โคลงสุภาษิตประจำภาพในพระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม
อธิบาย
โคลงสุภาษิตไทยที่พิมพ์ในสมุดเล่มนี้ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรด ฯ ให้จารึกแผ่นศิลาติดไว้ใต้รูปภาพซึ่งโปรดฯให้พระอาจารย์อินโข่ง วัดราชบุรณะ เขียนไว้ที่ผนังกรอบประตูและหน้าต่างพระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม
สุภาษิตที่เอามาเขียนภาพและแต่งโคลงเหล่านี้ เป็นสุภาษิตไทยมีมาแต่โบราณมักชอบอ้างและกล่าวเป็นอุปมากันในพื้นเมือง รู้กันมากบ้างน้อยบ้างแพร่หลาย พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรด ฯ ให้รวมสุภาษิตไทยเหล่านี้มาเขียนรูปภาพไว้ที่ท้องฉนวนที่ทรงบาตรในบริเวณพระอภิเนาวนิเวศน์แห่ง ๑ ก่อน ครั้นทรงปฏิสังขรณ์วัดพระศรีรัตนศาสดาราม จึงโปรด ฯ ให้พระอาจารย์อินโข่งเขียนที่ผนังกรอบประตูหน้าต่างพระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม แต่โคลงนั้นจะโปรด ฯ ให้ใครแต่งหาทราบไม่
<ด.ร.>
ขออำนาจ
ขออำนาจคุณพระรัตนตรัย และผลอันเกิดแต่เชฏฐาปจายนกรรม จงประสิทธิมนุญผลแต่ท่านทั้งหลายทุกเมื่อเทอญ
<สมรรัตน>
วันที่ ๑ เมษายน ๒๔๗๒
โคลงสุภาษิตประจำภาพ
ในพระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม
/*1๑ หน้าเนื้อใจเสือ
๏ หน้า เนตรสมชื่อแม้
มฤคี
เนื้อ นุ่มนวลดูดี
แต่หน้า
ใจ พาลเก่งโกงมี
จิตต์ดั่ง
เสือ ดุดันกลั่นกล้า
โกรธร้ายอย่าสมาน ฯ
๒ หน้าไหว้หลังหลอก
๏ น่า กลัวหัวหยิกย้อน
ยอกกล
ไหว้ นบสบเศียรซน
ซ่อนเค้า
หลัง ลับกลับยกตน
โตป่อง ปึ่งแฮ
หลอก เล่ห์ลิงหลอกเจ้า
เลิดล้ำหลายขบวน ฯ
/*2๓ น้ำกลอกใบบัว
๏ คนกลมดั่งน้ำกลอก
ใบบัว
ชำนิชำนาญตัว
กลั่นกลิ้ง
ใครเสวนะพัว
พันผูก
มันจักเพโททิ้ง
โทษร้ายถึงเรา ฯ
๔ มะกอกสามตะกร้าปาไม่ถูก
๏ คนพาลพูดพล่ำลิ้น
ลมไหว
เพ้อพจน์สบถไถล
หลอกล้น
มะกอกสามตะกร้าไป
ปาเปล่า
บ่ถูกสักผลพัน
เล่ห์ลิ้นลมพาล ฯ
๕ กะลาครอบหัว
๏ เสือกเศียรสัญจรเข้า
เคียงคน
หัวร่อริกพลิกตน
พูดจ้อ
กะลาครอบหัวซน
เสือกแทรก กลางเฮย
โหลกเลื่อมแลบลิ้นล้อ
เลิดล้ำลิงถุง ฯ
/*3๖ ไม้หลักปักมูลควาย
๏ คำคนใดไพล่พล้ำ
พลาดหลาย
ไม้หลักปักมูลควาย
เปรียบอ้าง
ผู้ใหญ่พูดกลับกลาย
โอนอ่อน เอนเอย
คนมักฉินชังบ้าง
เกลียดสิ้นทวยชน ฯ
๗ แปดเหลี่ยมแปดคม
๏ ขี้ช่อหมอถ้อยต่อ
แหลเหลือ
ลักฉกชาวบกเรือ
ซุ่มส้อง
แปดคมแปดเหลี่ยมเถือ
เอาทุก ด้านเฮย
ชนชนิดเช่นนี้ต้อง
เก็บเข้าคุกขัง ฯ
๘ เหยียบเรือสองแคม
๏ เหยียบเรือสองกราบเค้า
คนคด
จุนโจทก์จำเลยลด
ต่ำแต้ม
บอกกลอุบายปด
ปองแต่ ทรัพย์เฮย
สองฝ่ายหลงแยบแย้ม
อย่างนี้บาปเหลือ ฯ
/*4๙ เสี้ยมหัวควายให้ชนกัน
๏ แสนชั่วยั่วแหย่เย้า
ยุคน
สอนนี่เสี้ยมโน่นชน
แส่ได้
สองฝ่ายไม่ทราบขวน
ขวายทเลาะ กันแฮ
เฉกเสี้ยมเขาควายให้
ขวิดไส้พุงพัง ฯ
๑๐ เหล็กแข็งดัดได้
๏ เหล็กก้อนตีมีดได้
โดยปอง
สัตว์บกสัตว์น้ำฟอง
ฝึกได้
คนซื่ออ่อนตามคลอง
คำปราชญ์ ง่ายนา
พาลชาติแข็งขืนให้
อ่อนสิ้นสุดแรง ฯ
๑๑ ไม้คดดัดได้
๏ ไม้คดควรดัดได้
โดยปอง
เหล็กนากชินเงินทอง
ทุบได้
เดียรฉานชาติลำพอง
เพียรดัด ซื่อเฮย
คนคดขืนดัดให้
ซื่อสิ้นสุดเพียร ฯ
/*5๑๒ แม่น้ำคดแจวพายตามได้
๏ แม่น้ำคดลดเลี้ยว
เล่ห์หลาย
แจวถ่อเรือพายผาย
ผ่านได้
น้ำจิตต์คดขวนขวาย
ผันผ่อน ยากนา
ปราชญ์สุดโปรดแค่นไค้
คดเคี้ยวคนพาล ฯ
๑๓ ไม้โกงดัดได้
๏ คนโกงโกงยิ่งไม้
โกงกาง
โกงกิ่งแก่นถากถาง
ดัดได้
โกงคนคิดคดขวาง
ดัดยาก
เห็นว่าโกงอย่าใกล้
หลบให้ไกลโกง ฯ
๑๔ อย่าคบคนพาล
๏ คนบิดกิจเกียจคร้าน
การงาน
ยังสั่งสอนจับการ
ถูกถ้า
ชาติพาลบิดเกลียวสมาน
มองจับ ยากเฮย
ทราบว่าปิดอย่าค้า
คบเข้าส่วนทุน ฯ
/*6๑๕ ข้างนอกสุกใสข้างในสกปรก
๏ นกยางข้างนอกล้ำ
เลิดขาว
แต่เสพสัตว์เป็นคาว
ขื่นร้าย
เฉกพาลนอกนั้นราว
กะกระดาษ
ในจิตต์ลามกบ้าย
บาปเปื้อนเป็นหนอง ฯ
๑๖ อย่าประมาทเสือหิว
๏ เสือหิวนอนนั่งแห้ง
เห็นโครง
ดูถูกมันมักโขยง
คาบเคี้ยว
พาลเฉลียวฉลาดโกง
กลเลศ เสมอนา
อย่าประมาทมันเลี้ยว
แล่เนื้อเถือหนัง ฯ
๑๗ ให้เหยื่อเสือผอม
๏ ให้ กรรมกรแซะไซ้
แสวงหา
เหยื่อ ศพสัตว์สรรมา
มากถ้วน
เสือ เสพไป่อิ่มอา
หารเหตุ หิวแฮ
ผอม ดั่งพาลผอมอ้วน
อาจคั้นคนขุน ฯ
/*7๑๘ สอนลิงขึ้นต้นไม้
๏ ฝึกหัดพานรให้
ปีนพฤกษ์
เห็นว่าช่วยการฦก
เล่ห์นี้
สอนโจรลอบลักฝึก
หัดเชี่ยว ชาญเฮย
สอนเปล่าบ่อต้องกี้
กอบเกื้อการงาน ฯ
๑๙ สอนจรเข้ว่ายน้ำ
๏ สั่งสอนสัตว์จรเข้
คงคา
ให้แหวกวนเวียนวา
ริชหว้าย
เปรียบปราชญ์สั่งสอนสา
นุศิษย์ พาลแฮ
มันเก่งโกงยิ่งย้าย
อย่าเยื้องยักสอน ฯ
๒๐ ชี้โพรงให้กะรอก
๏ ชี้ ช่องทางหว่างต้น
พฤกษา
โพรง ดั่งรูคูหา
ใช่น้อย
ให้ สำนักเดียรฉาน์
ชาติโฉด เขลาเฮย
กะรอก ดั่งคนหมอถ้อย
โทษร้ายอย่าขยาย ฯ
/*8๒๑ อย่าเลี้ยงลูกเสือ
๏ ชนโฉดบ่ได้ตรึก
ตรองการ
เลี้ยงลูกเสือสามานย์
มุ่งร้าย
เล่ห์เลี้ยงบุตรอันธพาล
พาชั่ว ให้นา
ความผิดมันมักบ้าย
ถูกต้องตนเสมอ ฯ
๒๒ อย่าเลี้ยงลูกจรเข้
๏ คนเขลาบ่อได้นึก
กาลนาน
เลี้ยงลูกจรเข้หาญ
ฮึกร้าย
เล่ห์เลี้ยงลูกอันธพาล
พาผิด ให้นา
เอาแต่ความร้ายบ้าย
บวกเปื้อนเหม็นเสมอ ฯ
๒๓ ยื่นแก้วให้ลิง
๏ ส่งเครื่องประดับให้
วานร
ฤๅจักอาจอาภรณ์
ผูกใช้
อย่าควรส่งสังวร
โอวาท
ให้พวกพาลบอดใบ้
ไป่รู้รักษา ฯ
/*9๒๔ เห็นลูกปัดดีกว่าเพ็ชร
๏ ผลปัดชูเชิดไว้
เหนือหัว
ผลเพ็ชร์เท่าผลบัว
บ่เอื้อ
ควรกลัวบ่อคิดกลัว
ดีกลับ ร้ายแฮ
เห็นผิดเป็นชอบเกื้อ
ก่อข้างขาดทุน ฯ
๒๕ ทิ้งแก้วลงน้ำ
๏ อันธพาลคลั่งเคลิ้ม
เขลากมล
เอารัตนอำพล
ผ่องเนื้อ
ทิ้งลงนทีชล
โฉดชั่ว จริงนา
เห็นชั่วเป็นดีเกื้อ
ก่อข้างฉิบหาย ฯ
๒๖ ตั้งม้าใส่บาตร
๏ ผู้ดีตั้งม้าใส่
บาตรสงฆ์
โดยจิตต์คิดตรงปลง
ปลดเปลื้อง
ฤๅโดยเจตน์จำนง
หวังอวดเขานา
สองแยบสองอย่างเยื้อง
ยากรู้ใจจริง ฯ
/*10๒๗ นักปราชญ์ตกเบ็ด
๏ เทียมปราชญ์ใช่ปราชญ์แปล้
ปลงธรรม
ยามค่ำตกเบ็ดงำ
เงื่อนส้อน
กลางวันชักปคำพำ
พึมบ่น มนต์เฮย
หวังจะกลบหลบข้อน
แคะไค้คำฉิน ฯ
๒๘ แมลงเม่าเข้าไฟ
๏ แมลง ค่อมมอมมืดหน้า
นึกไฉน
เม่า หมิ่นยินร้ายไฟ
รุ่งฟ้า
เข้า เปลวลวกประลัย
ลาญชีพ เปล่าเฮย
ไฟ ดังบาปกรรมกล้า
ลวกผู้พาลเขลา ฯ
๒๙ เห็นกงจักรเป็นดอกบัว
๏ เห็นกงจักรดุจด้าง
ดอกบัว
ขอทัดเทิดทูนหัว
ส่งให้
เสวยทุกข์ทราบสึกตัว
เต็มปลด เปลื้องเฮย
ผลพิบากแสดงได้
เดือดร้อนรำคาญ ฯ
/*11๓๐ นอนหลับทับดาบ
๏ นอน แนบแอบมิตรร้าย
ราวคม ดาบเฮย
หลับ ลเลิงหลงชม
ชื่นเคล้า
ทับ ยียั่วอารมณ์
เริงร่วม สนิทนา
ดาบ ดั่งมิตรพลิกเข้า
ประทุษฐร้ายจึ่งเห็น ฯ
๓๑ ปลาผุดหย่อนเบ็ด
๏ เห็นปลาดื่นชื่นด้วย
ประสงค์
ปลาผุดเบ็ดหย่อนตรง
โผล่ผล้ำ
ปลาตื่นเหยื่อยกปลง
เบ็ดเปล่า
เล่ห์โลภหาลาภล้ำ
หลุดแล้วลงเหลว ฯ
๓๒ หัวล้านพลอยตาย
๏ คนซื่อถือเชื่อถ้อย
คำพาล
พลอยพินาศฦๅนาม
น่าเก้อ
เฉกล้านสี่คนหาญ
เข้าช่วย เถรแฮ
ตายเพราะไป่ตรึกเน้อ
เยี่ยงนี้จงระวัง ฯ
/*12๓๓ เรือล่มเมื่อจอด
๏ เรือ เทียบถึงท่าแล้ว
และมา
ล่ม ละลายโภคา
ชวดใช้
เมื่อ หนุ่มเท่าถึงชรา
แสวงสิ่ง ใดเฮย
จอด จ่อจวนเจียนได้
สิ่งนั้นศูนย์เสีย ฯ
๓๔ ขี้ข้านอนเตียง
๏ คนจนจิตต์เกียจคร้าน
คราวงาน
เอาแต่โอ้อาการ
คี่ข้า
ยลเตียงใหญ่หมอนขวาน
เอนอาตม์ นอนแฮ
หันกลับหัวเห็นถ้า
โง่แท้นอนเตียง ฯ
๓๕ ขี้ข้านุ่งปูม
๏ คนขี้ข้านุ่งผ้า
ปูมป๋อ
นุ่งไม่ทันน่วมหนอ
แลกเหล้า
เปรียบข้าที่นายยอ
ยกยศ ให้แฮ
ดั้งปึ่งปานเป็นเจ้า
จัดจ้าจองหอง ฯ
/*13๓๖ ขี้ข้าเห็นแก่กิน
๏ สัญชาติทาสคี่ข้า
คนทมิฬ
เชื้อเช่นเห็นแก่กิน
กับเข้า
ยืนนอนนั่งกลางดิน
เดินดื่ม ได้เฮย
ดีชั่วอย่าหยอกเย้า
หยาบช้าชาติสถุล ฯ
๓๗ ถ่มน้ำลายรดฟ้า
๏ ถ่มน้ำลายรดฟ้า
ฟูนฝอย
ฟ้าบ่ถูกกลับถอย
ถูกเกล้า
เหมือนคนเลิดคุณลอย
โลกเลื่อง ฦๅเฮย
ใครประทุษฐท่านเท้า
โทษต้องตนเอง ฯ
๓๘ เด็กเดาะอิฐเล่น
๏ เด็กเดาะอิฐเล่นใกล้
หญิงชาย
มักกระเด็นโดนดาย
โดดกลิ้ง
ถูกศอถูกเศียรกาย
ผู้ใหญ่ โกรธนา
จำอย่าหลงเล่นทิ้ง
อิฐนั้นก่อความ ฯ
/*14๓๙ เต่าใหญ่ไข่กลบ
๏ เต่าใหญ่ไข่กลบให้
หายรอย
หวังบ่เห็นฟองฝอย
เฟื่องเท้า
ผู้ใหญ่ซ่อนกลคอย
ระวังโทษ ตนแฮ
กลบเกลื่อนโทษค่ำเช้า
เพื่อให้หายแผล ฯ
๔๐ แย่งก้างกันกิน
๏ แย่ง เงินทองทั่วแท้
นาสวน
ก้าง ทุกสิ่งสรรพ์กวน
ก่อร้าย
กัน เองพี่น้องชวน
โกรธแย่ง ก้างเฮย
กิน แย่งกันยุ่งย้าย
เพราะก้างกามคุณ ฯ
๔๑ ลิงล่างค่างบน
๏ ลิงค่างเปรียบเล่ห์ผู้
พาลชล
ลิงล่างเล่ห์ยศตน
ต่ำใต้
ค่างขึ้นอยู่บนกล
ยศศักดิ์ สูงนา
บนล่างบ่กลายดีได้
ชั่วชี้บอกเสมอ ฯ
/*15๔๒ ทองบางตะพาน
๏ อริยปราชญ์เปรื่องเชี่ยว
ปรีชา
ไป่เลือกสกุลเกิดปรา
กฎเกื้อ
หนุนคุณทั่วทิศา
สรรพสัตว์ สุขเฮย
เพราะพระทานทองเชื้อ
ชาติแท้ธรรมคุณ ฯ
๔๓ ทองเนื้อนพคุณ
๏ ทองนพคุณเลิดล้ำ
ฦๅสถาน
กำเนิดบ่อบางตพาน
ผ่องเนื้อ
ทองธรรมชาติสาสน์สาร
สรรเพ็ชญ์ พระนา
พิเศษผุดผ่องเชื้อ
เช่นเนื้อนพคุณ ฯ
๔๔ บัวเกิดในตม
๏ บุษบงก่อเกิดเปื้อน
เปือกตม
ดอกล่วงเลนงามชม
ชื่นหน้า
เปรี่ยบปราชญ์เกิดเปือกปม
เป็นมนุษย์
เลิดล่วงมนุษย์สุดฟ้า
ทั่วหล้าสรรเสริญ ฯ
/*16๔๕ ซ้างเผือกเกิดป่า
๏ สารเศวตอุบัติด้าว
แดนสถาน
มาสู่โพธิสมภาร
เสด็จได้
เปรียบปราชญ์ปรีชาญาณ
เกิดอยู่ ไหนนา
มาสู่สมบรมไท้
ช่วยเอื้อนอรรถธรรม ฯ
๔๖ ทำนาพึ่งน้ำ
๏ ทำนาต้องพึ่งน้ำ
ฝนนอง
ไถหว่านผลพูนกอง
เกี่ยวได้
เปรียบปราชญ์ฉลาดปอง
การกิจ ตนนา
ต้องหว่านพืชผลให้
ชุ่มน้ำใจชน ฯ
๔๗ แร้งเสพสัตว์ตาย
๏ แร้งรูปเร่อร่าร้าย
รุกรุย
เสพสัตว์ตายกายฉุย
เฉียดคลุ้ง
เปรียบปราชญ์รูปปุกปุย
ภายนอก หมองนา
แต่จิตต์ภายในฟุ้ง
เฟื่องสร้างทางกุศล ฯ
/*17๔๘ ขนุนหนามเนื้อเหลือง
๏ ผลขนุนหนามนอกเนื้อ
ในเหลือง
ช่างอ่อนหวานยวงเปลือง
เปล่งห้อง
เปรียบปราชญ์ไม่รุ่งเรือง
นอกครุ คระนา
ในจิตต์อ่อนหวานพร้อง
เพราะพร้อมงามเหลือ ฯ
๔๙ ต่อไม้ให้ยาว
๏ ทำการกิจคิดด้วย
ปรีชา
เห็นว่าสั้นปัญญา
ยากใช้
เติมต่อติดคิดหา
ความใส่ สวยเฮย
เฉกเช่นชนต่อไม้
ยืดได้โดยกาล ฯ
๕๐ ย่างช้างทั้งตัว
๏ พึงเพียรหมั่นก่อเกื้อ
การงาน
ทุกสิ่งสารพัดการ
อย่าค้าง
คงรวยพักหนึ่งนาน
นอนสุข
เอาอย่างชนย่างช้าง
สุกช้ากินยืน ฯ
/*18๕๑ เอาน้ำลูบท้อง
๏ ทำการอย่าอิดเอื้อน
อารมณ์
หมั่นเถิดนานท่านชม
ชื่นหน้า
อุตส่าห์เพิ่มเติมนิยม
ยามยาก ก่อนแฮ
น้ำลูบท้องไม่ช้า
ชอบแล้วอิ่มหลาย ฯ
๕๒ ฝนทั่งเป็นเข็ม
๏ ฝนทั่งเหล็กเหลี่ยมป้าน
เป็นเข็ม
สำเร็จตามนึกเต็ม
แต่ใช้
การงานสิ่งใดเล็ม
และล่วง เปลืองนา
สบสิ่งสรรพใดได้
เสร็จด้วยพากเพียร ฯ
๕๓ สีไฟให้ติด
๏ สีไฟไม่ติดแล้ว
อย่าหยุด
อุตส่าห์สีอุตลุด
เช่นข้อ
ไฟคงติดปุยจุด
สมจิตต์
ถ้าละเพียรจิตต์ท้อ
ชวดได้ตามประสงค์ ฯ
/*19๕๔ จับให้มั่น
๏ จับสิ่งใดให้มั่น
คงความ
อย่าปล่อยปละละตาม
แต่ได้
ถึงตายอย่าผละผลาม
พลิกไพร่
จึงจะมีชัยใช้
ชอบไม้มือเหนียว ฯ
๕๕ คั้นให้ตาย
๏ บีบสิ่งใดบีบคั้น
จนตาย
อย่าปล่อยปละละหมาย
ไม่พลั้ง
มันจะพลิกแพลงหงาย
บิดขบ
แม้ไม่มั่นคงตั้ง
คิดร้ายปลายมือ ฯ
๕๖ เหยียบเต่าสองตีน
๏ ยกย่างเหยียบเต่าตั้ง
เต็มสอง บาทแฮ
เต่าไม่อาจดิกกระดอง
โดดได้
ความลับสิ่งใดตรอง
ตรวจถนัด แน่แฮ
ยึดที่ยืนยันไว้
มั่นแล้วเลิดคุณ ฯ
/*20๕๗ หลนปลาร้าต้องมีครู
๏ สรรพวิชชาช่างใช้
การงาน
ถามก่อนทำชำนาญ
ทุกถ้า
อย่าทำนิ่งนิ่งการ
งานมัก เสียพ่อ
ดูแต่หลนปลาร้า
แรกต้องมีครู ฯ
๕๘ ผู้ดีแปดสาแหรก
๏ ผู้ดีแปดแสรกเส้น
สืบสาย
คือชนกชนนีหมาย
คู่อ้าง
สูงศักดิ์บ่เสื่อมคลาย
ขาดคลาด กันนา
แปดชั่วสาวสืบสร้าง
ห่อนสิ้นศูนย์วงศ์ ฯ
๕๙ ไม้ร่มนกจับ
๏ พฤกษไพรใบงอกเงื้อม
งำแสง
นกย่อมมาแอบแฝง
พุ่มไม้
เฉกชนรุ่งเรืองแรง
บุญก่อน หนุนนา
ชนจึ่งมาให้ใช้
เพราะเชื้อบุญสนอง ฯ
/*21๖๐ ฟังหูไว้หู
๏ ความสิ่งใดเล่าล้น
เหลือครู
ควรตริตรองชั่งชู
เที่ยงแท้
ฟังหูหนึ่งไว้หู
หนึ่งชอบ
หูไม่เบาความแม้
แม่นแล้วเลิดคุณ ฯ
๖๑ นอนสูงให้นอนคว่ำ
๏ นอนสูงสุดภาคพื้น
พึงแปร
ผินพักตร์คว่ำลงแล
แหล่งหล้า
เผื่อพบสิ่งใดแด
ดูถนัด เนตรเฮย
ผันผ่อนได้ทุกถ้า
เที่ยงแท้ทางผล ฯ
๖๒ นอนต่ำให้นอนหงาย
๏ ดลแดนใดค่ำค้าง
คืนหมาย
นอนต่ำให้นอนหงาย
พักตรไว้
เผื่อสรรพสัตว์หลาย
หลากแล่น มาฤๅ
ว่าร้ายดีจักได้
ดับร้อนผ่อนเกษม ฯ
/*22๖๓ เข้าป่าอย่าเสียเหมือง
๏ คนดีควรยิ้มอย่า
คิดเคือง
ไปป่าอย่าเสียเหมือง
มาบน้ำ
ยามอยากอาบกินเนือง
นิจนั่ง สบายแฮ
เฉกชอบชนดีล้ำ
เลิดข้างขาดแคลน ฯ
๖๔ เข้าเมืองอย่าเสียขุน
๏ อย่าคิดโหดโดดดื้อ
ถือบุญ
เห็นท่าทางมีคุณ
คิดให้
มาเมืองอย่าเสียขุน
นาหมื่น พันพ่อ
ของนอบน้อมถวายไว้
ท่านได้ดูดี ฯ
๖๕ หนามยอกเอาหนามบ่ง
๏ เสี้ยนยอกมือและเท้า
ทุกข์ทน
หนามบ่งเอาออกจน
หมดได้
ทัพศึกรบพุ่งพล
เราเพียบ แล้วพ่อ
ขอทัพเมืองใหญ่ให้
ต่อสู้ศึกศูนย์ ฯ
/*23๖๖ อย่าดมดอกหญ้า
๏ อย่าดมดอกหญ้ายั่ว
ยามจน
ดอกต่ำชาติชักชน
ชั่วแท้
เป็นไทยคบทาสทน
ทุกข์เท่า กันนา
ดอกใช่ดอกไม้แม้
เสพย์เศร้าเสียสี ฯ
๖๗ ไฟเท่าหิ่งห้อย
๏ เชื้อเพลิงเท่าหิ่งห้อย
จำรูญ
ไหม้ทุกสิ่งเผาศูนย์
ป่นปี้
เอกชนพรั่งไพรบูลย์
บุญอย่า หมิ่นแฮ
แม้นหมิ่นไหม้ชั่วนี้
ชั่วหน้านานเหลือ ฯ
๖๘ เอามือจี้ไฟ
๏ รู้ว่าเพลิงรุ่งเร้า
เปลวฮือ
อย่าพ่ออย่าเอามือ
จับจี้
ทราบชัดท่านระบือ
เรืองเดช
ควรอย่าพะพ้องกี้
เกี่ยวข้องขัดขืน ฯ
/*24๖๙ อย่าหมิ่นคนเล็ก
๏ สงวนตัวอย่าห้าว
หาญหลง
หมิ่นท่านเล็กเลิดพงศ์
เพศฟ้า
พิษเพียงวิศมวงศ์
นาคราช เล็กนา
เล็กแต่ตัวพิษกล้า
ตอดแล้วตายเร็ว ฯ
๗๐ อย่าลูบคมดาบ
๏ อย่าละเลิงลูบไล้
เล่นคม
ดาบจะบาดเจ็บระบม
บอบช้ำ
ผู้ใหญ่ยศคารม
แสดงสิ่ง ใดนา
อย่าลบถ้อยเถียงย้ำ
ยั่วเย้าเกิดความ ฯ
๗๑ อย่าไขว่หน้าช้าง
๏ รู้ว่าช้างดุร้าย
เมามัน
อย่าไขว่หน้าฉานพลัน
แตกร้าว
เทียบท่านโกรธใครครัน
เร่งครั่น คร้ามนา
เร่งหลบหลีกก่อนกร้าว
โกรธกริ้วอย่าขวาง ฯ
/*25๗๒ อวดแรงแข่งช้าง
๏ อย่าอวดแรงแข่งช้าง
คชสาร
งวงทุ่มงาแทงปราณ
ปราศแท้
เฉกยกฉัตรภูมิบาล
เถลิงราช สิรินา
อย่าแข่งขืนขัดแม้
พลาดม้วยมลายวาย ฯ
๗๓ อย่าฮึกสู้เสือ
๏ อย่าทนงนึกฮึกสู้
เสือทมิฬ
มันจักกัดกายกิน
เมื่อพลั้ง
ขันสู้กับภูมินทร
หมายชนะ ฤๅพ่อ
สู้ท่านยศยิ่งยั้ง
ยักย้ายฉิบหาย ฯ
๗๔ ควายขวิดอย่าขวาง
๏ ควายขวิดกันอย่าห้าม
ขวางกลาง
ตนจักเจ็บปวดวาง
ชีพม้วย
เพียงพาลด่าถากถาง
ชกต่อย กันเฮย
ใครแทรกกลางขวางด้วย
ดุจได้อาดูร ฯ
/*26๗๕ ชักซุงตามขวาง
๏ ชัก ขอนสักกึ่งต้น
ตามขวาง
ซุง ใหญ่ยาวโยระยาง
ยากคล้อย
ตาม ใจยากลากกลาง
ขอนขัด ขวางเฮย
ขวาง ดั่งชักขวางถ้อย
ท่านผู้ศักดิ์สูง ฯ
๗๖ ไม้ซีกคัดไม้ซุง
๏ ไม้ ไผ่เขาผ่าปล้อง
เกรียกเป็น
ซีก อ่อนบางเบาเห็น
ชอบได้
คัด ขอนใหญ่ไม่กระเด็น
ดันป่น ปี้นา
ซุง เปรียบผู้ใหญ่ใคร้
คัดค้านแหลกเหลว ฯ
๗๗ อย่าเดินนอกทาง
๏ อย่า ขวนขวายป่ายเท้า
ทรมาน
เดิน เที่ยวหลงทางกาล
เนิ่นช้า
นอก จากอริยสถาน
แล้วผิด
ทาง ใช่ทางแปดถ้า
ค่ามแล้วไหลหลง ฯ
/*27๗๘ ไม้ง่ามสอยมะเขือ
๏ อุตริเอาไม้ง่าม
สอยมะเขือ
คนคดคิดบิดเถือ
กิ่งเปลี้ย
ขั้วเหนียวเหนี่ยวง่ามเหลือ
ลำกิ่ง หักแฮ
ดังว่าความศาลเตี้ย
ตัดต้องโทษอุทธรณ์ ฯ
๗๙ ขว้างมะม่วงบนยอด
๏ อย่าเอาไม้เท้าคว่าง
เวหน
หมายถูกมะม่วงผล
ห่อนได้
คนเขลากล่าวฉินคน
ฉลาดพ่าย แพ้ฤๅ
เขลาอย่าฮึกหาญให้
เหนื่อยแพ้แรงเพียร ฯ
๘๐ เคี้ยวอ้อต่างอ้อย
๏ อย่าหลงเคี้ยวขบอ้อ
เอาชาน
อ้อสดรสฤๅหวาน
ดุจอ้อย
เปรียบโอวาทของพาล
พาผิด ให้แฮ
ถ้าเสพย์ใส่ใจถ้อย
โทษแท้พลันเห็น ฯ
/*28๘๑ อย่าเชื่อเครื่องราง
๏ อย่าทนงจิตต์คิดดื้อ
ถือดี
ประจบเป็นเพื่อนมี
สุขให้
อย่าเชื่อเครื่องรางที
พลาดยับ เทียวพ่อ
ผิดชอบกอบคุณไว้
พึ่งครั้งคราวเซ ฯ
๘๒ เห็นเขาขี่คานหามเอามือรัดก้น
๏ หันเห็นเขาขึ้นขี่
คานหาม
มือประสานก้นตาม
ไต่เต้า
อย่าพ่ออย่าเพ่อลาม
ลวนเขย่ง
เขาจักหัวเยาะเย้า
ว่าบ้ายศเผยอ ฯ
๘๓ เตี้ยยกตนเอง
๏ สกุลตนต่ำทั้ง
ทรพล
แต่หยิ่งอยากสูงยล
หยาบช้า
บอกบ้ายศยกตน
โตปึ่ง
คนจักเกลียดทั่วหน้า
ไป่ซ้องสรรเสริญ ฯ
/*29๘๔ คนเตี้ยเขย่งเท้า
๏ ตนต่ำยศศักดิ์ทั้ง
กุลวงศ์
ไม่คิดเจียมตนหลง
เขย่งเท้า
เดินเทียมท่านสูงพงศ์
ภูมไม่ ควรพ่อ
อย่าไฝ่สูงเขาจะเย้า
ยั่วแย้มยิ้มหยัน ฯ
๘๕ เป่าหอยโข่งต่างสังข์
๏ สังข์เป่าไป่รู้รูป
สีสังข์
เป่าแต่หอยโข่งดัง
ตู่ตุ้ย
ของจริงบ่รู้จัง
จำเพาะ จริงนา
เอาแต่ของเทียบทุ้ย
เทิดอ้างแทนจริง ฯ
๘๖ เป่าสากต่างปี่
๏ เป่าสากต่างปี่แก้ว
ควรฤๅ
เป่าเท่าใดไป่ฦๅ
ไป่ก้อง
สิ่งใดไม่ดีถือ
ทิษฐิว่า ดีนา
เที่ยวยกธงป่าวร้อง
เงียบสิ้นสรรเสริญ ฯ
/*30๘๗ ตีฆ้องปากแตก
๏ คนไรไร้ลาภสิ้น
เสื่อมยศ
ญาติมิตรไม่มีหมด
พวกพ้อง
อุตส่าห์เที่ยวกล่าวพจน์
พยุงช่วย ตนแฮ
เปรียบดั่งคนเคาะฆ้อง
ปากร้าวฤๅดัง ฯ
๘๘ กระต่ายหมายจันทร์
๏ กระต่ายหมายมุ่งได้
ดวงเดือน
ตัวต่ำสกุลเหมือน
ไพร่น้อย
อย่าคิดคู่สูงเฟือน
สุดฝั่ง แสวงนา
อย่าไฝ่สูงจักได้
ดักเดี้ยเสียตน ฯ
๘๙ ฟันหักกัดอ้อย
๏ ดูชนทนต์หักเหี้ยน
เห็นขัน
ใยจึ่งยักยียัน
กัดอ้อย
ดูดบ่ดื่มรสอัน
เอมโอช
แก่บ่เจียมตัวน้อย
หนึ่งโอ้อายคน ฯ
/*31๙๐ นุ่งเจียมห่มเจียม
๏ ตัวจนคนไป่น้อม
นับนาม
เจียมนุ่งเจียมห่มงาม
แง่หน้า
อย่ายืมบ่าวเขาตาม
ตัวยาก จนนา
เขาจักกล่าวขวัญช้า
ชั่วต้องติฉิน ฯ
๙๑ หูหนวกอยากฟัง
๏ สองโสตหนวกนึกหน้า
อดสู
ยังอยากฟังขันคู
คู่ร้อง
สำเนียงไปเ่หือดหู
หูไป่ ยินแฮ
ควรจักนิ่งอย่าพร้อง
พร่ำโอ้อายคน ฯ
๙๒ ยืมผ้าผู้ดี
๏ คิดคิดสมเพชหน้า
บัดศรี
ยืมหยิบผ้าผู้ดี
ชื่อใช้
แสนแกนสุดอับปรีย์
ใครเปรียบ เขาฤๅ
แท้ว่าคนด้านได้
แต่ดื้อดูฉงน ฯ
/*32๙๓ กิ้งก่าได้ทอง
๏ กิ้ง ก่าเฉิดหน้าเถ่อ
ทำหัว
ก่า ดกดุจถวายตัว
แด่ไท้
ได้ ทองผูกคอมัว
เมาปึ่ง ขึงเฮย
ทอง เทียบยศยกให้
เผ่าผู้หลู่คุณ ฯ
๙๔ จอดเรือใต้ต้นไม้
๏ อย่าจอดเรือที่ใต้
พฤกษา
จักโค่นทับนาวา
ล่มอู้
เปรียบปลูกซึ่งเคหา
เทียมท่าน ใหญ่เฮย
บุตรบ่าวท่านมากผู้
เพ่งแกล้งฉิบหาย ฯ
๙๕ กลิ้งครกขึ้นเขา
๏ คนต่ำยศศักดิ์ทั้ง
กุลวงศ์
หมายมุ่งเอาอนงค์
นาฏล้ำ
เหมือนกลิ้งครกขึ้นตรง
เขาสุด สูงนา
เห็นว่าป่วยการก้ำ
กึ่งบ้าเบาหุน ฯ
/*33๙๖ บรรทุกเกวียนหนัก
๏ บรรทุกเกวียนหนักแล้ว
มักหัก
ใจอย่าทำเกินศักดิ์
จักแปล้
ฉวยว่าพลาดชนจัก
เยาะยั่ว ได้นา
ทำแต่พอควรแม้
เหมาะได้ดีเหลือ ฯ
๙๗ ประทุกสำเภาเพียบ
๏ ประทุกสำเภาเพียบล้น
มักจม
ควรคิดแต่งตัวสม
ศักดิ์ผู้
ผิพลาดอับชนชม
บ่ยั่ว เยาะนา
แม้ว่าทำเกินกู้
ยากครั้งคราวโครม ฯ
๙๘ จรเข้คับคลอง
๏ จรเข้ยาวใหญ่ค้ำ
ขอบคลอง
คับจิตต์คิดลำพอง
ไม่น้อย
ลูกศิษย์อวดดีลอง
หลบหลู่ ครูแฮ
บุตรต่อสู้บิดาด้อย
อย่าได้สมาคม ฯ
/*34๙๙ จอดเรือขวางคลอง
๏ จอดเรืออย่าผูกให้
ขวางคลอง
เขาจักโดนป่นปอง
กล่าวร้าย
สิ่งไรเร่งปรองดอง
ดูผ่อน กันนา
เห็นไม่ยืนยอมย้าย
ยักเยื้องอย่าขวาง ฯ
๑๐๐ ทลุกลางปล้อง
๏ กำลังท่านสนทนะถ้อย
คำถาม
คำพูดสิ่งใดตาม
แต่พร้อง
เลือกความอื่นแทรกความ
กลางเรื่อง
เหมือนทลุกลางปล้อง
ไผ่ไม้ไป่ควร ฯ
๑๐๑ ฉุดหางช้าง
๏ อย่ายึดหางช้างเมื่อ
แล่นจี๋
รั้งบ่รอแรงทวี
โทษแท้
เหมือนเมียยึดสามี
มัวชื่น ชู้เฮย
อย่ายึดเขาอับแอ้
อ่อนแล้วกลับเอง ฯ
/*35๑๐๒ บังความชอบบ่าว
๏ บังความชอบบ่าวไว้
หนอนาย
ความชอบบ่าวมีหลาย
ปิดไว้
ชอบอวดว่าตัวขวาย
ขวนนี่ นั่นนา
บ่ยกเสนอสนองให้
บ่าวบ้างบ่ควร ฯ
๑๐๓ ชี้ช่องให้คนจร
๏ คนจรดีชั่วให้
สงสัย
ทราบว่ามาแต่ไกล
แปลกหน้า
อย่าชี้ช่องคลาไคล
โดยคล่อง
โคกระบือช้างม้า
มักม้วยมันขะโมย ฯ
๑๐๔ เลี้ยงหมาใต้ถุน
๏ เลี้ยงคนใดไป่รู้
สนองคุณ
มีแต่ปองผลาญทุน
ทรัพย์เปลื้อง
เลี้ยงสุนัขใต้ถุน
ดีกว่า
เหตุว่าเห่าโจรเยื้อง
ขยาดยั้งยังดี ฯ
/*36๑๐๕ ค้ากระด้งบุงเฌอ
๏ นายโลภลาภนึกหน้า
หลังเสมอ
ค้าแต่ด้งบุงเฌอ
ช่อใช้
ไถ้เข้าตากลากเหยอ
แย่งบ่าว เอานา
นายเช่นนี้อย่าได้
อยู่ด้วยฉิบหาย ฯ
๑๐๖ คนล้มอย่าข้าม
๏ คน คราวเซซวดเย้
ยันพาย
ล้ม ระเนนนอนหงาย
แผ่หล้า
อย่า มองมุ่งเหมาหมาย
ลุกไม่ ขึ้นเฮย
ข้าม หมิ่นประมาทหน้า
ท่าขึ้นคงมี ฯ
๑๐๗ ไม้ล้มจึงข้าม
๏ ไม้ล้มนอนแน่ข้าม
ควรการ
ถึงจะไต่ต่างตพาน
พึ่งได้
คนล้มลับบริวาร
ยศศักดิ์ เสื่อมเฮย
แม้หมิ่นข้ามเหมือนไม้
เช่นนั้นไป่ควร ฯ
/*37๑๐๘ ฉุดช้างชนกัน
๏ คนสันดานดัดดื้อ
ดูขัน
ช้างต่อช้างดันกัน
แย่งไว้
ช้างคูบ่รู้มัน
ดันหมด
เห็นตลอดไปได้
มั่นแล้วควรดัน ฯ
๑๐๙ คบคนจร
๏ คนจรผ่อนคบให้
ความสุข
เขาจักกอบโกยทุกข์
ทุ่มให้
อย่าควรคิดความสนุก
เนาร่วม เรือนนา
เร่งประหยัดระมัดได้
ดั่งนี้เป็นคุณ ฯ
๑๑๐ หนุนหมอนหมิ่น
๏ คนนอนหมอนหมิ่นโอ้
อาดูร
จักพลาดจักแพลงพูน
ทุกข์ให้
คิดการแต่หมิ่นมูล
มักพลาด
ควรคิดสุขุมได้
มั่นไม้มือดี ฯ
/*38๑๑๑ วัวไม่กินหญ้าอย่าข่มเขา
๏ พฤกษภหน่ายภักษ์ร้าง
แรมรส หญ้าแฮ
ไฉนข่มเขากัดกด
กอดป้อน
ผู้ฟังไป่รับพจน์
โอวาท
สอนสั่งหวังโอบอ้อม
อกโอ้เปล่าศูนย์ ฯ
๑๑๒ งัดปลวกเพิ่มเขา
๏ ส่อเสียดเอาทรัพย์ผู้
ทรพล
มาเผื่อเจือแจกคน
ครึกครื้น
บมิควรจะขวายขวน
จนเพิ่ม รวยแฮ
ดินปลวกเพิ่มผาพื้น
มักแพ้ภัยตัว ฯ
๑๑๓ ไข่กระทบหิน
๏ เอาคนอ่อนศึกสู้
สงคราม
อีกอ่อนปัญญาความ
มักแพ้
เหมือนเอาไข่ไปปาม
กระทบ หินเฮย
เปลือกไข่บางบู้แท้
ป่นปี้ไปเอง ฯ
/*39๑๑๔ เอาเป็ดขันประชันไก่
๏ จนไก่เอาเป็ดเข้า
ขันเขิน
เข้าขัดความหวังเพลิน
จิตต์ไว้
เฉกชนฉลาดเจริญ
รับไป่ ทันแฮ
ได้แต่คนขัดให้
สวดร้องฤๅดี ฯ
๑๑๕ จุดไต้โดนตอ
๏ ชูไต้เดาะดุ่มเต้า
โดนตอ
เจียนเข่าแข้งขาคอ
หักข้น
คนพล่ำพูดสอพลอ
แพลงสดุด
เจอพูดจนโดนต้น
ไป่รู้สึกตน ฯ
๑๑๖ โค่นกล้วยอย่าไว้หน่อ
๏ การโค่นกล้วยอย่าไว้
หน่อแนม
มักจักเสือกแทรกแซม
สืบเหง้า
โค่นพาลพวกโกงแกม
กุดโคตร มันแฮ
จึ่งจักศูนย์เสื่อมเค้า
เงื่อนเสี้ยนศัตรู ฯ
/*40๑๑๗ ปล่อยเสือเข้าป่า
๏ ปลดปล่อยเสือเข้าป่า
เดิมดง
เห็นป่าคนองพองพง
เที่ยงแท้
อย่าหมายว่าไม่ทนง
คงคิด ร้ายแฮ
ปล่อยศัตรูหมู่แพ้
เพ่งเพี้ยงปล่อยเสือ ฯ
๑๑๘ ปล่อยปลาลงน้ำ
๏ ปลดปลาลงปล่อยน้ำ
ปลาดี
ใจมุ่งว่ายวนหนี
แหวกน้ำ
ปล่อยข้าศึกฉลาดดี
ฝีปาก ไปแฮ
อยู่ที่ใหญ่ยศล้ำ
เลิดแล้วลืมคุณ ฯ
๑๑๙ ขังหมาในกลอง
๏ คนจับอรินราชได้
ดูเบา
หลงใส่ตรุทุเลา
ลูบไล้
อรินทรพลิกเพลา
กลับไพล่ ผลาญแฮ
เปรียบสุนัขกักไว้
ที่ท้องกลองหนัง ฯ
/*41๑๒๐ เอาหนังรองหมา
๏ อย่าเอาสุนัขขึ้นนั่ง
นอนหนัง
จักกดกัดกินหวัง
อิ่มไว้
ตั้งคนโลภเซซัง
ส่งส่วย ทรัพย์ฤๅ
กรอบบ่เว้นช่อใช้
ชุ่ยเชื้อฉิบหาย ฯ
๑๒๑ ใช้มีดต่างขวาน
๏ อย่าเอามีดผ่าไม้
เหมือนขวาน
กั่นจะหักคมราญ
บิ่นบู้
ใช้คนขลาดแทนหาญ
การกิจ เสียนา
ใช้อย่าผิดพึงรู้
อ่อนกล้าฉลาดเขลา ฯ
๑๒๒ หักด้ามพร้าด้วยหัวเข่า
๏ อย่าคัดด้ามพร้ากาจ
แข็งกัง
ด้วยเข่าขาประนัง
เหนี่ยวเน้น
ฤๅจักอ่อนโดยหวัง
วงวาด ไว้นา
ความที่แข็งอย่าเค้น
หักข้อขืนความ ฯ
/*42๑๒๓ ตีน้ำหน้าไซ
๏ กระทุ่มน้ำที่หน้า
ลอบไซ
ปลากระจายเลยไป
ลอบแห้ง
เจ้าของดักเสียใจ
จักขาด เจียวพ่อ
ลาภท่านหาอย่าแกล้ง
กล่าวกั้นกางขวาง ฯ
๑๒๔ เกี่ยวแฝกมุงป่า
๏ เกี่ยว หญ้าคากกทั้ง
แขมพง
แฝก กนากลากเลอหลง
แบกบ้า
มุง ร่มที่ในดง
กว้างใหญ่ นักแฮ
ป่า เปรียบคนคิดค้า
ทรัพย์น้อยแต่งสำเภา ฯ
๑๒๕ ตำน้ำพริกละลายแม่น้ำ
๏ ตำพริกขยิกขยี้
ฝีมือ
พริกป่นคนคิดถือ
ครกได้
ละลายลงทะเลฤๅ
รสจัก เผ็ดนา
ดั่งคนใจกว้างให้
ทรัพย์น้อยละลายศูนย์ ฯ
/*43๑๒๖ ฝากไข่ไก่ไว้แก่กา
๏ ฝากฟองเป็ดไก่ไว้
แก่กา
แต่บ่ฝากยังมา
ฉกผ้าย
ทราบชัดว่าชนพา
ลจิตต์ โจรพ่อ
อย่าเหลิ่นเล่อใจง่าย
ฝากเข้าของสงวน ฯ
๑๒๗ ฝากปลาไว้แก่แมว
๏ ฝากมัตสยาไว้แก่
วิฬาร์
ฤๅงดเว้นมัจฉา
ชื่นไซ้
ลูกเมียเพื่อนผัวพา
ลนัก เลงเฮย
อย่ามักง่ายฝากให้
ปกป้องทองเงิน ฯ
๑๒๘ หุงเข้าประชดหมา
๏ หุง สารใส่หม้อล้น
เหลือหลาย
เข้า คลุกใส่กะทาย
ทุ่มไว้
ประชด สุนัขให้หาย
โลภลัก หายฤๅ
หมา เปรียบข้าชั่วใช้
ยิ่งให้ยิ่งกิน ฯ
/*44๑๒๙ ปิ้งปลาประชดแมว
๏ ปิ้ง มัจฉาใหญ่น้อย
นับอนันต์
ปลา สุกเสร็จดึงดัน
แดกให้
ประชด แมวจะให้มัน
หายลโมภ หายฤๅ
แมว เช่นบ่าวชั่วใช้
ยิ่งให้ยิ่งเหิม ฯ
๑๓๐ ยังไม่เห็นน้ำตัดกะบอก
๏ ยังไป่เห็นน้ำรีบ
ชิงกัน
ตัดบอกหวังปูนปัน
ส่วนน้ำ
หากคลาดน่าเคอะขัน
เจียวพ่อ
หมายสิ่งบ่เห็นก้ำ
กึ่งได้โดยเดา ฯ
๑๓๑ ยังไม่เห็นกะรอกโก่งหน้าไม้
๏ ยังไม่เห็นรอกเต้น
ตัวมัน
อย่าเพ่อโก่งเกาทัณฑ์
น่าไม้
สายหย่อนเพื่อนจักหยัน
เยาะเล่น
ยังไป่แน่แท้ได้
ด่วนก้อคุยก๋า ฯ
/*45๑๓๒ พุ่งหอกเข้ารก
๏ พุ่งหอกเข้ารกแล้ว
หลีกหนี
ใจด่วนควรการดี
บ่ได้
ผิดถูกไม่ทราบมี
จิตต์มัก ง่ายนา
เอาแต่เสร็จการไซ้
ชุ่ยพ้นมือตน ฯ
๑๓๓ ชี้นกปลายไม้
๏ ชี้ สกุณานึกได้
ดุจหมาย
นก ใหญ่น้อยแลหลาย
สล้าง
ปลาย พฤกษนึกนกหาย
บ่ห่อน เห็นนา
ไม้ เปรียบคนชุ่ยอ้าง
เปล่าล้วนลมเหลว ฯ
๑๓๔ หลับตายิงกะสุน
๏ อวดดีเดาสวดอ้าง
อวดคุณ
หลับเนตรยิงกะสุน
เซอะแท้
ปางใดจะเหมาะหมุน
ถูกมุ่ง หมายเฮย
เห็นว่าป่วยการแม้
พลาดแล้วเปลืองแรง ฯ
/*46๑๓๕ ขวานสับฟาก
๏ โอ้อวดสารพัดรู้
กิจการ
ครั้นจักเอาการงาน
เงอะสิ้น
ไม่เป็นเรื่องราวกขวาน
สับฟาก
หากว่าใครเชื่อลิ้น
ช่วงใช้การเสีย ฯ
๑๓๖ สุกหัวกินหัว
๏ ปิ้งปลาหัวสุกแล้ว
กินหัว
ใจง่ายโลภเมามัว
มักได้
ทรัพย์สินส่วนครอบครัว
คราวส่ง คลังแฮ
หัวแรกรวบไว้ใช้
ฉลาดชั้นเชิงหวัง ฯ
๑๓๗ สุกหางกินหาง
๏ ปิ้งปลาหางสุกแล้ว
กินหาง
คนจิตต์มักมากสาง
เสาะกล้ำ
ทรัพย์สินส่วนคลังฉาง
เฉงแบ่ง กันฤๅ
ได้ส่วนแบ่งสองซ้ำ
ฉลาดชั้นเชิงไหว ฯ
/*47๑๓๘ อย่าง้างภูเขา
๏ อย่า ทนงอวดอ้าง
ฝีมือ
ง้าง แง่งแท่งหินถือ
หัตถ์ท้อ
ภู ผาไป่เอนอือ
มือเมื่อย เปล่าแฮ
เขา ดุจความแขงข้อ
อย่าค้านขัดขืน ฯ
๑๓๙ อย่ายาแผ่นดิน
๏ แผ่นดินแยกแตกพื้น
พังภินท์
อย่าอุตริเอาดิน
ยัดเข้า
จุกยาห่อนชิดฉิน
โชนเช่น
ความแผ่นดินขุ่นเค้า
ใหญ่ห้ามเหือดไฉน ฯ
๑๔๐ อย่าเพิ่มพิษนาค
๏ ตัวต่ำซ้ำทาสทั้ง
ถอยฤทธิ์
เสริมใส่ร้ายนายชนิด
ฤทธิ์เรื้อง
ฤๅจะรอดชีวิต
ดุจพิษ งูนา
เพิ่มพิษนาคยากเยื้อง
อย่าซ้ำเติมเสริม ฯ
/*48๑๔๑ อย่าหาเลือดปู
๏ อย่าเกะกะแกะก้าม
ปูเป็น
หาแหล่งโลหิตเห็น
ห่อนได้
โลหิตบ่แดงเด็น
แต่หยาด ยางแฮ
ปูเปรียบผู้ทรัพย์ไร้
เร่งรู้ปราณี ฯ
๑๔๒ อย่าหาดีหนู
๏ อย่าอุตริริค้น
คัดหา
ดีที่หนูเยียวยา
ยากได้
เช่นชนชั่วพาลา
เหลือชาติ ชั่วแฮ
ดีไม่มีแม้นไค้
แคะค้นสุดแสวง ฯ
๑๔๓ เป่าปี่ให้แรดฟัง
๏ เป่าปี่เสียงเสนาะให้
แรดฟัง
มันไม่รู้เพลงดัง
เปล่าแท้
กล่าวธรรมที่ทุกขัง
พาลโหด หืนนา
เหลือที่จะกล่าวแก้
โหดให้สว่างไสว ฯ
/*49๑๔๔ สีซอให้ควายฟัง
๏ สีซอเสียงเสนาะให้
ควายฟัง
ไหนจักทราบเสนาะดัง
ดุจใบ้
สอนธรรมที่สัจจัง
พาลทึบ โง่แฮ
ปราชญ์สุดโปรดโง่ให้
ทราบรู้รสธรรม ฯ
๑๔๕ ตักน้ำรดหัวสาก
๏ ตักน้ำรดสากสิ้น
หลายถัง
สากบ่ซึมซาบขัง
ทึกไว้
เฉกบุตรบ่ใฝ่ฟัง
โอวาท
สอนเท่าสอนฤๅได้
ดุจข้อคำสอน ฯ
๑๔๖ หูหนวกเอาน้ำหยอด
๏ ธรรมดาหูหนวกแท้
ทึบตึง
น้ำหยอดหูอู้อึง
อับได้
เอกชนชาติทึบถึง
สั่งเท่า ไรนา
มันไม่จำสั่งใช้
เฉื่อยเบื้อเหลือสอน ฯ
/*50๑๔๗ แขนขาดได้กำไล
๏ แขน ขาดคืบคู่ซ้าย
ขวากร
ด้วน ดังดาบราญรอน
ร่วงไร้
ได้ วงวะไลคอน
แขนกุด แกนแฮ
เสื้อ ศิริใส่บ่ได้
ดั่งผู้แกนกุศล ฯ
๑๔๘ หัวล้านได้หวี
๏ ศีร์ษะล้านเลี่ยนโล้ง
แดงศรี
อยากแต่งผมได้หวี
จดจ้อง
คลำผมไป่พบมี
หมายเปล่า ไปเฮย
ได้สิ่งใดไป่ต้อง
กิจแล้วอย่าหวัง ฯ
๑๔๙ นิ้วด้วนได้แหวน
๏ นิ้ว คนสรรพสิบซ้าย
สองขวา
ด้วน เด็ดมีแต่ฝ่า
หัตถ์ไซ้
ได้ ศิริสิ่งใดมา
สวมใส่ ได้ฤๅ
แหวน ดุจดังศิริได้
ห่อนได้ดังหวัง ฯ
/*51๑๕๐ ตาบอดได้แว่น
๏ คนมีทวีเนตรโอ้
อันธการ
มาผเอิญยลญาณ
แว่นแก้ว
ได้ดูสิ่งใดดาล
บ่ห่อน เห็นเฮย
สรรพสิ่งที่ผ่องแผ้ว
อภัพผู้บอดเขลา ฯ
๑๕๑ ช้างตายทั้งตัวเอาใบบัวปิด
๏ ช้างใดตายกลิ้งอยู่
ทั้งตัว
อุตริเก็บใบบัว
ปิดไว้
ความร้ายกาจน่ากลัว
ฟุ้งเฟื่อง
เสียทรัพย์เฟื้องไพให้
สงบฟุ้งฤๅฟัง ฯ
๑๕๒ ขี้ก้อนใหญ่ให้เด็กเห็น
๏ คูถก้อนใหญ่อย่าให้
เด็กเห็น
มันไม่ปิดปากเป็น
เปิดแส้
การลับสิ่งใดเหม็น
เหมือนกลิ่น คูถนา
ควรปกปิดมิดแม้
แพร่อื้ออึงอาย ฯ
/*52๑๕๓ ขึ้นต้นไม้สุดยอด
๏ ปีน พฤกษ์ไพรไต่ต้น
ตลอดบน
ไม้ หมดยอดจอดจน
จิตต์ดิ้น
สุด คิดสุดขวายขวน
สุดป่าย ปีนเฮย
ยอด อย่างคนสุดสิ้น
คิดดื้อดันทุลัง ฯ
๑๕๔ ไต่ไม้ลำเดียว
๏ ไต่ ตะพานพาดไม้
ลำเดียว
ไม้ สั่นหวั่นกายเสียว
เมื่อเมื้อ
ลำ ฦกที่พึ่งเหลียว
แลห่อน เห็นเฮย
เดียว ดั่งคนบ่เอื้อ
พึ่งผู้พาสนา ฯ
๑๕๕ ผู้ดีเดินตรอก
๏ ผู้ กอบสินทรัพย์ทั้ง
ปรีชา
ดี ประหยัดวาจา
จิตต์พร้อม
เดิน ดัดตัดมรรคา
หลีกหลบ พาลแฮ
ตรอก ซอกสู้เลี่ยงอ้อม
ห่อนให้พาลเห็น ฯ
/*53๑๕๖ ขี้ครอกเดินถนน
๏ ขี้ ข้าสินทรัพย์ไร้
ทรพล
ครอก เกิดเรือนเบี้ยตน
มั่งคั่ง
เดิน หาญรุกราญชน
ชอบเช่น พาลนา
ถนน ใหญ่เที่ยวรายกั้ง
กีดกั้นรานทาง ฯ
๑๕๗ จับงูข้างหาง
๏ จับสิ่งใดบ่ได้
มั่นมือ
พลาดพลิกจากตัวถือ
โทษให้
เสียทรัพย์อับอายฦๅ
ตราบเท่า ศูนย์แฮ
ดั่งจับหางงูไว้
วัดแว้งวายปราณ ฯ
๑๕๘ ลากงูตามหลัง
๏ ลากอสรพิษติดเต้า
ตามหลัง
งูพิษคือพาลพลังค์
ติดต้อย
ตามหลังสบสมหวัง
พัสดุ เว้นฤๅ
พาลบ่เว้นชีพน้อย
หนึ่งทั้งทรัพย์สิน ฯ
/*54๑๕๙ เปิดฝาเรือนอวดคนอื่น
๏ ภรรยาเคืองคึ่งแค้น
สามี
รื้อเรื่องความอัปรีย์
เล่าได้
ปากเปิดโทษตนดี
แผ่ทั่ว
เหมือนเปิดฝาเรือนให้
เพื่อนบ้านดูของ ฯ
๑๖๐ สาวไส้ให้กากิน
๏ อุตริเก็บเรื่องร้าว
ฉานชน
เสียดส่อก่อความปน
ปดได้
ตัวก็เปล่าจากผล
จากประ โยชน์นา
ดุจเสาะสาวไส้
ส่งให้กากิน ฯ
๑๖๑ ปั้นรูปเจ้าชก
๏ คนคิดวิปลาศแท้
โทษมูล
นายพระคุณบุญปูน
ปกเกล้า
ปั้นเป็นรูปจำรูญ
ฤๅวาด ไว้เฮย
ชกต่อยตีค่ำเช้า
ชั่วชี้ฉิบหาย ฯ
/*55๑๖๒ ปั้นรูปเจ้าไหว้
๏ คนคิดชอบกอบเกื้อ
การสนอง
เจ้าพระคุณบุญครอง
ครอบเกล้า
ปั้นเป็นรูปเรืองรอง
ฤๅวาด ไว้นา
ไหว้สักการค่ำเช้า
ชอบเจ้าจำเริญ ฯ
๑๖๓ ตีวัวกระทบคราด
๏ ตีวัวกระทบคราดเปื้อน
ลามปาม
บ่มิควรลวนลาม
โกรธหง้าน
โกรธคนที่เรือนตาม
ตีถูก แล้วพ่อ
ตีปชดชาวบ้าน
บ่นบ้าบัดศรี ฯ
๑๖๔ โกรธหมาดำร่ำหมาแดง
๏ โกรธสุนัขดำร่ำแผ้น
สุนัขแดง
คือว่านายหลงแถลง
โทษข้า
ข้าคนที่รักแรง
ทำผิด ลงฤๅ
โกรธไม่เฆี่ยนเปลี่ยนถ้า
เฆี่ยนข้าบ่ผิดแทน ฯ
/*56๑๖๕ นมยานฟัดอก
๏ นมยานยาวเยียดย้อย
ทับอก
พวงกระเพื่อมเพียงพก
ฟาดท้อง
จับดึงกระแทกทก
ห่อนหลุด ขาดนา
ลูกรักกลับชังต้อง
เช่นเต้าโตงเตง ฯ
๑๖๖ ขว้างงูไม่พ้นคอ
๏ จะซัดสรรพสิ่งเปลื้อง
ปลดไป
จากอาตมสิ่งใด
เด็ดด้วน
พ้นความไม่มีภัย
ผิไม่ พ้นเฮย
เหมือนขว้างงูมันม้วน
ไม่พ้นพันคอ ฯ
๑๖๗ นกไร้ไม้โหด
๏ ไม้ใหญ่ใบหล่นสิ้น
บังแสง
นกบ่มาพักแผลง
พลอดได้
เฉกชนเสื่อมโรยแรง
บุญเก่า สนองนา
ชนบ่มาให้ใช้
เพราะเชื้อบุญศูนย์ ฯ
/*57๑๖๘ ต้องถอนเสาเรือน
๏ ไม้ใหญ่ใบหล่นโล้น
ลงกระจาย
ยังไม่ทันจักตาย
แต่จ้อง
คนเห็นก็ขวนขวาย
ฟันต่าง ฟืนเฮย
ผู้ใหญ่ยศตกต้อง
ทุกข์รื้อถอนเรือน ฯ
๑๖๙ เรือใหญ่คับคลอง
๏ เรือใหญ่แคมคับทั้ง
ฝั่งคลอง
คัดวาดหวังดั่งปอง
สุดถ้า
ผู้ยศใหญ่กรรมสนอง
สมบัติ วิบัติแฮ
เที่ยวถ่อพายแจวค้า
ขัดเลี้ยงชีพไฉน ฯ
๑๗๐ จรเข้ขวางคลอง
๏ จรเข้ตัวใหญ่ขึ้น
ขวางคลอง
แผลงฤทธิคนอง
หนักแล้ว
คงมอดเพราะมือของ
คนมุ่ง ผลาญแฮ
ขวางที่ท่านกลั่นแกล้ว
บ่แคล้วฉิบหาย ฯ
/*58๑๗๑ เต่าโตคับหนอง
๏ คับอกโอ้เต่าเยื้อง
ยักกาย
โตคับหนองน้ำขยาย
ยากแท้
คนมียศใหญ่กลาย
กลับเสื่อม ทรัพย์นา
โตแต่ยศทรัพย์แปล้
สุดปล้ำอาตมา ฯ
๑๗๒ ลิงตกต้นไม้
๏ ลิงไวจับกิ่งไม้
ผุหัก
ตกเจ็บกายสบัก
บอบช้ำ
ชนฉลาดแหลมหลัก
หลงผิด ไปแฮ
ดีเท่าดีเหลือล้ำ
พลาดแล้วลงโครม ฯ
๑๗๓ ย้อมแมวขาย
๏ จับแมวมาลูบล้าง
สอดสี
ขายส่งแสนอัปรีย์
ชั่วช้า
เป็นคนคิดเอาดี
โดยร่อน ร่อนเฮย
ขายอื่นบ่คิดค้า
คิดย้อมแมวขาย ฯ
/*59๑๗๔ พึ่งเข้าสุกวัด
๏ คิดคิดอนาถโอ้
อายแทน
เป็นบุรุษแสนแกน
ก่อไร้
มาเป็นศัตรูแหน
เข้าสุก วัดนา
ขนแต่เกียจคร้านไว้
อวบอ้วนเติบโต ฯ
๑๗๕ ชักใบให้เรือเสีย
๏ ชู้เขาจะกอดเข้า
พัลวัน
มาสอดกลางขวางกัน
กีดหน้า
ทานท่านจะให้ปัน
กลับชัก เชือนแฮ
ชนชาติตระหนี่บ้า
ชักให้เรือเสีย ฯ
๑๗๖ ตำเข้าด้วยครกกะเบือ
๏ ทำกินพอแต่ท้อง
ทนอาย
ไม่แผ่เผื่อมิตรสหาย
พี่น้อง
เขาคงแช่งด่าดาย
ดั่งบุรุษ คร้านแฮ
ตำซึ่งเข้าเปลือกก้อง
กับด้วยครกกเบือ ฯ
/*60๑๗๗ สินธพคบลา
๏ สินธพเฉกเช่นเชื้อ
อัสดร
ยินมลากหมู่ลาจร
จวบผ้าย
เสียยศเสื่อมเกียรดิถอน
เสนธพ ชาติเฮย
คือว่าคนคบหง้าย
บ่เกื้อกุลวงศ์ ฯ
๑๗๘ ราชสีห์คบโค
๏ สีหราชชาติอุกเหี้ยม
เดโช
พัวพะปะฝูงโค
คู่เค้า
ใครยลบ่ยลโส
ภณแผก พรรคแฮ
เอกชาติผู้ดีเคล้า
คลุกกลั้วจัณฑาล ฯ
๑๗๙ ไฟลุกใส่ฝุ่นฝอย
๏ เพลิงพลุ่งรุ่งเร้าโชติ
ชัชวาล
อยากเยื่อฝอยอย่าทาน
ชุ่มเชื้อ
คนมักชักโกรธพาล
หาเหตุ
อย่ายั่วยุเย้าเกื้อ
ก่อให้ไฟฮือ ฯ
/*61๑๘๐ ถ่อแพไล่เสือ
๏ ถ่อ ยาวโยนคู่ค้ำ
คัดขืน
แพ พบเสือแฝงฝืน
ฝั่งคว้าง
ไล่ เสือล่องลอยยืน
ยันทิ่ม แทงแฮ
เสือ ป่ายแพคนกด้าง
โดดน้ำหนีเสือ ฯ
๑๘๑ สุนัขจนกรอก
๏ ทำโทษสรรพสัตว์ทั้ง
ทรชน
มันมักกลับสู้ตน
ชอกช้ำ
เหมือนสุนัขหนีคน
จนกรอก
หันกลับหน้าสู้ซ้ำ
กัดสิ้นสุดแรง ฯ
๑๘๒ ผู้ดีว่าขี้ข้าพลอย
๏ ผู้ดีพูดเช่นนั้น
พอดี
ขี้ค่าพลอยพาที
แทรกซ้อน
เฉกชนโฉดไป่มี
มารยาท
สอดพูดสอดเสียดข้อน
แคะไค้ผู้ดี ฯ
/*62๑๘๓ เนื้อไม่ได้กินหนังไม่ได้นั่งกระดูกแขวนคอ
๏ เนื้อบ่ได้ล่วงท้อง
ทำเนา
หนังบ่ได้นั่งเอา
กระดูกห้อย
แขวนคอเที่ยวเดินเดา
ดาบศ ชุบเฮย
เกิดคู่เคียงแช่มช้อย
ชวดได้สมัคสมาน ฯ
๑๘๔ ถ่อเรือหาความ
๏ ถ่อ เทียบวิริยกล้า
หาญพยุง
เรือ ร่างกายย้ายพุง
เที่ยวได้
หา สิ่งที่ผดุง
ดวงจิตต์ แสวงแฮ
ความ ทุกข์โศกโรคไซ้
ห่อนสิ้นสงสาร ฯ
๑๘๕ อีกาตอมรุ้ง
๏ อี กาแกแซ่ส้อง
สืบหา
กา เพื่อนเตือนกันมา
มุ่งสู้
ตอม ตามเฉี่ยวโถมถา
ผวาจิก รุ้งเฮย
รุ้ง หลีกหนีดุจผู้
ฉลาดลี้หนีพาล ฯ
/*63๑๘๖ เขียนเสือให้วัวกลัว
๏ เขียนเสือเสือกส่งให้
วัวกลัว
วัวเพ่งเสือเส้นมัว
บ่สดุ้ง
เฉกชนโอ่อวดตัว
โตขู่ เขาแฮ
เขาทราบโอ้อวดฟุ้ง
เฟื่องรู้ฤๅเกรง ฯ
๑๘๗ จับปลาในปลัก
๏ จับปลาในปลักปล้ำ
ปลาหาย
โลภจะเอามากมาย
หมดสิ้น
จับกรจับตะกาย
ปลาปรูด ไปนา
โลภนักมักเดือดดิ้น
ลาภสิ้นศูนย์ผล ฯ
๑๘๘ ขุดบ่อล่อน้ำให้ปลาหลง
๏ ขุดบ่อลวงล่อให้
ปลาหลง
เข้าอยู่กับจับปลง
ชีพปลิ้น
พาลคิดเล่ห์กลผจง
ทำล่อ ไว้แฮ
ใครลุ่มหลงเข้าดิ้น
แด่วด้วยกลลวง ฯ
/*64๑๘๙ เหยียบตมเปื้อนตีน
๏ เหยียบตมเคลอะคละเคล้า
บาทา
ตมดุจอกุศลสา
หัสต้อง
หมั่นชำระบาปหนา
หนักแบ่ง เบาเฮย
ล้างบาปเป็นบุญป้อง
ปิดห้องหับอบาย ฯ
๑๙๐ มือไม่พายเอาตีนราน้ำ
๏ มือมีไม่ถ่อทั้ง
ไม่พาย
เท้ารอราน้ำกระจาย
ชักช้า
เขากอบกิจขวาย
ขวนอยู่ ไฉนนา
กล่าวขัดขวางทางถ้า
ถ่อยแท้อย่าทำ ฯ
๑๙๑ ชักตพานแหงนเถ่อ
๏ ชัก ทรัพย์ส่งป้อนสื่อ
ปองสาว
ตะพาน รับกลับชักฉาว
ชั่วช้า
แหงน เปล่าเจ่าใจหนาว
จ่อนั่ง
เถ่อ เทียบกุลาหลงคว้า
ปักเป้าขาดลอย ฯ
/*65๑๙๒ ตกกะไดพลอยโจน
๏ ตกบันไดโดดแกล้ง
โจนหนี
ตกตะพานทำที
อาบน้ำ
ทาสหนีนับหลายปี
ตามไม่ ปะแฮ
บอกว่าปลดปล่อยซ้ำ
แซ่งแก้กันฉิน ฯ
๑๙๓ ผู้ดีตื่นดก
๏ ผู้ ไรแรกแต่ดั้ง
เดิมมา
ดี เพราะบุญบุรพา
ก่อเกื้อ
ตื่น พย่ำเผยอสา
หัสเหตุ
ดก ดุจหมากพร้าวเรื้อ
กลับได้ดินพวน ฯ
๑๙๔ ปลูกเรือนใกล้วัด
๏ ปลูก ฝังเสาเหย้าอยู่
ยลงาม
เรือน หนุ่มสาวคั่งคาม
ค่ำเช้า
ใกล้ หน้าต่างสงฆ์สาม
เณรหนุ่ม นึกนา
วัด สังวรส่ายเศร้า
ส่วนบ้านมัวหมอง ฯ
/*66๑๙๕ มีเมียต่างบ้าน
๏ มี ภิริยาอย่าไว้
ไกลสถาน
เมีย มักทุราจาร
จิตต์เคล้า
ต่าง คนต่างรำคาญ
คิดอยาก ไปเฮย
บ้าน ห่างทางถีบเท้า
รีบเคล้าคลายหาย ฯ
๑๙๖ วัวสันหลังขาด
๏ คิดวัวหลังขาดเหน้า
นานแผล
หวาดสกุณกาแก
แกะคุ้ย
เดินใดระวังแล
เหลือบลอบ ลี้นา
เฉกชาติคนร้ายบุ้ย
บอกร้ายในตัว ฯ
๑๙๗ ฆ่าควายเสียดายพริก
๏ ฆ่ากระบือแล้วคิด
เสียดาย
ซึ่งพริกขิงทั้งหลาย
หลากแท้
หวนจิตต์คิดกลับกลาย
เป็นอื่น
คนจักติเตียนแส้
ชั่วสิ้นศูนย์ชนม์ ฯ
/*67๑๙๘ โคแก่ชอบหญ้าอ่อน
๏ โคเฒ่าเขาหักเหี้ยน
หายคม
พานพบหญ้าอ่อนงม
ง่านเคี้ยว
ชายแก่พบสาวสม
สบจิตต์ เขานา
ฟูมแฟะรสมันเขี้ยว
ใฝ่ฝั้นเฝือเหลือ ฯ
๑๙๙ ได้ใหม่ลืมเก่า
๏ ได้ สิ่งพัสดุต้อง
ติดใจ
ใหม่ ก็ใหม่เอี่ยมใส
สะอ้าน
ลืม ของที่เคยใน
อกอาบ เอิบนา
เก่า ว่าเก่าแก่จ้าน
จึ่งต้องเลยลืม ฯ
๒๐๐ พายเรือในหนอง
๏ ลงเรือคัดวาดพุ้ย
พายปะเลง
วนอยู่ในหนองเอง
อับอั้น
ถึงใดบ่ถึงเอง
จักค่ำ เปล่านา
เฉกคิดวนเวียนสั้น
เปลี่ยนปล้ำใจเอง ฯ
/*68๒๐๑ ว่ายน้ำหาจรเข้
๏ เห็นชัดจรเข้ฟ่อง
ฟูชล
สู้ว่ายแหวกวังวน
แวดเคล้า
จวนกิจจิตต์จำจน
จักเลี่ยง หลีกนา
ร้ายเท่าร้ายขืนเข้า
แค่นได้คดีดล ฯ
๒๐๒ เอาห่วงคล้องคอ
๏ ไม่มีห่วงบ่วงแร้ว
ดำฤษณา
เอาห่วงสวมคิวา
วุ่นดิ้น
ลูกเมียและโภคา
สามสิ่ง ห่วงแฮ
ห่วงไม่มีหมดสิ้น
ภพเพี้ยงนฤพาน ฯ
๒๐๓ อุ้มหมูทั้งมุ้ง
๏ อุ้ม หมูมักห่อมุ้ง
นุงนัง
หมู หมกมุ้งมิดยัง
ไม่แย้ม
ทั้ง ผู้โอบอุ้มฟัง
ไม่ทราบ ชัดนา
มุ้ง ดุจความอ้อมแอ้ม
ดุจอ้างสว่างไฉน ฯ
/*69๒๐๔ ขี่ช้างวางขอ
๏ ทาสภริยาทั่วทั้ง
หญิงชาย
บหมั่นว่ากล่าวกลาย
กลับดื้อ
เช่นขี่คชพังพลาย
บจับ ขอนา
อาละวาดหนักแรงรื้อ
ฤทธิ์ร้ายเหลือขอ ฯ
๒๐๕ เหาะเกินลงกา
๏ เหาะ รเห็จลิ่วล้ำ
ลงกา
เกิน กลับไปกลับมา
ไป่รู้
ลง ถามนักสิทธา
จึ่งทราบ ทางเฮย
กา รอะไรถามผู้
แน่แท้ทางดี ฯ
๒๐๖ ตาบอดสอดตาเห็น
๏ ตาบอดสอดเรื่องรู้
ราวกเห็น
หาแต่เรื่องเคืองเข็ญ
ขอดพร้อง
บาปบอดวิบากเป็น
บาปปาก อีกนา
ยังบ่เจียมตาต้อง
สอดรู้เอาอะไร ฯ
/*70๒๐๗ ความรู้ในสมุด
๏ เพ่งเพียรเรียนทั่วถ้วน
วิชชา
จดใส่สมุดมา
หมกไว้
ไม่มีจิตต์เจตนา
นึกบ่น บ้างเฮย
คราวฉุกเฉินเชี่ยวใช้
ชวดได้ดังหวัง ฯ
๒๐๘ ตัณหาบ้าผู้หญิง
๏ ตัณหาห่อหุ้มจิตต์
โฉดเขลา
หลงรักคนเดียวเดา
งุ่นหง้าน
สตรีที่ฉลาดเขา
คิดล่อ หลอกแฮ
ใช้โงกงานการบ้าน
บอกบ้าผู้หญิง ฯ
---