นิราศไทรโยค
คำนำ
ในงานฌาปนกิจศพ นางอนงค์ สิงหศักดิ์ ณ เมรุวัดมกุฎกษัตริยาราม กำหนดวันที่ ๒๓ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๑๘ นายอุทัย สิงหศักดิ์ ผู้เป็นสามี ได้มาแจ้งแก่กองวรรณคดีและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร ว่ามีความประสงค์จะขออนุญาตจัดพิมพ์หนังสือ เรื่องนิราศไทรโยค พระนิพนธ์ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ เพื่อแจกเป็นอนุสรณ์ในงานนี้ กรมศิลปากรยินดีอนุญาตให้จัดพิมพ์ได้ตามความประสงค์
นิราศไทรโยคนี้ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ ทรงพระนิพนธ์เมื่อครั้งเสด็จประพาสน้ำตกไทรโยคเป็นการส่วนพระองค์ ระหว่างวันที่ ๑๗ กุมภาพันธ์ ถึงวันที่ ๒๔ มีนาคม ร.ศ. ๑๑๒ (พ.ศ. ๒๔๓๗) ทรงพระนิพนธ์แสดงพระนามในฐานะผู้ประพันธ์ไว้ในโคลงบทที่ ๑๔๓๙ ว่า
“สังเวชอนิตย์ลักษณโอ้
อนาถองค์
นราธิปประพันธ์พงศ์
ชื่อข้า
วรวรรณพจบบรรจง
จบนิราศ แล้วรา
อีกไม่นานไม่ช้า
ชื่อทั้งตัวตาย
/*(2)*/เรื่องนิราศไทรโยคนี้ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ ทรงพระนิพนธ์เป็นโคลงสี่สุภาพรวม ๑๔๔๑ บท เป็นทำนองบันทึกประจำวัน ทรงบรรยายธรรมชาติและสถานที่ต่างๆ ที่เรือผ่านไป ทรงพรรณนาถึงธรรมชาติตลอดจนความเป็นอยู่ ขนบธรรมเนียมประเพณีของประชาชนในที่ต่างๆ เหล่านั้น ทรงสอดแทรกความรู้สึกนึกคิดเกี่ยวกับสิ่งต่าง ๆ ที่ทำให้พระนิพนธ์เรื่องนี้มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์และโบราณคดีอย่างมากด้วย ทั้งนี้เพราะในปัจจุบันเหตุการณ์สถานที่และสิ่งต่าง ๆ ที่พระองค์ทรงกล่าวถึงในนิราศนี้ได้เปลี่ยนแปลงสูญหายไปตามกาลเวลา ส่วนคุณค่าทางด้านวรรณคดีนั้น พระองค์ได้ทรงเลือกสรรถ้อยคำได้งดงามเหมาะแก่ลีลาของเรื่องแต่ละตอน ในที่บางแห่งทรงใช้ถ้อยคำเลียนเสียงธรรมชาติ เช่น เสียงนกร้อง เสียงน้ำตก เสียงน้ำไหล อันเป็นลักษณะองค์ประกอบของวรรณศิลปที่สำคัญ ซึ่งกวีน้อยคนจะสามารถทำได้ อีกประการหนึ่งได้ทรงแสดงลักษณะพิเศษของพระองค์ในการเรียบเรียงร้อยกรองถ้อยคำอันเป็นคุณลักษณะที่ควรสรรเสริญ นับได้ว่านิราศไทรโยคเป็นวรรณคดีที่มีคุณค่าน่าอ่านและน่าศึกษาอย่างยิ่ง
/*(3)*/หนังสือเรื่องนิราศไทรโยคนี้ ต้นฉบับเป็นพิมพ์ดีด ซึ่งนายโชติ ยุวสุทธ์ ได้กรุณานำมาให้กองวรรณคดีและประวัติศาสตร์ เมื่อ พ.ศ. ๒๕๐๙ เข้าใจว่ายังไม่เคยตีพิมพ์เผยแพร่เลย ทั้งนี้เพราะผู้ทรงพระนิพนธ์ได้แสดงพระประสงค์ไว้มิให้ตีพิมพ์เรื่องนิราศไทรโยคนี้ออกเผยแพร่จนกว่าพระองค์จะสิ้นพระชนม์ไปแล้ว ดังปรากฏในบทพระนิพนธ์ว่า
“อนึ่งเป็นความลับล้วน
จริงใจ พี่รา
สารพัดชมสิ่งใด
พบด้วย
ใช่เสกใส่สรรพ์พิไลย
นิราศเรื่อง ลมเลย
ทุกสิ่งสิงขรห้วย
แห่งได้ไปเห็น
บางคำเป็นข้อเรี่ยว
แรงกระมัง แม่เอย
โอสถผสมสัตย์ฟัง
เผื่อนบ้าง
ใครชิมผิดชอบสัง
เวชชอบ อ่านแม่
ฉวยพิโรธปองโทษมล้าง
พี่แล้วเหลือระอา
พี่ยายังไม่ม้วย
มรณ์ลา โลกเอย
จงอย่าเผยพจนา
นิราศนี้
พี่ฝากพี่ฝังคา
รมลับ หนะแม่
เผื่อบุตรสุดสวาทดิ์ชี้
ช่องให้เห็นทาง”
/*(4)*/ที่ว่า “บางคำเป็นข้อเรี่ยว แรงกระมัง พี่รา” นั้น ก็เพราะได้ทรงบันทึกแสดงข้อคิดเห็นเกี่ยวกับเหตุการณ์บ้านเมือง ความประพฤติของเจ้านาย ขุนนางและบุคคลชั้นสูงในวงราชการหลายคน ตลอดจนทรงแสดงความรู้สึกนึกคิดส่วนพระองค์ที่มีต่อราชการและสังคม ตลอดจนการต่างประเทศสมัยนั้นไว้หลายประการ ซึ่งทรงเกรงว่าจะเป็นข้อบาดหมาง อย่างไรก็ดี ปรากฏว่าพระนิพนธ์เรื่องนี้ได้สะท้อนภาพสังคมในสมัยรัชกาลที่ ๕ แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ไว้ชัดเจนและยังได้ทรงแทรกคติและปรัชญาของชุมชนไว้เป็นอันมาก ตัวอย่างเช่น การปราบปรามผู้ร้ายที่ราชบุรี ทรงพระนิพนธ์ไว้ว่า
“ราชบุรีมีแต่ปล้น
สดมยิง กันนา
ถึงจับถึงเอาจริง
ไม่คร้าม
เป็นแหล่งนักเลงพิง
พะรอบ ด้านแม่
ตามจับกลับหนีข้าม
เขตรไผล้ไปมา
เห็นว่าจักสงบด้วย
แสดงฤทธิ์
ไว้สง่าอาญาสิทธิ์
อย่างแกล้ว
ให้ระย่อฝ่อใจคิด
กลัวโทษ ไภยแม่
ขืนหง่อยค่อยจับแล้ว
ยากห้ามปรามเข็ญ
/*(5)*/เช่นคิดกันคิดแก้
โรคา ก็ดี
กับโรคเบาแรงยา
แพทยด้วย
การแก้โรครักษา
ลำบาก แม่เอย
บ้างก็หายบ้างม้วย
ไม่พ้นคนฉาว”
การที่กรมศิลปากรได้ให้จัดพิมพ์พระนิพนธ์เรื่องนี้ก็เพื่อสงวนรักษามรดกวัฒนธรรมทางวรรณคดี และเพื่อเผยแพร่พระเกียรติคุณของผู้ทรงพระนิพนธ์ ในฐานะกวีเอกแห่งกรุงรัตนโกสินทร์ พระนิพนธ์ของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ นี้มีอยู่เป็นจำนวนมาก กองวรรณคดีและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร ได้พยายามแสวงหาฉบับมาตีพิมพ์เผยแพร่ ดังได้ฟื้นฟูพิมพ์พระนิพนธ์เรื่องสำคัญ ๆ ไปแล้วหลายเรื่อง เช่น บทละครเรื่องพระลอ รุไบยาต เป็นต้น และต่อไปจะพยายามจัดหาพระนิพนธ์เรื่องอื่น ๆ มาตีพิมพ์เผยแพร่อีก
พระนิพนธ์ของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ มีอยู่เป็นจำนวนมาก แต่ในปัจจุบันนี้หาฉบับอ่านและศึกษาได้ยาก กองวรรณคดีและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร พิจารณาเห็นว่า พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ ทรงเป็นกวีเอกแห่งกรุงรัตนโกสินทร์ /*(6)*/สมควรจะจัดพิมพ์ทระนิพนธ์ของพระองค์ให้แพร่หลาย เป็นการเทิดทูนพระเกียรติคุณให้กว้างขวางและยังเป็นทางสงวนรักษามรดกวัฒนธรรมทางวรรณคดีของชาติให้ยั่งยืนสืบต่อไปอีกด้วย ดังนั้นเมื่อ พ.ศ. ๒๕๑๒ กองวรรณคดีและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร จึงขอประทานอนุญาตจาก พลตรีพระเจ้าวรวงศ์เจอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์ ในฐานะที่ทรงเป็นทายาท ก็ประทานอนุญาตให้กรมศิลปากรพิมพ์พระนิพนธ์ดังกล่าวเผยแพร่ได้ทุกกรณี กองวรรณคดีและประวัติศาสตร์จึงแสวงหาฉบับมาตีพิมพ์ และได้ฟื้นฟูพิมพ์พระนิพนธ์เรื่องสำคัญ ๆ ไปแล้วหลายเรื่อง เช่น บทละครเรื่องพระลอ รุไบยาต เป็นต้น ซึ่งต่อไปจะพยายามจัดหาพระนิพนธ์เรื่องอื่น ๆ มาตีพิมพ์โดยแพร่อีก
การจัดพิมพ์นิราศไทรโยคครั้งนี้ ได้ให้พิมพ์ตามต้นฉบับทุกประการ ทั้งนี้เพือจะให้ผู้อ่านได้ศึกษาวิธีเขียนหนังสือของคนในสมัยเมื่อแปดสิบกว่าปีมาแล้วด้วย
อนึ่ง เจ้าภาพได้เรียบเรียงประวัติ นางอนงค์ สิงหศักดิ์ ผู้วายชนม์ ให้พิมพ์ไว้ต่อจากคำนำนี้
/*(7)*/กรมศิลปากรขออนุโมทนาในกุศลราศีทักษิณานุปทานซึ่งเจ้าภาพได้จัดบำเพ็ญอุทิศแด่ นางอนงค์ สิงหศักดิ์ และได้ให้พิมพ์หนังสือนี้แจกจ่ายเป็นกุศลสาธารณประโยชน์ ขออำนาจกุศลทั้งปวงนี้จงเป็นพลวปัจจัยส่งเสริมให้นางอนงค์ สิงหศักดิ์ ผู้วายชนม์ ประสบแต่อิฏฐคุณมนุญผลตามควรแก่คติวิสัยในสัมปรายภพ สมดังมโนปณิธานของเจ้าภาพทุกประการ เทอญ.
(สมภพ ภิรมย์)
อธิบดีกรมศิลปากร
กรมศิลปากร
๒๔ พฤศจิกายน ๒๕๑๗
/*1*/นิราศไทรโยค
ไปไทรโยค
วันที่ ๑
วันที่ ๑๗ กุมภาพันธ์ ร.ศ.๒๖ ๑๑๒
---
๑. รัตนโกสินทร์ศกร้อย
สิบสอง
ว่างกิจจิตรป่วนปอง
ใคร่เต้า
เที่ยวทุเรศลำลอง
ลเลิงเถื่อน
แถบแม่น้ำน้อยเข้า
เขตรเวิ้งวนาผา ๚ะ
๒. อนาถาท่วมอุรอั้น
อาภัพ แล้วพ่อ
ยอมสละศิริยยศรับ
รอบร้าย
ชลอชีพประสาอับ
ออมสุข สงวนเออ
ใฉนหมิหมดเคราะห์บ้าย
เบียดบ้างเลยหนอ ๚ะ
๓. ท้อแรงพิริยล่าแพ้
พาลไสมย
หวังเสงี่ยมเจียมใจ
มักน้อย
ยังวิโยคเพราะโรคไภย
พิบัติบ่อน กายเอย
สุดจะรักษาร้อย
เล่ห์ด้วยยาใจ ๚ะ
/*2*/๔. ยาแพทย์หลายเภทถ้วน
หมอหลวง ราษฎร์ฤๅ
แก้บหายรหวยทรวง
แสบแห้ง
สุดวอนสุดบวงสรวง
สุรเทพ ใดแล
ขืนนิ่งเหมือนยิ่งแกล้ง
ฆ่าให้ตัวตาย ๚ะ
๕. เห็นอุบายเดียวแต่ต้อง
กันดาร
แรมทุเรศนิราสถาน
เที่ยวบ้าง
โปร่งจิตร์เบิกกายบาน
บ่มสุข เสมอเอย
เห็นทุเลาเบาร้าง
โรคได้โดยคี ๚ะ
๖. วันที่สิบเจ็ดเข้า
กุมภา พันธ์เอย
พี่นิราษเคหาลา
แม่เล้ว
สามโมงครึ่งนาวา
ออกแล่น ลำเอย
จากท่าหลังวังแคล้ว
ล่องคล้อยลอยคลอง ๚ะ
๗. มองหลังสั่งเพื่อนผู้
มิตรสมัค
มาส่งหวังเสดงรัก
ชอบชี้
ยามอนาถนิราษศักดิ์
บารเมศร์ ฉนี้แม่
มวญมิตรประจบลี้
หลีกม้านเมิลหาย ๚ะ
/*3*/๘. เดิมหมายคลองตลาดใกล้
ตรงทาง
สพานหกรถรางขวาง
เกะกั้น
มีคันยกคันพลาง
ประหนึ่งยก ได้ฤๅ
แต่หนักเหลือแรงครั้น
แบกเก้อเผยอไฉน ๚ะ
๙. หลายไนยหลายเล่ห์ล้วน
อุบายมนุษย์
นอกกับในไสพิสุทธิ์
ซื่อบ้าง
ในกลอกนอกตรงพิรุธ
กลแยบ เกลอเอย
บางนอกหลอกตาบ้าง
จิตรแม้นใจมุนี ๚ะ
๑๐. บางทีภายนอกร้าย
มุทลุ
ในก็สาหัศดุ
เด็ดด้วย
สี่พวกต่างพันธุ
ทางประพฤติ คนเฮย
ทุกพรรคทุกพวกม้วย
มอดสิ้นเสมอกัน ๚ะ
๑๑. อัศจรรย์กลจักรแสร้ง
สรรคิด
หากกลั่นปัญญาประดิษฐ์
หลากแล้ว
รางรถแล่นเร็วพิศ-
วงวิเศษ นักแล
โดยลวดไฟฟ้าแกล้ว
เกลื่อนผู้คนจร ๚ะ
/*4*/๑๒. แต่ก่อนสถลมารคต้อง
ตีนเดิน
สักหน่อยบ้านเมืองเจริญ
รถม้า
บัดนี้สิเราเห็น
รเห็จจักร ยานเอย
ฤๅพักใช้ม้ากล้า
แล่นได้ดังประสงค์ ๚ะ
๑๓. จำนงสรรพสิทธ์ด้วย
วิทยา
อีกพิริยปรีชา
ชอบค้น
กอบกับช่ำชองสา
มารถเชี่ยว เชิงแฮ
อาจคิดอาจทำพ้น
พิลึกให้เห็นจริง ๚ะ
๑๔. สรรพสิ่งเราพบครั้ง
เดียวหลาย ก็ดี
ย่อมเกิดความคิดขยาย
แยบรู้
มรรคุเทศธิบายภาย
หน้าเทียบ ทางแม่
ใดทุกข์อย่าท้อสู้
อดแล้วเรียนจำ ๚ะ
๑๕. อาจสำเร็จประโยชน์ได้
ทุกพรรณ
ใดเกิดฉันใดสรร
ชอบใช้
ไฟฟ้าฆ่ามนุษย์อัน
ตรายโลก แลแฮ
ใช้ชอบกอบกิจได้
ดุจฉ้อรางเหมือน ๚ะ
/*5*/๑๖. เรียมเคลื่อนนาเวศพ้น
โรงทหาร
เรียกยุทธนาธิการ
ดึกเดื้อง
หวลเหตุจตุรงค์ผลาญ
ปรปักษ์
หลายแบบแยบยุทธเยื้อง
ยั่วให้ใจเหิม ๚ะ
๑๗. ล้วนเริ่มอริสู้
สืบเวร
แข่งฤทธิ์แข่งแรงเจน
จิตรจ้อง
ใครแรงก็รอดเดน
มรณาศ แม่เฮย
ที่ทุพลตนต้อง
ตกร้ายตายสูญ ๚ะ
๑๘. ไพบูลย์บุรพกิจเกื้อ
การณรงค์
ปลอบจิตรปลุกใจตง
คู่แกล้ว
ทหารฮึกสรรพศึกสง
ครามเชี่ยว เชลงแฮ
อาจปราบพาลพ่ายแล้ว
เลิศเลี้ยงเวียงเฉลิม ๚ะ
๑๙. เริ่มศึกฝึกหัดต้อน
ไปทำ ศึกเฮย
เมื่อสงบบัดซบกรำ
กรากไซ้
คราประกวดอวดศึกขำ
แต่ท่วง ทีแม่
ครั้นจะจับจริงใผล้
พร่องฉนี้ดีหรือ ๚ะ
/*6*/๒๐. อือนั่นหนอที่ตั้ง
ตรางหลวง
ลหุโทษลหุทัณฑ์ปวง
กักไว้
ทั้งพวกลูกพิพาทกระทรวง
ศาลพิจ จารย์พ่อ
รวมดัดสันดานให้
กระลับรู้ดีดล ๚ะ
๒๑. ปราบคนทุจริตด้วย
อาญา
แพ้ปราบปลอบสอนสา
มารถสู้
ทุกมนุษย์สุดแสวงหา
แต่ชอบ ดอกพ่อ
หากหย่อนพิทยารู้
ศึกต้องรวังตน ๚ะ
๒๒. เห็นถนนตัดใหม่ริ้ว
ริบคลอง
แลสง่าอ่าโถงสอง
ฟากเมื้อ
โยธาธิการกอง
นวกิจ
ก่อตึกขุดคลองเอื้อ
อุส่าห์สร้างทางสถล ๚ะ
๒๓. เรียมยลเรือจักร์คุ้ย
คลองเข็น คลองแม่
นึกแต่เพลงเคยเห็น
จอดทิ้ง
เครื่องจักรหลุดหักเป็น
พื่นผุะ พังแฮ
เพราะขาดคนอาจกลิ้ง
จักรให้ไกขยัน ๚ะ
/*7*/๒๔. นั่นวัดบูรณศิริสิ้น
บุญบำ รุงรา
เพราะหมิมีมือทำ
ที่ร้าง
ไม่สมอยู่ในกำ
แพงราช นี้เอย
หย่อนฤทธิ์สูงศักดิ์สร้าง
ยศค้ำเมืองเหมือน ๚ะ
๒๕. ถึงเขื่อนวังน่าตั้ง
โรงทหาร
อีกพิพิธภัณฑ์สถาน
ที่ล้อม
เราทราบสิ่งใดพาน
พบก่อน พ่อเอย
หอนี่มีมากพร้อม
เครื่องรู้ครูแสดง ๚ะ
๒๖. ตำแหน่งอุปราชร้าย
เหลืออุบาทว์
เปรียบกับสองสีหราช
ร่วมถ้ำ
คอยแซ่งแข่งอำนาจ
แหนงขบถ
บุญรัชสยามราษฎร์ล้ำ
เลิกตั้งตามแผน ๚ะ
๒๗. น่าแค้นขัตติยชาติทิ้ง
ไทยประจาน องค์เอย
กรมพระบวรวิไชยชาญ
ชื่อท้าว
เขลาขลาดละชาติซาน
ไปพึ่ง ฝรั่งแฮ
หาฤทธิ์มาโรมด้าว
เสดาะบ้านเมืองขาย ๚ะ
/*8*/๒๘. ควรชายรักชาติพ้น
ชีพิตร์ ตัวนา
สอึกอาจพิฆาฏอมิตร
ต่างแคว้น
พวกเราจะเอาผิด
กันฆ่า กันฤๅ
ตายเถิดไม่แก้แค้น
เพราะล้างเมืองตน ๚ะ
๒๙. มาดลที่ตลาดข้าง
วังบน
แลบ่อเห็นมีคน
จ่ายซื้อ
เพราะตลาดใหม่มาผจญ
ผจัญแย่ง แม่เอย
เลยตลาดเก่าชึบชื้อ
เหตุแพ้ภูมิสมัย ๚ะ
๓๐. ต่างใจต่างมรรคตั้ง
ใจประพฤติ
ล้วนแต่หมายติยึด
ชอบจ้อง
แม้นมีแต่ดีอึด
ดีอาจ เห็นเลย
ดีจักปรากฏต้อง
ชั่วให้เห็นดี ๚ะ
๓๑. วารีนองเนื่องขึ้น
สอสอ
แล บ เห็นหลักตอ
ผุดน้ำ
ยามขอดมาตรใครรอ
ราตรวจ
ถึงบ่อพบตอขว้ำ
เนตร์ค้อนเหม็นโคลน ๚ะ
/*9*/๓๒. กลัวเรือโดนหลักให้
ระวังมือ
กลัวติดเจอะสพานครื
คร่อมน้ำ
ขวางคลองล่องเรืออือ
ตลอดลุ ลำแฮ
สิ้นเคราะห์เดาะโศกปล้ำ
อาตม์พ้นไภยผอง ๚ะ
๓๓. ออกจากคลองหลอดเลี้ยว
เรือตรง
ทวนกระแสรสินธุ์ลง
แล่นจ้ำ
แจวทวนถ่วงทางคง
ลำบาก แท้แล
ผิวปล่อยลอยตามน้ำ
ล่องอู้ดูฉิว ๚ะ
๓๔. เรือลิ่วแล่นรี่ด้วย
แรงฝี แจวแม่
มานะเพียรผลทวี
หลากได้
อาจทลายคีรีศรี
สมุทวิด แห้งแฮ
เพราะพิริยหากให้
สฤษดิ์แม้นมานประสงค์ ๚ะ
๓๕. แลตรงฟากโน้นนั้น
วังหลัง
ใย บ แลเห็นวัง
ลับแล้ว
พยาบาลดอกโรงยัง
ปรากฏ แทนแม่
พระโปรดสร้างหวังแผ้ว
พยาธิ์ข้าสิมาเวียง ๚ะ
/*10*/๓๖. พระเจ้าเชียงใหม่ผู้
สวามิภักดิ์
มาก่อศาลสำนัก
ต่างคุ้ม
หวลเห็นหุ่นลครชัก
ยนใคร่ สรวลแม่
รำเพราะมือคนอุ้ม
อ่อเจ้าอินทนนท์ ๚ะ
๓๗. ยลโรงเรียนฝรั่งตั้ง
สอนสาว
ไม่เลือกไทยมอญลาว
ฝรั่งได้
มิสไคล์แหม่มครูชาว
อเมริ กันแม่
สอนพี่ศรัทธาให้
ทรัพย์เก้อการกุศล ๚ะ
๓๘. มีกลศุภสิตคยั้น
อยากถาม
เห็นท่านขี่คานหาม
รัดก้น
น้ำพลิกลลายปาม
ลงแม่ น้ำแม่
มิสสมิทสอนศิษย์ค้น
คติคล้ายคำคลัน ๚ะ
๓๙. กำปั่นใบฝึกรู้
เพลงสมุท
สอนพวกพลชลยุทธ์
จอดยั้ง
เสียงแตรหัดเป่าอุด
แออิด แอแม่
ดีดอกจัดดีตั้ง
แน่ด้วยจึงดี ๚ะ
/*11*/๔๐. พี่ยลถนนใหญ่วิ้ว
โว่งดู งามแม่
ตรงช่องกำแพงประตู
ท่าช้าง
สมสง่านคราภู
มิภพเกษตร สยามเอย
ดีกว่าปราการสร้าง
เปล่ากั้นกันอไร ๚ะ
๔๑. สูงไสวยรุกชาติครึ้ม
วัดระฆัง เจ้าเอย
รฆังนั่นดีตีดัง
ทุกมื้อ
เสียงมนุษย์นี่สุดสัง
เกตุแน่ ใฉนรา
ดังก็แสนดังอื้อ
อับแล้วตโกนหาย ๚ะ
๔๒. พรรณรายพิลาศแล้ว
แลมลัง มเลืองเฮย
บรมมหาราชวัง
สถิตย์ไท้
เทิดหัตถ์นมัสการบัง
คมบาท พระเอย
พระเดชพระคุณได้
ปกเกล้าเราเกษม ๚ะ
๔๓. พี่เปรมปราโมทย์ได้
สราญขนม์
เพราะพระจอมมหิดล
ชุบเลี้ยง
จึงยากก็มงคล
ในจิตร ดอกแม่
ถือกระตัญญเพี้ยง
สาครสู้แสนมาร ๚ะ
/*12*/๔๔. ผลสารสุจริตสู้
สวามิภักดิ์
มอบชีพฉลองคุณลักษณ
ราชนั้น
ประดุจดวงวิเชียรจักร
จมหยาก เยื่อฤๅ
แสงสัตย์ส่องใจหมั้น
ซื่อหมั้นหมองใฉน ๚ะ
๔๕. ปางไสมยมีช่องให้
แสดงตน
พี่รับสุดแรงจน
แทบม้วย
ปางมืดเมฆบังหน
พี่ห่อน หาญเลย
งอรงับอับโอษฐ์ด้วย
มุ่งให้ไทยเจริญ ๚ะ
๔๖. พี่เพลินนั่งนึกครึ้ม
ทรวงเสบย
จนอุทกยานเลย
ล่วงแล้ว
ลาบาทบพิตรเสวย
ศิริสุข สวัสดิ์เทอญ
สรรพ์ภยันตรายแคล้ว
คลาดได้ฝ่าธุลี ๚ะ
๔๗. พี่ดูโรงหล่อป้อม
ทหารเรือ
ทหารฝึกเอิกอทึกเหลือ
เลิศแล้ว
โรงจักรอู่หลวงเผื่อ
ฝ่าเนตร พี่แม่
เพื่อพิทักษ์นัคเรศร์แผ้ว
พิบัติมล้างทางชลา ๚ะ
/*13*/๔๘. โศภาพิสิทธิ์สร้าง
สมศรี เมืองเอย
ที่นั่งมหาจักรกรี
เกริ่นหล้า
สรรพธุชยุทธภัณฑ์มี
ครบเครื่อง ณรงค์แฮ
จอดตระหง่านผ่านวังท่า
เสด็จด้าวชโลธร ๚ะ
๔๙. อนุศรแสนสลดโอ้
อกเรา อกเอย
เตรียมเครื่องจะขึ้นเขา
โขตกล้า
ท่านเดินทเลเอา
ไปประกอบ การแม่
ติเฉกคลังสินค้า
เริ่มค้างจางสมัย ๚ะ
๕๐. แลไกลวราวาศเจ้า
กระจ่างหน
นามพระเชตุพนถกล
กึกหล้า
ตติยรัชศรัทธาผล
เพิ่มพิภพ สยามเฮย
เพราะใหญ่เกินใครกล้า
ซ่อมสร้างจำโทรม ๚ะ
๕๑. พี่แสนโสมนัศได้
สดับสาร
ว่าท่านผู้เป็นประธาน
คิดแก้
สักเลขเก็บราชการ
แก่ไพร่ ไทยเฮย
ถึงที่โรงสักแปล้
จิตรร้อนรดมหวัง ๚ะ
/*14*/๕๒. เหลียวหลังแลโน่นเจ้า
พระยา มหินทร์เฮย
เล่นลครเฮฮา
ฮึกบ้าน
เป็นเอกอยุทธยาปรา
กฎเลิศ โรงแม่
ไฉนล่าตัวพระยาป้าน
ไป่แม้นลครลือ ๚ะ
๕๓. อือตึกโตใหญ่ตั้ง
เต็มเต็ง
เหมือนตึกตุกตาเก๋ง
พระตั้ง
น่าจักอยู่สำเพ็ง
เหมาะกว่า นี่แม่
ของพระภักดีครั้ง
โชคครื้นบุญรวย ๚ะ
๕๔. พระปรางสวนพิเศษสิ้น
เมืองงาม
เผยอยศปรากฏสยาม
เยี่ยมฟ้า
อรุญราชววาราม
วราวาศ แม่เอย
ตติยรัชขัตติยเลิศหล้า
อุทิศสร้างสนององค์ ๚ะ
๕๕. ตรงวังอนุชเจ้า
จอมวงษ์
กรมพระจักพรรดิพงศ์
พี่จ้อง
พระเดชพระคุณทรง
พระเมต ตานา
สมสนิทมิตรสมานต้อง
ต่อน้ำใจตู ๚ะ
/*15*/๕๖. พี่ดูพี่อนาถโอ้
ราชวัง เดิมเอย
ปางแรกขุนตากรัง
สฤษดิ์สร้าง
สู้อุส่าห์ปราบพม่าหวัง
ฟื้นพิภพ สยามเฮย
สูญชีพสูญคุณร้าง
โลกได้ฉันใด ๚ะ
๕๗. แลไปเห็นป้อมชื่อ
วิชาเยนทร์
นึกวิชาเยนทรเห็น
เหตุอ้อ
ตีได้เพราะไสมยเอ็น
ดูส่ง ชตาแม่
ถึงมอดรอดชื่อข้อ
ชอบยั้งยืนนาน ๚ะ
๕๘. กำปั่นปานเมื่อมื้อ
ลอยกระทง เทียวแม่
เกลื่อนนทีธารประสงค์
สู่ค้า
เรือแพอัดแอลง
ขึ้นครึก เครงแม่
แสดงเกียรติกรุงไทยท้า
โลกให้เห็นเจริญ ๚ะ
๕๙. เรือเดินทวนน้ำเรียบ
ฝั่งมา
บัลลุวัดกัลยา
อยู่ซ้าย
พระโตวัดโตปรา
กฏเด่น กรุงแม่
ไทยว่าเจ๊กจีนย้าย
เยี่ยงเจ้าผีสรวง ๚ะ
/*16*/๖๐. คลองบางหลวงเมื่อเลี้ยว
เรือมา
คนึงราษฎร์ประชาผา
สุขได้
เพราะหลวงยุติธรรมสา
มารถปก ครองแม่
ครามรุ่งเรืองเมืองให้
ราษฎร์รู้พยานเห็น ๚ะ
๖๑. พลพายเย็นจิตรด้วย
เรือตาม น้ำแม่
สองฟากชลมารคงาม
วัดบ้าน
บ้างตึกขัดแตะทราม
ฝากระ ดานเฮย
บ้างสกปรกบ้างสอ้าน
สอาดบ้างเล็กโต ๚ะ
๖๒. วัดโมฬีโลกข้าง
ทางลี ลาแม่
โลกุตรโมฬีศรี
สวัสดิ์ไท้
นำสัตว์จากโลกีย์
โอฆลุ อมัตแม่
หมดทุกข์หมดสุขไว้
วิโยคสิ้นสิ่งประสงค์ ๚ะ
๖๓. วัดหงษ์หงษ์เร่งรู้
ศักดิ์หงษ์ ทองเทอญ
หงษ์อย่วหลงตมลง
สระเปื้อน
พี่เป็นขัตติยวงศ์ทรง
สงวนเกียรติ พี่แม่
แรวงผิดไม่คิดเอื้อน
อุส่าห์ตั้งระวังเสมอ ๚ะ
/*17*/๖๔. เออตึกโตบ้านน่า
พิศวง
เจ้าพระยาภาณุวงศ์
ท่านสร้าง
ให้บุตรสุดใจจง
ใจมอบ ให้แม่
กับพระสุธรรมอ้าง
เกียรติไว้ในกรุง ๚ะ
๖๕. แม้นมุ่งทุจริตกล้า
ลเลิงหลง
เงินตึกเพชรทองคง
ล่อนเกลี้ยง
ราชานุประพันธ์พงศ์
สุริยพระ ยาแม่
ถอดยศหมดบ้านเหยี้ยง
อย่างให้เห็นผล ๚ะ
๖๖. ดลคลองราชสิทธิ์เข้า
ถึงวัด
เห็นแต่สพานถนัด
เนตรแล้ว
วัดสังขจายถัด
ทางที่ ไปแม่
โน่นวัดราชคฤห์แผ้ว
ภาคย์พื้นภูมิเตียน ๚ะ
๖๗. พี่รเมียรอาวาศครึ้ม
เวฬุรา ชินเอย
ประจานชื่อลือชาปรา
กฏอ้าง
เป็นเหตุเพราะเจ้าภา
ษีไผ่ หนะแม่
ราชทรัพย์รับค้างสร้าง
วัดแล้วเลยถวาย ๚ะ
/*18*/๖๘. ขายผ้าเอาหน้ารอด
ดีฤๅ แม่เอย
พี่ไม่ชอบไม่ถือ
อย่างได้
มีจนก็ทนบือ
สบายกว่าแน่แม่
บุญวัดไม่ขจัดให้
ชื่อสิ้นเสียเจือ ๚ะ
๖๙. บางยี่เรือเรือพี่เยื้อง
ยาตรา
สุดจะแวะลำลา
วัดแล้ว
ลุแพรกปากน้ำพา
พี่คนึง ถึงแม่
สวนตะไคร้ได้แล้ว
ไร่ร้างราเสีย ๚ะ
๗๐. เพราะเพลียใจด้วยติด
ราชการ
เพราะรับทรัพย์ราชทาน
ชีพคุ้ม
เพราะอยากฝากชื่อนาน
เอาแต่ ธูรแม่
เพราะอยากมากจึ่งกลุ้ม
มากกลุ้มกระมลหวิว ๚ะ
๗๑. ลอยลลิ่วเรือล่องน้ำ
ดำเนิน
คลองชื่อภาษีเจริญ
ล่วงเลี้ยว
แพรกหนึ่งนั่นทางเดิน
บางเชือก หนังแม่
แลล่งตรงฤๅเอี้ยว
โอบแม้นบางหลวง ๚ะ
/*19*/๗๒. ปวงดอนอาจขุดได้
เป็นคลอง ได้นา
ถมที่ดรกลางหนอง
ก็ได้
เฉกชนโง่เซอะลอง
ร่ำศึก ษาเทอญ
ครูฉลาดสามารถใช้
คล่องแม้นมีเชาวน์ ๚ะ
๗๓. ผิเราทำเสร็จทิ้ง
ฤๅรัก ษาเลย
หินก็รู้ปรักหัก
ป่นปี้
เหมือนเฟืองไปฝึกสัก
หน่อยเสื่อม เองแล
เห็นพยานคลองนี้
ตืดตื้นผืนไฉน ๚ะ
๗๔. แลไปสองฟากล้วน
เรือนสวน
เขาปลูกผลไม้มวญ
หมากฟื้น
มีเรือล่องลอยทวน
ทางมาก ลำแม่
ตอนลึกมีนาพื้น
ไร่สร้างสวนพลู ๚ะ
๗๕. แลดูวัดอ่างแก้ว
ตรอมฤไทย
ถึงแวะบ่อมีใคร
อาบด้วย
อาบเดียวที่เปลี่ยวใจ
จอนจ่อ หนะเม่
เกรงเฉกตุกตาถ้วย
ที่ตั้งอ่างวิเชียร ๚ะ
/*20*/๗๖. เรือเจียรจะพ้นวัด
รางบัว
คิดใคร่เก็บบัวกลัว
เก็บเก้อ
ใครเห็นก็จักหัว
เราะเยาะ พี่แม่
เพราะบ่อมีเรือเฟ้อ
ฝากให้ถึงวัง ๚ะ
๗๗. จอดยั้งเรือเลี้ยงที่
วัดแค
เห็นกุฏิอย่างจีนแล
แปลกจ้าน
ออกสายออกหิวแช
เชือนอยู่ ใยเอย
กลืนโภชน์ผิดกว่าบ้าน
มากช้อนชวนเสวย ๚ะ
๗๘. ขรัวเอ๋ยผอมโก่งโก้
โคลงกาง เถรเอย
นุ่งอาบขาวเหยปาง
แป๊ะอเผี้ยน
เกินโวเอ็ตโรผาง
เผ่นหรับ เทียวพ่อ
ดุด่าท่าป้วนเปี้ยน
เปรียบงิ้วเซ็งโข ๚ะ
๗๙. โอ่สัญญาบัติกลุ้ม
เกลอผจาน
ม้าพระยาวุฑฒิการ
ก็เลี้ยง
ใยมึงอวดดีพาล
ดูหมิ่น กูวา
ไม้รวกริบกูเกลี้ยง
วัดอ้ายมหาโจร ๚ะ
/*21*/๘๐. ฟังเถรทโมนอ้างฤทธิ์
เดชชงัด
พี่ชักพี่ถาวรหัด
เหตุฟ้อง
ทราบว่าบ่าวหนึ่งตัด
ซีกรวก หนึ่งแม่
ของพระทิ้งไว้ต้อง
กิจค้ำเพิ่งเรือ ๚ะ
๘๑. เผือไคร่ใยไป่ง้อ
ขอพระ ก่อนพ่อ
ทำมุทลุอุอะ
พี่กริ้ว
ใช้เงินบาทขอขะ
มาโทษ แทนเฮย
มันผิดมันบิดพริ้ว
พลาดแล้วขออะไภย ๚ะ
๘๒. ได้ใจขรัวคาดคร้าม
บุญขรัว
เย่อหยิ่งอวดตัวมัว
พูดเพ้อ
พี่ไถลไม่ถือกลัว
ก่อเหตุ รคายแม่
ยอส่งเถรหลงเฟ้อ
ฟอดน้ำลายฟอง ๚ะ
๘๓. เลยล่องลาวัดต้น
แคมา
ออกทุ่งนาเห็นนา
ยืดย้วย
วัดมม่วงมากมม่วงผลา
ผลผลิ อ่อนแม่
ใคร่เก็บใคร่กินด้วย
สลาดน้ำปลาผสม ๚ะ
/*22*/๘๔. เขานิยมวัดนี้พระ
ขลังหวย
ถากไร่ไถนางวย
งั่งบ้า
องค์เดียวโดดเดี่ยวรวย
ลาภนัก เทียวแม่
กอข้อเรียงตัวถ้า
ถูกได้ถวายแกง ๚ะ
๘๕. ลุแหล่งวนาวาศเข้า
หนองแขม
หนองทุ่งรุงรังแซม
ใฝ่อ้อ
ปลาหลงผิลงแนม
หนองเมื่อ แล้งแม่
เขาตักตักวิดท้อ
ถูกเคล้าเกลือตาย ๚ะ
๘๖. ฝ่ายขวานาเวศนั้น
เขาทำ โบสถ์แม่
ชื่อวัดใหม่ใหหลำ
เริ่มสร้าง
ใบรกาช่อฟ้าสำ
หรับเชิด พโยมแม่
เจ๊กสลักเจ๊กจักล้าง
ช่างไม้ไทยสูญ ๚ะ
๘๗. ช่างปูนปูนก่อนล้วน
ไทยหา กินแม่
จีนแย่งไทยไทยรอา
ออกคร้าน
ช่างไม้พวกไทยปรา
กฏก่อน กนั้นแม่
เกรงแต่ไทยไป่ด้าน
ดิ่งสู้อุสาห์จีน ๚ะ
/*23*/๘๘. เจ๊กปีนมาสู่ด้าว
แดนเรา
ฤทธิ์หมั่นเพียรเขาเอา
ชนะได้
เฮอขืนง่วงมึนเมา
ซึมสนุก เถิดเพื่อน
เจ๊กจะขี่คอให้
ลูบท้องมองกระหาย ๚ะ
๘๙. ฝั่งซ้ายบ่อนตลาดตั้ง
ตามเนิน คลองนา
ถึงทอดทางสพานเดิน
ครึกครื้น
ขาวนามุ่นชล่าเพลิน
มาเล่น พนันแม่
เหนื่อยเปล่าเอาแรงฟื้น
ทุ่งป้อนจีนโกง ๚ะ
๙๐. เห็นโรงทำอิฐตั้ง
ตีเผา
เอาอย่างแย่งมอญเขา
คิดสู้
หลายรายพ่ายมอญเมา
มากลาภ สิแม่
มอญกระดิบเดินสดวกผู้
เผ่นแพ้เพียรเสมอ ๚ะ
๙๑. พระลบเลอลับสิ้น
แสงเห็น
ที่จอดเรือยามเย็น
พักเลี้ยง
เสร็จบากจากท่าเข็ญ
เรีอรีบ แจวแม่
ยามค่ำก่ำเดือนเพี้ยง
ประทีปฟ้ามาฉาย ๚ะ
/*24*/๙๒. พลพายเหิมฮึกให้
เสียงเหยว เย่วพ่อ
พ่อพ่ออวาอวาเหยว
เย่วจ้ำ
ลิ่วแล่นเฉกปลิวเปลว
เท่าลูก เพลิงฤๅ
สองฟากมากไผ่ง้ำ
ตคุ่มเงื้อมคลองคลา ๚ะ
๙๓. มาถึงสี่แยกเลี้ยว
ออกปาก คลองแม่
แยกหนึ่งออกคลองฉวาก
แม่น้ำ
แพรกหนึ่งกระทุ่มแบนจาก
กรุงแพรก หนึ่งนา
แพรกหนึ่งดอนกระดี่จ้ำ
จวบได้โดยหมาย ๚ะ
๙๔. พลพายเอะอะด้วย
คลองคด
รับถ่อหลบตอลด
หลีกเลี้ยว
เรือนเรือมากถี่กระถด
ถึงปาก คลองแม่
เรือลุลำน้ำเอี้ยว
ออกใล้ลำมา ๚ะ
๙๕. กาหลโห่ก้องท่า
จีนสเทือน
จันทร์แจ่มยั่วใจเตือน
แข่งเต้า
โพงพางพ่างโตนเบือน
เรือเบียด มาแม่
เสียงแต่พลเร่งเร้า
โห่ร้องคนองหล ๚ะ
/*25*/๙๖. กลไฟสวนแล่นขึ้น
มาลำ หนึ่งนา
เรือชื่อเจ้าหญิงจำ
ชื่อได้
เจ้าหญิงนั่งนิ่งขำ
นักชื่อ หญิงเฮย
แล่นลิ่วฉิวเฉียดใกล้
พ่อเจ้าหญิงจริง ๚ะ
๙๗. ตลิ่งแลมเลืองเนตร์ต้น
ลำภู
แวมวับวับแวมดู
หิ่งห้อย
สุดสังเกตุระยะผลู
มัวมืด แม่เฮย
ฟังแต่เพลงชเลงถ้อย
นวดเข้าเผาฟาง ๚ะ
๙๘. ปางนัดนวดเข้ายก
ธงสัญ ญาแม่
บอกแขกเอาแรงกัน
ลุ่มเลี้ยง
เหล้าเข้าอิ่มหมีมัน
ใจสนุก สนานแม่
ร้องรับขับเพลงเปรี้ยง
ปรบข้อมือเพลิน ๚ะ
๙๙. เกรงเกินคลองเลี้ยวย่าน
บางยาง
ถามออกเอ็ดตลอดทาง
ที่เต้า
มัวระวังหลีกโพงพาง
บ่อยบ่อย แม่เอย
ช้าผิดเกินคาดเค้า
เช่นคุ้นเคยมา ๚ะ
/*26*/๑๐๐. นาวาเลยล่วงเข้า
คลองยาง
บ้านมากเรือมากบาง
ครึกครื้น
ดำเนินสดวกนามทาง
เดินสดวก เรือฤๅ
น้ำมากดอกสดวกดื้น
เมื่อน้อยคอยคราว ๚ะ
๑๐๑. ชาวเรือจอดพักถ้า
คราวชล
พี่จอดวัดยางยล
ร ยะบ้าน
เจ๊กมากหากพาหน
แห่งสนุก สนานแม่
ไทยท่อยพลอยครึกครื้น
หมดคร้านตามกัน ๚ะ
๑๐๒. เรือฉลอมบันทุกผู้
คนเยอะ
แจวแต่คนเดียวเออะ
แปลกโว้ย
โจทกันออกเลอะเทอะ
ว่าพวก ปล้นฮือ
เปล่าดอกเขาบอกโฮ้ย
พวกเข้าเวรทหาร ๚ะ
๑๐๓. เกษมสานต์เสวยโภชน์จ้อ
เจรจา
จอดผ่อนนอนจนครา
คล่องน้ำ
สามยามจักยาตรา
ทางต่อ ไปแม่
กำหนดพรุ่งค้ำจ้ำ
จวบบ้านบางพรหม ๚ะ
/*27*/๑๐๔. พี่สู่ไสเยศได้
สองโมง กระมังแม่
ราวสักสองยามโผง
พุดแจ้ว
เขาลงไต่เรือโคลง
สดุ้งตื่น ถามเฮย
เขาว่าน้ำขึ้นแล้ว
พวกค้าลาลอย ๚ะ
๑๐๕. จักคอยกำหนดเข้า
ยามสาม
รออยู่อิกถึงยาม
ป่วยเต้า
ออกเรือรีบไปตาม
ชลหลั่ง ขึ้นแม่
พี่นั่งดูฝั่งเฝ้า
ฝืดน้ำใจหวล ๚ะ
๑๐๖. สวนจากสองฟากล้วน
รังยุง
หวี่หวี่ตอมกัดมุง
มากกลุ้ม
ปากปวดกว่ายุงกรุง
ยุงป่า จากเอย
กางวิสูตรรูดม่านคุ้ม
ชวดเค้นกระเหม่นหมาย ๚ะ
๑๐๗. สัตว์ร้ายกันรอดด้วย
กำแพง
เพลิงพิลึกคึกคึกแรง
รดน้ำ
อุทกภัยผิหนีแสวง
ดรปิด คันฤๅ
มารจิตร์คิดกันปล้ำ
ปละต้องสนองธรรม ๚ะ
/*28*/๑๐๘. ยามค่ำดำตคุ่มครึ้ม
คลองสงบ
โสมส่องฉายแสงลบ
โลกลื้น
ลมเฉื่อยเรื่อยเลวงอบ
อุ่นอก พี่เอย
เดี๋ยวหลับเดี๋ยวกลับฟื้น
หลับแล้วหลงผวา ๚ะ
/*29*/วันที่ ๒
วันที่ ๑๘ กุมภาพันธ์ ร.ศ.๒๖ ๑๑๒
๑๐๙. แสงสุวรรณหิรัญเรื่อฟ้า
สางสาง
ถึงโคกไผ่ใครถาง
ใผ่เกลี้ยง
เห็นแต่ไร่นาทาง
คลองตลอด เทียวแม่
พี่แวะเรือจอดเลี้ยง
โภชน์เลี้ยงแรงพล ๚ะ
๑๑๐. ยลสงฆ์ลงล่องเลี้ยว
เรือพาย
ลอยเที่ยวบิณฑบาตรหมาย
ภักษ์เข้า
ชาวนาตักกระยาถวาย
กระยาเปล่า หนะแม่
ไร้กับฉันเข้าเข้า
ปากโอ้อร่อยใฉน ๚ะ
๑๑๑. ให้ออกเรือเลียบจ้ำ
แจวคลอง
เห็นนกยางย่ำหนอง
ทุ่งกลุ้ม
ฉวยปืนตื่นปืนปอง
ยิงเล่น
เสียลูกดินไม่คุ้ม
มุ่งค้างยางหนี ๚ะ
/*30*/๑๑๒. ชลทีใหลขึ้นแล่น
เรือพลาง
หวลท่วงสุดาคราง
คร่าให้
หลงคนึงเมื่อถึงบาง
นกแขวก แม่เอย
นกแขวกมีรังไม้
พี่ร้างรังมา ๚ะ
๑๑๓. ท้องนาหญ้าแห้งน่า
ชมไฉน
สวนดอกน่าชมใน
ท่งท้อง
ผสมม่วงออกอ่อนใบ
ปกลูก แม่เอย
เสมอพี่ปกครองน้อง
ลูกน้อยเนาสถาน ๚ะ
๑๑๔. พลรอาอดหลับจ้ำ
แจวจร
จอกพักพักพลนอน
เหนื่อยเปลื้อง
พี่ง่วงที่เหงาสมร
มาติด ตาแม่
นอนตรึกนึกแยบเยื้อง
ยั๋วเคลิ้มผอมผอย ๚ะ
๑๑๕. บ่ายคล้อยลอยล่องเมื้อ
มรรคา
รออยุดยิงปักษา
หนึ่งได้
ถึงวัดโชติทายกา
รามตระหง่าน ทางแม่
ถามชื่อชื่อยากใช้
สืบแล้วลืมเสีย ๚ะ
/*31*/๑๑๖. ลเหี่ยทรวงห่วงนุชเศร้า
โทรมนัส
สองทิวามาพลัด
พรากห้อง
จนถึงที่น่าวัด
บางนก แขวกแม่
ใจบลืมเลยน้อง
ภักตร์น้องแนมตา ๚ะ
๑๑๗. สายัณห์บันลุเลี้ยว
ปากคลอง
ตามกระแสรแม่กลอง
ล่องน้ำ
ปากคลองพี่มองหมอง
ใจคิด ลคายแม่
เห็นแต่วัดฝรั่งง้ำ
ย่านตั้งสูงรหง ๚ะ
๑๑๘. พิศวงพวกเข้ารีต
ริไฉน
เกิดชาติไทยใยไทย
ชาติทิ้ง
ถือคฤสต์ฤทธิหลงใหล
เชื่อคฤสต์ จริงฤๅ
เปล่าดอกพึ่งบุญกลิ้ง
กลอกคุ้มคุมเหง ๚ะ
๑๑๙. กรมการเกรงจิตรเอื้อ
อารี
ยามทุกข์เกิดคดีมี
กิจบ้าง
สำเหร็จรวดเร็วดี
สดวกทุก อย่างแม่
ฉนี้หมิน่าไทยอ้าง
อื่นให้ไทยผดุง ๚ะ
/*32*/๑๒๐. บำรุงบริรักษ์กั้น
โจรไภย
เป็นสุขถากไร่ไถ
สดวกแล้ว
เป็นที่อุ่นใจไทย
ถึงที่ เทียวแม่
ว่าง่ายใจไม่แกล้ว
กระลับอ้างอไรเลย ๚ะ
๑๒๑. อกเอ๋ยสมเภทโอ้
อยุทธยา แม่เอย
มีพระจอมขัตติยสา
มารถแล้ว
ไฉนพร่องขัตติยพา
หนะอาจ องค์แม่
สนองบาทช่วยราชแผ้ว
พิบัติด้าวผดุงไทย ๚ะ
๑๒๒. แขไขดวงเด่นท้อง
อำพร
พลเพิ่มหาญใจจร
ต่างจ้ำ
แข่งกันลั่นสาคร
เหยวเย่ว พ่อพ่อ
โห่สนั่นบันลือล้ำ
ลลอกฟุ้งฟองอึง ๚ะ
๑๒๓. ถับถึงบ้านกล้วยนึก
ถึงโชค พี่อา
หลายคาบกลวิโยคโอฆ
อาจต้อง
เคยเสียทรัพย์โภคโศก
ทรามสวัสดิ์ ดีแม่
ทนกระเดือกเสือกใส่ท้อง
กระทั่งตั้งตัวเจริญ ๚ะ
/*33*/๑๒๔. เดินเรือไฟใช้จักร
ดีดี
ปางมิ่งมารศรีลี
ลาศเต้า
ยามเคราะห์เคราะห์เฉภาะมี
เหตุพิลึก เหลือแม่
เรือแตกคนตายเจ้า
พี่เพี้ยงเป็นผี ๚ะ
๑๒๕. ทำดีมีชื่อได้
ดีลือ กระฉ่อนแม่
สามารถมีฝีมือ
มากสร้าง
สุจริตไปคิดหือ
ห่วงชีพ ไฉนเลย
ไสมยอับลับโชคมล้าง
ชื่อมล้างดีประไลย ๚ะ
๑๒๖. น้อยใจเศร้าจิตร์โอ้
อกอนารถ
ยังหมิหมดอาฆาต
ฆ่าข้า
หมดฤทธิหมดแรงฉกาจ
กายถ่อม แล้วแม่
ยังจะผลาญจะผล้า
จะทึ้งถึงไหน ๚ะ
๑๒๗. ฤๅเห็นใครแล้วพี่
พึงเห็น
แต่พระจอมพิภพเป็น
ฉัตรกั้น
โปรดคุ้มโปรดกันเอ็น
ดูเถิด พระเอย
โดยพระเมตตาปั้น
พี่แล้วทำลายไฉน ๚ะ
/*34*/๑๒๘. ไตรยรัตน์ที่พึ่งแล้ว
ไตรยรัต นาเอย
เชิญแผ่ผลเจียรขจัด
สิ่งเศร้า
อวยสรรพสิริสวัสดิ์
ประสิทธิ์สรบ ประสงค์แฮ
แด่พระจุลจอมเกล้า
ปกเกล้าชาวสยาม ๚ะ
๑๒๙. เยี่ยมคามชลมารคเข้า
ถึงเขตร
ส่วนแถบบางพรหมประเทศ
ที่บ้าน
หลวงสุนทรภูเบศร์
จอดประทับ แรมแม่
ให้พวกพลพักร้าน
เย่ายั้งประทังสเบย ๚ะ
๑๓๐. เสร็จเสวยวรโภชน์แล้ว
ลอยชล
ตีกระเชียงเรือดล
ปากน้ำ
แสงจันทรแจ่มพโยมหน
หวลเหนื่อย แล้วแม่
กลับสู่นาวากล้ำ
เทวศเข้าผทมถวิล ๚ะ
/*35*/วันที่ ๓
วันที่ ๑๙ กุมภาพันธ์ ร.ศ.๒๖ ๑๑๒
๑๓๑. สามวันวิโยคบ้าน
บางกอก
ตื่นตรู่ผู้คนบอก
พรั่งพร้อม
สมหมายจะบ่ายออก
เรืออยู่ แล้วแม่
ก่ำปั่นเจ้าชายอ้อม
เลียบคุ้งฉิวมา ๚ะ
๑๓๒. เรียกหาให้ช่วยโล้
เรือฉุด
เรือที่พึ่งนามบุตร
ลากเต้า
แล่นเลื่อยชื่นเฉื่อยสุด
สบายจิตร พี่เฮย
ชอบจิตรครูแซนเฝ้า
สั่งให้คอยรวัง ๚ะ
๑๓๓. เขียนหนังสือบอกข้อ
ความแทน ปากแม่
ถึงแหม่มถึงครูแซน
ทราบถ้วน
รยะทางที่มาแดน
ไกลสุข สบายเฮย
ฝากจิตรคิตถึงม้วน
มอบให้นายเรือ ๚ะ
/*36*/๑๓๔. เรือจากบางพลับแม้น
พลับพลา เรียมฤๅ
พลับใช่พลับจีนหา
พี่ซื้อ
พลับแก่แต่ก่อนหา
ยากอยาก กินแม่
พลับตื่นหายตื่นมื้อ
ขบเคี้ยวรคายฟัน ๚ะ
๑๓๕. ถั่นถึงบ้านน้อยน่า
น้อยใจ นักรา
ปางเผ่นหนีเสือไป
ปะเข้
ขึ้นไม้ปะแตนใคร
ปะโชค ฉนี้แม่
น้อยยิ่งน้อยใจเอ้
อนารถม้านกระมลหมาง ๚ะ
๑๓๖. บางคณฑีใคร่คว้า
คณโซ ทองแม่
มาอุทิศกุศลมโน
ตรวจน้ำ
พี่ผดุงแผ่นดินโอ
กาศเมื่อ หนึ่งรา
ขอแผ่ผลบุญล้ำ
เลิศให้ผีเห็น ๚ะ
๑๓๗. เรือผ่านบ้านกล้วยลุ
ทางแยก
คลองชื่อบางนกแขวก
ควากเลี้ยว
สองฟากบ่ผากแปลก
ตาพี่ นิดเลย
ล้วนแต่รกแต่เรี้ยว
ครั่นคร้ามงานถาง ๚ะ
/*37*/๑๓๘. ลุบางสี่หมื่นเจ้า
อย่าแหงน ชเง้อเลย
สี่หมื่นเป็นสี่แสน
มากสร้าง
ปางประดาษวาศนาแคลน
ใครว่า มากแม่
สี่หมื่นคร่งค้าง
มากครั้นบุญรวย ๚ะ
๑๓๙. คลองแพงพวยใคร่เคี้ยว
แพงพวย
ตามล่องคลองสวนรวย
น่าแล้ง
น่าน้ำคล่ำหนองสรวย
สดรบัด ใบแม่
ถึงน่าร้อนไม่แกล้ง
ปลูกแล้วเลยเหงา ๚ะ
๑๔๐. เข้าเขตรประเทศบ้าน
โพงาม
ใยไม่เห็นโพธิตาม
ชื่อบ้าน
โพธิคมอยู่ในนาม
ประกาศก่อน กระนั้นฤๅ
ปางเปิดออกโพธิกร้าน
เกรอะด้วยถนิมดิน ๚ะ
๑๔๑. คุ้งกระถินถึงคุ้งไม่
หอมสม ชื่อเลย
ถึงร่ำเสาวมาลพรม
ดอกฟ้า
หอมบุหงาเมื่อควาลม
โชยกลิ่น ดอกแม่
ความชอบหอบชื่อกล้า
กลิ่นกล้าทวนลม ๚ะ
/*38*/๑๔๒. บางป่าสมชื่อแท้
เที่ยวบาง ป่าเฮย
มีกระท่อมกรุจากทาง
หมากพร้าว
กิ่งก้าตื่นทองปาง
เปรียบชั่ว หนะแม่
ยากอย่าหยิ่งยิ่วกร้าว
เกริกโอ้อายขำ ๚ะ
๑๔๓. บางดำหรุชื่อล้อ
บางตำ หรุเฮย
มีเต่ต้นนุ่นทำ
ละเน้อ
พี่อยากสรรพรสลำ
ลำไคร่ แวะแม่
พุทโธ่เอ๋ยเลยเก้อ
เฉียดแล้วฤๅเห็น ๚ะ
๑๔๔. บัานไร่ไร่สุขต้น
แตนงาม
ใบปกดกผลยาม
ไร่ชื้น
ไฟป่าเมื่อชล่าลาม
ลวกไร่ แตงแม่
แตงไร่ไหม้ปุ๋ยฟื้น
ใหม่แม้นหมายดี ๚ะ
๑๔๕. เรือรี่เร็วลากใช้
จักรเดิน
ดังลลิ่วลอยลำเหิน
เหาะเต้า
ลุราชบุรีเพลิน
มากตึก เรือนแม่
ปล่อยเชือกเสือกเรือเข้า
จอดหน้าชานเมือง ๚ะ
/*39*/๑๔๖. ตึกเตื้องโตฝั่งซ้าย
มือมา
สมเด็จเจ้าพระยา
ท่านสร้าง
เป็นที่อยู่แรมครา
แรมราช บุรีแม่
สิ้นชีพตึกโตค้าง
โลกค้ำตาแล ๚ะ
๑๔๗. แต่ก่อนก๊กฟากโน้น
มีบุญ นักแม่
มีแต่ท่านแต่คุณ
คับบ้าน
เดี๋ยวนี้สิเที่ยวซุน
ซ็อกซื้อก อยู่นา
โตนักหักแล้วจ้าน
อุจาดให้คนเห็น ๚ะ
๑๔๘. ปางเป็นผู้ครอบด้าว
แดนสยาม
มักใหญ่ใฝ่พยายาม
ใหญ่ด้วย
ไม่สมนิยมความ
คิดมุ่ง ใหญ่แม่
เลยเจื่อนเฝือนใจม้วย
หมดล้างตระกูลพา ๚ะ
๑๔๙. แม้นจักอุสาหะตั้ง
ใจตรง
ชื่อท่านศรีสุริยะวงศ์
ป่านนี้
จะกระเดื่องเรื่องลือพงศ์
ภายหน้า
แข่งฤทธิ์ราชฤทธิ์บี้
บาปสร้างสนองทัน ๚ะ
/*40*/๑๕๐. นั่นวัดสัตตนารถครั้ง
เถรนิล
เถรอ่อนเทียมคู่ทมิฬ
มากร้าย
คล้ายสัตว์สัตตรียิน
ดีสนิท นักแม่
สมเด็จโปรดให้ย้าย
อยู่คุ้นเคยหา ๚ะ
๑๕๑. ครานี้สมเด็จแล้ว
ตาสมี
กลัวชั่วส่อตัวหนี
วัดส้อน
ชั่วส่อผูกฅอตี
ตัวหลบ ตายแม่
ผลชั่วส่อชั่วย้อน
ชั่วให้เห็นรยำ ๚ะ
๑๕๒. ค้ำออกจากท่าให้
แจวมา
ถึงหาดชายคงคา
จอดเลี้ยง
เสร็จออกแล่นเรือครา
ไคลต่อ ทางแม่
ถึงวัดท่าเกวียนเปรี้ยง
แดดร้อนรบมเข็ญ ๚ะ
๑๕๓. เห็นเขาตะคุ่มซ้อน
เสนอตา
แต่จากกรุงเทพฯ มา
แถบนี้
พึ่งได้เพ่งภูผา
เมืองราช บุรีแม่
ฟูจิตรพี่พิศชี้
บอกให้สหายยล ๚ะ
/*41*/๑๕๔. ดลท่าวัดร้องเรียก
ท่าโขลง
เห็นแต่โขลงโคโทง
เที่ยวน้ำ
วัดโขลงนึกโขลงโยง
ใจพี่ คิดแม่
โขลงเรียกเถรกลีล้ำ
เถิดคล้ายโขลงวัว ๚ะ
๑๕๕. มัวเพลินดูฉวากเลี้ยว
เรือลิน ลานา
จนล่วงวัดหลุมดิน
ด่านเต้า
หลุมดินใช่หลุมหิน
ฤๅวัด หลุมเฮย
ชรอยจะฝังทรัพย์เฝ้า
ฝากให้คนหลง ๚ะ
๑๕๖. ตรงถึงโคกบ่อสร้าง
อาราม
โคกบ่อใครพยายาม
ขุดไว้
เขาขุดบ่อพูลสนาม
วัดโคก นี้ฤๅ
ใฉนบ่เห็นบ่อให้
แม่น้ำใจเรียม ๚ะ
๑๕๗. เยี่ยมพระยาไม้ย่าน
พระยา ไม้เอย
วานบอกสรรพยาครา
ป่วยด้วย
พี่มุ่งรักษามา
ถึงนี่ แล้วแม่
พระยาจะปล่อยพี่ม้วย
ไม่เอื้อฤๅเออ ๚ะ
/*42*/๑๕๘. ลอยเท้อถึงบ้าท่า
แจกิน แจฤๅ
ส่วนพี่ถือแต่ศิล
สิ่งห้าม
มีเตาบวชเผาหิน
ปูนดอก ฤๅพ่อ
พี่เพ่งดูจนข้าม
ท่าพ้นบางแจ ๚ะ
๑๕๙. แน่วัดโคกหม้อตั้ง
เตาตา หม้อฤๅ
ดีนะอุส่าห์มี
มุ่งบ้าง
วัดหม้อชื่อหม้อดี
แต่ชื่อ หม้อนา
พี่ไม่เห็นใครสร้าง
หม้อซื้อเขาหุง ๚ะ
๑๖๐. ลุคุ้งบางลี่นี้
หลบใคร บางเอย
บางบ่อมีหูไฉน
ลี่ล้า
ฤๅถูกเรี่ยวน้ำใหล
ฝั่งลี่ เล่าแม่
มาเถิดบางบอกข้า
หน่อยให้เห็นทาง ๚ะ
๑๖๑. ถึงบางสองร้อยชื่อ
คลองลัด
เห็นจะสองร้อยทัด
เทียบเส้น
ดีสุดขุดคลองตัด
ทางที่ ดรแม่
นาไร่คงไม่เว้น
มากขึ้นตามคลอง
/*43*/๑๖๒. ปองเรียกมรรคุเทศรู้
ระยะทาง
ลืมเอ่ยจนเลยบาง
บ่อนบ้าน
ท่าราบไม่ราบปาง
นามท่า ราบเลย
ขึ้นบาปที่บ่ล้าน
อีกแล้วระอาเหลือ ๚ะ
๑๖๓. เรือทวนอุทกเวิ้ง
วังชล
ผ่าวอกอายสุริยน
อับเศร้า
ลุบางกระกระวน
กระวายหวั่น ทรวงเอย
หวลนึกหวีกระเจ้า
พี่ฉอ้อนองค์สาง ๚ะ
๑๖๔. สองฟากทางตลิ่งซึ้ง
สูงหลาย วาแม่
พังกระเพิกพูนชาย
ทรุดพื้น
บ้างลาดเชื่อมหาดชาย
ชลเชี่ยว
ส่ำพฤกษาเขียวชื้น
ฉอุ่มชื่อชวนชม ๚ะ
๑๖๕. เรียมรบมบำราษห้อง
โหยหา แม่เอย
มาลุหนองกลางนา
ฉวากน้ำ
บ เห็นโภชนาสา
ลีปลูก ใหนเลย
นาชอกฤๅนาช้ำ
จิตรปริ้มเป็นหนอง ๚ะ
/*44*/๑๖๖. ปองพักถึงที่ครึ้ม
คราวเข็ญ
ให้จอดเรือร่มเย็น
อยุดแล้ว
ใฉนนุชมิหวังเอ็น
ดูพี่ เลยแม่
เชิญแม่มาดับแผ้ว
พิโยคข้อคนึงหวล ๚ะ
๑๖๗. พี่ครวญพี่คร่ำให้
หาสมร
จนบ่ายสุริยรอนรอน
เรื่อฟ้า
ออกเรือรีบแจวจร
จากร่ม พักเอย
ชลควะควั้งเชี่ยวกล้า
ตีดตื้นเต็มทน ๚ะ
๑๖๘. เรียมทุรนทนทเวศเศร้า
ทรวงหมาง
เห็นวัดคลองโพธิกลาง
พี่จ้อง
แร้งลงอาบน้ำพลาง
ปีกผึ่ง ขนแม่
พี่บ่เคยพบพ้อง
เนตรสร้าแสยงใจ ๚ะ
๑๖๙. ไปถึงบ้านซ่องบ้าน
เรือนหลาย
ซ่องใช่ซ่องโจรหมาย
มุ่งปล้น
วัดซ่องใช่ซ่องทลาย
ล้างศาส นาเลย
ซ่องนี่ซ่องทุกข์ท้น
เทวศอึ้งอกเรียม ๚ะ
/*45*/๑๗๐. เห็นเหยี่ยวเยี่ยมไม้พี่
ยิงศิลป์ เพลิงแม่
หมายอกกลับผกผิน
ถูกเท้า
เหยี่ยวผวาเพราะตาอิน
ยิงอีก นัดแม่
หนังสต๊าฟกลับถึงด้าว
เหยี่ยวได้ยืนดี ๚ะ
๑๗๑. จวนราตรีพยับโอ้
อาเกียรณ์
บันลุวัดเจ็ดเสมียร
มืดแล้ว
เจ็ดเสมียนพี่เสมียนเขียน
โคลงนิราศ ดอกแม่
เสมียนใช่เสมียนความแกล้ว
กลองสู้เสียงใคร ๚ะ
๑๗๒. ให้จอดแพหน้าวัด
หวังแรม
ลานวัดไม่ใหญ่แซม
เสียดต้น
ตลิ่งสูงกระ ใดแกม
ก่ออิฐ ปูนแม่
เสียงพระสวดมนต์ด้น
อรรถก้องกาญจน์เปรียญ ๚ะ
๑๗๓. เจ็ดเสมียนเขียนสาสน์
ได้ดังประสงค์ มีฤๅ
ชุมแต่นักปืนยง
ยอดแกล้ว
พี่ไปทุ่งวัดพะวง
ลองลูก ปืนเฮย
อาวุธไม่ลองแล้ว
ฉุกรู้ลองไฉน ๚ะ
/*46*/๑๗๔. ขอบใจพระปลัดเจ้า
อาราม
มาเยียมพอพี่ถาม
มรรคเมื้อ
เวียนหาท่านพยายาม
ผูกมิตร สมานเอย
ยังอีกกำนันเอื้อ
อุส่าห์เฝ้าของถวาย ๚ะ
๑๗๕. พี่ปองเล่นสนุกครื้น
เครงหน
พเอิญพี่พบตาสน
เสือกกล้า
ล่องไม้กลับมาดล
วัดเจ็ด เสมียนแม่
ขึ้นพักนักเลงบ้า
บ่นโอ้โวคุย ๚ะ
๑๗๖. เตลิดตลุยหลงพลอดเพ้อ
แผลงฤทธิ์
เป็นบ่าวกรมหลวงพิชิต
โปรดด้วย
ตามเสด็จกระทั่งติด
ไทรโยค แน่พ่อ
ทำเบะปากเสยะย้วย
ยืดน้ำลายพลู ๚ะ
๑๗๗. ครูเคยดื่มเหล้าสูบ
กันชา
ฝิ่นก็ล่อเล่นสา
ระพัดโจ้
แต่ครั้นแก่ชรารา
เสียหมด แล้วพ่อ
ยังแต่เล่นโปโต้
เจ๊กห้าวหวยแทง ๚ะ
/*47*/๑๗๘. แผลงฤทธิ์เรื่องตเข้ปด
ทั้งเพ
เดี๋ยวกลับดื่มสุราเขว
พูดฟุ้ง
กันชาตกป้องเห
หัวดิ่ง เดินเฮย
สนุกใหญ่ใส่สองหยุ้ง
ย่ำถ้อยเกินถาม ๚ะ
๑๗๙. พล่ามถึงวังน่าได้
เห็นกะ ตาแม่
ท่านไม่ตายเป็นพระ
เคร่งแท้
ไปเขาลูกช้างปะ
เศียรเหม่ง เที่ยวพ่อ
เบื่อครอบสมบัติแปล้
เปลี่ยนต้องทำตาย ๚ะ
๑๘๐. ขยายเรื่องครั้งหม่อม
ไกรสร
เสด็จเที่ยวเล่นทแยมอญ
ปากน้ำ
เดี๋ยวเอ่ยออกทแยกลอน
มอญคลุก ไทยพ่อ
พวกพี่เฮฮาซ้ำ
ส่งถ้วยสุราเมา ๚ะ
๑๘๑. เจ้าสาวเอวเจ้าสุด
แสนบาง ชะแม่
อย่านั่งริมฝั่งปาง
ป่านนี้
น้ำขึ้นเชี่ยวผังผาง
หนะแม่ สาวเอย
น้ำจะพัดเจ้าลี้
ลับเจ้าสาวเอย ๚ะ
/*48*/๑๘๒. เลยชล่าคว้าเหล้าซด
สูบกัน ชาแม่
แยกปากหน้ากากขัน
ขยิกร้อง
ขยับออกยิเกตบัน
ตบึงเล่น ใหญ่แม่
หากพี่หนีสู่ห้อง
หับเข้าไสยา ๚ะ
๑๘๓. เพลาตรู่พี่จ้อง
ตาสน แกเฮย
งึมโงกจ็อนจ่อพิกล
นั่งดื้อ
ใครเห็นละอดทน
หัวเราะ ได้ฤๅ
ไม่พูดไม่จาตื้อ
สติเคลิ้มคลายมึน ๚ะ
/*49*/วันที่ ๔
วันที่ ๒๐ กุมภาพันธ์ ร.ศ.๒๖ ๑๑๒
๑๘๔. วันที่สี่เทวศเศร้า
ทรวงถวิล
ตื่นแต่ย่ำรุ่งผิน
ภักตร์จ้อง
ฉุกโฉมยุพินบิน
ลมสู่ เรียมฤๅ
พี่เพ่งห่อนพบน้อง
อนาถแล้วลเมอหมาย ๚ะ
๑๘๕. พลพายพร้อมให้ออก
เรือทวน น้ำเฮย
อยากจะออกปากครวญ
ละห้อย
อายปากฝากกำศรวญ
โศกแนบ ทรวงรา
ปางทุกข์ปริเทพน้อย
หนึ่งแล้วทุเลาใจ ๚ะ
๑๘๖. สนามไชยชื่อวัดข้าง
ขวามือ
สนามชนะมอญหรือ
พม่าแพ้
เวียมโศกศึกรักถือ
ศรสวาสดิ์
ใยบ่อมีใชยแม้
ชื่อคุ้งแควสนาม ๚ะ
/*50*/๑๘๗. นามวัดสมถะโน้น
นึกฉงน
ใฉนมิอวยกุศลดล
จิตรบ้าง
ให้สงบทุรนกล
นามวัด นี้แม่
สมถะพระเคร่งสร้าง
วัดแล้วลืมเรียม ๚ะ
๑๘๘. ตรอมเตรียมอุระด้วย
สันโดด เดียวแม่
มาลุบางโตนดโตนด
เนื่องต้น
หวานตาลห่อนหวานโอช
อรร่ำ สั่งเลย
พี่ดื่มรสลมล้น
จิตรล้นลมแสลง ๚ะ
๑๘๙. บางแขยงหวนขยาดให้
ขยะแขยง
ชายพิรุธทารุนแรง
ราคกล้า
กายแก่กระเหย่งแสวง
สาวกอด แกเอย
งันงกหมกมุ่นบ้า
รักบ้ากามหึง ๚ะ
๑๙๐. หาดหนึ่งแลละโล่งล้วน
ทรายโต
เห็นแต่สูงโคโซ
สู่น้ำ
งัวเอ๋ยเพราะโง่โส
โครกมาก มึนแฮ
งัวจึงถูกเขากล้ำ
กรากใช้ใถนา ๚ะ
/*51*/๑๙๑. อยุดผ่อนนาเพศเลี้ยง
อาหาร
น่าวัดบางแขยงนาน
สักน้อย
เรียมถ่ายรูปหาดลาน
ทรายลาด
หวังฝากแม่เชิญชม้อย
เนตรขี้ชมทาง ๚ะ
๑๙๒. คนึงนางพลางยาตรขึ้น
ลานอา วาศเอย
เตียนระรื่นพฤกษา
ร่มซื้อ
วัดบางแขยงปรา
กฎชื่อ วัดเอย
พอเพลิดพอเพลินมื้อ
เมื่อเศร้าเบากระศัล ๚ะ
๑๙๓. หลายพรรณบุบผชาติขึ้น
เคียงทาง
พี่ก็เก็บนางแย้มหมาง
จิตรใหม้
นางแย้มสุดแย้มปาง
จากคู่ มาแม่
พี่บ่รู้ส่งให้
เพื่อนผู้ใดชม ๚ะ
๑๙๔. อุดมผลมะเดื่อให้
คนเด็ด
กินกับน้ำพลิกเผ็ด
ผ่าจิ้ม
ใครอะร่อยมิรู้อะเหร็ด
อร่อยปาก เรียมเลย
เพราะมิมีใครยิ้ม
ยั่วให้เรียมเสวย ๚ะ
/*52*/๑๙๕. เลยออกเรือแล่นโล้
เรือลิน ลานา
ถึงเขตรหัวหินยิน
ดุเหว่าร้อง
เหลียวหายุพินผิน
พบภักตร แม่ฤๅ
เปล่าพี่เพ้อถามน้อง
บอกน้อยใหนหิน ๚ะ
๑๙๖. เตาดินชื่อบ้านใกล้
ถามนาม หน่อยรา
เตาจะเผาใดยาม
วิโยคนี้
แม้นสมรแม่มาตาม
เรียมเที่ยว พนมแม่
เปล่าพี่จู๋จี๋ชี้
ช่วยต้มแกงหุง ๚ะ
๑๙๗. ถึงคุงบ้านใหม่สิ้น
สเบยเฉย
พี่ไม่หมายใหม่เชย
ชื่นแล้ว
ใครแสวงมิตรใหม่เชย
สู่ก็ ตามเทอญ
พี่จะขอกอดแก้ว
พี่คุ้นเคยถนอม ๚ะ
๑๙๘. ระงมงอมอุระอ้าว
อายสูริย์
ถึงวัดเฉลิมหาดพูน
เทเวศเศร้า
หาดงามเพราะหาดทูน
วัดสง่า หาดแม่
ข้าจะงามเพราะเจ้า
ชุบเลี้ยงเฉลีมวงศ์ ๚ะ
/*53*/๑๙๙. บากตรงถึงบ้านชื่อ
โพธา รามเอย
บนตลิ่งเคหาหนา
แน่นอื้อ
พี่ทอดจอดนาวา
หวังเที่ยว ดูแม่
พอพักพลพายมื้อ
กระเหมือบร้อนรงมคลา ๚ะ
๒๐๐. เดินมาถึงหมู่บ้าน
ขายของ
ตามประสาปาปอง
แลกซื้อ
พรรณผ้าครุภัณฑ์ทอง
เหลืองเหล็ก มากแม่
ปลาผักผลไม้อื้อ
เครื่องเคี้ยวหวานคาว ๚ะ
๒๐๑. แลรนาวโสโครกล้วน
เรือนจาก
มีแต่วัดเดียวตาก
ตึกตั้ง
พบพวกป่าดรหลาก
หลายจ่าย ชื้อแม่
เห็นพี่ทักทายทั้ง
หมดล้วนยินดี ๚ะ
๒๐๒. ไม่มีใครแจ้งเงื่อน
งาประจักษ์
ว่าพี่เป็นประยุรศักดิ์
สืบเชื้อ
ปางนิรานุภาพประดัก
ประเดิดเที่ยว ฉนี้แม่
เห็นมิเป็นประโยชน์เกื้อ
แก่ผู้พึงหมาย ๚ะ
/*54*/๒๐๓. ตวันบ่ายเรือออกคุ้ง
คลาใคล
ลุแหล่งบางเบาใจ
เจ็บช้ำ
บ่รู้ลาดเลาใฉน
ประนังโศก นักนา
อ่อเพราะอยากดีค้ำ
โลกด้วยดีเกิน ๚ะ
๒๐๔. ดำเนินชลมารคเต้า
ตามเลมาะ
ถึงย่านวัดเกาะเกาะ
อกอึ้ง
หัดรักห่วงเราเพาะ
ผูกรอบ แล้วแม่
สุดสลัดตัดทอนทิ้ง
ท่วมร้อนรงมทรวง ๚ะ
๒๐๕. เลยล่วงถึงน่าวัด
คงคา
เรือตืดติดหาดคลา
ครืดท้อง
เห็นโคลากเกวียนสา
มารถท่อง ถนัดแม่
แต่แม่น้ำยังต้อง
กลับตื้นตามไสมย ๚ะ
๒๐๖. สะใจเจียวเจ้านก
กระจีริด พี่เอย
ไล่จิกจับปลาประชิด
โฉบคล้อย
บัดเดี๋ยวเหยี่ยวบินติด
ตามจิก นกเฮย
สัตว์ใหญ่ไล่สัตว์น้อย
เช่นนี้ธรรมดา ๚ะ
/*55*/๒๐๗. วัดป่าชาวบ้านสร้าง
ประสาจน แม่เอย
ผลเหมือนกุศลขน
ทรัพย์สร้าง
เศรษฐีทุพลคน
มีฤทธิ์ ก็ดี
จักสุขจักสนุกบ้าง
วิบากด้วยใจเดียว ๚ะ
๒๐๘. เรือเลี้ยวสาคเรศเข้า
วัดขนอน
ขนอนพี่นึกขนางสอน
เกิดคุ้ง
ทำใฉนจะทอนถอน
ทุกข์ห่วง สหายพี่
ขนอนช่วยกันสกัดทุ้ง
เทวศให้ไกลเรียม ๚ะ
๒๐๙. เยี่ยมถึงเขตรบ้านหม้อ
หมองอุระ
จนหม้อเชิงกรานกะทะ
ทอดต้ม
ของกลักดอกเป็นสะ
เบียงพี่ แม่เอย
จักอร่อยมิอร่อยก้ม
ภักตรกล้ำกลืนกิน ๚ะ
๒๑๐. หัวหินเห็นหาดล้วน
ทรายแดง
หินหากแตกรแหงแปลง
เล็กน้อย
เพราะอุทกทลุแทลง
ทลายป่น หินแม่
บางชื่อหัวหินแคล้ว
เนตรแล้วเรียมลา ๚ะ
/*56*/๒๑๑. มาถึงที่ฉวากน้ำ
นครชุม
พี่ บ เห็นเมืองสุม
โศกเพ้อ
เห็นแต่พุ่มพนมรุม
รงมสวาสดิ์ ถึงแม่
ชุมพี่ชุมนุ่มเท้อ
เทวศคุ้งนครเหมือน ๚ะ
๒๑๒. เถื่อนเรือจอดหาดให้
หุงกระยา
พี่พักผสมยาทา
รูปร้าง
พอพรรคพละกินอา
หารอิ่ม แล้วแม่
รีบออกเรือลอยคว้าง
เชี่ยวน้ำคอยเตือน ๚ะ
๒๑๓. เดือนหงายชายฝั่งครึ้ม
ครวญหา แม่เอย
ถึงวัดท่าผาผา
สุขแล้ว
ผิพี่พบสมรมา
ด้วยพี่ แล้วแม่
จักยิ่งแสนสนุกแผ้ว
ผ่องน้ำใจกระไร ๚ะ
๒๑๔. ใหนอิฐชื่อบ้านท่า
อิฐอยาก ถามแม่
มีแต่เรือนแตะจาก
ปลูกไว้
เอิกอิฐอวดนามฝาก
บางบ่อน นี้รา
ชั้นจะก่อโบถไร้
อิฐถ้วนเรือนพง ๚ะ
/*57*/๒๑๕. พิศวงสังเวชโอ้
อนาถา พี่เอย
บ้านม่วงพี่มาครา
เคราะห์ร้าย
สีม่วงม่วงเพราะมา
ผสมส่วน สีแฮ
ยามแยกสีม่วงคล้าย
พี่แล้วแลหาย ๚ะ
๒๑๖. เดือนชายบ่ายเบี่ยงคล้อย
คลาสวรรค์
พี่พักนาวาผัน
ภาคเมื้อ
โพธิอไรใช่โพธิพันธุ
พุทธโพธิ ดอกฤๅ
โพนึกเทโพเนื้อ
นุ่มเจ้าประจงแกง ๚ะ
๒๑๗. แสนแสลงละลิ้นชอบ
ชมรส
อร่อยเมื่อมียามอด
สอื้น
เหมือนหลงลเลิงยศ
ยามยาก แล้วแม่
สังเวชวรองค์ฟื้น
เฟื่องน้ำใจใฉน ๚ะ
๒๑๘. อาไลยรักอาตม์ต้อง
ระวังตัว
รู้สึกอย่ามัวมัว
มุ่นเฟ้อ
มีลาภเร่งกลัวกลัว
ไกลลาภ เทอญพ่อ
มียศเร่งแหยงชเง้อ
เสงี่ยมคุ้นเคยโทรม ๚ะ
/*58*/๒๑๙. เหิรพโยมโหมพยุได้
ดังจิตร ก็ดี
มีรากมากฤทธิทิศ
ทศแพ้
รู้กลับรับกลายกฤต
ติคุณเมื่อ หนึ่งแล
ยามประมาทญาติประหม่าแม้
มิตรกล้าผลาญเกลอ ๚ะ
/*59*/วันที่ ๕
วันที่ ๒๑ กุมภาพันธ์ ร.ศ.๒๖ ๑๑๒
๒๒๐. ปัจสุสมัยใกล้รุ่งแล้ว
เรียมผวา
เหลียวบเห็นขนิษฐา
เพื่อนน้อย
ถวายสุคนธ์สระภักตร์ครา
ผทมตื่น
สรงแต่วารีลห้อย
ร่ำให้หาสมร ๚ะ
๒๒๑. เรือจรจากบ้านม่วง
เรียมหมอง
มากกระทั่งถึงคลอง
ลัดเลี้ยว
หลีกคุ้งพยอมสอง
ฟากตลิ่ง ชันแฮ
ช่องแคบน้ำเชี่ยวเคี้ยว
คดควะควั้งวังชลา ๚ะ
๒๒๒. นาวาโยงเชือกให้
คนฉุด
เอะอะอุตหลุดสุด
ถ่อค้ำ
กลเทอุทกทลุด
ทลาดพลุ่ง ไหลแฮ
เดี๋ยวเหนี่ยวพ้นลัดน้ำ
เชี่ยวใช้แรงแจว ๚ะ
/*60*/๒๒๓. ลาแล้วละคุ้งย่าน
พยอมเอ๋ย
ยามอยากมิเคยเคย
ทุกข้อ
ใดรักนั่นมักเลย
นิราษจาก เรียมนา
ถึงแวะเก็บทยอมท้อ
เทวศฉนี้สนุกใฉน ๚ะ
๒๒๔. เบิกไพรโผล่บ้านพัก
เรือคอย กันนา
เห็นใผ่หลายแพลอย
ล่องน้ำ
เขาเพียรตัดใช้สรอย
สร้างเย่า เรือนแม่
ฤๅพึ่งใครพึ่งด้าม
ดาบแข้งแรงตน ๚ะ
๒๒๕. ยลสาวแม่ค้าเรียก
เรือแวะ
มีแต่เข้าหลามแยะ
สั่งซื้อ
แจกคนทุ่นท้องและ
เล็มกัด กินแม่
พลางออกเรือทวนทื้อ
ถ่อเมื้อมรคา ๚ะ
๒๒๖. ศาลเทพารักษ์เจ้า
เบิกไพร
เขาว่าศักดิสิทธิใน
แหน่งนี้
เรือถึงจอดบรรใด
เดินสู่ ศาลแฮ
คำนับพระไพรชี้
โชคให้ไชยเฉลิม ๚ะ
/*61*/๒๒๗. ฤๅเริ่มริเชื่อเจ้า
ผีสาง ใดเลย
ถือแต่กรรมกันทาง
เถื่อนท้อง
คนมากหากมากลาง
ไพรนับ ถือนา
จำแวะจำไหว้ต้อง
เชื่อต้องตามใจ ๚ะ
๒๒๘. ศาลไทยใยเจ๊กเข้า
เป็นภาร เล่าพ่อ
เพราะเกิดลาภสักการ
เท่านั้น
มีบุญมากบริวาณ
มากพึ่ง บุญแฮ
ปางนิราษวาศนาชั้น
พี่น้องนานหา ๚ะ
๒๒๙. มาจอดบ้านโป่งเลี้ยง
พลพาย
เรียมเที่ยวตามตลาดราย
รอบด้าว
แวะโรงหีบตาลทราย
ดูทั่ว แล้วแม่
ให้ออกเรือแจวน้าว
น่านน้ำดำเนิน ๚ะ
๒๓๐. เรือเกินหัวแรดแค้น
ใจคิด
นึกจะขอโลหิต
แรดร้าย
มาดื่มดับช้ำจิตร
สักเอื้อก หนึ่งรา
ลืมสนิทคิดสิท้าย
ย่านแล้วเลยเหลว ๚ะ
/*62*/๒๓๑. เหยวเย่วแจวรุบ้าน
บางพัง
ทำนบบางนักกระมัง
จึ่งเค้
น้ำป่าท่วมนาปรัง
สวนเรือก ตลุยแม่
ประมาทนักสิภักตรเบ้
บ่นแพ้ภัยชลา ๚ะ
๒๓๒. ท่าผาพี่จ้องอยาก
เห็นหิน
เห็นแต่ท่าดรดิน
ทุกด้าน
ยามดีที่ดินยิน
ดีเรียก นาฤๅ
แมงว่ามดหมดค้าน
มากข้อคนผสม ๚ะ
๒๓๓. รบมแดดเผาแผดกล้า
กลางหาว
ถึงลาดบัวขาวฉาว
ชื่อทิ้ง
ใหนบัวพี่แลสาว
สีบรอบ แล้วแม่
เห็นแต่กรวดขาวกลิ้ง
เกลื่อนใต้สายชล ๚ะ
๒๓๔. นามวัดกลชื่อบ้าน
ทุกบาง
มาช่องหาดทรายกลาง
เกาะใกล้
ยินกลองตลุงพลาง
ถามเหตุ เขานา
รู้ว่ามีลครใช้
เทพแก้สินบน ๚ะ
/*63*/๒๓๕. มีฝนปรอยประน้ำ
หยิมหยิม
เงียบอกเหงาใจหงิม
ง่วงเศร้า
จอดประทับกับหาดริม
ชายเกาะ น้อยนา
พอพักสักครู่เต้า
ต่อค้ำเรือมา ๚ะ
๒๓๖. เวลาเรือจอดร้อน
สุริยง
พักร่มพี่ลงสรง
น่านน้ำ
พื้นทรายนุ่มสนานองค์
สอาดเชี่ยว ชลเอย
เล่นกระแสรใสน้ำ
เล่ห์แกล้งกลองถวาย ๚ะ
๒๓๗. หาดทรายรายคุ้งเลียบ
เหลือจะ จำแม่
บางหาดเขียวฉอุ่มตะ
ไคร่น้ำ
ตะไคร่พี่ใคร่ละ
ลาสวาสดิ์ มาเอย
ซึ่งเจ็บน้ำจิตรช้ำ
ชอกด้วยไกลนาง ๚ะ
๒๓๘. ลางวานวานบอกน้อย
เถิดถาม
พี่อยากรู้ข่าวยาม
วิโยคน้อง
มารศรีแม่มีความ
สุขสวัสดิ์ ดีฤๅ
วานพี่วานสู่ห้อง
สืบให้สมถิล ๚ะ
/*64*/๒๓๙. พี่ผินพิศฝั่งโน้น
โรงหีบ
เห็นกระโจมลานหนีบ
รศอ้อย
อ้อยเอ๋ยถูกแรงบีบ
บอบรีด หวานนา
อ้อยบ่อรู้ทอยถ้อย
ถี่โต้ตเบ็งเถียง ๚ะ
๒๔๐. อยุดเลี้ยงภักษโภชน์มื้อ
เย็นพล พายแฮ
พี่เที่ยวยิงนกบน
หาดกว้าง
ยอแสงสุริยนคน
อิ่มออก เรือนา
ทวนชลาใหลคว้าง
ถ่าค้ำคืนกระแสร ๚ะ
๒๔๑. ลูกแกแกอยากรู้
ข่าวลูก เรียมฤๅ
ลูกพี่อยู่วังถูก
พ่อทิ้ง
มาป่าขัดยาหยูก
ยามเจ็บ แกเอย
ใครจะหากระยาปิ้ง
จี่ให้เธอเสวย ๚ะ
๒๔๒. เรือเลยเกยติดให้
คนเข็ญ
เหลือมืดมิแลเห็น
หาดตื้น
แลอทึกพฤกษาเย็น
เยือกตคุ่ม ขูเอย
ทุ่มเศษแสงจันทรสิ้น
โลกชี้ทางไป ๚ะ
/*65*/๒๔๓. ปะใครหลายผู้ท่อง
ชลกรู มานา
ถามว่าเขาไปดู
เล่นงิ้ว
เรียมนึกอดสูสู
รักสนุก นักพ่อ
สูจะทุกข์ถนัดติ้ว
ตอบให้เห็นผล ๚ะ
๒๔๔. มาดลพงตึกเอ้อ
อนารถใจ
แลบ่เห็นตึกใคร
ก่อสร้าง
เห็นแต่คฤหาศไพร
เป็นหมู่ มากเฮย
หวลนึกตึกเรียมร้าง
ตึกร้างเรียมไกล ๚ะ
๒๔๕. ให้จอดเรือยับยั้ง
แรมนอน
ขายหาดพักพลจร
ต่อเช้า
แสงจันทรแจ่มอำพร
พาชื่น ชวนเอย
ยามโศกพออย่าเศร้า
สร่างบ้างบางไสมย ๚ะ
๒๔๖. เราข้ามไปสู่บ้าน
พงตึก
เสียงเจ๊กไทยอึกทึก
เล่นงิ้ว
ล่อพวกนักเลงลึก
เล่นฉิบ หายนา
เหมือนมัจฉาชล่าพลิ้ว
พลาดเข้าอวนครวญ ๚ะ
/*66*/๒๔๗. เดินสวนทางบ่อนขึ้น
ไปดู
มีตลาดขายของตู
ด่วนเต้า
ถึงโรงหีบอ้อยกรู
กันเที่ยว ดูนา
เขาหีบเขาเคี้ยวเฝ้า
มุ่งเอื้อเอางาน ๚ะ
๒๔๘. พบสมภารวัดคุ้ง
นครชุม
เล่าเหตุไทรโยครุม
เรื่องไข้
ห้ามอ้อยมะละกอกุม
กินเกิด โรคแล
เลิกหลับกลางวันให้
มั่นตั้งระวังตน ๚ะ
๒๔๙. เพราะพิกลอากาศร้อน
กลางวัน
ยามค่ำหนาวทรวงกระศัล
หมอกคลุ้ม
โผงผางใผ่แตกขวัญ
หายพิลึก เลวงเฮย
เพราะล่วงเดือนสามกลุ้ม
ภยาธิ์กลุ้มกระวนกระวาย ๚ะ
๒๕๐. ขวัวขยายระยะเวิ้ง
วนาสณฑ์
ถึงเขตรท่าขนูนดล
แด่นไม้
จักเที่ยวทุรทางยล
สีขเรศ
เกินย่านไทรโยคไร้
พุน้ำแนวผา ๚ะ
/*67*/๒๕๑. พี่ลาพระกลับห้อง
คฤหาชล
สู่แท่นบรรทมทน
เทวศเพิ่ม
เบญจวันจากวังดล
แดลทุเรศ
ถวิลบ่อลืมนุชเคลิ้ม
คลั่งเพ้อมะเมอหา ๚ะ
/*68*/วันที่ ๖
วันที่ ๒๒ กุมภาพันธ์ ร.ศ.๒๖ ๑๑๒
๒๕๒. วันที่หกอกโอ้
กรรมเอ๋ย กรรมเอย
บ สร่างไสยาเลย
หลับช้า
ทุกวันที่เคยเสวย
ทุกข์เทวศ ถวิลแม่
จวนรุ่งหวาดผวาคว้า
คลาศน้องนางหาย ๚ะ
๒๕๓. พลพายออกจากด้าว
เดินหล
เรียมสนิทนิทราจน
ท่าหว้า
บ เห็นหาดตำบล
บางสนุก ไฉนแม่
ม่อยอุ่นหอมกรุ่นผ้า
แม่ให้เรียมยืม ๚ะ
๒๕๔. พี่ลืมไนยเนตรฟื้น
ผทมถึง
เวิ้งฉวากวังทองคนึง
นุชไห้
วังทองเฉกวังพึง
ใจพี่ นักรา
เสียแต่วังไพรไร้
เพื่อนเคล้าเนาถนอม ๚ะ
/*69*/๒๕๕. เรืออ้อมแอบคุ้งท่า
วังทอง
จอดหาดพลพายผอง
พักเลี้ยง
เสวยกับกระยาหมอง
ฤไทยเทวศ ถึงแม่
รศโภชน์ผิดมือเพี้ยง
พี่แค้นระคายศอ ๚ะ
๒๕๖. เรือถ่อถึงคุ้งย่าน
หวายเหนียว
เหนียวประหนึ่งสวาสดิ์เกลียว
รักไขว้
จึงหวายหวดกายเขียว
ฤๅเข็ด ขามเลย
ขอผูกอาลัยไว้
ร่วมคุ้งวันตาย ๚ะ
๒๕๗. สุริยสายร้อนแดดร้อน
เสน่หา
รอุโศกรอาอา
พาธด้วย
เรือลุท่ามกามกา
ใบดก ฤๅแม่
ขอเก็บกินสักถ้วย
เถิดต้มผสมยา ๚ะ
๒๕๘. ท่าป่าแลตลิ่งดิ้ว
โดดชัน
สพานป่าทอดทางสัน
ส่งอ้อย
โรงหีบมากโรงบัน
ทุกส่ง จีนเฮย
บ้างตัดลำใฝ่ร้อย
ล่องน้ำทำแพ ๚ะ
/*70*/๒๕๙. พี่แลชมฉวากวุ้ง
วังพนม
เย็นเฉื่อยระเรื่อยลม
ส่างร้อน
ถึงท่าครกครกสม
ยาเรียก บางเฮย
เหลียวบ่อเห็นครกส้อน
พี่ไว้ใหนบาง ๚ะ
๒๖๐. ปางทุกข์สุดที่กลั้น
แกลสรวญ
ถึงท่ากระทุ่มยวน
พี่ยิ้ม
เด็กผมกระทุ่มชวน
ปากใคร่ ล้ารา
พระพี่ที่โปรดอลิ้ม
อเหลี่ยเคล้าดรุณี ๚ะ
๒๖๑. ปักษีเสียงแสร้แทบ
ทางเดิน เรือนา
เกริกกระเหว่าเขาเหิร
แอบเอี้ยง
โปรโดตกพรอดเสียงเพลิน
โสตรสดับ แม่เอย
ชายหาดผีเสื้อเพี้ยง
ปักพื้นแพรพราว ๚ะ
๒๖๒. คราวมากลางป่าได้
ดงชม
เนานครชมสม
บัติอื้อ
มีบุญชื่นชมอุดม
อดุลยศักดิ์ สง่าแม่
ปางอับอาภัพชื้อ
ชื่นด้วยชมใจ ๚ะ
/*71*/๒๖๓. ท่ากระจิกใคร่จอดยั้ง
เรือเก็บ กรวดแม่
กลัวท่าจิกจิกเจ็บ
จิบเนื้อ
ท่าจิกจะหยิกเล็บ
เรียบรับ ทนฮือ
กลัวแต่ปากจิกเงื้อ
ขโงกสิ้นลอายกรรม ๚ะ
๒๖๔. เห็นลำเรือล่องเลี้ยว
เรียมนับ หลายแฮ
อึกทึกคึกคักคับ
แม่น้ำ
พระยาสุรศักดิ์กลับ
กรุงเทพฯ พ่อเฮย
ฉกาจก่งเร่งแจวจ้ำ
จากบ้านกาญจนบุรี ๚ะ
๒๖๕. พี่จับกล้องส่องอ้อ
จตุสดม
พาท่านผู้หญิงชม
ป่ากว้าง
เสนาบดีกรม
เกษตรพนิช การเฮย
สมยศสมศักดิ์สร้าง
เกียรติให้ไทยเห็น ๚ะ
๒๖๖. จวนเย็นลุแหล่งให้
จอดพัก
หาดท่าเรือสำนัก
ค่ำค้าง
ท่าเรือที่เหลืออัก
อ่วนเทวศ แล้วแม่
ใยบ่อเห็นเรือสร้าง
จอดล้วนแลหาย ๚ะ
/*72*/๒๖๗. ขึ้นฉายฉากฝั่งไว้
กำนัล นุชนา
ดูท่าเรือหลากผัน
แผกแคว้น
ให้คนเช้าเกวียนบัน
ทุกเครื่อง เสบียงนา
จักสู่พระแท่นแม้น
มุ่งเมื้อประสงค์มา ๚ะ
๒๖๘. ราตรีมีแขกขี้
เมามา คุยแม่
เรียมเส้นสุราตา
แก่พล่าม สนุกเฮย
เรื่องเงือกเรื่องผีพล้ำ
พล่อยครื้นเครงฮา ๚ะ
๒๖๙. เพลาห้าทุ่มแล้ว
เรียมนอน
ถวิลบ่อวายคนึงสมร
มุ่นเศร้า
ป่านฉนี้จะอาวรณ์
วิโยคคิด ถึงนา
ใครจะบอกข่าวเฝ้า
ปลอบเฝ้าแหนอนงค์ ๚ะ
/*73*/วันที่ ๗
วันที่ ๒๓ กุมภาพันธ์ ร.ศ.๒๖ ๑๑๒
๒๗๐. เจ็ดวันวิโยคน้อง
เนาพนานต์
ประหนึ่งเจ็ดปีปาน
เปรียบช้า
ปางทุกข์ทุรสถานกาล
กลับถ่วง วันฤๅ
ยามสุขเสมือนหนึ่งหล้า
โลกร้อนเรวหมุน ๚ะ
๒๗๑. พออรุญรเรื่อแล้ว
เรียมหวัง
ขึ้นพระแท่นดงรัง
รีบเมื้อ
หนีร้อนสุริยสัง
เกตุรอด ได้แม่
หนีรักรักเรียมเรื้อ
สุดร้างนิราหนี ๚ะ
๒๗๒. มีเกวียนสี่เล่มจ้าง
จรดง
บันทุกของคนดง
คู่เต้า
ตัวพี่ไม่มีประสงค์
ใคร่ขี่ เกวียนเลย
เกวียนกระทบกระแทกเย้า
ยอกเนื้อเหลือทน ๚ะ
/*74*/๒๗๓. จรดลเดินป่าปลื้ม
ใจเพลิน
ชมพนัศะพนมเนิน
น่านไม้
ล้วนใผ่สะแกเกิน
ขนาดร่ม เลวงแม่
กลแปลกกลแปลงไว้
วิเวกเวิ้งวนาศรม ๚ะ
๒๗๔. รงมเสียงสุโนคแสร้
เสนาะกรรณ
กลกล่าวกลอนรำพรรณ
พากย์แจ้ว
ไก่ป่าเกริกป่าขัน
เอกอิเอ๊ก เอกแม่
กระเหว่ากระเว้า ๆ แก้ว
แก๊กร้องกระเจิงโผ ๚ะ
๒๗๕. โประโดกโฮกโป๊กก้อง
กังวาน วิเวกแม่
นกปูดปู้ดปู้ดขาน
แข่งก้อง
ตีทองป็อกป็อกปาน
ฆ้อนร่ำ ทองฤๅ
ปรอดกร๊อดแซงแซวร้อง
แซ่วแซ้วเสนอหู ๚ะ
๒๗๖. จุกกรุ๊กกรูกรู่กรู้
คารม เขาเฮย
กร็อดกร๊อดเขาไฟขรม
กร็อดกร้อ
เกริกกระทาปักกระทารงม
ไพรทัก กระนา
จิกจีกจ้อยจิกจ้อ
เจอะกิ้งเขนคราง ๚ะ
/*75*/๒๗๗. กระแตหางบ่วงล้อ
แมวเหมียว
นกกระต้อยติวิดเดี๋ยว
โดดเพ้อ
กระแตแต้แวดเปรียว
บินปราด หนีเฮย
เหนียงเหนี่ยงกิ้งโครงเคร้อ
คร่ำครื้นเครงคง ๚ะ
๒๗๘. หัวขวานลงจับไม้
มองคยิก
อิแอ่นแล่นเสียงจิก
จีดร้อง
ขมิ้นเหลืองอ่อนกรีกกรีก
คอยกระ บินเฮย
บังรอกต๊อกต๊อกร้อง
ร่ำแสร้ผสานกัน ๚ะ
๒๗๙. จักกระจั่นแจ๊กแจ๊กสร้า
เสียงใส
กริ่งหริ่งเรไรไพร
เพรียกอื้อ
เสียงค่างโครกครางไว
ว่องโลด ตเลิดเอย
กลป่าวแตรวงชื้อ
ชื่นน้ำใจเพลิน ๚ะ
๒๘๐. เดินเหนื่อยนั่งพักห้าม
ระหวย กระหาย
ครู่ออกเดินออกสาย
ออกร้อน
พบคนตัดฟืนหลาย
คนแทบ ทางแม่
บ้างก็เข็นเกวียนต้อน
อุสุภเข้าคามตน ๚ะ
/*76*/๒๘๑. บางคนหาบเครื่องเลี้ยง
ชีวิตร มาแม่
เกลือผักปลาอามิศ
มากเข้า
พี่ทักพี่ถามทิศ
ทางจัก ไปนา
เขาตอบเขาตามเต้า
ไต่เต้าตามไป ๚ะ
๒๘๒. มาใกล้พระแท่นบ้าน
โป่งถึง
ออกทุ่งถูกสุริยรึง
รุ่มอ้าว
บพักด่วนเดินตบึง
รบมบอบ มานา
ถึงป่ารังรหงง้าว
ตแบกขึ้นเคียงตเคียน ๚ะ
๒๘๓. พี่รเมียรมขามป้อมเก็บ
ผลกิน
ชื่นจิตรชุ่มใจชิน
ชอบเปรี้ยว
เต็งรังสลั่งติณ
ชาติดาษ ดินแม่
ทิ้งถ่อนสลอนทางเลี้ยว
สลับต้นตโกคาง ๚ะ
๒๘๔. ถึงสี่แยกเมื้อ
กาญจน์บุรี หนึ่งนา
หนึ่งประถมเจดีย์
แด่นเต้า
หนึ่งทางท่าเรือลี
ลาร่ม ทางแม่
หนึ่งก็เป็นทางเข้า
วัดเวิ้งวนาผา ๚ะ
/*77*/๒๘๕. สองร้อยห้าสิบเส้น
โดยสัง เกตุแม่
ถึงพระแท่นดงรัง
แด่นเต้า
ออกจากท่าเรือยัง
ย่ำรุ่ง อรุณเฮย
ถึงก็สามโมงเช้า
เช่นนี้นิยมทาง ๚ะ
๒๘๖. เกวียนจ้างปลงจอดแล้ว
เราพัก
ริมสระศาลสำนักดิ
น่าปลื้ม
เมื่อหิวเมื่อหอบประดัก
ประเดิดเที่ยว พนมนา
กินบ่อรู้อิ่มยิ้ม
ปากท้องใครมา ๚ะ
๒๘๗. รสโอชาชอบให้
ยามหิว
หมอนเมื่ออดนอนฉิว
ง่วงชื้อ
ยอยามเปรื่องยศปลิว
เกียรติเฟื่อง เฟ้อแม่
ปรับทุกข์ปางอับอื้อ
อร่อยต้องใจคน ๚ะ
๒๘๘. วายทุรนทุเรศแล้ว
เรียมเดิน
สู่โบสถ์พระแท่นเนิน
โขตโน้น
ประนมประนตเจริญ
จิตรนมัศ การนา
เฉภาะพุทธนิพพานโพ้น
เพื่อได้สวัสดี ๚ะ
/*78*/๒๘๙. โลกีย์ล้วนกอบเกื้อ
การหลง
ถวิลว่ามีผู้ทรง
โลกสร้าง
วิงวอนพระองค์คง
บำเหน็จ สุขนา
ปางผิดพระเจ้ามล้าง
โทษให้ไปอบาย ๚ะ
๒๙๐. ฝ่ายพระพุทธศาสน์แจ้ง
สัจจธรรม
สุขทุกข์เพราะผลกรรม
ก่อสร้าง
สรรพธาตุใช่ตัวสำ
คัญเที่ยง ใฉนนา
ผิวลุอำมฤตยมล้าง
กิเลศแล้วเหลือเกษม ๚ะ
๒๙๑. พี่เปรมพี่ปลื้มศรัท
ธาถวาย
ทอดอุทิศวจีกาย
จิตรด้วย
แด่พระพุทธศาสน์หมาย
เป็นที่ พึ่งนอ
ตราบพี่มอดพี่ม้วย
พี่เมื้อเมืองสูญ ๚ะ
๒๙๒. บัณฑูรนีเทศเบื้อง
บาฬี
แถลงว่าพระผู้มี
ภาคย์เจ้า
ผทมแท่นศิลาลี
สาละ วันเอย
ของพวกมลราชเข้า
สู่สิ้นนิพพานกษัย ๚ะ
/*79*/๒๙๓. ไฉนหนอพระแท่นนี้
เป็นหิน ป่าแม่
ใช่ที่ผทมนรินทร์
ราชสร้าง
พระสุคตบ่อเคยลิน
ลาสู่ สยามเลย
แท้ว่าจำลองอ้าง
เล่ให้ไทยนิยม ๚ะ
๒๙๔. พระบรมโลกนารถใช้
ลงโล หิตเฮย
ใฉนเลือดเป็นหินโต
มากก้อน
ยังมีที่คนโม
หะเชื่อ ฉนี้แม่
ถือพุทธเล่ห์ผิดย้อน
แยบทิ้งธรรมเสถียร ๚ะ
๒๙๕. เขาจุดเทียนธูปเปลื้อง
สใบถวาย
บ้างอยู่งานพัดหมาย
ชอบสร้าง
บ้างผเดียงภิกษุนิกาย
มาสดับ ปกรณ์แม่
พี่ก็ตามอย่างบ้าง
แบบเฝ้าประเพณี
๒๙๖. เทือกผาพี่เที่ยวเลี้ยว
หลังโบสถ์
ดูที่ล้างพระโอษฎ์
บ่อบ้วน
ครุคระชง่อนโขด
เขากปุ่ม กป่ำแม่
แดดผ่าวราวป่าล้วน
เหล่าไม้ใบโกร๋น ๚ะ
/*80*/๒๙๗. โพ้นพรรณมิ่งไม้พึ่ง
สุริยัน
ปางฉรอับขับแสงขัน
แข่งกล้า
ผลพุ่มพฤกษาสรรพ์
สลดล่วง ใบนา
เฉกนิกรประชาข้า
พึ่งเจ้าจอมไผทย ๚ะ
๒๙๘. หญ้าร้องไห้พี่ให้
คนถอน
หญ้าถูกแดดเผาหยอน
วิโยคแห้ง
หรืออาจเดินดร
ดงเลี่ยง ใฉนเลย
ยามชุ่มหญ่าชื่นแห้ง
เที่ยวร้อนรรานผลู ๚ะ
๒๙๙. สู่เขาเขาเรียกเวิ้ง
ถวายเพลิง
เนินนิเวศวนาเชิง
โขดขึ้น
ปูอิฐอัฒจรรย์เริง
รุ่มแดด
ย่างเหยียบอายรอุอื้น
อุรร้อนรทมใจ ๚ะ
๓๐๐. บันใด่ใครนับถ้วน
เท่าใด ก็ดี
เขาว่าอายุไขย
เท่านั้น
ฉนี้ฤๅพุทธเวนัย
แน่วศรัท ธาแม่
ศิลพัตรชัดเชื่อหมั้น
วิโมขษ์ได้ใฉนมี ๚ะ
/*81*/๓๐๑. ถึงที่มณฑปแม้น
เมรุเผา
มีพระพุทธบาทเขา
ก่อไว้
มีรูปพระกสปเหงา
ยืนง่วง อยู่แม่
มามิทันสุคตได้
นอบเบื้องบทมาลย์ ๚ะ
๓๐๒. พักนานพอสร่างร้อน
เรียมมา
ถ้ำนาคคูหาผา
ลุ่มพื้น
เห็นหินบดยายา
ทุกอย่าง แลพ่อ
เขาว่าบดกินฟื้น
โรคได้ดังประสงค์ ๚ะ
๓๐๓. จำนงค์ทานอุทิศให้
เถรสงฆ์
ที่อยู่บริเวณวง
วัดนี้
มีเทศน์เรื่องพุทธองค์
ปรินิพ พานแม่
ขรัวอ่านคำภีร์ชี้
เชี่ยวข้อเคยแถลง ๚ะ
๓๐๔. เอ่ยถึงสุภัทธ์ผู้
ปริพพา ชกเอย
เยือนสุคตยามอา
พาธแล้ว
ฟังธรรม์เทศนาปรา
โมชสมัค บวชพ่อ
บันลุอรหรรตแผ้ว
ภพสิ้นสรรพไภย ๚ะ
/*82*/๓๐๕. อาไลย์ในบทเบื้อง
บรมศาส ดานา
องค์พระอานนท์อนารถ
สอื้น
พระปลอบโปรดโอวาท
วรอนุช อนนท์เอย
ขรัวพี่โอคครวญครื้น
ครู่โอ้เอวัง ๚ะ
๓๐๖. ยังมีภิกษุสู้
สมาทาน
ถือธุดงกันดาร
เด็ดดื้อ
กรดขาวดาษดงพนานต์
แนวรุกข์ รังเฮย
บิณฑบาตร์เลี้ยงชีพมื้อ
มุ่งสร้างแสวงบุญ ๚ะ
๓๐๗. พี่การุณอยากให้
ปัจจัย
เพราะบ่อมีอันใด
อิกด้วย
พระป่าไม่อาลัย
รับลาภ เงินเลย
รับแต่อาหารกล้วย
ซ่มเข้าของฉัน ๚ะ
๓๐๘. ตวันบ่ายวายบอบแล้ว
ลากลับ
ถูกเหมาะเคราะห์ดีดับ
เดือดร้อน
หลวงจงส่งม้ารับ
เรียมสู่ ท่าแม่
เห็นท่าว่าแปลกย้อน
ส่งม้ามาสรวง ๚ะ
/*83*/๓๐๙. ล่วงดงรังเยี่ยมเบ้า
สุมทุม
สองฟากมรคาคลุม
ใผ่ครึ้ม
แดดอ่อนชอุ่มลลุม
ลมเฉื่อย ฉิวแฮ
เสนาะแต่เสียงกระหึ่มฮื้ม
พิหคร้องรงมรัง ๚ะ
๓๑๐. มากระทั่งถึงท่าล้า
ลลานนัก
จำหยุดชายหาดพัก
ผ่อนเปรี้ย
ฝูงชนต่างสมัคทัก
ถามข่าว พี่แม่
พี่ตอบถ่อมตัวเตี้ย
ไปต้องการภูมิ ๚ะ
๓๑๑. อูมพยูมพรรคพวกเมื้อ
มาเกวียน
เกวียนอยุดพักโคเจียร
ค่ำโอ้
อนารถเดินบุกพนมเพียร
กลับอ่อน ระอานา
เพราะว่ากลัวจักโพล้
จักเพล้กลางทาง ๚ะ
๓๑๒. เดินไพรกรำแดดสท้าน
ทีประชวร
อาบอุทกอกรัญจวน
ปวดเกล้า
ทุกคนบ่นออดครวญ
ครางครั่น ตัวนา
บ้างอ่อนนอนซบเซ้า
แทบสิ้นสนุกสนาน ๚ะ
/*84*/๓๑๓. มีการล้างรูปต้อง
นอนดึก
ตุปตุปปวดเศียรนึก
แต่บ้าน
กายสุขพี่เพลินฮึก
เฮเที่ยว สนุกนา
ปางป่วยคิดครั่นคร้าม
ใคร่เมื้อคืนเมือง ๚ะ
๓๑๔. เนืองเนืองชาวบ้านต่าง
มาหา
ขนเครื่องกำนัลมา
เยี่ยมให้
ขอบใจแต่ตัวตา
เทศนัก สุราแม่
ตามติดพี่ชิดใช้
เชื่องเต้นตัวเกลียว ๚ะ
๓๑๕. มาเที่ยวออกเบื่อด้วย
คนตอม
ต้องแจกสุดจักออม
อดด้าน
คราวไปลพบุรีงอม
หลายชั่ง เทียวแม่
พี่เข็ดคิดขี้คร้าน
ใคร่เอื้อนอำนาม ๚ะ
๓๑๖. เสียความเพราะบ่าวเลี้ยว
หลงทาง มาแม่
พบพวกตัดฟืนกลาง
ป่าไม้
เขาซักไป่ชักพราง
นายบอก ตลุยเฮย
ออกท่าโอ่ตัวให้
ส่งพ้นไภยดง ๚ะ
/*85*/๓๑๗. เขาสงสัยท่าแล้ว
เห็นที แผกฮือ
ชรอยจะเป็นคนมี
ศักดิกล้า
พอทราบครู่เดียวตลี
ตลานเล่า ลือแม่
พี่แจกเงินแจกผ้า
ทั่วผู้มาเยือน ๚ะ
๓๑๘. เที่ยวเถื่อนไว้ยศไว้
ภูมฐาน ก็ดี
ลำบากแก่กรมการ
ไพร่ด้วย
ตัวเราก็รำคาญ
ซ้ำทรัพย์ เปลืองแม่
ยามย่างคนตามย้วย
หยุดล้อมวงรวัง ๚ะ
๓๑๙. พี่ฟังชาวบ้านร้อง
ปรับทุกข์
ถึงแต่เรื่องโจรชุก
ฆ่าปล้น
มีทรัพย์บ่อมีสุข
แสนทุเรศ แล้วแม่
ทางบกทางเรือค้น
คอกต้อนโคควาย ๚ะ
๓๒๐. ทั้งหลายหลงเพ้อพูด
ทำไม เพื่อนเอย
พี่หมดเสียงใดไป
ช่วยป้อง
เบื่อหูเบี่อหัวใจ
เจื่อนโลก แล้วรา
เลยพี่กลับสู่ห้อง
นิทร์แล้วลานอน ๚ะ
/*86*/วันที่ ๘
วันที่ ๒๔ กุมภาพันธ์ ร.ศ.๒๖ ๑๑๒
๓๒๑. แปดทิวามาสู่แคว้น
พนาลี
ยังมิถึงกาญจนบุรี
รีบเมื้อ
พออรญรุ่งรังษี
เสียวสวาสดิ์
หนาวจิตรหนาวกายเนื้อ
เหน็บฟื้นผทมถวิล ๚ะ
๓๒๒. ฤๅยินยุบลบ้างพี่
รำพึง แม่เอย
ยินแต่พลพายอึง
ออกเต้า
คอยข่าวนุชตลึงถึง
ถึงท่า สานแม่
เหลียวไม่เห็นสาส์นเจ้า
ฝากทิ้งถึงเรียม ๚ะ
๓๒๓. เยี่ยมแกลแลรอบด้าว
แดนผลู
ยลแต่ฟองชลฟู
ฟ่องน้ำ
พึ่งเห็นน่าเอ็นดู
ดูสิ หล่อนเอย
โอ๊ยพี่หลงชวนช้ำ
อกโอ้อายสหาย ๚ะ
/*87*/๓๒๔. พลพายจอดเลี้ยงครู่
เดียวเดิน ทางนา
เสนาะพิหคบันเลงเพลิน
เพรียกคุ้ง
งามฉวากฉากหาดเมิล
เหมือนรูป เขียนแม่
มีละเมาะเกาะทรายวุ้ง
วิเวกวิ้ววนาสรวย ๚ะ
๓๒๕. แสนตอตอมากตั้ง
แสนตอ เจียวฤๅ
สมชื่อแสนตอพอ
เยี่ยมคุ้ง
ควะควั่งควั้งชละสอสอ
แสนเชี่ยว ละแม่
เรือหลบตอเรือสดุ้ง
สดุดด้วยตอขวาง ๚ะ
๓๒๖. พี่พ่างตอหม้อค้ำ
เรือนเผือ ดอกเพื่อน
ตอใช่ตอตำเรือ
ล่องโล้
อย่าถอยอย่าถีบเขือ
ลอยล่อง เสียเลย
เผื่อขัดตัดฟืนโย้
แยบใช้เชิงหุง ๚ะ
๓๒๗. ลับคุ้งย่านเข้าย่าน
หัวพง
หัวพี่ห่างนครคง
เคอะบ้าง
ฝีปากป่าพงหลง
เพ้อพูด ใฉนแม่
อดโทษโปรดอย่าอ้าง
โอษฐ์เย้เลยหนอ ๚ะ
/*88*/๓๒๘. ท่าตคร้อพี่ตครั่นตคร้อ
ครวญองค์ แม่เอย
ถับเที่ยงถูกแดดตรง
กรุ่นร้อน
พลพายเอิกเกริกลง
น้ำลาก เรือแฮ
เขาโห่เขาเฮสท้อน
พี่สท้านถอนใจ ๚ะ
๓๒๙. กระทุ่มใหญ่ใครกระทุ่มน้ำ
วนาอึง แม่เอย
ฤๅกระทุ่มอุราผึง
ผ่าวแค้น
ดอกกระทุ่มใหญ่ฤๅจึง
เรียกกระทุ่ม ใหญ่แม่
ขอพี่ดอกเถิดแคว้น
กระทุ่มแล้วจักลา ๚ะ
๓๓๐. ท่าแคพี่มุ่งค้น
ทาแค
เห็นแต่พุดซาแล
อื่นด้าว
หาดโตตลอดกระแสร
ชลเชี่ยว
ลงถ่อถีบทางน้าว
หนืดน้ำจำคลา ๚ะ
๓๓๑. อากาศฉรอุ่มครื้น
คลอฝน
โปรยลอองอุทกหน
หาดชื้น
แข่งขันศึกคนองคน
เรือรื่น เริงแม่
ทวนถ่อบ่อรู้ลื้น
ลุเวิ้งวังสิลา ๚ะ
/*89*/๓๓๒. โน่นภูผาลลิ่วแล้ว
แลเห็น
ชรอยว่าริมฝั่งเป็น
ย่านถ้ำ
วังหินย่ำเย็นเย็น
ใจพี่ แม่เอย
คราชื่นใคร่ฝังช้ำ
ชอกไว้วังศิลา ๚ะ
๓๓๓. มาถึงซ่มเซี่ยวเลี้ยว
ลานหาด
เตียนรื่นเป็นลอนปราด
โล่งด้วย
ซ่มเซี่ยวเข็ดเคี้ยวฝาด
เฝื่อนโอษฏ์ พี่เอย
ย่านซ่มใยอุดมกล้วย
เกลื่อนขึ้นแทนนาม ๚ะ
๓๓๔. ชุกมตูมตามชื่อต้อง
มตูมชุก สิแม่
สารพัดอ่อนห่ามสุก
น่าเค้น
มตูมใฉนไม่ชุกฉุก
สมชื่อ บางเลย
ชุมแต่คนถ่อเต้น
ตกน้ำตูมตูม ๚ะ
๓๓๕. ถึงภูมิพนาเวศบ้าน
สำรอง
หาดใหญ่ฝ่ายเฉวียนมอง
มากบ้าน
สำรองสิ่งใดปอง
ใดบอก เถิดรา
ส่วนพี่สำรองท่า
ทุกข์ถ้าถึงตน ๚ะ
/*90*/๓๓๖. บนหาดเห็นรั้วรอบ
เรือนแพ
ทราบว่าลุงเราแก
พักค้า
พี่ทักพี่ถามแล
ฤๅปะ ใครเลย
เห็นยิ่งสังเวชล้า
รลึกแล้วเลวงหวัง ๚ะ
๓๓๗. กำลังครั่งพิโรธรู้
รงับใฉน
ดาบหอกปืนไฟไภย
ห่อนคร้าม
หมดรักหมดอาลัย
หมดโลก เจียวแม่
บากบั่นครั้นสุดด้าม
โกรธรู้สึกสกนธ์ ๚ะ
๓๓๘. คิดค้าขนไม้เหลี่ยม
หมอนรถ ไฟแม่
ขายส่งกรุงเทพฯ ทด
ค่าซื้อ
กำไรนั่นกำหนด
ท่อนละ เฟื้องนา
ชาวป่าพากันอื้อ
ตื่นตั้งตัดขาย ๚ะ
๓๓๙. ออกอุบายล่อพวกค้า
เข็นเกวียน
ให้เล่นจับฉลากเพียร
ลากไม้
ไปพักออกเงินเวียน
ส่งสี่ เที่ยวแม่
จับฉลากเคราะห์ดีได้
ตลับตุ้มหูแหวน ๚ะ
/*91*/๓๔๐. คนขนแล่นล่องเข้า
ไปถึง กรุงนา
อีกท่อนละสามสลึง
ลาภได้
ห้างคลากก์รับซื้อขึง
พิกัดบาท ครึ่งแม่
ท่อนละสิบสลึงให้
พวกสร้างทางรถา ๚ะ
๓๔๑. ชาวป่าสิต่อต้อง
ปันกำ ไรนา
แท้ก็ชาวดงทำ
ทุกต้น
ใครฉลาดฉาบฉวยสำ
เหร็จประโยชน์ ง่ายแม่
โง่ถากมากถูกปล้น
ภาคน้อยผอยโทรม ๚ะ
๓๔๒. พโยมหนมลมืดสิ้น
สุริย์ศรี
จอดหาดพักราตรี
เกร่อไม้
พี่สรงสระทรายปรี
ดาอิ่ม อุราแม่
เพลินคัดโคลงนิราษไว้
ฝากน้องเนาหลัง ๚ะ
๓๔๓. หลายตังปืนบ่อนบ้าน
สำรอง ยิงแม่
เป็นเครื่องสัญญาผอง
พวกร้าย
ชวนมาเล่นพนันลอง
ดูเล่น งิ้วฤๅ
เหลือเอกเจ๊กเอ๋ยย้าย
แยบปล้นคนสยาม ๚ะ
/*92*/๓๔๔. จักข้ามฟากโน้นเที่ยว
ตามเพลง
ออกเบี่อเรือนโกรงเกรง
กร่อนบ้าน
พิมพ์พจน์บทบันเลง
นิราษเพลิด เพลินแม่
จวนดึกรู้ศึกคร้าน
หน่อยแล้วเรียมนอน ๚ะ
/*93*/วันที่ ๙
วันที่ ๒๕ กุมภาพันธ์ ร.ศ.๒๖ ๑๑๒
๓๔๕. รุ่งวันที่เก้าออก
เรือผัน ผายนา
เย็นอกอายอุทกควัน
ครุ่นคลุ้ม
เรืองรเรื่อแสงสุริยัน
เยี่ยมโลก มาแม่
เกริกศัพท์ปักษากลุ้ม
เกริ่นแสร้เสนอหู ๚ะ
๓๔๖. อยู่กรุงใกล้รุ่งแสร้
เสียงกา ไก่เอย
อยู่อรัญญาวาครา
รุ่งแล้ว
ส่ำเสียงสกุณาสา
ระพัดเพรียก ไพรแม่
กลดีดดลตรีแจ้ว
โสตรเจื้อยเกษมใจ ๚ะ
๓๔๗. ท่ากระออมใคร่อ้อมแอบ
ขอกระออม
ต่างครุคราเดินพนอม
ตักน้ำ
มาสรงสริราถนอม
องค์อนาถ หนะแม่
ประสาขัดพลัดถิ่นถ้ำ
ต่างห้องรโหฐาน ๚ะ
/*94*/๓๔๘. สงสารเรือแหวดล้า
ลำหลัง
จอดคเม่นเห็นตึงตัง
โดดน้ำ
มีเหตุสิ่งใดสัง
เกตุแน่ แล้วแม่
จำกลับเรือเราจ้ำ
ล่องร้องถามมา ๚ะ
๓๔๙. เวลาชตาตกต้อง
คอยเรือ แล้วรา
ยังมิวายเวรเหลือ
ร่ำแล้ว
จะให้กัดก้อนเกลือ
กินเท่า นั้นฤๅ
จึ่งชลาตักชลากล้ว
กลอกข้อขันจม ๚ะ
๓๕๐. ลงงมขันวุ่นค้น
คงคา
ยามพลาดขาดมือหา
ห่อนได้
เขาหากเพิ่มอาสา
สมัคไม่ หนาวเลย
พี่ดอกบอกเขาให้
กลับขึ้นเรือคลา ๚ะ
๓๕๑. มาถึงวรรณเขตรวุ้ง
วังขนาย
ให้จอดเลี้ยงพลพาย
พักเช้า
ฤๅเห็นคชพังพลาย
ใหนเทิด ทนต์เลย
ใยชื่อวังขยายเฝ้า
เชิดช้างวังขนาย ๚ะ
/*95*/๓๕๒. หาดทรายยาวเยื้องท่า
ลำใย
ขอพี่ชิมสักใบ
ท่าเฮ้ย
ลำใยอยากใยใพ
พ้อพี่ นักฤๅ
ใยท่าใยไม่เพ้ย
พี่ต้องขอลา ๚ะ
๓๕๓. เกาะเกรี่ยงชลาลึกแล้ว
ลงแจว
เกรี่ยงอยู่ป่าดรแนว
โขดโน้น
ลงท่าเลือกท่าแถว
ท่าลึก แล้วพ่อ
เกรี่ยงไม่ถอนไม้โค่น
ขัดน้ำทำใฉน ๚ะ
๓๕๔. บ้านใหม่พื้นใหม้ด้วย
เหตุใด พี่เอย
เพราะพี่เพลินไพรใจ
ซิกซี้
แผนแปลกแผกแปลนไป
ทุกย่าน เทียวแม่
เบื่อโน่นบงนี่ชี้
ชอบแล้วลืมศัลย์ ๚ะ
๓๕๕. พลันถึงบ่อนต้นมะม่วง
หมองกระมล
บ่อนเที่ยวบ่อนเบียฬคน
ทุกคุ้ง
พี่เฉภาะเคระห์ร้ายดล
แดนบ่อน มะม่วงแม่
บ่อนอย่าบ่อนกลบุ้ง
บ่อนคุ้ยคันทรวง ๚ะ
/*96*/๓๕๖. ล่วงถึงสิโละเข้า
จังหวัด
เรือและแพแออัด
มากม้า
คือบ้านพระศรีสวัสดิ์
เป็นเสรษ ฐีแม่
แดดจัดพลเรือล้า
พักร้อนปรำชล ๚ะ
๓๕๗. กลางหนหัวหาดตั้ง
ปรำรับ
พระยาสุรศักดิ์ประทับ
คั่งค้าง
พี่พลอยพึ่งบุญพลับ
พลาร่ม รวีแม่
สีโละพี่โละล้าง
ศักดิ์ร้างศุรางค์หนี ๚ะ
๓๕๘. หลวงศรีรณชิตผู้
ยกรบัตร
เป็นบุตรพระศรีสวัสดิ์
แวะจ้อง
เห็นภักตรพี่จำถนัด
ตระหนักแน่ นามเฮย
มารับต้อนรับพร้อง
พร่ำเชื้อเชิญแรม ๚ะ
๓๕๙. จักแกมยศยากเคล้า
คราโทรม
เสมอคลุกสุคนธ์โชลม
เต่าล้อ
ลอายจิตรสุดคิดโสม
มนัศรับ เชิญเลย
ขอแต่มรรคุเทศข้อ
หนึ่งให้สมถวิล ๚ะ
/*97*/๓๖๐. พระยาสุรินทรราชข้า
หลวงมี กิจแม่
พระยากาญจนบุรี
รีบเมื้อ
ตรวจแดนกับพระศรี
สวัสดิ์ยก ไปเฮย
เพราะพวกอังกฤษเงื้อ
โชงกแคว้นแดนสยาม ๚ะ
๓๖๑. มีตราเกณฑ์ให้ออก
ไปถีบ ทางแม่
กันฝรั่งโอหังบีบ
เขตรแคว้น
กรมแผนที่ก็รีบ
มาสอบ แผนเฮย
ระวังเหตุมิให้แม้น
เมื่อต้นบีบประจันต์ ๚ะ
๓๖๒. ฉันฟังเขาเล่าแล้ว
ขอลา
เขารับมรรคุเทศหา
ส่งให้
ถ่ายรูปวัดอินทา
รามเสร็จ แล้วแม่
พี่ออกนาวาใช้
ถ่อค้ำทางจร ๚ะ
๓๖๓. อาวรณ์วิตกด้วย
ดวงสวาสดิ์
ถึงหมู่บ้านม่วงอนาถ
นึกเศร้า
ถวิลสีสภักตร์พาด
องค์อ่อน เฉวียงแม่
ชม้ายหมอบบำเรอเฝ้า
พี่เฝ้าชมสี ๚ะ
/*98*/๓๖๔. ชลทีมีเกาะกั้น
กลางกระแส
สองฝั่งเป็นสองแคว
ควากน้ำ
โน่นหาดเฉกพูนแล
สูงโล่ง เทียวแม่
ทรายสยุ่นสยุง้ำ
แง่ชื้อเห็นชัน ๚ะ
๓๖๕. ถั่นถั่นถีบถ่อน้ำ
นองฝอย
เห็นม่านลายโผล่ลอย
เพื่อมคุ้ง
ม่านลายเปิดม่านคอย
ใครเมื่อ นี้รา
ยามอยู่วังแวกมุ่ง
ม่านโอ้เห็นองค์ ๚ะ
๓๖๖. จุกกระพี้พี่จุกอั้น
อกแสน ระกำเอย
ปอกพี่เหลือแก่นแกน
กะพี้
มามาหมู่ต่อแตน
ต่อยสะ ใจเทอญ
ฤๅใคร่ใครผ่าสี้
ซีกแก้งกระไรยอม ๚ะ
๓๖๗. อ้อมถึงท่ารวกล้วน
แพผูก
ตัดลวกมัดลวกถูก
เหมาะแล้ว
ขายส่งไปพักปลูก
เปลืองเรี่ยว แรงแม่
มีแต่จีนเผาแผ้ว
ป่าสร้างสนามยา ๚ะ
/*99*/๓๖๘. เรือมาถึงบ้านม่วง
ชุมชุม อไรแม่
ทรวงพี่หรือชุมรุม
รักร้อน
ม่วงชุมช่วยชุมนุม
ผลหน่อย เถิดรา
พอพี่เก็บปอกป้อน
ปากเปรี้ยวแปรกระหาย ๚ะ
๓๖๙. ขายไม้หมู่เอี้ยงเอ็ด
เสียงบิน
บ้างจับบ้างโผผิน
เผ่นผ้าย
เกรี๊ยกเกรี๊ยกเกริกดงยิน
ดีน่า ดูแม่
หรือพลอดคำคนคล้าย
นกเลี้ยงเรือนสอน ๚ะ
๓๗๐. รอนรอนสุริยเลี้ยว
เหลี่ยมเขา
น่าชื่นชมลำเนา
น่านไม้
หาดทรายรื่นเรียมเมา
สวาสดิ์เมื่อ เห็นแม่
ยิ่งพิศพี่ยิ่งให้
ห่วงให้หวลคนึง ๚ะ
๓๗๑. มาถึงบ้านถ้ำจอด
แรมคืน
แรวกเป็นสพานยืน
พี่ยั้ง
เรือเป็นพลับพลาปืน
เป็นค่าย กันแม่
ตัวพี่เป็นที่ตั้ง
พึ่งคุ้มตัวเอง ๚ะ
/*100*/๓๗๒. ฤๅเกรงใจชาติโอ้
ไทยเรา ไฉนฤๅ
คิดพึ่งอำนาจเขา
ต่างแคว้น
ไทยที่รับไม้เอา
ธงฝรั่ง ปักแม่
พี่สุดพี่แสนแค้น
ขบถเข้าหาอรินทร์ ๚ะ
๓๗๓. ยินชาวบ้านบ่นท้อ
ฤไทยโหย
มีแต่เรื่องโจรขโมย
มากปล้น
วัวควายก็หายโอย
รอาบอบ เหลือแล
เอาแต่ชีวิตรพ้น
ฆ่าแล้วเป็นบุญ ๚ะ
๓๗๔. มีคุณบ้างพวกบ้าน
พนาวา นี้นอ
ไปเสพย์กันชาสุรา
ฝิ่นร้าย
ทำนาตัดไม้หา
ใส่ปาก ท้องแม่
ยังฉิบหายแต่อ้าย
บ่อนเบี้ยบอนผลาญ ๚ะ
๓๗๕. เกียจคร้านท่วมกระหม่อมตื้อ
เต็ดปึด
กินอิ่มนอนอึดทึด
ถ่างคู้
เมียไถถากไร่ฮึด
หาเผื่อ ผัวเฮย
บิดตกูดดูดแต่บู้
หรี่ร้องปเดี๋ยว ๆ ๚ะ
/*101*/๓๗๖. จักเที่ยวเขาถ้ำแต่
อรุญราง
คุยก็ชาใจจาง
จืดถ้อย
ด่วนสู่ที่ผทมพลาง
คนึงนุช พี่เอย
เลยหลับกับความลห้อย
ห่วงน้องเนาสถาน ๚ะ
/*102*/วันที่ ๑๐
วันที่ ๒๖ กุมภาพันธ์ ร.ศ.๒๖ ๑๑๒
๓๗๗. สิบวันวนาวาศคุ้น
เคยรอน แรมเอย
เลิกตื่นกลางคืนนอน
ต่อเช้า
ค่ำนอนกรู่ลุกสอน
ตัวฝึก เสมอแม่
ท่านว่าเป็นสุขเจ้า
จุ่งรู้ครูแถลง ๚ะ
๓๗๘. ทิฆัมภรแดงรเรื่อด้วย
ดวงรวี เจ้าเอย
พี่อ่าอินทรีลี
ลาศเต่า
ลัดคามสู่คีรี
ทางไร่ ยาแม่
สักสิบเก้าเส้นเข้า
เขตรขึ้นเชิงผา ๚ะ
๓๗๙. ปลัดกองทิมที่ตั้ง
ขุนพิศาล
คุมเลขแผ้วพลหาญ
แถบนี้
นายแสงหมื่นอาจชาญ
ป่าเชี่ยว ทางแม่
สามรับพาจรชี้
ช่องถ้ำนำมา ๚ะ
/*103*/๓๘๐. คูหาฝาแฝดเข้า
ไปเป็น คู่แฮ
เตียงตั่งพระยวนเห็น
แคร่หิ้ง
ทางมุดช่องสุดเย็น
ยะเยือก กรุเสียแม่
เขาว่าเณรญวนทั้ง
หุบแล้วลาไป ๚ะ
๓๘๑. พี่ไต่สีขเรศรขึ้น
เขาโต
ถึงปากถ้ำชงโค
โขดเตื้อง
หินกระไดเรียบทางโร
เรไร่ มีแม่
เห็นกระท่อมปากถ้ำเยื้อง
เขตร์ห้องขรัวอนัน ๚ะ
๓๘๒. ในถ้ำเป็นบ้านอยู่
หลวงญวน
เหม็นรกสกปรกชวน
อวกอึ้ง
แก่บ่นนักเลงกวน
แกนัก แล้วแม่
มาด่าเบาเทิงทึ้ง
ไรรื้อโรงเขา ๚ะ
๓๘๓. ลำเนาพนาเวศล้วน
แลพิลึก
พี่ถ่ายหลายรูปนึก
ฝากน้อง
ถ้ำเสือพี่เบื่อปึก
ปืนเที่ยว แล้วแม่
ถูกแต่ตาปลัดจ้อง
หลอกจ้อเจียรปึง ๚ะ
/*104*/๓๘๔. ทลึ่งพิลึกชาวบ้านนอก
ขุนนาง ป่าเอย
เหวว่าลวงพรางปาง
พบเจ้า
ให้เที่ยวแต่บางทาง
ที่กะ ให้แม่
แม้นท่านขืนต่อเต้า
หลอกได้เป็นดี ๚ะ
๓๘๕. ทำทีพยักพเยิดก้ม
กระซิบกัน
นึกพี่ไม่รู้ทัน
เทียบลิ้น
บอกปดสดสดขัน
เสียที่ สุดแม่
เหลือรับขับปลัดปลิ้น
กลับให้ไปเสีย ๚ะ
๓๘๖. ออกเพลียเสียเที่ยวขึ้น
คูหา สองแม่
หมื่นอาจสามารถพา
พี่เยื้อง
เลียบไสถใหล่ผามา
ทางใหม่ แม่เอย
ตามจริตไปคิดเอื้อง
ออดใช้เชิงหลอน ๚ะ
๓๘๗. ย้อนเยี่ยมดงรวกห้วง
สีขรินทร์
พี่เที่ยวเก็บจอกหิน
ซอกห้วย
เมื่อแช่กระแสรสินธุ์
เขียวสด โตแม่
เมื่อเก็บเหี่ยวเล็กด้วย
แดดแห้งเห็นขัน ๚ะ
/*105*/๓๘๘. บังตวันชง่อนเงื้อม
เขาเย็น ชื้อแม่
มากจั่นลั่นทมเห็น
ลวกเลี้ยง
ปืนผาเก็บจอกเป็น
สุขเพลิด เพลินนา
น่าสนุกปลุกใจเพี้ยง
พี่ปลื้มลืมหลง ๚ะ
๓๘๙. เดินตรงถึงปากถ้ำ
สมีสุข
มีซอกตรอกหินบุก
มุดได้
แต่มืดไม่น่าสนุก
น่าเที่ยว เลยแม่
เขาว่าไปทลุไต้
แฝดถ้ำทางผา ๚ะ
๓๙๐. กลับมานาเวศร์ร้อน
รงมสูริย์
อาบอุทกอกอาดูร
ดับด้วน
กินกับกระยาพูน
จานหมด เทียวแม่
เห็นพี่หายโรคอ้วน
แน่ด้วยยาดง ๚ะ
๓๙๑. ชาวพงมาเยี่ยมให้
กำนัล พี่นา
ยาสูบขุยไผ่พันธุ
ผักบ้าง
ห่านนกพุทราสรรพ์
แฟงฟัก เอนกแม่
พี่แจกเงินเหมือนจ้าง
จัดซื้อสมควร ๚ะ
/*106*/๓๙๒. จวนสายไปวัดบ้าน
ถ้ำถับ ถึงเฮย
ขึ้นสู่คูหาประทับ
ปากถ้ำ
เวิ้งโว่งโล่งแลลับ
ลึกเที่ยว สนุกแม่
ปีนป่ายต่ายหินล้ำ
เล่าล้วนชวนเพลิน ๚ะ
๓๙๓. มากเมิลพุทธรูปล้วน
ชำรุด
ชรอยก่อนกรุงเก่าทรุด
เริ่มสร้าง
ทางขึ้นอัตจันทร์อุต
อิฐเลียบ ผาแม่
ระกุระกะสุดจะง้าง
แง่น้าวตัวเดิน ๚ะ
๓๙๔. กลับถึงเนินโบสถ์ผู้
คนหลาย
เขาว่าสมภารตาย
ศพตั้ง
ท่านขลังมั่งมีมาย
มากทรัพย์ นักแม่
ถึงสิบเอ็ดชั่งทั้ง
หมดต้องถวายสงฆ์ ๚ะ
๓๙๕. ไปปลงสมบัติให้
ใครประจุ ท่านเลย
จึ่งพระครูภิกขุ
พบพร้อม
ปฤกษายกทรัพย์อุ
ทิศมอบ เถรนา
ทำศพสมภารน้อม
กิจสร้างทางกุศล ๚ะ
/*107*/๓๙๖. ญาติพระจนต่างต้อง
การทรัพย์
พาลพระครูผู้รับ
ศพไว้
ขุนเถรโกรธจักกลับ
ไป่พัก ภารเลย
ญาติพระกาหลให้
ตื่นง้อขอขมา ๚ะ
๓๙๗. ศาลามีเทศพร้มม
สัปรุษ มากแม่
แป๊ะแก่อวดดีอุต
ตริบ้า
ทำผีท่านขรัวจุต
ติกลับ สิงแฮ
คนตื่นครืนเครงสร้า
เชื่ออ้ายจีนโกง ๚ะ
๓๙๘. เสียงโผงพูดลั่นเทิ้ม
ทีผี เข้าเฮย
ภอพี่โผล่เห็นที
แปลกหน้า
กำลังบอกหวยตลี
ตลานออก ทรงนา
ฉุดเจ๊กหลอกเด็กถ้า
ปิศาจแล้วใยกลัว ๚ะ
๓๙๙. พี่มัวชมไม้หนึ่ง
นามปรู
มีแต่ดอกขาวชู
เชิดต้น
กลแกล้งประดิษฐ์ดู
แปลกเนตร แม่เอย
หักช่อช่องามพ้น
พี่ปลื้มปรูงาม ๚ะ
/*108*/๔๐๐. กำนัลตามส่งเส้น
สรวงประสา จนแม่
มีแผ่นพุดซายา
สิบตั้ง
ได้เงินฤทธิปลื้มตา
สีตื่น ทลึ่งเอย
ท่าทเลิกเทิกทากพลั้ง
พลาดถ้อยแถลงถาม ๚ะ
๔๐๑. ยามเที่ยงแดดจัดร้อน
ลำชล
พี่ออกนาวาดล
ท่าล้อ
ล้อล้อเถอะเออผล
พิลึกเล่น อะไรพ่อ
สนุกครู่เดี๋ยวขู่ฟ้อ
ยั่วฟุ้งไฟเคือง ๚ะ
๔๐๒. หลังคากระเบื้องฝั่งโน้น
วัดอะไร ตาเฮย
ขุนคเชนทร์เจนใจ
จบแคว้น
บอกพี่ว่าผีไพร
สิงนั่น ศาลแม่
ถือพุทธถือผีแม้น
พุทธฉนี้ดีหรือ ๚ะ
๔๐๓. อือช่อบุบผชาติล้วน
ขาวสลัว
กบกิ่งปกฝั่งพัว
เพียบต้น
ดอกอะไรพี่ถามขรัว
มรรคุเทศ เถ้าเอย
ทำปากจุ๊จุ๊ด้น
ดุจรู้ประเดี๋ยวลืม ๚ะ
/*109*/๔๐๔. น่าปลื้มแผนฉากเวิ้ง
พนมวัน
งามหาดลาดลอนชัน
ช่องเลี้ยว
เห็นเขาลลิ่วกระสัน
เสนอเมฆ แม่เอย
ไม้ดอกไม้ใบเกี้ยว
กิ่งครึ้มคลุมดง ๚ะ
๔๐๕. พิศวงสังเวชน้ำ
เหลวลลาย
ฤๅบ่อมีกรกาย
กิ่งค้ำ
ไฉนรู้หักรอนฉลาย
เป็นชื่อ บางแม่
แท้ว่าเขาเรียกน้ำ
หักด้วยดินงอ ๚ะ
๔๐๖. ปร๋อปร๋อชลเชี่ยวคว้าง
เรือเฉ
ลึกก็ลึกเหลือคเน
ถ่อโล้
สองลำช่วยระดมเฮ
คนลาก สนุกแม่
พอหลุดเรี่ยวก็โพล้
ก็เพล้โรรวน ๚ะ
๔๐๗. จักด่วนให้รุด้าว
กาญจน์บุรี
คนจะเหนื่อยเต็มที
ถ่อช้า
มาเที่ยวไม่มุ่งมี
กิจหน่อย หนึ่งรา
ค่ำมืดเร่งเรือล้า
รีบแล้วสนุกใฉน ๚ะ
/*110*/๔๐๘. หาดใหญ่ชายโขดเวิ้ง
วังหีบ
เร็วพี่เร่งเรือถีบ
ทอดค้าง
วังหีบอย่าหนีบบีบ
เราเมื่อ นี้เลย
ขอพี่อาศรัยสร้าง
นิเวศน์แม้นวังเรียม ๚ะ
๔๐๙. เยียมขึ้นลาดหาดครึ้ม
ครวญหา
หาดว่าฮาดเรียมผวา
วิโยคเจ้า
สวิดฮาดหาดทรายสา
มารถสวีด ฉนั้นฤๅ
ดูเถิดหาดทรายเศร้า
คู่เศร้าทรวงเรียม ๚ะ
๔๑๐. เจียมตัวกลัวเจ็บต้อง
ตัวถนอม ตัวนา
หนีโรคโศกกายผอม
พักอ้วน
ผิตื่นค่ำคืนยอม
ตามจิตร ตัวแม่
ตัวจะเสียเที่ยวป้วน
ป่วยแม้นหมิมา ๚ะ
๔๑๑. นาฬิกาตีเก้าแก่ง
กูนอน
ฤๅพึ่งโอสถถอน
ถ่วงเคลิ้ม
เอนกายก่ายหมอนหมอน
นวมนุ่ม องค์นา
เลยหลับดับแดเยิ้ม
วิโยคสิ้นกระแสรตรอง ๚ะ
/*111*/วันที่ ๑๑
วันที่ ๒๗ กุมภาพันธ์ ร.ศ.๒๖ ๑๑๒
๔๑๒. วันที่สิบเอ็ดครั้น
ตีสิบ เอ็ดแม่
เสียงพูดกันซุบซิบ
พี่ฟื้น
ฝีพายจับแจวหยิบ
ถ่อออก เรือนา
เข็นจากหาดทรายตื้น
ต่อค้ำทางไป ๚ะ
๔๑๓. บ้านไร่ไร่เจ๊กสร้าง
ไร่ปลูก ยาแม่
ทุนก็ถูกขายถูก
ถูกแล้ว
ไฉนไทยไม่ปลูกผูก
ใจเยี่ยง จีนแม่
อ่อไร่ไทยถางแผ้ว
เพาะกล้วยแตงงา ๚ะ
๔๑๔. ชุกตาพรายพี่เพ้อ
เรียกหา
มาเฉิดตาพรายมา
เมื่อนี้
พอถามท่านตาครา
คลำมืด มาแม่
วานท่านตาช่วยชี้
ร่องน้ำนำเรือ ๚ะ
/*112*/๔๑๕. บ้านท้องคุ้งเลียบคุ้ง
มองเห็น บ้านแฮ
บ้านบ่อใยบ่อเป็น
บ่อบ้าง
ชุกกระโดนอย่าโดนกระเด็น
เหมือนชื่อ ชุกเลย
ถึงหาดหัวคุ้งสล้าง
นกล้วนยางเสวย ๚ะ
๔๑๖. เลยถึงปากแพรกด้าว
กาญจน์บุรี
แควใหญ่ไปเมืองศรี
สวัสดิ์ได้
แควน้อยสู่คิรี
ไทรโยค แม่เอย
เรือที่จอดหาดให้
รีบเลี้ยงพลพาย ๚ะ
๔๑๗. ตีสายโทรเลขแจ้ง
ข่าวคราว
ที่พี่มาพนาหนาว
น่านนี้
มีความสุขสบายยาว
วันพึ่ง ถึงแม่
เพราะที่ไม่รุกรี้
รุกล้นจนถึง ๚ะ
๔๑๘. คนึงใคร่บอกข่าวเศร้า
ทรวงคิด ถึงแม่
พี่นึกอายคายจิตร์
อยู่เจ้า
ชาวโทรเลขจะพิศ
วงติ ฉินเฮย
ว่าพี่ห่างคลึงเคล้า
แม่น้อยวันกระศัล ๚ะ
/*113*/๔๑๙. ขันขันท่านปลัดเถ้า
ทิมเอ๋ย
ใช่กิจกงการเลย
เสือกแท้
กวนพี่ที่บ้านเคย
ตัวไม่ สาแม่
ยังแค่นวิ่งแล่นแต้
ป่าวร้องนามอึง ๚ะ
๔๒๐. เมื่อถึงมีพวกพ้อง
กรมการ
เห็นแปลกมาสืบสาร
ไป่แจ้ง
พากันกลับไปนาน
ไม่วุ่น ดีแม่
พอปลัดอุตริแกล้ง
บอกแล้วรุมมา ๚ะ
๔๒๑. พระอร่ามคิริรักษ์ผู้
เป็นปลัด
หลวงพิทักษ์ยกรบัติ
อีกทั้ง
ลวงคิรีพิทักษ์ถัด
ผู้ช่วย สามนา
กับปลักทิมนำตั้ง
จิตรเข้ามาเยือน ๚ะ
๔๒๒. พี่เอื้อนโอภาษพร้อง
พจมาลย์ ถามเอย
สุขทุกข์ปฏิสัณฐาน
ถั่งถ้อย
เขาขอปลูกปรำภาร
ธุระรับ รองแม่
จำพี่ไปแควน้อย
บ่ายนี้ดีควร ๚ะ
/*114*/๔๒๓. ขืนอยู่กวนผู้รับ
ลำบาก ด้วยนา
ตัวพี่ก็กระดาก
เบื่อฟุ้ง
เกรงเกณฑ์ไพร่มากราก
กรำรัก ษาแม่
เลิกที่คิดอยู่คุ้ง
นี่ค้างแรมคืน ๚ะ
๔๒๔. กรมการยืนหาดให้
เรียมฉาย รูปเฮย
พอแจกเป็นเครื่องหมาย
มิตรไว้
เขานำพี่ผันผาย
ชมเขตร์ เมืองแม่
ผ่านหาดลัดหมู่ไม้
สู่ท้องถนนบุรี ๚ะ
๔๒๕. ฟากวิถีมีบ้านตลอด
ตลาดรุง รังเอย
มีแต่ขัดแตะมุง
จากล้วน
ขายของส่งจากกรุง
เทพฯ ต่าง ต่างแม่
โลหะอาหารม้วน
แถบผ้าสารพรรณ ๚ะ
๔๒๖. ผันผายถึงท้ายหมู่
มรรคคาม
เทวะสังขาราม
วัดตั้ง
พี่พักทักถามตาม
ควรใคร่ รู้แม่
หายอ่อนร้อนแดดยั้ง
ออกย้อนทางเดิน ๚ะ
/*115*/๔๒๗. มาเกินท่าขึ้นพี่
เห็นศาล จีนแม่
โรงพวกเจ๊กทำการ
กระเบื้อง
เขาตีแผ่นเผาปาน
กรุงเก่า เจียวแม่
ถึงเขตร์ชานเมืองเยื้อง
ยาตรเข้ากำแพง ๚ะ
๔๒๘. ปรปักษ์แสยงเพราะป้อม
ประตูบัง เมืองฤๅ
ปางก่อนไร้ปืนปัง
ป่วนม้วย
จึ่งก่อทวารรวัง
สุรเศิก ผจญแม่
มาเมื่อพ้นสมัยด้วย
ดั่งนี้ดีใฉน ๚ะ
๔๒๙. มาในบุเรศร์ขึ้น
ศาลา กลางแม่
กระดานผุทลุหลังคา
กระเบื้อง
หลังศาลกุฎเทพา
รักษหลัก เมืองเฮย
ถัดตึกสรรพยุทธเบื้อง
หน่อยบ้านกรมการ ๚ะ
๔๓๐. มีลานน่าบ้านพระ
ยาครอง เมืองแม่
รั้วรอบเรือนโตมอง
มากสร้าง
ขัดแตะตับจากกรอง
มุงกรุ ฝาเฮย
ถัดก็ที่รกร้าง
รกะไม้เหมือนดง ๚ะ
/*116*/๔๓๑. กลับลงเรือเร่งซื้อ
เสบียงอา หารเฮย
พี่รับกรมการมา
เยี่ยมล้อม
เมียผู้ช่วยนำยา
สูบกับ ปลาแม่
มาส่งจงจิตรน้อม
นอบให้ไปกิน ๚ะ
๔๓๒. แสนยินดีด้วยทราย
สารสาย ลวดแม่
ว่าพวกอยู่วังสบาย
หมดบ้าน
เป็นแต่ลูกแก่นตาย
เดียวเด็ก นักแฮ
การมอบเสร็จทุกด้าน
สั่งได้ดังหมาย ๚ะ
๔๓๓. บ่ายแล้วลาปลัดทั้ง
กรมการ
ออกจากปากแพรกปาน
พรากน้อง
เหลียวหลังบ่อเห็นกาญ
จนบุเรศร์ แล้วแม่
เสมือนพี่แลฤๅพ้อง
ภักตร์แล้วเรียมลา ๚ะ
๔๓๔. มาเข้าแควน้อยอย่า
น้อยใจ เลยเพื่อน
มีเกิดมีตายใคร
รอดบ้าง
เจ้าหลงยูกพวงใด
ดลเมื่อ นี้รา
เจ้าจะจากจะร้าง
จะร้อนฤไทยหนอ ๚ะ
/*117*/๔๓๕. พี่รอนาเวศร์ด้วย
ยายเจ๊ก ง่วยแม่
พาลูกกับหลานเด็ก
เติบด้วย
มาหาจะล่าเก๊ก
แกกลับ ใฉนนา
เพราะว่าสามิภักดิล้วน
มุ่งสู้แสวงตาม ๚ะ
๔๓๖. พี่ถามนามเด็กพลุ้ย
มักตัก
แปดขวบอวบเหมือนยักษ์
ใหญ่เตื้อง
กิมเอ้งภุคะพับ
พับพูด ยายเอย
ที่ผูกขวัญทองเฟื้อง
หนึ่งให้ตามมี ๚ะ
๔๓๗. ยายนี่มีชื่อแคว้น
กาญจนบุรี
นับว่าเป็นเศรษฐี
เอกได้
ผูกบ่อนฝิ่นเหล้าปี
นี้หมด เมืองแม่
มีลูกเขยสใภ้ใช้
ช่วยเลี้ยงรวังการ ๚ะ
๔๓๘. พี่พบหลานอ้วนเมื่อ
ไปประพาศ เมืองแม่
เหลือพิลึกเล่นตลกปลาด
น่าเย้า
ตุบตับรับเงินบาท
ของพี่ ให้เฮย
เลยชักยายมาเฝ้า
พี่ทั้งถวายของ ๚ะ
/*118*/๔๓๙. สองฟากปากแพรกน้อย
แพหลาย หลังเฮย
ประโมงหมู่หาปลาขาย
ครึกครื้น
ตอนลึกห่างบ้านราย
ระยะฝั่ง ทางแม่
เป็นแต่ป่าพงพื้น
พนัศไร้คนแรม ๚ะ
๔๔๐. เขาแหลมเห็นเรือกกล้วย
กลาดดง
พลถ่อต่างคนประสงค์
ใคร่ซื้อ
สักครู่สิจู่ลง
เรือรีบ มาแม่
ขายไม่ขายให้มื้อ
ใคร่ฉนี้ดีกระไร ๚ะ
๔๔๑. พี่ให้เงินค่ากล้วย
เป็นราง วัลเอย
เรือบากจากยายบาง
รีบเต้า
ตวันบ่ายสุดหมายทาง
ถึงชุก ญวนแม่
เรือพึ่งถึงศาลเจ้า
เขตรคุ้งเขาปูน ๚ะ
๔๔๒. อาดูรพูลทเวศเศว้า
ทรวงเหงา
เย็นย่ำค่ำถึงเขา
ตกน้ำ
เห็นหาดลาตลำเนา
น่าจอด นอนแม่
รีบลากบากเรือค้ำ
ถ่อเข้าขอแรม ๚ะ
/*119*/๔๔๓. แวมแวมลามป่าล้วน
เพลิงพนม แม่เอย
คึกคึกพิลึกลม
ลลอกฟ้า
ทึกทึกปึกอุรารทม
ทางเปลี่ยว แม่เอย
เกรี๊ยกเกรี๊ยกจักรจั่นสร้า
พี่สร้านทรวงหวิว ๚ะ
๔๔๔. ปลาซิวลิ่วโลดลี้
หลบประโมง
ปลาใหญ่ไล่ฟาดโผง
ผงาดดิ้น
เสือกเกล็ดเล็ดลอดกระโดง
กระเดือกแด่ว แด่วแม่
กลับเหยี่ยวเฉี่ยวชื่นลิ้น
เล่ห์นี้ควรแหนง ๚ะ
๔๔๕. แล้งมิตรสถิตหาดห้วง
เห็นแพ ใผ่เอย
เป็นเพื่อนอยู่เผือนแล
อุ่นโอ้
หมดบุญอยู่วังแห
ห่างเพื่อน ผองแม่
เห็นแต่เมียเมื่อโพล้
เมื่อเพล้ชวนถวิล ๚ะ
๔๔๖. เดี๋ยวกินเดี๋ยวอิ่มแล้ว
เดี๋ยวหิว อิกแม่
เดี๋ยวสนุกเดี๋ยวทุกข์หวิว
หวั่นเศร้า
เดี๋ยวหาดประเดี๋ยวทิว
ไม่พี่ ชมแฮ
เดี๋ยวนี้คุยเดี๋ยวเข้า
คฤหาศห้องนอนนอน ๚ะ
/*120*/วันที่ ๑๒
วันที่ ๒๘ กุมภาพันธ์ ร.ศ.๒๖ ๑๑๒
๔๔๗. สิบสองวันแล้วพี่
พนานอน
ตรู่ออกอุทกยานจร
จวบแคว้น
วังยางฉิยางศร
สวาสดิ์นุช ใฉนเลย
ถึงเสียบทรวงพี่แม้น
มฤคทู้ธนูผลาญ ๚ะ
๔๔๘. ท่ากระดานดานอกแค้น
ขัดกระดาน
ผิพี่พบกระดานสพาน
พาดฟ้า
ปางทุกข์ทูรสถานนาน
เนาเถื่อน ฉนี้แม่
พี่จะเห็นพโยมกล้า
กลับเข้าประคองสมร ๚ะ
๔๔๙. ผ่อนคนกินโภชน์เล้ว
ลอยลำ มานา
ถึงน่านหนองท่ารกำ
จิตรกลุ้ม
หนองพนัศขัดคนทำ
นาปลูก เข้าแม่
หญ้าปรกรกหนองคลุ้ม
เฉกคร้านคราลเลิง ๚ะ
/*121*/๔๕๐. ย่านเยิงสมเยศให้
เห็นเพลง พิลิกแม่
ถึงเกาะสาโรงเลวง
จิตรอั้น
สำโรงมากมันเอง
จักโทษ ใครนา
จึงลูกเขาบีบคั้น
ลูกเค้นเป็นธุลี ๚ะ
๔๕๑. มีเรือพายม้ารีบ
แจวเคียง มาแม่
คือสุ่นเมียจีนเหลียง
รีบเต้า
มาเยียนพี่ส่งเสบียง
ทางทอด สนิทแม่
บอกว่าออกแต่เช้า
พึ่งรู้เรียมมา ๚ะ
๔๕๒. นาวาถึงคุ้งเชี่ยว
ชุกยาย ญวนแม่
ทางทุ่งนาคราชหมาย
มุ่งเต้า
เทียบท่าน่าหาดทราย
พักจอด เรือนา
ใหนเล่ายายญวนเฝ้า
แอบโอ้อายหรือ ๚ะ
๔๕๓. ขวามือมีห้างเจ๊ก
หาปลา
ชรอยก่อนยายญวนมา
มากตั้ง
หายกายบ่อหายปรา
กฏชื่อ ญวนเลย
ดีชั่วทำตัวยั้ง
ยืดคล้ายยายญวน ๚ะ
/*122*/๔๕๔. นกเขาครวญก้องกรุก
กรูกรู
เกลื่อนใผ่โผบินพลู
คึกเต้น
ฝูงปลาคร้ำคราดู
ฉนัดว่าย วนแม่
บนฝั่งรังผึ้งเน้น
เหนี่ยวต้อนตีรวง ๚ะ
๔๕๕. เป็นห่วงผู้ช่วยได้
สั่งสาส์น มานา
ถึงมักฉุนเพชร์พราน
ป่าเอื้อ
ตามที่เที่ยวสถาน
วนาเวศ แม่เอย
สำหรับยิงนกเนื้อ
บกน้ำนำไป ๚ะ
๔๕๖. ทันใดให้ปลัดคล้าม
ขุนคเชนทร์
เรือเล็กตีกระเชียงเบน
ล่องเต้า
ตามสามพวกพรานเจน
ทางรีบ มาแม่
ถึงชุกอ้ายบานเข้า
ป่าได้ตัวมา ๚ะ
๔๕๗. ตาเพชร์บอกวาอ้าย
พรานมัก
เที่ยวตัดไม้สำนัก
ป่าโน้น
พรานฉุนก็ตายจัก
ไปแต่ เดียวแม่
เพื่อนเชี่ยวชาญไพรโพ้น
สมัคพร้อมใจพา ๚ะ
/*123*/๔๕๘. น่ากลัวปืนคาบค้อน
สิลาขัน
หลายเกรียกเรียกสุตันขยัน
ใหญ่ด้วย
มีเขนงย่ามลว้าครัน
ครบทมัด แทมงแม่
เล่าแต่ยิงสัตว์ม้วย
มากเนื้อเสือหมู ๚ะ
๔๕๙. ฉมังกู่รู้โก่งร้อง
เสียงสัตว์
ถามเถิดคุยสารพัด
คล่องลิ้น
ยิงปืนเพื่อนถนัดชงัด
ลองแม่น มือแม่
ทรหดซดสุราสิ้น
ขวดโอ้อึงโขมง ๚ะ
๔๖๐. ตโพงเผินเดินขึ้นทุ่ง
นาคราช
ทางชุกญวนไกลหาด
ห่างแคว้น
เสียทีที่หลงกราด
แดดชุก ญวนแม่
ผิจอดบางลานแม้น
ป่านนี้หมิสบาย ๚ะ
๔๖๑. บ่ายคิดจะขึ้นเที่ยว
จนสา ยัญเฮย
กลับเมื่อค่ำคลำครา
มืดเมื้อ
รศกลัวสัตว์ร้ายพา
เกิดรศ สนุกแม่
ดีกว่ากรำแดดเนื้อ
ผ่าวเพี้ยงดงรัง ๚ะ
/*124*/๔๖๒. ตึงตังแจวถ่อปล้ำ
เรือฝืน เชี่ยวเฮย
ขายปกนกตะกรุมยืน
ขยอกน้ำ
ตาขันเพ่งสูนป่น
เป้งตอก ตกรุมฤๅ
เปล่าดอกตอกน้ำต้ำ
ใหญ่แค้นเคืองแขน ๚ะ
๔๖๓. ยิ่งแล่นยิ่งช้าลุ
บางลาน
แดดอ่อนฟังคำพราน
ออกอึ้ง
ปถึงบ่อเห็นสถาน
ทนมืด เปล่าแม่
เอาเถิดจำรอขึ้น
ตรู่ค้างบางลาน ๚ะ
๔๖๔. พี่ตามพรานป่าเข้า
ป่ารก
ดอดดักยิงเนื้อนก
ไก่อิเก้ง
ป่าใหญ่พุ่มไม้ปก
แปลกนัก แม่เอย
ดื่นนกยกยิงเป้ง
ไป่ต้องตัวหนี ๚ะ
๔๖๕. สุริย์ศรีลี้ลับแล้ว
กลับเรือ
กินอิ่มออกครึมเครือ
ง่วงชื้อ
ฟังพรานเล่าเรื่องเสือ
สนุกอยู่ หนะแม่
เพลินสดับหลับม่อยมื้อ
มุ่นเคลิ้มคราวหนาว ๚ะ
/*125*/วันที่ ๑๓
วันที่ ๑ มินาคม ร.ศ.๒๖ ๑๑๒
๔๖๖. ห่วงทุ่งนาคราชขึ้น
เขินอรัญ
ก่อนรุ่งไตรยทศวัน
พี่ฟื้น
กินฟองไก่ประกัน
หิวอ่า องค์เอย
เรือบางจากหาดตื้น
ถ่อข้ามตรงถึง ๚ะ
๔๖๗. ขมึงทึงพรานเพชร์คว้า
ปืนแบก
นำยะเหยาะเลาะดงแหวก
ป่าตื้อ
พวกเราเหย่าตามแปลก
ตาตื่น ไพรแม่
เสียงแต่โจทย์กันอื้อ
เอิกด้าวดงเดิน ๚ะ
๔๖๘. เมิลไม้มากอย่างพื้น
ใผ่พนอม
ดกดอกสุรภีพยอม
ลูกย้อย
นานาปักษาถนอม
กายส่ง เสียงแม่
ไก่ป่าแอบป่าคล้อย
เนตร์แล้วขันคนอง ๚ะ
/*126*/๔๖๙. พรานมองย่องเขม้นขยับ
ยิงสัตว์
ตามไก่ไล่นกสกัด
อิเก้ง
บุกรกวกเดินลัด
ออกเทือก เกวียนแม่
ไป่เหมาะเดาะลูกเป้ง
ปับได้ตัวกิน ๚ะ
๔๗๐. จวนถิ่นนาคราชแล้ว
แสดงฤทธิ นาคฤๅ
ดินจึ่งแดงแผงผิด
ภาคเพี้ยน
ไม้สูงพรืดสพรั่งชิด
ชลอกิ่ง เปลาแม่
ลายถ่านปนหญ้าเที้ยร
ทาบฟื้นพรมปู ๚ะ
๔๗๑. ครู่ถึงทุ่งนาคล้วน
ลานดิน แดงแม่
ตากตพดเทียบปัถพิน
พ่างแต้ม
เพลินเก็บลูกเกตกิน
กิ่งเพียบ ผลเฮย
กลดื่มขีรรศแปล้ม
โอษฐ์โอ้เอ็นดู ๚ะ
๔๗๒. แผนภูมิดูพิลึกด้าว
แดงฉาด
แร่เหล็กหรือนาคผาด
พิศร้อน
คูตนาคพี่นึกปลาศ
แลเที่ยว แสวงแม่
พเอิญเหมาะเคราะห์ดีก้อน
หนึ่งได้ดังประสงค์ ๚ะ
/*127*/๔๗๓. ขืนหลงดงนาคช้า
ชายเขา
สายแดดจะแผดเผา
พี่ร้อน
ด่วนเดินกลับลำเนา
ทางที่ มาแม่
พรานเพชร์เล็ดลอดย้อน
ย่างจ้องมองสมัน ๚ะ
๔๗๔. ครั้นถึงท่ารีบเลี้ยง
พลพาย
ด่วนออกเรื่อเมื่อสาย
ถ่อแปร้
เสียงแต่ตื่นตเกียกตกาย
กันบอก ข่าวแม่
โน่นนกโน่นไก่แจ้
โน่นเหี้ยหันหนี ๚ะ
๔๗๕. นางแอ้งมีบ้านโอ้
อนาถทาง
มาป่าเห็นแต่นาง
ย่านแอ้ง
แม้พี่อยู่วังปาง
เปรมสวาสดิ แม่เอย
โฉมแม่อ้องแอ้งแกล้ง
พี่เย้ายวนกระศัล ๚ะ
๔๗๖. ถั่นถั่นถ่อเรี่ยวเลี้ยว
แลสยอง ใจเอย
ลุแก่งหลวงมเลืองฟอง
เฟื่องฟุ้ง
หินพืดยืดคลองคนอง
น้ำหลุด ทลาดแม่
โยงเชือกเสือกเรือทุ้ง
เทือกข้างทางเกวียน ๚ะ
/*128*/๔๗๗. เลี่ยงหินลินลาศพ้น
แก่งหลวง
พักทอดจอดเรือปวง
ไพร่ร้า
อ้อมทางหว่างแก่งทรวง
กระซิกใคร่ สนานแม่
ลงแก่งสรงกระแสรกล้า
กระหลบฟื้นฟองถวาย ๚ะ
๔๗๘. คล้ายคล้ายโครงแก่งแกล้ง
กรอพจน์
ยังจับใจกำหนด
นึกได้
กรมหลวงพิชิตประชด
ชมแก่ง หลวงแม่
ให้สะสมแก่งให้
สุขผู้มาเห็น ๚ะ
๔๗๙. น้ำใสใหลควั่งคว้าง
ชลวน
ปลาว่ายสายสินธุ์ยล
คล่ำคล้ำ
หาดลาดปราศจากมล
ฑิณเปือก แปมนา
สนานสนุกน้ำตื้นน้ำ
ลึกเหล้นเย็นสบาย ๚ะ
๔๘๐. ตาขันหายหน้าตก
แก่งปลิว ไปฤๅ
เดี๋ยวกลับโกรธเพื่อนฉิว
ปล่อยแกล้ง
ลอยน้ำด่ำถึงทิว
ท้ายหาด โน้นแม่
ตโกนแทบคอหอยแห้ง
ฮึดดั้นเดินมา ๚ะ
/*129*/๔๘๑. ศาลเทพารักษ์ตั้ง
ฝ่ายสดำ
เขาก็ต่างคนคำ
รพเส้น
ค่อยถ่อค่อยชลอลำ
เรือแล่น มาแม่
ถึงเรี่ยวแก่งน้อยเขม้น
คมักพ้นชลเนือย ๚ะ
๔๘๒. เฉื่อยลมร่มแดดปลื้ม
ปรีดา
เขาทับหมีหมีมา
เมื่อนี้
ไม่แคล้วลูกปืนปา
ปักอก หมีเอย
หมีขยาดหลบอาตม์ลี้
เลี่ยงเข้าเขาบัง ๚ะ
๔๘๓. มากระทั่งถึงเบื้องท่า
กระบือกระบือ ใดแม่
ฤๅว่าทรพีฤๅ
ฤทธิร้าย
ชลเนตร์เชี่ยวชลคือ
เขาคูต ตาฤๅ
ใหนสุครีพครวญอยู่ท้าย
โขตท่าพาลี ๚ะ
๔๘๔. โป่งนกที่นกกล้ำ
เกลือกิน ฤๅพ่อ
ใหนโป่งพี่ปองถวิล
ใคร่แจ้ง
จักบอกพี่พรานลิน
ลานั่ง โป่งแม่
คอยนกยกปืนแกล้ง
ลั่นเป้าเอาตัว ๚ะ
/*130*/๔๘๕. มัวแวะตามชอบน้ำ
ใจตู
พึ่งลุวังอ้ายหมู
พลบแล้ว
อ้ายหมูแค่นมีคู
หาเรียก วังแม่
พี่พรากเวียงวังแล้ว
แซ่วไร้เรือนเกษม ๚ะ
๔๘๖. จำเปรมปราโมทย์ด้วย
เรือเป็น สุขแม่
มั่งตั่งพริกกับเกลือเหม็น
ไม่เคี้ยว
อดอยากยากลำเค็ญ
เกลือกัด อร่อยแม่
รู้ศึกฝึกขับเขี้ยว
จิตรบ้างเทอญสหาย ๚ะ
๔๘๗. พลพายพักหาดอ้าย
หมูจอด นอนแม่
พบเพื่อนเรือคุยออด
อุ่นบ้าง
กองไฟนั่งยามตลอด
ระยะที่ แรมเฮย
เป็นสุขทุกคนค้าง
ค่ำครื้นเครงฮา ๚ะ
๔๘๘. พฤกษาสูงสลั่งล้วน
หลังหาด
เขียวฉอุ่มพุ่มใบดาษ
ป่าครึ้ม
ยามค่ำส่ำจตุบาท
ตเบ็งสุร เสียงแม่
กรีดโครกโฮกกระหึ่มฮึ้ม
เอิกห้องหิมวา ๚ะ
/*131*/๔๘๙. ไสยายามค่ำแล้ว
เราเคย
เพลินอ่านอักษรเลย
ดึกน้อย
สี่ทุ่มง่วงรงมเฉย
ชาเชื่อม ใจแม่
คนเงียบเรียมเหงาชม้อย
มืดฟ้าผทมฝัน ๚ะ
/*132*/วันที่ ๑๔
วันที่ ๒ มินาคม ร.ศ.๒๖ ๑๑๒
๔๙๐. ทางเรือเหลือช้าค่อย
กระดิบ กระดิบ
ล่วงทิวามาสิบ
สี่แล้ว
ทางไปก็ไกลลิบ
ลเลิงเที่ยว มาแม่
ก่อนรุ่งออกเรือแคล้ว
หาดคล้อยลอยชล ๚ะ
๔๙๑. มาดลแดนโขตรท้อง
ท่าเสลา
เขาปากดงชโงกเงา
ฝั่งเงื้อม
เหมือนยักษ์ปักลำเนา
ไพรสกัด อยู่แม่
มืดทึดมืดทะมอเหมื้อม
หมดไม้เขียวมี ๚ะ
๔๙๒. ฟากวิถีมีใผ่ครึ้ม
คลุมดร
พบพวกล่องแพขอน
สักทั้ง
แพใผ่เพื่อมสาคร
ลอยผ่าน พี่แม่
บนหาดเห็นปรำตั้ง
ตัดไม้เวฬู ๚ะ
/*133*/๔๙๓. อยู่สำราญวิเวกด้าว
ดังสงัด
นกต่อไก่ต่อถนัด
ล่อเลี้ยง
มีปืนเบ็ดครืนสัตว์
ปะดัก ยิงแม่
ขุยใผ่รวงผึ้งเพี้ยง
กับเข้าขนมเสวย ๚ะ
๔๙๔. เรือเกยหาดเรี่ยวบ้าน
ยางเกาะ
เห็นหาดกลางน้ำละเมาะ
มากอ้อม
ที่ตื้นแค่เข่าเถาะ
เถาะท่อง สบายแม่
ที่ลึกเหลือถ่อน้อม
หน่วงค้ำลำชล ๚ะ
๔๙๕. มีคนตั้งบ้านตัด
ไม้ยืน มากแม่
ใผ่รวกเสาแก่นฟืน
โป๊ะรั้ว
แพขอนสักแรมคืน
จอดพัก อยู่แม่
กรงนกกล้วยไม้ยั้ว
ทับน้อยระนาวแขวน ๚ะ
๔๙๖. เรือแล่นถึงย่านเจ้า
เห็นศาล เจ้าแม่
เจ้าแม่ศักดิสิทธิปาน
ปู่เจ้า
มีผ้าตุกตาขนาน
ลครยก ถวายเอย
พี่ด่วนชลมารคเร้า
รีบไร้อะไรสรวง ๚ะ
/*134*/๔๙๗. เรือล่วงถึงแคว้นท่า
นักการ
พี่ไม่มีผิดพาล
พี่ร้อง
เยียใฉนนักการชาน
เสือกสกัด พี่แม่
โอ๋ยชื่อท่าดอกต้อง
หยุดเลี้ยงกันที ๚ะ
๔๙๘. วารีเงียบลึกล้ำ
มันเลือก
ชายฝั่งเป็นหินเทือก
ท่าซื้ง
ปลาผลุดโพล่งพล่างเถลือก
ถลนฟาด ฟองแม่
เขาว่ามีตเข้ทึ้ง
ท่องน้ำทำความ ๚ะ
๔๙๙. ฤๅขามพรานเพชร์ขึ้น
เดินบก
เดี๋ยวพี่แกยิงนก
เงือกได้
ปลาล่อนเฉกฉ้อนหก
คเมนถูก ปืนแม่
เดี๋ยวแปลกตีผึ้งให้
ดื่มเคี้ยวหวานมัน ๚ะ
๕๐๐. ผายผันชลมารคข้าง
หาดโต
ถึงย่านบ้านกอนโด
เชี่ยวเลี้ยว
มีเรือนไร่นาโค
ควายช่วย แรงแม่
ตัดใผ่หาปลาเขี้ยว
ขับกล้าหากิน ๚ะ
/*135*/๕๐๑. ผินภักตร์เห็นพระให้
เห็นชัด
แน่ว่าคงมีวัด
อยู่ด้วย
แต่แลบ่อเห็นถนัด
แน่จิตร พี่เลย
เห็นแต่ใผ่ไร่กล้วย
กับรั้วเรือนแพ ๚ะ
๕๐๒. เสียงแสร้ว่าลูกเนื้อ
อึงคนึง
บ้างก็จับปืนตะบึง
ไล่ล้อม
เสียงฮาใหญ่ไปถึง
เนื้อเถื่อน แม่เอย
แปลงรูปเป็นควายด้อม
โดดข้ามตามหาย ๚ะ
๕๐๓. หลายแควกระแสรเชี่ยวกั้น
เกาะทราย
สุดจะถ่อแจวพาย
ล่วงพ้น
ลงเข็นลุตลาดควาย
แควร่วม แล้วแม่
น้ำลึกลงถ่อล้น
รีบเมื้อมรรคา ๚ะ
๕๐๔. ท่าตะคร้องามป่าพื้น
ทรายขาว
แลรโหฐารราว
รุกข์สร้าง
กลุมพุกเหยื่อมฤคคราว
คลอดลูก ชอบแม่
ดาษป่าน่ามาสร้าง
ป๊ากสร้างวังหนม ๚ะ
/*136*/๕๐๕. รดมคนดลบ้านฝั่ง
ฝ่ายแคว ซ้ายแม่
ลำแม่พาชีแพ
จอดตั้ง
เขาลงเฝือกปิดกระแสร
ลำดัก ปลาเฮย
พี่สั่งพักเรือยั้ง
ผ่อนล้าแรงแจว ๚ะ
๕๐๖. เห็นแถวไร่กล้วยเกลื่อน
ฝั่งชล
บนฝั่งมีเรือนคน
ขัดรั้ว
เจ๊กมาประโมงขน
ปลาส่ง เสบียงเฮย
กับลูกลิงลมกะปั้ว
กะเปี้ยมาถวาย ๚ะ
๕๐๗. พี่จ่ายเงินเฟื้องแจก
ประสามี
ขึ้นเที่ยวทัศนานที
แพรกเลี้ยว
ชื่อลำแม่พาชี
ชลมารค ปลาแม่
ไปออกเพชร์บุรีเคี้ยว
คดโค้งทางเขา ๚ะ
๕๐๘. ลำเนาน้ำตื้นติด
ขัดขวาง
ไม้หักทับหนทาง
กีดด้วย
ถามใครล่องไปปาง
ใดทราบ บ้างฤๅ
เปล่าไม่เคยไปห้วย
แห่งด้นจนตัน ๚ะ
/*137*/๕๐๙. ครั้นพรานเพชรเที่ยวค้น
เนื้อนก
เดินกลับมาทางบก
ลุด้าว
ออกเรือถ่อทวนอุทก
ทางเชี่ยว มาแม่
ตกตลึงลงแจวน้าว
หนืดน้าวนทีตบึง ๚ะ
๕๑๐. ถึงท่ามะเดือไม้
สูงสไว
สองฟากครึ้มคลุมไพร
แพรกกว้าง
เจ้าฟ้าดอกมะเดื่อไสมย
เสียอยุท ธยาแม่
หนีภพหลบโลกสร้าง
ผนวชทิ้งเมืองประไลย ๚ะ
๕๑๑. เมืองไทยไม่รู้ขาด
คนดี ดอกแม่
กรุงเก่าแพ้ไพรี
ยุคนั้น
เพราะเจ้าแผ่นดินกะลี
เหลือพิลึก มนุษย์นา
คนอื่นหมื่นแสนอั้น
อกทิ้งไทยสลาย ๚ะ
๕๑๒. เป็นชายโชคเมื่อบ้าน
เมืองดี
จักโกรธกันตามที
เถิดเอ้า
เมื่อศึกฮึกหาญตี
เมืองเกิด ตัวนา
ควรสมัครักกันเข้า
ขจัดสู้สัตรูกษัย ๚ะ
/*138*/๕๑๓. มีใครสมัยเมื่อบ้าน
เมืองเข็ญ
แข่งฤทธิบิดอุบายเป็น
ช่องร้าย
บ้านเมืองไม่รักเห็น
แต่ประโยชน์ ตัวแม่
รู้เลิดมันนั้นอ้าย
ขบถบ้านเมืองเอง ๚ะ
๕๑๔. เกรงเรือจักค่ำค้าง
ทางกะ
เร่งรีบแจวจังหวะ
กระชั้น
บรรลุย่านวังตะ
เคียนพลบ แล้วแม่
สองฝั่งหินทั้งนั้น
ภาคย์พื้นผาสลอน ๚ะ
๕๑๕. รอนรอนสุริยขอบฟ้า
แดงเถือก
ถึงท่าจรเข้เผือก
พี่ค้าง
จอดหาดทรายกระเดือก
ชิดหาด ทรายแม่
ตรงฟากเห็นแพสร้าง
ระเบียบบ้านเรือนคน ๚ะ
๕๑๖. บนฝั่งศาลคู่โอ้
อนาถนัก
เชื่อแต่ผีสางศักดิ์
สิทธิ์เพ้อ
ตัวตัวไม่พึ่งจัก
พึ่งปีศาจ ใฉนรา
มัวคลั่งของขลังเฟ้อ
ฝืดสร้างทางนิพาน ๚ะ
/*139*/๕๑๗. นั่งนานเกรงเมื่อยขึ้น
หาดเดิน เล่นแม่
พอยืดสกลกายเพลิน
เมื่อเพล้
หยุดยั้งบนฝั่งเนิน
ขอนนั่ง สบายแม่
ดูวิเวกวังเวงเอ้
อาตม์อื้งตลึงหวัง ๚ะ
๕๑๘. ฟังเสียงมยุเรศร้อง
ไกลไกล
ก๊อกก๊อกโต๊งโห่งใน
ฟากโน้น
เห็นใช่นกยุงไพร
เพราะชิด บ้านแม่
แท้ว่าสัตว์วัดโพ้น
จับไม้ถวายเสียง ๚ะ
๕๑๙. เมียงมองช่องม่านโน้น
เรือใคร นะฮือ
บันทุกกล้วยมีไฟ
จุดจ้อง
บากมาน่าประหลาดใย
ค่ำมืด แล้วรา
พลางนึกพลางพี่ร้อง
ทักเฮ้ยใครพาย ๚ะ
๕๒๐. ทราบยายจั่นจรเข้
เผือกหมาย
นำเครื่องสักการถวาย
แด่เจ้า
ให้ผ้านุ่งยายยาย
หยอดเนตร์ เทียวแม่
หมอบพร่ำให้พรเฝ้า
กราบแล้วลาจร ๚ะ
/*140*/๕๒๑. ลือกระฉ่อนตลาดบ้านนี้
อึงเอ็ด
ว่าพบบ่อเพชร์เพชร์
ขุดได้
พระยาสุระศักดิ์เม็ด
หนึ่งชอบ นักแม่
ร้อยบาทขาดค่าให้
รับซื้อดวงมณี ๚ะ
๕๒๒. มีลายแทงผุดขึ้น
เมืองเหนือ
เขาชื่อศรีเพชร์เหลือ
โคตรแก้ว
พระสงฆ์รีบลงเรือ
มาถิ่น นี้แม่
วันหนึ่งคืนหนึ่งแผ้ว
มนัศได้ดวงวิเชียร ๚ะ
๕๒๓. นายพลอยเพียรพูดเย้า
ยอหนุน
ตาที่คลั่งเพชร์ฉุน
เห่อให้
พี่ดูเพชร์ดีบุญ
มีเกิด มาแม่
อุบ๊ะเพชรน้ำค้างได้
ตรวจสิ้นคำเถียง ๚ะ
๕๒๔. เพียงสิบหกพรรษเพี้ยร
ผิดปลาด
เมื่อพี่ตามเสด็จประพาศ
แพรกนี้
จรเข้เผือกแพอาจ
จำแม่น แม่เอย
น้อยกว่าสิบแปดชี้
ช่องให้เห็นเจริญ ๚ะ
/*141*/๕๒๕. เขาเชิญเสวยโภชน์ปลื้ม
เปรมกระมล
นั่งผูกประพันธ์นิพนธ์
นิราษน้อง
เพลินจิตรติดใจจน
ยามเศษ แม่เอย
ออกกระหายหาห้อง
สู่ห้องไสยา ๚ะ
/*142*/วันที่ ๑๕
วันที่ ๓ มินาคม ร.ศ.๒๖ ๑๒
๕๒๖. ครึ่งเดือนเจื่อนจากด้าว
เดินเรือ
แสวงสุขส่งเหยื่อเสือ
สิข้า
เนื้อนกตกปลาเจือ
ขุยใผ่ ผสมเอย
กินอิ่มนอนหลับช้า
เชื่อมคุ้นเคยแรม ๚ะ
๕๒๗. แอร่มฟ้าผวาตื่นโอ้
อังสุมา ลีเอย
ใฉนด่วนส่องแสงครา
พี่เคลิ้ม
จำบอกออกเรือลา
ย่านพัก ไปแม่
หนาวก็หนาวท่าวเทิ้ม
อุทกคลุ้มควันฉุย ๚ะ
๕๒๘. พุ้ยชลดลด้าวท่า
โป่งคอย ดูแม่
ถวิลว่าโป่งสใบลอย
เรี่ยวคว้าง
เผื่อพี่พลัดเรือพลอย
เกาะโป่ง สใบแม่
งามกว่าโป่งน้ำค้าง
ฟ่องฟื้นลอยฟอง ๚ะ
/*143*/๕๒๙. ถึงคลองแก่งน้ำเชี่ยว
เชี่ยวพิลึก หนะแม่
เหลือถ่อเหลือแจวกึก
กักตื้น
คนเข็นเล่นอึกทึก
เที่ยวแก่ง เชี่ยวเอย
เห็นกรวดกลอกเกลื่อนพื้น
น่านน้ำนองใส ๚ะ
๕๓๐. น้ำใส่ใหลควากคุ้ง
ท่ามเฟื่อง เจ้าเอย
ยามกระหายชำเลือง
เลือกต้น
ไป่เห็นลูกมะเฟืองเคือง
ใจพี่ นักรา
มองเปล่าหวังเปล่าพ้น
ท่าเลี้ยวเลยมา ๚ะ
๕๓๑. ท่าลำเภาพี่เพ้อ
ลำเภา พี่เอย
งามยิ่งนามลำเนา
น่านไม้
น้ำเขียวเชี่ยวเห็นเงา
ไม้ชโงก งามแม่
โฉมแม่ลำเภาใกล้
กระจกแล้ววิไลยฉาย ๚ะ
๕๓๒. สายชลล้นหลั่นแม้น
เทใหล ลงฤๅ
ช่องแคบแอบเรือไป
ป่วนท้าย
ลงลากถลากไถลไคล
เลือกลื่น นักรา
ปลาคล่ำส่ำว่ายคล้าย
กรวดกลิ้งเห็นตัว ๚ะ
/*144*/๕๓๓. นัวเนียเพลียถ่อค้ำ
เรือไคล คลานา
ท่าทุ่งนาหมื่นไชย
เชี่ยวกล้า
ฤทธิเชี่ยวเชี่ยวจนใหล
พัดกลับ ขึ้นเลย
หลุดเรี่ยวเรี่ยวแรงล้า
พักเลี้ยงพลพาย ๚ะ
๕๓๔. ฝั่งทรายชันซึ้งเม็ด
โตหิน ปนแม่
ชายหาดเห็นผึ้งบิน
สูบน้ำ
คงมีที่รังยิน
ดีโลด กันนา
เดี๋ยวเหนี่ยวรวงใหญ่ป้ำ
ด่วนได้ดังประสงค์ ๚ะ
๕๓๕. ตรงหากที่จอดต้อง
เห็นถนัด
ช่องเหล่าเขามาตัด
ใผ่ไม้
ทนยากถากเข็นคัด
สู่ท่า แล้วแม่
ล่องส่งลงกรุงได้
ค่าเลี้ยงตัวสบาย ๚ะ
๕๓๖. ทั้งหลายหลงโลภเส้น
สนุกเขลา
เที่ยวตัดขายใผ่เสา
มากแล้ว
เล่นโปเล่นหวยเมา
สุราที่ กรุงแม่
เหนื่อยเปล่าลงเซาแอ้ว
แซ่วสู้ทวนทำ ๚ะ
/*145*/๕๓๗. ดำเนินชลมารคเลี้ยว
ลำทราย
พบเรี่ยวเชี่ยวทลักทลาย
ลั่นอู้
น้ำสูงกว่ากันหลาย
นิ้วถนัด เห็นแม่
ราวกับเข็นเรือสู้
สอึกขึ้นธารเขา ๚ะ
๕๓๘. ขอบใจเจ้าย่นน้อง
พรานเพชร์
เที่ยวตัดไม้ทราบเสด็จ
ลุแคว้น
ช่วยเขาลากเรือเอ็ด
เทียวพี่ ฑิตเอย
พี่ตอบเงินสลึงแม้น
ชั่งปลื้มเหลือใจ ๚ะ
๕๓๙. แลไกลเขาแก้วเยี่ยม
พโยมทโมน แม่เอย
หลังย่านแมงลักโพน
ภาคห้วย
เขาชลอถ่อเรือโยน
ยวบน่า กลัวแม่
พลั่งพลั่งน้ำควั่งย้วย
ยืดค้ำทางจร ๚ะ
๕๔๐. ดรตาลสามต้นมาก
มีตาล
นาไร่บนใหล่ลาน
ฝั่งสล้าง
ไป่เห็นหมู่เรือนชาน
ใดอยู่ เลยแม่
เขาว่าเรือนอยู่ข้าง
ลึกขึ้นเขินไป ๚ะ
/*146*/๕๔๑. ไม้ใหญ่แลสรั่งต้น
ยางยาง มีแม่
คนป่าเผายางทาง
เทือกต้น
ขุดโพลงโล่งเป็นราง
เตาก่อ เพลิงเอย
แท้เพราะยางยางล้น
ล่อให้ไฟเผา ๚ะ
๕๔๒. เรือเราลุแหล่งห้วย
แมงลัก
เห็นเย่าเรือนสำนัก
ที่นั้น
ในห้วยว่ามีศักดิ์
สิทธิสิ่ง พิเศษแม่
เรียกสลายอนชั้น
เอกเข้าขนานยา ๚ะ
๕๔๓. ซมซานมาลุเวิ้ง
วังซัก ซานเอย
ใครจะซักพี่หยัก
เรียกแล้ว
มาเถิดอยากซักนัก
ซักพี่ เลิดรา
เพราะพี่ผ่องพี่แผ้ว
พี่ท้ามาซี ๚ะ
๕๔๔. เห็นคีรีวังหมึกตั้ง
กลางหน
ถึงหาดพระยาพล
พี่จ้อง
ใยพระยายกพลดล
แดนหาด นี้รา
ฤๅรับทัพพม่าป้อง
ชาติครั้งรังแก ๚ะ
/*147*/๕๔๕. แลเห็นหาดสบ้าเลียน
แลสยุ
ไม่น่าเล่นสบ้ามุ
เมื่อร้อน
เร่งเรือแล่นมาลุ
วังหมึก แล้วแม่
จอดพักเมื่อขยักขย้อน
อยุดแล้วเหลือสบาย ๚ะ
๕๔๖. ตเคียรพรายชายฝั่งเจ้า
ผีสิง
เขาว่าศักดิสิทธิ์จริง
จัดกล้า
ลอยมาลุตลิ่งอิง
องค์ปลูก เองแม่
เขาปิดทองถวายผ้า
ผูกเส้นบวงสรวง ๚ะ
๕๔๗. เจ้าหวงจรเข้ขี่
เรือพี่ลึก
สองสัตว์อยู่วังหมึก
ฉวากนี้
ปางวิวาทพิฆาฏศึก
คนองย่าน เจียวแม่
เขาเล่าเขาเชิญชี้
ช่องให้ไปประนม ๚ะ
๕๔๘. หลังนิคมควรยาตร์ขึ้น
ชมผา
เขาเรียกเขาสรรพยา
ย่านกว้าง
ล่ำแสนคณปักษา
สมันถึก กระทิงแม่
ระรื่นรุกข์น่าสนุกผ้าง
มนัศแสร้งแผลงทำ ๚ะ
/*148*/๕๔๙. ลำเนาวนาเวศเวิ้ง
วังหมึก นี้นอ
ทมอมืดน้ำลึกอทึก
ถี่ไม้
กระท่อมพนัศตัดเสาปึก
แผ่นพวก ไพรแม่
ครัวหนึ่งปลูกคามได้
อยู่ช้าหากิน ๚ะ
๕๕๐. บนดินตาลกล้วยมาก
หลายขนัด
แตงฟักผักสารพัด
มะพร้าว
มีเกวียนเที่ยวเข็นตัด
เสาป่า ดรแม่
ยิงสัตว์ดักปลาก้าว
กระเหม่นสู้แสวงเพียร ๚ะ
๕๕๑. รเมียรหินหมื่นน้ำน่า
สรงสนาน
พี่นั่งเรือเล็กทยาน
ย่องน้ำ
มาธุสิลาสถาน
ที่ชื่น ชนม์แม่
ลงเล่นวารีล้ำ
ลึกเย้ายวนเกษม ๚ะ
๕๕๒. พี่เปรมปราโมทย์ด้วย
วังชล
งามยเยือกเย็นใจยน
ยิ่งปลื้ม
ถวินถึงพระราชนิพนธ์
คราวประพาศ พนมแม่
สมลเมาะเหมาะใจยิ้ม
ฝากเจ้าจงฟัง ๚ะ
/*149*/๕๕๓. พระลบเจียนลับไม้
รอนรอน
แสงส่องสั่งอำพร
พ่างย้อม
สีสลับกับสาคร
เขียวสด ใสแฮ
อีกหมู่ไม้ไล่ล้อม
เล่ห์ล้ำระบายสี ๚ะ
๕๕๔. ปักษาเซงแซ่ซ้อง
หลายเสียง
บ้างหยุดบ้างบินเฉียง
สู่ไม้
ขึ้นรังรวมคู่เคียง
กันพรอด
ฟังเพลินใจให้
ห่วงน้องเนาหลัง ๚ะ
๕๕๕. แลเฉนียนสูงน้ำเนิ่น
เนินทราย
เรือเล็กเล่มพายพาย
ล่องน้ำ
มากลางกระแสรสาย
สินธุ์สุด ซึ้งเฮย
งามยิ่งงามนักซ้ำ
เสนาะทั้งวังเวง ๚ะ
๕๕๖. วังหมึกแม่น้ำเรียก
ตำบล นี้นอ
ชลบ่อเชี่ยวฉวางกล
แก่งตื้น
น้ำดำดุจหมึกปน
เพราะลึก เหลือแฮ
วังหมึกชื่อเพราะพื้น
น่านน้ำดำมัว ๚ะ
/*150*/๕๕๗. ตาอ่อนพ่อบ้านเที่ยว
ยิงหา
ปลาล่อนตัวหนึ่งมา
มอบให้
ยายแดงแม่บ้านหา
เนื้อตาก เค็มแม่
มาส่งสังเวยใหว้
พี่เพี้ยงผีขลัง ๚ะ
๕๕๘. เล่าครั้งแก่ตื่นด้วย
พระยา
เมืองเพชรบุรีมา
ระเบิดน้ำ
วังหมึกกระเทือนปลา
ตายกราด วังแม่
พอพี่แจกเงินซ้ำ
กราบใหว้ถวายพร ๚ะ
๕๕๙. แดดอ่อนออกไต่เต้า
มากลาง กระแสรเอย
ลุเรี่ยวตลิ่งแดงทาง
เทือกไม้
สูงสลั่งเกลื่อนฝังยาง
ยูงแว่ แม่เอย
ตลิ่งลาดดาษไม้ใกล้
ตลิ่งน้ำดำเขียว ๚ะ
๕๖๐. เหลียวดูลิงโลดไม้
มองเรือ
ดูตลกน่าพิลึกเหลือ
เลี่ยงเต้น
เราปลิดลูกกล้วยเครือ
ใหญ่ขยับ โยนแฮ
ทโมนแม่แลดเม่นเน้น
ลูกน้อยพลอยกระโจน ๚ะ
/*151*/๕๖๑. บ้างโหนบ้างเหยียบโย้
โยนตัว
บ้างโดดหนีเรือกลัว
จับตรึ้ง
บ้างตะกลามกัดกล้วยปัว
เปียปุ่ย แก้มแม่
เรือเฉียดลิงฉวยทึ้ง
เปลือกกล้วยกระเจิงหนี ๚ะ
๕๖๒. พี่จำโคลงว่าด้วย
ลิงดง
กรมหมื่นประจักษ์ทรง
แต่งไว้
คัดบทพจนประสงค์
ฝากหล่อน ฟังแม่
ยามพี่ตามเสด็จไท้
ท่องล้อเรียนเสมอ ๚ะ
๕๖๓. หมู่ลิงโลดแล่นเลี้ยว
ไล่กัน
ลูกกอดอกผายผัน
สู่ไม้
บ้างโน้มเหนี่ยวเถาวัลย์
โหนจับ ไม้นา
เรือหลีกหาดเข้าใกล้
โดดเร้นป่าสูญ ๚ะ
๕๖๔. หินดาษหินดาษพื้น
เฉนียนเนิน
เป็นละเมาะเกาะกลางเขิน
โขดน้ำ
เขาผนังฝั่งชง่อนเกิน
คำเล่า แล้วแม่
งามแง่แลชโงกง้ำ
เงื่อนแกล้งทำกัน ๚ะ
/*152*/๕๖๕. นั่นแพญวนจอดจ้อง
หาปลา
หลังหนึ่งอยู่เอกา
ป่ากว้าง
มีคนตัดไม้มา
ตั้งซ่อง บ้างแม่
เป็นเพื่อนคราวอ้างว้าง
วิเวกน้อยวันเห็น ๚ะ
๕๖๖. ยามเย็นลุเรี่ยวน้ำ
เชี่ยวปรูด
เขาเรียกท่ามกรูดมกรูด
แก่เปรี้ยว
ฉุดเรือเมื่อหน้าบูด
เชี่ยวจัด จริงแม่
ครู่ก็น้ำเอ่อเคี่ยว
โป่งแก้กระมลสมาล ๚ะ
๕๖๗. จรเข้คลานสพานช้างเทียบ
ทีเหมือน
ชลเชี่ยวเรี่ยวแรงเบือน
ปากเบ้
ล่าลากเชือกกระชากเตือน
กันรุก เรือนา
สานพักหนักเหลือตะเฆ่
จึ่งต้องจำคลาน ๚ะ
๕๖๘. ตลาดย่านผาพืดน้อย
ระยะหยุด
หาดกรวดหาดทรายสุด
แผ่เลี้ยว
เขียวชอุ่มพุ่มไม้สุด
งามเมื่อ เย็นแม่
ฝูงนกบินโฉบเคี้ยว
เหยื่อเข้าหารัง ๚ะ
/*153*/๕๖๙. ปืนตังพรานเพชร์โล้
เรือเล็ก
ดักดอดยิงนกเป๊ก
ปับขว้ำ
นกถลำตกน้ำเหล็ก
ตำตอก ตัวนา
พรานเพชรเด็ดนักปล้ำ
โคกม้ามาถวาย ๚ะ
๕๗๐. ขอขยายโคลงหนึ่งให้
เห็นขัน
กรมหมื่นประจักษ์ประพันธ์
ผูกล้อ
คราวเสด็จเที่ยวไพรสัณฑ์
ไทรยโยค นี้แม่
ฟังเถิดฟังแปลกข้อ
คิดเพี้ยนเคยฟัง ๚ะ
๕๗๑. โคกม้าจับหาดจ้อง
จิกปลา
ยืนอยู่แต่เอกา
คู่ไร้
เรามาเพื่อนมีมา
เยาะนก เล่นแฮ
นกนึกอายเราไผล้
หลีกหน้าเลยหนี ๚ะ
๕๗๒. เห็นเขาช่องด่านกั้น
ทางไป
ยอดเยี่ยมเมฆาไกล
มืดคลุ้ม
ทินกรล่อนลับไสล
ลาโลก แล้วแม่
พอลุปักกิเลนคลุ้น
รอบด้าวราวทาง ๚ะ
/*154*/๕๗๓. จอดค้างชายหาดให้
สุมเพลิง
พอสว่างกลางเปลี่ยวถเกิง
อุ่นกล้า
ยั่วใจไพร่รื่นเริง
เพลินเล่น สนุกเฮย
เดือนมืดชืดใจถ้า
เงียบชื้อชวนเหงา ๚ะ
๕๗๔. ลำเนาเขาเขตรห้วย
เหงสูง ไฉนนา
พวกมากหากเฮจูง
จิตรชื้น
เหมือนอยู่หมู่เพื่อนฝูง
ฤๅเฝื่อน นิดเลย
เรือก็คุ้นเหมือนพื้น
เย่ารั้ววังสถาน ๚ะ
๕๗๕. มีบ้านอยู่ฝั่งข้าง
ฝ่ายขวา
แพจอดเขาหาปลา
ตัดไม้
ถากไร่ปลูกกล้วยดา
ดาษเนตร
มีแต่พายม้าใช้
ล่องเลี้ยวทางเดิน ๚ะ
๕๗๖. ถึงเพลินถึงสนุกด้วย
ใดใด ก็ดี
พี่ไม่ลืมลเมอใจ
จอดน้อง
ตัวอยู่ป่าดงไกล
จิตรอยู่ วังแม่
หวังว่าถึงนุชต้อง
ร่วมน้ำใจตู ๚ะ
/*155*/๕๗๗. เที่ยวดูลูกจ้างพวก
ฝีพาย
ชาติชั่วระยำชาย
ชอบเหล้า
กันชาฝิ่นมันขยาย
กันวุ่น เทียวเวย
พวกเบ่าเล่นไพ่เข้า
น่งล้อมวงดี ๚ะ
๕๗๘. พี่กรองลิขิตข้อ
ครวญสวาสดิ์
เป็นบทพจนาอนาถ
จากน้อง
มาแรมพนานิราษ
ระยะแพรก น้อยแม่
ยามครึ่งถึงกะต้อง
เลิกแล้วลาผทม ๚ะ
/*156*/วันที่ ๑๖
วันที่ ๔ มินาคม ร.ศ.๒๖ ๑๑๒
๕๗๙. ไก่ป่าขันป่าแสร้
เสนอกรรณ
ถวิลว่าไก่วังขัน
พี่ฟื้น
เหลียวหาบ่อเห็นขวัญ
เนตรนึก ฉงนเอย
เอ๊พิลึกพี่สอึกสอื้น
อกโอ้เออฉไน ๚ะ
๕๘๐. น้อยใจเจ็บจิตรแค้น
ใจรทม ใจเอย
มีคู่ชู่ใจชม
ชื่นแล้ว
ไฉนใจใคร่พรากสม
สวาสดิ์เที่ยว พนมเฮย
นึกจะแกล้วฤๅแกล้ว
กระหลับเศร้าแสวงวัง ๚ะ
๕๘๑. ถวิลหวังมิว่างให้
หาสถาน
จนล่วงโสฬศวาร
วุ่นว้า
ออกเรือเร่งเดินธาร
ทางทุเรศ มาแม่
เย็นยะเยือกอายฟ้าฟ้า
ระเรื่อแล้วแลสลัว ๚ะ
/*157*/๕๘๒. ปั้วเปี้ยเพลียเรี่ยวน้ำ
โจนแรง
คนถ่อสุดแรงตะแคง
พลาดเค้
หลุดทลัดวุ่นทมัดทแมง
ลงลาก เข็นแฮ
พักใหญ่เรือใหญ่เง้
ชโงกพ้นคนฮา ๚ะ
๕๘๓. ฝั่งฝาเป็นพืดข้าง
ขวาทาง
งามดุจมอก่อกลาง
อ่างแก้ว
ตัวพี่ดุจปลาหาง
พวกเถือก ทองฤๅ
รอดปากเหยี่ยวกาแล้ว
ว่ายลี้หนีมา ๚ะ
๕๘๔. สร้าสร้าเสียงน้ำเชี่ยว
ใหลฉุย
แก่งใผ่ใผ่ตายขุย
แก่นกล้า
ต้อนคนท่องชลลุย
ชลฉุด เรือนา
พ้นแห่งพบเรี่ยวล้า
ลากซ้ำสองคราว ๚ะ
๕๘๕. ถึงหนาวนายเพชร์เนื้อ
หนาทน หนาวแม่
สรวมแต่เสื้อหนังตน
ตากดื้อ
ลงเรือเล็กลอยชล
ไปก่อน เรานา
พบนกยุงยิงยื้อ
ขยับเป้งขนปลิว ๚ะ
/*158*/๕๘๖. เรือลิ่วถึงท่าท้าย
เมืองสิงห์
กลับโลกเป็นเมืองลิง
ป่าโอ้
ฉนี้หรือจะถืออิง
อะไรเที่ยง แม่เอย
เมืองใหญ่สิยังโย้
เยี่ยงร้างคนแรม ๚ะ
๕๘๗. แง้มขวาเป็นท่าขึ้น
ปราสาท หินแม่
เรือพี่หันจอดหาด
ถัดนั้น
จรเข้ตื่นเรือผงาด
ผงกโพล่ง หนีเฮย
น่าจะมีถ้ำดั้น
ดึ่งไต้ตลิ่งผา ๚ะ
๕๘๘. ข้ามมาขึ้นฝั่งขึ้น
ปรางค์หิน
นายสุขนำทางลิน
ลาศเต้า
บุกป่าใผ่พงชิน
ตาเช่น เคยแม่
ลุแหล่งปราสาทเข้า
มุขด้านมุมพัง ๚ะ
๕๘๙. สามหลังยังเซิดซุ้ม
โครงปรางค์
ถัดก็ถึงระเบียงทาง
เทือกอ้อม
กำแพงปริเวณวาง
แผนทรุด โทรมแม่
เห็นแต่หินแลงล้อม
เรี่ยซ้อนสุมกอง ๚ะ
/*159*/๕๙๐. สุดปองทราบเหตุให้
เห็นถนัด
ว่าจะวังวัดชัด
เช่นสร้าง
ชรอยคราวนครวัด
ไว้แบบ เหมือนเฮย
ดินทุ่งนาคราชอ้าง
อวดสู้ผสมทำ ๚ะ
๕๙๑. พี่คลำพี่รู้ใช่
หินแลง
เป็นเหล็กแร่แดงแผลง
ก่อปั้น
คงมีขัตติยะมีแรง
ทำเยี่ยง เขานา
นานกว่าพันปีชั้น
ก่อนนี้ทีเจริญ ๚ะ
๕๙๒. พี่เดินชมรอบด้าน
ปรางค์ผา
เสียงไก่เสียงปักษา
แสร้ร้อง
พรานบอกตัดตำรา
ยิงไม่ ได้เลย
เจ้าหลักเมืองสิงห์ป้อง
ปกซุ้มปรางค์สิง ๚ะ
๕๙๓. ถึงยิงก็ผิดด้วย
ศักดิ์สิทธิ์
ดูเถิดอ้างเทวฤทธิ
ทุกข้อ
อนาถเอ๋ยแต่ก่อนคิด
คนคั่ง ขูเฮย
เห็นแต่ป่าน่าท้อ
ที่รู้เรือนสลาย ๚ะ
/*160*/๕๙๔. เลี้ยงพลพายเสร็จเต้า
ตามลหาร
ล่วงเรี่ยวลุแม่กระบาน
แก่งน้ำ
กรวดกลมกลอกชลธาร
ใหลเถลือก ถลนเฮย
พ้นแก่งเจอเรี่ยวซ้ำ
ส่งท้ายทางจร ๚ะ
๕๙๕. บนดอนมีบ้านสิบ
หลังกลาง ป่าแม่
ตั้งตัดไม้ตัดฝาง
มากอื้อ
เห็นเขาตากเขากวาง
แล่ใหม่ ใหม่แม่
จักส่งพระยาสุรินทร์ซื้อ
ไม่ได้ดังประสงค์ ๚ะ
๕๙๖. เรือตรงเชี่ยวฉวากน้ำ
หนองปรือ
ถ่อแทบตาปรืลือ
เรี่ยวนี้
ถึงเชี่ยวไป่หือมือ
คนถ่อ ลากเลย
เฉกฉุดเรือเลยลี้
โลดขึ้นเขาเขิน ๚ะ
๕๙๗. เมิลหมู่บ้านไร่กล้วย
แพจอด
สันโดดแต่เดียวปลอด
เพื่อนพ้อง
ใจเคยอยู่ดงหยอด
ดงกว่า เมืองแม่
นี่เหละสิ่งใดต้อง
สุดแท้นิยม ๚ะ
/*161*/๕๙๘. ใฉนหนอน่านน้ำชื่อ
หนองปรือ
ไม้ทึบสองฝั่งครือ
คร่อมครึ้ม
น้ำเชี่ยวยิ่งเชี่ยวคือ
เขียวฉาก ฉายแม่
แลพิลึกปรีพฤกษ์พริ้ม
แพรกน้ำนามหนอง ๚ะ
๕๙๙. ถึงสองพี่น้องปุ่ม
หินเห็น
เคียงคู่สองก้อนเป็น
พี่น้อง
ไม้แซมสอดศรีเย็น
ตาน่า ดูแม่
พี่ชอบพี่ฉายกล้อง
ถ่ายไว้หวังชม ๚ะ
๖๐๐. พนมสายังพี่น้อง
สนิทมี
มนุษย์นี่น่ามีทวี
ญาติเกื้อ
ตัวพี่ก็เป็นศรี
สุริยราช วงศ์เฮย
ใยขาดราชประยูรเชื้อ
ช่วยค้ำชูถนอม ๚ะ
๖๐๑. อ้อมย่านผ่านเรี่ยวเลี้ยว
รงมนัก
ถึงท่าหลวงยศพัก
ผ่อนล้า
หลวงเอ๋ยคลั่งยศรัก
ยศเร่ง สงวนเทอญ
หลวงอย่ากำเริบท้า
พระเจ้าพยาโต ๚ะ
/*162*/๖๐๒. โอรวงผึ้งใหญ่ผึ้ง
หลวงพิลึก
ดูสิตาขันฮึก
ฮักโจ้
ตีรังเสกขลังอึก
อักป่าย ปีนแม่
เสียงแต่ร้องโฮ้โฮ้
ครู่ได้รังถวาย ๚ะ
๖๐๓. หาดทรายผีเสื้อพร่าง
พราวขาว
พันกว่าพร่าตาพราว
พรึบพร้อม
หายเหนื่อยพวกพลสาว
ทางอีก พักแม่
น้ำอับลับเรืออ้อม
แอบเลี้ยวลำถึง ๚ะ
๖๐๔. วังปลาลึงค์พิลึกแล้ว
ปลาอะไร ปลาเอย
รูปร่างปลาเป็นใฉน
อวดน้อย
ปลาลึงค์พี่บลึงไตล
อยากสรบ โฉมแม่
ลึงลูกตำลึงย้อย
กิ่งฉนั้นฤๅปลา ๚ะ
๖๐๕. พฤกษาสองฝั่งชั้น
เชิงผเดียง ไว้ฤๅ
สีกระพักพุ่นผกาเรียง
รื่นรั้ว
แว่ตใคร่ใผ่ยางเคียง
กุ่มสลับ กันเฮย
งามฉวากเหมือนฉากชั้ว
เชิดไว้วังสงวน ๚ะ
/*163*/๖๐๖. มัจฉาชวนที่เพ้อ
ตเพียนยุด
แหวกว่ายสายสินธุ์สุด
เสือกหน้า
ปลาล่อนว่อนชลผลุด
โผล่อวด พี่ฤๅ
ฝูงสร้อยลอยเหลือกล้า
เกลื่อนต้าวเห็นตัว ๚ะ
๖๐๗. เข็นพ้นเรี่ยวเลี้ยวย่าน
ยางโทน
ยางใหญ่ใยยืนทโมน
แมกแคว้น
ดอกแดงเช่นใบโชน
ชวนพี่ ชมฤๅ
ใบสลับเขียวขับแม้น
นุ่งพื้นเขียวขจี ๚ะ
๖๐๘. ยางโทนมีเรี่ยวเลี้ยว
ลับเฉวียน
ถึงท่าวังตเคียนเวียน
ฉวากคว้าง
เห็นกระท่อมของคนเพียร
พักตัด ไม้แม่
จ็อนจ่องออ้างว้าง
วิเวกสู้สงวนกาย ๚ะ
๖๐๙. ท้ายหนองปากช่องน้ำ
ใหลวน
เกินแห่งตาหยกยล
หยกถ้ำ
ม่อต้อแยกพิกลกล
สิงห์สเยะ ปากแม่
หินลาดหาดทรายล้ำ
เล่าแม้นเหมือนแล ๚ะ
/*164*/๖๑๐. แปรลอนตอนสี่ซึ้ง
เป็นสาม ละแม่
เรียงตใคร่กลุ่มใผ่งาม
ทุกชั้น
ตใคร่เขียวแก่กุ่มทราม
เขียวดอก ขาวแม่
ขุยใผ่เหลืองใผ่กัน
เทือกล้วนแลเสมอ ๚ะ
๖๑๑. แม้นเพ้อพินิจสร้าง
สวนศรี
แสนทรัพย์นับแรงมี
มากสู้
ฤๅเทียบเที่ยวชมวิธี
ทางเถื่อน นี้เลย
สารพัดเป็นเองรู้
ล่อให้เห็นงงาม ๚ะ
๖๑๒. ข้ามเรี่ยวชลเชี่ยวให้
เห็นผล
กลคิดข้ามกิจยล
ยศกล้า
ไม่ข้ามก็ไม่กระวน
กระวายล่ม ลุฤๅ
ข้ามลุฤๅชี่อถ้า
สมแล้วลลายเสียง ๚ะ
๖๑๓. เลี่ยงเรี่ยวเลี้ยวรีบเต้า
ตามกระแสร ชลเฮย
ถึงหาดวังรัมแน
ใหญ่กว้าง
สายัณห์บ่อหันแล
เห็นหาด ใฉนเลย
ให้จอดเรือพักค้าง
ค่ำค้างคืนนอน ๚ะ
/*165*/๖๑๔. รอนรอนสุริยเลี้ยว
เหลี่ยมไสล
เสียงสุโนคเสนาะไพร
เพรียกแคว้น
เขาตาหิตแลไกล
ตระหง่านเยี่ยม ทางแม่
เย็นจิตรเยือกใจแม้น
ปล่อยผู้เดียวเดิน ๚ะ
๖๑๕. พี่เพลินดูพวกข้า
คนสนุก
เกลื่อนหาดกังวลบุก
หักซุ้ม
หาฟืนก่อเพลิงทุก
นายวุ่น เลวงแม่
บ้างก็หุงเข้ากลุ้ม
อยู่แสร้เชิงผา ๚ะ
๖๑๖. เสวยกระยาหานอิ่มแล้ว
ลาผทม
ยามเศษแสนหนาวพนม
แนบผ้า
สดับเสียงปักษาขรม
ดงสงัด แม่เอย
เดือนมืดแสนสัตว์ท้า
ปากแม้นสหายไพร ๚ะ
๖๑๗. ไก่ขันเอกอิเอ๊กแจ้ว
ใจผูก เสียงเฮย
กู้หูกเสียงกู้หูก
หิ่มด้าว
ยะเยือกอกนกตุ๊กตุ๊ก
ตามหลอก พี่ฤๅ
นกกระเวนไพรกร้าว
ป่าก้องกระเว็งกระเว็ง ๚ะ
/*166*/๖๑๘. เซ็งแซ่ผีกล่อมร้อง
เสนอเสียง
โต่งโหว่งเอ็ยเอ๊ยเพียง
พี่เพ้อ
กวางปิวเปียบป่าเยียง
ผาเควียก เขวียกแม่
อาวหี่มอาวหึ่มชเง้อ
เงี่ยคล้ายเสือคราง
/*167*/วันที่ ๑๗
วันที่ ๕ มินาคม ร.ศ.๒๖ ๑๑๒
๖๑๙. จักกระจั่นสนั่นจ้า
วนาสูง
ก๊อกก๊อกโต้งโห่งยูง
ยเยือกร้อง
เกว๊าเก๊วากระเส่าฝูง
ดุเหว่าวิเวก ไพรแม่
ไก่กระชั้นขันก้อง
ป่าชื้นชนีโหย ๚ะ
๖๒๐. หนาวโอ๋ยหนาวเฉียบเนื้อ
หนาวใจ จริงเฮย
เรื่อเรื่อสุริโยไทย
พร่างแพร้ว
เชียบเสียงพวกพลใฉน
นอนสลบ เสียรา
วันที่สิบเจ็ดแล้ว
เร่งฟื้นพลันพลัน ๚ะ
๖๒๑. ปลูกกันเอิกเหริกให้
ออกเรือ เถิดรา
อ้ายหิตน้อยแรงเหลือ
เรี่ยวน้ำ
บอกกันลั่นเสียงเครือ
ครางร่น ระอาแม่
อันหิทธิ์อ้ายหิตปล้ำ
ถ่อท้อถอยลำ ๚ะ
/*168*/๖๒๒. ซ้ำอ้ายหิตใหญ่กั้น
มรรคา
เชี่ยวก็เชี่ยวเกลียวชลา
ลิ่วคว้าง
เห็นพื้นตืดตื้นสา
รพัดยาก ไปแม่
กรวดใหญ่ใหลกลอกค้าง
แก่งค้างเขินเรือ ๚ะ
๖๒๓. เหลืออะหร่อยหอยกาบกลิ้ง
กลางคง คาแม่
พลโลดโดดชลลง
ไล่คว้า
หอยเอ๋ยหมดมือปลง
กายบลุบ ตุ๊บแม่
เหมือนจะคอยทางถ้า
มนุษย์เลี้ยงกันกิน ๚ะ
๖๒๔. ฝั่งหินเห็นท่าเพี้ยน
ผิดเสมอ
ไม้แมกแปลกทีเสนอ
เนตร์ปลื้ม
ลุแก่งท่าช้างเจอ
ชลเชี่ยว อีกแม่
คิดใคร่ง้อขอยื้ม
เชือกช้างชวนจูง ๚ะ
๖๒๕. มีฝูงมยุเรศฟ้อน
ฝั่งบก
พามยุระโปฎก
ดื่มน้ำ
เรือเฉียดไร่ฉวยนก
ยูงขยับ หนีนา
ปล่อยแต่ขนยุงย้ำ
ยั่วให้กระหายหา ๚ะ
/*169*/๖๒๖. ท่ากระแซแควควากต้อง
ลงเข็น
หนาวก็หนาวเย็นเย็น
เยือกน้ำ
ลับเรี่ยวก็แลเห็น
หาดจอด เรือนา
เลี้ยงภักษ์พักเหนื่อยช้ำ
เชี่ยวโอ้ลุยหนาว ๚ะ
๖๒๗. เป็นคราวโชคเหมาะแม้น
เจ๊สัว ละฤๅ
พรานเพชรยิงไก่ตัว
อวบได้
ปะเสือไล่ไก่มัว
คลุกขลุ่ย อยู่แม่
พอย่องมองเห็นไผล้
ผละเต้นตกายหาย ๚ะ
๖๒๘. นายพลอยวางเบ็ดได้
ตเพียนโต
ใหญ่กว่าปลาเทโพ
เพื่อมท้อง
ไก่นกเผ่นผกโผ
ผวาล่อ ปืนแม่
หมดเคราะห์เหมาะแล้วจ้อง
เปล่าเก้อเผยอแกน ๚ะ
๖๒๙. แล่นลุแห่งเรี่ยวใกล้
แก่งเสลียง
น้ำเชี่ยวชลใหลเพียง
พุ่งล้อ
เห็นเขาลุ่มสุ่มเคียง
ขนานอยู่ หน้าแม่
ถินอิ่มออกแรงก้อ
แก่งข้ามเรือสบาย ๚ะ
/*170*/๖๓๐. หาดทรายเห็นนาคเต้น
ตามกัน
สองนาคเมียผัวผัน
ผงาดจ้อง
เห็นเรือเลียบหาดหัด
กระโจน ดิ่งดำแม่
เปล่าไม่ได้นาคร้อง
นาคร้องวางอึง ๚ะ
๖๓๑. ถึงเรี่ยวสามเรี่ยวข้าม
ถ่อทุเลา แรงแม่
พอลุก็ลุเขา
ตกน้ำ
แลพิลิกเลิศลำเนา
น่าพิศ วงเอย
เป็นโชงกโกรกชง่อนง้ำ
แง่เงื่อมชลธี ๚ะ
๖๓๒. ผีเสื้อขาวพล่างไม้
มองขาว
พรึบพรึบบินพรูพราว
เนตรพร้อย
สีนวลก็นวลวาว
วนาเวศ แม่เอย
โศกก็โศกกลสร้อย
โศกเสื้อสีผสม ๚ะ
๖๓๓. ถูกลมฤๅน้ำพัด
ใผ่พัง
เกลื่อนหาดกลาดฝั่งสัง
เวชโอ้
ล่อแหลมใผ่เพิกรัง
ลงสิ ใผ่เอย
คนล่อแหลมจักโย้
อยู่ได้ฉันใด ๚ะ
/*171*/๖๓๔. แลไปทางหาดช้าย
เห็นเสา
โครงพลับพลาแรมเนา
น่านนี้
เสียดายพี่หมายทุเลา
โดยเสด็จ ค้างแม่
เพราะกิจผลการลี้
ลับแล้วมาเห็น ๚ะ
๖๓๕. เข็นข้ามเรี่ยวเกรี่ยงซ้ำ
สองทลวง ใหลแม่
แลโน่นเขาทางหลวง
สกัดโพ้น
ไป่หมดเรี่ยวเลยปวง
พลอ่อน รอานา
มาอิกสองเรี่ยวโน้น
โขตช้างของกัน ๚ะ
๖๓๖. นั่นคลองลุ่มสุ่มขึ้น
ทางดร
ถึงเขตรอังกฤษยอน
ย่านเลี้ยว
เป็นบ้านม่านเม็งมอญ
ทวายอยู่ ป่าแม่
หมดชาติขาดงาเขี้ยว
คิดแก้เมืองคืน ๚ะ
๖๓๗. เห็นคนยืนฝั่งบ้าน
เรือนผา
เรือจอดขุนคเชนทร์ถลา
รีบเต้า
ตามหลวงทิพมอญมา
ถามระยะ ทางแม่
ต่อแต่ลุ่มสุ่มเข้า
เขตรโพ้นพนาถึง ๚ะ
/*172*/๖๓๘. ครู่หนึ่งเรือออกข้าม
แก่งยาว
แก่งใช่แก่งหินราว
เรี่ยวน้ำ
ต่อแก่งผักกูดสาว
เชือกหลีก มาแม่
ถึงที่แพหนึ่งค้ำ
จอดต้องการคน ๚ะ
๖๓๙. ขุนจุมพลมรรคผู้
ปลัดกอง
ตั้งซ่องตัดฝางของ
ป่าค้า
ชำนาญเที่ยวทำนอง
ป่าปรุ ใจแม่
คอยบอกมรรคาถ้า
อยู่แล้วเรารอ ๚ะ
๖๔๐. ยกกระบัตรขอให้ปลัด
เปียไป
กับพี่เที่ยวถึงไทร
โยคด้วย
รับลงอุทกยานไคล
คลาต่อ มาแม่
หน่อยหนึ่งก็ถึงห้วย
ลุ่มน้อยหนองดง ๚ะ
๖๔๑. คนลงลากข้ามแก่ง
วังตเคียน
ข้ามแก่งวังโพเพียร
วุ่นค้า
ตเคียนใหญ่เรี่ยวใหญ่เฉนียน
น้ำเชี่ยว ใหญ่แม่
แลตลิ่งเสลาง้ำ
ฝั่งไม้ไสวชัน ๚ะ
/*173*/๖๔๒. ลอนหลั่นสองชั้นเชิด
เชิงหาด
พุ่มตใคร่กอใผ่ผาด
พืดริ้ว
ขุยใผ่เฉกหญ้าดาษ
เขียวสด ทรายแม่
ดอกกุ่มกลพุ่มคิ้ว
ขอบเพิ้งผนังเขียน ๚ะ
๖๔๓. สายกระเษียรสาคเรศล้วน
แลใส
เขียวสดแก่งทดใหล
เรี่ยวคว้าง
หอยกาบเกลือกกรวดใน
น้ำมาก มีแม่
ปลาล่อนปลาลึงค์สร้าง
ซ่อยทั้งตเพียนทอง ๚ะ
๖๔๔. สองคลองแห่งใหญ่กั้น
ทางเรือ
สองแพรกแยกทางเหลือ
เชี่ยวแล้ว
ทางขวาบากเรือเฝือ
ข้ามแก่ง ลึกแม่
ถ่าฉุดทลุดทลาดแคล้ว
เรี่ยวเลี้ยวลำมา ๚ะ
๖๔๕. สายัณห์บรรลุท้าย
เขากวาง
เขาสุนักข์แนมทาง
โขดล้อม
เห็นหาดผ่านฉวากปาง
เย็นหยุด แรมแม่
กลจอดเรือแอบอ้อม
อ่างเลี้ยงปลาทอง ๚ะ
/*174*/๖๔๖. เสวยของขัชโภชน์โอ้
อร่อยรส แม่เอย
ฤๅเบื่อฤๅเบือนอด
อ่อนท้อง
เพราะเนาวนะบรรพต
ผาเสงี่ยม ใจแม่
เงียบโสตรสนุกตาต้อง
จิตรด้วยดงชม ๚ะ
๖๔๗. ปลัดเปียขลมเล่าล้วน
สนุกหู
ยิงสัตว์เสือเนื้อหมู
ไก่เก้ง
เที่ยวเขาเที่ยวป่าดู
ฉกาจเก่ง นักแม่
ปืนแม่นแสนชงัดเป้ง
ทุกครั้งคราวยิง ๚ะ
๖๔๘. ขันจริงเมื่อครั้งท่าน
พระยา
สุรศักดิ์โห่เปล่าหา
ไล่เนื้อ
ไม่ได้สักตัวมา
ถึงปลัด เปียแม่
เห็นไก่ในบ้านเชื้อ
ต่อต้องประสงค์ถาม ๚ะ
๖๔๙. แกตามใจท่านต้อง
การบอก
ไก่ป่าขอรับหลอก
ท่านปลื้ม
ยิงปืนลูกปลายตอก
ตัวไก่ ล้มแม่
ชวดฆ่าไก่ป่ายื้ม
ไก่บ้านแทนตัว ๚ะ
/*175*/๖๕๐. พลางหัวเราะร่วนพื้น
แกสนุก นักนา
เล่าเมื่อไฟป่าลุก
ลวกหญ้า
พวกพระยาสุรศักดิ์คลุก
คลิกราก ดับแม่
อึกทึกฮึกหาญกล้า
แย่งให้ไฟโทรม ๚ะ
๖๕๑. พี่โลมเอ่ยนิดแล้ว
ปลัดเปีย
คุยต่อล่อเสียเพลีย
หลอดโอ้
ยามกว่าพี่ล่าเยีย
ใดใคร่ ผทมแม่
แม้นอยู่วังเถิดโต้
รุ่งฟุ้งขอฟัง ๚ะ
/*176*/วันที่ ๑๘
วันที่ ๖ มินาคม ร.ศ.๒๖ ๑๑๒
๖๕๒. เพลาภาณุมาศใกล้
แกลภพ
มยุเรศร้องรงมคบ
ค่าไม้
หอมป่ากลิ่นผกาตระหลบ
เลวงจิตร กูเอย
ผวาตื่นฟื้นองค์ให้
ปลุกผู้คนขมัน ๚ะ
๖๕๓. วันที่สิบแปดเลี้ยว
ลำลหาร
ถึงโขดสิงขรทยาน
ย่ำน้ำ
เขาหมาไล่กวางนาน
น่าพิศ วงแม่
หลายท่าหลายทีล้ำ
เล่าแล้วเรียมตลึง ๚ะ
๖๕๔. เขาหมาฝั่งนี้โน่น
เขากวาง แม่เอย
หกเที่ยวหกท่าทาง
ที่อ้อม
เดี๋ยวหมาอยู่วังนาง
กวางอยู่ หลังแม่
เดี๋ยวก็เขาหมาด้อม
ดุจกั้นกวางหนี ๚ะ
/*177*/๖๕๕. ถ้ำชนีพิลึกถ้ำ
ชนีมี ชนีฤๅ
โหนช่องคูหาที
ทุ่มร้อง
พี่มองพี่มุ่งสี
ขเรศห่อน เห็นเลย
สดับแต่ปั๋วปั๋วก้อง
โขตรเล้นกายหาย ๚ะ
๖๕๖. หลายแก่งหลายเรี่ยวล้วน
สายชล เชี่ยวเฮย
ตระหน่ำกรำหนาวทน
ถ่อเต้า
ฝั่งผาพฤกษผกากล
ใครประดิษฐ์ ไว้ฤๅ
เหลืองอ่อนเกษรเช้า
ฉ่ำคุ้งสุคนธ์รเหย ๚ะ
๖๕๗. เลยเรี่ยวหิดดาษล้วน
ลอนหิน
ตละปุ่มตละป่ำถวิล
ว่าปั้น
พี่โชงกก็ชเงื้อมสินธุ์
ซึ้งส่อง ฉายเอย
ไม้ช่อกลฉัตรชั้น
เชิดก้านตระการผา ๚ะ
๖๕๘. เสลาพิลึกแล้ว
เรียกสพาน หินแม่
หลายแห่งแห่งทึบสถาน
เทือกป้าม
ควะคว้างควากลากเรือปาน
เรือเชิด ชันแม่
เหนื่อยเหนี่ยวขืนเชี่ยวข้าม
แก่งแล้วลอยลำ ๚ะ
/*178*/๖๕๙. ชำเลืองแลใผ่ก้อง
กอฟาก กระโน้นแม่
ไก่ป่าอิงป่าหลาก
ทุกครั้ง
เสียงก๊อกก๊อกกระเต๊กกระต๊าก
เตือนใข่ คนองเอย
พึบพับโผบินทั้ง
เที่ยวคุ้ยขุยขรม ๚ะ
๖๖๐. พนมเนินเขินโขตรซ้อน
สลอนตา
พอลับหมากวางมา
หน่อยแล้ว
ยุ้งเข้าเอ๊ะยุ้งผา
ผทุกสิ่ง ใดนอ
เป็นเหลี่ยมเยี่ยมโพยมแป้ว
ใหล่ตั้งกลางหน ๚ะ
๖๖๑. มาดลแดนเรี่ยวร้อง
เรียกพรุ ไพรแม่
แลควั่งผังผางดุ
เดือดผลุ้ง
เรือเหนี่ยวหลุดเชี่ยวลุ
ชลเอ่อ อับเอย
แจวครึบครึบเลียบคุ้ง
เขยิบเลี้ยวลำมา ๚ะ
๖๖๒. ภูผาไกลฝั่งช้าง
ภีภี
กลรูปคชโตที
ตล่อมป้อม
รวกสยอยเฉกขนสี
มอเมื่อม แม่เอย
ช้างใหญ่ไร้ชีพซ้อม
เศิกรู้แทงใฉน ๚ะ
/*179*/๖๖๓. ให้จอดท่าเกรี่ยงเลี้ยง
กันสบาย
เห็นเกรี่ยงลงเรือพาย
เลียบเยื้อง
แวะหาปลัดเปียถวาย
ตัวพบ พี่แม่
พี่แจกเงินเฟื้องเฟื้อง
หนึ่งให้รายตัว ๚ะ
๖๖๔. เกรี่ยงผัวตัวโจกนั้น
นามนาย ลูแม่
พาเกรี่ยงเจเมียหมาย
อวดหน้า
ถวายเสื้ออย่างเกรี่ยงลาย
เกรี่ยงปัก ทอเอย
พี่ตอบเงินตอบผ้า
ผ่อนให้ไปสงวน ๚ะ
๖๖๕. ส่วนเลโพเกรี่ยงผู้
ผัวพา
นางเกรี่ยงทองยามา
ใฝ่เฝ้า
พี่ถามบอกทางหา
กินถาก ไร่แม่
ปลูกผักผลไม้เข้า
ค่อยเลี้ยงกันกิน ๚ะ
๖๖๖. ไม่ยินดีโลภดื้อ
ดีหนอ
พออิ่มพอหลับพอ
ชีพคุ้ม
เสื้อผ้าก็หาทอ
ทำทุก สิ่งแม่
สารพัดหัดตัวอุ้ม
อาตม์ง้อใครมี ๚ะ
/*180*/๖๖๗. ที่นี่ใครขับเขี้ยว
เข็ญระกำ ใจเฮย
ฤๅถูกโรคไภยทำ
ไร่แล้ง
เกรี่ยงอพยบสำ
มโนครอบ ครัวแม่
ไปอยู่ป่าโน้นแข้ง
เพื่อนคล้ายปีกโผ ๚ะ
๖๖๘. ถึงโซสิงป่าแม้น
แสนขัด ก็ดี
เกรี่ยงก็พอใจถนัด
อยู่ไม้
ใครชวนสู่จังหวัด
เมืองไม่ ชอบเลย
กลัวจะเจ็บจะไข้
จะต้องตายสลาย ๚ะ
๖๖๙. ใหนสบายอยู่นั่นสู้
หากิน
เหมือนอย่างปักษินบิน
ป่ากว้าง
เป็นสุขแก่กายยิน
ดีแก่ ใจนา
แต่บ่อเห็นเหตุสร้าง
โลกให้เจริญ ๚ะ
๖๗๐. ตาขุนทำเชื่องแม้
เรียมถาม ใดแม่
บอกแต่ไม่ทราบยาม
อยากแจ้ง
ไปใหนผิไกตาม
ไปจัก ไปนา
บยอกแต่อยากอยากแกล้ง
หลอกห้ามตามวิธี ๚ะ
/*181*/๖๗๑. แม้นมีใครสมัคเข้า
มาขัน นำแม่
แอบขู่กำชับกัน
โชกด้วย
ครูแกชั่งแก่ขยัน
แต่บิด ตะกูดเฮย
ถนัดแต่ขู่ชาวห้วย
ป่าอ้างสินบน ๚ะ
๖๗๒. จนเกรี่ยงมาเยี่ยมปลื้ม
ใจนับ ถือนา
เถ้าโผล่ดอดบังคับ
ขู่ฟ้อ
ให้ร้องแลให้ขับ
ลำเกรี่ยง ถวายแม่
ต้องไล่ให้เถ้าท้อ
ฤทธิ์รู้สึกตน ๚ะ
๖๗๓. เรียกคนเตรียมออกเมื้อ
ชลมรรค
พวกเกรี่ยงบ่ออยากจัก
ใคร่เต้า
ปูผ้ากราบสามพัก
เพียงกราบ พระแม่
อิ่มแต่ยินดีเฝ้า
ส่งพ้นตาเรียม ๚ะ
๖๗๔. เยี่ยมถึงวังใหญ่เวิ้ง
วังวน
พบแต่เรี่ยวฉวางชล
เชี่ยวคว้าง
วังใหญ่ใช่วังวล
วังพี่ ดอกแม่
ใหญ่ว่าใหญ่โตสล้าง
สลับล้วนเลาผา ๚ะ
/*182*/๖๗๕. ชายตาแลฝ่ายเบื้อง
ปฤษฎางค์
เห็นแต่เขาปิดทาง
เทือกซ้อน
ภายหน้าก็ผาขวาง
หน้าอุด ทางแม่
เหตุแม่น้ำยอกย้อน
ตลบเลี้ยวหลายขบวร ๚ะ
๖๗๖. ผนังล้วนหินใหญ่ก้อน
โตกอง
ชเงื้อมแง่แลลึกมอง
ร่มง้ำ
เรือเล็กน่าจอดกรอง
ผกาพากย์ พี่เอย
ชมฉากวิ้วฉวากน้ำ
นิเทศเวิ้งวนาผา ๚ะ
๖๗๗. มาถึงห้วยกุ้งแห่ง
สกัดลำ
คนลากหลังโกงทำ
เทียบกุ้ง
กุ่มตใคร่ใผ่ผนังกำ
แพงพืด ทางเฮย
สีสอดแลตลอดคุ้ง
คดครึ้มแสนงาม ๚ะ
๖๗๘. ยามเที่ยงเพียงพี่กลุ้ม
กลางใจ พี่เอย
วังกร่างบ่อเห็นไกร
กร่างบ้าง
งอกกลางเกาะใดใบ
บังจอด เรือนา
วังกร่างโกร่งกร่างข้าง
แก่งกลิ้งกรวดผา ๚ะ
/*183*/๖๗๙. เห็นเขาท่าตะกั่วซ้าย
มือลิบ ลิบเอย
แสงแดดเผายิบยิบ
ย่านโน้น
เรือฝืดตืดกระดิบกระดิบ
ดูอัด ใจแม่
ค่ำและถึงท่าโน้น
แน่ค้างคืนปอง ๚ะ
๖๘๐. ถึงทับตองแทบต้อง
จอดประทับ
ชลเชี่ยวเรี่ยวแรงผับ
ผับผุ้ง
ล้มตะครุบลากตุบตับ
ต่างเถลือก ถลนแม่
หลุดแก่งทับตองคุ้ง
อับอ้อมแจวมา ๚ะ
๖๘๑. ถึงแก่งสารวัดก้อน
หินขวาง
กลางนทีมีทาง
เลียบอ้อม
ฝั่งขวาน่ากลัวปาง
ลือชื่อ ดอกแม่
ครั้นเมื่อจริงพรักพร้อม
ฉุดขึ้นเร็วสบาย ๚ะ
๖๘๒. บ่ายลงสรงสริระห้อง
แก่งหิน
รับเรี่ยวเกลียวกระแสรสินธุ์
ชร่าฟุ้ง
สารวัดอยู่สกัดดิน
แดนตรวจ ใครรา
พี่ไม่นึกปึกสดุ้ง
แก่งด้วยอันใด ๚ะ
/*184*/๖๘๓. ให้ออกเรือรีบร้อน
เร็วลี ลาแม่
สองฟากมากหินมี
เกาะน้อย
ตใคร่ครึ้มน่ายินดี
จอดนั่ง เล่นแม่
หากบ่ายสุริยฉายคล้าย
พี่คล้อยคลาเลย ๚ะ
๖๘๔. ชเง้อเงยเห็นตระหง่านเงื่อม
ดงไกล
เขาสระสี่มุมใน
ภาคโน้น
ยามเย็นลบัไรไร
ลาโลก แล้วแม่
พิศโขตรสิงขรโพ้น
พ่างน้ำเงินขึง
๖๘๕. ถึงเมืองท่าตกั่วให้
พลพาย
จอดหาดหนองกระแซชาย
ฝั่งข้าม
เรือนมอญตัดไม้หลาย
หลังอยู่ แรมแม่
ทำไร่ไม่เข็ดคร้าม
ใคร่เลี้ยงดูครัว ๚ะ
๖๘๖. มโดดตัวเอกโอ้
อนาถา
ท้องป่องผมเซิงตา
เหลือกปลิ้น
น่ากลัวน่าเกลียดสา
รพัดพิรุธ โทษแม่
เสือกเสออะเลอะเทอะลิ้น
ล่อยเพ้อโผงอึง ๚ะ
/*185*/๖๘๗. อวดถึงของวิเศษข้าง
อาคม
บัวเหล็กคงกระพันถม
เวชแกล้ว
แกบวชสวดเรียนสม
ถะเที่ยว ธุดงค์แม่
ถึงเมาะตะมะแล้ว
ลาภได้ของดี ๚ะ
๖๘๘. สี่ก้อนถลุงแล้วเหล็ก
บัวเอก
สองลูกขออวยเศก
ป่าให้
ไม่อยากรับของเกก
มะเหรกคลั่ง ชนี้แม่
แต่ขัดแกไม่ได้
รับแล้วรางวัล ๚ะ
๖๘๙. ขันขันครูวิเศษเถ้า
มอญบอ
ถูกพวกเรารุมขอ
ออกกลุ้ม
ยาว่านแร่ขลังยอ
แกส่ง ตลุยแม่
บอกแต่อุปเท่ห์คุ้ม
ทุกข์ข้อแขนงพราย ๚ะ
๖๙๐. นายพลอยสรวงเหล้าสู่
ตามะ มอญเอย
ดื่มเอือกตาเหลือกผละ
เหล็กให้
ลูกเดียวติดตัวจะ
ยออย่าง ไรแม่
เป็นไม่ยอมให้ได้
ดุจต้องประสงค์ขอ ๚ะ
/*186*/๖๙๑. พอเสวยเสาวโภชน์แล้ว
เรียมแล
เห็นมะมอญเมาทแย
อยู่ฟุ้ง
รำเต้นเล่นออกแอ๋
เอ็ดหาด มอญเฮย
คุยเที่ยวถึงย่างกุ้ง
กระทั่งด้าวมัณฑเล ๚ะ
๖๙๒. โซเซมาจากแคว้น
เมืองทวาย
ไข้ป่ากินเกือบตาย
ซูบก้าง
ถึงเมืองท่าตะกั่วหมาย
พักรัก ษานา
ยิ่งอยู่ยิ่งเพลินค้าง
อยู่สิ้นสองปี ๚ะ
๖๙๓. ราตรีแสงสว่างด้วย
เผาดง
ฉายเฉกไฟฟ้าลง
แหล่งน้ำ
น่าพินิจพิศวงวง
วนาท่า ตะกั่วแม่
แปลกเนตรสังเกตุล้ำ
เล่าแล้วลาที ๚ะ
/*187*/วันที่ ๑๙
วันที่ ๗ มินาคม ร.ศ.๒๖ ๑๑๒
๖๙๔. วันที่สิบเก้าที่
เจ็ดมินา คมเฮย
ถวิลว่ารุ่งเรียมผวา
ตื่นแล้ว
เร่งกันออกเรือคลา
ใคลแต่ ตรู่แม่
หนาวเฉียบเลียบแจวแจ้ว
สุโนคแสร้เสนาะหู ๚ะ
๖๙๕. ดูหินกลางน้ำน่า
ดูดู พิลึกแม่
กลรูปสิงโตงู
เงือกบ้าง
ปุ่มเปาะเกาะกลางผลู
แผลงเนตร์ แม่เอย
ดูเกาะงามเกาะข้าง
ฝั่งไม้เขางาม ๚ะ
๖๙๖. ชาวป่าตามป่าซุ้ม
เซิงหัก
ทำที่สำนักพัก
พี่เขม้น
ใหนคนบ่อเห็นสัก
คนออก มานา
ชรอยจะหนาวนอนเร้น
ไม่รู้เรียมมา ๚ะ
/*188*/๖๙๗. แก่งตาเพอน้อยเชี่ยว
แล้วเจอ
เรี่ยวแหล่งแห่งตาเพอ
ใหญ่ซ้ำ
เขาวังกระแจะเสนอ
เนตรฝ่าย ซ้ายแม่
เป็นซอกกรอกกรวยถ้ำ
เทือกไม้เครือเถา ๚ะ
๖๙๘. เหล่าอิแอ่นนับร้อยเล่ห์
แมลงมา ตอมฤๅ
บินหวู่ฉู่โฉบปลา
เปลี่ยนจุ้ม
จ๋อนแจ๋มจิ่มกระแสรคลา
ฟองรอบ ลำแม่
เรือแหวกหว่างอิแอ่นกลุ้ม
เกลื่อนแม้นยุงมาร ๚ะ
๖๙๙. ชลยานถึงแก่งน้ำ
ตื้นตืด
เชั้ยวก็เชี่ยวเหนียวหนืด
หน่วงท้าย
ลงเข็นเล่นกันอืด
ใหญ่จึ่ง ตลอดแม่
คนที่ลุยอุ้ยอ้าย
อ่อนอึ้งโอยรอา ๚ะ
๗๐๐. จิกป่ามาป่าได้
ชมดอก จิกเอย
แดงฉาตกลชาดกลอก
ช่อห้อย
ใบเขียวแก่แผ่ออก
เป็นพุ่ม ผกาแม่
เสียดสลับกับดอกย้อย
อยู่ถ้าธารสถาน ๚ะ
/*189*/๗๐๑. กันดารแดนทุเรศด้าว
ดงไกล
ยังบ่อหมดคนไทย
เที่ยวยั้ง
แต่ก่อนพี่มาใน
พนมน่าน นี้แม่
ฤๅพบบ้านมาตั้ง
ถิ่นนี้มีเหมือน ๚ะ
๗๐๒. เกลื่อนเกาะกลางน้ำท่า
ที่แปลก กันแฮ
แบ่งล่องคลองชลแหวก
หว่างกว้าง
เกาะน้อยเกาะใหญ่แซก
กันต่าง ต่างนา
ถึงช่องแคบแอบข้าง
ฝั่งเลี้ยวลำจร ๚ะ
๗๐๓. สิงขรซ้อนสลับล้วน
แลไกล
มีหมอกมัวใสล
มืดคลุ้ม
สายแสงสุริโยทัย
ถึงม่วง มอแม่
เห็นแดกงาผางุ้ม
ชโงกโน้นนามเขา ๚ะ
๗๐๔. ทุเลาลงแจวหน่อยต้อง
ต่อเข็น อิกแม่
พบเรี่ยวเชี่ยวชลเย็น
อยู่กั้น
ถึงเหนื่อยเมื่อยล้าเป็น
ไฉนสัก ครู่เลย
กลับจิตรพิศวงกั้น
เหนื่อยน้ำเนือยดี ๚ะ
/*190*/๗๐๕. ทวารคีรีสีขเรศท้อง
ไอยรา ลุเอย
สองฝั่งล้วนเสลา
ใหล่ซ้อน
งามไสวใหล่ขวาผา
พิลึกเลิศ แล้วแม่
เฉวียงเฉกหินกองก้อน
เกาะกั้นกลางหาว ๚ะ
๗๐๖. ลานจิตรราวเยี่ยมซุ้ม
สวนสวรรค์
พอโผล่เห็นพุขวัญ
หวาดสดุ้ง
เคยเห็นบ่อหายกระศัล
ทรวงชื่น ชมเลย
งามสุดงามงามคุ้ง
โขตรฟ้ามาเหมือน ๚ะ
๗๐๗. เลื่อนเรือจอดฝั่งข้าม
คราหลง
พี่นั่งตื่นตลึงพวง
พุนั้น
ไม้เขียวฉรอุ่มตรง
ธารหลั่ง ใหลเอย
น้ำพุดุดั้นชั้น
ชง่อนฟุ้งฟูลออง ๚ะ
๗๐๘. ผองพลยลอย่างปลื้ม
ทุกนาย
รุมเพ่งเล็งตาหลาย
รวมจ้อง
ปางหิวกระหายหาย
ระหวยอ่อน แม่เอย
สดับแต่กาหลร้อง
ระรื่นชื้นชมดัง ๚ะ
/*191*/๗๐๙. กำลังหิวหากเลี้ยง
เพลา หิวแม่
อร่อยยิ่งแสนโอชา
รศเคี้ยว
ตัวพี่และพลพา
หนะอิ่ม แล้วแม่
ใจพี่ยังกระหายเอี้ยว
อุรตั้งหวังสรง ๚ะ
๗๑๐. ลงเรือเล็กล่องเลี้ยว
ลอยกระแสร ซึ้งเอย
แสนส่ำฝูงปลาแล
คล่ำคล้ำ
ยิ่งปลื้มเมื่อยามแปร
เนตรพบ พุแม่
เรือทอดน่าธารน้ำ
พุฟุ้งฝอยกระจาย ๚ะ
๗๑๑. ท้องช้างชายเนตรคุ้ง
ไกลคนึง ใฉนเอย
งามไม่เหมือนเมื่อถึง
พุแล้ว
งามพิศใช่ผาดพึง
ใจพี่ นักแม่
ดีกว่าเขาครอบแก้ว
ก่อล้อพุผา ๚ะ
๗๑๒. ชโงกขวาหญ้าใผ่พื้น
แซมเฟิน
น้ำหยาดแต่ยอดเขิน
พร่างพร้อย
ซ้ายสล้างอ่างใสลเนิน
กระพักเชิด ชันแม่
กระเพิงพุล้นพร้อยพร้อย
พฤกษ์ครื้มคลุมฉาย ๚ะ
/*192*/๗๑๓. พรายพรายผีเสื้อผก
โผบิน
เก็บลอองสินธุกิน
ร่อนเลื้อย
กลช่อพุทธชาติประทิน
ประเทืองเนตร พี่เอย
ปักกระจายฝอยเฟื้อย
พุ่มพื้นพานผจง ๚ะ
๗๑๔. พิศวงวิเศษก้าน
กิ่งใบ ไม้แม่
หินจับนอกภายใน
สดชื่น
ใคลน้ำแนบเนินใสล
แลสลับ เมลืองเอย
มวกสิลานุ่มพื้น
พ่างผ้านวมคลุม ๚ะ
๗๑๕. พอจุ่มสริระร้อน
ไฉนนา แม่เอย
เฉียบยเยือกยวนอุรารอา
อาบสดุ้ง
พี่ปีนปุ่มผาผา
สุขสนุก สนานแม่
เสียแต่เย็นฝอยฟุ้ง
ปร่าสท้านกายหนาว ๚ะ
๗๑๖. สาวใผ่ใต่ขึ้นอ่าง
เพิกปก
เฟินใผ่งอกดกปรก
ประห้อย
ลงลุยแค่อกตก
ลึกเฉียบ ฉิวแม่
ทนนั่งยังเกาะน้อย
ปริ่มน้ำหนาวใจ ฯ
/*193*/๗๑๗. ไปถึงอ่างใหญ่ชั้น
บนโต
ลงว่ายสายชลโผ
เล่นได้
ปีนชง่อนแง่แลโอ
ฬารเลิศ
งามลิบเหลียวดูไต้
ต่ำเวิ้งเลวงหวิว ๚ะ
๗๑๘. ปีนลิ่วถึงยอดพื้น
แผนดร
เห็นแต่ท่อธารยอน
แยกเลี้ยว
ชักอุทกตกสาคร
เป็นพุ พเนียงเอย
สกปรกทางลดเลี้ยว
พี่ล้าคืนหลัง ๚ะ
๗๑๙. คลั่งสรงฝนพุพื้น
เพิงเขา
นานกว่าสองโมงเมา
มุ่นคว้า
กล้วยไม้ใผ่จีนเถา
ลดาเก็บ เฟินแม่
มาปลูกก่อเขาบ้า
สนุกแก้กระวนใจ ๚ะ
๗๒๐. ข้ามไปที่พุน้ำ
ร้อนตรง ฝั่งแม่
เห็นท่อสองทางลง
บ่อใกล้
แย้ตะขาบมุ่งอาบหลง
กินตก ตายแม่
ต้มใข่ไม่สุกได้
แต่ร้อนชงชา ๚ะ
/*194*/๗๒๑. ก้อนผาเหลือพิลึกร้อน
รอุครัน
กลอบกระโจมงัน
เหงื่อย้อย
เขาว่าแร่กัมถัน
มีภาค นี้พ่อ
ชิมไม่มีรศน้อย
หนึ่งรู้เหลือทาย ๚ะ
๗๒๒. บ่ายแล้วจักด่วนเมื้อ
มรรคา
จำพี่อาลัยลา
พุช้าง
ท้องช้างพี่สรงครา
หลั่งสั่ง พุเอย
ขากลับพี่ขอค้าง
ค่ำเฝ้าแฝงชม ๚ะ
๗๒๓. ร้อนรบมกลมอุระด้วย
อุฬหชล
หมายอาบทราบลคองฝน
พุนี้
สะจิตร์สมใจจน
สมใคร่ สนานแม่
หวังเปล่าหนาวเหมือนกี้
กระหยับขึ้นเรือลา ๚ะ
๗๒๔. ฝ่ายขวาหินลาดล้วน
ฝั่งมูล สูงเฮย
พงใผ่ดาษเขินพูล
ฝั่งซ้าย
น้ำพุพุ่งเพียงนูน
น้ำลั่น รบือแม่
แลบ่อเห็นพุคล้าย
ท่อน้ำลำราง ๚ะ
/*195*/๗๒๕. ตามทางมีท่อน้ำ
ตกตัง ตังแม่
หลายท่าฝ่ายขวาฟัง
แต่เตี้ย
ตาขันรับดันทุลัง
ปีนตรวจ ธารแม่
พบแต่รางน้ำเปรี้ย
ปริ่มพื้นดินมา ๚ะ
๗๒๖. สัตว์ป่าเสือถึกเนื้อ
หมูมุง มากแม่
เห็นแต่รอยตีนนุง
น่านไม้
แม้นพักค่ำเพียรปรุง
ห้างนั่ง ดักแม่
พรานว่าเป็นต้องได้
แน่เนื้อสมันหมู ๚ะ
๗๒๗. ต่อมาตูท่าเพี้ยน
ผิดไป
สองฝั่งแลลลิ่วไสว
ล่อน้ำ
น้ำพุพลุ่งใหลใน
ตอนต่ำ แม่เอย
แลชโงกโกรกชง่อนง้ำ
งุ่มเงื้อมแหงนชัน ๚ะ
๗๒๘. หลายพรรณ์พฤกษ์สพรั่งกล้วย
ไม้นา นาแม่
ชายเชิดสใบสีดา
เด่นห้อย
ไม้ดอกดาษสาขา
ขจิตรต่าง สีแม่
ขาวนุ่นพวงนุ่นย้อย
แซกระย้าผกาหอม ๚ะ
/*196*/๗๒๙. อ้อมทางหว่างโขตรซึ้ง
เสียวสยอง
แสนสัตว์สายัณห์คนอง
น่านไม้
ปักษาเผ่นผวาปอง
รังสู่ รังแม่
แสนเสนาะฝูงชนีใกล้
ค่ำร้องโหวยโหวย ๚ะ
๗๓๐. อดูรโดยใครได้ลูก
ชนีนิด
ยืนแอบคูหาชิด
ช่องน้อย
น่าดำกระจิหริด
รู้โลด โหนเฮย
ตามแม่ต้อยต้อยห้อย
แกว่งร้องอี๋อี๋ ๚ะ
๗๓๑. ชลทีมีแก่งก้อน
สิลามอ
กะปุ่มกะเปาะบางเกาะกอ
ตะใคล่คลุ้ม
พี่ชมพี่ยิ่งพอ
ใจพี่ นักรา
พลางเร่งเรือกระทุ่ม
ถี่จ้ำแจวมา ๚ะ
๗๓๒. แก่งลว้าคลามืดเลี้ยว
ลำถึง
น้ำเชี่ยวฉุดเรืออึง
แอ่งก้อง
คลื่นทลั่งพลุ่งผังผึง
พ่างคลื่น เทลแม่
ลลอกซัดปัดกราบท้อง
ครูดก้อนหินกอง ๚ะ
/*197*/๗๓๓. ช่องแก่งสารวัดขึ้น
ยังเบา กว่าแม่
แก่งจรเข้คลานเยาว์
กว่าด้วย
สองคลองท่องฉุดทุเลา
กว่าหน่อย หนึ่งแม่
เสมอกับแก่งหลวงห้อย
หว่างห้องวงหิน ๚ะ
๗๓๔. เสียงสินธุ์สุดแก่งแล้ว
ฤๅสุด เสียงเลย
ดังพิลึกครึกโครมทลุด
ทลาดคว้าง
ดุจคลื่นมหาสมุท
เมื่อพายุ ใหญ่แม่
กลบกับเสียงพุช้าง
แก่งก้องกระหึ่มหน ๚ะ
๗๓๕. พอพ้นแก่งก็พ้น
ปัญหา
จะต่อมรคาครา
มืดแล้ว
จำจอดหาดทรายผา
พึ่งพัก ค้างแม่
ทนกรากลำบากแอ้ว
แซ่วสู้เสือหนี ๚ะ
๗๓๖. ตาขันตีผึ้งใหญ่
ยามสนุก
อุตลุดช่วยกันบุก
ป่าข้าง
สองคนแบกรวงฉุก
ละหุกโห่ มาแม่
เป็นเครื่องรื่นเริงล้าง
เหนื่อยล้ามาตะบึง ๚ะ
/*198*/๗๓๗. แลซึ้งเขารอบล้อม
วงเฉนียน
กลอยู่ในสังเวียน
ไก่น้อย
เงียบเสียงสัตว์ป่าระเมียร
พโยมมืด มนแม่
ยลแต่ดาวพราวพร้อย
พร่างฟ้าคราเหงา ๚ะ
๗๓๘. ปลัดเปียเมาหน่อยโอ้
อวดโขมง
พรานเพชร์ก็เอ็ดโผง
พูดจ้อ
ยิงเสือใหญ่วัดโครง
ถึงเจ็ด ศอกแม่
เปียเอ๋ยเลยเพชร์อ้อ
รับอ้างเออผสม ๚ะ
๗๓๙. ฟังลมตาเพชร์คล้าม
พรานปลด
เพราะว่าเขาคนถนัด
เวชด้วย
เป็นพรานยกมนต์ชงัด
ทำป่า สนิทแม่
ตลอดแม่น้ำน้อยห้วย
ป่าคร้ามมือแก ๚ะ
๗๔๐. จะแพ้จะขนะสู้
ฉันใด ก็ดี
สิ่งสุดสำคัญใจ
เท่านั้น
แรงเรี่ยวเขี่ยวชาญใฉน
ฤๅเปรียบ ใจเลย
ใจและเป็นสิ่งปั้น
ขลาดกล้ากำลังหาญ ๚ะ
/*199*/๗๔๑. ชำนาญไว้ท่าให้
คนสยอง
ถึงจะขู่เกินของ
เก่งบ้าง
ถูกเหมาะเคราะห์ส่งมอง
เห็นประจักษ์ แล้วแม่
เลยเบิกบารมีสร้าง
ศักดิ์ได้โดยประสงค์ ๚ะ
๗๔๒. พิศวงสังเวชโอ้
อนิจจา
ใจมนุษย์นี่สุดสา
หัศแล้ว
ใครเก่งเบ่งท่าสา
มารถขู่ ขรึมแม่
ใจขลาดใจคล้านแป้ว
เปิดเต้นตลึงยอม ๚ะ
๗๔๓. นอนตรองตรอมยิ่งกลุ้ม
กลางใจ
สอนว่าตรงตรงไป
ดึ่งดื้อ
ถูกดาบคดปราบไย
ตรงพ่าย และพ่อ
ตัวจะใจดีมื้อ
หลักล้มเลยหนี ๚ะ
๗๔๔. ฉนี้นี่หมีน่าอ้าย
เกรี่ยงดง
ชอบแต่อยู่ป่าพง
แพ่งไม้
เพราะกลัวคดเหมือนตรง
กระหยับคด คอแม่
เอาแต่ใจสุขได้
รอดแล้วเป็นดี ๚ะ
/*200*/๗๔๕. แม้นมีกลเศิกซ้อน
แสนอุบาย
กลับกลอกหลอกชลอกาย
เก่งสู้
พออยู่หมู่เมืองหมาย
แสวงสุข กายแม่
แม้นเช่อเห่อชื่อสู้
ป่าได้เยียใฉน ๚ะ
๗๔๖. นอนในซอกห้วยนึก
กลัวเสือ
จุดป่ากองไฟเรือ
ครึกครื้น
คึกคักอะหลักอะเหรื่อเหลือ
ตื่นสนุก สนานแม่
พี่หลับกลับตื่นฟื้น
บ่อยด้วยเสียงคน ๚ะ
/*201*/วันที่ ๒๐
วันที่ ๘ มินาคม ร.ศ.๒๖ ๑๑๒
๗๔๗. จวนสางสเทือนป่าละห้อย
หวลโหย
สยองเยือกเสียงโหวยโหวย
วิเวกก้อง
นอนสนิทพิศวงโวย
วายตื่น กันแม่
กระซิบลั่นนั่นอะไรร้อง
พิลิกแล้วโลมชัน ๚ะ
๗๔๘. ขวัญหายหมายเกิดข้อ
กลีถึง เราฤๅ
ผวาตื่นฟื้นองค์ตลึง
ป่าแสร้
ปั๋วโหวยหวีดโหวยอึง
โอ้ชะ นีเอย
อุส่าห์กู่รู้ปลุกแม้
มิตรเฝ้าสงวนเรียม ๚ะ
๗๔๙. เยี่ยมดูคนผู้ตื่น
ตื่นชนี
รางเรื่อสุริยรังษี
สว่างแล้ว
เร่งกันพิสวันขมี
ขมันออก เรือเอย
ผ่านพุเขาลว้าแคล้ว
คลาดเลี้ยวเรือจร ๚ะ
/*202*/๗๕๐. สิงขรบ่อสุดคุ้ง
ทางไป
น้ำพุดั้นทลุใหล
ทลั่งก้อง
ต่ำตกปกตะไคร่ไร
ไรเฟื่อง ฟองแม่
สองฝั่งเขาสลั่งร้อง
เรียกลว้าผาสูง ๚ะ
๗๕๑. น้อยฝูงสกุณร่ายร้อง
จำเรียง ถวายเอย
บินอยู่ไกลเขาเคียง
ค่อยก้อง
เลวงแสร้แต่สุรเสียง
ชนีป่า หนะแม่
โหนกิ่งทิ้งตัวร้อง
โลดให้เห็นตัว ๚ะ
๗๕๒. ยั้วเยี้ยเสนค่างทั้ง
ลิงกัง
จีดจ๊าดโครกครากดัง
ดื่นด้าว
เห็นเรือตื่นตึงตัง
เตลิดแล่น หนีแม่
ยังแต่ฝูงชนีน้าว
กิ่งไม้มองเฉย ๚ะ
๗๕๓. ชนีเอ๋ยใยเย้ยพี่
อวดโฉม พี่ฤๅ
อยู่แต่ยอดไสลโถม
ถิ่นซึ้ง
พี่มุ่งพี่หมางโทรม
ทรวงพี่ เองแม่
เปล่าพี่รู้พลังอึ้ง
อุระแล้วฤๅหวัง ๚ะ.
/*203*/๗๕๔. ฝั่งขวาสีขเรศเลื้อย
เรียงสลอน
เขาเรียกเขากินร
เฟื่องน้ำ
งามผาน่าเป็นนคร
กินเรศ จริงแม่
มือวากฉากชานถ้ำ
น่าน้องกินรเขษม ๚ะ
๗๕๕. ปากเขมคฤหาศห้อง
คูหา กินรเอย
เพิงพู่กลบุบผา
พู่ห้อย
งามแท่นแผ่นเสลา
แลเลิศ แล้วแม่
สมถิ่นกินราน้อย
แนบเวิ้งวังหิน ๚ะ
๗๕๖. ปักษินบินได้เผ่น
โผนพโยม
เห็นสู่คูหาโสม
นัสเคล้า
แม้นมนุษย์สุดสวาทโฉม
กินเรศ แม่เอย
สุดจะสังวาศเข้า
หับห้องเห็นขวัญ ๚ะ
๗๕๗. เขาชันชั้นยอดถ้ำ
เฉลิงลอย
สุดจะปีนป่ายคอย
คู่ได้
ประสบโฉมก็เชิงสอย
ศรส่อง ปืนแม่
ยิงแม่ผกตกไม้
แม่นม้วยหมองชม ๚ะ
/*204*/๗๕๘. อุณรุทสมสวาทด้วย
กินรี ใฉนนา
หลงรักปักษีลี
ลาศแล้ว
ฤๅพาแม่สรงสี
ขเรศท่อ ธารเฮย
เลือกแก่งแอ่งอ่างแพร้ว
พร่างน้ำไพรสนาน ๚ะ
๗๕๙. สงสารนางนกทิ้ง
รังหนี พนมแม่
จึ่งบ่เห็นกินรี
ร่อนคว้าง
น้ำพุที่เพิงสี
ขเรศต่ำ นักนา
ฉนี้หมิน่ากินรล้าง
โขตร์ร้างตาเรียม ๚ะ
๗๖๐. เขาผีเยี่ยมฟ้าน่า
กลัวผี
ถูกแดดแดงดูสี
แสดย้อม
กินรสิหมองฉวี
มัวหมอก แม่เอย
เพราะบรู้หลบอ้อม
อับด้าวอัษฏงค์ ๚ะ
๗๖๑. พิศวงวนาเวศด้วย
ดูเขา
ส่วนพี่รื่นพลเรา
อ่อนล้า
ถูกเรี่ยวเชี่ยวแรงเอา
แรงลู่ ลุยแม่
เข็นถ่อลากมากถ้า
ถี่สท้านหนาวทน ๚ะ
/*205*/๗๖๒. เขาผียลอยู่ซ้าย
มือมา
โน่นเล่าเขาชนีขวา
หัตถ์เอื้อม
ชนีชุมพุ่มพฤกษา
เสียงหวีด โหวยแม่
สองฝั่งเขาครึ้มเงื้อม
แง่น้ำลำธาร ๚ะ
๗๖๓. คูหาปานหุบห้อง
เหวผี
ทมอมืดหลืบลึกที
ลึกด้วย
ชื่อถ้ำชื่อผีตี
นางน่า กลัวแม่
ผีพิโรทตีนางด้วย
เหตุห้าวเห็นใฉน ๚ะ
๗๖๔. ผีไพรใยบ่อรู้
กรุณา แม่เอย
พานุชเนาคูหา
แห่งส้อน
นางนิราษปวะยูรวงศา
แสนเปลี่ยว องค์เอย
ยังจะถูกผีย้อน
วิโยคตั้งตีนาง ๚ะ
๗๖๕. ปางอ่อนพละพึ่งเลี้ยง
ตัวสบาย
เพราะโลกรักษาอาย
อุ่นเอื้อ
เมื่อมัดหัดถ์ตีนตาย
ตัวสกัด รอบแม่
ถูกโลกละลอายเนื้อ
เลือดต้องตามเป็น ๚ะ
/*206*/๗๖๖. เห็นหาดตาเหล็กซ้าย
มือขวา
ตาเหล็กลืมตาหา
เหตุจ้อง
ศรบาปบ่ออาจสา
มารถแสบ ตาเลย
ตาเหล็กเหล็กตาต้อง
ปวดมื้อไสมยมา ๚ะ
๗๖๗. ฝั่งขวาเขาน้ำพุ
เพิงหิน
ตกต่ำเชิงสีขรินทร์
ร่องน้อย
ตรงพุหาดทรายสินธุ์
สงบเอ่อ ดีแม่
เรือจอดจอดใจชม้อย
เนตร์ฟ้องชนีโผน ๚ะ
๗๖๘. โยนตัวยั้วเยี้ยเยี่ยม
ยอดผา
ดูน่าเอ็นดูถลา
โลดไม้
แม้นเพื่อนพี่ยามา
ด้วยพี่ แล้วแม่
คงจะวิงวอนให้
จับให้จริงจริง ๚ะ
๗๖๙. ลิงโลดกล้วยไม้แมก
ไม้งาม
ขึ้นหาดพี่พยายาม
เก็บกล้วย
บ้างเก็บกรวดหินสาม
สีเกลื่อน หาดแม่
ดำและขาวแดงด้วย
ดุจแกล้งโปรยคอย ๚ะ
/*207*/๗๗๐. ลงลอยสาคเรศโล้
เรือกระเชียง
ทวนกระแสรชลเมียง
หมู่ไม้
มาแวะจอดเขาเคียง
พุสี่ มุมแม่
ปีนสู่คูหาใกล้
ท่าถ้ำคลำมอง ๚ะ
๗๗๑. ช่องแคบแอบเที่ยวน้อย
หนึ่งจน
กลับล่องเรือลอยดล
พุน้ำ
ไม่งามไม่อยากยล
พายสู่ หาดแม่
เลี้ยงโภชน์พลแล้วค้ำ
ถ่อเลี้ยวเลยจร ๚ะ
๗๗๒. ชายสิงขรน้ำตก
ตามลำ ธารแม่
หลายแห่งฝ่ายเฉวียงสดำ
แต่เตี้ย
พ้นเขาฝั่งเขาทำ
เลไม่ งามแม่
เคยพบงามยามเปลี้ย
หน่อยแล้วระคายหวัง ๚ะ
๗๗๓. กระทั่งถึงท่าสระซึ้ง
สี่มุม แม่เอย
แดดจัดรัดทรวงรุม
เร่าร้อน
จอดท่าไป่คิดคุม
ใจใคร่ ไปแม่
ถูกบอบขึ้นลงย้อน
ยอกเนื้อแหนงประชวร ๚ะ
/*208*/๗๗๔. มวญหมู่ผีเสื้อรยับ
หาดบิน ว่อนเฮย
บ้างจับปลาโจนกิน
กัดได้
เดี๋ยวนกฉกโฉบบิน
โผคาบ เจ้าเอย
ย่ำเหยื่อผีเสื้อให้
ชีพเพ้อพวงหลง ๚ะ
๗๗๕. ปางองค์อิศเรศเจ้า
จอมผไท
มาประพาศคีรีไทร
โยคนี้
พี่โดยพระเสด็จไพร
ลุย่าน นี้แม่
ปีนต่ายเลียบไสลลี้
ล่วงขึ้นเขาเขิน ๚ะ
๗๗๖. เดินถึงยอดบ้านเกรี่ยง
มีชุม
นำเที่ยวสระสี่มุม
เมื่อยกล้ำ
สระใหญ่ใหล่เขาสุม
สรรพพีช เขียวแม่
มีช่องน้ำพลุ่งน้ำ
เดือดขึ้นพรูพรู ๚ะ
๗๗๗. เกรี่ยงผู้ใหญ่บ้านรับ
อาษา
พาพี่กลับนาวา
ส่งช้าง
บัดนี้ทราบว่าคชา
หมดเกรี่ยง หมดแม่
ลงรากหากลงล้าง
เกรี่ยงร้างเรือนหนี ๚ะ
/*209*/๗๗๘. แม้นพี่พาพวกขึ้น
เขินบน
ขากลับขาไปหน
แดดกริ้ง
ไป่ปลาศสิ่งใดยล
คราวหนึ่ง แล้วแม่
เหนื่อยนึกเห็นลึกซึ้ง
พี่สิ้นอุสาห์ไป ๚ะ
๗๗๙. ให้ออกเรือเร่งน้ำ
คลาไคล
เห็นโขตร์เขาพโนใน
ป่ากว้าง
เขาพโนนึกมโนใฉน
เบือนเมื่อ ทางนา
เห็นแต่ไม้เขียวบ้าง
เขื่อนไม้หินกอง ๚ะ
๗๘๐. มองเขาตาคลาดโน้น
ในดร
แต่จากเขาผีจร
จวบนี้
ฤๅพบใหล่สิงขร
ใหญ่ตก น้ำเลย
ตาคลาดชมเขาชี้
ชื่นน้ำใจเกษม ๚ะ
๗๘๑. สุดเปรมปราโมทย์ร้อน
แรงจัด
เกือบคลั่งลังเลอัด
อกสอื้น
หัวพงชื่อเรี่ยวลัด
ทางเลียบ มาแม่
แคบก็แคบแอบพื้น
กรวดกลิ้งกระเทือนเรือ ๚ะ
/*210*/๗๘๒. เหลือใจท้ายคุ้งถูก
ลงเข็น
ยังหมิหมดแก่งเห็น
เรี่ยวกั้น
หัวพงส่งลำเป็น
แห่งสกัด หัวเอย
พงใหญ่ไม้ไล่กระชั้น
ชืดน้ำใจชม ๚ะ
๗๘๓. เรียมรบมกรมอกร้อน
รวีถวิล
ใคร่สู่สรงกระแสรสินธุ์
สร่างเศร้า
จอดเรือแอบแง่หิน
หาดกร่อน
เย็นแต่กายใจเฝ้า
ฝืดสิ้นสนุกสนาน ๚ะ
๗๘๔. ถึงย่านมีบ้านท่า
ซุงเขา เรียกแม่
น่าเบื่อเรือครัวเรา
รั่วอู้
จอดยาปุยาทุเลา
ไปพัก หนึ่งแม่
ถึงไม่หมดรั่วสู้
วิดสู้ทนยา ๚ะ
๗๘๕. เขาเสนผาใหญ่ตั้ง
ไกลตา
แดดส่องเสนทา
เทือกไม้
เบื่อจิตรจืดอุราพา
พี่เบื่อ เขาแม่
ใหนจะถูกแก่งใส้
ขย่อนโย้ลำเข็น ๚ะ
/*211*/๗๘๖. เห็นแห่งบ้องเต้อขยะ
แขยงนาน
พลักพลักชลทลักตาม
ชื่อด้วย
พักใหญ่เหงื่อใหลทราม
เสียงเหะ หะเฮย
กว่าจะพ้นห้วยย้วย
ยืดล้าแรงโหย ๚ะ
๗๘๗. สดำโดยดูบ้านเกรี่ยง
มีหมาย แน่นา
เห็นท่าดักปลาลาย
เบ็ดข้อง
พี่เหลียวบัดเดี๋ยวหาย
ถูกแม่น เที่ยวแม่
เห็นเกรี่ยงลุยหาดจ้อง
วักน้ำใสกิน ๚ะ
๗๘๘. สินธูพลูพลั่งฟุ้ง
ฟองพลัก พลักแม่
ชื่อกห่งหางนาคตัก
แม่น้ำ
หลายเรี่ยวเชี่ยวจัดหนัก
แรงลาก เรือแม่
ทั้งฉุดทั้งถ่อค้ำ
ควากเลี้ยวลำดึง ๚ะ
๗๘๙. ถึงเขาตกน้ำฉวาก
วังเขมร
มีพุทุ่งพเพียงเอน
ตกเตี้ย
ชโงกผาเชิดชันเนร
นาดหมู่ ไม้แม่
เห็นแต่ลิงยั้วเยี้ย
โยกไม้ใบโกร๋น ๚ะ
/*212*/๗๙๐. ลิงทโมนเหมือนหมู่อ้าย
เขมรทมิฬ
ดำพ่ำพำโกรกหิน
แห่งบ้าน
คอยโกงเก็บกบกิน
ตามแบบ ครูฤๅ
ชื่อเกลียดเฉียดเขาคล้าน
นั่งจ้องมองชม ๚ะ
๗๙๑. หินจมชลเชี่ยวกั้น
กระแสรสินธุ์
เขาเรียกท่าหินหิน
ซีกน้ำ
ลายเรือลู่เลยยิน
ดีด่วน ไปแม่
เสือกกระทบหินค้ำ
ขัดอื้ออึงประคอง ๚ะ
๗๙๒. พวกซ่องตัดรวกตั้ง
ตามชาย ฝั่งแม่
ปลูกกระท่อมมุงแผกหลาย
แคร่น้อย
เขาบอกมรรคาถวาย
ทางร่อง น้ำแม่
เรือหลีกลับซ่องคล้อย
คลาดก้อนหินมา ๚ะ
๗๙๓. ตาแจ้งแวะเที่ยวซื้อ
มังสะ
กวางสุกรเนื้อปะ
กวาดกว้าน
เขากวางและเขากะ
ทิงรวบ ซื้อแม่
แม้นปะซ่องปะบ้าน
แวะเว้นเลยใฉน ๚ะ
/*213*/๗๙๔. แลไกลเขาเกริกง้ำ
เงาไพร
บ้างเรียกเขาพระใน
น่านนี้
บ่ายหน่อยค่อยบานใจ
ชมฝั่ง ไพรแม่
มีแต่เขาห่างขี้
เกียจชเง้อแหงนดู ๚ะ
๗๙๕. ระยะผลูดูรกเลี้ยว
รังเชิง
ไม้ไร่ไม่น่าเริง
รื่นด้วย
เห็นบ้านอยู่บนเชิง
ฝั่งฝ่าย ซ้ายแม่
มีแต่ไร่กล้วยกล้วย
เกลื่อนด้าวดงสลอน ๚ะ
๗๙๖. รอนรอนสุริยเลี้ยว
ลำถึง
เรี้ยวใหญ่ชลใหลตึง
ตื่นน้ำ
คลื่นลลอกซัดกระฉอกถึง
เอะอะ กันเอย
ถ่อสุดหลุดแก่งต้ำ
เปอะแล้วลอยสบาย ๚ะ
๗๙๗. ฝ่ายเฉวียงเคียงฝั่งเงื้อม
ไสลดำ
เห็นท่าขวามือจำ
จอดค้าง
เพราะมืดหมิรู้ทำ
อย่างอื่น แล้วแม่
แม้นปะช่องปะบ้าน
แวะเว้นเลยใฉน ๚ะ
/*214*/๗๙๘. พโยมหนฉรอับโอ้
อนารถนัก
เงียบจิตรเหงาใจพัก
ผ่อนเปลี้ย
สิ้นสนุกออกขลุกขลัก
ใฉนอยู่ แม่เอย
เมื่อยนักจักกระดิกกระเดี้ย
เยือกเส้นแสยงทรวง ๚ะ
๗๙๙. งึมง่วงงอมแดดอ้าว
อายอา กาศแม่
เบื่อเรี่ยวเชี่ยวชลสา
หัสแล้ว
เกลียดฝั่งพฤกษาครา
โสโครก แม่เอย
ชังที่จอดเรือแคล้ว
ขุ่นด้วยหนีนอน ๚ะ
๘๐๐. สโมสรแสนสนุกปลื้ม
ใจเจริญ
ควรตื่นตาชมเพลิน
สุขนั้น
ยามสุขขุ่นกระมลเขิน
ขณะพิโรธ ก็ดี
ควรหลับตานอนอั้น
อุรสิ้นสัญญา ๚ะ
๘๐๑. คราสุขเพลินสุขแม้น
ไสยา
หลับง่ายกว่ากายผา
สุขด้วย
คราวทุกขทับทุกข์ผวา
หวั่นเทวศ แม่เอย
แสนง่วงแทบม้วย
ไม่เคลิ้มผอยเลย ๚ะ
/*215*/วันที่ ๒๑
วันที่ ๙ มินาคม ร.ศ.๒๖ ๑๑๒
๘๐๒. สลบไสลไสเยศกล้ำ
กำศรวญ ทรวงเอย
ยี่สิบเอ็ดวันจวน
รุ่งแล้ว
พลพายบ่ายเรือทวน
อุทกยาต รานา
ผวาตื่นฟื้นองค์แล้ว
ภักตร์พื้นเพดี ๚ะ
๘๐๓. พี่ส่องฉายภักตร์อ้วน
อวบขึ้น นักแม่
องค์เบ่งทรวงเต่งครัน
แต่คล้าม
หนามขีดข่วนชงฆ์อัน
ตรายเสก็ด มากแม่
เพราะเที่ยวบกน้ำข้าม
โขตห้วยละหารเพลิน ๚ะ
๘๐๔. เรือเดินสดุดเรี่ยวเลี้ยว
หลีกหลัก หินแฮ
ถึงแห่งดึกดักคลัก
คลักผล้าน
เชี่ยวหนักฉุดเรือหนัก
เข็นหนัก แรงแม่
ตึกตักคลุกคลักคร้าน
ครูดท้องเรือโครม
/*216*/๘๐๕. สองฝั่งโทรมเนตร์ไร้
เขาตก น้ำนา
เป็นเทือกหินดินหมก
หยากหญ้า
ไม้ทึบสกปรกรก
แลจืด ใจแม่
ผูกแต่หวังตั้งน่า
พุน้ำโจรคนึง
๘๐๖. ถึงแก่งม่องตี้แยก
ทางสอง แควแม่
เรือหลีกขวามือมอง
คลื่นคว้าง
ทลึ่งทลักคลักคลักคลอง
แคบลิ่ว ลงแม่
กลางเซาะเป็นเกาะข้าง
ถ่องน้ำลำใหล ๚ะ
๘๐๗. นึกได้เมื่อครั้งพี่
โดยเสด็จ
ถึงแก่งม่องตี้เข็ด
ร่องซ้าย
หลงคลำค่ำมืดเอ็ด
ตะโรรีบ มาแม่
น้ำปัดซัดเรือคล้าย
มัดสิ้นตีนมือ ๚ะ
๘๐๘. หวือหวือลอยละลิ่ว
ลำพะ
กิ่งตะไคร่ไม่รู้จะ
คิดแล้ว
ต้องเกาะกิ่งตะใคร่ระ
กิ่งผูก เรือแม่
ง็อนหง่อนอนงอแอ้ว
แซ่วค้างคืนนอน ๚ะ
/*217*/๘๐๙. คลื่นสท้อนเรือฟาดท้อง
ถอยปรูด
กลัวจะฟาดหินขูด
แบะขว้ำ
คนประคองล่องฉุดกรูด
กรวดครืด ครืดแม่
เลยแก่งน้ำอับน้ำ
เอ่อแล้วลอยดี ๚ะ
๘๑๐. เห็นมีไร่กล้วยกลาด
ดรบน
ชายฝั่งตั้งเรือนคน
ตัดไม้
แต่ใฉนมิได้ยล
คนสัก ผู้เลย
แท้ว่าพากันใผล้
ป่าเข้าแสวงงาน ๚ะ
๘๑๑. เห็นเขาเทือกใหญ่ตั้ง
โตตระ หง่านแม่
บ้างก็เรียกเขาพระ
แผกเค้า
น้อยใจที่ไกลระกะ
ชลมารค แม่เอย
เบื่อฝังรุงรังเฝ้า
เผื่อนน้ำใจมอง ๚ะ
๘๑๒. ถึงช่องเรี่ยวน้ำแก่ง
หลวงเหนือ
บ้างเรียกแก่งปะรอมเหลือ
แน่ได้
อุตหลุดถ่อฉุดเรือ
ไปฝ่าย ขวาแม่
ดูหาดทรายชายไม้
รกเรี้ยวรุงรัง ๚ะ
/*218*/๘๑๓. บนฝั่งมีบ้านเรียก
ท้ายไทร โยคแม่
เขาตัดไม้รวกใน
ป่าถ้ำ
กะยาวหกวาไป
ขายโป๊ะ ปลาแม่
หกบาทส่งปากน้ำ
ต่อร้อยลำขาย ๚ะ
๘๑๔. เห็นเรือพายล่องร้อง
ถามฝี พายแม่
ว่าพระยากาญจน์บุรี
ท่านใช้
มาสืบว่าว่าใครลี
ลาบอก เร็วพ่อ
พวกพี่นิ่งยิ่งใกล้
เฉียดเข้ามาแล ๚ะ
๘๑๕. ชแง้หน้ามาเจอะหน้า
เราหมอบ
เหมือนจะรู้จักตอบ
อ่อนน้อม
พี่ถามเหตุใดลอบ
รู้ว่า มานา
เขาว่าคนล่างอ้อม
แอบขึ้นมาเรียน ๚ะ
๘๑๖. ขุนเสมียรมีชื่อตั้ง
จำนงค์
รับสั่งมาหวังประสงค์
สืบเค้า
ไปเสนอเหตุใครตรง
มาสู่ แคว้นนา
ราชกิจติดพันเร้า
เร่งร้อนใฉนมา ๚ะ
/*219*/๘๑๗. บัดนี้พระยาผู้ว่า
ราชการ เมืองเฮย
กับท่านข้าหลวงทหาร
ฝรั่งด้วย
ยังพักอยู่ท่าสถาน
ไทรโยค นั้นพ่อ
จวนจะเดินบกห้วย
ป่าพร้อมเพรียงเตรียม ๚ะ
๘๑๘. เรียมบอกเรียมใช่ผู้
เชิญราช กิจพ่อ
มาเที่ยวเล่นตามมาตร์
ใคร่เมื้อ
เขาทราบรีบกระวีกระวาด
พายกลับ ไปแม่
ดูนี่ชั่งเอื้อเฟื้อ
รับใช้กระไรหนอ ๚ะ
๘๑๙. พอถึงหน้าบ้านพระ
นิโครธา พิโยค
แพก็มากเคหา
มากด้วย
ปรำเรือจอดฝั่งขวา
มีมาก ลำแม่
คนมากยืนเยียดย้วย
ย่านบ้างกางเต็น ๚ะ
๘๒๐. เสาหงษ์เห็นตั้งช้าย
ทีวัด
แต่ไม่เห็นสงฆ์สงัด
เงียบร้าง
ฝั่งขวาออกแออัด
คนแน่น หนาแม่
ไทยเกรี่ยงไทยยืนช้าง
ท่ากลุ้มรมดู ๚ะ
/*220*/๘๒๑. พระยาสุรินทร์ผู้รั้งเขตร์
กาญจน์บุรี
เห็นพี่ซุบซิบที
คิดบ้า
หลบกายวุ่นวายตลี
ตลานแอบ พี่แม่
กลัวจะผิดที่ช้า
ราชใช้ไปการ ๚ะ
๘๒๒. นายทหารคนหนึ่งนั้น
ฉับเฉง
วุ่นแต่สรวมกางเกง
สอดเสื้อ
ดีร้ายจะอายเกร้ง
เสียชื่อ กระมังแม่
เผื่อพี่เห็นนั่งเนื้อ
หน่อยรู้ถึงนาย ๚ะ
๘๒๓. วุ่นวายเพราไม่รู้
ถนัดใคร จรแฮ
นีกว่าข้าหลวงใน
นิเวศเต้า
แม้นทราบพี่ทรามไอย
สวริยะศักดิ์ มาแม่
คงไม่กาหลเฝ้า
ตื่นเต้นตึกตัก ๚ะ
๘๒๔. สองฝรั่งหนึ่งนั้นชื่อ
คอลิน
นายหนึ่งนามสไมต์ชิน
ชอบข้า
เมื่อมาก็ลายิน
ดีบอก เรานา
มองพี่ไม่เห็นหน้า
นึกส้อนนอนสาย ๚ะ
/*221*/๘๒๕. ดีร้ายพวกตรวจแคว้น
แสนมณ ฑลนา
จักขัดคชพาหน
หน่วงช้า
ฤๅเกิดกีดขวางกล
ใดสัก สิ่งรา
จึ่งพิลิกนึกเห็นถ้า
ถ่วงถ้ากาหล ๚ะ
๘๒๖. พลางยลพลางยาตร์เลี้ยว
ลำเรือ มานา
ถึงเที่ยงบ่อถึงเหลือ
แสบท้อง
ลุย่านลูกเสือเสือ
คลอดลูก ไว้ฤๅ
หิวบ่อกลัวเสือร้อง
สั่งให้เรือรอ ๚ะ
๘๒๗. เห็นแต่กอตะไคล่ขึ้น
คลุมชาย ฝั่งนา
มองไม่เห็นหาดทราย
รื่นเกลี้ยง
สองฟากมากไม้หมาย
ฤๅเหมาะ ใหนเลย
จำจอดพงตะไคล่เลี้ยง
โภชน์เข้าเบาหิว ๚ะ
๘๒๘. ดูฉิวนิ่วหน้าแทบ
ทุกคน
ใครเอ่ยอันใดกล
หอกจิ้ม
เจ็บหูเจ็บใจจน
ใจคลั่ง หิวแฮ
เปีบสักสามคำยิ้ม
ออกสิ้นโทโษ ๚ะ
/*222*/๘๒๙. ให้โล้เรือรีบเต้า
ตามแคว
วังพระเขาพระแล
ลิ่วเลี้ยว
เห็นพวกซ่องผูกแพ
รวกปลูก กระท่อมแม่
ตั้งทับรับไม้เขี้ยว
ขับซื้อขายของ ๚ะ
๘๓๐. ใครปองเสื้อผ้าเครื่อง
กินหมาย ใฉนแม่
ยิงสัตว์ตัดรวกขาย
แลกได้
มอญเกรี่ยงข่าลว้าหลาย
พวกประ ชุมแม่
เป็นตลาดป่าดงใช้
รวกแม้นเงินตรา ๚ะ
๘๓๑. นาวาเลยข้ามแก่ง
ปรังเข็น
น้ำเชี่ยวเรี่ยวแรงเป็น
ที่เลี้ยว
แก่งปรังว่าปรังเย็น
ขอเปรียบ ปรังเฮย
อกพี่เป็นปรังเกี้ยว
ทุกข์น้อยใจเหมือน ๚ะ
๘๓๒. ที่เจื่อนที่จืดเปลื้อง
แปรเฉียด สนุกแม่
ถึงแม่น้ำน้อยเอียด
ฝั่งซ้าย
มีเขาปากช่องเบียด
บนหาด น้อยเฮย
ละสิ่งละอย่างคล้าย
ใหญ่น้อยถอยกเษียร ๚ะ
/*223*/๘๓๓. รเมียรดรมะพร้าวค่าย
ไทรโยค
มีหาดหัวแหลมโคก
เขตร์บ้าน
เขาทิ้งถิ่นเดิมวิโยค
ย้ายอยู่ ล่างแม่
เห็นแต่หาดรกร้าง
ไร่ล้วนลาพัง ๚ะ
๘๓๔. เมื่อครั้งเสด็จประพาสครั้ง
ปีฉลู
เป็นที่พลับพลาผลู
ย่านนี้
ปากทางหว่างเขาประตู
ป่าใหญ่ แม่เอย
พลางพี่จอดเรือชี้
ช่องให้เหรธ ๚ะ
๘๓๕. มีธ่อธารน้ำตก
ต่อเขา
จดหาดเห็นลำเนา
น่ายั้ง
แผนผาพืดใหญ่เลา
ป่ารื่น รมย์แม่
สมพักสำนักตั้ง
ทับน้อยเนาเกษม ๚ะ
๘๓๖. พี่เปรมปรีดิ์ที่ได้
มาถึง
สมจิตรคิดหวังคนึง
มุ่งเต้า
สุดรอฤทธิใจพึง
ใจอยาก เห็นแม่
ลงสู่เรือแหวดเข้า
เขตร์น้ำใจโจร ๚ะ
/*224*/๘๓๗. แรมรอนทางระยะเวิ้ง
จุลวัน
ออกจากปากแพรกบัน
ลุแคว้น
ไทรโยคหาดหลวงขันธ์
เขตร์ค่าย นี้แม่
ถึงสิบราตรีแม้น
มุ่งเมื้อชมงาม ๚ะ
๘๓๘. สามพันเจ็ดร้อยวัด
มรรคา
ห้าสิบห้าเส้นปรา
กฏอ้าง
ผิรีบผิเร่งมา
มีกิจ ใดแม่
เขาว่าห้าวันค้าง
ลุด้าวโดยประสงค์ ๚ะ
๘๓๙. พี่หลงละเลิงเล่นแม้น
หมายสนุก
ฤๅเร่งพลพายรุก
รีบเต้า
ทั้งเรือก็เหลือสุข
เสมือนเย่า เรือนแม่
ใหญ่เฉกโย้เรือนเข้า
เขตร์เวิ้งวนาสถาน ๚ะ
๘๔๐. จากธารที่จอดเลี้ยว
เรือจร
เป็นตลิ่งสิงขรยอน
ยืดอ้อม
หินปีกพฤกษาสลอน
เรียงขอบ บนแม่
ผาชโงกโกรกเหมือนย้อม
แหย่แต้มต่างสี ๚ะ
/*225*/๘๔๑. ใครมีมานะตั้ง
ต่อยขัด
ลายจะงามตามถนัด
เลือกได้
เหลืองแดงม่วงดำปัด
ขาวทุก ชนิดแม่
น่าเลียบปูเรือนใช้
เช่นซื้อฝรั่งมา ๚ะ
๘๔๒. น่าผาเป็นซุ้มซึก
ซอกเห็น งามแม่
มีพุพุ่งกระเด็นเซ็น
ตกเตี้ย
แอบเรือจอดร่มเย็น
บังแดด ฝนเอย
ถึงเหนื่อยหายเมื่อยเปลี้ย
ทุกข์ปลื้มใจถวิล ๚ะ
๘๔๓. กินตาคราแอบเงื้อม
เขาบัง
ดูรูปร่างเล็กสัง
เกตุเพี้ยน
ใครพูดก็ก้องดัง
ล้อกระ เทือนแม่
หลอกโสตร์หลอกตาเมี้ยน
นิมิตร์แม้นเมืองกล ๚ะ
๘๔๔. ฝั่งเฉวียนยลย่านไม้
เชิงชัฏ
เดี๋ยวเปลี่ยนเขาถัด
เทือกซ้าย
เดียวสดำหน่อยเฉวียงผลัด
ทีกลับ ขวาแม่
แปลกท่าผายืดย้าย
ยั่วให้เห็นเพลิน ๚ะ
/*226*/๘๔๕. ผเอิญปุ่มหินงอกงิ้ว
เหมือนจริง
คนแอบสอดสีชิง
หลอกซ้ำ
ชโงกตระหง่านดุจศาลสิง
สุรเทพ จีนแม่
ยืนเหยี่ยบชง่อนผาง้ำ
เงื่อนเจ้ากวนอู ๚ะ
๘๔๖. ยิ่งดูยิ่งชักปลื้ม
ใจเพลิน
งามหลืบลานชันเชิญ
เชิดชี้
สามเรี่ยวพี่หลงเมิร
ชมชวาก ผาแม่
สวลระริกซิกซี้
สนุกน้ำใจตลึง ๚ะ
๘๔๗. ถึงพุแรกพิลึกน้ำ
โจนดัง
ตกแต่ยอดตลิ่งดัง
ตื่นสร้า
ขาวพลายประกายพัง
พุลิ่ว ลงแม่
กระทบกระทั่งฝั่งผล้าระย้า
เยือกน้ำเพนียงฟอง ๚ะ
๘๔๘. หูสองกลแสร้งหลั่ง
ชโลทก
ขาวซร่านผ่านผาตก
คล่ำคลื้น
ดุจเทดุจทุ่มยก
พยุไล่ ชลฤๅ
เสียงแต่ตึงตึงพื้น
พลังน้ำลำไหล ๚ะ
/*227*/๘๔๙. แลไปตรงฝั่งน้ำ
โจรเห็น
หินดาดกลซีเม็น
เมือกไล้
เขาตะเข็บเฉกเย็บเอ็น
ผาเชื่อม กันแม่
ไปสู่คูหาใกล้
ท่าถ้ำทางงาม ๚ะ
๘๕๐. ถึงพุสามตะไคร่ครึ้ม
คลุมพุ
เสียงแต่ตึงตึงทลุ
โลดผลั้ง
ชายท่าไม่แลาดุ
ดุจพุ สองเลย
เห็นแต่สายชลควั้ง
ควากเลี้ยวไหลลง ๚ะ
๘๕๑. จอดเรือตรงพุให้
ฟันถาง
แหวกตไคร่ไปเป็นทาง
ช่องน้อย
พอเยี่ยมพุน้ำผาง
ผังแผ่ ลงแม่
กระทบปุ่มเสลาพร้อย
พร่างฟุ้งฟองกระจาย ๚ะ
๘๕๒. สายสินธุ์ขาวสอาดโอ้
เอนดู
ล้นหลั่งลั่นใหลพรู
พร่างย้อย
เป็นอ่างอ่างวางตรู
ตาป่าย ปีนแม่
ไม้ทอดกิ่งใบห้อย
ปรกครึ้มธารสนาน ๚ะ
/*228*/๘๕๓. อ่างเล็กปานแอ่งน้ำ
เคยสรง
อ่างใหญ่กลสระลง
ว่ายได้
ซ้อนกันถั่นทางวง
เวียนเลียบ มาแม่
อ่างสุดสุดทางไม้
ใผ่ล้มขวางทาง ๚ะ
๘๕๔. ให้ถางหว่างซอกเลี้ยว
หลีกเดิน
ไปก็เป็นอ่างเนิน
เนื่องน้ำ
ถึงทำนบคลองเขิน
ขังอุทก ธารเฮย
ต่อก็เป็นธารล้ำ
ท่อเลี้ยวใหลมา ๚ะ
๘๕๕. เวลาเคราะห์ร้ายละะ
เปียเอ๋ย
เขาสนุกสุขสบายเลย
เล่นน้ำ
ลเลิงเที่ยวเหนี่ยวใผ่เคย
ตัวชล่า นักพ่อ
ใผ่ผุหักถล่มพล้ำ
พลาดเท้าแทงบวม ๚ะ
๘๕๖. ลุยน้ำท่วมเข่าข้าม
อ่างกลับ
ชลกระฉอกกลอกฉุบฉับ
เปียกเสื้อ
กระเซ็นพล่าถึงท่าขยับ
เย็นทั่ว กายแม่
เรือบากจากท่าเมื้อ
มุ่งเลี้ยวลอยมา ๚ะ
/*229*/๘๕๗. จอดท่าธารถัดขึ้น
พุสถาน กลางแม่
มากอ่างอ่างโตปาน
สระแก้ว
อ่างน้อยก็น้อยประมาญ
หอยกาบ หนะแม่
และสลับซับซ้อนแพร้ว
พร่างน้ำเพนียงงาม ๚ะ
๘๕๘. ข้ามอ่างใหญ่น้ำลึก
เพียงคอ
ถึงที่น้ำโจนรอ
เลี่ยงอ้อม
ฉานฉ่าทุ่งสอสอ
แสนพิลึก ละแม่
โผล่อาบพลั่งพลั่งบ้อม
บ่าฟุ้งฟองกระจาย ๚ะ
๘๕๙. สราญกายสรงน้ำตก
จากผา
แอบแอ่งเสลาถลา
เลือกก้อน
โครมโครมคลุกคลองพา
องค์กระเพื่อม
ถั่นทดลดใหลย้อน
เฮือกสท้อนตัวปลิว ๚ะ
๘๖๐. หวิวจิตร์ฤทธิอุทกสท้าน
ทรวงเสทิน
หลงเล่นจนเย็นเพลิน
พุน้ำ
มะเดื่อแดงดาษธารเกิน
โตเก็บ กันแม่
ไม้ดอกออกช่อล้ำ
เล่าล้วนแลไสว ๚ะ
/*230*/๘๖๑. เถาใบรากไม้เครื่อง
โอสถ
มากอย่างต่างต่างรศ
เลือกกว้าน
ลุยเที่ยวลัดเลี้ยวบท
จรไต่ ธารแม่
จนสั่นพรั่นทรวงสท้าน
ออกท้อทนหนาว ๚ะ
๘๖๒. แพรวพราวราวกับแก้ว
กระเด็นดาษ
เสียงคะคึกครึกโครมฉาด
ฉ่าสร้า
เมื่อสรงบ่อเบื่อปราร์ถ
นาใคร่ ชมเลย
จำละอาไลยล้า
พุแล้วลงเรือ ๚ะ
๘๖๓. แลเหลือไพโรจแล้ว
ละลานจิตร์ กูเอย
ขาวฉ่าพืดผาดิษฐ์
เด่นด้น
พี่เหลียวพี่หลงติด
ใดพุ กลางแม่
ฤๅใครละลาพ้น
พุน้ำโจนเลย ๚ะ
๘๖๔. ถึงเคยคราหนึ่งแล้ว
ลืมเห็น
ถึงสุดสนานกายเย็น
อยากซ้ำ
ถึงเที่ยวก็ยังเอ็น
ดูใคร่ ต่อแม่
ถึงจากยังเหลียวกล้ำ
รักเลี้ยวแลหลัง ๚ะ
/*231*/๘๖๕. ถึงฝั่งพุแรกให้
จอดเรือ
ปีนป่ายต่ายมะเดื่อเครือ
ใหญ่เต้า
ที่ท่าจืดตาเฝือ
ใจจืด ใจแม่
เพราะท่าเรือพร่าเคล้า
ละลอกน้ำงามเหมือน ๚ะ
๘๖๖. ครั้นเลื่อนถึงเขตร์ขึ้น
เขาโจน
เลียบล่างพล่างชลโผน
ตกเงื้อม
ซู่ซ่าฉ่าฉานโชน
ใหลพลุ่ง พลั่งแม่
มีช่องคูหาเอื้อม
อาบได้สบายดี ๚ะ
๘๖๗. เสียดายที่อาบแล้ว
หนาวองค์ พี่เอย
แม้นมิสรงจักสรง
สระนี้
น่าสนานน่าหลงลง
ลุยเล่น นักแม่
สรงสนุกจุกจิกจี้
กว่าน้ำโจนกลาง ๚ะ
๘๖๘. พุกลางพ่างหนุ่มน้อย
ทรามคนอง
พุแรกเปรียบชายครอง
คู่แล้ว
พุสุดเฉกชราปอง
กุศลสว่าง ใจแม่
สามพุสามไวยแผ้ว
ผ่องล้วนควรเห็น ๚ะ
/*232*/๘๖๙. คงเป็นปูนเปือกเคล้า
วารินทร์
เอิบเกาะกิ่งใบหิน
ห่อไม้
ใครหลงดื่มกินสินธุ์
กระแสรพุ โจรแม่
เกรงจะก่อเกิดใข้
นิ่วน้ำทำตาย ๚ะ
๘๗๐. บ่ายแล้วจำแคล้วจาก
พุงาม
ปีนป่ายต่ายอ่างตาม
เทือกน้ำ
มาถึงที่อุทกทราม
ซกตก พรูแม่
เห็นพระธาตุปากถ้ำ
พุคว้ามาเรือ ๚ะ
๘๗๑. เหลือสนุกสนานน่านน้ำ
โจรเย็น ใจเอย
เหลือเหตุตามเนตร์เห็น
ปลาดล้ำ
เหลือสบายจิตร์กายเป็น
สุขรื่น รมย์แม่
เหลือวิเวกโสตร์เสนาะน้ำ
ตกครื้นโครมโครม ๚ะ
๘๗๒. โสมนัศพลัดบ้านเที่ยว
ทุรทาง
เปล่าจิตร์วังเวงหมาง
เมื่อไร้
มาประสรพสิ่งเกษมกลาง
ไพรเพลิด เพลินแม่
เสมือนนักเลงสุราได้
ดื่มเหล้าเมาเผลอะ ๚ะ
/*233*/๘๗๓. บำเรอปีติด้วย
ดงชล
เกษมสนุกสุขใจจน
จืดเศร้า
ถึงที่จอดเรือยล
สำนัก สบายแม่
พราะปลัดกรมเราเฝ้า
อุส่าห์สร้างปรำถวาย ๚ะ
๘๗๔. ระหวยกายปวดเกล้าออก
ระอาองค์ พี่เอย
เพราะสระเกษาสรง
พุน้ำ
ยามเสวยโภชนางง
งึมไม่ สบายเลย
คิดใคร่ไสยากล้ำ
โรคให้หายเอง ๚ะ
๘๗๕. อลเองจี๊ดจ๊าดอื้อ
เขาแล ตลึงแม่
ถวิลว่าเป็ดไซ้แหน
จุดคล้าย
พโยมหนมืดมนต์กระแสร
ชลเงียบ แม่เอย
สักครู่จึ่งรู้อ้าย
ค่างก้องกัดกัน ๚ะ
/*234*/วันที่ ๒๒
วันที่ ๑๐ มินาคม ร.ศ.๒๖ ๑๑๒
๘๗๖. รางรางสว่างฟ้าเถือก
แสงทอง
วันที่ยี่สิบสอง
สว่างแพร้ว
พี่สร่างนิทราสนอง
องค์แนบ องค์แม่
ลงนั่งเรือเล็กแล้ว
รีบเลี้ยวลอยลำ ๚ะ
๘๗๗. บรรพตเพิงชโงกเข้า
จอดดู พุแม่
น้ำอุ่นไหลตลุ่นพรู
พรั่งย้อย
หนาวนิดพิศดูภู
ผาเพลิด เพลินแม่
พลางเรียบเรือน้อยคล้อย
เฉียดเวิ้งสิลามา ๚ะ
๘๗๘. พุตุ๊กกระตาแอบเงื้อม
เขาชโงก
มีตลิ่งสิงขรโกรก
กรอกถ้ำ
ไม้เล็กเล่ห์ไทรโยค
ย่อแบบ ลงแม่
อย่างละน้อยน้อยน้ำ
พุพร้อยพรายไหล ๚ะ
/*235*/๘๗๙. แลไกลเหมือนแกล้งต่อ
เรือนตุ๊ก กระตาแม่
น่าชื่นชมสมสนุก
นั่งยิ้ม
พี่แวะฉวากเขาฉุก
ใจชอบ นักรา
น่าเล่นตุ๊กกระตาจิ้ม
จับตั้งตามเนิน ๚ะ
๘๘๐. เที่ยวเพลินเกินพุโจ้
เรือกลับ
เลยหาดค่ายหลวงลับ
เลียบเลี้ยว
ถึงลำแม่น้ำอับ
น้อยเอียด แม่เอย
มอใหญ่บากแยกเอี้ยว
แอบเข้าคลองเข็น ๚ะ
๘๘๑. เห็นหาดเห็นแก่งล้อ
ลำเนา
เห็นฝั่งเห็นเขาเลา
เลียบถ้ำ
พี่ต้องท่องชลเบา
เรือบ่อย เทียวแม่
คุ้งคดเหมือนแม่น้ำ
แพรกน้อยเนินผา ๚ะ
๘๘๒. มาหมายสักคุ้งก็
จักกลับ
แต่ยิ่งดูยิ่งจับ
จิตร์จ้อง
มีละเมาะเกาะกิ่งลับ
แหลมล่อ ใหม่แม่
ดูยิ่งเพลิดเพลินต้อง
ต่อเลี้ยวเลยไป ๚ะ
/*236*/๘๘๓. ไก่ขันกระชั้นเรื่อย
จำเรียง
มยุเรศเสนอเสียง
เสนาะแสร้
ชนีโหนกิ่งไม้เมียง
มี่ร่าย ร้องแม่
เหมือนพี่มาเมืองแท้
ที่คุ้นคนรู ๚ะ
๘๘๔. น่าดูน่าปลาดล้ำ
เหลือแสดง
ราวกับเทพยดาแผลง
แพรกไว้
มาไทรโยคผิแสยง
ใจไม่ ไปแม่
เสียเที่ยวที่มาไร้
ประโยชน์ด้วยชมดง ๚ะ
๘๘๕. พี่หลงแม่น้ำเอียด
เออไฉน
ยิ่งเพลิดยิ่งเพลินไป
มากเส้น
ชลเชี่ยวหลีกเรี่ยวไคล
คลายิ่ง งามแม่
แม้นไม่หิวไม่เว้น
ต่อเต้าตามทาง ๚ะ
๘๘๖. ข้างนทีมีกล้วยป่า
ปลีเครือ งามแม่
พี่ตัดกัทลีเรือ
แล่นล้า
สายนักอักอ่วนเหลือ
เที่ยวต่อ ได้รา
จำกลับจำใจบ้า
แพรกน้อยลอยเหลียว ๚ะ
/*237*/๘๘๗. ชลเชี่ยวเรือเฉียดแม้น
ฉุดพวน
ถึงปากแพรกน้อยทวน
ควากน้ำ
กลับถึงหาดค่ายจวน
สักสี่ โมงแม่
เสวยโภชน์พักเหนื่อยช้ำ
ชอกแล้วลเลิงหวัง ๚ะ
๘๘๘. พี่นั่งแคร่น้อยเทียบ
เรือผา สุขแม่
พิศตะเพียนทองปลา
ล่อนสร้อย
คล่ำคล้ายว่ายคงคา
เป็นหมู่ หมู่แม่
โตก็โตน้อยน้อย
น่าเอื้อเอ็นดู ๚ะ
๘๘๙. ว่ายวู่จู่รอบล้อม
เรือนชล
โปรยกระยาปลายล
แย่งคว้า
มากมายว่ายเวียนวล
แสวงเหยื่อ แม่เอย
น้ำก็ใสไสวหน้า
แข่งหน้าเสนอกาย ๚ะ
๘๙๐. เห็นเรือพายม้าเกรี่ยง
พายมา
บอกจะเที่ยวหาปลา
ล่ำเนื้อ
สองเกรี่ยงโยกพายตา
นายนั่ง กลางแม่
เป็นพระท่าหินเสื้อ
ปะเอ้เตภูม ๚ะ
/*238*/๘๙๑. เรือมะตูมกระสอบเข้าไร่
เกรี่ยงพาย อิกแม่
ถามจะซื้อหรือขาย
เข็ดด้วย
ท่านเกณฑ์ส่งเสบียงนาย
ไทรโยค พ่อเฮย
เข้าไร่ผลไม้กล้วย
ขาดต้องเกณฑ์ตัว ๚ะ
๘๙๒. มันกลัวมันไม่กล้า
ขายกิน
ทนยากถากฟันดิน
ไร่เข้า
ท่านมาคร่าตัวยิน
ที่ส่ง เสบียงแม่
ดีกว่าตัวต้องเต้า
ตากใช้ไปดง ๚ะ
๘๙๓. น่าสงสารถูกช้าง
เกณฑ์ไกล
ตัวก็ต้องตามไป
กับช้าง
ลำบากยากเข็นใน
ป่าทุเรศ เกรี่ยงเฮย
เปล่าไม่มีค่าจ้าง
สักเฟื้องเปลืองหมาย ๚ะ
๘๙๔. ป่ายเขาเขื่อนค่ายขึ้น
เขินบน
ลิ่วตลิ่งชันปีนจน
ลาดกว้าง
ศาลไทรโยคพี่ยล
กลางย่าน เขาแม่
เขาปักหลักศาลสร้าง
รูปม้าลครสรวง ๚ะ
/*239*/๘๙๕. เลยเลียบล่วงฝั่งกล้วย
ไม้ชุม
งอกเกาะเซาะสุมทุม
พุ่มไม้
แผกอย่างพ่างพบขุม
กล้วยพฤกษ์ ษาแม่
เลือกปลิดชนิดแปลกได้
ปลูกซุ้มวังสงวน ๚ะ
๘๙๖. มากมวญหมู่ไม้เครื่อง
ยาแสวง วิเศษแม่
ชเอมเปราะหางไหลแดง
เร่วสค้าน
จันทน์แดงโลดทนงแทง
หน่อระย่อม เนียมแม่
กฤษนาถพาดไสนก้าน
กิ่งแม้นมะรุมเรา ๚ะ
๘๙๗. เปล้าน้อยเปล้าใหญ่เปล้า
เงินยาว
สมอมวกแดงมวกขาว
ยืดเลื้อย
พ้างแพวแฝกหอมชาว
เราเก็บ กันแม่
สุรามฤตย์ตรีกะตุกเฟื้อย
กิ่งเกี้ยวกระวานพัน ๚ะ
๘๙๘. เถาวันเปรียงแซร่ม้า
ทลายหลาย อย่างแม่
มือเหล็กมหาละลาย
และแป้ว
เข้าเย็นเจ็ตมูลหวาย
ตมอยมาก มีแม่
แม้นพี่มีหมอแล้ว
เลือกได้หลายประการ ๚ะ
/*240*/๘๙๙. ว่านกีบแรดงอกข้าง
เนินคีรี
มากว่านเนรภูสี
เสียดช้อน
ชุมนักผักเซี่ยนผี
ว่านครู คระเฮย
เขาขุดหัวแห่งส้อน
เสาะสู้แสวงประชัน ๚ะ
๙๐๐. จรจัลบันลุถ้ำ
ปล่องไฟ
อยู่ยอดพนัศเนินไสล
แหล่งส้อน
กลเหวลาดลึกไถล
ลงภาคย์ พื้นแม่
เป็นช่องคูหาซ้อน
ซอกกั้นสองตอน ๚ะ
๙๐๑. นอนกระเดือกเสือกสู่ห้อง
เหวใน
เป็นปล่องกลปล่องไฟ
ฟอกตั้ง
ยอดทลุยอดผาไสว
สว่างรุบ หรู่แม่
ใครบ่อเคยเห็นครั้ง
นี่ครั้งคราประถม ๚ะ
๙๐๒. เสลาคมละเลื่อมพร้อย
พรายขาว
กลประดับกระจกวาว
รอบเวิ้ง
เรียกช่องปล่องไฟคราว
พี่เที่ยว พบแม่
พลางพี่ปีนผาเพิ้ง
กลับขึ้นเขาชัน ฯ
/*241*/๙๐๓. ตวันเที่ยงเลี่ยงหลบร้อน
รอุไพร
ด่วนออกเรือแหวดไป
พุจ้ำ
พุหนึ่งพี่พึงใจ
อยากจัก สรงแม่
จอดท่าน่าพุน้ำ
ตกขึ้นเขาธาร ๚ะ
๙๐๔. ผ่านอ่างทางขึ้นเฉก
อัฒจันทร์
ดูอุทกตกจากคัน
ฝั่งครื้น
ถึงอ่างใหญ่ผายผัน
ลงสระ สนานแม่
น้ำกระโจนโผนพื้น
พุน้ำไหลพราย ๚ะ
๙๐๕. แอบกายสายน้ำพุ่ง
พเนียงคึก คึกแม่
กระทบกระแทกแดกอกอึก
อึกอื้อ
กระจายฟองคนองครึก
โครมคึก โครมแม่
ขนองยอกกรอกโสตร์ตื้อ
พี่ต้องลาลง ๚ะ
๙๐๖. ไปสรงได้อ่างเงื้อม
ผาชโงก
ชลกระโจนโชนโกรก
เกริกถ้ำ
สนานสายกระแสรโชก
องค์ยะเยือก เย็นแม่
เลยไต่สู่ช่องน้ำ
ตกได้สินธู ๚ะ
/*242*/๙๐๗. พรูพรูดูทลึ่งฟุ้ง
ฟองฝอย
ฉาวฉ่าพร่ากลพลอย
พลุ่งชั้น
หินแง่แพร่ชลลอย
ละลิ่วผ่าน หินเฮย
เฉกม่านตระการกั้น
ปากถ้ำทองฉาย ๚ะ
๙๐๘. ทั้งหลายมัวเล่นน้ำ
โจนเพลิน
คิดก็ขันจันทร์เดิน
ปลกเปลี้ย
วางตรงจะลงเนิน
ธารท่า เรือแม่
ถลำหล่มล้มตั้วเตี้ย
ตื่นร้องชวนพยุง ๚ะ
๙๐๙. พุพุ่งควะควั่งน่า
กลัวนัก
ถูกที่ตรงตัวทลัก
ทลั่งก้อง
ควักหินเหนี่ยวดิ้นดัก
ดักอยู่ แล้วแม่
ฉวยพลัดน้ำพัดต้อง
ตกแล้วเหลวตาย ๚ะ
๙๑๐. หลายคนถลนเถลือกเต้น
ตลีตลาน
ต่างเหนี่ยวมือตีนคลาน
คลุกปร้ำ
บางคนส่งก้นปาน
ตลกเล่น ลครแม่
ผ้าผ่อนล่อนลุดน้ำ
พัดคุ้งไคลไหล ๚ะ
/*243*/๙๑๑. ตกใจฉุกละหุกเข้า
กุลีกุจอ กันนา
จันทร์จะร้องขอรอ
ปล่อยบ้าง
ฟังยากลากตะบึงคอ
แคแทบ หักแม่
เลยตะแหมะแขะค้าง
คั่นน้ำใจตลึง ๚ะ
๙๑๒. ครู่หนึ่งจึงปล่อยได้
สติกัน
พอปล่อยมือจันทร์จันทร์
ค่อยขึ้น
ครั้นเล่าเรื่องราวขัน
ใครอด สรวลฤๅ
หัวร่ององันครื้น
พุครึ้มเครงฮา ๚ะ
๙๑๓. ดูท่าเหมือนแกล้งประ
จานสนุก กันนอ
แต่ที่แท้แกขลุก
ขลักบ้าง
ตื่นกันช่วยตบันคลุก
คลีพัก ใหญ่แม่
ฉันท์มิตร์จิตร์ใจอ้าง
เหตุคุ้นไฉนเคือง ๚ะ
๙๑๔. นึกเคืองเรื่องสทกสท้าน
ฤไทยหนาว
สุดจะสมสนุกยาว
เล่นได้
งามตาชื่นใจราว
สรงสระ สวรรค์ฤๅ
เสียแต่องค์ระอาไร้
ระรื่นน้ำตามกระมล ๚ะ
/*244*/๙๑๕. จนจิตร์ฤทธิยะเยือกคร้าน
สนานสินธุ์ ธูเอย
จำกลับนาวาลิน
ลาศเต้า
จอดขึ้นพุกลางถวิล
ใคร่เที่ยว ธารแม่
เลยเลียบอ่างใหญ่เข้า
เขตร์ครึ้มคลองผา ๚ะ
๙๑๖. เสลากระปุ่มกระป่ำกั้น
กระแสรชล
ล้นหลั่งพลั่งพลั่งกล
ตุ่มขว้ำ
พี่ไต่ใหล่ธารทน
ลุยท่อง บ้างแม่
เลี้ยวลดทดน้ำน้ำ
รี่เลี้ยวใหลพรู ๚ะ
๙๑๗. ถึงคูทำนบคล้าย
คลองสกัด
แลลึกสุดลุยลัด
แหล่งได้
เอ่อเปี่ยมเหลี่ยมจัตุรัศ
ไหลบ่า ลงแม่
กลขุดคลองใหญ่ไว้
ฉวากวุ้งวงเขา ๚ะ
๙๑๘. เราเลียบฝั่งสระพ้น
ลึกไหล
ลงท่องธารเดิรไป
มากเลี้ยว
บ่อแปลกบ่อเปลี่ยนไฉน
เลยท่อ ธารเอย
เห็นแต่คลองคดเคี้ยว
ควากน้ำถลำหิน ๚ะ
/*245*/๙๑๙. ยินชลาสร้าสรู้ครึก
โครมดง
เฉลียวจิตร์พิศวงคง
พบน้ำ
โจนจากโขตร์เขาจง
ใจใคร่ ดูแม่
ลุยรีบลีล่าช้ำ
บาทด้วยคมผา ๚ะ
๙๒๐. สพานสิลาแลพิลึกข้าม
ลำธาร
กลช่างชาญช่างการ
เชี่ยวสร้าง
น้ำพุ่งพิศละลุงละลาน
เนตร์น่า ดูแม่
เกินแก่งแง่งขอนค้าง
ขัดด้วยหาทาง ๚ะ
๙๒๑. ย่างขึ้นบนฝั่งเต้า
ตามเสียง น้ำนา
พบเทือกเสลาเรียง
แก่งกั้น
สกัดทางผ่านคลองเพนียง
ชลพลุ่ง พล่านแม่
ดูพิลึกซึกแซกดั้น
โขตร์ครื้นโครมคนอง ๚ะ
๙๒๒. ลำคลองต่อช่องกั้น
แก่งดง นี้นา
ธารท่อล่อชลลง
ล่องท้น
เหมือนท่าเมื่อมาดง
ไม่แปลก นักเลย
สุดจะไปเขาต้น
พุน้ำโจนถึง ๚ะ
/*246*/๙๒๓. ผู้ซึ่งทราบเรื่องแจ้ง
แก่เรา
ต้นพุนั่นลุเขา
เขตร์แคว้น
เป็นธารผ่านลำเนา
วนาตลอด มาแม่
ทางกว่าห้าวันแม้น
มุ่งให้ไปถึง ๚ะ
๙๒๔. พึงใจกล้วยไม้แมก
ไม้แมะ อยู่แม่
ให้แปลกชิ้นไม้แกะ
กาบกล้วย
หลายต้นพี่ยลแวะ
เวียนเก็บ กล้วยเอย
ค่อยไต่ลำธารด้วย
สนุกน้ำใจเดิน ๚ะ
๙๒๕. มาเกินสระใหญ่เลี้ยว
หลงแคว
เพราะลัดตัดตรงแล
เลอะแล้ว
ถึงธารพี่ท่องกระแสร
ชลกลับ มาเฮย
คิดแพรกแยกทางแคล้ว
พุน้ำโจนกลาง ๚ะ
๙๒๖. ยลอ่างพุท้ายเอ๊ะ
ปลาดละ
นึกเมื่อไม่อยากจะ
แวะแล้ว
ผีพาพี่มาปะ
พุที่ สามแม่
ชรอยร่วมลงสระแก้ว
แยกเลี้ยวลำธาร ๚ะ
/*247*/๙๒๗. ถึงสพานต้นตะไคร่ร้อง
ตโกนหา เรือเฮย
พเอิญพบเรือกระเชียงมา
อยู่ใกล้
เรือมาพี่ลงนา
เวศล่อง มาแม่
ถึงท่ามะเดือเอนให้
จอดขึ้นเขาชัน ๚ะ
๙๒๘. หมายมั่นจะขึ้นเที่ยว
ถ้ำพระ
ถามไม่มีใครจะ
ช่วยชี้
คนนำก็เซอะซะ
รู้จัก ไฉนแม่
บอกแต่ว่าท่านี้
มะเดื่อต้นโตเอน ๚ะ
๙๒๙. ถกเขมรหยักรั้งแหวก
เชิงรก
ปีนฝังกำลังงก
ว่าถ้ำ
ถึงเขาคูหาอก
จะแตก เทียวแม่
จำมะหรูดูเสียน้ำ
จิตร์สิ้นแรงเดิน ๚ะ
๙๓๐. เขาเขินเกริ่นโกรกง้ำ
เงาชัน
มีซอกเสลาปัน
ช่องน้อย
ใช่ถ้ำพระสำคัญ
เคยเที่ยว แล้วแม่
คนเที่ยวค้นวนป้อย
ไป่รู้คูหา ๚ะ
/*248*/๙๓๑. เห็นเสือปลากระโดดถ้ำ
ทีรัง มันแม่
เรามิอาจตึงตัง
ไต่เข้า
เสียเที่ยวเปลี่ยวใจหวัง
ปีนเปล่า แม่เอย
จำกลับลงเรือเร้า
รีบจ้ำแจวมา ๚ะ
๙๓๒. ถึงท่าที่จอดขึ้น
คฤหาชล
ถึงอ่อนอรองค์ทน
เที่ยวได้
เพราะสนุกทุกตำบล
บานเบิก ใจนา
เพราะจิตร์พากายให้
เหนื่อยน้อยพลอยเกษม ๚ะ
๙๓๓. ปางเปรมปราโมทย์ทั้ง
พลังโรย
เสวยวราหารโหย
ละเหี่ยเปลื้อง
แกงห่านรสเลิศโดย
หิวยิ่ง อะร่อยแม่
ห่านทอดแฮ็มต้มเยื้อง
แชบใช้ชำเป็ญ ๚ะ
๙๓๔. พอเอนองค์แทบห้อง
ไสยา
ราวสักนาทีลา
หลับตุ้ย
ฤๅพักตื่นผวาครา
หลับเช่น เคยเลย
คงจะอวบองค์พลุ้ย
แปลกหน้านางเห็น ๚ะ
/*249*/๙๓๕. ตาขันเป็นธุระเฝ้า
ระวังเรียม
ก่อนสว่างถ่างตาเตรียม
ตื่นแล้ว
จงรักษ์จักหาเทียม
แกยาก หนะแม่
พาสนุกปลุกใจแผ้ว
พิลึกคุ้นคุยคนอง ๚ะ
๙๓๖. ราวสองยามล่วงแล้ว
เวลา ดึกเอย
เขาตื่นนั่งตลึงตา
เหลือกจ้อง
เสียงพิลึกคึกคึกสา
ครเยือก เย็นแม่
เขาว่าจรเข้ร้อง
ลั่นน้ำฮุมฮุม ๚ะ
/*250*/วันที่ ๒๓
วันที่ ๑๑ มินาคม ร.ศ.๒๖ ๑๑๒
๙๓๗. แว่วเสียงลิงค่างร้อง
เลวงเขา
หวูหวูดจู๊ดจ๊าดเรา
สดุ้ง
ฟังชนีร่ำโหยเหงา
ทรวงเงียบ รงมแม่
ปัวโหว่ยโหวยวิเวกคุ้ง
ไก่ครื้นเครงขัน ๚ะ
๙๓๘. หวั่นหวั่นสนั่นโสตร์แสร้
เสียงฝูง นกเอย
กระโต๊งโห่งโต๊งโห่งยูง
ร่ายร้อง
ฟังไกลเหยียบไม้สูง
ลมส่ง มาแม่
เสนาะกว่าสรรพศัพท์พร้อง
เพราะน้ำใจเสียว ๚ะ
๙๓๙. มาเดียวเปลี่ยวอกโอ้
ดวงสมร แม่เอย
ยี่สิบสามวันจร
จากแล้ว
สดับเสียงสุโนคสยอน
ยะเยือกจับ ใจแม่
เสนาะไม่เหมือนเสนาะแก้ว
พี่เจ้าเจรจา ๚ะ
/*251*/๙๔๐. เขาอาษาสืบถ้ำ
ทางประสงค์
ขันแก่นสองคนดง
คู่แกล้ว
แต่ตรู่จู่โจนลง
เรือเล็ก ไปแม่
คอยมิมาช้าแล้ว
เที่ยวโล้ลำหาย ๚ะ
๙๔๑. แต่งกายเสร็จแล้วนั่ง
นาวา
ขุนคเชนทร์กับตา
เพชร์ไหว้
บอกข่าววัดบนผา
ไปพบ เข้าแม่
เชิญพี่ลีลาได้
เที่ยวได้ดูดี ๚ะ
๙๔๒. เห็นที่จักใกล้สดวก
เดินสบาย
ครูคร่ำจึงทำขยาย
แยบบ้าง
เบื่อหนอจะรอสาย
เสี่ยเที่ยว ถ้ำแม่
ด่วนออกเรือลอยคว้าง
ควากเลี้ยวเลยไป ๚ะ
๙๔๓. ถึงไสลศาลเจ้าเจ๊ก
กวนอู
แพรวกจอดอยู่ดู
ท่าจ้อง
พบพวกสืบหาดู
หาร่วม ใจแม่
เห็นว่าถ้ำพระต้อง
แถบนี้มีจริง ๚ะ
/*252*/๙๔๔. ปีนตลิ่งเดินดึ่งดื้อ
โดยเดา
จนถระทั่งถึงหลังเขา
เที่ยวค้น
ไหนคาดเหมาะลาดเลา
ลองเยี่ยม ดูแม่
เปล่าไม่พบตระหลบด้น
ดุ่มเพ้อละเมอแสวง ๚ะ
๙๔๕. ภูผาแสลงหุบห้อง
หินโกรก
บ้างก็เป็นชง่อนชโงก
หลืบถ้ำ
ไม้ใหญ่ใผ่รวกโบก
ใบร่วง กราดแม่
ไม่พบถ้ำพระช้ำ
จิตร์โอ้ระอาองค์ ๚ะ
๙๔๖. ลงมานาเวศให้
เหกลับ
ถึงที่ทับจอดประทับ
เทียบแล้ว
เรียกขุนคเชนทร์กับ
พรานเพชร์ แกเอย
ไหนสู่คูหาแคล้ว
จักขึ้นเขาบน ๚ะ
๙๔๗. จรดลจากหาดเลี้ยว
เลยมา
ผ่านโคกค่ายเคหา
ไร่ร้าง
ถึงวัดอยู่เนินผา
พังหมด แล้วแม่
พุทธรูปหินหักค้าง
อาศน์กลิ้งพิระเนน ๚ะ
/*253*/๙๔๘. บริเวณวัดก่อด้วย
หินเขา
เขตร์อุโบสถเดา
รูปได้
มีท่อนเลิกราวเสา
เทียนทอด อยู่แม่
เพราะกฤษนาพาให้
วัดรื้อโทรมพลัน ๚ะ
๙๔๙. ครั้นกลับนาเวศแล้ว
เรียมเสวย
กินอยู่ผู้คนเสบย
พรักพร้อม
ให้ออกจากที่เคย
จอดพัก แรมแม่
ลาหาดไทรโยคอ้อม
ล่องเลี้ยวเรือจร ๚ะ
๙๕๐. ต้องหย่อนเชือกฉุดท้าย
เรือรอ
ลงแก่งปรังชลปร๋อ
ปรูดเลี้ยว
เบนซ้ายบ่ายเรือพอ
ลับเกาะ ปรังแม่
แจวเรื่อยแล่นเฉื่อยเลี้ยว
ร่องคุ้งแหลมมา ๚ะ
๙๕๑. ถึงท่าวังพระรั้ง
เรือรุน รอแม่
พอพบขุนณรงค์ขุน
หมื่นเฝ้า
ถวายของเครื่องสรรพคุณ
ยาต่าง ต่างเฮย
โดยภักดีต่อเจ้า
เสด็จแคว้นไพรถึง ๚ะ
/*254*/๙๕๒. พึงใจได้ผ้าที่
รางวัล
ทั้งพี่ทักทายฉันท์
ชอบคุ้น
รับนำสู่ถ้ำขมัน
ขมีสมัค นักแม่
ไป่พักตักเตือนกระตุ้น
เพื่อนเต้นตัวเขยง ๚ะ
๙๕๓. เชิงนักเลงเก่งแท้
ขุนณรงค์ เพื่อนเอย
นำพี่ขึ้นฝั่งประสงค์
สู่ถ้ำ
ถ้ำพระพี่กะจง
ใจคลาด หมายแม่
พบแต่ถ้ำพระซ้ำ
ชื่อใช้ไปแทน ๚ะ
๙๕๔. ดลแดนสีขเรศขึ้น
เขาพระ
ราวสิบห้าเส้นระยะ
อยู่ใกล้
ถึงถ้ำพระเยี่ยมปะ
พุทธรูป ไม้แม่
หมกคูตค้างคาวไว้
หักกลิ้งอิงผา ๚ะ
๙๕๕. คูหาขวาซ้ายช่อง
สองแคว
โสโครกค้างคาวแล
ใคร่ลี้
ไม่น่าเที่ยวน่าแปร
เนตร์น่า สนุกเลย
รังเกียจเกลียดถ้ำนี้
กลับย้อนมาเรือ ๚ะ
/*255*/๙๕๖. ขุนญรงค์เหลือเอกแล้ว
รับจะ นำแม่
ทวนกลับไปถ้ำพระ
แห่งโน้น
พรรณาท่าทางสะ
สรวยน่า ดูแม่
มีใหม่ชาวไพรโพ้น
ต่างขึ้นบูชา ๚ะ
๙๕๗. คูหากว้างใหญ่ทั้ง
สนุกสนาน
แสงสว่างโอฬารปาน
โขตร์ฟ้า
ชั้นช่องท่องเที่ยวนาน
ฤๅเบื่อ ใจเลย
งามก็แสนงามท้า
ผิดแล้วลงทัณฑ์ ๚ะ
๙๕๘. เขาขันครั้นพี่ท้อ
ดูกระไร หนะแม่
จำพี่รับจักไป
บัดนี้
เรียกเรือกระเชียงไว
เร็วรีบ มาแม่
เรือเล็กขุนณรงค์ชี้
ร่องนั้นนำจร ๚ะ
๙๕๙. ย้อนทางพลางเร่งโล้
เรือตี กระเชียงแม่
ลุท่าคูหามี
มะเดื่อด้วย
แต่ผิดท่าที่ลี
ลาก่อน แม่เอย
รกใผ่ตายขุยย้วย
ยื่นล้มถมทาง ๚ะ
/*256*/๙๖๐. ถางใผ่พอลอดขึ้น
เชิงเขา
รกก็รกเหลือเดา
ว่าถ้ำ
พอเยี่ยมเหลี่ยมผาเรา
เย็นยะเยือก ใจแม่
เห็นฉวากปากถ้ำง้ำ
ชโงกเงื่อมงามจริง ๚ะ
๙๖๑. ยิ่งดูยิ่งปลื้มน่า
สนุกมาก แม่เอย
มีลับแลบังฉาก
เชิดกั้น
ลงง่ายแยกหลายฉวาก
วิเวกใหญ่ โตแม่
น้ำหยัดเป็นฉัตร์ชั้น
ช่อย้อยลอยพวง ๚ะ
๙๖๒. แลทลวงลึกแล้วระยับ
ตาพราว
สีสลับเขียวขาววาว
พร่างพร้อย
อ่างหลั่นอัฒจันทร์ราว
นฤมิตร์ ไว้แม่
ชั้นช่องห้องใหญ่น้อย
น่าปลื้มใจชม ๚ะ
๙๖๓. ไร้ลมแต่เฉียบชื้น
ชวนเดิน
เที่ยวไม่เมื่อยเหนื่อยเนิน
ซอกซ้อน
พี่เที่ยวทุกแห่งเพลิน
เกษมสนุก หนะแม่
ดูยิ่งงามยามร้อน
เยี่ยมแล้วเหลือสบาย ๚ะ
/*257*/๙๖๔. หลายองค์พุทธรูปไว้
ริมปาก ถ้ำแม่
มีพระสาวกฉาก
ช่องตั้ง
ปางมานมัศการอยาก
พบพระ แล้วแม่
สมจิตร์คิดหวังทั้ง
ท่วงถ้ำงามตา ๚ะ
๙๖๕. เที่ยวหาพระธาตุคุ้ย
ซอกผา
เป็นที่นิยมประชา
ชอบค้น
ถึงใจไม่ศรัทธา
ทิ้งเยี่ยง ใยแม่
ยวนสนุกปลูกใจด้น
เที่ยวด้อมมองแสวง ๚ะ
๙๖๖. บุญแรงละพวกพ้อง
เรามา
พเอิญปะพระธาตุหา
มากได้
จนบ่ายพี่จำลา
ถ้ำจาก ถ้ำเลย
ลงสู่เรือเล็กให้
รีบจ้ำกระเชียงจร ๚ะ
๙๖๗. แดดอ่อนออกคิดให้
เสียดาย
มีอีกสองถ้ำหมาย
อยากเต้า
อยู่ตรงพุหนึ่งนาย
ขุนบอก แหล่งแม่
เกรงกลับมืดค่ำเฝ้า
หน่วงน้ำใจลา ๚ะ
/*258*/๙๖๘. คูหาทุกถ้ำแถบ
เมืองไทร โยคแม่
ไม่เปรียบถ้ำพระไพร
โรจแพร้ว
ถึงเลยไม่เคยไป
ถ้ำอื่น เลยแม่
มาลุถ้ำพระแล้ว
เช่นได้ไปเห็น ๚ะ
๙๖๙. จวนเย็นเห็นเขตร์คุ้ง
วังพระ
ขึ้นนั่งเรือใหญ่จะ
ด่วนเต้า
ชุลมุนวุ่นเอะอะ
จักออก เรือเอย
รุกเร่งฝีแจวเร้า
รีบเมื้อมรรคา ๚ะ
๙๗๐. เสียงฟ้ากระหึ่มด้าว
พโยมหน
เมฆมืดนภดลฝน
ครั่นคลุ้ม
เหลียวหลังฝังเขามน
มัวหมอก ชอุ่มแม่
คงถูกพรรษไภยกลุ้ม
จิตร์ค้างกลางคัน ๚ะ
๙๗๑. ฝนสวรรค์โปรยเม็ดพร้อย
ประปราย
อสุนีมี่คนองสาย
ครั่นครื้น
ข้างน่าและหลังพราย
ตาตก ใหญ่แม่
ฟ้าแลบแปลบปลาบพื้น
พยุไม้ฮึงเซ ๚ะ
/*259*/๙๗๒. เรือเหตุเป๋ตุปัดด้วย
ลมดี
ฉ่าละลอกกระฉอกนที
ป่วนควั้ง
ฝนหยิมเยือกวิถีลี
ลารีบ มาแม่
ลุย่านไทรโยคตั้ง
ห่าสร้าโทรมฝน ๚ะ
๙๗๓. จนจิตร์จอดแอบข้าง
แพตลี ตลานแม่
ฝนตกคักคักสนี
บาตร์เปรี้ยง
สาดเปียกปิดม่านหนี
หนาวสั่น สท้านเอย
ดูพิลึกอึกทึกเพี้ยง
พยุท้องทเลโผน ๚ะ
๙๗๔. คล่ำโคลนคลุกน่านน้ำ
นทีใส
ฝนตกซกซกไหล
ลั่นอู้
เก๋งเรือก็เหลือใจ
กระเซนสาด โทรมแม่
จนค่ำจำคุดคู้
จอดเพิ้งแพนอน ๚ะ
๙๗๕. ยายมอญลูกพี่เจ้า
เมืองไทร โยคแม่
อุสาหะมีกะใจ
อยากเฝ้า
คอยเรือเมื่อเห็นไกล
เร็วรีบ มาแม่
เรือเล็กแอบลำเข้า
ขยับขึ้นบังคม ๚ะ
/*260*/๙๗๖. ยายซ่มขนเครื่องให้
ตามชนิด มีแม่
ลิ้นนาคจอกสำฤทธิ์
เคี่ยวช้าง
เขากวางอย่างโตติด
กระดูกขัด ขาวเฮย
เต็มสมัคตากฝนบ้าง
บุกเข้ามาถวาย ๚ะ
๙๗๗. ยายว่าลิ้นนาคนั้น
เป็นยา
สารพัดฝนกินทา
โรคแก้
จอกเล็กนั่งงมหา
ริมหาด พบเฮย
แกเล่าเก่าแก่แท้
เทือกครั้งเมืองดี ๚ะ
๙๗๘. ทองเหรียญพี่ให้ตอบ
แทนยาย ซ่มเฮย
ตื่นขอดชายผ้าสบาย
มากปลื้ม
เล่าการที่ค้าขาย
ทำไร่ เข้าแม่
ตัวแกพึ่งลูกยื้ม
พละผู้อื่นประคอง ๚ะ
๙๗๙. สองฝรั่งกับท่านข้า
หลวงขมี ขมันแม่
เดินป่าสองราตรี
ก่อนนั้น
แต่ตัวท่านกาญจน์บุรี
ยังอยู่นี่นา
รอรับท้องตราครั้น
ทราบแล้วจักไป ๚ะ
/*261*/๙๘๐. เกณฑ์ได้ช้างเชือกยี่
สิบสำ รองแม่
ฝรั่งแย่งบันทุกทำ
หยิ่งกล้า
ก่อวิวาทบาดหมางจำ
บอกขัด ข้องเฮ้ย
สารพัดจัดคอยถ้า
ฝรั่งแล้วยังพาล ๚ะ
๙๘๑. อาหารพาหนะทั้ง
แรงคน
เกณฑ์ส่งตามประสงค์จน
ครบแล้ว
ยังโลภคชพลขน
ของมาก อิกแม่
บิตกูดพูดอวดแกล้ว
อวดกล้าตาขวาง ๚ะ
๙๘๒. ข้างพระไทรโยครู้
เรียมมา
อยากเยี่ยมแต่กลัวพระยา
ติได้
จึ่งฝากแต่กระยา
หารส่ง ถวายแม่
เห็นท่านปึ่งจึ่งให้
พี่เฝ้าแทนตัว ๚ะ
๙๘๓. อย่ากลัวเลยพี่ไร้
ยศถา ศักดิ์พ่อ
มาเที่ยวเล่นตามประสา
สนุกบ้าง
ไม่หมายจะพึ่งพา
ผดุงเกียรติ ไฉนเลย
เชิญปึ่งขึงเดชล้าง
ยศให้สบายเทอญ ๚ะ
/*262*/๙๘๔. พเอิณมาตาแจ้งแวะ
แสวงกระ ยานา
ถึงที่บ้านท่านพระ
ว่าซื้อ
พวกเกรี่ยงส่งเสบียงกะ
เกณฑ์กัก ไว้แม่
เข้าไร่ท่านขายมื้อ
คเม่นจ้องเงินทยาน ๚ะ
๙๘๕. บ้านป่าอยู่ป่าแล้ว
ยังหลง
ชอบชั่วมั่วเมาประสงค์
สึงร้าย
น้ำกระแช่แช่ตุ่มคง
มีทุก เรือนแม่
พวกบ่าวกินเมาอ้าย
ฝิ่นขึ้นมารัง ๚ะ
๙๘๖. น่าสังเวชด้วยพวก
มอญไพร
ติดฝิ่นกินสุราไป
ทุกผู้
ถึงตัวท่านพระไทร
โยคสูบ ฉมังแม่
นอนงุดคุดคู้สู้
กกกล้องตะเกียงเพลิน ๚ะ
๙๘๗. บุญเกินแล้วหนะอ้าย
แปลกเหวย
ตรงตรากถึงจวนเลย
แอบคุ้น
นอนเตียงแอบเคียงเคย
ตัวสนิท สนมแม่
กับพระไทรโยคหุ้น
ฝิ่นเลี้ยงเพียงสหาย ๚ะ
/*263*/๙๘๘. ตะกายเกณฑ์กวนเกรี่ยงได้
เข้าขาย
เกณฑ์ตัดไม้ซุงหลาย
ล่องค้า
เงินมาก็ท่าหมาย
ส่งส่วย ฝิ่นแม่
แพงนักหนักสลึงกล้า
บาทซื้อแสนแรง ๚ะ
๙๘๙. แสงจันทร์บ่อแจ่มพื้น
พโยมหน
ฝนหยุดหมอกพยับบน
มืดฟ้า
ดาราริบรี่กล
ใจพี่ แม่เอย
เย็นเฉียบเงียบใจผ้า
ห่มหุ้มคลุมผทม ๚ะ
/*264*/วันที่ ๒๔
วันที่ ๑๒ มินาคม ร.ศ.๒๖ ๑๑๒
๙๙๐. วันที่ยี่สิบสี่เช้า
มืดออก เรือนา
เขาฉอุ่มคลุมหมอกหมอก
เมฆกลุ้ม
หนาวน้อยทุมากระฉอก
ชลไม่ มากเลย
เห็นแต่อายเขาคลุ้ม
เคลือบพื้นพโยมมัว ๚ะ
๙๙๑. น่ากลัวเมื่อข้ามแก่ง
ขาลง
น้ำเชี่ยวเกลียวกระแสรลง
วุ่นคว้าง
โยงเชือกเลือกถ่อประจง
ชลอล่อง โรยแม่
ยามแล่นแม้นขวางข้าง
แก่งแล้วเหลือใจ ๚ะ
๙๙๒. แก่งใหญ่ถึงใช้เชือก
ชโลงยาน
แก่งเรี่ยวเป็นแต่กราน
ถ่อค้ำ
แม้นเกยกรวดหินลาน
ทรายท่อง เข็นแม่
วังอับจับแจวจ้ำ
แล่นเจื้อยเฉื่อยฉิว ๚ะ
/*265*/๙๙๓. ลอยละลิ่วเร็วรวดได้
ดังจิตร์
ทิวฝั่งนั่งชมชนิด
มากไม้
ถึงเขาที่เพลินพิศ
ดูชื่น ชมแม่
งามเกาะกลางชลใกล้
เนตร์เลี้ยวเรือจร ๚ะ
๙๙๔. แต่ก่อนน้ำตกน้อย
แห่งเห็น
ขากลับรับฝนเย็น
ป่าล้น
ตลิ่งฝั่งหลั่งทลักเป็น
พุมาก มีแม่
เสียแต่ขุ่นโคลนข้น
คลักคล้ำลำใหล ๚ะ
๙๙๕. แก่งใหญ่ที่ข้ามฉุด
เชือกรับ เรือแม่
สีแห่งแห่งประรอมกับ
ม่องตี้
แก่งดึกดักพักกลับ
ดูค่อย สบายแม่
แต่แก่งต้ำเปอะนี้
เรี่ยวน้ำใหลแรง ๚ะ
๙๙๖. ถึงแก่งหางนาคเลี้ยว
เรือรา
จอดท่าอาเหนียวหา
กับเข้า
มอติเกรี่ยงหนุ่มมา
มองพี่ ถามแม่
บอกว่าบ้านโคตร์เค้า
อยู่ข้างบนดร ๚ะ
/*266*/๙๙๗. แต่ก่อนอยู่บ้านสระ
สี่มุม
บ้างก็อยู่สุมทุม
ป่าโน้น
โรคพายุห่าใหญ่รุม
รานชีพ
บุกป่าหนีมาโข้น
ไร่ตั้งภูมิฐาน ๚ะ
๙๙๘. ขึ้นไปบ้านเกรี่ยงล้วน
เกรี่ยงทำ ไร่แม่
พริกผักฟักมะเขือชำ
หน่อกล้วย
น่าฝนหยอดเข้าประจำ
ปี่ปลูก อ้อยเอย
สตว์ป่ามาตามห้วย
แอบด้อมมองยิง ๚ะ
๙๙๙. สิงสู่อยู่กระท่อมน้อย
รุงรัง
สกปรกหมกเหม็นสัง
เวชกล้า
ไม่รู้ไม่เรียนหนัง
สือทราบ เลยแม่
ถือต่อพ่อแม่ถ้า
เช่นเชื้อเดรฉาน ๚ะ
๑๐๐๐. นายบ้านถูกเข้ากระ
บวนเกณฑ์
ชายที่ฉกรรจ์เจน
ป่าด้วย
เหลือหญิงกับชายเดน
ชราโรค พิกาลแม่
ทำไร่ใช้ส่งกล้วย
กับเข้าของเสบียง ๚ะ
/*267*/๑๐๐๑. เลี้ยงชีพประสาขัดสู้
แสวงเพียร
ยังมิพ้นเบียดเบียฬ
บ่อนใช้
คนยากยากจนเจียร
ตัวไม่ รอดแม่
ควรจะออกเงินให้
ค่าคุ้มของมัน ๚ะ
๑๐๐๒. ภรรยามุสุคว้า
เปราะหอม
เห็นที่เยี่ยมเรือยอม
ยกให้
ฟังคำทักทายถนอม
ใจแปลก หูฤๅ
เคยแต่ขู่รู่ใช้
เรียกเข้าเกณฑ์เกลือ ๚ะ
๑๐๐๓. มาเรือพวกเกรี่ยงร้อม
ตามดู
สามสิบเจ็ดคนพรู
พรั่งล้อม
พี่ออกเวทนาสู
สังเวช ใจแม่
มีแต่เงินเฟื้องพร้อม
จิตร์ให้เสมอกัน ๚ะ
๑๐๐๔. พัลวันตื่นเต้นรับ
อามิส พี่เอย
เก็บผักหักอ้อยปลิด
ลูกกล้วย
ตามประสาขัดสนคิด
คุณตอบ คุณแม่
ขนส่งลงเรือด้วย
ต่างปลื้มเต็มประดา ๚ะ
/*268*/๑๐๐๕. เมื่อออกนาเวศคล้อย
ลำลา
เหล่าเกรี่ยงลงกราบถลา
ราบพื้น
เหมือนไหว้พระวันทา
พระนึก พระฤๅ
นั่งเหม่อแลชเง้อสอื้น
อกอั้นอาไลย ๚ะ
๑๐๐๖. ใกล้หาดตาเหล็กใกล้
ฝั่งเห็น
ชนีโลดโดดไม้เย็น
ยะเยือกร้อง
ยั้วเยี้ยพฤกษาเอ็น
ดูเยี่ยม มองแม่
เขาจอดโจนโห่ก้อง
ไล่คว้าชนีหนี ๚ะ
๑๐๐๗. พี่ทายหมายถูกแม้น
เหมือนทาย
คนย่องดินตเกียกตกาย
จักคว้า
ชนีโหนกิ่งไม้หลาย
ส่วนผิด กันแม่
สักครู่ดูเงียบหน้า
ม่อยเก้อกลับจริง ๚ะ
๑๐๐๘. ถึงสิงขรปากถ้ำ
ผีตี นางแม่
แอบจอดเชิงคีรี
ร่มไม้
ชวนกันไต่ตลิ่งลี
ลาลื่น ชันเฮย
ราวยี่สิบวาใกล้
ปากห้องคูหา ๚ะ
/*269*/๑๐๐๙. โอฬาร์ดิเรกแล้ว
เหลือปลาด
เขียวแก่แลผนังผาด
พู่ระย้า
กว้างขวางพร่างพราวหยาด
น้ำน่า ชมเอย
มีปล่องช่องผาถ้า
ลดเลี้ยวหลายเชิง ๚ะ
๑๐๑๐. วงเวิ้งเพิงห้องสุด
อัศจรรย์
กลคุหาชาลวัน
ฉวากโพ้น
ชั้นชโงกหลืบโกรกชัน
ชานชอก สลอนแม่
เที่ยวนี่ลัดที่โน้น
เลียบเลี้ยวเลาผา ๚ะ
๑๐๑๑. ปางคูหาห้องแคบ
ขยายใน
ว่างโว่งโล่งแลไพร
โรจแล้ว
ซอนซอกกรอกเกริ่นไสว
แลแปลก ตาแม่
ชมทั่วทุกถิ่นแพร้ว
พี่ลี้ลาดง ๚ะ
๑๐๑๒. ตรงวิถีมีฉวากห้อง
หินลึก
ย่อมกว่าถ้ำก่อนซึก
ซอกเลี้ยว
กระโจมโพงพิศโล่งอะทึก
ทีปลาด นักแม่
เล็กปากภาคย์ในเลี้ยว
ออกกว้างขวางดี ๚ะ
/*270*/๑๐๑๓. เชิงคิรีมีกล้วยฝาก
แฝงเฌอ
ปีนถนัดตัดกิ่งเจอ
จับได้
เหลืองเชียงใหม่มาเสนอ
เนตรพี่ เองแม่
พี่ปลูกผูกกระเช้าไว้
หว่างข้างเก๋งชม ๚ะ
๑๐๑๔. สมหมายได้กล้วยพี่
อาวรณ์ หวังเฮย
กลับสู่นาวาจร
จากถ้ำ
มาดลย่างสิงขร
กินเรศร์ เจ้าเอย
จอดท่าคูหาง้ำ
ชโงกให้เห็นงาม ๚ะ
๑๐๑๕. สุดพยายามขึ้นเยี่ยม
คูหา
สูงละลิ่วแลละลานผา
พืดย้อย
ถึงงามแต่มงามตา
ชมฉวาก งามแม่
งามไม่เหมือนงามร้อย
เท่าได้เดินชม ๚ะ
๑๐๑๖. ระดมดูกล้วยไม้แมก
มรรคา ไลยเอย
จอดเก็บหลายคลาหา
แต่กล้วย
ดอกเหลืองเนื่องเอนกมา
สมมาตร์ มากแม่
สนุกตื่นชื่นชมด้วย
สรบข้อคนึงหวัง ๚ะ
/*271*/๑๐๑๗. มากระทั่งถึงแก่งลว้า
โวยวาย
ชลเชี่ยวเกลียวใหลพราย
คลื่นคว้าง
เหนี่ยวเชือกเถลือกถลนหลาย
คนช่วย รดมแม่
น้ำปัดซัดเรือตั้ง
ถ่อค้ำประจำการ ๚ะ
๑๐๑๘. ผ่านเขาเคียงเขตร์ท้อง
ไอยรา
งามชโงกเสลาผา
ชง่อนเงื้อม
รวยระรื่นกลิ่นผกาสา
ยัณฑ์วิเวก วนาเอย
ลูกชนีน้อยเอื้อม
หัดห้อยโหนกระเจิง ๚ะ
๑๐๑๙. เชิงสิงขรกล้วยเกาะ
ไม้สูง
สุดมุ่งป่ายปีนจูง
แกะได้
เลยชมมัจฉาฝูง
คลาคล่ำ
เพลินจิตร์จนมาใกล้
พุท้องคเชนทร ๚ะ
๑๐๒๐. จอดนอนตรงฝั่งท้อง
ช้างชม พุเอย
พลบบ่อเห็นลอองลม
ร่วมย้อย
สดับเสียงพุเพนียงขรม
คระครึกครั่น โครมแม่
กระนั้นพี่ยังนั่งชม้อย
เนตร์แล้วหลงเพลิน ๚ะ
/*272*/๑๐๒๑. บนเขินสีขเรศร์แสร้
เสียงเสนาะ
มยุเรศร์สู่รังเกาะ
กิ่งร้อง
เกริกกรอนกฉอเลาะ
เลวงสนั่น ไพวแม่
กดเปิดคอนเสิดพร้อง
เพราะเวิ้งวนาสถาน ๚ะ
๑๐๒๒. พรานเพชร์เด็ดนักเต้น
ตามเสียง
เจอะคู่มยุระจับเคียง
คู่ฟ้อน
เขม็งยืนลั่นปืนเพนียง
เพลิงพลุ่ง ปึงแม่
ถูกอกนางนกซ้อน
เสียบหน้าผวาลง ๚ะ
๑๐๒๓. สงสารนกผู้กระ
เจิงสูญ
พรานยิ่งไล่ยิงมยูร
ยิ่งลี้
นางนกตกดินพูน
เทวศมอด ม้วยแม่
เอาแต่ตัวรอดนี้
นกรู้เหมือนกัน ๚ะ
๑๐๒๔. เรายลยูงอย่างปลื้ม
ทุกตัว คนแม่
สนุกนี่เหลือเสียงหัว
เราะครื้น
สรวลเสเบียดเฮมัว
ดูแฉละ หมังเฮย
เป็นที่ปีติตื้น
จิตร์ด้วยสมประสงค์ ๚ะ
/*273*/๑๐๒๕. หนังส่งสั่งล้างเมือก
ยาสตับ
ดีส่งสั่งคีบตับ
ผึ่งปิ้ง
เนื้อส่งสั่งแกงกับ
ทอดสู่ เสวยแม่
ไส้ส่งสั่งให้ทิ้ง
เหยื่อป้อนฝูงปลา ๚ะ
๑๐๒๖. ราตรีมีประทีปขึ้น
แขวนบน พุเอย
เรื่อเรื่อริมสายชล
พร่างพร้อย
งามเวิ้งวนาสนฑ์
สราญน่า ชมแม่
โสมส่องแสงโคมน้อย
หรี่รย้าพาเกษม ๚ะ
๑๐๒๗. เปรมปรีดิ์พี่ให้แต่ง
ชานเรือ
ผูกกระเช้ากล้วยเครือ
พฤกษ์ห้อย
กระเทียมช้างปลูกอ่างเหลือ
งามประดับ ประดาเอย
โคมกระดาดแขวนระยะย้อย
ยั่วชื้นชวนเสวย ๚ะ
๑๐๒๘. ไม่เคยกินมากแม้น
เหมือนวัน นี้เลย
อะหร่อยโอษฐ์อิ่มอุราครัน
ครากท้อง
แต่ปากพื่อยากสรรพ์
วรโภชน์ อิกแม่
กายไม่ตามใจต้อง
อยุดต้องตามพนอ ๚ะ
/*274*/๑๐๒๙. นั่งหัวร่อระรื่นโจ้
เจรจา
สรวลสนั่นขันเฮฮา
ครึกครื้น
จนสี่ทุ่มเพลา
ภิรมย์นิท ราแม่
สู่ที่นอนนอนชื้น
จิตร์เคลิ้มคลาเกษม ๚ะ
/*275*/วันที่ ๒๕
วันที่ ๑๓ มินาคม ร.ศ.๒๖ ๑๑๒
๑๐๓๐. วันที่่ยี่สิบห้า
อนาถนอน
หลับสนิทเหนือบัญจฐรณ์
แท่นน้อย
จนสุริยะเยี่ยมสิงขร
เขาปลุก ผทมเฮย
หวลห่วงไสยาชม้อย
เนตร์แจ้งแสงรวี ๚ะ
๑๐๓๑. ชำระศรีเสาวภักตร์แผ้ว
ศุภมง คลเอย
ภูษิตสนององค์ทรง
สอ้าน
ให้ขเยื้อนชลยานตรง
จอดฟาก พุแม่
หวังใคร่สรงสนานสท้าน
พี่ท้ออุไทยหนาว ๚ะ
๑๐๓๒. ก้าวขึ้นนั่งชง่อนน้อย
เนินหิน
ชมพุพุ่งวารินทร์
เฟื่องฟุ้ง
จับจิตร์ติดตาจิน
ตนาสุข เกษมแม่
งามฉวากฉากเขาคุ้ง
ที่เพี้ยงเพลินตา ๚ะ
/*276*/๑๐๓๓. ถึงหนาวคราวสนุกน้ำ
ใจบาน
คิดใคร่หลีกธารสนาน
แหน่งเปื้อน
ชมโขตร์คูหาสถาน
ทางยอด พุแม่
พลางพี่ปีนเขาเยื้อน
ยาตร์ขึ้นเขินผา
๑๐๓๔. พุผาพุ่งซ่าซ้อน
ลอองชล
กระเซ็นซาบอาบสกนธ์ทน
ไต่เต้า
ถึงถ้ำเยี่ยมถ้ำยล
วิไลเลิศ แล้วแม่
เย็นยะเยือกน้ำหยัดเข้า
หุบย้อยหินลง ๚ะ
๑๐๓๕. พิศวงวิเศษห้อย
พวงพิน
เป็นช่องห้องสีขรินทร์
ลดเลี้ยว
มีโค้งโปร่งรับทิน
กรส่อง แสงแม่
แอ่งอ่างทางคดเคี้ยว
ขจิตร์พื้นเพราตา ๚ะ
๑๐๓๖. เที่ยวหาพระธาตุล้วน
หลายพรรณ
เพลินง่วนชวนกันสรรค์
เลือกได้
คนละกอบละโกยอนันต์
นับแต่ ร้อยแม่
ไปปะนักพระให้
ขยับยิ้มยินดี ๚ะ
/*277*/๑๐๓๗. สีขาวเหลืองปุ่มเกลี้ยง
ทุกชนิด
มันปราบฉาบเงาติด
ใหญ่น้อย
เหมือนธาตุที่คนพิศ
วงนับ ถือแม่
ชรอยพระสรงน้ำย้อย
หยัดถ้ำสำราญ ๚ะ
๑๐๓๘. โปรดปรานที่ได้สัก
การโคม นั้นฤๅ
จึ่งเฉพาะเคราะห์ดีโถม
ทุ่มให้
หลายคนบ่นโดยโสม
นัศนับ ถือแม่
เชื่อว่าปาฏิหารได้
พระด้วยบุญมา ๚ะ
๑๐๓๙. ชาองค์หลงธาตุเท้อ
ทนหนาว
เป็นเหน็บเก็บโกยซาว
มากก้อน
เลี่ยงถ้ำด่วนเดินสาว
บาทกลับ ลงแม่
ไต่อ่างย่างเหยียบย้อน
แอ่งขึ้นเขามา ๚ะ
๑๐๔๐. พวกหากล้วยไม้กลับ
มาถึง
บันทุกครึ่งลำอึง
เอิกล้อม
เย็นวานสุดทยานดึง
ไม้โดด สูงแฮ
ต้นก็โตหลายอ้อม
โอบได้ฉันใด ๚ะ
/*278*/๑๐๔๑. เช้ามืดไปอิกครั้ง
พยายาม
ตัดใผ่ไต่พะองสาม
ต่อก้าว
โยงเชือกเฉกระยางตาม
พะองพาด ขึ้นเฮย
ทุกกิ่งกล้วยไม้น้าว
เหนี่ยวทิ้งลงถึง ๚ะ
๑๐๔๒. ทีหนึ่งหนะอย่างนี้
มีถม
เหลืองชื่อเชียงใหม่นิยม
ยากได้
บันทุกกระบุงตะบม
หลายกระ บุงแม่
คงไม่ขาดกล้วยไม้
นี่สิ้นสูญพรรณ ๚ะ
๑๐๔๓. เลี้ยงกันอิ่มแล้วออก
เรือมา
ข้ามแก่งตาเพอชรา
เรี่ยวคว้าง
เรือละลิ่วแล่นฉิ่วสา
ครล่อง เร็วแม่
ถึงท่ากระแจะข้าง
หาดเบื้องสดำเรา ๚ะ
๑๐๔๔. เห็นเสาเป็นซุ้มพลับ
พลาแรม
ไม้ไล่งอกก่ายแซม
เสียดข้าง
ไฉนใครไม่ถอนแถม
กิจปลูก เรือนแม่
ทั้งหลักหักเอนร้าง
ประโยชน์ฉนี้ดีฤๅ ๚ะ
/*279*/๑๐๔๕. เขาถือใครรื้อเครื่อง
ที่ประทับ
ไปปลูกเย่าเรือนรับ
ร่วมเจ้า
อับปรีเพราะที่พลับ
พลาราช แม่เอย
บุญไม่ถึงทลึ่งเข้า
ตัดต้องอันตราย ๚ะ
๑๐๔๖. ถึงท้ายท่าตะกั่วต้น
มะม่วงดก
เขียวห่ามทรามกินกก
กิ่งเตี้ย
พลพายป่ายปีกพก
ผลมาก มาแม่
ตรำแดดแจวเรือเปลี้ย
รศเปลี้ยวประทังหาย ๚ะ
๑๐๔๗. บ่ายซึ่งถึงเลี้ยวแก่ง
สารวัด
โยงเชือกฉุดเรืองัด
ถ่อค้ำ
เรือเหตุเป๋ตุปัด
ป่วนเรี่ยว แรงแม่
พอหลุดหินขวางน้ำ
ล่องเจื้อยแจวตะเบ็ง ๚ะ
๑๐๔๘. เรือเก๋งจีนแจวจอด
มองเรา
ชรอยฮกเซ่งใช้เขา
ด่วนเมื้อ
ตามมาลุท่าเสา
ถึงปะ พี่แม่
แสดงรักภักดีเอื้อ
ต่อผู้อนาถา ๚ะ
/*280*/๑๐๔๙. พี่มาพี่มิได้
บอกความ
เกรงเพื่อนเจ๊กจำตาม
พี่เต้า
เพราะเขาพูดพยายาม
ชวนพี่ มาแม่
รับจะนำทางเข้า
แพรกน้อยคอยสงวน ๚ะ
๑๐๕๐. รันจวนป่วนจิตร์ได้
อนิจจา นิจจาเอย
เดิมเมื่อมีบุญปรา
กฏก้อง
ฮกเซ่งบากหน้ามา
ประจบฝาก ตัวแม่
เสมือนว่าเป็นข้าต้อง
ติดเต้าตามเสมอ ๚ะ
๑๐๕๑. เออบุญเขาเข้าผูก
ภาษี
สุราราชบุรีปี
แรกนั้น
ถูกเหมาะเคราะห์ดีมี
ผลมาก แม่เอย
ต่อก็รับทำหมั้น
มากสู้ประมูลเงิน ๚ะ
๑๐๕๒. ไป่เลินเล่อพี่รู้
ระวังตัว
ถือกระตัญญูกลัว
เกลียดร้าย
สั่งกิจไป่คิดมัว
อัคติ เลยแม่
ชังรักวางใจคล้าย
สุดแท้ควรเป็น ๚ะ
/*281*/๑๐๕๓. คนเห็นเขาเติบตั้ง
ตัวเจริญ
ถวิถว่าพี่ช่วยเกิน
กิจบ้าง
ฮกเซ่งจึ่งรวยพเอิญ
แอบพึ่ง บุญพี่
แท้ก็เพราะเขาสร้าง
โชคสร้างบุญเอง ๚ะ
๑๐๕๔. เพรงพี่ถึงที่สิ้น
เวลา แล้วแม่
จำพี่ลายศถา
ศักดิ์สิ้น
ฮกเซ่งก็ปรีดา
ชอบชื่อ ดีแม่
สัตย์ซื่อหรือปลอกปลิ้น
ประจบทิ้งนายหนี ๚ะ
๑๐๕๕. เลยมีน้ำจิตร์เอื้อ
อาไลย พี่อา
ประพฤติบ่อผิดมิตรใจ
อย่างข้า
เขามีกิจการใน
กรุงวุ่น อยู่แม่
แม้นบอกคงไม่กล้า
ขัดต้องเสียงาน ๚ะ
๑๐๕๖. ถึงย่านแก่งคุ้งทับ
ตองตรอง เพลินแม่
ชลเชี่ยวเรี่ยวแรงสอง
ฟากอู้
เรือฉิวแล่นปลิวคลอง
น้ำลิ่ว ลิ่วแม่
ขาเมื่อขึ้นสิสู้
ลากโล้ลำเข็ญ ๚ะ
/*282*/๑๐๕๗. ยามเย็นเห็นหาดแคว้น
พรุไพร
ขาเมื่อไปจอดใน
หาดเช้า
ให้จอดพักอาไศรย
แรมราษ ตรีแม่
เห็นไม่ควรด่วนเร้า
พลบแล้วแจวตะบึง ๚ะ
๑๐๕๘. ตลึงแลแน่คล้ายมะ
โดดมอญ
แพใผ่อาศรัยจร
เจอะแล้ว
ใหนว่าจะไปตอน
ไทรโยค เถ้าเอย
ไฉนพี่แกมาแอ้ว
แซ่วอยู่เข็นแพ ๚ะ
๑๐๕๙. เขาแล่เนื้อนึกเนื้อ
สมันยิง ได้ฤๅ
อารามอยากพล่ากินจริง
อยากซื้อ
กลายเป็นแล่ลูกกระทิง
ลอยเรี่ยว น้ำแม่
แพใผ่ใล่จับยื้อ
ฆ่าซ้ำทำเค็ม ๚ะ
๑๐๖๐. มะโดดเต็มอึดอั้น
อายโฉม
พลอยชักชวนมาโสม
นัศเต้น
ออกตัวง่วงนอนโทรม
มะนังบิต ดอกแม่
ฉิปดสดสดเค้น
โง่ให้เห็นแกว ๚ะ
/*283*/๑๐๖๑. หลงจู๊แจ้วจอดข้าง
เรือเคียง
ขนเครื่องอาหารเสบียง
ฝากให้
ของจีนฮกเซ่งผเดียง
เขาส่ง ถวายแม่
พลางยื่นหนังสือใช้
รีบร้อนจรตาม ๚ะ
๑๐๖๒. ใจความฮกเซ่งรู้
เรามา
พเอิญติดรอฎีกา
ยื่นไว้
ขาวคลังเร่งเงินตรา
เจ็ดสิบ ชั่งแม่
เพราะเหตุสนเท่ห์ให้
ทราบแล้วเลยพอ ๚ะ
๑๐๖๓. ต่อเสร็จกิจจึ่งได้
ด่วนตาม
ถึงม่วงชุมทราบความ
พี่เต้า
ไกลมาสุดพยายาม
สมสมัค มาแม่
เพราะติดแย่งโรงเหล้า
เฉียดใกล้วันประมูล ๚ะ
๑๐๖๔. ขอทูลขอโทษด้วย
จำลา
ขอฝากสิ่งเสบียงมา
เผื่อไร้
ขอแสดงความจงรักสวา
มิภักดิ์ เพิ่มพูลแม่
ขอบอกข่าวบ้านให้
ทราบสิ้นสบายดี ๚ะ
/*284*/๑๐๖๕. พี่ตอบขอบจิตร์แจ้ง
สนุกทาง พนมแม่
เขาว่าขากลับบาง
กอกนั้น
เรือไฟฮกเซ่งวาง
คอยลาก เรือแม่
พาจากราชบุรีกระชั้น
ส่งเข้าถึงกรุง
๑๐๖๖. ยุ่งกลุ้มรุมะตุ้มเกรี่ยง
ลูเหลอ พิลึกแม่
พาลูกหลานว่านเครือ
พวกพ้อง
ปีนมานั่งน่าเรือ
ยุ่มย่าม ใหญ่แม่
ถึงสิบสองคนซ้อง
เสือกหน้าเสนอเรียม ๚ะ
๑๐๖๗. มาเยี่ยมนิยมจิตร์ข้าง
ขอทาน
ตาเหลือกแต่เงินทยาน
อยากได้
ตื่นดูโน่นนี่ขนาน
หน้าพยัก เพยิดแม่
พอพี่แจกเงินให้
รับยิ้มยินดี ๚ะ
๑๐๖๘. ป่านนี้เคยหลับแล้ว
เกรี่ยงดร มึงเอย
อดหลับขับตานอน
นั่งจ้อง
ปากตูดพูดกันสลอน
กละนก กาแม่
พี่เวทนามันต้อง
บอกให้มันที ๚ะ
/*285*/๑๐๖๙. ตลีตลานเปลื้องผ้าโพก
ศีร์ษะ
ลงกราบเหมือนกราบพระ
มากครั้ง
ขายหญิงเหยียบตลิ่งละ
ลากลับ ไปแม่
เสียงโจทย์จ็อกแจ็กทั้ง
หมดปลื้มประสาจน ๚ะ
๑๐๗๐. นิพนธ์พจน์บทนิราษค้าง
หลายรา ตรีแม่
เพลินเที่ยวหมดเวลา
แต่งแต้ม
ถึงปางว่างสนุกมา
สนุกผูก โคลงเอย
จนสี่ทุ่มพี่แย้ม
วิสูตรเข้าไสยา ๚ะ
/*286*/วันที่ ๒๖
วันที่ ๑๔ มินาคม ร.ศ.๒๖ ๑๑๒
๑๐๗๑. ขาล่องคล่องจิตรเปลื้อง
พะวงวิตก
วันที่ยี่สิบหก
ตรู่เช้า
จากหาดพรุไพรสทก
สท้านเห็บ หิมเฮย
แจวตระหน่ำจ้ำเรือเร้า
ระอุแก้ระกำหนาว ๚ะ
๑๐๗๒. คราวอยู่ไทรโยคร้อน
ลมขจัด ร้อนแม่
หนาวก็หนาวพอถนัด
ถ่องเนื้อ
ฟ้าฉ่ำชื่นสำผัส
ผลอากาศ ดีแม่
พ้นพุท้องช้างเรื้อ
จัดร้อนระบือหนาว ๚ะ
๑๐๗๓. ราวกระแสรแควน้อยน่า
ดำเนิน ทางแม่
งามฉวากฉากฝั่งเขิน
โขตร์ถ้ำ
ถึงแก่งเรี่ยวแรงเกิน
ชลเชี่ยว เชวงเฮย
ที่อับน้ำเอ่อน้ำ
แน่ซึ้งเย็นใส ๚ะ
/*287*/๑๐๗๔. แควใหญ่ชลเชี่ยวคว้าง
ฉวางแรง
ไร้รับวังอับแสวง
ว่างบ้าง
งามปลาดหาดทรายแดง
ดูน่า ดูแม่
เหมือนบุรุษย์สุดสรวยข้าง
แพรกน้อยนางสาว ๚ะ
๑๐๗๕. ระนาวเขาเฝ้าพิศเพี้ยง
เฉวียดฉวัด
หมาไล่กวางกลางพนัศ
น่านอ้อม
ลำน้ำวกเวียนอัศ
จรรย์น่า ดูแม่
แปลกทิศหลายเที่ยวซ้อม
ท่าให้เรียมชม ๚ะ
๑๐๗๖. ชมรมคนป่าตั้ง
บนสิง ขรเอย
ตามตัดไม้ชายหญิง
ลูกเต้า
มาอยู่อย่างหมู่ลิง
แลพิลึก แล้วแม่
ทำท่าหน้าเม้าเค้า
ชโงกจ้องมองเรือ ๚ะ
๑๐๗๗. เหลือเพราะเสนาะโสตรทั้ง
จับใจพี่เอย
รงมมี่เสียงชนีไพร
เพรียกก้อง
เล็กโตเผ่นโผไสว
วิเวกพิศ วงแม่
โหนกิ่งทิ้งตัวร้อง
โหว่ยโว้ยปั๋งปั๋ว ๚ะ
/*288*/๑๐๗๘. พี่มัวเพลินพินิจเวิ้ง
วนาสนฑ์
กาฝากใหญ่เรียมยล
ยอดไม้
ชนิดกล้วยอย่างพิกลผล
ใบใหญ่ ปลาดแม่
จำจอดเขาหมาให้
ป่ายขึ้นเพียรแสวง ๚ะ
๑๐๗๙. แผลงเนตรเพศแปลกล้ำ
วิไลยไพร
เรียมเรียกกล้วยไม้ไทร
โยคตั้ง
เกษรสยุ่นอุไรใน
ผลพิลึก นักแม่
เคยเล่นเห็นมากครั้ง
พึ่งครั้งเดียวมี ๚ะ
๑๐๘๐. นาวีเลยเลี้ยวแก่ง
ผักกูต
ชลพลุ่งพุ่งเรือฉูด
เฉียดไม้
คนหิวนิ่วหน้าบูด
บากใคร่ พักแม่
ให้จอดหาดใหญ่ใกล้
ป่าห้ามตามเห็น ๚ะ
๑๐๘๑. เป็นซ่องของปลัดชี้
เมาขุน เปียเฮย
พักตัดไม้เป็นทุน
ทรัพย์สร้าง
ลูกเมียช่วยชุลมุน
กันกระฉับ กระเฉงแม่
ไปป่าหาฝากค้าง
กระทั่งสิ้นระดูหนาว ๚ะ
/*289*/๑๐๘๒. เสวยเข้าราวเกือบสิ้น
สองจาน
รศเลิศทิพยาหาร
หากสู้
ผองผลต่างลนลาน
เลี้ยงกับ กระยาแม่
เสียงแต่หัวเราะรู้
ทุกข์ร้อนอะไรไฉน ๚ะ
๑๐๘๓. ขอบใจสาวนากช้อย
สองหลาย เทียวแม่
อุส่าห์จัดเครื่องยาถวาย
อยากเฝ้า
หนูมูลเด็กน้องตะกาย
มากับ พี่เฮย
บอกว่าเป็นข่าเถ้า
ปลัดนั้นเป็นบิดา ๚ะ
๑๐๘๔. เวทนาหนูช้อยนั่ง
เบอะเฉอะ
ผัวลูกถูกเคราะห์เครอะ
ฆ่าเค้
ปากหวอบ่ออยากเสออะ
ออกปาก พูดเฮย
หน้าเช่นนางบ่างเบ้
เบะน้ำลายคลอ ๚ะ
๑๐๘๕. ช่างฉอเลาะล้นหนะ
นางนาก
พูดไม่รู้อยุดปาก
ปับป้ำ
ไปป่าล่าเนื้อถาก
ไร่ตัด ฝางแม่
พร่ำอวดผัวปั้นจ้ำ
ฉะปั้นเจ๋อเพลิน ๚ะ
/*290*/๑๐๘๖. พเอิญอุบายอ้ายบ่าวครั้ง
ฉลองครู
ชรอยออเถ้าหัวงู
หัดให้
ตาปลัดนัดไล่หมู
กวางป่า มีแม่
รดมปิดบิดเล่ห์ไผล้
โผล่ร้องฎีกากู ๚ะ
๑๐๘๗. มันรู้แต่สนุกบ้าน
บ่อนพรวน
นอนขดซดกระแช่ชวน
อ่อยแอ้
มาป่าร่าเริงขบวร
ป่าหน่อย แล้วนา
อยากกลับลงท้าแท้
ถ่วงเท้ามือเพลีย ๚ะ
๑๐๘๘. มิเสียทีฉิอ้าย
คเชนทร์บิต กูตเฮย
โกงถนัดหัดคายพิศ
ปล่อยเถ้า
หลอกเองมิหนำศิษย์
สอนหลอก นายนา
ตำหรับลิงหลอกเจ้า
จับได้หายขลัง ๚ะ
๑๐๘๙. ทั้งเพชอบเล่ห์เข้า
คองำ ความแม่
เหลือแต่ตาจันนำ
ข่าวแจ้ง
เอะอะจะออกกำ
ลังเรียก กันนา
กลแตกออกตัวแกล้ง
กล่าวแก้ตัวไฉน ๚ะ
/*291*/๑๐๙๐. พี่ให้คนสมัคขึ้น
เป็นสมุน พรานแม่
โห่เหล่าเป่าหลอดลุน
ช่วยร้อง
พวกคล้านก็ผล้านผลุน
ผลันตลบ ตามเฮย
พรานเพชร์พรานพวกพ้อง
ปลัดห้าคนนำ ๚ะ
๑๐๙๑. ย่ำป่าท่ากูตขึ้น
ชายพง แขมแม่
พรานดอดนั่งปากดง
ดักจ้อง
ห้าพรานย่านห่างทนง
ใจเพ่ง ปืนเฮย
พวกโห่ก็โห่ก้อง
ป่าต้อนเตบ็งขรม ๚ะ
๑๐๙๒. รดมไล่ชายน้ำท่า
แขมรก
อึงรุกบุกพงวก
โห่เร้า
นางกวางลูกกวางดก
ตลึงตื่น คนแม่
ลอกแล็กเหลียวเผ่นเข้า
ป่าอิเก้งกระเจิงโผน ๚ะ
๑๐๙๓. เกือบโดนพรานเพชรเปรี้ยง
ปืนถูก อิเก้งฮือ
พเอิญไม่ยัดหมอนลูก
หล่นทิ้ง
ตบอกยกปืนผูก
แค้นประจุ ใหม่แม่
ยิงถูกลูกกวางกลิ้ง
กระโดดล้มจมถลำ ๚ะ
/*292*/๑๐๙๔. กำยำยืนสกัดจ้อง
ปืนคเน ขันเฮย
พอจะซ้ำกวางเซ
ซุดล้ม
ตาขันตื่นใหญ่เฮ
ฮาโห่ อึงแม่
พรานตัดหูกวางก้ม
เกษเส้นผีสาง ๚ะ
๑๐๙๕. แม่กวางตื่นเตลิดขั้น
โขตกระเจิง
ฉิวเฉียดพรานจันเชิง
รกจ้อง
พรานตากเตลิดเปิดเปิง
ไปพัก ใหญ่แม่
ไม่พบนางกวางต้อง
กลับย้อนทางมา ๚ะ
๑๐๙๖. มัดขากวางสอดไม้
แบกสอง คนแม่
อึกทึกคึกคูคนอง
สนุกครื้น
ถึงเรือพวกเรือมอง
กวางรื่น เริงแม่
อึงมี่ดีใจตื้น
อกปลื้มตามกัน ๚ะ
๑๐๙๗. พัลวันจะด่วนข้าม
หาดไป
โห่เหล่าไล่ใหม่ใน
ป่าเนื้อ
ยกขวัญพี่เพชร์ใจ
ดีแล่ ก่อนพ่อ
วุ่นนักควักไขว่เอื้อ
เอ็ดกลุ้มรุมดู ๚ะ
/*293*/๑๐๙๘. หาผู้ชำแหละเนื้อ
หนังสตับ
ยากนักต่างสมัคขยับ
อยากเมื้อ
ตกลงปลัดเปียรับ
ถลกแล่ หนังเฮย
ขาสี่แล่พีเนื้อ
ผ่าท้องตามขบวน ๚ะ
๑๐๙๙. จวนเย็นเห็นพวกข้าม
ฝั่งเซิง โน้นแม่
โห่เปล่ายิงเปล่าละเลิง
ไล่ต้อน
กลับมาไม่ร่าเริง
เลยเงียบ เสียงนา
เพราะไม่ได้อะไรร้อน
เปล่าเปลี้ยเสียแรง ๚ะ
๑๑๐๐. ตาแจ้งแกงทอดต้ม
ผัดยำ
ตาปลัดพล่าป่าทำ
แท่งเคี้ยว
เนื้อสดบีบซ่มขยำ
พริกกะ เกลือแม่
ลองอ๊ะขยะแขยงเปรี้ยว
ปล่าลิ้นเหลือกลืน ๚ะ
๑๑๐๑. กลางคืนเลยค้างซ่อง
ปลัดเปีย
เพราะอ่อนใจแรงเพลีย
ไล่เนื้อ
คุยศึกฮึกฮาเชีย
ขวนรื่น เริงแม่
เพราะลูกนางกวางเกื้อ
สนุกให้เหิมเสบย ๚ะ
/*294*/๑๑๐๒. เครื่องเสวยละสิ่งล้วน
กวางเฉือน ทำแม่
เห็นแก่ตาพาเอือน
เมื่อเคี้ยว
ปิ้งแกงพี่แขยงเพื่อน
ใจขยาด แม่เอย
รศเผ็ดเข็ดลิ้นเปรี้ยว
พล่าเนื้อเหลือกลืน ๚ะ
๑๑๐๓. ชื่นชมสมสนุกได้
ดังมาน ประสงค์เฮย
นั่งน่านาวายาน
เยี่ยมน้ำ
แสงจันทร์แจ่มคัคฆนานต์
พนาวิเวก เลวงเฮย
โปร่งจิตร์เปรมใจล้ำ
เล่าแล้วเรียมเกษม ๚ะ
๑๑๐๔. เอมโอชโภชน์พี่ได้
เคยเสวย
แสนศรัพท์ดนตรีเคย
สดับแล้ว
อร์อยไฉนไม่เหมือนเลย
รศพากย์ ประพันธแม่
เพราะยิ่งแสนเพราะแจ้ว
จับน้ำใจพะวง ๚ะ
๑๑๐๕. บันจงเสาวเลขร้อย
พจน์มาน
จวนล่วงราษตรีกาล
พี่ชม้อย
เห็นนาฬิกาขาน
ข่าวสี่ ทุ่มแม่
ดาวเคลื่อนเดือนคล้อยละห้อย
ห่วงห้องไสยา
/*295*/วันที่ ๒๗
วันที่ ๑๕ มินาคม ร.ศ.๒๖ ๑๑๒
๑๑๐๖. ไป่พักเตือนตักผู้
คนเล็ด กันนา
วันที่ยี่สิบเจ็ด
ก่อนแจ้ง
ต่างตื่นรื่นเริงระเห็จ
เหออก เรือเฮย
ขากลับจับใจแว้ง
วุ่นต้องการถึง ๚ะ
๑๑๐๗. ตึงตังตั้งหน้านึก
ถึงเมีย
จากท่าซ่องปลัดเปีย
ป่าห้าม
แจวมากไม่อยากเพลีย
มืออยุด พักเลย
อุตหลุดปล่อยสุดด้าม
ด่วนจ้ำจรมา ๚ะ
๑๑๐๘. อากาศใสสอาดน้อย
หนาวสบาย
ฤๅตระหลบอบอาย
อุ่นน้ำ
ฟองชลกร่นเกลื่อนสาย
กระแสรเลื่อย ใจแม่
สองฟากมากไม้ง้ำ
ฝั่งคลุ้มชอุ่มเขียว ๚ะ
/*296*/๑๑๐๙. เสียงสนั่นสุโนคแจ้ว
จำเรียง
ลิงค่างบ่างชนีเมียง
โลดร้อง
มยูรเหยียบยอดไม้เสียง
ส่งสั่ง พี่ฤๅ
เสนาะไม่เหมือนเสียงน้อง
สั่งแล้วเรียมลา ๚ะ
๑๑๑๐. เกลียวชลาขาล่องเลี้ยว
ลงแรง
โยงเชือกเสือกเรือแคลง
ล่อค้ำ
แก่งอ้ายหิตใหญ่แสยง
หินใหญ่ มากแม่
ขวางแก่งน้ำลึกน้ำ
เชี่ยวพลิ้วปลิวกระโจน ๚ะ
๑๑๑๑. ค่างทโมนโผนไม้เยี่ยม
ดูคน
โตเติบกำเลิบลน
โลดเย้า
พรานป่าง่าปืนถลน
เถลือกไล่ ยิงเฮย
ค่างเผ่นเล้นตัวเข้า
ป่าเต้นตะกายหาย ๚ะ
๑๑๑๒. สายจอดหุงเข้าหาด
ลำมะแน
กินอิ่มออกเรือแคว
ควากคว้าง
ดูฝั่งนั่งแลกระแสร
สินธุเกาะ ทรายเฮย
เพลินพิศจิตร์อ้างว้าง
วิเวกเวิ้งชลวัน ๚ะ
/*297*/๑๑๑๓. ถั่นถึงทางคุ้งท่า
หลวงยศ
เห็นมนุษย์นั่งทรหศ
หาดเกลี้ยง
วุ่นงกตกปลาหลด
เหงื่อเลือก ตัวแม่
สันโดดตากแดดเปรี้ยง
โปร่งแม้นแสงเดือน ๚ะ
๑๑๑๔. เลื่อนมาถึงเลี้ยวย่าน
นามหนอง ปรือนา
ถึงท่าปลัดเปียปอง
จอดยั้ง
แกเอื้อล่องเรือของ
แกรีบ มาแม่
ถึงก่อนเตรียมตัวตั้ง
โตกกล้วยยาถวาย ๚ะ
๑๑๑๕. ลูกชายนายรอดทั้ง
เด็กคำ ถึกเฮ้ย
ตาปลัดพ่อโจกนำ
เนื่องเฝ้า
ทองเหรียญพัตรเงินบำ
เหน็จทุก คนแม่
เป็นที่ยินดีเจ้า
พวกนี้ดีขยัน ๚ะ
๑๑๑๖. ชวนกันโห่เหล่าเข้า
ชายพง
ลูกไล่รายรดมวง
วุ่นร้อง
พรานแอบนั่งเขินตรง
ทางเหมาะ มองแม่
ปืนขยับจ้องจับย่อง
ฮึกห้าวหากวาง ๚ะ
/*298*/๑๑๑๗. กลางรกอึงโห่ร้อง
เฮเฮ
พี่นั่งบังขอนคเน
มุ่งเนื้อ
โห่เปล่าเหล่าสมุนเห
โห่พบ พรานเฮย
เห็นไม่มีเนื้อเบื้อ
ถึกอิเก้งกวางหมู ๚ะ
๑๑๑๘. เทือกผลูพรูต่อมเต้น
ตอมคัน
ชุมแต่ไก่กระต๊ากขัน
คึกสร้า
ต่างไล่จับไก่กัน
สนุกหน้อย หนะแม่
ได้แต่ลูกไก่คว้า
ต่างเนื้อเสือกระทิง ๚ะ
๑๑๑๙. ขันจริงนะเถ้าปลัด
เปียขา
เมื่อพี่ออกเรือลา
จากบ้าน
ปูผ้ากราบน้ำตา
ล่อหน่วย เจียวเพื่อน
หน้าเผือดเลือดซีดสท้าน
ที่ต้องตัวไกล ๚ะ
๑๑๒๐. อาไลยไปเที่ยวคุ้น
เคยสนุก กันนา
ยามเล่นกินนอนคลุก
อยู่ด้วย
จะจากพรากฉุกละหุก
เห็นอนาถ นักแม่
เหมือนว่าจะลาม้วย
ไม่ได้เห็นกัน ๚ะ
/*299*/๑๑๒๑. ครั้นไปกรุงเทพ ฯ คร้าม
อันตราย
กลัวโรคกลัวไภยหลาย
อย่างท้อ
เคยเป็นอิศระกาย
กลางป่า กระเจิงพ่อ
ฉันจับเสือป่าก้อ
ฉกาจเข้าขังกรง ๚ะ
๑๑๒๒. ตามส่งจะลับแล้ว
ปลัดเปีย
ยังนั่งตั้งแช้งเพลีย
จิตร์แปล้
แกสมัครักเราเสีย
มากมาก ทุกข์แม่
ขืนรักพะวักพะวนแท้
พิโยคต้องตามสนอง ๚ะ
๑๑๒๓. ล่องถึงแก่งตื้นแม่
กระบานฉุด เรือเฮย
เชือกเหนี่ยวเกลียวชลทลุด
ทลาดควั้ง
เอะอะอุตหลุดหลุด
แก่งค่อย สบายแม่
น้ำอับจับแจวตั้ง
จวบจ้ำตำตบึง ๚ะ
๑๑๒๔. หาดหนึ่งถึงเมื่อเพล้
คเนเหมาะ
น่าจอดแรมชมเหาะ
ถิ่นกว้าง
เรือแหวตแปดแจวเกาะ
เลยลับ แล้วแม่
จำต่อมรคาค้าง
มุ่งค้างคืนนอน ๚ะ
/*300*/๑๑๒๕. แจวจรทันแหวดแก้
ตัวไถล
ซัดโทษเรือครัวไป
ก่อนน่า
จะรีบจะนอนใน
ตะเข้เผือก
ดูเถิดค่ำมืดบ้า
บุ่มจ้ำแจวตะกาย ๚ะ
๑๑๒๖. ชรอยอ้ายพวกฝิ่นเหล้า
กันชา
ชอบแต่บ่อนพรวนหา
แห่งบ้าน
หาดงามไม่นำพา
พักจอด ชมเลย
ถุดอ้ายอุบาทว์คร้าน
ใคร่ล้วนสาระยำ ๚ะ
๑๑๒๗. จำคลำค่ำมืดจ้ำ
แจวละเมอ มาแม่
ลุหาดตีนเกลียวเจอ
พวกพร้อม
น้ำโจนย่านใหญ่เออ
รอานัก แม่เอย
หาดใหญ่ไม้ไล่ล้อม
พิศล้วนลลายงาม ๚ะ
๑๑๒๘. ยามจนทนจอดค้าง
คืนแอบ เรือนา
ฟ้าลั่นฟ้าแลบแปลบ
ปลาบครื้น
ชรอยฝนตกบนแถบ
เขาแถบ ไกลแม่
ฝนอย่ามาตกพื้น
นี่พั้วกระพือหาย ๚ะ
/*301*/๑๑๒๙. พลพายไร้ร่มเงื้อม
เพิงพัง
จักเปียกจักทนสัง
เวชเทิ้ม
เรือเก๋งก็รั่วรัง
นอนจัก หนาวนา
เบื่อนักพอจักเคลิ้ม
จักต้องตาชัน ๚ะ
๑๑๓๐. แสงจันทร์หรุบหรู่โอ้
อนาถไฉน เล่านา
เหงาเงียบเฉียบใจใจ
จืดชื้อ
มีแต่สุรเสียงไถล
เล่ห์เพื่อน พนาเอย
พออุ่นเอิกไพรมื้อ
เมื่อเคลิ้มคลาฝน ๚ะ
๑๑๓๑. หลายคนเขาว่าข้าง
ไทยดี
นายแปลกแปลกวาที
เทียบโจ้
เถียงท้าว่าฝรั่งมี
พิชากว่า ไทยแม่
เหลือเดี่ยวเกรียวกันโต้
ตอกให้เห็นจริง ๚ะ
๑๑๓๒. หลายสิ่งหลายอย่างอ้าง
ทางเถียง
บ้างก็หัวเห็ดเอียง
เอ็ดย้ำ
บ้างยกเหตุผลเคียง
เทียบน่า ฟังแม่
นายแปลกเต็มแหวกปล้ำ
เปลี่ยวโต้ทานไฉน ๚ะ
/*302*/๑๑๓๓. ขีดไฟของฝรั่งนั้น
ดีนัก นะเออ
ไม้ไผ่ไทยไม่ยัก
อยากแพ้
ตากฝนแช่น้ำสัก
เดือนแข่ง กันฤๅ
ไม้ไผ่สีไฟแก้
กลักอ้ายฝรั่งเหลว ๚ะ
๑๑๓๔. เฮ้วเรือไฟฝรั่งนั้น
ดีงาม
แม้นไม่ดีใยสยาม
ชอบใช้
อุบ๊ะเงินฟากหัวตะกลาม
เงินต่าง หากพ่อ
มันทาษไทยไทยให้
ค่าเข้าเอาคืน ๚ะ
๑๑๓๕. ปืนฝรั่งยิงตั้งหก
นัดรวด เร็วพ่อ
ปืนคาบศิลาประกวด
ก็แพ้
ถุยหมดปัสตันอวด
ลิงไม่ กลัววา
พรานเพชร์ยิงเนื้อแฮ้
เพื่อนเคี้ยวปืนใคร ๚ะ
๑๑๓๖. สนุกใหญ่เหะหะกลุ้ม
รุมนาย แปลกนา
มัจะจนอุบายตาย
ตอบแก้
พวกถือพี่ไทยขยาย
ฤทธิ์เดช นักพ่อ
ถือฝรั่งนั่งนิ่งแพ้
พวกข้างไทยฮา ๚ะ
/*303*/๑๑๓๗. เวลายามเศษแล้ว
ไสยา
จวนกลับกลับคนึงหา
ละห้อย
อีกเป็นเจ็ดแปดรา
ตรีเนิ่น นักแม่
คิดใคร่เห็นโพยมคล้อย
เยี่ยมทองเห็นโฉม
/*304*/วันที่ ๒๘
วันที่ ๑๖ มินาคม ร.ศ.๒๖ ๑๑๒
๑๑๓๘. ออกนาวาเลี้ยวหาด
ตีนเกลียว
แต่กรู่ผู้คนเกรียว
เกริกจ้ำ
ขาล่องไม่ตองเหลียว
หลังห่วง อะไรเลย
มีแต่ต่างมีน้ำ
จิตรน้ำใจบาน ๚ะ
๑๑๓๙. มานานนานแล้วไม่
มานาน ฉนี้เลย
ถึงยี่สิบแปดวาร
วุ่นเนื้อ
เป็นสุขเที่ยวสนุกสนาน
ทุกแห่ง เห็นเฮย
กินอิ่มนอนหลับเนื้อ
อวบน้ำใจเกษม ๚ะ
๑๑๔๐. สถิตย์เหมคฤหาศห้อง
มโหฬาร
ฤๅอมรพิมารสถาน
เถือกแก้ว
ปราสาทราชวนุทธยาน
ยศโภค ผดุงเฮย
แม้นกระมลทุรนแล้ว
เล่ห์เฝ้าเนาสุสาน ๚ะ
/*305*/๑๑๔๑. ชลยานบันลุคุ้ง
ปักกิเลน
เห็นเย่าหลวงพลเจน
ป่ายั้ง
หาดขวาพี่เถรเณร
นอนพัก เพิงแม่
สวดปริตกิตย์นิมนต์ทั้ง
เมื่อเช้าคอยฉัน ๚ะ
๑๑๔๒. วนาสัณฑ์สังเวชแม้น
ตาเห็น
แต่จิตร์ชาวดงเป็น
สุขด้วย
อิศระกะตัวเหม็น
เบื่อหมู่ เมืองแม่
เพลินสนุกบุกป่าห้วย
แห่งเต้นตามสบาย ๚ะ
๑๑๔๓. เช้าสายเที่ยงบ่ายทั้ง
เย็นคืน ดึกฤๅ
หนาวหย่อนร้อนเบายืน
เยี่ยงบ้าน
แผกย่านเมื่อวานซืน
ฤๅเมื่อ ไปแม่
ชรอยเพราะฝนตกต้าน
แต่งให้ระดูแปร ๚ะ
๑๑๔๔. แลหาดหินดาษชี้
บอกกัน
รอยนั่นกุมภาถลัน
โลดน้ำ
โจทย์เกรียวบัดเดี๋ยวผัน
ตาปะ จริงแม่
โน่นลูกจรเข้ขว้า
แอบก้อนหินมอง ๚ะ
/*306*/๑๑๔๕. ล่องถึงหาดท่าห้วย
แมงลัก
ให้จอดเรือกินภักษ์
โภชน์กล้ำ
หุงกระยาย่างเนื้อผัก
ปลาอุ่น แกงเอย
ครกปกโปกโขลกน้ำ
พริกกรุ้มกลางทราย ๚ะ
๑๑๔๖. ดุร้ายทรหศกล้า
ทยานโลภ
เหยียวป่าบินถลาโฉบ
ไก่ต้อย
คนอึงร่อนทลึ่งละโมบ
มาแย่ง คนนา
หากผูกลูกไก่น้อย
แต่กระนั้นเจียนตาย ๚ะ
๑๑๔๗. หลายใบใข่ป่าได้
มาฟัก
ลูกไก่เจี๊ยบเจี๊ยบทลัก
โผล่ดิ้น
เลี้ยงรอดเหยี่ยวดอดดัก
โฉบเฉี่ยว อีกรา
เสี่ยงเคราะห์เคราะห์ไก่สิ้น
เถิดแจ้ดงเอ๋ย ๚ะ
๑๑๔๘. เหลิงเลยพิลึกใหญ่แล้ว
ละอี บ่างเฮย
ตาเหลือกผมเหมือนผี
นั่งค้อน
จากชู้อยู่สามี
ตาม่ำ ลายเอย
ทำเจ็บสาระวอนอ้อน
ออดคร้านงานคราง ๚ะ
/*307*/๑๑๔๙. อีบ่างกำเริบอ้าย
ม่ำลเมอ หลงเฮย
ประคับประคองเผยอ
อย่างบ้า
ต่อหน้าละครางเฮอ
นอนสั่น เทียวแม่
คอยขยับหลับตาคว้า
กัดเนื้อพลามพลาม ๚ะ
๑๑๕๐. ซำสามตัวเกียจคล้าน
ทมิฬนำ
ซ้ำสั่งให้ผัวทำ
เจ็บซี้
เห็นใครใคร่ขยันคำ
รามทเลาะ ด่าเฮย
ชอบแต่ฝีพายขี้
เกียจขี้ยาเมา ๚ะ
๑๑๕๑. วันนี้เขาจะต้ม
ถั่วดำ
รับเครื่องหวานแทนทำ
ที่ท้าย
อีบ่างถ่างตาสำ
รากโกรธ ห้ามแฮ
ควันจะลมพวกอ้าย
หนุ่มต้มตะบอยใย ๚ะ
๑๑๕๒. ใครใช้อ้ายลูกจ้าง
แจวเรือ
เป็นโกรธเป็นเคืองเหลือ
จะแค้น
คอยเทลาะเกาะแกะเจือ
ด่าแช่ง เขาเฮย
มือไม่พายตีนแผ้น
เผ่นน้ำตำรา ๚ะ
/*308*/๑๑๕๓. ยายพุ่มพาพริกกล้วย
พลูถวาย
คอยดักลงเรือพาย
สกัดน้ำ
รู้ข่าวว่าพี่ผาย
ผันอยาก พบแม่
เงินรับกลับเรือช้ำ
พร่ำให้ศิลพร ๚ะ
๑๑๕๔. กระฉ่อนเชี่ยวเกลียวน้ำแก่ง
หนามแดง
เรือเสือกทรายเรือตะแคง
ขัดค้าง
พบเรือพ่อค้าแขวง
นี้ช่วย เข็นแม่
ร่องผิดจึงติดข้าง
หาดขึ้นขวางชล ๚ะ
๑๑๕๕. มาดลหัวเรี่ยวตะเข้
เผือกเข็น
แจวเลียบทรายแดงเห็น
หาดตื้น
ถึงวัดร่มชัฏเย็น
พักจอด เรือนา
ปล่อยพวกพลแจวขึ้น
เมื่อยล้ามาขยัน
๑๑๕๖. ยายจั่นหนูเปี่ยมจ้ำ
เรือพาย
ยายอิ่มทิมเนยยาย
ชุ่มด้วย
นำพลูพริกซ่มทราย
ยางมะม่วง มะนาวแม่
กล้วยใข่กล้วยหอมกล้วย
ตากกล้วยตนีถวาย ๚ะ
/*309*/๑๑๕๗. ฝ่ายจีนกวางโล่ทั้ง
จีนเสียง
นำเต่าบกสุกรเสบียง
แผ่นเนื้อ
มาถวายพี่รายเรียง
ตัวนั่ง
พี่แจกเงินแจกเสื้อ
แจกผ้าประสามี ๚ะ
๑๑๕๘. ยินดีที่ได้เต่า
ไปฝาก กันนา
ลือล่ำลำทรายมาก
เต่าเนื้อ
มากเหล่าซ่องตั้งถาก
ไม้ตัด รวกแม่
หมาป่าหาเนื้อเบื้อ
เต่าเลี้ยงนายพอ ๚ะ
๑๑๕๙. หนองปลาหมอป่ากว้าง
กลางดร
มีซ่องชมรมนอน
ตัดไม้
แต่เดินบกแรมรอน
ลำบาก ไกลแม่
แม้นว่าไปคงได้
เต่าเนื้อหมูกระทิง ๚ะ
๑๑๖๐. สนุกจริงแต่บุกร้อน
เหลือสนุก
ไปตรู่กลับตรู่บุก
ป่าค้าง
แสวงสนุกจะสนุกทุกข์
ทนแดด แม่เอย
กลัวป่วยฉวยเจ็บมล้าง
สนุกมล้างทางสบาย ๚ะ
/*310*/๑๑๖๑. ให้แต่นายเปลื้องกับ
ตาจีน เสียงเฮย
ไปป่าหาเต่าปืน
ป่ายเต้า
เราจักพักเรือตีน
ตลิ่งจอด คอยแม่
พอสักสี่โมงเช้า
กลับตรึ้งถึ่งเรือ ๚ะ
๑๑๖๒. เหลือขันยายคล้ามตก
ใจฝน
คืนก่อนฟ้าคนองหน
กระหึ่มร้อง
กลัวจะตกจะทน
หนาวนั่ง รงมแม่
ป่าใหญ่โรคไภยพื้น
ดุด้วยระดูฝน ๚ะ
๑๑๖๓. สับประดนบนปู่เจ้า
ผีพราย
ฝนไม่ตกจักถวาย
โขกเกล้า
พเอิญเมฆเกลื่อนโพยมหาย
พิรุณห่อน ลงเลย
พอสว่างนางคล้ามเฝ้า
หนอดเน้นหัวตัว ๚ะ
๑๑๖๔. หัวเราะเฆาะขู่เต้น
ตาขัน ตลกเฮย
ว่าเมื่อคืนนี้ฝัน
ปู่เจ้า
สั่งแกแต่ดึกบัน
ดานเกลื่อน ฝนแฮ
ให้รับเป็นตัวเข้า
โขกแก้บนถวาย ๚ะ
/*311*/๑๑๖๕. ยายคล้ามเถียงโขกแล้ว
โขกอิก ไฉนพ่อ
ขันหลอกตะคอกขู่คยิก
ขยับเน้น
ใครฟั่งนังหัวระริก
พิลึกลั่น ฮาแม่
ยายนี่ดีแต่เส้น
ป่าเส้นผีเรือ ๚ะ
๑๑๖๖. สนุกเหลือละเจ้าบ่าว
หนุ่มตะกอ
ขึ้นเที่ยววัดบ้านขอ
แลกซื้อ
นกเขาไก่ตะเภาพอ
ใจเล่น นักนา
อ้ายพวกบิตกูตมื้อ
มากเหล้าเมาเป๋ ๚ะ
๑๑๖๗. เหเรือมาหาดให้
จอดแรม
ห้าทุ่มสู่ผทมแนม
นุ่มผ้า
แง้มแกลเกล็ดแลแวม
วะวาวสว่าง โสมเอย
จวนหลับกลับผวาสร้า
อุรเต้นตลึงถาม ๚ะ
๑๑๖๘. เกิดความเพราะอ้ายเฉก
อินเท วดาเฮย
ชอบแต่เวทย์มนต์คเน
แน่บ้า
พเอินพบพระเกลอเพ
ลาเหมาะ มึงเอย
ไปอวดฤทธาท้า
พระโอ้อึงโขมง ๚ะ
/*312*/๑๑๖๙. ออกโรงเลิกเล่นแล้ว
เทวดา อินเอย
ได้ข่าวตาเหลือกถลา
โลดข้าม
มากระซิบพูดกระหยิบตา
ตื่นปาก สั่นแม่
กำชับความลับห้าม
อย่าอื้ออึงไป ๚ะ
๑๑๗๐. ได้ทราบกรุงเทพฯให้
คนถือ
การด่วนนำหนังสือ
ส่งเจ้า
กำนัลตลาดควายตื๋อ
ไปปัก กิเลนแม่
จึงค่ำกลับค่ำเช้า
กลับเช้าทันที ๚ะ
๑๑๗๑. พี่ฟังหูหนี่งไว้
หูพิจารณ์ หนึ่งรา
ชรอยจะมีตราสาส์น
สั่งซั้น
ราชกิจแก่พระยากาญ
จนะบุเรศ กระมังแม่
ถึงเมื่อไรเมื่อนั้น
เร่งจ้ำนำไป ๚ะ
๑๑๗๒. ตาอินไถลตื่นแก้
ไปเป็น กลับแม่
เอาพี่แทนพญาเห็น
แน่ย้อน
ถึงวังจะเกิดเข็ญ
เคืองขุ่น ไฉนแม่
โทรเลขฤๅส่งร้อน
รีบแม้นการหลวง ๚ะ
/*313*/๑๑๗๓. ใช่ล่วงลาราชแล้ว
จึ่งจร
ไฉนจะสั่งอักษร
กลับเร้า
พลางตรึกปฤกษาสมร
มึนนิ่ง คนึงเฮย
เลยหลับกับพะวงเฝ้า
ไฝ่ร้อนฤดีถวิล ๚ะ
/*314*/วันที่ ๒๙
วันที่ ๑๗ มินาคม ร.ศ.๒๖ ๑๑๒
๑๑๗๔. วันที่ยี่สิบเก้า
ยิ่งกัง วลเฮย
ใคร่ทราบข่าววังหวัง
ห่วงน้อง
เขาลีอว่ามีหนัง
สือฝาก มาแม่
ยิ่งคิดยิ่งขัดข้อง
คลาดแจ้งจริงไฉน ๚ะ
๑๑๗๕. ไปถึงปากแพรกได้
ตีสาย ลวดแม่
อยากทราบทราบสมหมาย
มุ่งแจ้ง
ผิเกิดภยันตราย
ใดด่วน กลับแม่
แม้นสุขสุขแสวงแกล้ง
กลับช้าชลอหวัง ๚ะ
๑๑๗๖. ทั้งบ้านจรเข้เผือก
แผนชืด สนุกแม่
มีแต่ไร่สวนพืด
มะม่วงกล้วย
สวนป่าเรียกป่าจืด
ใจสก ปรกแม่
ครั้นจะบุกป่ำห้วย
ห่วงร้อนรงมศัลย์ ๚ะ
/*315*/๑๑๗๗. โสกันต์ไกรลาศใกล้
วันจวน กระมังแม่
มัวเที่ยวหมางไม่ควร
แก่ข้า
อยากทราบอยากสืบสวน
ข่าวทราบ ชัดเฮย
แม้นลุปากแพรกถ้า
ใคร่ได้สมประสงค์ ๚ะ
๑๑๗๘. ได้ส่งจีนแจ้วจาก
แก่งผัก กูตแม่
คอยกาญจน์บุรีพัก
อยู่ถ้า
หาเต่าสิ่งสมัคจัก
ฝากมิตร ประยูรเอย
พลาดนัดผลัดวันช้า
จักช้าวันคอย ๚ะ
๑๑๗๙. ปล่อยข่าวคอยเปลื้องกระ
เขียงเล็ก รอนา
รับเต่ารับเจ้าเด็ก
ด่วนจ้ำ
ราวสักสี่โมงเจ๊ก
เสียงนัก ถึงเฮย
เราจักจอดท่าถ้ำ
หาดอ้ายหมูคอย ๚ะ
๑๑๘๐. ถอยเรือจากจรเข้
เผือกถอน ถ่อแม่
น้ำเอ่อออกแจวจร
ล่องจ้ำ
พิศแผนฝั่งสาคร
คลอหาด ทรายนา
ถึงเรี่ยวเชี่ยวเนือยน้ำ
แน่เลี้ยวลอยสบาย ๚ะ
/*316*/๑๑๘๑. ตลาดควายควายจ้างมาก
มองดู
เบือนเบิ่งบุกแปลงคู
ใบ่เคี้ยว
คนล้อยกคอชู
คอตื่น คนเอย
แลหาดตลอดตลาดเลี้ยว
ย่านล้วนกระบือลุย ๚ะ
๑๑๘๒. พุ้ยแจวกระทุ่มจ้อง
แจวมา
ถึงย่านกลอนโดรา
จอดเลี้ยง
หาดเห็นปลูกเบ็ญจา
โกนจุก กันแม่
ปิดกระดาดดูปลาดเพี้ยง
ผูกซุ้มพระทราย ๚ะ
๑๑๘๓. นายอำเภอที่อ้าย
อินลือ
ว่ารับหนังสือถือ
อยู่ใกล้
ให้สืบอักษรคือ
จริงเท็จ ไฉนรา
เขาบอกดังคาดไว้
ถูกแท้ทางทาย ๚ะ
๑๑๘๔. มีลายอักษรท้อง
ตรากระทรวง
ถึงพวกท่านข้าหลวง
เร่งร้อน
หลายวันสั่งกันทลวง
แล่นรีบ ไปแม่
เหตุฝรั่งรุกแดนย้อน
แย่งแคว้นไพรสยาม ๚ะ
/*317*/๑๑๘๕. ยามเช้าหนาวน้อยเที่ยง
ทีเบา ร้อนฤๅ
เปล่าแดดแผดเผาเรา
รอุอ้าว
ปรอดเก้าสิบเก้าเงา
เรือร่ม อีกแม่
พึ่งพบพึ่งเห็นร้าว
อกร้อนเหลือประมาณ ๚ะ
๑๑๘๖. ลานทรายฉายยิบร้อน
เปลวระยับ
ลมพัดพัดอายวับ
วูบหน้า
ขามาผิดขากลับ
กลับรุ่ม แรงแม่
ชรอยแต่นี้แต่ถ้า
จักร้อนแรงทวี ๚ะ
๑๑๘๗. มีหญิงขาวบ้านไร่
แตงอุลิศ
รู้ว่าเรียมเยี่ยมปลิด
จากต้น
มาหามุ่งอามิศ
มิตรต่อ เรียมเอย
เหมือนแลกแจกเงินท้น
ค่าให้หลายคน ๚ะ
๑๑๘๘. ยามทุรนทนร้อนแสบ
สุริโย ทัยเอย
ค่อยแฉ่งกินแตงโม
มวกแปล้ม
ดีกว่าซ่มโอโอ
ชาชื่น ไฉนแม่
เสมือนพระองการแย้ม
โอษฎ์เลี้ยงใจเรียม ๚ะ
/*318*/๑๑๘๙. เจี๋ยมเจี้ยมเจียวหวะอ้าย
หอยมึง มาฤๅ
ชนโลดโดดตบึงตึง
เชือกรั้ง
ถึงบาทขาดค่าถึง
ขายส่ง มานา
ดีละกูจะตั้ง
ชื่ออ้ายกลอนโด ๚ะ
๑๑๙๐. โอโน่นตาเพชร์ผู้
พรานคนอง
ตื่นแต่ไก่โห่สยอง
เหย่าเต้า
เห็นแบกออกเยอะมอง
มาโน่น แล้วนา
เดินตะคุ่มดุ่มดุ่มเค้า
เพื่อนได้อะไรมา ๚ะ
๑๑๙๑. ค่างป่าหาตะพดกล้วย
ไม้เขา กวางแม่
แบกบ่ามาถวายเรา
ล่าได้
เปียงกถกหนังเอา
หนังค่าง สตับเฮย
โตเท่าเด็กดูใส้
กระดูกคล้ายโครงคน ๚ะ
๑๑๙๒. ขยายพลนาเวศเลี้ยว
ดำเนิน
จากหาดกลอนโดเดิน
ล่องน้ำ
ถึงเขาทับหมีประเมิล
บ่ายสี่ โมงแม่
จอดฝั่งหวังเที่ยวถ้ำ
ท่าเวิ้งวังหมู ๚ะ
/*319*/๑๑๙๓. คูหาเขาว่าใกล้
ฝั่งชล
ปล่อยเพื่อนพรานสืบหน
แห่งถ้ำ
สายัณห์ด่วนจรดล
เดาสุ่ม ไปแฮ
เสียงกู่รู้รีบจ้ำ
บุกขึ้นเขาหมี ๚ะ
๑๑๙๔. ทางคิรีเดินสดวกด้วย
คนเดิน มากแม่
เลียบลุคุหาเนิน
ชื่อน้ำ
เยี่ยมถ้ำย่ำเย็นเจริญ
ใจเยือก เย็นแม่
พอโผล่โอนี่ถ้ำ
ใหญ่แท้เที่ยวเหนอ ๚ะ
๑๑๙๕. เพ้อนึกว่าถ้ำนิด
เดียวโฮ ปลาดนอ
โตใช่โตเปล่าโต
สนุกด้วย
เป็นทางพ่างถนนโอ
ฬารลึก เลี้ยวแม่
หลายแพรกแยกยืดย้วย
ยะเยือกห้องรโหฐาร ๚ะ
๑๑๙๖. ตระหง่านสูงซึกกว้างเซิด
ไพรสณฑ์
แอ่งอ่างพร่างพราวถกล
เกล็ดแก้ว
พู่ผาผ่องระย้ายล
รยับเนตร์ แม่เอย
ช่องฉวากฉากเชิงแพร้ว
หลืบพร้อยพรายเขา ๚ะ
/*320*/๑๑๙๗. เสาเสลาพิลึกห้อย
คูหา หินเฮย
หลายโอยหลายอับผา
พ่างปั้น
กะปุ่มกะป่ำต่ำสูงสา
รพัดแผก กันแม่
ชง่อนชโงกโกรกกรวยชั้น
ช่องเลี้ยวหลายทาง ๚ะ
๑๑๙๘. อ่างน้อยเห็นถนัดน้ำ
เย็นใส
จืดสนิทแอบเสาใสล
เลิศแล้ว
ชลหยัดหยาดสิลาไอ
ลอองอยด ลงแม่
ลานนุ่มลุ่มธุลีแล้ว
ฟ่างผ้าปูพรม ๚ะ
๑๑๙๙. ยิ่งดูยิ่งด่วนปลื้ม
ใจหวัง ชมเอย
สถานแท่นแผ่นเพิงผนัง
เนื่องน้ำ
ถ้ำน้ำเพราะถ้ำขัง
น้ำน่า น้ำนา
เห็นคราบฉาบเชิงถ้ำ
แน่ให้เห็นนาม ๚ะ
๑๒๐๐. ถ้ำงามตามพี่ได้
เคยประสพ มาแม่
ดีกว่าถ้ำน้ำพบ
ก็น้อย
มหาสนุกหนึ่งสนุกจบ
สกลไม่ เหมือนเลย
ถ้ำโขดหลวงสามร้อย
ยอดล้วนตลึงโต ๚ะ
/*321*/๑๒๐๑. โอฬารแลลึกกว้าง
ใหญ่ถึง
เทียบกับถ้ำจอมบึง
บ่อนโน้น
แควน้อยหมดแควพึง
เปรียบพ่าย แพ้แม่
เสียแต่หักปะรักโข้น
พระคุ้ยคนองแสวง ๚ะ
๑๒๐๒. น่าแสยงพยัคฆเยี่ยมห้อง
คูหา หินเอย
เห็นส่ำลอยบาทา
ย่ำซ้อน
ทรากสัตว์อัษฐิปรา
กฎเกลื่อน ถ้ำแม่
เหตุท่าผายอกย้อน
น่ายั้งรังเสือ ๚ะ
๑๒๐๓. ฤๅเบื่อเหลือป่ายขึ้น
กระพักเขิน
เกรงค่ำกรำดงเดิน
รกเรี้ยว
กลับถึงปากถ้ำเพลิน
จนพลบ สิแม่
จำจากคูหาเลี้ยว
เลียบก้อนเขาลง ๚ะ
๑๒๐๔. พิศวงวิเวกด้าว
ดงดำ เนินนา
โสมส่องแสงก่ำนำ
พี่คล้อย
จักกระจั่นหริ่งหริ่งลำ
เนายะเยือก ใจแม่
พรานเพชร์แบกปืนชม้อย
มุ่งเต้นตากระวัง ๚ะ
/*322*/๑๒๐๕. ถึงฝั่งถอยข้ามหาด
เหแวะ เรือแม่
ที่ลาดพอพลแมะ
แมกซุ้ม
ฟ้าร้องลั่นคนองรแคะ
รคายขยับ ฝนเอย
เมฆมืดอนธการคลุ้ม
เคลือบฟ้าแฝงโฉม ๚ะ
๑๒๐๖. เต็มโทรมวันนี้พวก
เราทุรน และพ่อ
เพลินเที่ยวหลงละเลิงจน
หมดเข้า
ปลัดกรมก็งมฉงน
ลืมคิด ซื้อนา
ยามจะหุงถุงเค้า
ขอดรู้ศึกกัน ๚ะ
๑๒๐๗. น่าขันเกียจคล้านนัก
หนอคน
ยอมไม่คิดซื้อทน
อดโอ้
เพราะรุ่งก็จักดล
แดนปาก แพรกแม่
น้ำเชี่ยวเมื่อโพล้
เมื่อเพล้เรรวน ๚ะ
๑๒๐๘. ส่วนกระยาหาเผื่อให้
เรียมเสวย
มีอยู่หลายทนานเลย
สี่มื้อ
บ่าวอดละนายเงย
หน้าเปีบ ไฉนนา
ขับเคี่ยวให้เที่ยวซื้อ
สู่เลี้ยงเพียงถัง ๚ะ
/*323*/๑๒๐๙. ขนมปังทั้งกล้วยตาก
ของกลัก
แม้นอดหมดท่าจัก
แจกให้
กินพอทุ่นท้องสัก
คืนหนึ่ง เถิดน่า
นึกสนุกขลุกขลักได้
อิ่มเลี้ยงคราเข็ญ ๚ะ
๑๒๑๐. ปลัดกรมเผ่นเที่ยวซื้อ
แสวงหา
ลงแหวดสี่แจวพา
พวกเต้า
จนค่ำกลับจ้ำมา
เหมาะโชค
พบซ่องขอปันเข้า
เฉพาะมื้อมีพอ ๚ะ
๑๒๑๑. บุญหนอยามอดแล้ว
ฤๅอด
ผลประมาทอาจสนองทด
เยี่ยงให้
ขืนวุ่นเชื่อบุญหมด
ทุนจ่าย กระจุยแม่
ฉวยว่าเมื่อบุญไร้
อดเน้อระวังหนา ๚ะ
๑๒๑๒. ในป่าหลังหาดได้
ยินกวาง
เปี๊ยบป๊าบในเซิงทาง
ที่ใกล้
พรานปืนจับปืนผาง
ผงาดเล่น ตามแม่
หมายไล่กวางกวางใผล้
เลี่ยงล้อปืนหนี ๚ะ
/*324*/๑๒๑๓. เต็มทีขาว, เปลื้อง, กลับ
เกือบยาม
ได้เต่าสี่ตัวตาม
จับได้
เหล่าซ่องเที่ยวท่องถาม
ซื้อไม่ มีเลย
พบเม่นเล้นป่าใกล้
กระโชกง้างปืนยิง ๚ะ
๑๒๑๔. ถึงตลิ่งบ่ายเกือบห้า
โมงไกล นักแม่
เสียเที่ยวเสียทีไป
ป่ากว้าง
รดูนี้เต่าหนีไฟ
ป่ากระเจิด กระเจิงแม่
ฝนชุกเต่าชุกข้าง
ฝั่งล้วนแลหลาย ๚ะ
๑๒๑๕. พระพายชายพัดคลุ้ม
คลายหาย
เมฆเบิกแสงเดือนฉาย
ขึ้นฟ้า
ผจงพจน์บทโคลงสบาย
ใจโปร่ง ใจแม่
เพลินนึกดึกเกือบห้า
ทุ่มแล้วลาผทม ๚ะ
/*325*/วันที่ ๓๐
วันที่ ๑๘ มินาคม ร.ศ.๒๖ ๑๑๒
๑๒๑๖. จากวังมาเที่ยวช้า
แชเชือน
จนครบเดือนเกินเดือน
กลับด้าว
อยากกลับกลับอยากเหมือน
อยากอยู่ ป่าแม่
เวียนแวะเกาะแกะก้าว
กระดิบด้วยลเลิงดง ๚ะ
๑๒๑๗. จำนงค์นุกูลกิจเกื้อ
กมลกาย พี่เอย
แสวงสนุกแสวงสบายลลาย
โรคตั้ง
ใดนิยมนั่นสมหมาย
หมายมุ่ง มาแม่
องค์อวบอิ่มใจทั้ง
สนุกน้ำใจเพลิน ๚ะ
๑๒๑๘. ดำเนินนาเวศเยื้อง
ชลผล
ออกจากวังอ้ายหมู
มุ่งข้าม
แก่งหลวงล่วงแก่งภู
มิภาคแพรก น้อยเฮย
แต่ตรู่จู่จรค้าง
เหนื่อยน้อยไฉนมี ๚ะ
/*326*/๑๒๑๙. ถึงนทีกระเทือนกระทุ่มกลิ้ง
กลางกระแส
หินสกัดพัดชลแล
ลิ่วเลี้ยว
หย่อนพรวนผ่อนเรือแปร
หลังล่อง ลงแม่
ตามช่องคลองแก่งเอี้ยว
แอบข้างทางขวา ๚ะ
๑๒๒๐. เสลาหลังน้ำเพิ่ม
เป็นระยะ
กรานถ่อถอยกระถดกะ
ค่อยคล้อย
เรือติดผิดจังหวะ
หินครูด ท้องแม่
เชือกผ่อนหย่อนละน้อย
หน่วงค้ำเข็นประคอง ๚ะ
๑๒๒๑. แก่งหลวงล่องพ้นพัก
เรือจอด
เคียงใผ่แพพระทอด
ยับยั้ง
จันหันนั่งฉันออด
อัตคัด นักแม่
ชาห่อขนมปังทั้ง
เครื่องเลี้ยงเรียมถวาย ๚ะ
๑๒๒๒. หลายกอกล้วยไม้เล่น
หลายองค์ พระเอย
ต่อนกเขาขังกรง
ออกอื้อ
บอกว่าอุส่าห์ประสงค์
มาเสาะ หาแม่
ซ่อมวัดเที่ยวจัดซื้อ
ใผ่ไม้สักแสวง ๚ะ
/*327*/๑๒๒๓. แสดงจิตร์แผ่มิตรแม้น
โมทนา ทานฤๅ
ใดพี่ชอบอัธยา
อยากได้
เชิญตามปราถนาสา
ระพัดไม่ หวงเลย
จีดพี่รวยกล้วยไม้
มากแล้วฤๅประสงค์ ๚ะ
๑๒๒๔. ตรงมาถึงชุกอ้าย
บานจอด หาดเฮย
พรานเพชร์เล็ดลอดดอด
กลับบ้าน
มือปลกปกหัวออด
ปากย่อง เหย่าแม่
พวกบ่าวตากกราวผล้าน
โผล่ขึ้นดรบน ๚ะ
๑๒๒๕. แกคนซื่ออุส่าห์สู้
ขยันอด ทนแม่
มือแม่นปืนทรหศ
เหิ่มกล้า
ตลกคนองอ่อนน้อมหมด
ไม่เลือก หน้าเลย
ไม่คบฝิ่นเบี้ยบ้า
แต่เหล้าเมาสบาย ๚ะ
๑๒๒๖. แกขยายหมดใส้ผิ
ใครถาม แกแม่
ถึงยากถึงจนยาม
คับแค้น
เมียแก่แม่ม่ายสาม
สี่ลูก ติดเฮย
แต่คิดถึงเมียแข้น
บ่นให้เขาฟัง ๚ะ
/*328*/๑๒๒๗. สังเวชที่ยากไร้
อนาถา
เงินหกตำลึงพา
พี่ให้
เพื่อนขยันหมั่นอาษา
ตามสู่ ไพรแม่
มีชอบตอบแทนใช้
ชอบคุ้มความดี ๚ะ
๑๒๒๘. ตลีตลานแบกเครื่องตั้ง
โตกยา
ขุยใผ่มธุมังษา
สิ่งน้อย
ปลาดแต่ลูกมยุรา
น้อยคู่ หนึ่งแม่
เหมือนนกคุ่มต้อยต้อย
ตละแกล้งลวงถวาย ๚ะ
๑๒๒๙. ยายแว่นเป็นป้าเพื่อน
เพชร์พราน
ยายอู่เมียมาขนาน
นั่งเฝ้า
เงินผ้าพี่อวยทาน
คนยาก หนะแม่
ปลื้มใหญ่ให้พรเร้า
ร่ำโอ้โมทนา ๚ะ
๑๒๓๐. ถึงชราตาเพชร์ต้อง
หลงรัก
ช่างพูดทำจริตพยัก
พเยิดพริ้ง
สำออยคิดถึงนัก
หนาพ่อ เพชร์เฮย
ผังยั่วหัวร่อกลิ้ง
กลับเพ้อพรรณา ๚ะ
/*329*/๑๒๓๑. สารพัดไหขวดชั้น
อ่างแตก
ตาเพชร์ขอตะบันแบก
อยากได้
เต็มบ่าสอดสาแทรก
คานประทุก ใหญ่แม่
ปีติยินดีไหว้
ท่วมเกล้าเราขัน ๚ะ
๑๒๓๒. พลีวันปลื้มจิตรด้วย
ถึงเมีย
ทั้งครั่งอามิศเลีย
ลาภคว้า
หวลหากจะจากเสีย
ใจห่วง สบายเอย
อยากอยู่อยากไปละล้า
พิลึกแล้วลังเล ๚ะ
๑๒๓๓. พอเหเรือออกเจ้า
เพชร์พราน
ขยับนั่งตั้งพนมกราน
กราบเกล้า
ชแง้หาน่าสงสาร
เสียที่ สุดแม่
ยายอู่ผู้เมียเฝ้า
ปลกใหว้ลนลน ๚ะ
๑๒๓๔. พ้นบ้านพรานเพชร์จ้ำ
แจวเดิน ทางนา
เรือลูกนายจำเริญ
รับไม้
สองลำผ่านเรียมเกิน
ภูมล่อง โบดแม่
เสียงหีบเพลงใขให้
จุ๊ครึ้มประโคมเรือ ๚ะ
/*330*/๑๒๓๕. ดีเหลือแล้วพวกพ้อง
ไทยเรา
กอบกิจคิดขยันเอา
เรื่องค้า
ลงทุนพึ่งบุญเขา
เป็นโล่ห์ ใยเพื่อน
ทำหลอกออกหน้าข้า
ลูกจ้างฝรั่งโหวย ๚ะ
๑๒๓๖. โอยโอยระอาอกโอ้
อนาถจริง
เอาฝรั่งบังตัวพิง
พึ่งร้อง
หมดคโมยพวกคโมยยิง
เรือขยาด เขานา
นิดก็ข้าหลวงต้อง
แต่งขึ้นมาสลอน ๚ะ
๑๒๓๗. ราษฎรถูกปล้นแทบ
ทุกทำ เลแม่
ครางออกเกือบตลอดลำ
แม่น้ำ
ขอเชิญข้าหลวงชำ
ระหน่อย เถิดรา
นึกว่าช่วยไทยค้ำ
ชาติให้ไทยนิยม ๚ะ
๑๒๓๘. บรมบาทบพิตร์เจ้า
จอมถวัลย์ รัฐเอย
ทรงอุส่าห์ข้าขอบขันธ์
ปลูกเลี้ยง
พระเอยเอกองค์ฉัน
ใดลุ ประสงค์รา
เมื่อขาดราชพ่าห์เพี้ยง
เนตร์เพี้ยงกรรมสนอง ๚ะ
/*331*/๑๒๓๙. ล่องลุปากแพรกแล้ว
บหึง
ส่งข่าวโทรเลขถึง
ที่บ้าน
รอหมายบ่ายหน่อยคนึง
แน่ตอบ มาแม่
กร่อนสรรพาหารม้าน
มุ่งซื้อผสมพอ ๚ะ
๑๒๔๐. เมืองทอเสื่อรวกแล้ว
กาญจน์บุรี นี้นอ
แทบทุกเย่าเรือนมี
มากม้วน
ไทยทำพี่จำทวี
ใจช่วย ไทยแม่
ควรที่ยินดีล้วน
รับซื้อหลายแพน ๚ะ
๑๒๔๑. เจ๊กดำแล่นทลึ่งเต้น
ตลีตลาน พิลึกแม่
เทียนธูปบุบผาพาน
เชิดหน้า
ถวายตัวฝากตัวชาน
เซอะละ สิพ่อ
พี่อับอานุภาพกล้า
ช่วยป้องใครไฉน ๚ะ
๑๒๔๒. อยู่ไกลบ้านถ้ำถูก
ลงขัน
เจ้านี่มีโต๊ะประชัน
ชอบเลี้ยง
เชิญลูกนี่ประชุมกัน
ใช้นี่ สินแฮ
โปเล่นเห็นสนุกเพี้ยง
ตรุษครื้นเครงฮา ๚ะ
/*332*/๑๒๔๓. ตาเกดปลัดเก่าเข้า
มาหา
แสดงรักภักดีประสา
พวกพ้อง
เก็บกุหลาบดอกกระดังงา
จีนจัด ถวายแม่
คุยปันผับผับก้อง
หาดคุ้นเร็วหนอ ๚ะ
๑๒๔๔. นายเจ้ารอถ้าเจ๊ก
เหลียงพา เฝ้าแม่
กับลูกเกสุนมา
พบด้วย
ยายสุ่นลูกสาวประสา
เด็กเด็ก เติมเลย
ขนโต๊ะยาสูบกล้วย
เคลื่องแกล้มกระยาถวาย ๚ะ
๑๒๔๕. ฝ่ายพ่อกิมเอ้งยก
ของถวาย
มากับลูกอ้วนหมาย
อยากเฝ้า
ยินดีพี่ทักทาย
เป็นที่ นิยมแม่
ถามชื่อบอกชื่อเจ้า
เจ็กฮ้อพอหวัง ๚ะ
๑๒๔๖. คอยฟังสายลวดบ้าน
บอกตอบ ข่าวแม่
จนบ่ายสุริย์เสมอขอบ
ฟากฟ้า
บ่อรางบ่อเรื่อรอบ
รู้รับ บ้างเลย
จำพี่จำรอถ้า
ข่าวค้างกาญจน์บุรี ๚ะ
/*333*/๑๒๔๗. ถอยเรือลีลาศขึ้น
มาตอน บนแม่
เพราะเจ๊กเหลียงเชีญวอน
พี่เมื้อ
จอดสพานท่าลานลอน
เตรียมรับ พี่แม่
ขอบจิตรเขาเอื้อเฟื้อ
ใฝ่ตั้งใจผดุง ๚ะ
๑๒๔๘. กางกระโจมมุ้งรูปล้าง
กระจกฉาย
มากชักหมักมาหลาย
รูปแล้ว
เที่ยวทางหมีวางวาย
วันทุก วันแม่
เป็นแต่ถ่ายแผ่นแก้ว
กรอบเข้าลังขัง ๚ะ
๑๒๔๙. ตั้งโคมไขสว่างสู้
แสงแข
เสื่อลวดลาดสาดแล
ครึกครื้น
ถาดบุหรี่ถาดกาแฟ
กาอุ่น ชาเอย
เรียงระดับรับแขกพื้น
พวกผู้มาเยือน ๚ะ
๑๒๕๐. ปางเคลื่อนชลอาศน์คล้อย
คลองปาก แพรกเอย
ยลตลิ่งสิงขรฉาก
ช่องวุ้ง
สมพระราชนิพนธ์พากย์
พี่จับ ใจแม่
คราวเสด็จประเวศคุ้ง
นี่ได้ทรงชม ๚ะ
/*334*/๑๒๕๑. “ลำน้ำสามแยกยั้ง
เรือเรา
ชมฝั่งทั้งลำเนา
หมู่ไม้
สลอนสลับซับซ้อนเขา
เขียวขอุ่ม
แลเล่ห์เนรมิตร์ให้
ติดต้องหฤไทย” ๚ะ
๑๒๕๒. พระปลัดยกระบัตรผู้
ช่วยกรม การแม่
หลายท่านหลายนายนิยม
อยากเฝ้า
มาประชุมชื่นชมสม
สนุกพูดกันแม่
มีเรื่องไรเล่าเค้า
เงื่อนแจ้งจริงเสนอ ๚ะ
๑๒๕๓. เพ้อเรื่องท่านผู้ว่า
ราชการ เมืองเอย
มีบอกข้อฝรั่งพาล
ขัดข้อง
โทรเลขส่งสาส์นนาน
ฤๅตอบ มาเลย
ทุกค่ำทุกเช้าต้อง
แต่ตั้งตาหา ๚ะ
๑๒๕๔. อัตราค่าจ้างพวก
พลเดิน
วันละกึ่งบาทประเมิล
ว่าไว้
ฝรั่งลดแต่สลึงเกิน
พิกัดต่ำ แล้วนา
ซ้ำเรียกคนอีกให้
ส่งขึ้นไปตาม ๚ะ
/*335*/๑๒๕๕. สามสลึงค่าช้างลด
เงินหลวง
พิกัดเชือกละบาทกระทรวง
กะให้
ทางเดินตรวจแผนทบวง
การสั่ง ไฉนแม่
ฝรั่งจะแผลงทางให้
ต่างขึ้นตามประสงค์ ๚ะ
๑๒๕๖. จำนงค์ราชกิจให้
เสร็จสรรพ
ผู้ว่าราชการรับ
ส่งช้าง
ไม่คิดค่าจ้างกลับ
กวนก่อ วิวาทเฮย
จึ่งบอกขัดข้องค้าง
ขัดข้องคอยตรา ๚ะ
๑๒๕๗. เสียค่าโทรเลขครั้ง
ละหลาย บาทแม่
ผิดกว่ากาลก่อนหมาย
เปลี่ยนแก้
ยิ่งฟังก็ยิ่งขยาย
ยุบลเมื่อ หูแม่
ใช่กิจใช่การแท้
อึกแล้วลานอน ๚ะ
/*336*/วันที่ ๓๑
วันที่ ๑๙ มินาคม ร.ศ.๒๖ ๑๑๒
๑๒๕๘. รอข่าวโทรเลขล้า
ฤๅเสร็จ ประสงค์เลย
วันที่สามสิบเอ็ด
สว่างแล้ว
จนสายส่งคนรเห็จ
ไปสืบ ดูแม่
ผิดคาดใยคลาดแคล้ว
ใคร่แจ้งจริงไฉน ๚ะ
๑๒๕๙. คนใช้ได้ข่าวแล้ว
รีบนำ มานา
เหตุพนักงานงำคำ
ตอบไว้
เขารับแต่คืนลำ
บากส่ง พี่แม่
นึกว่าเช้าเช้าไผล้
หลับเช้าหนาวนอน ๚ะ
๑๒๖๐. ข่าวนครข่าวนุชน้อง
เนาวสถาน
เป็นสุขสุขสมมาน
มุ่งรู้
โสกันต์ตรุษวันงาน
กำหนด แล้วนา
นิรทุกข์ทุกผู้ผู้
อยู่ผู้มาไพร ๚ะ
/*337*/๑๒๖๑. ได้ทราบสมเด็จเจ้า
พิภพมกุฎ สยามเอย
ประพาศเกาะสีชังสมุท
เมื่อนี้
ยินดีที่สุดอุด
ดมทีป นั้นนา
คงพระทรงเกษมลี้
โรคด้วยแดนสบาย ๚ะ
๑๒๖๒. พระกายตรำตรากสู้
สรรพราช กิจพ่อ
หวังเพิ่มผดุงชาติราษฎ์
เชิดหล้า
ยากมนุษย์สุดสามารถ
เสมอพระ องค์เอย
รักประเทศเขตร์ขันธ์ข้า
บาทล้ำองค์สงวน ๚ะ
๑๒๖๓. งามพระศิริลักษณ์สิ้น
สรรพางค์
งามพระอัธยาสอางค์
อุ่นเกล้า
งามพระพิทยาทาง
ดำริห์ เฉลียวแฮ
งามสุดสมเป็นเจ้า
พิภพผู้ผดุงสยาม ๚ะ
๑๒๖๔. ผิวคัดจัดเลือกผู้
ครองไผท
สุดจักชอบใครไฉน
เมื่อนี้
จำเป็นบ่อเห็นใหน
ดิกว่า พระเลย
จริงจิตร์จำต้องชี้
พระขึ้นเถลิงถวัลย์ ๚ะ
/*338*/๑๒๖๕. แม้นขาดภูวนารถนี้
เร็ววัน แล้วรา
น่าอนารถอยุธยาพลัน
วุ่นกลุ้ม
ไทยสุขเพราะพระบัน
เทาทุกข์ ไทยนา
ขอพระเนานานคุ้ม
ชีพเลี้ยงเวียงเกษม ๚ะ
๑๒๖๖. เปรมจิตรสมคิดแล้ว
ทุกประการ แม่เฮย
ใคร่ออกนาวายาน
ย่างย้าย
ขนเครื่องภักษาหาร
หุงเสร็จ ลงแม่
ไปจะไปกินท้าย
ย่านถ้ำถึงสาย ๚ะ
๑๒๖๗. ฝ่ายจีนเหลียงโอบเอื้อ
อารี
เขาส่งเรืออวนตี
ตลบน้ำ
ได้ปลาใหญ่ภีมี
มากประทุก มาแม่
สุกรไก่หลายสิ่งซ้ำ
ส่งให้เป็นเสบียง ๚ะ
๑๒๖๘. นั่งเลียงลานหาดล้วน
กรมการ
ปลัดเกษยกระบัตรขนาน
เนื่องเฝ้า
มีมะตูมห่อยาพาน
แผ่นพุด ชาเฮย
ขันหนึ่งของเก่าเข้า
ส่งเส้นสการถวาย ๚ะ
/*339*/๑๒๖๙. ฝ่ายเลียบเมียผู้ช่วย
มารับ รองแม่
ถวายใข่ไก่หมูกับ
นกแก้ว
ทองเหรียญรูปสำหรับ
รลึกตอบ แทนเอย
อวยสวัสดิจัดแจอแล้ว
ล่องโล้เรือลา ๚ะ
๑๒๗๐. นาวาตามน้ำลิ๋ว
เร็วปร๋อ
หลายพักเฉียดหลักตอ
ติดตื้น
ผิดล่องท่องชลลอ
เข็นลาก เรือแม่
ลำบากเพราะภาคย์พื้น
อุทกน้อยนอนทาง ๚ะ
๑๒๗๑. นกยางข้างฝั่งสร้า
แสนชุม
ชายหาดเห็นนกตะกลุม
กระเดือกน้ำ
ฉวยปืนแอบสุมทุม
ไม้มุ่ง ยิงเอย
นกคล่องว่องไวล้ำ
ฉลาดรู้ระวังหนี ๚ะ
๑๒๗๒. สี่โมงถึงที่บ้าน
ปลัดทิม
จอดท่าบ้านถ้ำริม
ตลิ่งเกลี้ยง
เรือครัวรั่วรอชิม
ชันอยู่ ใหนรา
เลี้ยงแต่ไพร่ไม่เลี้ยง
ที่บ้างปางหิว ๚ะ
/*340*/๑๒๗๓. ฉิวฉิวผิวเผ่าร้อน
สุริยา
ฉิวโอษฎ์หิวโภชนา
นั่งอึ้ง
กลุ้มกลัดอัดอุรารอา
องค์อ่อน รทวยเอย
ชวนพิโรธโกรธขึ้งขึ้ง
ภักตร์ตั้งตาคอย ๚ะ
๑๒๗๔. ชม้อยเห็นตาแจ้งล่อง
เหลือครัว ถึงแฮ
หิวจัดแดดจัดมัว
มุ่นร้อน
อยากกินแต่กินตัว
เองไม่ อร่อยเอย
ทึกทึกนึกข่อนข้อน
คลั่งข้อนเคืองลคาย ๚ะ
๑๒๗๕. หลายเหล่าชาวบ้านนั่ง
ตลิ่งหลาม
มีเครืองกำนัลยาม
อยากเฝ้า
ฟักขมิ้นจอกหินตาม
มีมะม่วง มะตูมเฮย
ตะพตพุดซายาเข้า
ใผ่ผึ้งทางใหล ๚ะ
๑๒๗๖. พี่ให้เงินแจกให้
ศิลพร
ต่างยกมือปลกสลอน
ท่วมเกล้า
เนืองเนืองพวกราษฎร
มาเยี่ยม พี่แม่
นิยมชื่อลือว่าเจ้า
เสด็จล้วนยินดี ๚ะ
/*341*/๑๒๗๗. ต่างมีนายหน้าช่วย
นำตัว
อยากพบแต่อยากกลัว
พี่บ้าง
หญิงชายมากหลายครัว
ตลอดบ้าน นี้แม่
ตื่นเช่นเห็นพระสร้าง
สุขให้เจริญผล ๚ะ
๑๒๗๘. ลุกลนตาปลัดเถ้า
ทิมบอ
ของป่าหาถวายพอ
พี่ยั้ง
ตีนระวิงวิ่งขนคอ
เอียงทลึ่ง นาแม่
เอาธุระปะปังตั้ง
แต่เอื้อเหลือเกิน ๚ะ
๑๒๗๙. เที่ยวเดินอวดผ้าพี่
รางวัล ก่อนแม่
ปีติสามวันตะบัน
วุ่นฟุ้ง
นายพุ่มพวกพี่ขัน
นักเล่า เรื่องเอย
เที่ยวประกาศเขาตลอดคุ้ง
ว่าเจ้ามาถึง ๚ะ
๑๒๘๐. ทลึ่งเหลือเบื่อจิตรด้วย
ปลัดพิลึก นักแม่
ชังห่ามงุ่มง่ามอึก
คลั่งเพ้อ
พี่ให้ลูกกระดุมนึก
ตอบค่า ของเฮย
นี่และคงเห่อเฟ้อ
อวดตั้งเดือนกระมัง ๚ะ
/*342*/๑๒๘๑. กำลังจะออกเมื้อ
มรรคา
ยังไม่หมดคนมา
หมอบไหว้
ของป่าไก่ป่าหา
ส่งพี่ หนะแม่
ทุกพวกพี่แจกให้
ค่าคุ้มของถวาย ๚ะ
๑๒๘๒. ชายฝั่งดังก้องอึก
ทึกอึง
เดี๋ยวลั่นตึงปืนตึง
โห่หิ้ว
แห่ขันหมากมาถึง
ที่แต่ง งานแม่
เมื่อสดับเสียงวิ้ววิ้ว
พี่ร้องถามเลียม ๚ะ
๑๒๘๓. ธรรมเนียมบ้านนอกแต่ง
งานฉาว
สวดปริตส่งตัวสาว
ซัดน้ำ
วันขันหมากมาชาว
เกลอเล่น เลี้ยงแฮ
รุ่งตักบาตร์ร่วมด้ำ
จ่าพร้อมผัวเมีย ๚ะ
๑๒๘๔. ตลิ่งเตี้ยเซียเนตร์ไร้
เขาหิน
เห็นแต่ทรายปนดิน
หาดกว้าง
ไม้เขียวฟากวาริน
เรียงตลอด
บ้านช่องมีสองข้าง
ฝั่งใกล้ไกลกัน ๚ะ
/*343*/๑๒๘๕. งามชั้นเชิงหาดล้วน
หาดทราย
หลายลาดหลายลานชาย
ฝั่งสล้าง
เป็นเกาะรูปละเมาะหลาย
อย่างแปลก กันแม่
ทรายละเอียดทรายหยาบบ้าง
ต่ำบ้างสูงชล ๚ะ
๑๒๘๖. มาดลสีโละให้
จอดปรำ
มรรคุเทศขุนคเชนทร์บำ
เหน็จแล้ว
ส่งกลับรับสั่งนำ
บอกยกระ บัตรแม่
พี่จะลาคลาแคล้ว
ครู่ด้วยมีประสงค์ ๚ะ
๑๒๘๗. จำนงค์จะไคร่ขึ้น
นมัศการ
พระแท่นทันวันงาน
รุ่งเช้า
สุดจอดทอดแรมนาน
เนิ่นเช่น เชิญนา
ขอฝากของฝากเค้า
ระลึกข้อคุณสนอง ๚ะ
๑๒๘๘. ยกระบัตรย่องยาตร์เข้า
มาหา
ถวายเต่าบกกับยา
สูบด้วย
พี่สนธนาปรา
ไศรยชอบ ใจเฮย
บอกข่าวเล่าเรื่องห้วย
ป่าได้ไปสบาย ๚ะ
/*344*/๑๒๘๙. ผายพลชลอาศน์เลี้ยว
ลำจร
พยุจัดพัดสาคร
คลื่นโต้
ทวนลมยิ่งทวนตอน
ขึ้นเชี่ยว น้ำมา
เรือแทบถอยลอยโล้
ล่องล้าแรงพาย ๚ะ
๑๒๙๐. วังขนายมีงิ้วบ่อน
เบียดเบียฬ คนนา
อยู่ป่าตามมาเวียน
ปอกร้าย
เจียนเจียดกระเบียดกระเสียน
ทรัพย์ยุบ ยากแม่
กลองเล่าโก๊กลอ้าย
พวกปล้นยิงปืน ๚ะ
๑๒๙๑. ฝืนลมล่องลุบ้าน
สำรอง
ถึงหาดเห็นลุงมอง
มุ่งเต้น
เหเรือแวะหวังปอง
พบปะ กันนา
เลี้ยงภักษ์พลคมักเขม้น
ค่ำแล้วจักจรัล ๚ะ
๑๒๙๒. สรรพสิ่งของป่าได้
เตรียมหวัง ถวายนา
มะตูมพุดซายาลัง
มะม่วงกล้วย
เงินพี่ที่มีสัง
เคราะห์ยก ให้แม่
ฉันญาติปรารถนาต้วย
สดวกเลี้ยงกันเจริญ ๚ะ
/*345*/๑๒๙๓. พี่เดินลุยน้ำเยี่ยม
ขึ้นเรือน แพนา
พูดเล่นจนเด่นเดือน
โด่งฟ้า
จำลาออกเรือเตือน
กันเร่ง จรเฮย
บุหลันสว่างต่างเพิ่มกล้า
กระหน่ำจ้ำแจวตะบึง ๚ะ
๑๒๙๔. ถึงท่าเรือห้าทุ่ม
ทันหมาย
แวะวาดจอดหาดทราย
ฟากข้าง
เรือสำมากลำหลาย
เรียงทอด ท่าแม่
ล้วนสู่พระแท่นจ้าง
พวกเฝ้าเขาระวัง ๚ะ
๑๒๙๕. พี่สั่งให้จัดม้า
หาเกวียน
เตรียมแต่ราตรีเจียน
รุ่งเช้า
จักขึ้นพระแท่นระเมียร
หมู่ประ ชุมแฮ
ให้ปลุกสามยามเข้า
หับห้องไสยา ๚ะ
/*346*/วันที่ ๓๒
วันที่ ๒๐ มินาคม ร.ศ.๒๖ ๑๑๒
๑๒๙๖. ยามสามเสียงปลุกผู้
คนขยัน
ใจประหวัดทวัดดึงษวัน
หวาดฟื้น
อ่ากายเสร็จผายผัน
สู่ท่า เรือเอย
เดือนบ่ายฉายแสงลื้น
ระเรื่อด้าวดงเดิน ๚ะ
๑๒๙๗. เพลินทางย่างเหยียบพล้ำ
ผลีผลาม
เดือนตกอกหวามยาม
มืดกล้า
สักครู่ตรู่สุวรรณวาม
วะวาวป่า แม่เอย
สาวบาตร์ยาตราฟ้า
สว่างแล้วแลสบาย ๚ะ
๑๒๙๘. นายฉาวชาวนี่น้อง
หลวงจง
รับจัดเกวียนส่งประสงค์
ช่วยเกื้อ
ให้ประทุกเครื่องเสบียงตรง
มาฝ่าย หลังแม่
คนที่ล้าหลังเรื้อ
รีบขึ้นมาประทัง ๚ะ
/*347*/๑๒๙๙. ยังให้นายเชื้อช่วย
นำดุรงค์ มาแม่
ให้พี่ขี่เดินดง
ด่วนเต้า
อยากยาตร์ย่างบาทหลง
ละเลิงเล่น ไพรเฮย
พี่ส่งอาชาเข้า
ป่าขึ้นไปคอย ๚ะ
๑๓๐๐. หนาวหน่อยพลอยจิตร์ชื้น
ชวนเดิน
แรกรุ่งปรุงใจเจริญ
รีบเมื้อ
กลนเกลื่อนเพื่อนทางเพลิน
พูดเล่น กันแม่
ฤๅบ่อรู้เหนื่อยเนื้อ
สนุกน้ำใจทวี ๚ะ
๑๓๐๑. ล่วงวิถีถึงบ้านโป่ง
ปะเสบียง ไพรแม่
ขายกระบอกเข้าหลามเคียง
ค่อยซื้อ
เป็นทุนทุ่นอุทรเพียง
พบโภชน์ พิเศษเฮย
อร่อยเลิศเหลือเมื่อมื้อ
ขัดเข้าดงเดิน ๚ะ
๑๓๐๒. ทินกรเกินยอดัไม้
มาถึง
ลานพระเอะอะอึง
ออกแสร้
ฆ้องระฆังย่ำดังกึง
กังโก่ง เก่งแม่
เยียดยัดอัดแอแม้
ตลาดล้วนหญิงชาย ๚ะ
/*348*/๑๓๐๓. รายซุ้มเซิงซุ้มหัก
เห็นเดียร ดาษแม่
บ้างก็อยู่ไต้เกวียน
จอดค้าง
ศาลาทุกหลังเจียร
หักแน่น คนนา
บ้างปลูกเพิงปรำบ้าง
ปลูกร้านแลสลอน ๚ะ
๑๓๐๔. มีบ่อนโปปันน้ำ
เต้าคน แทงแม่
พระคฤหัษฐ์อัดแอปน
เกลื่อนหน้า
เครองกินก็ขายขน
มามาก แม่เอย
สารพัดเครื่องยาผ้า
เครื่องใช้หลายขบวร ๚ะ
๑๓๐๕. เดินสวนควักไขว่แม้น
ฝูงมด
ต่างแต่งใหญ่เต็มยศ
อย่างเฟ้อ
ใครเห็นละใครอด
หัวเราะ ได้ฤๅ
ชายก็ขันหน้าเก้อ
ฉาบขมิ้นมองเหลือง ๚ะ
๑๓๐๖. ชำเลืองล้วนพวกบ้าน
นอกขอก นานา
นานพบชาวบางกอก
ห่างหน้า
ผัดหน้าจอกวอกออก
พิลึกนัก หนะแม่
ซัดเพลาะเดาะแพรผ้า
แถบเสื้อสารพรรณ ๚ะ
/*349*/๑๓๐๗. ดังสนั่นเสียงพระแสร้
โมทนา
ปางอิ่มฉันเสร็จสา
ธุก้อง
พระธุดงค์ดื่นกลดดา
ดงดาษ ขาวแฮ
ต่างวุ่นทำบุญต้อง
จิตรกลุ้มประชุมกัน ๚ะ
๑๓๐๘. นั่นพวกต้องสู้ตั้ง
ตลาดขาย
มาแต่เมืองพม่าหมาย
เที่ยวค้า
มียานัดย่ามตะพาย
เชือกแอบ กล่องเอย
ลูกปัตลูกแก้วผ้า
ม่อทั้งแพรพรรม ๚ะ
๑๓๐๙. พี่ผสมเที่ยวซื้อเที่ยว
เดินมา
ถึงที่หินบดยา
หยุดบ้าง
ใบไม้บดไพลทา
กันออก แน่นแม่
เขาว่าพระอินทร์สร้าง
สกัดไข้ใครกิน ๚ะ
๑๓๑๐. ลินลาถึงหน้าโบสถ์
คนมุง
ขายธูปเทียนทองนุง
แน่นหน้า
ตีระฆังย่ำกังกุง
กึงเก่ง ก่างเอย
พิณพาทย์กลองแขกสร้า
โสตร์ครื้นยิเกโครม ๚ะ
/*350*/๑๓๑๑. เหงื่อมโทรมเสียดเข้าโบสถ์
คึกคัก คนแม่
ราวกับปลาสดินกลัก
เบียดช้อน
ควันตระหลบอบคลุ้มจัก
กระแหล่นโลด หละแม่
บ้างกลับบ้างมาย้อน
ยุ่งบ้างบังสกุล ๚ะ
๑๓๑๒. ชุลมุนหมอบกราบบ้าง
จุดเทียน
โอ่โน่นเด็กดูเจียน
หวีดเต้น
เขาผูกรูปผ้าเพียร
ต่างพุทธ นิทานแม่
นอนแท่นแม้นผีทเล้น
พอกผ้าคลุมถวาย ๚ะ
๑๓๑๓. พี่ขยายกายแซกผู้
คนเบียด ออกแม่
ยังอัดอัดยัดเยียด
ย่างเข้า
บ้างออกกลอกหัวเสียด
แซงแซก กันเฮย
เด็กหนุ่มกลุ้มแก่เถ้า
เจ็กทั้งมอญไทย ๚ะ
๑๓๑๔. บันใดยาจกจ้อง
ขอทาน
ทุกข์ยากอยากบวชประจาน
นั่งแอ้ว
โกนหัวนุ่งขาวปาน
เจ้านาค หนะแม่
กลัวแต่ได้เงินแล้ว
บวชโจ้โปจีน ๚ะ
/*351*/๑๓๑๕. มีศีลแต่เสือกเย้า
สีกา
อังสะแพรถลกขา
ไขว่ห้าง
พระดีพี่อยากหา
เห็นยาก หละแม่
สุดจะเคารพสร้าง
สติตั้งดังสงฆ์ ๚ะ
๑๓๑๖. ตรงมาที่พักกั้น
วิสูตรสกัด
บนที่ศาลาถัด
โบสถ์กว้าง
มากพระมากคฤหัษฐ์
อยู่แน่น กันแม่
หญิงพระปะปนค้าง
ค่ำด้วยกันสบาย ๚ะ
๑๓๑๗. หลายอ่างโอสถน้ำ
ชาวาง
สำหรับเป็นทานทาง
ดับร้อน
เกลื่อนคนสับสนกลาง
แดดไม่ ขาดเลย
เสียงแต่จ็อกแจ็กซ้อน
สลับหน้ามาไป ๚ะ
๑๓๑๘. ขอบใจนายเชื้อช่วย
เป็นธุระ
มานั่งคอยเอะอะ
รับใช้
พักเสวยโภชนาสระ
สรงภัก ตราแม่
ชื่นจิตร์แล้วจึ่งได้
เที่ยวเต้าตามคนึง ๚ะ
/*352*/๑๓๑๙. ถึงบ่อนนาคราชล้วน
เสลา
เป็นสระคงคาผา
พืดย้วย
คนงมขุดแสวงหา
ขี้นาค ราชพ่อ
ถือว่าแสนวิเศษด้วย
เหตุข้างคงกระพันธ์ ๚ะ
๑๓๒๐. ดั้นดัดลัดขึ้นโขต
ถวายเพลิง
ถูกแดดแดดเผาเริง
ลวกร้อน
ไฉนคนกรากกายละเลิง
ร้อนเที่ยว มากแม่
จำพี่ดำเนินย้อน
กลับเข้าศาลา ๚ะ
๑๓๒๑. หมายมานั่งพักข้าง
อุโบสถ
เคยรับลมเฉื่อยชด
ชื่นได้
แต่คนมากกลมด
ยุบยุบ เทียวแม่
ขืนอยู่เหมือนยิ่งให้
เดือดร้อนหลายประการ ๚ะ
๑๓๒๒. แถบสถานพระแท่นนี้
มันติณ ชาติแม่
เรียกลูกโยนพระอินทร์
ตะลุ่มปุ้ม
มีหางอย่างลูกดิน
โยนขับ นกแม่
ลองขบเหม็นเขียวกลุ้ม
กลิ่นคล้ายมันแกว ๚ะ
/*353*/๑๓๒๓. นายแจ้วฉาวเชื้อกับ
หลวงจง
ตามพี่มาถึงดง
ด่วนเฝ้า
นำเจ้าอธิการประสงค์
มาประสบ พี่แม่
กับท่านขรัวปานเข้า
เยี่ยมด้วยยินดี ๚ะ
๑๓๒๔. ชีส่านสาวพริ้งผนวช
ธุดงค์ดง
ปสกช่วงชาวลครดง
คู่เต้า
พเอิญอุบัติศรัทธาประสงค์
จักบวช บ้างแม่
ขัดบาตร์ขาดไตรยเฝ้า
พี่แจ้งใจหวัง ๚ะ
๑๓๒๕. ยังมีเถรฮะกล้า
องอาจ
ทราบเรื่องรับไตรยบาตร์
จักให้
ของถวายดอกยังขาด
ควรช่วย หนะแม่
บุญก็ได้ทั้งได้
สนุกด้วยบวชเถร ๚ะ
๑๓๒๖. เณรพักว่าบวชหน้า
เพลิงมาร ดานา
ใคร่อุปสมบทลาน
พระบ้าง
แต่มีนี่อยู่ประมาญ
ยี่สิบ บาทเฮย
ขรัวฮะเอะอะอ้าง
เหตุได้บุญตะโกน ๚ะ
/*354*/๑๓๒๗. เถรโล้นจะล่อล้วง
กระเป๋าเรา กระมังแม่
น่าพิลิกนึกฤๅเอา
เถิดแฮ้
ถึงหลอกบอกเท็จเขา
ลวงบาป เองเอย
บุญก็เป็นบุญแม้
สนุกได้สนุกดี ๚ะ
๑๓๒๘. พี่รับเป็นธุระทั้ง
สองคน
บอกเรี่ยรายแผ่กุศล
เพื่อนพ้อง
คนละเล็กละน้อยขวน
ขวายช่วย กันนา
อึกทึกครึกครื้นซ้อง
สนั่นแสร้ศาลา ๚ะ
๑๓๒๙. เที่ยวหาเทียนธูปทั้ง
ชาถวาย พระแม่
บุหรี่น้ำตาลทราย
จัดซื้อ
ขีดไฟกล่องตะไกรหลาย
อย่างขวด พรมเฮย
ชั่งหนึ่งถึงครบมื้อ
เมื่อเข้าของแพง ๚ะ
๑๓๓๐. ช่วยแรงช่วยทรัพย์ทั้ง
สิ่งของ
ห่อหมากจีบพลูกอง
แน่นหน้า
ขาดเหลือต่างรับรอง
กันออก ให้เฮย
ยืมโต๊ะถาดแว่นฟ้า
ช่วยเกื้อการรุม ๚ะ
/*355*/๑๓๓๑. คลุมไตรยใบไม้ผูก
ตามขัด
กรวยอุปฌาย์เทียนจัด
แต่งตั้ง
ครบทุกสิ่งสารพัด
ในครู่ เดียวแม่
สองนาคเตรียมตัวทั้ง
คู่พร้อมเพรียงคอย ๚ะ
๑๓๓๒. พูดพล่อยขรัวฮะเต้น
ตละเถร กวาดแม่
เรียกเจ๊กรับเงินเณร
วุ่นว้า
เดี๋ยวว่ายี่สิบเกณฑ์
พี่เรี่ย รายเฮย
ครั้นรับกลับเกี่ยงห้า
บาทซ้ำแสนพิกล ๚ะ
๑๓๓๓. หลวงจงนิมนต์พระถ้วน
พระธุดงค์
ยี่สิบห้าองค์สงฆ์
พรั่งพร้อม
สมภารพระแท่นองค์
หนึ่งคู่ สวดเฮย
หนึ่งเรียกพระธุดงค์ซ้อม
สวดเข้าเคียงขนาน ๚ะ
๑๓๓๔. ขรัวปานบางเหี้ยอุป
ฌาย์เชิญ ท่านแม่
ท่านเที่ยวรุกขมูลเดิน
ป่าไม้
มีศิษย์มากมายเกิน
ร้อยเคร่ง ขลังแฮ
เป็นที่ยินดีได้
ดุจข้อคนึงหมาย ๚ะ
/*356*/๑๓๓๕. วุ่นวายเกินเหตุแล้ว
แม่ชี ส่านเฮย
เกินศรัทธาเหลือดี
ดุจบ้า
ทุกสิ่งวิ่งเสือกกุลี
กุจอรอบ ไปแม่
จับโน่นฉวยนี่คว้า
ไขว่กลุ้มตักกลม ๚ะ
๑๓๓๖. เสียงขรมโห่ฮิ้วออก
โกฬา หลเฮย
แห่นาคจากศาลา
พักเต้า
สัปรุษสีกามา
รดมช่วย กระบวนแม่
อึกทึกฮึกโห่เร้า
ครึกครื้นเต็มเปา ๚ะ
๑๓๓๗. เข้าระเบียงพระแท่นแสร้
เสียงประโคม
พิณพาทย์กลองระฆังโหม
แห่ก้อง
เวียนโบสถ์ครบสามโสม
นัศสนุก นักแม่
ยัดเยียดคนเสียดซ้อง
แซกแสร้ โมทนา ๚ะ
๑๓๓๘. นาคอยุดหน้าโบสถ์ไหว้
สีมา
โปรยอัฐศรัทธาประสา
ขัดข้อง
จูงนาคแน่นประตูพา
สู่โบสถ์ แล้วแม่
ขบวชนาคตามแบบต้อง
เยี่ยงข้างมหานิกาย ๚ะ
/*357*/๑๓๓๙. ครั้นถวายของแล้วพระ
โมทนา
พี่กลับสู่ศาลา
พักเลี้ยง
พระช่วงกับอุปัชฌาย์
จักเที่ยว ธุดงค์แม่
พระพักจักกลับเที่ยง
พระผู้พามา ๚ะ
๑๓๔๐. สายัณห์สุริเยศเยื้อง
ยอศรี
เดินจากศาลาลี
ลาตเต้า
หยุดดูพวกนางชี
กางกลด
ทำอย่างพระสงฆ์เข้า
ป่าสู้สมาทาน ๚ะ
๑๓๔๑. ตลอดลานพระแท่นแสร้
เสียงคน
ควักไขว่เดินสับสน
เสียดย้อน
มีเทศสวตมนต์หน
แห่งครึก เครงเฮย
มหาชาติหลายกัณฑ์ซ้อน
สนุกพร้อมเพรียงกัน ๚ะ
๑๓๔๒. พัลวัลพระคฤหัษฐ์ทั้ง
ยายชี
พวกพวกหมู่หมู่มี
มากหน้า
ต่างสมุกคลุกคลีวิถี
ทางแน่น เนื่องเฮย
ลับเขตร์ยังระฆังสร้า
สนั่นก้องเง็งงัง ๚ะ
/*358*/๑๓๔๓. กำลังลเลิงสนุกด้วย
เดินดง
พองบาทบ่อรู้องค์
ออกร้อน
ขากลับสิกลับคง
ระคายแสบ สเทือนเอย
ต้องขี่พาชีย้อน
เหย่าเต้าตามสกล ๚ะ
๑๓๔๔. สู้ทนโขยกเขยกเบื้อง
บาทลอง เดินฮา
ปางเมื่อเพลินเดินคนอง
ปวดน้อย
หยุดหน่อยค่อยย่างสยอง
รบมบาท พี่เอย
จำที่ชำเลืองชม้อย
พึ่งม้ามาพลาง ๚ะ
๑๓๔๕. กลางดงดูรรื่นด้วย
เดือนหงาย
แสงส่องสอดเงาฉาย
ฉ่องพื้น
พฤกษาพุ่มพกาพราย
พัดโบก ใบเอย
บังบุหลันลัดดาฟื้น
กิ่งก้านตระการใบ ๚ะ
๑๓๔๖. ชื่นใจอิ่มจิตร์ด้าว
ดงเดิน
ถึงท่าปรีดาเพลิน
นั่งยิ้ม
จวนดึกดึกนักเกิน
กาลกระ มังแม่
ดูเถิดจันทร์จิ้มลิ้ม
ล่อให้เรียมหลง ๚ะ
/*359*/๑๓๔๗. ลงเรือเหลืออ่อนโอ้
รอาองค์
ค่อยชื่นชลใสสรง
สว่างแผ้ว
ยามเสวยพิศวงหลง
ลลานง่วง รงมแม่
ถึงแท่นใสยาแล้ว
หลับล้มผทมเผลอ ๚ะ
๑๓๔๘. พี่เจอชีหนึ่งโอ้
อนาถขำ นักแม่
นึกว่าใครยายคำ
แหละค้า
เป็นแม่หม่อมแสรสำ
คัญคิด ไฉนเฮย
มาบวชชีธุดงค์บ้า
บ่นเพ้อพึมพำ ๚ะ
๑๓๔๙. กำลังพี่ขึ้นโบสถ์
แท่นดง รังแม่
เห็นพวกยิเกวง
วุ่นกั้น
สัปรุษทักษินลง
เอาอัฐ ฬศแม่
ใครไม่ให้ไล่กระชั้น
กระชุ่นล้อรำมนา ๚ะ
๑๓๕๐. เหมือนมาคอยสกัดตั้ง
คุมเหง
อยากว่าเองยังเกรง
อยู่น้อย
หลวงจงทราบประสงค์เขยง
ขยับไล่ เสียฮา
คนค่อยสบายหลายร้อย
เพราะไร้ใครเบียฬ ๚ะ
/*360*/๑๓๕๑. โคเกวียนถูกพวกปล้น
สกัดทาง
กลับท่ามาถึงกลาง
ป่าชื้อ
เจ็ดคนพวกขโมยขวาง
หน้าขยับ ปีนแม่
หากพวกชาวเกวียนดื้อ
โห่เร้าทันถึง ๚ะ
๑๓๕๒. โจทย์กันอึงออกแสร้
ลานพระ
เป็นที่ยินดีปะ
พี่เข้า
หาไม่นักเลงละ
รานวิวาท เสมอแม่
ขึ้นชื่อลือว่าเจ้า
เสด็จแล้วเหลือสบาย ๚ะ
๑๓๕๓. เพราะขายสุราบ่อนเบี้ย
มีฉาว
มากหนุ่มกลุ้มสาวชาว
ป่าอื้อ
ตีรันแทบทุกคราว
ฤๅว่าง วันเลย
สาเหตุถุ้งเถียงดื้อ
วิวาทได้หลายกระทง ๚ะ
/*361*/วันที่ ๓๓
วันที่ ๒๑ มินาคม ร.ศ.๒๖ ๑๑๒
๑๓๕๔. นอนสนิทฤทธิเหนื่อยท้อ
รทวยกาย
สามสิบสามวันสาย
สะดุ้ง
ส่งออกอุทกยานขยาย
ชลยาต ราแม่
จากท่าเรือรีบคุ้ง
ล่องคล้อยลอยมา ๚ะ
๑๓๕๕. ถึงท่าหว้าจอดเลี้ยง
พลนิกร
เสวยวราหารทอน
ส่วนน้อย
ปางอิ่มเอิบอุรารอน
รงมง่วง
ลมเฉื่อยเลื่อยเรือคล้อย
พี่เคลิ้มองค์ผทม ๚ะ
๑๓๕๖. ลมโชยโรยสุริยร้อน
ทุเลาแรง
ยามอ่อนดอนเดินแหนง
เหนื่อยแล้ว
ไสยาศแน่อนาถตะแคง
ฤๅใคร่ ฟื้นเลย
ปางตื่นชื่นภักตร์แล้ว
ผ่องพื้นฤดีเสบย ๚ะ
/*362*/๑๓๕๗. เผยแกลแลโน่นเจ้า
เบิกไพร
เลยล่องคลองน้ำใหล
แล่นควั้ง
คุ้งพยอมจักอ้อมไกล
ลัดลัด พยอมเอย
ชลเชี่ยวเป็นเกลียวผลั้ง
พลุ่งคล้ายสายพเพียง ๚ะ
๑๓๕๘. เบี่ยงเรือลอยละลิ่วพ้น
ลัดพยอม
พอย่ำสายัณห์ออม
อ่อนเปลี้ย
ถึงบ้านม่วงมะม่วงงอม
กลพวก พลฤๅ
จำจอดหาดทรายเตี้ย
ต่างบ้านโรงสเบียง ๚ะ
๑๓๕๙. หุงเข้าเลี้ยงเข้าพวก
พลพรัก พร้อมแม่
จนค่ำสำนักพัก
ผ่อนล้า
จันทร์กระจ่างพี่จึ่งจัก
จรจาก หาดเอย
เดินเมื่อกลางคืนถ้า
สดวกได้แรงดี ๚ะ
๑๓๖๐. ศรีจันทร์แจ่มภพพื้น
เพหา
จรร่วมโลกฉายา
เยี่ยมเยื้อง
ตรีคราธอุปราคา
แขลับ สูริย์เอย
ถูกเฉภาะเหมาะโมงเบื้อง
แบบถ้วนโหรทาย ๚ะ
/*363*/๑๓๖๑. ทั้งหลายตื่นเต้นเคาะ
ขันดัง
บ้างก็ยิงปืนดัง
ตลอดด้าว
อึงหนทุกคนขลัง
ลงอาบ น้ำนา
เสียงสวดเสียงระฆังกร้าว
โสตรแสร้ประสานกัน ๚ะ
๑๓๖๒. ปืนลั่นทุกบ้านเปรียบ
ประทัด
พลอยสนุกยิงหลายนัด
ช่วยบ้าง
ใครหวังว่าจังหวัด
ป่ามาก ปืนแม่
จันทร์จับหูดับข้าง
ฝั่งคลื้นโครมยิง ๚ะ
๑๓๖๓. ชายหญิงเด็กใหญ่ตั้ง
ตื่นจันทร์
แปลกกว่ากรุงเทพ ฯ ขัน
ใช่น้อย
สว่างวัดพระนัดกัน
จุดประทีป ฉลองฤๅ
ระฆังย่ำพร่ำสวดอ้อย
อิ่งโอ้มนตรา ๚ะ
๑๓๖๔. นาวาล่องแล่นพ้น
หาดทราย
มเลืองแหล่งแสงเดือนฉาย
ชื่นคุ้ง
กาหลพวกพลพาย
เหิมฮึก
แจวกระหน่ำค้ำเข็นกระทุ้ง
กระทุ่มครื้นฮาเฮ ๚ะ
/*364*/๑๓๖๕. เพลาห้าทุ่มแล้ว
ลอยตาม น้ำนา
ถึงหาดโพธาราม
รีบยั้ง
หยุดจอดทอดพลยาม
ดึกพัก นอนแม่
ยังค่ำตรำตรากตั้ง
แต่จ้ำจรมา ๚ะ
/*365*/วันที่ ๓๔
วันที่ ๒๒ มินาคม ร.ศ.๒๖ ๑๑๒
๑๓๖๖. พอรุ่งพี่สดุ้งสร่าง
ไสยา
สามสิบสี่เวลา
ลุแล้ว
ให้หุงโภชนาหา
กินก่อน
จึ่งจักออกเรือแกล้ว
เคลื่อนคล้อยลอยชลา ๚ะ
๑๓๖๗. โพธารามพี่ขึ้น
ฝั่งเขิน
เที่ยวตลาดยาตราเดิน
ดุ่มเต้า
ถึงวัดแวะวัดเพลิน
ดูโบสถ รเบียงเอย
เกือบจะสามโมงเช้า
กลับให้ออกเรือะ ๚ะ
๑๓๖๘. ดีเหลือละไม่ร้อน
ลมเชย ฉิวแม่
ถึงหาดบางแขยงเลย
ล่องเต้า
หวลนึกนิทานเคย
ฟังเล่า มานา
ชมหาดโตใหญ่เฝ้า
ใฝ่ท้าพนันถือ ๚ะ
/*366*/๑๓๖๙. ใครจูงกระบือได้ตลอด
หาดครา เที่ยงเฮย
ผิวลุสมปราถนา
จักให้
ลูกสาวเปล่าเปล่าหา
ใครอาจ มีฤๅ
เพราะแดดแผดเผาใหม้
กระเมือบล้มสลบถลำ ๚ะ
๑๓๗๐. พยุหัวน้ำขึ้นพัด
แรงรดม
น้ำกระเพื่อมเป็นคลื่นขรม
ลลอกทิ้ง
ตามน้ำแต่ทวนลม
เหลือยาก ละแม่
ลมหนักผลักหัวกลิ้ง
กระฉอกท้ายชลเท ๚ะ
๑๓๗๑. เพลาบ่ายคล้อยอ่อน
สุรย์ศรี
เรือลุราชบุรี
จอดยั้ง
ท่าพระสัจจามี
กระมลใคร่ เที่ยวแม่
ดูตลาดราชวังทั้ง
โขตรขึ้นเขามอ ๚ะ
๑๓๗๒. พอพระอินทรเทพข้า
หลวงใน กรุงเฮย
พยาอมรินทร์ฤๅไชย
ล่องเข้า
มาเยือนพี่ปราไศรย
ประสาชอบ กันแม่
เชิญพักพี่พักเฝ้า
โอบเอื้ออารี ๚ะ
/*367*/๑๓๗๓. พี่อยู่ใช่อยู่ค้าง
แรมรา ตรีแม่
เพียงพักหน่อยจักลา
ล่องเมื้อ
จอดท่านี่ปรีดา
สดวกอยู่ แล้วแม่
ขอบจิตรที่คิดเกื้อ
พี่ด้วยหวังดี ๚ะ
๑๓๗๔. เกษมศรีแสนสนุกน้ำ
ใจปาง
ทราบพระยอดเมืองขวาง
ชนะแล้ว
ฝรั่งเศษจับเหตุทาง
ประทุษแก่ เพื่อนแม่
ทำศึกฮึกหาญแกล้ว
กลับอ้างเอาทัณฑ์ ๚ะ
๑๓๗๕. ครั้นแพ้มันว่าแพ้
เพราะขลาด เขลาฤๅ
ครั้นชนะว่าบังอาจ
คตแกล้ง
มีแรงกดขี่พิฆาฏ
คนอ่อน แรงเฮย
ขอพิสูธครั้นพิสูธแจ้ง
ประจักษ์ข้อจริงประจาน ๚ะ
๑๓๗๖. รำคาญแต่ข้อซึ่ง
สัญญา
มันอาจกลับพิพากษา
ใหม่ได้
มันโกงจักโกงหา
เหตุอีก ใฉนเอย
เดชะราชอุบายให้
ชนะอ้ายมารโกง ๚ะ
/*368*/๑๓๗๗. ชโลงชาติอำนาจน้อย
เนาเอก ราชแม่
มีแต่สุรเสียงเศก
ป่าวร้อง
อุธรณ์โลกสักขีเฉก
พยานทิพย์ พยานฤๅ
หนึ่งยั่วชาติใหญ่ให้
หื่นเข้าขวางคม ๚ะ
๑๓๗๘. สมเด็จกรมพระน้อย
เสด็จถึง
ไปประพาศเขาจอมบึง
กลับเช้า
เกิดยิงที่ตลาดตึง
ตึงชิด ท่านแม่
กล้าแก่ดูแต่เจ้า
ประทับแล้วยังหยาม ๚ะ
๑๓๗๙. เกิดความแขกถูกบ้อม
อิฐตบึง
แขกโกรธยิงปืนปึง
ท่านกริ้ว
ชำระเอะอะอึง
ตามจับ ตัวนา
ไทยที่ก่อเหตุติ้ว
หลักต้องตระเวนตี ๚ะ
๑๓๘๐. ราชบุรีมีแต่ปล้น
สดมยิง กันนา
ถึงจับถึงเอาจริง
ไม่คร้าม
เป็นแหล่งนักเลงพิง
พะรอบ ด้านแม่
ตามจับกลับหนีข้าม
เขตรไผล้ไปมา ๚ะ
/*369*/๑๓๘๑. เห็นว่าจักสงบด้วย
แสดงฤทธิ์
ไว้สง่าอาญาสิทธิ์
อย่างแกล้ว
ให้ระย่อฝ่อใจคิด
กลัวโทษ ไภยแม่
ขืนหง่อยคอยจับแล้ว
ยากห้ามปรามเข็ญ ๚ะ
๑๓๘๒. เช่นคิดกันคิดแก้
โรคา ก็ดี
กันโรคเบาแรงยา
แพทย์ด้วย
การแก้โรครักษา
ลำบาก แม่เอย
บ้างก็หายบ้างม้วย
ไม่พ้นคนฉาว ๚ะ
๑๓๘๓. ได้ข่าวพระเจ้าอยู่
หัวประพาศ เทลแม่
เพื่อผึ่งอากาศพยาธิ์
หย่อนร้าง
ประทับเหนือจักรกรีราช
อาศน์สมุท ยานเฮย
ทอดเกาะหลายลเมาะข้าง
ฝั่งเบื้องบูรพา ๚ะ
๑๓๘๔. สนทนาปราโมทย์ได้
พบชาว กรุงแม่
เปิดหูเปิดตาคราว
อุดอู้
ดังชายกระหายหาว
เห็นบ่อ น้ำเฮย
ซักสกัดลัดลอบรู้
เรื่องได้หลายรบิน ๚ะ
/*370*/๑๓๘๕. พระอินทรเทพแจ้งอัท
ธยาไศรย
ลาพี่ลีลาไป
ทเนียบค้าง
พระยาราขบุรีใฉน
ลานสทุก สท้านแม่
เห็นท่านลาลาบ้าง
กลับบ้านทันที ๚ะ
๑๓๘๖. พี่เดินตามตลาดขึ้น
ทางดร
เย็นย่ำค่ำรอนรอน
ร่มแล้ว
ถึงเชิงสิงขรนคร
เขาสัต นารถเอย
แลอทึกตึกโตแพร้ว
สพรั่งล้วนสลอนตา ๚ะ
๑๓๘๗. ไคลคลาถึงยอดขึ้น
ชมวัง
ชำลุดซุดโชมพัง
รั่วร้าง
ถมเขาก่อเอาดัง
ใจประทุก ประทาแม่
ฝนชะตึกอคร้าว
เคลื่อนก้อนหินลลาย ๚ะ
๑๓๘๘. ปางชายนัยเนตร์วิ้ว
วนาเฉนียน
พ่างภาพผจงเขียน
ประดิษฐ์ไว้
เขาป่าทุ่งนาเดียร
ดาษรอบ แม่เอย
เพลิงเถื่อนแวมเผือนใหม้
สว่างเวิ้งแวมไสว ๚ะ
/*371*/๑๓๘๙. นภาประไฟไสลกระจ่างด้วย
แสงเดือน
เพลินจิตรพิศวงเตือน
พี่แย้ม
พนมมืดจืดใจเลือน
ลลานเนตร แล้วแม่
แหนประสพแสงโสมแฉล้ม
รรื่นฟื้นพิไลยสมร ๚ะ
๑๓๙๐. จรจลัญจากยอดเยื้อง
กรายรอ
เดิรเที่ยวชมเขามอ
แมกพื้น
เสียดายแต่แดนสมอ
รภูมิมืด หน่อยแม่
แลบ่อเห็นถนัดลื้น
ลเลื่อมด้วยเดือนฉาย ๚ะ
๑๓๙๑. หลายทหารป่านนี้อุต
ส่าห์มา
ถวายอาวุธวันธิยา
วุธแกล้ว
เดินตามพี่รักษา
องค์พี่ ฉนั้นฤๅ
เออขอบใจทหารแล้ว
อย่าล้อมเรียมเลย ๚ะ
๑๓๙๒. เราเคยไล่กระต่ายครั้ง
เคยมา ก่อนแม่
ลองไล่เล่นเฮฮา
เมื่อนี้
เปล่ากระต่ายพี่หมายหา
ใฉนห่อน เห็นเลย
กระต่ายไม่ชมจันทรลี้
ลับด้วยใดฉงน ๚ะ
/*372*/๑๓๙๓. พระผะหลดลดุ่มขึ้น
มาพบ พี่แม่
หาพวกพลทหารครบ
ช่วยป้อง
คุยขรมพี่สมทบ
ทหารกลับ มาแม่
อึกทึกคึกคักก้อง
กึกท้องถนนเดิน ๚ะ
๑๓๙๔. เขาเชิญเดินเข้าวัด
ช่องลม
การศพอย่างใหญ่นิยม
ครึกครื้น
เล่นหนังตลุงขรม
ตุบเท่ง เท่งพ่อ
มีดอกไม้เพลิงพื้น
เพียบด้วยคนดู ๚ะ
๑๓๙๕. ผู้นำนำพี่ขึ้น
ศาลา
ตั้งศพคนเฮฮา
แน่นพื้น
คฤหัษฐ์สวดพระมา
ไลยเล่น ลลักเฮย
พิณพาทย์ประโคมครื้น
ครึกแสร้เสียงทอย ๚ะ
๑๓๙๖. จีนพลอยเจ้าศพค้า
ฝางมี ทรัพย์แม่
เป็นเศรษฐีราชบุรี
แม่ม้วย
ฌาปนกิจพิทธี
ฉลองศพ แม่ฮา
ลือตลอดคนช่วยด้วย
เพื่อนกว้างขวางดี ๚ะ
/*373*/๑๓๙๗. พอพี่ยุรยาตร์ขึ้น
เมรุศาล
เจ้าศพปรีดาคลาน
หมอบเฝ้า
น้ำชาหมากบุหรี่พาน
ถมรับ รองเอย
วงศ์ญาติยินดีเข้า
หมอบล้อมเรียมเรียง ๚ะ
๑๓๙๘. พวกเกรี่ยงมาช่วยให้
สวดถวาย ตัวนา
มีกระดานชนวนลาย
กิ่งไม้
ปูนไล้ขีดไฟหลาย
อันเรียบ เรียงเฮย
ต้นบทจดแคนนไซ้
เอ่ยร้องตามกัน ๚ะ
๑๓๙๙. น่าขันตาเกรี่ยงเถ้า
จางวาง
รับจะเต้นรำกลาง
กรับไม้
สิบคู่จับรวกขวาง
รอดใผ่ กระทุ้งแม่
จังหวะสามทีให้
ยกพร้อมโครมตี ๚ะ
๑๔๐๐. ตลีตลานลุกขึ้นเต้น
ตีนแพลง
ไม้หนีบบีบล้มตแคง
ไม่คร้าม
ยิ่งฮายิ่งโดดแรง
เต้นหรับ เทียวแม่
โครมคึกกึกกึงด้าม
รวกสเทื้อนกระทบแขน ๚ะ
/*374*/๑๔๐๑. ป่าวแคนเกรี่ยงขับเข้า
เสียงประสาร
สาวหนุ่นตอบเพลงขนาน
นั่งใกล้
รำยักควักกะปิการ
ใหญ่ยิ่ง
ครูดุเสียงโผงให้
ถูกให้การขรม ๚ะ
๑๔๐๒. ผสมสนุกสนานแล้วพี่
ลากลับ
มาสู่ที่เรือประทับ
จอดเลี้ยง
พระผหลขอบใจรับ
รองอย่าง ขยันแม่
ทหารนั่งยามระวังเพี้ยง
พี่นี้นายเขา ๚ะ
๑๔๐๓. ประมาญเข้าสี่ทุ่มแล้ว
เรือจร
ตามกระแสรสาคร
ล่องเลี้ยว
แสงจันทร์เจ่มอำพร
พารื่น เริงแม่
ลุวัดท่าทองเอี้ยว
แอบค้างคืนนอน ๚ะ
/*375*/วันที่ ๓๕
วันที่ ๒๓ มินาคม ร.ศ.๒๖ ๑๑๒
๑๔๐๔. เหมือนใครปลุกพี่สดุ้ง
แดหวาม
พอรุ่งวันที่สาม
สิบห้า
ออกเรือล่องมาตาม
ชลมารค
ทวนกระแสรชลกล้า
ตระหน่ำจ้ำแจวตะบึง ๚ะ
๑๔๐๕. ถึงบางพรหมให้จอด
นาเวศ
สพานท่าหน้าสวนเขตร
ที่บ้าน
หลวงสุนทรภูเบศร์
คอยขณะ น้ำแม่
สูริย์ส่องหมองใจม้าน
มากร้อนรทมผิว ๚ะ
๑๔๐๖. ลิ่วลิ่วแลโน่นเลี้ยว
เรือกล ไฟแม่
มาแต่กรุงเทพฯฉงน
ใคร่รู้
เห็นเราแวะเรือวน
มาจอด เคียงแม่
จีนฮกเซ่งเองสู้
อุส่าห์ตั้งใจแสวง ๚ะ
/*376*/๑๔๐๗. แจ้งข่าวโทรเลขแล้ว
เร็วออก มาแม่
คอยรับสดับข่าวบอก
ข่าวแคว้น
ขนเสบียงจากบางกอก
มาส่ง เสบียงแม่
เรือจักรจักลากแม้น
มุ่งให้เร็วถึง ๚ะ
๑๔๐๘. อนึ่งเขาเล่าเรื่องได้
ไปตาม พี่นา
ถึงลุ่มสุ่มสืบถาม
ข่าวเค้า
จนจวนว่าสุราขาม
จักไม่ ทันแม่
จึ่งกลับรับผูกเหล้า
แต่แพ้เชิงประมูล ๚ะ
๑๔๐๙. ทูลข่าวกรุงเทพฯ ให้
ทราบสรรพ
พยากระลาโหมดับ
ชีพม้วย
เจ้าคุณแม่กลองอับ
จนเจ็บ หนักแม่
บอกเหตุต่างต่างด้วย
ดุจได้ฟังขยาย ๚ะ
๑๔๑๐. นายโป้ยายเอี่ยมทั้ง
หลวงสุน ทรแม่
มารับรองสนองคุณ
ไฝ่เฝ้า
บ่นเรื่องพวกโจรรุน
แรงฆ่า ปล้นเอย
เป็นทุกข์ทุกค่ำเช้า
แต่ตั้งระวังไภย ๚ะ
/*377*/๑๔๑๑. ไรไรสุริเยศเยื้อง
สายัณห์
พี่เที่ยวสวนชมพรรณ
พฤกษ์สร้าง
พูนร่องปลูกช่องคัน
ร่องเรียบ เรียงแม่
เตียนสอาดรุกขชาติสร้าง
ลูกไม้มีผล ๚ะ
๑๔๑๒. ชลทีใหลรี่ขึ้น
ตามลม
พี่ออกนาวาระดม
ด่วนจ้ำ
ถึงคลองล่องเลยนิคม
บางนก แขวกแม่
น้ำมากเรือตามน้ำ
แล่นคล้อยลอยไป ๚ะ
๑๔๑๓. กลไฟฮกเซ่งให้
มาฉุด
ทันปากคลองอุตหลุด
ลากเต้า
เรือแน่นแล่นหลีกอยุด
เรือค่อย มาเฮย
ลำบากมากมองเฝ้า
ผลักค้ำเข็นมา ๚ะ
๑๔๑๔. เพลาทุ่มเศษแล้ว
รัตยา กรเอย
ส่องรัศมีโอภา
สเพริศแพร้ว
กระจ่างหลจรดลผา
สุขชื่น ใจแม่
เหิมหื่นรื่นเริงแผ้ว
ภักตร์ครึ้มทรวงสบาย ๚ะ
/*378*/๑๔๑๕. พลพายแสนสนุกร้อง
เพลงการ
บ้างรับขับขานประสาร
สนุกแสร้
ดำเนินสดวกสดวกปาน
คล่องพวก เราเอย
มีแต่เบิกบานแม้
กลับขึ้นนครสวรรค์ ๚ะ
๑๔๑๖. บรรลุแม่น้ำนัค
ครไชย ศรีเอย
เร็วพี่ส่งเรือไฟ
ลากเลี้ยว
เข้าคลองล่องตรงไป
กรุงเทพฯ เถิดรา
ดึกดื่นขืนขับเขี้ยว
ใคร่ให้ถึงวัง ๚ะ
๑๔๑๗. บังเอิญเขินขัดน้ำ
คลองภา ษีเอย
จำจอดนาวารา
อยุดยั้ง
พักพอถูกชลาครา
ใหลท่วม แล้วแม่
จักรีบจักเร็วตั้ง
แต่ให้ถึงวัง ๚ะ
/*379*/วันที่ ๓๖
วันที่ ๒๔ มินาคม ร.ศ.๒๖ ๑๑๒
๑๔๑๘. ที่สามสิบหกแท้
วันถึง
สิบทุ่มชลใหลตึง
ตื่นขึ้น
กลไฟจักรไกกึง
กังแล่น ลากเอย
เดือนดึกดูครึกครื้น
พี่ครึ้มทรวงจร ๚ะ
๑๔๑๙. ทินกรกระจ่างแล้ว
เวลา เช้าแม่
จอดพักหุงโภชนา
ลุ่มเลี้ยง
หลักสามพี่ถามหา
เห็นหลัก ใฉนฤๅ
ฟังแต่เขาบอกเพี้ยง
พี่รู้ข่าวสมร ๚ะ
๑๔๒๐. คลองดรตอนนี้คั่ง
เรือขนาน
หลีกรับคับเสียงขาน
ถ่อค้ำ
หมดดรหมดกันดาร
สดวกแล่น เร็วแม่
เลยออกบางหลวงน้ำ
เชี่ยวเลี้ยวลอยมา ๚ะ
/*380*/๑๔๒๑. นาวาออกแม่น้ำ
เจ้าพระ ยาเอย
ทวนกระแสรชลดะ
ด่วนเต้า
คลองหลอดเมื่อถึงละ
เรือจักร กลแม่
พลจับแจวแจวเข้า
ช่องค้ำคลองเดิน ๚
๑๔๒๒. ใครผเอิญแลปะแล้ว
เลยใฉน เพื่อนเอย
ชอบเพ่งนาวาไพร
พี่ด้วย
หลังคารกลดาใน
เรือผูก พรุงแม่
กรงนกหนังเขากล้วย
กระเช้าเราแขวน ๚ะ
๑๔๒๓. แม้นเปรียบใคร่เปรียบคล้าย
โรงลคร
แลพิลึกละเรือดอน
ดกซุ้ม
ลิงป่ามยุราสลอน
รดะนก เขาแม่
ใบดอกออกรุมะตุ้ม
ตละแกล้งแต่งหนอ ๚ะ
๑๔๒๔. ร่อร่อลุบ้านปึก
ปึกใฉน เล่านา
ฤทธิ์กระหยิ่มอิ่มอกใจ
จักระจี้
ปืนปึงเที่ยงถึงฤไทย
ปลิวป่วน ปืนแม่
สรวลระริกซิกซี้กระนี้
หนะยิ้มยวนตลึง ๚ะ
/*381*/๑๔๒๕. ถึงนุชดุจเยี่ยมฟ้า
แฝงพโยม
แสนสัตรัตนาโสม
พี่ได้
ฤๅดื่มทิพยรศประโคม
ทิพยศรัพท์ สนองเอย
ไป่มากไป่เหมือนใกล้
พี่ใกล้โฉมอนงค์ ๚ะ
๑๔๒๖. น้ำลงน้ำขอดน้อย
คลองเขิน
จำพี่ดำเนินเดิร
สู่บ้าน
ทางถนนรีบกลเหิร
นภามารค นาแม่
แดดผ่าวพี่ผ่าวสท้าน
แต่ตั้งใจถึง ๚ะ
๑๔๒๗. อึงคนึงตลอดบ้านต่าง
มารับ
ชมชื่นพี่คืนกลับ
ปกเกล้า
หมดเงียบหมดเหงาสรรพ
เกษมรื่น เริงเอย
โสมนัศประนมหัดถ์เฝ้า
พร่ำชอ้อนพรถวาย ๚ะ
๑๔๒๘. แสนสบายใจเที่ยวเวิ้ง
ชลวัน
ตาตื่นชมพนาสัณฑ์
สิ่งเพี้ยน
หูเสนาะสรรพสัตว์บัน
เลงระงับ ทุรนเอย
กายรับวรากาศเที้ยร
ทิพย์แสร้งยาเสวย ๚ะ
/*382*/๑๔๒๙. สุขเสบยเคยเล่นด้วย
สนุกไพร
ถ่ายรูปยิงปืนไฟ
เฟื่องฟื้น
ประพันธ์เพลงพจนวิไล
นิราศเพลิด เพลินแม่
สารพัดสารพรรณครื้น
ครึกเลี้ยงชลอกระมล ๚ะ
๑๔๓๐. สนุกหนหิมเวศแล้ว
กลับหลัง
ยังพี่แสนสนุกวัง
ว่างช้า
สรรพพิเศษแผกเนตร์ยัง
ใคร่นิมิตร ใหม่แม่
สอาดเอี่ยมเตรียมคอยถ้า
พี่ขึ้นครองสถาน ๚ะ
๑๔๓๑. เบิกบานกมเรศได้
ยลสหาย
มาเยี่ยมมาเยือนขยาย
ข่าวแคว้น
ของฝากมากอย่างหมาย
มาฝาก มิตรแม่
ระลึกรักฉันท์สมัคแม้น
มุ่งตั้งใจคนึง ๚ะ
๑๔๓๒. ถึงพี่ปีติด้วย
ใดใด ก็ดี
ไป่เปรียบพี่เปรมใจ
พบเจ้า
ยิ่งทราบแม่เนาใน
วังสุข เกษมเอย
ยิ่งเพิ่มปราโมทย์เฝ้า
ชื่นร้อยพันถวิล ๚ะ
/*383*/๑๔๓๓. เชิญยุพินธ์รับนิราศแล้ว
เชิญอนงค์ อ่านเทิญ
ของฝากฝีปากผจง
ฝากน้อง
ใช่กะวีพี่คนองคง
เขินขัด บ้างแม่
วันละวันพอคล้อง
รีบร้อยทันถึง ๚ะ
๑๔๓๔. อนึ่งเป็นความลับล้วน
จริงใจ พี่รา
สารพัดชมสิ่งใด
พบด้วย
ใช่เสกใช่สรรพ์พิไล
นิราศเรื่อง ลมเอย
ทุกสิ่งสิงขรห้วย
แห่งได้ไปเห็น ๚ะ
๑๔๓๕. บางคำเป็นข้อเรี่ยว
แรงกระมัง แม่เอย
โอสถผสมสัตย์ฟัง
เฝื่อนบ้าง
ใครชิมผิชอบสัง
เวชชอบ อ่านแม่
ฉวยพิโรธปองโทษมล้าง
พี่แล้วเหลือระอา ๚ะ
๑๔๓๖. พี่ยายังไม่ม้วย
มรณ์ลา โลกเอย
จงอย่าเผยพจนา
นิราศนี้
พี่ฝากพี่ฝังคา
รมลับ หนะแม่
เผื่อบุตรสุดสวาสดิ์ชี้
ช่องให้เห็นทาง ๚ะ
/*384*/๑๔๓๗. ปางสมัยใดนิราศนี้
ลงพิมพ์
เชิญหมู่เมธาชิม
รศบ้าง
กลโม่งคลุ่มรำริม
ไกรลาศ พ่อเฮย
เอาแต่เสียงกลองอ้าง
เอ็ดครื้นโครงแถลง ๚ะ
๑๔๓๘. ใดแสลงใดขัดได้
ปราณี เถิดรา
เราใช่จินตกระวี
กลั่นแกล้ว
สามสิบหกราตรี
เตรียมแต่ง พ่อเฮย
โดยรีบโดยเร็วแล้ว
เมื่อขึ้นถึงวัง ๚ะ
๑๔๓๙. สังเวชอนิตย์ลักษณ์โอ้
อนาถองค์
นราธิปประพันธ์พงศ์
ชื่อข้า
วรวรรณพจนบรรจง
จบนิราศ แล้วรา
อีกไม่นานไม่ช้า
ชื่อทั้งตัวตาย ๚ะ
๑๔๔๐. ทั้งหลายอย่าประมาทรู้
ศึกทนง ใฉนเลย
เกิดแก่เจ็บตายคง
คู่เต้า
ใดรักจักจากประสงค์
ใดจัก คลาดแล
เพราะเหตุธรรมดาเร้า
เร่งให้เป็นเอง ๚ะ
/*385*/๑๔๔๑. จงเกรงบาปเร่งสร้าง
แสวงบุญ เถิดรา
กายจิตรวจีคุณ
ชอบไว้
จักสุขจักทุกข์หนุน
ผลเพราะ กรรมแล
ตัวและพึ่งตัวได้
จบแล้วลาเอย ๚ะ
/*ประวัติสังเขป
คุณอนงค์ สิงหศักดิ์ เป็นบุตรีพระบรรหารวรพจน์
(บุนนาค คทาเคขะ) อดีตข้าหอวงประจำจังหวัดอำทุน และ.
นางบรรหาวรรพจน์ (เลง่ยม ตหาเคชะ) เกิดเมื่วนที่ ๕.
ทั้นขายน ๒๕๒๒ ณ บ้านแควใหญ่ ตำบอปากน้าโพ อำเภย
เมือง จัเหวักนครธวรรค์
คุณอนงค์ ได้รับการศึกษาจากโรงเรียนราชินี (ปาก
ตธะเกลาด) ตั้งแต่นั้นประถมปีที่ ๑ พ.ศ. ๒๕๓๐ จนถึงชั้น
มักชม์ปี่ ๒ พ.ศ. ๒๕๓๓ และได้ไปเวียนต่อในชัมัโยมปีที่
๓ และ ๕ แผนกวิทยาศาสตร์ ที่ โรงเรียนราชินีขน เพราะ
โรงเวียนราชินี ปากตรยงตธาต ไม่ได้เปิ่ตสอนแผนกวิทยา-
ศาสตร์ ตธงดเวลาที่ได้เวียนในโรงเวียนราชินีปากคลองตลาด
แจะโรงเรียนราชินียน คุณยนงค์ เป็นนักเรียนประจ้าโรงเรียน
ฉะนั้นจึงมีเวลาเรียน กิน และนอนอยู่'ในโรงเวียนยาวนานถึง
๑๒บี่บริบูรณ์ เปินทีรู้จักกันดีในบรรดาครู ยาจารย์ และ
นัรเรียนทน้อง จุ่บคือวกันและรุ่นี สุณอนยก์มีความภูมิ”
“ใจมากที่ได้มีเวลาเล่าเรียนอยู่'ในโรงเรียนราชินีแห่งเคียวด้วย
เณ และได้อำธาชีวิตนกเรียนเมื่อ พ.ก่.๒๕๕๑
/*(๒)
หม่อมเจ้าหญิงพิจิตรจึงาภา 6ดีคอาจารย์ใหญ่โรงเรียนราธ
ทรงเขียนก้าขวัญประทานไว้ในะมุกธนุสรถ์ ประจ้าตัวร่า
“อนงค์ เปรียบลอกไม้ หองดี๋
มีกลื่นและมีลี	ทอดย้อย
ลีสลดกลื่นไม่หนี	รวเรี่บ
ประโยชน์มากมิข้อย	แขซ่มช้ลยซวบขม.
สำหรับเพือนร่วมเรียนขั้งมัธยมปี่ที่/ แลนกวิทยาศาสตร์
โรงเรียนราชินีบน เมื่อ พ.ศ. ๒๕๕๑ มั่จำนวน ๓๒ คน
ทราบจำนวนแจะรายชื่อจากบทประพันธ์ของท่านยารารย์
'	ฐ๊ะปะนีย์ (ณ ถาง) นาครทรรพ ซึ่งเขียบไว้ในหน้สือ
“อนุธรณ์ในงานพระราชรานเพลิงศพ คุณหญิงสายหิ
ธนะโชภณ จจ." ณ เมรูวัตมกุฎกษัตวิยาราม รันจันทร์ที
๒๕ ธันวาคม ๒๕๑๓๓ ตอนหนี่งว่า
นา 2
'เพื่อนร่วมชั้นมีด้วยกันสามสิบสอง
เลียก จำลอง ประจง อนงค์ (หนา)
สงวน สุหร่าย สายพิณ จีนตนา
ประณิต อากรณ์ เพิ่นนิ สิริวรรณ
องชร ก้อนทอง ทับทรวง ฉวี
/*
)
ประยุงศรี บุญช่วย บุญปิ้น (ขยัน)
จนงค์ ไส้กเพียง ธุธปัธนิธาจริฟู“
เล็ก สนใจ วิไลวรรณ โรหิณี
อีกพเยาร์ เล้าคำ และโสภา
กุญชรี (เพื่อนยา) ประภาศรี
ครูของเร1 รักศิษย์ จิตอารี
ท่านซื้อ ยสวดี ที่เครพ”
เมื่ออยกจากโรงเวียนแล้ว ท่านบิตามุ่งจะส่งไปเวียน
ทันตแพทยศาสตร์ ที่ประเทศที่วิปปิ่นล์ แต่ขณะนั้นสงความ
ทางทวีปยุโรปกำลังอุกลามขยายเขตกว้างขวางยยกไป ความ
วักและห่วงใยบุตรีมีมากกว่า จึงจำต้องรอเวลาเพื่อใช้เหตุ
คารณ์คลี่ตลายไปในทางสงบดีขึ้นเสียก่อน แต่ถิ่งรนานเหยุ
การณักธับทวีความรุนแรงและอุกลามแส่งยายขึ้นคีก คุณอนงค์
จี้เลยตัวงอยู่ปรนนิบติคุณท่อคุณแม่ทำงานอยู่กับบ้านเรื่อยๆ มา
จนหมดโอกาสที่จะได้ไปศึกษาตามความปรารถนาแฉะความ
มุ่งประสงค์ของคุณพ่อคุณแม่
คุณอนค์ ได้เข้าพิจีสมรสกับนายอุทัย สิงหคักด์ เมื่อ
วันที่ ๒๕ สิงหาคม ๒๕๕๕ มีบุตรหญิงขายรวม ๓ คน คือ
/*(๓2)	ว่
๑. นางภรมี ว้ารงสัตย์ ศูบ. (โบราณคดี) ม
(ธสบ) ปั้จจุบันเปินอาจารย์ ในคณะอักษรศารตร์ มหา-
วิทยาลัยศิลปากร สมรสกับนายสุรัฒน์ ธำรงสัตย์ วศ.บ. (จุฬาฯ)
มีบุตร ๑ คน คือ 9.ช, วสันก์ จำวงสัตย์
๓. นางณัฐา คิษยบุผร ปริญญาตรีทางเศรษฐศาสตร์
บั้จจุบันทำงานทีบริษัทแอร์ฮยาม สมรขกับนายวีระสุข .
คิษยบุตร
๓. นายยลินันทน์ สิงหตักติ กำธังศึกษาอยู่โนมหา-
วิทยาลัยรามค้าแหง
ในฐานะแม่ของลูก คุณอนงค์ได้เอาใจไจ่เลืยงคูจูก
พุกคนด้วยตนเองอย่างดีที่สุดต้งแต่แรกเกิต จนกระทั้งอูกเดิบ
โตช่วยคนเองได้แต้วก็อังเอาใจใส่ดูแลอย่างใกร้จิด ช่วยก๊,
ปัญหาของลูก ส่งเฮริมให้กำลังใจแก่ลูกในทุกค้าน สิ่งใดที่
ลูกยังไม่มีหรืออังขาดอยู่หรือควรจะมี โดยเฉพายในต้วบกีทำ.
ซึ่งลูก ๆ ไม่สน์ใจ เพราะไม่มีโฮการได้เล่นที่โรงเรียน เมื่อ
กลับมาบักบคุณอนงค์ก็จะลึกสอนให้เอ่นกีฬาที่เธะเคยเฉ่นได้ดี
เมื่อครั้เวียนโรงเรียนวาชินี เช่น หมากธธรส แบคบินตัน
กายบริหาร เป็นต้น คุณอนงค์เชื่อแน่ว่าบุคคลที่จะเรียนได้ดี
นัจะดังมีส่วนประกอบที่สำคัญกิคือร่างกายแข็งแรงต้วย
/*(๓)
หอกจากล้านกีฬาแวคุณอนงค์ยักให้พยายามส่งเสริมให้ลูกรัก
และร้กงเพลงไทยเดิมอยู่เสมย เธยพยายาม6ย่างมากที่สอนให้
อุกธั้องเพลงโทษเดิมที่เจอถนัด ซึ่งให้แก่เพลงเขมร์ไหร่โฮค
., เทรค้าขอม ถารกวงเดือน เป็นต้น ในค้านการศึกษาคุณ
, ยนทด็ตั้ปณิงานไว้ขย่างแห่งแน่ว่าจะให้อูกได้รับการศึกษาถึง
ขันปริญญาทุกคน ได้พูตจาปลุกปธยบตักเตือนลูกทุกคนว่า
เม่เรียบไม่ถึงขันปริญากีบคให้ลูกเรียบได้รับปริญญาแทนแม่
ด้วย ซึ่งบัตนีลูก ๒ คนก็เวียนจบปริญญาแล้ว อีกคนหนึ่งกี
ก้าเงเรียนในมหาวิทยาลัยเพี่อจะพยายามรับปริญญาให้ได้ใน
เวยาต่อไป ความสำเร็จการศึกษาขั้นปริญญาของลูกทำให้คุณ
อนงค์ปลิมปคอย่างที่สุด
1 1
, ยนตค์กอพยายามอบรมให้ลูกยึกมั้นแธะค้ารงชีพอย่ก้วยความ
สุจริต มีความกคัญณุกตเวทีตามแบบโบราณประเหณีนิยม
"ตรบคู่ธันโปกับการอบรมและการให้การศึกษาแก่ลูกแต้วก็
สร้างหลักฐานโดยความประหยัดมัธธัส์จัดขือที่คินอ่อนส่งให้
จกคนละแปลง ซึ่งก็ให้ล่อนชำระจนได้กรรมสิทธิมอบให้ธุก
า๒ คน ไปเรียบร้อยู่แล้ว
/*เจ
คุณยนตต์ เป็นภรรยาที่วักและเขาใจใส่สามียย่างคี
ยิ่ง หันว่าเขีนภรรยาคู่ทุกข์คูยากอย่างแท้จริง ได้บำเห็ญตน
เป็นแม่บ้านแสะภรรยาชีเพียบทร้อมต้วยตุณธรรมและโสภณ-
ธรรม แม้จะประสบเคราะห์กรรมของขะกาชีวิตหลายกรั้ง
หลายหนก็๊ยจคงอดทนและอัมสู้ชะตากรรมนั้นอย่างเยือกเป็น
ไม่ท้อแท้ๆใจหรือเสียขวัญในเมื่อต้องสูญเสียทวัต์ชินละประ=
สบความถันเหธรในกิจกรรมที่ประกอบขั้นเพื่อความก้าวหน้า
ของครอบครัว จีวิตนักเวียนของคุณอนงค็มีความสะดวก#บาย
'	และฮาชุกอยู่เป็นอันมาก แตเมื่อมีคระบครัวแล้วชีวิตก็เว็บพช
กับความไม่สะตรก็ไม่สบายนานาประการ เริ่มเฉซิญกับความ.
ตับแค้นเนื่องจากภาวะสงคราม ขาดแคลนสึงจ้าเป็นสำหรับ
ีวิตนานายนิด ยึงกว่านันบานทีอย่อาตัยก็ถุกระเบิยพังหินาศ
สิ้นดี เมื่อรัน ตี.เกย์. ๒๕ มีอุนายน ๒๕๕๐ ทำให้ตัวงระเพ
เว่ร่อนไปพักอาต้อญาติตยที่นันบ้างทีนี่บาง เมื่อกรุงเทพ ฯ ถุก
โจยดีทางอากาศบ่อยครน้ากโห้งพอพครอบารัวไปตยที่หนา
วัดไทร อำเภยบางขุนเทียน แล้วยพยหไปอยู่ที่ดำบอบางพระ
อำเภอศรีงาชา จังหวัดขอบุรี การอพยพ์ไปยยู่ในที่แต่ธะแห่ง
ก็ประสบแต่ความทุค์เบ็ญอย่างเหลียธับ /อย่างไรก็ดีหลัง
/*เว นาขอล
จากบ้าบพักยาตัยดุกระเบิกฟังไปแล้ว แระเป็นระ6ะที่ได้
อนยหไปอย่ที่ดำบอบางพระ อ้าเภอศรีราชานัน การทั่งระเบิด
กรุงเทพ ฯ ของข้าึกแต่ธะครักี่จำกัตวงอยู่'ในบริเวณจุดยุทธ-
ศาะตร์เท่านั่น และระยะที่มาทังระเบิกก็น่างยอกไป บางครไก็
, หารงไบปลิงแทนอูกรมเบัก บางครัก็มาทังของจำเป็นในชีวิต
แงที่สนามหะวงบ้าง ซึ่งอูๆ กิ้มีความปลอกภังดีขันทังๆ ที่
จงความทางค้านแปซีนึกและต้านหม่าก็กำธันเป็นซ้นยงขึ้น คุณ
อนงค์จึงได้กลับฆาวยู่ในพระนครอีกครั้งหนึ่ง ในปลาย พ.ศ.
๒๕ ๕๓ แลนได้เปีคร้านเอ็ก ๆ จำหน่ายสินค้าเบ็ตเตลีดขันที่
สี่กัพระยาศรี ซื่อร้าน "งามข้อ” (บั้จจุบันคีอที่ตั้งานรุ้งเพชร)
้านงามชัยดำเนินกิจการได้เพียง ๕๓๐ เตียนก็ต้องเล็ก
กิจการไป ก่อนจะเอ็กกิจการก็ค่อยเจริย8 ๆ กล่าวคี
ระยะที่ ๑ เปิดเช้า ปิดเย็น
ระยะที่ ๒ เบิตเช้า บี้คบ่าย
วะยะที่ ๓ เปิดเช้า ปิดเทียง
ระยะที่ ๕ เปิดเข้า ปิดเพล
ระยะที่ ๕ เปิดเช้า ปิดสาย
ระยะที่ ๒ เบิดเช้า ปิดเช้า
/*(2)
การที่มีสภาพดังกล่าวก็เพราะระยะนั้นหาสินค้ามา'ใส่
ว้านได้ยากเต็นที เมื่อขายไปแล้วกี่ไม่สามารธจะหามาเพิ่มเติม
ได้อีก ประจวบกับเหตุการณ์ ในกรุงเทพฯ เริ่มจะวางใจนัก
ไม่ได้ ข่าวลือ (ข่าวจริง) กำฉังสับสนเกี่ยวกับมหามิตรของ
เวากำดังพ่ายแฟ้ถอยทัพเข้ามาผู้กรุงเทพฯ หนาแน่นขึ้น ทาง
ส่ายเราทีร่วมมือกับเขาเพื่อเตรือมต่อผู้ออ่างทะมัดทะแมง โดย
สร้างบื้อมค่ายเพิ่มขั้นหลายจุต “ในหวายจุตที่ตงเพิ่มขึ้นก็อยู่
ใกล้ ๆ บื้อมค่ายมหามิตร ซึ่งพร้อมหี่จะบอบปีข้าศึกได้อย่าง
พรัยมๆ กัน ประชาชนเริ่มวิตกเหตุการณ์ร่วมเตรียมรบทั้ง
จ่ายไทยและมหามิตรยิ่งขึ้น ให้เริ่มธนยหออกไปอยู่นอกเมือง
[ 1
คลองมหาสวัสกด้วย	ว่
ในที่สุดสินค้าของร้านงามขัยก็มีเพียงอย่างเดียวคือ
หนังสือพิมพ์รายรับมีทงเปิ้นภาษาจีนแะภาษาไทย ผู้ ข้อจะ
ตงงรีบมาข้้อแต่เข้าตรู่ ถ้ามาสายไปอาจซื้อไม่ได้เพราะ
จำหน่ายหมด การหาข้้อหนังสือหนังสือพิมธ์สมัคนัแหาซ้อ
ไม่ได้จ่ายนักเพราะโรงพิม์พิมท์จำหน่ายไม่มาก แอะว้าน
จำหน่ายหนังสือพิมพ์กมีไม่ก่น หนัาสือพิมพ์ทีร้านงามข้ย
นำมาจำหน่ายถีมีจำนวนจำกัด จึงจำหน่ายได้หมะทุก ๆ วัน
6.	นต์เล่นเแล่นต้บีไมนัน
/*(อ
เมื่อสินค้าของร้านมือย่างเดียวและจำหน่ายหมดในเวยาอัน
รวยเร็ว ฉะนั้นร้านจึง "เบิดเข้า ปี่กเข้า” หรือจะพูดจ่ายๆ
อวางปีจจุบับนกีว่า “เปิตปุ๊บ บิดบั๊ย” ทำนองนั้น
. เมื่อสงครามโยกสงบองแล้ว คุณอนงค์ ให้ยพยหมายย
ที่บ้านจังหรัดธนบุรีบัจจุนัน เหตุการณ์ ในครอบครัวกดูสงข
รางวื่นดี ไม่ตัวงระพกระเพินอีกต่อไป แก่ก็ต้องมายืนหยักจ่อ
สู้กับภาระของแพงขึ้นเรื่อยๆ ข้าพเข้า"ในฐานะหัวหน้าตรอบ
จรัว ได้จักพิมพ์หนังือสารคดีขึ้นจ้าหน่ายในนามของสำนัก
พิมพ์ยุทัย กิจการไม่สู้จะก้าวหน้ารวดเร็วนัก แต่ก็พอช่วยให้
มีวาจได้เพิ่มขึ้นบ้างเล็กน้อย คุณอนตต์เห็นว่าสำนักพิมพ์อย่าง
เดียวยังไม่เป็นหลักฐานเหียงทอที่จะก้าวหน้าไปกว่านัน จึง
ได้เปิดโรงพิมพ์ขึ้นอีกแห่งหนึ่งชื่อ ” โรงพิมพ์บรรหาร” แต่
ขะตากรรมของคุณธนตต์ก็ยังไม่สู้ราบรื่นนก จึงบัแอิญให้เกิด
เหตุการณ์สู้รบระหว่างจิวกับอาหรับขึ้นจนต้องปีตคลยงสุเธช
เรียสินค้าข่านเข้ายอกคลองสุเขขไม่ได้, เป็นสลให้กระดาษ
พิมพ์หนังสือซึ่งส่งจากยุโรปมาจำหน่ายในประเทศไทยต้อง
ขะจักไป และราคาก็เพงขึ้นเพราะการขนส่งต้องเปลื่องเวลร
ไตม โรงพิมพ์บรรหารเพิ่งจะแงกเปิดก็ ได้รับ
/*(๑๐)
ความกระทบกระเทือนไปด้วย “ในที่สุดก็ต้องให้สูเข่าโรงพิมพ์
ต้าเป็นการส่อไป วู้เข่าค้าเนินการไว้เหียงซีเศษ ๆ ก็บอกเลิก
เข่า คุณยนจก์จึงไว้เข้าบริหารโรงพิมพ์ต้วยคนเอง กิจการกี
ได้ก้าวหน้าขึ่นทีวะเอ็กธะน้อย หลังจากได้ค้าเนินการพิมพ์
ด้วยตนเฮงมา ๒ ปี่เศษๆ จู่ๆ วันหนึ่งเพื่อนร่วมขันเรียน
หนึ่งในสามสิบสองคนก็มาติตต่ยว่าจ้างพิมพ์หนังสือ โดยมิได้.
พรายมาค่อนว่าคุณอนงค์เป็นเจ้าของโรงพิมพ์.#ง เป็นการ
พบกันโดยบังเอิยหลังจากที่แยกย้ายอยกจากโรงเวียนไปนาน
ถิงนน ไทษ ๆ 1ทีอับร่วบโรงเรียนผู้บคือทานอาจารย
5ะปะนีย์ บาครทรรพ หัวหน้าหน่วยศึกษานิเทศก์ กรม
วิงามัศึกษา ต่ะจากนั้กมีศิษย์เก่า ครูเค้าราชินีมาติกค่ะ
พิมพ์งานที่โรงฟีงน์อีก ยาทิเช่น ท่านอาจารย์ ฉลบชลัย
พลางคุร ท่านอาจารย์สุดา บุ๒ปฤกษ์ เป็นต้น
คุณอนงค์มีความละเอียด9#อในเรียงการพิมพ์และระมัก
ระวัจในเรื่องตัวสะกลการันด์ ให้ลูกคามพจนานุกรมอย่างเช้น
จวดกวดขัน ผู้ที่เดยมาพิมพ์หนังชือที่โรงพิมพ์ย่อมจะเป็น
พยานได้ดี คุณอนเค็มีหนังสือพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิก
สถานถึง ๓ เฉ่ม เก็บไว้ที่ โต๊ะทำงานเสมหนึ่ง เก็บไว้ที่หัวง
/*(๑๑)
วรับแขกเสมหนึ่ง และเก็บไว้ที่ห้องนอนลึกเสมหนึ่ง พรัยมอยู
เสมยที่จะเบี่กยอกพิสูจน์ถ้อยคำโห้ถูกถ้วนแน่นยน และก็เปิก
พจนานุกรม8ยกตรวจพิสูจน์อย่างไม่มีการเมื่อหน่ายเผย คุณ
อนธค์ขบและพอใจอย่างทีสุกที่หนังสือพิมพ์อยกจากโรงพิมพ์
ไปแล้วมืความเรียบร้อยและตัวสะกะการ์บต็ถูกตัยิงตามพจนา-
นุกรม
5ฉ๐ฉ๊
จนกิงการพิมภ์ ได้เจริญขึ้นพสมควรแล้ว จึงได้เหลามียอง
เพราะรัฐบาลไม่ขอมให้โรงพิมพ์เอกขบรับพิมพ์งานพิมพ์ของ
ธัฐบาลปพิมต์อย่างเด็ดขาดแม้จะราคาถูกกว่าก็ไม่ได้ ระยะ
นิตุณะนงค์ได้เริ่มใช้เวลาเพี่อกิจกรรมพิเศษ ซึ่งเป็นที่มักและ
ขอบเป็นจีวิตจิตใจ นันคือกิจกรวมคีฬาว่ายนั้าและกิจกรรม
ทัศนาจรท่องเทียร
ตามปกติคุณยนงค์ขอบเอ่นคีฬำเป็นประจำอยู่แต้ว การ
เล่นแบวมินตับคับจูกๆ และครอบครัวนั้นไม่อาจทำได้สม่าเสมอ
เพราะเมื่อจูกติดการเรียน สามัติดการงานก็เจ่นไม่ได้ในรัน
นั้น ต่อมาเมื่อทราบว่าทีสระโยวิมปิดเปิดโอกาสให้ประชาชน
ธงว่ายนำให้ คุณยนงกจึงไว้ไปว่ายน้าเพือเป็นการอยคกำลังที่
/*'
%)	๒๒
2 ไจจิมปีคเปื้นประจำทุกรับ ยอกจากบ้านตั้งแตเวย
๑๕๑๐๐๑๕.๐๐ น. ไว้เวลาว่ายนั้าเป็นชั่วไมง ๆ จนถึง
๑๕๐อ นบังง ๑๓ ๐๐ น, บ้าง บางทีกถึง ๒๐๐๐ น. การ
ว่ายนั้ปืนสึงทีทำให้คุณอนงค์ มีความสุขสกขี่นอย่วงวิเซษซึ่ง
หนอกจากจะไปว่ายนำด้วยตนเองเล้วยัง ได้นำอุกชายกนเร็ก
อายุ«๕ ขวบไปต้วอ ได้ลึกสอนให้อูกขายว่ายน้าจนสามารถว่าย
ได้คี จึงหาครูท่ขำนายการว่ายน้ามาลึกสอนเพิ่มเติมเป็นพิเศษ
จนในที่สุดลูกขายธามารถว่ายได้คีคนหนึ่งของสระโอวิมปีค
3 11+
ก	ที่มาเสเชีย สิงค์โปร์และประเทศธาว แต่ไม่ประสบบัยขนะ
เพราะไม่ได้เขินผุ้อคทนและ*ยันอึกซ้อมว่ายนั้าเท่ากับแม่
" อย่างไรก็ดีคุณยนงค์ก็มีความภาคภูมิใจนักหน้าที่สูกขายเป็น
หักว่ายน้าขบมาได้ก็เพราะตนเป็นรู้เร็มลึ่กสอนให้สองคน
แม่จูกได้ลึกข้อมว่ายนำที่สระโอลิมปิดกว่า ๕ ปี่ ซึ่งก็นาน
พอที่ทำให้คุณอนงค์มองเห็นว่าสระโยอิมยีดไม่เหมาะอย่าจซึ่ง
ที่จะใช้เปีนสถานคึกลอนว่ายน้าใช้เด็กๆ และแม้แต่รู้ใหญ่
ด้วย ระยะนั้นสระว่ายน้าโธธิมปิดยนุญาตห้ ใช้สระเป็น
พี่ลึกชอนว่ายนัวได้ตั้นเด็กและผู้ใหญ่ ได้มีนักสอนว่ายน้ำ
/*(๑๓)
พาเด็กไปึกสยนว่ายนำครัโฆะ ๕๐--๒๐ คนกี้มี บางที
กว่า ๑๐๐ 6นก็มี ซึ่งกีเปินการแน่นอนว่าการตูแลย่อมจัก
ไม่ทั่วจึง นำกีลึก สระก็กว้าง รู้เวียนก็มีจำนวนมากมีหน้า
ขั้าขังมีนักว่ายน้าจริง ๆ รู้ ไปลึ๋กข้อมว่ายน้าเพื่อยอกกำตัง
กายค็มีจำนวนไม่น้อย ก็เธยมัวกันใหญ่ไม่รู้ว่าใครเป็นใคร
อันตรายย่อมจะมีขันได้จ่าย ข้าปีเยีนจุดเวิมทีทำให้คุณอนงค์
เกิดตวามคิดอยากจะมีธระว่าอนำวึนสักแห่งหนึ่ง ซึ่งไม่กว้าง
ไม่ลึก ไม่ยาวเกินไป พยที่เด็กๆ จะเคินองไปในสระก็ได้ ๚ะ
ได้ โลรไปโลลมา เป็นการแรกลึกง่ายๆ ตามแบบของวิธีว่ายนำ
,, แลยในสระเกียวกันนั้นก็มีบริเวณน้าอีกพยจะไข้ว่ายไปว่ายมา
, ได้บ้าง ในที่สุดก็เรยตัดสินใจสร้างสระว่ายน้าขึ้นที่บ้าน การ
สร้างสระว่ายนำนี้ได้รับความช่วยเหลือจาก นาวาเฮกประเวศ
[ โชแสมบูทล์ เลขาจิการส่ากเว่าอบ้าแฟประเทศไทล ไตย.
ช่วยตูแต่ให้คำแนะนำอย่างใก้ชิต จนกระทังสระสร้างเฮร็จ
เวียบวัย แต่การควบคุมตรวจตราคารสร้างสระนั้นคุณอนงค์
โจ
คารื้อชัสดุก่อสร้างก็ตรวจสอบจนเปื้นที่พอใจทุกอย่างไม่ว่าจะ
เป็นหิน ปูน ทราย เหล็ก ไม้ โดยเฉพาะบุ่นขีเมนต์ซึ่งเกิด
/*”	(๑๕)
คตลาดในขณะการก่อสร้างสระ คุณยนงค์ตัยงติดต่ะสั้งข้อ
โดยตรงจากโรงงานปูนบีเมนต์อย่างอำบากและก็ไม่เทียงพอ
ต้องหาข้อจากตอากมีคซึ่งแพงกว่าโรงงานปูนซีเมนต์มาก โดย
กดการตุบุนพีนขุณ จเปียข่วนขำหล ๆ เพรกราบ
คุณอนจค์ก็ได้ติดต่อซื้อปุ่น ๐8260 จากโรงงานมาเทพันให้
แน่นหนา ซึ่งก็ใช้เวลาเทปู่นทั้งกลางวันและกลางคืนต8ยต
เวลา ๒๕ ขั่วโมงทีเดียว คุณอนงค์ก็ควบคุมอยู่อย่าง์ใกล้บิด ,
(ไม่ได้หลับไม่ได้นอนเลยม้แค่นาทีหนึ่ง เป็นอดให้พื้นสระ
มีความมั่นคงแข่งแรงจนถึงบัจรุบัน
กิจกรรมที่คุณอนงค์ขึ้นชอบเป็นขีวิตจิตใจอีกอย่างหนึง
ก็คือการท่องเที่ยวทัศนาจร ซึ่งคุณอนงค์มักจะนิยมรวมไปกับ
ผู้คุ้นเคยเป็นหมู่เป็นคณะ ไปกับบริษัททวร์ต่าง ๆ บ้าง และ
ที่ไปบ่อยที่สุดก็ได้แก่การทัศนาจรที่กรมประชาสงเคราะห์จัก
ขึ้น แต่จะแห่งที่กรมประชาสงคราะห์นำเที่ยว คุณธนงค์
จะร่วมไปด้วยหลายๆ ครั้ง สุดเหนือเชียงราย แม่สาย สุกใตห้
เกาะขึ้นหอี สุดอีสาน อุบ9 ฯ อุตร แต่งะครั้งต้องค้างคืน.
หลายๆคืน สร้างความคื่นเต้นแอะประทับใจได้เป็นอย่างมาก
เพราะว่าปกติคุณอนจค์เป็ผู้มีนิสยรักธรรมชาติและความสงบ
/*(อำหน่าขอ
อย่างซึ่ง ฉะนันสถานที่ใคที่มีภูเขาลำเนาไพร นำตก ถ้าและ
ทะเอ จึงเป็นยอดปรารถนาทีจะให้ไปขมเพื่อความเพลิดเหลิง
“ใจ สมาชิกทัศนาจรของกรมประชาสงเคราะห์ย่อมเป็นประะ./
ขักษ์พยานไต้อย่างดีว่าคุณยนงค์มีความสามารยื่นเขา เข้า
ถ้า บุกขา ว่ายน้าตร น้ำหนล ได้คืกนหนึ่ง
ในสถานที่หลายแห่งที่ได้ไปพัศนาจรมาแล้วนั้น นำก
เซกเตลธราย็นทัหลัทจพรดตีตราศกตุลตต์
าเปิ่นอย่างมากที่สุด คุณอนงค์ได้ไปทัศนาจรมาแล้วถึง ๕
ครั้ง แต่ละครั้แระได้ขินไปอีส่วนที่สุงสุกของนาตก ซึ่งก็ทำ .
ความเบิกบานและภาคภูมิใจ๋ให้ยย่างมากที่สุด และกียงดังใจ
ว่าจะไปที่นำตกัไทรโยคอีกหลาย ๆ ครั้ง แม้บางตราที่ได้ไป
มานั้นจะเกิดพายุ ถ่นตกหนัก ทั้วคะนอง บริเวณทีพักกีแฮน
จะมีดสนิท น่ากลัวกน่ากลัว อวบากก็แสนลำบาก ทำให้ไม่
ได้หลับได้นอนตั้โครึ่งคืนต่อนคืน เช้าขึ้นยังเตบิญกับโครน
และฟื้นคินทีเชี่ยกแฉะรอบ ๆ บ้านพัก ไม้เดือนกิงกือก็อยกมา
คลานและเดินกันพธุกหล่าน ไม่เกรงกลัวและเกรงไจนัก
ทัศนาจรทั่งหลายเสียเฉย การเดินก็ค่อยๆ เดินทีจะก้าว เพราะ
คินถื่นเอามาก ๆ จะใส่รองเท้าเคินไม่ให้ รองเท้าจะจมแง์โป
*- -
/*(๑๒0)
“ในคินทันที หักหัดนาจรจึงมีโอกาสหกธั้นบ่อยที่สุด อย่างไร
ก็ดีสีงทีกล่าวนี้ไม่เป็นเหตุให้คุณอนงค์เมื่อหน่ายท้อถอย หรือ
หวาดกลัว จะสมัครใจ้ไปน้าตกไทรโยกเปีนครที่ ๒-๐๐๕.
ต่อไป
วันที่ ๑๓ อันวาคม ๒๕๓๐ คุณชนงค์ หาขักพเจ้า
ไปข่งโรงหยาบายติริราช เพื่อเข้าพักรักษาตัวเนื่องจากข้วัพเจ้า
่วยมาก แต่กีไม่ธาจเข้าอยูที่โรงพยาบาลได้เพราะไม่มีพ้อง
ว่าง ในที่สุดคุณอนงค็กย์บเป็นสู้ ได้ห้องเข้าพักรักษาตัวเพราะ
แพงท์แบะนำ รุ้มาส่งกลับเป็นผู้เข้าหักรักษาตัวแทนธู้อุกนำ
มาส่ง ซึ่งต่อมาในวันที่ ๒๒ ธันวาคม ๒๕๑๒ ชัเจ้าก็ได้
เข้าไปรักษาตัวที่โรงหยาบาลพระมงกุฎ เราจึงต่างคนต่าง
อยู่คนละโรงหยาบาร หราบข่าวของกันและกันว่าอาการตีขึ้น
ข้าพเข้าออกจากโรงพยาบาธมาพักพินที่บ้านเมื่อ ๒๓ มกราคม
พ๒๕๓๓ ได้ไปเยี่ยมคนไข้ซึ่งอาการเริ่มจะน่าปริวิตกขันแล้ว
ข้าพเจ้ามือาการดีขึ้นแต่คุณยนจค์กรับมีอาการเพียบถุงไป ใน
ที่สุดก็ถึงกรรมเมื่อวันที่ กุมภาพันธ์ ๒๕๓๓ เวฮา ๑๐.๕๐ น.
ณ โรงพยาบาลศิริราชน์นเฮง.
/*(๑๓๑)
เพือเป็นที่ระลึกถึงคุณงามความดีของคุณอนงค์ จึงได้จัด
ทัมพ์ทนัจือค่มีอว่ายน่ายองกรมพอศึกษา และนิราตไทรโยค
พระนิพนธ์กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ ขึ้นแจกเป็นบรรณา
การแต่ท้านที่กรุณามาในงานฌาปนกิจศพคุณอนจค์ สิงหศักดิ์
้วยกุศลกรรมที่คุณธนงค์ ได้ปฏิบัติในระหว่างทีมีขีวิตยยู
ประกอบกับฮานิสงส์แห่งกุศลกรรม “ซึ่งขุญบาป” แฉะญาคิ
มิตรยันพึงมีแล้วและจะได้กระทำต่วไปอีก จ4เป็นพลวบั้จจัย
จะบันตาลให้วิญญาณของคุณอนงค์จงสถิตยอยู่บนสุขารมย์ใน
สัมปรายภพจงทุกประการ เทอญ.
อุทัย ลิงพศักดิ์

--
/*คิดถึงแม่
แมขา หมู่เขียนคำไว้อาณัยครันีต้วยน้าตา ถึงเม็ว่า
วันเวลาที่แม่จากพวกเราไป จะอ่านไปนานเพียงใดก็ตาม
ความเศร้าโศกยาลัย ความคิดถึงแฉะความรักมิได้อตนัธะอง
เธย หมูคิคไม่ถึงเลยว่าแม่จะจากพวกเรจ[ปอย่างรวดเร็วอะไร
เช่นนั้น แม่เข้าอยู่โรงพยาบายยังไม่ทันถึง ๒ เดือน ตรงค
เวลาที่อยู่ในโรงพยาบาล แม่ไม่ยอมใช้ลูกๆ มาคางเป็นเพื่อน
'โดยอ้าจว่า แม่ขังแข็งแรงดี ธุกไม่คัยงสาขากหรอก แม่เป็น
คนที่มีความอตทนและเข้นแข็งมาก ไม่แสดงอาการเจ็บป่วย
มาให้เห็นเลย เพียงแต่บ่นว่าเหนีจยนิดหน่อยเท่านัน แม่เข้า
'โรจพยาบาลเมื่อวันที่ ๑๓ ธันวาคม ๒๕๓๒ ตอนเข้าแม่ไป
'โรงพยาบาลเพื่อตรวจโรคมะเร็ง โกยมีคุณสุรัฒน์ เป็นคนหา.
ไป ธุกเองมีงานสอนมากมายทุกวัน และตรวจงานเตรียมงาน
“ในตอนกลางคืน บางคืนต้องค้างทีมหาวิทยาลัยกยจิไม่ทัน.
แม่ขาลูกเสียใจมากจริง ๆ ที่ลูกมิได้มีโอกาสปรนนิบัติรับ"ช้
แม่อย่างเต็มที่ เมื่อแม่ไปโรงพยาบาล หมอก็ยังไม่แน่ใจว่า
เปินมะเร็ง และไม่ยอมให้นอนโรงพยาบาล แต่แม่บอกว่า
แม่กลับบ้านไม่ไหรแล้ว ประกอบกับขณะนั้นมีห้องพิเศษว่าง
/*(๑9)
หมอจึงยอมให้แม่นยนโรงหยาบาลและให้ยา ลูกกลับจากทำ
จานกี๊ตรงมาบ้าน คนใช้บอกว่าแม่ไปอยู่โรงหยาบารศิวิงาช
คึก ๓๒ ปี่ ชั้น แล้ว หมู่ใจหายไปหมดเพราะดึกนั้นชั้นนัน
เป็นคึกมะเร็งทั้งชั้น จึงรียไปเยี่ยมแม่ทันที ทันทีที่เห็นแม่ หมู
จักจให้ แม่กลับขิ้ม ๆ บอกว่าไม่ต้องเป็นห่วงแม่หรอก แม่งยู่
ที่นี่อขายดี หมอให้ยาทาน แม่รู้สึกสบายขึ้น ลูกไม่น่าตักง
ลำยากมาเยี่ยมแม่เจย แม่เป็นท่วงทีธุกมากำ ๆ มีต ๆ แล้ว
แม่กีไอ่ให้หมูรีบกลับ
“ในระยะแรกแม่มีอาการดีขึน หมูยังตีใจคิดว่า แม่คง
จะตีขึ้นและอยู่กับลูกไปลีกระยะหนึ่ง คงจะไปรตน้าอวยพรใน
วันแต่งงานของคุณสุรัณน์กับทมู่ได้ ซึ่งตอนแรกกำหนดไว้
วันที่ ๓๒ กุมภาพันธ์ ๒๕๑๓ ถึงแม้ว่าแม่จะนอนป่วะอยู่บน
เตียงแต่แม่กียังมี ใจท่วงไย ถามลึงเรื่องการเตรียมงานแต่งงาน
ของธุกอยู่ตลอดเวลา แม่ได้ ให้เงินหมูก้อนหนึ่งสำหวังแต่งงาน
ทั้งแต่กลางเคืยนมกราคม แม่บ่นว่าปวดท้องและบะกกับทมอที่
มาตรวจประจำหลายครั้ง แต่หมกิ ไม่ได้เฉลี่ยวใจว่ามะเริง
ลงไปถึงตับ ไต 'ในที่สุดแม่บอกกับหมอใหญ่ว่า รู้สึกเจ็บปวด
. ทรมานอย่างเหลือเกิน หมอจึงให้แม่ไปรับการฉายแสงใน
/*(๒๐)
ช่องทัรง รูสึกว่าอาการของแม่กระเดืองขึ้น ก้อนในช่องท้อ3,
(ไม่โตเท่าก่อนฉายแสง ฉายอยู่ได้ ๒=๓ วันก็ถึงวันเธาร์--.
อาทิตย์ ซึ้งทางแลนกฉายแสงหยุดท้างาน แม่มีอาการทรูดลง
อย่างมากทันที่ หมอให้ยาระจับปวดและยานอนหลับ แม่จึง
หลังเป็นส่วนมาก พลถึงวันจันทร์ แม่กีทรุดหนักลงไปลึก
หมยจึงผักสินใชไม่ให้ฉายแสงอึกต่งไป วันเสาร์ แม่หยับเป็น
ส่วนมาก วันอาทิตย์ก็เช่นกัน รันจันทร์ตอนเช้าธุกย์จปสุกธา
นำ แปรงสีพื้น และยาธีพื้น โปให้แม่ แม่องสีเองได้ รุ่งขึ้น
วันอังคาร ลูกถามแม่ว่า แม่จะลีพื้นไหม แม่พยักหน้า ธุกก็
เอาแก้วนำไป'ให้บ้วนปาก แต่แม่กลับกลื่นน้า9จป อุกจึงรู
ว่าอาการแม่หนักมากจึงไม่ได้ให้สีพื่น ลูกเยาน้าข้าวตัเบื้อน
ๆห้แม่ทั้งๆ ทีแม่ยังหยับตา แม่กินน้าข้าวตันเข้าไปหลายกำ
ลูกยังคิคว่าแม่คงจะคีขึ้น เมื่อป้อนข้าวอูกอังปอกลูกสาลี่ข้อน.
ให้แม่ แม่กเตยวไปหลายค้า ลูกถามแม่ว่า “แม่ขา รู้ ไหมว่า
อยไรง” แม่ตอบว่า “รู้ จูกสาธี” วันธังคารทั้งวัน แม่หลับ
คาตลอดทั้งรับ เมื่อจัดการบ้อนอาหารเช้าให้แม่แล้ว ลูกก็
บอกกับแม่ว่า "แม่ขา หมูไปก่อนนะคะ เพราะตั้องสอนตอน
๑๑โมง” แม่อืมดาขั้นมา แข้วพูคอย่างเหนื่อยอ่อนว่า “ไป
/*(๒๑)
เตะย ธุกคิ้ไปกราบถาแม่ตอนเป็นหมู่ไปเขียมแม่ ยนิจจา
หมูแทบัไม่เขียว่าจะเป็นไปได้ แม่เข้าขันโคม่า หมอให้น้า
เคลือในระหว่างที่ลูกไม่อยู่ แม่กระตับกระส่ายตลอตเวลา
หัวใจหมูแทบแตกสถาย ภาพของแม่ในรันนั้นยังติตตาหมู
อย่างซัดเจน หมูสงสารแม่อย่างที่สุด รุ่งขึ้นรันพุธ ลูกเลยไม่
ไป=อน อยูเล้าแม่เพราะหมอยอกกับพวกรูก ๆ ในตอนเป็น
วันอังคารว่า แม่จะสิ้นโจ๋ในวันพุธ ตอนเข้าวันพุธ อาการของ
แม่เหมือนคนหลับสนิท รุ่งขึ้นวันพฤหัสบดีที่ ๐7 กุมภาพันธ์
เวลาประมาณ ๑๐.๕๐ น, กอนเข้า แม่ก็จากพวกเราไปโดย
อาการสงบ
การลุตเสียแม่ไปในเวงาอับรวดเร็วกระทันทันเช่นนี
ทำให้ลูก ๆ เศร้าสลดโจอย่างที่ชุด ขอให้ควงวิญญาณของแม่
จมัปลูสุขคลิ ถ้าชาติหน้ามีจริง ลูกขะยริจฐานใช้เกิดเป็นลูก
ขอนม่ทุกๆ ขาติไป
ในปีวิตบองหมู แม่เป็นบุคคลคนเกียว ที่หมูสนิหล้วย
มากที่สุด รักมากทีสุก เนื่องจากแม่เป็นคนใจดี หมูจึงมีความ
ลิคร่าแม่เป็นกั้แม์และเพื่บที่ตมูปรับบุกข์ให้ทั้ง เล่าเรื่อ
ล่างๆ ให้พังให้หมด เราสนิทสนมคันมาก เมื่อมีเรืองทุกข์
นพะ
/*(๒๒)
ขัยน แม่ก็ตอยปลอบใจ แม่มีความเข้าใจจูก ๆ ดี และแม่
จับตั้งความคิดเห็นของหมูทุกธย่าง แม่ฮักลูกมากกว่าตัวของ
แม่เอง รักอย่างเสียสละ ตอะตชีวิตของแม่ แม่ท้าแต่งานเพื่อ
หาเงินส่งเสียลูก ๆ 'ให้ไว้เวียนต่อด่างประเทศ และยังหา
ทภัต์สมบัติไว้ ให้ลูก ๆ ได้“ใช้สอยกันในอนาคต แม่ส่งเชริม
จูก ๆ ทุกคนให้คีที่สุดทุกทาง คัวแม่เธจนันยอมลำบากเพื่อจูก
พระคุณอันนี้ลูก ๆ จะไม่วันดืมได้เลย แม่เป็นแม่ที่ประเสริฐที่
ชุกในโลก อุกขอยวิขฐานให้เกิดเป็นธุกของแม่ทุกๆ ขาติไป.
จากลูก
ลรณี จำรงสัตย์
/*คำไว้อาลัยแค่คุณแม่
"	นู
กราบเพห้าแม่ที่รักและเคารพ
การจากไปอย่างไม่มีวันกลับของแม่นัน เป็นความทุกข์
อันใหญ่หลวงของลูก เพราะเป็นการสูญเสียครัยิ่งใหญ่ทีสุด
ในชีวิตของอูก เป็นการูญเสียหมักของชีวิตและความธนชุ่น
ของครอบครัว ทำให้อูกต้องเศร้าโศกเสียใจอยู่ไม่วาย เมื่อ
ผังมีจีวิตอยู่นัน แม่ได้พยายามสร้างฐานะให้แก่ครอบครัว
ด้วยความยตยอมและยคทน แม่ขอมที่จะเสียสอะความสุขส่วน
ตัว เพื่อให้สามีและอุกได้มีความสุขสะกวกชบาย ให้การ
ศึกษาแก่ลูกๆ ให้มากที่สุกเท่าที่จะทํวได้ อีกทังอังให้หยายาม
สะจมทรัพย์สินไว้ ให้เยินสมบัติแก่อูก ๆ เพียยนาคตที่สะดวก
สบายของลูกๆ ตลยลจีวิตแม่ต้องล้าขากกับการทำงานสร้าง
ฐานะให้แก่ครอบครัว จนแทบจะไม่ได้มึกถึงตัเฮงเยย แม่
, เพ็งจะมีโอกายได้สบายขัน ได้ไปเที่ยวพักต่อนหย่อนใจบ้าง
ในช่วงเวยา๕--๕ ปี่หลังเห่งขีวิตนีเอง ซึ่งมัจจุราจก็ได้ด่วน
มานรากชีวิตแม่ไปเสีย ไม่ให้มีโอกาสได้รับความสนุกสบาย
อยู่นาน ช่างโหกร้ายเชียจริง
/*ท
(๒๕)
(ปกติแม่เปี้นคนแข็งแรงมาก แฉะรวังรักษาสุขภาพ
ด้วยการอยกกำลังอยู่เสมอ แม่ว่ายน้าเกียบจะทุกรัน แลยใน
ระยชหลัง แม่ได้ไปทัศนาจรกับกรมประชาสงเคราะห์บ่อยๆ
ซึ่งก้ให้ธอกกำลังด้วยการเดินแจะยื่นเขา แม่ยงดุกระฉับกระ
เฉจแบิ้งแรงอยู่มาก อูกไม่เคยคิดเธยว่าแม่จะอายุสันถึงเพียง
น้ แต่แม่ก็มาป่วยด้วยโรคที่ไม่มีทางจะรักษาให้หายได้ เร้
ว่าจะไ้รีบรักษาตั้งแต่ตันมือ ก็ยังไม่ฮาจเขาชนะโรคว่ายนี
ได้ แม่เรนเข้าวังการครวจโรคมะเร็งท่รถาบัน5เริง, เมื่อ
(ประมาณเดือนตุถาคม ๒๕๓๕ ด้วยสงฆัยว่าตัวเองว่าจะเป็น
มะเร็งที่เต้านม เพราะแม่ได้อ่านหนังสือเรื่องโรคมะเร็งที่
เต้านมว่าอาการเริ่มแรกจะมีก้อนแข็งเกิดขึ้น จึงให้ลองคว้ากู
กิ๊พบว่าที่เต้านมบ้างข้ายมีก้อนแข็งอยู่ จึงไปให้แพทย์ตรวจ
และได้รับการตรวจด้วัยการ 3--ส๒” แต่แพทธ์กี่ไม่ชามารถ
จะบอกได้ว่าใช้โรคมะเร็งหรือไม่ หรือเป็นแต่เทียงเนื้องฮก
ธรรมดา จึงแนะนำให้ไปตรวจที่โรงพยาบาลติริราช แผนก
มะเร็ง ขึงมีเครื่องมือหรัยมเทียงกว่า แม่จึงไปตรวจกับ
คุณหมะประเสริฐ ซึ่งเป็นอาจารย์หัวหน้าวิชามะเร็ง จาก
การตรวจบันแรกแพทย็ก็ยังไม่อาจวินิจฉัยได้ จึงได้ทำการ
ตัดก้อนเนื้อนั้นยอกัเปเพอวินิจฉัย และลงความเห็นว่าเป็น
/*- - - กกจ
จำหนาขออก
มะเว็งแน่ และให้ไปรับการณายแสงเป็นเวลา ๒ อาทิตย์ แม่
ได้จอกลับทมอว่า ล้าจะต้องตัดเต้านมทั้งทังหมด แม่กีไม่
ขักข่อง แต่หมอบยกว่าไม่จำเปิ้น เพราะที่ตักต้อนเนื้อยอกไป
นั้ง กีตัดไปจนหมดแล้ว และอาการของแม่ถีอยู่ในระะ
เงืนเรกจริงๆ จึจไม่จำเปีนตัวงอากอีก เพียงแค่จายแสงก.
ห8 เมื่อฉายแสงครบ หมอก็สิห้ไปตรวจจึกทุกเคียน แม่ .
ได้ไปตรวจซีกประมาน ๓เดือน หมอกี๊บอกว่าหายแต้วแนน่
นอน ถ้าไม่มีอะไวจึกปกติกิไม่ตัวงมาตรว5อีก แม่จึงนอบใจ .
วิกว่าหายแน่ เพราะแม่ก็แข็งแรงดีเช่นปกติ แม่จึงเริ่มเที่ยว
สักล่อนหย่อนใจหาความสุขให้กับผังเอง เพราะคิดว่ายังไง
เสืยแม่กีคงอายุไม่ถึน คาจะตัดงกลับเป็นมะเร็งอีกอย่างแน่นอน
อาจจะเป็นอีก ๕ ปี่ข้างหน้า แต่สำหรับถูกเธงนั้น กรับ
นอนใจเชื่อแน่ว่าแม่ต้องหายขาล เพราะได้รับรักษาตั้งแก่
เริ่มแรกจริงๆ อุกไม่นึกเธยว่าไรคร้ายนี่มันจะกลับมาหราก
เฮาชีวิตแม่ไปในระยะอันสับ
แม่เร่มไม่สขายอีกหลังจาก ๓ ปี เวิมด้วยยาการ์ไช้15ะ
ซึ่งก็นึกว่าเปบไน้หวักวรรมตา เทราะรยยะนั้นไข้หวัด
ก้าถังระบาด จึงโปหาหมอที่คลีนิดใกร้บ้าน หมอให้ยามา
ขาน ยาหมดค็ยัจไม่หายไอ จึงกำลังไปหาหมออีก และได้
เ๒
/*(๒0)
เล่าให้หมอพั้งว่าเคยเปิ้นมะเร็ง แต่หมะก็บอกว่าแม่เป็นโรค
ถุงถมที่ปอดอักเสบ 'ให้ยามาธีก ยาหมดอีก ๐ ชุด อาการ
ไฮก็ไม่พุเลา ระหว่างนี้ แม่ได้อ่านหนังสือเรื่องมะเร็งจีก
และสงส์6ว่าตัวเองจะเป็นมะเว็งที่ปอด จึงไปกลับไปโรงหยา-
บาลศิริราช หาหมอคนเติม หมยได้ ม--รย และก็ยังไม่
แน่ใจว่าแม่จะเป็นมะเร็งอีก เพราะแสลจากที่ล์มเอกซ์เรย์
นั้ดูไม่ขัด หมอจึงยอกว่าสงยักแม่จะเยีนวันโรคมากกว่า
และให้ยารักษาวันโรคมาสิาหรับให้ฉีดทุกวัน เป็นเวลา ๒
อาทิตย์ และต่อยให้กลับไปหาใหม่ แม่ได้ฉีดขาวยู่ประมาณ
๑อาทิตย์ กีรู้สึกว่าอาการหรูดลงอย่างรวตเร็ว จึงได้กำลังไป
'โรงหยาบาธอีก หมอจึงตรวจ์ใหม่ และให้แม่เข้าอยู่'ในโรง
พยาบาล ที่ติกรังสีรักษาเมื่อ ๑๓ ธ.ค. ๑๐ และไม่ได้มีโอกาส
กลับมาบ้านอีก จนกระทงวาระธุกท้ากขงขีวิต
เมื่อเข้าโรงหยาบาลได้ไม่กีรับ แม่กีมีธาการหน้ามืด
หายใจ้ไม่ออก จนตั6งให้ออกขิเจน แต่ล่อมากมีอาการดีขึ้น
อาการไฮทุเลา9ง รับประทานอาหารได้มากขึ้น จนคิดกันว่า
จะกลับทายเป็นปกติได้อีก แต่แล้วกิกลับมีธาการห้องอีด จน
ไม่อยากรับประทานอะไรเลย หมอจึงได้ฉีดยาเบ้าเส้นเจียดให้
แม่ทุกรัน เปี้บยาที่สกัตโรคมะเร็งไม่ให้กระจายตัวไปยัง
/*(๒๓)
ยวัยวะอื่น แต่ฤทธิ์ของยานีกทำให้ผมร่วงและมือสั้น อ่อบ
เหลีย " แต่งม่กีมีกำอัใจเข้รแข็งมาก ไม่ปริปากบ่นเลย
พยายามช่วยตัวเองทุกยย่าง ไม่รบควนโครให้ลำบาก ระยะ
แรกที่ฉีดยาก็มีอาการดีขึ้น แต่ต่อมาก็กลับร้สกไม่สบายอีก
อุจจารมไม่เปิ้นปกติ ท้องถุกและห้องเสีย สธับกังไป แม่จึง
คิดว่ามะเร็งกงจะลามไปถึงกระเพาะอาหารและลำไข้ แต่
หมอก็บอกว่าเป็นเพราะแจ้ยา และนยนมากไป ไม่ได้ออก
ล้าตั ต่อมาก็มีอาการบั๊สสาวะขุ่น สีเซ้นขึ้น และบั้สสาวะ
ได้นัยรง เท้าบวม ซึ่งแม่กีวินิจอัโรคให้แก่ตัวเยจอีกว่า
มะเร็งได้ลงไปถึงไตแล้ว แต่หมะก็ยังดงบอกแม่ว่าไม่เปีนไร
เป็นเพราะฤุหริ์ยาเท่านั้น ต่ะมามียาการปวดห้องขึ้นอีก ห้อง
โตขึ้นมากราวกับคนท้องแก่ และรู้สึกทัวงอีตมาก บอกกับ
หมอๆกิว่าไม่มีอยไร แม่จึงหมกยาถัยในบีวิต คิดอยากจะ
กายแวะได้บอกกับทมอว่าขอให้ตายโตยไม่ต้องทรมาน หมย
จีงได้ตรวจภายในให้ แอ้วบอกว่ามีก้อนเนื้อจอก์ใบมศลูก ให้
ไปฉายแสง เมื่อฉายไปา๒--๓ รับก็รู้สึกสบายขั้น ท้องอืด
[แลค แรลตกกันนนลหนด้] กีโวิก
จบายขึ้น ลูกจึงได้พยาอามปลอบใจเม่ และพุดให้แม่เชื่อ
/*(๒๓)
ว่าจะมีหวังหาย ได้กลับไปอยูสูกอีก แม่จึงกลับมีความหรัง
ขึ้นมาชีก และรับประทานธาหารได้มากขึ้น
เมื่อรันเสาร์ที่๒ก.พ. ๑๓ คนัร้ที่ห้องติดๆ กับไว้ตาย
4ง คุณหมอประเสริฐได้มาตุ พบกับลูก คุณหมอก็บอกว่าแม่
คงจะอยู่ไปได้อีกประมาณ ๓ เคืยน และได้แวะเยี่ยมแม่ด้วย
แม่อังได้บอกกับทมะว่า แม่รู ลึกรบายขึ้นแล้ว คืนนันจูกได้
กลับมาบอนบ้าน แวะขอให้พิภรณีไปค้างกับแม่แทน เพราะ
รุงขึ้นลูกตองไปทำงานตแตต รับรุงข้นพะเอ็กจากงาน อุก
กักลับบ้านอาบน้าเปลี่ยนเสือจ้าและไปหาแม่'ในคอนเป็น ที่
แรกลูกตั้งใจจะดังกับ็แม่ แต่พี่บอกว่าจะต้างกับแม่อึกคืนหนึง
เพราะเขาทำงานสาย แต่ลูกต้องไปเข้า จึงตกลงให้ทีค้าง
อีกคืน เซ็นั้น เมื่อจูกไปเยี่ยม แม่หลับอยู่จนกระทั่งลูกกลับ
ธุกจึงไม่ได้ปลุกแม่ แต่ที่บอกว่า วันนั้นแม่ทานขัววัค้มาก
ลุกก็ดิคว่าแม่คงจะดีขึนอีกสักพัก แต่หยรันรุ่งขึ้น ๕ ก.พ. ธุก
เล็กงานใบตอนบ่ายก็ไปเยียมแม่ เมื่อเห็นแม่ลูกถึงกับเช่าช่อน
เพราะตัวแม่เต็มไปด้วยท่ยย7ง มีท่อ 0ะ78๐๓ ท่ขน้าเกลือ
และท่อบั้งสาวะ เมื่อจับตัวแม่มือเท้าเป็นมาก เป็นจนลูกนึก
(ไม่ถึงว่าคนที่ยังมีซีวิตอยู่จะมือเท้าเป็นได้ถึงขนาดนี้ และกัง
ขากรร์ไกรแบ็งอีกด้วย ปากอ้ายยูเล็กน้อย อูกจึงโทรศัพท์มา
/*(๒๕
ที่บ้าน แต่ก็ไม่มีใครอยู่ อุกว้าวุ่นมากท้าอยไร่ไม่ลูก จะอยู่
ค้างกับแม่เลย กี ไม่มีเสือถ้านอกจากเสือฟอร์แที่ใส่อยู่ ใน
ที่สุด อูกกตัสินใจกลับบ้านมาเยาเลื้ออ้า และสงคนที่บ้าน
ไว้ว่าถ้าใดรคลับมาให้วีบไปโรงพยาบาลก่วน แล้วอูกกีวีบ
กลับไป ระหว่างนั้นลูกใจไม่คีเวย กลัวว่าแม่จะจากไปตอนที่
ลูกไม่อยู่ เมื่อลูกกลับไป หมอไว้มาตรวจแม่อีก และบอกว่า
แม่บัณีสติอยู่ อังได้อินที่มุกต้วย แต่ไม่ฮามารถจะแสดง
ฏิติริอรโต้ตอบได้ ลูกได้เข้าไปบอกกับแม่ว่า ธุกมาแล้ว
และจะตั้งกับแม่ แม่พยายามที่จะยึมกับลูก แต่ขยับปากได้
เพียงนิดเดียว เพราะขากรร์กรแข็ง ลูกเห็นเช่นนั้นแล้ว
นำสาแทบร่วง แต่ก็ไม่กล้ารัยงให้, กลแม่จะรู้ทำให้เชีย
ก้าลัจีใจ คืนนันน้องค๊อกก็ค้างกับแม่ต้วย เรวไม่กถ้าที่จะ
หลรับกันเลย กลัวแม่จะจากไปโตยเรวไม่ได้เห็นใจ ตอนศึก
แม่ตื่นขึ้นมาบอกว่าปวดบิ้สสาระ และขื่นมือให้พวไปขั้สสาวะ
ธุกจึงบอกแม่ ให้บั้สสาวยได้เอย เพราะมีกระโถนใส่อยู่แล้ว.
0กอนเข้า๕ กม ขณะธุกกำลังทานยาหารขยู่ เด็กที่
เล้าแม่ด็เรียกธุก บอกว่าแม่เรียก เมื่อลูกไปถามแม่ ๆพยายาม
จะทุลต้วัย แต่ธูกทั้งไม่ออกเลย และลูกก็เสียใจที่ไมู่ว่าแม่
พุตยะไร เข้านัน หมอได้ให้อาหารทางสายยางโดยสอดเข้า
/*(๓๐)
ไปในจมูก แต่ปรากฏว่ากระเทาะแม่ไม่ยอมรับ อาหารไม่
เดินลจิไปในสายยาง แต่ยาหารเก่ากลับขึ้นมานทน หม
จึงไช้เครื่องตุดอาหารและแก๊ขออกจากกระเพาะ และจะไห้
นั้เกลือ แต่หาเต้บเงือดไม่พบ เพราะเส้นเลือดหดตัว ตอน
บ่ายหมยมาบอนว่าจะผัดเส้นเวียดให้แม่เพื่อให้นำเกลือ หม๐
ขอกว่าประเดี๋ยวเดียวกเสร็จ ไม่มีอยไรน่าวิตก และจะช่วย
ให้แม่อาการดีขั้น ลูกจีงไม่คัดค้าน เพราะไม่มีความรู้น.
เรื่องน ลูกได้เด้าอยู่ข้างเคียงแม่ต5ยตเวธาที่หมอนำงานนี้ หมอ
ลีอยาขาให้ก่อน และใว้มี7กรีวเนื้อทีค้นขายาวประมาณ ๓
นิ้ว แล้วใช้นิ้วความหาเส้นเลือด กว่าจะควักเส้นเลือดขึ้นมา
าได้ ต้องใช้เวลานานทีเดียว จนเม่รู้สึกเจ็บ ทัง ๆ ที่จีดยฯ
ขาแล้ว และแม่อยู่ ในอาการทีเกือบจะไมู่้ สึกตัว ขากรร์โกร.
แข็งมาตั้งแต่เมื่อวานนี้แล้ว แต่ก็อังเจ็บจนรู้สึก ถึงกับร้อง
ออกมา และขยับขา พร้อมกับยกมือจะบี้ต ลูกต้องเข้าไป
ช่วยจับมือแม่ไว้ เมื่อควักเส้บเลือคขึ้นมาโค้ หมอก็ใช้เข็ม
ที่ค่อไว้กับท่อย่างเล็กๆ สอกเข้าไป“ในเส้นเลียต และเย็บแลอ
ปี่ดไว้ แล้วเอาท่อยานั้นมาต่อเข้ากับขวดนั่าเกลีย หมอขอก
ว่าการตัดเส้นเลือดนี้ติดตาด เพราะยากกว่าทุกรายที่เคยนำ
มา ถ้าลูกได้รู้ว่าการตัดเส้นเลือดจะทำให้แม่เจ็บปวดมากเช่น
/*(๑๑)
นัย. ลูกก็จะไม่ยอมให้หมอท้าวย่างเด็ดขาด เพราะกิไม่อาจ
ช่วยรักษาขีวิตแม่ไว้ไว้ ขอกจากจะนำให้ต้องทรมาชมาก
ขั้นดึก
พอศกเป็นแม่ก็ ไช้ขึนสูง เพราะแตลอักเสบและไม่รู้ลึก
คัวเต» หมอให้ยาลดไช้, แต่ก็ไม่ช่วยใช้กีขึ้น จนกระที่ง
อื่นใจเมื่อเวลาประมาณ ๑๐.๕๐ 6. วันที่ ข ก.ห, ๑๓ ซึ่ง
ตรงกับรับมาฆะบุชา การสุญเสียแม่ไป ในคมั้น ได้ทำ
คความเสียใจช้แตค่ลูกอย่างใหญ่หลวง เพราะลูกยังไม่ได้ตอบ
แทนพระคุณของแม่เวย ตลยคเวลาที่แม่ฮยู่ โรงหยาบาล วุก
, เตั้งแต่สวคมนต์ กราบให้ววิงวอนต่อสิ่งศักคิสิทธิ์ทังหลาย ขอ
ให้แม่ทายจากความเจ็ยป่วยครั้งนี้ และกลับแข็งแรงคีอีกคมั้ง
หนึ่ง แม้จะเปินเพียงชั่วระยะเวลาอันธั เพื่ท่จุกจะได้มี
.โอกาสปรนนิบติแม่ให้มีความสุข และพาแม่ไปเทียวต่าง
ประเทศ เพราะเม่อยากจะไปมาก เมื่อก่อนที่แม่จะเรีมเป็น
มะเร็ง อูกได้บอกว่าจะพาแม่ไปเที่ยวย่องกง เพราะลูกขอ
ตั๋วเครื่องบินได้ฟรีสำหรับแม่ด้วย แต่แล้วเราก็มีเรื่องขัดใจ
ันเสียก่อน เพราะคนอื่นเข้ามาวุ่นวาย และแม่ก่ดูเหมือน
ว่าจะเชื่อเขามากกว่าลูก ทำให้ลูกรูสึกไม่หย์ใจ ตกลงจูก
/*(๓๒)
จึงไปฮ่องกงกับเพื่อน โดยแม่ไม่ได้ไปต้วย ยึงกว่านน ลูก
ยังได้ทำตัวท่างเห็นจากแม่ เพรายไม่ขอบคนที่เข้ามาวุ่นวาย
กับครอบครัวิของเรา อุกไม่ได้พยายามที่จะพูดให้แม่เข้าไจ
ความคิดเห็นของลูก โดยทีลูกคิคว่า เวลาจะเป็นเครื่องพิสุจน์
ให้เห็นว่าใครเปิ้นอย่างไร แต่อนิจจา เวลาของแม่มีน้อย
เกินไป จึงไม่มีโอการได้รู้ความจริง ทำให้ลูกเสียใจอยู่จน.
ทุกรัน ว่าอูกไม่กวรจะทำให้แม่เสียใจเช่นที่ทำมาแอ้ว แต่
ล้าวิญญาณมีจริง แม่ก็คงจะได้รูแล้วว่า ความรู้สึกที่แท้จริง
ของลูกซึ่งมีต่อแม่นั้นป็นอย่างไร และคนอื่นนันเป็นอย่างไร
จำกฎเแห่งกรรมมีจริง เขาก็คงจะให้รับ82แห่งการกระทั่ว
ของเขาเองในวันหนึงข้างหน้า
6ลอดชีวิต แม่นีกถึงแต่ตนอื่นอยู่เรียย ไม่ค่อยจะได้
นีกถึงตัวเยงเลย แร้เมื่ออยู่โรงพยาบาย แม่กียงเป็นห่วง
พ่ซึ่งนอนป่วยที่โรงหยาบาลพระมงกุฎและคนในครอบครัว
ส่วนตัวเฮงนั้น กลัยอดทนต่อความเจ็บป่วยไม่ปริปากบ่นเลย
จีงไม่มีใครคิดว่าแม่จะจากเราไปเร็วอย่างนั้น ระหว่างที
งยู่ให่โรงหยาบาล / แม่ีหมันสังเสือมอบหมายจักเตรือม
นไรืองทรัพย์สินที่จะให้แก่ลูก ๆ แม่ถามหมออยู่ข่อย ๆ
ว่าแม่จะอยู่ได้อีกนานเท่าไร เมื่อหมอปธอบใจว่าแม่จะ
/*(๑๓๓)
. ต่องหายจากโรคนี้ แม่ก็ไม่เมื่อและขอเห้ลูกไปถามหมย
ให้เม่ดวย / เพื่อที่แม่จะได้จัดการโอนเงินในบัญชีของแม่
ห้.แก่ลูก จะได้ไม่ยุ่งยากเมื่อแม่ตายไป แต่ลูกก็ไม่กล้า
ที่%ะบอกความจริงแก่แม่ ได้เแก่ห2อกปออบโจให้แม่มีกำดัง
ใจต่อผู้กบโรตไปเรื่ออๆ โดยทีู่กก็ยงเบทวังอยูว่าจะมี
ปากิหารย์ทำให้แม่หายได้ แต่แล้วแม่กี่จากลูกไปจนไห้
0
วิยุญาณของแม่ไปเสวยรุขในสรวงสวรรค์แห่งสัมปรายภพนัน
แว้ว ถ้าหากขาติหน้ามีจริง ลูกก็ขอตั้งจิตอธิษฐานให้ได้
เป็นลูกของแม่อีก เพือทีุ่กจะได้มีโอกาสแก้ตัวในความลิต
ที่อุกได้ทำไว้กับแม่'ในขาตินีเมืองานสงดศพแม่ ก็มือะไร
หยายอย่างที่จดได้ไม่คือย่างใจลูก เพราะขาดความรู้, แต่
ลุกก็ให้พยายามนำอย่างดที่สุด ขึงวิญญาณของแม่กีคงจะได้
ประจักข์แล้ว อุกอยากจะเขียนถึงแม่ให้มากกว่านี้ แต่ก็
(ไม่สามารถจะสรรหาล่องค้าไตมาบรรยายให้ตรงคับความรู้สึก
ของถูกที่มีต่อแม่ได้อย่างไรก็ตาม ความดีของแม่นันจะ
เป็นที่จดจำราลีกอยู่ในใจลูกตลอดไป,
จากลูก
ณ์ผู้ฐา คิษยนุตร
เ
/*ถำหน่าขออก
จำหน่าย
อาลัยและคิกถึงคุณแม่
แม่คือบุคคลแรกที่ลูกร้จัก นับทั้งแต่แรกเกิดมาจนกระทัง
จำตรามได้ แม่รู ซ่งรักและหวงแหนลูกตอะปกบ้้องลูกของตน
ให้พ้นจากอันตรายค่าง ๆ ที่จะมาเยียนตัวลูก แม่ย่อมวักลูก
ของคัวเองยิ่งกว่าชีวิตแธะเป็นรู้ที่สุกจะขอคำปรึกษาเมื่อเวลาที่
จูกมีปั้ญหายุ่งอาก์ใจลูกมักจะมาปรึกษาคุณเม่ก่อนไคร ๆ เพื่อ
ขะค้าแนะนำจากคุณแม่ โดยเฉพระเวลาที่ลูกลิตหวังกลับมา
ทาแม่ แม่มักจะมีคำปลอบไจเพราะ ๆ ให้กับอูกและให้ความ
รักและกำอังใจเพื่อให้ลูกมีความมานะขึ้น เววาทีแม่กังมีชีวิต
จยุ่นั้นถูกแทบจะไม่ได้ทำอะไรสนองคุณท่านเลย นอกจากจะ
รับใช้ท่านในบางโฮกาส นบางครั้ลูกยังทำตามใจตัวเอง
และมักจะขึ้นเสียงกับแม่เสมอเมื่อเวลาท่านตักเดือนและห้าม
ปรามเราเมื่อเรรกระทวในสิ่งที่ผิด แต่เราคิคว่ามันน่าจะถูก
ขางครั้เมื่อเวลาที่คุณแม่คุลูก อุกจะเดินหนีหรือแสดงวิวิยาไม่
พย์ใจให้คุณแม่เห็น คุณแม่จะมีความรู้สึกเสียใจสักปานไต
นั้นล่าลูกคีไม่อาจจะรู้ ได้ แต่ ในเวยานีลูกพีงจะได้รูสกว่า
ขีวิตที่ขาดแม่นันเป็นเช่นไร จริงอยู่ชีวิตทุกขีวิตจะไม่มีวันที
จะงยืนหรือไม่มีวันสิ่นสุดลงไม่ได้ ไม่วันใตกีวันหนึ่งชีวิต
แ“
/*(๓9)
ของเวานี้กีจะต้องจบจื้น8งเหมือนกันหมด ต่างกันก็ตรงที่เวยา
ว่ามันจะข้าหรือเร็วกว่ากันเท่านั้น แต่เวลานันยังไม่ควรจะมา
สึงตัวคุณแม่เร็วเช่นนี้ คุณแม่ทึ่งจะอยู่ทับทวกเราได้เพียง ๒๐
ปี่เศยเท่านั้น ซึ่งพวกเรรู้สึกว่ามันช่างรวดเร็วอะไรเช่นบี้
ในการที่ได้ใช้ชีวิตร่วมกันภายในครอบครัวของรา แม่
เปรียบเสมือนหลักและทีที่เของพวกเราเสมอ เมื่อเราตัวงการ
ค้าแนะนำ ท่านกึจะให้ค้าแบะน้าเก่ทรกธาชม จืนมัน
ในเวลาที่ท่านเจ็บไข้ เรามีความทุกข์อยไร่ไปปรึกษาท่าน ๆ
ก็ให้คำแนะนำด้วยดีเสมยมา คุณแม่อังไม่ทันจะได้เห็นความ
สำเร็จของลูกขายคนเล็กและก็คงจะไม่มีโอการได้เห็นความ
จำเร็จหรือแว้เพียงแค่พบทน้ากันอีกต่อไปแล้ว
วันสุดท้ายที่คุณแม้ได้อยู่กับพวกเราก่อนที่จะจากพวก
เรวไปนั้น ค๊อกย์งจ้าช่วงเวลาสุดท้ายและแมหายใจสุดท้าย
ของแม่ก่อนหรากจากหวกเราไปได้เฮสมย แววตาของคุณแม่
ซึ่งองมีแต่ความห่วงใย่ในตัวลูก ๆ โดยเฉพาะต๊อกซึ่งเป็นธุก
ขายคนเล็กของคุณแม่ ซึ่งในขณะนันกำลอยู่ในวัยศึกษา
ลิตกับพวกพี่ ๆ ซึ่งเรียนฮำเร็จแล้วมีงานทำและเชียงตูตัวเอง
ได้แล้ะ
/*(๑
คุณแม้ได้เวิมสงสัยว่าจะเป็นมะเร็ง โดยคล้าหบก้อน
แบ็งๆ ที่บริเวณอกข้างข้าย จึงได้ไปทำการตรวจรักษาที่
สถาบันวิจัยโรคม=เรง เพือชืองกับโรคร้ายนี้โดยมิได้นึ่งนอน
“ในแต่ประการใด คุณแม่ตัยงไปคนเดียวเพราะพวกธุกและคุณ
พ่อไต้ออกไปทำงานและออกไปเรียนหนังสือกันหมด ทีแรก
คุณหมดเข้าใจว่าเป็นเนื้องยกวรรมตา เพราะคล้ายร้สึกร่า
มันจะติดกับจิวหนัง แต่ถ้าเป็นเนื้องอกมะเร็งแล้วมับจะเป็น
ก้วเนื้อที่ไม่ติดกับผิวหนัง จึงให้ทำการ 3ะ-ผะ ไว้ แต่แต่กี
ไม่อาจวินิจฉัยโรคให้ จึงแนะนำให้ไปโรงหยาบาลศิริราช
เพื่อตรวจวิจัย หมอที่3.พ, ศิริราชจึงนำการล่าตัดเนื้องอกนัน
. อยก และธุณหมอได้ทำการอ่าตัดยอกให้กว้างมากกว่าปกติ
เพราะคุณแม่เปิ้นตนที่ค่อนข้าเจะมีอายุ จึงป้องกันไว้ก่อน
โดยการตัตยยให้“ใหญ่กว่าเนืองยกอันนัมาก
หเมังจากทำการลำตักแล้วคุณแม่ก็กลับมาบ้านได้และยัง
ได้เล่าถึงการล่าตักต่าง ๆ ที่คุณหมอทำการล่าผัดให้พรกลูกๆ
ทั้งในตอบเป็น หลังจากที่หวกเราเล็กเรียนและเลิกทำงาน
กลับมาบ้านเล้วตัวย์ใบทน้าที่ข้มแย้มแจ่มใส และไม่มีความ
ถ้าวม์ใต ๆ หลงเหลืออยู่ในใบทน้าของคุณแม่เลยแม้ค่นอย
/*(๓๓)
จึงทำให้พวกธุก ๆ รู้สึกสบายใจขึ้น แอะคิตว่าคุณแม่คงเป็น
เนื้องอกธรรมตาและคงจน์ไม่เป็นอะไรมาก
ต่อจากนั้นมาเมื่อแลดของคุณแม่ได้หลายสนิทแล้ว กุณ
แม่กีได้เข้างับการฉายแสงติดต่อกันมาทุกๆ วันที่โรงพยาบา8
ติริงายชั้นธำงของคึก ๓๒ ซี เพื่อป้องกันเนื้อจอกที่ธาจหรง
เหลยอยู่จะลุกสามต่วไปลึก โครที่คุณหมมัตเส้นไว้ว่าจะฉาย
แสงบริเวณ์ไทนบ้าง ในวันแรกของการฉายแสงนั้นคุณแม่ก็ยัง
คฟไม่มีอาการคิดปกติเต่ยย่างไรแสดงออกมาใช้เห็น และคุณ
แม่ฮังได้เล่าถึงเครื่องมือฉายแฮงที่ทันสมัย และเจาถึงู้น่วย
คนอื่นๆ ที่ไปรับการฉายแสง ซึ่งมีทังเด็กรู้"ใหญ่และคนชรา
ที่มีสภาพต่าง ๆ กันที่ท่านไปเห็นมาให้พรกเราพึ่งทุกวันเธย
หลังจากนั้นมาประมาะเสัก ๒ อาทิตย์ บริเวณที่ได้รับการ
ฉายแสงคิดต่ยกันเข้าทุกๆ วันหนังบริเวณนั้นจึงแห้งไหม้
และเป็นจื่นแกง ต่3 ๆ มาจิวหนังบริเวะเที่ไหม้นั้นก็หอุด
ออกมาเป็นแอ่น ๆ เพราะได้รับความร้อนจากการฉายแสง
มากษั้นเอง จนธุกมยงเห็นอาการแวะสภาพของคุญแม่แล้ว
มีความสงสารคุณแม่มากจนบอกไม่ถูก อยากจะรับเคราะห์
กรรมนั้%แทนคุณแม่ แต่คุณแม่ก็มีจิตใจที่เข้มแข็งไม่เคย
/*(๓6)
แฮกงความเจ็บปรให้ทวกลูกเห็นเลย คุณแม่มักจะมีธารมณ์
ดีเธมขเมื่อ(ยู่ต่อหน้าพวก ๆ และในบางครั้คุณแม่กีมักจะ
ข่วนพวกอูก ๆ ออกไปรับประทานฮาหารนอกบ้านหรือไม่ก็ไป
ชมภาพยนตร์นอกบ้านเพีอเป็นการอ่อนครายธารมณ์แจะเพื่อ
ที่จะให้ฉืมความเจ็บปวดนั้นเชีย
คุณแม่โต้ทำการฉายแสงจนตรบธามกำหนวที่คุณหมอ
ลส์ คือประมาณเดือนครี่เจึงหยุดการไปรับการฉายแสงและ
ได้หยุดพักอ่ยนอยู่สับบ้าน และคุณหมอเมื่อแน่ว่าคงจะหาย
ขากเย้ว์ แต่คุณหมะก็ส์งให้คุณแม่ไปทำการตรวจเข็คร่าง
กาะเดียนระตรังที่ โรงหยาบาลติริราช แคนกโรคมะเร็ง ตึก
๓๒ปี่ชั้นอ่าง เพีอชืองกันการอุกลามของโรคนี้
ค่อมาคุณแม่ก็ไม่ได้มีอาการไม่ตบายหรือเจ็บป่วยแต่
อย่างใดเ8 แลที่ได้รับการฉายแสงกีค่อะ ๆ หอุด58กยอกมา
จนหมด คุณแม่จึงคิดว่าคงจะหายแล้วและคงไม่เป็นอะไรมาก
แต่คุณแม่ก็ไม่วืมที่จะปฏิบัติตามคำสั่งของแพทย์ จึงได้ไปทำ
การตรวจที่ โรงหยาบาลธีกติดต่อคันประมาณ ๒=๓ เดียน และ.
หมอกได้ตรวจและ 2-ผ๒ร ตูธอการตรวจก็ไม่พบอาการธิต
ปกติแต่อย่างให้เลย หมยบอกว่าหวยขาดแน่ แล้วคุณแม่จึงหยุด
เตลต
/*แลมไม่ให้ไปทำการตรวจอีก ต่อมาอีก ๑ ปี่ ขณะที่คุณแม่พัก
อยู่ทีบ้านคุณแม่ได้เกิดมีอาการไฮเกิดขั้น 'ในตอนแรกศุณแม่
ลิดว่าดงจะเป็นไข้หวัดธรรมดาจึงทำให้มีอาการไอและมีเธมทหะ.
ปะปนออกมาตัวย์ในเวลาที่ไอ ซึ่งเหมือนกับว่าคนที่มีอาการ.
ไข้หรัดธรรมดาทั่วไปและในขณะนั้นเป็นอตูหนาว และป่ระ-
จวบกับพรกลูก ๆ บางคนกี๊มีอาการเป็นหวัดและมีธาการไย
คุณแม่จึงเข้าใจว่าคงจะติดไข้หรัดจากหวกลูกๆ พวกธา ๆ ,
ก็คิตว่าคุณแม่คงปี้นไข้หวัดธรรมตา ซึ่งคงจะหายไปเอง .ค่
คุณแม่มีอาการไอคิกต่อกันเรื่ออ ๆ จบเปีนอาทิตย์ ๆ แระมี
อาการ์อหนักขึ้นทุกที จึงไปตรวจที่ดีวิราชอีก คุณหมอตรวจ
ตุยาการแล้วก็เบ้าใจว่าคุณแม่เป็นพวกวัณโรค เพระอาการที่
แสดงยอกมานี้มีลักษณะคล้ายอาการของรู้ป่วยเปินวัญโรคมาก
คุณหมอจึงสังยาที่ใช้รักษาโรคปั้มาให้กับคุณแม่ซึ่งกมีทัยฯ
จีดและยารับประทาน คุณแม่ตัยงไปถีดยาทีคลีนิกหมอติดล่อ
กันอีกหลายรับ แค่อาการของคุณแม่กยง ไม่ล่อยถ้าขัวขึ้นเลย
และในขณะนั้นคุณแม่ขักจะรู้สึกตัวเธงว่าคงจะไม่ ใช่เป็น
วัยโรคแน่เพราะธากาปม่ทูเลาลงจย แต่พวกลูก "ก็ไม่ได้
คิดว่าคุณแม่จะเป็นมะเร็งที่ป่อด และกหวังว่าคุณะเม่คงเป็น
/*(ส๑,
วันโรค ซึ่งมีโอกาสที่จะรักษาให้หายขาดได้ ต่อมาเมื่อได้
ทานยาและไปฉีดยาตามที่คุณหมดสังแล้ว อาการไอก็ยังไม่มี
วีแววที่จะทุเสาลงเธย กลับไอหนักขันจนในบางกรังตอนกลาง
คืนคุณแม่ไม่สามารถจะหลับได้ และพวกลูก ๆ เห็นว่าอาการ
ของคุณแม่เทียบลงกว่าเดิม คุณแม่มีอาการเงียบและขึมไป
.ไม่ค่อยอยากจะพูดจากับใคร ๆ ลูก ๆ จึงดักสืนใจนำตัวคุณแม่
เข้ารับการรักษาที่ โรงหยาบาลศิริราช และได้ให้นายแพทย์
(ท่เชี่ยวชาญทางโรคมะเร็งปี้ตรวจคุอย่างละเอียด แพะย์จึงรับ
ตัวไว้ทำการรักษาที่โรงพยาบารนี้ และจัดให้พอยู่ศึก ๓๒ ซี่
ห้องพิเศษ
เมื่อเข้ารับการรักษาใหม่ ๆ พวกลุก ๆ ค่างคือยัตคันไป
เยี่ยมเอียนตุอาการของคุณแม่อย่างใกร้'ปิดสม่ำเสมอทุก ๆ วัน
คุณแม่รู้สึกว่ามือาการดีขั้นมากอย่างคิกหูลิตตา เมื่อให้มาอยู
ใจจ้หมอและทานยาทีเกี่ยวกับโรคมะเร็งนี้ พวกลูก ๆเห็น
อาการของคุณแม่ดีปันมาก ร่างกายสคปื่นขึ้นอาการไอรตน้วย
ลงและทานยาหารได้มาก คุณแม่อังได้บอกพวกลุก ๆ ว่าอยู่
โรงพยาบาลนีแม่มีจิค่ใจสบายขั้นมาก และแทบจม์ไม่ต้องขำ
อะไงเอยนอกจากพักข่อนโห้มาก ๆ และคุณแม่ยังคิกว่าเพื่อ
หายจากโรคนี้แล้วจะช่วยทำบุญร่วมกับโรงพยาบาลนี้ เพ็ร
๕๕
/*(๒2)
สร้างตึกใหม่ ๆ 'ให้กับโรงพยาบาลนี้ด้วยเงินสักจำนวนหนึ่ง
เพราะที่คุณแม่ได้มาหักอาศัยและรักษาตัวอย่างสบายนก็
เพราะได้คนรุ่นก่อน ๆ ได้บริจาคทรักย์ร้างตึก ๓๒ปี่นีไว้
ขณะหันคุณแม่ยังสามารถอุกเดินไปไหน ๆ และลุกขึ้นไปห้า
ธุรกิจต่างๆ ได้อย่างสยาย บางครั้งท่านก็จะเดินไปขมบริเวณ
ระเบียงขั้นที่ท่านพ้ก#ยู่ ซึ่งทางโรงพชาบารได้สร้างทีนังเอ่น
สำหรับพักต่อนแระสวนตอกไม้ ซึ่งจัดไว้ ให้รู้ป่วยโดยเฉพาะ
และยังมีหนังสื่อทุกประเภทให้รู้ปวยอืมไปอ่านในห้องได้หรือ
จะอ่านที่ท้องนั้งว่นก็ได้ เรพิกล
พยาบารได้ชมกัน เพื่อที่จะให้รู้ป่วยจะไว้มีจิตใจสบายขึ้นและ
อื่มความเจ็บป่วดต่างๆ จากโรคร้ายนี
ธุกคิดว่าคุณแม่คงจะสบายและมีธาการตีขึ้นเพราะได้รับ
วามสะตวกสบายจากพวกพยาบารที่คยอปฏิบัติตุและย่าง
ๆให้ซิด ประกอบกับขณะนันเป็นเวธาที่ใกร้จะสอบไถ่ของ
ค๊อกๆ จึงไม่ค่องทีจะมีเวอวได้ ไปเยี่ยมเยียนและได้อยูใกว้ขีก
คุณแม่มากนัก แต่ก็ยังสบายโจที่มีหวกพี่ ๆ ไปตุแลยย่างใกร้
และในระยะนั้นลูกก็ ไม่ ใตร่จะได้ทราบอาการของคุณแม่มาก
นัก เพราะพวกที่ๆ ก็ไม่ได้บอกว่าคุณแม่มีฮาการว้ายแรงย่าง
ไร ลึงเวลาที่ต๊วค์ไปเยี่ยมคุณแม่ซึ่งส่วนมากต๊อกมัคจะไปเยียม
พนนะน
/*(๕๓)
คุณแม่ในเวลาเป็นหลังจากกลับจากโรงเรียน และถือยู่คอย
ปรนนิบติรับใช้ท่านและคุยเรืองสนุก ๆ ทางโรงเรียนให้คุณ
แม่ทั้ง และก็จะลาคุณแม่กลับบัวนในเวลาประมาณ ๓ หุ่มทุกๆ
รับเพือที่จะให้คุณแม่ได้มีเวลาพักลอนมาก ๆ และลูกกี ได้มี
เวลาเธรียมตัวไปเรียนหนังสือในวันรุ่งขึ้น ทุกครัที่คุณแม่
เห็นลูก ๆ ไปเยี่ยมคุณแม่มักจะยัมแย้นแจ่มไฮและคุยเรื่องสนุก
ที่โรงหยาบาลให้พวกเราฟั้ง คุณแม่ไม่เคยแสดงอาการเจ็บ
ประหวืออาการของดนไม้'ให้พวกเรรได้เห็นเอย พั้งที่คุณเม่
ขางตรมีอาการเจ็บมาก แต่คุณ.ม่กี ไม่อยากแสดงอาการให้
พวาลูกๆ เห็น เพราะจะทำให้พรกอุก ๆ มีความวิตกกังว8
ต้วะความเป็นห่วงคุณแม่ และคุณแม่มักจะสังพรกลูก ๆ เสมย
ว่า ไม่ต้องมาเยี่ยมแม่บ่อยนักพรอกแม่ไม่ได้เป็นอะไรมาก
เตรืยมตัวตูหนังสือและสอบให้ได้ตะแนนดี ๆ เท่านันแม่ก็ขึ่น
“ใจแล้ว คุณแมเปินท่วงกล้วว่าการเวียนของอูกจะเสียเพราะ
เป็นห่วงเกี่ยวกับอาการ ปวยของคุณแม่ นี่ะคุณแม่ที่รักลูก
ขย่างแท้จริง คุณแม่ยังคงตุมีอาการสดขึ่นไม่มีรังรอยของการ
ป่วยเหลียอยู่เธย จบกระทั้งอีกธาทิตย์หนึ่งก่อนที่คุณแม่จะจาก
พากเรวไป คือหลังจากที่คุณแม่ได้นอนป่วยอยู่ที่โรงพยาบาล
ได้เดือนเศษ พวกพี่ๆ ให้มายอกอ้อกว่าคุณแม่มีอาการหนัก
ในนเน่น
/*(๕๓)
มาก คุณหมอประจำตัวที่รักษาคุณแม่อยูนั้นได้มาหขและ
ขอกพรกพี่ๆ ว่าคุณเม่มีอาการหนักมากดงจะมีชีวิตอยได้อีก
นานไม่เกินหนึ่งอาทิกย์ เมื่อตือกได้พั่งพวกพีๆ บอกในขณะ
นั้นค๊อกแทบจะไม่เชื่อเลย เพราะทุกครั้ที่คือกไปเยียมคุณแน่
กีดูแข็งแรงดี อะไรกันคุณแม่จะยังคเณีชีวิตเพียงไม่เกินหนึง
ยาทิตย์เท่านั้นหรือ คุณหมออาจจะเบ้าใจฉิต อาทิตย์ธุต้ายนี้
คุณแม่มีอาการทรุดหน้าแงยย่างรวดเร็วเหมือนดังที่คุณหมอได้
พุดไว้ คุณแม่เริ่มมีอาการบวมทีบริเวณขัเห้าและบริเว
ปรายเท้า เพื่องได้ไม่ทำงานและหานอาหารอไรไม่ได้20
เมื่อทานอะไรเข้าไปกี่จะอาเจียนอะกมาหมด เม้แค่ยาก็ยัง
ทานไม่ได้ คุณแม่ทานไม่ได้แม้เด๋ยวแก้ปวด คุณหมอจึง
ต้องให้น้ำเกลือและให้อาหารทางสายยางและให้ยาโรยการ
วีดเข้าทางเส้นเลืยด ฮาเหตุที่คุณแม่มีอาการเช่นนี้เพราะคุณ
แม่เป็นมะเร็งที่ปอดและได้อุกลาม5จไปจนถึงไคและกระเพาะ
อาหาร ไตและกระเทพะอาหารจึงหยุดห้างาน ถึงแม้นว่าใน
วอนหลังคุณหมอไ้'ให้อาหารทางลายยาง ซึ่งก็จะเป็นอาหาร
เหลว เช่นพวกโธวังดืน คุณแม่ก็อาเจียนอยกมาหมดโดยทาง
สายยางอีกเส้นหนึ่งซึ่งต่ออริไปในขวดของเสีย
/*'
สาเหตุที่คุณหมอไม่สามารถจะร้กษาให้ทายได้นั้นก็เพระ
"อนแรกคุณหมดได้ให้ยาแล้วรักษาไปตามนันโดยให้ยาจำพวก
ระจับและสะกัดไม่ให้มันธุกลามไป'ในส่วนอื่นๆ ของร่างกาย 7
และให้ยารักษายย่างอ่อน ๆ แทนที่จยใช้วิธีรักษาแบบข้ามขั้น.
คียใช้แบบรุนแรง คือใช้ขารักษาแฮะระจับท้าวายมันอย่าง
แรงซึ่งค็อาจจะได้สลตึกว่านี้และอาจจะหายได้ แต่มันก็ข้าไป
เลียแต้ว ตะนน้นลูกสังเทตศุรณะม่8อมธงมากทั้ที่ขาเละแขน]
ขึงแต่ก่อนหน้านีเพียงไมทรันยังคมีนำมีนระ บัรนี้ติวของ
แมเวิมเที่ยวและซีดจนจำแทยไม่ได้ว่าเป็นแขนของคุณแม่
เพราะคุณแม่ทาบอะไว่ไม่ได้เลย ตอนบี้คุณแม่ขักจะจำอะไร
ไม่ได้แย้ว แม้เต่พวดลูก ๆ ไปพดอะไรกับคุณแม่กีคงจะไม่
คะแจะู้เรื่องได้แต่ยักหน้ารับ ควงตาของคุณแม่เหม่ย9อย
แวะคุณแม่พุตอะไวไม่ได้เลย แต่คุณเม่ก็อังคงมีความรู้สึก
ของประสาทตือยู่ เพราะเวลาที่พยาบายมาจีดยาและถ่าตัด
บรีเวณ์โคนชาให้กับคุณแม่เพีอใส่สายยางให้นำเกลือโดย
(ไม่ได้วางยาสอบ เพราะคุณหมอกตัวว่าถ้าวางยาสธบ คุณ
แม้ฮาจจะไม่ฟื้นขั้นมาได้ เพราะอาการของคุณแม่นั้น
หนักมากแต้ว คุณแม่มีอาการสะตุ้งและร้ยงด้วยความเจ็บ 7
แผนนล์
/*(49)
ปวต จนพวกลูกตั้งงออกมาคอยนอกห้องเพราะหนดุอาการ
เจ็บและเสียงร้องคุณแม่ได้ ถูกเห็นอาการคุณแม่ในขณะน
แล้วทำให้คิดว่าที่คุณหมอพูกนั้นคงจะเป็นจริง ขั้วเวยาเพืก
อาทิตย์เดี่ยวคุณแม่เปลี่ยนแปลงไปจนพวกอูก ๆ เกือบจะจำคุณ
แม่ของพวณราไม่ได้ ทำไมมันถึงรวดเรวอยไรเช่นนี่ ตอนนี
คุณหมอก็ยัคงมาตุยาการของคุณแม่เรายย่างใก้ชิดแระสัง
พวกลูก ๆ ให้มาตูแลคุณแม่ให้ดี่ ตอนปีคุณแม่จำหน้าพวก
จูกๆ ของคุณแม่ไม่ได้อีก.แล้ว คุณแม่มีอาการไร้สูง เพราะ ,
ครามเจ็บปวดภายในร่างกาย ธุกๆ ต้องตอยเอากระป๋าน้ารุ่น
.และนำคอยประคบตลอดร่างกายของคุณแม่ทังกลางวันและ
กธาเค็น และป่วยเชคตัวโดยมีพยาบายพีเศษมาคอยช่วยให้
ยาและจตบันทึ่กรายงานอาการในช่วงต่างๆ คุณแม่มีธาการ
เช่นนอยู่า๒ วัน ตลอกเวธาที่คุณแม่มีอาการขั้นหน้กนี้พวก
ธุกๆ ก็ได้แลัดกันมานอนเดิวไว้กับคุณแม่รันธะ ๒ คนรรมกับ
ทยาบาลพิเศษดีกรวมเป็น ๓ คน เพื่อความหวังครั้งสุกท้ายที
จะได้เห็นคุณแม่กอับคืนเข้าสู่สภาพปกติ หรือเป็นเพียงแต่ให้
คุณโม่มีอาการคีขึ้นเทียงเล็กน้อยหวกลุก ๆ ก็ดีใจแล้ว เพื่อ
ที่จะให้คุณแม่ได้มีขิวิตอยู่กับพวกเรานานต่อไปอีกเทืยงเล็ก
ห้ยยพวกเรากีพย์ใจแล้ว และแล้วรันสุดท้ายของชีวิตของ
คุณแม่ที่จะต้องพรากจากเราไป คือในตอนเข้าของวันที่ ซ
=
/*(4๑)
ๆุมภาพันธ์ ๒๕๑๐ หวกเราทั้งครอบครัวได้ไปพรอมหน้า
กันที่"ในห้องของคุณเม่เพีอเด้าดูอาการและถมหายใจสุดท้าย
ของคุณแม่ก่อนขึ้นลม และช่วยกันภารนาใช้คุณเม่มีอาการ
ตีขึ้น และได้ใช้ขีวิตอยู่กับทวกลูกๆ ให้ได้นานที่สุดเท่าที่จะ
นานด้
บรรยากาศในหัดงนั้นมันหกฟู่จอย่างโรบอกไม่ถูก คุณ
แม่นอนสงบนึ่งอยู่บนเดียว โดยทางปลายเห้าของเคียงถูกไข่ให้
ยกสูงขึ้นเพีอให้'โลพิตได้เดินไปเลียงสมองเพราะหัวใจเต้นข้อน
มากไม่สามารถฉีตเลือดแรงพอที่จะไปเอียงสมองได้ คุณแม่จึงมี
อาการหน้าขีสีม่วงคล้า อูกมยงคุธาการของแม่'ในขณะนัน
อกที่จะรัจให้และกั้แน้าตาไม่ให้ไหล่ได้ด้วยความสงสาวและ
เจ็บแทนคุณแม่ ข้างตัวคุณแม่มีเครื่องให้ออกขีเจนซึ่งเป็น
สายยางที่สวดเข้าไปโนรูงมูกเทีอช่วยในการหาย์ใจ เพราะ
หัวใจของคุณแม่เริ่มเต้นย่อนลง และในหังงขณะนันทุกยย่าง
เงียบสงบและวังเวงใจอย่างบอกไม่ถูก มีแต่เสียงหายใจของ
คุณแม่และเสียงของเครื่องให้อ็อกซิเจนซึ่งดังแล่วเบาอยู่ตลอด
เวลา บางครั้งคุณแม่กีจะมีอาการหายใจอย่างติดขักต้องใช้
ปากช่วยในการหายใจ ข้าง ๆ กายของคุณแม่ยังคงมีสายยาง
“ให้น้าเกลือทางขาและสายยางที่ ให้ยาทางสะโพก คุณแม่ไม่
เม	ะ--
/*(ส๓๕)
มีความรู้สึกอีกแล้ว นอกจากเหียงแต่ยัหายใจได้เท่านั้น
เพราะหั่วใจของคุณแม่ยังคงแข็งแรงและทำงานได้คือค่ ส่วน
6วักระภายในอื่นๆ นั้นมันหยุดทำงานแล้ว และแล้วในเวยฯ
ประมาณ ๒๐๕๕ นาที คุณแม่มีอาการทายใจติดบัดและหาา
ไม่ค่อยสะดวกและหายใจช้าสง พรงลูก ๆ จึงไปยอกพยา-
ขาลให้ช่วยไปตามคุณหมอมาตุอาการของคุณแม่จีกครั้ง คุณ
หมอได้"ให้ยากระตุ้นหัวใจแต่ก็ดูเหมือนจะไม่ค่อยจะได้ละเท่า
ไหร่ คุณแม่ยังคงหายใจเหมือนกับคนที่เหนื่อยหอบและก็ตูข้า
ลงเชื่อย ๆ จนในที่สุดก็หายไจติดบักลิกสัก ๒ ครั้งและก็หยุด
หายใจแจะสืนใจธงในวงแขนของพวกอูกๆ ซึ่งเลาคุอาการ
ของคุณแม่อยู่ย่างก้ชิดแต่ก็ไม่สามารถจะช่วยอะไรคุณแม่
ได้เลย และหลังจากลูกได้ทักห้ามความเศร้า โศกเสียใจและ
สงบจิตธงปไจด้แล้ว คุณหมอัได้ปรอบพวกเราและให้เหตุ55
ว่า ถ้าคุณแม่อยู่ต่อไปก็จะทรมานตัวเองเปร่า ๆ เพราะมีแต่
หัวใจอย่างเดียวที่ท้างาน ส่วนอวักวยอื่น ๆ นั้น ได้หยุดทำงาน,
หมวแล้ว และสุดความธามารถที่หมอจะทำให้คุณแม่มือม
หายใจ้จ้ต่อไปอึก
คคุณแม่ได้จากพวกเราไปอย่างไม่มีวันที่จะกลับมาพบทวก
ลูกได้อีก เมื่อรันที่๓ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๓๐ เวลาประมาณ
/*(๕๓
๑๐.๕๕ นาที ความเสียใจอย่างธุ7ซึ้งในการจากไปของคุร
แม่ในครันัลุกไม่สามารถจะบรรยายออกมาเป็นตัวอักษรได้
ว่าธุกมีความเสียใจสักปานใด นอกจากหวังว่าถ้าหากชาติหน้า
มีจริงแล้วลูกขะให้สิ่งคักดีสิทธิ์ทังหลายในสากลโลกได้คลบัน-
คาล์ให้ลูกได้เกิดเป็นลูกที่ดีของคุณแม่ตลอดไปทุก ๆ ชาติ 9ย่า
ๆให้ได้มีความตายมาพรวกแอกจากกันไปอีกเอยเหมือนในชาติ
ปัวูรูสึกว่ามันช่างรวดเร็วเสียเหลือเกินและอูกยังไม่พรัยมที่
จะับ'ในการที่เสียคุณแม่ไปโดยไม่รู้ค้าเช่นนัเวย
ทุกตรั้ที่ลูกกลับมาบ้านและเงินอ่านห้องของคุณแม่ ซึ่ง
บัตนีหัดงของคุณแม่มีแต่ความว่างเปล่า ภาพเตียงที่คุณ
แม่เคยนอนรอพวกลูกๆ กรับจากโรงเรียนมาหักทายแฉะรับ
ขรับคุณแม่'ในขณะที่คุณแม่กำธังนอนอ่านหนังสือฮยู่บนเดียง
ภาพนันยังจำคิดตาของพวกลูก ๆ เสมอ เสียงหัวเราะของคุณ
แม่ซึ่งปกติคุณแม่เป็นคนหีมีอารมณ์ว่าเวิง นำเสียงและคำหุด
ของคุณแม่ทีหร้าเดือนลูกยังแว่วอยู่ภาย์ในทูของลูกเฮมอ ทุก
ครั้ที่ลูกเดินถ่านห้องของคุณแม่และเปิด ประตูหองเพื่อที่จะ
เข้าไปพบคุณแม่ เมื่อธูกเบิตประตูห้องของคุณแม่ยยกภาพ
สึงของเครื่องไข้ต่างของคุณแม่ทียัโคงอยู่ครบบวิบูรณ์อยู่'ในที
เดิมของมัน อูกให้มองเห็นภาพเตียงอันว่างเปล่าซึ่งมีอาปูที่
“=-
/*(๕๐)
นะบและหมอนวางยยู่อย่างเรียบร้อยู่แล้วอดที่จะนำตาไหร
พรายไม่ได้ มันทำให้ลูกตั6งยืนตัวชานำตาไหลยอกมาโดยไม่
วู้คัว และได้แต่หวังว่าสักรันหนึ่งคงจะมีร่างที่มีวิญาณของๆุณ
แม่กลับมาบอนที่เตียงอันเดิมของคุณแม่นีลึก และเปีนร่มโพว์
ว่มไทรของพวกลูก ๆ ลีบล่อไปอย่างไม่มีวันจิ่นสุด คุณแม่
เปรียบเฮมือนเกรียวสันพันว์ ที่จะจุกธุก ๆ และครอบครัวด้วย
ครามรักเพื่อให้ครอบครัวมีความเป็นชีวิตเดียวคัน บัดนิกกัเค้
ชู้เต้วว่าชีวิตครอบครัวที่ขากแม่นเปินเช่นไร
จักและภูมิใจในตัวคุณแม่มากจากลูกที่รักของคุณแม่
คือก
ณะแมแตนสนสมต