นิราศพระประธม กรมหลวงวงษาธิราชสนิท
คำนำของผู้ชำระ
/*(1)พระเจ้าบรมวงศเธอ กรมหลวงวงษาธิราชสนิท ทรงพระนิพนธ์นิราศนี้ในรัชกาลที่ ๓ เมื่อพระชนม์ ๒๖ พรรษา เวลานั้นยังทรงพระยศเปนกรมหมื่น เสด็จอยู่วังในคลองตลาด ซึ่งเรียกตามตำนารวังเก่าว่าวังท้ายหับเผยวังที่ ๓ ต่อมาพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้า ฯ ให้[สต็จย้ายไปอยู่วังริมแม่น้ำเจ้าพระยาใต้วัดพระเชตุพน ซึ่งเปนวังเติมของสมเด็จกรมพระยาเดชาดิศร ครั้นถึงรัชกาลที่ ๔ เมื่อพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงรับพระราชทานบวรราชาภิเษกเสด็จย้ายจากพระราชวังเดิม (ธนบุรี) เข้าไปประทับในพระราชวังบวรแล้ว พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงโปรดเกล้า ฯ ให้กรมหลวงวงษาธิราชสนิทเสด็จย้ายไปอยู่พระราชวังเดิม ได้เสด็จอยู่ที่นั้นต่อมาจนสิ้นพระชนม์
/*(2)ผู้อ่านโคลงนิราศนี้ ถ้ายังมิได้เห็นมาก่อนแล้ว ก็คงจะเห็นเหมือนกันหมดในบัดนิ้ว่า กรมหลวงวงษาธิราชสนิททรงพระปรีชาในเชิงกวีเปนอันมาก นิราศนี้นับว่าเปนกาพย์กลอนรุ่นแรกที่ทรงแต่ง ก่อนนั้นคงจะได้ทรงแต่งสั้น ๆ เปนท่อนเล็กท่อนน้อยมามากแล้ว แต่หากไม่เปนล่ำเปนสันจึงไม่มีเหลืออยู่ โคลงจิินดามณีซึ่งเปนหนังสือสำคัญอยู่อย่างหนึ่งในกาพย์กลอนไทยนั้น ทรงแต่งภายหลังนิราศนี้ราว ๑๕ ปี
การแต่งนิราศนั้น แต่ก่อนมาไม่ว่าใครแต่ง คงจะเดิรความทำนองเดียวกันแทบทั้งนั้น ขึ้นต้นยอพระเกียรติ์พระเจ้าแผ่นดิน แล้วปรารภการไปทางไกล กล่าวละห้อยละเหี่ยเปนห่วงเมีย บางคนแสดงวิตกว่าเมียอยู่ข้างหลังจะไม่รักษาสัตย์ต่อผัว ที่กล่าวเช่นนั้นถ้าคิดดูตามความเห็นธรรมดาในสมัยนี้ก็ดูเปนการดูหมิ่นอย่างร้ายแรง แต่อันที่จริงเปนของซึ่งแต่ก่อนเขาไม่ถือ หรือเปนของให้อภัยแก่ผู้แต่งนิราศ เพราะการกล่าวเปนห่วง/*(3)เมียว่าเกรงชายอื่นจะมาลอบลักเปนชู้นั้น เปนวิธีกล่าวยกยอความงามเลิศลอยซึ่งเปนที่ต้องตาชายทั้งหลายใครเห็นก็ต้องอยากได้ เหมือนถ้ากล่าวเปนห่วงเพ็ชร์ว่ากลัวถูกโขมย ก็หาเปนการดูหมิ่นเพ็ชร์ไม่ ที่พูดเช่นนี้ฟังเหมือนหนึ่งหาว่าหญิงไม่ใช่คน แต่ถ้าจะพูดตามทางที่เขาแต่ง หญิงก็ไม่ใช่คนจริง ๆ เขาแต่งประสงค์จะเชิดความงามให้เด่น แลความงามนั้นเปนคุณนาม ถึงจะมีในตัวมนุษย์ก็หาใช่มนุษย์ไม่ ตามนัยเช่นนี้อาจกล่าวต่อไปได้อีกชั้นหนึ่งว่า เมียที่กล่าวในนิราศนั้นเปนของไม่จำเปนจะต้องมีตัวมีตน เปนแต่ความคิดเปนเครื่องนึกขึ้นสำหรับช่วยให้แต่งโคลงไพเราะเท่านั้น เมียจริง ๆ อาจเปนคนแก่หรือเปนหญิงปราศจากความงาม ซึ่งถ้านึกถึงจริง ๆ ก็ไม่เปนเครื่องนำปัญญาให้กาพย์กลอนไพเราะเกิดขึ้นได้ บางทีเมื่อเวลาไปจากบ้านนั้นเมียไปด้วย หรือนิราศนั้นแต่งเมื่อกลับถึงบ้านแล้ว หรือแต่งสำเร็จเมื่อกลับถึงบ้านแล้วช้านานก็เปน/*(4)ได้ ข้าพเจ้าเองก็เคยแต่งโคลงนิราศเมื่อไม่ได้ไปไหนเลย แลในเวลานั้นเมียก็ยังไม่มี ข้อที่ไม่ได้ไปไหนแลไม่มีเมียนั้น หาเปนเครื่องกีดกั้นไม่ให้แต่งโคลงนิราศไม่ ที่นำมากล่าวเช่นนี้เพื่อจะแสดงว่าเมียในนิราศนั้นเปนความคิดเท่านั้น ไม่ใช่คนเลย
วิธีแต่งนิราศ เมื่อกล่าวเปนห่วงเมียแล้ว ถึงตอนเดิรทางเมื่อไปถึงไหนก็เอาชื่อตำบลนั้นหรือที่นั้นมากล่าวเทียบโยงไปให้ถึงเมียจนได้ ตอนเดิรดงเมื่อกล่าวถึงต้นไม้แลสัตว์ต่าง ๆ ก็เลือกเอาแต่ต้นไม้แลสัตว์ซึ่งพอจะพูดวกเข้าหาเมียได้อย่างเดียวกัน วิธีแต่งเช่นที่ว่านี้จะว่ายากก็ไม่ใช่ จะว่าง่ายก็ไม่เชิง ที่ว่าไม่ยากก็เพราะความเปรียบนั้นมักจะนึกได้ในทันที แลไม่จำเปนจะพูดถิงอะไรที่จะวกเข้าเปรียยกับนางไม่ได้ วิธีเปรียบนั้นเปนต้นว่านกแก้วหรือต้นแก้วก็เปรียบว่านางคือแก้ว หรือแก้วตาแก้วใจ แล้วเลยใช้แก้วแปลว่า/*(5)นางทีเดียว ฉนี้เปนตัวอย่าง ส่วนที่ว่าไม่ง่ายก็เพราะการเปรียบเช่นนั้นเขาทำกันมามากแล้ว ผู้แต่งใหม่จำจะต้องหลีกเลี่ยงไม่ให้เหมือนของเก่า ต้องให้ดีกว่า หรืออย่างน้อยไม่ให้เลวกว่า มิฉนั้นก็ขายหน้า
กรมหลวงวงษาธิราชสนิททรงพระนิพนธ์ก็ทำนองนี้ แต่ไม่ทรงดำเนิรตามรอยทางเก่าที่เอาอย่าง (มักใช้ว่า “ล้อ”) กันเปนทอด ๆ เหมือนนรินทร์อินเอาอย่างศรีปราชญ์ ๆ เอาอย่างคนอื่นต่อขึ้นไปอิก เช่นรำพึงว่าจะฝากนางกับใครดี ฝากพระอินทร์ก็เกรงจะเปนชู้ ฝากนั่นก็เกรงอย่างนั้น ฝากนี่ก็เกรงอย่างนี้ ในที่สุดฝากนางกับใจนางเอง ดังนี้เปนต้น กรมหลวงวงษาธิราชสนิททรงระบุชื่อนิราศซึ่งนิยมกันว่าดี คือ กำศรวญ ทวาทศมาศ นิราศของพระพิพิธสาลี ( เดิมเปนพระศรีภูริปรีชา ผู้แต่งอุเทนคำฉันท์ พระสุธนคำฉันท์ แลสูตรธนูคำฉันท์) นิราศพระยาตรัง แล นิราศนรินทร์ แต่ทรงกล่าวว่า “ไป่ลักเทียบคำบุราณ อื่นอ้าง” ซึ่ง/*(6)เปนความจริง โดยประการที่มิได้ทรงเพ่งเล็งเอาอย่างใคร เปนแต่ทรงเดิรรูปตามแบบนิราศ แลถ้าไม่ทรงเช่นนั้นก็ไม่เปนนิราศ
ในการชำระครั้งนี้ได้ความรู้ใหม่อย่างหนึ่งว่า เมื่อกรมหลวงวงษาธิราชสนิททรงพระนิพนธ์นิราศนี้แล้ว ได้ทรงนำถวายพระอาจารย์ คือ สมเด็จกรมพระปรมานุชิตชิโนรส ให้ทอดพระเนตรแลทรงแก้ไข สมเด็จกรมพระปรมานุชิตทรงอ่านแล้ว จะได้ทรงแก้บ้างหรือไม่ไม่ทราบ ปรากฎแต่ว่าในฉบับสมุดไทยตัวดินสอขาวของกรมหลวงวงษาธิราศสนิท (ซึ่งเดี๋ยวนี้อยู่ในหอพระสมุดวชิรญาณ) นั้น เขียนเปนตัวบรรจงฝีมืองาม แต่มีรอยขีดฆ่าตัวบรรจงแล้วเขียนตัวหวัดแก้เปลี่ยนไปหลายแห่ง ที่แก้นั้นดีขึ้นกว่าเดิมทุกแห่ง ผู้แก้จะเปนสมเด็จกรมพระปรมานุชิตหรือกรมหลวงวงษาธิราชสนิทจะทรงเองก็ทราบไม่ได้ ทราบได้แต่ว่า เมื่อสมเด็จกรมพระปรมานุชิตทรงอ่านตลอดแล้ว ก็ทรงโคลงเติมลงข้างท้ายว่า
/*(7)๏ กรมวงษาสนิทผู้
ปรีชา เชี่ยวแฮ
เรียบรจเรขกถา
เพราะพร้อง
เนืองเนกคณเมธา
ทุกทั่ว อ่านเอย
ควรจักยอยศซร้อง
แซซั้นสรรเสริญ ฯ
การชำระหนังสือนี้ เมื่อแรกได้ใช้ฉบับที่พิมพ์ในหนังสือ “วชิรญาณ” ใน พ.ศ. ๒๔๔๕ เปนต้นฉบับ แต่เมื่ออ่านตรวจไปได้หน่อยหนึ่งก็เห็นได้ว่ามีผิดจนเสียความเปนหลายแห่ง ที่สงสัยว่าผิดเพราะอ่อนไปกว่าฝีพระโอษฐกรมหลวงวงษาธิราชสนิท แต่ไม่ถึงเสียความก็มี จึงได้ให้ตยิบฉบับสมุดไทยที่กล่าวมาแล้วออกมาสอบ ก็ได้ความที่ถูกแลดังที่คาดโดยมาก เห็นได้ทันทีว่าฉบับสมุดไทยนั้นเปนฉบับดี ตลอดจนตัวสกดแลการันต์ก็ไม่พลัด ๆ เพลิน ๆ เหมือนหนังสือสมุดไทยโดยมาก ตัวสกดแลการันต์นั้นใช้เหมือนกับที่เราเคยใช้กันก่อนสมัยปัจจุบัน เข้าใจว่ากรมหลวงวงษาธิราชสนิทคงจะทรงใช้อย่างนั้น ผู้ชำระเห็นว่าความเปลี่ยน/*(8)แห่งตัวสกดซึ่งเดิรเปนหลั่นแต่โบราณมาจนปัจจุบันนั้น เปนของซึ่งผู้ศึกษาพึงสังเกต เพราะฉนั้นเมื่อได้ต้นฉบับที่เรียบร้อยถูกต้องตามวิธีซึ่งผู้มีความรู้เขียนกันในกรุงเทพ ฯ เมื่อประมาณ ๙๐ ปีมาแล้ว ก็ควรพิมพ์ไว้ให้เห็นเปนเครื่องเทียยกับวิธีตัวสกดในสมัยนี้ เหตุดังนั้นจึงได้ชำระหนังสือนิราศเล่มนี้ ตามที่กรมหลวงวงษาธิราชสนิททรงเขียน แต่ในที่บางแห่งซึ่งผู้ชำระมีคำจะกล่าว ก็หมายเลขแลเขียนกล่าวลงไว้เปนตัวหนังสือเล็กในเบื้องล่างแห่งน่านั้นๆ
พิทยาลงกรณ
กรุงเทพ ฯ วันที่ ๖ ตุลาคม พ.ศ. ๒๔๖๙
โคลงนิราสพระประทม
(คือพระปฐมเจดีย์บัดนี้)
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงวงศาธิราชสนิท
แต่ครั้งยังดำรงพระยศเปนกรมหมี่นวงศาสนิท
ทรงพระนิพนธ์
เมื่อปีมะเมียจุลศักราช ๑๑๙๖ (พ.ศ. ๒๓๗๗)
---
ร่าย๏ เปรมปรีดารมเยศ
เหตุกุศลสุจริต
หวังบูชิตชินธาตุ
พุทธไสยาสน์สถูปสถาน
ในพนานต์นุประเทศ
เขตแขวงแคว้นนครี
นครไชยศรีสมญา
โดยศรัทธาธิมุติ
พิสุทธิสุนทรภาพ
มละมล้างบาปบำบัติ
สักการสกัจเคารพ
อายัติภพหวังผล
ทำงลงารการปราชญ์
เริ่มนิราสพจนา
ปองปรีชาชำนิ
ริรังสสฤษดิกลกลอน
อาวรณสุขสำเริง
บำเทิงธรรมบัณฑิต
กิจกระวีวรชาติ
โอภาสแผ่นพสุธา
เฉลิมอยุธยายงยศ
เสาวภาพพจนบรรหาร
/*2พอเกษมสานต์อภิโมทย์
มาโนชนึกนิพนธ์
แสดงดำบลทุกด้าว
ผดุงพระเกิยรติไทท้าว
ธิราชผู้ผ่านถวัลย
ราชนา ฯ
๑๏ โกสินทร์บุรินทร์รัตนอ้าง
ไอศวรรย์ สวรรค์ฤๅ
ยศยิ่งอยุธยาอัน
ล่วงแล้ว
ไตรรัตน์จรัสเจียนจันทร์
จรูญโลก แลแฮ
โอภาสพระสาสนแพร้ว
เพริศหล้ากว่าเพรง ฯ
๒๏ มรกตใหญ่ยอดแก้ว
ปฏิมา กรฤๅ
คืออนัคฆรัตนา
เลิศล้น
เมืองหมื่นอื่นห่อนหา
เทียมเท่า ถึงเลย
เปนดิลกโลเกศรพ้น
พิภพด้าวใดเสมอ ฯ
๓๏ เรืองรัตน์บริยัติพร้อม
ธรรมขันธ์
แปดหมื่นเศษสี่พัน
ทั่วถ้วน
ภูวเรศสฤษดิรังสรรค์
จบฉบับ หลายแฮ
ชิโนวาทสาสนล้วน
เลิศล้นผลบุญ ฯ
/*3๔๏ แสนสงฆ์บริสุทธิสร้าง
สิกขา ไตรเฮย
สามถะธรรมธิรา
อะคร้าว
เถือกถ่องธวัชกาสา
วพัสตรเพริศ ภพพ่อ
สงฆรัตน์จรัสรุ่งด้าว
ดื่นพื้นแผ่นไผท ฯ
๕๏ ปราสาทสูงสุดห้อง
เวหา ดลแฮ
อร่ามรัตน์ประภัสรประภา
ผ่องแผ้ว
สิงหาศน์ราชทวารา
รจเรข แลฤๅ
เถกิงก่องทองแกมแก้ว
กระจ่างแจ้งแสงสูริย์ ฯ
๖๏ โสภาอาวาสล้วน
โอฬาร หลายเฮย
อุโบสถสถูปธาตุสถาน
ทั่วสร้าง
เจดีย์วิหารการ
บุเรียนเทศ ธรรมนา
รเบียงรเบียบเพียบพระสร้าง
ประเสริฐสิ้นถิ่นสงฆ์ ฯ
๗๏ เสร็จสารขานยศเผ้า
อยุธยา ภพแฮ
ห่อนวิถารกฤษฎา
บ่ยั้ง
จักเริ่มเรื่องรจนา
นิราสพร่ำ พจน์พ่อ
ไปภิวาทมหาธาตุตั้ง
ชื่ออ้างประทมประโทน ฯ
/*4๘๏ ถวิลวันเรียมร้างรัก
แรมโรย
ไปแต่กายใจโหย
ห่วงน้อง
จักพาสุดสวาทโดย
ใดสดวก แดนา
เพราะแม่อยู่แยกห้อง
ห่อนได้สมประสงค์ ฯ
๙๏ สุดาดวงดื่นห้องห่อน
พาไป
เลือกพักตร์จักเสียใจ
โศกเศร้า
เมื้อหมดทุรัศถ์สถานไกล
เรือมาก ลำแม่
ลำบากบ่าวไพร่เต้า
ต่างต้องติดตาม ฯ
๑๐๏ ประสงค์แต่สุดสวาทสร้อย
สายสมร เดียวแม่
คิดใคร่พากนิษฐ์จร
เพื่อนพร้อง
แรมเรือเมื่อหนาวนอน
แนบอุ่น อกเอย
ยุงกัดหวังวานน้อง
ปัดเบื้องปฤษฎางค์ ฯ
๑๑๏ สายัณฑ์สุริเยศเยื้อง
อัษฎงค์
นายมหาดขนเครื่องลง
เสร็จแล้ว
พลพายบ่ายเรือตรง
ประทับท่า รับแฮ
หวลห่วงสุดสวาทแก้ว
เกศน้องนางเดียว ฯ
/*5๑๒๏ จวนลงเรือจากแล้ว
แลหา นุชเฮย
ใคร่สั่งสารสมรลา
สักน้อย
จนใจจักไปมา
ลาแม่ แล้วแม่
ได้แต่สั่งลมถ้อย
บ่ายหน้าลาสมร ฯ
๑๓๏ นาวาคลาเคลื่อนคล้อย
สพานมอญ
ถวิลบ่วายอาวรณ์
สวาทร้าง
เกลือกพี่ห่างแหสมร
จักกลับ ใจแม่
วิตกแต่รักจักค้าง
คู่ขึ้นคานแขวน ฯ
๑๔๏ โอ้ศรีเสาวภาคย์ผู้
เพ็ญพักตร์ พี่เอย
ยามนิราสรสรัก
เริศร้าง
ปรานีนุชนงลักษณ์
ลาญเทวษ เดียวแม่
๑๕๏ ถึงสพานตรงข้ามคิด
อธิษฐาน ใจเฮย
เดชสัตย์สุจริตสมาน
มิตรหมั้น
เรียมจากนุชไปนาน
เนาเนิ่น วันแม่
ขอจิตต์สุดเสน่ห์นั้น
แน่วเพี้ยงสพานตรง ฯ
/*6๑๖๏  เอนดูเยาวอยู่ห้อง
โหยหวล
พักตร์พี่ผ่องผิวนวล
จักคล้ำ
รันทวยรทดครวญ
ใครปลอบ เปลื้องแม่
เสวยสุชลต่างน้ำ
เนตรน้ำนองเขนย ฯ
๑๗๏ มาลุสพานช้างช่อง
ฉุกคิด
สพานก็ก่อกอบอิฐ
แน่นแท้
ขอสุดเสน่ห์สนิทจิตต์
จงแน่น
ดั่งสพานช้างแล้
ลากล้อฤๅไหว ฯ
๑๘๏ ออกคลองตลาดคลาศเศร้า
เสียใจ
แลลับชลไนยไหล
หลั่งย้อย
ใจหนึ่งจากจรไป
ใจหนึ่ง แนาแม่
โอ้ว่ากรรมจำคล้อย
คลาศคล้ายวายชนม์ ฯ
๑๙๏ พอออกแม่น้ำค่ำ
แขหงาย
เห็นแต่เรือแพราย
เรียบร้อย
บเห็นสาวเหล่าแพขาย
สรรพสิ่ง ของนา
ยิ่งสลดใจละห้อย
ห่วงน้องนางเดียว ฯ
/*7๒๐๏ วัดกัลยาณมิตรแม้น
มิตรกุศล ร่วมฤๅ
ผดุงร่วมรสฤดีดล
แนบน้อง
บำเพ็ญเพื่อนกุศลผล
เพรงภพ ฤๅแม่
ในภพนี้จึ่งพ้อง
เสน่ห์สร้อยสุดสมาน ฯ
๒๑๏ บางหลวงชลเชี่ยวซึ้ง
เวียนวน
เปนชวากแฉวรคน
คลื่นคล้อย
เสมอเรียมเมื่อจรดล
เด็ดสวาท มาแม่
ใจพี่วนกลร้อย
ตระหลบรื้อคืนสถาน ฯ
๒๒๏ วิไชเยนทร์ก่อป้อม
ปราการ
ป้อมก็ปรากฎนาน
อยู่ช้า
เรียมก่อรักสมัคสมาน
เสมอชีพ พี่แม่
ขออยู่คู่ดินฟ้า
อย่ารู้เสื่อมสลาย ฯ
๒๓๏ วังขุนหลวงตากสร้าง
สรรพสรรค์ ไว้แฮ
สิ้นกุศลกรรมทัน
ปลิดเปลื้อง
ราชฐานบ่ยืนพลัน
ตกต่าง กรมแม่
เศรกาแต่ราชวังยังเยื้อง
ยักย้ายหลายกล ฯ
/*8๒๔๏ เห็นสถานสถิตราชร้าง
เรียมกรม ทรวงเอย
พระนิเวศน์ยังนิยม
ยักย้าย
เรียมจากนุชแรมชม
ทันกลับ มาแม่
รักเกลือกยักรักร้าง
เริศร้างแรมเรียม ฯ
๒๕๏ นาวาลุหน้าวัด
เชตุวัน
ไพจิตรพิศสบสรรพ์
ราชสร้าง
โอฬารตระการบัญ
เจิดเนตร ยิ่งพ่อ
อาวาสใดไป่อ้าง
เทียบแท้ ถึงสอง ฯ
๒๖๏ หวลหวลป่วนจิตต์พ้น
รำพรรณ
เห็นแต่ดวงดาวจันทร์
แจ่มฟ้า
พิศฟื้นชลาผัน
พบแต่ ชลเอย
บงบ่สบหนุ่มหน้า
แม่หน้านวลเฉลิม ฯ
๒๗๏ วัดอรุณคิดนิ่มเนื้อ
นามอรุณ เรียมเอย
เคยประทับทรวงลมุน
แนบน้อง
ยามหนาวแม่มีคุณ
แอบอก อุ่นเอย
เฉกอรุณเรืองห้อง
ส่องให้หายหนาว ฯ
/*9๒๘๏ คลองนครบาลชื่อตั้ง
แต่บูรพ์
บัดนครบาลสูญ
เสื่อมบ้าน
คิดยามพิโยคพยูล
เออาตม์ มาแม่
สุญเสื่อมสังวาสค้าน
ขาดค้างห่างเขนย ฯ
๒๙๏ ถึงท่านาเวศจ้าง
เอาทรัพย์
ข้ามทุกหญิงชายรับ
ส่งซร้อง
บำนาญแจกจับนับ
เงินค่า จ้างนา
จ้างรับนุชเนาห้อง
เร่งเต้าตามเรียม ฯ
๓๐๏ ฉางน้ำตาลเฉกน้ำ
คำหวาน อรเอย
พร้องพร่ำสัตย์ปัฏิญาณ
ว่าไว้
เว้นเรียมฤห่อนสมาน
สมัคอื่น เลยนา
จิตต์ไม่ไว้ใจได้
เล่ห์ลิ้นลมหวาน ฯ
๓๑๏ โบราณท่านว่าไว้
ใจความ
ชูรูปสวยสอาดงาม
อยู่ห้อง
ไว้ใจแต่ใจตาม
ใจห่อน เที่ยงแฮ
กลัวเกลือกลมปากต้อง
ติดเต้าตามลม ฯ
/*10๓๒๏ กะดีเจ้าเซ็นแขกเต้น
ตีอก
ไห้รักจนตาฟก
ฟอกช้ำ
เสมอพี่จากสุดวิตก
แต่ทุ่ม อุระเอย
ไห้บ่วายไห้น้ำ
เนตรล้นนองเขนย ฯ
๓๓๏ ถึงฉนวนตำหนักน้ำ
ในสินธุ์
งามเงื่อนไพชยนต์อินทร์
เอี่ยมฟ้า
นฤนาถประพาสวาริน
รมเยศ
มีที่ฝ่ายในหน้า
สนุกล้ำเหลือเกษม ฯ
๓๔๏ ถวิลกาลกติกมาศเมื้อ
ลอยกระทง
เคยพี่พาอรอนงค์
นุชน้อง
เที่ยวชมกระทงบง
ประทีปดอก ไม้นา
แสงบุหลันส่องต้อง
พักตร์เพี้ยงเพ็ญแข ฯ
๓๕๏ วัดระฆังฝั่งฝากโพ้น
ชลธาร
คิดระฆังเสียงขาน
คู่ฆ้อง
ยามสมสมรมาลย์
สดับศัพท์ ระฆังนา
พลางพี่โลมลาน้อง
รีบร้างปางอรุณ ฯ
/*11๓๖๏ ท่าพระเชิญพระขึ้น
หึงกาล
ชื่อก็ปรากฎนาน
เหมาะหมั้น
แต่คำแม่ปฏิญาณ
กับพี่ นะแม่
จงอยู่ท่าเสน่ห์นั้น
อย่ารู้ลืมหลง ฯ
๓๗๏ วัดมหาธาตุชื่อตั้ง
เถลิงนาม
สังฆราชสถิตอาราม
เขตนั้น
เปนปิ่นแก่สงฆ์สยาม
ยศยิ่ง ยงเอย
ขอพระเดชกางกั้น
คู่ข้อยคนเดียว ฯ
๓๘๏ มาดลฉนวนน้ำพระ
บันฑูร ประทับเฮย
ตำหนักก็ร้างแรมสูญ
เสื่อมเศร้า
เสมอแดพี่อาดูร
เด็ดสวาท มาแม่
ชมแต่ชื่อต่างเจ้า
จากแล้วแลหาย ฯ
๓๙๏ วังหน้าคิดหน้านุช
นวลฉม หอมเชย
งามเนตรเนตรขำคม
แช่มช้อย
บังเงาพี่ประลองชม
ขวัญข่วน พี่นา
รอยนขานิ้วน้อย
ติดเนื้อมาชม ฯ
/*12๔๐๏ วังหลังแลอนาถโอ้
อนิจจัง
ไร้ราชผู้ผ่านวัง
วิบัติสิ้น
ถวิลนุชแม่เนาหลัง
ลับเนตร พี่เอย
ร้างคู่ดูจักดิ้น
ประดาษเพี้ยงวังหลัง ฯ
๔๑๏ เห็นวังร้างคิดร้าง
แรมสมร แม่ฤๅ
ร้างเริศรักเรียมจร
จากน้อง
เจียนใจจะขาดรอน
รนสวาท ราแม่
หวลกลับคิดอายต้อง
ตัดน้ำใจจร ฯ
๔๒๏ ถับถึงบางกอกน้อย
นอนรบม
เรียมอยากกอกรักกรม
ตรากตรึ้ง
วานกอกช่วยกอกรดม
ดูดอก เรียมเอย
กอกรักเรียมเหลือทึ้ง
ทอดทิ้งกอกถอน ฯ
๔๓๏ ปรานีสุดเสน่ห์น้อง
เนาวัง
สุดจักโศกสืบฟัง
ข่าวเศร้า
กรรแสงสุดจักหวัง
ใครปลอบ เปลื้องนา
แต่แม่เดียวจักเข้า
สู่ห้องสุดโหย ฯ
/*13๔๔๏ รันทวยระทดท้อ
ถอนฤไทย
ทวีเทวษถวิลใน
อุระร้อน
ผ่าวผ่าวพิษพิศไสมย
พิษยิ่ง พิษนา
แสนโศกแสบทรวงสท้อน
แสบเศร้าเสียใจ ฯ
๔๕๏ โรงเรือเรียดฝั่งตั้ง
ตาดู
ไชยกิ่งดั้งโขนขู
ท่านไว้
วานเรือช่วยรับพธู
พลันพราก มาเฮย
เชิญร่วมนาเวศให้
สว่างร้อนเรียมโรย ฯ
๔๖๏ เห็นเรือคิดแม่เมื้อ
เรือเก๋ง
เรียมรีบเรือตามเล็ง
พักตร์น้อง
เนตรสบเนตรเรียมเขม็ง
เนตรนุช หลบนา
ศรสวาทเนตรน้องต้อง
แทบสิ้นสมประดี ฯ
๔๗๏ อัมรินทราวาสเพี้ยง
อัมรินทร์ สฤษดิ์ฤๅ
โสภาคย์พ่างภพอินทร์
อาจอ้าง
ขอเดชสุชามบดินทร์
พำนัก นุชแม่
กำจัดดัษกรมล้าง
เหล่าชู้ชิงโฉม ฯ
/*14๔๘๏ บ้านบุบุภาชนพ้อง
อุระพางค์ พี่เอย
ข่อนข่อนเพียงจักวาง
ชีพม้วย
สูเอยพี่ไกลนาง
นับทุ่ม โมงแม่
แม้แม่มาได้ด้วย
ดับร้อนข่อนหาย ฯ
๔๙๏ โอ้สายสุดสวาทล้ำ
เลอสมร พี่เอย
เรียมบ่วายอาวรณ์
ว่างเว้น
ชมนักษัตร์ศศิธร
แทนพักตร์ แม่แม่
น้ำเนตรคลอเนตรเร้น
ซ่อนหน้าจาบัลย์ ฯ
๕๐๏ วัดสุวรรณบรรโบสถ์ล้ำ
ลายสุวรรณ
กระจ่างแจ้งแสงจันทร์
แจ้มจ้า
ถวิลพักตร์พิมลพรร
โณภาส นาแม่
ยามเมื่อผัดผิวหน้า
พิศหน้าชวนชม ฯ
๕๑๏ หอมพิกุลฉุนกลิ่นฟุ้ง
นาสา
เฉกกลิ่นบุหงายิหวา
ห่อให้
รินรินกลิ่นมลิลา
หอมตระหลบ ลมเอย
เหมือนกลิ่นน้ำดอกไม้
เทศแป้งกนิษฐ์ปรุง ฯ
/*15๕๒๏ ชีปขาวนามชื่ออ้าง
ชีฉงน
ฤๅว่าชีสัปดน
แต่กี้
ชวนตาปะขาวซน
โลนลวก หอยแฮ
เหตุจึ่งปรากฎชี้
ชื่อไว้สำคัญ ฯ
๕๓๏ ถวิลปางรเด่นคลั่งใคล้
แอหนัง
เสมออกเรียมแรมวัง
คลั่งน้อง
ห่วงหน้าระวังหลัง
หลายห่วง ห่วงแฮ
ห่วงสุดห่วงห่างห้อง
ห่างให้ใจโหย ฯ
๕๔๏ บางขุนนนชื่ออ้าง
แต่ปาง
รอยชื่อขุนนายบาง
บอกไว้
ขุนเอยนิราสนาง
นอนเปลี่ยว มาพ่อ
ขุนช่วยบอกเยาวให้
รีบร้อนตามเรียม ฯ
๕๕๏ เสียงนกกดกูดก้อง
เรียกนาง นกเอย
เสมออกตูแรมสุรางค์
ร่ำไห้
ถวิลวันละพันพาง
ชีพมอด ม้วยแฮ
แต่ทุกข์ทุกข์จนจะไข้
คิดแล้วใจหาย ฯ
/*16๕๖๏ บางผักหนามนึกเสี้ยน
ศัตรู นุชนา
เรียมบำราศเยาวยู
รยาตรแล้ว
อยู่หลังเกลือกปวงริปู
ปองเสน่ห์
ใครจักกันกนิษฐ์แผ้ว
แผกพ้นพาลภัย ฯ
๕๗๏ เห็นค้างคาวท่องท้อง
เวหา หนแฮ
แสวงรสผลเพลา
ค่ำคล้อย
เสมอพี่ลอบไปมา
สมเสน่ห์ นุชฤๅ
จวบรุ่งเรียมลาร้อย
ชั่งเต้าคืนสถาน ฯ
๕๘๏ บางบำหรุเหมือนพี่ไร้
บำรุง
จากสถิตสถานกรุง
กลิ่นสิ้น
เคยเนานุชปรนปรุง
สุคนธ์ส่ง พี่นา
มาตรากแดดลมลิ้น
เริศร้างบำเรอ ฯ
๕๙๏ หอมปาหนันกลิ่นกล้ำ
กระหลบหวล หอมเฮย
เฉกเช่นแพรสิีนวล
นุชย้อม
หยิบผ้าห่มหอมชวน
พาชื่น หน่อยนา
ใจแม่สุดโอบอ้อม
ฝากผ้ามาแทน ฯ
๖๐๏ มาถึงศาลเจ้าที่
ท้ายบาง
พลางพี่บลบ่นพลาง
พร่ำไหว้
เจ้าเอยช่วยระวังนาง
เนานิเวศน์ หลังนา
ทั้งสุดสายสวาทให้
อยู่ห้องผ่องโฉม ฯ
๖๗๏ ลาจากศาลเจ้าล่อง
ชลธี
ถึงวัดสุวรรณคิรี
เรียกอ้าง
ขอคุณพระชินสีห์
สวมจิตต์ น้องนา
แน่นดุจศิขรง้าง
งัดรื้อฤๅไหว ฯ
๖๒๏ รุ่นเริ่มแรกรักชู้
เชยชม
ฤๅห่อนเคยนิยม
อย่างนี้
ชรอยแรงกุศลสม
เคยคู่ สร้างฤๅ
รักยิ่งรักกว่ากี้
มากชู้หลายเมีย ฯ
๖๓๏ บางรมาดนามแม้นมาด
หมายมิตร
ประมาณสี่ห้าปีคิด
มาดน้อง
มาดนุชหนึ่งสุจริต
เรียมมาด
ห่อนมาดรักอื่นพ้อง
ฉเพาะสร้อยสุดาเดียว ฯ
/*18๖๔๏ เมิลดอกเบ็ญมาศแม้น
ผิวอนงค์
เหลืองแม่เหลืองลออองค์
อร่ามจ้า
งามรูปรัดเอวทรง
สมสุด สวยเอย
แป้งแม่ผัดผิวหน้า
พักตรน้องผ่องนวล ฯ
๖๕๏ เรือถึงวัดไก่เตี้ย
ตาแสวง
หาไก่ป่าปูแปลง
แต่กี้
พระลอลิลาศสมแพง
เพื่อนพี่ น้องนา
วานช่วยนำนุชชี้
ช่องเต้าตามเรียม ฯ
๖๖๏ ถวิลลอราชคลั่งไคล้
ใหลหลง
ถึงเพื่อนแพงสององค์
พี่น้อง
สมอพี่คลั่งใคล้พะวง
หวังสุด สวาทนา
กฤสมเสน่ห์ข้อง
ขัดค้างขวางเชิง ฯ
๖๗๏ วัดท่าถวิลถ้านุช
วันจร จากเอย
ถ้าจัดสั่งสารสมร
แม่แคล้ว
ถ้าถ้าแต่ทินกร
ยังเที่ยง
จนล่วงสายัณห์แล้ว
สุดถ้าลาอนงค์ ฯ
/*19๖๘๏ หน้าวัดต้นโศกขึ้น
สาขา
เห็นโศกพฤกษ์ยิ่งพา
โศกเศร้า
พิศใบอ่อนโศกปรา
กฎเช่น สไบแม่
ฝากเมื่อวันเรียมเต้า
บอกเบื้องโศกสมร ฯ
๖๙๏ วัดน้อยนึกแน่งน้อย
ทรงนาง
โฉมนุชสุดสำอาง
สอาดเนื้อ
งามทรงสบสรรพางค์
เพ็ญลักษณ เลิศแฮ
ควรภิรมย์รสเกื้อ
กอดไว้หว่างทรวง ฯ
๗๐๏ สพานวัดไม้สวาดขึ้น
รุงรัง
เหมือนพี่มุ่งสวาทหวัง
แน่งน้อย
สวาดต้นพิศพึงชัง
ใช่สวาท เรียมแม่
สวาทพี่หวังสวาทคล้อย
คลาศแคล้วสวาทคลา ฯ
๗๑๏ สวนแดนมาลุด้าว
แดนสวน
ถวิลบ่วายรำจวน
จิตต์ไหม้
เห็นสวนคิดใคร่ชวน
สมรเที่ยว สวนแม่
แม้นไม่ขัดมาได้
หยุดค้างสวนชม ฯ
/*20๗๒๏ เสนาะเสียงจักรจั่นแจ้ว
จับใจ
หวาดว่าเสียงทรามไวย
หวีดร้อง
ผวาปลอบเปล่าหฤไทย
ทุกข์เทวษ ถวิลแม่
หลงเรียกรับขวัญน้อง
นิ่มเนื้อนฤมล ฯ
๗๓๏ วัดพิกุลฉุนคิดคล้าย
พิกุลมา ไลยเอย
นงนุชสุดเสนหา
แม่ร้อย
ถุงยาสูบใส่บุหงา
ผจงส่ง เรียมฤๅ
ฉมชื่นหื่นหายลห้อย
เสื่อมสิ้นเสาวคนธ์ ฯ
๗๔๏ ถวิลรสยามเมื่อร้าง
แรมขวัญ เนตรฤๅ
ริกริกฤดียรร
ยั่วเย้า
พิกุลพิกันกรร
ณิกาเกษ แก้วเอย
แม้แม่โดยสดวกเต้า
พี่ชี้ชวนชม ฯ
๗๕๏ บางขวางขวางขัดห้าม
ฤๅไฉน
ขวางบ่ให้ครรไลย
ละน้อง
จักคืนฤจักไคล
ใดแน่ ไฉนนา
ถวิลยิ่งวุ่นขุ่นข้อง
ขัดค้านการกุศล ฯ
/*21๗๖๏ ริ้วริ้วเรือวิ่งน้ำ
ใจคลอ
เร็วแต่เรือเรียมรอ
เรียดคุ้ง
ตนจากแต่จิตต์ขอ
เนาเพื่อน แม่นา
นอนบ่เปนนอนสดุ้ง
เด็ดน้ำใจจร ฯ
๗๗๏ มาลุศาลเจ้าปาก
บางสนาม
สนามเล่นสิ่งใดถาม
ห่อนแจ้ง
เทพารักษ์แถลงความ
บอกหน่อย หนึ่งพ่อ
สนามสนุกเรียมแล้ง
ขาดเศร้าเซาเกษม ฯ
๗๘๏ ศาลสถิตศักดิ์สิทธิ์ท้าว
เทพา พ่อฤๅ
เชิญผดุงกานดา
แม่ด้วย
ใครอย่าริเริ่มตุนา
หงันแม่ อีกแม่
แม้หลุดสุดมือม้วย
สวาทแล้วเผาศาล ฯ
๗๙๏ วัดเกศนึกเกศน้อง
นงพงา พี่เอย
หอมยิ่งหอมบุหงา
ตระหลบฟุ้ง
ยามแนบนุชนิทรา
รมย์รื่น รวยแม่
กลิ่นตระหลบอบมุ้ง
ห่อนสิ้นกลิ่นหอม ฯ
/*22๘๐๏ สงสารสมรเกศแก้ว
กานดา พี่เอย
ยามวิโยคเยาวชายา
อยู่ห้อง
จักไห้จักโหยหา
หายชื่น แล้วแม่
ใครจักถ่อมถนอมน้อง
แนบเนื้อนวลอนงค์ ฯ
๘๑๏ วัดชลอคิดใคร่จ้าง
คนจร
ไปลอบชลอบรรจฐรณ์
แท่นน้อง
มาร่วมที่เรือนอน
แนบหน่อย หนึ่งนา
คิดบ่สมคิดข้อง
ขัดแค้นคำชลอ ฯ
๘๒๏ ฉิวฉิวลมพัดชื้อ
เชยทรวง
หนาวนอกกำเดาดวง
จิตต์เศร้า
ตากตนประดาษตวง
เติมเทวษ มาแม่
ลมพัดเพียงพิษเร้า
อกสท้านสุดทน ฯ
๘๓๏ บางสีทองชื่อพ้อง
แพรศรี ทองแม่
หนังไก่พุดตาลมี
แก่เอ้ง
พอใจห่มตาปี
ไปปะ บ่อยนา
เห็นดอกดวงเต่งเต้ง
ติดต้องตาเรียม ฯ
/*23๘๔๏ รฦกทรงสพักน้อง
รัญจวน ใจเอย
พลางพี่หยิบสีนวล
กนิษฐให้
คลุมองค์ยิ่งหอมหวล
ยวลเสน่ห์ นุชนา
ได้แต่แพรเคล้นไคล้
คลี่เคล้าคลึงชม ฯ
๘๕๏ บางอ้อยช้างเฉกอ้อย
อบปรุง
คิดแม่เคยบำรุง
ทุกครั้ง
งามเครื่องปริกผูกถุง
อรเทียบ ไว้แม่
ยามจากรักแรมทั้ง
รสอ้อยอบปรุง ฯ
๘๖๏ ถวิลบางอ้อยช้างชื่อ
เรียมฟัง
ฤๅว่าพลายแรมพัง
เถื่อนกว้าง
เสมือนอกพี่แรมวัง
ถวิลสวาท วายฤๅ
ช้างก็พลัดพังก็ร้าง
พี่ก็ร้างแรมอนงค์ ฯ
๘๗๏ ดลวัดสักน้อยนั่ง
อนาถใจ
น้อยศักดิ์จึ่งโศกใน
อกอึ้ง
เจ็บรักจากรักไกล
กลอยเสน่ห์ มาแม่
โศกไม่น้อยหนักตรึ้ง
ตรากตรึ้งทรวงเสมอ ฯ
/*24๘๘๏ หอมโศกยิ่งโศกเศร้า
อึมครึม
จิตต์พี่เพ้อพำพึม
พร่ำพร้อง
สดับเสียงวิหคคระหึม
หวลสวาท
ถวิลแต่ทุกข์เทวษต้อง
นิราสร้างแรมชม ฯ
๘๙๏ แก้วฟ้าอาวาสไว้
สมญา วัดฤๅ
เฉกชื่อแก้วกนิษฐา
พี่ร้าง
แก้วทิพยเทียบแก้วตา
ตูเพริศ กว่าแฮ
แก้วทั่วฟ้าหล้าอ้าง
เปรียบได้ ไป่เสมอ ฯ
๙๐๏ เห็นแก้วพวงช่อช้อย
เลวงฉม
เฉกกลิ่นแก้วเรียมภิรมย์
รสรู้
แก้วเอยพี่ขอชม
พอชื่น ใจนา
แทนกลิ่นแก้วนุชชู้
ที่ร้างแรมเกษม ฯ
๙๑๏ บางขนุนขนุนหนึ่งต้น
ผลดก
ผลละผลใหญ่ยก
หนักตึ้ง
เหมือนทุกข์ที่ทับอก
เออาตม์ มาแม่
แรมรักหนักอกอึ้ง
ปลดปล้ำทำไฉน ฯ
/*25๙๒๏ ขนุนหนามแต่นอกเนื้อ
ในหวาน
เฉกเช่นหญิงรูปประมาณ
ห่อนพริ้ง
แต่รู้จักประกอบการ
กิจสัต ตรีนา
ชายฤหน่ายเสน่ห์ทิ้ง
ทอดน้องนางแหนง ฯ
๙๓๏ บ้านกระเบื้องนามกระเบื้องบอก
ตำบล
ไยกระเบื้องบยล
อย่างอ้าง
เฉกโฉมนุชนฤมล
ติดเนตร มาแม่
ไยบ่ยลเยาวร้าง
เนตรไร้ ไป่เห็น ฯ
๙๔๏ ทำไฉนจะได้มิตร
มาชม
พอค่อยคลายอารมณ์
ร่านเร้า
แสนทุกข์สุดทุกข์รทม
ถมอก อยู่เอย
กว่าจักกลับคืนเข้า
เนตรน้องยังนาน ฯ
๙๕๏ บางกร่างกร่างต้นใหญ่
ไป่มี
ยลแต่ไกรริมนที
ร่มสอ้าน
ควรพาพงาลี
ลาเล่น ร่มฤๅ
กร่างแต่อ้างนามบ้าน
บอกไว้ไป่สม ฯ
/*26๙๖๏ เรียมจากเสาวภาคย์สร้อย
โกสุม
เจ็บอุระรึงรุม
เร่าเร้า
เปรียบเปลวอัคนีประชุม
เผาเผ่า อกเอย
วันละวันครั่นเศร้า
กว่าร้อยคลาครวญ ฯ
๙๗๏ ขุนกองรอยชื่อเจ้า
ของบาง
ตูจักถามอย่าพราง
เร่งพร้อง
ยังไกลฤใกล้ทาง
ประทมพระ สถูปพ่อ
เรียมด่วนคืนถนอมน้อง
จักช้าฤๅเร็ว ฯ
๙๘๏ ถามใครใครห่อนแจ้ง
กิจจา
พอเสื่อมโศกในอุรา
คล่องคล้อง
คิดได้แม่มานา
เวศร่วม เรียมแม่
ยามพี่พร่ำแม่พร้อง
พร่ำพร้องพาเกษม ฯ
๙๙๏ ถึงบ้านจีนเจ๊กจ้อ
เจรจา
เหล่าเจ๊กเคียงภรรยา
หยอกเย้า
เรียมเจ็บจากสมรมา
พลัดคู่
อายกับเจ๊กจิตต์เศร้า
โศกสท้อนทรวงเสทือน ฯ
/*27๑๐๐๏ นาวาคลาท่องท้อง
แถวชล มารคเฮย
หลายล่วงบางตำบล
เคลื่อนคล้อย
หวลโหยห่างนฤมล
มาเปลี่ยว อกเอย
โศกยิ่งสุมทรวงสร้อย
หลั่งล้นชลไนย ฯ
๑๐๑๏ บางนายไกรชื่อบ้าน
นายไกร ทองฤๅ
นามบ่หายตนประไลย
ลับลี้
ไกรเอยพระเวทไว
วานหน่อย หนึ่งพ่อ
เคยเรียกกุมภีล์กี้
เรียกน้องลองมนต์ ฯ
๑๐๒๏ จำจรจำจากเจ้า
จอมขวัญ
พิไรรักร่ำรำพรรณ
พรากชู้
กี่คืนจักคืนครร
ไลยสู่ สมนา
ช้าฤๅเร็วฤรู้
เร่งร้อนใจถวิล ฯ
๑๐๓๏ อุทยานขานชื่อให้
นครชม ชื่นเอย
ยามวิโยคเยาวกรม
จิตต์ช้ำ
อุระเรียมระบอมระบม
ทุกข์ทุ่ม ทับนา
ใจจะฟกอกจะขว้ำ
ชื่นได้ฉันใด ฯ
/*28๑๐๔๏ บุญใดดาลได้ประสบ
พบกัน
บาปสิ่งใดดลทัน
จึ่งร้าง
จำเรียมนิราจรัล
แรมทุเรศ ลาแม่
บุญก่อบาปเกื้อบ้าง
แบ่งให้เห็นผล ฯ
๑๐๕๏ บางรนกนึกอนาถโอ้
เอองค์
ไยบ่เห็นนกลง
แหล่งนี้
ยินแต่ชื่อนกคง
คำเรียก บางนา
นกก็ร้างเรียมก็ลี้
ลับน้องนางมา ฯ
๑๐๖๏ คำนึงเสน่ห์นกแก้ว
กานดา พี่เอย
เคยหมอบรับพจนา
พี่พร้อง
ยามเรียมวิโยคอรอา
ดูรเปลี่ยว มาแม่
นกนุชจักเนาห้อง
นั่งไห้นอนโหย ฯ
๑๐๗๏ คูเวียงใครขุดไว้
เปนคู
เวียงบ่พบพานดู
เปล่าอ้าง
เหมือนเรียมนิราสพธู
ลับเนตร มาแม่
ชมแต่นามอ้างว้าง
อกว้าอาวรณ์ ฯ
/*29๑๐๘๏ นอนเปลี่ยวเหลียวฝ่ายซ้าย
ขวาแล
เห็นแต่สายสินธุ์กระแส
เชี่ยวคว้าง
บสบสุดาแด
ดาลเทวษ
ถวิลนิรารสร้าง
เร่งร้อนรุมทรวง ฯ
๑๐๙๏ วัดโบสถ์โบสถ์ก่อไว้
แต่ปาง
คิดคู่พักตร์นวลนาง
โบกแป้ง
พิศพักตร์ผ่องผิวปราง
เปล่งปลั่ง ปลื้มนา
นวลบ่ร้างรู้แล้ง
พิลาศล้ำนวลจันทร์ ฯ
๑๑๐๏ คำนึงนุชอยู่รั้ง
แรมวัง
จักซื่อสนิทเนาหลัง
ห่อนรู้
ยังคงต่อสัจจัง
จริงแน่ ไฉนนา
ฤๅแม่หลงลมชู้
ชื่นแล้วลืมเรียม ฯ
๑๑๑๏ วัดหลวงคิดคู่ร้าง
เวียงหลวง
ร้างสุขสิ่งเกษมทรวง
เสื่อมสิ้น
มาเดียวอดูรดวง
แดเด็จ สวาทแม่
ยามดึกสดุ้งยุงริ้น
เหลือบล้อมตอมกวน ฯ
/*30๑๑๒๏ เล็งรกำลำสละเกี้ยว
กลแกม
รกำคละสละหนามแหลม
เหน็บสล้าง
เสมออกอาตมมาแรม
บำราศ สมรฤๅ
รกำธุระสละรักร้าง
เร่ร้อนนอนเรือ ฯ
๑๑๓๏ บางม่วงคิดม่วงน้อง
นางฝาน
จัดประจงใส่จาน
จอกแก้ว
รฦกรสสวายหวาน
วายโอษฐ์ พี่เอย
เห็นแต่บางม่วงแคล้ว
พี่คล้อยเรือคลา ฯ
๑๑๔๏ เมิลไม้ม่วงที่ท้าย
ทางบาง
เหมือนหนึ่งนามนุชนาง
ม่วงน้อง
พิศผลม่วงกลพาง
พิศคู่ ถันนา
ยามพี่โลมลูบต้อง
เต่งเต้าเต็มทรวง ฯ
๑๑๕๏ ถึงศาลอารักษ์ซ้าย
ทางจร
เรียมแวะบวงบลวอน
เทพไท้
ตูข้านิราสสมร
เสมอชีพ นี้นา
ขอฝากสุดสวาทให้
ห่างร้างอันตราย ฯ
/*31๑๑๖๏ แสนถวิลสุดสวาทเพี้ยง
หฤไทย พี่เอย
แสนยากยากรักใคร
เท่าน้อง
แสนทุกข์ทุกข์คราใด
ฤๅทุกข์ ถึงเลย
แสนโศกสุดโศกพ้อง
พี่พ้นทนทาน ฯ
๑๑๗๏ ถึงด่านชาวด่านตั้ง
ตามอง เรือแฮ
ฤๅห่อนเห็นสิ่งของ
ราษฎร์ค้า
ยลเครื่องย่อมเครื่องทอง
ต่างตื่น ตระหนกเอย
เรือวิ่งเรียมหวาดว้า
เหว่ว้างวังเวง ฯ
๑๑๘๏ เห็นตาเหลวปักไว้
สำคัญ
คุ้มด่านเผด็จภยันต์
อย่าข้อง
เรียมแรมนิราสขวัญ
เนตรลับ เนตรเอย
วานช่วยเกียจกันป้อง
ศึกชู้ชิงเชย ฯ
๑๑๙๏ บางใหญูใหญ่เท่านี้
ไหนปาน
รักพี่ใหญ่ฤประมาณ
ใหญ่แท้
ดินฟ้าทั่วนทีธษร
ใหญ่เท่า ไฉนฤๅ
รักแม่สุดใหญ่แล้
ใหญ่ล้ำรำพรรณ ฯ
/*32๑๒๐๏ไคลไคลนาเวศร้อน
เร็วพาย
พลางพี่คำนึงสาย
สวาทเศร้า
บเหือดบ่หายวาย
วางเทวษ
พายเร่งพี่เร่งเร้า
รุ่มร้อนรำจวน ฯ
๑๒๑๏ วัดพระอินทร์ชื่ออ้าง
อินทร์ไตร ตรึงส์ฤๅ
ฤๅว่าองค์สหัสไนย
เษกสร้าง
เรียมถวิลสุดสายใจ
จิตต์ร่วม รักแม่
อินทร์ช่วยเษกเรียมบ้าง
คู่น้องครองวัง ฯ
๑๒๒๏ ยามศึกนึกเสน่ห์น้อง
นอนครวญ
กำสรดสุดกำศรวญ
หมื่นไหม้
โอ้นิ่มอนงค์นวล
เนานิเวศน์ ไฉนนา
สุขฤทุกข์ขุกไข้
ขุ่นข้องหมองกมล ฯ
๑๒๓๏ โรงภาษีแต่งตั้ง
ตามตะเกียง
เรียมล่วงเรือมาเคียง
แค่บ้าน
ยลหญิงหมอบมุ่งเมียง
มือพัด วีนา
เรียมยิ่งแสนโศกสท้าน
อุระร้างห่างโฉม ฯ
/*33๑๒๔๏ เปนแต่เพียงเจ๊กเจ้า
ภาษี
ยังบ่ขาดนารี
นั่งน้อม
เรียมฤๅสัตรีมี
อเนกนับ เนืองนา
มานิราสขาดห้ามห้อม
ห่อนให้หายกระศัลย์ ฯ
๑๒๕๏ ถึงวัดส้มเกลี้ยงที่
กลางทาง
ถวิลเมื่อเที่ยวสวนบาง
แต่กี้
เคยพาคณานาง
ไปสู่ สวนเอย
เรียมชักชวนชมชี้
เก็บส้มสอยแสวง ฯ
๑๒๖๏ จนสามยามเศษแล้ว
ลืมหลับ
ก่นแต่ข้อนทรวงกลับ
กลอกกลิ้ง
ดาวเดือนก็เลื่อนลับ
เวหาศ หาวเฮย ฯ
ยิ่งทุกข์ถอนฤทัยทิ้ง
ทอดแท้ทรมาน ฯ
๑๒๗๏ เห็นเดือนเตือนจิตต์ให้
โหยหา นุชเอย
ยามนิราสสมรมา
ลับแล้ว
คิดยามเมื่อยังปรา
กฎสถิต สถานฤๅ
เคยเสนาะสำเนียงแก้ว
เกศน้องนางวอน ฯ
/*34๑๒๘๏ บางโสนคิดโสนน้อย
เรือนงาม
เคยประโคมทุ่มยาม
ค่ำเช้า
มโหรีดุริยางค์ทราม
สวาทฝึก ฝนแม่
เห็นแต่โสนนอนเศร้า
สุดเศร้าเรียมคนึง ฯ
๑๒๙๏ บางเชือกเดิมเชือกคล้อง
คชสาร
เชือกอยู่ด้าวใดวาน
สักน้อย
ช่วยพันผูกรักสมาน
สมรมิ่ง ไว้แม่
จงอย่าสร่างสวาทข้อย
เคร่าถ้าคืนสม ฯ
๑๓๐๏ เห็นรักกับจากขึ้น
เคียงกัน
ถวิลเช่นจากรักรัน
ทดแท้
รักจากพรากทรวงศัลย์
แสนเทวษ
จากรักหนักอกแก้
กอบให้เบาไฉน ฯ
๑๓๑๏ ทางโยงโยงเชือกรั้ง
เรือจร
เรือก็ล่วงลุขนอน
นับร้อย
รักเรียมที่ติดดอน
ดาลสวาท อยู่แม่
ไฉนจักฉุดโยงคล้อย
เคลื่อนเข้าคลองทรวง ฯ
/*35๑๓๒๏ อาวรณ์นอนนั่งเศร้า
กระศัลย์ทรวง
โศกจี่ฤดีดวง
รด่าวดิ้น
ดูใดยิ่งเตือนตวง
เติมแต่ ทุกนา
เคยชื่นขาดเชยสิ้น
เสื่อมน้ำใจเกษม ฯ
๑๓๓๏ ลิ่วลิ่วลุแหล่งด้าว
ศาลา กลางเฮย
เปนที่พักนาวา
ออกเข้า
เรือราษฎร์เรียบเรียงรดา
ดูสนุก สนานแฮ
แลบ่ลืมจิตต์เศร้า
จากสร้อยสูญเกษม ฯ
๑๓๔๏ ถวิลศรีสุดาอยู่ว้าง
ไป่วาง ใจนา
ประยุรญาติยังบยกนาง
นุญาตให้
ฉวยใครแซกผ่ากลาง
ขอสู่ สมรแม่
เรียมกลับเกลือกเริศไร้
ชีพร้างฤๅคง ฯ
๑๓๕๏ ถึงดงทิ้งถ่อนให้
โหยหวล
ทิ้งนุชไว้ไป่ควร
ประมาทแท้
ยิ่งคิดยิ่งรัญจวน
ใจจ่อ นุชนา
ใครล่วงลอบลักแล้
เล่ห์ล้วงดวงใจ ฯ
/*35๑๓๖๏ พินิจทิ้งถ่อนต้น
ตอรอน
เฉกเช่นไมตรีทอน
ทอดกลิ้ง
ยลอย่างพฤกษดงดอน
ดาลเทวษ
เหมือนพี่ทิ้งแม่ทิ้ง
ท่อยทิ้งเกษมสอง ฯ
๑๓๗๏ ผ่านซื่อตระหล่งล่งโล้ง
แลตรง
เหมือนพซื่อต่ออนงค์
นุชนั้น
อยู่หลังนุชจงคง
สัตย์ซื่อ เรียมนา
ซื่อต่อซื่อสัตย์กัน
เกียจพ้นพาลภัย ฯ
๑๓๘๏ ลรรลุงเหลืออดกลั้น
กรรหาย
รักบ่รางว่างวาย
ครุ่นครั้ง
นอนนั่งนึกเสน่ห์สาย
สมรสุด สวาทเอย
ครู่หนึ่งพึงหย่อนยั้ง
หยุดได้ไป่มี ฯ
๑๓๙๏ ลุลานตากฟ้าฝั่ง
นที โน่นนา
พอรุ่งสุริยรังสี
สว่างแจ้ง
ตากฟ้าเช่นตากรวี
แสงส่อง อกเอย
อกพี่หิวโหยแห้ง
ห่างน้องหมองทรวง ฯ
๑๔๐๏ มาดลด่านน่านน้ำ
นองสาย ชลเอย
ตลาดด่านภาษีนาย
นอบไหว้
นำเนื่องเครื่องของถวาย
อเนกนับ สิ่งนา
แฟงฟักผักผลไม้
อีกอ้อยตาลหวาน ฯ
๑๔๑๏  รับของคนึงแน่งน้อย
อนงค์นวล
แม้แม่มาจักชวน
ชื่นพร้อง
เปนเพื่อนพี่สำรวล
บำราศ โศกนา
ตูแต่เดียวเหลียวน้อง
ลับหน้าหาหาย ฯ
๑๔๒๏ เรียมจากจรจวบบ้าน
บางนาง เกร็งเอย
เกร็งแต่นามนึกบาง
รูปสร้อย
โฉมแม่พิศอย่างกลาง
ฤๅพ่วง ผอมนา
เกร็งบ่เกร็งร่างน้อย
ประหนึ่งอ้างนางเกร็ง ฯ
๑๔๓๏ งามพักตร์งามพิศน้อง
งามผิว
โฉมแม่งามดุจปลิว
จากฟ้า
งามนิ้วหัดถ์จิ๋วมหริว
เรียวรัด นาแม่
งามโอษฐ์เมื่ออรอ้าง
ออกเอื้อนสารเสนอ ฯ
/*38๑๔๔๏ งิ้วรายรายงิ้วเรียด
เรียงริม เฉนียรฤๅ
ดอกดั่งสีทับทิม
แถบจ้า
คิดอรอ่าองค์ถนิม
ภรณ์ผ่อง ผิวเอย
ศรีจับศรีนวลหน้า
เนตรหน้าจับศรี ฯ
๑๔๕๏ แรมชมเรียมแต่ช้ำ
ชำงือ
รุมรุ่มอุระฤๅ
สร่างเศร้า
โศกทรวงนี่หนักคือ
เขาทุ่ม ทับเอย
รอาอ่อนศรโศกเร้า
เร้าร้อนแรงรุม ฯ
๑๔๖๏ บ้านลาวแลเหลือบล้วน
ลาวกาว
เต็มแต่ลาวพุงขาว
โคตรเชื้อ
พิศพักตร์พวกหญิงลาว
ประโลมเนตร โหดเฮย
ดูบ่มีอเคื้อ
คู่เท้าธุลีนาง ฯ
๑๔๗๏ เล็งลาวรุ่นรุ่นล้วน
สาวสาว
ล้วนนุ่งซิ่นถุงลาว
จืดจ้าน
หน้าตาก็ขาวขาว
เขินเคอะ คะแฮ
ดูเบื่อคู่คี่คร้าน
คร่ำไห้หาสมร ฯ
๑๔๘๏ สำปทวนประเทศนี้
นามคลอง แลฤๅ
คิดใคร่ทำปทวนสนอง
เสน่ห์สร้อย
ประทับประทวนสอง
สมสู่ กันนา
รับประทวนธุระนัอย
หนึ่งจ้างเขียนประทวน ฯ
๑๔๙๏ ถวิลทวนคราวครั้งเมื่อ
สอดสาร เสน่ห์นา
ก่นแต่เที่ยวสื่อสมาน
ห่อนเว่น
ไป่ต่อตอบพจมาน
สักฉบับ เลยแม่
สงวนศักดิ์ปิดรักเร้น
ห่อนให้ใครหยาม ฯ
๑๕๐๏ ท่านานาใกล้หลิ่ง
แลเห็น
ชนพวกชาวนาเข็น
ฟ่อนเข้า
คำนึงพอูลเอ็น
ดูอยู่ เดียวแม่
แม้แม่ตามเรียมเต้า
จักชี้ชมนา ฯ
๑๕๑๏ เรียมเมิลทิวทุ่งท้อง
นาทัง ทั่วเอย
เห็นแต่ชาวนาประนัง
นวดเข้า
มอมแมมคราบไคลตรัง
ตราติด ตนแฮ
ชมห่อนชื่นใจเศร้า
เสน่ห์น้องเนาเวียง ฯ
๑๕๒๏ เรียมลุโรงเล่าแล้ว
ลอยเรือ
กลิ่นเล่ากำจรเจือ
จิตต์กลุ้ม
เมารักพี่เมาเหลือ
เมาเล่า อีกเฮย
เมามืดดินฟ้าคลุ้ม
คลั่งเคล้าฤๅคลาย ฯ
๑๕๓๏ เมาเล่าฮึกฮักให้
เฮฮา
เมาถั่วโปมักพา
สับปลี้
เมายศหยิ่งยศหา
ฤๅเหือด หยิ่งแฮ
เมารักเช่นพี่นี้
นั่งเพ้อนอนพึม ฯ
๑๕๔๏ ถับถึงบางแก้วถิ่น
ธานี
เสนอชื่อนครไชยศรี
ท่านตั้ง
ขวาแขวงแห่งนทิี
คลองหนึ่ง แวะนา
เรียมเร่งเรือฤๅยั้ง
ด่วนเลี้ยวคลองไคล ฯ
๑๕๕๏ คลาคลามาเคลื่อนคล้อย
คลองบาง แก้วนา
ทุกข์พี่พรากพลัดนาง
หนุ่มเหน้า
อาวรณ์ห่อนจืดจาง
ใจจี่ โศกเฮย
กลืนแต่ทุกข์แทนเข้า
คั่งแค้นคาคอ ฯ
/*41๑๕๖๏ ดลวัดปากน้ำนึก
ในกมล
วานปากน้ำนำยุบล
บอกน้อง
เรียมนิราสนุชมาทน
ทุกข์เทวษ ทวีเอย
ปากบ่รับเรียมพร้อง
พร่ำเพ้วอนวาน ฯ
๑๕๗๏ ยินนามเรียกปากน้ำ
เรียมถวิล
ถึงโอษฐ์อรยุพิน
พี่พร้อง
งามโอษฐ์ดั่งกินริน
ไรเรียบ โอษฐ์แม่
ยลแต่ปากน้ำพ้อง
ชื่อเพี้ยงโอษฐ์สมร ฯ
๑๕๘๏ โพเตี้ยโพแต่ครั้ง
พระยาพาล
มล้างบิดรวายปราณ
ปลูกไว้
มหาโพธิก็พิการ
ติดต่ำ เตี้ยแฮ
เหตุซึ่งปรากฎให้
หากแจ้งผลกรรม ฯ
๑๕๙๏ พระยาพาลบิดุฆาฎแท้
กรรมถึง เห็นเฮย
รักพี่กรรมใดดึง
เด็ดมล้าง
ดลเรียมนิรารึง
โศกรัก มาแม่
ถวิลบ่เห็นกรรมร้าง
เร่งเศร้าทรวงกระศัลย์ ฯ
/*42๑๖๐๏ วัดไทรไทเทพยท้าว
เทพา รักษ์ฤๅ
อุ้มอนิรุทธ์สมอุษา
สร่างเศร้า
เรียมบำราศสมรอา
ดูรประดาษ เดียวพ่อ
เชิญช่วยอุ้มอรเต้า
สู่ข้อยคอยสม ฯ
๑๖๑๏ ถวิลไทอนิรุทธ์ครั้ง
สมอุษา
เสมอพี่ลอบสมยิหวา
หับห้อง
อรุณกลับสู่คฤหา
หอมจับ ทรวงเอย
หวลคนึงนุชน้อง
แนบเนื้อนวลถนอม ฯ
๑๖๒๏ ลุศาลเจ้าเจ้าอยู่
สิงศาล
เจ้าอยู่เดียวกันดาร
คู่เคล้า
เหมือนเรียมนิราสสถาน
เดียวเด็จ สวาทพ่อ
ไร้นุชสุดสมรเศร้า
โศกไหม้ ใจหมอง ฯ
๑๖๓๏ อารักษ์ยังไร้คู่
อยู่เดียว
เรียมก็ไว้คู่เหลียว
ว่างว้าง
ถวิลทุกข์คู่กันเจียว
จริงเทียบ เสมอนา
อารักษ์กับเรียมอ้าง
อกร้าวราวกัน ฯ
/*43๑๖๔๏ วัดบางแก้วแก้วที่
ไหนมี
เห็นแต่ดงเทพี
รกเรื้อ
สีดอกดุจแพรสี
อรห่ม หอมนา
ถวิลภิรมย์รสเกื้อ
กอดแก้วกลกัน ฯ
๑๖๕๏ พิศเทพีที่คุ้ง
ควรแสยง
ยลแต่หนามตามแขนง
นึกขยั้น
เทพีที่เมิลแสวง
หมายสวาท
พิศใช่เทพีอั้น
อกโอ้เทพี ฯ
๑๖๖๏ วัดสิงสิงห์สถิตเบื้อง
โบสถ์บรรณ
สิงห์ก็สิงสำคัญ
เขตคุ้ง
เรียมแรมสถานขวัญ
เนตรแต่ กายแม่
ใจพี่สิงสู่มุ้ง
แม่หมั้นสมรเสมอ ฯ
๑๖๗๏ อาดูรพูลเทวษร้อน
อุระครวญ
สุดโศกสุดกำศรวญ
สุดเศร้า
ดูใดบ่ดูชวน
จิตต์ชื่น เลยเอย
ตั้งแต่จากคู่เคล้า
คลั่งคลุ้มสติเฟือน ฯ
/*44๑๖๘๏ วัดท่าท่าวัดร้าง
โรยชน
เปลี่ยวบ่เห็นสักคน
อาบน้ำ
เหมือนมาเปลี่ยวสกนธ์ทน
ทุกข์ทับ อกเอย
เปลี่ยวจิตต์ปลิดทุกข์ปล้ำ
ปลดเปลื้องเปลืองไฉน ฯ
๑๖๙๏ ใจหนึ่งนึกหน้าบ่าย
บูชิต สถูปเอย
ใจหนึ่งคืนหลังคิด
สู่ห้อง
บ่ตกบ่ลงจิตต์
คนึงแน่ ไหนนา
บุญยิ่งสิ่งสนุกต้อง
ตัดผ้ายฝ่ายกุศล ฯ
๑๗๐๏ วัดน้อยเหมือนนึกน้อย
ใจเอง
ยังบ่สิทธิ์คิดยำเยง
ญาติน้อง
จะพาพงาเกรง
ใจจึ่ง โศกนา
จักโทษใครไป่ต้อง
นิ่งน้อยใจตน ฯ
๑๗๑๏ น้อยใจไป่จวบแท้
ทางความ
ตรองแต่เดิมดูงาม
อยู่แล้ว
จักพาสุดาตาม
ใจขัด ขวางนา
ยังบ่เอออวยแก้ว
ติดเต้าตามไฉน ฯ
/*45๑๗๒๏ ดลท่าพเนียดจับช้าง
แต่บรรพ์
เหตุเพราะตามพังพลัน
ถูกคล้อง
ถวิลวันพี่จรจรัล
ลอบสู่ สถานแม่
เจียนจะจับเรียมต้อง
แอบเร้นสูตรแฝง ฯ
๑๗๓๏ สงสารคชเรศร้าง
กิริณี
ก่่นแต่นองสุชลตี
อกร้อง
เสมอเรียมนิราสศรี
ศุภลักษณ์ มาแม่
เทวษบ่วายถวิลน้อง
อนาถน้ำตากระเด็น ฯ
๑๗๔๏ ท่าช้างรอยท่าข้าม
โขลงตรง นี้นา
พลายเถื่อนติดโขลงหลง
โลภเคล้า
คิดคู่กับตูคง
เคียงเทียบ กันนา
หลงแต่กามกวนเร้า
รุ่มร้อนฤๅโรย ฯ
๑๗๕๏ เรียมร้างห่างแนบน้อง
นานวัน
ครวญคร่ำกำศรวญศัลย์
คลั่งคลุ้ม
เสมอแม้นคชเมามัน
มึนสวาท
มันตกอกกลัดกลุ้ม
จิตต์บ้าบ่นกระหึม ฯ
/*46๑๗๖ห้วยตโกเดิมด้วยเหตุ
เภตรา
บันทุกตกั่วเกรียบมา
ล่มไว้
จึ่งบัญญัติสมญา
ห้วยตะ กั่วแฮ
คนทุกวันนี้ให้
ชื่อห้วยตโกแปลง ฯ
๑๗๗๏ หวลถวิลสุดสวาทเว้น
วายสงวน นุชเอย
จักห่วงฤๅจักหวล
ห่อนรู้
บางยังกลับแปรปรวน
แปลงเปลี่ยน ไปแม่
รักเกลือกยักรักช
เฉกห้วยตโกกลาย ฯ
๑๗๘๏ มาดลด้าวเขตบ้าน
ธรรมศา ลาเอย
เปนที่ประชุมเมธา
แต่กี้
แก้วิมุติปัญหา
แห่งราช
ชื่ออยู่ชั่วเดี๋ยวนี้
เนิ่นช้าถาวร ฯ
๑๗๙๏ แสนรทมกรมอกอั้น
รอิดรอา
เหลือทุกข์ทนเวทนา
ขัดค้าง
แต่เรียมจากสมรมา
วันครึ่ง คืนแม่
ดุจสักสิบปีร้าง
รักน้องแรมนาน ฯ
/*47๑๘๐๏ มาเดียวเปลี่ยวอกโอ้
อาทวา
คนึงนุชสุดเสนหา
ห่างห้อง
กี่คืนจักคืนคลา
ยังเย่า เยือนแม่
เชยชิดจุมพิตน้อง
แนบเนื้อนวลถนอม ฯ
๑๘๑๏ วังเวงวิเวกอ้า
อางขนาง
วังคนึงหน่ายนาง
คู่เคล้า
วังเอยอีกสักปาง
ใดนิวัติ วังนา
วังจักเยือกเย็นเช้า
ค่ำถ้าคืนถึง ฯ
๑๘๒๏ แว่วแว่วดุเหว่าซั้น
เสียงหวาน
ถวิลเมื่อเนาสถิตสถาน
ถิ่นน้อง
เคยสดับศัพท์รฆังขาน
กลองพิฆาฏ รุ่งแฮ
เนาป่ากานกซร้อง
ศัพท์ซ้ำทรวงกระศัลย์ ฯ
๑๘๓๏ ครวญครวญจวนรุ่งเร้า
รังสี สุริยแฮ
เสียงไก่กาสกุณี
พร่ำพร้อง
พวกนายไพร่เปรมปรีดิ์
ประสงค์สู่ สถูปเอย
รีบเร่งริพลซร้อง
แซ่สิ้นเสร็จขบวร ฯ
/*48๑๘๔๏ ชาวช้างผูกช้างเทียบ
คชสาร
ประทับรับหมอควาญ
นอบน้อม
เสร็จเสพย์โภชนาหาร
เสร็จสู่ คชแฮ
เถลิงคเชนทรไพร่ห้อม
แห่หน้าหลังหลาม ฯ
๑๘๕๏ ถวิลรเด่นเทวษร้าง
หมันหยา
โศกรักแรมจินตหรา
เร่าร้อน
อนงค์นางสการวา
ตีสุด สวาทเอย
ฦกรเด่นหมันหยาข้อน
อกไห้ดุจเรียม ฯ
๑๘๖ ๏ เนาในกูบกั้งนั่ง
เอองค์
เดิรดัดวนัศแดนดง
ดื่นไม้
มาโพนประพาสพง
พฤกษพราก สมรนา
เรียมจักชมเฌอให้
ชื่นชี้ใครชม ฯ
๑๘๗๏ แม้นแม่มาด้วยพี่
เปนสอง
จักมุ่งจักเมิลมอง
แมกสล้าง
ชี้ชวนชื่นชมผอง
พันลอก หลายแฮ
น้องจักชวนชมบ้าง
พบ้างชมชวน ฯ
/*49๑๘๘๏ โฉมหอมหอมยิ่งไม้
ดอกหอม
กลิ่นยิ่งกลิ่นประยงคุ์พยอม
รสเร้า
รฦกกลิ่นเกศแก้มตรอม
ทวีเทวษ ถึงแม่
ฉุนกลิ่นบุหงาพาเศร้า
โศกซ้ำกำศรวญ ฯ
๑๘๙๏ ดอกซ่อนชู้รฦกชู้
เอกองค์
ชู้มากหมื่นพันอนงค์
ห่อนแม้น
ศรีเสาวภาคย์พิมลทรง
สายสุด สวาทนา
โกรธเท่าโกรธแสนแค้น
สบหน้าพาเกษม ฯ
๑๙๐๏ ลำดวนอวลอบฟุ้ง
สุคนธ์ขจร
คนึงกลิ่นลำดวนอร
อบเนื้อ
นมสวรรค์นึกนมสมร
เคยอุ่น อกเอย
หวลภิรมยรสเกื้อ
กลิ่นกล้ำลำดวน ฯ
๑๙๑๏  ชมพยอมชูช่อช้อย
ชวนถวิล
กลพยอมอรยุพิน
พี่พ้อง
โฉมเจ้าดุจกินริน
ไกลาส นาแม่
จากนุชป่านนี้น้อง
เนื่องน้ำตาคลอ ฯ
/*50๑๙๒๏ นางแย้มเฉกเช่นแย้ม
เนาสถาน
เคยหยอกยิ้มแย้มหวาน
เสนาะถ้อย
ใช้ชิดชอบการงาร
ทุกสิ่ง สรรพ์เอย
ป่านฉนี้จะละห้อย
หอบไห้ โหยหา ฯ
๑๙๓๏ สาวหยุดหยุดชยั้ง
ยลกล
สาวใช่สาวหยุดยล
หย่อมไม้
สาวเอยบ่เห็นหน
ใดหยุด
จักสั่งสารสาวให้
สื่อแจ้งทรวงสาว ฯ
๑๙๔๏ บุนนากนึกนากน้อง
เนาวัง
จักละห้อยคอยฟัง
ข่าวเศร้า
นุชเอยใช่จะรัง
เกียจเกี่ยง ไฉนนา
จงค่อยอยู่เถิดเจ้า
จากเจ้าจำใจ ฯ
๑๙๕๏ อบเชยเชยกลิ่นกล้ำ
กลางทาง
ถวิลว่าอบเชยนาง
ชื่อนี้
เรียมโดยพนาพลาง
เชยช่อ เฌอเอย
เชยใช่อบเชยชี้
ชื่อพ้องอบเชย ฯ
/*51๑๙๖๏ ชเอมเฌออ้างชื่อ
ชวนชม
เฉกเช่นเอมเรียมนิยม
หยอกเย้า
กรรณเกศเนตรขำคม
คิดชื่น ใจนา
เอมจักอยู่เดียวเศร้า
โศกหน้าตาหมอง ฯ
๑๙๗๏ สารภีนึกหนุ่มหน้า
สารภี
กัญเจียกเพ็ชร์รย้ามี
ห่วงห้อย
ประดับหูอยู่ตาปี
สมพักตร์ แม่แม่
นิ้วนุชใส่แหวนน้อย
เพ็ชรพริ้งเพราตา ฯ
๑๙๘๏ พิศพรรณสรรพมิ่งไม้
ชายดง
ชี้ชื่อพ้องนามอนงค์
นิ่งเศร้า
รฦกอรเอกองค์
สุดสวาท ยิ่งนา
ทวีเทวษรุมอุรเร้า
รักร้อนรนทรวง ฯ
๑๙๙๏ เรียมยินมยุเรศร้อง
เรียกนาง ยูงเอย
ฟังยิ่งเสียวอุรพางค์
ผ่าวเศร้า
โอ้แต่สัตว์ยังคราง
ครวญใคร่ กันนา
เสมอพี่แรมเสน่ห์เต้า
แต่ตั้งครวญสมร ฯ
/*52๒๐๐๏ โนรีเนารักร้อง
รัวเสียง
นกคุ่มแนบคางเคียง
คู่เคล้า
รังนานร่ายนางเรียง
เรียกเพื่อน
กระจาบกรูจับเปล้า
จิกปล้อนพลอนผล ฯ
๒๐๑๏ โมงเมียงแมกม่วงไม้
มองเมีย
ยางเหยียบยอดยางเยีย
ยาตรเยื้อง
คลิ้งโคลงคล่ำคล้าเคลีย
คลอคล่อ
แอ่นแอ่นอกแอบเอื้อง
ออกเอี้ยงอึงอล ฯ
๒๐๒๏ อัญชันแอบซุ่มซุ้ม
อัญชัน
แก้วจับแก้ววันพรรณ
ดอกแก้ว
หกโหนกิ่งเหียงหัน
หาหก
นกพริกจับพริกแล้ว
โลดเต้นตามเมีย ฯ
๒๐๓๏ ตลิงปลิงปลิงปลูกตั้ง
รังเรียง
รังแน่นรังนานเสียง
แซ่อื้อ
คบแคคับแคเคียง
คู่พลอด กันนา
โมงแมกเค้าโมงยื้อ
ยอดโย้โผบิน ฯ
/*53๒๐๔๏ ตับคาคาคาบแคล้ว
คลารัง
กระลุมพุกกระลุมภูผัง
พักพร้อง
กระทุ่มกระทาประนัง
ศัพท์แซ่
แก้วเกาะกิ่งแก้วซ้อง
สื่อถ้อยแถลงสาร ฯ
๒๐๕๏ กันภัยกระพ้อพรั่ง
พรูลง
หงส์เห็จหามหาหงส์
แห่งไหล้
รวังไพรว่อนรวังพง
ไพรเพรียก พร้องแฮ
ไผ่สู่พงไผ่ไซ้
ปีกป้อนเหยื่อกัน ฯ
๒๐๖๏ เห็นวิหคนกไม้
ไป่เพลิน
ขับคชย่างบาทสเทิน
เร่งเร้า
ถึงพนัศพนมเนิน
สถูปพระ ประทมแม่
ประทับช้างต่างเข้า
สู่เบื้องบันได ฯ
๒๐๗๏ ขึ้นบนลานพระแล้ว
ปรีดา
จุดธูปเทียนบูชา
ทุกผู้
แต่เรียมนึกปราถนา
จักเสี่ยง เทียนแฮ
หวังจิตต์คิดใคร่รู้
ร่วมได้ฤๅเสีย ฯ
/*54๒๐๘๏ จุดเทียนสองเล่มแล้ว
อธิษฐาน
แม้จักได้วิวาหการ
กับน้อง
จงเรืองโรจน์เสมอสมาน
ทั้งคู่ เทียนแฮ
หากห่อนได้ร่วมห้อง
ดับสิ้นแสงสูญ ฯ
๒๐๙๏ เห็นเทียนเรืองรุ่งเร้า
รัศมี
จิตต์ยิ่งเกิดยินดี
แก่กล้า
ดั่งได้ร่วมภิรมย์ศรี
สุดสวาท แล้วเอย
ถึงมาทแม้นเร็วช้า
เชื่อได้โดยทาย ฯ
๒๑๐๏ กำศรวญศรีปราชญ์ทั้ง
ทวาทศ มาศฤๅ
อีกพิพิธสาลีพจน์
พร่ำพร้อง
ตรังนิราสนรินทร์รจ
เรขเรื่อง ครวญพ่อ
สารโศกเรียมแรมน้อง
ยิ่งถ้อยทังมวล ฯ
๒๑๑๏ ซึ่งนิพนธ์นิราสร้าง
แรมสถาน
ไป่ลักเทียบคำบุราณ
อื่นอ้าง
สริรักรวบรวมสาร
รจเรข เรื่องเอย
ประสงค์แต่จริงจิตต์ร้าง
รักให้กนิษฐ์ฟัง ฯ
/*55๒๑๒๏ เสร็จเรื่องนิราสร้าง
แรมสมร
นิพนธ์พจนกลกลอน
กล่าวแกล้ง
เฉลิมพระเกียรติอดิศร
เกศมกุฎิ สยามแฮ
กับจักให้อรแจ้ง
เรื่องร้างไปประทม ฯ
๒๑๓๏ วันเสาร์สิบห้าค่ำ
ศุกปักษ์
กติกมาศมเมียศกนัก
ษัตรอ้าง
พันร้อยฉะนวุติศัก
ราชจวบ จุุลนา
ปางแรกบำราศร้าง
เริศไร้ไกลสถาน ฯ
๒๑๔๏ บันลุสิบค่ำขึ้น
ชิวา วารเฮย
บุษยมาศในพรรษา
แสะนั้น
นิพนธ์พจนรสสารา
นิราสเรื่อง นี้ฤๅ
สัมฤทธิ์สฤษดิฤๅขั้น
ขวบค้างโทถึง ฯ
๒๑๕๏ กรมวงศาสนิทผู้
ปรีชา เชี่ยวแฮ
เรียบรจเรขกถา
เพราะพร้อง
เนืองเนกคณเมธา
ทุกทั่ว อ่านเอย
ควรจักยอยศซร้อง
แซ่ซั้นสรรเสริญ ฯ
---