นยุค	หวังได้ร่วมศุขเกษมศรี
ควรฤๅเปนต่างต่างไปอย่างนี้	ให้มีแต่ช้ำรกำใจ
พระยิ่งโศกศัลย์รัญจวนจิตร	สุดคิดปิ้มเลือดตาไหล
ร่ำพลางทางทรงโศกาไลย	อยู่ในแท่นรัตน์ชัชวาลย์
ฯ ๑๒ คำ ฯ โอด
ยานี
๏ มาจะกล่าวบทไป	ถึงพระจอมไกรลาศราชฐาน
เสด็จเหนือแท่นแก่วสุรการ	อยู่ท่ามกลางบริวารเทวา
คิดถึงพระนารายน์วายุกูล	ไปล้างเหล่าประยูรยักษา
เปนไฉนไม่แจ้งกิจจา	เจ้าโลกาจึ่งเล็งทิพญาณ
เห็นพระหริรักษ์จักรี	โศกีกำสรดสงสาร
เหตุด้วยสีดายุพาพาล	นางไปอยู่บาดาลแดนไตร
จำจะช่วยดับร้อนผ่อนผัน	ให้สองศรีดีกันจงได้
ฤๅษีเทวาสุราไลย	จะได้พึ่งภูวไนยทั้งธาตรี
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย
๏ คิดพลางทางมีบัญชา	ให้ประชุมเทวาทุกราษี
จะว่ากล่าวสีดานารี	กับพระจักรีให้ดีกัน
แล้วดำรัสตรัสสั่งจิตุบท	จงนำรถพรรณรายผายผัน
ไปรับพระหริวงษ์ทรงธรรม์	ขึ้นมาเมืองสวรรค์ชั้นฟ้า
จิตุราชนำราชรถทรง	ไปรับองค์สีดาเสนหา
นางไปอยู่พิภพนาคา	ให้เร่งรีบขึ้นมาบัดนี้
ฯ ๖ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	ทั้งสองเทวราชเรืองศรี
รับสั่งบังคมพระศุลี	มาจัดแจงตามมีบัญชาการ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ ครั้นเสร็จจึ่งนำรถทรง	ต่างองค์เคลื่อนคล้อยจากสถาน
สำแดงฤทธิไกรไชยชาญ	เหาะทยานแยกกันไปทันที
ฯ ๒ คำ ฯ พระยาเดิน
๏ จิตุราชนำราชรถมา	ถึงภาราบาดาลกรุงศรี
ยุรยาตรไปหาท้าวนาคี	ยังที่ท้องพระโรงเรืองไชย
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ ขึ้นนั่งร่วมแท่นแก้วแพรวพรรณ	เทวัญจึ่งแจ้งแถลงไข
บัดนี้พระอิศราบัญชาใช้	มาเชิญองค์อรไทยนางสีดา
ให้นงเยาว์ไปเฝ้าเบื้องบาท	ยังไศลไกรลาศภูผา
จงนำเราเข้าไปอย่าได้ช้า	จะได้แจ้งกิจจาแก่ทรามไวย
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	ท้าววิรุณนาคาอัชฌาไศรย
จึ่งนำเทวาคลาไคล	เข้าไปเฝ้าองค์นางเทวี
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ ครั้นถึงจึ่งถวายอภิวาท	จิตุราชกราบทูลนางโฉมศรี
บัดนี้มีรับสั่งพระศุลี	ให้ข้านำรถมณีลงมา
เชิญองค์อรไทยขึ้นไปเฝ้า	พระเปนเจ้าไกรลาศภูผา
ให้ประชุมเทวัญทุกชั้นฟ้า	กัลยาจงแจ้งอย่าแคลงใจ
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์ภัควดีศรีใส
ได้ฟังนั่งนึกคนึงใน	อรไทยคิดพะวงสงกา
แม้นธุระสิ่งไรไม่มี	ที่ไหนพระศุลีจะให้หา
เห็นจะให้ไปดีด้วยภัศดา	จึ่งลงมารับเราเพราะเท่านี้
จำจะไปให้ถึงที่เฝ้า	พระเปนเจ้าเทวาทุกราษี
คิดแล้วกัลยาจึ่งพาที	กับพระยานาคีชาญไชย
พระสยมภูวญาณผ่านเกล้า	ให้หาเราท่านเห็นเปนไฉน
จะมีกิจกังวลกลใด	จำจะไปเฝ้าดูให้รู้การ
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ห้าววิรุณนาคากล้าหาญ
ทูลสนองโฉมยงนงคราญ	ข้าเห็นการธุระจะมี
จึ่งให้มาหาองค์อรไทย	เชิญเสด็จขึ้นไปเถิดโฉมศรี
อันสาวสรรค์กัลยานาคี	กับข้านี้จะไปส่งนงคราญ
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นางสีดาปรีดิ์เปรมเกษมสานต์
เสด็จจากแท่นรัตน์ชัชวาลย์	แสนสาวศฤงฆารก็ตามมา
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ ครั้นถึงเกยสุวรรณบรรจง	ขึ้นทรงพิไชยรัถา
อันองค์จิตุราชเทวา	นั่งน่ารถทรงอลงกรณ์
ฝ่ายท้าววิรุณนาคี	กับพระมเหษีดวงสมร
ก็พาเหล่าสุรางค์นางนิกร	ตามเสด็จบังอรขึ้นมา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ บัดนั้น	จิตุบทซึ่งนำรัถา
ครั้นถึงกรุงศรีอยุทธยา	ก็เข้าในภาราธานี
จึ่งพารถทรงลงประทับ	ไว้กับเกยแก้วมณีศรี
เห็นพระหริรักษ์จักรี	เสด็จออกยังที่พระโรงไชย
พร้อมพรั่งทั้งสามอนุชา	อำมาตย์มาตยาน้อยใหญ่
จิตุบทเทวาก็คลาไคล	เข้าในพระโรงรัตน์รูจี
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ
๏ ครั้นถึงจึ่งถวายอภิวาท	พระนารายน์ธิราชเรืองศรี
ทูลแถลงแจ้งความตามคดี	โดยพระศุลีให้หาไป
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระหริวงษ์ทรงภพสบไสมย
ได้ฟังประจักษ์แจ้งไม่แคลงใจ	ภูวไนยยินดีปรีดา
พระจะใคร่ไปพบเยาวมาลย์	ที่สถานไกรลาศภูผา
จึ่งชวนทั้งสามอนุชา	เสด็จมาสระสรงคงคาไลย
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
โทน
๏ ต่างองค์ชำระสระสนาน	สุคนธารปนทองผ่องใส
หอมหวนอวลอบตระหลบไป	สอดใส่สนับเพลาเชิงงอน
ภูษายกลายอย่างต่างสีกัน	น้ำเงินตองท้องพันม่วงอ่อน
ต่างใส่ฉลององค์อลงกรณ์	อินท์ธนูงามงอนสบัดปลาย
ชายไหวสุวรรณกุดั่นดวง	ทับทรวงสังวาลประสานสาย
ทองกรเนาวรัตน์จำรัสราย	ธำมรงค์เพ็ชรพรายพราวตา
ต่างทรงมงกุฎชฎาแก้ว	กรรเจียกจรเพริศแพร้วทั้งซ้ายขวา
กรกุมศรสิทธิฤทธา	เสด็จมาเกยรัตน์รูจี
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ
ร่าย
๏ พระรามสุริวงษ์ขึ้นทรงรถ	จิตุบทเทวาเปนสารถี
สามพระอนุชาธิบดี	ต่างทรงรถมณีพรายพรรณ
อันเหล่าท้าวพระยาวานร	ที่รุ่งเรืองฤทธิรอนแขงขัน
ตามเสด็จพระองค์ทรงธรรม์	เทวัญก็พาคลาไคล
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงเนินไศลไกรลาศ	สถานที่เทวราชเปนใหญ่
พอรถทรงองค์สีดาทรามไวย	มาถึงที่เนินไศลพร้อมกัน
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นวลนางสีดาสาวสวรรค์
ครั้นหยุดรถแก้วแพรวพรรณ	จึ่งเผยม่านสุวรรณออกทันที
เห็นพระหริวงษ์ทรงฤทธิ์	นางคิดแค้นนักผินภักตร์หนี
ฝ่ายพวกพระยานาคี	ก็ถวายอัญชลีพระรามา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระจักรรัตน์แก้วแววเวหา
เห็นองค์ภัควดีสีดา	จึ่งบัญชาพาทีด้วยดีใจ
นิจาเจ้าพุ่มพวงดวงจิตร	ยังจะคิดโกรธขึ้งไปถึงไหน
เจ้าโลกาหาพี่กับทรามไวย	แก้วตามาไปให้พร้อมกัน
ว่าแล้วลงจากรถมณื	คอยทีโฉมฉายจะผายผัน
ฝ่ายองค์สีดาลาวรรณ	ลงจากบัลลังก์รถบทจร
ฯ ๖ คำ ฯ เพลง
๏ ครั้นถึงจึ่งตรงเข้าไปเฝ้า	พระปิ่นเกล้าไกรลาศศิงขร
ต่างองค์ดุษฎีชลีกร	คอยสุนทรเทวราชบัญชา
ฯ ๒ คำ ฯ
เอกบท
๏ เมื่อนั้น	พระสยมภูวนารถนาถา
เห็นพระจักรีกับสีดา	ผ่านฟ้าสมถวิลยินดี
จึ่งยิ้มเยื้อนเอื้อนโอษฐปราไส	ดูหม่นไหม้มัวหมองทั้งสองศรี
นี่แน่นางสีดานารี	กับสามีโกรธกันด้วยอันใด
ฯ ๔ คำ ฯ
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	นางสีดาทูลแจ้งแถลงไข
เดิมเมื่อทศภักตร์ลักไป	อยู่ในลงกาธานี
พระรามตามไปรณรงค์	สังหารโคตรวงษ์ยักษี
เสร็จศึกสิ้นราชไพรี	จึ่งได้ข้านี้คืนมา
เปนหญิงกริ่งเกรงจะสงไสย	ก็ลุยไฟให้สิ้นที่กังขา
จึ่งได้ไปอยู่อยุทธยา	จนข้าน้อยนี้มีครรภ์
วันหนึ่งนั้นมีปิศาจ	บังอาจแปลงเปนนางสาวสรรค์
วานให้วาดรูปทศกรรฐ์	พอเขียนแล้วนางนั้นก็หายไป
พระรามโกรธขึ้งหึงษ์รูปยักษ์	ว่าข้ากับทศภักตร์ยังรักใคร่
ให้พระลักษณ์อนุชาพาไป	ฆ่าเสียแต่ในราตรี
เดชะความสัตย์มาช่วย	หาไม่จะม้วยเปนผี
ซึ่งข้อเจ็บแค้นแสนทวี	เปนเหลือที่จะทูลพระบาทา
ฯ ๑๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระสยมบรมนาถา
ได้ฟังคดีนางสีดา	กล่าวโทษพระรามาถึงฆ่าฟัน
ยิ้มพลางทางมีบัญชาถาม	ดูก่อนพระรามรังสรรค์
สีดาเขากล่าวโทษทัณฑ์	จริงเหมือนอย่างนั้นฤๅฉันใด
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระรามทูลผันแปรแก้ไข
อันนางสีดายาใจ	ข้ารักใคร่ดังดวงชีวี
สู้ทำสงครามตามติด	เอาชีวิตรไปแลกนางโฉมศรี
แต่ทำศึกอยู่สิบสี่ปี	ดังหนึ่งชีวีจะวายชนม์
ทั้งพี่ทั้งน้องต้องสาตรา	ปิ้มว่าจะวอดวายหลายหน
ถ้านึกแหนงแคลงในนฤมล	จะสู้ทนทำสงครามตามไย
ถึงเมื่อลุยไฟก็ได้ห้าม	นางกลัวความว่าเขาจะสงไสย
ขอพิสูจน์ให้ยศปรากฎไว้	จรึงฤๅไม่อย่างนี้นางสีดา
ที่ข้อซึ่งว่าหึงษ์รูปยักษ์	ให้พระลักษณ์ลงโทษโทษา
ความนี้สุดแต่จะเมตตา	ด้วยว่าคลั่งคลุ้มกลุ้มฤไทย
เห็นรูปปัจจามิตรคิดหุนหัน	ให้ฆ่าฟันโฉมยงเพราะหลงใหล
เปนความสัตย์ความจริงทุกสิ่งไป	จงทราบใต้เบื้องบาทบทมาลย์
ฯ ๑๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระศุลีมีราชบรรหาร
อันถ้อยคำสีดายุพาพาล	กับพระอวตารให้การมา
ครั้นพินิจพิเคราะห์ดูภูมความ	ข้างพระรามนั้นผิดอยู่หนักหนา
ซึ่งข้อฆ่าฟันกัลยา	ควรที่สีดาจะน้อยใจ
แต่เธอคลั่งคลุ้มกลุ้มจิตร	จะยกโทษถึงอุกฤษฐ์ยังไม่ได้
แล้วก็แสนเสนหาอาไลย	มิใช่จะนึกแหนงแกล้งฆ่าฟัน
ทั้งนี้เพราะเคราะห์กรรมจำเปน	จึ่งเกิดเข็ญเคืองขุ่นหุนหัน
ทั้งสองเจ้าเรารักเสมอกัน	จะผ่อนผันเกลี่ยไกล่เสียให้ดี
พระรามผิดทุกสิ่งก็จริงอยู่	สีดาเอ๋ยเอนดูอย่าจู้จี้
จะมาทำอางขนางอยู่อย่างนี้	เราขอโทษเสียทีเถิดสีดา
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	นวลนางสีดาเสนหา
จึ่งทูลว่าซึ่งพระองค์ตรัสมา	ด้วยทรงพระเมตตาปรานี
ที่เจ็บใจมิใช่แต่เท่านั้น	จะรำพรรณให้ทราบบทศรี
เมื่อให้สังหารผลาญชีวี	ข้านี้ไม่ม้วยมอดรอดไป
เดชะบุญพอพบพระสิทธา	เธอจัดแจงศาลาให้อาไศรย
จึ่งได้คลอดบุตรสุดสายใจ	จนจำเริญไวยได้เจ็ดปี
พระรามให้ไปจับตัวกุมาร	มาจองจำทำประจานในกรุงศรี
แล้วจะเข่นฆ่าราตี	หากหนีมาได้จึ่งไม่ตาย
ที่ทำแค้นเปนแสนสุดคิด	ยังเจ็บจิตรข้าอยู่ไม่รู้หาย
จะทูลให้สิ้นเรื่องก็เครื่องอาย	หยาบคายสุดแค้นแสนทวี
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระรามทรงสวัสดิรัศมี
ชิงตอบไปพลันทันที	ไม่พอที่จะกล่าวโทษทัณฑ์
เมื่อกุมารทั้งสองลองศิลป์	แผ่นดินสเทือนเลื่อนลั่น
คิดว่าพวกยักษ์มารชาญฉกรรจ์	จึ่งให้ยกพลขันธ์ไปจับมา
พี่จองจำทำโทษเพราะไม่แจ้ง	ใช่จะแกล้งฆ่าองค์โอรสา
ต่อถามไถ่ได้รู้ว่าลูกยา	ก็ตามไปวอนว่าถึงกุฎี
พี่ได้งอนง้อขอโทษเจ้า	จริงฤๅไม่เล่านางโฉมศรี
ต่อหน้าอนุชาทั้งสามนี้	พระมุนีขอความแก่ทรามไวย
ข้อนั้นสิเสร็จกันแล้ว	ข้างน้องแก้วก็สิ้นสงไสย
จึ่งได้ลูกยาพาไป	อยู่ในอยุทธยาธานี
ควรฤๅรื้อยกโทษทัณฑ์	มารำพรรณเติมต่อไม่พอที่
เปนความสัตย์ทุกสิ่งจริงอย่างนี้	ขอพระศุลีจงเมตตา
ฯ ๑๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระสยมภูวนารถนาถา
ฟังความพระรามกับสีดา	นิ่งนึกตรึกตราแล้วตรัสไป
เหตุด้วยไม่ดำริห์ตริตรอง	ทั้งสองจึ่งได้ขัดอัชฌาไศรย
จะพลอยให้เทวาสุราไลย	ร้อนใจไปทั่วธาตรี
คิดเห็นเปนน่ารำคาญ	สงสารเศร้าหมองทั้งสองศรี
ซึ่งเราให้หามาทั้งนี้	หวังจะใคร่ให้ดีเสียด้วยกัน
จะได้ช่วยดับเข็ญให้เย็นยุค	เสวยศุขอยู่ในไอสวรรย์
สิ้นเคราะห์เสียเถิดแต่เท่านั้น	จงอดอ่อนผ่อนผันกันสองรา
แล้วดำรัสตรัสความถามเทเวศร์	อมเรศทุกองค์จงปฤกษา
ที่ข้อความพระรามกับสีดา	เทวาจะเห็นเปนอย่างไร
ฯ ๑๐ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	ฝ่ายฝูงอินทร์พรหมบังคมไหว้
ปฤกษาพร้อมกันทันใด	จึ่งกราบทูลไปทันที
พระรามก็นารายน์สุริวงษ์	สีดาก็องค์พระลักษมี
อวตารไปผลาญไพรี	เปนที่พักพึ่งทั้งโลกา
ซึ่งจะมาเคืองขัดตัดรอน	นานไปจะร้อนทุกแหล่งหล้า
สุรารักษ์นักสิทธิวิทยา	เบื้องน่าจะได้พึ่งผู้ใด
ควรให้สองกระษัตริย์ผ่อนผัน	คืนดีด้วยกันจึ่งจะได้
อันเหล่าเทวาสุราไลย	เห็นพร้อมยอมใจกันอย่างนี้
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระปิ่นภพลบโลกทั้งสี่
ได้ฟังเทวาพาที	จึ่งมีพระราชบัญชา
บัดนี้ฝูงเทพเทวัญ	พร้อมกันตริตรึกปฤกษา
ให้สองศรีดีกันอย่าฉันทา	ถึงตัวข้าก็เห็นด้วยเช่นนั้น
ฝ่ายข้างสีดายุพาพาล	จงคิดอ่านอดอ่อนผ่อนผัน
ไม่ควรจะเริศร้างหมางกัน	ทั้งลูกเต้าเจ้านั้นยังรุงรัง
เราว่าไว้ให้ดีโดยเห็น	พระรามอย่าเปนเช่นหนหลัง
ชอบผิดจงระงับยับยั้ง	อดกลั้นกันมั่งจึงจะดี
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	พระหริวงษ์ทรงสวัสดิรัศมี
ชื่นชมสมถวิลยินดี	ก้มกราบพระศุลีแล้วทูลไป
ซึ่งบัญชาปรานีให้ดีกัน	พระคุณนั้นหามีที่เปรียบไม่
อันนางสีดายาใจ	ข้ารักใคร่ดังดวงชีวา
ทีนี้มิให้เยาวมาลย์	รำคาญขัดเคืองไปเบื้องหน้า
เปนถ้อยยำคำมั่นที่สัญญา	ต่อหน้าสุรารักษ์มัฆวาน
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระศุลีมีราชบรรหาร
ดูก่อนสีดายุพาพาล	พระอวตารก็ได้ให้ทานบน
เจ้าจงเคลื่อนคลายหายโกรธ	ยกโทษผัวรักไว้สักหน
เหมือนเห็นแก่เทวาทั้งสากล	จะได้พ้นทุกข์ร้อนรำคาญใจ
ได้พรากพลัดภัศดามาช้านาน	จะแต่งการอภิเศกเสียใหม่
ให้นักสิทธิเทวาสุราไลย	รู้ทั่วทั้งไตรโลกา
ว่าพลางทางสั่งจิตุราช	จงไปเที่ยวประกาศทุกทิศา
บอกคนธรรพ์นักสิทธิวิทยา	ว่าเราให้หามาบัดนี้
ฯ ๘ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	จิตุราชรับสั่งใส่เกษี
ถวายบังคมคัลอัญชลี	สำแดงอิทธิฤทธีเหาะไป
ฯ ๒ คำ ฯ กลม
๏ เที่ยวร้องป่าวเหล่าพวกพระดาบศ	ทุกไพรวันบรรพตที่อาไศรย
วิชาธรคนธรรพ์ทั้งนั้นไซ้	ก็บอกให้แจ้งความตามคดี
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ บัดนั้น	เหล่าพวกคณะพระฤๅษี
แจ้งว่านางสีดานารี	จะคืนดีด้วยองค์พระทรงธรรม์
ต่างคนตบมือหัวเราะร่า	แลวห่มดองครองผ้าขมีขมัน
ถือไม้ท้าวพัดขนนกงกงัน	รีบไปให้ทันเวลา
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ บัดนั้น	วิชาธรคนธรรพ์ถ้วนหน้า
จัดแจงแต่งองค์อลงการ์	ต่างมาที่อยู่พระศุลี
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
๏ ครั้นถึงจึ่งถวายบังคม	พระสยมภูวนารถเรืองศรี
อันพวกคณะพระมุนี	ก็นั่งอยู่ตามที่อันดับกัน
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	พระอิศวรบรมรังสรรค์
เห็นนักสิทธิวิทยาคนธรรพ์	มาพร้อมทั้งเทวัญจันทรี
จึ่งกล่าวรศพจนาดถ์สุนทร	ดูก่อนท่านท้าวโกสีย์
จงเร่งแต่งการกิจพิธี	ในที่วิมานแก้วแพรวพรรณ
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	สหัสไนยไตรตรึงษาสวรรค์
รับสั่งเจ้าโลกาพาเทวัญ	มาช่วยกันรีบรัดจัดการ
ฯ ๒ คำ ฯ
ยานี
๏ ตั้งแท่นที่นั่งบัลลังก์รัตน์	ปักมหาเสวตรฉัตรฉายฉาน
โขมพัตรดัดดานเพดาน	ห้อยพวงแก้วประพาฬพรรณราย
กลดสังข์ตั้งเรียงเคียงคั่น	ม่านสุวรรณวงรูดวิสูตรสาย
เบื้องขวาบายศรีแก้วแพรวพราย	เบื้องซ้ายบายศรีทองรองเรือง
ขันสุวรรณลายจำหลักปักแว่น	พลูคะแนนนั้นใส่ใบเหลือง
น้ำทิพย์สิบสองพระเต้าเฟือง	ครบเครื่องอภิเศกกระษัตรา
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	พระสยมภูวนารถนาถา
จึ่งให้พระจักรีกับสีดา	ไปสรงทิพคงคาวารี
ฯ ๒ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	องค์พระหริรักษ์เรืองศรี
ทั้งโฉมยงองค์อรรคเทวี	จรลีไปสรงคงคา
มัฆวานเชิญพานภูษาทรง	ถวายพระหริวงษ์นาถา
บรรดาเหล่าสาวสุรางค์นางฟ้า	ถวายเครื่องทรงสีดายาใจ
ฯ ๔ คำ ฯ
ชมตลาด
๏ สองกระษัตริย์สรงสนานสำราญกาย	น้ำสุหร่ายซ่านเซ็นเย็นใส
ทรงสุคนธ์ปนทองลูบไล้	น้ำดอกไม้กลิ่นตระหลบอบองค์
พระสอดใส่สนับเพลาเชิงกระหนก	ภูษายกไว้วางหางหงษ์
นางนุ่งผ้าจัดกลีบจีบประจง	สไบทรงริ้วทองรองซับ
พระสอดใส่ฉลององค์โอภาษ	เจียรบาดตาดปักเลื่อมสลับ
อรรคราชคาดเข็มขัดบานพับ	สร้อยนวมสวมทับซับซ้อน
พระทรงปั้นเหน่งแก้วแพรวพราย	ทับทรวงสายห่วงห้อยสร้อยอ่อน
นางโฉมยงทรงสอดทองพระกร	แหวนทับทิมทองร่อนเรือนครุธ
พระสวมใส่พาหุรัดกระหวัดวง	ธำมรงค์ปทัมราชผาดผุด
อรไทยใส่รัดเกล้าชมพูนุท	พระหริวงษ์ทรงมงกุฎแก้วมณี
ฯ ๑๐ คำ ฯ
ร่าย
๏ ครั้นเสร็จลีลาศยาตรา	กับนวลนางสีดามารศรี
พร้อมฝูงเทวัญจันทรี	มาเฝ้าเจ้าตรีโลกา
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
๏ เมื่อนั้น	พระอิศวรเกษมสันต์หรรษา
จึ่งพาพระจักรีกับสีดา	เสด็จมาวิมานแก้วแพรวพรรณ
ฯ ๒ คำ ฯ เพลงช้า
๏ ให้กระษัตริย์สององค์ทรงนั่ง	บนบัลลังก์พรรณรายฉายฉัน
เหล่าพวกคณะพระนักธรรม์	ก็สวดขึ้นพร้อมกันทันใด
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
๏ เมื่อนั้น	อมรินทร์ยินดีจะมีไหน
จึ่งจุดเทียนแว่นแก้วแววไว	ส่งให้บรมพรหมา
ฯ ๒ คำ ฯ
สระบุโหร่ง
๏ เวียนเอยเวียนเทียน	ให้เวียนแต่ซ้ายไปขวา
ฝูงเทพเทวัญจันทรา	กับนางฟ้ารับส่งเปนวงไป
เหล่าพวกดุริยางคดนตรี	ก็อึงมี่นี่นันหวั่นไหว
เสียงประโคมโห่ร้องก้องภพไตร	ที่ในไกรลาศคิรี
ฯ ๔ คำ ฯ มหาไชย
ร่าย
๏ ครั้นเจ็ดรอบชอบโชคให้โบกควัน	กระแจะจันทน์จุณเจิมเฉลิมศรี
ต่างอำนวยอวยพรสวัสดี	แก่พระจักรีกับสีดา
ฯ ๒ คำ ฯ
พระทอง
๏ เมื่อนั้น	ฝ่ายฝูงเทพไทถ้วนหน้า
ทั้งนางอัปศรสวรรค์กัลยา	ยินดีปรีดาเปนสุดคิด
จึ่งชวนกันจับรบำรำถวาย	เยื้องกรายงามงอนอ่อนจริต
รำเรียงเคียงเข้าไปใกล้ชิด	ทอดสนิทติดพันกัลยา
แล้วตีวงเวียนเปลี่ยนซ้าย	ร่ายตีวงเวียนเปลี่ยนขวา
เลี้ยวลอดสอดเคล้าเข้ามา	กั้นกลางขวางหน้านางไว้
หลีกเลี้ยวเกี่ยวพันหันเหียน	แทรกเปลี่ยนไปมาคว้าไขว่
เหน็บแนมแกมกลปนไป	เลี้ยวไล่สัพยอกหยอกนาง
ซ้อนจังหวะประเท้าเคล่าคล่อง	เลี้ยวลอดสอดคล้องไปตามหว่าง
วงเวียนเหียนหันกั้นกาง	ทำทีให้ห่างกัลยา
ฉวยฉุดนุชนางข้างซ้าย	แล้วย้ายยุดนางข้างขวา
ตลบหลังลดเลี้ยวลงมา	เทวัญกัลยาสำราญใจ
ฯ ๑๒ คำ ฯ
เบ้าหลุด
๏ เมื่อนั้น	นางเทพอัปศรศรีใส
รำฬ่อเทวาสุราไลย	ท่วงทีหนีไล่พอได้กัน
เทพบุตรฉุดฉวยชายสไบ	นางผลักกรค้อนให้แล้วผินผัน
หลีกหลบลดเลี้ยวเกี่ยวพัน	เกียจกันด้วยกลมารยา
ครั้นเทเวศร์วงเวียนเปลี่ยนซ้าย	สาวสวรรค์ผันยายข้างขวา
ยิ้มพรายชายชำเลืองดูเทวา	ครั้นสบตาม่อยเมียงเอียงอาย
แล้วทวนทบตลบหลีกเลี่ยง	เคล้าคลอรอเรียงเมียงม่าย
หันเหียนเปลี่ยนแทรกมาข้างซ้าย	แล้วย้ายมาขวาทำท่าทาง
ครั้นเทพเทวัญกระชั้นไล่	นางชม้อยถอยไปเสียให้ห่าง
เวียนรวันหันวงอยู่ตรงกลาง	ฝูงนางนารีก็ปรีดา
ฯ ๑๐ คำ ฯ
สระบุโหร่ง
๏ เมื่อนั้น	ฝ่ายฝูงเทพไทถ้วนหน้า
รำเรียงเคียงคั่นกัลยา	เลี้ยวไล่ไขว่คว้าเปนแยบคาย
เทพบุตรหยุดยืนจับระบำ	นางฟ้าฟ้อนรำทำถวาย
ทอดกรอ่อนระทวยกรีดกราย	แล้วตีวงเยื้องย้ายเปนโคมเวียน
ฉวยฉุดยุดกรอัปศรสวรรค์	นางสบัดบิดผันหันเหียน
เหน็บแนมแกมกลแนบเนียน	หลีกลัดผลัดเปลี่ยนไปมา
แล้วตลบทบทำเปนถ่องแถว	ครั้นแล้วรำเคล้าเข้าหา
ร่ายเรียงเคียงคมประสมตา	กั้นกางขวางหน้านางไว้
สัพยอกหยอกเย้าแย้มสรวล	นางผลักพลิกหยิกข่วนค้อนให้
ถอยหลังรั้งรอฬ่อไป	เทพไทศุขเกษมเปรมปรีดิ์
ฯ ๑๐ คำ ฯ
ปะวะหลิ่ม
๏ เมื่อนั้น	นางเทพธิดามารศรี
กรายกรอ่อนระทวยทั้งอินทรีย์	ดังกินรีรำฟ้อนร่อนรา
แล้วตีวงลดเลี้ยวเกี้ยวกล	ประสานแทรกสับสนซ้ายขวา
เลี้ยวลัดกระหวัดเวียนมา	เกษมศุขทุกหน้าสุราไลย
เทวัญกระชั้นชิดฉุดกร	นางอายเอียงเมียงค้อนแล้วผลักไส
หลีกลัดปัดป้องว่องไว	ชักสไบเบี่ยงบิดปิดบัง
ทำทอดกรงอนงามกิริยา	เทวาประดิพัทธประวัติหวัง
หันตลบเลี้ยวฬ่อรอรั้ง	เมียงชม้อยคอยระวังท่วงที
ครั้นเทพเทวัญกั้นกาง	ฝูงนางสาวสวรรค์ก็ผันหนี
สัพยอกหยอกหยิกซิกซี้	ถ้อยทีรื่นเริงบรรเทิงใจ
ฯ ๑๐ คำ ฯ เจรจา
ร่าย
๏ เมื่อนั้น	พระศุลีตรีภพเปนใหญ่
ครั้นอภิเศกเสร็จพลันทันใด	จึ่งตรัสไปแก่สองกระษัตรา
เจ้าจงคงคืนพระนคร	ให้ถาวรเปนศุขไปเบื้องน่า
จะเปนที่พำนักพึ่งพา	แก่สุริวงษ์พงษาสืบไป
ฯ ๔ คำ ฯ
๏ เมื่อนั้น	สองกระษัตราอัชฌาไศรย
คำนับรับพรทันใด	ด้วยใจยินดีปรีดา
จึ่งกราบทูลไปดังใจจง	ซึ่งพระองค์โปรดเกล้าเกษา
ทั้งนี้เพราะทรงพระเมตตา	พระคุณล้ำดินฟ้าสุราไลย
แล้วชวนอนุชาทั้งสามองค์	ประนตบทบงสุ์บังคมไหว้
ลาพระอิศราคลาไคล	เทพไทแห่ห้อมล้อมมา
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ
๏ พระหริวงษ์องค์สีดาลาวรรณ	จึ่งร่วมบัลลังก์ราชรัถา
ทั้งสามสมเด็จอนุชา	ทรงมหาราชรถบทจร
อันเหล่าฝูงเทพเทวัญ	แห่แหนแน่นนันมาสลอน
พรั่งพร้อมท้าวพระยาวานร	กลับไปนครอยุทธยา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด