หนึ่งในร้อย
ดอกไม้สด
คำนำ
บริษัท สำนักพิมพ์บรรณกิจ (๑๙๙๑) จำกัด ได้ขออนุญาตต่อหอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร ขอจัดพิมพ์นวนิยายเรื่อง “หนึ่งในร้อย” ของดอกไม้สดเพื่อจำหน่ายเผยแพร่ ซึ่งกรมศิลปากรยินดีอนุญาตให้ตามความประสงค์
หนังสือนวนิยายและเรื่องสั้นของ หม่อมหลวงบุปผา นิมมานเหมินท์ (สกุลเดิมกุญชร) ผู้ใช้นามปากกาว่า “ดอกไม้สด” นี้ นางสุนทรี ชมธวัช ทายาทรับมรดกเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์ และเมื่อปี พ.ศ. ๒๕๑๔ นางสุนทรี ชมธวัช ซึ่งได้รับการแนะนำเชิญชวนจาก นายสมภพ จันทรประภา ได้มีใจเอื้อเฟื้อแก่ทางราชการ มอบลิขสิทธิ์วรรณกรรมของดอกไม้สดให้แก่หอสมุดแห่งชาติ เพื่อให้นำไปหาประโยชน์สำหรับบำรุงกิจการต่าง ๆ ของหอสมุดแห่งชาติ เพื่อเป็นประโยชน์แก่การศึกษาหาความรู้ของประชาชนมากยิ่งขึ้น
เป็นที่ยอมรับกันโดยทั่วไปแล้วว่า วรรณกรรมของ “ดอกไม้สด” นั้น มีความงดงามทั้งในเนื้อเรื่อง กลวิธีการประพันธ์ และภาษา นอกจากนี้ยังให้ความรู้และสารบันเทิงไม่เป็นพิษเป็นภัยแก่ผู้ใด ไม่ว่าเด็กหรือผู้ใหญ่ สะท้อนให้เห็นชีวิตในแง่มุมของสังคมไทยในช่วงสมัยหัวเลี้ยวหัวต่อแห่งการเปลี่ยนแปลงการปกครองจากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์มาสู่ระบอบประชาธิปไตย การดำเนินเรื่องราบเรียบแต่คมชัด ตัวละครทุกตัวโลดแล่นไปตามบทอย่างมีชีวิตและกลมกลืนกับสภาพความเป็นจริง และสิ่งที่ผู้ประพันธ์ให้แก่ผู้อ่านก็คือ “คุณธรรม” จะเห็นได้ง่ายว่าผู้ประพันธ์สามารถสอดแทรกคติธรรม และข้อคิดอันกินใจให้แก่ผู้อ่านด้วยการเสนอแนะวินิจฉัยและชี้ชวนให้คล้อยตามในการกระทำความดี อันเป็นสิ่งที่สังคมทุกยุคทุกสมัยต้องการ
“ดอกไม้สด” หรือ หม่อมหลวงบุปผา นิมมานเหมินท์ ได้เริ่มงานประพันธ์เมื่อ พ.ศ. ๒๔๗๒ โดยเขียนลงวารสารไทยเขษม และเรื่องแรกที่แต่งคือ เรื่องศัตรูของเจ้าหล่อน นวนิยายของดอกไม้สด มีอยู่ด้วยกัน ๓๒ เรื่อง เป็นนวนิยายขนาดยาว ๑๒ เรื่อง และเป็นเรื่องสั้น ๒๐ เรื่อง บทละครหนึ่งเรื่องกับเรื่องยาวที่แต่งไม่จบ คือ วรรณกรรมชิ้นสุดท้าย
วรรณกรรมของ “ดอกไม้สด” นี้ แม้จะได้รับการตีพิมพ์หลายครั้งหลายหน และแม้กาลเวลาจะล่วงเลยห่างจากระยะที่ผู้ประพันธ์ได้ประพันธ์ขึ้นนานพอควรแล้ว แต่ก็ยังได้รับความนิยมในหมู่ท่านผู้อ่านอย่างแพร่หลายตลอดมา ทั้งมีผู้นำไปใช้ประกอบการเรียนการสอนอีกด้วย แสดงให้เห็นชัดเจนว่า วรรณกรรมของ “ดอกไม้สด” เป็นอมตะ ไม่มีวันล้าสมัยและยังอยู่ในความต้องการของมหาชนไม่เสื่อมคลาย
กรมศิลปากรมีความยินดีที่ นางสุนทรี ชมธวัช ได้มีกุศลจิตศรัทธาต่อวิทยาการและการดำเนินงานของหอสมุดแห่งชาติ นับเป็นกุศลกรรมที่น่าสรรเสริญเป็นอย่างยิ่ง จึงขออนุโมทนาและขอบคุณ และขอให้ความดีนี้ช่วยส่งสนองให้ นางสุนทรี ชมธวัช ผู้บริจาคได้ประสบแต่ความสุขความเจริญทุกเมื่อ อนึ่ง ขอให้ท่านผู้อ่านหนังสือนี้ รำลึกถึงหม่อมหลวงบุปผา นิมมานเหมินท์ หรือ “ดอกไม้สด” ผู้ประพันธ์ซึ่งล่วงลับไปแล้ว ซึ่งคงจะชื่นชมโสมนัสในการกระทำของนางสุนทรี ชมธวัช ในครั้งนี้ ขอให้หม่อมหลวงบุปผา นิมมานเหมินท์ จงประสบแต่อิฏฐคุณมนุญผลในสุคติสัมปรายภพนั้น ๆ จงทุกประการ
(นายนิคม มูสิกะคามะ)
อธิบดีกรมศิลปากร
หอสมุดแห่งชาติ
๒ เมษายน ๒๕๔๑
อกฺโกเธน ชิเน โกธํ
ชำนะความโกรธด้วยความไม่โกรธ
อสาธุํ สาธุนา ชิเน
ชำนะความชั่วด้วยความดี
ชิเน กทริยํ ทาเนน
ชำนะความตระหนี่ด้วยการให้
สจฺเจนาลิกวาทินํ
ชำนะความเหลวไหลด้วยความเป็นหลักฐาน
๑
/*1เที่ยงตรง ! เวลาที่แสงแดดแผดจ้าดังจะเผาสรรพสิ่ง รวมทั้งชีวิตและสิ่งมีชีวิตและไม่มีชีวิตให้ละลายไปด้วยอำนาจแห่งความร้อน ใครจะนึกบ้างว่าจะมีมนุษย์ธรรมดาเช่นปกติชนทั้งหลาย เดินกรายอยู่บนพื้นดินอันปราศจากสิ่งปกคลุม แต่หัวหินเป็นพื้นดินที่มีคุณสมบัติพิเศษ สามารถให้ ความเย็นในยามร้อน และให้ความอบอุ่นในยามหนาว !!! ดังนั้นจะประหลาดอะไรเล่าที่ชายหญิงหมู่หนึ่ง พากันโลดเล่นระเริงใจอยู่ตามชายหาด ในตำบลที่ได้กล่าวแล้วนี้
เขาทั้งหมดล้วนอยู่ในวัยคะนอง คะนองรูป คะนองทรัพย์ คะนองยศ คะนองกำลัง และคะนองยิ่งในความสนุก เขาทั้งหมดสวมเครื่องแต่งกายสำหรับอาบน้ำ ถึงผิวหน้าจะคล้ำไปเพราะแสงอาทิตย์รังแก แต่นั่นเป็นสิ่งที่เขานิยมกันอยู่ และประกายแห่งความสุข เมื่อปรากฏในแววตาคนหนุ่มและคนสาว เมื่อเครื่องตบแต่งอย่างดีอยู่แล้ว เพราะฉะนั้นเขาเหล่านี้จึงมีลักษณะควรแก่การดูด้วยประการทั้งปวง
/*2หนุ่มที่สุดในหมู่คนหนุ่มที่กล่าวถึงในบัดนี้คือ นายร้อยตรีชัด วรทบุตต์ ท่าทางประเปรียว หน้าตาคมสันผิวขาว ยังไม่สิ้นสีแดงที่เกิดจากเหตุเพราะได้อยู่ในเมืองหนาวนานปี และสวยที่สุด-แม้ว่าจะไม่สาวที่สุดในจำนวนคนสวยที่รวมอยู่ในหมู่นี้คือ คือ อนงค์ สุนทรพงศ์ หญิงที่ควงแขนกับชัดวิ่งหนีขึ้นมาบนหาด
ชายหนุ่มหยิบเสื้อคลุมขึ้นคลุมให้หล่อน ตัวเขาเองมีผ้าเช็ดตัวขนาดเล็กคล้องคอ เสียงคนที่อยู่ในน้ำตะโกนตามหลังขึ้นมาว่า
“ขึ้นละหรือ? อย่างไรไม่บอกกล่าวกันบ้าง?”
ชัดเช็ดหมวก หันกลับไปดูแล้วก็หัวเราะ อนงค์ถอดหมวกยางออกสะบัด จัดผมทางข้างหน้าให้เข้ารูปแล้วตอบไป
“ต้องไปเก็บของ เดี๋ยวจะไม่ทันรถไฟ”
“อะไร เวลาอีกเป็นกอง” ชายหนุ่มคนหนึ่งค้าน อีกคนหนึ่งปรารภว่า
“ยังไม่ทันเที่ยงเลย”
“เที่ยงเลยแล้ว” ชัดบอก เมื่อมีเสียงคัดค้าน อนงค์จึงอธิบายต่อ
“จริง ๆ พระอาทิตย์อยู่ตรงหัวเรา ไม่เห็นหรือ”
พูดแล้วโดยไม่ฟังเสียงใครอีก ชัดกับอนงค์ก็ออกเดินบ่ายหน้าไปทางโฮเต็ล
ในที่ใดก็ตามที่กำลังสนุกสนาน เพราะมีบุคคลรวมกันอยู่เป็นหมู่ แม้ว่าคนหนึ่งหรือสองคนในหมู่นั้นละไปเสีย อาการที่เรียกกันว่า “บ่อนแตก” ก็เกิดขึ้น อนึ่งมนุษย์โดยมาก มีธรรมชาติชอบเอาอย่างอยู่ในสันดาน การกระทำแม้ใหญ่และน้อย แม้สำคัญและไม่สำคัญ มาตรว่าเผลอตัวก็มักจะกระทำตามอย่างเขา อาศัยเหตุนี้เอง แต่พออนงค์กับชัดไปพ้นแล้ว ก็เกิดมีผู้เห็นพ้องกับหนุ่มสาวทั้งสอง ออกปากชวนเพื่อนกันให้ขึ้นจากทะเลเสียที
ประมาณ ๑ ชั่วโมงต่อมา เขาก็มารวมกันอีกที่ในห้องรับประทานอาหารในโฮเต็ล
/*3การสนทนาของเขาล้วนแล้วไปด้วยเรื่องงาน ที่ขึ้นเป็นงานเพื่อความสนุกเพลิดเพลินแห่งคนในวัย และฐานะความเป็นอยู่เช่นเขา งานสโมสรทั้งราตรี และสายัณห์ น้ำชา ดินเนอร์ เต้นรำ ภาพยนตร์ และกีฬานานาชนิด และกล่าวขวัญถึงบุคคลในสมาคมเดียวกับเขาในเชิงไม่ใช่นินทา เป็นแต่เพียง-เล่าสู่กันฟังเพื่อความรู้! เพราะคำผู้ใหญ่ก็รับรองอยู่แล้วว่า ฟังมากดูมากเท่ากับเรียนมาก และ “รู้ไว้ไช่ว่าใส่บ่าแบกหาม”
หมดเรื่องผู้อยู่ไกล เรื่องก็เวียนมาหาผู้อยู่ใกล้ ผู้หญิงคนหนึ่งจึงเอ่ยขึ้น
“แหม! ไม่อยากเชียว เย็นวันนี้พวกเราเหลือกัน ๕ คนเท่านั้น ขาดไปตั้ง ๔ คน”
“ดูเถอะ” อีกคนหนึ่งรับ “ไปทีเดียวตั้ง ๔ คน พวกเราอยู่ทางนี้ก็คิดถึงแย่”
“ฉันยังไม่รู้เลยว่า คุณชัดกับคุณอนงค์ มีความจำเป็นอย่างไร จึงต้องกลับวันนี้” คนที่ ๓ พูดขึ้น “สำหรับ ๒ คนนี่น่ะ” พูดต่อเมื่อหันไปทางชายหนุ่มกับหญิงสาวคู่หนึ่ง “ฉันรู้แล้วว่าเมื่อคนหนึ่งหมดวันลาพัก อีกคนหนึ่งก็ต้องตามไปด้วย เปรียบเหมือนเงา แต่คุณชัดน่ะทำไมคะ จะกลับไปทำไม”
“ฉันก็หมดวันลาพักเพียงวันนี้เหมือนกัน” ชัดตอบ
“ลาต่อเถอะน่ะ” ชายหนุ่มคนหนึ่งเอ่ยขึ้น บอกว่าโรคกำเริบ หรือขาแพลงอะไรก็ได้”
“แหม!” อนงค์อุทาน ทำอาการเหมือนจะสำลักเหล้าเชอร์รี่ที่หล่อนกำลังจิบอยู่ “ช่างแนะนำดีเหลือเกิน ชัดจะกล้าเล่นกับราชการทหารอย่างนั้นไหมคะ?”
ชัดหัวเราะแล้วพูด
“มีเหตุจำเป็นอย่างอื่นอีก ที่ผมต้องกลับวันนี้จนได้ เดิมทีเดียว/*4ผมตั้งใจจะไปสงขลา อนงค์เป็นเหตุให้ผมแวะไถลเสียที่นี่ การที่จะไปก็เพราะจะไปรับพี่ชายของผมที่เป็นผู้พิพากษาอยู่ที่โน่น บัดนี้ได้รับคำสั่งให้ย้ายมากรุงเทพ ฯ เราจากกันไปเกือบ ๑๐ ปี ได้พบกันประเดี๋ยวเดียวเมื่อผมกลับจากอังกฤษ เขามาคอยพบที่สถานี วันนี้เขาจะมากับรถด่วน ผมต้องไปพร้อมกับเขาเพื่อมิให้เสียความตั้งใจเดิม”
“น่าเอ็นดูจัง!” เสียงผู้หญิงกล่าวชมอย่างจริงใจ
“ดูเถอะ” เสียงที่รับก็เป็นเสียงผู้หญิง “รักพี่รักน้องอย่างนี้ดีเหลือเกิน”
อนงค์มีอาการแสดงว่าความคิดลอยไปไกลตัว แต่ผู้ที่คุ้นเคยกับบ้านที่อยู่ของอนงค์ และรู้จำนวนพี่ชายของอนงค์ด้วย ย่อมจะเข้าใจว่าถึงความคิดจะลอยไปไกลตัว แต่จะพ้นเรื่องส่วนตัวก็หาไม่
มีผู้ถามขึ้นว่า
“อนงค์จะรีบกลับทำไม ราชการอะไรก็ไม่มี”
“กลับไปเป็นเงาคุณชัด” เสียงออกความเห็นครึ่งเล่นครึ่งจริง
สีหน้าอนงค์เปลี่ยนไปเล็กน้อย คิ้วที่ได้ตบแต่งไว้แล้วอย่างงดงามตามสมัยขมวดเข้าหากัน แต่ทั้งนี้ไม่ทำให้เพื่อนของหล่อนพรั่นพรึง มีผู้เสริมต่อไปอีกว่า
“อนงค์กลัวว่าไกลครู ฝีมือกอล์ฟจะเลวลง”
“อันที่จริงก็ควรจะเรียนกับครูให้อยู่มือเสียก่อน” อีกคนหนึ่งแสดงความเห็นพ้อง แต่ก็เป็นเชิงแก้ความหมายในคำพูดของผู้ที่ได้พูดก่อนไปในตัว
“ดูเหมือนเธอทุกคนจะลืมเสียแล้วว่า ถ้าคุณชัดไม่เหนี่ยวฉันไว้ ป่านนี้ฉันก็ไปกรุงเทพ ฯ กับพี่สมพงศ์แล้ว”
“จริง ผมเป็นพยาน คุณชัดมีความชอบมากในข้อนี้ มาเรามาดื่มให้คุณชัด และอวยพรให้คนที่จะจากเราไปวันนี้ มีความสุขอยู่ด้วยกัน/*5นาน ๆ บ๋อย แชมเปญ”
ผู้ที่ช่างคิดเล็กคิดน้อยหัวเราะในลำคอ ชัดมองดูอนงค์ผู้ทำอาการเป็นทองไม่รู้ร้อน พลางยิ้มด้วยความพอใจ
ครั้นใกล้เวลาที่จะไปสถานี รถยนต์ประจำโฮเต็ลก็มารออยู่ที่หน้าบันได ฝ่ายผู้ที่จะไปกับรถนั้นกำลังแต่งตัวบ้าง ชำระเงินบ้าง และซื้อของกระจุกกระจิกบ้าง สำหรับฝากญาติทางกรุงเทพ ฯ
ในระหว่างนั้น อนงค์กับชัดเป็นผู้ที่พร้อมแล้วในการที่จะขึ้นรถ แต่เมื่อคนอื่น ทั้งผู้ที่จะกลับกรุงเทพ ฯ และผู้ที่จะไปส่งเขายังไม่พร้อม อนงค์จึงนึกอยากเห็นโฉมหน้าของตนเอง ในกระจกเงาเพื่อฆ่าเวลา กระเป๋าหนังบรรจุเครื่องสำอางอยู่ในมือหล่อน อนงค์เปิดออกหวังจะหยิบ ตลับฝุ่น เผอิญพบห่อกระดาษห่อหนึ่งอยู่ภายในนั้น นึกไม่ได้ว่าเป็นห่ออะไร ครั้นแก้ออกดูปรากฏว่าเป็นห่อกระดุมทำด้วยหอยเลี่ยมนาก มีอยู่ด้วยกัน ๓ แผง แผงละ ๔ ดุม หล่อนหยิบแผงเหล่านั้นออกชูให้ชัดเห็นพลางถามว่า
“ทำไมถึง ๓ ล่ะคะ อนงค์ต้องการ ๒ แผงเท่านั้น สำหรับฝากคุณอา ๒ คน”
“ชัดจำไม่ได้ว่าอนงค์สั่งให้ซื้อ ๒ แผง หรือ ๓ แผง ก็เลยซื้อเผื่อขาด” ชัดตอบ
“มันเกินไปแล้วชัดก็รับไว้ซีคะ” พูดพลางหล่อนส่งแผงกระดุมให้
เขาสั่นศีรษะแล้วว่า “เธอเก็บเอาไว้เถอะ เอาไปฝากคนอื่นต่อไปอีกซิ”
“อนงค์ไม่รู้จะฝากใครอีก ชัดเอาไปซีคะ พี่น้องมีเป็นหลายคน เขาจะได้ดีใจ”
เขาหัวเราะความดื้อของหล่อน “ได้เหมือนกันเอาไปฝากคุณแม่” พูดแล้วก็รับแผงกระดุมมาใส่ในกระเป๋าเสื้ออย่างไม่เอาใจใส่ ต่อจากนั้นเขาก็ชวนอนงค์ไปขึ้นรถ
/*6จะเป็นเพราะความโอ้เอ้ หรือเป็นเพราะความตั้งใจมิให้ต้องเสียเวลาคอยก็ตาม อนงค์กับคณะของหล่อนไปถึงสถานีหลังรถไฟ ๕ นาที เป็นเหตุให้เกิดความตื่นเต้นเล็กน้อย และการซื้อตั๋วกับการยกกระเป๋าเดินทางขึ้นรถก็เป็นไปโดยเร่งร้อน มิหนำซ้ำผู้ที่จะจากไปและผู้ที่จะอยู่หลังยังต้องการไว้อาลัยกันด้วยการร่ำลาสั่งเสีย และล้อเลียนไม่รู้แล้ว จึงหนุ่มสาวทั้ง ๙ คน ดูคล้ายกับตัวละครที่แสดงอยู่บนเวที เป็นเป้าที่น่าทึ่งสำหรับสายตาของผู้ที่ได้เห็นเป็นอย่างยิ่ง
ชายหนึ่งแต่งกายอย่างสุภาพบุรุษไทย ในสมัยและเวลาปกติ สวมแว่นตากันแดด ได้ลงจากห้องโดยสารชั้นที่หนึ่ง ตั้งแต่เมื่อรถไฟหยุดนิ่งอยู่ที่ชานชาลาสถานี กิริยาที่เขามองดูบุคคลทั้งหลาย ที่อยู่ในสายตาของเขานั้น แสดงชัดว่าเขามองหาใครคนใดคนหนึ่ง เมื่อหนุ่มสาวที่มาจากโฮเต็ลย่างเท้าเข้ามาในชานชาลา ดวงตาของผู้ชายนั้นก็เบิกกว้างอยู่ในแว่น เลิกจากการมองสอดส่ายเพ่งดูสตรีทั้ง ๕ นางอย่างพิศวง ครั้นแล้วดูเหมือนสีมัวแห่งกระจกแว่น จะเป็นอุปสรรคแก่สายตาทำให้สีซิ่นแพร และสีกางเกงปียาม่าเพี้ยนไปจากของจริง ชายผู้นั้นจึงถอดแว่นตาออกเสีย และหลบเข้าในบานประตูยืนดูภาพอันแปลกตานั้นต่อไป
“ความพิศวงทวีขึ้นเป็นตรีคูณ เมื่อนายร้อยตรีชัดถลันเข้ามาในหมู่ ชัดมาจากแห่งใดเมื่อไร ชายผู้นั้นไม่ทันเห็น อย่างไรก็ตาม สีหน้าของเขาแสดงความดีใจอย่างเด่นชัด ออกจากที่กำบัง แล้วยืนยิ้มคอยอยู่
ในนาทีเดียวกันนั้น ชัดแลมาเห็นเขา มีอาการชะงักอย่างสงสัยชั่วขณะ ครั้นแล้วก็ยิ้มยกมือ ก้าวเท้าออกมานอกวง ทักขึ้นว่า
“พี่ใหญ่ พิโธ่ ผมเที่ยวมองหาเสียออกแย่ คิดว่าหลับอยู่ในห้อง ที่แท้ยืนป้ออยู่ที่นี่เอง ไม่เห็นผมหรอกหรือ?”
อีกฝ่ายหนึ่งไม่มีเวลาตอบ ชัดคว้าข้อมือเขามาบีบเขย่า สั่นโดยแรง แล้วดึงมือพี่ติดมือตนมาด้วย พอดีระฆังครั้งที่ ๑ ดังขึ้น ชัดก็ปล่อยมือ/*7นั้นเสีย รีบพูดสืบไปโดยเร็ว
“รถจะออกแล้ว ผมไปลาพวกนั้นเขาเสียก่อน”
“พี่ใหญ่” ยังไม่มีโอกาสได้ปริปาก มองตามน้องชายไป เห็นมือของเขาเข้าอยู่ในฝ่ามือชาย หนุ่มหญิงสาวทีละคนเรียงตัว และปากของเขาก็ทำหน้าที่พูดอย่างคล่องแคล่วพร้อมกับยิ้มอย่างสดใส ในที่สุดก็จับแขนหญิงสาวคนหนึ่งประคองตัวไปขึ้นรถ พอสุดเสียงระฆังครั้งที่สอง รถเคลื่อนที่ ชัดยังยืนอยู่บนบันไดอนงค์อยู่เคียงข้าง ทั้งสองโบกมือลาผู้ที่ยืนส่ง และตะโกนตอบคำพูดของเขาเหล่านั้น ส่วนผู้ที่ยืนดูอยู่นั้นปล่อยให้รถคันหน้า ๆ ผ่านพ้นไป แล้วจึงก้าวเท้าเหยียบขั้นบันไดรถคันที่ตนโดยสารมาแต่ต้นทางอย่างใจเย็น
รถคันที่ชัดและเพื่อนโดยสารอยู่นั้น เป็นรถโถงเมื่อได้นั่งลงเรียบร้อยแล้ว แต่เพียงครู่เดียว ชัดก็ผลุดลุกขึ้นยืนหันรีหันขวาง พลางบ่นว่า
“เอ! พี่ใหญ่หายไปไหน ถ้าจะหนีไปเข้าห้องเสียแล้ว”
“คนนั้นหรือคะพี่ใหญ่?” อนงค์ถามขึ้น
“คนนั้นแหละ ทำไมหรือ?” ชัดถาม ทึ่งในน้ำเสียงของอนงค์
“เปล่า” หญิงสาวตอบแกมหัวเราะ “ไม่เห็นเหมือนชัดเลย”
“เขาเหมือนคุณพ่อ” นายทหารหนุ่มตอบ “ชัดไม่เหมือนทั้งพ่อทั้งแม่”
คำตอบนั้น จะต้องกับความหมายในคำปรารภหรือไม่ก็ตาม อนงค์มิได้โต้แย้ง หล่อนพูดว่า
“ไปพาแกมาที่นี่ซิคะ อ้อ หรือชัดอยากพบกันตามลำพังพี่ ๆ น้อง ๆ จะไปโน่นก็ได้ ไม่ต้องห่วงอนงค์หรอก
นายร้อยตรีมองดูเพื่อนโดยสารอีก ๒ คน ก็เห็นเขาทั้งคู่มีกิริยาอย่างที่เรียกว่า กะจู๋ กะจี๋ กันอยู่ ท่วงทีไม่ต้องการจะให้บุคคลที่ ๓ เข้าแทรกดูแล้วชัดก็พยักหน้าให้อนงค์ดูด้วย ทั้งสองยิ้มอย่างเข้าใจกันแล้ว
/*8ชัดจึงว่า
“ชัดจะไปพาพี่ใหญ่มานี่ อนงค์รอประเดี๋ยวนะ ประเดี๋ยวเดียวเท่านั้น” พูดแล้วเขาก็จากหล่อนไป
ประมาณครู่ใหญ่เขาจึงกลับมาพร้อมกับ “พี่ใหญ่” ของเขา ผู้ซึ่งบัดนี้ได้สวมแว่นตากันแดดไว้ดังเดิมแล้ว อนงค์แสดงการต้อนรับด้วยสีหน้าและกิริยาที่ขยับเขยื้อนตัวเป็นเชิงชวนให้นั่ง ชัดพูดว่า
“นี่อนงค์ นั่นคุณเอนกกับคุณผสานคู่หมั้น”
หนุ่มกับสาวที่นั่งคุยกันอยู่ประณมมือไหว้ “พี่ใหญ่” รับและมีอาการตื่นเต้นเล็กน้อย แล้วลดตัวลงนั่งบนเก้าอี้ตรงที่อยู่ตรงหน้าอนงค์ ส่วนชัดทิ้งตัวลงข้างเพื่อนสาวของเขา
อนงค์รู้สึกตัวว่า ควรจะปราศัยกับพี่ของชัดสักสองสามคำเป็นอย่างน้อย แต่นึกไม่ออกว่าควรจะขึ้นต้นอย่างไร ข้อสำคัญหล่อนไม่รู้จักนามของเขา จะเรียกเขาอย่างไรถูก ก็พอนายเอนกได้ช่วยตัดความอึดอัดของหล่อนโดยพูดขึ้นว่า
“คุณมาจากสงขลาไม่ใช่หรือครับ ที่นั่นครึกครื้นดีเหมือนกันนะ ผมเคยไปเมื่อ ๒ ปีมาแล้ว”
“เขาว่ามีชายทะเลงามเหมือนกันไม่ใช่หรือ?” ผสานถาม
“ก็ยังงั้นแหละ ไม่เหมือนหัวหิน หาดตื้นมาก แล้วมีอันตรายเสียด้วย ได้ยินว่ามีคนจมน้ำตายหรือหายไปบ่อย ๆ” เอนกตอบ
“ตาย ไม่เอาละ เราไม่ลงอาบน้ำที่นั่นเด็ดขาด” ผสานพูด ทำท่ากลัว คล้ายกับว่าหล่อนกำลังยืนอยู่บนหาด ที่กำลังกล่าวขวัญกันอยู่นั่นเทียว “เวลาไปที่นั่นเธอลงอาบน้ำในทะเลด้วยหรือคะ”
“ก็ลงไปยังงั้น คนที่อยู่ที่นั่นเขาลงอาบกันทั้งนั้น อาบทั้งที่รู้ว่ามีอันตราย” เป็นคำตอบที่เขาตอบแก่คู่หมั้น แต่ได้หันหน้าไปทางอีกคนหนึ่งด้วยเป็นเชิงขอให้รับรู้
/*9“คนที่จมน้ำตายหรือหายไปน่ะ เป็นเพราะอะไร?” อนงค์ถามขึ้น ทอดสายตาไปยังหน้าเอนกแล้วผ่านเลยมาหยุดอยู่บนหน้าของผู้ที่นั่งอยู่ในที่ตรงข้ามกับหล่อน ถึงเช่นนั้นเขาผู้นั้นก็ยังหาได้ตอบคำถามของหล่อนไม่ เพราะชัดได้ฉวยไปตอบแทนเสียแล้ว
“เห็นจะเป็นเจ้าพวกน้ำหมุน มีความดึงดูดแรงและเร็วมาก”
“ทรายหมุนน่ะคุณ น้ำดูดเจ้าทรายลงไปในบ่อลึก คนที่อยู่ในที่นั้นไม่รู้ตัวก็เลยถูกดูดจมเลย” เอนกอธิบายต่อ
“ที่สงขลามีที่พักดี ๆ ไหมคะ?” อนงค์ถาม ยังไม่ละความพยายาม แต่กระนั้นก็ไร้ผล ด้วยผสานพูดสวนขึ้นทันใด
“เธอจะเลือกสงขลาเป็นที่ฮันนิมูนหรือ?” แล้วหล่อนก็มองตรงไปที่แว่นดำ พร้อมกับยิ้มอย่างมีความหมาย
อนงค์หน้าแดง ส่วนชัดหัวเราะอย่างชอบอกชอบใจ พลางก้มดูผู้ที่นั่งอยู่ข้างตน คำถาม ๒ ประโยคก็ลอยเปล่า หาผู้หนึ่งผู้ใดรับเป็นผู้ตอบหรือไม่
๒
/*10ในชานชาลาสถานีหัวลำโพงเมื่อใกล้เวลารถด่วนไปร-กรุงเทพ ฯ จะมาถึง มีฝูงชนอยู่มากหน้าเกือบทุกคนมีอาการกิริยาไม่สงบ ละม้ายคล้ายคลึงกัน เพราะเขาทั้งหมดมีใจเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน กล่าวคือตื่นเต้นหรืออึดอัดไม่มากก็น้อย ด้วยการที่ต้องคอย ดังนั้นนาฬิกาเรือนใหญ่ที่ติดอยู่ในที่สูง จึงเป็นเป้าสำคัญ อันดวงตาทุกคู่ที่จะเว้นเสียมิได้ ซึ่งการเฝ้าเวียนดูเกือบไม่เว้นวินาที
ในจำนวนฝูงชนที่กล่าวมานี้ มีบุคคลหมู่หนึ่งรวมกันอยู่ ณ ม้านั่งปลายทางที่สุดแห่งชานชาลา เป็นบุรุษ ๓ นาย ล้วนรูปร่างหน้าตาต่าง ๆ กัน ตรงกันข้ามกับสตรีอีก ๕ นางซึ่งละม้ายคล้ายคลึงกัน จนควรกับคำว่า “ออกจากพิมพ์เดียว”
นางศรีวิชัย บริรักษ์ ชื่อเดิมชื่น อายุปัจฉิมวัย ปลายผมดำสนิท แต่ที่โคนผมมีสีขาวประปรายสวมแว่นตากรอบทอง กิริยาที่กัดพลูดังกรอบ ! แสดงว่ายังไม่เสียฟันไปเท่ากับสตรีทั้งหลายในวัยเดียวกัน รูปร่าง/*11ของคุณนายนั้นอ้วนกลม วงหน้าก็กลมเหมาะกับรูปกาย จมูกลาด ปากใหญ่ ผิวขาว
ช่วง ชด ชิด บุตรีคนที่ ๑ ที่ ๒ ที่ ๓ ของคุณนายคือรูปปั้นของคุณนายเมื่อยังสาว แต่ช้อยบุตรีคนที่ ๔ นั้นผิวเนื้อดำแดง ร่างสูงกว่ามารดาและพี่สาวทั้ง ๓ คน รูปหน้ามีส่วนยาวกว่า จมูกโด่งกว่า ถึงกระนั้นเมื่อดูส่วนรวมในวงหน้า ก็จัดว่าหล่อนเป็นลูกที่เหมือนแม่ไม่น้อยเลย
ช่วงพูดกับสามีของหล่อนว่า
“เรารอให้ศักดาอาบน้ำแล้วพาแกมาด้วยก็ทันนะคะคุณพี่ เสียเวลามาคอยเป็นนานสองนาน”
หลวงศักดิ์รณชิต มีนิสัยคร้านที่จะพูดในบางคราว หลวงวิโรจน์เกษตร์กิจ เขยรองรับช่วงไปตอบแทน
“อีกประเดี๋ยวเดียวรถก็มาถึงแล้ว ไม่ว่าจะไปไหนผมยอมไปคอยนาน ๆ ก็ดีกว่าไปไม่ทันเวลา”
“ยังงั้นซี!” ชดเอ่ยขึ้นพลางค้อนสามีอย่างหมั่นไส้ “ตื่นเหมือนคนไม่เคยไปไหน”
“เรื่องอืดยกไว้ให้คุณพระของดิฉันซิคะ” ชิดวิวิธวรรณการว่า “ถ้าสับคู่กันเสีย ให้พี่ชดมาอยู่กับคุณพระ ดิฉันอยู่กับคุณหลวงวิโรจน์ ฯ”
“คู่เธอคงไม่มีเวลาได้ทำอะไร เพราะมัวแต่ไปเที่ยวนั่งคอยในที่ต่าง ๆ ทีละหลายชั่วโมง” พระวิวิธวรรณการกล่าวพลางหัวเราะ
“และคู่คุณพระก็คงไม่ได้ทำอะไรเหมือนกัน เพราะมัวแต่ไปไหนไม่ทัน” หลวงวิโรจน์ ฯ ตอบ
คุณนายชื่นฟังบุตรี และเขยเจรจากันอยู่นานจึงพูดขึ้นบ้าง
“พ่อหลวงก็เห็นจะคล้าย ๆ พ่อชัดของแม่ พ่อคนนั้นใจร้อนเป็นที่หนึ่ง ทำอะไรไม่มีอืดอาดเลย”
บุตรีของคุณแม่ช่วยกันหัวเราะเสียงใส ซึ่งเขยบางคนของคุณแม่/*12มองไม่เห็นเหตุว่าหัวเราะเพราะอะไร นางวิโรจน์เกษตร์กิจพูดว่า
ตาชัดเห็นจะเบื่อรถไฟแทบตายนะคะ นั่ง ๆ นอน ๆ ไปตั้ง ๒๔ ชั่วโมงกว่า ได้เที่ยวสงขลาแวบเดียวเท่านั้นเอง ต้องนั่งรถกลับมาอีกแล้ว
“ก็ดู๊เถอะ” คุณนายลากเสียงรับ “อารามเห่อพี่ต้องไปรับจนถึงที่”
“อารามที่อยากจะแสดงว่าฉันเห่อพี่” หลวงศักดิ์ ฯ แก้วางหน้าตาเฉย
“เสียเงินเปล่า ๆ” ช่วงพูดเชิงครึ่งตำหนิและครึ่งเอ็นดู
“เห็นจะอยากได้เห็นสภาพหัวเมืองด้วยน่ะ” พระวิวิธ ฯ ตัดสินอย่างผู้ใหญ่ตามนิสัย
“โถ! ไปเสียหลายวัน ออกคิดถึง อยู่ก็คลั่ก ๆ ๆ ๆ ราวกับน้ำไหล แต่ไปเสียก็เงียบ”
ช้อยบุตรีคนที่ ๔ ของคุณแม่เอ่ยขึ้นเป็นคำแรกว่า
“เขาไปที่บ้านพี่ชิดเสมอหรือจ๊ะ?”
“เสมอ” ผู้เป็นพี่ตอบ “แต่ในตอนท้ายนี้เขาหายไปนานหน่อย พอโผล่ไปอีกทีบอกว่าจะไปสงขลา”
นางศักดิ์รณชิตผู้เป็นพี่ใหญ่ และเพราะความที่เป็นพี่ใหญ่ จึงไม่รู้หายที่จะเห็นน้องสุดท้องเป็นเด็กอยู่เสมอ ถามขึ้นด้วยเสียงแสดงความขันว่า
“ไปเรี่ยไรเงินใช่ไหม เขาบอกกับฉันว่าเขาจะไปเรี่ยไรพี่ ๆ ทุกคน มากน้อยเท่าไหร่เอาทั้งนั้น”
ชดกับชิดแสดงกิริยารับรอง แต่ช้อยพูดว่า
“ดิฉันไม่ได้พบหน้าตาชัดมา ๒ เดือนแล้ว ก็ดีไม่ต้องถูกเรี่ยไร”
คุณนายชื่น รู้เหตุแห่งการห่างเห็นของชัดที่มีต่อลูกหญิงคนเล็กดีอยู่ จึงรีบตัดบทเสียว่า
“พ่อใหญ่เห็นจะดีใจพิลึกที่น้องไปรับจนถึงสงขลา”
“พอได้เป็นเพื่อนคุยแก้เหงาในรถไฟ” ช่วงสนองคำมารดา
/*13“อาจจะเห็นว่า แหลกเหลวสุรุ่ยสุร่ายไม่เป็นเรื่องก็ได้” หลวงศักดิ์ ฯ ขัด
คณะญาติข้างภรรยาเปลี่ยนสีหน้าไปตามกัน พอดีกับพระวิวิธ ฯ กล่าวเตือนว่า รถไฟใกล้จะเข้าในชานชาลาสถานีแล้ว จึงต่างคนต่างสิ้นความเอาใจใส่ต่อเรื่องที่พูดค้างกันอยู่ พร้อมกับขยับเขยื้อนจากที่ ชะแง้คอยผู้ที่จะมาใหม่ นางวิโรจน์ปรารภว่า
“เออมาเสียที อยากรู้ว่าพี่ใหญ่จะเลือกสีผ้านุ่งถูกไหม”
“จริงนะ ฉันก็สั่งซื้อไปหลายผืน” ชดบอก
พอรถจักรหยุดนิ่งกับที่ ก็มีเสียงถามกันและกันเอง
“สองคนพี่น้องนั่นอยู่ที่ไหน ใครเห็นแล้วหรือยัง?”
“ไม่เห็น” นางศักดิ์รณชิตตอบพลางชะเง้อคอ “เอ๊ะ! นี่มันรถชั้นสามนี่ ชั้นหนึ่งอยู่ท้าย”
นางวิโรจน์ ฯ ฉวยกระเป๋าหมากจากมือคุณแม่อย่างรวดเร็ว “ไปทางโน้นเถอะค่ะ” หล่อนบอก แล้วออกเดินทันที
สตรีทั้ง ๕ นางเดินด่วนไปข้างหน้า หลวงวิโรจน์ ฯ ตามติดหลังไป พระวิวิธ ฯ กับหลวงศักดิ์ ฯ ค่อย ๆ ออกเดินช้า ๆ มองดูผู้คนที่ขวักไขว่อยู่เบื้องหน้าอย่างสนใจ พบผู้ที่ตนรู้จักก็แสดงกิริยาทักทายกัน ครั้นแล้วในที่สุดพระวิวิธ ฯ หัวเราะขึ้นและว่า
“อ้าว หลวงอรรถ ฯ ยืนป้ออยู่นี่เอง
หลวงศักดิ์ ฯ มองตามสายตาคนพูด เห็นตัวบุรุษผู้ถูกกล่าวนามก็หัวเราะด้วย พลางเดินตรงไปที่รถ
“วิชัย!” เขาเรียกเสียงค่อนข้างดัง-มีการโบกมือทักทายระหว่างบุรุษทั้งสอง “ญาติของแกเขาไปเที่ยวหาทางโน้น ส่งของมาซีจะช่วยรับ”
ไกลจากหลวงศักดิ์ ฯ ไปในระยะ ๘ วา ขบวนคุณแม่ซึ่งยกล่วงหน้าไปแล้ว ปะทะเข้ากับขบวนนายร้อยตรีชัดโดยไม่รู้ตัว
/*14นายทหารหนุ่มมีแขนขวาเกี่ยวอยู่กับแขนเพื่อนสาว มือซ้ายหิ้วกระเป๋าเดินทางขนาดเล็ก จึงคงเหลือแต่หน้าสำหรับใช้ทักทายแม่และพี่ โดยการพยักเพยิดหงึกหงักและคำพูดออกมาจากปาก มีความเร็วดังกระแสน้ำไหลจากที่สูง ซึ่งผู้ฟังจับความได้เพียงว่า “จะไปส่ง-เสียก่อนแล้วจะเลยไปที่บ้าน พี่ใหญ่อยู่โน้น” พยักหน้าไปทางข้างหน้า
บุคคลทั้ง ๕ มองตามชัดเป็นตาเดียว แต่ความฉุกละหุกแห่งเวลาและสถานที่ ไม่เปิดโอกาสให้วิพากษ์กิริยาและการกระทำของนายทหารหนุ่มน้อย หลวงวิโรจน์เตือนให้ถอยหลังกลับ ขบวนคุณแม่จึงย้อนมาทางเก่า ไม่ช้านักนางวิวิธ ฯ ก็พูดขึ้นอย่างตื่นเต้น
“นั่นแน่ ยืนอยู่ตรงบันได แต่ลงไม่ได้ อีตาฝรั่งขวางอยู่....ทางนี้ค่ะ คุณแม่ ทางท้ายรถ แหม! ยืนเช้ยเฉย ดูอีตาฝรั่งเสียจนเพลิน ไม่นึกอยากเห็นพวกพ้องบ้างเลย”
“ทำท่าใจเย็นตามเคย” นางศักด์ ฯ เสริม “เย็นไม่ว่าที่ไหนดู๊ ขอให้ดูไม่เดือดร้อนเลยที่ต้องยืนอยู่อย่างนั้น”
ถึงแม้ความจ้อกแจ้กจะครอบงำอยู่ทั่วสถานที่ และหลวงศักดิ์ ฯ ยืนอยู่ไม่ใกล้ภรรยา แต่ประสาทของเขาไวนัก จำเสียงหล่อนได้ถนัด ก็เหลียวมามองดูมีอาการเหมือนผู้ที่ถูกชวนไปดูละครที่ตนเคยดูแล้วซ้ำซากจนเบื่อที่สุด พระวิวิธ ฯ เอ่ยขึ้นว่า
“ถ้าเป็นเมียผม เห็นจะผลักตาอ้วนหัวแดงคนนั้นคะมำลงมาจากรถเป็นแน่”
หลวงศักดิ์ ฯ หัวเราะอย่างรู้สึกสบายใจ พอล้อเลื่อนที่บรรทุกสัมภาระของผู้โดยสารเคลื่อนจากหน้าบันไดนายฝรั่งเดินตามของไป หลวงอรรถคดีวิชัยก้าวลงเหยียบชานชาลา ก็มีเสียง ๔ เสียงประดังขึ้นพร้อมกัน
“ฮิ ๆ พี่ใหญ่ ๆ”
“พี่ใหญ่ดำปี๋เชียว !”
/*15“พี่ใหญ่ดูเหมือนขาวขึ้น !”
“พี่ใหญ่ผอมไป !”
สุดเสียงหญิงทั้ง ๕ หลวงศักดิ์ ฯ ก็เอ่ยขึ้นบ้าง
“พี่ใหญ่เตี้ยลง !”
ชดขมวดคิ้ว ชิดทำปากเชิด ช่วงค้อนจนตาคว่e “พี่ใหญ่” มีอาการออกงง มองดูน้องคนนั้นทีหนึ่งคนนี้ทีหนึ่ง มือลูบผมอันยุ่งและลงมาปรกหน้า ในที่สุดจึงทำความเคารพมารดาอย่างนอบน้อม
“พ่อชัดเขาเดินไปกับใคร?” เป็นคำปราศัยของคุณแม่ !
วิชัยมิพักต้องตอบคำถามนั้น เพราะมีผู้ตอบแทนเขาถึง ๒ คน
“แม่อนงค์ยังไงล่ะคะ คุณแม่จำไม่ได้หรือ?”
จำได้ ! ทำไมจะจำไม่ได้ คำถามที่ถามไปแล้วมิได้ตั้งความหมายในอันจะรู้ว่าหญิงนั้นชื่อไร ตั้งไปหมายจะแสวงคำอธิบายว่า เพราะเหตุใดและโดยอย่างไร ลูกชายสุดท้องของท่านจึง “เอาภาระ” ต่อหญิงนั้นนักต่างหาก
“ของมีเท่านี้แหละหรือ?” ท่านถามไปพลางมองดูกระเป๋าหนังใบใหญ่ที่หลวงศักดิ์ ฯ วางไว้ใกล้ตัว
ผู้ถูกถามแสดงกิริยารับรอง พระวิวิธ ฯ จึงว่า
“แหม ! ดีจริง ย้ายจากเมืองหนึ่งมาอีกเมืองหนึ่ง มีกระเป๋าใบเดียวเท่านั้นเอง”
“ที่ไหนได้” ภรรยาคุณพระค้าน “ไม่ไปดูที่บ้านนี่คะ แทบจะไม่มีที่เดิน”
“ส่งล่วงหน้ามาก่อน” หลวงวิโรจน์ ฯ แสดงความเข้าใจ
“ยังงั้นซี” คุณนายชื่นกล่าว “เอาเปรียบให้แม่จัดเสียเจียนตาย จะเป็นลมวันละ ๓ พัก ๔ พัก”
“หน้าเดินกันเสียทีหรือยังล่ะ ประเดี๋ยวจะเกิดเป็นลมกันขึ้นที่นี่หรอก” หลวงศักดิ์ ฯ เอ่ยขึ้น ครั้นแม่ยายหันมาทำตาเขียว เขาก็วางหน้าเฉย/*16ไว้ พูดสืบไป เชิญนำแถวซิครับ”
คุณนายชื่นออกเดินอย่างใคร่กระแทกส้น คนอื่น ๆ ก็เดินตามไปพร้อมกัน
๓
/*17เวลาเช้าตรู่วิชัยยังหลับ เกิดนิมิตว่าจีนในสยามก่อการกำเริบ ตัวเขาเองจะเป็นโดยสถานใดก็ตามได้ถูกเกณฑ์ไปปราบพวกเหล่านี้ด้วยกำลังปลุกปล้ำต่อสู้กับจีนคนหนึ่งท่ามกลางเสียงม้าฬ่อ และเสียงประทัด วิชัยลืมตาขึ้นพบตัวเองอยู่ในมุ้ง กำลังปล้ำหมอนข้างอย่างขนานใหญ่ เขาเริ่มรู้สึกตัวว่าฝัน แต่เสียงดังโครมครามยังดังอยู่ใกล้หูทำเขางงไป แล้วก็ตกใจถึงกับลุกนั่งขึ้นโดยเร็ว มองทะลุผ้าโปร่งไปตรงหน้า พบฝาเรือนและประตู เกิดความแก่ใจว่าตนกำลังอยู่ในห้องนอน ซึ่งหมายความว่าไกลจากเสียงอึกทึกจะพึงกล้ำกราย เพราะบ้านผู้พิพากษาจังหวัดสงขลา ไม่เคยมีคนพาลสันดานหยาบมาเกะกะ เหตุไฉนวันนี้จึงมีเสียงอันไม่ไพเราะเสนาะหูมารบกวนแต่รุ่งสาง ออกนึกโกรธเท่าที่ใจเย็นเช่นเขาพึงโกรธเป็น จึงเปิดประตูมุ้งออกโดยแรง เห็นตู้เสื้อผ้าของตนตั้งตระหง่านอยู่ข้างเตียง แสงทองส่องลอดช่องหน้าต่างอันปราศจากม่าน วิชัยยกมือขึ้นเกาศีรษะ เขาเพิ่งนึกได้เดี๋ยวนี้เองว่าในบ้านที่เขาอยู่นี้ ซึ่งเขาเป็นเจ้าของโดยตรง-/*18มิได้มีเฉพาะตัวเขาเป็นประมุขสิทธิ์ขาดแต่ผู้เดียว การนอนของเขาจึงไม่ปลอดโปร่งดังที่เคย คิดได้ดังนี้แล้ววิชัยก็หันกลับขึ้นเตียงทิ้งตัวลงบนที่นอนดังเก่า
เสียงอึกทึกนั้น ปรากฏว่าเป็นเสียงประตูและเสียงฝีเท้า ครั้นแล้วก็มีเสียงพูด เสียงบ่น เสียงด่า บัดนี้วิชัยยังนึกได้ต่อไปอีกว่า ห้องนอนของเขาอยู่ติดกับห้องนายร้อยตรีชัด และจำได้ด้วยว่านายทหารหนุ่มน้องเขานั้น จะต้องไปฝึกหัดทหารก่อน ๖ นาฬิกา แทนความฉงนสนเท่ห์และความฉุน วิชัยนอนฟังเสียงต่าง ๆ ที่ดังมาจากห้องด้วยอารมณ์ดี ประมาณ ๑๕ นาทีจึงได้ยินเสียงรองเท้ากระทบพื้นกระดานโดยแรงและเร็วและไปสุดเสียงลงเมื่อชัดลงบันไดเรือนไปแล้ว
บัดนั้น ดวงจิตวิชัยก็ประหวัดถึงความหลัง เมื่อครั้งตนยังศึกษาอยู่ในโรงเรียนนายร้อย และภูมิใจยิ่งนักในเครื่องแบบแห่งโรงเรียน ซึ่งตนมีความชอบธรรมที่จะสวมได้
ธรรมชาติอย่างหนึ่งที่มนุษย์เห็นได้ด้วยตา ดังนั้นจะกล่าวยืนยันให้จะแจ้งว่าคือสิ่งใด มีขึ้นอย่างไรก็ยากที่จะกล่าว แต่มนุษย์ได้บัญญัติศัพท์ไว้สำหรับเรียกธรรมชาตินี้ว่า กรรมพันธุ์ คือกรรมที่ติดต่อกันในวงศ์
มนุษย์คนหนึ่งเมื่อยังคงชีพ มีวัตถุสิ่งหนึ่งสิ่งใดเป็นของตน ครั้นชีวิตล่วงไปแล้ว ตามความนิยมของโลกย่อมให้วัตถุนั้นแก่บุตร เรียกว่า มรดก
จะแยกมรดกออกเป็น ๒ ชนิด ชนิดหนึ่งเป็นนามที่มีรูป ย่อมหยิบยื่นยกให้ปันกันได้ อีกชนิดหนึ่งเป็นนามไม่มีรูป ใครไม่มีอำนาจที่จะยกให้ใคร แต่จะหวงแหนมิให้ตกถึงใครได้ก็เป็นการเกินอำนาจอีก มรดกชนิดที่ ๒ นี้ได้แก่กรรมพันธุ์
คนทั้งหลายมีความเชื่อว่า ลูกย่อมเหมือนพ่อแม่ โดยลักษณะและนิสัย นี่คือคนทั้งหลายเชื่อในกรรมพันธุ์ แต่บางคราวปรากฏว่าพ่อกับลูก/*19หรือแม่กับลูกผิดแผกกันมากทั้งกายและใจ ข้อนี้เป็นเพราะกรรมพันธุ์ไม่เป็นมรดกที่จะตกทอด รับช่วงกันแต่เฉพาะจากพ่อแม่ถึงลูกโดยตรง หากจะข้ามชั้น หลานรับจากปู่หรือตา หรือเหลนรับจากทวดก็มีมากอยู่ ดังเช่นวิชัย ทวดของเขาเป็นนักรบที่แกล้วกล้ากลางศึก ปู่เป็นคหบดีมีนาให้เช่าและทำนาของตนเอง บิดาเป็นข้าราชการฝ่ายปกครอง ส่วนตัววิชัยรักทหาร รักความเป็นทหาร และรักการเป็นทหาร ตลอดจนเครื่องแบบทหารตั้งแต่แรกรู้ความ
“คุณพ่อฮับ ใครเป็นนายใหญ่ของทหาร?” วิชัยเคยถามบิดาดังนี้ด้วยท่าทางขึงขัง และสีหน้าขรึมอย่างเอางานเอาการ ครั้นได้รับคำตอบว่า “แม่ทัพซิลูก” วิชัยก็ยืนตัวตรง แอ่นอก ยกศีรษะ แล้วพูดอย่างเด็ดขาด “หนูโตแล้วหนูจะเป็นแม่ทัพใหญ่” ครั้นแล้วสัญชาตญาณแห่งเด็กที่จะโตขึ้นเป็นผู้มั่นในกตัญญูรู้เชิดชูผู้ให้กำเนิดไว้เหนือตน เขาหันมาถามบิดาว่า “แล้วใครเป็นนายแม่ทัพใหญ่ฮับ” “เวลาสงครามไม่มีใครเป็นนายทัพใหญ่หรอกลูก” คราวนี้พ่อหนูน้อยก็นิ่งคิดแล้วจึงว่า “ผมเป็นแม่ทัพเล็กเท่านั้นแหละ คุณพ่อเป็นแม่ทัพใหญ่ดีกว่า”
ต่อมาอีก ๓ ปี เมื่อพระราชวงศ์ผู้สูงศักดิ์ได้ทรงจัดการให้โรงเรียนนายร้อยเติบใหญ่ และเจริญดังที่เป็นอยู่ทุกวันนี้ เด็กน้อยผู้มีความใฝ่ฝันล้วนแล้วไปด้วยเรื่องของนักรบ ก็ได้เข้าศึกษาวิชาในโรงเรียนนักรบสมประสงค์
แต่วิถีแห่งชีวิตมนุษย์ หาได้อยู่ใต้ความเจตนาและความควบคุมของมนุษย์ไม่ แต่พอวิชัยสอบไล่ได้ขึ้นอยู่ในชั้นประถม ๓ ก็มีเหตุร้ายเกิดขึ้นแก่ครอบครัว ร้ายนักจนถึงกับวิชัยต้องหมดหวังในการที่จะดำเนินชีวิตตามรอยเท้าผู้เป็นทวดต่อไปทีเดียว
บิดาของวิชัยมีบรรดาศักดิ์เป็น พระศรีวิชัยบริรักษ์ มีตำแหน่งเป็นนายอำเภอจักรวรรดิ์ โดยตำแหน่งนี้ คุณพระมีหน้าที่รับผิดชอบด้วย/*20กับสมุห์บัญชี รักษาเงินราชการเมื่อคืนวันเกิดเหตุ มีผู้รู้เห็นว่านายอำเภอกับสมุห์บัญชีนั่งรถลากออกจากโรง “หนังญี่ปุ่น” ด้วยกัน ครั้นรุ่งเช้าเมื่อสมุห์บัญชีกับนายอำเภอ ผู้ต่างฝ่ายต่างถือกุญแจตู้กำปั่นคนละดอก คือนายอำเภอถือกุญแจกำปั่นชั้นนอก สมุห์บัญชีถือกุญแจชั้นในพากันไปไขกำปั่นนั้น ปรากฏว่าเงินที่มีอยู่ ๑๒,๐๐๐ บาท เมื่อวันก่อนนั้นหายไปจนหมดสิ้น
ได้มีการไต่สวนอย่างละเอียด แต่ไร้ผล ไม่มีรอยชำรุดที่กำปั่นแม้แต่เล็กน้อย ดำรวจที่อยู่ยามรักษาการยืนยันว่าไม่ได้ยินหรือได้เห็นสิ่งใดผิดปรกติ และเจ้าหน้าที่ค้นไม่พบของกลาง ใบหน้าผู้รักษาเงินทั้ง ๒ ไม่มีผู้ใดไขความลับให้กระจ่างได้ ทางราชการจึงบัญชาให้ขังตำรวจผู้รักษาหน้าที่เสีย ๑ เดือน และปลดนายอำเภอและสมุห์บัญชีออกจากราชการ โดยมิได้รับพระราชทานเบี้ยบำนาญ
มีคำกล่าวว่า ตัวเคราะห์เมื่อเข้าสู่ผู้ใด หาเข้าแต่ตัวเดียวไม่ หากย่อมเข้าหลายตัวในคราวหนึ่ง เช่นเดียวกับตัวเคราะห์ที่เข้าสู่พระศรีวิชัย ฯ แต่พอคุณพระต้องโทษมัวหมองได้สักหน่อย ห้องแถว ๑๘ ห้อง ปลูกอยู่ริมถนน ๒๒ กรกฎา เป็นสมบัติที่พระศรีวิชัยได้รับจากบรรพบุรุษก็ถูกเพลิงเผาผลาญวินาศไปในเวลาไม่ถึง ๒ ชั่วโมง ต่อจากนั้นเจ้าทรัพย์ก็ล้มเจ็บเป็นโรคเส้นประสาทอย่างแรง
ในระยะต้นนี้ วิชัยยังคงศึกษาประจำอยู่โรงเรียนเดิม ทุก ๆ วันเสาร์เขากลับมานอนค้างที่บ้าน และถือโอกาสพยาบาลบิดาด้วยความเอาใจใส่ และช่วยมารดาทำงานเท่าที่ความสามารถของตนจะทำได้
“ความไม่มีโรคเป็นลาภอันประเสริฐ” ดังปรารภในพุทธศาสนสุภาษิต โดยนัยนี้ ความมีโรคก็เป็นเครื่องล้างลาภอย่างร้ายกาจ เมื่อหมดเงินเดือน หมดรายได้จากห้องแถว ครอบครัวพระศรีวิชัยยังมีหวังแต่จะพึ่งค่าเช่านา และดอกเบี้ยจากตัวเงินสะสมไว้ได้บ้างเล็กน้อย ครั้นประมุข/*21แห่งครอบครัวเจ็บหนัก ค่ารักษาที่ต้องเสียมิใช่เสียเป็นระยะเวลาเสมอกันดังเช่นรายรับที่ได้รับเป็นกำหนดรายปีหรือรายเดือน หากต้องเสียไม่จำกัดเวลาใด จึงเป็นธรรมดาที่ภายในเวลาอันสั้น เงินทุนที่มีอยู่ก็หมดไป รายจ่ายท่วมรายได้ ถึงกับต้องจำนำอสังหาริมทรัพย์ เพื่อหาเงินมาใช้
เมื่อหมดเกียรติ หมดทรัพย์ ก็หมดเพื่อน หมดตลอดทั้งข้าทาสหญิงชาย งานในบ้านทุกชนิดเว้นแต่งานทำครัว นางศรีวิชัยต้องประกอบเอง โดยมีลูกหญิงคนโตที่ควรจะช่วยได้มาก แต่ขาดความเคยและความอดทนเป็นผู้ช่วย กับมีลูกหญิงอีก ๓ คนพอวิ่งเต้นหยิบโน่นฉวยนี่ได้บ้าง ถ้าเจ้าหล่อนน้อย ๆ นั้นไม่มัวเป็นห่วงที่จะหนีไปวิ่งเล่น หรือหาเรื่องทะเลาะวิวาท ตลอดจนหยิกตีกันเอง นอกจากนั้นเจ้าหล่อนทั้ง ๔ คนนี้ยังอยู่ในเขตแห่งการต้องไปโรงเรียน เพื่อการศึกษา ซึ่งหมายความว่าภายหลังที่ต้องทำตนอยู่ในระเบียบ และทำงานด้วยสมองมาหลายชั่วโมงแล้วก็เป็นธรรมดาของเด็กที่เกิดมาในความสุขสมบูรณ์ จะเบื่อหน่ายต่องานบ้านอย่างที่สุด
ส่วนวิชัยผู้เป็นบุตรหัวปี มีวัยเป็นอาวุโส มีความคิดพอที่จะเข้าใจในความทุกข์ และช่วยทุกข์หนักด้วยกับมารดา ผู้ต้องแบกภาระอันใหญ่ยิ่งไว้ในอกแต่ผู้เดียว เขาจึงเพิ่มความอุตสาหะ ในการที่จะทำตัวเป็นประโยชน์แก่ครอบครัวยิ่งขึ้นเสมอ คิดดูก็เป็นข้อขำ ความดีของคนหนึ่งนั้นเองเป็นต้นเหตุแห่งความวิบากของตนเอง....ลูกรักของแม่ เจ้าคนเดียวเป็นคนช่วยทำให้แม่เบาอกได้ทุกระยะ ๑ สัปดาห์ ทำไมเล่าเจ้าไม่มาช่วยแม่ให้ทุกวัน!!!--ในเดือนนั้นเอง โดยคำวิงวอนแกมบังคับของมารดา วิชัยต้องลาจากโรงเรียนนายร้อย ลาจากทางแห่งอาชีพที่เขารัก และได้ใฝ่ฝันถึงความใฝ่สูงมาแต่น้อย !
วันแรก ๆ แห่งการต้องเสียสละนี้ เป็นวันที่วิชัยจะลืมเสียมิได้โดยยาก และน้ำตาที่เขาได้เสียไปเพราะเหตุนี้ ก็จวนจะเปรียบได้ว่าเป็นหยดโลหิตกระเด็นจากตา อย่างไรก็ตาม ประโยชน์ที่นางศรีวิชัยหวังได้จากลูก/*22คนโตนั้นก็มิได้น้อยไปจากที่หวังไว้ ไม่มีงานสิ่งใดเลยที่วิชัยจะดูดายในเมื่อตนจะทำให้สำเร็จได้ การพยาบาลพ่อ การทำความสะอาด การซักรีด การดูแลน้องทั้ง ๔ คน เฉพาะอย่างยิ่งน้องคนเล็กซึ่งมีอายุเพียง ๔ ปี ไม่สมควรละเลยให้พ้นสายตาผู้ใหญ่ การทั้งหมดที่กล่าวมาแล้วนี้ย่อมสำเร็จได้ด้วยความตั้งใจจริงของวิชัยโดยสิ้นเชิง
โรคร้ายของพระศรีวิชัยทำการล้างทรัพย์อยู่ ๒ เดือนเศษแล้วก็ยุติ ภรรยาและบุตรค่อยหายใจสะดวกขึ้น ต่างตั้งหน้าทำการงานอันเป็นกิจวัตรและหาความสุขอย่างเบียดกรอเท่าที่ทุนทรัพย์จะหาให้ได้ การเป็นดังนี้อยู่ ๒ ปีเศษ
ถึงคราวพระศรีวิชัย ฯ จะพ้นเคราะห์ วันหนึ่งหนังสือพิมพ์ลงข่าวเรื่องภรรยาพยายามจะประหารสามีด้วยมีดชายธง เพราะเหตุวิวาทเรื่องชายชู้ ในเวลาที่เจ้าหน้าที่ไต่สวนปากคำ ทั้ง ๒ ฝ่ายบันดาลโทสะกล่าวผรุสวาทแก่กันไม่ลดละ และในที่สุดภรรยาได้แถลงต่อเจ้าหน้าที่ว่า สามีเป็นผู้เคยทำผิดกฎหมาย ตัวเป็นผู้ช่วยสมุห์บัญชีสมคบกันกับสมุห์บัญชีผู้เป็นนาย ทำกุญแจปลอมลักเงินราชการไปจากกำปั่นที่ตั้งอยู่บนที่ว่าการอำเภอจักรวรรดิ์
บุญมาวาสนาช่วย ที่ป่วยก็หายที่หน่ายก็รัก พระศรีวิชัย ฯ มิได้กลับเข้ารับราชการตามเดิม เนื่องจากร่างกายทุพพลภาพ แต่ได้รับเงินเดือนชดเชยเวลา ๓ ปีที่ไม่ได้ทำงานจนครบถ้วน และได้รับพระราชทานเบี้ยบำนาญตามเวลาราชการ ความฟื้นตัวก็ค่อยมีขึ้นแก่ครอบครัวนี้ พร้อมด้วยความนับหน้าถือตาจากญาติมิตรทั้งหลาย
แต่ความใฝ่ฝันในวัยเด็กของวิชัยนั้น เป็นอันเหลวเปล่า วิชัยหมดสิทธิที่จะได้เข้าศึกษาวิชาพลรบเสียแล้วเพราะการลาของเขา ซึ่งในตอนต้นอนุโลมเป็นการลาพักมีขีดจำกัดเวลาเพียง ๓ เดือนเท่านั้น ได้แปรรูปเป็นการลาออกตามข้อบังคับ เพราะเหตุที่วิชัยมิได้กลับเข้าในสถาน/*23ศึกษาตามเวลากำหนด แต่ความรักทหารยังฝังอยู่ในใจ วิชัยจึงสนับสนุนให้น้องชายได้เป็นนักเรียนนายร้อยแทนตัว ส่วนเขาเองนั้น ต่อมาได้เป็นเนติบัณฑิตสยาม ได้รับราชการในกระทรวงยุติธรรม และไปเป็นผู้พิพากษาอยู่ตามจังหวัดต่าง ๆ หลายปี จนในที่สุดได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็นหลวงอรรถคดีวิชัย
แสงทองที่จับขอบฟ้า เปลี่ยนเป็นแสงแดดกล้า ชายหนุ่มผู้นอนลืมตาฝันอยู่จึงลุกขึ้น นำตัวออกมาจากมุ้ง
มองไปรอบฝาผนังทั้ง ๔ ด้านแล้ว วิชัยขมวดคิ้วด้วยความประหลาดใจ ในตอนกลางคืน วิชัยมีอารมณ์เบิกบานเยี่ยงคนที่ระเหระหนจากบ้านเกิดไปนับปี ครั้นแล้วได้กลับมายังที่พร้อมด้วยความหวัง ที่จะได้อยู่ยืดยาวก็ย่อมจะปล่อยตัวปล่อยใจให้เบิกบานไปตามอารมณ์ ละเสียซึ่งความพิถีพิถันและการคิดเล็กคิดน้อย เหตุฉะนั้นเขาจึงเข้านอนอย่างสุขสบายโดยมิได้สังเกตเห็นว่าสภาพห้องนอน ของตนนั้นเป็นอย่างไร ครั้นถึงเวลาเมื่อแสงแดดกระจายไปทั่วห้อง วิชัยให้นึกแปลกใจที่ห้องนี้ผิดแปลกไปจากสภาพที่เขาเคยเห็นอยู่เป็นอันมาก
เหลียวหาเครื่องแต่งห้อง ที่เคยใช้ประจำในคราวที่ได้โอกาสมาเยี่ยมบ้าน พบแต่ตู้เสื้อผ้าแบบพ้นสมัยที่เป็นของบิดาท่านเคยใช้อยู่ตู้เดียว ส่วนที่เป็นของเขาเองทั้งโต๊ะ เก้าอี้ เตียง ตลอดจนราวแขวนผ้าเช็ดตัวไม่มีเหลืออยู่ หน้าต่าง ๒ หน้าต่างที่ข้างเตียงมีเศษม่านห้อยร่องแร่งเป็นแผ่นใหญ่ แต่หน้าต่างหัวนอนนั้น แม้แต่ราวม่านก็ไม่เหลืออยู่ ทางปลายเตียงมีโต๊ะเครื่องแป้งเก่าคร่ำคร่า เป็นร่องรอยล้วนลายสลักแบบพ้นสมัยเช่นเดียวกับตู้ กระจกเงาที่ในกรอบไม้อันติดอยู่บนโต๊ะมีทั้งรอยขีด รอยฝ้าบนโต๊ะไม่มีผ้าปู แต่เครื่องตั้งประจำโต๊ะเครื่องแป้งนั้นครบชุด ตั้งแต่ขวดน้ำอบไทยตลอดจนขันน้ำพานรอง
โดยไม่ใช้เวลาคิดอะไรให้มากไปกว่าสงสัยว่า เครื่องแต่งห้องของ/*24ตนไปอยู่เสียที่ไหน วิชัยคุกเข่าลงบนพื้นห้อง จัดแจงเปิดกระเป๋าเดินทางหาของที่ต้องการ
๑๕ นาทีต่อมา วิชัยก็ออกจากห้องชั้นบนลงมาชั้นล่างเพื่อหามารดา
อันบ้านที่อยู่ของวิชัยนี้ เป็นเรือนไม้อย่างเก่า ชั้นบนแบ่งออกเป็น ๕ ห้องเล็ก ๆ ใช้เป็นห้องสำหรับอยู่ ๓ ห้อง นอกนั้นเป็นห้องรก คือเป็นที่สำหรับคนใช้อาศัยนอนปนกับของ ชั้นล่างทางส่วนหน้า ทำเป็นเฉลียงทั้งกว้างและยาว จึงมีห้องแต่เพียง ๔ ห้อง ซึ่งคุณนายชื่นใช้เป็นห้องนอนเสียห้องหนึ่ง ส่วนอีก ๒ ห้องเรียกว่าห้องรับแขกและห้องกินข้าว
วิชัยพบมารดาอยู่ในห้องนอน กำลังทาแป้ง พอเห็นหน้าบุตรชายก็ทักว่า
“ตื่นแล้วหรือ เมื่อคืนร้อนไหม?”
“ไม่รู้สึกเลยครับ” บุตรชายตอบเสียงแจ่มใส “พอเข้ามุ้งก็หลับสนิทรวดเดียวจนสว่าง พ่อชัดเขาลุกโครมครามถึงได้ตื่น”
“อ้อ วันนี้ พ่อชัดเขาไปฝึกหัด พ่อใหญ่ล่ะต้องไปกระทรวงไหม?”
“ต้องไปครับ แต่ไปสายหน่อยได้”
ขณะนั้น สาวใช้คนหนึ่งของคุณนาย ถือไม้กวาดเข้ามาในห้อง คุณนายกำลังจะรับประทานหมาก พอเห็นคนใช้ก็หยิบตลับขี้ผึ้งขึ้นถือไว้พลางลุกขึ้นยืนบอกลูกชายว่า
“ออกไปข้างนอกเถอะ เด็กมันจะกวาดเรือน”
วิชัยลุกขึ้นจากที่ หยิบเชี่ยนหมากกับกระโถนถือตามคุณนายออกมานั่งที่เฉลียงหน้าห้อง
“คุณแม่ครับ” เขาพูดในครู่หนึ่งต่อมา “เครื่องแต่งห้องของผมไปไหนเสียหมดครับ?”
“อะไร?”
/*25“โต๊ะ เก้าอี้ และอะไรต่าง ๆ ที่ผมเคยใช้”
“อยู่ที่ห้องพ่อชัดแน่ะ นี่ยังไม่ได้เข้าไปเยี่ยมห้องน้องดอกหรือ?”
“เข้าไปประเดี๋ยวหนึ่งเมื่อคืนนี้ ไม่ทันเห็นว่าของ ๆ ผมอยู่ที่นั้น”
ผู้เป็นมารดาหัวเราะแล้วพูดอย่างขัน
“จำไม่ได้น่ะไม่ว่า พ่อชัดเขาเอาไปพ่นสีเสียใหม่สวยเรี่ยมเทียว แล้วเขาให้ช่างต่อตู้มาเข้าชุดอีกใบหนึ่ง อ้อ ! ดูเหมือนโต๊ะหัวนอนด้วย ของพ่อใหญ่แต่เดิมไม่มีไม่ใช่หรือ?”
“ไม่มีครับ” บุตรชายตอบเสียงต่ำ นิ่งอยู่อึดใจหนึ่ง แล้วถามต่อไป “ตู้หนังสือของผมอยู่ดีหรือครับ?”
“อยู่ดี” เป็นคำตอบอย่างแน่นแฟ้น “แม่คอยให้เขาเอายากันตัวสัตว์ใส่ไว้เสมอ เข้าไปดูซิ อยู่ในห้องนั้นทั้ง ๓ ใบ”
มองตามมือมารดา สีหน้าวิชัยเต็มไปด้วยความสนเท่ห์ ห้องนั้นห้องที่คุณนายบอกว่าเก็บตู้หนังสือไว้ เขาจำได้ว่าเป็นห้องสัมภาระ เป็นที่เก็บหีบ กระบุง ตะกร้า ถ้วยชาม โอ่ง ไห ก็เหตุไฉนหนังสือของเขาจึงเข้าไปอยู่ในห้องนั้นด้วย พอจะเอ่ยปากถาม คุณนายก็อธิบายขึ้นเสียก่อน
“พ่อชัดเขาว่าตู้มันเก่าครำครึเต็มทน ตั้งไว้ในห้องรับแขกมันน่าเกลียด เขาก็เลยต่อตู้ใหม่ แล้วเอาหนังสือที่เขาเอามาจากนอกจัดไว้ ไปดูซีของเขาสวยเรี่ยมเทียว แต่ว่าหนังสือยังไม่เต็มตู้ พ่อชัดว่าหนังสือพ่อใหญ่มีสวย ๆ เขาจะเลือกมาใส่ตู้ใหม่ด้วย แต่ยังไม่เห็นเขามาเลือก เห็นจะมัวยุ่งนั่นยุ่งนี่เลยลืม”
วิชัยเอนหลังพิงลูกกรงระเบียงเรือน มือลูบคางนั่งเงียบ ไม่ปริปากว่าอะไรต่อไป
แต่คุณนายชื่นมีเรื่องพูดกับลูกชายอีกมาก พ่อชัดเพิ่งกลับจากประเทศอังกฤษได้ ๘ เดือน ชื่อเสียงกำลังหอมด้วยความรู้ที่กล่าวกันว่าใหม่ที่สุดในหมู่นายทหาร ส่วนร่างกายก็เป็นเสน่ห์แก่ตาด้วยความสวยเก๋/*26ประเปรียวอันคำกล่าวที่น่าชื่นใจปานนี้ คุณนายชื่นย่อมไม่รู้เบื่อที่จะฟัง และพูดซ้ำแล้วซ้ำอีก ก็วันนี้ ผู้ที่คุณนายจะพูดให้ฟังก็เป็นพี่ของชัดเอง ไม่ต้องสงสัยว่าจะช่วยให้การพูดออกรสยิ่งขึ้นอีก ดังนั้น ต่อมาอีกไม่กี่นาทีความเครียดขรึมในดวงหน้าวิชัยก็ละลายไปทีละเล็กละน้อย ด้วยกระแสความปลื้มจากตัวคุณนายดูดเอาบุตรชายพลอยปลื้มไปด้วย
ราว ๘.๓๐ นาฬิกา คุณนายชื่นจึงชวนบุตรไปรับประทานอาหาร
ทั้ง ๒ พากันเข้าในห้องที่เรียกว่าห้องกินข้าว สิ่งแรกที่กระทบสายตาวิชัย คือที่นอนใหญ่ที่นอนหนึ่งวางแอบอยู่ข้างฝา กระชุใบใหญ่วางอยู่เคียงที่นอนและไม้ปั่นนุ่น ๓ อันพิงอยู่ข้างกระชุ และยังมีกระจาดกับตะกร้าเก่า ๆ วางอยู่อีก ๓ ใบ
โต๊ะกินข้าวทำด้วยไม้สัก ขนาด ๘ คนนั่งสบาย เก้าอี้ทำด้วยไม้พยุง วิชัยสั่งทำจากเรือนจำจังหวัดสุรินทร์ในสมัยที่เขาเป็นผู้พิพากษาอยู่ในจังหวัดนครราชสีมา ทั้ง ๒ อย่างนี้เคยตั้งอยู่ในที่เดิมแต่เก่าก่อน โต๊ะถูกคลุมด้วยผ้าชนิดหนา ส่วนเก้าอี้มีปลอกผ้าคลุมอยู่เช่นเดียวกัน ไซน์โบร์ตฝีมือนักโทษ มาจากแหล่งเดียวกันกับเก้าอี้ในเวลาไล่เลี่ยกัน แต่ดูค่อนข้างสกปรกและเก่ากว่ากันมาก เพราะได้รับใช้เป็นที่เก็บภาชนะวางภาชนะตั้งแต่ชาม จาน ถ้วย ตลอดเวลาจนขวดเปล่าอยู่ทุกวี่ทุกวัน
ตลอดเวลา ๑๐ ปีเศษ ที่วิชัยต้องโยกย้ายตัวเองจากจังหวัดนี้ไปจังหวัดโน้นโดยหน้าที่ราชการ คราวใดที่เขากลับมาพักยังบ้าน ก็ได้พบห้องที่เรียกกันอย่างหนึ่งแล้วใช้ประโยชน์สำหรับอีกอย่างหนึ่งเสมอ เหตุฉะนั้นเขาจึงไม่รู้สึกตื่นต่อสภาวะของห้อง ที่เรียกว่าห้องกินข้าวเท่าใดนัก เป็นแต่สงสัยเล็กน้อย จึงถามมารดาว่า
“พ่อชัด เขาไม่ได้ใช้โต๊ะรับประทานอาหารดอกหรือครับ?”
“แรก ๆ เขาก็ใช้หรอกจ้ะ แต่ที่หลังเขาก้อ....เขาไม่ค่อยจะได้กินข้าวบ้าน” ประโยคสุดท้ายกล่าวด้วยน้ำเสียงแสดงว่าอารมณ์ไม่สู้ดีนัก
/*27ที่รับประทานอาหารสำหรับคุณนายนั้นจัดไว้บนเสื่ออ่อน ตรงกับประตูที่เปิดออกทางผนังห้อง วิชัยนั่งลงตรงหน้ามารดา สาวใช้เข้ามาเปิดสำรับ เห็นกับข้าวล้วนแต่กับสำหรับข้าวจริง ๆ เช่นแกงเผ็ด ลูกหนำเลี๊ยบผัด ผักน้ำพริก วิชัยก็หน้าเสีย พอมารดาเงยหน้าขึ้นมองเป็นทีถามเพราะเห็นเขานั่งเฉยอยู่ วิชัยก็ยิ้มเหมือนเด็กที่พยายามยิ้มเมื่อประจบผู้ใหญ่แล้วพูดอ่อย ๆ ว่า
“ผมหัดเท่าไหร่ก็ไม่สำเร็จ มันอิ่มเกินไปจริง ๆ พอรับประทานแล้วชักขี้เกียจ ทำอะไรไม่ได้อยากนอน”
“อะไร?” คุณนายถามอย่างมืดแปดด้าน
“ข้าวเช้าครับ” ตอบเสียงดังขึ้นกว่าเดิม “ผมรับประทานไม่ได้จริง ๆ” รีบพูดต่อโดยเร็วและเสียง่อนลงอีก “พ่อชัดเขารับประทานอะไรเวลาเช้า”
“ไม่เห็นเขากินอะไร นอกจากกาแฟถ้วยเดียวกับลูกไม้นิด ๆ หน่อย ๆ พ่อใหญ่จะเอาอะไร เอาข้าวต้มหรือจะได้กินกับลูกหนำเลี๊ยบ บอกให้เขาไปต้มเดี๋ยวนี้ประเดี๋ยวก็ได้กิน”
“อย่าเลยครับ ชักช้าเปล่า ๆ ให้เขาต้มน้ำชงกาแฟถ้วยเดียวเท่านั้น สำหรับเช้าพรุ่งนี้ผมจะสั่งเขาเอง
เสร็จจากบริโภคแล้ว คุณนายชื่นคงอยู่ในห้องกินข้าว เราะที่นอนเก่าที่นอนหนึ่ง เพื่อรื้อนุ่นออกตากและปั่นแล้วจึงเย็บใหม่ วิชัยไปเที่ยวดูบริเวณบ้าน ความเติบโตขึ้นแห่งต้นไม้ ที่วิชัยได้จากไปในเมื่อมันแรกขึ้น ทำให้พอใจมาก และทำให้รู้สึกชุ่มชื่นยิ่งขึ้น เมื่อคิดถึงว่าในที่สุดตนก็ได้กลับมาสำนักภายใต้หลังคาที่ได้ให้ความร่มรื่นแก่ตนมา ตั้งแต่วันแรกที่ตนได้เกิดมาในโลกจะเป็นไรไปกะเรือนครัวที่โทรมจวนจะพัง วิชัยจะซ่อมเสียใหม่ ถังน้ำฝนใบใหญ่สนิมจับเกรอะกรังและทะลุรอบตัว วิชัยจะขายเสีย พืชพรรณที่ไม่พึงปรารถนาขึ้นบนถนนและบนสนาม วิชัยจะ/*28ถอนทิ้ง รั้วสังกะสีที่ผุพังวิชัยจะเปลี่ยนเสียใหม่ บ้าน ! บ้านของบิดา บ้านของเขาเอง ในที่สุดเขาก็ได้กลับมาอยู่บ้าน ! วิชัยยิ้ม นัยน์ตาวาว ด้วยความรู้สึกเป็นสุข !
ที่ใกล้กับบ้านนี้ ทางทิศตะวันตก แต่ก่อนมีโรงรถม้าสำหรับให้เช่าปลูกอยู่ แขกเป็นเจ้าของรถและม้า คหบดีไทยเป็นเจ้าของที่และโรงเรือน คราวสุดท้ายที่วิชัยมาเยี่ยมบ้าน เขาได้เห็นโรงเรือนและทั้งผู้เช่า ซึ่งถึงจะทรุดโทรมลงกว่าเดิมมาก จนเป็นที่น่าสมเพชก็ยังทำให้วิชัยเกิดความรู้สึกคล้ายได้พบเพื่อนเก่า บัดนี้โรงเรือนนั้นหายไป มีแต่เศษไม้ และสังกะสีกองอยู่เกะกะวิชัยรู้สึกใจหาย มองไกลออกไปอีกประมาณ ๒๐ วา จึงเห็นรากตึกเพิ่งก่อใหม่ หมายตาไว้แล้ววิชัยตรงขึ้นเรือนจะกลับไปหามารดาอีก
“คุณแม่ครับ ตาแขกแก่เจ้าของรถเช่าแกไปไหนเสียแล้วคุณแม่ทราบไหมครับ”
“ไม่ทราบจ้ะ” คุณนายชื่นตอบโดยไม่เงยหน้าขึ้นจากที่นอนที่ตนกำลังเราะอยู่ “ได้ยินว่ามีคนมาซื้อที่นั้นจากเจ้าของเดิม เขากำลังปลูกบ้านใหม่ยังไงล่ะ”
“ใครนะที่จะมาเป็นเพื่อนบ้านใหม่ของเรา?” ชายหนุ่มปรารภ
“เห็นเรียกกันว่าคุณแม้น ๆ บางคนก็ว่าคุณเมี้ยน แต่แม่ก็ไม่รู้ว่าใครที่ไหนทั้ง ๒ คน พ่อใหญ่จะกลับมากินข้าวกลางวันไหม?”
“เห็นจะไม่กลับครับ คิดว่าออกจากกระทรวงจะเลยไปบ้านยายช้อย อยากไปเยี่ยมตาสมานเต็มที คุณแม่มีธุระจะสั่งอะไรไปบ้างไหมครับ”
“ไม่มี ไม่รู้จะสั่งอะไร........พูดถึงผัวเมียคู่นี้แล้วแม่กลุ้มใจ ถ้าจะว่าไปละก้อ แกทีเดียวเป็นเหตุ”
วิชัยกลืนน้ำลาย มองเห็นพายุใหญ่อยู่รำไร หัวเราะหึ ๆ แล้วว่า
/*29“เรื่องมันแล้วไปแล้วครับ หมดเวลาที่จะแก้ไข” หยุดนิดหนึ่งเป็นเชิงรอฟังคำตอบด้วยความเคารพ ครั้นคำตอบยังไม่มีมา ก็รีบพูดตอบโดยเร็ว “แหม ! นี่เห็นจะสายมากแล้ว ต้องรีบไปแต่งตัว” พูดแล้วก็รีบลุกขึ้นและรีบออกจากห้องโดยด่วน
๔
“ลุงมา”
“นั่นแน่ ลุง”
“เอ้ลุง ! ลุงมา !”
เด็กหญิง ๑ ชาย ๒ อายุระหว่าง ๘ ขวบถึง ๓ ขวบ ช่วยกันตะโกนเสียงก้องบ้าน พอสุดเสียงเด็กผู้ชายร่างกระจ้อยร่อย กำลังสอนพูด ก็จีบปากเอ่ยขึ้นบ้าง
“ยุงมา !”
แต่พอวิชัยขึ้นบันไดได้ ๒ ชั้น ร่างอ้วนล่ำของหนูวิวิธพร้อมกับร่างแข็งแกร่งของหนูวิวัฒน์ก็โถมขึ้นอยู่บนเอวเขา หนูเฉิดฉวี พี่ใหญ่นั้นเป็นหญิง ไม่เชี่ยวชาญในการออกกายกรรม จึงยืนตัวเต้นอยู่ริมบันได หนูปิ๋วกระโดดอยู่ข้างพี่สาวร้องว่า
“ให้หนูมั่ง ! ให้หนูมั่ง !”
พี่ผู้ชาย ๒ คนเขาพากันโห่ “เฮ้ว ! เปิ่น ลุงไม่ได้ให้อะไรสักที” หนูวิวัฒน์เสริมต่อ “ให้หนูนะลุงนะ ไม่ให้ปิ๋ว”
นางวิวิธวรรณการโผล่ออกมาจากห้อง หล่อนนุ่งผ้าลายพื้นแดงดอกดำ ห่มสะไบสีนวล ยกมือมือพี่ชายพร้อมกับทำตาเขียวกับลูก พลางว่า
“ดูซิขึ้นไปขี่ลุงอยู่ตั้ง ๒ คน วิวิธก็โตแล้วยังทำเป็นลิงไปได้นึกแล้วเทียวว่าคงเป็นพี่ใหญ่ พวกนี้ถึงได้ทำเสียงออกลั่นไปหมด ชาวบ้านเขาจะด่าตาย”
“เจ้าทิดเล็กนั่นก็พลอยรู้จักลุงกับเขาด้วย” วิชัยพูดพลางหัวเราะอย่างชื่นบาน “พี่เห็นเขาครั้งสุดท้ายยังชันคอไม่ได้เลย”
ชิดรีบยิ้มกับพี่ แล้วยิ้มกับลูกคนเล็ก เพื่อจะได้หันไปบึ้งกับลูกคนกลางอีก ๒ คน “ลงมา ลุงจะได้นั่งเดี๋ยวถูกตีเดี๋ยวนี้”
“อย่าดุมันน่า” วิชัยขัดโดยเร็ว “ขู่ฟ่อ ๆ เป็นแมวไปได้” ก้มตัวลงต่ำเพื่อปล่อยให้หลานลงยืนบนพื้นเรือน “เฉิดฉวียังไม่ได้มาหาลุง เจ้าปิ๋วด้วยมานี่ลุงจะให้ของเล่น”
เฉิดฉวีคลานต้วมเตี้ยมเข้ามาที่ตักวิชัย หนูปิ๋วทำกิริยาสงสัยครั้นลุงพยักหน้าซ้ำและสอดมือลงในกระเป๋าเสื้อ พ่อหนูหมายใจจะได้ของกำนัลจึงโถมเข้ากอดคออย่างว่องไว แต่ผิดหวัง ลุงของพ่อหนูชักมือเปล่าออกจากกระเป๋าถึง ๒ ครั้ง ในที่สุดก็สารภาพว่า “ทิ้งไว้ในแท็กซี่เสียแล้ว”
ชิดส่ายหน้าและหัวเราะอย่างรำคาญ “เห็นหน้าพี่ใหญ่เป็นต้องได้ฟังเรื่องลืม ตั้งแต่เมื่อวานถึงวันนี้เท่านั้น มิรู้จักกี่เรื่องแล้ว ! กุญแจกระเป๋าของตัวเอง กุ้งไม้คุณสมาน ผ้านุ่งของน้องของแม่ ทีนี้เครื่องเล่นของหลานอย่างร้ายกาจทีเดียว”
“ไม่ใช่ลาภของตาปิ๋ว” วิชัยกล่าวอย่างไม่เดือดร้อนต่อคำบ่นของน้อง เวียนกอดจูบหลานชายหญิงที่อยู่บนตักคนละที “พี่ตั้งใจว่าออกจากกระทรวงเวลาบ่ายจะเลยไปเยี่ยมสมานก่อน จึงแวะซื้อของเล่นจะไปฝากนายนิดมันถึงได้มีอย่างเดียว ถ้าจะมาฝากหลานที่นี่ก็ต้องมี ๕ ชิ้นให้ครบตัว /*32จริงไหมอ้วน ไม่ยังงั้นลุงก็อยุติธรรมเต็มที” หันกลับมาทางน้องและอธิบายต่อ “เผอิญหมดธุระพอดีเที่ยงครึ่ง จะไปกินข้าวกลางวันกับช้อย ก็กลัวไปไม่ทันเพราะบ้านเขาไกล กว่าจะไปถึงตั้ง ๒๐ นาที เลยแวะมาขอกินข้าวที่นี่ กลับบ้านน่ะเป็นไม่มีกินแน่ เพราะบอกคุณแม่ไว้แล้วว่าไม่กิน”
ดิฉันก็รับประทานเสร็จมาเดี๋ยวนี้เอง” ชิดบอก ครั้นพี่ชายแสดงกิริยาเกรงใจ หล่อนก็รีบพูดโดยเร็ว “จะเป็นอะไรไปคะ หาใหม่ประเดี๋ยวเดียว แกงจืดยังมี หมูต้มเค็มก็ยังมี อ้วนไปเรียกพลอยมาให้แม่ไป๊”
“สงสัยอยู่แล้วเทียวว่าจะนิวแซน” วิชัยบ่น สายตามองตามหนูวิวิธผู้กำลังวิ่งตื้อไปทางหลังเรือน “กินเสียที่กระทรวงก็จะหมดเรื่องกันเท่านั้น”
“เอาอีกแล้วพี่ใหญ่” นางวิวิธ ฯ พูดเสียงแหลม “มาเกรงใจอะไรกะดิฉันก็ไม่รู้ บอกว่ามันไม่ลำบาก ไม่ลำบาก ได้ยินไหมคะ”
หัวเราะอย่างชอบอกชอบใจที่ถูกน้องดุ “กวนที่นี่ยังไม่เป็นไรนักนะ” เขาว่า “ที่บ้านยายช้อยละก็เป็นไม่ยอมกวนแน่ ๆ สงสารแกผัวกวนก็พออยู่แล้ว พี่ยังซ้ำไปกวนอีกก็เต็มที”
“จริงค่ะ จริงของพี่ใหญ่ ผัวกวนจริงยิ่งกว่าลูกอ่อนเสียอีก”
“โธ่ ! ก็คนเจ็บนี่นา ที่พี่ว่ากวนไม่ได้หมายความว่าตั้งใจกวนหรอก มันจำเป็นก็มีกันอยู่ ๒ คนผัวเมีย ไม่รู้จะทำยังไง”
“น่ารำคาญจะหายก็ไม่หาย จะตายก็ไม่ตาย หงอด ๆ อยู่ยังงั้น เงินทองมีเท่าไหร่ทุ่มเทให้ค่าหมอ ค่ายาหมด แล้วนี่ไม่ช้าคุณสมานก็ต้องออกจากราชการ เพราะใกล้จะหมดวันลาอยู่แล้ว อีทีนี้จะทำยังไงกันต่อไปนะ จะเอาที่ไหนซื้อกินเข้าไป คุณแม่ท่านก็ร้องว่าท่านหมดตัวแล้วก็หมดจริง ๆ ที่นาท่านก็โอนให้เราแล้ว ทุกคนจะเอาอะไรกะท่านอีก”
“ก็ไม่เอา มีน้อยต้องใช้น้อย เก็บค่าเช่านากินไปปีละร้อยสองร้อยก็ยังดี”
“เก็บค่านา !” ชิดย้ำเสียงเขียว “แม่ช้อยหล่อนขายเขาเสียแล้ว/*33น่ะซี”
“อ้าว ! เอ๊ะ ขายเสียแล้วหรือ ใครซื้อไปล่ะ ยังไงไม่มีใครบอกให้พี่รู้มั่งเลย”
“บอกอะไรคะ ไม่มีใครรู้เรื่องด้วยจนกระทั่งเขาโอนโฉนดกันเสร็จ ขายให้ตาอะไรก็ไม่รู้ เจ้าของนาที่อยู่ใกล้กับนาของเรา คุณแม่บ่นด่าสักกระบุงใหญ่”
“ราคาขายน่ะราคาดีค่ะ ไร่ ๑ ถึง ๓๖๐ บาท แต่มันน่าเสียดายไหมล่ะคะ”
“เสียดายที่ตกเป็นของคนอื่น ถ้าขายพี่จะให้มากกว่านั้น” วิชัยนึกในใจ ส่วนปากของเขาพูดแต่ว่า “ก็ดีแล้วนี่ ขายนาไปก็ได้เงินมา”
“ได้น่ะมันได้ แต่ว่าต้องกินทุนเข้าไปทุกวัน มันจะอยู่ไปได้สักกี่เดือน ไม่ช้าก็หมดไม่เหลือหลอ ทางพ่อแม่คุณสมานหรือเขาก็ไม่เอื้อเฟื้อ ร้อยวันไม่มาเยี่ยมลูกสักที สตางค์แดงเดียวเขาก็ไม่ยื่นมาให้ เขาบอกว่าเขาตัดลูกเขา เขาก็ตัดจริง คุณแม่เสียอีกยังดี ทั้งบ่นทั้งด่าแต่ปาก ส่วนใจยังเป็นห่วงเสมอ”
เมื่อผู้ใดผู้หนึ่งกล่าวว่าคุณแม่ดี เป็นธรรมดาที่วิชัยย่อมเห็นพ้อง ถึงจะรู้อยู่แก่ใจว่าคุณแม่กรุณาช้อย แต่ปรักปรำซ้ำซากว่าตัวเขาเป็นผู้ผิด วิชัยก็ยังเห็นว่าดีและยอมรับผิดอย่างชื่นตา เรื่องเดิมนั้นช้อยกับสมานรักกันก่อน พี่น้องรวมทั้งมารดาก็รู้เห็น และนายสมานเป็นผู้มีอันจะกิน ถึงแม้ตัวเขาเองจะทำราชการ ได้รับเงินเดือนเพียง ๑๑๐ บาท ก็ยังหวังกันว่ารายได้ส่วนตัวจะช่วยให้เขาเลี้ยงภรรยาพอเทียมหน้าเขาอื่น จึงผู้ที่รู้แล้วไม่มีใครขัดค้าน แต่ทางฝ่ายบิดามารดาของสมาน มีความตั้งใจอย่างแรงกล้าในอันที่จะให้บุตรคนที่ ๓ ของตนนี้ ได้แต่งงานกับหญิงที่เป็นบุตรคนมั่งมี และที่ตนได้เลือกไว้แล้ว ครั้นได้แจ้งว่านายสมานมีคู่รักคนหนึ่งไม่อยู่ในฐานะมั่งคั่งเท่าที่ใจผู้ใหญ่มุ่งมาดไว้ ก็มีการบังคับขู่เข็ญตลอด /*34จนถึงยื่นคำขาดว่า ถ้าแม้นนายสมานแข็งขืนทำตามใจตัวเอง จะถูกตัดชื่อออกจากบัญชีลูกและพินัยกรรม เนื้อความทั้งนี้สมานมิได้ปิดบังคู่รักตลอดจนพี่ของคู่รักคือตัววิชัยซึ่งสมานรู้จักแต่เพียงเผิน ๆ ก็ได้รับคำบอกเล่าจากสมานโดยตรง ถึงตอนนี้คุณนายชื่นจึงยื่นคำขาดต่อบุตรีของท่านบ้าง บังคับให้ถอนตัวจากคู่รัก ชดกับชิดสนับสนุนมารดาเต็มที่ เพราะหล่อนทั้ง ๒ มิได้เคยรักชายใดก่อนที่ได้แต่งงาน แต่พ่อใหญ่บุตรหัวปีผู้ซึ่งเคยถือคำมารดาประดุจคำพระ คราวนี้พ่อใหญ่บังอาจเข้าข้างน้องฝ่ายหญิงเพราะเห็นใจคู่รักทั้ง ๒ ว่า มั่นต่อความสัตย์มากกว่าห่วงใยในสมบัติ ประกอบกับความเห็นและการกระทำของพ่อใหญ่ เคยให้ผลดีเป็นพยานประจักษ์เมื่อคราวหลวงศักดิ์ ฯ ขอช่วง คุณนายไม่เต็มใจให้เพราะรังเกียจว่าจะได้เขยหัวแข็ง พ่อใหญ่ก็สนับสนุนเพื่อน จนได้หญิงที่รักสมใจ ครั้นแล้วช่วงก็ได้รับความสุขจากการแต่งงานนั้น เมื่อพ่อใหญ่ออกเสียงแข็งอย่างละมุนละม่อมอีก คุณนายชื่นก็อ่อนใจและข้ออ่อน ปล่อยให้พ่อใหญ่จัดการแต่งงานน้อง ส่วนตัวคุณนายเองเป็นเพียงคอยเฝ้าดูอย่างหัวใจแขวนว่า เขยน้อยคนนี้จะพาลูกสุดท้องของท่านให้เป็นอย่างไรต่อไป
ทั้งสมานและช้อย ได้ทำตัวเป็นบุคคลที่น่านิยมสมความเชื่อของวิชัย ๓ ปีที่อยู่ด้วยกันมิได้ทำให้ความรักของเขาทั้ง ๒ จืดจางลง มีลูกเขาช่วยกันเลี้ยง มีเงินเขาช่วยกันเก็บช่วยกันสงวน แต่เมื่อล่วงเข้าปีนี้ เป็นปีที่ ๔ นับจากวันแต่งงาน สมานเริ่มเจ็บกระเสาะกระแสะ ป่วยแล้วหาย หายแล้วป่วยอีก หลายครั้งหลายครา ในที่สุดแพทย์ตรวจพบความจริงว่านายสมานเป็นวัณโรคในลำไส้
๕
/*35เวลา ๑๖ นาฬิกาเศษในวันเดียวกับที่ได้กล่าวมาแล้วในบทก่อน หลวงอรรถคดีวิชัยนอนหลับอยู่บนเก้าอี้หวายยาวที่เฉลียง ระหว่างหน้าห้องกินข้าวกับห้องรับแขก คุณนายซึ่งเพิ่งตื่นจาก “เอนหลัง” อยู่ข้างงานเราะที่นอน ซึ่งได้ทำเสร็จไปเมื่อ ๒ ชั่วโมงก่อนมองดูแสงแดดเห็นลับหายไปจากหน้าเรือนแล้ว แสดงว่าบ่ายจัด ถึงเวลาจะต้องไปดูการครัว คุณนายรีบเช็ดปากสีขี้ผึ้ง หยิบหมากพลูยากำไว้ พลางเปิดตลับแล้วก็ลุกขึ้น
ผ่านเก้าอี้ลูกชาย คุณนายมองดูอย่างไม่ตั้งใจก่อนแล้วก็ต้องหยุดยืนมองซ้ำ พร้อมกับยิ้มด้วยความเอ็นดู พ่อใหญ่ทำไมเป็นคนแปลกอย่างนี้ นอนหลับก็ดูเหมือนนอนเล่น ตั้งแต่เด็กจนเกือบจะแก่ไม่เปลี่ยนแปลงเลย ! ศีรษะเอียงซ้ายเล็กน้อย มือกอดอกพอหลวม ๆ ริมฝีปากหุบสนิทยิ้มละไม ถ้าแม้ใช้วัตถุสิ่งหนึ่งสิ่งใดบังตาที่กำลังหลับสนิทเสียแล้ว ใครที่เห็นไม่นึกสงสัยเลยว่าเขากำลังนอนหลับอยู่
นิ่งจ้องดูลูกอยู่สักครู่ แล้วคุณนายก็ลงจากเรือนไป
/*36ประมาณ ๑๐ นาทีต่อมา มีเสียงฝีเท้าคนขึ้นบันไดโดยแรง ทำให้วิชัยตื่นขึ้น ลืมตาเห็นหนุ่มน้อยนายหนึ่งอยู่ในเครื่องแบบทหาร วิชัยก็ผงกตัวขึ้นนั่ง ยิ้มแล้วว่า
“เป็นแตรปลุกทั้งเช้าเย็นเทียวนะ”
นายร้อยตรีชัดหัวเราะ พลางเดินเข้ามายืนอยู่ตรงหน้าพี่ชาย
“กำลังนอนหลับสบายซี ! ผมไม่เห็นว่าพี่ใหญ่นอนอยู่ตรงนี้ ไม่ได้ไปทำงานดอกหรือ เราอิจฉาจังท่าทางพี่ใหญ่เห็นจะนอนมาแล้วทั้งวัน”
“กี่โมง?” วิชัยถาม
“๑๖ กว่า”
“นอนหลับไป ๔๐ นาทีเห็นจะได้ นึกว่านานเท่าไร” วิชัยพูดพลางหาว
“ยังเสียดายอีกหรือ นอนต่อซีผมจะไปละ”
“เฮ่ย ! ใครจะหลับอีกได้ !” ผู้เป็นพี่ตอบ ใช้มือทั้งสองลูบหน้าและลูบผม ไปเที่ยวด้วยกันไหมชัด !”
“เมื่อไหร่?” น้องชายถามโดยเร็ว
“ในครึ่งชั่วโมงนี่แหละ”
“แล้วกัน ! คิดว่ากลางคืน”
“ยังไม่เกินเวลา !” พี่ชายตอบและยิ้มอย่างเข้าใจกัน
“บ่ายนี้ผมไปไม่ได้ เสียใจ ผมต้องเล่นกอล์ฟกับอนงค์ พี่ใหญ่จะไปเที่ยวที่ไหน?”
“ไปเยี่ยมน้อง ๆ คนสำคัญที่สุด คือยายช้อย เมื่อกลางวันว่าจะไปก็เหลว”
นายร้อยตรีหนุ่มทำหน้าเบ้ “ไม่ไหว !” เขาร้อง “คิดว่าจะชวนไปเที่ยวที่ไหนเสียอีก ไปบ้านพี่ช้อยละผมไม่ไปเด็ดขาด”
“ทำไม เกิดวิวาทกันหรือ?”
/*37“เปล่า-ไม่ใช่ พี่ช้อยแกจะมีเวลาวิวาทกับใคร พบใครเข้าก็หงอด ๆ แต่เรื่องผัวเจ็บ”
“แล้วยังไงล่ะ?”
“แล้วผมก็ขี้เกียจฟังน่ะซี พิโธ่ ใครมั่งจะไม่รำคาญ พบกันทีไรก็กะปอดกะแปดอยู่เรื่องเดียว ผมเบื่อเหลือทน ถ้าไม่จำเป็นผมไม่ให้แกพบผมเสียเลย”
วิชัยนิ่งอึ้งไปชั่วครู่ ในที่สุดก็ออกปากว่า
“ลำบาก !”
ส่วนน้องชายของวิชัยนั้น เมื่อพูดจบแล้วก็สลัดเรื่องที่พูดจากใจและสมองพร้อมกัน มองดูนาฬิกาที่ข้อมือแล้วว่า
“แหมเกือบ ๑๖ น. ครึ่งแล้ว ผมต้องไปเปลี่ยนเครื่องแต่งตัวเดี๋ยวนี้ พี่ใหญ่ไปคุยกับผมที่ห้องก่อนเถอะ”
วิชัยลุกขึ้นเดินเคียงไปกับน้อง ถึงห้องแล้ว ชัดนั่งลงบนเตียงถอดรองเท้าพลางถามว่า
“พี่ใหญ่เห็นอนงค์เป็นอย่างไรบ้าง?”
“ไม่เลว” พี่ชายตอบพลางยิ้ม “แกติดต่อกับเขายิ่งกว่าเพื่อนเล่นและเพื่อนเที่ยวหรือ?”
ชัดยิ้มด้วยกับพี่ชายแล้วว่า
“ยังรู้ไม่ได้ ว่าแต่พี่ใหญ่เห็นว่าแกสวยไม่ใช่หรือ? ดูรูปตั้งแต่เท้า ขา เอว ไหล่ ยังงี้วิเศษเลย แต่ดูหน้าก็ยังงั้นแหละ ไม่งามจนเหลือเกิน แต่ก็ไม่มีส่วนเสียจนน่าเกลียด”
พี่ชายนั่งฟังในอาการอันสงบ ลักษณะของอนงค์นับตั้งแต่รูปร่าง เครื่องแต่งตัว กิริยา ท่าทางและน้ำเสียงที่พูดปรากฏขึ้นในมโนภาพอย่างเด่นชัด เมื่อน้องชายจบการยอโฉมแล้ว เขาก็ตามขึ้นว่า
“นอกจากสวยยังมีอะไรดีอีก?”
/*38“สปอร์ต ปอปปูล่า”
“ไอ้นั่นน่ะรู้ละ แล้วมีอะไรอีก?”
“เท่านั้นยังไม่พออีกหรือ? หรือพี่ใหญ่หมายถึงเงิน? บา ! ผมไม่อยากขายตัวให้แก่เงินเลย พับผ่า ! แต่อันที่จริงผมเชื่อว่าเขามั่งมีกว่าเรามาก ดูบ้านเขาซีตึกเบ้อเร่อ ไอ้ของเรา-” ยักไหล่อย่างเบื่อหน่าย “เหมือนกับรูหนู”
“ถ้าหนูตัวไหนต้องการรูเท่าบ้านเรา เห็นจะได้เอาออกประกวดเก็บเงินกันไม่หวาดไหว” พูดพลางสายตาวิชัยมองไปตามเครื่องแต่งห้องพร้อมกันนั้นเขาได้ยินเสียงแตรรถดังยืดยาวมาจากหน้าบ้าน ชัดร้องว่า “มาแล้ว” แล้ววิ่งไปฉวยผ้าเช็ดหน้าถูหน้าอย่างเร่งร้อน
“ใครมา?” วิชัยถาม
“อนงค์น่ะซี”
“มารับแกหรือ?”
“แน่ละ ขากลับแกก็มาส่ง”
“พี่ชายมองดูน้องอย่างทึ่ง ครั้นแล้วก็หัวเราะและว่า
“เข้าที ตาชัดแกหาคู่เล่นดี หาให้สักคนได้ไหมล่ะ?”
ชัดมองดูพี่ชายอย่างตั้งใจ แล้วพูดในขณะที่เดินเข้าไปยังถุงไม้สำหรับใส่ไม้กอล์ฟ “มันไม่ใช่ของแปลกพี่ใหญ่ ผู้หญิงรับผู้ชาย หรือผู้ชายรับผู้หญิง ผลลัพธ์เท่ากัน เรื่องนี้มีคนพูดเปรยกับผมหลายคนแล้ว ว่าง ๆ จะต้อง อธิบายกันให้เข้าใจเสียสักที” พอพูดจบชัดก็ฉวยถุงขึ้นหิ้วแล้วออกจากห้องไป
วิชัยมองตามน้องชายอย่างฉงน ความคิดที่กำลังผูกพันอยู่กับเครื่องแต่งห้อง อันเคยเป็นของตนมาก่อนก็หมดสิ้นไป นิ่งนึกขบปัญหาในความหมายแห่งคำพูดที่ยังก้องอยู่ในหู ครั้นแล้วก็สัญญากับตัวเองว่า “ต้องถามให้ได้ความ”
/*39ความตั้งใจของวิชัยในอันจะไปเยี่ยมนายสมานนั้นไม่สำเร็จ ด้วยเหตุว่าพอเขาแต่งตัวเสร็จ กำลังจะออกจากบ้าน นางศักดิ์รณชิตก็มาถึง ครั้นแล้วในเวลาไม่ช้าเท่าใดก็มีแขกเข้ามาในบ้านอีกคนหนึ่ง
แขกผู้นี้วิชัยไม่เคยรู้จักมาก่อน เป็นหญิงอายุราว ๕๐ ปี รูปร่างผอมสูง สวมแว่นตากรอบทอง ท่าทางภูมิฐาน มีสาวใช้ถือกระเป๋าเลี่ยมนากตามหลังมาด้วยคนหนึ่ง
นางศักดิ์รณชิต กระซิบกับพี่ชายอย่างตื่นเต้น “คุณหญิงรานรอนฯ ป้าสะใภ้คุณหลวงเขายังไงล่ะ” แล้วขมีขมันไปบอกมารดา นางศรีวิชัย ฯ เดินพล่านห่มสะไบพลาง ลงไปรับที่ปลายบันได ส่วนวิชัยยืนดูท่าทางของหญิงทั้ง ๓ บนระเบียงอย่างทึ่งที่สุด
“พ่อใหญ่ !” คุณนายชื่นเรียกอย่างใกล้เสียงหลง “นั่นอะไรยืนตะลึงอยู่ได้ คุณหญิงท่านมาไม่เห็นหรือ ไม่ยักลงมารับ”
“พ่อใหญ่” ยิ้มในหน้า แล้วค่อย ๆ เดินมายืนสำรวมอยู่บนบันไดขั้นที่ ๒ นางศักดิ์รณชิตถอยหน้าถอยหลังนำคุณหญิงไปยังห้องรับแขก บานประตูเปิดอยู่ ขอสับไว้ ก็ยังถูกดันถูกผลักให้เปิดกว้างออกไปอีกให้จนได้
คุณหญิงนั่งลงบนเก้าอี้ตัวใหญ่ที่สุด แต่เก้าอี้มีปลอกผ้าคลุมอยู่ คุณนายก็พยักเพยิดให้ลูกสาวเลิกปลอกเก้าอี้เข้าตัวหนึ่ง ส่วนวิชัยนั้นทำหน้าที่เปิดหน้าต่าง
เสียงคุณหญิงถามขึ้นว่า
“พ่อนี่หรือที่กลับจากเมืองนอก?”
“ไม่ใช่เจ้าค่ะ คนนั้นเขาไม่ทราบว่าคุณหญิงจะมา เขาไปธุระเสียแล้ว นี่ลูกคนโตของดิฉัน”
“อ้อ ! เอ๊ะ ! คนไหน อ้อคนที่อยู่หัวเมืองหรือคะ?”
“เจ้าค่ะ-ดิฉันว่าจะพาพ่อชัดไปกราบเท้า เผอิญเขาก็ลาไปราชการ ไปหัวเมืองเสียหลายวัน ไปรับพี่ชายที่สง-อ้อไม่ใช่ที่หัวหิน เพิ่งกลับมาเมื่อ/*40วานนี้เอง มีของมาฝากแม่เสียด้วย เอ้อ แม่ช่วงไปหยิบมาไป๊ อยู่ในก้นเชี่ยนหมาก เลยยกเชี่ยนหมากมาด้วยซี”
กระดุมหอยเลี่ยมนาก ได้รับความชมเชยอยู่ครู่หนึ่ง แล้วคำชมเชยก็เลยไปถึงเจ้าของผู้ให้
“น่ารักนะคะ ไปไหนนิดก็นึกถึงแม่ ดิฉันยังพลอยรักแกด้วยเลย”
คุณนายชื่นยิ้มตรงกับคำว่าแก้มแทบแตก ฉลาดพอที่จะไม่ส่งเสริม กลับถามว่า
“แม่หลาน ๆ อยู่สบายดีหรือเจ้าคะ?”
“สบายค่ะ แต่หมู่นี้พยอมออกจะออดแอด รับประทานข้าวไม่ค่อยได้....คุณนายมีลูกผู้ชาย ๒ คนเท่านั้นหรือคะ?”
“๒ เท่านั้นแหละเจ้าค่ะ ศีรษะปีกับสุดท้อง แต่ยังดีกว่าคุณหญิงนะเจ้าคะ คุณหญิงไม่มีเสียเลย”
“ดูเถอะค่ะ ต้องคอยแต่เลี้ยงให้เจ้าคุณเขาเท่านั้น คุณนายเห็นจะไม่เคยเห็น ลูกชายคนโตของเจ้าคุณนะคะ พ่อสงัดน่ะ ดิฉันเลี้ยงเขามาแต่เล็ก เขาก็นับถือดิฉันเหมือนแม่จริง ๆ สนิทสนมจนไม่มีใครสงสัยว่าแกไม่ใช่ลูกดิฉันแท้ ๆ”
คุณนายชื่นไม่เคยรู้เรื่องที่เกี่ยวกับนายสงัดคนนี้มาก่อน เพื่อระวังตัวมิให้พลาดเพราะวาจา จึงไว้ตัวเป็นกลาง หัวเราะและไม่ตอบว่ากระไร คุณหญิงก็พูดต่อไปอีก
“เจ้าคุณเขามีลูกผู้ชายเล็ก ๆ อีก ๓ คนแล้วละค่ะ ดิฉันรับเป็นลูกไว้คนหนึ่ง”
“อพิโถ ! คุณหญิงช่างแสนดี แล้วแม่ของเด็กเป็นอย่างไรเจ้าคะ”
“มันก็บ้า ๆ บอ ๆ ค่ะ แต่กลับดิฉันละไม่กล้า เจ้าคุณของดิฉันน่ะ ทั้งเนื้อทั้งตัวดีอยู่อย่างหนึ่ง ขึ้นชื่อว่าเมียน้อยละก้อไม่ให้วางท่ากับดิฉันได้ ขืนปล่อยให้มาระรานดิฉันจะได้ฉีกอกเสียประไร”
/*41ผู้พิพากษาหนุ่มกำลังนึกสงสัยว่า ถ้าตัวเขาเป็นลูกคุณนายชื่นในเวลานั้น เขาจะนึกหาคำตอบให้เป็นที่ชอบใจผู้พูดได้หรือไม่ แต่มารดาของเขามิได้มีความรู้สึกขัดข้องในข้อนี้ ยิ้มอย่างนิยมชมชื่นแล้วกล่าวว่า
“โถ ท่านก็แสนดีนะเจ้าคะ ก็น่าหรอกที่จะรับลูกของท่านเป็นลูกคุณหญิงเสียเอง”
“ดิฉันชอบมีลูกผู้ชายหลาย ๆ คน.... ลูกชายคนเล็กของคุณนายชื่ออะไรนะคะ ดิฉันลืมเสียแล้ว จำได้แต่ตัว ช. ชิดหรือคะ หรือโชติ?”
“ชื่อชัดเจ้าค่ะ”
“อ้อ ! ทีนี้เห็นจะไม่ลืมอีกละ อยากเห็นพ่อชัด รู้สึกว่าแกจะน่าเอ็นดู แกปีเดียวกับแม่สอางของดิฉันนะคะ”
“เจ้าค่ะ ปีเดียวเดือนเดียวกันด้วย แต่คนละวัน”
“ถูกซีคะ พ่อชัดวันพุธนี่ วันเดียวกับแม่สอิ้ง แต่เวลาไปใกล้กับแม่พยอม”
“เออแน่ะ !” วิชัยพลางเลียริมฝีปากเพื่อกลั้นยิ้ม “ช่างรู้ช่างจำละเอียดลออจริงนะ งามละแกพ่อชัดเอ๋ย แต่ยังไม่เคยพบตัวยังปานนี้ ถ้าเป็นลูกเขยแล้ว กินข้าววันละกี่คำก็คงจำได้
นางศักดิ์รณชิตลุกขึ้นมาหยิบหมากจากเชี่ยน เพื่อจะเคี้ยวเล่นบ้าง คุณหญิงมองดูหล่อนแล้วถามว่า
“เมื่อคืนแม่ช่วงไม่เห็นไปดูละคร คุณหลวงเขาไม่ให้ไปหรือ?”
“เปล่าเจ้าค่ะ” ช่วงปฏิเสธพลางหัวเราะ “เมื่อคืนมัวแต่มายุ่งกับพี่ใหญ่เสีย”
ดูเหมือนคุณหญิงจะเพิ่งนึกขึ้นได้ว่า ภายในห้องที่ท่านนั่งอยู่นี้ มีมนุษย์ที่เป็นบุตรแห่งสหายของท่านอีกคนหนึ่ง-ซึ่งไม่ใช่พ่อชัด- นั่งอยู่ด้วย คุณหญิงคายชานหมาก พลางเหลือกตาขึ้นมองมาทางเขา แล้วถามเนือย ๆ
“พ่อนั่นแกชื่อใหญ่หรือ หรือชื่ออะไรอีก?”
/*42ความคะนองชั่วเล่น ทำให้วิชัยยกศีรษะขึ้นเล็กน้อย ในขณะที่ตอบว่า
“หลวงอรรถคดีวิชัย”
คุณหญิงเกือบสะดุ้ง วางกระโถนเสียโดยเร็วเพื่อจะได้ใช้มือขยับแว่นตาให้เข้าที่ “อุแหม !” ท่านอุทาน “เป็นคุณหลวงแล้วหรือนี่ อะไรเป็นขุนนางแต่ยังหนุ่มเท่านี้”
“และจะเป็นคุณพระในไม่ช้า” วิชัยตอบในใจ ในขณะที่คุณนายชื่นกล่าวพร้อมหัวเราะว่า
“ไม่หนุ่มนะเจ้าคะ ๓๐ เข้าปีนี้แล้ว แต่เขาเป็นหลวงตั้งแต่อายุ ๒๕”
“เออแน่ะ ดูหน้าตาแกดิฉันคิดว่าสัก ๒๕-๒๕ อะไรตั้ง ๓๐ ทีเดียว คุณนายเห็นจะมีหลานย่าแล้วกระมัง?”
ในเวลานั้น หลวงอรรถคดี ฯ ถูกคุณหญิงจ้องดูจนเขานึกอยากเห็นเงาตัวเองในกระจกขึ้นทันใด และนิสัยของชายหนุ่มผู้นี้ เมื่อถูกผู้ใดกล่าวขวัญถึงตัวต่อหน้าก็ให้รู้สึกกระดากใจ เขาจึงลุกยืนโดยทันทีแล้วพูดสั้น ๆ กับน้องสาวว่า
“พี่จะไปบอกให้เขาเอาน้ำมา”
เขาแกล้งทำตัวให้หายไปนานพอที่สตรีทั้ง ๓ จะพูดถึงเรื่องของเขาได้จบ ดังนั้น เมื่อเขากลับมาในห้องรับแขกจึงพบคุณหญิงกำลังลาเจ้าของบ้าน
“พี่ใหญ่เห็นคุณหญิงรานรอน ฯ เป็นอย่างไรบ้างคะ?” ช่วงถามเมื่อกลับมาจากส่งคุณหญิงถึงประตูบ้านแล้ว
“สนุกดี !” วิชัยตอบพลางยิ้ม “เห็นจะรานรอนเก่งด้วย มีลูกสาวหลายคนหรือ และยังไม่มีผัวทั้งนั้น? มีสวยบ้างไหม?”
“ไม่ขี้ริ้วสักคนค่ะ แต่ที่สวยกว่าเพื่อนแม่พยอมซี สวยด้วย ฉลาดด้วย แต่อย่างพี่ใหญ่ไม่ได้เขาหรอก พี่ใหญ่ไม่ได้เป็นนักเรียนนอก”
/*43หลวงอรรถคดี ฯ ยิ้มจนเห็นไรฟัน นัยน์ตาวาวด้วยความคิดอันขบขันที่เกิดขึ้นในสมอง คุณนายชื่นร้อง “อื้อ !” คล้ายกับจะท้วงว่า “อย่าเพ่อพูดไป” แต่มิได้ท้วง เป็นแต่มองลูกชายด้วยสีหน้าอันเต็มไปด้วยความคิด
“คุณหลวงให้ดิฉันบอกพี่ใหญ่ว่า พรุ่งนี้ทุ่มตรงจะมารับไปรับประทานกับข้าวเจ๊ก” ช่วงพูดต่อไป
“ยังงั้นหรือ ก็วันนี้ทำไมเขาถึงไม่มาด้วยล่ะ?”
ช่วงขยิบตาและหนีบขาพี่ชายโดยแรง แต่ช้าเกินไปเสียแล้ว คุณนายชื่นกระแทกเสียงพูดว่า
“เขาไม่มาหรอกย่ะที่บ้านนี้น่ะ เขากลัวหมากัด”
“วันนี้ติดธุระจริง ๆ ค่ะ” ช่วงรีบแก้ “ถ้าไม่ยังงั้นก็มา บ่นอยู่ตั้งแต่เช้าว่า ดีใจที่พี่ใหญ่มาอยู่กรุงเทพ ฯ อยากพบเมื่อไรจะได้พบกันง่าย ๆ บอกว่ามีเพื่อนมามากแล้วไม่ถูกใจเหมือนพี่ใหญ่สักคนเดียว”
“แล้วมันเรื่องอะไร ถึงต้องมาชวนลูกเขาไปเที่ยวกลางค่ำกลางคืน ลูกเขาเพิ่งกลับมาถึงจะได้อยู่ด้วยกัน แม่ ๆ ลูก ๆ ตัวอยากพบทำไมไม่มาหาเขาที่บ้านล่ะ”
“เห็นจะไปพบเพื่อน ๆ อีกหลายคนกระมังครับ” วิชัยแก้ต่อไป
“ค่ะ” ช่วงรับโดยเร็ว “เห็นว่าจะเลี้ยงอย่างรับแขกเมืองทีเดียว จะเชิญเพื่อนทหารที่เคยชอบกับพี่ใหญ่หลายคน ผู้ชายทั้งนั้น ผู้หญิงไม่มีปน”
“นั่นแหละ กินแล้วคงไปสำมะเลเทเมากันใหญ่ พ่อใหญ่ระวังตัวนะ แกนะ ยิ่งไม่ค่อยได้พบเห็นของใหม่ ๆ วิเศษ พ่อเพื่อนตัวสำคัญจะรีบพาไปให้ชิมเสียเร็ว ๆ เดี๋ยวก็จะเพริดจนเลยธงหรอก”
ถ้อยคำเช่นนี้ สำหรับเตือนสติบุคคลผู้มีอายุและอุปนิสัยเช่นหลวงอรรถคดี ฯ ออกจะเป็นการเกินต้องการอยู่ แต่วิชัยไม่เห็นประหลาดเพราะเหตุว่าตลอดเวลา ๓๐ ปีแห่งอายุของเขานี้ คุณนายชื่นมิได้คอยเฝ้าเป็นมารดาของเขาอยู่เป็นนิจดอกหรือ?”
๖
/*44วันนี้เป็นวันอาทิตย์ และเป็นอาทิตย์ที่แปลกสำหรับคนในบ้านสุขนิวาส เพราะเจ้าของบ้านนี้รวมทั้งสิ้น ๕ คน เป็นชาย ๔ มีนายสมพงศ์เป็นอาวุโส นายแสวง นายจำลอง นายประสิทธิ์ เป็นคนที่ ๒ ที่ ๓ ที่ ๔ รองลงมา เป็นหญิง ๑ คือนางสาวอนงค์ จะได้บริโภคอาหารกลางวันร่วมกัน นับเป็นเหตุการณ์ที่ประหลาดใหญ่หลวง และก่อให้เกิดการอลหม่านกันทั้งบ้าน ที่ในครัวเต็มไปด้วยคนใช้หนุ่ม ๆ ล้วนแต่กลุ้มรุมแม่ครัวจะรับกับข้าวของชอบไปให้นายของตน “ไหนล่ะ แกงเผ็ดของคุณสมพงศ์?” “ไหนล่ะ แกงจืดของคุณแสวง?” “ไหนล่ะ ยำใหญ่ของคุณจำลอง?” “ไหนล่ะ น้ำพริกมะอึกของคุณสมพงศ์?” “ไหนล่ะ น้ำปลามะนาวของคุณแสวง?” “ไหนล่ะ น้ำพริกกุ้งแห้งของคุณจำลอง?” ส่วนอาหารประจำตั้งแลอยู่ไม่มีใครเอื้อ แม่ครัวผลักลูกที่กำลังดื่มนมกระเด็นไปทางหนึ่ง ฉวยมีดมาปอกกระเทียม ลูกสาวคนโตตักกะปิใส่ครกโขลก สายสะไบของแม่ติดเข้าไปด้วย นางแม่ลากมา ลูกน้อยดึงไปดูด นางแม่เหลือแต่ตัวเปล่า สามีโดดเข้าช่วยพัดไฟ /*45ลูกเขยช่วยหั่นผักชี ส่วนผู้คอยยกช่วยส่งเสียงเร่ง แม่ครัวด่าลูก ด่าครก ด่าเขียง ด่ามีด ด่าหมู ด่าถ่าน เสียงต่าง ๆ ผสมกันอึกทึกดังหนึ่งห้องครัวจะถล่มทลาย
ส่วนในห้องกินข้าว นายสมพงศ์กับนายแสวง ๒ นายนี้แต่งตัวอย่างจะออกนอกบ้าน คนหนึ่งนั่งอยู่ตรงหัวโต๊ะมองดูจานเปล่า คนหนึ่งเดินเอามือไขว้หลังวนไปวนมารอบโต๊ะ นายจำลองแต่งตัวอย่างอยู่บ้านยืนพิงหน้าต่างอ่านหนังสือพิมพ์ ประสิทธิ์นั่งกอดเข่าตาปรืออยู่บนธรณีประตู
“กับข้าวกลางวัน วันนี้เห็นจะได้กิน ๔ โมงเย็น” เสียงนายแสวงบ่น
“เขาไม่รู้นี่นาว่าจะกินข้าวพร้อมกันดังนี้” สมพงศ์แก้
“พร้อมหรือไม่พร้อม มันธุระอะไรของแม่ครัว หน้าที่ของตัวมีแต่ทำกับข้าวให้เสร็จตามเวลา นี่ไม่เห็นมีอะไรสักอย่าง”
จำลองปิดหนังสือพิมพ์ที่กำลังอ่าน เดินไปยังหน้าต่างใกล้ตัวที่สุด ตะโกนออกไปว่า
“เฮ้ย ! กับข้าวมีแล้วบ้างหรือยัง ยกมาบ้างซิ หิวจะตายโหงอยู่แล้ว”
“ฮี่ ! ผมก็หิวจัง” ประสิทธิ์พึมพำ
“อันที่จริงมันก็เพิ่งบ่ายโมงเท่านั้น” สมพงศ์พูด
“บ่ายโมงกะผีอะไร จวนจะ ๒ โมงอยู่แล้ว” แสวงว่า
“ฮี่ อีก อีก ๔๐ นาทีจะ ๒ โมง”
“เฮ่ย ไอ้นาฬิกาของแกมันบุโร ส่งไปโรงโปเกเสียทีเถอะ”
จำลองอ่านหนังสือพิมพ์ต่อไปได้อีกเล็กน้อย แล้วเงยหน้าขึ้นพูดว่า
“อนงค์ทำไมถึงยังไม่ลงมา”
สมพงศ์ลุกจากที่ไปยืนเท้าบันได แล้วเรียกเสียงดัง
“อนงค์ อนงค์กินข้าว”
“อนงค์ อนงค์ !” แสวงตะโกนดังกว่าพี่ชายหลายเท่า “มากินจานกับผ้าปูโต๊ะ”
/*46พอดีคนใช้ ๓ คนยกข้าว และกับข้าว ๕ สิ่งมาวางไว้บนโต๊ะ จำลองกับประสิทธิ์จึงเข้านั่งที่ แสวงลงมือตักข้าว สมพงศ์ยืดตัวมองดูอาหารทั้งหมดแล้วเบือนหน้าอย่างพื้นเสีย
“ไม่มีแกงเผ็ด” เขาพูดแล้วหันไปจ้องดูหน้าคนใช้ “นี่ ฉันบอกแล้วนะ ว่าวันไหนฉันกินข้าวบ้าน วันนั้นต้องมีแกงเผ็ด พวกแกหูแตก หรือแม่ครัวไม่มีหัว”
คนใช้เหลียวล่อกแล่กมองดูกัน ในที่สุดคนหนึ่งตอบว่า
“แกงเผ็ดมีครับ แม่ครัวกำลังตัก”
“ก็ทำไมถึงเพิ่งตัก” ผู้เป็นนายถามเสียงเขียว “ไอ้แกงเผ็ดน่ะ ไม่ต้องกินร้อน แกงไว้ค้างคืนก็ได้ ทำไมถึงกับช้ากว่ากับข้าวอื่น ไปยกมาเดี๋ยวนี้ ไม่ต้องตักยกมาทั้งหม้อ”
คนใช้คนหนึ่งวิ่งถลันออกไป ก็พออีกคนหนึ่งยกชามแกงเผ็ดสวนเข้ามา
“ทีหลังบอกแม่ครัวว่า ให้แกงเผ็ดติดหม้อไว้เสมอเรียกเมื่อไรให้ได้” สมพงศ์สั่ง
เงียบเสียงคุณที่ ๑ คุณที่ ๒ ก็เอ่ยขึ้น
“ถุย ! แกงจืด จืดจริงเหมือนน้ำลายเจ๊ก”
“เติมน้ำปลาเสียซี” สมพงศ์บอก
“เติมเวลานี้จะได้ปร่าเป็นน้ำล้างหัวล้าน”
ยังไม่สุดเสียงคนที่ ๒ คนที่ ๓ เอ่ยขึ้นว่า”
“ไอ้น้ำพริกนี่ทำไมถึงใสนัก” หันไปทางคนใช้ “ช่วยบอกแม่ครัวเขาทีเถอะ ตำน้ำพริกให้ข้นหน่อยไม่มีอะไรจะใส่ก็ขี้ตีนก็ได้ ขอแต่อย่าให้มันจิ้มไม่ติดยังงี้หน่อยเลย”
“น้ำพริกข้นอยู่นี่แน่ะ เหม็นสาบกุ้งแห้งจะตายไป ใส่ลงไปทำไมไม่รู้” พูดพลางสมพงศ์ผลักถ้วยน้ำพริกไปให้พ้นหน้า
/*47“เอามานี่” แสวงบอกคนใช้ “เอาไอ้น้ำล้างตีนนี่ไปที”
“บา ! ไอ้น้ำปลาจิ้มไข่ทอดนี่ปากระเทียมลงไปด้วย”
“ไม่ใส่กระเทียมก็ไม่อร่อย” สมพงศ์พูดเรื่อย ๆ
“ฮี่ ไม่อร่อย ไม่อร่อย ต้องใส่กระเทียม”
แสวงเงยหน้าขึ้นจ้องดูประสิทธิ์แล้วถาม
“แกลองนึกพูดอะไรขึ้นเอง โดยไม่เอาอย่างเขาบ้างได้ไหม?”
“ก็เผอิญความเห็นมันตรงกันนี่นา” พี่ชายใหญ่ตอบแทน
แสวงแสดงสีหน้าไม่ใยดีแล้วก็นิ่งเสีย
“อนงค์ไม่ลงมาจนแล้วจนรอด” จำลองปรารภ
“ขึ้นไปตามคุณอนงค์ทีนะ” แสวงสั่งคนใช้ “บอกว่าอั๊วคอยอยู่ ไอ้เรื่องกินข้าวไม่พร้อมกันนี่เบื่อจริง”
คนใช้หายไปประมาณเกือบ ๕ นาที อนงค์จึงเยื้องกรายเข้ามาในห้อง
“แหม ! ทำอะไรอยู่นะน้องถึงลืมกินข้าว” สมพงศ์ถาม
“อ่านหนังสือค่ะ” หญิงสาวตอบพลางนั่งลงบนเก้าอี้ตรงข้ามกับพี่ชายใหญ่
“เรื่องอะไรสนุกนักเทียวหรือ” จำลองถามต่อ
“เรื่องอำนาจความรักค่ะ”
“แม่โว้ย !” แสวงอุทาน “เห็นจะจับใจพิลึกนะ ท่าจะถึงตอนสำคัญ นางเอกหนีพระเอกหรืออะไรอย่างนั้น”
อนงค์ยิ้มอย่างอ่อนโยนทุกคราวที่ตอบคำถามของพี่ เมื่อจะตอบประโยคสุดท้ายนี้ หล่อนหยาดความหวานเพิ่มเข้าในดวงตาที่มองดูหน้าเขาทีละคน แล้วจึงว่า
“ถึงตอนที่พี่น้องผู้ชาย ๓ คน รับประทานอาหารอยู่ด้วยกันทุกคน ใน ๓ คนนั้น มีเรื่องบ่นทั้งคนใช้ทั้งแม่ครัว ในเรื่องว่าเป็นเช่นนี้ทุกคราวไป /*48อนงค์จึงไม่วางหนังสือ
พี่ที่ ๑ ที่ ๒ ที่ ๓ หัวเราะปร่า ๆ ขึ้นพร้อมกัน สมพงศ์เปลี่ยนสีหน้าได้ก่อนน้องทั้ง ๒ เขาพูดว่า
“ฮูเร ! น้องของพี่ปฏิภาณดีมาก”
แสวงหยุดหัวเราะแล้ว สีหน้าใกล้จะบึ้ง จำลองพูดสั้น ๆ ด้วยสีหน้าเอางานเอาการ
“เสียใจ”
“ถ้าน้องลงมาเสียตั้งแต่พี่แรกนั่งลง บางทีจะไม่ได้ยินพี่บ่นก็ได้ สมพงศ์กล่าว “ถึงบ่นก็คงไม่รุนแรง”
“โธ่ ! น้ำพริกใส ๆ น่ะพี่เกลียดเหลือเกิน” จำลองพูดอ่อน ๆ
“แล้ววันนี้น้ำพริกข้นแม่ครัวเขาก็ตำมา แต่พ่อคนยกผ่าไปตั้งที่หน้าคุณสมพงศ์....”
“ถ้วยใสของพี่เขาตั้งให้พ่อจำลอง มันทำอะไรไม่ใช้หัวเสียเลย จะไม่ให้บ่นได้อย่างไร”
น้องหญิงหัวเราะ แล้วหันมาทางพี่ชายคนที่ ๔
“พี่ประสิทธิ์ล่ะคะ มีเรื่องบ่นบ้างหรือเปล่า”
“ประสิทธิ์มันก็ดีแต่เป็นนกแก้ว ใครเขาจะพูดอะไรก็คอยพูดตามเข้าไปเท่านั้น” แสวงบอก
อนงค์เอื้อมมือไปบีบมือประสิทธิ์ไว้
เรื่องความบกพร่องของแม่ครัวและคนใช้ เป็นอันสงบสำหรับมื้อนี้ ชายหนุ่มทั้ง ๓ ต่างมีเรื่องสำหรับพูดคุยให้น้องสาวฟัง เมื่อสมพงศ์กับแสวงเงียบเสียงลง จำลองจึงเอ่ยขึ้นว่า
“พี่มีนิทานอยู่เรื่องหนึ่ง อยากจะเล่าให้น้องฟัง”
“นิทาน !” แสวงขัดพลางทำกิริยาว่า “เอือม” เต็มทน
“เล่าไปเถอะค่ะ” อนงค์กล่าวเสียงเรียบ ๆ
/*49“มีชายคนหนึ่งสมมุติว่าชื่อนาย ก. วันหนึ่งไปรับประทานอาหารกับเพื่อนที่โฮเต็ลใหญ่แห่งหนึ่ง ได้เห็นหญิงคนหนึ่งสมมติว่าชื่อนางสาว ข. นั่งรับประทานอาหารอยู่กับชายอีกคนหนึ่งแต่งตัวเป็นนายทหาร สมมุติว่าชื่อนายร้อยตรี ค. นาย ก. กับนางสาว ข. นั่งอยู่คนละโต๊ะห่างกันประมาณ ๓ ศอก แต่ เผอิญหันหน้าตรงกัน นางสาว ข. เป็นคนสวยแต่งสมสมัย นาย ก. เป็นคนเก๋ต่างฝ่ายต่างอดมองดูกันไม่ได้ จนในที่สุดนาย ก. ก็จำสรรพสิ่งที่มีอยู่ในตัวนางสาว ข. ได้ ได้หมดตั้งแต่เสื้อผ้า สีถุงเท้า สีรองเท้า ทรงผม รูปหน้า รูปปาก รูปจมูก รูปคิ้ว รูปคาง รูปตา และที่จำได้มากที่สุดก็คือ ดวงตาใสแจ๋วแหว๋ว งดงามจนหาอะไรเปรียบไม่ได้ นางสาว ข. กลับถึงบ้าน แล้วจะนึกถึงนาย ก. บ้างหรือไม่ ไม่ปรากฏ ปรากฏแต่ว่านาย ก. ลืมตาฝันถึงดวงตาคู่นั้นเกือบ ๆ ตลอดคืน” .
นวลหน้าอนงค์เป็นน้ำนวลยิ่งขึ้นด้วยสายโลหิต ชำเลืองตาอันมีแววแห่งความพิศวงและพอใจฉายอยู่ ดูหน้าพี่ที่ ๑ กับพี่ที่ ๒ แล้วจึงถามผู้เล่าว่า
“แล้วยังไงอีกล่ะคะ?”
นิทานเรื่องนี้พี่ให้ชื่อตามเรื่องบันเทิงคดีชนิดหนึ่ง ที่เกิดขึ้นในสมัยรัชกาลที่ ๕ เรียกว่าเรื่องปัญหาขัดข้อง ปัญหาของพี่ในเรื่องนี้มีอยู่ว่านาย ก. ฝันถึงนางสาว ข. ทั้งหลับและทั้งตื่น นาย ก. ควรจะทำประการใด?”
อนงค์หัวเราะแล้วพูดว่า
“น้องไม่มีปัญญาจะแก้หรอกค่ะ เกิดมายังไม่เคยแก้ปัญหาอะไรออกซักที แม้แต่ปัญหาที่เด็ก ๆ ทายกันเล่นก็ไม่เคยแก้ได้”
จำลองไม่ตอบว่ากระไร พับผ้าเช็ดมือใส่ปลอกลุกขึ้นจากเก้าอี้ มองตาน้องสาวอย่างมีความหมาย แล้วก็ออกจากห้องและลงบันไดไปทางหลังตึก
อนงค์มองดูพี่ชายทั้ง ๓ ที่ยังนั่งอยู่แล้วถาม
/*50“อิ่มกันหมดทุกคนแล้วไม่ใช่หรือคะ อนงค์จะได้ลุกขึ้นบ้าง กำลังติดหนังสืออยู่ด้วย” พูดแล้วหล่อนหัวเราะเหมือนจะท้าว่า “ไม่เชื่อก็ไม่ทุกข์” แล้วลุกขึ้นไปทางเดียวกับที่จำลองได้ไปแล้ว
เห็นเขายืนอยู่ใต้ต้นมะม่วง อนงค์ทำทีเหมือนประหลาดใจ ค่อย ๆ เดินเข้าไปใกล้เขาแล้วถามว่า
“มาทำอะไรอยู่ที่นี่คะ?”
จำลองจับแขนน้องเกี่ยวกับแขนตัว พาเดินไปได้ ๒ ก้าว แล้วจึงตอบว่า
“มาคิดแก้ปัญหาขัดข้อง”
อนงค์นิ่งอยู่นาน ภายในใจ ความกระดากกำลังต่อสู้กับความใคร่รู้ ในที่สุดความใคร่รู้เป็นฝ่ายชนะจึงถามว่า
“ชื่อจริงของนาย ก. ชื่ออะไร?”
“อุดม พัฒนศักดิ์ ข้าราชการกรมไปรษณีย์โทรเลข”
“รู้จักกับพี่ดีหรือคะ?”
“เคยอยู่บ้านเดียวกันที่ในนิวยอร์ค ๔ เดือนกว่า”
“นายอุดมกับคุณเติบ พี่จำลองชอบใครมากกว่ากัน?”
“พี่ชอบเท่า ๆ กัน เพราะเช่นนั้นพี่จึงแก้ปัญหาให้เขาไม่ได้”
“ก็เขาเองล่ะคะ จะคิดแก้อย่างไร?”
“เขาเองก็มึน พี่บอกเขาแล้วว่าเขามีคู่แข่งมากและพี่ไม่รับรองว่าเขาจะชนะ”
อนงค์หัวเราะ กระแสเสียงเต็มไปด้วยความภูมิใจ
“ถ้าเขาไม่มีปัญญาจะแก้ปัญหาขัดข้องสำหรับตัวเองแล้ว ก็ให้เขาเป็นนาย ก. สำหรับนางสาว ข. อยู่อย่างเดิมเถิด” หล่อนว่า
จำลองยิ้มยิ้มน้อย ๆ บีบมือน้องสาวพลางพูดช้า ๆ
“นี่แหละผู้หญิงแท้ ชอบให้ผู้ชายสู้รบตบมือกันเพราะตัว ผู้หญิง/*51ยิ่งสวยมาก ยิ่งมีอำนาจมากในการที่จะเป็นเหตุให้ผู้ชายบาดหมางกัน”
นาย ก. ของพี่จำลองเป็นคนขลาดหรือคะ?”
“ไม่มีเลยแม้แต่น้อย แต่เขามาทีหลังคนอื่นจึงออกจะตื่นอยู่สักหน่อย”
“เช่นนั้นก็ให้เขาลงจากเวทีซีคะ เลิกนึกถึงตำแหน่งผู้ชนะ กลับบ้านสวดมนต์ภาวนาทำใจให้สงบ”
“พี่จะเล่าให้เขาฟังตามที่น้องว่านี้” จำลองกล่าวพลางยิ้ม
ส่วนทางในห้องกินข้าว แต่พออนงค์คล้อยหลังไป สมพงศ์ก็อมยิ้ม แล้วพูดว่า
“เจ้าร้อยตรี ค. นั่นคือตาชัด”
“ฮี่ฮี่ ตาชัด ตาชัดแน่”
“เด็กอมมือมันก็รู้” แสวงพูดห้วน ๆ
“ยิ่งวันยิ่งมีคนมารักมากขึ้น” สมพงศ์ปรารภสืบไป
“ยิ่งมีที่เลือกมากยิ่งน่ากลัวอันตราย ทำไมอนงค์ถึงยังไม่ปลงใจรักใครสักคนหนึ่ง อย่างตาชัดก็ไม่เลว”
“แต่ผมจะเห็นว่าอนงค์โง่มาก ถ้าแกแต่งงานกับตาชัด ในเมื่อมีคนอื่นที่ดีกว่าตาชัดหลายคน เช่น สงัด เป็นต้น”
“อนงค์จะไม่ได้รับความเห็นชอบของพี่ ถ้าแกจะแต่งงานกับนายสงัด”
“ทำไม?” แสวงถามเสียงกระด้าง “สงัดดีกว่าเจ้าชัดตั้ง ๑๐๐ เท่า วิชาชีพก็มี เงินก็มี รูปก็สวย ท่าทางก็ไม่เลว ส่วนเจ้าร้อยตรีชัดมีคุณสมบัติอะไร?”
“เรื่องเงินไม่เห็นต้องพูดถึง อนงค์มีพอถมไปแล้ว ว่าถึงคุณสมบัติและวิชา ถ้าแกคิดว่าตาชัดไม่มีติดตัวก็เท่ากับแกดูถูกกองทัพบกแห่งชาติของแกเอง”
/*52“ดูถูกดีกว่าดูผิด คุณเองก็ดูถูกผมอย่างมากในการที่เห็นว่าสงัดไม่คู่ควรกับอนงค์”
“มันเป็นหน้าที่ของฉันผู้ซึ่งเป็นพี่ ที่จะต้องสอดส่องระวังทุกข์สุขที่จะเกิดแก่น้องหญิงคนเดียวของฉันให้มาก”
“มันก็เป็นหน้าที่ของผมด้วยเหมือนกัน ที่จะต้องสอดส่องดูแลไม่ให้น้องหญิงคนเดียวของผมไปแต่งงานกับเจ้านายทหารรูปสวย แต่กระเป๋าแห้ง อนงค์เป็นน้องสาวของผมเท่าที่แกเป็นน้องของคุณ”
“อาจจะเป็นได้”
“ไม่อาจละ มันเป็นทีเดียวแหละ”
“เพราะเช่นนั้น แกถึงจัดการต้มน้องจะให้แต่งงานกับนายสงัดยังงั้นหรือ?”
“ก็แน่ละ ผมเห็นว่าใครดีสมควรกับแก ผมก็จัดการจะให้แกได้เขา ทำไมถึงหาว่าต้ม และธุระอะไรของใครที่จะคอยขัดขวาง”
“ธุระอย่างยิ่ง เพราะอนงค์เป็นน้องผู้หญิงคนเดียวของฉัน?”
“แต่ไม่ใช่ของฉันคนเดียว ! เอาเถอะ สมมุติว่าใช่ อยากจะรู้ว่าสงัดมันระยำอย่างไร หรือว่าเพราะมันเป็นเพื่อนของนายแสวง ถึงมันไม่ระยำก็เหมือนระยำ”
สมพงศ์ยิ้มแล้วจึงพูดว่า
“แกหาว่าฉันไม่ชอบตาสงัดเพราะอคติ เอาเถอะฉันไม่ถือแกในข้อนี้ ฉันจะบอกแกว่าฉันไม่เห็นตัวตาสงัดระยำสักนิดเดียว แกจะเชื่อหรือไม่เชื่อก็ตามใจ แต่ฉันไม่ยอมให้อนงค์แต่งงานกับสงัด เพราะสงัดมีพี่น้องผู้หญิงหลายคนนัก”
แสวงหัวเราะด้วยเสียงอันดังแล้วว่า
“ความคิดอย่างหัวกฎหมาย !”
“เปล่า ไม่ใช่ เป็นความคิดของนักจิตวิทยา”
/*53สมพงศ์ตอบ ยิ้มอยู่ตลอดเวลาที่พูดและฟัง “พี่ของสงัดทั้ง ๒ คนเป็นสาวทึมทึก บางทีแกจะไม่ค่อยสังเกตว่า แม่สาวพวกนี้คอยอิจฉาริษยาจับผิดแม่พวกสาวเด็ก ๆ ที่สวย ๆ และที่มีโอกาสได้แต่งงานเพียงไร เข้าใจหรือยังล่ะทีนี้?”
“บอกแล้วว่าสำนวนนักกฎหมาย คนโง่ ๆ อย่างผมฟังไม่เข้าใจหรอก”
“ไม่เข้าใจก็จะอธิบายต่อให้อีก อนงค์เป็นคนสวยนัก แล้วก็อยู่แต่กับพวกเราที่เป็นผู้ชาย ไม่มีใครเคยดุเคยว่า ถ้าแกถูกผู้หญิง ๒ คนคอยรุมกันติโน่นค่อนนี่บ่อย ๆ แกจะทนไหวหรือ ไม่ช้าแกก็จะต้องน้ำตาเช็ดหัวเข่า”
“ก็แล้วนายชัดของคุณน่ะ ไม่มีพี่ผู้หญิงเป็นหางดอกหรือ?”
“มี ๔ คน แต่เขามีคู่แล้วทุกคน ต่างแยกกันไปอยู่กับลูกกับผัวของเขา ไม่มีเวลามานั่งเฝ้าคอยจับผิดน้องสะใภ้ อีกอย่างหนึ่งเขามีผัวแล้วเหมือนผู้หญิงทั้งหลาย ใจเขาก็ไม่ต้องคอยอิจฉาริษยาผู้อื่น พี่ผู้ชายของชัดเล่าก็เป็นคนอยู่หัวเมือง ไม่มีเวลามากีดขวาง ถ้าจะพูดถึงแม่ตาชัด ลูกของแกมีเป็นหลายคน ถ้าตาชัดมีเมียมาอยู่บ้านเมีย แกก็คงไปอยู่กับผู้หญิง หรือลูกชายคนใหญ่ เรื่องราวอะไรจะมาเกาะแกะลูกสุดท้องกิน ส่วนสงัดเป็นลูกผู้ชายคนเดียวของพ่อแม่ เมื่อแม่ไม่มีผัวแล้วก็คงจะเกาะลูก ส่วนพี่สาว ๒ คนก็เกาะข้างแม่ แยกกันไม่ออก แล้วทำยังไงอนงค์ถึงจะได้ความสุขเล่า”
“เอาเถอะใครดีใครได้กัน” แสวงพูดแล้วลุกขึ้นจากเก้าอี้โดยแรง “คอยดูว่าเมื่อไรอนงค์รักสงัด แกจะมานั่งนึกถึงเรื่องบ้า ๆ เหล่านี้หรือไม่” พูดแล้วก็ฉวยเสื้อชั้นนอกเดินออกจากห้องไป
เมื่ออนงค์ละจากจำลองมาแล้ว กำลังจะขึ้นบันไดไปห้องของหล่อน เหลือบเห็นประสิทธิ์นั่งเหม่ออยู่ที่โต๊ะคินข้าวคนเดียว หล่อนจึงแวะเข้าไป/*54หาเขา
“คิดถึงอะไรคะท่าทางใจล้อยใจลอย” หล่อนถาม
“คิดถึงน้อง ฮี่ ฮี่ น้องอนงค์”
หญิงสาวยิ้ม เท้าข้อศอกลงบนโต๊ะทั้ง ๒ ข้าง
“คิดถึงอย่างไร”
ประสิทธิ์ทำมือหยุกหยิกอยู่นาน ภายหลังจึงกระซิบอย่างตื่นเต้น
“คุณสมพงศ์กับคุณแสวงทะเลาะกันใหญ่”
“อีกแล้วหรือ ทะเลาะเรื่องอะไร?”
“เรื่องตาชัดกับคุณสงัด”
อนงค์ถอนใจอย่างโล่งอก
“ตามเคย !” หล่อนว่าแล้วหัวเราะ
ประสิทธิ์ขยุกขยิกมือยิ่งกว่าเดิม อนงค์ทายได้ด้วยความชำนาญว่าเขาจะพูดความสำคัญอย่างใดอย่างหนึ่งจึงรอฟังอยู่
“พี่ ฮี่ ฮี่ พี่ก็มีเรื่อง ฮี่ฮี่ จะฮี่....กับน้อง”
หล่อนจับมือเขากุมไว้ทั้ง ๒ ข้างแล้วว่า
“พูดอะไรก็พูดซีคะ พูดกับน้องก็ต้อง....ทำอย่างนี้ด้วย !”
“เรื่อง....เรื่อง....เรื่องของพี่มัน ฮี่ ฮี่ สำคัญ....เพื่อนไอ้เพื่อน...มันฮี่....ฮี่....มันบ้า”
น้องสาวคงกำมือพี่ชายไว้ดังเดิม และนิ่งฟังอย่างสงบเสงี่ยม
“มันเห็นน้องที่โรงหนังหลายหน” ประสิทธิ์พูดเร็วปรื๋อ ครั้นแล้วก็หมดกำลังที่จะบังคับตัวเพียงเท่านั้นเอง อนงค์รู้สึกว่ามือของเขาที่อยู่ในมือหล่อนนั้นพยายามจะขยุกขยิกอีก หล่อนจึงบีบมือให้แน่นเข้าแล้วยิ้มเพื่อเอาใจ “หลายหน หลายหน แล้ว และเดี๋ยวนี้มันฮี่ มันท่องจำอะไรจำอะไรไม่....ไม่ฮี่ ได้เลย” พูดจบแล้วประสิทธิ์ก็ถอนลมหายใจอย่างยืดยาว
อนงค์กัดริมฝีปากไว้แน่นเพื่อกลั้นหัวเราะ ปล่อยมือเขาจากมือ/*55หล่อน แล้วโอบกอดไหล่เขาไว้พลางพูดว่า
“พี่ประสิทธิ์อย่าเอาใจไปยุ่งกับเรื่องเหล่านี้เลยค่ะ บอกเพื่อนของพี่เสียว่าน้องจะไม่แต่งงานตลอดชีวิตก็แล้วกัน อย่าให้เขาใฝ่ฝันให้เสียเวลาเลย”
พูดแล้วด้วยความใคร่หัวเราะยังไม่สิ้นไป อนงค์จึงปล่อยมือจากพี่ชาย รีบวิ่งไปเสียจากห้อง
๗
/*56ในวันเดียวกันนี้พระอาทิตย์ลับไปนานแล้วจนมองเห็นดวงดาวลอยเด่นอยู่กลางฟ้า หลวงอรรถคดี ฯ ยังนอนอ่านหนังสืออย่างเพลิดเพลิน เสียงแตรไฟฟ้าดังมาจากหน้าบ้าน ๒ ครั้งติด ๆ กัน ผ่านโสตประสาทของเขาไปแต่เพียงแว่ว ๆ ครั้งที่ ๓ ที่ ๔ ดังขึ้นกว่าเก่ามาก วิชัยเริ่มขยับตัวและเริ่มนึกสงสัยว่า ใครหนอมาทำเสียงเป็นที่รบกวนน่าขัดใจเช่นนี้ ครั้งที่ ๕ ที่ ๖ ออกจะเป็นเสียงกระชากทำให้เขาเอะใจ วางหนังสือลง สายตามองไปที่ปฏิทินข้างฝา เกิดนึกขึ้นได้ว่าวันนี้เป็นวันอาทิตย์ “ดูเหมือนนัดอะไรกับใครไว้” เขานึก ครั้นแล้วในทันใดนั้นเองเขาก็ผลุดลุกจากเก้าอี้ โยนหนังสือลงไว้บนโต๊ะใกล้มือ พอเสียงแตรดังขึ้นอย่างถี่และกระแทก ผู้พิพากษาหนุ่มฉวยผ้าม่วงที่ผลัดไว้เมื่อตอนบ่ายมาพันตัวสวมด้วยเสื้อนอกได้แขนหนึ่ง ฉวยถุงรองเท้าได้ก็วิ่งตื้อลงจากบันไดเรือนไปโดยเร็ว
“ลืมไปว่าวันนี้เป็นวันอาทิตย์” วิชัยพูดทั้งกำลังหอบและหัวเราะ “ขอโทษที ขอโทษมาก ๆ กันลืมจริง ๆ”
/*57“บ้าระยำ !” หลวงศักดิ์รณชิตพูดในคอ ทำตาเขียว มองดูเพื่อนเสียก่อนแล้วจึงออกรถ และเสริมต่อว่า “อีกหน่อยมันคงลืมกินข้าว”
สหายของเขาหัวเราะอีกเป็นเชิงรับผิด ครั้นแล้วก็ถามว่า
“ก็แกทำไมไม่เอารถเข้าไปในบ้าน? เสียเวลาบีบแตรเป็นนาน
“ใครจะเข้าไป ! ขี้เกียจฟังแม่ยายบ่นหนวกหู”
“ยายช่วงปากไม่อยู่สุขแล้วซี?”
“เฮ้ยไม่บอกอั๊วก็รู้ อีบ่นเสมอ เฮ้ยนั่นทำะไรก้ม ๆ เงย ๆ ไม่รู้จักแล้ว”
“กันใส่ถุงตีน เออ ไอ้รถของแกนี่มันรถอะไรนะ”
“แล้วกัน นี่แกจำข้าหลวงเดิมไม่ได้หรือ?”
“ข้าหลวงเดิม ! ไอ้ฟอร์ดแก่ของแกน่ะรึ มิน่าล่ะ!”
“ทำไม? มันก็ยังใช้การได้ดีอยู่นี่นา เครื่องก็ไม่ดังนักไม่ใช่หรือ”
“ไม่ดังนัก” วิชัยตอบพลางกลั้นหัวเราะ เพราะในขณะนั้นเอง มีรถกุดังใหญ่และคร่ำครึคันหนึ่ง แล่นเฉียดรถคันที่เขานั่งไป และเป็นเพราะความ “ไม่ดังนัก” ของ *ข้าหลวงเดิม” วิชัยจึงไม่ได้ยินเสียงรถโกดัง ดังที่กล่าวมาเลย !”
เมื่อหลวงอรรถคดีวิชัยสวมถุงเท้า รองเท้า และขัดดุมเสื้อเรียบร้อยแล้ว หลวงศักดิ์รณชิต ฯ เอ่ยขึ้นว่า
“เมียอั๊ว เขาสั่งให้เตือนแกอย่าลืมเรื่องผ้านุ่งของเขา เขาตั้งใจจะไปเตือนตั้งแต่เมื่อวานแล้วมัวพูดนั่นนี่เลยลืมฉิบ?”
วิชัยมีอาการงงขึ้นทันที ถามว่า
“ผ้านุ่งอะไรแฮะ กันนึกไม่ออกเลย”
“ผ้าสงขลาน่ะซี ฝากแกซื้อไม่ใช่หรือ?”
อีกฝ่ายหนึ่งหัวเราะแล้วว่า
“ฝากซื้อ ! พวกนี้เอะอะอะไรก็ฝากซื้อ ไอ้เราก็ซื้อมาฝากทุกที ไม่เห็นใช้เงินให้เราสักทีเดียว”
/*58“เอาเปรียบเท่านั้นเสียเอง” หลวงศักดิ์ ฯ กล่าว “เมื่อวานซืนนี้เองกันได้ยินพวกเขาพูดถึงผ้านุ่งที่ฝากแกซื้อ ไปนึกถึงพลอยจันทบูร เมียอั๊วใส่ป๋ออยู่ทุกวัน ถามว่าใช้เงินแกหรือยัง เพราะกันเคยเตือนเขาหลายหนแล้ว ก็ได้รับคำตอบว่ายังอยู่นั่นเอง ว่าเข้าเขาก็เถียงว่า “เขาเคยขอกันกินมากกว่านี้อีก” กันเลยหมดเสียง”
วิชัยหัวเราะอย่างขัน แล้วว่า
“พรุ่งนี้ต้องไม่ลืมโทรเลขไปสงขลา ถ้าไม่ได้เจ้าผ้าพื้นกุลีนี้มา เห็นจะไม่ได้รับความสงบแน่ พบแม่พวกนี้ทีไรเป็นบ่นเรื่องลืมผ้านุ่งทุกที เมื่อวานไปบ้านยายชด ยายชดบ่น วันนี้ไปบ้านยายชิด ยายชิดบ่น ข้างยายช้อยไม่ยุ่งเรื่องผ้านุ่ง ก็รบจะเอากุ้งไม้ให้พ่อสมาน ค่ำวันนี้ยายช่วงส่งทูตมาเตือนอีกแล้ว”
“แล้วแม่ยายอั๊วล่ะ บ่นกับเขาด้วยหรือเปล่า”
“ไม่ได้บ่น เพราะท่านไม่ได้สั่งให้ซื้อ กันนึกซื้อให้ท่านเอง”
“แม่ยายอั๊วเวลานี้เห็นจะบ่นอยู่เรื่องเดียว คือเรื่องอั๊วจองหองเลวต่าง ๆ หาว่ากันไม่เยี่ยมกราย พิโธ่ ! เมื่อคืนวานนี้เองไม่ใช่หรือกันยังจำได้ ไปนั่งคุยอยู่กับแกเป็นนาน”
“คืนนั้นนับไม่ได้ เพราะแกไปส่งกัน ไม่ได้ตั้งไจไปหาท่าน” วิชัยขัดเพื่อสนุกมากกว่าอย่างอื่น
“ก่อนนั้นก็ไป เมื่อวานซืนนี้เอง”
“วานซืนของแกน่ะ วานซืนยายแก่เสียละกระมัง”
“วานซืนแท้ ๆ ซี ก่อนแกมา ๒ วันไม่นับวานซืนหรือ?”
“นั่นแสดงว่า แกเป็นเขยรักของท่านมากกว่าเขยอื่น” พูดพลางวิชัยหัวเราะ
“ขอบใจ !” หลวงศักดิ์ ฯ ตอบ ครั้นแล้วก็สารภาพ “กันไปเพราะมีธุระจะต้องผ่านทางนั้น เมียเขาใช้ให้แวะเอาขนมหม้อแกงถั่วให้แม่เขาด้วย /*59กันก็เลยนั่งพูดอยู่กับอี ๒-๓ นาที แต่ว่าก่อนนั้นบางที ๓-๔ เดือนกันไม่ไปหาเลย”
อันการที่นางศรีวิชัยกับหลวงศักดิ์ ฯ เข้าใกล้กันไม่ได้ เปรียบเหมือนขมิ้นกับปูนนั้น ผู้ที่รู้จักนิสัยของบุคคลคู่นี้ดีเช่นวิชัย ย่อมไม่เห็นเป็นข้อแปลกประหลาด ดังนั้นบุตรชายใหญ่ของนางศรีวิชัยจึงพูดเรื่อย ๆ
“ไอ้แกมันก็เหลือเกิน ผู้หลักผู้ใหญ่ไม่ลดละให้บ้าง ท่านได้ทำอะไรให้แกขวางอีกมากหรือ?”
หลวงศักดิ์ ฯ หันมองดูเพื่อน สบตากันยิ้มด้วยกันทั้งคู่ แล้วฝ่ายผู้เป็นทหารตอบว่า
“อันที่จริงอีก็ไม่ได้ทำอะไรนักหรอก เป็นแต่กันรำคาญ อีชอบทำอะไรที่มัน....มันแปลก ๆ”
“ไอ้ที่แปลกนั่นใช่ไหมล่ะที่แกขวาง ทำไมถึงจะต้องเปลี่ยนคำพูดของกันเสียด้วย?”
“ไม่ใช่ ! คือว่าอั๊วไม่ขวางมาก ขวางนิด ๆ เท่านั้นนี่ อย่างเมื่อคราวนั้น อั๊วพาหลานไปหา นั่งพูดกันอยู่ดี ๆ ประเดี๋ยวอีเกิดพีมขึ้นมาแล้วว่าเราขี้เหนียวหาทองผูกบั้นเอวให้ลูกสัก ๒ บาทก็ไม่ได้ ค่าที่ตาตุ๊ไม่มีสายสร้อยผูกบั้นเอว อีหาว่าหลานอีไม่มีเอวไม่มีไหล่ “ไอ้....่า ! ก็เด็กอายุ ๓ ขวบ แล้วก็อ้วนปานนั้นมันจะเอาเอวเอาไหล่ที่ไหนมา ลงปลายอีจัดแจงเอาเชือกบ้าอะไรไม่รู้มาควั่นผูกเอวให้ลูกอั๊ว”
“แล้วแกก็ตัดมันออกเสียทันทีที่กลับมาถึงบ้าน ถ้าแกไม่ห่ามพอที่จะตัดออกต่อหน้าท่าน”
“ดีว่าอั๊วไม่มีมีดอยู่ใกล้มือน่ะซี”
“ก็เหมาะกันพอดีแล้วนี่นา”
หลวงศักดิ์ ฯ ไม่แสดงว่าเอาใจใส่ในคำพูดนั้น บรรยายต่อไปอีก
“จะกล่าวถึงยายนิด อียายนิดผอมเพราะให้กินแต่ข้าวตุ๋นบด ไม่อยู่/*60ท้อง เมียอั๊วก็สำคัญ เย็นนั้นจัดแจงให้ลูกกินข้าวสวยเม็ด ๆ ไอ้....่า ! ก็เด็กขวบเดียวมันจะทนทานที่ไหนได้ รุ่งขึ้นอีกวันเลยท้องเฟ้อต้องวิ่งตามหมอกันแทบตาย....ไอ้บ้า ! หัวยุ่งเหมือนกับอะไร หวีเสียเถอะน่า”
“แกน่ะแหละไอ้บ้า ขับรถเป็นพายุบุแคม ผมที่ไหนมันจะเรียบอยู่ได้ แกลองถอดหมวกออกดูทีหรือ?
“ก็นัดกับเขาไว้ ๑๙ น. ไม่เร็วมันจะได้ต่าตาย ไอ้....่า ! นัดกันเมื่อวานนี้แหละ ถึงวันนี้ลืมเสียแล้ว !”
“แล้วแกน่ะยังภาวนาถึง “ห่า” อยู่อย่างนี้เสมอหรือ?”
“แน่ละ” หลวงศักดิ์ ฯ รับหน้าตาเฉย “เมียอั๊วเขาบอกว่าวันหนึ่งมันจะจิกตาย”
“หวังว่ายังไม่ใช่คืนวันนี้นะ เมื่อแกไปดูการทหารต่างประเทศก็คงเชิญเอาตัวไอ้นี่ ไปเที่ยวใส่หน้าพวกนั้นด้วยซี”
“โอ๊ยใส่มันทุกคนเลย แต่มันไม่เข้าใจ เออพูดถึงเมืองญี่ปุ่น มีเรื่องแม่ยายอีกแล้ว ต้นขจรของอั๊วปลูกไว้ข้างหน้าต่างหัวนอน เมื่อกันไปมันกำลังขึ้นง้ามงามกันไปเสีย ๙ เดือน คิดว่ากลับมาจะได้เห็นขจรขึ้นเกือบเต็มซุ้ม เปลำ แม่ยายสั่งให้เมียอั๊วตัดเสียเตียนยอ อีว่ามันอยู่ใกล้หน้าต่างแล้วมันเป็นต้นไม้เลื้อยงูมันชอบอยู่ เดี๋ยวมันจะกัดลูกอีตาย”
“แหม ! ไอ้เรื่องนี้มันโบราณเต็มที กันเคยฟังสัก ๑๐๐ หนแล้ว ต้องแจกนมกระป๋องเล็กละแก เอาเรื่องใหม่ ๆ เถอะน่า”
หลวงศักดิ์รณชิตนิ่งอยู่ครู่หนึ่งแล้วจึงว่า
“เรื่องใหม่ที่สุดหรือ? หมู่นี้อีกำลังจ้ำจี้จ้ำไชจะให้อั๊วไปเลียพระยารานรอน”
“ก็ลุงของแกเอง”
“ลุงแล็งที่ไหน ห่างกันตั้งโยชน์ พ่อเขากับพ่อของกันเป็นลูกพี่ลูกน้องกันเท่านั้น เกลียดหน้ายายเมียจะตายห่า มักได้ไม่มีใครสู้ กันไม่คบ/*61คนพรรค์นั้นเป็นอันขาด”
“เอ ! กันเห็นคุณหญิงนั่นสนิทสนมกับเมียแกมาก เขาไปพบกันที่บ้านกันเมื่อวานนี้เอง”
“เขารู้จักกัน ครั้งแรกเมื่อนายแม่ให้กันพาเมียไปไหว้พระยารานรอน แล้วทีหลังก็ไปพบกันตามโรงละครแล้วก็ตามบ่อนไพ่ เลยสนิทสนมกันจนลามไปถึงแม่ยายด้วย”
“มีลูกสาวหลายคนไม่ใช่หรือ?”
“มีนับไม่ถ้วน ตั้งราคาไว้สูงลิบจนไม่มีใครกล้าเขาไปจด”
“แต่กันคิดว่าคุณแม่กันกำลังจะจดอยู่”
หลวงศักดิ์ ฯ สะดุ้งเหมือนถูกไฟจี้ “จะขอให้แกหรือ?” เขาถามเร็วปรื๋อ “ตายห่า ! อย่าลืมเทียวนา อย่างแกงี้ไม่พอมือแม่หรอก”
“ทำไม?” วิชัยถามอย่างทึ่งที่สุดพร้อมกับหัวเราะ “เขาจะทำอะไรกับฉัน?”
“บีบขม่อมแกน่ะซี แต่ผัวของแม่ ๆ ยังบีบเสียกระดิกไม่ไหว แกอย่าทะลึ่งเอามือไปซุกหีบนา ทีหลังมาบ่นให้อั๊วฟังละได้ถูกเตะเลย”
“เปล่าน่า ไม่ใช่กัน ตาชัด”
“อ๋อ....อ้อ ! นี่เป็นความรู้ใหม่ มิน่าล่ะ ! เมื่อแรกอั๊วคิดว่าอีตั้งอกตั้งใจให้กันไปเลียเขา เพราะจะให้กันได้ ตาพระยารานรอนแกมีอิทธิพลในหมู่ทหารชั้นผู้ใหญ่มากเพราะทางราชการแกไม่เลว ที่แท้อีหวังประโยชน์ของอีด้วย แม่เมียกันก็สำคัญไม่บอกให้รู้เลย แต่กันสงสัยจริงว่าจะได้เขาหรือ ถ้าอย่างแกละก็ว่าไม่ได้เพราะแกออกจะมีสตางค์ ถึงจะไม่มีนับหมื่นเหมือนเขา ก็พอมีกองทุนกองสินไม่น้อยเกินไป อย่างตาชัดเท่ากะมีแต่ตัว ยายคุณหญิงมะยมแกจะให้ลูกสาวของแกหรือ?”
วิชัยหัวเราะก้ากใหญ่ “ชื่อสำคัญจริงนะ” เขากล่าว “ดูเหมือนตัวก็เหมาะกับชื่อเสียด้วย”
/*62“ฮี่ เหมาะนะ” หลวงศักดิ์ ฯ รับ “แต่กันยังสงสัยเรื่องตาชัดยังไม่หาย ยายมะยมแกรู้ตัวไหมว่าแม่ยายอั๊วอีเคลมลูกสาวแก”
“ยิ่งกว่ารู้ กันเข้าใจว่าเขาเกือบจะเอาลูกสาวใส่ถาดมาวางให้พ่อชัดทีเดียว”
“ยังงั้นเทียวหรือ? อืม ! หรือแม่ยายอีมีกลเม็ดดียังไง อันที่จริงอีเป็นคนฉลาดมากนะ ปากหวานเป็นที่หนึ่ง เวลาอีต้องการจะหวาน....เฮ้ย ! ไอ้ห....่า ! ประเดี๋ยวพ่อชนสะบั้นเลย!”
รถลากที่จอดอยู่ริมบาทวิถีหน้าร้านอาหารจีน ถูกเจ้าของพาวิ่งไปโดยเร็ว แล้วฟอร์ดก็หยุดกึกลงที่ตรงนั้น
“เจ้าโชติยังไม่มารึ?” หลวงศักดิ์รณชิตถามทันทีที่ได้ก้าวลงจากรถ
แต่คำถามนั้นสูญเปล่าไปในอากาศ ไม่มีผู้ใดเอาใจใส่ที่จะตอบหรือแม้แต่จะฟัง ด้วยบุรุษ ๓ นายที่อยู่ในร้านนั้น ต่างตรงเข้าห้อมล้อมผู้พิพากษาหนุ่มอย่างดีเนื้อดีใจ สำแดงความสนิทสนมเป็นอย่างยิ่ง หลวงศักดิ์ ฯ ยกมือเกาศีรษะอย่างรำคาญ แล้วก็เลี่ยงไปพูดเรื่องอาหารเสียกับจีนคนหนึ่ง
เมื่อได้ทักทายกันเป็นที่พอใจแล้ว หลวงหาญผจญศึก บุรุษคนหนึ่งในจำนวน ๓ คน จึงเหลียวหาหลวงศักดิ์ ฯ แล้วเตือนขึ้นว่า
“แกสั่งกับข้าวแล้วหรือยัง อั๊วหิวเต็มทีแล้ว”
“ก็เจ้าโชติมันยังไม่มาเลย” หลวงศักดิ์ ฯ ตอบ มัวไปโอ้เอ้ที่ไหนไม่รู้
“ใครว่าเจ้าโชติยังไม่มา” เสียงค้านมาจากที่สูง พร้อมกับเจ้าของเสียงลงมาจากชั้นบน “กันมาถึงเสียเป็นนานแล้ว ก่อนพวกแกทุกคน”
“มาแล้วต้นซุกหัวอยู่ข้างบน ใครจะไปรู้ล่ะ”
“อั๊วมีเพื่อนมาด้วย ๒ คน” นายร้อยเอกโชติบอก
พอได้ยินคำนั้นหลวงศักดิ์ ฯ ก็ชักสีหน้าทันที สหายของเขารีบ/*63อธิบายต่อไป
“ช่วยไม่ได้จริง ๆ ว่ะ กันรับเชิญเขาไว้เสียก่อนแล้ว”
“ก็แล้วทำไมถึงทะเล้นมารับเชิญข้าด้วยล่ะ รับเขาแล้วก็ไสหัวไปกินกับเขาซี”
“ก็กันจะต้องไปหัวเมืองพรุ่งนี้เช้า ถ้ากันไม่มาที่นี่ทำไมกันถึงจะได้พบวิชัย ส่วนทางโน้นเขาก็เลี้ยงส่งกัน กันรับเขาไว้แล้ว อย่าโยกโย้ไปหน่อยเลยน่า เขาเป็นคนเรียบร้อยดี น่าคบ”
ความฉุนโกรธไม่มีเหลืออยู่ในสีหน้าหลวงศักดิ์ ฯ แล้ว แต่เขาคงพูดว่า
“ทะลึ่ง เตะเสียละดีละ”
“เอาสัก ๓ ป้าบก็เอาซี” นายร้อยเอกโชติตอบ “ขอแต่แกอย่าไปทำหน้ายักษ์ใส่นายพลเรือน ๒ คนเขาก็แล้วกัน ถ้าขืนทำ อัวไม่เตะละถีบเลย”
“แกจะไปจังหวัดไหนโชติ?” หลวงอรรถคดี ฯ ถาม
“เขาเนรเทศมันไปโคราช” หลวงโจมพลล้านตอบแทน
“อย่าพูดเป็นลางน่ะ” โชติค้าน “หมู่นี้อั๊วยิ่งรวนกับนายเขาอยู่ด้วย” แล้วหันมาอธิบายต่อกับวิชัย “เขาใช้ให้กันเอาปืนใหญ่ไปส่ง แล้วต้องอยู่หัดให้ทหารยิงปืนสัก ๒ หรือ ๓ เดือน”
“อ๋อ โคราชใกล้ ๆ แค่นี้เอง มาเมื่อไหร่ก็มาได้”
“อะไรมาเมื่อไหร่ก็มาได้ ! มันต้องลาเขานี่พ่อ เสียเวลาเดินทางตั้งวันเต็ม ๆ แล้วไอ้รถไฟกับอั๊วน่ะถูกกันนักเมื่อไรล่ะ”
“ขึ้นไปข้างบนกันเถอะ” นายทหารอีก ๒ นาย เตือนขึ้นพร้อมกัน
“นั้นน่ะซี คุยกันข้างบนจะได้กินไปพลาง ไม่มีอะไรก็เม็ดกวยจี้ก่อน”
ไปซี” โชติกล่าวแล้วนำหน้าเพื่อน “เอ๊ะนี่ศักดิ์หายไปไหน ถ้าจะดันไปหาห้องอีกกระมัง” พูดแล้วโชติก็วิ่งขึ้นบันไดโดยเร็ว
/*64จริงอย่างที่ร้อยเอกโชติคาด เมื่อบุรุษทั้ง ๕ นายขึ้นไปถึงชั้นบนก็ได้เห็นหลวงศักดิ์ ฯ ส่งภาษาเอะอะอยู่กับจีน ๒ คน โชติเข้าขวางและพยายามส่งภาษากับหลวงศักดิ์อีกต่อหนึ่ง เสียเวลาหลายนาทีจึงเป็นที่เข้าใจกันได้ และพากันไปยังห้องที่โชติเลือกไว้แล้ว
บุรุษทั้ง ๒ มีโชตินำหน้า หลวงศักดิ์ ฯ อยู่หลังที่สุด เปิดบังตาเดินเรียงหนึ่งเข้าในห้อง เพื่อนของโชติทุกคนค่อนข้างทึ่งอยู่ว่า พลเรือน ๒ นายที่คอยเขาอยู่นั้นจะมีรูปร่างท่าทางเป็นอย่างไร ลึกเข้าไปทางปลายห้องด้านติดต่อกับเฉลียงอันยื่นออกสู่ถนน ชายหนุ่มคนหนึ่งลุกออกจากเก้าอี้เดินมารับ เขาเป็นคนร่างสันทัดผิวเนื้อขาว นุ่งผ้าม่วงสีไข่ไก่ สวมเสื้อแพรถุงเท้า รองเท้าเต็มที่ นายร้อยเอกโชติเรียกเขาว่าคุณสมพงศ์และแนะนำให้รู้จักเพื่อนของตนเป็นเชิงวิงวอน และบังคับกลาย ๆ นายพันตรีก้าวเท้าออกไปข้างหน้าแล้วพูดด้วยเสียงห้าวตามนิสัยว่า
“ผมเป็นเจ้าภาพในงานนี้ มีความยินดีที่คุณมาเป็นเพื่อนกินด้วยอีกคนหนึ่ง ผมหมายถึง ๒ คน อีกคนหนึ่งอยู่ไหนล่ะ จะได้ฟังเสียงพร้อม ๆ กัน ไม่ต้องพูด ๒ หน”
สมพงศ์เหลียวดูทางเบื้องหลัง แล้วเบี่ยงตัวให้ชายหนุ่มอีกคนหนึ่งยืนบังเงาเขาอยู่ ออกมาข้างหน้า
“นี่ประสิทธิ์น้องชายผม” เขาบอก
“คุณคงเห็นแล้วว่าพวกผมเป็นทหารทั้งนั้น” หลวงศักดิ์ ฯ พูดสืบไป “ตลอดจนท่านผู้นี้” ชี้ที่หลวงอรรถคดี ฯ “ราชทินนามของเขาบอกอยู่โต้ง ๆ ว่าเป็นนักกฎหมาย ก็ได้เคยเป็นทหารเหมือนกัน ฉะนั้นถ้ากิริยาท่าทางของพวกผมโลดโผนไปบ้าง หยาบไปบ้าง หวังว่าคุณจะไม่ตกใจ พวกผมถือว่า “เป็นทหารชาญชัยไม่เหมือนคน”
เสียงหัวเราะหลายเสียงประสานกัน หลวงโจมพลล้านพึมพำอยู่ข้างหลังผู้พูด
/*65“มันเรื่องราวอะไรถึงต้องกล่าวสุนทรพจน์”
“เห็นจะต้องการอวดว่า ถึงทหารไม่เหมือนคน ก็พูดอย่างคนเป็นเหมือนกัน” หลวงเทพเสนารักษ์พูดเบาเช่นเดียวกับสหายของเขา
ในชั่วเวลาไม่ถึง ๕ นาที สมพงศ์เข้ารอยกับสหายทุกคนของโชติได้อย่างสนิทสนม ทั้งปราศรัยไต่ถาม ทั้งติดตลกและหัวเราะเฮฮาไปด้วย แต่ส่วนนายประสิทธิ์ชายหนุ่มรูปร่างผมบางหน้าตาท่าทางบอกความอ่อนแอนั้น มีกิริยาเหมือนหญิงขี้อายคอยหลบเข้าข้างฝาหรือมิฉะนั้นก็หลบเข้าใต้เงาพี่ชายบังตัว ทำให้เป็นที่น่าฉงนว่าเขากับนายร้อยเอกโชติมีการติดต่อกันอย่างไร จึงนับเป็นเพื่อนได้
หลวงศักดิ์ ฯ นำรายชื่ออาหารมาส่งให้หลวงอรรถคดี ฯ พลางกล่าวว่า
“แกเป็นแขกเอกในงานเลี้ยงคืนนี้ เลือกมาจะกินอะไร?”
“อะไรก็ได้ทั้งนั้น” วิชัยตอบ “ให้คนอื่นเลือกเถอะ”
“กันเลือกให้เอาไหมล่ะ?” หลวงโจม ฯ ถาม
“อย่า ๆ” โชติค้าน “อย่าให้หลวงโจมเลือก มันชอบกินแต่ปลิงกับหอยโข่ง อั๊วกินไม่ได้ทั้ง ๒ อย่าง”
“หนอย ! กินไม่ได้ !” หลวงโจม ฯ พูดทันควัน “วิสกี้เข้าไปสัก ๔ ถ้วย ขี้คร้านเจ้าโชติไม่รู้ว่าเนื้อหมากับเนื้อไก่ต่างกันอย่างไร ทำผิวบาง”
“เจ้าโชติเขาไม่ชอบของทะเล เขาชอบของนา” หลวงเทพเสนารักษ์บอก
“อะไร ชอบอะไร?” หลวงโจม ฯ กระชั้นถาม
“จริง จริง !” หลวงศักดิ์ ฯ ว่า “นึกไว้แล้วเขาชอบหนูกับคางคก”
“ปรื๋อ !” หลวงโจม ฯ อุทาน ยกมือกุมคอไว้
หลวงอรรถคดีกับสมพงศ์มองดูกันแล้วยิ้ม ประสิทธิ์ออกจากเงา สมพงศ์เดินไปยืนมองดูกระโถน
/*66“ใครจะกินได้หรือไม่ได้ก็ตาม” หลวงหาญ ฯ เอ่ยขึ้น “ส่วนกันเวลานี้อย่าว่าแต่เนื้อสัตว์ เนื้อคนก็เห็นจะกิน”
“คุณหลวงหาญ ฯ หิวจัดเต็มทีแล้ว” สมพงศ์พูดอย่างปรานี
“หิวตั้งแต่ยังมาไม่ถึง ดูซี” ชี้นิ้วไปยังจานเชิงแบบจีนใส่ขนมและผลไม้ “ผมกินเสียเกลี้ยง”
หลวงศักดิ์ ฯ ฉวยบัญชีอาหารถือออกจากห้องไป
นายทหารคนหนึ่งกล่าวชวนเพื่อนกันให้ “มานั่งดมโต๊ะกันก่อน” แล้วเราก็พร้อมใจกันนั่งรอบโต๊ะ รินวิสกี้โซดาออกแจกกัน สมพงศ์ยังยืนดูเขาเหล่านั้นอยู่ และประสิทธิ์ก็ยังยืนแอบหลังพี่ชายอยู่เช่นเดิม วิชัยเข้าใกล้หนุ่มน้อยผู้นี้แล้วจึงถามว่า
“คุณเป็นข้าราชการกระทรวงไหนครับ?”
ประสิทธิ์สะดุ้งโดยแรง ทำมือขยุกขยิกแล้วอ้าปากแต่ไม่ตอบว่ากระไรสมพงศ์จึงตอบแทน
“ยังไม่ได้ทำงานเลยครับกำลังเรียนกฎหมายอยู่”
“ฮี่ ฮี่ กำลังเรียนกฎหมายอยู่” ประสิทธิ์พูดพลางยิ้มเหย
“เห็นจะจวนสำเร็จแล้วกระมัง?”
“เพียงภาค ๒ เท่านั้น” สมพงศ์ตอบก่อน
“ฮี่ ฮี่ ภาค ๒ ภาค ๒”
“คุณเห็นจะรักวิชากฎหมายมาก” วิชัยถามแสดงความสนใจยิ่งขึ้น
สมพงศ์หัวเราะ “รักวิชากฎหมายมากหรือแก?” เขาถามน้องแล้วจึงหันมาพูดกับวิชัย “ไม่มีใครรู้ว่าประสิทธิ์รักวิชาอะไร บางทีดูเหมือนแกเรียนรู้ง่ายไม่ว่าวิชาไหน บางทีดูเหมือนแกจะเรียนอะไรก็ไม่ได้ทั้งนั้น เป็นอย่างนี้มาแต่เด็ก นี่แกเลือกเรียนกฎหมายเพราะแกเอาอย่างผม” ประโยคสุดท้ายกล่าวด้วยน้ำเสียงแสดงความภาคภูมิใจและขบขัน
“ฮี่ ฮี่ ผม ผม เอาอย่างคุณสมพงศ์”
/*67“อ้อ คุณสมพงศ์เป็นเนติบัณฑิต?” คุณเป็นนักเรียนรุ่นไหน เห็นจะรุ่นหลังผม เราจึงไม่รู้จักกันมาก่อน”
ซึ่งหลวงอรรถคดี ฯ ถามดังนี้ เพราะคะเนอายุตามเค้าหน้าสมพงศ์และคาดว่าคงจะอ่อนกว่าตนหลายปี สมพงศ์หัวเราะแล้วตอบอย่างไว้สง่าว่า
“ผมกลับจากประเทศฝรั่งเศสได้ ๒ ปีกว่า”
เนติบัณฑิตสยามแย้มริมฝีปากหัวเราะแล้ว
“ผมขอโทษ”
“ไม่ใช่ !” สมพงศ์ค้านอย่างอึกอัก “ผมหมายความว่า เราไม่มีโอกาสที่จะได้รู้จักกันก่อนนี้อยู่เอง เพราะต่างคนต่างอยู่กันเสียคนละทวีป แต่ในที่สุดเราก็ได้มาเป็นข้าราชการกระทรวงเดียวกัน” ยกมือขึ้นตบบ่าน้อง “พ่อนี่ก็กำลังพยายามตั้งหน้าจะเรียนให้ได้มาอยู่ร่วมสังกัดเดียวกับเราอีกคนหนึ่ง แต่ยังอีกหลายปีนักแก”
“หลายปี ยังอีกหลายปี ฮี่ ฮี่”
“คุณประสิทธิ์ เห็นจะอายุไล่เลี่ยกับน้องคนสุดท้องของผม” วิชัยกล่าวมองดูหนุ่มน้อยด้วยความสมเพชและกรุณา
“น้องชายคุณหลวงอายุเท่าไร?”
วิชัยตอบพลางคิดพลาง “เขาอ่อนกว่าผมรอบหนึ่งพอดี....”
“โอ๊ย ถ้าเช่นนั้นประสิทธิ์จะอายุเท่าน้องคุณหลวงไม่ได้ ผมคะเนว่าคุณหลวงจะอ่อนกว่าน้องคนที่ ๒ ของผมเสียด้วยซ้ำ”
“ฮี่ ฮี่ แน่ แน่ อ่อนกว่าคุณแสวง”
“คุณอายุเท่าไร คุณประสิทธิ์?”
“อายุเต็มของแกเท่าไร?”
“ฮี่ ฮี่ ผม ผม....”
“๒๓ ใช่ไหมล่ะ วันเกิดแกเพิ่งผ่านมาได้ ๒ เดือน พี่จำได้”
“ค-ับ ค-ับ ๒ เดือน ฮี่ ฮี่ ๒๓”
/*68“ดูเหมือนจะอ่อนเดือนกว่านายชัดของผมด้วยซ้ำไป”
“นายชัด !” สมพงศ์ทวน สีหน้าแสดงความเอาใจใส่มากขึ้นทุกที “นายร้อยตรีชัด วรทบุตต์ ใช่ไหม?”
“ถูกแล้ว คุณรู้จักเขาหรือ”
“รู้จักมากทีเดียว” สมพงศ์ตอบโดยเร็ว “แหมไม่รู้เลยว่าคุณหลวงเป็นพี่ตาชัด ขอจับมือทีเถอะ ผมขอบใจคุณโชติมากที่พาผมมาจนได้รู้จักคุณหลวงวันนี้ ตาชัดคุ้นเคยกับบ้านผมดี เมื่อวันที่คุณหลวงมาจากสงขลา น้องสาวของผมก็มาจากหัวหินด้วยกันกับตาชัด คุณหลวงเห็นแล้วไม่ใช่หรือ?”
“เห็นจะเห็น ถ้าน้องของคุณคือสุภาพสตรีสาวที่ชื่ออนงค์”
“นั่นแหละตัวเขาละ ผมโง่เองที่ไม่เคยถามถึงชื่อคุณหลวง ได้ยินแต่ชัดเขาเรียกพี่....อะไรนะประสิทธิ์ อ้อพี่ใหญ่”
“ฮี่ ฮี่ พี่ใหญ่ พี่ใหญ่”
“คุณหลวงจะพักอยู่กรุงเทพ ฯ นานสักเท่าใด?” สมพงศ์ถาม
“นานเท่าที่ราชการจะยังไม่ส่งผมออกหัวเมืองอีก” วิชัยตอบพร้อมกับยิ้มน้อย ๆ แล้วเบือนหน้ามาทางประสิทธิ์
“คุณอนงค์เป็นน้องคุณเหมือนกันหรือ?”
“เป็นน้อง อนงค์เป็นน้องคนสุดท้องและเป็นน้องหญิงคนเดียวของเรา” ในขณะที่กล่าวคำพูดนี้ น้ำเสียงสมพงศ์แสดงความภูมิใจเท่าเทียมกับเมื่อเขากล่าวว่า ตัวเขาเพิ่งกลับจากต่างประเทศ
“น้องหญิงคนเดียวของเรา ฮี่ฮี่ ของ ของคุณสมพงศ์”
พูดกันอยู่เพียงนี้ ก็พอดีจีนรับใช้ยกอาหารเนื่องกันเข้ามา นายทหารทั้ง ๕ คนจึงร้องเตือนพลเรือนทั้ง ๓ สมพงศ์นั่งลงตรงที่ว่างข้างหลวงโจม ฯ วิชัยแสร้งนั่งลงตรงข้างเขา กันเอาประสิทธิ์มาไว้ทางเบื้องซ้ายของตน หนุ่มน้อยผู้นี้มีกิริยาตื่นเต้นประดุจทารกที่กลัวน้ำถูกผู้ใหญ่บังคับให้ลงคลอง /*69วิชัยเรียกซ้ำเป็น ๓ ทีจึงค่อย ๆ นั่งลงได้
นายร้อยเอกโชตินั่งอยู่ติดกับประสิทธิ์ ขยันเติมวิสกี้โซดาลงในถ้วยและขยันเตือนให้ประสิทธิ์ดื่มไม่ขาดปาก วิชัยเฝ้ามองดูด้วยความทึ่ง ครั้นแล้วก็ประหลาดใจและวิตกแทน เมื่อเห็นหนุ่มน้อยไม่ปฏิเสธแต่สักครั้ง เมื่อน้ำเมาพร่องไปครึ่งถ้วยที่ ๒ สีหน้าประสิทธิก็แดงขึ้น มือที่ขยุกขยิกอยู่เสมอก็ขยุกขยิกห่างลง ไม่ช้าก็มีอาการหัวเราะดังและบางทีก็หลงหัวเราะอยู่คนเดียว
“สุราอันว่าเหล้า” นายร้อยเอกโชติเอ่ยขึ้น “กินค่ำเช้าฆ่าพยาธิ์ตาย”
“ฮี่ ฮี่ ตายหมดไม่เหลือหลอ” ประสิทธิ์พึมพำย่นคอมองดูนายร้อยเอกโชติ
“ต่อไปอีกซี” หลวงโจมพลล้านว่า
“ต่อไม่ได้” โชติลากเสียงตอบ
“จน จน ฮี่ ฮี่ จน”
“ของแกเองหรือ?” หลวงหาญ ฯ ถามเรียบ ๆ ไว
“ไม่ใช่ จำเขามา”
“แล้วกัน แล้วกัน ฮี่ ฮี่ จำเขามา”
“ถ้ายังงั้นกันจะต่อให้ กันจำมาจากเมีย เมียเขาจำมาจากหนังสือพิมพ์รายเดือนเล่มหนึ่ง”
“เขาจำมาสอนแกหรือ?” หลวงเทพเสนารักษ์ถาม
“เปล่า” หลวงหาญ ฯ ตอบเรื่อย ๆ เช่นเดิม “เขาจำมาประชดกัน”
“ฮี่ ฮี่ ประชด ประชด ถูกประชด”
เหลือบตาขึ้นมองดูหน้าประสิทธิ์ สีหน้าหลวงหาญ ฯ สำแดงอาการ “ทนไม่ได้” อย่างเห็นได้ชัด ใช้ตะเกียบเคาะปากชามอยู่ ๒-๓ ครั้งแล้วจึงกล่าวว่า
“สุราอันว่าเหล้า กินค่ำเช้าฆ่าพยาธิ์ตาย ขึ้นสวรรค์ได้ง่ายดาย มี/*70นางฟ้านับหมื่นนับแสน ผู้ใดไม่กินเหล้า ตกนรกทั่วดินแดน ยมบาลจับตีนแขวน พุ่งหัวส่งลงโลกันต์”1
“โลกัน ! โลกันต์ ! ไม่ได้ผุดไม่ได้เกิด ฮี่”
ประสิทธิ์ไม่มีเวลาได้ “ฮี่” ให้ครบสอง เพราะเสียงหัวเราะ เสียงปรบมือกลบเสียงเขาแต่ต้นแล้ว วิชัยฉวยโอกาสที่ทุกคนกำลังเฮฮารินน้ำเย็นลงเต็มถ้วยวิสกี้โซดาของตนที่พร่องลงไปแล้วกว่าครึ่ง ยกถ้วยนั้นวางให้ประสิทธิ์ หยิบถ้วยของประสิทธิ์มาวางไว้ตรงหน้าตน
๘
/*71รถดอดจ์เก๋งของนายสมพงศ์ กลับถึงบ้านเมื่อเวลาเที่ยงคืนล่วงแล้ว คนใช้หน้าตาบอกอาการว่าง่วงนอนเต็มทีแต่ท่าทางไม่มีอาการงัวเงียวิ่งลงมาจากตึกใหญ่ตรงเข้าไปเปิดประตูให้ สมพงศ์ก้าวลงจากรถเหยียบขึ้นบันไดหินอ่อนแล้วก็เดินเลยขึ้นไปชั้นบน
ไฟฟ้าในรถเก๋งยังเปิดอยู่ คนใช้มองเห็นประสิทธิ์นั่งคอตกหลับตาอยู่ ก็พึมพำว่า “เอาอีกแล้ว !” พลางเข้าไปเขย่าขาโดยแรง
“คับ คาบ !” ประสิทธิ์พึมพำเบิกตาอันแดงก่ำขึ้นครึ่งหนึ่ง “ผมเฝ้า ผมอยู่ ราช-วงศ์-ดำ-เนิน-รึ?-อย่า-นาน-นัก-ฮี่-ยุงกัด” แล้วก็หลับต่อใหม่
“ท่าจะต้องแบกกันอีก” คนใช้บ่นเกือบเต็มเสียงเขย่าขานายอย่างไม่ปรานี “นี่บ้าน ไม่ใช่ราช-ฮึ่ม ! ความที่เคยจนติดปาก-ลงมา-ลงมา” พูดแล้วก็ก้าวขาขึ้นบนรถข้างหนึ่ง ทั้งฉุดทั้งผลักทั้งลากทั้งเข็นคนที่กำลังหลับเอาตามกำลัง จนในที่สุดร่างอันผอมบางเหมือนไม้ขีดไฟก็สถิตบนบ่า/*72แห่งร่างที่ล่ำสันแข็งแรง ถูกความแข็งแรงแห่งร่างนี้แบกพาหัวฟัดหัวเหวี่ยงขึ้นบันไดรวม ๒๗ ขั้นไปจนได้
ฝ่ายสมพงศ์เมื่อถึงห้องนอนแล้ว ก็ใช้เท้าเขี่ยคนใช้ผู้ชายที่นอนหลับอยู่หน้าเตียงให้ลุกขึ้น หลังจากนั้นเขาทิ้งตัวลงบนเก้าอี้นวมตัวใหญ่ เหยียดเท้าไปข้างหน้าผิวปากพลางมองดูคนใช้ถอดรองเท้าถุงเท้าให้ตน เขาหยุดชะงักกลางจังหวะ แล้วถามขึ้น
“ใครกลับบ้านแล้วบ้าง?”
“กลับหมดแล้วครับ นอกจากคุณแสวง”
“อ้อ คืนนี้ตาจำลองกลับบ้านแต่หัวค่ำ อนงค์กลับมานานแล้วหรือ?”
“เห็นจะไม่นานดอกขอรับ คุณผู้หญิงกลับมาประเดี๋ยวผมก็นอน ผมหลับไปได้หน่อยคุณก็มาถึง”
“เอาเกือกแตะมาให้ข้า” สมพงศ์สั่ง ครั้นสวมรองเท้าแล้วเขาก็ออกจากห้อง เดินเลี้ยวไปตามเฉลียงทั้งสั้นยาวหลายเฉลียง จนถึงห้องหนึ่งอยู่ทางปีกซ้ายของตึก หยุดยืนอยู่ตรงประตูห้องนั้น สังเกตดูตามช่องลมเห็นแสงไฟสว่างเป็นนวล จึงยกมือขึ้นเคาะประตู ๒ ครั้ง
เสียงฝีเท้าเบา ๆ เข้ามาใกล้ประตู แล้วเสียงผู้หญิงถามออกมาว่า
“พี่คนไหนเอ่ย?”
“ทายซีเอ่ย” สมพงศ์กระซิบกรอกช่องกุญแจเข้าไป
เสียงฝีเท้าถอยห่างจากประตู เงียบหายไปครู่หนึ่งแล้วจึงกลับมาใหม่ คราวนี้เสียงหัวเราะอย่างผู้มีชัยระคนกับคำพูดว่า
“ทายถูกจะให้อะไรเอ่ย?”
“ช็อกโคเล็ตเอ่ย !”
เสียงหัวเราะอีกครั้งหนึ่ง พร้อมกับเสียงถอดกลอนประตู และเสียงพูดว่า “พี่สมพงศ์เอ่ย” แล้วแขนอันขาวและนุ่มก็สวมกอดคอสมพงศ์ไว้
“อนงค์กำลังจะเข้ามุ้งเชียว” หญิงสาวพูดเมื่อจูงมือพี่ชายเข้าในห้อง/*73แล้ว “อ้อ นี่เสื้อนอนตัวใหม่ของอนงค์ยังไงล่ะคะ จำแพรนี่ได้ไหม ใครให้เอ่ย”
สมพงศ์ยิ้มอย่างแจ่มใส มองดูน้องทั่วร่างแล้วดึงตัวเข้ามาใกล้ กระซิบอย่างจะบอกความสำคัญ “นี่อะไรเอ่ย?” พร้อมกันนั้นเขาจับผมอนงค์ทางเบื้องหลัง ตรงที่หล่อนใช้คีมเย็นขมวดไว้เป็นก้อน ๆ
“อื้อ ! อย่าน่า !” หญิงสาวร้องและทำท่านิ่วพลางเบนศีรษะหนี “เขายิ่งอายอยู่ ก็อยากมาหาเขาเวลาจะนอนทำไมล่ะ”
สมพงศ์รีบปล่อยมือจากผมน้อง แล้วว่า
“อายทำไม ไม่เห็นจะน่าอายอะไรนี่-หนังสนุกไหม?”
“ไม่เลวค่ะ อนงค์ชอบเจ้าพระเอก เป็นทนายความว่าความดีเหลือเกิน คิดถึงพี่สมพงศ์จัง”
“กลับจากดูหนังแล้วไปไหนอีกหรือเปล่า?”
“ราชวงศ์ตามเคย ไปส่งชัดตามเคย แล้วก็กลับบ้านตามเคย”
“ดีไหม?”
“อะไรคะ?”
“ไปเที่ยวกับตาชัด ๒ คน”
“๒ เมื่อไร คนรถด้วย”
“ก็คล้าย ๆ กันน่ะแหละ ดีไหมล่ะ?”
อนงค์ทำปากยื่น
“ก็ยังงั้นแหละ ชัดไม่ชอบเจ้าทนายความ บอกว่าพูดเสียงไม่ดี เล่นก็ไม่ดี ยังงั้นเสมอแหละ ชัดดูอะไรไม่เห็นเป็น ดีแต่เล่นกอล์ฟเก่งเท่านั้น อนงค์คิดถึงพี่สมพงศ์ถ้าไม่ติดเลี้ยงตาบ้านั่นก็จะได้ไปดูด้วยกัน”
“พี่ก็ได้พบของดี”
“อะไรคะ?” หญิงสาวถาม ความอยากรู้ปรากฏอยู่ในแววตา
“ได้ไปพบและคุยกับหลวงอรรถคดีวิชัย”
/*74“ใครก็ไม่รู้ !”
“พี่ชายตาชัดยังไงล่ะ”
“อ๋อ ! หรือคะ? พี่สมพงศ์ได้พบพี่ใหญ่ของชัด ! ที่ไหน?”
“ที่เง็กฮวยเหลา”
“ท่าทางเป็นอย่างไรคะ?”
“ท่าทาง?” สมพงศ์ทวนคำพลางยิ้ม “ก็เหมาะกับพวกเพื่อนของเขาทั้งหมดที่พี่ไปพบมาวันนี้” เว้นระยะหัวเราะเบา ๆ แล้วพูดสืบไป “จะเปรียบกับตาชัดของเราหรือกับพวกเรา ๆ น่ะไม่ได้แน่”
“ขุนนางบ้านนอก” อนงค์จีบปากว่า
“น้อยที่สุด แทบจะจับไม่ได้ เกือกไม่ใช่เกือกยางถุงเท้าไม่ย่น ผ้าม่วงไม่กระตุกสั้นข้างยาวข้าง....”
“แต่?”
สมพงศ์คิดอย่างตั้งใจ แล้วสารภาพ
“ไม่มีแต่”
อนงค์หรี่ตาเล็กน้อย ใจคิดถึงสีหน้าหลวงอรรถคดี ฯ เมื่อนั่งรถไฟมาด้วยกันกับหล่อน แล้วตัดสิน
“แต่หัวคิดครึที่สุด !”
“ตาชัดบอกหรือ?”
“เปล่า !” เปลี่ยนเสียงเป็นเสียงหนักแน่นจริงจัง “ก็อนงค์เห็นแล้วนี่นา ยังมาเล่าให้พี่สมพงศ์ฟังเลย”
ชายหนุ่มพยักหน้าแล้วพูดพลางยิ้ม
“หวังว่าแกจะรู้จักใช้มีดกับส้อม ถ้ามิฉะนั้นจะลำบากแก่อนงค์ เมื่ออนงค์เป็นน้องสะใภ้แกแล้ว พี่คิดว่าจะเชิญแกมาดินเนอร์ที่บ้านเราสักหนหนึ่ง เป็นการสอบความรู้ของแกเชิงสมาคม เผื่อยังไงจะได้จัดการสอนแกเสียแต่ต้นมือ”
/*75อนงค์หัวเราะอย่างขบขันแล้วถามว่า
“ก็ไปกินเลี้ยงมาด้วยกันแล้ววันนี้ ไม่เห็นดอกหรือคะว่าแกกินเท่าไร”
“ใช้ตะเกียบอย่างคล่องแคล่วที่สุด พูดน้อยที่สุด หัวเราะเก่งที่สุด กับมีข้อสังเกตอยู่ข้อหนึ่ง” เสริมต่อพลางหัวเราะอย่างขบขัน “เราแวะที่ราชวงศ์แกอุตส่าห์ซื้อลูกพลับ ๔ ลูกหอบไปฝากแม่แก เพราะแม่แกชอบมาก”
อนงค์ยกมือปิดปากหาวแล้วถามเนือย ๆ ว่า
“เท่านี้แหละหรือของดีที่พี่สมพงศ์ไปพบ”
แทนคำตอบสมพงศ์พูดว่า
“พี่จะเชิญหลวงอรรถ ฯ มากินข้าวบ้านในวันสองวันนี้”
น้องสาวของเขาหาวอีก
“ตามใจเถอะค่ะ จะเชิญใครมาก็ อนงค์ง่วงจัง” หาวอีกเป็นครั้งที่ ๓ “อย่าลืมช็อกโคเล็ตนาคะพรุ่งนี้”
สมพงศ์ไม่อิดออดจูบลาน้องสาวก็ออกจากห้องไป
อนงค์ปิดประตูใส่กลอนเสียตามเดิม แล้วเดินไปยังไกไฟฟ้า ยกมือจะกดไกลง แล้วกลับชะงักหันมานั่งลงที่โต๊ะเขียนหนังสือ หยิบสมุดจดหมายเหตุประจำวันออกมาเปิด จรดปลายดินสอลงยังบรรทัดสุดท้ายต่อจากตัวอักษรซึ่งรอยดินสอแสดงว่าได้เขียน ไว้ยังไม่ข้ามคืน
“พี่สมพงศ์ไปพบ “พี่ใหญ่” พี่ใหญ่ของชัดในอนาคต ตามความเห็นของพี่สมพงศ์---ใครจะรู้? เมื่อตัวของตัวเองยังไม่รู้”
พลิกหน้ากระดาษย้อนหลังมา ๒-๓ หน้า อนงค์อ่านข้อความต่อไปนี้
“--เสียแรงตั้งใจคอยดู คิดว่าจะเหมือนชัด อันที่จริงควรจะเป็นคนสวยเก๋ แว่นตาดำก็ทำให้ขำขึ้น แต่ไม่ไหว ตื่นเหมือนควาย ช่วยกันหาเรื่องให้พูดแทบตายไม่พูดด้วยสักคำ บ้าจัง ! คนอย่างนี้ไม่--”
พอได้ยินเสียงรถยนต์หยุดที่หน้าตึกอีกคันหนึ่ง อนงค์ลุกขึ้นไปเยี่ยม/*76หน้าต่าง ครั้นแล้วกลับมาที่โต๊ะเขียนหนังสือเก็บสมุดเข้าลิ้นชักโดยด่วน ใส่กุญแจยังไม่ทันเรียบร้อยดี หล่อนได้ยินเสียงฝีเท้าคนเดินโดยแรงใกล้เข้ามาทางห้องจึงวิ่งไปปิดไฟฟ้าเสียทันที แต่ช้าไปเสียแล้ว เสียงคนพูดอยู่ตรงประตูห้องว่า
“พอพี่มาก็หนีนอนเทียวนะ”
อนงค์เชิดริมฝีปากขึ้นจนชิดปลายจมูก ค่อย ๆ เปิดไกไฟฟ้าใหม่ ถอดกลอนประตู แล้วโดยไม่พูดว่ากระไรหมด หล่อนจับมือผู้ที่ยืนรออยู่ข้างนอก จูงเข้ามาข้างในปล่อยให้เขายืนอยู่ตรงกลางห้อง ตัวเองนั่งลงบนเก้าอี้ตัวหนึ่งแล้วจึงลากเสียงพูดว่า
“เล่าไป”
“สงัดหัวเสียใหญ่” นายแสวงเอ่ยขึ้นโดยเร็วทันใจ “กับข้าวก็อร่อย หนังก็สนุก เสียดายเหลือเกินน้องไม่ได้ดู พ่อสงัดบ่นกลุ้มอยู่ตลอดเวลา บอกว่ามาช้าไป ๑๕ นาทีเท่านั้น”
“มาเร็วเท่าไรอนงค์ไปด้วยไม่ได้ เพราะนัดกับชัดไว้เสียแล้วตั้งแต่บ่าย”
“นั่นน่ะซี แกถึงยิ่งหัวเสียจัด เพราะว่าตอนกลางวันแกถูกไอ้เครื่องโทรศัพท์บ้าทำเหตุเสีย บ่นหน่อยโทรศัพท์มาอีก ไม่มีใครรับ พ่อเจ้าประคุณบ่นไม่รู้จักแล้วจักรอดเลย แกบอกว่าหนังดีอย่างนี้อนงค์ไม่ควรปล่อยให้ผ่านไปเสีย คืนนี้เป็นสุดท้ายที่จะฉายเสียด้วย”
“หนังที่ชัดพาอนงค์ไปดูก็ดีเหมือนกัน”
“ดี พี่ดูแล้วเหมือนกัน แต่สู้เรื่องที่พี่ดูเมื่อคืนไม่ได้ เรื่องที่แกดูมันเหยาะแหยะไป เป็นเรื่องเจ้าหนายความหนุ่มคนหนึ่งเล่นเป็นพระเอกใช่ไหมล่ะ”
“ค่ะ แหมดีจัง อนงค์ชอบน้ำใจพระเอกเสียเหลือเกินเล่นก็ดี แต่ชัดไม่ชอบ”
/*77“เหย ! อย่างเจ้าชัดจะดูอะไรเป็น ไม่ใช่ทหารมันก็ไม่ชอบเท่านั้น พี่เกลียดนัก คนที่เข้ากับตัวเองจนอะไรที่ไม่ใช่พวกตนเป็นใช้ไม่ได้เสียหมด” หยุดพูดหยิบบุหรี่ออกจุดแล้วกล่าวต่อไป “แม่กับพี่สาวสงัดเขาก็ไปดูหนังเหมือนกัน”
อนงค์ยิ้ม รอฟังเขาพูดต่อ ครั้นแสวงไม่ต่อหล่อนจึงถามว่า
“แล้วน้องคุณสงัดล่ะคะ?”
แสวงสั่นศีรษะแล้วถอนใจ
“ไปแต่สำอาง พยอมเผอิญไม่ได้ไป เคราะห์พี่ไม่ดี คุณหญิงรานรอน ฯ ใจดีเหลือเกิน ทักทายพี่อย่างอ่อนหวานที่สุด แรกไปถึงนั่งอยู่ไกลกัน อุตส่าห์เรียกแล้วเรียกอีกให้เข้าไปใกล้ ๆ ถามถึงน้องถึงพี่เราทุกคนว่าทำไมพี่ไม่พาอนงค์ไปเที่ยวบ้านท่านอีก จะได้ไปดูกระต่ายที่เจ้าคุณได้มาใหม่ ๆ หลายตัว ความโอบอ้อมอารีเป็นที่หนึ่ง น่ารัก....”
“เสียแต่ถือธรรมเนียมอย่างแปลก และป่าเถื่อนเกินไป” อนงค์ขัด
“ในข้อที่ไม่ยอมให้น้องแต่งงานก่อนพี่น่ะหรือ?”
“ค่ะ และเผอิญพี่ ๓ คนก็ดูไม่ได้สักคนเสียจริง ๆ ตรงกันข้ามกับน้องคนเล็ก”
“พี่เชื่อว่าแกคงจะเปลี่ยนใจ ละธรรมเนียมนี้สักวันหนึ่ง ในเมื่อแกรู้แน่ว่าถ้าขืนรอจะให้พี่สาวแต่งงานเสียก่อน ลูกสาวคนเล็กจะต้องอยู่เป็นสาวทึมทึกเหมือนพี่สาวอีก ๒ คน ข้อสำคัญจะต้องมีคนเกลี้ยกล่อมให้แกเข้าใจว่าธรรมเนียมที่แกถืออยู่นั้นมันป่าเถื่อน และเกินสมัยเต็มทีแล้ว”
“ก็พี่แสวงทำไมไม่ชี้แจงล่ะคะ”
“พี่ทำไม่ได้ เพราะว่าตัวพี่มีส่วนได้เสียอย่างสำคัญน่ะซี แต่อย่างน้องถ้าเมื่อไรเป็นลูกสะใภ้แกแล้ว พี่เชื่อว่าชี้นกต้องเป็นนก ชี้ไม้ต้องเป็นไม้ทีเดียว แต่เดี๋ยวนี้ยังรักนักรักหนา คอยชมโน่นชมนี้ ไม่เคยปริปากขอดค่อนเลย คนที่เขาคอยจะรักเราอยู่เช่นนี้ได้เขาเป็นแม่ผัวก็เท่าได้ขึ้นสวรรค์ เป็น/*78ที่พึ่งได้เทียวแก ถึงยังจะเกเรหน่อยก็ไม่กล้าทำอะไรเรา เกรงใจแม่ตัวเอง”
อนงค์หัวเราะกิ๊ก แสวงจึงหยุดพูด จ้องดูหล่อนแล้วถาม
“หัวเราะอะไร? ไม่เห็นมีอะไรน่าขันที่ตรงไหน?”
“ก็จะไม่น่าขันอย่างไร !” อนงค์ตอบเสียงเรียบ ๆ ใจนึกถึงพี่ชายใหญ่ยิ่งทำให้อยากหัวเราะมากขึ้น แต่ปากหล่อนนั้นพูดว่า “พี่แสวงคิดไกลเหลือเกิน”
“มันเป็นเรื่องที่น่าคิด” ชายหนุ่มกล่าวแล้วเลยออกเดินกลับไปมาอยู่ในห้องนั้น “ลองนึกดูทีหรือ ผู้หญิงที่แต่งงานไปน่ะ มีสักกี่คนที่เป็นสุขพร้อม บางคนได้ผัวดี แม่ผัวเกะกะ บางคนแม่ผัวดี ผัวระยำเอง แต่อย่างสงัดยังงี้แม่เขาก็ดี ตัวเองก็ดีแสนดี เงินก็มีมากความรู้ก็สูง แล้วก็รักแกจริงจริ๊ง พี่เห็นคนรักผู้หญิงมาหนักแล้ว ดูไม่คลั่งบ้าเหมือนสงัดเลย แกเห็นดีหมดทุกอย่าง ใครขืนติอะไรน้องข้า พ่อเถียงคอเป็นเอ็นทีเดียว นั่งก็สวย ยืนก็สวย เดินก็สวย ทำอะไรก็สวยหมด แม่ของเขาก็รักแกอย่างใจจริง แล้วแกไม่แต่งงานกับสงัดจะคอยหาเทวดาที่ไหนอีก”
“นอกจากนั้นยังมีน้องสาวสวยที่พี่แสวงอยากได้อีกเล่า” อนงค์คิดดังนั้นนัยน์ตาหล่อนจึงเยิ้มด้วยอาการยิ้มอย่างขบขัน จนแสวงรู้สึกสนเท่ห์ แต่อนงค์มิได้รอให้เขาถาม หล่อนเอ่ยขึ้นว่า
“ดีแล้วค่ะมะรืนนี้อนงค์จะไปเที่ยวกับสงัด ไม่ว่าแกจะพาไปไหนจะไปด้วยทั้งนั้น พี่แสวงบอกแกด้วยซีคะ”
“มะรืนนี้? ทำไมพรุ่งนี้แล้ว?”
“พรุ่งนี้อนงค์เล่นกอล์ฟตอนบ่าย แล้วคงง่วงนอนแต่หัวคำขี้เกียจจะต้องตาปรืออวดคนที่เขาพาเราไป”
“ตกลง พี่จะบอกเขา อย่าเหลวนะ” เว้นระยะนิดหนึ่ง “ยังไงให้ได้ใส่แหวนหมั้นมาอวดพี่ได้ยิ่งดี”
“แหม ! อย่าให้เร็วนักเลยค่ะ” เริ่มหาว “ช้า ๆ ได้พร้า ๒ เล่มงาม”
/*79แสวงหัวเราะในลำคอ “แกจะให้ช้าไปถึงไหน?” เขาว่า ๓ เดือนแล้วยังไม่พออีกหรือ พิโธ่ ไม่เห็นอกผู้ชายมั่งเลย ยังงี้ก็ตายน่ะซี เห็นเขารักมากยิ่งเล่นตัว”
อนงค์หาวครั้งที่ ๒ แล้วลุกขึ้นจากเก้าอี้
“ให้ผู้ชายเห็นอกผู้หญิงบ้างซี” หล่อนพูดออด ๆ “หลายคนนักไม่รู้จะเลือกคนไหน”
“เชื่อพี่เถอะน่า อย่าโง่ไปหน่อยเลย ไอ้คนที่เป็นทหารน่ะใช้ไม่ได้ มันไม่รู้เรื่องอะไรนอกจากเรื่องรบ”
เห็นน้องหาวเป็นคำรบ ๓ แสวงจึงว่า
“เอ๊ะอะไรหาวเอา หาวเอา ง่วงจริง ๆ หรือ”
“โธ่ ถามได้ อนงค์ว่าแล้วยิ้ม” เกือบตี ๒ แล้วนะคะ”
“ยังงั้นเชียวหรือ? พี่ไปละ เอ้านี่ของฝาก” พูดพลางหยิบห่อช็อกโคเล็ต ๓ เหลี่ยมขนาดใหญ่จากกระเป๋าเสื้อ
“ของพี่แสวงหรือของคุณสงัดคะ?” อนงค์ถาม
“ของพี่ ตาสงัดแกจะรู้อะไร แกเข้าใจว่าถ้าจะให้อะไรน้องจะต้องซื้อจากห้างหรู ๆ เป็นของงาม ๆ ราคาแพงถึงจะสม”
“ถ้าเช่นนั้นคุณสงัดก็ยังดีสู้พี่แสวงของน้องไม่ได้” อนงค์พูดแกมหัวเราะ แล้วหล่อนเขย่งตัวขึ้นจูบเขาที่แก้มครั้งหนึ่ง
๙
/*80เวลา ๑๙ นาฬิกาเศษ หลวงอรรถคดีวิชัยพึ่งกลับถึงบ้านด้วยความที่เดินพลางใช้ความคิดพลาง จนลืมตัว วิชัยมิได้เห็นว่ามีรถยนต์จอดอยู่ที่ริมสนาม แต่ผู้ที่มากับรถนั้น นั่งรวมกันเป็นหมู่อยู่ตรงริมบันไดเรือนมองเห็นเขาแต่ไกล พอเขาเดินเข้ามาใกล้ก็ร้องทักและแสดงความเคารพ วิชัยรับไหว้เขาเหล่านั้นยังมิทันเอ่ยปากทักตอบ มารดาของเขาก็กล่าวคำต้อนรับขึ้นก่อนว่า
“อ้อ ! กลับมาคนหนึ่งละ แขกมาคอยอยู่ตั้งชั่วโมง ๒ ชั่วโมง ชาย ๒ คนช่างน่าชื่นใจเหลือเกิน พ่อคนใหญ่ก็ยังงั้น พ่อคนเล็กก็ยังงั้น ตื่นเช้าไปทำงานแล้วก็หายเลย รุ่งเช้าอีกวันหนึ่งจะพบกันใหม่ พ่อใหญ่มาถึงไม่เท่าไรก็จะตั้งต้นแล้ว กลับจากทำงานจนเกือบ ๑ ทุ่ม”
วิชัยนั่งลงบนบันไดขั้นหนึ่ง นิ่งฟังมารดาพูดจนจบ แล้วค่อย ๆ ปลดดุมเสื้อออกทีละดุมจนครบ ๕ แล้วจึงพูดขึ้นเรียบ ๆ ด้วยน้ำเสียงค่อนข้างเศร้า
/*81“ผมกลับจากบ้านช้อยเดี๋ยวนี้เอง อาการสมานทรุดมากจนน่ากลัวอันตราย”
“ก็ไหนแกบอกกับฉันว่าไปเยี่ยมเมื่อวานนี้ เขาก็ยังดี ๆ อยู่ไม่ใช่หรือ?” คุณนายชื่นถามด้วยน้ำเสียงห้วน ๆ
อาการกำเริบเมื่อคืนนี้ตอนดึก ท้องเดินเรื่อยตั้งแต่ตี ๓ จนป่านนี้”
“ก็เสร็จกันเท่านั้นเอง” ชดลงความเห็น
“ใคร ๆ ก็รู้ว่าไม่รอดไปได้อีกไม่กี่เดือน ไม่วันนี้ก็วันหน้า อันที่จริงเร็ว ๆ ดีกว่าไม่ต้องทรมานมากนัก” นี่เป็นความเห็นของชิด
“พี่เห็นว่าจะต้องหาหมอไปช่วย หมอที่รักษาอยู่เวลานี้อีกสักคนหรือ ๒ คน” วิชัยว่า
“มากหมอมากความ ไหน ๆ ก็ตายเหมือนกัน” ชดกล่าว
“นั้นน่ะซี มากหมอก็มากเงิน เก็บไว้เลี้ยงลูกดีกว่า” ชิดสนอง
“เรื่องลูกต้องเก็บไว้พูดทีหลัง เวลานี้พ่อกำลังจะตาย เราต้องช่วยกันคิดก่อนว่าจะทำอย่างไรจึงจะช่วยให้รอดได้” หันหน้าไปทางพระวิวิธ ฯ และหลวงวิโรจน์ ฯ วิชัยพูดสืบไปว่า “รู้จักหมอที่ชำนาญทางลำไส้บ้างไหมครับ ผมเองไม่มีความรู้เสียเลย”
บุรุษทั้ง ๒ นิ่งคิด ชดก็ตอบขึ้นก่อนว่า
“ก็หลวงเทพเสนารักษ์ยังไงล่ะคะ เห็นพี่ช่วงชมเชยว่าเก่งนัก”
“นั้นแหละดี” ชิดเห็นด้วยกับพี่สาวตามเคย
“แล้วเป็นหมอที่คุ้นเคยกับพวกเราด้วย ขอแรงเขามาช่วยดู ไม่ต้องเสียเงินมาก”
“ถ้าเราจะนึกถึงชีวิตคน เราต้องเลิกนึกถึงเรื่องเงินชั่วคราว” พระวิวิธวรรณาการขัด
“พิโธ่ ก็เรารู้แล้วนี่คะว่าถึงหมอวิเศษอย่างไรก็รักษาชีวิตไว้ไม่รอด เราก็ต้องคิดถึงเงินไว้บ้างซี” ชิดตอบสามี
/*82“คุณพระรู้จักหมอดี ๆ บ้างอีกไหมครับ?” วิชัยตัดบท สำแดงความตั้งใจอย่างเด็ดเดี่ยว
“มีนายแพทย์ชลออีกคนหนึ่ง เขาเป็นคนมีชื่อในทางรักษาโรคภายในเหมือนกัน ถ้าคุณหลวงต้องการตัวเขาเมื่อไรก็บอกให้ผมทราบเถิด ผมจะจัดการให้”
“ขอบคุณครับ พรุ่งนี้ผมจะต้องไปพบกับหลวงเทพ ฯ ปรึกษาเขาดู ตกลงอย่างไรจะเรียนให้คุณพระทราบ”
ชดกับชิดสบตากันแล้วพร้อมกันค้อนพี่ชายวงใหญ่ แต่วิชัยหาเห็นไม่ เขากำลังสาละวนหาบุหรี่ในกระเป๋าเสื้อนอกของเขาเอง และหาได้แต่ไม้ขีดไฟซึ่งเมื่อหยิบออกวางรวมกันไว้แล้วก็นับได้ถึง ๕ กลัก
“เอาซองบุหรี่ไปทิ้งที่ไหนแล้วซี !” ชิดเอ่ยขึ้นอย่างแสนหมั่นไส้ ครั้นพี่ชายพยักหน้าสารภาพหล่อนก็อดที่จะหัวเราะด้วยความขันมิได้ พระวิวิธฯ ส่งซองบุหรี่ของตนให้วิชัย ในขณะภรรยาของคุณพระพูดต่อไป “เมื่อวานซืนนี้เหมือนกัน ไปหาหลานว่ามีของไปฝาก เปล่า ทิ้งเสียในรถแท้กซี่ฉิบ วันนี้พอบอกว่าจะมาที่นี่ พ่อหลานกับแม่ยายก็เอะอะกันใหญ่ จะตามมาด้วยให้ได้ ถ้าเห็นจะอยากมาทวงของเล่นหรือยังไงแหละ”
“สุนทรกับเชยชื่นของพี่ก็ต้องตามเหมือนกัน” ชดบอก “๒ คนนั่นไม่ได้นึกถึงของเล่นหรอก อยากจะมาหาลุงจริง ๆ ไม่รู้ว่าเป็นยังไงช่างรักลุงนัก อันที่จริงก็ไม่ค่อยได้พบปะกัน ได้ยินแต่ชื่อ ทำไมถึงติดอกติดใจนักไม่ทราบ”
“เห่อน่ะ” ผู้เป็นยายของเด็กแสดงความเห็น “เวลานี้ใคร ๆ ก็กำลังลุง ๆ แกก็พลอยลุงไปกับเขายังงั้นเอง”
“ผมนึกจะพาเขามาด้วย แต่เราตกลงว่าจะรับประทานข้าวที่นี่ กลัวว่าจะกลับดึกไป เดี๋ยวง่วงนอนขึ้นมาเขาก็จะเอะอะเอา”
“เอ๊ะ !” เจ้าของบ้านผู้มีอาวุโสร้องขึ้น “นี่ตกลงว่าจะกินข้าวที่นี่หรือ /*83เออแน่ะ เพิ่งจะบอกเดี๋ยวนี้เองแหละ จะกินกันทั้ง ๔ คนหรือยังไง”
“ค่ะ” ชิดรับ “เว้นเสียแต่คุณแม่จะไม่มีให้รับประทาน”
“เจ้าสำบัดสำนวน” คุณนายชื่นว่าพลางยิ้ม “ไม่มีก็หาเติมเดี๋ยวก็แล้ว อ้อ ฉันจะทำของชอบให้พ่อหลวง น้ำพริกแมงดายังไงล่ะ ตั้งใจจะเอาไปให้ที่บ้านเทียวนะ”
คุณนายขมีขมันเข้าไปในห้องรับประทานอาหาร ข้างฝ่ายชิดพูดกับพี่ใหญ่ว่า
“พี่ใหญ่จัดการเรื่องผ้านุ่งของดิฉันแล้วหรือยัง?” สีหน้าวิชัยสารภาพความลืมออกมาทันที ผู้พูดจึงหัวเราะแล้วว่า “นั่นไหมล่ะ เมื่อตะกี้ฉันท้าพนันไม่มีใครสู้นี่”
“ก็ใครเขาจะสู้ เขารู้กันทั้งนั้นว่าพี่ใหญ่จะต้องลืม” เป็นคำตอบของชด
“โธ่ ธุระพี่ท่วมหัว จะเอาเวลาที่ไหนนึก” วิชัยแก้ “เดี๋ยวพี่จะเขียนโทรเลขไว้ให้เสียเดี๋ยวนี้ พรุ่งนี้เช้าหล่อนไปส่งเองก็แล้วกัน” พูดแล้ววิชัยค้นได้กระดาษแผ่นหนึ่งในกระเป๋าเสื้อ ก็เขียนข้อความที่ต้องการลงแล้วยื่นให้ตรงหน้าน้องสาวทั้ง ๒
ชิดรับมาถือไว้ “สตางค์ค่าส่งล่ะคะ?” พูดแล้วหล่อนแบมือออก
“พิโธ่” พระวิวิธอุทาน “ผ้านุ่งของหล่อนเองแท้ ๆ”
“ก็พี่ใหญ่อยากลืมทิ้งไว้ทำไมล่ะ” ชิดเถียงอย่างว่องไว ส่วนวิชัยนั้นถือธนบัตร ๒ ฉบับคอยท่าอยู่แล้วหัวเราะแล้วพูดว่า
“นับดูทีหรือกี่คำ”
ชดกับชิดช่วยกันนับคำในร่างโทรเลข ตกลงกันไม่ได้ว่ากี่คำหลวงวิโรจน์ฯ เข้าช่วยอีกคนหนึ่งและชี้ขาดว่า ๑๕ คำ ชิดก็ฉวยธนบัตรจากมือพี่ พับใส่กระเป๋า พระวิวิธ ฯ มองตามมือภรรยา พลางนึกช่วยคิดจำนวนสตางค์ที่ต้องทอน แต่ชิดหานึกถึงสิ่งเล็กน้อยเช่นนั้นให้เสียเวลาไม่ หล่อน/*84ปิดกระเป๋าแล้วก็นั่งเท้าแขนอย่างวางอารมณ์
ชดพูดขึ้น
“เออ พี่ใหญ่จัดการเรื่องผ้านุ่งแล้วทีนี้ดิฉันจะบอกให้รู้ละว่าธุระที่พี่ใหญ่ใช้ดิฉันก็สำเร็จแล้วเหมือนกัน”
“อะไรอีกล่ะ?” วิชัยถามด้วยเสียงค่อนข้างดัง
น้องสาวของเขาหัวเราะกิ๊ก “เลยตกใจ !” หล่อนว่า “ตกใจหรือลืมแล้ว แม้แต่ธุระของตัวเอง? เรื่องรถยังไงล่ะคะ คุณหลวงหาให้ได้แล้ว รถเขาดี๊ดี ใช้ได้ปีกว่าเท่านั้น เขาจะขาย ๗๐๐ บาท”
“ฮื่อ ไม่ใช่น่ะ” หลวงวิโรจน์ ฯ ค้าน “๖๐๐ บาท ต่างหาก”
“ฮื้อ ใช่เมื่อไหร่” ชดขึ้นเสียงมองเขม็งดูสามี “๗๐๐ ต่างหาก”
“เอ้า !” วิชัยกล่าวพลางยิ้ม “๗๐๐ หรือ ๖๐๐ แน่ รถอะไรก็ยังไม่ได้รู้เลย”
สามีกับภรรยาพูดขึ้นพร้อมกัน
“รถเฟียตเล็กครับ”
“เขาบอก ๘๐๐ ค่ะ เราต่อลงมาจนเขายอมให้ ๗๐๐”
วิชัยพยักหน้า แล้วถามถึงคุณค่าของรถต่อไป หลวงวิโรจน์ ฯ รับหน้าที่ชี้แจงตามความเห็น และความรู้ของตนและตกลงกันในที่สุดว่า วิชัยจะได้เป็นเจ้าของรถคันนั้นภายใน ๒-๓ วันนี้
ต่อจากนั้นวิชัยถูกน้องทั้ง ๒ เร่งให้ไปชำระกายเสียให้สบายก่อน ซึ่งเขารีบปฏิบัติตามด้วยความเต็มใจ
เมื่อเขากลับมาข้างล่างอีกนั้น เป็นเวลา ๑๙.๓๕ นาฬิกา มีเสียงต้อนรับว่า “เออ ! เสร็จแล้ว” แต่ยังไม่มีใครชวนใครให้รีบไปบริโภค ครั้นนาฬิกาตี ๕ ครั้งมีเสียงบ่นว่าหิวดังขึ้น ก็ยังไม่ได้รับคำเชื้อเชิญ อีก ๑๕ นาทีต่อมาเสียงหิวทั้งดังมากและทั้งประสานกันหลายเสียง คุณนายชื่นพูดขึ้นว่า
“เดี๋ยว รอพ่อชัดประเดี๋ยวเถิด”
/*85ผู้หิวหาเรื่องพูดคุยต่อไปเพื่อให้ลืมหิว แต่ก็คุยเป็นปกติไม่ได้นานนัก หน้าอันขาวของหลวงวิโรจน์ ฯ เริ่มจะเขียว และพระวิวิธ ฯ มีอาการนั่งไม่เป็นสุข ภรรยาของบุรุษทั้ง ๒ นี้เริ่มไม่สบายใจ ในที่สุดก็อดปากอยู่ไม่ได้
“ตาชัดละนิวแซนยังงี้เสมอแหละ” ชิดว่า
“เขารับประทานอาหารข้าวบ้านไม่ขาดทีเดียวหรือคะ” ชดถามเป็นกลาง ครั้นไม่มีใครตอบ หล่อนก็หันไปทางพี่ชาย
“หรือคะ พี่ใหญ่ พ่อชัดรับประทานข้าวบ้านไม่ขาดเลยหรือ?”
วิชัยหัวเราะพลางสั่นศีรษะ คุณนายชื่นนิ่วหน้าแล้วตอบแทน
“พ่อใหญ่จะรู้อะไร ตัวเองก็ไม่ได้กินข้าวบ้านทุกวัน”
พระวิวิธ ฯ วางหน้าขรึม หลวงวิโรจน์ ฯ ชำเลืองมองดูแม่ยายตนจึงเปลี่ยนเป็นยิ้มแหย วิชัยตัดสินขึ้นอย่างใจเย็น
“อย่าคอยเขาเลยครับคุณแม่เกินเวลาแล้ว พวกเราหิวกันทุกคนถ้าเขามา เราอิ่มเสียแล้วก็ไล่เขาไปหารับประทานที่อื่นก็แล้วกัน เขาคงไม่รังเกียจนัก”
“ตามใจซี” คุณนายชื่นตอบ “พี่น้องเขารู้ใจกัน?”
ภาวะแห่งห้องกินข้าว เมื่อก้าวแรกวิชัยมาถึงนั้นเป็นเช่นไร บัดนี้ก็ยังเป็นเช่นนั้น ทั้งนี้เพราะเวลา ๓ วัน เป็นเวลาที่สั้นและน้อยเกินไปสำหรับการเปลี่ยนแปลงที่วิชัยต้องจัดทำ อย่างไรก็ตาม ถึงกระสอบนุ่นจะวางอยู่ข้างฝาและขวดน้ำปลาอยู่บนตู้ไซด์โบร์ด ส่วนโต๊ะอาหารนั้นมีผ้าปูขาวสะอาดแทนผ้าคลุม อาหารร้อนและเย็นส่งกลิ่นจัดวางอยู่บนนั้น ทั้งนี้เพราะนางณรงค์ริปูปลาตไม่ลืมว่าเขยที่ ๒ ของตนนั้น นั่งบริโภคบนพื้นกระดานไม่สู้ถนัด
ในเวลาแรกบริโภค ทุกคนไม่มีอาการอยากพูด ด้วยเหตุที่ว่าต่างคนต่างมุ่งหน้าบรรเทาความหิวให้แก่ตัวเองอยู่ด้วยกัน ต่อภายหลังเมื่อรู้สึกสบายขึ้นบ้างแล้วการสนทนาจึงมีขึ้น
/*86เริ่มต้นด้วยหญิงผู้เป็นเจ้าของบ้านถามพระวิวิธ ฯ และหลวงวิโรจน์ว่าได้รับเชิญไปในการเลี้ยงซึ่งหลวงศักดิ์รณชิตเป็นเจ้าภาพหรือเปล่า ครั้นได้รับคำตอบปฏิเสธ คุณนายก็แสดงความประหลาดใจ วิชัยจึงชี้แจง
“เขาเชิญแต่นายทหาร ที่เป็นนักเรียนนายร้อยรุ่นเดียวกับผมและได้สนิทสนมกันเรื่อย ๆ มาจนถึงทุกวันนี้ รวมหมดด้วยกัน ๕ คน ทั้งตาหลวงศักดิ์”
“ถ้ายังงั้น เมื่อคืนนี้พ่อชัดก็คงไปทีเดียวกับพ่อใหญ่นั่นเอง”
“มิได้ครับ ตาชัดแกรุ่นเด็กกว่าพวกผมมาก ไม่คุ้นเคยกับพวกรุ่นผมเลย แกคงไปเที่ยวกับเพื่อนของแกซิครับ”
คุณนายชื่นแสดงความไม่เข้าใจ แล้วว่า
“รุ่นเด็กกว่าก็กินข้าวด้วยกันไม่ได้ !”
วิชัยไม่ติดใจจะต่อปากคำด้วยมารดา เขาหันไปพูดกับน้องหญิง
“แม่อนงค์ของตาชัดน่ะคือใคร?”
“คือผู้หญิงที่ตาชัดพาควงมาด้วย เมื่อเขากลับจากไปรับพี่ใหญ่น่ะซีคะ”
“ถูกละ พี่อยากรู้ว่าแกเป็นคนมีฐานะอย่างไร เป็นลูกเต้าเหล่าใคร อยู่ที่ไหน?”
“บ้านเขาอยู่ที่ถนนสระปทุม เป็นลูกพระยานิติธรรมสุนทร แม่ตายหลายปีแล้ว พ่อเพิ่งตายได้สัก ๒ ปี เวลานี้อยู่กับพี่ชาย หนุ่ม ๆ ทั้ง ๔ คนได้ยินว่าพ่อแม่ให้มรดกไว้คนละมาก ๆ”
“ดูเหมือนมีอาผู้หญิงอยู่ด้วย ๒ คน” ชดเสริม “อายุมากแล้ว ไม่มีสามีทั้งคู่”
“เข้าใจว่า พวกเขาจะชอบพอกับนายชัดของเรามาก” วิชัยพูดพลางยิ้มและชำเลืองดูมารดา “สังเกตตามน้ำเสียงนายสมพงศ์พี่ชายใหญ่ของอนงค์”
/*87“โอ๊ย ยิ่งกว่ามากเสียอีก” คุณนายชื่นกล่าว “จะเอาตัวพ่อชัดให้อยู่ทีเดียว ก็พ่อใหญ่ไม่เห็นหรือเช้าถึง เย็นถึง ผู้หญิงอะไรยังงั้น เกิดมาไม่เคยพบเคยเห็น”
“ผู้หญิงที่กำพร้าแม่แต่เล็ก ๆ” พระวิวิธวรรณการกล่าวช้า ๆ “แล้วก็อยู่แต่กับพ่อกับพี่ ถูกตามใจจนเคยตัวเท่านั้นเอง !”
“มีหวังที่จะหัดให้เชื่องได้ !” วิชัยพูด
น้องหญิงทั้ง ๒ ของเขาหัวเราะขึ้นพร้อมกันเป็นเชิงเย้ย มารดาของเขากระแทกช้อนลงในชามแกงโดยแรง
“โอ๊ย ฉันไม่เอาหรอกย่ะ ใครจะเป็นคนมานั่งหัด พ่อชัดเองก็ราวกะลิงทะโมน ! แต่ว่าเขารับรองกับฉันเมื่อวานนี้เอง ว่าเขาไม่คิดอย่างโน้นอย่างนี้ เขาชอบกันเป็นเพื่อนเท่านั้น”
“ยังงั้นหรือครับ?” วิชัยถามพลางยิ้มด้วยตา ส่วนภายในใจกำลังนึกเปรียบเทียบระหว่างความ “ต้องหัดให้เชื่อง” สำหรับอนงค์กับคำกล่าวขวัญถึงคุณหญิงรานรอน ฯ ซึ่งได้ยินจากหลวงศักดิ์รณชิตเมื่อคืนก่อน
“หรือพ่อใหญ่จะอาสาเป็นคนหัด” คุณนายชื่นประชดแกมเย้า “ก็ขันอาสาเข้าไปซี”
วิชัยหัวเราะอย่างขบขัน
“ผมไม่รู้จักอนงค์คนนี้เลย” เขาว่า “ความเห็นของผมจึงเป็นความเห็นอย่างที่คิดว่า เผื่อจะเป็นไปได้บ้างกระมัง ผมไม่ยืนยันหรือคัดค้านกระไรทั้งสิ้น”
“พี่ใหญ่รู้จักกับพี่ชายของแม่อนงค์หรือคะ?” ชิดถาม
“รู้จัก ๒ คน ได้พบกันโดยบังเอิญเมื่อคืนนี้ คนหนึ่งชื่อสมพงศ์ อีกคนชื่อประสิทธิ์”
“คนที่บ้า ๆ บอ ๆ หน่อยใช่ไหม” หลวงวิโรจน์ ฯ ถาม “นั่นแหละ ผู้ชายคนสุดท้อง ผมพบเขาไปเที่ยวในที่ต่าง ๆ กับสมพงศ์เสมอ ดูท่าทาง/*88เหมือนหมาติดเจ้าของ ดูยังไงไม่รู้”
วิชัยยิ้มอย่างเห็นด้วย แต่ไม่ส่งเสริมด้วยวาจาประจวบกับเวลานั้นคนใช้ยกของหวานมาวางลงบนโต๊ะ วิชัยนึกขึ้นได้ถึงลูกพลับที่เขาซื้อมาฝากมารดา มองไปในถาดผลไม้ ไม่เห็นมีลูกพลับเหลืออยู่ เขาจึงถามขึ้นว่า
“คุณแม่รับประทานลูกพลับหมดแล้วหรือครับ?”
“ไม่ได้กินสักลูกเดียว” คุณนายชื่นตอบ
“อ้าว ! เก็บไว้พรุ่งนี้คงงอมหมดผมเลือกมาสำหรับรับประทานวันนี้บ้างเก็บไว้ได้บ้าง คุณแม่เลือกดูหรือเปล่าครับ”
“จะได้เลือกอะไร พ่อชัดกินเสียหมดแล้ว”
“เอ๊ะ ตาชัดเอาเวลาที่ไหนมาแย่งลูกพลับคุณแม่”
“เขากินเสียตอนเช้า ๒ ลูก แล้วกลางวันอีก ๒ ลูก เลยหมด”
“เมื่อกลางวัน ตาชัดกลับมารับประทานข้าวหรือครับ?”
“จ๊ะ กินข้าวแล้วนอนหลับเสียตื่นหนึ่งถึงได้กลับไปกระทรวง”
หลวงอรรถคดี ฯ ยิ้ม เบือนหน้ามาทางพระวิวิธ ฯ แล้วถามว่า
“ต้นเงาะปีนังที่ผมส่งมาให้เป็นอย่างไรบ้าง?”
“แตกใบงามดี แต่เห็นจะอีกนานกว่าจะได้ดูลูก”
“ตามธรรมดาเงาะในบ้านเมืองเรา เขาปลูกกันกี่ปีจึงจะได้กินลูก” วิชัยถาม
“ถ้าต้นตอนราว ๓-๔-๕ แล้วแต่ที่ ผมกลัวว่าเงาะปีนังเอามาปลูกในกรุงเทพ ฯ ก็จะไม่ได้ผลดีเหมือนอยู่ถิ่นเดิมของเขา”
“เห็นจะไม่ได้” หลวงวิโรจน์ ฯ กล่าว “ได้ยินว่ามีคนทดลองเอามาปลูกกันมากแล้วไม่สำเร็จ อย่างที่หลังสวน เขาว่าได้พันธุ์มาจากปีนังมาก แต่ก็ไม่วิเศษอะไรกลับเลวเสียยิ่งกว่าเงาะกรุงเทพ ฯ บางสวนอีก”
“ผลไม้หลังสวนผมไม่เห็นมีอะไรดี” วิชัยว่า “แต่ก่อนลางสาดหลังสวนก็ขึ้นชื่อมาก เดี๋ยวนี้ก็เหลวนะครับคุณแม่ จะเป็นที่รีบเก็บเสียตั้งแต่/*89ยังไม่แก่จัด หรือมีน้ำเลี้ยงไม่พอ?”
ในระหว่างที่พูด วิชัยเอื้อมมือหยิบส้มจีนที่เหลือยู่ในถาดเพียงผลเดียว พอจะปอกเปลือก ได้ยินเสียงคุณนายพูดเบา ๆ กับนางวิวิธ ฯ ผู้ซึ่งนั่งติดอยู่กับท่าน ท่านบุ้ยใบ้มาทางตน เขาจึงเงยหน้าขึ้นแล้วถามเบา ๆ เช่นเดียวกันว่า “อะไร?”
“เปล่า” คุณนายชื่นตอบพลางยิ้มจืด ๆ ครั้นบุตรชายมองดูอย่างจะขอความจริงจึงพูดต่อ “แม่บอกกับน้องเขาว่าเผอิญส้มเหลืออยู่เพียงลูกเดียว”
ดวงตาอันมีแววซื่อยังร้องขอความจริงต่อไป ผู้เป็นมารดาจึงต้องปฏิบัติตาม
“พรุ่งนี้เช้าไม่มีให้พ่อชัดกินแล้ว”
วิชัยวางส้มลงในถาดตามเดิม แล้วลุกจากเก้าอี้ หญิงทั้ง ๓ หันมามองดูพร้อมกัน แต่พอคนใช้โผล่ประตูห้องเข้ามา วิชัยก็กลับมานั่งลงดังเดิมพลางสั่งว่า
“ช่วยหยิบกระป๋องบุหรี่ให้ที”
หันมาทางพระวิวิธ ฯ และหลวงวิโรจน์ ฯ บุตรชายคนใหญ่ของนางศรีวิชัย ฯ พูดด้วยเสียงธรรมดาที่สุดว่า
“ทุกคราวที่ผมไปหลังสวน ผมนึกอยากจะจองที่ดินที่นั่น แล้วทำสวนผลไม้อย่างชาวพื้นเมือง แต่ใช้ความพยายามให้มากกว่า และเอาวิทยาศาสตร์เข้าช่วยเล็กน้อย คิดว่าจะได้ผลไม้อย่างดีเป็นสินค้าสำคัญทีเดียว อย่างที่เขาทำกันทุกวันนี้ ทำตามสบายเสียเหลือเกิน ปล่อยให้ธรรมชาติปรุงแต่งฝ่ายเดียว ดูราวกับทำเล่น”
การสนทนาก็ดำเนินเป็นปกติต่อไป
ราวชั่วโมงหนึ่งต่อมา ในระหว่างที่นั่งรถกลับบ้าน พระวิวิธวรรณการหัวเราะขึ้นอย่างลอย ๆ แล้วพูดว่า
/*90“คุณแม่ของเธอน่ะออกจะหนักมืออยู่หน่อยนะ”
“ทำไมคะ” ผู้เป็นภรรยาถาม
“รักลูกไม่เท่ากัน”
“คุณพระเห็นว่าท่านรักใครมาก?” เป็นคำถามอย่างเห็นขัน “ดิฉันรู้สึกว่าท่านรักดิฉันทั้ง ๕ คนเท่า ๆ กันทีเดียว แต่ว่าพวกเขยละก็ หลวงวิโรจน์ ฯ เป็นขึ้นหน้า เพราะเขาเอาใจใส่ประจบประแจงท่านเสมอ คุณพระนะแต่ก่อนนี้ท่านก็รักมาก ดูเหมือนจะมากว่าใครหมด แต่ทีหลังมาคุณพระทำเฉย ๆ กับท่าน เดี๋ยวนี้จึงสู้คนอื่นเขาไม่ได้”
พระวิวิธ ฯ นิ่งฟังภรรยาโดยอาการสงบ ทั้งที่ตนเองมิได้ยินดียินร้ายแม้แต่น้อย ในความรักของแม่ยายที่มีต่อตนหรือเขยอื่น เมื่อหล่อนพูดจบแล้วคุณพระจึงว่า
“ลำเอียงจนเห็นชัด”
“อ๋อ” พูดพลางหัวเราะ “เรื่องแมงดาน่ะหรือคะ พิโธ่ เท่านั้นเอง ก็ท่านไม่รู้นี่ว่าคุณพระก็ชอบเหมือนกัน แต่ดิฉันไม่เชื่อว่าถ้าท่านส่งไปให้พี่ชด ท่านก็คงส่งไปที่บ้านเราด้วย”
พระวิวิธ ฯ นิ่งฟังได้เช่นเดียวกับคราวก่อน และรออยู่จนเห็นภรรยาไม่พูดต่อแน่แล้ว จึงว่า
“ฉันหมายความถึงเรื่องส้มจีน”
“ส้มจีนที่ไหน”
“ส้มที่หลวงอรรถ ฯ จะกินแล้วเลยไม่ได้กิน เพราะแม่จะเก็บไว้ให้น้อง”
“อ้อ” เป็นคำรบ ๒ “โธ่ ก็ตาชัดแกกินอะไรไม่ค่อยเป็นนี่คะ แกชอบแต่พวกส้มเท่านั้น ส่วนพี่ใหญ่กินได้สารพัด”
“ถึงยังงั้นก็เถอะน่ะ ไอ้คนที่อยู่จะกินกลับขัดคอเพราะจะเก็บไว้ให้คนที่ไม่อยู่”
“ก็ท่านว่ากระไรเมื่อไหร่คะ ท่านชี้ให้ดิฉันดู ดิฉันยังไม่เข้าใจว่าอะไรด้วยซ้ำ พี่ใหญ่อยากถามท่านก็บอกน่ะซี แล้วท่านก็ไม่ได้ห้ามไม่ใช่หรือ?”
“ไอ้การที่ชี้บุ้ยชี้ใบ้กับหล่อนน่ะแหละ มันยิ่งเสียกว่าห้ามอีก ถ้าจะพูดกันตรง ๆ ว่าขอไว้ให้น้องยังจะดีเสียกว่า”
“เอ้อ ! ไม่มีใครเขาคิดมากเหมือนคุณพระหรอกค่ะ พี่ใหญ่แกรักตาชัดจะตาย รักมากกว่าน้องคนอื่น ๆ ทั้งหมดแหละ อีกอย่างหนึ่งตาชัดก็อ่อนกว่าพี่ใหญ่เกือบจะว่าคราวลูก พี่ใหญ่จะอิจฉาตาชัดก็เหลือเกินไปละ”
ความจริงเรื่องที่พระวิวิธ ฯ พูดขึ้นนี้มิใช่ข้อปัญหาที่เกี่ยวกับการอิจฉาหรือไม่อิจฉา แต่เมื่อเห็นภรรยาไม่พยายามเข้าใจความหมายที่แท้จริง หรือสติปัญญาของหล่อนไม่ลึกพอที่จะเข้าใจก็ตาม พระวิวิธวรรณการเป็นผู้ไม่ชอบพูดมากโดยไม่จำเป็น จึงไม่ได้แย้งสืบไปอีก
ข้างฝ่ายนางวิโรจน์เกษตรกิจ พอรถแล่นออกพ้นบ้าน หล่อนก็หน้านิ่วคิ้วขมวดใส่สามี และว่า
“คุณหลวงละอะไรก็ไม่รู้ อยู่ดี ๆ บอกกับพี่ใหญ่ว่าเจ้าของรถเขาจะเอา ๖๐๐ บาท ดิฉันนำขึ้นแล้วทีเดียวว่า ๗๐๐ ยังขัดคอต่อไปอีก”
“ก็เขาบอกกับฉันว่าจะเอา ๖๐๐ เท่านั้นนี่นา”
“เขาจะเอา ๖๐๐ ก็ดิฉันจะเอา ๕๐ นี่นา ค่านายหน้า”
“ก็ฉันรู้เมื่อไหร่เธอตกลงกับเขาไว้อย่างไร ไม่เห็นบอกกล่าวกันสักคำ”
“บอกอะไร ก็ดิฉันไม่ได้ตกลงอะไรกับเขาสักหน่อย”
“ไหนว่าจะเอาค่านายหน้า?”
“ค่านายหน้าเกี่ยวอะไรกับเจ้าของรถด้วย เราถึงจะต้องบอกเขาล่ะ เขาต้องการเงิน ๖๐๐ เราก็ให้เขาเท่านั้น เหลือนั่นก็เป็นของเรา”
หลวงวิโรจน์ ฯ อึ้งไปนาน ภรรยาเขาก็เสริมต่อ พลางหัวเราะอย่างปลาบปลื้ม
“อันที่จริงดิฉันบอก ๗๐๐ สำหรับเผื่อพี่ใหญ่ต่อ ๕๐ บาท เธอไม่ยักต่อ”
“ก็เพราะแกเชื่อใจเราน่าซี เราบอกแกว่า เห็นควรแกก็พลอยเห็นด้วย ไม่เอาละ พรุ่งนี้ไปบอกลดเสียร้อยหนึ่งเถอะ”
“อี้ ! ธุระอะไรนะ ลาภถึงมือแล้วยังจะขัดลาภตัวเอง มีอย่างหรือ”
“โธ่ มันน่าเกลียดนะเธอ เราไม่ใช่เด็ก”
“อะไรนะ คุณหลวงนี่ยุ่งจริง ช่างเขาเถอะน่า เขาพี่น้องก้นแท้ ๆ กะอีแค่เงิน ๑๐๐ บาท พี่ใหญ่เคยให้ดิฉันมากกว่านี้อีก”
ความยอมให้แก่ภรรยาเป็นอุปนิสัยสำคัญประการหนึ่งที่มีอยู่ในหลวงวิโรจน์ ฯ และยังมี “เขาพี่น้องกันแท้ ๆ” เป็นคำเถียงสนับสนุนอยู่ด้วย สามีผู้ใจดีจึงอยู่ในอาการยอมจำนน และปรารภอย่างออดว่า
“ยังมีค่าโอนทะเบียนรถอีก จะให้ฝ่ายโอนเป็นผู้จ่าย”
“ดิฉันจะจ่ายเองรำคาญใจนัก” แล้วหล่อนก็ระบายลมอย่างสบายใจ เพราะหล่อนเชื่อว่าตัวเองใจดีพอแล้ว !
๑๐
/*93วันหนึ่งเวลาบ่าย หลวงอรรถคดีวิชัยยืนมือกอดอกอยู่ที่ริมระเบียงเรือน มองดูเม็ดฝนที่ตกซู่ ๆ อยู่ไม่ขาดสาย สีหน้าของเขาแสดงความรำคาญใจเล็กน้อย เนื่องด้วยวันนี้เขายังมิได้เยี่ยมกรายไปถามอาการน้องเขยผู้กำลังเจ็บหนัก ให้นึกห่วงใยในคนป่วยรวมทั้งภรรยาของเขาด้วย ในระหว่างสัปดาห์หลังนี้ วิชัยได้พานายแพทย์ที่มีชื่อเสียงไปตรวจอาการนายสมานถึง ๔ นาย แต่อาการคนไข้มิได้ดีขึ้น จนในที่สุด ทั้งนายแพทย์และพยาบาลก็ลงความเห็นพ้องกันว่าไม่มีทางรอด ทางที่ดีที่สุดเท่าที่ความสามารถของนายแพทย์จะทำได้ มีเหลืออยู่แต่ช่วยชะลอให้คนป่วยมีชีวิตยืนยาว เพียงชั่วนับวันโดยมิต้องทรมานนักเท่านั้น
เบื้องหลังวิชัย คุณนายชื่นนั่งกอดเข่าอยู่บนเก้าอี้หวายยาว สีหน้าแสดงความรำคาญใจยิ่งกว่าบุตรชายหลายเท่า หากแต่ความรำคาญมิได้เกิดจากเหตุเดียวกัน วิชัยรำคาญเพราะห่วงคนที่ใกล้ตาย คุณนายรำคาญเพราะนึกถึงคนที่เต็มไปด้วยชีวิต และกำลังวังชาอันแข็งแรง
/*94วิชัยละจากลูกกรงเดินมายังที่มารดานั่งแล้วพูดว่า
“นายชัดไปซ่อนตัวอยู่เสียที่ไหนแล้วครับคุณแม่” ในสีหน้าแสดงความอึดอัดและเกรงใจในขณะที่พูดต่อไป ดังนั้นน้ำเสียงที่ออกจากลำคอจึงไม่มั่นคง “กว่าฝนจะหายคงอีกนาน ท้องฟ้าออกชอุ่มอย่างนี้ ผมอยากไปดูสมานสักประเดี๋ยว เดี๋ยวเดียวเท่านั้น พอฝนหายจะรีบกลับมาคงจะทันกันกับตาชัดพอดี”
คุณนายชื่นมองดูบุตรด้วยดวงตาอันขุ่นก่อน ครั้นแล้วจึงสะบัดเสียงตอบว่า
“ตามใจซี !”
วิชัยถอนใจเบา ๆ แล้วกลับไปยืนดูฝนตกตามเดิม
“พ่อใหญ่?”
“ครับ !” ขานรับโดยเร็ว แล้วหันหน้าเตรียมตัวฟังเต็มที่
“เจ้าสมานน่ะเขาจะตายหรือเขาจะหายแน่?”
“ตายครับ” เป็นคำตอบอย่างยอมแพ้ราบ
“แล้วทำไม ตัวถึงยังเป็นห่วงเป็นใยจนเกินเหตุอย่างนี้ มดหมอก็มีแล้ว คนพยาบาลก็มีแล้ว นังเมียไม่ได้กระดิกตัวไปไหนเลย ยังไม่พออีกหรือ”
ไม่มีคำตอบ วิชัยก้มหน้าดูปลายกางเกงที่ระอยู่กับข้อเท้า
“หมอตัวก็เป็นคนหาให้เขา นางพยาบาลตัวก็หาให้ เสียเงินเสียทองเข้าไปเท่าไหร่แล้ว ดีเป็นบุญเป็นกุศลช่วยชีวิตคน แม่ก็ชมอยู่ทุกวัน แต่มันไม่ได้ประโยชน์อะไร ไหน ๆ คนมันจะตาย เอาเงินไปทุ่มเทเสียทำไมเปล่า ๆ ตัวแกหรือก็ว่าไม่ใช่ว่าจะมั่งมีศรีสุขอะไรนัก ตั้งแต่กลับมาไม่เห็นทำอะไรนอกจากใช้เงิน เดี๋ยวซ่อมบ้าน เดี๋ยวทำตู้โต๊ะ ไอ้รถยนต์ก็เข้าไปตั้ง ๗๐๐ เงินเดือนแม่เดือนนี้ยังไม่ได้ให้เลย”
“โอ ตาย !” วิชัยอุทานอย่างตกใจ “ผมลืมไปครับ รับมาเมื่อวาน/*95ยังอยู่ในกระเป๋าเสื้อนี่เอง”
“อ้าดูซี เดี๋ยวใครมันได้ฉวยเอาไปเสียหรอก”
วิชัยผละจากลูกกรง วิ่งขึ้นบันไดไปชั้นบนโดยเร็ว หายไป ๒ นาทีจึงกลับลงมาพร้อมด้วยธนบัตรซึ่งเขาส่งให้มารดา
คุณนายชื่นรีบรับธนบัตรมานับ เห็นครบจำนวนที่เคยได้รับแล้วก็พับเก็บไว้ก้นเชี่ยนหมาก
ทั้ง ๒ คนนั่งเงียบอยู่ครู่หนึ่ง ในที่สุดฝ่ายผู้เป็นมารดาจึงเอ่ยขึ้น
“กว่าผัวจะตายนังช้อยคงเหลือแต่ตัว ไอ้นั่นก็ไม่ว่าหรอก เป็นเมียผัวเจ็บก็ต้องรักษา หมดเท่าไหร่ก็ต้องหมดกัน เดี๋ยวนี้ยังจะต้องทำศพ ยังมีลูกเป็นห่วงผูกคออีก”
“ผมรับยายนิดเป็นลูกผมแล้วครับ พ่อเขาฝากตั้งแต่รู้ตัวว่าเจ็บมาก”
“ดี ! แล้วตัวน่ะจะไม่รู้จักมีลูกของตัวเองบ้างหรือ จะเป็นพ่อหม้ายไปตลอดจนตายยังงั้นหรือ?”
“ถ้าผมมีลูกมันก็เป็นน้องยายนิดซีครับ ยายนิดแกตัวนิดเดียวเหมือนชื่อ คงจะไม่เป็นที่เกะกะแก่ใคร ทั้งค่าตัวแกก็เห็นจะไม่แพงนัก”
“อย่าพูดอวดดีไป ตัวยังไม่เคยมีลูก อย่านึกว่าเลี้ยงเด็กนั้นเลี้ยงได้ง่าย ๆ เหมือนตุ๊กตา ดูแต่แม่ซีทรมานทรกรรมมารู้จักเท่าไหร่ ถึงได้เลี้ยงพวกแกมาเป็นตัวได้จนถึงทุกวันนี้ ค่าตัวพวกแกแต่ละคนไม่แพงหรอก แต่ทว่าถ้าจะเก็บรวบรวมไว้เป็นเงินก้อน ป่านนี้เกือบจะปลูกให้เท่าพระที่นั่งอนันต์ได้ !”
อันคำพูดทำนองเตือนเรื่องความหลังนี้ บุตรชายหญิงของพระศรีวิชัยบริรักษ์ย่อมได้ฟังบ่อยครั้ง ในเมื่อเขาคนใดคนหนึ่งกระทำสิ่งที่ขัดต่อความเห็นหรืออารมณ์ของมารดา สำหรับตัววิชัยเอง เขาได้ฟังมารดาถึงเรื่องนี้ทุกคราวที่เขาละจากประจำการในต่างจังหวัดมาพักที่บ้าน และก็ทุกคราววิชัยมิได้บังอาจแม้แต่จะนึกรำคาญด้วยเหตุว่า กตัญญูและกตเวทีนั้น/*96เป็นธรรมที่ประจำในบุรุษผู้นี้มาตั้งแต่เริ่มแรกที่เขารู้จักโลกมาทีเดียว
มีการเงียบเป็นคำรบ ๒ คราวนี้เงียบอยู่นานกว่าคราวแรก ครั้นแล้วคุณนายชื่นก็ทำลายความเงียบขึ้นก่อนเช่นเดียวกับคราวที่แล้วมา
“น่าเคืองพ่อชัดนัก นัดกันไว้เป็นมั่นเป็นเหมาะ ดูหรือเหลวได้ ชาตินี้ตีหัวเสียให้แตกละดีละ”
“คุณแม่นัดกับคุณหญิงมะยมไว้ด้วยหรือเปล่าครับ !”
“นัดซีจ๊ะ นัดกันเมื่อคืนนี้”
“นัดว่าจะพาไปหาทั้งคู่”
วิชัยหัวเราะแล้วว่า
“ขาดผมไปคนหนึ่งเห็นจะไม่เป็นไรนัก นี่เผอิญขาดคนสำคัญเสียด้วย”
คุณนายไม่ปฏิเสธ ปรารภสืบไปว่า
“ลูกคนนี้ตั้งแต่กลับมา ไม่เห็นทำให้แม่ชื่นใจสักทีมีแต่กวนใจ”
วิชัยออกฉงน “ลูกคนนี้” นั้นหมายถึงลูกคนไหนกันแน่ ! พอคุณนายพึมพำต่อไปอีก
“บ้านเรือนของตัวเองไม่มีอยู่ติด เช้าหายเช้าหายกว่าจะกลับบ้านก็ชนขวบ วันนี้ขอให้อยู่บ้านสักวันเดียวเท่านั้นยังอยู่ไม่ได้ หาเรื่องแก้ตัวจนต้องปล่อยให้ไป มิหน้าซ้ำนัดว่าจะกลับไปธุระด้วยกันก็ไม่กลับเสียอีก”
วิชัยกำลังนึกอยู่ในใจว่า ถ้าแม้น้องชายของตนไม่เข้าประตูบ้านมาบัดเดี๋ยวนี้ เขาจะต้องมีอาการสำลักน้ำลายตายเป็นแน่แท้ ก็พอดีบานประตูบ้านเปิดออก วิชัยรีบหันมาบอกมารดาอย่างโล่งใจ
“มาแล้วครับ !”
แต่ครั้นเมื่อผู้เปิดประตูเดินผ่านประตูเข้ามาแล้ว วิชัยจึงรู้ตัวว่าเดาผิดไป ร่างกายภายใต้เสื้อฝนที่ปรากฏอยู่ตรงหน้าเขานั้นสูงกว่าขนาดนายร้อยตรีชัดมากนัก
/*97“ไม่ใช่ตาชัดหรอกครับคุณแม่” เขารีบแก้ความเข้าใจผิดของตนโดยเร็ว “ใครก็ไม่ทราบผมดูผิดไป”
เสียงถอนใจอย่างขัดเคืองดังจากทรวงอกคุณนายชื่น วิชัยไม่มีเวลาหันไปแสดงความกังวล เพราะบุรุษในเสื้อฝนได้เดินครึ่งวิ่งมาถึงบันไดหลบเข้าในกันสาดแล้วก็เปิดหมวกออกมายืนยิ้มอยู่ในที่นั้น
“คุณสมพงศ์” วิชัยทักน้ำเสียงเต็มไปด้วยความประหลาดใจ
สมพงศ์ก้าวขึ้นบันไดอย่างกระฉับกระเฉง มองดูคุณนายชื่นปราดเดียวแล้วก็ต้องยกมือไหว้ มิพักต้องรอให้วิชัยแนะนำว่าเป็นใคร
“เพื่อนพ่อชัด” วิชัยบอกกับมารดา แล้วหันกลับมาพูดกับผู้เป็นแขก “ตาชัดไม่อยู่”
“อ้าว !” สมพงศ์อุทาน มือปลดดุมเสื้อฝน วิชัยยืนนิ่งมองดูกิริยาลังเลเพียงเล็กน้อย ครั้นแล้วก็เดินเข้าไปในห้องรับแขก และยกเก้าอี้ออกมาตัวหนึ่ง สมพงศ์กล่าวขอบใจแต่มิได้นั่ง พูดว่า “ชัดไม่อยู่ผมสั่งคุณหลวงไว้ก็ได้ไม่ใช่หรือครับ ไม่ใช่ธุระสำคัญอะไรหรอก เป็นแต่ผมขอเชิญคุณหลวงกับเขาไปรับประทานอาหารค่ำที่บ้านผมวันที่ ๑๒ เดือนนี้”
“มีงานอะไรหรือครับ?” วิชัยถาม สีหน้าแสดงความสงสัยและประหลาดใจ
“เปล่าเลย ไม่มีงานอะไร เชิญไปคุยกันสนุก ๆ แล้วก็กินข้าวเท่านั้น”
“ครับผมจะบอกนายชัดให้”
“ไม่ใช่บอกนายชัดคนเดียว บอกตัวคุณหลวงเองด้วยซี ไม่ขัดข้องไม่ใช่หรือ?”
วิชัยนิ่งคิดอยู่อึดใจหนึ่งแล้วว่า
“ดูเหมือนผมรับเชิญใครไว้ อ้อ หลวงหาญผจญศึกเขาเชิญไว้วันเสาร์วันที่เท่าไหร่ไม่ทราบ”
“วันเสาร์ที่ ๑๑ ของผมอาทิตย์ที่ ๑๒”
/*98“ยังงั้นก็ไปได้ซี ขอบคุณคุณมาก น้องชายคุณเป็นอย่างไรบ้าง ไม่ได้มาด้วยดอกหรือ?”
“มา อยู่ในรถ”
“อ้าว ทำไมถึงไม่ชวนแกเข้ามาด้วยล่ะ?”
“เพราะผมจะนั่งอยู่ไม่ได้นาน” ทอดสายตาไปตามส่วนยาวแห่งระเบียงเรือน พลางพูดต่อไป “เรือนคุณหลวงนี่น่าจะสบายมาก ผมชอบเรือนที่มีเฉลียงยาวอย่างนี้เหมือนกัน”
วิชัยยิ้มและไม่ตอบว่ากระไร สมพงศ์ยังคงใช้สายตาตรวจดูภูมิประเทศแห่งบ้านนี้อีก แล้วและมองลอดหลังคาข้ามรั้วบ้าน ไปยังตึกที่กำลังสร้างใหม่
“อีกไม่ช้าญาติของผมจะได้มาเป็นเพื่อนบ้านกับคุณหลวง” เขาเอ่ยขึ้น
“ยังงั้นหรือครับ?” วิชัยถามเรื่อย ๆ “เจ้าของบ้านเป็นอะไรกับคุณ?”
“อาผมทั้งคู่” สมพงศ์บอก
“ทั้งคู่ ! ๒ คนหรือครับ?”
“๒ คน ท่านเป็นพี่น้องฝาแฝด คุณแม้นเป็นพี่ คุณเมี้ยนเป็นน้อง”
“อ้อ ! มิน่าล่ะ ถ้าท่านจะเหมือนกันมากเสียด้วยจนใครที่เห็นเผินๆ แล้วก็นึกว่าคนเดียวกัน เพราะฉะนั้นจึงฟังดูคล้าย ๆ คนเดียวมีชื่อ ๒ ชื่อ”
“คุณหลวงอยู่ที่นี่ไม่เคยเห็นท่านบ้างดอกหรือ ท่านมาดูงานเสมอ ๆ เวลาเย็น”
“เคยเห็นมีรถมาจอด แต่ไม่ได้เอาใจใส่ดูคนที่มา ระยะไกลกันมากนี่ครับ....เชิญคุณนั่งก่อนซี” เขาพูดต่อไป เมื่อผู้เป็นแขกยังไม่แสดงท่าว่าจะลา
สมพงศ์สั่นศีรษะเล็กน้อยมองดูเมล็ดฝน ในที่สุดก็ตอบว่า “ผมจะลาละ จะไปที่อื่นต่อไปอีก” ทำความเคารพลาเจ้าของบ้านทั้ง ๒ คน แล้ว/*99สมพงศ์ก็ลงบันไดไป
“ใครจ๊ะพ่อใหญ่” คุณนายชื่นถามทันทีที่สมพงศ์เดินห่างไปแล้ว
วิชัยมีอาการกึกกักเล็กน้อย แล้วตอบได้ด้วยไวปัญญา
“ลูกพระยาเนติธรรมสุนทรครับ”
คุณนายชื่นนิ่งคิด มีความรู้สึกว่าได้เคยสำเหนียกชื่อนี้ไว้แล้วครั้งหนึ่ง แต่การสำเหนียกของคุณนายไม่จำเป็นต้องหมายความว่าจะไม่ลืมในภายหลัง ความอ่อนของคุณนายในข้อนี้ วิชัยจำได้แม่น ดังนั้นเขาจึงซ่อนยิ้มด้วยความพอใจ
“เป็นเพื่อนกับพ่อชัดด้วยหรือ?”
“เขาชอบกันมากเทียวครับ”
“มิน่าล่ะเขารู้จักแม่ แต่แม่มองดูเหมือนไม่เคยเห็นเขาเลย หรือเห็นแล้วจำไม่ได้ก็ไม่รู้ ท่าทางเขาเรียบร้อยดีนะ”
บัดนี้ความมืดกำลังปกคลุมไปทั่วแผ่นดิน ทั้งที่เวลายังไม่ล่วง ๑๘ นาฬิกา ความที่ได้นั่งนิ่งอยู่ในอาการคอยมานานนักแล้วทั้งอากาศก็เย็นขึ้น ทำให้คุณนายชื่นมึนศีรษะและง่วงนอน ดังนั้นภายหลังที่ได้ถอนใจและหาวหลายครั้งติดต่อกันแล้ว คุณนายก็จัดแจงเข้าห้องลงนอนคลุมผ้า เรียกให้เด็กคนใช้มานั่งทุบ มิช้าก็หลับอย่างสุขสบาย
ฝ่ายวิชัย การไม่ได้ทำงานทั้งโดยทางสมองและโดยทางกายนั้น เปรียบเหมือนเครื่องทรมานสำหรับเขา ขณะนั้นมารดาก็หลับแล้ว ฝนก็จวนจะขาดเม็ดแล้ว ชัดก็ยังไม่มา ครั้นวิชัยจะออกจากบ้านไปยังที่ ๆ ตนใคร่จะไป ก็เกรงว่าถ้าลูกชายคนเล็กมาถึง คุณแม่ตื่นขึ้นไม่พบลูกชายใหญ่จะเกิดการพื้นเสียหนักขึ้น แต่การที่ต้องถูกกักให้เฝ้าโยงเช่นนี้ วิชัยก็แสนที่จะอัดใจ อ่านหนังสือฆ่าเวลาหรือ น่าจะไม่ได้ประโยชน์เพราะเมื่อใจไปพะวงกับสิ่งอื่นเสียแล้ว สมองก็อ่อนในเชิงที่จะหาความรู้ นึกขึ้นมาถึงเครื่องแต่งห้องนอนที่ได้มาตัวใหม่และได้จัดแต่งไว้เมื่อตอนเช้าเรียบร้อย เมื่อตอนเช้า เมื่อไม่มี/*100อะไรทำดีกว่า ก็ควรจะทำอาการเห่อของใหม่เพื่อแก้รำคาญชั่วครั้งคราว
พาตัวขาไปอยู่ในห้องแล้ว วิชัยมองไปทั่วห้องด้วยสายตาแสดงความพอใจ ม่านหน้าต่างสีเขียวกลางมีละอองฝนปลิวมาจับอยู่ เป็นหยาตน้ำระยิบระยับไปทั้งแถบ เครื่องแต่งห้องทุกชิ้นเป็นสีเดียวกับม่าน และทุกๆ ชิ้นวิชัยได้เลือกแบบและตรวจตราให้ช่างทำด้วยตนเอง
ทุก ๆ สิ่งเรียบร้อยไม่ต้องการแตะต้องเพิ่มเติม นอกจากโต๊ะเขียนหนังสือ จดหมายโต้ตอบทางการงานกับจดหมายส่วนตัวยังปนอยู่ที่เดียวกัน นี่คืองานชนิดเดียวที่วิชัยจะได้อาศัยทำเพื่อฆ่าเวลา นั่งลงบนเก้าอี้หน้าโต้ะนั้น มองดูรูปภาพ ๆ หนึ่งที่ใส่กรอบวางอยู่บนชั้นน้อยที่ติดกับโต๊ะ แล้วก็ตั้งต้นทำสิ่งที่ตั้งใจ
เขาตื่นจากความเพลิดเพลิน เมื่อรู้สึกตัวว่ามีคนเดินเข้ามาในห้อง เงยหน้าดูก็เห็นนายร้อยตรีชัดยืนยิ้มอยู่
“แหมฝีตีนเบาแมวสู้ไม่ได้เทียวนะวันนี้ !” เจ้าของห้องทัก
“คุณแม่อยู่ที่ไหน?” ชัดถามเสียงเบาเกือบเท่ากระซิบ
“คุณแม่คอยแกจนอ่อนใจเลยหลับไปแล้ว”
ชัดทิ้งตัวลงบนเตียงนอนของพี่ชายแล้วหัวเราะอย่างขบขันที่สุด
“รอดตัวไปวันหนึ่ง !” เขากล่าว “ไม่ต้องฟังด่า”
วิชัยมองดูน้อง ครึ่งขันครึ่งเคือง ในที่สุดเขาออกปากว่า
“แต่ฉันอยากด่าแกเหลือเกินตาชัด”
“ทำไม?” น้องชายถามอย่างตกใจ ถือรองเท้าที่ถอดแล้วหิ้วค้างอยู่
“แกทำฉันเสียเวลาไปด้วย จะไปไหนก็ไปไม่ได้ เพราะว่าฉันก็มีหน้าที่จะต้องไปหาคุณหญิงมะยมพร้อมกับแกด้วยเหมือนกัน”
“ทีเดียว ๒ คนเทียวหรือ? ยายนี่มักมากจังเลย !”
“อะไรตาชัด !” วิชัยพูดพยายามจะดุ แต่กลั้นยิ้มหาได้ไม่
ชัดลุกขึ้นจากเตียงโดยแรง สอดมือลงในกระเป๋ากางเกงทั้ง ๒ ข้าง/*101แล้วก้าวเท้าเดินไปมา แต่หาอาจก้าวออกไปนอกพรมที่อยู่หน้าเตียงไม่ ด้วยเกรงฝีเท้าจะดังลงไปถึงห้องข้างล่าง
“ผมเบื่อคุณแม่เรื่องหาผู้หญิงมาจับยัดให้ผม” เขาพูดอย่างหัวเสีย “ใครที่ไหนก็ไม่รู้ เกิดมาไม่เคยเห็นหน้าค่าตา ท่านชอบแล้วละก้อเป็นเกณฑ์ให้ผมชอบด้วย ถึงทีที่ผมชอบของผมเอง ท่านเห็นเป็นลิงเป็นค่างไปฉิบ.... เออ ! นี่หรือเฟอร์นิเจอร์ใหม่ของพี่ใหญ่ สวยดีนี่ !” ก้าวเท้าออกจากพรมเป็นก้าวแรกพลางมองไปรอบตัวด้วยสายตาแสดงความเอาใจใส่ “สีเขียวเสียด้วย ที่ถูกมันควรจะเป็นของผมเพราะผมวันพุธ”
“พี่วันอาทิตย์แต่ชอบสีเขียว”
“ไอ้ชุดที่ผมใช้อยู่ซีมันควรเป็นของพี่ใหญ่ แลกกันเถอะน่ะ เอาชุดนี้ให้ผม พี่ใหญ่เอาของผมมาใช้”
“ขอบใจ” วิชัยตอบพลางหัวเราะ “ไหนคุณแม่บอกว่า แกชอบชุดเก่าของพี่นัก จะซื้อให้ใหม่ก็ไม่เอายังไงล่ะ พี่ถึงต้องไปทำชุดนี้มา”
ชัดทำหน้าเบ้ “ท่านให้เงินผม ๘๐ บาท” เขาตอบ “จะพอที่ไหน ขอเพิ่มก็ให้อีก ๒๐ บาท ก็ไอ้ไม่พออยู่นั่นเอง ตกลงผมก็เอาเงินนั่นไปพ่นสีชุดของพี่ใหญ่ แต่แบบมันเก่าโบราณเต็มทน ดูแล้วรำคาญตา”
วิชัยมองดูน้องอย่างเห็นขัน อมยิ้มอยู่ครู่หนึ่ง แล้วถามขึ้นว่า
“แกเคยเห็นลูกคุณหญิงรานรอนแล้วหรือยัง?”
“เฮ้อ” ชัดร้องอย่างเบื่อหน่าย “ผมไม่ต้องการเห็น เคยรู้เสียแล้ว ตาคุณแม่กับผมมันตรงข้าม เดี๋ยวนี้ผมอยากรู้ว่าจะทำอย่างไร ผมจึงจะหนีไม่ให้คุณแม่จิกหัวผมไปหายายคุณหญิงบ้านั่นได้”
“พี่เกรงว่าแกมีอุปาทานแรงเกินไปชัด” หลวงอรรถคดี ฯ พูดเรียบ ๆ “อย่างน้อยที่สุดแกควรจะไปดูตัวผู้หญิงเสียหน่อย บางทีแกอาจจะชอบเขาก็ได้ ไม่ใช่คนเดียวนะแก ๔-๕ คนนั้นแน่ะ เขายอมให้แกเลือกเอาด้วย”
/*102“ขอบใจ” ชัดเลียนพี่ชาย “ผมไม่รับประทาน อย่าว่าแต่ ๔ คนเลย ครึ่งคนก็ไม่รับ พวกนั้นเดนเลือกทั้งเพ”
สีหน้าวิชัยแสดงความพิศวงเล็กน้อย
“เป็นอย่างไรแกจึงได้ว่าเขาเดนเลือก”
“ก็เพราะไม่มีใครเขาต้องการน่าซี ถ้าไม่เดนมันจะมาถึงผมหรือ”
“แกเข้าใจผิดไปกระมัง พี่ได้ยินว่ามีคนต้องการ แต่ไม่กล้าจรดเข้าไปต่างหากเพราะราคาแพงนัก”
“มันก็ไอ้อย่างเดียวกันนั่นแหละ จะเป็นเพราะอะไรก็ตาม ลูกสาวบ้านนั้นไม่มีใครต้องการ ยายแม่ถึงต้องเอาออกเร่ขาย”
“พูดอย่างนั้นก็ไม่ถูกอยู่นั่นเอง คุณหญิงมะยมไม่ได้เอาลูกมาขายแก เขาจะเอาลูกเขาซื้อแกต่างหาก”
ชัดหัวเราะอย่างหงุดหงิดแล้วว่า
“ทำไมคุณแม่ถึงไม่เอาพี่ใหญ่ซื้อเขานะ”
“ก็เพราะเขาไม่ต้องการพี่ คนแก่แล้ว เขาต้องการพ่อชัดคนหนุ่มแน่นและเป็นนักเรียนนอก”
ชัดออกเดินอีก ครั้นแล้วก็กลับมาหยุดอยู่ตรงหน้าวิชัยดังเก่าถามขึ้นว่า
“ถ้าเขาต้องการพี่ใหญ่ พี่ใหญ่จะรับหรือ?”
วิชัยมองดูรูปภาพที่ตั้งอยู่บนโต๊ะแล้วจึงตอบว่า
“พี่เคยตามใจคุณแม่ในเรื่องนี้มาครั้งหนึ่งแล้ว คิดว่าท่านจะไม่เรียกร้องให้ทำอีกเป็นครั้งที่ ๒”
ชัดมองตามสายตาพี่ชาย แล้วถามอย่างเอางานเอาการ
“ในคราวนั้นพี่ใหญ่ได้รับผลอย่างไรบ้าง?”
วิชัยหยิบรูปมาถือไว้ สีหน้าค่อนข้างเศร้า เขาพูดช้า ๆ ด้วยเสียงเบา
“เรามีเวลาอยู่ด้วยกันน้อยเกินไป แกเห็นจะจำไม่ได้ว่า พอพี่แต่ง/*103แล้วได้ ๓ อาทิตย์ก็ต้องไปเชียงราย เวลานั้นการเดินทางแสนที่จะลำบาก พี่เองก็ไม่คุ้นกับภูมิประเทศ จะพาเมียไปด้วยก็กลัวจะไปเจ็บไข้ พี่ไปแล้วได้ ๖ เดือน จึงได้จดหมายบอกให้ทางนี้เตรียมตัวไปอยู่กับพี่ พอกำหนดวันไปแม่สุ่นก็ล้มเจ็บ คุณแม่โทรเลขไปบอกพี่รีบเดินทางมาทันทีแต่ไม่ทันเวลา แกตายเสียก่อนพี่มาถึง ๒ ชั่วโมง เรื่องเป็นเช่นนี้พี่จึงบอกไม่ถูกว่าผลที่ได้รับจากการที่อยู่ในคำคุณแม่คราวนั้น จะดีหรือร้ายประการใด บอกได้แต่เพียงว่าพี่ก็เป็นหม้ายอยู่มาจนถึงเดี๋ยวนี้ ๓ ปีแล้ว”
ชัดยืนมือไขว้หลังอยู่ข้างวิชัย พิศดูรูปภาพหญิงสาวอายุราว ๑๘-๑๙ ตัดผมสั้น นุ่งม่วง สวมเสื้อนอกสะพายแพร สวมถุงเท้ารองเท้า ประดับอาภรณ์ครบชุดตามสมัยในปีที่ถ่ายรูปนี้ ดวงหน้าของหล่อนกลมแป้นไม่ยิ้มไม่บึ้ง แววตาซื่อ ดูเฉยเมย เป็นสีหน้าและแววตาที่ไม่ช่วยผู้ดูให้อ่านนิสัยได้ออกแม้แต่สักเล็กน้อย
“ผมนึกไม่ออกว่า พี่สะใภ้ของผมคนนี้มีนิสัยเป็นอย่างไร” นายทหารหนุ่มเอ่ยขึ้นอย่างตรึกตรอง “จำได้แต่ว่า แกไม่ค่อยยุ่งเกี่ยวกับใครขลุกอยู่ในห้องเสมอ นอกจากเวลาคุณแม่ทำงานถึงจะได้เห็นแกมานั่งร่วมวงกับคนอื่น อ้อยังมีอีกอย่างหนึ่ง ดูเหมือนแกเป็นคนรวยไม่ใช่หรือครับ?”
แกเป็นลูกคนเดียวของพ่อแม่ ข้อนี้ทำให้ใคร ๆ เข้าใจว่าแกมีสมบัติมาก ซึ่งแท้จริงก็ไม่มีมากเท่าไรนัก อย่างไรก็ตาม นับว่าแกมีบุญคุณแก่เรามากอยู่ จากสมบัติส่วนหนึ่งของแกที่กองทุนด้วยกันกับของพี่ เราได้ถ่ายที่นาของเราทั้งหมดที่ได้จำนำเขาไว้เมื่อคุณพ่อถูกพักราชการ”
๑๑
/*104ห้อง ๆ หนึ่งอันเป็นส่วนหนึ่งของตึกในบ้านสุขนิวาศ มีเครื่องแต่งอันประกอบด้วยศิลปอย่างใหม่ กล่าวคือ เก้าอี้เบาะหนังใหญ่และเตี้ย จนบุคคลผู้มีร่างสูงเกิน ๕ ฟิต อาจจักเกรงว่าเข่าของตนจะท่วมศีรษะ ในเมื่อตนนั่งห้อยเท้าอยู่บนเก้าอี้นั้น โต๊ะไม้ ๔ เหลี่ยมตรงไปตรงมา คล้ายกับว่าจะประกอบขึ้นได้ด้วยการไปตัดไม้มา ๔-๕ ท่อน นำมาประสานกันเข้าแล้วเรียกชื่อว่าโต๊ะ ตู้แบน ตึกตักขึงขัง ลักษณะเปรียบได้กับคนเตี้ยค่อมที่มีศีรษะใหญ่เกินช่วงตัว กับมีไฟฟ้าตั้งไฟฟ้าแขวน ขวดปักดอกไม้ รูปภาพและของกระจุกกระจิกอีกหลายอย่าง นี่คือห้องนั่งเล่นของนางสาวอนงค์ สุนทรพงศ์
เจ้าของห้องนั่งครึ่งนอนอยู่บนเก้าอี้ตัวหนึ่ง ที่ปลายเท้าที่เบื้องซ้ายเบื้องขวา เบื้องหน้าเบื้องหลังล้วนแล้วไปด้วยแบบเสื้อกองซ้อนกันอยู่ระเกะระกะ อนงค์พลิกสมุดที่อยู่ในมือ พลิกดู พลิกด แล้วก็พลิกเลยไปในที่สุดจึงหยุดสายตาเพ่งอยู่ที่ภาพของเสื้อราตรีแบบใหม่และแปลกแบบหนึ่ง
/*105ในเวลานั้น พอได้ยินฝีเท้าคนเดินนอกห้อง อนงค์ก็ทิ้งสมุดลงเสียวิ่งปราดไปที่ประตู
“พี่สมพงศ์ !” หล่อนร้องอย่างดีเนื้อดีใจ “อนงค์กำลังอยากพบอยู่ทีเดียว นี่เพิ่งกลับมาถึงหรือกำลังจะไปอีกคะ?”
“เพิ่งกลับมาเดี๋ยวนี้เอง มีธุระอะไรกับพี่หรือถึงได้อยากพบ” พูดพลางสมพงศ์รวบตัวหล่อนกอดไว้ แล้วจูบที่แก้ม ๒ ข้าง
อนงค์ยิ้มละไม แขนทั้ง ๒ ประสานกันอยู่รอบคอพี่ชาย หล่อนตอบเขาว่า
“อนงค์อยากได้แบบเสื้อ”
“พิโธ่ ! เท่านั้นเอง ! ก็แบบที่ซื้อจากห้างแบดแมนเมื่อวานซืนนี่ใช้ไม่ได้หรือ?”
“ใช้ไม่ได้” หญิงสาวตอบ คลายมือลงจากคอพี่ชาย ย้ายมาจับข้อมือเขา “เข้ามาข้างในเถอะค่ะ มาช่วยกันดู แล้วพี่จะเห็นว่าแบบที่เราซื้อมาน่ะมันบ้าทั้งนั้น” พี่น้องจูงมือกันเข้าประตูมา แต่พอเห็นสมุดแบบเสื้อกระจัดกระจายอยู่เกือบเต็มห้อง สมพงศ์ก็หัวเราะด้วยเสียงอันดัง
“แม่เจ้าโว้ย !” เขาอุทาน “นี่อะไรกัน มากมายถึงเพียงนี้แล้วยังจะต้องซื้อใหม่อีกหรือ”
“ก็มันแบบเก่า ๆ ไม่มีใครเขาใช้กันแล้วทั้งนั้นนี่คะ อนงค์นั่งเลือกจนเวียนหัว คิดว่าจะดัดแปลงให้เข้าสมัยได้บ้าง แต่เลือกไม่ได้เลยเสียเวลาเปล่า นี่แน่ค่ะมีค่อยยังชั่วอยู่ตัวหนึ่ง แต่อนงค์ไม่ชอบ คอมันเป็นสี่เหลี่ยม อยากได้คอแหลม”
สมพงศ์นั่งลงบนเก้าอี้ มองดูสมุดที่น้องส่งให้แล้วพลิกต่อไปด้วยอาการที่เห็นว่าอยากจะตามใจน้องมากว่าจะเอาใจใส่จริง ๆ แล้วเขาถามขึ้นว่า
“น้องจะเตรียมตัวไปงานอะไรที่ไหน?”
“แต่งงานผสาน !” เขายังไม่ได้กำหนดวันหรอกค่ะ แต่เตรียมล่วง/*106หน้าไว้ก่อนแหละดี แท้จริงที่เกิดอยากได้แบบเสื้อขึ้นมาวันนี้ เพราะเมื่อเช้าอนงค์เข้าไปหาคุณอา ท่านให้แพรต่วนมาหลากว่า ๆ สีเข้ากับผ้าม่วงหางกระรอกที่อนงค์มีอยู่แล้วก็เลยอยากจะตัดเสียเร็ว ๆ”
สมพงศ์พลิกสมุดไปเรื่อย ๆ พลางถามว่า
“คุณอาน่ะท่านจะไม่กลับมาอยู่ที่นี่อีกละหรือ ย้ายจากบ้านถนนเจริญกรุง ก็จะเลยไปอยู่ที่บ้านใหม่หรืออย่างไร?”
“ท่านไม่มาหรอกค่ะ ท่านบอกว่าหนวกหูหลานผู้ชาย” โดยมิได้เว้นระยะให้เขาตอบหรือแม้แต่คิดที่จะตอบ หล่อนพูดต่อไป “เห็นไหมคะ พลิกเปล่า พลิกเปล่า ไม่มีแบบที่ดีเลย พี่สมพงศ์ไปซื้อให้อนงค์ใหม่”
สมพงศ์วางสมุดลงด้วยความเต็มใจแล้ว
“ได้ พี่จะไปอาบน้ำเดี๋ยวนี้ น้องแต่งตัวเข้าซี”
“แหม มัวแต่อาบน้ำ กว่าจะเสร็จก็พอดีห้างปิด”
“เอ๊ะ ก็น้องเองก็ยังไม่ได้แต่งตัวนี่นา พี่เสียอีกจะแต่งแล้วก่อน”
“แน่ ! ก็อนงค์บอกเมื่อไหร่ว่าจะไปด้วย อนงค์ขอให้พี่สมพงศ์คนดีของน้องไปซื้อให้ต่างหาก”
“โอ้ ! ชายหนุ่มอุทาน ครึ่งขันครึ่งฉิว “พี่กลับจากทำงานเดี๋ยวนี้เองนะ--ไม่เอาน่ะ เอาเปรียบเกินไปนี่”
“แหม ไม่อยากเชียว ว่าเขาเอาเปรียบ” แล้วทำปากยื่นแต่พอน่าเอ็นดู “ก็อนงค์สระผมใหม่ ๆ ยังไม่ได้ดัดให้เข้ารูปเลย จะให้แบบหัวกระเซิงไปได้หรือ ดูซีคะ ออกรุงรังยังงี้” พลางหล่อนปัดผมที่สั้นเพียงคอกระจายไปมา
สมพงศ์มองดูน้องอย่างตรีกตรอง ครั้นแล้วจึงว่า
“พี่ไม่เห็นน่าเกลียดอะไรเลย เอาผ้าคลุมเสียก็แล้วกัน มาเถอะน่าไปด้วยกัน โธ่ พี่นั่งเมื่อยมาทั้งวันแล้วจะเกณฑ์ให้ขับรถไปคนเดียวอีกก็แย่น่ะซี”
/*107น้องสาวของเขาทำหน้านิ่ว ลูบคลำสมุดแบบเสื้ออยู่ครู่หนึ่ง แล้วก็ปัดทิ้งเสียอย่างไม่ไยดี
“ช่างเถอะค่ะ ไม่ต้องไปหรอกไม่ตัดไม่เติดมันละ ทีหลังใครมาชวนไปไหนเราไม่ไปด้วยหรอกไม่มีเสื้อใส่”
ต่างนิ่งอยู่ในอารมณ์ไม่ดีด้วยกันทั้งคู่ ภายหลังสมพงศ์เป็นผู้ทำลายความเงียบก่อน
“อนงค์อย่าลืมวันอาทิตย์นะ”
“ไม่รู้ไม่ชี้ !” หล่อนตอบทันควัน ครั้นแล้วเกิดความอยากรู้ว่าเขาหมายถึงอะไร เพราะหล่อนลืมเรื่องวันที่เขากล่าวถึงเสียสนิทแล้ว จึงถามต่อ “วันอาทิตย์ทำไม?”
“แสนงอนไม่เป็นเรื่องน่ะ” สมพงศ์ว่า จับบ่าน้องให้ศีรษะซบกับบ่าตัวแล้วลูบผมหล่อนเบา ๆ “วันอาทิตย์พี่เชิญหลวงอรรถคดีวิชัยกับตาชัดให้มากินข้าวกับเราอย่างไรล่ะ”
อนงค์ยังไม่ละพยศ ศีรษะซบกับบ่าพี่ชาย แต่เมินหน้าไม่มองดูหน้าเขา หล่อนว่า
“เบื่อจะตาย !” เดี๋ยวเชิญคนนั้นเดี๋ยวเชิญคนนี้ อีกหน่อยเราไม่อยู่ที่นี่หรอก ไปอยู่บ้านใหม่กับคุณอาดีกว่า”
สมพงศ์อึ้งไปอึดใจหนึ่ง แล้วจับหน้าน้องสาวหันมาทางตน ถามด้วยเสียงเป็นงานเป็นการว่า
“เบื่อใคร? เบื่ออะไร?”
หล่อนชำเลืองมองดูหน้าเขาแวบเดียว พอได้เห็นหน้านั้นมีลักษณะยิ้มเหลือน้อย หล่อนจึงยิ้มเสียเองอย่างกระชดกระช้อย แต่ยังเจืออาการงอนไว้บ้าง “เบื่อพี่สมพงศ์ไม่ไปซื้อแบบเสื้อให้” แล้วเสริมต่อโดยเร็วไม่ทันให้เขาได้ตอบ “อนงค์ไม่สบายจริง ๆ ค่ะ รู้สึกหนักศีรษะ เพราะกลับจากบ้านคุณอากำลังเที่ยง นั่งรถผ่านแดดมา จะให้คนรถไปซื้อก็กลัวจะไม่ถูกใจ /*108ถ้าพี่สมพงศ์ไปซื้อเป็นเลือกถูกใจน้องแน่ อนงค์เคยเห็นฝีมือมาแล้ว”
สมพงศ์หัวเราะทั้งที่ยังไม่เต็มใจจะหัวเราะเลย “พูดหาประโยชน์ตัวละเป็นที่หนึ่ง” เขาว่า “เมื่อตะกี้เองอนงค์บอกกับพี่ว่า แบบเสื้อที่พี่ซื้อให้เมื่อวานนี้น่ะ บ้า ๆ ทั้งนั้น”
“มันบ้าเพราะมันเป็นเสื้อแบบกลางวัน และเราไม่ต้องการมันต่างหากล่ะคะ เดี๋ยวนี้พี่สมพงศ์ทราบแล้วว่า อนงค์ต้องการแบบเสื้อกลางคืน แบบที่ไปซื้อใหม่มันก็ต้องไม่บ้าซีคะ”
ก่อนที่สมพงศ์จะตอบ จำลองก็เข้ามาในห้อง มีอาการชะงักเล็กน้อยเมื่อเห็นพี่ชายนั่งอยู่ก่อน แต่ครั้นแล้วก็ก้าวเท้าเข้ามาใกล้ ๆ ที่อนงค์นั่งอยู่แล้วพูด
“พี่มีเรื่องที่จะกวนน้องเล็กน้อย”
อนงค์ยิ้มรับพี่ชายอย่างหวาน พลางแสดงกิริยาตั้งใจฟัง ก็พอได้ยินเสียงรองเท้ากระทบพื้นดังสนั่นมา แล้วร่างกายของนายแสวงปรากฏขึ้นตรงประตูอีกคนหนึ่ง อนงค์จึงต้องยิ้มใหม่อีกครั้งเพื่อรับผู้มาถึงใหม่
นายจำลองพูดต่อไป
“น้องสาวของเพื่อนสนิทของพี่....นายก. น่ะกลับจากอเมริกาจึงกรุงเทพ ฯ วันนี้เอง พี่เชิญเขามากินน้ำชาที่บ้านเราวันอาทิตย์ที่จะมาถึงนี่”
“อ๊ะ !” สมพงศ์กับแสวงอุทานขึ้นพร้อมกัน
จำลองมองดูพี่ชายทั้ง ๒ ทีละคน แล้วถาม
“อะไร?”
แสวงเป็นคนใจเร็ว และทำทุกอย่างโดยเร็วตลอดจนพูด เขาจึงเป็นผู้ตอบก่อนสมพงศ์
“วันอาทิตย์ อนงค์ต้องไปดูสงัดแข่งเทนนิสชิงถ้วย”
“คุณสมพงศ์มีอะไร?” จำลองถาม
“พี่เชิญหลวงอรรถ ฯ มากินข้าว ตกลงกับอนงค์ไว้หลายวันแล้ว เมื่อ/*109ตะกี้ยังพูดกันอยู่”
อนงค์ยกมือขึ้นปิดปาก หัวเราะเสียงแหลม
“เออ ! กรรม ! จำเพาะจะมาจ๊ะเอ๋ในวันเดียวกันหมด ยังขาดพี่ประสิทธิ์อีกคน ไปเชิญใครไว้บ้างหรือเปล่าก็ไม่รู้”
อันที่จริงเรื่องของพี่นั้น เราพูดกันไว้นานแล้ว” สมพงศ์กล่าว
“ฉันเองก็ไม่ได้จ๊ะเอ๋กับใคร” แสวงเอ่ยเป็นเชิงออกรับ “อนงค์รับเชิญเขาไว้แล้วก็ลืมเสียเอง”
“เรื่องของพี่สมพงศ์กับของพี่แสวงไม่ขัดกันนี่คะ อนงค์ไปดูเทนนิสแล้วก็กลับมารับประทานข้าวที่บ้าน”
“ฮึ ยังงั้นได้หรือ สงัดจะต้องได้ถ้วยแน่ ๆ แล้วเขากะไว้ว่าจะพาเพื่อนไปเลี้ยงที่เหลาหรือที่โฮเต็ล น้องจะหนีกลับเสียก่อนเจ้าภาพก็หมดสนุกเท่านั้น
อนงค์ลุกจากที่นั่งไปเดินอยู่กลางห้อง สีหน้าแสดงความยุ่งยากใจ ภายหลังหล่อนพูดขึ้นช้า ๆ
“อนงค์สัญญาว่าจะไปดูเทนนิส แต่ไม่ได้สัญญาว่าจะไปรับประทานอาหารด้วย ส่วนธุระทางบ้านสำคัญกว่า จำเป็นอยู่เองที่จะต้องกลับบ้าน ทีนี้พี่จำลองแน่ะขอเลื่อนไปอีกอาทิตย์หนึ่งไม่ได้หรือคะ?”
จำลองก้าวเท้าเข้าไปชิดน้อง ตอบเบา ๆ ว่า
“อกหักเทียวน้องจ๋า ! ถ้าเลื่อนไป ๗ วันเป็นหักแน่ ๆ งานนี้พี่ไม่ได้เชิญเขาเองดอกหนา เขาเชิญตัวเขาก่อน เพราะอยากจะเข้าใกล้ดอกฟ้าเต็มที เรื่องน้องสาวของเขานั้นเป็นแต่ข้ออ้างอิงดอก”
ดวงตาอนงค์เป็นประกายด้วยความภาคภูมิใจ แล้วพูดเบาเช่นเดียวกับเขา
“ถ้ายังงั้นเลื่อนเข้ามาเป็นวันเสาร์ เสาร์ที่จะมาถึงนี่ละค่ะ เร็วกว่าวันอาทิตย์ไปอีก แต่ขอว่าให้รับประทานอาหารค่ำแทนน้ำชา เพราะบ่าย/*110วันเสาร์น้องก็ไม่ว่าง พอใจไหมล่ะคะ?”
แทนคำตอบ จำลองจับมือน้องขึ้นจูบ
หันกลับมาทางพี่ชายอีก ๒ คน อนงค์เห็นเขากำลังมองดูหล่อนด้วยสีหน้าเคร่งขรึม แสวงกระแทกส้นเท้าโดยแรง บ่นพึมพำว่า
“ตกลงไอ้เรื่องของเรานะเหลว !” เสริมต่อพร้อมกับหัวเราะห้วน ๆ “ไอ้แสวงน่ะมันหวังดีมากกว่าเพื่อน แต่มันอาภัพมากกว่าเพื่อน” แล้วก็ออกจากห้องไป
สมพงศ์ลุกขึ้นจากที่นั่งช้า ๆ ๒ มือสอดอยู่ในกระเป๋าเสื้อ เดินทิ้งน่องไปยังประตู อนงค์กับจำลองยังจูงมือกันอยู่ หญิงสาวเอ่ยขึ้นว่า
“คุณอาท่านบ่นว่าวันนี้ว่าที่บ้านเรานี้อยู่ไม่สมชื่อ”
สมพงศ์หยุดอยู่เพียงหน้าประตู จำลองมองดูผู้พูดเป็นทีถาม
“ชื่อบ้านของเราแปลว่าที่อยู่สุข แต่ว่าความสุขจริงจะมีอยู่ในบ้านนี้ไม่ได้ เพราะขาดสามัคคีธรรมและที่ไหนไม่มีความสามัคคีที่นั่นไม่มีความสุข”
ชายหนุ่ม ๒ พี่น้องหัวเราะขึ้นพร้อมกัน ด้วยความรู้สึกอย่างเดียวกัน คือเห็นขันที่น้องสาวกล่าวถึงศีลธรรม ดังนั้น ลักษณะในวงหน้าของเขาจึงดูคล้ายคลึงกันมาก อนงค์วางท่าเป็นผู้หลักผู้ใหญ่พูดต่อไป
“พี่ ๆ มีเรื่องเป็นปากเสียงกันเสมอ”
“พี่เป็นปากเสียงกันเรื่องอะไร” สมพงศ์ถามจำลอง
น้องชายของเขาเลิกคิ้วอย่างสนเท่ห์ แล้วตอบพร้อมกับยิ้ม
“ไม่เห็นจะมีอะไร นอกจากว่าเราต่างคนช่วยกันหาคู่ให้น้อง !”
อนงค์ทำหน้าขรึมยิ่งขึ้น
“ถึงไม่เป็นปากเสียงกัน ไม่มีความพร้อมเพรียงกัน”
“มีแปลกมาอีกแน่ะ ยายแก่ !” สมพงศ์ว่า
“อย่างมีงานที่บ้าน พี่คนหนึ่งเชิญเพื่อนมาบ้าน พี่อีก ๓ คนไม่เคยอยู่ร่วมด้วย”
/*111สมพงศ์กับจำลองมองดูกัน ประหนึ่งจะตรวจดูว่าใครควรจะออกรับแน่ แล้วพี่ชายใหญ่พูดว่า
“พี่ไม่มีความรังเกียจ แต่เจ้าของงานเขานึกไม่ถึง”
อนงค์หันมาจ้องดูจำลองเป็นทีถาม
“พี่ไม่ได้นึกถึงใครทั้งนั้น” จำลองสารภาพ
สมพงศ์ยักไหล่ แบมือทั้ง ๒ ข้างเป็นเชิงจะบอกคนกลางว่า “เห็นไหม”
“แต่พี่ไม่มีความรังเกียจ ถ้าพี่น้องเขาจะอยู่เฮฮาด้วยกับเขา” จำลองต่อ
“อา !” อนงค์กล่าวยิ้มด้วยความพอใจ “วันเสาร์นี้เวลาค่ำพี่สมพงศ์ต้องอยู่บ้าน และวันอาทิตย์ค่ำพี่จำลองต้องไม่ไปไหนเหมือนกัน”
สมพงศ์หัวเราะแล้วเดินออกไปจากห้อง จำลองโค้งตัวคำนับพลางว่า
“แล้วแต่พระเสาวนีย์”
๑๒
/*112เมื่อถึงวันเลี้ยงเพื่อนนายจำลอง
เวลา ๑๙.๒๕ นาฬิกา อนงค์ยืนอยู่ระหว่างกระจกเงาบานใหญ่ ๒ บานที่ติดกับบานตู้ พิศดูเงาตัวเองทั้งเบื้องซ้ายเบื้องขวา เบื้องหน้าเบื้องหลัง พลางบรรจงจัดผมที่ดัดงอนระอยู่ได้ระดับคอ เงาในกระจกที่ปรากฏแก่ตาอนงค์ เป็นภาพของหญิงสาวที่สวยสด ราวจะเย้ยดอกกุหลาบกำลังแย้มได้อาย เครื่องแต่งตัวสีบัวโรยรับกับเสื้อสีเนื้อ ๒ สีของผู้แต่งเป็นอย่างดี ดวงตาของหญิงนั้น ก็เป็นเงางามด้วยแสงแห่งความชื่นชม ในรูปลักษณะอันสะคราญของตนเอง แน่ทีเดียวความปรารถนาของหญิงสาวทั่วไปในความสวยอยู่เป็นนิจ ย่อมทรงอยู่ไม่มีเวลาจำกัด แต่เฉพาะวันนี้อนงค์ใคร่จะสวยเป็นพิเศษ สวยอย่างไม่มีที่ติ สวยอย่างที่จะทำให้ชายหนุ่มใจเต้น เมื่อได้ยลโฉม และสวยพอที่จะเกินหน้าหญิงสาวที่อนงค์คาดคะเนว่าน่าจะถึงพร้อมด้วยความหรูเก๋ เพราะเหตุที่หล่อนเป็นนักเรียนกลับจากประเทศที่เจริญยิ่งแล้ว คือสหปาลีรัฐอเมริกา ! ทั้งนี้เพื่อป้องกันมิให้ชายหนุ่มผู้เป็นพี่ของหญิงสาวนั้น เกิดความคิดในทางที่อนงค์ต้องน้อยหน้า เพราะเหตุไม่ได้เคยเหยียบแดนความรุ่งเรืองเหมือนเช่นดังน้องของเขา อนึ่งเล่าเป็นการสำคัญยิ่งในวันแรกแห่งการได้ทำความรู้จักกับชายผู้นั้น หล่อนจะต้องไม่ทำให้เขาผิดหวังเพราะความสวยของหล่อนลดหย่อนกว่าคราวแรกที่เขาพบ จะเป็นการน่าอนาถสักเพียงไรถ้า “นาย ก” ตามที่จำลองเรียกบอกกับเพื่อนของเขาในภายหลังว่า “น้องแกสวยแต่เวลาเห็นผาด ๆ พิศแล้วไม่เป็นรสเลย” อนงค์น่าจะต้องร้องไห้เมื่อคำนี้ย้อนมาเข้าหูหล่อน โดยทางหนึ่งทางใดก็ตาม
ภายหลังที่ได้ใช้ฝุ่นแตะหน้าเพียง ๒-๓ ครั้ง เสียบเข็มฝอยลงบนผมที่พองขึ้นมาเกินต้องการ และเช็ดสีแดงที่แดงล้ำขอบริมฝีปากขึ้นไปเล็กน้อยด้วยผ้าเช็ดหน้าชุบน้ำอบ แล้วอนงค์ก็ยิ้มกับเงาตัวเองในกระจก และเพราะเหตุนี้หล่อนจึงต้องหันมายิ้มกับสาวใช้ ๒ คนที่คลานต้วมเตี้ยมอยู่ใกล้ ๆ ด้วย เพื่อแก้ขวย
ตรงเวลาราวกับนาฬิกาเรือนเดียวกัน พออนงค์ถอยห่างจากกระจกก็ได้ยินเสียงแตรรถที่แปลกหู อนงค์รู้สึกใจเต้นแรงขึ้น เข้าไปใกล้หน้าต่างเพื่อดูให้แน่ใจ รถซาลูนสีแดงผ่านดำแล่นเข้าประตูมาช้า ๆ แน่แล้วแขกคนสำคัญมาถึงก่อนผู้อื่น หัวใจเต้นแรงอยู่แล้วยิ่งเต้นแรงขึ้นอีก จนทำให้เกิดความร้อนในร่างกาย อนงค์เริ่มสงสัยว่า เหงื่อจะออกทำให้หน้าหมดนวล ต้องหวนกลับเข้าหาโต๊ะเครื่องแป้งอีกครั้งหนึ่ง
โดยคำสั่งของนายจำลอง คนใช้ผู้ชายขึ้นมาแจ้งกับคนใช้ผู้หญิงให้เรียนแก่นายสาวว่าแขกมาแล้ว อนงค์จึงได้มองดูในกระจกอีกเป็นครั้งสุดท้าย ก่อนที่จะออกจากห้อง
เมื่อย่างเข้ามาในห้องรับแขก อนงค์รู้สึกว่าขาสั่นเล็กน้อยและให้พะวงว่าท่าเดินของตนไม่น่าชมพอ ดังนั้นจึงนึกชอบใจพี่ชายคนที่ ๓ ที่เขาลุกขึ้นมารับถึงประตู จับแขนหล่อนควงกับแขนเขา พาเข้าไปห้องอาคันตุกะด้วยกิริยาอันประกอบพร้อมทั้งความพะเน้าพะนอและภาคภูมิใจ บุรุษ/*114แปลกหน้า ๒ นายที่นั่งอยู่ในห้องนั้นขมีขมันลุกยืนขึ้น อนงค์สะกดใจไว้ไม่มองดู พุ่งสายตาไปยังสตรี ๒ นาง ก่อนพร้อมกับยิ้ม ด้วยยิ้มที่หล่อนเชื่อว่างดงาม เตรียมพร้อมที่จะทักทาย
“นี่คุณจงจิตต์ นี่คุณนงลักษณ์”
“ยินดีที่ได้รู้จัก” อนงค์กล่าว จำลองพูดต่อไป
“นี่อุดม นี่จำรัส”
อนงค์มองดูชายหนุ่มทั้ง ๒ พลางนึกถาม “คนไหนนาย ก” แต่จะเป็นคนไหนก็ช่างก่อนเถิด เร็วเท่าเร็วที่หล่อนมองสบตาเขา หล่อนแน่ใจแล้วว่าการที่บรรจงแต่งตัวเป็นพิเศษในคืนนี้ไม่เสียเปล่า เพราะแววตาของเขาทั้ง ๒ คนบอกชัดว่า เขากำลังงงงวยไปด้วยความสวยของหล่อนแล้ว !
อาศัยการช่างพูดหว่านล้อมของอนงค์ การเลี้ยงรับนาย ก. ในค่ำวันนี้จึงมีเจ้าของบ้านสุขนิวาสอยู่พร้อมหน้า ซึ่งนับว่าเป็นการใหญ่ แปลกกว่าเคยมิใช่น้อย ยิ่งไปกว่านี้ นอกจากแขกของนายจำลองรวม ๖ คน อนงค์ยังได้เกลี้ยกล่อมจนนายแสวงตกลงรับคำเชิญของนายจำลองเชิญนายสงัดมาเป็นแขกด้วยอีกคนหนึ่งด้วย
เมื่อแขกมาครบถ้วนตามที่กะไว้แล้ว กำลังจิบค็อกเทลและสนทนากันไปพลาง ก็มีรถยนต์แล่นเข้ามาในบ้านอีกคันหนึ่ง ผู้ที่อยูในห้องรับแขกมิได้มีใครเอาใจใส่ด้วยต่างคนต่างกำลังพูดและกำลังฟัง จนกระทั่งคนใช้นำหลวงอรรถคดีวิชัยมาถึงประตูห้องนั้น
ประสิทธิ์เป็นผู้เห็นหลวงอรรถคดี ฯ ก่อน ผุดลุกขึ้นยืนอย่างดีใจแล้วร้องว่า
“ฮี่ ฮี่ คุณหลวง พึ่ง ฮี่ มา !”
ทุกคนหันมามองตามสายตาประสิทธิ์พร้อมกัน อนงค์ขมวดคิ้วด้วยความสงสัย สมพงศ์ลุกขึ้น สีหน้าแสดงความสนเท่ห์ไม่น้อยกว่าน้องสาว พอหลวงอรรถคดี ฯ ผู้ซึ่งมุ่งหน้ามองตรงไปยังสมพงศ์ พูดขึ้นว่า
/*115“ขอรับประทานโทษ ผมเห็นจะช้าไปมาก”
“เชิญเข้ามาเถอะครับ สมพงศ์พูดเพราะไม่รู้จะพูดอะไรดีกว่านั้น ด้วยตัวเขาเองก็ยังอยู่ในความงงงวย”
“ผมจำไม่ได้ว่าคุณบอกให้ผมมาเวลาไร” หลวงอรรถคดี ฯ พูดต่อไป “ดูเหมือนคุณจะไม่ได้กำหนดเวลา”
สมพงศ์เริ่มจะเข้าใจเรื่องในบัดนั้น กัดริมฝีปากตัวเองเพื่อกลั้นหัวเราะแล้วจึงว่า
“ถูกละครับ ผมลืมบอกเวลาไป แต่คุณหลวงก็ไม่ช้านัก เรากำลังดื่มค็อกเทลกันอยู่”
จำลองจับตาดูผู้มาถึงใหม่ พลางกระซิบถามน้องสาว
“ใคร?”
ไม่มีคำตอบ ด้วยว่าอนงค์เองก็ไม่แน่ใจว่าหล่อนจะตอบถูก นายอุดมกลับเป็นผู้ตอบแทน
“หลวงอรรถคดีวิชัย คุณไม่รู้จักดอกหรือ?”
ในเวลานั้นสมพงศ์กำลังแนะนำวิชัยให้รู้จักกับคนอื่น ๆ เมื่อครบตัวแล้ว อุดมก็ก้าวหน้าออกไปหาวิชัยถามด้วยสีหน้ายิ้มย่อง
“เชื่อว่าคุณหลวงคงจำผมได้”
วิชัยมองดูหน้าผู้พูดชั่วขณะหนึ่ง ครั้นแล้วก็ยิ้มและตอบว่า
“จำได้ครับ สบายดีหรือ ไม่ได้พบกันนานทีเดียว”
“ทั้งวันนีก็ไม่ได้คาดว่าจะพบด้วย เราพบกันครั้งแรกและครั้งสุดท้ายที่จันทรบุรี แต่ก็เป็นการพบที่พอเพียงจนผมจะลืมคุณหลวงไม่ได้ ผมได้เคยเขียนจดหมายถึงคุณหลวง ๒ ฉบับแต่ไม่ได้รับตอบก็เลยไม่กล้ารบกวนอีก”
วิชัยแสดงความประหลาดใจ นิ่งคิดอยู่เป็นครู่ในที่สุดจึงตอบว่า
“ผมไม่เคยได้รับจดหมายของคุณ อธิบายได้ว่าทำไมจึงไม่ได้รับคือว่าต่อจากที่ได้รู้จักกับคุณในเวลาเพียงเล็กน้อย ผมก็ต้องย้ายจากที่นั่นไป/*116จังหวัดสงขลา”
บุรุษทั้ง ๒ นั่งลงบนเก้าอี้ใกล้เคียงกัน อนงค์เลี่ยงจากที่นั้นไปหาสมพงศ์
“นี่หมายความว่ากระไรกันคะ?” หล่อนถามเสียงขุ่นพลางพยักหน้ามาทางแขกผู้ที่มาถึงเป็นคนสุดท้าย
แววตาเต็มไปด้วยความสนุกขบขันสมพงศ์หัวเราะพลางตอบว่า
“หมายความว่าเราจะต้องเพิ่มที่นั่งกินข้าวอีกที่หนึ่ง เพราะตาขรัวนั่นจำวันผิด !”
“บ้า !” อนงค์อุทานในลำคอ ลอบค้อนวิชัยทางเบื้องหลัง ด้วยดวงตาที่มีทั้งความขันและความโกรธ
“บ้าอย่างประหลาด !”
“ออกจะเป็นอยู่หน่อย” สมพงศ์รับ “อย่างไรก็ตามน้องต้องช่วยไปดูให้เขาจัดที่เสียเดี๋ยวนี้ เดี๋ยวแขกของเราจะหิวมากเกินไป”
พูดแล้วสมพงศ์เดินห่างจากน้อง เข้ามาใกล้หลวงอรรถคดี ฯ อนงค์กำลังจะออกไปจากห้อง พอได้ยินคุณหลวงผู้พิพากษาพูดขึ้นว่า
“นายชัดเห็นจะติดธุระ อยู่เวรหรืออะไรสักอย่างหนึ่งจึงยังไม่มา ผมคอยอยู่ที่บ้านนาน เห็นเขาไม่กลับก็เลยต้องมาก่อน”
อนงค์นึก “ขวาง” ในใจ อดหัวเราะไม่ได้ พร้อมกันนั้นให้นึกอยากหันกลับไปค้อนผู้พูดสัก ๔ ครั้ง แต่เท้าของหล่อนได้พาตัวหล่อนพ่นประตูมาเสียแล้ว
ประมาณ ๒ นาทีต่อมา คนใช้คนหนึ่งก็เข้ามากระซิบกับสมพงศ์ว่า “คุณผู้หญิงให้เชิญไปในห้องกินข้าวสักประเดี๋ยว”
“เราจะต้องนั่งโต๊ะ ๑๓ คน !” อนงค์บอกทันทีที่เห็นหน้าสมพงศ์
“เอ๊ะ ไม่ได้การซี” สมพงศ์ร้อง “พี่เองน่ะไม่ถือหรอก แต่กลัวคนอื่นเขาจะถือ”
/*117“อนงค์ก็ไม่ถือเหมือนกัน อนงค์ไม่ใช่ฝรั่ง แต่เกรงว่า แขกบางคนจะคิดเอาว่าเราโง่ไม่รู้จักอะไรเสียเลย”
เอาตาประสิทธิ์ออกเสียคนหนึ่งก็แล้วกัน พี่จะให้เงินแกไปกินข้าวที่ราชวงศ์”
อนงค์สั่นศีรษะแล้วตอบอย่างเด็ดเดี่ยว
“น้องไม่ยอมเป็นอันขาด”
“ทำไม?” สมพงศ์ถามน้ำเสียงแสดงความไม่พอใจเล็กน้อย
หญิงสาวสั่นศีรษะอีก
“น้องเป็นคนอ้อนวอนให้เธออยู่ในคืนวันนี้ ครั้นถึงเวลาเข้าจะไล่เธอไปเสีย ดูเป็นการไม่ไว้หน้าเธอเสียเลย”
“ทำไมจะไม่ไว้” สมพงศ์ตอบ น้ำเสียงกลับเป็นปกติดังเก่า “เราขอให้แกช่วยกู้หน้าเราต่างหาก หรือที่ถูกกู้หน้าหลวงอรรถคดี ฯ ถ้าพี่ไม่ติดขัดในข้อที่เป็นเจ้าของตาขรัวนั่นในคืนนี้แล้ว พี่ก็จะหายหน้าไปเสียเองแต่นี่พี่ก็ทำเช่นนั้นไม่ได้เสียด้วย”
อนงค์ขมวดคิ้วด้วยความยุ่งใจ “บ้า !” หล่อนบ่น “บ้าที่สุด เกิดมาไม่เคยเห็นใครบ้าเท่า คนผีอะไรมิรู้เขาเชิญวันอาทิตย์ ทะเล้นมาวันเสาร์ !”
“เอาอย่างนี้เถอะน้อง” สมพงศ์พูดเมื่อได้คิดอยู่จนเห็นช่อง “เราตั้งเก้าอี้ ๑๔ ตัว ต่างว่าเรากะคนกินข้าวไว้ ๑๔ คน คนที่ ๑๔ คือตาชัด หลวงอรรถคดี ฯ พูดแหวกช่องไว้ให้เราแล้ว เมื่อตาชัดไม่มา เราคอยไม่ไหวก็ต้องนั่งกินเพียง ๑๓ คน”
“อ้อดี ! ตกลงชัดต้องรับบาป เพราะมีพี่ชายเที่ยวทำ ๕ แต้มใหญ่ถนัด น้องชายเลยดูเหมือนคนเหลวไหลและไม่มีกิริยา”
“ข้อนั้นพี่รับรอง พี่จะบอกกับคนอื่น ๆ ว่าชัดไม่ได้รับเป็นแน่ว่าจะมาและรู้ตัวอยู่ว่ามีธุระ”
พูดกันเป็นที่ตกลงแล้ว อนงค์จึงออกคำสั่งให้คนใช้เพิ่มที่รับประทานอาหารที่โต๊ะอีก ๒ ที่ แล้ว ๒ พี่น้องก็กลับเข้าในห้องรับแขกตามเดิม
ครั้นได้เวลาสมควรแล้ว อนงค์ก็กล่าวคำเชิญอาคันตุกะให้ไปรับประทานอาหาร สมพงศ์ตั้งใจรักษาสัญญาที่ให้ไว้กับน้อง ฉวยโอกาสพูดกับหลวงอรรถคดี ฯ ด้วยเสียงค่อนข้างดังว่า
“โธ่ตาชัดมาไม่ได้จริง ๆ แหละ แกบอกกับผมแล้วว่าคืนนี้เป็นคืนไม่สะดวกสำหรับแก “แต่ถ้ามาได้จะพยายามมา”
อนงค์เข้าไปยืนอยู่ยังที่ คือ ตรงหัวโต๊ะ แสวงชี้ให้นายสงัดถือเอาที่เบื้องซ้ายอนงค์ จำลองพานายอุดมมาทางมุมขวาแห่งโต๊ะ อนงค์หันไปยิ้มรับเขาแต่พองาม
ปลายโต๊ะที่สุด ตรงหน้าอนงค์ สมพงศ์เป็นผู้นั่งมีนางสาวสมจิตต์อยู่ทางเบื้องขวา และนางนงลักษณ์อยู่ทางเบื้องซ้าย นายจำรัสนั่งเก้าอี้ต่อนงลักษณ์ตามที่เจ้าของบ้านชี้ให้ เพราะเหตุว่านงลักษณ์กับจำรัสนั้นเป็นคู่หมั้นกัน
แขกของนายจำลองทั้ง ๖ คน ล้วนแต่เป็นบุคคลที่จำลองได้สรรมาแล้ว ว่าดีพอแก่การที่น้องหญิงคนเดียวของเขาจะคบหาด้วยได้ ส่วนนายสงัดนั้นก็เป็นชายหนุ่มที่จัดว่าเป็นพหูสูต คือผู้ได้ฟังและได้เห็นมาก ดังนั้นเมื่อสรุปความแล้วก็กล่าวได้ว่าทั้ง ๗ คน ต่างฝ่ายต่างไม่แพ้เชิงกันในเชิงไว้จังหวะคำพูดและกิริยาพอเหมาะสมแก่จรรยาแห่งความสมาคม ในส่วนเจ้าของบ้านเล่า เว้นเสียแต่ประสิทธิ์ซึ่งใคร ๆ ก็ต้องเห็นว่าเขามีอะไรบางอย่างที่ผิดแผกจากคนทั่วไปแล้ว ต่างคนต่างตั้งใจระวังตัวมิให้ได้ชื่อว่าดีน้อยกว่ากันและกัน จึงเป็นธรรมดาอยู่เองที่เขาทั้ง ๓ รวมทั้งอนงค์ จะเป็นเจ้าของบ้านที่มีมารยาทอันผู้เป็นแขกจะหาตำหนิมิได้เลย
จำเพาะประสิทธิ์ได้นั่งอันติดกับวิชัยนั่ง ทำให้หนุ่มน้อยผู้นี้เบาใจในการที่จะต้องไม่ประหม่าอยู่ตลอดเวลา เพราะจะต้องพูดคุยกับคนแปลกหน้า ฝ่ายวิชัยนั้นในขณะแรกที่เห็นประสิทธิ์อยู่เคียงกับตน ก็หันมายิ้มด้วย/*119อย่างปรานีดังเช่นเมื่อคราวแรกพบ และได้ชักชวนให้ประสิทธิ์พูดคุยเกือบจะว่ามิขาดปากได้
การสนทนาในระหว่างบุคคลที่กล่าวมาแล้ว โดยมากเป็นเรื่องกว้าง เกี่ยวกับความเป็นไปของโลกมากกว่าความจำเป็นไปจำเพาะบุคคล และถ้าแม้ว่าจะกล่าวถึงบุคคลใดโดยเฉพาะ บุคคลนั่นย่อมมีชื่ออยู่ในประวัติศาสตร์สากลหรือพงศาวดารแห่งชาติใดชาติหนึ่ง พระนางอลิซาเบธแห่งประเทศอังกฤษ พระรามาธิบดีแห่งสยาม พระนเรศวร ฯลฯ
สังเกตตามข้อความแห่งการสนทนา อนงค์เห็นว่าในเชิงความจำอุดมเป็นคนเยี่ยมกว่าคนทั้งหมดที่อยู่กับเขาในเวลานั้น เรื่องที่เขาคุยและเล่ามิใช่เรื่องที่จะหาได้จากตำรา เป็นเรื่องเกร็ดเล็กน้อยเกินกว่าที่ปราชญ์เจ้าของตำราจะเขียนไว้ หากจะหาได้จากจดหมายเหตุสั้น ๆ บ้าง เรื่องชวนขันบ้าง เรื่องที่เล่าสืบกันมาบ้าง ดังนั้นคำพูดของอุดมที่ดังขึ้นจึงไม่สูญเปล่า ย่อมมีผู้รับซักต่อ และหัวเราะด้วยความขัน ถึงเช่นนั้นก็ดี ใช่อุดมจะเพลินอยู่แต่กับการที่ถูกคนทั่วไปเอาใจใส่เท่านั้นก็หาไม่ เขาย่อมหยุดเล่าเสียบ้างเพื่อหันมาพะเน้าพะนอเจ้าของบ้านสาว และคำพูดคำใดคำหนึ่งที่เขาจงใจพูดสำหรับหล่อนโดยเฉพาะบ่อยที่สุด
เมื่อได้นั่งอยู่ด้วยกันในระยะเพียงแค่เอื้อมแขนอนงค์จึงมิได้ละโอกาสในการที่จะลอบพิศดูหน้านาย ก. ของหล่อนอย่างถี่ถ้วน เมื่อดูผาดอุดมเป็นคนที่จัดว่าสวยเพราะเขาเป็นคนผิวขาว และท่าทางของเขาชูตัวเขาอยู่มาก แต่เมื่อดูพิศ อนงค์สังเกตเห็นว่าตาทั้ง ๒ ข้างของเขานั้นอยู่ห่างกันเกินสมควรไปหน่อย และริมฝีปากค่อนข้างหนาจนทำให้หน้าเขาเสียไปในเวลาที่เขาหยุดยิ้ม พิศดูอุดมแล้ว ใจอนงค์คิดถึงชัด เพราะเขาทั้ง ๒ มีเค้าหน้าและท่าทางคล้ายๆ กัน น่าจะลองคิดดูว่าใครสวยกว่ากัน ตาและปากของชัดดีกว่าของอุดม แต่ชัดมีหน้าผากแคบมาก ซึ่งอนงค์เคยติในใจบ่อย ๆ เพราะมันทำให้เห็น ลักษณะในวงหน้าชัดหย่อนความเหมาะเจาะ/*120ที่จะเป็นหน้าของบุรุษผู้เข้มแข็ง นึกถึงชัดแล้ว จึงนึกเลยไปถึงพี่ชายของชัด ซึ่งนั่งอยู่ห่างจากอนงค์ไม่กี่มากน้อย แต่ได้ถูกอนงค์ลืมเสียสนิท อาการยิ้มด้วยนึกขำแกมสมเพชปรากฏขึ้นบนริมฝีปากอนงค์ เมื่อนึกถึงว่าเขาผู้นั้นเป็นแขกซึ่งไม่มีใครคอยในค่ำวันนี้ แต่ก็เข้ามานั่งอยู่ร่วมกับแขกที่เจ้าของบ้านเขาเลือกแล้วอย่างหน้าตาเฉย พิศดูหน้าเขาที่เงยขึ้นฟังอุดมพูด ดูหน้าช่างซื่อไม่มีเหลี่ยมไม่มีคม ดูช่วงตาที่หล่อนเพิ่งได้เห็นเป็นครั้งแรกเพราะค่ำวันนี้เขามิได้สวมแว่นตาดำ ช่วงตาก็เหมาะกับส่วนหน้าไม่ทำให้เลวลงกว่าเมื่อแว่นปกปิดอยู่ ดูอาการที่หัวเราะ เขาหัวเราะเหมือนทารกที่ผู้ใหญ่ล่อด้วยอาการตบมือหรือทำหน้าตลกแต่เพียงเล็กน้อย จนทำให้น่านึกว่าเขาอาจหัวเราะได้ทุกเวลา ไม่ว่าจะได้ฟังข้อขำหรือข้อที่ไม่คมคายเลยแม้แต่สักนิดเดียว ดูแล้วอนงค์ก็รวมความเห็นทั้งหมดเกี่ยวกับตัวเขาลงไว้ในความคิดว่า “อย่างนี้ก็เป็นลูกกะโล่สำหรับชัดเท่านั้นเอง !” นึกเลยไปถึงคำพูดของสมพงศ์ ที่กล่าวว่าจะเชิญแขกผู้นี้มาเลี้ยงอาหารเพื่อสอบจรรยา อนงค์รู้สึกว่าพี่ชายของหล่อนนั้นให้ความยกย่องหลวงอรรถคดี ฯ น้อยเกินไป เพราะเมื่อได้พิศดูท่วงทีที่บุรุษผู้นั้นนั่งลงรับประทานอาหาร ก็เห็นได้ชัดว่าเรียบร้อยได้เองทุกอิริยาบถ โดยที่เขาไม่ต้องใช้ความระวังสักนิดเดียว !
เมื่อเวลาล่วงไปครึ่งชั่วโมงแรก การสนทนาแปรรูปจากการเล่าและการฟังมาเป็นการแลกเปลี่ยนความเห็น ครั้นเมื่อมีการออกความเห็นก็เป็นธรรมดาที่ต้องมีการคัดค้าน ด้วยว่าแม้มนุษย์เพียง ๒ คน ยังน้อยครั้งที่มีความเห็นตรงกัน มากคนมากความเห็นหรือความเห็นจะตรงกันได้หมด อนงค์จึงต้องตั้งต้นใช้ความสังเกตใหม่
คราวนี้ บุคคลที่มีคำพูดอันทำให้ใคร ๆ ต้องฟัง แม้จะเอาใจใส่หรือไม่ก็ตาม คือนายเติมกับนายสงัด นายเติมเป็นคนรักเหลี่ยมคู ไม่ชอบรู้สึกว่าตนพลั้งพลาดแม้ในการกระทำหรือการพูด แต่เขาเป็นคนมีความเชื่อมั่นในตัวเอง ดังนั้นจึงชอบออกความเห็นบ่อย ๆ ด้วยแน่ใจว่าต้องถูกเป็นแท้ /*121มิควรที่ผู้หนึ่งผู้ใดจะคัดค้าน ส่วนนายสงัดเป็นคนตรง เมื่อจะออกความเห็นก็ออกมาตรง ๆ ไม่ยักเยื้อง ครั้นถึงคราวที่ด้านความเห็นของคนอื่นเล่าก็ค้านตรง ๆ อีกโดยไม่กลัวโกรธ บุคคล ๒ ชนิดพบกันเข้าเช่นนี้ มิหนำเขาต่างฝ่ายต่างมองดูกันอย่างคู่แข่งชิงนางด้วยกันด้วย มีการโต้เถียงกันอย่างแข็งขัน ยังความสนุกเพลิดเพลินให้แก่ผู้ฟังบางครั้ง และก่อให้เกิดความรำคาญหูเป็นบางคราว
ด้วยความพิศวงเล็กน้อย เพราะหล่อนเองไม่รู้สึกสนุกนักในการฟังบุรุษ ๒ นายขึ้นเสียงต่อกัน อนงค์เห็นสีหน้าวิชัยแสดงความเอาใจใส่ต่อคารมของนายเติม และนายสงัดเป็นอย่างมาก เมื่อนายเติมพูดเขาหันไปดูนายเติม ครั้นสงัดตอบก็หันมาดูสงัด ดูแล้วฟังแล้วก็อมยิ้ม ครั้นฝ่ายหนึ่งฝ่ายใดอึกอักท่วงทีเหมือนจะจนแต้ม วิชัยก็กระตุ้นเตือนด้วยการหนุนและแนะทาง ตอนใดคนกลางกำลังสนุก วิชัยสนุกเท่ากับเขาเหล่านั้น ครั้นถึงตอนที่เขาพากันนิ่วหน้ารำคาญหู วิชัยกลับสนุกมากกว่าเดิม ยิ่งพูดกันนานเรื่องยิ่งมาก คนกลางก็น้อยลง ด้วยต่างคนต่างเข้าหนุนท้ายฝ่ายมีความเห็นใกล้เคียงความเห็นของตน การโต้แย้งก็แรงขึ้น ผู้ใดมีความบังคับตัวอ่อนกว่าอีกผู้หนึ่ง ก็บังเกิดการถอนฉิวอันเป็นทางให้แสดงความคิดเห็นวิปลาสนอกลู่ทางไป วิชัยกลับหัวเราะแทนที่จะขัดคออย่างเขาอื่น กล่าวมาเถิด ไม่ว่าความเห็นชนิดใดผิดหรือถูกวิชัยเงี่ยหูคอยฟังทั้งนั้น ดูเหมือนว่ายิ่งผิดมาก วิชัยยิ่งสนุกมาก จนเมื่อผู้ฟังมิได้เว้นคนลงเนื้อเห็นพ้องกันว่า อุตริมนุษย์ธรรมแล้ว วิชัยก็ยังหัวเราะอย่างแสนที่จะขันอยู่นั่นเอง
ตลอดเวลาแห่งการโต้วาทีรอบโต๊ะนี้ คราวใดที่มองไปเห็นหน้าหลวงอรรถคดี ฯ อนงค์อดถามตัวเองไม่ได้ว่า “ตานั้นแกขันอะไรของแก” ครั้นเขาหัวเราะในเมื่อคนอื่นนิ่วหน้า หล่อนก็ถามอีกว่า “นั่นแกไม่รู้หรือวาความเห็นเช่นนั้นแม้เด็กอมมือก็รู้ว่ามันผิด แกโง่เกินไปหรือว่าแกมีความเห็นตรงกับข้อที่แกได้ฟัง อ้อ หรือแกไม่รู้จะทำอะไรดีกว่าหัวเราะ” หวนนึกถึงวันแรกพบ “แกก็ลาตัวหนึ่งเราดีๆ นี่เอง เอาเถอะถึงอย่างไรก็ดูดีกว่าวันก่อนมาก-” แต่เมื่อเวลาล่วงไปนานเข้า ความคิดชนิดหนึ่งสะกิดใจอนงค์ ทำให้หล่อนต้องเปลี่ยนคำถามใหม่ว่า “ตานี่แกลาจริง หรือเป็นเสือแกล้งทำเป็นลา?”
การแสดงความเห็นยุติลง เมื่อถึงเวลาลุกจากโต๊ะอาหาร ประสิทธิ์มีสีหน้าแดงกำด้วยฤทธิ์น้ำเมา ร่างกายโงนเงนดังจะทรงตัวไม่อยู่ดังนั้น เมื่อยกก้นขึ้นพ้นเก้าอี้แล้ว เขาก็คว้าแขนวิชัยไว้โดยแรง และใส่น้ำหนักลงบนแขนที่ยอมเป็นหลักให้เขาโดยเต็มกำลัง เบิกนัยน์ตาอันปรือขึ้นมองดูหน้าวิชัยและพูดว่า
“ฮี่ ฮี่ ร้อน-ไหม-คุณ-ฮี่-หลวง? ผม ฮี่ ฮี่ ฮี่ จัง !”
อนงค์ทอดสายตามองดูหน้าวิชัยโดยเร็ว เตรียมพร้อมที่จะตั้งวงค้อน เพราะคาดล่วงหน้าว่าวิชัยจะหัวเราะ แต่คุณหลวงผู้พิพากษาหาทำดังหล่อนคาดไม่ ก้มลงดูหน้าที่อยู่ต่ำเพียงระดับบ่าของเขา แล้วตอบเรียบ ๆ ว่า
“คุณควรจะไปอาบน้ำเสียเดี๋ยวนี้ แล้วคุณจะสบายขึ้นมาก”
“อาบ-น้ำ !” ประสิทธิ์ทวนคำ ตัวเซไปมา “ฮี่ ฮี่ ไม่ ฮี่ ร้อนสักนิด ฮี่ ๆ”
วิชัยไม่ตอบ ใช้แขนหนีบแขนประสิทธิ์แน่นขึ้นกว่าเดิม แล้วพาเขาไปนั่งลงบนเก้าอี้ตัวหนึ่งตรงใต้พัดลม
อุดมกับอนงค์เดินอยู่เคียงกัน หญิงสาวถามชายหนุ่มว่า
“คุณคุ้นเคยกับหลวงอรรถคดี ฯ มากหรือคะ?”
เขานิ่งคิดก่อนแล้วจึงตอบ
จะว่าคุ้นเคยหรือไม่ก็ยากที่จะว่า เพราะผมได้วิสาสะกับแกอยู่เพียง ๓-๔ วันเท่านั้น เมื่อคราวผมไปดูบ่อพลอยที่จันทบุรี แต่ผมบอกได้ว่าผมชอบแกมาก”
“เป็นคนอย่างไรคะ?” หล่อนถาม จับตาดูวิชัยผู้กำลังหยิบบุหรี่จาก/*123หีบเงินที่คนใช้นำไปส่งให้
“เป็นคนมีชื่อว่าใจคอกว้างที่สุด ไม่เอาเปรียบเพื่อนเลย”
“ข้อนี้เห็นจะแน่ เพราะแกฉลาดน้อยเกินไปที่จะหาทางเอาเปรียบใคร” อนงค์คิด ยังไม่ถอนสายตาจากเป้าเดิม ดังนั้นหล่อนจึงได้เห็นเขารับไม้ขีดไฟจากมือคนใช้มาจุดบุหรี่ แล้วก็เก็บกลักไม้ขีดใส่กระเป๋าเสื้อนอกของตัวเสียแทนที่จะส่งคืน
“เท่าที่ผมได้พบกับแก” อุดมบรรยายต่อไป “รู้สึกว่าข่าวที่ผมได้ฟังแล้วไม่เกินความจริง นอกจากนั้นหลวงอรรถ ฯ ยังเป็นคนสนุกที่สุด หัวเราะเก่งที่สุดและทำให้ใคร ๆ หัวเราะก็เก่ง”
“ยังงั้นหรือคะ?” หญิงสาวถามอย่างไม่สู้เชื่อ “แต่ตลอดเวลาที่เราคุยกันเมื่อตะกี้ ดิฉันเห็นแต่แกหัวเราะคนอื่น ไม่เห็นแกพูดให้คนอื่นได้หัวเราะแกบ้างเลย อย่างนี้เรียกว่าเอาเปรียบได้ไหมคะ?”
อุดมหัวเราะเบา ๆ และตอบว่า
“ขอแก้ให้เป็นแต่เพียงได้เปรียบ อย่าว่าเอาเปรียบเลย เพราะผมเชื่อว่าแกไม่ได้ตั้งใจ การที่แกไม่ได้แสดงอะไร ๆ ของแกให้เราหัวเราะคงจะเป็นที่แกเห็นว่ายังไม่ถึงคราวจำเป็น เพราะคนอื่นได้แสดงอยู่แล้ว”
“ดิฉันเพิ่งได้รู้จักกับหลวงอรรถคดี ฯ เป็นครั้งแรก” อนงค์พูดเพื่ออธิบายการซักถามของหล่อน “และดิฉันชอบเรียนรู้นิสัยของคนที่ดิฉันแรกรู้จักเสียก่อนที่จะสนิทสนมกัน”
“หวังว่าจะไม่เป็นการยากแก่คุณ ในการที่จะเรียนนิสัยผม” อุดมพูด นัยน์ตาจับตาหล่อนอย่างมีความหมาย “ถ้าคุณไม่รังเกียจ ผมจะเปิดโอกาสให้คุณได้เรียนบ่อยเท่าที่คุณต้องการ”
หล่อนยิ้มให้เขาอย่างงาม แล้วพาเขาเดินเฉียดมาทางประสิทธิ์นั่งอยู่ วิชัยลุกขึ้นจากที่นั่งเมื่อหล่อนหยุดยืนพูดกับพี่ชาย และเลื่อนเก้าอี้ในทีเชิญ
“นั่งเถอะค่ะ” หญิงสาวกล่าวตอบกิริยาของเขา “ดิฉันดีใจที่ได้ยืนเสีย/*124หน่อยเพราะนั่งมานานแล้ว”
“คุณหลวงฮี่ กำลังฮี่ ให้ฮี่ พี่ฟัง” ประสิทธิ์พูดขึ้นคว้ามือวิชัยแต่คว้าพลาดไปถูกบุหรี่วิชัยถืออยู่โดยแรง ถึงกับเปลวไฟร่วงกระจาย จึงสะบัดมือที่ถูกความร้อนร่อนอยู่ อนงค์ดุแกมหัวเราะว่า
“อะไรก็ไม่รู้ พี่ประสิทธิ์ ! มือไม้พองหมด พูดอะไรก็ไม่รู้เรื่อง คุณหลวงกำลังฮี่ ใครจะเข้าใจ”
“ฉันกำลังพยายามจะชี้แจงให้คุณประสิทธิ์ เชื่อว่าตัวเขากำลังไม่สบาย ต้องการถูกน้ำเย็นมาก ๆ” วิชัยบอก
“จริงของคุณหลวงค่ะ” อนงค์กล่าว ซ่อนความพิศวงในข้อที่หลวงอรรถ ฯ พูดกับหล่อนได้อย่างฉาดฉานไว้ในใจ “พี่ประสิทธิ์ไปนอนเสียเถอะค่ะ เดี๋ยวหลับอยู่ที่นี่เอง”
“ไม่สบายเป็นอะไร?”
“เปล่า ผม ฮี่ ฮี่ เปล่า ฮี่ ไป น้อง ไป พี่ จะ ฮี่ ฮี่ กับ ฮี่ หลวง”
อนงค์นั่งลงบนเก้าอี้ แล้วพูดกับบุรุษ ๓ นายที่ยืนอยู่ว่า
“โปรดเลื่อนเก้าอี้มานั่งที่นี่เถอะค่ะ ดิฉันจะอยู่กับคุณหลวงด้วย คุยกับพี่ประสิทธิ์เห็นจะไม่เพลิดเพลินนักหรอก”
ชายหนุ่มทั้งสองทำตามที่หล่อนบอก เมื่อได้นั่งลงแล้ว นายคนใช้ผู้มีความรอบคอบก็ได้ยกบุหรี่มาถือส่งให้อุดมตรงหน้า ก่อนที่จะหยิบบุหรี่ อุดมถามอนงค์ว่า
“คุณไม่รังเกียจหรือ?”
“ดิฉันชอบกลิ่นบุหรี่” หญิงสาวตอบ
อุดมหยิบบุหรี่พลางถามวิชัย
“บ้านคุณหลวงอยู่ที่ไหนครับ ผมอยากรู้จัก จะได้ไปหา”
“อยู่ที่ถนนกรุงเกษม เป็นเรือนไม้ หน้าบ้านมีต้นแคเป็นแถวข้างบ้านทางทิศตะวันตกเป็นตึกใหญ่ ทิศตะวันออกมีบ้านกำลังปลูกใหม่ อ้อ !-” หันมาทางอนงค์ “ดูเหมือนคุณสมพงศ์บอกฉันว่า บ้านนั้นเป็นบ้านของคุณอาของคุณ”
“ถูกแล้วค่ะ” อนงค์รับ
“ถ้าคุณอยากจะไปบ้านผม” วิชัยพูดกับอุดมต่อไป “เพื่อไม่ให้ลำบากแก่คุณ ในการต้องเทียวหา บอกกำหนดให้ผมทราบแล้วผมจะไปรับคุณเอง”
พูดแล้ววิชัยก็จุดบุหรี่ที่ตนถืออยู่ ด้วยไม้ขีดไฟที่คนใช้ส่งให้
“คุณจะไปรับผมที่ไหน? หรือคุณรู้จักบ้านผมแล้ว?” อุดมถามด้วยน้ำเสียงแสดงความประหลาดใจ
“รู้จัก” วิชัยรับพลางยิ้ม ทิ้งกลักไม้ขีดไฟลงในกระเป๋าดังแกร็ก ทำให้อนงค์ถึงกับต้องกัดริมฝีปากเพื่อกลั้นยิ้ม เพราะเห็นสีหน้าคนใช้ของหล่อนมีอาการตื่นและไม่รู้ที่จะจัดการอย่างไร ส่วนเขาพูดเรื่อยต่อไปว่า “ผมรู้จักเมื่อคราวมากรุงเทพ ฯ ก่อนที่จะไปสงขลา เพื่อนคนหนึ่งชี้ให้ดู”
“พิโธ่ ! น่าเสียดายจริง การโยกย้ายของคุณหลวงทำให้เราไม่ได้ติดต่อกัน นี่หากเคราะห์ดี เผอิญมาได้พบกันคืนนี้”
ต่อจากนั้นอุดมก็เป็นผู้นำการสนทนาเรื่อยไป อาศัยความใคร่ต่อการเรียนอัธยาศัยอันแท้จริงของผู้ที่หล่อนรู้จัก แม้โดยเผินหรือใกล้ชิดเฉพาะคืนวันนี้ อัธยาศัยของวิชัยและอุดมเป็นปัญหาที่อนงค์กำลังต้องการเรียน ดังนั้นหล่อนจึงนิ่งฟังเขาทั้ง ๒ พูดกันอย่างตั้งใจ อุดมสรรเสริญหลวงอรรถ ฯ เพื่อรักษาชื่อในเชิงสุภาพและปากหวานหรือสรรเสริญด้วยใจจริงเพราะเป็นความจริง? ข้อนี้อนงค์สงสัย นอกจากนี้แล้วยังมีเรื่องเกี่ยวแก่ความสนุก หล่อนอยากเฝ้าดูให้ถึงที่สุดว่า เมื่อหลวงอรรถคดี ฯ ออกจากบ้านหล่อน เขาจะมีไม้ขีดไฟติดตัวไปด้วยสักกี่กลัก
๑๓
/*126เอ๊ะ คุณหลวง ! มารับผมหรือมาตาม? ผมเข้าใจว่าวันนี้ผมไม่ช้านี่นา เพิ่ง ๗ นาฬิกากับ ๑๕ นาทีเท่านั้นเอง”
หลวงหาญผจญศึกตบบ่าหลวงรณชิต ผู้ซึ่งยืนเคียงอยู่กับเขาที่หน้าประตูบ้านพระศรีวิชัยบริรักษ์ แล้วพูดว่า
“ฟังซีเพื่อน ฟังคุณหลวงอรรถ ฯ ท่านว่า ท่านบอกว่าท่านไม่ช้า!”
“เอ! ผมจำได้แน่ว่าคุณหลวงนัดผมไปที่เหลาเวลา ๑๓.๒๐ นาฬิกานี่นา หรือนาฬิกาผมหยุด?” พูดแล้ววิชัยยกนาฬิกาข้อมือขึ้นแนบกับๆ หู
“แกกำลังจะไปไหน?” หลวงศักดิ์รณชิตถาม
“ก็ไปที่เง็กฮวยเหลาน่ะซิ”
“แกจะไปหาเตี่ยแกหรือ? ไอ้....่า....มนุษย์พรรค์นี้ก็มีอยู่ในโลกด้วย !”
วิชัยมีอาการงงอย่างมืดแปดด้าน ลงจากรถพลางถามว่า
“ผมจำชื่อเหลาผิดไปหรือ แต่ว่าชื่อไม่สำคัญอะไรนี่นา คุณหลวงนัด/*127ให้ไปที่เหลาที่เราไปกินเลี้ยงคราวศักดิ์เขาเชิญ ถูกไหมล่ะครับ”
“ถูก !” หลวงหาญ ฯ เน้นเสียงรับ
วิชัยหันกลับมาทางหลวงศักดิ์ ฯ
“แล้วยังไง?” เขาถาม “กันไปหาเตี่ย แกก็ไปหาก๋งซีนะ !”
“หนอยแน่ ! ยังจะมาต่อล้อต่อเถียง ชาตินี้เอาหินผูกคอไปถ่วงเสียละดีละ”
“อุบ๊ะ ! นี่มันยังไงกัน !” วิชัยบ่น *คุณหลวงอธิบายสักหน่อยเถิด”
“หลวงหาญ ฯ เขาเชิญวันอะไร?”
“วันที่ ๑๑ เวลา ๗.๓๐ นาฬิกา”
“แล้ววันนี้วันที่เท่าไหร่?”
“ก็วันที่ ๑๑ น่าซี”
“ไอ้บ้า !”
“ผิดอีก? วันที่ก็ผิด?” วิชัยถามทำเสียงละห้อย
“วันที่ ๑๒” หลวงหาญ ฯ บอก
“อั๊วไม่เข้าใจเลยละว่า ไอ้หมอนี่เป็นผู้พิพากษาอยู่ได้อย่างไรตั้ง ๑๕-๑๖ ปี” หลวงศักดิ์ ฯ ว่า “ไอ้....่า ! มันคงเอาคนใส่คุกเล่นเสียหลาย ๑๐ คนแล้วเพราะจำสำนวนความผิด”
“เมื่อคืนนี้คุณหลวงไปอยู่เสียที่ไหน?” หลวงหาญ ฯ ถาม “พวกเรารออยู่ที่เหลาจน ๒๐ นาฬิกา ไม่เห็นคุณหลวงไป หลวงศักดิ์ ฯ เอารถมาตามถึงที่นี่ คนใช้บอกว่าไม่อยู่ ออกจากบ้านไปตั้งแต่ทุ่มกว่า ๆ”
วิชัยส่ายหน้าพลางพูดอ่อย ๆ
“เสียใจเหลือเกินคุณหลวง ผมจำผิดไป เมื่อคืนผมไปรับประทานอาหารกับคน ๆ หนึ่งที่เขาเชิญไว้เหมือนกัน เมื่อวันที่เขามาเชิญก็ได้คิดแล้วแน่ใจว่าไม่ตรงกัน จึงได้รับปากกับเขา ผมยอมให้ลงโทษตามใจ จะปรับหรือจะจำก็แล้วแต่”
/*128“ปรับ !” หลวงหาญ ฯ ตอบแกมหัวเราะ “๑ โต๊ะ”
“กี่คน?” วิชัยถาม
“มาก ๆ แก เอาให้มาก ให้มันหมดเงินเดือน ๆ หนึ่งทีเดียว มันจะได้เข็ด”
เอาเท่าที่เขาเอากันเมื่อคืนนี้เท่านั้น” หลวงหาญ ฯ บอก
ได้ ! ด้วยความเต็มใจ เมื่อไรล่ะ นัดวันมาเถอะ”
นัดวันมาเถอะ แล้วพอถึงวันพ่อมหาจำเริญก็หายหัวไปเสีย แกจะต้องควักกระเป๋าของแกออกใช้ค่ากับข้าว หลวงหาญ ฯ เอ๋ย !”
ไม่หายน่า ! ถ้าเหลวคราวนี้ผมยอมให้คนที่ได้เชิญทั้งหมดเตะคนละ ๓ ทีจนครบ”
“ดีละ อั๊วจะอาสาเตะเอง เอาให้ลุกไม่ขึ้นไปเดือนหนึ่งเทียว”
วิชัยหัวเราะแล้วว่า
“ไม่ได้สัญญาว่าให้ใส่เกือกเตะนะ ตีนเปล่าเห็นจะพอทน ว่าแต่แกกับคุณหลวงจะไปไหนต่อกันอีกไหม ให้กันพาไปเลี้ยงเสียคืนวันนี้ก่อนเป็นอย่างไร?”
“ผมกินมาเสียแล้ว” หลวงหาญ ฯ บอก
“อั๊วก็เหมือนกัน”
“แล้วกัน ! เสียดายจริง ยังงั้นก็เข้าไปคุยกันในบ้านก่อน ไม่มีธุระอะไรไม่ใช่หรือ?”
“ธุระน่ะไม่มีหรอก---” หลวงศักดิ์ ฯ ตอบ “....แต่ว่า--แม่ยายอั๊วอยู่ไหม?”
“ไม่อยู่ ไปตั้งแต่บ่าย กว่าจะกลับเห็นจะดึกหรือบางทีอาจจะกลับพรุ่งนี้ก็ได้”
“ไปจั่วแล้วละซีท่า? บ้านยายมะยม?--ยังงั้นเราเข้าไปคุยกับเขาในบ้านเถอะ หรือแกว่ายังไง?”
/*129“หลวงหาญ ฯ ไม่คัดค้าน วิชัยจึงเปิดประตูให้นายทหารทั้ง ๒ เข้ามาในบ้าน
เมื่อได้เชิญให้ผู้เป็นแขกนั่งลงเรียบร้อยแล้ว เจ้าของบ้านก็กล่าวคำขออภัย แล้วก็เดินเข้าไปทางในเรือน สักครู่หนึ่งจึงกลับมาพร้อมด้วยขวดวิสกี้ ๑ ขวด โชดา ๑ ขวดและถ้วยแก้ว ๓ ใบ วางวัตถุที่กล่าวลงบนโต๊ะพลางว่า
“ขอเชิญท่านทั้ง ๒ ดื่มไปพลางพูดไปพลาง และดูปากข้าพเจ้าไปพลาง เพราะกระเพาะอาหารของข้าพเจ้าว่างมาหลายชั่วโมงแล้ว”
ในระหว่างที่วิชัย บรรเทาความหิวของตนเองด้วยกับข้าวกับไข่พะโล้และกุนเชียง เขามิได้สำนึกว่า ที่ในบ้านอีกบ้านหนึ่งมีอาหารอันประณีตจัดไว้พร้อมเพื่อคอยท่าเขา และเจ้าของบ้านนั้นกำลังครุ่นคิดถึงเขาด้วยความสนุกแกมสงสัย สนุกเพราะใคร่เห็นว่าเขาจะวางสีหน้าเป็นอย่างไร ในเมื่อจะได้ก้าวเท้าเข้าไปในที่ซึ่งเมื่อ ๒๔ ชั่วโมงที่แล้วมานี้เอง เขาได้แสดงความเผลอเรอไว้อย่างใหญ่ถนัด และสงสัยเพราะเกรงว่าเขาจะไม่มาให้ผู้คอยดูได้ดูเขาสมหมาย
อนงค์กลับจากดูเทนนิสชิงถ้วยก่อน ๑๙ นาฬิกาเล็กน้อย รีบแต่งตัวใหม่โดยด่วน และใช้ความพิถีพิถันแต่พอสมควร ดังนั้นจึงแต่งตัวเสร็จในเวลาไม่ถึงครึ่งชั่วโมง แวะเข้าในห้องรับประทานอาหาร ตรวจดูเห็นทุก ๆ สิ่งเหมาะเจาะเรียบร้อยตามที่ได้สั่งไว้แล้ว ก็เข้าในห้องรับแขกเปิดหีบเพลงเล่นเพื่อฆ่าเวลา
คอยอยู่ไม่นานเท่าไหร่ นายร้อยตรีชัดก็มาถึง
“อ้อมาแล้ว !” แม่สาวเจ้าของบ้านทัก ลุกขึ้นจากเก้าอี้ ยื่นมือทั้ง ๒ ข้างให้ผู้เป็นแขกพร้อมกับยิ้มอย่างสดใส ชัดจับมือหล่อนจรดริมฝีปาก
แล้วทั้งสองก็นั่งลงด้วยกันบนเก้าอี้คู่ตัวหนึ่ง
ในเวลาเดียวกันนั้น นายจำลองเดินเข้ามาในห้องมือถือหนังสือพิมพ์/*130แล้วก็ทักชัดว่า
“ฮัลโหลชัด !” หนังสือพิมพ์กางอยู่ต่ำกว่าระดับตาเพียงเล็กน้อย
“ฮัลโหล จำลอง !”
ผู้ทักก่อนนั่งลงบนเก้าอี้ที่ตรงมุมห้อง ไกลที่สุดจากที่ ๆ ผู้เป็นแขกนั่งอยู่
“พี่ใหญ่ของชัดทำไมถึงไม่มาพร้อมกับชัดล่ะคะ?” อนงค์ถาม
“วันนี้ไม่ได้พบกับพี่ใหญ่เลย” ชัดตอบพร้อมกับหัวเราะ “ชัดตื่นขึ้นพี่ใหญ่ออกจากบ้านไปแล้ว แล้วชัดออกจากบ้านก่อนเที่ยงนิดหน่อยและไม่ได้กลับไปอีก”
“จะมาหรือ” อนงค์ปรารภเบา ๆ แต่ไม่เบาจนถึงกับชัดไม่ได้ยิน เขาจึงตอบว่า
“มาซี สมพงศ์บอกชัดว่าพี่ใหญ่รับเชิญแล้ว”
“สมพงศ์ทำไม?” เจ้าของชื่อผู้ซึ่งเข้าประตูมาพอดีถามขึ้น แล้วเดินเข้ามาใกล้หนุ่มสาวทั้งสอง
“พี่ใหญ่รับกับคุณว่าจะมาไม่ใช่หรือ?”
“พี่ใหญ่รึ?” สมพงศ์ทวนคำถามแล้วหัวเราะอย่างขบขันที่สุด “คุณยังไม่ได้พบกับเขาเลยหรือตั้งแต่เมื่อคืนนี้?”
ชัดเกือบจะตอบตามความจริงว่า “ได้พบกันครั้งสุดท้ายเมื่อตอนบ่ายวันศุกร์” แล้วกลับได้คิดว่าไม่จำเป็น จึงตอบแต่เพียงสั้น ๆ ว่า “ยังไม่ได้พบ” สมพงศ์นั่งลงบนเก้าอี้ตัวหนึ่งแล้วพูดกับน้อง
“ถ้ายังงั้นละก็ไม่มาแน่”
สีหน้าของอนงค์แสดงความไม่พอใจด้วยความผิดหวัง ครั้นแล้วก็ตอบอย่างรวดเร็ว
“ไม่ได้ละ พี่สมพงศ์ต้องไปตามตัวมาให้ได้ คืนนี้เป็นคืนของสองคนพี่น้องนี่คะ ขาดไปเสียหนึ่งก็ไม่ดีซี อนงค์จะหมด...ไม่รู้ละ อนงค์อยาก/*131ให้มา”
สมพงศ์เม้มริมฝีปาก แล้วเลิกคิ้ว แล้วนิ่งคิด แล้วยิ้ม แล้วหัวเราะ ในที่สุดก็ลุกออกไปจากห้องและอนงค์ได้ยินเสียงเขาสั่งคนใช้ให้ไปหยิบเสื้อนอก ในระหว่างนั้นชัดกำลังถามอนงค์ถึงความหมายแห่งใจความที่หล่อนกับสมพงศ์พูดกัน
“พี่ใหญ่ของชัดน่ะ แสนจะแปลกละ” อนงค์อธิบาย ดวงตาเป็นประกายด้วยความสนุกและขบขัน “แกรับเชิญค่ำวันนี้ แต่แกมาเสียตั้งแต่เมื่อคืนนี้แล้ว”
“โอ๋ นั่นเขานึกยังไงขึ้นมานะ?”
“ไม่นึกกระไรหมด พอโผล่มาถึงก็ขอโทษออกตัวว่ามาช้าไป เพราะพี่สมพงศ์ไม่ได้กำหนดเวลาให้ แล้วก็นั่งโต๊ะกับเราอย่างหน้าตาเฉย”
“บ๊า ! พี่ใหญ่นี่เปิ่นจัง แล้วไม่สังเกตเห็นเสียด้วยซีว่าเจ้าของบ้านเขาไม่ได้เตรียมตัวไว้รับรองเลย”
“ไม่มีทางที่จะสังเกตเห็นด้วย เพราะเมื่อคืนนี้เราก็เชิญแขกมาหลายคน พี่ใหญ่ของชัดก็คงนึกว่าตัวแกเป็นแขกคนหหนึ่งเท่านั้น”
“บ๊า ! ยิ่ง ๕ แต้มใหญ่ แขกเหล่านั้นเขาจะนึกยังไง”
“ไม่มีใครนึกว่ากระไรอีกแหละค่ะ เพราะต่างคนต่างไม่รู้ตัวว่าจะพบกับใครบ้าง”
“แล้วสมพี่ใหญ่ไม่รู้จักใครเลย !”
“ผิดอีก มีคนที่รู้จักและชมเชยพี่ใหญ่มาก ๆ อยู่ที่นี่คนหนึ่งคือคุณอุดม”
“อุดม พัฒนศักดิ์ ใช่ไหม?”
“ใช่ค่ะ คุณอุดมเป็นเพื่อนที่พี่จำลองรักมากคนหนึ่ง”
ชัดพยักหน้า แล้วปรารภกึ่งถาม
“รู้จักกับพี่ใหญ่ได้อย่างไร ดูเหมือนอุดมกลับจากนอกเมื่อเร็ว ๆ /*132นี่เอง”
“เร็วที่ไหน เขากลับก่อนชัดเป็นนาน รู้จักกับพี่ใหญ่ของชัดมาตั้ง ๒ หรือ ๓ ปีแล้ว”
ฝ่ายสมพงศ์เมื่อมาถึงบ้านหลวงอรรถคดี ฯ แล้ว พอก้าวขึ้นบันไดเห็นเจ้าของบ้านก็ร้องว่า
“คุณหลวงนัดกับผมแล้วไม่ยักไปตามนัด !” พูดแล้วสมพงศ์ก้มศีรษะให้นายทหารทั้งสองนาย
วิชัยเกือบสำลักข้าวที่กำลังกลืน ทำตาโตมองดูผู้พูด งงจัดจนมิรู้ที่จะตอบว่ากระไร
หลวงศักดิ์ ฯ กับหลวงหาญ ฯ พากันหัวเราะ หลวงหาญ ฯ พูดว่า
“มาอีกรายหนึ่งแล้ว !”
วิชัยทิ้งช้อนส้อมลง ทำท่าสิ้นอาลัยแล้วว่า
“นี่ผมเป็นบ้าหรือใครเป็นบ้ากันแน่”
“ไม่มีใครบ้า” สมพงศ์ตอบ “เป็นแต่คุณหลวงรับกับผมไว้ว่าจะไปรับประทานข้าวกับผมค่ำวันนี้ แล้วไม่ไปเท่านั้น”
“ก็ผมไปมาแล้วเมื่อคืนนี้นี่นา ผมรับชวนไว้ถึงสองคืนเทียวหรือ?”
“คืนเดียวเท่านั้น” สมพงศ์ตอบ สนุกในการที่จะยั่ววิชัยให้มึนอยูในความมืดแปดด้านเป็นอันมาก “เมื่อคืนนี้เป็นคืนพิเศษ แต่ที่ผมเชิญคุณหลวงไว้น่ะคืนวันนี้ อาทิตย์ที่ ๑๒”
วิชัยลุกขึ้นจากที่ เดินหมุนอยู่ ๒-๓ ก้าว แล้วหันกลับมาที่สมพงศ์ “เชิญนั่งซีครับ” เขาบอกยกมือขึ้นลูบผม “คืนนี้เห็นจะต้องดื่มวิสกี้สักขวด แก้งง”
“นี่ผมมารับคุณหลวงนะครับ ชัดไปถึงบ้านผมนานแล้ว”
“อ้าว ! ยังงั้นก็ตาชัดบ้าน่ะซีบ้า ไม่ใช่ผมละ”
“ในโลกนี้ไม่มีใครเขาบ้าเหมือนแกหรอก” หลวงศักดิ์ ฯ กล่าว “มี/*133แกคนเดียวเท่านั้น เรื่องนี้อธิบายได้ง่ายนิดเดียว แกรับเชิญคุณสมพงศ์ไว้วันนี้ แกผ่าไปตั้งแต่เมื่อวาน ส่วนหลวงหาญ ฯ เขาเชิญเมื่อวานแกจะดันไปวันนี้”
วิชัยถอนใจอย่างยืดยาว ก้าวเท้ามายืนตัวตรงอยู่หน้าสมพงศ์ มือกอดอก ถามว่า
“ปรับหรือจำ?”
สมพงศ์ไม่เข้าใจในทันที หลวงหาญ ฯ จึงอธิบาย
“เพราะว่าเขาผิดนัด เขาจึงยอมให้คุณปรับโทษ”
“ผมตัดสินคนเดียวไม่ได้ ต้องเชิญคุณหลวงไปที่บ้าน อนงค์กำลังคอยอยู่”
วิชัยทำหน้าจืด
“ผมจะเอาหน้าของผมไปให้น้องคุณเห็นได้อย่างไร ในเมื่อผมได้สำแดงเปิ่นให้เธอเห็นไว้สด ๆ ร้อน ๆ”
“เห็นหน้าคุณหลวงแล้ว อนงค์จะไม่นึกถึงความเปิ่นเลย เพราะคุณหลวงเป็นคนที่สนุกที่สุด ! ใส่เสื้อเข้าเถิดครับ เร็ว ๆ เข้า”
วิชัยเดินไปยังเก้าอี้ที่แขวนเสื้อไว้ แต่ยังไม่หยิบขึ้นสวม พูดเสียงท้อแท้ว่า
“ผมกินข้าวหมดไปแล้วตั้งครึ่งชาม”
“ไม่เป็นไร ไปกินที่บ้านผมอีกครึ่งหนึ่ง แต่อย่างไร ๆ ผม ผมต้องได้ตัวคุณหลวงไป มิฉะนั้นอนงค์จะเสียใจมาก เสียแรงแกลงทุนทิ้งความสนุกกับเพื่อนฝูงหลายคนสำหรับจะคอยรับรองคุณหลวง”
วิชัยไม่เข้าใจในคำที่สมพงศ์กล่าว เรื่องลงทุนทิ้งความสนุกกับเพื่อนหลายคนนั้น แต่ไม่ติดใจจะซักถาม ค่อยยกเสื้อขึ้นสวมช้า ๆ และใส่ดุมทีละเม็ด พอถึงดุมสุดท้ายก็พอดีเห็นคน ๆ หนึ่งมายืนเยี่ยม ๆ มอง ๆ อยู่ที่บันได
/*134“ใครนั้นน่ะ?” เจ้าของบ้านถาม “เอ๊ะ เจ้าสุ่นมาทำไม”
สีหน้าวิชัยเต็มไปด้วยความวิตกอยู่แล้ว สาวเท้าไปรับกระดาษชิ้นเล็กจากมือนายสุ่น คลี่ออกอ่านได้ความว่า
“หมอกะคุณสมานไม่ถึง ๔ ทุ่มคืนนี้ คนเจ็บเรียกหาพี่ใหญ่มาเร็ว
ช้อย”
“แกมารถอะไร?” วิชัยถามนายสุ่น
“ผมมารถจักรยานครับ”
“แกไปเถอะ ฉันจะไปเดี๋ยวนี้”
กลับมาหาอาคันตุกะผู้กำลังมองดูเข้าด้วยความสนเท่ห์ วิชัยพูดด้วยน้ำเสียงมีกังวานเล็กน้อย
“ผมเสียใจมากที่ไปกับคุณไม่ได้ น้องเขยของผมกำลังจะตาย น้องสาวเขาให้มาตาม โปรดบอกน้องของคุณว่าผมขอโทษสำหรับเมื่อคืนและคืนนี้ด้วย”
ทั้งผู้เป็นแขกและผู้เป็นเจ้าของบ้านไปขึ้นรถพร้อมกัน แล้วก็แยกทางกันไป
แต่พอได้ยินเสียงรถยนต์แล่นเข้าบ้าน แล้วเห็นสมพงศ์เข้าประตูห้องมาแค่คนเดียว อนงค์ก็หน้านิ่วขึ้นทันทีว่า
“ไม่ได้ตัวหรือคะ? ตามไม่พบ?”
“พบ” พี่ชายตอบ “เตรียมตัวจะมากับพี่แล้ว พอดีน้องคนหนึ่งแกให้เด็กมาตาม ได้ความว่าน้องเขยกำลังจะตาย”
อนงค์เบือนหน้าไปทางชัดทันที เตรียมพร้อมที่จะกล่าวคำแสดงความวิตกและเสียใจ แต่นายทหารหนุ่มพูดขึ้นก่อนด้วยน้ำเสียงปราศจากความตื่นเต้น
“สามีพี่ช้อย แกควรจะตายเสียนานแล้ว หากว่ามีหมอดี ชะลอไว้ได้เป็นนาน”
/*135ก่อนที่อนงค์จะได้ถามเรื่องราวต่อไป ประสิทธิ์ก็โผล่เข้ามา ยังมิทันที่ตัวจะพ้นขอบประตู เขาพูดว่า
“คุณหลวง ฮี่ฮี่ คอยเสียเป็น ฮี่ฮี่....”
ไม่ทันที่จะได้ต่อให้จบประโยค สมพงศ์ก็ขัดขึ้นเสียก่อน
“คุณหลวงที่ไหน ! พอโผล่เข้ามาก็ฮี่ส่งไปยังงั้น” หันมาทางอนงค์และชัด “ไปคุยกันที่โต๊ะกินข้าวเถอะ พี่หิวจัง”
อนงค์แสดงความเห็นด้วย พลางเหลียวหาพี่ชายอีกคนหนึ่ง ครั้นไม่เห็น หล่อนก็ว่า
“พี่จำลองหายไปไหนเสียแล้ว พี่ประสิทธิ์ช่วยไปตามทีซีคะ”
ในเวลาต้นแห่งการบริโภค เป็นธรรมดาที่การสนทนาจะต้องเป็นเรื่องที่เกี่ยวกับโรคและอาการคนเจ็บหนัก ซึ่งเจ้าของบ้านเป็นฝ่ายถามและชัดเป็นฝ่ายตอบ พูดกันอยู่ใช่ว่าเพียง ๒-๓ ประโยค ทั้ง ๒ ฝ่ายผลัดกันตอบผลัดกันถามอยู่นาน ถึงกระนั้น แต่พอสิ้นเรื่องประสิทธิ์ก็เอ่ยขึ้นว่า
“คุณหลวงอรรถ ฯ ทำไม ฮี่ ฮี่ ฮี่ ทำไมไม่ ฮี่ ฮี่ มา?”
จำลองถอนใจดังฮืด? ชัดกลั้นยิ้ม สมพงศ์มองดูน้องชายคนสุดท้องอย่างสมเพช อนงค์หัวเราะและร้องว่า
“โธ่ ! พี่ประสิทธิ์ เขาพูดกันออกลั่นโต๊ะ คุณหลวงอรรถ ฯ มาไม่ได้ ต้องไปเยี่ยมน้องเขย เขาเจ็บหนักมาก ไม่ได้ยินหรอกหรือคะ?”
“ฮี่ ฮี่ อ้อ! ฮี่ ฮี่ พี่ไม่ทันฮี่....ฟัง”
“ไม่ฟังดอกหรือ” สมพงศ์ว่า “นึกว่าไม่ทัน ฮี่ แกฮี่จนฉันเกือบจะหายใจไม่ออกอยู่แล้ว”
อนงค์หัวเราะอีกและว่า
“มัวแต่นั่งเข้าฌานอยู่ได้”
“ไม่....ไม่....เปล่า....ฮี่....ฮี่....พี่เห็นชัด....ฮี่ ๆ ๆ ๆ”
“ชัด.........อะไรอีกล่ะคะ พูดให้จบซีคะ ไม่ยังงั้นก็ยิ่งเคยทีหลังยิ่ง/*136ติดใหญ่”
“ฮี่ ฮี่ ฮี่ ๆ ๆ ๆ ไม่ ๆ ๆ ฮี่ ฮี่ พ....”
“เออ ! ไม่ฮี่เสียได้ละเป็นการดี” สมพงศ์ตัดบท
เมื่อเสร็จการบริโภคแล้ว จึงย้ายจากห้องรับประทานอาหารไปนั่งที่เฉลียงข้างตึก จำลองเข้ารวมหมู่กับคนอื่น ๆ พอควรแก่จรรยาแห่งเจ้าของบ้านแล้ว ก็กล่าวคำขอโทษชัด และแต่งตัวออกจากบ้านไป สมพงศ์นั่งอยู่นานกว่านั้นเล็กน้อย แต่ในที่สุดก็เลี่ยงหายไปอีกคนหนึ่ง คงเหลือแต่ประสิทธิ์นั่งคอพับอยู่กับเก้าอึ้
เมื่อเหลืออยู่ด้วยกันเพียง ๓ คนทั้งคนที่หลับ ชัดก็เอนตัวพิงเก้าอี้ในท่าสบาย สายตาจับอยู่ที่วงหน้าแห่งเจ้าของบ้านสาว นิ่งเงียบกันอยู่นาน ภายหลังชัดจึงพูดขึ้น
“การแข่งขันเทนนิสวันนี้เป็นอย่างไรบ้าง สหายของอนงค์ได้ถ้วยหรือเปล่า?”
“ได้ค่ะ แหม ตอนต้นอนงค์ชักใจไม่ดี คิดว่าจะเหลวเสียแล้ว เวลาแรกสงัดเล่นเชื่องมาก ตรงกันข้ามกับคุณเอนก แต่ตอนหลังสงัดคล่องขึ้น เอนกเชื่องลง เห็นจะเป็นที่เสียกำลังไปในตอนต้นหมด เลยแพ้สงัด”
“เห็นจะถูก” ชัดตอบอย่างตรึกตรอง “เอนกเป็นคนมักตื่นเต้นไม่ว่าจะทำอะไร เพราะเช่นนั้นถึงที่สำคัญเข้าแล้วจึงสู้คนอื่นเขาไม่ได้”
“ชัดไปทำอะไรอยู่เสียที่ไหนถึงไม่ไปดู อนงค์สนุกมาก ใจคอวับ ๆ หวำ ๆ”
“เพราะมีใครคนหนึ่งที่อนงค์ตั้งใจช่วยเป็นอย่างมากอยู่ในคู่แข่งขันจึงสนุก ส่วนชัดไม่มีความเอาใจใส่กับใครเป็นพิเศษ อ้อได้ยินว่าสงัดของอนงค์จะเลี้ยงเพื่อฉลองถ้วยไม่ใช่หรือ ทำไมอนงค์จึงไม่อยู่ในเขาเหล่านั้น?”
“เพราะอนงค์จะต้องกลับมารับรองชัด”
“ขอบใจมาก สงัดของอนงค์มิสิ้นสนุกหรือ?”
/*137หล่อนไม่ตอบ กลับย้อนถามว่า
“ทำไมถึงใช้คำว่าสงัดของอนงค์?”
ชัดทำทีเหมือนเพิ่งสำนึกในคำพูดของตน แล้วตอบแกมหัวเราะ
“เพราะจะช่วยให้คำที่สงัดเคยพูดว่าอนงค์ของเขาฟังเพราะขึ้น”
หล่อนทำปากยื่นแต่พอน่าเอ็นดู และว่า
“อนงค์ยังไม่ได้เป็นของใคร และจะยังไม่เป็นอีกนานด้วย”
“แต่ในเวลานี้มีคนกล้าพอที่จะเรียก “อนงค์ของฉัน” ไม่ขาดปาก และไม่มีใครสนองความหกล้านั้นโดยประการหนึ่งประการใดเลย”
หล่อนขยับไหล่อย่างเบื่อแล้วว่า
“อนงค์ขี้เกียจยุ่ง แล้วก็ไม่เคยได้ยินกับหูด้วย”
“ดีละ ต่อไปนี้ชัดจะเรียกอนงค์ของชัดให้ทุกคำ”
มองดูดวงตาสีน้ำตาลแก่ที่มองหล่อนอยู่ด้วยแววยิ้ม เป็นดวงตาที่น่าดู พลางอนงค์พูดอย่างงอน
“ตามใจซี แต่ชัดไม่ควรเรียกเช่นนั้นต่อหน้าสงัด”
“เพราะเหตุใด?” ชัดถาม ขยับหลังออกห่างเก้าอี้ ตั้งตัวตรง
“เพราะว่าอนงค์คนเดียว จะเป็นทั้งของชัดทั้งของสงัดพร้อมกันไม่ได้”
นายทหารหนุ่มถอนใจอย่างโล่งอก “คำพูดประโยคก่อนทำให้ชัดรู้สึกพิกลทีเดียว” เขาบอก นิ่งอยู่ชั่วขณะ แล้วพูดต่อพลางก้มตัวลงมาข้างหน้าเล็กน้อย “ทำไมหนอ อนงค์จึงไม่ยอมเป็นอนงค์ของใครเสียสักที?”
“ชัดอยากให้อนงค์เป็นเช่นนั้นหรือ?”
เขาจับมือหล่อนมากำไว้โดยเร็ว และพูดเสียงใกล้กระซิบ “อยากให้อนงค์เป็นของชัด พูดพลางเขาจ้องดูหน้าหล่อน และบีบมืออันอ่อนละมุนเบา ๆ แต่หนักหน่วงเป็นเชิงวิงวอน
“ยังก่อนค่ะ” อนงค์ตอบ ทั้งน้ำเสียงและสีหน้าปราศจากอาการตื่น/*138เต้น “อย่าเพ่อก่อน ยังไม่ถึงเวลา”
เมื่อไหร่เวลาจะมาถึง?” ชัดถาม ทั้งสีหน้าและแววตา ทั้งน้ำเสียงเต็มไปด้วยความอ่อนโยน “อนงค์ไม่สงสารชัดหรอกหรือ อย่างน้อยขอให้พูดให้ชัดมีความหวังมากว่านี้สักหน่อย”
“ชัดมีสิทธิ์ที่จะหวังอยู่ตราบเท่าที่อนงค์ยังไม่แต่งงาน”
เขาก้มศีรษะลงจูบมือหล่อนนิ่งอยู่นาน แล้วจึงพูดว่า
“อนงค์ตอบกว้างนัก และไม่ให้เหตุผลด้วยว่า เหตุใดจึงไม่สงสารชัดบ้าง หรือชัดไม่ดีพอ”
หญิงสาวดึงมือจากเขาโดยละม่อม พลางตอบว่า
“อนงค์จะให้เหตุผลตามตรง แต่ชัดต้องสัญญาว่าจะไม่ใจน้อย แต่แล้วอนงค์มิได้คอยฟังคำสัญญา หล่อนพูดสืบไป “ชัดยัง- -ยังอายุน้อยนัก แก่กว่าอนงค์ปีเดียวเท่านั้น”
ชัดมองดูหล่อนอย่างฉงน อนงค์จึงว่า
“ไม่เข้าใจหรือคะ อนงค์จะอธิบายต่อเดี๋ยวนี้ อนงค์เป็นผู้หญิงสมัยใหม่ ใคร ๆ เขาว่ากันทั้งนั้น เช่นคุณอาของอนงค์เป็นต้น อนงค์ยอมรับว่าจริงในเรื่องการแต่งตัว การสมาคมและการอะไร ๆ อีกหลายอย่าง แต่ในการแต่งงานอนงค์มีความคิดเป็นผู้หญิงสมัยเก่า ถ้าได้แต่งงานแล้วอยากจะอยู่กับสามีด้วยความรักความปรานีประนอมจนตลอดชีวิต อนงค์กลัวการที่จะต้องหย่ากับสามี กลัวการระหองระแหงกับสามีด้วย เพราะฉะนั้นถึงอนงค์จะมีเพื่อนฝูงผู้ชายจนนับไม่ถ้วน อนงค์ก็ยังไม่รักใคร เพราะยังไม่เชื่อใจใครสักคนเดียว”
“หมายความว่า ชัดจะต้องรอจนกว่าจะได้พิสูจน์ตัวให้เห็นว่าดีพอกับอนงค์เสียก่อน” ชัดพูดอย่างเด็กดีแต่เสียงละห้อย “แต่ข้อนั้นเกี่ยวกับอายุด้วยหรือ?”
หล่อนยิ้มน้อย ๆ และค้าน
/*139“ไม่ใช่เช่นนั้น อนงค์ไม่ถือว่าความดีของตัวเป็นระดับสำหรับวัดความดีของคนอื่น คำว่าดีเป็นคำกว้าง และจะหาระดับสำหรับวัดก็ยาก สำหรับชัด อนงค์หมายความแต่เพียงว่า เวลานี้ชัดอายุยังน้อยต่อไป อาจจะเปลี่ยนใจได้ เพราะฉะนั้นเราควรจะรอไปอีก จนกว่าเราจะแน่ใจว่าเรารักกันจริงแน่แล้ว ชัดไม่มีใจนึกถึงผู้หญิงคนอื่นนอกจากอนงค์ อนงค์ไม่นึกถึงผู้ชายคนอื่นนอกจากชัด ถึงเวลานั้นเราจึงค่อยตกลงกันใหม่”
ชัดแหงนศีรษะพาดกับพนักเก้าอี้ในท่าอ่อนใจ พลางพูดช้า ๆ
“ถ้าชัดมีแก่ใจไปนึกถึงผู้หญิงอื่น นอกจากอนงค์ได้ก็เห็นจะเลวเต็มที”
หล่อนไม่ตอบ ยิ้มและนิ่งอยู่ในท่าตรึกตรอง
เวลาล่วงไปเกือบ ๕ นาที อนงค์เห็นชัดยังนิ่งเงียบอยู่ หล่อนจึงหยิบบุหรี่ส่งให้เขาพลางว่า
“สูบบุหรี่ซิคะชัด”
ชายหนุ่มกล่าวขอบใจ รับบุหรี่มาจุดสูบ พอเขาวางไม้ขีดไฟลงบนโต๊ะ อนงค์ก็หัวเราะแล้วถามขึ้นว่า
“คุณหลวงอรรถคดี ฯ เห็นจะเป็นคนสติลอยเป็นอย่างมาก”
“ไม่ลอยจะ ๕ แต้มอย่างเมื่อคืนนี้รึ?”
“ข้อนั้นอาจเป็นเพราะแกจำกำหนดผิด หรือนับวันผิดก็ได้ ซึ่งใคร ๆ ก็อาจผิดได้บางครั้งบางคราว ที่อนงค์ว่าแกสติลอยนั้นเพราะแกมีอาการอีกอย่างหนึ่งคือว่า แกจะใช้ไม้ขีดไฟของใครจุดบุหรี่ก็ตาม จุดแล้วเป็นใส่กระเป๋าของแก ไม่คืนเจ้าของ เมื่อคืนอนงค์นับได้ถึง ๕ กลัก 5 เป็นไม้ขีดสำหรับแขก ๒ กลัก ของพี่สมพงศ์กลักหนึ่ง ของคุณอุดมอีกกลักหนึ่ง”
“เรื่องของเขาต้องมีอะไรแปลก ๆ ยังงั้นเสมอ” เว้นระยะแล้วจึงพูดต่อ “เห็นจะเป็นเพราะโรคเส้นประสาท เป็นตั้งแต่รุ่นหนุ่มแล้วก็หาย /*140แล้วนานๆ ก็กำเริบขึ้นเสียที หัวใจอ่อน มีโรคมาก”
“ยังงั้นหรือคะ?” เป็นคำถามอย่างทึ่งไม่น้อย “อนงค์นึกว่าจะเป็นคนร่างกายสมบูรณ์เหลือเกินเสียอีก เพราะท่าทางดูแข็งแรงและหน้าตาก็ผ่องใส ดูหน้าตาอ๊อนอ่อนเหมือนคนอายุไม่ถึง ๓๐”
ต่อจากนี้ไป อนงค์ก็ได้เรียนรู้ประวัติส่วนตัวหลวงอรรถคดี ฯ จากปากคำของชัดหลายประการ ซึ่งเมื่อสรุปความแล้ว แม้อนงค์จะยังตัดสินความชั่วดีแห่งอัธยาศัยของวิชัยไม่ได้ถนัด เพราะผู้เล่าได้เล่าแต่การกระทำ หาได้จำแนกแยกแยะเหตุที่ก่อให้เกิดการกระทำ และผลที่ได้รับจากการกระทำให้แจ่มแจ้งไม่ ถึงกระนั้นอนงค์ยังพอใจในเรื่องราวที่ได้ฟังแล้วด้วยอย่างน้อยที่สุดก็เป็นอุปกรณ์ที่จะช่วยให้อนงค์เรียนรู้อุปนิสัยอันแท้จริงของพี่ชายนายชัดได้ในวันข้างหน้า
๑๔
ลงจากรถ วิชัยแทบจะวิ่งด้วยความร้อนใจ พ้นบันไดขึ้นไปแล้วเขาสาวเท้าผ่านห้องกลางอันมีทางทะลุถึงห้องคนเจ็บ โดยมิได้เอาใจใส่มองดูบุคคล ๓ คนที่อยู่ในห้องนั้น และเป็นบุคคลที่เขาไม่เคยรู้จักมาแต่ก่อน วิชัยนั่งลงถอดรองเท้าออก แล้วเดินด้วยฝีเท้าที่มีแต่ถุงเข้าในห้องที่สมานนอนอยู่
แพทย์ประจำ ๑ นาย กับพยาบาล ๑ นาง นั่งอยู่ริมเตียงคนไข้ ช้อยนั่งตาลอยอยู่ติดกับมุมห้อง พอเห็นหน้าพี่ชาย ช้อยก็คลานมารับแต่หาทันถึงตัวเขาไม่ สะอื้นสะท้อนขึ้นจากทรวงอกจะออกมาเป็นเสียง ช้อยจึงต้องใช้ผ้าเช็ดหน้าอุดปากไว้แน่น แล้วก็หมอบนิ่งซบหน้าอยู่กับพื้นกระดานนั่นเอง
ดูประหนึ่งว่ามีฌานพิเศษชนิดใดชนิดหนึ่ง แล่นมากระทบเจตสิก คนไข้ผู้กำลังหลับตาหายใจรวย ๆ อยู่ เผยอริมฝีปากขึ้น แล้วเปล่งเสียงแจ่มใสดังเสียงคนที่มิได้เป็นไข้ ออกวาจาว่า
“พี่ใหญ่ครับ !”
วิชัยคุกเข่าลงข้างเตียง มือแตะแขนคนไข้อย่างแผ่วเบา นายสมานก็หันศีรษะมาทางเขาอย่างรวดเร็ว จนไม่น่าเชื่อว่ามนุษย์ที่มีชีวิตกำลังจะออกจากร่างจะทำได้เช่นนั้น นัยน์ตาที่ปิดอยู่ก็เบิกกว้าง ดังจะล้นออกนอกกระบอกตา แต่เสียงที่พูดนั้นเบานักหนา จนแทบจะว่าลอดเสียงหายใจออกมาไม่ได้
“พี่ใหญ่”
“พี่ใหญ่มาแล้ว อยู่นี่ จะให้ผมทำอะไรให้หรือ”
คนเจ็บนิ่งไปนาน แรงหอบทำให้เห็นผ้าขาวบางที่คลุมหน้าอกกระเพื่อมขึ้นลงถี่บ้างห่างบ้างไม่เป็นระยะ ริมฝีปากขมุบขมิบ วิชัยเอียงหูเข้าไปจนชิด จึงจำได้คำว่า
“ฝากลูก--ฝาก--ช้อย”
“ทำใจให้ดีไว้” วิชัยพูดเสียงเบาแต่ชัดเจน “ไม่ต้องเป็นห่วง ทั้งลูกทั้งเมีย ผมรับ พี่ใหญ่สัญญาว่าจะดูแลให้อยู่เป็นสุข ได้ยินไหมอย่านึกถึงใครหมด นึกถึงแต่พระพุทธ พระธรรม กับความดีของคุณที่เคยทำไว้แล้วเท่านั้น”
นัยน์ตาคนไข้หรี่ลงทีละน้อย แต่มือขวานั้นยกขึ้นไขว่คว้าอากาศ วิชัยบรรจงจับมือนั้นวางลงบนที่นอนรู้สึกว่าคนไข้พยายามที่จะบีบมือเขาจึงบีบตอบเบา ๆ เสียงครอก ! ดังจากลำคอพร้อมกับเสียงพูดดังกว่ากระซิบว่า “เชื่อ....พี่....” แล้วทะลึ่งตัวขึ้นอีกครั้ง ลมพัดวูบ กระพือม่านหน้าต่างดังพึ่บ นายสมานก็ทิ้งตัวลงนิ่งสนิทไปในบัดนั้น
นายแพทย์เข้ามาตรวจดูชีพจร พอสัมผัสมือที่ทอดอยู่ทางริมเตียงข้างซ้ายแล้วก็ส่ายหน้า แสดงว่าถึงที่สุด วิชัยยังกุมมือที่อยู่ในมือตนไว้ในความอบอุ่นที่ยังเหลืออยู่ ริมฝีปากวิชัยนั้นสั่น และดวงตาก็ฝ้าฟาง
เสียงฝีเท้าคนเดินขวักไขว่ เสียงกระซิบ เสียงสะอื้นแล้วมีผู้นำเทียน/*143ขี้ผึ้งขนาดใหญ่ ในเชิงเทียนมาวางไว้บนโต๊ะใกล้เคียงศพ วิชัยจึงขยับตัววางมือศพลงเสีย จัดผ้าคลุมให้เรียบร้อย แล้วถอยหลังไปยืนพิงฝานิ่งอยู่
ความรู้สึกชนิดหนึ่งสะกิดให้เขาตื่นจากภวังค์ กระพริบตาแล้วมองไปตรงหน้า ก็สบดวงตาคู่หนึ่งกำลังจ้องดูเขาเต็มที่ ดวงตานั้นใหญ่ถึงแม้ขอบตาจะแดงกำก็เห็นได้ชัดว่าตาดำนั้นดำสนิท ความรู้สึกในตัววิชัยเปลี่ยนจากเย็นเยือกเป็นร้อนวูบ เขายกมือขึ้นเสยผม พลางส่งตัวขึ้นยืนตรง ตั้งสติถึงหน้าที่อันควรจะพึงกระทำต่อไป
นายแพทย์ไม่มีสิ่งใดที่จะต้องทำอีกแล้วจึงลากลับ วิชัยไปส่งที่ประตูบ้านและกล่าวขอบใจตามสมควร นางพยาบาลยังมิได้บริโภคอาหารค่ำวิชัยก็จัดการให้ได้บริโภค ในห้องศพยังรกด้วยเครื่องมือในการรักษาและพยาบาล วิชัยก็จัดให้เรียบร้อยพร้อมทั้งปลดมุ้งลงคลุมเตียงศพเสียด้วย เสร็จแล้วจึงออกมานั่งที่ระเบียงเรือนเรียกน้องสาวมาปรึกษาถึงการที่จะต้องทำในคืนวันนี้และวันรุ่งขึ้น
“เราควรจะบอกบิดามารดาของสมานรู้ในคืนนี้ทีเดียว หรือจะรอบอกพรุ่งนี้พร้อมกับส่งบัตรเชิญอาบน้ำศพ?” วิชัยถาม
ช้อยเม้มริมฝีปากอย่างขมขื่นแล้วตอบว่า
“ปรึกษาคุณอุไรดูซิคะ”
วิชัยมองดูน้องสาวอย่างสนเท่ห์ พอจะถามก็เห็นสตรีสาวรุ่นเดียวกับช้อยคลานออกจากห้อง แต่มิได้ออกมาคนเดียว แม่สาวเจ้าของดวงตาที่ได้จ้องเขาเมื่อครู่ก่อนคลานตามออกมาด้วย ผู้ที่เป็นสาวใหญ่กว่าพูดขึ้นว่า
“ทำตามหน้าที่ของเราก็แล้วกันคุณช้อย ไปเรียนเสียคืนนี้แหละ ให้คุณหลวงไปก็ได้”
“ไปไหน?” เสียงห้าว ๆ ถามออกมาจากประตูห้องแล้วตัวเจ้าของเสียงจึงตามเสียงออกมา นั่งลงที่ริมนอกชานห่างจากวิชัยเพียงเล็กน้อย
“ไปเรียนคุณพ่อว่าพี่สมานเสีย ๆ แล้ว”
/*144วิชัยเบือนหน้าไปทางผู้ที่ตอบ แล้วมองเลยไปถึงคนที่นั่งอยู่ทางเบื้องหลัง ผู้ที่มีบรรดาศักดิ์เป็นคุณหลวงตอบว่า
“ป่านนี้ท่านมิหลับเสียแล้วหรือ?”
อะไรคะยังไม่ทันจะยามหนึ่งเลย ท่านยังไม่นอนหรอกค่ะ”
“จริงหรือเธอ?” อีกฝ่ายหนึ่งกล่าว แหมเห็นจะเป็นที่ใจเรามันเศร้าเหลือเกิน ดูอะไรมันเงียบ ๆ เย็น ๆ ไปหมด เลยนึกว่าดึกเสียเต็มทีแล้ว” ทอดสายตามาทางวิชัย “ขอโทษ คุณมีนาฬิกาไหม กี่ทุ่มแล้วไม่ทราบ”
“๒๑ นาฬิกา ๑๒ นาที” วิชัยตอบเมื่อได้ดูนาฬิกาที่ข้อมือแล้ว
“นั่นยังไง เธอว่ายังไม่ถึงยาม !”
“ถึงยังงั้นท่านก็คงยังไม่นอนค่ะ คุณหญิงละก้อว่าไม่ถูก รีบไปเสียเดี๋ยวนี้เถอะค่ะทัน อ้อนี่ค่ะ คืนนี้ดิฉันไม่กลับไปนอนบ้านหรอก จะนอนเป็นเพื่อนคุณช้อย จันทรจะนอนอยู่กับพี่หรือจะกลับไปนอนบ้าน?”
วิชัยทวนชื่อนั้นในใจพลางแลไปทางเจ้าของชื่อ
“นอนที่นี่ดีเหมือนกันค่ะ จะได้อยู่กับพี่สมานเป็นคืนสุดท้าย” เป็นคำตอบที่ค่อนข้างแผ่วเบา
คุณหลวงลุกขึ้นจากที่นั่งเพื่อไปหยิบเสื้อนอก วิชัยย้ายจากที่เดิมไปนั่งชิดน้องสาวแล้วถามเบา ๆ
“มีที่นอนหมอนมุ้งแล้วหรือ?”
ดูเหมือนอุไรจะมีโสตประสาทไวอย่างประหลาดหล่อนพูดขึ้นว่า
“คุณให้ทองสุกเขาหยิบมุ้งกับหมอนมาให้ดิฉันด้วยนะคะ จะได้ไม่ลำบากแก่คุณช้อย”
“ไม่ต้องเอามาหรอกค่ะ” ช้อยค้านโดยเร็ว “ที่นี่มีพร้อมแล้ว”
“จริง ๆ หรือคะ ไม่ลำบากแก่เธอหรือ ดิฉันไม่ยอมให้เธอลำบากแม้แต่นิดเดียว คืนนี้ไม่ใช่คืนที่เธอจะต้องวุ่นวายกับคนอื่น วุ่นกับความทุกข์ของเธอก็พออยู่แล้ว”
/*145อันน้ำเสียงแสดงความปรานีจากใจจริง เมื่อกระทบหูผู้กำลังทุกข์หนัก มักทำให้ผู้เป็นทุกข์น้ำตาไหลง่ายยิ่งขึ้น ดังนั้นช้อยจึงจะพูดตอบหาออกไม่ เม้มริมฝีปากกลั้นสะอื้น แต่น้ำตาไหลพรากลงนองแก้ม
คุณหลวงลงบันไดเรือน ก็สวนกับหลวงศักดิ์ ฯ และภรรยาผู้ซึ่งกำลังจะขึ้นบันได บุรุษทั้ง ๒ หยุดมองดูกันอึดใจหนึ่ง แต่หาได้ทักกันไม่ ครั้นมาถึงระเบียงแล้ว เห็นสีหน้าช้อยกับคนอื่น ๆ ที่นั่งอยู่ในที่นั้น ช่วงก็ถามเสียงแหลม
“เสร็จเสียแล้วหรือ? พิโธ่พิถังเอ๊ย !”
“แกมาทันไหมวิชัย?” หลวงศักดิ์ ฯ ถามเสียงเบากว่าเสียงภรรยาหลายเท่า
“ทันพอดี พูดได้ ๓-๔ คำก็สิ้นใจ”
“พิโธ่พิถังเอ๊ย !” ช่วงพึมพำ “ยังจำพี่ใหญ่ได้หรือคะ?”
“จำได้หรือว่าอะไรบอกแกก็ไม่รู้” วิชัยตอบ “ยังไม่ทันเห็นหน้าเลยเรียกชื่อแล้ว”
“เธอเรียกอยู่ตั้งแต่คุณวิชัยยังไม่มาถึงแน่ะค่ะ” อุไรกล่าวเสียงสั่นเครือ
“รึคะ” ช่วงถามอย่างคล่องแคล่ว “พิโถพิถังเอ๊ย !”
“ช่วง !” หลวงศักดิ์ ฯ เรียกภรรยาเมื่อเห็นหล่อนยังหันหลังพาดมือไว้บนแหลมท้องอันยื่นจากระดับตรงแห่งร่างกาย “นั่งหรือยังล่ะ?”
“ฉันไม่นั่ง” ผู้เป็นภรรยาตอบ “จะไปดูหน้าศพสักหน่อย โธ่ ! น่าสงสาร” พูดแล้วช่วงก็เดินตรงไปที่ประตู แต่เมื่อถึงแล้วหล่อนหยุดชะงัก หันกลับมาพูดว่า “ช้อยไปกับพี่หน่อยซี คุณพี่คะ เข้าไปด้วยกันนะ”
ช้อยลุกขึ้น แต่หลวงศักดิ์ ฯ ทำหูทวนลม ถามวิชัยว่า
“แกมาทันได้พูดอะไรกันบ้าง?”
“เรียกพี่ใหญ่ ๒ หนแล้วก็บอกฝากลูกฝากเมีย ก่อนจะสิ้นใจทีเดียว /*146อุตส่าห์บอกว่า “เชื่อพี่” พอขาดคำก็ขาดใจ”
หลวงศักดิ์ ฯ ถอนใจใหญ่ นิ่งอยู่ครู่หนึ่งแล้วจึงว่า
“อีตรงก่อนตายนี่เรียกพี่ใหญ่เทียวนะ คงจะเห็นแกเป็นคนเดียวที่ลูกเมียจะพึ่งได้ ฝากตัวเต็มที่ แต่ก่อน ๆ ไม่เคยเรียกแกพี่ไมใช่หรือ?”
“แต่ก่อนเรียกคุณหลวง ตั้งแต่เจ็บมากนี่แหละมาเปลี่ยนเรียกพี่”
อีกครั้งหนึ่งหลวงศักดิ์ ฯ ถอนใจ
“เห็นจะห่วงลูกเมียเหลือเกินนะ เฮอ ! คนเอ๋ยคน มีพ่อแม่ก็เหมือนไม่มี ไม่มีเสียดีกว่านะอั๊วว่า”
“จุ๊ย์ ๆ” วิชัยขัด ชำเลืองตาไปทาง ๒ สาวที่นั่งอยู่ แต่สหายของเขาหารู้สึกตัวไม่ พูดต่อไปว่า
“จริง ๆ นะ คนอะไรใจโหดร้ายอย่างนั้น มีอย่างหรือลูกเจ็บจะตายโหงตายห่าไม่ได้โผล่มาดูสักคนเดียว”
วิชัยกระสับกระส่าย กระแอมและไอซ้ำ ครั้นหลวงศักดิ์ ฯ ยังแสดงท่าจะบ่นต่อเขาจึงต้องพูดขึ้นว่า
“นี่ นี่ ขอให้กันแนะนำ คุณอุไร กับคุณจันทร น้องของคุณสมาน”
“น้องร่วมบิดาค่ะ” อุไรเสริมด้วยรู้ทีวิชัย
“นี่หลวงศักดิ์รณชิต พี่เขยของช้อย” วิชัยพูดต่อรู้สึกหายใจสะดวกมากขึ้น
อุไรกับจันทรไหว้หลวงศักดิ์ ท่านนายทหารรับไหว้และมีสีหน้าอันจะกล่าวให้ถูกได้โดยยาก พอช่วงออกมาจากห้อง หลวงศักดิ์ ฯ จึงสวนทางเข้าไป ส่วนวิชัย ถูกน้องหญิงคนที่หนึ่งตั้งคำถามหลายข้อเกี่ยวแก่ผู้ตาย ซึ่งเขาให้คำตอบเป็นใจความเดียวกับที่ได้ตอบแล้วแก่น้องเขย
ครั้นเมื่อได้พูดถึงเรื่องราวของผู้ตาย จนเป็นที่จุใจด้วยกันทุกคนแล้ว จึงตั้งต้นปรึกษากันถึงเรื่องงานศพที่จะจัดทำในวันรุ่งขึ้น มีการพิมพ์บัตรเชิญอาบน้ำศพ และการสวดหน้าศพเป็นต้น ซึ่งวิชัยกับอุไรได้รับส่วนแบ่ง/*147หน้าที่คนละเท่า ๆ กัน
“เมื่อสวดครบ ๓ วันแล้ว” วิชัยกล่าวสืบไป “เห็นว่าควรจะนำศพไปฝากไว้ที่วัดใดวัดหนึ่ง โดยวิธีก่อที่ฝังอย่างถาวร”
ความเห็นนี้ทำให้ผู้ฟังนิ่งอึ้งไปนาน วิชัยจึงแสดงความเห็นอย่างตรงไปตรงมา เช่นเดียวกับที่เขาเคยทำเสมอเมื่อพูดถึงกิจการอันมิใช่เป็นของเล่น
“มีเหตุผล ๒ ประการ ซึ่งมีน้ำหนักเท่ากันที่ทำให้พี่แนะนำเช่นนั้น ประการที่หนึ่ง พี่ไม่เห็นด้วยกับการทำบุญ ๗ วัน ๕๐ วัน และ ๑๐๐ วัน ซึ่งเราต้องเชิญแขกเหรื่อมากเป็นการหมดเปลืองโดยใช่เหตุ ตรงกับคำว่าตำน้ำพริกละลายแม่น้ำ ประการที่สอง ลูกคุณสมานยังเล็กนัก อีกไม่ช้าก็จะลืมหน้าพ่อ และจะไม่มีความเอาใจใส่ในเรื่องราวของพ่อเสียเลย นับว่าชีวิตของเด็กขาดของสำคัญไปอย่างหนึ่ง ถ้าเราฝังศพไว้ แทนที่จะเผาแกจะได้นึกถึงหลุมศพที่แกต้องเห็นบ่อย ๆ เป็นการบังคับให้นึกถึงพ่อไปในตัว อีกทั้งเป็นการสมควรอย่างเอกอุ ที่เราจะละหน้าที่การเผาศพพ่อไว้ให้แก่ลูกของเขา”
ช้อยมีอาการไม่แน่ใจว่า ควรจะรับความเห็นของพี่ชายเป็นความเห็นของตนหรือไม่ จึงหันไปทางอุไรแล้วถามว่า
“คุณอุไรจะว่าอย่างไรคะ?”
ยังไม่มีคำตอบ เพราะอุไรเองก็ยังลังเล ภายหลังจึงอ้อมแอ้มออกมาว่า
“ดิฉันกลัวคุณพ่อท่านจะ--”
หล่อนไม่กล้าพูดมากกว่านั้น วิชัยเดาความที่หล่อนละไว้ได้ดี แต่เขาไม่เห็นเป็นการสมควรที่จะตอบ ส่วนหลวงศักดิ์ ฯ เข้าใจความถี่ถ้วนในเชิงระวังปากคำของวิชัยอยู่เหมือนกัน แต่ตนเองหารู้ที่จะอดกลั้นความรู้สึกไว้ได้ไม่ จึงพูดโพล่งออกมาว่า
/*148“เมื่อคนกำลังเจ็บ ไม่พยายามช่วยไม่ให้ตาย ครั้นคนตายแล้วจะยื่นมือเข้ามาเทียวหรือ ปล่อยให้คนที่เขาได้ทำให้มาแต่ต้นทำต่อไปซี”
อุไรหน้าเฝื่อนไปเล็กน้อย รีบออกตัวว่า
“ดิฉันน่ะไม่ว่ากระไรดอกค่ะ และอันที่จริงดิฉันก็ไม่ใช่เจ้าของศพ แต่ว่าคุณช้อยเธอถามดิฉันก็เลยเตือนเรื่องคุณพ่อขึ้น อันที่จริง พี่สมานเจ็บก็ได้คุณหลวงวิชัย ฯ คนเดียวเป็นธุระมาตั้งแต่ต้นจนจบ ดิฉันเองถึงใจอยากจะช่วยก็ช่วยอะไรไม่ได้ เพราะตัวอยู่ไกลเหลือเกิน” พูดได้เพียงนี้แล้วอุไรก็ร้องไห้
ถึงตอนดึก เมื่อหลวงศักดิ์ ฯ และภรรยากลับแล้ว และอุไรกับจันทรก็นอนหลับ วิชัยกับช้อยยังนั่งสนทนากันอยู่ที่ชานเรือนเช่นเดิม ช้อยจึงเล่าเรื่องราวความเป็นไปของ ๒ น้องสาวแห่งนายสมาน ให้พี่ชายฟังตามที่สามีของหล่อนได้เคยแจ้งให้ทราบไว้
อุไรกับจันทร เป็นบุตรที่เกิดโดยภรรยาน้อยของพระยาอุดมวรการ อุไรมีอายุ ๒๖ ปี อ่อนกว่านายสมาน ๕ ปี ส่วนจันทรนั้นอ่อนกว่าอุไร ๔ ปี ๒ พี่น้องนี้เกิดมาแล้วจากบิดาเดียวกับนายสมาน แต่ได้รับความยกย่องอยู่ในระดับสูงกว่าคนใช้ในบ้านของบิดาเพียงเล็กน้อยเท่านั้น คุณหญิงอุดมวรการมีลูกล้วนแต่เป็นชาย ส่วนเจ้าคุณสามีมีนิสัยรักเด็กผู้หญิง เพื่อป้องกันความรักอันเสมอหน้าซึ่งจะเกิดขึ้นได้ โดยความรักในบุตรีเป็นสายสัมพันธ์เชื่อมถึงผู้เป็นมารดา คุณหญิงจึงจงใจกีดกันลูกเลี้ยงทั้ง ๒ ให้ห่างเหินกับพ่อมากที่สุด ขีดแห่งอำนาจของท่านจะเปิดช่องให้ทำได้การเหยียบย่ำนานัปการ คุณหญิงมิได้ยกเว้นที่จะนำมาใช้ต่อเด็กหญิงทั้ง ๒ รวมทั้งมารดาของเด็กด้วย ตั้งแต่เล็กมาทั้งอุไรและจันทรไม่มีสิทธิ์เสรีที่จะเรียกพี่ชายคนหนึ่งคนใดว่าพี่ หล่อนต้องเคารพต่อเขาเหมือนหนึ่งบ่าวเคารพต่อนาย มองดูเขาเหมือนสัตว์โลกมองดูเทพเจ้า และเกรงกลัวเขาคล้ายกับนักโทษที่กลัวผู้คุม
/*149แต่บุตรชายของคุณหญิงหามีจิตใจเหมือนมารดาไปทุกคนไม่ และคนที่ไม่เหมือนที่สุดก็คือตัวนายสมานนั่นเอง
เมื่อเด็กทีเดียว สมานมักข่มขู่น้องเช่นเดียวกับที่ผู้ปกครองตามใจจนเคยตัว มักข่มขู่ผู้อ่อนกำลังกว่าตน แต่ครั้นเมื่อโตเป็นหนุ่ม รู้จักผิดชอบชั่วดีแล้ว สำนึกในความยุติธรรมที่มนุษย์ควรจะได้รับโดยเสมอหน้าสมานจึงเปลี่ยนทางดำเนินใหม่ ชั้นแรกทีเดียวเขาบังคับให้น้องหญิงทั้งสองคนเรียกเขาว่าพี่ พยายามหาความสนิทสนมจากน้องทั้ง ๒ เอื้อเฟื้อให้ปันสิ่งที่ควรให้ ตลอดจนพาไปเที่ยวด้วยในงานนักขัตฤกษ์ต่าง ๆ
เมื่อนายสมานเริ่มมีหนวดเขียว ๆ บนริมฝีปาก จันทรก็ยังตัดผมหน้าปรกหน้าผาก และผมสั้นเพียงคอทั้งนี้หมายความว่า สมานมีโอกาสทุกทางที่จะให้ความคุ้มครองแก่น้อง ซึ่งเขาภาคภูมิใจมิใช่น้อย ส่วนอุไรนั้น เขาเป็นหนุ่ม หล่อนแตกเนื้อสาว โตกว่าพอที่จะขัดคำสั่งพี่ชายในบางคราว ดังนั้นความรักที่นายสมานมีต่อจันทร จึงมีน้ำหนักเกินความรักที่เขามีต่ออุไรมาก
เมื่ออุไรอายุได้ ๒๒ ปี หล่อนได้วิวาห์กับหลวงธุรกิจกำจร ผู้ซึ่งเป็นคหบดีชาวสวรรคโลกและเป็นผู้มั่งคั่งด้วยสมบัติอันเกิดแต่การค้าไม้ขอนสัก ในเวลาที่ได้ข่าวว่ามีผู้มาสู่ขอ อุไรดีใจดังได้แก้วเพราะเป็นโอกาสอันดีที่จะได้พ้นจากความโหดร้ายของแม่เลี้ยงแต่เมื่อหวนคิดถึงว่า หล่อนจะไปเป็นสุขได้แต่ผู้เดียวละมารดากับน้องไว้ในความทุกข์ ความปิติก็เสื่อมคลายเกือบหมดสิ้น ๑ สัปดาห์กว่าที่อุไรเฝ้าวอนให้มารดาละเจ้าคุณสามีเสียเพื่อไปอยู่ด้วยกันกับหล่อน มารดาจะเชื่อฟังก็หาไม่ด้วยความรักความชื่อสัตย์ต่อสามียังมีน้ำหนักมากกว่าเหตุผลข้ออื่น ๆ ตามมติของหญิงชนิดมารดาของอุไรนี้ตราบเท่าที่สามียังเลี้ยงตัวซึ่งตัวจะทิ้งสามีเสีย นับเป็นการกระทำอันไม่ต้องด้วยประเพณีที่บรรพบุรุษได้เคยสั่งสอนอบรมมา
อุไรแต่งงานแล้วก็ไปอยู่กับสามีที่จังหวัดสวรรคโลก ได้รับความสุข/*150สมบูรณ์อย่างที่ไม่เคยได้รับมาแต่ก่อน หลวงธุรกิจ ฯ มิได้เป็นข้าราชการที่ได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็นหลวงนั้น เป็นรางวัลที่ทางราชการขอพระราชทานให้ เพื่อตอบแทนความเอื้ออารีต่อสาธารณประโยชน์ ซึ่งหลวงธุรกิจ ฯ กระทำอยู่เป็นนิจนิรันดร์
ในระหว่างนี้ จันทรคงผจญอยู่กับความทุกข์ซึ่งเกิดจากความอยุติธรรมอยู่เรื่อย ๆ ซ้ำร้ายในเวลาไล่เลี่ยกันนั้น นายสมานต้องออกไปจากบ้านโดยมิได้เยี่ยมกรายเข้ามาอีก ความสุขทั้งหลายที่จันทรได้รับจากพี่ชายคนนี้ก็ขาดลอยตามตัวเขาไปด้วย
๒ ปีต่อมา มารดาของหลวงธุรกิจ ฯ ถึงแก่กรรม อุไรยังยุ่งอยู่ด้วยงานศพ ก็ได้รับข่าวจากทางกรุงเทพ ฯ ว่ามารดาของหล่อนเจ็บหนัก นางธุรกิจกำจร จำใจต้องละธุระของสามีไว้ทางหนึ่ง รีบด่วนมาบ้านบิดาได้พยาบาลหญิงผู้ให้กำเนิดอยู่ ๗ วัน แล้วมารดาก็ตายจากไป
ดูออกจะเป็นการประหลาดที่จะกล่าวว่า แม่ตายเสียกลับทำให้ลูกเปนสุข แต่ความข้อนี้เป็นความจริงได้แก่ตัวจันทร เมื่ออุไรพ้นแล้วจากการถูกกดเป็นอิสระในการคิดการทำ ความกล้าก็เกิดขึ้นในตัวถึงกับอาจหาญขออนุญาตต่อบิดาจะพาน้องไปจังหวัดสวรรคโลกด้วย
พระยาอุดมาฯ เป็นคนรักลูกแต่เกลียดความรำคาญแม้อย่างน้อยที่สุด เหตุนี้ทำให้ท่านอยู่ในถ้อยคำภรรยาประดุจลูกอยู่ในคำแม่ คุณหญิงอุดม ฯ พอใจที่จะให้จันทรไปเสียจากบ้าน เพื่อหล่อนมิต้องอยู่กีดหน้าขวางตาความประสงค์ของอุไร ซึ่งเป็นความปรารถนาอันยิ่งใหญ่ของจันทรด้วย จึงสำเร็จอย่างราบรื่น
แต่นั้นมา อุไรกับจันทรได้พบปะกับนายสมานบ้างในเมื่อหล่อนมีโอกาสลงมากรุงเทพ ฯ และระหว่างที่นายสมานเจ็บหนัก เผอิญประจวบเหมาะหลวงธุรกิจมีธุรกิจเกี่ยวกับการค้าขาย จำเป็นต้องถือเอาบ้านในกรุงเทพ ฯ เป็นที่พักโดยไม่มีเวลาจำกัด ทั้งอุไรและจันทรจึงมีโอกาสได้/*151เห็นใจพี่ชายผู้มีคุณในวาระสุดท้าย
/*151คืนนั้น วิชัยหลับไปทั้งกังวลในกิจธุระและความเศร้าใจยังหนักอึ้งอยู่ในสมอง ถึงเช่นนั้นในเวลารุ่งอรุณ เขายังได้เห็นดวงตาดำสนิทคู่หนึ่งที่มีอำนาจทำให้เกิดความรู้สึกประหลาดขึ้นในตัวเขาเมื่อตอนหัวค่ำ
สะดุ้งตื่นขึ้นจากหลับพร้อมกับที่ดวงตาคู่นั้นจางหายไปในฝัน วิชัยพบตัวเองนอนอยู่บนเสื่ออ่อนในมุ้งเล็กขนาดกว้างยาวพอดีกับร่างกาย ความเย็นแห่งอากาศเมื่อน้ำค้างยังชื่นฉ่ำอยู่ตามใบหญ้า ทำให้วิชัยรู้สึกถึงความสำราญที่ได้นอนเหยียดยาวอยู่ใต้ผ้าห่ม เขาพลิกตัวหลับตาตั้งใจจะหลับต่อ แต่เสียงนกกาที่โผผินไปตามยอดไม้ร้องเตือนเพื่อนกันให้ออกจากรังเตือนวิชัยให้สำนึกถึงงานอันตนจักต้องปฏิบัติโดยด่วน แหวกประตูมุ้งมองออกไปในที่ว่าง เห็นแสงทองเรื่อเรืองจับขอบฟ้า หลวงอรรถคดี ฯ จึงสลัดผ้าห่มจากตัว แล้วลุกออกนอกมุ้ง
ยืนยืดร่างเต็มส่วนสูง ชูแขนขึ้นตรงทั้ง ๒ ข้าง สูดอากาศอันสดชื่นเข้าในร่างกายเต็มแรง ในทันใดนั้นหลวงอรรถคดี ฯ เกือบสำลักลมหายใจ ห่างจากตัวเขาไม่ถึง ๑๐ ก้าว หญิงหนึ่งยืนเท้าลูกกรง เคราะห์ดีหล่อนหันหลังให้ ถึงกระนั้นวิชัยก็รู้สึกทั้งร้อนทั้งหนาวพร้อมกัน รีบเสยผมให้เรียบร้อย ใช้แขนเสื้อชั้นในเช็ดหน้าโดยด่วนแล้วก็เดินไปยังตาปูที่สายมุ้งผูกโยงอยู่
เห็นจะเป็นฝีเท้าวิชัยทำให้หญิงคนนั้นตื่นจากภวังค์หันหน้ามาดู พอสบตาชายผู้ซึ่งกำลังชำเลืองแลดูหล่อน จันทรก็หลบตาโดยเร็ว แล้วหันหน้ากลับไปทางเก่า
วิชัยปลดสายมุ้งได้ ๓ สาย ก็พอดีช้อยออกมายังระเบียงที่เขายืนอยู่และทักว่า
“อ้อพี่ใหญ่ตื่นแล้ว อย่ายุ่งกับมุ้งเลยค่ะ เดี๋ยวดิฉันทำเองได้ ธุระร้อนกว่านั้นยังมี ไปล้างหน้าเสียก่อนเถิด”
/*152แต่หลวงอรรถคดีฯ มีนิสัยทิฐิในบางโอกาส เมื่อปลายเชือกเป็นปมเขายังแก้ไม่ออก ก็จะเอาชนะให้ได้ ตอบไปโดยไม่ละจากงานว่า
“เขียนหนังสือ ๒-๓ ตัวส่งข่าวให้คุณแม่รู้เสียก่อน แล้วสั่งให้คนที่บ้านพี่ส่งผ้าดำมาให้พี่ด้วย ผ้าพันแขนจะมีหรือไม่มีก็ไม่รู้ ถ้ามีส่งมาไม่มีก็แล้วไป”
พอพูดจบก็พอดีแก้ปมเสร็จ วิชัยรวบมุ้งโยนไว้กลางเสื่อแล้วก็เข้าไปในห้อง
เมื่อทำกิจที่จำเป็นเรียบร้อยแล้ว วิชัยกลับออกมาข้างนอก ก็เห็นจันทรกำลังคุกเข่าพับผ้าห่มนอนของเขาอยู่ และสิ่งที่เขาได้เห็นนั้นทำให้วิชัยมีความรู้สึกประหลาดอันจะอธิบายได้โดยยาก เขาจึงหัน ๆรีๆ อยู่ในความลังเล จะตรงเข้าไปขัดขวางแย่งงานมาทำเสียเองก็ไม่ใช่ จะปล่อยให้หล่อนทำต่อไปก็ไม่เชิง ในที่สุดวิชัยก็หลบหน้ากลับเข้าห้องและลงมือทำงานที่พึงจะทำได้ในเวลานั้น
อีกครึ่งชั่วโมงต่อมา วิชัยถูกเรียกให้ออกมารับประทานอาหาร หญิง ๓ คน คือ ช้อย อุไร และจันทรเข้าที่นั่งแล้ว สตรีสาวผู้อ่อนอาวุโสกำลังตักข้าวต้มใส่ชามแบ่งคนอื่น ๆ ดังนั้นจึงจัดว่าหล่อนได้ทำงานให้วิชัยอีกครั้งหนึ่ง
อุไรปราศรัยกับวิชัยอย่างสุภาพและสนิทสนม วิชัยก็ตอบโดยอาการเช่นเดียวกัน
บริโภคพลางปรึกษาถึงการงานกันไปพลาง ถึงกระนั้นวิชัยก็ยังมีเวลาพินิจดูลักษณะของหญิงสาวที่นั่งอยู่ตรงหน้าโดยละเอียดลออ สิ่งแรกที่เห็นโดยง่ายและสะดวกเพราะดูได้เต็มตา คือลำแขนซ้ายที่เท้าตึงรับน้ำหนักตัว แขนนั้นขาวผ่องทั้งกลมทั้งเรียวและอ่อนหยัด มือขวาจับช้อนตักอาหารมีผิวขาวละเอียด เช่นเดียวกับแขนประกอบด้วยหลังมืออวบนูน นิ้วเล็กเรียวหลังเล็บมีสีดังกลีบในบัวหลวงเมื่อแรกบาน และปลายเล็บขาวสะอาดเป็น/*153มัน ทรวดทรงของจันทรนั้นอ้อนแอ้น เมื่อขยับเขยื้อนเยื้องกรายก็ดูอ่อนระทวยไปทั้งตัว ใบหน้าของหล่อนเป็นรูปไข่ แก้มอิ่มผุดผาดหาตำหนิมิได้ จมูกเป็นสัน คิ้วดำเล็กและเรียว ขนตาทั้งหนาทั้งยาว ริมฝีปากจิ้มลิ้มมีส่วนสัดรับกันเหมาะเจาะทั้งริมฝีปากล่างและริมฝีปากบน อันความงามที่เป็นไปโดยธรรมชาติอันแท้จริงนี้ ยิ่งพิศยิ่งเห็นชัดและดูเด่นจับตาจับใจ จนแทบจะทำให้ผู้มีสติฟั่นเฟือน ความคิดในเชิงการงานก็เชื่องช้าลง ไม่ว่องไวเฉียบแหลมเหมือนเช่นเคย
๑๕
เย็นวันหนึ่งในเดือนธันวาคม อากาศค่อนข้างเย็น เพราะฤดูหนาวได้ย่างเข้ามาใกล้แล้ว ลูกหญิงคนสุดท้องของนางศรีวิชัย ฯ นั่งอยู่ใต้ต้นไม้ในบริเวณหลังบ้าน ห่างจากตัวหล่อนไปเล็กน้อย หนูนิดเด็กหญิงผู้มีร่างเล็กและแบบบางนั่งหั่นใบไม้เล่นง่วนอยู่คนเดียว
๒ เดือนผ่านพ้นไปแล้ว นับแต่วันที่สามีของช้อยได้ละร่างไปสู่ปรโลก แต่วันเวลาที่ล่วงพ้นไปนั้นมิได้ปัดเป่าความโศกของหญิงหม้ายให้ล่วงไปตาม ช้อยยังมีสีหน้าอันเศร้าซีด มีท่าเบื่อชีวิตและบางคราวก็มีอาการดิ้นรนฮึดฮัดมาแทรกแซงเป็นพิเศษด้วย
ความโศกที่ไม่สิ้นนี้ หาใช่ความโศกอันเกิดจากความดิ้นรนเรียกร้องผู้ตายให้กลับคืนมาใหม่ ความโศกที่เกิดจากการดิ้นรน มีอยู่อย่างรุนแรงสุดขีดในระยะ ๑๐ วันแรก แต่ได้เสื่อมสิ้นไปในไม่ช้า ส่วนความโศกที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน มีมูลเดิมจากความเสียดาย สิ่งแวดล้อมที่เคยมีในสมัยที่ตนครองชีพอยู่กับบุรุษผู้เป็นสุดที่รัก และให้หมดสิ้นไปในเวลาเดียวกับชีวิตของเขาดับลง ถ้าจะกล่าวว่าช้อยยังโศกนัก เพราะเสียดายสามี ดังนี้ก็ไม่แต่ความเสียดายในคนที่ตายไปแล้ว วิญญูชนย่อมระงับเสียได้ แม้ไม่สูญก็พอเสื่อม เพราะตระหนักอยู่แก่ใจว่า ถึงอย่างไรคนตายไปแล้วจักไม่ฟื้นคืนมา แต่ความเสียดายในสิ่งแวดล้อมนั้นยากที่จะหักให้หาย ด้วยภาวะความมีความเป็นที่ช้อยได้เคยผ่านมานั้นไม่เป็นภาวะอันเหลือความสามารถที่บคคลในฐานะเช่นช้อยจะทรงไว้ได้ ถ้าแม้ว่าอำนาจแห่งความทรงไว้นั้นขึ้นอยู่กับหล่อนโดยตรง
สิ่งแวดล้อมที่กล่าวนี้มีความสำคัญอยู่ที่ความสงบสุขในเคหะแห่งตน ความสงบสุขมีความสำคัญอยู่ที่ความอิสระในการคิดทำ สามีของช้อยเป็นชายที่สมบูรณ์ด้วยคุณสมบัติหลายประการ มีศีล มีความละอายต่อบาป มีความกรุณา และมีสัจจะ คือความจริง เป็นองค์คุณสำคัญประจำใจคอยกำกับควบคุมคุณสมบัติเหล่านั้นให้คงที่อยู่เสมอ อันชายที่มีคุณสมบัติดังกล่าวนี้ เมื่อได้มอบความเป็นอยู่แห่งชีวิตไว้กับหญิงใด มาตรว่าหญิงนั้นไม่มีกรรมชั่วติดตัวจนเหลือขนาด ก็เป็นธรรมดาที่จะได้รับความสุขใจเต็มเปี่ยม จนสามารถก้มหน้าต่อต้านสรรพอุปสรรคแห่งชีวิตได้โดยปราศจากความกระวนกระวาย เพราะเหตุฉะนี้ ช้อยจึงมีความรักความบูชาในสามีอย่างสูงสุด จนถึงกับน้อมนำใจตนให้เข้ารวมอยู่ในการคิดการทำของเขาจนเป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกัน ซึ่งเมื่อสรุปความแล้วก็เท่ากับช้อยมีอิสระในการคิดการทำตามใจตนทุกเวลา
อนึ่งช้อยแต่งงานเมื่ออายุ ๒๒ ปี ได้อยู่ร่วมกับนายสมานมาตลอด ๔ ปีกว่า คุณสมบัติของสมานได้กล่อมเกลาอุปนิสัยของหล่อนจนโอนเอียงตามอุปนิสัยของเขาไปได้มาก นอกจากนี้แล้วบุคคลผู้ครองเรือนมีความรับผิดชอบมากกว่าผู้อยู่ในปกครอง ถ้าแม้ว่าตนรู้สึกในความรับผิดชอบนี้ ก็ย่อมต้องมีความคิดความระวัง และรู้คิดรู้สังเกตจนมีความรอบรู้เพิ่มพูนขึ้นในตัว อาศัยเหตุ ๒ ประการ คืออิทธิพลของสามีรวมกับความรอบรู้ที่เกิดจากต้องรับผิดชอบ ช้อยจึงมีความคิดแตกฉาน มีไหวพริบในเชิงสังเกตสิ่งที่ผ่านหูผ่านตา และมีคุณสมบัติอันเกิดแล้วและเจริญขึ้นยิ่งกว่ากาลก่อนเป็นอันมาก
เมื่อสิ้นสามีเสียแล้ว สิ่งเดียวที่เหมาะและสมควรที่จะปฏิบัติ ก็คือกลับมาอยู่กับมารดา ซึ่งช้อยก็ได้ปฏิบัติแล้วโดยไม่ลังเล พร้อมกับหวังอย่างเต็มเปี่ยมว่าจะได้รับความประเล้าประโลมจากบ้าน อันเป็นที่เกิดนี้และความสงบสุขก็จะกลับเกิดแก่ใจ แต่ความหวังของหล่อนผิดไปอย่างคาดไม่ถึง.... เมื่อความสงบสุขไม่มีอยู่ในบ้าน บ้านจะให้ความสงนสุขแก่คนที่อาศัยอยู่ใต้ชายคากระไรได้
ในคืนแรกที่ช้อยจะได้อาศัยบ้านเดิมเป็นที่นอน หล่อนก็ได้ฟังข่าวเรื่องมารดาหาภรรยาให้น้อง ด้วยความเคารพและเชื่อมั่นในผู้ให้กำเนิด ช้อยก็เชื่อต่อไปว่า หญิงที่มารดาเลือกแล้วคงจะเป็นหญิงที่คู่ควรแก่น้องชายและความเชื่อนี้ทำให้หล่อนดีใจในข่าวที่หล่อนเชื่อว่า ในวันต่อ ๆ มาหล่อนได้ฟังเรื่องนี้อีก แต่ในที่สุดของเรื่อง ช้อยได้รับความรู้ใหม่ว่า นายร้อยตรีชัดไม่เห็นดีด้วยในความคิดของมารดา ตรงนี้แหละคือต้นเหตุแห่งความไม่สงบที่มีอยู่ในบ้าน
ชัดปกติอยู่บ้านน้อยที่สุด โดยมากเขาอยู่แต่เฉพาะเวลาหลับและก็น้อยที่สุดเท่าที่ชัดอยู่บ้านนี้ หญิงผู้ทรงอำนาจในบ้านจึงจะรู้พูดรู้ยิ้มอย่างแจ่มใส นอกจากนี้แล้วคุณนายย่อมมีสีหน้าบึ้งตึง วาจาก้าวร้าว มักบ่นว่าด่าทอผู้อยู่ในปกครองโดยปราศจากเหตุสมควร อันความจู้จี้จุกจิกของนางศรีวิชัย ทั้งบุตรหญิงบุตรชายย่อมเคยเห็นเคยได้ยิน แต่นิสัยเช่นนี้ย่อมมีแก่ผู้อยู่ในปัจฉิมวัยเป็นส่วนมาก จึงไม่เป็นการเกินกำลังของช้อยที่จะอดทน ข้อที่ทำให้หล่อนอัดใจเพียงอกแตกนั้น คือพี่ชายใหญ่ผู้ซึ่งมีความประพฤติอันไม่ควรแก่การต้องตำหนิ โดยอย่างหนึ่งอย่างใดกลับเป็นผู้ที่ถูกมารดารุกรานอยู่เสมอ
/*157ความพอใจทั้งหลายที่เรียกไม่ได้จากลูกคนเล็ก คุณนายชื่นจะรีดเค้นจากลูกชายใหญ่ สิ่งใดที่ลูกชายเล็กไม่กระทำ ท่านเคี่ยวเข็ญลูกชายใหญ่ดังหนึ่งจะให้เขาทำแทน ชัดกลับบ้านดึกหลายคืนซ้อนกัน ท่านบ่นว่าวิชัยไม่เตือนน้อง ถ้าวันใดวิชัยกลับบ้านผิดเวลาบ้าง ท่านก็ว่าเขาทำเยี่ยงไม่ดีให้น้องเอาอย่าง ๓-๔ เดือนที่ท่านพยายามเกลี้ยกล่อมจะให้ชัดไปดูตัวลูกสาวพระยาราญรอน ฯ ทั้ง ๓-๔ เดือนชัดพยายามบิดพลิ้วหลีกเลี่ยงได้ วิชัยก็มีส่วนผิดด้วยอีกในฐานให้ท้าย
เมื่อ ๒-๓ วันที่แล้วมานี่เอง ได้มีเรื่องคล้ายคลึงกับที่กล่าวมาแล้วเกิดขึ้นอีก ซึ่งช้อยยังฝังใจไว้จนถึงเวลานี้
วันนั้นหล่อนนั่งอยู่บนระเบียงเรือน วิชัยอยู่ในห้องกับมารดา ทั้ง ๒ จะได้พูดกันเรื่องอะไรก่อนช้อยไม่ทันฟัง เพิ่งเกิดความเอาใจใส่เมื่อได้ยินเสียงมารดาพูดว่า
“เต็มทีลูกของเรามันไม่รักดี ข้างเขาหรือค้อยคอย คอยจะให้คอยะช่วย ไอ้ของเราไม่เอาอะไรสักอย่าง”
ไม่ได้ยินเสียงตอบจากอีกฝ่ายหนึ่ง คุณนายชื่นพูดต่อไป
“ฉันดู ๆ เหมือนพ่อใหญ่เห็นดีกับน้องถึงได้ไม่ช่วยว่ากล่าวตักเตือนบ้างเลย”
“คุณแม่จะให้ผมเตือนเรื่องอะไรครับ?”
ก็เรื่องมีลูกมีเมียน่ะซี มีอย่างหรือขนมมาถึงปากแล้วจะปัดทิ้งเสีย อีกกี่ปีกี่ชาติถึงจะได้พบอย่างนี้อีก”
ถึงตอนนี้ ช้อยทายได้ทันทีว่าพี่ชายใหญ่ของหล่อนจะตอบมารดาว่ากระไร ด้วยเหตุว่าเขาได้เคยตอบมาแล้วมากกว่า ๓ ครั้ง และคำตอบที่หล่อนได้ยินในอึดใจหนึ่งต่อมาก็ตรงกับที่หล่อนทายไม่ผิดเพี้ยน
“ชัดบอกกับผมว่าไม่ชอบลูกสาวคุณหญิงมะยม ถ้าจะขืนให้เขาแต่งงานกับลูกสาวบ้านนั้น เขาไม่รับรองว่าเขาจะไม่เสียคนทีหลัง ดังนั้นผม/*158ก็หมดปัญญา
“ปัญญาของแกน่ะไม่หมดง่าย ๆ หรอก ฉันรู้แต่ว่าแกเห็นดีเห็นถูกที่น้องแกพูดอย่างนั้น เพราะว่ามันเข้าสมัย ลูกโตแล้วทำอะไรต้องเอาแต่ใจ พ่อแม่เท่ากับหมาตัวหนึ่ง จะว่าอะไรฉันก็ไม่กลัว”
วิชัยไม่ตอบ และช้อยอยู่ห่างเขามากเกินไปจึงมิได้ยินเสียงลมหายใจที่เขาถอนขึ้นอย่างยืดยาว แต่หล่อนรู้ว่าเขาทำดังนั้นเพราะคุณนายชื่นพูดว่า
“เรียกมาปรึกษาหารืออะไรหน่อยก็ถอนใจ! เบื่อแม่เสียเต็มที ถึงทีคนอื่นละวิ่งไปประจบเขาได้ร่อน ๆ”
“เรื่องพ่อชัดเป็นเรื่องที่หนักอกผมมาก” ผู้เป็นบุตรตอบช้า ๆ “ผมเองเป็นแต่พี่เขา ไม่ใช่พ่อ จะบังคับเขานักก็ไม่ได้ อีกอย่างหนึ่งตาชัดเวลานี้อายุก็ยังน้อย เงินเดือนก็ยังน้อย ใช้สำหรับตัวเองคนเดียวยังไม่ค่อยจะพอ จะพอสำหรับเลี้ยงเมียด้วยอีกหรือ ถ้าจะให้แกมีเมียไว้สำหรับเลี้ยงตัวแก ผมเองก็ไม่เห็นดี รู้สึกว่าผิดวิสัยลูกผู้ชาย”
คำตอบนี้เป็นอีกคำหนึ่งที่ช้อยเคยได้ยินแล้วหลายครั้ง จึงทายได้อีกว่าผลแห่งคำตอบนี้จะเป็นอย่างไร คุณนายชื่นหัวเราะเสียงกร้าว พูดสวนควันขึ้นทันที
นั่นไหมล่ะ ฉันว่าแล้วว่ามีคนให้ท้ายพ่อชัด มันถึงได้ดื้อดานนัก ถึงว่าเถอะน่า ลูกคนนี้แต่อ้อนแต่ออกไม่เคยเป็นเด็กหัวแข็งเลย มีคนหนุนมันถึงได้กำเริบไม่กลัวแม่”
ช้อยมีความรู้สึกใคร่จะจับเก้าอี้หรือโต๊ะที่อยู่ใกล้มือฟาดลงกับกระดานโดยแรง หรือมิฉะนั้นก็ฉีกเสื้อผ้าที่แต่งอยู่ให้ขาดวินาศไปกับมือ แต่น้าเสียงของวิชัยที่ดังมาถึงหูช้อยนั้น มิได้แสดงว่าเขามีความรู้สึกอันใกล้เคียงกับความรู้สึกของหล่อนแม้แต่น้อย
“ผมไม่เคยพูดกับตาชัดอย่างที่ได้พูดกับคุณแม่เดี๋ยวนี้เลยครับ”
/*159“ก็แล้วแกมาพูดกับฉันทำไมล่ะ แกจะเป็นครูสอนแม่หรือ?”
“มิได้ครับ ผมเรียนคุณแม่เพื่อจะให้เข้าใจว่า ผมมีเหตุผลอย่างไรจึงไม่กระตือรือร้นให้ตาชัดแต่งงาน”
“เหตุผล ! เอะอะอะไรก็เหตุผล เหตุผลของแกมันก็เรื่องไม่ทุกข์ไม่ร้อน น้องจะระยำป่าหมาอย่างไรก็ช่าง เที่ยวกลางกลางค่ำกลางคืนกลับดึกกลับดื่นก็ช่างมัน อย่าว่าเลยพ่อใหญ่ดีอยู่แล้ว สบายแล้วนี่ พ่อชัดจะเป็นอย่างไรก็ช่างมันปะไร !”
ช้อยอกเต้น อึดอัดอยากจะร้องไห้ กัดริมฝีปากเงี่ยหูคอยฟังต่อไป จึงได้ยินเสียงวิชัยตอบแก่มารดาของเขาว่า
“ถ้าเราช่วยกันสนับสนุนให้ชัดได้แต่งงานกับผู้หญิงที่เขาชอบ บางทีเขาจะกลับเป็นคนดีได้ เพราะเขาก็เป็นคนฉลาด ได้เล่าเรียนรู้แล้วว่าสิ่งใดดีสิ่งใดชั่ว”
“ก็เชิญจัดกันเข้าซี หลานสาวเขาบ้านโน้นใช่ไหมล่ะ แม่ประแหลดคนนั้นน่ะ เอาเถอะ วันไหนก็วันนั้นแหละ แกทั้งพี่ทั้งน้อง อย่าได้เหยียบย่างเข้ามาในบ้านฉันอีกเลย”
“มิได้ครับ คุณแม่ ผมเองก็ยังไม่ทราบแน่ว่าชัดชอบอนงค์ ที่ผมพูดหมายความว่าผู้หญิงทั่วไป ถ้าชัดเขาชอบ และคุณแม่ไม่เกลียดจนเหลือเกินก็ควรจะผ่อนตามใจเขา ดีกว่าจะบังคับให้เขาตามใจเราฝ่ายเดียว เพราะว่าเขาบอกอยู่โต้ง ๆ แล้วว่าถ้าเขารักเมียเขาไม่ลง เขาจะเสียคนภายหลัง คุณแม่จะร้อนใจมากขึ้น ไหนจะเกรงใจผู้ใหญ่ทางฝ่ายโน้น ไหนจะเป็นห่วง พ่อชัดของเรา คุณแม่โปรดตรองดูเถอะครับ?”
คุณนายชื่นยังไม่ได้ตอบในทันที แต่ผู้ที่นั่งอยู่นอกห้อง บันดาลโทสะจนตัวสั่น โกรธแม่ว่าอยุติธรรม โกรธพี่ชายว่าช่างทนได้ ไม่เห็นประโยชน์ที่จะฟังต่ออีกจึงลุกไปเสียที่อื่น
นึกถึงพี่ชายคนใหญ่ ช้อยถึงกับเคยสงสัยว่าตัวเขานั้นประกอบขึ้น/*160ด้วยอิฐด้วยปูนหรืออะไรกันแน่ จึงช่างกระไร ดูเหมือนเขาไม่มีการเกรี้ยวกราดของมารดา ทางพุทธศาสนาท่านสอนไว้ให้ระงับความโกรธด้วยความไม่โกรธ ธรรมข้อนี้ช้อยเห็นว่า มีคนสามัญน้อยนักจะปฏิบัติตามได้โดยสม่ำเสมอ แต่สำหรับวิชัยเห็นทีเขาจะมีนิสัยไม่โกรธมาแต่อ้อนแต่ออก จึงเคร่งอยู่ในธรรมข้อนี้โดยไม่หวั่นไหว อย่างไรก็ตาม วิชัยทนต่อความโกรธของมารดาได้มากเท่าใด ความเศร้าใจของช้อยก็มากขึ้นเท่านั้น ด้วยว่าหล่อนต้องเผชิญกับความจริงอีกประการหนึ่งที่ไม่เคยคิดค้นกันมาก่อน คือหล่อนสังเกตเห็นว่า หญิงผู้ที่หล่อนเคารพบูชาไว้ในที่สูงประหนึ่งบูชาพระนั้น มีนิสัยขลาดต่อความแข็งกระด้างและกล้าข่มขู่ความลมุนละม่อม ดังนั้นผลแห่งการปฏิบัติของวัยจึงไม่งอกเงยอยู่ได้ยืดยาว
เสียงฝีเท้าคนเดินทำให้ช้อยตื่นจากภวังค์ และเงยหน้าขึ้นดู ก่อนที่จะเห็นตัวผู้เป็นเจ้าของเสียงนั้น ก็เห็นหนูนิดลุกแล่นไปข้างหน้า ครั้นแล้วจึงได้เห็นวิชัยอุ้มหลานขึ้นใส่บ่าพามายังที่หล่อนนั่งอยู่
“ไม่อยู่กินเลี้ยงกับคุณแฝดดอกหรือ?” เขาถามหล่อนด้วยสีหน้ายิ้มแย้มตามเคย “พี่ผ่านหน้าบ้านมาเห็นคนนั่งเป็นกลุ่มอยู่ที่หน้าเรือน เข้าใจว่ากำลังเลี้ยงอะไรกันอยู่”
“คุณแฝด” เป็นนามที่วิชัยใช้เรียกคุณแม้นกับคุณเมี้ยน เนื่องจากเขาเคยรู้ว่าคุณทั้ง ๒ เป็นพี่น้องฝาแฝด ครั้นได้พบกับท่านทั้ง ๒ แล้ว เห็นจริงด้วยกับคำที่สมพงศ์ว่าท่านเหมือนกันจนเกือบจะหาาที่ผิดเพี้ยนไม่ได้ ดังนั้น เมื่อจะกล่าวนามสตรีคู่นี้ เพื่อที่จะไม่ต้องแยกท่านทั้ง ๒ ออกจากกัน เช่นเดียวกับที่ท่านทั้ง ๒ ไม่เคยคิดจะแยกตัวของท่านจากกันและกันเลย วิชัยจึงขนานนามท่านเสียใหม่ให้เรียกง่ายขึ้น แต่พึงเข้าใจว่าในเมื่ออยู่ต่อหน้าคุณทั้ง ๒ หรือแม้เพียงต่อหน้าญาติของคุณทั้ง ๒ แล้ว เขาหาบังอาจเรียกนามที่เขาขนานขึ้นเองไม่ ด้วยเกรงจะเป็นการขาดต่อความเคารพต่อวัยวุฒิบุคคล
/*161ช้อยตอบคำถามของพี่ชายว่า
“ลูกหลานของท่านมากันหลายคน มีฉันคนเดียวไม่ได้เป็นญาติ งานการที่ทำเมื่อตอนบ่ายก็เสร็จหมดแล้ว ขี้เกียจอยู่ยุ่มย่ามเลยกลับมาเสียก่อน รับประทานข้าวแล้วถึงจะไปช่วยทำงานตอนกลางคืนอีก”
“พ่อชัดเขาไปที่นั่นหรือเปล่า ?” วิชัยถาม
“ไม่ทราบค่ะดิฉันไม่พบเขานี่ บางทีเวลานี้เขาจะอยู่ที่นั่นกระมัง”
“เวลานี้เขาอยู่บนเรือน พี่มาถึงพร้อมกับเขาพอดี นี่คุณแม่อยู่ที่ไหน?”
“ไม่ทราบอีก ดิฉันเข้าทางประตูนี้” หล่อนชี้ไปยังประตูเล็กที่ติดต่อกับบริเวณบ้านใหม่ “แล้วก็นั่งอยู่ที่นี่ ยังไม่ได้ผ่านไปทางหน้าเรือนเลย”
“หนูทานข้าวแล้วหรือยังจ๊ะ?” วิชัยถามเด็กน้อยที่อยู่บนบ่า พลางเลื่อนตัวแม่หนูลงมาต่ำเพียงระดับเอว หนูนิดซบศีรษะลงกับบ่าเขา แต่หาปรารถนาตอบคำถามที่เขาถามแล้วไม่
“ลุงถามทำไมไม่ตอบล่ะจ๊ะ” ช้อยว่า แล้วหล่อนก็ทำหน้าที่ตอบเสียเอง “แกทานแล้วค่ะ พี่ใหญ่ไปอานน้ำเสียเถอะ ประเดี๋ยวเราจะได้รับประทานกันบ้าง วันนี้กลืนข้าวเห็นจะไม่สู้ฝืดคอ”
“ทำไม? มีอะไรพิเศษหรือ? คุณแฝดส่งมากระมัง?”
ช้อยยิ้มพลางสั่นศีรษะและตอบว่า
“ไม่ใช่หรอกค่ะ ดิฉันหมายความถึงพ่อชัดเขาอยู่บ้าน คุณแม่ท่านคงไม่บ่นใครหรือด่าใคร”
วิชัยยิ้มตอบน้องสาวแล้วก็อุ้มหลานเดินไปที่เรือน ส่วนช้อยยังไม่สมัครจะเปลี่ยนที่ จึงคงนั่งใช้เวลาให้ล่วงไปในการรำพึงต่อไปอีก
ความประหลาดของทางดำเนินแห่งชีวิตที่บุญและกรรมปรุงแต่งมาได้กับเสียเป็นของคู่กัน กรรมบันดาลให้ช้อยเสียบุรุษผู้ยอดดีไปคนหนึ่งแล้ว ทำให้หัวใจที่เคยเสพความดีอ้างว้างเหลือแสน ครั้นแล้วบุญก็มา/*161บันดาลให้หล่อนได้ติดต่อสมาคมกับสตรี ๒ นาง ซึ่งเป็นโอกาสให้หล่อนได้พบรอยแห่งความดีละม้ายเหมือนเมื่ออยู่กับนายสมาน ผิดกันแต่เพียงว่าฝ่ายหนึ่งเป็นหญิง อีกฝ่ายหนึ่งเป็นชาย แม้ว่ามีคุณสมบัติเสมอกัน แต่วิธีที่จะระบายความดีออกโปรยปรายแก่ผู้อื่นนั้น ย่อมยิ่งและหย่อนกว่ากันในเชิงแข็งและอ่อน
เมื่อยังอยู่ในวัยสาว คุณแม้นกับคุณเมี้ยนเคยรับหน้าที่เป็นครูอยู่ในโรงเรียนที่ช้อยกำลังศึกษา ครั้นเมื่อช้อยเป็นหม้ายและได้กลับมาอยู่กับมารดา ได้พบคุณทั้ง ๒ ในเวลาที่ท่านมาดูบ้านใหม่ ผู้เป็นศิษย์แสดงความเคารพ โดยอ่อนน้อมเท่าที่เคยแสดงในเมื่อตัวเป็นเด็ก ฝ่ายผู้เป็นครูก็ปราศรัยโดยอ่อนหวาน เพียบพร้อมด้วยอัธยาศัยไมตรี จึงต่างฝ่ายต่างมีความชอบพอซึ่งกันและกัน และได้ติดต่อพบปะกันอย่างสนิทสนมเรื่อยมา
คืนนี้นางศรีวิชัย ฯ จะไปดูละครร้องกับลูกสาวคนใหญ่ หลวงศักดิ์ ฯ มีใจเอื้ออารีรับจะพาแม่ยายกับภรรยาไปส่งที่โรงละคร ตัวเขาเองจะเลยไปที่อื่นแล้วจะกลับมารับเมื่อใกล้เวลาละครเลิก ในระหว่างที่รับประทานอาหาร คุณนายชื่นชวนบุตรชาย ๒ บุตรหญิง ๑ ให้ไปด้วยกับท่าน และได้รับคำตอบเชิงปฏิเสธโดยสุภาพ เป็นเหตุให้คุณนายนึกฉิวอยู่บ้าง หากได้ความอารีของเขยใหญ่ซึ่งนานทีจะมีสักครั้ง ชะโลมใจอยู่เป็นทุน และการที่ได้นายชัดร่วมโต๊ะอยู่ด้วยชะโลมซ้ำ ความฉิวของคุณนายจึงไม่กลายเป็นความโกรธ
เมื่อมารดาไปแล้ว วิชัยเดินไปส่งช้อยที่ประตูเล็กติดต่อกับเขตบ้านคุณแม้น ครั้นแล้วเขาเองก็เดินดูต้นไม้ภายใต้แสงจันทร์ เบื่อเดินแล้วมานั่งเก้าอี้ที่สนาม เบื่อนั่งอีกจึงขึ้นเรือน
เห็นชัดนอนอ่านหนังสืออยู่ที่เฉลียง ท่วงทีจะเพลิดเพลินมากเพราะแม้แต่ได้ยินเสียงฝีเท้าก็ยังไม่เหลียวแล ไม่อยากรบกวนความสำราญน้อง วิชัยจึงลดฝีเท้าให้เบาแล้วเลยขึ้นไปชั้นบน
/*163เข้าในห้องของตัวเอง หมุนไปหมุนมาด้วยว่าไม่รู้จะทำสิ่งใดเพื่อฆ่าเวลา พอเหลือบเห็นสมุดที่รวมรูปอันตัวเขาเองเป็นผู้ถ่าย วางอยู่บนโต๊ะหนังสือ วิชัยจึงเปิดไฟฟ้าตั้งใกล้โต๊ะนั้นขึ้น แล้วนั่งลงพลิกสมุดดู
พลิกไปพลิกไปเรื่อย ๆ อย่างไม่สนใจนัก จนเมื่อถึงรูปสุดท้ายติดอยู่เดี่ยวและเด่นกลางหน้าสมุด มือที่เตรียมจะพลิกก็ชะงัก สายตาวิชัยจับนิ่งอยู่กับที่หลายวินาที
ภายหลังเขาเลื่อนสมุดรูปมาวางไว้ทางเบื้องซ้าย หยิบกระดาษแผ่นหนึ่งมาวางไว้ตรงหน้า หยิบดินสอมาถือนิ่ง ตรองดูอีกครู่ มองดูรูปอีกครั้งแล้วจรดปลายดินสอลงบนแผ่นกระดาษ ตัวอักษรไทยก็ปรากฏขึ้นเป็นแถวยืดยาวไปโดยเร็ว
เขียนแล้วอ่านทาน ขีดฆ่าและแก้บ้างเล็กน้อย วิชัยก็ลุกขึ้นจากเก้าอี้ไปหยิบซออู้ที่แขวนติดอยู่กับฝาห้อง เสียเวลาเทียบสายเพียงครู่น้อย ๆ แล้วเสียงซอก็ดังขึ้นเป็นจังหวะช้า ๆ ในทำนองเนื้อร้องเพลงนกจาก สายตาวิชัยจับอยู่ที่บทประพันธ์อันตนได้ประพันธ์ไว้แล้ว และมีความกระดากอายต่อการที่จะฟังเสียงตนเองขับเพลงเข้ากับบทประพันธ์นั้น จึงใช้ซอเพียงรำพันถ้อยคำแทนตัว
“ชะยิ่งพิศก็ยิ่งคะนึงนุช	เจ้างามสุดงามยิ่งไม่มีสอง
งามทั้งผาดทั้งพิศติดใจปอง	งามจริตงามทำนองสะเทิ้นอาย
งามยิมเมื่อเจ้าแย้มเยื้องรับพี่	งามฉวีพักตร์ผ่องดังจันทร์ฉาย
งามโอษฐ์ที่เจ้าเอื้อนอรรถภิปราย	งามเนตรที่เจ้าชายชวนชม”
“ฮูเร !”
พร้อมกับเสียงพูดนี้ มีเสียงปรบมือดังขึ้นด้วย วิชัยเบือนหน้าไปทางประตู เห็นชัดยืนอยู่ตรงนั้น นายทหารหนุ่มพูดต่อไปว่า
“ทำไมถึงหยุดเสียล่ะครับ ผมกำลังฝันเพลินทีเดียว”
“ขอบใจ” วิชัยตอบ ทบคันซอสอดเข้ากับลูกบิด” เข้ามาข้างในซีชัด เมื่อตะกี้อ่านหนังสืออะไร เห็นท่าทางเพลินมาก”
“อ่านเรื่องของ โวตเฮาส์ สนุกพอใช้ ขันดี นี่พี่ช้อยไปบ้านโน้นแล้วหรือ?”
“ไปนานแล้ว” วิชัยตอบ “แกไม่นึกอยากกรายไปดูเขาบ้างหรือ?”
“ผมหรือ?” ชัดถาม หัวเราะอย่างขันแกมสงสัย “ไปทำไมกัน?”
“ไม่รู้หรือ นึกว่าอยากจะไปหาใคร ๆ ที่นั่นบ้างน่ะซี”
ชัดหัวเราะอีก แล้วว่า
“พี่ใหญ่นี่เป็นคนดีน่ารักเหลือเกิน”
พี่ชายของชัดเลิกคิ้วอย่างสงสัย “ทำไม?” เขาถามพร้อมกับลุกจากเก้าอี้เพื่อนำซอไปเก็บไว้ยังที่ “อยู่ ๆ ก็มายอพี่ จะประจบเอาอะไรหรือ?”
“อยากได้” เป็นคำตอบตามตรงด้วยน้ำเสียงสุภาพ แล้วพูดต่ออย่างหนักแน่นจากใจจริง “แต่เมื่อชมนั้นไม่ได้ตั้งใจจะประจบเลย นี่เป็นความจริงแท้ ๆ ผมคิดว่าผมจะขออะไรพี่ใหญ่ได้โดยไม่ต้องมายอต่อหน้าเพื่อประจบไว้ก่อนเลย เพราะผมรู้ว่าคนอย่างพี่ใหญ่นั้นไม่กระเทือนเพราะประจบเป็นแน่”
วิชัยยิ้มในหน้า บรรจงแขวนซอให้อยู่ในระดับตรง ในใจยังไม่วายสงสัย ชัดเลียริมฝีปาก แล้วพูดสืบไปด้วยน้ำเสียงคลายความมั่นคงลงกว่าเดิม
“พูดธุระกันเสียก่อนเถิด แล้วผมจะบอกว่าเมื่อตะกี้ผมว่าพี่ใหญ่เป็นคนน่ารักเพราะเหตุไร-ผม อยากขอยืมสัก ๒๐ บาท”
วิชัยนิ่งอยู่ในที่เดิม สีหน้าขรึม มองดูฝาห้องเพราะไม่รู้ว่าจะทำอะไรดีกว่านั้น ชัดรีบพูดต่อโดยเร็ว
“ผมจำได้ว่าสัญญากับพี่ใหญ่ไว้ว่า จะไม่ขอยืมเงินอีก จนกว่าจะได้ใช้เงิน ๕๐ บาท ที่ผมยืมไปเมื่อคราวสุดท้าย ผมก็ตั้งใจจะทำตามสัญญาจริง ๆ เผอิญเมื่อวานซืนนี้เอง ผมต้องเอาเงินที่มีอยู่ไปใช้ค่าสโมสรเขาเสีย /*165เพราะเขาเตือนจะผลัดต่อไปก็เกรงใจเขา เวลานี้เลยจะหาอัฐซื้อข้าวกลางวันกินก็ไม่มี สตางค์แดงเดียวก็ไม่เหลือติดตัว แล้วอีกตั้ง ๕ วันกว่าเงินเดือนจะออก อย่างไรก็ตาม พอได้รับเงินเดือน ๆ นี้แล้ว ผมจะใช้พี่ใหญ่จนครบไม่ให้ขาดสักบาทเดียว”
อันสัญญาของชัดในเรื่องที่เกี่ยวแก่การยืมและการใช้นั้น มีน้ำหนักน้อยเพียงไรวิชัยย่อมรู้ดีอยู่ แต่ชายหนุ่มผู้นี้มีหลักอยู่ในใจว่า “ผู้ใดให้เร็วเท่ากับได้ให้ ๒ หน” เมื่อน้องบอกอยู่เดี๋ยวนี้ว่า ไม่มีเงินแม้แต่สำหรับจะซื้ออาหารบริโภค เป็นแน่ว่าตนจะปฏิเสธคำขอของน้องไม่ได้แล้ว ประโยชน์อะไรที่จะตัดพ้อให้ยาวความ อันจักเป็นเครื่องยังค่าแห่งการบริจาคให้ถอยลง ดังนั้นวิชัยจึงไม่โต้ตอบ รีบหยิบธนบัตรมีค่า ๒๐ บาทยื่นให้ผู้ขอเสียเสร็จไปทีเดียว”
คราวนี้เช่นเดียวกับคราวใด ๆ ที่แล้วมา ชัดใช้วิชาพิเศษซึ่งมีประจำตัว แสดงความขอบคุณอย่างอ่อนน้อมและจริงใจ บันดาลให้ผู้ให้ลืมเสียดายทรัพย์ ถ้าหากเขาจะรู้สึกเสียดายอยู่บ้างแม้น้อยและมาก ครั้นแล้วชัดก็มีสีหน้าเบิกบานดังเก่า ขึ้นนั่งบนโต๊ะเขียนหนังสือของพี่ชายแกว่งขาพลางผิวปาก และยกสมุดรูปขึ้นดู
วิชัยกำลังจุดบุหรี่สูบ เขาเกือบสะดุ้งเพราะเสียงชัดถามขึ้นอย่างดังและเต็มไปด้วยความตื่นเต้นว่า
“นี่รูปใครครับพี่ใหญ่? สวยจังเลย !”
วิชัยเดินมายืนอยู่ข้างตัวน้อง สายตาแสดงความภาคภูมิใจจับอยู่บนรูปที่ชัดกำลังดู ย้อนถามว่า
“สวยมากหรือ? นี่พี่ถ่ายไม่ดีพอเสียอีกนะ ตัวจริงเขาสวยกว่านี้อีก”
“ใครครับ พี่ใหญ่?” ชัดถามซ้ำ จ้องดูรูปไม่วางตา
วิชัยยังไม่ตอบยิ้มพลางจุดบุหรี่อย่างแช่มช้าเหมือนจะรับคำและกิริยาแสดงความนิยมชมชื่นอย่างเอกอุของชัด ประทับไว้กับใจของตัว ครั้น/*165จุดบุหรี่แล้วตาจับอยู่ที่รูป มือที่ถือไม้ขีดไฟเลื่อนลงตรงเอวด้วยความตั้งใจจะใส่วัตถุที่ถืออยู่ลงในกระเป๋าเสื้อนอก ครั้นมือสัมผัศกับขอบกางเกง นึกขึ้นได้ว่าตนสวมแต่เสื้อชั้นใน จึงโยนกลักไม้ขีดลงบนโต๊ะ พร้อมกับตอบคำถามของน้องว่า
“แม่จันทร น้องผัวของช้อยยังไงล่ะ แกก็เคยเห็นตัวเขาแล้ว จำไม่ได้ดอกหรือ?”
เอ๊ะ แล้วพี่ใหญ่ไปคุ้นเคยกับเขาได้อย่างไร ถึงถ่ายรูปให้กันได้ พวกเขากับพวกเราไม่เคยติดต่อกันเลยไม่ใช่หรือ?”
“วิชัยจึงเล่าเรื่องความเป็นไปของจันทรให้น้องฟังโดยย่อ พอจบลงชัดก็พูดว่า
“โอ นึกได้แล้ว ผมเคยเห็นเขาเมื่อคราวงานศพคุณสมานใช่ไหม จำได้ว่าเห็นผู้หญิงหน้าตาเข้าทีอยู่คนหนึ่ง แต่ไม่ได้ดูให้ถี่ถ้วน เอ ผมชักอยากเห็นตัวอีกสักทีจริง”
“จะยากอะไร พี่ไปบ้านหลวงธุรกิจ ฯ เสมอ หมู่นี้ยิ่งไปบ่อยเพราะมีธุระต้องติดต่อกัน เรื่องจะคิดตั้งสโมสรนักเรียนเก่าโรงเรียนศุภวิทยาการ แกเป็นน้องของพี่ พาไปให้รู้จักเสียหนหนึ่ง ทีหลังจะไปเองสักกี่หนก็ได้”
“หลวงธุรกิจ ฯ กับพี่ใหญ่มีความสัมพันธ์กันเป็นพิเศษ โดยอย่างใดอย่างหนึ่งหรือครับ?”
“ความสัมพันธ์ที่เป็นนักเรียนโรงเรียนเดียวกัน ในตอนแรกต่างไม่รู้กันหรอก เพราะเขาเป็นนักเรียนรุ่นเดียวกับหลวงศักดิ์ ฯ เมื่อพี่ออกจากโรงเรียนนายร้อยมาเข้าโรงเรียนศุภวิทยาการนั้น ทั้งหลวงธุรกิจ ฯ และหลวงศักดิ์ ฯ เขาออกแล้ว หลวงศักดิ์ ฯ ไปอยู่โรงเรียนนายร้อย หลวงธุรกิจไปอยู่ราชวิทยาลัย ทีนี้พอพี่ออกจากศุภวิทยาการ หลวงธุรกิจ ฯ กลับมาเป็นครูสอนอยู่ที่โรงเรียนนี้อีก สวนกันตลอดเวลา เดี๋ยวนี้เรากำลังทำงานร่วมกัน คือ รวบรวมนักเรียนเก่าทั้งหมด แล้วจะตั้งสมาคม และช่วยกัน/*167บำรุงโรงเรียนให้ใหญ่โตขึ้น”
ในระหว่างที่กำลังนั่ง ชัดยกรูปขึ้นตั้ง พิศแล้วพิศอีกด้วยความเอาใจใส่ เมื่อวิชัยพูดจบ เขาพยักหน้าช้า ๆ แล้วเอ่ยขึ้นว่า
“จันทร แปลว่าดวงจันทร์นี่เองซีนะ แต่ผมเห็นว่าแม่จันทรนี่สวยกว่าพระจันทร์เป็นแน่ อย่างนี้ซีเรียกว่าสวยจริง พิศดูทั้งหน้าหาที่ติไม่ได้เลย” ทิ้งสมุดรูปลงแล้วเงยหน้าขึ้นมองพี่ชาย “ยังงี้นี้เล่า เสียงซอที่พี่ใหญ่สีเมื่อตะกี้นี้ถึงได้เพราะผิดกว่าที่คนอื่นเขาสีกันมากนัก”
“เอ๊ะ ทำไมหมายความว่ากระไร?”
“หมายความว่า มีรูปแม่เลดี้แสนสวยเป็นกำลังใจอยู่น่ะซี เสียงซอถึงได้เพราะนัก เอ ! พี่ใหญ่นี่ท่าไม่ได้การ จะกลับเป็นหนุ่มอีกกระมังนี่ !”
ผู้เป็นพี่หันตัวเบนข้างให้น้องทันที อาการยิ้มของคนที่ได้ฟังคำพูดอันแทงถูกใจดำซ่านไปทั่วหน้า ไม่มีความประสงค์ให้น้องสังเกตเห็น เขาจึงคว้าแผ่นกระดาษบทประพันธ์ที่วางอยู่บนโต๊ะถือไปยืนอ่านที่ตรงหน้าต่าง
ความจริงออกจะเป็นการสุดวิสัยที่วิชัยจะไม่ส่อพิธุธ ในเมื่อคำพูดของชัดได้มากระทบหูโดยปัจจุบันทันด่วนเช่นนั้น เพราะเหตุว่าตัวเขาเองได้เคยกล่าวถ้อยคำ อันเป็นปัญหาเกี่ยวด้วยเรื่องความในใจนี้ไว้มากกว่าครั้งหนึ่ง
เมื่อคราวฉัตรมงคล เดือนที่แล้วมา วิชัยได้เลื่อนบรรดาศักดิ์เป็นพระอรรถคดีวิชัยนั้น คราวใดที่เพื่อนสนิทแสดงความยินดี วิชัยมักจะกล่าวคำขอบใจพร้อมกับเสริมว่า
“ปีนี้กันได้ลาภ ๓ อย่าง นับเป็นปีที่ดีที่สุดในอายุของกัน”
บรรดาศักดิ์ใหม่วิชัยถือว่าเป็นลาภอย่างหนึ่ง หนูนิดผู้ซึ่งตนรับเป็นบุตรบุญธรรม วิชัยถือว่าเป็นลาภอีกอย่างหนึ่ง แต่อย่างที่ ๓ นั้นวิชัยไม่อธิบายว่าคือสิ่งใด แม้ว่าจะมีผู้ซักถาม ด้วยความอยากรู้อย่างยิ่งยวด วิชัยก็หัวเราะเสีย และตอบเพียงว่า “คอยไปก่อน วันหนึ่งทุกคนจะรู้เอง”
/*168แต่ถ้าแม้ว่าคนใดคนหนึ่งในจำนวนผู้ถามเหล่านั้น ได้มาเห็นวิชัยค่ำวันนี้ดังที่ชัดเห็นแล้ว จะเป็นการยิ่งเสียกว่าแน่ ที่เขาผู้ถามคนนั้นจะไม่ต้องเป็นผู้ถามอีกเลย หากจะได้เป็นผู้ให้คำตอบแก่ผู้ถามคนอื่น ๆ ได้อย่างแจ่มแจ้งที่สุด !
๑๖
/*169ที่อยู่ใหม่ของคุณเมี้ยนและคุณแม้นนั้นเป็นเรือน ๒ ชั้นหลอก กล่าวคือ ใช้เสาคอนกรีตและฝาไม้สัก ชั้นล่าง ซึ่งตามธรรมดา ควรจะเป็นใต้ถุนนั้นหาเป็นไม่ ปูกระเบื้องหน้าวัวอย่างสะสวยเรียบร้อย เปิดโล่งไม่มีฝากั้น ใช้เป็นที่นั่งเล่นได้สบาย
ข้างบนเรือนกั้นเป็นห้องเล็กห้องน้อยหลายห้อง มีเป็นต้นว่าห้องรับแขก ห้องกินข้าวและ “ห้องรก” คือห้องที่อาจใช้เป็นห้องสำหรับทำอะไรก็ได้ไม่มีเวลาจำกัด เฉพาะวันนี้เจ้าของบ้านได้จัดห้องรกเป็นห้องที่บูชาและอาสน์พระสงฆ์
งานขึ้นบ้านใหม่ในวันนี้เจ้าของงานมิได้มุ่งหมายให้เป็นงานใหญ่หรืองานสนุก หมายไว้แต่เพียงเป็นพิธีเพื่อความสวัสดิ์มงคลแก่บ้าน ครั้นแล้วก็เลี้ยงอาหารญาติและมิตร ๒-๓ คน เป็นหมดงาน
แต่ว่าคุณทั้งสองเป็นผู้ใหญ่ที่ควรแก่การเคารพ ! เป็นเพื่อนที่ควรแก่ความไว้ใจ นอกจากนี้แล้วยังเป็นคนมั่งคั่งที่ไม่มีทายาทโดยตรงอีกด้วย /*170อาศัยเหตุผลสองประการนี้ ใครบ้างที่มีโอกาสแสดงความมีน้ำใจต่อท่านจะเพิกเฉยต่อโอกาสนั้นเสีย ฉะนั้นงานซึ่งได้กะไว้เป็นงานเล็กน้อยจึงขยายตัวกว้างขึ้นกว่าที่กะไว้มาก เพราะคนที่มาช่วยงานเป็นคนที่ไม่ได้เชิญมากกว่าครึ่งจำนวน
ทั้งใน “ห้องรก” และห้องรับแขกมีผู้ฟัง....หรือทำเป็นฟัง....พระสงฆ์สวดพระปริตราว ๓๐ คน ฝ่ายสตรีถนัดในการบีบแข้งบีบขาจึงนั่งอยู่หน้าอาสนะ ฝ่ายบุรุษคร้านต่อการบีบเนื้อบีบตัว มีหลังอันต้องพิงมีขาที่ต้องการห้อยและเหยียด จึงเลี่ยงออกไปนั่งอยู่ห่างพระแต่ให้ใกล้ฝา หรือมิฉะนั้นก็ใกล้บันได
ในจำนวนแขกผู้หญิงของคุณแม้น ฯ มีนางศรีวิชัย ฯ รวมอยู่ด้วยคนหนึ่ง แขกคนนี้เป็นแขกที่ได้รับเชิญในฐานะเพื่อนบ้านและเป็นแม่ของช้อย ผู้ซึ่งคุณทั้งสองนี้นับประหนึ่งญาติ ส่วนในจำนวนแขกผู้ชายก็มีพระอรรถคดี ฯ และชัดรวมอยู่ด้วย ทั้งสองคนนี้ได้รับเชิญโดยปริยาย กล่าวคือได้ติดต่อกันทาง คนกลาง คือ ช้อยกับอนงค์
วันแรกที่วิชัยได้รู้จักกับคุณแม้น ฯ นั้นเป็นวันที่วิชัยถือวิสาสะพาตัวเองเข้าไปในบ้านของคุณทั้งสองเพื่อจะพบกับน้องและหลาน ผู้ซึ่งกำลังเดินชมต้นไม้และสัตว์เลี้ยงของเจ้าของบ้านอยู่ ในเวลาที่วิชัยเทินหลานไปบนบ่าพาเดินเที่ยวต่อไป คุณแม้นกับคุณเมี้ยนก็มาถึง วิชัยทำความเคารพโดยเรียบร้อยและได้รับคำทักทายต้อนรับเป็นอันดี
คุณทั้งสองเรียกวิชัยว่า “พ่อใหญ่” อย่างสนิทสนมโดยมิได้คำนึงถึงว่าบุรุษผู้นี้อาจจะมียศและบรรดาศักดิ์สูงต่ำเพียงใด ได้บ้างหรือไม่
ครั้นในวันหนึ่ง ท่านได้พบวิชัยในเวลาที่อนงค์อยู่ในที่นั่นด้วย ได้ยินหลานสาวเรียกเขาว่าคุณพระ คุณทั้งสองถึงกับบอกด้วยความประหลาดใจและร้องเป็นเสียงเดียวกันว่า
“อะไรเป็นถึงคุณพระเทียวหรือนี่ ! ตาย ! ฉันดูรูปร่างท่าทางแกเด็ก/*171เหลือเกิน เป็นความสัตย์นึกว่ายังเป็นคุณเสมียนอะไรคนหนึ่งเท่านั้น”
แท้จริง เวลานั้นเป็นเวลาที่วิชัยได้เลื่อนบรรดาศักดิ์ใหม่ เมื่อได้ฟังความเห็นของคุณแม้น ฯ แล้ววิชัยไม่แน่ใจว่าควรจะภูมิใจหรือรำคาญใจ ในข้อที่ลักษณะของตนช่างเป็นเหตุให้คนทั้งหลายเห็นตนอ่อนอายุ จนไม่เหมาะแก่บรรดาศักดิ์แม้ชั้นหนึ่งชั้นใดเสียเลย
อย่างไรก็ตามนับแต่วันนั้นมา จะเป็นที่คุณทั้งสองสำคัญว่าวิชัยเป็นบุคคลที่มีบรรดาศักดิ์สูงแต่อายุยังน้อย อันเป็นเครื่องแสดงความสามารถเกินวัยหรือจะเอ็นดูในข้อที่เขาอายุสูง แต่สีหน้าและกิริยาไม่ผิดกับเด็กหนุ่ม หรือว่าเมื่อยกบรรดาศักดิ์และวัยไว้ส่วนหนึ่งแล้ว ท่านนิยมชมชื่นในคุณสมบัติส่วนอื่นของเขาอีก ทั้งที่วิชัยไม่เป็นคนหลงตัวเอง เขาก็ยังอดเสียมิได้ที่จะรู้สึกว่าท่านทั้งสองได้ให้ความชอบพอแก่เขาไม่น้อย จนแทบว่าจะเปลี่ยนคำ “ความชอบพอ” เป็น “ความรักใคร่” ก็ไม่ผิดนัก
ส่วนนายร้อยตรีชัดนั้นคุณแม้น ฯ ไม่ใคร่จะได้พบปะเขาบ่อยครั้งเท่ากับวิชัย ท่านรู้จักเขาโดยทางฟังมากกว่าได้เห็นด้วยตนเอง และมีความเอาใจใส่ในตัวเขา ก็เพราะเขาเป็นน้องของคนที่ท่านชอบอย่างหนึ่งและอีกอย่างหนึ่งท่านเห็นการติดต่อระหว่างเขากับอนงค์เป็นการที่ควรสังเกตไว้บ้าง
ในวันนี้ชัดเข้ามาในบ้านที่มีงานพร้อมกับมารดาของเขา ส่วนช้อยเป็นผู้มาทำงานโดยแท้จริง ไม่ใช่มาช่วยงานจึงมาตั้งแต่เช้า และกลับไปแต่งตัวใหม่เมื่องานสำคัญสิ้นแล้ว เพิ่งกลับมาอีกเมื่อใกล้พระสงฆ์จะจบพระคาถานี้เอง
หล่อนคลานหลีกหมู่บุรุษเข้าไปในหมู่สตรี อนงค์นั่งอยู่ปลายห้องที่สุด พยักเพยิดเรียกช้อย และหล่อนทั้งสองก็ได้นั่งอยู่เคียงกัน
ในครู่ต่อมาอนงค์ถามขึ้นด้วยเสียงเบา ๆ ว่า
“พี่ใหญ่ของพี่ช้อยยังไม่มาหรือคะ?”
ช้อยมีอาการอยากหัวเราะจนถึงกับต้องปิดหน้าสะกดความขันอยู่/*172เป็นครู่จึงตอบได้
“แต่งตัวแล้วจะมาพร้อมกับพี่ พอลงจากเรือนถูกน้ำราดทั้งตัว
จนศีรษะ เลยจะต้องสระผมและแต่งตัวใหม่”
“ตาย !” อนงค์อุทานพลางทำหน้านิ่ว “น้ำอะไรนั่นน่ะ?”
“น้าล้างมือพี่ใหญ่เอง เกือบจะมาถูกพี่เข้าด้วย เคราะห์ดีที่เดินมาข้างหน้า ถ้าถูกพี่เข้าละก็เจ้าคนราดหัวโนเป็นแน่”
อนงค์หัวเราะพลางว่า “เป็นอนงค์ก็โกรธตาย คุณพระว่ายังไงบ้างคะ”
“ไม่ว่าอะไรเลย....หัวเราะ” ช้อยตอบ “พูดคำเดียวว่า ‘ซุ่มซ่ามมาก
ไปหน่อย’ แล้วโทษตัวเธอเองว่าไม่รู้จักบุคคล”
“เธอหมายความว่ากระไรคะ” อนงค์ถามอย่างงง
“หมายความว่าเจ้าบ๋อยมันเป็นเจ๊ก และมันซุมซ่ามเสมอ เธอควรจะรู้เพราะเคยอยู่ด้วยกันมาตั้ง ๒ ปี เพิ่งจากกันมาเมื่อพี่ใหญ่ย้ายจากสงขลามากรุงเทพ ฯ แรกทีเดียวเจ้านั่นเขาไม่ยอมมาเพราะไม่อยากไกลพ่อแม่ก็แล้วยังก็ไม่ทราบ เลยตามมาอีก”
“แล้วเลยมาเทน้ำรดนายงั้นหรือคะ”
ช้อยพยักหน้าและว่า “มันซุ่มซ่ามเสมอหาหัวคิดไม่ได้จนนิดเดียว พี่ใหญ่แต่งตัวแล้วสั่งให้มันเทน้ำล้างมือในอ่าง มันก็เลยเทส่งลงมาจากหน้าต่าง”
อนงค์หัวเราะเบา ๆ “แหม อย่างนี้เป็นพี่ชายอนงค์ก็บ้านแตกเท่านั้น” หล่อนกระซิบ
ช้อยมีอาการตรึกตรองเล็กน้อย ในที่สุดก็ยิ้มขรึม ๆ แล้วว่า “พี่ใหญ่ของพี่เป็นคนพิเศษ อย่าว่าแต่เขาเทน้ำรดศีรษะ ต่อให้เอาอิฐขว้างศีรษะก็คงหัวเราะได้ บางทีเธอจะโกรธตัวเองว่าไม่รู้จักหลบก้อนอิฐก็ได้”
ตามน้ำเสียงของช้อย อนงค์สังเกตไม่ถนัดว่าพูดด้วยความนิยมหรือ/*173ด้วยความไม่พอใจ แต่เวลาและสถานที่ไม่อนุญาตให้ซักถามยาวความไปอีก เรื่องจึงยุติอยู่แค่นั้นเอง
ชั่วเวลาเพียง ๒ เดือนที่หญิงสองคนนี้รู้จักกัน เป็นการน่าประหลาดที่จะกล่าวว่า หล่อนทั้งคู่ผู้ซึ่งมีความเป็นอยู่แตกต่างกันราวน้ำกับไฟ ได้มีความสบอัธยาศัยในกันและกัน จนถึงกับสนิทกันดุจเพื่อนที่คบกันมานับปี
ทั้งนี้เพราะอนงค์มีนิสัยเป็นคนเปิดเผยที่สุด หล่อนเปรียบหัวใจของหล่อนเหมือนกับหนังสือ ที่ใคร ๆ อาจจะเปิดออกอ่านได้ทุกเวลา เพราะหล่อนถือว่าการคิดการทำของหล่อนนั้นไม่มีสิ่งใดควรอับอาย ส่วนช้อยก็ไม่มีนิสัยชนิดที่เรียกว่า “คอยถามมากกว่าคอยเสี่ยม” แม้ว่าการกระทำบางอย่างของอนงค์จะขัดกับตาและขัดกับอุดมคติของหล่อน ช้อยมิได้ปรักปรำอนงค์ หากนึกสงสารแก่เด็กที่กำพร้ามารดามาแต่น้อย และปรักปรำเหตุการณ์แวดล้อมอนงค์ว่าเป็นต้นเหตุชักพาให้หล่อนเป็นไปเช่นนั้น อนึ่ง อนงค์เป็นหญิงที่แจ่มใสร่าเริงอยู่เป็นนิจ ช่างพูดและช่างออเซาะในบางคราว หล่อนแสดงกิริยาต่อช้อยโดยสนิทสนมอย่างที่ช้อยมีวัยสูงกว่า แต่ไม่สูงเกินกว่าหล่อนจะพูดเล่นด้วยไม่ได้ ส่วนช้อยมีความคิดไกลไปถึงกาลภายหน้าเป็นทุนอยู่ด้วยแล้ว จึงต้อนรับความสนิทสนมของอนงค์โดยเร็วไม่รังเกียจ ทั้งได้แสดงไมตรีจิตตอบแทนอยู่เป็นนิจ มิตรภาพของคนทั้งสองฝ่ายจึงเจริญยิ่งขึ้นทุกวัน
การคบหาติดต่อซึ่งกันและกัน ระหว่างหญิงชายหกคนที่ได้กล่าวมานี้ ได้ถูกคุณนายชื่นมองดูด้วยสายตาไม่พอใจอย่างเอกอุ เพราะท่านถือว่ามันเป็นเหตุที่อาจทำให้ชัดผูกพันในอนงค์ยิ่งขึ้น แต่ความไม่พอใจนี้รู้กันอยู่ระหว่างแม่คนหนึ่งกับลูกสามคน ส่วนอีกฝ่ายหนึ่งหาได้ระแคะระคายไม่ ทั้งช้อยทั้งวิชัยได้วิสาสะกับสามอาหลานที่บ้านใหม่นี้เดือนหนึ่งต่อหลายครั้งโดยที่คุณนายชื่นมิได้มีส่วนในความวิสาสะนี้ด้วยเลย ถ้าสามารถหาเหตุอันพอฟังขึ้นได้ ไม่ต้องสงสัยว่าคุณนายจะไม่สั่งโดยเด็ดขาดมิให้ช้อย วิชัย /*174ติดต่อกับคุณแม้น ฯ แต่เมื่อวิชัยได้ร้องเรียนกับท่านอยู่เสมอว่าไม่มีความเห็นดีเป็นพิเศษกับการที่ชัดจะหมายมั่นอนงค์หรือหญิงอื่นเป็นคู่เคียง ซึ่งนับว่ายังเคราะห์ดีสำหรับวิชัย เพราะน้ำใสใจจริงของคุณนายนั้นย่อมรู้สึกอยู่เสมอว่า ลูกชายใหญ่ของท่านเป็นคนไม่กล่าวเท็จ แม้เพื่อเหตุผลใดๆ ดังนั้นถ้าท่านจะห้ามเขาไม่ให้คบกับอาของอนงค์เสียทีเดียว ก็จะน่าเกลียดเกินไป ส่วนช้อยเล่าเขาสิเป็นศิษย์เป็นครูกัน เมื่อศิษย์รู้คุณครูผู้เป็นแม่จะกลับกั้นกางกระนั้นหรือ คุณนายชื่นย่อมทำไม่ลงอยู่เอง จึงได้คอยกระทบกระแทกเท่าที่จะทำได้ และเท่าที่อารมณ์จะชักชวนให้ทำ
พระอรรถคดี ฯ มาถึงเมื่อพระสงฆ์สวดจบพอดี พอนั่งลงเรียบร้อยก็ได้เห็น “คุณแฝด” สวมเครื่องแต่งกายอย่างเดียวกัน....คือผ้าลายร่วมกุลี เสื้อที่ตัดด้วยแพรร่วมพับ ประดับด้วยลูกไม้ร่วมแผง และแพรห่มร่วมม้วน คลานคู่ออกมาจากหมู่สตรีราวกับนัดกัน ครั้นถึงที่ตะลุ่มใส่เครื่องไทยธรรมตั้งอยู่ราวกับนัดกันอีกนั่นแหละ ท่านเหลียวซ้ายแลขวาหาหลานผู้ชาย เพื่อจะอาศัยแรงเขาช่วยยกของหนัก แต่หลานท่านแต่ละคนกำลังเพลิน อยู่ในการกระซิบกระซาบคุยกัน พอมองไปสบตาวิชัย ท่านจึงเรียกขึ้นพร้อมกันว่า
“คุณพระ !”
พระอรรถคดี ฯ มองไปทางเบื้องหลังตนทันที ด้วยหวังจะดู “คุณพระ” ที่ถูกเรียกนั้น เสียงคุณทั้งสองเรียกซ้ำว่า “พ่อใหญ่” เขาจึงหันกลับแล้วคลานเข้ามาหาผู้ที่ต้องการเขา ด้วยกิริยาและท่วงทีประดุจญาติผู้น้อยทำงานให้แก่ญาติผู้ใหญ่ วิชัยช่วยเจ้าของงานถวายของพระสงฆ์จนครบทั้งสิบรูป เมื่อพระเจริญพรลาเขาก็เป็นผู้ไปส่งถึงรถ
เสร็จพิธีตอนนี้ คุณนายศรีวิชัยถือว่าตนได้ทำหน้าที่แล้วพอสมควรแก่กาล จึงอำลาเจ้าของบ้าน ถึงแม้คุณแม้น ฯ จะได้เชิญชวนอย่างอ่อนหวานให้อยู่รับประทานอาหารด้วยก็หาประโยชน์อันใดไม่ ดังนั้นเมื่อวิชัยกลับขึ้นมาบนเรือนจึงได้ทราบว่ามารดาของเขากลับบ้านแล้ว
/*175ในนาทีแรกที่ช้อยได้อยู่ใกล้วิชัย หล่อนก็กระซิบถามกับเขาว่า
“คุณแม่คงพื้นเสียใหญ่”
“ทำไม” อีกฝ่ายหนึ่งถามสีหน้าแสดงความห่วงใยขึ้นทันที
“ก็ท่านต้องรับประทานข้าวคนเดียว เรามาอยู่ที่นี่กันเสียหมด”
“อย่างนั้นพี่ไปกินเป็นเพื่อนนะ หาเรื่องแก้ตัวกับ “คุณแฝด” เสียก็แล้วกัน”
ช้อยสั่นศีรษะและตอบอย่างเด็ดขาด
“อย่าเลย” ครั้นพี่ชายมองหล่อนอย่างสงสัยจึงพูดต่อไปว่า “ดิฉันสงสารพี่ใหญ่ จะกลืนข้าวไม่ลง ยังไงเสียท่านก็หาเรื่องพึมไปต่าง ๆ”
เขากลับยิ้มและตอบว่า
“คอหอยพี่ไม่ตีบง่ายๆ เหมือนคอหอยช้อยดอก”
ช้อยตั้งวงค้อนขนานใหญ่ “ดี ! พ่อคนเก่งเหมือนกับหัวหลักหัวตอ”
วิชัยก้มหน้าดูปลายเท้า หยุดยิ้มไปราวครึ่งอึดใจ แต่แล้วก็กลับเงยหน้าขึ้นยิ้มได้มากกว่าเก่า ถามว่า
“ตกลงจะให้พี่ทำอะไรต่อไป”
“ให้ไปนั่งคุยกับใคร ๆ ที่โน่น” หล่อนชี้นิ้วไปทางหมู่คน “อนงค์แกถามถึง คุณประสิทธิ์ก็ถามอยู่เมื่อตะกี้นี้เอง”
แต่พอวิชัยจะออกเดินไปตามสั่ง หล่อนก็ยึดชายเสื้อเขา
“ของที่ให้คุณครูอยู่ที่ไหนเล่าคะ? หรือให้แล้ว”
“ตายจริง” พระอรรถคดี ฯ อุทาน ยกมือเกาศีรษะ “ลืมสนิททิ้งไว้ในห้อง เมื่อย้อนเข้าไปผลัดเสื้อผ้านั่นเอง”
“ตามเคย” ช้อยว่า “ไม่ว่าใครเขาจะทำอะไรกันที่ไหน ถ้ามีพี่ใหญ่ปนด้วยละก้อ เป็นต้องมีเรื่องลืมทีเดียว”
“อย่าบ่นหน่อยเลยน่ะ” ทำหน้าที่เหมือนน้องชายเกรงใจพี่สาว “บ้านอยู่แค่นี้เอง พี่จะไปเอาเดี๋ยวนี้แหละ”
/*176ช้อยจับมือของเขาไว้ทันที “ดิฉันจะไปเอง พี่ใหญ่ไปคุณแม่เห็นเข้าก็จะจับตัวไว้ฟังเทศน์เสียเท่านั้น”
ผู้เป็นพี่หลีกทางให้น้อง กล่าวว่า ขอบใจ แล้วก็หัวเราะตามหลังน้องไปด้วย
ในเวลานั้นเองนายประสิทธิ์ตรงเข้ามาหาวิชัย “ฮี่” ขึ้นก่อนตามวิสัยแล้วจึงว่า
“--มา--มา--นี่แน่ะคุณพระ ฮี่ ฮี่ มีฮี่ ๆ ๆ” ไม่สามารถจะจบคำพูดให้ทันใจ ประสิทธิ์ฉุดมือวิชัยโดยแรง ซึ่งเจ้าของมือไม่ขัดขืนเดินตามไปโดยดี
ประสิทธิ์พาวิชัยเข้าไปทางเฉลียงน้อย หลังห้องเจ้าของบ้าน ล้วงห่อกระดาษห่อเล็กออกจากกระเป๋าเสื้อนอกอย่างร้อนรี้ร้อนรน และโดยร้อนรี้ร้อนรนเช่นเดียวกัน เขาแก้ห่อกระดาษหยิบภาพถ่ายขนาด ๒ นิ้ว จำนวนสามแผ่นส่งให้วิชัย
ภาพนั้นเป็นภาพของอนงค์ ในเครื่องแต่งกายเรียบ ๆ อย่างอยู่บ้าน แต่ก็น่าเอ็นดูไม่น้อยกว่าเมื่อหล่อนอยู่ในเครื่องแต่งกายอันวิจิตร เพราะหล่อนมียิ้มที่สดใส มีท่าเป็นธรรมดาอยู่ ทั้งในภาพที่ถ่ายตรงหน้าและภาพหน้า ๒ ส่วนกับ ๓ ส่วน ไม่แสดงเครื่องหน้าที่น่าเกลียดแต่อย่างหนึ่งอย่างใด
“คุณถ่ายเองหรือ?” วิชัยถามเรื่อย ๆ
ครั้นประสิทธิ์พยักหน้าเขาจึงว่า “เก่ง” ถ่ายได้ดีมากทีเดียว “เล่นมานานแล้วหรือ” พลางเขาส่งรูปคืนให้
ประสิทธิ์ผลักมือเขาโดยแรง “ผมให้ ฮี่ ๆ ให้คุณพระ”
อีกฝ่ายหนึ่งยิ้มพลางสั่นศีรษะ แต่ประสิทธิ์ยังแสดงกิริยาขะยั้นขะยอ วิชัยหัวเราะพร้อมกับพูดว่า
“เอาไปให้นายชัดเขาแน่ะ”
“ม่าย” ประสิทธิ์พูดเสียงดัง ยกศีรษะวางท่าเป็นผู้ฉลาด “อนงค์/*177ไม่ ฮี่ ฮี่ ฮี่ ๆ ๆ รักชัด ฮี่ ๆ ผม--ผม--ผม--ผมรู้ แก ฮี่ ฮี่ ฮี่ ฮี่ แก--ร ฮี่--ฮี่--รัก--คุณพระฮี่ ๆ ๆ”
ครั้งนี้เป็นครั้งแรกที่วิชัยนึกอยากหัวเราะใส่หน้าเด็กหนุ่มผู้นี้ แต่ความสมเพชต่อเพื่อนมนุษย์ที่ไม่สมประกอบทำให้กลั้นไว้ได้ สอดรูปลงในกระเป๋าเสื้อเจ้าของโดยไม่พูดว่ากระไร แล้วก็เดินหนีไปเสีย
ผ่านหน้า “ห้องรก” เขาเห็นคุณแม้น ฯ อยู่ในห้องนั้นกับคนอื่น ๆ อีก ๒-๓ คน รวมทั้งชัดกับอนงค์ด้วย เขาทั้งหมดกำลังจะแปลงห้องพระสวดมนต์ ให้เป็นห้องเลี้ยงอาหาร ต่างยกโต๊ะเลื่อนพรม ฯลฯ กันขวักไขว่ วิชัยจึงแวะเข้าไปช่วย คุณเมี้ยนเห็นเขาก็ถามว่า “เห็นช้อยไหม? ถ้าจะไปเข้าครัวเสียอีกแล้ว”
พี่ช้อยไปหยิบของที่คุณพระจะให้คุณอาค่ะ แกบอกอนงค์ว่าเดี๋ยวเดียวจะกลับมา
คุณแม้น ฯ ยิ้ม เชื่อในความเป็นกันเองระหว่างพระอรรถคดี ฯ กับตัวท่าน จึงพูดว่า
“ฉันอยากเห็นพ่อใหญ่จะเอาอะไรมาให้ฉัน”
“ฉันกำลังนึกจะถามอยู่ทีเดียว” คุณเมี้ยนเสริม
“ขวดปักดอกไม้” ชัดทาย
คุณแม้น ฯ มองดูวิชัยเป็นทีถาม เขาจึงตอบว่า
“ไม่ถูก”
“ชามเนย หรือพานลูกไม้อะไรก็ตามที่เป็นภาชนะ” สมพงศ์เอ่ยขึ้น
วิชัยหัวเราะ เหลียวไปเห็นประสิทธิ์ยืนอยู่ข้างตัวจึงว่า
“คุณลองทายซิเผื่อจะถูกบ้าง?”
“ฮี่ ฮี่ ทาย ฮี่ ฮี่ ซองบุหรี่”
เสียงหัวเราะหลายเสียงประสานกัน คุณแม้น ฯ พูดว่า
“โธ่ ตาประสิทธิ์แค่นจะทายกับเขาด้วย ใครเขาจะเอาซองบุหรี่มา/*178ให้ผู้หญิง”
“ถ้าทายถูกจะให้อะไรเป็นรางวัลคะ” อนงค์ถามขึ้น
“ให้ถอนขนตาหนึ่งเส้น” วิชัยตอบแล้วมองดูคุณแม้น สุภาพสตรีผู้นั้นจึงว่า
“เอ๊ะ ฉันไม่ยอมให้ถอนของฉันนะจ๊ะ ใครบอกให้คนนั้นต้องยอมให้ถอน”
“ให้ครับ” วิชัยรับ “เอ้า ลองทายเผื่อจะเก่งกว่าคนอื่น”
“ดิฉันทายว่าให้ไหมพรม” อนงค์ตอบ
พระอรรถคดีวิชัยทำตาโต ถามอย่างทึ่งว่า
“ทำไมถึงทายว่าฉันจะให้สิ่งนั้น มีเหตุผลอย่างไรหรือ”
“เพราะเวลาคุณอามาดูงานละก็ เอาไหมพรมมาถักด้วยเสมอ คุณพระคงได้เห็นบ่อย ๆ แล้วก็-” หล่อนหยุดพูดมีอาการขวยอายเล็กน้อย “ขอประทานโทษนะคะ ดิฉันคิดว่าคุณพระมีอะไรเป็นพิเศษนิดหน่อย คงไม่อยากให้ของที่จะเหมือนกับคนอื่น”
“เก่งมาก” วิชัยชมอย่างจริงใจ “ฉันยอมให้คุณถอนขนตาฉันได้ ถ้าหากคุณถอนให้หลุดเพียงครึ่งเส้น เพราะว่าคุณทายยังไม่ถูกทีเดียว เป็นแต่เฉียดไป ถึงอย่างนั้นก็ควรยกให้เป็นเอก”
เมื่อช้อยกลับมา พร้อมด้วยของที่วิชัยเตรียมไว้แล้ว ผู้ที่คอยดูจึงได้เห็นหีบไม้ ๔ เหลี่ยม ขนาดยาวและเบนภายในบุกำมะหยี่ มีเข็มสำหรับถักไหมพรมทั้งที่มีขอและไม่มีขอ ทั้งขนาดสั้นและยาวรวมหลายขนาดอย่างละคู่วางเรียงอยู่ในหีบนั้น
การเลี้ยงอาหารแบ่งออกเป็นสองที่ ท่านที่เป็นรุ่นผู้ใหญ่มีเจ้าของบ้านเป็นประธาน รับประทานในห้องกินข้าวซึ่งจัดไว้เป็นระเบียบงดงาม ส่วนใน “ห้องรก” ซึ่งมีการดัดแปลงโดยกระทันหัน จึงไม่สู้เรียบร้อยนักนั้น อนงค์ทำหน้าที่เจ้าของบ้านแทนคุณอา ดูแลเลี้ยงท่านที่เป็นหนุ่มเป็นสาว
/*179กว่าจะหมดเวลาแห่งการเลี้ยงดู ก็พอใกล้เวลาที่แขกของคุณแม้น ฯ นึกถึงการพักผ่อน ดังนั้นแต่พอจะลุกออกจากโต๊ะออกมานั่งที่ระเบียงเรือน ท่านผู้ใหญ่ได้สูบบุหรี่เคี้ยวหมากนัดยาตามสบายเพียงครู่หนึ่งแล้ว ก็ลาเจ้าของบ้านกลับเกือบหมด ในที่นั้นจึงมีเหลือแต่คุณแม้น ฯ คุณเมี้ยนกับช้อยและวิชัย ซึ่งคุณทั้งสองยังชวนคุยไม่ขาดปาก
แต่ที่หน้าระเบียงเรือน บนสนามหนุ่มสาวยังจับกลุ่มชวนคุยกันอยู่อย่างสนุกสนาน คืนนี้เป็นคืนข้างขึ้นอ่อน ๆ พระแม่เจ้าแห่งราตรีกาลแสดงพระโฉมแต่เพียงบางส่วน ถึงกระนั้นก็มีรัศมีอันฉายไปทั่วฟ้า ส่องให้เห็นก้อนเมฆขาว และบางเป็นใยประดุจปุยสำลีลอยคว้างอยู่กลางสายลม
เมื่อได้ปะปนอยู่ในหมู่คนที่สรวลเสเฮฮาอยู่ตลอดเวลานานพอสมควรแล้ว อนงค์นึกใคร่ในความวิเวกจึงค่อยเลี่ยงออกจากเขาเหล่านั้น ลัดเลาะไปตามพุ่มไม้แล้วหยุดอยู่ในเงามืด แหงนหน้ามองดูท้องฟ้ายิ้มกับพระจันทร์เช่นเดียวกับบุคคลพึงยิ้มให้แก่สิ่งที่ยังใจตนให้เป็นสุข แล้วยืนนิ่งปล่อยให้ดวงจิตล่องลอยไปตามอารมณ์
ยืนอยู่ได้ไม่นานนัก ก็มีผู้มาทำลายความสงัดแห่งสถานที่เสียแล้ว อนงค์มองดูเขาผู้นั้นเดินเข้ามาใกล้ มีความพอใจและไม่พอใจก้ำกึ่งกันอยู่ เพราะเหตุว่าแม้การคุยกับคนหมู่มาก ทำให้ผู้เคยกับชุมนุมชนเช่นอนงค์นึกเบื่อในบางคราว การคุยกับบุรุษผู้ถูกใจแต่เพียงสองต่อสองย่อมไม่ทำให้หล่อนเกิดความรำคาญ ดังนั้นโดยมิได้ออกปากนัดแนะกัน เขาทั้งสองก็ออกเดินช้า ๆ พาตัวออกมาท่ามกลางแสงจันทร์ แล้วกลับเข้าในเงามืดและกลับออกมากลางแจ้งอีกเล่า สุดแต่จะเดินให้ห่างจากเสียงจ๊อกแจ๊กให้มากที่สุดที่จะมากได้
ในครู่หนึ่งชัดมองไปทั่วบริเวณบ้านแล้วถามขึ้นว่า
“ใครเป็นคนทำแปลนบ้านนี้ เหมาะเจาะเข้ากันดีเหลือเกิน”
หล่อนหัวเราะด้วยยินดีในคำชมนั้น และตอบอย่างภูมิใจ
/*180“คุณอาท่านทำของท่านเอง ตลอดจนตัวเรือนท่านก็ออกแบบเองเหมือนกัน หมายความว่าท่านกะว่าห้องไหนควรจะอยู่ทิศใด และเล็กโตเท่าใด ไม่ถึงกับกะตัวเองไม่ได้ดอกนะคะ”
“เก่งมาก” ชัดชมอย่างจริงจัง แล้วพูดต่อพร้อมกับหัวเราะ “บ้านสวย ๆ เช่นนี้ปลูกอยู่ที่นี่ทำให้บ้านชัดซอมซ่อไปอีกมาก”
หญิงสาวยิ้มและตอบว่า
“ของใหม่มักจะข่มของเก่า แต่อนงค์รู้สึกว่าบ้านของชัดน่าสบายเหมือนกัน อนงค์ชอบเรือนโปร่ง ๆ อย่างนั้น”
เงียบกันอยู่ครู่หนึ่ง แล้วชัดพูดขึ้นอีก
“คุณอาสองคนเป็นน้องร่วมบิดากับเจ้าคุณพ่อของอนงค์ไม่ใช่หรือ”
“ค่ะ ทำไมคะ”
“เปล่า ออกสงสัยว่าบ้านอนงค์ที่สระปทุมก็ใหญ่โตมาก แล้วเป็นที่เงียบสบายไม่จอแจด้วย อนงค์ก็อยู่ด้วยกัน ๕ คนพี่น้องเท่านั้นไม่ใช่หรือ ทำไมคุณอาถึงไม่อยู่ที่นั่น กลับมาปลูกบ้านที่นี่อีก”
“มีเหตุอยู่สองประการค่ะ” หญิงสาวตอบช้า ๆ ประการที่หนึ่ง ท่านอยากอยู่ใกล้วัดมงกุฎ เพราะท่านมีหลานห่าง ๆ บวชเป็นพระอยู่ที่วัดนั้น ท่านต้องการจะส่งเสียกับข้าวกับปลาให้บริบูรณ์ อีกประการหนึ่ง ท่านเบื่อพวกเรา เอะอะหนวกหูท่านก็อย่างหนึ่ง นอกนั้นพวกเราทำอะไรหลายอย่างที่คนรุ่นเราเห็นเป็นดี รวมทั้งอนงค์ด้วย แต่ท่านทนดูไม่ได้”
“อะไรเป็นต้น” ชัดถามอย่างสงสัยแกมขัน
“อย่างเวลาเรามีปาร์ตี้ พี่ ๆ ก็กินเหล้ากับเพื่อน อนงค์ก็เต้นรำ บางทีพวกเราสนุกกันมากจนลืมตัว ทั้งผู้หญิงผู้ชายหัวเราะกันอย่างเอ็ดตะโร คุณอาต้องรำคาญทั้งหู รำคาญทั้งตา รำคาญทั้งใจ วันธรรมดา ไม่มีอะไรพิเศษ พี่ ๆ ผู้ชายก็โยกันทะเลาะกัน อนงค์ก็ขับรถเองไปเที่ยวกับคนนั้นคนนี้/*181เกือบทุกวัน ท่านจะห้ามเราก็ไม่ถนัด เพราะถูกคุณพ่อตามใจเสียจนเคยตัว ท่านขี้เกียจรกหูรกตา ก็เลยปล่อยเราตามลำพัง ไม่ยุ่งเกี่ยวกับใครเลย พบกับท่านทักทายปราศรัย ขออะไรถ้าให้ได้เป็นให้ ปรึกษาก็ให้ความเห็น แต่สิ่งไรไม่พูดไม่ถาม ท่านก็ไม่พูดไม่ตอบเหมือนกัน”
“ดีจริง เป็นผู้ใหญ่ที่วิเศษเหลือเกิน” ชัดกล่าว “ทำไมชัดถึงจะหาญาติอย่างนี้ได้สักคนนะ”
“หาได้ยากค่ะ” อนงค์ตอบตรง ๆ ตามความเห็น “เพราะอย่างนั้นเราถึงรักและเคารพท่านมาก จริงอยู่ท่านห้ามอะไรเราไม่ค่อยฟัง เช่น ห้ามไม่ให้อนงค์ขับรถไปเที่ยวคนเดียวเป็นต้น แต่สิ่งเหล่านี้เป็นสิ่งเล็กน้อย ถ้าถึงคราวจริงจัง อย่างเราสงสัยว่า เอ๊ะนี่ผิดหรือถูกเราต้องรีบไปปรึกษาคุณอาทันที แล้วท่านว่าอย่างไรถูก เราก็ต้องทำอย่างนั้นอย่างเดียว”
“คุณอาของอนงค์ เห็นจะไม่เคยยุ่งกับการงานที่หลานชายจะมีลูกมีเมียหรือไม่มี”
“โอ ! ไม่ยุ่งเลยค่ะ แต่สำหรับอนงค์ดูเหมือนท่านเป็นห่วงอยู่มาก นาน ๆ ก็เตือนเสียทีหนึ่งว่าให้เลือกดี ๆ นะหลานนะ”
“ก็สมควรอยู่บ้างที่ท่านจะเป็นห่วง” ชัดพูดแกมหัวเราะ “แต่พูดถึงพี่ชายของอนงค์ ก็แปลกอยู่นะ ยังเป็นโสดอยู่ได้ตั้ง ๔ คน”
หญิงสาวอมยิ้ม “พี่สมพงศ์กับพี่จำลองบอกว่า เนื้อคู่ยังไม่เกิด” หล่อนตอบ “ส่วนพี่แสวงน่ะอยากจะทิ้งความเป็นโสดเต็มที่ กำลังพยายามตัวเป็นเกลียวแต่ยังไม่เห็นสำเร็จ”
“ยังงั้นรึ-เอ ขัดข้องด้วยเรื่องอะไร เงินก็มี รูปก็ไม่เลว ความรู้ก็มี มีสารพัดไม่น่าจะลำบากเลย ถ้าเป็นคนมีแต่ตัวอย่างชัดก็ตามทีเถิด จะต้องใช้ความพยายามและความอดกลั้นอย่างสาหัส”
อนงค์แสร้งทำไม่รู้สึกในน้ำเสียงแสดงความน้อยใจของเขานั้น เล่าต่อไปว่า
/*182“เผอิญเธอรักผู้หญิงที่แม่เขาความคิดวิตถาร ไม่ยอมให้น้องแต่งงานก่อนพี่ เพราะกลัวพี่จะขึ้นคาน”
“โอ้โห! ไม่น่าเชื่อเลยว่าคนในสมัยที่เรามีชีวิตอยู่นี้จะถือธรรมเนียมบ้า ๆ เช่นนี้ เขามีลูกสาวทั้งหมดกี่คน”
“๔ คนค่ะ” เดี๋ยวนี้พี่สาวสองคนนั้นอายุมากเสียแล้ว เป็นอันว่าขึ้นคานแน่ ๆ เพราะฉะนั้นคุณแม่ก็ล้มความคิดที่จะหาคู่ให้ เดี๋ยวนี้ยังอยู่คนที่สาม พี่แสวงกำลังหาสัมพันธมิตรให้ไปช่วยรักแม่คนนั้น เธอจะได้แม่น้องสุดท้องสมใจ”
“เออ !” ชัดอุทานแกมหัวเราะ “แม่สาวผู้เคราะห์ร้ายต้องรับบาปของพี่ นี่เป็นใครนะ อยากรู้จริง ออกนึกสงสารแก”
“ถ้าอนงค์บอกชัดจะร้องอ๋อทันที”
“บอกซิแม่คุณเถอะ”
หญิงสาวรั้งรออยู่อึดใจหนึ่ง แต่ครั้นแล้วก็บอกว่า
“น้องสาวสงัดไงล่ะคะ”
“โอ๊ย” ชัดอุทาน “ลูกสาวคุณหญิงมะยม พิโธ่นึกว่าใครที่ไหน” พูดแล้วเขาก็หัวเราะด้วยเสียงอันดัง
อนงค์มองดูเขาด้วยความพิศวง “ทำไมคะ” หล่อนถาม “มีเรื่องอะไรแปลกหรือ”
“ก็ไม่แปลกอย่างไร คุณหญิงมะยมกำลังพยายามอย่างที่สุด ที่จะให้ชัดเป็นลูกเขยแก คุณแม่กำลังเคี่ยวเข็ญชัดอยู่ทุกวัน ชัดก็คิดอยู่ทุกวันเหมือนกัน มิน่าเล่าใคร ๆ เขาสงสัยว่า คุณหญิงมะยมเคยตั้งราคาลูกสาวไว้สูงลิบ คราวนี้ทำไมถึงจะมายกให้เจ้าชัด คนจนไม่มีอะไรติดตัว เรื่องของแกน่ะจะเอาแม่ลูกสาวคนที่สามยกให้ชัดเสียก่อน แล้วจะได้ยกคนที่ ๔ ให้คุณแสวงนั่นเอง ส่วนใคร ๆ ที่เขาลือกันว่าแกโก่งราคาลูกสาวจนไม่มีใครจดนั้น เห็นจะเป็นที่แกห่วงหน้าพะวงหลังหรอก ไม่ใช่นึกถึงเงิน/*183อย่างเดียว”
ชัดหยุดพูดแล้ว อนงค์ยังนิ่งอยู่ในท่าค่อนข้างขรึม ภายหลังหล่อนจึงพูดว่า
“ชัดช่วยพี่แสวงหน่อยซิคะ เท่ากับช่วยตัวชัดเองแล้วก็ช่วยให้คุณแม่ของชัดสบายใจด้วย”
นายทหารหนุ่มจ้องดูหล่อนอยู่ครู่หนึ่ง แล้วถอนใจยาว
“หัวใจของชัดไม่เป็นอิสระ อนงค์ก็รู้อยู่แล้ว” เขาพูดเสียงต่ำและจับมืออนงค์มากุมไว้
หญิงสาวถอนใจด้วย ปล่อยมือหล่อนไว้ในมือเขา และพูดเป็นเชิงปรารภคล้ายพูดกับตัวเอง
“หัวใจของอนงค์ยังเป็นอิสระ แต่ก็ช่วยพี่แสวงไม่ได้ ข้างเธอก็รบเร้าอยู่ทุกวัน”
“เขาจะให้อนงค์ทำอะไร ?”
“ให้รักตอบสงัด แต่ให้อ้างว่าจะไม่แต่งงานด้วยจนกว่าคุณหญิงจะยกลูกสาวให้เป็นพี่สะใภ้อนงค์”
“แล้วเขานึกว่าคุณหญิงจะยอมหรือ ในเมื่อสงัดเป็นแต่เพียงลูกเลี้ยง ไม่ใช่ลูกของอกในไส้”
“ไฮ้ อะไรคะ คุณสงัดเป็นลูกคุณหญิงค่ะ” อนงค์ค้านและตอบอย่างขึงขัง
ชัดยิ้มด้วยความมั่นใจ และตอบมีอาการวางท่าเล็กน้อย
“นั่นเป็นการเข้าใจผิดของคนทั่วไป คุณหญิงมะยมไม่มีลูกชายเลย แกบอกกับคุณแม่ของชัดเช่นนั้น เมื่อ ๒ เดือนก่อนมานี่เอง”
“แม้ นี่เป็นความรู้ใหม่ แปลกมากอนงค์เกือบไม่เชื่อเทียวค่ะ” พูดได้เท่านั้นแล้วสีหน้าของอนงค์ก็ดูขรึมไปเล็กน้อย ความใฝ่ใจในอันจะเรียนอุปนิสัยของคนที่ตนติดต่ออยู่ด้วย พาให้อนงค์นึกทึ่งในตัวคุณหญิงมะยม/*184และนายสงัดมากขึ้นอีก แม่เลี้ยงกับลูกเลี้ยงมีกิริยารักใคร่สนิทสนมกันดังคู่ที่หล่อนนึกถึงอยู่นี้ ทั้ง ๒ คนหรือคนหนึ่งใน ๒ คนนี้ คงจะต้องมีความดีเป็นพิเศษอย่างหนึ่งอย่างใดอยู่ในสันดานเป็นแท้ ถ้าความดีพิเศษนั้นสงัดเป็นฝ่ายที่มีอยู่ ก็จัดว่าเขาเป็นบุรุษที่ไม่ไร้เสียทีเดียวซึ่งความน่าคบและน่ายกย่องว่าเป็นคนดี
๑๗
/*185รถเฟียตเล็กมีเจ้าของคือ พระอรรถคดีวิชัยเป็นผู้ขับกำลังออกจากประตูบ้าน พอพบกับนายร้อยตรีชัดผู้ซึ่งกำลังลงมาจากรถเช่าคันหนึ่ง สองพี่น้องยิ้มพยักทักทายกัน แล้วชัดกระโดดก้าวมาเกาะบันไดรถวิชัยอยู่
“จะไปไหนครับ?” เขาถาม “กลับช้าหรือกลับเร็ว”
“ยังตอบไม่ถูก แกมีธุระอะไรหรือ?”
“เปล่า ชั่วแต่วันนี้ผมคิดจะอยู่บ้าน ไม่ไปเที่ยวไหน แต่ถ้าพี่ใหญ่ไม่อยู่ผมก็อยู่ไม่ได้ต้องไปบ้าง”
“ทำไม?” ผู้เป็นพี่ถามแกมหัวเราะ “ไม่มีพี่แกอยู่บ้านไม่ได้ยังงั้นหรือ ถึงทีแต่ก่อน เมื่อพี่อยู่หัวเมืองทำไมแกถึงอยู่ได้ หรือไม่เคยอยู่บ้านเลยแต่ไหนแต่ไรมา?”
“เวลานั้นกลับเวลานี้ไม่เหมือนกัน แต่ก่อนพ่อชัดเป็นเทวดา เดี๋ยวนี้พ่อชัดเป็นหมา ไม่ไหวผมไม่ชอบอยู่กับท่าน ๒ ต่อ ๒ มันคอยหวาดแต่ว่า/*186จะถูกด่าอยู่ร่ำไป”
“บ้า ! ไม่เห็นเข้าเรื่อง !” วิชัยพูดเสียงเดิมแล้วเสริมต่อ “ช้อยเขาก็อยู่”
“พี่ช้อยอยู่ก็คุ้มไม่ได้” ชัดตอบโดยเร็ว “แม่นึกจะด่าขึ้นมาเวลาไรแม่ก็ด่า พี่ช้อยไม่รู้จักหาเรื่องกลบเกลื่อนให้ท่านเพลิน ไม่เหมือนพี่ใหญ่ เวลาพี่ใหญ่อยู่ด้วยผมอุ่นใจ ถึงจะถูกด่าก็ไม่ค่อยเดือดร้อนมาก รู้สึกว่ามีคนคอยช่วยแบ่งกันฟังแบ่งกันรับ”
“เรื่องของแกมันก็มีอยู่ว่าจะเอาเปรียบเท่านั้น” วิชัยกล่าว “ถูกด่าไม่ยอมฟังคนเดียว ไอ้เวลาแกไม่อยู่คนอื่นเขาต้องฟังท่านด่า แกน่ะไม่นึกถึงใจเขาบ้างหรือ?”
ชัดหัวเราะพร้อมกับยักไหล่และแบมือ “ช่วยไม่ได้นี่ครับ !” เขาว่า แล้วถามต่อไปโดยเร็ว “บอกผมได้ไหมพี่ใหญ่จะไปไหน?”
“จะไปบ้านหลวงธุรกิจ แล้วจะกลับมาให้ทันเวลากินข้าว”
“นั่นแน่ !” ชัดร้องดัง “ยังงั้นทำไมไม่ชวนผมมั่งล่ะ ไหนรับกับผมว่าจะพาผมไปดูคนสวยยังไง?”
ผู้เป็นพี่เลิกคิ้วอย่างไม่แน่ใจ “พี่ลืมนึกถึงเรื่องนั้น” เขาสารภาพ “ไม่นีกว่าแกตั้งใจจริง ๆ จัง ๆ อยากจะไปด้วยกันก็ได้ แต่ว่าทั้งสกปรกยังงั้นละหรือ?”
ชัดก้มมองเครื่องแบบทหารที่ตนสวมอยู่ แล้วใช้ลำข้อโยนตัวขึ้นนั่งบนรถเคียงข้างพี่ชายพลางว่า
“ไปมันยังงี้แหละ มันก็ไม่สกปรกจนเหลือเกินนักนี่”
ดังนั้นรถซึ่งเดินเครื่องโดยล้อมิได้หมุนอยู่หลายนาทีจึงเคลื่อนจากที่ ชัดคว้าผ้าเช็ดหน้าออกเช็ดหน้าจนเกลี้ยงสะอาด แล้วหวีผมด้วยหวีที่เขาติดกระเป๋าเสื้อไว้เสมอ เสร็จแล้วเขาบรรจงสวมหมวกลงดังเก่า แล้วถามขึ้นว่า
/*187“จันทรอายุเท่าใดครับ?”
“ไม่รู้ ช้อยเขาเคยบอกแล้ว แต่พี่จำไม่ได้”
“ท่าทางเป็นยังไง?”
“สำหรับพี่เห็นว่าเรียบร้อยดีไม่มีที่ติ สำหรับแกบางทีจะไม่ชอบก็ได้ เพราะจันทรไม่มีท่าโก้”
“ขี้อายไหมครับ?”
วิชัยขมวดคิ้วในท่าตรอง ครั้นแล้วก็หัวเราะและว่า
“อีกสักประเดี๋ยวเดียวก็จะได้เห็นเขา ยังจะนั่งซักพี่ทำไมให้เสียเวลา ความเห็นของแกกับของพี่น่าจะไม่ตรงกันนัก พี่เห็นอย่างหนึ่งแกอาจจะเห็นเป็นอีกอย่างหนึ่งก็ได้”
“เพราะยังงั้นน่ะซีผมถึงได้ถาม อยากจะดูว่าความเห็นของพี่ใหญ่กับของผมจะต่างกันมากไหม?”
“ในเรื่องผู้หญิงเป็นธรรมดา ที่จะต่างกันเกือบตรงกันข้ามเพราะแกเป็นคนสมัยใหม่ ส่วนพี่เป็นคนโบราณ พี่ยังสงสัยอยู่เดี๋ยวนี้ว่าการที่แกจะไปรู้จักกับจันทรน่ะ จะได้ประโยชน์อะไร เท่าที่พี่เคยสังเกต ผู้หญิงอย่างจันทรไม่ใช่ผู้หญิงที่แกเคยชอบ”
“ผมชอบคนสวย” ชัดตอบง่าย ๆ “แต่ผู้หญิงมีสวยหลายอย่าง สวยหน้า สวยรูป สวยท่า แม่จันทรตามที่เห็นในรูป หน้าแกสวยอย่างไม่น่าเชื่อว่าจะมีผู้หญิงไทยสวยได้เท่านี้ ผมถึงอยากดูตัวแกให้เห็นจริงด้วยตา”
“ลูกสาวคุณหญิงมะยม ก็มีคนลือว่าสวยเหมือนกัน พี่จะหารูปเขามาให้แกดูเอาไหม เผื่อจะชอบใจบ้าง สงสารความตั้งใจของเขา ยังคอยจะให้แกไปดูตัวทุกวัน แม่ของเราก็เคี่ยวเข็ญเรา ทำไมแกถึงไม่ไปมองดูเขาบ้างเล่า”
ชัดสีหน้าตึงขึ้นทันที น้ำเสียงที่พูดก็กระด้างขึ้น
“กราบตีนละพี่ใหญ่ อย่าพูดถึงเรื่องพวกนี้ให้เข้าหูผมหน่อยเลย /*188ผมเกลียดจริง ผมเดือดร้อน ถูกคุณแม่เคี่ยวเข็ญจนไม่อยากจะเหยียบเข้าบ้าน ไม่เพราะพวกยายบ้านี่รึ พี่น้องก็พากันด่าว่าผมเที่ยวหามรุ่งหามค่ำ พบใคร ๆ ด่าจนไม่อยากพบเสียแล้ว ว่าเราอยู่บ้านไม่ติด ก็มันจะติดยังไง มีแม่คอยด่าจุกจิกจู้จี้อยู่เรื่องเดียว พิโธ่ บ้านใครจะไม่อยากอยู่ แต่ว่าอยู่ไม่มีความสุขใครมันจะทนอยู่ได้”
วิชัยนิ่งฟังน้องโดยสงบ ชัดหยุดพูดแล้วเขาเอ่ยขึ้นช้าๆ
“พี่เห็นใจว่าการถูกจี้บ่อย ๆ นั้นเป็นเรื่องรำคาญจริง แต่วิธีแก้รำคาญของแกมันไม่ถูกทาง ไอ้การเที่ยวจัดมันทำให้เปลืองทั้งตัว เปลืองทั้งทรัพย์ เปลืองทั้งเกียรติคุณ แล้วก็เป็นการเปิดช่องให้คุณแม่ด่าถนัดเข้าอีก ทางทีถูกแกจะดื้อใส่คุณแม่เรื่องมีเมีย แกต้องดื้ออย่างลูกผู้ชาย ไม่ผลัดเจ้าล่ออย่างเดี๋ยวนี้ ตอบท่านซีว่าไม่อย่างเด็ดขาด แล้วยืนกรานอยู่คำเดียว ท่านจะทำอะไรแกได้ ผิดนักก็พึมไปสัก ๗ วัน ในระหว่างนั้นแกทำตัวของแกให้ดีไว้ อดทนหน่อย ไม่โกรธตอบท่าน ไม่หนีท่านอย่างที่แกเคยหนี นึกเสียว่าท่านเป็นแม่ มีพระเดชพระคุณแก่เรานักหนา ผลที่สุดท่านก็สงบไปเอง”
ชัดเบือนหน้าออกทางนอกรถแววตาถมึงทึง ภายหลังจึงหันหน้ากลับมาทางพี่ชายและพูดว่า
“เรื่องยอมอดทนให้คุณแม่นั้น ใคร ๆ เขาก็ยกให้พี่ใหญ่เป็นที่หนึ่ง ผมเองก็อยากกราบพี่ใหญ่ในเรื่องนี้ แต่ส่วนตัวผม ๆ บอกตามตรงว่าทนไม่ไหว ขืนให้ท่านด่าบ่อย ๆ วันไหนใจผมดีก็จะนิ่งได้ วันไหนผมบ้าขึ้นมา ตึงตังเอากับท่านขึ้นมา ผมก็จะกลายเป็นคนระยำ”
“ก็ถ้าแกรู้แล้วว่าทำสิ่งไหน แกจะเป็นคนระยำแล้วแกขืนทำลงไป มันก็ระยำจริงอย่างเขาว่าน่ะซี แกควรจะรู้ตัวว่าคุณแม่รักแกมากเพียงไร เท่าที่ท่านบ่นพึมพำต่อหน้าแกนั้น มันน้อยกว่าที่ท่านพึมพำกับคนอื่นในเวลาที่แกไม่อยู่ถึง ๕ ต่อ ๑ แกไม่ได้สังเกตหรือ เวลาที่แกอยู่ให้ท่านเห็นหน้าท่านพะนอแกยังไง ต่อเมื่อวันไหนท่านพูดกับแกเรื่องมีลูกมีเมียหรือเรื่อง/*189ความประพฤติของแกหรอก ท่านถึงจะเกิดโมโหเอ็ดอึงเอาแก แต่แกก็ควรจะอภัยให้ท่านบ้าง เพราะแกก็รู้อยู่ว่าท่านพูดเพราะอยากให้แกดี”
“พูดให้ดี !” ชัดย้ำเสียงกระด้าง แต่ครั้นแล้วน้ำเสียงก็อ่อนลง เมื่อนึกขึ้นได้ว่าตนพูดอยู่กับใคร “ก็ผมอภัยให้ท่าน ไม่ใช่ว่าโกรธ แต่ผมทนนั่งฟังท่านด่านานไม่ได้ ใจผมไม่เย็นพอ ถ้าคุณแม่อยากจะพูดให้ผมดี ขอให้ท่านพูดอย่างพี่ใหญ่พูดกับผมซี ไม่เพียงพูดและด่าก็เอา หรือเตะสักทีก็ไมโกรธ ให้ดิ้นตายซี เพราะเมื่อด่าแล้ว ผมพูดบ้างพี่ใหญ่ก็ฟัง ที่ไหนผมถูกพี่ใหญ่ก็รับว่าถูก แต่คุณแม่ท่านไม่ยังงั้น ท่านเล่นด่าปาว ๆ ข้างเดียว แล้วได้เรื่องที่ผมถูกด่าน่ะมีอะไร ก็มีไอ้เรื่องที่ท่านจะมัดผมเป็นหมูเท่านั้น ผมจะทนที่ไหนไหว”
วิชัยไม่ตอบ เพราะเกรงว่าคำตอบจะทำให้น้องได้ใจ คำพูดของชัดนั้นถึงวิชัยจะจับได้ว่าพูดด้วยความฉลาด แต่ก็เป็นคำที่ต้องกับความจริงอันวิชัยจะปฏิเสธไม่ได้ในยามโกรธ คุณนายซึ่งจะกล่าวคำรุนแรงกรอกหูชัดโดยไม่ยอมฟังเหตุผล ในยามดีเหตุผลของเขาจึงจะถูกต้องตามเกณฑ์ คุณนายก็ฟังโดยไม่วิเคราะห์ให้เห็นประจักษ์ในวิชัยกับชัด ยังไม่เคยต้องเป็นปากเสียงกันเลยแม้ด้วยเรื่องใด ๆ ทั้งนี้เพราะวิชัยมีนิสัยสมเป็นผู้พิพากษาโดยแท้ ในการวินิจฉัยคดี วิชัยย่อมวินิจให้ประโยชน์แก่จำเลยมากที่สุด เมื่อชัดเป็นจำเลยที่มีปากเป็นเอก วิชัยจึงต้องรับเหตุผลที่ชัดยกขึ้นอ้างเป็นเครื่องแก้ตัวทุกคราว จริงอย่างที่ชัดกล่าวแล้วนั้น
แต่ชัดมีความผิดซึ่งยังไม่ได้แก้ให้ตก หรือมิฉะนั้นก็รู้ตัวเสียแล้วว่าไม่มีทางแก้ จึงไม่พยายามแก้เสียเลย ความผิดนั้นคือการผลัดเจ้าล่อตามที่วิชัยว่า ชัดยังไม่เคยตอบกับมารดาว่า จะไม่แต่งงานกับบุตรคุณหญิงมะยม เป็นแต่ได้ตอบกับพี่ชาย และแสดงความไม่พอใจในเรื่องนี้ให้มารดาเห็น โดยหลีกเลี่ยงผลัดวันที่จะไปดูตัวผู้หญิง วิชัยกำลังคิดถึงความผิดข้อนี้เกือบจะกล่าวออกมาเป็นวาจาแล้วกลับหวนคิดสงสัยว่า ชัดก็เป็นลูกผู้ชาย/*190คนหนึ่ง การที่ไม่ให้คำตอบอันเด็ดขาดแก่มารดา จะเหมาเอาว่าเป็นเพราะความขลาดก็ดูกระไรอยู่ หรือชะรอยความดื้อดึงของชัดเกิดแต่ความทิฐิฝ่ายเดียว เนื้อแท้ชัดไม่ชังลูกสาวพระยารานรอน ฯ จนเหลือขนาด เผื่อว่าชัดเคยนึกเห็นชอบในการวิวาห์รายนี้อยู่บ้างเล็กน้อย ถ้าหากวิชัยขะยั้นขะยอจนคุณนายชื่นต้องฟังคำปฏิเสธจากปากชัดโดยตรงเสียแล้ว ภายหลังที่ไหนเลย ชัดจะกล้ากลับคำการก็เป็นไปคล้ายกับว่าความหวังของคุณนายถูกทำลายลงโดยน้ำมือวิชัยนั่นเอง
๒ พี่น้องต่างหมกมุ่นอยู่ในความคิดของตน จึงต่างฝ่ายต่างนิ่งเงียบอยู่ ต่อมาอีกในไม่ช้าก็พอรถแล่นมาถึงที่หมาย
เลี้ยวเข้าในประตูไม้สีน้ำตาลเข้ม แล่นต่อมาจนถึงหน้าตึกใหญ่ วิชัยก็มองเห็นเจ้าของบ้านยืนอยู่ในที่นั้นทั้ง ๒ คน
หลวงธุรกิจ ฯ ลงบันไดมารับ พลางพูดด้วยน้ำเสียงแสดงความยินดี
“ผมกำลังพูดถึงคุณพระอยู่เดี๋ยวนี้ หายไป ๒ หรือ ๓ วัน แม่อุไรเขาบ่นคิดถึง”
พระอรรถคดี ฯ ลงจากรถพร้อมชัด และแนะนำชัดให้รู้จักกับเจ้าของบ้านทั้ง ๒
“ผมได้ยินชื่อคุณเสมอ” หลวงธุรกิจ ฯ กล่าว “เพิ่งได้รู้จักวันนี้เอง ดีใจมาก ขอบคุณที่มาถึงบ้านผมขอให้ถือว่าบ้านนี้เป็นเหมือนบ้านคุณพระอรรถ ฯ หมายความว่าคุณนึกจะมาเมื่อไรไปเมื่อไรก็ได้ทุกเมื่อ เพราะคุณพระกับผม นอกจากจะเป็นเพื่อนร่วมโรงเรียนเดียวกันแล้ว ผมยังถือว่าคุณพระเป็นมิตรที่ดีของผม และออกจะถือว่ามีเกี่ยวดองเป็นญาติข้างเมียด้วย”
เมื่อสามีได้แถลงถ้อยโดยยืดยาวเช่นนี้แล้ว ภรรยาก็เห็นว่าเพียงพอแก่ความต้องการ จนหล่อนไม่จำเป็นจะแถลงอะไรอีก ดังนั้นอุไรจึงเป็นแต่เพียงยิ้มให้แก่ชัดในขณะที่เขาพูดว่า
“ขอบพระเดชพระคุณ โปรดเชื่อในความเป็นมิตรของผมเท่ากับที่/*191เชื่อในพี่ใหญ่ด้วย”
หลวงธุรกิจ ฯ ยิ้มพยักด้วยสีหน้าแสดงความสนิทสนม อุไรพูดขึ้นว่า
“เรากำลังจะลงสนามแบดมินตัน คุณพระดิฉันเห็นจะไม่ต้องชวน แต่คุณชอบเล่นไหมคะ?”
“ยังไม่เคยลองเลย” ชัดตอบพร้อมยิ้มอย่างเก๋ตามปกติที่เขามักยิ้มในเวลาเข้าสมาคม
“อย่างคุณชัดก็ต้องเทนนิส หรือกอล์ฟถูกไหม?” หันไปทางพระอรรถ ฯ “ไม่เหมือนพวกเรานะ พวกเราเอาทุกท่า แต่ไม่ได้ดีสักท่าเดียว”
“เชิญไปทางโน้นเถอะค่ะ ไม่เล่นก็นั่งคุยกันที่สนามสบายกว่าในตึก” พูดแล้วอุไรก็ออกเดินนำหน้า
เมื่อใกล้จะถึงสนาม มองไปเห็นชายหญิงคู่หนึ่งกำลังตีแบดมินตัน วิชัยจึงว่า
ขาสำคัญตั้งต้นประลองฝีมือกันแล้ว แม่จันทรท่าทางแข็งแรงขึ้นมาก”
“ตีดีขึ้นตั้งเยอะ” หลวงธุรกิจ ฯ กล่าว “ยังเสียแต่ไม่ค่อยไว ลูกห่างมือหน่อยก็รับไม่ค่อยทัน”
คนทั้ง ๔ เข้าไปใกล้ ชายหญิงคู่นั้นก็หยุด หันมามองดู ทั้งประณมมือไหว้ พระอรรถคดี ฯ รับพร้อมกับยิ้มอย่างแจ่มใส
“เล่นเสียให้จบเกมซี” หลวงธุรกิจ ฯ ว่า “พวกเราจะนั่งเป็นกรรมการ”
“ไม่ได้นับแต้มครับ ตีกันเล่น ๆ อย่างนั้นเอง” คู่แข่งขันที่เป็นชายรุ่นหนุ่มตอบ
“อ้าว ยังงั้นพวกเราลงมือเถอะ คุณพระ คุณชัดเชิญซีครับ ไม่เคยลองก็ลองเสีย เนียนเอาแร็กเก้ตมาส่งให้
“นี่น้องคุณหลวงค่ะ” อุไรบอก นั่นน้องดิฉันแม่จันทร นี่คุณชัดน้องคุณช้อยยังไงล่ะ”
/*192จันทรย่อตัวลงเล็กน้อยในเวลาที่ประณมมือไหว้ ชัดโค้งตัวในท่าอันงามอย่างน้อยที่น้อยคนจะทำได้เหมาะเจาะเช่นเขา แล้วจันทรเดินออกจากคอร์ตแบดมินตันมานั่งบนเก้าอี้ตัวหนึ่ง พี่เขยของหล่อนเห็นก็ทักขึ้นทันที
“อ้าว ทำไมมานั่งเสียล่ะ คุณพระเตรียมตัวพร้อมแล้ว แม่อุไรไปซีเธอ ฉันจะนั่งคุยกับชัด”
“ไม่ต้องเป็นห่วงผมหรอกครับ” ชัดว่า “ผมชอบนั่งดูเพลินดี ถ้าคุณจะอนุญาตให้ผมถือตัวเป็นกันเองกับบ้านนี้ละก็โปรดอย่ากังวลถึงผมเลย”
“เปล่า ไม่ใช่กังวล ผมอยากคุยกับคุณ ให้เขาเล่นกันก่อน แม่อุไรน่ะไปได้ไม่กี่น้ำหรอก ประเดี๋ยวก็ลา”
ผู้ที่จะเข้าเล่นก็เข้ายืนที่ อุไรกับพระอรรถคดี ฯ เป็นคู่กัน แข่งขันกับจันทรผู้ซึ่งมีนายเนียนเป็นคู่ หลวงธุรกิจ ฯ ลากเก้าอี้เข้ามาใกล้ชัด ชวนแขกหน้าใหม่คุยพลางมองดูการเล่นไปพลาง
ในตอนต้น ผู้ดูสังเกตเห็นว่าคู่แข่งขันทั้ง ๒ ฝ่ายมีฝีมือและกำลังพอทัดเทียมกัน แต่ในตอนกลางและตอนสุดท้าย เหตุเพราะเสียงคุยของผู้ดูนั้นดังห่างขึ้นทุกที คู่ของนายเนียนชายตามาทางนอกคอร์ต เป็นบางคราวและทุกคราวหล่อนพบดวงตาคู่หนึ่ง จับจ้องอยู่แต่จำเพาะที่ตัวหล่อน ความรู้สึกไม่ปกติในใจเกิดขึ้นแก่จันทร ขาดความเพ่งเล็งในกีฬาที่ตนเล่นอยู่ จะขยับเขยื้อนก็เฉื่อยชา จนดูท่าที่เงื้อไม้ถือรับลูกนั้นคล้ายกับว่าหล่อนหมดกำลังที่จะตีโต้ตอบไปทีเดียว ฝ่ายเนียนจึงเป็นรองพระอรรถคดี ฯ ถึง ๘ ต่อ ๑๔
ยังขาดอีกแต้มเดียวอุไรจะชนะ นายเนียนเสิฟลูกส่งทางวิชัย พระอรรถคดี ฯ ตีเหยาะมาตรงหน้าตาข่าย จันทรเงื้อแร็กเก้ตรับ แต่รับพลาด ลูกตกลงโคนไม้ลูกเสิฟของเนียนจึงเสียไปเปล่า
“วันนี้แม่จันทรอ่อนไปมาก” หลวงธุรกิจ ฯ เอ่ยขึ้น “หมดกำลังเสียตั้งแต่ตีเล่นกับตาเนียนแล้วกระมัง?”
/*193เวลานั้นถึงคราวจันทรจะต้องเสิฟ ลูกขนไก่อยู่ในมือซ้าย จันทรเงื้อแร็กเก้ตที่ถืออยู่ในมือขวา เมื่อสุดคำพูดของพี่เขยหล่อนอดใจจะไม่ชำเลืองไปนอกคอร์ตหาได้ไม่ แลไปเพียงแวบเดียว พอสบสายตาชัดอย่างถนัดถนี่ลำข้อจันทรก็อ่อนเพลีย เสิฟลูกไม่ข้ามพ้นตาข่ายไปได้ !
๑๘
บุรุษต่างศักดิ์และต่างวัยรวมทั้งสิ้น ๑๖ นาย นั่งล้อมรอบโต๊ะยาวรี บริโภคอาหารร่วมกัน ผู้เป็นทั้งเจ้าของบ้านและเจ้าของงานนี้คือหลวงธุรกิจกำจร
ตามปกติคุณหลวงผู้นี้มีนิสัยชังความเงียบเหงา รักความสนุกสนานเฮฮา การเชิญเพื่อนมาเลี้ยงที่บ้านคราวละหลายคน จึงเป็นธรรมดาที่สุด แต่เฉพาะคราวนี้ การเลี้ยงมิได้มีขึ้นเพื่อความสนุกรื่นเริงระหว่างเจ้าของบ้านกับแขกเท่านั้น หากได้มีเพื่อความสามัคคีระหว่างผู้ที่ได้ร่วมสำนักเรียนเดียวกัน และจะได้ร่วมทุนร่วมแรงกันประกอบความเจริญให้แก่สำนักเล่าเรียนของตน กล่าวคือ ตั้งสมาคมนักเรียนเก่าโรงเรียนศุภวิทยาการเป็นขั้นต้น และจะได้ขยายกิจการของสมาคมให้กว้างขวางถึงกับร่วมทุนสร้างและซ่อมโรงเรียนนี้ให้ใหญ่โต จนเป็นสำนักศึกษาที่สำคัญ
บุรุษทั้ง ๑๖ นาย ได้เริ่มต้นเจรจาถึงกิจการของสมาคมโดยละเอียดตั้งแต่เวลา ๑๗.๓๐ นาฬิกาเศษ จนถึงเวลา ๒๐ นาฬิกา ได้ผลคือร่างข้อ/*195บังคับของสมาคมเสร็จสรรพ พร้อมที่จะเปิดรับสมาชิกได้ในทันทีที่จะจดทะเบียนแล้ว นอกจากนี้ยังได้กำหนดไว้ว่า ภายหลังที่ได้รับสมาชิกแล้วครบหนึ่งเดือน สมาคมจะได้จัดให้มีละครเก็บเงินสมทบทุนของสมาคมเพื่อจะได้ลงมือซ่อมโรงเรียน เชื่อมั่นในกำลังทรัพย์ส่วนของตน และความสามารถในการวิ่งเต้นที่ตนเคยใช้ได้ผลอยู่เสมอ ประกอบกับไว้ใจในกำลังดวงจิตและกำลังความสามัคคีแห่งเพื่อนร่วมสถานศึกษา ซึ่งตนได้พยายามติดต่ออยู่ตลอดเวลา ๒-๓ เดือนนี้ หลวงธุรกิจ ฯ มีความหวังอย่างเต็มเปี่ยมว่า การที่ได้เปิดสมาคมนี้ขึ้นจักเป็นผลสำเร็จยังความเจริญให้เกิดแก่โรงเรียนศุภวิทยาการ และยังประโยชน์ให้เกิดแก่กุลบุตรกุลธิดาอีกมากหลาย
ในเวลาที่เจ้าของบ้านได้รวบช้อนส้อมวางไว้ในจานเป็นคนสุดท้าย และผู้รับใช้กำลังยกอาหารชุดคาวไปจากโต๊ะ ขุนประเสริฐวรรณกิจอาจารย์โรงเรียนศุภวิทยาการ จึงลุกยืนขึ้นและพูดด้วยน้ำเสียงค่อนข้างสั่นเล็กน้อยด้วยความปลาบปลื้มและตื้นตันใจ
“ขอให้พวกเราที่เป็นลูกหนี้บุญคุณของโรงเรียนศุภวิทยาการจงดื่มให้พรแก่นายกสมาคมของเรา ขอให้ท่านเจริญ เจริญ เจริญด้วยประการทั้งปวง ข้าพเจ้าเชื่อแน่ว่า เวลานี้ไม่ใช่แต่พวกเราที่นั่งอยู่ในที่นี้เท่านั้น ที่จะปีติและกตัญญูต่อการกระทำอันน่าสรรเสริญของท่าน แม้ผู้ที่ล่วงลับไปแล้ว เป็นต้นว่าปู่ของข้าพเจ้า บิดาของข้าพเจ้า ผู้ซึ่งเคยเป็นทั้งศิษย์และอาจารย์ของโรงเรียนนี้และท่านอื่น ๆ อีกหลายท่าน ก็คงจะพลอยปิติด้วยกับเราเหมือนกัน เพราะฉะนั้นขอให้เราทั้งหลายจงตั้งใจอัญเชิญท่านที่สิ้นชีวิตไปแล้ว แม้วิญญาณจะสถิตอยู่แห่งใดก็ขอให้มาช่วยเราอำนวยพรให้แก่คุณหลวงธุรกิจกำจร ขอให้ท่านเจริญ ! เจริญ ! เจริญ !”
เสียงปรบมือดังกราว ! แล้วถ้วยแชมเปญทั้ง ๑๕ ถ้วยก็เคลื่อนจากโต๊ะขึ้นจรดกับริมฝีปากบุรุษทั้ง ๑๕ นาย
/*196เงียบเสียงปรบมือเสียงเก้าอี้เคลื่อนที่ และพูดพึมพำสนองพจน์ขุนประเสริฐวรรณกิจแล้ว หลวงธุรกิจ ฯ จึงลุกขึ้นยืน สีหน้าแดงเรื่อด้วยความเบิกบานใจ กระแอมครั้งหนึ่งแล้วก็พูดด้วยน้ำเสียงไม่สู้ดังนักแต่แจ่มใสและมีกังวานหนักแน่นตามวิสัยของผู้ที่มีความเชื่อมั่นในตัวเองย่อมปราศจากความสะทกสะท้านในเมื่อจะทำกิจนานัปการ
“ขอบพระคุณท่านทุก ๆ ท่าน ขอบพระคุณท่านที่ได้พากันให้พรข้าพเจ้า ขอบคุณท่านที่ได้รับคำเชื้อเชิญของข้าพเจ้า พากันมาประชุมพร้อมอยู่ในที่นี้ และขอบคุณเป็นอย่างสูงที่ได้ให้ความเชื่อถือข้าพเจ้า การงานทั้งหลายที่ข้าพเจ้าได้ดำริขึ้น ถ้าแม้ว่าท่านทั้งหมดที่นั่งอยู่ในที่นี้ มิได้ให้ความเห็นพ้องและช่วยเหลือตามกำลังแล้ว อย่าว่าแต่ข้าพเจ้าเป็นแต่เพียงข้าพเจ้าเท่านี้ ถึงแม้จะเป็นนารายณ์มีสี่กร ถือตรี คทา จักร สังข์ ก็ไม่อาจที่จะทำการนี้ให้ลุล่วงไปได้ เพราะฉะนั้นเพื่อสนองคุณของท่านทั้งหลาย ข้าพเจ้าขอปฏิญาณว่าตราบเท่าที่ข้าพเจ้ายังมีแรงทำงานการได้แล้ว ข้าพเจ้าจะไม่เฉยเมยต่อการประสานงานที่ท่านและข้าพเจ้าได้ช่วยกันก่อขึ้นนี้เลย บัดนี้ขอให้เราทั้งหลายจงมาตั้งสัตยาธิษฐาน ขอให้งานของเราจงเป็นผลสำเร็จ และจงดื่มให้แก่ความสำเร็จแห่งงานของเรา ขอให้งานของเราจงเจริญ ! เจริญ ! เจริญ !”
เสียงปรบมือและเสียงสนองคำพูดอีกพักหนึ่ง และเมื่อแขกทั้งหมดวางถ้วยแชมเปญลงแล้ว เจ้าของบ้านยังหาได้นั่งลงไม่ มือขวาถือถ้วยแชมเปญชูไว้ตรงหน้า พูดสืบไปว่า
“บัดนี้ข้าพเจ้าขอขอบคุณท่านขุนประเสริฐวรรณกิจเป็นพิเศษ ข้าพเจ้าขอให้ท่านทั้งหลายพร้อมกันดื่มเพื่อความเจริญแห่งท่านขุน ซึ่งหมายถึงความเจริญแห่งโรงเรียนศุภวิทยาการด้วย--” เสียงปรบมือ เป็นครั้งที่ ๓ “และในที่สุด ขอให้ท่านดื่มเพื่อความสุข ความสวัสดีของพวกเราทุกคนที่นั่งอยู่ในที่นี้”
เสียงมโหรีทำเพลงมหาฤกษ์ลอยตามลม จากสนามหญ้าเข้ามาในห้องเหมาะกับเวลาที่บุรุษทั้ง ๑๖ นายพร้อมใจกันลุกขึ้นยืน และมองดูกันด้วยสายตาแสดงความเป็นมิตร แชมเปญที่อยู่ในถ้วยก็สิ้นไป ครั้นแล้วเขาทั้งหมดกลับนั่งลง บริโภคของหวานต่ออีก
เมื่อเสร็จการบริโภคแล้ว หลวงธุรกิจ ฯ จึงนำแขกลุกขึ้นจากโต๊ะแล้วชี้ชวนให้เขาเหล่านั้นพากันไปยังที่ ๆ จัดไว้รับรอง คือตรงมุขหน้าตึกใกล้กับวงมโหรี
ในที่นั้นมีสุภาพสตรี ๓ นางนั่งอยู่ก่อนแล้ว คือภรรยาเจ้าของบ้านกับน้องสาวและนางช้อย เมื่อหมู่บุรุษมาถึง นางธุรกิจ ฯ ก็ยิ้มรับและเชิญให้นั่งด้วยวาจาและท่าทางของผู้ที่คุ้นต่อการรับแขกเป็นอย่างดี ส่วนจันทรนั้นลุกจกที่เลี่ยงไปแอบอยู่ที่มุมบันได
หลวงศักดิ์รณชิต หลวงธุรกิจ ฯ พระอรรถคดี ฯ ๓ คนนี้เดินอยู่หลังคนอื่น เขาทั้ง ๓ คนกำลังมีเรื่องพูดโต้ตอบค้างกันอยู่ แต่ร่างนั้นแน่งน้อยในเครื่องแต่งกายสืนวล มีอำนาจแรงกล้าดึงดูดเอาใจบุรุษคนหนึ่งใน ๓ คนออกไปเสียจากเรื่องที่เขากำลังเจรจา เพราะฉะนั้นเมื่อหลวงธุรกิจพูดจบประโยค และทวนคำซ้ำว่า “ได้ไหมคุณพระ?” บุรุษผู้นั้นจึงเกือบสะดุ้ง แววตาส่อพิรุธในการที่ตนตกอยู่ในความมืดแปดด้าน ตอบส่งออกไปว่า
“ได้?”
“ดีจริง ! เป็นพระคุณอย่างยิ่ง” หลวงธุรกิจ ฯ พูดต่อไป “โปรดเร็วหน่อยนะครับ ยิ่งเร็วเท่าไรยิ่งดี”
“อ้า--” พระอรรถคดี ฯ พึมพำ “โปรดอธิบายอีกที จะให้ผม—อื้อ--ทำอะไรบ้าง?”
“เท่าที่เขาบอกให้ทำก็ตั้งใจจำไว้ให้ดีเถอะ” หลวงศักดิ์รณชิตขัดขึ้น “เดี๋ยวพ่อก็จะเอาไปลืมทิ้งเสียเท่านั้น อั๊วละไม่ไว้ใจแกไอ้เรื่องขี้ลืมระยำหมานี่แหละ”
/*198“ขออย่าให้เป็นอย่างคุณหลวงศักดิ์ ฯ ว่า และขอให้เร็วหน่อยเท่านั้น”
พระอรรถคดีกลืนน้ำลายโดยอาการลำบาก “จะให้เร็วแค่ไหน?” เขาถามเสียงพิกล
“เร็วที่สุดเท่าที่จะเร็วได้ ตามปกติคุณพระต้องการเวลานานเท่าใด”
“แล้วแต่งาน” อีกฝ่ายหนึ่งตอบ “งานมากก็ต้องการเวลามาก งานน้อยก็ต้องการเวลาน้อย”
“เดือนหนึ่งแล้วไหว?” หลวงศักดิ์ ฯ ถาม
“อะไร?” วิชัยย้อนถาม วางหน้าตาเฉย
“ก็แต่งบทละครน่ะซี” หลวงศักดิ์ ฯ ขึ้นเสียง “พูดกันอยู่อย่างนี้ยังถามอีกได้”
สีหน้าวิชัยดีขึ้นถนัด รีบตอบชัดถ้อยชัดคำว่า
“ก็ราว ๆ นั้น อย่างเร็ว ๒ อาทิตย์ อย่างช้า ๒ เดือน ข้อสำคัญอยู่ที่ว่ามีเวลาได้แต่งไหม ถ้าได้แต่งละก็แล้วเร็ว ถ้าไม่ได้แต่งก็ไม่รู้จักแล้วอยู่นั่นเอง”
เวลานี้หลวงศักดิ์ ฯ กับหลวงธุรกิจ ฯ นั่งลงรวมหมู่กับคนอื่นแล้ว แต่วิชัยหานั่งไม่ มือเท้าพนักเก้าอี้หันมาทางคู่สนทนา แต่สายตาพุ่งไปทางอื่น
“ผมได้อ่านเรื่องที่คุณพระแต่งให้ข้าราชการที่สงขลาเล่นแล้ว เวลานี้กำลังอยากจะอ่านเรื่องที่แต่งให้ข้าราชการที่จันทบุรี ต้นฉบับของคุณพระยังมีอยู่ไหมครับ?”
วิชัยถอนสายตาจากมุมบันไดชั่วขณะ นิ่งคิดแล้วตอบว่า
“ไม่แน่ว่าจะมีหรือไม่ จะต้องค้นดูก่อน” รวบรวมสติที่ลอยไปไกลได้คืนมาแล้ว วิชัยพูดต่อด้วยน้ำเสียงมั่นคงขึ้น “นี่แน่ะครับ ผมจะบอกอะไรให้ ละครของเราจะแสดงเป็นงานใหญ่ในกรุงเทพพระมหานคร จะให้ผมเป็น/*199คนแต่ง จะใช้ได้หรือครับ ผมออกหวั่นใจเหลือเกิน เราควรจะเลือกหาเรื่องละครที่มีอยู่แล้ว เช่นพระราชนิพนธ์ของท่านที่มีชื่อเสียงมิดีกว่าหรือ”
ไม่ดี หลวงธุรกิจ ฯ ตอบโดยเร็วโดยไม่ต้องยั้งคิด เพราะเหตุว่าได้คิดไว้ก่อนแล้ว บทละครที่ท่านผู้มีชื่อเสียงแต่งไว้ใคร ๆ ก็รู้เรื่องเสียหมด ผมต้องการให้คนที่มาดูละครของเรารู้สึกทึ่งทั้งในละคร และทึ่งทั้งการแสดงบทบาทด้วย ไม่ใช่ให้มาทึ่งแต่การแสดงบทบาทเท่านั้น เพราะถ้าเขาทึ่งในเรื่อง เขาคอยดูเรื่อง เขาจับผิดคนแสดงได้น้อยกว่าที่เขาจะมานั่งคอยดูการแสดงของเราโดยเฉพาะ อีกอย่างหนึ่งเรื่องที่พวกเราแต่งกันเองแต่ง ถึงตัวละครจะเล่นบทไม่ดีแท้ทีเดียว ก็คงไม่ค่อยมีใครจับได้ ส่วนเรื่องที่ท่านแต่งกันไว้แล้ว คนอื่นเขาเคยเล่นแล้ว เรามาเล่นผิดเพี้ยนไปบ้างก็จะถูกติอย่างเงยหน้าไม่ขึ้น จริงไหมครับ คุณหลวงเห็นอย่างไร”
หลวงศักดิ์ ฯ พยักหน้า ยังมิทันได้กล่าวตอบ พอหลวงธุรกิจ ฯ มองเห็นชายหนุ่มผู้หนึ่งเดินมาแต่ไกลก็ทักขึ้นว่า
“นั้นดูเหมือนคุณชัดใช่ไหมคุณพระ น้องชายคุณพระใช่ไหม?”
วิชัยมองตามสายตาเจ้าของบ้าน เห็นนายทหารหนุ่มน้อยคนหนึ่งเดินมา ครั้นใกล้จะถึงมุมตึกเขามีอาการชะงักหยุดยืนมองดูหมู่แขก วิชัยก็ชูมือขึ้นเป็นเชิงทักทายแล้วยิ้มและพูดกับเจ้าของบ้านว่า
“ชักงงแล้วตาชัด เห็นคนมาก !”
หลวงธุรกิจๆ ลุกขึ้นโดยเร็ว เดินไปรับผู้มาถึงใหม่พามาเข้าหมู่แขกที่นั่งอยู่ก่อน เสียงนายร้อยตรีชัดพูดค่อนข้างดังว่า
“ผมกลับจากสนามกอล์ฟแล้วไปบ้าน ไม่พบใครสักคน ได้ความจากคนใช้ว่าพี่ใหญ่กับพี่ช้อยมาที่นี่เลยตามมาบ้าง ไม่ทราบมีงานพิเศษ ขอรับประทานโทษผมทำตัวยุ่มย่ามมาก”
“โอ๊ะ ไม่เป็นไร ไม่ยุ่มย่ามเลย” เจ้าของบ้านตอบอย่างหนักแน่น
“งานพิเศษเรื่องประชุมตั้งสมาคมของเราสำเร็จไป แล้วเวลานี้เหลือ/*200แต่การรื่นเริงระหว่างมิตร ว่าแต่คุณยังไม่ได้รับประทานข้าวไม่ใช่หรือ?”
“รับประทานแล้วครับ เพราะผมทราบว่าผมจะมาไม่ทัน”
“ยังงั้นก็เชิญนั่ง เชิญฟังมโหรี เชิญเล่นมโหรี คุณเล่นอะไรได้บ้าง?”
“ผมเล่นได้แต่หีบเสียง เป็นมือขวา” ชัดตอบพลางหัวเราะ “เพราะฉะนั้นคืนนี้เห็นจะได้เป็นผู้ฟัง อ้อ--คุณอุไรอยู่นั่นเอง ผมต้องไปแสดงความเคารพเสียก่อน” พูดแล้วชัดก็ออกเดิน
วิชัยฉวยโอกาสตามน้องไปด้วย แต่หาหยุดในที่ ๆ ชัดหยุดไม่ เดินเลยไปยังบันไดหิน จันทรยังยืนอยู่ที่เดิม วิชัยเข้าไปใกล้หล่อนแล้วพูดว่า
“เบื่อพวกผู้ชายเอะอะหนวกหูหรือ เห็นยืนแอบอยู่ที่นี่นานแล้ว”
หญิงสาวยิ้มน้อย ๆ นั่งลงบนบันได แล้วจึงตอบเสียงอ่อนและแช่มช้า
“ไม่ใช่อย่างนั้นหรอกค่ะ ดิฉันนั่งมานานแล้วจนเมื่อย อยากจะเหยียดขาเสียบ้าง นอกจากนั้น นั่งที่นี่ฟังมโหรีได้ถนัดกว่าที่โน่น เพราะไม่มีเสียงพูดดังแทรกเสียงดนตรี”
วิชัยมองดูที่ว่างข้างตัวหล่อนอย่างกระหาย แต่ความเคร่งในธรรมเนียมยังครอบงำเขาอยู่ จึงหาอาจลดตัวลงนั่งยังที่นั้นไม่ จันทรพูดขึ้นอีกว่า
“ดิฉันนึกว่ายืนอยู่ที่นี่จะไม่มีใครสังเกตเห็นแล้วนะคะ คุณพระยังเห็นจนได้”
อยากจะตอบแก่หล่อนว่า “สาอะไรกับระยะเพียง ๓-๔ ศอกเท่านั้นเขาหรือจะไม่เห็นหล่อน ฯลฯ” แต่ก็อีกนั่นแหละ ละอายต่อความมีอายุพ้นวัยหนุ่มคะนอง จะใช้คำหวานโลมหญิงสาวให้กระดากใจ วิชัยจึงพูดเรื่อย ๆ ว่า
“เธอเข้าใจที่นี่มืดนักหรือ หรือคิดว่าตัวเธอเล็กจนใครเขามองไม่เห็น ฉันเห็นเธอตั้งแต่ออกประตูห้องกินข้าว จะเดินมาหาก็ยังพูดธุระไม่แล้ว อยากจะถามว่าวันนี้เหนื่อยมากไหม เพราะว่าอาหารทุกอย่างอร่อย และโต๊ะกินข้าวก็จัดงดงามมาก”
/*201จันทรหัวเราะเบา ๆ ริมฝีปากแดงโดยธรรมชาติเผยอขึ้นจากกันทำให้มองเห็นฟันซี่น้อย ๆ ได้ระเบียบเป็นเงางาม ดวงตาของหล่อนนั้นมีแววเชื่อมซึมเจืออยู่เป็นปกติ ถึงกระนั้นก็หวานดังจะหยด ชะม้ายดูผู้พูดแล้วจึงตอบคำของเขา
“ดิฉัน จะรับคำยอของคุณพระไว้ให้แก่พี่อุไรเพราะดิฉันเพียงผู้ช่วยของเธอเท่านั้น”
“ถ้าเธอถือว่าเป็นแต่เพียงคำยอละก็อย่ารับไว้เลย ลืมเสียเถิด แต่อันที่จริงฉันไม่ใช่คนช่างยอ ยิ่งสำหรับคนที่ฉันถือว่าชอบพอกันจริง ๆ แล้วยิ่งไม่ยอเลยทีเดียว ที่พูดเมื่อตะกี้เป็นความเห็นจากใจจริง”
หล่อนหัวเราะอีกครั้งหนึ่ง งามยิ่งไปกว่าครั้งแรกเพราะคราวนี้มีความพอใจเป็นเหตุ แล้วหล่อนตอบว่า
“ตกลงดิฉันเชื่อว่าเป็นคำชมจากใจจริง ต้องขมวดชายผ้าเช็ดหน้าไว้เดี๋ยวจะลืมบอกพี่อุไร-อ้อ นี่ผ้าเช็ดหน้าที่คุณพระให้ดิฉันยังไงล่ะคะ ของพี่อุไรหายเสียผืนหนึ่งแล้ว เมื่อวานซืนนี้เอง ของดิฉันยังอยู่ครบ อุ๊ยตายน้ำอบก็ขวดที่คุณพระให้อีกน่ะแหละ หยดลงผ้าเช็ดหน้านิดเดียวยังหอมฟุ้งอยู่เลย”
วิชัยมองดูหล่อนด้วยสายตาที่เขามิได้เคยมองมนุษย์คนหนึ่งคนใดมาก่อนเลยในชีวิตของเขา นิ่งอยู่อึดใจหนึ่ง จึงถามว่า
“จวนหมดแล้วหรือยัง?”
“หมดไปครึ่งหนึ่งค่ะ ดิฉันต้องฟ้องอีก พี่อุไรแย่งดิฉันใช้ เธอบอกว่าขวดของเธอนั้นกลิ่นแรง ฉุนเฉียวเกินไป คุณพี่หลวงไม่ชอบ อันที่จริงเมื่อคุณพระเอามาให้ พี่อุไรก็เป็นคนเลือกก่อนนะคะ”
วิชัยพยักหน้าอย่างสติลอย แท้จริงเขาเอาใจใส่ต่อคำพูดของหล่อนน้อยกว่าเหตุที่ทำให้หล่อนพูดมากนัก สายตาของเขาจับอยู่ที่ดวงหน้าอันงามแท้หาที่ตำหนิบ่มิได้ พูดพลางคิดพลางเพื่อค้นหาความจริงจากดวงหน้านั้น/*202และหัวใจก็เต้นแรง จนเขารู้สึกร้อนทั้งที่ลมหนาวกำลังพัดมาต้องตัวไม่ขาดสาย
มีคนเรียกหาตัวพระอรรถคดี ฯ ขึ้นในเวลานั้น จันทรได้ยินจึงหันมาบอกคู่สนทนา สบสายตาที่กำลังจ้องดูหล่อน จันทรก็หลบตาลง แล้วพูดต่อด้วยน้ำเสียงที่ไม่เป็นปกติ
“เขาจะจับตัวคุณพระไปเข้าวงมโหรีค่ะ”
ก่อนที่วิชัยจะได้ขยับเขยื้อน ชัดก็เดินมาถึงตัวเขา ศีรษะก้มให้ความเคารพแก่สุภาพสตรี มือจับแขนพี่ชายปากพูดว่า
“คนสำคัญมาซุ่มอยู่เสียที่นี่เอง เสียงเรียกหากันออกลั่นไป ผมก็เป็นคนหนึ่งที่อยากฟังซอของพี่ใหญ่ด้วย”
ต่อจากชัด หลวงธุรกิจ ฯ กับสหายอีก ๔ นายต่างพากันเดินมาสู่บันได เห็นหมดหนทางที่จะเลี่ยงแน่แล้ว วิชัยจึงออกไปรับหน้าแล้วเข้าหมู่เฮฮาไปกับเขาจนถึงวงมโหรี
เมื่อเลือกได้เครื่องดนตรีที่ตนถนัดคนละอย่าง นักดนตรีสมัครเล่นก็ลงมือด้วยเพลงไอยเรศ ซึ่งทุกคนเชื่อว่าตนเล่นได้เป็นอย่างแม่นมั่น วิชัยนั้นถูกเกณฑ์ให้สีซอด้วง เพราะเขาเป็นผู้ได้ชื่อว่าเล่นดนตรีได้ทุกชนิด แต่ครั้นสีไปได้ถึงท่อน ๓ ถึงตอนที่จะต้องเล่นลูกล้อ ซอด้วงซึ่งเป็นซอนำก็นำไปเสียเป็นเพลงอื่น เครื่องสายทั้งวงก็ล่มพร้อม ๆ กัน
“อุบ๊ะ ไอ้ซอนำนี่มันบ้าหรอยังไงโว้ย !” หลวงศักดิ์ ฯ ร้องขึ้นแล้วทิ้งขลุ่ยที่ถืออยู่ลงเสียทันที “เปลี่ยนคนเสียใหม่เถอะ ให้พ่อเจ้าประคุณพระอรรถคดี ฯ ผู้มีสติเลื่อนลอยนำเห็นจะไม่ได้การแน่”
หลวงวิเชียรมนตรีผู้ดีดจะเข้ เงยหน้าพูดขึ้นว่า
“ผมสีได้ แต่ใครจะเป็นคนดีดจะเข้?”
“แกดีดได้ไหมล่ะศักดิ์?” วิชัยถาม “กันน่ะไม่ได้ เกิดมาไม่เคยจับ”
หลวงศักดิ์ ฯ แสดงกิริยาลังเล ในที่สุดจึงว่า
/*203“ตาม ๆ ไปเห็นจะได้ แกเป่าขลุ่ยได้หรือ?”
วิชัยไม่ตอบ ฉวยขลุ่ยมาเช็ดแล้วก็ลองเสียงและขยับนิ้ว
ครั้นทุกคนเตรียมท่าพร้อมแล้ว จึงเล่นเพลงไอยเรศต่อ แต่เล่นไปถึงท่อน ๓ ท่อนลูกล้อก็ล่มอีกโดยที่จับผิดใครไม่ได้แน่ หลวงวิเชียรมนตรีแสดงความเห็นว่าพระอรรถคดี ฯ เป่าขลุ่ยได้ดังมาก และนิ้วดิ้นเกินไป กลบเสียงซอด้วงเสียหมด คุณหลวงจึงนำไปไม่ไหว หลวงธุรกิจ ฯ หัวเราะอย่างขบขันที่สุด วิชัยทำหน้าอย่าง “หมดท่า” ครั้นแล้วจึงอาสาใหม่
“ให้ผมสีซออู้ ทีนี้เป็นสำเร็จแน่ เพราะว่าผมเล่นอยู่เสมอ”
ตั้งต้นไอยเรศท่อน ๓ เป็นครั้งที่ ๓ คราวนี้จึงจบเพลงลงได้อย่างเรียบร้อย
นักดนตรีสมัครเล่นดีดสีตีเป่า ล่มบ้างขาดบ้างครบบ้างไปตามเรื่อง มีเสียงฮาเสียงบ่นเสียงชมเชยปนกันอย่างสนุกสนาน มิช้าก็พาเอาแขกของหลวงธุรกิจ ฯ มารวมอยู่ในวงมโหรีจนหมด รวมทั้งอุไรและช้อยด้วย วิชัยนึกคอยว่า เมื่อไรน้องชายของเขาจะชวนจันทรมาเข้าหมู่คนอื่นบ้างแต่คอย ๆ ก็เห็นหาย ตรงที่ ๆ เขานั่งอยู่ มีไฟฟ้าขนาดร้อยแรงเทียนแขวนอยู่ตรงหน้า แสงไฟฉายเข้าตาจะมองไปไกลไม่เห็นถนัด เขาก็นึกเอาในใจว่าหล่อนคงนั่งอยู่ในที่เดิมนั่นเอง
การนึกเห็นเอาในใจของเขานั้นถูก แต่เขามิได้นึกไกลออกไปว่าหล่อนนั่งอยู่กับใครในท่าใด ในข้อนี้มีผู้แทนเขาคือหลวงศักดิ์รณชิต มือท่านนายพันตรีติดพันอยู่กับจะเข้แต่ดวงตาเงยขึ้นลงและมองไปไกล ชั้นแรกก็มองโดยเผอิญ ครั้นภาพที่เห็นเป็นภาพชวนให้ทึ่งก็อดไม่ได้ที่จะมองซ้ำไม่หยุดหย่อน ด้วยว่ามิตรภาพระหว่างเขากับวิชัยนั้น มีน้ำหนักพอที่จะทำให้เขาใส่ใจจันทรเป็นพิเศษ ดังนั้นหลวงศักดิ์ ฯ จึงเห็นจันทรนั่งเอกเขนกอยู่บนบันได ชัดนั่งอยู่ข้างตักหล่อนบนบันไดขั้นตำกว่า แต่ข้อศอกของเขาที่เท้าอยู่บนบันไดเหมือนกันนั้นชิดกับขาของจันทรมาก ซึ่งหมายความว่าศีรษะ/*204ของเขาก็อยู่ในอาการใกล้จะเคลียแขนหล่อนและศีรษะของเขาไม่หยุดหย่อน สีหน้าของชัดชื่นบานสวยเก๋ด้วยอาการที่ยิ้มอย่างพะนอและท่าที่พูด สีหน้าของจันทรสดใสงามแฉล้มด้วยอาการที่ยิ้มอย่างขวยเขินและทำทีเอียงอาย
ถ้าจะสังเกตตามสีหน้าและท่าทางของเขาทั้ง ๒ แล้ว ก็ควรเป็นที่สงสัยว่า เสียงก้องกังวานแห่งดนตรีน่าจะไม่กระทบโสตประสาทของเขาเลย อีกทั้งหมู่คนที่นั่งและเดินอยู่ขวักไขว่เล่า ก็น่าจะไม่กระทบจักษุประสาทของเขาเช่นเดียวกัน
๑๙
หลวงศักดิ์รณชิต กลับจากบ้านหลวงธุรกิจ ฯ ถึงบ้านของตนเองเวลา ๒๔ นาฬิกาล่วงแล้ว เดินขึ้นบนเรือนอย่างระมัดระวังฝีเท้า เพื่อมิให้รบกวนบุตรน้อย ๆ ที่คงจะหลับอย่างสุขสำราญตามกัน พอใกล้จะถึงห้องนอน ก็เห็นภรรยาออกมาคอยรับอยู่ที่ประตูช่วงรับหมวกจากสามีพลางถามว่า
“เป็นอย่างไรบ้าง ท่าจะสนุกกันใหญ่ถึงได้กลับดึกป่านนี้”
หลวงศักดิ์ ฯ นั่งลงบนเก้าอี้ตัวหนึ่ง ถอดรองเท้าพลางมองดูภรรยา เห็นรอยแป้งที่ประอยู่ตามหน้าและตามแขนเขาจึงว่า
“เธอเห็นจะกลับมานานแล้ว จนอาบน้ำเสร็จแล้วละครสนุกไหมล่ะ?”
มาถึงก่อนคุณพี่สัก ๑๕ นาทีเห็นจะได้ ละครไม่ค่อยดี เห็นจะเป็นที่ดูบ่อยเกินไปเลยชักเบื่อ คืนนี้ว่าจะไม่ไปแล้วทีเดียว ขัดคุณแม่ไม่ได้ แล้วคุณพี่ก็เผอิญมีเรื่องต้องไปเหมือนกัน เลยไม่มีข้อแก้ตัว”
/*206หลวงศักดิ์ ฯ หัวเราะ แล้วพูดเรื่อยๆ
ฉันไม่อยู่สิเธอควรจะแก้ตัวได้ว่าเป็นห่วงบ้านไม่มีผู้ใหญ่
“ไม่ได้ซิคะ” ช่วงตอบโดยเร็ว “เพราะว่าคราวก่อน ๆ ที่แล้วมาดิฉันมักจะไปเวลาที่คุณพี่ไปเที่ยวเสมอ แล้วอยู่ ๆ จะมาเปลี่ยนท่านก็จับได้ว่าเป็นการแก้ตัว”
หลวงศักดิ์ ฯ ลุกขึ้นยืนปลดดุมเสื้อ ภรรยาก็ช่วยถอดเสื้อจากตัวเขา ในระหว่างนั้นหล่อนถามสามีว่า
“ที่บ้านหลวงธุรกิจ ฯ มีแขกกี่คน ใครไปบ้าง สนุกไหม?”
“สนุกดีเหมือนกัน แขก ๑๕ คน กินข้าวแล้วเล่นเครื่องสาย พลางโปกฮาไปพลาง”
“ใครไปบ้างคะ?” ช่วงถามซ้ำ
เขานิ่วหน้ามองดูหล่อนแล้วว่า
“ฉันบอกเธอไม่รู้จัก จะถามเอาแก้วอะไร”
“ก็เผื่อจะมีคนรู้จักบ้างล่ะ” ช่วงว่าไม่สะดุ้งสะเทือนคำพูดของสามีแม้แต่น้อย “กับข้าวอร่อยไหมล่ะคะ?”
“เออ ! ถามอย่างนี้ค่อยเข้าทีหน่อย แต่ฉันเองก็ตอบไม่ถูก ไม่รู้ว่าอร่อยหรือไม่อร่อย ดูเหมือนจะกินเหล้ามากกว่ากินข้าว”
ช่วงทำจมูกย่น มิน่าล่ะเหม็นคลุ้ง พี่ใหญ่เมาไหมคะ?”
หลวงศักดิ์ ฯ เลิกคิ้วอย่างเห็นขัน
“ใคร ๆ ก็รู้กันทั้งโลกว่า วิชัยไม่เคยเมาเหล้านอกจากมันจะแกล้งทำ มีแต่เธอเท่านั้นที่ไม่รู้”
“ดิฉันไม่เชื่อ ขึ้นชื่อว่าเหล้ากินแล้วต้องเมาทุกคน”
“ยังงั้นหรือ?” หลวงศักดิ์ ฯ ลากเสียงถาม “อย่างฉันเวลานี้เมาไหม?”
“ทำไมจะไม่เมา ใจน้อยหงุดหงิดถามอะไรหน่อยก็ว่า ไม่เห็นเข้า/*207เรื่อง
หลวงศักดิ์ ฯ หัวเราะเสียงดัง โยนเสื้อชั้นในลงกลางห้อง พลางพูดว่า
“ก็เธอถามไอ้ที่ไม่เข้าเรื่องนี่นา” แล้วก็เปิดประตูหายเข้าไปในห้องน้ำ ช่วงหยิบเสื้อที่เขาถอดทิ้งไว้ไปเก็บเสียยังที่ หยิบเสื้อตัวใหม่ไว้ให้พร้อมกางเกง เสร็จแล้วหล่อนก็เข้ามุ้ง
ต่อมาเมื่อหลวงศักดิ์ ฯ ยืนทาแป้งอยู่ตรงหน้ากระจกเขาปรารภขึ้นว่า
“แม่จันทรคนสวยนี่จะเป็นของใครกันแน่ พี่ชายก็ไปคลอ น้องชายก็ไปเคลีย”
เสียงคนขยับเขยื้อนอยู่ในที่นอน ช่วงพลิกตัวจากริมเตียงข้างหนึ่งทีเดียวถึงริมเตียงอีกข้างหนึ่ง ยื่นหน้าเข้ามาประชิดกับผ้าโปร่ง ถามอย่างร้อนรนว่า
“ใครคะคุณพี่?”
หลวงศักดิ์ ฯ ตอบอย่างเชื่องช้าและเรื่อยที่สุด เพื่อให้ตรงข้ามกับภรรยา
“พี่ใหญ่ของเธอกับพ่อชัดของเธอ”
“ทำไมล่ะ ไปเกาะแกะน้องสาวเขาแล้วหรือ?”
เสียงจุ๊ย์ ! อย่างไม่พอใจออกจากลำคอหลวงศักดิ์ ฯ แล้วคำพูดจึงดังตามหลังมา
“ฉันไม่รู้ว่าเธอคิดอย่างไร จึงได้ใช้คำถามเช่นนั้น คำว่าเกาะแกะใช้สำหรับวิชัยรู้สึกว่าไม่เหมาะ ถ้าสำหรับตาชัดละก็พอทน แต่อย่างไรก็ตาม วิชัยไปที่บ้านนั้นคราวไร ฉันสังเกตเห็นว่าคอยหาโอกาสเข้าใกล้แม่จันทรเสมอ เธอเองก็คงเคยเห็น เว้นแต่จะสังเกตหรือเปล่าไม่ทราบ ส่วนนายชัดนั้นฉันไม่ค่อยจะได้พบกับเขาที่บ้านนั้น เคยพบหนหนึ่งนานมาแล้ว วันนี้ได้พบอีกหนหนึ่งก็เห็นเข้าไปคลออยู่กับแม่จันทรตลอดเวลา นั่งคุยนั่งหัวเราะกันตามลำพัง ทำทางเหมือนกับว่าเขาจะลืมคนอื่นๆ ที่เห็นอยู่เสีย/*208หมด ฉันรู้สึกใจคอไม่ค่อยดีแทนวิชัย”
หลวงศักดิ์ ฯ พูดยังไม่สุดเสียงดี ช่วงก็หัวเราะขึ้นพลางทิ้งศีรษะลงบนหมอนแล้วว่า
“อุ้ย ! คุณพี่อย่าไปคิดยุ่งกับเขาเลย พี่ใหญ่เธอจะรู้จักใคร เธอก็ลอยละล่องเรื่อยเปื่อยของเธอไปยังงั้นแหละ ถึงรักก็รักไม่จริง ใครเข้าแย่งเธอก็ไม่ทุกข์ นิสัยของเธอเห็นผู้หญิงดีไปเสียหมด คนนั้นก็ดี แต่ก็ไม่เห็นเธอเคยรักใคร ถามเข้าก็ไถลว่าเขาก็ดีเกินเธอไปเสียแล้ว ที่แท้มันก็อยู่ที่ตรงเธอไม่รักเขานั่นแหละ แม่จันทรคนนี้ แกก็ไม่วิเศษกับคนอื่น”
“อ๊ะ อ๊ะ” ผู้เป็นสามีขัดขึ้น “แกเป็นคนสวยอย่างไม่มีตัวจับเทียวนะ สวยจริง สวยไม่มีสร่าง สวยทั้งผาดทั้งพิศ”
“แหม แหม แหม !” ผู้เป็นภรรยาขัดบ้าง น้ำเสียงประชดจับได้ถนัด ธรรมชาติของความเป็นผู้หญิงแม้ว่าจะอยู่ในปลายปฐมวัย หรือต้นมัชฉิมวัย คำชมเชยของสามีที่ชมหญิงอื่นย่อมเป็นเครื่องขัดหูไม่มากก็น้อย อย่างน้อยที่สุดของน้อยก็ทำให้กระเทือนใจ แต่เมื่อสุดเสียงของหล่อนเองที่ได้พูดออกไปแล้ว ช่วงก็ระงับความรู้สึกที่ได้เกิดขึ้นชั่วแล่นลงเสียได้รีบพูดต่อไปว่า “สวยจริงค่ะ ดิฉันยอมรับหรือจะให้ยอมเชื่อว่า พี่ใหญ่รักเขาแล้วด้วยก็ไม่เถียง” ขอกระทบอีกนิด “เพราะว่าผู้ชายน่ะ พอเห็นความสวยเข้าหน่อยก็หัวปั่น แต่สำหรับตาชัดน่ะ รับรองว่าไม่ขวางพี่ใหญ่แน่ คุณพี่ไม่รู้ดอกหรือ ว่าแกคลั่งแม่อนงค์จะตาย จนคุณแม่จะอกแตกเพราะเรื่องนี้ ทำให้ดิฉันพลอยกลุ้มไปด้วย”
หลวงศักดิ์ ฯ จุดบุหรี่ แล้วสูบพลางเดินกลับไปกลับมาอยู่ที่ริมเตียง
“อกแตกในเรื่องที่สมควร ก็น่าสงสาร” เขาพูดพร้อมกับหัวเราะ “ถ้าแตกในเรื่องที่ไม่สมควรก็-- ก็ต้องแตก-แตกคนเดียว ทำไม ลูกรักผู้หญิงคนหนึ่งทำไมถึงไม่ช่วยจัดการ กลับจะไปหาผู้หญิงอื่นมายัดให้-”
“พิโธ่ !” ช่วงขึ้นเสียงเล็กน้อย “ก็มันเหมือนกันเมื่อไหร่ล่ะคะ /*209คนหนึ่งเขามีพ่อมีแม่เป็นหลักฐาน รู้จักอยู่กับเหย้าเฝ้ากับเรือน รู้จักการบ้านการเรือนอย่างดี กิริยามารยาทเรียบร้อย อีกคนหนึ่งเอาอะไรไม่ได้สักอย่าง ดีแต่ขับรถเที่ยวได้วิ่งโชน ๆ คบแต่เพื่อนผู้ชาย ไปไหนต้องมีองครักษ์ตั้งแต่ ๓ คนขึ้นไป แล้วดูคิ้ว ดูตา ดูปาก ป้ายเข้าแต่สีราวกับตุ๊ดตู่ ดูเสื้อที่หล่อนใส่ ไม่ใส่เสียเลยก็รู้แล้วไป คุณพี่ก็ดีแต่ว่าคุณแม่ ลองลูกชายคุณพี่ไปรักผู้หญิงพรรค์นั้นคุณพี่จะยอมไหม ก็ไม่ยอมอีกน่ะแหละ”
อันความจริงใจของหลวงศักดิ์ ฯ นั้น เขายังไม่เคยถามตัวเองถึงเรื่องนี้ แต่เมื่อภรรยาได้ออกวาจายืนยันว่าเขาจะ “ไม่ยอม” จึงเป็นการจำเป็นสำหรับเขาที่จะรีบตอบว่า
“ทำไมฉันจะไม่ยอม เขาชอบของเขาอย่างนั้นนี่ !”
“ฉันละไม่ยอมเด็ดขาด” ช่วงพูดทั้งเร็วทั้งห้วน
“เอ๊อ ! ไม่ยอม ! ไม่ยอมจะทำอะไร”
“หาผู้หญิงให้มันใหม่ กดหัวให้มันรัก”
“นั่นซี อย่างคุณแม่ของเธอเวลานี้ ! แล้วกดได้ไหม !”
“คอยดูไปซี จะได้หรือไม่ได้ เฮ้อ พูดแล้วก็พูดเสียให้ตลอดเถอะ ไม่เห็นน่าจะน่าปิดบังอะไร คุณแม่กำลังให้หมอหาฤกษ์ได้เมื่อไหร่ ท่านจะให้พี่ใหญ่เป็นเถ้าแก่”
หลวงศักดิ์รณชิตทำตาโต
“โอ้โห แล้วถ้าเผื่อเจ้าบ่าวเขาไม่ยอมเข้าพิธีรดน้ำ เถ้าแก่มิเข้าปิ้งหรือ?”
“ทำไมจะไม่ยอมคะ ถ้าพี่ใหญ่ทำละก้อตาชัดต้องเป็นแน่ เวลานี้แกกล้าทำหัวดื้อเพราะพี่ใหญ่ให้ท้ายต่างหากล่ะ คุณแม่บอกว่าถ้าตาชัดขืนเกเรต่อไปท่านจะตัดแม่ตัดลูก สมบัติสตางค์แดงเดียวไม่ให้”
หลวงศักดิ์ ฯ หาวพลางมองดูประตูมุ้ง แต่หาแสดงว่ากิริยาว่าจะเข้าที่นอนไม่ มีคำกล่าวว่า ผู้ชายคือมนุษย์ที่มีขนาดร่างของผู้ใหญ่ แต่มีขนาด/*210ใจของเด็ก คำกล่าวนี้จะได้แก่หลวงศักดิ์ ภายหลังที่ได้โต้แย้งกับภรรยาเนื่องด้วยความเห็นไม่ตรงกัน ทั้ง ๆ ที่ไม่มีฝ่ายแพ้และฝ่ายชนะแต่เพราะเหตุที่ช่วงได้พูดทีหลังและเป็นคำสุดท้าย ฝ่ายหลวงศักดิ์ ฯ ยังมิได้ตอบ เขาถือเอาการนั้นเป็นข้อเคืองให้นึกขัดใจในภรรยา จนไม่อยากร่วมเตียงด้วยในขณะนั้นจึงหยิบหนังสือมานั่งอ่านที่หน้าโต๊ะเครื่องแป้ง
อ่านไปยังไม่ตลอดหน้า เสียงช่วงบ่นพึมพำว่า “แหมนี่แหละผู้ชาย !” แล้วลุกออกจากมุ้ง จัดการใส่ปลั๊กไฟฟ้าที่ตั้งอยู่บนโต๊ะข้างเตียง สอดสวิชที่สำหรับปิดและเปิดไฟเข้าในมุ้ง “เท่านี้ก็ทำเองไม่ได้ !” แล้วหล่อนก็กลับเข้าที่นอนดังเดิม
หลวงศักดิ์ ฯ ยิ้มในหน้า ความข้องใจเหือดหายไปหมดสิ้น ลุกขึ้นจากที่ อื่นจมูกเข้าไปติดมุ้ง แล้วพูดว่า
“ขอบใจแม่เมียที่รัก” หัวเราะ หันกลับไปปิดไฟเสียดวงหนึ่ง แหวกประตูมุ้งอย่างว่องไว แล้วทิ้งตัวลงบนที่นอนโดยแรง
ในระยะเวลาเดียวกันนี้ ฝ่ายผู้ชายที่เป็นต้นเหตุแห่งการโต้เถียงระหว่างหลวงศักดิ์ ฯ กับภรรยากำลังดำเนินอยู่ด้วยกันที่หน้าระเบียงเรือนทั้ง ๓ คน พระอรรถคดีวิชัยกำลังรับประทานเกี๊ยวเป็ด ซึ่งมารดาได้บอกกับเขาว่า ตั้งใจซื้อมาฝากจากร้านที่ถนนเยาวราช “ไม่รู้ว่าเป็นยังไง แม่แน่ใจเอาเองว่า จะมาถึงพร้อม ๆ กับพ่อใหญ่กลับมาถึงบ้าน ออกจากราชวงศ์แล้วเลยบอกแม่ช่วงต้องไปแวะซื้อไอ้เกี๊ยวนี่ให้ได้” คุณนายชื่นบอกกับบุตรชายใหญ่ ซึ่งทำให้เขารู้สึกอร่อยในรสอาหารที่กำลังบริโภคเป็นทวีคูณ ส่วนนายร้อยตรีชัด นั่งขบลิ้นจี่แห้งที่มารดาซื้อมาเหมือนกัน รับประทานได้ ๒-๓ ผลแล้วก็วางมือ อ้าปากหาวอย่างยืดยาว บ่นว่าง่วง ในที่สุดก็ลุกขึ้นบอกกับมารดาและพี่ชายว่าจะไปนอน
คุณนายชื่นนอกจากจะไม่ขัดขวาง หรือออกความเห็นอย่างหนึ่งอย่างใดแล้ว ยังดูเหมือนจะมีสีหน้าแสดงความพอใจแล้ว เมื่อนายทหาร/*211หนุ่มลับตัวไปแล้ว แม่กับลูกไม่พูดว่ากระไรกัน คุณนายชื่นมีเรื่องที่จะต้องตระเตรียมตัวมาก แต่มือมิได้อยู่เปล่า คอยเฝ้าหยิบโน่นหยิบนี่ให้ลูก เห็นยุงกัดก็ใช้ผ้าเช็ดหน้าปัดให้ ดูช่างเอาใจใส่ปฏิบัติเสียจริงจังเป็นการผิดสังเกต จนทำให้วิชัยรู้สึกตื่นเต้นเล็กน้อย
เมื่อเขารับประทานเสร็จแล้ว จุดบุหรี่สูบ ดูดได้สัก ๓ ครั้ง คุณนายชื่นจึงพูดขึ้น
“สาธุ ! พ่อชัดไปนอนเสียได้ แม่อยากจะพูดกับพ่อใหญ่ ๒ คน”
เขามองดูท่านอย่างเตรียมฟังด้วยความเต็มใจ แต่คุณนายหาเงยหน้าขึ้นสบตาเขาไม่ มือจับผ้าเช็ดหน้าปากก็พูดว่า
“แม่นัดกับคุณหญิงมะยมไว้ว่า ราวเดือนหน้าจะให้พ่อใหญ่เป็นเถ้าแก่ไปขอแม่สะอางให้พ่อชัด”
พระอรรถคดีสะดุ้งเหมือนถูกเข็มแทง รีบถามขึ้นว่า
“นายชัดเขาตกลงแล้วหรือครับ?”
คุณนายชื่นยิ้มอย่างเชื่อใจตนเอง แล้วตอบว่า
“เรื่องตัวพ่อชัดเป็นอันยกเลิก ไม่ต้องพูดกันอีกไม่ต้องบอกให้รู้ตัวด้วย แม่เป็นแม่ พูดไม่เชื่อก็ขาดกันเท่านั้น พ่อชัดไม่กล้าหรอก”
วิชัยนิงอึ้งไปอึดใจหนึ่ง แล้วถามเสียงอ่อย ๆ
“คุณแม่เป็นเถ้าแก่มิดีกว่าผมหรือครับ ผมไม่ประสาอะไรเลยในเรื่องนี้”
หญิงผู้เป็นมารดาเงยหน้าขึ้นหัวเราะกับบุตรอย่างนึกเอ็นดู
“ทำไมจะไม่จำเป็น แม่บอกให้ ๒-๓ คำก็จะเข้าใจเท่านั้น แต่งานใหญ่โตสำคัญกว่านี้ยังทำได้ งานเท่านี้หรือจะทำไม่ได้”
พระอรรถคดี ฯ ยิ้มรับคำยอนั้นอย่างเหยที่สุด ครั้นแล้วก็ตอบออกมาตรง ๆ ว่า
“ผมไม่เต็มใจทำหน้าที่นี้เลยครับแม่” รีบพูดต่อแทบจะไม่หายใจ/*212ด้วยความเกรงใจ “ใช้ให้ผมทำอย่างอื่นเถิดครับ อะไรก็ตามผมจะทำทั้งนั้น ขอยกเว้นแต่หน้าที่เถ้าแก่อย่างเดียวเท่านั้น”
คุณนายชื่นมองสบตาเขาเป็นครั้งแรก แล้วพูดยิ้ม ๆ
“ทำไมนะ หรือถือว่าตัวยังหนุ่ม ไม่ยอมทำหน้าที่คนแก่”
เห็นมารดาไม่แสดงความโกรธ วิชัยค่อยสบายใจขึ้น รีบประจบต่อไป
“คงจะมีงานอื่นอีกมากที่ผมจะรับใช้คุณแม่ ทราบล่วงหน้าเสียเดี๋ยวนี้ก็ดี จะได้เตรียมเสียแต่เนิ่น ๆ”
“ฝ่ายหญิงเขาเรียกแหวนหมั้นวงหนึ่ง กับเงินสด ๖,๐๐๐ บาท แล้วจะกองทุนด้วยโฉนดที่ดินละที่สวน” เว้นระยะอีกนาน “แหวนหมั้นพ่อแม่จะหาให้ได้ ส่วนที่จะกองทุนพ่อชัดก็มีนาของแก แต่ว่าเงินสดนี่แหละเราจะหาที่ไหนให้เขาล่ะ?”
“เราหาให้เขาไม่ได้ และไม่ควรจะหาด้วย” วิชัยนึกตอบยิ้มในหน้าด้วยความดีใจแทนน้องชายแล้วพูดดัง “เขาเรียกเอาเราแพงเหลือเกินนี่ครับ”
“อื้อ !” คุณนายขัดโดยเร็ว ก็ลูกเขามีอัฐสมบัติของเขาเป็นก่ายเป็นกองนี่จ๊ะ เขาจะมายกให้เราเปล่า ๆ ได้หรือ อย่างน้อยที่สุดเขาต้องได้อะไรของเราเป็นประกันบ้างซี ๖,๐๐๐ น่ะยังน้อยเสียอีกนะ นี่หากว่าเขารักพ่อรักแม่ รักพ่อชัดเสียเหลือเกิน ถ้าเป็นคนอื่นเขาจะเรียกเป็นหมื่น ๆ ทีเดียว”
“แต่เราไม่มีให้เขานี่ครับคุณแม่”
“เราต้องหาให้ได้ชีจ๊ะ เพราะมันเท่ากับเราลงทุนไว้หากำไรข้างหน้า พ่อใหญ่ต้องช่วยน้องหน่อยซี”
ช่วย ! แน่ละ วิชัยกำลังนึกถึงข้อนี้อยู่ แต่จะช่วยอย่างไรโดยวิธีไหน?
“แม่คิดไว้ว่าจะให้พ่อใหญ่ออกเงินให้น้องก่อน ๖,๐๐๐ บาท เอานาของแม่เป็นประกัน แล้วทีหลังแม่เก็บเงินค่านาได้แม่จะใช้ให้”
/*213ดวงหน้าวิชัยเปลี่ยนสีไป แต่เป็นอยู่เพียงขณะเดียวเขาก็ตอบได้ด้วยน้ำเสียงเป็นปกติว่า
“เงินสดของผมมีอยู่ไม่ถึง ๕,๐๐๐ บาท เสียแล้วครับ เพราะว่าผมเอาไปซื้อนาของช้อยมาไว้เมื่อสัก ๒ เดือนมานี่เอง”
“แม่รู้แล้ว ยังนึกในใจว่าเคราะห์ดีของนางนิด จะหาลุงที่ไหนไม่ได้เหมือนอย่างนี้”
วิชัยยิ้มค่อนข้างขรึมและเศร้าเล็กน้อย ทิ้งก้นบุหรี่ลงในกระโถนและไม่ตอบว่ากระไร
“ฮือ?” คุณชื่นครางขึ้น ยังขาดเงินอีก ๑,๐๐๐ กว่าบาท....พ่อชัดนี่ทำลำบากให้มาก ไม่เหมือนพ่อใหญ่สักนิด แต่มันเป็นลูกนี่ จะทำอย่างไรได้ พ่อใหญ่ช่วยแม่คิดหน่อยซี”
ไม่มีคำตอบจากอีกฝ่ายหนึ่ง วิชัยจุดบุหรี่เป็นตัวที่ ๒ แต่กิริยาของเขาที่สูบบุหรี่นั้นทำให้เห็นชัดว่า เขาจุดเพราะไม่รู้จะทำอะไรที่ดีไปกว่า
ส่วนคุณนายชื่นมีอาการดังหนึ่งกำลังใช้ความคิดซึ่งผู้ที่มีความโง่โดยเจตนา น้อยกว่าวิชัยสักนิดเดียวจะต้องตระหนักว่าไม่เป็นความจริง ดังนั้น ความคิดที่จะหาเงินให้ครบ ๖,๐๐๐ บาทหรือ? คุณนายได้คิดไว้ก่อนหน้านี้นานนักแล้ว !
“พ่อใหญ่จ๊ะ” คุณนายพูดขึ้น “ไหน ๆ จะช่วยน้องแล้วช่วยให้ตลอด ขอยืมนานังนิดให้แม่ก่อน แม่จะเอาไปจำนำเขาถูก ๆ แล้วเราจะได้ถ่ายคืนเร็ว ๆ”
พระอรรถคดี ฯ ยิ้ม ไม่ใช่ยิ้มอย่างหยันหรือภูมิใจในข้อที่คาดการณ์ล่วงหน้าได้แม่นยำ แต่ยิ้มอย่างคนที่ตัดสินใจแล้วอย่างเด็ดเดี่ยว มนุษย์ทุกคนเมื่อเกิดมามีแต่ตัวทรัพย์สมบัตินั้นสะสมขึ้นได้ในภายหน้าต่างหาก เงินจำนวนเพียง ๖,๐๐๐ บาทนี้ เขาจะสละให้เพื่อกตเวทิตาคุณไม่ได้เทียวหรือ คิดได้ดังนี้แล้ววิชัยจึงตอบแก่มารดาว่า
/*214“ผมจะหาคนรับจำนำเองครับ คุณแม่จะได้ไม่ต้องลำบาก”
“พ่อคุณ ! พูดกับพ่อใหญ่ละง่ายจริงจริ๊ง ๒-๓ คำก็ตกลงกันได้ เพราะเช่นนี้แม่ถึงได้ขอให้เป็นเถ้าแก่ให้น้อง พ่อชัดจะได้รู้ตัวว่าพี่ชายของตัวน่ะมีบุญคุณเกือบจะยิ่งเสียกว่าพ่อ ขาดแต่ไม่ได้ทำให้เกิดมาเท่านั้น”
รู้สึกตัวว่ากำลังประสาทไม่แข็งพอที่จะวางสีหน้าให้เป็นปกติต่อไปได้แล้ว วิชัยจึงบอกแก่มารดาว่า
“คุณแม่ไปนอนเสียทีเห็นจะดีครับ ดึกมากแล้วอดนอนเดี๋ยวจะไม่สบาย”
คุณนายชื่นทำตามคำของเขาในทันที ยกกระเป๋าหมากกับกระโถนขึ้นพร้อมกัน วิชัยรีบรับมาถือให้แล้วเดินตามไปส่งมารดาจนถึงห้องนอน
เมื่อตัวเขาอยู่ในห้องส่วนตัวแล้ว วิชัยไปยืนอยู่ตรงช่องหน้าต่าง ครุ่นคิดถึงเรื่องของแม่ของน้องและของตัวเองด้วยความอึดอัดใจ ภายหลังเขาเดินมาที่โต๊ะเขียนหนังสือ เปิดสมุดเลือกหารูปที่ต้องการจนได้โดยเร็วไว สายตาจับแน่วที่รูปนั้น แล้ววิชัยนึกรำพันว่า
“จันทรเอ๋ย ถ้าฉันได้แต่งงานกับเธอ ฉันไม่มีอะไรจะให้เธอเลย นอกจากตัวของฉันกับเงินเดือนสองอัฐฬส มันคุ้มค่ากับค่าแห่งความน่ารักของเธออยู่หรือ?”
๒๐
วันรุ่งขึ้นเมื่อพระอรรถคดี ฯ กลับจากปฏิบัติราชการตามเวลา เขาพบมารดายืนเยี่ยมหน้าต่างห้องนอนอยู่ นางศรีวิชัย ฯ ร้องทักด้วยน้ำเสียงแสดงความชื่นชม
“หิวไหม พ่อใหญ่ แม่หาขนมไว้ให้ ไปอาบน้ำอาบท่าเสียไป๊ หน้าออกแห้งยังงั้น”
ลักษณะยิ้มของวิชัยที่ยิ้มรับคำปราศรัยนั้น ค่อนข้างไม่สดชื่นเหมือนเช่นเคย ขึ้นบันไดเรือนจะตรงไปห้องนอนของตน ก็พบหนูนิดเดินเคียงมากับช้อย
เด็กน้อยถลันเข้ากอดลุงไว้ วิชัยอุ้มตัวเด็กขึ้นแล้วพูดกับน้องสาวของเขาว่า
“เข้าไปในห้องกับพี่ประเดี๋ยวได้ไหม มีธุระจะต้องปรึกษา”
ในเวลาที่เดินจากบันไดไปถึงห้อง วิชัยรู้สึกความนุ่มนวลอบอุ่นแห่งลำแขนน้อย ๆ ที่โอบรอบคอเขาอยู่ ความข้องใจในเรื่องที่ได้ตกลงกันไว้/*216กับมารดาเมื่อคืนก่อนก็แรงขึ้น จึงกอดหลานแนบแน่นเข้ากับตัวแล้วก็ถอนใจเบา ๆ ด้วยความสงสารต่อเด็กนั้น
ช้อยเข้ามาในห้อง มือถือวัตถุสีขาวขึ้นหนึ่งซึ่งหล่อนส่งให้แก่พี่ชาย
วิชัยมองลักษณะและขนาดของวัตถุนั้นพลางถาม
“ใครเชิญไปไหนอีกล่ะ แต่งงานรึ?”
“ไม่ยักใช่ งานราตรีสโมสรในวันที่อนงค์อายุ ๒๔ ปีเต็ม แกเชิญเราทั้ง ๓ คน”
พระอรรถคดี ฯ ชักบัตรออกจากซอง อ่านดูพลางพูดว่า
“อะไรแม่อนงค์ ๒ รอบแล้วหรือ ดูหน้าแกยังอ๊อนอ่อน หรือจะเป็นที่แกแต้มอะไรเข้าไว้มาก....ในการ์ดนั้นไม่เห็นบอกว่างานอะไร เขาส่งมาแต่เมื่อไรนี่”
“เมื่อบ่ายนี่เองค่ะ แกมาที่บ้านคุณครูแล้วให้เด็กมาตามดิฉันไปนั่งคุยกันอยู่สักครึ่งชั่วโมงเห็นจะได้ คุณครูท่านไปวัด อนงค์ไม่รู้ว่าวันนี้วันพระ จะมาเรียนทำขนมเลยเก้อ”
“อ้อ มีการเรียนทำขนมด้วยหรือ เห็นจะเตรียมตัวเป็นแม่บ้านเต็มที่ อันที่จริงเวลานี้แกก็เป็นแม่บ้าน แต่การครัวเห็นจะไม่ประสาแน่ เพราะมัวแต่เที่ยวเสียมาก หรือบ้านก็ไม่ได้จัดเอง คนอื่นเขาจัดการให้ก็ไม่รู้ นอกจากพี่น้อง ๔ คนมีใครอยู่กับแกด้วยไหม?”
“ไม่มีค่ะ แกบอกกับดิฉันว่าแกใช้เวลาดูการบ้านวันละ ๒ ชั่วโมงเต็ม แต่การครัวแกไม่ประสาจริงอย่างพี่ใหญ่ทาย ในวันมีงานแกขอให้ดิฉันไปช่วยแต่เช้า”
“ก็ไปช่วยแกหร่อยซี เสียแรงชอบพอกัน นึกว่าเห็นแก่คุณแฝดด้วย”
“ดิฉันน่ะเต็มใจไปล่ะคะ แต่กลัวคุณแม่”
“นานทีปีหน ท่านคงไม่ว่ากระไรหรอกน่ะ”
“ไม่ใช่ยังงั้น ถ้าไปที่อื่นท่านคงไม่ว่าแต่นี่ไปบ้านอนงค์”
/*217พระอรรถคดี ฯ นิ่งไป ช้อยจึงพูดต่อ
“ท่านเกลียดอนงค์เสียจริง ๆ มองเห็นแกในทางที่เลวทั้งนั้น ส่วนทางที่ดีท่านไม่พยายามดูเสียเลย ท่าทางอนงค์ดูเหมือนจะรู้ตัว แกบอกดิฉันวันนี้เอง ว่าอยากเข้ามาหาในบ้าน พอดีกับดิฉันก็ไม่กล้าชวนแก”
วิชัยยังคงไม่ตอบ เพราะสมองของเขากำลังอยู่ในห้วงแห่งความตรึกตรอง
อันความกลัวกับความเกลียด.... ใช้อย่างเบาว่าความไม่ชอบ.... นี้ เปรียบเหมือนญาติสนิทเพียงพี่น้องต่างมารดานี่เป็นความเห็นของวิชัย แต่ว่าการที่อนงค์ไม่ชอบคุณนายชื่น จะปรับเอาว่าเป็นความผิดของใคร ในเมื่อโลกยอมรับอยู่แล้วว่า มนุษย์ต่างมีเครื่องรับส่งกระแสดวงจิตด้วยกันทุกคน วิชัยยังคงจำได้ซึ่งคำของมารดา เมื่อกล่าวขวัญถึงอนงค์ภายหลังที่ท่านได้พบหญิงสาวผู้นี้ ๓ ครั้ง ครั้งที่หนึ่งอนงค์ขับรถเข้ามาในบ้านคุณนายชื่น หล่อนนุ่งซิ่นสั้นเพียงใต้เข่า ส่วนถุงเท้าสั้น ริมฝีปากแดงแช้ด ลงจากรถแล้วก็จูงมือกันกับชัด เต้นหยอยผ่านสนามหญ้า วิ่งขึ้นบันไดมาหยุดบนระเบียงเรือน ครั้งที่ ๒ คุณนายชื่นเห็นอนงค์ที่ถนนพญาไท เวลาใกล้ค่ำ หล่อนขับรถตอนเดียว และมีหล่อนเป็นหญิงคนเดียวอยู่ในรถที่มีชายหนุ่มนั่งมาด้วยสัก ๑๐ คน เต็มแน่นทั้งข้างหน้าข้างท้ายตลอดจนบนบังโคลน ครั้งที่ ๓ ที่สถานีหัวลำโพง ท่ามกลางคนเป็นก่ายกอง จำเป็นหรือที่หล่อนจะต้องเดินควงแขนมากับชาย ผู้ซึ่งยังมิได้เกี่ยวดองกันมากกว่าเป็นเพื่อน แม้แต่วิชัยเองก็ไม่อาจกล่าวได้เต็มปาก ว่าเขาเต็มใจให้อนงค์เท่าเขาได้ยินข่าวกล่าวขวัญ และที่ได้เห็นด้วยตาในท่ามกลางพรรคพวกของหล่อนที่หัวหินมาเป็นน้องสะใภ้ ภายหลังต่างหาก เมื่อเขาได้เห็นหล่อนในเวลาที่เป็นแม่บ้านรับรองแขก มีความรอบคอบมีมารยาทเรียบร้อยเหมาะเจาะ ทั้งได้ฟังข่าวกล่าวขวัญจากช้อยว่าหล่อนไม่ไร้เสียทีเดียวซึ่งคุณสมบัติของสตรี กับเขาปลงว่าชัดคือชัด วิชัยคือวิชัย หญิงหนึ่งย่อมเหมาะสำหรับชายหนึ่งเช่นนี้/*218ดอกวิชัยจึงมีมุทิตาจิตต่ออนงค์
นายบ๋อยคนใช้ประจำตัวคุณพระ ยกถาดเครื่องว่างเข้ามาในห้อง หนูนิดผู้ซึ่งยืนใช้หวีของลุงหวีผมเล่นอยู่ตรงหน้ากระจก มีความเอาใจใส่ในถาดนั้นขึ้นทันที โถมเข้าคร่อมวิชัยผู้ซึ่งลดตัวลงจากเก้าอี้ ช้อยทำตาเขียวพลางเงื้อมือ วิชัยจึงกางแขนกั้นไว้
“ชอบรังแกเด็กจริงแฮะ ยายช้อยนี่ เอะอะก็เงื้อพระขรรค์เรื่อย”
ช้อยหัวเราะครึ่งขันครึ่งฉิว “ก็ดูทำเข้าซี” หล่อนว่า “มันสมกับกิริยาของลูกผู้หญิงที่ไหน”
“ทำไมจะไม่สม ผู้หญิงในสมัยอีก ๑๕ ปีข้างหน้าจะเล่นผยองยิ่งเสียกว่าผู้ชายอีก เพราะฉะนั้นต้องหัดเสียแต่เด็ก ๆ” รวบตัวหลานน้อยให้นั่งบนตักแล้ว วิชัยหัวเราะ พลางพูดสืบไป “ยายนิดแกโตพอที่จะรู้จักกำเริบหรือยัง เมื่อตะกี้ลุงพูดเล่นนะจ๊ะ หนูเป็นผู้หญิงต้องเรียบร้อย ไม่ยังงั้นใคร ๆ เขาจะโทษว่าลุงทำหนูเสียเด็ก”
เขารับประทานขนมปลากริมไข่เต่า และป้อนหลานได้รับประทานด้วย แล้ววิชัยถามขึ้นว่า
“อนงค์คุยถึงตาชัดว่ากระไรบ้าง การติดต่อระหว่างเด็ก ๒ คนนี้กินความแค่ไหน?”
“ไม่ทราบเขาค่ะ” ช้อยตอบ “ถ้าพบเขา ๒ คนพร้อมกันละก็ ดิฉันออกแน่ใจว่าเขารักกัน แต่ถ้าพบอนงค์คนเดียวกลับสงสัย เพราะเห็นแกเรื่อย ๆ เป็นความจริง อนงค์ไม่เคยพูดเรื่องตาชัดกับดิฉันเลย แกชอบพูดเรื่องพี่ใหญ่”
“นั่นเป็นความฉลาดของแกอย่างหนึ่ง ที่ไม่พาชื่อคนรักติดริมฝีปากไปด้วยทุกหัวระแหง แต่ว่าเรื่องพี่ใหญ่มีอะไรให้แกพูด?”
“โอ๊ย ทำไมจะไม่มี” ช้อยกล่าวพร้อมกับหัวเราะ “คนเราลงอยากจะพูดถึงใครก็ต้องหาเรื่องได้วันยังค่ำ แล้วอนงค์แกช่างจำช่างสังเกตหยอก/*219อยู่เมื่อไร บางทีดิฉันพูดเรื่องพี่ใหญ่ไห้แกฟัง ไปทีหลังดิฉันลืมแล้ว อนงค์ยังจำไว้ได้ ส่วนตัวแกเองไม่ว่าจะพบพี่ใหญ่ที่ไหน พี่ใหญ่พูดอะไร ทำท่าอย่างไรแกต้องจำมาเล่าให้ดิฉันฟังอย่างละเอียดลออเสมอ”
พี่ชายของช้อยทำหน้านิ่ว “แกคงเห็นพี่เป็นตัวโจ๊กอะไรตัวหนึ่ง” เขาว่า
“โธ่ เปล่า ไม่ใช่ยังงั้น” ช้อยค้านโดยเร็ว “แกไม่เคยหัวเราะเยาะพี่ใหญ่เลย ที่แกเล่านั้นสังเกตดูแกเล่าอย่างน่าเอ็นดูแท้ ๆ”
วิชัยไม่เปลี่ยนสีหน้า แต่มิได้โต้แย้งต่อไป
“พี่ใหญ่เรียกดิฉันมาว่ามีธุระอะไรไม่ใช่หรือ?” ช้อยถามขึ้นในครู่ต่อมา
“ธุระที่กำลังพูดกันอยู่นี่แหละ” วิชัยตอบทันที
“ตอนไหนเป็นธุระ?” ช้อยถามอย่างงง
“ทุกตอน คุณแม่กำลังจะใช้บาทใหญ่ข่มตาชัด ท่านนัดกับคุณหญิงมะยมไว้แล้วว่าเดือนหน้าจะไปขอลูกสาวเขา”
“แหม” ช้อยอุทาน “เอาละซี ทีนี้ตาชัดจะว่ายังไง?”
วิชัยยิ้มอย่างเหนื่อยหน่าย “ตาชัดยังไม่รู้ตัว” เขาบอก “พี่กำลังคิดอยู่ว่าเราจะบอกให้แกรู้เสียดีหรือจะทำไม่รู้ไม่ชี้ ปล่อยให้คุณแม่รับผิดชอบคนเดียวดี”
ช้อยนิ่งคิด ในที่สุดจึงถามว่า
“ท่านคิดว่าถ้าท่านเดินแบบทำไปไม่ให้ตาชัดรู้ตัวก่อน แล้วท่านจะบังคับเขาได้ภายหลังยังงั้นหรือ?”
“พี่ไม่รู้ว่าท่านคิดอย่างไร ถามท่านว่าตาชัดเขาตกลงแล้วหรือ ท่านก็ว่าเรื่องตาชัดไม่ต้องพูดถึง ถ้าไม่ยอมท่านจะตัดไม่นับเป็นลูก ท่าทางดูเหมือนท่านจะเชื่อว่าท่านจะบังคับเขาได้”
“มันยากจริงนะคะ ช้อยบ่น “ถ้าไม่บอกให้ตาชัดรู้ตัว คุณแม่ไปขอ/*220เธอเขาเสร็จแล้ว พ่อฮึดใส่ไม่ยอมแต่งงานเราก็เสียของหมั้นเปล่า แล้วคุณแม่ก็เสียชื่อ ถ้าบอกแก แกทำอะไรบ้า ๆ ขึ้นมาคุณแม่ก็จะเล่นงานเรา”
“ถ้าเราบอกตาชัด คุณแม่จะโกรธเราและโกรธตาชัดด้วย มันก็เป็นแต่เพียงเรื่องร้อนระหว่างเราแม่ ๆ ลูก ๆ แต่ถ้าเราไม่บอก คุณแม่หลงเชื่อว่าจะบังคับตาชัดได้ ไปหมั้นเขาไว้ ตาชัดไม่นึกหน้าแม่ ลองคิดดูว่าข้อเสียมากเพียงไร ฝ่ายเราเสียทั้งทรัพย์เสียทั้งความเป็นผู้ใหญ่ ฝ่ายหญิงก็จะถูกขึ้นชื่อฉาวโฉ่โดยที่เขาไม่ได้ทำผิดอะไรเลย”
“ถูกแล้วค่ะ แต่ว่าถ้าการเลยไปแล้ว คุณแม่บังคับจริง ๆ จัง ๆ ตาชัดกลัวคุณแม่หรือนึกถึงสมบัติบ้าง แกอาจจะทำตามคุณแม่ก็ได้นี่คะ”
“อาจจะ !” วิชัยทวนคำอย่างเบื่อ “ถ้าอาจจะละก็ อะไรก็ได้ทั้งนั้นแหละ พี่เองไม่รู้จักนิสัยแท้จริงของชัด เพราะเช่นนั้นถึงอยากปรึกษาพี่น้องดู มีทางใดจะทำให้คุณแม่เสียน้อยที่สุด โธ่ อายุท่านไม่น้อยแล้วนะ ไม่อยากให้ใครเขาหยามท่านเล่นเลย”
“ก็ท่านจะรู้จักฟังเสียงใครเมื่อไรล่ะ” ช้อยนึกถึงแต่หาอาจออกวาจาให้พี่ชายได้ยินไม่ จึงพูดแต่เพียงว่า “ถ้าเราบอกตาชัดแล้วแกทำอะไรมุทะลุขึ้นมา เช่นไปเสียจากบ้านเฉย ๆ ไม่มาเกี่ยวข้องกับคุณแม่อีก พี่ใหญ่เป็นคนโดนก่อนเทียวนะคะ”
วิชัยหัวเราะในลำคอ “ข้อนั้นน่ะช่างเถอะ พี่ทนได้” เขาบอก
ช้อยทำตาคว่ำมองดูพี่ชาย นึกหมั่นไส้เต็มที จึงสำทับว่า
“แต่พี่ใหญ่ไม่ได้ทำอะไรเลย ท่านยังว่าให้ท้ายตาชัด”
“ความเข้าใจของท่านก็ไม่ผิด” อีกฝ่ายหนึ่งตอบ “ถึงไม่ได้ให้ท้ายด้วยคำพูดก็ให้ในใจ พี่จะบอกจริง ๆ เพื่อให้ความยุติธรรมแก่คุณแม่ทั้งในเวลานี้หรือในเวลาต่อไป ถ้าตาชัดมาบอกพี่ว่าเขารักผู้หญิงคนหนึ่งแล้วพี่เห็นว่าผู้หญิงคนนั้นไม่เลวเกินไป และเขารักกันจริง พี่ต้องช่วยตาชัดจนสุดกำลัง คุณแม่ไม่จัดการเห็นจะต้องจัดการเสียเอง ยิ่งเวลานี้ละยิ่งดีใหญ่จะ/*221ได้ตัดทางเสียของคุณแม่เสียทีเดียว”
สบสายตาน้องมองดูเขาอย่างทึ่ง วิชัยก็หัวเราะแล้วว่า
“ไม่เชื่อซินะ ว่าพี่ใหญ่จะกล้าขวางทางเดินของคุณแม่ ! ก็พี่บอกแล้วว่าพี่ถือหางตาชัด เข้ากับตาชัดเต็มที่ในเรื่องนี้ อันที่จริงไม่ใช่เข้ากับตาชัดหรอก เข้ากับธรรมของโลก บังคับคนที่ไม่ชอบกันให้เป็นผัวเมียกันนี่มันเป็นการทรมานสัตว์แท้ ๆ แล้วไม่ใช่ทรมานคนใดคนหนึ่งตั้งแต่ ๒-๓-๔ ขึ้นไป ผัวไม่รักเมีย เมียเป็นทุกข์ เมียไม่รักผัว ผัวเป็นทุกข์ พอ ๒ คนนี่เป็นทุกข์ คนข้างเคียง แม่ พ่อ พี่ ป้า อา ลุง เดือดร้อนไปตาม ๆ กันหมด ไม่น่าสนุกที่ตรงไหนเลย”
ช้อยยังไม่ทันได้พูดตอบ พอนายบ๋อยเข้ามาแจ้งแก่วิชัยว่า
“คุณนายว่ารับประทานแล้วให้ลงไปข้างล่าง”
“ถ้าอยากจะพูดเรื่องตาชัดอีกแล้ว” พระอรรถคดี ฯ กล่าว แล้วหันไปทางคนใช้ “เดี๋ยว จะไปเดี๋ยวนี้แหละ เจ้าคอยเก็บถาดนี่ลงไปด้วย”
ช้อยจัดแจงล้างมือล้างปากให้ลูก วิชัยจุดบุหรี่มวนหนึ่ง แล้วก็ลงไปหามารดา
จริงดังที่เขาทาย คุณนายชื่นชวนบุตรมาฟังแผนการวิวาห์และผลที่ท่านหวังจะได้จากการวิวาห์นั้น นั่งพูดกันอยู่ราวครึ่งชั่วโมง แล้ววิชัยถูกหลานรั้งตัวไปเที่ยวเดินเล่น กลับมาถึงบ้านพอเวลาเข้าไต้เข้าไฟก็พอพบกับตาชัด
นายร้อยตรีหนุ่มยิ้มแป้นเข้าหาพี่ชาย และพูดขึ้นทันที
“ผมกลับจากบ้านหลวงธุรกิจ ฯ เดี๋ยวนี้เอง เอาลูกแบดมินตันไปให้จันทรแล้วเลยลองเล่นกับเขาด้วยเต็มที จันทรป้อแป้สู้พี่สาวไม่ได้ ข้างผมก็เคยกับเทนนิส ตีลูกออกทุกทีเลย”
พระอรรถคดี ฯ จ้องดูหน้าน้อง มีความรู้สึกสมเพชและอึดอัดใจจึงไม่นึกที่จะตอบ
/*222อีกฝ่ายหนึ่งไม่สงสัยในการนิ่งของผู้เป็นพี่ ปลดดุมเสื้อทั้ง ๕ ดุม แล้วสอดมือทั้ง ๒ เข้าในกระเป๋ากางเกง เดินเคียงพี่พลางพูดต่อ
“สังเกตไหมจันทรน่ะรูปไม่ค่อยสวย สู้อนงค์ไม่ได้ แหม แต่หน้าแก....” เขาซี๊ดปาก “ตายังงี้ ! ฟันยังงี้ ! แล้วสังเกตไหมพี่ใหญ่เวลาอายละหมดเลย !”
พระอรรถคดี ฯ ยิ้มได้นิดหนึ่ง “แกน่ะดูใครก็ดูได้ คนเดียวที่ใคร ๆ อ้อนวอนให้ดูเท่านี้ไม่ไปดูได้เลย บ้าจริง !”
“ก็เขาไม่ขอเพียงให้ดูนี่ครับ ขอมากกว่านั้นเพียงแต่ดูก็ได้ซี นี่ถ้าผมไปเข้าสักหนเดียวเรื่องมันก็จะไปกันใหญ่เท่านั้น”
“ชัด !” วิชัยเอ่ยขึ้น สีหน้าขรึมอย่างเอางานเอาการ “แกอย่าทำเล่นกับเรื่องนี้นะ แกไม่เอาเขาก็บอกคุณแม่เสียให้เป็นคำขาด....”
“โน ! ผมไม่พูดกับคุณแม่เด็ด ๆ เท่าที่ผมไม่ยอมไปดูตัวเจ้าสาว ยังไม่เป็นคำปฏิเสธที่มีน้ำหนักพออีกหรือ?”
วิชัยส่ายหน้า “เรื่องมันจะยุ่ง ชัดเอ๋ย พี่เห็นว่าแกขี้ขลาดไม่เข้าเรื่อง พูดว่าไม่กับคุณแม่เท่านั้นก็พูดไม่ได้ ผลัดเจ้าล่อไม่รู้จักแล้ว ฉวยคุณแม่นึกขลังขึ้นมา เกิดไปขอหมั้นเขาเข้า แกจะว่ายังไง”
ชัดหัวเราะอย่างไม่เอาใจใส่ “ตามใจท่านซี มันไม่ใช่ความผิดของผมนี่ ผมไม่ยอมรับผิดชอบด้วยหรอก”
พระอรรถคดี ฯ นิ่ง ยุ่งใจจนมิรู้ที่จะพูดอย่างไรถูก ในที่สุดก็ส่ายหน้า
ตกกลางคืน ในเวลาที่นั่งสนทนากันอยู่ด้วยกัน ๔ คนแม่ลูก วิชัยมีอาการใจลอยบ่อยครั้ง ในที่สุดเขาก็ลุกออกจากวงคุย ไปสวมเสื้อชั้นนอกขับรถออกจากบ้านไป
เมื่อได้ยินเสียงเครื่องยนต์ดังพ้นบ้านไป คุณนายชื่นมีสีหน้าแสดงความสงสัย แต่ว่าอารมณ์ที่ดีถามลูก ๒ คนด้วยน้ำเสียงมีหัวเราะแกม
/*223“เขาจะไปไหนของเข้า ใครรู้บ้างไหม?”
คำถามนั้นไม่มีใครตอบได้
วิชัยมาถึงบ้านหลวงศักดิ์ ฯ ใกล้เวลา ๒๒ นาฬิกาจึงได้พบบ้านนี้อยู่ในความเงียบสงัด ด้วยบุคคลสำคัญที่เป็นเจ้าแห่งการจ้อกแจ้กในบ้านทุก ๆ บ้านนั้น พากันนอนหลับอย่างสำราญเสียหมดแล้ว นอกจากนี้เจ้าของบ้านฝ่ายหญิงก็ไม่อยู่ หลวงศักดิ์ ฯ บอกกับวิชัยว่าหล่อนไปเยี่ยมบ้านที่คลอดบุตรเมื่อตอนบ่าย “บ้านเขาอยู่แค่นี้เอง ถ้าแกมีธุระให้คนไปตามมาก็ได้”
ไม่ต้อง” วิชัยตอบโดยเร็ว “ธุระเล็กน้อย ไม่สำคัญและไม่ด่วน เมื่อไรก็ได้”
หลวงศักดิ์ ฯ พาสหายไปนั่งที่มุขน้อยติดกับห้องนอน และที่ร้านต้นขจรปกคลุมอยู่ราวหนึ่งในสองของตัวมุข ทั้ง ๒ นั่งพูดกันถึงเรื่องที่ไม่เป็นสาระไร้ทั้งความรู้ทั้งความรื่นเริงอยู่นาน ตามธรรมดาของคนที่มีเรื่องสำคัญแฝงอยู่ในใจ และยังลังเลไม่อาจพูดออกมาได้ ในที่สุดฝ่ายเจ้าของบ้านเป็นผู้เบิกทางขึ้นก่อน
“เขาลือกันว่าแม่ยายอั๊วจะจับเจ้าชัดมัดให้แน่นไม่ใช่หรือ?”
“ช่วงบอกหรือ?” วิชัยย้อนถาม
“ฮี่ เขาว่าแกจะเป็นคนมัดนะ”
วิชัยหัวเราะในคอ “กันยังไม่ได้รับปากสักที” เขาค้าน
“เขาจะยอมให้มัดหรือ” หลวงศักดิ์ ฯ กล่าว “ออกเปรียวปรานนั้น”
“ข้อนี้ไม่มีใครบอกถูก ได้แต่คอยดู”
“เรื่องมันจะยุ่งละแกเอ๊ย !....อ้อ ! นี่แน่อั๊วจะบอกอะไรให้ อั๊วได้ความจากนักเลงไพ่ ว่ายายมะยมแกชอบแม่ยายอั๊ว เพราะทิ้งไพ่ให้แกกินเสมอ แกจึงจะได้ยกลูกสาวให้เป็นเมียตาชัดคนหนึ่ง”
ทั้งที่อารมณ์กำลังขุ่น วิชัยก็อดหัวเราะไม่ได้ หลวงศักดิ์ ฯ พูดต่อไป
“แต่อั๊วยังสงสัย แกจะยกให้โดยไม่เรียกร้องอะไรเลยเทียวหรือ หรือเรียกอย่างถูกที่สุด?”
แหวนหมั้นวงหนึ่ง เงินสด ๖,๐๐๐ บาท แล้วยังมีโฉนดกองทุนต่างหาก
“โอ๊ย !” หลวงศักดิ์ ฯ อุทานพลางหัวเราะก๊ากใหญ่ “อย่างฐานกรุณาซีนะ แล้วเราว่ายังไง?”
“เราก็หาให้เขาน่ะซี”
หลวงศักดิ์ ฯ นิ่งคิดด้วยสงสัยอันฐานะความมีความจนของนางศรีวิชัย ฯ ในปัจจุบันนี้ ตั้งอยู่ในระดับใด หลวงศักดิ์ ฯ ก็รู้อยู่ เงินสดน่าจะมีได้ไม่เกิน ๑,๐๐๐ บาท นาทุกแปลงได้แบ่งปันโอนเป็นชื่อของลูกหมดแล้ว เว้นแต่แปลงสุดท้ายซึ่งเป็นที่เข้าใจกันระหว่างพี่น้องว่าจะเป็นมรดกตกแก่วิชัย ที่บ้านรวมทั้งโรงเรือนเล่าวิชัยก็ได้ไว้แล้วซึ่งสิทธิ์โดยสมบูรณ์ตามกฎหมาย นับตั้งแต่เมื่อเขาได้ออกเงินเป็นจำนวนไม่น้อย ถ่ายนาทั้งหมดของบิดามารดาไว้ได้ เมื่อเป็นเช่นนี้นางศรีวิชัย ฯ จะพลิกแพลงหาเงิน ๖,๐๐๐ บาทได้อย่างไร อยากรู้ในข้อนี้ แต่จะออกปากถามก็เกรงใจเพื่อนจะหาสอดรู้เกินสมควร หลวงศักดิ์ ฯ ก็ยังอึดอัดอยู่
ในทันใดนั้น วิชัยเอ่ยขึ้นด้วยเสียงค่อนข้างเบา และดูพูดไม่ค่อยเต็มปากว่า
“แกมีเงิน ๑,๕๐๐ บาท ไหมล่ะ มีคนเขาจะจำนำที่นา ราคาที่เขาเรียกต่ำกว่าราคาจริง ๒-๓ เท่าตัว”
“นาของแม่ยายอั๊วล่ะซี”
“ไม่ใช่ นาของช้อย”
“เอ๊ะ ก็นาของแม่ช้อยขายแล้วจนแกซื้อกลับมาแล้วยังไงล่ะ”
“ซื้อแล้ว เดี๋ยวนี้จะต้องจำนำอีกแล้ว”
“ยังงั้นมันก็เป็นนาของแกน่ะซี”
/*225“ของใครก็ช่างเถอะ เขาจะจำนำก็แล้วกัน แกจะรับไหมล่ะ?”
หลวงศักดิ์ ฯ เกาศีรษะอย่างแรง “บอกมาก่อนใครเป็นคนต้องการเงิน” เขาถามเกือบเป็นเสียงกรรโชก
“กันเองแหละ” วิชัยตอบเสียงดังเกือบเท่าเพื่อน
“ต้องการไปทำไม อั๊วรู้ว่าแกมีเงินสดในแบงก์ตั้งครึ่งหมื่น ทำไมถึงต้องจำนำนา?”
ถึงแม้หลวงศักดิ์รณชิต จะมีสัมพันธ์ต่อเนื่องกับพระอรรถคดี ฯ ถึง ๒ ชั้น คือเป็นทั้งน้องเขยและเป็นทั้งเพื่อนสนิท ถึงกระนั้นก็ตีกระทู้ถามที่เขาตั้งมาในสำเนียงนี้ดูอาจจะเป็นการอุกอาจอยู่บ้าง แต่อะไรเป็นเหตุให้เขาบังอาจวิชัยดูเหมือนจะเข้าใจอยู่ราง ๆ เบื่อหน่ายที่จะต้องใช้คำตอบหลีกเลี่ยงไม่รู้จบ และไม่เห็นความจำเป็นที่ต้องอำพราง วิชัยจึงเล่าเรื่องจริงทุกประการ
“ถุย !” หลวงศักดิ์ ฯ เอ่ยขึ้นทันทีที่เข้าใจเรื่องแล้ว “เสียดายจริงแกไม่มีน้องชายอีกสัก ๒ คน จะได้ถลกหนังของตัวไปให้เขาหมั้นเมีย”
“โธ่ ศักดิ์” วิชัยพูดเสียงอ่อย ถอนใจ “กันไม่รู้จะ....ไม่รู้จะทำยังไง มันเป็นหน้าที่ของกันนะ”
เพื่อนของเขาหัวเราะดุ ๆ ครั้นแล้วก็ลุกผลุนผลันหายเข้าไปในห้องนอน
วิชัยออกงง เดาไม่ได้ว่าเพื่อนของตัวลุกไปเพื่ออะไร นั่งนิ่งอยู่ครู่หนึ่งแล้วก็ลุกเดินวนไปวนมาอยู่บนพื้นกระดานอันสั้นและแคบนั้น
ประมาณสักครู่ใหญ่หลวงศักดิ์ ฯ จึงออกมาจากห้อง ยื่นกระดาษฟอร์มชนิดหนึ่งให้แก่เพื่อน
วิชัยรับมาดู เห็นเป็นเช็คมีค่าเท่ากับเงิน ๑,๕๐๐ บาท สีหน้าของเขาก็เปลี่ยนไป ความรู้สึกขอบใจเพื่อนปรากฏอยู่ในแววตา แต่น้ำเสียงเป็นเชิงเล่นเขาพูดว่า
“เงิน ๑,๕๐๐ นี่หาง่ายจริงนะ แต่เราต้องจัดการให้ถูกแบบถูกแผนสักหน่อย เพราะว่ามีคนอื่นที่ไม่ใช่เรามีส่วนได้ส่วนเสียอยู่ด้วย พรุ่งนี้หรือมะรืนนี้เป็นอย่างช้า กันจะเอาโฉนดมา แล้วก็ทำหนังสือหนังหาให้เป็นหลักเป็นฐานด้วย”
หลวงศักดิ์ ฯ หัวเราะอย่างไม่เอาใจใส่ ทิ้งตัวลงบนเก้าอี้ดังเดิม
๒๑
มากหมอมากความ !
คำกล่าวนี้มีความจริงเพียงไร จะเห็นได้จากสภาพการในบ้านสุขนิวาศ ตั้งแต่ ๑๔ นาฬิกาล่วงแล้ว รถของบ้านสุขนิวาศทั้ง ๓ คันเลี้ยวกลับเข้าบ้านในเวลาไล่เลี่ยกัน แต่ละคันผ่านช่องประตูมาได้หวุดหวิดจะสีกรอบประตู หรือมิฉะนั้นก็ตัวรถเองจวนเจียนจะคว่ำ ด้วยวิธีเลี้ยวเต็มแรงและเต็มความเร็ว วี๊ด ! ผ่านถนน อ้อมสนามพรืด ! หยุดตรงมุขปัง ! ผู้ขับขึ้นบันไดมุขไปแล้ว !
ตึ้ก ๆๆๆ แช็บ ๆๆ ๆ เสียงฝีเท้าล้วนแต่แสดงความเร่าร้อนแห่งเจ้าของเท้า ในที่สุดบุรุษหนุ่ม ๓ นาย มาพร้อมกันอยู่ในห้องใหญ่ ความมากหมอมากความจึงเกิดขึ้น
“บ้า ! ไอ้กระถางบ้าใบนี้ทำไมมาตั้งขวางหน้าต่างอยู่นี่” นายสมพงศ์กล่าว โยนหมวกลงบนหลังปีอาโน
นายแสวงผู้กำลังบงการให้คนใช้เลื่อนกระถางปาล์มอยู่ทางมุมห้อง/*228หันมาฟังโดยเร็ว แล้วตอบและถามว่า
“ผมเป็นคนสั่งให้ตั้งเอง ทำไมมันเป็นยังไงไป?”
“มันบ้าน่ะซี แขกเป็นกองสองกอง จะเต้นรำกัน เราต้องการอากาศให้พอกับคน กลับเอาต้นไม้ตั้งขวางช่องลมเสียอีก”
“อุบ๊ะ ! ก็สีตรงใต้กรอบหน้าต่างมันกะเทาะ เห็นรอยออกเบ้อเร่อ ไม่หาอะไรปิดยังไง”
สมพงศ์เดินเข้าไปก้มดูตรงที่นั้นแล้วว่า
“ไม่เห็นน่าเกลียดอะไรนักหนา ตึกมันเก่ามันก็ชำรุดบ้างซี มันไม่พอกับการที่ต้องเอากระถางเบ้อเร่อมาขวางหน้าต่างไว้”
แสวงนับช่องหน้าต่างและช่องประตูห้องนั้น
“ฝาห้องสูง ๘ วา” เขาเอ่ยขึ้น “กว้าง ๘ ศอก ยาว ๑๐ ศอก ๖ หน้าต่าง ๕ ประตูคนสักกี่ร้อยถึงกับไม่มีอากาศพอสำหรับหายใจ ? ยังงั้นไอ้ต้นคนอื่น ๆ ก็โยนมันออกไปให้หมดด้วยซี ธรรมชาติของต้นไม้เวลากลางคืนมันแย่งลมหายใจมนุษย์”
“แกพูดอะไรมันเกินเหตุไปเสมอ ห้องนี้จะใช้เป็นห้องเต้นรำ ไม่มีต้นไม้มันจะสวยได้ที่ไหน”
“ก็เพราะจะให้มันสวย ถึงต้องเอาต้นไม้ตั้งตรงนั้นด้วย”
“ตั้งตรงนั้นแหละมันทำให้ไม่สวย ดูทีหรือ ที่อื่นตั้งไว้เป็นคู่ ๆ ถึงที่ตรงนั้นจะเกิดตั้งเดี่ยว มันขวางโลกเหลือทน ดูไม่มีทั้งศิลปะและอนามัย” ก้มมองดูรอยกะเทาะอีกครั้งหนึ่ง “ถ้าอยากจะปิดรอยนี้ หาอะไรที่มันเตี้ย ๆ ไม่เตะตาก็พอจะทนได้หน่อย เก้าอี้นวมคู่ไปไหนเสียล่ะ?”
“ผมให้เขายกไปไว้ที่ห้องสัปเปอร์” จำลองตอบ เขากำลังยืนแหงนหน้ามองดูคนใช้เช็ดโคมระย้าห้อยจากเพดาน
นายแสวงหันขวับมาทางน้องชายทันที แล้วพูดว่า
“นายงานมากเหลือเกิน ไหนว่าไม่มีใครเกี่ยวข้องกับห้องสัปเปอร์/*229ยังไง เราถึงได้รับจะทำเอง”
ยังไม่ทันขาดคำ สมพงศ์ก็พูดซ้อนขึ้น แต่น้ำเสียงเรียบกว่านายแสวง
“ไหนตกลงกันว่าจะนั่งกินในนั้น เอาเก้าอี้เข้าไปตั้งทำไม?”
จำลองเตรียมพร้อมที่จะตอบนายแสวง แต่ครั้นพี่ใหญ่ไม่ให้เวลาเขาจึงย้อนเอาว่า
“ก็ห้องนี้ตกลงกันไว้ว่าจะไม่ตั้งเก้าอึ้ ทำไมเกิดจะเอาเก้าอื้นวมเข้ามาขวางล่ะ?”
“ก็คนหนึ่งเขาจะปิดรอยกะเทาะ เขาอายที่จะแสดงว่าตึกของเราไม่ได้สร้างเมื่อวานซืน”
“แล้วจะปิดโดยเอาเก้าอี้เข้ามาขวาง ไว้ตัวเดียวน่ะเห็นจะเป็นศิลปอย่างสูงแล้วซิ” แสวงพูดสอดขึ้นในทันใด
“เออ ! ไม่มีใครเขาโง่เหมือนแกหรอก ที่มีเป็นกองทำไมถึงจะต้องตั้งแต่ตัวเดียว แต่ถ้าแกเห็นมันไม่เป็นศิลปฉันก็ยอมให้ แต่ก็ต้องปล่อยให้เห็นรอยกะเทาะนั้นด้วย” พูดแล้วสมพงศ์หันมาทางคนใช้คนหนึ่ง “เนียม ยกไอ้ปาล์มบ้านี้ไปให้พ้น”
แสวงหมุนตัวปราดออกมาถึงกลางห้อง ทำให้เนียนผู้กำลังก้าวหน้าชะงักเตรียมจะถอยหลัง ผู้เป็นนายถามว่า
“เอ็งจะเอาของข้าไปไว้ที่ไหน?”
“ยกไป” สมพงศ์สั่งเสียงหนัก “นั่น ที่ตรงฝาห้องระหว่างประตูมองเห็นฝาโล่ง ๆ ดูมันล่อนจ้อนเต็มทีเอาไอ้นี่แหละไปตั้งไว้ จะสวยขึ้นอีกเยอะ”
“นายเนียม” จำลองเอ่ยขึ้น ตรงนั้นฉันจะตั้งขวดลายครามใหญ่ ปักดอกพุทธรักษา”
“จะได้ให้มันมายืนเซ่ออยู่โดด ๆ ยังงั้นหรือ ไหนตกลงกันว่าจะใช้/*230แต่ใบไม้แต่งห้องนี้ ทำไมถึงเกิดจะเอาดอกไม้มาใส่”
“ถ้าไม่ใส่จะเอามันตั้งโด่ไว้ยังไง? แล้วถ้าไม่ตั้งจะเอามันไปซุกไว้ที่ไหน ของสวยที่สุดดีที่สุดมีอยู่ในบ้าน”
“ทำไมไม่เอาไปตั้งไว้ในห้องรับแขก จะได้เข้าชุดกันกับขวดปักดอกไม้อื่น ๆ เอ้า ยกกระถางปาล์มไปไว้ที่โน่น”
คราวนี้นายเนียมยังไม่ทันจะได้ขยับตัว แสวงปราดไปจับกระถางปาล์มที่อยู่ตรงช่องหน้าต่างแล้วตั้งกระทู้ขึ้นเช่นเดียวกับคราวก่อน
“เอ็งจะเอาอะไรมาตั้งปิดรอยกะเทาะ?”
เหล่าคนใช้ที่กำลังทำงานรามือลงพร้อมกัน ที่แบกขนก็หยุดแบกหยุดขน ที่ขัดพื้นห้องก็หยุดขัด ที่นั่งอยู่บนม้าสูงกำลังเช็ดโคมก็หยุดเช็ด ที่ยึดขาม้าสูงก็ปล่อยมือจากขาม้า จำลองจึงร้องว่า
“เฮ้ยเจ้าแปลก มัวเหม่อเดี๋ยวเจ้าน้อยคอหักตาย”
แสวงกับสมพงศ์หันหน้าไปพร้อมกัน และเวลาเพียงเล็กน้อยนั้นที่เขาได้ใช้เวลามองดูคนใช้ช่วยให้สมพงศ์ระงับความมุทะลุไว้ทัน ยืนตัวขึ้นตรง แล้วออกคำสั่งช้า ๆ อย่างชัดถ้อยชัดคำ
“ยกปาล์มหมากค่อมต้นนี้ไปไว้ที่ฝาโน่น เอาดาวทองมาตั้งปิดรอยกะเทาะ แล้วเอาบิสมาร์คกับปาล์มเล็ก ๆ ไปตั้งตามช่องหน้าต่างทุกช่อง มันจะได้เป็นระเบียบ”
“บิสมาร์คมีกี่ต้น?” แสวงถามเปรย ๆ
“บิสมาร์คมี ๔ ต้น?” สมพงศ์บอกคนใช้ “ไปยกเอามาให้หมด”
“บิสมาร์คอยู่ในห้องสัปเปอร์แล้วทั้ง ๔ ต้น ได้ ๔ มุมพอดี” แสวงกล่าวเลียนแบบเสียงพี่ชาย
“เออ !” สมพงศ์ถอนใจ “อะไร ๆ ก็อยู่ในห้องสัปเปอร์เสียหมด” กะอีแค่ห้องจะเข้าไปแบ่งของกินประเดี๋ยวเดียว ไม่รู้จะแต่งกันทำไมหนักนมหนักหนา”
/*231จำลองรับโป๊ะไฟฟ้าจากมือนายแปลก กำลังพิศดูอย่างละเอียดลออ เขาขัดขึ้นว่า
“ขอโทษ ผมล้างมือ ไม่ยุ่งด้วยอีกแล้ว เดิมทีไม่รู้ว่ามีเจ้าของ”
สมพงศ์พูดสืบไป
“อันที่จริงบิสมาร์คต้นยังเล็กนัก ไม่เหมาะกับส่วนของห้อง ถ้าอยากจะแต่งควรจะใช้ไม้ที่โตกว่านั้น” หันไปมองรอบตัว “อ้าว ! ดู ! ไอ้ปาล์มเจ๊กทำไมถึงขึ้นแท่นอยู่นั่น ตรงนั้นเราจะทำซุ้มไม้สำหรับหมู่นักดนตรีนั่งควรจะใช้ปาล์มที่ใบสลวยถึงจะงาม ยกไอ้ปาล์มเจ็กไปแทนบิสมาร์คที่ห้องสัปเปอร์”
แสวงหัวเราะขึ้นด้วยเสียงอันดังพลางพูดว่า
“ตกลงไอ้คนที่ทำงานนบ้านนี้บัดซบทุกคน มีคนฉลาดอยู่เพียงคนเดียวเท่านั้นเอง”
พูดแล้วเขาลงส้นปัง ๆ ไปยังประตู พอพบกับอนงค์ที่ตรงนั้น
“อุแหม !” หญิงสาวอุทานเสียงใส “ครบองค์สามเทียวนะคะ บอลรูมของเรายังไงเสียก็คงหรูแฟ่”
“โอ๊ คงจะแฟ่จริงจ้ะ” จำลองตอบแกมหัวเราะ “ถ้าไม่มีการชกปากกันขึ้นเสียก่อน”
อนงค์ตรวจดูสีหน้าผู้ที่อยู่ในห้องนั้นทั้งหมดด้วยการดูแลเพียงเว็บเดียว ก็คาดการได้ถนัด ดังนั้นหล่อนจึงจับมือพี่ชายคนที่ ๒ ไว้พลางพูดด้วยน้ำเสียงแจ่มใสร่าเริง
“มากคน มากความก็มากเรื่อง เสียเวลาเปล่า ให้อนงค์แบ่งหน้าที่เถอะนะคะ” เว้นระยะเล็กน้อยเมื่อไม่มีเสียงคัดค้านจึงพูดต่อไป “พี่สมพงศ์ชอบการเต้นรำเป็นชีวิต ให้เป็นเจ้าหน้าที่จัดห้องนี้ พี่จำลองเป็นช่างชอบงานจุกจิก ไปจัดห้องรับแขก พี่แสวงรับกับอนงค์ไว้ว่าจะดูแลห้องสัปเปอร์ เพราะฉะนั้นต้องดูตลอดจนถึงอาหาร และถ้วยเหล้าตลอดเครื่องดื่มด้วย”
/*232สมพงศ์แสดงกิริยารับคำสั่งนั้น โดยอาการก้มศีรษะคำนับเป็นเชิงเล่น จำลองยิ้ม หยิบเสื้อชั้นนอกที่ตนแขวนไว้กับหน้าต่างขึ้นพาดบ่า แสวงก็เตรียมตัวจะออกจากห้อง แต่พร้อมกันนั้นเขาพูดว่า
“ไอ้พี่แสวงมันเป็นคนขี้เมา ถูกแล้วมันต้องให้อยู่แผนกเหล้า”
อนงค์กอดแขนเขาไว้ทันที ยิ้มอย่างหวานและพูดเสียงหวานเท่ากับลักษณะยิ้ม “อย่าหาความน้องหญิงคนเดียวของพี่เลยค่ะ อนงค์ต้องการครูจริง ๆ ถ้าไม่มีครูอนงค์เลือกถ้วยเหล้าไม่ถูก มาเถอะค่ะงานอื่น ๆ อนงค์จัดเสร็จหมดแล้ว ยังขาดแต่งานนี้เพราะต้องคอยอาจารย์”
พูดแล้วหล่อนรั้งแขนพี่ให้ตามหล่อนมา แต่พอจะออกประตูหล่อนก็หยุดชะงัก หันไปดูทางหน้าตึกเพราะมีรถยนต์แล่นมาหยุดที่นั่นคันหนึ่ง
มองเห็นผู้ที่มาถึงใหม่ อนงค์จึงปล่อยแขนแสวงวิ่งไปรับพี่ชายคนที่ ๔ พร้อมกับร้องว่า
“ทำไมหายไปนานนักล่ะคะ เจ๊กเย็บเสื้อไม่แล้วหรือ?”
“ฮี่ ๆๆ” ประสิทธิ์ครางเรื่อยตั้งแต่ลงจากรถ “พี่มัวเถียงกับเจ๊ก” แล้วเขาส่งถุงกระดาษให้น้อง
หญิงสาวเปิดปากถุงอย่างเร่งร้อน แต่พอเห็นวัตถุภายในนั้นสีหน้าของหล่อนก็เปลี่ยนไป หยิบวัตถุนั้นคลี่ดูเพื่อให้แน่ มองดูถุงซ้ำ ในที่สุดก็ร้องว่า
“เอ๊ะ นี่ไม่ใช่เสื้อของอนงค์นี่ !”
“ม....ไม่ใช่ ฮี่ ๆๆๆ พี่ซื้อมาให้ กลัวจะไม่มีใส่ ฮี่ ฮี่ เจ๊กมันบอกว่าอนงค์ ม....ไม่....ไม่ได้ไป ฮี่ ฮี่ จ้างมัน”
“ไฮ้ ! อะไรไม่ได้ไปจ้าง ! ดูซี เจ้าเจ็กทำเหลวแล้วลืมเสียได้นี่ ตาย ! นี่จะเอาเสื้อที่ไหนใส่ล่ะทีนี้”
พี่ที่๑ ที่ ๒ ที่๓ เข้ามาห้อมล้อมน้องหญิงเดาเหตุความเหลวแห่งช่างตัดเสื้อไปต่าง ๆ นานา พี่ที่ ๔ ฮี่ หลายครั้ง พลางจับเสื้อที่ตนซื้อมาแล้วในที่สุดจึงพูดได้ความว่า
“ใส่ตัวนี้ก็แล้วกัน สวยดีด้วย”
อนงค์ยิ้มเพื่อขอบคุณความเอื้อเฟื้อของเขา แต่สีหน้าของหล่อนนั้นแสดงความกระวนกระวาย คลี่ออกดูอย่างสมเพช ในที่สุดก็พูดว่า
“พิโธ่เอ๊ยพี่ชาย นี่มันเสื้อสำหรับใส่ไปซื้อของเวลากลางวันแท้ ๆ อุตส่าห์ซื้อมาได้”
“เจ๊กร้านไหนนะมันถึงได้บ้ายังงี้” สมพงศ์บ่น
“ชาตินี้เอาไฟเผาเสียละดีละ” แสวงเสริม
“เจ๊กร้าน ถ-ถ-ถนนสี่พระยา ฮี่ !”
อนงค์สะดุ้ง ถามขึ้นทันใด
“ร้านสี่พระยาหรือคะ? พี่ประสิทธิ์ไปรับเสื้อที่อนงค์ที่ร้านนั้น?”
ประสิทธิ์พยักหน้าหลายครั้งติด ๆ กัน น้องสาวของเขาก็ร้อง “พิโธ่ !” เสียงแหลม โมโหด้วย นึกขันด้วยอดหัวเราะไว้ไม่ได้ หล่อนพูดต่อไปว่า
“ทำไมถึงไปเอาที่ร้านนั้นล่ะ อนงค์บอกให้ไปที่ร้านถนนสุริวงศ์ต่างหากคะ ร้านที่เราเคยไปตัดด้วยกันน่ะค่ะ”
“ชะ ๆ” จำลองกล่าวส่ายหน้าอย่างเบื่อหน่าย “จะทำเขาเสียฤกษ์แล้ว พิโธ่ ! กะอีถนนก็จำไม่ได้ แล้วเขาก็บอกแล้วว่าร้านที่เคยไปกับเขา”
“ไอ้คำหลังน่ะไม่มีน้ำหนัก” สมพงศ์ขัด “อนงค์ไปตัดเสื้อรู้จักกี่ ๑๐ ร้าน ใครจะไปนั่งจำ”
“ก็ชื่อถนนว่ายังไง?” จำลองถาม
“มันผิดซอยไปนี่นา กลับไปใหม่ไป๊ เร็ว ๆ เข้าสุริวงศ์ สุริวงศ์ ท่องไปให้ดี” พูดแล้วสมพงศ์ผลักหลังน้องเบา ๆ
ประสิทธิไปขึ้นรถ จำลองไปห้องรับแขก แสวงกับอนงค์ไปยังห้องที่เก็บเครื่องใช้อันมีค่า เช่นภาชนะอย่างดี และเครื่องแก้วเจียระไน
/*234พี่น้อง ๒ คนช่วยกันทำงานอยู่พักใหญ่ แล้วอนงค์ละพี่ชายไว้ตามลำพัง ด้วยงานของแม่บ้านบังคับหล่อนมิให้นั่งอยู่ที่เดียวได้ นั้นนิดนี่หน่อยล้วนแต่ต้องการความถี่ถ้วนของคุณผู้หญิง นอกจากนี้แล้ว แม้สมพงศ์กับจำลองผู้มีอำนาจเด็ดขาดในอันจะจัดงานตามอำเภอใจ ก็ยังไม่เว้นเสียทีเดียวซึ่งการเรียกร้องขอพบน้องสาว เพื่อประโยชน์ในการฟังความเห็นเล็ก ๆ น้อย ๆ
ในระหว่างเวลานั้นประสิทธิ์กลับจากร้านตัดเสื้อโดยไม่ได้สิ่งใดมา แต่เขาบอกแก่น้องว่านายช่างนัดให้เขาไปที่ร้านใหม่เวลา ๑๗ นาฬิกา
อนงค์เกิดรู้สึกใจไม่ดี แต่ไม่อยากจะบ่นให้พี่ชายคนหนึ่งคนใดฟัง ด้วยกลัวจะกลายเป็นเรื่องใหญ่ ดังนั้นหล่อนจึงไม่ออกปากว่ากระไร บอกให้ประสิทธิ์ไปช่วยงานสมพงศ์ทำ แล้วตัวหล่อนเองไปยังห้องท้ายตึก
ในที่นั้น คุณแม้น คุณเมี้ยน และช้อยพร้อมด้วยหญิงอีกหลายนางทำอาหารว่างอยู่ด้วยกัน พอเห็นอนงค์คุณแม้นก็พูดขึ้นว่า
“หนูจานสำหรับใส่เครื่องว่างยังไงยังไม่ให้เขาขนมา จะได้ล้างเช็ดเสียให้เสร็จไป”
อนงค์นั่งลงข้างตัวช้อย ผู้กำลังล้างใบผักกาดหอมกล่าวตอบผู้เป็นอา
“ให้เขาล้างอยู่ทางห้องโน้นแล้วค่ะ แล้วให้เขาพักไว้ในห้องสัปเปอร์ก่อน เวลาจะจัดถึงจะยกมาจะได้ไม่เกะกะห้องนี้”
“อ้อ ยังงั้นก็ดีเหมือนกัน ห้องนี้ออกจะคับแคบเต็มทีแล้วด้วย”
หญิงสาวมองดูช้อยลูบคลำอยู่กับผัก แล้วบ่นขึ้น
“แหม อนงค์ชักกลุ้มใจนิด ๆ แล้ว เจ๊กเย็บเสื้อไม่เสร็จ”
ช้อยเงยหน้าขึ้นมองดูพูดพลางถาม
“เสื้อที่จะใส่คืนวันนี้น่ะหรือ?”
“ค่ะ เขานัดให้ไปรับกลางวัน พี่ประสิทธิ์ไปเขายังเย็บไม่แล้ว ๕ /*235โมงถึงจะไปรับได้ กลุ้มใจจังเผื่อมันไม่แล้วอีกจะทำยังไง”
“เสื้อตัวอื่นไม่มีอีกแล้วหรือ?” คุณแม้นถาม
“ไม่มี” คุณเมี้ยนตอบแทน “แม่อนงค์จะไปไหนเคยมีเสื้อใส่สักทีเมื่อไร !” ผ่
“หนักมือจริง ๆ นะ” คุณแม้นว่า เสื้อออกเต๊มเต็มตู้ ยังงั้นจะไปไหนทีก็เห็นแต่บ่นไม่มีเสื้อใส่ต้องตัดใหม่ทุกที ช่างเกิดมาเป็นลูกเศรษฐีแท้ๆ”
หญิงสาวหัวเราะเสียงใส “คราวนี้ความเป็นเศรษฐีช่วยอะไรไม่ได้” หล่อนว่า “มีเงินไปจ้างเขาตัด เขาไม่ยักตัดให้แล้ว ท่าก็จะต้องใส่เสื้อเก่า ทีนี้ก็ไม่รู้ว่าจะใส่ตัวไหน”
“ไปเลือกเสียซีเธอ” ช้อยแนะนำ “เลือกเตรียมไว้สักชุด ถ้าได้เสื้อมาใหม่ก็ดีไป ถ้าไม่ได้จะได้หยิบฉวยทัน”
อนงค์นิ่งอยู่ครู่หนึ่ง แล้วพูดขึ้นช้า ๆ
“มีสีแดงอยู่ตัวหนึ่ง ใส่ไปดินเน่อร์วันแต่งงานผสาน แล้วไม่ได้ใส่ไปไหนอีก อันที่จริงมันก็สวยดี แต่จะใส่คืนนี้กลัวผสานเขาจะจำได้”
ช้อยยิ้ม ความระแวงชนิดเดียวกันนี้เคยมีแก่ตัวช้อยเองไม่น้อยครั้งในสมัยที่หล่อนยังสาว แต่ช้อยไม่เคยอยู่ในฐานะประสงค์ได้ดังใจเช่นอนงค์ จึงถึงหากจะระแวงก็แก้ไขไม่ได้ทุกที อย่างไรก็ตาม ช้อยเข้าใจอนงค์ดีอยู่จึงไม่รู้สึกอะไรมากไปกว่านึกขำ
การรำพันเรื่องเครื่องแต่งตัวยังไม่ถึงที่สุด เมื่อคนใช้นำห่อของสองห่อมาให้อนงค์และบอกว่า
“คุณสมพงศ์บอกว่า คุณพระอรรถคดี ฯ เอามาให้คุณช้อย”
“คุณพระมาเองหรือ?” อนงค์ถาม เตรียมพร้อมที่จะลุกขึ้น นายคนใช้เห็นดังนั้นจึงบอกเลยไปว่า
“คุณพระมาเองครับ ท่านกลับไปแล้ว”
/*236“พิโธ่ !” หญิงสาวผู้เป็นนายอุทาน “นึกจะไปเชิญเข้ามาที่นี่เทียว” มองดูห่อของพลางถาม “พี่ช้อยมือเปียก อนงค์แก้ให้เอาไหมคะ”
“ห่อใหญ่ไม่ต้องแก้หรอกค่ะ” ช้อยตอบ ห่อเครื่องแต่งตัวของพี่น่ะ แก้แต่ห่อเล็กเถอะ พี่เข้าใจว่าเป็นของเธอ พี่ใหญ่ว่าจะเอามาให้เธอพร้อมกับที่มาส่งพี่เมื่อเช้านี้ แต่เห็นจะลืมตามเคยถึงเพิ่งเอามา”
“ดีเสียอีกไม่ลืมไว้จนถึงวันพรุ่งนี้” คุณเมี้ยนกล่าวและยิ้มอย่างเห็นขัน
อนงค์ชักบัตรนามพระอรรถคดีวิชัย ที่เสียบอยู่บนหลังห่อนั้นออกก่อน ออกเสียงอ่านตัวอักษรที่เขียนด้วยหมึกมีข้อความสั้น ๆ ว่า “สำหรับคุณอนงค์” แก้เชือกแก้กระดาษที่ห่อ กดสปริงที่ฝาหีบหนังเทียมให้เปิดขึ้นเห็นสีทาปาก ๒ แท่งบรรจุปลอกทอง ๒ ปลอก เรียงแถวอยู่ในหีบนั้น หล่อนก็ร้องขึ้นว่า
“ต๊ายตาย ดู๊ ดู คุณพระอรรถ ฯ เอาลิบสติ๊กสีต่าง ๆ มาให้อนงค์ตั้งครึ่งโหล”
ช้อยจ้องดูวัตถุนั้นอย่างเอาใจใส่ ด้วยหล่อนเองก็ยังมิได้เห็นมาก่อน คุณเมี้ยนและคุณแม้นหัวเราะขึ้นพร้อมกัน คุณหนึ่งพูดว่า
“แกเห็นสีทาปากเรามันจัดนักซี”
“นี่เห็นไหม” อีกคุณหนึ่งว่า “คนเราทำอะไรจุ้นจ้าน มักทำให้คนอื่นเขานึกยังไง ๆ ในใจ คนอย่างพ่อใหญ่แสนที่จะไม่กระนั้นกระนี้ ยังส่งเจ้านั่นมาเป็นของขวัญ”
ฟังคำคุณทั้งสองแล้ว สีหน้าช้อยแสดงความตกใจรีบค้านโดยเร็ว
“มิได้ค่ะ พี่ใหญ่ไม่ได้นึกอะไรเลยนะคะ เธอตั้งใจอยู่อย่างเดียวแต่หาของที่เหมาะสำหรับผู้หญิงใช้ เผอิญเธอไปพบเจ้าสีนั่นมันแปลกตาและเข้าทีเธอก็เลยซื้อมา” และเพื่อจะสนับสนุนคำพูดให้มีน้ำหนักขึ้นอีก ช้อยจึงเล่าความที่วิชัยเที่ยวไปตามร้านหลายร้าน จนในที่สุดได้พบของต้องใจในร้านดัดผมสตรีแห่งหนึ่ง
/*237สตรีผู้มีอาวุโสทั้ง ๒ ท่านไม่สงสัยในคำบรรยายของช้อย แต่ท่านทั้ง ๒ ก็มิได้แก้ไขซึ่งคำที่ท่านกล่าวแล้ว อันแสดงว่าท่าน ถือการกระทำของวิชัยว่ามีความหมายไปในทางใด ส่วนอนงค์ หล่อนนึ่งขรึมไปครู่หนึ่งภายหลังจึงถามช้อยว่า
“คุณพระแอนตี้ผู้หญิงที่ใช้เครื่องสำอางแต่งหน้านักหรือคะ”
“อุ๊ยตาย !” ช้อยร้องขึ้นทันที “พี่ใหญ่จะรู้จักแอนตี้อะไรกับใคร พี่บอกเธอกี่หนแล้วว่าพี่ใหญ่เห็นคนในโลกดีเท่ากันหมด เชื่อเถอะน่า เธอเอามาให้โดยใจซื่อและหวังดีแท้ ๆ”
อนงค์ไม่ได้ว่าเธอให้โดยคดนี่คะ” หญิงสาวตอบและหัวเราะมีอาการฝืนเล็กน้อย “แต่คุณอาพูดท่านขึ้นก็เลยนึกอยากรู้ว่าคุณพระอรรถคดีฯ มีความเห็นในการแต่งตัวของผู้หญิงเป็นอย่างไร”
ฉันเชื่อในข้อที่พ่อใหญ่ไม่รู้จักแอนตี้ใคร เพราะฉันเห็นนิสัยแกไม่มีโรคใจแคบเกาะอยู่ด้วย” คุณเมี้ยนพูดขึ้นช้า ๆ “แต่คนเราเกิดมาก็ต้องชินกับสิ่งแวดล้อม ถ้าเราเชื่อว่าสิ่งที่เราชินไม่ผิดธรรมดาเราก็ไม่แก้ความเขิน ภายหลังเจ้าสิ่งนั้น ๆ จึงจับนิสัยเรากลายเป็นความนิยมขึ้นทีเดียว คนรุ่นพ่อใหญ่แกเกิดมาก็เห็นแต่ผู้หญิงที่พ่อแม่อบรมให้เรียบร้อย จะแต่งเนื้อแต่งตัวก็สุภาพ ไม่จุ้นจ้านฉูดฉาดบาดตา เมื่อแกเห็นผู้หญิงสมัยเดี๋ยวนี้แกจะชอบได้ลงคอหรือ ที่แกไม่ติฉินนินทานั้นเป็นเพราะแกเป็นคนใจกว้างต่างหาก แต่ว่าขอให้เชื่ออาเถอะ แต่งตัวอย่างหนูยังไงเสีย พระอรรถคดี ฯ ก็ต้องสะดุ้ง”
นางสาวอนงค์ฟังแล้วไม่ปริปากโต้ตอบ แต่ภายในใจของหล่อนนั้นหล่อนกำลังสัญญาแก่ตัวเองว่า ค่ำวันนี้ถึงอย่างไรจักทำให้พี่ชายของช้อยแสดงความเห็นเรื่องการแต่งกายของสตรีให้จงได้
๒๒
/*238เสียงดนตรีในทำนองเพลงวอลซ์อย่างช้ากังวานขึ้น เปิดฉากแห่งการเต้นรำ สุภาพบุรุษในเครื่องราตรีแบบตะวันตก โค้งกายให้แก่สุภาพสตรีในเครื่องแต่งกายแบบเดียวกัน ไม่ช้าห้องใหญ่ที่ครึ้มด้วยสีเขียวแห่งใบไม้และอร่ามด้วยสีนวลแห่งแสงไฟก็สะพรั่งไปด้วยหญิงชายที่ตระกองกอดกันก้าวเท้าเดินร่ายอยู่เป็นคู่ ๆ
แสงไฟจางหายไปเป็นลำดับ พร้อมกับที่แสงไฟฉายพุ่งปราดไปยังหมู่นักเต้นรำ กระทบแพรต่างสี แสงที่กระท้อนก็แปรไปตามสีแพรเกิดประกายอ่อน ๆ วูบไปวูบมา สลับกับเงาดำที่ทอดยาวไปตามพื้นเป็นทัศนภาพอันพึงพิศวง
ห้องเต้นรำนี้มีด้านหน้าเปิดออกทางมุขหน้าตึก ด้านข้างตะวันตกและด้านหลังเปิดออกสู่เฉลียง ส่วนต้านตะวันตกติดต่อกับห้องซึ่งจัดไว้เป็นห้องนั่ง ประดับประดาด้วยดอกไม้ใบไม้ต่างพรรณ ตั้งเก้าอี้หมู่เป็นหย่อม ๆ ในระยะพอสมควร และตั้งโต๊ะซึ่งมีผ้าปูล้วนปักลวดลายเก๋ ๆ /*239แปลก ๆ กัน
ถ้าจะนับจำนวนคนทั้งหมดที่อยู่ในสถานนี้ จะนับได้ไม่ต่ำกว่า ๕๐ คน ถึงกระนั้นแขกที่ได้รับเชิญยังมาไม่พร้อม ช้า ๆ นาน ๆ ก็มีรถยนต์แล่นผ่านแสงไฟกลางบ้านมาจอดที่หน้าตึก แล้วจะได้เห็นบุรุษหนุ่มเปิดประตูลงมาก่อน สตรีสาวก้าวตามลงมาทีหลัง สายตาทอดตรงไปที่หมู่คนส่วนมือยังแตะต้องตามร่างกาย จัดทรงผมและเสื้อผ้า ครั้นแล้วคู่เหล่านั้นก็ถูกกลืนหายเข้าอยู่ในหมู่
บุรุษคนหนึ่งมาถึงสถานที่นี้ ในลักษณาการที่ผิดกับคนอื่น กล่าวคือเดินมาเดี่ยว ท่ามกลางแสงไฟในอิริยาบถที่ปราศจากความกระตือรือร้นพุ่งสายตาตรงไปยังหมู่คนที่ขวักไขว่อยู่เบื้องหน้า ริมฝีปากเผยอยิ้มอย่างนึกขำ แล้วก้าวขึ้นบันไดหน้ามุขอย่างแช่มช้า
เสียงหนึ่งดังขึ้นมีกังวานแจ่มใส ทำให้บุรุษนั้นเงยหน้ามองไกลขึ้นไปอีก จึงพบเจ้าของเสียงที่ยืนอยู่ตรงประตูห้องเต้นรำ หล่อนสวมเสื้อแพรต่วนดำ มีกระโปรงเบื้องหลังระเท้า ดอกกุหลาบสีแดงผูกเป็นช่อระย้าห้อยจากไหล่ลงมาถึงทรวงถึงอก ดวงหน้าของหล่อนนั้นนวลพริ้งมียิ้มอันสวยสดประดับริมฝีปาก หล่อนกำลังพูดว่า
“แหม คุณพระ อนงค์นึกว่าลืมคืนนี้เสียแล้วอีก ทำไมถึงล่านักล่ะคะ?”
“ล่าหรือ?” ผู้มีบรรดาศักดิ์เป็นคุณพระถามอย่างไม่รู้จะพูดอะไรดีกว่านั้น สายตาของเขาเลื่อนลงตามส่วนแห่งร่างกายที่อยู่ตรงหน้า “แต่ดูเหมือนจะไม่เป็นคนสุดท้ายทีเดียวไม่ใช่รึ?”
“เห็นจะไม่ใช่ค่ะ” หญิงสาวตอบ เข้ามาใกล้เขาอีกเล็กน้อย “อ้อจริงซี ชัดก็ยังไม่มา”
“ชัดอยู่เวร คุณทราบแล้วไม่ใช่หรือ แต่ยังไงเขาจะพยายามมาให้ได้”
“โธ่ ! ตาย ชัดเคราะห์ร้ายอย่างนี้เสมอ ดิฉันเพิ่งทราบเดี๋ยวนี้เองค่ะ”
/*240“อ้าว ถ้าเช่นนั้นก็เป็นความผิดของฉันเอง ชัดเขาสั่งให้ฉันบอกตั้งแต่เมื่อกลางวัน”
อนงค์ยิ้ม อยากจะเสริม “แล้วฉันก็ลืมเสียตามเคย” แต่เห็นว่าไม่ต้องด้วยกาล จึงพูดแต่เพียงว่า “เมื่อกลางวันได้ทราบว่าคุณพระมา ตั้งใจจะออกมาหา ก็พอได้ทราบต่อไปอีกว่ากลับเสียแล้วขอบพระคุณสำหรับของกำนัลค่ะ”
พระอรรถคดี ฯ ยิ้มรับและไม่ตอบว่ากระไร
“คนหมู่หนึ่งเดินเข้าใกล้ที่เขาทั้ง ๒ ยืนอยู่ คนหนึ่งในหมู่นั้นออกเสียงดังพลางก้าวออกหน้าคนอื่น “คุณหลวง ! ดีใจที่ได้พบกันอีก สบายดีหรือครับ?”
อนงค์หันไปดูทันที แล้วหัวเราะพลางว่า
“เอ๊ะ ยังไงคุณอุดมมาถอดยศคุณพระเสียแล้ว มัวไปหลับอยู่เสียที่ไหนหรือคะ” ,
“อ้าว ! อ้อ....ขอรับประทานโทษ ได้เลื่อนเมื่อฉัตรมงคลหรือครับ ไม่เห็นบอกกล่าวกันบ้าง จะได้แสดงความยินดี”
วิชัยไม่กล่าวตอบ มองเลยไปทางคนที่อยู่เบื้องหลังอุดม และกำลังจ้องดูเขาอย่างสงสัย วิชัยจำเอนกและผสานได้ ก็ก้มศีรษะให้พอเป็นที
“อ๋อ พี่ชายคุณชัดน่ะ !” ผสานพูดขึ้นด้วยเสียงอันดัง แล้วหันไปจับข้อมือเอนกเขย่าโดยแรง “เอนกจำไม่ยักได้ ฉันนึกออกตั้งแต่แรกเห็นแล้ว แต่ไม่แน่ใจเพราะวันนั้นคุณพระใส่แว่นดำ”
“นั่นซี” เอนกสนอง “เห็นวันนี้ดูแปลกกว่าวันนั้นมาก ขอโทษเถอะนะครับ ผมเป็นคนเหลวไหลอย่างนี้เสมอ จำคนไม่ค่อยแม่นหากว่าเคราะห์ดีมีคนคอยเตือน” พูดแล้วเขามองดูผสานด้วยสายตาแสดงความภูมิใจ
สีหน้าวิชัยแสดงความสนเท่ห์ อนงค์จึงชี้แจงว่า
“เขาแต่งงานกันแล้วค่ะ”
/*241“คุณชัดยังไม่มาหรือคะ?” ผสานถามสวนขึ้น
จะเป็นด้วยวิชัยไม่ได้ยินคำถาม หรือได้ยินแต่มิได้นึกว่าเขาถามตนโดยตรง จึงไม่ตอบ อาการนิ่งของเขาทำให้อนงค์นึกกลับไปถึงภาพ “พี่ใหญ่” ในวันแรกพบ หล่อนจึงตอบเสียเองว่า
“ชัดเห็นจะมาดึกหน่อยเพราะติดราชการ”
“บ้า ! ชัดเหลวใหลมาก” เอนกพูดแกมหัวเราะ “ควรหรือจะปล่อยให้มีราชการติดตัวในคืนนี้”
มีเสียง “ฮี่” ประสานหางเสียงเอนก และก่อนที่ผู้หนึ่งผู้ใดจะหาตัวเจ้าของเสียงพบ ประสิทธิ์ก็กอดแขนวิชัยไว้ ละล่ำละลักว่า
“ผม ค....คิดว่าจะลืมมาเสียแล้ว”
วิชัยหันหน้ามาทางผู้มาถึงใหม่ ยิ้มพลางจับมือประสิทธิ์ที่พาดอยู่บนแขนตน และตอบว่า
“ไม่ลืมหรอก เมื่อกลางวันผมก็มาแต่ไม่พบคุณ”
“ฮี่ ฮี่ ไม่พบ ไม่พบ เห็นจะหลับ ผ....ผมหลับทั้งวัน ฮี่ ฮี่ เต้นรำไหม ผมจะหาคู่ให้ ฮี่”
“ขอบใจ” วิชัยตอบ แววตาเต็มไปด้วยความร่าเริง “คุณเมื่อไรจะเต้นผมจะคอยดู”
“ผม ม....ไม่เต้น ไม่สนุก ไม่ชอบ ผม ด....” แล้วเขางอนิ้วมือทำท่ากรอกสิ่งหนึ่งลงในลำคอ “ไปทางโน้นกันเถอะ”
โดยปราศจากิริยาลังเล วิชัยก้มศีรษะให้คนที่ยืนอยู่รอบข้างแล้วปล่อยตัวให้ประสิทธิ์รั้งไปทันที
เข้าในห้องรับแขก วิชัยพบผู้ที่ตนรู้จักไม่น้อย แต่ไม่มีเวลาได้ทักทายกันด้วยวาจา เพราะผู้นำของเขาเดินเร็วมาก ชนคนนั้นปะทะคนนี้ หลีกคนโน้นดุ่มไปถึงปลายห้อง พอเห็นช้อยยืนมือเกาะบังตาดูการเต้นรำอยู่ วิชัยจึงเหนี่ยวตัวประสิทธิ์ให้หยุดเพียงแค่นั้นก่อน”
/*242พี่น้องตรงเข้าปราศรัยกัน ช้อยถามถึงลูกก่อน แล้วถามถึงแม่ วิชัยให้คำตอบ ประสิทธิ์ยังยืน “ฮี่” อยู่ข้าง ๆ นั้น แล้วชี้ชวนให้ดูสตรีทั้งหลาย แต่ละนางทรงโฉมไม่ด้อยกว่ากัน และเค้าหน้าของหล่อนก็ประพิมประพายละม้ายคล้ายคลึงกันเกือบทุกหน้า แก้มแดง ปากแดง คิ้วโก่งดังวงจันทร์ครึ่งซีก ผมเป็นลอนแข็งตัวอยู่เป็นระยะคือจับวาง ตัวเสื้อแหวะหน้าหรือผ่าหลัง แต่ละตัวเปิดช่องให้เห็นผิวอันขาวนวล มองดูปลายนิ้วของหล่อนแล้ว น่าจะนึกสมเพชกวีโบราณที่ยอโฉมเบญจกัลยาณีว่ามีมือดังบัวตูม นิจจาเอ๋ย ท่านกวีปรัมปรา ! กลีบบัวใดหนอจะส่งสีแดงสดเท่ากับสีบนปลายนิ้วของสตรีที่ลอยตัวอยู่ในอารยธรรม !!! และเพราะเหตุเดียวกันนี้ สตรีสมัยกระโน้นจะทรงไว้ซึ่งสรรพสิ่งที่ควรค่าแก่การรำพันเสมอด้วยสตรีสมัยปัจจุบันกระไรได้
ในเวลาที่ ๒ พี่น้องชมโฉมหญิงงามตามสมัยนิยม และประสิทธิ์ก็ออกความเห็นในเรื่องหญิงเหล่านั้นด้วยสำนวนคำพูดที่ทำให้เขาทั้ง ๒ ต้องหัวเราะหลายครั้ง พระอรรถคดี ฯ ได้ยินชื่อของตนเองลอดเสียงจ้อกแจ้กมากระทบหู ทำให้เขาต้องหันไปรอบตัว พร้อมกันนั้นช้อยสะกิดให้เขามองไปทางปลายห้องด้านหน้า
นางสาวอนงค์เดินมากับหญิงสาวคนหนึ่ง เจ้าหล่อนผู้นี้สวมเสื้อแพรสีน้ำเงินหม่่นและซิ่นแพรสีเดียวกัน ประกายเพชรจากห้อยคอส่งแสงวูบวาบมาแต่ไกล แต่ท่วงทีที่เจ้าของห้อยคอเดินเคียงข้างอนงค์มานั้น ไม่กลั่นกล้าเหมือนกับแสงเพชร ตรงกันข้ามกิริยาที่ก้าวขาดูไม่มั่นคง ลำตัวอ่อนระทวยดังจะทรงให้ตรงอยู่ไม่ได้ ศีรษะก้ม ตาตกมองดูปลายรองเท้า หล่อนเพิงเงยหน้าขึ้นเล็กน้อยเมื่ออนงค์พูดว่า
“นั่นยังไงล่ะพี่ช้อย ! อ้อ อยู่ด้วยกันทั้งคู่”
ช้อยก้าวเท้าออกมาเบื้องหน้า หญิงที่เคียงอนงค์มาก็พนมมือไหว้
“อุ๊ย แม่จันทร พี่เกือบจำไม่ได้ เธอมากับคุณพี่รึ?”
/*243“นั่นแน่ะค่ะผู้นำ” อนงค์ตอบก่อนพยักไปทางชัดผู้ซึ่งตามหลังหล่อนติดมา ทอดสายตาไปรอบห้องพลางพูดสืบไป “พี่ ๆ ไม่รู้ว่าหายไปไหนกันหมด อ้อ !” หล่อนหัวเราะ “มีอยู่ที่นี่คนหนึ่ง พี่ประสิทธิ์มารู้จักกับเพื่อนใหม่ของเราซิคะ”
จันทรแลไปเห็นวิชัยยืนเคียงอยู่กับประสิทธิ์ หล่อนจึงทำความเคารพ ๒ ครั้ง วิชัยรับแล้วยืนนิ่งไม่ขยับเขยื้อน ประสิทธิ์ก้าวเท้าออกมาข้างหน้าพลางออกปากว่า
“ส....สวย ! ฮี่ ฮี่ ชื่อ....ชื่อไหร่?”
ท่ามกลางแสงไฟอันแจ่มจ้าเช่นนั้น ทำให้เห็นสายเลือดฉีดขึ้นหน้าจันทรโดยเร็ว ระบายแก้มที่ขาวเป็นนวลให้เป็นสีชมพูอ่อน แล้วจันทรก้มหน้าหลบตาลงดูพื้น อนงค์กัดริมฝีปาก พูดกลบเกลื่อนเสียโดยเร็ว
“พี่แสวงกับพี่จำลองหายไปไหนไม่ทราบ พี่สมพงศ์ก็เต้นรำอยู่ด้วยกันเมื่อตะกี้นี้เอง พอปล่อยมือจากกันเธอก็หายไปเลย”
“เห็นจำลองเดินคู่กับหญิงคนหนึ่งเฉียดหลังเราไปเมื่อเรากำลังจะเข้ามาในนี้” ชัดบอก
“เดี๋ยวก็คงพบ” อนงค์กล่าว แล้วพูดสืบไป “เชิญนั่งซีคะจันทร หรือจะออกไปนั่งข้างนอก ที่จริงในนี้ออกจะอุดอู้สักหน่อย พี่ช้อยไม่ออกไปเดินเล่นทางเฉลียงโน้นบ้างหรือคะ”
ช้อยยิ้มและสั่นศีรษะ ยังมิได้ตอบว่ากระไร พอสมพงศ์เข้าประตูมา อนงค์เห็นก็ชูมือและพยักหน้าเรียก
“พี่ค่ะ ชัดพาเพื่อนใหม่มาให้เราคนหนึ่ง” หล่อนพูดเมื่อสมพงศ์มาใกล้แล้ว “เธอชื่อจันทร นี่พี่สมพงศ์ค่ะ”
ทั้ง ๒ ฝ่ายทำความเคารพกัน ยังมิทันที่สมพงศ์จะได้ออกปากปราศรัย นายแสวงกับนายจำลองก็มาถึงและมีผู้หญิงสาวเดินเคียงข้างมาด้วยทั้ง ๒ คน
/*244ขณะนั้น ดวงตาอนงค์ก็เป็นประกายด้วยความรู้สึกสนุกอย่างที่สุด “คุณจันทรคะ” หล่อนกล่าว “นี่พี่ชายของอนงค์อีก ๒ คน พี่แสวง พี่จำลอง” หันมาทางนายทหารหนุ่ม “ชัดคะ ขอแนะนำให้รู้จักกับคุณสนองและคุณพยอม”
นายทหารหนุ่มซ่อนความประหลาดใจไว้ในหน้าคำนับอย่างเก๋ให้แก่หญิงทั้ง ๒ แต่สายตาจับดูสอางอย่างเอาใจใส่
พอดนตรีเริ่มบรรเลงอีก สมพงศ์ก้าวเท้าเข้าไปที่จันทร โค้งตัวลงเล็กน้อยกล่าวว่า
“โปรดให้เกียรติยศ”
จันทรมีอาการออกงง แต่คำพูดที่จำลองกับอนงค์ “เที่ยวนี้ต้องเต้นกับพี่” ช่วยให้หล่อนเข้าใจว่าสมพงศ์ขอให้หล่อนทำอะไร ดังนั้นหล่อนจึงตอบเขาในท่วงทีกระมิดกระเมี้ยนว่า
“ดิฉันเต้นไม่เป็นหรอกค่ะ”
เขาทำหน้าอย่างไม่เห็นสำคัญ และตอบพร้อมกับยิ้มอย่างสุภาพ
“ใครบอกว่าเต้นรำไม่เป็น เท่ากับบอกว่าเดินไม่เป็น ซึ่งเป็นการเหลือเชื่อ ลองดูเถอะ คุณจะเห็นว่าง่ายที่สุด ถ้ายังไม่แน่ใจก็ขอให้ไปยืนดูกับผมสักประเดี๋ยวแล้วก็เต้นได้”
“จริง ๆ” ชัดเสริม “นอกจากนั้นเธอกำลังได้ครูที่ดีที่สุดแล้ว คุณสมพงศ์เป็นนักเต้นรำที่เชี่ยวชาญ ชัดเองก็ตั้งใจมาแน่วแน่ว่า จะพยายามให้เธอเต้นรำเป็นคืนนี้ให้จงได้ มางานอย่างงี้ ไม่เต้นรำเธอจะรู้สึกว่าขาดอะไรไปมาก”
จันทรมองดูช้อยและพระอรรถคดี ฯ ด้วยจะร้องขอความช่วยหรือด้วยความเกรงใจก็ยากที่จะกล่าว ครั้นสบสายตา ๒ พี่น้องไม่แสดงความรู้สึกตอบ หล่อนก็ลุกขึ้นช้า ๆ อย่างไม่เต็มใจ มือซ้ายถือผ้าเช็ดหน้า มือขวาดึงเอวเสื้อเดินไปกับสมพงศ์
/*245คนอื่น ๆ ที่อยู่ในหมู่นั้นพากันออกไปจากห้อง คงเหลือแต่พี่น้อง ๓ คน ชัดตรงเข้ามาหาพี่ชายและพูดแกมหัวเราะว่า
“ยังไงเผอิญมาจ๊ะเอ๋กับลูกสาวคุณหญิงมะยมเข้าได้”
แต่วิชัยมีหัวคิดเต็มไปด้วยผู้หญิงอีกคนหนึ่ง จึงถามสวนขึ้น
“แกทำยังไงถึงไปคว้าแม่จันทรมาได้ พี่สาวเขาอนุญาตให้มาหรือ?”
“พี่สาวเขาไม่อยู่ อยู่แต่พี่เขย” ชัดตอบ “ผมบอกเขาว่าพี่ใหญ่กับพี่ช้อยอยู่ที่นี่ด้วย เขาเลยอนุญาตให้มา”
“แกจะเอาเหามาใส่หัวพี่แล้วตาชัด ลูกเขาไม่เคยกับสมาคมเช่นนี้”
“เพราะไม่เคยน่ะซีผมจึงได้พาแกมา แกจะได้เห็นได้สนุกกับเขามั่ง สงสารแก รู้สึกว่าแกไม่ค่อยได้ไปไหนกับเขาเลย อุดอู้อยู่กับบ้าน”
“ทำไมเขาจะไม่ได้ไป” ช้อยค้าน “เขาไปเสมอแต่ไม่ได้ไปที่เดียวกับแกเท่านั้น”
“อ้าว !” ชัดตอบอย่างคล่องแคล่ว “ถ้ายังงั้นวันนี้แกจะได้เห็นของใหม่จะช่วยให้แกฉลาดขึ้น พิโธ่มีลูกสาวสวย ๆ เอาเก็บไว้แต่ในบ้านไม่เปิดโอกาสให้ใครชมเสียเลยรู้สึกว่าน่าเสียดายนัก แล้วทำให้เด็กโง่กว่าเพื่อน ๆ เขาด้วย” พูดขาดคำชัดก็ผละไปเสียจากพี่ชายพี่หญิง
ช้อยหันมาดูพระอรรถคดี ฯ ขมวดคิ้วพลางพูดว่า
“ตาชัดแกจะบ้า ลูกเขาอบรมมาอย่างหนึ่ง แกจะมาทำให้เขาเป็นอีกอย่างหนึ่ง ไม่เห็นมีประโยชน์อะไรนอกจากจะทำให้เด็กใจแตก”
“มันไม่ใช่ความผิดของตาชัด” วิชัยพูดเรียบ ๆ
ช้อยรอฟัง สำคัญว่าเขาจะพูดต่อ แต่วิชัยหาพูดไม่หล่อนจึงว่า
“พี่ใหญ่ก็คอยแต่จะเข้ากับน้องเท่านั้น ! ถูกแล้วมันไม่ใช่ความผิดของตาชัดคนเดียว หลวงธุรกิจก็ผิดด้วยตัวเป็นเพียงพี่เขย ดูรึปล่อยให้เด็กสาว ๆ มากับชายหนุ่มตามลำพัง ผิดด้วยกันทั้ง ๒ คน”
พระอรรถคดี ฯ ไม่ตอบประการใด เมื่อน้องหยุดพูดแล้วก็ชวนให้/*246หล่อนพูดไปถึงเรื่องอื่นเสีย
ในงานสโมสรที่มีผู้คนคับคั่งเช่นนี้ กล่าวโดยส่วนรวม จะว่าทุกคนที่มางานต่างเอาใจใส่กันละกันหรือจะว่าทุกคนที่มาในงาน ต่างไม่เอาใจไม่กัน ก็ว่าได้ทั้ง ๒ ทาง ข้อที่ว่าเอาใจใส่เพราะต่างคนต่างชอบมอง ชอบติ ชอบชม ชอบซุบชิบกล่าวขวัญคนที่ผ่านเข้ามาในสายตาของตน ที่ว่าไม่เอาใจใส่ เพราะว่าแม้ระหว่างผู้มักคุ้นกัน ก็หามีสมาธิพอที่จะพูดกันให้เป็นเรื่องราวไม่ เมื่อประจันหน้ากัน ความเคยชินสอนให้ทักทายด้วยคำพูดที่ใจไม่ได้สั่ง และคำตอบก็ผ่านหูไปโดยไม่เข้าสมอง อาศัยเหตุนี้ ผู้ใดมาสู่สมาคมของท่านผู้เจริญแล้ว !!! คือสมาคมเช่นที่กล่าว มาตรว่าไม่เคยชินมาก่อน ก็ย่อมจะมีความรู้สึกเสมือนพลัดเข้าไปในถิ่นต่างด้าว ดังเช่นช้อยเป็นต้น เวลาล่วงไปยังมิทันไรหล่อนก็พูดกับพี่ชายของหล่อนว่า
“ดิฉันอยากกลับบ้านเสียแล้ว งานอย่างนี้ไม่ใช่งานสำหรับเราเลย”
วิชัยยิ้มน้อย ๆ “พี่คิดไว้ว่าจะกลับก่อน ๕ ทุ่ม” เขาบอก “แต่เดี๋ยวตาชัดก็เอาห่วงมาผูกคอเสียแล้ว จันทรยังไม่กลับเราก็กลับไม่ได้”
ช้อยนิ่งคิด มีอาการหงุดหงิดเล็กน้อย ภายหลังหล่อนจึงว่า
“ยังงั้นดิฉันไปอยู่กับคุณครูดีกว่า พอเขาเลี้ยงอาหารว่างกันแล้ว คุณครูคงกลับ ดิฉันจะโดยสารท่านกลับด้วย”
วิชัยมิได้คัดค้าน มองตามน้องผู้ซึ่งออกประตูทางด้านหลัง แล้วตัวเขาเองก็ไปยืนเท้าบังตาดูผู้ที่กำลังเต้นรำ
ความสนุกร่าเริงของหนุ่มสาวทวีขึ้นตามเวลา สรรพเสียงทั้งหลาย มีเสียงดนตรี เสียงแก้วกระทบแก้ว เสียงพูด เสียงหัวเราะ ฯลฯ ประกันมีระดับความดังเพิ่มขึ้นทุกที ในระหว่างนี้พระอรรถคดี ฯ มิได้มีเวลาเข้าใกล้น้องชายหรือจันทร หรือเจ้าของบ้านคนใดคนหนึ่ง จนถึงเวลาเที่ยงคืน
เป็นกำหนดเวลาที่จะเลี้ยงอาหารว่าง โดยวิธีจัดอาหารวางไว้บนโต๊ะใหญ่ ฝ่ายชายพาคู่ของตนไปเลือกอาหารที่ชอบ ช่วยจัด ช่วยส่งให้ แล้วพา/*247กันไปนั่งหรือยืนบริโภคตามสบาย ตอนนี้วิชัยยืนอยู่คนละฟากโต๊ะกับชัดผู้ซึ่งปฏิบัติจันทรอยู่ ผู้พิพากษากำลังเพลินมองหนุ่มสาวคู่นี้-ฝ่ายชายขะมักเขม้นเลือกชี้นั่นเลือกนี่ ถามโน่น ฝ่ายหญิงชม้อยชม้ายสะทกสะเทิ้นลังเล..... พอรู้สึกชายแพรปัดขาเขาไป วิชัยเหลียวดูก็พบอนงค์เข้ามายืนอยู่ข้างตัว
“ยังเลือกอาหารไม่ได้หรือคะ?” หล่อนถามพร้อมกับยิ้มอย่างสดใส
“มีมากอย่างเหลือเกิน ไม่ทราบจะเลือกอย่างไหน”
“ให้ดิฉันเลือกให้เถอะค่ะ” หญิงสาวกล่าวแล้วโดยไม่รอฟังคำตอบ เอื้อมมือไปตักเยลลี่ไก่ใส่ลงในจานใบหนึ่ง เสร็จแล้วเอียงคอมองดูอาหารจานอื่นอีกในท่าตรึกตรอง ในที่สุดก็ตักได้ไส้กรอกฝรั่งต่างชนิดใส่รวมลงในจาน แล้วหยิบขนมปังวางลงไปด้วยแล้วยกจานส่งให้วิชัย
พระอรรถคดี ฯ รับจานแล้วกลับวางลงบนโต๊ะยิ้มพลางพูดว่า
“บางทีจะมีคนคอยจ้องจะปฏิบัติคุณอยู่หลายคน แต่เมื่อคุณมาถึงฉันก่อน ถ้าฉันจะปล่อยโอกาสให้พ้นไปเสียเปล่าก็จะเสียนักเลง” พูดแล้วเขาก็จัดแจงแบ่งอาหารอย่างเดียวกับที่อนงค์ได้แบ่งให้เขานั้น
หญิงสาวมองดูเขาทำงานให้หล่อน มีสีหน้าเต็มไปด้วยความพิศวงด้วยน้ำใส่ใจจริง หล่อนไม่เคยคาด หรือแม้แต่นึกว่าวิชัยจะแสดงกิริยาวาจาตอบหล่อนเช่นนี้ ในสายตาของอนงค์พระอรรถคดี ฯ ยังไม่เปลี่ยนจาก “พี่ใหญ่” ของชัดที่หล่อนพบในวันแรกแม้เมื่อหัวค่ำนี้เอง หล่อนยังได้เห็นเขาเป็นเหมือนกับวันที่นั่งรถไฟมาด้วยกันไม่มีผิด พอก้าวขึ้นบันไดพบเพื่อนหนุ่มเพื่อนสาวของอนงค์รวมอยู่มากหน้า วิชัยก็เลิกใช้ลิ้นปล่อยให้คำพูดที่ผู้พูดพูดสำหรับเขา ทั้งโดยตรงและโดยปริยาย ผ่านหูไปผ่านมา โดยไม่ปรารถนาที่จะเอ่ยปากตอบแต่สักคำ
เมื่อเขาส่งจานให้หล่อนพร้อมด้วยมีดส้อม และกระดาษเช็ดปาก อนงค์ก็พูดด้วยเสียงค่อนข้างเบา
“เราไปหาที่รับประทานให้ใครหาเราไม่พบดีกว่า ตามดิฉันมาชิคะ”
/*248หล่อนนำเขาออกจากห้อง เดินผ่านเฉลียงโดยไม่เหลียวแลดูใคร แล้วเข้าในห้องเต้นรำซึ่งเวลานี้ว่างเปล่าปราศจากผู้คน ที่ตั้งเครื่องดนตรีนั้นอยู่ตรงมุมห้อง ภายใต้ซุ้มไม้ซึ่งจัดขึ้นเป็นพิเศษ โดยเฉพาะสำหรับงานคืนวันนี้ อนงค์ดับไฟฟ้าบนเพดานเสียสิ้น เปิดไฟดวงน้อยที่นักดนตรีใช้ดูโน๊ตเพลง แล้วชวนวิชัยให้นั่งลงบนเก้าอี้ตัวเล็กข้างตัวหล่อน
“รับประกันว่าไม่มีใครหาเราพบ” หล่อนพูดและหัวเราะอย่างสนุก “แต่บางทียุงจะกวนเราสักหน่อย”
“ประเดี๋ยวเดียวเห็นจะไม่เป็นไร” วิชัยตอบ “ฉันเคยทำงานจนดึก ยุงตอมเต็มไปหมดยังไม่เดือดร้อนเท่าไหร่”
ทั้ง ๒ ลงมือรับประทาน วิชัยกำลังพยายามจะเข้าใจการกระทำอันนี้ของอนงค์ ซึ่งเขาก็เห็นว่าค่อนข้างพิสดาร อนงค์ก็เอ่ยถามขึ้น
“คุณพระทำงานอะไรคะเวลากลางคืน?”
“ราชการที่ทำเวลากลางวันไม่พอบ้าง งานส่วนตัวเล็ก ๆ น้อย ๆ สำหรับสนุกบ้าง”
“เวลานี้กำลังเขียนเรื่องละครใช่ไหมคะ พี่ช้อยบอกดิฉัน เล่นเมื่อไหร่ดิฉันต้องดูให้ได้”
“ฉันขอบใจคุณล่วงหน้าแทนสมาคม แต่เห็นจะอีกนานกว่าจะได้เล่น ยังไม่มีอะไรพร้อมสักอย่าง”
“คุณพระจะเป็นตัวละครด้วยไหมคะ?”
พระอรรถคดี ฯ หัวเราะอย่างขบขันที่สุดในขณะที่ตอบว่า
“ฉันนึกภาพตัวฉันเองไม่ออกเลยว่า อยู่บนเวทีจะทำหน้าอย่างไร”
หล่อนพิศดูเขาเท่าที่ไฟอันอ่อนแสงจะช่วยให้ดูได้แล้วว่า
“รู้สึกว่าคุณพระจะเล่นละครได้ดี !”
“เอ๊ะ ! ทำไมรู้สึกอย่างนั้น”
อนงค์เคาะส้อมกับขอบจาน ๒-๓ ครั้ง ในที่สุดจึงตอบว่า
/*249“เพราะดิฉันรู้สึกว่าคุณพระเล่นละครอยู่เสมอโดยไม่ขึ้นเวที”
พระอรรถคดี ฯ มีอาการสงสัยเป็นอันมากถามว่า
“นี่หมายความว่ายังไงกัน?”
อนงค์หัวเราะน้อย ๆ แล้วตอบช้า ๆ
“อันที่จริงคนทุกคนต้องเล่นละครไม่มากก็น้อย คนที่มีกิริยาวาจาขวางหูขวางตาที่สุด คือคนที่เล่นละครไม่เป็นเสียเลย ส่วนคนที่ไม่ทำสิ่งใดขวางหูขวางตามนุษย์เสียเลย คือคนที่เล่นละครเก่งที่สุด”
“ฉันคิดว่าคนชนิดที่คุณกล่าวทีหลังนี้เป็นคนที่น่ากลัวอยู่”
“ไม่ใช่น่ากลัวค่ะ” อนงค์ค้าน “เป็นคนน่าชมซีคะ คิดดูง่าย ๆ อะไรเป็นเหตุให้คนแสดงกิริยาเป็นที่ขวางหูขวางตามนุษย์มากที่สุด ดิฉันคิดว่าความหยิ่งกับความโกรธ และความโกรธนั้นเมื่อมันเกิดขึ้นแล้วมันไม่ยอมอยู่แต่ในใจเท่านั้น ต้องดิ้นรนออกมาภายนอกจนได้ เพราะฉะนั้นคนที่ไม่เคยแสดงความโกรธให้ใครเห็นเสียเลยจึงนับว่าเป็นคนน่าชมนัก”
อนงค์พูดเช่นนี้ คือหล่อนยอผู้ฟังซึ่ง ๆ หน้า แต่วิชัยไม่เข้าใจเป็นดังนั้น เขากลับถามว่า
“เรายังไม่มาถึงตอนที่ฉันถูกหาว่าเล่นละครเก่งไม่ใช่หรือ?”
“ถูกหา !” หญิงสาวทวนคำ “ดิฉันเคยได้ยินผู้ที่ดิฉันต้องเชื่อเล่าให้ฟังว่า อย่าว่าแต่ความโกรธ แม้ความไม่พอใจก็จะไม่ได้พบในกิริยาของคุณพระ”
วิชัยนิ่งอยู่ในทีตรอง เป็นเวลานานสักครั้งหนึ่งจึงเขาจะตกเกณฑ์ต้องฟังและพูดถึงความรู้สึกภายในของตนเองดังเช่นคืนนี้ ออกรู้สึกพิศวงที่ผู้สนทนาสนใจจะต่อคำกับเขานัก ในเรื่องที่เขาเห็นว่าหล่อนไม่น่าเอาใจใส่เลยสักนิด แต่เมื่อได้พูดกันมามากแล้ว เห็นควรจะพูดให้แจ่มแจ้งโดยตลอด เขาจึงตอบว่า
“คุณเรียกคนที่ไม่แสดงความโกรธให้ใครเห็นว่าเป็นนักเล่นละคร/*250เก่งที่สุดก็ตามทีเถิด เพราะเป็นความเห็นของคุณ สำหรับฉันคิดว่าการระงับความโกรธไม่ให้ออกนอกหน้านั้นเป็นการระงับใจไม่ให้วู่วามด้วย ซึ่งในที่สุดใจของเรากับกิริยาของเราก็จะตรงกัน แต่การแสดงละครนั้นใจกับกิริยาเดินกันคนละทางเทียวนะคุณ”
“คนที่ไม่แสดงกิริยาโกรธให้ใครเห็นนั้น หมายความว่าใจของเขาไม่รู้จักโกรธใครด้วยหรือคะ?” อีกฝ่ายหนึ่งถามพลางยิ้มในหน้า
ยิ่งเสียกว่ารู้เท่าทันลักษณะยิ้มนั้น แต่วิชัยก็ตอบเรียบ ๆ ว่า
“ไม่ถึงกับยังงั้น เป็นแต่เพียงโกรธแล้วก็บังคับปาก บังคับกิริยาไว้ด้วย แล้วดับความโกรธลงทีละน้อย ๆ จนหมด ถ้าทำเช่นนั้นบ่อย ๆ เจ้าความโกรธมันเป็นตัวอะไรตัวหนึ่งที่ขี้ขลาดและไม่มีความพยายาม ลงเราเอามันไว้ใต้อำนาจได้เสียทีหนึ่ง คราวหลังมันก็ไม่กล้าแผลงฤทธิ์ หนักเข้ามันเกือบจะไม่กล้ามากวนเสียด้วยซ้ำ
ตลอดเวลาที่ฟัง อนงค์มองดูผู้พูดไม่วางตา เมื่อเขาหยุดหล่อนก็ถามพร้อมกับยิ้ม แต่เป็นยิ้มที่เกิดจากความรู้สึกต่างกับคราวก่อน
“เจ้าตัวโกรธเห็นจะกลัวคุณพระมานานแล้ว คุณพระจึงไม่รู้จักโกรธใคร”
วิชัยยังไม่วางใจ จึงตอบโดยไม่หัวเราะ
“คนที่ไม่รู้จักโกรธเสียเลยนั้น ต้องเป็นอริยบุคคล ฉันเองยังเป็นคนธรรมดาคนหนึ่งเท่านั้น”
อนงค์มีไหวพริบในเชิงจับน้ำเสียงและสีหน้าคู่สนทนาไม่ยิ่งหย่อนกว่าวิชัย เพื่อจะแสดงให้เห็นความเลื่อมใสที่เกิดขึ้นแก่ใจหล่อน จึงวางส้อมลงไว้ในจานชะโงกหน้าเข้าไปใกล้เขา และพูดด้วยน้ำเสียงเป็นงานเป็นการยิ่ง
“ถ้าคุณพระยังไม่เป็นอริยบุคคล ก็เป็นบุคคลที่อยู่เหนือมนุษย์ธรรมดาแล้วละค่ะ มีคนบอกกับดิฉันว่าเรื่องที่ใคร ๆ ในโลกจระงับใจ/*251ไม่โกรธไม่ได้ คุณพระก็ระงับได้”
เขาหัวเราะและตอบว่า
นั่นแสดงว่าโลกของเขาคนที่บอกกับคุณเช่นนั้นแคบมาก”
“อาจจะเป็นได้ แต่โลกของเขาไม่แคบกว่าโลกของดิฉัน”
“อาจจะเป็นได้” วิชัยเลียน “แต่ว่าคงไม่ใช่โลกลูกเดียวกัน”
อนงค์ยิ้ม ชอบใจในโวหารของเขาเป็นอันมากจนไม่อยากนึกต่อล้อต่อเถียงสืบไป ตักอาหารใส่ปาก ๒-๓ คำแล้วถามขึ้นอีก
“มีคาถาอะไรบ้างคะ สำหรับระงับความโกรธ?”
“ยังไงก็ไม่ทราบ” วิชัยตอบ รีบเคี้ยวอาหารในปากให้หมดไปโดยเร็วแล้วพูดต่อ “ผู้ใหญ่ท่านสอนให้นับ ๑ ถึง ๑๐ ยังไงล่ะ”
“โอ๊ย !” หญิงสาวอุทาน “อย่าว่าแต่ ๑๐ เลยค่ะ ๑๐๐ ก็ไม่พอ”
“ถ้ายังงั้นก็ต้องไปถึง ๑,๐๐๐ ถึง ๑๐,๐๐๐ ถึง ๑๐๐,๐๐๐”
คุณพระเคยนับจนถึง ๑๐๐,๐๐๐ เหมือนกันหรือคะ”
วิชัยหัวเราะอีก คราวนี้นึกขันจริง ๆ
“เท่าที่จำได้ ดูเหมือนไม่เคยนับแม้แต่ ๑”
“อ้าว ยังงั้นคุณพระระงับความโกรธได้ด้วยวิธีใด? มันต้องมีวิธีซีคะ เพราะธรรมชาติของความโกรธนั้นมีอำนาจแรงมาก”
“คนที่จะหัดไม่แสดงความโกรธออกนอกหน้า ต้องเชื่อเสียก่อนว่าตามที่เรื่องนิทานต่าง ๆ กล่าวถึงความน่าเกลียดน่ากลัวของยักษ์ไว้มากมายนั้น ในเวลาที่โกรธหน้าตาท่าทางของเราไม่ผิดกับยักษ์ที่ท่านกล่าวไว้ กิริยาของคนโกรธเป็นเครื่องขันสำหรับคนดี ๆ เขาหัวเราะเล่น”
“ดิฉันเชื่อค่ะ” หญิงสาวตอบโดยเร็ว วิชัยจึงว่า
“นั่นแหละตัวคาถา ท่องไว้ซี”
“เวลาโกรธหน้าเราเหมือนยักษ์ กิริยาของเราเป็นเครื่องขันสำหรับคนอื่น” อนงค์ท่องพลางหัวเราะ “แหมแต่การที่โกรธแล้วต้องทำหน้าเฉย /*252++467ไม่ได้พูดได้ทำอะไรเสียบ้าง ดูเหมือนยิ่งทำให้อัดใจมากนะคะ ดิฉันทนไม่ไหวแน่”
“ยังงั้นก็ต้องเชื่อต่อไปอีกว่า ความโกรธเป็นเครื่องร้อน เพราะมันทำให้ใจไม่เป็นสุข”
“ข้อนี้ก็เชื่ออีกละค่ะ”
“ยังงั้นก็เป็นคาถาที่ ๒”
“ค่ะ ความโกรธเป็นเครื่องร้อน แล้วว่ายังไงถึงจะห้ามไม่ให้โกรธได้ล่ะคะ?”
“ขั้นแรกอย่ายอมลงเนื้อเห็นว่า ใครมีเจตนาร้ายต่อคุณเป็นอันขาด ถ้ามันจำเป็นต้องเห็น จงถามตัวเองว่าคุณได้ทำสิ่งใดให้เคืองใจเขาหรือเปล่า ถ้าคุณได้ทำก็เป็นความผิดของคุณเอง ทำไมจะไปโกรธเขาเล่าถ้าคุณไม่ได้ทำ เขามาหาเรื่องคุณเล่นสนุกเปล่า ๆ จงตั้งใจว่าจะชนะความโกรธด้วยความไม่โกรธ กลั้นปากกลั้นมือไว้ให้ดี คุณจะชนะจริง ๆ เพราะคนที่มาหาเรื่องกับเราโดยไม่มีสาเหตุนั้น จะเอาเรื่องที่ไหนมาหาได้บ่อย ๆ ผลสุดท้ายก็จะรามือไปเอง”
“ฟังดูคุณพระพูดดูเหมือนจะทำได้ง้ายง่าย” อนงค์กล่าวเชิงปรารภ “แต่ถ้าทำจริง ๆ คงยากพิลึก”
พระอรรถคดี ฯ ไม่ตอบ รับประทานอาหารเป็นคำสุดท้ายแล้วก็รวมมีดและส้อมไว้ในจาน อนงค์จึงบอกกับเขาว่า
“ของว่างอย่างอื่นยังมีอีกนะคะ เราไปแบ่งมาอีกเถอะ”
“ฉันเองนะอิ่มแล้ว คุณจะต้องการอะไรอีกโปรดใช้ฉันก็ได้”
ดิฉันก็อิ่มแล้วคะ แต่คุณพระคงต้องการเครื่องดื่ม?”
วิชัยสั่นศีรษะ “ไม่ต้องการอะไรเลย สบายพอแล้ว ว่าแต่คุณจะต้องการอะไร จะให้ฉันไปรับมาให้หรือจะไปด้วยกัน?”
“ต้องรับประทานไอศครีมฝีมือพี่ช้อยผสม โปรดรับมาฝากดิฉัน/*253ด้วย
วิชัยวางจานไว้บนที่รองปีอาโน แล้วก็ออกจากห้องไปตามเฉลียงพอใกล้ห้องที่ตั้งอาหาร พบคนใช้ถือถาดไอศครีมเที่ยวเดินแจก นายร้อยตรีชัดเดินตามหลังผู้ถือถาดมา และร้องว่า
“ก๊อปี้โส่ย ช็อกกกอเล็ตโส่ย โอเล้นช์โส่ย”
มีหนุ่มสาวอยู่ที่นั่นเป็นกลุ่มใหญ่ คนหนึ่งพูดขึ้นว่า
“ลูกสมุนแป๊ะม้อพลัดมาอยู่ที่นี่คนหนึ่ง”
ผู้ที่ไม่เข้าใจคำพูดของชัด ก็เกิดความเข้าใจขึ้นบัดนี้ จึงมีเสียงหัวเราะดังประสานกันหลายเสียง
วิชัยเดินหลีกคนเข้าถึงถาดไอศครีม หยิบได้ ๒ ถ้วยมีขนมปังหวานพร้อมแล้วก็กลับหลัง
“เอ๊ะ พี่ใหญ่” ชัดทักขึ้น ๒ ถ้วยเทียวหรือได้ใครหนอเป็นเพื่อนกิน”
“ไปแอบซ่อนอยู่ที่ไหนมา?” สมพงศ์เสริม
“ไม่ตั้งใจซ่อนแต่ไม่อยากให้ใครเห็น” พระอรรถคดี ฯ หันมาตอบ พอได้ยิน ๒-๓ เสียงเอ่ยชื่อเจ้าของบ้านสาว เขาจึงลัดเข้าเสียในห้องรับแขกโดยเร็วแล้วสาวเท้าอ้อมเฉลียงไปเข้าห้องเต้นรำทางด้านหลัง
“ใคร ๆ เขาถามถึงคุณออกขรมไปแล้ว” วิชัยบอกทันทีที่ยืนอยู่ตรงหน้าอนงค์ และส่งไอศครีมให้หล่อน
“ช่างเขาเถิดค่ะ” หญิงสาวตอบอย่างไม่เอาใจใส่ “ดิฉันไม่มีเวลาได้พูดกับคุณพระเลยในตอนหัวค่ำ เพิ่งได้นั่งพูดกันตอนนี้เท่านั้น”
ทั้ง ๒ รับประทานไอศครีมอยู่เงียบ ๆ วิชัยส่งใจออกไปนอกห้องถึงหญิงคนหนึ่ง ซึ่งเขาได้เห็นเพียงแว็บเดียว กำลังยืนสงบเสงี่ยมอยู่ข้างตัวสมพงศ์
แล้วอนงค์พูดขึ้นว่า
/*254“ป่านนี้พี่ช้อยถ้าจะกลับแล้วกระมัง ถ้าจะคิดถึงลูกนะคะ มาเสียตั้งแต่เช้า อันที่จริง ถ้าดิฉันทราบว่าเธออยากกลับแต่หัวค่ำ ก็จะให้รถไปส่งเสียแล้วไม่ต้องรอคุณอา”
ด้วยความที่กำลังคิดเพลิน วิชัยไม่นึกจะตอบว่ากระไรทั้งสิ้น อนงค์วางถ้วยไอศครีมลงไว้ข้างตัว วิชัยก็วางถ้วยของเขาลงพร้อมกัน แล้วหยิบซองบุหรี่จากกระเป๋าเสื้อมือหนึ่ง อีกมือหนึ่งหาไม้ขีดไฟแต่หาไม่ได้ เขาจึงทำท่าจะเก็บบุหรี่เสีย พออนงค์พูดขึ้นว่า
“ไม้ขีดไฟหรือคะ โปรดดูตรงข้างปีอาโนแน่ะค่ะ มีหีบบุหรี่วางอยู่ที่นั่นสำหรับเลี้ยงนักดนตรี หรือใครย้ายไปไว้เสียที่ไหนก็ไม่ทราบ”
“อยู่ ได้แล้ว” วิชัยตอบพลางสั่นกลักไม้ขีดไฟ
เขาเปิดซองบุหรี่ส่งให้อนงค์ หล่อนปฏิเสธและเสริมว่า
“คุณอาท่านบอกว่าดิฉันมีความดีเหลืออยู่อย่างเดียวคือไม่สูบบุหรี่ เพราะฉะนั้นต้องรักษาความดีนี้ไว้เสมอ”
วิชัยหยิบบุหรี่ใส่ปากตัวเอง เก็บซองเสียดังเดิมพอจะขีดไม้ขีดไฟ อนงค์ก็เอื้อมมือออกมา
“ให้ดิฉันจุดเถอะค่ะ” หล่อนกล่าว
เขาส่งไม้ขีดไฟให้หล่อนแล้วพูดแกมหัวเราะ
“กลัวฉันจะเอาใส่กระเป๋าไปบ้านเสียด้วยหรือ?”
หญิงสาวหัวเราะกิ๊ก “ต๊าย ! ดูเอาเถอะ” หล่อนพูดมีอาการงอนแกมเล็กน้อย “ตั้งใจจะทำดี กลับกลายเป็นตรงกันข้าม”
พระอรรถคดี ฯ ยื่นปลายบุหรี่ที่ตนคาบไว้แล้วเข้าไปใกล้มืออนงค์ หญิงสาวก็จุดไฟให้เขา ในเวลาเดียวกันนั้นไฟฟ้าในห้องก็เปิดพรึ่บขึ้นสว่างจ้า
“โอ้ อนงค์นั่นเอง !”
“พิโธ่ มาแอบอยู่นี่เอง”
/*255ฯลฯ ฯลฯ ฯลฯ
หลายเสียงดังประสานกัน และดังแซ่ต่อไปอีก
“แชมเปญ เชมเปญเจ้าข้า !”
หาตัวได้แล้ว !”
“แชมเปญ ดื่มให้เจ้าภาพ !”
ฯลฯ ฯลฯ ฯลฯ
ภายในเวลาเพียงเล็กน้อย ห้องอันสงัดอยู่เมื่อครู่ก่อนก็ก้องไปด้วยเสียงพูดเสียงหัวเราะ เสียงส้นรองเท้ากระแทกพื้น มีการดื่มและการให้พรเซ็งแซ่ยืดเยื้อ เพราะว่าทุกคนต้องการจะแข่งกันแสดงโวหารอันไพเราะ แม่สาวเจ้าของบ้านสรวลยิ้มระริกกับคนโน้น ชำเลืองค้อนคนนี้ นิ่วหน้าใส่คนนั้น แสดงบทดาราอันรุ่งโรจน์ได้อย่างงดงาม
นักดนตรีกลับเข้าประจำที่ เจ้าของบ้านพยักให้เริ่มบรรเลง วิชัยเลี่ยงออกจากห้องนั้น พอเห็นจันทรยืนอยู่เดียวเบื้องหลังคนที่กำลังตื่นในอันจะห้อมล้อมเจ้าของบ้าน จนเบียดเอาจันทรพลัดไปทางหนึ่ง วิชัยตรงเข้าไปหาหล่อน ความยินดีปรากฏอยู่ในแววตายิ้มอย่างสุภาพและถามว่า
“สนุกไหม?”
ก่อนที่จันทรจะตอบ ทั้ง ๒ ได้เดินออกห่างหมู่คนไปหยุดที่ริมเฉลียง หญิงสาวยกข้อศอกขึ้นเท้าขอบลูกกรงหินอ่อนไว้ ทอดสายตาไปยังสนามหญ้าแล้วพูดว่า
“เป็นครั้งแรกที่ดิฉันได้เห็นงานอย่างนี้”
“ชอบไหม?” วิชัยถาม
“สนุกมากค่ะ แต่ว่ารู้สึกเมื่อยขา ดูเหมือนตั้งแต่มาถึงยังไม่ได้นั่งเลย”
“ยังงั้นควรจะไปหาที่นั่งเสียดีกว่า จะได้พักขาเสียบ้าง”
“อย่าเลยค่ะ ดิฉันอยากอยู่ที่ตรงนี้ ได้เห็นของสวย ๆ”
“ของสวย” ที่จันทรกล่าวถึงนั้น คือธารน้ำพุซึ่งประดับด้วยไฟฟ้า/*256ต่างสีดวงน้อย ๆ ห้อยติดต่อกันเป็นสายยาว สายน้ำที่พุ่งขึ้นสูงต้องประกายไฟก็เกิดแสงระยิบระยับ น้ำค้างในฤดูหนาวค้างอยู่ตามยอดหญ้าสีเขียวสด มองเห็นหยาดใสแจ๋วคาดไปทั่วพื้นสนาม
พระอรรถคดี ฯ เห็นด้วยกับความคิดของจันทร เขาจึงว่า
“ถ้าเช่นนั้นฉันจะไปยกเก้าอี้มาให้?”
“อย่าเลยค่ะ ขอบพระคุณ ยืนอยู่อย่างนี้สบายแล้วหดขาก็ได้” แล้วหล่อนทำกิริยาประกอบคำพูด
วิชัยพิศดูร่างซึ่งต้องแสงไฟฉายอยู่เต็มที่ ทั้งที่จันทรได้ออกกำลังเข้าจังหวะดนตรีมาแล้วเกือบครึ่งคืน นวลหน้าของหล่อนจะได้หมองลงสักเล็กน้อยก็หาไม่ ผิวขาว ๆ นวลดังกลีบกุหลาบ นวลผ่องตั้งแต่วงหน้ารูปไข่ คอกลมระหง แขนเรียว ตลอดจนถึงปลายนิ้ว ดูตาของหล่อนดาวพฤหัสบดีที่ฉายแสงอยู่เบื้องหน้าโน้นยังไม่ทัดเทียม เมื่อได้พิศแล้วและเห็นหล่อนเป็นเช่นนี้ หัวใจของชายที่สำคัญว่าตนมีโลหิตอันอ่อนความอุ่นอันมากพอแล้ว ก็มีอาการตื่นตัวและแรงผิดปกติขึ้นในบัดนั้น
“เธอชอบเต้นรำหรือ?” วิชัยถามขึ้นด้วยเสียงค่อนข้างเบา
จันทรหัวเราะน้อย ๆ “ชอบเวลาที่เต้นกับเขาถูกค่ะ” หล่อนตอบ “เวลาเต้นไม่ถูกรู้สึกรำคาญ”
“รวมความว่า ถ้าเต้นกับเขาถูกทั้งหมดเธอคงชอบใช้ไหม?”
หญิงสาวหัวเราะอีก มีอาการไม่แน่ใจว่าควรจะตอบอย่างใด ในที่สุดจึงว่า
“ถ้าเป็นคงสนุกมากเทียวค่ะ”
วิชัยถอนใจเบา ๆ แล้วนิ่งเงียบไปด้วยกันทั้ง ๒ ฝ่ายอีกครู่หนึ่งจันทรพูดขึ้นว่า
“แรกมาถึงดิฉันรู้สึกตัวว่าเปิ่นเหลือเกิน”
“ทำไมถึงเป็นดังนั้น?”
/*257“แต่งตัวไม่เหมือนคนอื่นเขาซิคะ ดูซิ ใคร ๆ เขาแต่งแหม่มกันทั้งนั้น มีดิฉันกับคุณสะอาง แล้วก็คุณอะไรอีกคนหนึ่งเท่านั้นที่นุ่งซิ่นมาขายหน้าเขาออก”
ในเวลาที่ยืนอยู่ตามลำพังหญิงที่เป็นเจ้าสาวแห่งดวงใจของเขาเช่นนี้ วิชัยมีอุปทานเหมือนกับว่าหญิงนั้นเป็นของเขาแล้ว บัดนี้เขากำลังฟังความคิดของหล่อนอันแสดงความเห็นผิดเป็นชอบ ให้เกิดความที่ปรารถนาจะตักเตือนหล่อน เช่นเดียวกับที่เขาคอยตักเตือนตนเองอยู่เป็นนิจในเหตุการณ์ทั่วไป ดังนั้นวิชัยจึงว่า
“เธอไม่ควรคิดว่าการที่เธอเป็นไทย และแต่งตัวตามที่คนไทยเคยแต่งเป็นของน่าอับอาย เพราะเธอนั่นแหละเป็นฝ่ายถูก เราทุกคนก่อนที่จะทำสิ่งใดลงไปควรคิดถึงเหตุผลเสียก่อน ไม่บังควรทำเพื่อเอาอย่างเขา”
เห็นจันทรมองดูตนเฉยอยู่ วิชัยจึงพูดต่อไป
“เธอเองคงนึกว่า ทำไมฉันไม่ให้เหตุผลแก่เธอในการที่ฉันไม่ชอบให้คนไทยแต่งฝรั่ง ฉันเองคอยฟังและคอยที่จะเข้าใจเหตุผลของคนที่แต่งฝรั่งอยู่เสมอเหมือนกัน แต่เหตุผลเหล่านั้นฟังไม่ขึ้น ส่วนเหตุผลของฉันนั้นเปรียบเหมือนหญ้าปากคอก หากคนอื่นเขามองข้ามไปเสียหมดจึงมองไม่เห็น คิดดูง่าย ๆ เมื่อรายรับในบ้านของเรามีน้อยกว่ารายจ่าย เราไม่มีปัญญาหาเงินเข้าบ้าน อย่างน้อยที่สุดเราต้องสงวนเงินที่มีอยู่แล้วมิให้ไหลออกนอกบ้านโดยไม่จำเป็น จึงจะเรียกเราเป็นคนมีความคิด”
พระอรรถคดีวิชัยเป็นชายที่ได้อบรมใจไว้ในธรรมของสัตบุรุษครบตามที่พุทธบัณฑิตยกเป็นข้อสำคัญทุกข้อ ยิ่งบ้างหย่อนบ้างตามอุปนิสัยแต่ข้อที่เขาปฏิบัติโดยหย่อนและอ่อนหัดที่สุดนั่นคือข้อที่ ๑ ในหมวดสัปปุริสธรรมปุคคลโรปรัญญตา แปลว่าความเป็นผู้รู้จักบุคคลยิ่งคนที่เราวิสาสะด้วยใจรัก วิชัยมักปฏิบัติต่อบุคคลผู้นั้นโดยนัยแห่งความสำคัญคิดว่าเป็นผู้มีธรรมสมบัติ จริยสมบัติ และวุฒิสมบัติเสมอยิ่งกว่าตนแล้ว
/*258แต่จันทรได้ยกมือขึ้นปิดปากหาว ก่อนที่วิชัยจะได้พูดจบลง !
๒๓
๒๐ มกรา-ชนะความโกรธ ด้วยความไม่โกรธ มีเรื่องตลอดทั้งวัน แต่จดได้เพียงเท่านี้เพราะจำเป็นต้องจด อย่างไรเสียก็ต้องจด ตี ๔ ง่วงนอนเต็มที ๒๑ มกรา ได้สุภาษิตบทหนึ่งเป็นที่ระลึกในวันครบรอบปีที่ ๒๔ ชนะความโกรธด้วยความไม่โกรธ ๒ รอบแก่แล้วใคร ๆ ก็ว่าทำไมไม่เลือกใครสักคนหนึ่ง เมื่อคืนนี้ตั้ง ๓ คนเรียงตัวกันเข้ามาให้เลือก เติม สงัด อุดม นึกไปก็น่าสงสาร อยากรู้ว่าจะละความพยายามไหม พี่ก็โกรธช่วยไม่ได้ หลับตานึกถึงพ่อ ๓ คน ถ้าจะฝืนใจแต่งด้วยสักคนก็ฝืนได้ แต่จะมีคนรักก็เสียใจประโยชน์อะไรในเมื่อจะทนอยู่ด้วยกันได้ไม่เกิน ๓ เดือน ติ๊ต่างว่าแต่งกับอุดมตั้งแต่เช้าตลอดเย็นไม่ได้ฟังอะไรนอกจากโวหารปลายลิ้น นานๆ ฟังทีดูก็เพราะดี ฟังบ่อย ๆ เข้าชักเวียนหัวคลื่นไส้ แต่งกับสงัดนั่งรถไปไหนด้วยกันไม่ได้ขวัญหนีดีฝ่อหมด เดือนเดียวโรคประสาทกินตาย ถึงนายเติมยิ่งร้ายใหญ่ไปถึงไหนก็คอยแต่พูดอวดดี ฉันเป็นที่หนึ่งเสมอไม่ไหว อดขัดคอไม่ได้ เดี๋ยวก็ตีกันตาย มีคู่ไม่ดี ไม่มีเสียดีกว่า เป็นโสดจนตายก็ช่าง /*260เขาอยู่กันได้ถมไป
พบคนมาก ไม่เห็นใครน่าทึ่งเหมือนพระอรรถคดีวิชัย ตีหน้าได้หลายอย่าง เดี๋ยวก็ครึเดี๋ยวก็เปิ่น เดี๋ยวก็ดูคล่องแคล่วปราดเปรื่อง เมื่อคืนนี้ปราดเปรื่องเป็นพิเศษ แต่งตัวรัดกุมดูเข้าท่าเข้าทีกว่าทุกวัน เห็นจะเตรียมโวหารมาด้วยเต็มพุง ปากคอเราะร้ายไม่ใช่น้อย รู้จักเล่นสำนวน ดูซื่อจนเกือบเซ่อ ยิ่งกว่าพี่ประสิทธิ์อีก ดูจะเป็นคนไม่มีเหลี่ยมไม่มีคมอะไร แต่เจ้าลิปสติ๊กทำให้สงสัย ไม่มีโอกาสได้พูดกันถึงเรื่องนั้น ถูกคนขัดคอเสียก่อนอยากฟังคารม จะแก้ตัวว่าอย่างไร แปลกจริง ๆ คน ๆ เดียวทำไมเป็นได้หลายอย่าง เห็นจะฉลาดมาก อยากทำตัวให้เป็นอย่างไหนเมื่อไรก็ได้ ฉลาดกว่าชัดเสียอีกเพราะชัดเล่นละครไม่เป็น ดีแต่เก๋หรู ปากหวานแล้วก็เป็นเด็กอยู่ตาปี สู้พี่ชายไม่ได้พี่ชายเป็นได้ทั้งเด็กทั้งผู้ใหญ่ ถึงปากไม่หวาน แต่โวหารดีไล่ทั้งคืนไม่รู้จักจน คนอย่างนี้สิน่า....
ดินสอกอปปี้มีปลายแหลม และมีด้ามอยู่ในปลอกทองคำลงยาหยุดนิ่งลงในบัดนั้น และสมุดจดหมายเหตุก็ปิดลงโดยมือของผู้เขียน อนงค์เงยหน้าขึ้นดูผู้เข้ามาทำลายความเพลิดเพลินแห่งอารมณ์ ครั้นเห็นว่าเป็นใครแล้วก็ยิ้มรับ
“ทำงานแต่เช้าเทียวหรือ?” จำลองพูดก้มลงจุมพิตน้องแล้วขึ้นนั่งบนขอบลูกกรงดาดฟ้าน้อยอันเป็นที่ติดต่อกับห้องนอนของอนงค์
“๑๑ นาฬิกาแล้วยังเรียกว่าเช้าอีกหรือคะ?” หญิงสาวย้อนถาม ถอนปลายดินสอจากด้ามมาสวมทางปลาย “อันที่จริงก็เช้าสำหรับคนที่นอนตี ๔ อนงค์คิดว่าพี่ ๆ จะไม่มีใครตื่นก่อนเวลาอาหารกลางวันเสียอีก”
“พี่ตื่นขึ้นเมื่อ ๕ โมงทีหนึ่งแล้ว แต่อากาศเวลานั้นชวนให้นอนต่อ เลยหลับไปได้อีก ๓ ชั่วโมง เอ๊ะ นี่น้องยังไม่ได้รับประทานอาหารเช้าอีกนะ” เขาพูดต่อเมื่อมองเห็นถาดอาหารสำหรับอนงค์วางอยู่บนโต๊ะ เลื่อนตัวลงจากที่นั่งมาเปิดหม้อกาแฟดูพลางสูดกลิ่น “หอมน่ากินจริง ทำให้หิวมากขึ้น”
/*261“รับประทานเสียซีคะ ใช้ถ้วยของอนงค์นั่นแหละ อนงค์ยังไม่หิวเลย”
พูดแล้วหญิงสาวเอื้อมมือไปกดกริ่งไฟฟ้าสำหรับเรียกคนใช้ ครั้นแล้วหล่อนปรุงกาแฟให้พี่ชาย พอเสร็จก็พอดีคนใช้เข้ามายืนรับคำสั่งอยู่
“ยกของกินของฉันมาที่นี่” จำลองสั่ง
อนงค์กลับมานั่งที่ มือลูบคลำสมุดที่วางอยู่ตรงหน้าจำลองเห็นดังนั้นจึงว่า
“พี่มาขัดความสำราญของน้องแล้วกระมัง เห็นทีจะมีเรื่องสำคัญสำหรับบันทึกลงในสมุดนั้นไม่น้อย”
หญิงสาวเงยหน้าขึ้นยิ้มกับเขา “ก็มากอยู่ค่ะ” หล่อนรับ “แต่ไม่จำเป็นต้องบันทึกเดี๋ยวนี้เมื่อไรก็ได้”
“เป็นเรื่องที่ควรปลื้มหรือควรสลดใจ?” จำลองถามพลางอมยิ้ม
“ไม่มีทั้ง ๒ อย่าง” หญิงสาวตอบ
อนงค์ใช้ด้ามดินสอวงไปมาบนปกสมุด ในที่สุดหล่อนตอบว่า
“บันทึกสำหรับไม่ให้ผิดความตั้งใจ การเขียนเหตุการณ์ประจำวันนี้ได้ทำมาตั้งแต่ปีแรกที่อนงค์ออกจากโรงเรียน คิดว่าจะทำไปจนกว่าจะเขียนไม่ได้เพราะพิการอย่างใดอย่างหนึ่ง”
“เจ้าเพื่อนของพี่คงจะนึกทุเรศตัวเอง ถ้ามันรู้ว่าอนงค์จะจดคำพูดของมันลงไว้ในสมุด ซึ่งวันหนึ่งอาจมีคนไปเปิดพบเข้าแล้วเขาก็จะเห็นว่าคำพูดเหล่านั้นไม่ได้ช่วยตัวมันเลย”
“แต่อนงค์ไม่จดนี่คะ” หญิงสาวค้าน “และสมุดนี่ก็ไม่ได้เขียนไว้ให้ใครนอกจากตัวอนงค์เอง”
“เอ๋อ ! ใครจะเป็นคนรับประกัน วันหนึ่งอนงค์อาจจะมีพ่อเจ้าประคุณยอดหัวใจขึ้นมา เขาขอหล่อนจะไม่ให้เทียวหรือ”
อนงค์หัวเราะกิ๊ก “ถ้าใครอ่านสมุดนี้รู้เรื่องก็เก่งเต็มที เห็นจะไม่มีผู้ชายคนไหนมีความพยายามถึงเพียงนั้นหรอกค่ะ”
/*262“ว่าได้หรือ? เจ้าหมอนั้นอาจจะเป็นคนขี้หึงที่สุด...”
“แล้วจะหาเหตุสำหรับหึงจากสมุดนี้หรือคะ?” หญิงสาวขัดกลางคำ “ยังงั้นก็ต้องลักอ่านน่าซี อนงค์หวังว่าจะไม่มีคู่ที่หยาบคายถึงปานนั้น”
จำลองไม่ตอบ ดื่มกาแฟพลางพิศโฉมน้องสาว เช้าวันนี้อนงค์สวมปิยาม่าแพรสีน้ำเงินแก่ เสื้อแพรสีขาวตัดหลวมตัวเพื่อความสบาย มีสเว็ตเตอร์แพรพันอยู่รอบคอ ใบหน้าของหล่อนอิ่มเอิบผ่องใสแสดงความสมบูรณ์ทั้งกายและใจ พิศแล้วจำลองอมยิ้มและพูดขึ้นว่า
“น่าสงสารนาย ก. ป่านนี้จะฝันถึงหน้าขาว ๆ บาง ๆ ด้วยความเสียดาย ผู้หญิงนี่ยิ่งสวยดูเหมือนยิ่งใจร้าย” เขาหัวเราะเมื่อเห็นอนงค์ทำตาโตมองดูเขา “จริง ๆ นี่นา แรกทีเดียวใครเป็นคนหนุนให้นาย ก. เข้าสนามแข่งขัน ครั้นเขาเข้ามาแล้วกลับตัดสินชี้ขาดให้เขาแพ้เอาง่าย ๆ ยังงั้นเอง”
“ก็แล้วอนงค์ตัดสินให้ใครชนะหรือเปล่าล่ะคะ?”
“ใครจะไปรู้ ! แม่น้องสาวของพี่เดี๋ยวก็ควงแขนไปกับคนนั้นเดี๋ยวก็คลอไปกับคนนี้ เดี๋ยวก็เงียบหายไปกับคนโน้น จนไม่รู้ว่าใครเป็นใคร”
“ต๊ายตาย ! พี่จำลอง !” อนงค์ร้อง หน้าแดงตลอดถึงใบหู “นี่ไม่มีอะไรเลยนอกจากจะมาค่อนแคะแทนเพื่อนเท่านั้น น้ำใจพี่ ๆ ของอนงค์จะให้น้องของเธอรักผู้ชายทุกคนที่เธอชักมาให้ !”
จำลองโดดลงจากลูกกรงอย่างว่องไว วางถ้วยกาแฟไว้บนโต๊ะ แล้วมานั่งบนพนักเก้าอี้ตัวที่อนงค์นั่งอยู่หัวเราะพลางโอบบ่าน้องมากอดไว้
“โกรธพี่เสียแล้วนี่ พี่พูดความจริงตามที่ได้เห็นเท่านั้น ไม่ได้ตั้งใจค่อนดอกเป็นความสัตย์ มันไม่ใช่ความผิดของน้องนี่นะที่ใคร ๆ พากันมาหลงรัก เราพูดกันสำหรับสนุกต่างหาก”
อนงค์มีอาการคอแข็ง ก้มหน้า ตาจับอยู่กับสมุดเล่มน้อย นามบุคคลหนึ่งที่หล่อนเขียนไว้ในสมุดปรากฏขึ้นในสมอง พร้อมกับคำสนทนา/*264ที่เป็นสาระของผู้เป็นเจ้าของนามด้วย พอจำลองถามขึ้นว่า
“จริง ๆ หรือเมื่อคืนนี้น้องยังไม่ได้ตัดสินให้ใครชนะ?”
หล่อนจึงเงยหน้าขึ้นตอบด้วยเสียงเป็นปกติว่า
“อนงค์ได้บอกกับเขาทุกคนว่า ถ้าเขามีความเอาใจใส่ในอนงค์เพราะหวังจะให้อนงค์แต่งงานกับเขาละก็ ขอให้เขาถอนความเอาใจใส่เสียเถิด เพราะอนงค์จะไม่แต่งงานกับเขาคนหนึ่งคนใดเลย แต่ถ้าเขาเอาใจใส่อย่างเพื่อนฝูงธรรมดาละก็ อนงค์เต็มใจจะเป็นเพื่อนกับเขาเสมอ”
“แล้วเขาตอบอนงค์ว่ากระไร?”
“ตอบต่าง ๆ กันค่ะ รวมความก็ขอให้ได้มีความหวังอีกเล็กน้อย แต่ในที่สุดอนงค์ได้พูดจนเขาต้องเข้าใจว่าหวังก็เสียเปล่า”
“ก็ทำไม ทำไมอนงค์ถึงจะไม่แต่งงานกับเขาคนใดคนหนึ่งเสียเลย พี่มอง ๆ ดูคนที่เขามาติดพันน้องก็ไม่เห็นเขาเสียหายอะไรสักคน น้องช่างไม่ชอบใครเสียเลยทีเดียวรี?”
“ตรงกันข้ามค่ะ อนงค์ชอบทุกคนไม่มากก็น้อย แต่จะแต่งงานด้วยไม่ได้สักคนเดียว”
“ทำไม ทำไมถึงแต่งด้วยไม่ได้?”
“เพราะอนงค์ไม่รักน่ะซีคะ”
“ยากจริง ! ไอ้โรคไม่รักนี่ไม่รู้จะแก้ยังไง ไม่รู้จะส่งเจ้าเพื่อน ๆ ไปหาทิศาปาโมกข์สำนักไหนถึงจะได้วิชามาทำเสน่ห์ให้อนงค์รักได้” พูดพลางจำลองส่ายหน้าลุกจากพนักเก้าอี้ไปนั่งบนลูกกรงดังเก่า พอคนใช้ยกถาดอาหารเข้ามา เขาจึงต้องเปลี่ยนอิริยาบถอีกพร้อมกับที่อนงค์สั่งคนใช้ให้ยกเก้าอี้จากในห้อง
ระหว่างที่รับประทาน จำลองพูดขึ้นว่า
“จะหาผู้ชายที่ดีพร้อม ไม่มีที่ติเลยน่ะหาไม่ได้นา คนหนึ่งต้องมีความบกพร่องบ้างไม่มากก็น้อย”
/*264“แน่ละค่ะ” น้องสาวรับโดยเต็มใจ “ผู้หญิงเหมือนกัน แต่ขอให้พร่องตรงที่เราไม่ชังนัก เราก็จะทนได้”
“อ้า !” จำลองอุทาน วางขนมปังทาเนยที่ถือกัดอยู่ลงไว้ในจาน “จวนจะได้รู้ความจริงกันละ เจ้าแมลงภู่ที่มาตอมดอกกุหลาบแห่งบ้านสุขนิวาศน่ะ มีความบกพร่องจำเพาะตรงที่แม่กุหลาบหล่อนชังเสียทุกตัวยังงั้นใช่ไหม?
อนงค์ทำหน้านิ่วพลางว่า “ชั่งซักไซ้เสียจริง ๆ ! ซักแล้ว อนงค์ตอบแล้ว จะมีประโยชน์อย่างไรแก่พี่จำลองคะ”
“อ๋อ มากทีเดียวจ้ะ เพราะพี่เองก็เปรียบเหมือนแมลงภู่ตัวหนึ่ง อยากจะเรียนไว้เป็นความรู้สำหรับหากิน”
อนงค์จิบกาแฟ ๒ ครั้ง รวบรวมความคิดที่เคยคิดไว้โดยตลอดแล้วจึงตอบช้า ๆ อย่างชัดถ้อยชัดคำ
“คุณอุดมเป็นคนปากหวานเกินใจ คุณเติมนึกว่าไม่มีใครทั้งโลกดีเท่าตัวแก คุณสงัดใจดีแต่ปากมุทะลุ พอมีโมโหก็เห็นช้างเท่าหมู”
“๓ นายละ แล้วก็นายร้อยตรีชัดล่ะ หรือเขาถอนชื่อเสียแล้ว?”
“ถอนหรือเปล่าไม่ทราบ แต่เมื่อคืนชัดไม่ได้พูดอะไรเลย แต่เราได้เคยพูดกันก่อนหน้านี้นานแล้ว”
“นายชัดมีข้อบกพร่องข้อไหน?”
“ชัดเป็นคนมีเสน่ห์มาก แต่เป็นคนไม่มีอุดมคติ และชีวิตที่ไม่มีอุดมคตินั้นเปรียบเหมือนเรือไม่มีหางเสือ”
จำลองนิ่งไปครู่หนึ่ง ครั้นแล้วจึงว่า
“พี่เห็นด้วยกับน้องว่าคนที่ไม่มีอุดมคตินั้นเป็นคนที่หย่อนความน่านับถือ และพี่ไม่รู้จักชัดดีพอที่จะค้านความเห็นของน้อง ส่วนข้อเสียของสงัดกับเติมนั้นเห็นได้แจ้ง ๆ ค้านไม่ได้อีกเหมือนกัน ทีนี้พี่ยังสงสัยที่ตรงอุดมเขาทำอะไรให้น้องเห็นแล้วหรือว่า ปากเขาหวานเกินใจหรือน้องเดาเอาจากคำพูดเพราะ ๆ ของเขาเท่านั้น”
/*265อนงค์ยกศีรษะอย่างไว้ตัวแต่พอน่าเอ็นดูแล้วจึงตอบว่า
เมื่อดูนิสัยคนสำหรับเลือกไว้เป็นคู่ จะดูโดยเดาก็ล่อแหลมเต็มทีสิคะ อย่าลืมว่าอนงค์รู้จักคุณอุดมไม่ใช่เพียง ๒ วัน แล้วก็ไม่ได้พบกันนาน ๆ ที ตรงกันข้ามพี่จำลองก็เห็นอยู่เอง สมาคมใดที่อนงค์ปะปนอยู่ สมาคมนั้นก็มีคุณอุดมอยู่ด้วย”
“ถูกแล้ว และพี่ก็เคยยกนิ้วว่าน้องเป็นคนมีความสังเกตถี่ถ้วน แต่ส่วนตัวพี่ก็คบกับอุดมมานานยิ่งกว่าน้องไปอีก ยังจับเขาไม่ได้เลยว่าเขาเป็นคนที่ปากไม่ตรงกับใจ”
อนงค์หัวเราะอย่างขรึม “พี่จำลองจะจับได้อย่างไร” หล่อนว่า “ในเมื่อพี่จำลองไม่มีอะไรที่น้อยกว่าแกสักอย่าง แต่กับคนอื่นที่แกเห็นว่าไม่หรูเท่าแก วันหนึ่งแกพูดไว้อย่างหนึ่ง พ้นวันนั้นแล้วแกก็ลืมคำพูดของแกเสียเองอย่างสนิท นี่คะ อนงค์จะยกตัวอย่างง่าย ๆ ที่อนงค์ได้เห็นหยก ๆ พี่จำลองจำวันแรกที่อุดมมารับประทานอาหารค่ำที่นี่ได้ไหมคะ?”
“จำได้” จำลองตอบพร้อมกับพยักหน้า
วันนั้นอุดมได้พบกับพระอรรถคดี ฯ แกแสดงกิริยาเป็นเพื่อนที่รักใคร่พระอรรถคดี ฯ เสียเหลือเกิน ยกย่องต่าง ๆ นานา ต่อว่าต่อขานเขาว่าไม่ส่งข่าวถึง และอะไรต่าง ๆ นานา ถึงกับบอกว่าอยากไปหาที่บ้านจนนัดแนะวิธีที่จะติดต่อกันเสร็จสรรพ ตั้งแต่วันนั้นถึงวันนี้กี่เดือนมาแล้วพระอรรถคดี ฯ เลื่อนยศจากหลวงมาเป็นพระ อุดมยังไม่รู้ อนงค์ลองเลียบเคียงถามดูทั้ง ๒ ฝ่ายได้ความว่าพระอรรถคดี ฯ ยังไม่ได้เห็นแม้แต่เงาของอุดม และไม่เคยได้รับข่าวคราวจากอุดมสักคำเดียว”
พี่ชายของอนงค์ยิ้มอย่างไม่เห็นแปลกพร้อมกับพูดว่า
“คนอย่างอุดมมีสมองที่ต้องทำงานอยู่เสมอนะน้อง ทำทั้งในทางกิจการและทางสมาคม แกจึงติดจะเป็นคนขี้ลืมอยู่สักหน่อย นอกจากนั้นพี่/*266ก็ออกเห็นอกอุดมในข้อที่ลืมเสียสนิทว่ามีมนุษย์ชื่อพระอรรถคดี เอ้อ วินิจฉัย อ้อไม่ใช่อรรถคดีวิชัยอยู่ในโลก เพราะอีตาคุณพระคนนี้แกก็ไม่น่าจะเป็นคนที่ใครพบแล้วจะติดใจอยากพบอีก อุดมคงจะรู้สึกว่าถ้าจะไปหาพระอรรถคดี ฯ ที่บ้านละก้อ ไปหาตาขรัวเฒ่าอะไรคนหนึ่งที่วัดเห็นจะสนุกกว่า”
“อาจจะเป็นเช่นนั้นจริงสำหรับคนโก้เช่น อุดม !” อนงค์พูดพร้อมกับยิ้มเชิงเย้ย “แต่เมื่อเป็นเช่นนั้นแล้วทำไมแกถึงยอพระอรรถคดี ฯ เสียจนเหลือเกิน และไม่ใช่พระอรรถคดี ฯ คนเดียวที่ถูกอุดมหลอก พี่ประสิทธิ์ของเราก็เหมือนกัน เมื่ออยู่ในหมู่เราพี่น้อง อุดมดูเหมือนจะมองไม่เห็นความหย่อนตาเต็งของพี่ประสิทธิ์เสียเลย พูดด้วยเล่นด้วยอย่างสนิทสนม แต่ในสมาคมต่าง ๆ ถ้าอนงค์ไม่อยู่หรืออยู่ แกไม่เห็นว่าอนงค์มองดูแก อย่าว่าแต่อุดมจะทักพี่ประสิทธิ์ แม้แต่หน้าพี่ประสิทธิ์แกก็ไม่มอง เรื่องนี้อนงค์เคยรู้จากปากพี่ประสิทธิ์ก็รู้ และเห็นด้วยตาก็เคยเห็น”
จำลองนิ่งไปวาระหนึ่งแล้วจึงพูดว่า
“เอาละ พี่ยอมเชื่อโดยไม่ต้องเห็นด้วยตาว่าเขาอาจเป็นเช่นนั้นจริง แต่เขาเป็นกับคนอื่นต่างหาก เป็นกับคนที่ไม่ชอบ หากว่าเขาจะรักษามารยาทเขาจึงพูดให้เพราะไว้ก่อน เพราะการพูดเพราะ ๆ กับใครก็ชอบไม่ใช่หรือ เมื่อถึงคราวคนที่เขาชอบจริงรักจริงปากเขาก็ตรงกับใจ ดังนี้เราจะถือความบกพร่องแต่เพียงส่วนน้อยนั้น เป็นใหญ่เป็นโตถึงกับแต่งงานด้วยไม่ได้ จะมิเป็นการโยกโย้เกินไปกระมัง”
“แล้วแต่จะว่าเถอะค่ะ” อนงค์ตอบเรียบ ๆ “แต่ก่อนงค์ขอถามสักหน่อย การแต่งงานนั้นต้องมาทีหลังความรักใช่ไหมค่ะ แล้วคนเราน่ะจะรักคนที่เขาดีต่อตัวโดยเฉพาะ ส่วนต่อคนอื่นเขาจะดีต่อหรือไม่ดีก็ช่างยังงั้นหรือคะ อนงค์ไม่เห็นด้วย อนงค์คิดว่าเราควรจะรักคนที่เขาดีต่อเพื่อนมนุษย์เป็นส่วนมากก่อน เพราะคนเช่นนั้นเป็นที่เชื่อได้ว่าดีจริง แต่คนที่เป็นเพียงเพื่อนร่วมโลก เขาไม่ได้รักได้ใคร่เขายังดีต่อได้ ถึงคนที่เขารักเขา/*267จะดีสักปานไหน ส่วนคนที่ดีต่อแต่เฉพาะคนที่รักเรานั้น ถ้าเผื่อวันหนึ่งเราหายรักขึ้นมาเขามิหายดีต่อด้วยหรือคะ?”
คำตอบของอนงค์ทำให้จำลองอึ้งไป ด้วยความจริงนั้น พี่น้องคู่นี้มีส่วนคล้ายคลึงกันในอุปนิสัยมิใช่น้อย และจำลองเป็นคนที่อยู่ภายใต้เหตุผล เมื่อเข้าใจคำพูดของหญิงสาวแล้ว อดที่จะเห็นว่าหล่อนพูดถูกไม่ได้ เขาจึงไม่ได้โต้แย้ง พูดไปเสียทางหนึ่งว่า
“ถ้าผู้หญิงถือเอาข้อบกพร่องเล็ก ๆ น้อย ๆ ของผู้ชายเป็นเครื่องกั้นความรักเหมือนน้องเสียทุกคน พวกเราผู้ชายเห็นจะไม่รู้จักได้แต่งงานกันละ”
“แต่จะมีสามีภรรยาที่ระหองระแหงกันน้อยที่สุดอยู่หลายคู่”
คราวนี้จำลองหัวเราะดังและว่า
“ข้อนี้ไม่ยอมเห็นด้วยแน่ ๆ เพราะคนที่ไม่แสดงความบกพร่องให้ใครเห็นนั้น ไม่จำเป็นต้องเป็นคนที่ไม่บกพร่องเสียเลย อาจจะบกพร่องมากกว่าคนอื่นเสียด้วยซ้ำ ชั่วแต่เล่นละครเก่งถึงจับไม่ได้ง่าย ๆ”
ริมฝีปากรูปงามของอนงค์เผยอแย้ม ในลักษณะยิ้มอย่างสงสัย ความคิดแล่นไปถึงคู่สนทนาใต้ซุ้มไม้ในห้องเต้นรำอีกคำรบหนึ่ง
มีบุคคลเดินผ่านห้องมุ่งมายังดาดฟ้าเป็นคนที่ ๓ เขาสวมกางเกงแพรสีแดง และสวมเสื้อแบะคอสีน้ำเงินแก่ทับเสื้อชั้นในสีขาว ในมือถือไพ่ผ่องครบสำรับ แต่พอก้าวเท้าพ้นธรณีประตูก็พูดขึ้นว่า
“ถึงคราวสิ้นคิด มันก็สิ้นตะบิดจริง ๆ ไม่ว่าอะไรดูมันขัดข้องไปเสียหมด”
ทั้งอนงค์และจำลองมองดูพี่ชายอย่างสนเท่ห์ แสวงโยนไพ่ทั้งสำรับลงบนโต๊ะ แล้วตั้งกระทู้ใส่อนงค์ว่า
“วันนี้มีธุระอะไรไหมยะ?”
“มาแปลกอีกแล้ว” หญิงสาวคิดในใจ แล้วตอบในกิริยาสงบเสงี่ยม “มีนิดหน่อยค่ะ จะคุมให้คนใช้เก็บของ”
/*268“ของอะไร?”
“ชาม ถ้วย และอะไร ๆ ที่เอาออกมาใช้เมื่อคืนนี้ พี่แสวงจะให้อนงค์ทำอะไรหรือคะ”
“ช่างเถอะจ้ะ มีธุระก็ไม่กวนละ ยายแม่ครัวก็บ้า จะอาศัยสักหน่อยเกิดไม่อยู่เสียแล้ว พึ่งใครไม่ได้เสียจริง ๆ”
พูดแล้วเขาทำท่าเหมือนจะกลับเข้าไปเสีย ยังทางที่เขาออกมา อนงค์เห็นดังนั้นก็ฉวยข้อมือเขาไว้
“จะต้องการพบแม่ครัวทำไมคะ?” หล่อนถามเสียงนุ่มนวล “บ้านที่พี่แสวงอยู่นี้มีอนงค์เป็นแม่บ้าน จะต้องการให้ทำอะไรก็ใช้มาซีคะ”
แสวงเงยหน้าขึ้นสบตาน้อง น้ำเสียงของเขาอ่อนลง
“พี่จะให้แกสอนให้พี่เล่นไพ่ มันผ่องกันยังไง ได้เสียกันที่ตรงไหน?”
คนใช้เข้ามาเก็บถาดอาหาร อนงค์บอกให้ยกเก้าอี้มาตัวหนึ่งก่อน แล้วหล่อนถามพี่ชายว่า
“นึกยังไงขึ้นมาถึงจะหัดเล่นไพ่?”
“เพราะจะเอามันเป็นที่พึ่ง พี่เวลานี้พึ่งใครไม่ได้รวมทั้งตัวเอง อนงค์ก็รู้อยู่แล้ว”
“ไม่รู้ค่ะ” ผู้เป็นน้องหญิงตอบวางหน้าเฉย “ไม่รู้พี่แสวงต้องการพึ่งใครในเรื่องอะไร?”
เขาหัวเราะอย่างดุ “ถูกแล้วไม่รู้ เพราะไม่ตั้งใจจะรู้”
“ไม่จริง ไม่จริง !” เป็นคำคัดค้านอย่างแข็งแรง “ไม่รู้จริง ๆ ว่าจะพึ่งอะไร ยิ่งมีเรื่องเจ้าไพ่นี่เข้ามาเกี่ยวด้วย ยิ่งมืดใหญ่ บอกสิคะ บอกให้อนงค์รู้ตัวหน่อยว่าพี่แสวงโกรธอนงค์เรื่องอะไร?”
“ไม่ได้โกรธ ไม่มีสิทธิ์ที่จะโกรธ จะโกรธยังไง เป็นแต่ทุเรศตัวเองว่าตัวคนเดียว แล้วทุเรศไอ้เพื่อนว่ามันอกเดียวกับตัว”
“อ๋อ” หญิงสาวอุทานขึ้นทันที ปล่อยมือจากข้อมือแสวงยกมือปิด/*269ปากหัวเราะ “คนที่ ๒ ล่ะ !” หล่อนพูดไป “พี่สมพงศ์ไปไหน เชิญมาให้พร้อมกันทั้งสามคน จะได้ตั้งศาลเตี้ยชำระจำเลยในคดีไม่รับรักของผู้ชายที่พี่หามาให้ ถ้ามิฉะนั้นจำเลยจะเพลียตาย เพราะต้องแก้คดีต่อท่านผู้พิพากษาทีละคน”
แสวงมองดูหน้าจำลอง ผู้เป็นน้องยิ้มพลางพูดว่า
“อนงค์กับผมเถียงกันถึงเรื่องนี้ยังไม่จบดี เมื่อคุณเข้ามา”
“เถียงว่ายังไง?”
“อนงค์ชี้แจงให้พี่จำลองฟังว่า แต่งงานกับคุณอุดมไม่ได้เพราะอุดมพูดไม่ตรงกับใจ คุณเติมเป็นคนอวดดี ชัดไม่เป็นผู้หลักผู้ใหญ่ และคุณสงัดมุทะลุตึงตัง”
“รวมความว่าไม่มีใครดีกว่าโคร แล้วก็ไม่มีใครน้อยหน้าใคร” จำลองเสริมมิให้แสวงมีเวลาได้เปิดปากได้ และอนงค์ก็กระชั้นต่อไป
“ทีนี้เรามาถึงเรื่องไพ่ได้หรือยัง อนงค์ทึ่งเต็มทีแล้ว”
แสวงถูกน้องทั้งสองใช้น้ำเย็นเข้าลูบ กิริยางุ่นง่านก็คลายไป ทิ้งตัวลงบนเก้าอี้พลางว่า
“ยังไง ๆ ไอ้คำที่พี่พูดแล้วมันก็ยังไม่ผิดอยู่นั่นเอง พึ่งคนไม่ได้ต้องพึ่งไพ่ ช่วยสอนให้พี่เล่นหน่อยซี เขากินกันยังไง” แล้วเขาหงายไพ่ขึ้นทั้งสำรับ
อนงค์เอื้อมแขนทับไพ่ไว้ทั้งกอง ยิ้มพลางว่า
“เดี๋ยวก่อนค่ะ บอกให้อนงค์เข้าใจเสียก่อน เหตุผลกลใดจึงต้องรีบร้อนหัดเดี๋ยวนี้”
“พิโธ่ เวลาไม่คอยท่านี่นา คิดดูทีหรืออนงค์ไม่เอื้อต่อสงัดเสียเลย แล้วสงัดเขาจะมาเอื้อกับพี่อีกหรือ พิโธ่ ! กว่าจะเข้าถึงตัวพยอมได้น่ะแสนวิบาก ได้เพื่อนมันคอยช่วยถึงได้พบปะกันบ้าง อย่างเมื่อคืนถ้าไม่ได้อาศัยบุญสงัดที่ไหนพยอมจะมา แต่เดี๋ยวนี้อนงค์ก็ถีบหน้าเจ้าสงัดกระเด็น/*270ไปแล้ว เจ้าแสวงมันก็ต้องกระเสือกกระสนหาทางของมันเอง”
“อ๋อ !” อนงค์อุทานเป็นคำรบสอง แต่ไม่กล้าหัวเราะอย่างเปิดเผยเช่นคราวก่อน จึงกลั้นยิ้มไว้ในหน้า เข้าใจล่ะค่ะทีนี้ จะไปเล่นไพ่กับแม่สำหรับหาช่องทางพบลูกใช่ไหมคะ?”
สีหน้าจำลองมีอาการขันไม่น้อยกว่าอนงค์ และรู้สึกว่าจะอดใจไม่ยิ้มให้เจ้าทุกข์เห็นนั้นออกจะยาก จึงลุกไปยืนอยู่ข้างลูกกรง
อนงค์สำรวมสีหน้าได้แล้ว ก็วางมือของหล่อนลงบนมือแสวงที่พาดอยู่บนพนักเก้าอี้ พลางพูดวางท่าเป็นผู้หลักผู้ใหญ่
“ถึงเราจะยุติเรื่องไพ่ไว้ชั่วคราวก่อน ก็จะไม่ทำให้เสียเวลาไปเปล่าเลย ขอให้พี่แสวงสงบใจสักประเดี๋ยวนะคะ พี่จำลองเชิญกลับมานี่เถอะค่ะ เมื่อตะกี้พูดถึงแมลงภู่ อนงค์ยังไม่ทันถามว่าดอกกุหลาบที่เป็นศิษย์เต้นรำเมื่อคืนเป็นอย่างไรบ้าง?”
จำลองกลับมานั่งที่เก่า สีหน้ายิ้มอย่างคนที่มีหัวคิดเต็มไปด้วยข้อขำ เขาตอบน้องว่า
“สูดกลิ่นยังไม่พอ ไม่รู้ว่าหอมแค่ไหน?”
“หอมมากค่ะ” อนงค์รับรองอย่างมั่นใจ “กุหลาบบ้านนั้นหอมทุกดอก แต่คนที่อยากจะเด็ดมักจะตรงเข้าไปในเวลาที่ไม่เหมาะจึงโรยอยู่กับต้นเสียสองดอกแล้ว อีกสองดอกที่กำลังเบ่งบานเต็มที่นั้น ถ้ามีคนต้องการเด็ดสองคน คนละดอกก็จะเด็ดได้ง่ายนิดเดียว ไม่จำเป็นต้องไปนั่งเล่นไพ่ให้เมื่อยหลัง”
แสวงเงยหน้าขึ้นมองน้องชายอย่างตั้งใจ จำลองหัวเราะหึ ๆ แล้วตอบว่า
“พี่ยังไม่แน่ใจว่าอยากจะเด็ด”
“โถ....อยากเถอะค่ะ” ผู้เป็นน้องสาวกล่าวเสียงหวานประสานมือวางไว้บนตัก และมองดูเขาอย่างวิงวอน “อนงค์พนันได้ว่าเขาชอบพี่จำลอง/*271ไม่น้อย และรู้สึกว่าเขาไว้ใจพี่จำลองอย่างสนิทสนมราวกับคุ้นเคยกันมานาน ลองทำใจให้นึกอยากเด็ดเถอะค่ะ แล้วทีหลังจะเห็นว่าทำถูกทั้งจะได้ช่วยพี่ของเราด้วย คุณหญิงแม่ของเขาไม่ยอมให้ลูกคนเล็กแต่งงานก่อนพี่นี่คะ”
แต่ว่าเขาคนพี่น่ะมีความบกพร่องอยู่นี่นา” จำลองว่า
อนงค์โบกมือไปมา “อย่าเลยค่ะ” หล่อนพูดเร็ว “พบกันคืนเดียวยังเห็นข้อบกพร่องของเขาไม่ได้หรอก และถ้าหากว่าจะมีข้อบกพร่องจริง ลูกเขาทั้งคู่เป็นคนหัวอ่อน เคยอยู่ในถ้อยคำบิดามารดา เมื่อออกจากปกครองของบิดามารดา มาอยู่ในปกครองสามีแกก็คงจะอยู่ในถ้อยคำสามี จะสั่งสอนอย่างไรแกก็คงเชื่อฟัง ยิ่งอยู่กับคนฉลาด เยือกเย็น สุขุมอย่างพี่จำลองด้วยแล้ว ความบกพร่องของแกจะไม่เหลืออยู่”
บุตรชายทั้งสามของพระยานิติธรรมสุนทร มีความอ่อนแออยู่ในนิสัยประการหนึ่ง ซึ่งคนโดยมากแม้แต่น้องของเขาเองก็ตระหนักอยู่ คือลูกยอเข้าแล้วก็ลอยขึ้นดังว่าวได้ลม เพราะเหตุนี้แหละจำลองจึงมีอาการยั้งคิดอยู่นาน และในที่สุดก็ตอบแกมหัวเราะว่า
“ดูมันสับสนกันอยู่หน่อยนะ ไม่รู้ว่าใครจะเป็นพี่เป็นน้อง”
“ฉันยอมให้แกเป็นพี่” แสวงเอ่ยขึ้น “ถ้าแกรักยายสอางฉันจะออกเงินค่าแหวนหมั้นให้แก ให้ดิ้นตายซีราคาสูงเท่าไรก็สู้ทั้งนั้น”
จำลองเลิกคิ้วอย่างเห็นขัน อนงค์สนับสนุนต่อไป
“สอางน่ะแกเป็นคนสวยนะคะ เดี๋ยวนี้แกยังแต่งตัวไม่ค่อยเป็น ถ้าแกได้คู่เป็นคนมีศิลปในตัวอย่างพี่จำลองช่วยแต่งโน้นนิดเติมนี่หน่อยแกจะสวยหาตัวจับยาก เถอะค่ะ อนงค์อยากได้สอางเป็นพี่สะใภ้จริง ๆ เพราะเชื่อว่าแกจะดีแน่ เชื่ออนงค์ซีคะ ภรรยาที่สวยด้วยและหัวอ่อนด้วยจะทำให้สามีเป็นสุขมากกว่าภรรยาที่หัวแข็ง”
“อย่าเพิ่งรุกให้มากนักซิน้อง” ผู้เป็นพี่ว่า “ให้เวลาพี่ได้ดูลาดเลาบ้างซี”
/*272“ยังงั้นเราไปดูกันวันนี้แหละ” หญิงสาวตัดสินอย่างรวดเร็ว “รับประทานข้าวกลางวันแล้วก็ไปทีเดียว วันอาทิตย์คุณแม่มักจะเล่นไพ่ เราจะได้ไปคุยกับคุณลูก”
จำลองเอนหลังพิงพนักเก้าอี้ นัยน์ตาจับน้องแน่วอยู่ พลางพูดพร้อมกับพยักหน้าน้อย ๆ
“นี่แหละคือตัวอย่างของผู้หญิงที่หัวแข็ง จะเอาอะไรจะให้ทันใจ ถ้าถึงทีของตัวละก็แก้ไปได้ต่าง ๆ นานา”
อนงค์ยิ้มจนเห็นไรฟัน จัดแจงทำไพ่เสียให้เรียบร้อย และไม่โต้ตอบว่ากระไร
๒๔
ในวันเวลาเดียวกันแต่ต่างชั่วโมง เมื่อพระอาทิตย์จวนจะลับเหลี่ยมโลก พระอรรถคดีวิชัยเพิ่งเลิกจากการเขียนบทละครเพื่อประโยชน์แห่งสมาคมศุภวิทยาการ เก็บต้นร่างรวมไว้ในแฟ้มโดยเรียบร้อย จัดโต๊ะเขียนหนังสือให้เข้าระเบียบตามเดิมแล้ว เขาจึงตรงเข้าหาถาดเครื่องว่างที่ตั้งอยู่บนโต๊ะนานนักหนาจนเย็นชืดไปทุกอย่าง พระอรรถคดี ฯ บริโภคสิ่งเหล่านั้นสิ่งละคำ ๒ คำ ดื่มน้ำชาที่มีนมอันผสมอยู่ด้วยลอยขึ้นเป็นฝา ต่อจากนั้นเขาจัดแจงอาบน้ำแต่งตัวอย่างตั้งใจจะให้เร็ว เสร็จแล้วก็เที่ยวตามหาน้องสาว
พบช้อยนั่งเล่นอยู่กับบุตรีที่ในสวนหลังเรือน แม่หนูเห็นลุงอยู่ในเครื่องแต่งตัวอย่างจะออกจากบ้าน ก็ลุกขึ้นวิ่งมาหาพร้อมกับร้องว่า
“หนูไปด้วย !”
วิชัยย่นริมฝีปากขึ้นจดริมปลายจมูก ลากเสียงถามพลางอุ้มตัวหลานขึ้น
/*274“ตะไปหนาย”
“ไปตะลุง?”
“เย็นแล้วเดี๋ยวหนูหิวข้าว”
“หนูไม่อิ๋ว หนูตะไปตะลุง”
ช้อยลุกขึ้นจากที่นั่ง เดินตรงมา ตาเขม็งจับอยู่ที่ลูกสาว วิชัยรู้ท่าจึงถอยหนีและเบี่ยงตัวหลานให้ห่างมือน้อง พลางพูดว่า
“ไม่ต้องมายุ่ง ! ลุงกับหลานเขาจะตกลงกันเอง ไปหาเสื้อหาหมวกมาให้แกเถอะ พาไปนั่งรถเสียประเดี๋ยวแล้วก็กลับมาส่งก็แล้วกัน”
“เออ ! พี่ใหญ่ก็เป็นเสียยังงี้เสมอ ยายนิดถึงได้ใจ เห็นลุงแต่งตัวเป็นต้องตาม เมื่อกลางวันก็ไปส่งคุณยายทีหนึ่งแล้ว !”
เด็กน้อยใช้สายตาอันใสแจ๋ว จ้องหน้าลุงประดุจจะคอยฟังคำตัดสิน พระอรรถคดี ฯ ไม่ปรารถนาจะโต้เถียงกับน้อง อุ้มหลานตรงไปที่เรือน จัดแจงหาหมวกหาเสื้อให้เสร็จแล้วลุงกับหลานก็ขึ้นรถไปด้วยกัน
ประมาณครึ่งชั่วโมงลุงกับหลานก็กลับมา ช้อยผู้ซึ่งนั่งคอยลูกอยู่บนสนามหน้าเรือนลุกขึ้นไปรับ หนูนิดลูกขึ้นยืนหัวเราะแฉ่งอยู่บนรถ หอบของพะรุงพะรัง ทั้งตุ๊กตา ขนมปัง และช็อกโคเล็ต สีหน้าแสดงความลิงโลดของเด็กทำให้ช้อยอดเสียซึ่งความพลอยชื่นชมด้วยไม่ได้ ถึงกระนั้นหล่อนก็ส่ายหน้าพูดออด ๆ”
“ตาย พี่ใหญ่ไปจ่ายอะไรมาเป็นกองสองกองยังงี้ ไม่ไหวจริง ดู๊ ! ยายหนู ช็อกโคเล็ตที่น้านงให้มายังไม่ได้เปิดเลย ไปกวนลุงให้ซื้ออีกแล้ว”
“หนูนิดหาใฝ่ใจในคำพูดของแม่ไม่ จับโน่นชูนี่และส่งเสียงอวดออกแจ้ว ๆ วิชัยยิ้มแป้นมองดูหลานโดยไม่พูดว่ากระไร ต่อเมื่อสุดเสียงแม่หนูแล้วเขาจึงถามข้อยว่า
“น้านงให้อะไรมาเมื่อไร?”
ให้ช็อกโคเล็ตมา ๑ หีบกับ ๑ กระป๋อง ฝากดิฉันมาเมื่อคืนนี้ /*275แล้วแกสั่งว่าเหมาะ ๆ ดินฟ้าอากาศปลอดโปร่งขอให้ดิฉันกับพี่ใหญ่พาหนูนิดไปที่บ้านแกบ้าง”
ตอบพลางช้อยช่วยรับของจากมือหนูนิด พลางวิชัยพูดว่า
“แกสั่งมาเหมือนกันว่า ให้พาช้อยกับยายหนูไปหาแก เมื่อพี่จะกลับยังตามกำชับว่าอย่าลืม แล้วบอกอย่างขึงขังว่ามีเรื่องอยากจะถามและอยากจะพูดกับพี่อีก ไม่รู้ว่าเรื่องอะไรของแก”
ช้อยอ้าแขนรับตัวหนูนิด แม่หนูก็ทำท่าจะปล่อยตัวให้ตกอยู่ในอ้อมแขนมารดา แต่ครั้นแล้วกลับหมุนตัวและโผเข้ากอดคอวิชัย
ช้อยหน้าขึงด้วยสำคัญว่าลูกจะแผลงฤทธิ์ไม่ยอมจากลุง พอพี่ชายของหล่อนหัวเราะและพูดว่า
“เอ๊ะ ! ยายนิดมีวิธีจูบแบบใหม่ ไปเอาอย่างใครที่ไหนมา แกเอาปากจูบ” เน
หนูนิดเอียงคอข้างซ้ายทีหนึ่ง ข้างขวาทีหนึ่งแล้วตอบเสียงแจ๋ว
“จูบอย่างน้านง”
ทั้งแม่ทั้งลุงพากันหัวเราะ เมื่อหนูนิดลงจากรถแล้ว วิชัยจึงบอกแก่น้องว่า
“ถึงเวลากินข้าวไม่ต้องรอพี่”
“ถึงไม่สั่งก็ไม่รอ” น้องสาวตอบพลางยิ้ม “วันไหนคุณแม่ไม่รับประทานข้าวบ้าน ก็ออกจะทายล่วงหน้าได้ว่าพี่ใหญ่ไม่รับประทานเหมือนกัน”
“พี่จะไปบ้านหลวงธุรกิจ ฯ” วิชัยชี้แจง “มีธุระเรื่องสมาคมบางทีจะต้องพูดกันนาน เพราะฉะนั้นเชื่อว่าเขาคงชวนกินข้าว”
พี่เลี้ยงพาตัวหนูนิดไปพ้นแล้ว แต่ช้อยยังไม่ถอยห่างจากรถ สีหน้าแสดงความยุ่งยากและลังเลใจ ในที่สุดหล่อนจึงเอ่ยขึ้น
“ดิฉันอยากจะพูดอะไรกับพี่ใหญ่สักหน่อย อยากพูดมานานแล้วแต่/*276ยังหาช่องทางไม่ได้ ก็เลยเรื่อยๆ มาจนกระทั่งถึงเมื่อคืนนี้มีเรื่องมากระทบ จึงคิดว่าต้องพูดให้เร็วที่สุด มิฉะนั้นจะไม่ทันการ”
“อะไรกัน?” วิชัยถาม สนเท่ห์ในอารัมภคาถาที่น้องกล่าวโดยยืดยาว
“อยากจะพูดเรื่องแม่จันทร มีคนเขาสงสัยว่า พี่ใหญ่รักเด็กคนนั้น”
“ใคร?”
“ใครเป็นคนสงสัยก่อนไม่ทราบ แต่พี่ช่วงเป็นคนเล่าให้ดิฉันฟัง”
“เล่าว่ายังไง?”
“เล่าว่าพี่ใหญ่ไปที่บ้านคุณอุไรเสมอ และท่าทางมีพิรุธว่ารักจันทร”
“แล้วเขาว่าอะไรอีก?”
“พี่ช่วงไม่ได้ว่าอะไร เขาไม่เห็นผิดร้ายที่ตรงไหน และเขาไม่เชื่อเสียด้วยซ้ำว่าพี่ใหญ่รักจริง แต่คนที่พูดกับพี่ช่วงนั่นแหละเขาวิตกไปว่าพี่ใหญ่จะถูกแย่ง”
“ใครล่ะจะเป็นคนแย่ง?”
“เขาว่าน้องของพี่ใหญ่เอง”
“ตาชัดน่ะหรือ?” กระแสเสียงวิชัยแสดงความขันมากกว่าความเชื่อ “น้องของพี่ก็มีอยู่แต่ตาชัดคนเดียว”
“ก็ตาชัดนั่นแหละค่ะ คนที่เขาพูดเขารู้มาว่าตาชัดไปที่บ้านนั้นบ่อยกว่าพี่ใหญ่เสียอีก และฉลาดหาช่องเข้าใกล้จันทรได้มากกว่าพี่ใหญ่”
วิชัยหัวเราะด้วยเสียงอันดัง
“เวร ! เวรของตาชัด !” เขาว่า “นี่แหละค่าที่แกเป็นพ่อรูปทอง ตัวแกใคร ๆ ก็อยากได้ถึงได้มีเรื่องต่าง ๆ”
“เอ๊ะ ! เรื่องนี้ไม่ได้ออกจากปากคนในบ้านจันทรนะคะ คนอื่นเขาเห็นและเขาวิตกไปเอง”
“ถูกแล้ว คนอื่นน่ะซีเขาอยากได้ตาชัด เขาถึงได้คอยระแวงสงสัย ว่าเรื่องนี้ต้องออกมาจากบ้านคุณหญิงมะยม”
/*277ช้อยเกือบจะระงับปากไว้มิได้ ในอันที่จะบอกว่าหลวงศักดิ์รณชิตคือตัวผู้สงสัย แต่เมื่อช่วงได้สั่งห้ามไว้เป็นเด็ดขาด เพราะสามีของช่วงเกรงผู้เป็นทั้งเพื่อนทั้งพี่เมียจะตำหนิได้ว่า ตนยุ่งยากในกิจอันใช่กงการของตน ดังนั้นช้อยจึงพูดแต่เพียงว่า
คุณหญิงมะยมแกจะมารู้เรื่องที่พี่ใหญ่กับพ่อชัดไปบ้านไหนบ่อยๆ ได้อย่างไร อย่าไปพาโลแกเลยค่ะบาปเปล่า ๆ”
วิชัยทำสีหน้าไม่แยแสแล้วว่า
“ถูกแล้ว ไม่ควรจะพาใลใคร และไม่ควรจะอยากรู้ว่าใครเป็นคนซอกแซกพูดถึงเรื่องนี้ด้วย เพราะไม่มีอะไรที่จะเหลวแหลกยิ่งไปกว่า นิสัยและความเป็นอยู่ของเด็ก ๒ คนนี้ขัดกันมากนัก คนอย่างตาชัดจะรักผู้หญิงเชื่อง ๆ ซึม ๆ อย่างจันทรมันเป็นไปไม่ได้อย่างเอก พูดกันไปพูดกันมาจะทำให้ร้อนถึงเด็กเปล่า ๆ”
“ถ้าพี่ใหญ่เชื่อแน่อย่างนั้นก็ดีแล้ว เรื่องนี้เป็นเรื่องที่เราควรคิดไว้บ้าง เพราะเช่นนั้นฉันจึงเล่าให้ฟังความจริงพี่ใหญ่ก็ได้ทำอะไร ๆ ให้ตาชัดมามากแล้ว ถึงกับไม่มีก็จำนำให้เขา---”
“ยายช่วงคงเอาอะไรมาเล่าอีกเยอะแยะซี !” วิชัยขัดขึ้นทันที น้ำเสียงส่อความไม่พอใจ “หลวงศักดิ์ ฯ นี่มันปากบอนพอใช้ !”
“อื๊อ ไปว่าเขาปากบอน ! เขาผัวเมียกันนี่คะ เงินขาดไปจากแบงค์ตั้ง ๑,๐๐๐ กว่า เมียเขาจะไม่ถามผัวหรือ แต่ดิฉันพูดนี่พี่ใหญ่อย่าหาว่ากระนั้นกระนี้ เพราะจะหวงสมบัติกันไว้ให้ลูกของตัว ไม่มีเลยดิฉันสาบานได้ ดิฉันพูดลำเลิกเตือนสติไว้ เพราะกลัวไปว่าเมื่อได้ให้อะไร ๆ จนหมดแล้ว ในที่สุดจะถึงคราวที่พี่ใหญ่จะต้องยกคู่รักให้เขาเสียอีก”
เห็นพี่ชายไม่ได้ตอบ แต่ทำหน้าอย่างที่จะอธิบายให้ถูกต้องได้โดยยาก ช้อยจึงถอยห่างจากรถและพูดว่า
“ดิฉันพูดจบเรื่องแล้ว จะไปไหนก็เชิญเถอะค่ะ”
/*278วิชัยขยับตัวให้ตรงพวงมาลัยแล้วก็ออกรถไป
ในระหว่างทาง เป็นธรรมดาที่วิชัยจะได้หวนคิดถึงคำพูดของน้องหญิง แต่เขาคิดด้วยใจผ่องแผ้วปราศจากคติและวิหิงสา ข้อระแวงของช้อยไม่ทำให้เขาสะดุ้งสะเทือนอย่างใด ดังที่เขาได้แสดงความเชื่อมั่นแก้ช้อย แล้วเมื่อคืนนี้ยิ่งกว่าคืนใดๆ หมด วิชัยปลงใจอย่างแน่วแน่ว่าเขาเห็นด้วยกับการเลือกของน้องชาย ดูทั้งรูป ดูทั้งท่วงทีกิริยา ดูทั้งแนวความคิดความเห็นที่เขาทั้งคู่ได้รับการศึกษา ชัดกับอนงค์ช่างเหมาะสมกันราวกับเขาเกิดมาสำหรับกัน ชัดจะต้องเป็นคนวิตถารสักปานไหนถ้าเขาปล่อยให้อนงค์หลุดจากมือไปเสีย เพราะความผิดของตัวเอง ภายหลังที่ได้สนิทชิดเชื้อกับหล่อนมานานเท่าที่เป็นอยู่แล้วในปัจจุบันนี้
รวมหัวข้อต่าง ๆ ดังกล่าวแล้วก็มีความเชื่ออย่างใหม่เกิดขึ้นแก่วิชัยอย่างหนึ่งคือ หญิงที่บุคคลทั่วไปลงความเห็นต้องกันว่า “เปรี้ยว” ไม่จำเป็นที่จะต้องไร้เสียทีเดียวเรื่องความดี เพราะเหตุดังนั้นหญิง “เปรี้ยว” จึงอาจจะเป็นได้ทั้งหญิงสาวที่น่ารัก ภรรยาที่มั่นในหน้าที่มารดาที่เป็นพรหมของบุตร และสะใภ้ที่ไม่เหยียบย่ำญาติของสามี ถ้าแม้ว่าเจ้าหล่อนจะ “เปรี้ยว” โดยรู้ตัว และยึดหลักธรรมแม้เพียงบางข้อไว้ประจำใจไม่สักแต่ว่าหลับตาทำตามอย่างเขาอื่นเยี่ยงหญิงโฉด ที่ได้รับการศึกษาอบรมชนิดครึ่ง ๆ กลาง ๆ
พระอรรถคดี ฯ ลงจากรถที่บ้านหลวงธุรกิจ ฯ เห็นเด็กวิ่งเล่นอยู่บนสนามหน้าตึกเป็นฝูงใหญ่ เด็กคนหนึ่งที่วิชัยเคยเห็นบ่อย ๆ จนจำได้ วิ่งมาคุกเข่าตรงหน้าเขาและรายงานว่า
“ท่านไม่อยู่เจ้าค่ะ ไปศพคุณพระอะไรไม่ทราบคุณผู้หญิงก็ไปด้วย”
วิชัยมีกิริยาลังเลเล็กน้อย ในที่สุดจึงถามว่า
“คุณเล็กล่ะ ไปด้วยหรือเปล่า?”
“เปล่าค่ะ คุณเล็กเดินไปทางโน้น ดิฉันไปตามให้นะคะ”
วิชัยยังมิทันได้ตกลงใจ เด็กผู้อาสาก็ลุกแล่นไปจากเขาเสียแล้ว
ถือวิสาสะ เพราะเหตุเจ้าของบ้านเคยต้อนรับตนในฐานคุ้นเคยและเจนกับบ้านเกือบจะเข้าทุกซอกทุกมุม วิชัยจึงไม่สละเวลายืนคอย ปราศรัยแต่บุตรหญิงชายของเจ้าของบ้านที่โลดเต้นอยู่บนสนามแล้ว เขาออกเดินไปช้า ๆ ไปตามที่เด็กวิ่งนำไป บ้านใหม่ของหลวงธุรกิจ ฯ นี้ใหม่แต่ตัวตึก ส่วนเนื้อที่เป็นที่เก่าแก่ของตระกูล จึงมีสภาวะแสดงถึงการได้รับความบำรุงตบแต่งอันดี ต้นไม้ทั้งใหญ่ทั้งน้อยทั้งไม้ดอกผลไม้ใบปลูกอยู่มากหลาย นั่นกุหลาบ โน่นสายหยุด นี่ทับทิม นั่นเฟิน แต่ละต้นแตกใบ แตกกิ่ง แตกดอกงดงามสดชื่น และดูสลับสล้าง วิชัยเดินพลางชมพลางมีใจอิ่มเอิบตามธรรมดาของคนผู้จะได้เข้าใกล้สิ่งที่เป็นยอดปรารถนาแห่งใจ ซุ้มราตรีตั้งเด่นอยู่ตรงหน้า วิชัยกำลังจะเลี้ยวหลีกไม้ซุ้มนี้ ก็เห็นหนุ่มสาวคู่หนึ่งปรากฏตัว/*280ขึ้นในที่ใกล้ เขาจูงมือกันบ่ายหน้ามาทางวิชัยในอาการเดินใกล้วิ่ง และก่อนที่วิชัยจะรู้ตัวว่าสิ่งใดมาอย่างไรไปอย่างไร เขาผู้ชายได้คว้ามือวิชัยไว้ทั้ง ๒ ข้าง แต่เขาผู้หญิงยืนบังหลังเขาผู้ชายอยู่
“พี่ใหญ่ ! มาพอดีราวกับเทวดาดลใจ !” นายร้อยตรีชัดพูดเร็วแทบว่าจะไม่หายใจ ความตื่นเต้นปรากฏอยู่ในสีหน้าและแววตา “เรา ๒ คนกำลังต้องการที่พึ่งอย่างเร็วที่สุด เรารักกัน เราตกลงกันแล้ว พี่ใหญ่ต้องช่วยจัดการให้ผม จันทรมีเรื่องกลัวหลายร้อยอย่าง ผมรับรองเท่าไรแกก็ไม่เชื่อ ต้องให้พี่ใหญ่ช่วยรับรองอีกคนหนึ่ง”
ถึงแม้ อสุนีบาต จะได้ฟาดเปรี้ยงลงมาตรงหน้าจะไม่ทำให้วิชัยจังงังไปได้ถึงเพียงนี้ ในเวลานั้นดูเหมือนว่าโลกกำลังหมุนติ้ว ฟ้าถล่มตึกรามบ้านช่องพังทลายลงทับกัน ต้นไม้ใหญ่น้อยถอนรากจากดินพุ่งโคนขึ้นชี้ฟ้า วิชัยยืนตัวแข็ง มองดูผู้ที่อยู่ตรงหน้าก็เห็นร่างของเขาได้แต่เพียงราง ๆ ลมขึ้นหูดังหวี่ง ๆ ฟังเสียงใด ๆ ก็ไม่ได้ศัพท์ คำพูด ๓ คำก้องอยู่ในสมอง “เรารักกัน เรารักกัน” รู้สึกคล้ายกับว่าเป็นค้อนเหล็กขนาดหนักตีซ้ายย้ายขวาซ้ำซากอยู่ในขม่อมแทบว่า จะทำให้ศีรษะแยกแยะออกในบัดนั้น !
แต่มนุษย์ใดมีมโน อันเคยแก่การอบรมฝึกฝนให้อยู่ในธรรม มนุษย์นั้นจะมีสันดานเป็น ๒ ในร่าง ๆ เดียว สันดานหนึ่งเกิดพร้อมกับร่างกาย มีอันเป็นตามธรรมชาติ มักจะฉุดคร่าห์มโนไปในทางต่ำ อีกสันดานหนึ่งเกิดขึ้นพร้อมกับความรู้จักผิดชอบของมนุษย์ ย่อมชักนำมโนไปในทางสูง เมื่อมโนถูกนิฐารมณ์กระทบ ทำให้สะดุ้งหวั่นไหวสันดานทั้ง ๒ จะเข้ากระหนาบข้าง สันดานเดิมรบเร้าชี้ช่องให้ทำตามอคติ ๔ สันดานใหม่กระซิบเตือนให้ทรงอยู่ในความเที่ยงตรง และสติสัมปชัญญะเป็นธรรม มีอุปการมากแก่ผู้ประพฤติธรรม เมื่อวิชัยดวงมโนถูกอนิฐารมณ์กระทบจนสั่นสะเทือนซวนเซไป ทำให้เขาลืมตัวอยู่ชั่วขณะ ครั้นได้สติคือความระลึกได้ เกิดสติสัมปชัญญะคือความรู้ตัว กรรมทั้ง ๒ นี้พร้อมกับเตือนใจ สันดาน/*281ใหม่เป็นฝ่ายรุก สันดานเดิมตั้งต้นถอย วิชัยจึงเขย่ามือน้อง และพูดด้วยเสียงคล้ายละเมอ
“อะไรกัน พูดให้ช้า ๆ หน่อย ฟังไม่รู้เรื่องเลย”
“พี่ใหญ่ท่าจะไม่สบาย” ชัดกล่าวเพ่งมองดูพี่ชายเต็มตา “หน้าซี๊ดซีดเขียวเลย โรคเส้นประสาทกำเริบอีกกระมัง”
สันดานเดิมบอกให้กระชากมือจากชัด สันดานใหม่เตือนให้ระงับไว้ วิชัยขบฟัน ตาขุ่น แต่มือยังคงจับมือน้องอยู่ เขาพูดเสียงเกือบเป็นกระโชก
“มันไม่ใช่เวลาที่จะมายุ่งกับไอ้เส้นประสาท หรืออะไรบ้า ๆ เหล่านี้เลย พูดเรื่องแกต่อไปซี”
ชัดถอนมือจากพี่ชาย หันไปจับมือจันทรรั้งให้มายืนคู่กับตนแล้วจึงว่า
“เรื่องเกิดจากเมื่อคืนนี้ การที่จันทรไปกับผมนั้นคุณอุไรไม่พอใจ แต่ก็ไม่ได้ว่าอะไรมาก เป็นแต่ถามจันทรว่าจันทรกับผมน่ะชอบพอกันแค่ไหน พูดง่าย ๆ ว่าเรารักกันหรือเปล่า ถ้ารัก ผมควรจัดการให้ถูกตามประเพณี แทนที่จะพาจันทรไปควงเล่นตามใจ แต่ถ้าไม่ได้รักกันการติดต่อระหว่างผมกับจันทรเวลานี้เป็นการน่าเกลียดไปแล้ว ต่อไปจันทรจะสนิทสนมกับผมอย่างแต่ก่อนไม่ได้”
พระอรรถคดี ฯ เหลือบตาจากที่ต่ำมองดูหน้าหญิงสาว สบดวงตาคู่ที่ตนเคยเพ่งด้วยความพิศวาส ให้ร้อนในอกดังจะพองพุขึ้นในบัดนั้น ทนดูต่อไปไม่ได้จึงมองเลยไปเสียทางอื่น ชัดพูดต่อไป
“ผมมาถึงก่อนพี่ใหญ่ราวสักชั่วโมงหนึ่ง เมื่อมาถึงจันทรไม่ยอมให้พบ ต้องใช้ไม้โกหกหลอกว่ามีธุระของหลวงธุรกิจ ฯ พี่ใหญ่ใช้มา แกจึงลงมาหาพูดกันไปพูดกันมาเป็นนานถึงได้ความจริง ตกลงว่าเราต่างคนต่างรักกันเดี๋ยวนี้ จันทรเล่าว่าอุไรพูดถึงลูกสาวคุณหญิงมะยมด้วย แกกลัวจะเกิดขัดข้องทางคุณแม่ ผมบอกกับแกว่าผมมีพี่ใหญ่เป็นที่พึ่ง เรื่องทางคุณ/*282แม่ไม่ต้องเอามาเป็นกังวล ถ้าพี่ใหญ่เห็นดีคุณแม่คงไม่ขัด เพราะเคยมีตัวอย่างมาแล้ว เมื่อคราวพี่ช่วงกับพี่ช้อย”
“แกจะให้พี่ทำอะไร”” พระอรรถคดี ฯ ถามเสียงต่ำสุด แม้กระนั้นยังรู้สึกว่าเสียงของตนสั่นเครือ
ชัดหัวเราะและว่า
“ผมเองก็ไม่รู้ รู้แต่ว่าพี่ใหญ่จะช่วยผมได้ เมื่อเด็กมาบอกว่าพี่ใหญ่มา ผมเกือบจะฉุดจันทรออกวิ่ง เพราะเรากำลังเถียงกันเรื่องคุณแม่กับคุณหญิงมะยมจนเกือบคอแห้ง” เบือนหน้ามาทางคู่รัก “เอาซี เรื่องอะไรที่เธอไม่เชื่อชัด เชิญถามพี่ใหญ่ดูซี คำตอบจะตรงกันไหม”
จันทรยิ้มและหลบตาลงอย่างเอียงอาย วิชัยผ่อนลมหายใจด้วยความลำบาก หันหน้าตรงไปทางจันทรในท่าเตรียมตอบคำถาม แต่หาอาจมองดูหน้าหล่อนเต็มตาไม่
“เท่านั้นเอง !” ชัดกล่าว ยิ้มอย่างมีชัย “พอตัวพยานมาถึงเธอก็เชื่อฉันได้โดยไม่ต้องซักพยานสักคำ” จับมือหล่อนเขย่าและบีบแรง “ร้ายกาจเหลือเกิน พูดอะไรก็ไม่เชื่อ หาว่าหลอกร่ำไป” แล้วมืออันขาวและเรียวดังลำเทียน ก็แนบอยู่กับริมฝีปากเขาโดยเจ้าของมือพยายามขัดขวางอย่างอ่อนแรง
พระอรรถคดี ฯ เงยหน้ามองดูฟ้า ครั้นแล้วก็ก้มดูดินมีความรู้สึกร้าวระบมทั้งกายและใจ ในที่สุดอาศัยความเข้มแข็งประจำนิสัย เขาพูดว่า
“เมื่อโจทก์ไม่ถาม หมายความว่าไม่ต้องการพยานแล้ว ขอลาไปธุระที่อื่นต่อไป”
พูดแล้วเขาก้มศีรษะให้หล่อน ชำเลืองดูดวงหน้าอันงามแฉล้มเป็นคำรบสุดท้าย แล้วก็ออกเดินโดยเร็ว
๒๕
เช้าวันรุ่งขึ้น วิชัยมิได้มีอาการผิดแผกกว่าที่เคยเป็นโดยอย่างใดอย่างหนึ่ง เมื่อดวงตะวันฉายแสงเพียงอ่อน ๆ บุรุษผู้นี้มีบุหรี่ที่จุดแล้วอยู่แล้วอยู่ในมือเดินดูต้นไม้ในบ้าน ครั้นได้เวลาอาหารเขาก็รับประทานร่วมกับมารดาและน้อง เสร็จแล้วก็แต่งตัวไปทำงานตามเวลา
ตรงกันข้ามนายร้อยตรีชัด ทั้งสีหน้าน้ำเสียงและกิริยา ล้วนแต่ผิดปกติ ทั้งชื่นบาน ทั้งตื่นเต้น ทั้งร้อนรี้ร้อนรน เมื่อพี่ชายอยู่ในสวน เขาก็ตามเข้าไปที่ในสวนและดูเหมือนจะได้พูด พูด บูด ให้พี่ชายฟังอยู่ตลอดเวลา ครั้นวิชัยขึ้นรถจะไปศาล ชัดก็ขอตามไปด้วยอีกคน
กิริยาอาการของชัดที่ตามติดพี่ชายอยู่เช่นนั้น คุณนายชื่นเห็นแล้วยิ้มด้วยความพอใจ เพราะว่าเป็นธรรมดาของแม่ เมื่อเห็นความรักที่ลูกต่อลูกแสดงต่อกันเป็นที่ชื่นตา ยิ่งกว่านั้น คุณนายชื่นเคยสังเกตเห็นว่า หมู่ไหนชัดเฝ้าเกาะพี่ชายอยู่ หมู่นั้นชัดจะหยุดเที่ยวไปพักหนึ่งและเวลากลับบ้านของวิชัย ก็เปรียบเหมือนนาฬิกาที่คอยเตือนชัดให้รู้จักเวลาที่ควรถึงบ้าน/*284ด้วยเหมือนกัน
ในส่วนเหตุผลและกำหนดกฎเกณฑ์ ที่ชัดจะโปไหนมาไหนกับพี่ชายใหญ่นั้น คุณนายชื่นมิได้ตระหนัก ท่านเชื่อเอาเองว่าชัดมีเวลารักพี่ติดพี่แล้วก็มีเวลาเบื่อพี่ห่างจากพี่ ดังที่ท่านเคยเห็นว่าเขาเป็นเช่นนั้น แม้กับตัวท่านเองผู้ซึ่งเป็นแม่ของเขา ทั้งนี้ก็มีส่วนแห่งความจริงอยู่บ้าง เว้นแต่ไม่จริงทุกคราวไป
ในเรื่องเช่นนี้ ช้อยมีอาการสอดส่องดีกว่ามารดาเพราะประการที่หนึ่งอาศัยเหตุตามที่ได้กล่าว ความสังเกตจดจำที่ได้ยินและได้เห็นเป็นคุณสมบัติส่วนหนึ่งของช้อยที่เกิดและเจริญขึ้น ตั้งแต่เมื่อหล่อนเป็นผู้ครองเรือน ประการที่สอง เมื่อสามีของช้อยหาชีวิตไม่แล้วก็มีบุรุษแต่เพียงคนเดียว คือพระอรรถคดีวิชัยที่ช้อยมอบให้ซึ่งความรักและความเชื่อมั่นในน้ำใจ จึงเป็นธรรมดาซึ่งหล่อนย่อมเอาใจใส่ ในความเป็นอยู่และการเกี่ยวข้องของเขาแก่คนอื่นอยู่เป็นนิจ ช้อยมักตั้งคำถามเมื่อเห็นช่องควรถาม ออกปากเตือนเมื่อเห็นควรที่จะเตือน ฝ่ายวิชัยแม้จะชังการกล่าวความดีของตัวกล่าวความชั่วของผู้อื่น แต่ก็ชังการกล่าวเท็จไม่น้อยไปกว่า ดังนั้นเมื่อช้อยเห็นกิริยาของชัดในตอนเช้าแล้ว จึงเกิดปัญหาขึ้นในใจว่า
“ตาชัดตั้งต้นประจบคราวนี้ พี่ใหญ่จะหมดเปลืองเข้าไปอีกสักเท่าใดหนอ?”
วันต่อมาชัดยังเคียงข้างพี่ชายไม่รู้ห่าง ยิ่งเพิ่มความอยากรู้ให้ช้อยเป็นทวีคูณ
วันหนึ่งในหมู่นี้ พระอรรถคดีวิชัยกลับจากที่ทำการตรงเข้าในห้อง ถอดเสื้อชั้นนอก ถอดถุงเท้า รองเท้าเสร็จแล้วก็เอนตัวลงบนเตียงนอน มือก่ายหน้าผากตาลอยจับอยู่ที่เพดานมุ้ง
เสียงฝีเท้าน้อย ๆ ซอยถี่เข้ามาในห้อง วิชัยแลไปดูแต่ยังไม่เปลี่ยนอิริยาบถ ก็ประคองแก้มเขาทั้ง ๒ ข้าง ส่วนแขนน้อย ๆ เท้าอยู่/*285บนหน้าอกเขา
พระอรรถคดี ฯ ยกแขนจากหน้าผาก เอกเขนกขึ้นและทำท่าจะจูบแก้มแม่หนูที่คลออยู่กับจมูก หนูนิดหัวเราะและหลบอย่างว่องไว แล้วอธิบายกิริยาปฏิเสธของตนโดยเร็ว
“ลุงหน้าดำ !”
เขายิ้มลักษณะเศร้าผิดจากที่แม่หนูเคยเห็น จับมือพลางจูบพลิกศีรษะมาแนบกับขาของเด็กและนิ่งอยู่ในท่านั้น
“แม่แอบดูที่ประตู !” เด็กน้อยตอบ แล้วก้มลงกระซิบที่หู “หนูอยากไปเตี้ยว”
“ไปเที่ยวที่ไหน?” วิชัยกระซิบเช่นเดียวกัน
“ไปไหน ๆ ๆ ๆ นั่งไปตะลุง”
“ลุงไม่สบายอยากอยู่คนเดียว ปิดประตูนอนไม่ให้ใครเห็นหน้า แต่หนูจะอยู่เป็นเพื่อนลุงก็ได้ อย่าเพ่อไปเที่ยวเลยนะชื่นใจของลุง”
มีอะไรอย่างหนึ่งในน้ำเสียงและแววตาของเขา ทำให้เด็กน้อยใจแห้งไปด้วย เพราะฉะนั้นถึงแม้จะประหลาดใจในคำปฏิเสธซึ่งแม่หนูไม่เคยได้รับจากลุงมาก่อน แม่หนูก็มิได้รบเร้าต่อไป พิศดูหน้าเขาอยู่ครู่หนึ่ง แล้วก็ถามขึ้นว่า
“ลุงไม่สบายแล้วตายไหมจ๊ะ?”
คำถามนี้เกือบทำให้วิชัยหัวเราะได้ กอดร่างอันกระจ้อยร่อยไว้แน่นพลางกล่าวตอบ
“คิดว่าไม่ตาย ถ้าลุงตายเวลานี้หลายคนจะลำบากหนูเป็นต้น” พูดแล้วก็ถอนใจ
“พ่อหนูยังตายเลย” หนูนิดเถียง “คุณยายบอกว่าพ่อกินยายาก”
“เพราะว่ากินยายากถึงได้ตายหรือจ๊ะ?” ดีแล้วหนูจำไว้แม่เขาให้กินยาละก็อย่าร้องไห้ ไม่ยังงั้นจะตายเหมือนพ่อ”
/*286มารดาของเด็กแสดงตัวให้ปรากฏอยู่ตรงช่องประตู เห็นพี่ชายนอนอยู่บนเตียง จึงเลยเข้ามาข้างในและถามว่า
“ไม่สบายหรือคะ พอกลับมาถึงก็นอนทีเดียว”
“เมื่อย” เป็นคำตอบสั้น ๆ
“เป็นไข้เส้นละกระมัง หนาวไหมคะ หน้าด๊ำดำ”
“อีกคนหนึ่งละ” วิชัยกล่าว ซ่อนความหงุดหงิดไว้โดยยาก “แม่ลูกช่างพูดเหมือนกันจริง เมื่อตะกี้จะจูบยายนิดแกไม่ยอมให้จูบ บอกว่าลุงหน้าดำ”
“ก็จริง ๆ นี่คะ หน้าตาพี่ใหญ่ไม่เหมือนทุกวัน เป็นอะไรแน่น่ะ”
วิชัยผลุดลุกขึ้นนั่งอย่างว่องไว “อะไรกันนะจะมาช่วยกันเกณฑ์ให้พี่เจ็บหรือนี่ผ่าซี เดี๋ยวก็จะเจ็บเสียจริง ๆ หรอก ยายนิดมีการถามว่าลุงจะตายไหมยังงี้”
ช้อยหัวเราะ แต่พร้อมกันนั้นสีหน้าของหล่อนก็เผือดไป หันไปว่าแก่ลูกว่า
“ถามอะไรอย่างนั้น ลุงตายหนูก็แย่น่ะซี แม่ตายเสียดีกว่า”
พระอรรถคดี ฯ ลุกขึ้นจากเตียงเดินมาที่โต๊ะเครื่องแป้ง หยิบหวีขึ้นหวีผม หนูนิดเดินต้วมเตี้ยมไปรอบห้อง เพื่อเสาะหาของต้องใจ ช้อยพิศดูหน้าพี่ชายในกระจก มองเห็นความเคร่งขรึมและเหี่ยวแห้งจนผิดตา ความจริงในระยะ ๒-๓ คืนที่แล้วมานี้ช้อยรู้ว่าวิชัยอดนอนมากเพราะเมื่อหล่อนตื่นขึ้นในตอนดึกแม้ล่วงยาม ๓ แล้ว หล่อนเห็นแสงไฟในห้องของเขายังเปิดสว่างทุกคืน ซึ่งหล่อนคาดว่าเขาคงจะนั่งเขียนเรื่องละครอยู่จึงไม่คิดเป็นการประหลาดแต่อย่างใด แต่บัดนี้เมื่อได้เห็นแววตาที่เคยร่าเริงสดใสกลายเป็นขุ่นมัว ผิดจากแววตาปกติของวิชัย ช้อยให้รู้สึกสนเท่ห์และเกิดกังวลขึ้นทันที เมื่อได้มองดูเขาอยู่ครู่หนึ่งแล้ว ช้อยเอ่ยถามขึ้นว่า
“หมู่นี้ตาชัดประจบพี่ใหญ่ตัวเป็นเกลียว เขาจะเอาอะไรที่พี่ใหญ่/*287อีกคะ”
วิชัยสะดุ้งจนช้อยมองเห็นได้ ก้มหน้ามองดูผ้าโต๊ะนิ่งอยู่อึดใจหนึ่ง จึงหันมาทางช้อย ตอบด้วยเสียงอันเบา
“เขารักจันทร”
ถึงคราวช้อยต้องสะดุ้งบ้าง แล้วย้อนถามไปทันที
“จริง ๆ หรือนี่ ที่ใคร ๆ เขาสงสัยน่ะถูกของเขาหรือ?”
“ถูกของเขาถูกของช้อยด้วย” วิชัยตอบหัวเราะในลักษณะฝืนจนช้อยเห็นแล้วให้รู้สึกเสียวปลาบในใจ “วันนั้นเอง พี่ไปพบเขาที่บ้านหลวงธุรกิจ ฯ เขาจูงกันมาหาพี่บอกว่าเขารักกันแล้ว”
“ต๊ายตาย !” ช้อยอุทานเกือบเป็นเสียงคราง “แล้วพี่ใหญ่ว่ายังไงยกให้เขาหรือ?”
วิชัยก้มหน้าลงต่ำ ช้อยไม่อาจเห็นความปวดร้าวในแววตาเขาได้ แต่น้ำเสียงของเขานั้นแสดงความรู้สึกตรงกับหัวใจ ฟังได้ถนัด
“พี่บอกแล้ว เขาจูงกันมาเล่าความจริงให้พี่ฟัง !” เงยหน้าขึ้นในทันที ทันใดขณะที่พูดต่อ “มันน่าประหลาดหรือที่จันทรรู้จักชัดเท่ากับพี่แล้วแกรักชัด ไม่น่าประหลาดเลย เพราะเช่นนั้นใคร ๆ เขาก็ทายถูก”
“โธ่ ก็ผู้หญิงอื่นมีถมไป ทำไมตาชัดถึงต้องแย่งพี่ใหญ่” ช้อยกล่าว น้ำเสียงแสดงความขัดแค้นอย่างที่สุด “อะไร ๆ ก็ให้ทั้งนั้น ยังไม่พออีกหรือ”
วิชัยยิ้มอย่างน่าสมเพช “คนที่เคยให้จะต้องให้ไปจนตาย” เขาพูดเรียบ ๆ
“แล้วคนที่เคยเอาได้ก็เอาร่ำไปยังงั้นซี คนเวร”
“แต่เรื่องนี้โทษตาชัดไม่ได้ เพราะแกไม่รู้ ผู้หญิงคนนี่ทั้งสวยทั้งน่ารัก ใครเข้าใกล้ก็จำเป็นต้องหลง”
“แต่ตาชัดควรจะดูตาม้าตาเรือบ้าง ผู้ชายด้วยกันช่างไม่รู้ท่ากันบ้างหรือ แต่คนที่เขาเห็นที่ใหญ่เผิน ๆ เขายังอ่านออก พี่ใหญ่ก็เหมือนกับ/*288คนที่ไม่มีตา ไหนยืนยันกับดิฉันเมื่อวานนี้เองว่า ตาชัดยังไงก็ไม่รักผู้หญิงอย่างจันทร !”
วิชัยถอนใจยาวแล้วพูดอย่างหมดอาลัย
“นั่นแหละ อะไรที่พี่ยืนยันมันไม่จำเป็นจะต้องถูกไปทุกที เพราะฉะนั้นมันถึงต้องเป็นอย่างนี้”
ช้อยนั่งลงกอดเข่าหลังพิงฝาเงียบไปครู่หนึ่ง แล้วก็เอ่ยขึ้นอีก
“ตกลงว่าเขารักกันแล้วพี่ใหญ่จะแก้ไขอย่างไร?”
“แก้อะไร?” น้ำเสียงวิชัยแสดงความพิศวง “แก้คนที่เขารักกันแล้วให้หายรักยังงั้นหรือ พูดเป็นบ้าไปได้”
“ก็พี่ใหญ่ก็รักจันทรเหมือนกันนี่ รักเอามากเสียด้วยซี ตั้งแต่เกิดเรื่องมาจนถึงวันนี้ เพียง ๓ วันเท่านันพีใหญ่ยังทรุดโทรมจนผิดตา ดิฉันนึกสงสัยอยู่แล้วทีเดียว ต้องคิดอ่านแก้ซีคะ พี่ใหญ่เป็นคนรักก่อน จะให้เขามาแย่งไปเสียยังไง”
พระอรรถคดี ฯ สะบัดหน้าอย่างฉุนเฉียว “นี่จะมายุให้พี่เสียคนหรืออย่างไร ชัดแย่งจันทรจากพี่เพราะความไม่รู้ แกก็ไม่มีบาป ส่วนพี่สิรู้แล้วจากปากน้องเอง น้องวิ่งมาขอร้องให้ช่วยเสียด้วยซ้ำ พี่จะกลับไปแย่งน้องอีก มันมิเลวยิ่งกว่าสัตว์หรือ”
“ไม่เลว มีหนทางที่จะทำโดยไม่มีใครจะว่าพี่ใหญ่เลวไม่ได้” ช้อยยืนยันไม่ลดละ แสดงความบึกบึนในนิสัยเต็มตัว “ถ้าเป็นดิฉันจะแย่งจันทรกลับมาโดยไม่ต้องทำอะไรเลย คิดดูทีหรือ เวลานี้คุณแม่กำลังจะหมั้นผู้หญิงให้ชัดอยู่แล้ว ชัดกลับไปรักจันทร ใครจะเป็นคนจัดการให้ แล้วถ้าไม่มีใครจัดการชัดจะได้จันทรมาโดยอย่างไร ลงท้ายเรื่องก็จะเหลวไปเอง”
“เรื่องมันอาจจะไม่เหลว แต่มันจะเหลวด้วยกันทั้ง ๒ ฝ่าย ไม่มีใครจัดการ เด็กรักกัน มันก็จะตามกันมาจะว่ายังไง?”
“อุ๊ ไม่ต๊ามไม่ตาม ตามไม่ได้ จันทรไม่ใช่เด็กหัวแข็ง อ่อนแอปั๊วเปี๊ย/*289ออกจะตาย แล้วผู้ใหญ่เขาก็ไม่โง่ ถ้าเขารู้เรื่องเมื่อไร ที่เขาจะยอมให้ติดต่อก้นได้น่ะอย่าหมายเลย”
“ถ้าเช่นนั้นผู้หญิงก็จะมีแต่ตรอมใจ ข้างผู้ชายก็จะเตลิดเปิดเปิงใหญ่ น้ำใจเราจะทนนิ่งดูความทุกข์ของเด็กหรือ”
“โอ๊ย ทุกข์ไม่ทุกข์ ตรอมก็ไม่ตรอม จันทรไม่ใช่ผู้หญิงชนิดที่จะยอมตายเพราะความรัก ตาชัดยิ่งไม่ยอมใหญ่ ถ้าจะเตลิดก็เพราะสันดานมันจะเป็นเอง ดิฉันเอาหัวเป็นสินพนัน ๓ เดือนเท่านั้น ถ้าคน ๒ คนนี่ยังไม่ลืมกันละก็ พี่ใหญ่ตัดเอาหัวดิฉันไปเถอะ พิโธ่ดิฉันรู้จักจันทรดีนี่นา แกก็เหมือนนุ่นหรือสำลีเรานี่เอง ลมพัดไปทางไหนก็ปลิวไปทางนั้น ดิฉันไม่เชื่อสักนิดว่าแกรักชัดมากกว่าพี่ใหญ่ แต่ว่าชัดเป็นคนพูดก่อนแกก็ตกลงกับชัดก่อนเท่านั้นเอง”
ชั่วเวลา ๒-๓ นาทีที่โต้แย้งกันอย สีหน้าวิชัยเปลี่ยนไปหลายครั้ง ในนาทีสุดท้ายหัวใจเขาเต้นแรงขึ้นอย่างประหลาด แต่ในที่สุดหิริและโอตตัปปะมีอำนาจเหนือความรู้สึกใด ๆ วิชัยจึงส่ายหน้าแล้วพูดว่า
“หยุดพูดกันถึงเรื่องนี้กันเสียทีดีกว่า พูดมากคิดมากบาปแก่ใจเปล่า ๆ พี่ตกลงกับชัดไว้แล้วว่าจะจัดการให้เรียบร้อย”
ช้อยมองดูพี่ชายเขม็ง “รับจะจัดการให้เขาด้วย” หล่อนร้องเสียงดังแล้วนึกต่อในใจ “พ่อคนใจพระยังงั้น มาทำหน้าแห้งเอาแก้วอะไร”
“ตาชัดสัญญากับพี่ด้วยเกียรติของทหารและลูกผู้ชายว่าจะไม่เที่ยวเสเพลและเป็นหนี้ใคร เพราะความเหลวแหลกตั้งแต่นี้ต่อไป พี่สัญญากับเขาว่า จะจัดการเรื่องนี้โดยตลอด วันนี้จะไปพูดกับอุไร คิดว่าจะไม่ลำบากยากเย็นนัก หนักใจอยู่นิดเดียวที่ตรงคุณแม่ ไม่รู้ท่านจะมาท่าไร”
“ฉันจะยุคุณแม่ให้ขนาบใหญ่ อยากทำเป็นคนวิเศษ” ช้อยบอกแก่ตัวเอง แล้วหล่อนนิ่งเสียเหมือนไม่สนใจในคำพูดของเขา
วิชัยยังยืนนิ่งตาลอยอยู่อีกครู่หนึ่ง ครั้นแล้วเขาเดินไปหยิบผ้าเช็ด/*290ตัวขึ้นพาดบ่า และตบศีรษะหนูนิดผู้กำลังใช้กลักไม้ขีดสร้างบ้านอยู่ตรงกลางห้อง แล้วก็ออกประตูไป
ชัดกลับจากกระทรวงก่อนที่วิชัยจะออกจากบ้าน ๒ พี่น้องพูดจากันอยู่ครู่หนึ่งแล้วผู้เป็นพี่ก็ขึ้นรถไป ส่วนช้อยมีใจอันปราศจากความสงบ จะนั่งนิ่งอยู่กับที่หาได้ไม่ จึงเตรียมตัวจะออกจากบ้านทางประตูหลัง
ประจวบเหมาะพอพบกับเด็กคนใช้ในบ้านคุณแม้น ช้อยจึงถามว่า
“จะไปไหน มาหาฉันหรือ?”
เด็กนั้นย่อตัวลงส่งกระดาษชิ้นน้อยให้แทนคำตอบ
กระดาษนั้นบรรจุข้อความสั้น ๆ ดังนั้น
“อนงค์คิดถึงพี่ช้อย ให้อนงค์ไปหาได้ไหมคะ หรือจะมาหาอนงค์ที่บ้านคุณอาได้ก็ดี คุณอาท่านไม่อยู่
อ.”
อ่านจบแล้วช้อยยิ้มออกได้ กล่าวคำขอบใจแล้วก็ตอบให้เด็กล่วงหน้าไปก่อน
พอออกจากประตูผ่านตรอกเล็กซึ่งเป็นทางสาธารณะ เข้าในรั้วชบาโดยช่องน้อยที่เจ้าของบ้านทำไว้สำหรับศิษย์เก่าโดยตรง ช้อยก็มองเห็นอนงค์คอยอยู่ที่นั่นแล้ว หญิงสาวนอนอยู่บนเสื่อเหนือพื้นดินอันปกคลุมด้วยหญ้าตรงใกล้ต้นฝรั่งซึ่งมีกิ่งโค้งค้อมลง ปกคลุมหลังคากรงนกไว้กิ่งหนึ่ง เมื่อช้อยเห็นอนงค์ก็ลุกขึ้นนั่ง ประณมมือไหว้พลางพูดว่า
“แหมไม่ได้พบพี่ช้อย ๔ วัน คิดถึงเหลือเกิน”
“ขอบใจค่ะ พี่ก็คิดถึงเธอเหมือนกัน” ผู้มีอาวุโสตอบ นั่งลงข้างตัวอนงค์ “พี่กำลังจะมาที่นี่อยู่แล้ว เมื่อเด็กของเธอไปพบพี่”
“จะมาหาคุณอาหรือคะ เออพี่ช้อยก็จำไม่ได้เหมือนกันหรือคะ ว่าวันนี้วันพระ นึกว่าอนงค์โง่คนเดียวอีก”
“จำได้ แต่พี่อยากหาที่นั่งเงียบ ๆ อยู่ในบ้านอึดอัดหาที่สงัดนั่ง/*291คนเดียวไม่ได้”
อนงค์เอนตัวลงนอนศีรษะหนุนแขนมองดูสิ่งต่าง ๆ ที่อยู่ในระดับสายตา ยิ้มอย่างผาสุกระบายอยู่ทั่ววงหน้า
ทางด้านปลายเท้าที่อนงค์นอนอยู่ กับด้านข้างซ้ายมือ มีลานหญ้าเตียนแผ่ไปจดรั้วบ้าน ต้นไม้เพิ่งสอนเป็นปลูกอยู่ประปรายในระยะห่าง ๆ กัน ทางเบื้องขวาห่างจากขอบเสื่อประมาณ ๒ ศอก เป็นที่ตั้งกรงนกขนาดใหญ่ มีลวดตาข่ายเป็นขอบล้อมต้นไม้เล็ก ๆ ซึ่งสรรค์ไว้เพื่อความสำราญของเจ้าสัตว์มีปีกเปิดหลังคาเป็นช่องจำเพาะ ปลายกิ่งลอดออกได้ นกน้อยต่างพรรณต่างลักษณะโลดเต้นโผผินไปมา ส่งเสียงจุ๊กจิ๊กสลับกับเสียงแกรกกรากแห่งใบไม้ซึ่งต้องลมโบกโบยอยู่ไสว ห่างจากที่กรงนกตั้งอยู่ทางเบื้องศีรษะของอนงค์ ลานหญ้าทอดยาวไปจรดถนน ถนนนั้นล้อมรอบตัวเรือน มีกอแก้วกับกอพุทธชาดปลูกสลับกันไว้ในระยะพองามตาม ๒ ข้างริมถนนนี้
หญิงสาวผู้เป็นหลานท่านเจ้าของบ้านพูดขึ้นว่า
“อนงค์คอยพี่ช้อยกับคุณพระอยู่เป็นหลายวัน ไม่เห็นไปสักที ในที่สุดก็นึกว่าคุณพระเห็นจะลืมเสียแล้ว และพี่ช้อยก็คงจะมีงานติดขัด วันนี้พี่จำลองชวนไปบ้านคุณหญิงรานรอน ฯ เผอิญพบพี่แสวงไปป้ออยู่ที่นั่นก่อนแล้ว เลยทิ้งพี่ชาย ๒ คนไว้ด้วยกัน อนงค์เตลิดมานี่ คุณพระลืมเรื่องที่รับว่าจะพาหนูนิดไปหาอนงค์เสียแล้ว จริงไหมคะ พูดถึงบ้างหรือเปล่า?
“พูดในวันรุ่งขึ้นจากคืนที่รับปากกับเธอ”
“แต่กว่าจะวันนี้คงลืมเสียสนิทแล้ว”
ช้อยส่ายหน้าช้า ๆ “ต้องลืมอยู่เองเธอ” หล่อนตอบ “พี่ใหญ่กำลังมีเรื่องยุ่งอย่างร้ายที่สุด”
อนงค์ยันตัวขึ้นเอกเขนก น้ำเสียงของช้อยทำให้หล่อนตกใจและเมื่อมองดูหน้าช้อยเล่า ก็เห็นเคร่งขรึมและสลดผิดธรรมดา เกิดความวิตกราว/*292กับได้ฟังข่าวร้ายเกี่ยวแก่ญาติสนิท จึงถามออกไปโดยเร็วว่า
“เรื่องอะไร?”
“คนที่ใกล้ชิดเธอที่สุด และที่รักเธอที่สุดเป็นคนเบียดเบียนความสุขของเธอ เวลานี้พี่กลุ้มใจเหลือเกิน อยากจะหนีไปไหน ๆ เสีย ไม่อยากเกี่ยวข้องกับใคร เห็นอะไรมันบ้าไปหมด”
คำตอบของช้อยไม่ทำให้อนงค์ฉลาดขึ้น หากเพิ่มกระหายอยากจะรู้และความร้อนใจให้เป็นทวีคูณ แต่ก่อนงค์หาใช่บุคคลชนิดที่จะปล่อยความกระหายให้มีอำนาจเหนือจรรยา หล่อนจึงรอฟังอยู่เงียบ ๆ
ช้อยเอ่ยถามขึ้นว่า
“หมู่นี้เธอเห็นจะไม่ค่อยพบตาชัดกระมัง?”
“ตั้งแต่วันเกิดมาแล้วยังไม่ได้พบเลย”
“ก่อนนั้นล่ะคะ?”
ก่อนนั้นก็ราว ๓-๔ วันได้พบกันที ชัดไปคลับเสมอนี่คะ”
ช้อยนิ่งไปครู่หนึ่ง ภายหลังจึงพูดขึ้นอีก
“พี่อยากจะถามอะไรเธอสักหน่อย แต่เกรงใจเหลือเถิน กลัวเธอจะเข้าใจพี่ผิดไป”
อนงค์ตอบในทันทีว่า
“ถามเถอะค่ะ ไม่ต้องเกรงใจ อนงค์นับถือพี่ช้อยเหมือนพี่ของอนงค์แท้ ๆ และจะไม่แกล้งเข้าใจอะไรให้ผิดไปจากความจริงไปเลย”
“ขอบใจมาก ถ้ายังงั้นพี่จะถาม ขอโทษนะอย่าว่าพี่ก้าวก่าย อันที่จริงฝ่ายหนึ่งก็เป็นน้องของพี่ ส่วนเธอถึงไม่ใช่ พี่ก็รักเธอเหมือนน้อง นี่พี่พูดจริง ๆ นะ พี่เคยนึกอยากได้เธอเป็นน้องเสียเหลือเกิน....พี่อยากรู้ว่า....เธอกับตาชัดน่ะ....”
“รักกันหรือเปล่า?” อนงค์ต่อโดยเร็วพร้อมกับหัวเราะน้อย ๆ “ถ้ารักกันอนงค์จะเป็นน้องพี่ช้อยสมใจ ยังงั้นหรือคะ? แหม ! อนงค์เสียใจเหลือ/*293เกิน ความจริงชัดกับอนงค์ก็ชอบกัน หากเกือบ ๆ จะรักกัน แต่ยังไม่ได้รัก แต่เดี๋ยวนี้อนงค์ไม่แน่ใจเสียแล้วว่าเราจะไม่รักกันอย่างที่อนงค์จะเป็นน้องพี่ช้อยเสียแล้ว ให้อนงค์ได้เป็นน้องโดยไม่ต้องรักกับชัดไม่ได้หรือคะ?”
อีกฝ่ายหนึ่งยิ้มนิดหนึ่งและตอบว่า
“เป็นน้องด้วยใจเรารักกันนั้น เดี๋ยวนี้เธอก็เป็นอยู่แล้ว แต่พี่ขอถามอีกสักคำเถอะ เมื่อเกือบจะรักกันอยู่แล้วทำไมจึงกลายเป็นอย่างอื่นไปเล่า”
อนงค์นิ่งอยู่อึดใจหนึ่ง หล่อนควรจะให้คำตอบแก่ช้อยผู้พี่ของชัดดังที่ได้ให้แล้วแก่พี่ชายของหล่อนเองหรือ? เห็นจะไม่สู้เหมาะนัก คิดดังนั้นแล้วอนงค์จึงหัวเราะพลางกล่าวว่า
“ยังไงก็ไม่ทราบค่ะ เห็นจะเป็นเพราะในเดือน ๒ เดือนนี้ อนงค์เกิดเป็นโรคแก่ขึ้นมาอย่างมากหรือยังไงแหละค่ะ”
“เธอหมายความว่ากระไร?”
หญิงสาวหัวเราะอีก “หมายความว่าตัวอนงค์เป็นผู้ใหญ่เกินไปที่จะแต่งงานกับเด็กน่าเอ็นดูอย่างชัดน่ะซีคะ”
ช้อยมีอาการงงยิ่งขึ้น ในที่สุดจึงตั้งคำถามใหม่
“ชัดเขารักเธอหรือเปล่า?”
อนงค์อึ้งเป็นครั้งที่ ๒ ก่อนที่จะตอบว่า
“ก็....ก็เห็นจะเป็นบ้างค่ะ เพราะว่า....คนหนุ่ม ๆ ที่คบกับอนงค์เขามักจะบอกว่าเขารัก เขาจะรักจริงหรือรักแต่ปากก็ไม่ทราบเขานะคะ แต่ตัวอนงค์เองยังไม่เคยรับรักของใครเลย”
สีหน้าช้อยแสดงความยุ่งใจยิ่งขึ้น “ลงท้ายใครเคราะห์ร้ายมากกว่าเพื่อน?” หล่อนพึมพำ
อนงค์ลุกขึ้นนั่ง คิ้วขมวดเล็กน้อย แต่หล่อนหัวเราะพร้อมกับพูดว่า
“อนงค์ซีคะ เพราะว่าฟังพี่ช้อยพูดอยู่นานแล้วยังไม่เข้าใจสักทีว่ามีเรื่องอะไรเกิดขึ้นแก่ใคร?”
/*294“พี่จะเล่าให้ฟังเดี๋ยวนี้ ประมาณ ๒-๓ เดือนมานี่ คุณแม่ชอบใจผู้หญิงคนหนึ่งจะขอให้ตาชัด พวกเรามีพี่ใหญ่เป็นต้นไม่เห็นด้วยเลย เพราะตาชัดเขาไม่ชอบเราก็เห็นใจเขา พี่ใหญ่ผิดใจกับคุณแม่เพราะเรื่องนี้นับหนไม่ถ้วน แต่ลงท้ายพ่อชัดทำพี่ใหญ่เสียเจ็บ พี่ใหญ่รักแม่จันทรใคร ๆ เขารู้กันทั้งนั้น มีแต่พ่อชัดคนเดียวไม่รู้ เกิดรักแม่จันทรขึ้นบ้าง พี่ใหญ่เลยสิ้นท่า เวลานี้เหมือนคนจวนจะตาย เห็นแล้วทุเรศเหลือกำลัง”
ช้อยพูดจบแล้วก็ชำเลืองดูอนงค์ แต่เพื่อนสาวของหล่อนนั้นนั่งก้มหน้ามือแกะเสื่อง่วนอยู่ ราวกับเพลินในการเล่นนั้นเสียเต็มที
๒๖
ปฐมเหตุที่พาพระอรรถคดี ฯ ไปหานางธุรกิจ ฯ นั้น ยังความประหลาดใจให้เจ้าของบ้านเป็นล้นพ้นถึงกับหลวงธุรกิจ ฯ แสดงความกระวนกระวายออกนอกหน้า และภรรยาก็ถามด้วยเสียงดังและแหลม จนกลายเป็นเสียงหลง
“ขอจันทรให้คุณชัด ! คุณพระขอให้คุณชัด ! นี่ยังไงกั๊น !!!”
พระอรรถคดี ไม่มุ่งหมายจะเข้าใจคำพูดประโยคนี้ รีบยืนยันรับรองอีกครั้งอย่างแข็งแรง
ภรรยามองสามีเป็นเชิงปรึกษา หลวงธุรกิจ ฯ สั่นศีรษะอย่างไม่รับรู้ อุไรก็ทำท่าสิ้นปัญญา ในที่สุดจึงตอบได้แต่เพียงว่า
“ขอให้ดิฉันตรึกตรองก่อน”
ครั้นวิชัยได้นั่งพูดจาอยู่นานพอควรแล้ว เมื่อเขาจะลากลับ อุไรจึงได้พูดแก่เขาว่า
“โปรดบอกคุณช้อยด้วยนะคะ ว่าดิฉันคิดถึงมากหมู่นี้แกหายไปนาน /*396ไม่เยี่ยมกรายมาที่นี่บ้างเลย”
และเมื่อวิชัยกำลังลงบันได หล่อนตะโกนซ้ำตามหลังเขามาอีก
“ดิฉันอยากให้มาเร็ว ๆ จะมาได้เมื่อไรขอให้โทรศัพท์บอก ดิฉันจะส่งรถไปรับ โปรดบอกให้ได้นะคะ”
ในเวลาที่ทำหน้าที่เถ้าแก่ ขอหญิงที่ตนรักให้แก่คนที่ไม่ใช่ตนเอง ความปวดแสบภายในทำให้วิชัยรู้สึกว่าเหมือนตนกำลังเชือดเนื้อของตนยื่นให้คนอื่นทีละชิ้น ๆ ถ้าจะรวมเอาความอดทนทั้งหมดที่เคยใช้ชีวิตก็ยังจะไม่ถึงกะฝีกหนึ่งที่ได้ทนเพื่อทำหน้าที่ต่าง ๆ กล่าวแล้วให้ลุล่วงไปด้วยดี เหตุฉะนั้นเมื่อนั่งรถมาตามลำพังตัว แน่ใจว่าไกลจากการเพ่งดูแห่งสายตามนุษย์ วิชัยให้นึกใคร่ที่จะยืมวิธีแก้กลุ้มของผู้หญิงมาใช้แก้ความละห้อยละเหี่ยท้อแท้ใจของตนเองสักพักหนึ่ง
แต่เขามิทำได้ดังนั้น ตรงกันข้าม แม้เมื่อออกจากบ้านหลวงธุรกิจ ฯ แล้ว วิชัยพายานร่วมใจแล่นไปนอกทางที่กลับบ้าน ประสงค์จะตากลมให้ความหนักอึ้งในสมองน้อยลง เขายังต้องเปลี่ยนความคิดและเปลี่ยนทางใหม่ ภายในเวลาไม่ถึง ๑๐ นาที ด้วยนึกถึงน้องชายผู้ซึ่งคงจะคอยฟังข่าวจากเขาด้วยความร้อนใจ
จริงดังวิชัยคาด พอเลี้ยวรถเข้าประตูบ้านก็เห็นชัดเดินส่ายอยู่บนถนน และวิ่งมาเกาะรถพี่ชายอย่างรวดเร็ว
“ว่ายังไงครับ สำเร็จไหม”
วิชัยใช้ตวงตาอันแห้งแล้งมองดูน้องนิดหนึ่ง แล้วตอบว่า
“เขาขอผลัดตรึกตรองดูก่อน”
รถแล่นเข้าโรงแล้ว ดับเครื่องเสร็จ วิชัยทิ้งแขนซ้ายลงข้างตัว มือขวาลูบผมอย่างอ่อนแรง
“เขาขอผลัดกี่วัน?”
“ไม่ได้กำหนดกี่วัน พี่สังเกตดูท่าทางเขาประหลาดใจมากทั้งคู่ ก็เลย/*297ไม่กล้าเซ้าซี้ แกต้องทำใจเย็นหน่อยอย่าร้อนรนมากเกินไป เมื่อเด็กรักแกแล้วเชื่อว่าอย่างไรผู้ใหญ่คงไม่ขัดขืน”
“เขาถามถึงเรื่องลูกสาวคุณหญิงรานรอนหรือเปล่า?”
“ไม่ได้ถาม ไม่ถามอะไรเลย พี่เองยังนึกแปลกใจ เพราะได้เตรียมคำตอบไว้พร้อมแล้ว แต่ถึงเวลาเข้าจริงกลับผิดคาด”
“ท่าทางเขารังเกียจผมไหม?”
วิชัยสั่นศีรษะ “พี่จับความคิดอะไรของเขาไม่ได้สักอย่าง จับได้แต่ว่าเขาตกใจมากทีเดียว”
ชัดใช้มือเปิดและปิดประตูรถเล่นอยู่พักหนึ่ง ภายหลังเขาถามว่า
“ในระหว่างนี้ผมไปหาจันทรได้บ้างไหม ไม่ได้พบแก ๔ วันเข้าวันนี้ คิดถึงเหลือเกิน”
วิชัยลงจากรถและปิดประตูดังปังใหญ่ เม้มริมฝีปากนิ่งอยู่จนเดินพ้นโรงรถมาแล้วจึงได้ตอบว่า
“ทำตัวให้มีความอดทนหน่อยซี กำลังอยู่ในระหว่างหัวเลี้ยวหัวต่อ จะเอาแต่ใจของตัวฝ่ายเดียวยังไม่ได้....นี่คุณแม่ทำอะไรอยู่รู้ไหม?”
“อบน้ำอบครับ พี่ใหญ่พบจันทรหรือเปล่า?”
“ไม่ได้พบ อยากรู้ว่าช้อยอยู่ที่ไหน”
“ผมยังไม่ได้พบพี่ช้อยเลย แต่เมื่อกี้เห็นยายนิดวิ่งเล่นอยู่ทางหลังเรือน บางทีพี่ช้อยจะอยู่ที่นั่นกระมัง--ทำไมเขาถึงตกใจนักนะ เขาเห็นแปลกหรือที่เรารักกัน เขาไม่อยากยกให้หรือครับ พี่ใหญ่เห็นเป็นยังไง?”
วิชัยสาวเท้าเร็วเข้า “บอกแล้วว่าจับความคิดเขาไม่ได้เลย” น้ำเสียงที่ตอบค่อนข้างกระด้าง “ทำใจเย็น ๆ ไว้ก่อนเถอะน่ะ ทางโน้นเขาคงไม่กระไรนักหรอก สำคัญทางเรามากกว่า แกอย่าลืมคำที่สัญญาไว้กับพี่ ต้องทำให้คุณแม่เห็นแกเป็นคนดีกว่าแต่ก่อน ถ้ามิฉะนั้นเรื่องของเราจะลำบากยิ่งขึ้น”
“กลุ้มใจ!” ชัดบ่นพลางหัวเราะปร่า ๆ “อยากรู้ว่าเขาคิดยังไง แล้ว/*298เราจะต้องเดินไม้ไหน ผมรู้ว่าพี่ใหญ่รับแล้วยังไงเรื่องก็คงสำเร็จ แต่ก็อดใจร้อนไม่ได้”
บุรุษทั้ง ๒ เดินพ้นมุมเรือนมาแล้วเมื่อวิชัยตอบแก่น้องว่า
“เรื่องสำคัญอยู่ที่ตรงคุณแม่ ถึงท่านจะไม่ทำอะไรแกก็ขออย่าให้ท่านลุกขึ้นขวางทางของแกเท่านั้น เราต้องช่วยกันระวังดี ๆ หน่อย”
ในที่นั้นหนูนิดอุ้มตุ๊กตาตัวหนึ่งเดินไปมา และร้องเพลงกล่อมเสียงแจ๋วดังก้องไปทั่วบริเวณ วิชัยเรียกชื่อหลานแล้วก็ถามว่า
“แม่เขาอยู่บนเรือนหรือ?”
หนูนิดหันมามองดู เป็นห่วงน้องสมมุติที่อยู่ในวงแขนว่าจะตกใจตื่น จึงสั่นศีรษะและไม่ตอบว่ากระไร
“คุณช้อยไปบ้านโน้นเจ้าค่ะ” พี่เลี้ยงของเด็กตอบแทน
“เอ๊ะ วันนี้วันพระ เจ้าของบ้านมักไม่อยู่บ้าน ช้อยไปหาใครหรือจะหนีลูกไปเข้าฌานตามเคย” หันมาทางน้องชาย วิชัยพูดสืบไป “พี่จะไปบ้านโน้น”
ชัดพยักหน้าแล้วกลับไปทางเก่า
แต่พอก้าวเท้าล้ำเขตรั้วชบา พระอรรถคดี ฯ ก็มีอาการชะงักและบอกแก่ตัวเองว่า “เราผิดเสียแล้ว !” ทั้งนี้เป็นเพราะแทนที่จะพบน้องสาวคนเดียวดังคาด วิชัยมองเห็นอนงค์ซึ่งนั่งหันหน้ามาทางเขาพอดี
หญิงสาวกำลังอยู่ในท่าฟังอย่างตั้งใจ พอแลเห็นพระอรรถคดี ฯ หล่อนก็เอื้อมมือสะกิดขาช้อยและพูดเสียงดังว่า
“เชิญซีคะ ดิฉันกำลังคิดถึงคุณพระอยู่ทีเดียว”
ช้อยเหลียวไปดู และถ้าวิชัยอยู่ในระยะใกล้กว่านั้นสักหน่อย เขาจะเห็นรอยพิรุธในสีหน้าน้องได้ถนัด อย่างไรก็ตามช้อยได้ส่งเสียงออกไปว่า
“แหม พี่ใหญ่กลับเร็วจริง จะมาหาคุณครูหรือคะ เก้อเป็นคุณอนงค์อีกคนหนึ่งแล้ว”
/*299วิชัยเดินมาใกล้จะถึงเสื่อ ก็ลดตัวลงนั่งพับเพียบอยู่
“ถามข่าว อาหารว่างของดิฉันทำให้คุณพระเดือดร้อนอย่างไรหรือเปล่าคะ?” หญิงสาวพูดเสียงแจ่มใสตามเคย แต่ดวงตาของหล่อนนั้นจับดูวิชัยอย่างพินิจพิเคราะห์
พระอรรถคดี ฯ ทำสีหน้าให้ชื่นใจแล้วตอบว่า
“ของดี ๆ อย่างนั้นจะทำความลำบากให้ใคร รับประทานอร่อยแล้วก็อิ่มสบาย”
“แต่บางคนรับประทานผิดเวลาละก็มักจะเกิดเหตุนี่คะ”
“เคยเสียแล้วจะเป็นไรไป ฉันเองคืนไหนนอนดึกมักจะต้องรับประทานอะไรนิด ๆ หน่อย ๆ เวลาดึกด้วย ไม่ยังงั้นก็หิว”
“เรื่องละครของคุณพระไปได้ถึงไหนแล้วล่ะคะ?”
วิชัยสั่นศีรษะ “ไม่ค่อยคืบออกไปได้เลย”
“แต่ก็คงไปได้ไม่น้อย พี่ช้อยบอกดิฉันว่าคุณพระทำงานอยู่จนดึกทุกคืน”
ฝ่ายชายเลิกคิ้วและหันไปทางน้องสาว “ทำไมถึงรู้?” เขาถาม
“พิโธ่ !” ช้อยอุทาน น้ำเสียงสนิทสนมเช่นเดียวกับอนงค์ “พี่ใหญ่ถ้าจะนึกว่าดิฉันเหมือนยายนิด ลงได้หลับแล้วหลับเรื่อยจนเช้า เวลาดึกดิฉันตื่นขึ้นเสมอ แสงไฟห้องพี่ใหญ่สว่างออกจ้าจะไม่รู้ยังไง”
พระอรรถคดี ฯ ก้มมองดูหญ้า อนงค์กับช้อยมองสบตากัน ช้อยส่ายหน้า อนงค์พูดขึ้นอีก
“คุณพระเมื่อไรจะพาหนูนิดไปบ้านดิฉันล่ะคะ คอยมาเป็นหลายวันแล้ว ต่อว่าพี่ช้อยก็ว่าไม่สะดวก เพราะคุณพระไม่พาไป”
วิชัยเงยหน้าขึ้นมองดูช้อย ฝืนยิ้มเท่าที่กำลังใจอันเหลืออยู่เพียงเล็กน้อยจะช่วยให้ฝืนได้แล้วก็ถาม
“จะไปเมื่อไหร่ล่ะ หรือรอให้ช็อกโคเล็ตยายหนูหมดเสียก่อน”
/*300อนงค์หัวเราะอย่างชอบอกชอบใจ “อีกสักกี่วันถึงจะหมดล่ะคะ?” หล่อนถาม
“อีกสัก ๗-๘ วันกระมัง”
“ช้าไปหน่อย” หญิงสาวกล่าว “แต่ไม่เป็นไร ไปช้าดีกว่าไม่ไปเสียเลย ดิฉันมีเรื่องอยากจะถามเพื่อเป็นความรู้ ได้เรียนให้ทราบแล้วไม่ใช่หรือคะ”
พระอรรถคดี ฯ พยักหน้านิดหนึ่งและว่า “แต่ยังไม่ได้บอกว่าจะถามเรื่องอะไร ควรจะบอกเสียด้วย ก่อนจะไปได้เปิดตำราหาคำตอบไว้”
อนงค์ยิ้มกับเขาอย่างงดงามที่สุดแล้วก็นิ่งอยู่
แต่พอพระอรรถคดี ฯ หยุดพูด อาการยิ้มหัวในสีหน้าซึ่งมีอยู่น้อยที่สุดแล้วนั้นก็อันตรธานไปจนสิ้น ทำให้อนงค์สำนึกได้ว่าวิชัยต้องพยายามฝืนตัวสักเพียงใดอันที่จะพูดเล่นเจรจากับหล่อน ครั้นสำนึกได้เช่นนั้นแล้วไม่เห็นเป็นการสมควรที่จะกะเกณฑ์--แม้ว่าจะเป็นโดยทางอ้อม-ให้เขาต้องฝืนต่อไป หล่อนจึงขยับตัวคุกเข่าและพูดว่า
“อนงค์จะกลับบ้านเสียที ถ้าอยู่จนค่ำกว่านี้ คุณอามาพบจะถูกดุว่านั่งรถคนเดียวค่ำ ๆ มืด ๆ อีก พี่ช้อยต้องถือว่าเป็นเจ้าของบ้านนี้ไม่น้อยกว่าอนงค์นะคะ มิฉะนั้นอนงค์จะเป็นคนไม่มีกิริยา”
“โอ๊ย พี่ไม่ถือสาอะไรหรอกค่ะ อย่าเกรงใจเลย”
หญิงสาวทำความเคารพลาพี่น้องทั้ง ๒ ไปแล้ว ก็เดินตัดสนามไปขึ้นรถ
ออกมาพ้นบ้านแล้ว อนงค์ขับรถคันน้อยแล่นฉิวไปประดุจลมพัด หลบหลีกสรรพสิ่งทั้งที่มีชีวิตและไม่มีชีวิตอย่างว่องไวแต่หวุดหวิดอย่างที่จะทำคนขวัญอ่อนให้เป็นลมได้ บัดเดี๋ยวใจก็มาถึงที่อยู่ มองดูนาฬิการถเห็นเวลายังห่างจากชั่วโมงที่เคยบริโภคอาหารค่ำ หล่อนวิ่งขึ้นบันไดตึกด้วยฝีเท้าถี่ยิบ เข้าห้อง ไขกุญแจลิ้นชักหยิบสมุดรายงานประจำวันออกกางบนโต๊ะ ทันใดนั้นตัวอักษรก็ปรากฏเป็นแถวยาวติดต่อกันไปโดยเร็ว
/*301สงสาร ! สงสารคนเคราะห์ร้าย แต่ดีใจที่ดูคนไม่ผิด คุณพระผู้ชำนะในเชิงอรรถ ! ยอดมนุษย์ ! สวยนอก งามใน ! คนอย่างนี้สิเป็นคนแท้ หน้าที่ก่อนอื่น ฉันเป็นพี่ น้องขอให้ช่วยฉันต้องจัดการให้ ถึงจะเท่ากับเด็ดดวงใจฉันก็ทน ยังงี้พี่ช้อยจะไม่รักยังไง ใคร ๆ ก็ต้องรัก ทำไมไม่มีพี่ชายอย่างนี้สักคนอยากให้เป็นพี่ เป็นเพื่อน เป็นอะไรเอาทั้งนั้น ขอให้ทำอะไรให้ได้หรือให้ทำอะไรได้ จะรักจะถนอมจะบูชาจะเอาอะไรจะให้หมด จะไม่ขออะไรเลย แม่จันทรโฉมงาม บัดซบอย่างที่สุด บ้าจัง ชัดกับพี่ใหญ่ใครจะเลือกชัด พอดีกันพี่ใหญ่ก็โง่จัง ค่าที่เขารักก็เลยนึกว่าเขาฉลาดเหมือนตัว จันทรท่าทางแกก็บอกว่าหูหนวกตาบอดรักชัดคนสวยคนโก้ ปากหวานเป็นน้ำตาล เมื่อเร็ว ๆ นี้เองยังมานั่งออด เปลี่ยนใจได้ง่ายจริง เคราะห์ดีไม่หลงลมคุณพระใจพระชนะความโกรธด้วยความไม่โกรธ เวลานี้เห็นจะกำลังชนะความรักด้วยความไม่รักท่าจะไม่สำเร็จเสียละกระมัง หน้าตาเหมือนคนจวนตาย ทำให้คนอื่นเขาพลอยใจแห้งไปด้วย อยากร้องไห้ !
จบคำสุดท้ายอนงค์ก็ทิ้งดินสอลงมาพร้อมกับถอนใจยาว
ในห้องอันตบแต่งไว้งดงาม มีความมืดครอบงำจัดเข้าทุกที เจ้าตัวแมลงสูบเลือดมนุษย์บินร้องดังหวี่ ๆ ผู้เป็นเจ้าของห้องมิได้เอาใจใส่ หลังพิงพนักเก้าอี้มือกอดอก ตาลอยจับอยู่ที่ขอบฟ้าซึ่งแสงอาทิตย์ยังฉายอยู่สลัว ๆ สมองแล่นกลับไปยังบ้านคุณอา อนงค์นิ่งขรึมอยูในแนวคิดนั้น
วันนี้เป็นวันแรกตั้งแต่สมาคมกันมา ที่ช้อยได้บรรยายสถานการณ์แห่งบ้านที่หล่อนอยู่ให้อนงค์ฟังโดยสิ้นเชิง อุปนิสัยอันแท้จริงของบุคคลสำคัญในบ้านนั้นเป็นอย่างไร อนงค์ก็รู้จบจากคำบรรยายของช้อยรวมกับการวินิจฉัยของหล่อนเอง
“คุณแม่รักชัดเหมือนกับที่พี่รักคุณแม่ และรักพี่เหมือนกับที่ท่าน/*302เคยรักคุณพ่อ” นี่เป็นคำตอบของวิชัยที่ให้แก่ช้อยในคราวที่น้องสาวแสดงความเจ็บร้อนแทนเขา และเมื่อช้อยได้ถ่ายทอดคำพูดทั้งประโยคนั้นให้อนงค์ มีคำอธิบายเพิ่มเติมว่า
“พี่ใหญ่รักคุณแม่อย่างทูนหัวทูนเกล้า รักอย่างพระ คุณแม่ทำอะไรไม่ผิด ถึงผิดก็ทำไม่เห็น มีหน้าที่เพียงแต่คอยระวังให้เป็นสุขทั้งกายและใจ ว่าถึงคุณแม่ท่านรักคุณพ่อมาก แต่ท่านไม่เกรงใจคุณพ่อเลย นึกจะเอาอะไรจะทำอะไรก็ทำตามชอบใจ คุณพ่อรักเมียด้วยไม่ชอบเป็นปากเป็นเสียงด้วย ก็เลยเป็นเท้าหลังของเมียอยู่เสมอ ข้างฝ่ายพี่ใหญ่ พอรู้ลักษณะความรักของคุณแม่เสียแล้ว คุณแม่ทำอะไรกับเธอ ๆ ก็ทนได้ ลำเอียงจนคว่ำก็ไม่บ่น เธอถือว่าวาสนาของคนนั้นต่างกัน แข่งอะไรแข่งได้ แข่งบุญแข่งวาสนาแข่งไม่ได้ เมื่อเธอถือว่าแม่เหมือนกับพระ หน้าที่ของเธอก็คือเคารพบูชาพระไว้เป็นนิจ คนอื่นใครจะทำอะไรกับเธอหรือกับใครไม่ใช่ธุระของเธอ”
“คุณแม่กับตาชัดมีนิสัยพอ ๆ กัน” คำพูดอีกประโยคหนึ่งที่ออกจากปากช้อย ต่างคนต่างเอาแต่ใจ ต่างคนจึงต่างให้ทุกข์แก่กัน ส่วนพี่ใหญ่เปรียบเหมือนพระพุทธรูป ใครลอกทองจากพระองค์ก็นิ่งให้เขาทำ เพราะฉะนั้นทุกคนต่างก็จะเอาอะไร ๆ จากพี่ใหญ่ แต่ไม่มีใครนึกจะให้อะไรเธอเลย”
พ้นจากนั้นแล้ว ช้อยก็สรรเสริญความดีของพี่ชายต่อไป
ก็ความดีของวิชัยนั้นเป็นอย่างไร?.... แต่พอวิชัยรู้จักพึ่งตัวเอง เขาก็รู้จักทำตัวให้เป็นที่พึ่งแก่ผู้อื่น การบริจาคเป็นกิจสำคัญที่วิชัยไม่เคยท้อถอย กำลังทรัพย์ กำลังกาย กำลังปัญญา กำลังใจ ผู้ใดหวังพึ่งกำลังเหล่านี้ ญาติหรือไม่ใช่ญาติ แม้ว่าออกปากขอและไม่เกินขีดสมควร วิชัยย่อมบริจาคให้โดยไม่ร่ำไร
แต่พอวิชัยรู้จักว่าสิ่งใดเป็นธรรม ธรรมเครื่องให้งาม ๒ อย่างคือขันติและโสรัจจะ ปรากฏแก่ใจเขาแล้ว วิชัยเป็นทั้งผู้อดทนและอดกลั้น /*303อดทนต่อเหตุภายนอก คือความไม่สบายกาย อดกลั้นต่อเหตุภายใน คือความไม่สบายใจ
เมื่อตัวไม่สบายเพราะความป่วยไข้ก็ดี หรือเพราะเครื่องอุปโภคบริโภคไม่เหมาะสมความต้องการก็ดี วิชัยจักแก้ไขก่อน แม้ว่าหากพ้นความสามารถที่จะแก้ได้ วิชัยย่อมไม่แสดงอาการดิ้นรนเดือดร้อนให้เป็นเครื่องรำคาญแก่ผู้อื่น
เมื่อไม่สบายใจ มีความทะยานอยากเกิดขึ้นแก่วิชัยย่อมปรารภแก่ตัวเองว่า สิ่งนั้นที่เราอยากได้เราจักได้ไหมหนอ เพราะเหตุใด?....อ้อสิ่งนั้นไม่เกินความสามารถของเราที่จักได้ ความพยายามของเราที่จะให้ได้และเราได้แล้วจักไม่เบียดเบียนใครแม้ตัวเราเอง เราจักพยายามให้ได้สิ่งนั้น อีกอย่างหนึ่งสิ่งนั้นที่เราอยากได้เกินความสามารถของเราที่จะได้ ความพยายามของเราที่จะให้ได้เบียดเบียนผู้อื่น ซึ่งครั้นแล้วจักเบียดเบียนถึงตัวเราเอง เราเลิกความอยากอันนี้เสียเถิด
เมื่อไม่สบายใจ มีความโกรธเกิดขึ้น วิชัยย่อมปรารภแก่ตัวเองว่า ทำไมหนอเขาผู้นั้นจึงเบียดเบียนเราด้วยถ้อยคำและกิริยานั้น ๆ ?....อ้อเขาโกรธเราเขาประสงค์ให้เราทำอย่างนั้น พูดอย่างนั้นคิดอย่างนั้น เราปฏิบัติได้ การปฏิบัติของเราจักไม่เบียดเบียนใครแม้ตัวเราเอง ทำไมเราไม่ปฏิบัติเล่า เพราะเราย่อมอยากให้เขาปฏิบัติตามประสงค์ของเราเหมือนกัน เขาประสงค์ให้เราทำอย่างนั้น คิดอย่างนั้น คิดอย่างนี้ เรามาปฏิบัติตามประสงค์ของเขาเถิด อีกอย่างหนึ่ง เขาโกรธเรา เขาประสงค์ให้เราทำอย่างนั้น พูดอย่างนั้น คิดอย่างนั้น เราปฏิบัติไม่ได้ การปฏิบัติของเราจักเบียดเบียนคนอื่น ซึ่งครั้นแล้วจักเบียดเบียนถึงตัวเราเอง เขาประสงค์ของเขา แต่เราอย่าถือโกรธตอบเขาเลย เพราะเราย่อมอยากให้เขาปฏิบัติตามประสงค์ของเราเหมือนกัน
เมื่อใจไม่สบายเพราะไม่สมหวัง วิชัยย่อมปรารภแก่ตนเองว่าทำไม/*304หนอ สิ่งนั้น (หรือคนนั้น) จึงไม่เป็นหรือไม่ทำตามที่เราคิดเห็น ว่าควรจะเป็น หรือควรจะทำ?....อ้อ สรรพสิ่งทั้งหลายในโลกตลอดจนมนุษย์มีกรรมเป็นปัจจัยปรุงแต่งให้เป็นขึ้นและเป็นไป ไม่มีอำนาจอย่างอื่นจักบังคับให้เป็นอยู่ยั่งยืนได้ โลกตั้งอยู่ในกฎแห่งความแปรปรวน ในอดีตเป็นอย่างหนึ่ง ปัจจุบันเป็นอย่างหนึ่ง อนาคตจักเป็นอย่างหนึ่งด้วย ทั้งกายทั้งใจเรายึดถือว่าเป็นของเรายิ่งเสียกว่าสิ่งอื่น เรายังบังคับให้เป็นขึ้นเป็นอยู่และเป็นไปตามที่เราประสงค์ไม่ได้เสมอ สิ่งอื่น (หรือคนอื่น) หรือจักเป็นขึ้นเป็นอยู่เป็นไปตามใจเราประสงค์ เราอย่ายึดเอาสิ่งนั้น (หรือคนนั้น) มาเป็นเครื่องเศร้าหมองแก่ใจของเราเลย
เมื่อวิชัยใช้อุบายดังกล่าวนี้เป็นปัจจัยให้มีขันติมั่นอยู่ในสันดานได้แล้ว โสรัจจะ คือความประหยัดในการกระทำการพูดการคิดก็เกิดขึ้นในสันดานเขาด้วยพร้อมกัน
แต่พอวิชัยรู้จักสิ่งใดเป็นความผิด เขาก็รู้จักอภัยความผิดของผู้อื่น ให้มีผู้มาเล่าแก่วิชัยว่า หญิงคนหนึ่งคบชู้วางยาพิษสามี ความผิดอุกฤษฎ์ เห็นปานนี้ วิชัยจักหาข้อแก้แทนจนบรรเทาผิดหนักให้เบาลงได้ อย่างน้อยที่สุดให้หญิงนั้นต้องความปรักปรำน้อยลง จริงอยู่สามีถูกวางยาหาใช่ตัวเขาไม่ แต่มนุษย์เป็นส่วนมากถือความผิดของเพื่อนมนุษย์ด้วยกันเป็นอาหารอันโอชะสำหรับปากที่อยู่ไม่สุข และสำหรับใจที่ประสงค์จะเร้นความชั่วของตัวด้วยความชั่วของผู้อื่น เมตตาจิตที่มีต่อหญิงนั้นจึงเป็นข้อควรสังเกตอยู่ไม่น้อย
ความจริงนั้น พระอรรถคี ฯ มีหลักอยู่ในใจว่ามนุษย์ทุกรูปทุกนามเมื่อดวงจิตยังไม่ขาดจากกิเลสก็ย่อมจะมีเวลาทำผิดทางกายบ้าง ทางใจบ้าง ไม่มากก็น้อย เพราะเหตุฉะนั้น ถ้าแม้ว่ามนุษย์จะคอยเฝ้าทับถมความผิดของเพื่อนมนุษย์ด้วยกันก็จักเป็นที่น่าอเน็จอนาถนัก
เมื่อบุรุษหนึ่งมีใจเปี่ยมอยู่ด้วยธรรมตามที่พรรณนามา เขาจัก/*305ประกอบกรรมอันใดหรือที่ไม่เป็นไปเพื่อประโยชน์สุขแก่เพื่อนมนุษย์ และอาศัยเหตุนี้ ประวัติของวิชัยเท่าที่อนงค์ได้ฟังจากปากช้อยจะไม่เป็นเรื่องที่เร้าใจให้เกิดความเลื่อมใสในตัวเขาอย่างแก่กล้ากระไรได้
อีกตอนหนึ่งช้อยเล่ามีใจความว่า
ในหน้าที่ผู้พิพากษา วิชัยได้ออกรับราชการตามหัวเมืองต่าง ๆ เกือบทั่วพระราชอาณาจักร ยังไม่มีหัวเมืองหนึ่งหัวเมืองใดที่วิชัยมิได้ตรารอยงานในความเที่ยงธรรมและความโอบอ้อมอารีไว้ให้ เพื่อนฝูงที่คบกับวิชัยแล้วไม่เคยมีใครตีตัวออกห่าง ความ ๒ ข้อนี้ที่ช้อยวินิจฉัยโดยเสียงโจษอันมาจากที่ต่าง ๆ ทั้งที่ใกล้ที่ไกล และเมื่อพิเคราะห์ดูโดยปราศจากฉันทาคติ ช้อยก็ยืนยันซ้ำว่าเสียงเหล่านั้นมิใช่เสียงยอหรือเสียงแห่งความเกรงใจ หากเป็นเสียงแห่งความจริงซึ่งจะคัดค้านมิได้
เนื้อความนี้ก็เป็นอีกส่วนหนึ่งของเรื่องที่ชี้ให้เห็นว่า ทุก ๆ วาระแห่งการเคลื่อนไหวของพระอรรถคดี ฯ ตั้งแต่ออกนอกบ้านตลอดจนถึงในห้องนอน ย่อมเป็นไปโดยผู้ทำนึกถึงความสุขของผู้อื่นก่อนความสุขของตัวเป็นนิจ
ค่ำวันนั้นอนงค์มีพี่ชายรับประทานอาหารร่วมด้วยเพียง ๒ คนคือสมพงศ์กับประสิทธิ์ เมื่อได้พูดกันถึงเรื่องต่าง ๆ หลายเรื่องนักหนาแล้ว ในที่สุดอนงค์จึงบอกแก่สมพงศ์ว่า
“ชัดเขาหาคู่ได้แล้วยังไงล่ะคะ?”
สมพงศ์เลิกคิ้วมองดูน้องด้วยความพิศวง ประสิทธิ์ “ฮี่” ขึ้นในทันใดและว่า
“แม่..คนสวยนั่นแหละ คุณสมพงศ์ไม่ฮี่ ๆ ทัน”
“ทายแม่นจริง !” อนงค์กล่าวพลางยิ้ม “ทำไมถึงรู้ล่ะคะ?”
ประสิทธิ์โยกตัวบนเก้าอี้หลายครั้งก่อนที่จะ “ฮี่” และตอบว่า
“พี่เห็น”
/*306สมพงศ์ยังไม่ปริปากพูด อนงค์พิศดูหน้าเขาอยู่ครู่หนึ่งแล้วถามขึ้นด้วยน้ำเสียงแสดงความกังวลเล็กน้อย
“พี่สมพงศ์เสียดายมากหรือคะ?”
ชายหนุ่มเงยหน้าขึ้นจากจาน สายตามองสูงในท่าตรอง เขาตอบว่า
“พี่กำลังใคร่ครวญว่าตาชัดโง่หรือฉลาด กำลังเปรียบเทียบน้องหญิงของพี่กับนางสาวจันทร”
คิ้วอนงค์ขมวดเข้าหากัน หัวเราะห้วน ๆ และว่า
“อย่าให้เราต้องเสียสมองไปเพราะเรื่องนี้เลยค่ะ อนงค์ถามหมายความถึงว่าพี่สมพงศ์เสียดายผู้หญิงคนนั้นมากหรือต่างหาก”
“อ๋อ เปล่า !” ผู้เป็นพี่ตอบโดยเร็ว “พี่คิดว่าอนงค์ถามถึงตาชัด อันที่จริงพี่เสียดายตาชัดอยู่บ้าง พี่ชอบอัธยาศัยแกสนุกกว้างขวางฉลาด สำหรับจันทรพี่จะเสียดายอะไรกับเขา เห็นเขาสวยก็ชมไม่ทันได้นึกรักใคร่อะไรนี่”
อนงค์พับผ้าเช็ดมือใส่ปลอก และพยักชวนพี่ให้ลุกจากโต๊ะ ในระหว่างที่เดินออกจากห้องรับประทานอาหารสมพงศ์ถามขึ้นว่า
“อนงค์รู้มาอย่างไรว่าชัดกับจันทรเขาชอบกันหรือเขารักกันมานานแล้ว !”
“ยังไงก็ไม่ทราบ อนงค์เพิ่งรู้จากพี่ช้อยวันนี้เอง”
เขาอ้าแขนโอบสะเอวหล่อนไว้แล้วถามเบา ๆ
“น้องของพี่รู้สึกอย่างไรบ้าง?”
ทายความคิดของเขาได้ถนัด อนงค์จึงเบนตัวหนีและผลักแขนเขาโดยแรง
“อนงค์ไม่เคยรักชัดนะคะ” หล่อนว่า “พี่สมพงศ์อย่าคิดอะไรให้มากไป”
สมพงศ์ยิ้ม “พี่เชื่อ” เขาตอบเรียบ ๆ เดินห่างจากน้องไปหยิบบุหรี่/*307สูบ
อีกขณะหนึ่งต่อมาเขาพูดขึ้นว่า
“คนหนุ่มที่โก้ ๆ หลายคนพากันมาหมอบ หรือเตรียมจะหมอบอยู่แทบฝ่าเท้าอนงค์ เป็นที่รู้กันอยู่ละว่าน้องของพี่ไม่มีไมตรีจิตตอบเขาแต่สักคน เดี๋ยวนี้พี่อยากรู้ต่อไปอีกสักหน่อยว่า น้องของพี่จะครองตัวเป็นโสดไปจนตายหรือจะไม่รู้จักรักรู้จักสงสารผู้ชายคนไหนบ้างหรืออย่างไร?”
หญิงสาวใช้ปลายเท้าเขี่ยกระดาน และตอบโดยไม่เงยหน้า
“น้องของพี่เห็นจะรักแต่คนที่เขาไม่รักตัว”
“เอ๊ะ” สมพงศ์ร้อง “อย่าพูดเป็นลางอย่างนั้นสิน่า พี่ออกตกใจเสียแล้ว”
อนงค์หัวเราะดัง แต่กังวานไม่แจ่มใส “โดยมากเรื่องมักเป็นเช่นนั้นนี่คะ” หล่อนว่า “ใครเขารักเราต้องไม่รักตอบ แล้วไพล่ไปรักคนที่เขาไม่รักตัวถึงจะสนุกไม่ยังงั้นก็ไม่แปลก”
พูดแล้วโดยไม่มีความตั้งใจอะไรพิเศษ หล่อนเดินเฉียดประสิทธิ์ผู้ซึ่งยืนอยู่ข้างโต๊ะกลมและเป็นเงางามอันเป็นที่รองแจกันลายครามอย่างเก่า ชายหนุ่มฉวยข้อมือหล่อนไว้ด้วยมือซ้าย มือขวาชี้ให้ดูรอยที่เขาวาดขึ้นบนโต๊ะนั้นโดยอาศัยความชื้นแห่งปลายนิ้วมือ อนงค์จึงมองเห็นตัวอักษรปรากฏอยู่ ๒ ตัวคือ ว.ช.
๒๗
นางธุรกิจกำจรนั่งอยู่ตรงช่องบันไดไม้ เหนือเสื่อจันทบุรีสีเขียว สิ่งของที่วางอยู่ในที่นั้นเช่นถ้วยแก้วน้ำ กลักไม้จิ้มฟัน ฯลฯ แสดงร่องรอยว่าอุไรเพิ่งบริโภคอาหารเช้าเสร็จใหม่ ๆ พอมองเห็นช้อยขึ้นบันไดมาก็ร้องทักอย่างดีเนื้อดีใจ
“แหม ไม่นึกเลยว่าจะมาเร็วทันอกทันใจอย่างนี้ ทำไมไม่บอกให้ดิฉันทราบล่ะคะจะได้ส่งรถไปรับ ดิฉันสั่งคุณพระไปแล้วทีเดียว นั่งเสียบนเสื่อซีคะ กระดานมันเหนียวขี้ผึ้งกับน้ำมัน”
“พี่ใหญ่เธอมาส่งดิฉันค่ะ แล้วเธอเลยไปทำงาน” ช้อยตอบรับบุตรีจากมือคนเลี้ยงผู้ซึ่งนั่งอยู่บนขั้นบันได “หนูเจ้าขาคุณอาเสียซิจ๊ะ”
“แหมโตขึ้นเป็นกอง มาหาหน่อยมะ ดู๊ ! ยิ่งโตยิ่งเหมือนพ่อ ดิฉันไม่ได้เห็นแกสักเดือนหนึ่งได้ไหมคะแกโตขึ้นถนัด”
ช้อยส่งตัวลูกน้อยให้อุไร อาสาวจับหลานให้นั่งบนตัก จับแก้มลูบผมน้ำตาคลอเมื่อนึกถึงหน้าพ่อของเด็ก ช้อยเริ่มรู้สึกว่าหวัดขึ้นจมูกจึงถาม/*309ไปเสียทางหนึ่งว่า
“คุณหลวงเห็นจะไม่อยู่?”
พอดีกับหลวงธุรกิจ ฯ ออกมาจากห้อง ๆ หนึ่ง แต่งตัวเรียบร้อยอย่างจะออกจากบ้าน ตรงมาหาช้อยทักว่า
“หมู่นี้หายไปนานนึกว่าลืมบ้านนี้เสียแล้ว ต้องสั่งให้พระอรรถคดี ฯ ไปเตือน”
“ดิฉันไม่ค่อยได้ไปไหนค่ะ อยู่แต่บ้านแต่ถึงตัวไม่ได้มาใจก็ไม่ลืมที่นี่นะคะ ถามข่าวจากพี่น้องได้ทราบว่าอยู่สบายดีทุกคนก็เลยเรื่อย ๆ ไป”
หลวงธุรกิจ ฯ จับแก้มหนูนิดบีบ ช้อยจึงว่าแก่ลูกว่า “เจ้าขาแล้วหรือจ๊ะ?”
เด็กน้อยประณมมือไหว้ดวงตาอันดำขลับจับอยู่ที่หน้าบุคคลผู้ได้รับคารวะของตน หลวงธุรกิจ ฯ มองดูหน้าเด็กพลางยิ้มและว่า
“ยายหนูนี่เค้าหน้าแกไปทางข้างแม่มากกว่าข้างพ่อ”
“อะไรคะ” อุไรขัด “แกเหมือนคุณพี่สมานออกจะตาย ดูรูปหน้าแกซี หน้าผากยังงี้ละคุณพี่ทีเดียว แต่หวังว่าหัวจะไม่เถิก”
“ฉันก็ว่าเหมือนพระอรรถ ฯ”
“นั่นก็พ่อเหมือนกัน พ่อลุง เหมือนลุงดี ลุงจะได้รักมาก ๆ”
“โอ๊ยเดี๋ยวนี้ก็เหลือที่จะรักอยู่แล้ว” ช้อยกล่าวน้ำเสียงแสดงความตื้นตันใจเล็กน้อย “ใครแตะต้องไม่ได้ตามใจเหลือเกิน จะเอาอะไรเป็นได้หมด แต่งตัวเสร็จแล้วจะไปธุระหลานร้องตามยังต้องพาหลานไปเที่ยวสักพักหนึ่งก่อน จนคุณแม่ท่านทายว่าพี่ใหญ่มีลูกเห็นจะพนอจนไม่มีใครอยากแตะ”
“นิสัยเขาช่างตามใจคน” หลวงธุรกิจ ฯ พูดแกมหัวเราะ “แต่ผู้ใหญ่เขายังตามใจ เด็กด้วยน่าเอ็นดูอย่างนี้ด้วยก็ใส่ใหญ่เท่านั้น ฟังดูเขารักของเขาเหลือเกิน ๒ คำก็ยายนิดของผม เคยเห็นแต่ผู้หญิงเขาเห่อลูกไปที่ไหน/*310ก็เอาแต่เรื่องลูกไปเที่ยวคุยอวด นี่ผู้ชายก็เห่อหลานเขาเหมือนกัน”
“โถ หลานกำพร้านี่น้า แล้วลุงก็ไม่มีลูกเสียด้วย” อุไรพูดพลางลูบคลำศีรษะหลานด้วยความปรานี
หลวงธุรกิจ ฯ ชักนาฬิกาจากกระเป๋าเสื้อ มองดูแล้วทำหน้าย่น “ถึงเวลาต้องไปแล้ว” หยิบหมากพลูจากเชี่ยนหมากของภรรยาใส่ปากพลางลุกขึ้นยงโย่ แล้วพูดด้วยเสียงของคนที่มีปากอันไม่ว่างเปล่า “เสียใจอยู่คุยกับคุณช้อยไม่ได้นาน วันหลังคุณต้องมาใหม่ส่งรถที่นี่ไปรับ จะได้ไม่ต้องกวนพระอรรถ ฯ เขา”
แต่พอหลวงธุรกิจ ฯ ไปพ้นแล้ว จะเป็นด้วยทั้ง ๒ หญิงต่างกังวลเกินไปในเรื่องที่ต่างฝ่ายต่างประสงค์จะเจรจากัน หล่อนทั้ง ๒ จึงมีอาการเหมือนสิ้นเรื่องพูด ต่อมาภายหลังช้อยจึงเอ่ยขึ้นว่า
“ให้ละมุนพาหนูนิดไปเดินเล่นข้างล่างเห็นจะดี ถ้าให้แกนั่งนิ่ง ๆ เดี๋ยวก็รบกลับบ้าน อ้อให้แกไปหาอาจันทรด้วย จะได้อวดเสื้อที่อาถัก ใส่ได้พอดิบพอดี”
“ดีแล้วค่ะ หาอาแล้วเลยไปเล่นกับพี่ ๆ น้อง ๆ ตุ๊กตุ๋นตุ๊กตามีเยอะแยะ หรือจะเล่นขายของก็ได้ ใบไม้ของเรามีมาก” เรียกคนใช้มาสั่งซ้ำ แล้วจึงบอกแก่คนเลี้ยงของเด็ก “พาหนูตามคนนั้นเข้าไปซี”
นางละมุนอุ้มหนูนิดลงบันไดไปยังไม่ทันลับตัว อุไรก็ขยับเข้าใกล้ช้อย ตบเขาตัวเองแล้วพูดว่า
“เป็นยังไงกันคุณพระอรรถ ฯ ถึงมาขอแม่จันทรให้คุณชัด?”
ช้อยงง คำถามนี้ฟังดูแปลกประหลาดนัก อุไรมิได้เห็นความผิดปกตินั้น ลงเสียงหนักแน่นพูดต่อไป
“ดิฉันเกือบไม่เชื่อหูตนเอง เห็นนั่งพูดอ้อมค้อมอยู่นาน ดิฉันก็ไม่ได้ตั้งใจฟัง เพราะมัวแต่นึกหัวเราะในใจ เราคอยอยู่เป็นนมเป็นนาน เพิ่งจะมาขยายเดี๋ยวนี้ ประเดี๋ยวแกเอ่ยชื่อคุณชัดออกมา ดิฉันเลยจังงัง คุณ/*311หลวงยังงี้ทำหน้าพิก๊ล นึกขึ้นมายังขันไม่หาย” พูดแล้วอุไรก็หัวเราะ
แต่ช้อยไม่รู้สึกสนุกด้วย ตรงกันข้าม หล่อนใจหายวาบแล้วก็สลดหดหู่ฝืนยิ้มได้ด้วยความลำบาก ในที่สุดจึงตอบได้แต่เพียงว่า
“ชัดเขาขอให้เธอมาพูด”
“ก็นั่นน่ะซีคะ ทำไมถึงกลายเป็นคุณชัด ดิฉันน่ะรู้ล่วงหน้ามานานแล้วว่าคุณช้อยกับดิฉันจะต้องเกี่ยวดองกันอีกเปลาะหนึ่ง คุณหลวงก็ดีใจ พูดถึงเรื่องนี้ไม่หยุดแต่ยังไงถึงผิดตัวไปได้”
ช้อยหายใจอย่างยากเย็น คำพูดของพี่ชายสั่งกำชับมาแน่นหนาว่าให้หล่อนทำตัวเป็นทนายความที่ดีของน้อง คำพูดนี้ช้อยแทบจะแกล้งลืมเสียด้วยความเวทนาต่อผู้สั่งอย่างยิ่งยวดนั่นเอง
“แหม ตั้งแต่เกิดมาไม่เคยทายอะไรผิดถึงเท่านี้” อีกฝ่ายหนึ่งรำพันต่อไป “ท่าทางคุณพระอรรถ ฯ เหมือนกับหลงแม่จันทรเสียเหลือเกิน จะพูดจะจาจนกระทั่งจะมองดูผิดปกติไปทั้งนั้น คุณหลวงถึงกับบอกดิฉันว่า คุณพระขยันมาเรื่องสมาคม เพราะว่ามีแม่เหล็กอยู่ที่นี่เพราะเช่นนั้นให้สังเกตเถิด วันไหนไม่เห็นจันทรละก็คุณพระพูดอะไรไม่ได้เรื่อง นั่งไม่เป็นสุข ตาคอยแต่มองสอดส่าย ดูเถอะค่ะ ตาเราเห็นไปได้ถึงเพียงนี้ความที่อุปาทาน ทั้งคุณหลวงทั้งดิฉันอยากให้แม่จันทรได้คุณพระเหลือเกิน จะได้นอนใจว่าแกจะเป็นสุข”
คิดเกรงอุไรจะเห็นผิดสังเกตในการที่ตนไม่พูดอะไรเสียเลย ช้อยจึงว่า
“พี่ใหญ่แก่กว่าจันทรมากนัก เธอคงกลัวใคร ๆ เขาค่อนว่า คนแก่มีเมียสาว”
“พิโถ ! ไปหาความแก คุณพระอรรถ ฯ น่ะหรือแก่หน้าตาท่าทางยังเด็กกว่าคุณหลวงของดิฉัน เป็นไหน ๆ” หยุดชะงักนิดหนึ่ง “เออแต่เมื่อวานนี้ดูแก่ไปจริง ๆ ละค่ะ ซึม ๆ อย่างไรไม่ทราบ มองดูผิดตาทีเดียว ไม่/*312สบายไปหรือคะ?”
“ก็ไม่เห็นเป็นอะไร หน้าเชียวเห็นจะเป็นที่อดนอนมาก”
“อ๊อ ! อดนอนทำไม เที่ยวดึกหรือ?”
“โอ๊ย ไม่มีเสียละค่ะเรื่องนั้น” ช้อยปฏิเสธอย่างแข็งขัน ประหลาดใจที่มีผู้คาดความประพฤติของพี่ชายไปในทางเสื่อม “นาน ๆ สักทีหนึ่งเวลาไปเที่ยวกับเพื่อนผู้ชายเขาลากเธอไป เธอเป็นคนไม่ขัดใครก็ไปกับเขาด้วย ลำพังตนเองไม่ชอบเลย”
ผู้ที่ช่างคิดและคิดลึก เมื่อได้ฟังคำพูดทั้งประโยคนี้บางทีใคร่รู้ว่าพระอรรถคดีวิชัยได้แสดงตัวเช่นนั้นแก่น้องสาวด้วยถ้อยคำหรือ ซึ่งจะได้รับคำตอบปฏิเสธด้วยเหตุผลว่าแม้คำพูดของช้อยจะตรงกับความจริงทุกคำ แต่วิชัยมีมโนธรรมละเอียดอ่อนเกินที่จะแก้อาบัติของตนด้วยการซัดทอดผู้อื่นเช่นนี้ อย่างไรก็ตามช้อยได้พูดแล้วซึ่งคำพูด อันเกิดจากความคาดคะเนซึ่งหล่อนเชื่อว่าถูกจริง และอุไรก็ไม่ซักถามดังที่คนช่างคิดและคิดลึกอาจถามได้
“ก็เรื่องพี่ใหญ่มาพูดให้ตาชัดนั้น เธอเห็นเป็นอย่างไรคะ?” ช้อยถามขึ้น
ถึงแม้ว่าเรื่องที่ช้อยถามขึ้นจะเป็นเรื่องที่อุไรได้คิดอยู่หลายชั่วโมงแล้ว แต่เมื่อถึงคราวที่จะต้องตอบหล่อนก็ต้องคิดอีก ภายหลังจึงว่า
“มองดูคุณชัดแกก็ไม่มีอะไรเสีย แต่ยังไงไม่ทราบพูดก็ไม่ถูก ! ยังเสียดายคุณพระอรรถ ฯ ไม่หาย”
ช้อยพยายามหัวเราะ
“แต่ดิฉันได้ยินพี่ใหญ่พูดว่า ดูเหมือนแม่จันทรจะชอบตาชัด”
“อุ๊ย ก็แน่ละซีคุณ คุณชัดออกทั้งสวยทั้งคล่อง พูดก็เพราะ อายุก็ไล่เลี่ยกัน”
“นั่นน่ะซีคะ ถ้าเป็นพี่ใหญ่บางทีแกจะไม่ชอบ”
/*313“ไม่จริงหรอกค่ะ ใครพูดก่อนแกก็ตกลงกับคนนั้นแหละ ความจริงแกชอบทั้ง ๒ คน ดิฉันเห็นนี่นา คุณพระมาแกก็ดีใจ กุลีกุจอทำนั่นทำนี่ คุณชัดมาแกก็เป็นอย่างนั้นอีกน่ะแหละ”
“ตกลงเธอเห็นจะไม่ขัดข้องซีนะคะ?”
อีกครั้งหนึ่งอุไรต้องใช้ความไตร่ตรองก่อนที่จะพูด
“ตัดสินลำบากเหมือนกัน เจ้าตัวทั้ง ๒ ฝ่ายเขาก็ชอบกัน ผู้ชายเขาก็ไม่เสียหายอะไร แต่ยังไงไม่ทราบ ดิฉันไม่ค่อยไว้ใจ ไม่ใช่ไม่ไว้ใจคุณชัด ไม่ไว้ใจแม่จันทรเอง กลัวแกจะไม่ทันคุณชัด แต่นั่นแหละค่ะ ของพรรค์นี้ต้องแล้วแต่บุญกรรม เป็นอันว่ายกไว้ก่อน เดี๋ยวนี้ดิฉันอยากทราบเรื่องคุณแม่ของเธอ นี่แหละค่ะที่ดิฉันให้เธอมาอยากจะถามเรื่องนี้ เมื่อวานมัวแต่ตกตะลึงพูดอะไรไม่ถูก ตอบได้แต่เพียงขอผลัดตรึกตรองดูก่อน เท่านั้น”
“จะถามว่ากระไรคะ?”
“ถามว่าคุณแม่ของเธอเห็นดีกับคุณชัดหรือ ดิฉันได้ยินว่าท่านกำลังจะไปขอลูกสาวคุณหญิงรานรอน ฯ ให้คุณชัดไม่ใช่หรือคะ?”
ทูตพิเศษของวิชัยตบแต่งสีหน้าดีแล้วจึงตอบว่า
“เรื่องนี้พี่ใหญ่บอกกับดิฉันว่า จะมาพูดด้วยตัวเองเพราะเธอจะต้องเป็นผู้รับผิดชอบตลอดเรื่อง”
“ก็เรื่องมันเป็นยังไงล่ะคะ เราเล่ากันเป็นส่วนตัวก่อนเถิด ดิฉันจะได้พูดกับคุณพระถูก”
“สงสัยอะไรก็ถามซิคะ ดิฉันจะตอบตามความเห็นของดิฉัน”
“เรื่องคุณแม่นี่แหละ ท่านทราบแล้วหรือยัง?”
“ยังค่ะพี่ใหญ่ยังไม่บอก เพราะกลัวจะถูกดุก่อนเวลาโดยไม่เป็นประโยชน์ คุณอุไรตกลงอย่างไร แล้วพี่ใหญ่ถึงจะบอกคุณแม่”
“ก็จะให้ดิฉันตกลงยังไงได้ ในเมื่อดิฉันยังไม่ทราบเรื่องทางของเธอละเอียด”
/*314“ถ้ายังงั้นดิฉันจะเล่าให้ฟังเท่าที่ทราบ คุณแม่อยากให้ตาชัดได้ลูกสาวพระยารานรอน ฯ แต่ตาชัดก็ดิ้นรนไม่ยอมท่าเดียว ทั้งพี่ใหญ่ก็ถือภาษิตปลูกเรือนต้องตามใจผู้อยู่ หมายมั่นไว้ ถ้าน้องรักใครจะจัดการให้เสียเอง ตามปกติพี่ใหญ่เป็นคนกลัวแม่ แหวขึ้นมาพี่ใหญ่ก็หมอบราบ แต่ถ้ามีเรื่องเกี่ยวแก่ทุกข์สุขของน้องแล้ว เธอทำตัวเหมือนกับเป็นพ่อของน้องทีเดียว ถูกดุเป็นถูก เธอต้องพูดกับคุณแม่จนแตกหัก เธอเคยทำเช่นนี้มา ๒ หนแล้ว เมื่อคราวดิฉันก็หนหนึ่ง เธอชนะทั้ง ๒ คน หนนี้ดิฉันทายว่าเธอจะเล่นท่านั้นอีก ตามเสียงพี่ใหญ่เธอเชื่อว่าคุณแม่จะยอมแพ้เธอแต่ก็ออกวิตกอยู่นิดหนึ่ง นี่ดิฉันบอกเธอเป็นส่วนตัวนะคะ ดิฉันจับเสียงพี่ใหญ่ได้ เธอกลัวว่าถ้าแม่ผัวไม่ชอบลูกสะใภ้ ลูกสะใภ้จะเดือดร้อน เพราะฉะนั้นเธอคิดว่าเมื่อตาชัดแต่งงานแล้ว จะต้องหาบ้านอยู่ต่างหาก”
“นี่แหละข้อนี้ก็เป็นข้อสำคัญอยู่เหมือนกัน ธรรมดาแม่ผัวกับลูกสะใภ้ แต่ท่านหาให้ลูกเองบางคราวท่านยังท่าโน้นท่านี้ นี่คุณแม่ของเธอท่านจะหาผู้หญิงให้ลูก ลูกไม่รับ กลับหาเอง ท่านเกลียดเราก็ติท่านไม่ได้เสียด้วย”
“เรื่องนี้พี่ใหญ่ต้องคิดรอบคอบแล้วค่ะ เธอเชื่อว่าคุณแม่ไม่ใจไม้ไส้ระกำ เป็นแต่จุกจิกหน่อย เธอตั้งใจจะตัดเรื่องจุกจิกนี่ สำหรับไม่ต้องให้แม่จันทรได้รับความรำคาญสิคะ ถึงได้ว่าตาชัดต้องหาบ้านอยู่ต่างหากตามลำพังผัวเมีย”
อุไรพยักหน้าแล้วปรารภ
“แม่จันทรเขาก็รับว่าเขารักคุณชัดเสียด้วย อะไรก็ไม่ว่าหรอกนา เดี๋ยวนี้กลัวคนเขาจะครหาว่าน้องของดิฉันไปแย่งคู่คนอื่นเขาน่ะซี”
“ข้อนั้นไม่เป็นไปได้หรอกค่ะ คุณแม่เป็นแต่พูดเปรย ๆ กับฝ่ายโน้น ยังไม่ทันตกลงกันจริง ๆ จัง ๆ พี่ใหญ่ถึงได้กล้าเป็นเจ้ากี้เจ้าการ ถ้าตกลงกันแล้วพี่ใหญ่รักแม่ราวกะอะไรดี ที่ไหนจะกล้าหักหน้าแม่ นี่ตาชัดยังไม่/*315เคยเหยียบบ้านพระยารานรอน ฯ สักทีใคร ๆ เขาก็รู้
“ถ้าคุณพระอรรถ ฯ รับรองว่าจะจัดการให้เรียบร้อย ดิฉันก็ไม่ขัดข้อง เด็กเขาชอบของเขาด้วยนี่ คุณหลวงก็บอกว่าเชื่อคุณพระอรรถ ฯ ถ้าคุณพระเป็นประกันแล้วก็ไว้ใจได้ ถึงอย่างไรอย่าให้จันทรต้องลำบากทีหลัง คุณพ่อท่านจะด่าดิฉันแย่”
“จริงซี ข้างเธอก็มีคุณพ่อ ข้างดิฉันก็มีคุณแม่”
“คุณพ่อของดิฉันท่านไม่กระไรนักหรอกค่ะ ท่านยกจันทรให้สิทธิ์ขาดอยู่ในดิฉันแล้ว จะต้มจะยำอย่างไรก็ได้ แต่เราเองต้องระวังหน่อย มีน้องอยู่คนเดียว ไม่ดูแลแกให้เป็นสุขก็ขายหน้าเต็มที”
“ถึงเวลาที่จะขอกันตามธรรมเนียม จะต้องส่งเถ้าแก่ไปที่ท่านเจ้าคุณหรือส่งที่นี่คะ?”
“ตรงนั้นยังตอบไม่ถูก แต่ก็ไม่แปลกอะไรไม่ใช่หรือคะ ไปที่โน่นหรือมาที่นี่ก็เหมือนกัน”
อีกฝ่ายหนึ่งแสดงกิริยารับรอง อุไรจึงถามสืบไป
“คุณพระอรรถ ฯ เห็นจะเป็นเถ้าแก่ให้น้องเอง”
ช้อยหายใจโล่งขึ้นถนัด ความข้อนี้เป็นข้อที่วิชัยแสดงความวิตกไว้มาก ในเรื่องการที่ชัดจะมีเรือนนี้ต่างกับเรื่องของพี่สาวในข้อที่คุณนายชื่นมิได้มุ่งมาดหาหญิงไว้ให้แล้ว ซึ่งวิชัยจะเจรจาให้ท่านโอนอ่อนมาตามทางของเขานั้น เขาเองตระหนักแน่ว่าจะยากยิ่งกว่าสิ่งใดในโลก แม้หากว่าผู้ใหญ่ฝ่ายหญิงจะถือเคล็ดในข้อให้มารดาของฝ่ายชายมากล่าวจึงจะยกหญิงในปกครองให้ ดังนี้ความยุ่งก็จะเกิดขึ้นแทบว่าจะสางไม่ออก ครั้นเมื่อนางธุรกิจ ฯ ถามเปิดทางดังกล่าวแล้ว ช้อยจึงรีบตอบว่า
“แน่ละค่ะ ถึงไม่ใช่แม่จันทร เป็นผู้หญิงที่คุณแม่หาให้ตาชัด ท่านก็เคยพูดไว้ว่าจะให้พี่ใหญ่เป็นเถ้าแก่”
พ้นจากนี้แล้ว หญิงทั้ง ๒ สนทนากันต่อไปอีกนาน อุไรซักถามถึง/*316ความประพฤติส่วนตัวของชัด และรายได้ของเขา และในหน้าที่ทูตผู้ถือตรงตามคำสั่ง ช้อยพยายามเลือกให้คำตอบในทางที่ไม่ให้ร้ายแก่น้อง พร้อมกันนั้นมิให้ต่างกับความจริงจนถึงกับจะเป็นทางให้หล่อนถูกหาว่ากล่าวเท็จในภายหลัง ครั้นแล้วช้อยก็หว่านล้อมเอาได้ซึ่งคำตอบจากปากอุไร ให้ชัดมาเยือนคู่รักดังแต่ก่อน
แล้วช้อยก็ลาเจ้าของบ้าน กลับมาถึงที่อยู่โดยรถยนต์ของนางธุรกิจ ฯ
ตลอดวันนั้น ช้อยไม่มีกะใจนึกถึงเรื่องใดนอกไปจากเรื่องที่ตนได้ฟังแล้วได้พูดในตอนเช้า และสันดานมนุษย์มักกำเริบ สิ่งใดพอใจ ได้ทำแล้วย่อมอยากทำอีก วันก่อนนี้ ในยามกลุ้มจัด ช้อยได้เผยความในใจให้อนงค์ฟังโดยสิ้นเชิง เหตุฉะนั้นวันนี้ช้อยจึงคิดถึงอนงค์ คิดแล้วไม่เห็นช่องที่จะได้พบทันใจ หล่อนจึงใช้จดหมายแก้ขัด รวบรวมข้อความสำคัญต่าง ๆ โดยย่อ เขียนเสร็จสอดซองผนึก ให้คนใช้นำไปส่งยังตู้ไปรษณีย์โดยเร็ว ต่อจากนั้นก็เฝ้านับภาคนาฬิกาคอยที่จะได้พบพี่ชาย
เมื่อเขากลับมาถึง ช้อยกำลังปอกหอมกระเทียม สำหรับเครื่องผสมแกง แต่พอมองเห็นรถ ช้อยก็วางมือจากงาน ออกจากครัวมาสมทบกับพี่ชายตรงหน้าเรือนพอดี
พี่น้องมองดูกันโดยไม่ออกปากพูด แล้วต่างสาวเท้าเร็วเข้าเพื่อจะขึ้นไปชั้นบน แต่ในเวลานั้นเองคุณนายชื่นออกมายืนเยี่ยมประตู ยิ้มกับลูกชายแล้วว่า
“แม่กำลังคอยพ่อใหญ่อยู่เดี๋ยวนี้ เข้ามาบ้างในก่อนซี”
วิชัยส่งหมวกให้ช้อยโดยไม่พูดว่ากระไร
เมื่อเข้ามาอยู่ในห้องเพียงสองต่อสอง นางศรีวิชัยบริรักษ์เปิดเชี่ยนหมาก หยิบกระดาษแผ่นหนึ่งส่งให้พระอรรถคดี ฯ ผู้ซึ่งนั่งพับเพียบเรียบร้อยอยู่แล้ว
บนแผ่นกระดาษมีเส้นหมึกเป็นวงกลม ภายในขีดเส้นยาว และเส้นแบ่งเนื้อที่ในวงออกเป็นช่อง ๔ เหลี่ยมและ ๓ เหลี่ยม รวม ๑๓ ช่อง มีตัวเลขเขียนประจำกำกับ วิชัยมองดูอยู่ครู่หนึ่ง แล้วก็พลิกกระดาษกลับเห็นวงกลมเป็นดวงที่ ๒ จึงถามว่า
“ดวงข้างหลังนี่ดวงผู้หญิงหรือครับ?”
“จ้ะ ผูกคู่กันทีเดียว”
“คำพยากรณ์ไม่เห็นมี”
“ท่านพระครูท่านบอกว่าดูยาก ดวงชะตา ๒ ดวง นี่อยู่ตามลำพังตัวก็เรียกว่าดีทั้งคู่ แต่เอาเข้าคู่กันเข้ามันมีอะไรขัด ๆ เป็นกาลกิณีกันอยู่ตรงไหนไม่รู้ ท่านบอกว่าท่านจะตรวจให้ละเอียดเสียก่อนแล้วจึงจะพยากรณ์”
“ยังงั้นท่านคงยังให้ฤกษ์ไม่ได้ซีครับ?” วิชัยถามเสียงใสขึ้นกว่าเก่า
“ท่านยังไม่อยากให้ แต่แม่บอกว่าต้องการเร็วท่านก็เลยให้มาอันหนึ่ง อยู่ข้างล่างยังไงล่ะ ขึ้น ๑๓ ค่ำเดือนหน้า”
วิชัยวางแผ่นกระดาษ แล้วพูดด้วยเสียงที่พยายามให้เรียบที่สุด
“ควรจะรอให้ท่านขับให้ละเอียดเสียก่อน แล้วถึงหาฤกษ์ ฤกษ์ด่วนอย่างนี้อาจจะผิด ๆ ถูก ๆ ไม่น่าไว้ใจ”
“มันรอไม่ได้น่ะซีจ๊ะ เวลาไม่พอ มีคนมาซ้อนพ่อชัดเข้าแล้ว เข้าใจว่าจะไปติดแม่พยอม เดี๋ยวนี้พาเอาน้องชายไปด้วย จะมาท่าไรก็ไม่รู้หรือนังน้องสาวจะใช้ให้ไปกันตาชัด”
“ไม่เป็นเช่นนั้นหรอกครับคุณแม่ อนงค์ไม่ใช่ผู้หญิงแสนกล แล้วเด็กคู่นี้ไม่ได้คบกันอย่างชู้สาว เขาคนโก้ด้วยกัน ทันสมัยด้วยกัน เขาก็ชอบกันเท่านั้น เรื่องนี้ผมทราบมาเป็นที่แน่นอน”
“ถึงยังงั้นเราก็นอนใจไม่ได้ หมู่นี้คุณหญิงออกทำท่าจะดีดตาชัดอยู่นะ ถ้าเราพลาดท่าเป็นเสียทีเราทีเดียว แม่จะต้องรีบจัดการ พรุ่งนี้เย็น ๆ /*318จะต้องไปหาคุณหญิงอีก จะได้นัดวันที่เราจะไปขอเสียให้เสร็จ”
นึกเบื่อต่อการที่ใช้เล่ห์ประวิงความเรื่องนี้ มาหลายครั้งแล้ว วิชัยคิดว่าเวลาแห่งการแตกหักก็จะมาถึงในวันพรุ่ง หมายความว่าถึงเวลาที่จะต้องพูดกันอย่างตรงไปตรงมา หรือมิฉะนั้นก็ไม่พูดอะไรเสียเลย ดังนั้นเขาจึงนิ่งเสียไม่ตอบว่ากระไร
“หมู่นี้พ่อชัดของเราดูดีขึ้นมากนะ” นางศรีวิชัย ฯ กล่าวเมื่อได้นิ่งอยู่ครู่หนึ่งแล้ว “ไม่เห็นไปเที่ยวไปเตร่ค่ำลงกินข้าวแล้วก็อยู่บ้าน”
วิชัยกำลังจะจุดบุหรี่สูบ และคลำพบไม้ขีดไฟในกระเป๋าเสื้อถึง ๓ กลัก เขาก็หยิบออกวางเรียงไว้ เมื่อได้ฟังมารดากล่าวขวัญถึงน้อง เขาจึงเงยหน้าพูดขึ้นว่า
“ครับ เขาบอกกับผมว่าเขาจะพยายามเป็นเด็กดีแล้วผมเชื่อด้วยว่าเขาจะทำได้จริง ขอแต่ให้มีเครื่องสนับสนุนดี ๆ หน่อยเท่านั้น”
พูดแล้ววิชัยรวมกลักไม้ขีดลงในกระเป๋าเสื้อ บุหรี่ที่จะจุดยังไมได้จุด เขาขยับลุกขึ้นคุกเข่าและถามว่า
“หมดธุระเท่านี้ไม่ใช่หรือครับ ผมอยากจะนอนพักเสียสักประเดี๋ยว”
“ไปซี” คุณนายพูด ยิ้มพยักด้วยใจดี “พักให้มาก ๆ หน่อยเถิดดี แม่เห็นพ่อใหญ่หมู่นี้ซูบซีดยังไงก็ไม่รู้ อย่าอดนอนให้มากนักซี ไอ้ละเม็งละครน่ะเขียนให้เขาแล้วไม่เห็นได้เบี้ยออกข้าวอะไรเลย ไม่ควรจะเอากำลังเข้าแลก”
ไม่มีคำตอบจากอีกฝ่ายหนึ่ง เมื่อคุณนายชื่นหยุดพูดวิชัยก็ออกจากห้อง
พบช้อยคอยอยู่แล้วที่บนเรือน พอเห็นหน้าเขาหล่อนก็ถามว่า
“คุณแม่เรียกไปทำไมคะ?”
วิชัยโบกมือแล้วว่า
“พูดเรื่องของเราเถอะ ได้ความว่ายังไง?”
/*319ช้อยจับตาดูพี่ชาย ทั้งความรักความสงสารปรากฏอยู่ในแววตา แต่หล่อนตอบเขาเพียงสั้น ๆ ว่า
“สำเร็จ”
ประหลาดนัก วิชัยเองเป็นผู้ขอร้องให้ช้อยดำเนินการเพื่อความสำเร็จประโยชน์แก่น้องชาย แต่ครั้นได้ฟังคำตอบของช้อย ก็รู้สึกวาบหวิวเหมือนกับมีมืออำมหิตมาล้วงเอาดวงใจไปจากร่าง นิ่งไปหลายวินาทีจึงถามขึ้นได้ว่า
“เรื่องของหมั้นว่าอย่างไร?”
“คุณอุไรไม่เรียกอะไรเลย ถ้าฝ่ายเราอยากจะให้ก็ให้แก่ผู้หญิง”
พี่กับน้องนิ่งเงียบไปด้วยกัน วิชัยนั่งลงบนเก้าอี้ ถอดถุงเท้า รองเท้า ภายหลังช้อยพูดขึ้นอีก
“ดิฉันถือตามคำสั่งพี่ใหญ่ ไม่ได้พูดรับรองอะไรเหนือไปกว่าที่สั่ง เพราะฉะนั้นพี่ใหญ่จะต้องไปฟังเรื่องจากคุณอุไรเองอีก แล้วจึงจะถือได้ว่าตกลงกันเป็นหลักฐานได้ คุณอุไรก็ถือว่าต้องเป็นเช่นนั้นเหมือนกัน”
ผู้ฟังไม่ตอบ ช้อยชำเลืองดูเขานิดหนึ่งแล้วพูดต่อตามองดูกระดาน
“ถ้าดิฉันเป็นพี่ใหญ่ ก็จะไม่ต้องมานั่งทนทุกข์ดังนี้ ทั้งผัวทั้งเมียเขาอ้ามือคอยรับพี่ใหญ่เป็นน้องเขยทั้งคู่ เขารู้ว่าพี่ใหญ่รักแม่จันทร ยังคอยดูอยู่แต่ว่าเมื่อไรพี่ใหญ่จะพูดกับเขาให้เป็นกิจลักษณะเท่านั้น”
ยังไม่มีคำตอบ ช้อยเงยหน้าดูพี่ชาย เห็นเขานั่งพิงเก้าอี้ มือทั้ง ๒ ประสานอยู่บนศีรษะ ตาจ้องเป๋งอยู่ที่เพดาน ในที่สุดจึงถามขึ้นด้วยเสียงต่ำที่สุด
“แล้วตัวผู้หญิงล่ะ?”
คุณอุไรยืนยันว่าแม่จันทรไม่เห็นชัดดีกว่าพี่ใหญ่ แต่ตาชัดเป็นคนพูดก่อนแกถึงได้รับตาชัด”
มีความเงียบเกิดขึ้นอีกแล้ว ช้อยก็เป็นผู้ทำลายความเงียบเช่นเดียว/*320กับคราวก่อน
“เวลายังไม่สายเกินที่จะแก้นะคะ พี่ใหญ่ไม่ต้องทำอะไรเลย ชั่วแต่เฉย ๆ เสียเท่านั้น เชื่อเถอะค่ะ ตาชัดแกไม่ถึงกับอกหักหรอก แต่อกพี่ใหญ่แน่ะดิฉันกลัวเหลือเกิน”
วิชัยผลุดลุกขึ้นจากเก้าอี้และพูดเบาแต่ชัดถ้อยชัดคำ
“เรื่องตัวพี่ขอให้ยกเลิกกันเสียที ยิ่งพูดมากเปรียบเหมือนเอาของมีคมมาระสะเก็ด- - คุณอุไรจะให้พี่ไปฟังคำตอบได้เมื่อไร?”
“ไปเมื่อไรก็ได้เมื่อนั้น ตาชัดก็เหมือนกัน ไม่มีการหวงห้ามแล้ว”
“ดียิ่งเร็วยิ่งดี” วิชัยพึมพำคล้ายพูดกับตัวเอง ถอดเสื้อชั้นนอกออกจากตัวแล้วก็นอนลงบนเตียง หลับตาทำท่าเหมือนจะหลับไปได้ในอึดใจนั้น
ถึงเวลาอาหารค่ำ เมื่อคุณนายชื่นกับชัดเข้าที่นั่งแล้ว ช้อยมาถึงทีหลัง บอกกับแม่และน้องว่าวิชัยยังไม่ตื่นนอน จึงตกลงแบ่งอาหารไว้สำหรับเขา แต่ครั้นเมื่อแม่ลูกรับประทานใกล้จะอิ่ม วิชัยก็เข้ามาในห้องนั้น สวมเสื้อชั้นในขาวกางเกงขาวผมหวีเรียบหน้านวลแต่ตาแดงก่ำ
ทั้งมารดาทั้งน้องหญิงชายต้อนรับเขาด้วยกริยาที่หยิบโน่นตักนี่ส่งให้ และวิชัยก็ยิ้มหัวพูดจาปกติ แต่เมื่อรับประทานข้าวได้ ๒-๓ คำแล้วเขาก็วางช้อนส้อม ยกมือกุมศีรษะไว้
“เป็นอะไรลูก?” คุณนายชื่นถาม
“ปวดศีรษะครับ !” วิชัยตอบ ใช้มือซ้ายรวบช้อนส้อม มือขวาบีบต้นคอตนเอง “คิดว่าอาบน้ำแล้วจะหาย กลับปวดมากขึ้นอีก”
“หิวจัดเกินไปก็ไม่รู้” ช้อยว่า “กลับมาถึงไม่ได้รับประทานอะไร เจ้าบ๋อยเขายกขึ้นไปให้ก็เห็นหลับเสียแล้ว”
“นอนหลับผิดเวลาอาจจะเป็นได้” ชัดออกความเห็น
“กินข้าวเสียอีกซีจ๊ะ” คุณนายบอก “บางทีท้องอิ่มแล้วอาจจะหาย
/*321วิชัยตักข้าวใส่ปากอีก และรีบซดแกงตามด้วย แต่ครั้นแล้วเขาก็ผลักจานไปพ้นหน้า
“ไม่ไหว อยากจะเอาออกมากกว่าเอาเข้า” หัวเราะพลางพูดต่อพร้อมกับเอื้อมมือหยิบถ้วยแก้วน้ำ “หัวโตอย่างประหลาด คอก็ดูเหมือนจะโตกว่าบ่า”
“มันปวดที่ตรงไหน?” คุณนายชื่นถาม
“ขึ้นมาตามท้ายทอย” เห็นมารดามองดูด้วยสีหน้าแสดงความร้อนใจ เขาก็หัวเราะอีกว่า “ไม่เป็นอะไรมากหรอกครับ ประเดี๋ยวก็คงหาย”
“รับประทานยาเสียเถอะค่ะ” ช้อยบอก แล้วลุกขึ้นทันใด
“ถูกแล้ว” พี่ชายรับโดยเร็ว “ต้องกินยาเพราะมีธุระจะต้องไปอีก แบกความปวดหัวไปด้วยเห็นจะไม่ได้การ”
สีหน้าคุณนายชื่นเปลี่ยนจากลักษณะวิตกเป็นลักษณะไม่พอใจ กระแทกหลังเข้ากับพนักเก้าอี้แล้วว่า
“จนเป็นยังงี้แล้วยังจะขับรถไปไหนอีกหรือ ธุระอะไรที่ไหนนะ ฉันอยากรู้นัก?”
“ใกล้ ๆ นี่เองครับ บ้านหลวงธุรกิจ ฯ ผมไปประเดี๋ยวเดียวเท่านั้น พูดธุระ ๒-๓ คำแล้วก็จะกลับมา”
“พูดเรื่องอะไรกันไม่รู้จักแล้วจักรอด” เสียงคุณนายชื่นดังกว่าเก่า “ไม่เอาละฉันไม่ให้ไป ดูหน้าออกซีดตาก็แดงจนเป็นยังงั้น นี่ถ้าเป็นพ่อชัดละก็ฉันหาว่าเมาแล้ว จะเป็นไข้น่ะรู้ไหมแล้วยังจะไปตากลมเดี๋ยวสะพ้านจับตาย”
เงียบวิชัยไม่ได้แย้ง แต่ภายในใจเขากำลังนึกอยู่ว่า ความหวังดีของมารดาในเวลาเช่นนี้ เท่ากับจะแกล้งให้อาการไม่สบายกำเริบยิ่งขึ้น เพราะเหตุว่าการงานใด ๆ ยิ่งยากยิ่งลำบาก ผู้ทำยิ่งน่าจะประสงค์ให้ลุล่วงไปโดยเร็ว จะได้สำเร็จเสร็จสิ้นมิต้องร่ำไรไม่รู้แล้ว แต่คำพูดของนางศรีวิชัย ฯ ก็/*322เพียบพร้อมด้วยเหตุผล จึงจำเป็นที่พระอรรถคดี ฯ จะต้องกลั้นใจไว้จนถึงวันพรุ่งนี้
รับประทานยาแล้ว วิชัยทนนั่งอยู่จนคนอื่น ๆ รับประทานของหวานเสร็จจึงขอตัวไปนอน ชัดกะผลีกะผลามตามมาด้วย กระซิบกระซาบถามว่า
“พี่ช้อยไปบ้านโน้นได้อะไรมาบ้างไหม?”
“แกทำไมไม่รู้จักไปถามเขาเองบ้างล่ะ” พี่ชายพูดห้วน ๆ
“ผมไม่รู้นี่ว่าแกไปทำไม ผลุนผลันไปถาม เผื่อพี่ใหญ่มีอุบายอยากจะปิดหรืออะไร ผมก็เข้าปิ้งซี”
เวลานั้นทั้ง ๒ ต่างกำลังขึ้นบันได ชัดไม่ยอมตามหลังพี่เพราะต้องการจะฟังคำตอบที่ชัดเจน สอดแขนของตนเข้ากับแขนวิชัยควงกันมาจนถึงหน้าห้อง
“ทางโน้นเขาตกลงกันเรียบร้อยแล้ว” พระอรรถคดี ฯ พูดน้ำเสียงดีขึ้นกว่าคราวแรก “ทีนี้แกเตรียมหาคำพูดไว้พูดกับคุณแม่เถอะ ชักช้าไม่ได้นะ วันนี้ท่านไปได้ฤกษ์สำหรับหมั้นมาแล้ว”
ชัดเกาต้นคอดังแกรก ๆ หลายหน ในที่สุดก็พูดว่า
“ตายแล้วผมตายแน่ ผมพูดกับท่านไม่รู้เรื่องนะคุณแม่น่ะ โธ่ พี่ใหญ่ช่วยทีน่า ไหน ๆ ช่วยมามากแล้ว”
พระอรรถคดี ฯ ก้าวเท้าเข้าห้องโดยไม่ตอบว่ากระไร แต่ชัดก็สามารถใช้ความเร็วแห่งขาได้เท่าพี่ชาย ฉุดแขนพี่ชายไว้แล้วว่า
“ผมทนให้ท่านเอ็ดไม่ได้เหมือนพี่ใหญ่นี่นา ฟัง ๆ ประเดี่ยวก็ชักเดือด อย่าว่าแต่เรื่องธุระเลย คุยกันยังไม่ค่อยได้ วันไหนผมเป็นคนพูดผมต้องพูดข้างเดียว วันไหนท่านอยากพูดผมไม่ต้องพูด หุบปากให้แน่นฟังท่าเดียว ขืนพูดออกไปก็ขวางท่านแล้วก็ถูกด่า”
“น้ำใจแกไม่อดทนต่ออะไรเสียเลย !”
/*323“โธ่ ผมนะอยากทนนะ เห็นพี่ใหญ่ทนได้ผมก็อยากเอาอย่าง แต่ทนไม่ไหวพูดกันไม่รู้เรื่อง”
ผู้เป็นพี่มองน้องเต็มตา ในที่สุดก็ว่า
“ไปทีเถอะไป๊ พี่จะนอน วันหลังถึงค่อยพูดกันใหม่ อ้อนี่แน่ะ แกจะไปหาคู่รักก็ได้แล้วผู้ใหญ่เขาไม่ว่า เอ้าไปที” เขาจับหลังน้องผลักออกนอกห้องแล้วก็ปิดประตูลงกลอนเสีย
๒๘
/*324เวลา ๑๕ นาฬิกาเศษ รถเฟียตสีดำแลดูคร่ำคร่า เพราะความเก่าแห่งตัวถังและประทุน พาตัวพระอรรถคดีวิชัยมายังบ้านหลวงธุรกิจ ฯ อีกครั้งหนึ่ง เจ้าของบ้านสาวเป็นผู้ออกมารับรองเอง แล้วเชิญพระอรรถคดี ฯ เข้าไปในห้องรับแขก
“วันนี้ต้อนรับอย่างมีพิธี” อุไรพูดเมื่อได้นั่งลงแล้ว “เพราะคุณพระ ก็มาเป็นพิธีไม่ใช่หรือคะ?”
“ถูกแล้ว ผมมาฟังคำตอบเรื่อง- -เรื่องน้องของคุณ”
“น้องของดิฉัน ๆ เต็มใจเป็นน้องของคุณพระ โปรดช่วยสงสารแกมาก ๆ ด้วย”
วิชัยรับด้วยน้ำเสียงและสำนวนคำพูดที่พอทำให้อุไรวางใจได้ โต้ตอบกันในเชิงผู้ใหญ่ที่กังวลในความสุขของเด็กในปกครองด้วยกันอีก ๒-๓ คำแล้ว นางธุรกิจก็พาพระอรรถคดี ฯ ไปถึงข้อสำคัญอีกข้อหนึ่ง
“ดิฉันได้ทราบว่าเมื่อคุณชัดแต่งงานแล้ว คุณพระตั้งใจจะไม่ให้แก/*325อยู่บ้านที่อยู่เดี๋ยวนี้ไม่ใช่หรือคะ?”
“ครับ เรื่องนี้ผมอยากจะพูดกับคุณตรง ๆ เพื่อไม่ให้ต้องอึกอักภายหลัง การที่ผมเป็นตัวจัดการให้ตาชัดเสียเองนั้น ผมทำลุอำนาจคุณแม่มากไปหน่อย”
“จริงค่ะ เมื่อคืนนี้คุณหลวงว่าเราทำอย่างคนหัวใหม่ซึ่งออกหน้าติอยู่บ้าง ถ้าคุณแม่ของคุณพระท่านผูกใจเจ็บ เราก็โกรธท่านไม่ได้นะคะ”
“ถูกแล้ว เพราะเช่นนั้นถึงได้คิดป้องกันเสียก่อน”
“ค่ะ คุณหลวงก็เห็นด้วยเหมือนกัน แต่ว่าถ้าคุณชัดจะต้องเช่าบ้านเขาอยู่ จะเปลืองเงินเข้าไปอีกไม่น้อยนะคะ ไหนจะยังค่าน้ำค่าไฟ ค่าอะไรอีกจิปาถะ แล้วคนอย่างคุณชัดบ้านซอมซ่อนักแกก็คงอยู่ไม่ได้”
“เรื่องนี้เป็นหน้าที่ของเขา สามีภรรยาจะต้องรู้จักผ่อนผัน”
“แต่ว่าแกเด็กทั้งคู่ จันทรอายุเพิ่ง ๒๑ คุณชัดเพิ่ง ๒๕”
วิชัยไม่ตอบ ด้วยไม่แน่ใจว่าควรจะตอบอย่างไร อุไรจึงพูดต่อ
“ดิฉันอยากจะช่วยแกทั้ง ๒ คน แต่สมบัติส่วนตัวของดิฉันไม่มีอะไรเลย เมื่อคุณหลวงได้ดิฉันมาก็ได้มาแต่ตัวแท้ ๆ ดิฉันจะเอาสมบัติของคุณหลวงไปกอบโกยให้น้องดิฉันก็ไม่ถูก เพราะเช่นนั้นจันทรแต่งงาน ดิฉันก็จะให้ได้ก็แต่เครื่องทองเครื่องเพชรเล็ก ๆ น้อย ๆ แต่คุณหลวงจะให้ที่ดินทั้งแปลงอยู่แถวบางซื่อ ประมาณเนื้อที่สักไร่กว่า ๆ ดิฉันอยากให้คุณชัดปลูกเรือนหออยู่ในที่นั้น”
นิ่งคิดอยู่ไม่ถึงอึดใจ วิชัยก็ตอบว่า
“ถ้าเป็นความประสงค์ของคุณก็ได้”
“ขอบพระคุณค่ะ” อุไรกล่าวด้วยความยินดีอย่างจริงใจ “แรกทีเดียว ดิฉันไม่ได้นึกถึงเรื่องนี้ จึงได้บอกคุณช้อยไปว่าไม่ต้องการอะไรเลย ครั้นเมื่อคุณหลวงพูดถึงเรื่องนี้ขึ้น จึงนึกว่าปลูกบ้านอยู่แล้ว คุณชัดก็จะเป็นผู้อยู่เอง ไม่ใช่ว่าเรียกร้องมาเป็นของน้องหรือของดิฉัน ที่ของแม่จันทร บ้าน/*326ของคุณชัดอย่างนี้ก็ยุติธรรมดีแล้วไม่ใช่หรือคะ?”
พระอรรถคดี ฯ ก้มศีรษะแทนคำตอบแล้วก็ลุกขึ้นยืน
“จะกลับละหรือคะ?” อุไรถามด้วยความประหลาดใจ “แหมช่างมาเป็นงานเป็นการเหลือเกิน ยังไม่ทันได้พบคุณหลวงเลยค่ะ”
พระอรรถคดี ฯ พูดอ้อมแอ้มแก้ตัว ๒-๓ คำ แล้วก็มาขึ้นรถจนได้
จากบ้านหลวงธุรกิจ ฯ มาถึงบ้านตัวเอง วิชัยขับรถมาได้ด้วยสัญชาตญาณมากกว่าขับด้วยความตั้งใจ ตัวเขาเวลานั้นเปรียบเหมือนโครงกระดูกที่ไม่มีวิญญาณ สมองมึนตื้อเหมือนจะสิ้นความรู้สึกนึกคิด จนเมื่อเขาลงจากรถแล้ว สติเตือนใจให้ตื่นขึ้นเพื่อเตรียมตัวรับงานอันจะมาข้างหน้า คุณแม่ ! วิชัยจะต้องผจญกับคุณแม่ เขามีกำลังเหลืออยู่พอที่จะทนต่อความเผ็ดร้อนแห่งน้ำคำของท่านได้หรือ?
ราวกับภูติผีปิศาจจงใจจะทดลองความมั่นคงของวิชัย พอเขาก้าวขึ้นบันไดก็พบคุณนายชื่นคอยรับอยู่แล้ว ยิ้มพยักกวักเรียกลูกแล้วบอกว่า
“อย่าเพิ่งขึ้นไปข้างบนเลย แม่สั่งเตรียมของว่างไว้ให้ที่นี่แล้ว พ่อใหญ่มาคุยกับแม่เถิด”
ยังไม่ทันที่วิชัยจะขึ้นมาพ้นบันได คุณนายชื่นก็พูดต่อ
“แม่เพิ่งไปหาคุณหญิงมะยมเพิ่งกลับมาเดี๋ยวนี้”
บุตรชายใหญ่ของคุณนายสะดุ้งดังถูกไฟจี้ ถามโพล่งออกไปว่า
“ไหนว่าคุณแม่จะไปเย็น ๆ ยังไงครับ?”
“แม่คิดว่าจะรอพ่อใหญ่ แต่เมื่อบ่ายนี้แดดมันไม่ร้อน แล้วแม่ไม่มีธุระอะไรก็ไปเสียให้เสร็จ เผอิญไม่พบ แม่สั่งคนที่บ้านนั้นไว้ให้บอกคุณหญิงว่าพรุ่งนี้สัก ๓ โมงเช้าจะไปหาจะได้เหมาะแก่เวลาที่พ่อใหญ่จะไปส่งแม่ได้”
วิชัยขยับเข้าใกล้ลูกกรงใช้ความแข็งแห่งไม้ยันตัวไว้ แววตาแห้งแล้งเกิดมีประกายความเด็ดเดี่ยว แต่ขาและมือของเขายังสั่นด้วยกำลังทั้งสิ้นถูก/*327เรียกไปรวมอยู่ที่ดวงใจในขณะที่เขาพูดขึ้นว่า
“เคราะห์ดีแล้วที่ไม่ได้พบคุณหญิง ถ้าพบก็จะเกิดเรื่องยุ่งกันใหญ่ ตาชัดพูดกับผมอย่างเด็ดขาดว่า เป็นตายอย่างไรไม่ยอมแต่งงานกับลูกสาวพระยารานรอน?”
“พูดเมื่อไร?” เป็นคำถามที่แสดงว่าความโมโหกำลังเข้าครองใจคุณนายชื่นอยู่บ้างแล้ว
“ในวัน ๒ วันนี่เองครับ”
“เขารู้ซีว่าฉันจะไปหมั้นผู้หญิงให้? ใครดันไปบอกเขาล่ะ ไหนสัญญากันว่าจะไม่บอกยังไง?”
“มีเหตุผลอื่นที่ผมจำเป็นต้องบอก ตาชัดรักผู้หญิงคนหนึ่ง เป็นน้องเมียของเพื่อนผมด้วย”
“ก็แล้วยังไง ทำไมพ่อใหญ่ถึงไม่บอกแม่ กลับเอาความลับของแม่ไปบอกน้อง?”
“ผมเห็นแล้วว่าจำเป็นจะต้องบอกทั้ง ๒ ฝ่าย ชัดเอาเรื่องผู้หญิงที่เขารักมาปรึกษาผมก่อน ผมจึงได้ยกเรื่องคุณแม่ขึ้นท้วงเขา”
“แล้วเขาว่ายังไง?”
“เขาว่าอย่างที่ผมเรียนกับคุณแม่แล้ว”
คุณนายชื่นมีสีหน้าเป็นอย่างวันที่ท่านพื้นเสียถึงขีดสุด จับนั่นกระแทกนี่ เคี้ยวหมากหยับ ๆ ไม่เป็นจังหวะจะโคน ในที่สุดก็พูดออกมา ด้วยเสียงขุ่นว่า
“สันดานผู้ชายหนุ่ม ๆ เห็นผู้หญิงมันก็เที่ยวรักไปน่ะแหละ จะเอาจริงเอาจังอะไรกับมัน ฉันไม่เชื่อว่าไอ้ชัดจะอวดดีกับแม่ไม่ฟังเสียงแม่ ส่วนที่มันรักอยากรักก็ให้มันรักไป ส่วนที่แม่จัดการเป็นส่วนหนึ่งต่างหาก ฉันนัดคุณหญิงเขาแล้วพรุ่งนี้จะไปหา ทั้งเงินทั้งของเป็นหลาย ๑,๐๐๐ ไอ้ชัดมันจะทิ้งได้ก็ให้มันรู้ไป”
/*328“แต่ว่า--คุณแม่ยังไม่เข้าใจดี ผู้หญิงที่ชัดรักเขาก็เป็นลูกของครอบครัวที่มีหลักฐาน ชัดจะรักเล่นแล้วทิ้งเสียนั้นไม่ได้ ทั้งผู้หญิงเขาก็เป็นน้องของเพื่อนผมดังที่ได้เรียนแล้ว”
“เป็นลูกใครน้องใครก็ช่างหัวใครปะไร ชัดมันเป็นลูกของฉัน มันก็ต้องเชื่อฉัน อยากเสือกมารักกันทำไม”
“ถ้าชัดจะเชื่อคุณแม่ ก็คงเชื่อเสียตั้งแต่แรก คงจะไม่ก่อเรื่องยุ่งยากโดยไปให้คำมั่นสัญญากับผู้หญิงอีกคนหนึ่ง เพราะคำสัญญาเช่นนั้นต้องสัญญากันด้วยเกียรติยศ คุณแม่โปรดกรุณาล้มความคิดเดิมเสียเถอะครับ มิฉะนั้นจะต้องเสียของหมั้นไปเปล่า ๆ”
“เอ๊ะ พ่อใหญ่นี่ยังไงนะ” คุณนายชื่นพูดเกือบเป็นเสียงตะโกน “อยู่ ๆ ก็มานั่งเคี่ยวเข็ญแม่ ไม่ให้ทำนั่นไม่ให้ทำนี่ ฉันเห็นแกคอยขัดคอฉันมาหลาย ๑๐ หนแล้ว เรื่องราวมันเป็นยังไง มือไม่พายยังเอาตีนราน้ำ”
พระอรรถคดี ฯ กัดริมฝีปากพลางถอนใจ สิ้นปัญญาที่จะแถลงความจริง ในวิธีการจะประทังความโกรธของมารดา เขาจึงตอบออกไปว่า
“ตามที่ผมได้เรียนแล้วว่าผู้หญิงที่ชัดรักเป็นน้องของเพื่อน เป็นธรรมดาที่ผู้ใหญ่ฝ่ายโน้นพอทราบเรื่องก็ต้องหารือผม ผมเป็นพี่ชายของชัด เมื่อน้องชายได้ก่อไว้แล้ว ก็จำเป็นต้องสานต่อเพื่อรักษาเกียรติยศของน้อง จึงได้จัดการกับเขาว่าจะช่วยจัดการให้เรียบร้อย”
พูดจบแล้ว เขารู้สึกประหลาดใจที่มารดายังนิ่งเงียบค่อยเหลือบตาขึ้นมองดูหล่อน ดูราวกับสายตาของเขานั้นแสดงความยำเกรงเป็นอย่างสูง กลับเป็นน้ำมันเชื้อเพลิงทำโทลัคนีของนางศรีวิชัย ฯ ให้พลุ่งโพลงขึ้นทันที หญิงผู้มีอายุกระทืบเท้าลงบนพื้นดังสนั่น แล้วร้องตะโกนออกมาว่า
“ต๊าย ตาย !” นี่มันลูกคนหรือลูกเสือลูกจระเข้ พอมันโตก็แว้งกัดแม่”
พระอรรถคดี ฯ หรี่ตาลง มือคลำลูกกรงก้มหน้านิ่งอยู่
/*329“เหมาะกันดีทั้งพี่ทั้งน้อง คบคิดกันเดินบนหัวแม่โกหกปลิ้นปล้อน เลี้ยงมาเสียข้าวสุก มันเห็นแม่เป็นหมา”
ประโยคที่ ๒ ที่ ๓ จนถึงกว่าที่ ๑๐ หลังจากปากคุณนายมีข้อความคล้าย ๆ กัน เสียงของท่านดังขึ้นทุกทีจนก้องบ้าน วิชัยหน้าซีดจนเขียว อาการที่ยืนนิ่งไม่กระดุกกระดิกราวกับว่าเขาลืมหายใจ ประโยคที่ ๑๑ จนถึงกว่าที่ ๒๐ ดังซ้อนกันออกมาเรื่อย ๆ ถี่เผ็ดร้อนขึ้นปรักปรำเขาหนักขึ้น จนในที่สุดดูเหมือนชื่อนายร้อยตรีชัดจะพ้นจากใจคุณนาย คำปรามาสทั้งสิ้นก็มีที่ความหมายอยู่ตรงวิชัยแต่ผู้เดียว
ในคำที่สุด เมื่อคุณนายเหนื่อยจนหอบ ท่านลุกขึ้นยืนยายสไบ ทำท่าทะมัดทะแมง และเข่นเขี้ยวเคี้ยวฟันกล่าวว่า
“ไอ้ชัดยังไม่กลับ อยากจะฟังน้ำคำของมันนักอวดดีเดี๋ยวแม่เอาเลือดหัวออกเสียนี่” แล้วก็พุ่งสายตาไปยังศีรษะลูกชายใหญ่
ในขณะนั้นคุณนายจึงสำนึกได้ว่า วิชัยยืนสำรวมอยู่นานนักหนา ยังมิได้ปริปากโต้เถียงสักคำ ประกอบกับฤทธิ์โมโหนั้น เปรียบเหมือนเพลิงที่คุขึ้นเมื่อได้เชื้อ ครั้นเชื้อหมดเพลิงก็โทรมลง คุณนายจึงถามขึ้นว่า
“อินังคนนั้นน่ะ วิเศษมายังไง ลูกเต้าเหล่าใครบอกฉันได้ไหม พ่อเอเย่นต์?”
“เขาเป็นน้องเมียหลวงธุรกิจ ฯ ครับ--”
“อ้อ ! ยังงี้นี่เล่าพ่อถึงเวียนไปได้ไม่หยุด ! พิโธ่พ่อใหญ่นี่มันแกล้งเหยียบหัวแม่เล่นตรง ๆ นี่นา แกกับนางช้อยนั้นแหละเป็นตัวการชักผู้หญิงให้น้องแน่ ๆ แกช่วยกันทำยังงั้นจะหวังสวรรค์วิมานอะไร?”
เออ ! ข้อขำของคำพูด ตนทำดังนั้นจะหวังเอาสวรรค์วิมานอะไร ? พระอรรถคดี ฯ หายใจอย่างยากเย็นก่อนที่จะออกปากตอบว่า
“เรื่องนี้ช้อยไม่ได้รู้เห็นด้วย ส่วนผมเองปฏิญาณได้ว่าไม่เคยคิดว่าชัดจะชอบผู้หญิงคนนี้ แต่เมื่อเขาชอบกันแล้ว ผมเห็นว่าผู้หญิงเขาดี /*330เรียบร้อยอ่อนโยนอยู่ในคำผู้ใหญ่ เก่งในการบ้านการเรือนรู้อยู่และไม่สมัยใหม่จนนิดเดียว ผม--”
“ออกวิเศษอย่างนั้นทำไมตัวเองไม่เอาเสียเองล่ะ?”
ถึงแม้จะรู้สึกเสมือนคำนั้นมีคม แทงทะลุถึงหัวใจพระอรรถคดี ฯ ก็ยังตอบได้อย่างสงบเสงี่ยม
“พ่อชัดเขารักของเขาเสียแล้ว ผู้หญิงเขาก็รักพ่อชัด พวกเราอยู่ในฐานะพออันจะกิน ไม่จนนักไม่มีนัก ผู้ใหญ่เขาก็เต็มใจให้โดยไม่เรียกร้องเอาอะไรเลย !
อนิจจาความเขลา ! ด้วยความตั้งใจจะพูดความให้แก่ฝ่ายหญิงมากนัก วิชัยเปิดช่องโหว่ให้ฝ่ายปรปักษ์อย่างโล่งที่สุด คุณนายชื่นหัวเราะเสียงดังกร้าวพูดสวนควันขึ้นมาว่า
“อ้อ ! ก็เท่านั้นเอง ลงท้ายฉันรู้กลแก เรื่องนี้ไม่มีอะไรเลย นอกจากพ่อใหญ่เห็นแก่เงิน ๒-๓ พันบาท ที่แม่ขอยืมให้น้อง เมื่อแกไม่อยากให้--”
“คุณแม่ !” วิชัยอุทาน น้ำเสียงแสดงความปวดร้าวแสนสาหัสจนคุณนายชื่นหยุดซะงัก มองไปเห็นลูกชายกำมือกดหน้าผาก มือนั้นสั่นจนเห็นได้ถนัดถนี่
ออกตกใจ ด้วยว่าความร้ายกาจแห่งโทสจริตไม่เหนืออำนาจความรักที่แม่มีต่อลูก นึกถึงภาพวิชัยเมื่อปวดศีรษะในคืนก่อนขึ้นทันที คุณนายชื่นก็หันกลับไปกระแทกก้นลงบนเก้าอี้
พระอรรถคดี ฯ ทรงตัวขึ้นตรง เจ็บในอกเจ็บในใจยิ่งจนชาไปหมดทั้งตัว สุดกำลังที่จะทนยืนนิ่งต่อไปได้จึงหลีกมารดาไปเสียทันที
ขึ้นบันไดชั้นบนด้วยอาการคล้ายคนเมาจวนเจียนจะทรงตัวไว้ไม่อยู่ ผ่านผู้หญิงคนหนึ่งที่นั่งอยู่ตรงนั้น วิชัยไม่เห็นเสียด้วยซ้ำว่าหล่อนเป็นใคร แต่ช้อยลุกขึ้นตามหลังเขามา ขอบตาของหล่อนแดงก่ำ น้ำตายังเปียก/*331แก้ม วิชัยเข้าในห้องของตัว ปิดประตูลั่นกลอน ช้อยย่องเข้าในห้องชัด แอบมองดูเขาที่ตามช่องฝา เห็นเขาตรงไปที่เตียง ทิ้งตัวลงนอนคว่ำ เครื่องแต่งกาย ทั้งชุดรวมทั้งรองเท้า ช้อยก็ทรุดตัวนั่งกอดเข่าอยู่กับที่
ด้วยมัวแต่ครุ่นคิดด้วยความเหี่ยวแห้งใจ ช้อยไม่ได้รู้สึกตัวว่าได้นั่งอยู่เช่นนั้นนานกี่มากน้อย จนเมื่อเสียงหนึ่งดังมากระทบหู เป็นเสียงคนร้องไห้โฮใหญ่ ช้อยจึงสะดุ้งขึ้นทั้งตัว ตกใจ นึกว่าวิชัยสำแดงอาการเช่นนั้นลุกถลันมองดูตามช่อง ก็เห็นเขานอนนิ่งอยู่เช่นเดิมแต่เปลี่ยนท่าเป็นนอนตะแคง หันหน้าเข้าฝา เสียงดังก้องนั้นมาจากชั้นล่าง ใช้ความสังเกตใหม่ จึงสำเหนียกได้ว่าเป็นเสียงผู้หญิงแก่สะอึกสะอื้นพลางรำพันถ้อยที่ผู้ฟังจับความหาได้ไม่ ไม่มีใครแล้วนอกจากคุณแม่ ช้อยปราดไปตรงบันได ก็เผชิญหน้ากับชัดผู้มีอาการตื่นเต้นไม่แพ้หล่อน เขาพึมพำบอกแก่พี่สาวว่า
“ดู คุณแม่ซีอะไรก็ไม่รู้ลุกขึ้นโบ๊เบ๊ร้องห่มร้องไห้ยังไม่ทันพูดจากันให้รู้เรื่องเลย เอะอะก็ชี้หน้าว่าไอ้ลูกเนรคุณ”
“ท่านพูดถึงอะไรก่อน?” ช้อยถามเสียงกระเส่า
“พูดถึงจันทร จะมีใคร พอเห็นหน้าก็ตวาดใส่ ถามว่าใช้ให้พี่ชายไปขอลูกสาวใครเขาหรือ ผมก็รับว่าจริงเท่านั้นแหละด่าอึงราวกับผมฆ่าใครเขามา ไม่ไหวหรอก ยังงี้ผมพูดด้วยไม่ได้ เดี๋ยวเลยพากันเป็นบ้าหมด”
พูดแล้วเขาก็หลีกพี่สาวขึ้นบันไดไป
เดินปัง ๆ เข้าในห้อง เสียงวัตถุกระทบกันดังกุกกักก๊อกแก็กโครมคราม อีกสักครู่ใหญ่ เขาก็กลับออกมาหน้านวล ผมหวีเรียบร้อยและแต่งตัวพลเรือนอย่างจะออกจากบ้าน
“แกจะไปไหน?” ช้อยถามเมื่อน้องเดินมาถึงตัว
“ไปเที่ยวตามเรื่อง บ้านอย่างนี้ใครจะอยู่ได้ ไอ้คนทำงานเหนื่อยแทบตาย กลับมาบ้านยังต้องพบอะไรบ้า ๆ ร่ำไป เดี๋ยวก็เลยไม่กลับเสียเลย”
ช้อยขมวดคิว หลีกทางให้พลางพูดว่า
“ไปเถอะ แต่อย่ากลับให้ดึกนัก อย่าลืมคำที่สัญญากับพี่ใหญ่ไว้”
“พี่ใหญ่กลับมาแล้วหรือยัง?”
“มาเสียเป็นนานแล้ว ถูกคุณแม่กราดเสียใหญ่ด่าเสียจนเงยหน้าไม่ขึ้น เลยเข้าไปนอนเงียบอยู่ในห้อง”
ชัดมองไปทางห้องพี่ชาย สีหน้าอันกระด้างก็อ่อนลง แล้วหันกลับมากล่าวแก่พี่สาวว่า
“จันทรบอกกับผมว่า พี่ใหญ่รับจะปลูกเรือนให้ในที่ ๆ หลวงธุรกิจ ฯ จะยกให้แก ตั้งใจมาว่าจะขอบใจพี่ใหญ่ใจดีเหลือเกิน เอาเถอะ วันหลังถึงค่อยพูดกันก็ได้”
พูดแล้วชัดลงบันไดอย่างระวังฝีเท้า เลี้ยวออกทางระเบียงเรือนด้านหลัง ทะลุสวนน้อย พอออกประตูเล็กจะเลี้ยวซ้าย เขาก็หยุดชะงักเปิดหมวกสีหน้าแสดงความประหลาดใจ !
หญิงหนึ่งยืนอยู่ตรงช่องรั้วชบา ปกคลุมร่างกายด้วยซิ่นแพรสีเขียวและเสว็ตเตอร์แพรสีเดียวกัน หมวกเบเรต์ชนิดเดียวกับเสื้อปิดส่วนศีรษะของหล่อนไว้ ๓ ส่วนเมื่อทั้ง ๒ ฝ่ายมองสบตากัน สีหน้าอนงค์เฝื่อนไปเล็กน้อย แต่เป็นอยู่เพียงชั่วขณะเดียวหล่อนก็ยิ้มและส่งมือให้
“แสดงความยินดีด้วยมาก ๆ”
“อะไร ฯ--อ้อ ! ขอบใจ แหมรู้เร็วจริง” แล้วชัดก็หัวเราะเจื่อน ๆ “นี่อนงค์มายืนอยู่ทำไม?”
“กำลังคิดว่าจะไปหาพี่ช้อยในบ้านดีหรือไม่ดี”
“อย่าเข้าไปเลยเวลานี้ ไม่สนุก” ชัดพูดตรง ๆ แล้วจึงหัวเราะกลบเกลื่อนให้ฟังเป็นเชิงเล่น “ชัดจะไปตามพี่ช้อยให้”
“อย่าเลยค่ะ เสียเวลาของชัด เท่าที่หน่วงไว้อย่างนี้ก็ไม่เหมาะอยู่
/*333นายร้อยตรีหนุ่มหัวเราะอีก คราวนี้เป็นเชิงค้าน
“เป็นความจริง ชัดยังไม่รู้ว่าจะออกจากนี่แล้วจะไปไหน ต้องไปเพราะว่าบ้านร้อน อยู่ไม่ได้ คุณแม่โกรธลูกทุกคน อยากจะหนีไปให้พ้น พอท่านสงบโมโหแล้วถึงค่อยกลับมา”
อนงค์เชื่อแน่ว่าหล่อนทายเรื่องได้ในทันที แต่หาทายออกมาเป็นคำพูดไม่ พอดีกับชัดพูดต่อไปว่า
“ชัดจะให้เด็กไปตามพี่ช้อยเดี๋ยวนี้” แล้วเขาก็หลบหายเข้าไปในประตู
ยังไม่ทันถึงนาที ชัดกลับออกมาอีก ยืนอยู่ตรงหน้าอนงค์ และทรมานหมวกด้วยการจับปีกพับขึ้นพับลงหลายครั้ง กิริยาเช่นนี้อนงค์เห็นแล้วทนไม่ได้จึงบอกแก่เขาว่า
“ชัดไปเถอะค่ะ อนงค์ไม่ต้องการเพื่อนหรอก ยืนอยู่คนเดียวเงียบ ๆ ก็สบายดีเหมือนกัน”
เขาพยายามที่จะทำสีหน้าแสดงความเสียใจ “ถ้าอนงค์สั่งดังนั้น ชัดก็ต้องทำตาม เพราะทั้งเวลานี้และต่อไปชัดจะอยู่ใต้คำสั่งอนงค์เสมอ ไม่มีเวลาเปลี่ยนแปลง”
หญิงสาวยิ้มเยาะเขาอย่างเปิดเผย และไม่ตอบว่ากระไร
ช้อยทำให้อนงค์ต้องคอยอยู่เกือบ ๑๐ นาที จึงโผล่ประตูออกมา พอเห็นหน้ากันก็ตรงเข้าจับมือกันจูงเข้าในบ้านคุณแม้น ช้อยละล่ำละลักพูดว่า
“พี่เกือบมาไม่ได้เสียแล้ว กลัวคุณแม่จะเรียกหาต้องสั่งเด็กให้คอยฟังให้ดีแล้วรีบมาตาม เรียกหาไม่ได้วันนี้เป็นเกิดเรื่องแน่”
“ท่านทราบเรื่องนั้นแล้วหรือคะ ได้ยินว่าท่านโกรธลูกทุกคน”
“ชัดเขาบอกเธอหรือ?”
“ค่ะ ใครบอกท่านล่ะคะ ท่านถึงได้ทราบ?”
/*334“ไม่รู้ พี่เองก็ไม่รู้ เมื่อสักชั่วโมงหนึ่งเห็นจะได้ พี่ใหญ่มาถึงบ้าน ประเดี๋ยวได้ยินคุณแม่เอ็ดตะโร พี่ไปแอบฟังได้ยินท่านว่า พี่น้องคบคิดกันหลอกลวงท่าน แล้วอะไรต่ออะไรอีกเยอะแยะ เทศน์เสียยืดยาว คำหนัก ๆ ทั้งนั้น ไม่รู้ว่าท่านสรรค์หาเอาที่ไหนมา”
“แล้วคุณพระว่ากระไรบ้าง เกลี้ยกล่อมสำเร็จไหม?”
“สำเร็จอะไรท่านด่าพี่ใหญ่เงยหน้าไม่ขึ้น โธ่น่าสงสารเหลือเกิน ทุกข์ใจก็หนักหนา แล้วยังถูกแม่เกรี้ยวกราดเสียใหญ่ เอ็ดเอา ๆ เสียลั่นบ้าน พี่ยังงี้ใจเต้นแทบออกมานอกซี่โครง”
“ชัดอยู่ไหนคะเวลานั้น?”
“ชัดยังไม่มา เพิ่งมาเมื่อพี่ใหญ่ทนคุณแม่ไม่ไหวแล้ว เห็นจะเต็มอัด อกจะแตกตายหรือยังไงล่ะ เพราะเธอต้องนิ่งให้ด่าข้างเดียวไม่ปริปากเถียงเลย ในที่สุดทนไม่ไหวเลยหนีเข้าห้องปิดประตูนอน รองเท้าก็ไม่ถอดเสียด้วยซ้ำ”
หล่อนทั้งคู่เพิ่งรู้สึกตัวว่าได้ยืนพูดกันอยู่ตลอดเวลา ช้อยนั่งลงก่อนบนสนามหญ้า อนงค์จึงนั่งลงด้วย แล้วต่างฝ่ายต่างตอบต่างถามกันต่อไป ช้อยเล่าคำปรามาสของคุณนายที่กล่าวแล้วแก่วิชัยเกือบทุกคำ ในที่สุดแห่งเรื่องหล่อนเสริมว่า
“แล้วคำที่ท่านว่าพี่ใหญ่เห็นแก่เงินนั้น เป็นคำที่อยุติธรรมที่สุด พี่เชื่อว่าคำนี้เองที่พี่ใหญ่ทนไม่ได้ และเงินนั้นมิใช่ว่าพี่ใหญ่จะไม่ต้องเสีย เธอรับกับฝ่ายแม่จันทรเขาแล้ว ว่าจะปลูกเรือนให้ตาชัดในที่ ๆ ฝ่ายโน้นเขายกให้แม่จันทร”
คำว่าเงินที่กล่าวเป็นจำนวนพัน ไม่ทำความรู้สึกอย่างใดให้เกิดแก่หญิงผู้มั่งคั่งเช่นอนงค์ได้ แต่ค่าแห่งการเสียสละซึ่งถูกลบหลู่อย่างแรงเช่นนั้น ทำให้โลหิตอนงค์ร้อนเกือบถึงเดือด และความปรานีต่อบุรุษผู้ต้องรับความอยุติธรรมจากแม่บังเกิดเกล้าของตนเอง ก็งดงามขึ้นในใจหล่อนเป็นตรีคูณ
สิ้นความที่ช้อยเล่าแล้ว อนงค์จึงถามขึ้นบ้าง
“วันนี้คุณนายไปที่บ้านเจ้าคุณรานรอนหรือคะ?”
“ค่ะ ท่านบอกพี่ก่อนไป ทำไมเธอถึงรู้ล่ะ เธอพบกับท่านหรือ?”
“เปล่าคะ ได้ยินคนใช้เขาบอกคุณหญิง คุณนายไปไม่พบคุณหญิงกับเจ้าคุณหรอกค่ะ พี่แสวงพาท่านไปที่บ้านเราทั้งครอบครัว เราก็รับรองเลี้ยงดูเสียใหญ่ พี่จำลองแข็งแรงไม่แพ้พี่แสวง พี่ช้อยควรจะบอกคุณนายเสียให้ทราบ จริงนะคะ อนงค์ไม่แกล้งคุย ถึงชัดไม่หมั้นกับจันทร ถ้าอืด ๆ อย่างแต่ก่อนยังไงก็ไม่ทันพี่ชายของอนงค์”
“เออแน่ะ เร็วยังงั้นเทียวนะ คุณจำลองจับบทชอบตั้งแต่เมื่อไร?”
“ตั้งแต่วันเกิดอนงค์ อันที่จริงพี่จำลองถูกหนุนมากด้วยกันแหละค่ะ อนงค์หนุนทุกวันเลย แล้วก็ชวนไปที่บ้านนั้นทุกวันด้วย ทั้งพ่อ ทั้งแม่ ทั้งพี่ ทั้งตัวผู้หญิงเขาต้อนรับแข็งแรงขึ้นทุกที ในที่สุดพี่จำลองก็ใจอ่อน อนงค์ชอบใจจริง ขันก็ขัน ดีใจก็ดีใจ นี่อนงค์ก็เพิ่งมาจากบ้านนั้นอีกน่ะแหละ พาเขาออกจากบ้านอนงค์ไปส่งที่บ้านเขาก่อนแล้วอนงค์เลยมานี่ พี่ ๆ จะตามมาด้วย แต่อนงค์ไม่ยอมให้มา”
สองหญิงมีเรื่องเล่าสู่กันฟังอีกนาน จนสิ้นแสงพระอาทิตย์จึงลาจากกันไป
....คุยกับพี่ช้อยนาน ไม่มีเรื่องอะไรนอกจากพี่ใหญ่ โธ่ สงสารคน ๆ นี้เหลือเกิน เกิดมายังไง ถึงถูกแต่ความเบียดเบียนกับความอยุติธรรม ให้ ให้ ให้ ให้ ไม่ว่าอะไร ใครจะเอาอะไรก็ให้ ยังงั้นยังไม่ดี ไม่มีใครเห็นใจ ยายคุณแม่แกผิดคนไม่เหมือนแม่เขาทั้งหลาย โธ่ เมื่อไรพี่ใหญ่จะได้อะไรจากใครบ้าง เขาเอาเปรียบกันทั้งนั้น เสียคนก็เสีย แล้วยังถูกหาเจ้าเล่ห์ คนบ้า สมแล้ว อยากรักไม่ว่าใคร ไม่ต้องดูอะไรหมด เห็นแต่ว่าสวยแล้วก็ใช้ได้ สันดานผู้ชาย เห็นความสวยสำคัญกว่าอะไรหมด ดูท่าไม่น่าจะเหมือน/*336คนอื่นเลย ทำไมถึงพลอยเซ่อเป็นคนอื่นไปได้ ดูหน้าตาท่าทางในเวลาที่ไม่แกล้งทำโง่ ดูก็คมไม่น้อย แต่ว่ามีคมไม่ตัดใคร กลับปล่อยให้คนอื่นเขาตัดตัว เห็นจะเป็นคนดีเกินไป ฉลาดด้วย ดีด้วย จะเป็นได้ยังไงทั้ง ๒ อย่าง น่าสงสารคนอย่างนี้ ไม่เคยให้ร้ายใครเลยแม้ด้วยคำพูด ใครอยู่ด้วยก็เป็นสุขจนตาย ไม่มีเวลาต้องทะเลาะกันเลย คนที่ได้อยู่น่าจะเอาใจจะปฏิบัติจะถนอม จะให้ทุกอย่างสมกับที่ให้คนอื่นเขามากแล้ว ให้ด้วยของด้วยคำพูดด้วยใจ ต้องเกณฑ์ให้เป็นฝ่ายรับเสียบ้าง พี่ใหญ่ ! คุณพระอรรถคดีวิชัย-คุณวิชัยของ--
๒๙
/*337นตฺถิสนฺติปรํสุขํ สุขอื่นนอกจากความสงบไม่มี !
บ้านนางศรีวิชัยบริรักษ์ตกอยู่ในภาวะที่เปรียบได้ว่าเป็นนรกอ่อน ๆ มีพิษร้อน เกิดจากประมุขแห่งบ้าน เผาผลาญคนในบังคับบัญชาให้ทุรนทุรายไปตามกัน จำเดิมแต่พระอรรถคดี ฯ ได้เป็นผู้ช่วยให้ชัดทำลายความหวังของคุณนายชื่นในอันจะปลูกฝังลูกตามใจชอบเสียแล้ว คุณนายผู้นี้ก็ดูเหมือนจะได้เปลี่ยนตัวเองจากมนุษย์ธรรมดากลายเป็นางยักขินี มีหน้าตาเหี้ยมเกรียม กิริยากระบึงกระบอนและวาจาก้าวร้าวเป็นที่ระคายหู ทำคนอยู่ไกลไม่อยากเข้าใกล้ และทำคนอยู่ใกล้ให้อยากหนีออกห่าง ไม่ว่าเช้า ไม่ว่าเย็น ไม่ว่ากลางคืน สุดแต่ประมุขแห่งบ้านตื่นอยู่ คนในบ้านก็หายใจไม่คล่อง ด้วยคอยแต่วับ ๆ หวำ ๆ ไม่รู้ว่าตนจะถูกเกรี้ยวกราดขึ้นมาเวลาใด ๆ อยู่ดี ๆ ไม่มีเรื่องท่านทำเรื่องให้มีขึ้น เรื่องมีแต่เพียงเล็กน้อย ท่านทำให้มันเป็นเรื่องใหญ่ ตั้งแต่แม่ครัวศีรษะเป็นดอกเลา ตลอดจนกระทั่งเด็กในผ้าอ้อมไม่ได้รับความยกเว้น แม้ไม่ถูกข่มขู่ด้วยคำหนักก็ต้องกระทบกระแทกเปรียบ/*338เปรย อย่างน้อยที่สุดให้จุกจิกเป็นที่กวนใจ
ไม่ต้องสงสัยว่าในระยะนี้ วงศ์วานที่ชิดเชื้อกับคุณนายชื่น จะเหินห่างคุณนายอยู่อย่างผิดปกติ ทั้งนี้ก็เป็นธรรมดา เพราะว่ามนุษย์ทุกรูปทุกนามย่อมไม่พอใจในสิ่งที่รกหูรกตา และก็สิ่งที่รกที่สุดนั้นจะมีสิ่งใดยิ่งไปกว่ากิริยาของคนที่มีใจเต็มไปด้วยความเคียดแค้น กับวาจาของคนผู้นั้นที่กล่าวด้วยอารมณ์เพื่อประโยชน์แก่ความแค้นของตัว
หลายวันมาแล้วที่โรคกลืนอาหารไม่ลงคอกลับมาจับช้อยอีก และก็อีกหลายวันเหมือนกันที่โต๊ะอาหารไม่มีผู้บริโภคพร้อมหน้ากันทั้ง ๔ คนแต่สักครั้งเดียว นายร้อยตรีชัดตั้งต้นกลับบ้านจำเพาะเพื่อนอนหลับ นางศรีวิชัย ฯ กับพระอรรถคดีคอยหลบหลีกกันราวพระจันทร์กับราหู ในขั้นต้นวิชัยทำตัวเหมือนไม่มีเหตุการณ์ผิดปกติเกิดขึ้นระหว่างมารดากับตัวเขา แม่โกรธตนแสดงโกรธตอบแม่ บุรุษผู้ถือว่าผิดทางธรรม วันที่ ๑ ที่ ๒ เข้าเขาเข้ามาในห้องรับประทานอาหารตามเวลา ทั้ง ๒ วันคุณนายชื่นผู้นั่งอยู่ก่อนแล้วลุกขึ้นกระทืบเท้าก่อนออกจากห้องไป วันที่ ๓ วิชัยรอให้มารดาบริโภคเสร็จตนจึงเข้ามาบริโภคภายหลัง วันที่ ๔ คุณนายบริโภคเสร็จก็มีความพากเพียรเทอาหารที่เหลืออยู่ลงในกระโถนจนเกลี้ยง ลูกหลานบ่าวไพร่ตกตะลึงไปตามกัน วันที่ ๕ และวันต่อ ๆ มาวิชัยจึงไม่เข้าในห้องรับประทานอาหารอีก กลับบ้านเมื่อพระอาทิตย์ตกนานแล้ว พอถึงก็เข้าห้องปิดประตู และไม่ออกมาอีกจนถึงเวลาไปศาลในวันรุ่งขึ้น
ในระหว่างนี้ ช้อยเป็นผู้กระสับกระส่ายมากกว่าคนอื่น คุณนายชื่นแก้กลุ้มด้วยการเฝ้าบ่นด่า วิชัยสู้ความกลุ้มด้วยการนิ่งอืดไม่พูดจากับใคร ชัดหนีกลุ้มด้วยการเตร็ดเตร่ แต่ช้อยทำสิ่งหนึ่งสิ่งใดที่กล่าวมาแล้วไม่ได้สักอย่าง การบนเพ้อพร่ำเพรื่อช้อยเกลียด ที่จะทำนิ่งอืดอยู่คนเดียวหล่อนก็ทนทำไม่ได้ การออกนอกบ้านไม่มีเวลาจำกัดก็ผิดวิสัยสตรี จะลบรอยแตกร้าวระหว่างแม่กับลูกโดยวิธีบรรเทาความผิดของวิชัยด้วยเรื่อรักขอนาย/*339จำลอง ก็กลัวคุณแม่ ไม่กล้าเข้าใกล้ ด้วยตัวหล่อนเองก็อยู่ในเกณฑ์มัวหมอง เพราะจันทรเป็นน้องของนายสมาน จะประเล้าประโลมพี่ชาย กิริยาของเขาที่คอยหลบหน้าเข้าห้อง ทำให้หล่อนเผยอปากไม่ขึ้น จึงมีทางเหลือสำหรับช้อยที่จะทำได้อยู่ทางเดียวคือปรับทุกข์ พอระบายความอัดอกออกเสียบ้าง แต่นั้นมาคุณแม้นกับคุณเมี้ยนจึงเป็นบุคคลอีก ๒ คน นอกจากอนงค์ที่รู้เรื่องความเป็นไปในบ้านที่ช้อยอยู่โดยละเอียด
วันหนึ่งในเวลาค่ำ นางศักดิ์รณชิตมายังบ้านที่กล่าวนี้ เผอิญประจวบเหมาะพอวิชัยกลับถึงบ้านด้วยเหมือนกัน พี่น้องเดินเคียงกันมา คุณนายชื่นยืนอยู่บนระเบียงเรือน มองไปดูไม่ทันแน่ คิดว่าลูกของตัวเป็นลูกเขย จึงตะโกนทักไปว่า
“แหมวันนี้หมางอกเขา คุณหลวงศักดิ์มาถึงนี่ !”
วิชัยกับช่วงมองดูกัน ฝ่ายผู้เป็นน้องถามว่า
“ท่านดีกับพี่ใหญ่แล้วหรือยัง?”
พระอรรถคดี ฯ สั่นศีรษะ ลดฝีเท้าลง มีอาการลังเลเหมือนจะเลี่ยงไปเสียทางหนึ่ง ช่วงมือไวคว้าแขนเสื้อเขาไว้พลางพูด
“ไปไหนเล่า งอนไปได้ มาเถอะน่า ดูทีหรือท่านจะว่ากระไร”
อีกฝ่ายหนึ่งดึงแขนจากมือน้องโดยละม่อมแล้วเบี่ยงตัวหลบเข้าบังหลังน้อง เดินตามมา
ในเวลานั้นคุณนายชื่นรู้สึกตัวแล้วว่าตาของท่านลวงตัวท่านเอง แต่ฝ่ายผู้ที่ท่านเห็นผิดไปนั้นเผอิญเป็นบุคคลที่ท่านทั้งเคียดแค้นทั้งพะวงถึงอยู่ในใจหลายวันนักหนา แล้วท่านมิได้เห็นหน้าเขาเลย ครั้นเห็นเข้าในบัดนี้ รู้สึกครึ่งยินดีและครึ่งชังน้ำหน้า ด้วยมัวแต่พะวักพะวนอยู่กับความรู้สึกภายใน คุณนายชื่นจึงนิ่งอยู่
ช่วงนั่งลงทำความเคารพมารดาตรงบันได วิชัยนั่งต่ำถัดช่วงลงไปอีก คุณนายชื่นนั่งลงด้วย ปากก็พูดกับลูกสาว แต่ตาจับอยู่ที่ลูกชาย
“ลูกหายเจ็บแล้วหรือแม่ถึงมาเที่ยวได้ หรือมาธุระอะไร?”
“มาเยี่ยมคุณแม่ เยี่ยมพี่เยี่ยมน้อง” ช่วงตอบ “ตาศักดาวันนี้ไม่เจ็บไข้ ตัวเย็นเป็นปกติดี” หันมองเข้าไปทางในเรือน “นี่แม่ช้อยเขาไปไหนนะ?”
“ท่าเขาจะไปหาพวกพ้องเขาซี” คุณนายพูดตวัดหางเสียง “พวกเขามาก ทางบ้านโน้นแน่ะ”
ยังไม่ทันขาดคำ ช้อยก็โผล่ออกมาจากช่องทางที่ตัดกับบันได หล่อนเบิกตากว้างขึ้นเมื่อเห็นวิชัยอยู่ในที่นั้นด้วย ไหว้พี่สาวพลางถามว่า
“ตาศักดาเป็นอย่างไรบ้าง?”
“หายแล้ว คุณน้าว่าจะไปเยี่ยมไม่เห็นโผล่สักที”
“ก็ฉันค่อยได้ไปไหนกับใครเมื่อไร้ ไปแต่ที่บ้านคุณครูเพราะว่าไปง่าย อยากไปเมื่อไรออกประตูก็ถึง อยู่ว่าง ๆ ไม่มีธุระก็ไปนั่งเล่นแก้รำคาญ”
“ตาชัดยังไม่กลับหรือ?”
“โอ๊ย !” คุณนายเอ่ยขึ้นทันที “เขาจะกลับมาทำไม ที่นี่มันใช่บ้านใช่ช่องของเขาเมื่อไรล่ะ มันที่พักคนเดินทางนี่ยะ เขามาแต่เวลานอนเท่านั้น”
“เขาไปที่บ้านฉันเสมอ” ช่วงพูดวางหน้าเฉย “หมู่นี้ยิ่งไปบ่อยใหญ่ นั่งอยู่จนดึก ๔ ทุ่ม ๕ ทุ่มไม่รู้จักกลับ”
“ยังงั้นรึ?” คุณนายชื่นหลุดปากถามด้วยความประหลาดใจและพอใจระคนกัน
ช้อยมีความยินดีไม่น้อยกว่าคุณนาย จึงถามซ้ำเป็นคำเดียวกัน
“ยังงั้นรึ? ฉันน่ะนึกว่าเขาไปเที่ยวแหลกอยู่ที่ไหน”
ช่วงหัวเราะอย่างมีชัย แล้วตอบว่า
“เดี๋ยวนี้เขาไม่แหลกแล้ว กำลังจะตั้งเนื้อตั้งตัว ไอ้ที่เขาหาย ๆ ไปน่ะเขาไปอยู่ที่บ้านเท่านั้นแหละ”
/*341คุณนายชื่นมองดูช้อยประสงค์จะให้ถามต่อ แต่ช้อยมีความระวังตัวพอที่จะไม่ถาม ท่านอดใจอยู่ไม่ได้จึงต้องถามเอง
“ไปบ้านใคร?”
“บ้านดิฉัน บ้านแม่ชดแม่ชิด แล้วก็บ้านแม่จันทร”
วิชัยกับช้อยชำเลืองดูมารดาพร้อมกัน หญิงอาวุโสนิ่งไปอึดใจหนึ่ง ในขณะที่ความทิฐิกับความใคร่รู้กำลังต่อสู้กัน ในที่สุดจึงถามออกมาว่า
“แม่จันทรคนนี้น่ะใคร?”
ช่วงหัวเราะอย่างเห็นขัน “คุณแม่ยังไม่รู้จักชื่อลูกสะใภ้ !” หล่อนว่า แล้วพูดต่อเรื่อยโดยไม่พักเอาใจใส่กิริยาของผู้ฟัง “จำได้ไหมคะ ขาว สวย เรียบร้อย พี่ใหญ่ยังติดใจเลย ดีว่าตาชัดเขามาขวางเสียก่อน ไม่ยังงั้นก้อได้เป็นสะใภ้ใหญ่น่ะซี”
“เหลวใหล !” วิชัยขัดเสียงเขียว มองดูน้องตาเขม็ง
ช้อยมีเชาวน์ไวพอ หัวเราะพลางพูดกลบเกลื่อนว่า
“แม่จันทรใครเห็นก็ติดใจ ถึงคุณหลวงของพี่ช่วงก็ออกปากชมเปาะไม่ใช่หรือ”
อาศัยหญิงที่ ๒ แสดงบทซื่อ ทำตัวเหมือนไม่รู้ไม่ชี้ต่อความบาดหมางระหว่างแม่กับลูกชายได้แนบเนียน คุณนายชื่นถึงจะมีใจอันขุ่นอยู่ด้วยฤทธิ์เคือง ก็ยังไม่อยู่ในอารมณ์ที่จะสำแดงฤทธิ์อย่างเอิกเกริกเช่นวันก่อน ส่วนช้อยก็มีใจตั้งอยู่ในความใคร่จะเรียนปฏิบัติข้อความบางอย่างแก่คุณแม่ เมื่อพี่สาวช่วยทำทางให้แล้ว หล่อนจึงรีบเดินทันที
“คุณแม่ทราบหรือยังคะว่า คุณหญิงมะยมกำลังจะยกแม่สอางให้กับคุณจำลอง น้องชายคุณแสวง?”
คุณนายชื่นค้อนลมอย่างว่องไวแล้วตอบว่า
“มันก็แน่ละซี ก็ไอ้ชัดสันดานมันอกตัญญู เห็นคนอื่นดีกว่าแม่ ใครเขาจะอยากได้มันเป็นเขย ถ้ามันเป็นผู้เป็นคนเหมือนลูกเขาทั้งหลาย คุณ/*342เทวดาอะไรก็ไม่ได้ชมแม่สอาง”
“แต่ว่าเท่าที่ดิฉันทราบมาดูเหมือนเขาเต็มใจจะให้กันก่อนที่ตาชัดจะเปิดเผยเรื่องแม่จันทร เพราะเรื่องของคุณหญิงมะยมก็ไม่มีอะไร นอกจากอยากจะแต่งงานลูกสาวคนสุดท้องให้แก่คุณแสวง แต่ว่าท่านถือหลักไม่ยอมให้น้องแต่งงานก่อนพี่ ท่านจึงวิ่งหาคู่ให้แม่สอางเสีย ให้พร้อมกับน้อง พอพบนายชัดเป็นคนโสด ซึ่งกำลังหอมท่านก็เลยรีบคว้า ครั้นต่อมาเมื่อคุณแสวงชักน้องชายไปติดต่อกับแม่สอางได้แล้ว ท่านก็เห็นว่าพ่อชัดของเราไม่วิเศษกว่าคนอื่นอย่างไรเลย
“พูดข้างเดียวจะพูดว่ากระไรก็ได้” คุณนายกล่าว “อย่ามาเอาชนะคะคานกับฉันเลย ฉันยอมกลัวพวกหล่อนแล้ว”
“ดิฉันเล่าเพื่อจะให้คุณแม่หายร้อนใจในเรื่องคุณหญิงมะยม”
ผู้เป็นมารดาหัวเราะเสียงกร้าว “ขอบใจละย่ะ เพิ่งจะมาเป็นห่วงกันเดี๋ยวนี้ ไม่ต้องหรอกจ้า ไม่ต้องห่วงฉันหรอก หล่อนจะขี่คอกันไปทำอะไรที่ไหนก็เชิญเถอะ ฉันเลี้ยงพวกหล่อนมาโตแล้ว มีบุญมีวาสนาไปตามกัน จะนั่งนึกถึงฉันทำไม ทุกวันนี้ฉันอาศัยอยู่ในบ้าน เท่ากับหมาตัวหนึ่งซานมาเพื่อพึ่งข้าวสุกพวกหล่อนทั้งนั้น” พูดแล้วคุณนายก็ยกชายสไบขึ้นแตะตา ลุกขึ้นเดินเข้าไปเสียในห้อง
พระอรรถคดี ฯ มองตามแม่แล้วก็เหลือบตามองเลยขึ้นไปจับอยู่บนเพดาน ช่วงกระซิบกระซาบว่า
“คุณแม่ท่านอาฆาตแรงจริงนะ”
ช้อยส่ายหน้าอย่างหมดอาลัย ช่วงพึมพำต่อไปอีก
“เรานึกว่าท่านจะค่อยยังชั่วโกรธมั่งแล้ว นีกอยากจะฟังเสียงท่านดูก็เลยเคาะเล่น ที่จริงท่านก็ไม่ปึงปังแล้วนะ ยายช้อยไม่ควรไปแหย่เข้านี่”
ฉันหาโอกาสจะเล่าเรื่องนี้ให้ท่านฟังหลายวันมาแล้ว” ช้อยสารภาพ “แต่ไม่กล้าพูดขึ้นก่อน วันนี้เห็นท่าในตอนต้นดูว่าจะพื้นดีกว่าทุกวันก็เลย/*343พูดขึ้น ฉันอยากจะให้ท่านรู้เรื่องนี้เสียท่านจะได้โกรธเราน้อยลง เพราะท่านบ่นเรื่องลูกชายจะทำให้ท่านเข้าหน้าคุณหญิงมะยมไม่ได้อยู่ทุกวัน”
“อันที่จริงในตอนแรก ก็ออกจะกระดากเขาเหมือนกันแหละ แต่เมื่อ ๒-๓ วันมานี้ ไปพบเขาที่โรงละครเขาพูดจาปราศรัยดี ถึงกับคุณแม่ก็คุยกันสนิทสนมเหมือนแต่ก่อน ชั่วแต่ไม่ได้นัดให้ไปเล่นไพ่อีกเท่านั้น”
“เขารู้เรื่องที่ตาชัดมีคู่รักแล้วหรือยังนะ”
“รู้แล้ว !” ช่วงลงเสียงตอบ “คุณแม่รีบไปบอกโดยเร็วทีเดียว และดูเหมือนเขาจะไม่ได้ต่อว่าต่อขานอะไร เพราะถ้าต่อว่าคุณแม่คงอดเล่าให้ฉันฟังไม่ได้”
“อ้าว ลงท้ายเรื่องมันก็สมจริงอย่างที่ฉันว่า ตาชัดหรือจะสู้นายจำลองได้ เรามันจน เขามันมั่งคั่งจนไม่รู้จะเอาเงินไปทำอะไร”
“เออ ! โลกนี้มันยุ่งจัง” ช่วงกล่าว “เบื่อพิลึกเมื่อไหร่จะลงรอยกันเสียทีก็ไม่รู้ ไอ้เราก็คอยแต่ฟังบ่น เดี๋ยวแม่ไปบ่นให้ฟัง เดี๋ยวน้องบ่นให้ฟัง เออพี่ใหญ่คะ คุณหลวงสั่งให้บอกว่าตั้งแต่ได้เงินมาแล้ว ไม่เห็นไปหาอีกเลย หรือหลบกลัวจะทวงดอกเบี้ย”
“บ้า” วิชัยตอบ ครึ่งขันครึ่งฉิว “สัญญาว่า ๓ เดือนถึงจะส่งดอกเบี้ยกันทีหนึ่ง หลบผีอะไร”
“ก็เขาสั่งให้ดิฉันบอกว่าเขาไม่เอาดอกเบี้ย เขาไม่อยากได้ผลประโยชน์จากคนโง่ ๆ บ้า ๆ อย่างพี่ใหญ่”
“สั่งมาอย่างนี้จริง ๆ หรือ?” ช้อยถาม สีหน้าดูพิกล
“ก็จริงน่ะซี” เป็นคำตอบอย่างขึงขัง “เอ ยายช้อยนี่พิลึก ไม่สั่งฉันจะมากล้าว่าพี่ใหญ่รึ”
“ฉันนึกว่าพี่ช่วงขอยืมชื่อคุณหลวงมาว่า” ช้อยตอบตามจริง
ลักษณะยิ้มปรากฏขึ้น ในสีหน้าอันเคร่งเครียดของพระอรรถคดี ฯ แว๊บหนึ่งในขณะที่เขาพูดว่า
/*344“สำนวนเจ้าศักดิ์พี่จำได้ มันเห็นคนในโลกเป็นบ้าหมดทุกคน นอกจากตัวมัน”
“ก็จริงนี่นะ” ช่วงเอยขึ้นโดยเร็ว “พี่ไม่มัวงุ่มง่ามจนเสียท่าชัด มิหนำซ้ำตัวเองกลับถูกหาว่าต้มน้องเพราะหวงเงิน ๒-๓ พันบาท ฮึ ๆ ไอ้เงินนั่นตัวก็ต้องเอาไปปลูกเรือนให้เขาเข้าเลือดทุกอย่างจะไม่ให้เขาว่ายังไง”
คำพูดของช่วงเท้าความถึงคำที่มารดาปรามาสตนแสลงหูเกินที่วิชัยจะถือเป็นเครื่องสนุกสำหรับจะนำมาถกเพื่อฟังกันเล่น ดังนั้นเขาจึงไม่เอ่ยเสียงตอบเลย ช้อยทวนถามพี่สาวอย่างทึ่ง
“ใครเป็นคนว่าพี่ใหญ่ต้มตาชัด?”
“คุณแม่น่ะซี ท่านใช้คำว่าต้มทีเดียว เวลานั้นเราก็ไม่รู้เรื่องที่ตาชัดจะต้องปลูกเรือนหอ จะออกรับก็ไม่รู้จะออกว่ากระไร จนกระทั่งฉันเล่าให้ตาชัดฟัง ตาชัดบอกเรื่องบ้านถึงได้รู้ คุณหลวงเดือดใหญ่ แล้วเดี๋ยวนี้คุณแม่ก็ยังไม่รู้หรือคะ?” ประโยคสุดท้ายหล่อนหันมาทางพี่ชาย
ผู้ถูกถามไม่ปรารถนาที่จะตอบ ช้อยจึงตอบแทน
“จะรู้ได้ยังไง ในเมื่อท่านไม่พูดกับพี่ใหญ่เสียเลย ถึงกับฉันท่านก็ตึง ๆ อยู่เสมอ ดูอย่างเมื่อตะกี้ พูดกับท่าน ๒ คำท่านก็ลุกขึ้นหนี จะทำยังไง”
นิ่งเงียบกันอยู่ครู่หนึ่ง ในเมื่อทุกคนรู้สึกว่าจนปัญญา ในที่สุดนางศักดิ์รณชิตนิ่งอยู่ไม่ได้นาน จึงพูดขึ้นด้วยเสียงอันดัง
“นี่เมื่อไหร่จะกินข้าวกันนี่ ทุ่มครึ่งแล้วหิวจะตาย”
“ไปเรียนถามคุณแม่ในห้องไป๊” ช้อยกระซิบ
พี่สาวใหญ่ลังเล “ด่าเอาก็ไม่รู้” หล่อนว่า แต่แล้วก็ลุกขึ้น “ฮึ ! คนหิวนี่นา ไม่ให้กินก็ให้รู้ไปเราจะได้กลับบ้าน”
วิชัยลุกขึ้นยืนยืดตัวอยู่บนบันได ช้อยจึงถาม
“พี่ใหญ่จะเข้าไปทานไหมคะ?”
/*345“พี่ทานแล้ว” วิชัยตอบ “เคราะห์ดีไป ถ้ามิฉะนั้นจะมีเรื่องให้ยายช่วงกินข้าวไม่เข้าไปด้วย ช่วยเรียนท่านเสียด้วยนะ เดี๋ยวจะหาว่าไม่กินเพราะโกรธ”
ช้อยรับคำ ครั้นวิชัยก้าวขึ้นมาพ้นบันได หล่อนจึงถามอีก
“จะไปไหนคะ?”
“ไปไหน ! ไปอาบน้ำน่ะซี”
หล่อนมองดูเขาด้วยสายตาแสดงความกังวลและเกรงใจ ในที่สุดจึงออกวาจา
“อาบน้ำแล้วกลับลงมานะคะ” อิดเอื้อนก่อนที่จะพูดให้จบ “พี่ช่วงเขาอยู่ คุยอะไรกันเรื่อย ๆ บางทีคุณแม่ท่านจะเพลินพลอยคุยกับเราด้วย แล้วจะได้--ง่าไม่ต้องคอยหลบกันไปหลบกันมาอีกต่อไป”
พระอรรถคดี ฯ ยิ้มขรึม ๆ และไม่ตอบว่ากระไร
ในครู่หนึ่งต่อมา หญิง ๓ คนก็นั่งลงด้วยกันที่โต๊ะอาหาร ชั่วเวลาที่ช้อยตักข้าวใส่จานให้แม่ให้พี่ละให้ตัวเองเสร็จ คุณนายชื่นมองดูประตูถึง ๒ ครั้ง แล้วช่วงเป็นผู้ถามขึ้น
“พี่ใหญ่ไม่กินข้าวหรือยังไง?”
“เธอรับประทานแล้ว” ช้อยรีบตอบทันที “เวลานี้ไปอาบน้ำเดี๋ยวจะกลับลงมาอีก”
เมื่อส่งจานให้ช้อยตักข้าวเป็นครั้งที่ ๒ ช่วงพูดขึ้นเหมือนเพิ่งตื่นจากความครุ่นคิดในใจ
“ที่ดินที่หลวงธุรกิจ ฯ เขายกให้น้องเมียเขาน่ะโตสักเท่าไร?”
ช้อยชำเลืองดูมารดาแล้วจึงตอบ
“ไร่กว่า ๆ”
ช่วงตักข้าวใส่ปาก เคี้ยวช้า ๆ แล้วพูดเชิงปรารภ
“๕,๐๐๐ บาทอย่างต่ำ ตาชัดจะเอาเงินที่ไหนมาใช้พี่ใหญ่ เงินเดือน /*346๒ อัฐฬส แค่ใช้จ่ายประจำวันก็หวุดหวิดเต็มทีแล้ว”
ช้อยมองดูอย่างสงสัย ช่วงพยักหน้าแล้วขยิบตาซ้ำ หล่อนจึงไหวทันและตอบว่า
“จะต้องใช้อะไร พี่ใหญ่ปลูกให้ ตกลงกันตั้งแต่วันแรกที่ไปทาบทามขอเขาทีเดียว”
“อ้าว ฉันไม่รู้นี่ ไหนได้ยินว่าผู้หญิงเขาไม่เรียกอะไรเลยยังไงล่ะ”
“เขาไม่เรียกแต่เขาให้ที่น้องเขาแปลงหนึ่ง พี่ใหญ่ไม่ยอมให้ตาชัดน้อยหน้า จึงให้บ้านน้องของเธอเสียบ้าง ความเห็นของพี่ใหญ่มีอยู่ว่า เมื่อมีที่แล้วก็ควรจะมีบ้านในที่นั้นด้วย ถ้าหากเจ้าของบ้านเขาจะอยู่ ก็เหมาะดีเพราะใกล้ที่ทำงาน ถ้าเขาไม่อยู่ก็ให้เช่า จะได้ผลประโยชน์มาเจือจานในครอบครัวเพราะรายได้ของชัดก็สองอัฐฬสจริงอย่างพี่ช่วงพูด”
นางศักดิ์รณชิตลอบมองดูมารดา เห็นท่านก้มหน้ารับประทานโดยไม่พูดจา ยิ่งเกิดความคะนองจึงพูดยั่วสืบไป
“พี่ใหญ่นะลำเอียง น้องผู้หญิงแต่งงานไม่เห็นให้อะไรมาก ๆ อย่างนั้น ถึงทีน้องผู้ชายละก็ให้ได้”
“อ๊าว !” ช้อยสนองด้วยความรู้สึกสมใจ “ให้เราเสียแล้ว ป่านนี้จะมีอะไรเหลือไว้ให้ตาชัดก็อย่างเดียวกันกับเวลานี้ ให้ตาชัดเสียแล้วก็ไม่มีอะไรเหลือสำหรับตัวเอง”
ไม่มีความเห็นอย่างหนึ่งอย่างใดออกจากปากคุณนายและช่วงก็ได้พูดเรื่องที่ต้องการพูด พอควรแก่การแล้วจึงชักชวนสนทนาให้เป็นเรื่องอื่น ๆ ต่อไป
เมื่อแม่ลูกออกจากห้องรับประทานอาหาร ทั้ง ๓ คนมองเห็นแสงไฟเป็นจุดน้อยเคลื่อนไหวอยู่กลางสนามคือแสงบุหรี่ในมือวิชัย สตรี ๓ นางนั่งลงในที่สำราญ คือริมบันได วิชัยจึงมานั่งร่วมด้วย
ช่วงกับช้อยตั้งต้นคุยกันต่อไป ใช้ความพยายามอย่างยิ่งในอันที่จะให้มารดากับพี่ชายใหญ่ต่อปากต่อคำกัน ซึ่งในที่สุดก็สำเร็จดังประสงค์ เพราะเหตุว่าถึงแม้คุณนายชื่นยังทำใจมั่นในการที่จะวางท่าแค้นใส่ลูกชาย แต่เมื่อฝ่ายเขาทำกิริยาเหมือนไม่รู้เท่า พูด ๆ อยู่กับน้องแล้วก็หันมองให้สบตาเป็นเชิงขอความเห็นโดยเคารพ และเรื่องที่พูดเป็นเรื่องเล็ก ๆ น้อย ๆ ระหว่างวงศ์ญาติ ต่างฝ่ายก็มีความสนใจปาน ๆ กัน ในที่สุดคุณนายชื่นจึงอดเสียมิได้ที่จะหลุดปากค้านคำพูดของวิชัยบ้าง หรือมิฉะนั้นก็เอออวยด้วยสีหน้า
คืนนั้นช้อยเข้านอนด้วยความรู้สึกคล้ายกับว่า มีผู้ยกศิลาแท่งใหญ่จากอก ทำให้หล่อนหายใจสะดวกขึ้นมาก ตามความคาดคะเนของหล่อนนั้น หล่อนเชื่อว่า ข่าวใหม่ที่คุณนายได้ฟังในวันนี้ ได้ทำให้คุณนายพื้นดีขึ้น ต่อแต่นี้ไปแม่ลูกคงจะค่อยเข้าหน้ากันได้ทีละเล็กละน้อย จนถึงขีดสนิท ความกลัดกลุ้มของวิชัยที่ในปัจจุบันนี้มีเหตุเป็นสอง ก็จะลดลงเหลือแต่เพียงหนึ่ง ซึ่งคงจะทรมานเขาน้อยลง คิดถึงความเหล่านี้แล้ว ช้อยก็หลับไปโดยง่ายกว่าทุก ๆ คืนที่แล้วมา....
๓๐
/*348นางศรีวิชัยบริรักษ์ใช้เวลาหลายสิบวัน สำหรับที่จะลบรอยทิฐิในใจและยกโทษให้ลูกทั้ง ๒ จนกระทั่งเหตุการณ์ที่เป็นอยู่และจะเป็นในภายภาคหน้าล้วนแล้วแต่สนับสนุนทางข้างฝ่ายนายร้อยตรีชัด กับพระอรรถคดีวิชัย ดุจหนึ่งทนายความตัวยงยืนขึ้นแถลงการณ์แก้ข้อหาของโจทก์ที่กล่าวโทษจำเลย
ก่อนที่นายร้อยตรีชัดจะได้หมั้นกับนางสาวจันทรเสียด้วยซ้ำ ทางฝ่ายคุณหญิงรานรอน ฯ ได้ประกาศหมั้นระหว่างนางสาวสอาง กับนายจำลองคู่หนึ่ง และนางสาวพยอมกับนายแสวงคู่หนึ่ง ทางฝ่ายชายได้มีการเลี้ยงฉลองหมั้น ทั้งพระอรรถคดี ฯ ชัด ช้อยและจันทร ต่างได้รับบัตรเชิญเรียงตัวจึงเป็นที่เข้าใจได้ว่าอนงค์จะต้องเป็นเจ้าการในงานนี้ เขาทั้ง ๔ ต่างไม่ปฏิเสธ แต่ครั้นเมื่อวันงานมาถึงแล้ว พระอรรถคดีมิได้ไปร่วมด้วย ช้อยเป็นผู้นำคำแก้ตัวไปแจ้งแก่อนงค์ ว่า พี่ชายของหล่อนมีอาการไม่สบายด้วยโรคคลื่นไส้และปวดศีรษะอย่างแรงกล้า ซึ่งในเวลาหลัง ๆ นี้มัก/*349กำเริบขึ้นแก่เขาบ่อยครั้ง
ต่อมาอีกไม่ช้า พระอรรถคดี ฯ ก็ได้ไปยังบ้านพระยาอุดมวรการ ในหน้าที่เถ้าแก่ กล่าวขอนางสาวจันทรให้นายร้อยตรีชัด ตามวันและเวลา ที่นางธุรกิจกำหนดให้ แต่เมื่อถึงคราวหมั้น นายร้อยตรีชัดได้สวมแหวนเพชรเม็ดเดียวลงในนิ้วจันทรด้วยมือของเขาเอง
มีข่าวที่ช้อยได้จากปากอุไรเองว่าพระยาอุดมวรการพอใจในการที่ลูกสาวเลือกได้นายร้อยตรีชัดเป็นคู่ และตั้งต้นพูดถึงการแบ่งทรัพย์ก้อนใหญ่มีค่าสมควรแก่ฐานะคนมั่งคั่งเช่นท่านเป็นผู้ให้ ให้แก่บุตรทั้ง ๒ ในเร็ววัน ข่าวนี้เป็นข่าวสำคัญนักสำหรับใจของแม่ที่ห่วงในความสมบูรณ์ของลูกสุดที่รักยิ่งกว่าสิ่งหนึ่งสิ่งใด จึงเป็นข่าวที่มีพลานุภาพลบรอยร้าวสุดท้ายที่เหลืออยู่ในใจคุณนายให้เลือนหายไปทีเดียว
ในที่สุด พ่อใหญ่ ก็เป็นผู้มีเหตุผลอีกเช่นเดียวกับเมื่อสองคราวก่อน !
แต่พ่อใหญ่มีเหตุผลที่ใช้ได้แต่จำเพาะเพื่อประโยชน์สุขแก่ผู้อื่น เมื่อถึงคราวที่จะใช้เพื่อตนเอง เหตุผลที่หลักแหลมที่สุด ที่เป็นเหตุผลยอดเหตุผลทั้งหลายหายังประโยชน์ให้เกิดแก่ตัวได้ไม่ วันหมั้นผ่านพ้นไปแล้ว วันวิวาห์ก็ใกล้เข้ามา โรคร้อนใจในวิชัยยิ่งกำเริบหนัก เช้า เย็น กลางวัน กลางคืน ดวงหน้าอันงามแฉล้มของน้องสะใภ้ในอนาคตคอยเฝ้าหลอนวิชัย หน้านั้นยิ้ม หน้านั้นชะม้ายชะม้อยเอียงอาย กระตุ้นเตือนหัวใจให้เต้นแรง แล้วกลับบีบคั้นหัวใจให้ร้าวระบมดังถูกคีมหนีบเน้นด้วยคีมเหล็กอันมหึมา ทุกครั้งที่สรีรรูปของจันทรปรากฏเป็นมโนภาพ วิชัยพยายามผลักไสและบอกตัวเองว่าเขาไม่เสียดายหญิงคนนี้ หญิงที่เขาสละแล้วเพื่อความสุขและความพอใจของตัวหล่อน และทั้งของน้องด้วย แต่ความไม่เสียดายนี้ก็เป็นแต่เพียงความไม่เสียดายที่วิชัยบอกกับตัวเอง เพื่อทรงระดับแห่งหัวใจไว้ในความบริสุทธิ์ แต่ก็ดวงใจนั่นแหละ ทั้งที่ได้รับความฟัก/*350ฟูมเป็นหนักหนา บางคราวก็ซวนเซไปได้เพราะความพลั้งเผลอแห่งคนผู้เป็นเจ้าของแล้วก็เป็นพิษทำอันตรายแก่เจ้าของเองประดุจสนิมแห่งเหล็กเกิดแต่เหล็กแล้วก็ทำลายเนื้อเหล็กให้กร่อนไปฉะนั้น
กิเลสอย่างหยาบ มีละโมบ ๑ โกรธแล้วประทุษร้าย ๑ รักจนมืดหน้า ๑ ผู้มีธรรมกำกับใจเช่นพระอรรถคดี ฯ ย่อมสลัดเสียได้โดยเด็ดขาด เพราะเล็งเห็นแล้วทั้งโดยตัวอย่างและโดยรู้สึก ว่ากิเลสเหล่านี้เกิดขึ้นแก่มนุษย์ใด ก็ชักพามนุษย์นั้นให้ทำกรรมอันลามก แต่ความรักที่ละเอียดอ่อนละมุ่นลม่อมค่อยเป็นค่อยไป แต่ทว่าซาบซึ้งดูดดื่ม ความรักที่หวังทะนุถนอมเชิดชูผู้ที่ตนรัก ความรักชนิดนี้วิชัยมิได้สำนึกว่าอาจจะนำมาซึ่งความทรมานร้ายแรงดังที่เขากำลังผจญอยู่ จึงบัดนี้ตัวเขาเปรียบเหมือนทหารที่ถลำเข้าไปในแนวรบโดยปราศจากอาวุธสำหรับป้องกันตัว และสิ้นปัญญาในอันที่จะออกอุบายเอาตัวรอดจากน้ำมือศัตรู ความทุกข์ในใจก็เปรียบได้ดังไฟสุมขอน คุระอุเตรียมจะพลุ่งโพล่งขึ้นทุกเวลา
คืนหนึ่งเมื่อวิชัยทุรนทรายใจจนเหลือที่จะบังคับตัวให้นั่งอยู่กับที่ได้ เขาจึงขับรถร่วมใจออกจากที่อยู่ ขับไป ๆ ด้วยฤทธิ์คลั่งจนมิรู้ว่าผ่านถนนใดบ้าง ในที่สุดเขาพบตัวเองอยู่หน้ากระทรวงยุติธรรม คืนนี้เป็นคืนข้างขึ้นอ่อน ๆ ไม่มีแสงไฟฟ้าตามถนน ความมืดปกคลุมไปทั่วท้องสนาม หลวงวิชัยเลี้ยวรถเข้าในบริเวณที่กล่าวนี้ แล้วก็ดับเครื่องให้รถจอดนิ่งอยู่
นี นั่งซึมอยู่หลายสิบวินาทีโดยไม่นำพาต่อกระแสลมอันเยือกเย็นเละฝูงฝูงยุงที่กลุ้มรุมสูบเลือดเขาอย่างไม่ปรานี ในใจครุ่นคิดถึงคน ๆ เดียว คิดแล้วก็ปวดยอกแสยงใจ สันดานเดิมแดดิ้นกระสับกระส่าย สันดานใหม่ประเล้าประโลม ธัมมะทุกข้อที่เคยผ่านตาวิชัยยกขึ้นใช้มาเพียงครู่ก็เลือนหายเพราะแรงรักกำเริบกล้า ยกข้อใหม่ขึ้นอีก ท่องซ้ำเพียรจะฝังลงในใจ ความอาลัยก็ออกฤทธิ์ชักความตั้งใจให้เขวเสีย แต่เป็นอยู่ดังนั้นหลายครั้งหลายครา
/*351รถตอนเดียวคันหนึ่งแล่นจากถนนราชดำเนินขึ้นสะพานผ่านพิภพ ๆ อ้อมทุ่งพระเมรุทางซ้ายไปขวา ครั้นถึงทางรถกลางสนาม รถนั้นก็เลี้ยว ไฟฉายสว่างจ้าพุ่งมายังรถวิชัย รถเล็กแล่นช้าลง แต่หาหยุดหรือวกไปทางอื่นไม่ เห็นแสงไฟยังกล้าอยู่เช่นเดิม พระอรรถคดี ฯ นึกถึงหนุ่มสาวทรามคะนอง ชะรอยจะเห็นการที่ได้ฉายไฟส่องหน้ามนุษย์เล่นนั้นเป็นของสนุก นิ่งดู รถเล็กยิ่งคลานเข้ามาใกล้จนหน้ารถจวนจะปะทะกับรถเฟียตจึงได้หยุด และดับไฟฉาย
ได้ยินเสียงคนในรถเล็กพูดเบา ๆ เสียงประตูรถเปิดแล้วเห็นร่างบุรุษในเครื่องแต่งตัวสีขาวลงยืนบนถนนเสียงกระซิบกระชาบ อีกมนุษย์นั้นค่อย ๆ เดินท่วงทีเหมือนจะเตร่แก้เมื่อย แต่เข้ามาใกล้รถวิชัยขึ้นทุกที ในที่สุดก็หยุดอยู่ที่ข้างรถ หัวเราะและ
“ฮี่ ฮี่ ฮี่”
“คุณประสิทธิ์รึ ?” วิชัยถามน้ำเสียงส่อความไม่พอใจ เมื่อรู้ตัวว่าอีกฝ่ายหนึ่งจำตัวได้
“ครับ ครับ ฮี่ ๆ ผมเอง คุณพระนั่ง ฮี่ ฮี่ คนเดียว ?”
“คนเดียว คุณทำไมถึงจำผมได้ ออกมืดยังงี้”
“จำได้ ฮี่ ฮี่ จำรถ ป--- ไปนั่งรถผมเถอะ ฮี่ๆๆ”
“อ๊ะ !” วิชัยร้อง “คุณมาตามลำพังกับคนอีกคนหนึ่งในที่เปลี่ยวเช่นนี้ เรื่องอะไรผมจะไปขัดคอ”
ประสิทธิ์หัวเราะ “ฮี่” หลายครั้งแล้วจึงพูดได้ความว่า
“ผมมากับอนงค์ต่างหาก”
“อ้อ ?” วิชัยว่าแล้วก็นิ่งอยู่
“ป---ไปหาน้องผมหน่อยซี ฮี่ ฮี่แก ค--คิดถึงคุณมากเห็นรถแกก็ ฮี่ ฮี่--ดีใจ แกให้ผมมาเรียก”
พระอรรถคดี ฯ ตกอยู่ในอาการเรรวน ในฐานะที่ตนเป็นสุภาพ/*352บุรุษมาพบกับสุภาพสตรีที่ได้เคยวิสาสะจนพอจะเรียกได้ว่าคุ้นเคย พี่ชายของหล่อนบอกว่าหล่อนให้มาเรียก จะเท็จจริงอย่างไรก็ช่างเถิด แต่ถ้าเขานิ่งเสียไม่เดินไปทักทายก็จะเป็นการน่าเกลียดอยู่ คิดดังนั้นแล้วจึงลงจากรถของตัวเดินไปยังรถตอนเดียว
อนงค์ทำความเคารพและต้อนรับด้วยคำพูดมีกังวานแจ่มใส
“หายดีแล้วหรือคะ ?” หล่อนถาม “วันนั้นไม่ได้ไป ดิฉันเสียใจเหลือเกิน”
มีอะไรอย่างหนึ่ง ในน้ำเสียงของหล่อน ที่ทำให้วิชัยต้องเชื่อว่าหล่อนพูดจริง เขาจึงตอบว่า
“ขอบใจมาก ฉันก็เสียใจเหมือนกันที่รับเชิญของคุณไว้แล้วแต่ไม่ได้ไป เจ้ากรรมเผอิญเกิดไม่สบายขึ้นวันนั้น”
“เดี๋ยวนี้หายดีแล้วหรือคะ”
“เห็นจะหาย”
“สาธุ ! ได้ทราบว่าไม่สบาย ดิฉันพลอยกังวลด้วย เวลาไม่สบายมีอาการเป็นอย่างไรคะ !”
“ไม่มีอะไร ปวดศีรษะ แล้วก็คลื่นไส้ ถึงเวลาจะหายก็หายเอง”
“ไม่น่าไว้ใจ” อนงค์พูดเบาคล้ายปรารภกับตัวเอง พยายามใช้สายตาฝ่าความมืดเพื่อมองดูหน้าเขา “อาการเป็นโรคเส้นประสาทโดยตรง อย่าอดนอนให้มากนักซีคะ พยายามรับประทานให้ได้มากหน่อยและอย่า---อย่าใช้ความคิดให้มากนัก”
“หมอฮี่ฮี่ แม่หมอ !”
“ควรจะเป็นหมอได้ดี” วิชัยกล่าว “เพราะให้คำแนะนำตรงกับที่ฉันได้ฟังจากหมอทุกอย่าง”
“ซึ่งคุณพระไม่ทำตามสักอย่างเดียว” หญิงสาวขัดพร้อมกับหัวเราะ “เชิญคุณพระขึ้นนั่งบนนี้ก่อนซีคะ” หล่อนพูดต่อและชี้ที่ว่าง/*353ข้างตัว
“ขอบใจฉันนั่งมานานแล้ว อยากจะยืนเสียบ้าง คุณประสิทธิ์เชิญมานั่งที่ของคุณซี ผมยืนอยู่อย่างนี้สบายแล้ว”
“แต่ว่าบางทีคุณพระจะต้องยืนนานเกินสบาย ดิฉันอยากพบคุณพระมาหลายวันแล้ว วันนี้มีโชคดีถ้าวันนี้คุณพระไม่มีธุระจำเป็น จะขอถ่วงตัวไว้นานหน่อย”
พระอรรถคดี ฯ อึ้ง ในที่สุดจึงตอบว่า
“ไม่ขัดข้อง”
หล่อนหัวเราะอย่างชื่นชม แล้วชวนซ้ำ
“ถ้าอย่างนั้นก็เชิญนั่ง ดิฉันไม่ยอมให้คุณพระทรมานตัวเช่นนั้น”
อีกครั้งหนึ่งวิชัยลังเล ครั้นแล้วจึงเอี้ยวตัวไปทางท้ายรถ คลำพบที่สำหรับมือดึงพนักที่นั่งขึ้น เขาก็จัดการให้ตัวเองขึ้นนั่งบนที่นั้น
อนงค์เบนตัวหันหน้ามาทางท้ายรถ ประสิทธิ์ “ฮี่” หลายครั้งแล้วก็ขึ้นรถบ้าง ปิดประตูยกมือกอดอกวางศีรษะในท่านอนอย่างสุขสบาย วิชัยถามตัวเองถึงเหตุที่อนงค์ประสงค์จะพบตน พลางหยิบซองบุหรี่จากกระเป๋าเสื้อส่งให้ ๒ พี่น้อง ก่อนเขาปฏิเสธแล้วจึงจุดสำหรับตัวเอง
อนงค์พูดขึ้น
“คุณพระเป็นลูกหนี้ดิฉันตามคำสัญญาข้อหนึ่ง แต่ดิฉันจะไม่ทวงในเวลานี้ เพราะทราบอยู่แก่ใจว่าต่อจากวันนั้นมาแล้ว คุณพระมีกังวลมาก”
วิชัยไม่ค้านคำตอบของอนงค์ ตอบเรียบ ๆ ว่า
“ฉันเตรียมพร้อมที่จะใช้หนี้คุณได้ครึ่งหนึ่งเดี๋ยวนี้”
หล่อนหัวเราะเบา ๆ
“แต่ติฉันเกรงว่าจะเป็นการกวนใจคุณพระในยามที่คุณพระกำลัง—ไม่สบายเช่นนี้”
/*354“การตอบคำถาม ๒ - ๓ ประโยคของคุณเห็นจะไม่ทำให้โรคกำเริบหรอก”
“ว่าไม่ได้นะคะ เพราะโรคของคุณพระมีเส้นประสาทเป็นเหตุอยู่ ถ้าคำถามของดิฉันไม่ถูกอารมณ์คุณพระ อาจจะทำให้ปวดศีร์ษะได้”
“ไม่น่าจะเป็นไปได้ เรื่องที่ทำให้คนปวดศีรษะน่าจะเป็นเรื่องที่ทำให้โกรธหรือมิฉะนั้นก็ทำให้เสียใจ ฉันคิดว่าเรื่องที่คุณจะถามไม่ใช่เรื่องเช่นนั้น อีกอย่างหนึ่งฉันเชื่อตัวเองว่าไม่โกรธใครง่าย ๆ”
“ดิฉันก็เชื่อค่ะ เพราะดิฉันจำความที่เราพูดกันเมื่อคืนวันเกิดดิฉันได้ทุกคำ ยังติดใจคาถาที่คุณพระสอน เดี๋ยวนี้อยากจะเรียนความรู้ชนิดนั้นเพิ่มเติมอีก”
“ฉันเกือบไม่เชื่อว่า คุณเอาใจใส่กับความรู้เหล่านั้น” วิชัยพูดตรงตามใจคิด
“อนงค์มักเป็นคนวาสนาน้อยเช่นนั้นเสมอ” หญิงสาวตอบแล้วหัวเราะด้วยกระแสเสียงที่ผู้ฟังไม่เข้าใจความหมาย “ถูกคนเข้าใจผิดตาปีตาชาติ”
“ขอโทษเถิด การที่เข้าใจผิดไม่ใช่เพราะดูถูกหรืออะไรคล้ายๆ อย่างนั้น ฉัน --คิดว่าเป็นเรื่องที่ไม่น่าเอาใจใส่เท่าไรนัก”
“อะไร้ไม่น่าเอาใจใส่ ! ตรงกันข้ามเทียวค่ะ ดิฉันตั้งใจจะจดจำคำเหล่านั้นไว้ แล้วประพฤติตามให้เสมอ สอนอะไรให้ดิฉันอีกสิคะจะได้ทำให้ดิฉันเป็นคนดีขึ้น”
เขาหัวเราะ หึๆ แล้วว่า
“คุณเป็นคนช่างถ่อมตัวอย่างที่สุด และเป็นนักยอที่เฉียบแหลม เพิ่งได้เห็นเดี๋ยวนี้เองว่า การที่ใครๆ เขายกย่องว่าคุณฉลาดนั้นยังไม่พอกับความจริง แต่โปรดเวทนาแก่คนโง่สักหน่อย ฉันเป็นคนที่ใครๆ เขาตำหนิอยู่เสมอว่าเชื่อคนง่าย”
/*355“แต่คุณพระกำลังแสดงตัวตรงกันข้ามกับที่เขาตำหนิทีเดียว”
“บางทีจะจริง เพราะคำตำหนิทำให้ผู้ถูกตำหนิมีความระวังตัวขึ้น”
“เคราะห์ร้ายของดิฉันเอง เผอิญคุณพระมาระวังตัวจำเพาะเมื่อฟังดิฉันพูดเสียด้วย นี่จะไม่เรียกว่าอนงค์อาภัพหรือคะ เสียแรงตั้งใจคอยเรียนประสงค์จะหาความรู้ เพราะดิฉันเองก็มีข้อที่ต้องตำหนิตัวเองอยู่ไม่น้อย กลับถูกหาว่าฉลาดเกินไปเสียอีกแล้ว”
พระอรรถคดี ฯ เพิ่งมีความรำคาญต่อความมืดเป็นครั้งแรกเพราะเป็นเหตุให้เขามองไม่เห็นสีหน้าคู่สนทนา ถึงกระนั้นเขาก็เพ่งสายตาจับอยู่ที่หน้าหล่อนเป็นครู่ก่อนที่จะพูดขึ้นว่า
“ฉันควรจะเชื่อหรือว่าคุณต้องการคำสอนจากฉัน !”
“โปรดเชื่อเสียก่อนว่า คำใดที่อนงค์พูดกับคุณพระ คำนั้นเป็นคำที่ออกจากน้ำใสใจจริงของอนงค์ทุกคำ”
“เช่นนั้นฉันเห็นจะต้องปล่อยใจให้เป็นไปตามนิสัยเดิมอีกพักหนึ่ง”
“ความไม่ช่างระแวง เป็นนิสัยของคนที่มีดวงจิตบริสุทธิ์แท้ นี่เป็นความเชื่อของดิฉันที่เชื่อตามสุภาษิตฝรั่งบทหนึ่งว่า จงอย่าไว้ใจคนที่ไม่ไว้ใจใคร”
“นี่ก็เป็นคำที่เรียกว่าคำยอได้อีกอย่างหนึ่ง แต่เมื่อฉันได้รับแล้วว่าจะเชื่อคุณ ฉันจะถือว่าเป็นความเห็นชิ้นหนึ่งที่มีสาระควรจำเอาไว้ ทีนี้เชิญบอกมาเถิดจะให้ฉันแนะนำอะไร ความจริงคุณก็ไม่มีความเสื่อมเสียอยู่ในตัวถึงกับจะต้องอบรมกันใหม่ไม่ใช่หรือ ?”
“ความเสื่อมเสีย !” อนงค์ทวนคำอย่างตรึกตรอง “คำนี้กินความแค่ไหนก็ไม่ทราบดิฉันขอตอบแต่เพียงว่าดิฉันอยากเป็นคนดีเท่าที่คุณพระไม่รู้จักโกรธใครไม่รู้จักเกลียดใคร ใครขออะไรก็ให้ไม่เสียดายแม้แต่สิ่งที่รักที่สุด”
คำพูดของอนงค์ สะดุดใจพระอรรถคดี ฯ อย่างประหลาด ทำให้/*356เขานิ่งอั้นไปเป็นครู่จึงพูดขึ้นว่า
“การไม่เกลียดใครนั้นฉันทำได้ง่าย ไม่โกรธทำได้ยากกว่าเล็กน้อย แต่การไม่เสียดายสิ่งที่รักที่สุดใครเป็นคนบอกคุณว่าฉันทำได้ ?”
“ของพรรค์นี้จะต้องให้ใครบอก ! ดิฉันอ่านออกเอง” โดยไม่ละเวลาให้อีกฝ่ายหนึ่งไล่เลียงต่อไป อนงค์รีบถามขึ้นอีก “การที่สละสิ่งที่รักที่สุดให้แก่คนอื่นนั้น ทำให้เราเป็นสุขหรือคะ ?”
“เป็นเช่นนั้นคุณ ถ้าคนให้มีใจสูงพอ”
“ก็สูงแค่ไหนล่ะคะที่เรียกว่าสูงพอ”
“สูงแค่รู้จักข่มใจ ไม่อาลัยสิ่งที่ตัวให้เขาแล้ว”
“ถ้าข่มใจไม่ได้ ?”
“ก็ไม่เป็นสุข แต่ว่าถึงอย่างไรก็ควรสละ เพราะการสละเพื่อความสุขแก่ผู้อื่นเป็นการกระทำที่โลกสรรเสริญว่าดียิ่ง”
“ยังมีเหตุผลอย่างอื่นอีกที่ควรจะนำมาใช้ ลองนึกถึงว่าคนเราที่เกิดมาในโลกนี้ มีสักกี่คนที่ได้ใช้หนี้โลกสมกับที่ให้กำเนิดตัวมา วิธีที่จะใช้หนี้ก็คือ ทำประโยชน์ให้แก่เพื่อนมนุษย์เต็มกำลัง เมื่อคุณมีโอกาสได้ทำประโยชน์ให้แก่เพื่อนมนุษย์คนหนึ่ง โดยสละสิ่งที่คุณรักที่สุดให้เขาเรียกว่าคุณได้ใช้หนี้บางส่วนไปแล้ว ขอให้ยกกุศลกรรมของคุณขึ้นมาชมเชย น้อมใจให้รู้สึกในความสุขของเขา แล้วถือว่าความสุขนั้นเป็นเหมือนความสุขของคุณ”
อนงค์เริ่มขำในสรรพนามที่วิชัยเจาะจงใช้ ประดุจเขาตั้งใจจะสอนหล่อนโดยตรง แต่ความเอาใจใส่ในหลักเหตุผล ยังมีอำนาจเหนือความคิดสนุก หญิงสาวจึงพูดว่า
“ดิฉันคิดถึงเรื่องโลกและมนุษย์อยู่บ้าง แต่คิดไปไม่ไกลถึงเช่นนั้น บางคราวดิฉันรู้สึกว่าโลกเรียกร้องรบกวนเรามากเกินไปจนเราน่าจะให้ไม่ได้”
/*357“ถ้าเกินกำลังเป็นธรรมดาที่เราไม่ให้ แต่บางทีเราคะเนกำลังของเราผิดไป ใจเสาะคิดว่าไม่ไหวอยู่เสมอ คนเช่นนั้นเป็นคนรกโลก ปราชญ์ไม่สรรเสริญ แน่ละการเสียสละบางอย่าง เช่นสละคนรัก เพียงคิดว่าจะสละก็ใจแทบขาด เมื่อสละแล้วจะหักความเสียดายให้หายก็ย่อมไม่สำเร็จในเร็ววัน แต่เมื่อเรารู้อยู่ว่ามันทรมานเรามาก เราก็ต้องรีบเอาชนะมันให้เร็วที่สุด อุบายอย่างหนึ่งไม่พอใช้ ต้องหาอุบายเพิ่มเติม ใจคนเรานั้นหัดยากจริงอยู่ แต่ไม่ใช่จะเหลือขอเสียทีเดียว ขอแต่ให้คุณใช้ความพยายามสักพักหนึ่งก็จะเห็นผล”
“พ่อหมอ” อนงค์นึกพลางยิ้มในหน้า “รักษาตัวของตัวให้หายเสียก่อนเถิด” ครั้นแล้วหล่อนพูดดังด้วยน้ำเสียงความซื่อ และเป็นการเป็นการอย่างที่สุด “คุณพระเห็นจะใช้อุบายเหล่านี้รักษาโรคใจของคุณพระมาแล้ว และหายอย่างเร็วชะงัดถึงได้อธิบายได้แจ่มแจ้งนัก”
ราวกับพระอรรถคดี ฯ อ่านความคิดในใจอนงค์ได้เหมือนอ่านหนังสือ จึงตอบว่า
“คุณลืมเสียแล้ว หมอไม่เคยรักษาไข้ให้ตัวเองเลย อย่าว่าแต่ตัว แม้แต่ลูกเมีย ถึงคราวสำคัญหมอยังไม่รักษาเอง ต้องให้หมออื่นรักษาแทน” พูดแล้วเขาก็หัวเราะครึ่งขำและครึ่งสลดใจ
อนงค์หัวเราะด้วย
“ถ้าเช่นนั้นหากคุณพระเกิดเป็นโรคใจอย่างที่พูดกันนี่ คุณพระมิรักษาใจของคุณพระเองไม่ได้หรือคะ”
เขาหัวเราะเพื่อซ่อนความอึกอักในใจ แล้วจึงตอบว่า
“ท่าทางดูเหมือนจะเป็นเช่นนั้น คงจะต้องหายาตำรับที่คนอื่นเขาตั้งไว้มาใช้”
“ลองเรียนยาตำรับของคุณอาดิฉันบ้างไหมล่ะคะ เผื่อจะมีเวลาคุณพระต้องการใช้ ท่านบอกว่าการสู้ความกลุ้มโดยปล่อยตัวให้อยู่แต่กับ/*358ตัวคนเดียว เป็นทางลัดแต่กันดารเหลือเกิน จะถึงปลายทางไม่ได้ง่ายๆ ท่านสอนให้เดินทางอ้อม ค่อยเดินค่อยไป คือสอนให้หาเครื่องเพลิน เที่ยวเตร่เล่นหัวกับคนนั้นบ้างคนนี้บ้าง ทำใจให้โปร่งชั่วครู่ยามหนึ่งก็ยังดี ภายหลังความลืมจะเข้ามาช่วยทำให้ความกลุ้มหายไป”
“ทางนี้สำหรับคุณเห็นว่าเหมาะจริง และใช้ได้ประโยชน์กว่าที่ฉันบอก”
“แต่สำหรับคุณพระ รู้สึกว่าตื้นเกินไปยังงั้นหรือคะ หรือว่าลองแล้วไม่ได้ผล”
วิชัยกระอักกระอ่วนจนอนงค์เห็นได้ หล่อนจึงรีบตัดบทเสียทันที
“แหม ! ลมก็แรง ยังมียุงมาตอมเราได้”
“ฉันสงสัยว่าเราได้คุยกันนานทีเดียว” วิชัยกล่าว มีความเต็มใจที่จะได้ยุติเรื่องที่ใกล้ความรู้สึกของตนเกินไป “นี่ฉันได้ใช้หนี้ให้คุณแล้วครึ่งหนึ่งใช่ไหม ?”
หญิงสาวหัวเราะอย่างเบิกบานที่สุด แล้วจึงตอบว่า
“ใช้แค่ดอกเบี้ยเท่านั้นแหล่ะค่ะ แต่ดิฉันจะไม่ทวงต้นทุนอีกละ จนกว่าคุณพระจะกรุณานำไปใช้ให้ถึงบ้าน”
“ขอบใจ ! คุณเป็นเจ้าหนี้ที่มีเมตตามาก - เห็นจะสมควรแก่เวลาที่ฉันจะต้องลาคุณเสียที”
“ขอบพระคุณเป็นอย่างยิ่งเทียวค่ะ” อนงค์ตอบพร้อมประณมมือไหว้ “ดิฉันได้ความรู้อีกหลายอย่างซึ่งจะเป็นประโยชน์ในวันข้างหน้า”
พระอรรถคดีฯ ลงจากรถแล้วปิดที่นั่งเสียดังเก่า “คุณประสิทธิ์เห็นจะหลับสบาย” เขาพูด “คุณไม่ปลุกแกขึ้นหรือ ?”
“ปลุกทำไม !” ประสิทธิ์เอ่ยขึ้นทันที พร้อมกับขยับตัวขึ้นนั่ง
“ผมไม่ได้ ฮี่ ฮี่”
“เพราะเช่นนั้นน่ะซีผมถึงนึกว่าคุณหลับ” วิชัยตอบ “ลาละคุณ”
/*359อนงค์ไหว้อีกครั้งพร้อมกับพี่ชาย แล้วรถ ๒ คันก็แล่นไปคนละทาง ในเวลาที่ขับรถกลับบ้าน วิชัยมีความเจ็บในดวงใจนั้นน้อยลง หรือที่ถูกเขาไม่รู้สึกถึงความเจ็บนั้น เพราะมัวพะวงอยู่ด้วยความคิดชนิดอื่นเป็นปัญหาที่เขาต้องการจะขบให้แตก ในเวลาราวชั่วโมงที่อนงค์สนทนาอยู่กับเขา หล่อนพูดและชวนให้เขาพูดอยู่แต่เรื่องเดียว คือเรื่องความเสียดายในสิ่งที่เสียไป เขาอยากจะรู้ให้แน่ว่าหล่อนพูดเรื่องของหล่อนหรือพูดเรื่องของเขา
วิชัยตกลงใจว่าจะถามเอาความจริงจากช้อย แต่เมื่อเขาถึงบ้านปรากฏว่าช้อยปิดประตูนอนเสียแล้ว เป็นอันต้องระงับความใคร่รู้ไว้พักหนึ่งก่อน ถอดเสื้อชั้นนอกออกจากตัว วิชัยนั่งสูบบุหรี่ทอดอารมณ์อยู่บนเก้าอี้ในห้องนอน
บัดนั้น ข้อความแห่งการสนทนาเมื่อชั่วโมงก่อน ก็เวียนกลับมาสู่ห้วงนึก ข้อความสำคัญที่ออกจากปากตนเองผุดขึ้นในสมองทีละตอนอย่างเด่นชัด มีรูปความและน้ำหนักปรากฏแก่ดวงจิตวิชัยประดุจเงาในกระจกปรากฏแก่ตามนุษย์ โลกตั้งอยู่ในกฎแห่งความไม่ยั่งยืน วิถีชีวิตมนุษย์ดำเนินไปตามอำนาจบุพพกรรม มนุษย์จึงมีกรรมเป็นเครื่องอาศัย กรรมใดมนุษย์ประกอบเพื่อประโยชน์สุขแก่เพื่อนมนุษย์ กรรมนั้นเป็นกรรมดีเลิศ ความจริงเหล่านี้วิชัยต้องเล็งเห็นอยู่เป็นนิจ เขาจึงสามารถยกขึ้นกล่าวแก่อนงค์ แต่เหตุไฉนตัวเขาเองจึงมีใจอันระทมอยู่ด้วยความอาลัย ประหลาดนัก ธรรมทั้งหลายมีอยู่เก่าเท่าอายุของโลก เป็นของไม่ล่วงสมัย เป็นของอันบุคคลพึงน้อมเข้ามาสู่ใจ เป็นของอันวิญญชนรู้แจ้งเฉพาะตัวแล้วและเฉลี่ยให้ผู้อื่นได้ แต่ธรรมเหล่านั้นมนุษย์มิได้เคยสดับตรับฟังก็มี ฟังแล้วไม่เข้าใจก็มี เข้าใจแล้วไม่รู้แจ้งเห็นจริงก็มี ทั้งนี้เพราะมนุษย์โฉดเขลาบ้าง ทะนงตนเกินไปบ้าง เป็นทาสแห่งความอุปทานบ้าง มีใจอันมืดมิดเสียแล้ว ความสุข ! มนุษย์พร่ำถึงอยู่ทุกวาระหายใจ แต่เมื่อ/*360เครื่องมืออันเป็นปัจจัยแห่งความสุขถึงมือมนุษย์กลับเมินหนี
กล่าวแต่จำเพาะตัววิชัย ธรรมเครื่องบรรเทาทุกข์ขั้นโลกีย์เขาได้ศึกษาแล้วจบ น่าจะยกขึ้นใช้ได้ทุกเวลา แต่ครั้นถึงคราวต้องการดูเหมือนกับว่าเขาแกล้งลืมธรรมเหล่านั้นเสีย หรือนึกขึ้นได้ก็เลือน ๆ จาง ๆ ไม่เป็นแก่นสาร จึงให้ประโยชน์ไม่เต็มที่ ต่อเมื่อความเมตตาจิตเกิดขึ้นแก่เขาแล้ว เขาประสงค์จะกล่าวธรรมเพื่อประโยชน์แก่ผู้ที่กำลังเป็นทุกข์อาศัยที่ต้องใช้ความเพ่งเล็งประมวลข้อความให้เป็นชิ้นเป็นอัน มีหลักฐานความรู้ที่มีอยู่และเสื่อมเสียจึงกลับรวบรวมกันเป็นหมวดหมู่ สำแดงค่าปรากฏซึ่งเข้าใจในวิชัย ทำให้เขาได้สติแล้วกลับตะลึงในความเขลาของตนเองอยู่บัดนี้
ทั้งนี้น่าจะคำนึงถึงพระพุทธวัจนบทหนึ่งที่มีอยู่ว่า
สพฺพทานํ ธมฺมทานํ ชินาติ การให้ซึ่งธรรมชำนะการให้ทั้งปวง
๓๑
/*361คืนนั้นเมื่อ ๑ นาฬิกาแห่งวันใหม่พ้นไปแล้ว
ช้อยผู้ซึ่งได้หลับไปแล้ว ๓ ชั่วโมงกว่า กลับตื่นขึ้น ตาสว่างและความคิดก็แจ่มใสจนบังคับตัวให้หลับอีกไม่ได้โดยเร็ว จึงนอนพลิกกลับไปกลับมาอยู่ในมุ้ง
ปล่อยอารมณ์ให้เลื่อนลอยอยู่ในความเงียบ เลื่อนลอยอยู่เฉยไม่ยึดเหนี่ยวสิ่งหนึ่งสิ่งใด มิช้าช้อยก็ได้ยินเสียงหายใจเป็นระยะเสมอมาจากห้องที่ติดกับห้องของหล่อน แสดงให้รู้ว่านายร้อยตรีชัดกำลังหลับสบาย แต่ในห้องถัดจากห้องชัดไปอีก มีแสงไฟฟ้าจับเพดานสว่างจ้า เสียงฝีเท้าคนเดินเบาๆ กลับไปกลับมาอยู่ในห้องนี้ สลับกับเสียงกุกกักซึ่งฟังได้ว่าเสียงขาเก้าอี้ครูดพื้นกระดาน
“กี่ทุ่มแล้วพี่ใหญ่ไม่รู้จักหลับจักนอน” ช้อยรำพึง “เป็นอย่างนี้ทุกคืนไม่รู้เอาเรี่ยวเอาแรงที่ไหนมา”
เสียงฝีเท้าดังขึ้นอีก แล้วเสียงกุกกักอีก กำลังนึกว่าพี่ชายกำลังทำ/*362งานสิ่งใดจึงต้องเปลี่ยนอิริยาบถบ่อยนัก ก็พอดีได้ยินเสียงครืดยาว ! แล้วเสียงดัง ! เหมือนของหนักตกลงบนพื้นห้อง
เสียงชนิดนี้บังเกิดขึ้นท่ามกลางความสงัด ทำให้ช้อยสะดุ้งทั้งตัว เป็นแน่เสียงที่ได้ยินมาจากห้องพระอรรถคดี ฯ แต่ว่าเป็นเสียงสิ่งใดกระทบพื้นห้องฯ นิ่งฟังต่อไปก็ไม่ได้ยินอะไรอีกเงียบจริงเงียบผิดปกติ มองดูเพดานก็ยังสว่างอยู่อย่างเดิม นึกเอะใจช้อยขมีขมันออกจากห้อง ย่องไปถอดกลอนประตูอย่างระมัดระวัง ออกจากห้องของตัวไปยังห้องพี่ชาย
“พี่ใหญ่คะ พี่ใหญ่” ช้อยเรียกพลางเคาะประตูพลาง
ไม่มีวี่แววอย่างหนึ่งอย่างใดที่แสดงว่ามีสิ่งที่มีชีวิตอยู่ในห้อง ช้อยขนลุก เรียกซ้ำดังขึ้นกว่าเดิม
“พี่ใหญ่ ! พี่ใหญ่ !”
หนหนึ่ง หนสอง หนสาม ไม่ได้ผลแน่แล้ว ช้อยก็รู้สึกเย็นวาบในอก “พี่ใหญ่เป็นอะไรไปเสียแล้ว” หล่อนนึก มองหาแสงสว่างทางช่องข้างฝา เจ้ากรรม ! ฝาด้านนี้เผอิญเรียบสนิท อึกอักมิรู้ที่จะทำอย่างไรต่อไป ความเย็นแผ่สร้านไปทั่วตัว ในที่สุดจึงถอยมาที่ห้องชัด เคาะประตูพลางเรียกชื่อน้องเกือบเต็มเสียง
“เปิดประตูเร็ว” หล่อนบอกทันทีที่ชัดขานรับ และเมื่อได้กระชากบานประตูออกไปพร้อมกับที่ได้ยินเสียงกลอนลั่นดังแก๊ก “ปีนฝาดูพี่ใหญ่ที เป็นอะไรก็ไม่รู้เสียงโครมครามแล้วก็เงียบหายไป เร็ว ๆ เข้า”
ชัดไม่พักทวนถามให้เสียเวลา โหนตัวทีหนึ่งขึ้นไปอยู่บนตู้เสื้อผ้า ทีที่ ๒ หน้าอกล้ำเกินฝาห้องตั้งศอก
ทันใดนั้นเขาก็ร้องว่า
“ตายจริง อะไรกัน !”
“อะไร ?” ช้อยถามเสียงสั่น
“ไปทางโน้นเร็ว ผมจะไปเปิดประตู” ชัดตอบแล้วก็โดดแผล๊ว/*363ข้ามฝาไป
เมื่อชัดเปิดประตูห้องวิชัยแล้ว ช้อยจึงเห็นเจ้าของห้องนอนตะแคงกลิ้งอยู่ระหว่างขาโต๊ะกับขาเก้าอี้โดยมิต้องนัดแนะกัน ๒ พี่น้องช่วยกันพลิกตัววิชัย เห็นตาของเขาหลับสนิท ริมฝีปากหุบเรียบร้อยเหมือนในยามปกติ ชัดเอียงหูแนบกับอกวิชัย ช้อยจับข้อมือตรวจชีพจร แล้วชัดเงยหน้าขึ้นพูดว่า
“แอมโมเนียของเรามีไหม ไม่มีเอาโอดิ โคโลญ”
เขาจับแขนพี่ชายโยกขึ้นโยกลง เพื่อผายปอด ในขณะที่ช้อยใช้ผ้าเช็ดหน้าชุบน้ำโอดิโคโลญรออยู่ที่จมูกและลูบไล้ตามหน้า แลดูวิชัยเหมือนคนนอนหลับ แต่เหตุไฉนจึงหลับลึกถึงปานนี้ ชัดหยุดโยกแขนฟังหัวใจเสียทีหนึ่ง แล้วสั่งใหม่
“บรั่นดีเร็ว ในห้องผมมี”
“เอาเธอขึ้นบนเตียงเสียก่อนเถอะ จะได้ค่อยสบายหน่อย”
“เอา” ชัดรับ แล้วช้อนตัวพี่ชายทางเบื้องศีรษะ ช้อยยกทางเท้า พาร่างอันปราศจากสติขึ้นวางบนเตียง ชัดปลดเข็มขัดจากเอวคนเจ็บ แล้วตั้งต้นผายปอดใหม่ ส่วนช้อยวิ่งไปหยิบขวดบรั่นดี
ใช้ช้อนงัดปาก กรอกบรั่นดีเข้าไปได้สัก ๒ ช้อน วิชัยยังไม่กระดุกกระดิก ผู้พยาบาลทั้ง ๒ เฝ้าดูด้วยความร้อนใจ ในที่สุดชัดก็เอ่ยขึ้นว่า
“ถ้าจะต้องไปหาหมอ เป็นอะไรก็ไม่รู้ เกินความสามารถของเราเสียแล้ว ช่วยกันนึกซี ไปตามใครดี ใครอยู่ใกล้บ้านเราที่สุด”
ช้อยนึกชื่อนายแพทย์ออก ๓ นาย ซึ่งในเวลาตื่นเต้นเช่นนี้ นายไหนจะสำนักในที่ใกล้บ้านกว่าคนอื่นหล่อนบอกไม่ถูก ชัดกำลังถามถึงชื่อถนนและช้อยก็ยังตอบไม่ได้หมด วิชัยก็ลืมตา มิหนำซ้ำไม่ลืมเปล่า ผงกตัวขึ้นทั้งที่นอนหงายอยู่เสียด้วย แต่ทรงตัวไว้ไม่ได้ก็กลับทิ้งศีรษะลงบนหมอนและครางเบา ๆ
/*364ช้อยกับชัดถลันเข้าไปใกล้ ตกใจเมื่อเห็นพี่รู้สึกตัวในอาการเช่นนั้นเกือบเท่าตกใจเมื่อเห็นเขานอนสงบอยู่ ชัดคว้ามือวิชัยมาบีบคลำอย่างสงสัย ช้อยบีบมือตัวเองทั้ง ๒ คนยังไม่นึกจะพูด หรือมิฉะนั้นก็พูดไม่ออก วิชัยถามด้วยเสียงแผ่ว ๆ แต่กังวานแจ่มใส
“อะไรกัน ?”
คราวนี้ชัดหัวเราะก๊าก “ร้ายกาจ !” เขาว่า “ไอ้เรานึกว่าตายเสียแล้ว พอฟื้นขึ้นมาก็ราวกับคนไม่ได้เป็นอะไร รู้สึกอย่างไรบ้างครับ ?”
“ปวดหัว” วิชัยตอบ “เข้าใจว่าเขียนหนังสืออยู่นี่นา แหมเหม็นเหล้าที่ไหน ?”
“ที่ตัวพี่ใหญ่นั้นแหละ” ชัดตอบหัวเราะร่วน “เขียนหนังสือซีลงไปนอนวัดพื้นอยู่ใต้โต๊ะหลับสบายดีหรือ ?”
สีหน้าวิชัยเต็มไปด้วยความสงสัย ช้อยจึงเล่าเรื่องที่เป็นมาแล้วทั้งหมด แล้วหล่อนถามว่า
“ก่อนที่จะหมดสติพี่ใหญ่รู้สึกอย่างไรคะ ?”
เขานิ่งก่อนที่จะตอบ
“ปวดหัวมันริ้ว ๆ ขึ้นมาตามท้ายทอย แล้วรู้สึกว่าท้องโบ๋คลื่นไส้ พี่เข้าใจว่าหิวก็นึกว่าหิว เขียนหนังสือเพลินจนลืมหิว เพราะมันเป็นอย่างนั้นมาทุกคืน เขียน ๆ ไปจนง่วงแล้วคืนอนหลับ คืนวันนี้ทำไมมันทำพิษเอามากนักไม่รู้”
“ก็ไอ้โรคเก่าของพี่ใหญ่นั้นแหละ” ชัดกล่าว “โตแล้วไม่รู้จักระวังตัว หิวก็ควรกิน หรือมิฉะนั้นก็นอน กลับนั่งทำงาน ขืนยังงี้บ่อย ๆ ละตายเร็วละ”
วิชัยเหลือบตามองดูเพดานมุ้ง ถ้อยคำที่ชัดพูดนั้นถ้าให้วิชัยได้ฟังก่อนหน้านี้แม้เพียงคืนเดียว จะรู้สึกดังใครเอาไฟฟ้ามาจี้จุดใจ เพราะมันเป็นคำที่คนผู้เคยแต่ประสงค์ใดก็ได้ ก็แน่ล่ะที่เขาจะนอนหลับได้ดังใจ/*365ทุกเมื่อ ส่วนวิชัยคืนหนึ่งกี่ครั้งที่เขาเข้ามุ้งแล้วต้องกลับออกนอกมุ้ง ตัวเขาเองก็จวนเจียนจะบอกไม่ถูก และเขาก็ไม่ปรารถนาที่จะปริปากบอกใคร จำเพาะเมื่อคืนนี้เป็นคืนที่เขาทุรนทุรายน้อยที่สุดแต่สมองยังฟุ้งสร้าน เนื่องจากใช้ความคิดมากเกินไปจึงไม่ยอมสงบ ถึงกระนั้นเมื่อน้องชายกล่าวคำตำหนิ วิชัยก็ไม่สะดุ้งสะเทือนเพราะความเฉียวฉุน หากนึกเพียงประหลาดใจที่สมองของตนไฉนจึงเป็นอิสระและดื้อดึง จนต้องใช้งานเป็นยาระงับความฟุ้งสร้าน จึงเกิดเหตุกาหลขึ้นดังนี้
ช้อยอาสาไปชงโอวัลตินให้พี่ชาย วิชัยเปลี่ยนเสื้อชั้นในใหม่เพราะเสื้อตัวที่สวมอยู่เหม็นกลิ่นบรั่นดีออกฟุ้ง เสร็จแล้วก็ลงนอนตามเดิม มีความปวดร้าวตั้งแต่ต้นคอตลอดถึงปลายผม แข็งใจพูดเล่นกับชัดเพื่อฆ่าเวลาจนกว่าจะได้อาหาร
พอดื่มโอวัลตินหมดถ้วย วิชัยกล่าวขอบใจน้องทั้ง ๒ แล้วก็ไล่ให้ไปนอน ช้อยยังปัดยุงในมุ้ง ชัดก็ยังรออยู่ จนเสร็จกิจนั้นแล้วกำชับซ้ำว่า “แล้วอย่าลุกขึ้นเขียนหนังสืออีกล่ะ” ซึ่งพระอรรถคดี ฯ พยักหน้าพร้อมกับหัวเราะ ชัดกับช้อยออกจากห้องไป
ชัดหลับได้ทันทีที่ศีรษะถึงหมอน แต่ช้อยยังเงี่ยหูฟังเสียงต่าง ๆ จากห้องวิชัยอีกนาน จนหล่อนสังเกตเห็นว่าภายในห้องนั้นมืดและเงียบสงัดดีแล้ว จึงปล่อยตัวให้หลับไป
รุ่งเช้าอาทิตย์ยังอ่อนแสง ช้อยตื่นพร้อมกับหนูนิดผู้ซึ่งมีปกติไม่ตื่นสายกว่าเด็กเล็ก ๆ ทั้งหลาย พอเปิดหน้าต่างข้างเตียงก็เห็นวิชัยแต่งตัวเรียบร้อยเดินอยู่ในระหว่างต้นไม้แล้ว ประหลาดใจที่เขาไม่รู้จักพักตัวโดยการนอนให้มากชั่วโมงสักหน่อย หล่อนจึงทักลงไปว่า
“อะไรตื่นแล้ว นอนไม่ทันกี่ชั่วโมงเลย”
เขาเงยหน้าขึ้นยิ้มแทนคำตอบ ช้อยจึงถามอีก
“เช้านี้รู้สึกเป็นอย่างไรบ้างคะ ?”
/*366“ก็คล้าย ๆ กับเมื่อคืนแต่ใจไม่หวิว” เป็นคำตอบเรื่อย ๆ
“หาอะไรรับประทานเสียเถอะค่ะ” น้องสาวบอก “ไปสั่งเขาเสียเดี๋ยวนี้ แล้วไม่ต้องรอรับประทานพร้อมคนอื่นหรอก”
วิชัยเดินห่างออกไป ช้อยคาดว่าเขาจะไปสั่งเอาอาหารที่ครัว แต่ความจริงนั้นเขาเดินเลยออกจากบ้านไปทางประตูเล็ก
วิชัยไม่มีความรู้สึกอยากจะใส่สิ่งหนึ่งสิ่งใดลงท้องจนนิดเดียว ตรงกันข้าม ความรู้สึกในท้องบอกอาการอยากจะคืนสิ่งที่มีอยู่แล้วออกให้หมด แล้วศีรษะของเขาก็มีอาการดังจะแยกแยะออกในบัดนี้ ด้วยความมานะจะต่อสู้พยาธิด้วยกำลังใจ จึงตั้งหน้าสูดอากาศบริสุทธิ์และบังคับความคิดให้คิดถึงสิ่งเพลิดเพลิน แต่เดินต่อไปไม่ได้เท่าไร ความเหนื่อยอ่อนสมทบความปวดศีรษะซึ่งทวีขึ้น ในที่สุดวิชัยต้องย้อนกลับมาทางเก่าพร้อมกับบอกแก่ตนเองว่า
“เราจะต้องล้มเจ็บ จะขืนสู้ไปไม่ไหวแล้ว แปลกจริงเมื่อร้อนใจยิ่งกว่าไฟเผา เรามีกำลังต่อสู้ได้ ครั้นใจดีขึ้นตัวกลับอ่อนลง แต่ก็ดีหรอก จะได้มีน้ำใจอดทน ไม่ออดแอดเป็นที่รำคาญแก่คนอื่น”
กว่าจะถึงประตูบ้าน เขารู้สึกเหนื่อยแทบขาดใจ เมื่อถึงแล้วจึงเลือกที่ใต้ต้นไม้ได้แห่งหนึ่ง ทรุดตัวลงนั่งหายใจรวย ๆ อยู่
สายหน่อยวิชัยแข็งใจบริโภคอาหารได้สักหนึ่งในสี่ของที่เคยบริโภคทุกวัน แต่พอลุกจากโต๊ะพ้นประตูห้อง วิชัยก็เซไปปะทะลูกกรงเรียกได้กระโถนใบหนึ่ง แล้วก็คืนอาหารออกจนสิ้น
คุณแม่ น้องสาว น้องชาย วิ่งเข้ามาห้อมล้อมให้น้ำให้ยาแล้วประคองตัวพาไปนอน ช้อยบ่นว่าเพราะเพลียอยู่แล้วปล่อยให้ท้องว่างนานจึงเป็นลม คุณนายชื่นบ่นว่า เพราะเป็นลมตั้งแต่เมื่อคืน เช้านี้ยังออกแรง ชัดไม่บ่นอะไรหมด ถามแต่ว่าจะให้เรียกนายแพทย์คนไหน
วิชัยส่ายหน้าและโบกมืออยู่บนเตียง “อะไรเป็นลมก็เรียกหมอ ขายหน้าขายตา บ่ายนี้กลับจากศาล....”
ไม่มีใครยอมให้เขาพูดหมดประโยค คุณนายขึ้นเสียง ช้อยค้อน ชัดขมวดคิ้ว แล้วทั้ง ๓ คนก็ชิงกันพูดคนละหลาย ๑๐ คำ และในที่สุดก็ได้ความแต่เพียงว่า วิชัยต้องลาพักราชการ และชัดจะต้องเป็นผู้ไปเรียกนายแพทย์คนหนึ่ง
“จะเรียกใคร ?” ชัดถามอีก
“หมอพลายแน่ะ” คุณนายชื่นบอก “แกเก่งทางลม”
ชัดทำหน้าอย่างหนึ่งซึ่งทำให้พี่ชายเกือบต้องยิ้ม ช้อยเสนอนามแพทย์ที่เคยรักษานายสมาน แม่ลูกยังถกเถียงกันด้วยเรื่องสมรรถภาพของนายแพทย์ ในที่สุดผู้เป็นคนไข้พูดขึ้นว่า
“ถ้าจะบังคับให้เรียกหมอจนได้ละก็เอาหลวงเทพ ฯ ดีกว่าคุ้นเคยกันด้วยแล้วก็ไปให้เขาตรวจมาเมื่อ ๒ - ๓ วันนี้เอง”
ชัดรับคำแล้วไปแต่งตัว ด้วยถึงเวลาที่เขาจะต้องไปทำงาน
ราว ๑๐ นาฬิกาเศษ หลวงเทพเสนารักษ์จึงมาถึง เวลานั้นวิชัยมีอาการครึ่งหลับครึ่งตื่น คือหลับตาและบ่นอู้อี้ไม่ได้ศัพท์ นายแพทย์จะให้เขาอมปรอทเขาก็ปัดมือส่ายหน้าหนีและพึมพำ ครั้นสอดปรอทเข้าไปในปากได้วิชัยก็ถ่มทิ้ง ผลที่สุดจึงได้แต่ระดับความร้อนที่ภายนอกร่างกาย เมื่อได้ตรวจอาการคนไข้โดยถี่ถ้วนแล้ว หลวงเทพเสนารักษ์จึงตั้งยาและแจ้งให้เจ้าของไข้ทราบว่า โรคของวิชัยเกิดจากเส้นประสาทหัวใจและกระเพาะอาหาร ต้องการการระวังรักษามิให้ได้รับความตกใจหรือได้ยินได้ฟังเรื่องที่จะทำให้ตื่นเต้น กับอาหารที่บริโภคต้องเป็นสิ่งที่ย่อยง่าย
วันนั้นทั้งวันอาการคนเจ็บมิได้เปลี่ยนไปจากเมื่อตอนเช้า ความร้อนสูงและไม่ได้สติสมปฤดี บางเวลานัยน์ตาเขาหลับ แต่ปากพูดเรื่อยเจื้อยโดยไม่มีเนื้อถ้อยกระทงความ และเมื่อใครบอกให้ทำสิ่งใด เป็นต้นว่าให้รับประทานยาหรือรับประทานอาหารเขาก็ทำตาม บางเวลาเขาลืมตาโพลง แต่ครั้นผู้ใดทำเข้าไปปฏิบัติหรือพูดด้วย วิชัยก็ทำเป็นทองไม่รู้ร้อน แม้แต่ตาก็ไม่กระพริบเสียด้วยซ้ำ
อาการหลับในของวิชัยทำให้คุณนายชื่นตกใจมากกว่าอาการอื่นทั้งหมด ยิ่งได้รับทราบจากสมุหฐานของโรคว่ามีเส้นประสาทเป็นเหตุ ความรู้ของคุณนายในเรื่องโรคต่าง ๆ นั้นมีอยู่เพียงจับโน่นผสมนี่ขาด ๆ เกิน ๆ จึงเกิดความวิตกเลยไปว่า ถึงหายเจ็บแล้วลูกจะกลายเป็นบ้า อาศัยเหตุนี้เองทำให้คุณนายชื่นมิได้พักผ่อน ที่จะเพิ่มความยุ่งใจให้ช้อยด้วยการพูดพร่ำซักโน่นถามนั่นตินี่ หรือมิฉะนั้นก็เดินไปเดินมา เข้าห้องนั้นออกห้องนี้ขึ้น ๆ ลง ๆ และทำงานที่ให้เป็นไปเพื่อความยุ่งยากโดยไม่เป็นประโยชน์แก่การพยาบาลแม้แต่น้อย คนใช้มีอยู่แทนที่จะละให้ทำงานประจำ หรือใช้ให้ทำงานพิเศษที่จำเป็น ท่านใช้ให้วิ่งตามลูกเขยลูกสาวเป็นจ้าละหวั่น แล้วตัวท่านเองก็พูดไปเต้นไป ร้องไห้ไป ไม่มียุติ ดูเหมือนหนูนิดจะเป็นใจด้วยคุณนาย ทำความยุ่งยากที่เป็นอยู่แล้วให้หนักขึ้น วันนี้แม่หนูโยเยตลอดวัน อะไรไม่ถูกใจเพียงนิดเดียวก็ร้องไห้จ้า แล้วยังมีอาการรบจะหาลุง ผู้ใดใคร่จะชี้แจงว่าหาไม่ได้เพราะลุงเจ็บ แม่หนูก็ไม่ยอมสงบ เครื่องเล่นต่าง ๆ ผู้ใหญ่หามาล่อใจแม่หนูก็เพลินชั่วครู่ชั่วยาม ครั้นแล้วก็ตั้งตนโยเยอีก
ตกเย็นลูกสาวพาลูกเขยมาให้คุณนายได้ทั้งคู่ เว้นแต่นางศักดิ์รณชิตผู้มีสามีเป็นคนถือความอิสระเหนือธรรมดา ทั้งมีนิสัยชอบทำตัวให้ขวางแก่ผู้อื่น จนเมื่อช่วงได้บอกแล้วว่าคุณแม่ให้ตามเพราะพี่ใหญ่เจ็บหนัก ก็ดูเขาไม่สะดุ้งสะเทือน ทำให้ช่วงน้อยใจถึงเกือบจะเกิดเป็นปากเสียงกันขึ้น
ความจริงนั้นหลวงศักดิ์ ฯ ได้พบหลวงเทพเสนารักษ์แล้วแต่กลางวัน ได้ฟังข่าวเจ็บของวิชัยจากนายแพทย์โดยละเอียดลออที่สุด แต่เขามิได้ชี้แจง/*369แก่ภรรยาตามความจริงนั้น เพราะด้วยอุปนิสัยชอบ “ขวาง” ดังกล่าวแล้ว
เมื่อลูกเขยลูกสาวมาถึง คุณนายเข้าใจว่าตัวเองกำลังพยาบาลคนไข้โดยการย่องเข้าไปใกล้เตียงแตะต้องเนื้อตัวลูก เรียกชื่อ แล้วถามว่าจำแม่ได้ไหม ครั้นไม่ได้คำตอบก็ถอยกลับออกมา มีหน้ายู่ยี่ด้วยความโทมนัส อีกสักครู่ก็ย่องกลับเข้าไปอีก ดังนี้ท่านจึงสั่งนายบ๋อยผู้ไม่ยอมนั่งห่างเตียงนายให้เชิญผู้มาเยี่ยมเข้ามาในห้องคนเจ็บทั้งหมด ครั้นแล้วคุณนายก็นั่งลง บรรยายความวิตกให้เขาเหล่านั้นฟัง และเก็บเอาคำเพ้อของวิชัยเท่าที่จับความได้ขึ้นสาธยายซ้ำแล้วซ้ำอีก พลางเช็ดน้ำตาขัดจังหวะไปพลาง
คุณนายกำลังแสดงวิธีที่ท่านพยาบาลคนไข้ให้ลูกเขยลูกสาวดูเป็นคำรบที่ ๓ ชัดนำหลวงเทพเสนารักษ์เข้ามาในห้อง นายแพทย์ทหารบกชะงักเมื่อเห็นมีคนอยู่ในห้องคนไข้รวมทั้งสิ้นถึง ๑๑ คนรวมทั้งตัวเขาเอง และบางคนมีสีหน้าเหมือนมองเห็นความตายอยู่ในที่ใกล้ เมื่อได้ใช้เวลาไม่ถึง ๑๐ นาทีถามอาการ ตรวจอาการและตรวจยาเสร็จแล้ว นายแพทย์ก็พยักเรียกชัดเข้ามาใกล้และพูดเบา ๆ ว่า
“ผมไม่อยากให้มีคนอยู่ในห้องคนไข้เกินกว่าจำเป็น คนพยาบาลคนหนึ่งคอยเฝ้า ผู้ช่วยอีกคนหนึ่งเป็นอย่างมากพอแล้ว”
“นั่นพี่น้องทั้งนั้นเขามาเยี่ยมชั่วครู่ยาม แล้วก็จะไป” ชัดตอบเป็นเชิงแก้
“ถ้าอยู่โรงพยาบาล ไข้อย่างนี้เขาห้ามเยี่ยม เพราะคนไข้ต้องการความสงบอย่างที่สุด ถูกรบกวนนิดหนึ่งก็อาจจะทำให้อาการทรุดได้ ขออย่าให้มีใครเข้าไปจุกจิกถามโน่นถามนี่ เขาเพ้อก็ปล่อยให้เพ้อไป ไปถาม ไปปลุก จะทำให้เพ้อมากขึ้น อาการอย่างนี้ ถ้าพยาบาลดีไม่มีอันตราย และการพยาบาลก็ไม่มีอะไรนอกไปจากที่ผมบอกคุณพี่ของคุณไว้แล้ว คือปล่อยให้หลับเรื่อย ๆ ตามสบาย ให้ยาให้อาหารตามเวลา อย่าให้ถูกร้อนจัดหนาว/*370จัด เท่านั้นเอง”
พูดจบนายแพทย์ลุกจากเก้าอี้ แสร้งทำไม่เห็นกิริยาที่คุณนายพยายามหน่วงตัวไว้ซักถาม อะไรต่ออะไรยืดยาวไปอีกเช่นเดียวกับเมื่อตอนเช้า ทำความเคารพแล้วออกจากห้องไปโดยเร็ว
วันต่อมา นายแพทย์มาพบอาการคนไข้ยังทรงอยู่เช่นเดิม จึงให้ยาใหม่เพิ่มเติมและสละเวลา ๒ - ๓ นาทีนั่งพูดด้วยเจ้าของไข้เพื่อเอาใจอีกทั้งสัญญาว่าพรุ่งนี้จะมาเยี่ยมในตอนเช้า
นายแพทย์ไปแล้วสักครู่ คุณนายชื่นมีลูกสาว ๓ คน เขย ๒ คน เป็นเพื่อนปรารภ นั่งอยู่ด้วยกันทางหน้าเรือน ช้อยเฝ้าพี่ชายอยู่ในห้อง ได้ยินเสียงห้าว เป็นเสียงผู้ชายทุ่มเถียงกันในที่ใกล้ จึงลุกขึ้นไปดูโดยเร็ว
ด้วยความพิศวงเป็นอย่างยิ่ง ช้อยเห็นหน้านายประสิทธิ์ สุนทรพงศ์ ยืนอยู่ตรงช่องบันได นายบ๋อยยืนจังก้าขวางหน้าอยู่ ทั้ง ๒ ฝ่ายทำท่าดังจะกำหมัดเข้าใส่กัน
ประสิทธิ์เห็นช้อยก่อนนายบ๋อย “ฮี่” ขึ้นทันทีโดยไม่เปลี่ยนสีหน้า
“ฮี่อะไร เหมือนกะม้า” เจ้าบ๋อยเข่นเขี้ยวเคี้ยวฟันพูด พอถูกฝ่ามือช้อยตีลงบนหลังดังเผียะ เห็นว่าเป็นใครก็พูดต่อไปโดยเร็ว “มันจะเข้าไปในห้องบอกว่าหมอมันห้ามก็ไม่ฟัง”
“หลีกไป ไอ้บ้า !” ช้อยเอ็ด “ไม่ต้องดูว่าใครเป็นใคร ขอรับประทานโทษเถอะค่ะคุณประสิทธิ์ เจ้านี่มันบ้ายังงั้นเสมอ มาเยี่ยมพี่ใหญ่หรือค่ะ ?”
“เยี่ยม เยี่ยม ฮี่ฮี่ เอาของมาให้” แล้วประสิทธิ์หิ้วห่อของที่วางอยู่ข้างเท้าขึ้น
“โถ ! อุตส่าห์มีของมาเยี่ยมด้วย ทำไมถึงทราบว่าพี่ใหญ่เจ็บล่ะคะ ?”
“ทราบ ทราบ อนงค์บอก ฮี่ ฮี่ ข---ของนั่นของเขามีจดหมาย/*371ด้วย ฮี่ๆๆๆ”
ช้อยรับห่อของวางไว้ข้างตัว แก้ผ้าที่ห่อออกแล้วก็พบชามสีขาวมีถาดเงินรอง เปิดฝาชามจึงเห็นมักกะโรนีเส้นละเอียดอยู่ภายใน จดหมายซองเล็กอยู่ในถาดด้วย
“พี่ใหญ่ ตั้งแต่เมื่อเช้าวานจนวันนี้ไม่ได้สติเลย ตัวร้อนจัดแล้วก็เพ้อตลอดเวลา หมอเขาห้ามไม่ให้ใครเยี่ยม แต่ถ้าคุณอยากจะไปดูเธอสักประเดี๋ยวหนึ่งก็เห็นจะไม่เป็นไรนัก จะเข้าไปไหมล่ะคะ ?”
“ข--เข้า ไม่เข้าก็ได้ กลัวหมอ ฮี่ ฮี่ เยี่ยมที่นี่ดีกว่า ช่วยบอกผมมา ฮี่ ฮี่ แล้ว”
“เธอรู้สึกตัวเมื่อไรดิฉันจะบอก ขอบคุณคุณแทนเธอไว้ก่อนแล้วช่วยบอกคุณอนงค์ด้วยนะคะว่าดิฉันขอบคุณแทนพี่ใหญ่ จดหมายยังไม่ได้อ่านเลย รอตอบด้วยไหมคะ ?”
“อนงค์ ฮี่ ฮี่ อยู่ที่บ้านคุณอา เดี๋ยวจะกลับแล้ว- -แล้วพรุ่งนี้มาใหม่ เอาของมาอีก”
“อุ๊ยอย่าลำบากเลยค่ะ พี่ใหญ่รับประทานอะไรไม่ค่อยได้อาเจียนออกหมด เดี๋ยวดิฉันจะส่งจดหมายตอบไปให้คุณอนงค์ บอกให้แกรอหน่อยนะคะ เดี๋ยวเดียวเท่านั้น”
“ฮี่ ฮี่ ฮี่!” ประสิทธิ์พึมพำพลางถอยหลังลงบันไดพ้นไป ๓ ขั้น เขาจึงเดินไปตามปกติแล้วในทันใดนั้นเองก็หมุนตัวกลับใหม่ สอดมือลงในกระเป๋าเสื้อตอนบน ชักเอากระดาษแผ่นหนึ่งขึ้นมาคลี่ดู ช้อยสังเกตเห็นรอยยับเหมือนถูกมือขยี้ ประสิทธิ์นิ่งอยู่ในท่าตรึกตรองอย่างงกงันภายหลังจึงเงยหน้าขึ้นพูดกับช้อย
“ข--ขอซองใบได้ไหม ? ฮี่ ฮี่ ฮี่”
ช้อยมองดูเขาด้วยความฉงน “ได้รอประเดี๋ยวซีคะ” หล่อนตอบ แล้วก็ไปหยิบซองขาวมาให้เขาซองหนึ่ง
/*372ประสิทธิ์บรรจงพับกระดาษแผ่นน้อยลงในซองปิดผนึก และรีดซ้ำหลายหนเพื่อให้สนิท ส่งซองให้ช้อยพลางว่า
“ฝ- ฝ-ฝากให้คุณพระอย่าให้ใคร ฮี่ ฮี่ ฮี่ เห็น” แล้วประสิทธิ์ก็ลาไป
“ช้อยกลับเข้าในห้อง สั่งนายบ๋อยให้จัดการถ่ายของและล้างภาชนะ ตัวหล่อนเองฉีกซองจดหมายอนงค์พลางตามองดูซองอีกชองหนึ่งด้วยความสงสัย ในที่สุดหล่อนนำซองขาวไปเก็บไว้ในลิ้นชักโต๊ะเขียนหนังสือแล้วอ่านจดหมายอนงค์ได้ความดังนี้
“เมื่อเย็นวานพบหนูนิดที่บ้านคุณอา แกบอกว่าลุงเจ็บ ใครๆ ไม่ให้แกหาลุง แล้วแม่ละมุนอธิบายเพิ่มเติมว่าคุณพระเป็นโรคเกี่ยวกับเส้นประสาทหัวใจ แล้วก็อะไรอีกอย่างหนึ่งที่แกจำไม่ได้แน่ แต่เข้าใจว่าเป็นตับหรือไต อนงค์เดาว่าเป็นไตมากกว่าตับ เพราะคนไข้โรคหัวใจมักจะมีโรคไตแทรกด้วย อยากจะมาเองแทบขาดใจแต่ไม่กล้าพอ จึงให้พี่ประสิทธิ์นำของมาให้ ของทำที่บ้านคุณอา แต่อนงค์ได้ลงมือทำด้วย พี่ประสิทธิ์อาสามาเยี่ยมแทนอนงค์ หวังว่าเธอคงจะไม่มาฮี่ให้คนไข้ปวดศีรษะยิ่งขึ้น มีเรื่องที่อยากจะเล่าแต่ไม่ใช่เรื่องสำคัญ จะเล่ามาในจดหมายก็ยาวนักพี่ประสิทธิ์ก็เร่งจะไปเร็ว โปรดเล่าอาการคุณพระให้อนงค์ทราบโดยละเอียดสักหน่อย หวังว่าจะไม่หนักหนา ถึงอย่างนั้นก็ไม่สบายใจแทนพี่ช้อยน่ะค่ะ
อ่านจบแล้ว ช้อยรีบเขียนตอบและเรียกคนใช้ให้นำไปส่งพร้อมถาดและชาม เมื่อคนผู้นั้นกลับมาเขานำกระดาษชิ้นน้อยมาส่งให้ช้อยอีก อนงค์เขียนข้อความสั้น ๆ ว่า
หนูนิดมาแล้ว ฟ้องว่าคุณยายไล่เพราะร้องหนวกหูลุง ขออนุญาตให้อนงค์พาแกไปเที่ยวได้ไหมคะ เอาละมุนไปด้วย อนงค์ไม่รอตอบ เพราะรู้ว่าพี่ช้อยต้องอนุญาตแน่
๓๒
/*373เวลาเย็น ดวงอาทิตย์ลอยต่ำเสมอยอดไม้ รัศมีสีทองสุกฉายจับท้องฟ้า ทอแสงสีนวลเข้าทางหน้าต่างห้องเป็นทางยาวทำส่วนของห้องด้านที่มีเตียงตั้งอยู่ให้สว่างกว่าทางอื่น นอกจากคนไข้ที่นอนนิ่งสนิทยังมีคนอื่นอยู่ในห้องนี้ด้วย ๒ คน คือนางศรีวิชัย กับช้อย ขวดและกล้องยานัตถุ์ กระโถน หีบเครื่องเย็บ ฯลฯ ที่วางอยู่รอบข้าง แสดงว่า ๒ แม่ลูกคงจะได้นั่งในห้องนี้นานนับเวลาเป็นชั่วโมง
หญิงอีกคนหนึ่งคลานเข้ามาในห้องอย่างระมัดระวัง และพูดกับสตรีในวัยสาวใหญ่ด้วยเสียงกระซิบ ผู้มีอาวุโสกว่ามองดูด้วยความอยากรู้และถามว่า
“นังแจ้งมาว่ากระไร ?”
/*374“มาบอกว่าอนงค์มาค่ะ เวลานี้อยู่ข้างล่าง”
คุณนายชื่นทำท่าพิศวง ช้อยถามท่านว่า
“คุณแม่ยังไม่มีธุระอะไรไม่ใช่หรือคะ ดิฉันจะไปพบกับอนงค์สักประเดี๋ยว ?”
มารดาของหล่อนพยักหน้า ช้อยจึงย่องออกมานอกห้อง ลงบันไดไปชั้นล่างโดยเร็ว
พบอนงค์ยืนอยู่หลังห้องรับประทานอาหาร กำลังมองดูสิ่งต่างๆ รอบตัวอย่างสนใจ เมื่อหล่อนทั้ง ๒ มองเห็นกันก็ตรงเข้าจับมือจับแขนทักทายกันอย่างดีเนื้อดีใจ
“แหมเธอเข้ามาทางหลังบ้านเสียด้วย” ช้อยกล่าว “สกปรกออก อย่างนี้พี่ขายหน้า”
“พิโถ่ ! เห็นอนงค์เป็นคนอื่นไปได้ อนงค์เข้ามาตามทางที่พี่ประสิทธิ์บอกยังไงล่ะคะ”
“อ้อ คุณประสิทธิ์เข้ามาทางนี้ มิน่าล่ะไม่พบใครจนขึ้นไปข้างบน เผอิญไปพบเอาคนบ้าที่สุดเข้าด้วย ไอ้บ๋อยของพี่ใหญ่น่ะ คุณประสิทธิ์โกรธใหญ่ไหม บ่นว่ากระไรหรือเปล่า ?”
อนงค์หัวเราะแล้วบอกตามตรง
“เธอบอกว่า พบเจ้าคนใช้ที่มีกิริยาเลวทรามมาก ใช้คำแทนชื่อทุก ๆ คนว่ามัน”
“จริงของแก สอนเท่าไรก็ไม่จำ เวลาใจดีมันก็รู้จักพูดท่านพูดเธอ แต่พอโมโหขึ้นมามันมันจนกระทั่งนายของมันเอง วันนั้นมันก็เอาหมอให้คุณประสิทธิ์ฟังแล้วมันก็เอาคุณประสิทธิ์เข้าด้วย พี่โมโหจะตายเกือบจะเขกหัวเอาแล้ว แต่ยังเกรงว่าเป็นเวลาต่อหน้าคุณประสิทธิ์”
“คุณแม่ของพี่ช้อยท่านอยู่ไหนค่ะ พาอนงค์ไปหาท่านเสียก่อนเถอะ ?”
/*375“คุณแม่เฝ้าพี่ใหญ่อยู่ในห้องข้างบน”
“อาการคุณพระเป็นอย่างไร ดีขึ้นกว่าเมื่อวานบ้างไหม ?”
“ก็ดีขึ้นหรอก คือว่านอนนิ่ง ๆ เกือบจะไม่ได้เพ้อเลย หมอว่าหลับสบาย แต่พี่สงสัยว่าเธอซึม คอยดูคืนวันนี้อีกคืนหนึ่ง ถ้าไม่ได้สติเราจะต้องเปลี่ยนหมอใหม่ ไม่ไหวละเธอ ๕ วันเข้าวันนี้แล้ว จะปล่อยให้เธอเป็นคนไม่ได้สติอยู่เรื่อย ๆ ยังไงได้ ความจริงวันนี้ปรอทลดเกือบถึงขีดปกติแล้ว ควรจะรู้สึกตัวบ้างซี นี่อะไรหลับตาเรื่อยตลอดเวลา”
อนงค์ถอนใจเบา ๆ นิ่งอยู่ครู่หนึ่งแล้วจึงว่า
“ให้อนงค์ไปหาคุณนายในห้องคุณพระได้ไหมคะ ?”
ช้อยยังลังเล หญิงสาวจึงพูดต่อตามความจริงใจ มีอาการประหม่าเล็กน้อย
“อนงค์อยากเห็นคุณพระด้วย ชั่วเวลาเข้าไปไหว้คุณนายเท่านั้น”
แทนคำตอบ ช้อยจับมือเพื่อนสาวจูงมายังบันได
ในระหว่างนั้นอนงค์กระซิบถาม
“ชัดอยู่ไหม ?”
“ยังไม่กลับ เมื่อตอนเที่ยงมาถามอาการ แล้วบอกว่าวันนี้กว่าจะได้กลับก็เห็นจะค่ำ ดูเหมือนธุระอะไรพิเศษไม่ทราบ พี่ฟังไม่ถนัด”
ในเวลาที่เดินผ่านประตูห้อง อนงค์เห็นคุณนายชื่นเลิกคิ้วพอมองดูหล่อนด้วยความพิศวงระคนกับความไม่พอไจ แต่การถูกมองเพียงเท่านี้ไม่ทำให้อนงค์สะทกสะเทิ้นได้ ค่อย ๆ คลานอย่างระมัดระวังจนมาใกล้ตัวคุณนาย น้อมตัวทำความเคารพแล้วก็นั่งสำรวมอยู่ในท่าอันงาม
ช้อยรีบให้คำอธิบายแก่มารดาโดยเร็ว
“ดิฉันชวนให้นั่งข้างล่าง แกบอกว่ามาถึงบ้านต้องเคารพผู้ใหญ่ในบ้านก่อน ถ้ามิฉะนั้นยังนั่งไม่ได้”
ผู้ฟังทั้ง ๒ ต่างอมยิ้ม อนงค์ยิ้มเพราะช้อยแปลคำพูดของหล่อนได้/*376งดงามมาก คุณนายชื่นยิ้มด้วยความพอใจ และสายตาที่จับดูหน้าผู้เป็นแขกก็แสดงความเป็นมิตรขึ้นเล็กน้อย แต่ยังนึกคำสำหรับปราศรัยไม่ออก ด้วยเป็นธรรมดาของคนผู้ไม่ชำนาญการแสดงละครนอกเวที จะทักคนแปลกหน้าไม่ได้ง่าย ๆ คุณนายชื่นอึกอักอยู่นานพอที่อนงค์จะมองดูทุก ๆ สิ่งในห้องจนทั่วแล้วท่านพูดขึ้นว่า
“วันนี้เขาค่อยยังชั่วขึ้นหน่อย”
อนงค์ยิ้มรับคำพูดนั้น อย่างที่เด็กมักยิ้มกับผู้ใหญ่ แล้วก็หันกลับไปดูคนไข้อีก
นางสาวแจ้งต้นห้องของคุณนาย เข้ามาในห้องเป็นครั้งที่ ๓ แล้วบอกว่า
“คุณหลวงวิโรจน์กับคุณชัดมา”
คุณนายมองดูลูกสาวเป็นทีถาม ช้อยจึงตอบสายตาของท่านว่า
“ไม่ต้องเป็นห่วงหรอกค่ะ ดิฉันจะพาอนงค์ไปนั่งข้างนอก ให้เจ้าบ๋อยมาอยู่ในนี้ อึกอักอะไรเรียกคำเดียวก็ได้ยิน”
นางศรีวิชัยถือขวดและกล้องยานัดถุ์กับกระโถนติดมือไปด้วย พบนายบ๋อยนั่งอยู่ที่เชิงบันได ท่านไล่เข้ามาในห้อง ช้อยพาอนงค์ออกไปยังเฉลียงเล็ก หยิบเสื่อมาปูและนั่งคุยกันอยู่ ณ ที่นั้น
ในขณะที่อนงค์เล่าถึงคืนเมื่อหล่อนได้สนทนากับพระอรรถคดี ฯ ที่สนามหลวง และทั้งผู้พูดและผู้ฟังต่างก็เพลิดเพลินอยู่ในเรื่องนั้น ช้อยอุทานขึ้นว่า
“เดี๋ยวเธอมัวคุยเพลิน พี่ลืมธุระสำคัญเสียอย่างหนึ่งแล้ว จะให้เขาอุ่นซุบให้พี่ใหญ่ พอตื่นจะได้ให้รับประทานทันที” พูดแล้วหล่อนก็ลุกเข้าไปในห้องเพื่อสั่งให้นายบ๋อยไปจัดการ
หล่อนกลับออกมาพร้อมกับนายคนใช้ผู้นี้ และพูดกับอนงค์ว่า
“เราต้องย้ายที่แล้วเธอ นั่งตรงประตูเธออยู่ข้างนอก พี่อยู่ข้างใน /*377จะได้มองเห็นพี่ใหญ่ พี่ไม่กล้าปล่อยให้เธออยู่ตามลำพังเลย กลัวจะลุกพรวดพราดลงจากเตียง เห็นฤทธิ์ตั้งแต่เมื่อเป็นลมคราวแรก พอรู้สึกตัวก็จะลุกขึ้นนั่ง”
นั่งลงยังไม่ทันเรียบร้อยดี ได้ยินเสียงเด็กร้องไห้จ้า ดังมาจากเบื้องล่าง ช้อยทำท่าเหมือนจะทึ้งผมตัวเองพลางบ่นพึมพำ
“ยายนิดกวนใจอีกแล้ว ! ฟังซีคุณน้า ฟังเสียงหลานสาว ช่างตะเบ็งขึ้นไปได้ ดูเหมือนแกจะแกล้งแผดขึ้นไปให้มนุษย์หูแตกยังงั้นแหละ”
เป็นความจริงดังนั้น เสียงร้องของแม่หนูดังขึ้นทุกที ช้อยสะบัดตัวด้วยความโมโห นิ่งฟังต่อไปไม่ได้ก็ลุกขึ้นโดยเร็ว ก่อนที่จะลงบันไดหล่อนหันมาพูดกับอนงค์
“ฝากพี่ใหญ่ประเดี๋ยวนะคะ อึดใจเดียวเท่านั้น”
อนงค์ขยับจากที่เก่าเท้าแขนข้ามธรณีประตู เอนตัวเข้าในห้อง เป็นท่าที่หล่อนจะเฝ้ามองคนไข้ได้ถนัด เมื่อหล่อนหันหน้ากลับมาทางบันได เห็นช้อยลับตาไปแล้ว พอเหลียวกลับเข้าในห้องใหม่ความรู้สึกประหลาดก็เกิดขึ้นแก่ใจหล่อนทันที
อนงค์รู้สึกเหมือนทารกเมื่อเห็นของต้องใจ ดูเถอะพระอรรถคดี ฯ กำลังเจ็บ และอนงค์ได้มานั่งเฝ้าเขาแต่ผู้เดียว ผู้เดียวแท้ ๆ ไม่มีใครอีก หัวใจของหล่อนเต้นแรงขึ้นในบัดนั้น ซึ่งอนงค์อธิบายไม่ได้ว่าเป็นเพราะเหตุไร มองไปยังร่างที่นอนเหยียดยาวอยู่บนเตียง มีแพรเพลาะดำคลุมตั้งแต่ปลายเท้าจนถึงไหล่ แสงสว่างมีเหลืออยู่เพียงเล็กน้อย ยังพอทำให้เห็นเส้นผมที่ปลิวไสวเมื่อถูกลมพัด แต่ตัวผู้เป็นเจ้าของผมจะมีสติรู้สึกถึงความร้อนความเย็นก็หาไม่ ยิ่งคิดยิ่งมองยิ่งรู้สึกถึงความสงสารความเป็นห่วงและความซาบซึ้งจับจิตจับใจ อนงค์ผลุดลุกขึ้นจากที่ ย่องไปถึงหน้าเตียงและคุกเข่าชะเง้อพิศดูคนไข้ด้วยดวงตาอันมีน้ำตาคลออยู่
ทันใดนั้น พระอรรถคดี ฯ ลืมตาขึ้น ลืมจริง ๆ เหมือนคนที่ตื่น/*378จากหลับอย่างแจ่มใส ทำให้อนงค์สะดุ้งทั้งตัว หันขวับไปทางโต๊ะเล็กที่ตั้งอยู่ใกล้มือคลำอะไรต่ออะไรโดยไม่เป็นเรื่องง่วนอยู่
เสียงผู้ชาย กังวานใหญ่แต่นุ่มนวล เป็นเสียงที่ชินแก่โสตประสาทของอนงค์ พูดขึ้นว่า
“วันนี้วันที่เท่าไร ?”
หญิงสาวหันมาดูเขา สลดใจเมื่อสำคัญว่า คนเจ็บตั้งต้นเพ้อเสียอีกแล้ว
วิชัยขมวดคิ้ว หลับตา และถามซ้ำอีกว่า
“วันนี้วันที่เท่าไร ?”
น้ำเสียงแสดงความฉิว ของผู้ไม่ได้สิ่งประสงค์ทันใจ ไมใช่คำพูดของคนเพ้อกระมัง อนงค์จึงตอบว่า
“วันที่ ๑๖ ค่ะ”
พระอรรถคดี ฯ ลืมตาขึ้นอีก คิ้วขมวดยังไม่คลาย ครั้นแล้วเขาหายใจยาวครั้งหนึ่ง และพลิกตัวตะแคงหันหน้าเข้าฝา
อนงค์ย่องกลับมายังที่ ใจยังสั่นด้วยความประหม่าและตื่นเต้น พอย่อตัวจะลงนั่งก็เห็นช้อยขึ้นบันไดมา จึงกวักมือให้เข้ามาใกล้โดยเร็วและรีบรายงานว่า
“คุณพระตื่นขึ้นเดี๋ยวนี้เอง ถามว่าวันนี้วันที่เท่าไร ?”
“เพ้ออีกแล้ว ?” ช้อยถาม หน้าสลดไปทันที
“ไม่เพ้อค่ะ พูดเสียงแจ่มใส ชัดถ้อยชัดคำเหมือนเสียงคุณพระเมื่อไม่เจ็บทีเดียว ถามคำแรกอนงค์ไม่ตอบ เธอถามซ้ำมีเสียงโกรธด้วย พออนงค์ตอบแล้วเธอก็หันเข้าฝา”
ช้อยหลีกอนงค์เข้าในห้องทันที เข้าไปจนใกล้คนไข้สังเกตเห็นลมหายใจสั้นยาวเป็นระยะเสมอกัน รู้ได้ว่าเขาหลับอีกแล้ว จึงจัดแจงคลุมแพรเพลาะให้เรียบแล้วกลับมานั่งอยู่ข้างอนงค์
/*379เพื่อนหญิงของช้อยตั้งใจจะคอยดูวิชัยเมื่อเขาตื่นขึ้นอีก แต่ความประสงค์ของหล่อนนั้นไม่สำเร็จ จนท้องฟ้ามืดมิดหมดแสงตะวันวิชัยก็ยังนอนนิ่งอยู่ในท่าเดียว
เขาตื่นขึ้นเมื่ออนงค์ไปแล้วได้ชั่วโมงกว่า ลืมตาเห็นช้อยนั่งปัดยุงอยู่หน้าเตียงก็พูดชัดถ้อยชัดคำ
“ไปนอนเสียไป๊ พี่หายแล้ว”
“พี่ใหญ่ !” ช้อยอุทาน เสียงสั่นด้วยความปิติและสงสัย “ตื่นจริง ๆ หรือนี่ หรือพูดโดยไม่รู้สึกตัว”
“รู้สึก” เขาตอบอย่างหนักแน่น “หน้ามืดไปแว็บเดียวเท่านั้น เดี๋ยวนี้หายดีแล้วจริง ๆ ดึกดื่นแล้วอย่ามานั่งทรมานเฝ้าพี่อยู่เลย”
“อะไรพี่ใหญ่ รู้สึกตัวทำไมพูดอย่างนี้ล่ะคะ เวลานี้มันดึกเมื่อไร ยังไม่ ๒ ทุ่มเลย ?”
วิชัยขมวดคิ้ว นิ่งอยู่ครู่หนึ่งแล้วพยายามจะใช้ข้อศอกยันตัวขึ้น ช้อยยกมือปะทะหน้าอกไว้ทันที กดบ่าให้นอนลงดังเดิม พลางพูดด้วยน้ำเสียงที่ความตื่นเต้นยังไม่คลาย
“ลุกไม่ได้ค่ะ หมอสั่งให้นอนนิ่ง ๆ พี่ใหญ่ยังไม่มีแรงเลย ปรอทเพิ่งลงวันนี้จะลุกขึ้นไปไหน ?”
วิชัยเสยผมด้วยมือทั้ง ๒ ข้าง พลางถาม
“หมอมารึ ?”
“มาซิคะ มาทุกวัน วันละ ๒ หน พรุ่งนี้เช้าก็จะมาอีก”
“นี่ยังไง !” พระอรรถคดี ฯ พึมพำ สีหน้าไม่แสดงความฉลาดขึ้นกว่าเก่า “พี่รู้สึกตัวว่านั่งคุยกับแม่อนงค์ที่สนามหลวง จริง ๆ แหละถูกแล้ว เมื่อตะกี้ยังเห็นแกอยู่เลย”
“พิโถพี่ใหญ่ !” ช้อยกล่าว เต็มตื้นไปด้วยความสงสารและดีใจ “เมื่อพี่ใหญ่คุยกับอนงค์ที่ท้องสนามหลวงน่ะมัน ๕ คืนมาแล้ว คืนนั้นพี่ใหญ่/*380เป็นลมเวลาดึก ตอนเช้าลุกขึ้นเดินไม่ได้ แต่พอสายรับประทานอาหารแล้วพี่ใหญ่อาเจียนแล้วบอกว่าปวดศีรษะ ยังสั่งให้ชัดไปตามหลวงเทพ ฯ ตั้งแต่วันนั้นก็เป็นไข้ ปรอทตั้ง ๑๐๔ - ๑๐๕ ไม่ได้สติเลย เพ้อตลอดวันตลอดคืน เมื่อตะกี้ที่ว่าเห็นอนงค์ก็เห็นจริง ๆ แต่เห็นที่นี่ ไม่ใช่ที่สนามหลวง อนงค์แกมาเยี่ยมพี่ใหญ่ เพิ่งกลับไปเมื่อสักครู่นี้เอง”
แล้วช้อยก็เล่าถึงคำถาม และคำตอบระหว่างตัวเขากับอนงค์ให้เขาฟังด้วย
พระอรรถคดี ฯ นิ่งอยู่นาน ในที่สุดเขาอุทานขึ้นอย่างตกอกตกใจ
“โอ ! จริงซี วันนี้วันที่เท่าไรนะ ?”
“มีธุระอะไรกับวันที่ ?” ช้อยถามเป็นเสียงตำหนิ “หมอสั่งว่าไม่ให้พี่ใหญ่เกี่ยวข้องกับธุระอะไรทั้งนั้น ต้องนอนนิ่ง ๆ ทำใจให้สบาย พี่ใหญ่ต้องเชื่อหมอ คิดดูทีหรือ อยู่ ๆ ก็เป็นคนไม่มีความรู้สึกไปตั้ง ๕ วัน คนที่เขาดูพี่ใหญ่อยู่น่ะ เขาจะกลุ้มใจสักเพียงไร”
ผู้เป็นพี่นิ่งฟังและมองดูหล่อนอย่างสนใจ ครั้นแล้วเขาถามขึ้นว่า
“พี่เพ้อว่ากระไรบ้าง จำได้ไหม ?”
“ไม่บอก” ช้อยตอบอย่างเด็ดขาด “อย่าถามอะไรอีกเลยค่ะ พอพูดได้ก็พูดเสียใหญ่ ประเดี๋ยวก็จะหมดแรงเท่านั้น”
เขายิ้มนิดหนึ่ง แต่ก็พอที่จะทำให้แสงแห่งชีวิตปรากฏขึ้นในดวงตาจนช้อยชื่นใจ แล้วหล่อนพูดต่ออีก
“ดิฉันจะไปหาของให้รับประทาน...”
“ไม่ละ” เขาขัดขึ้นโดยเร็ว “เดี๋ยวอาเจียนอีก”
“ไม่ ไม่ได้ วันหนึ่ง ๆ ได้อาหารน้อยเหลือเกิน ถึงไม่รู้จักหาย ป้อนให้ปัดมือเสียบ้างถ่มทิ้งเสียบ้าง วันนี้ต้องรับประทาน ไม่มากก็สักนิดหน่อย”
ลุกขึ้นจากที่จะออกไปนอกห้อง แล้วชะงักหันกลับมากำชับว่า
/*381“พี่ใหญ่อย่าลุกจากเตียงไม่ได้เชียวนะ ขืนลุกเป็นได้ขัดใจกันละ”
เขาหัวเราะแทนคำตอบเช่นเดียวกับเมื่อ ๕ เดือนก่อน ช้อยรู้สึกเอ็นดูจนถึงกับต้องค้อนให้ เป็นจริตที่หล่อนไม่เคยทำมาหลายเดือนแล้ว
เมื่อช้อยกลับเข้ามาในห้อง เห็นพี่ชายหลับตามือก่ายหน้าผาก หล่อนจึงลดฝีเท้าให้เบาลง แต่วิชัยลืมตาขึ้นทันทีและถามว่า
“คุณแม่อยู่ไหม ?”
“อยู่ซีคะ ท่านจะมีกะใจไปไหน เป็นทุกข์ออกจะตาย อ้อไปหนหนึ่ง ไปให้พระดูดวงชะตาพี่ใหญ่”
“แล้วท่านว่าอย่างไร ?”
“ชะตายังไม่ถึงฆาต แต่เคราะห์ร้ายมาก”
ผู้ฟังหัวเราะเบา ๆ แล้วพูดอ่อย ๆ
“พี่ดูตัวเองก็ได้ !”
“ดูเวลานี้ก็ได้น่ะซี ก่อนนี้ อย่างเมื่อคืนไม่พูดอย่างนี้บ้างนี่ ท่านดูอะไรต่ออะไรอีกเยอะ แต่ดิฉันไม่บอก”
“ดูว่าจะเสียของรักด้วยหรือเปล่า ?”
“ไม่เอาค่ะ เลิกพูดกันที พูดมากเดี๋ยวยุ่งใหญ่ นอนนิ่ง ๆ ซีคะ รู้ไหมว่าหมอเขาห้ามไม่ให้ใครเยี่ยม เพราะกลัวจะพูดอะไรให้ตื่นเต้น”
“ตาชัดเป็นยังไง ?”
“ตาชัดก็เป็นตาชัด จะไปถามถึงเขาทำไม....เขาเป็นเด็กดีค่ะ เวลานี้กำลังรับประทานข้าว เดี๋ยวก็คงขึ้นมาหรอก”
“ยายหนูล่ะ เป็นยังไง หลับแล้วหรือ ?”
“เออแนะพี่ใหญ่ ยิ่งห้ามไม่ให้พูดดูเหมือนยิ่งแกล้งพูด ยายหนูสบายดี แต่โหยกเหยกที่สุด ต้องไล้ให้ไปอยู่บ้านคุณครูวันยังค่ำ”
“อ้อ คุณแฝด...”
“ตาย ย่าถามถึงใครอีกเลยค่ะ ทุกคนเขาสบาย ทุกคนเป็นห่วง/*382พี่ใหญ่ ขอให้นอนนิ่ง ๆ หน่อยเถอะ”
มีเสียงลั่นจากตัวไม้ที่ได้รับความกระเทือน บอกให้วิชัยรู้ว่ามีคนขึ้นบันได และบอกด้วยว่าผู้ขึ้นมิได้ขึ้นทีละขั้นอย่างคนธรรมดาทั้งหลายหากขึ้นบันได ๘ ขั้นด้วยการก้าวขาเพียง ๔ ครั้ง แล้วนายร้อยตรีชัดก็ยิ้มแป้นเข้ามาในห้อง
ตรงแน่วไปที่เตียง คว้ามือพี่ชายบีบและบีบเขย่าพร้อมกับพูดในระหว่างหายใจยาว
“พี่ใหญ่ !”
คำพูดเพียงเท่านี้ แสดงความรู้สึกกว้างขวางมาก และวิชัยก็รู้แจ้งซึ่งความหมายนั้น จึงบีบมือน้องตอบและมองดูน้องด้วยดวงตาที่มีแสงเป็นประกาย
“หายตายกันทีนะ !” นายทหารหนุ่มพูดต่อ “๕ วัน ๕ คืน ! ให้ตกนรกซี ผมไม่เคยเป็นทุกข์อะไรเท่าคราวนี้เลย อะไรไม่ว่าหรอกนา เดี๋ยวกลัวเสียสติไปจนตายน่ะซี ถ้าเป็นยังงั้นละตายเสียดีกว่าจริงไหม”
วิชัยมิได้ตอบ มองดูหน้าน้องเฉยอยู่ พอดีกับคุณนายชื่นมาถึงพร้อมกับนายบ๋อยผู้ถือถาดอาหารเดินตามมาเบื้องหลัง
คุณนายชื่นตรงไปที่เตียง อ้าแขนร้องว่า “พ่อคุณของแม่” แล้วก็ร้องไห้
“แล้วกันคุณแม่” ชัดพูดในเสียงตำหนิแกมหัวเราะ “หมอเขายิ่งห้ามไม่ให้คนไข้ได้รับความตื่นเต้น”
“แม่ไม่ได้ทำอะไรนี่นา” ผู้เป็นแม่เถียง ยกชายผ้าห่มขึ้นเช็ดหน้า “ดีใจเท่านั้นแหละ”
ช้อยรับถาดอาหารมาตั้ง วิชัยแสดงความประสงค์จะลุกขึ้นนั่งรับประทาน แต่ได้รับเสียงอนุญาตเพียงให้นอนพิงหมอนซึ่งซ้อนขึ้นหลายใบพอตักอาหารใส่ปากเองได้ เมื่อเขาหยิบซ้อนตักน้ำซุบ วิชัยถามคนใช้ตัว/*383โปรดว่า
“นี่ซุบหมาดำใช่ไหม เห็นเจ้าเป็นคนยกเข้ามาข้าไม่ค่อยไว้ใจเลย”
นายบ๋อยหัวเราะ ด้วยรู้ว่าคำถามนั้นเป็นคำปราศรัยและตอบว่า
“ผมไม่รู้ แม่ครัวมันต้ม ผมเป็นแต่คนยกขึ้นมา”
ช้อยงอมือทำท่าจะกระแทกลงบนศีรษะนายคนใช้ แต่ในยามรื่นเริงเช่นในเวลานี้ ใครจะมีกะใจประทุษร้ายร่างกายใครได้ ดังนั้น นายบ๋อยจึงเสียเวลาหลบโดยไม่จำเป็นเลยสักนิด
วันต่อ ๆ มา วิชัยไม่มีอาการซึมหรือเพ้ออีก แต่อาการคลื่นไส้ มึนศีรษะ ตัวร้อนจัดหรือมิฉะนั้นก็เย็นชืด ยังเป็นเรื่องที่นายแพทย์จะต้องแก้ให้ตก ซึ่งจะต้องใช้เวลาอีกนานวัน
ในระหว่างนั้น แผ่นดินในบ้านนางศรีวิชัย ฯ ต้องรองรับรอยฝ่าเท้าแขกหน้าใหม่บ่อยครั้ง ทั้งหญิงทั้งชาย ทั้งทหารทั้งพลเรือน โดยเหตุที่วิชัยเมื่อเป็นหนุ่มเต็มที่แล้วไม่มีเวลาไปอยู่ใกล้วงศ์ญาติกี่มากน้อย ญาติของเขาแม้ที่ใกล้ชิดที่สุดจึงมิได้รู้ว่าเขาเป็นคนกว้างขวาง และมีเพื่อนที่เอาใจใส่ในตัวเขาโดยแท้จริงมากมายเพียงใด แต่ในระยะที่เขากำลังเจ็บนี้ เพราะเหตุที่มีคนนิยมมากหน้าหลายตา นอกจากนั้นยังมีจดหมายส่งจากหัวเมืองต่างๆ บ้าง สั่งเยี่ยมต่อ ๆ กันมาตามเพื่อนฝูงบ้าง ญาติที่สนิทของวิชัยเมื่อได้เห็นและได้ยินความจริงเหล่านี้ จึงออกปากปรารภแก่กันว่า “คนๆ นี้มีเพื่อนมากจริง !”
คนไข้มีเวลาแย้มหัวพูดเล่นกับผู้ที่มาเยี่ยมแต่เพียงวันละเล็กวันละน้อยเพราะนายแพทย์กวดขัน มิยอมให้เขาเสียกำลังไปในทางหนึ่งทางใดทั้งสิ้น ความสงบเป็นยาสำคัญเหนือยาทั้งหลายที่จะบำบัดโรคของวิชัย
เมื่อกระเพาะอาหารค่อยหายเป็นพิษ วิชัยได้รับการพะเน้าพะนอจากผู้หญิงเพื่อนบ้านมากที่สุด ทุก ๆ วัน ไม่มื้อเช้าก็มื้อกลางวัน ไม่มื้อกลางวันก็มื้อเย็น จะมีอาหารอย่างอ่อนทำโดยประณีต ใส่ภาชนะงาม/*384และสะอาดส่งมาจากบ้านคุณแม้น ฯ บางทีและก็ค่อนข้างจะบ่อย จะมีกระเช้าใส่องุ่นและชมพู่ผลงาม ๆ มีช่อกล้วยไม้หรือดอกกุหลาบหรือมะลิสอดแซมอยู่ตามปากกระเช้า ส่งมาพร้อมกับอาหารด้วย ผู้ที่นำของมาไม่เคยบอกว่าอาหารหรือกระเช้าผลไม้นั้นมาจากใคร แต่ช้อยทายได้แม่นยำว่า อนงค์เป็นผู้จัดสรรค์และจัดผลไม้นั้น
วันหนึ่งเมื่อได้รับของเหล่านี้ และเป็นวันที่วิชัยมีอาการแช่มชื่นมากกว่าทุกวัน ช้อยจึงเล่าเรื่องที่ประสิทธิ์มาประจันหน้ากับนายบ๋อย และนำซองขาวที่หล่อนรับฝากไว้ส่งให้วิชัยด้วย
พระอรรถคดี ฯ หัวเราะชอบใจในเรื่องที่ช้อยเล่าเป็นอันมาก แต่เมื่อเขาฉีกซองและคลี่กระดาษออกดูแล้ว อาการหัวเราะก็ละลายไปทันทีทั้งสีหน้าและแววตาเต็มไปด้วยความประหลาดใจ ถือกระดาษมองนิ่งอยู่นาน เวลานั้นช้อยนั่งอยู่ตรงหน้า เมื่อหล่อนเข้ามาใกล้ประสงค์จะขอดูวิชัยก็รวบกระดาษกำไว้ในมือโดยเร็ว
๓๓
/*385เมื่อคนไข้ฟื้นตัวพ้นจากระยะที่ตกอยู่ระหว่างความเป็นความตาย มาถึงระยะที่ค่อยทุเลาขึ้นจนผิดตา ความชื่นบานอันเกิดจากความชื่นใจก็มีอยู่แก่คนในบ้านทั่วหน้า คนไข้นอนหลับได้มาก อาหารตกถึงท้องแล้วไม่ถูกส่งกลับ และเขาก็ตั้งต้นรับประทานได้อย่างออกรส สีหน้าอันเขียวคล้ำของวิชัยค่อยมีสีโลหิต ดวงตาเป็นประกายแจ่มใส คุยมากเล่ามากยิ้มมากหัวเราะมาก เห็นอะไรเป็นของขันไปเสียทั้งสิ้น ความสนุกสนานร่าเริงของวิชัยในระยะนี้เป็นที่น่าคิดว่าเขาจะกลับเป็นเด็กหนุ่มทรามคะนองอีกครั้งหนึ่ง ทำให้คนข้างเคียงมองดูเขาด้วยความแปลกใจ และพร้อมกันนั้นทุกคนก็เชื่อมั่นว่าวิชัยจะหายเป็นปกติและแข็งแรงดังเก่าในเร็ววัน
แต่การมิได้เป็นไปดังเขาเหล่านั้นคาด อาการที่ค่อยยังชั่วขึ้นในระยะ ๒ สัปดาห์แรกเป็นอย่างใด อีก ๔ สัปดาห์ต่อมาก็เป็นอยู่อย่างนั้น ซ้ำร้ายที่คนไข้ตั้งต้นจะขรึม จะพูดเล่นก็ดูเหมือนจะเป็นไปโดยฝืน ชอบอยู่คนเดียวในที่มืด ยืนพิงหน้าต่าง ตาลอย หรือมิฉะนั้นก็นั่งหลับตาซึมอยู่/*386บนเก้าอี้
ซึ่งวิชัยกลับมีอาการดังนี้ ความจริงก็มีข้อน่าเห็นใจเพราะเหตุว่าในสมองที่มีปัญญา และมีปกติไม่หลับก่อนถึงเวลานอน มักจะเป็นสมองที่ไม่อยู่นิ่ง เมื่อไม่มีงานหรือที่ถูกงานมีแต่ทำไม่ได้ ด้วยตัวยังอยู่ในขีดทีต้องรักษาตัวอย่างกวดขัน วิชัยนั่งเล่นนอนเล่นอยู่เปล่า ๆ สมองของเขาก็คิดไป ๆ ทั้งเรื่องเป็นสาระและไร้สาระ ทั้งเรื่องที่เป็นแล้วและจะเป็นไป และอาศัยเหตุที่ตนมีเรื่องสำคัญตรึงใจอยู่ เมื่อสมองคิดมาถึงเรื่องนี้ก็มักจะหยุดกึกและเกาะแน่นอยู่กับความในใจไม่เลยไปถึงเรื่องอื่นอีก
หัวใจมีเหตุผลซึ่งตัวเหตุผลเองเข้าใจไม่ได้ นี่เป็นภาษิตบทหนึ่งของชาวตะวันตก ซึ่งวิชัยต้องยกขึ้นสารภาพแก่ตัวเอง ด้วยความเบื่อตัวเองอย่างเอกอุ
หนังสือเป็นเพื่อนที่ดีของวิชัย แต่เขาต้องเลือกอย่างระมัดระวังเรื่องใดอ่านแล้วชวนให้ใช้หัวคิด วิชัยต้องห้ามตัวเองมิให้อ่าน นี่ก็เป็นความผิดของสมองที่มีปัญญาพบสิ่งใดใหม่ ๆ แปลก ๆ ก็อดจำอดค้นอดใคร่ครวญไม่ได้ เหตุนั้นหนังสือที่วางอยู่บนโต๊ะเล็กใกล้เตียงนอนเป็นตั้งสูงนั้น จึงเต็มไปด้วยบทกลอนเก่า ๆ ซึ่งเขาอ่านเพื่อหาความเพลิดเพลินจากความไพเราะในเชิงกวีมากกว่าจะอ่านเนื้อเรื่อง ดนตรีเป็นอีกสิ่งหนึ่งที่เป็นเพื่อนวิชัยได้ดีในยามเย็นอากาศปรอดโปร่ง หรือมิฉะนั้นยามกลางคืนพระจันทร์แจ่มกลางฟ้า วิชัยเคยชักซอเล่นบ่อย ๆ เพลงนี้ไม่ได้ตลอดตั้งต้นเพลงนั้นใหม่ เพลงหนึ่งเหมาะสำหรับซอชนิดหนึ่งตามความชอบใจของผู้สี วิชัยก็มีความเชี่ยวชาญพอ ที่จะเลือกซอ เลือกเพลงให้เหมาะแก่ใจเล่นไปเรื่อย ๆ พอแก้รำคาญ
ครั้งหนึ่งเมื่อเขาสีซออู้ ตามทำนองเพลงกระบี่ลีลาจบไปได้ ๒ ท่อน เสียงขซอพาเขาไปถึงเพลงนกจากซึ่งได้พลัดเข้ามาในเพลงต้นได้อย่างไรน่าอัศจรรย์ใจ เขารู้สึกตัวเมื่อสีไปได้แล้วครึ่งท่อน นิ้วที่กำลังพรมอยู่ออก/*387พราวก็หยุดสนิท รู้สึกใจหวิววาบ จึงวางซอทิ้งเสียทันที
ลุกจากที่ไปยืนอยู่หน้าโต๊ะเขียนหนังสือ สมุดรูปวางอยู่ในที่เก่าอย่างแต่ไหนแต่ไรมา โดยที่มือแห่งผู้เป็นเจ้าของไม่ได้แตะมานาน ถึงวันนี้ วิชัยมองเห็นแล้วให้นึกอยากแตะเป็นกำลัง เอื้อมมือลากสมุดเข้ามาใกล้ เปิดทีเดียวเผอิญถึงที่สำคัญ วิชัยขมวดคิ้วเม้มริมฝีปาก สายตาแสดงความอัดอั้น ในที่สุดเขาชักรูปเดี่ยวกลางหน้าสมุดออกจากที่ ไขกุญแจลิ้นชักอันเป็นที่เก็บของที่ระลึกทั้งหลาย สอดรูปเข้ากลางตั้งรูปอื่น ๆ ที่เรียงกันอยู่เป็นแถว
ซองขาวแผ่นหนึ่งทิ้งอยู่เดียว ไม่เข้าพวกกับสิ่งหนึ่งสิ่งใด พระอรรถคดีฯ หยิบขึ้นดูอย่างฉงนด้วยนึกไม่ได้ว่าซองใส่อะไรกันแน่ แต่ชักกระดาษภายในออกดูแล้วเขาร้องว่า “อ๋อ !” เบา ๆ
มองดูตัวอักษรที่เลอะเทอะเต็มหน้ากระดาษ ล้วนแต่อ่านออกได้ความเป็นอันเดียวกันว่า “อนงค์อรรถคดีวิชัย” รูปทรงของตัวอักษรนั้นต่างกันเกลี้ยง ๆ เรียบ ๆ บ้างหยุก ๆ หยิก ๆ ไปด้วยหางและเส้นขีดบ้าง แสดงถึงความตั้งใจของผู้เขียนที่จะพลิกแพลงให้ดูเก๋ดูงาม กระดาษนี้ที่ประสิทธิ์ฝากช้อยไว้ให้วิชัย และที่ได้ทำความใคร่รู้ให้เกิดแก่ผู้รับฝากเป็นที่สุดแต่จนกระทั่งบัดนี้ ช้อยก็ยังเดาไม่ถูกว่าของที่หล่อนรับฝากไว้นั้นมีคุณค่าสถานใด เพราะว่าพระอรรถคดี ฯ จงใจซ่อนเสียตั้งแต่วันแรกที่ของถึงมือ
กระดาษน้อยถูกสอดกลับเข้าในซอง แล้วก็ลงนอนอยู่ในลิ้นชักดังเก่า พระอรรถคดี ฯ ยิ้มอย่างขรึมและเศร้านั่งอยู่บนเก้าอี้วางแขนสอดประสานกันไว้บนโต๊ะ นัยน์ตาลอยจับนิ่งอยู่ที่ฝาห้อง
วันคืนล่วงไปเป็นลำตับ กำหนดวันวิวาห์ของชัดก็ใกล้เข้ามาถึงทุกที บ้านใหม่ปลูกเสร็จเรียบร้อยแล้ว ยังเหลือแต่จะตบแต่งให้เป็นที่อยู่ได้ ซึ่งเจ้าของบ้านกำลังจัดการอยู่ทุกวัน ทุกเย็นก่อนถึงเวลาอาหาร ชัดมักจะเข้ามา/*388ในห้องพี่ชาย ลากเก้าอี้มาตั้งตรงหน้าเตียง หรือมิฉะนั้นก็นั่งลงบนเตียงข้างตัวพี่ แล้วพี่น้องก็สนทนา ชัดมักจะตั้งต้นด้วยเรื่องธุระ เช่น การจัดบ้าน และพิธีการแต่งงานที่ควรจะจัดอย่างไร และนายทหารหนุ่มมีใจอันลอยเคว้งอยู่ในความรักอันแรงกล้า ซึ่งแรงยิ่งขึ้นเมื่อความรักจะสำเร็จโดยสมบูรณ์กำลังใกล้เข้ามา เขาหรือจะพูดถึงเรื่องอื่นได้นาน ประเดี๋ยว ๆ ก็หันมาลงเรื่องคนที่ตนรักและใจจดจ่ออยู่ทุกเวลา เสน่ห์ของคู่หมั้นตามที่ชัดรำพันนั้นมากหลาย มากจนกระทั่งผู้ฟังต้องใช้ความอดกลั้นอย่างแรงกล้า เพื่อจะฟังอยู่ได้ในกิริยาอาการที่เป็นปกติ
เมื่อยังเหลือเวลาอีกเพียง ๑๗ วัน ก่อนที่จะถึงวันงานชัดแสดงความกังวลเป็นอย่างมาก ในข้อที่วิชัยยังเดินได้เพียง ๒ - ๓ ก้าวเท้าที่เดินวนอยู่ในห้อง “เลื่อนวันไปอีกเถอะหรือ ?” เขาปรารภ “แต่งงานผมโดยไม่มีพี่ใหญ่มันจะเป็นงานเป็นการไปได้อย่างไร”
พระอรรถคดี ฯ สั่นศีรษะและตอบอย่างเขร่งขรึม
“ขออย่าให้ต้องเสียเวลาไปเพราะพี่เลย เป็นความจริงพี่เร่งวันคืนอยากให้ถึงวันนั้นเร็ว ๆ เสียด้วยซ้ำ”
ชัดยิ้ม สีหน้าไม่แสดงความเสียใจเท่าน้ำคำที่กล่าวแล้วถามว่า
“พี่ใหญ่มีเหตุผลอย่างใดหรือ ให้ผมรู้ได้บ้างไหม ?”
“รู้บ้างได้” วิชัยตอบตรง ๆ ตามโวหาร “พี่อยากให้แกมีเมียเสียเร็ว ๆ จะได้สิ้นห่วง ถ้ายืดเวลาให้นานออกไปกลัวว่าแกจะจับบทเที่ยวอีก”
น้องชายหัวเราะอย่างขบขัน
“ยังไม่ไว้ใจ ?” เขาว่า “ชาติเสือไม่ทิ้งลายยังงั้นหรือ ?”
“ถูกแล้ว พี่ถึงอยากให้มีแม่เสือคอยกำกับ”
“จันทรอยากจะไปฮันนิมูลที่สงขลา” ชัดบอก “ผมเองก็อยากจะพาแกไป แต่กระเป๋าของเราไม่อนุญาตแล้วพี่ช้อยแกยิ่งว่าพี่ใหญ่หมดตัวเพราะผม”
/*389วิชัยยิ้มค่อนข้างเศร้า “ยังไม่หมดทีเดียวหรอก” เขาตอบเพื่อเอาใจ “แต่ว่าเราต้องคิดถึงวันข้างหน้าเหลือไว้บ้างสำหรับถึงคราวจำเป็นจะได้ไม่ต้องวิ่งเป็นไก่ตาแตก”
“นั่นน่ะชี ผมคิดแล้วเหมือนกัน” ชัดตอบอย่างเด็กดี
“แกก็จะได้อยู่ในบ้านตามลำพังผัวเมีย” วิชัยพูดสืบไป “ฮันนิมูลในบ้านก็แล้วกัน ประเพณีเดิมของเราก็มีอยู่ หนุ่มสาวแต่งงานแล้วเขาอยู่แต่ในบ้าน ๓ วันแล้วถึงจะไปไหว้พ่อแม่ ๓ วันไม่พออยู่เสีย ๗ วันหรือมากกว่านั้นก็ได้”
“ผมอยากรู้ว่าคุณแม่จะเอาอะไรรับไหว้ผม รถยนต์สักคันก็จะดีหรอก”
คราวนี้วิชัยไม่ตอบ มองดูน้องแล้วนึกสมเพชอยู่ในใจ
พิธีขึ้นบ้านจะได้ทำรวมไปในพิธีแต่งงานทีเดียว รายจ่ายในการนี้ฝ่ายเจ้าบ่าวเป็นผู้จ่าย ส่วนรายจ่ายในการเลี้ยงอาหารและมโหรีนั้นทางฝ่ายหลวงธุรกิจ ฯ รับภาระไป
วันที่สุดวันสำคัญนี้ก็มาถึง
ตั้งแต่เช้าตรู่ นางศรีวิชัย ฯ และช้อยแต่งตัวออกจากบ้านไปพร้อมกับชัด เมื่อเขาเหล่านั้นไปพ้นแล้ว วิชัยก็พาตัวมานั่งบนบันได
ข้อศอกทั้ง ๒ เท้าเข่า คางวางอยู่บนฝ่ามือภายหลังมือก็เลื่อนขึ้นปิดส่วนต่าง ๆ ในวงหน้าจนมิด ครั้นเมื่อเงยหน้าขึ้นก็มีรอยน้ำใส ๆ ติดอย่ที่มือ
วันนั้นทั้งวันวิชัยได้หนูนิดเป็นเพื่อนใจ แม่หนูขนเครื่องเล่นสารพัดอย่างเข้ามาในห้องลุง มีเด็กหญิงลูกของแม่ครัวเป็นเพื่อนเล่น และมีนางละมุนเป็นผู้กำกับราวกับว่าเด็กน้อยลดปริมาณความหม่่นหมองของผู้เป็นเจ้าของห้องได้ แม่หนูทำตัวให้เป็นที่น่ารักน่าชมตลอดเวลา การจู้จี้เอาโน่นเอานี่ การร้องไห้ทำอำนาจเมื่อไม่ได้ดังใจเป็นอันว่าไม่มี แม่หนูนั่งเล่นนั่งดู นั่งหัวเราะหรือมิฉะนั้นถ้าเบื่อนั่ง ก็ลุกขึ้นเต้น ๒ – ๓ ครั้งแล้วก็โผถลาเข้ามาที่ลุง มือแม่หนูโอบคอเขาไว้ แก้มแม่หนูเคลียอยู่ที่หน้าเขา ปากแม่หนูฉอเลาะด้วยคำหวาน และจมูกแม่หนูก็จรดลงที่แก้มเขาด้วย เสียดายหนอที่แม่หนูไม่เดียงสาพอที่จะเข้าใจว่าตัวทำความดีให้แก่ลุงเพียงใด ถ้าแม้นแม่หนูเข้าใจได้ คงจะภูมิใจยิ่งนัก และคงจะประเล้าประโลมชายผู้มีหัวใจชอกช้ำเหลือแสนเต็มความสามารถยิ่งกว่านี้
๑๕.๓๐ นาฬิกา นางศรีวิชัยกับช้อยมาแต่งตัวที่บ้าน แล้วก็รีบกลับไปยังถนนบางซื่ออีกเพื่อให้ทันฤกษ์หลั่งน้ำพุทธมนต์ ซึ่งกำหนดไว้เวลา ๑๗ นาฬิกาตรง ใกล้จะถึงเวลานี้ พระอรรถคดี ฯ เวียนมองดูนาฬิกา และนั่งไม่เป็นสุขขึ้นทุกที ผลที่สุดเขาก็ละหนูนิดและคนอื่น ๆ ไว้ในห้องตัวเอง ลงบันได้เรือนและออกนอกบ้านทั้งที่ไม่ได้แต่งตัว
วิชัยออกประตูใหญ่ เลี้ยวซ้ายค่อยๆ เดินมาตามถนนอันสั้น เป็นถนนตัดใหม่และยังไม่อยู่ในความเรียบร้อย จึงหายวดยานที่จะผ่านไปมาได้ยาก ภาพแห่งต้นไม้และบ้านเรือนที่เรียงรายเป็นแถวยาวดึงความเอาใจใส่จากวิชัยได้บ้าง พอคุ้มกับความวิงเวียนที่เกิดขึ้นเล็กน้อยและเพราะเหตุที่ถนนนั้นกว้างใหญ่ และมีด้านที่ลมพัดมาไม่ต้องที่กำบัง ความเย็นรื่นแห่งอากาศในตอนนี้ ก็ช่วยให้วิชัยหายใจปลอดโปร่งขึ้น เลี้ยวซ้ายอีกครั้งมาทางบ้านของเขาเอง ทางทั้งหมดนี้มีระยะไม่เกิน ๕ เส้น แต่ก็ไม่สั้นเกินไปสำหรับคนที่ยังอ่อนกำลังเช่นวิชัย เหตุฉะนั้นเขาจึงเลี้ยวซ้ายอีกทีก็ถึงตรอกเล็กข้างบริเวณบ้านคุณแม้น ฯ ฝีเท้าที่ช้าอยู่แล้วยิ่งช้าลงกว่าเก่า เมื่อวิชัยกำลังถามตัวเองว่าจะกลับเข้าบ้านหรือแวะที่บ้านคุณแม้น ฯ ก่อน ด้วยเขานึกขึ้นได้ถึงคุณทั้ง ๒ ว่าเป็นผู้ปกติชอบสนทนาทางธรรม โดยไม่ล้าสมัยเกินไป และในเวลาที่วิชัยรู้สึกตัวหัวใจกำลังหมกมุ่นอยู่ในเรื่องเหลวใหลจนน่าบัดสีเช่นนี้ สิ่งใดเล่าจะเหมาะแก่ใจเขาเท่ากับได้ฟังคำสนทนาที่มีหลักควรแก่การยึดถือ
/*391เขาตัดสินใจได้เมื่อเดินมาถึงช่องรั้วชบาพอดี ก้มตัวลอดเข้าในช่องเดินต่อไปอีก ๒ ก้าว เขาก็ซะงักเช่นเดียวกับที่ชะงักเมื่อประมาณสัก ๔ – ๕ เดือนก่อนหน้าวันนี้
ในที่เดียวกันกับวิชัยเคยมาพบอนงค์นั่งอยู่กับช้อย อนงค์นอนพังพาบกระดกเท้าอยู่ คางของหล่อนเกยอยู่กับมือประสานกัน มีหนังสือวางอยู่ ๒ เล่ม เล่มหนึ่งเปิดแบอยู่ตรงหน้าอนงค์ แต่หล่อนมิได้อ่าน เหตุฉะนั้นหล่อนจึงมองเห็นเขาได้ในทันที
ผลุดลุกขึ้นนั่งอย่างรวดเร็วอนงค์ร้องว่า
“คุณพระ ! อุ๊ยตาย ! มายังไงนี่ ?”
พูดแล้วหล่อนยืนขึ้นอย่างว่องไว วิ่งตรงมายังพระอรรถคดี ฯ ทำท่าเหมือนจะเข้าไปประคองตัวเขาไว้
วิชัยถอยหลังโดยไม่ได้ตั้งใจ พร้อมกับที่อนงค์พูดว่า
“เกาะแขนอนงค์เถอะค่ะ จะไปไหน ดิฉันจะพาไปส่ง” พูดแล้วหล่อนยื่นแขนให้เขา
อีกฝ่ายหนึ่งสั่นศีรษะ แล้วตอบในสีหน้าแสดงความตื่น
“ฉันเดินได้แล้วไปเดินมารอบบ้านแล้วนึกถึงคุณที่นี่จึงแวะเข้ามา”
อนงค์หัวเราะขึ้นทันทีแล้วว่า
“จะหาคุณอาก็ต้องไปหาที่บ้านใหม่ของชัดซีคะ ท่านได้รับเชิญไปรดน้ำคู่บ่าวสาวเหมือนกันนี่”
“โอ๊ะ !” พระอรรถคดี ฯ อุทาน “ฉันนี่หลงเสียแล้ว !”
หญิงสาวมองดูเขาด้วยสายตามีแววประหลาด และพูดด้วยน้ำเสียงมีกังวานประหลาดเช่นเดียวกับแววตา
“คุณพระถูกทิ้งให้อยู่คนเดียวซีนะคะ ขอให้อนงค์ได้เป็นเพื่อนในยามนี้เถิด ที่นั่น” ชี้ไปทางกรงนก “เย็นสบายและอากาศโปร่งดี เชิญไปนอนเล่นนั่งเล่นเถอะค่ะ หรือคุณพระอยากอยู่คนเดียวเงียบ ๆ ก็ได้ /*392ดิฉันจะไปนั่งเสียที่อื่น”
อันคำต้อนรับด้วยไมตรีจิต ที่แสดงออกโดยแข็งขันเห็นปานนั้นเห็นจะมีคนน้อยนักปฏิเสธไม่ยอมรับเสียได้ พระอรรถคดี ฯ ลังเลอยู่ชั่วอึดใจหนึ่งแล้วก็ตอบว่า
“ขอบใจในความกรุณา และถ้าฉันอยากอยู่คนเดียวฉันคงไม่มาที่นี่”
“แต่ดิฉันเกรงว่าจะเป็นเพื่อนคุยที่ไม่ดีพอสำหรับคุณพระ”
เขาพยายามยิ้มอย่างเห็นขันและตอบว่า
“แต่เราก็คุยกันได้นาน ๆ ไม่ใช่หรือ ?”
หญิงสาวยิ้มละไม “อย่างนั้นก็เชิญซีคะ” หล่อนว่า “ยืนนานเดี๋ยวจะเหนื่อย”
เมื่อแขกของหล่อนนั่งลงบนเสื่อแล้ว อนงค์รีบไปถึงริมลานหญ้า เรียกคนใช้มารับคำสั่ง ๒ - ๓ คำแล้วก็กลับมาหาวิชัย
“คุณได้รับเชิญไปในงานเลี้ยงอาหารค่ำที่บ้านแต่งด้วยไม่ใช่หรือ?” พระอรรถคดี ฯ ถาม
“ค่ะ เราได้รับเชิญทั้ง ๕ คน อีกประเดี๊ยวพี่ประสิทธิ์จะมารับอนงค์ เวลานี้เธอขอยืมรถไปเที่ยว”
“คุณก็รู้ว่าคุณอาจะไม่อยู่ ทำไมถึงมาที่นี่ หรือมาเปื่อย ๆ ไปยังงั้นเอง”
หล่อนมองดูเขาโดยมีความหมาย แต่วิชัยไม่ได้สังเกต หล่อนไม่ตอบคำถามของเขา เขาก็เลยไม่ถามอีก
คนใช้นำหมอนสำหรับห้องรับแขกมา ๒ ใบ กับถาดที่ชาฝรั่งมีเครื่องพร้อม หญิงสาวรับหมอนส่งให้วิชัยพลางว่า
“นอนซิคะ”
“ขอบใจ นั่งอยู่อย่างนี้ก็สบายแล้ว”
/*393“โธ่ อย่างเกรงใจเลยค่ะ ไม่ใช่ว่าคุณพระแข็งแรงอย่างคนธรรมดา นอนเถอะค่ะ ไม่นอนก็เอกเขนกซีคะ ไม่ควรจะดื้อเลย”
วิชัยเอนตัวเท้าข้อศอกลงบนหมอน แต่ขายังพับอยู่โดยเรียบร้อย อนงค์รินน้ำชาและถามจำนวนน้ำตาลกับนมที่เขาต้องการ วิชัยตอบแล้วพูดต่อ
“ดูเหมือนฉันถูกห้ามไม่ให้รับประทานน้ำชา หมอเขาว่าแสลงเส้นประสาท แต่วันนี้ลองขัดคำสั่งหมอดูสักหน่อย เพราะน้ำชาเป็นของโปรดของฉันอยู่ด้วย”
หญิงสาวมองดูเขาอย่างตรึกตรอง ถามว่า “สมควรหรือคะ” ครั้นเขาพยักหน้าอย่างมั่นใจ หล่อนจึงหัวเราะและส่งน้ำชาให้พร้อมกับจานขนมฝรั่ง
อาศัยที่วิชัยมิใช่เป็นคนเจ้ามารยา ประกอบกับท่วงทีที่อนงค์แสดงต่อเขานั้นดูประหนึ่งหล่อนถือว่า เขาเป็นผู้เคยสนิทสนมกับหล่อนแล้วอย่างที่สุด วิชัยจึงรับประทานขนมฝรั่งจนหมด ๒ ชิ้นและดื่มน้ำชาจนเกลี้ยงถ้วย
เมื่อคนใช้ยกถาดน้ำชาไปแล้ว วิชัยเปลี่ยนจากท่าเอกเขนกอย่างระวังกริยาเป็นท่าเอกเขนกอย่างสบาย อากาศโปร่ง ๑ ฤทธิ์น้ำชาที่ปรุงอย่างเหมาะเจาะ ๑ เสียงลมพัดใบไม้ไหว ๑ เสียงนกที่จู๋จี๋อยู่ในกรง ๑ คำหวานของหญิงที่มีลักษณะไม่ขัดตา และมีมารยาทอันควรแก่การพิศดู ๑ ทำให้วิชัยสดชื่นขึ้นเล็กน้อย ทอดตามองสิ่งต่าง ๆ โดยไม่มีใจจดจ่อถึงเรื่องใด ๆ อนงค์เห็นเขานิ่งเงียบอยู่เช่นนั้นจึงถามขึ้นว่า
“ดิฉันจะอ่านหนังสือให้ฟังเอาไหมคะ เรื่องมัทนะพาธา แต่คุณพระคงเคยอ่านแล้ว”
“ข้อนั้นน่ะไม่สำคัญหรอก อ่านแล้วฟังอีกก็ได้ แต่ว่าเมื่อมีเพื่อนที่จะคุยกันได้ดี ทำไมถึงจะอ่านหรือฟังหนังสือเสียเล่า หรือคุณกำลังอ่าน/*394ค้างอยู่เมื่อฉันเข้ามาขวางความสำราญ ?”
“คุณพระเป็นคนทำให้ดิฉันสำราญขึ้น เพราะว่าเมื่อคุณพระเข้ามานั้น ดิฉันหยุดอ่านหนังสือแล้วกำลังลืมตาฝัน”
เขาเหลือบตาขึ้นมองดูหล่อน คำพูดประโยคสุดท้ายชักให้เขาคิดถึงความที่ได้สนทนากับหล่อนบนรถในคืนวันหนึ่ง นิ่งขรึมอยู่ในความคิดนั้นแล้ววิชัยก็ถอนใจ
ต่อมาอีกครู่หนึ่งประสาทในตัวบอกกับวิชัยว่า สายตาคู่หนึ่งจ้องดูเขาไม่วางตา เขาเงยหน้าขึ้นก็สบตาอนงค์อย่างจังที่สุด หญิงสาวมีโลหิตฉีดขึ้นหน้า พระอรรถคดี ฯ อึกอักหนังสือวางอยู่ใกล้ตาและใกล้มือเขาจึงหยิบมาเปิดตรงกลางเล่ม แล้วก็ถามขึ้น
“คุณอ่านถึงตรงไหนแล้ว ?”
อนงค์แลไปเห็นรูปนางมัทนายืนรำพึงถึงท้าวชัยเสนอยู่บนระเบียงอาศรม แล้วหล่อนตอบแก่เขาว่า
“อ่านจบตลอดเล่มแล้วค่ะ แล้วเลือกอ่านใหม่ตรงที่เพราะถูกใจ”
พระอรรถคดี ฯ ยังก้มหน้าอ่านหนังสือ อนงค์พูดขึ้นอีก
“สังเกตไหมค่ะ คนโบราณมักจะชอบพูดคนเดียว ดิฉันเห็นมีในหนังสือหลายเรื่องแล้ว”
เขาเงยหน้าขึ้นแล้วยิ้มแก้ว่า
“ไม่ใช่นะคุณ รำพันความในใจ”
“ก็รำพันออกมาดัง ๆ จากปากไม่เรียกว่าพูดหรือคะ ?”
“พูดเหมือนกันแหละ แต่ไม่ใช่พูดอย่างธรรมดาที่คน ๆ หนึ่งพูดกับอีกคนหนึ่ง เรื่องเหล่านี้เป็นเรื่องละครถ้าไม่พูดดัง ๆ คนดูทำไมถึงจะรู้เรื่องล่ะ”
“ก็ถูกแล้ว แต่ดิฉันก็ขันจนได้ อันที่จริงการพูดคนเดียวนั้นก็ให้ความสะดวกอย่างสำคัญเทียวนะคะ ถ้าดิฉันแน่ใจว่าเวลาพูดคนเดียวคนที่/*395แผอิญมาได้ยิน จะเป็นคนที่ดิฉันอยากให้ฟังละก็ดิฉันจะพูดเหมือนกัน”
พระอรรถคดี ฯ มองดูหญิงสาวอย่างนึกสนุก
“คุณสังเกตด้วยหรือเปล่าว่า ข้อความที่ตัวละครรำพันดัง ๆ นั้น ไม่มีเรื่องอื่นนอกจากความรัก เพราะฉะนั้นถ้าโรคพูดคนเดียวระบาดมาถึงผู้หญิงสมัยนี้ ผู้ชายก็จะสบายขึ้นอีกมาก”
“ว่าง ๆ ดิฉันจะลองดูสักวัน” อนงค์ตอบวางหน้าเฉย “เผื่อจะเคราะห์ดีได้เข้าหูคนที่ดิฉันต้องการให้ได้ยิน....” หล่อนหยุดชะงักกลางคำ ดวงตาเป็นประกายรุ่งโรจน์ และในขณะที่วิชัยเริ่มพิศวงในสีหน้าของหล่อนซึ่งมีโลหิตฉีดขึ้นจนแก้มแดงเป็นสาย อนงค์ก็เอ่ยขึ้นอีก
“ดิฉันติดใจในความดีอย่างประเสริฐของคน ๆ หนึ่ง เธอเป็นคนดีอย่างประหลาด ซื่อสัตย์ เที่ยงตรง มีศีลธรรมอย่างสูงและมีศรัทธาในการเสียสละอย่างแรงกล้า ดูเหมือนไม่มีสิ่งใดที่ใครเขาขอแล้วเธอไม่ให้แต่คน ๆ นี้มีเสียอยู่อย่างหนึ่ง คือทั้งขาดความระแวงและความระวัง เพราะเช่นนั้นเมื่อเธอรักผู้หญิงคนหนึ่งก็ถูกคนรักซ้อน เมื่อเธอรู้ความจริงนั้นเธอมีทางที่จะขัดขวางต่อสู้เพื่อความรักของเธอได้ง่าย แต่เธอไม่ทำกลับสละหญิงนั้นให้เขาไป”
อนงค์หยุดพูดแลดูผู้ฟัง จึงประสานกับสายตาที่จ้องดูหล่อนเคร่งอยู่แต่อนงค์ไม่มีนิสัยทำอะไรแต่เพียงครึ่ง ๆ กลาง ๆ จึงจ้องตอบเขาอย่างอาจหาญ และพูดด้วยเสียงมีกังวานซึ้ง แต่ว่าสั่นเล็กน้อย
“ถ้าอนงค์แน่ใจว่าเมื่อพูดคนเดียว จะเผอิญให้เธอผู้นั้นเป็นผู้ได้ยิน อนงค์จะรำพันว่าท่านผู้มีความดีเป็นยอดแห่งความดีทั้งหลาย ถ้าในโลกนี้มีความยุติธรรมอยู่บ้างก็จะต้องมีคนเห็นความดีของท่าน เดี๋ยวนี้มีผู้หญิงคนหนึ่งเขาเห็นก่อน และเขาถือว่าเป็นลาภประเสริฐแก่เขา เขาถือว่าท่านเป็นยอดชายจะหาใครเหมือนไม่มีแล้ว เขารักความดีของท่านด้วยใจบริสุทธิ์ เพราะฉะนั้นตัวของเขาใจของเขา ๆ ขอยกบูชาความดีของท่านโดยไม่ขอ/*396อะไรตอบแทนเลยนอกจากความกรุณาเพียงเล็กน้อย”
พระอรรถคดี ฯ เบือนหน้าไปเสียทางหนึ่ง แล้วหันกลับมาทางอนงค์ใหม่ ถามขึ้นด้วยเสียงห้าวเกือบเป็นเสียงดุ
“คุณรู้สึกตัวบ้างไหมว่า คุณชอบทำและชอบพูดอะไรที่อาจจะทำให้คนหัวหมุนไปด้วยความเข้าใจผิดได้ ?”
“ถ้าคนฟังเข้าใจตามที่อนงค์พูด เขาก็ไม่เข้าใจผิดซีคะ” อนงค์ตอบอย่างมั่นคง “คำพูดของอนงค์ฟังยากนักหรือ จะมีคนอยู่คนเดียวคือคนที่ไม่มีความระแวงและความระวัง จนปล่อยให้เขาแย่งคนรักไปเสียนั่นแหละที่ที่จะฟังไม่เข้าใจ และคน ๆ นั้นก็คือคุณพระนั่นเอง”
พระอรรถคดี ฯ อ้าปากค้างด้วยความตกตะลึง ออกสงสัยว่าหูของตัวฟังผิด หรือมิฉะนั้นก็ตัวกำลังจะบ้า นัยน์ตาเบิกกว้างจับอยู่ที่ใบหน้าหญิงสาว อึ้งอั้นอยู่ในความประหลาดใจเป็นล้นพ้น
“ในคืนที่เรานั่งพูดกันที่ทุ่งพระเมรุ” อนงค์พูดต่อไปด้วยเสียงค่อยและอ่อนหวานนุ่มนวล “อนงค์รู้ใจคุณพระดีว่าคุณพระคิดว่าอนงค์รักอยู่กับชัด ถึงได้ให้คำแนะนำสั่งสอนอย่างอ่อนโยนที่สุด แต่ความจริงนั้นอะไร ๆ ที่อนงค์ถาม ไม่ได้ถามสำหรับตัวอนงค์ ถามสำหรับตัวคุณพระเอง เพราะได้รู้และได้เห็นว่าคุณพระเศร้าโศกนัก ให้นึกสงสัยว่าคุณพระจะยอมแพ้แก่ตัวเองง่าย ๆ อย่างนั้นแหละหรือ ขอรับประทานโทษอย่าหาว่าอวดดี อนงค์อยากจะให้คำพูดของคุณพระเองเตือนสติคุณพระด้วย ซึ่งคงจะไม่เป็นผล เพราะคืนนั้นเองโรคหัวใจของคุณพระกำเริบหนักขึ้น คนอย่างอนงค์น่ะหรือคะ ถ้าได้มีคู่รักแล้ว ไม่มีวันยอมให้คนอื่นแย่งไปได้หรอก แต่นี่อนงค์ไม่ได้ชอบชัดยิ่งกว่าเพื่อนธรรมดา ตัวบุคคลไม่ชนะใจอนงค์ได้ง่าย ๆ หรอกค่ะ แต่ความดีในตัวบุคคลนั่นแหละอนงค์เห็นแล้วก็รักจับจิตจับใจ และเพื่อที่จะได้ความดีนั้นมาคุ้มครองตัวอนงค์เพื่อความสุขใจภายหน้า อนงค์ขออุทิศทุก ๆ สิ่งให้แก่บุคคลที่เป็นเจ้าของความดีเมื่อท่านได้/*397ให้อะไรใคร ๆ เขามากแล้ว ท่านจะไม่ยอมรับสิ่งที่เขาให้ท่านด้วยความเคารพบูชาอย่างสูงหรือคะ”
ในขณะที่นิ่งฟัง สีหน้าอันซีดเซียวของวิชัยมีสีมากขึ้นทุกที ความพิศวง ความปิติด้วยความภาคภูมิใจ ความปรานี ความสงสาร เกิดเป็นความรู้สึกขึ้นพร้อมกัน ทำให้แววตาของเขาอ่อนโยน พิศดูหน้าอันงามอยู่ด้วยความรู้สึกอันแรงกล้า แล้วพึมพำเบา ๆ
“โธ่ เด็กเอ๋ยเด็กศรัทธาแก่กล้านัก !” เว้นระยะพูดเสียงกระชับขึ้น “คุณก็รู้ว่าฉันเป็นคนมีแผลในใจ หรือที่ถูกใจของฉันเป็นแผลเสียแล้ว ฉันจะยกสิ่งใดให้ตอบแทนความปรารถนาของคุณได้”
“เพราะรู้อยู่ว่าใจของคุณพระเป็นแผล มีแผลที่เกิดจากความดีของคุณพระเอง อนงค์จึงรักแผลนั้นอยากจะได้เป็นคนรักษา จะชำระแผลและใส่ยาถอนพิษแต่เบา ๆ ทีละเล็กละน้อย ไม่ให้แผลกระเทือนแล้วกลับเป็นพิษขึ้นได้ คำพูดของคุณพระเอง ทุก ๆ สิ่งมีเกิดต้องมีดับ ถ้าอนงค์ตั้งใจรักษาแผลโดยไม่ใจเร็วด่วนได้ แผลจะไม่มีวันหายทีเดียวหรือคะ”
ในยามที่กำลังกายยังอ่อนนัก กำลังสติจึงไม่แข็งพอที่จะต่อต้านอำนาจสายตาอันแวววาวอยู่ด้วยความอ่อนหวานเชิงชวน ความเป็นผู้ชายของหัวใจที่ว้าเหว่พลุ่งขึ้นโดยปัจจุบันทันด่วน วิชัยก็อ้าแขนโอบตัวอนงค์มากอดไว้
๓๔
/*398เช้ามาก แสงแดดยังเป็นสีเหลืองอ่อน อากาศตามถนนในพระนครยังบริสุทธิ์ด้วยไม่มีธุลีละอองและไอน้ำมันคลุกเคล้า หญิงชายชาวพระนครเพิ่งจะลุกขึ้นล้างหน้าและเริ่มคิดถึงกิจการประจำวัน ประตูบ้านคุณเมี้ยน สุนทรพงศ์ เพิ่งจะเปิดรับพระภิกษุที่คอยรับอาหารบิณฑบาต เมื่อคุณผู้เป็นเจ้าของบ้านเห็นรถยนต์คันหนึ่งเลี้ยวเข้ามาในประตู และแล่นอ้อมสนามหญ้าไปหยุดที่ข้างเรือน
ผู้ที่ขับรถยนต์คนนี้ และก็เป็นคนเดียวที่นั่งมาในรถเป็นหญิงสาวแต่งตัวเรียบ ๆ เหมาะแก่เวลา คือนุ่งซิ่นไหม สวมเสื้อขาวมีปกสูง สวมรองเท้าหนังขาวเกลี้ยงส้นสูงไม่เกิน ๓ นิ้วฟุต
เจ้าหล่อนผู้นี้ลงจากรถแล้วก็เดินตัดสนามตรงไปยังที่ ๆ เจ้าของบ้านยืนถวายอาหารแก่พระสงฆ์อยู่ คุณแม้นกับคุณเมี้ยนหันมายิ้มและพยักหน้ารับไหว้ แต่มิได้ออกปากถามแสดงความประหลาดใจ ในข้อที่หลานมาผิดเวลาเช่นนี้ เพราะเหตุว่าในเวลาที่ประกอบกุศลกิจ ไม่เป็นการไม่/*399เคารพต่อท่านผู้ทรงสิกขาบท ซึ่งยืนรับอาหารอยู่ในท่าสงบและสำรวม
เมื่อพระสงฆ์องค์สุดท้ายเดินผ่านไปแล้ว คุณแม้นจึงถามว่า “มาแต่เช้ามีธุระอะไรหรือ หรือไปไหนมา”
“ออกจากบ้านก็ตรงมานี่แหละค่ะ” อนงค์ตอบเสียงใสพร้อมกับถอนใจอย่างโล่งอก ในการที่ต้องยืนอยู่เงียบ ๆ เป็นเวลาตั้ง ๑๐ นาทีนั้นไม่เป็นสิ่งสนุกสำหรับหล่อนเลย
“เก่งจริง ตื่นแต่เช้ามีธุระอะไรหรือ ?”
อีกคุณหนึ่งมองดูหน้าหลานสาวแล้วตอบว่า
“เห็นจะไม่มีอะไร นอกจากความคิดแผลง ๆ หรือมิฉะนั้นก็ขับรถเอาอากาศบริสุทธิ์ ถ้าไม่มีธุระแม่จะยืนรอจนใส่บาตรเสร็จก็ดีน่ะซี”
อนงค์หัวเราะเบา ๆ และเพราะเหตุที่คุณทั้ง ๒ เป็นผู้สูงอายุ เมื่อจะเดินก็เดินอย่างเชื่องช้า อนงค์ผู้ซึ่งเดินเคียงท่านมาด้วย จึงออกอัดใจและได้สะบัดขาบ้าง เดินเขย่งบ้าง หลายครั้ง
แต่พอเข้าในชาลาใต้เรือนแล้ว คุณทั้ง ๒ นั่งลงบนเตียงไม้สักซึ่งท่านเคยใช้เป็นที่นั่งเล่น อนงค์คุกเข่าลงข้าง ๆ เปิดกระเป๋าถือหยิบจดหมายฉบับหนึ่งส่งให้คุณอา
“อะไรจ๊ะ ?” ผู้รับถาม
“จดหมายที่คุณพระบ้านโน้นเขียนถึงอนงค์ค่ะ”
คุณพี่คุณน้องมองดูตากัน คุณหนึ่งถามว่า
“จะให้อาอ่านหรือ ?”
“ค่ะ อนงค์มาหาคุณอาก็เพราะเรื่องนี้”
อีกครั้งหนึ่งดวงตาทั้ง ๒ คู่มองกัน คุณเมี้ยนคลี่จดหมายพลางพูด
“ไม่ใส่แว่นก็มองไม่เห็นเท่านั้น”
อนงค์ลุกขึ้นว่องไว วิ่งขึ้นบนเรือน
/*400ในระหว่างที่คอยแว่นตา คุณแม้นกับคุณเมี้ยนก็พยายามจะดูข้อความในจดหมายให้ได้ด้วยตาเปล่า ชูแผ่นกระดาษขึ้นจนชิดหน้า แล้วคุณแม้น ก็อ่านขึ้นดัง ๆ
“คุณอนงค์”
“สั้น ๆ เท่านั้นเองหรือ ?” คุณที่ฟังอยู่ถาม “อะไรของเขานะ?”
“ถ้าจะเมียงเข้ามาเป็นหลานเขยเธอน่ะซี” มองไปตามกระดาษจดหมาย “ดูมันยืดยาวนักนี่”
“ไฮ้ อย่าอึงไป เดี๋ยวเด็กเล็กมันได้ยินเข้า” ลดเสียงเบาลงอีก
“ก็ดีหรอก แต่น่ากลัวจะเอาไว้ไม่อยู่ ของเราออกเปรียวราวกะปรอท”
พอเด็กหญิงนำแว่นตามาส่งให้ ทั้ง ๒ คุณต่างรีบสวมแว่นเข้ากับตา แล้วต่างคนต่างช่วยกันถือช่วยกันอ่านจดหมายอันมีเนื้อความดังต่อไปนี้
ก่อนที่จะพูดถึงสิ่งใด ฉันต้องอ้อนวอนขอรับประทานโทษในข้อที่ได้ล่วงเกินคุณไป เพราะความที่คุมสติไม่อยู่ ฉันรู้สึกว่าได้กระทำ กิริยาหยาบคายมาก แต่ขอให้เชื่อว่าใจของฉันนั้นบริสุทธิ์ ไม่ได้ตั้งใจจะล่วงเกินด้วยความลำพอง จะโทษอะไรก็ไม่ถนัด จึงโทษตัวเองที่ไม่มีความระวังตัว ขอได้โปรดอภัยให้ด้วย
คุณทั้ง ๒ หยุดลงพร้อมกัน หันไปถามอนงค์ผู้ซึ่งนั่งพิงเสาอยู่ทางหนึ่ง
“แกทำอะไรหนู ?”
“ไม่มีอะไรหรอกค่ะ” หญิงสาวตอบอย่างไม่เอาใจใส่ “แกคิดมากไปยังงั้นเอง”
คุณอามองดูหลานอย่างสงสัยแล้วจึงอ่านต่อไป
ฉันได้ตรึกตรอง ทบทวนถึงข้อความที่คุณพูดกับฉันโดยละเอียด รู้สึกขอบคุณในความเมตตาของคุณอย่างสูงสุด และมากมายเกินที่จะ/*401พรรณนาให้ถูกถ้วนได้ แต่ว่าคุณอนงค์ คุณยังเด็กนัก คุณอ่อนกว่าฉันถึง ๑๓ - ๑๔ ปี ยังอยู่ในวัยที่สดชื่นเต็มไปด้วยชีวิตจิตใจ ความรู้สึกของคุณกำลังแรง สิ่งที่คนปูนฉันเห็นเป็นสถานประมาณคุณอาจจะเห็นเกินไปกว่านั้น สิ่งใดที่พอดีคุณจะเห็นเป็นดีเลิศ และสิ่งที่ทรามหน่อยคุณจะเห็นเป็นเลวถึงชั่วช้า ขอโทษที่กล่าวตามตรงเช่นนี้ หวังว่าคุณจะให้อภัย ความนิยมของคุณในการกระทำของฉันนั้นนับว่าเป็นบุญคุณแก่ฉันมาก อย่างน้อยที่สุดก็เป็นพยานให้เห็นประจักษ์ว่า กุศลกรรมของฉันผลิผลทันตา และเพราะเหตุที่ฉันถือว่า ฉันเป็นลูกหนี้ความเมตตาของคุณเช่นนี้ ฉันจึงถือเอาความเมตตาของคุณเป็นประโยชน์แก่ตัวไม่ได้ จนกว่าจะชี้แจงเหตุขัดข้องบางประการให้คุณเห็นเสียก่อน
ข้อแรกฉันไม่ใช่คนหนุ่ม อายุของฉันเกือบจะเข้า ๔๐ ความคิดความอ่านก็เฉื่อยชาไม่เฉียบแหลมว่องไว และฉันเคยมีภรรยาซึ่งได้ตายไปเสีย ๑๐ ปีกว่าแล้ว ข้อนี้บางทีคุณจะยังไม่เคยทราบ ขอให้คุณพิจารณาว่า ถ้าคุณจะนำชีวิตอันรุ่งโรจน์ของคุณมาร่วมกับชีวิตอันเหี่ยวแห้งทรุดโทรมของฉัน คุณเชื่อแน่หรือว่าจะเป็นสุข จะเสียใจ และความไม่สงบก็จะเกิดขึ้นแก่เราทั้ง ๒ ฝ่าย
ข้อที่ ๒ ฉันเป็นคนจน ไม่มีสมบัติสิ่งใด เท่าที่มีกินมีใช้ก็ได้อาศัยแต่เงินเดือน นอกจากนั้นฉันยังมีแม่ มีน้อง มีหลาน ซึ่งฉันต้องทะนุบำรุงให้มีความสุข ส่วนคุณเป็นคนมั่งคั่ง ถ้าจะปริมาณทุนทรัพย์ของเราทั้ง ๒ ฝ่ายก็ต่างกันราวกับฟ้ากับดิน และถ้าหากคุณจะนำทุนทรัพย์ของคุณมาสมทบกับทุนทรัพย์ของฉัน ฉันก็เป็นฝ่ายได้เปรียบข้างเดียว ซึ่งทำให้ฉันรู้สึกละอายใจมาก
นอกจาก ๒ ข้อที่กล่าวแล้วนี้ ยังมีเรื่องความเห็นชอบทางญาติของคุณจะต้องนึกถึงให้มากเพราะฉันรู้จักฐานะ และรู้จักตัวของฉันดีกว่าที่คุณรู้จัก หมายความว่าคุณมองดูฉันด้วยความลำเอียงของคนที่มีความรู้สึก/*402แรงกล้า ความดีที่ใคร ๆ เขาไม่เอาใจใส่คุณก็ยกย่องเสียเลิศลอย ทำให้ฉันออกจะแน่ใจว่าญาติของคุณทั้งชั้นผู้ใหญ่และชั้นเด็ก จะไม่เห็นดีด้วยกับความศรัทธาของคุณเป็นแน่
อาศัยเหตุถามที่ได้บรรยายมาแล้ว ฉันขออ้อนวอนด้วยถือความภักดีต่อคุณเป็นที่ตั้ง ให้คุณใคร่ครวญถึงผลที่จะเกิดภายหลัง เมื่อฉันได้ถือประโยชน์จากความเมตตาของคุณแล้ว ความศรัทธาของคุณจับใจฉันมาก แต่คุณจะต้องนึกถึงความสุขของคุณก่อน ดวงใจ ๒ ดวงจะเชื่อมกันโดยสนิท เพราะการวิวาห์นั้นจะต้องอาศัยปัจจัยที่สำคัญหลายประการ ปัจจัยเปล่านี้อาจจะบกพร่องทางฝ่ายฉัน แล้วจะเป็นเหตุให้ชีวิตของคุณเหี่ยวแห้งโรยรา เพื่อความเจริญแห่งชีวิตของคุณซึ่งฉันตีราคาไว้อย่างสูงโปรดทบทวนถึงเหตุผลทั้งหลาย ทั้งที่ฉันกล่าวแล้วและที่ไม่ได้กล่าว เพราะนึกยังไม่ถึงให้ละเอียดถี่ถ้วนด้วย
ฉันจะไม่คอยรับคำตอบของคุณก่อนเวลา ๑ เดือนล่วงแล้ว หลังจากวันที่คุณไต้รับจดหมายนี้ ในระหว่างนั้น เพื่อป้องกันการลำเอียงอันจะเกิดแก่คุณ เพราะฟังเรื่องที่เข้ากับฉันมากเกินไป เราจะยังไม่ควรติดต่อกันโดยทางพบ ทางพูด ทางเขียน หรือแม้ทางฟังข่าวจากญาติสนิทของฉัน โปรดถือเอาโอกาสนี้พิเคราะห์ถึงความรู้สึกของคุณให้ลึกซึ้งโดยไม่ต้องพะวงถึงสิ่งใด ๆ ที่ล่วงมาแล้ว ขอให้เชื่อว่าการห่างเหินจากกันโดยเด็ดขาดชั่วคราวนั้นจะทำให้ความคิดของคุณสว่างขึ้น และคุณจะได้วินิจฉัยทุก ๆ สิ่งที่เกี่ยวแก่ตัวฉัน โดยเที่ยงตรงตามความจริงทุกประการ
ในที่สุด อนุญาตให้ฉันกล่าวซ้ำอีกครั้งว่าฉันมีความรู้สึกในความเมตตาของคุณอย่างสูงสุด และจะรู้สึกเช่นนี้จนถึงวันสุดท้ายแห่งชีวิต
ขอได้รับความภักดีอันแท้จริง
พระอรรถคดีวิชัย
อ่านจบคุณเมี้ยนลดจดหมายจากระดับตาแล้วพูดว่า “ไม่รู้เรื่อง”
/*403“ไม่รู้ว่าอะไรไปทางไหนมาทางไหน” อีกคุณหนึ่งต่อ พลางถอดแว่นตา หันไปทางหลานสาว “เล่าไปซิจ๊ะมายังไงไปยังไงกระเถิบเข้ามานี่เถอะน่ะอะไรนั่งห่างนัก”
อนงค์ค่อย ๆ ลุกจากที่นั่งมานั่งบนเตียงข้างคุณอา คุณอาทั้ง ๒ ต่างตั้งใจฟังคำอธิบาย แต่อนงค์ก็อ้ำอึ้งไม่ค่อยจะเอ่ยปาก ต่อคุณอาเตือนซ้ำหล่อนจึงทำใจให้กล้าได้พูดขึ้นเบา ๆ แต่ชัดเจน
“คุณอาก็เคยทราบเรื่องส่วนตัวของคุณพระอย่างละเอียดแล้วไม่ใช่หรือคะ คุณอาเคยชมว่าเธอเป็นคนดีหาตัวจับยาก อนงค์ก็คิดอย่างนั้นเหมือนกัน”
คุณพี่คุณน้องพยักหน้า จ้องดูหลานอย่างกระหาย
“เมื่อวานซืนนี้ ระหว่างที่คุณอาไปรดน้ำ คุณพระมาพบกับอนงค์ที่นี่”
“นัดกันยังงั้นหรือ ?”
“เปล่าค่ะ อนงค์มาเปื่อย ๆ คุณพระจะมาหาคุณอาเพราะโรคขี้ลืมตามเคยของเธอ จึงเผอิญมาพบอนงค์ อนงค์ชวนให้เธอนั่งเล่นข้างกรงนก นั่งคุยกันอยู่สักครู่แล้วอนงค์ก็พูดเรื่องนั้น”
“พูดว่ากระไร ?”
อนงค์ก้มหน้า ตอบเสียงเบาลง
“พูดว่าอนงค์เห็นเธอเป็นคนดีที่สุดในโลก จึงขอยกตัวของอนงค์บูชาความดีของเธอ”
ไม่มีเสียงออกจากปากผู้ฟัง ผู้เล่าใจเต้นแรงขึ้นนึกอยากจะเห็นสีหน้าของท่าน แต่ไม่อาจเหลือบตาขึ้นดู
เสียงกระดาษไหว แล้วคุณคนหนึ่งถามขึ้นว่า
“แล้วเขาตอบมาด้วยจดหมายฉบับนี้หรือ ?”
อนงค์ยังไม่ทันตอบ อีกคุณหนึ่งก็สวนขึ้น
/*404“น่ารักจริง ! ขอให้ดูหลานของเธอ ความที่เป็นเด็กสมัยใหม่นี่หากว่าเป็นผู้ชายอย่างพระอรรถ ฯ ถ้าเป็นคนอื่นเขาจะว่าอย่างไร ผู้หญิงยกตัวเองให้ผู้ชายก่อนโดยที่เขาไม่ได้ขอ มีใครเขาทำกันบ้างในโลกนี้ !”
“นี่แหละโทษที่ถูกตามใจจนเคยตัว อยากทำอะไรก็ทำได้ แล้วต้องทำให้ทันใจ แต่เรื่องพรรค์นี้มันเหมือนกับเรื่องอื่น ๆ เมื่อไหร่ ใคร ๆ เขารู้ไปแล้วไม่มีทางดีเลยมีแต่ทางเสียเท่านั้น นี่หากว่าเป็นผู้ชายอย่างพระอรรถ ฯ”
อนงค์มีน้ำตาคลอ ตอบเสียงเครือว่า
“ถ้าเป็นคนอื่นอนงค์ก็ไม่พูดกับเขาอย่างนั้น”
“ถึงพระอรรถ ฯ ก็เถอะ ไปไว้ใจเขาได้อย่างไรเขาเป็นผู้ชายนี่ เรื่องพรรคนี้ใครเขาก็ถือ เขาจะเห็นว่าเราดีอย่างไรได้ ป่านนี้เขาจะมินึกว่าอนงค์นี่หน้าหนานัก เป็นผู้ดีเสียเปล่าไม่มียางอาย !”
หญิงสาวเงยหน้าขึ้นโดยเร็ว คุณอาทั้ง ๒ จึงเห็นว่าหล่อนกำลังร้องไห้ ท่านรู้สึกไม่เป็นสุขขึ้นทันที จะปลอบก็ไม่ถนัดปาก ท่านจึงถามขึ้นว่า
“อนงค์เอาจดหมายให้อาดูทำไม จะให้อาทำอะไรหรือ ?”
“เขาเตือนให้อนงค์นึกถึงความเห็นชอบของญาติค่ะ” อนงค์ตอบในเสียงสะอื้น “แต่ญาติอื่น ๆ อนงค์ก็ไม่เห็นสำคัญ เห็นแต่คุณอา ๒ คนเท่านั้น”
“การที่จะได้พระอรรถ ฯ เป็นหลานเขยน่ะ อายิ่งเสียกว่าเห็นชอบอีก เห็นดีดีใจทีเดียว เพราะอารักคน ๆ นี้เหมือนลูกหลานแท้ ๆ แต่ที่อนงค์ยกตัวเองให้เขาก่อนน่ะอาทนไม่ไหวจริง ๆ ถึงตัวพระอรรถ ฯ เองเขาก็คงไม่เห็นดี แต่เขาเป็นคนมีกิริยามารยาทถึงได้พูดอย่างในจดหมาย อนงค์ใจเร็วเกินไป ไม่นึกถึงทางได้ทางเสีย เรื่องพรรค์นี้ชอบให้พี่น้องเขาจัดการให้ถึงจะถูก นี่กลับไปบอกตัวผู้ชายเขาเองมันน่าเกลียดน้อยไปหรือ ?”
/*405“ไม่มีอะไรนอกจากจะหัวใหม่จวัดนัก ถึงได้กล้าผิดผู้หญิงเขาทั้งหลาย แต่ว่าพระอรรถ ฯ เขาไม่ใหม่เหมือนแกนี่นา แกรู้จักเขาเป็นนานแล้วยังไม่รู้อีกหรือว่าเขาเป็นคนสุภาพเรียบร้อยและขนบธรรมเนียมจัดเพียงไร ความประพฤติกิริยาท่าทาง จะพูดจะจาเป็นไทยเก่าทุกกระเบียดนิ้ว ตัวเขาเป็นผู้ชายยังไม่รุ่มร่ามเรื่องพรรค์นี้สักนิด ตัวเป็นผู้หญิงกลับไปรุ่มร่ามกับเขาก่อน เผื่อเขาไม่ชอบตัวจะว่ายังไง อากลัวเขาจะเข้าใจผิดไปต่าง ๆ น่ะนา”
“เป็นเพราะอนงค์สงสารเธอเหลือเกินค่ะ” หญิงสาวพูดเสียงสั่นด้วยแรงสะอื้น “วันนั้นเป็นวันที่จันทรแต่งงานด้วย เห็นเธอเดินโซเซมารู้สึกว่าเธอคงจะว้าเหว่เหลือเกิน ตัวหรือก็กำลังเจ็บใจหรือก็ตกอยู่ในความทรมาน อนงค์ทนความสงสารไม่ไหวจึงได้พูดออกไป” เสียงหล่อนดังขึ้นเล็กน้อย แสดงความรู้สึกร้อนแรง “อยากให้เธอรู้ว่าเธอทำความดีไม่เสียเปล่า มีคนเห็นความดีของเธอ จึงรักเธอยิ่งกว่าสิ่งใด ๆ ในโลก เผื่อยังไงจะได้ปลอบใจเธอให้หายเศร้าได้บ้าง”
สตรีผู้สูงอายุทั้ง ๒ นั่งมองดูหลานด้วยความยุ่งใจ ในส่วนตัวของท่านนั้น อาศัยที่ท่านมีน้ำใจและความคิดกว้างขวาง จึงนึกหาเหตุผลให้แก่ตัวจนสามารถเข้าใจอนงค์ได้ดี แต่เมื่อนึกถึงคนอื่น ๆ ทั้งหลายตลอดจนถึงคนสำคัญคือตัวพระอรรถคดี ฯ เอง ท่านให้นึกสงสัยว่าเขาจะไม่เข้าใจหลานท่านเป็นแน่แท้
อนงค์พูดต่อไป ดวงตาอันแดงก่ำจ้องอยู่ในที่ว่างเปล่า
“คนอย่างพระอรรถ ฯ ไม่น่าจะนึกว่าอนงค์เป็นผู้หญิงไม่มียางอาย ถ้าอนงค์เกี้ยวผู้ชายเพราะความต้องการอย่างต่ำ ทำไมถึงต้องมาเกี้ยวคนอย่างพระอรรถ ฯ คนอื่น ๆ หนุ่มกว่า สวยกว่า มั่งมีกว่า โก้กว่าถมไป เขาไม่รอให้อนงค์เกี้ยวเขาสักที เพียงแต่ต้องคอยปฏิเสธไม่รับรักของเขาเหล่านั้น ก็เมื่อยปากเหลือเกินแล้ว ไหนว่าเป็นคนดีพิเศษ ไม่เคยเห็น/*406ความชั่วของมนุษย์เห็นแต่ความดีเมื่ออนงค์หวังดีบูชาด้วยใจบริสุทธิ์ ทำไมถึงกลับคิดเห็นในทางชั่ว” พูดขาดคำอนงค์ก็ยกมือขึ้นปิดหน้าและสะอื้นดัง
“จุ๊ย์ ๆ” คุณเมี้ยนทัก “เอ็ดตะโรขึ้นไปได้ นี่โกรธพระอรรถ ฯ หรือโกรธอา ?”
“ไม่โกรธคุณอาค่ะ” อนงค์ตอบ สั่นศีรษะประกอบคำพูด “อนงค์เข้าใจคุณอาดี ทราบล่วงหน้าแล้วว่าถ้าเล่าความจริงก็จะต้องถูกดุ แต่อนงค์ไม่เข้าใจพระอรรถ ฯ”
“ก็นี่พระอรรถ ฯ เขายังไม่ว่ากระไรสักคำนี่นา” คุณแม้นกล่าว “สำนวนจดหมายของเขาก็ออกเรียบร้อย พูดเสียออกเพราะเจาะ แล้วก็เป็นหลักเป็นฐานดี ล้วนแต่เตือนให้อนงค์คิดถึงความสุขของตัวเท่านั้น ไม่ได้ตำหนิติเตียนอะไรเลย”
“แต่ใจของเขาตำหนิค่ะ !” อนงค์ตอบอย่างมั่นคงและสะอื้นถี่ขึ้น โดยมิได้สำนึกว่าคำพูดนั้นเป็นคำสารภาพที่แสดงความจริงให้คุณอาเห็นว่า ตัวของตัวก็รู้อยู่ว่าการกระทำของตัวไม่งามนัก
แต่อาการปริเวทนาของอนงค์ทำให้คุณทั้ง ๒ เดือดร้อนไม่น้อย เป็นที่เข้าใจกันอยู่ในหมู่วงศ์ญาติว่าอนงค์ไม่มีนิสัยอ่อนแอเจ้าน้ำตาเหมือนผู้หญิงสาวทั้งหลาย เพราะตั้งแต่หล่อนเติบใหญ่ขึ้นมาแล้ว ดูเหมือนจะไม่มีใครเห็นหรือรู้ว่าอนงค์ร้องไห้ เคืองนิด ๆ รำคาญหน่อย ๆ และสงสารมาก คุณเมี้ยนจึงว่า
“ก่อนที่ตัวจะพูดกับเขาทำไมไม่นึกเสียก่อนว่าเรารู้ใจเขาแค่ไหน เดี๋ยวนี้เกิดจะมาทำเป็นคนรู้แล้วก็ตีโพยตีพาย ความจริงไอ้เรื่องที่เราปรารภกันนั้นมันอาจจะไม่เป็นเรื่องจริงสักนิด ฝ่ายผู้ชายเขาอาจจะชอบใจเห็นว่าเราดี หรือมิฉะนั้นก็นึกสงสารเลยไม่นึกติเตียนอะไรก็ได้เพราะเขาเป็นคนใจดีจริง ๆ ไม่เคยหาความร้ายใส่ใครเลย”
“สงบกันเสียทีเถอะ” คุณแม้นตัดบท “เรื่องมันแล้วไปแล้ว/*407แก้ไขไม่ได้ เราอย่าเพิ่งเชื่อว่าพระอรรถ ฯ เขาเห็นเราเลว แต่ก็อย่าเพิ่งเชื่อว่าเขาเห็นดี เขาบอกให้เราตรึกตรอง ก็ตรองดูให้รอบคอบแล้วก็รอฟังเขาไปก่อน แต่อย่างไรก็ตามอนงค์ต้องจำใส่ใจไว้ว่า การทำอะไรตามอำเภอใจและตามสมัยหัวใหม่เกินไปนั้นอาจจะนำผลร้ายมาให้เรา ไม่ว่าจะทำอะไรหมด ควรจะเดินสายกลาง คือค่อยคิดค่อยทำไม่พรวดพราด มิฉะนั้นจะต้องนั่งร้องไห้อย่างที่ตัวกำลังร้องอยู่นี่แหละ”
๓๕
/*408พระอรรถคดีวิชัยเดินเตร่อยู่ตามถนนในบ้านแต่ผู้เดียว เมื่อเห็นรถฟอร์ดคร่ำคร่าคันหนึ่งแล่นเข้ามาในประตู แล้วหยุดกึกอยู่ริมสนาม
หลวงศักดิ์รณชิตโดดลงจากรถ เจ้าของบ้านสาวเท้าไปรับ ท่านนายพันตรีพูดว่า
“หลวงธุรกิจ ฯ เขาให้กันมาเอาเรื่องละคร”
“ชะ อะไรใจร้อนกันจริงนะ กันตั้งใจจะเอาไปให้แกพรุ่งนี้แล้วเทียว”
“ไอ้เรื่องละครน่ะ ไม่สู้ร้อนเท่าไรหรอกถึงแกเขียนยังไม่เสร็จก็ไม่มีใครเขามาบีบคอแก เดี๋ยวนี้พวกเขาเกณฑ์ให้กันมาลากคอคนเขียนไปกินข้าวค่ำวันนี้”
“อ๋อ ! นี่ไหมล่ะ เขาว่าสันดานทหารพูดไม่เป็นจะมาเรียกเขาไปกินข้าว เป็นบุญคุณหยอกอยู่หรือ ผ่ามาบอกว่าจะมาเอาเรื่องละคร”
“อุวะ กันไม่ใช่พวกนักกฎหมายนี่หว่า ไอ้ห่ ! เท่านี้ก็ต้องพิถีพิถัน วันนี้เขาประชุมกรรมการ เขาต้องการจะได้เรื่องละครไปเข้าประชุมพร้อม/*409กับคนเขียนด้วย”
“แต่กันยังไม่อยากเข้าประชุมกับเขาเลย เวลาได้ยินเสียงเอะอะกันออกจะเหนื่อย อีกอย่างหนึ่งประชุมแล้วก็เลี้ยง เลี้ยงก็คือกินเหล้าแล้ว กว่าจะได้กลับก็ดึก มันแสลงโรคของกันทั้งนั้น”
หลวงศักดิ์ ฯ มองดูเพื่อนอย่างตั้งใจแล้วว่า
“อันที่จริงแกก็แข็งแรงดีแล้ว แต่ว่าอะไรที่หมอเขาห้ามก็ไม่ควรทำ เดี๋ยวจะมาเจ็บเป็นบ้าอย่างคราวนั้น
“ขอบใจ !” วิชัยตอบแกมหัวเราะ “เป็นอันว่ากันไม่รับเชิญนะ”
“ฮะ ไม่ใช่แล้วกัน ! พูดอะไรอย่างนั้น แกต้องไปแต่ไม่กินเหล้า แล้วต้องกลับก่อนคนอื่น ไอ้ห่--ไอ้เราอาสาเขามาว่าจะเอาตัวไปให้ได้ นี่กลับตีขลุมเพราะเราพูดดีหน่อยเลยพาลจะไม่ไป”
“พนันกับใครไว้หรือเปล่าว่าจะเอาไปได้หรือไม่ได้ ?”
“ว้า ! คำนี้อั๊วไม่ยอมตอบเด็ด ๆ ให้ดิ้นตายซีวะนายอาจจะมีเจตนาร้าย แกล้งให้ฉันต้องเสียค่าเหล้าเลี้ยงคนทั้งสโมสรก็ได้”
ท่านผู้พิพากษาหัวเราะถามว่า
“เราต้องไปถึงที่โน่นเวลาเท่าไร ?”
“ทุ่มตรง ๒ ทุ่มกินข้าว ถ้าแกยังใจเสาะเป็นปลาซิวจะไปถึงเวลากินข้าวทีเดียวก็ได้”
“ดีแล้ว” วิชัยว่า “ไปนั่งคุยกันก่อนชี หรือแกมีธุระจะไปไหนอีก ?”
“ไม่มี” เป็นคำตอบสั้น ๆ ตามเคย
๒ สหายพากันไปนั่งบนเก้าอี้ แล้วหลวงศักดิ์ ฯ ถามว่า
“แม่ยายอั๊วอยู่ไหม”
“ไม่อยู่ ไปบ้านชัด”
“ดี ! พ้นทุกข์ น้องเมียอั๊วล่ะ ?”
/*410“ไม่อยู่เหมือนกัน ไปกับคุณแม่ เห็นไหมความที่กันไม่อยากไปไหน อุตส่าห์ทนอยู่บ้านคนเดียว ถึงจะเหงาหน่อยก็ยังดีกว่าต้องฟังเสียงจ้อกแจ้ก”
“โอ๊ย !” หลวงศักดิ์ร้องดัง “นี่ไหมล่ะเขาว่าหัวกฎหมายความที่เคยตลบปลิ้นหาประโยชน์ใส่ตัวจนติดสันดาน แก้เกี้ยวออกมาได้ราวกับใครเขาไม่รู้เท่าว่าตัวเกือบจะไม่เคยเหยียบบ้านนั้นเลย ถ่านไฟเก่าใคร ๆ เขาก็รู้ ไอ้บ้า !”
“พูดเป็นบ้าไปน่ะ” พระอรรถคดี ฯ ขัดขึ้นโดยเร็ว “ถ่านแถ่นที่ไหน ไอ้เราชอบเขาข้างเดียว จะหาว่าเป็นถ่านไฟเก่ายังไงได้ ลิ้นของแกมันคอยแต่กระดิกสำหรับเรื่องบ้า ๆ พรรค์นี้เสมอ”
“เซ่อระยำ !” หลวงศักดิ์ ฯ กล่าว พอจะพูดต่อวิชัยก็ขัดขึ้นอีก
“รู้หรอกน่า ! แกบอกกันสัก ๑๐๐ หนแล้ว เลิกบอกเสียทีเถอะ ทำไมไม่นึกเสียบ้างว่าความเซ่อของกันให้ผลดีแก่ทุก ๆ คน ดูตาชัดสิเดี๋ยวนี้รู้อยู่เพียงไร ไม่ใช่เพราะความเซ่อของกันปล่อยให้แกได้แต่งงาน--แม่จันทร ดอกหรือ ?”
“โอ๊ย ยังใหม่อยู่นะซีพ่อคุณ ! รออีก ๒ - ๓ เดือนเถอะวะ แต่ถึงอย่างไรแม่ยายอั๊วคงปลื้มลูกชายพิลึกนะ”
“ก็แน่ละ ลูกดีแม่ก็ต้องชื่นใจ”
“อีควรจะไหว้ลื้อเสียทีหนึ่ง ค่าที่อีด่าลื้อมาก โอ๊ยอีหมู่นั้นอีไปบ้านอั๊วทีไรอั๊วต้องเผ่นหนี ขี้เกียจโดนฝอยน้ำหมาก”
วิชัยยิ้มขรึม ๆ ความคิดแล่นไปสู่ความหลัง หลวงศักดิ์ ฯ พูดขึ้นอีก
“พูดมากคอแห้งเสียแล้ว หาเบียร์ดื่มสักถ้วยเถอะน่า หรือท่าจะไม่มี เจ้าของบ้านมันหน้าเซ่อนักนี่”
“ก็เจ้าของบ้านแตะแอลกอฮอล์ได้เมื่อไหร่ล่ะเดี๋ยวนี้ แต่เขาก็คงหามาสำหรับแขกได้หรอก”
/*411พูดแล้ววิชัยลุกขึ้น กวักมือเรียกเด็กคนหนึ่งที่เดินอยู่ตรงริมเรือนสั่งให้ไปตามนายบ๋อยมาหา
เมื่อคนใช้ผู้มีเชื้อสายเป็นลูกจีนมาถึง หลวงศักดิ์ ฯ ก็ถามขึ้นว่า
“ทิดนี่ใช่ไหมที่ชอบเทน้ำรดหัวนาย ?”
“ไอ้แกละมันคอยจำแต่เรื่องอัปมงคลทั้งนั้น” วิชัยพูดแกมหัวเราะ “ถึงทีเวลานายมันเจ็บมันอดหลับอดนอนพยาบาลทำไมไม่พูดถึงบ้าง” แล้วเขาสั่งให้บายบ๋อยไปจัดการหาเบียร์ให้เพื่อน
ในเวลาหลวงศักดิ์ ฯ จิบเบียร์ พลางคุยกับสหายอย่างเพลิดเพลินนั้น มีรถยนต์คันน้อยแล่นเข้ามาในบ้านอีกคันหนึ่ง เขาทั้ง ๒ มองดูรถอย่างทึ่ง แล้วหลวงศักดิ์ ฯ พูดเบา
“เอ๊ะ ! ไอ้นายทึ่มนี่มันขับรถได้ด้วยนะ แต่อั๊วไม่ยอมนั่งไปด้วยเด็ด กลัวมันพาไปทิ่มรก”
วิชัยไม่เอาใจใส่ในคำพูดของเพื่อน สีหน้าของเขาเปลี่ยนไปในทันทีที่จำรถและคนขับได้ แต่กิริยาที่ลุกขึ้นไปต้อนรับนั้น ไม่แสดงความกระตือรือล้นเกินกว่าธรรมดา
นายประสิทธิ์เดินพลาง “ฮี่” พลางจนมาถึงตัววิชัยเจ้าของบ้านถามว่า
“สบายหรือคุณ กลับจากเหนือตั้งแต่เมื่อไร ?”
“หลาย ฮี่ นานฮี่ ๆ ๆ ผมเป็นทูตมา” แล้วเขาหยิบชองจดหมายกว้างยาวไม่เกิน ๔ นิ้วฟุตออกจากกระเป๋าเสื้อส่งให้วิชัยอย่างลุกลี้ลุกลน
พระอรรถคดี ฯ มองดูลายมือบนหลังซองแว็บหนึ่งแล้วเงยหน้าขึ้น พูดว่า
“เชิญคุณไปนั่งที่โน่นก่อน”
“ม--ม่าย ฮี่ ฮี่ เขาสั่งไม่ให้ผม ฮี่ ฮี่ นั่ง อ—เอาตอบมาเร็ว” แล้วเขาแบมือ
/*412พระอรรถคดี ฯ ลังเลอยู่อึดใจหนึ่ง แล้วก็เปิดจดหมายสีน้ำเงินหม่นออกอ่าน เห็นอักษรตัวนิด ๆ เรียงแถวอยู่ในระยะพองาม มีข้อความดังนี้
ดังได้เรียนแล้วแต่วันแรก อนงค์สามิภักดิ์ต่อความดีไม่ใช่ต่อตัวบุคคล ถ้าความดียังไม่กลายเป็นความชั่ว อนงค์ย่อมไม่เปลี่ยนใจแม้ในเวลานานกว่านี้ อ.ส.
อ่านแล้ว ๒ เที่ยว พระอรรถคดี ฯ จึงเงยหน้าขึ้นก้าวเท้าเข้าไปจนชิดประสิทธิ์และพูดด้วยเสียงอันเบา
“บอกคุณน้องของคุณว่า พรุ่งนี้ ๕ โมงเย็นที่บ้านสุขนิวาส จำไปให้ดีนะ”
ประสิทธิ์พยักหน้า ยกมือไหว้แล้วก็กลับหลังไปขึ้นรถ
“ทิดทึ่มนั่นมาว่ากระไร ?” หลวงศักดิ์ ฯ ถามเมื่อวิชัยเดินกลับมาถึงเก้าอี้
“เอาจดหมายของคุณอนงค์มาให้ มีธุระเล็กน้อย” วิชัยตอบแล้วรีบพูดต่อโดยเร็ว “กันต้องไปแต่งตัวเดี๋ยวนี้ เพราะจะต้องไปพร้อมกับแก รถของกันคุณแม่เอาไปเสียแล้ว แกจะอยู่ที่นี่หรือจะขึ้นไปบนโน้นด้วยกัน ?”
แทนคำตอบ หลวงศักดิ์รณชิตยกถ้วยเบียร์ขึ้นถือไว้แล้วตัวเขาก็ลุกขึ้นยืน
คืนนั้นวิชัยกลับถึงบ้าน ก่อน ๒๒ นาฬิกาเล็กน้อยสนทนากับมารดาและน้องสาวเพียง ๒ - ๓ คำ แล้วก็เข้านอน แต่เพราะเหตุที่มีความคิดค่อนข้างฟุ้งซ่าน จึงไม่หลับได้โดยง่าย ต้องใช้อุบายหลายอย่าง คือนับ ๑ ไปจน ถึง ๑๐๐ ถึง ๑๐๐๐ บ้าง คุมสติแน่วกำหนดระยะสั้นยาวของลมหายใจบ้าง ประมาณชั่วโมงเศษจึงหลับสนิท
๑๖ นาฬิกา ๒๐ นาที ในวันรุ่งขึ้น วิชัยกำลังแต่งตัว แต่ความคิดมิได้จดจ่อกับการที่ตนกำลังทำล่องลอยออกหน้าถอยหลังวุ่นวายอยู่
/*413๓๗ วันเต็มเข้าวันนี้ หลังจากที่อนงค์ได้เผยความรู้สึกให้แก่วิชัย ๓๗ วันเต็มเข้าวันนี้ที่วิชัยตกอยู่ในอาการพะวักพะวน สนเท่ห์ และลังเลใจ ความรู้สึกอันเกิดแก่ตัวในคืนนั้น คือพ้นเวลาที่อยู่ต่อหน้าอนงค์แล้ววิชัยยังจำได้ดี โกรธตัวเองที่อ่อนแอถึงกับคุมกิริยาไว้ไม่อยู่ พิศวงไม่พอใจในข้อที่อีกฝ่ายหนึ่งละเมิดธรรมเนียมหญิง และปิติในข้อที่เห็นผลแห่งการกระทำดีประจักษ์ตา
วิชัยจำต้องสารภาพแก่ตัวเองว่า ในคืนวันสำคัญนั้นเขานึกถึงการกระทำของอนงค์ไปในทางเสื่อมมากกว่าทางดี เป็นการพ้นวิสัยที่คนเช่นวิชัยจะไม่สะดุ้งกลัวต่อการกระทำอันอาจหาญของอนงค์ บุคคลเกิดมาแล้วและอยู่ในความอบรม และความแวดล้อมแห่งวงศ์วานในสถานที่ ๆ ตนเกิด ซึ่งจะมีความคิดขาดจากประเพณีนิยมของเขาเหล่านั้นย่อมจะเป็นไปไม่ได้โดยแท้ เหตุฉะนั้นความคิดข้อแรกที่เกิดแก่วิชัยเมื่อเขามีสติเป็นปกติแล้ว จึงเป็นความคิดที่ทำให้บุรุษผู้นี้ตีราคาอนงค์ต่ำมาก
แต่อีกเวลาหนึ่ง เมื่อนิสัยที่อบรมแล้วจนตั้งมั่นอยู่ในเมตตา กรุณา มุทิตา โดยสม่ำเสมอ - ชักพาให้วิชัยมองดูเพื่อนมนุษย์แต่ในเง่ที่ดี - ไหวตัว และแสดงเหตุผลขึ้นบ้าง ความคิดที่ติเตียนอนงค์จึงตกไป
พระอรรถคดี ฯ มาคำนึงว่า อนงค์ได้วิสาสะกับชายหนุ่มแล้วจนนับไม่ถ้วน และได้ฟังคำสารภาพความรักจากเขาเหล่านั้นมานักต่อนัก แต่อนงค์ก็ยังครองตัวเป็นโสด ส่วนข้างวิชัยคำน้อยเขาไม่กล่าวเป็นเชิงให้เห็นว่าเขาใฝ่ใจในหล่อนยิ่งกว่าสตรีอื่น ข้างหล่อนสิกลับผูกใจในความประพฤติส่วนตัวของเขา ยกย่องว่าดีเลิศถึงกับสละทุก ๆ สิ่งเป็นเครื่องแลก และแสดงออกเป็นคำพูดอย่างจะแจ้ง ทั้งนี้จะหาว่าหล่อนมีความคิดวิตถารไปในทางชั่ว ก็จะเป็นการอยุติธรรมอย่างที่สุด อีกสถานหนึ่งถึงแม้วิชัยไม่มีนิสัยลำพองในการกระทำของเขาเอง แต่ความดีใด ๆ ที่เขาได้ทำแล้วเขาก็ทำเพราะเชื่อว่าดีเมื่อมีใครคนหนึ่งมาแสดงความเห็นดีตรงกับความเชื่อของเขาจะกลับไม่เชื่อกระไรได้
ที่สุดเมื่อจะสรุปความคิดของวิชัยเมื่อได้ใคร่ครวญเรื่องราวโดยละเอียดสุขุมแล้ว ก็มีอยู่แต่เพียงว่าอนงค์เป็นผู้หญิงที่กล้าเกินหญิง แต่ความกล้าของหล่อนมีความอบรมและเครื่องแวดล้อมเป็นเหตุให้โทษได้ ถ้าหากว่าอนงค์จะพิสูจน์ให้เห็นว่าคำพูดแลกิริยาของหล่อน มิได้เป็นเพราะความฟุ้งซ่านชั่วขณะ วิชัยย่อมจะถือว่าการกระทำทั้งสิ้นของอนงค์นั้นควรแก่การให้อภัย
สวมเสื้อชั้นนอกเรียบร้อยแล้ว วิชัยจึงออกจากห้องไปหามารดา
“คุณแม่จะใช้รถไปไหนไหมครับ ?” เขาถาม
“ไม่ใช้จ๊ะ แต่คนขับเขาไม่อยู่นะ แม่ให้เขาเอาส้มโอไปให้หลวงวิโรจน์”
“ไม่เป็นไรครับ ผมขับเองได้แล้ว”
“ระวังนะ” คุณนายชื่นกำชับ “อย่าขับให้มันปรูดปราดนัก ตัวยังไม่หายดี”
วิชัยยิ้มแทนคำตอบ
เขามาถึงบ้านสุขนิวาสได้เวลานัด ไม่ขาดไม่เกินจนนาทีเดียว หยุดรถที่ตรงหน้าตึกก็มีคนมาเปิดประตูให้และบอกว่า
“คุณผู้หญิงให้เชิญเข้าไปในห้องรับแขก”
พระอรรถคดี ฯ ถอดหมวกวางไว้ในรถ และเดินด้วยฝีเท้าอันไม่มั่นคง ตามคนใช้ไป
เข้าในห้องซึ่งว่างเปล่าปราศจากผู้คน วิชัยหมุนเคว้งอยู่ครู่หนึ่ง พอลดตัวจะนั่งบนเก้าอี้ เขาก็ต้องลุกขึ้นมายืนใหม่ เพราะแม่สาวเจ้าของบ้านหล่อนเข้าประตูมา
อนงค์ไหว้เขาและเชิญให้นั่ง แต่วิชัยยังยืนนิ่งแล้วก็พูดขึ้นในทันทีทันใด
“ฉันมาฟังคำตอบ”
“ดิฉันได้ตอบไปแล้วในจดหมาย” อนงค์ตอบโดยเร็วเช่นเดียวกับเขา
“คุณแน่ใจหรือว่าฉันจะให้ความสุขแก่คุณได้เต็มบริบูรณ์”
“โปรดอย่าพูดถึงตัวดิฉันเลยค่ะ พูดถึงคุณพระเถิด”
น้ำเสียงของหล่อนมีกังวานนุ่มนวล แต่ดูเหมือนไว้สง่าอยู่ในที และเป็นเพราะวิชัยรู้สึกว่าตัวพลัดเข้ามาในที่ ๆ ไมใช่ถิ่นของตัวหรือจึงประหม่านัก มองดูหญิงสาวแต่ไม่กล้าต่อตา แล้วยื่นมือทั้ง ๒ ออกไปข้างหน้า
โลหิตฉีดแรงซ่านไปทั้งตัวจนแก้มอนงค์เป็นแดงเรื่อ วางมือของหล่อนลงในมือเขา พระอรรถคดี ฯ ยกขึ้น แล้วพูดว่า
“ยังไม่เคยมีใครแสดงความเมตตาต่อฉันเท่าที่คุณได้แสดงแล้วเลย มีทางใดที่ฉันจะสนองความเมตตาของคุณได้ ฉันจะพยายามเต็มกำลัง แต่คุณต้องไม่ลืมว่าใจของฉันยังไม่เป็นปกติทีเดียว ผิดบ้างพลั้งบ้างโปรดให้อภัย”
อนงค์มีน้ำตาคลอ แต่หล่อนยิ้มได้อย่างน่าดูที่สุด แล้วตอบแก่เขาว่า
“เป็นพระคุณอย่างยิ่ง อนงค์ไม่ขออะไรมากกว่าความสงสารจากคุณพระ กรุณาอย่านึกว่าอนงค์เป็นหญิงชั่วอย่างที่คนอื่นเขานึก”
เขาบีบมือหล่อนแล้วจูบซ้ำ ภายหลังจึงถามว่า
“คุณอาของคุณทราบเรื่องนี้แล้วหรือ?”
“ทราบแล้วค่ะ ท่านเต็มใจให้คุณพระได้ปกครองอนงค์ แต่ท่านติอนงค์มากที่ก๋ากั่น ติจนอนงค์ท้อใจและนึกว่าความตั้งใจดีของอนงค์นั้นให้ร้ายแก่ตัวอนงค์เสียแล้ว คุณพระคงไม่รับความภักดีของอนงค์”
หล่อนยืมคำของเขามาใช้ ด้วยความเชื่อมั่นว่าเป็นคำที่เหมาะจะ/*416ออกจากปากหล่อนมากกว่าที่จะออกจากปากเขา วิชัยถามว่า
“คุณนึกหรือว่า เมื่อฉันได้แสดงกิริยาเช่นนั้นต่อคุณในวันนั้นแล้ว ฉันจะหักหลังคุณในภายหลัง ?”
หญิงสาวเงยหน้าขึ้นโดยเร็ว จ้องดูตาเขาพลางย้อนถาม
“เท่าที่คุณพระแสดงต่อดิฉันในวันนี้ เพราะมีเรื่องนั้นเป็นเหตุบังคับหรือคะ ความรู้สึกทั้งหลายไม่เป็นข้อสำคัญอันใดเลย ?”
สีหน้าวิชัยเผือดไปเล็กน้อย รอยยิ้มบนฝีปากนั้นเจือโศกมากกว่าเจือสุข ค่อย ๆ ดึงตัวอนงค์เข้าใกล้ ยกมือหล่อนประทับกับอก พูดเสียงต่ำและเบาเกือบเท่ากระซิบ
“โปรดอย่างเพ่อถามถึงความรู้สึกให้ลึกซึ้งนัก แต่ขอให้เชื่อว่าคำพูดที่ฉันได้พูดแล้วนั้นออกจากใจจริงของฉันทุกคำ อีกอย่างหนึ่งขอให้คุณระลึกไว้ให้มั่นว่าฉันเป็นคนมีแผลในใจ กรุณารักษาแผลให้หายก่อน แล้วฉันจะเป็นทาสที่ภักดีต่อคุณอย่างที่สุด”
เสียงโครมครามราวกับพายุพัด แล้วประสิทธิ์พรวดพราดเข้ามาในห้อง หนุ่มสาวจึงผละออกจากกัน
“ฮี่ ฮี่ ฮี่ คุณพระจะ ฮี่ ฮี่ ผมหรือ ?”
วิชัยเลียริมฝีปาก ความเศร้าค่อย ๆ จางหายไปจากวงหน้า ในขณะที่เขาพูดว่า
“จนใจจริง ๆ ไม่ทราบจะตอบว่ากระไร ?”
“ฮี่ ๆ ๆ ผมถามคุณพระจะป---เป็นน้องเขยผมหรือ ?”
“อ๋อ ! แน่ละ ถ้าคุณน้องของคุณจะอนุญาต”
อนงค์ชำเลืองค้อนนิดหนึ่ง ประสิทธิ์อ้าปากหัวเราะแล้วว่า
“กรุณา ฮี่ ฮี่ เขา ฮี่ คุณพระมาตั้งร้อยปีแล้ว !”
พูดแล้วประสิทธิทิ้งตัวลงบนเก้าอี้ อนงค์กับวิชัยจึงทำตามแบบอย่าง และพระอรรถคดี ฯ พูดแก่อนงค์ว่า
/*417“ฉันตั้งใจจะมาใช้หนี้ที่ค้างอยู่อีกครึ่งหนึ่งด้วย”
“ครึ่งของครึ่งที่ค้างอยู่ซีคะ เพราะคุณพระไม่ได้พาหนูนิดมาด้วยนี่”
วิชัยหัวเราะหึ ๆ แล้วว่า
“ฉันเกรงว่าจะไม่สะดวกด้วยกันทั้ง-- ๓ ฝ่าย”
หญิงสาวนิ่วหน้านิดหนึ่งแล้วหัวเราะน้อย ๆ วิชัยพูดสืบไป
“เชิญพูดถึงเรื่องหนี้ของเราเถอะ ติดค้างกันมานาน ฉันออกจะร้อนใจเสียแล้ว เวลานี้เตรียมพร้อมที่จะตอบคำถามของคุณได้ทุกข้อ และจะตอบด้วยความเต็มใจที่สุดด้วย”
อนงค์มองเขาด้วยแววตาอันหวานซึ้ง แล้วถามขึ้นว่า
“ยังจำได้ไหมคะ วันเกิดอนงค์คุณพระเอาอะไรมาให้”
“จำได้ ลิปสติ๊กครึ่งโหล”
“ที่ให้ของเช่นนั้น มีความหมายอย่างไรหรือเปล่าคะ”
“เอ ก็หมายให้ใช้เป็นประโยชน์น่ะซี”
“แต่มีคนเข้าใจว่า เพราะคุณพระเห็นสีที่ริมฝีปากอนงค์แดงจัดเกินไปจึงซื้อลิปสติ๊กมาประชด”
“โอ พิโธ่ ! บาปกรรมแท้ ๆ ไม่ได้เจตนาเช่นนั้นเลย”
“แต่คุณพระคงเกลียดผู้หญิงที่แต้มสีตามหน้าอนงค์ทาย และยังมีใครอีกหลายคนคิดเหมือนอนงค์”
“เกลียดเป็นคำที่แรงเกินไป” พระอรรถคดี ฯ ค้านช้า ๆ “ไม่มีเหตุผลที่จะรู้สึกแรงถึงเพียงนั้น”
“ยังงั้นไม่ชอบ ? พอดีหรือยังคะ โปรดชี้แจงหน่อยเถอะค่ะ ว่าทำไมถึงไม่ชอบ จำเป็นอย่างยิ่งที่อนงค์จะต้องทราบ”
สายตาที่หล่อนมองมาสบตาวิชัยนั้น ทำให้บุรุษผู้นี้เข้าใจถึงความหมายที่แฝงอยู่โนประโยคสุดท้าย เขาจึงมองตอบหล่อนอย่างมีความหมาย/*418เช่นเดียวกัน และกล่าวว่า
“ฉันจะไม่เป็น- - -คนที่เอาแต่ใจของตัวเองจนถึงกับบังคับ--คนข้างเคียงมิให้แต่งตัวตามที่เขาชอบ”
หล่อนหัวเราะเบา ๆ แทนคำตอบ และนิ่งอยู่ในท่าเตรียมฟังต่อไป วิชัยจึงพูดขึ้นอีก
“จะให้ชี้แจง ก็ไม่ขัดข้อง แต่บางทีคุณจะเห็นว่าฉันจุกจิกเกินไป”
“อนงค์รู้จักคุณพระเสียดีพอที่จะไม่เห็นอะไรผิดจากที่เห็นอยู่เดี๋ยวนี้”
“ยังงั้นรึ ถ้าเช่นนั้นฉันจะพูดถึงความเห็นของฉันโดยละเอียดมันยาวมากอยู่นะคุณ เพราะว่าคนเราก่อนที่จะตกลงว่าจะชอบอะไรและไม่ชอบอะไรนั้นควรจะใคร่ครวญหาเหตุผลเสียก่อน ฉันไม่เห็นด้วยกับการที่ผู้หญิงใช้เครื่องวิทยาศาสตร์แต่งหน้า เพราะเป็นการขนเงินออกนอกประเทศโดยไม่ได้รับประโยชน์ตอบสักนิดอย่างเดียวกับคนไทยจะทิ้งผ้านุ่งและผ้าซิ่นไปใช้เครื่องแต่งตัวแบบฝรั่งเหมือนกัน
“อ้อ ! คุณพระคิดไปในทางเศรษฐกิจของชาติด้วย แต่ว่าเราช่วยไม่ได้นี่คะ มีอะไรบ้างที่เราใช้อยู่ทุกวันนี้ที่เราได้มาโดยไม่ส่งเงินออกนอกประเทศ”
“เกือบจะไม่มีอะไรเลย เพราะฉะนั้นส่วนที่เหลืออยู่เราจึงควรรักษาไว้อย่างกวดขัน ถ้าเราทุกคนจะยกตัวของเราตั้งแต่ท่อนขาขึ้นมาถึงเอวอุทิศให้แก่ชาติ เราจะพยุงอาชีพพลเมืองสยามไว้ได้ไม่ใช่เล็กน้อย ถ้าคุณจะได้เคยไปยังหัวเมืองต่าง ๆ และเอาใจใส่ สังเกตดูความเป็นอยู่ของพื้นเมืองเหล่านั้นบ้างสักนิดหน่อย คุณจะมองเห็นความจริงเรื่องนี้ โดยไม่ต้องฟังคำแนะนำจากใครเลย”
“เวลานี้เดี๋ยวนี้ก็มองเห็นแล้ว” เป็นคำตอบอย่างมั่นคง “แต่นี้ไปคนข้างเคียงคุณพระจะอุทิศร่างกายเพื่อส่งเสริมอาชีพแด่เพื่อนร่วมชาติ/*419ครึ่งหนึ่งเป็นอย่างน้อย แต่ว่าเรื่องการแต่งหน้านั้นมีเพียงเท่าที่คุณพระพูดแล้วเท่านั้นเองหรือคะ ?”
“ยังมีอีกคุณ ฉันคิดว่าผู้หญิงที่ะบายสีไว้ที่หน้านั้น บางคนที่ทาเป็นก็ดูสวยดี แต่ทว่าไม่งาม เพราะความสวยที่ตนแต่งเกินความจริงนั้นไม่มีค่า จะลวงตาได้ก็ชั่วขณะแรกที่ได้เห็น มิหนำซ้ำยังพาความสวยที่มีอยู่แต่เดิมราคาตกไปด้วย”
“ครึ” ประสิทธิ์ร้องขึ้นด้วยเสียงอันดัง “ฮี่ ฮี่ ฮี่ ครึ ครึเท่าคุณอา !”
“ถูกของคุณ ผมเป็นคนครึที่สุด บูชาของจริงมากกว่าของเทียมเสมอ”
อนงค์มิได้หัวเราะด้วยกับบุรุษทั้ง ๒ วางสีหน้า ขรีึมอย่างเอางานเอาการและพูดว่า
“อนงค์จะจำคำของคุณพระใส่ใจไว้สำหรับคนข้างเคียงของคุณพระในภายหน้า”
สีหน้าวิชัยแสดงความรู้สึกลึกซึ้ง ดวงตาที่มองดูหญิงสาวก็มีประกายประหลาด มองอยู่เช่นนั้นอึดใจหนึ่งจึงพูดเบา ๆ
“ไม่ควรที่จะตามใจฉันนัก ฉันเป็นคนไม่เคยถูกตามใจ ถ้าถูกเข้าแล้วน่ากลัวจะเสียคน”
อนงค์มิได้ตอบ ยิ้มให้เขาอย่างอ่อนหวานที่สุดแล้วก็หันไปทางพี่ชาย
“พี่ประสิทธิ์ไปหาน้ำชามาเลี้ยงคุณพระหน่อยได้ไหมคะ ไม่ต้องหาหรอก อนงค์สั่งให้เขาเตรียมไว้แล้วบอกให้คนใช้ยกมาเท่านั้น”
เมื่อวิชัยนำความไปแจ้งแก่มารดาว่าเขาจะแต่งงานกับอนงค์ และความนั้นแพร่ไปถึงหูพี่น้องทั้งหลายก็ยังความประหลาดใจให้เกิดแก่เขาเหล่านั้นเอกอุจนแทบจะกล่าวได้ว่า แม้ประเทศสยามจะกลายเป็นประเทศหนาวไปตลอดปี เขาเหล่านั้นก็คงไม่ประหลาดใจเท่า ช้อยประหลาดใจ/*420น้อยกว่าคนอื่น และแม้ว่าความดีใจจะมีน้ำหนักมากกว่า หล่อนก็ถึงกับตะลึงไปเหมือนกัน ชัดหัวเราะจนงอหาย แต่เมื่อใครถามถึงเหตุ เขาก็ตอบไม่ถูก หลวงศักดิ์ ฯ เกาศีรษะและอุทานว่า
“ไอ้ห่ ! นี่มันยังไงกัน ทำไมถึงสับคู่กันไปได้”
ภรรยาของเขาเป็นผู้เสริมต่อ
“ยังไง ! ใครว่าพี่ใหญ่เช่อ หมุนไปหมุนมาไปคว้าเอาลูกเศรษฐี!
นางศรีวิชัยบริรักษ์ปรารภกับบุตรชายบุตรหญิงแก่เขยแก่สะใภ้จนครบคนว่า
“พ่อใหญ่จะเอาเขาไว้อยู่หรือ ?”
ภายหลังเมื่อคำปรารภนี้มาถึงหูวิชัย เป็นเวลาที่เขาหมั้นกับอนงค์แล้วได้เดือนเศษ เขาก็ยิ้มอย่างภาคภูมิและพูดเป็นเชิงเล่นว่า
“แต่จันทรยังเอาพ่อชัดไว้อยู่ พ่อใหญ่จะแพ้จันทรหรือยังไง”
แต่ต้นเหตุที่ทำให้เขาตกลงจะแต่งงานกับอนงค์นั้น ญาติทางฝ่ายวิชัยมิได้มีใครรู้ระแคะระคายแต่สักคนเดียว
ททํ มิตตฺตานิ คนฺถติ
ผู้ให้ย่อมผูกไมตรีไว้ได้
ททํ ปิโย โหติ
ผู้ให้ย่อมเป็นที่รัก
ภชนฺติ นํ พหู
คนหมู่มากย่อมคบเขา
๑๒ /๑๐ / ๗๗