เรื่องตามใจท่าน
พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
คำนำ
เมื่อฃ้าพเจ้าได้แปลและประพนธ์เรื่องลคร “เวนิสวานิช” ของ เชฺกส๎เปียร์ ชิ้นและจำหน่ายแล้ว, มีความรู้สึกปีติยินดีเปนอันมากที่ได้ทราบฃ่าวมาว่า เรื่องนั้นเปนที่พอใจแห่งจินตะกะวีและนักเลงหนังสือไทยเปนอันมาก จึงทำให้ฃ้าพเจ้าทนงใจแปลและประพนธ์เรื่องลครของเชฺกส๎เปียร์อีกเรื่อง ๑ เรียกว่า “เรื่องตามใจท่าน”
เรื่อง “เวนิสวานิช” นั้นก็เปนเรื่องที่ฃ้าพเจ้าได้รู้สึกอยู่แล้วว่าแปลยากมาก, แต่ “เรื่องตามใจท่าน” นี้ รู้สึกว่ายากยิ่งขึ้นกว่าอีก, เพราะเต็มไปด้วยโวหารอย่างจินตะกะวียุโรป ซึ่งหาคำแปลเทียบเคียงให้ตรงยากในภาษาไทย. อีกประการ ๑ เรื่องนี้นับว่ามีเนื้อเรื่องที่จะสำหรับชวนให้สนุกในเชิงลครนั้นน้อยกว่าในเรื่อง “เวนิสวานิช”, แต่เต็มไปด้วยถ้อยคำที่ไพเราะและโวหารกล้าๆ, ชมป่าดงและความสุขสำราญแห่งการอยู่ในแนวป่า, เปนเหมือนคำสอนใจให้ผู้ที่จำเปนต้องไร้สมบัติและเคหะสถานมีความสันโดษยินดีในความจำเปนเช่นนั้น, ไม่ให้ท้อถอยแม้ในคราที่ต้องตกระกำลำบากพรากจากทรัพย์ศฤงคาร, เปนเรื่องสำหรับผู้ที่ตั้งอยู่ในภูมิธรรมสูงอ่านมากกว่าสำหรับบุคคลที่ปราถนาแต่เรื่องลครที่เล่นออกท่าทางตึงตังหรือตลกคะนองโลดโผน.
ทั้งๆที่เรื่องนี้มีลักษณะเช่นที่กล่าวมาแล้วฃ้างบนนี้ก็ดี แต่ก็ได้ มีผู้นำออกโรงเล่นเนือง ๆ ตลอดมาตั้งแต่สมัยเมื่อเชฺกส๎เปียร์ได้แต่งขึ้น, คือเมื่อประมาณปี พ.ศ. ๒๑๔๒, จนกระทั่งถึงกาลปัตยุบันนี้, ข้อนี้เปน/*ข*/พยานว่าเรื่องนี้มีลักษณะที่จับใจผู้คลครในประเทศอังกฤษหลายชั่วคนมาแล้ว, เหตุฉนี้ฃ้าพเจ้าจึงเห็นว่าสมควรที่จะให้นักเลงหนังสือไทยผู้ที่อ่านภาษาอังกฤษไม่ได้หรือที่ไม่รู้จะสันทัดในทางภาษานั้นได้มีโอกาศอ่านเรื่องซึ่งชาวอังกฤษนิยมนี้บ้าง, พอเปนทางบำรุงปัญญาสักเล็กน้อย, และถ้าแม้ว่าท่านผู้ใดได้อ่านแล้วด้วยความวิจารณ รู้สึกว่าเปนเรื่องที่ไม่สนุกพอใจฉนั้น, ก็ขอจงปรับโทษฃ้าพเจ้าผู้แปลไม่ได้เหมือนของเดิมของเชฺกส๎เปียร์, เพราะความบกพร่องในทางประพนธ์, นั้นเถิด.
ส่วนชื่อเรื่องที่ฃ้าพเจ้าได้เรียกไว้เปนภาษาไทยว่า “เรื่องตามใจท่าน” ฉนี้ ก็คือตั้งใจจะแปลให้ตรงตามที่เชฺกส๎เปียร์เรียกไว้ในภาษาอังกฤษว่า “As You Like It” หมายความว่า ชื่อเรื่องไม่เปนของสำคัญอะไร, เพราะฉนั้นเมื่อท่านจะพอใจเรียกว่าเรื่องอะไรก็ตามใจท่าน. ข้อนี้ถ้าคำนึงก็คงจะเห็นด้วยว่า แท้จริงเรื่องนิทานหรือเรื่องลครใดๆก็ตาม, ถ้าเนื้อเรื่องและสำนวนโวหารดีอยู่แล้ว, ถึงจะเรียกชื่อว่ากระไร ก็คงไม่ทำให้ดีน้อยลง, และตรงกันฃ้าม ถ้าเนื้อเรื่องและสำนวนโวหารไม่ดีอยู่แล้ว ถึงแม้ว่าจะให้ชื่อเรื่องให้ไพเราะอย่างไรก็ไม่สามารถจะเชิดชูเรื่องขึ้นได้เปนแน่แท้. ดังนี้ “เรื่องตามใจท่าน” นี้ ถ้าท่านจะชอบก็คงจะไม่ใช่เพราะชื่อ, และถ้าท่านจะไม่ชอบก็คงไม่ใช่เพราะความบกพร่องของชื่อเหมือนกัน
ส่วนการประพนธ์เรื่องนี้, ที่ใดเปนร้อยแก้วอยู่ในภาษาอังกฤษ ฃ้าพเจ้าก็ได้แต่งไว้เปนร้อยแก้ว และที่ใดเปนกาพย์กลอนก็แต่งเปนกาพย์กลอน, เพื่อให้รูปคล้ายของเดิมมากที่สุดที่จะเปนได้.
/*ค*/เรื่อง “ตามใจท่าน” นี้, ฃ้าพเจ้าได้รับบทแปลและแต่งตั้งแต่เมื่อกลางเดือนกันยายน, พ.ศ. ๒๔๖๑, เมื่อฃ้าพเจ้ามีเวลาว่างอยู่มาก เพราะนายแพทย์สั่งให้ไปหยุดพักรักษาตัวอยู่ที่บางปะอิน. ในเวลานั้น พระเจ้าพี่ยาเธอ กรมหลวงปราจิณกิติบดี, ซึ่งได้ทรงเปนผู้แนะให้ฃ้าพเจ้าแปลเรื่องนี้, ได้ทรงช่วยประทานความเห็นในทางแปลศัพท์และโวหารของเชฺกส๎เปียร์อยู่เสมอ, ฃ้าพเจ้าสามารถแต่งไปได้จนถึงปลายองค์ที่ ๓ ภายในเวลาราวเดือนเดียวเท่านั้น ต่อมาฃ้าพเจ้ามีกิจธุระมากไม่ใคร่จะมีสมาธิ, จึ่งแปลได้แต่ทีละท่อนเล็กท่อนน้อยเปนครั้งคราว จนมากระทบเหตุที่ทำให้ฃ้าพเจ้าต้องสลดใจแสนสาหัส, คือกรมหลวงปราจิณได้สิ้นพระชนม์ลง, ทำให้ฃ้าพเจ้าเศร้าใจจนจับหนังสือเรื่องนี้เฃ้าอีกไม่ได้เปนช้านาน, ต่อเมื่อต้นปี พ.ศ. ๒๔๖๔, ฃ้าพเจ้าค่อยมีใจปลอดโปร่ง, จึ่งได้จับแปลและแต่งต่อมาจนจบลงได้. ฃ้าพเจ้ายังรำลึกถึงพระคุณของกรมหลวงปราจิณไม่สิ้นสุด ในการที่ทรงช่วยมาแล้วแต่ก่อน จึ่งขอแสดงความรู้สึกพระคุณไว้ในที่นี้.
<รามวชิราวุธ ปร>
วันที่ ๒๖ พฤษภาคม, พ.ศ. ๒๔๖๔.
คำนำพิเศษ
เจ้าพระยายมราช (ปั้น สุขุม) ได้ปรารภว่า, ในปี พ.ศ. ๒๔๖๕ นี้มีอายุครบ ๖๐ ปีบริบูรณ, อันชาวเรานับถือกันว่าเปนอภิลักขิตสมัยสำคัญอัน ๑, เจ้าพระยายมราชปราถนาจะบำเพญกุศลตามประเพณีนิยม, กำหนดจะทำงานในเดือนกรกฎาคมศกนี้, จึ่งมีความปราถนาที่จะได้หนังสือเรื่องใดเรื่องหนึ่งที่ฃ้าพเจ้าแต่งไปพิมพ์แจกในงานทำบุญอายุนั้น. หนังสือที่ฃ้าพเจ้าได้แต่งไว้เปนเรื่องใหญ่ๆ เปนชิ้นเปนอันได้พิมพ์ขึ้นแล้วโดยมาก, ครั้นว่าจะอนุญาตไปให้เจ้าพระยายมราชจัดพิมพ์เรื่องใดเรื่องหนึ่งขึ้นอีกครั้งหนึ่ง ก็ดูจะเปนการซ้ำซากไป, จะทำให้ผู้รับแจกรู้สึกเปนของน่าเบื่อหน่าย, จึ่งเปนอันต้องหาให้ใหม่.
พะเอินมีเรื่องลครชื่อ “เรื่องตามใจท่าน”, ซึ่งฃ้าพเจ้าได้แปลจากเรื่องของเชกสเปียร์, แล้วเสร็จแต่เมื่อต้นปี พ.ศ. ๒๔๖๔, ได้ส่งไปเรียงพิมพ์และค่อยๆ ตรวจแก้ไขอย่างละเอียด, ยังหาได้ทันออกจำหน่ายแก่สาธารณชนไม่. ฃ้าพเจ้าเห็นว่าลครนี้เปนหนังสือที่สมควรเจ้าพระยายมราชจะแจกได้ในงานทำบุญอายุ, เพราะเปนเรื่องที่ประกอบด้วยภูมิธรรมอันควรรำพึง, เช่นความสันโดษพอใจในสิ่งซึ่งตนมีอยู่แล้ว, ความภักดีต่อเจ้านายแม้ในเมื่อตกยาก, ความเมตตากรุณาต่อผู้มีอุปการคุณแม้เมื่อผู้นั้นเปนเพียงคนใช้, และความอดทนต่อเคราะห์ร้ายเปนต้น. อีกประการหนึ่งนับว่าลครของเชกสเปียร์นี้ได้สำเร็จเปนภาษาไทยขึ้นได้โดยอาศัยความพยายามของผู้ที่เปนศิษย์ของเจ้าพระยายมราชถึง ๒ คน, คือฃ้าพเจ้า ผู้แปลและประพนธ์เรื่องคน ๑, กับพระเจ้าพี่ยาเธอ กรมหลวงปราจิณกิติบดี ผู้ทรงช่วยประทานความเห็นในทางแปลศัพท์และโวหารของเชกสเปียร์อีกองค์ ๑. ส่วนฃ้าพเจ้ารู้สึกยินดีที่ได้มีโอกาศตอบแทนบุญคุณที่เจ้าพระยายมราชได้มีมาแก่ฃ้าพเจ้า เมื่อตัวฃ้าพเจ้ายังเยาว์วัยและอยู่ในประเทศห่างไกลจากบ้านเกิดเมืองบิดร, คือเมื่อแรกฯไปศึกษาวิชาในประเทศอังกฤษ, จึ่งเต็มใจให้เจ้าพระยายมราชพิมพ์หนังสือนี้ขึ้น.
เมื่อท่านผู้ใดได้รับหนังสือนี้ไปแล้ว ฃ้าพเจ้าขอชักชวนให้ช่วยฃ้าพเจ้าอำนวยพรแด่เจ้าพระยายมราช, ให้มีความเจริญในอายุยืนนาน, ขอให้มีความเจริญในวรรณะผุดผ่องพิศาลปราศจากทุกข์ภัย, ขอให้เจริญสุขสมถวิลปราศจากทุกข์ภัย, ขอให้เจริญพลกำลังเสมอไปไร้โรคาพาธพิบัติ. ขอคุณพระศรีรัตนไตรยอันเปนที่เคารพเลื่อมใสเปนที่พึ่งของเราทั้งหลายจงบันดาลดลให้อิฐวิบุลยผลสำเร็จทุกๆอย่างในความประสงค์ในทางธรรมและจงรักภักดีของเจ้าพระยายมราช, ปวงอุปัทวันตรายทั้งหลายจงพ่ายแพ้แก่อำนาจแห่งความสัตย์สุจริตเปนนิตยกาล, ช่วยอภิบาลบำรุงรักษาเจ้าพระยายมราชและสกุลสุขุม ให้มั่นคงถาวรวัฒนายิ่งๆ, นำสรรพสิ่งสิริสวัสดิ์เกษมสานต์มาสู่เจ้าพระยายมราชและครอบครัวจงทั่วกัน ทุกคืนวันชั่วกาลนานเทอญ.
๏ โส อตฺถลทฺโธ สุขิโต
วิรุฬฺโห พุทฺธสาสเน
อโรโค สุขิโต โหหิ
สห สพฺเพหิ ญาติภิ ฯ
๏ เต อตฺถลทฺธา สุขิตา
วิรุฬฺโห พุทฺธสาสเน
อโรโค สุขิโต โหหิ
สห สพฺเพหิ ญาติภิ ฯ
<รามวชิราวุธปร>
พระที่นั่งพิมานจักรี
วังพญาไท, กรุงเทพ.
วันที่ ๑๔ กรกฎาคม, พ.ศ. ๒๔๖๕
ตัวลคร
เจ้านคร, ซึ่งถูกเนรเทศ.
เจ้าเฟรเดริค, อนุชาของเจ้านคร, และผู้แย่งราชสมบัติ
อาเมียงส์ ยาคส์ } ขุนนางบริวารของเจ้าผู้ถูกเนรเทศ.
เลอะโบ, ขุนนางในราชสำนักของเจ้าเฟรเดริค.
ชาร์ลส๎, คนมวยปล้ำของเจ้าเฟรเดริค
ออลิเวอร์ ยาคส์ ออร์ลันโด } บุตร์ เซอร์ โรลันด์ เดอะ บัวส์.
อะดัม เด็นนิส } ทนายของออลิเวอร์.
ตัชส๎โตน, ตลกหลวง.
บาดหลวง ออลิเวอร์ มาร์เต็กซ๎ต.
คอริน สิลเวียส } คนเลี้ยงแกะ.
วิลเลียม, ชาวบ้านนอก, รักกับออเด๎รย์
บุคคลผู้แทนเทวะดาไฮเม็น (เจ้าแห่งการสมรส)
รอสะลินด์, ธิดาแห่งเจ้านครผู้ถูกเนรเทศ.
เซเลีย, ธิดาแห่งเจ้าเฟรเดริค.
ฟีบี, นางเลี้ยงแกะ.
ออเด๎รย์, หญิงชาวบ้านนอก.
นอกจากนี้มีขุนนาง, มหาดเล็ก, และคนใช้, ฯลฯ
---
สถานที่: บ้านออลิเวอร์; ราชสำนักของเจ้าเฟรเดริค; กับดงอาร์เด็น.
---
เรื่องตามใจท่าน
องก์ที่ ๑
ตอนที่ ๑
ฉาก: สวนในบ้านของออลิเวอร์.
ออร์ลันโด กับ อะดัม ออก.
ออร์.
ตามที่ฉันทำได้นะ, อะดัม, ข้อความเปนเช่นนี้: ในพินัยกรรมท่านบิดาได้ให้เงินฉันเพียงพันเคราน์, และตามที่แกได้กล่าวมา, สั่งพี่ชายของฉันไว้, ด้วยพรของท่าน, ให้เลี้ยงฉันให้ดี: นี่แหละเปนหัวข้อแห่งความสลดใจของฉัน. พี่ชายใหญ่ได้ส่งยาคส์พี่ของฉันไปไว้ในโรงเรียน, และมีฃ่าวคราวสรรเสริญเฃามามาก: ในส่วนตัวฉัน, พี่ชายได้เลี้ยงไว้เปนคนบ้านนอกอยู่กับบ้าน, หรือถ้าจะว่าไปตามจริงแล้วก็ต้องว่า เอาฉันไว้ที่บ้านโดยมิได้เลี้ยงดูเลย; เพราะว่าการที่เอาไว้ไม่ผิดอะไรกับเอาโคไว้ในคอกฉนี้, จะเรียกว่าเปนการเลี้ยงดูที่ควรแก่ลูกผู้ดีมีสกุลเช่นฉันฉนั้นละฤๅ ? ม้าของเฃาเลี้ยงดีกว่าเสียอีก; เพราะว่านอกจากการที่ได้กินอิ่มหนำสำราญ, ม้านั้น ๆ ยังได้รับความฝึกสอนกิริยา, และได้จ้างสารถีด้วยเงินมากๆเพื่อขี่ขับ: แต่ตัวฉันผู้เปนน้องเฃานั้นสิ ไม่ได้รับผลอะไรจากเฃานอกจากความเติบโต; ในฐานนี้ปศุสัตว์ของเฃาที่บนกองมูลก็ได้รับบุญคุณของเฃาเท่า ๆ กับฉัน นอกจากสิ่งซึ่งพี่มิได้ให้อย่างฟุ่มเฟือย, สมบัติที่ฉันได้รับมาจากธรรมะชาติก็ดูประหนึ่งว่าพี่ชายเฃาแย่งเอาไปเสียด้วยอาการที่เฃาเลี้ยงฉัน: เฃาเกณฑ์ให้ฉันกินกับขี้ฃ้าของเฃา, เกียจกันไม่นับฉันเปนน้อง, และทำลายคุณะสมบัติอย่างผู้ดีที่ฉันมีติดตัวมาด้วยวิธีเลี้ยงดูฉัน. นี่แหละ, อะดัม, เปนสิ่งซึ่งทำให้ฉันโทมะนัส; และเจตะภูตของท่านบิดา, ซึ่งฉันเฃ้าใจว่ามาสิงอยู่ในตัวฉัน, เริ่มจะรู้สึกขัดแขงต่อความกดขี่อันนี้: ฉันจะไม่ยอมทนอีกต่อไป, แต่ก็ยังหารู้ไม่ว่าจะหาหนทางหลีกเลี่ยงได้ฉันใด.
อะดัม.
โน่นแน่นายของกระผม, พี่ชายของคุณ, มาแล้ว.
ออร์.
หลีกไปเสียหน่อยเถิด, อะดัม, แล้วแกจะได้ฟังว่าเฃาเร้าฉันอย่างไร.
ออลิเวอร์ ออก.
ออลิ.
นี่แน่ะ ! เจ้าทำอะไรอยู่ที่นี่ ?
ออร์.
เปล่า, ฃ้าพเจ้าไม่ได้รับความสั่งสอนให้ทำอะไรเลย.
ออลิ.
ก็อะไรทำให้เจ้าเสียเล่า ?
ออร์.
ผมกำลังช่วยพี่ทำลายสิ่งซึ่งพระเปนเจ้าได้สร้างขึ้น, คือน้องผู้ยากและไร้คุณะสมบัติของพี่เอง, ด้วยความเกี่ยวคร้าน.
ออลิ.
ถ้าฉนั้นจงหาอะไรทำให้ดีกว่านั้น, และไปตายโหงเสียทีเถิด.
ออร์.
จะให้ผมเลี้ยงหมูของพี่และกินรำกับมันฤๅ ? ผมได้ผลาญทรัพย์ส่วนใดบ้างแล้ว, จึ่งต้องมาตกยากอยู่เช่นนี้ ?
ออลิ.
เจ้ารู้หรือไม่ว่าเจ้าอยู่แห่งใด ?
ออร์.
ทราบแล้วขอรับ; อยู่ในสวนผลไม้ของพี่.
ออลิ.
เจ้ารู้หรือไม่ว่าอยู่จำเพาะหน้าผู้ใด ?
ออร์.
ทราบดีกว่าผู้ที่ฉันอยู่จำเพาะหน้านั้นเสียอีก. ฉันรู้อยู่ดีว่าท่านเปนพี่ชายใหญ่ของฉัน; และด้วยลักษณะแห่งเลือกผู้ดี พี่ก็ควรจะรู้จักฉันบ้าง. ธรรมเนียมของชาติต่างๆ ยอมให้พี่ดีกว่าฉัน, เพราะเปนบุตร์หัวปี; แต่ถึงแม้จะมีพี่อีกญี่สิบคนระหว่างเราทั้งสอง ประเพณีอันเดียวกันนั้นจะได้ลบล้างเลือดผู้ดีของฉันก็หามิได้: ฉันมีเลือดท่านบิดาอยู่ในตัวเท่าๆกับพี่; แต่ฉันก็ยอมรับว่า การที่พี่ได้เกิดก่อนทำให้พี่ควรได้รับความเคารพซึ่งท่านบิดาเคยได้รับนั้นมากกว่าฉัน.
ออลิ.
เอ๊ะ ! อ้ายเด็กนี่ !
/*4*/ออร์.
นี่แน่, นี่แน่, พี่, ในทางนี้พี่อ่อนกว่าฉันละ1
ออลิ.
จะมาทำร้ายกูทีเดียวหรือ, อ้ายอัปรีย์ ?
ออร์.
ฉันไม่ใช่คนอัปรีย์, ฉันเปนบุตร์คนเล็กของ เซอร์ โรลันด์ เดอะ บัวส์; ท่านผู้นั้นเปนบิดาของฉัน, และถ้าผู้ใดกล่าวว่าท่านบิดานั้นมีบุตร์เปนคนอัปรีย์ ผู้นั้นเองแหละเปนคนอัปรีย์ตรีคูณ. ถ้าแม้ว่าแกมิใช่พี่ของฉันแล้ว, ฉันคงจะไม่ปล่อยมือนี้จากคอของแกจนกว่ามืออีกฃ้างหนึ่งจะได้ดึงเอาลิ้นของแกออกมาจากปากเพราะกล่าวเช่นนั้น; นี่แกด่าตัวแกเองด้วยมิใช่ฤๅ ?
อะดัม.
นายขอรับ, อดโทโษเสียเถิด: จงรำลึกถึงท่านบิดา, และที่กันเสียเถิด.
ออลิ.
บอกว่าให้ปล่อยกู !
ออร์.
ฉันจะไม่ปล่อยจนกว่าฉันจะพอใจ: แกต้องฟังฉัน, ท่านบิดาได้สั่งแกไว้ในพินัยกรรมให้จัดให้ฉันได้รับความอบรมดี: แกได้อบรมฉันเหมือนชาวนา, และลบล้างและแฝงบรรดาคุณะสมบัติอย่างผู้ดีเสียจากฉัน. วิญญาณของท่านบิดาได้เติบโตขึ้นแล้วในตัวฉัน, และฉันจะยอมอดทนต่อไปอีกไม่ได้แล้ว: ฉนั้นขอให้ฉันได้รับศึกษาอย่างที่ควรแก่กุลบุตร์, หรือม/*5*/ฉนั้นก็จงให้ฉันได้รับส่วนมฤดกอันน้อยเท่าที่ท่านบิดาให้ไว้แก่ฉันโดยพินัยกรรม, ด้วยมฤดกนั้นฉันจะได้ไปแสวงหาทางเจริญของฉันเอง.
ออลิ.
แล้วต่อนั้นไปเจ้าจะทำอย่างไร ? เมื่อมฤดกหมดแล้วจะเที่ยวขอทานฉนั้นฤๅ ? ก็ตามทีเถิด, จงเฃ้าไปในเรือน: ฃ้าจะไม่ต้องร้อนใจเพื่อเจ้าต่อไปอีกเท่าใดแล้ว, เจ้าจะได้สมปราถนาส่วนหนึ่งละ: เวลานี้ขอให้ไปเถิด.
ออร์.
ฉันก็ไม่อยากจะกวนพี่ยิ่งไปกว่าที่สำหรับประโยชน์ของตัวฉันเอง.
ออลิ.
เจ้าก็จงไปกับเฃาเถิด, อ้ายหมาเถ้า.
อะดัม.
นี่การถูกด่าว่า “อ้ายหมาเถ้า” หรือเปนบำเหน็จของผม ? จริงทีเดียวผมได้รับใช้นายมาจนฟันหักแล้ว. ขอพระผู้เปนเจ้าจงทรงคุ้มเกรงรักษานายเก่าของผมเถิด! ท่านคงจะไม่กล่าวคำเช่นนี้เปนแน่แท้
[ออร์ลันโด กับ อะดัม เฃ้าโรง.]
ออลิ.
เปนได้ถึงเช่นนี้ละฤๅ ? จะเริ่มอวดดีกับกูละฤๅ ? กูจะวางยาแก้โรคของมึง, และจะไม่ให้เงินพันเคราน์นั้นด้วย เฮ้ย, เด็นนิส !
/*6*/เด็นนิส ออก.
เด็น.
พระคุณให้หาหรือขอรับ ?
ออลิ.
ชาร์ลส๎, คนมวยปล้ำของเจ้าหลวง, ยังไม่ได้มาหากูฤๅ?
เด็น.
ควรมิควรแล้วแต่จะโปรด, เฃามาคอยอยู่ที่ประตูและรับเร้าจะเฃ้ามาหาพระคุณ.
ออลิ.
ไปเรียกเฃามา. [เด็นนิส เฃ้าโรง.] นี้จะเปนหนทางดี, และพรุ่งนี้เองเปนวันมีมวยปล้ำ.
ชาร์ลส๎ ออก.
ชาร์.
ขอให้พระคุณมีความเจริญ.
ออลิ.
นี่แน่, มองสิเออร์ ชาร์ลส๎, มีฃ่าวใหม่อะไรบ้างที่ราชสำนัก.
ชาร์.
ฃ่าวที่ราชสำนักไม่มีอะไรหามิได้, ขอรับ, นอกจากฃ่าวเก่า, คือ เจ้าหลวงเก่าได้ถูกอนุชาผู้เปนเจ้าหลวงใหม่เนรเทศไปแล้ว, และขุนนางผู้จงรักสามหรือสี่คนได้เนรเทศตนเองด้วยความเต็มใจตามออกไปด้วย, และเจ้าหลวงใหม่ได้ริบบรรดาที่ดินและทรัพย์สมบัติของเฃาทั้งหมด; ดังนี้เจ้าหลวงจึ่งตามใจให้ไปเที่ยวซัดเซคเณจร.
ออลิ.
กล่าวได้หรือไม่ว่ารอสะลินด์, ธิดาของเจ้าหลวง, ได้ถูกเนรเทศไปกับบิดาหรือหาไม่ ?
ชาร์.
หาไม่; เพราะธิดาของเจ้าหลวงใหม่, ผู้เปนน้อง, รักใคร่/*7*/นางนั้นมาก, เพราะได้เปนเพื่อนเล่นด้วยกันมาตั้งแต่ยังอยู่ในเปล, ฉนั้นดูเหมือนน่าจะตามออกไปจากนครด้วย, หรือถ้ามิได้ไปด้วยก็อาจจะถึงตาย. เจ้าหญิงนั้นจึ่งยังคงอยู่ในราชสำนัก, และเจ้าอาว์ที่รักใคร่ไม่น้อยกว่าธิดาของเธอเอง; และบรรดาหญิงจะหาไหนที่รักกันเท่าสองนางนั้น ยากนัก.
ออลิ.
เจ้าหลวงเก่าจะไปอยู่หนไหนเล่า ?
ชาร์.
เฃากล่าวกันว่าเธอไปอยู่แล้วที่ในดงอาร์เด็น1 และมีบริวารอยู่ไม่น้อย; และณที่นั้นเฃาอยู่กันคล้าย ๆ รอบินฮูด ในประเทศอังกฤษก่อนนี้:2 เฃาเล่ากันว่าชายหนุ่ม ๆ ผู้ดีได้พากันเฃ้าไปหาเจ้าหลวงนั้นหลาย ๆ คนทุกวัน, และเฃาอยู่กินกันอย่างสำราญปราศจากความรำคาญใจ, เช่นเดียวกับเมื่ออยู่ในบ้านในเมืองฉนั้น.
ออลิ.
นายจะปล้ำต่อหน้าเจ้าหลวงใหม่พรุ่งนี้ละมิใช่ฤๅ ?
ชาร์.
ขอรับ, ผมจะได้ถวายตัว; และผมได้มาเพื่อบอกท่านให้ทราบ, ผมได้ทราบฃ่าวทางลับ ว่าออร์ลันโดน้องชายของท่านมีความตั้งใจที่จะปลอมตัวเฃ้าไปลองแรงกับผมสักนอนหนึ่ง, พรุ่งนี้นะขอรับ, ผมปล้ำสำหรับเอาชื่อเสียง; และผู้ใดที่รอดไปจากผมได้โดยแขนขาไม่หักสักฃ้างหนึ่งแล้วก็จะนับว่าเก่งมาก. น้องของนายยังหนุ่มและอ่อนอยู่ และเพราะผมรักนาย, ผมก็จะไม่เต็มใจทำให้เฃาแพ้, ซึ่งถ้าแม้เฃาขืนเฃ้าไปผมก็จะต้องกระทำเพื่อรักษาเกียรติคุณ ของตัวผม: ฉนั้น, เพราะผมรักนาย, ผมจึ่งได้มาณที่นี้เพื่อบอกให้นายทราบเค้า, เพื่อนายจะได้ห้ามปรามน้องมิให้ไปตามความคิด, หรือมิฉนั้นก็จะต้องทนความอายซึ่งน้องผู้นั้นอาจได้รับ; ข้อนั้นเปนข้อที่เฃาแส่หาเอง และเปนสิ่งซึ่งผมมิได้ปราถนาเลย.
ออลิ.
ชาร์ลส๎, ฉันขอบใจที่มีไมตรีจิตแก่ตัวฉัน, ซึ่งแกคงจะได้เห็นว่าฉันจะตอบแทนด้วยไมตรียิ่ง. ฉันเองได้ทราบความปราถนาของน้องชายฉันแล้วในข้อนี้, และได้ใช้อุบายนานาเพื่อห้ามปรามมิให้เฃาทำเช่นนั้น, แต่เฃาก็หาเชื่อฟังไม่, ฉันขอบอกให้แกทราบนะชาร์ลส๎:- เฃาเปนคนดื้อที่สุดในเมืองฝรั่งเศส; เต็มไปด้วยความมักใหญ่, เปนคนมักเอา/*9*/อย่างคุณะสมบัติของผู้อื่นเพราะความฤศยา, มุ่งร้ายโดยทางลับและอย่างร้ายกาจต่อฉันผู้เปนพี่ของเฃาแท้ ๆ: เหตุฉนี้แกจงใช้วิจารณของแกเองเถิด; ส่วนฉันถ้าแกจะหักคอเฃาเสียหรือหักนิ้วก็เท่าๆ กัน. และแกควรจะคอยระวังไว้; เพราะว่าถ้าแม้แกทำให้เฃาได้รับความอายแม้แต่สักเล็กน้อย, หรือถ้าเฃายังมิได้เอาเปรียบแกได้อย่างมากๆแล้ว, เฃาก็คงจะเล่นงานแกด้วยยาพิษ, ล่อลวงแกด้วยกลมายาอย่างใดอย่างหนึ่ง, และองจะไม่ทิ้งแกจนกว่าจะได้เอาชีวิตเสียได้แล้วด้วยวิธีลับอย่างใดอย่างหนึ่ง; เพราะฉนั้นฉันขอบอกอย่างจริงใจ, และฉันเกือบจะกลั้นน้ำตามได้เมื่อพูดเช่นนี้, ว่าในเวลานี้ไม่มีใครเลยที่จะเปนคนหนุ่มอันมีใจเหี้ยมโหดเท่าเฃา. ฉันพูดถึงเฃาเช่นนี้อย่างฉันพี่น้อง; แต่ถ้าฉันบรรยายถึงเฃาโดยพิศดารให้แกฟังตามที่เฃาเปนจริงแล้ว ฉันก็จะต้องหน้าชาและร้องไห้, และแกก็จะต้องหน้าเผือดและนึกประหลาดใจ.
ชาร์.
ผมดีใจนักหนาที่ผมได้มาหาท่านณที่นี้. ถ้าแม้เฃาเฃ้าไปพรุ่งนี้, ผมจะให้เฃาได้รับสิ่งซึ่งควรแก่เฃา, ถ้าเฃาเดินได้โดยลำพังอีกต่อไปฃ้างหน้าผมก็จะไม่ปล้ำเอารางวัลอีกต่อไป ดังนี้, ผมขอลาพระคุณก่อน.
/*10*/ออลิ.
ไปดีเถิดชาร์ลส๎, [ชาร์ลส๎ เฃ้าโรง] บัดนี้เราจะต้องไปยุยงอ้ายนักเลง: ขอให้ได้เห็นมันล่มจมเถิด; เพราะว่าไม่รู้ว่าเพื่อเหตุใด ใจของเราเกลียดอะไรไม่เท่ามันอีกแล้ว. แต่มันก็มีมรรยาทดีอยู่; ไม่เคยศึกษา, แต่ปัญญามันก็มี; เต็มไปด้วยความมุ่งดี; มีคนทุกชนิดรักใคร่เปนอันมาก; และแท้จริงมันเปนที่ถูกใจโลก, และสำคัญที่สุดคือถูกใจคนของเราเอง, ซึ่งรู้จักมันดียิ่งกว่าใคร ๆ, จนทำให้ตัวเราเองถูกดูหมิ่นมากทีเดียว: แต่จะต้องไม่ให้เปนฉนี้ต่อไปอีกนาน; คนมวยปล้ำผู้นี้จะเปนผู้แก้ได้ทั้งสิ้น: บัดนี้ไม่มีอะไรเหลือนอกจากที่เราเองจะยุยงอ้ายหนุ่มให้มันเฃ้าไป; ซึ่งเราจะไปกระทำณบัดนี้. [เฃ้าโรง.]
ตอนที่ ๒
ฉาก: สนามหน้าวังของเจ้าผู้ครองนคร.
รอสะลินด์ และ เซเลีย ออก.
เซเลีย.
รอสะลินด์, พี่รัก, แสดงความรื่นเริงหน่อยมิได้ฤๅ ?
รอส.
เซเลีย, น้องแก้ว, พี่แสดงความรื่นรมย์อยู่แล้วเกินกว่าที่มีอยู่โดยจริงใจ; น้องจะให้พี่ร่าเริงยิ่งขึ้นอีกฉันใดเล่า หล่อน? เว้นเสียแต่น้องจะสอนให้พี่ลืมพระบิดาผู้ถูกเนรเทศ/*11*/เสียแล้วเท่านั้นหนอ, ขอจงอย่าได้สอนให้ฉันรำลึกถึงความพอใจอะไรที่ผิดปรกติอีกเลย.
เซเลีย.
อนิจจาเอ๋ย, ในข้อนี้ฉันรู้สึกดี ว่าพี่ไม่รักน้องมากเท่าน้องรักพี่. ถ้าหากว่าพระบิตุลา, ผู้เปนพระบิดาของพี่, ได้เนรเทศพระบิตุลาของพี่, ผู้ที่เปนเจ้าหลวงบิดาของน้องเสียแล้วไซร้, แต่ยังคงให้พี่อยู่กับน้องแล้วฉนั้น, ดิฉันเชื่อว่าจะสามารถฝึกใจให้ถือเอาพระบิดาของพี่เปนพระบิดาของฉัน: ตัวพี่เองก็ควรจะคิดเช่นนั้น, ถ้าหากว่าแท้จริง พี่รักน้องเช่นที่น้องรักพี่.
รอส.
เอาเถิดพี่จะลืมฐานะของตัวพี่เองเสียที, เพื่อช่วยยินดีในฐานะของน้องแก้ว.
เซเลีย.
พี่ก็ทราบอยู่แล้วว่าพระบิดาของน้องมีลูกคนเดียวแต่ตัวน้องนี้, และท่าทางก็เห็นจะไม่ได้มีอีกต่อไป; ฉนั้น, โดยจริงใจ, เมื่อสิ้นพระบิดาลงแล้ว, จะให้พี่เปนทายาท; เพราะสิ่งใดที่พระบิดาได้บังอาจแย่งชิงเฃามาจากพระบิดาของพี่, น้องนี้จะคืนให้ด้วยสิเนหา; น้องสาบาลให้ต่อหน้าเกียรติศักดิ์ของตน; และถ้าเมื่อใดทนสาบาลนั้นไซร้, ก็ขอให้น้องกลายเปนสัตว์เดียรัจฉานไป: ฉนั้นพี่โร๊สผู้ชื่นใจ, พี่โร๊สผู้ยอดรักของน้อง, จงรื่นรมย์เถิด.
/*12*/รอส.
แต่นี้ต่อไปพี่จะทำใจร่าเริงละน้อง, และจะหมั่นมองหาความสนุกสนานทั้งหลาย. นึกดูก่อน: เออลองนึกรักผู้ชายกันบ้างเปนไร ?
เซเลีย.
เชิญเถิด, น้องตามใจ, ขอแต่ให้ได้สนุกสักหน่อย แต่คอยระวังอย่ารักชายใดให้จริงจังเกินไป; หรือแม้จะรักเย้าๆเท่านั้นไซร้, ก็ขอแต่เพียงให้ถอนตัวออกมาได้ดาย โดยมิต้องเปนอันตรายยิ่งไปกว่าโลหิตขึ้นหน้า.
รอส.
ถ้าเช่นนั้นเราจะคิดหาความสนุกอื่นอย่างไรเล่า ?
เซเลีย.
เราจงมานั่งทำท่าเลียนนางลักษมีที่หมุนกงจักร์, เพื่อชวนให้นงลักษณ์ให้ความสมบูรณให้สม่ำเสมอทั่วหน้ากัน.1
รอส.
ถ้าเราทำเช่นนั้นได้พี่ก็เห็นชอบ; เพราะของที่นางลักษมีจำแนกมักไม่ใคร่ถูกที่; และนางตามืดผู้ใจดีมักจะพลาดมากที่สุดในเมื่อให้ทานแก่สัตรี.
เซเลีย.
จริงเจ้าฃ้า; เพราะว่าผู้ที่ประสาทให้รูปงามมักจะไม่ใคร่ให้ความสุจริต; และผู้ที่ซื่อในดวงจิตมักจะให้รูปร่างน่าชัง.
/*13*/รอส.
หล่อนจะเลยไปเสียละกระมัง, เอาธรรมะชาติมาเปนลักษมี; เพราะลักษมีเปนแต่ประสาทความมั่งมี, ไม่ใช่ประสาทรูปะสมบัติซึ่งเปนของธรรมะชาติ.
ตัชส๎โตน ออก
เซเลีย.
ฉนั้นฤๅ ? ก็เมื่อธรรมะชาติได้ประดิษฐ์หญิงรูปงามขึ้นแล้ว, จะเคราะห์ร้ายตกลงไปในไฟเสียบ้างไม่ได้ฤๅ? ถึงแม้ธรรมะชาติได้ประสาทสติปัญญาให้แก่เราแล้วเพื่อล้อเคราะห์เล่นฉนี้, ก็ลักษมีได้ส่งอ้ายตลกบ้าคนนั้นมาเปนผู้ตัดความโต้เถียงกันแล้วจริงหรือไม่ ?
รอส.
แน่ทีเดียวมีบางคราวที่เคราะห์แรงกว่าธรรมะชาติ, เช่นเมื่อเคราะห์บันดาลให้คนบ้าโดยธรรมะชาติมาเปนผู้ตัดปัญญาของธรรมะชาติ.
เซเลีย.
บางทีนี่ก็จะมิใช่กิจการของเคราะห์, แต่เปนของธรรมะชาติ, ซึ่งเล็งเห็นว่าความเฉลียวฉลาดโดยธรรมดาของเรานี้ไม่เพียงพอที่จะโต้เถียงกันด้วยเรื่องเทวทั้งสององค์, จึ่งส่งอ้ายบ้าธรรมดาผู้นี้มาให้เปนหินลับของเรา; เพราะความเขลาของคนที่สติไม่บริบูรณย่อมจะเปนหินสำหรับลับความเฉลียวฉลาด. อย่างไร, อ้ายนักปราชญ์! มึงจะไปฃ้างไหน ?
/*14*/ตัช.
เจ้าหญิง, ขอเชิญเสด็จไปเฝ้าพระบิดา.
เซเลีย.
เฃาใช้มึงมาหรือว่า ?
ตัช.
หามิได้, ให้ศักดิ์ฃ้าฉิบหายไปเถิด, แต่ฃ้าเจ้าได้รับคำสั่งให้มาเฝ้าเจ้าหญิง.
เซเลีย.
มึงไปได้คำสบถนั้นมาจากไหน ?
ตัช.
จากนายทหารผู้หนึ่ง ซึ่งมักสบถขอให้ศักดิ์ฉิบหายว่าขนมอย่างนั้นๆดี, และสบถให้ศักดิ์ฉิบหายอีกทีว่า มัสตาร์ดไม่เปนรส; แต่ฃ้าเจ้าระรับสบถได้ว่าขนมนั้นไม่เปนรสและมัสตาร์ดนั้นดี, และถึงเช่นนี้นายทหารผู้นั้นจะได้ทวนสบถก็หามิได้,
เซเลีย.
มึงจะอธิบายได้อย่างไร, ด้วยปัญญาอันเปนก่ายกองของมึง.
รอส.
จริงหนอ, ขอให้เปิดปัญญาออกมาบ้างเถิด.
ตัช.
ขอเชิญก้าวหน้ามาทั้งสององค์: บัดนี้จงลูบคาง, แล้วและสบถโดยเอาเคราเปนพยาน, ว่าฃ้าพเจ้าเปนคนอัปรีย์,
เซเลีย.
ขอให้เคราของเรา, ถ้าเราสามารถจะมีได้, ช่วยเปนพยานว่าสิ่งอัปรีย์,
ตัช.
ขอให้ความอัปรีย์ของฃ้าพเจ้า, ถ้าฃ้าพเจ้ามีความอัปรีย์, ช่วยเปนพยานว่าเปนเช่นนั้น แต่ถ้าท่านสบถโดยอ้างสิ่งซึ่งไม่มีอยู่แล้ว ก็เปนอันทวนสยถไม่ได้; นายทหารผู้ที่สบถโดยอ้างศักดิ์ของเฃานั้นก็ไม่ได้ทวนสบถเหมือนกัน, /*15*/เพราะศักดิ์เฃาหาได้มีไม่, หรือถ้าแม้ได้เคยมีอยู่ก่อน, เฃาก็ได้เอาไปใช้สบถพร่าเสียสิ้นแล้วแต่ก่อนที่เฃาได้เห็นขนมหรือมัสตาร์ดนั้น
เซเลีย.
นี่มึงกล่าวถึงใคร, ขอถามหน่อย.
ตัช.
กล่าวถึงผู้หนึ่งซึ่งตาเถ้าเฟรเดริค, พระบิดาของเธอ, รักอยู่.
เซเลีย.
ถ้าพระบิดาของฃ้ารักก็เปนศักดิ์สำหรับเฃาเพียงพอแล้ว เลิกที ! อย่าพูดถึงเฃาอีกต่อไป; มึงจะถูกเฆี่ยนสักวันหนึ่งเพราะการนินทา.
ตัช.
ถ้าเช่นนั้นก็จะน่าเสียดาย, ที่คนเลวจะพูดอย่างฉลาด ๆ มิได้ถึงกิจการที่คนฉลาดกระทำอย่างเลวทราม.
เซเลีย.
เออ, เออ, ข้อนี้เจ้าพูดจริงอยู่ เพราะถ้าห้ามปัญญาอันเล็กน้อยของคนโฉดมิให้พูดเสียแล้ว ความโฉดที่คนฉลาดแสดงบ้างเล็กน้อยก็กลายเปนการใหญ่. มองสิเออร์เลอะโบ มานี่แล้ว.
รอส.
อมฃ่าวมาเต็มปาก.
เซเลีย.
ซึ่งคงจะเอามาป้อนเรา, เช่นนกพิราบเลี้ยงลูกอ่อน. ถ้าฉนั้นเราก็จะมีฃ่าวเต็มพุงละ
เซเลีย.
ก็ยิ่งดี จะได้มีราคาขึ้นในตลาด.
/*16*/เลอะโบ ออก.
เลอะโบ.
พระบุตรี, พระองค์ไม่ได้ทอดพระเนตรกิฬาดีเสียมากแล้ว.
เซเลีย.
กีฬาฤๅ ? พรรณไหน ?
เลอะโบ.
พรรณไหนหรือพระเจ้าฃ้า? จะให้ฃ้าพระองค์ทูลตอบอย่างไร?
รอส.
ตามแต่ปัญญา และโชคจะเห็นชอบ.
ตัช.
หรือตามแต่เคราะห์จะบัญชา.
เซเลีย.
มึงพูดดี: นั่นแหละตอบอย่างเปนหลักฐานละ.
ตัช.
ถ้าฃ้าเจ้าไม่รักษาชื่อเสียงไว้ให้คงกลิ่น-
รอส.
กลิ่นตัวของมึงก็จะสิ้นไป.
เลอะโบ.
ฃ้าพระองค์ประหลาดใจมากที่พระองค์ตรัสเช่นนี้: ฃ้าคิดจะทูลถึงเรื่องการมวยปล้ำอย่างดี, ที่ไม่ทันได้ไปทอดพระเนตร์.
รอส.
จงเล่าถึงการมวยปล้ำนั้นให้เราฟังเถิด.
เลอะโบ.
ฃ้าจะเล่าถึงตอนต้นถวาย; และถ้ามีพระประสงค์ก็อาจได้ทอดพระเนตร์ตอนปลายได้ในไม่ช้า; เพราะว่าตอนดีที่สุดยังจะมีมา; ณที่นี้เอง, ที่ประทับอยู่, เฃาจะมาปล้ำถวาย.
เซเลีย.
เออ, ตอนต้นนั้นหรือ, ก็เท่ากับตายและฝังแล้ว.
เลอะโบ.
มีชายแก่ผู้หนึ่งมาพร้อมด้วยบุตร์สามคน-
เซเลีย.
เริ่มต้นเช่นนี้ฉันจะเล่านิทานเก่าแข่งบ้างก็ได้.
/*17*/เลอะโบ.
เปนชายหนุ่มดีสามคน, ร่างกายและท่าทางดีมาก.
รอส.
มีป้ายผูกคอมาว่า “คนทั้งหลายจงทราบเถิด,” ฉนั้นกระมัง.
เลอะโบ.
คนใหญ่ในสามคนนั้นได้เฃ้าปล้ำกับชาร์ลส๎, คนมวยปล้ำของเจ้าหลวง; ในอึดในเดียวชาร์ลส๎ได้ปล้ำเอาล้มลง, ซี่โครงหักสามซี่, และมีที่หวังน้อยว่าระคงชีวิตอยู่ได้ต่อไป; คนที่สองเฃาก็ทำเสียเช่นกัน, และคนที่สามด้วย. เฃานอนอยู่โน่นทั้งสามคน; น่าสงสารตาแก่ผู้เปนบิดา, แกปริเทวะอย่างน่าสังเวชชนคนดูพากันพลอยร้องไห้กับแกด้วย.
รอส.
อนิจจา!
ตัช.
แต่ก็ไหนเล่า, ขอรับ, การกิฬาที่เจ้าหญิงควรจะทอดพระเนตร์ ?
เลอะโบ.
ก็ที่ฉันเล่ามาแล้วนี่แหละ.
ตัช.
แฮะๆ, นี่แหละเฃาว่าคนเรายิ่งอยู่ไปก็ยิ่งได้ปัญญาเพิ่มขึ้นทุก ๆ วัน นี่เปนครั้งแรกที่ดิฉันได้เคยได้ยินว่า การหักซี่โครงมนุษเปนกิฬาที่ควรผู้หญิงจะดู.1
/*18*/เซเลีย.
ถึงกูก็เหมือนกันนะเจ้า.
รอส.
แต่ก็มีใครอยากจะดูการหักกระดูกกันอีกไหมเล่า? มีใครอีกหรือไม่ที่พอใจในการหักซี่โครง? เราจะดูมวยปล้ำนี้หรือน้อง?
เลอะโบ.
คงได้ทอดพระเนตร์, ถ้าคงประทับอยู่ที่นี้; เพราะที่นี้เปนที่กะไว้สำหรับการมวยปล้ำ, และเฃาพร้อมอยู่แล้วที่จะลงมือ.
เซเลีย.
จริงอยู่, เฃามากันโน่นแล้ว: อยู่ดูเถอะนะเรา.
เป่าแตรยาว, เจ้าเฟรเดริค, ขุนนาง, ออร์ลันโด, ชาร์ลส๎, ฯลฯ ออก.
เฟร.
มาเถิด: เมื่อเจ้าหนุ่มไม่เชื่อฟังคำวิงวอน, ถ้าเจ็บก็เปนเพราะความทนงของตนเอง.
รอส.
นั่นหรือผู้ที่จะปล้ำ ?
เลอะโบ.
นั่นแล้ว, พระเจ้าฃ้า.
เซเลีย.
อนิจจา, เฃายังหนุ่มเกินไป! แต่ดูท่าทางก็เก่งพอใช้อยู่นะ.
เฟร.
อย่างไร, ลูกหญิงกับหลาน! เจ้าแอบมาดูเฃาปล้ำกันด้วยฤๅ ?
รอส.
เพคะ, ถ้าพระองค์จะทรงโปรดอนุญาต
เฟร.
เธอน่าจะไม่ได้รับความพอใจนักในการดู, เพราะอาว์รู้อยู่ว่าชายผู้นั้นเสียเปรียบมากเกินประมาณ. อาว์มีความสงสาร/*19*/ผู้ที่หาญท้า ว่าเฃายังมีอายุเยาว์วัย อยากจะใคร่ขอให้งดการต่อสู้, แต่ดูเฃาไม่อยากจะเชื่อฟังเลยครั้งนี้. ลองพูดจากับเฃาสักทีเถิด, เธอทั้งคู่, ลองดูเผื่อเฃาจะฟังเธอบ้าง.
เซเลีย.
โปรดไปเรียกเฃามาเถิด, มองสิเออร์ เลอะโบ.
เลอะโบ.
นายผู้ท้า, พระบุตรตรัสให้หาท่าน.
ออร์.
ฃ้าพเจ้ามาเฝ้าด้วยความเคารพนับถือ.
รอส.
นี่แน่พ่อหนุ่ม, เธอหรือเปนผู้ท้าชาร์ลส๎คนมวยปล้ำนั้นไว้ ?
ออร์.
หามิได้เจ้าฃ้า, ชาร์ลส๎เฃาเปนผู้ท้าทั่วๆ ไป: ตูฃ้านี้ไซร้เปนแต่ได้เฃ้ามา, เช่นผู้อื่นทั้งผอง, พอทดลองกำลังหนุ่มกับเฃา.
เซเลีย.
กุลบุตร์, ตัวเธอนี้เล่าถูกล้าหาญเสียเกินวัย, ตัวเธอไซร้ได้เห็นพยานอย่างน่าสยอนแห่งกำลังกายของชายผู้นั้น: ถ้าเธอสามารถผินผันหันตาดูตนเอง, หรืออาจเอาตัวของเธอขึ้นเต็งแห่งวิจารณะญาณ, ความย่อท้อคงจะช่วยทัดทานเตือนเธอให้ต่อสู้แต่ผู้ที่เทียมทันกันหน่อย. ฃ้าทั้งสองนี้กล่าวถ้อย, เพื่อประโยชน์แห่งตัวเธอเอง, ให้เลงดูความปลอดอันตราย, งดความมุ่งหมายพยายามครั้งนี้เสียสักหน่อย.
รอส.
งดเถิด, พ่อหนุ่มน้อย, เกียรติคุณของเธอจะหย่อนลงเพื่อเหตุนี้ก็หามิได้: ฃ้าทั้งสองนี้ไซร้จะทูลเจ้าหลวงขอให้งดการปล้ำกันต่อไป.
/*20*/ออร์.
ฃ้าขอประทานอภัย, จงอย่าได้ทรงลงโทษฃ้าด้วยเจตนาแรงเช่นนั้น, และฃ้าขอสาระภาพด้วยพลันว่าฃ้านี้มีผิด, ที่จงจิตไม่ยินยอมตามพระหฤทัยเจ้าหญิง ผู้งามพร้อมทุกสิ่ง ทั้งสององค์ทรงคุณะวิเศษ. แต่ขอให้พระเนตร์อันเลิดวีไลย อีกทั้งน้ำพระหฤทัยอันเมตตา จงเปนเครื่องคุ้มเกรงรักษาตูฃ้ายามเฃ้าแข่งขัน: ถ้าแม้ฃ้าแพ้ณที่นั้น, ก็จะมีผู้อายแต่บุคคลผู้เดียวที่มิได้มีใครเคยกรุณา; ถ้าแม้ถึงแก่ม้วยชีวา, ก็เปนแต่เพียงผู้ที่เต็มใจจะตาย; ฃ้าจะทำให้มิตร์สหายต้องทุกข์ร้อนก็หามิได้, เพราะฃ้านี้ไม่มีผู้ใดที่จะพลอยเศร้าโศก; ฃ้าจะไม่ทำความรำคาญให้แก่โลก, เพราะในโลกนี้ฃ้าจะมีส่วนอะไรก็หาไม่; ฃ้านี้ไซร้เปนแต่อยู่ในโลกส่วนหนึ่ง, ซึ่งถ้าสิ้นตูฃ้าไปแล้วก็จะมีผู้อื่นดีกว่ามาแทนที่.
รอส.
กำลังอันเล็กเท่าที่ดิฉันมี, ถ้ายกให้ได้ก็จะประสาทให้.
เซเลีย.
และของดิฉันเพิ่มเฃ้าไป, เพื่อช่วยกำลังพระพี่.
รอส.
เธอจงไปดี: ขอสวรรค์จงช่วยให้ดิฉันคาดผิด!1
เซเลีย.
ขอความปราถนาในดวงจิตจงเปนไปสมใจ!
ชาร์.
ไหนเล่าเจ้าหนุ่มน้อยที่ปราถนาจะนอนกับแม่พระธรณี ?
ออร์.
พร้อมอยู่นี่; แต่ความปราถนาของเฃาน้อยกว่านั้น.
เฟร.
ลองกันแต่เพียงนอนเดียวเถิดหนา.
ชาร์.
ฃ้าขอทูลรับรองแก่พระองค์ ว่าจะไม่ต้องทรงวิงวอนให้สู้เปนครั้งที่สอง, เช่นที่ได้ทรงวิงวอนเปนก่ายเปนกอง เพื่อมิให้สู้ครั้งที่หนึ่งนี้.
ออร์.
ท่านเตรียมจะเย้ยเราเมื่อเสียทีลงแล้วไซร้, ไม่ควรที่จะมาใยใภเสียก่อนกาล: แต่ก็ตามใจท่านเราไม่โต้แย้ง.
รอส.
เหอร์คูลีจงให้แรงเถิด, พ่อรูปวิไลย!
เซเลีย.
น้องอยากหายตัวได้, จะไปช่วยเหนี่ยวฃาอ้ายคนล่ำสัน
[เริ่มปล้ำ]
รอส.
เออ ๆ, เฃาเก่งครัน, พ่อหนุ่มคนนี้!
เซเลีย.
แม้น้องมีอสุนีอยู่ในดวงตา, จะบอกได้เปนแน่เจียวหนา ว่าใครจะต้องนอน. [เสียงตะโกน, ชาร์ลส๎ ล้ม.]
เฟร.
หยุดก่อน, หยุดก่อน.
ออร์.
ดีแล้ว, ฃ้าขอประทานหยุดยั้ง: กำลังฃ้าพระเจ้ายังมิใคร่อยู่ตัว.
เฟร.
เปนอย่างไรบ้าง, ชาร์ลส๎ ?
เลอะโบ.
พูดไม่ออก, พระเจ้าฃ้า.
เฟร.
ห้ามออกไป. นี่แน่, เจ้าชื่อไร, พ่อหนุ่มน้อย.
ออร์.
ออร์ลันโด, พระเจ้าฃ้า: เปนบุตรสุดท้องของ เซอร์ โรลันด์ เดอะ บัวส์,
/*22*/เฟร.
จะเปนบุตรผู้อื่นเสียดีกว่า:
ทั้งโลกนับบิดาว่าสุจริต,
แต่ส่วนตัวกูเห็นเปนอะมิตร์,
จนบัดนี้ยังคิดเห็นผิดใจ:
ถ้าแม้เจ้าเปนเผ่าสกุลอื่น
จะพลอยชื่นใจชมหาน้อยไม่.
ไปดีเถิด; เจ้ากล้าน่าชมไซร้:
แม้พ่อเปนอื่นได้ก็จะดี
[เฃ้าโรง, พร้อมด้วยบริวาร, และเลอะโบ.]
เซเลีย.
ถ้าหากน้องเปนองค์พระบิดา
จะเจรจาเช่นนั้นเชียวหรือพี่ ?
ออร์.
เปนลูกเซอร์โรลันด์นั้นฃ้านี้
นึกยินดี, ไม่ขอแลกกับใคร.
แม้เจ้าเฟรเดริคจะประศาสน์
ให้ฃ้าเปนทายาทยศศักดิ์ใหญ่,
ก็ไม่ขอแลกที่อันนี้ไซร้;
เพราะพอใจเปนบุตร์ท่านบิดา.
รอส.
พระบิดาของฉันนั้นเคยรัก
เซอร์โรลันด์ยิ่งนัก, จงเชื่อฃ้า;
รักจริงๆ แทบเท่าดวงชีวา:
/*23*/และชนทั่วโลกาเห็นเช่นกัน. [ออร์ลันโดหลีกห่างไป.]
แม้รู้ก่อนว่าเฃาเปนบุตร์ใคร
คงวิงวอนให้สุดกำลังฉัน,
เอาน้ำตาช่วยห้ามปรามประชัน,
เพื่อเฃานั้นเงือดงดสกดใจ.
เซเลีย.
พระพี่นาง, เชิญมาเพื่อหาเฃา
และสองเราพูดจาเชิงปราไสย,
สำแดงความเห็นชอบและขอบใจ
ที่เฃาไซร้เริงแรงกำแหงฤทธิ์
พระบิดาจงจิตมุ่งอิจฉา,
ทั้งปราศจากเมตตา, น่าเจ็บจิต.
[สองนางเดินไปหาออร์ลันโด.]
พ่อหนุ่มน้อย, ขอชมเธอสักนิด;
ฃ้านี้คิดเห็นเธอเก่งเหลือใจ.
ถ้าแม้ว่าในทางสิเนหา
เธอรู้จักรักษาคำมั่นได้
เหมือนรักษาวาจาครานี้ไซร้,
นางคงต้องชื่นใจแน่เจียวนา.
รอส.
กุลบุตร์, จงรับสายสร้อยนี้ [เปลื้องสายสร้อยจากคอ.]
ไว้เปนที่รำลึกถึงตูฃ้า,
/*24*/ผู้เคราะห์ร้าย; หมายใจให้อีกนา,
แต่ตูฃ้าจนจริงจึ่งจนใจ.
ไปหรือยังเล่าน้อง ?
เซเลีย.
ต้องลาก่อน;
ดิฉันขออวยพรประสาทให้
ออร์.
ฃ้ามิรู้จะทูลประการใด
เพื่อขอบพระหฤทัยให้สมจินต์. [นางทั้งสองเดินคล้อยไป.]
อันส่วนดีที่มีในตัวฃ้า
เหมือนล้มแทบพสุธาเสียหมดสิ้น,
ที่ยืนอยู่ดูเหมือนเปนหุ่นดิน
ปราศจากชีวินเหลือแต่กาย.
รอส.
ดูเหมือนเฃาเรียกเรากลับไปนี่:
ไปพร้อมกับยามรับเคราะห์ที่ร้าย;
พี่จะไปถามชายนั้นอีกครา
[เดินกลับไปทางออร์ลันโด.]
เธอเรียกหรือ, หนุ่มน้อย? จงค่อยรู้
ว่าตูเธอปล้ำดีเปนนักหนา
และมีชัยได้เปรียบอยู่มากกว่า
ตัวอะรี.
เซเลีย.
พี่มาอย่ารอรี.
/*25*/รอส.
ไปสิน้อง. ฉันต้องขออวยพร
ให้ถาวรนิรทุกข์เปนสุขี. [รอสะลินด์ กับ เซเลีย เฃ้าโรง.]
ออร์.
ความรักเหนี่ยวชิวหาในครานี้
จึ่งมิกล้าพาที่ตอบนงลักษณ์,
แม้เมื่อหล่อนเปิดกว้างทางให้โต้:
โอ้ว่าออร์ลันโดเคราะหร้ายหนัก
เหมือนล้มแล้วอกเอยไม่เงยพักตร์
แพ้ความรักเลยล้มระทมไป.
เลอะโบ กลับออก.
เลอะโบ.
ดูก่อนนาย, ฉันหมายไมตรีจิต,
ขอสกิดเพื่อนหน่อยคอยมิได้
ท่านจงรีบหลีกลี้ลอดหนีไป
จากที่นี้ทันใดอย่าได้ช้า.
อันที่จริงท่านควรได้รับชม,
น่านิยมน่ารักเปนนักหนา,
แต่เจ้าหลวงจำนงทรงโกรธา,
และทรงหาผิดท่านทุกสิ่งอัน.
เจ้าหลวงกลับหฤทัยไม่หยุดหย่อน:
/*26*/บ้างก็ดีบ้างค้อน, แต่ตัวฉัน
จะพูกไปไม่ดีมีผิดครัน,
ท่านจงสันนิษฐานดูตามใจ.
ออร์.
ฉันขอบใจท่านแท้ๆ: และขอถาม,
ว่าสององค์นงรามพระองค์ไหน,
ที่เสด็จมาอยู่ดูปล้ำไซร้,
เปนธิดาเจ้าใหญ่ครองนคร ?
เลอะโบ.
ถ้าเล็งดูกิริยามรรยาท
แห่งอนงค์พิลาศสองสมร,
คงไม่รู้องค์ใดเปนแน่นอน
เปนธิดาเจ้านครองค์ใหม่นี้.
แต่องค์น้อยนั้นหรือคือธิดา;
ส่วนอีกองค์โสภามารศรี
เปนพระราชธิดาเจ้าธานี
ผู้ที่ต้องเนรเทศจากเวียงไป;
บิตุลาผู้คร่าห์ชิงสมบัติ
ได้ตรัสให้ยุพะดีศรีอยู่ใกล้
เปนเพื่อนพระบุตรี; สองนี้ไซร้
เธอรักใคร่ราวร่วมอุทรกัน.
แต่ตูฃ้าทราบว่าเจ้าอาว์ตั้ง
จิตชิงชังหลานเธอเปนแม่นมั่น,
/*27*/เพราะว่าคนนิยมชมเธอนั้น
ว่าดำรงคุณธรรม์ยอดสัตรี,
อีกพากันสมเพชเวทนา
ที่ต้องพรากจากบิดาผู้ทรงศีรษ์;
และตูฃ้านึกหวั่น, วันหนึ่งนี้
เกรงจะมีอันตรายแก่นวลใย,
เพราะเจ้าอาว์อาฆาฎอาจทำร้าย
ให้โฉมฉายทุกข์ร้อนหาน้อยไม่.
แต่บัดนี้ดูฃ้าขอลาไป.
หวังไปพบกันใหม่อีกสักครา
ณที่อื่นดีกว่าภารานี้,
เพราะฃ้ามี้จิตรักเปนหนักหนา.
ออร์.
คุณของท่านมากพ้นคณนา:
ฃ้าขอลา, ท่านจงอยู่สราญ. [เลอะโบ เฃ้าโรง.]
ฃ้าจำผันจากควันอันเพลิงส่ง
ตรงไปสู่ควันสำลักหักประหาร;1
จากเจ้าโหดไปหาเชษฐาพาล:
รอสะลินด์ยอดสงสาร, ฃ้าขอลา ! [เฃ้าโรง.]
/*28*/ตอนที่ ๓
ฉาก: ห้องหนึ่งในวังเจ้านคร.
เซเลีย กับ รอสะลินด์ ออก.
เซเลีย.
อย่างไรพี่! อย่างไรพี่รอสะลินด์! กามะเทพช่วยด้วยเถิด ? ไม่มีคำพูดจนคำเดียวเจียวฤๅ ?
รอส.
ไม่มีจนคำเดียวแม้สำหรับพูดกับหมา.
เซเลีย.
ถ้อยคำของพี่มีราคามากเกินที่จะเอาไปเปลืองเปล่าให้หมา; พูดกับน้องดีกว่า; เอาสติปัญญาฟาดน้องเสียให้ทุพพลไปก็ไม่ว่า.
รอส.
ถ้ากระนั้น ก็จะกลายเปนมีพี่น้องต้องนอนไปสองคน; เพราะคนหนึ่งจะทุพพลไปเพราะสติฟาด และอีกคนหนึ่งเกือบเปนบ้าเพราะปราศจากสติ.
เซเลีย.
ทั้งนี้เปนเพราะคิดถึงพระบิดาฤๅ ?
รอส.
ก็เปนอยู่บ้าง, แต่ก็คิดถึงบิดาของบุตรพี่เองด้วย. อนิจจาโลกนี้มันช่างมีหนามหน่ายมากเสียจริง ๆ แล้ว.
เซเลีย.
ไม่ใช่อะไรดอกพี่, นอกจากหญ้าเจ้าชู้, ซึ่งมีผู้ปามาติดด้วยความคะนอง: แม้เราลองเดินออกไปนอกทางสักนิด หน่อยมันก็อาจติดชายผ้าได้โดยไม่รู้ตัว.
รอส.
ถ้าติดเสื้อผ้ากพอสลักหลุดได้; แต่นี่มันติดในหัวใจของพี่.
เซเลีย.
ก็กระแอมเอาออกมาเสียซี.
รอส.
พี่ก็อยากจะทำเช่นว่า ถ้าจะสมปราถนาได้เพราะกระแอมไอ.
เซเลีย.
อ๊ะ, อ๊ะ, อย่าท้อใจ, ต้องพยายามข่มเวทนา.
รอส.
พี่จะทำเช่นนั้นได้ต้องเปนคนที่แรงกว่าพี่.
เซเลีย.
พูดอะไรเช่นนี้! ถึงบัดนี้จะย่อท้อต่อไปก็ต้องพยายามอีกจนได้ แต่เลิกพูดเล่นกันเสียทีเปนไร, มาพูดกันจริงๆจังๆ; นี่ตั้งแต่ได้พบกันเพียงครั้งเดียวเท่านั้นไซร้, ในว่าพี่พิสมัยในลูกชายสุดท้องของเซอร์โรลันด์ฉนั้นฤๅ ?
รอส.
พระบิดาของพี่รักเซอร์โรลันด์มาก ?
เซเลีย.
เพราะเหตุนั้นแลหรือพี่จึงต้องรักลูกชายเฃามากด้วย ? ถ้าจะถือกันตามแผนนี้, ดิฉันก็จะต้องเกลียดเฃา, เพราะพระบิดาของดิฉันเกลียดพ่อเฃามาก; แต่ดิฉันก็หาเกลียดออร์ลันโดไม่.
รอส.
อย่าเกลียดเฃาเลย, ถ้าหล่อนรักพี่.
เซเลีย.
น้องจะเกลียดเฃาทำไมเดี๋ยวนี้ ? เฃาเปนคนดีแท้ ๆ ไม่ใช่ฤๅ ?
รอส.
ถ้าเช่นนั้นก็ขอให้พี่รักเฃาเพราะเหตุนั้น, และหล่อนก็จงรักเฃาด้วยเพราะพี่รัก. เออ, โน่นแน่เจ้าหลวงเสด็จมา.
เซเลีย.
ดูท่าทางออกจะกริ้วอะไรมิรู้.
/*30*/เจ้าเฟรเดริค ออก, พร้อมด้วยขุนนาง.
เฟร.
นี่แน่นาง, อย่าช้าจงรีบไป
จากวังใน.
รอส.
หม่อมฉันหรือเจ้าฃา ?
เฟร.
หล่อนนั่นสิ: รีบไปอย่าได้ช้า.
ถ้าแม้สิบวาราต่อนี้ไป
ยังขืนอยู่ใกล้เขตนิเวศน์นี้
ภายในญี่สิบไมล์, จะสั่งให้
ปลงชีวิต.
รอส.
ฃ้าผิดสถานใด
ขอพระองค์จงได้ดำรัสพลัน:
แม้ฃ้านี้ยังมีสติอยู่,
หรือเล็งรู้ใจตน, และไม่ฝัน
หรือคลั่งไคล้-ฃ้าไม่เปนเช่นนั้น-
ขอทรงธรรม์จงเชื่อซึ่งวาจา
ฃ้าไม่เคยจงจิตคิดใจคด
ต่อทรงยศ.
เฟร.
ปวงขบถเหมือนกันหนา:
แม้ว่าฟังถ้อยคำจำนรรจา
ต้องถือว่าไร้ผิดสถิตธรรม์.
/*31*/อย่าเถียงเปลืองเวลา, ฃ้านี้ไซร้
ไม่ไว้ใจเธอแล้ว, รีบผายผัน.
รอส.
ที่ท้าวไทไม่ไว้พระทัยนั้น
แปลงหม่อมฉันเปนขบถไปฉันใด?
ขอได้ทรงแสดงแถลงพจน์
ว่าหม่อมฉันทุรยศสถานไหน?
เฟร.
เธอเปนลูกพระบิดา, จะว่าไร?
รอส.
หม่อมฉันไซร้ก็เปนอยู่เช่นนั้น
เมื่อพระองค์ทรงชิงเอาสมบัติ,
และกำจัดพระบิดาจากเฃตขัณฑ์:
อันว่าความทุรยศขบถนั้น
จะรับมฤดกกันได้ฉันใด;
หรือจะรับจากสะฃาคณามิตร์,
หม่อมฉันจะร้อนจิตก็หาไม่
อันองค์พระบิดาของฃ้าไซร้
มิได้เคยเปนขบถแต่สักครา:
ดังนี้ขอพระองค์ผู้ทรงฤทธิ์
อย่าได้ทรงถือผิดแก่ตูฃ้า,
ที่เปนผู้อับจนพ้นปัญญา.
เซเลีย.
พระจอมวังฟังฃ้ากราบทูลวอน.
/*32*/เฟร.
เออ, เซเลีย, พ่อไซร้ให้หลานอยู่
เพราะเอ็นดูโฉมฉายสายสมร,
มิฉนั้นคงขับจากนคร,
ให้ท่องเที่ยวดงดอนกับบิดา.
เซเลีย.
ในครั้งนั้นฃ้าไซร้มิได้ทูล
นเรนทร์สูรขอนางไว้เพื่อนฃ้า;
แต่พระองค์ทรงพระกรุณา,
อีกทั้งขับเชษฐาแล้วทรงอาย:
เวลานั้นหม่อมฉันยังเยาว์วัย
จึงมิได้รู้ค่าของโฉมฉาย;
มาบัดนี้รู้จักรักไม่วาย:
แม้โฉมฉายทุรยศต่อทรงธรรม์,
หม่อมฉันก็พลอยผิด, เพราะชิดเชื้อ
เหมือนหนึ่งเนื้อหนึ่งใจไม่แผกผัน,
ยังร่วมหมอนนอนตื่นก็พร้อมกัน
ทั้งเรียน, เล่น, กินทั้งนั้น ไม่ห่างไกล.
จะไปไหนก็ไปเปนเคียงคู่
เหมือนผูกมั่นขันอยู่ไม่พรากได้
เฟร.
เฃาฉลาดกว่าธิดาผู้ยาใจ,
จึงพะวงหลงไหลเฃาเช่นนี้
/*33*/ความเสงี่ยมเจียมตัวเรียมวาจา
และทีท่าอดกลั้นของเจ้าพี่
กลับชวนชนให้นิยมชมว่าดี,
และเมตตาปราณีโดยมากมาย
ลูกสิเขลา: ให้เฃาชิงเอาชื่อ;
เฃาไปแล้วนั้นหรือเจ้าโฉมฉาย
จะเพิ่มงามอีกครันพรรณราย,
ทั้งหญิงชายจะนิยมชมชื่นใจ
ฉนั้นอย่าเผยอปากให้ยากเปล่า
บัญชาเราคงมั่นไม่หวั่นไหว
ไม่ขอหย่อนผ่อนผันโดยฉันใด
นางนี้ไซร้เนรเทศจากธานี.
เซเลีย.
ถ้าฉนั้นขับหม่อมฉันไปด้วยเถิด:
ไม่ขอเริดแรมร้างห่างพระพี่.
เฟร.
ลูกบัดซบ, ขอจบกันเสียที!
ส่วนหลานอย่ารอรีจงรีบไป.
ถ้าแม้ขืนอยู่เนิ่นเกินเวลา
ในวังเวียงนี้นา, อย่าสงสัย,
ด้วยเดชานุภาพของเราไซร้,
จะต้องม้วยบรรลัยในฉับพลัน. [เฃ้าโรงพร้อมด้วยบริวาร.]
/*34*/เซเลีย.
รอสะลินด์มิ่งมิตรพิสมัย!
จะดั้นด้นหนไหนในไพรสัณฑ์ ?
หรือเอาสองพระบิดามาแลกกัน ?
ตัวดิฉันยอมแลกด้วยเต็มใจ.
ขอเสียทีพระพี่อย่าโศกศัลย์
ยิ่งไปกว่าดิฉัน, ยอมมิได้.
รอส.
พี่มีเหตุมากกว่า.
เซเลีย.
อย่าอึงไป;
น้องนี้ไซร้มีเหตุเท่าๆกัน.
ยิ้มเถิดพี่, โฉมศรีไม่ทราบฤๅ ?
คือเจ้าหลวงโทโษมั่วโมหัน
ขับลูกเธอเองไซร้สู่ไพรวัน
พร้อมๆกัน
รอส.
พูดเล่นใยเช่นนี้ ?
เซเลีย.
พูดจริงๆ, อย่ากริ่งพระทัยเลย;
โอ้อกเอ๋ยรอสะลินด์, กระไรพี่
ไม่จงจิตมุ่งมองอกน้องนี้
กับอกพี่ก็เหมือนอกเดียวกัน:
ใครจะกล้ามาตัดให้พลัดพราก?
เราจะจากกันไฉน, ชื่นใจฉัน?
/*35*/รอส.
เชิญให้พระบิตุรงค์องค์อาธรรม์
หาลูกใหม่แทนดิฉันผู้ขอลา.
ฉนี้ช่วยกันตรองมองทางหลีก,
อีกที่ไปและของเอาไปป่า;
และอย่าหวงเคราะห์กรรมช้ำอุรา,
อย่าทนเดี่ยว, ตูฃ้าขอช่วยทน;
เพราะต่อหน้าเทวาขอสาบาล,
จะไปด้วยนงคราญทุกแห่งหน!
รอส.
ก็จะไปไหนเล่า, เจ้าหน้ามน?
เซเลีย.
สู่ไพรสณฑ์อาร์เด็นเห็นจะดี,
เพื่อไปเฝ้าบิตุลาในป่าใหญ่.
รอส.
โอ้ โพยภัยจะประสบในไพรศรี,
เพราะเราทั้งสองราเปนนารี,
จะเดินไกลเช่นนี้พี่หนักใจ!
อันรูปงามของหญิงเปนสิ่งชวน
ให้โจรหยามลามลวนลำบากได้
มากยิ่งกว่าเงินทองหรือของใด.
เซเลีย.
น้องนี้ไซร้จะนุ่งห่มให้ปอน,
อีกทั้งหารงค์ทาให้หน้ามอม;
พี่จงยอมทำบ้างอย่างน้องสอน:
/*36*/ฉนั้นยามเราไปในดงดอน,
คงไม่ชวนดัสกรให้กวนใจ.
รอส.
อันตัวพี่นี้สูงมากอยู่นา,
ถ้าแต่งกายเปนชายเสียเสร็จได้
จะดีกว่าเปนสัตรีสองศรีไซร้.
กั้นหยั่นคาดติดไปให้เฃ้าที,
อีกมีหอกเหมาะมือถือไปมั่น;
ส่วนขวัญอ่อนอย่างหญิงเปนสิ่งที่
แฝงเอาไว้ในใจเปนไรมี.
ทำท่วงทีหาญไว้ก็แล้วกัน.
คงไม่แพ้พวกชายเปนหลายคน,
ที่ใจขลาดประกาศตนว่าก๋ากั่น
โดยอาศัยรูปนอกหลอกเท่านั้น,
เราทำได้เช่นกันฉันแน่ใจ.
เซเลีย.
เมื่อพี่จะจำแลงแปลงเช่นนี้
จะให้ออกนามพี่เปนไฉน ?
รอส.
พี่ไม่ขอมีนามให้ทรามไป,
ขอชื่อเหมือนเทพไทผู้เสวี
แห่งพระองค์ยูปิเตอร์ผู้เลอสวรรค์
เหตุฉนั้นโฉมงามเรียกนามพ
/*37*/กานิมีดเหมือนเทวะเสวี.
แต่โฉมศรีเองนั้นจะชื่อไร?
เซเลีย.
ต้องหานามเทียบความที่ตกยาก
และพลัดพรากจากเวียงจึ่งจะได้;
ไม่ขอชื่อเซเลียอีกต่อไป,
น้องนี้ไซร้ชื่อเอลิเอนา.1
รอส.
นี่แน่น้อง, แม้เราคราวนี้ไซร้
พูดอย่างไรเย้ายวนชวนอ้ายบ้า
ตลกหลวงไปด้วยในแนวป่า,
จะได้ฟังเจรจาเล่นสบาย.
เซเลีย.
อย่าวิตก, อ้ายตลกคนนี้ไซร้
น้องไปไหนมันคงไปด้วยโดยง่าย;
น้องจะชวนมันนา, อย่าวุ่นวาย.
ควรจะรีบเตรียมกายณบัดนี้;
ไปรวบรวมแก้วแหวนและเงินทอง,
ทั้งสิ่งของเพื่อไปสู่ไพรศรี,
อีกทั้งคิดหนทางอย่างยวดดี
/*38*/ที่จะปิดความลับของเราไว้;
เมื่อเราพ้นนิเวศน์เขตเวียงงาม
อย่าให้ใครติดตามไปถูกได้.
เนรเทศเช่นนี้เราดีใจ,
เพราะเหมือนให้อิศระเปนแน่นอน. [เฃ้าโรง.]
---
องก์ที่ ๒
ตอนที่ ๑
/*39*/ฉาก: ดงอาร์เด็น
เจ้านครผู้ถูกเนรเทศ ออก, พร้อมด้วยขุนนางอีกสองหรือสามนาย, ล้วนแต่งกายเปนชาวป่า.
เจ้า.
ดูก่อนสหายเราผู้เพื่อนยาก
จากนครเคหาสโมสร,
เมื่อเราอยู่คุ้นแล้วในแนวดอน
ไม่เปนสุขกว่าก่อนหรือฉันใด ?
อันดงนี้มีภัยอัประลักษณ์
น้อยกว่าราชสำนักหรือหาไม่?
ในที่นี้ไม่มีทุกข์อย่างใด
นอกจากเปลี่ยนแปลงในฤดูกาล;
ยามลมหนาวพัดกล้ามาอู้ๆ
กระทบหูคำรนดลประหาร,
ถูกกายาฃ้าร้าวหนาวสท้าน,
ก็วิจารณ์รำพึงคำนึงใน:
“นี่มิใช่สอพลอขอกอดบาท:
นี่อำมาตย์เตือนสติของเราให้
รู้สึกว่าตัวเราผู้นี้ไซร้
/*40*/ก็มิได้ผิดแผกแปลกมนุษ.”
ความยากเข็ญนี้เห็นว่าดีแท้
แม้คางคกน่าชังเปนที่สุด
และพิษร้าย, ใครเห็นก็ฃากทุด
ก็ยังมีพลอยผุดในหัวมัน:1
และฐานะของเราที่นี้ไซร้
ซึ่งห่างไกลผู้คนเที่ยวผายผัน,
ก็ยินเสียงพึงใจในรุกขะพรรณ,
อ่านเห็นกาพย์กลอนสรรพ์ในลำธาร,
อีกแลเห็นคติในศิลา
ทุกๆสิ่งโสภานักหนาท่าน.
เราไม่อยากเคลื่อนไคลจากไพรสาณฑ์
จริงหนอท่าน.
อาเมียงส์.
พระองค์ทรงขันตี.
อุตส่าห์ข่มหฤทัยในยามเข็ญ
ให้เล็งเห็นดีงามอร่ามสี,
ทรงสันโดษตัดโกรธเสียอย่างดี,
มิได้มีพยาบาทอาฆาฏใคร.
/*41*/เจ้า.
เราเฃ้าป่าล่าเนื้อกันบ้างฤๅ?
แต่ก็อือ, เราจะชอบหรือไฉน?
นึกสงสารกวางดาวในราวไพร,
เพราะมันไซร้อยู่ถิ่นนี้เดิมมา;
เรามาอยู่อาศัยในถิ่นมัน
กลับชวนกันไล่เล่นและเข่นฆ่า,
มันจะต้องถูกศรรอนชีวา
ในแนวป่าอันที่สำนักมัน,
ดูกระไรอยู่หนอ.
ขุนนางที่ ๑.
ในข้อนี้
ยาคส์ผู้มีจิตเหงาเฝ้าโศกศัลย์,
และบ่นว่าพระองค์ทรงแย่งมัน
ยิ่งกว่าพระน้องนั้นแย่งเวียงชัย.
วันนี้ท่านอาเมียงส์กับตูฃ้า
ได้พากันแอบเฃ้าหลังเฃาได้,
เมื่อยามเฃานอนอยู่ใต้ร่มไม้
โอ๊กต้นใหญ่รากโผล่ที่ริมธาร
ซึ่งไหลเชี่ยวลดเลี้ยวในป่านี้:
/*42*/อันเปนที่กวางซึ่งถูกประหาร
โดยได้ถูกลูกศรของนายพราน,
ซัดเซมา, น่าสงสารมันเหลือใจ;
มันครางครวญรวนร้าวราวชีวิต
จะปลดปลิดจากร่างมันลงได้,
และน้ำตาพราก ๆ ก็หลากไหล
หลั่งลงไปแทบปลายจมูกมัน;
ดังนี้สัตว์เคราะห์ร้าย, ซึ่งนายยาคส์
เพ่งพิศอยู่, ดูลำบากแทบอกลั่น,
ยืนแทบฝั่งธารา, น้ำตามัน
เหมือนไหลหลั่นลงไปปนชลาลัย.
เจ้า.
ยาคส์เฃากล่าวฉันใดในบัดนี้ ?
ไม่พาทีเปรียบเทียบหรือไฉน ?
ขุนนางที่ ๑.
เฃาเปรียบเทียบหลายอย่างพลางบ่นไป.
หนึ่งนั้นไซร้กล่าวถึงมฤคี,
อันน้ำตาไหลพรากหลากเพราะเศร้า,
ว่า “เออเจ้ากวางไพรไฉนนี่,
เอาเยี่ยงคนทรัพย์น้อยมิค่อยมี
ที่จวนตายหมายทำพินัยกรรม์
/*43*/ประสาทยกมฤดกเพิ่มเติมให้
คนมั่งมีแล้วกระไร, ช่างน่าขัน.”1
ครั้นกวางอยู่เอกีณที่นั้น,
เพราะพวกมันทอดทิ้งวิ่งพ้นไป.
เฃากล่าวว่า: “ฉนี้นาเปนถูกต้อง,
ยามอับจนหม่นหมองไม่ผ่องใส
เพื่อนก็หน่ายสหายหนีหลบลี้ไป
ดังนี้ไซร้ย่อมเปนธรรมดา.”
ครั้นฝูงหนึ่งซึ่งกินมาอิ่มแล้ว,
วิ่งผ่านแผลวไม่ยั้งอยู่ดูหน้า
เพื่อนที่จวนจะตายวายชีวา,
ยาคส์ก็ว่า: “ถูกละเจ้าผู้พ่วงพี;
พวกเจ้าทำถูกเยี่ยงนรชน:
เหลียวดูคนยากไร้ทำไมนี่ ?”
เฃากล่าวเทียบเปรียบเปรยเผยพาที
ถึงประเทศ, ธานี, ราชสำนัก,
อีกทั้งเปรียบกิริยาอัชฌาสัย
/*44*/แห่งกวางไพรกับคณอัประลักษณ์;
เฃาว่าคนทั้งหลายชั่วร้ายนัก,
เห็นประจักษ์แม่นมั่นอันธพาล;
เหมือนผู้ชิงไอศวรรย์อันร้ายกาจ,
เหมือนผู้ใช้อำนาจผจนผลาญ,
นำเอาภัยพิบัติประหัดราญ
มายังสัตว์เดียรัจฉานในแนวไพร;
มาฆ่าสัตว์ทั้งผองเจ้าของถิ่น,
จะถวิลถึงทุกข์ก็หาไม่.
เจ้า.
เมื่อท่านจากนายยาคส์มานั้นไซร้,
เฃายังใฝ่รำพึงหรือเช่นนั้น ?
ขุนนางที่ ๒.
เมื่อพวกฃ้าหลีกมานั้นเห็นเฃา
ยังโศกเศร้าแทนมฤคที่โศกศัลย์.
เจ้า.
ท่านจงพาฃ้าไปในฉับพลัน
ในที่นั้น, เพราะฃ้านี้พึงใจ
ที่จะพูดกับเฃายามเศร้าจิต,
รู้จริตพูดกันพอกันได้.
ขุนนางที่ ๑.
ฃ้าจะนำพระองค์เสด็จไป
ถึงกลางไพรที่ฃ้าได้ทูลมา. [พากันเฃ้าโรง.]
ตอนที่ ๒
ฉาก: ห้องหนึ่งในวังเจ้านคร.
เจ้าเฟรเดริค ออก, พร้อมด้วยขุนนาง.
เฟร.
นี่ใคร ๆ มิได้ล่วงรู้เห็น
เปนแน่ฤๅ ? ประหลาดเปนหนักหนา:
คงมีคนทุรยศอะหังการ์
ในวังฃ้ารู้เห็นและเปนใจ.
ขุนนางที่ ๑.
ฃ้าพระองค์ได้จงจิตซักถาม
จะได้ความใครเห็นก็หาไม่
อันฃ้าหลวงทั้งผองณห้องใน
ได้เห็นเธอเฃ้าประทมในราตรี,
แต่ยามรุ่งมุ่งมองในห้องใน
พระแท่นไว้นิ่มอนงค์ผู้ทรงศรี.
ขุนนางที่ ๒.
ฃ้าได้ทราบฃ่าวเพิ่มเติมบัดนี้
ว่าตลกตัวดีของท้าวไท,
ที่เคยทำกิริยาท่าทางเซอะ
ขันเคอะเคยโปรดหาน้อยไม่,
/*46*/ก็ได้พลอยหลีกลี้หลบหนีไป.
ทั้งทราบฃ่าวมาใหม่ตามให้การ
ของนางหิสเปเรียผู้เปนฃ้า
ขององค์พระธิดาศรีวิศาล,
สาระภาพว่าหล่อนได้ฟังการ
ที่พระลูกกับพระหลานสนทะนา.
ทั้งสององค์ทรงชมมานพน้อย
ว่าแช่มช้อยน่ารักเปนนักหนา,
คือมานพผู้กำแหงแรงกายกล้า
ปล้ำชาร์ลส๎แพ้ต่อหน้าพระอุบาล.
แม้สองนางจรดลณหนไหน,
คงไปกับมานพผู้ใจหาญ.
เฟร.
จงไปบ้านพี่มันนั้นอย่านาน;
ไปจับอ้ายตัวการนั้นเอามา;
แม้ไม่พบจงจับเอาตัวพี่
มาที่นี่, กูจะใช้มันไปหา:
จงรีบไปไว ๆ อย่าได้ช้า,
และสืบหากุมารีผู้หนีไป. [ต่างคนเฃ้าโรง.]
ตอนที่ ๓
ฉาก: หน้าเรือนของออลิเวอร์.
ออร์ลันโด กับ อะดัม ออกมาพบกัน.
ออร์.
นั่นใครหนอ ?
อะดัม.
อ้อ, นายน้อยของฃ้า!
นายยอดดีนักหนา, น่ารักใคร่!
ช่างเหมือนเซอร์โรลันด์นั้นกระไร!
จะมาทำอะไรณที่นี้?
เหตุไฉนนายสุจริตนัก?
คนมาพากันรักทำไมนี่?
ทำไมนายนี้ไซร้จึ่งใจดี,
อีกทั้งมีกำลังกล้าหาญนัก?
ทำไมนายจึ่งทนงจงชำนะ
มวยปล้ำเอกของพระผู้ทรงศักดิ์?
ฃ่าวชมมาเร็วรวดยิ่งยวดนัก.
โอ้นายไม่รู้จักน้ำใจคน.
ไม่รู้หรือว่าคุณและความดี
ทำให้มีผู้อิจฉาทุกแห่งหน?
คุณของนายจะทำลายทำร้ายตน
เหมือนใส้ศึกแสนกลมุ่งชีวัน.
/*48*/อนิจจาโลกเรา, น่าเศร้าจิต,
อันความงามสุจริตทุกสิ่งสรรพ์
กลับจะเปนเครื่องประจนคนดีพลัน
ออร์.
นี่มีเหตุอะไรกัน ?
อะดัม.
โอ้ยอดชาย!
เธออย่าเพลินเดินผ่านทวารนี้;
นี่คือที่สถิตอยู่แห่งผู้หมาย
เปนศัตรูแห่งความงามของนาย:
คือพี่ชาย-ผู้มิควรเปนพี่ใคร;
แต่เปนบุตรท่านบิดา-ฃ้าไม่อยาก
จะออกปากเรียกว่าบุตร์, สุดมันใส้!
เฃาได้ทราบเกียรติคะรมชมนายไซร้,
แสนจัญไรฤศยาใจอาธรรม์,
และคืนนี้มุ่งใจเอาไฟจุด
กระท่อมที่อนุชอาศัยนั่น,
และคลอกนายบรรลัยไปพร้อมกัน:
แม้กิจนั้นไม่สมอารมณ์คิด,
ก็จะหาอุบายฆ่านายใหม่.
ฃ้านี้ไซร้ได้ยินความทุจริต.
นี่มิใช่เรือนคนเลยจนนิด,
/*49เปนโรงปลิดปลงชีพแสนกาลี.
จงเกลียดกลัวเถิดนา, อย่าเฃ้าใกล้!
ออร์.
อะดัมจะให้ไปที่ไหนนี่ ?
อะดัม
นายจะไปแห่งใดก็ตามที
ขออย่าสู่เรือนนี้ก็แล้วกัน.
ออร์.
จะให้ฉันเที่ยวง้อขอทานเฃา,
หรือให้เอาดาพระยำเที่ยวห้ำหั่น
หาเลี้ยงตนตามถนนจรจรัล
แห่งสามัญชนบ้างอย่างโจรไพร?
ถ้าแม้จะมิทำประการนี้,
มิรู้ที่หากินฉันใดได้:
แต่ถึงแม้ทำได้เช่นนั้นไซร้,
ฉันก็ไม่อยากประพฤติเปนพาลา;
ขอสู้ยอมถ่อมตนทนใจร้าย
ของพี่ชายเหี้ยมโหดนั้นดีกว่า.
อะดัม.
ไม่จำเปนเช่นนั้น อันตูฃ้า
มีเงินห้าร้อยเคราน์สำรองไว้,
โดยถนอมเบี้ยหวัดประหยัดทรัพย์
ซึ่งได้รับจากบิดาของนายให้;
/*50*/สู้ถนอมเงินตราของฃ้าไว้
เพื่อจะใช้บำรุงอาตะมา,
เมื่อยามรู้สึกตนทุพพลก่อน
กำลังหย่อนพอเพียงได้เลี้ยงฃ้า:
ฃ้าเต็มใจให้นายทุกเหรียญตรา,
ส่วนตูฃ้าจะวิตกไปทำไม.
ขอฝากตัวแก่องค์พระทรงฟ้า,
ผู้เลี้ยงแม้นกกาไม่อดได้,
ทั้งนกกระจอกน้อยพลอยสุขใจ,
คงทรงคุ้มฃ้าไซร้ยามชรา!
นี่แน่ะเงิน; เชิญรับไปเถิดหนอ
ขอได้โปรดรับฃ้าไว้เปนฃ้า:
ถึงแม้ดูรูปร่างจะชรา,
อันกำลังวังชาฃ้ายังมี;
เพราะเมื่อตัวฃ้าเจ้ายังเยาว์วัย
มิได้เคยกินเหล้าเมาป่นปี้,
ทั้งไม่เคยหน้าด้านร่านราคี
หาโรคที่ทอนกำลังและร่างกาย;
ความชราของฃ้าเหมือนเหมันต์,
ถึงหนาวสั่นปราศจากไข้ทั้งหลาย:
/*50*/ขอให้ฃ้านี้ไซร้ไปกับนาย
รับใช้งานทั้งหลายไม่ระอา;
อันกิจการจำเปนเช่นใดๆ
จะรับใช้เท่าคนที่หนุ่มกว่า.
ออร์.
เออตาแก่, แกนี้ดีนักหนา,
ควรถือว่าเปนเยี่ยงแห่งคนตรง.
แกถือแยบแบบโบราณท่านสอนไว้
ให้กอบกิจโดยไม่นึกประสงค์
ซึ่งบำเหน็จ, เจตนาและพะวง
ตรงอยู่ที่จะกอบกรณีย์!
แกไม่เหมือนเพื่อนเราสมัยใหม่,
ซึ่งจะทำการใดก็เพียงที่
จะเปนช่องเลื่อนยศขึ้นทันที,
สมประสงค์แล้วมีแต่คร้านไป.
ส่วนตัวแกไม่เปนเช่นนั้นเลย
แต่ว่า, โอ้อกเอ๋ย, ตัวแกไซร้
เหมือนชาวสวนมาบำรุงผดุงไม้
ที่เน่าใน, มีแต่จะโรยรา,
ไม่สามารถผลิดอกออกผลแน่
สมที่แกพยายามเปนนักหนา.
/*52*/แต่ตามใจ; ไปด้วยกันเถิดนา,
กว่าจะใช้เงินตราหมดลงไป
คงหาที่พอพักสำนักเนา,
พอให้เราอยู่สุขสำราญได้.
อะดัม.
เชิญนายนำ, ฃ้านี้จะตามไป
จนสุดลมหายใจเพราะภักดี.
นับแต่ฃ้าอายุสิบเจ็ดขวบ
จนประจวบแปดสิบเคยอยู่นี่,
แต่ไม่ขออยู่ต่อไปบัดนี้,
บ้านอัปรีย์จะอยู่ได้ฉันใด.
เมื่อสิบเจ็ดพอเสี่ยงซึ่งบุญกรรม;
แต่แก่คร่ำแปดสิบพ้นวิสัย
เคราะห์จงช่วยอวยพรให้ฃ้าไซร้
ได้ตายเมื่อไม่เปนเจ้าณี่นาย. [พากันเฃ้าโรง.]
ตอนที่ ๔
ฉาก: ในดงอาร์เด็น.
รอสะลินด์ แปลงเปนกานิมีด, เซเลียแปลงเปนเอลิเอนา, กับตัชส๎โตนออก.
รอส.
พระยูปิเตอร์, ฃ้าเหนื่อยใจเปนหนักหนา.
ตัช.
ส่วนตัวฃ้าถ้าฃาไม่เมื่อยละก็ ใจมันจะเหนื่อยก็ช่างมัน.
รอส.
ฃ้าเกือบ ๆ จะยอมให้เครื่องแต่งตัวผู้ชายของฃ้านี้ต้องลอาย, และร้องไห้อย่างสัตรี; แต่ฃ้านี้จำจะต้องช่วยปลอบผู้มีกำลังอ่อนกว่า, ตามน่าที่ซึ่งเสื้อและถุงตีนควรแสดงแก่กระโปรง: ฉนั้นทำใจดีๆไว้เถิดแม่เอลิเอนา.
เซเลีย.
ขอโทษน้องเถิดเจ้าฃ้า; น้องเดินต่อไปอีกไม่ไหว.
ตัช.
ส่วนตัวฃ้าเจ้าสมัคจะพักอยู่กับนางมากกว่าที่จะแบกนางไป: ถึงจะแบกเอาไปก็ไม่เปนประโยชน์อะไรเลย; เพราะเวลานี้เงินในถุงก็ไม่มีเลย.
รอส.
นี่เรามาถึงดงอาร์เด็นแล้ว.
ตัช.
ถูกละ, บัดนี้ฃ้าเจ้าอยู่ในดงอาร์เด็น; เห็นได้ว่าฃ้าเจ้าเบาเต็งจริงตามที่เฃาว่า; เมื่อฃ้าเจ้าอยู่บ้านสบายกว่าเปนอันมาก; แต่คนเดินทางก็ต้องยอมทนลำบากเปนธรรมดา.
รอส.
อย่างนั้นสินา, ตัชส๎โตน,
คอริน และ สิลเวียส ออก
ดูโน่นแน่ะ, ใครมา; ชายหนุ่มกับคนชราสนทนากันอย่างจริงจัง.
คอ.
ทำเช่นนั้นเหมือนชวนหล่อนดูหมิ่น.
สิล.
โอ้คอริน, เพื่อนรู้หรือหาไม่
ว่าฉันรักนงคราญนั้นปานใด !
/*54*/คอ.
ก็เดาได้; เคยรักแล้วเหมือนกัน.
สิล.
คอริน, แกแก่แล้วคงจะไม่
สามารถเอาดวงใจของตัวฉัน;
ถึงแม้เมื่อเยาว์วัยใจรักครัน,
ทุกคืนวันเคยนอนถอนฤทัย,
ก็คงลืมข้อความเมื่อยามแก่:
แม้ความรักของแกเหมือนฉันได้-
ซึ่งเชื่อว่าคงไม่เปนเช่นนั้นไซร้-
ขอจงตอบจริงใจอย่าอำพราง.
แกได้เคยทำกิจผิดธรรมดา
เพราะความหลงเสนหาอย่างไรบ้าง?
คอ.
อ๋อได้เคยว่าไปหลายพันอย่าง,
บ้าต่าง ๆ จนลืมเสียถมไป.
สิล.
ถ้าฉนั้นเปนแน่ละแกเอ๋ย,
จะเคยรักเท่าฉันก็หาไม่!
แม้มิอาจกำหนดจดจำไว้
ว่ารักได้เคยเปนสิ่งบันดาล
ให้แกบ้าอย่างใดแม้แต่นิด,
อันดวงจิตไม่เคยรักซึมสร้าน:
แม้มิเคยนั่งเฝ้าเร้ารำคาญ
/*55*/แถลงการถึงนางผู้ยาใจ
จนเบื่อเพื่อน, เหมือนฉันฉนี้แล,
แกจะเคยรักจริงก็หาไม่:
หรือมิเคยลุกทลึ่งตึงตังไป
เพราะรักเร้าเผาใจเช่นฉันนี้,
หรือสู้ยอมขัดจิตมิตร์สมัค,
แกก็ไม่เคยรักอย่างเต็มที่;
ไม่เคยรักนงเยาว์เท่าชีวี
โอ้ฟีบี, ฟีบี ยอดยาใจ ! [เฃ้าโรง.]
รอส.
อนิจจา, เมษบาล!
เราฟังท่านโหยไห้
เราก็พลอยอกไหม้
หม่นแม้นเมษบาล บ้างนอ.
ตัช.
ฃ้าก็ปาน ๆ กัน ดิฉันยังจำได้, เมื่อใจรักปลื้มปลาบ ฃ้าเอาดาพหักวิ่น บนก้อนหินหนึ่งไซร้ และบอกให้หินนั้น จำจงมั่นวิญญา อย่าบังอาจแตะต้อง แม้ตีนน้องนงราม นามเยนส๎ ไมลงามฃำ: อีกยังจำได้ถนัด ว่ากอดรัดโลมลูบ จูบไม้ตีผ้าซัก ซึ่งนงลักษณ์หล่อนใช้ อีกได้จูบนมวัว ตัวที่หล่อนรีดน้ำ ลูบคลำด้วยมือสาก: ยามฃ้าอยากเกี้ยวนาง ไม่เหมาะทางเลยเลี้ยว ไปเกี้ยวถั่วฝักยาว /*56*/แทนนางสาวโสภา แล้วฃ้าเอาเมล็ดถั่ว ไปให้ตัวแม่นาง พลางน้ำตาหลั่งไหล ขอให้หล่อนไว้ดม ชมต่างหน้าฃ้าเจ้า. อันเราผู้รักจริง วิ่งเฃ้าสู่ความบ้า นานาน่าหัวแท้; แต่เพราะปวงธรรมดา เปนอนิจจาประจักษ์, อันความรักยั่วใจ บ้าปานใดก็ตาม ไม่เปนความเที่ยงแท้ ดังนี้สุดที่แก้ สุดค้านธรรมดา นั่นฮือ.
รอส.
มึงนี้หนอเจรจา
แหลมกว่าตนรั่วรู้.
ตัช.
เปล่านา, ฃ้าเปรียบผู้
หลับแล้วนอนฝัน นั่นเอง.
รอส.
อ้าเทวัญ! ความรัก
หนักทรวงเมษบาลไซร้,
มีลักษณะหม่นไหม้
มาตรแม้นในทรวง ฃ้านา.
ตัช.
อีกในดวงจิตฃ้า;
แต่ฃ้าเห็นสุดบ้า,
จืดแล้วเหลือใจ แม่เอย.
เซเลีย.
ขอคนหนึ่งจงถามบุรุษเถ้า
เฃามีอาหารขายหรือไฉน:
ฃ้านี้หิวอ่อนอก.
ตัช.
ตลกไพร!
/*57*/รอส.
เฃามิใช่พ่อมึง: พึงนิ่งพลัน.
คอ.
ใครเรียกเรา?
ตัช.
เฃาที่ดีกว่าแก.
คอ.
ฉันเชื่อแน่, เพราะผู้ต่ำกว่าฉัน
จะต้องเลวเต็มประดา.
รอส.
อย่าเถียงกัน!
ลุงจงผันมาฟังฃ้าพาที.
คอ.
พูดไปเถิด, นายจ๋า, อย่าเกรงใจ.
รอส.
เมษบาล, แม้ในกลางไพรนี่
หาอาหารด้วยทองหรือไมตรี
ได้บัดนี้, วานนำเรานี้ไป,
เพื่อพักร้อนผ่อนกายหายเมื่อยล้า
อีกขบเคี้ยวโภชนาได้หรือไม่:
นางสาวนี้เดินทางมากลางไพร
ละเหี่ยใจ.
คอ.
เออฃ้าสงสารนัก,
อีกอยากช่วยอรไทยให้สมจิต;
แต่สุดคิด, ขัดสนแสนจนหนัก,
เพราะตูฃ้าเปนเพียงผู้พิทักษ์
/*58*/รักษาแกะของเฃาในกลางไพร,
และแกะนั้นเฃาเพียงให้เลี้ยงล้อม
จะยอมให้ตัดขนก็หาไม่;
นายของฃ้าไม่มีไมตรีใคร
ไม่เคยเห็นต้อนรับแขกไปมา:
อนึ่งเรือน, ฝูงแกะ, และที่ดิน
หมดทั้งสิ้นจะฃาย, อีกนายฃ้า
ไม่อยู่บ้าน, อาหารฉนั้นนา
ยากจะหากินหนำสำราญใจ;
แต่เท่าที่มีอยู่มาดูเถิด,
ฃ้าจะเปิดเสียงเชิญแทนเฃาได้.
รอส.
ผู้จะซื้อฝูงแกะและที่ไซร้
คือผู้ใด ?
คอ.
ชายหนุ่มผู้ที่มา
เมื่อกี้นี้, แต่ทีเฃานั้นไซร้
ไม่มีใจคิดซื้อสิ่งไรหนา!
รอส.
ถ้าแม้ไม่ทุจริตผิดตำรา,
ฃ้าขอให้ลุงช่วยด้วยไมตรี
วานซื้อเรือน, ที่ดิน, ทั้งฝูงแกะ
และรับเงินจากฃ้าไปซื้อที่.
/*59*/เซเลีย.
อีกเพิ่มสินจ้างลุง, เพราะที่นี้
ฃ้าเห็นดีน่าอยู่ได้สบาย.
คอ.
คงซื้อได้: เชิญไปกับตูฃ้า:
ถ้าแม้ที่ถูกอารมณ์และสมหมาย,
ฃ้าจะรับเลี้ยงแกะของสองนาย,
และซื้อจากผู้ขายโดยฉับพลัน. [พากันเฃ้าโรง.]
ตอนที่ ๕
ฉาก: ในดง.
อาเมียงส์, ยาคส์, และผู้อื่น ๆ ออก.
อาเมียงส์.
ลำ
๏ ใต้สุมทุมพุ่มไม้ใบสลอน
เชิญมานอนเล่นบ้างฃ้างดิฉัน,
และส่งเสียงสำเนียงเสนาะกรรณ
ร้องประชันปักษีที่เรียงราย,
เชิญมาที่นี้
ไม่มีคนร้าย,
มีเพียงพระพาย
พัดพรั่นอุรา.
/*60*/ยาคส์.
อีกหน่อย, อีกหน่อย, ขอให้ร้องอีกหน่อย.
อา.
ถ้าร้องอีกก็จะทำให้ท่านเหงา, นะมองสิเออร์ยาคส์.
ยาคส์.
ก็ช่างเถิด. ขอให้ร้องอีกหน่อยเถิด. ฃ้าสามารถดูดความสลดใจจากลำร้องได้เท่ากับอีเห็นดูดไข่. ขอให้ร้องอีกหน่อยเถิด.
อา.
เสียงฃ้าแห้งแหบ; ฃ้ารู้ดีว่าคงจะไม่เปนที่พอใจท่าน.
ยาคส์.
ฃ้าไม่ต้องการให้ท่านทำความพอใจให้แก่ฃ้า: แต่ฃ้าต้องการให้ท่านร้องลำ. ร้องเถิด; อีกสักท่อนหนึ่งเถิด; ท่านเรียกว่าท่อนไม่ใช่ฤๅ ?
อา.
อะไรก็ตามใจเถิด, มองสิเออร์ยาคส์.
ยาคส์.
ส่วนฃ้านั้นจะเรียกมันว่ากระไรก็เท่ากัน; มันไม่ได้มาเปนเจ้าบุญนายคุณอะไรของฃ้า. ว่าแต่ท่านจะร้องอีกหรือไม่ ?
อา.
ถ้าจะร้องก็เพื่อตามใจท่านมากกว่าตามใจตัวฉันเอง.
ยาคส์.
ถ้าฉนั้นแม้ฃ้าควรขอบใจใครก็ควรขอบใจท่านนี้แล; แต่ผู้ที่มักยอก็เปรียบเหมือนลิงป่าสองตัวพบกัน, และเมื่อใดใครขอบใจฃ้าเจ้ามากๆ, ฃ้าเจ้าก็รู้สึกประหนึ่งว่าได้ให้ทานเฃาเปนนีหนึ่งแลเฃาให้พรตามแผนคนขอทาน. ร้องเถิดนา; และถ้าใครไม่อยากร้องก็จงหุบปากนิ่งอยู่เถิด.
/*61*/อา.
เอาเถิด, ฃ้าจะร้องให้กับลำ. ท่านทั้งหลาย, ระหว่างนี้จงลาดผ้าที่เสวย; เจ้าหลวงจะมาประทับเสวยใต้ร่มไม้นี้. เจ้าหลวงได้เที่ยวหาตัวท่านอยู่ตลอดวัน.
ยาคส์.
และดิฉันก็คอยเลี่ยงเจ้าหลวงอยู่ตลอดวัน. เจ้าหลวงนั้นชอบเถียงมากเกินที่ฃ้าชอบใจ: ฃ้านี้ไซร้มีเรื่องนึกมากเท่าๆกับเธอเหมือนกัน; แต่ฃ้าขอบใจสวรรค์, และไม่ใคร่จะโอ้อวดข้อความในใจ. อย่างไรเล่า, จะร้องก็ร้องสิ.

ลำ
[ท่อนนี้ร้องพร้อมกัน]
๏ ผู้ใดไม่มักใหญ่ใฝ่ทรัพย์สิน
ชอบนอนกินกลางแสงตวันจ้า,
หาสะเบียงพอเลี้ยงอาตะมา,
ได้เท่าใดปรีดาจิตสบาย,
เชิญมาที่นี้,
ไม่มีคนร้าย
มีเพียงพระพาย
พัดพรั่นอุรา.
/*62*/ยาคส์.
ฃ้าจะท่องกลอนให้สักบทหนึ่ง, ซึ่งฃ้าได้ประพนธ์ขึ้นเมื่อวานนี้ พอเปนเครื่องเพลิดเพลินใจ.
อา.
และฃ้าจะร้องให้.
ยาคส์,
กลอนเปนเช่นนี้ :-

๏ แม้ผู้ใดจริตจิตวิกล
จำแลงตนเปนลาบ้านักหนา,
ทิ้งสมบัติพัสฐานสำราญมา
แสวงหาลำบากยากลำเค็ญ,
เชิญมานี่แน่,
เปนแท้คงเห็น
อีกหลายคนเปน
บ้าเหมือนตนเอง.
อา.
อ๊ะ, กลอนอะไรเช่นนั้น.
ยาคส์.
เมื่อไม่ชอบก็แล้วกัน. ดิฉันจะนอนเผื่อจะหลับได้; ถ้าหาไม่ก็จะนอนด่าบรรดาคนสูงศักดิ์เล่นให้สบายใจ.
อา.
และฃ้าระไปหาเจ้าหลวง: เครื่องพร้อมแล้ว. [ต่างคนเฃ้าโรง.]1
ตอนที่ ๖
ฉาก: ในดง.
ออร์ลันโด กับ อะดัม ออก.
อะดัม.
นายที่รัก, ผมไปต่อไปอีกไม่ไหวแล้ว; โอย, ผมหิวจะตายเสียแล้ว! ผมจะนอนลงตรงนี้, และวัดหลุมฝังศพของผม. ขอลาก่อนละ, นายผู้ใจดี.
ออร์.
อ๊ะ, อย่างไร, อะดัม! ท้อใจเสียแล้วฤๅ? อยู่ไปหน่อย; ทำใจดีๆไว้หน่อย; ทำใจสบายไว้หน่อยเถิด. ถ้าดงกันดารนี้มีสัตว์ที่ดุร้าย, ฉันก็จะยอมตายเปนอาหารของมันหรือมิฉนั้นก็เอามันมาเปนอาหารของแกจงได้. ในใจของแกนึกว่าจวนตายมากกว่ากายของแกจวนตายจริงๆ. ถ้ารักฉันละก็ขอให้ทำใจไว้ก่อน; ผละความตายไว้ให้สุดแขนสักพักหนึ่งเถิด: ในอีกไม่ช้าฉันจะกลับมาหาแกที่นี้; และถ้าฉันไม่เอาอะไรมาให้แกกิน นั่นแหละฉันจึ่งจะยอมให้แกตาย: แต่ถ้าแกชิงตายเสียก่อนฉันกลับ ฉันจะนับว่าแกเปนผู้เย้ยความอุตสาหะของฉัน. ดีแล้ว! ดูหน้าตาแกค่อยแจ่มใส, และในไม่ช้าฉันจะกลับมา. แต่นี่แกมานอนอยู่กลางแจ้ง: มาเถอะ, ฉันจะพยุงไปเฃ้าที่ร่ม; และถ้ามีสัตว์อะไรอยู่ในดงนี้ละก็แกจะไม่ต้องตายเพราะอดเปนแน่ละ. ทำใจดีๆไว้, อะดัมเอ๋ย ! [พากันเฃ้าโรง.]
ตอนที่ ๗
ฉาก: ในดง.
มีโต๊ะตั้งพร้อมด้วยของกิน. เจ้านคร, อาเมียงส์, และขุนนางหลายคน, แต่งอย่างชาวป่า, ออก.
เจ้า.
เราคิดว่าเฃากลายเปนสัตว์ป่า;
เพราะหาตัวเปนคนหาพบไม่.
ขุนนางที่ ๑.
เฃาพึ่งลุกจากที่แห่งนี้ไป:
เฃาสำราญบานใจฟังขับร้อง.
เจ้า.
ถ้าแม้เฃาผู้มักชอบโต้เถียง
เบี่ยงบ่ายเปนนักลำ, เราคงต้อง
ได้ฟังดาวกลางหาวฉาวคะนอง.
ต้องไปตามตัวมาพูดจากัน.
ยาคส์ ออก.
ขุนนางที่ ๑.
ไม่ต้องร้อนถึงฃ้า, เฃามานี่.
เจ้า.
มองสิเออร์ตัวดีเปนไรนั่น !
ไฉนปล่อยให้มิตร์สหายกัน
ต้องค้นทั่วไพรสัณฑ์, ว่าฉันใด?
ยาคส์.
อ้ายคนบ้า, คนบ้า! ฃ้าได้พบ
ประสบอ้ายคนบ้ากลางป่าใหญ่,
/*65*/แต่งเสือลายหลายสี, ดิฉันไซร้
ได้พบมันแม่นแท้กลางพนา:
มันนอนเหยียดกลางแดดแผดพาที
ด่าว่าเคราะห์เหมาะดี, ขันนักหนา,
มันพูดจาหลักแหลมแกมปัญญา;
มันก็เพียงตลกบ้าใส่เสื้อลาย.
ครั้นตูฃ้าว่า “สบายหรืออ้ายบอ ?”
มันว่า “อ๋อนายจ๋าอย่ามักง่าย
เรียกฉันบ้ากว่าเทพพรรณราย
จะให้ทรัพย์มากมายจนมั่งมี:”
แล้วมันควักนาฬิกามาจากพก,
ยกขึ้นมองด้วยตาอันริบหรี่,
แล้วพูดปานนักปราชญ์ฉลาดดี:
“เวลานี้ได้สิบนาฬิกา:”
แล้วกล่าวต่อ, “ฉนี้หนอเราเห็นได้
ว่าโลกนี้กลิ้งไปเร็วนักหนา:
เมื่อโมงก่อนนเก้านาฬิกา;
พอเวลาล่วงไปอีกโมงเดียว
ก็จะเปนสิบเอ็จอย่าสงสัย;
/*66*/ค่อยล่วงไปทีละโมงอย่าเฉลียว,
ทุกๆโมงเราแก่ลงแน่เทียว,
บัดเดี๋ยวเดียวก็เริ่มทรุดโทรมไป
ทุกๆโมงแน่แท้อย่ากังฃา;
ดังนี้นาเปนคติควรตริไตร่.”
พอฃ้าฟังตลกเสื้อลายไซร้
พูดจาได้เปนคติเรื่องเวลา,
ปอดดิฉันขันก้องราวกับไก่
ตลกใยรู้ธรรมฃำนักหนา;
ดิฉันจึ่งหัวเราะมิลดลา
ชั่วโมงตามนาฬิกาของมันนั้น.
ตลกดีนักหนา! ฃ้าเจ้าเห็น
เสื้อลายเปนเสื้อดีเปนแม่นมั่น!
เจ้า.
นั่นตลกอะไร ?
ยาคส์.
ใจดิฉัน
คิดเห็นว่าตลกนั้นมันยอดดี!
เคยอยู่ราชสำนักพูดหลักแหลม,
คติแกมถ้อยคำขำควรที่,
มันว่าหญิงสาวสอางค์รูปร่างดี
มักจะมีปัญญารู้ว่างาม:
/*67*/อันสมองของมันนั้นแห้งลม
แม้นขนมเสบียงกรัง, ทั้งน่าถาม,
ทั้งเก็บความรู้ไว้ได้มากความ
แล้วขยายออกตามภาษามัน.
ฃ้าเจ้าใคร่เปนตลกกับเฃาบ้าง!
เสื้อลายนั้นเปนอย่างชอบใจมั่น.
เจ้า.
เราจะให้ท่านนา.
ยาคส์.
ถ้าฉนั้น
ดิฉันก็จะใส่แต่เสื้อลาย;
แต่ขอจงพระองค์ให้อภัย
ในถ้อยที่ฃ้ากล่าวถ้วนทั้งหลาย
แถลงคำเปรียบเปรยเผยภิปราย,
อย่ามุ่งหมายเอาผิดคิดโกรธา.
ขอฃ้ามีเสรีภาพอุดม
เท่ากับลม, เป่าใครตามใจฃ้า;
ตลกหลวงต้องเปนเช่นนี้นา;
และผู้ที่ถูกฃ้ากล่าวแคะไค้
ต้องหัวเราะยิ่งกว่าผู้ฃ้าเว้น.
ฉนี้เปนเพื่อเหตุผลไฉน?
อันว่าเหตุข้อนี้นี่เห็นได้
/*68*/ง่ายเท่าทางเดินไปสู่เฃตวัด:
ผู้ใดถูกตลกกล่าวเย้ยหยัน,
ถึงเจ็บคันแม้โกรธโฉดถนัด:
อันความเขลาของปราชญ์ปรากฎชัด
ถนัดแม้เมื่อตลกชำเลืองตา.
ขอเสื้อลายสรวมใส่; ให้ฃ้านี้
ได้พาทีจังๆ, ดังนั้นฃ้า
รับจะล้างโสโครกในโลกนา,
ถ้าแม้ยอมกินยาของฃ้าไซร้.
เจ้า.
อันว่ากิจท่านคิดเราพอทาย.
ยาคส์.
คงไม่ทำกรรมร้ายอย่างไรได้.
เจ้า.
ท่านหรือคงล่วงละลาบทำบาปใหญ่
และมุ่งใจติบาปให้เราฟัง.
ตัวท่านไซร้เคยได้เปนนักเลง
ชั่วร้ายเองปานสัตว์กำลังขลัง;
และปุ่มปมอมโรคพะรุงพะรัง
อันน่าชังซึ่งตนหาใส่ตน,
จะมาคายหมายด่าคนเราทั่ว.
ยาคส์.
ใครร้อนตัวยามฃ้านี้ว่าบ่น
ถึงความชั่วทั่วไปในสากล ?
ทุกแห่งหนความชั่วมีทั่วไป.
ไหลออกตามสายชลธนสาคร
ระอาอ่อนลดลงหรือมิใช่ ?
ฃ้ามิได้หยาบหยามออกนามใคร
ยามฃ้าไซร้ติฉินและนินทา,
ว่านางในธานีมั่งมีทรัพย์
ซึ่งรับจากผู้ดีต่าง ๆ หน้า;
ใครจะออกรับเอาว่าเราด่า
เมื่อรู้ว่าเพื่อนบ้านก็ปานกัน
และชายใดไร้สติปัญญาเบา
จะซัดเอาว่าเลวเพราะดิฉัน
ติเตียนเฃาหรือไฉน, ใจสำคัญ
ว่าดิฉันเสกแสร้งแกล้งนินทา
ก็เท่ากับทำตนให้ควรติ;
ฉนั้นสิควรหรือจะโทษฃ้า?
แล้วอย่างไร? เปนไฉน?
ว่าฃ้านี้ประทุษเฃาอย่างไร:
ถ้าคำพูดถูกจริงทุกสิ่งสรร
ก็เฃานั้นทำตน, โทษใคร
แม้มิจริงเช่นฃ้าว่าเฃาไซร้.
/*70*/อันถ้อยคำใด ๆ ที่กล่าวมา
ก็เหมือนฝูงห่านไพร, ใครจะปอง
เปนเจ้าของมันได้ไฉนหนา ?
แต่นี่ใครเดินดุ่มลอดซุ้มมา?
ออร์ลันโด ออก, ชักดาพถือติดมือมา.
ออร์.
หยุดกินก่อน, ฟังฃ้านี้พาที.
ยาคส์.
ฃ้ายังไม่ได้กินเลยสักหน่อย.
ออร์.
แกต้องคอยจนกว่าตัวกูนี่
จะได้รับสเบียงเพียงพอดี
ยาคส์.
ไก่ตัวนี้เปนไก่ชนิดใด?
เจ้า.
เจ้าหาญกล้าเพราะว่าแสนยากเข็ญ,
หรือว่าเปนคนพาลสันดานไพร่
ไม่รู้จากมรรยาทจึ่งอาจใจ
มาพูดไร้กิริยาท่าคนดี?
ออร์.
อันคำต้นของท่านนั้นแหละเหมาะ:
เพราะความยากสาหัสจัดเต็มที่,
ฃ้าจึ่งได้กิริยาท่าผู้ดี:
แต่ฃ้านี้กำเนิดในภารา
และเปนผู้มีสกูลมูลสุชาต.
/*71*/แต่หยุดก่อน: ใครบังอาจกินภักษา
ก่อนที่ฃ้าได้สมเจตนา,
จะต้องวายชีวาโดยฉับไว.
ยาคส์.
แกไม่ยอมฟังคำร่ำอย่างมิตร์
ฉันจะรอดชีวิตอย่างไรได้ ?
เจ้า.
จงบอกว่าปราถนาสิ่งอันใด ?
กิริยางามไซร้อาจบังคับ
ให้เรานี้ใจดีต่อตัวท่าน,
ดีกว่าทำรุกราญมาหาญหัก.
ออร์.
ตูฃ้าไร้อาหารและหิวนัก,
ขอฃ้าสักมื้อหนึ่งจะขอบใจ.
เจ้า.
นั่งลงกิน, ยินดีต้อนรับท่าน.
ออร์.
ท่านพูดหวาน! ฃ้าผิดหาน้อยไม่;
ฃ้านึกว่าในป่าแห่งนี้ไซร้
จะมีแต่ชาวไพรพวกพาลา;
ฃ้าจึ่งแสร้งทำขึงตึงตังขู่
ท่านผู้อยู่กลางดงพงพฤกษา,
และนอนใต้ต้นไม้ร่มฉายา,
ปล่อยเวลาคล้อยเคลื่อนเลื่อนเลยไป;
แม้ได้เคยอยู่สราญในบ้านช่อง,
/*72*/เคยได้ยินระฆังก้องในวัดใหญ่,
เคยกินเลี้ยงกับสหายสบายใจ
อีกเคยได้เช็ดน้ำจากดวงตา,
ทั้งรู้จักสงสารผู้แค้นคับ,
จงโปรดรับคำวอนอ่อนของฃ้า
แทนถ้อยคำตึงตังอหังการ์:
ดังนี้ฃ้าเก็บดาพด้วยอายใจ.
เจ้า.
จริงอยู่เราเคยสราญในบ้านช่อง,
เคยได้ยินระฆังก้องในวัดใหญ่,
เคยกินเลี้ยงกับสหายสบายใจ,
เคยร้องไห้เพราะสมเพชเวทนา:
ฉนั้นเชิญนั่งลง, เราจงจิต
ให้ท่านเปนเช่นมิตร์อย่ากังฃา,
สิ่งใดท่านประสงค์จงกล่าวมา,
เราจะหามาให้ดังใจปอง.
ออร์.
ถ้าฉนั้นฃ้าขอจงรอคอย
อีกสักหน่อย, ตูฃ้านี้จำต้อง
ประพฤติเช่นมฤคีสีเรืองรอง,
ต้องไปหาลูกน้อยผู้กลอยใจ.
มีตาเถ้าชราน่าสลด,
/*73*/สู้จรดตามฃ้ามาป่าใหญ่
เพราะความรักสุจริตสถิตใจ:
ขอท่านไซร้มีจิตคิดเมตตา
กว่าตาเถ้าทุพพลคนนั้นไซร้
จะได้กินอิ่มหนำสำราญ, ฃ้า
ไม่ขอรับสิ่งใด.
เจ้า.
รีบไปพา
ตัวตาเถ้าเอามาณที่นี้,
และจนกว่าเพื่อนยาจะมาไซร้
เราจะไม่กินเลยณที่นี่.
ออร์.
ฃ้าเจ้าขอขอบใจที่ไมตรี;
ท่านจงสุขสวัสดีทุกเมื่อไป! [เฃ้าโรง]
เจ้า.
เห็นไหมเล่าพวกเราเหล่าสหาย,
จะเคราะห์ร้ายแต่เราก็หาไม่:
ที่ในโรงลครโลกนี้ไซร้
มีเรื่องน่าสลดใจอยู่มากครัน.
ยาคส์.
ทั้งโลกเปรียบเหมือนโรงลครใหญ่,
ชายหญิงไซร้เปรียบตัวลครนั่น:
ต่างมียามเฃ้าออกอยู่เหมือนกัน;
/*74*/คนหนึ่งนั้นย่อมเล่นตัวนานา,
คือแบ่งเปนเจ็ดปางอย่างนี้ไซร้.
หนึ่งลูกอ่อนนอนไห้อยู่จ้าๆ
ในวงแขนพี่เลี้ยงกล่อมเกลี้ยงมา,
จนกว่าจะสามารถอาจเลี้ยงตน.
สองคือเด็กนักเรียนแรกเขียนอ่าน
ถือย่ามผ่านไปพลางทางพร่ำบ่น,
หน้าแฉล้มแจ่มปานพระสุริยน,
ไปโรงเรียนชอบกลราวหอยคลาน.
สามคือหนุ่มรักสมรเฝ้าถอนใจ
ราวเตาไฟที่เพลิงเร้าเริงผลาญ,
แต่งเพลงยาวชมขนงเจ้านงคราญ
สี่ทหาร, เสียงดังตังตึงไป,
และหนวดเคราคล้ายเสือ, เหลือจะรัก
เกียรติศักดิ์, มักวิวาทปราดเฃ้าใส่,
ถลันหาเกียรติยศแม้ที่ใน
ปากปืนใหญ่ไม่พรั่นหวั่นวิญญา.
ห้าลูกขุนผู้ใหญ่ไก่เต็มพุง
จนท้องตุงตัวอ้วนท้วนนักหนา,
ตาขมึง, หนวดเคราเฃ้าตำรา,
ชำนาญในกติกาประเพณี.
/*75*/ต่อลงมาถึงย่างคำรบหก,
เปนตลกซูบแท้แก่เต็มที่,
ใส่แว่นตาคาดกระเป๋าเทราฤดี,
ถุงตีนที่เคยใช้เมื่อเยาว์วัย ก็หย่อนย่นร่นหลวมสรวมฃาเหี่ยว,
เสียงเคยห้าวกลับเรียวลงไปได้
ราวเสียงเด็ก, ยามสนทนาไป
เสียงนั้นไซร้แห้งแหบหอบหืดครัน.
ปางสุดท้าย, ที่หมายจบประวัติ,
อันเห็นชัดกลับเปนเด็กอีกแม่นมั่น.
มีแต่หลงลืมไป, อีกไร้ฟัน,
ไร้ตา, ไร้รสสรรพ์, ไร้ทั่วไป.
ออร์ลันโด กลับออก, พร้อม
เจ้า.
เรายินดี. จงวางภาระเถ้า,
และให้เฃากินหนำสำราญได้.
ฃ้าขอบใจแทนเพื่อนผู้เถ้าไซร้.
อะดัม.
ดีแล้วนาย, ฃ้าหายใจมิใคร่ทัน
เจ้า.
เชิญกินก่อน: เราไซร้ยังไม่ถาม
ถึงข้อความทุกข์โศกวิโยคศัลย์.
จงกินพลางฟังลำขับรำพรรณ
ร้องไปพลันเถิดหนอพอเพลินใจ.
อา.
/*76*/ลำ
๏ อ้าลมหนาวพัดอ้าวไม่ร้ายสู้
ความชั่วอกะตัญญูของคนได้;
ถึงพัดต้องกายเย็นไม่เปนไร
เพราะมิได้เคยเห็นเปนเพื่อนกัน.
โอ้เจ้าพุ่มพฤกษาสง่าศรี,
ในโลกนี้สหายไม่มีที่จริงใจ;
ลุ่มหลงพะวงใย,
รักหน่ายคลายไป
อย่าได้เปนห่วงอีกเลยเอย.
๏ น้ำฟ้าหนาวร้าวอกฟกไม่เหมือน
ขึ้งแค้นเพื่อนลืมคุณทุกสิ่งสรรพ์;
ถึงฟ้าทำน้ำแขงแกร่งฉนั้น,
ไม่เย็นทันเทียบเพื่อนที่ลืมมิตร์.
โอ้มิ่งไม้ใบพุ่มชะอุ่มเขียว,
เจ็บจริงเจียวเจ็บเพราะเพื่อนไม่นำภา;
เสียแรงรักเปนนักหนา,
รักร้างห่างระอา,
จะมาเปนห่วงเฃาใยเอย.
/*77*/เจ้า.
ถ้าแม้เธอเปนลูกเซอร์โรลันด์,
เช่นกระซิบบอกฉันกี้นี้ไซร้,
ทั้งรูปร่างของบิดาฃ้าจำไว้
ก็เห็นได้เธอแม้นบิดาครัน.
เรายินดีรับเจ้า. เรานี้ฤๅ
คือตัวเจ้านครผู้รักมั่น
ในบิดาของเธอ: เออฉนั้น
จงผายผันสู่ถ้ำที่สำนัก,
และแถลงประวัติต่อให้เรา.
ส่วนตาเถ้าเราชอบขอบใจหนัก
ที่ภักดีต่อลูกสหายรัก,
ขอรู้จักต้อนรับเช่นกับนาย.
จงช่วยกันพยุงแกผู้แก่เถ้า.
มาเถิดเจ้าลูกเพื่อนเหมือนสหาย,
ขอให้ฃ้าฟังเรื่องทั้งดีร้าย
ถ้วนทั้งหลายจงเล่าให้เฃ้าใจ. [พากันเฃ้าโรง]
---
องก์ที่ ๓
ตอนที่ ๑
/*78*/ฉาก: ห้องหนึ่งในวังเจ้านคร.
เจ้าเฟรเดริค ออก, พร้อมด้วยขุนนาง, และออลิเวอ
เฟร.
ไม่ได้พบแต่วันนั้นหรือว่า?
เชื่อไม่ได้, ไม่น่าจะเชื่อได้:
ถ้าหากจิตกูนี้ไม่เต็มไป
ด้วยเมตตาแล้วไซร้คงเห็นกัน;
เพราะเมื่อตัวผู้พี่นี่ยังอยู่
กูไม่ต้องหาน้องผู้ผายผัน,
คงแก้แค้นสมใจได้เท่ากัน.
เหตุฉนั้นมึงนาอย่านอนใจ.
ไปหาน้องมึงมา, ไม่ว่ามัน
จะได้ดั้นด้อมด้นไปหนไหน;
จะจุดเทียนส่องหาก็ตามใจ;
หาจงได้, จับเปนหรือจับตาย
ภายในสิบสองเดือนเคลื่อนบรรจบ,
แม้มิพบมึงจงอย่ามุ่งหมาย
กลับมาอยู่เมืองกูให้ยากกาย.
ดินและทรัพย์ทั้งหลายของมึงไซร้,
/*79*/ก็จะริบเปนหลวงทั้งปวงกว่า
จะได้ตัวน้องมาสำแดงได้,
ว่ามึงไม่ทุรยศขบถใจ
เช่นกูไซร้คิดเห็นเปนเช่นนั้น.
ออลิ.
อนิจจา, พระทรงอานุภาพ
ไม่ทรงทราบใจฃ้าเปนแม่นมั่น !
น้องนั้นไซร้ฃ้ามิได้เคยรักมัน.
เฟร.
ถ้าฉนั้นตัวมึงแสนอัปรีย์.
จงขับไล่ออกไปพ้นราชฐาน;
พนักงานจงริบเรือนและที่:
จงรีบไปไวๆในบัดนี้
และขับอ้ายอัปรีย์พ้นภารา.
ตอนที่ ๒
ฉาก: ในดง.
ออร์ลันโด, ถือกระดาษ, ออก
ออร์.
แขวนอยู่เถอะกลอนสาร, เปนพยานลิ
ขอจันทิมาราชินีแห่งนิศากาล.
/*80*/ด้วยเนตร์วิมลวรรณ, จากสวรรค์สกาวฉาน,
โปรดช่วยเปนพยานแห่งความปรียะเต็มใจ.
อ้ารอสะลินด์! ปวงพฤกษะเปรียบสมุดให้.
พี่จาฤกสารไว้ณเปลือกทุกต้นพฤกษา;
เพื่อชนพะเนจรจะได้อ่านซึ่งสารา
รู้คุณกะนิษฐา, ที่ประดิษฐทุกแห่งหน.
ไวไว, ออร์ลันโด; เที่ยวจาฤกไว้ทุกต้น
ชมนางศรีวิมล, และวิเศษสุดรำพรรณ. [เฃ้าโรง.]
ตัชส๎โตน กับ คอริน ออก.
คอ.
เออ, การมาอยู่อย่างคนเลี้ยงแกะเช่นนี้, เห็นเปนอย่างไรบ้าง, นายตัชส๎โตน ?
ตัช.
พูดกันจริงๆนะเพื่อน, ถ้าจะพูดไปในส่วนที่ว่าเปนการยังชีพอยู่เท่านั้นละก็มันก็พอสถานประมาณ; แต่ถ้าจะคำนึงถึงการที่มันเปนอาชีพของเมษบาลละก็ไม่เปนรส. ในข้อที่เปนการอยู่วิเวก, ฉันก็ชอบใจพอใช้อยู่; แต่ถ้าจะว่ากันถึงข้อที่เปนการส่วนตัว, ต้องนับว่าเลวเต็มที. ในส่วนข้อที่ว่าถึงการอยู่กลางทุ่ง, ฉันก็เปนที่พอใจ; แต่ในส่วนข้อที่ไม่ได้อยู่ในราชสำนักนั้นหรือ, ทำให้ฉันรู้สึกระอา. โดยเหตุที่การยังชีวิตอยู่เปนไปโดยอาการคับ, ก็นับว่าพอๆสำหรับใจของฉัน; แต่เพราะไม่มีของกินให้ได้มากๆ, ฟังฉันก็ไม่ชอบอยู่เอง. ก็แกมีสติปัญญาในตัวแกบ้างหรือไม่เล่า, ตาคนเลี้ยงแกะ?
/*81*/คอ.
ฉันมีปัญญาแต่เพียงพอที่จะรู้ได้ว่า ถ้ายิ่งมีโรคมากขึ้น ก็ยิ่งมีความสบายน้อยลง; และว่าผู้ที่ไร้เงิน, โอกาศ, และความพอใจ ก็เท่ากับไร้สหายดีสามคน, รู้ว่าลักษณะของฝนคือทำให้เปียกและลักษณะของไฟคือทำให้ไหม้; รู้ว่าทุ่งหญ้าดีทำให้แกะอ้วน, และว่าเหตุสำคัญที่บันดาลให้เปนกลางคืนก็เพราะไร้ตวัน; รู้ว่าผู้ที่มิได้มีปัญญามาโดยธรรมะชาติหรือโดยแสวงอาจจะบ่นได้ถึงกำเนิดทรามของตน หรือมิฉนั้นก็เปนเชื้อสกุลที่บัดซบเต็มที.
ตัช.
คนเช่นนี้เปนนักปราชญ์โดยธรรมดา. แกได้เคยไปในราชสำนักบ้างไหม, เมษบาล ?
คอ.
ไม่เคยเลย.
ตัช.
ถ้าฉนั้นแกก็ไม่พ้นนรก, เหมือนไข่ที่ย่างไม่ดีสุกแต่ซีกเดียว.
คอ.
ค่าที่ไม่เคยไปในวังเท่านั้นแหละฤๅ? ขอให้ชี้แจง.
ตัช.
อ้าว, ก็ถ้าแกไม่เคยเฃ้ารั้วเฃ้าวัง ก็เปนอันว่ายังไม่เคยเห็นมรรยาทดี; ถ้าแกไม่เคยเห็นมรรยาทดี, มรรยาทของแกก็คงจะต้องชั่ว; และความชั่วก็คือบาป, และบาปก็คือเครื่องพาไปนรก. แกเคราะห์ร้ายพิลึกนะ, เมษบาล.
คอ.
ไม่เปนเช่นนั้นเลย, ตัชส๎โตน: สิ่งซึ่งถือว่าเปนมรรยาทดีในวังเปนของน่าขันในชนบท เท่าๆกับมรรยาทของชาว/*82*/ชนบทเปนสิ่งซึ่งถูกเย้ยหยันมากที่สุดในวัง. แกเล่าให้ฉันฟังเองว่าในราชสำนักต้องจูบมือกันเมื่อปราถนาจะแสดงความเคารพ: แต่ความเคารพอย่างนี้จะกลายเปนของสกปรก ถ้าแม้เสวกเปนเมษบาล.
ตัช.
อุทาหรณ, โดยย่อ; ว่ามา, อุทาหรณ.
คอ.
พวกเรากำลังจับนางแกะของเรา, และแกก็ย่อมรู้, หนังและขนมันเปนน้ำมันย่อง.
ตัช.
ก็มือเสวกไม่มีเหงื่อออกบ้างละฤๅ? แล้วก็มันแกะก็ดี เท่าๆกับเหงื่อมนุษไม่ใช่ฤๅ ? ตื้น, ตื้นนัก. ต้องหาอุทาหรณใหม่; ว่ามา.
คอ.
อีกประการหนึ่ง, มือพวกเราแขงนัก.
ตัช.
ถ้าฉนั้นริมฝีปากที่จูบก็จะรู้สึกเร็วขึ้น. ตื้นอีก. หาอุทาหรณให้ลึกๆอีกหน่อย.
คอ.
และมือมักจะเปื้อนน้ำมันยางบ่อยๆ เพราะเยียวยาแกะของเรา; ก็แกจะให้เราจูบน้ำมันยางเจียวฤๅ? มือเสวกสิลูบไล้หอมไปด้วยชมด.
ตัช.
คนตื้นอย่างเอก! แกเท่ากับเนื้อหนอนกิน, เมื่อเปรียบกับชิ้นเนื้อดี! ขอให้เรียนจากบัณฑิต, และไตร่ตรองดูให้ดี: ชมดมีธรรมะชาติต่ำกว่าน้ำมันยาง, เพราะเปนเพียงมูลของแมวชนิดหนึ่งเท่านั้น. แก้อุทาหรณเสียใหม่, เมษบาล.
/*83*/คอ.
ปัญญาของแกเฉียบแหลมเหลือที่ฉันจะสู้: ขอให้ฉันยั้งทีเถิด.
ตัช.
จะยั้งอยู่ในฐานเปนผู้ควรตกนรกฉนั้นฤๅ? ขอให้พระเปนเจ้าช่วยด้วยเถิด, ตาคนตื้น! ขอให้พระเปนเจ้าช่วยกอกเลือดแกด้วยเถอะ! แกมันดิบนัก.
คอ.
นาย, ขอให้เฃ้าใจว่าฉันเปนกรรมะกรแท้ๆ: ฉันหาเช้ากินค่ำ, หาผ้าพอปกกาย, ไม่ได้ทำให้ใครชัง, ไม่อิจฉาใครที่ได้ความสุข, ยินดีในความดีของผู้อื่น, สกดใจในส่วนภัยที่มีแก่ตัว, และความพอใจมากที่สุดของฉัน คือเมื่อเห็นนางแกะกินหญ้าและลูกแกะกินนม.
ตัช.
นั่นก็เปนบาปไม่น้อยของแกอีกอย่างหนึ่ง, ในการที่จับนางแกะกับแกะผู้เฃ้าชนกัน และจงใจหาเลี้ยงชีพโดยการผสมปศุสัตว์; ประพฤติเปนสื่อให้แก่แกะตัวนำฝูง, และลวงเอานางแกะน้อยอายุสิบสองเดือนไปให้แกะผู้ที่หัวเบี้ยว, ชรา, และมักมากในกาม, ไม่คู่ควรกันด้วยประการใดๆ เลย. ถ้าแกจะไม่ต้องลงนรกเพราะเหตุนี้ละก็, ยมะบาลเห็นจะเลยไม่ได้มีเมษบาลแน่ละ; ฉันแลเห็นไม่ได้ว่าแกจะรอดได้อย่างไร.
คอ.
นายหนุ่มกานิมีด, พี่ชายของนายผู้หญิงใหม่ของฉัน, มานี่แล้ว.
/*84*/รอสะลินด์ ออก, ถือกระดาษแผ่นหนึ่ง.
รอส.
[อ่าน] ๏ ทั่วทิศาจวบเฃตเทศอินดี
หามะณีเหมือนรอสะลินด์ไฉน.
เกียรติของนาง, พลางวายุพาไป,
ทั่วโลกัยรอสะลินด์ย่อมฦๅชา
ปวงรูปภาพงามเลิดเฉิดเฉลา
เปรียบนงคราญปานเขม่าเซานักหนา.
ไม่ขอพักตร์ใดในอุรา
นอกจากหน้ารอสะลินด์ยุพินเพรา. ฯ
ตัช.
กลอนอย่างนี้ฃ้าจะแต่งให้บ้างก็ได้ไม่ต้องหยุดตั้งแปดปี, เว้นแต่เวลากินเช้าเย็นกับเวลานอน; จังหวะเหย่าๆ ราวกับแม่ค้าหาบเนยไปตลาด.
รอส.
อ้ายบ้า!
ตัช.
เช่นนี้เปนตัวอย่าง:
แม้กวางใดไร้นางกวางเปนคู่
จงจู่หารอสะลินด์โฉมเฉลา
แม้วิลาใคร่หาคู่คลึงเคล้า,
รอสะลินด์นงเยาว์ก็เหมือนกัน.
อันเสื้อหนาต้องหาซับในรอง,
ท้องหม่อมแม่รอสะลินด์ก็เฉกฉัน.
/*85*/ฃ้าวเกี่ยวกองต้องรวมฟ่อนผูกพัน;
ฉนั้นชวนรอสะลินด์ขึ้นระแทะ.
ลูกไม้หวานเปลือกนอกมักเปรี้ยวจี๋,
ลูกไม้นี้เหมือนรอสะลินด์แหละ.
ผู้ใดปองกุหลาบอันงามแงะ
ต้องทนหนามตำแยะและรอสะลินด์.
นี่เปนกลอนเฃ้าแบบบ้าปานๆกันเทียวไม่ใช่ฤๅ? ก็จะเก็บเอามาเปนอารมณ์ทำไม, ไม่เห็นเปนเรื่องเลย.
รอส.
เลิกที, อ้ายบ้าบัดซบ! กูไปพบอยู่ที่ต้นไม้ต้นหนึ่ง.
ตัช.
ถ้าจริงฉนั้น, ต้นไม้นั้นก็ออกผลไม่ดีเสียแล้ว.
รอส.
กูจะตอนเอามาติดกับตัวมึง, ซึ่งถ้าเช่นนั้นก็จะเปนอันมาฝากกับต้นไม้บ้า: แล้วมันก็จะกลายเปนผลไม้ที่ออกก่อนผลอื่น ๆ ในแถบนี้; เพราะมึงคงจะเน่าเสียก่อนห่าม, ตามวิสัยต้นไม้บ้า.
ตัช.
ก็ตามใจ, แต่ข้อที่นายพูดนี้ถูกหรือมิถูกก็แล้วแต่ป่าจะวินิจฉัยเถิด.
เซเลีย ออก, ถือกระดาษแผ่นหนึ่ง.
รอส.
เลิกที! น้องสาวฃ้ามาแล้ว, อ่านอะไรอยู่ด้วย: อย่ากวนหล่อน.
/*86*/เซเลีย.
[อ่าน] ๏ อันที่นี้เหตุไฉนเปนไพรสณฑ์?
หรือเพราะเหตุหนไพรไม่มีคน?
ฃ้าจะคิดเล่ห์กลแก้การนี้.
จะเอาลิ้นแขวนทั่วทุกพฤกษา,
เพื่อเผยพจน์รจนาสง่าศรี:
บ้างกล่าวถึงความสั้นแห่งชีวี
ที่วนว่ายในสังสารวัฎ,
และแม้ยืดคืบเดียวเท่านั้นไซร้
ก็ทำให้อายุยาวถนัด;
บ้างกล่าวถึงความเสื่อมไมตรีวัจน์
ตัดมิ่งมิตร์ฃาดมิตร์ผิดคลองธรรม์:
แต่ที่กิ่งงามยิ่งกว่ากิ่งหลาย,
อีกที่ปลายประโยคทุกอัน, ฉัน
จะเขียนรอสะลินดาเปนแม่นมั่น,
เพื่อผู้อ่านทั่วกันได้รอบรู้
ถึงเดือนดาวแวววาวในเวหน
และโลกน้อยที่คนเรานี้อยู่.
เทพประศาสน์ธรรมะชาติ, ปราชญ์จงรู้,
ให้สิริรวมอยู่แห่งเดียวไซร้,
และรวมสรรพะคุณวิเศษสรรค์:
/*87*/เหตุฉนั้นธรรมะชาติจึ่งกลั่นให้,
แก้มเฮเลน, แต่เว้นไม่ให้ใจ,
ให้สง่าของเค๎ลโอปาตรา,
ให้สิ่งซึ่งประเสริฐเลิดสมบัติ
ของนางอัตะลันตาวิเลฃา,
ให้ซึ่งความเสงี่ยมเจียมกายา
ของนางลูเค๎รชิยายอดนารี.1
ดังนี้เทพประสาทลักษะณา
แด่ยุพารอสะลินด์ผู้โฉมศรี,
รวมหลายหน้า, หลายตา, หลายใจฉนี้,
เพื่อให้มีสิ่งเลิดอยู่รวมกัน.
อันเทวาอำนวยอวยพระพร
/*88*/ให้บังอรมีลักษณ์เลิดเลอสรร,
อีกมีเทพบัญชาให้ฃ้านั้น
เปนฃ้านางนวลจันทร์นั้นแท้เอย ฯ
รอส.
ดูเอาสิ, ท่านนักเทศน์วิเศษเจ้าซา! นี่ท่านมาเทศนาชมชู้รักอะไรจนระอาใจผู้ฟังเหลือประมาณ, และท่านก็มิได้กล่าวเตือนล่วงหน้าเสียก่อนด้วยว่า “จงตั้งใจฟังดีเถิด สัตบุรุษทายก!”
เซเลีย.
อ้อ, อ้อ! นี่กลับมากันแล้วฤๅ? เมษบาล, หลีกไปห่างๆ สักหน่อยเถอะ. มึงก็ไปด้วยกับเฃาเถอะ, อ้ายตลก.
ตัช.
มาเถิด, เมษบาล, เรามาล่าถอยไปโดยไม่เสียทีต่อฃ้าศึก; ถึงเราจะไม่ได้ขนเสบียงและสัมภาระไปด้วย, ก็ไม่เปนอะไรนักดอก. [ตัชส๎โตนและคอรินเฃ้าโรง.]
เซเลีย.
พี่ได้นั่งกลอนนั้นหรือเปล่า?
รอส.
อ๋อ, ได้ฝั่งตลอด, และยิ่งกว่านั้นเสียอีก; เพราะบางตอนก็บาทยาวเกินที่ตัวกลอนจะทนได้.
เซเลีย.
ข้อนั้นไม่เปนไร: บาทอาจจะช่วยทานกลอนไว้ได้.
รอส.
ถูกละ, แต่บาทมันเปลี้ยและทรงตัวเองอยู่ไม่ได้นอกจากอาศัยกลอน เพราะฉนั้นจึงดูกะโผลกกะเผลกอยู่ในกลอน.
เซเลีย.
แต่ก็เมื่อฟังแล้วพี่ไม่นึกประหลาดบ้างหรือ ว่าฉันใดนามของพี่จึ่งไปเที่ยวแขวนหรือจาฤกไว้ที่ต้นไม้เหล่านี้?
/*89*/รอส.
พี่รู้สึกประหลาดใจเสียมากมายแล้วก่อนที่หล่อนมา; เพราะดูนี่แน่ะที่พี่ไปพบแขวนอยู่กับต้นตาล. พี่ยังรำลึกไม่ออกเลยว่าได้เคยถูกออกชื่อในกาพย์กลอนมากเช่นนี้เมื่อไร, ตั้งแต่ชาติก่อนๆนี้มา.
เซเลีย.
พี่รู้ไหมว่าใครได้เปนผู้แต่ง?
รอส.
เปนผู้ชายละกระมัง? ผู้มีสายสร้อยที่พี่ประทานคล้องคออยู่ พักตร์แดงละสิ?
รอส.
ก็ใครเล่าน้อง?
เซเลีย.
เจ้าประคุณเอ๋ย! มิตร์กับมิตร์จะพบกันนั้นยากนัก; แต่แม้ภูเฃาก็อาจจะขะเยื่อนได้โดยแผ่นดินไหวและได้พบกันโดยเหตุนั้น.
รอส.
แต่ว่าก็ใครเล่า?
เซเลีย.
ไม่รู้จริงๆ เจียวฤๅ?
รอส.
พี่ขอวิงวอนหล่อนจริงๆ, บอกพี่หน่อยเถิด.
เซเลีย.
อ๋อ, น่าพิศวง, พิศวง, และพิศวงอย่างยิ่งยวดในความพิศวง! น้องขอกล่าวอีกว่าน่าพิศวง, และต่ออีกด้วยว่าพิศวงจนเกินที่จะตะโกนบอกให้สิ้นพิศวงได้ทีเดียว!
รอส.
ให้ฟ้าผ่าสิ! น้องนึกหรือ, ว่าค่าที่พี่แต่งตัวเปนผู้ชาย, พี่จะต้องเลยแปลงอารมณ์เปนเสื้อกับถุงตีนตามไปด้วย? /*90*/ถ้ารอช้าไปอีกนิดเดียวก็จะเท่ากับมาเกณฑ์ให้พี่ต้องเที่ยวคลำอยู่ในความสงสัยสนเท่ห์ไม่มีที่สุดทีเดียวนะ; ฉนั้น ขอจงบอกมาโดยเร็ว, และพูดเร็วๆหน่อย. พี่อยากให้น้องพูดเปนอ่าง, น้องจะได้รินชายที่แฝงอยู่นี้ออกมาจากปาก, เหมือนรินเมรัยจากขวดคอแคบ, ออกมาครั้งเดียวพลักใหญ่, หรือมิฉนั้นก็ไม่ออกเสียเลย. ขอน้องจงเปิดจุกจากปากของน้อง เพื่อให้พี่ได้ดื่มฃ่าวของน้อง.
เซเลีย.
แล้วพี่จะได้เอาผู้ชายเฃ้าใส่ท้องฉนั้นฤๅ?
รอส.
เฃาเปนชายที่พระเปนเจ้าสร้างฤๅ?1 เฃาเปนคนอย่างไร? หัวของเฃาควรแก่ราคาหมวกฤๅ? และคางของเฃาควรแก่เคราฤๅ?
เซเลีย.
ส่วนเครานั้นเฃายังมีน้อยอยู่ดอก.
รอส.
อ๋อ, แล้วพระเปนเจ้าก็คงประทานเพิ่มอีก, ถ้าชายผู้นั้นจะรู้สึกขอบพระคุณ พี่จะขอห้ามมิให้เคราเฃาขึ้นก่อน, ถ้าหล่อนจะไม่ให้พี่รู้ว่าคางของเฃาเปนอย่างไร.
เซเลีย.
เฃานั้นคือหนุ่มออร์ลันโด, ผู้ที่ได้ปัดซ่นตีนคนมวยปล้ำและมากระทบหัวใจของพี่ด้วยในคราวเดียวกัน.
รอส.
อย่าล้อกันเล่นหน่อยเลย, ให้ตายสิ: พูดกันจริงๆ จังๆ หน่อยเถิด.
/*91*/เซเลีย.
จริงๆ นะพี่, เฃาแน่แล้ว.
รอส.
ออร์ลันโดฤ ?
เซเลีย.
ออร์ลันโดนั่นสิ.
รอส.
จะตายจริง! นี่พี่จะเอาเสื้อกับถุงตีนไปทิ้งเสียที่ไหนดี? เฃาทำอะไรอยู่เมื่อหล่อนเห็นเฃา ? เฃาพูดว่ากระไรบ้าง ? เฃาแต่งตัวอยู่อย่างไร ? เฃามาทำอะไรอยู่ที่นี้ ? เฃาถามถึงพี่หรือเปล่า ? เฃาพักอยู่ที่ไหน ? เฃาจากกับหล่อนไปอย่างไร ? และเมื่อไรหล่อนจะพบเฃาอีก ? ขอให้ตอบพี่มาในคำเดียวเถิด.
เซเลีย.
ถ้าฉนั้นพี่ต้องไปขอยืมปากของอสูรการ์กันตูวามาให้น้องก่อน: เพราะถ้าจะให้น้องตอบคำเดียวก็จะเปนคำใหญ่เกินปากคนสมัยนี้มากทีเดียว.1 การที่จะให้ดิฉันตอบเรียงให้ถูกทุกข้อที่ถามยากยิ่งกว่าตอบปุจฉาวิสัชนาอีก.
รอส.
แต่ก็เฃาได้รู้หรือหาไม่ว่าพี่มาอยู่ที่ในดงนี้และแต่งตัวเปนผู้ชาย ? ดูหน้าตาเฃาชื่นบานเหมือนเมื่อวันที่เฃาไปปล้ำนั้นฤๅ ?
เซเลีย.
ถ้าจะนับเมล็ดธุลีก็จะง่ายเท่ากับตอบปัญหาต่างๆ ของผู้รัก; แต่พี่จะชิมรสแห่งการที่น้องพบเฃา, และคอยมองดูเองต่อไปให้อร่อยเถิด. ดิฉันพบเฃาอยู่ใต้ต้นไม้, เหมือนลูกเอคอร์นที่หล่นอยู่.
รอส.
ถ้าต้นไม้นั้นมีผลเช่นนั้นละก็ควรแท้ที่จะเรียกว่าต้นเทวะพฤกษ์.
เซเลีย.
โปรดฟังดิฉันหน่อยเถิดเจ้าฃ้า.
รอส.
ว่าไป.
เซเลีย.
เฃานอนอยู่ที่นั้น, เหยียดยาว, ราวกับอัศวินผู้ต้องบาดเจ็บ.
รอส.
ถึงแม้ว่าได้เห็นเช่นนั้นจะเปนที่น่าสงสารก็จริงอยู่, แต่ก็นับว่าเปนสง่าแก่พื้นพสุธา.
เซเลีย.
ขอจงห้ามลิ้นเสียบ้างเถิดเจ้าฃ้า; เต้นมากจนเกินเหตุนัก. เฃาแต่งกายคล้ายพราน.
รอส.
โอย, เปนลาง! เฃาจะมาไล่ฆ่าหัวใจของพี่แล้ว.
เซเลีย.
ดิฉันอยากร้องให้สนุกโดยไม่เศร้า; นี่พี่มาทำให้ดิฉันร้องเสียงเพี้ยนไปเสียแล้ว.
รอส.
น้องไม่รู้หรือว่าพี่เปนหญิง? เมื่อนึกอะไรก็ต้องพูดออกมา. เล่าต่อไปสิ.
เซเลีย.
พี่ทำให้ดิฉันเสียรอยไปเอง. ช้า! เฃามาโน่นแล้วไม่ใช่ฤๅ?
/*93*/ออร์ลันโด กับ ยาคส์ ออก.
รอส.
เฃาละน้อง: เลี่ยงไปเสียหน่อย, และคอยดูเฃา.
ยาคส์.
ฉันขอบใจที่นายได้มาเปนเพื่อน; แต่แท้จริง, ฉันดูเหมือนจะพอใจเดินคนเดียวมากกว่า.
ออร์.
ฃ้านี้ก็เหมือนกัน; แต่ก็ต้องคำนึงถึงธรรมเนียมบ้าง, จึ่งต้องขอบใจในการที่ท่านได้มากับฃ้าด้วย.
ยาคส์.
พ่อมหาจำเริญ: ถ้าฉนั้นเรามาพบปะกันให้น้อยที่สุดที่จะทำได้ดีกว่า.
ออร์.
ฃ้าก็ปราถนาให้เราได้เปนคนไม่รู้จักกันยิ่งขึ้นอีก.
ยาคส์.
ฉันขออย่าให้นายทำต้นไม้เสียเพราะเขียนเพลงยาวบนเปลือกอีกเลย.
ออร์.
ฉันขออย่าให้นายทำเพลงยาวของฉันเสียเพราะอ่านเถลไถลอีกเลย.
ยาคส์.
คู่รักของนายชื่อรอสะลินด์ฤๅ?
ออร์.
ฉนั้นเทียว.
ยาคส์.
ฉันไม่ชอบชื่อหล่อน.
ออร์.
เมื่อเฃาตั้งชื่อหล่อนนั้นเฃามิได้ตั้งใจที่จะให้นายชอบเลย.
ยาคส์.
หล่อนสูงสักเท่าไร?
ออร์.
สูงพอเสมอดวงใจของฉัน.
ยาคส์.
นายช่างมีคำตอบอย่างไพเราะไว้มากจริงๆ. นี่บางทีนายจะได้เคยชอบกับพวกเมียช่างทอง, และได้คำเพราะมาจากที่เฃาจาฤกแหวนกระมัง?
ออร์.
หามิได้; แต่ฉันตอบท่านจากคำในรูปพระบท, ที่ตัวท่านเองได้ไปลอกเอาคำถามมานั่นสิ.
ยาคส์.
นายมีปัญญาไว: ฉันนึกว่าดูเหมือนจะทำด้วยตีนนางอัตะลันตากระมัง ? มานั่งกับฉันสักครู่เถิดฤๅ ? แล้วเราจะช่วยกันนินทาโลกที่เปนที่รักของเรา, และบ่นถึงความยากของเรา.
ออร์.
ฃ้าไม่ขอนินทาผู้ใดในโลกนี้นอกจากตัวฃ้าเอง, ซึ่งฃ้ารู้อยู่ว่ามีความชั่วมากน้อยเท่าใด.
ยาคส์.
ความชั่วอย่างร้ายที่สุดที่นายมีก็คือการที่รักผู้หญิง.
ออร์.
นั่นเปนความชั่วที่ฃ้าไม่ขอแลกกับความดอย่างเลิดของท่าน. ฃ้าเบื่อท่านจริงๆ นะ
ยาคส์.
เปนความสัตย์, ฉันกำลังเที่ยวเดินหาคนบ้าคนหนึ่งเมื่อพบนาย.
ออร์.
เฃาจมน้ำอยู่ที่ในธาร: ถ้าท่านมองดูในน้ำคงเห็นคนบ้านั้นแน่แท้.
ยาคส์.
ฉันก็คงจะเห็นแต่รูปตัวฉันเอง.
/*95*/ออร์.
ซึ่งฃ้าเห็นว่าถ้าไม่เปนบ้าก็ไม่มีตัวเท่านั้น.
ยาคส์.
ฉันไม่อยู่กับนายอีกละ: ลาทีเถิด, สินยอร์รัก.
ออร์.
ฃ้ายินดีที่ท่านจะไป, ลาก่อนละ, มองสิเออร์ เหงา. [ยาคส์เฃ้าโรง.]
รอส.
[พูดกับเซเลีย.] พี่จะพูดกับเฃาอย่างคนหนุ่มคะนอง, และล้อเฃาเล่นบ้างโดยลักษณะนั้น.-นี่แน่ะ, ได้ยินไหม, ชาวดง ?
ออร์.
ได้ยินแล้ว: แกประสงค์อะไร ?
รอส.
แกรู้ไหม, ว่ากี่นาฬิกา ?
ออร์.
แกควรจะถามฉันว่าเวลาเท่าใด, ในดงนี้ไม่มีนาฬิกา.
รอส.
ถ้าฉนั้นในดงนี้ก็ไม่มีผู้รักจริง; เพราะถ้ามีอยู่แล้ว การที่ผู้ตกอยู่ในความรักเฃาถอนใจทุกนาทีและครวญครางทุกชั่วโมงก็เพียงพอเปนมาตราวัดย่างอันเกียจคร้านแห่งเวลาได้ดีเท่ากับนาฬิกา.
ออร์.
ไฉนไม่ว่าย่างอันไวแห่งเวลา ? ถ้าจะกล่าวเช่นนั้นจะถูกกว่าไม่ใช่ฤๅ ?
รอส.
หามิได้เลยนาย: เวลาเดินด้วยย่างต่าง ๆ กันสำหรับคนต่าง ๆ ชนิด. ฃ้าอาจจะบอกท่านได้ว่าสำหรับใครเวลาเดินเหยาะ, สำหรับใครเวลาวิ่งสบัดย่าง, สำหรับใครเวลาวิ่งห้อ, และสำหรับใครเวลานิ่งอยู่.
/*96*/ออร์.
ฉันขอถามว่าสำหรับใครเวลาจึงจะวิ่งสบัดย่าง ?
รอส.
อ๋อ, เวลาวิ่งสบัดย่างสำหรับนางสาวระหว่างวันที่มั่นกับคู่รักกับวันที่แต่งงานสมรส: ถึงแม้เวลาระหว่างนั้นจะเปนแต่เพียงเจ็ดราตรี, ก็ดูเวลาเดินเหยาะเหย่าจนรู้สึกว่านานเท่ากับเจ็ดปี.
ออร์.
สำหรับใครเล่าเวลาจึ่งจะเดินเหยาะๆ ?
รอส.
สำหรับนักบวชที่ไม่รู้ละติน, และคนมั่งมีที่ไม่เปนโรคตีนบวม; เพราะนักบวชนั้นหลับง่ายเพราะไม่สามารถจะศึกษา, และคนมั่งมีอยู่โดยสบายเพราะไม่มีความเจ็บ; นักบวชไร้วิชาที่ทำให้ผอมและเปลืองแรง, และคนมั่งมีไม่ต้องรับภาระแห่งความขัดสนอย่างหนักน่าเบื่อหน่าย: สำหรับคนสองชนิดนี้แหละเวลาเดินไปอย่างเฉื่อยๆ.
ออร์.
ก็สำหรับใครเล่าเวลาวิ่งห้อ ?
รอส.
สำหรับโจรที่กำลังจะไปที่แตลงแกง; เพราะถึงแม้ว่าจะย่องไปอย่างช้าที่สุดที่จะย่างไปได้, ตัวผู้ร้ายเองก็คงยังรู้สึกว่าไปถึงเร็วเกินไป.
ออร์.
ก็สำหรับใครเล่าเวลานิ่งอยู่ ?
รอส.
สำหรับพวกทนายความในเวลาที่ศาลปิด, เพราะพวกเหล่านี้นอนตั้งแต่ศาลปิดหยุดพักจนกว่าศาลจะเริ่มเปิดใหม่/*97*/อีกภาคหนึ่ง และในเวลาเช่นนี้เฃาแลไม่เห็นทีเดียวว่าเวลาคล้อยเคลื่อนไป.
ออร์.
เธออยู่ที่ไหน, พ่อหนุ่มน้อยรูปงาม ?
รอส.
ฃ้าอยู่กับนางเมษบาลผู้นี้, ที่เปนน้องสาวของฃ้า: อยู่ที่นี้ณชายดง, เหมือนเชิงชายแห่งกระโปรง.
ออร์.
เธอกำเนิดที่นี้ฤๅ ?
รอส.
ก็เหมือนกระต่ายที่นายเห็นอยู่ในแห่งที่มันกำเนิด.
ออร์.
สำเนียงพูดของเธอดูดีกว่าที่จะร่ำเรียนได้ในถิ่นอันห่างไกลเช่นนี้.
รอส.
นี่ก็มีผู้กล่าวแก่ฃ้าหลายรายแล้ว; แต่ตามความจริง ลุงของฃ้าคนหนึ่งผู้มีศีล, และซึ่งเมื่อหนุ่ม ๆ เคยเปนคนอยู่ในเมือง, ได้สอนฃ้าให้พูดอย่างนี้; ลุงผู้นั้นเปนผู้คุ้นแก่การสมาคมผู้ดี, เพราะณที่นั้นแกได้เคยรักผู้หญิง.
ออร์.
เธอจำได้บ้างหรือไม่ว่าเฃาได้กล่าวว่าสิ่งไรบ้างเปนความชั่วร้ายสำคัญของผู้หญิง ?
รอส.
ไม่ปรากฎว่ามีข้อใดสำคัญยิ่งกว่าข้ออื่นๆ; ล้วนเหมือน ๆ กันราวกับเหรียญทองแดงกึ่งเปนนี, ความชั่วร้ายทุกๆ อันดูร้ายกาจมากที่สุดจนกว่าจะมีความชั่วร้ายอีกอันหนึ่งมาแทนที่ให้เทียบกัน.
/*98*/ออร์.
ขอจงเล่าให้ฉันฟังบ้างสิ.
รอส.
ไม่ได้, ฃ้าจะยอมให้สรรพะคุณยาของฃ้าไม่ได้นอกจากแก่คนไข้, บัดนี้มีชายผู้หนึ่งซึ่งท่องเที่ยวอยู่ในดงนี้, ที่เที่ยวทำร้ายต้นไม้อ่อน ๆ เสียมาก โดยจาฤกนามรอละลินด์ไว้ที่เปลือก, เอากาพย์ยอเกียรติเที่ยวแขวนไว้ตามพุ่มไม้ฮอทอร์น และเอากลอนเพลงยาวเที่ยวแขวนไว้กับกอหนาม; ทุก ๆ อย่างสรรเสริญนามรอสะลินด์, ให้ตายสินา: ถ้าแม้ฃ้าได้พบชายผู้หลงรักผู้นี้เมื่อใด, ฃ้าก็จะให้ความแนะนำอย่างดีๆ, เพราะเฃานี้แหละดูเปนไข้รักทุกๆ วัน ไม่รู้หาย.
ออร์.
ฃ้านี้เองคือชายผู้ที่รักรึงใจ, ขอเธอจงบอกยาแก้ไข้นั้นแก่ข้าเถิด.
รอส.
ดูนายไม่มีอาการปรากฎอย่างที่ลุงของฃ้าสอนไว้เลยจนอย่างเดียว ลุงได้สอนฃ้าไว้ให้สังเกตชายที่รักหญิง; ข้าเชื่อว่าตัวนายมิได้ตกอยู่ที่ในกรงอันซี่ทำด้วยหญ้านั้นเลย.
ออร์.
ลักษณะที่ว่านั้นเปนอย่างไร ?
รอส.
แก้มตอบ, ซึ่งนายไม่เปน; ตาเขียวและกลวง, ซึ่งนายไม่เปน, ความไม่พอใจพูดกับใคร, ซึ่งนายไม่มี; เครารุรังไม่สะสาง, ซึ่งนายก็ไม่มี; แต่ข้อนี้ฃ้ายอมให้อภัย, เพราะเคราของนายมีน้อยอยู่เองเช่นเดียวกับมฤดกของผู้/*99*/เปนน้องเฃา: นอกจากนี้ถุงตีนของนายควรจะไม่มีสายรัด, หมวกไม่มีผ้าพัน, ข้อมือเสื้อไม่กลัดดุม, เกือกไม่ผูก และทุกๆ สิ่งในตัวควรที่จะแสดงความระอาใจจนไม่อินังแก่การแต่งตัว; แต่นายหาเปนคนเช่นนั้นไม่; นายออกจะพิถีพิถันในการแต่งกาย, ประหนึ่งว่านายรักตัวเองเสียมากกว่ารักผู้อื่น.
ออร์.
พ่อหนุ่มเอ๋ย, ทำไฉนจึ่งจะให้เธอเชื่อได้ว่าฉันรักผู้หญิงจริงๆ ?
รอส.
ให้ฃ้าเชื่อฉนั้นฤๅ! นายจะทำให้หญิงที่นายรักนั้นเชื่อก็ได้เท่ากัน; และฃ้ารับรองเทียว, ว่านายจะทำให้เจ้าหล่อนเชื่อนั้นง่ายกว่าที่จะให้หล่อนสาระภาพว่าเชื่อ: นี่เปนข้อหนึ่งซึ่งผู้หญิงยังคงลวงหลอกใจของตนเอง. แต่พูดกันจริงๆ เถิด, ท่านนี้หรือเปนผู้ที่เอาเพลงยาวเที่ยวแขวนไว้ตามต้นไม้, ชมเชยรอสะลินด์มากมายนัก ?
ออร์.
พ่อหนุ่ม, ฃ้าขอสาบาลต่อหน้าหัดถ์อันนวลใยของรอสะลินด์, ว่าฃ้านี้คือชายผู้นั้น, ชายผู้เคราะห์ร้ายนั้นแล.
รอส.
แต่แท้จริงนายรักเฃามากเท่าที่กล่าวในบทกลอนนั้น ๆ ฤๅ ?
ออร์.
ทั้งกลอนและคำพูดไม่สามารถจะพรรณนาได้ว่าฃ้ารักมากเพียงไร.
/*100*/รอส.
ความรักก็เปนแต่ความบ้าเท่านั้น; และฃ้าขอบอกว่าสมควรที่จะถูกตีและถูกขังห้องมืดเช่นเดียวกับคนบ้า: และการที่คนบ้ารักไม่ถูกทรมานและรักษา, ก็เพราะความบ้าเช่นนี้มีอยู่เปนของธรรมดามากนักจนตัวผู้เฆี่ยนเองก็พะวงรักอยู่ด้วยเหมือนกัน. แต่ฃ้ารับจะรักษาโดยให้โอวาท.
ออร์.
เธอเคยรักษาผู้ใดบ้างแล้วหรือโดยวิธีนั้น ?
รอส.
เคยแล้ว, รายหนึ่ง, และโดยอาการเช่นนี้. ฃ้าให้เฃาสมมตตัวฃ้าเปนหญิงที่รักของเฃา; และฃ้าเกณฑ์ให้เฃาเกี้ยวฃ้าทุกวัน: ในเวลานั้น, ตูฃ้าผู้เปนแต่เด็กชายที่โลเล, ก็ทำเศร้า, ทำเปนหญิง, กลับไปกลับมา, กระสันและชอบบ้าง; ปั้นปึ่ง, พูดแปลกๆ, ลุกลน, ทำเขลา, ใจง่าย, เต็มไปด้วยน้ำตา, เต็มไปด้วยยิ้มแย้ม; สำหรับอารมณ์ทุกอย่างมีอะไรบ้างนิดหน่อยและสำหรับไม่มีอารมณ์เปนอะไร ๆ ก็ได้แท้ ๆ, เพราะเด็กชายกับผู้หญิงโดยมากก็เปนสัตว์คล้าย ๆ กัน: ประเดี๋ยวก็ชอบเฃา, ประเดี๋ยวก็ชัง; แล้วบางครั้งก็คบกับเฃา, บางครั้งก็เลี่ยงเสีย, บางทีก็ร้องไห้สงสารเฃา, บางทีก็ถ่มน้ำลายรดเฃา; ดังนี้ ฃ้าขับชู้ของฃ้าให้รอดพ้นไปจากไข้หลงรักไปสู่ความเปนบ้าจริงๆ; นี้คือเฃาเลยละความสุขทั้งปวงในทางโลกย์และออกมาบวชอยู่เสียเลย. และเช่นนี้ข้าได้รักษาเฃาหาย; /*101*/และโดยวิธีนี้แหละฃ้ารับอาสาที่จะล้างตับของนายให้สอาดเหมือนหัวใจแกะอย่างดี, ไม่ให้มีความรักเหลืออยู่แม้แต่สักจุดเดียว.
ออร์.
ฃ้าไม่อยากจะหายไข้นั้นเลย, พ่อหนุ่ม.
รอส.
แต่ฃ้าอยากรักษานาย, ขอแต่ให้นายเรียกฃ้าว่า รอสะลินด์และไปที่เรือนของฃ้าและเกี้ยวฃ้าทุกวัน.
ออร์.
ด้วยความเชื่อมั่นในความรักของฃ้า, ฃ้าจะไป: ขอจงบอกว่าเรือนของเธออยู่ที่ไหน.
รอส.
มาเดินไปที่นั้นกับฃ้าเถิด ฃ้าจะชี้ให้, และอีกประการหนึ่งนายต้องบอกให้ฃ้าทราบว่านายอยู่แห่งใดในดงนี้. ไปหรือยัง ?
ออร์.
เต็มใจทีเดียว, พ่อหนุ่มน้อย.
รอส.
ไม่ได้, นายต้องเรียกฉันว่ารอสะลินด์, น้องสาว, ไปด้วยกันหรือยัง ? [พากันเฃ้าโรง.]
ตอนที่ ๓
ฉาก: ในดง.
ตัชส๎โตนกับออเด๎รย์ ออก, ยาคส์ตามมาฃ้างหลัง.
ตัช.
มาไวๆ, ออเด๎รย์: ฉันจะต้อนแพะของหล่อนมาให้นะ ออเด๎รย์, แล้วก็อย่างไร, ออเด๎รย์ ? ฉันเปนชายจริงจังละมิใช่ฤๅ ?. ลักขะณาของฉันต้องใจหล่อนฤๅ ?
ออด.
ลักขะณา ! คุณพระช่วยเถอะ ! ลักอะไรมา ?
ตัช.
นี่แหละเฃาว่าการที่ฉันมาตกอยู่ในระหว่างหล่อนกับฝูงแพะของหล่อนก็เท่ากับจินตะกะวีถูกเนรเทศมาอยู่ในฝูงคนป่า.
ยาคส์.
[ต่างหาก.] อนิจจา, ปัญญาอยู่ในกายอันทราม} ร้ายยิ่งเสียกว่าเทวะราชอยู่ในเรือนหลังคามุงฟาง !
ตัช.
เมื่อกาพย์กลอนของเราไม่มีใครเฃ้าใจ, และปัญญาไวของเราไม่ได้รับอนุเคราะห์อย่างดี, คือความเห็นขัน, ก็ทำให้รู้สึกระอาใกล้ตายยิ่งกว่าถูกเก็บค่าเช่ามากๆ สำหรับห้องน้อยๆ. ถ้าเช่นนี้เทวะดาให้หล่อนเปนนักเลงกลอนบ้างก็จะดี.
ออด.
ฉันไม่เฃ้าใจว่า “นักเลงกลอน” นั้นคืออะไร: เปนของซื่อตรงในกิริยาและคำพูดฤๅ ? เปนของจริงฤๅ ?
ตัช.
เปล่าเลย; เพราะบทกลอนอย่างแท้ที่สุดโดยมากก็เปนคำแสร้งว่า; และเจ้าชู้มักชอบบทกลอน, และคำที่เฃากล่าวในบทกลอนอาจจะเรียกได้ว่าเปนถ้อยคำที่เฃาแสร้งว่าอย่างฉันเจ้าชู้.
ออด.
ก็ถ้าเช่นนั้นพี่อยากให้เทวะดาทำให้ฉันเปนนักเลงกลอนฤๅ?
ตัช.
แน่ทีเดียว; เพราะหล่อนได้สาบาลกับพี่แล้วว่าหล่อนเปน/*103*/คนซื่อตรง: คราวนี้ถ้าหากว่าหล่อนเปนเจ้าบทเจ้ากลอนละก็ พี่ก็จะพอมีทางที่จะสงสัยได้บ้างว่าหล่อนแสร้งว่าเช่นนั้น.
ออด.
ก็พี่ไม่อยากให้ฉันเปนคนซื่อตรงดอกฤๅ ?
ตัช.
ไม่อยากเลย, จริง ๆ, เว้นเสียแต่ถ้าหน้าตาของหล่อนจะขี้ริ้ว; เพราะการเอาความซื่อตรงไปผสมกับความสรวยงามก็เท่ากับเอาน้ำผึ้งปรุงน้ำตาล.
ยาคส์.
[พูดต่างหาก.] อ้ายบ้ากิเลส !
ออด.
นั่นแหละ, ฉันก็ไม่สรวย; เพราะฉนั้นขอให้เทวะดาช่วยให้ซื่อตรงเถิด.
ตัช.
อันที่จริงการที่จะให้ความซื่อตรงแก่หญิงขี้ริ้วขี้เหร่ก็เท่ากับเอาเนื้อดี ๆ ไปใส่จานอันสกะปรก.
ออด.
ดิฉันไม่ขี้เหร่, แต่ขอบคุณเทวะดาที่ขี้ริ้ว.
ตัช.
เออ, ก็ควรขอบคุณเทวะดาในการที่หล่อนขี้ริ้ว! ส่วนความขี้เหร่ต่อไปฃ้างหน้าก็คงจะมีมา. แต่อย่างไรๆ ก็ดี, พี่จะเอาหล่อนเปนเมีย, และด้วยความมุ่งหมายเช่นนั้น พี่ได้ไปหาบาดหลวงออลิเวอร์ มาร์เต็กซ๎ต, สมภารที่หมู่บ้านต่อไปนี้, และแกได้รับปากไว้แล้วว่าจะมาพบกับพี่ในดงที่นี้และแต่งงานให้เรา.
ยาคส์.
[พูดต่างหาก.] ฃ้าออกอยากดูเวลาพบกันนั้นจริง.
ออด.
ขอเทวะดาจงช่วยให้เราได้รับความพอใจเถิด !
/*104*/ตัช.
สาธุ. ผู้ชายที่ใจข้อนฃ้างขี้ขลาดอาจจะแทบเซเมื่อมาคิดทำการเช่นนี้; เพราะในป่านี้ไม่มีโบสถ์, และไม่มีสัตปุรุษทายกนอกจากสัตว์มีเฃา. แต่ก็จะเปนไรไป? กล้าๆ ไว้! ถึงแม้เฃาจะเปนของน่าชังก็จริงอยู่, แต่มันเปนของจำเปน. มีคำเฃากล่าวไว้ว่า; “คนเรามากคนไม่รู้ว่าโชคของตนมีเพียงไร:” จริงทีเดียว; ผู้ชายหลายคนมีเฃาใหญ่ๆ ถนัด, แต่ก็หารู้ตัวไม่. แต่นั้นเปนสินสอดของเมียต่างหาก; ผู้ชายหามาได้เองเมื่อไร.1 เฃาฤๅ ? - ก็นั่นแหละ: มีแต่คนเท่านั้นฤๅ ? เปล่าเลย; กวางอย่างสง่าที่สุดก็มีเฃาใหญ่ได้เท่ากับกวางชั่ว. ฉนั้นจะว่าคนโสดดีฤๅ ? หามิได้เลย: เวียงอันมีกำแพงล้อมดีกว่าหมู่บ้านฉันใด, หน้าผากของชายผู้มีเมียแล้วก็เปนสง่ายิ่งกว่าหน้าผากอันเกลี้ยงของชายโสดฉันนั้น; และการสามารถป้องกันดีกว่าไม่สามารถฉันใด, เฃาก็เปนของมีราคามากกว่าหัวเกลี้ยงฉันนั้น, บาดหลวงออลิเวอร์มานี่แล้ว. บาดหลวงออลิเวอร์ มาร์เต็กซ๎ต ออก. บาดหลวงออลิเวอร์ มาร์เต็กซ๎ต, ฃ้ายินดีที่ได้พบท่าน: ท่านจะแต่งงานให้ฃ้าที่ใต้ต้นไม้นี้หรือ, หรือว่าจะให้ไปที่วัดกับท่าน.
/*105*/บาดหลวง.
นี่ไม่มีใครยกหญิงนี้ให้ฤๅ ?
ตัช.
ฃ้าไม่ขอรับนางนี้เปนทานจากชายใด.
บาดหลวง.
แต่จริง ๆ หนอ, ต้องมีผู้ยกนางให้, หาไม่การสมรสจะไม่ต้องตามกฎหมาย.
ยาคส์.
ทำพิธีไปเถิด: ฉันจะยกนางให้เอง
ตัช.
อ้อ, นายชื่ออะไรไม่รู้ได้: นายสบายหรือขอรับ ? ยินดีมากที่ได้พบกัน: ขอให้นายจำเริญในการที่ได้พบกันครั้งก่อน: ฉันยินดีที่ได้พบนายอีก: แต่นั่นนายมาถืออะไรเล่นอยู่เล่าขอรับ: เอาหมวกใส่หัวเสียเถิดขอรับ.
ยาคส์.
แกจะแต่งงานหรือ, เสื้อลาย ?
ตัช.
โคมีแอก, ม้ามีบังเหียน, และเหยี่ยวมีกระดิ่งฉันใด, บุรุษก็มีกามฉันนั้น; และแม้นกพิราบก็ยังรู้จักกรอกัน, ฃ้าก็ปราถนามีคู่บ้างสิขอรับ.
ยาคส์.
และตัวแก, ผู้เปนบุรุษมีสกุล, จะมาแต่งงานใต้พุ่มไม้เหมือนคนขอทานเทียวฤๅ ? ไปโบสถ์ดีกว่า, และหาบาดหลวงดี ๆ ที่สามารถสอนแกได้ว่าการสมรสเปนอย่างไร: ท่านผู้นี้จะแต่งให้แกได้ก็แต่เพียงเท่ากับเฃาเชื่อมฝาประคน; แล้วต่อไปคนหนึ่งก็อาจที่จะเปนเหมือนฝาที่หด, และจะบิดเบี้ยวไปทุกทีเหมือนไม้สด.
/*106*/ตัช.
[พูดต่างหาก.] นึกๆไปก็ดูเหมือนให้ตาบาดหลวงคนนี้แต่งให้เราจะดีกว่าคนอื่น: เพราะแกน่าจะทำพิธีไม่ถูกต้องอะไรนัก, และเมื่อพิธีทำไม่ถูกแล้ว, ก็จะเปนข้อแก้ตัวได้ดีในเบื้องหน้าสำหรับฃ้าทิ้งเมีย.
ยาคส์.
มาไปด้วยกันกับฉัน, และฟังคำฉันแนะนำก่อนเถิด.
ตัช.
ไปด้วยกันเถิดออเด๎รย์: เราต้องไปแต่งงานกันเสีย, หาไม่จะกลายเปนอยู่ด้วยกันอย่างทุราจาร. ลาก่อนละนะ ท่านออลิเวอร์: ฉันไม่ขอร้องว่า “ออลิเว่อร์, ออลิเว่อร์, เออจอมขวัญ, อย่าห่างฉันวันนี้เลยได้ไหม:” ตรงกันฃ้าม ฉันร้องว่า “รีบ ๆ ไปเถิดหนา, อย่าร่ำไร, ฉันไม่พึ่งแกไซร้ให้แต่งงาน.” [ยาคส์, ตัชส๎โตน, และออเด๎รย์เฃ้าโรง.]
บาดหลวง.
ก็ช่างเถิด: ฃ้าจะไม่ยอมให้ฃ้ายตลกบ้าอะไรล้อฃ้าจนเลิกอาชีพเปนแน่แท้ละ. [เฃ้าโรง.]
ตอนที่ ๔
ฉาก: ในดง.
รอสะลินด์ กับ เซเลีย ออก.
รอส.
อย่าพูดกับพี่อีกเลย: พี่จะร้องไห้.
เซเลีย.
ก็ตามใจสิคะ; แต่ขอให้รำพึงดูว่าการร้องไห้ไม่สมควรแก่ลูกผู้ชาย.
/*107*/รอส.
แต่ก็พี่ไม่มีเหตุพอที่จะควรร้องไห้ละฤๅ ?
เซเลีย.
มีสาเหตุอย่างดีที่สุดที่จะพึงปราถนาได้; ฉนั้นเชิญร้องไห้เถิด.
รอส.
แม้แต่ผมของเฃาก็เปนสีที่ลวงตา.
เซเลีย.
สีน้ำตาลมากกว่าผมยูดาส: แล้วก็จุมพิตของเฃาก็เปรียบเหมือนลูกหลานของยูดาสเองทีเดียว.1
รอส.
แท้จริงผมเฃาสีดีทีเดียว.
เซเลีย.
ดีมาก: สีน้ำตาลอ่อนนั่นแหละเปนสีที่ดีที่สุด.
รอส.
และจุมพิตของเฃาก็เปนของประเสริฐเท่ากับต้องขนมปังพระ.
เซเลีย.
เฃาได้ไปซื้อริมฝีปากของดิยานาเทวีที่ทิ้งแล้วมาไว้:1 และถึงแม้แม่ชีทั้งคณะจูบกันก็ไม่วิเศษยิ่งไปกว่าการจูบของเฃา; ความบริสุทธิ์ราวกับน้ำแขงอยู่ในจุมพิตของพ่อมหาจำเริญ.
รอส.
แต่ก็ทำไมเฃาจึ่งได้สาบาลไว้ว่าจะมาหาเช้าวันนี้, แล้วไม่มา ?
/*107*/เซเลีย.
แน่เสียแล้วไม่มีความสัตย์ในตัวเฃา.
รอส.
หล่อนเห็นเช่นนั้นฤๅ ?
เซเลีย.
คะ; น้องเห็นว่าเฃาไม่ใช่คนมือไวหรือขะโมยม้าดอก; แต่ส่วนความสัตย์ในทางรักนั้นหรือ, ดิฉันเห็นว่าเฃากลวงว่างโหว่แม้นโอเปล่าที่ปิดฝาชีไว้หรือผลไม้ที่หนอนกินฃ้างในเปนโพรง.
รอส.
ไม่มีสัตย์ในความรักฤๅ ?
เซเลีย.
ถ้าเฃารัก; แต่น้องนึกว่าเฃาไม่รักจริง.
รอส.
น้องก็ได้ยินเฃาสาบาลอย่างจริงจังเทียวมิใช่หรือ ว่าเฃารักจริง ๆ.
เซเลีย.
อดีตไม่ใช่ปัจจุบัน; อีกประการหนึ่งคำสบถของเจ้าชู้ไม่รุนแรงอะไรยิ่งไปกว่าถ้อยคำของคนขายสุรา; คนทั้งสองประเภทนี้มักเปนผู้ที่คิดเลขไม่จริง, พ่อหนุ่มนั่นน่ะเฃาอยู่รับใช้พระบิดาของพี่ในดงนี้นะคะ.
รอส.
พี่ได้พบพระบิดาเมื่อวานนี้และได้สนทนากันมากอยู่; ท่านตรัสถามว่าพี่เปนลูกเต้าเหล่าใคร, พี่ทูลตอบว่าเปนผู้มีสกุลที่เท่าพระองค์ท่านเอง; ท่านจึงทรงพระสรวลและปล่อยให้พี่ไป. แต่เราจะมาพูดกันใยถึงพ่อถึงเชื้อ, เมื่อมีชายเช่นออร์ลันโด.
/*109*/เซเลีย.
เฃาสิเปนบุรุษเก่ง! แต่งกลอนก็เก่ง, พูดจาก็เก่ง, สบถก็เก่งและทวนสบถก็เก่ง, เอาคำสาบาลสบั้นเสียทีเดียว ใช้หัวใจของคู่รักเปนเขียง; เปรียบเหมือนคนรำทวนอย่างถ่อย, ผู้ที่เอาเดือยแทงม้าแต่ฃ้างเดียว, และทำทวนหักเสียกลางด้ามเหมือนตลก: แต่อะไรก็เก่งทั้งนั้นถ้าชายหนุ่มขึ้นขี่และความหลงขับ. นั่นใครมาเล่า ?
คอริน ออก.
คอ.
นายหญิงชาย, นายเคยได้ถามถึง
เมษบาลผู้ซึ่งรักราญจิต,
ที่นายเห็นนั่งอยู่โดยใกล้ชิด
บนเนินหญ้าฃ้าสถิตณที่นี้,
และชมนางหน้านวลสงวนศักดิ์ ซึ่งเฃารัก.
เซเลีย.
แล้วอย่างไรบัดนี้นี่ ?
คอ.
ถ้านายอยากเห็นตลอดเรื่องยอดดี,
ตัวฃ้านี้จะพาไปดูพลัน,
จะได้เห็นหน้าเผือกเลือดซีดใส
แห่งผู้รักจริงใจเปนแม่นมั่น,
อีกทั้งหน้าแดงสุดผุดผ่องพรรณ
แห่งหญิงอันถือตัวไม่ปลงใจ;
/*110*/ขอเชิญมา, ฃ้านี้จะนำทาง,
คงได้ดูเล่นบ้าง.
รอส.
ไม่สงสัย:
การดูรักมักชวนยั่วยวนใจ
ให้ผู้รักเกษมเปรมปรีดา.
จงนำไปให้เห็นเปนขวัญเนตร์,
แล้วนายเมษบาลคงได้เห็นฃ้า
ออกโรงช่วยเปนตัวนาฏะกา
ในเรื่องของสองรานั้นแน่นอน. [พากันเฃ้าโรง.]
ตอนที่ ๕

ฉาก: อีกภาคหนึ่งในดง.
สิลเวียส กับ ฟีบี ออก.
สิล
ฟีบียอดเสนหา, อย่าชังพี่,
อ้าฟีบี, ถึงแม้ว่าตัวหล่อน
จะว่าไม่รักพี่นี้, บังอร
อย่าพูดพลางทางค้อนอย่างขัดใจ.
ถึงแม้นายเพชฌฆาฎฉกาจร้าย,
เห็นคนตายจนชินฉนั้นไสร้,
ยามขวานเงื้อเหนือคอนักโทษไว้
/*111*/ก็ยังขออภัยก่อนฟาดฟัน:
หล่อนจะทำใจแขงรุนแรงกว่า
ผู้หากินโดยพิฆาฎไฉนนั่น ?
รอสะลินด์ และเซเลีย ออก, คอริน ตามหลัง.
ฟีบี
ฃ้ามิได้ไฝ่พิฆาฎและฟาดฟัน:
ฃ้าคอยหนีเธอนั้นเพราะเมตตา
เธอเคยว่าตาฃ้าเหมือนผู้ร้าย
อันทนงจงหมายจะเข่นฆ่า
ประหลาดเหลือ, น่าเชื่อหรือในว่า,
อันนัยนา, เปนสิ่งอ่อนเหลือใจ,
จนต้องคอยปิดประตูอยู่อย่างขลาด,
แสงแดดน้อยหนึ่งมิอาจทนดูได้
เธอกลับเห็นเปนเหมือนคนดุไป,
เห็นว่าใฝ่เฝ้าประหารผลาญชีวิต!
บัดนี้ฃ้าขึงตาอย่างเต็มที่;
แม้ตานี้สามารถอาจปลงปลิด,
ขอให้ตาฆ่าเธอให้ม้วยมิด:
จงตั้งจิตแสร้งทำสลบไป;
จงล้มลงทันใด; แม้ไม่ล้ม
/*112*/ทอดระทม, ไม่อายหรือไฉน,
ไม่อายคำมุสาชล่าใจ
กล่าวโทษตาฃ้าไซร้ว่าฟาดฟัน!
จงชี้แผลที่ตาฃ้าทำแน่:
แม้ขีดด้วยเข็มน้อยเปนรอยมั่น;
หรือท้าวบนหนามรูดขูดฉนั้น
คงมีรอยบู้พลันที่มือไซร้;
แต่ส่วนตา, ที่ฃ้าขมึงอยู่,
ดูจะทำเธอเจ็บก็หาไม่,
และเชื่อว่านัยนาของฃ้าไซร้
ไม่สามารถพิฆาฏใคร,
สิล.
โอ้ฟีบี,
ถ้าแม้ว่าเบื้องหน้าหล่อนประสบ
พบบุรุษรูปร่างสอางค์ศรี
และรู้จักรักรักมัด,ฤดี
หล่อนจะรู้บัดนี้ว่าความรัก
เปรียบเหมือนศรเจ็บแท้และแผลเปน
มิได้เห็นนอกกายร้ายแรงหนัก,
แฝงอยู่ในกายา.
ฟีบี.
กว่าจะรัก
/*113*/เธออย่าพักคลอเคลียเสียเวลา:
และเมื่อถึงคราฃ้าเปนฉนั้น,
จงเย้ยหยัน, อย่าได้สงสารฃ้า;
เพราะฃ้าไม่สงสารท่านจนกว่า
จะถึงคราฃ้ารักเช่นทายไว้.
รอส.
กระไรหนอ, ขอถามความหน่อยก่อน ?
ใครหนอเปนมารดร, นางจึ่งได้
กล่าวดูหมิ่นลิ้นเลยเย้ยใยไภ
หยามน้ำใจชายชู้ผู้ลำเค็ญ?
ถึงแม้นางจะสำรวยสรวยสง่า-
ซึ่งแท้จริงตูฃ้าก็ไม่เห็น
ว่าแง่งามตรงไหน, ดับไฟเร้น
เฃ้าห้องนอนนั้นแหละเห็นจะพอเชย-
เห็นตัวงามทรามเชยเลยจองหอง
และต้องไร้กรุณา, เจ้าฃ้าเอ๋ย!
เอ๊ะ, อะไรนงรามช่างลามเลย ?
แม่เจ้าเอ๊ย, มามองจ้องฃ้าใย ?
ฃ้าไม่เห็นอะไรในกายา
ยิ่งไปกว่าของตลาดเฃาเร่ให้.
/*114*/คุณพระช่วยเถิดนา, ฃ้าแน่ใจ
ว่านางใฝ่ผูกตาฃ้าบัดนี้ !
อย่าเลย, นางจองหอง, อย่าปองถวิล:
อันคิ้วนิล, ผมไหมดำมิดหมี,
ตาลูกปัด, แก้มนวล, ไม่ยวนยี
ให้ฃ้านี้เปนฃ้าเจ้าหน้ามน.
เมษบาลใยเฝ้าเย้ายุพิน,
ราวทักษิณมืดระงม, เป่าลมฝน ?
อันตัวนายเปนชายเลิดงามล้น,
แต่นางไม่ใช่คนงามปานใด:
อันชายเขลาเช่นนายนี้แน่แท้
สาระแนประสาทกำเนิดให้
แก่เด็กชั่วเต็มทั่วโลกนี้ไป:
อันนายไซร้สอพลอป้อยอนาง
เสียยิ่งกว่าคันฉ่อง; นางมองเห็น
เปนตัวนั้นสะสรวยจนเกินร่าง.
แต่จงรู้สำนึกเสียเถิดนาง:
คุกเฃ่าพลางยอกรอัญชลี,
ไหว้พระจอมสรวงสวรรค์อันโปรดให้
ได้มีชายที่รักอย่างเต็มที่:
/*115*/เพราะฃ้าขอบอกความตามไมตรี,
ว่าหล่อนมีโอกาศอย่านอนใจ:
อันความงามอย่างเช่นของหล่อนหรือ
จะหาคนอื่นซื้อหาได้ไม่:
จงงดการพ้อผัดตัดอาลัย;
จงรักเฃา; ยอมให้เปนสามี:
หญิงรูปชั่วใจชั่วนั้นชั่วชัด,
ยิ่งปากจัดยิ่งชั่วมัวหมองศรี.
เมษบาล, จงรับซึ่งนางนี้
ไปเปนคู่ชีวี: ฃ้าขอลา.
ฟีบี.
พ่อโฉมงามทรามสวาท, จงกราดเกรี้ยว
ตลอดปีทีเดียว, ฃ้าไม่ว่า:
ฃ้าขอนั่งฟังคำเธอดุด่า
ดีกว่าฟังคำชายนี้รำพรรณ
รอส.
เฃาพะวงหลงความชั่วของนาง
และหล่อนพลางรักคำโกรธของฉัน.
เมื่อใดนางขึ้งค้อนข้อนบัดนั้น
ฉันก็จะตอบแทนให้แค้นใจ.
ไฉนนางมามองจ้องเช่นนี้ ?
ฟีบี.
ฃ้าจะมีความโกรธก็หาไม่.
/*116*/อย่ามาหลงรักหนออรไทย,
เพราะใจฉันไม่ซื่อต่อสัตรี,
และถ้อยคำของฉันนั้นล้วนปด
เหมือนสบถยามเมาอย่างเต็มที่:
อีกอย่างหนึ่งพึ่งรู้ตูฃ้านี้
มิได้ชอบโฉมศรีเลย, ให้ตาย.
แม้อยากรู้ที่พักสำนักฃ้า
มะกอกน้ำโน่นนาเปนเครื่องหมาย.
ไปหรือน้อง ? - เมษบาล, ท่านเปนชาย,
จงหมั่นเกี้ยวโฉมฉายอย่าระอา.
นี่แน่หล่อน, จงฟังเฃาพาที,
ทำหยิ่งไปใยมีไม่เฃ้าท่า:
คนอื่นไซร้ไม่เห็นหล่อนโสภา
เช่นนัยน์ตาชายชู้ผู้หลงรัก.
ไปเถิดน้อง, เราต้องไปตรวจงาน.
[รอสะลินด์, เซเลีย, และคอรินเฃ้าโรง.]
ฟีบี.
เมษบาลผู้ตายพูดจริงประจักษ์,
“ใครเคยรักจริงไซร้ต้องได้รัก
“เมื่อแรกเห็นประจักษ์จับดวงใจ.”1
สิล.
อ้าฟีบี,-
ฟีบี.
สิลเวียส, ว่าไรนั่น ?
สิล.
ฟีบี, เมตตากันหน่อยไม่ได้!
ฟีบี.
สิลเวียส, ฉันก็สงสารท่านอยู่ไซร้
สิล.
สงสารไหนก็ต้องช่วยดับโศกา:
ถ้าแม้หล่อนสงสารการที่ฉัน
มาโศกศัลย์เพราะความสิเนหา,
จงตอบรักหักสงสารของกานดา
และตัดโศกของฃ้านี้พร้อมกัน.
ฟีบี.
ฉันรักเธอเหมือนกันฉันเพื่อนบ้าน.
สิล.
พี่อยากได้นงคราญ.
ฟีบี.
ไฉนนั่น,
ไม่เปนความโลภมากไปหรือฉนั้น ?
สิลเวียส, ก่อนนี้ฉันชังเธอนัก,
และบัดนี้ก็มิใช่รักใคร่แท้;
แต่การพูดเกี้ยวเปรอเธอรู้จัก,
ถึงแม้เคยชังเธอเผยอรัก,
แต่นี้จักทนหนอ, อีกขอใช้:
แต่อย่าหวังรางวัลนั้นยิ่งกว่า
ความปลื้มจิตที่ฃ้าขออาศัย.
/*118*/สิล.
อันความรักของฉันนั้นจริงใจ
สุจริตผ่องใสไร้ราคี,
อีกทั้งความกรุณาฃ้าก็ไร้,
ฉนั้นคงพอใจแม้เพียงที่
จะเก็บเดนจืด ๆ จากพืชดี
ที่ผู้อื่นเกี่ยวเก็บเปนแน่แท้:
ขอเพียงให้อรไทยให้ทานยิ้ม
พะพรายพริ้มบางคราเท่านั้นแม่,
ฉันจะสู้ยังชนม์อยู่คอยแล
หล่อนชะแง้นัยนามาเลี้ยงใจ.
ฟีบี.
เธอรู้จักชายหนุ่มกระชุ่มกระชวย
ที่พูดด้วยแต่กี่นี้หรือไม่ ?
สิล.
ไม่คุ้นนา, แต่ว่าฃ้าเคยได้
พบเฃาบ้าง; เฃาไซร้ซื้อเรือนชาน
ของตาเถ้าที่เคยอยู่ก่อนกี้.
ฟีบี.
ฉันถามถึงเฃานี้ขอตัวท่าน
อย่าคิดว่าฉันรักสมัคสมาน;
เฃาเปนเด็กใจพาลพูดอวดดี;
แต่พูดน่าฟังแท้; แต่ตูฃ้า
ไม่อินังวาจาอันจู้จี้.
/*119*/แต่คำพูดถูกหูเมื่อผู้ที่
ฟังนั้นมีความชอบผู้เจรจา
เฃาเปนชายงามกระไร, ไม่งามนัก:
เฃาหยิ่งเย่อเผยอศักดิ์เปนนักหนา,
แต่ความหยิ่งน่าชมสมกายา:
ต่อฃ้างหน้าเฃาคงเปนยอดชาย:
สิ่งดีเลิดในกายของชายนั้น
คือผิวพรรณผ่องเพริดแลเฉิดฉาย;
และแม้ลิ้นแนมเหน็บเจ็บแทบตาย,
เฃารักษาแผลหายโดยชายตา.
เฃาไม่สูงปานใด; แต่ใจฉัน
เห็นเฃานั้นสูงเกินชันมะษา:
ฃาเฃาไซร้ก็ไม่ผิดธรรมะดา;
แต่ทว่าก็ดีไม่มีทัน:
ปากเฃางามวามแสงแดงแฉล้ม,
แดงกว่าแก้มเฃาสักหน่อย, ไม่แสร้งสรร;
สองอย่างแดงแสงสีมีผิดกัน,
หนึ่งชาดเปล่า, หนึ่งนั้นสีชมพู.
หญิงบางคนที่ได้สังเกตลักษณ์
ของเฃาแล้วน่าจะรักนักหนาอยู่:
/*120*/แต่ฃ้าไซร้ไม่เห็นน่าเอ็นดู,
และตูฃ้าไม่ชังเฃาเหมือนกัน;
แต่ฃ้านี้ควรชังมากกว่ารัก:
เฃาว่าฃ้าเจ็บนักทุกสิ่งสรรพ์.
เฃาว่าตาฃ้าดำ, ผมดำมัน;
อีกจำมั่นเฃาข้อนประดาตาย:
ประหลาดใจฉันใดตอบไม่ออก:
แต่ช่างเถิด; ขอบอกว่าอย่าหมาย
ว่านิ่งแล้วคือแพ้, แน่เพื่อนชาย,
ฃ้าจะเขียนจดหมายเยาะเย้ยไป,
ขอเพื่อนช่วยถือไปให้เฃาที
สิล.
เต็มใจเจียว, ฟีบี.
ฟีบี.
จะเขียนให้
เปนคำเทียบเปรียบเปรยเย้ยเยาะใหญ่,
ให้สาใจ! สิลเวียสไปด้วยกัน. [พากันเฃ้าโรง.]
---
องก์ที่ ๔
ตอนที่ ๑
/*121* /ฉาก: ในดง.
รอสะลินด์, เซเลีย, และ ยาคส์ ออก.
ยาคส์.
นี่แน่, พ่อหนุ่มรูปงาม, ฉันขอรู้จักกับเธอให้คุ้นยิ่งขึ้น.
รอส.
เฃาว่านายเปนคนเหงานักไม่ใช่ฤๅ ?
ยาคส์.
ฉันเปนเช่นนั้น; ฉันชอบความเหงามากกว่าหัวเราะ.
รอส.
ผู้ที่เหงาเกินไปหรือสนุกมากเกินไปเปนผู้ที่น่าชัง, และมักทำให้ผู้อื่นโดยมากเฃาติฉินนินทามากกว่าคนเมา.
ยาคส์.
การที่เศร้าและไม่พูดมากเปนของดี.
รอส.
ถ้าฉนั้นก็เลยเปนเสาตลุงเสียทีเดียวก็แล้วกัน.
ยาคส์.
ฉันไม่เหงาอย่างนักปราชญ์, ซึ่งเปนการตามแบบแผน; ไม่เหงาอย่างนักดนตรี, ซึ่งเปนของแสร้งทำให้แปลก; ไม่เหงาอย่างเสวก, ซึ่งเปนเพราะถือตัว; ไม่เหงาอย่างทหาร, ซึ่งเปนเพราะมักใหญ่; ไม่เหงาอย่างหมอกฎหมาย, ซึ่งเปนอุบาย; ไม่เหงาอย่างนารี, ซึ่งเปนของชวนชม; ไม่เหงาอย่างผู้หลงรัก, ซึ่งมีลักษณะทุกอย่างที่กล่าวมาแล้ว แต่ฉันมีความเหงาอย่างแบบของ/*122*/ฉันเอง, ซึ่งผสมด้วยสรรพะคุณหลายอย่าง, กลั่นจากวัตถุต่าง ๆ นานา; และแน่นอนทีเดียว, การรำพึงบ่อยๆ ถึงการเดินทางของฉัน ย่อมจะทำให้จิตของฉันเต็มไปด้วยความสลดอย่างแปลกที่สุด.
รอส.
อ้อ, เปนคนคะเณจรฉนั้นฤๅ ? แน่นอนแล้วท่านมีสาเหตุเพียงพอที่จะเศร้าใจ: ฃ้าเกรงว่าท่านนี้ไซร้น่าจะได้ฃายภูมิลำเนาของท่านเองเสียแล้วเพื่อไปเที่ยวดูภูมิลำเนาของผู้อื่นกระมัง; ถ้าฉนั้น, เมื่อได้เห็นมาก, แต่ตัวเองไม่มีอะไร, ก็เท่ากับตามั่งมีแต่มือจนนั่นสิ.
ยาคส์.
ฉันก็ได้ความรู้มาไว้มาก.
รอส.
และความรู้ของท่านทำให้ท่านเศร้า: ฃ้าพอใจที่จะให้คนเขลามาทำให้ฃ้าสบายใจมากกว่าให้ความรู้ทำให้เศร้า; และมิหนำซ้ำต้องคะเณรเที่ยวหาด้วย !
ออร์ลันโด ออก.
ออร์.
สวัสดีและศรีสุขเถิด, รอสะลินด์ที่รัก!
ยาคส์.
ไม่ละ, ถ้านายจะพูดกันเปนกลอน, ฃ้าขอลา. [เฃ้าโรง.]
รอส.
ลาก่อนละ, ท่านคนเดินทาง: ท่านจงพูดดัดลิ้นและแต่งตัวให้แปลกๆ; ติเตียนบรรดาสิ่งดีทั้งปวงในเมืองของตัวเอง; จงเบื่อหน่ายชาติกำเนิดของตนเอง, และต้อง/*123*/เกือบ ๆ ต่อว่าพระเปนเจ้าว่าแสร้งสร้างตัวท่านมาให้เปนเช่นเปนอยู่บัดนี้; ถ้ามิฉนั้นฃ้าเจ้าจะไม่ยอมเชื่อว่าท่านได้เคยไปลงเรือกอนโดลา,1 อ้อ, ออร์ลันโด, นี่เธอหายไปไหนมาตลอดเวลานี้ ? เธอหรือเปนชู้รัก! ถ้าเธอขืนทำเช่นนี้อีกครั้งเดียวเท่านั้นที่อย่ามาให้ฉันเห็นหน้าอีกต่อไปเลย.
ออร์.
รอสะลินด์เลิดงามของฉัน, ฉันก็มาแล้วภายในชั่วโมงที่รับปากไว้.
รอส.
มาช้ากว่าเวลาที่นัดไว้ในทางรักตั้งชั่วโมง! ชายใดที่อาจแบ่งนาทีออกได้เปนพันส่วน, แล้วและผิดนัดไปแม้แต่เพียงส่วนหนึ่งแห่งหนึ่งในพันแห่งนาทีนั้นในเรื่องเนื่องด้วยความรักฉนั้น, ก็อาจจะพออวดได้ดอกว่ากามะเทพได้เคยตบไหล่เฃาแล้ว, แต่ฉันจะรับประกันแทนทีเดียวว่าหัวใจเฃายังอยู่กับตัวบริบูรณ.
ออร์.
ขอโทษเถิด, รอสะลินด์ที่รัก.
รอส.
ไม่ไหวละ, ถ้าเธอขืนเนิ่นช้าเช่นนี้, อย่ามาให้ฉันเห็นหน้าอีกเลย. ฉันจะยอมให้หอยทากมันเกี้ยวเสียดีกว่า.
ออร์.
หอยทากฉนั้นฤๅ ?
รอส.
เออ, หอยทาก; เพราะถึงแม้มันจะมาช้า, มันก็ยังพาเอาเรือนทูลหัวมวด้วย; ดูเหมือนจะเปนกองทุนดีกว่าที่เธอให้ผู้หญิง: อีกประการหนึ่ง, มันพาเอาอนาคตของมันมาด้วย.
ออร์.
คืออะไร ?
รอส.
คือหงอน, ซึ่งคนอย่างเธอมักจะได้มีขึ้นเพราะเมียหาให้1 แต่ส่วนหอยทากมันมีของมันมาเสียเองเสร็จ, และป้องกันไม่ให้เมียต้องถูกใส่ความ.
ออร์.
ความดีไม่เปนของที่ทำให้หงอนขึ้น; และรอสะลินด์ของฉันเปนคนสุจริต.
รอส.
และดิฉันเปนรอสะลินด์ของเธอ.
เซเลีย.
เฃาพอใจจะเรียกเธอเช่นนั้น; แต่ที่จริงเฃามีรอสะลินด์ที่หน้าตาดีกว่าเธอ.
รอส.
มาสิ, เกี้ยวฉัน, เกี้ยวฉันสิ; เพราะในเวลานี้ใจคอฉันกำลังสนุกสบายและอาจจะยินยอมประนอมใจได้. เธอจะพูดกับฉันอย่างไร, ถ้าแม้ว่าฉันเปนรอสะลินด์ของเธอแท้ๆ ?
ออร์.
ฉันคงจูบหล่อนเสียก่อนที่จะพูดอะไร.
รอส.
ไม่น่า, เธอพูดจาเสียก่อนจะดีกว่า, ต่อเมื่อใดเธอหาเรื่องพูดไม่ได้ก็จะได้ฉวยโอกาศจูบเสียคราวหนึ่ง. นักพูดเก่งๆ, /*125*/เมื่อไรพูดไปติดชงัก, ก็มักจะถ่มน้ำลาย; แต่สำหรับคู่รัก เมื่อพูดชงัก,-ขอให้พระเจ้าช่วยเตือนให้รู้ตัว!-จะหาอะไรแทนให้สอาดดียิ่งกว่าจูบไม่มีละ.
ออร์.
ก็ถ้าเผื่อเฃาไม่ยอมให้จูบเล่า ?
รอส.
ถ้าเช่นนั้นก็เท่ากับหญิงเฃาทำให้ชายต้องวิงวอน, และนั่นก็เปนเรื่องพูดต่อได้อีกแล้ว.
ออร์.
ใครเล่าจะพูดไม่ออก, เมื่ออยู่ต่อหน้านางผู้ยอดรัก ?
รอส.
อ๋อ, เธอเองแหละควรจะเปนเช่นนั้น, ถ้าฉันเปนยอดรักของเธอ, ถ้ามิฉนั้นฉันก็จะต้องเห็นทีเดียวว่าความซื่อของฉันเฟื่องฟูมากกว่าความเฉลียวฉลาดของฉัน.
ออร์.
ก็คำเกี้ยวของฉันเปนอย่างไรบ้าง ?
รอส.
ไม่เลวทรามอะไร, แต่ก็ไม่เปนประโยชน์. ฉันไม่ใช่รอสะลินด์ของเธอฤๅ ?
ออร์.
ฉันรู้สึกพอใจอยู่บ้างที่จะกล่าวว่าหล่อนเปนหลอน, เพราะฉันใคร่จะพูดกับหล่อน.
รอส.
ฉนั้น, ในนามของหล่อน, ฉันพูดว่าฉันไม่ปรองดองด้วยกับเธอ.
ออร์.
ถ้าฉนั้น, ในส่วนตัวฉันเอง, ฉันก็ต้องตาย.
รอส.
อย่าเลย, พ่อคุณ, หาใครตายแทนดีกว่า. โลกเรานี้แก่ตั้งหกพันปีแล้ว, แต่ในระหว่างเวลาตลอดมานี้ ยังไม่เคย/*126*/มีชายใดสักคนเดียวที่ได้เคยตายโดยตนเองเพราะความรัก. ตรอยลัสก็มันสมองแตกตายเพราะคทาของทหารกรีก; แต่ก่อนตายนั้นเฃาก็ได้พยายามจนสุดกำลังเพื่อตาย, และเฃานั้นหรือก็เปนตัวอย่างแห่งชายที่รักหญิงผู้หนึ่งทีเดียว, ฝ่ายเลยันเดอร์, ถึงแม้ว่าเฮียโรจะได้ไปบวชเปนชีเสียแล้ว ก็อาจที่จะได้มีชีวิตไปได้อีกหลายปี, ถ้าไม่พะเอินไปประจวบเวลากลางคืนร้อนจัดในฤดูร้อน; เพราะพ่อหนุ่มน้อยผู้นั้นเฃาเปนแต่เพียงไปอาบน้ำที่ในช่องเฮลเล็สปอนต์, พะเอินเปนเหน็บชาจึ่งจมน้ำตาย: พวกจดปูมสมัยโน้นสิ เหลวไหลซัดเอานางเฮียโรแห่งเซ็สโตส.1 แต่เรื่องเหล่านี้ล้วนไม่จริงทั้งนั้น: ชายได้ตายไปแล้วเปนครั้งคราว, และหนอนกินสิ้นแล้ว, แต่ไม่มีที่ตายเพราะรักเลย.
ออร์.
ฉันไม่ปราถนาเลยให้รอสะลินด์ตัวจริงของฉันมีความคิดเห็นเช่นนี้ เพราะ, ฉันขอบอกว่า, ถ้าหล่อนนิ่วหน้านิดเดียว ฉันก็ตาย.
รอส.
ให้ตายสิ, หน้าของหล่อนถึงจะนิ่วก็ไม่ทำให้แมลงวันตายได้. แต่เอาเถิด, ฉันจะเปนรอสะลินด์ของเธอในเวลาที่ใจดีขึ้นอีกสักหน่อย; จะขออะไรก็ตามใจ, ฉันจะยินยอม.
/*127*/ออร์.
ถ้าฉนั้นรักฉันได้ไหม, รอสะลินด์ ?
รอส.
ได้สิ, แน่นอน, ทั้งวันศุกร์และวันเสาร์และวันอื่น ๆ
ออร์.
แล้วก็หล่อนจะยอมรับรองฉันฤๅ ?
รอส.
รับสิ, และอย่างนี้อีกญี่สิบคนก็ไม่ว่า.
ออร์.
หล่อนพูดอย่างไร ?
รอส.
ก็เธอเปนคนดีไม่ใช่ฤๅ ?
ออร์.
ฉันหวังใจเช่นนั้น.
รอส.
ก็สิ่งที่ดีแล้วเราจะอยากได้มากเกินไปได้ละฤๅ? มาเถิด, น้องสาว, หล่อนมาเปนนักบวชแต่งงานให้เราเถิด. ยื่นมือมาให้ฉันสิ, ออร์ลันโด. จะว่าอย่างไรเล่า, น้องสาว ?
ออร์.
ขอหล่อนได้โปรดทำพิธีสมรสให้เราเถิด.
เซเลีย.
ฉันกล่าวถ้อยคำนั้นไม่ถูก
รอส.
หล่อนต้องเริ่มว่า, “ออร์ลันโด, สูจะ-”
เซเลีย.
อ้อ, รู้ละ. ออร์ลันโด, สูจะรับนางรอสะลินด์นี้เปนภรรยาฤๅ?
ออร์.
ฉันรับ.
รอส.
เออ, ก็เมื่อไรเล่า?
ออร์.
ก็ในบัดนี้; โดยเร็วที่สุดที่เฃาจะแต่งให้เราได้.
รอส.
ถ้าฉนั้นเธอต้องว่า, “ฉันรับหล่อน, รอสะลินด์, เปนภรรยา.”
/*128*/ออร์.
ฉันรับหล่อน, รอสะลินด์, เปนภรรยา.
รอส.
ฉันอาจจะเรียกเอาใบสุทธิของเธอ; แต่ฉันยอมรับเธอ, ออร์ลันโด, เปนสามีของฉัน: นี่สิเฃาว่าหญิงมักเดินหน้านักบวช; และแน่ทีเดียวความคิดของหญิงมักวิ่งไปน่าความประพฤติของตน.
ออร์.
ความคิดย่อมเปนเช่นนั้นทั้งหมด, ความคิดย่อมมีปีก.
รอส.
บัดนี้จงบอกฉันว่าเธอจะให้เปนเมียอยู่นานปานใด, เมื่อเธอได้ครอบครองแล้ว ?
ออร์.
ชั่วคืนวันตลอดกัลปาวสาน.
รอส.
กล่าวแต่ “คืนวัน”, ยก “กัลปาวสาน” เสียเถิด. ไม่ละ, ไม่ละ, ออร์ลันโด; วิสัยชายย่อมเปนวสันต์ยามเกี้ยว, แต่เปนเหมันต์เมื่อสมรสแล้ว: นางสาวก็ราวกับฤดูดอกไม้ ผลิเมื่อเปนนางสาว, แต่ท้องฟ้ามักเปลี่ยนไปเมื่อเปนภรรยา ฉันจะหึงหวงเธอยิ่งกว่านกพิราบบาร์บะรีตัวผู้หึงหวงตัวเมียของมัน, จะอื้ออึงยิ่งกว่านกแก้วยามฝนตก, จะประพฤติแปลกยิ่งกว่ากัง, ยุ่งมากในความปราถนายิ่งกว่าลิง: ฉันจะร้องไห้ไม่เปนเรื่อง, เหมือนตุ๊กระตาในอ่างน้ำพุ, และฉันจะทำเช่นนั้นในเวลาที่เธออยากสนุกรื่นเริง; ฉันจะหัวเราะเหมือนหมาใน, และทำเช่นนั้นเมื่อเธอกำลังอยากจะหลับ.
/*129*/ออร์.
แต่ก็รอสะลินด์จริง ๆ ของฉันจะเปนเช่นนั้นเทียวฤๅ ?
รอส.
ให้ตายสิ, หล่อนคงจะประพฤติเหมือนฉันนี่ทุกอย่าง.
ออร์.
อ๋อ, แต่เจ้าหล่อนฉลาดอยู่นะ.
รอส.
ถ้ามิฉนั้นหล่อนก็หาประพฤติเช่นนั้นได้ไม่: ยิ่งฉลาดมาก, ยิ่งกลับกลอกมาก: ปิดประตูกันความฉลาดของหญิงเสียหรือ, ความฉลาดมันก็คงวิ่งออกทางน่าต่าง; ปิดน่าต่างเสียอีก, ก็คงหนีออกทางรูกุญแจ, อุดรูกุญแจเสียอีกหรือ ก็คงบินหรือขึ้นทางปล่องไฟพร้อมกับควัน.
ออร์.
ชายใดที่มีเมียผู้มีความฉลาดเช่นนั้น, เฃาอาจจะกล่าวได้ว่า, “ความฉลาด, จะไปฃ้างไหน ?”
รอส.
อย่าเลย, เกี่ยคำพูดนั้นไว้จนพบความฉลาดของเมียกำลังไปสู่ที่นอนของเพื่อนบ้านจะเปนประโยชน์ดีกว่า.
ออร์.
แล้วก็ความฉลาดจะมีคำฉลาดอะไร, เพื่อแก้ตัวในเวลานั้น ?
รอส.
อ๋อ, ก็แก้ว่าตั้งใจไปหาสามีที่นั้นนั่นสิ เธอจะพบเมียปราศจากคำแก้ตัวนั้นไม่มีละ, นอกจากที่จะพบหล่อนเมื่อปราศจากลิ้นเท่านั้น. หญิงใดไม่สามารถกลับเอาความผิดของตัวเองไปป้ายใส่สามีละก็, อย่าให้ลูกกินนมเองเลย, เพราะจะเลยทำให้ลูกกลายเปนคนเบาเต็งไป !
ออร์.
ฉันจะต้องลาหล่อนไปสักสองชั่วโมงละ, รอสะลินด์.
รอส.
อนิจจา! ยอดรัก, ฉันจะพรากจากเธอตั้งสองชั่วโมงไม่ได้แล้ว.
ออร์.
ฉันต้องไปรับใช้เจ้าหลวงเวลาเสวย: สักเวลาสองนาฬิกาฉันจะมาหาหล่อน.
รอส.
เออ, ไปก็ไป, ไปก็ไป; ฉันรู้อยู่แล้วเทียวหนอว่าเธอจะเปนเช่นไร: มิตร์สหายได้เคยบอกเช่นนั้นแล้ว, และฉันเองก็ได้นึกเช่นเดียวกัน: ลิ้นช่างประจบของเธอนั้นลวงใจฉันได้: นี่ก็เหมือนถูกทิ้งขว้างเสียแล้ว, และเหตุฉนั้น, ความตายมาเถิด ! สองนาฬิกาหรือเวลาเธอนัด ?
ออร์.
เช่นนั้น, รอสะลินด์งาม.
รอส.
ด้วยอำนาจความสัตย์, และด้วยความจริงใจ, และขอให้พระเปนเจ้าช่วย, อีกทั้งคำสาบาลดี ๆ อย่างอื่น ๆ ที่ไม่มีอันตราย, ถ้าแม้เธอเสียวาจาแม้แต่สักนิดหนึ่ง, หรือมาช้ากว่าเวลาไปแม้เพียงหนึ่งนาที, ฉันจะปรับว่าเธอเปนคนที่เสียวาจาอย่างน่าทุเรศที่สุดและเปนชู้รักที่เหลวที่สุดและไม่คู่ควรที่สุดสำหรับนางผู้ที่เธอเรียกว่ารอสะลินด์, เปนเลวที่สุดที่อาจจะสรรมาได้จากคณะชั่วร้ายแห่งผู้เสียสัตย์: ฉนั้นจงระวังยำเกรงคำติของฉันและรักษาวาจาสัตย์ไว้.
/*131*/ออร์.
ฉันจะรักษาด้วยความจงใจเท่าๆ กับเธอเปนรอสะลินด์ของฉันโดยแท้จริงทีเดียว: ฉนั้นลาก่อน.
รอส.
นั่นแหละ, เวลาย่อมเปนตุลาการผู้ชำระผู้ทำผิดเช่นนั้น, และให้เวลาชำระเถิด: ลาก่อน. [ออร์ลันโดเฃ้าโรง.]
เซเลีย.
ในการพูดล้อเล่นในเรื่องรัก พี่ได้ว่าเพศของตนเองเสียจนเสียหาย: เช่นนี้ควรถอดกางเกงและถุงตีนของพี่ขึ้นทางหัว, และแสดงให้โลกเห็นว่านกตัวนี้ได้ทำอะไรแก่รังของตนเอง.1
รอส.
อนิจจาน้อง, น้อง, น้อง, แม่น้องน้อยแสนงามของพี่, หล่อนช่างไม่รู้เสียเลยว่าพี่นี้ตกอยู่ในความรักลึกสักกี่วา ! แต่มันเหลือจะหาอะไรหยั่งได้: ความรักของพี่นี้ไซร้ไม่รู้เลยว่าพื้นอยู่แค่ไหน, เหมือนอ่าวปอร์ตุกัล.2
เซเลีย.
หรือจะว่าไม่มีพื้นเลย; และจะเทความรักลงไปสักเท่าใด, ก็รั่วไหลไปเสียหมด.
รอส.
หามิได้; ลูกชายซุกซนของนางเทวีวีนัส,3 ซึ่งมีกำเนิดจากความรำพึง, ปฏิสนธิจากความใจร้อนและเกิดมาจาก/*132*/ความคลั่งใคล้, ดรุณกุมารสัประดนผู้ตามืดซึ่งลวงตาคนทั้งหลายเพราะตาของเฃาเองบอด, ขอให้ผู้นี้แหละเปนผู้วินิจฉัยว่าพี่รักมากย่านใด, พี่บอกให้นะ, เอลิเอนา, พี่ไม่สามารถจะอยู่ห่างออร์ลันโดได้; พี่จะไปหาร่มเงา, และถอนใจใหญ่จนกว่าเฃาจะกลับมา.
เซเลีย.
และน้องจะหลับสักงีบหนึ่ง. [ต่างคนต่างเฃ้าโรง.]
ตอนที่ ๒
ฉาก: ในดง.
ยาคส์, พวกขุนนาง, และสมุนไพร ออก.
ยาคส์.
คนไหนเปนผู้ฆ่ากวาง ?
ขุนนางผู้ ๑.
ฃ้าพเจ้าเอง.
ยาคส์.
ควรเราจะนำไปเฝ้าเจ้านาย, เหมือนแม่ทัพโรมันผู้มีชัยชำนะ; และถ้าจะเอาเฃากวางนั้นขึ้นผูกบนหัวแทนชัยมาลาก็จะเหมาะ. สมุนไพร, เจ้าไม่มีลำอะไรสำหรับกิจการอันนี้ฤๅ ?
สมุนไพร.
มีขอรับ.
ยาคส์.
ร้องไปเถิด ส่วนเพลงจะไพเราะหรือไม่นั้นไม่สำคัญ ขอแต่เพียงให้มีสำเนียงอื้ออึงพอเท่านั้น.
/*133*/สมุนไพร.
๏ ผู้ฆ่ากวางจะได้อะไรเล่า ?
หนังกับเฃาสิควรให้เฃาใส่.
ฉนั้นจงช่วยร้องก้องแนวไพร
เพื่อต้อนรับกลับไปสู่เรือนชาน.
[ให้ผู้อื่นร้องรับตอนนี้.]
อย่าหมางใจที่ใส่เฃากวางนี้;
เปนของดีก่อนกำเนิดแห่งตัวท่าน:
ปู่ก็เคยสรวมมาเปนช้านาน,
บิดาท่านก็เคยได้ใส่มา:
อันเฃากวางอย่างดีนี้แสนเลิด
แสนประเสริฐผ่องผุดสุดสง่า
ไม่เปนของควรหัวยั่วนินทา
ไม่เปนของควรว่าเย้ยหยันเอย ฯ [พากันเฃ้าโรง.]
ตอนที่ ๓
ฉาก: ในดง.
รอสะลินด์ กับ เซเลีย ออก.
รอส.
บัดนี้หล่อนจะว่าอย่างไร ? นี่เวลาล่วงสองนาฬิกาแล้วมิใช่ฤๅ ? แล้วก็ออร์ลันโดมาดกละ !
/*134*/เซเลีย.
น้องเชื่อว่า, ด้วยความรักท่วมและใจไม่สุข, เฃาคงจะได้ฉวยธนูและลูกศร และเลยไปนอนเสียแล้ว, ดูนั่น, ใครมานี่.
สิลเวียส ออก.
สิล.
ฉันรับใช้มาหาพ่อสำรวย;
ฟีบีสรวยฝากสารนี้มาให้:
ฉันไม่ทราบข้อความในนั้นไซร้;
แต่เดาได้โดยคิ้วอันนิ่วนั้น
อีกอาการกิริยาโกรธาแรง
ซึ่งสำแดงยามเขียนสารานั่น,
ว่าความคงเปนเรื่องขุ่นเคืองครัน:
ขอโทษฉัน; ฉันเปนเพียงทูตมา.
รอส.
ขันตีเองเล็งแลเห็นสารนี้
ก็จะเอะฤดีเปนนักหนา
และจะเลยอวดดี; ฟังซีจ๋า:
เจ้าหล่อนว่าฃ้าชั่วเปนพ้นไป,
ว่าปราศจากมรรยาทอันสง่า;
หล่อนว่าฃ้าจองหอง, อีกหล่อนไม่
ขอรักแท้ถึงแม้ผู้ชายไซร้
จะหายากสุดใจราวหงส์ทอง.
/*135*/ให้ตายชัก, ความรักของโฉมฉาย
ใช่กระต่ายตัวที่ฃ้าใฝ่ต้อง:
หล่อนเขียนสารมาทำไม, ฃ้าไม่ปอง.
หรืออุบายเปนของเมษบาล ?
สิล.
หามิได้, ข้าหนอขอยืนยัน,
ฃ้าไม่ทราบทั้งนั้นกระแสรสาร:
ฟีบีเขียนเองแท้.
รอส.
นี่แน่ท่าน,
ช่างโง่งมซมซาน, เพราะหลงรัก.
ฃ้าเคยเห็นมือหล่อน: หนาเหมือนหนัง,
สีเหมือนหินหักพัง; เห็นประจักษ์
คิดว่าสรวมถุงมือ, อือขันนัก,
ไม่ยักใช่ถุงคือมือหล่อนและ
มือเปนมือแม่ครัว, แต่ก็ช่าง:
นางมิได้คิดเขียนสารนี้แน่;
นี่เปนคำสำนวนของชายแท้,
แลลายมือชายเขียน.
สิล.
ของหล่อนจริง.
รอส.
ไฉนกล่าวเกกมะเหรกโหยกเหยกร้าย,
เปนสำนวนท้าทาย ท้าทุกสิ่ง,
/*136*/ราวแขกกับฝรั่งไซร้: อันใจหญิง
ไม่คิดสิ่งหยาบคายคล้ายยักษ์มาร,
ทั้งถ้อยคำดำราวชาวดงป่า,
ในน้ำคำดำกว่าอักษรสาร.
จะฟังบ้างหรือเจ้าเมษบาล ?
สิล.
โปรดเถิดท่าน, ฉันนี้บ่เคยยิน
แต่เคยฟังคำของของฟีบี
จนเจ็บช้ำฤดีเกินถวิล.
รอส.
หล่อนฟีบีใส่ฃ้าไม่น่ายิน:
ฟังยุพินเขียนว่ามาฉันใด.
[อ่าน] “นี่เธอเทพะบุตร์สุดกำแหง
จำแลงเปนเมษบาลหรือไฉน
จึ่งผลาญจิตนารีนี้ด้วยไฟ ?”
หญิงช่างด่าเล่นได้ถึงปานนี้.
สิล.
นั่นหรือเรียกว่าด่า, เจ้าฃ้าเอ๋ย !
รอส.
[อ่าน] “กระไรเลยเทวันอันเรืองศรี
ช่างรบราดวงชีวิตจิตนารี ?”
ใครเคยพบด่าฉนี้บ้างหรือไร ?
[อ่าน] “ยามตาชายล่อเลี้ยวเกี้ยวดิฉัน
จะอาจฟันฟอนฆ่าก็หาไม่.”
หมายความว่าฉันเปนสัตว์,
/*137*/[อ่าน] “แม้ความเย้ยในเนตร์ของเธอไซร้
อาจทำให้ฉันหลงงงเช่นนี้,
อนิจจา, ถ้าแม้เห็นเนตร์หวาน
จะให้ผลอลหม่านในอกนี่ !
เธอพ้อให้, ใจยิ่งรักทวี;
ถ้าพูดดีจะเปนสถานใด ?
ผู้นำรักนี้ไซร้มาให้เธอ
เหม่อจะรู้รักของฃ้าก็หาไม่:
และโดยเฃาขอเธอจงแจ้งไป;
ว่าเธอผู้หนุ่มใจแสนเลิดดี
จะรับรักแสนมากที่ฝากมา
รับตัวฃ้าพร้อมสิ้นทุกสิ่งศรี
หรือจะสั่งตัดรักหักไมตรี,
ตูฃ้านี้จะได้หาท่าทางตาย.”
สิล.
นี่หรือเรียกว่าตัดพ้อ ?
เซเลีย.
อนิจจา, สงสารเมษบาล !
รอส.
น้องสงสารเฃาฤๅ ? อย่าเลย, ไม่ควรสงสารจนนิดเดียว, แกรักผู้หญิงเช่นนี้อย่างไรได้ ? อะไร, ใช้แกเปนเครื่องดนตรี, แล้วดีดเพลงไม่ดีเช่นนี้ด้วย! เหลือที่จะทน/*138*/ได้ เอาเถิด, กลับไปหาหล่อน, เพราะฉันเห็นแล้วความรัก บันดาลแกให้เปนงูเชื่องไปเสียแล้ว และบอกแก่หล่อนด้วยดังนี้: ว่าถ้าหล่อนรักฉัน, ฉันขอสั่งให้รักแก, ถ้าหล่อนไม่ยอม, ฉันจะไม่ปราถนาหล่อน, นอกจากที่แกเองจะอ้อนวอนแทนหล่อน, ถ้าแกเปนผู้รักจริง, ไป, และอย่าโต้อีกคำ: เพราะมีใครมาอีกคนหนึ่งแล้ว [สิลเวียสเฃ้าโรง.]
ออลิเวอร์ ออก.
ออลิ.
สาวงาม, ฃ้าขอถามความเถิดว่า,
ในแนวดงพงพนาอันกว้างใหญ่
เรือนเลี้ยงแกะมีมะกอกน้ำล้อมไซร้
อยู่แห่งใดโปรดแถลงแจ้งคดี ?
เซเลีย.
ตวันตกแห่งที่นี้, ในที่ลุ่ม:
ต้นกกชุมรายเรียงเคียงธารศรี
อยู่ฃ้างขวา, จะพาถึงเรือนดี.
แต่บัดนี้เรือนว่าง; ไม่มีใคร.
ออลิ.
ถ้าแม้ตาอาจศึกษาจากปากฉนั้น
ฉันก็ควรรู้จักหล่อนนี้ได้
จากคำเฃาบอกเล่ามาแล้วไซร้;
ทั้งเสื้อผ้าและวัยเช่นนั้นๆ:
“เจ้าหนุ่มนั้นงามสง่า, หน้าคล้ายหญิง,
/*139*/และทุกสิ่งเหมือนน้องสาวคมสัน:
ส่วนหญิงต่ำ, ผมคล้ำกว่าพี่นั้น.”
หล่อนหรือแม่แจ่มจันทร์คือแม่เรือน ?
เซเลีย.
ถูกเช่นท่านถามไซร้, ไม่แสร้งโอ้.
ออลิ.
ออร์ลันโดสั่งมาถึงสองเพื่อน,
และฝากผ้าผืนนี้ที่เลือดเปื้อน
ถึงเพื่อนผู้เฃาเรียกรอสะลินด์,
เธอนี้หรือคือชายหนุ่มผู้นั้น ?
รอส.
ฉันเอง: เกิดเหตุอะไรใฝ่รู้สิ้น.
ออลิ.
จะรู้ความชั่วช้าเปนราคิน
ของฉันบ้าง, ถ้าถวิลรู้คดี
ว่าฉันนี้คือใครทำไมมา,
อีกเหตุผ้าเปื้อน, ทั้งสถานที่
ซึ่งเกิดเหตุเภทภัยในวันนี้.
เซเลีย.
เชิญแถลงคดีให้แจ้งใจ.
ออลิ.
เมื่อออร์ลันโดลาจะคลาจาก,
เฃารับปากจะกลับมาจงได้
ในโมงหนึ่ง, แล้วจึ่งเฃ้าสู่ไพร,
นึกฝันไฝ่ถึงรักหนักอุรา,
พลันเกิดเหตุ! เฃาเหลียวไปฃ้างหนึ่ง
/*140*/จึ่งเห็นสิ่งน่าตระนกตกประหม่า:
ใต้ร่มโอ๊ก, กิ่งชอุ่มชุ่มชรา
และยอดโกร๋นคร่ำคร่าจนแห้งแดง,
เห็นชายหนึ่งผมรุงรังทั้งผ้าปอน,
นอนหงายหลับ: มีงูตูกำแหง
สีเขียวเหลืองรัดกัณฐาท่าทแมง,
หัวงูแว้งเฃ้าไปใกล้ปากชาย
ที่อ้าอยู่; แต่งูขณนั้น
มันเห็นออร์ลันโดจึ่งขยาย
ออกจากคอเลื้อยเลี้ยวเอี้ยวตัวกราย
หายเฃ้าพุ่ม: แต่ซุ่มร่มพุ่มนี้
มีนางสิงห์, ถันลดหมดนมสิ้น
หมอบซบดิน, เหมือนแมวมองอยู่นี่,
จนกว่าผู้ที่นิทราตรงหน้าสีห์
จะกระดิก; เพราะนี่เปนแบบมัน
ผู้ถือเกียรติเกลียดสิ่งอันโสโครก
ไม่บริโภคสัตว์ที่ตายนั่น:
เห็นฉนี้, จึ่งออร์ลันโดพลัน
เดินเฃ้าใกล้ชายนั้นด้วยทันใด
และจำได้ว่าผู้นี้คือพี่ตน.
/*141*/เซเลีย.
เปนหลายหนฉันเคยฟังเฃาไซร้
กล่าวถึงพี่ผู้นี้; พาทีไว้
ว่าพี่ใหญ่ทุจริตผิดคลองธรรม์
เลวยิ่งกว่ามนุษมวล.
ออลิ.
ควรว่าอยู่;
ฉันก็รู้ว่าเฃาชั่วมั่วโมหัน.
รอส.
พูดถึงออร์ลันโด: ก็เฃานั้น
ทิ้งพี่ใหญ่ใจฉกรรจ์ผู้นั้นไว้
ให้เปนเหยื่อนางสิงห์ที่อกแห้ง
และหิวแรงอยู่แล้วหรือไฉน?
ออลิ.
ถึงสองครั้งผินหลังและตั้งใจ
จะทิ้งพี่ชายไว้ให้มรณา;
แต่กรุณา, งามกว่าพยาบาท,
และธรรมชาติกำแหง, ก็แรงกว่า
โอกาศที่เฃาเห็นเช่นนั้นนา,
แนะเฃากล้าเฃ้าบุกรุกราวี
กับนางสิงห์ซึ่งมิช้าเฃาฆ่าได้,
เสียงอื้ออึงนั้นไซร้ปลุกฉันนี่
จากนิทราได้สมฤดี.
/*142*/เซเลีย.
ท่านหรือพี่ ?
รอส.
ที่เฃาช่วยพ้นภัย ?
เซเลีย.
ท่านหรือผู้เคยปองหาคลองฆ่า ?
ออลิ.
ฉันนี้แล; แต่จะว่าก็ไม่ใช่:
ฉันไม่นึกลำบากกระดากใจ
ในการเล่าถึงตัวเคยเปนมา,
เพราะกลับใจได้แล้วผ่องแผ้วจิต,
ทิ้งทางผิดรมย์รื่นชื่นนักหนา.
รอส.
ก็ผ้าเปื้อนเลือดไฉน ?
ออลิ.
ในไม่ช้า
จะเล่าถึงเรื่องผ้าอย่าเร่งร้อน.
เราพี่น้องร้องไห้ไต่ถามกัน
ถึงที่ตัวของฉันมาซนซ่อน
ในเทือกแถวแนวป่าพนาดร;
แล้วน้องพาฃ้าจรเฝ้าเจ้านาย,
เธอประทานเสื้อแสงให้แต่งใหม่
และต้อนรับสมใจ, แล้วฦๅสาย
ทรงฝากให้อาศัยกับน้องชาย;
เฃาพาผายผันสู่คูหาพลัน,
/*143*/ถึงแล้วเปลื้องเสื้อผ้า, ฃ้าจึ่งดู
รู้ว่าสิงห์ข่วนเนื้อที่แขนนั้น
ฃาดหลุดไป, เลือดไหลอยู่มากครัน
และบัดนั้น, ยามจะสลบไป,
เฃาออกนามรอสะลินด์ยุพินขวัญ.
ฉันรีบแก้เฃาพลัน, พันแผลให้,
และ, ไม่ช้า, ใจดีนี่กระไร,
เฃาขอให้ฉันนี้รีบเร็วมา,
ทั้ง ๆ ที่เปนแขกแปลกมาเล่า
เรื่องของเฃา, เพื่อช่วยขอโทษา
ที่เฃาฃาดนัดไป, อีกให้ผ้า
เปื้อนโลหิตนี้มาให้มิ่งมิตร์
เมษบาลหนุ่มผู้เฃาเรียกล้อ
ว่านางรอสะลินด์ผู้กลอยจิต.
[รอสะลินด์สลบ.]
เซเลีย.
เอ๊ะ! อ้าว, กานิมีด, พี่มิ่งมิตร์!
ออลิ.
เห็นโลหิตแล้วเปนลมมีถมไป.
เซเลีย.
นี่ยิ่งกว่า, อ้ากานิมีดพี่ !
ออลิ.
เฃาคืนสมฤดี, อย่าโหยไห้.
รอส.
อยากไปเรือน.
/*145*/เซเลีย.
มาเถิดนะจะพาไป.
โปรดพยุงอีกฃ้างได้หรือไม่นาย ?
ออลิ.
หนุ่มน้อย, ทำใจให้ดี ๆ.
เปนชาย! ใจอ่อนฉนี้น่าใจหาย
รอส.
ฃ้าเจ้ารับ, รับแท้ๆ และนึกอาย.
เออ, ให้ตาย, เฃาคงว่าช่างมารยา.
ออลิ.
นี่มิใช่มารยา: ฃ้าแลเห็น
สีหน้าเปนพยานแสดงว่า
ได้เปนลม.
รอส.
ฉันบอกว่ามารยา.
ออลิ.
ถ้าฉนั้นทำเปนชายบ้างเช่นไร.
รอส.
ทำอยู่แล้ว แต่ที่แท้ควรเปนหญิง.
เซเลีย.
ยิ่งดูไปพี่ยิ่งหน้าซีดใหญ่:
กลับสู่เรือนดีกว่าจะช้าใย.
เชิญนายไปด้วยกับเราณบัดนี้.
ออลิ.
ฉันจะไป, เพราะต้องเล่าให้น้องยา
ว่ารอสะลินด์ยกโทษให้เต็มที่.
รอส.
ฉันจะนึกสั่งไป: ในครานี้
จงชมมารยาดี. เชิญท่านไป. [ต่างคนเฃ้าโรง.]
---
องก์ ๕
ตอนที่ ๑
ฉาก: ในดง.
ตัชส๎โตน กับ ออเด๎รย์ ออก
ตัช.
เราคงหาเวลาได้ดอก, ออเด๎รย์, ใจเย็นๆ เถิด, ออเด๎รย์จ๋า.
ออด.
โธ่, บาดหลวงนั้นก็ดีพออยู่แล้ว, ทั้งๆ ที่ท่านผู้ดีแก่แกพูดติฉนั้นแหละ.
ตัช.
เปนบาดหลวงออลิเวอร์ที่เลวมาก, ออเด๎รย์, เปนมาร์เต็กซ๎ตที่ทรามมาก. แต่นี่แน่, ออเด๎รย์, มีชายบ่าวคนหนึ่งในป่านี้ที่ปราถนาตัวหล่อน.
ออด.
อ๋อ, ดิฉันทราบแล้วว่าใคร: ดิฉันไม่ชอบเฃาเลยจนนิดเดียวในโลกนี้: ชายผู้ที่เธอออกชื่อมานี่แล้ว.
ตัช.
ฉันนี้ถ้าได้พบตลกเท่ากับได้กินทั้งฃ้าวทั้งน้ำ: ให้ตายสิ, พวกเราที่ฉลาดๆ ออกจะต้องรำคาญมาก; เราต้องล้อเฃาเล่น, เราอดไม่ได้.
วิลเลียม ออก.
วิล.
จำเริญเถิด, ออเด๎รย์.
ออต.
ขอให้จำเริญเถิด, วิลเลียม.
วิล.
และขอให้ท่านจำเริญเถิดนาย.
/*146*/ตัช.
จำเริญ ๆ เถิดเพื่อนเอ๋ย. ใส่หมวก, ใส่หมวกเสีย; จริงๆ นะ, ขอให้ใส่หมวกเสียเถิด. อายุเท่าไร, เพื่อน?
วิล.
ญี่สิบห้าขอรับ.
ตัช.
ผู้ใหญ่แล้ว. แกชื่อวิลเลี่ยมฤๅ ?
วิล.
วิลเลียม, ขอรับ.
ตัช.
ชื่อดี. เกิดที่ในดงนี้ฤๅ ?
วิล.
ขอรับ, ขอบใจพระเจ้า.
ตัช.
“ขอบใจพระเจ้า”; ตอบดี. มั่งมีอยู่ฤๅ ?
วิล.
นั่นแหละขอรับ, ก็กระนั้นๆ แหละ.
ตัช.
“กระนั้น ๆ” ก็ดี, ดีมาก, ดีอย่างวิเศษทีเดียว, แต่จะว่าไปก็ไม่ดีนัก; เปนแต่เพียงกระนั้นๆ, แกฉลาดอยู่ฤๅ?
วิล.
ขอรับ, ผมก็มีความฉลาดพอใช้.
ตัช.
ถ้าฉนั้นก็ดี. ฉันนึกขึ้นได้แล้วว่ามีภาษิตว่า, “คนโง่ย่อมนึกว่าตนฉลาด, แต่คนฉลาดย่อมรู้ว่าตนโง่.” นักปราชญ์ชาติป่า, เมื่ออยากจะกินลูกองุ่น, ก็อ้าปากเมื่อเอาลูกองุ่นนั้นใส่ปาก; ซึ่งแปลว่า, ลูกองุ่นมีไว้ให้คนกิน, และปากก็สำหรับอ้า, แกรักนางสาวคนนี้ฤๅ ?
วิล.
ผมรักขอรับ.
ตัช.
ยื่นมือมาให้ฉัน. แกมีความรู้อยู่บ้างฤๅ ?
วิล.
เปล่าขอรับ.
ตัช.
ถ้าฉนั้นก็จงเรียนรู้ข้อนี้จากฉันเถิด: ใครมีก็นับว่าเปนคนมี; เพราะตามทางวิทยาย่อมปรากฎว่า สุราบานรินจากถ้วยลงในจอกแก้ว, เมื่อทำให้สิ่งหนึ่งเต็ม, ก็ย่อมทำให้อีกสิ่งหนึ่งเปล่า; เพราะบรรดาผู้แต่งตำราทั้งปวงยอมเห็นพร้อมกันว่าอาตมะคือตัวเฃา: แต่แกน่ะไม่ใช่อาตมา, เพราะฉันต่างหากเปนตัวเฃา.
วิล.
เฃาไหนขอรับ ?
ตัช.
เฃาผู้ที่จะต้องแต่งงานกับหญิงคนนี้. เพราะฉนั้น, ตลกเอ๋ย, แกจงละ, - ซึ่งตามภาษาสามัญว่าเลิก, - การสมาคม, ซึ่งตามภาษาไพร่ว่าคบค้า, - กับนารีนี้-ซึ่งตามภาษาขี้ฃ้าว่าหญิง; ซึ่งกล่าวรวมความคือ, จงละการสมาคมกับนารีนี้เสียเถิด, มิฉนั้นนะตลก, แกจะต้องถึงมรณะภาพ; หรือพูดให้แกเฃ้าใจ, คือจะตาย; หรือแปลว่า ฉันจะฆ่าแก, ประหารแก, ทำให้ชีวิตของแกตายไป, ทำให้ความเปนไทของแกกลายเปนทาส: ฉันจะเล่นกับแกด้วยยาพิษ, หรือด้วยพลอง, หรือด้วยของมีคม; ฉันจะต่อตีกับแกอย่างยกพวก, ฉันจะเอาชนะแกด้วยเล่ห์กล; ฉันจะฆ่าแกโดยวิธีตั้งร้อยห้าสิบอย่าง, ฉนั้นจงยำเกรง, และไปให้พ้น.
ออด.
ไปเสียเถิด, วิลเลียมเอ๋ย.
วิล.
ขอให้พระเจ้าคุ้มเกรงนายเปนสุขเถิดขอรับ. [เฃ้าโรง.]
/*148*/คอริน ออก.
คอ.
นายผู้ชายกับนายผู้หญิงให้หาแก; มาเถอะ, ไวๆ, ไวๆ หน่อย!
ตัช.
วิ่ง, ออเด๎รย์! วิ่ง, ออเด๎รย์! ฉันต้องไป, ฉันต้องไป.
[ต่างคนเฃ้าโรง.]
ตอนที่ ๒
ฉาก: ในดง.
ออร์ลันโด กับ ออลิเวอร์ ออก.
ออร์.
รู้จักกันไม่กี่มากน้อยพี่จะรักหล่อนได้เทียวฤๅ ? และรักแล้วเกี้ยว, และเกี้ยวแล้ว, หล่อนยินยอมเทียวฤๅ ? และพี่จะพยายามให้ได้หล่อนสมปราถนาเทียวฤๅ ?
ออลิ.
ขอจงอย่าได้สงสัยในความรวดเร็ว, ท้วงความจนของหล่อน, การรู้จักกันน้อยเวลา, การที่พี่เกี้ยวโดยด่วน, หรือการที่หล่อนยินยอมโดยด่วน; แต่ขอให้พูดด้วยกันกับพี่เถิด, ว่าพี่รักเอลิเอนา; พูดด้วยกับหล่อนว่าหล่อนรักพี่; ขอจงประนอมใจด้วยทั้งสองฝ่ายให้ได้เปนคู่ครองกัน: นั่นจะเปนประโยชน์แก่ตัวน้อง; เพราะบ้านของท่านบิดาและบรรดาทรัพย์สินที่เปนของเซอร์โรลันด์ผู้เถ้านั้นไซร้ พี่จะยกให้น้องทั้งสิ้น. และจะขออยู่และตายเปนเมษบาลณที่นี้.
ออร์.
น้องยินยอมละ. จงทำการสมรสณวันพรุ่งนี้: น้องจะเชิญเสด็จเจ้าหลวงกับบริวารผู้พอใจของท่าน. พี่ไปนัดกับเอลิเอนาเถิด; เพราะดูสิ, รอสะลินด์ของน้องมานี่แล้ว.
รอสะลินด์ ออก.
รอส.
พระเปนเจ้าโปรดเถิด, พี่ชาย.
ออลิ.
โปรดหล่อนด้วยเถิด, น้องสาว. [เฃ้าโรง.]
รอส.
โอ้, ออร์ลันโดที่รัก, ฉันใจเหี่ยวจริง ๆ ที่ได้เห็นเธอห่อดวงใจไว้ในผ้า !
ออร์.
นี่แขนของฉันต่างหาก.
รอส.
ดิฉันสำคัญว่าหัวใจของเธอแหละต้องบาดเจ็บเสียแล้วด้วยเล็บสิงห์.
ออร์.
ต้องบาดเจ็บจริง, แต่ด้วยดวงตาของนางงาม.
รอส.
พี่ชายได้เล่าความหรือไม่ ว่าดิฉันได้มารยาทำเปนลม, เมื่อเฃาส่งผ้าของเธอให้ดิฉันดู ?
ออร์.
ได้เล่า, และบอกฃ่าวอัศจรรย์ยิ่งกว่านั้น
รอส.
อ๋อ, ดิฉันทราบแล้วว่าเธอกล่าวถึงอะไร, จริง ๆ นะ ไม่เคยพบอะไรที่เปนไปโดยด่วนถึงเช่นนั้น, ราวกับแกะผู้คู่หนึ่งชนกัน, และความโอ้อวดของซีส้าร์ว่า “ฉันมา, เห็น, และชนะ”:1 เพราะพี่ชายของเธอและน้องสาวของดิฉัน พอได้พบกันก็แลดูกัน; พอได้แลดูกันก็รักกัน; พอรักกันก็ถอนใจใหญ่; พอถอนใจใหญ่แล้วก็ต่างคนต่างถามเหตุซึ่งกันและกัน; พอรู้เหตุแล้วก็ชวนกันหาทางแก้: และโดยลำดับเช่นนี้เฃาได้ช่วยกันทำบรรไดคู่ขึ้นสู่การสมรส ซึ่งเฃาคงจะปีนขึ้นไปโดยทันด่วน, หรือมิฉนั้นก็จะด่วนเสียก่อนสมรส: เฃาตกอยู่ในความรักรุนแรงมาก, และอยากจะได้ครองกัน, พลองก็ไม่สามารถพรากเฃาจากกันได้.
ออร์.
เฃาจะได้ทำการสมรสกันพรุ่งนี้, และฉันจะเชิญเสด็จเจ้าหลวงในงานนั้นด้วย. แต่อนิจจา, ช่างน่าอนาถใจจริงๆ ที่จะต้องแลดูความสุขด้วยนัยน์ตาของคนอื่น ! พรุ่งนี้แหละ ตัวฉันเองจะต้องระอาใจยิ่งขึ้นมากที่สุด, โดยจะต้องคำนึงว่าพี่ชายของฉันเฃามีความสุขปานใด, ในการที่เฃาได้สิ่งซึ่งเฃาปราถนา.
รอส.
ก็ทำไม, พรุ่งนี้ฉันจะเปนรอสะลินด์แทนให้เธอไม่ได้ละฤๅ?
ออร์.
ฉันจะคงยังชีพอยู่ด้วยนึกหลอกเล่นเช่นนั้นไม่ได้อีกต่อไปแล้ว.
รอส.
ถ้าฉนั้นดิฉันก็จะไม่ทำให้เธอเบื่ออีกต่อไปด้วยการพูด/*151*/เล่น. ขอให้ฟังดิฉันเถิด, เพราะบัดนี้ดิฉันจะพูดอย่างจริงจัง ว่าดิฉันทราบอยู่แล้วว่าเธอเปนกุลบุตร์ผู้ฉลาด: ดิฉันพูดเช่นนี้ไม่ใช่สำหรับให้เธอนิยมในความรอบรู้ของดิฉัน, ในการที่ดิฉันว่าดิฉันรู้ว่าเธอเปนเช่นนั้น; และดิฉันมิได้จงใจเพาะเพิ่มความนับถือให้มากไปกว่าที่จะสามารถทำให้เธอมีความเชื่อได้บ้างแม้แต่สักเล็กน้อย, เพื่อทำคุณแก่เธอเอง ไม่ใช่สำหรับเพิ่มคุณสมบัติของตัวดิฉัน, ฉนั้นขอให้เชื่อดิฉันเถิด, ว่าดิฉันสามารถจะทำอะไรได้อย่างน่าประหลาดหลายอย่าง: ตั้งแต่อายุดิฉันได้สามปี, ดิฉันได้เคยสนทนากับมายาวีผู้หนึ่ง, ซึ่งมีความรอบรู้ลึกซึ้งในวิชาของเฃา, แต่ก็ไม่ใช่ผู้ที่ควรติโทษ. ถ้าแม้ว่าเธอรักรอสะลินด์สนิทชิดใจมาก เท่าที่กิริยาอาการได้แสดงมาแล้วไซร้, เมื่อไรพี่ชายของเธอแต่งงานกับเอลิเอนา, เธอก็จะได้แต่งกับหล่อนที่เธอรักนั้นบ้าง: ดิฉันรู้อยู่ว่าหล่อนได้ตกอยู่ในความเคราะห์ร้ายอย่างไร, และถ้าไม่เปนการขัดแก่ความสดวกของเธอไซร้, ก็ไม่เปนการพ้นวิสัยที่ดิฉันจะพาตัวหล่อนนั้นมาจำเภาะหน้า ของเธอพรุ่งนี้, เปนคนดี ๆ อย่างปรกติ, ปราศจากอันตรายใด ๆ
ออร์.
นี่เธอพูดอย่างจริง ๆ ฉนั้นฤๅ ?
/*152*/รอส.
ให้ตายสิ, ดิฉันพูดจริงๆ; และดิฉันนี้หรือก็เปนผู้ที่รักชีวิตมาก, ทั้งๆ ที่ได้กล่าวแล้วว่าเปนมายาวีฉนั้นแหละ.1 ฉนั้นเธอจงแต่งเสื้อผ้าดีที่สุดของเธอเถิด; เชิญมิตร์สหายได้; เพราะถ้าเธออยากจะแต่งงานพรุ่งนี้เปนได้แต่งละ; และแต่งกับรอสะลินด์ด้วย, ถ้าเธอประสงค์.
สิลเวียส กับ ฟีบี ออก.
เออ, คนรักของดิฉัน, กับคนรักของเฃา, มานี่แล้ว.
ฟีบี.
หนุ่มน้อย, ช่างทำฉันเสียได้,
เหตุไฉนให้เฃาอ่านจดหมายฉัน.
รอส.
ช่างเปนไรที่ฉันทำเช่นนั้น,
ฉันอยากทำกับหล่อนให้สาใจ:
เมษบาลตามสมัคจงรักหล่อน;
บังอรรักตอบเฃาบ้างมิได้.
/*153*/ฟีบี.
เมษบาล, วานบอกหนุ่มนี้ไซร้
ว่าความรักเปนอย่างไรให้รู้ที.
สิล.
คือมีแต่ถอนใจ อีกชลนัยน์นองแปล้;
ฉันรักฟีบีแท้ ดั่งนี้จอมขวัญ.
ฟีบี.
เช่นฉันรักกานิมิด.
ออร์.
จิตฉันรักเช่นเว้า ในรอสะรินด์เจ้า.
รอส.
เช่นฃ้าไป่รัก หญิงใด.
สิล.
ต้องมีใจจงรัก ภักดีมุ่งรับใช้;
ฉันรักฟีบีไซร้ ดั่งนี้จอมขวัญ.
ฟีบี.
เช่นฉันรักกานิมิด.
ออร์.
จิตฉันรักเช่นเว้า ในรอสะลินด์เจ้า.
รอส.
เช่นฃ้าไป่รัก หญิงใด.
สิล.
อีกต้องใฝ่ฝันถวิล, ร้อนราคินและประสงค์;
จงรัก, ภักดี, อ่อน, หย่อนกายถ่อมยอมเข็ญ
ใจเย็น, ใจร้อนรุด, บริสุทธิ์, ทน, คอยแต้;
ฉันรักฟีบีแท้ ดั่งนี้จอมขวัญ.
ฟีบี.
เช่นฉันรักกานิมิด,
ออร์.
จิตฉันรักเช่นเว้า ในรอสะลินด์เจ้า.
รอส.
เช่นฃ้าไป่รัก หญิงใด.
/*154*/ฟีบี.
ฉนั้นใยติโทษ, โกรธขึ้งตูฃ้าได้
เมื่อตูฃ้ารักไซร้ ดั่งนั้นควรฤๅ ?
สิล.
ใยถือและติโทษ , โกรธขึ้งตูฃ้าได้
เมื่อดูฃ้ารักไซร้ ดั่งนั้นหรือควร ?
ออร์.
นิ่มนวลใยติโทษ, โกรธขึ้งตูฃ้าได้
เมื่อตูฃ้ารักไซร้ ดั่งนั้นควรฤๅ แม่เอย ?
รอส.
เธอว่า “ใยติโทษ, โกรธขึ้งตูฃ้าได้
เมื่อตูฃ้ารักไซร้ ดั่งนั้นควรฤๅ ?”
คือกล่าวแก่ผู้ใด, โปรดไขความแก่ฃ้า;
หรือกล่าวไปอย่างบ้า บ่นเล่นพลางๆ ?
ออร์.
กล่าวกับนางผู้ลี้ ลับบ่อยู่ที่นี้,
อีกทั้งบ่ยิน ถ้อยเลย.
รอส.
ขอที, อย่าพูดอีกเลย; ดูมันราวกับหมาป่าไอริชหอนเมื่อเห็นพระจันทร์. (พูดกับสิลเวียส) ฉันจะช่วยแก, ถ้าช่วยได้: (พูดกับฟีบี) ฉันก็อยากจะรักหล่อน, ถ้ารักได้. พรุ่งนี้ขอให้พบกับฉันพร้อมกันเถิด. (พูดกับฟีบี) ถ้าฉันจะแต่งงานกับผู้หญิงใดละก็ฉันจะแต่งกับหล่อน, และพรุ่งนี้ฉันจะแต่งงานแน่ละ: (พูดกับออร์ลันโด) ถ้าฉันสามารถทำให้ชายใดพอใจ, ฉันจะทำให้เธอนี่แหละพอใจ, และเธอ/*155*/จะได้แต่งงานพรุ่งนี้: (พูดกับสิลเวียส) ฉันจะทำให้แกชอบใจ, ถ้าสิ่งที่แกชอบทำให้แกชอบใจได้, และแกจะได้แต่งงานพรุ่งนี้ด้วย. (พูดกับออร์ลันโด) ถ้าเธอรักรอสะลินด์, ไปพบกัน: (พูดกับสิลเวียส) ถ้าแกรักฟีบี, ไปพบกัน: และเพราะฉันเองไม่รักสัตรีใด, ฉันก็จะไปพบ. ทุกคนจงไปดีเถิด: ฉันได้สั่งไว้ทุกคนแล้วนะ.
สิล.
ถ้าฉันมีชีวิตอยู่จะไม่ขาดนัด.
ฟีบี.
ฉันก็เหมือนกัน.
ออร์.
ฉันก็เหมือนกัน. [ต่างคนเฃ้าโรง.]
ตอนที่ ๓
ในดง.
ตัชส๎โตน กับ ออเด๎รย์ ออก
ตัช.
พรุ่งนี้แหละเปนวันน่ายินดี, ออเด๎รย์; พรุ่งนี้เราจะได้แต่งงานกัน.
ออด.
ฉันก็ปราถนาเช่นนั้นโดยเต็มใจ; และฉันหวังใจว่าไม่เปนความปราถนาทุจริต, ในการที่ปราถนาอยากเปนหญิงผู้ดี. มหาดเล็กของเจ้าหลวงผู้ถูกเนรเทศมานี่สองคนแล้ว.
มหาดเล็ก ๒ คนออก.
มหาด.ที่ ๑
ยินดีที่ได้พบนาย.
/*156*/ตัช.
ยินดีเหมือนกัน, จริง ๆ นะ. เชิญนั่ง, นั่งลง, และขับลำสักบทหนึ่งเถิด.
มหาด.ที่ ๒
เราตามใจท่าน: นั่งกลางสิ.
มหาด.ที่ ๑
จะให้เราเริ่มร้องเรื่อยไปทีเดียว, ไม่ต้องกระแอมไอหรือบ้วนน้ำลาย, หรือแก้ตัวว่าเสียงแห้ง, ซึ่งเปนคำนำสำหรับคนเสียงไม่ดีฉนั้นฤๅ ?
มหาด.ที่ ๒
แน่ละ, แน่ละ, และร้องให้ถูกเสียงทั้งสองคน, เหมือนยิปสีสองคนขี่ม้าเที่ยวเทียวนะ.
เห่
๏ ชายหนุ่มกับนารี
ที่ร่วมรักสมัคสม (ฮ้าไฮ้)
เดินพลางทางชวนชม
สาลีชุ่มชอุ่มสี ฯ (เห่)
๏ แสนงามยามวสันต์
อันเปนยามน่ายินดี (ฮ้าไฮ้)
นกร้องก้องพงพี
คู่รักรื่นชื่นวสันต์ ฯ (เห่)
๏ เดินพลางหว่างต้นฃ้าว
หนุ่มกับสาวซึ่งรักกัน (ฮ้าไฮ้)
อิงแอบแนบทรวงสรร
พะสนุกเปนสุขี ฯ (เห่)
๏ แสนงามยามวสันต์
อันเปนยามน่ายินดี (ฮ้าไฮ้)
นกร้องก้องพงพี
คู่รักรื่นชื่นวสันต์ ฯ (เห่)
๏ อันคำลำนำเริ่ม
ประเดิมความณยามนั้น (ฮ้าไฮ้)
กล่าวเทียบเปรียบชีวัน
คล้ายบุบผาสง่า ฯ (เห่)
๏ แสนงามยามวสันต์
เปนยามอันน่ายินดี (ฮ้าไฮ้)
นกร้องก้องพงพี
คู่รักในชื่นวสันต์ ฯ (เห่)
/*157*/๏ ฉนั้นอย่าประมาท
ฉวยโอกาศปัจจุบัน (ฮ้าไฮ้)
ความรักสมัคนั้น
ก็จำเพาะเหมาะยามนี้ ฯ (เห่)
๏ แสนงามยามวสันต์
เปนยามอันน่ายินดี (ฮ้าไฮ้)
นกร้องก้องพงพี
คู่รักรื่นชื่นวสันต์ ฯ (เห่)
ตัช.
จริง ๆ นะ, คุณหนุ่ม ๆ ถึงแม้ไม่ใคร่มีแก่นสาร อะไรนักในเห่นั้นก็จริง, แต่สำเนียงร้องไม่เปนศัพท์เลย.
มหาด.ที่ ๑
ท่านผิดไปละกระมังนาย: เราได้ร้องถูกจังหวะ, ไว้จังหวะดีนักเทียว.
ตัช.
อ๋อ, จริงเช่นนั้น; แต่ดิฉันเห็นว่าเปลืองจังหวะเปล่าที่ต้องฟังเห่อย่างเหลวเช่นนั้น. จำเริญเถิด; และขอให้พระเจ้าช่วยดัดเสียงนายให้ดีขึ้นด้วยเถิด! มาเถิด, ออเด๎รย์.
[ต่างคนเฃ้าโรง.]
ตอนที่ ๔
ในดง.
เจ้าผู้ถูกเนรเทศ, อาเมียงส์, ยาคส์, ออร์ลันโด, ออลิเวอร์, และเซเลีย, ออก.
เจ้า.
ออร์ลันโด, เจ้าเชื่อหรือไฉน
ว่าหนุ่มนั้นทำได้ทั้งปากว่า ?
ออร์.
บางทีเชื่อ, บางทีก็สงกา;
เหมือนผู้กลัวปราถนา, และพรั่นใจ.
/*158*/รอสะลินด์, สิลเวียส, และฟีบี ออก.
รอส.
สกดใจ, ฃ้าไซร้ขอสัญญา:
ถ้าแม้ฃ้าพารอสะลินด์ไซร้
มาได้จริงละ, พระองค์จะปลงใจ
ยกให้ออร์ลันโดหรือทรงธรรม์ ?
เจ้า.
ยกให้แน่, แม้ฃ้ามีสมบัติ
สารพัตให้ด้วยทุกสิ่งสรรพ์.
รอส.
และเธอก็ปรองดองจะครองกัน
แม้ฃ้านำนางนั้นมาที่นี้ ?
ออร์.
เปนแน่แท้, ถึงแม้ข้าครองแดน
ทุกเขตแคว้นในธรณีศรี.
รอส.
หล่อนว่าจะทำอาวาห์กับฃ้านี้
แม้ฃ้ามีปราถนา, หรือว่าไร ?
ฟีบี.
เปนแน่แท้, ถึงแม้เมื่อสมหมาย
เพียงโมงเดียวจะต้องตายก็ตายได้.
รอส.
แต่ถ้าแม้หล่อนมิยอมประนอมใจ
จะรับตัวฉันไซร้เปนสามี,
หล่อนจะยอมร่วมรักสมัคสมาน
กับนายเมษบาลผู้นี้ที่
จงรักหล่อนนักไซร้, ถูกไหมฉนี้ ?
ฟีบี.
ถูกต้องแล้วตามที่สัญญากัน.
รอส.
จริงหรือไม่เพื่อนไซร้จะยินดี
รับฟีบี, ถ้าหล่อนสมัคมั่น ?
สิล.
ถึงแม้ได้หล่อนครองจะต้องพลัน
ม้วยชีวันฉันก็ขอพนอนาง.
รอส.
ฃ้ารับไว้ว่าจะให้การเหล่านี้
เปนไปดีงามงดหมดทุกอย่าง.
ขอพระองค์ยื่นคำอย่าอำพราง,
เตรียมยกนางธิดาผู้ยาใจ;
ออร์ลันโด, เตรียมใจไว้รับขวัญ
พระธิดาลาวัณอันศรีใส:
ฟีบีอย่าลืมคำที่ร่ำไว้
ว่าหล่อนไซร้จะแต่งกับฉันนี้,
หรือถ้าแม้ไม่ยอมประนอมสมาน
จะแต่งกับเมษบาลผู้นี้นี่:
สิลเวียส, อย่าลืมคำพร่ำพาที,
แม้ฟีบีไม่แต่งกับฉันไซร้
เพื่อนจะแต่งกับหล่อนเปนแม่นมั่น:
บัดนี้ฉันขอลาผู้เปนใหญ่,
เพื่อบันดาลเหตุการณ์ให้เปนไป
ในทางสิ้นสงสัยทุกสิ่งอัน. [รอสะลินด์กับเซเลียเฃ้าโรง.]
/*160*/เจ้า.
ฉันรู้สึกรำลึกได้ในหนุ่มน้อย
มีทีถ้อยคล้ายธิดาของตัวฉัน.
ออร์.
พระเจ้าฃ้า, เมื่อคราแรกเห็นนั้น,
ฃ้าสำคัญว่าเปนน้องพระธิดา:
แต่หนุ่มนี้กำเนิดเกิดกลางไพร,
ได้ตั้งใจร่ำเรียนเพียรศึกษา
จากลุงผู้เฃากล่าวแก่ตูขา
ว่าเปนมายาวีที่กลางไพร.
ตัชส๎โตน กับ ออเด๎รย์ ออก.
ยาคส์.
เอ๊ะ, ดูท่าทางราวกับจะมีน้ำท่วมอีกครั้งหนึ่งแล้ว, และคู่ ๆ เหล่านี้กำลังพากันมาลงเรือ. สัตว์อย่างประหลาดคู่หนึ่งมานี้, ที่ทุกภาษาเรียกว่าบ้า.
ตัช.
ขอคำนับและอำนวยพรแก่ท่านทั้งหลาย !
ยาคส์.
พระเจ้าฃ้า, ขอได้โปรดทรงพระกรุณาต้อนรับ: นี่เองคือบุรุษเสื้อลายที่ฃ้าพระบาทได้เคยพบหลายครั้งในดง, เฃาสาบาลว่าเฃาเคยเปนฃ้าในราชสำนัก.
ตัช.
ถ้าผู้ใดสงสัยในข้อนั้น, ขอให้ทดลองดูดิฉันให้ถ่องแท้. ดิฉันเคยเล่นระบำ; ดิฉันได้เคยพูดยอผู้หญิง; ดิฉันได้เคยเล่นอุบายกับมิตร์, และสงบเสงี่ยมกับศัตรู; ดิฉันเคยทำ/*161*/ช่างตัดเสื้อฉิบหายแล้วสามคน, ดิฉันเคยวิวาทกับเฃาแล้วสี่ครั้ง, และจวนได้ต่อสู้ครั้งหนึ่ง.1
ยาคส์.
แล้วก็เรื่องมันเปนอย่างไรเล่า ?
ตัช.
อ๋อ, ก็ได้พบประจันหน้ากัน, แล้วก็ได้ความว่าที่วิวาทกันนั้นเพราะเหตุที่ ๗.
ยาคส์.
เหตุที่ ๗ ฉนั้นฤๅ? พระเจ้าฃ้า, ขอให้โปรดนายคนนี้
เจ้า.
ฉันก็ชอบมันมากอยู่.
ตัช.
พระเจ้าโปรดท่านเถิดเจ้าฃ้า, ดิฉันก็ปราถนาดีต่อท่านเช่นนั้น. ดิฉันได้เฃ้ามาณที่นี้พร้อมด้วยพวกชาวบ้านที่กำลังต้องการจะแต่งงานกัน, เพื่อสาบาล, และเพื่อทวนสาบาล, ตามที่การสมรสอาจเปนเครื่องผูกมั่นหรือเลือดร้อนทำให้แตกกัน: นี่นางสาวอนาถาเจ้าฃ้า, เปนคนที่หน้าตาขี้ริ้วเจ้าฃ้า, แต่เปนของดิฉันเอง; เปนความปราถนาเลวของดิฉันเองเจ้าฃ้า, ที่เลือกเอาผู้ที่ไม่มีผู้อื่นชอบ: ความสุจริตงดงาม, นะเจ้าฃ้า, ย่อมอยู่เหมือนคนขี้เหนียวในเรือนอันทราม; เหมือนไข่มุกด์อยู่ในกาบหอยอีรมสกะปรก.
เจ้า.
ให้ตายสิ, อ้ายนี้มั่นไวและพูดจังดี.
/*162*/ตัช.
ตามแบบตลกและเจ้าฃ้า, มีอะไรก็พูดไปครู่เดียวหมด.
ยาคส์.
แต่ก็เหตุที่ ๗ นั้นเล่า; แกหาข้อวิวาทได้อย่างไรในเหตุที่ ๗ ?
ตัช.
โดยมุสาวาทเจ็ดคราว:-ทรงตัวขึ้นให้ดี ๆ อีกหน่อย ออเด๎รย์:-เช่นนี้เปนตัวอย่างขอรับ, กระผมไม่ชอบรูปเคราของเสวกผู้หนึ่ง: เฃาสั่งมาให้บอกกระผมว่า, ถ้ากระผมว่าเคราของเฃาตัดไม่งาม, เฃาเองเห็นว่างาม, นี่เรียกว่าย้อนอย่างมรรยาทดี. ถ้ากระผมโต้ไปอีกครั้งหนึ่งว่า “ เคราตัดไม่งาม”, เฃาตอบมาว่าเฃาตัดเคราเพื่อความพอใจของเฃาเอง: นี้เรียกว่าเถียงอย่างถ่อม, ถ้าอีกครั้งหนึ่งกระผมว่า “เคราตัดไม่งาม”, เฃาว่าไม่เชื่อวิจารณะญาณของกระผม นี่เรียกว่าตอบอย่างมรรยาทชั่ว. ถ้าอีกครั้งหนึ่งกระผมว่า “เคราตัดไม่งาม”, เฃาตอบว่ากระผมพูดไม่จริง: นี่เรียกว่าท้วงอย่างหาญ. ถ้าอีกครั้งหนึ่งกระผมว่า “เคราตัดไม่งาม”, เฃาตอบว่าผมโกหก: นี่เรียกว่าโต้ตอบชวนวิวาท; แล้วก็ต่อไปถึงด่าว่าโกหก โดยอ้อมและด่าว่าโกหกโดยตรง,
ยาคส์.
ก็แกได้กล่าวกี่ครั้งเล่าว่าเคราเฃาตัดไม่งาม ?
ตัช.
ผมไม่กล้าปล่อยไปเปนขั้นโกหกโดยอ้อม, และฝ่ายเฃาก็ไม่กล้าด่าผมว่าโกหกโดยตรง; ฉนั้นเราก็เพียงแต่ได้ประดาพกัน. แล้วก็แยกกันไป
/*163*/ยาคส์.
บัดนี้แกกล่าวเปนลำดับไปทีหรือ, ว่าวิธีด่าว่าโกหกมีกี่อย่าง ?
ตัช.
อ๋อ, นาย, เราได้วิวาทกันด้วยหนังสือ, ตามตำหรับทีเดียว; เช่นท่านมีตำราสำหรับสอนมรรยาทฉนั้น: กระผมจะสรูปชั้นแห่งด่าให้ฟัง. หนึ่ง, ย้อนอย่างมรรยาทดี, สอง, เถียงอย่างถ่อม, สาม, ตอบอย่างมรรยาทชั่ว, สี่, ท้วงอย่างหาญ, ห้า, โต้ตอบชวนวิวาท; หก, ว่าโกหกโดยอ้อม, เจ็ด, ว่าโกหกโดยตรง. คำตอบเหล่านี้อาจจะเลี่ยงเสียได้, เว้นแต่การถูกด่าโกหกโดยตรง; และนั่นก็ยังอาจจะหลีกพ้นได้, โดยอาศัยคำ “ถ้าหาก.” ผมจำได้ครั้งหนึ่งตุลาการเจ็ดคนไม่สามารถตัดสินข้อวิวาทให้สำเร็จได้, แต่ครั้นเมื่อผู้วิวาทได้พบกันเฃ้าเอง, คนหนึ่งพะเอินนึกขึ้นได้ถึง “ถ้าหาก”, เช่นว่า “ถ้าหากว่าท่านได้กล่าวเช่นนั้น, ฉันก็ได้ตอบเช่นนั้น”; แล้วก็เลยต่างคนต่างจับมือกันและสาบาลเปนพี่น้องกัน. “ถ้าหาก” เปนผู้บันดาลสันติภาพได้อย่างเดียว; “ถ้าหาก” แหละมีคุณมาก.
ยาคส์.
อ้ายคนนี้เก่งหรือไม่, พระเจ้าฃ้า ? มันดีเท่าใคร ๆ แต่ก็เปนเพียงตลกเท่านั้น.
ตัช.
มันใช้ความบ้าของมันแทนหุ่นลวง และเอาสิ่งนั้นกำบังเพื่อเหน็บแนมแหลม ๆ อยู่.
ไฮเม็น, รอสะลินด์, และเซเลีย ออก.
(ดนตรีเล่นเบา ๆ)
ไฮเม็น.
๏ บัดนี้มีสุขในสวรรค์
ยามทุกสิ่งสรรพ์
ในโลกนี้ปรองดองดี
เจ้าหลวง, จงรับบุตรี:
ไฮเม็นนำศรี
มาจากสวรรค์ชั้นฟ้า,
นำหล่อนมาที่นี้นา,
เพื่อพระบิดา
จักได้ยกหล่อนประทาน
หัตถ์แห่งโฉมเจ้าเยาวมาลย์
ถึงหัดถ์ชายชาญ
ผู้รักธิดายาใจ ฯ
รอส.
[พูดกับเจ้า] ขอถวายตัวฃ้า, ธิดาศรี.
[พูดกับออร์] ขอมอบกายแก่พี่ผู้รักใคร่.
เจ้า.
ถ้าแม้ตาไม่เฟือนเชือนแชไป,
เจ้าไซร้คือบุตรีคู่ชีวัน.
ออร์.
ถ้าแม้ตาไม่เฟือนเชือนแชไป,
หล่อนไซร้รอสะลินด์ยอดรักฉัน.
/*165*/ฟีบี.
แม้ตาและรูปทรงนั้นตรงกัน,
ฉนั้นรักของฉันต้องทำลา !
รอส.
ฃ้านี้ไซร้ไม่มีบิตุรงค์,
แม้พระองค์มิใช่บิดาฃ้า:
ฃ้าไม่ขอเลือกสรรภรรดา
ถ้าแม้ว่าเธอไม่ใช่สามี:
ฃ้าไม่ยอมแต่งงานกับหญิงใด,
ถ้าเฃาไซร้มิใช่มารศรี
ผู้โฉมงามมีนามว่าฟีบี.
ฃ้าตั้งใจไว้ฉนี้จงแจ้งใจ.
ไฮเม็น.
๏ หยุด ! หยุด ! อย่ายุ่งเหยิงไป
ตัวเรานี้ไซร้
เปนผู้ระงับเหตุผล.
บัดนี้มีอยู่แปดคน
จะต้องมาสน
ธิในสมรสพิธี.
ส่วนเธอกับเธออย่าได้มีภัยมายายี:
ส่วนเธอกับเธอนี้หทัยร่วมสิเนหา:
ส่วนนางจงรับรักสมัคกับผู้นี้นา,
หาไม่ก็รับนาริเปนเช่นบดีท้าว:
/*166*/คู่หลังนี้สมกันเหมือนเหมันต์กับความหนาว,
ควรคู่กันดูราวกับแสร้งสร้างและสรรมา.
ขณเมื่อจะขับลำสำแดงคุณแห่งอาวาห์,
ต่างคนจงต่างหาโอกาศถามข้อความถวิล;
เพื่อหย่อนผ่อนพะวงและสงสัยในสิ่งสิ้น,
รู้เหตุประจวบจินตนาทราบทุกสิ่งดี ฯ
ลำ
๏ สมรสคือมงกุฎของยูโน1
เปนขวัญโอ่เคหาเฉลิมศรี:
ไฮเย็นให้บุรุษและสัตรี
มีทั่วทุกบุรีนครา;
ฉนั้นจงสรรเสริญการสมรส;
อำนวยเกียรติยศปรากฎจ้า,
แต่ไฮเม็นผู้เปนเทวดา
บำรุงรักษ์ภาราทุกแห่งไป ฯ
เจ้า.
หลานรัก, ลุงยินดีต้อนรับเจ้า!
อีกธิดานงเยาว์, พ่อรักใคร่.
ฟีบี.
[พูดกับสิล.] ฉันไม่คืนคำ, ยอมประนอมใจ;
รักฉันไซร้, ฉันก็ยอมพร้อมใจรัก.
ยาคส์ เดอะ บัวส์ ออก.
ยาคส์เดอะบัวส์.
ฃ้าขอเฝ้าทูลกิจจา: ตูฃ้านี้
บุตรที่สองเซอร์โรลันด์ผู้มีศักดิ์,
ผู้นำฃ่าวเหล่านี้ด้วยจงรักษ์
มาสู่ราชสำนักสวัสดี.
ด้วยเจ้าหลวงเฟรเดริคได้ทราบ
ว่าบุรุษสุภาพมากมวลมี
ชวนกันเฃ้าสู่ป่าพนาลี,
พระจึ่งเกณฑ์โยธีฤทธิกรร;
และกรีฑาสู่ดงทรงนำมา
จับเชษฐาปลงพระชีวาสัญ:
แต่ครั้นถึงชายป่าพนารัญ,
พระประสบนักธรรม์บำเพ็ญพรต,
ได้ปุจฉาวิสัชนาราชาไซร้
กลับพระทัยละประทุษอันสาหส
อีกละโลก; เวนอิศริยะยศ
ถวายหมดแด่องค์พระพี่ยา,
อีกทั้งปวงสมบัติพัสฐาน
คืนประทานแด่ขุนนางต่างๆหน้า
ที่ได้ถูกเธอเนรเทศมา.
/*168*/ข้อความนี้สัจจาทุกสิ่งอัน,
ถ้าไม่จริงยอมตาย.
เจ้า.
ชายหนุ่มน้อย,
ฃ้าฟังถ้อยปรีดิ์เปรมเกษมสันต์.
เจ้านำฃ่าวมาดีเปนศรีครัน
สำหรับวันอาวาห์ของพี่น้อง:
ส่วนพี่ชายได้คืนสมบัติเดิม,
และน้องชายได้เพิ่มแผ่นดินผอง,
อันใหญ่หลวง, ปวงเฃตอันเรืองรอง
โดยทำนองทายาทสุชาตดี.
แต่เราควรชวนกันทำกรรมสำเร็จ
เสร็จที่ในแดนดงพงไพรนี่,
เพราะกิจนั้นได้ประเดิมเริ่มด้วยดี
ในดงนี้ควรทำสำเร็จไป:
ต่อแต่นี้ท่านที่ได้เคยยาก
ทนลำบากกับเราที่นี้ไสร้,
ทั้งกลางคืนกลางวันบ่พรั่นใจ,
ยามเราได้คืนไอศวรรยา,
จะได้ส่วนสุขเสริมเพิ่มประมวล
ตามที่ควรความชอบตอบทั่วหน้า.
/*169*/บัดนี้จงลืมโชคที่คืนมา,
และรื่นเริงตามประสาของชาวไพร.
ดนตรีเริ่ม! และปวงคู่บ่าวสาว,
จงร้องฉาว, จับระบำสำราญใหญ่.
ยาคส์.
นาย, ฉันขอท่านงดสกดใจ.
ถ้าฉันไซร้ฟังคำถูกทำนอง,
นายกล่าวว่าราชาเธอถือพรต
และละหมดยศศักดิ์สิ้นทั้งผอง,
ฉนั้นถูกหรือยัง ?
ยาคส์เดอะบัวส์.
ฟังถูกต้อง.
ยาคส์.
ฃ้าเจ้าปองไปอยู่กับทรงธรรม์:
ผู้กลับจิตเช่นนี้มักมีความ
ควรจะถามควรจะรู้เปนแม่นมั่น.
[พูดกับเจ้า.] ขอพระองค์ทรงเฃตเดชอนันต์;
พระขันติควรได้บำเหน็จไกร.
[พูดกับออร์.] เธอจงรักรื่นรมย์สมภักดี:
[พูดกับออลิ.] เธอมีดิน, มีรัก, และศักดิ์ใหญ่:
[พูดกับสิล.] เจ้าจงอยู่คู่ภิรมย์กันสมใจ:
[พูดกับตัช.] ส่วนเจ้าไซร้ไม่ช้าคงกัดกัน;
/*170*/เพราะความรักของเจ้าเหมือนเภตรา
มีอาหารเพียงสองเดือนแหละมั่น.
เชิญทั้งผองเปนสุขสนุกนันท์:
ดิฉันไม่ชอบระบำต้องจำลา.
เจ้า.
จงอยู่ก่อนเถิดยาคส์, อย่าเพ่อไป.
ยาคส์.
ฃ้าไม่ชอบรื่นเริงอย่างเชิงบ้า:
พระองค์มีสิ่งใดใฝ่บัญชา
ฃ้าจะอยู่คูหาฟังพาที. [เฃ้าโรง.]
เจ้า.
เล่นต่อไป, เล่นไป, ให้ใจสร้าน:
พิธีการเราจะเริ่มเฉลิมศรี
โดยเชื่อว่าจะเกษมเปรมปรีดี,
เสริมสุขีภียโยยิ่งยืนยาว. [ระบำ.]
คำส่ง
รอส.
ที่จริงไม่ใช่ธรรมเนียมที่ให้นางกล่าวคำส่ง; แต่ก็คงไม่น่าติมากกว่าที่จะให้นายโรงกล่าวคำส่ง. ถ้าข้อที่ว่าเมรัยดี ไม่ต้องมีช่อใบไม้1 นั้นเปนความจริงไซร้, ก็ย่อมจะเปนความจริงอยู่เหมือนกันที่บทลครที่ไม่ต้องมีคำส่ง: แต่สำหรับเมรัยดีเฃาก็ใช้ช่อไม้ดี; และเรื่องลครดีก็อาจจะดี ขึ้นอีกได้โดยมีคำส่งดี. ฉนั้นดิฉันเคราะห์ร้ายนักหนา, /*171*/ที่ตัวเองก็ไม่เปนผู้ส่งที่ดี, และไม่สามารถที่จะพูดให้ท่านฟัง สำหรับเรื่องลครที่ดีด้วย ! ดิฉันมิได้แต่งตนเหมือนคนขอทาน, ฉนั้นการที่จะขออะไรก็ไม่เปนการเหมาะสำหรับดิฉัน: วิธีของดิฉันจะใช้เตือนท่าน; และดิฉันจะเริ่มพูดกับสัตรีก่อน, สัตรีทั้งหลาย, ดิฉันขอเตือนท่าน, ด้วยอำนาจความรักที่ท่านมีในตัวผู้ชาย, ให้ชอบเรื่องลครนี้เท่าที่ถูกใจท่าน: และฝ่ายท่านผู้ชาย, ดิฉันขอเตือน, ด้วยอำนาจความรักที่ท่านมีในตัวหญิง,-ฉันสังเกตได้ด้วยการหัวเราะขิกๆ ของท่านว่าไม่มีท่านผู้ใดชังหญิง, -ว่าในระหว่างท่านกับพวกหญิง ขอให้เรื่องลครนี้ถูกใจท่าน. ถ้าแม้ดิฉันเองเปนผู้หญิง2 ดิฉันก็จะจูบท่านทั้งหลายที่มีเคราอันถูกใจดิฉัน, มีผิวพรรณที่ดิฉันชอบใจ, และมีลมหายใจที่ดิฉันไม่รังเกียจ: และดิฉันเชื่อแน่, ว่าท่านทั้งหลายที่มีเคราดี หรือฉวีสง่า หรือลมหายใจดี, เมื่อได้ฟังคำแสดงรับรองเช่นนี้แล้ว, จะอำนวยพรแก่ดิฉัน.
[ลครเฃ้าโรงหมด.]
จบเรื่อง.