พระราชนิพนธ์รัชกาลที่ ๕ เรื่องเที่ยวกลางคืน
เรื่องเที่ยวกลางคืน

การเที่ยวกลางคืนในเมืองปีนังและสิงคโปร์ เป็นที่ให้เกิดความสนุกสบายแก่เรามาก แต่ตามความจริงมันสบายครึ่งตัววิตกรำคาญครึ่งตัว ความสบายนั้นเกิดแต่การที่ “ไม่เคยรับ” คือไม่ได้เที่ยวเตร่โดยลำลองเช่นนี้ได้มาแต่เล็กคุ้มบัดนี้ การที่ได้ไปตามสบายใจไม่มีเครื่องกดขี่ คือผู้ใหญ่คอบขู่เขี้ยว หรือมีเครื่องสกัดกั้นกล่าว คือกลัวอันตรายเสื่อมศักดิ์เสียยศ และเป็นความลำบากแก่ผู้อื่นเป็นเครื่องห้ามหวงอยู่ ได้เที่ยวตามลำพังใจไม่ต้องคอยระวังตัวและผู้อื่นนับว่าเป็นความสนุกสบาย

ส่วนวิตกรำคาญนั้นไปเห็นบ้านเมืองเขาปรกติเรียบร้อย ไม่มีคนเมามายตามถนนหรือคนวิ่งราวฉกลัก จะเดินไปถนนใดทางใดเหมือนเดินไปในบ้าน จนได้เห็นในหนังสือพิมพ์มีข่าวคนตายกลางถนน และผู้ร้ายปล้นตีฟันกัน ฟังไม่น่าเชื่อ ครั้นกลับมานึกถึงบ้านเราได้ยินแต่วิ่งราวเมามายกันไม่ได้ขาดหู เป็นเหตุให้มีน้ำใจหดหู่ เอาความที่นึกเหล่านี้เข้าไปปนสนุกเสียกึ่งหนึ่ง จึงเป็นอันสนุกครึ่งหนึ่ง วิตกรำคาญครึ่งหนึ่ง

เมื่อคิดถึงการโตใหญ่ที่ต้องใช้สติปัญญาความรู้ความไหวพริบ ก็ได้เคยคิดและเคยปลงตกได้ ว่าเพราะเราไม่มีการเล่าเรียนสั่งสอนกันมาแต่ก่อน เมื่อพึ่งจะมาลงมือสอนตามหลัง ก็คงต้องต่ำกับเขาวันยังค่ำเป็นการแล้วไป มังยังห่างไกลกันอยู่มากนัก

ส่วนการที่ไม่ต้องอาศัยสติปัญญาความรู้อันใดนัก เป็นแต่ความอุตสาหเท่านั้นก็รักษาไปไม่ได้ ของก็มีแล้วใกล้ไม่ผิดกัน แต่ของเขารักษาได้ของเรารักษาไม่ได้ วางไปก็เหลวไปหมดทั้งนั้น

เป็นต้นว่าไฟตามถนน ของเราถี่กว่าเขาในบางที่บางแห่ง ในที่บ้างแห่ที่ควรจะมียังไม่มีบ้าง ข้างเขามีห่างๆ รายทั่วไปทั้งในหมู่ตลาดและที่นอกออกไป เว้นแต่ที่ไกลๆ มากๆ ก็ยังไม่มี เช่นที่ปีนังเห็นจะมีแต่ในหมู่เมืองเท่านั้น ไฟรายห่างๆกันไปไม่ถี่เหมือนบ้านเรา แต่ของเขาสว่างทั้งโคมแกสและโคมน้ำมัน ผิดกันกับบางกอกมันเปื้อนเปรอะโสโครกเต็มที เหมือนโปลิศของเรามีถี่กว่าเขาในที่บางแห่ง แต่บางแห่งไม่มีเลย ข้างเขามีรายๆ ห่างๆ มีถี่อยู่แต่ที่ประชุมคนบางแห่ง แต่เขารักษาการดีไม่มีเหตุผลอันใด ของเราไม่มีประโยชน์ในที่ควรจะได้ไป เป็นแต่เครื่องมือของคนที่ร้องให้จับกันเท่านั้น ถ้าไม่มีใครร้องให้จับก็เป็นอันไม่ต้องทำอะไร หรือกลับมีคนกล่าวซ้ำไปว่ามักจะเป็นขโมยเอง

ถึงถนนเล่าของเราโตบ้างแต่เล็กมาก แต่การรักษาไม่เสมอได้ ข้างเขาถนนใหญ่ก็ไม่ใหญ่กว่าเรานัก แต่เขาใหญ่ทั่วไปไม่เป็นซอกเป็นตรอก แต่เขารักษาดีเสมอทั่วไป การผิดกันเล็กน้อยเท่านี้ทำได้ แต่ไม่มีใครทำ จึงเป็นเหตุให้ท้อใจ เพราะคนเราขาดความอุตสาหเช่นนี้ จึงมีความสบายดีครึ่งหนึ่ง วุ่นวายใจไปครึ่งหนึ่ง แต่ก็เป็นเหตุทำให้ทึ่ง อยากเห็นอยากรู้มากเข้าอีกอย่างหนึ่งด้วย เมื่อเป็นเช่นนี้จึงมารู้สึกชัดว่าคราวก่อนที่มาเที่ยวสนุกมากกว่าความสังเกตเทียบเคียง แต่ครั้งนี้มีความประสงค์จะดูจะรู้มากกว่าสนุก ถึงว่าความรู้ที่เรียนได้ในทางไม่ดี ก็ควรจดจำไว้พออย่าให้ลืมเสียดีกว่า จึงจดจำไว้ตามที่จำได้ และที่เขาใจเช่นนี้ ผิดหรือถูกจะเอาแน่นักไม่ได้

โรงคนชั่วที่ใน ๒ เมืองนี้มีเป็นคนละส่วน คือพวกจีนกวางตุ้งพวก ๑ ฝรั่งและญี่ปุ่นพวก ๑ เป็นคนหาเงินออกหน้า ที่สิงคโปร์แบ่งเป็นคนละถนน คือพวกจีนอยู่กำพงยาวา พวกฝรั่งพวกญี่ปุ่นอยู่ที่ถนนกำพงกะลำ คนละส่วนแห่งเมือง แต่ที่ปีนังอยู่ถนนเดียวกันแต่เป็นคนละตอน ยังมีพวกแขกที่หากินลับ เป็นเทือกคนเถื่อนอีกพวกหนึ่งต่างหาก

คนกวางตุ้งนั้นอยู่ตึกสูงๆ ๒ – ๓ ชั้นบ้าง คนโรงหนึ่งอยู่ตั้ง ๒๐ คนขึ้นไป การที่ตกแต่งนั้นชั้นล่างมีโต๊ะเครื่องบูชาติดโคมมีกระจกฉายข้างหลัง ดูสว่างแวววาวมาก ห้องที่อยู่ปันเป็นชั้นๆ ชั้นๆ บนเป็นคนชั้นที่ ๑ ชั้นรองลงมาเป็นชั้นที่ ๒ ชั้นต่ำเป็นชั้นที่ ๓ โรงที่เราไปดูนั้นที่ปีนังโรงเดียว เพราะเป็นตึกของเต๊กชุนให้เช่า ทั้งเขาเป็นผู้อุปถัมภ์บำรุงคนพวกนี้อยู่โดยมาก จึงได้ขึ้นไปดูได้ เพราะคนพวกนี้ไม่รับคนชาติใดนอกจากพวกเดียวกัน ถ้ารับพวกคนอื่นคือฝรั่งเป็นต้นแล้ว พวกจีนพากันรังเกียจเสียไม่มีใครไป เพราะฉะนั้นที่กำพงยาวาไม่เห็นมีคนอื่น มีแต่จีนเต็มไปทั้งถนน แต่ที่ปีนังอยู่ถนนเดียวกับชาติอื่น จึงเห็นแขกฝรั่งไปมาทางหน้าตึกนั้นบ้าง

ห้องที่กั้นนั้นใช้ฝาไม้กั้นตามยาวของตึกเพียงครึ่งผนัง เป็นห้องสองฟากทางเดินกลาง ไม่มีหน้าต่างอย่างอุดอู้ตามธรรมเนียมจีน ถ้าขึ้นกระไดแลลงไปได้ในห้อง ประตูก็มีแต่ผ้าแดงเป็นม่านห้อยลงมาแต่ผืนเดียวเท่านั้น ดูน่ารำคาญเต็มที แต่ดูมันนอนสบายไม่เดือดร้อนอย่างใด ในห้องเช่นนั้นมียกพื้นขึ้นไปสูงสักศอกหนึ่ง มีมุ้งผ้าขาวเก่าๆ หลังหนึ่ง หน้ามุ้งมีเสื่อห้องกับหมอนกำมะลอกับตะเกียงฝิ่น มีเครื่องอะไรรุงรังตั้งหรือกองอยู่ริมฝาบ้าง การที่รู้กันว่าคนอยู่ในนั้นคือ ปิดม่านแล้วก็เป็นอันไม่มีใครเปิดเข้าไป แต่ห้องชั้นที่ ๑ นั้นมีอยู่ ๓ ห้อง กั้นฝาไม้ประตูมีม่านเหมือนกัน แปลกแต่ข้างในไม่ได้ยกพื้นมีเตียงที่นอนมุ้งแพร มีที่ล้างหน้าโต๊ะแต่ตัวกับเอาอี้ ๒ ตัว แต่กี๋คั่นกลาง ตั้งริมฝาเป็นเครื่องอย่างจีนเท่านั้น มีเจ้าพวกเครื่องกินเล่นคือเม็ดแตงและถั่วสัก ๒ – ๓ จาน ใช้จานตะกั่วเล็กๆ มีตะเกียงอย่างกระทะตะกั่วตั้งดวง ๑

ที่ชั้นบนมีห้องกว้างกั้นฝาเฟี้ยมสามด้าน เป็นประตูออกไปเฉลียงหลังคาตัดด้านหนึ่ง เฟอร์นิเจอร์ในนั้นมีโต๊ะศาลเจ้าโต๊ะหนึ่งกับเก้าอี้ยาวตั้งริมฝารอบ ที่กลางมีโต๊ะกลมกินข้าว ๒ โต๊ะ โต๊ะนี้ทำเป็นอย่างฝรั่งแต่ที่กลางยกสูงขึ้นไปหมุนได้รอบๆ เพราะจีนกินกับข้าวทีละชาม เมื่อใครจะกินก็จับหมุนไปตรงหน้าคนนั้น ใช้เก้าอี้ไม้ถักหวายของฝรั่ง มีเก้าอี้อย่างเหยียดขาอ่านหนังสืออีกมากเป็นที่นั่งพัก

วิธีรับแขกนั้นคือ แรกขึ้นไป เจ้าพวกผู้ชายคนใช้กาหลกันอย่างยิ่ง ชักรอกผ้าระบายที่ใต้ส่าหร่ายกับม่านขึ้นแขวน ขนเครื่องดีดสีตีเป่าออกมาตั้ง และสั่งให้ไปทำกับข้าวที่เตี๊ยมใกลักับที่ตึกนั้น มีน้ำชามาเลี้ยงก่อน น้ำชานั้นใช้ถ้วยชงลายสี่ฤดูสีอย่างเลว มีจุ๊นกลมอย่างที่ไทยๆ เราเรียกว่าจุ๊นญี่ปุ่น ทำด้วยตะกั่ว ในนั้นมีใบชาอยู่ในก้นถ้วย แล้วเอาน้ำร้อนเปล่ามาริน เวลาจะกินขยับฝาให้เคลื่อนกันใบชา ซดทางช่องข้างฝาถลำลงไปนั้น

ในเวลาแรกนี้มีเด็กผู้หญิงอายุสัก ๑๓ – ๑๔ ปี ๒ คน ขวั้นผมเข้าไปครึ่งหัว ถักเปียผม ตีนไรไว้ยาวสัก ๒ นิ้วกริบเสมอ นุ่งกางเกงแพร สวมเสื้อแพรติดขลิบใหญ่อย่างผู้หญิง แต่รูปร่างตาหน้ามันเป็นผู้ชายมากกว่าผู้หญิง จนตกลงเรียกกันว่าอ้าย เด็ก ๒ คนนี้เป็นคนมาฝึกหัดการปฏิบัติ ตั้งแต่ดีดสีขับร้องเป็นต้นไป ใครจะเล่นหัวลูบคลำก็ได้ เว้นแต่ถ้าจะ “เปิด” ต้องเสียเงินมากในคราวแรก

มีผู้หญิงออกมารับหน้าอยู่ ๒ คน แต่ยังไม่ได้แต่งตัว คือสวมเสื้อและกางเกงผ้าดำ ต่อคนอื่นแต่งตัวมาเปลี่ยนแล้ว จึงได้กลับไปแต่งตัวใหม่ การที่แต่งตัวนั้น คือสวมกางเกงแพงสีหนึ่ง เสื้อสีหนึ่งเป็นสีเทาๆ ต่างๆ ไม่ฉูดฉาด เสื้อใช้แขนโตอย่างมาก ติดขลิบดำและลูกไม้โตรอบ ผมเกล้าอย่างจีนมีสไตลต่างๆ ดูไม่ใคร่เหมือนกัน สวมถุงเท้ารองเท้าอย่างจีน นางคน ๑ ตีนเล็กเหมือนตีนกวางแท้ แต่ดูมันเดินคล่องแคล่วไม่กระโผกกระเผลกเลย เสื้อชั้นในใช้รัดเชือกอย่างเสื้อละคร มีตุ้มหูทองเปล่าบ้างประดับหยกบ้าง ปิ่นที่ปักผมก็เหมือนกัน การปฏิบัติก็คือผลัดกันร้องและดีดสีต่างๆ และเอากล้องมรกู่มาบรรจุยาให้สูบบ้าง มีมานั่งให้หยอกเป็นพื้น คนมาในชั้นที่ ๑ กับที่ ๒ จนหมดโรง แต่วันที่ไปนี้เต๊กซุนพาคนโงอื่นมาด้วยประมาณสัก ๔๐ คน และไปพาคนญี่ปุ่นมาให้ดูด้วย แต่จะงดไว้กล่าวทีหลังต่อไป กว่าคนจะมาพร้อมกันได้เป็นการจะบอกพอใช้อยู่แล้วแหล่ แต่ยังไม่เหมือนกับข้าว กว่าจะมาได้ยืดยาวเต็มที

ครั้นเมื่อจัดโต๊ะพร้อมแล้วไปนั่งที่เก้าอี้ล้อมรอบ บรรดาผู้หญิงที่มาก็ปันกันเป็นผู้ปฏิบัติตามมากและน้อย บางคนก็มี ๓ คน ๒ คนจนคนเดียว ยกเก้าอี้มาตั้งข้างหลังล้อมรอบออกไปอีกชั้นหนึ่ง ที่ตรงหน้าคนที่นั่งโต๊ะ มีจานรองตะเกียบช้อนและถ้วยน้ำนมตักเหล้าคนละใบ จานน้ำปลาคนละใบ มีจานเม็ดแตงและถั่วรายไปด้วย เหล้าสำหรับที่จะจับจ่ายใช้รินลงถ้วยใบ ๑ ตั้งกลาง กับข้าวใช้ชามรูปต่างๆ ยกมาทีละชาม แต่กินแล้วไม่ได้ยกกลับ กินจ้ำต่อไปอีกเท่าใดก็ได้ แต่จะกินมีพิธีมาก คือต้องสมมตนางคนใดคนหนึ่ง ซึ่งเป็นที่หยอดกันว่าดีกว่าเพื่อน เป็นพนักงานสำหรับเชิญ แรกลงมือเชิญให้กินเหล้า คือเอาถ้วยน้ำนมกับถ้วยแก้วเหล้าถือเดินไปรอบๆ ตักเหล้าแล้วบอกเชิญกินเหล้าเอาป้อนให้ที่ปาก ผู้กินเอาเหล้าในถ้วยของตัวให้นางคนนั้นกินทีละคน จนรอบแล้ว หยุดนั่งรอกันนิ่งไปทีหนึ่ง คราวนี้ลุกขึ้นใหม่เอาตะเกียบคีบกับข้าวป้อนให้ทีละคนจนรอบ แล้วจึงร้องเชิญให้กินต่อไป คนที่กินจึงได้ลงมือกิน

กับข้าวเปลี่ยนไปทีละสิ่งจนหมด มีน้ำชามาให้ในระวางนั้นด้วย เมื่อถึงของหวาน นางผู้เชิญลุกขึ้นเอาตะเกียบคีบป้อนที่ละคนใหม่จนรอบ แล้วป้อนเหล้ารอบอีกครั้งหนึ่ง คราวนี้นางคนอื่นบรรดาที่ล้อมอยู่นั้น ลุกขึ้นจับถ้วยเหล้าเที่ยวป้อนทุกๆ คน รอบโต๊ะทั้ง ๓๐ – ๔๐ คน ถ้าจะกินจริงๆ สัก ๔๐ ถ้วยจะเมาเกือบตาย แต่ไม่ต้องกินพอแจะๆ ปากก็เป็นใช้ได้ เวลานางคนใดมาป้อน ผู้กินต้องขอให้นางคนนั้นกินด้วยทุกครั้ง อนึ่งเมื่อกำลังกินนั้น จีนเขาเล่นทายนิ้วกันกับพวกผู้หญิง แต่พวกเราเล่นไม่เป็น เกณฑ์ให้มันเล่นกันเอง ถ้านางที่ปฏิบัติใครแพ้ มันมักขอให้ผู้ชายกินเหล้าแทน ถ้ากินให้ก็ดูเป็นการกระจู๋กระจี๋ขึ้น แต่ถ้าอืดเอามันเสียมันก็กินเองได้ ดูมันกินเหล่าจุๆ กันทุกคน เสียอยู่หน่อยหนึ่งแต่ไม่รู้ราคาว่าสิ้นมากน้อยเท่าใดในการมาเล่นเช่นนี้ เพราะเต๊กซุนจัดเป็นการรับรอง ถามก็ไม่บอก

การเลี้ยงแล้วเสร็จยังมีการที่ยืดยาวใหญ่อีกต่อไป คือการที่จะเปรียบคู่ ผู้ต้อนรับเขาอยากรู้ว่าเราจะชอบคนใด เราไม่มีความประสงค์จะทำไม ไม่รับก็ไม่ฟัง ใครๆ ก็ไม่ตกลงกันลงไปได้ เราเห็นจะเป็นเรามากีดเขาอยู่จึงต้องยอมรับเลือกสำหรับดูเล่นคน ๑ คือนางตีนเล็ก เขาว่ารัดตีนเพื่อจะให้ลั่นขึ้นไปข้างบน เราไม่เชื่อจึงใคร่จะเห็นว่าจริงหรือไม่อยู่บ้าง เรารับแล้วคนอื่นจึงเลือกกันต่อไป แต่เป็นการกาหลอันยิ่งใหญ่ เพราะมันไม่ใคร่ยอมรับคนต่างประเทศ ต้องทาวกันแล้วทาวกันเล่าอยู่เป็นเม่าหนึ่งเท่าใด อีตีนกวางยิ่งเล่นตัวยิ่งใหญ่ไปกว่าคนอื่น เขาแอบไปได้ยินว่ากันจนร้อยห้าสิบเหรียญแล้วยังไม่ตกลง เราเห็นเขาจะฉิบหายเพราะค่าดูเท่านั้น บอกเลิกเสียก็ไม่ยอม กลับมาบอกตกลง เป็นได้ไม่รู้ว่าจะเอาเท่าใด

แต่การที่จะอยู่ที่นี่สกปรกเต็มที เราลืมกล่าวถึงไป ที่ห้องเรือนนี้พื้นเต็มที ดูกลางถนนจะสะอาดกว่า มันนึกจะถ่มน้ำลายหรือเทน้ำลงที่ไหน ถ่มเทลงไปที่นั่น ที่ชลาหลังคาตัดนั้นเหม็นเยี่ยวออกคลุ้งไปทั้งนั้น ไม่มีที่ทางอันใดจะที่ไหนได้ที่นั่น เต๊กซุนจึงขวนไปที่บ้านสวน ต้องพาคนเหล่านั้นล่วงหน้าไปก่อน และไปรับคนที่อื่นมาอีกด้วย แต่การที่จะหารถจ้างในเวลากลางคืนนั้นหายาก เพราะตั้งแต่ยามหนึ่งไปในถนนไม่ใครมีรถเดินเลย มีแต่รถเจ๊กเดินจนดึก ต่อคนชำนาญเช่นเต๊กซุนจึงจะไปหาได้ แต่กระนั้นก็ช้ามาก เพราะ ๒ ยามแล้วรถหมดทีเดียว ทางที่ไปสวนนั้นไกลมาก เพราะอยู่ถึงที่ใกล้ไปข้างเขา ทางเดินผ่านป่าช้าจีนเก่า วันนั้นฝนตกเสมอถนนเกือบเดินไม่ได้ ที่นอกเมืองตามแถบนี้ไม่เห็นมีโปลิศรักษาเลย

ที่เรือนนี้ดูเป็นที่แต่งไว้พร้อมสรรพสำหรับรับคนมาเล่น มีห้องนอนชั้นบน ๔ ห้อง ชั้นล่าง ๔ ห้อง มีเตียงนอนที่ล้างหน้ามุ่งที่นอนพร้อม คนที่พามานั้นเป็นมลายู จะกล่าวในพวกนั้นต่อภายหลัง อีเด็กที่ว่ายังๆไม่ได้เปิดนั้นก็ไม่จริงไปคนหนึ่ง เข้าพามาด้วย ทีจะปิดกันกลัวเกิดความว่าเด็กครั้นเมื่อไปถึงใครๆ ก็พากันรอเรา เราเห็นมันไปกีดเขาอยู่ จึงตกลงยอมไปเข้าห้อง ดูนางตีนเล็กไม่เห็นจริงดังคำกล่าวนั้นเลย แต่เราไม่ได้มีธุระอันใดต่อไป นั่งเล่นอยู่ข้างนอกซึ่งเป็นที่ประชุม ต่อเวลาดึกมากจึงได้กลับมา