สิงหไกรภพ 1
คำนำ
นิทานคำกลอนเรื่องสิงหไกรภพนี้ นายธนิต อยู่โพธิ์ อดีตอธิบดีกรมศิลปากร อธิบายไว้ในเชิงอรรถหนังสือประวัติสุนทรภู่ พระนิพนธ์สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ว่าตอนต้นแต่งในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ประมาณ ๙ เล่มสมุดไทย และคงจะแต่งถวาย พระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าอาภรณ์ เมื่อสุนทรภู่เป็นครูถวายพระอักษร เพราะมีคำกล่าวไว้ในเรื่องรำพันพิลาปของสุนทรภู่เอง เมื่อพูดถึงเจ้าฟ้าอาภรณ์ สุนทรภู่เรียกเป็นพระนามแฝงว่าพระสิงหไกรภพ และเมื่อพิจารณาสำนวนกลอนในเรื่องสิงหไกรภพตอนต้นกับเรื่องพระอภัยมณี จะเห็นได้ว่าสำนวนโวหารการประพันธ์ของเรื่องสิงหไกรภพตอนต้น ๆ เป็นการเริ่มลองมือไว้ ซึ่งทำให้โวหารการประพันธ์ในเรื่องพระอภัยมณีเพราะพริ้งขึ้นมาก แต่ตอนหลัง ๆ บางทีจะแต่งถวาย กรมหมื่นอัปสรสุดาเทพ พระเจ้าลูกเธอในพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว เรื่องสิงหไกรภพนี้สุนทรภู่แต่งค้างไว้เพียง ๑๕ เล่มสมุดไทย
กรมศิลปากรมอบให้นายหรีด เรืองฤทธิ์ อดีตข้าราชการสำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ ตรวจสอบชำระเรื่องสิงหไกรภพจากต้นฉบับสมุดไทยทั้ง ๑๕ เล่ม ซึ่งเก็บรักษาอยู่ในหอสมุดแห่งชาติ ฉบับพิมพ์ครั้งแรกเมื่อพุทธศักราช ๒๕๐๑ ต่อมากรมศิลปากรมอบให้นางสายไหม จบกลศึก นักอักษรศาสตร์ ตรวจทานฉบับที่ชำระแล้วอีกครั้งหนึ่ง และอนุญาตให้พิมพ์เผยแพร่ในงานพระราชทานเพลิงศพ เมื่อพุทธศักราช ๒๕๑๐ อีกทั้งพิมพ์รวมเล่มในหนังสือ “รวมนิทาน สุภาษิต และบทเห่กล่อมของสุนทรภู่” เนื่องในโอกาสฉลอง ๒๐๐ ปี กวีเอก สุนทรภู่” เมื่อพุทธศักราช ๒๕๒๙ ปัจจุบันเป็นหนังสือที่หาอ่านได้ยาก กรมศิลปากรจึงเห็นสมควรพิมพ์อีกเป็นครั้งที่ ๔ จัดอยู่ในชุดนิทานคำกลอนสุนทรภู่ ซึ่งกรมศิลปากรพิมพ์เรื่องโคบุตรและจันทโครบเผยแพร่ก่อนหน้านี้แล้ว
การจัดพิมพ์ครั้งนี้มอบให้นางพันธุ์อร จงประสิทธิ์ นักอักษรศาสตร์ชำนาญการพิเศษ กลุ่มภาษาและวรรณกรรม สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ ตรวจสอบกับต้นฉบับสมุดไทย พร้อมทั้งจัดทำเชิงอรรถอธิบายศัพท์เพิ่มเติม และปรับอักขรวิธีบางแห่งเป็นปัจจุบัน เพื่อให้ความรู้และสะดวกแก่ผู้อ่าน
กรมศิลปากรหวังเป็นอย่างยิ่งว่า นิทานคำกลอนสุนทรภู่เรื่อง สิงหไกรภพ นี้ จะอำนวยประโยชน์ต่อผู้สนใจอ่านวรรณคดีกวีนิพนธ์ไทย และให้ข้อมูลความรู้อันมีคุณค่าต่อการศึกษาค้นคว้าของครู อาจารย์ และเยาวชนของชาติโดยทั่วกัน
อธิบดีกรมศิลปากร
สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์
๒๕ ธันวาคม ๒๕๕๗
คำอธิบาย
เรื่องสิงหไกรภพนี้ สุนทรภู่แต่งไว้เพียง ๑๕ เล่มสมุดไทย เป็นนิทานคำกลอนที่มีเค้าโครงเรื่องสนุกสนาน การผูกเรื่องชวนให้อ่านติดตาม ประกอบกับมีสำนวนโวหารที่จับใจผู้อ่านอยู่หลายตอน และเนื้อหาของเรื่องให้สาระอันเป็นคุณประโยชน์แก่ผู้อ่าน จึงทำให้วรรณคดีเรื่องสิงหไกรภพเป็นที่ชื่นชอบและติดตรึงใจคนไทยมาช้านาน
เรื่องย่อ
ท้าวอินณุมาศกษัตริย์เมืองโกญจา มีพระมเหสีทรงพระนามว่านางจันทร ยังไม่มีพระโอรสพระธิดา เมื่อกองตระเวนปราบโจรสลัดและนำบุตรโจรที่รอดตายมาถวาย ท้าวอินณุมาศทรงเมตตาจึงเลี้ยงไว้เป็นโอรสบุญธรรม พระราชทานชื่อว่าคงคาประลัย
ต่อมาพระนางจันทรทรงครรภ์ โหรทำนายว่าจะประสูติพระโอรสที่มีบุญญาธิการมาก แต่พระชะตาของท้าวอินณุมาศและพระมเหสีจะต้องพลัดพรากจากเมืองเพราะคนที่รักประสงค์ร้าย แล้วจะได้กลับมาปกครองบ้านเมืองดังเดิม ส่วนพระโอรสเมื่อประสูติแล้วจะมีผู้รู้ไสยศาสตร์เวทมาลักพาไป ต่อภายหลังจึงจะได้มาพบกัน ฝ่ายคงคาประลัยรู้เรื่องเกรงว่าตนเองจะหมดความสำคัญ จึงลอบซ่องสุมไพร่พลแล้วก่อการกบฏชิงบัลลังก์ ท้าวอินณุมาศและพระมเหสีเสียพระทัยจนสลบไป พระอินทร์ทราบเหตุการณ์จึงเสด็จมาอุ้มทั้งสองพระองค์ ไปวางไว้ใกล้หมู่บ้านพรานเนื้อ ณ ชายแดนเมืองโกญจา และได้อาศัยอยู่กับพรานเพิกจนกระทั่งพระนางจันทรประสูติพระโอรส หลังจากนั้นพราหมณ์จินดา ชาวเมืองมิถิลามาลักพาไป ต่อมาเสนาของท้าวอินณุมาศกู้เมืองได้สำเร็จจึงออกติดตามหากษัตริย์ของตน และเชิญเสด็จกลับไปปกครองบ้านเมืองตามเดิม
ส่วนพราหมณ์จินดาอุ้มพระกุมารเดินลัดเข้าป่า พบยักษ์พินทุมารไม่ทำร้าย แต่พาไปเลี้ยงไว้ในถํ้า ทั้งยังขอน้ำนมนางไกรสรมาให้กุมารน้อยดื่ม เมื่อเจริญวัยขึ้นมีพละกำลังมาก จึงขนานนามว่าสิงหไกรภพ ท้าวพินทุมารนั้นรักใคร่กุมารทั้งสองเสมือนบุตรและให้เรียนเวทมนตร์จนเชี่ยวชาญ ต่อมาสิงหไกรภพและพราหมณ์จินดาลองกินใบไม้ต้นสรรพยาในถํ้าซึ่งยักษ์พินทุมารสั่งห้ามไว้ เมื่อรู้สรรพคุณและวิธีแก้ยาแล้ว วันหนึ่งจึงลอบเก็บใบไม้แล้วกินใบของกิ่งหนึ่ง แปลงร่างเป็นนกแก้วบินหนีไปเมืองมิถิลา ท้าวพินทุมารตามไปจนสุดแดนของยักษ์ อ้อนวอนให้กลับไม่สำเร็จจึงเศร้าโศกจนสิ้นใจ สิงหไกรภพและพราหมณ์จินดาเผาศพยักษ์แล้วจึงกลับไปเมืองมิถิลา
ต่อมาสิงหไกรภพรู้ความจริงว่าพราหมณ์จินดาไม่ใช่พี่ชายแท้ ๆ ของตน จึงแปลงเป็นนกแก้วหนีไปตามหาบิดามารดาตามลำพัง พราหมณ์จินดารู้เรื่องก็เสียใจ รีบไปสืบหาพระบิดาพระมารดาของสิงหไกรภพที่บ้านพรานเพิก แล้วให้นายพรานพาเข้าเฝ้าท้าวอินณุมาศเพื่อทูลให้ทราบข่าวพระโอรส พร้อมทั้งอาสาติดตามหาสิงหไกรภพกลับเมืองโกญจา
ฝ่ายนกแก้วแปลงบินไปจนเข้าเขตเมืองมารัน พบนางสร้อยสุดาพระธิดาท้าวจัตุพักตร์ที่มาประพาสไพรกับพระบิดาก็หลงรัก นางสร้อยสุดาพอพระทัยนกแก้วช่างพูดจึงนำไปเลี้ยงไว้ในปราสาท สิงหไกรภพจึงได้นางเป็นพระชายา จนกระทั่งนางทรงครรภ์จึงลอบพาหนีไป ท้าวจัตุพักตร์ยกไพร่พลติดตามและรบกับสิงหไกรภพจนชิงนางสร้อยสุดาไปได้ สิงหไกรภพต่อสู้กับพลยักษ์จนเหนื่อยอ่อน พราหมณ์จินดาตามมาพบบอกให้ทราบเรื่องพระบิดาพระมารดาแล้วช่วยรบ แต่เห็นว่าพลยักษ์มีจำนวนมากจะเอาชนะได้ยาก จึงทูลให้สิงหไกรภพกลับเมืองโกญจาก่อน แล้วจึงค่อยหาวิธีให้ได้นางสร้อยสุดากลับคืนมา
สิงหไกรภพยอมเดินทางกลับถึงเมืองโกญจา ท้าวอินณุมาศทรงมอบราชสมบัติให้ครอบครอง และแต่งตั้งพราหมณ์จินดาเป็นอุปราช พร้อมทั้งจัดงานสมโภชอย่างยิ่งใหญ่ ฝ่ายนางสร้อยสุดาประสูติพระโอรส ทรงพระนามว่า รามวงศ์ แล้วค่อยคลายทุกข์ที่พลัดพรากจากพระสวามี ส่วนสิงหไกรภพเฝ้าแต่ครํ่าครวญถึงนางสร้อยสุดา พราหมณ์จินดาจึงอาสาถือสารไปขอสมาท้าวจัตุพักตร์และสู่ขอพระธิดา แต่ท้าวจัตุพักตร์ยังพยาบาทผูกแค้นจึงไม่ยอมยกให้ และประกาศให้เมืองโกญจาเตรียมทำศึกใหญ่ พราหมณ์จินดาจึงพาสิงหไกรภพไปเรียนเวทมนตร์ของพระฤๅษีที่เขาเนาวรัตน์เพื่อเตรียมสู้ศึก เมื่อท้าวจัตุพักตร์ยกมาตีเมืองจึงรบแพ้จนสิ้นชีพ สิงหไกรภพเชิญพระศพกลับเมืองมารัน เมื่อเสร็จการทำบุญและฝังพระศพแล้วจึงพานางสร้อยสุดาไปลาพระมารดากลับเมือง พระมารดาขอให้รามวงศ์อยู่ที่เมืองมารัน สิงหไกรภพจึงให้พราหมณ์จินดาอยู่ปกครองเมือง หลังจากนั้นพราหมณ์จินดาได้นางรัชฎาสูรเป็นมเหสี มีโอรสทรงพระนามว่าชัยสุริยา
ต่อมาท้าวอินณุมาศและพระนางจันทรสวรรคต สิงหไกรภพให้ส่งสารไปแจ้งข่าวที่เมืองมารันและให้รามวงศ์เดินทางไปร่วมงานถวายเพลิงพระศพ แต่วิรุณพัฒยักษ์พี่เลี้ยงวางแผนแก้แค้นรามวงศ์ ลวงให้เดินทางไปถึงเมืองกาลวาศ ท้าวเทพสูรเจ้าเมืองสั่งให้จองจำรามวงศ์แล้วยกทัพไปตีเมืองมารัน พระอินทร์ทราบเหตุการณ์ เสด็จลงมาอุ้มรามวงศ์ไปไว้ในปราสาทพระธิดาแก้วกินรี รามวงศ์จึงได้นางเป็นพระชายา แล้วนางนำเครื่องทรงและอาวุธศักดิ์สิทธิ์ประจำกายที่ท้าวเทพาสูรยึดไปมาคืนให้ เมื่อนางเทพกินราพระมารดาทราบเรื่องพระธิดา จึงสั่งให้พลยักษ์ล้อมจับรามวงศ์ รามวงศ์ฆ่าพลยักษ์ตายเป็นอันมาก แล้วพานางแก้วกินรีหนีกลับเมืองมารัน ระหว่างทางพบนางผีป่าแปลงกายมาลวงเพื่อชิงรามวงศ์ และลอบทำร้ายนางแก้วกินรีลอยนํ้าไปแต่พระฤๅษีช่วยไว้ ส่วนรามวงศ์คิดว่านางผีป่าสังหารนางแก้วกินรีแล้ว จึงบวชเป็นฤๅษีบำเพ็ญพรตในป่าเพื่ออุทิศส่วนกุศลให้
ฝ่ายท้าวเทพาสูรตีเมืองมารันไม่สำเร็จ ทั้งยังสูญเสียอาวุธศักดิ์สิทธิ์ จึงหนีกลับเมืองกาลวาศ สิงหไกรภพทราบเรื่องแล้วยกทัพไปตีเมือง ท้าวเทพาสูรรบแพ้อีกและถูกตัดแขนขาดข้างหนึ่งต่อไม่ติด สิงหไกรภพเข้าเมืองมารันและได้นางเทพกินรา ฝ่ายท้าวเทพาสูรหนีไปขอให้ท้าวประลัยกัลป์มาช่วยรบแก้แค้น แต่สิงหไกรภพสังหารท้าวประลัยกัลป์ได้และตัดแขนท้าวเทพาสูรอีกข้างหนึ่ง ท้าวเทพาสูรอับอายจึงกระโดดลงในมหาสมุทรสังหารชีวิตตนเอง
ด้านรามวงศ์เดินทางไปถึงภูเขาลูกหนึ่งอยู่ใกล้ทะเล พบนางทั้งเจ็ดอยู่ในเรือทองจึงช่วยเหลือและพาเดินทางไปด้วย จนพบยักษ์สังหารพระเทวราชโอรส เจ้าเมืองวิเรน จึงฆ่ายักษ์ตายแล้วช่วยพระเทวราชไว้ได้ จากนั้นพากันเข้าเมืองวิเรน เจ้าเมืองศรัทธาเลื่อมใสฤๅษีรามวงศ์จึงให้พระเทวราชตามเสด็จ ได้พบพระอนุโรธช่วยบอกทิศให้เดินทางไปถึงเมืองยักษ์ นางยักษ์สองตนขอติดตามรามวงศ์ไปถึงเมืองกาลเนตร รามวงศ์สามารถยกเสาหินหลักเมืองที่เอนแล้วปักให้ตั้งตรงได้ ท้าวกาลเนตรจะยกพระธิดาให้ตามที่ทรงประกาศไว้ แต่รามวงศ์ปฏิเสธเพราะเป็นผู้ทรงศีล ท้าวกาลเนตรโกรธจึงรบกับรามวงศ์และพวกศิษย์ และท้าวกาลเนตรสินชีพในที่สุด
นิทานคำกลอนเรื่องสิงหไกรภพนี้ นอกจากเนื้อเรื่องให้ความสนุกเพลิดเพลินแล้ว บทกวีนิพนธ์ยังมีคุณค่าทางวรรณศิลป์ สำนวนโวหารและลีลาการประพันธ์สร้างความประทับใจแก่ผู้อ่านอยู่หลายตอน ดังบทกลอนที่พรรณนาถึงนกในป่าตอนหนึ่งว่า
ยินสำเนียงเสียงกาโกญจาก้อง	บ้างเมียงมองเขาไม้ไพรระหง
บ้างบินพริบลิบลับจับพุ่มพง	ลางตัวลงเลียบเชิงละเลิงลาน
จับจิงจ้อจอแจจอกจิบจาบ	คุ่มตะขาบคาบแคเขาขันขาน
ทึดทือเที่ยวท่องเถื่อนในท้องธาร	แสนสงสารแซ่ซ้องโซเซซอน
นอกจากนี้เรื่องสิงหไกรภพยังแทรกด้วยสาระด้านการปกครองบ้านเมือง สังคม ประเพณี และขนบธรรมเนียมปฏิบัติ ซึ่งแสดงถึงวัฒนธรรมอันดีงามของคนไทย รวมทั้งคติธรรมและความเชื่ออันเนื่องมาจากพุทธศาสนา โดยเฉพาะในเรื่อง “กรรม” ว่าเป็นเครื่องบันดาลหรือเครื่องสร้างทุกอย่าง บุคคลทำกรรมอันใดไว้ ดีก็ตาม ชั่วก็ตาม ย่อมได้รับผลของกรรมนั้น ซึ่งสุนทรภู่ได้ถ่ายทอดความเชื่อนี้ไว้ในความคิดและพฤติกรรมของตัวละครตลอดทั้งเรื่อง เช่น
เราชาตินี้มีกรรมนั้นแสนสุด	ไม่มีบุตรสืบสร้างพระศาสนา
เมื่อถึงกรรมจำตายวายชีวี	ถึงอยู่ที่ไหนไหนก็ไม่พ้น
สงสารสุดนุชน้องเจ้าทรงครรภ์	มาจากกันกรรมสร้างแต่ปางใด
สุนทรภู่ยังสอดแทรกคติธรรมทางพระพุทธศาสนาไว้ในลักษณะข้อคิด คำสอน ดังนี้
เรื่องไตรลักษณ์
แล้วหวนห้ามความโศกให้สิ้นสุด	ด้วยคำพุทธไตรเพทเทศนา
เป็นทุกขังอนิจจังอนัตตา	อันเกิดมาเป็นบุคคลไม่พ้นตาย
สุขกันโศกเหมือนหนึ่งโรคสำหรับร่าง	รำพึงพลางหักให้พระทัยหาย
กลับคืนเข้าแท่นสุวรรณพรรณราย	ตรัสสอนสายสุดสวาทนาฏอนงค์
สัจธรรมของชีวิต
อันรูปเหมือนเรือนโรคโสโครกครบ	เครื่องอาศภสูญกลับอัปลักษณ์
ล้วนเปื่อยเน่าเก่าลงอย่าหลงนัก	ไม่พักรักรูปนี้เกลียดรังเกียจใจ
บุตรพึงปฏิบัติต่อบิดามารดา
พระชนกชนนีเป็นที่ยิ่ง	ไม่ควรทิ้งทอดพระคุณให้สูญหาย
แม้นมารดรร้อนโรคทุกข์โศกเศร้า	จะมาเฝ้าฟูมฟักอยู่รักษา
ภรรยาพึงปฏิบัติต่อสามี
จงทำชอบนอบน้อมค่อยออมอด	บำรุงรสรักใคร่อย่าให้หมอง
แม่เนื้อเย็นเป็นที่พึ่งพี่น้อง	จงตรึกตรองครององค์ให้จงดี
หนึ่งบิตุราชมาตุรงค์ของทรงฤทธิ์	อย่าควรคิดขัดข้องให้หมองศรี
จงฝากองค์วงศาสวามี	ได้เป็นที่พึ่งพาให้ถาวร
การปกครองแผ่นดิน
จงสัตย์ซื่อถือบทตามกฎหมาย	อย่าคิดร้ายทุจริตผิดวิสัย
แม้นประมาทราชทัณฑ์จะบรรลัย	ทำชอบได้เกียรติยศจะงดงาม
แม้นมีศึกฮึกสู้มาจู่จาบ	คิดปรามปราบเสียให้เตียนซึ่งเสี้ยนหนาม
ได้เย็นเกล้าชาวบูรีแลชีพราหมณ์	เจริญความสุขสง่าแก่ธานี
ทั้งยังกล่าวไว้เป็นสุภาษิต คำพังเพย ซึ่งให้แนวทางการดำเนินชีวิตอันเป็นคุณประโยชน์แก่ผู้อ่าน เช่น
เหมือนต่อเรือเหลือลํ้ากว่าลำคลอง	จึงขัดข้องค้างนํ้าต้องตำรา
เหมือนหิ่งห้อยน้อยแสงจะแข่งแข	จะมีแต่อัปภาคย์ยากหนักหนา
และ - อันน้ำน้อยแพ้ไฟดับไม่หาย	- ชลธารน้อยนักแพ้อัคคี
- อยู่ใต้ฟ้าแล้วตัวอย่ากลัวฝน	- เหมือนคงคาขึ้นคงกลับลงคลอง
- เหมือนเสียเกลือเนื้อเน่าไม่เข้ายา	- ข้าสองเจ้าบ่าวสองนาย
การชำระต้นฉบับ
การจัดพิมพ์เรื่องสิงหไกรภพครั้งนี้ ได้ตรวจสอบกับเอกสารสมุดไทยในหมวดวรรณคดี หมู่กลอนอ่าน ซึ่งเก็บรักษาไว้ที่สำนักหอสมุดแห่งชาติ จำนวน ๔ ฉบับ คือ
เอกสารเลขที่ ๔๔ สิงหไกรภพ เล่ม ๑ และเลขที่ ๔๕ สิงหไกรภพ เล่ม ๒ เนื้อความต่อเนื่องกันตั้งแต่ต้นเรื่องดำเนินไปจนถึงตอนท้าวจัตุพักตร์ยกทัพใหญ่มาตีเมืองโกญจา และสิงหไกรภพออกรับศึก
เอกสารเลขที่ ๔๖/๑ สิงหไกรภพ เล่ม ๑ และเลขที่ ๔๖/๒ สิงหไกรภพ เล่ม ๒ ทั้งสองฉบับใช้ชื่อในเล่มว่า “คงคาประไลย” เนื้อความต่อเนื่องกันตั้งแต่ต้นเรื่องดำเนินไปจนถึงตอบสิงหไกรภพได้ดื่มนํ้านมนางไกรสร เมื่อเจริญวัยมีพละกำลังมาก สามารถผลักหินปิดปากถํ้าให้พังทลายได้
อนึ่ง ในการจัดพิมพ์ได้ปรับปรุงอักขรวิธีบางส่วนให้ใกล้เคียงกับปัจจุบันเพื่อสะดวกแก่ผู้อ่าน และจัดทำคำอธิบายศัพท์เพิ่มเติมเพื่อให้ความรู้แก่ผู้อ่านด้วย
ตอนที่ ๑
ท้าวอินณุมาศเจ้าเมืองโกญจาได้โอรสบุญธรรม
๏ ข้าบาทขอประกาศประกอบเรื่อง
แต่ปางหลังยังมีบูรีเรือง	ชื่อว่าเมืองโกญจาสถาวร
นามพระองค์ซึ่งดำรงอาณาราษฎร์	อินณุมาศบพิตรอดิศร
พระนามนางเกศสุรางคนิกร	ชื่อจันทรแก้วกัลยาณี
แสนสนมหมื่นประนมประณตน้อม	ดังดาวล้อมจันทราในราศี
ทั้งเสนาพฤฒามาตย์ราชกวี	อัญชุลีเพียบพื้นพระโรงเรียง
สำราญรอบขอบคันนิคมเขต	ทั่วประเทศพิณพาทย์ไม่ขาดเสียง
สองพระองค์ทรงธรรมไม่ลำเอียง	ไร้แต่เพียงบุตราธิดาดวง ฯ
๏ ว่ายังมีโจราอยู่ห้าร้อย	เที่ยวล่องลอยในมหาชลาหลวง
เห็นพาณิชน้อยใหญ่ไล่ทะลวง	เข้าชิงช่วงรบริบเอาเงินทอง
อ้ายนายใหญ่ได้เมียของพาณิช	มาเชยชิดสมสู่เป็นคู่สอง
จนเกิดบุตรสุดแสนสวาทปอง	เนื้อดังทองนรลักษณ์วิไลทรง
แต่ลูกมีจะไปตีตำแหน่งไหน	ก็ตีได้ดุจจิตคิดประสงค์
ยิ่งโลภลาภมิได้ขามเคยทะนง	เที่ยวณรงค์กลางทะเลละเลิงมา
จนลูกนั้นชันษาได้เจ็ดขวบ	กรรมประจวบโจรังจะสังขาร์
บุญกุมารจะได้ผ่านพระพารา	ถึงกรุงแก้วโกญจาเที่ยววงเวียน
เห็นเรือแพค้าขายก็ไล่จับ	เอาสินทรัพย์หมดสิ้นแล้วตัดเศียร
ไม่เข้าอ่าวก้าวแล่นไปเกาะเกียน	เป็นศึกเสี้ยนพาราอยู่ช้านาน
ฝ่ายกองเกณฑ์ที่ตระเวนอยู่นอกอ่าว	ได้ยินข่าวลูกค้าเขาว่าขาน
ก็เร่งรัดจัดกันให้ทันการ	ล้วนชำนาญนาวาในสาคร
ลงเรือรบครบเครื่องสาตราวุธ	อุตลุดห้าร้อยลอยสลอน
แล่นสล้างมาในกลางชโลธร	จัดกันจรแยกย้ายไปหลายแคว
ปืนสำคัญสัญญาให้มาพร้อม	เข้ารุมล้อมรอบข้างไม่ห่างแห
บ้างสอดส่องชูกล้องขึ้นยืนแล	ตามกระแสคะเนทะเลวน
ออกแล่นลึกเลี่ยงลัดฉวัดเฉวียน	ตามเกาะเกียนในตำแหน่งทุกแห่งหน
ฝ่ายนายโจรที่ชำนาญการประจญ	ขึ้นนั่งบนหน้าเรือสำราญใจ
แล้วจับกล้องส่องดูที่ปากอ่าว	เห็นขาวขาวลิบลิบในนํ้าไหล
เขม้นมุ่งหมายแม่นเขาแล่นใบ	ดูไรไรเลียบนํ้ามาท่ามกลาง
ให้นายท้ายหมายเมียงค่อยเลี่ยงลัด	แล่นสกัดผ่าคลื่นมาผางผาง
ต่างขยับจับเครื่องสาตราพลาง	ยืนสล้างชี้มือออกอื้ออึง
กองตระเวนเจนแจ้งว่าโจรยับ	ทำกลอกกลับล่อไล่มิให้ถึง
เห็นจวนทันลั่นปืนสัญญาปึง	เสียงตูมตึงตังตามกันสามที
ทั้งห้าร้อยลอยล้อมอยู่พร้อมพรั่ง	คอยระวังล้อมไว้มิให้หนี
ฝ่ายโจรเห็นนาวาชาวธานี	จะหลบลี้หนีไปก็ไม่ทัน
ลมกระโชกโบกกลับมาตามคลื่น	ประจุปืนหัวท้ายคอยหมายมั่น
ชาวด่านแล่นไล่ชิดเข้าติดพัน	ละลอกปั่นปัดหน้านาวาโคลง
พอลมหวนป่วนปั่นไม่ทันกลับ	ปะทะทับตีข้างเสียงผางโผง
ใบสะบัดปัดเรือหางเสือโกง	เสากระโดงกองตระเวนกระเด็นตึง
ประจุปืนยืนยิงตามช่องกราบ	ประกายวาบวูบวางเสียงผางผึง
พวกชาวเมืองเยื้องปืนเสียงครืนตึง	เรือทะลึ่งท้ายปัดพัดดังปัง
หางเสือขาดฟาดแรงตะแคงควํ่า	ตระเวนซํ้ายิงมาทั้งหน้าหลัง
พวกโจรล่มจมจนในวนวัง	สำเภาพังพลัดพรายกระจายกัน
พวกโจราห้าร้อยขึ้นลอยนํ้า	ชาวด่านซํ้าเข่นฆ่าให้อาสัญ
มิใช่โจรโยนพวยไปช่วยกัน	ที่รับทันรอดตายไม่วายปราณ
ที่คลื่นซํ้าถูกจมูกปาก	ประมาณมากฝูงปลาเป็นอาหาร
ในลำเรือเหลืออยู่แต่กุมาร	กอดกระดานร้องไห้ในสายชล
ดิ้นกระเดือกเสือกอ่อนตามก้อนคลื่น	สะอึกสะอื้นอ้างว้างมากลางหน
เทพเจ้าเข้าด้วยช่วยชูชนม์	จึงรอดตนชีวิตไม่ปลิดวาย
ชาวด่านเห็นเอ็นดูเด็กอยู่นัก	ช่วยฉุดชักขึ้นมาได้ดังใจหมาย
จะถามไถ่ไม่แจ้งแห่งต้นปลาย	จึงเบี่ยงบ่ายสนทนาปรึกษากัน
มันเด็กนักซักไซ้ไม่ได้ข้อ	ทั้งแม่พ่อมันก็พากันอาสัญ
ไปถวายให้เห็นเป็นสำคัญ	เห็นพร้อมกันเสร็จสรรพกลับเข้าเมือง
ให้ตรวจคนพลเรือที่เหลือหาย	จึงจดหมายข้อความไปตามเรื่อง
เวลาเข้าเฝ้าพร้อมคอยจอมเมือง	ขุนนางเนืองหมอบกลาดอยู่ดาษกัน ฯ
๏ ปางพระจอมปัถพินอินณุมาศ	ครั้นสุริย์คลาดคล้อยล่องห้องสวรรค์
สำอางองค์ทรงเครื่องกกุธภัณฑ์	ฝูงกำนัลแวดล้อมอยู่พร้อมเพรียง
ออกแท่นทองผ่องสมานสำราญรื่น	ประโคมครื้นแตรสังข์ประดังเสียง
อำมาตย์หมอบรอบโถงพระโรงเรียง	ชาวด่านเมียงทูลความตามกระทรวง
ผู้สำเร็จราชการอ่านถวาย	เกิดผู้ร้ายเกเรทะเลหลวง
พลตระเวนวารินสิ้นทั้งปวง	ออกทะลวงไล่ล้างกลางคงคา
เข้ายิงแย่งแทงฟันประจัญจับ	ผู้ร้ายรับรบกันนั้นนักหนา
ตัดหางเสือเรือร้ายทลายมา	พวกโจราห้าร้อยพลอยกันตาย
เรือโจรจมล่มไม่ช้าเวลาคํ่า	สิ้นทั้งลำพวกประยูรก็สูญหาย
ได้บุตรโจรคนหนึ่งไม่ถึงตาย	เจ็ดขวบปลายสิ้นปราบมากราบทูล
พระจอมวังฟังความตามระบอบ	ตรัสว่าชอบปราบเสี้ยนแผ่นดินสูญ
จึงให้จัดเสื้อผ้ามาประมูล	บำเหน็จปูนกองตระเวนเจนณรงค์
แล้วให้หาทารกบุตรผู้ร้าย	พระทัยหมายว่าจะถามตามประสงค์
เสวกาพาเข้าเฝ้าพระองค์	ท้าวเธอทรงทอดทัศนาใน
เห็นเด็กนักนรลักษณ์วิไลโฉม	งามประโลมโสภาจะหาไหน
นวลละอองต้องลักขณาใน	จะเป็นใหญ่ยศยิ่งบุรุษชาย
ยิ่งพินิจก็ยิ่งพิศวาสหวัง	ด้วยกำลังมานิยมอารมณ์หมาย
เป็นบุญเหลือเรือล่มไม่จมตาย	ลูกผู้ชายกูจะเลี้ยงไว้เวียงไชย
ตรัสให้เปลื้องเครื่องจำที่ทำโทษ	เอื้อนพระโอษฐ์ตรัสหาเรียกมาใกล้
แล้วท้าวตรัสปรึกษาเสนาใน	เด็กนี้ได้ลักขณาปรีชาชาญ
มิควรเราเอาโทษด้วยเด็กนัก	ไม่รู้จักเดียงสาน่าสงสาร
เราจะช่วยรักษาพยาบาล	เลี้ยงกุมารเป็นบุตรบุญธรรมไป ฯ
๏ ฝ่ายชีพราหมณ์โหราเสนานั่ง	พร้อมสะพรั่งในพระโรงจำรัสไข
ได้ฟังตรัสทูลทัดพระองค์ไป	ไม่ต้องในธรรมดาทั้งสากล
อันน้ำเนื้อเชื้อโจรประทุษจริต	ทมิฬจิตไม่รู้จักในมรรคผล
อุเบกษาทารุณในคุณคน	ทรชนเช่นชาติพยัคฆา
พระฟังคำทูลทัดจึงตรัสตอบ	ว่าก็ชอบอยู่มิใช่จะริษยา
เราการุญด้วยเป็นบุญกุมารา	ลักขณามิใช่โจรใจฉกรรจ์
อันพงศ์เผ่าเหล่าร้ายวายชีวิต	นี่เด็กนิดหนึ่งเท่านี้ไม่อาสัญ
แม้นโจรเลี้ยงก็จะเกี่ยงข้างโจรพลัน	นี่มิทันปะปนด้วยคนพาล
เหมือนคำพระเทศนาท่านว่าชาด	ใครคบปราชญ์ก็เป็นปราชญ์ในสัณฐาน
ใครคบพาลก็จริตติดเป็นพาล	เหมือนนิทานช้างทรงกระษัตรา
โจรไพรมาอาศัยในโรงช้าง	พูดแต่ข้างหุนหันจะฟันฆ่า
จนช้างพลายร้ายตามอ้ายโจรา	ให้เสนาขับโจรเสียทันที
ให้ชีพราหมณ์รามราชมาอยู่ชิด	กระทำกิจสวดศีลพระชินสีห์
พญาช้างได้สดับก็กลับดี	พระบาลีตรงตัวจะกลัวไย
พลางประโลมลูบหลังกุมารน้อย	ประคองค่อยอุ้มชิดพิสมัย
พระเยื้องย่างเข้าในปรางค์ปราสาทไชย	จึงปราศรัยองค์อัครชายา
เราชาตินี้มีกรรมนั้นแสนสุด	ไม่มีบุตรสืบสร้างพระศาสนา
จงอุปถัมภ์บำรุงกุมารา	ลูกกำพร้าพ่อแม่มันวอดวาย
มเหสีอัญชลีบรมนาถ	แสนสวาทเชยชมด้วยสมหมาย
ให้สรงน้ำชำระละอองอาย	ชโลมกายด้วยสุคนธ์อันปนทอง
เครื่องกระษัตริย์จัดแจงแต่งประดับ	ล้วนสลับด้วยมณีไม่มีสอง
จัดนางนมพระพี่เลี้ยงเคียงประคอง	อยู่ในห้องพระปรัศว์ริมปรางค์ปรา
ทั้งเย็นเช้าขึ้นเฝ้าบรมบาท	ท้าวสวาทดุจองค์โอรสา
เวลาเที่ยงพี่เลี้ยงให้ไสยา	ก็เห่ช้าให้บรรทมในอู่ทอง
ไม่เคืองแค้นแสนสุขเกษมศานต์	จนกุมารชันษาได้สิบสอง
กำแหงห้าวเช้าเย็นเล่นคะนอง	ตามออกท้องพระโรงรัตน์ชัชวาล
กรุงกระษัตริย์สั่งให้จัดลูกเด็กเด็ก	มหาดเล็กลูกพระยาล้วนกล้าหาญ
ออกขี่ช้างขี่ม้าหน้าพระลาน	ท้าวประทานนามกรกุมารา
ด้วยเดิมได้มาในสายสมุทร	เลี้ยงเป็นบุตรบุญธรรมเสน่หา
เจ้าองอาจตามชาติกระษัตรา	ชื่อคงคาประลัยเหมือนใจจง
ให้แยกวังตั้งแต่งเป็นอุปราช	โดยพระบาทรักใคร่นั้นใหลหลง
พระกุมารหาญฮึกนึกทะนง	ไปตามพงศ์เพศพ่อทรชน
กลางคืนแกล้งแปลงปลอมเป็นพวกไพร่	เที่ยวลอบไล่ชกตีทุกแห่งหน
ทั้งข้าไทให้สนุกไปทุกคน	ประจวบจนชันษาสิบห้าปี ฯ
ตอนที่ ๒
คงคาประลัยขบถ
๏ จะกล่าวถึงเทพบุตรจะจุติ	จึงดำริหมายมุ่งทุกกรุงศรี
แจ้งว่าเมืองโกญจาในธานี	นางเทวีเอกอัครชายา
ตั้งพระทัยจะใคร่มีโอรสราช	แสนสวาทเทวัญก็หรรษา
อันตรธานจากวิมานดุสิดา	ดวงวิญญาณ์ถึงครรภ์นางจันทร
นุชนาฏหวาดทรงสุบินนิมิต	ว่าอาทิตย์ตกลงตรงบรรจถรณ์
นางกลืนไว้ในอุราให้อาวรณ์	วิชาธรหนึ่งเหาะระเห็จมา
เข้าแหวะทรวงชิงดวงพระสุริย์ศรี	ระเห็จหนีไปในห้องพระเวหา
สว่างแสงแจ่มแจ้งทั้งโลกา	นางผวาหวาดฟื้นตื่นบรรทม
พออุทัยไตรตรัสจรัสส่อง	สนั่นฆ้องยํ่ารุ่งเรียกสนม
สำอางองค์สรงพระพักตร์แล้วบังคม	ทูลบรมจอมนรินท์ปิ่นประชา
โดยสุบินไปจนสิ้นนิมิตฝัน	พระรับขวัญเยาวมิตรขนิษฐา
เจ้าจะทรงครรภ์แล้วนะแก้วตา	สั่งให้หาโหรเฒ่าเข้ามาพลัน
พระแถลงแจ้งเรื่องสุบินนิมิต	ตาโหรคิดทูลตามเนื้อความฝัน
ก็รู้ว่ากาลปักษ์ประจักษ์วัน	พุธกับจันทร์สู่ศุกร์อังคารตาม
ชะตาพ้องสองกระษัตริย์ประหัสสะ	สุรินทะทับแทรกเป็นเสี้ยนหนาม
ประจักษ์จิตคิดคูณแล้วทูลความ	ต้องในยามสังหรณ์สุราลัย
แม้นโฉมยงทรงครรภ์พระโอรส	จะยิ่งยศเพียงพื้นแผ่นดินไหว
พระเคราะห์ต้องสององค์พระทรงชัย	ราหูให้โทษถอยพระเดชา
จะพลัดพรากจากเศวตฉัตรแก้ว	แต่คลาดแคล้วราชภัยไม่สังขาร์
ด้วยนิมิตนั้นมาติดดวงชะตา	หนึ่งลูกยาเมื่อจะคลอดออกจากครรภ์
จะมีผู้รู้ไสยศาสตร์เวท	มาพรากไปจากประเทศเหมือนความฝัน
ต่อนานไปจึงจะได้มาพบกัน	คืนถวัลยราชเรืองปรีชาชาญ
อีกสามเดือนเหมือนข้าโหราคาด	อรินทร์ราชคบรักจะหักหาญ
ถ้าแม้นผิดคำข้าโหราจารย์	จงประหารเสียให้กายข้าวายวาง ฯ
๏ พระพึงคาดหวาดหวั่นหทัยหวาม	กระทู้ถามโหรเฒ่าด้วยหมองหมาง
จะผ่อนปรนบนบานให้เบาบาง	ให้สิ้นทางคิดอ่านประการใด
ขอรับเรือนชันษาชะตาตก	พยุงยกก็มิอาจจะหวาดไหว
พระฟังพราหมณ์ความแสนสลดใจ	ไฉนใครหนอจะมีมาบีฑา
แล้วหวนห้ามความโศกให้สิ้นสุด	ด้วยคำพุทธไตรเพทเทศนา
เป็นทุกขังอนิจจังอนัตตา	อันเกิดมาเป็นบุคคลไม่พ้นตาย
สุขกับโศกเหมือนหนึ่งโรคสำหรับร่าง	รำพึงพลางหักไห้พระทัยหาย
พระคืนเข้าแท่นสุวรรณพรรณราย	ตรัสสอนสายสุดสวาทนาฏอนงค์
สงวนครรภ์ขวัญเนตรเถิดน้องรัก	โหรเขาทักทุกข์แทบจะผุยผง
เรายึดยุดพุทธคุณให้มั่นคง	เป็นทางตรงตราบสิ้นชีวาลา
สงสารสองสุรชาติราชหงส์	สมมติวงศ์เทวัญอสัญหยา
นับแต่วันหวั่นเวทนามา	ในมหาปรางค์รัตน์ชัชวาล ฯ
๏ ฝ่ายคงคาประลัยใจฉกาจ	หินชาติเชื้อโจรกำแหงหาญ
นึกทะนงตามพงศ์สันดาลพาล	แต่ทราบสารแสนรัดทดสลดใจ
พระชนนีมีครรภ์โอรสราช	โหรเขาคาดว่าจะยิ่งยศมไห
อันตัวเราเล่าจะอยู่ในกรุงไกร	แล้วมิใช่ลูกเกิดอุทรเธอ
อันลูกตัวชั่วช้าไม่หาญหัก	ไหนจะรักลูกเลี้ยงเคียงเสนอ
ลูกของเขาเขาก็ตั้งจะบำเรอ	เราจะเก้ออยู่เปล่าเปล่าไม่เข้าการ
หนึ่งเสนาข้าเขาเห็นเราพลั้ง	เขาจะชังเรานักจะหักหาญ
ล้าไว้ช้าน่าที่จะอัประมาณ	จะคิดผลาญเสียแต่ต้นกลอย่างนี้
พระพาราในชะตาก็ตกอับ	จะโจมจับจอมเจ้าบูรีศรี
ทำลายล้างเสียให้วางวายชีวี	ด้วยเดิมทีฆ่าพ่อกูวายชนม์
จะแก้แค้นแทนคุณพระบิตุเรศ	ให้เรืองเดชลือแจ้งทุกแห่งหน
แล้วโลมเล้าเอาใจพวกไพร่พล	ชุมนุมคนสงครามตามกระทรวง
เข้าเกลี้ยกล่อมพร้อมไพรได้หลายหมี่น	พอเที่ยงคืนออกประดังใกล้วังหลวง
ก็ครึกครื้นตื่นเหลิงพลอยทะลวง	ไพร่ทั้งปวงโห่ลั่นสนั่นดัง
วางปืนหลักลากล้อตลบแล่น	เสียแปร๋แปร้นช้างม้าทั้งหน้าหลัง
ข้างฝ่ายพวกจัตุสดมภ์กรมวัง	ไม่พร้อมพรั่งวิ่งพลัดกระจัดกัน ฯ
๏ สงสารเจ้าธรณินทร์อินณุมาศ	กับนงนาฏมเหสีพวกสาวสรรค์
เสียงครึกครื้นตื่นวิ่งออกพัลวัน	ฝูงกำนัลนางนักสนมใน
ร้องช่วยด้วยพระทูลกระหม่อมแก้ว	ทั้งตึกแถวเรือนจันทน์เสียงหวั่นไหว
ออกกราดกรีดหวีดวิ่งวุ่นวายไป	ลางนางไขกำปั่นลั่นกุญแจ
บ้างคลำผ้าคว้าปีบไปหยิบหมอน	ที่ยังนอนผุดลุกขึ้นวิ่งแร่
สะดุดกระโถนเชี่ยนขันไม่ทันแล	ออกเซ็งแซ่สุรเสียงด้วยโศกา
ท้าวอินณุมาศนางนาฏมเหสี	แสนสุรางคนารีทั้งซ้ายขวา
ออกพระโรงโองการเรียกเสนา	ขึ้นพลับพลาจักรวรรดิ์ในบัดใจ
เห็นกองทัพสับสนพลรบ	ถือเพลิงคบหอกดาบปลาบไสว
รอบกำแพงแสงเพลิงสว่างไป	คงคาประลัยยืนช้างอยู่กลางพล
โหรเฒ่าทักทายเสียดายเดช	นํ้าพระเนตรหยดย้อยดังฝอยฝน
เสียดายศักดิ์หลงรักทรชน	จลาจลโจรใจกระลำพร
จะรบรับสับประยุทธ์ก็สุดฤทธิ์	สลดจิตเธอทอดฤทัยถอน
ทั้งเสนาข้าเฝ้าเหล่านิกร	ต่างก็ข้อนทรวงโศกโศกาลัย
จอมกระษัตริย์โทมนัสมานะนึก	เห็นข้าศึกจะเข้าพังกำแพงได้
เสด็จยืนอยู่หน้าพลับพลาไชย	เรียกคงคาประลัยด้วยโองการ
โอ้พ่อดวงนัยนาบิดาเอ๋ย	ไม่ควรเลยลูกรักจะหักหาญ
พ่อพรํ่าเลี้ยงรักษาพยาบาล	เจ้าเปรียบปานเหมือนชีวิตของบิดา
หรือแค้นพ่อข้อไรนะลูกเอ๋ย	ไม่บอกเลยให้รู้ซึ่งโทษา
เจ้าจะฆ่าพ่อแล้วหรือแก้วตา	หรือปรารถนาสิ่งใดในธานี
จงบอกพ่อขอเถิดไม่ขัดขวาง	เมื่อวายวางขวัญเข้าช่วยเผาผี
พระลูกแก้วแววตาอย่าราวี	ให้เสนีราษฎรได้ร้อนรน
กุมารคงคาประลัยใจกำแหง	ถอดพระแสงยืนช้างกลางพหล
แกล้งหัวเราะเยาะเย้ยย้อนยุบล	นี่สุดจนหรือจึงเล่นข้างเจรจา
เป็นเจ้านายช่างไม่อายอำมาตย์มั่ง	เอาความหลังขึ้นลำเลิกเลี้ยงรักษา
ก็ใครใช้ให้เลี้ยงจงบอกมา	หรือว่าข้าจ้างวานประการใด
ตระกูลเรามิใช่เหล่าระยำยาก	สมบัติมากเสียกว่านี้เป็นไหนไหน
ท่านจัณฑาลผลาญพ่อเราบรรลัย	ไม่สาใจกลับประจานว่าโจรจร
ใครเกิดมาถ้าเขาฆ่าถึงพ่อแม่	ก็เป็นแต่ข้อเจ็บจิตดังพิษศร
เขาทำบ้างสิมีหน้ามาว่าวอน	ใครก่อก่อนจึงได้เกิดจลาจล ฯ
๏ โอ้ดวงจิตคิดแค้นว่าฆ่าพ่อ	เนื้อความข้อนี้ก็แจ้งทุกแห่งหน
พ่อเจ้ารบอัปราในสาชล	แต่เจ้าคนเดียวมาถึงธานี
ก็เพราะพ่อชลอประโลมเลี้ยง	ในวังเวียงลูกรักเป็นศักดิ์ศรี
เจ้าจึงได้โยธามาราวี	พระคุณมีเจ้าจงคิดถึงบิดา
สิบสองพระคลังวังเวียงเศวตฉัตร	แสนสมบัติสุดสวาทจะปรารถนา
ก็ตามใจเถิดพ่อให้ทั้งพารา	อย่าฟันฆ่าผู้คนให้ล้มตาย
ขอฝากฝูงไพร่ฟ้าอาณาราษฎร์	กำนัลนาฏนักสนมสิ้นทั้งหลาย
แต่แม่พ่อขอบรรพชากาย	กว่าจะวายชีวานิคาลัย ฯ
๏ โจรทมิฬยินคำพระรํ่าปลอบ	จึงโต้ตอบเยาะเย้ยเฉลยไข
มเหสีมีครรภ์ไม่ทันไร	จะบวชได้หรือไม่ผิดในกิจกรม
ว่าเลี้ยงไว้ดอกจึงได้โยธาหาญ	ช่างว่าขานมิได้อายเท่าปลายผม
ช่างโง่เง่านี้เป็นท้าวพระยางม	พูดไม่สมแล้วมาเชื่อแต่คุณมี
ชื่อว่าเนื้อก็เป็นเหยื่อพยัคฆราช	ใครฉลาดก็จะเลิศประเสริฐศรี
อันฝูงนางแสนสุรางคนารี	ที่ดีดีไม่พักฝากให้ยากใจ ฯ
๏ ฝ่ายสนมกรมนางที่นั่งแน่น	ให้แสนแค้นเพียงเลือดนัยน์ตาไหล
ต่างลุกขึ้นยืนหน้าพลับพลาไชย	แล้วร้องไห้รํ่าว่าด่าประจาน
อ้ายลูกโจรตีเรือเชื้อสลัด	อวดสมบัติช่างไม่อายกับเดียรฉาน
นํ้าปลาร้านํ้าเกลือท่านเจือจาน	มึงกล้าหาญขึ้นเพราะใครมึงไม่อาย
ช่างไม่คิดถึงพระคุณทูลกระหม่อม	ช่วยชุบย้อมเลี้ยงไว้ให้สืบสาย
เขาจับมาผ้านุ่งไม่ติดกาย	เป็นเจ้านายเพราะใครอ้ายเนรคุณ ฯ
๏ โจรทมิฬยินคำนางสาวใช้	ยิ่งแค้นใจกัดฟันอยู่หันหุน
อุเหม่หญิงแพศยาอีทารุณ	จะเป็นจุณลงทั้งเขตนิเวศน์วัง
จึงขับไพร่ไสช้างเข้าเสียดเสย	สองงาเงยงวงฟาดอยู่ผึงผัง
ระดมปืนครื้นครั่นสนั่นดัง	พลับพลาพังจักรวรรดิในบัดใจ
ท้าวอินณุมาศนางนาฏมเหสี	ฝูงนารีห้ามแหนแน่นไสว
พระสั่งฝูงกัลยาเสนาใน	อย่าอาลัยเราเลยทุกตัวคน
เปิดทวารด้านไหนยังออกได้	ตามจะไปซ่อนแฝงทุกแห่งหน
แล้วท้าวจูงมเหสีนิรมล	ขึ้นไพชยนต์แท่นรัตน์ชัชวาล ฯ
๏ สองกระษัตริย์ซบโศกกันแสงสะอื้น	แล้วแข็งขืนตั้งสัตย์อธิษฐาน
ขอเทวัญทั้งอนันตจักรวาล	เป็นประธานทั้งอมรินทรา
ซึ่งสัจจังที่ตั้งเมตตาจิต	มิได้คิดแสร้งเสกอุเบกขา
ด้วยเลี้ยงคงคาประลัยจนใหญ่มา	ทั้งเวลากินนอนไม่ร้อนรน
มันกลับขวิดคิดร้ายทำลายล้าง	ข้าผู้สร้างสืบสายฝ่ายกุศล
เสียชีวิตก็เพราะคิดเมตตาคน	ทั้งสากลจงเห็นเป็นพยาน
แล้วอ่อนองค์ลงเรียงศิโรเพศ	นํ้าพระเนตรไหลลงน่าสงสาร
สะอื้นอัดกลัดกลุ้มฤดีดาล	สองภูบาลนิ่งซบสลบไป
พอร้อนถึงดาวดึงส์แดนดุสิต	แท่นสถิตเทวราชก็หวาดไหว
จึงเยี่ยมบัญชรชั้นวิมานไชย	เห็นสองไทจอมกรุงแก้วโกญจา
เธอเลี้ยงลูกโจรร้ายจะวายชีพ	พระอินทร์รีบจากดาวดึงสา
ถึงแท่นทองอุ้มสองกระษัตรา	ระเห็จมาห้องหิมวันต์พลัน
จึงวางที่ไทรทองรโหฐาน	ริมชายบ้านพรานเนื้อในไพรสัณฑ์
ไกลกรุงแก้วโกญจาสิบห้าวัน	ขึ้นสู่ชั้นอัมพรเหมือนก่อนปาง ฯ
๏ จะกล่าวกลับจับโจรใจกำแหง	พังกำแพงเข้าได้เมื่อสางสาง
ฝ่ายข้าเฝ้าสาวสรรค์กำนัลนาง	หนีออกทางทักษิณทวารา
ก็พลัดพรายรายอยู่กับพวกพ้อง	เที่ยวซุ่มซ่องตามญาติวงศา
ที่ในวังยังแต่แก่ชรา	กับบรรดาเตี้ยค่อมคนพิการ
พอรุ่งแจ้งแสงพระสุริยง	กุมารคงคาประลัยอันใจหาญ
ขึ้นสู่ท้องพระโรงรัตน์ชัชวาล	ไม่พบพานสองกระษัตริย์ขัตติยา
ทั้งสาวสรรค์พระกำนัลสนมแน่น	ยังเคืองคิดคั่งแค้นให้ค้นหา
ทุกตึกรามตามตำแหน่งนางกัลยา	เห็นแต่หน้าค่อมเค้าเจ้าขรัวนาย
ไม่พบท้าวสาวสนมแต่สักนิด	ให้ตามติดก็ไม่ได้ดังใจหมาย
จึงจัดแจงแต่งตั้งพวกเพื่อนตาย	เป็นเจ้านายท้าวพระยาเสนาใน
ออกที่นั่งมังคลาภิเษกสูง	พร้อมด้วยฝูงมนตรีกราบไสว
แสนสำราญผ่านเศวตฉัตรไชย	ในกรุงไกรโกญจาสถาวร ฯ
๏ จะกลับกล่าวสองท้าวที่กลางเถื่อน	ครั้นดาวเดือนเลื่อนลับเหลี่ยมสิงขร
พระสุริเยนทร์เผ่นเยี่ยมยุคนธร	ทิชากรเพรียกพร้องในไพรวัน
เสียงลิงค่างบ่างชะนีวิเวกโหวย	ระโอดโอยรับแสงพระสุริย์ฉัน
ท้าวฟื้นองค์เห็นแต่ดงแดนอรัญ	สิงขรคั่นโขดเขตภูเขาเคียง
เป็นรอยรอบขอบรุกขเรียงเรียบ	เย็นยะเยียบจักระจั่นสนั่นเสียง
ไม่เห็นทั้งวังเขตนิเวศน์เวียง	พิศเพียงป่ารังวังเวงใจ
พระตรองตรึกปรึกษามเหสี	เมื่อราตรีอยู่ยังแท่นจรัสไข
สว่างวันเป็นอรัญราวไพร	ประหลาดใจจริงเจียวเจ้าจันทร
หรือคงคาประลัยมันไม่ฆ่า	ให้ลอบพาเรามาทิ้งที่สิงขร
นางฟังสารสามีชุลีกร	ซึ่งภูธรท้าวคิดเห็นผิดครัน
เมื่อทรงฤทธิ์พิษฐานกับข้าน้อย	ก็เคลิมผล็อยนิทราดังอาสัญ
เห็นแท้เที่ยงที่เราเลี้ยงบำรุงมัน	จึงเทวัญพามาอยู่ป่าดง
โอ้ธานีป่านนี้จะได้วุ่น	จะเคืองขุ่นฆ่าฟันกันผุยผง
ทั้งเวียงวังก็จะพังทำลายลง	พระนางทรงโศกาด้วยอาลัย
บดินทร์สูรแสนพูนเทวษรํ่า	โอ้กองกรรมก่อนสร้างแต่ปางไหน
เมตตาสัตว์จนต้องพลัดจากเวียงไชย	สงสารไพร่ราษฎรจะร้อนรน
นางพญาว่าโอ้นางสาวสรรค์	จะนับวันร้างโรยให้โหยหน
นฤบาลว่าสงสารพวกสามนต์	จะจำจนอภิวาทอ้ายชาติพาล
มเหสีว่าทีนี้นางเถ้าแก่	จะเซ็งแซ่โศกาน่าสงสาร
พระทรงเดชว่าสังเวชโหราจารย์	มันจะพาลเอาผิดเป็นนิจไป
นางพญาว่าสนมกำนัลนาฏ	ทุกปรางค์มาศเรือนทองจะหมองไหม้
นฤบาลว่าสงสารเสนาใน	มันจะให้จองจำระกำกาย ฯ
๏ สองพระองค์ทรงโศกกันแสงศัลย์	จนตะวันส่องกล้าเวลาสาย
นึกมานะพระมหาปรีชาชาย	ตรัสภิปรายปลอบอัครชายา
แม่โฉมยงทรงครรภ์จงกลั้นโศก	จะพลอยโรคร้อนถึงโอรสา
เหมือนโหรทายจริงแล้วนะแก้วตา	เราก้มหน้าซอกซอนสัญจรไป
เมื่อพบพานบ้านเมืองที่ไหนมั่ง	พอประทังกายาหยุดอาศัย
แล้วจัดแจงแปลงเปลื้องเครื่องอำไพ	ทำเป็นไพร่ผ้านุ่งพะรุงพะรัง
พระหักได้ไม้เท้าเหมือนง่ามถ่อ	นางหอบห่อเครื่องต้นมาตามหลัง
เสด็จเดินเนินแนวแถวไม้บัง	เป็นดงรังร่มรื่นให้ชื่นองค์
ยินสำเนียงเสียงกาโกญจาก้อง	บ้างเมียงมองเขาไม้ไพรระหง
บ้างบินพริบลิบลับจับพุ่มพง	ลางตัวลงเลียบเชิงละเลิงลาน
จับจิงจ้อจอแจจอกจิบจาบ	คุ่มตะขาบคับแคเขาขันขาน
ทึดทือเที่ยวท่องเถื่อนในท้องธาร	แสนสงสารแซ่ซ้องโซเซซอน
กันเกราโกร๋นโกรนกรอบตะกรุมจับ	แทรกสลับซับแซ้งแซวสลอน
นางนวลนอนแนบนางนวลนอน	พระยื่นกรชี้ให้โฉมฉายชม
ทัศนาป่าสนุกทุกข์สนัด	จิตกระหวัดถึงสุรางค์นางสนม
แล้วกลืนกลั้นดั้นเดินเนินพนม	เห็นนิคมเขตบ้านพวกพรานไพร ฯ
๏ กรุงกระษัตริย์ตรัสบอกมเหสี	โน่นบ้านมีหลังคาเรียงเคียงไสว
ถามบุญลือหรือเราจะเข้าไป	ได้ถามไถ่พูดจาดูท่าทาง
เขตเมืองเราหรือของเขานครอื่น	เมื่อเราตื่นขึ้นก็เห็นแต่ป่ากว้าง
เขาถามเราบอกเขาว่าหลงทาง	แล้วนำนางเข้าบ้านนายพรานพลัน
พอพรานป่าล่าเนื้อเข้ามาถึง	เสียงอื้ออึงปลํ้าเถือเนื้อสมัน
เจ้าของเชือดชิ้นแล่งออกแบ่งปัน	ร้องเรียกกันเหวยหวาตามป่าดง
พอผันแปรแลเห็นทั้งสองท้าว	พวกหนุ่มสาวแหงนเบิ่งละเลิงหลง
ดูขาวผ่องเป็นละอองระโอดองค์	ทั้งทรวดทรงเล็บก้านก็ยาวยาว
ที่เด็กเด็กมันคะนองก็ร้องแซ่	อีพ่อแม่เอ๋ยมาดูอ้ายคนขาว
มันนุ่งผ้าตาลายคล้ายแมวคราว	บ้างถามท้าวว่ามีงไปข้างไหนมา
พระฟังพวกพรานไพรปราศรัยถาม	มันหยาบหยามมิได้ถือซึ่งโทษา
จึงว่าเราชาวเมืองมิถิลา	แต่ออกมามีเมียอยู่บ้านไพร
จนนางนี้มีครรภ์ขึ้นอ่อนอ่อน	จะคืนไปนครก็หลงใหล
นี่บ้านเจ้าเขาเรียกบ้านอะไร	ทางจะไปกี่วันจงบรรยาย
พวกพรานไพรได้สดับคดีเล่า	อุแม่เจ้ามันช่างมาน่าใจหาย
เป็นบุญเหลือนี่ว่าเสือมิกัดตาย	เป็นผู้ชายพร้ามีดไม่ติดมือ
อันทางเมืองมิถิลากว่าจะถึง	สามเดือนครึ่งมันน้อยไปแล้วหรือ
กูก็ไม่เห็นเมืองเขาเลื่องลือ	บ้านนี้ชื่อทันไรอยู่ปลายแดน
เป็นส่วยส่งเชือกหนังกับมังสา	ในกรุงแก้วโกญจาปีละแสน
เอ็งจะไปกูให้ปรารภแทน	ดูอ้อนแอ้นเสือพบมันขบตาย
อยู่กับกูเถิดสูอย่ากลัวเสือ	เที่ยวยิงเนื้อยิงช้างมาย่างขาย
อยู่บ้านเมืองเคืองใจไม่สบาย	อ้ายมุลนายเบียดเบียนทั้งตาปี
อันที่ทางกว้างขวางเป็นไหนไหน	เอ็งอยู่ได้ผัวเมียเกษมศรี
ทั้งที่นอนหมอนใหม่ล้วนดีดี	เอ็งกับอีนางเมียนั้นชื่อไร ฯ
๏ พระบอกพรานไถ่ถามตามถวิล	เราชื่ออินกับนางจันตามนิสัย
ท่านอารีดีจริงเราขอบใจ	จะอาศัยอยู่ด้วยช่วยป้องกัน
อ้ายเพิกรับว่าอย่ากลัวแล้วหัวร่อ	ชาวเมืองหนอชื่อเสียงมันคมสัน
กูชื่อเพิกผัวอีแตแม่อ้ายตัน	อยู่ด้วยกันช่วยย่างเนื้อเหลือสบาย
แล้วพรานไพรให้ขึ้นบนเคหา	หลนปลาร้าเนื้อย่างกับยอดหวาย
กระด้งปูใบตองเอาของราย	เสือกกระบายคดข้าวให้ท้าวไท
สงสารสองกระษัตรานิจจาเอ๋ย	จำเสวยโภชนาน้ำตาไหล
ผัวกระบายเมียกระบายตามพรานไพร	แข็งพระทัยเปิบข้าวเมื่อคราวจน
ส่วนพรานเห็นสองราน้ำตาไหล	ให้สงสัยซักถามตามฉงน
เอ็งเป็นไรร้องไห้ทั้งสองคน	นิรมลแจ้งการพวกพรานไพร
พระไม่เคยจะเสวยพริกเทศเผ็ด	เคี้ยวเข้าเม็ดหนึ่งก็น้ำพระเนตรไหล
อ้ายพรานป่าว่าแม่เจ้าอีชาวไพร	ยังกระไรบ้านกูอยู่ไม่เคย
เมื่อนํ้าตาว่านํ้าพระเนตรเล่า	แต่กินเข้ากับปลาว่าเสวย
นางก้มพักตร์นิ่งไปมิได้เงย	แล้วก็เลยอิ่มโอชโภชนา
พระสุริยงลงลับเหลี่ยมสิงขร	พรานเข้านอนผัวเมียในเคหา
ทั้งสององค์พงศ์กระษัตริย์ขัตติยา	เข้านิทราที่ระเบียงลำบากองค์
นางกระษัตริย์ปัดปูพระภูษิต	พอปกปิดหนังควายระคายผง
พระชลนัยน์ไหลหลั่งละลุมลง	พระสอนองค์อรทัยมิให้ดัง
เรายากแล้วแก้วตาของพี่เอ๋ย	สรงเสวยแม่อย่าเรียกเหมือนหนหลัง
มันด่าว่ายอดหญิงด้วยชิงชัง	พูดระวังเจียวหนาเจ้าลำเพาพาล
นางรับคำนํ้าพระเนตรลงพรากพราก	โอ้ความยากท้าวพระยาน่าสงสาร
ครั้นอุทัยไตรตรัสชัชวาล	อ้ายเพิกพรานจะเข้าป่าหาหมากพลู
ตะโกนเรียกธิบดินทร์อออินเอ๋ย	มึงไม่เคยไปป่าหรือหวาสู
มึงแบกหอกเล่มใหญ่ไปกับกู	ออจันอยู่กับอีแตแม่อ้ายตัน
พระจำรับหอกใหญ่ขึ้นไล่บ่า	อ้ายเพิกแบกปืนพากับผายผัน
พระเดินพลางทางพิษฐานพลัน	ไปในวันนี้อย่าพบสัตว์สิ่งใด
ด้วยกุศลกรุงกระษัตริย์อธิษฐาน	อ้ายเพิกพรานพาเดินเนินไศล
ไม่พบสัตว์จัตุบาทประหลาดใจ	เที่ยวอ้อมไปรอบป่าจนสายัณห์
ส่วนเมียพรานอยู่บ้านกับโฉมฉาย	ตะวันบ่ายสอนสั่งนางสาวสวรรค์
เอ็งตักนํ้าตำข้าวไว้ท่ามัน	กูจะฟันฟืนพลางไว้ย่างทราย
กับลูกเล็กเด็กป่าถือพร้าขวาน	น่าสงสารทรามวัยพระทัยหาย
ภูษาทรงโจงกระหวัดรัดพระกาย	ฉวยกระบายโกยข้าวลงใส่ครก
ไม่เคยตำก็ถลำถลากพลาด	ออกพรูพราดเรี่ยรายกระจายหก
ไม่ทันแตกเอาขึ้นหัตถ์ฝัดกระทก	แล้วใส่ครกกลับตำนั้นรํ่าไป ฯ
๏ ฝ่ายเมียพรานหาฟืนคืนเข้าบ้าน	เห็นนงคราญหอบเหลือจนเหื่อไหล
อีแม่เจ้าตำข้าวแต่กูไป	ยังไม่ได้สักครกเจียวอกกู
ยังไม่แหลกแตกเปลือกเสียอีกเล่า	น้อยหรือเข้าข้างครกหกอักขู
อีทองจันเอ๋ยเอ็งพันแต่หมากพลู	มานี่กูตำเองเร่งออกไป
ฝ่านพรานป่าหาเนื้อจนคํ่าพลบ	ไม่พานพบสัตว์ดงยิ่งสงสัย
มันบ่นว่ามาพลางที่กลางไพร	ถึงกระไดเห็นเมียนั่งวุ่นวาย
จึงร้องด่าว่ายังทำไมเล่า	ไม่หุงเข้ากินหรืออีฉิบหาย
กูไปป่าหาเนื้อเบื่อจะตาย	ไม่พบควายพบวัวสักตัวเดียว
อีนางเมียด่าผัวอ้ายหัวตัด	ไม่ทันยัดแล้วก็ด่าทำตาเขียว
กูไปป่าหาฟืนตัวเป็นเกลียว	หยุดประเดี๋ยวไม่ทันเหื่อจะแห้งเม็ด
ให้ทองจันมันตำไว้รอท่า	กูกลับมาแลดูเหมือนหนูเกล็ด
พึ่งตั้งหม้อก่อไฟไม่ทันเช็ด	มึงระเห็จไปถึงไหนไม่ใคร่มา
อ้ายผัวโป้งว่ากูโด่งไปทางเหนือ	เที่ยวตามเนื้อทุกสุมทุมพุ่มพฤกษา
ทั้งควายวัวแต่สักตัวไม่ปะตา	ช่างชั่วช้าเหมือนกันกระไรเลย
เกิดมาเปล่าตำเข้าไม่แตกกาก	คารมมากพูดล้วนแต่สรงเสวย
ออผัวไปก็ไม่ได้อะไรเลย	มึงเสวยเกลือเถิดทั้งผัวเมีย
อยู่เคหาก็จะพากันย่อยยับ	ครั้นจะขับกลัวเสือจะกินเสีย
จะให้เฝ้าไร่ถั่วทั้งผัวเมีย	กระท่อมเตี้ยของกูปลูกไว้ดิบดี
หม้อเข้าปลาพร้าเสียมเอาไปด้วย	แล้วพรานช่วยเอาไปส่งทั้งสองศรี
มึงอยู่เฝ้าเต้าแตงกูให้ดี	อย่าให้มีอันตรายที่ปลายนา
ที่สุกห่ามตามเถิดมึงกินบ้าง	นายพรานสั่งแล้วกลับมาเคหา
สองกระษัตริย์จากบ้านนายพรานมา	ก็ค่อยผาสุกสบายอยู่ตามจน
พระถากทายดายหญ้ารักษาผัก	เย็นแล้วตักนํ้ารดทุกพรรณผล
ถนอมครรภ์มเหสีนิรมล	พระสู้ทนความยากลำบากมา
ถ้วนกำหนดทศมาสได้สิบเดือน	นางจะเคลื่อนคลอดองค์โอรสา
ให้วิงเวียนเศียรสองนัยนา	ด้วยวาตาป่วนปั่นในครรภ์นาง
ให้กลัดกลุ้มคลุ้มคลึงเป็นลูกคลื่น	ปะทะพื้นพระอุทรเป็นก้อนขวาง
ทอดพระองค์ลงสะอึกสะอื้นคราง	สำเนียงนางกรีดกราดเพียงขาดใจ ฯ
๏ พระทรงธรรม์ฟันดินอยู่กลางร่อง	ได้ยินร้องหวีดวิ่งประหวั่นไหว
แม่เจ็บครรภ์หรือแม่จันจงแข็งใจ	ภูวไนยแอบน้องประคองกาย
โอ้อกเอ๋ยยังไม่เคยจะมีลูก	นวดให้ถูกที่ตรงไหนจะได้หาย
นางเกลือกกลิ้งพระก็วิ่งออกวุ่นวาย	นางฟูมฟายชลนาโศกาลัย
เจ้าพระคุณทูลกระหม่อมของเมียเอ๋ย	น้องจะเลยชนมชีพลงตักษัย
อย่าท้อแท้แม่จันจงแข็งใจ	ทอดเตาไฟเถิดหรือเจ้าลำเพาพาล
นางสะดุ้งพระพยุงเข้าหนุนหลัง	ระรัวทั้งวรองค์น่าสงสาร
เจ้าครวญครํ่ารํ่าเรียกพระกุมาร	อย่าสังหารแม่ให้บรรลัยเลย
ออกมาเถิดเพื่อนมารดาในป่าเปลี่ยว	แม่แลเหลียวไม่เห็นใครแล้วลูกเอ๋ย
ทั้งแม่พ่อนี้จะได้ไว้ชมเชย	นางบ่นเบยหวีดหวาดเพียงขาดใจ ฯ
๏ จะกล่าวถึงเทวาป่าระหง	ทุกวังวงวุ้งเวิ้งเพิงไศล
มาพรั่งพร้อมที่กระท่อมของท้าวไท	สำแดงให้เห็นกายอยู่รายเรียง
บ้างนวดฟั้นผันแปรอยู่แออัด	นางกระษัตริย์แสนสบายค่อยหายเสียง
บ้างหนุนหลังนั่งล้อมอยู่พร้อมเพรียง	อาทิตย์เที่ยงถึงฤกษ์เจริญไชย
พระครรภ์เลื่อนเคลื่อนคลอดโอรสราช	โลกธาตุเคลื่อนคลอนขย่อนไหว
พิภพพื้นตื่นทั่วทั้งกรุงไกร	สมุทรไทคลั่งคลื่นเสียงครื้นโครม
เมฆชอุ่มกลุ้มเกลื่อนอยู่กลบกลัด	พายุพัดหอบหือกระพือโหม
พระจันทร์ส่องสว่างกลางโพยม	ดาวดังโคมเคียงเดือนกระเด็นลอย
สุนีป่วนครวญลั่นอยู่ครั่นครื้น	พยับพื้นอากาศเป็นฝนฝอย
ดุริยางค์ดังเองเป็นเพลงลอย	ด้วยลูกน้อยนางคลอดออกจากครรภ์
เทพเจ้าเข้าช่วยกันโสรจสรง	สำอางองค์อวยพรแล้วผายผัน
นางพระยาวันทาท้าวเทวัญ	แล้วรับขวัญอุ้มองค์พระกุมาร
ประทับแทบแนบทรวงพระนางนาฏ	ท้าวอินณุมาศปรีดิ์เปรมเกษมศานต์
แล้วฟันฟืนก่อไฟใส่เชิงกราน	ให้เยาวมาลย์ผิงเปลวพระเพลิงพลัน
ภูษาทองรองพับรับโอรส	พระทรงยศโลมลูบแล้วรับขวัญ
ดูลูกรักวรพักตร์เพียงเพ็ญจันทร์	พระทรงธรรม์กอดลูกแล้วโศกา
นฤบาลว่าสงสารพระลูกแก้ว	เกิดมาแล้วเมื่อพ่อขาดวาสนา
นางจันว่าแม้นก่อนพ่อเกิดมา	พระวงศาก็จะล้อมอยู่พร้อมเพรียง
พระบิดาว่าแม้นเมื่อได้ฤกษ์	จะเอิกเกริกแตรสังข์ประดังเสียง
พระชนนีว่าจะมีแม่นมเคียง	พระพี่เลี้ยงเถ้าแก่จะแจจัน
พระบิตุเรศว่าประเทศทุกไทท้าว	ถ้ารู้ข่าวก็จะรีบมาทำขวัญ
พระมารดาว่าพ่อนอนเมื่อกลางวัน	ฝูงกำนัลก็จะเห่ดังเรไร
พระบิดาว่าโอ้มาคลอดเจ้า	กระท่อมเท่ารังกาได้อาศัย
พระมารดาว่าสงสารสายสุดใจ	อู่ก็ไม่มีรองพระองค์เลย
พระทรงฤทธิ์ว่าคิดแล้วใจหาย	เอาหนังควายต่างฟูกเถิดลูกเอ๋ย
พระมารดาว่าขวัญเข้าเจ้าทรามเชย	มาเสวยถันเต้าแม่เต็มทรวง
สองกระษัตริย์โทมนัสด้วยลูกน้อย	ยิ่งเศร้าสร้อยคิดคะนึงถึงวังหลวง
แล้วแข็งขืนกลืนโศกไว้ในทรวง	อาทิตย์ล่วงเลยลัดอัสดง
ครั้นพลบค่ำทำขวัญโอรสราช	ด้วยไกลญาติมาอยู่ในไพรระหง
สองกระษัตริย์จัดเลือกพระธำมรงค์	ทั้งสองวงค่าควรกับพารา
พระมารดรผูกกรข้างเบื้องซ้าย	พงศ์นารายณ์ผูกข้อพระหัตถ์ขวา
ค่อยถนอมกล่อมเกลี้ยงเลี้ยงลูกยา	อยู่ชายป่าริมไร่ของนายพราน ฯ
ตอนที่ ๓
พราหมณ์จินดาลักพระกุมารไป ท้าวพินทุมารจับสองกุมารแล้วพาไปเลี้ยงไว้ในถ้ำ
๏ จะกล่าวความพราหมณ์ถือข้างพรหเมศ	รู้ไตรเพทวิทยามหาศาล
ได้ศึกษาปาโมกข์โลกวิจารณ์	แทบสถานบ้านเมืองมิถิลา
มหาพราหมณ์นามชื่อวิรุณฉาย	มีบุตรชายแน่งน้อยเสน่หา
จึงสังเขปชื่อเทพจินดา	ชันษาพราหมณ์น้อยสิบสองปี
เมื่ออัศจรรย์วันประสูติพระหน่อนาถ	สุธาวาสหวั่นไหวทุกกรุงศรี
วิรุณฉายพอจะวายวางชีวี	พลิกคัมภีร์อ่านดูก็รู้พลัน
จึงเรียกบุตรสุดสวาทมาบอกเหตุ	ซึ่งอาเพศหวั่นไหวทั้งไอศวรรย์
ผู้มีบุญจุลจักรออกจากครรภ์	จงสำคัญหรดีตามตำรา
พ่อวอดวายสายสุดสวาทแสวง	ในตำแหน่งท่านผู้มีวาสนา
จะได้พึ่งหนึ่งจงจำเอาตำรา	ลักขณาจุลจักรให้แจ้งใจ
มอบตำราแล้วกำชับไว้ถ้วนถี่	คัมภีร์นี้เกิดถึงโลกวิสัย
พอสอนบุตรสุดสวาทแล้วขาดใจ	เสียงร้องไห้รักกันสนั่นเรือน
แสนสงสารพราหมณ์น้อยไห้สร้อยเศร้า	ยิ่งเปลี่ยวเปล่าฤทัยใครจะเหมือน
โอ้มารดาอาสัญได้สามเดือน	บิดาเคลื่อนละลูกอาลัยลาญ
สะอื้นกอดบาทาบิดาไว้	ฝูงข้าไทญาติวงศ์ก็สงสาร
ต่างโลมเล้าเอาใจพราหมณ์กุมาร	แล้วแต่งการปลงศพมหาพราหมณ์
ทิ้งทานทรัพย์นับสัดสหัสสา	แล้วปลงฌาปนกิจบิดากลางสนาม
ครั้นเสร็จสรรพกลับคืนนิคมคาม	กุมารพราหมณ์แสนรันทดสลดใจ
ยิ่งยามดึกยิ่งสะอึกสะอื้นอ้อน	ถึงบิดรมารดานํ้าตาไหล
โอ้ครั้งนี้มิรู้ที่จะพึ่งใคร	ทั้งโภไคยผู้คนก็โรยรา
คิดถึงคำพ่อรํ่ารำพันสอน	จำจะจรไปเสาะแสวงหา
ที่มีบุญจุลจักรพัตรา	เปิดตำราอ่านดูก็รู้ความ
หรือกระษัตริย์สุริย์วงศ์พระองค์เอก	จากเศวกรอัตราอยู่ป่าหนาม
จะไปหาข้าไทมิให้ตาม	กุมารพราหมณ์นึกเสร็จแล้วแต่งกาย
จีบกระโจมโขมพัสตร์ดูผุดผ่อง	สอดเสื้อกรองใส่กระดุมดูเฉิดฉาย
เข็มขัดคาดเจียระบาดสุวรรณพราย	ใส่แหวนรายนิ้วหัตถ์จัดประจง
กระหมวดมวยสวยสางแลวใส่ช้อง	กรรเจียกทองวงนลาฏดังราชหงส์
สวมสังวาลเพชรรัตน์กระหวัดวง	จัดประจงเจิมพักตร์พรรณราย
สง่างามพราหมณ์น้อยสำอางเอี่ยม	ละม่อมเทียมเทวัญเมื่อผันผาย
สั่งบรรดาข้าไททั้งหญิงชาย	ท่านทั้งหลายจงระวังซึ่งตึกราม
เราจะไปศึกษากับปาโมกข์	โดยสังโยควิสัยเที่ยวไถ่ถาม
ได้เสร็จสรรพจึงจะกลับนิคมคาม	สั่งแล้วพราหมณ์น้อยนาดดำเนินจร
มุ่งวิถีหรดีสันโดษเดี่ยว	ก็ท่องเที่ยวดั้นเดินเนินสิงขร
พลางชมฝูงวิหคาทิชากร	บ้างเริงร่อนจับรุกข์อยู่เรียงรัน
เรไรเพรียกเรียกร้องเสียงหริ่งแร่	ค่าคบแคเขาเคยเข้าเคียงขัน
กิ่งเกดใหญ่ไก่แก้วตะโกนกัน	ไม้โมกมันหมู่โมงมามองเมียง
ลิงลมลงหลงเล่นลางลิงโลด	เหมหงส์โหดหันหาหิงหาดเหียง
คัดเค้าทั้งกางเขนเป็นคู่เคียง	อีแอ่นเอี้ยงโอนอ่อนออกอื้ออึง
เจ้าพราหมณ์ฟังพลอยเพลินด้วยฝูงนก	เดินไม่ตกรีบไปจะให้ถึง
ทั้งเสือสัตว์สารพัดไม่พรั่นพรึง	ด้วยรู้ซึ่งไสยเพทพระเวทมนตร์
สิบทิวามาถึงที่ริมไร่	ให้อ่อนใจร่วงโรยระโหยหน
เข้าหยุดนั่งบังแสงพระสุริยน	ที่ใต้ต้นกร่างใหญ่ในวนา ฯ
๏ จะกล่าวถึงท้าวไทในกระท่อม	ค่อยถนอมเลี้ยงองค์โอรสา
พระผูกเปลไว้ให้เจ้าไสยา	แล้วก็พากันไปดูไร่แตง
ผลกรรมจำให้ไกลสถาน	พระกุมารฟื้นองค์ทรงกันแสง
พระสุรเสียงฉํ่าเฉื่อยระเรื่อยแรง	พระพายแกล้งหอบเสียงกุมารา
ให้แว่วแว่วแจ้วโสตเจ้าพราหมณ์น้อย	พอเคลิ้มม่อยหวาดฟื้นตื่นผวา
ฟังสำเนียงเสียงร้องต้องตำรา	พราหมณ์จินดาดีใจใครจะปาน
ผู้มีบุญจุลจักรอยู่หน้าแล้ว	เสียงแจ้วแจ้วหวั่นไหวในไพรสาณฑ์
มามองเมียงฟังเสียงพระกุมาร	ถึงสถานที่ทับกลับชะงัก
ไม่พบคนขึ้นบนเคหาห้อง	เห็นผ้าทองผูกอู่รู้ประจักษ์
เข้านั่งชิดแล้วพิศเพ่งพระพักตร์	นรลักษณ์ผุดผ่องต้องตำรา
แล้วเห็นวงธำมรงค์เรืองจำรัส	ผูกพระหัตถ์โฉมฉายทั้งซ้ายขวา
ชะรอยจอมจักรพรรดิขัตติยา	เสียพารายากไร้ในไพรวัน
แล้วดูบาทโฉมงามตามประสงค์	เป็นลายกงจักรพรรดิกระหวัดผัน
พราหมณ์บังคมก้มกราบกับบาทพลัน	แล้วรับขวัญโอบอุ้มกุมารลง
จากกระท่อมด้อมหนีสองกระษัตริย์	ละเลาะลัดไปในไพรระหง
ค่อยประคองมิให้ร้องขึ้นกลางดง	ตัดทางตรงลัดมิถิลามา ฯ
๏ ฝ่ายทรงฤทธิ์บิตุเรศพระมารดร	ให้อาวรณ์คอยระวังโอรสา
เที่ยวเก็บผักหักฟืนแล้วคืนมา	ถึงเคหามิได้เห็นเพื่อนเข็ญใจ
ต่างทิ้งฟืนยืนคิดจิตอนาถ	เอะประหลาดลูกแก้วแคล้วไปไหน
หรือพวกบ้านพรานป่ามันพาไป	ออกจากไร่วิ่งพัลวันมา
ครั้นถึงบ้านพรานไพรเที่ยวไถ่ถาม	ไม่ได้ความลูกน้อยเสน่หา
ถึงกระท่อมทุ่มทิ้งทอดอุรา	ต่างโศกาเกลือกกลิ้งจนนิ่งไป
แล้วกลับคืนฟื้นองค์ทั้งแม่พ่อ	โอ้ใครหนอหรือมาแกล้งให้ตักษัย
เหมือนแขวะควักลักล้วงเอาดวงใจ	ลูกข้าไม่ทันว่าหย่านมเลย
สะอื้นพลางทางเรียกพระลูกแก้ว	แม่มาแล้วพ่อไปไหนลูกเอ๋ย
พระบิดาว่าพ่อได้ให้ชมเชย	ค่อยเสบยเบาทุกข์ที่ตรมตรอง
หรือเสือสีห์หมีเม่นมาเห็นเจ้า	มาคาบเอาลูกไปจากในห้อง
ไยโลหิตจึงไม่ติดภูษารอง	พระเรียกร้องไห้รํ่าระกำใจ
พระมารดาว่ายากเพียงนี้แล้ว	มีลูกแก้วเพื่อนเข็ญก็เป็นได้
จะอยู่ไยให้เวทนาใจ	สลบไปแน่นิ่งทั้งสององค์
ริมอู่ทองลูกยาน่าสงสาร	เย็นสะท้านเส้นหญ้าป่าระหง
ทุกก้านกิ่งมิ่งไม้ในไพรพง	ทั้งสองคงคืนสมประดีพลัน
สกุณไก่แก้วร้องตะโกนจ้า	พระหวาดว่าลูกรักกันแสงศัลย์
เอะแจ้วแจ้วหรือว่าแก้วแม่จาบัลย์	ไก่กระชั้นผิดเสียงแล้วโศกา
ทั้งสองท้าวคราวโศกถึงลูกแก้ว	สลบแล้วค่อยฟื้นขึ้นโหยหา
แล้วคิดได้ในคำของโหรา	ทายชะตาลูกรักแต่ตั้งครรภ์
พระโลมเล้าเยาวมิ่งจริงจริงแม่	เห็นเที่ยงแท้โหรทายทำนายฝัน
ว่าจากไปแล้วจะได้ไปพบกัน	จงกลืนกลั้นโศกเศร้าให้เบาบาง
เมื่อวันคลอดยอดรักแผ่นดินไหว	ไม่เป็นไรดอกนะน้องอย่าหมองหมาง
ต่างมั่นจิตคิดหักพระทัยพลาง	ค่อยเสื่อมสร่างโศกาที่อาวรณ์ ฯ
๏ จะกล่าวถึงพราหมณ์น้อยกลอยสงสาร	อุ้มกุมารดั้นเดินเนินสิงขร
พระหน่อไทรํ่าไห้มากลางดอน	สะอื้นอ้อนอยากนมพระชนนี
เจ้าพราหมณ์น้อยนั้นค่อยประโลมปลอบ	มาถึงขอบเขาคันคิรีศรี
มาหยุดพักวักหยอดซึ่งวารี	ทูนหัวพี่นิ่งเถิดอย่าร้องเลย
แล้วเที่ยวหักฝักบัวกระจับสด	เอาหินบดป้อนให้กุมารเสวย
เห็นหยุดร้องเข้าประคองขึ้นชมเชย	ทูนหัวเอ๋ยอิ่มแล้วหรือแก้วตา
แล้ววางตักวักนํ้ามาลูบไล้	คลี่สไบผูกบนต้นพฤกษา
ให้นอนเปลเห่กล่อมกุมารา	ได้แต่ช้าแม่อีขับจนหลับไป
ครั้นตื่นนอนป้อนผลผลาหาร	อุ้มกุมารเลียบเดินเนินไศล
เข้าแฝงร่มชมพลางมากลางไพร	เด็ดดอกไม้แดงมาให้น้องดู
ชวนหัวร่ออออือเอาอีกหรือ	พ่อจะถือหรือจะทัดทั้งสองหู
แล้วยิ้มย่องอุ้มน้องขึ้นชมชู	พ่อจะดูเนื้อนกอยู่โน่นแน
เห็นไก่เถื่อนอุ้มเชือนไปชมเล่น	พ่อแลเห็นหรือไม่โน่นไก่แจ้
กุมาราพูดจาอยู่อือแอ	เห็นผิดแม่เจ้าก็ทรงโศกาลัย
เจ้าพราหมณ์น้อยปลอบน้องอยู่วายเวย	ตุ๊กแกเอ๋ยกัดท้องคนร้องไห้
เจ้าปลอบพลางเดินพลางมากลางไพร	หลงเข้าในจังหวัดอสุรินทร์ ฯ
๏ จะกล่าวถึงพินทุมารชาญผจญ	ได้เฝ้าต้นสรรพยาในเหวหิน
เป็นยาทิพย์เกิดกับสำหรับดิน	กิ่งหนึ่งกินกลายเป็นนกแก้วไป
กิ่งหนึ่งกินเป็นพญานาคราช	แสนฉกาจขบกัดคนตัดษัย
กิ่งหนึ่งกินเนื้อเหลืองเรืองอุไร	กิ่งหนึ่งไซร้กลายกลับเป็นลิงลม
ต่อกินนํ้ามวกผาจึงยาหาย	ราพณ์ร้ายปิดยาด้วยหินถม
ออกเดินเดี่ยวเที่ยวในไพรพนม	แสนภิรมย์เริงไล่มฤคิน
จับได้เสือฉีกเนื้อกระชากลาก	เอาใส่ปากเคี้ยวเล่นเป็นภักษิน
โลหิตไหลฟูมฟันอสุรินทร์	พอได้ยินเสียงร้องก้องอารัญ
เอะอะไรใครหนอเสียงมนุษย์	ค่อยย่องหยุดฟังไปในไพรสัณฑ์
แลเขม้นเห็นสองกุมารพลัน	ออกยืนยันขวางทางอยู่กลางแปลง
เจ้าพราหมณ์น้อยช้อยเนตรไปยลยักษ์	แจ้งประจักษ์ว่ากุมภัณฑ์ก็กันแสง
อนิจจาครานี้จะสิ้นแรง	อุตส่าห์แข็งขืนวิ่งมาไวไว
เห็นหุบเขาเข้านั่งพอบังมิด	เอามือปิดปากน้องอย่าร้องไห้
ยักษ์มาพบหลบลุกขึ้นหนีไป	กุมภัณฑ์ไล่เวียนวงในดงดาน
ถึงปากถํ้าพราหมณ์น้อยถลำพลาด	อุ้มหน่อนาถล้มลงน่าสงสาร
ดิ้นกระเดือกเสือกลุกขึ้นคลุกคลาน	พอขุนมารทันจับไว้กับมือ
หัวร่อร่าว่าลูกเท่าแมลงหวี่	มันวิ่งหนีกูน้อยไปแล้วหรือ
กูจะกินแต่ลิ้นไม่ติดครือ	คิดแล้วรื้อให้สงสารกุมารครัน
ด้วยเดชะผลบุญจุลจักร	เทพารักษ์ดลใจในไพรสัณฑ์
ขุนมารวางพลางปลอบกุมารพลัน	อย่าโศกศัลย์กูไม่ล้างให้วางวาย
เจ้าพราหมณ์น้อยวันทาพญายักษ์	กอดน้องรักองค์สั่นมิ่งขวัญหาย
ว่าฉันนี้พี่น้องทั้งสองชาย	พ่อแม่ตายสิ้นสูญประยูรวงศ์
อยู่บ้านเมืองเคืองขัดด้วยอาหาร	จึงเซซานมาที่ในไพรระหง
ตาขาอย่าฆ่าอันให้ปลดปลง	หลานจะตรงไปเมืองมิถิลา
เที่ยวขอข้าวชาวบ้านให้ทานน้อง	เจ้ารํ่าร้องอยากนมเป็นนักหนา
ลูกประหล่ำกำไลที่ใส่มา	ตามแต่ตาต้องประสงค์จงเอาไป
พินทุมารฟังสารเจ้าพราหมณ์น้อย	ฉลาดถ้อยตอบต้องอัชฌาสัย
น่าเอ็นดูรู้วอนให้อ่อนใจ	ให้กำไลลูกประหลํ่าธำมรงค์
เข้าโลมลูบจูบพักตร์เจ้าพี่น้อง	อันเข้าของที่จะให้ไม่ประสงค์
เจ้าเข็ญใจไร้ขาดญาติวงศ์	พ่ออยู่ดงไร้บุตรธิดาดวง
จะเลี้ยงเจ้ารักเท่าโอรสา	ไปคูหาเราเถิดเจ้าที่เขาหลวง
แล้วยักษาอุ้มแอบไว้แนบทรวง	ก็เหาะล่วงเขาใหญ่ในไพรวัน
ถึงถํ้าแก้วแล้ววางสองพี่น้อง	เหนือแท่นทองทิพรัตน์นรังสรรค์
ให้กินทิพย์อาหารสำราญครัน	ท้าวกุมภัณฑ์เชยชมภิรมยา
สงสารหน่อกระษัตราเป็นทารก	เมื่อวันตกมาอยู่ในคูหา
เห็นหน้ายักษ์ผิดพักตร์พระมารดา	เจ้าหลับตาแล้วร้องพิไรไป
ท้าวกุมภัณฑ์รับขวัญแล้วทูนเกล้า	เป็นไรเจ้าดูพ่อแล้วร้องไห้
เจ้าพราหมณ์ว่าประสาเด็กไม่เกรงใจ	ยักษ์ออกไปเสียอย่าต้องน้องฉันกลัว
ยักษ์หัวร่อว่าพ่อไม่ทันรู้	เจ้ามาดูน้องทีเถิดทูนหัว
พ่อจะแปลงรูปใหม่มิให้กลัว	แล้วแปลงตัวเป็นมนุษย์นั่งประคอง
กุมาราเห็นหน้านั้นผิดยักษ์	ก็ปลงรักอสุรินทร์สิ้นทั้งสอง
พญายักษ์รักสุดสวาทปอง	เห็นลูกร้องรับขวัญทุกวันมา
ถึงยามคํ่ายํ่าฆ้องเข้าไสยาสน์	เอาผ้าลาดลงให้ลูกเสน่หา
แล้วโบกปัดพัดวีให้นิทรา	ทั้งสองราพระกุมารสำราญใจ
เวลาเช้าท้าวอุ้มลงสรงนํ้า	เอาผ้าทำเปลกล่อมให้หลับใหล
แล้วจึงสั่งพราหมณ์น้อยกลอยฤทัย	พ่อจะไปเก็บผลมะม่วงปราง
ระวังน้องอย่าให้ร้องนะลูกแก้ว	กลางวันแล้วพ่อจะมาอย่าหมองหมาง
เห็นน้องตื่นชี้ชวนให้เล่นพลาง	ที่ห้องกลางนั้นเจ้าอย่าเข้าไป
ด้วยกุมภัณฑ์นั้นกลัวโอรสา	จะเห็นต้นสรรพยาในเหวใหญ่
ครั้นสั่งแล้วอสุราก็คลาไคล	เข้าสู่ไพรพฤกษาพนาลี
จับกระทิงสิงหรามาฟาดฟัด	หักคอกัดกินเล่นในไพรศรี
สำราญจิตขุกคิดถึงคีรี	ป่านฉะนี้ลูกน้อยจะคอยครัน
จะเก็บพวงผลไม้ไปให้เจ้า	ไม่อิ่มเท่านํ้านมอันคมสัน
ไปภายหลังกำลังจะน้อยครัน	แล้วกุมภัณฑ์คิดได้ดังใจจง
เพื่อนรักกูอยู่ในถํ้านางไกรสร	แม่ลูกอ่อนมีนมสมประสงค์
จะขอไปให้ลูกกูกลางดง	นึกจำนงแล้วก็เหาะระเห็จมา
ถึงสิงขรไกรสรสหายรัก	พญายักษ์เข้าไปในคูหา
ไกรสรเรียกกุมภัณฑ์จำนรรจา	ไปไหนมาขุนมารช้านานเจียว
ค่อยอยู่ดีมีสุขหรือทุกข์ร้อน	มิใคร่จรมาหาเราที่เขาเขียว
ทุกวันนี้มีคู่หรืออยู่เดียว	หรือท่องเที่ยวอยู่ไม่สมอารมณ์ปอง
ท้าวยักษาว่าหามีอนงค์ไม่	แต่ว่าได้ลูกรักไว้ทั้งสอง
เป็นชายโฉมโสภีทั้งพี่น้อง	นวลละอองลักขณาวิลาวัณย์
จะขอนมเพื่อนรักไปสักหน่อย	จะได้เลี้ยงลูกน้อยไม่อาสัญ
พอเป็นเพื่อนเข็ญใจในไพรวัน	เหมือนช่วยกันบำรุงกุมารา
ราชสีห์จึงว่าดีแล้วสหาย	ได้สืบสายยศศักดิ์ของยักษา
ที่นํ้านมอย่าปรารมภ์เลยอสุรา	หมดแล้วมาเราจะให้ดังใจปอง
อสุรินทร์ยินคำไกรสรสัตว์	โสมนัสเปรมปรีดิ์ไม่มีสอง
สำแดงฤทธิ์นฤมิตผอบทอง	เข้ารับรองนมสิงหราพลับ
เต็มผอบอสุราลาสหาย	อยู่สบายเถิดนะเพื่อนจะผายผัน
ก็ลอยลิ่วปลิวถึงสิงขรพลัน	ระเห็จหันลงไปถํ้าที่สำนัก
เห็นพี่น้องนั่งเล่นอยู่บนแท่น	ให้สุดแสนพิสวาสอุ้มใส่ตัก
แล้วโลมลูบจูบจอมถนอมพักตร์	ให้ลูกรักกินนมนางสิงหรา
ค่อยกล่อมเกลี้ยงเลี้ยงไว้ในไพรสาณฑ์	จนกุมารเติบใหญ่ในคูหา
มีกำลังดั่งหนึ่งสิงหรา	ผลักศิลาปิดปากถํ้านั้นทำลาย
ท้าวกุมภัณฑ์หวั่นหวาดประหลาดจิต	ดูเด็กนิดหนึ่งกำลังนั้นใจหาย
เห็นจะมีบุญเลิศประเสริฐชาย	ราพณ์ร้ายจึงขนานนามกร
ชื่อสิงหไกรภพพูนสวัสดิ์	หน่อกระษัตริย์กินนมนางไกรสร
ให้เจ้าพราหมณ์จำนามไว้แน่นอน	แล้วอวยพรลูกรักให้รุ่งเรือง ฯ
ตอนที่ ๔
เสนาท้าวอินณุมาศกู้เมืองได้ จึงเชิญเสด็จกลับไปครองแผ่นดิน
๏ ขอร้างบทงดอยู่ในคูหา	กล่าวกรุงแก้วโกญจาไปตามเรื่อง
ตั้งแต่คงคาประลัยมันได้เมือง	ก็ขัดเคืองทุกอาณาประชาชน
ด้วยเสนาข้าเฝ้านั้นเหล่าโลภ	เหลือละโมบมีแต่ล่อข้างฉ้อฉล
ปรึกษาความกดกินแต่สินบน	จนฝูงคนทุกข์ตรอมระกำใจ
ทั้งเขตขัณฑ์บรรดาประชาราษฎร์	คิดถึงท้าวอินณุมาศแล้วร้องไห้
เมื่อพระองค์ทรงเศวตฉัตรไชย	ย่อมเย็นใจไพร่ฟ้าทั้งธานี
พอสิ้นบุญขุ่นเคืองทุกหย่อมหญ้า	อุปมาเหมือนหนึ่งไฟไหม้กรุงศรี
คิดถึงตัวทั่วไปไพร่ผู้ดี	อพยพหลบหนีไปมากมาย ฯ
๏ ฝ่ายเสนาข้าทูลละอองบาท	ขององค์ท้าวอินณุมาศที่สูญหาย
เที่ยวตั้งกองซ่องซุ่มอยู่มากมาย	บรรดานายที่มาพบสมทบกัน
ทั้งพวกไพร่ได้ประมาณสักสองแสน	อยู่ปลายแดนกรุงไกรในไพรสัณฑ์
ต่างคิดถึงเจ้านายไม่วายวัน	ปรึกษากันว่าจะรบเอาเมืองคืน
ก็ยินยอมพร้อมใจทั้งนายไพร่	ใครมิได้แก่งแย่งจะแข็งขืน
จึงรวบรวมสาตราบรรดาปืน	ได้สักหมื่นหนึ่งถ้วนล้วนคาบชุด
กับดาบหอกกั้นหยั่นก็ครันครบ	เข้าสมทบเกณฑ์ทัพจะสับประยุทธ์
ครั้นพรั่งพร้อมโยธาถืออาวุธ	ก็รีบรุดตรงมายังธานี
พวกกองหน้ามาถึงร้องประกาศ	ว่าทัพท้าวอินณุมาศเจ้ากรุงศรี
ประชาราษฎร์รู้สิ้นก็ยินดี	ชาวบูรีวิ่งเข้ากับกองทัพ
ข้างฝ่ายพวกโจราคงคาประลัย	ครั้นแจ้งใจว่าเขามาโจมจับ
เห็นคนมากยากที่จะรบรับ	ก็หลีกกลับหลบตัวด้วยกลัวตาย
พอทัพมาถึงหน้าราชฐาน	นายทวารเปิดให้เหมือนใจหมาย
ไม่มีความยากแค้นแสนสบาย	เหมือนลอยชายฉุยเข้าในเวียงไชย
ขึ้นจับคงคาประลัยในปราสาท	กับอำมาตย์ที่มันตั้งขึ้นใหม่ใหม่
เอาฟาดฟันบั่นศีรษะฉะเสียบไว้	หวังมิให้ดูเยี่ยงเอาอย่างกัน
อันชีพราหมณ์โหราพฤฒามาตย์	ก็เกลื่อนกลาดมาชุมนุมทุกเขตขัณฑ์
ทั้งพวกเหล่าสาวสุรางค์นางกำนัล	มาพร้อมกันตามตำแหน่งทุกนางใน
ฝ่ายมหาเสนาจึงว่าท่าน	ปราบพวกพาลทรลักษณ์ก็ตักษัย
พระปิ่นเกล้าเจ้านายเราหายไป	ทำไฉนจึงจะรู้ว่าร้ายดี
ขอพระครูโหราปรีชาชาติ	จงคูณคาดกระษัตราในราศี
อันจอมเจ้าสากลกับชนนี	หรือชีวีวายสวรรคครรไล
พระโหรรับขับไล่ในโฉลก	อุษาโยคฤกษ์ยามตามวิสัย
แล้วเรียงเรียบเทียบเคราะห์พระเวียงไชย	ประจักษ์ใจแล้วจึงเล่าตามเค้ามูล
อันพระองค์ทรงแผ่นพิภพพื้น	ชะตาคืนอัปราชัยไหศูรย์
เดี๋ยวนี้ท้าวเธอสถิตอยู่ทิศบูรพ์	แต่เสียวงศ์พงศ์ประยูรไปจากกัน
แม้นตามไปคงจะได้เสด็จกลับ	อันตำรับนี้แน่ไม่แปรผัน
จงรีบไปในวันหนึ่งสองวัน	จะได้องค์ทรงธรรม์มากรุงไกร ฯ
๏ ฝ่ายมหาเสนาปรีชาฉลาด	ฟังโหรคาดยินดีจะมีไหน
จึงจัดแจงโยธาจะคลาไคล	เทียมพิไชยรถแก้วแกมสุวรรณ
อภิรุมชุมสายรายสะพรั่ง	บนบัลลังก์ใส่เศวตฉัตรกั้น
ครั้นจัดการครบเสร็จสำเร็จพลัน	แล้วแบ่งปันอยู่รักษาซึ่งธานี
ครั้นได้ฤกษ์เลิกพลออกตามติด	ไปตามทิศบูรพาในราศี
พารถรัตน์จัตุรงค์เข้าพงพี	ครั้นราตรีหยุดพักสำนักนอน
ครั้นรุ่งไปในพนมพนาเวศ	ตามขอบเขตโขดเขินเนินสิงขร
ได้หลายวันดั้นเดินในดงดอน	ตั้งอาวรณ์รํ่าไห้ฟายนํ้าตา
พวกเสนาว่าทูลกระหม่อมแก้ว	หรือมาแคล้วทางที่จะเที่ยวหา
ขอเทวัญชั้นรุกขฉายา	ช่วยชักพาให้แน่อย่าแชเชือน
มาตยาว่าโอ้พระทูลกระหม่อม	เคยชุบย้อมรักใคร่ใครจะเหมือน
พระโปรดเกล้าเข้าเดือนออกสามเดือน	ทั้งค่านํ้าเชิงเรือนไม่เรียกเลย
พวกเสนาว่าเมื่อไรจะไปถึง	พระร่มโพธิที่พึ่งของข้าเอ๋ย
มาลำบากยากไร้พระไม่เคย	จะเสวยความเทวษไม่วายวัน
ต่างครวญครํ่ารํ่าไห้พิไรร้อง	ทั้งเสียงกลองก้องไปในไพรสัณฑ์
เทพเจ้านำทางกลางอารัญ	ถึงเขตคันพวกบ้านนายพรานไพร
ซึ่งเป็นส่วยเชือกหนังกับมังสา	ที่สองกระษัตริย์ขัตติยาอยู่อาศัย
ให้หาพรานบ้านนั้นมาทันได	แล้วถามไถ่ถ้วนทั่วทุกตัวคน
เมื่อครั้งแรกบ้านแตกสาแหรกขาด	ประชาราษฎร์พลัดแพลงทุกแห่งหน
เอ็งอยู่ย่านบ้านนี้ก็ชอบกล	เห็นผู้คนมาอยู่บ้างหรืออย่างไร
พวกพรานเนื้อว่าเมื่อแต่ก่อนนั้น	อีนางจันกับอออินมาอาศัย
อ้ายเพิกพวกข้าพเจ้ามันเอาไว้	ให้เฝ้าไร่ถั่วงาอยู่นาโน้น
พ่อเจ้าขามาไยพ่อทูนหัว	ล้วนแต่งตัวหรือเขาหาไปเล่นโขน
มีทั้งเกวียนปิดทองแลกลองโยน	หรือเที่ยวโพนช้างป่าพนาวัน
พวกเสนาพากันล้อหัวร่อเล่น	มันไม่เคยพบเห็นทุกสิ่งสรรพ์
แต่รถเขียนก็ว่าเกวียนช่างเคอะครัน	จะชวนมันพูดด้วยก็ป่วยการ
จึงว่าคนอาศัยอยู่ไหนเล่า	เอ็งพาเราไปถึงซึ่งถิ่นฐาน
แล้วเสนาพาตัวอ้ายเพิกพราน	ออกจากบ้านนำทางมากลางไพร
สนั่นเสียงผู้คนพลทัพ	ออกคั่งคับทิมวันต์ก็หวั่นไหว
ทั้งเสียงกงรถลั่นสนั่นไป	มาถึงไร่ริมกระท่อมเข้าพร้อมกัน
สงสารท้าวอินณุมาศมเหสี	เห็นโยธีเกลื่อนไปในไพรสัณฑ์
จะหลบลี้หนีไปก็ไม่ทัน	พระองค์สั่นสิ้นสมประดีไป
ปิดทวารเข้าไว้เอาไม้ขัด	แล้วท้าวตรัสบอกพระมเหสี
มัจจุราชมาทันแล้ววันนี้	เจ้ากับพี่สองคนไม่พ้นตาย
ชะรอยคงคาประลัยให้ค้นหา	จะเข่นฆ่าเราให้เหมือนใจหมาย
พระตรัสพลางยกหนังขึ้นบังกาย	แล้วฟูมฟายชลนาโศกาลัย
อ้ายเพิกพรานพาอำมาตย์มาขึ้นทับ	ก็เห็นหับประตูมิดคิดสงสัย
จึงแหกฝาให้เป็นช่องมองเข้าไป	เห็นห้าวไทเธอเอาหนังมาบังกาย
มันเดือดด่าว่าดูดู๋อ้ายทองอิน	ร้องเรียกทำไม่ได้ยินอ้ายฉิบหาย
เข้ามุดนอนซ่อนอยู่ในหนังควาย	เจ้าคุณนายท่านจะมาดูหน้ามึง
ยิ่งเรียกก็ยิ่งนิ่งมันด่าฟุ้ง	เข้ากระทุ้งถีบฝาดังผางผึง
จบไม้หักผลักบานประตูตึง	เข้าไปถึงกระษัตราคร่าเอาตัว
เขามาเรียกดีดีทำหนีหาย	ไปไหว้นายท่านเสียอ้ายตัดหัว
สองกระษัตริย์องค์สั่นอยู่รันรัว	แต่ความกลัวพรานป่าต้องคลาไคล
ส่วนเสนีรี้พลคนทั้งหลาย	เห็นเจ้านายยินดีจะมีไหน
วิ่งเข้ากอดบาทาด้วยอาลัย	ต่างรํ่าไรรักสองกระษัตรา
อนิจจาเจ้าประคุณทูลกระหม่อม	ดูพระรูปซูบผอมลงนักหนา
มาอาศัยอยู่กระท่อมเท่ารังกา	แสนระกำตํ่าช้าด้วยชาวพน
ต่างครวญครํ่ารํ่าไรไห้สะอื้น	เสียงครึกครื้นก้องไปในไพรสณฑ์
ทั้งแสนสุระโยธาพวกสามนต์	ทุกตัวคนซวนซบสลบไป
สองกระษัตริย์ทัศนาหมู่อำมาตย์	ท้าวมิอาจจะกลั้นกันแสงได้
ลดพระองค์ลงทรงโศกาลัย	ทั้งสองไห้แน่นิ่งไม่ติงกาย
อ้ายเพิกพรานนึกพรั่นประหวั่นจิต	นิ่งพินิจนึกไปแล้วใจหาย
หรืออออินกับทองจันมันเป็นนาย	คนทั้งหลายไหว้กราบออกราบไป
มันพูดกันยังไม่ทันแจ้งกระจ่าง	ทั้งสองข้างซวนซบสลบไสล
จะแก้ไขขึ้นสักครู่ดูเป็นไร	มันจะได้สนทนาพูดจากัน
แล้วลุกมาตักน้ำในลำคลอง	ชโลมสองกระษัตริย์รื่นชื่นทั้งขัน
แล้วรดให้ไพร่พลคบทั้งนั้น	ก็พากันฟื้นสมประดีมา ฯ
๏ ฝ่ายอำมาตย์มาตยาพวกข้าเฝ้า	ต่างก้มเกล้าทูลพลันด้วยหรรษา
ตั้งแต่คงคาประลัยได้พารา	อันพวกข้ามิได้อยู่ในบูรี
เที่ยวซ่องสุมคุมคนเป็นกองทัพ	แล้วยกกลับคืนไปในกรุงศรี
สังหารพวกโจรร้ายวายชีวี	แล้วจึงกรีธาทัพเที่ยวติดตาม
แต่ออกจากนัคราสิบห้าวัน	พากันดั้นเดินป่าพนาหนาม
มาถึงบ้านพรานไพรได้เนื้อความ	ออกพระนามจึงได้พามาพบพาน
เชิญเสด็จบาทบงสุ์พระทรงเดช	คืนไปครองนัคเรศราชฐาน
ทั้งไพร่ฟ้าประชากรจะสำราญ	พึ่งพระโพธิสมภารภูวไนย ฯ
๏ ปางพระเจ้าธรณินอินณุมาศ	ฟังอำมาตย์ยินดีจะมีไหน
เหมือนม้วยมุดสุดสิ้นชีวาลัย	ไปเกิดในสวรรค์ช่อชั้นฟ้า
จึงตรัสตอบขอบคุณท่านทั้งหลาย	ทั้งไพร่นายจงรักเรานักหนา
ตั้งแต่เสียสมบัติพลัดเมืองมา	พวกพรานป่าเลี้ยงไว้ได้สบาย
แม่จันทรหล่อนคลอดพระลูกรัก	ได้ยลพักตร์เจ็ดวันก็พลันหาย
ยังมิได้รู้เห็นว่าเป็นตาย	ตรัสแล้วฟายชลนาโศกาลัย
พวกเสนาข้าเฝ้าเหล่าทหาร	พลอยสงสารครวญครํ่ารํ่าร้องไห้
ครั้นเสื่อมสร่างโศกเศร้าบรรเทาใจ	ภูวไนยสั่งมหาเสนาพลัน
ให้จัดแจงเงินทองของทั้งหลาย	ให้มากมายอย่างยิ่งทุกสิ่งสรรพ์
ประทานให้อ้ายเพิกพลางเป็นรางวัล	แล้วบ้านนั้นส่วยอะไรไม่ให้เอา
จึงดำรัสตรัสสั่งพวกพรานป่า	ค่อยอยู่เถิดเราจะลาไปแล้วเจ้า
แม้นมีทุกข์ข้างหน้าไปหาเรา	พระตรัสเท่านั้นแล้วก็แต่งองค์
สะพรั่งพร้อมเสนาพลากร	พระภูธรทรงรถทองระหง
เสียงทหารโห่ลั่นสนั่นดง	พระนางทรงรถแก้วแกมสุวรรณ
ทั้งแหนแห่แตรสังข์ดังพิลึก	ประโคมครึกครื้นไปทั้งไพรสัณฑ์
ให้เคลื่อนพลหน้าหลังประดังกัน	พลขันธ์เบิกบานสำราญเริง
ฝูงเสือสิงห์วิ่งเกลื่อนที่กลางป่า	กระทิงถึกมฤคาไล่เถลิง
บ้างออกจากสุมทุมทุกซุ้มเซิง	วิ่งกระเจิงแตกกระจายออกพรายพลัด
พระชมป่ามาในสถลมารต	สำราญราชหฤทัยสองกระษัตริย์
ดูครึ้มครึกพฤกษาในป่าชัฏ	พระทอดทัศนาเพลินตามเนินแนว
รุกขชาติดาษดาประดู่ดอก	พระชี้บอกกัลยาว่าดอกแก้ว
ระยับแสงสุริย์ฉายขึ้นพรายแพรว	อังกาบแก้วกาหลงยงพะยอม
ดอกคัดเค้าสาวหยุดระย้ายื่น	กลิ่นรื่นรื่นลมโชยระโหยหอม
พวกเสนาพากันเข้าเหนี่ยวน้อม	เด็ดแล้วอ้อมมาถวายข้างท้ายรถ
พระเลือกสรรปันให้มเหสี	แล้วภูมีหวนคิดจิตสลด
แม้นยังไม่เสียเมืองเรืองพระยศ	จะพร้อมหมดด้วยสุรางค์นางกำนัล
เคยแย้มสรวลชวนกันเก็บบุปผา	คราวนี้มามิได้เห็นนางสาวสรรค์
ยิ่งวังเวงหฤทัยในไพรวัน	เร่งพหลพลขันธ์ให้ไคลคลา
ครั้นยามเย็นสุริยงจะลงลับ	ก็หยุดทัพลงในไพรพฤกษา
สิบห้าวันดั้นเดินเนินวนา	ถึงกรุงแก้วโกญจาเข้าวังใน
ประโรหิตโหราพฤฒามาตย์	มาคอยรับอภิวาทแล้วร้องไห้
พระวงศาสาวสนมกรมใน	ก็ดีใจพร้อมเพรียงทั้งเวียงวัง
อันพระองค์ทรงภพสองกระษัตริย์	ผ่านสมบัติแสนสุขเหมือนหนหลัง
จึงจัดแจงเงินทองในท้องคลัง	ประทานทั้งเสนาพลากร
แล้วลดราภาษีสิ้นทุกสิ่ง	ทั้งชายหญิงสุโขสโมสร
อยู่ประมาณนานมาไม่อาวรณ์	นางจันทรมีราชบุตรี
โฉมสำอางอย่างยิ่งอัปสรสวรรค์	ถวายนามนางสุวรรณรัศมี
ดังดวงจิตบิตุเรศพระชนนี	ถนอมเลี้ยงพระบุตรีทุกวันมา
ให้เลือกหานารีพระพี่เลี้ยง	ที่พร้อมเพรียงทรวดทรงทั้งวงศา
ล้วนแต่ลูกเวียงวังแลคลังนา	ชื่อประภาสารภีเป็นพี่เลี้ยง
แล้วเลือกคัดจัดเหล่านางสาวสรรค์	ที่ผิวพรรณผ่องเหลือล้วนเนื้อเกลี้ยง
ทั้งเฒ่าแก่เตี้ยค่อมก็พร้อมเพรียง	ประคองเคียงองค์ราชธิดา ฯ
ตอนที่ ๕
สิงหไกรภพลองยา แล้วหนีท้าวพินทุมารกลับบ้านเมือง
๏ ขอหยุดเรื่องเมืองไว้ให้สงบ	จะกล่าวถึงสิงหไกรภพในคูหา
แต่อยู่ด้วยพินทุมารก็นานมา	จนชันษาได้ถึงสิบสี่ปี
เรียกยักษาว่าพ่อก็เกรงขาม	เรียกเจ้าพราหมณ์จินดานั้นว่าพี่
พญายักษ์รักบุตรแสนทวี	ให้สองศรีเรียนเวทวิเศษมนตร์
แม้นไพรีมีมาให้กล้าหาญ	จึงโอมอ่านวิทยาเป็นห่าฝน
ให้มืดมิดปิดแสงพระสุริยน	บรรดาคนข้าศึกไม่เห็นกาย
แม้นสาตราอาวุธจะถูกเข้า	ให้เสกเป่าลงแล้วก็แผ้วหาย
ทั้งสองคนเล่ามนตร์สังวัธยาย	ไม่เคลื่อนคลายจำได้ดังใจปอง
ฝ่ายกุมภัณฑ์วันนั้นคิดถึงป่า	จึงโลมลารํ่าสั่งเจ้าทั้งสอง
พระลูกรักจงรักษาคูหาทอง	อย่าไปห้องโน้นเลยนะแก้วตา
ครั้งสั่งสรรพจับกระบองออกจากถํ้า	กายกำยำคึกคักเป็นยักษา
เที่ยวล่าไล่โคถึกมฤคา	กินตามเพศอสุราสำราญใจ ฯ
๏ พระสิงหไกรภพพูนสวัสดิ์	หน่อกระษัตริย์แกล้วกล้าจะหาไหน
ถามเจ้าพราหมณ์ตามแคลงให้แจ้งใจ	พ่อจะไปแล้วก็สั่งทุกครั้งครา
ว่ามิให้ไปเล่นที่ห้องนั้น	ของสำคัญคงจะมีกระมังหนา
ไปให้รู้ดูสักทีพี่จินดา	ว่าแล้วพาพราหมณ์เดินดำเนินไป
ค่อยเสียดสอดลอดองค์ลงตามปล่อง	ครั้นถึงห้องเวิ้งว้างสว่างไสว
เป็นเชิงชั้นหลั่นลดแลวิไล	มีต้นไม้หนึ่งงามอร่ามครัน
ทุกกิ่งใบนั้นมีสีต่างต่าง	ที่กิ่งข้างตะวันออกเขียวขบขัน
ข้างทิศใต้ใบเหลืองสิ้นทั้งนั้น	กิ่งตะวันตกขาวราวสำลี
ทิศอุดรกิ่งแดงดังแสงชาด	แลประหลาดสี่อย่างล้วนต่างสี
พระเพ่งพิศพฤกษาบรรดามี	ต้นไม้นี้ผุดผาดประหลาดนัก
พี่ยังรู้จักชื่อบ้างหรือไม่	ต้นอะไรหนอฉันดูไม่รู้จัก
เจ้าพราหมณ์ว่าพี่ไม่รู้เลยน้องรัก	พญายักษ์ห้ามเราเพราะเท่านี้
อย่าเจ้าไปจับต้องนะน้องแก้ว	ต้นไม้เช่นนี้แล้วมักมีผี
พระเย้ยหยันเชษฐาแล้วพาที	ว่าพี่นี้ขลาดเขลาไม่เข้าการ
ถ้าแม้นว่าเบื่อเมาเอาไม่ได้	ไม่มีใครจงรักจะหักหาญ
แม้นมีผู้รักษาพยาบาล	คงเป็นไม้ต้องการไม่เชื่อเลย
บิดาหวงห้ามไว้มิให้เห็น	ต่อจะเป็นของดีคุณพี่เอ๋ย
ต้นพฤกษาเช่นนี้เรามิเคย	จะละเลยนิ่งอยู่ดูทำไม
เราทั้งสองลองกินดูเถิดพี่	ถ้าร้ายดีก็คงเห็นว่าเป็นไฉน
เจ้าพราหมณ์ฟังน้องตอบก็ชอบใจ	เข้าเด็ดใบแดงเคี้ยวทั้งสองคน
พอกลืนกายกลายเป็นนาคราช	ทำอำนาจเลื้อยไล่กันสับสน
นัยน์ตาแดงแผลงฤทธิ์คำรามรณ	ภาษาคนก็ยังรู้อยู่ในใจ
เข้ากลมเกลียวเกี่ยวกอดตามเพศนาค	จะออกปากพูดกันนั้นไม่ได้
มิรู้ที่จะคิดอ่านประการใด	กอดกันไว้พี่น้องนองนํ้าตา ฯ
๏ จะกล่าวถึงพินทุมารชาญกำแหง	เที่ยวแสวงจับสัตว์เป็นภักษา
ตะวันบ่ายชายแสงพระสุริยา	อสุรารีบกลับมาแท่นทอง
ถึงบัลลังก์นั่งแท่นศิลาอาสน์	แลประหลาดมิได้เห็นลูกทั้งสอง
ลุกขึ้นเดินลดเลี้ยวไปเที่ยวมอง	มาถึงห้องเหวใหญ่ต้นไม้ยา
เห็นลูกเลี้ยวเกี่ยวกันในหุบหิน	รู้ว่าลูกแก้วกินใบพฤกษา
จึงเข้าไปในซอกตรอกศิลา	ตักเอานํ้ามวกผามาโทรมกาย
แล้วหยอดไปในปากนาคทั้งสอง	ตกถึงท้องรูปนั้นก็พลันหาย
เป็นมนุษย์พี่น้องทั้งสองชาย	ราพณ์ร้ายร้องว่าสาแก่ใจ
พ่อห้ามว่าอย่าเล่นขืนมาเล่น	จึงต้องเป็นนาคนองนํ้าตาไหล
ทีนี้จำพ่ออย่านำน้องมาใน	แล้วพาไปถํ้าทองห้องไสยา
ชวนภิรมย์ชมเชยเหมือนเคยสนิท	ประคองชิดรับขวัญด้วยหรรษา
ครั้งรุ่งรางสว่างแสงสุริยา	อสุราเที่ยวไปในไพรวัน ฯ
๏ หน่อกระษัตริย์ตรัสกับเจ้าพราหมณ์พี่	ใบไม้นี้กินเป็นงูก็ดูขัน
ไปกินอีกเถิดจะเป็นเหมือนเช่นกัน	หรือจะผันแปรร่างเป็นอย่างไร
ฝ่ายเจ้าพราหมณ์ห้ามน้องเป็นหลายครั้ง	เห็นไม่ฟังก็ไม่ขัดอัชฌาสัย
จึงพี่น้องสองราพากันไป	ถึงต้นไม้หยุดพูดกันสองคน
เราตักนํ้ามวกผามาสำหรับ	แม้นกลายกลับแก้ไขไม่ขัดสน
ยาเรามีทีนี้ไม่อับจน	แล้วสองคนตักน้ำมวกผามา
พระโฉมยงองค์สิงหไกรภพ	จึงเร้ารบให้พี่ขึ้นใบพฤกษา
เจ้าพราหมณ์ไปเก็บใบขาวนั้นมา	แล้วเคี้ยวกินตรงหน้าพระน้องชาย
เป็นลิงลมโลดไล่กันในถ้ำ	แล้วกินนํ้ารูปนั้นจึงพลันหาย
เอาใบเขียวเคี้ยวตามรูปก็กลาย	เป็นนกแก้วแพรวพรายบินลำพอง
เอาน้ำกลืนคืนเป็นมนุษย์ได้	เจ้าชอบใจสรวลสันต์กันทั้งสอง
แล้วเอาใบไม้เหลืองมากินลอง	เนื้อเป็นทองธรรมชาติสะอาดตา
เจ้ากินนํ้าสิ้นสีเสมอเก่า	ทั้งสองเจ้าแจ้งกลต้นพฤกษา
จึงซักถามพราหมณ์เทพจินดา	เหมือนต้นยานี้ก็เห็นไม่เป็นการ
ถึงเอาไปก็แต่พอหัวร่อเล่น	น้องไม่เห็นที่จะทำเป็นแก่นสาร
แม้นเอร็ดอร่อยเหมือนอ้อยตาล	หรือเปรี้ยวหวานนั้นแลข้าจะว่าดี
เจ้าพราหมณ์ว่ายาอยู่ในภูเขา	ก็เสียเปล่าจริงแล้วนะแก้วพี่
ถ้าแม้นเราเอาไปในบูรี	คุณนั้นมีถ้าจะรํ่าสักลำเรือ
กินเป็นนกนึกไปไหนก็ไปง่าย	เป็นนาคร้ายจะรบกับศึกเสือ
กินเป็นทองผ่องแผ้วในผิวเนื้อ	ปะผู้หญิงยิงเรือคงรักเรา
นี่แสนจนคนผู้จะพบเห็น	มาหนีเร้นอยู่ในเวิ้งเพิงภูเขา
เหมือนปักษีปีกหักลงพักเซา	ต้องเงียบเหงาอยู่ในห้องทั้งสองรา
หน่อกระษัตริย์ตรัสถามเจ้าพราหมณ์พี่	ว่าเดี๋ยวนี้น้องฟังยังกังขา
แต่ข้าจำความได้จนใหญ่มา	ได้เห็นหน้าก็แต่พ่อกับพี่พราหมณ์
คิดว่าคนในแผ่นดินสิ้นเท่านั้น	จำสำคัญอยู่ในใจจึงไม่ถาม
ประเดี๋ยวนี้พี่บอกออกเนื้อความ	ขอซักตามข้อแคลงไม่แจ้งใจ
ข้ากับพี่นี้เกิดในหว่างเขา	ก็คนเหล่านั้นเกิดมาแต่ไหน
เหมือนเกิดแล้วเกิดต่อเหมือนหน่อไม้	น้องจะใคร่แจ้งจิตในกิจจา
เจ้าพราหมณ์ฟังน้องว่าน่าสงสาร	จึงคิดอ่านตอบตามความมุสา
พี่กับเจ้าชาวเมืองมิถิลา	แต่บิดาชนนีนั้นวายปราณ
พี่กับน้องท้องเดียวเที่ยวเดินเล่น	ยักษ์ไปเห็นจับได้ไม่สังหาร
มาเลี้ยงไว้ในคูหาเป็นช้านาน	จะคิดอ่านออกให้พ้นก็จนใจ
จะบอกน้องแล้วก็เห็นยังเด็กอยู่	กลัวว่ารู้ถึงยักษ์จะตักษัย
จึงจำจนทนเทวษทุกวันไป	แล้วกอดน้องร้องไห้ระทวยกาย
พระโฉมยงองค์สิงหไกรภพ	ได้แจ้งจบความในก็ใจหาย
ชลนัยน์ไหลหลั่งลงพรั่งพราย	ให้ระคายเคืองแค้นท้าวกุมภัณฑ์
แล้วคิดถึงคุณยักษ์ที่รักใคร่	แต่มดไรมิให้ตอมถนอมขวัญ
ค่อยคลายหายโกรธาปรึกษากัน	ถ้ากระนั้นเราจะอยู่ไปไยมี
เก็บเอาแต่ใบไม้เอาไว้กิน	เป็นนกแก้วแล้วบินระเห็จหนี
แต่จะไปกลางวันไม่ทันที	อสุรีรู้ความจะตามมา
ครั้นสุริยงลงยอแสงระยับ	ชวนกันกลับมาอยู่ในคูหา
พอพยับอับแสงสุริยา	ยักษ์ก็มาถึงถํ้าด้วยกำลัง
ยื่นมะม่วงพวงให้กับลูกน้อย	ประคองค่อยกอดจูบแล้วลูบหลัง
เมื่อวันนี้บิดาไปป่ารัง	เขม่นหนังนัยนาอยู่ริกริก
ทั้งปวดเศียรเจียนแทบจะจับไข้	จะหายใจก็ไม่คล่องช่องนาสิก
ให้เหื่อออกเอิบอาบไหลซาบซิก	ใจพ่อยังริกริกมาเรียดทาง
เมื่ออยู่ป่าปรารภถึงสองเจ้า	เร่งร้อนเร่าโรควิบัติให้ขัดขวาง
เจ้ามิได้เคืองข้องหมองระคาง	ก็เป็นลางอื่นโอ้อัศจรรย์
ท้าวเอนองค์ลงเหนือศิลาอาสน์	สะดุ้งหวาดแว่วเพ้อละเมอฝัน
เหตุว่าสองดวงใจจะไกลกัน	ท้าวกุมภัณฑ์ม่อยหลับระงับไป ฯ
๏ หน่อกระษัตริย์สอดหัตถ์สะกิดพี่	ลงจากที่แท่นรัตน์จรัสไข
แล้วเหลียวดูอสุราให้อาลัย	ถอนใจใหญ่ก้มเกล้าลงกราบกราน
โอ้พระคุณทูนเกศของลูกแก้ว	จะลาแล้วลับไปไกลสถาน
ด้วยพระองค์ทรงศักดิ์เป็นยักษ์มาร	จะอยู่นานไปก็แคลงระแวงกลัว
ทั้งจะได้พบกับพี่น้อง	อยู่บ้านช่องพ่อแม่บังเกิดหัว
ครั้นจะบอกบิตุรงค์ให้ตรงตัว	ก็เกรงกลัวจะมิให้ลูกไคลคลา
พระคุณเอ๋ยตื่นขึ้นจะเปล่าแล้ว	มิได้กอดลูกแก้วเสน่หา
จะคลั่งแค้นใจพ่อขอสมา	อย่าเป็นเวรเวรากับลูกน้อย
พระโศกศัลย์กันแสงกำสรดสั่ง	ชลนัยน์ไหลหลั่งลงเผาะผอย
เจ้าพราหมณ์เทพจินดานํ้าตาย้อย	ต่างค่อยค่อยก้มกราบกับบาทา
แล้วระงับดับโศกให้เสื่อมสิ้น	ทั้งพี่น้องสองกินใบพฤกษา
เป็นนกแก้วแล้วก็คาบซึ่งห่อยา	บินถลาขึ้นตามปล่องช่องคีรี
เจ้าพราหมณ์นำน้องไปในอากาศ	เขม้นมาดมิถิลาคิรีศรี
พระพายพัดส่งมาในราตรี	สกุณีรอเรียงมาเคียงก้น
ลอยละลิ่วปลิวเข้าในกลีบเมฆ	แสนวิเวกในระหว่างทางสวรรค์
เห็นแต่ดาวแจ่มแจ้งแลแสงจันทร์	เจ้าพากันรีบบินตะบึงมา ฯ
๏ จะกล่าวถึงพินทุมารชาญสมร	วันนั้นนอนหลับอยู่ในคูหา
เมื่อสองศรีหนีไปจากไสยา	อสุราฝันไปให้เป็นลาง
ว่าอินทรีมีฤทธิ์ทิศอิสาน	บินทะยานโผแผ่ซึ่งปีกหาง
มาจิกสับยับสิ้นทั้งสารพางค์	ไม่เว้นว่างเจ็บทั่วไปทั้งกาย
แล้วมิหนำซ้ำควักเอาดวงเนตร	สำแดงเดชบินกลับไปลับหาย
ความเจ็บแสบแทบจะสิ้นชีวาวาย	ราพณ์ร้ายดิ้นร้องจนรู้ตัว
ยังฟั่นเฟือนเหมือนจริงไม่ใช่ฝัน	กายาสั่นขนพองสยองหัว
ต่อเป็นครู่รู้สึกจึงสร่างกลัว	พอสุริย์แสงแจ้งทั่วทั้งโลกา
ลุกขึ้นมองไม่เห็นสองโอรสราช	ไม่ไสยาสน์เหมือนแต่หลังก็กังขา
หรือดวงใจไปอยู่ที่ต้นยา	อสุราเยื้องย่องเที่ยวมองเมียง
มาถึงห้องเหวใหญ่ก็ไม่เห็น	ยะเยือกเย็นจักจั่นสนั่นเสียง
เห็นแต่ใบไม้ร่วงอยู่รายเรียง	กิ่งก็เกลี้ยงรอยเก็บไปมากมาย
โอ้ชะรอยพี่น้องทั้งสองศรี	พากันหนีพ่อแล้วจึงสูญหาย
ทั้งรักลูกผูกแค้นแสนเสียดาย	ระทวยกายล้มกลิ้งลงนิ่งไป
นํ้าค้างพรมลมโปรยลงตามปล่อง	ละอองต้องกายยักษ์ไม่ตักษัย
ค่อยชื่นฟื้นกลืนกลํ้าระกำใจ	นั่งร้องไห้อยู่ในห้องปล่องคีรี
โอ้เจ้าดวงนัยนาบิดาเอ๋ย	ไม่เห็นเลยที่ว่าลูกจะลอบหนี
พ่อเลี้ยงไว้ได้ถึงสิบสี่ปี	มิได้ตีได้ด่าให้อาทร
เมื่อแรกตกมาอยู่ในคูหา	พ่ออุตส่าห์ขอนมนางไกรสร
มาโลมเลี้ยงลูกยาด้วยอาวรณ์	ถนอมนอนแนบข้างไม่ห่างกัน
แต่เห็นเจ้าร้องไห้ก็ใจหาย	พ่ออุ้มสายสุดที่รักแล้วรับขวัญ
ความรักใคร่ในลูกนี้ผูกพัน	ถึงทุกวันเจ้าเป็นหนุ่มยังอุ้มเชย
เจ้าคอยหลบหนีไปมิได้สั่ง	ไม่สงสารพ่อมั่งเลยลูกเอ๋ย
ตั้งแต่วันนี้ไปที่ไหนเลย	จะได้เชยชมสองพระลูกรัก
เมื่อลูกแก้วแววตาเจ้าฆ่าพ่อ	ควรได้ข้อวิตกเพียงอกหัก
ยิ่งรํ่าไรไห้สะอื้นเสียงฮักฮัก	ปิ้มว่าจักมอดม้วยด้วยลูกยา
แล้วกลั้นกลืนขืนจิตคิดขึ้นได้	จำจะไปตามลูกเสน่หา
ในแถวทางข้างเมืองมิถิลา	เห็นจะพากันไปดังใจปอง
แม้นไม่ออกนอกเขตของเราแล้ว	คงจะได้ลูกแก้วมาทั้งสอง
แล้วจัดแจงแต่งกายกุมกระบอง	ออกจากห้องเหวใหญ่เหาะทะยาน
คว้างคว้างกลางเมฆไม่หยุดยั้ง	ดังกำลังลมเพชรหึงหาญ
ต้นยูงยางกลางเถื่อนไม่ทนทาน	ต้องลมพานต้นเอนระเนนมา ฯ
๏ จะกล่าวถึงสกุณีทั้งพี่น้อง	มากลางห้องหิมเวศเขตยักษา
จนรุ่งรางสร่างแสงพระสุริยา	ค่อยร่อนราลอยเลื่อนตามลมบน
ประเดี๋ยวใจได้ยินเสียงสนั่น	พิลึกลั่นดังพายุพยับฝน
พสุธาอากาศก็มัวมน	สุริยนเมฆกลุ้มชอุ่มบัง
ทั้งพี่น้องสองเหลียวตะลึงหา	เห็นยักษาเหาะคว้างมาข้างหลัง
ทั้งสองนกอกเพียงจะโทรมพัง	ไม่รอรั้งรีบรุดจนสุดแรง
เห็นยักษามาใกล้ก็ร่ายเวท	แสนวิเศษสุริย์ฉายก็หายแสง
เป็นห่าฝนอนธการขึ้นกลางแปลง	เข้าเคียงแข่งโบยบินตะบึงมา
ฝ่ายขุนยักษ์ศักดาวราฤทธิ์	ครั้นมืดมิดมิได้เห็นโอรสา
ก็รู้ว่าลูกรักทำศักดา	อ่านมหาเวทมนตร์ที่สอนไว้
พระยามารอ่านมนตร์สำหรับแก้	ก็ปรวนแปรเสื่อมสร่างสว่างไสว
เห็นสองบุตรสุดสวาทคลาดออกไป	ยิ่งโลดไล่โดยด่วนจวนจะทัน
พอสิ้นแคว้นแดนเขตประเทศถิ่น	ที่พระอินทร์อานุภาพเธอสาปสรร
สิ้นกำลังทั้งนกทั้งกุมภัณฑ์	แต่ยักษ์นั้นพลัดตกจากคีรี
ทั้งสองนกพลัดตกจากเขาใหญ่	ทางใกล้ไกลพอเห็นพักตร์กับยักษี
ทั้งสองข้างต่างสิ้นสมประดี	ทั้งจะหนีก็ไม่ได้ไล่ไม่ทัน
พญายักษ์กวักหัตถ์ตรัสประภาษ	สุดสวาทของพ่อจะผายผัน
พ่อจะตายวายชีพสิ้นชีวัน	เจ้าพากันลงมาหาบิดร
เขตของพ่อสิ้นอยู่เพียงภูเขา	สุดจะขืนตามเจ้าบนสิงขร
พระลูกรักสองราจงอาวรณ์	อย่าเพ่อให้บิดรนี้จำตาย
เจ้านกแปลงแจ้งประจักษ์ว่ายักษา	ขึ้นภูผาไม่ได้ดังใจหมาย
ที่ความกลัวกุมภัณฑ์นั้นค่อยคลาย	ดำรงกายกินนํ้ามวกศิลา
กลับเป็นมนุษย์นั่งอยู่ทั้งสอง	แล้วพี่น้องก้มกราบท้าวยักษา
ค่อยอยู่เถิดทรงฤทธิ์พระบิดา	ลูกขอลาบทมาลย์ไปบ้านเมือง
เชิญพระองค์จงคืนไปครองถํ้า	อย่าครวญครํ่าทุกข์ตรอมให้ผอมเหลือง
แม้นไม่มีห่วงใยมิให้เคือง	จะรองเบื้องบาทยุคลอยู่จนตาย
นี่รำลึกนึกไปถึงแม่พ่อ	ทั้งพงศ์เผ่าเหล่ากอสิ้นทั้งหลาย
ด้วยมิได้รู้เห็นว่าเป็นตาย	รำลึกถึงจึงถวายบังคมลา
ถ้าแม้นไปได้พบกันสิ้นแล้ว	ตัวลูกแก้วจึงจะกลับออกมาหา
อย่าโศกศัลย์กันแสงเสียนํ้าตา	พระบิดาจงเสด็จไปถํ้าทอง
อสุรินทร์ยินคำที่รํ่าตอบ	จึงตรัสปลอบโลมเล้าเจ้าทั้งสอง
ซึ่งแก้วตาอาลัยถึงพี่น้อง	ก็ควรของเจ้าแล้วไม่ห้ามเลย
ถึงจะอยู่จะไปก็ไม่ว่า	กลับมาหาพ่อก่อนเถิดลูกเอย
พอชื่นจิตบิดาได้ชมเชย	อย่ากลัวเกรงพ่อเลยนะแก้วตา
สองกุมารสงสารพญายักษ์	เห็นเรียกนักนึกจะใคร่ลงไปหา
แล้วกลับกลัวตัวสั่นหวั่นวิญญาณ์	ชุลีกรวอนว่าด้วยอาลัย
ลูกทำผิดคิดหนีทั้งพี่น้อง	ควรจะต้องโทษหนักถึงตักษัย
ให้หวาดหวั่นพรั่นตัวด้วยกลัวภัย	สุดจะไปใกล้ชิดพระบิดร
แม้นโปรดเกล้าเจ้าประคุณจงคืนหลัง	ไปอยู่ยังถํ้าทองห้องสิงขร
จะเห็นว่าพระโปรดยกโทษกรณ์	ไปนครแล้วก็คงจะคืนมา ฯ
๏ ท้าวกุมภัณฑ์ครั้นเห็นไม่กลับหลัง	จึงร้องสั่งลูกน้อยเสน่หา
พ่อก็อ้อนวอนปลอบเป็นหลายครา	ทั้งพี่น้องสองราไม่เชื่อใจ
เป็นเหตุเพราะเคราะห์กรรมของพ่อแล้ว	จะคลาดแคล้วลูกรักถึงตักษัย
สะอื้นพลางทางสะท้อนถอนฤทัย	ชลนัยน์ซึมซาบลงอาบพักตร์
แต่ซบเสือกเกลือกกลับกระสับกระส่าย	ไม่เหือดหายหวงห่วงให้หน่วงหนัก
สิ้นกุศลผลกรรมมานำชัก	พญายักษ์ขาดใจบรรลัยลาญ ฯ
๏ ฝ่ายพระหน่อบดีกับพี่เลี้ยง	เห็นสิ้นเสียงยักษาน่าสงสาร
ไม่ไหวติงนิ่งแน่ไปช้านาน	สองกุมารหวั่นหวาดประหลาดใจ
จึงพากันจรจรัลลงจากเขา	ต่างวิ่งเข้าเคียงประคองแล้วร้องไห้
รํ่าร้องเรียกอสุราด้วยอาลัย	โอ้เป็นไรบิดาไม่พาที
หรือเคืองขัดตัดขาดประหลาดแล้ว	ครรไลละลูกแก้วไปเมืองผี
ไม่หมายเลยว่าจะเป็นถึงเช่นนี้	เมื่อตะกี้คิดว่าบิดาลวง
มิรู้ว่าปิ่นเกล้าเจ้าประคุณ	มาสิ้นบุญเสียที่เหลี่ยมภูเขาหลวง
เคยโอบอ้อมอุ้มแอบไว้แนบทรวง	รักดังดวงชีวาไม่อาธรรม์
ลูกจะเล่นสิ่งไรก็ไม่ห้าม	มีแต่ตามใจสิ้นทุกสิ่งสรรพ์
ถึงผิดพลั้งสั่งสอนสารพัน	ไม่ตีรันด่าว่าด้วยปรานี
คิดขึ้นมาน่าแค้นพี่พราหมณ์นัก	บอกว่าพ่อเป็นยักษ์ให้ลอบหนี
จนบิดามาตามถึงคีรี	เหมือนลูกนี้ทำกรรมให้จำตาย
โอ้พระคุณทูนเกศของลูกแก้ว	จะลับแล้วเช้าเย็นไม่เห็นหาย
สะอื้นพลางทางทอดระทวยกาย	พระหัตถ์พ่ายชลนาโศกาลัย
พราหมณ์พี่เลี้ยงเคียงปลอบพระหน่อนาถ	สุดสวาทพี่ยาอย่าร้องไห้
เพราะถึงกรรมกุมภัณฑ์จึงบรรลัย	เรามิได้แกล้งฆ่าพระยามาร
จงเผาศพทรงฤทธิ์พระบิตุเรศ	อย่าให้เวทนาไว้ในไพรสาณฑ์
จะโศกีพี่เห็นไม่เป็นการ	คิดประหารห้ามรักหักฤทัย
พระสิงหไกรภพซบสะอื้น	ค่อยกลั้นกลืนเช็ดชลนาไหล
แล้วไถ่ถามตามซึ่งสงสัยใจ	เผาอย่างไรจึงจะดีเล่าพี่พราหมณ์
พี่เลี้ยงว่าแรงเรายังเยาว์นัก	อันศพยักษ์ใหญ่เหลือจะหาบหาม
เอาฟืนสุมใส่เพลิงละเลิงลาม	ให้เพลิงพลามเผาสิ้นทั้งอินทรีย์
แล้วชวนกันดั้นเดินริมเนินผา	เที่ยวหักหากิ่งไม้ในไพรศรี
มาสุมศพทบทับลำดับดี	จุดอัคคีเพลิงคบคนละคัน
แล้วเลือกเด็ดดอกดวงพวงบุปผา	ปีบจำปาสุกรมนมสวรรค์
บูชาศพซบเศียรอภิวันท์	พลางรำพันขอสมาพญายักษ์
ถนอมเลี้ยงลูกยาไม่อาวรณ์	ค่อยชูช้อนต้องถือมือไม่หนัก
ลูกทุบตีขี่คอด้วยความรัก	แต่อ่อนศักดิ์มาจนพ่อมรณา
ซึ่งผิดพลั้งครั้งนี้จงได้โปรด	ประทานโทษลูกน้อยเสน่หา
อย่าผูกผิดคิดแค้นเคืองวิญญาณ์	จะเป็นเวรเวรากับลูกไป
แล้วกราบศพซบทรงกันแสงสะอื้น	พระเนตรชื้นไปด้วยชลนัยน์ไหล
แต่รอรั้งยั้งหยุดไม่จุดไฟ	เป็นห่วงใยยักษ์ร้ายที่วายปราณ
จนโพล้เพล้เวลาจะคํ่าพลบ	ประคองคบจุดเพลิงเถกิงผลาญ
ควันตลบกลบกลุ้มในดงดาน	ชัชวาลแสงสว่างกลางโพยม
กะเลวรากซากศพอบระอุ	อัคคีคุลมรื้อกระพือโหม
พอเที่ยงคืนฟืนสิ้นศพก็โทรม	ทั้งสองโทมนัสนั่งระวังไฟ
จนเดือนดับลับเงาเขาพระเมรุ	พระสุริเยนทร์แย้มเยี่ยมเหลี่ยมไศล
พราหมณ์จินดาว่ากับพระหน่อไท	เราประจุธาตุไว้หว่างคีรี
แม้นมืสุขสืบสายไปภายหน้า	จึงกลับมาเยี่ยมธาตุท้าวยักษี
พลางชวนน้องก่อกองเป็นเจดีย์	ประจุธาตุไว้ที่หว่างบรรพต
แล้วสำเร็จเสร็จสมอารมณ์หมาย	ไม่เหือดหายอาลัยใจสลด
หน่อกระษัตริย์นมัสการกรประณต	เทพทั้งโสฬสจงเมตตา
ข้าขอฝากซากศพพนาสูร	ให้เพิ่มพูนสวัสดีที่ภูผา
แล้วกราบศพกุมภัณฑ์จำนรรจา	ลูกจะลาเลยลับไปนับนาน
เจ้าประคุณทูลเกล้าจะเปล่าเปลี่ยว	สันโดษเดียวแดนดงน่าสงสาร
ไหนจะต้องฟ้าฝนทนทรมาน	อยู่ริมชานเชิงผาพนาวัน
พระคิดไปใจหายไม่วายห่วง	ยิ่งเศร้าทรวงทรงโศกกันแสงศัลย์
พราหมณ์ประคองน้องรักร่วมชีวัน	พลางรับขวัญเช็ดชลนานอง
พ่ออย่ารํ่ากำสรดกันแสงไห้	จะเจ็บไข้พาตัวนั้นมัวหมอง
ทางยังไกลไปบ้านเถิดหนอน้อง	ถึงบ้านช่องจะได้เล่นให้เย็นใจ
แล้วแย้มสรวลชวนชื่นเชิงฉลาด	พาลีลาศเลยเลี้ยวเหลื่อมไศล
ถึงสุมทุมพุ่มพงพนาลัย	เอาใบไม้ยาดีมีศักดา
แล้วแบ่งปันกันกินสิ้นทั้งสอง	ทั้งพี่น้องกายกลายเป็นปักษา
บินละลิ่วปลิวลมขึ้นลอยฟ้า	ค่อยร่อนรารอเรียงมาเคียงกัน
สุริยงลงลับเหลี่ยมสิงขร	สำนักนอนเนินผาพนาสัณฑ์
แต่แรมทางกลางไพรมาหลายวัน	ถึงเขตคันนิคมคามพราหมณ์จินดา
จึงนำน้องล่องลอยลงเนินเขา	ต่างคนเข้ากินนํ้าในมวกผา
เป็นมนุษย์ผุดผ่องเพียงทองทา	พราหมณ์จินดาดีใจใครจะปาน
ออกนำหน้าพาเดินดำเนินนาด	ค่อยลีลาศลัดทางมากลางบ้าน
ขึ้นเคหาอาศัยแสนสำราญ	ให้กุมารเข้ามายั้งอยู่ข้างใน
เห็นข้าคนบนตึกมาต้อนรับ	สั่งกำชับชี้แจงแถลงไข
แม้นน้องเราเขาถามเนื้อความใคร	สูอย่าได้แจ้งอรรถที่สัจจา
จงบอกว่าข้ากับกุมารนั้น	ได้ร่วมครรภ์ชนนีเสน่หา
แล้วให้แต่งเอมโอชโภชนา	สามเวลาเลี้ยงดูพระกุมาร
เกษมสุขทุกข์โศกก็เสื่อมสิ้น	อยู่บ้านถิ่นเป็นสุขสนุกสนาน
ถนอมหน่อกระษัตราไว้ช้านาน	จนกุมารชันษาสิบห้าปี ฯ
๏ ขอยกความพราหมณ์ชื่อประสิทธิ์โสม	อยู่เมืองโรมวิสัยบูรีศรี
ชำนาญในไตรเพททางพิทธี	ถือจารีตโยคีเที่ยวเขจร
มาถึงย่านบ้านพราหมณ์วิรุณฉาย	เป็นสหายเคยสมัครสโมสร
จึงตรงขึ้นเคหาด้วยอาวรณ์	ประทับร้อนนั่งรออยู่หอกลาง
ร้องเรียกหาว่าพราหมณ์วิรุณฉาย	จนเที่ยงสายแล้วไม่เปิดหน้าต่างบ้าง
อยู่หรือไปข้างไหนอย่าได้พราง	มาหอกลางนั่งเล่นก็เป็นไร
พราหมณ์จินดาแลดูก็รู้จัก	ว่าเพื่อนรักของบิดามาปราศรัย
ออกจากห้องน้องชายก็ตามไป	นั่งลงไหว้พฤฒาแล้วพาที
ท่านผู้เฒ่าเที่ยวไปข้างไหนหาย	เชิญขึ้นนั่งให้สบายบนเก้าอี้
อันบิดาข้าตายเสียหลายปี	ทุกวันนี้เปล่าใจไม่สบาย
ข้าเห็นท่านปานเห็นบิดาข้า	เคยไปมาเหมือนหนึ่งญาติไม่ขาดสาย
ครั้งนี้ท่านผู้เฒ่ามาเปล่าดาย	ข้าใจหายให้คิดเหมือนบิดา
พลางสะท้อนถอนใจอยู่ในอก	นํ้าตาตกพร่างพรายทั้งซ้ายขวา
ตาพราหมณ์ฟังนั่งคิดอนิจจา	แล้วว่าข้ามิได้รู้ถึงหูเลย
คราวโน้นมาว่าเมียนั้นมอดม้วย	เดี๋ยวนี้ตัวตายด้วยเจียวอกเอ๋ย
เราพลอยโศกเสียใจไม่เสบย	บุญไม่เคยเผากันเมื่อวันตาย
ก็พี่น้องพ้องญาติยังอยู่มั่ง	หรือสิ้นทั้งว่านเครือในเชื้อสาย
นั่นลูกใครน่าดูเป็นผู้ชาย	มิตรสหายหรือว่าญาติกากัน
พราหมณ์จินดาได้ยินสิ้นสติ	มิได้ปริปากพูดแล้วผินผัน
กลัวน้องรักจักรู้เรื่องสำคัญ	จึงเสกสรรตอบตามเรื่องความไป
คนนี้น้องท้องเดียวกันกับข้า	ท่านบิดาลืมชื่อหรือไฉน
แล้วพูดเชือนเกลื่อนกลบเนื้อความใน	เชิญท่านไปอาบนํ้าให้สำราญ
ตาพราหมณ์ฟังคำพลางทางหัวร่อ	เราถามพ่อเจ้าแต่ยังไม่สังขาร
บอกว่ายายวายชีพชนมาน	เห็นแต่ท่านผู้เดียวดังดวงตา
ว่าน้องรักร่วมครรภ์นั้นเห็นผิด	นี่เนื้อคิดเสแสร้งแกล้งมุสา
ให้เสียวงศ์พงศ์พราหมณ์จำนรรจา	อันบิดาเจ้าไม่เป็นเหมือนเช่นนี้
พูดกันไปไยเล่าไม่เข้าข้อ	เจ้าหลอกล่อลวงเล่นเหมือนเช่นผี
แล้วลงจากเคหาเดินพาที	ตั้งแต่นี้กูไม่มาแล้วอย่าแคลง
จินดาพราหมณ์หวามไหวฤทัยหวาด	กลัวหน่อนาถน้องชายจะหน่ายแหนง
ฉวยพรางไว้ไม่มิดคิดระแวง	จะเสียแรงเสียรักที่ภักดี
นึกสะท้อนถอนใจอยู่ในหน้า	แล้วลีลาเข้าห้องให้หมองศรี
ไม่มีสุขทุกข์ทับระทมทวี	ดังอัคคีคนสุมรุมอุรา ฯ
๏ สงสารหน่อนฤเบศเกศกระษัตริย์	ฟังรหัสแจ้งจิตคิดกังขา
เห็นจริงจังดังคำพราหมณ์พฤฒา	ชลนาคลอเนตรสังเวชใจ
จะถามไถ่ใครดีคราวนี้หนอ	ว่าแม่พ่ออยู่ถึงหนตำบลไหน
อนาถนึกตรึกตรองหมองฤทัย	ที่ไหนใครเขาจะรู้ในเรื่องความ
ธรรมดาว่าเสี้ยนสิ่งใดยอก	จะบ่งออกมาได้ก็ด้วยหนาม
จำจะพูดพาทีกับพี่พราหมณ์	ให้แจ้งความเท็จจริงที่กริ่งใจ
จึงเข้าไปในตึกที่เตียงตั้ง	เห็นพราหมณ์นั่งทุกข์ร้อนถอนใจใหญ่
เข้าเคียงข้างพลางถามเนื้อความใน	พี่อย่าได้โศกเศร้าไม่เข้าการ
ข้าตรองตรึกนึกดูก็รู้สิ้น	ด้วยได้ยินพฤฒาท่านว่าขาน
เสียแรงเลี้ยงน้องมาเป็นช้านาน	ไม่แจ้งการให้ประจักษ์แต่สักคำ
จึงอื้ออึงถึงหูรู้ถนัด	อย่าควรปัดบอกตามเนื้อความขำ
แม้นยอกย้อนซ่อนเงื่อนทำเอื้อนอำ	ก็จะจำจืดจางทางอาลัย
อันบิดามารดาของข้านี้	อยู่ถิ่นที่นัคเรศประเทศไหน
แม้นรักน้องเหมือนหนึ่งน้องจงตรองใจ	ช่วยบอกให้แจ้งอรรถแต่สัจจา ฯ
๏ พราหมณ์จินดาหน้าซีดสลดจิต	ดังชีวิตชีวังจะสังขาร์
แม้นบอกความตามจริงจะโกรธา	แสร้งมุสาเกลื่อนกลบประจบความ
นี่แน่พ่อข้อนี้เป็นจนจิต	มิควรคิดสงสัยมาไถ่ถาม
ขืนจะเชื่อวาจาอีตาพราหมณ์	แก่พลุ่มพล่ามพูดพร่ำเที่ยวหยำเป
ดูฟั่นเฟือนเหมือนบ้าหน้าเป็นหลัง	เอาจริงจังก็ไม่ได้ทำไพล่เผล
คนพิการบาญชีเขาแทงเท	เจ้าโมโหโว้เว้ทุกสิ่งอัน
พี่บอกความตามจริงยังกริ่งแหนง	ใช่จะแกล้งเอาเท็จมาเสกสรร
พ่อแม่ตายไร้ญาติขาดพงศ์พันธุ์	ได้เห็นกันพี่กับน้องทั้งสองรา ฯ
๏ พระฟังความพราหมณ์พรางยิ่งหมางหมอง	ให้ขุ่นข้องเคืองขัดสหัสสา
ไม่เชื่อฟังตั้งต้นหนนั้นมา	ค่อยตรึกตราตรองจิตคิดคะนึง
ธรรมดาว่าเชื้อกระษัตริย์ชาติ	แหลมฉลาดผู้ใดไม่หยั่งถึง
ประสมทรัพย์ซ่อนไว้หลายตำลึง	พอวันหนึ่งพราหมณ์พี่มีที่ไป
จึงเรียกหาข้าคนเข้าในห้อง	ให้เงินทองเสื้อผ้าแล้วปราศรัย
ท่านทั้งหลายชายหญิงอย่ากริ่งใจ	เราแหนงในกิจจาจึงหารือ
อันพี่พราหมณ์จินดากับข้านี้	ร่วมชนกชนนีกันแน่หรือ
ท่านรู้เห็นเหตุผลแต่ต้นมือ	ช่วยเล่ารื้อเรื่องหลังให้ฟังความ
คนทั้งหลายชายหญิงได้สิ่งทรัพย์	น้อมคำนับตอบคำที่ร่ำถาม
อันนายของข้าพเจ้าเป็นเผ่าพราหมณ์	ประพฤติตามพระสนมพรหมจรรย์
เมื่อคราวครั้งสิ้นบุญคุณผู้ใหญ่	เธอเที่ยวไปกลางป่าพนาสัณฑ์
จำไม่แน่แต่ประมาณก็นานครัน	จึงผายผันพาพ่อลีลามา
ว่าเป็นน้องเป็นพี่นั้นมิใช่	เห็นแต่ใจจงรักพ่อนักหนา
ข้าบอกความตามจริงจงเมตตา	อย่าต่อว่าอื้ออึงคะนึงไป ฯ
๏ พระโฉมยงองค์สิงหไกรภพ	ได้ฟังจบแจ้งสิ้นไม่สงสัย
แสนวิโยคโศกเศร้าเสียพระทัย	คิดอาลัยถึงชนกชนนี
ขับบรรดาข้าคนไปพ้นตึก	คะนึงนึกตรึกตรองให้หมองศรี
โอ้อาภัพอัปภาคย์พันทวี	มิได้มีพ่อแม่อยู่แต่ตัว
เมื่อครั้งอยู่คูหาพนาสัณฑ์	พึ่งกุมภัณฑ์เพียงพ่อบังเกิดหัว
เพราะพราหมณ์ว่าร้ายกาจขยาดกลัว	คิดว่าพี่ของตัวจึงตามมา
โอ้มิรู้ผู้อื่นสิ้นทั้งนั้น	ก็หมายมั่นเหมือนญาติวงศา
แสนสงสารมารดรกับบิดา	มรณาหรือยังอยู่ไม่รู้ความ
แม้นใครช่วยชี้แจงตำแหน่งให้	ลูกจะไปตามติดไม่คิดขาม
น้อยหรือช่างชั่วช้าจินดาพราหมณ์	จนวอนถามแล้วไม่แจ้งแห่งยุคล
เช่นนี้อยู่ดูหน้ากันไม่ได้	จำจะไปเสาะแสวงทุกแห่งหน
เมื่อพบพานมารดาบิดาตน	ท่านยากจนจะได้ทดแทนพระคุณ
แม้นนิ่งอยู่ดูเหมือนไม่รักญาติ	ทั้งเสียชาติโฉดเฉาเหมือนเต่าตุ่น
ลูกผู้ชายตายเป็นก็ตามบุญ	ให้หมกมุ่นหมองหมางระคางใจ
จึงแต่งองค์ทรงกวดกระหมวดเกศ	เหมือนอย่างเพศพงศ์พราหมณ์ตามวิสัย
จีบกระโจมโขมพัตถ์พับสไบ	สายธุรำอำไพพิสดาร
แล้วทรงช้องป้องพักตร์เพชรประดับ	กระจ่างจับแจ่มแสงพระสุริย์ฉาน
ปักกุณฑลเพชรแพรวแก้วประพาฬ	พระกรกาญจน์สอดใส่กำไลงาม
ธำมรงค์ทรงสอดนิ้วพระหัตถ์	เนาวรัตน์พลอยพรายลายอร่าม
แล้วจุณเจิมเฉลิมพักตร์เป็นเพศพราหมณ์	พลางคิดความที่จะไปข้างไหนดี
จึงยกหัตถ์อธิษฐานถึงเทเวศ	พิมานเมศเมืองฟ้าในราศี
ขอให้ปะพระชนกชนนี	จะบัตรพลีแต่งตั้งเครื่องสังเวย
แล้วเคี้ยวยากินกายกลายเป็นนก	ก็โผนผกออกทางหน้าต่างเผย
ค่อยแช่มชื่นด้วยพระพายชายรำเพย	ละลิ่วเลยลอยฟ้าถึงป่าวัน
เทพเจ้าเข้าดลบันดาลจิต	ให้ไปทิศทักษิณเกษมสันต์
จะได้นางล้างผลาญมารฉกรรจ์	ให้สามัญเป็นสุขทุกตำบล
พระบินพลางทางทัศนาเนตร	ดูประเทศหล้าแหล่งทุกแห่งหน
เห็นเกาะใหญ่ในท้องทะเลวน	แลสกลสวนแก้วอุทยาน
เป็นที่เทพนิกรกินรนาฏ	มาประพาสภูผาพฤกษาสาณฑ์
ชื่อเกาะแก้วโมลีที่สำราญ	มีสถานเทวฤทธิ์อิศรา
เจ้านกน้อยลอยเลื่อนแฉลบร่อน	ชมสิงขรเขียวชอุ่มพุ่มพฤกษา
ยิ่งพินิจพิศเพลินเจริญตา	ถาบถลาลงจับกับคีรี
ดูภูมิฐานศาลสรวงสุรารักษ์	แฝงชะงักเงื้อมเงาคิรีศรี
ศิลาลานแลสะอ้านสะอาดดี	หอมมาลีกลิ่นกลบตรลบไพร
สบายใจหายเหนื่อยระเรื่อยรื่น	ด้วยลมชื่นเชิงผาน่าอาศัย
ขึ้นบนเทวสถานสำราญใจ	วิเวกในวิญญาณ์เอกากาย
เสียงนกร้องก้องกู่กันกลางป่า	ฟังภาษาสัตว์ไพรแล้วใจหาย
หวิววาบหิวหาวนอนผ่อนสบาย	จนเคลิ้มกายหลับไปในไพรวัน ฯ
ตอนที่ ๖
สิงหไกรภพเข้าเมืองมารัน แล้วได้พระธิดาสร้อยสุดาเป็นพระชายา
๏ จะกลับกล่าวถึงท้าวจัตุพักตร์	พญายักษ์ปราบสิ้นดินสวรรค์
ได้ครอบครองนัคราชื่อมารัน	พลกุมภัณฑ์นับแสนแน่นนคร
มีโฉมยงองค์เอกมเหสี	ชื่อมณฑาวดีดวงสมร
อเนกแน่นแสนสุรางค์นางนิกร	ดังดวงเทพอัปสรอันโสภา
อันโอรสบุตรีหามีไม่	ท้าวเธอได้นางเกิดในบุปผา
เลี้ยงเป็นบุตรสุดสวาทดังดวงตา	ให้ชื่อนางสร้อยสุดาวิลาวัณย์
ถนอมไว้ในเขตนิเวศน์สถาน	จัดทหารล้อมกำแพงแข็งขยัน
ให้ล้อมปราสาทเพชรไว้เจ็ดชั้น	ช่วยป้องกันพระธิดายุพาพาล ฯ
๏ ฝ่ายโฉมยงองค์สร้อยสุดาสมร	อยู่ถาวรในปราสาทราชฐาน
สถิตเหนือแท่นรัตน์ชัชวาล	แสนสำราญราคีไม่บีฑา
สู้เสงี่ยมเจียมองค์ดำรงศักดิ์	จนนงลักษณ์ได้สิบสี่พระชันษา
ละเลิงหลงทรงเล่นตุ๊กตา	กับบรรดาสาวสรรค์กำนัลใน
พอคู่สร้างนางมาถึงประเทศ	ให้อาเพศครวญคิดพิสมัย
จนลืมเล่นตุ๊กตาไม่อาลัย	รัญจวนใจจนจิตพระธิดา
จึงให้นางพนักงานอ่านอิเหนา	ระเด่นเข้าห้องสุวรรณกันจะหนา
บรรทมฟังวังเวงในวิญญาณ์	จนนิทราเคลิ้มหลับระงับไป
จวนสว่างนางทรงนิมิตฝัน	ว่าพระจันทร์แจ่มแจ้งจำรัสไข
เสด็จจากฟากฟ้าสุราลัย	มาเนาในแท่นสุวรรณอันบวร
รัศมีสีสว่างกระจ่างห้อง	เข้าเลียมลองลูบกายสายสมร
นางเบือนบิดปิดปัดสลัดกร	พอจะค้อนมาฟื้นตื่นพระองค์
รู้ว่าฝันขวัญหายนึกอายจิต	นางนิ่งคิดนึกคะนึงตะลึงหลง
จนรุ่งรางสว่างแสงพระสุริยง	พระจันทร์ลงลับฟ้ายิ่งอาลัย
จึงเรียกเหล่าเถ้าแก่มาแก้ฝัน	นางรำพันบอกแจ้งแถลงไข
เจ้าขรัวยายทายทูลให้ถูกใจ	แม่จะได้ลาภล้นคณนา
เป็นของดีที่ยิ่งทุกสิ่งสรรพ์	งามเหมือนจันทร์ที่กระจ่างกลางเวหา
เป็นวันเสาร์ยามสามตามตำรา	ข่าวจะมาแจ้งความในสามวัน ฯ
๏ นางฟังคำทำนายภิปรายเปรียบ	เชิงประเทียบรู้เท่าทุกสิ่งสรรพ์
จึงตอบว่าถ้าได้ทรัพย์กับสุวรรณ	จะแบ่งปันให้ทั่วทุกขรัวยาย
แล้วแลดูสุริยาเวลาเฝ้า	จึงชวนเหล่าสาวสรรค์สิ้นทั้งหลาย
จากปราสาทสุวรรณพรรณราย	ก็ผันผายขึ้นเฝ้าท้าวกุมภัณฑ์ ฯ
๏ ปางพระองค์ทรงโลกโมลียักษ์	เห็นลูกรักเศร้าสร้อยเหมือนโศกศัลย์
ไม่แต่งองค์ทรงสำอางอย่างทุกวัน	ทีจะรัญจวนใจไม่เสบย
จึงดำรัสถามความไปตามซื่อ	เจ้าเจ็บไข้ไปหรือนะลูกเอ๋ย
หรือเคืองข้องหมองหมางอย่าพรางเลย	แม่ทรามเชยเล่าแถลงให้แจ้งใจ
นางบังคมก้มกราบพนาสูร	สนองทูลกิจจาอัชฌาสัย
เพราะพระคุณอุ่นเกศคุ้มเภทภัย	ลูกมิได้ข้องขัดหัทยา ฯ
๏ เจ้ากรุงมารฟังสารสายสวาท	พจนารถน่ารักนั้นนักหนา
เห็นเกรงใจไม่แจ้งซึ่งกิจจา	แต่กิริยาไม่สบายข้างภายใน
จำจะพาโฉมงามทรามสวาท	ไปประพาสชมมัจฉาชลาไหล
ถึงเกาะแก้วแนวเนินพนมไพร	ให้ชื่นใจลูกน้อยสร้อยสุดา
ดำริพลางทางตรัสกับนงลักษณ์	เจ้าดวงจักษุในเบื้องซ้ายขวา
พ่อจะชวนเจ้าไปชมยมนา	ห้องมหามหรณพเนินคีรี
ดำรัสพลางทางเยี่ยมพระแกลรัตน์	โองการตรัสสั่งนนทยักษี
จงตระเตรียมเภตราอย่าช้าที	กูจะพาบุตรีไปชมชล ฯ
๏ เสนารับอภิวาทกรุงกระษัตริย์	มาเรียกรัดเร่งรับอยู่สับสน
จัดเภตราห้าร้อยบรรทุกพล	ทั้งต้นหนล้าต้ามาประจำ
สำเภาทรงธงทองทั้งท้ายหน้า	ทำใบผ้าพื้นแดงดูงามขำ
เรือดั้งกันนั้นล้วนใบดำ	มาลอยลำแลสล้างกลางคงคา
ครั้นเสร็จสรรพกลับเข้าไปกราบทูล	พนาสูรแสนโสมนัสสา
จึงตรัสชวนลูกน้อยสร้อยสุดา	กับมณฑาวดีร่วมชีวัน
ทั้งพระวงศ์พงศาบรรดายักษ์	กำนัลนักสนมนาฏนางสาวสรรค์
ออกจากวังคั่งคับนับหมื่นพัน	ก็ตามกันลงไปในเภตรา
แต่จอมวงศ์พงศ์กระษัตริย์จัตุพักตร์	กับเมียรักบุตรีเสน่หา
ขึ้นนั่งบนบาหลีด้วยปรีดา	ฝูงกำนัลกัลยาอยู่รายเรียง ฯ
๏ ฝ่ายกุมภัณฑ์ขันกว้านบางจังกว้า	ก็เฮฮาโห่ลั่นสนั่นเสียง
ถอนสมอช่อใบขึ้นพร้อมเพรียง	ออกแล่นเรียงรายมาในสาคร
ออกทะเลน้ำลึกนึกอนาถ	มัจฉาชาติใหญ่น้อยลอยสลอน
คลื่นละลอกกลอกกลิ้งเป็นตอนตอน	เรือขย้อนโยนพัดสะบัดใบ
สร้อยสุดาเล็งแลกระแสสมุทร	จิตมนุษย์นึกพรั่นประหวั่นไหว
เข้าเคียงบาทพระบิดาประหม่าใจ	ตกพระทัยทึกทักซบพักตรา ฯ
๏ เจ้ากรุงมารรับขวัญรำพันปลอบ	แม่อย่าหมอบนักเลยจงเงยหน้า
ถึงสำเภาอับปางกลางคงคา	พ่อจะพาเหาะไปมิให้ตาย
แล้วแย้มสรวลชวนชมมัจฉาชาติ	ขึ้นเกลื่อนกลาดกลางวนชลสาย
ฝูงโลมามาเคียงกันเรียงราย	ปลาวาฬว่ายเวียนหาฝูงปลาวาฬ
ฉลามเลี้ยวเที่ยวตามฉลามคู่	ฉนากงูงวงฟาดฉะฉาดฉาน
ปลาวาฬผุดพ่นนํ้าเท่าลำตาล	กระโห้หาญหวงไข่ไล่กุมภา
เป็นคู่คู่งูเงือกขึ้นเกลือกกลิ้ง	มัติมิงคล์กอดกัดกินมัจฉา
พระชี้บอกลูกน้อยสร้อยสุดา	ให้ชมปลาทั้งสนมกรมใน
แล้วร้องสั่งอสุราโยธาหาญ	ให้หมู่มารลงเล่นชลาไหล
จับปลาร้ายที่ในสายสมุทรไท	เอามาให้ลูกกูจะดูมัน
อสุรินยินเสียงพญายักษ์	ใจก็รักจะใคร่เล่นเกษมสันต์
กระโดดโถมโครมครามลงตามกัน	เสียงสนั่นกึกก้องท้องทะเล
บ้างไล่คว้าปลาฉลามตามฉนาก	ฉุกกระชากชิงกันอยู่หันเห
บ้างดำนํ้าคลำงมสมคะเน	หนีบจระเข้ขึ้นมาได้อ้ายกะโต
บ้างจับนาคปากกัดกระหวัดกอด	มันเลยลอดลัดไปให้โมโห
บ้างจับนางเงือกนํ้าทำเฉโก	กระชากฉุดผุดโผล่ขึ้นกลางชล
อันสัตว์ร้ายที่ในสายกระแสสินธุ์	อสุรินไล่จับอยู่สับสน
ทั้งนายไพร่ได้ทุกกุมภัณฑ์พล	แล้วต่างคนมาถวายอยู่รายเรียง ฯ
๏ ฝ่ายจอมอสุรินทร์ปิ่นกระษัตริย์	ตบพระหัตถ์สรวลสันต์สนั่นเสียง
ให้ลองแรงแข่งดูเป็นคู่เคียง	ใครแพ้เพลี่ยงเย้ยเยาะหัวเราะกัน
เสียงกึกก้องมาในท้องทะเลหลวง	ทุกกระทรวงปรีดิ์เปรมเกษมสันต์
พอถึงเกาะหว่างท่าหน้าอารัญ	ปืนหลักลั่นตึงตามกันสามที
ทอดสมอรอรั้งอยู่ทั้งหมด	ต่างโทรมลดลงใบไว้กับที่
ท้าวกุมภัณฑ์บัญชาชวนบุตรี	มเหสีสาวสนมกรมใน
ลงสัดจองล่องเลยเข้าเกยหาด	ขึ้นลีลาศเลียบเดินเนินไศล
หอมตรลบกลบกลิ่นดอกไม้ไพร	ระรื่นในหว่างเวิ้งเชิงคีรี
ดูดาษดื่นพื้นพรรณล้วนบุปผา	ย้อยระย้าสองข้างหว่างวิถี
พญายักษ์หักกิ่งเก็บจำปี	แล้วเลือกที่ใบติดให้ธิดา
พระมารดากรีดเล็บเก็บนางแย้ม	ให้โฉมยงทรงแซมซึ่งเกศา
ฝูงกำนัลชวนกันเก็บจำปา	ใส่ห่อผ้าแพรห่มแล้วชมเชย
ที่เตี้ยค่อมน้อมกิ่งเก็บไม่ได้	ขอดอกไม้ลูกบ้างเถิดแม่เอ๋ย
เขาวิ่งหนีน้อยใจกระไรเลย	ต่างเยาะเย้ยก็ยิ่งอายซังตายเดิน ฯ
๏ ฝ่ายพระนุชบุตรีศรีสมร	บทจรเลียบดูภูเขาเขิน
พญายักษ์นำหน้าพาดำเนิน	นางเพลิดเพลินทางเก็บมาลา
ถึงสถานศาลสรวงสุรารักษ์	พญายักษ์หยุดนั่งริมเนินผา
อัคเรศดวงจิตกับธิดา	ก็ตามมาหมอบเมียงอยู่เคียงองค์
นางสาวสรรค์บรรดาตามเสด็จ	ที่เหนื่อยเหน็ดก็กระเจิงละเลิงหลง
บ้านเดินเด็ดดอกไม้มาในดง	ฝูงอนงค์ร้องเรียกกันเพรียกไป ฯ
๏ ฝ่ายนกแก้วกายแปลงกำแหงหาญ	อยู่บนศาลเขาเขตข้างเพศไสย
สนิทหลับจับเจ่าเศร้าพระทัย	สะดุ้งได้ยินเสียงสำเนียงดัง
จึงโผโผนโจนจับกิ่งพฤกษา	ทัศนาเห็นคนอยู่คับคั่ง
มเหสีแสนสาวนางชาววัง	ประณตนั่งอยู่กับหน้าพญามาร
พลางเขม้นเห็นสร้อยสุดาสมร	ละอออ่อนเอวองค์ทรงสัณฐาน
พึ่งแรกรุ่นรูปโฉมประโลมลาญ	เยาวมาลย์นั่งเลือกมาลากรอง
ดังดวงจันทร์วันเพ็งเปล่งจำรัส	เป็นนวลผัดผิวฉวีไม่มีหมอง
พระเต้าตั้งดังดอกปทุมทอง	ดูขาวผ่องครัดเคร่งเต่งอุรา
เนตรขนงวงพักตร์ประไพพริ้ม	เป็นยักยิ้มน่ารักนั้นนักหนา
จะแลไหนก็วิไลละลานตา	เสน่หารัญจวนปั่นป่วนใจ
จะเป็นราชธิดาพนาสูร	หรือประยูรญาติวงศ์ยังสงสัย
จึงแฝงกายเกาะนิ่งกับกิ่งไทร	จะฟังให้แจ้งจิตในกิจจา ฯ
๏ ฝ่ายท่านท้าวจัตุพักตร์สำนักนั่ง	เข้าเอนหลังเอกเขนกที่เนินผา
จึงเรียกฝูงสาวสรรค์กัลยา	มาพร้อมหน้าทั้งกำนัลพนักงาน
พญายักษ์จึงประจักษ์ให้แจ้งเหตุ	ว่าทรงเดชศักดิ์สิทธิ์สถิตศาล
เป็นเหราฤทธิไกรดังไฟกาล	บริวารนับแสนแน่นนที
ทำศักดามาจากสะดือสมุทร	ยักษ์มนุษย์แพ้พ่ายกระจายหนี
เข้าอาศัยในเกาะแก้วโมลี	แล้วทำทีเป็นเจ้าของคอยป้องกัน
เทพบุตรครุฑาลงมาเล่น	ก็กินเป็นภักษาให้อาสัญ
พระเจ้าปู่ผู้ผ่านกรุงมารัน	ให้กุมภัณฑ์เสนามาราวี
พวกกุมภาฆ่าตายเสียหลายแสน	จึงคั่งแค้นเคืองบาทบทศรี
เสด็จยกพลมาจากธานี	ผลาญชีวีสัตว์ร้ายจึงวายปราณ
แต่ฝ่ายท้าวเหราศักดาเดช	เป็นเทเวศศักดิ์สิทธิ์สถิตศาล
พระลูกยาพาสนมบริวาร	เยาวมาลย์ฟ้อนถวายเถิดสายใจ
ให้คุ้มครองป้องปัดอุบัติเหตุ	รำถวายเทเวศช้างเพศไสย
คุ้มสิ่งสิ้นสารพัดกำจัดภัย	แม่สายใจจะได้ชื่นทุกคืนวัน
แล้วแต่งสรวงเสวยนมเนยพร้อม	ทั้งเครื่องหอมสารพัดล้วนจัดสรร
เป็ดไก่หมูสุราสารพัน	จอกนํ้าจัณฑ์จัดถวายอยู่รายเรียง
แล้วฆาตกลองประโคมเสียงโครมครีก	มโหระทึกสังข์แตรเซ็งแซ่เสียง
ปางพระนุชบุตรีกับพี่เลี้ยง	อยู่พร้อมเพรียงสาวสรรค์กัลยา
น้อมคำนับจับระบำแล้วรำฟ้อน	บ้างทอดกรกรีดกรายทั้งซ้ายขวา
รำนกบินกินรช้อนจินดา	แล้วย้ายท่าสอดส่ายสังวาลวัลย์
ไว้จังหวะประปรายกรีดกรายหัตถ์	วาดกระหวัดวงเวียนดูเหียนหัน
สาวสุรางค์นางห้ามรำตามกัน	ดูเชิงชั้นเฉิดฉายชะม้ายเมียง
นางโฉมยงทรงร้องบทบวงสรวง	พวกช้าหลวงรับเพราะเสนาะเสียง
พวกห้ามแหนแสนสุรางค์นางจำเรียง	ส่งสำเนียงทุ้มเอกวิเวกใจ
พระบิตุรงค์ทรงพระสรวลเสียงคักคัก	เห็นลูกรักรำดีจะมีไหน
กลัวจะเหนื่อยเมื่อยศออรไท	จึงห้ามให้หยุดยั้งลงบังคม ฯ
๏ นกแก้วแปลงแฝงพฤกษาตาชะม้อย	เห็นนางสร้อยสุดารำนำสนม
ประไพพักตร์ลักษณ์ลํ้าทั้งขำคม	สมที่ห่มตาดปิดช่างบิดเบือน
พระกรเกศเนตรขนงวงนลาฏ	มารยาทยอดสตรีไม่มีเหมือน
พระปรางทองผ่องพวงดังดวงเดือน	เหมือนจะเยื้อนแย้มยิ้มให้ชิดเชย
ยามชะม้ายชายเนตรก็น่ารัก	วิไลลักษณ์เหลือดีเจ้าพี่เอ๋ย
จะผ่อนผันฉันใดยังไม่เคย	จะได้เชยชมนุชพระบุตรี
มิเกรงฤทธิ์บิดาจะถาโถม	อุ้มประโลมลักพาสุดาหนี
ยิ่งครวญใคร่ในอารมณ์ไม่สมประดี	หลงพาทีทักถามด้วยความรัก
เจ้างามขำลํ้านางสำอางโฉม	งามประโลมขำคมทั้งสมศักดิ์
รู้สึกตัวกลัวบิดาพญายักษ์	ร้องสาวรักสาวกอดฉะฉอดไป ฯ
๏ สาวสุรางค์ต่างเขม้นเห็นนกแก้ว	อยู่นี่แล้วมองเมียงส่งเสียงใส
ทั้งพระนุชบุตรีดีพระทัย	อยากจะได้สกุณาพูดจาดี
ส่งสำเนียงเสียงแจ้วเจ้าแก้วจ๋า	ลงมาหาน้องหน่อยอย่าถอยหนี
จะพาแก้วแววตาไปธานี	อยู่ริมที่นอนน้องประคองชม
ทั้งส้มสูกลูกฝรั่งแลมังคุด	อีกละมุดสีดาหาไว้ถม
เจ้าแก้วเอ๋ยลงมาอย่าปรารมภ์	น้องจะชมเชยแก้วเจ้าแววตา ฯ
๏ นกแก้วพลอดออดเสียงสำเนียงเสนาะ	แม่ฉอเลาะเหลือเอกเหมือนเมขลา
ฉันอยู่ด้วยฉวยโมโหจะโกรธา	จะค่อนว่าทาระกำให้ชํ้าใจ
จะผูกมัดตัดปีกฉวยฉีกแล้ว	โอ้นกแก้วจะไม่มีที่อาศัย
มีเจ้านายร้ายเหลือฉันเบื่อใจ	จะลาไปอยู่ป่าพนาวัน
ซึ่งส้มสูกลูกพฤกษาจะหาให้	ขอบพระทัยที่พระโอษฐ์โปรดหม่อมฉัน
แม้นจริงจังดังว่าสารพัน	ให้ลูกจันทน์ฉันนะจ๊ะพระธิดา ฯ
๏ โอ้เจ้าแก้วแจ้วเสียงสำเนียงพลอด	สาวจะกอดแก้วรักให้นักหนา
นํ้าผึ้งเคล้าเข้าตอกใส่จอกมา	จะป้อนแก้วแววตาอย่าอาดูร ฯ
๏ นางห้ามแหนแหงนคอสอพลอพลอด	สาวรักสาวจะกอดเจ้าแก้วกรุ่น
ไปอยู่วังมั่งมีบริบูรณ์	จะเพิ่มพูนผลไม้ล้วนใส่พาน
นกแก้วพลอดฉอดฉอเลาะหัวเราะมั่ง	อุแม่เจ้าชาววังช่างปากหวาน
ฉันพรั่นตัวกลัวนักล้วนยักษ์มาร	จะล้างผลาญชีวันให้บรรลัย ฯ
๏ ท้าวจัตุพักตร์ทักทายว่าอ้ายแก้ว	ช่างพูดแจ้วเจ้าชู้เดิมอยู่ไหน
พระลูกรักจักเลี้ยงไว้เวียงไชย	จะจับไปบินโบยมาโดยดี
แล้วสั่งให้ไพร่พร้อมเข้าล้อมนก	เจ้าแก้วตกใจนักกลัวยักษี
โถมถึงองค์นงนุชพระบุตรี	ซบลงที่ทรวงนางไม่ห่างองค์
สร้อยสุดาว่าอย่าร้องประคองอุ้ม	สไบหุ้มห่อชมสมประสงค์
นกแก้วแปลงแกล้งแอบแนบอนงค์	แม่โฉมยงช่วยฉันพ้นบรรลัย ฯ
๏ นางฟังพลอดกอดประทับแล้วรับขวัญ	ท่านไม่ฆ่าดอกอย่าพรั่นประหวั่นไหว
นางห้ามแหนแสนสนมกรมใน	ต่างชอบใจนกแก้วแจ้วเจรจา
พอเย็นลงองค์ท้าวจัตุพักตร์	ชวนลูกรักนักสนมทั้งซ้ายขวา
ลงสัดจองล่องทะเลขึ้นเภตรา	แล่นกลับมานัคเรศนิเวศน์วัง ฯ
๏ ฝ่ายพระนุชบุตรีศรีสวัสดิ์	ถึงปรางค์รัตน์ชื่นชมด้วยสมหวัง
ให้นกจับกับสุวรรณที่บัลลังก์	จึงตรัสสั่งพวกนางช่างข้างใน
เอาทองคำทำคอนให้นอนจับ	ที่สำหรับรองของอันผ่องใส
เลือกส้มสูกลูกฝรั่งทั้งลำไย	นั่งปอกให้สกุณาไม่อาวรณ์
ทำสายสร้อยห้อยหกให้นกจับ	อยู่ริมกับแท่นสุวรรณบรรจถรณ์
พอพลบคํ่ารํ่าพลอดฉอดชะอ้อน	วันนี้นอนหนาวใจกระไรเลย
ก็ไหนเล่าสาวรักสาวจะกอด	หรือมาทอดทิ้งเล่าแม่เจ้าเอ๋ย
ชื่อว่ารักจักเลี้ยงไว้เคียงเชย	แล้วจะเลยล่อลวงให้ทรวงตรม ฯ
๏ นางชอบชื่นยื่นกรให้คอนนก	มาแอบอกอุ่นจิตสนิทสนม
นกแก้วเอ๋ยเชยชื่นรื่นอารมณ์	เคียงบรรทมทำเหมือนนกปีกปกนาง
พอเดือนคล้อยสร้อยสุดานิทราหลับ	อัจกลับส่องแสงแจ้งกระจ่าง
นกแก้วตื่นยืนยิ้มอยู่ริมคาง	ค่อยเชยปรางหอมหวนรัญจวนใจ
พระโอษฐ์เอี่ยมเทียมสีลิ้นจี่จิ้ม	เหมือนจะยิ้มแย้มรับทั้งหลับใหล
บรรทมงามทรามสมรอ่อนละไม	แลวิไลลักขณาวิลาวัณย์
จำจะกลายกายเป็นเช่นมนุษย์	ประโลมสุดสวาทน้องประคองขวัญ
ยิ่งเชยชื่นกลืนกลํ้ากลิ่นอำพัน	สุดจะกลั้นกลืนรักหนักอุรา
คาบขวดแก้วแล้วออกไปนอกห้อง	ค่อยบินล่องไปสู่เนินภูผา
ลงตักนํ้าสำหรับกลับกายา	แล้วรีบมาปรางค์ทองเข้าห้องใน
จึงดื่มนํ้ากลํ้ากลืนค่อยชื่นชุ่ม	กลับเป็นหนุ่มนวลละอองผุดผ่องใส
ทรงเครื่องพราหมณ์งามประโลมโฉมวิไล	เข้านั่งใกล้กลอยสวาทบนอาสน์ทอง
โคมแอร่มแจ่มสว่างกระจ่างพักตร์	วิไลลักษณ์ลํ้าสตรีไม่มีสอง
เข้าเอนแอบแนบนอนกรประคอง	ถนอมน้องเนื้ออุ่นละมุนละไม ฯ
๏ พระนุชน้อยสร้อยสุดาผวาหวาด	เห็นหน่อนาถนึกพรั่นประหวั่นไหว
นางพลิกผลักหักพระหัตถ์สะบัดสไบ	พระหน่อไทยุดนางไม่วางกร
นางเบือนบิดปิดไว้หน่อไทขวาง	มิให้ห่างจากสุวรรณบรรจถรณ์
นางหลีกเลี่ยงเหวี่ยงว้ายชะม้ายค้อน	พระว่าวอนแล้วประโลมนางโฉมยง
พี่อุตส่าห์พยายามมาตามน้อง	ถึงแท่นทองที่บรรทมสมประสงค์
ได้เชยชิมนิ่มนุ่มได้อุ้มองค์	ถึงปลิดปลงชีวาไม่อาลัย
ขอเล่าความตามจิตพิศวาส	ด้วยหมายมาดมอบชีวิตพิสมัย
ถึงม้วยดินสิ้นฟ้าสุราลัย	ไม่จากไกลกลอยสวาทแล้วชาตินี้
แม่เนื้อหอมจอมนางสำอางโฉม	ปลื้มประโลมใจชายไม่หน่ายหนี
แม้นน้องแก้วแววตาไม่ปรานี	จะฆ่าตีเสียก็ตามเถิดทรามวัย
จะสู้ตายวายวางในปรางค์รัตน์	ไม่วางหัตถ์โฉมยงอย่าสงสัย
จะกอดนุชสุดสวาทจนขาดใจ	จึงจะได้ละวางให้ห่างกาย ฯ
๏ นางฟังคำซํ้ารักให้หนักแน่น	ที่เคืองแค้นดาลเดือดค่อยเหือดหาย
เห็นคมขำลํ้าเลิศประเสริฐชาย	ผิดผู้ร้ายหรือกระษัตริย์ขัตติยา
เห็นท่วงทีมีฤทธิ์อิทธิเวท	กำบังเนตรพลนิกายทั้งซ้ายขวา
มาลอบชมสมเพชเวทนา	จึงว่าน่าแค้นสุดอย่ายุดมือ
เมื่ออยู่อยู่จู่มาทำสาหัส	หรือใครนัดแนะใครเมื่อไรหรือ
เชิญถอยไปให้ห่างจงวางมือ	อย่าดึงดื้อนะจะได้ขัดใจกัน
เป็นเทวามนุษย์หรือครุฑยักษ์	มอบลอบลักรักใคร่ช่างไม่ขัน
ไม่ขอสู่ดูเหมือนนางกลางอารัญ	จะหมายมั่นเช่นชู้แล้วสู้ตาย
แม้นสู่ขอต่อองค์พระทรงเดช	ถ้าโปรดเกศก็จะได้ดังใจหมาย
มาเลียมลองต้องจับให้อับอาย	เธอเป็นชายชาติเชื้อเนื้อนามใด ฯ
๏ พระว่าพี่นี้เป็นพราหมณ์รามราช	รักษาชาติตามเวทข้างเพศไสย
มิควรรักศักดิ์ตํ่าแต่นํ้าใจ	จะใคร่ได้พระธิดาเจ้าธานี
เป็นคู่เคียงเรียงชมภิรมย์รัก	ได้เกื้อพักตร์ผ่องพาเป็นราศี
เหมือนได้เม็ดเพชรรัตน์สวัสดี	อันตัวพี่ขอเป็นทองไว้รองเรือน
ไม่ละเมินเหินห่างเห็นนางอื่น	สักสิบหมื่นสิบแสนไม่แม้นเหมือน
เป็นความจริงมิ่งมิตรอย่าบิดเบือน	ช่วยแย้มเยื้อนพักตรามาพาที
ตัวพี่หรือชื่อสิงหไกรภพ	ได้เรียนจบไตรเพทวิเศษศรี
หรือบุญน้อยสร้อยสุดามิปรานี	ก็ตามทีเถิดจะลายุพาพาล
ทำถอยไปให้ห่างเห็นนางนิ่ง	กลับอ้อยอิ่งวิงวอนด้วยอ่อนหวาน
แม่เนื้อหอมย่อมรู้เรื่องบูราณ	ในนิทานท้าวพระยาทั้งสากล
แม้นบุตรีมีมาณพมาสบเนตร	ก็สังเกตเป็นคู่ด้วยกุศล
ขอสู้ตายชายใดมิให้ปน	ถึงสิ้นชนม์ไว้ชื่อให้ลือชา
นี่พี่ได้ใกล้น้องประคองถนอม	กลิ่นยังหอมรื่นรื่นชื่นนาสา
แม่ตัดสวาทขาดเด็ดไม่เมตตา	เจียวหรือจ๋าดวงใจได้ปรานี
พลางอิงแอบแนบชิดจุมพิตพักตร์	นางข่วนหักข้อพระหัตถ์น่าบัดสี
มาจ้วงจาบหยาบช้าให้ราคี	นางเทวีวอนว่าสารพัน
แม้นมีชู้รู้ถึงองค์พระทรงเดช	บิตุเรศก็จะฆ่าให้อาสัญ
มิขออยู่สู้ตายวายชีวัน	นางก้มกันแสงสะอื้นกลืนนํ้าตา
พระสวมสอดกอดแอบแนบถนอม	แม่เนื้อหอมจอมมนุษย์สุดจะหา
มิให้น้องต้องพระราชอาญา	จะอุ้มพาเหาะไปเสียไพรวัน
เที่ยวชมถํ้าลำเนาภูเขาสูง	มีทั้งฝูงหงส์เหมเกษมสันต์
เก็บดอกไม้ในป่าสารพัน	มิให้ขวัญนัยนาเจ้าอาวรณ์
อย่าลืมเลยเคยคู่เป็นกุศล	บันดาลดลได้ชมสมสมร
นางเบือนบิดปิดปัดสลัดกร	ชำเลืองค้อนขวยเขินสะเทิ้นที
แล้วว่าน้อยหรือคำที่รํ่ารัก	จะลอบลักเสน่หาแล้วพาหนี
จะให้ละพระชนกชนนี	เหมือนไม่มีกตัญญูรู้พระคุณ
ถึงฆ่าตีชีวิตให้ปลิดปลด	ไม่คิดคดลดเลี้ยวทำเฉียวฉุน
เมื่อหมองมัวชั่วช้าไม่การุญ	ก็ตามบุญเถิดไม่คลาดบาทบงสุ์ ฯ
๏ พระว่าพี่นี้มิตายถึงวายวอด	จะสู้กอดทรามสงวนนวลหง
พลางคลึงเคล้าเล้าโลมนางโฉมยง	ประคององค์อุ้มแอบแนบนิทรา
ตระกองกรช้อนชมภิรมย์รื่น	ถนอมชื่นเชยชิดขนิษฐา
ปทุมมาลย์บานแย้มแกมผกา	ภุมราร่อนเคล้าเสาวคนธ์
สุนีบาตฟาดเปรี้ยงเสียงสนั่น	พิลึกลั่นโลกาโกลาหล
พอฟ้าแลบแปลบสว่างกลางอัมพน	เป็นสายฝนฟุ้งฟ้าสุธานอง
เมื่อแรกเริ่มเดิมรักประจักษ์รส	เห็นโสฬสลิบลิบกระซิบสนอง
นางนบนอบชอบเชิงละเลิงลอง	กรประคองชื่นชิดสนิทใน
นางรู้สึกนึกวิตกเอ๊ะนกแก้ว	หายเสียแล้วแลไม่เห็นเป็นไฉน
พระว่าพี่นี้แล้วแก้วกลอยใจ	นางซักไซ้ซํ้าถามตามสงกา
พระชี้แจงแจ้งจิตสนิทสนอม	ไม่หายหอมห่างเหเสน่หา
จวนจะแจ้งแปลงกายกลายกายา	เป็นปักษาขึ้นจับอยู่กับคอน
ครั้นคํ่าแล้วแก้วกลายเป็นชายชื่น	สำราญรื่นร่วมสุวรรณบรรจถรณ์
ข้าหลวงเหล่าสาวสุรางค์ที่นั่งนอน	ผู้ใดห่อนเห็นเล่ห์เสน่ห์ใน ฯ
ตอนที่ ๗
พราหมณ์จินดาตามหาสิงหไกรภพ
๏ จะกล่าวความพราหมณ์จินดามาถึงบ้าน	ไม่พบพานอนุชานํ้าตาไหล
เพราะนึกแหนงแคลงพี่จึงหนีไป	เหลืออาลัยระลึกแล้วตรึกตรา
ให้เกรงบุญจุลจักรศักดิ์กระษัตริย์	เธอพรากพลัดเผ่าพงศ์พระวงศา
สันโดษเดียวเที่ยวเร่อยู่เอกา	ไม่รู้ว่าวงศ์วานประการใด
เมื่อแรกพามาเล่าเราไม่แจ้ง	ว่าศักดิ์แห่งสุริย์วงศ์พระองค์ไหน
พิเคราะห์ดูกุมารเมื่อนานไป	คงจะได้สืบกระษัตริย์ในปัถพี
จำจะไปสืบถามถึงความต้น	ที่ตำบลบ้านป่าพนาสี
ให้พบปะพระชนกชนนี	พระอยู่ที่นัคเรศประเทศใด
แล้วจะคิดติดตามทรามสวาท	พบหน่อนาถจะได้แจ้งแถลงไข
ด้วยทำผิดคิดชอบประกอบไว้	จึงจะได้พึ่งพาบารมี ฯ
๏ แล้วเคี้ยวยาทากายกลายเป็นนก	ขยับยกปีกหางอย่างปักษี
พอแดดอ่อนร่อนเร่ขึ้นเมฆี	จรลีลอยฟ้านภาลัย
สังเกตจำตำบลแต่หนหลัง	ตรงไปยังบ้านป่าที่อาศัย
ครั้นคํ่าค้างกลางวันรีบดั้นไป	ถึงบ้านไร่ที่มาปะพระกุมาร
เห็นที่อยู่ดูแลแน่ในจิต	ยิ่งขุกคิดถึงพระองค์แล้วสงสาร
จึงแปลงกายเป็นพราหมณ์เดินตามธาร	เข้าบ้านพรานพร้อมหน้าชาวป่าดง
ต่างซักถามพราหมณ์บอกเราออกบวช	มาเที่ยวสวดสิกขาป่าระหง
แล้วหยุดนั่งพรั่งพร้อมพรานล้อมวง	เจ้าพราหมณ์สงสัยถามไปตามแคลง
แต่ก่อนเก่าชาวบ้านท่านทั้งหลาย	ลูกหลานหายหรือไม่จะใคร่แจ้ง
ระลึกดูผู้ใดทำไร่แตง	จงแสดงจะได้เล่าให้เจ้าฟัง
ฝ่ายอีแตแม่อ้ายตันตาพรานเพิก	ฟังลำเลิกรำลึกตามเนื้อความหลัง
จึงว่าคราวเจ้าประเทศนิเวศน์วัง	มาอยู่ทั้งมเหสีเธอมีครรภ์
ครั้นมีลูกผูกแหวนข้างแขนขวา	ทำเปลผ้าผูกไว้ในไพรสัณฑ์
ไปตักน้ำพรมแตงช่วยแรงกัน	กุมารนั้นสูญหายไปหลายปี
พอข้าเฝ้าเสนามาตามรับ	เสด็จกลับไปบำรุงซึ่งกรุงศรี
เราเลี้ยงดูภูวไนยพลอยได้ดี	ตั้งเป็นที่นายบ้านขุนพรานไพร
ซึ่งท่านถามความต้นแต่หนหลัง	ได้ยินมั่งหรือเห็นเป็นไฉน
จะจดจำนำข่าวลูกท้าวไท	จงบอกให้แจ้งจิตในกิจจา
เจ้าพราหมณ์ว่าถ้าเราขึ้นเฝ้าท้าว	จะแจ้งข่าวทรงยศโอรสา
ท่านเลี้ยงดูภูธรแต่ก่อนมา	จงช่วยพาเราไปเฝ้าเจ้ากรุงไกร
พรานทมิฬยินดีว่าอีพ่อ	รางวัลพอแล้วเจ้าพราหมณ์หามไมไหว
อย่ารอรั้งนั่งช้าจะพาไป	แล้วเรียกไพร่ตะพายย่ามมาตามที
ออกเดินทางกลางย่านหยุดบ้านป่า	ได้สิบห้าวันรุ่งถึงกรุงศรี
เวลาเฝ้าเข้าหาเสนาบดี	พร้อมอยู่ที่พระโรงรัตน์ชัชวาล ฯ
๏ จะกลับกล่าวเจ้าแผ่นดินอินณุมาศ	อยู่แท่นทองห้องปราสาทราชฐาน
นิมิตฝันวันจะรู้เรื่องกุมาร	ว่าพวกพรานชูช่วงดวงมณี
มาถวายฝ่ายพระองค์ก็ทรงรับ	กระจ่างจับแจ่มพระหัตถ์ด้วยรัศมี
แล้วเคลื่อนคล้อยลอยรอบขอบบูรี	มาอยู่ที่รอบฉัตรเป็นอัศจรรย์
พอรุ่งเช้าท้าวให้โหราเฒ่า	เข้ามาเฝ้าเล่าตามเนื้อความฝัน
โหรหารคูณทูลความในสามวัน	ข่าวพงศ์พันธุ์นั้นจะมาถึงธานี
พระจอมวังฟังคำให้บำเหน็จ	แล้วเสด็จออกพลับพลาหลังคาสี
พร้อมพฤฒาข้าบาทราชกระวี	ขุนเสนีทูลความพราหมณ์จินดา
ได้ทราบข่าวราวเรื่องโอรสรัก	ว่ายักษ์ลักเอาไปไว้ในคูหา
กรุงกระษัตริย์ตรัสถามตามสงกา	พราหมณ์จินดาทูลความตามทำนอง
ว่าเดิมกุมภัณฑ์พาข้าไปไว้	กับหน่อไทได้เห็นกันเป็นสอง
ขุนยักษ์ใช้ให้เลี้ยงรักเพียงน้อง	มีผ้าทองทำอู่ให้กุมาร
ธำมรงค์วงเพชรเจ็ดกะรัต	ผูกพระหัตถ์เบื้องขวาน่าสงสาร
จนใหญ่กล้าข้าแถลงให้แจ้งการ	ว่าขุนมารลักพาเอามาไว้
จึงลวงล่อขอวิชาพญายักษ์	สิทธิศักดิ์ทรงเวทตามเพศไสย
รู้ดำดินบินถาสุราลัย	ขุนมารให้ชื่อข้าจินดาพราหมณ์
พระโฉมยงองค์สิงหไกรภพ	ได้เรียนจบมนตร์เวทไม่เข็ดขาม
ได้ท่วงทีหนีกุมภัณฑ์มันก็ตาม	จนถึงความมรณานิคาลัย
หน่อกระษัตริย์พลัดข้าบนอากาศ	ต่างแคล้วคลาดมิได้เห็นเป็นไฉน
เที่ยวติดตามถามข่าวถึงท้าวไท	จงทราบใต้บาทบงสุ์พระทรงธรรม์ ฯ
๏ พระฟังข่าวราวเรื่องโอรสราช	บรมนาถเห็นจริงทุกสิ่งสรรพ์
แหวนจินดาผ้าทองของสำคัญ	เป็นแม่นมั่นมิได้แหนงแคลงพระทัย
จึงบัญชาว่าเจ้าพราหมณ์มีความชอบ	จะประกอบก่อเกื้อเหมือนเนื้อไข
จะตามติดคิดอ่านประการใด	จึงจะได้อนุชามาธานี
แล้วตรัสถามพราหมณ์พฤฒาโหราราช	ให้คิดคาดคูณชะตาในราศี
แต่หายไปได้เสร็จสิบเจ็ดปี	ประเดี๋ยวนี้อยู่หนตำบลใด
พระโหรดูรู้ความตามตำรับ	น้อมคำนับทูลแจ้งแถลงไข
ขอเดชะพระโอรสยศไกร	เสด็จไปได้คู่ทิศบูรพา
อยู่สำนักยักษ์พวกผีเสื้อ	สตรีเชื้อสูงศักดิ์ช่วยรักษา
อีกหนึ่งถึงราหูชูชะตา	จะคืนมานัคเรศนิเวศน์วัง
พระฟังคำทำนายค่อยคลายเศร้า	ด้วยโหรเฒ่าทายแน่มาแต่หลัง
จึงเอื้อนอรรถตรัสความให้พราหมณ์ฟัง	เมื่อคราวครั้งตกยากจากธานี
ทั้งเสียบุตรสุดสลดกำสรดโศก	แสนวิโยคยากเข็ญปิ้มเป็นผี
สองปีครึ่งจึงจะมาถึงธานี	ประเดี๋ยวนี้เจ้าพราหมณ์นำความมา
ได้เห็นเจ้าเท่าเห็นโอรสราช	จะหมายมาดเหมือนหนึ่งวงศ์เผ่าพงศา
จงอยู่คอยในบูรีด้วยปรีดา	เมื่อน้องมาจะได้พบประสบกัน ฯ
๏ เจ้าพราหมณ์ฟังบังคมก้มสิโรตม์	ซึ่งทรงโปรดชุบย้อมกระหม่อมฉัน
ขอบพระคุณกรุณาสารพัน	แต่ทุกวันนี้วิตกในอกใจ
จึงขอตามทรามสวาทราชโอรส	ว่าทรงยศอยู่ประเทศนิเวศน์ไหน
จะทูลความตามประสงค์จำนงใจ	เชิญหน่อไทเสด็จมายังธานี
พระฟังพราหมณ์ความรักเห็นหนักแน่น	มิให้แค้นเคืองข้องจะหมองศรี
จึงตรัสว่าถ้าไม่อยู่ในบูรี	พ่อจะกรีฑาพลสกลไกร
สักสิบหมื่นพื้นชำนาญในการศึก	ตามจะนึกนำพลไปหนไหน
เกิดวิบัติขัดขวางเป็นอย่างไร	ก็จะได้แก้กันอันตราย
เจ้าพราหมณ์ว่าถ้าดำเนินเดินแสวง	ทุกเขตแขวงค้นคว้าช้าใจหาย
ข้าเหาะได้ไปเที่ยวผู้เดียวดาย	แสนสบายไพรีไม่บีฑา
แล้วกลับแกล้งแปลงกายกลายเป็นนก	ประคองยกปีกประนมก้มเกศา
พลางเผ่นโผนโจนบินขึ้นเมฆา	ตรงไปสู่บูรพาพนาลัย ฯ
๏ ปางองค์ท้าวเจ้าบูรินทร์อินณุมาศ	ทั้งอำมาตย์มาตยาอัชฌาสัย
เห็นศักดิ์สิทธิ์ฤทธิพราหมณ์บินตามไป	หมายจะได้โอรสยศยง
ต่างชื่นช่วยอวยพรบวรสวัสดิ์	ทั้งกระษัตริย์ชื่นชมสมประสงค์
แสนเสนาข้าบาทญาติวงศ์	คิดคอยองค์หน่อไทมิได้วาย ฯ
ตอนที่ ๘
สิงหไกรภพหนีออกจากเมืองมารัน
๏ จะกล่าวความพราหมณ์สิงหไกรภพ	ได้คู่สบสมประสงค์จำนงหมาย
เฝ้าเชยซิดพิสวาสไม่คลาดคลาย	กลางวันกลายเป็นนกแก้วแจ้วเจรจา
ครั้นกลางคืนชื่นชมภิรมย์รัก	อยู่เมืองยักษ์จะประมาณนานนักหนา
ไม่เริดร้างห่างเหทุกเวลา	สร้อยสุดาโฉมยงเจ้าทรงครรภ์
ถึงคราวเคราะห์เพราะจะพรากจากปราสาท	นุชนาฏหลับสนิทนิมิตฝัน
ว่าเผยแกลแลดูพระสุริยัน	อยู่บนบัญชรชื่นนางกลืนไว้
พอรู้สึกดึกสามยามสงัด	ศรีสวัสดิ์นึกพรั่นประหวั่นไหว
ปลุกพราหมณ์น้อยค่อยเล่าให้เข้าใจ	เหมือนที่ในความฝันบรรยาย
พระสวมสอดกอดประทับแล้วรับขวัญ	แม่โฉมยงทรงครรภ์เหมือนมั่นหมาย
พระตรัสหยอกดอกฟ้าน่าเสียดาย	จะเคลื่อนคลายเสียแล้วนะแก้วตา
นางผลักพลิกหยิกพระหัตถ์น่าบัดสี	ฉันไม่มีท้องมาทายน่าขายหน้า
แม้นเหมือนคำรำพันจำนรรจา	จะเอาหน้าไปแฝงไว้แห่งใด
พระบิตุรงค์คงสังหารผลาญชีวิต	โอ้พลั้งผิดคิดขึ้นมาเลือดตาไหล
สะอื้นอ้อนซ่อนหน้าโศกาลัย	พระชลนัยน์ซึมซาบอาบพักตรา
พระปลอบพลางทางเช็ดชลเนตร	อย่าเทวษหวาดจิตขนิษฐา
แม้นตัวพี่มิตายวายชีวา	ไม่ทิ้งแก้วแววตาให้อาวรณ์
แม้นม้วยมอดวอดวายจะตายด้วย	เป็นเพื่อนม้วยโฉมฉายสายสมร
แม้นจะอยู่สู้ฤทธิ์พระบิดร	ชาวนครทั้งสิ้นจะนินทา
ถ้าหาไม่ใจพี่ไม่หนีหลบ	จะรุกรบรอนราญผลาญยักษา
นี่ขัดสนจนจิตด้วยบิดา	คิดจะพาเทวีลอบหนีไป
เป็นนกแก้วแล้วถึงจะพบพักตร์	ไม่รู้จักนวลหงอย่าสงสัย
หรือณรงค์สงครามก็ตามใจ	จะลุยไล่หักดิบเสียพริบตา
นางฟังคำจำพรากจากนิเวศน์	พระชลเนตรพร่างพรายทั้งซ้ายขวา
โอ้สงสารมารดรกับบิดา	กรุณาลูกรักนี้หนักครัน
ถึงผิดพลั้งอย่างไรไม่ถือโทษ	มีแต่โปรดชุบย้อมถนอมขวัญ
ได้เป็นสุขทุกเวลาทิวาวัน	ยังมิทันแทนพระคุณมาวุ่นวาย
แม้นสงครามพราหมณ์ฆ่าบิดาม้วย	จะตายด้วยภูวนาถเหมือนมาดหมาย
แม้นบิดาฆ่าพราหมณ์ถึงความตาย	จะวอดวายชนมาด้วยสามี
โอ้พระคุณทูลกระหม่อมของลูกเอ๋ย	ลูกไม่เคยจากบาทบทศรี
สุดจะละพระชนกชนนี	นางโศกีกำสรดสลดใจ
พระโอบอุ้มจุมพิตสนิทสนอม	งามละม่อมมิ่งขวัญอย่าหวั่นไหว
จะขืนอยู่บูรีแม้นมิไป	ก็เห็นไม่พ้นพระราชอาชญา
อย่าหนักหน่วงดวงใจไปกับพี่	อยู่บูรีนคเรศของเชษฐา
ทำกระท่อมล้อมรั้วปลูกถั่วงา	ตามประสายากไร้ไม่ไกลกัน
จึงจัดแจงแต่งกายสายสมร	จะรีบจรจวนแจ้งพระสุริย์ฉัน
แล้วอุ้มองค์ลงจากแท่นสุวรรณ	นางทรงกันแสงสะอื้นกลืนนํ้าตา
จะจากวังดังในใจจะขาด	จำไกลบาทบิตุรงค์เผ่าพงศา
เพราะทำชั่วกลัวพระราชอาชญา	นางโศกากราบก้มบังคมคัล
ทูลกระหม่อมจอมโลกของลูกแก้ว	จำคลาดแคล้วมูลิกาเหมือนอาสัญ
เคยขึ้นเฝ้าเช้าเย็นไม่เว้นวัน	พลางทรงกันแสงไห้อาลัยลาญ
โอ้ชาตินี้มีกรรมจะจำจาก	ต้องพลัดพรากจากนิเวศน์ประเทศสถาน
จะวายวุ่นขุ่นเคืองทั้งเมืองมาร	แสนสงสารสาวสนมกรมใน
จะง่วงเหงาเศร้าสร้อยพลอยสลด	โศกกำสรดเศร้าหมองไม่ผ่องใส
จะแลลับนับปีแต่นี้ไป	จะมิได้เห็นสุรางค์นางทั้งปวง
เคยเกล้าจุกตุ๊กตาพูดจาเล่น	จะวายเว้นเห็นนางห่างวังหลวง
ถอนฤทัยให้สลดกำสรดทรวง	ยิ่งหนักหน่วงห่วงใยอาลัยวอน
พระอุ้มองค์นงลักษณ์สะพักกอด	ประสานสอดสายทรวงดวงสมร
กลัวคนตื่นกลืนยาเป็นวานร	อุ้มบังอรเดินเลยมาเกยลา
เหาะทะยานผ่านทวีปเข้ากลีบเมฆ	ลอยวิเวกหวาดจิตขนิษฐา
นํ้าค้างพรมลมเชยรำเพยพา	ค่อยเคลื่อนคลาคลาดคลายสบายองค์
พระโอบอุ้มจุมพิตสนิทแนบ	นางเอียงแอบอายจิตพิศวง
ลับนิเวศน์เขตแคว้นถึงแดนดง	ยิ่งแสนสงสารสะอื้นกลืนนํ้าตา
จะแลซ้ายสายเมฆวิเวกจิต	ให้หวาดหวิดว้าเหว่ในเวหา
จะเหลียวกลับลับปราสาทหวาดวิญญาณ์	จะแลขวาขวัญหายไม่วายครวญ
พระปลอบนางพลางพลอดกอดประทับ	ภิรมย์รับขวัญน้องประคองสงวน
นางพรายพริ้มยิ้มเยื้อนเบือนกระบวน	พระชี้ชวนชมฟ้าดาราราย
วงพระจันทร์นั้นข้างแรมไม่แจ่มส่อง	แต่พักตร์น้องส่องเหมือนดังเดือนหงาย
นางพลิ้วพลิกหลีกเลี่ยงอ่อนเอียงอาย	ค่อยสบายมาในเมฆวิเวกใจ
จนรุ่งแจ้งแสงสว่างกระจ่างพักตร์	กลัวพวกยักษ์จะมาพบหลบไม่ไหว
ค่อยเคลื่อนคลาพานางมากลางไพร	ริมเขาใหญ่หยุดหย่อนผ่อนสำราญ
กลับเป็นพราหมณ์ตามเคยเชยชมชื่น	ประพาสพื้นภูมิจังหวัดพนัสสถาน
ระรื่นร่มลมเชยรำเพยพาน	ดอกไม้บานเบิกกลิ่นรวยรินโรย
หอมระรื่นชื่นชายแต่สายหยุด	สงสารนุชนึกถึงสวนให้หวนโหย
หอมจันทน์อินกลิ่นโศกลมโบกโบย	ทั้งยมโดยดอกดวงเป็นพวงงาม
รสสุคนธ์มณฑาจำปาเทศ	การะเกดกางกลีบเป็นครีบหนาม
เลียบพนมชมเพลินนางเดินตาม	มะไฟเฟืองเหลืองอร่ามสุกงามงอม
ทั้งเงาะงับพลับพลวงเป็นพวงห้อย	นี่แน่น้อยหน่าขนุนกลิ่นกรุ่นหอม
ละมุดม่วงพวงมะปริงดูกิ่งค้อม	พระโน้มน้อมนางปลิดที่ติดพวง
แล้วหยุดยั้งนั่งชะง่อนสิงขรเขา	ใต้ร่มรังบังเงาภูเขาหลวง
เสวยผลไม้เล่นพอเย็นทรวง	เที่ยวชมห้วงหุบเขาลำเนาธาร
เป็นห้องถํ้านํ้าพุทะลุลั่น	ไหลกระชั้นกระโชกฟาดฉะฉาดฉาน
ทั้งสององค์สรงนํ้าเล่นสำราญ	ลงท่องธารธาราเก็บมาลี
ดูลอยเลื่อนเกลื่อนกลาดประหลาดอย่าง	มีต่างต่างเหลืองแดงสดแสงศรี
กระจับจอกดอกอุบลจงกลนี	บัวหลวงมีโกมุทบุษบัน
บ้างบานตูมชุ่มชื่นพระยื่นหยิบ	แกล้งกระซิบสูบกลิ่นนางผินผัน
ชมปลาว่ายรายเรียงมาเคียงกัน	นางนวลจันทร์แจ่มงามสมนามนวล
ปลาเนื้ออ่อนอ่อนกายขึ้นว่ายเกลื่อน	ไม่อ่อนเหมือนเนื้อน้องประคองสงวน
นางคมค้อนงอนงามตามกระบวน	ต่างยั่วยวนหยอกหยิกกันซิกซี้
นางอาบองค์สรงสนานสำราญรื่น	พระชวนชื่นฉุดหัตถ์ขึ้นขัดสี
นางหลีกเลี่ยงเมียงชะม้ายว่ายวารี	กระทุ่มหนีหน่อไทเธอไล่ทัน
นางลัดแลงแฝงบัวบังตัวลับ	พระโจมจับเลี้ยวลัดสะบัดผัน
แล้วว่ายเรียงเคียงรอเคล้าคลอกัน	เกษมสันต์สรงนํ้าในลำธาร
ต่างแช่มชื่นขึ้นนั่งร่มรังสูง	ฝูงนกยูงเบญจวรรณร้องขันขาน
อดบรรทมลมเชยรำเพยพาน	ผ่อนสำราญเรียงบรรทมในร่มรัง
จิ้งหรีดหริ่งกิ่งไม้เรไรร้อง	ประสานซ้องเซ็งแซ่ดังแตรสังข์
ระรื่นเรื่อยเฉื่อยลมบรรทมฟัง	วิเวกวังเวงวับเลยหลับไป ฯ
๏ จะกล่าวเรื่องเมืองมารทหารพร้อม	พวกนั่งป้อมล้อมวงไม่สงสัย
ทั้งแสนสาวท้าวนางพวกข้างใน	ครั้นอุทัยไขสว่างกระจ่างตา
ไม่เห็นนุชบุตรีที่บรรจถรณ์	นกที่คอนนั้นก็หายต่างย้ายหา
บ้างไปดูลมูลกิจพระบิดา	อสุราร้อนพระทัยดังไฟกาล
รีบมาห้องทองที่บุตรีอยู่	เที่ยวค้นดูทั่วปราสาทราชฐาน
ไม่พบปะพระธิดายุพาพาล	เจ้ากรุงมารดังจะดิ้นสิ้นชีวี
ระทวยองค์ลงบนแท่นแสนสลด	โศกกำสรดทั้งพระมเหสี
เสียพระทัยในอารมณ์ไม่สมประดี	ซบสัญญีกายนิ่งไม่ติงองค์
พวกท้าวนางต่างประคองสองกระษัตริย์	บ้างนวดพัดเอาสุคนธ์มาโสรจสรง
ค่อยพลิกฟื้นฝืนพระทัยมิได้ตรง	กันแสงทรงเศร้าจิตถึงธิดา
ไม่มีใครอ้ายแก้วแล้วก่อเหตุ	มาแปลงเพศปลอมรักเป็นปักษา
กูแปลกหูอยู่แต่วันได้มันมา	เห็นพูดจาลาดเลาจะเจ้าชู้
หลงเชื่อฤทธิ์คิดเห็นว่าเป็นนก	จึงเจ็บอกอัปยศต้องอดสู
ถึงดำดินบินบนไม่พ้นกู	อ้ายเจ้าชู้กูจะทำให้หนำใจ
แล้วเดินด่าข้าเฝ้าพวกเถ้าแก่	ไม่ดูแลละนางไปข้างไหน
ให้เที่ยวถามความดูว่าผู้ใด	จะรู้เห็นเป็นใจไม่ได้ความ
ยิ่งคั่งแค้นแน่นอกให้หมกมุ่น	ร้องเรียกขุนโหรยักษ์มาซักถาม
จงเร่งดูผู้ร้ายหมายจะตาม	ในเลขยามยังจะทันหรือฉันใด
หนึ่งผู้ร้ายชายชู้ลูกกูนั้น	เป็นเผ่าพันธุ์พงศ์เพศประเทศไหน
หนึ่งลูกน้อยสร้อยสุดาที่คลาไคล	จะคืนได้หรือจะสูญคิดคูณดู
โหรรับสั่งตั้งมหาชะตานับ	อาทิตย์ทับภุมมาถึงราหู
จึงทูลความตามตำราของตาครู	อันชายชู้เชื้อกระษัตริย์สวัสดี
เป็นมนุษย์ยุทธนาอานุภาพ	อรินทร์ราบร้ายกาจดังราชสีห์
ไปทางทิศทักษิณถิ่นหรดี	แต่ยามนี้มิให้ตามยามพระกาฬ
แม้นตามไปได้พบจะรบสู้	จะเสียหมู่มาตยาโยธาหาญ
อันโฉมยงองค์ธิดายุพาพาล	ต่อเนิ่นนานนางจะมายังธานี ฯ
๏ พนาสูรฟังทูลกระทืบแท่น	กูแสนแค้นมันพาธิดาหนี
ตามไปจับสับฟันเสียวันนี้	แล้วท้าวตีกลองศึกเสียงครึกครื้น
พวกรากโษสโกฏิแสนถือแหลนหลาว	แกว่งทวนง้าวอ้วนลํ่าดำทะมื่น
ต่างแบกขอนค้อนกำซาบหอกดาบปืน	มาเพียบพื้นพาราหน้าพระลาน
เจ้ากรุงยักษ์ศักดาบัญชาสั่ง	ให้ตามทั้งทั่วไปในไพรสาณฑ์
แม้นประสบพบมันประจัญบาน	พวกยักษ์มารมึงล้อมให้พร้อมกัน
กูไปถึงจึงจับสัประยุทธ์	อ้ายมนุษย์กูจะฆ่าให้อาสัญ
แต่ลูกน้อยสร้อยสุดาวิลาวัณย์	จะรับขวัญนัยนามาธานี
เสนารับขับพลมากล่นเกลื่อน	เที่ยวลอยเลื่อนแลหาทุกราศี
เที่ยวค้นคว้าป่าดงในพงพี	จับหมูหมีช้างเสือฉีกเนื้อกิน
บ้างขึ้นค้นบนเขาเหล่าละเมาะ	ทุกแก่งเกาะยมนาชลาสินธุ์
บ้างค้นไปในนํ้าบ้างดำดิน	อสุรินทร์แยกย้ายไปหลายทาง
แต่พวกหนึ่งถึงลำเนาภูเขาหลวง	ลงในห้วงหุบชะง่อนสิงขรขวาง
เห็นพราหมณ์นอนกรตระกองประคองนาง	ขามระคางคิดว่าตื่นหยุดยืนมอง
เขม้นดูรู้ว่าธิดาท้าว	เห็นจะหนาวเหนื่อยกำลังลงทั้งสอง
จะจับตัวกลัวผิดคิดตรึกตรอง	เรียกพวกพ้องไพร่พลล้อมต้นรัง ฯ
๏ เจ้าพราหมณ์ตื่นฟื้นองค์คว้านงลักษณ์	เห็นพวกยักษ์โยธาพร้อมหน้าหลัง
จะผลาญทัพรับรองลองกำลัง	จึงตรัสสั่งสร้อยสุดาวิลาวัณย์
เวลานี้รี้พลมาล้นหลาม	จะสงครามเข่นฆ่าให้อาสัญ
แม่ยืนอยู่ดูผัวอย่ากลัวมัน	จะป้องกันมิให้เข้าใกล้กาย
แล้วแผลงทำอำนาจประกาศก้อง	เหวยพวกพ้องอสุรินสิ้นทั้งหลาย
ขืนล้อมอยู่กูจะล้างให้วางวาย	อย่าใกล้กรายกลับไปเสียให้พ้น
พวกนายกองร้องว่าเหวยมนุษย์	ลักพระบุตรีไว้ในไพรสณฑ์
ไม่เกรงศักดิ์ยักษ์ร้ายจะวายชนม์	พลางขับพลแทรกซ้อนเข้ารอนราญ
พระรบรับจับยักษ์หักแขนขา	ชิงสาตราเร็วรวดหวดประหาร
เที่ยวลุยไล่ไพร่พลไม่ทนทาน	ถอนต้นตาลตีตายลงก่ายกัน
ที่เหลือตายพรายพรัดกระจัดหนี	พระตามตีแตกไปในไพรสัณฑ์
จนโพล้เพล้เวลาจวนสายัณห์	เห็นกุมภัณฑ์กลับหลังประดังมา
เสียงครึกครื้นหมื่นแสนแน่นอากาศ	ดูเกลื่อนกลาดตามติดทุกทิศา
ชวนโฉมงามทรามเชยเสวยยา	เป็นนกแก้วแล้วก็พากันบินไป
ถึงพบปะอสุรีฝูงวิหค	คิดว่านกแดนดงไม่สงสัย
พอมืดคํ่าคลํ้าฟ้านภาลัย	เห็นยักษ์ไล่ติดพันกระชั้นมา
กลัวจะหนีไม่พ้นบนอากาศ	ดูเกลื่อนกลาดคึกคักมานักหนา
ค่อยรอเรียงเคียงสมรรีบร่อนมา	ลงจับค่าคบไม้พระไทรทอง
พวกโยธามาตามอร่ามคบ	นกแก้วซบแฝงฟังอยู่ทั้งสอง
ต่างเดินไปไพร่นายเป็นก่ายกอง	พระแนบน้องมองดูอสุรา
จนเงียบเสียงเที่ยงคืนชื่นนํ้าค้าง	ปักษากางปีกปิดขนิษฐา
ครั้งรุ่งแจ้งแสงสว่างกระจ่างตา	หมายทิศาทักษิณรีบบินไป
ได้เจ็ดวันบรรลุถึงเขาเขียว	สินแรงเรี่ยวร่อนมาลงอาศัย
กินมวกผาทากายสบายใจ	เป็นคนได้ดังประสงค์ชวนนงคราญ
เราหยุดหย่อนผ่อนพักเสียสักครู่	เห็นสิ้นหมู่อสุราโยธาหาญ
เข้าใต้ต้นมณฑาศิลาลาน	แสนสำราญร่มรื่นชื่นอารมณ์
สไบทองรองนอนขอนเขนย	ถนอมเชยชื่นชิดสนิทสนม
นางนบนอบหมอบเมียงเคียงบรรทม	ระรื่นร่มเรื่อยหลับระงับไป ฯ
๏ สร้อยสุดานารีศรีสวัสดิ์	นางกระษัตริย์ขัตติยาอัชฌาสัย
ค่อยเลื่อนองค์นงลักษณ์หักกิ่งไม้	มาโบกให้ภัสดาประสาจน
หวนระลึกนึกคนึงถึงนิเวศน์	พระชลเนตรหยดย้อยดังฝอยฝน
โอ้อกเอ๋ยเคยอยู่ในไพชยนต์	มาต้องทนแดดลมระทมทวี
โอ้เสียดายไร้ศักดิ์ด้วยรักผัว	เพราะเสียตัวมัวหมองจนต้องหนี
เห็นไม่พ้นพลสกัดทั้งปัถพี	แม้นสามีม้วยหมายจะวายปราณ
โอ้เจ้าพราหมณ์ความรักน้องหนักยิ่ง	ไม่ทอดทิ้งห่างองค์น่าสงสาร
สะอื้นพลางนางประณตบทมาลย์	ทั้งอยู่งานโบกปัดคอยพัดวี ฯ
๏ จะกล่าวเพชพระยาธรสัญจรป่า	ผูกชฎาธารถือเหมือนฤๅษี
กุมพระขรรค์อันเป็นเพชรเหน็บเตร็จตรี	ใครฆ่าตีชีวันไม่บรรลัย
กระษัตริย์มีสี่ตาจึงฆ่าม้วย	ไม่อยู่ด้วยผู้หญิงสิ่งสงสัย
เที่ยวค้นหานารีผลเดินด้นไป	เสียงคนไอแอบอ้อมเดินด้อมมอง
เห็นผู้หญิงพิงผู้ชายดีร้ายผัว	งามยังชั่วโฉมฉวีไม่มีหมอง
เป็นสาวแส้แลล้วนนวลละออง	แก้มก็ผ่องผิวพรรณดังจันทรา
ละเลิงเล็งเพ่งพิศให้คิดรัก	งามกว่ามัคลีผลต้นพฤกษา
คิดเชื่ออิทธิฤทธิ์พระขรรค์กันกายา	หมายจะฆ่าผัวเสียเอาเมียไป
จึงเป่ายาอาคมสะกดผัว	ให้เมามัวไสยาสน์ไม่หวาดไหว
แต่นางฟื้นชื่นโฉมประโลมใจ	ตรงเข้าใกล้แกล้งถามตามสงกา
ดูก่อนเจ้าเยาวลักษณ์พักตร์แฉล้ม	ไยมาแรมนอนอยู่ในภูผา
นั่นผัวหรือชื่อไรไปไหนมา	อย่าทำหน้าเง้างอดนั่งกอดมือ
นางตกใจไหวหวาดประหลาดจิต	นี่นักสิทธ์หรือคนธรรพ์พระขรรค์ถือ
พลางปลุกผัวมัวละเมอเสียงเอออือ	ฉุดข้อมือก็ไม่ฟื้นตื่นพระกาย
รู้ว่าถูกหยูกยานํ้าตาตก	สะอื้นอกองค์สั่นมิ่งขวัญหาย
บอกว่าผัวกลัวจะล้างให้วางวาย	คิดอุบายบอกความตามปัญญา
เจ้าพราหมณ์นี้พี่ชายมิใช่ผัว	เสียเมืองตัวมาในไพรพฤกษา
ลุกไม่ขึ้นมึนเมื่อยเหน็ดเหนื่อยมา	จึงอุตส่าห์ปรนนิบัตินั่งพัดวี
ท่านผู้เดียวเที่ยวมามีอาวุธ	ยักษ์มนุษย์นาคหรือเป็นฤๅษี
แม้นทรงศีลจินดาจงปรานี	ช่วยให้พี่พราหมณ์ฟื้นจะชื่นชม
พระยาธรห่อนรู้เท่าผู้หญิง	หมายว่าจริงจะคิดสนิทสนม
เสน่หาอาลัยใจนิยม	จะใคร่ชมเชยชิมให้อิ่มใจ
จึงว่าเจ้าเล่ายังกำลังสาว	พึ่งรุ่นราวไร้มิตรพิสมัย
พี่นี้อยู่ผู้เดียวเปลี่ยวฤทัย	ไม่มีใครคู่ครองต้องวิญญาณ์
มาเห็นเจ้าเข้านี่ฟ้าผี่เถิด	วิไลเลิศเหลือรักน้องนักหนา
จะพาไปไว้คีรีของพี่ยา	อยู่ห้องใหม่คูหาสถาวร
จะกล่อมเกลี้ยงเลี้ยงดูเป็นคู่ชื่น	สำราญรื่นร่วมสุวรรณบรรจถรณ์
เสวยทิพย์ดิบสุกไม่ทุกข์ร้อน	ฤทธิรอนรบสู้ไม่รู้ตาย
อันคนธรรพ์คันธรรพเทพบุตร	เกรงอาวุธของพี่ต้องหนีหาย
อันแก้วเตร็จเพชรพระขรรค์ถือกันกาย	แต่พี่ชายเจ้าจะฟาดคงขาดรอน
ไปด้วยพี่ที่อยู่ยอดภูผา	ล้วนศิลาเนาวรัตน์ประภัสสร
ต้นไม้ดอกออกช่ออรชร	หอมขจรจอมผาทั้งตาปี
พี่ชายเจ้าเราสะกดสลดหลับ	ก็เปรียบกับกเฬวรากซากศพผี
อย่าเป็นห่วงบ่วงใยไปดีดี	พอราตรีพี่ชายจะคลายมนตร์ ฯ
๏ นางฟังคำสำคัญให้ตันจิต	เป็นสุดคิดสารพัดจะขัดสน
จึงกล่าวแกล้งแสร้งเสด้วยเล่ห์กล	ฉันสองคนพี่น้องร่วมท้องกัน
จะทิ้งพี่มีผัวเหมือนชั่วช้า	ถึงชีวาวอดวายไม่ผายผัน
แม้นเมตตาพาพี่เพื่อนชีวัน	ไปด้วยกันก็ไม่ขัดหัทยา
พระยาธรอ่อนจิตพิศวาส	จึงว่ามาตรแม้นจะใคร่ได้เชษฐา
เป็นใจด้วยก็จะช่วยแก้มนตรา	พาไปอยู่คูหาใกล้นารี
แต่รักนุชสุดที่รักเหลือหนักหน่วง	อย่าห้ามหวงเสน่หามารศรี
ให้เห็นจริงสิ่งสัตย์สวัสดี	จะปลุกพี่พาไปเหมือนใจปอง
พลางเข้าใกล้ไล่คว้าชายผ้าห่ม	ขอเชยชมโฉมเฉลาอย่าเศร้าหมอง
นางหวีดวิ่งทิ้งผ้าสไบทอง	กรประคองกอดองค์พะวงพะเวียน
พระยาธรวอนว่านิจจาเอ๋ย	กระไรเลยลอดลัดฉวัดเฉวียน
เชิญหยุดยั้งนั่งใต้ต้นไทรเตียน	ศิลาเลี่ยนลดหลั่นเหมือนบัลลังก์
นางเสแสร้งแกล้งว่ามีอาวุธ	ฉันกลัวสุดที่จะเถือเอาเนื้อหนัง
ถือศัสตราหาผู้หญิงขันจริงจัง	จะให้นั่งใกล้ตัวฉันกลัวตาย
แม้นรักจริงทิ้งขว้างวางอาวุธ	จึงจะหยุดอย่างประสงค์จำนงหมาย
พระยาธรร้อนจิตทั้งคิดอาย	จึงว่าสายสุดชีวาอย่าปรารมภ์
ความรักนางวางมหาเทพาวุธ	ให้นางหยุดจะได้ชิดสนิทสนม
นางแกล้งล่อพอให้ได้นิยม	ไปถึงร่มไม้ชัฏเลี้ยวลัดมา
หยิบพระขรรค์กัลเม็ดตรีเพชรได้	ค่อยดีใจโฉมฉายถือซ้ายขวา
แล้วแอบองค์นงลักษณ์ซบพักตรา	พอพระยาธรเดินเมินมาเคียง
ค่อยแอบองค์ทรงฟันด้วยพระขรรค์เพชร	ถูกคอเด็ดกระเด็นดิ้นสุดสิ้นเสียง
เข้าสับทอนกรกายขาดรายเรียง	ก็สุดเสียงลงดิ้นสิ้นชีวัน
ด้วยเทวีสี่ตาเทวาสาป	จึงได้ปราบเพชพระยาธรอาสัญ
มนตร์สะกดปลดปลิดไม่ติดพัน	พราหมณ์น้อยนั้นพลิกฟื้นตื่นตกใจ
เห็นโฉมยงทรงพระขรรค์ฟาดฟันสับ	วิ่งมาจับหัตถ์ห้ามตามสงสัย
นางทูลความตามจริงทุกสิ่งไป	เมียแก้ไขคิดล้างให้วางวาย
แล้ววันทาฝ่าธุลีหยิบตรีเตร็จ	พระขรรค์เพชรเจ็ดคมประนมถวาย
พระรับดูรู้ว่าดียื่นตรีกราย	ให้โฉมฉายถือสำหรับอยู่กับองค์
พระขรรค์นี้พี่จะถือให้ลือฤทธิ์	กายสิทธิ์สุดคมสมประสงค์
พาเหาะได้ไม่แปลงจำแลงองค์	ชวนอนงค์นุชน้องลองสาตรา
พอนึกเหาะก็ละลิ่วปลิวอากาศ	ด้วยอำนาจฤทธิ์พระขรรค์นั้นนักหนา
ประคองนางพลางเหินเดินเมฆา	ไม่เคลื่อนคลาคลาดคลายตามสายชล
พอยามเย็นเห็นทหารยักษ์มารกลุ้ม	เหาะเป็นกลุ่มกลาดกลางที่กลางหน
จะหลบลี้หนีไปเห็นไม่พ้น	เป็นจวนจนจับพระขรรค์ประจัญบาน
เข้าบุกบั่นฟันฟาดเสียงฉาดฉับ	พวกยักษ์ยับย่นแยกตื่นแตกฉาน
แต่กวัดแกว่งแสงฉายถูกวายปราณ	พลมารมากมายตายระเนน
พลัดลงบกตกนํ้าแสนลำบาก	กเฬวรากเลือดสาดดังชาดเสน
ที่เหลือตายนายหมวดตรวจตระเวน	รีบกะเกณฑ์ออกสกัดกระษัตรา
พระนำนางพลางแกว่งพระแสงขรรค์	ไล่ฟาดฟันพลนิกายทั้งซ้ายขวา
ถูกตีนตัวหัวขาดลงดาษดา	รีบหนีมาพานางไปกลางโพยม
พวกยักษ์อื่นหมื่นแสนแน่นอากาศ	เข้าเกลื่อนกลาดกลุ้มองค์พระทรงโฉม
แล้วหํ้าหั่นฟันฟาดเลือดสาดโทรม	ลอยโพยมยักษ์ตามแลหลามมา ฯ
๏ จะกลับกล่าวองค์ท้าวจัตุพักตร์	พญายักษ์ยกพลเที่ยวค้นหา
เห็นมารตายก่ายกองท้องสุธา	ได้ข่าวว่าพานางล่องทางไป
ยิ่งเคืองขัดตรัสขับทัพทหาร	โห่สะท้านสะเทือนลั่นเสียงหวั่นไหว
ให้เหาะตามสามวันทันหน่อไท	เห็นไรไรเร่งทัพจับมนุษย์ ฯ
๏ พระโฉมยงองค์สิงหไกรภพ	ตั้งแต่รบร่ำไปมิได้หยุด
ถึงเจ็ดวันฟันทหารมารม้วยมุด	แทบจะสุดสิ้นชีวังถึงฝั่งชล
เห็นยักษ์ตามหลามมาบนอากาศ	ดูเกลื่อนกลาดกลางทะเลพระเวหน
ทหารอ้อมล้อมจับแทบอับจน	อุตส่าห์ทนแทงฟันป้องกันนาง
ด้วยเดชะพระขรรค์นั้นเป็นเพชร	ถูกขาดเด็ดดับจิตไม่กีดขวาง
ค่อยรั้งรอต่อตีแล้วหนีพลาง	ถึงสุดทางสายสมุทรพอสุดแรง
พาโฉมยงลงยืนพื้นบรรพต	นางรันทดระทวยองค์ทรงกันแสง
พอทัพถึงอึงอัดสะกัดสะแกง	แล้วกวัดแกว่งพระแสงขรรค์คอยฟันฟอน
ใครใกล้กรายตายกลาดไม่อาจจับ	ล้อมหน้าหลังคั่งคับสลับสลอน
เห็นบิตุรงค์ทรงช้างกลางอัมพร	นางยอกรกราบก้มบังคมคัล ฯ
๏ พญายักษ์รักบุตรหยุดยืนช้าง	ร้องบอกนางพ่อไม่ฆ่าให้อาสัญ
ขู่ลูกเขยเหวยอ้ายใจฉกรรจ์	อย่าหมายมั่นว่าจะรอดตลอดไป
กำเริบฤทธิ์คิดอ่านการโกหก	แปลงเป็นนกให้อนงค์รักหลงใหล
ทำเสน่ห์เล่ห์กลให้ดลใจ	นางจึงได้ตามมาจากธานี
ทำดูถูกลูกกูไม่สู่ขอ	คิดลวงล่อลอบรักแล้วลักหนี
เป็นเผ่าพงศ์วงศ์ไหนไพร่ผู้ดี	ทำท่วงทีถือตัวไม่กลัวใคร
ยังยืนขึงมึงจะสู้กับกูหรือ	หรือดึงดื้อว่าไม่ผิดคิดไฉน
มิอ่อนน้อมยอมยิงจะชิงชัย	หรือกระไรเร่งว่าอย่าช้าการ
พระสิงหไกรภพทำนบนอบ	แล้วตรัสตอบตามสุนทรด้วยอ่อนหวาน
ข้าเที่ยวเล่นตามประสาพญามาร	จับประทานให้เป็นสิทธิ์พระธิดา
จึงได้อยู่สู่สมภิรมย์รัก	มิใช่จักจู่ลู่มาสู่หา
จนโฉมยงทรงครรภ์พรั่นวิญญาณ์	จึงจะพาไปอยู่พระบูรี
อันตัวเราเหล่ากอหน่อกระษัตริย์	ผ่านสมบัติบำรุงซึ่งกรุงศรี
มิให้อายหมายว่าถึงธานี	จึงจะมีสารตราบรรณาการ
มาสู่ขอต่อองค์พระทรงยศ	ให้ปรากฏตราบกาลปาวสาน
อย่าเคืองขัดตัดประโยชน์จงโปรดปราน	เห็นกับหลานท้าวไทที่ในครรภ์
ทั้งข้าน้อยพลอยได้ไปเป็นเขย	ไม่ละเลยลืมพระคุณอย่าหุนหัน
พระบิตุรงค์จงโปรดซึ่งโทษทัณฑ์	ให้พาขวัญนัยนาไปธานี
จะแต่งงานการวิวาห์มาถวาย	มิให้อายหวังประณตบทศรี
ได้สืบวงศ์พงศ์กระษัตริย์สวัสดี	เหมือนปรานีศรีสวัสดิ์กับนัดดา
อสุรินทร์ยินคำว่ากรรมเอ๋ย	เจ้าลูกเขยฆ่ายักษ์เสียนักหนา
มึงรบสู้กูไม่ขอเป็นพ่อตา	ถึงธิดาจะเป็นหม้ายไม่อายคน
ใครสู่ขอพ่อจะแต่งไม่แกล้งว่า	เห็นแก่หน้าลูกรักเป็นภักษ์ผล
อ้ายมนุษย์สุดแค้นด้วยแสนกล	อย่าแปดปนเป็นมิตรฟังบิดา ฯ
๏ ปางพระนุชบุตรีศรีสวัสดิ์	ชุลีหัตถ์บังคมก้มเกศา
แต่เพียงลูกมีผัวได้ชั่วช้า	ให้ขายฝ่าบาทบงสุ์พระทรงยศ
ลูกทำให้ได้เคืองใต้เบื้องบาท	ประชาราษฎร์ลือชาให้ปรากฏ
เจ้าพราหมณ์เล่าเขาก็ยอมน้อมประณต	พระทรงยศยกโทษได้โปรดปราน
คนเขาเห็นเป็นผัวถึงชั่วช้า	จะจัดแจงแต่งวิวาห์เหมือนว่าขาน
มิเหมือนคำทำให้เคืองเบื้องบทมาลย์	จงล้างผลาญชีวันให้บรรลัย
แม้นครั้งนี้มิโปรดทำโทษผัว	เหมือนฆ่าตัวลูกรักให้ตักษัย
จะวอดวายตายตามเจ้าพราหมณ์ไป	จงโปรดไว้ชีวาอย่าฆ่าตี
เจ้ากรุงมารดาลเดือดไม่เงือดงด	อีหน้าสดแสนชั่วตามผัวหนี
ยังด้านหน้ามาห้ามเจ้าพราหมณ์ดี	จะใคร่ตีหยิกขาให้สาใจ
ช่างโง่เหลือเชื่อผัวไม่กลัวพ่อ	มันลวงล่อลุ่มหลงไม่สงสัย
ไม่รักศักดิ์จักตามอ้ายพราหมณ์ไป	ให้มีใหม่ก็ไม่มีอีขี้ริ้ว
เสียแรงกูสู้ถนอมช่วยกล่อมเกลี้ยง	บำรุงเลี้ยงมาแต่นิดยังจิดจิ๋ว
ไม่ฟังคำทำผิดแล้วบิดพลิ้ว	พระโกรธกริ้วตรัสด่าสารพัน
ให้เร่งทัพขับทหารชาญสนาม	จับอ้ายพราหมณ์เข่นฆ่าให้อาสัญ
พากไพร่พร้อมล้อมโถมเข้าโรมรัน	เจ้าพราหมณ์ฟันฟาดตายลงก่ายกอง
ที่เหลืออยู่พรูพรั่งเข้าคั่งคับ	พระรบรับรอนรันผันผยอง
ยิงฆ่าตายนายไพร่เลือดไหลนอง	ยิ่งแซ่ซ้องแทรกซ้อนเข้ารอนราญ
พระรบราฆ่าฟันมันไม่หยุด	จนสิ้นสุดแรงลงน่าสงสาร
เหลือจะสู้อยู่ที่เกาะเหาะทะยาน	พลมารตามจับรบรับไป
แต่นงนุชสุดแรงกันแสงซบ	เหลือจะรบอยู่ที่เกาะเหาะไม่ไหว
พญายักษ์รักบุตรสุดอาลัย	โจนลงไปอุ้มนางขึ้นช้างทรง
เห็นนิ่งแน่แก้ไขก็ไม่ฟื้น	สะอึกสะอื้นอ่อนจิตพิศวง
ระทวยทอดกอดแอบไว้แนบองค์	กันแสงทรงโศกาด้วยอาลัย
โอ้ลูกน้อยสร้อยสุดานิจจาเอ๋ย	ไม่พ้นเลยเล่ากรรมทำไฉน
พ่อรักเจ้าเท่าชีวิตดวงจิตใจ	หวังจะได้ฝากผีเพื่อนชีวา
ถึงครั้งนี้มีโทษพ่อโกรธผัว	ที่จริงตัวเจ้ายังรักอยู่นักหนา
ได้กล่อมเกลี้ยงเลี้ยงไว้จนใหญ่มา	โอ้แก้วตาตามชายมาวายชนม์
กอดบุตรีสี่พระโอษฐ์สะอื้นรํ่า	แปดเนตรนํ้าหยดย้อยเป็นฝอยฝน
ทั้งแปดหัตถ์พัดวีนีฤมล	ให้อั้นอ้นจนใจอาลัยลาญ
โอ้ลูกเอ๋ยเคยเห็นอยู่เย็นเช้า	มาเปลี่ยวเปล่าปลดปลงน่าสงสาร
สะอื้นอ้อนร้อนฤทัยดังไฟกาล	พระยามารหมอบซบสลบลง
พวกข้าเฝ้าเข้าพยุงกรุงกระษัตริย์	เป่ายานัตถุ์นวดให้น้ำใส่สรง
ค่อยพลิกฟื้นขึ้นทั้งนางบนช้างทรง	นางเห็นองค์อสุราประหม่าใจ
เข้าสวมสอดกอดบาทบิตุเรศ	ชลเนตรนางตกซกซกไหล
ลูกชั่วช้าฆ่าฟันให้บรรลัย	ถึงอยู่ไปเป็นคนไม่พ้นอาย
พระตรัสว่าอย่ากลัวเลยตัวเจ้า	เป็นลูกเต้าพ่อเอ็นดูไม่รู้หาย
อย่าหลงตามพราหมณ์ชู้ชาติผู้ร้าย	มันจะขายกินเล่นไม่เป็นการ
จะตามจับสับเสี่ยงไม่เลี้ยงไว้	มันฆ่าไพร่พลยักษ์ทำหักหาญ
พระบุตรีพิลาปก้มกราบกราน	ขอประทานโทษาฝ่าธุลี
แม้นผัวตายวายวอดชีวิตแล้ว	จะคลาดแคล้วบงกชบทศรี
จงโปรดเกล้าเอาไว้ใต้ธุลี	อย่าฆ่าตีชีวันให้บรรลัย
อสุราว่าน้อยช่างอ้อยอิ่ง	หลงจริงจริงเจียวกรรมทำไฉน
ขืนรักพราหมณ์ความแค้นกูแน่นใจ	จะหยิกให้ขาเขียวประเดี๋ยวนี้
ทำฮึดฮัดโกรธาตั้งท่าหยิก	นางกระซิกกำสรดกราบบทศรี
ท้าวรับขวัญกัลยาด้วยปรานี	พ่อไม่ตีดอกจงไปอยู่ในวัง
ลูกกระษัตริย์ขัตติยาจะหาให้	มีผัวใหม่เถิดลูกจะปลูกฝัง
อ้ายพราหมณ์น้อยถ่อยเหลืออย่าเชื่อฟัง	ได้ผิดครั้งหนึ่งก็แล้วเถิดแก้วตา
นางฟังปลอบนอบนบซบสะอื้น	ชาติชายอื่นเป็นอันขาดไม่ปรารถนา
จะสู้ม้วยด้วยพระราชอาชญา	พลางโศกากอดบาทไม่คลาดคลาย
พนาสูรฉุนเฉียวเข่นเขี้ยวขู่	ช่างสู่รู้รักใคร่มันไม่หาย
น่าหยิกปากลากลิ้นอีสิ้นอาย	ขืนรักชายชั่วช้าว่าไม่ฟัง
ดีร้ายถูกหยูกยามหาเสน่ห์	จึงโว้เว้พูดจาเหมือนบ้าหลัง
พลางยุดพระหัตถ์มัดมั่นกับบัลลังก์	หน่อยจะคลั่งตามพราหมณ์ด้วยความร้าย
กูแค้นใจอ้ายพราหมณ์จะตามจับ	เอาตัวสับเสียให้ป่นให้มนตร์หาย
แล้วเร่งทัพขับพหลพลนิกาย	นางนั่งท้ายพระที่นั่งหลั่งนํ้าตา
พญายักษ์ชักพระแสงกวัดแกว่งไล่	เร่งต้อนไพร่พลนิกายทั้งซ้ายขวา
เร่งรีบตามข้ามทะเลลอยเมฆา	อสุราไสช้างมากลางพล
คเชนทร์ทรงองอาจผาดผยอง	คำรณร้องก้องฟ้าเวหาหน
ฮูมแปร๋แปร้นแหงนเงยเสยสุริยน	กุมภัณฑ์พลขานโห่ก้องโกลา
พระสิงหไกรภพเหาะรบสู้	สังหารหมู่มารร้ายตายนักหนา
จนสิ้นพลบนอากาศเคลื่อนคลาดคลา	ไม่เห็นหน้านุชนาฏเพียงขาดใจ
พอถึงฝั่งวังวนอยู่บนเขา	กำสรดเศร้าเสือกซบสลบไสล
ไม่ไหวติงนิ่งนอนถอนฤทัย	จวนจะใกล้สุริยาลงสายัณห์ ฯ
๏ จะกล่าวความพราหมณ์จินดาเที่ยวหาน้อง	เป็นนกล่องลมสบายเที่ยวผายผัน
ครั้นคํ่าค้างกลางป่าพนาวัน	พอสุริยันเยี่ยมทวีปบินรีบไป
ปะถิ่นฐานบ้านตำบลชนบท	แวะถามหมดมิได้แจ้งแถลงไข
ถึงสามเดือนเคลื่อนคลาดประหลาดใจ	บินรีบไปบูรพาถึงสาคร
คิดจะตามยามเย็นไม่เห็นฝั่ง	จึงรอรั้งริมตลิ่งลงสิงขร
เห็นสิงหไกรภพเสือกซบซอน	เอะน้องนอนหรือสวรรคครรไล
จึงแปลงกายเป็นพราหมณ์ด้วยความรัก	เข้าพลิกผลักปลุกสั่นไม่หวั่นไหว
รอนาสิกริกระบายลมหายใจ	รู้ว่าไม่ปลดปลงคงจะคืน
จึงเลือกหามาลีที่มีกลิ่น	ชุบวารินพรมให้พอใจชื่น
ค่อยหายหิวริวริกพระพลิกฟื้น	หอมระรื่นชื่นใจลืมนัยนา
เห็นพราหมณ์พี่ดีใจปราศรัยถาม	พี่เที่ยวตามหรือไฉนไกลนักหนา
พราหมณ์คำนับอัพภิวันท์จำนรรจา	กรรมของข้ากับเจ้าจะเล่าความ
ตั้งแต่ต้นจนจบมาพบปะ	อุตสาหะตามเสด็จไม่เข็ดขาม
หน่อกระษัตริย์ตรัสเล่าว่าเจ้าพราหมณ์	แต่จากคามประเทศถึงเขตมาร
ได้ธิดาพาหนีมันกรีทัพ	มาตามจับชิงนางเหลือล้างผลาญ
มันกลุ้มกลัดพลัดองค์นางนงคราญ	แสนสงสารสุดสวาทที่คลาดคลา
พญายักษ์จักโกรธทำโทษแล้ว	เหมือนเสียแก้วนัยเนตรของเชษฐา
จะรบชิงมิ่งมิตรวนิดา	แม้นแก้วตาวอดวายจะตายตาม
นิจจาเอ๋ยเคยเหมือนเพื่อนชีวิต	เคยตามติดเคียงข้างกลางสนาม
จะกลับไปให้เห็นหน้าพงางาม	เจ้าพราหมณ์ห้ามปรามน้องประคององค์
พ่อหิวโหยโรยกำลังจะพลั้งพลาด	ไม่แคล้วคลาดทรามสงวนนวลหง
พี่หมายมาดคาดจิตบิตุรงค์	เคยรักองค์พระธิดาไม่ฆ่าฟัน
คงตามติดคิดผลาญสังหารยักษ์	พ่อผ่อนพักเรี่ยวแรงให้แข็งขัน
ปลอบให้นั่งรั้งรอแล้วจรจรัล	เที่ยวเก็บพรรณผลไม้มาให้น้อง
เสวยอิ่มยิ้มแย้มค่อยแช่มชื่น	สำราญรื่นร่วมจิตสนิทสนอง
พระคิดอ่านการศึกนั่งตรึกตรอง	พอเห็นกองทัพตามยกหลามมา
รีบจัดแจงแต่งองค์จะยงยุทธ์	แล้วยืนหยุดยั้งอยู่ริมภูผา
เห็นช้างทรงองค์ท้าวเจ้าพารา	กับธิดาโฉมฉายอยู่ท้ายช้าง
เห็นนางต้องผูกมือรื้อพิโรธ	กำลังโกรธเหาะทะยานขึ้นผ่านขวาง
แกว่งพระขรรค์ฟันรบบนนพภางค์	เข้าชิงนางกลางทัพรบรับรอง
เจ้ากรุงยักษ์หักโหมเข้าโจมจับ	ดูกลอกกลับบนอากาศผาดผยอง
พระต่อแย้งแทงฟันกันกระบอง	นางหวีดร้องกรีดกราดเพียงขาดใจ
ห้ามไม่หยุดสุดเสียงเอนเอียงซบ	ซวนสลบนิ่งอนาถไม่หวาดไหว
เจ้ากรุงมารต้านต่อหน่อพระไท	เผอิญให้หิวโหยโรยกำลัง
ด้วยตั้งสายกายสิทธิ์ฤทธิ์พระขรรค์	แต่กุมภัณฑ์ภาวนาคาถาขลัง
เข้ารบรับกับมนุษย์ไม่หยุดยั้ง	มาถึงฝั่งสมุทรไทใกล้คีรี
พราหมณ์พี่เลี้ยงเมียงมองเห็นน้องรัก	รบกับยักษ์แรงน้อยต้องถอยหนี
แล้วกินใบไม้ยาเป็นพาลี	ได้ท่วงทีโถมจับกับกุมภัณฑ์
ทั้งตีนมือยื้อยุดอาวุธยักษ์	เข้าขบกัดจัตุพักตร์ผลักผินผัน
พลัดตกนํ้าคํ่าพลบต่างรบกัน	ตีกุมภัณฑ์จมลงในคงคา ฯ
๏ แล้วลิงแปลงแกล้งสละมาปะน้อง	ดูพวกพ้องพลยักษ์ยังหนักหนา
จะหํ้าหั่นบั่นรอนอ่อนระอา	เจ้าพราหมณ์พาหน่อกระษัตริย์หลีกลัดไป
ด้วยมืดคํ่าสำคัญตะวันตก	เที่ยวเวียนวกหวังจะหาที่อาศัย
ถึงเขาเขียวเลี้ยวลับกองทัพชัย	ชวนหน่อไทลงธารชานคีรี
เห็นต้นรังบังลมร่มระรื่น	จนดึกดื่นดาวจรัสรัศมี
หน่อกระษัตริย์ขัดแค้นแสนทวี	ปรึกษาพี่เลี้ยงพราหมณ์จะตามนาง
พราหมณ์จินดาว่ายักษ์อักนิษฐ์	จะชิงฤทธิ์ไม่ถนัดเห็นขัดขวาง
พระตรัสว่าช้านักจักวายวาง	สงสารนางต้องถูกผูกข้อมือ
พี่เลี้ยงว่าถ้าไม่อาลัยบุตร	มิฆ่านุชน้องแก้วเสียแล้วหรือ
พระว่าน้องหมองใจดังไฟฮือ	จะไว้ชื่อชิงนางจนวางวาย
เจ้าพราหมณ์ห้ามตามทำเนียบให้เรียบร้อย	อันนํ้าน้อยแพ้ไฟดับไม่หาย
เราสองคนพลไกรทั้งไพร่นาย	ยิ่งฆ่าตายก็ยิ่งเพิ่มยิ่งเติมมา
อันองค์ท้าวเจ้าบูรีมีสี่พักตร์	สิทธิศักดิ์ทรงมนตร์ดลคาถา
เมื่อรบกันฟันฟาดด้วยสาตรา	ถูกกายาย่อยยับแล้วกลับดี
อันแสงสายกายสิทธิ์ฤทธิ์พระขรรค์	เห็นจะกันแก้ได้จึงไม่หนี
อันการศึกตรึกตราเห็นช้าที	พ่อฟังพี่อย่าเพิ่งรบหลีกหลบองค์
ไปถิ่นฐานมารดรบิตุเรศ	ให้ทรงเดชชื่นชมสมประสงค์
จึงคิดอ่านการประจญรณรงค์	ซึ่งโฉมยงเห็นจะได้ด้วยง่ายดาย
พระฟังความพราหมณ์ตอบค่อยชอบชื่น	ถอนสะอื้นอาลัยพระทัยหาย
จึงตอบว่าช้าไม่รอดคงวอดวาย	แสนเสียดายพระธิดายุพาพาล
จะหาไหนได้เหมือนองค์นางนงลักษณ์	สู้ติดตามความรักสมัครสมาน
จะทิ้งไว้ในพาราเห็นช้านาน	นึกสงสารศรีสวัสดิ์จะขัดเคือง
ด้วยทรงครรภ์มันจะแค้นแสนพิโรธ	จะทำโทษทุกข์ตรอมจนผอมเหลือง
คิดจะตามทรามวัยไปในเมือง	ให้รู้เรื่องร้ายดีหนอพี่พราหมณ์
แล้วพาองค์นงลักษณ์ไปนัคเรศ	ทุกขอบเขตข้าศึกจะนึกขาม
ทั้งจะได้ไว้ยศให้งดงาม	หรือพี่พราหมณ์จะเห็นเป็นกระไร ฯ
๏ เจ้าจินดาสามิภักดิ์รักกระษัตริย์	นั่งนวดพัดพูดจาอัชฌาสัย
แม้นหน่วงหนักรักหญิงจะชิงชัย	ฉวยขัดขวางอย่างไรจะได้อาย
พระชนกชนนีเป็นที่ยิ่ง	ไม่ควรทิ้งทอดพระคุณให้สูญหาย
ถึงลูกเมียเสียไปแม้นไม่ตาย	ก็หาง่ายดอกพี่เห็นไม่เป็นไร
พระบิดรมารดานั้นหายาก	กำจัดจากแล้วไม่มีที่อาศัย
นางไปอยู่บูรีไม่มีภัย	มาเมื่อไรคงพบประสบกัน
ขอเชิญพ่อหน่อเนื้อในเชื้อแถว	ไปกรุงแก้วโกญจามหาศวรรย์
พระบิตุราชมาตุรงค์เผ่าพงศ์พันธุ์	จะนับวันคอยหาด้วยอาวรณ์
พระฟังคำทำเนียบเรียบถวาย	ค่อยเหือดหายหนักหน่วงดวงสมร
คิดถึงวงศ์พงศาประชากร	พระบิดรมารดาจะอาดูร
จึงว่าพี่มีคุณการุญรัก	มิเสื่อมศักดิ์สืบสายไม่หายสูญ
จะรับไปให้ถึงวงศ์พงศ์ประยูร	แล้วจึงทูลลามารบราวี
วันนี้เราเข้าพักเสียสักตื่น	รุ่งเช้าขึ้นจะได้มุ่งไปกรุงศรี
พลางชวนชิดนิทราในราตรี	จนรวีวรรณสว่างกระจ่างตา
ต่างจัดแจงแปลงกายกลายเป็นนก	สองวิหคเหินเร่บนเวหา
หมายประจิมอิ่มใจรีบไคลคลา	เจ้าจินดาดูทางไปกลางไพร ฯ
๏ จะกล่าวกลับทัพยักษ์อักนิษฐ์	เมื่อมืดมิดมิได้เห็นว่าเป็นไฉน
หยุดสำนักพักพลสกลไกร	ทั้งนายไพร่พร้อมพรั่งริมฝั่งชล
ครั้นรุ่งเช้าฝ่ายท้าวจัตุพักตร์	พาลูกรักทรงช้างมากลางหน
ให้แยกย้ายรายหมู่อสุรพล	เที่ยวไล่ค้นหาพราหมณ์ถึงสามวัน
จนสิ้นแคว้นแผ่นดินสุดสิ้นเขต	ถิ่นประเทศทุกท่าพนาสัณฑ์
จึงเลิกทัพกลับพาราเมืองมารัน	สั่งกุมภัณฑ์ไพร่ฟ้าทั้งธานี
พบนกแก้วแล้วให้ฆ่าเสียอย่าละ	กลัวพราหมณ์จะลักพาธิดาหนี
เกณฑ์ไพร่พร้อมล้อมปราสาทราชบุตรี	มิให้มีสิ่งไรมาใกล้กราย ฯ
๏ ฝ่ายโฉมยงองค์สร้อยสุดาสมร	อุ้มอุทรทุกข์ใจมิใคร่หาย
ทุกทิวาราตรีไม่มีสบาย	ด้วยเป็นหม้ายหมองช้ำระกำตรอม
คิดคะนึงถึงพราหมณ์ยามวิโยค	เป็นสุดโศกเสียรูปจนซูบผอม
ทุกคํ่าคืนกำสรดสู้อดออม	จนมัวมอมหมองช้ำด้วยรำคาญ
ไม่แต่งองค์ทรงสำอางสางพระสก	จนประปกอังสาน่าสงสาร
ไม่ทรงเครื่องเรืองจรัสชัชวาล	อยู่ในม่านมิใคร่ออกนอกปรางค์ทอง
คิดถึงพราหมณ์ยามอยู่เป็นคู่ชื่น	ทุกวันคืนคํ่าเช้าให้เศร้าหมอง
แนบเขนยเคยเรียงเคียงประคอง	ถนอมน้องนิทราทุกราตรี
พระพลัดพรากจากไปมิได้กลับ	ดั่งเดือนลับท้องฟ้าในราศี
จะนับเดือนเลื่อนลับไปนับปี	มิรู้ที่น้องจะคิดไปติดตาม
แม้นทราบข่าวราวเรื่องอยู่เมืองไหน	จะรีบไปตามเสด็จไม่เข็ดขาม
หรือทรงยศปลดปลงในสงคราม	จะตายตามเสียให้ลับที่อับอาย
หรือองค์เดียวเปลี่ยวจิตไม่คิดรบ	จึงหลีกหลบเลยไปน่าใจหาย
ไม่กลับมาหาเมียไม่เสียดาย	หรือเคลื่อนคลายอาลัยที่ในน้อง
โอ้คราวนี้มิชั่วก็เหมือนชั่ว	เพราะมีผัวมิได้อยู่เป็นคู่สอง
สะอื้นรํ่ารำลึกเหลือตรึกตรอง	พระเนตรนองชลนาทุกราตรี
นางยอกรวอนไหว้ไทเทเวศ	อมรเมศเมืองฟ้าทุกราศี
ถ้าแม้นสิ้นบุญญาพระสามี	ให้น้องนี้มอดม้วยไปด้วยกัน
จะเกิดไหนให้รองละอองบาท	อย่าแคล้วคลาดเคลื่อนคลาจนอาสัญ
แสนวิโยคโศกสะอื้นทุกคืนวัน	อุตส่าห์กลั้นกลืนกลํ้าระกำทรวง
ทั้งทรงครรภ์พรั่นจิตคิดวิตก	เหมือนอย่างยกเมรุไกรไศลหลวง
สู้ซ่อนกายอายสุรางค์นางทั้งปวง	ให้หงิมง่วงเงียบเหงาเศร้าโศกา ฯ
ตอนที่ ๙
สิงหไกรภพกลับเมืองโกญจา
๏ จะกล่าวริวิหคเจ้านกแก้ว	ตั้งแต่แคล้วคลาดมิตรขนิษฐา
ทุกเช้าเย็นเห็นพราหมณ์นามจินดา	ค่อยร่อนรารอเรียงไปเคียงกัน
พระแลเหลียวเปลี่ยวเปล่าเศร้าสลด	ระทวยทดแทบชีวาจะอาสัญ
สงสารสุดนุชน้องเจ้าครองครรภ์	มาจากกันกรรมสร้างแต่ปางใด
แสนเสียดายสายสมรอาวรณ์เทวษ	นํ้าพระเนตรแดงเดือดดังเลือดไหล
ยิ่งรำลึกตรึกตรายิ่งอาลัย	บินไม่ไหวแวะลงในดงดอน
กลับเป็นพราหมณ์ตามกันมาพนาเวศ	ชมขอบเขตเขาเขินเนินสิงขร
คิดคะนึงถึงสุดาให้อาวรณ์	สะท้อนถอนฤทัยอาลัยลาญ
พราหมณ์พี่เลี้ยงเคียงประคองพระน้องรัก	เห็นผิวพักตร์เผือดลงแสนสงสาร
แกล้งเสสรวลชวนชื่นรื่นสำราญ	ชมห้วยธารถํ้าเขาลำเนาเนิน
ทั้งสิงห์เสือเนื้อนกวิหคหงส์	บ้างร่อนลงหากินบ้างบินเหิน
หน่อกระษัตริย์ทัศนาพลอยพาเพลิน	คิดว่าเดินกับนางเหมือนอย่างเคย
เข้าเคียงข้างพลางชี้ว่าวิหค	โน่นแน่นกโนรีเจ้าพี่เอ๋ย
พลางหยอกเอินเดินพิศเฉียดชิดเชย	เจ้าพราหมณ์เลยเป็นนางไม่ห่างองค์
พระแอบอุ้มจุมพิตแล้วผิดกลิ่น	เห็นพราหมณ์ผินพักตร์เก้อละเมอหลง
แกล้งเลยเดินเมินหมางไปกลางดง	กำสรดทรงโศกสะอื้นฝืนอารมณ์
เสียดุเหว่าเร่าร้องเมียงมองเรียก	ยิ่งสำเหนียกนึกว่าคู่เคยสู่สม
ร้องขานขามาตามหรือทรามชม	เที่ยวมองก้มเงยหาด้วยอาลัย
เห็นเจ้าพราหมณ์ถามว่าเมื่อตะกี้	นางเทวีจรดลไปหนไหน
พราหมณ์จินดาว่าดุเหว่าพระเศร้าใจ	ยิ่งสงสัยสอดหายุพาพาล
เห็นเขาคู่คูนกโอ้อกเอ๋ย	เหมือนพี่เคยเคียงพักตร์สมัครสมาน
เห็นธารนํ้ารำลึกเมื่อเล่นธาร	เริงสำราญหรือมาร้างให้ห่างกัน
เห็นกวางทองย่องเยื้องชำเลืองหลบ	เหมือนแลพบพักตร์ยุพินเมื่อผินผัน
หอมลูกอินกลิ่นระคนปนลูกจันทน์	เหมือนกลิ่นขวัญเนตรรื่นชื่นอารมณ์
นางแย้มงามยามเยื้อนเหมือนเบือนยิ้ม	ให้เชยชิมชื่นชิดสนิทสนม
ดอกเล็บนางอย่างเล็บพระเก็บชม	แต่ไม่คมข่วนเจ็บเหมือนเล็บนาง
รสสุคนธ์เหมือนสุคนธ์ปนแป้งสด	มาร้างรสสุคนธ์น้องให้หมองหมาง
อบเชยเหมือนพี่ชวนเจ้านวลนาง	ออกจากปรางค์มาในห้องหิมวันต์
เห็นสาวหยุดสุดคะนึงคิดถึงสาว	หอมเช้าเช้าชื่นใจเมื่อไก่ขัน
โอ้เต่าร้างเหมือนพี่ร้างมาห่างกัน	ทุกคืนวันวายชมให้ตรมตรอม
หอมอบเชยเหมือนเมื่อเคยเชยกลิ่นอบ	หอมตรลบอบกลิ่นไม่สิ้นหอม
พะยอมเอ๋ยเคยใจมิใคร่ยอม	ให้ต้องออมอกชํ้าทุกคํ่าเช้า
เห็นโศกออกดอกอร่ามเมื่อยามโศก	แสนวิโยคโศกทรวงให้ง่วงเหงา
ถึงดอกงามยามโศกเหมือนโรคเรา	มีแต่เศร้าโศกซํ้านั้นรํ่าไป
เห็นยมโดยโดยดิ้นถวิลโหย	เหมือนดิ้นโดยดังจะพานํ้าตาไหล
โอ้ระกำเหมือนกรรมในนํ้าใจ	ด้วยมาไกลกลีบช้ำระกำตรม
เห็นกลอยออกดอกดวงเป็นพวงห้อย	เหมือนกลิ่นกลอยใจคิดสนิทสนม
เสน่หาอาวรณ์ร้อนอารมณ์	จะแลชมอื่นอื่นไม่ชื่นใจ
พอแดดร่มลมตกเป็นนกแก้ว	ขึ้นนอนแนวเนินผาหน้าไศล
แต่คํ่าค้างกลางวันพากันไป	ประมาณได้สามเดือนไม่เคลื่อนคลาย
ถึงโกญจากรุงไกรมไหศวรรย์	กลับเป็นพราหมณ์ตามกันเดินผันผาย
เข้าที่เฝ้าท้าวพระยามาทักทาย	เจ้าขรัวนายทูลท้าวเจ้าพารา ฯ
๏ ฝ่ายปิ่นปักปัถพินอินณุมาศ	กับนางนาฏมเหสีมียศถา
ทราบว่าพราหมณ์ตามได้หน่อไทมา	ลงจากแท่นแว่นฟ้าละล้าละลัง
สะดุดเหล่าสาวสนมหกล้มกลิ้ง	พวกผู้หญิงวิ่งหลามมาตามหลัง
ถึงแท่นทองสองพระองค์ดำรงวัง	เห็นพราหมณ์ทั้งโอรสยศไกร
สไบทองรองธำมรงค์ผูก	รู้ว่าลูกมั่นคงไม่สงสัย
เข้ากอดบุตรสุดสวาทเพียงขาดใจ	สองท้าวไททอดทบสลบลง
พระสิงหไกรภพอภิวาท	ใจจะขาดตะลึงคิดพิศวง
นึกแน่จิตบิตุราชมาตุรงค์	กันแสงทรงโศกซบสลบไป ฯ
๏ ฝ่ายข้าเฝ้าเจ้าพราหมณ์เห็นสามกระษัตริย์	เข้านวดพัดผันแปรช่วยแก้ไข
ชโลมสุคนธ์ปนปรุงจรุงใจ	ต่างฟื้นได้สมประดีค่อยปรีดา
พระจูงบุตรสุดสวาทขึ้นอาสน์รัตน์	หน่อกระษัตริย์บังคมก้มเกศา
พระตรัสถามตามยุบลแต่ต้นมา	พระลูกยาทูลแถลงให้แจ้งความ
ตั้งแต่ต้นจนยักษ์รบหักหาญ	แสนสงสารเสียนางกลางสนาม
มาหยุดอยู่ภูเขาเห็นเจ้าพราหมณ์	ได้ทราบความจอมนราฝ่าละออง ฯ
๏ พระบิตุราชมาตุรงค์คิดสงสาร	ค่อยเบิกบานบรรเทาที่เศร้าหมอง
เจ้ากลับมาธานีทั้งพี่น้อง	จะให้ครองเขตขัณฑ์สวรรยา
อันพ่อแม่แก่กายจะหมายพึ่ง	ด้วยไร้ซึ่งสุริย์วงศ์เผ่าพงศา
จะแต่งตั้งเจ้าพราหมณ์นามจินดา	เป็นฝ่ายหน้าอุปราชราชโอรส
กรมวังทั้งหลายจงหมายบอก	สมในนอกไพร่นายมาให้หมด
ปลูกโรงราชพิธีมีชั้นลด	ตามกำหนดตำแหน่งจัดแจงกัน
ทั้งการเล่นเต้นรำมีสำหรับ	ให้เสร็จสรรพสารพัดเร่งจัดสรร
ให้โหราหาฤกษ์วันสำคัญ	จะทำขวัญเษกสองครองพารา
จัดปราสาทราชวังพร้อมทั้งสิ้น	ให้เจ้าจินดาพราหมณ์อยู่ตามประสา
แล้วชวนหน่อวรนาถเยื้องยาตรา	ขึ้นมหาเหมราชปราสาทไชย
ฝ่ายขุนนางต่างกรมสมในนอก	ต่างหมายบอกเรียกกันเสียงหวั่นไหว
พวกนายเวรเกณฑ์การทหารใน	ตัดต้นไม้ปรุงปรับประดับประดา
ปลูกโรงราชพิธีสิบสี่ห้อง	ลดชั้นช่องฉากฉายลายเลขา
ยอดมรกตนพเก้าแก้วจินดา	มีช่อฟ้าหน้าบันบราลี
บัลลังก์อาสน์ลาดปูยี่ภู่ผ่อง	พระแท่นทองธรรมชาติหนังราชสีห์
เศวตฉัตรพัดโบกวิชนี	เครื่องพิธีเทวกรรม์ขันนํ้ามนต์
อีกกลดสังข์ทั้งพระแสงสำหรับยุทธ์	ทีฆาวุธอัษฎาสถาผล
ราชวัติฉัตรรอบขอบมณฑล	ตั้งชั้นบนบังสาดดาดเพดาน
พระลานทำสำหรับอุปราช	พระธรรมราชรจนามุกดาหาร
ประดับดวงพวงบุปผาสุมามาลย์	ชัชวาลชวาลาระย้ายับ
ปลูกโรงเล่นเต้นรำทำโรงเลี้ยง	โรงทานเรียงร้านน้ำมีสำหรับ
บายศรีแก้วบายศรีทองสองสำรับ	เครื่องคำนับเทวดาบูชายัญ
แล้วสำเร็จเจ็ดคํ่าเป็นกำหนด	มาพร้อมหมดพูนเพิ่มเฉลิมขวัญ
พวกโยคีชีพราหมณ์พรหมจรรย์	มาพร้อมกันกินบวชสวดพิธี
ทั้งห้ามแหนแสนสุรางค์นางสนม	ทุกหมู่กรมเครื่องอานพานพระศรี
ของเก่าแก่แก้ไขเสียให้ดี	หุ้มฝาชีโหมดตาดสะอาดงาม
บ้างอบนํ้ารํ่าผ้าหาแป้งผัด	ให้ข้าขัดขมิ้นให้ใส่ส้มมะขาม
นุ่งผ้าไหมใส่แหวนทองแต่สองยาม	จะคอยตามเสด็จท้าวเจ้าพารา ฯ
๏ ฝ่ายปิ่นปักปัถพินอินณุมาศ	พร้อมพระญาติสุริย์วงศ์เผ่าพงศา
ครั้นได้ฤกษ์เบิกอรุณไขมุรธา	ให้ลูกยาสรงสนานสำราญกมล
ทั้งรินรดกลดสังข์หลั่งนํ้าหอม	ชีพราหมณ์พร้อมสวดมหาสถาผล
พฤฒาเฒ่าเป่าสังข์หลั่งนํ้ามนต์	ประโคมดนตรีดังกังสดาล
ผลัดชุบสรงทรงภูษาผ้าทิพย์ทับ	ปั้นเหน่งพับเพชรพรายสายประสาน
ห้อยหน้ากรองฉลององค์อลงการ	สวมสังวาลบานพับประดับเพชร
ทรงมงกุฎบุษยรัตน์ประภัสสร	กรรเจียกจรแจ่มจรัสไตรตรัสเตร็จ
ทองกรเก้าคู่สุวรรณกัลเม็ด	สลับเพชรค่าล้วนควรนคร
พระธำมรงค์วงพรายลายพระหัตถ์	แจ่มจรัสแสงมณีสีสลอน
ทรงพระขรรค์ผันผายกรีดกรายกร	มาหยุดหย่อนยอบก้มบังคมคัล
เจ้าจินดาอ่าองค์ทรงสังข์กลด	พวกพราหมณ์รดร่ายเวทวิเศษขยัน
แล้วทรงเครื่องเรืองระยับจับผิวพรรณ	แก้วกุดั่นดังดาวแพรวพราวพราย
สวมชฎามาลัยดอกไม้ทัด	อร่ามเรืองเครื่องกระษัตริย์จรัสฉาย
ขัดพระขรรค์กัลเม็ดเพชรแพรวพราย	มาถวายบังคมองค์พระทรงยศ ฯ
๏ กรุงกระษัตริย์ตรัสสั่งให้ตั้งแห่	ทั้งสังข์แตรพร้อมพรั่งกันทั้งหมด
อีกจามรชอนตะวันเป็นหลั่นลด	เชิญกรรฉิ่งกลิ้งกลดให้บดบัง
หน่อกระษัตริย์ขัตติยวงศ์ทรงยานุมาศ	อุปราชทรงเสลี่ยงเรียงตามหลัง
กระบวนแห่แซ่สล้างไปกลางวัง	หอกดาบดั้งเขนธนูเป็นคู่เคียง
กลองชนะประโคมเสียงโครมครึก	มโหระทึกแตรสังข์ประดังเสียง
เดินตามทางหว่างราชวัติเรียง	ดูพร้อมเพรียงไพร่ฟ้าประชาชี
บ้างชมหน่อวรนาถไม่คลาดเคลื่อน	ละม้ายเหมือนองค์ท้าวเจ้ากรุงศรี
บ้างว่าคล้ายฝ่ายองค์พระชนนี	ชาวบูรีรักใคร่ต่างให้พร ฯ
๏ จอมกระษัตริย์สุริย์วงศ์ทรงเสลี่ยง	ตำรวจเรียงคู่แห่แลสลอน
นางทรงสีวิกางามตามภูธร	พร้อมนิกรกัลยาคณานาง
ต่างนุ่งห่มสมทรงประจงจัด	ล้วนเกณฑ์หัดทรงเครื่องยาตรเยื้องย่าง
พึ่งรุ่นราวสาวสลวยสวยสำอาง	ไปตามทางเข้าสถิตที่พิธี
ท้าวอินณุมาศเชิญราชโอรสนั่ง	บนแท่นตั้งฉัตรลาดหนังราชสีห์
อุปราชอาสน์ลดพระกลดมี	อยู่ตรงที่แท่นรัตน์กระษัตรา
พอได้ฤกษ์เบิกพลีบายศรีขวัญ	แก้วสุวรรณพรรณรายทั้งซ้ายขวา
ข้าราชการขานโห่เป็นโกลา	พระโหราฆาตฆ้องก้องกังวาน
ประโคมแซ่แตรสังข์มังคลา	ปี่ชวาเสียงเอกวิเวกหวาน
มโหระทึกกึกก้องกังสดาล	พฤฒาจารย์จุดเทียนแล้วเวียนไป
ฆ้องระนาดพิณพาทย์เพลงเจ๋งจับปี่	มโหรีจำเรียงส่งเสียงใส
เสียงกลองแขกแซ่ซ้องฆาตฆ้องชัย	สนั่นในนัคเรศทั้งเขตคัน ฯ
๏ ฝ่ายโรงงานการสมโภชพวกเล่นโขน	ฆาตกลองโยนบทพหลพลขันธ์
พระหริวงศ์ทรงยศทศกัณฐ์	ยืนประจัญเจรจาพูดท้าทาย
พวกตลกถกเขมรออกเต้นแทรก	พูกเจ๊กแขกเถียงกันขันใจหาย
ต่างต่อยเตะเอะอะปะหยาบคาย	ทั้งหญิงชายสรวลเลเสียงเฮฮา
ทั้งโรงหุ่นอุณรุทสุดที่รัก	นางศุภลักษณ์อุ้มสมชมอุษา
ตลกเล่นเป็นอ้ายคุ่ยบุ้ยหน้าตา	คนดูฮาเสียงลั่นสนั่นไป
ละครรำทำบทสุวรรณหงส์	ถูกหอกองค์เอวสั่นหวั่นหวั่นไหว
ทำคลุกคลีหนีหน้าถลาไป	คนร้องไห้สะอื้นขึ้นยืนฮา
เพลงปรบไก่ใส่ช้องร้องจับปี่	พอถึงที่ขัดทำนองร้องฉ่าฉ่า
บ้างรำล่อล้อหลอกกลอกหน้าตา	คนดูฮาเฮยืนเสียงครื้นเครง
พวกลั่นถันประจันงิ้วร้องซิวเสี้ยน	ล้วนหน้าเขียนขึ้งโกรธกระโดดเหยง
เข้าจับกุมคลุมเครือเสื้อกางเกง	ตีเฉ่งเฉ่งม้าล่อเสียงซอครวญ
มอญรำเรียงเคียงชายมือกรายกวัด	บ้างเบือนปัดกะปิปั่นผินผันผวน
ร้องอะไรใส่จริตกระบิดกระบวน	ดูปั่นป่วนเปิงมางปึงปึงรับ
ละครชาตรีซัดไกวกวัดแกว่ง	พลิ้วพลิกแพลงเพลงโทนโยนฉับฉับ
ร้องพระรถเรื่องเล่นเอียงเอนทับ	ลูกคู่รับกรับส่งตรงรักแร้
พวกโหม่งครุ่มทุ่มกลองขึ้นป้องหน้า	ร้องอีหลัดถัดทารำร่าแต้
ดนตรีเล่นเป็นหมู่เที่ยวดูแล	ทั้งสาวแส้แก่หนุ่มชุมนุมกัน
ข้าหลวงเหล่าชาววังรุงรังคิ้ว	ต่างผัดผิวผ่องดีมีสีสัน
ติดขี้ผึ้งถึงกระเหม่าสักเก้าชั้น	อุตส่าห์กันหน้าผมให้คมคาย
พวกหนุ่มหนุ่มรุมเกี้ยวทำเบี้ยวบิด	ดัดจริตควักค้อนงอนใจหาย
กำดัดแดดแผดเผากระเหม่าละลาย	เมินซังตายถอยถลาทำพาเชือน
พวกสาวสาวชาวสวนล้วนตบแต่ง	ห่มเขียวแดงเดินดูด้วยหมู่เพื่อน
ชาวบ้านนอกขอกนาหน้าตาเฟือน	โคลนเลนเปื้อนลดเลี้ยวเดินเกี้ยวกัน
ครั้นเวียนเทียนสำเร็จเจ็ดรอบแล้ว	รับแว่นแก้วรวมไว้ที่ในขัน
ใบพลูดับวับหายระบายควัน	กระแจะจันทน์จรุณเฉลิมเจิมพักตรา
ฝ่ายโยคีชีพราหมณ์รามราช	ต่างสวดศาสตร์ไสยมนตร์ดลคาถา
พระบิตุราชมาตุรงค์องค์นรา	ทั้งเสนาสนั่นช่วยอำนวยพร
กรุงกระษัตริย์ตรัสมอบทั้งขอบเขต	นัคเรศราชกิจอดิศร
นางกระษัตริย์ตรัสช่วยอำนวยพร	มอบนิกรกัลยายุพาพาล
พระโฉมยงองค์สิงหไกรภพ	จึงนอบนบรับสมบัติพัสถาน
รับพระแสงแต่งตั้งรับสั่งการ	ยื่นประทานอุปราชเป็นอาชญา
พราหมณ์คำนับรับพระแสงตำแหน่งที่	ได้เปรมปรีดิ์ปรากฏด้วยยศถา
ศิโรราบกราบก้มบังคมลา	กระษัตราตรัสช่วยอำนวยพร
มาขึ้นพระเสลี่ยงตามเยี่ยงอย่าง	พวกขุนนางออกแห่แลสลอน
ไปอยู่ยังวังหน้าสถาวร	พร้อมนิกรกัลยาเสนาใน
พระโอรสยศยงดำรงราชย์	ขึ้นปราสาทราชวัติจรัสไข
สองกระษัตริย์ขัตติยาต่างคลาไคล	เสด็จไปปรางค์รัตน์ชัชวาล
พวกเสนีชีพราหมณ์พฤฒามาตย์	ออกจากราชนิเวศน์เขตสถาน
บ้างเดินเที่ยวเกี้ยวชู้บ้างดูงาน	แสนสำราญจนเสร็จทั้งเจ็ดวัน ฯ
๏ พระโฉมยงองค์สิงหไกรภพ	เลิศลบลือเดชทุกเขตขัณฑ์
สถิตแท่นแว่นฟ้าเวชายันต์	พร้อมกำนัลนักสมกรมใน
ล้วนแน่งน้อยช้อยชดประณตนอบ	แต่ไม่ชอบกิริยาอัชฌาสัย
เหมือนเคียงเคยเชยบุปผาสุมาลัย	มาเด็ดได้ดอกหญ้าไม่น่าชม
พระเฉยเชือนเหมือนชังไม่รังเกียจ	มิได้เฉียดชิดสุรางค์นางสนม
เป็นแต่เวรเกณฑ์ห้ามอยู่ตามกรม	ไม่นิยมยินดีสตรีใด
เวลาเข้าเฝ้าสองกระษัตริย์เสร็จ	แล้วเสด็จออกพระโรงรัตน์จรัสไข
ตรัสประภาษราชการงานกรุงไกร	แล้วเข้าในแท่นที่ศรีไสยา
ยามบรรทมตรมฤทัยมิใคร่หลับ	ให้กระสับกระส่ายพลิกซ้ายขวา
คิดพะวงทรงละห้อยสร้อยสุดา	เป็นเวราสิ่งไรจึงไกลกัน
โอ้ยามนี้พี่เคยเกยก่ายกอด	กระซิบพลอดเพลินใจเมื่อไก่ขัน
เคยหอมหวนนวลเนื้อเหมือนเจือจันทน์	จนทรงครรภ์คราวเคราะห์จำเพาะเป็น
โอ้สงสารป่านฉะนี้เจ้าพี่เอ๋ย	เมื่อไรเลยจึงจะได้กลับไปเห็น
จะแลเหลียวเปลี่ยวเปล่าทุกเช้าเย็น	หรือจะเป็นโทษทัณฑ์อันตราย
เพราะตัวพี่มิได้อยู่เป็นคู่รัก	สงสารนักนึกให้จิตใจหาย
จะคอยข่าวเช้าเย็นไม่เว้นวาย	แสนเสียดายดวงใจจำไกลทรวง
เหลือรำลึกดึกดื่นสะอื้นอก	เหมือนหนึ่งยกเมรุไกรไศลหลวง
โอ้อกใครในแผ่นดินสิ้นทั้งปวง	ไม่เหมือนทรวงพี่เศร้าถึงเยาวมาลย์
มิเหมือนหมายสายสวาทแล้วชาตินี้	ไม่ขอคบสตรีจนอวสาน
จะสู้ซื่อถือสัตย์ปฏิญาณ	กว่าจะพานพบสมรเหมือนก่อนมา
ยิ่งรำลึกตรึกตรมระทมเทวษ	ชลเนตรพร่างพรายทั้งซ้ายขวา
สะอื้นอัดกลัดกลั้นตันอุรา	นิ่งนิทราตรมใจมิใคร่คลาย
ถึงได้ชมสมบัติแต่พลัดคู่	ไม่ชื่นชูเช่นมณีศรีสลาย
ยิ่งอาวรณ์ร้อนรนกระวนกระวาย	แสนเสียดายสร้อยสุดานิราโรย
พิไรรํ่าซํ้าโศกเป็นโรครัก	จนเผือดพักตร์ผ่องผิวให้หิวโหย
ต้องต่างแดนแผ่นดินเดือดดิ้นโดย	เหมือนรักโรยแรมราให้อาดูร
จะทูลลาฝ่าละอองสองกระษัตริย์	ก็ข้องขัดด้วยพึ่งได้ครองไอศูรย์
เหมือนรักเมียเสียวงศ์พงศ์ประยูร	ยิ่งเพิ่มพูนทุกข์สะท้อนถอนฤทัย
ยามเสวยเคยอร่อยก็ถอยรส	โศกกำสรดเศร้าหมองไม่ผ่องใส
แสนระกำชํ้าประชวรรัญจวนใจ	จนมิได้ออกประภาษราชการ
ฝ่ายห้ามแหนแสนสุรางค์ในปรางค์รัตน์	เห็นกระษัตริย์ซูบลงก็สงสาร
ไม่เอื้อนอรรถมธุรสพจมาน	ที่หมอบกรานเตรียมเฝ้าก็เปล่าดาย
ใครเข้าไปใกล้สุวรรณบรรจถรณ์	ก็เคืองค้อนนึกกระดากยากใจหาย
แต่มองเมียงเคียงคอยชม้อยชม้าย	ไม่ภิปรายปราศรัยเสียใจจริง
จนชั้นแต่แลปะพระก็ว่า	เฝ้าเล่นตาเจ้าชู้ชาติผู้หญิง
ระวังตัวกลัวภัยไม่ไหวติง	ต้องหมอบนิ่งออกระอาทุกนารี
ครั้นเห็นองค์ทรงยศสลดนัก	วรพักตร์ผุดผ่องก็หมองศรี
ไปทูลพระชนกชนนี	เหมือนเข้าที่มิได้ออกนอกแท่นทอง ฯ
๏ พระบิตุราชมาตุรงค์แสนสงสาร	ลุกลนลานจากบัลลังก์มาทั้งสอง
ทั้งแสนสาวชาวแม่ก็แซ่ซ้อง	เข้าในห้องพระโอรสยศไกร
เห็นลูกรักพักตร์เศร้าโลมเล้าลูบ	พ่อโศกซูบศรีหมองไม่ผ่องใส
ให้เมื่อยเหน็บเจ็บป่วยระทวยใจ	หรืออย่างไรโรคเจ้าจงเล่าความ
พระลดองค์ลงจากที่ชุลีหัตถ์	ทูลฉลองสองกระษัตริย์ซึ่งตรัสถาม
ลูกเหนื่อยอ่อนหย่อนกำลังครั้งสงคราม	ด้วยยักษ์ตามติดพันกระชั้นมา
ถึงเจ็ดคืนเจ็ดวันโรมรันรบ	จนสลบซบอยู่ที่ภูผา
จึงเสียนางพลางสะอื้นกลืนน้ำตา	พระบิดาว่าวิบากให้จากกัน
จะหาไหนได้อย่างเช่นนางหญิง	ไม่ทอดทิ้งภัสดาสู้อาสัญ
พระมารดาว่าสงสารหลานในครรภ์	มันฆ่าตีชีวันจะบรรลัย
พระบิดาว่าเสียดายคงวายวอด	จะได้รอดชีวีอยู่ที่ไหน
โอรสฟังนั่งนึกรำลึกไป	สะอื้นไห้ฮักฮักซบพักตรา
พออุปราชราชฐานคลานมาเฝ้า	ท้าวเธอเล่าตื้นลึกแล้วปรึกษา
ไฉนเล่าเราจะได้สร้อยสุดา	ช่วยปรึกษาตรองตริดำริการ
เจ้าพราหมณ์ฟังบังคมประนมสนอง	จำจะต้องแต่งอำมาตย์ถือราชสาร
ไปงอนง้อขอสมาพญามาร	ตามโบราณร่วมจังหวัดปัถพี
เผื่อจะหายคลายโกรธยกโทษให้	ก็จะได้พระธิดามารศรี
ข้าจะขออาสาฝ่าธุลี	นำเสนีราชทูตไปพูดจา
แต่ทางเดินเกินกำลังเหล่ามนุษย์	สายสมุทรขวางทางกว้างนักหนา
จะต้องไปในทะเลด้วยเภตรา	มรคาเคยสังเกตประเทศทาง
พระบิดาว่าเห็นดีทีจะได้	ตามแต่ใจเจ้าจะจัดไม่ขัดขวาง
ทั้งหน่อไทใจชื่นใคร่คืนนาง	จึงว่าทางทะเลไปได้สบาย
ตั้งแต่ที่พี่พบกับน้องนั้น	อีกเจ็ดวันหว่างศาลประมาณหมาย
พี่ไปถึงจงระวังฟังระคาย	ถึงยักษ์ร้ายเคืองขัดจะตัดรอน
น้องจะทำคำสั่งเป็นหนังสือ	พี่ลอบถือไปถวายสายสมร
แล้วให้แผ่แผ่นสุวรรณอันบวร	เขียนอักษรสั่งความตามพระทัย
ทั้งทับทิมธำมรงค์ให้นงนุช	กับวงบุษราคัมล้วนนํ้าใส
เจ้าพราหมณ์รับอภิวันท์แล้วครรไล	มาจัดไพร่เจนทะเลลงเภตรา
ทั้งต้นหนคนงานทหารรบ	เลือกให้ครบคนล่ามตามภาษา
ทั้งเสนีสี่ทูตช่างพูดจา	เครื่องบรรณาการแล้วด้วยแก้วทอง
พวกอาลักษณ์นักปราชญ์แต่งราชสาร	จดลงลานทองคำไม่ซํ้าหมอง
ใส่กล่องรัตน์ชัชวาลมีพานรอง	ครบสิ่งของข้าวนํ้าเป็นลำเลียง
พอลมดีตีฆ้องฆาตกลองฤกษ์	เอิกเกริกแตรสังข์ประดังเสียง
ให้คลี่ใบใส่สายรอกรายเรียง	หมายเฉลียงบูรพาในสาคร
ให้ตั้งเข็มเล็มแล่นแสนสันโดษ	เห็นแต่โขดเขาเขินเนินสิงขร
ออกมหาสาคโรชโลธร	หมายนครอสุราเมืองมารัน ฯ
๏ จะกล่าวเรื่องเมืองยักษ์อัคเรศ	วิสัยเพศพงศ์สุรางค์นางสวรรค์
ทุกคํ่าเช้าเศร้าหมองสู้ครองครรภ์	จบถึงวันทศมาสไม่คลาดคลา
พระอุทรคลอนเคลื่อนลมเลื่อนลด	ระทวยทดท้อจิตขนิษฐา
ให้ป่วนปวดรวดเร้าเศร้าอุรา	ยังอุตส่าห์ทรงแรงแข็งฤทัย
จนเหลือทนอ้นอั้นให้ปั่นป่วน	กันแสงซวนเซองค์ทรงไม่ไหว
โอ้ครั้งนี้ชีวันจะบรรลัย	นางรํ่าไรเรียกบุตรด้วยสุดทน
จะเกิดมาฆ่าแน่ให้แม่ม้วย	ออกมาช่วยดับเข็ญให้เป็นผล
กันแสงพลางนางเกลือกเสือกสกนธ์	เหมือนจะด้นดำดินสิ้นชีวัน
เจ้าพระคุณทูลกระหม่อมของเมียแก้ว	วันนี้แล้วน้องจะลาพระอาสัญ
กุมารดิ้นนางสะดุ้งพยุงครรภ์	ให้ไหวหวั่นหวีดหวาดเพียงขาดใจ
ฝ่ายแสนสาวเถ้าแก่อยู่แซ่ซ้อง	เสียงนางร้องวิ่งแร่เข้าแก้ไข
บ้างบอกกล่าวท้าวนางพวกข้างใน	ทูลห้าวไทบิตุราชมาตุรงค์ ฯ
๏ ฝ่ายองค์ท้าวจัตุพักตร์เคยรักใคร่	เสด็จไปเยี่ยมประชวรนวลหง
เห็นลูกรักพักตร์สลดกำสรดทรง	ให้แสนสงสารเสียดายสายสุดใจ
ออกจากห้องร้องเร่งให้เรียกหมอ	วิ่งสอสอเซ็งแซ่เข้าแก้ไข
พระชี้นิ้วกริ้วอึงคะนึงไป	ต่างหลงใหลเลอะเลือนเฟือนอารมณ์
เข้านวดฟั้นกันเองเสียงอึดอัด	เป่ายานัตถุ์ให้สุรางค์นางสนม
หมอตำแยแก่กกคลานงกงม	หลงนวดข่มขรัวยายงมงายงง
หลวงแม่เจ้าเถ้าแก่เรียกแตรสังข์	กรมวังวิ่งไขว่เหื่อไหลหลง
อรุณฤกษ์เบิกแสงพระสุริยง	ประสูติองค์โอรสยศไกร
พนักงานพานทองประคองถนอม	สรงนํ้าหอมหมดละอองผุดผ่องใส
นางโฉมยงสรงสนานสำราญใจ	ยกเตียงไฟมาตั้งเป่าสังข์แตร
พญายักษ์รักใคร่เข้าใกล้หลาน	ประคองพานเคียงข้างไม่ห่างแห
รูปละม้ายคล้ายพ่อจะกอแก	เห็นเหมือนแม่เพียงหน้าตั้งตาชม
ฝ่ายพวกหมอขอสุราแทรกยาสด	นวดประณตน้อมนบประคบประหงม
กรุงกระษัตริย์จัดพี่เลี้ยงเรียงนางนม	ล้วนงามสมศักดิ์ประทานพระหลานชาย
กำชับเหล่าเถ้าแก่ดูแลเหวย	แม้นละเลยหลานลูกจะถูกหวาย
เห็นนงเยาว์เข้าไฟพระทัยสบาย	ค่อยนาดกรายเยื้องย่างไปปรางค์ทอง ฯ
๏ ฝ่ายพระนุชบุตรีมีโอรส	ค่อยเปลื้องปลดทุกข์ทนกมลหมอง
พินิจดูกุมารในพานทอง	ผิวผุดผ่องเพ่งพิศเพียงบิดา
คิดคะนึงถึงองค์พระทรงเดช	ชลเนตรพร่างพรายทั้งซ้ายขวา
พระไกลกลับลับพักตร์ลักขณา	เห็นแต่หน้าหน่อนาถไม่คลาดคลาย
โอ้ผ่านเกล้าเจ้าพระคุณทูลกระหม่อม	ไหนจะพร้อมพักตร์ได้เหมือนใจหมาย
ยิ่งตรึกตรองหมองพระทัยไม่สบาย	ชมลูกชายก็ค่อยชื่นทุกคืนวัน
เป็นนํ้านวลอ้วนอวบได้ขวบเศษ	ดังดวงเนตรนอนหลับเฝ้ารับขวัญ
พาขึ้นเฝ้าเจ้าตากรุงมารัน	ท้าวกุมภัณฑ์พิศวาสราชนัดดา
ประทานนามรามวงศ์ตามพงศ์ยักษ์	เฝ้าฟูมฟักรักเลี้ยงไม่เดียงสา
ค่อยสมบูรณ์พูนสวัสดิ์วัฒนา	รู้เจรจาน่าเอ็นดูพระกุมาร
บรรทมอู่สุวรรณกำนัลเห่	ดังเสียงเรไรร้องซ้องประสาน
พวกเสนาข้าบาทราชการ	แต่งลูกหลานมาถวายหมายพึ่งพา ฯ
๏ ฝ่ายสำเภาเจ้าพราหมณ์แล่นตามคลื่น	เห็นแต่พื้นภูมิทะเลกับเวหา
ข้ามถิ่นฐานบ้านเมืองเนืองเนืองมา	พบลูกค้าจีนจามสืบถามไป
ถึงปีเศษเขตมนุษย์ก็สุดสิ้น	ล่วงเข้าถิ่นอสุราคงคาใส
เสียงครื้นครึกลึกสุดสมุทรไท	สมอไม่ถึงดินสุดสิ้นทาง
ทั้งปลาร้ายสายสมุทรขึ้นผุดคลํ่า	ดูโตดำดังหนึ่งเนินเชิงเทินขวาง
ต้องก้าวเฉียงเลี่ยงลำไปท่ามกลาง	มันโบกหางเรือหันป่วนปั่นโคลง
ไปตามคลื่นขึ้นทางทิศอิสาน	เข้าเขตมารมารันควันโขมง
มีหอคอยลอยเทิ่งก่อเพลิงโพลง	ตีฆ้องโหม่งโหม่งห้ามเสียงสามที
ทอดสมอรอเรียงเข้าเคียงฝั่ง	มาคับคั่งคึกคักล้วนยักษี
เห็นมนุษย์ทูตถามด้วยความดี	มาแต่ที่ถิ่นฐานบ้านเมืองใด
พวกสำเภาเจ้าพราหมณ์ให้ล่ามพูด	เราเป็นทูตถือสารมาขานไข
นี่เขตแคว้นแดนที่บูรีใด	เราจะไปนัคราเมืองมารัน
ฝ่ายพวกยักษ์ซักถามได้ความแน่	จึงบอกแต่ความจริงทุกสิ่งสรรพ์
นี่เมืองด่านชานชลากรุงมารัน	แล้วพร้อมกันรับทูตขึ้นพูดจา
ขออ่านคำสำเนาในเค้าสาร	เห็นอ่อนหวานหวังประสงค์เป็นวงศา
จดหมายความตามมีแล้วตีตรา	สั่งให้ม้าใช้ถือหนังสือไป
ตรงเข้าหาข้าเฝ้ารับเอาบอก	ต่อยตราออกอ่านแจ้งแถลงไข
เวลาเฝ้าเข้าห้องพระโรงไชย	กราบทูลให้ทราบเรื่องเมืองโกญจา
ใช้เสนีสี่ทูตจำทูลสาร	บรรณาการกำหนดตามยศถา
มางอนง้อขอพระราชธิดา	อสุรารู้เรื่องเคืองขบฟัน
กูแสนแค้นแม้นรู้ว่าอยู่ไหน	จะตามไปเข่นฆ่าให้อาสัญ
มาขอสู่กูไม่เอาเป็นเผ่าพันธุ์	อย่าให้มันเข้ามาอยู่ในบูรี
ฝ่ายเสนากาลสูรจึงทูลทัด	อันกระษัตริย์ทรงบำรุงซึ่งกรุงศรี
แม้นมีทูตถือสารามาธานี	จะฆ่าตีขับไล่นั้นไม่ควร
ทุกแดนด้าวท้าวพระยาจะว่าผิด	เสียจริตราชธรรม์หุนหันหวน
ที่ตื้นลึกตรึกตรัสตัดสำนวน	จึงสมควรข้อความตามโบราณ
พนาสูรฟังทูลถูกระบอบ	กลับเห็นชอบปัญญาปรีชาหาญ
สั่งข้าเฝ้าเหล่ายักษ์พนักงาน	ให้เบิกด่านสารตรามาธานี
เสนารับกลับมาสั่งม้าใช้	ให้รีบไปเบิกด่านรับสารศรี
ม้าใช้รับกลับมาฝั่งวารี	บอกเสนีโปรดให้นำไปวัง ฯ
๏ พราหมณ์ดีใจให้เตรียมราชรถ	กรรฉิ่งกลดเกณฑ์แห่ทั้งแตรสังข์
พระราชสารพานสุวรรณทั้งบัลลังก์	จัดพร้อมพรั่งรถาบรรณาการ
แล้วเจ้าพราหมณ์สามอำมาตย์ตามราชรถ	แต่งเต็มยศเสนาโยธาหาญ
ประโคมฆ้องกลองดังกังสดาล	เดินแห่สารแซ่เสียงมาเวียงไชย
กลองชนะปะปึงปึงเปิงครึ่ม	ก้องกระหึ่มเภรีปี่ไฉน
โห่สนั่นครั่นครึกพิลึกไป	หมายจะให้แจ้งกิจถึงธิดา
พวกลูกเล็กเด็กยักษ์คึกคักวิ่ง	ทั้งชายหญิงยืนรายอยู่ซ้ายขวา
ดูมนุษย์สุดสนุกเหมือนตุ๊กตา	อสุราตรูกระทั่งในวังเวียง
ถึงประตูบูรีมนตรีรับ	หยุดประทับที่พระลานชานเฉลียง
เหล่าเสนามาล้อมอยู่พร้อมเพรียง	ตั้งหมากเมี่ยงเลี้ยงทูตนั่งพูดจา ฯ
๏ ฝ่ายนงนุชบุตรีนารีราช	อยู่ปราสาททราบเหตุว่าเชษฐา
แต่งอำมาตย์ราชสารสมานมา	แต่กรุงแก้วโกญจาเมืองสามี
เหมือนม้วยมอดรอดเป็นให้เห็นพักตร์	พระยอดรักร่วมชีวามารศรี
แม้นทรงฤทธิ์บิตุราชขาดไมตรี	จะลอบหนีไปให้พบประสบองค์
ออกจากห้องร้องเรียกนางสาวใช้	ให้ลอบไปฟังความตามประสงค์
แล้วลีลามาปราสาทบิตุรงค์	ค่อยแฝงองค์แอบบังฟังกิจจา ฯ
๏ ปางพระองค์พงศ์บรมพรหมพักตร์	พญายักษ์โสรจสรงทรงภูษา
ทรงเครื่องเพชรเสร็จสรรพจับคทา	ออกนั่งหน้าสิงหรัตน์ชัชวาล
พร้อมเสนาข้ารองละอองบาท	อภิวาทดาษดาตรงหน้าฉาน
กาลสูรทูลเบิกบรรณาการ	ทั้งราชสารเสนีสี่ทูตา
แล้วพาเฝ้าเข้ากลางขุนนางพร้อม	ประณตน้อมจัตุพักตร์ทูลยักษา
บัดนี้ท้าวเจ้ากรุงแก้วโกญจา	เจริญราชสาราบรรณาการ
ใช้ให้ข้ามาถวายด้วยหมายมาด	จะร่วมราชสุริย์วงศ์ดำรงสถาน
เสร็จคำทูลขุนยักษ์พนักงาน	จึงคลี่สารอ่านตามความกิจจา
ในลักษณ์ราชมาดสมานสารสวัสดิ์	จอมกระษัตริย์สุริย์วงศ์สืบพงศา
ถึงร้อยองค์พงศ์พันธุ์ถัดกันมา	บำรุงราษฎร์ศาสนาให้ถาวร
ถวายนามตามวงศ์ดำรงราชย์	อินณุมาศทศมิตรอดิศร
เจริญรสพจมานสารสุนทร	ด้วยอาวรณ์หวังจะได้เป็นไมตรี
ด้วยโอรสยศยงประสงค์สวาท	ในองค์ราชธิดามารศรี
ได้ร่วมรักลักพาจากธานี	ให้ภูมีเคืองขัดพระอัชฌา
ด้วยยังเยาว์เบาจิตได้ผิดพลั้ง	โปรดประทังประทานโทษโอรสา
จะขอจัดนัดงานการวิวาห์	ให้สืบถาวรพิพัฒน์สวัสดี
ขอพระองค์พงศ์พรหมบรมนาถ	ประทานราชธิดามารศรี
ให้เษกสองครองจังหวัดปัถพี	สืบไมตรีตราบสวรรคครรไล
ทั้งสำเภาเหล่าพ่อค้าพวกพานิช	จะไค้คิดขายค้ามาอาศัย
แม้นโปรดตรัสนัดงานการเมื่อไร	ตามพระทัยไม่ขัดพระหัทยา
พอจบสารกรานกราบพระทราบเรื่อง	ยิ่งแค้นเคืองขึงพักตร์ท้าวยักษา
เหวยอำมาตย์ราชทูตท้าวโกญจา	แม้นเดิมมาขอสู่กูจะยอม
นี่ลอบเล่นเช่นชู้ทำดูถูก	แล้วลักลูกกูไปจนไผ่ผอม
ครั้นตามพบรบรอญไม่อ่อนน้อม	กูไม่ยอมยังไม่หายไม่คลายแค้น
มึงบอกท้าวเจ้าเมืองโกญจาว่า	แม้นโยธาที่มันตายไปหลายแสน
ให้คืนเป็นมาได้ไม่ขาดแคลน	จะหายแค้นคบอ้ายใจบัดซบ
ไม่คืนเป็นเช่นว่าแล้วอย่านึก	จะทำศึกสู้อีกไม่หลีกหลบ
มึงบอกท้าวเจ้านครอย่ารอนรบ	ส่งสิงหไกรภพมาเมืองมาร
ลักลูกกูผู้ร้ายไม่หายโกรธ	จะทำโทษตามอำนาจที่อาจหาญ
ว่าดีดีมิส่งทั้งวงศ์วาน	จะพลอยผลาญเสียให้ม้วยไปด้วยกัน ฯ
๏ อุปราชราชทูตทูลสนอง	พระผู้ครองโกญจามหาศวรรย์
มีเมืองน้อยร้อยคำนับอัพภิวันท์	เหมือนฉัตรกั้นเกศาประชาชน
รักโอรสอตส่าห์สามิภักดิ์	พอสมศักดิ์สืบมหาสถาผล
พระกริ้วตรัสตัดรอนไม่ผ่อนปรน	ใช่พวกพลม้วยมอดจะรอดมา
ยิ่งรบสู้หมู่ทหารมารทั้งหลาย	จะซํ้าร้ายร้อนจิตทุกทิศา
ขอพระองค์ทรงธรรม์กรรุณา	ให้ไพร่ฟ้าสองฝ่ายสบายบาน
อันองค์พระสิงหไกรภพผิด	ก็กลับคิดสวามิภักดิ์สมัครสมาน
ควรจะให้อภัยโทษจงโปรดปราน	ให้แต่งงานงามสง่าทั้งธาตรี
พระฟังทูตพูดขัดจึงตรัสขับ	กูไม่รับบรรณาการทั้งสารศรี
แม้นมิให้อ้ายผู้ร้ายถึงปลายปี	จะไปตีจับโจรเมืองโกญจา
จงจัดแจงแต่งทัพไว้รับรบ	ไม่ขอคบขายพักตร์พวกยักษา
เป็นอันขาดราชทูตอย่าพูดจา	แล้วลีลาจากบัลลังก์เข้าวังใน
ฝ่ายเจ้าพราหมณ์ความคิดติดลึกลํ้า	ว่าจวนคํ่าจะขอรออาศัย
พรุ่งนี้เช้าเราจะลาท่านคลาไคล	แล้วพาไพร่พลออกมานอกวัง ฯ
๏ ปางพระนุชบุตรีในนิเวศน์	คอยฟังเหตุเห็นไม่สมอารมณ์หวัง
มาปรางค์ทองห้องสุวรรณบนบัลลังก์	คะนึงนั่งกอดกรถอนฤทัย
โอ้สุดคิดบิตุรงค์ไม่ทรงโปรด	ยิ่งกริ้วโกรธกรรมกรรมทำไฉน
แสนสงสารผ่านฟ้ายังอาลัย	อุตส่าห์ให้ทูตถือหนังสือมา
แม้นรู้ข่าวท้าวซํ้าจะทำศึก	เห็นจะนึกเศร้าสร้อยละห้อยหา
น่าใจหายหมายเหมือนจะเคลื่อนคลา	ช่างเกิดมาอาภัพอัประมาณ
แล้วมิหนำซํ้าบุตรสุดที่รัก	ไม่รู้จักบิตุรงค์น่าสงสาร
สิ้นตระกูลสูญพงศ์ทั้งวงศ์วาน	กอดกุมารโศกาจนราตรี ฯ
๏ ฝ่ายเจ้าพราหมณ์ยามคํ่าพอย่ำทุ่ม	เห็นเมฆคลุ้มคลํ้าฟ้าในราศี
เป็นลิงน้อยลอยแฝงแสงอัคคี	มาลงที่ปรางค์ทองห้องบัญชร
ยังแย้มแกลแลเห็นนางนงลักษณ์	กับลูกรักร่วมสุวรรณบรรจถรณ์
ลอบเข้าไปใกล้ก้มประนมกร	ชูอักษรสารถวายสายสุดใจ ฯ
๏ นางเห็นลิงนิ่งตลึงแล้วจึงว่า	นี่ท่านมาแต่ตำบลแห่งหนไหน
ลิงแถลงแจ้งจริงทุกสิ่งไป	พระตรัสใช้มาเฝ้าเยาวมาลย์
แล้วหยิบเอาธำมรงค์สองวงถวาย	นางน้อมกายก้มคำนับแล้วรับสาร
ธำมรงค์ทรงหัตถ์ชัชวาล	แล้วทรงอ่านสารศรีที่มีมา ฯ
๏ เจริญลักษณ์อักษรบวรสวาท	แรมนิราศห่างเหเสน่หา
มิได้ลืมปลื้มจิตวนิดา	เหมือนเสียแก้วแววตาเหลืออาลัย
ถึงยามนั่งตั้งตรึกรำลึกถึง	เหมือนศรตรึงตรมอุรานํ้าตาไหล
ถึงยามกินสิ้นรสสลดใจ	ด้วยอาลัยกลอยสวาทจำคลาดคลา
ถึงยามนอนนอนเดียวเปล่าเปลี่ยวอก	แสนวิตกแต่จะให้กลับไปหา
บิตุรงค์ทรงธรรม์กรรุณา	ให้งอนง้อขอสมาพระยามาร
จึงสั่งความพราหมณ์พี่เลี้ยงมาเพียงนี้	แหวนมณีค่าเมืองกับเรื่องสาร
แม้นบุตรคลอดรอดตายไม่วายปราณ	เยาวมาลย์สวมผูกให้ลูกยา
แม้นชาตินี้มิได้อยู่เป็นคู่ชื่น	อันหญิงอื่นเป็นขาดไม่ปรารถนา
บิตุราชขาดเด็ดไม่เมตตา	จะอุตส่าห์สงครามชิงทรามชม
ให้สาแค้นแม้นกายวายชีวิต	ไม่ขอคิดสักซีกกระผีกผม
แม้นชนะพระบิดาเหมือนอารมณ์	จะได้ชมเชยชื่นทุกคืนวัน
จนม้วยดินสิ้นฟ้ามหาสมุทร	ไม่สิ้นสุดเสน่หาจนอาสัญ
ถึงตัวไปใจคิดเป็นนิรันดร์	พี่รับขวัญเช้าเย็นไม่เว้นวาย ฯ
๏ พอจบคำนํ้าเนตรลงพรากพราก	ด้วยจำจากจำไกลจิตใจหาย
เคลิ้มอารมณ์ลมจับแล้วกลับกลาย	สู้ทรงกายกัลยาด้วยอาวรณ์
จึงจุดเทียนเขียนคำแล้วสำเร็จ	กุลฑลเพชรเนาวรัตน์ประภัสสร
เอาห่อใส่สไบทรงองค์บังอร	ฝากวานรถึงกระษัตริย์ภัสดา
แล้วบอกนามรามวงศ์องค์โอรส	กราบประณตบทเรศพระเชษฐา
ตัวน้องเล่าเช้าคํ่ากินนํ้าตา	จะรอใจไว้ท่าพระสามี ฯ
๏ พราหมณ์คำนับรับสั่งกับทั้งของ	ออกจากห้องปรางค์มาศปราสาทศรี
เหาะข้ามหมู่อสุรินด้วยยินดี	มาลงที่สำนักพักโยธา
พอรุ่งเช้าเจ้าพราหมณ์ให้หามของ	พาพวกพ้องไพร่นายทั้งซ้ายขวา
มาเมืองด่านชานทะเลลงเภตรา	ออกแล่นมาตามคลื่นทุกคืนวัน
กำหนดทางกลางนทีได้ปีเศษ	ถึงนิเวศน์เวียงไชยไอศวรรย์
กราบทูลความตามจริงทุกสิ่งอัน	ของนางนั้นถวายพระภูวไนย ฯ
๏ พระรับของทองทรงนางนงลักษณ์	กุณฑลปักบุษยรัตน์จรัสไข
เคยเห็นทรงองค์นางเก็บวางไว้	คิดสงสัยทรงอ่านสารสุดา
ได้ทราบความนามอนงค์องค์โอรส	น้อมประณตกราบบาทนาถนาถา
เมื่อพลัดพรากจากองค์ในคงคา	พระบิดาเคืองขัดผูกมัดไว้
แล้วเลิกทัพกลับหลังไปวังหลวง	แม้นไม่ห่วงลูกรักจักตักษัย
แล้วปลดปลอดคลอดโอรสยศไกร	ฝ่ายท้าวไทช่วยรักษาพยาบาล
จัดสุรางค์นางเคียงพี่เลี้ยงพร้อม	รักถนอมมิให้ห่างเหมือนอย่างหลาน
อันน้องนี้มีแต่รับอัประมาณ	พอทราบสารทรงธรรม์ที่กรรุณา
ไม่ทิ้งขว้างห่างเหเสน่ห์น้อง	พระคุณของทรงศักดิ์นั้นหนักหนา
ถึงบิตุราชขาดเด็ดไม่เมตตา	จะอุตส่าห์ทรงสัตย์สวัสดี
ไม่คิดครองสองชายด้วยหมายมาด	จะรอบาทบงกชบทศรี
แม้นหน่อไทใหญ่หลวงได้ท่วงที	จะพาหนีไปประณตบทมาลย์ ฯ
๏ พอจบคำรำลึกสะอึกสะอื้น	อุตส่าห์กลืนชลนาน่าสงสาร
บิตุราชมาตุรงค์ทั้งวงศ์วาน	คิดรำคาญด้วยยักษ์มันจักมา
จะลากปืนขึ้นป้อมให้พร้อมไว้	ตระเตรียมไพร่พลนิกายทั้งซ้ายขวา
คอยสมทบรบสู้อสุรา	มันคงมาเหมือนสั่งด้วยคั่งแค้น ฯ
๏ พระหน่อไทได้สดับอภิวาท	ถึงแม้นมาตรรากโษสมาโกฏิแสน
จะชิงชัยไว้ยศทำทดแทน	คิดแก้แค้นฆ่าฟันให้บรรลัย
พราหมณ์จินดาว่าทัพมานับหมื่น	คนจะตื่นแตกห้ามปรามไม่ไหว
รณรงค์องค์เดียวเห็นเปลี่ยวใจ	จำจะไปหาผู้ความรู้มี
ผูกพยนต์พลรบสมทบทัพ	ไปตั้งรับรบพุ่งนอกกรุงศรี
ข้าทราบความตามตำราในบาลี	ว่าโยคีอยู่เขาเนาวรัตน์
ใกล้แว่นแคว้นแดนโรมวิสัยนั้น	ทรงศีลธรรม์นับถือคนซื่อสัตย์
เชิญพระองค์ทรงศักดิ์จักรพรรดิ	ไปนมัสการท่านโยคี
ขอวิชาผ้าพยนต์เวทมนตร์ไว้	จึงชิงชัยสังหารผลาญยักษี
แม้นละไว้ให้มาถึงธานี	ชาวบูรีราษฎรจะร้อนใจ
หน่อกระษัตริย์ตรัสตอบว่าชอบอยู่	ท่านผู้รู้เวทมนตร์อยู่หนไหน
อย่าช้าทีพี่จงพาน้องคลาไคล	จะได้ไปศึกษาวิชาการ
แล้วทูลลาพาพราหมณ์ตามลีลาศ	ออกจากราชนิเวศน์เขตสถาน
เป็นปักษาถาโถมโพยมมาน	ไปทางบ้านเดิมพราหมณ์ตามตำรา
ได้เดือนหนึ่งถึงเขาเนาวรัตน์	เรืองจรัสราวกับแก้วแววเวหา
เห็นอาศรมร่มบังครอบหลังคา	ค่อยร่อนราลอยลงในพงพี
แล้วแปลงเป็นเช่นมนุษย์บุรุษราช	ดูผุดผาดผิวผ่องทั้งสองศรี
ค่อยย่องเหยียบเลียบเดินเนินคีรี	เห็นโยคีนั่งแท่นแผ่นศิลา
ชักประคำสำรวมร่ายพระเวท	ทรงเศวตพัสตร์ขาวเกล้าเกศา
พาพี่เลี้ยงเมียงหมอบยอบกายา	มาตรงหน้านั่งประนมก้มกราบกราน ฯ
๏ ปางโยคีปรีชาเห็นมาณพ	มาเคารพรู้เหตุประเทศสถาน
ผู้มีบุญจุลจักรปราบยักษ์มาร	จึงหยิบลานทองตำราผ้าพยนต์
ยื่นให้พระสิงหไกรภพรับ	แล้วหายวับกับตาน่าฉงน
จะแนะนำกรรมหน่อยจะพลอยปน	ไปสวดมนตร์ในถํ้าเสียสำราญ
พระโฉมยงองค์สิงหไกรภพ	อ่านจนจบใจความตามวิตถาร
รู้สันทัดลัทธิชำนิชำนาญ	ไม่เห็นลานหายวับไปกับตา
ตกตะลึงจึงถามเจ้าพราหมณ์พี่	ท่านปรานีให้พระมนตร์ดลคาถา
เป็นไฉนไม่เห็นเจรจา	หรือโกรธาขัดขวางเป็นอย่างไร ฯ
๏ เจ้าจินดาว่าครูผู้วิเศษ	ทรงพระเวทวิทยาอัชฌาสัย
เรามาหาสามิภักดิ์รู้จักใจ	จึงโปรดให้วิทยาด้วยปรานี
มิให้เห็นเป็นนิสัยมิให้อยู่	สอนให้รู้แล้วจะได้ไปกรุงศรี
กลัวรบกวนควรลาฝ่าธุลี	อยู่ช้าทีการจวนต้องด่วนไป
พอฟังคำนํ้าใจมิใคร่จาก	ด้วยคิดอยากไถ่ถามตามสงสัย
กลัวเคืองขัดวัจนาจำคลาไคล	แสนอาลัยแลหาอยู่ช้านาน
แล้วยอกรอ่อนเกล้าคุกเข่ากราบ	ด้วยเรียบราบรํ่าว่าน่าสงสาร
ขอเดชะพระองค์ผู้ทรงญาณ	โปรดประทานทิพมนตร์ดลวิชา
ขอประสิทธิ์ฤทธิไกรชัยชนะ	ด้วยเดชะสุจริตเป็นศิษย์หา
ขอพระองค์ทรงสวัสดิ์วัฒนา	อยู่ตราบสิ้นดินฟ้าทั้งสากล
มีธุระจะลาจากฝ่าเท้า	แล้วก้มเกล้ากราบงามลงสามหน
ออกไปลับกลับกลายกายสกนธ์	เป็นปักษินบินบนโพยมมาน
ได้เดือนหนึ่งถึงพาราเป็นมนุษย์	เข้ายั้งหยุดอยู่ปราสาทราชฐาน
เกณฑ์ม้าใช้ให้ระวังฟังเหตุการณ์	อยู่ปลายด่านธานีทั้งสี่นาย ฯ
ตอนที่ ๑๐
ท้าวจัตุพักตร์ตีเมืองโกญจา
๏ จะกล่าวเรื่องเมืองท้าวจัตุพักตร์	พญายักษ์พยาบาทไม่ขาดหาย
เห็นลูกหลานพานจะไม่สบาย	เพราะรักชายชาติมนุษย์นึกสุดแค้น
ถึงเดือนอ้ายปลายปีจึงกรีทัพ	เหลือจะนับรากโษสตั้งโกฏิแสน
เกณฑ์กุมภัณฑ์จันตประเทศทุกเขตแดน	อเนกแน่นเนื่องมาในธานี
กองหน้าหลังคั่งคับนับสมุทร	ฤทธิรุทรรบสู้ไม่รู้หนี
ทังเกียกกายซ้ายขวาเคยราวี	ขุนเสนีนายทัพกำกับพล
แล้วผูกพระคชามหาเมฆ	เป็นช้างเอกออกศึกเคยฝึกฝน
งารัดทองสองหูพู่จงกล	รัตคนเครื่องมั่นกระสันรัด
ปกกระพองก่องแก้วพลอยแพรวพร่าง	ใส่ช้องหางห่วงคล้องไม่ข้องขัด
ผูกชนักชักราสารพัด	ปกหลังรัดคชาผ้ากัมพล
มาเรียงเรียบเทียบเกยเคยประทับ	ดูคั่งคับโยธาโกลาหล
เหล่าทหารชาญชิดฤทธิรณ	นิมิตตนโตใหญ่ทั้งไพร่นาย
ตัวเป็นยักษ์พักตร์เป็นสีห์เม่นหมีหมา	ทั้งเหยี่ยวกาหน้ากากมีหลากหลาย
หน้าเป็นแพะแกะกวางบ้างเป็นควาย	เป็นเสือลายลิงค่างต่างต่างกัน
ถอนภูเขาเอาต้นตาลมาต่อติด	พันตะบิดตะบองแกว่งดูแข็งขัน
เอางูเงี้ยวเกี่ยวรัดกระหวัดพัน	ผูกกระสันสรรพางค์ต่างสังวาล
บ้างคิดทำอำนาจประหลาดหลาก	ล้วนพลกากภาษาโยธาหาญ
ดูคั่งคับนับสมุทรสุดประมาณ	สะเทื้อนสะท้านธรณีด้วยกรีพล ฯ
๏ ปางองค์ท้าวเจ้าบูรินทร์ปิ่นกระษัตริย์	สรงสหัสธาราดังห่าฝน
นํ้าหอมฟุ้งปรุงประพระสุคนธ์	ทรงเครื่องต้นแต่งองค์อลงการ์
ภูษาโจมโจงกระหวัดเข็มขัดคาด	ห้อยหน้าพาดเพราพรายทั้งซ้ายขวา
ฉลององค์ทรงเกราะเกล็ดนาคา	อัดอุราหน้าหลังลายมังกร
ทองพระกรตรัสเตร็จเพชรสุหร่ง	ธำมรงค์นพรัตน์ประภัสสร
มงกุฎแก้วแพรวพร่างกระจ่างจร	ทั้งแปดกรกุมสาตรามาเกยชัย ฯ
๏ ฝ่ายพระนุชบุตรีนารีราช	ใจจะขาดคิดพรั่นประหวั่นไหว
ทรงโศกาพาโอรสยศไกร	มากราบไหว้วอนว่าพญามาร
พระปิ่นเกล้าเจ้าประคุณทูลกระหม่อม	เคยถนอมกล่อมเกลี้ยงเลี้ยงลูกหลาน
โปรดบิดาย่าปู่ของกุมาร	อย่าไปผลาญชีวันให้บรรลัย
ด้วยต่างคนต่างอยู่เป็นผู้อื่น	ใช่จะขืนเคืองขัดอัชฌาสัย
อย่าก่อกรรมทำเวรเวราไป	นางพิไรรํ่าว่าแล้วจาบัลย์ ฯ
๏ พญายักษ์รักบุตรยืนหยุดยั้ง	จึงรอรั้งรื้อฉุนคิดหุนหัน
ไม่ฆ่าเสียเมียผัวเคยพัวพัน	หน่อยหนึ่งมันก็จะทำให้รำคาญ
คิดเคืองขัดตรัสขับแล้วจับขอ	ขึ้นทรงคอช้างที่นั่งสั่งทหาร
ให้ยกทัพขับพหลพลมาร	โห่สะท้านสะเทื้อนลั่นสนั่นดัง
เหาะเป็นทิวปลิวฟ้านภากาศ	ดูเกลื่อนกลาดซ้ายขวาทั้งหน้าหลัง
พระสุริย์แสงแฝงรถก็บดบัง	สะเทื้อนทั้งธรณินแผ่นดินแดน
เสียงฆ้องกลองก้องกึกพิลึกลั่น	เสียงกุมภัณฑ์เซ็งแซ่โห่แห่แหน
เทพทั่วทุกรุกขมูลวิมานแมน	ต่างโลดแล่นหลบยักษ์ไปจักรวาล
ทะเลลึกครึกครื้นเป็นคลื่นคลั่ง	กระทบฝั่งฟูมฟาดเสียงฉาดฉาน
ไม่ยั้งหยุดรุดร้นพลมาร	ได้เดือนครึ่งถึงด่านเมืองโกญจา
พวกม้าใช้ไม่ทันจะบอกแจ้ง	ด้วยเรี่ยวแรงฤทธิ์ยักษ์เร็วหนักหนา
พวกกองทัพจับมนุษย์ตามรุดมา	ถึงพารารอพลสกลไกร
ให้ล้อมรอบขอบเขตประเทศสถาน	เหล่าทหารโห่สนั่นเสียงหวั่นไหว
พวกนายหมวดตรวจกำกับกองทัพชัย	อย่าให้ใครหนีออกนอกพารา ฯ
๏ ฝ่ายชาวบ้านร้านตลาดต่างหวาดหวั่น	เห็นกุมภัณฑ์พวกยักษ์มานักหนา
ร้องเว้ยว้ายตายจริงทิ้งข้าวปลา	วิ่งถลาลุกล้มลงซมซาน
เห็นรกเลี้ยวเที่ยวซุกบุกแขมแฝก	บ้างก็แบกหมอนฟูกอุ้มลูกหลาน
บ้างผ้าผ่อนล่อนโล่งโก้งโค้งคลาน	อลหม่านแซ่เสียงทั้งเวียงไชย
ทั้งองค์ท้าวเจ้าพาราประหม่ายักษ์	ลุกขึ้นชักพระแสงทรงวิ่งหลงใหล
นางห้ามแหนแสนสนมกรมใน	ต่างวิ่งไขว่คว้าเหนี่ยวกันเกลียวกลม
บ้างล้มกลิ้งวิ่งร้องเสียงซ้องแซ่	พวกเถ้าแก่กอดสุรางค์นางสนม
คิดว่ายักษ์ผลักไสไถลล้ม	ผ้านุ่งห่มหายหาละล้าละลัง
พวกสาวสาวเหล่าที่ตระหนี่ของ	ฉวยเงินทองมุดใต้ถุนกลบฝุ่นฝัง
บ้างห่อผ้าคว้าถุงพะรุงพะรัง	นางชาววังวิ่งพัลวันไป ฯ
๏ ท้าวอินณุมาศมาปราสาทพระลูกรัก	ร้องว่ายักษ์จะมาจับยังหลับใหล
พระฟื้นองค์ทรงทราบกราบท้าวไท	ได้ยินไพร่พลโห่เป็นโกลา
จึงทูลว่าอย่าทรงปรารภร้อน	จะราญรอนสังหารผลาญยักษา
แล้วอ่าองค์สรงชลสุคนธา	ออกนั่งหน้าแท่นรัตน์ชัชวาล
เห็นเสนีพี่เลี้ยงพร้อมเพรียงหน้า	จึงตรัสสั่งเสวกาปรีชาหาญ
ให้เอาทรายรายรอบขอบปราการ	แล้วโอมอ่านอาคมเป่าลมไป
บรรดาทรายกลายเป็นเช่นมนุษย์	ถืออาวุธหอกปืนยืนไสว
อันพวกเหล่าชาวบูรีก็ดีใจ	เห็นจะไม่แพ้ยักษ์ด้วยศักดา
ดูพยนต์พลทรายกายสิทธิ์	อักนิษฐ์นับแสนอยู่แน่นหนา
รู้โห่ร้องลองแรงแกว่งสาตรา	พระบิดาดีใจกระไรเลย
พระร้องว่าข้าเฝ้าสาวสนม	อย่าปรารมภ์กลัวยักษ์นักเลยเหวย
แล้วยืนดูหมู่พหลอยู่บนเกย	ด้วยไม่เคยเห็นฤทธิ์วิทยา ฯ
๏ ฝ่ายเอกองค์ทรงยศโอรสราช	ให้อุปราชกับเสนีมียศถา
อยู่กำกับทัพพยนต์บนเสมา	รายรักษาป้อมปราการทวารบัง
แล้วพระองค์ทรงยนต์พลกระดาษ	เสกด้วยศาสตร์ไสยเวทวิเศษขลัง
เป็นวิหคนกอินทรีมีกำลัง	ให้พร้อมทั้งโยธาพลากร
ต่างแกว่งกลอกหอกดาบดูวาบวับ	ทั้งหน้าหลังคั่งคับสลับสลอน
สมถวิลยินดีชุลีกร	กราบบิดรทูลลาจะราวี
พระบิดาอาวรณ์อวยพรให้	จงมีชัยจัตุพักตร์พวกยักษี
ทั้งเวทมนตร์ดลประสิทธิ์เรืองฤทธี	ปราบไพรีราพณ์ร้ายให้วายชนม์ ฯ
๏ พระสิงหไกรภพเคารพรับ	ให้กองทัพขานโห่โกลาหล
ขึ้นทรงนั่งหลังวิหคนกพยนต์	แล้วเดินพลออกประตูบูรพา
ถึงที่กว้างทางเกวียนออกเตียนล่ง	เห็นช้างทรงจัตุพักตร์ท้าวยักษา
ให้หยุดยั้งตั้งกองป้องปีกกา	อยู่ตรงหน้ากุมภัณฑ์ประจัญบาน
พลางยิ้มย่องร้องว่าพญายักษ์	มาไกลนักเหนื่อยองค์น่าสงสาร
จงหยุดยั้งรั้งรอพอสำราญ	พระลูกหลานอยู่ดีหรือมีภัย ฯ
๏ อสุรินทร์ยินคำซํ้าโทโส	พระเสโทซึมโซมชโลมไหล
เหม่อ้ายโจรโกญจาชะล่าใจ	หากหนีได้จึงรอดไม่วอดวาย
ยังกลับนึกฮึกฮักมาซักถาม	มึงเหลือลามแล้วตระกูลจะสูญหาย
พลางเร่งทัพขับพหลพลนิกาย	จับผู้ร้ายเร็ววะอย่าละมัน
โยธาทัพรับสั่งไม่ยั้งหยุด	รำอาวุธกวัดแกว่งล้วนแข็งขัน
บ้างฮึกโหมโรมรุกไล่บุกบัน	พระยาธรรอนรันประจัญรับ
อสุรากล้าหาญเงื้อขวานง้าว	ทั้งแหลนหลาวฟันฟาดเสียงฉาดฉับ
ตีพยนต์พลรบสมทบทัพ	แล้วรุกกลับแทรกซ้อนเข้ารอบราญ
ล้วนเรี่ยวแรงแทงฟันพระขรรค์ฟาด	เผ่นพิฆาตฆ่ายักษ์ไล่หักหาญ
ทั้งไพร่นายตายล้มลงซมซาน	เลือดดังธารท่วมนองท้องสุธา
ศพอสูรมูลกองเต็มท้องทุ่ง	บ้างไส้พุงเรี่ยรายทั้งซ้ายขวา
ที่เหลือตายนายทัพกลับเข้ามา	พยนต์พระยาธรทะยานผลาญชีวัน ฯ
๏ ฝ่ายท้าวจัตุพักตร์เห็นยักษ์ยับ	กระทืบขับช้างที่นั่งดังกังหัน
เสียงฮูมแปร๋นแล่นทะลวงกำลังมัน	หางหูชันชักแทงกวัดแกว่งงา
เหยียบพยนต์ป่นยับแล้วกลับฟื้น	ทะลึ่งยืนต่อแย้งแทงยักษา
ท้าวกุมภัณฑ์ฟันฟาดด้วยสาตรา	ถูกพระยาธรพยนต์ไม่ทนทาน ฯ
๏ พระสิงหไกรภพเข้ารบรับ	กระโจนจับจัตุพักตร์ด้วยหักหาญ
ท้าวแปดกรรอนรันประจัญบาน	นกทะยานเหยียบช้างไม่ห่างกัน
ทั้งปากจิกปีกตีขยี้เล็บ	กุญชรเจ็บซวนเซซบเหหัน
ยักษ์ขยับรับพลาดพระฟาดฟัน	ถูกกุมภัณฑ์ขาดกลางทั้งช้างพลาย
เป็นสองซีกฉีกดิ้นสิ้นชีวิต	ดับดวงจิตไปสวรรค์เหมือนมั่นหมาย
พวกพหลพลไกรทั้งไพร่นาย	เห็นเจ้าตายต่างราบก้มกราบกราน ฯ
๏ พระสิงหไกรภพเสร็จรบยักษ์	ค่อยผ่อนพักพาอำมาตย์มาราชฐาน
ขึ้นประทับพลับพลาบนปราการ	พวกยักษ์มารกราบก้มบังคมคัล
บิตุราชมาตุรงค์องค์กระษัตริย์	มาเยียดยัดที่พลับพลาสุทธาสวรรย์
ทั้งห้ามแหนแสนสุรางค์นางกำนัล	ดูกุมภัณฑ์หัวร่อต่อกระซิก
บ้างผินหน้าว่าเจ้าเขี้ยวยาวโง้ง	จมูกโด่งตาพองผมหยองหยิก
บ้างก็ว่าน่ากลัวพวกหัวพริก	หัวเราะริกรูปร่างโคร่งคร่างครัน
พระบิตุรงค์โองการกับลูกรัก	พญายักษ์หยาบช้าก็อาสัญ
อันรากโษสโกฏิแสนแน่นอนันต์	จะผ่อนผันคิดอ่านประการใด ฯ
๏ พระนบนอบตอบสนองว่ากองทัพ	จะให้กลับไปบูรีตามวิสัย
ทั้งลูกรักจักลาพระคลาไคล	เอาศพไปให้องค์นางนงคราญ
ตามพวกพ้องของเขาได้เผาศพ	ตามขนบนัคเรศประเทศสถาน
จะให้พี่จินดาปรีชาชาญ	ครองเมืองมารมารันกันไพรี
แล้วลูกรักจักพาบุตราราช	กับนุชนาฏมาประณตบทศรี
สนองคุณมุลิกาฝ่าธุลี	จนชีวีวอดวายเหมือนหมายใจ ฯ
๏ สองกระษัตริย์ตรัสตอบว่าชอบแล้ว	ตามลูกแก้วจะคิดอ่านการไฉน
แล้วพานางนัดดามาเวียงไชย	พ่อจะได้ชมชื่นทุกคืนวัน
แล้วชวนองค์นงลักษณ์อัคราช	ยุรยาตรจากพลับพลาสุทธาสวรรย์
พร้อมห้ามแหนแสนสุรางค์นางกำนัล	ไปสุวรรณปรางค์มาศปราสาทไชย ฯ
๏ หน่อกระษัตริย์ตรัสสั่งช่างมนุษย์	ให้เตรียมบุษบกรัตน์จรัสไข
มณฑปนพเก้าแก้วประไพ	กับโกศใส่ศพตั้งบัลลังก์รัตน์
มีเครื่องสูงชุมสายรายสองแถว	ทั้งฉัตรแก้วเกศแกมแจ่มจรัส
ทานตะวันกรรภิรุมราชวัติ	เครื่องกระษัตริย์สู่สวรรคครรไล
ตั้งหน้าหลังสังข์แตรเกณฑ์แห่โหม	กลองประโคมเภรีปี่ไฉน
พวกยักษีรี้พลสกลไกร	ประนมมือถือดอกไม้ทั้งไพร่นาย
พวกพยนต์คนธรรพ์ทั้งคันธรรพ	ให้สำหรับเจ้าพราหมณ์ตามผันผาย
พวกเทวาพระยาธรอยู่ตอนท้าย	คอยเรียงรายรับเสด็จสำเร็จการ ฯ
๏ ปางพระองค์ทรงโฉมประโลมสวาท	กับอุปราชอ่าองค์สรงสนาน
ประดับเครื่องเรืองจรัสชัชวาล	แก้วประพาฬเพชรพรายกระจายวง
ครั้นเสร็จสรรพจับพระขรรค์กัลเม็ด	สองเสด็จยุรยาตรดังราชหงส์
มาทูลลาบิตุราชมาตุรงค์	สองพระองค์อวยชัยแล้วไคลคลา
เคลื่อนพหลพลมารทหารแห่	เป่าสังข์แตรฆ้องกลองก้องเวหา
พยนต์หงส์ทรงมณฑปขึ้นนภา	ค่อยร่อนราปีกกางไปกลางพล
แล้วทัพพราหมณ์สามแสนแน่นแห่โห่	ถือเขนโล่ลอยสล้างไปกลางหน
เจ้าพราหมณ์ขี่หัสดินบินโบกบน	เป็นนายทัพขับพลสกลไกร
แล้วทัพพระสิงหไกรภพยก	พระทรงนกอินทรีบินแผ่นดินไหว
พระยาธรเทวาสุราลัย	เหาะแห่แหนแน่นในโพยมมาน
ทั้งสามทัพนับโกฏิอุโฆษศึก	ประโคมครึกครื้นฟ้าสุธาสถาน
แต่พวกยักษ์พักตร์คลํ้าไม่สำราญ	ต่างสงสารเจ้านายฟายนํ้าตา
เสียงแซ่ซ้องร้องไห้ในอากาศ	โอ้พระคุณสูญญาติวาสนา
เคยปราบแดนแผ่นดินสิ้นสุธา	ครั้งนี้มาสู่สวรรคครรไล
เคยดับเข็ญเย็นเกล้าทุกเช้าคํ่า	เปรียบเหมือนนํ้าในมหาชลาไหล
จะแลลับนับปีแต่นี้ไป	จะเปลี่ยวใจอสุราทั่วสากล
พลางครวญครํ่ารํ่าสะอื้นเสียงครื้นครั่น	เหมือนฟ้าลั่นลมดังกำลังพหล
เสียงประโคมโครมครืนพื้นอำพน	รีบเหาะกล่นเกลื่อนมาถึงธานี
ลงหยุดทัพยับยั้งอยู่ข้างหน้า	แจ้งกิจจาถึงพระมเหสี
ทั้งโฉมยงนงนุชพระบุตรี	วิ่งมาที่หน้าพระลานชานชลา
เห็นมณฑปศพใส่ในโกศแก้ว	เปิดดูแล้วทอดกายทั้งซ้ายขวา
ทั้งสองนางต่างองค์ทรงโศกา	ข้อนอุราเสือกซบสลบไป ฯ
๏ พวกท้าวนางต่างประคองสองกระษัตริย์	บ้างนวดพัดเซ็งแซ่เข้าแก้ไข
ค่อยฟื้นองค์ทรงแรงแข็งพระทัย	ต่างรํ่าไรโศกาด้วยอาดูร
มเหสีตีทรวงเสียงฮักฮัก	โอ้ปิ่นปักปัถพินมาสิ้นสูญ
จะเสียวงศ์พงศ์ยักษ์ศักดิ์ตระกูล	จะตามทูลกระหม่อมม้วยเสียด้วยกัน
พระธิดาว่าโอ้พระบิตุเรศ	เคยปกเกศชุบย้อมถนอมขวัญ
ให้ผาสุกทุกเวลาทิวาวัน	ยังไม่ทันแทนพระคุณมาสูญลับ
พระวงศาว่าทูลกระหม่อมแก้ว	นิพพานแล้วมืดเหมือนดังเดือนดับ
นางห้ามแหนแสนอาลัยว่าไปทัพ	เคยคอยรับหรือมาร้างถึงวางวาย
นางพญาว่าพระคุณมาสูญเสีย	เหมือนศอเมียขาดกระเด็นไม่เห็นหาย
จะโศกซํ้ารํ่ารับแต่อับอาย	จะสู้ตายให้พ้นทนทรมาน
พระธิดาว่าพระคุณทูลกระหม่อม	เคยถนอมกล่อมเกลี้ยงเลี้ยงลูกหลาน
แต่ครั้งนี้มีโทษไม่โปรดปราน	ไปรอนราญจนสวรรคครรไล
พระวงศาว่าแต่นี้ไม่มีสุข	จะรับทุกข์ทุกเวลานํ้าตาไหล
สนมนางต่างว่านับจะลับไป	จะมิได้เฝ้าองค์พระทรงยศ
ทั้งเสนาข้าเฝ้าเหล่าทหาร	ให้สงสารแสนวิโยคโศกสลด
แต่สองนางอย่างจะม้วยระทวยทด	ทรงกำสรดโศกาด้วยอาวรณ์ ฯ
๏ ฝ่ายพระองค์ทรงมหาวราฤทธิ์	เข้านั่งชิดโฉมฉายสายสมร
น้อมบังคมชนนีชุลีกร	พระมารดรจงโปรดที่โทษทัณฑ์
อันธรรมดาฟ้าดินถิ่นทวีป	ย่อมรักชีพชีวาจะอาสัญ
พระยกทัพนับแสนไปแน่นนันต์	จะผลาญวงศ์พงศ์พันธุ์ให้บรรลัย
จึงต้องสู้ภูวนาถเธอพลาดพลั้ง	มิทันยั้งอาวุธสุดแก้ไข
ซึ่งเดิมเหตุเภทพาลประการใด	ย่อมทราบใต้บาทาสารพัน
นางฟังคำชำเลืองดูลูกเขย	ช่างเฉลยลิ้นลมก็คมสัน
สมกับสร้อยสุดาวิลาวัณย์	ที่ผูกพันพยาบาทค่อยคลาดคลาย
จึงตรัสตอบขอบใจที่ได้ศพ	มาพานพบพงศ์ประยูรไม่สูญหาย
อันองค์ท้าวเจ้าโทโสโมโหร้าย	จึงได้อายอัปยศถึงปลดปลง
อันเมืองยักษ์นคเรศทุกเขตขอบ	เจ้าจงครอบครองความตามประสงค์
ขอฝากเหล่าเผ่าตระกูลประยูรวงศ์	ฝูงอนงค์นักสนมกรมใน
ทั้งเสนาสามนต์พวกพลด้วย	พ่อจงช่วยปกครองให้ผ่องใส
แม่จะขอพ่อเชิญพระศพไป	บรรจุไว้ในถํ้าตามธรรมเนียม ฯ
๏ พระสิงหไกรภพอภิวาท	ตามพระบาทมาตุรงค์เผ่าพงศา
อันสมบัติพัสถานการพารา	ถวายฝ่ายุคลพระชนนี
จะอยู่ด้วยช่วยพระศพจนเสร็จสรรพ	แล้วจะกลับไปบำรุงชาวกรุงศรี
ขอพระองค์จงสำราญผ่านบูรี	อย่าราคีกินแหนงแคลงพระทัย ฯ
๏ นางทรงฟังสั่งสร้อยสุดาว่า	เลือกสาวสรรค์กัลยาอัชฌาสัย
ไปจัดแจงแต่งห้องทองประไพ	เชิญพระไปหยุดหย่อนผ่อนสำราญ
แล้วตรัสสั่งเสนาพวกข้าเฝ้า	เชิญศพเข้าปราสาทราชฐาน
ได้ทำบุญมุนีอันมีญาณ	อุทิศทานไปถึงท้าวเจ้าเวียงไชย ฯ
๏ ฝ่ายพระองค์ทรงเดชเกศกระษัตริย์	มาปรางค์รัตน์รจนาที่อาศัย
สร้อยสุดาพาโอรสยศไกร	เข้าเฝ้าในแท่นที่ศรีไสยา
พระอุ้มบุตรสุดสวาทขึ้นใส่ตัก	พิศพักตร์มิได้ผิดขนิษฐา
กอดประทับรับขวัญจำนรรจา	พระชลนาไหลหลั่งลงพร่างพราย
คิดถึงความยามยากเมื่อพรากพลัด	จะเอื้อนอรรถมิได้พระทัยหาย
ทั้งอัคเรศชลเนตรลงฟูมฟาย	พระลูกชายชวนพลอดฉอดฉอดไป
เห็นโศกาว่าตุ๊กแกแน่ขอรับ	จะกินตับคอยมองอย่าร้องไห้
ทั้งสององค์ทรงพระสรวลทั้งชลนัยน์	พลางกอดจูบลูบไล้พระลูกยา
ครั้นสายัณห์ร่วมสุพรรณภาชน์เสวย	แล้วชมเชยพระกุมารด้วยหรรษา
พอราตรีพี่เลี้ยงพระนมมา	ประคองพาหน่อไทไปบรรทม ฯ
๏ ฝ่ายโฉมยงองค์สร้อยสุดาสมร	ร่วมบรรจถรณ์ทรงฤทธิ์สนิทสนม
พระอิงแอบแนบน้องประคองชม	ชื่นอารมณ์รับขวัญจำนรรจา
เมื่อสงครามทรามสวาทเจ้าคลาดแคล้ว	เหมือนเสียแก้วนัยเนตรของเชษฐา
ต้องจากนุชสุดรักไปนครา	กินนํ้าตาต่างเข้าทุกเช้าเย็น
เป็นบุญช่วยด้วยไม่เคยจะเลยลับ	จึงได้กลับทวนทบมาพบเห็น
ที่โศกเศร้าเร่าร้อนจะหย่อนเย็น	เหมือนม้วยมอดรอดเป็นมาเห็นกัน
สงสารน้องหมองรูปด้วยซูบผอม	แต่ไม่สิ้นกลิ่นหอมถนอมขวัญ
พลางจุมพิตชิดเชยเหมือนเคยกัน	นางคำนับอภิวันท์จำนรรจา
ซึ่งตรัสบอกออกโอษฐ์ว่าโปรดน้อง	พระคุณของทรงศักดิ์นั้นหนักหนา
อันน้องนี้มิวายฟายนํ้าตา	แต่ครองใจไว้ท่าฝ่ายุคล
ถึงสิบปีมีแต่เศร้าให้เหงาหงิม	มิได้ยิ้มแย้มพักตร์แต่สักหน
จึงซูบผอมตรอมตรมระทมทน	ประจวบจนวันนี้ค่อยดีใจ
พระไปอยู่บูรีถึงมีทุกข์	คงจะปลุกปลื้มจิตพิสมัย
ด้วยพร้อมพรักนักสนมกรมใน	เห็นจะไม่เหมือนน้องนองน้ำตา ฯ
๏ พระแย้มยิ้มพริ้มเพราว่าเจ้าพี่	ถึงแม้นมีมิได้มาดปรารถนา
เคยถนอมกล่อมกลอกถึงดอกฟ้า	เห็นดอกหญ้าไม่นิยมจะชมเชย
มิรู้ลืมปลื้มใจวิไลลักษณ์	พี่เคยรักเคยเรียงเคียงเขนย
พลางชิดชมสมสองตระกองเกย	ถนอมเชยโฉมน้องประลองโลม
อัศจรรย์ชั้นเชิงเหมือนเพลิงดับ	พอลมกลับพัดกระพือติดฮือโหม
เป็นควันคลุ้มกลุ้มพยับอับโพยม	สะท้านสะทึกครึกโครมโพยมบน
สลาตันปั่นป่วนเมื่อจวนรุ่ง	เป็นฝนฟุ้งฟ้าผ่าถึงห้าหน
ต่างแช่มชื่นรื่นสำราญบานกมล	พระสุริยนเยี่ยมฟ้านภาลัย
อยู่เมืองมารนานนับได้เดือนเศษ	กับอัคเรศร่วมจิตพิศมัย
ชื่นอารมณ์ชมโอรสยศไกร	อันเภทภัยไม่มีมาบีฑา ฯ
๏ ฝ่ายนางนาฏมาตุรงค์เผ่าพงศ์ยักษ์	อยู่พร้อมพรักไพร่นายทั้งซ้ายขวา
ทำบุญศพครบเดือนไม่เคลื่อนคลา	จึงแต่งราชรัถาเทียมพาชี
เชิญมณฑปศพใส่พิไชยรถ	พวกดาบสนำชักพวกยักษี
พอโพล้เพล้เวลาเช้าราตรี	จุดอัคคีโคมสว่างตามทางไป
ทั้งหน้าหลังสังข์แตรเป่าแห่โหม	กลองประโคมครื้นครั่นเสียงหวั่นไหว
ออกประตูบูรพาพนาลัย	บรรจุไว้ภูผานอกธานี
แล้วสำเร็จเสร็จการปลูกศาลเจ้า	บนเนินเขาที่กลบศพยักษี
อยู่เซ่นศพครบเสร็จเจ็ดราตรี	ต่างกลับมาธานีไม่มีภัย
พระสิงหไกรภพส่งศพแล้ว	ค่อยผ่องแผ้วพักตราตรัสปราศรัย
สั่งกุมภัณฑ์บรรดาเสนาใน	เราจะไปอยู่บำรุงกรุงโกญจา
ต้องห่างบาทมาตุรงค์คิดสงสาร	จึงมอบการนคเรศให้เชษฐา
อยู่แทนเราเอาธุระอสุรา	ให้เพิ่มผาสุกสวัสดิ์กำจัดภัย
จงสัตย์ซื่อถือบทตามกฎหมาย	อย่าคิดร้ายทุจริตผิดวิสัย
แม้นประมาทราชทัณฑ์จะบรรลัย	ทำชอบได้เกียรติยศจะงดงาม
แม้นมีศึกฮึกสู้มาจู่จาบ	คิดปรามปราบเสียให้เตียนซึ่งเสี้ยนหนาม
ได้เย็นเกล้าชาวบูรีแลชีพราหมณ์	เจริญความสุขสง่าแก่ธานี ฯ
๏ พราหมณ์ก้มราบกราบงามลงสามท่า	ดูโฉมหน้าอิ่มเอมเกษมศรี
ทูลขอบคุณมุลิกาฝ่าธุลี	แล้วภูมีหันเมินดำเนินมา
ตรัสชวนองค์นงลักษณ์อัคราช	ทั้งหน่อนาถรามวงศ์เผ่าพงศา
ไปปราสาทราชฐานพระมารดา	น้อมวันทาทูลแถลงให้แจ้งการ
ลูกให้พี่ที่รักอยู่รองบาท	บำรุงราชนิเวศน์ประเทศสถาน
ให้เผ่าพงศ์วงศาเสนามาร	สืบสำราญทั้งจังหวัดปัถพี
แต่ลูกรักอัคเรศโอรสราช	ขอลาบาทบงกชบทศรี
ไปเฝ้าพระชนกชนนี	แม้นอยู่ดีแล้วจะได้เวียนไปมา ฯ
๏ ฝ่ายนางนาฏมาตุรงค์แสนสงสาร	ด้วยรักหลานลูกเลี้ยงไม่เดียงสา
เคยเฝ้าแหนแสนสวาทไม่คลาดคลา	จะลับพักตร์ลักขณาเหลืออาลัย
จึงว่าแม่แก่เฒ่าอยู่เปล่าเปลี่ยว	สุดจะเหลียวแลหาที่อาศัย
พระบิตุรงค์ทรงธรรม์ก็บรรลัย	หมายจะได้ฝากชีวิตแก่ธิดา
จะจากไปไกลแม่จะแลลับ	จะทุกข์ทับดังชีวังสิ้นสังขาร์
กอดกุมารหลานแอบแนบอุรา	ทรงโศกากำสรดสลดใจ
แล้วว่าพระสิงหไกรภพเล่า	แม้นใจเจ้าจะเป็นเชื้อนับเนื้อไข
แม่จะขอพ่อรามวงศ์ไว้	แต่พอได้ชื่นจิตเห็นธิดา ฯ
๏ พระฟังคำจำจนให้อ้นอั้น	ชำเลืองผันพักตร์พิศขนิษฐา
เห็นโฉมยงทรงสะอื้นกลืนนํ้าตา	กิริยายังกังวลถึงชนนี
จึงทูลว่าข้าบาทนี้คลาดแคล้ว	พระลูกแก้วเกิดอุรามารศรี
สุดแต่องค์นงนุชพระบุตรี	ลูกจนใจไม่รู้ที่จะเจรจา ฯ
๏ พระมารดรวอนประโลมโฉมเฉลา	แม่รักเท่าชีวิตไม่อิจฉา
จะพลัดพรากจากไปต้องไกลตา	เห็นนัดดาจะค่อยคลายสบายใจ
นางเคารพนบนอบตอบสนอง	พระคุณของชนนีจะมีไหน
ซึ่งประสงค์องค์โอรสยศไกร	ถวายไว้ใต้พระบาทมาตุรงค์
พระชนนีดีใจดังได้แก้ว	อุ้มหลานแล้วเชยชมสมประสงค์
จอมกระษัตริย์ตรัสชวนนวลอนงค์	ทูลลาองค์อัยกีแล้วลีลา
มาสู่ปรางค์พลางสะท้อนถอนใจใหญ่	ด้วยอาลัยลูกน้อยละห้อยหา
พระโศกเศร้าเข้าในที่ไสยา	สร้อยสุดาจัดสรรกำนัลใน
ล้วนรุ่นราวสาวน้อยได้ร้อยถ้วน	วิไลล้วนลักขณาอัชฌาสัย
นางมนุษย์บุตรท้าวเจ้ากรุงไกร	บิดาไปพามาให้ช้านาน
กับทั้งสี่พี่เลี้ยงเคยเคียงชิด	จะตามติดไปโกญจามหาสถาน
บรรดาเหล่าสาวสรรค์พนักงาน	จัดพรมม่านมุ้งหมอนที่นอนน้อย
ทั้งเครื่องแต่งแป้งกระแจะกระจกหวี	นํ้ามันตะนีแหนบตะไกรมีดไม้สอย
มารวบรวมพร้อมพรั่งอยู่ทั้งร้อย	นั่งเตรียมคอยพระบุตรีจะลีลา ฯ
๏ ฝ่ายเจ้าพราหมณ์รามราชเรียบพหล	ทัพพยนต์พลนิกายทั้งซ้ายขวา
บุษบกกระจกบังมีหลังคา	เทียมปักษาหัสดินนกอินทรี
เทียบเกยข้างปรางค์มาศราชฐาน	เหมือนวิมานเมืองฟ้าในราศี
โยธาทัพนับแสนแน่นธานี	ในราตรีเตรียมเสร็จสำเร็จการ
ฝ่ายนางนาฏมาตุรงค์เผ่าพงศ์ยักษ์	อุ้มหลานรักจากปราสาทราชฐาน
ขึ้นปรางค์ทองห้องธิดายุพาพาล	นางก้มกรานกราบยุคลชนนี
เชิญให้นั่งยังสุวรรณบรรจถรณ์	นางรํ่าสอนสร้อยสุดามารศรี
สายสุดใจไปอยู่ต่างบุรี	อย่าให้มีผิดพลั้งระวังภัย
แม่โฉมยงจงอุตส่าห์สวามิภักดิ์	บำรุงรักภัสดาอัชฌาสัย
อันชายอื่นหมื่นแสนทั้งแดนไตร	จะหาสู้ภูวไนยไม่ได้แล้ว
ทั้งสมพักตร์ศักดิ์ตระกูลประยูรหงส์	ได้สืบวงศ์ว่านเครือทั้งเชื้อแถว
กุศลสร้างปางก่อนบห่อนแคล้ว	พระลูกแก้วจงอุตส่าห์พยายาม
อย่าดึงดื้อถือตัวให้ผัวง้อ	จะเป็นข้อเข็ดหลาบด้วยหยาบหยาม
แม้นท้าวหวังสั่งสอนจงผ่อนตาม	อย่าทูลความขวางขัดภัสดา
หนึ่งสนมกรมในผู้ใดโปรด	ถึงจะโกรธอย่าให้ออกมานอกหน้า
เธอรักเขาเจ้าอย่าขัดพระอัชฌา	เหมือนคงคาขึ้นคงกลับลงคลอง
จงทำชอบนอบน้อมค่อยออมอด	บำรุงรสรักใคร่อย่าให้หมอง
แม่เนื้อเย็นเป็นที่พึ่งพี่น้อง	จงตรึกตรองครององค์ให้จงดี
หนึ่งบิตุราชมาตุรงค์ของทรงฤทธิ์	อย่าควรคิดขัดข้องให้หมองศรี
จงฝากองค์วงศาสวามี	ได้เป็นที่พึ่งพาให้ถาวร
ระวังตัวผัวรักแล้วมักหน่าย	จะอับอายเร่งฟังแม่สั่งสอน
จะเดินทางกลางชลาพนาดร	จงถาวรพูนสวัสดิ์กำจัดภัย ฯ
๏ นางรับสั่งบังคมประนมสนอง	ลูกขอลาฝ่าละอองจงผ่องใส
แม้นชาตินี้ชีวันไม่บรรลัย	ลูกมิได้ลืมพระคุณกรุณา
แม้นมารดรร้อนโรคทุกข์โศกเศร้า	จะมาเฝ้าฟูมฟักอยู่รักษา
แล้วสั่งวงศ์พงศ์พันธุ์จำนรรจา	พิไรรํ่าอำลาต่างอาลัย
จนดึกดื่นกลืนกลั้นที่รันทด	โศกกำสรดเศร้าหมองไม่ผ่องใส
พระมาตุรงค์วงศาต่างลาไป	นางเข้าในแท่นรัตน์ชัชวาล ฯ
๏ ครั้นรุ่งแจ้งแสงสูรย์จรูญจรัส	สองกระษัตริย์ฟื้นองค์สรงสนาน
ประดับเครื่องเรืององค์อลงการ	สร้อยสังวาลอินทรธนูชมพูนุท
นางโฉมยงทรงมณีศิโรเพศ	ภูวเรศสวมทรงพระมงกุฎ
ครั้นเสร็จสรรพกับองค์อนงค์นุช	ไปทรงบุษบกรัตน์ชัชวาล
พี่เลี้ยงเหล่าสาวสรรค์อยู่ชั้นลด	กั้นกลิ้งกลดบดบังพระสุริย์ฉาน
เคลื่อนวิหคนกพลพยนต์ทะยาน	โห่สะท้านสะเทื้อนลั่นสนั่นดัง
หัสดินบินคว้างกลางอากาศ	ดูเกลื่อนกลาดโยธาทั้งหน้าหลัง
สนั่นเสียงเพียงโพยมจะโทรมพัง	ทั้งเสียงสังข์แตรกลองก้องโกลา
ค่อยลอยเลื่อนเคลื่อนคลายตามสายเมฆ	แลวิเวกอ้างว้างกลางเวหา
งามพระองค์นงลักษณ์เคียงพักตรา	ดังสุริยาเคียงกันกับจันทร
งามพี่เลี้ยงเมียงหมอบนบนอบน้อม	ข้าหลวงล้อมดังสุรางค์นางอัปสร
บ้างเฝ้าเฟี้ยมเยี่ยมสุวรรณที่บัญชร	ค่อยเลื่อนร่อนลอยลมชมสุธา
เป็นทุ่งแถวแนวนํ้าลำสมุทร	ไม่สิ้นสุดเรียงรายทั้งซ้ายขวา
คีรีเรียงเคียงคั่นอรัญวา	ดูไกลตาต่ำเตี้ยเรี่ยไรไร
จบสุดสิ้นดินแดนแผ่นพิภพ	มหรณพแลละลิ่วหวิวหวิวไหว
ดูกว้างขวางว้างเวิ้งวิเวกใจ	ไม่มีไม้หมอกมัวไปทั่วทิศ
ฝูงมัจฉาปลาร้ายขึ้นว่ายเกลื่อน	สังเกตเหมือนซิวซ่าปลาสลิด
เหล่าละเมาะเกาะแก่งแกล้งพินิจ	กระจิริดเรี่ยนํ้าขึ้นรำไร
ครั้นสุริยงลงลับเหลี่ยมสิงขร	พระจันทรแจ่มกระจ่างสว่างไสว
ดารารอบขอบฟ้านภาลัย	เห็นดวงใหญ่เท่ากระบุงดูรุ่งเรือง
ด้วยสูงสุดบุษบกกระจกกระจ่าง	จับหน้านางนวลแก้มแฉล้มเหลือง
ต่างชื่นแช่มแย้มแกลแลชำเลือง	ประจำเมืองเหมือนแก้วดูแวววาม
พระแนบนวลชวนชมแสงเดือนหงาย	ดารารายเรียงจำรูญนางทูลถาม
พระพรายพริ้มยิ้มหยอกพลางบอกนาม	นั่นดาวยามสามดวงช่วงอัมพร
ที่เรียงรายพรายพราวดาวลูกไก่	เห็นไรไรเรียงจรัสประภัสสร
โน่นดาวหงส์วงสว่างดูหางงอน	ทิศอุดรจระเข้เล่ห์กุมภา
นั่นดาวนางอย่างผู้หญิงจริงนะเจ้า	สำคัญเต้าเต่งกายทั้งซ้ายขวา
ดาวหามผีสีขาวโน่นดาวกา	โน่นดาวม้าก็เหมือนม้าอาชาไนย
โน่นดาวเสือเหลือร้ายพลอยพรายพร่าง	ที่อยู่กลางดาวเต่าถัดดาวไถ
โน่นดาวลำสำเภามีเสาใบ	ที่อยู่ใต้สำเภานั่นดาวปลา
นางหมอบเมียงเคียงชิดเพ่งพิศพักตร์	ดูรู้จักแจ้งจิตทุกทิศา
พี่เลี้ยงเหล่าสาวศรีพลอยปรีดา	นางท้าวแขนแหงนหน้าตั้งตาแล
จนล่วงสามยามสงัดกำดัดดึก	ประกายพฤกษ์โชติช่วงดังดวงแข
สองกระษัตริย์ทัศนาตรงหน้าแกล	ดูกระแสสายสมุทรสุดสายตา
จะแลเหลียวเปลี่ยวเปล่าเป็นเงาเมฆ	แสนวิเวกกลางทะเลในเวหา
นางทูลถามตามประสงค์ว่าคงคา	กำหนดว่ากว้างขวางเป็นอย่างไร
พระเชยพลางทางเล่าว่าเจ้าพี่	ไม่มีที่สุดลงว่าตรงไหน
แต่โบราณท่านว่าครุฑวุฒิไกร	กายาใหญ่ยิ่งคีรีมีศักดา
แต่บินหนักกวักละโยชน์เป็นโสดสุด	ข้ามสมุทรหมายฝั่งด้วยกังขา
ออกบินโบยโดยกำลังอหังการ์	จนสุริยาเย็นรอนก็อ่อนใจ
ไม่เห็นแดนแผ่นดินจะสิ้นชีพ	ลงจับครีบมัจฉาพออาศัย
แล้วถามปลาว่าฝั่งนั้นยังไกล	หรือเกือบใกล้จงแสดงให้แจ้งความ
ฝ่ายมัจฉาปลาแขยงแถลงเล่า	ว่าตัวเรากระจิริดให้คิดขาม
อยู่อาศัยใกล้สุธาพยายาม	หากินตามชายฝั่งระวังภัย
จะออกลึกนึกกลัวเจียมตัวอยู่	มิได้รู้ข้างโน้นอยู่หนไหน
ครุฑสดับกลับหลังไม่หวังไป	จึงมิได้แจ้งเหตุประเทศทาง
คำโบราณท่านเปรียบประเทียบว่า	พระมหาสมุทรสุดกว้างขวาง
พลางแอบอุ้มจุมพิตกระชิดนาง	นี่ค่าจ้างที่พี่เล่าให้เจ้าฟัง
นางอายเอียงเมียงหมอบพระชอบชื่น	สำราญรื่นมิรู้สิ้นถวิลหวัง
ขอตัดความข้ามพ้นที่วนวัง	ไม่รอรั้งรีบมาถึงธานี
หยุดประทับยับยั้งอยู่ข้างหน้า	พระชวนอัครชายามารศรี
ทั้งสาวสรรค์บรรดาฝูงนารี	ไปอัญชลีบิตุราชมาตุรงค์
แล้วทูลความตามเรื่องในเมืองยักษ์	ได้นงลักษณ์เหมือนจิตคิดประสงค์
แล้วแก้ไขใส่ความรามวงศ์	อยู่ด้วยองค์อัยกีไม่ลีลา ฯ
๏ สองกระษัตริย์โสมนัสด้วยลูกรัก	พลางพิศพักตร์บุตรีสุณิสา
สำอางเอี่ยมเทียมเทพธิดา	ดูดวงหน้าเนตรขนงดังวงเดือน
ทั้งคมขำลํ้าอย่างนางมนุษย์	ประเสริฐสุดหมื่นสตรีไม่มีเหมือน
งามเสงี่ยมเอี่ยมอิ่มเมื่อยิ้มเยื้อน	พินิจนางพลางเอื้อนโองการทัก
เป็นกุศลหนหลังเจ้าทั้งสอง	ได้คู่ครองสมบูรณ์ประยูรศักดิ์
จงปกป้องครองกรุงบำรุงรัก	เป็นปิ่นปักนักสนมกรมใน
จะรักเจ้าเท่าบุตรสุดสวาท	อย่าหมายมาดเคลือบแคลงแหนงสงสัย
พระมารดาปรานีศรีสะใภ้	เฝ้าลูบไล้รับขวัญจำนรรจา
น่าเอ็นดูรู้ดีเป็นที่ยิ่ง	เสงี่ยมหญิงสงวนนามงามนักหนา
จะรักเจ้าเท่ากันไม่ฉันทา	แม่อุตส่าห์สงวนองค์เจ้าจงดี ฯ
๏ นางรับสั่งบังคมบรมนาถ	ขอรองบาทบงกชบทศรี
ให้เหมือนองค์พระชนกชนนี	จนชีวีวอดวายเหมือนหมายใจ
พระมารดาว่าสงสารพระหลานรัก	ใคร่พบพักตร์มิได้เห็นเป็นไฉน
น่าเสียดายหมายจะเลี้ยงไว้เวียงไชย	เผอิญให้ขัดขวางเสียอย่างนี้
แล้วว่าเจ้าเล่าก็มาเมื่อยล้านัก	ไปหยุดพักปรางค์มาศปราสาทศรี
โอรสรับอภิวันท์อัญชลี	พาเทวีเยื้องย่างไปปรางค์ทอง
ขึ้นแท่นรัตน์ชัชวาลสำราญรื่น	ทุกวันคืนคํ่าเช้าไม่เศร้าหมอง
พี่เลี้ยงเหล่าชาววังที่นั่งรอง	อยู่ในห้องฉากตั้งกำบังตา ฯ
๏ ฝ่ายห้ามแหนแสนงอนแต่ก่อนเก่า	ที่เคยเฝ้าภูวนาถไม่ปรารถนา
นึกว่าพระมเหสีองค์นี้มา	จะโสภาสักเพียงไหนจะใคร่ชม
จึงทรงศักดิ์รักเหลือไม่เบื่อหน่าย	ถ้าแยบคายใช้ชิดสนิทสนม
หรือพริ้งเพริศเลิศลํ้าทั้งขำคม	จะได้ชมโฉมเจ้าแล้วคราวนี้
ต่างแต่งกายหมายใจจะไปอวด	ได้ประกวดกันกับพระมเหสี
บ้างอาบนํ้าซ้ำถูสบู่ดี	ฉีกสำลีม้วนไม้กรีดไรรอย
บ้างผัดหน้าทากระแจะบ้างแกะสิว	บ้างกันคิ้วค้อมงอนดังช้อนหอย
เปิดคันฉ่องมองพิศตะบิดตะบอย	ชำเลืองลอยหน้าตาให้น่าชม
บ้างสีชี่ยาฟันเป็นมันขลับ	ฝนหมึกจับต่างเขม่าหวีเผ้าผม
ขัดขมิ้นกลิ่นกลบบ้างอบรม	ต่างนุ่งห่มสมหน้าทุกนารี
ถึงเวรเฝ้าเข้าไปให้ใช้สอย	เห็นโฉมสร้อยสุดามารศรี
ดังเดือนเพ็งเปล่งฟ้าไม่ราคี	ถึงทั้งมีลูกเต้ายังเพราพริ้ง
ประไพพักตร์ลักษณะพระวิลาส	ดูผุดผาดลํ้าเลิศประเสริฐหญิง
ที่เหิมฮึกนึกไว้อายใจจริง	เหลือจะชิงชมชิดทำบิดเบือน
แต่ลูกสาวท้าวพระยาพวกข้าหลวง	ทุกกระทรวงห้ามแหนไม่แม้นเหมือน
ต่างเมินหมางห่างแหทำแชเชือน	เที่ยวเล่นเพื่อนพิศวาสละราชการ
ฝ่ายองค์พระสิงหไกรภพนั้น	พร้อมพงศ์พันธุ์ผ่านสมบัติพัสถาน
ทั่วประเทศเขตแคว้นแสนสำราญ	เภทภัยพาลมิได้มีมาบีฑา ฯ
ตอนที่ ๑๑
รามวงศ์หลงเชื่อวิรุณพัฒพี่เลี้ยง หลอกให้เดินทางไปถึงเมืองกาลวาศ
๏ จะกล่าวความรามวงศ์องค์โอรส	พระอัยกีมียศเลี้ยงรักษา
ค่อยอยู่เย็นเป็นสุขทุกเวลา	นางพญารักใคร่ไม่ไกลองค์
ครั้นเติบใหญ่ให้เรียนเขียนหนังสือ	แล้วฝึกปรือสงครามตามประสงค์
ขี่ช้างม้ากล้าหาญชาญณรงค์	ได้เครื่องทรงท้าวไทอัยกา
ใส่เกือกเกราะเหาะได้ด้วยกายสิทธิ์	ไม่เพี้ยนผิดจัตุพักตร์ท้าวยักษา
คทาธรศรจักรทรงศักดา	ได้ครบครันชันษาสิบห้าปี ฯ
๏ นางกระษัตริย์จัดตั้งวิรุณพัฒ	เป็นพงศ์จัตุพักตร์มีศักดิ์ศรี
เฉลียวฉลาดอาจองทรงฤทธี	ให้เป็นที่พี่เลี้ยงเคียงนัดดา
ลูกอำมาตย์มหาดเล็กเด็กห้าร้อย	หนุ่มน้อยน้อยน่ารักล้วนยักษา
สำหรับตามรามวงศ์พงศ์นรา	ออกทรงรถคชาหน้าพระลาน
เวลาเย็นเล่นคะนองแยกสองทัพ	พี่เลี้ยงกับหน่อไทไล่ทหาร
เข้าหักโหมโรมรันประจัญบาน	ต่างรอนราญรับรองด้วยว่องไว
ถือดาบหวายไม้ตะบองทั้งสองข้าง	ต่างตีต่างแทงฟันเสียงหวั่นไหว
ชุลมุนวุ่นวิ่งเข้าชิงชัย	ไพร่ต่อไพร่จับกุมเป็นกลุ่มกัน
นายต่อนายกรายทวนกระบวนรบ	ขับสินธพโถมถลาม้าถลัน
พระโจมตีพี่เลี้ยงเลี่ยงไม่ทัน	ถูกด้วยคันศรถลาตกพาชี
ทหารพลอยถอยทัพกลับชนะ	เสียงเหะหะโห่แซ่พวกแพ้หนี
พี่เลี้ยงแตกแสกหน้าพอราตรี	กลับไปที่เคหารักษากาย
พระหน่อไทได้ชนะยิ่งสนุก	ไปปรางค์มุขมนเทียรวิเชียรฉาย
ทุกเช้าเย็นเป็นสุขสนุกสบาย	ไม่อันตรายเริงรื่นทุกคืนวัน ฯ
๏ จะกล่าวความพราหมณ์พรหมบรมนาถ	เสวยราชราไชมไหศวรรย์
เป็นปิ่นปักรักษาเมืองมารัน	พร้อมกำนัลนักสนมกรมใน
กับนางรัชฎาสูรประยูรยักษ์	เป็นที่รักร่วมจิตพิสมัย
อสุรีมีโอรสยศไกร	ให้ชื่อชัยสุริยาปรีชาชาญ
เกศาเศียรเวียนวงดังกงจักร	ประไพพักตร์เพียงบิดาทั้งกล้าหาญ
เรียนไตรเพทเวทวิชาโหราจารย์	แต่อายุกุมารสิบสองปี
ให้ติดตามรามวงศ์ดำรงรัก	สามิภักดิ์พูนเพิ่มเฉลิมศรี
ถึงหน้าแล้งแต่งสารมารมนตรี	ไปโกญจาธานีทุกปีไป
ถึงปีกุนขุนมารถือสารตอบ	มานบนอบอ่านแจ้งแถลงไข
ว่าสาราปรารภเจ้าภพไตร	ให้ท้าวไทเชษฐาเมืองมารัน
ด้วยชนกชนนีโมลีโลก	ประชวรชราวาตโรคให้โศกศัลย์
หมอพิทักษ์รักษาสิบห้าวัน	ทั้งสององค์ทรงสวรรคครรไล
จะจัดแจงแต่งการงานพระศพ	ตามขนบเมรุทองอันผ่องใส
ให้รามวงศ์องค์โอรสยศไกร	ทูลลาอัยกีมายังธานี
แต่เมืองยักษ์นคเรศให้เชษฐา	อยู่พาราว่าขานการกรุงศรี
พอจบความพราหมณ์จินดาพามนตรี	ไปทูลพระอัยกีที่ปรางค์ทอง ฯ
๏ ฝ่ายนางนาฏมาตุรงค์ว่าสงสาร	ช่างนิพพานพร้อมพรั่งกันทั้งสอง
แล้วซักไซ้ไต่ถามตามทำนอง	จะแต่งของช่วยงานประการใด
ก็สุดแท้แต่พราหมณ์ให้งามพักตร์	จะเกณฑ์ยักษ์ไปช่วยด้วยก็ได้
ให้นัดดาพาพหลสกลไกร	ไปช่วยให้เสร็จสรรพแล้วกลับมา ฯ
๏ เจ้าพราหมณ์ฟังบังคมประนมสนอง	ทำเมรุทองสูงเยี่ยมเทียมเวหา
ทั้งราชวัติฉัตรธงอลงการ์	พระเบญจาห้าชั้นสุวรรณรัตน์
ประดับเพชรเจ็ดสีมณีโชติ	ตั้งพระโกศแก้วแกมแจ่มจรัส
แล้วมีงานการพาราสารพัด	ตามกระษัตริย์สู่สวรรคครรไล
จะเกณฑ์ยักษ์สักหมื่นแต่พื้นทหาร	ไปช่วยงานแบกหามตามวิสัย
ของช่วยศพจบพระหัตถ์จงจัดไป	เป็นผ้าไตรเงินตราสารพัน
แล้วทูลลามายังพระโรงนอก	ให้หมายบอกเกณฑ์พหลพลขันธ์
เลือกล้วนช่างทั้งหมื่นพื้นฉกรรจ์	อีกเจ็ดวันจะเสด็จให้เสร็จการ
เสนายักษ์พรักพร้อมน้อมประณต	ไปเตรียมรถราเชนทร์เกณฑ์ทหาร
ทั้งจะใส่ไตรผ้าคชาธาร	พวกยักษ์มารหมื่นขุนวิ่งวุ่นวาย ฯ
๏ ฝ่ายยักษีพี่เลี้ยงพระหน่อนาถ	เป็นแผลหน้าพยาบาทไม่ขาดหาย
พ่อของมันนั้นก็ฆ่าเจ้าตาตาย	อ้ายลูกชายยังซ้ำแกล้งทำกู
จะทำบ้างยั้งมือถือว่าเจ้า	มันทำเราไม่ลดให้อดสู
พระอัยกีอีเฒ่าเอาศัตรู	มาเชิดชูชุบเลี้ยงเพียงนัดดา
ให้เครื่องทรงยงยุทธ์อาวุธเพชร	รู้ระเห็จเหาะเหินเดินเวหา
จะฆ่าฟันมันไม่ตายวายชีวา	แต่นิ่งนึกตรึกตราอยู่ช้านาน
พอคิดได้อัยกาเทพาสูร	จอมตระกูลกินราศักดาหาญ
กับท้าวไทอัยกาได้สาบาน	จะคิดอ่านไปถึงได้พึ่งพา
อันกรุงไกรไปทางทิศพายัพ	จะลวงจับรามวงศ์ส่งยักษา
อีกเจ็ดวันมันจะไปกรุงโกญจา	จะคิดพาแยกเยื้องไปเมืองมาร
คิดอุบายหมายมุ่งจนรุ่งเช้า	เข้าไปเฝ้าหน่อนาถในราชฐาน
ทำทูลถามตามเรื่องเคืองรำคาญ	พระกุมารเล่าแถลงให้แจ้งใจ
อีกหกวันฉันจะต้องยกกองทัพ	จะไปกับน้องหรือจิตคิดไฉน
พระอัยกีอัยกานิคาลัย	จะต้องไปช่วยปลงตามวงศ์วาน
พี่เลี้ยงแจ้งแกล้งว่าแม้นช้านัก	เหมือนไม่รักพระบิดาจะว่าขาน
รู้เมื่อไรไปเมื่อนั้นให้ทันการ	พระวงศ์วานจะเห็นว่าเป็นดี
กับเสนาห้าร้อยยกถอยก่อน	ข้าเคยจรแจ้งทางหว่างวิถี
ไปถึงพระชนกชนนี	จะยินดีดังประสงค์จำนงใน
อันสิ่งของกองทัพต่อสรรพเสร็จ	ตามเสด็จตามประสาอัชฌาสัย
หน่อกระษัตริย์ตรัสตอบว่าขอบใจ	กระนั้นไปพรุ่งนี้เถิดดีครัน
พี่บอกกล่าวบ่าวไพร่เสียให้รู้	แต่เช้าตรู่เตรียมกายจะผายผัน
พี่เลี้ยงรับกลับมาตรวจตรากัน	ผูกช้างมั่นม้าพยศรถวิมาน
พวกโยธีขี่ม้าทั้งห้าร้อย	มาเตรียมคอยหน่อนาถราชฐาน
สักสามยามรามวงศ์องค์กุมาร	มากราบกรานทูลพระอัยกี
ฉันรู้ข่าวผ่าวร้อนนอนไม่หลับ	จะรีบไปได้กลับมากรุงศรี
ยังหลายวันครั้นจะรอก็ช้าที	รุ่งพรุ่งนี้นัดดาขอลาไป ฯ
๏ นางพญาว่าหนทางต่างประเทศ	ต้องข้ามเขตเขาป่าชลาไหล
เป็นลูกเจ้าท้าวพระยาจะคลาไคล	มีบ่าวไพร่พร้อมพรั่งจึงบังควร
พวกพลน้อยพลอยนายนี้ขายหน้า	ฟังยายว่าพ่อคุณอย่าหุนหวน
ค่อยยกไปให้งามตามกระบวน	อย่าโดยด่วนไม่ได้ภัยจะมี ฯ
๏ พระนัดดาว่าทหารหม่อมฉันหัด	รู้สันทัดทำศึกไม่นึกหนี
ถึงโกฏิแสนแม้นมาจะราวี	สังหารชีวีให้บรรลัยลง
จงโปรดเกล้าคราวเดียวอย่าเหนี่ยวหน่วง	ให้ได้ล่วงเหมือนจิตคิดประสงค์
ถึงน้อยไปไม่อายขายบาทบงสุ์	ด้วยเผ่าพงศ์พวกพ้องของบิดา ฯ
๏ นางฟังคำรํ่าบ่นว่าล้นเหลือ	ว่ากระไรไม่เชื่อเบื่อหนักหนา
ช่างไม่คิดจิตใจเหมือนอัยกา	ไม่รักหน้ารักนามก็ตามที ฯ
๏ พระชื่นชอบนอบนบอภิวาท	ทูลลาบาทบงกชบทศรี
นางตรัสช่วยอวยชัยไปจงดี	อย่าให้มีเภทภัยสิ่งใดพาน
แม้นไปปะปัจจามิตรอย่าคิดรบ	จงหลีกหลบมาประเทศเขตสถาน
อย่าอาจองจงจำคำโบราณ	ชลธารน้อยนักแพ้อัคคี
พระรามวงศ์ทรงฟังตรัสสั่งสอน	ชุลีกรกราบประณตบทศรี
พอแจ่มแจ้งแสงทองหอกลองตี	มาเข้าที่สรงชลสุคนธา
สนับเพลาเนากระหนกนุ่งยกแย่ง	รีบจัดแจงโจงสะพักเหมือนยักษา
ใส่เสื้อทองฉลององค์อลงการ์	กันสาตราเกราะเพชรเกล็ดมังกร
เกี่ยวกระหวัดรัดอกปกอุหลัด	ปั้นเหน่งเนาว์นพรัตน์ประภัสสร
สวมมงกุฎบุษย์สว่างกระจ่างจร	ทองพระกรแก้วจินดาพาหุรัด
ธำมรงค์วงวาวพลอยพราวเพชร	แต่ละเม็ดค่าเมืองเรืองจำรัส
ห้อยอุบะมะลิลาจำปาทัด	พระแสงขัดซ้ายขวาคทาธร
พระบาทบงสุ์ทรงเกือกแก้วกระจ่าง	ลงจากปรางค์มาศไชยดังไกรสร
ท้าววรจันทร์กั้นกลดบทจร	มาหยุดหย่อนยืนดูหมู่โยธี
ขึ้นทรงอาสน์ราชรถกลิ้งกลดกั้น	ยักษ์โลทันนั่งหน้าเป็นสารถี
พลนิกายซ้ายขวาขี่พาชี	พี่เลี้ยงขี่ไอยรานำหน้าพล
ให้ตั้งโห่โยธาทั้งห้าร้อย	ต่างเหาะลอยเลื่อนสล้างกลางเวหน
เสียงพิลึกครึกโครมโพยมบน	ดูเกลื่อนกล่นกลาดฟ้านภาลัย
อภิรุมชุมสายรายระยับ	ข้างหน้าทัพธงทิวปลิวไสว
ลับประเทศเขตแคว้นเข้าแดนไพร	พอจวนใกล้สุริยนสนธยา ฯ
๏ บังเกิดลางกลางโพยมครึกโครมครื้น	เมฆทะมึนมืดมิดทุกทิศา
เป็นเปลวปลาบวาบพรายพร่างสายตา	พอฟ้าผ่าเปรี้ยงลงถูกกงรถ
เรือนปะแหรกแตกกระจายข้างท้ายหัก	อาชาชักฉีกตลอดม้วยมอดหมด
พระรามวงศ์ทรงยืนยอดบรรพต	ให้องค์สั่นรันทดสลดใจ
ทั้งโยธาห้าร้อยลอยลงป่า	ด้วยลมกล้าเหลือจะต้านทานไมไหว
แต่พี่เลี้ยงเคียงคลอพระหน่อไท	ร้องเรียกไพร่พลมาพร้อมหน้ากัน ฯ
๏ หน่อกระษัตริย์ตรัสถามตามวิตก	เรารีบยกพลนิกายจะผายผัน
มาถึงนี่วิบัติอัศจรรย์	จะป้องกันคิดอ่านประการใด
พี่เลี้ยงว่าฟ้าฟาดแต่ราชรถ	คนทั้งหมดมิได้เห็นเป็นไฉน
ทั้งนี้เพราะเคราะห์ม้าจึงพาไป	ซึ่งจะให้พาชีถึงที่ตาย
จะเลิกทัพกลับคืนเข้าเมืองเล่า	อดสูชาวเวียงวังสิ้นทั้งหลาย
เหมือนพวกเราเขลาขลาดใช่ชาติชาย	แต่ต้องสายฟ้าผ่าก็ล่าพล
คำโบราณท่านเปรียบประเทียบว่า	อยู่ใต้ฟ้าแล้วตัวอย่ากลัวฝน
ถึงรถแตกแยกยับไม่อับจน	ทรงช้างต้นตัดทางไปกลางไพร
ข้าจะนำตำแหน่งรู้แห่งชัด	หนทางลัดหลีกมหาชลาไหล
ข้ามลำเนาเขาเขินเหาะเหินไป	กำหนดในสามเดือนถึงเหมือนกัน ฯ
๏ รามวงศ์หลงเล่ห์พี่เลี้ยงยักษ์	พลอยฮึกฮักเห็นจริงทุกสิ่งสรรพ์
ขึ้นทรงช้างข้างท้ายนายโลทัน	พี่เลี้ยงนั้นขี่ม้านำหน้าทัพ
ยกโยธาห้าร้อยเหาะลอยเลื่อน	ข้ามโขดเขื่อนเขาเคียงเรียงสลับ
แสงเดือนหงายหมายจิตทิศพายัพ	หวังจะจับพระกุมารผลาญชีวัน ฯ
๏ จะกลับกล่าวเจ้าพราหมณ์รามราช	เมื่อหน่อนาถเสด็จไปแต่ไก่ขัน
จะทูลความห้ามไว้ก็ไม่ทัน	คิดพรั่นพรั่นไพรีจะบีฑา
จึงรีบรัดจัดของเกณฑ์กองทัพ	ได้เสร็จสรรพไพร่นายทั้งซ้ายขวา
ให้ลูกน้อยกลอยใจชัยสุริยา	คุมโยธาขุนนางไปต่างกาย
ให้รีบตามรามวงศ์คงจะพบ	จึงสมทบพลขันธ์พาผันผาย
ทุกหมวดกองป้องกันอันตราย	ลูกเจ้านายนะอย่าให้มีภัยพาล ฯ
๏ ขุนนางยักษ์พรักพร้อมน้อมคำนับ	แล้วยกทัพทุ่มกลองตีฆ้องขาน
เคลื่อนรถรัตน์อัสดรกุญชรชาญ	เหาะทะยานลอยละลิ่วเป็นทิวไป
ทั้งธงเทียวเขียวแดงแสงสลับ	โห่ร้องรับพร้อมกันเสียงหวั่นไหว
พวกเสนีขี่ม้าเคลื่อนคลาไคล	ล้อมช้างชัยสุริยาลอยมากลาง
รีบตามหน่อวรนาถก็คลาดแคล้ว	ข้ามทุ่งแถวแนวเนาภูเขาขวาง
ไม่เห็นหายหมายไปได้ไกลทาง	รีบขับช้างตามเสด็จได้เจ็ดวัน
ถึงวังวนชลธารไม่พานพบ	ยิ่งปรารภเร่งพหลพลขันธ์
รีบเหาะตามข้ามไปก็ไม่ทัน	จนกุมภัณฑ์พลนิกรออกอ่อนใจ
ได้เดือนหนึ่งถึงฝั่งมหรณพ	ไม่พานพบรามวงศ์ยิ่งสงสัย
ไม่หยุดยั้งรั้งรอตามหน่อไท	ถึงกรุงไกรโกญจาพอราตรี
หยุดประทับยับยั้งอยู่พรั่งพร้อม	ที่ริมป้อมนอกประตูบูรีศรี
ครั้นเช้าชัยสุริยาพาเสนี	ไปพร้อมที่พระโรงรัตน์ชัชวาล ฯ
๏ จะกล่าวถึงทรงศักดิ์กับอัคเรศ	เป็นปิ่นเกศกระษัตรามหาศาล
ไม่โศกเศร้าเช้าค่ำแสนสำราญ	เยาวมาลย์ทรงครรภ์ไม่คั่นปี
อันนางน้องรองรามวงศ์นั้น	ชื่อเหมวรรณน้องถัดชื่อรัศมี
เป็นสององค์นงนุชพระบุตรี	ยังน้องที่แท้งบ้างทั้งวางวาย
สิบสี่องค์คงสองพี่น้องนาฏ	อยู่ปรางค์มาศมนเทียรวิเชียรฉาย
ทุกเช้าเย็นเป็นสุขสนุกสบาย	เจ้าขรัวยายพระพี่เลี้ยงเคียงประคอง
แต่องค์พระสิงหไกรภพนั้น	สองทรงธรรม์สิ้นชนม์ให้หม่นหมอง
ออกอำมาตย์อาสน์โถงพระโรงทอง	คิดตรึกตรองตรัสงานการนคร ฯ
๏ กุมารชัยสุริยาพาอำมาตย์	เข้าเฝ้าบาทบพิตรอดิศร
ดอกไม้ทองของสำหรับสดับปกรณ์	ของมารดรช่วยศพทูลครบครัน
แล้วทูลว่ารามวงศ์องค์โอรส	พระทรงยศยกพหลพลขันธ์
จากนครก่อนมาได้ห้าวัน	ตามไม่ทันจนถึงเขตนิเวศน์วัง
๏ พระสิงหไกรภพฟังจบแจ้ง	อนาถแหนงนึกในพระทัยหวัง
เมื่อไม่ให้ใครนำมาลำพัง	หรือข้ามฝั่งเฟือนหลงในคงคา
แม้นพบใครไถ่ถามตามสังเกต	ได้แจ้งเหตุแล้วคงตรงมาหา
พระตรัสพลางทางชวนชัยสุริยา	ขึ้นสู่ปราสาททองห้องสุวรรณ
ตรัสเล่าความรามวงศ์กับนงลักษณ์	มานานนักยังไม่ถึงไอศวรรย์
นี่บุตรพี่ที่บำรุงกรุงมารัน	ดูผิวพรรณมิได้ผิดกับบิดา
พระสอนให้ไหว้องค์นางนงลักษณ์	นางนึกรักรับขวัญด้วยหรรษา
ถามถึงวงศ์พงศ์พันธุ์จำนรรจา	พระมารดาอยู่ดีหรือมีภัย ฯ
๏ กุมารหมอบนอบนบอภิวาท	เชิงฉลาดทูลแจ้งแถลงไข
ด้วยเดชะพระเดชปกเกศไป	อันเภทภัยไม่มีมาบีฑา
แต่องค์พระอัยกีมีรับสั่ง	ให้ทูลทั้งสององค์ทรงยศถา
พระศพงานการใหญ่มิได้มา	ด้วยชราท่าทางก็ห่างกัน
ให้นัดดามาแทนแม้นสำเร็จ	พระศพเสร็จสั่งไว้ให้หม่อมฉัน
กราบทูลขอหน่อนราไปมารัน	ให้ทรงธรรม์คิดถึงพระอัยกี
ทั้งสององค์ทรงพระสรวลสำรวลร่า	กลัวนัดดาจะไม่กลับไปกรุงศรี
เสร็จธุระจะให้ไปเป็นไรมี	แล้วจัดที่แท่นให้ชัยสุริยา
อยู่ปรางค์ทองห้องกั้นชั้นเฉลียง	บำรุงเลี้ยงเพียงองค์โอรสา
แล้วสั่งให้จ่ายเสบียงเลี้ยงโยธา	ยังรอท่าพระโอรสต้องงดงาน ฯ
๏ จะจับกล่าวท้าวเทพาสุราราช	ครองพารากาลวาศราชฐาน
คีรีรอบขอบเขื่อนเหมือนปราการ	พลมารมากพ้นคณนา
อยู่ไพชยนต์มนเทียรวิเชียรรัตน์	แจ่มจรัสราวกับดาววาวเวหา
มเหสีที่รักร่วมชีวา	ชื่อนางเทพกินราปิ่นนารี
งามประโลมโฉมวิไลชาวไกรลาศ	มีองค์ราชธิดามารศรี
ดังนางสวรรค์ชันษาสิบห้าปี	ชื่อโฉมแก้วกินรีศรีโสภา
จะไปไหนใส่ปีกกินเรศ	รู้ประเวศเหาะเหินเดินเวหา
นางห้ามแหนแสนสุรางค์สำอางตา	อสุราเริงรื่นทุกคืนวัน
ถึงเวลาราตรีเข้าที่ลับ	ให้เคลิ้มหลับคล้ายจริตนิมิตฝัน
ว่าองค์ท้าวเจ้าพาราเมืองมารัน	ยื่นพระขรรค์ให้พระองค์ทั้งธงชัย
ประเดี๋ยวหนึ่งพระอาทิตย์ฤทธิรุทร	ตามมาฉุดชิงกันเสียงหวั่นไหว
พญามารราญรอนพออ่อนใจ	ธงพระขรรค์นั้นเป็นไฟไหม้กายา
เหลือจะทนรนร้อนพระกรบาท	กระเด็นขาดจากกายทั้งซ้ายขวา
สะดุ้งตื่นฟื้นองค์คิดสงกา	พอเวลารุ่งรางสว่างวัน
นึกสงสัยให้หาโหราเฒ่า	เข้ามาเฝ้าเล่าตามเนื้อความฝัน
โหรคำนับรับสั่งตั้งเลขจันทร์	เอาฤกษ์วันบวกคูณแล้วทูลทาย
ซึ่งกระษัตริย์จัตุพักตร์ที่รักใคร่	ให้ธงชัยกับพระขรรค์เหมือนมั่นหมาย
พวกพารามารันอันเป็นชาย	จะถวายเกียรติยศให้งดงาม
ด้วยยามจันทร์วันศุกร์เป็นทุกขลาภ	จะได้ปราบปัจจามิตรจะคิดขาม
ซึ่งว่าองค์อาทิตย์มาติดตาม	จะเกิดความขุ่นเคืองถึงเมืองมาร
คือผู้ที่มีบุญจุลจักร	จะหาญหักชิงสมบัติพัสถาน
ธงพระขรรค์อันเป็นไฟประลัยลาญ	คือพวกพาลไพรีจะบีฑา
ซึ่งภูธรกรบาทเด็ดขาดนั้น	จะโศกศัลย์เสียวงศ์เผ่าพงศา
ขอพระองค์ทรงฤทธิ์อิศรา	จงบูชาราหูพระสุรกาล
พระฟังคำทำนายหมายประมาท	เราชายชาติช้างงาปรีชาหาญ
ถ้าแม้นผิดพระสยมทั้งพรหมมาร	ไม่มัสการผู้ใดทั้งไตรภพ
สักโกฏิแสนแม้นมาเป็นข้าศึก	กูก็นึกสนุกอีกไม่หลีกหลบ
ถึงราหูสุริยามาสมทบ	กูจะรบรับสู้ไม่บูชา
พลางแต่งองค์ทรงเครื่องแล้วเยื้องย่าง	ออกขุนนางเฝ้าฝ่ายทั้งซ้ายขวา
ตรัสประภาษราชการงานพารา	อสุราราษฎรไม่ร้อนรน ฯ
๏ จะกล่าวความรามวงศ์พงศ์กระษัตริย์	วิรุณพัฒนำทางมากลางหน
ครั้นพลบคํ่าสำนักหยุดพักพล	พอสุริยนเยี่ยมทวีปก็รีบไป
ถึงแดนด่านชานพารากาลวาศ	พบพวกลาดตระเวนถามตามสงสัย
พี่เลี้ยงว่ามาเฝ้าสองท้าวไท	ข้างม้าใช้ทราบว่าชาวมารัน
ไม่ห้ามปรามตามใจให้ไปเฝ้า	เหมือนร่วมเจ้าสองฝ่ายต่างผายผัน
พี่เลี้ยงพามาถึงชานปราการพลัน	พอสายันต์หยุดอยู่นอกบูรี
ได้กูบช้างต่างอาสน์ไสยาสน์หลับ	ให้วาบวับหวาดหวั่นมิ่งขวัญหนี
ฝันว่าไฟไหม้จังหวัดปัถพี	เปลวอัคคีหุ้มห้อมเข้าล้อมองค์
ให้อัดอั้นควันคลุ้มกลุ้มตรลบ	พระเสือกซบลงกับที่ธุลีผง
จะม้วยมรณ์ร้อนสุดพอภุชงค์	คาบพระองค์จากที่อัคคีควัน
ต้องสายฝนชุ่มชื่นระรื่นจิต	แต่ปวดพิษนาคาเพียงอาสัญ
พอรู้สึกนึกวิบัติอัศจรรย์	แสงตะวันส่องสว่างกระจ่างตา
ดูยักษีพี่เลี้ยงเคยเคียงใกล้	คิดจะใคร่แก้ฝันผินผันหา
เห็นแต่ไพร่ไม่แถลงแจ้งกิจจา	แต่ตรึกตรากริ่งใจเกรงภัยพาล ฯ
๏ ฝ่ายพี่เลี้ยงเลี่ยงไปแต่ใกล้รุ่ง	เช้าในกรุงกาลวาศราชฐาน
เวลาเฝ้าเข้าประณตบทมาลย์	พระเห็นหลานจัตุพักตร์ตรัสทักทาย
เอ๊ะนัดดามาใดจะใคร่รู้	เที่ยวเกี้ยวชู้หรือมาเที่ยวค้าขาย
หรือขัดข้องท่องเที่ยวอยู่เดียวดาย	พระสหายอยู่ดีหรือมีภัย ฯ
๏ วิรุณพัฒกลัดกลั้นอั้นสะอื้น	อุตส่าห์ฝืนทูลแจ้งแถลงไข
อันองค์พระอัยกานิคาลัย	เสียกรุงไกรกับมนุษย์เพราะบุตรี
แล้วทูลตามความหลังตั้งแต่ต้น	ตลอดจนมาประณตบทศรี
ขอพระคุณบุญญาฝ่าธุลี	โปรดเป็นที่พึ่งให้พ้นภัยพาล
เทพาสูรฉุนแค้นแน่นแสนสุด	เหม่มนุษย์ประมาททำอาจหาญ
น้อยหรือมาฆ่าสหายกูวายปราณ	กูจะผลาญทั้งโคตรตามโทษทัณฑ์
จงจับอ้ายรามวงศ์ลงเหล็กไว้	อย่าเพิ่งให้ชีวามันอาสัญ
จับพ่อแม่แก่เฒ่าพวกเผ่าพันธุ์	มาพร้อมกันจึงทำให้หนำใจ
จะเชือดเนื้อเอาเกลือทาให้สาหัส	แล้วผูกมัดแผ่ตะรางกลางน้ำไหล
ใส่พวกพ้องของมนุษย์แล้วจุดไฟ	คลอกเสียให้ตายสิ้นด้วยดินปืน ฯ
๏ วิรุณพัฒทัดทานกุมารนี้	อาวุธมีแม้นมัดจะขัดขืน
ข้าจะรับจับเองไม่เครงครื้น	ขอขุนหมื่นไปด้วยได้ช่วยกัน
แล้วทูลลาพาพวกผู้คุมยักษ์	มาที่พักพวกพหลพลขันธ์
จึงบอกความรามวงศ์ว่าทรงธรรม์	ให้กุมภัณฑ์มาเชิญอย่าเนิ่นนาน
จงจัดแจงแต่งองค์สระสรงนํ้า	พระเชื่อคำลุ่มหลงน่าสงสาร
จึงปลดเปลื้องเครื่องทรงอลงการ	วางบนพานเพชรพาดทั้งสาตรา
พวกผู้คุมกุมภัณฑ์รุมกันจับ	เอาเชือกพับผูกมัดพระหัตถา
พระตะลึงตึงองค์ด้วยสงกา	เขาใส่คาขื่อซํ้าแล้วจำตรวน
ทั้งโซ่สวมกรวมคอไม่ต่อเถียง	ฝ่ายพี่เลี้ยงสมคะเนแกล้งเสสรวล
พระแสนแค้นแน่นในใจรัญจวน	จนองค์ซวนเซล้มไม่สมประดี
พวกผู้คุมรุมฉุดไม่หยุดยั้ง	ล้อมหน้าหลังลากจูงเข้ากรุงศรี
พระกลืนกลํ้านํ้าตาไม่พาที	จนถึงที่พระโรงรัตน์ชัชวาล ฯ
๏ ท้าวกุมภัณฑ์ครั้นเห็นยังเป็นเด็ก	เหม่ลูกเล็กหัวพองจองหองหาญ
ไม่หมอบนั่งบังคมไม่ก้มกราน	อ้ายพวกพาลพงศ์พันธุ์จะบรรลัย ฯ
๏ พระรามวงศ์องอาจชาติกระษัตริย์	ว่าแค้นขัดเคืองเข็ญเป็นไฉน
ถ้าแม้นว่ากล้าจริงไปชิงชัย	นี่ลวงให้หลงมาน่าไม่อาย
เราสัตย์ซื่อถือญาติชาติโกหก	ใครจะยกยอมึงอย่าพึงหมาย
จงเร่งมาฆ่ากูจะสู้ตาย	ไม่เสียดายชีวิตสักนิดเดียว
อสุรินทร์ยินคำยิ่งซํ้าแค้น	กระทืบแท่นขึงสง่านัยน์ตาเขียว
น้อยไปหรือดื้อดีเช่นนี้เจียว	มันคนเดียวฆ่าตายจะหายความ
ประจานไว้ให้ระยำสมนํ้าหน้า	เอาขึ้นขาหยั่งถ่างไว้กลางสนาม
พวกผู้คุมรุมฉุดว่าพูดลาม	ฉวยโซ่ล่ามลากถูพระสู้ทน
เดินไม่ตรงองค์ซวนด้วยตรวนโซ่	อุตส่าห์โซเซย่างกลางถนน
ถึงประตูผู้คุมพวกกุมภณฑ์	ยกขึ้นบนขาหยั่งนั่งยองยอง
ติดคาคองอมือใส่ขื่อเหล็ก	สายโซ่เหล็กล่ามรั้งไว้ทั้งสอง
พวกตรวจตรัสพัศดีนั่งตีฆ้อง	เสียงจองหง่องจองหง่องป่องป่องดัง ฯ
๏ พวกหญิงชายฝ่ายประชาบรรดายักษ์	มาดูนักโทษหนุ่มต้องคุมขัง
ทั้งยักษีที่สาวเป็นชาววัง	มาคับคั่งพรั่งพรูดังดูงาน
เห็นรูปงามยามเศร้าเธอเหงาง่วง	นางข้าหลวงต่างว่าน่าสงสาร
ซื้อส้มสูกลูกไม้มาให้ทาน	พระกุมารมิได้รับด้วยอับอาย ฯ
๏ วิรุณพัฒจึงจัดเครื่องประดับ	ซึ่งสำหรับรามวงศ์ส่งถวาย
พญายักษ์รักมิตรคิดเสียดาย	ของสหายเก็บไว้ในไพชยนต์
แล้วตรัสสั่งเสนีให้กรีทัพ	ที่สำหรับรบศึกได้ฝึกฝน
ทั้งม้ารถคชสารชาญผจญ	จะยกพลไปสังหารผลาญไพรี
วรุณพัฒนัดดาพลห้าร้อย	ล้วนหนุ่มน้อยนำทางกลางวิถี
ครั้นสั่งเสร็จเสด็จจากแท่นมณี	ขึ้นสู่ที่ปรางค์มาศปราสาทไชย
ฝ่ายอำมาตย์บาดหมายให้นายหมวด	จึงเกณฑ์ตรวจเตรียมกันเสียงหวั่นไหว
แจกเสื้อหมวกพวกพลสกลไกร	อสูรใส่ปีกบินเหมือนกินรา
ทั้งหน้าหลังตั้งถ้วนกระบวนทัพ	เกณฑ์กำกับเกียกกายทั้งซ้ายขวา
มีปีกป้องกองแซงแต่งโยธา	เป็นเสือป่าแมวเซาเป็นเหล่ากัน
ถือเขนโล่โตมรศรกำซาบ	ทั้งดั้งดาบปืนแต่งล้วนแข็งขัน
คทาธรศรเสน่าทั้งเกาทัณฑ์	พลกุมภัณฑ์เพียบจังหวัดปัถพี
รถที่นั่งตั้งเวไชยันต์รัตน์	เทียมกัณฐัศว์ซ้ายขวามีสารถี
เทียบประทับกับเกยแก้วมณี	แต่ราตรีเตรียมถ้วนกระบวนมาร ฯ
๏ ครั้งรุ่งเช้าท้าวเทพาสุราราช	ตื่นไสยาสน์อ่าองค์สรงสนาน
นํ้าหอมฟุ้งปรุงปนสุคนธาร	นางอยู่งานที่สรงประจงพัด
พระสอดสรรพสนับเพลาเพรากระหนก	ภูษาปกปิดพระชงฆ์โจงกระหวัด
คาดปั้นเหน่งเปล่งเม็ดเพชรรัตน์	ประจงจัดประจำยามอร่ามเรือง
ฉลององค์ทรงสวมกรวมสลับ	ผ้าทิพย์ทับเจียระบาดขลิบตาดเหลือง
ใส่เกราะเกล็ดเพชรล้วนค่าควรเมือง	สลับเนื่องนพเก้าแวววาววับ
เกี่ยวกระหวัดรัดอกกระหนกกระหนาบ	ทับทรวงทาบทับทรวงดุนดวงประดับ
พาหุรัดชัชวาลติดบานพับ	ทองพระกรซ้อนซับสลับเพชร
ธำมรงค์วงวาวพลอยพราวพร่าง	มงกุฎกระจ่างแจ่มจรัสดูตรัสเตร็จ
กรรเจียกจรซ้อนกุดั่นกัลเม็ด	ครั้นสรรพเสร็จทรงมหาคทาธร
ขัดพระขรรค์บรรจงเหน็บวงจักร	สอดสะพักสะพายแล่งพระแสงศร
ฝ่ายนงลักษณ์อัคเรศเกศกินร	ไม่เห็นกรเกศาพญามาร
ไม่เคยเป็นเห็นว่าไปคงไม่รอด	วิ่งเข้ากอดบาทบงสุ์ด้วยสงสาร
พลางทูลความตามนิมิตพิสดาร	จงโปรดปรานเกศาอย่าคลาไคล
ทูลกระหม่อมจอมกระษัตริย์เหมือนฉัตรแก้ว	ทำลายแล้วไม่มีที่อาศัย
นางทูลทัดภัสดาโศกาลัย	กำนัลในใหญ่น้อยพลอยโศกี ฯ
๏ เจ้ากรุงยักษ์พักตร์สลดรันทดจิต	ชำเลืองพิศพักตร์พระมเหสี
ทั้งห้ามแหนแสนสวาทราชบุตรี	แม้นชีวีวอดวายเสียดายนัก
ระทวยทอดกอดกรถอนสะอื้น	ตะลึงยืนเย็นทรวงเป็นห่วงหนัก
แล้วกลับจิตคิดสละมานะยักษ์	ตรัสปลอบอัครชายาธิดาดวง
อย่าโศกีพี่ไม่ครรไลลับ	แล้วจะกลับคืนหลังมาวังหลวง
ทั้งห้ามแหนแสนสุรางค์นางทั้งปวง	อย่าเศร้าทรวงเสียใจพี่ไม่ทิ้ง
อยู่พาราผาสุกอย่าทุกข์ร้อน	ร้องละครสักรวาประสาหญิง
อย่ากลัวตายหมายมาดหวาดประวิง	ไม่ทอดทิ้งสุดสวาทไม่คลาดคลา
พี่ปราบแดนแผ่นดินสิ้นพิภพ	อย่าปรารภร้อนจิตขนิษฐา
แล้วแกล้งเดินเมินเฉยมาเกยชลา	ขึ้นรถแก้วแววฟ้าให้คลาไคล
ประโคมฆ้องกลองแตรแห่เสด็จ	เหาะระเห็จโห่สนั่นเสียงหวั่นไหว
ทอดธงทิวปลิวระยับทั้งทัพชัย	พลไกรเกลื่อนฟ้านภาดล
ที่ใส่ปีกหลีกเพื่อนเลื่อนลอยล่อง	แกว่งกระบองบินคว้างมากลางหน
วิรุณพัฒนัดดานำหน้าพล	ต่างเร่งร้นรีบตามกันหลามไป ฯ
๏ จะกล่าวความรามวงศ์องค์โอรส	โศกกำสรดเศร้าหมองไม่ผ่องใส
ต้องจองจำตรำตรากลำบากใจ	อยู่บนไม้ขาหย่างทนร่างกาย
ถึงเจ็ดวันนั้นต้องยองยองนั่ง	เหลือกำลังดังอุระจะสลาย
แกล้งอัดอั้นกลั้นใจจะให้ตาย	ก็ไม่วายชีวาให้อาดูร
เสียดายองค์หลงกลด้วยคนคด	จึงเสียยศยากไร้เสียไอศูรย์
เสียอำมาตย์ญาติวงศ์พงศ์ประยูร	เสียตระกูลเกิดกายเป็นชายชาญ
โอ้อาลัยอัยกีโมลีโลก	จะแสนโศกเศร้าสร้อยคิดคอยหลาน
เมื่อทูลลาสารพัดจะทัดทาน	กรรมบันดาลดลใจมิให้ฟัง
แสนสงสารมารดรบิตุเรศ	จะตั้งเนตรคอยหายอยู่ภายหลัง
จะรีบไปให้ถึงเขตนิเวศน์วัง	มาแคล้วคลาดพลาดพลั้งเสียครั้งนี้
จะสูญลับอับอายถึงวายวอด	มิได้รอดไปประณตบทศรี
สงสารพระชนกชนนี	ทั้งอัยกีมิได้เห็นใจแล้ว
เพราะหลงคำสำคัญว่ามันรัก	จึงนับพักตร์แผ่เผื่อว่าเชื้อแถว
เปรียบเหมือนนกตกล่วงเข้าบ่วงแร้ว	ไม่คลาดแคล้วชีวันจะบรรลัย
ยิ่งตรึกตราอาดูรพูนเทวษ	นํ้าพระเนตรนองตกซกซกไหล
แสนระกำจำทนด้วยจนใจ	สะอื้นอ้อนร้อนฤทัยดังไฟกาล
อันข้าวนํ้าพะทำมะรงให้ทรงยศ	ก็สู้อดด้วยว่าจะอาสัญ
แต่ตั้งสัตย์อธิษฐานถึงเทวัญ	ทุกช่องชั้นช่วยเห็นเป็นพยาน
อยู่ดีดีมิผิดมันคิดโกรธ	มาทำโทษชีวังจะสังขาร
ให้แจ้งจิตบิตุรงค์ทั้งวงศ์วาน	มาล้างผลาญกุมภัณฑ์ให้บรรลัย
แต่ครวญครํ่ารำลึกสะอึกสะอื้น	สุดจะฝืนแรงดำรงองค์ไม่ไหว
ด้วยหิวโหยโดยอดสลดใจ	สลบไปปิ้มชีวิตจะปลิดปลง ฯ
๏ จะกล่าวแก้วกินรีบุตรีนาฏ	บิตุราชรักสงวนนวลระหง
เป็นปิ่นเกล้าเหล่าสุรางค์นางอนงค์	พอใจทรงฟังเรื่องเบื้องโบราณ
ที่ยากไร้ได้ฟังก็สังเวช	นํ้าพระเนตรหยดลงด้วยสงสาร
สอนให้เหล่าสาวสรรค์พนักงาน	ชำนาญอ่านอักขราทุกนารี
คืนวันนั้นบรรทมบนแท่นรัตน์	มิได้ตรัสเรียกเหล่านางสาวศรี
รัญจวนจิตธิดาในราตรี	จนหลับไปในที่ศรีไสยา ฯ
๏ จะกลับกล่าวถึงท้าวสหัสเนตร	เป็นปิ่นเกศดาวดึงส์ไตรตรึงษา
เคยไสยาสน์อาสน์อ่อนแต่ก่อนมา	กลับกระด้างอย่างศิลาน่าอัศจรรย์
จึงเผยแกลแลเล็งเพ่งพระเนตร	ทั่วประเทศทิศาสุธาสวรรค์
เห็นรามวงศ์พงศาเมืองมารัน	ต้องโทษทัณฑ์แทบกายจะวายชนม์
กับโฉมแก้วกินรีบุตรียักษ์	เป็นคู่รักร่วมสร้างทางกุศล
จึงอาเพศเหตุการณ์บันดาลดล	ถึงไพชยนต์ทิพรัตน์ด้วยสัจจา
จำจะช่วยด้วยผลาอานิสงส์	ให้สืบทรงศักราชศาสนา
จึงหยิบสังข์มารสิญจน์ของอินทรา	เสด็จจากฟากฟ้าในราตรี ฯ
๏ ถึงเมืองมารอ่านเวทวิเศษสะกด	พวกรากษสเฝ้าหลับเหมือนกับผี
ค่อยช้อนองค์พงศ์กระษัตริย์สวัสดี	ออกจากที่ทารกรรมพ้นจำจอง
แล้วพรมพรำนํ้าสังข์ให้ทั้งหลับ	ให้เร่งกลับทรงสกนธ์หายหม่นหมอง
แล้วพามาสิงหาสน์ปราสาททอง	เข้าในห้องธิดาพญามาร
ค่อยวางองค์ลงแอบแนบเขนย	ยกกรเกยก่ายกอดสอดประสาน
แล้วยืนยิ้มพริ้มพักตร์มัฆวาน	ไปวิมานเมืองฟ้าสุราลัย ฯ
๏ ฝ่ายนงนุชบุตรีนารีราช	เมื่อหน่อนาถแนบประทับยังหลับใหล
ครั้นรู้สึกนึกอนาถประหลาดใจ	จะถอยไปไม่พ้นด้วยมนตรา
จะพลิกผลักสักเท่าไรก็ไม่พ้น	ให้อั้นอ้นจนจิตขนิษฐา
นึกจะร้องข้องขัดหัทยา	ตกประหม่ามึนตึงตะลึงตะไล
ประทีปทองส่องสว่างกระจ่างพักตร์	ประหลาดนักหนุ่มนี้อยู่ที่ไหน
ยิ่งเพ่งพิศคิดประหวัดกำหนัดใน	แกล้งผลักไสสั่นองค์ด้วยสงกา ฯ
๏ ฝ่ายพระหน่อวรนาถไสยาสน์หลับ	สะดุ้งวับหวาดตื่นฟื้นผวา
ประทีปทองส่องสว่างกระจ่างตา	เห็นนางหน้านวลแนบนอนแอบองค์
ลุกไม่ขึ้นมึนตึงตะลึงคิด	ประหลาดจริงนิ่งพินิจพิศวง
เมื่อราตรีชีวิตจะปลิดปลง	กลับดำรงแรงรื่นค่อยชื่นใจ
เครื่องกระสันพันธนาไม้ขาหย่าง	คนรอบข้างไม่เห็นเป็นไฉน
หรือนารีนี้พาเรามาไว้	จึงผลักไสเซ้าซี้แกล้งยียวน
พอนางหยิกพลิกองค์แนบนงลักษณ์	จุมพิตพักตร์ซักถามทรามสงวน
เจ้างามขำลํ้านางสำอางนวล	อย่าหยิกข่วนข้องขัดสลัดกร
แม่โฉมงามนามใดจะใคร่รู้	พี่จะอยู่ฝากกายสายสมร
ได้อิงแอบแนบชิดสนิทนอน	ไม่จากจรจนชีวันจะบรรลัย
นางผลักพลิกหยิกข่วนว่ากวนจิต	มาแนบชิดยังซํ้าทำไถล
ไม่ขอสู่อยู่หนตำบลใด	ชื่ออย่างไรไยมาในราตรี
เข้าชิดเชื้อเหลือลามแล้วถามซัก	ทำเยื้องยักสาหัสน่าบัดสี
มิบอกจริงยิ่งกวนทำยวนยี	ประเดี๋ยวนี้จะร้องให้ก้องวัง
พระฟังคำรำพึงคะนึงคิด	ประหลาดจิตผิดอย่างแต่ปางหลัง
มาอิงแอบแนบชิดเหมือนติดตัง	ดูเหมือนดังเทพไทจะให้เมีย
จะบอกความตามเรื่องที่เคืองแค้น	ก็สุดแสนขายหน้าประดาเสีย
ต้องจำจองหมองไหม้ดังไฟเลีย	จึงไกล่เกลี่ยกลบความตามสำเนา
ใครจะพามาไว้ก็ไม่แจ้ง	ใช่จะแกล้งกล่าวประโลมโฉมเฉลา
จึงถามไถ่ใคร่รู้ไม่ดูเบา	ด้วยเดิมเราไม่พบประสบกัน
แต่บุญเคยเชยชมประสมสอง	ได้แนบน้องเนื้อหอมถนอมขวัญ
อย่าขัดขวางห่างเหินให้เนิ่นวัน	จงผินผันพักตรามาพาที
พลางอิงแอบแนบชิดจุมพิตพักตร์	นางพลิกผลักพลางว่าน่าบัดสี
พระสวมสอดกอดกวนให้ยวนยี	นางจะหนีให้พ้นก็จนใจ
พระสอดซ้อนกรกุมปทุมประทับ	นางพลิกกลับผินพักตร์คอยผลักไส
พระก่ายกอดสอดคล้องทำนองใน	นางจนใจจำเมินด้วยเกินกาย
อุประมาราหูเข้าจู่จับ	เหมือนเมฆทับกลับเกลื่อนดวงเดือนหาย
เคี้ยวขม้ำกลํ้ากลืนไม่คืนคาย	ฝูงหญิงชายต่างตื่นเสียงครื้นเครง
เอาขันจอกออกเคาะกุกเกาะกริ่ง	ปืนใหญ่ยิงยัดดินสิ้นเขนง
ประโคมฆ้องกลองระฆังเสียงวังเวง	ดังเหง่งเหง่งเก่งก่างโหง่งหง่างดัง
ประเดี๋ยวดลฝนลั่นเสียงครั่นครึก	ที่ลุ่มลึกแหล่งหล้าคงคาขัง
พอดาวเดือนเคลื่อนลดไม่บดบัง	ต่างลุกนั่งขึ้นสบายไม่อายกัน
นางชื่นชอบนอบนบอภิวาท	ขอรองบาทบาทาจนอาสัญ
จะทูลความตามจริงทุกสิ่งอัน	ไม่บากบั่นเบือนบ่ายทำอายใจ
ฉันชื่อแก้วกินรีบุตรีราช	โปรดประภาษบอกความนามไฉน
จะจงรักภักดีแต่นี้ไป	น้องมิได้ข้องขัดหัทยา
พระทราบเรื่องเคืองขัดให้อัดอั้น	ไม่หวังพันผูกรักกับยักษา
เสียดายองค์นงลักษณ์ซบพักตรา	พระชลนาคลอคลอท้อฤทัย
ระทวยจิตคิดคะนึงตะลึงนิ่ง	สุดจะทิ้งมิ่งมิตรพิสมัย
สุดจะคิดชิดเชื้อเป็นเยื่อใย	เศร้าพระทัยถอนสะอื้นกลืนนํ้าตา
นางเห็นนิ่งกริ่งจิตคิดประหลาด	ชุลีบาทบทเรศพระเชษฐา
มิออกอรรถมธุรสพจนา	หรือโกรธาขัดขวางเป็นอย่างไร
หรือน้องนี้มีโทษไม่โปรดตอบ	หรือไม่ชอบกิริยาอัชฌาสัย
จงโปรดเกล้าเล่าแถลงให้แจ้งใจ	น้องก็ไม่ขออยู่จะสู้ตาย
ต้องเสียตัวชั่วนักเพราะรักหลง	หวังดำรงรองบาทเหมือนมาดหมาย
ไม่สมหวังทั้งกลับได้อับอาย	พลางฟูมฟายชลนาด้วยอาดูร ฯ
๏ พระลูบโลมโฉมเฉลาเยาวลักษณ์	ที่ความรักสุดสวาทไม่ขาดสูญ
แม่เชื้อชาติราชหงส์ทรงตระกูล	เหมือนไพฑูรย์เทียมเท่าเขาคีรี
จะหาไหนได้เหมือนแม่เพื่อนรัก	ได้ชูพักตร์พี่ยาเป็นราศี
ได้เชยชมสมถวิลก็ยินดี	แต่บุญพี่นี้น้อยนะกลอยใจ
เหมือนโกสุมภุมเรศประเวศถวิล	ได้เสียกลิ่นเสาวรสที่สดใส
เสียดายดวงพวงผกาสุมาลัย	มากรายใกล้แล้วจะกลับลิบลับตา
พระบิตุราชมาตุรงค์ของนงลักษณ์	ประเสริฐศักดิ์สุรชาติวาสนา
แม้นรู้เรื่องเคืองชัดพระอัชฌา	จะเข่นฆ่าให้ขาดสวาทวาย
เหมือนได้แก้วแล้วมิได้อยู่ใกล้ชิด	พี่คิดคิดแล้วให้จิตใจหาย
สงสารสุดนุชน้อยจะพลอยอาย	แสนเสียดายดวงใจกระไรเลย
จึงไม่บอกออกนามด้วยความรัก	จะเสียศักดิ์ภคินีเจ้าพี่เอ๋ย
ได้ชิดเชื้อเนื้อละมุนเพราะบุญเคย	จะได้เชยเช่นนี้สักกี่วัน
ฟังพี่ว่าอย่าสลดกำสรดจิต	พลางเชยชิดโฉมน้องประคองขวัญ
เพราะขัดขวางต่างประเทศต่างเขตคัน	พี่อัดอั้นอกซํ้าระกำใจ
พระธิดาอาดูรพูนเทวษ	ไม่แจ้งเหตุพระองค์ยิ่งสงสัย
สะอื้นอ้อนวอนว่าด้วยอาลัย	ถึงอยู่ไปเป็นหม้ายก็อายนัก
วิสัยหญิงจริงจิตไม่คิดชั่ว	มิให้มัวหมองซํ้าด้วยตํ่าศักดิ์
ประการหนึ่งถึงไพร่ถ้าได้รัก	จะก้มพักตร์ปรนนิบัติด้วยสัจจัง
สู้ล้มตายวายวางไปข้างหน้า	ตามประสาบุญน้อยไม่ถอยหลัง
เหมือนตัวน้องครองใจอยู่ในวัง	บุรุษยังมิได้ต้องนัยนา
พระถูกต้องน้องแล้วจะแคล้วคลาด	เหมือนเศียรขาดชีวังจะสังขาร์
มิขออยู่สู้ตายวายชีวา	พลางโศกากำสรดสลดใจ
พระรามวงศ์สงสารรำคาญจิต	ประคองชิดเช็ดนํ้าตาแล้วปราศรัย
แม่ยอดหญิงยิ่งลบทั้งภพไตร	จะบอกให้แจ้งเจ้าเยาวมาลย์
พี่ทรงนามรามวงศ์พงศ์กระษัตริย์	ครองราชสมบัติมหาสถาน
มาถูกต้องจองจำทำประจาน	เยาวมาลย์แม่ก็รู้อยู่ด้วยกัน
แม้นเครื่องทรงยงยุทธ์อาวุธพี่	ยังคงมีเหมือนก่อนพอผ่อนผัน
จะอุ้มแก้วแววตาวิลาวัณย์	จากนิเวศน์เขตขัณฑ์ไม่อันตราย
แต่ครั้งนี้พี่ยากลำบากจิต	สุดจะคิดแก้ไขจิตใจหาย
ถึงปลดปลงคงกอดเจ้าวอดวาย	ไม่ละสายสุดสวาทให้คลาดคลา
พลางอุ้มองค์นงลักษณ์อัคเรศ	ชลเนตรพร่างพรายทั้งซ้ายขวา
นางนอบนบอภิวาทว่าสาตรา	พระบิดาเอาไว้ในไพชยนต์
จะแก้ไขให้มาอย่าปรารภ	คงได้ครบสารพัดไม่ขัดสน
พระสมถวิลยินดีด้วยนิรมล	เหมือนรอดพ้นภัยพาลสำราญใจ
ปลอบประโลมโฉมเฉลาว่าเจ้าพี่	ช่างปรานีเชษฐาจะหาไหน
แม้นชาตินี้ชีวันไม่บรรลัย	ไม่จากไกลแก้วตาให้อาวรณ์
ทั้งสองข้างต่างสบายค่อยวายทุกข์	เกษมสุขบนสุวรรณบรรจถรณ์
ยิ่งชื่นชุ่มหนุ่มสาวไม่หาวนอน	เผยบัญชรชมฟ้านภาลัย
จนรุ่งรางนางมิได้ไขวิสูตร	แกล้งรวบรูดม่านทองทั้งสองไข
ให้บังองค์ทรงธรรม์อยู่ชั้นใน	นางออกไปห้องกลางเหมือนอย่างเคย
แกล้งสั่งเหล่าสาวใช้ให้ผายผัน	แต่งสุพรรณภาชน์ทองของเสวย
ทั้งคาวหวานพานขนมเครื่องนมเนย	ตั้งเสวยที่ในห้องไสยา
แกล้งใช้เหล่าสาวใช้ไปเสียหมด	น้อมประณตเชิญเสด็จพระเชษฐา
ถวายเครื่องเอมโอชโภชนา	ทั้งสองราร่วมเสวยคุ้นเคยกัน
ครั้นเสร็จสรรพกับสุรางค์นางเล็กเล็ก	สาวเด็กเด็กเดินรายตามผายผัน
ขึ้นปรางค์ทองห้องท้าวเจ้ากุมภัณฑ์	ใช้กำนัลไปสิ้นดังจินดา
หยิบเครื่องทรงมงกุฎอาวุธเพชร	ได้สรรพเสร็จสมมาดปรารถนา
บังสไบให้ลับแล้วกลับมา	ให้กระษัตริย์ภัสดาสารพัน
พระรามวงศ์ทรงเครื่องเรืองจรัส	โสมนัสดังผ่านวิมานสวรรค์
ถนอมแนบแอบนางไม่ห่างกัน	เกษมสันต์ซิกซี้ด้วยปรีดา ฯ
๏ ฝ่ายพวกพระนครบาลมารขุนหมื่น	ครั้นเช้าตื่นฟื้นกายทั้งซ้ายขวา
มิได้เห็นรามวงศ์ยิ่งสงกา	ดูขื่อคาสารพัดไม่คัดง้าง
ทีทำนองล่องหนด้วยมนตร์เวท	ผิดสังเกตสารพัดจะขัดขวาง
เที่ยวสืบถามตามถนนทุกหนทาง	ทั่วระวางตามไปมิได้พบ
พวกผู้คุมกุมภัณฑ์ต่างขวัญหาย	ที่กลัวตายเต็มทีออกหนีหลบ
เหล่าทำมะรงกงกำต้องจำครบ	บ้างอพยพยกครัวกลัวอาญา ฯ
๏ ฝ่ายเสนีที่เป็นใหญ่เข้าไปเฝ้า	ทูลนงเยาว์ยอดรักท้าวยักษา
อันรามวงศ์ลงเหล็กไว้ตรึงตรา	เมื่อเวลาคืนนี้หลบหนีไป
ให้ค้นคว้าหารอบทั้งขอบเขต	ไม่แจ้งเหตุไปหนตำบลไหน
เอาทำมะรงกงกำนั้นจำไว้	จงทราบใต้บาทายุพาพาล
ฝ่ายเอกองค์นงลักษณ์อัคเรศ	ได้ทราบเหตุเห็นศึกจะฮึกหาญ
จึงกำชับกับมหาเสนามาร	จงเตรียมการป้องกันอันตราย
ให้นั่งยามตามไฟอย่าได้หลับ	ตรวจกำชับอสุรินสิ้นทั้งหลาย
ต่างรับสั่งทั้งสี่เสนีนาย	ไปบาดหมายหมู่หมวดเที่ยวตรวจตรา
นางโฉมยงสงสัยอยู่ในจิต	ปัจจามิตรมีมนตร์ดลคาถา
จะทดแทนแค้นขัดหัทยา	ให้โขลนจ่าขรัวนายรายระวัง
ตรวจประตูดูแลกุญแจใส่	ข้างนอกในซ้ายขวาทั้งหน้าหลัง
แล้วโฉมตรูยุรยาตรจากบัลลังก์	ขึ้นไปยังปรางค์รัตน์ภัสดา
ดูเครื่องทรงมงกุฎอาวุธหาย	คงผู้ร้ายมาลักแน่หนักหนา
นางตรองตรึกนึกพรั่นหวั่นวิญญาณ์	เสด็จมาปราสาทราชบุตรี
ชำเลืองแลแกลหับหรือหลับอยู่	เลียบเดินดูไม่เห็นเหล่านางสาวศรี
คิดสงสัยในอุราไม่พาที	ตรงเข้าที่แท่นทองห้องบรรทม
เห็นหนุ่มน้อยกลอยใจวิไลลักษณ์	กับลูกรักร่วมจิตสนิทสนม
นางถอยถดลดองค์ลงบังคม	อายอารมณ์ก้มหน้าไม่พาที
พระรามวงศ์เอนเอกเขนกนึก	ใคร่ทำศึกสู้รบไม่หลบหนี
นางกระษัตริย์ตรัสเรียกพระบุตรี	มานั่งที่ห้องกลางว่าอย่างไร
ไม่ปรึกษาหารือทำสื่อรู้	มามีชู้เจ้าเห็นเป็นไฉน
เขาเผ่าพงศ์วงศ์วานประการใด	ดูกรรมกรรมทำได้ช่างไม่อาย
แม้นเลิกทัพกลับมาบิดารู้	ว่ามีชู้ชีวาตม์จะขาดหาย
จะพาเราเผ่าพันธุ์เป็นอันตราย	นางฟูมฟายชลนานั่งจาบัลย์ ฯ
๏ พระธิดาสารภาพกราบพระบาท	ควรรับราชอาชญาถึงอาสัญ
แต่ความจริงสิ่งสัตย์อัศจรรย์	ไม่หมายมั่นจะเป็นถึงเช่นนี้
เมื่อเที่ยงคืนฟื้นกายเห็นชายชิด	มิได้คิดจะคบจะหลบหนี
ลุกไม่ขึ้นมึนสิ้นทั้งอินทรีย์	เพราะถึงที่ชีวันจะบรรลัย
ได้หมองมัวชั่วแล้วไม่แคล้วผิด	มิได้คิดกล่าวแกล้งแถลงไข
นางทูลความตามจริงทุกสิ่งไป	พระหน่อไทนั้นนามรามวงศ์
พระชนนีตีอุระว่าชะลูก	ช่างพันผูกแผ่เผื่อเห็นเหลือหลง
ก็เมื่อรู้อยู่ว่าผิดกับบิตุรงค์	สั่งให้ลงโทษจำทำประจาน
แกล้งหนีมาหาลูกเพราะผูกแค้น	จะทดแทนทำฉาวให้ร้าวฉาน
พลอยอับอายขายหน้าพญามาร	พวกไพร่บ้านพลเมืองจะเลื่องลือ
มารีบรักนักโทษเหมือนโหดไร้	นี่งามหน้าหาอะไรทำได้หรือ
จะลุกลามความใหญ่เหมือนไฟฮือ	มันขืนถือที่ผิดจึงบิดบัง
ทำไม่เห็นเป็นไม่รู้ว่าผู้ร้าย	จะได้รับอับอายเมื่อภายหลัง
ให้ข้าเฝ้าเขาลากไปจากวัง	ใส่คุกขังให้ตายก็หายความ
พระธิดาว่ากรรมจะทำชั่ว	จะฆ่าผัวกลัวบาปที่หยาบหยาม
แสนอดสูดูไปก็ไม่งาม	จะตายตามเวรกรรมที่ทำมา
พระมารดรค้อนแค้นว่าแสนดื้อ	ชะช่างถืออุณรุทนางอุษา
สู้ถนอมกล่อมเกลี้ยงอุ้มเลี้ยงมา	จนใหญ่กล้าว่าไรก็ไม่ฟัง
ครั้นผิดมีมิชั่วแต่ตัวเจ้า	พลอยให้เราวุ่นวายเมื่อภายหลัง
สอนไม่เอาเจ้าจะทำแต่ลำพัง	ข้าไม่ฟังเจ้าดอกบอกให้รู้
จะแพร่งพรายขายหน้าพญายักษ์	ทั้งเสียศักดิ์เสียยศได้อดสู
อย่าขืนคิดพิศวาสชาติศัตรู	มาไปอยู่กับข้าอย่าช้าที
พลางจูงหัตถ์ตรัสขู่ดูดู๋ดื้อ	ยังแกะมือขืนขัดน่าบัดสี
ไม่ละวางนางฉุดพระบุตรี	ทั้งหยิกตีเท่าไรไม่ไคลคลา ฯ
๏ พระรามวงศ์สงสารแหวกม่านกั้น	ให้สาวสรรค์เห็นกายทั้งซ้ายขวา
เข้าขัดขวางกางกั้นจำนรรจา	เมียของข้าข่มเหงไม่เกรงใจ
ขืนจุกจิกหยิกตีจะวิวาท	ไม่ใช่ชาติทาสาอัชฌาสัย
พลางชิงนางขวางขัดกุมหัตถ์ไว้	จะเป็นไรเป็นไปเถิดไม่กลัว ฯ
๏ พระมารดาว่าเจ้านี่อยู่ที่ไหน	ใครยกให้เจ้ามาว่าเป็นผัว
มาชิงช่วงหวงกันทำพันพัว	ทะนงตัวเต็มประดาชะล่าลาม
ลูกของข้าว่ายากก็ลากฉุด	มาแย่งยุดข่มเหงไม่เกรงขาม
เหมือนแกล้งพาลราญทางทำขวางความ	เจ้าหน่อนามนคเรศประเทศใด ฯ
๏ พระฟังคำทำว่าสมาบาป	ทำก้มกราบตรัสแจ้งแถลงไข
เมื่อตะกี้นี้ไม่รู้ว่าผู้ใด	เดี๋ยวนี้ได้รู้แน่ว่าแม่ยาย
ลูกนี้นามรามวงศ์ที่ลงโทษ	คิดประโยชน์จะเป็นกระเส็นสาย
ต้องจองจำรํ่ารับแต่อับอาย	จึงฝากกายธิดาพญามาร
หมายจะใคร่ให้สนิทกับบิตุราช	ทั้งพระมาตุรงค์จงสงสาร
เมื่อตะกี้นี้ว่าไม่ได้ประทาน	เยาวมาลย์มิใช่คู่ไม่รู้เลย
แต่ลอบลักรักใคร่ถึงได้เสีย	มิใช่เมียหรือขอรับไม่นับเขย
เป็นคราวเคราะห์เพราะบุญไม่คุ้นเคย	อย่าถือเลยลูกได้ยึดไม้มือ
ขอทูลความตามจนเป็นคนยาก	พระจะพรากให้ใครที่ไหนหรือ
ลูกอาวรณ์ร้อนใจดังไฟฮือ	โปรดอย่าถือโทษทัณฑ์หม่อมฉันเลย ฯ
๏ นางฟังคำซํ้าจิตยิ่งคิดแค้น	ชะช่างแสนซื่อสุดเจ้าบุตรเขย
ทั้งก้าวเฉียงเลี่ยงเลียบพูดเปรียบเปรย	ยั่วเยาะเย้ยตัดพ้อล้อแม่ยาย
จะแก้แค้นแทนทำให้หนำจิต	หรือจะคิดพันผูกเจ้าลูกขาย
เพราะบุตรีนี้เยาว์เหมือนเต่าตาย	จึงได้อ้ายศัตรูมาดูแคลน
ยิ่งกริ้วแก้วกินรีว่าอีดื้อ	เห็นแล้วหรือรักเสือมันเหลือแสน
ยังหน่วงหนักชักช้าดูน่าแค้น	จะขืนแค่นขายหน้าอยู่ว่าไร ฯ
๏ พระบุตรีพิลาปก้มกราบบาท	ลูกเสียชาติชั่วนักควรตักษัย
พระมาตุรงค์จงระงับดับพระทัย	เสด็จไปปรางค์มาสปราสาททอง
แล้วลูกรักจักไปตามเป็นความสัตย์	ขอผ่อนผัดผ่านเกล้าอย่าเศร้าหมอง
มีแสนสาวชาวแม่อยู่แซ่ซ้อง	ออกจากห้องเขาจะดูอดสูใจ ฯ
๏ นางแค้นสุดฉุดคร่าประสาหญิง	ลูกเขยชิงแย่งยุดฉุดไม่ไหว
ยิ่งโกรธาว้าวุ่นเป็นฟุนไฟ	คงจะได้เห็นกันในวันนี้
แล้วโฉมยงลงมาหน้าปราสาท	กลัวหน่อนาถจะพาธิดาหนี
ให้สาวใช้ไปสั่งขุนเสนี	เตรียมโยธีไวไวมาในวัง
พวกสาวใช้ได้กำชับรับคำตรัส	วิ่งตะปัดตะป่องไปเหมือนใจหวัง
พบเสนาข้าเฝ้าเล่าให้ฟัง	ตามรับสั่งเสร็จสรรพแล้วกลับมา
ส่วนเสนีที่เป็นนายฝ่ายทหาร	เร่งเรียกมารพลนิกายทั้งซ้ายขวา
ล้วนจัดเจนเกณฑ์หัดถือสาตรา	ได้พลห้าร้อยถ้วนล้วนฉกรรจ์
เข้าในวังพรั่งพร้อมล้อมปราสาท	ต่างมุ่งมาดจะมัดรัดกระสัน
นางกระษัตริย์ตรัสสั่งพวกกุมภัณฑ์	ให้พร้อมกันรอราฟังอาการ
แล้วตรัสเรียกบุตรีนารีราช	อย่าหมายมาดจะพ้นพลทหาร
มิลงมาช้านักพวกยักษ์มาร	จะพลอยผลาญชีวันให้บรรลัย ฯ
๏ ฝ่ายโฉมยงองค์ธิดาพญายักษ์	เสียงคึกคักคิดพรั่นประหวั่นไหว
พระองค์สั่นขวัญหนีไม่มีใจ	นางวิ่งไปปิดทวารบานบัญชร
ค่อยแย้มแกลแลดูอสุรยักษ์	เห็นคึกคักคั่งคับสลับสลอน
แลเห็นองค์ชนนีชุลีกร	พระมารดรจงโปรดที่โทษทัณฑ์
ให้เลิกทัพกลับไปไว้ชีวิต	อย่าเพิ่งคิดเข่นฆ่าให้อาสัญ
แล้วลูกกับภัสดาจะพากัน	ไปคำนับอภิวันท์เหมือนสัญญา
นางกระษัตริย์ตรัสขู่ไม่รู้ด้วย	แม้นกลัวม้วยแล้วจงลงมาหา
ถ้าดึงดื้อถือดีมิลงมา	จะจับฆ่าให้ม้วยไปด้วยกัน ฯ
๏ พระรามวงศ์สงสารศรีสวัสดิ์	เห็นผ่อนผัดมารดรไม่ผ่อนผัน
เข้าเคียงชิดวนิดาวิลาวัณย์	กอดประทับรับขวัญจำนรรจา
ทำไมกับทัพยักษ์เหมือนหยากเยื่อ	พี่เหมือนเชื้อเพลิงสว่างกลางเวหา
จะมุ่นไหม้หายฉิบไม่พริบตา	แก้วกานดาดูเล่นให้เย็นใจ
แล้วแต่งองค์ทรงเครื่องพิชัยยุทธ์	ยกแย่งครุฑเครือทองผุดผ่องใส
ปั้นเหน่งเพชรเตร็จแก้ววาวแววไว	แล้วสอดใส่ฉลององค์อลงการ
ใส่เกราะเพชรเตร็จตรัสเกี่ยวรัดอก	ทับกระหนกกระหนาบลายสายประสาน
กรองศอสลับทับนวมสวมสังวาล	แก้วประพาฬพาหุรัดจำรัสเรือง
ทองพระกรซ้อนทรงสวมมงกุฎ	ประดับบุษราคัมล้วนนํ้าเหลือง
ธำมรงค์ลงยาล้วนค่าเมือง	อร่ามเรืองรัศมีฉวีวรรณ
คทาธรศรแผลงพระแสงจักร	สอดสะพักสะพายแล่งทรงแสงขรรค์
พลางร่ายมนตร์รณรงค์คงกระพัน	ประกอบกันแคล้วคลาดทั้งสาตรา
แล้วหยุดยั้งนั่งแนบอิงแอบอุ้ม	ประจงจุมพิตชิดขนิษฐา
พี่จะผลาญมารหมู่อสุรา	ให้มารดาดูเล่นพอเห็นฤทธิ์
แม่ทรามเชยเผยแกลแลดูพี่	แต่พอมีแรงรื่นค่อยชื่นจิต
นางห้ามผัวกลัวจะตายวายชีวิต	พระอย่าคิดรบสู้กับหมู่มาร
อันโยธีมีศักดาอานุภาพ	เคยไปปราบธานินทุกถิ่นฐาน
รู้เหาะเหินเดินฟ้าลงบาดาล	ทั้งเชี่ยวชาญใช้มนตร์กลวิชา
พระโฉมยงองค์เดียวดูเปลี่ยวนัก	จะรบยักษ์มารมากยากหนักหนา
ค่อยนิ่งดูอยู่ในที่ไสยา	มันรุกมาโจมจับจึงรับรอง
พอว่างศึกดึกดื่นคืนวันนี้	จึงลอบหนีจากวังไปทั้งสอง
พระทรงเกราะเหาะได้ดังใจปอง	อันตัวน้องจะบินเหมือนกินรี
ตามแต่พระจะไปไหนขอไปด้วย	จนมอดม้วยไม่อางขนางหนี
ถวายชีวิตสิทธิ์ขาดแล้วชาตินี้	พลางโศกีกอดบาทไม่คลาดคลา
พระสวมสอดกอดประทับแล้วรับขวัญ	อย่าหวาดหวั่นไหวจิตขนิษฐา
ความรักเจ้าเท่าชีวีของพี่ยา	เพราะแก้วตามีคุณการุญรัก
ได้เครื่องทรงยงยุทธ์อาวุธครบ	จะรุกรบปราบได้ทั้งไตรจักร
จะซ่อนเร้นเป็นชายก็อายนัก	ทั้งพวกยักษ์จะฮึกนึกทะนง
เวลานี้พี่จะขอไปต่อสู้	แม่คอยดูจงสงวนนวลระหง
พลางอิงแอบแนบน้องประคององค์	อุ้มมาตรงแกลสุวรรณพรรณราย ฯ
๏ พวกแสนสาวชาวแม่แลเห็นโฉม	ควรประโลมแลเหมือนดังเดือนหงาย
สำอางเอี่ยมเยี่ยมยิ้มดูพริ้มพราย	แต่แม่ยายอายใจกระไรเลย
เห็นลูกตัวผัวแอบอยู่แนบข้าง	จะเรียกนางนึกสะเทิ้นทำเมินเฉย
พระหน่อไทไอกระแอมยิ้มแย้มเย้ย	นางแค้นเขยขายหน้าไม่พาที
พระวางองค์นงลักษณ์ชักพระขรรค์	จรจรัลจากปรางค์ปราสาทศรี
พระยอบองค์ลงว่าพระชนนี	จะฆ่าตีไม่คิดกับธิดา
ถึงดีชั่วตัวลูกได้ถูกต้อง	จะเป็นสองนั้นไม่ถือหรือพุขา
นางไม่ตอบลอบสั่งขุนเสนา	ให้โยธาจับกุมไปคุมไว้ ฯ
๏ อำมาตย์ยักษ์ขับยักษ์เข้าพรักพร้อม	ต่างหุ้มห้อมโห่ลั่นเสียงหวั่นไหว
พระหน่อนาถฟาดฟันพระขรรค์ชัย	เป็นเปลวไฟไหม้มารไม่ทานทน
ถูกเนื้อตัวหัวขาดเกลื่อนกลาดกลุ้ม	ที่เหลือรุมรบรับกันสับสน
พระหวดหันผันโผนโจนประจญ	สังหารพลยักษ์ตายลงก่ายกัน ฯ
๏ สี่อำมาตย์อาจองเข้ายงยุทธ์	อุตลุดเลี้ยวลัดสะพัดผัน
พระรบรับจับรุมกับกุมภัณฑ์	ขึ้นเหยียบยันฟันสี่เสนีตาย
ที่เหลือบ้างต่างวิ่งทิ้งอาวุธ	ไม่ต่อยุทธ์โยธีแตกหนีหาย
สาวสุรางค์นางกระษัตริย์วิ่งพลัดพราย	ต่างวุ่นวายแซ่ทั้งในวังเวียง
พระมาตุรงค์ตรงขึ้นบนปรางค์รัตน์	เข้าห้องขัดดาลเงียบไม่เกรียบเสียง
พวกล้อมวังนั่งป้อมไม่พร้อมเพรียง	ต่างหลีกเลี่ยงหลบตัวด้วยกลัวตาย ฯ
๏ พระหน่อไทได้ชนะขึ้นปราสาท	เข้าร่วมอาสน์แนบประโลมนางโฉมฉาย
ค่อยเชยพลางทางว่าชะแสนสบาย	ค่อยเหือดหายหิวได้ชื่นใจจริง
เจ้าเห็นดีพี่แล้วหรือฝีมือรบ	ไม่หลีกหลบทิ้งทอดแม่ยอดหญิง
นางสงสารมารดรรํ่าวอนวิง	น้องนี้ยิ่งทุกข์ช้ำระกำใจ
แต่ผิดพลั้งดังนี้แล้วมิหนำ	พระมาซํ้าฆ่ายักษ์ให้ตักษัย
ยิ่งซ้ำผิดติดพันทุกวันไป	เหมือนแกล้งให้มารดรร้อนรำคาญ
เมื่อตะกี้นี้น้องแลตามแกลรัตน์	เห็นวิ่งพลัดไปแต่องค์น่าสงสาร
แม้นทรงฤทธิ์บิตุเรศรู้เหตุการณ์	จะเดือดดาลดังไฟประลัยกัลป์
เมื่อเลิกทัพกลับมาจะว้าวุ่น	พระการุญน้องก่อนคิดผ่อนผัน
อย่ารบสู้หมู่มารรำคาญครัน	รีบพากันไปให้พ้นไพรี ฯ
๏ พระเชยโฉมโลมปลอบให้ชอบชื่น	ไม่ขัดขืนคำน้องอย่าหมองศรี
มิคิดแล้วแก้วตาของสามี	อยู่ต่อตีลองฤทธิ์กับบิดา
หวังต่อกรรอนราญประหารยักษ์	แต่คิดถึงน้องรักเป็นหนักหนา
ซึ่งสังหารผลาญหมู่อสุรา	พระมารดายิ่งแค้นแสนรำคาญ
เมื่อตะกี้นี้วิ่งทิ้งสาวใช้	คิดจะใคร่ไล่ส่งก็สงสาร
พลางแย้มสรวลชวนชื่นรื่นสำราญ	เยาวมาลย์แม่เหมือนเพื่อนชีวา
เอ็นดูพี่มีคุณเมื่อคราวยาก	พี่หวังฝากชีวิตขนิษฐา
จะพานุชสุดสวาทราชธิดา	ไปกรุงแก้วโกญจาเมืองมารัน
จงจัดแจงแต่งกายสายสวาท	เที่ยวประพาสภูผาพนาสัณฑ์
ถึงยากเย็นเป็นไฉนไม่ไกลกัน	จริงนะขวัญนัยนาอย่าอาวรณ์ ฯ
๏ ฝ่ายโฉมแก้วกินรีศรีสวัสดิ์	นางกระษัตริย์เศร้าทรวงดวงสมร
คิดพะวงสงสารพระมารดร	จะจำจรจำใจจำไกลเมือง
อยู่ภายหลังตั้งแต่พระแม่เจ้า	จะโศกเศร้าทุกข์ตรอมจนผอมเหลือง
อยู่พาราว้าวุ่นจะขุ่นเคือง	สุดจะเปลื้องปลดผิดที่ติดพัน
เป็นห่วงหนึ่งถึงทรงฤทธิ์บิตุเรศ	เคยโปรดเกศชุบย้อมถนอมขวัญ
จะพลัดพรายตายเป็นไม่เห็นกัน	สะอื้นอั้นอารมณ์ระทมทวี
วิบากกรรมจำใจจำให้ผิด	สุดจะคิดปิดป้องจึงต้องหนี
ค่อยแข็งขืนฝืนอารมณ์สมประดี	ไปเข้าที่สรงชลสุคนธาร
ภูษาทิพย์จีบประจงทรงเข็มขัด	สะอิ้งรัดพรรณรายสายประสาน
ทรงสร้อยทองรองนวมสวมสังวาล	ทองกรบานพับพลอยแพรวพลอยพราย
พระธำมรงค์ทรงใส่ในนิ้วหัตถ์	ล้วนแก้วเก็จเพชรรัตน์จรัสฉาย
เรือนมณฑปนพเก้าดังดาวราย	ทับทิมพรายไพฑูรย์จรูญเรือง
ทรงมงกุฎบุตรีสวมสิโรตน์	มณีโชติช่วงศรีฉวีเหลือง
ใส่ปีกทองสองข้างค่อยย่างเยื้อง	แลชำเลืองดูห้องเห็นของรัก
เครื่องสำอางวางเรียงบนเตียงตั้ง	จะจากวังเป็นห่วงให้หน่วงหนัก
ทุกคืนวันคันฉ่องเคยส่องพักตร์	เสียดายนักนึกสะอื้นกลืนนํ้าตา
โอ้เครื่องอานพานที่พระศรีเสวย	จะขาดเคยเลยไปไพรพฤกษา
ทั้งเครื่องเล่นเห็นสนุกตุ๊กตา	จะลับหน้านึกให้อาลัยลาญ
โอ้แท่นทองพระยี่ภู่ที่ปูลาด	เคยไสยาสน์ยามยากจะจากสถาน
เสียดายสุดสมุดเรื่องเบื้องโบราณ	เคยฟังอ่านอกเอ๋ยจะเลยไกล
ยิ่งกลืนกลํ้ากำสรดระทดเทวษ	นํ้าพระเนตรคลอคลองลงนองไหล
สงสารเหล่าสาวสรรค์กำนัลใน	เคยเคียงใกล้กล่อมขับให้หลับนอน
ตั้งแต่นี้มิได้เห็นจะเย็นเยียบ	สงัดเงียบห้องสุวรรณบรรจถรณ์
นางยิ่งนึกตรึกตรายิ่งอาวรณ์	สะอื้นอ้อนอ่อนองค์ลงโศกา ฯ
๏ พระปลอบประโลมโฉมเฉลาเยาวเรศ	แม่ดวงเนตรยาจิตขนิษฐา
เคยเชยชมสมบัติอยู่อัตรา	ไปชมป่าบ้างเถิดเจ้าอย่าเศร้าใจ
จะเพลิดเพลินเนินพนมร่มระรื่น	หวนหอมชื่นช่อดอกออกไสว
กลิ่นตรลบอบทางในกลางไพร	ล้วนดอกไม้มาลีมีหลายพรรณ
ทั้งโตรกตรอกซอกหินวารินไหล	ไปอาบเล่นเย็นใจเกษมสันต์
นางรับสั่งรั้งราปรึกษากัน	พอแสงจันทร์แจ่มฟ้าดาราราย ฯ
ตอนที่ ๑๒
รามวงศ์พานางแก้วกินรีหนีออกจากเมืองกาลวาศ
๏ พระนำหน้าพานางจากปรางค์มาศ	เหาะลีลาศลอยเลื่อนด้วยเดือนหงาย
ค่อยเคลื่อนคลอรอเรียงนางเอียงอาย	พระพายชายพัดเชยรำเพยพา
พ้นนิเวศน์เขตวังพระตั้งจิต	ไปทางทิศอาคเนย์ในเวหา
นางเคลื่อนคล้อยลอยบินเหมือนกินรา	จนเวลาดึกเงียบเชียบสำเนียง
เสนาะด้วยสกุไณทั้งไก่แก้ว	วิเวกแว่วขันขานประสานเสียง
ดังซอสีปี่แก้วแจ้วจำเรียง	เสนาะเพียงพิณพาทย์ฆาตประโคม
จนเดือนคล้อยพลอยพร่างนํ้าค้างซัด	วายุพัดรวยรื่นให้ชื่นโฉม
พระอุ้มแอบแนบนางกลางโพยม	ลอยประโลมลืมหนาวไม่หาวนอน
พอสุริเยนทร์เผ่นเยี่ยมยุคุนธเรศ	ถึงขอบเขตเขาเขินเนินสิงขร
พระคลอคล้อยลอยลงในดงดอน	บทจรนำนางไปกลางไพร
เห็นพฤกษาน่าชมร่มระรื่น	ล้วนชุ่มชื่นช่อดอกออกไสว
ขนุนสุกลูกเหลืองมะเฟืองมะไฟ	ลูกลำไยดกห้อยย้อยระย้า
ทั้งจันทน์อินลิ้นจี่มีต่างต่าง	มะม่วงปรางเรียงรายทั้งซ้ายขวา
ลูกฝรั่งมังคุดละมุดสีดา	ทั้งน้อยหน่าน่ากินก็ยินดี
เก็บเสวยเชยชมพวงส้มสูก	มะพร้าวลูกแลดูล้วนหมูสี
ทั้งกล้วยกล้ายหลายอย่างต่างต่างมี	บ้างออกปลีหวีเครือออกเรื่อเรือง
มะตูมตาดดาษดกรกระย้า	ทั้งพุทราสุกห่ามอร่ามเหลือง
เหมือนสวนในอุทยานที่บ้านเมือง	ค่อยย่างเยื้องชมเพลินเจริญใจ
ถึงหว่างเว้งเพิงผาตรงหน้าถํ้า	มีธารนํ้าน่ากินกระสินธุ์ใส
มีบัลลังก์ดังแกล้งมาแต่งไว้	ต้นโศกใหญ่ยอดงํ้าข้างลำธาร ฯ
๏ พระชวนนุชหยุดนั่งบัลลังก์อาสน์	เอนไสยาสน์เย็นใจในไพรสาณฑ์
ระรื่นร่มลมเชยรำเพยพาน	นางอยู่งานนวดฟั้นให้บรรทม
พระหยอกเย้าเล้าโลมโฉมสมร	ค่อยวายร้อนร่วมจิตสนิทสนม
แนบถนอมหอมรื่นชื่นอารมณ์	เคลิ้มบรรทมหลับไปในไพรวัน ฯ
๏ ฝ่ายกาลีที่ประจำอยู่ถํ้าน้อย	ชื่ออองออยผีป่าพนาสัณฑ์
มีรูปร่างอย่างหญิงทุกสิ่งอัน	ศีรษะมันอย่างจระเข้เจ้าเล่ห์กล
ปลูกต้นไม้ไว้ในสวนล้วนนิมิต	เสกประสิทธิ์ดอกดวงเป็นพวงผล
ใครดมกลิ่นกินลูกก็ถูกมนตร์	ให้วกวนเวียนหลงในพงพี
นางอองออยคอยทุบตะครุบจับ	กินไตตับเลือดเนื้อตามเชื้อผี
เมื่อวันนั้นมันออกนอกคีรี	เห็นเทวีปรนนิบัติภัสดา
ดูนั่งแนบแอบอิงเอนพิงพาด	ไม่เคลื่อนคลาดห่างเหเสน่หา
ให้นึกรักอักอ่วนป่วนวิญญาณ์	ด้วยเหตุว่าผัวตายมาหลายปี
คิดจะใคร่ได้หนุ่มมาอุ้มแอบ	สนิทแนบกายาเหมือนมารศรี
จะฆ่าเมียเสียให้ตายวายชีวี	เอาสามีเป็นคู่ชื่นชูใจ
จึงแปลงกายกลายเป็นเหมือนเช่นสาว	พึ่งรุ่นราวรูปแฉล้มดูแจ่มใส
ประดับเครื่องเรืองอร่ามงามวิไล	เด็ดดอกไม้เมียงเมินดำเนินมา
แกล้งทำเป็นเห็นองค์อนงค์นุช	ไปนั่งหยุดร่มแท่นที่แผ่นผา
พูดไถลไถ่ถามตามสงกา	แม่นี้มาแต่หนตำบลใด
ฝ่ายโฉมแก้วกินรานารีราช	เห็นนางนาฏนวลหงนึกสงสัย
จึงตอบว่าข้านี้มีที่ไป	ยังกรุงไกรโกญจาเมืองสามี
ขอถามหน่อยกลอยใจอยู่ไหนเล่า	หรือนงเยาว์อยู่ป่าพนาสี
พึ่งรุ่นสาวราวกันฉันปรานี	เพื่อนไม่มีมาบ้างหรืออย่างไร ฯ
๏ อสุรีผีป่าว่าข้าเจ้า	จะร่ำเล่าแล้วก็น่านํ้าตาไหล
ข้าเป็นสาวชาวกุเวรมาเล่นไพร	ยักษ์มันไล่เลยหลงในพงพี
พวกเสนาสามนต์คนทั้งหลาย	ใครจะตายหรือเป็นไม่เห็นผี
แม้นโปรดด้วยช่วยพาไปธานี	เหมือนช่วยชีวีไว้อย่าให้ตาย
นางฟังคำรํ่าว่าประสาหญิง	คิดว่าจริงนิ่งให้จิตใจหาย
จึงตอบว่าข้าก็ยากลำบากกาย	ต้องพลัดพรายไพร่พลสกลไกร
แต่ตัวข้าสามีนี้นะเจ้า	เธอพาเราเหาะเหินเดินไม่ไหว
ทางประเทศเขตแคว้นก็แสนไกล	แม้นเหาะได้จะพาไปธานี ฯ
๏ นางผีทำสำออยละห้อยละเหี่ย	แม่ละเสียก็เห็นจะเป็นผี
เอ็นดูด้วยช่วยว่ากับสามี	จะปรานีได้บ้างหรืออย่างไร
นางนิ่งนั่งฟังวอนให้อ่อนจิต	สุดจะคิดตอบคำทำไฉน
สารพัดขัดสนเป็นจนใจ	พอหน่อไทฟื้นองค์คิดสงกา
เห็นนางงามทรามสวาทสะอาดพักตร์	หรือรู้จักกับมิตรขนิษฐา
จึงตรัสถามตามระแวงแคลงวิญญาณ์	นางนี้มาแต่หนตำบลใด
มเหสีอัญชลีสนองถ้อย	เหมือนสาวน้อยเล่าแจ้งแถลงไข
พระยิ้มพลางทางถามว่าทรามวัย	เจ้าชื่อไรรูปร่างสำอางองค์ ฯ
๏ อองออยว่าข้านี้ชื่อศรีฟ้า	พระเมตตาอย่าให้เที่ยวลดเลี้ยวหลง
จะเป็นข้ากว่าชีวิตจะปลิดปลง	ขอพระองค์อนุกูลอย่าสูญใจ ฯ
๏ พระฟังคำรํ่าวอนล้วนอ่อนหวาน	แสนสงสารสุดจิตคิดไฉน
จะชิดชมสมเคราะห์อุ้มเหาะไป	ก็เกรงใจยุพินกินรี
แม้นมีรถคชชานั้นมาด้วย	จะรับช่วยไปบำรุงไว้กรุงศรี
นี่จนจริงสิ่งไรก็ไม่มี	อยู่ที่นี่ก่อนเถิดเจ้าเยาวมาลย์
ด้วยป่านี้มีต้นผลไม้	พออาศัยผลผลาเป็นอาหาร
ทั้งคีรีมีนํ้าที่ลำธาร	พอสำราญรอรั้งประทังกาย
พี่ไปถึงจึงจะพาโยธาทัพ	กลับมารับเจ้าไปเหมือนใจหมาย
ไม่ลวงมิ่งทิ้งทอดให้วอดวาย	จงครองกายอยู่เถิดเจ้าเราจะลา ฯ
๏ นางอองออยอ้อยอิ่งวิงวอนไหว้	ถ้าทิ้งไว้ชีวังจะสังขาร์
แม้นสององค์ทรงเดชเวทนา	โปรดช่วยพาเดินทางไปกลางดง
อีกเจ็ดวันนั้นจะถึงธานีน้อง	พบพวกพ้องเหมือนหนึ่งจิตคิดประสงค์
จะเป็นข้าฝ่าพระบาททั้งญาติวงศ์	แล้วสององค์จึงเสด็จไปเขตคัน
ทำฉะอ้อนวอนองค์อัคเรศ	จงโปรดเกศชุบย้อมกระหม่อมฉัน
ช่วยนำเดินเชิญเสด็จสักเจ็ดวัน	อย่าให้ฉันอันตรายถึงวายปราณ
นางฟังคำรํ่าไรพระทัยอ่อน	จึงทูลวอนพระองค์ด้วยสงสาร
พระโปรดด้วยช่วยให้พ้นภัยพาล	ถึงป่วยการก็จะได้เป็นไมตรี ฯ
๏ พระฟังคำจำตามด้วยความรัก	จึงถามซักศรีฟ้ามารศรี
ทางทิศใดไปพาราของนารี	เจ้าจงชี้มรรคาจะพาไป
นางอองออยค่อยสบายเหมือนหมายจิต	แกล้งชี้ทิศทางเดินเนินไศล
พระรับคำนำหน้าพาเมียไป	นางทรามวัยวันทาตามสามี
นางอองออยพลอยตามด้วยความรัก	หมายจะหักคอพระมเหสี
พระนำนางย่างเดินเนินคีรี	จรลีล่วงทางไปกลางไพร ฯ
๏ จะกล่าวเทพกินราอยู่ปราสาท	เสียอำมาตย์เศร้าหมองไม่ผ่องใส
กลัวลูกเขยเลยนั่งระวังภัย	นางมิได้นิทราในราตรี
ครั้นรุ่งเช้าใช้ให้นางน้อยน้อย	ไปลอบคอยดูธิดามารศรี
นางสาวใช้ได้สั่งพลางจรลี	ต่างหลบลี้ลอบแลดูแต่ไกล
เห็นเงียบเสียงเมียงมองเข้าห้องกั้น	แหวกสุวรรณม่านทองทั้งสองไข
ไม่เห็นอยู่รู้ทีว่าหนีไป	ต่างตกใจกลับมาวันทาทูล
พระบุตรีมิได้อยู่แล้วเพคะ	ไม่พบปะทั้งผู้ชายก็หายสูญ
ได้ทราบสารมารดายิ่งอาดูร	เสียตระกูลไปแล้วแก้วกินรี
ฝืนดำรงองค์นางจากปรางค์มาศ	ไปห้องราชธิดามารศรี
ไม่เห็นนางอย่างจะดิ้นสิ้นชีวี	เห็นแต่ที่ทอดองค์ลงโศกา
ประหลาดแล้วแก้วกินรีเอ๋ย	กระไรเลยหลงรักมันนักหนา
เขาแค้นจิตบิตุรงค์ลงอาญา	จึงลอบพาแก้วแม่ไปแก้แค้น
น่าน้อยจิตธิดาช่างพาซื่อ	ขืนเชื่อถือรักมนุษย์นั้นสุดแสน
หน่อกระษัตริย์ทุกนิเวศน์ทั่วเขตแคว้น	ถ้ามาตรแม้นรักใคร่ก็ไม่อาย
มาติดตามรามวงศ์ที่ลงโทษ	เสียประโยชน์ญาติประยูรนั้นสูญหาย
โอ้อกแม่แต่จะช้ำระกำตาย	นางฟูมฟายชลนาด้วยอาลัย
ยิ่งแลเหลียวเปลี่ยวเปล่าให้เศร้าจิต	สุดจะคิดผันแปรสุดแก้ไข
จะติดตามขามฤทธิ์จนจิตใจ	สะอื้นไห้เสือกซบสลบลง ฯ
๏ พวกเถ้าแก่แซ่ซ้องประคองล้อม	เอานํ้าหอมมาชโลมซึมโซมสรง
ค่อยริกริกพลิกฟื้นฝืนดำรง	ระทวยองค์ทรงแรงแข็งฤทัย
จึงให้หาข้าเฝ้าเข้ามาสั่ง	เร่งแต่งหนังสือแจ้งแถลงไข
เหมือนเรื่องความรามวงศ์เข้าวังใน	ไปทูลให้ทราบความตามกิจจา ฯ
๏ อำมาตย์รับกลับมานั่งสั่งเสมียน	ให้รีบเขียนพร้อมพรักด้วยยักษา
ครั้นเสร็จสรรพพับผนิดแล้วปิดตรา	สั่งให้ม้าใช้รับคำนับนาย
มาเรียกเหล่าบ่าวไพร่มิได้หยุด	ถืออาวุธหอกดาบกำซาบสาย
แล้วรีบออกนอกกำแพงจัดแจงกาย	บ่าวตะพายย่ามตามแลหลามไป ฯ
๏ ฝ่ายนางนาฏมาตุรงค์ทรงรันทด	โศกกำสรดถึงธิดานํ้าตาไหล
สั่งให้หาโหรามาข้างใน	แล้วบอกให้ทำนายทายธิดา
ไปติดตามรามวงศ์ด้วยหลงรัก	จะสูญศักดิ์สิ้นชาติวาสนา
หรือไฉนใคร่รู้ดูชะตา	จะลอบพาไปหนตำบลใด ฯ
๏ โหรรับสั่งตั้งเลขลงเปกเปาะ	จึงพิเคราะห์ฤกษ์ยามตามวิสัย
แล้วทูลองค์นงคราญว่านานไป	คงจะได้กลับมายังธานี
ด้วยเศษห้าว่าพระบุตรสุดสวาท	จนสิ้นชาติฝ่ายชายไม่หน่ายหนี
จะสืบวงศ์พงศ์กระษัตริย์สวัสดี	ในปีนี้เคราะห์ร้ายแทบวายชนม์
พระราหูจู่จับเข้าทับลัคน์	จะจากรักร่อนเร่ระเหระหน
เพราะสตรีผีป่าจลาจล	ต้องทุกข์ทนแทบกายจะวายปราณ
จะมีผู้ชูช่วยไม่ม้วยมอด	คงจะรอดมานิเวศน์ประเทศสถาน
ข้างต้นร้ายปลายมือรื้อสำราญ	จะได้ผ่านสมบัติกับภัสดา
นางฟังคำทำนายค่อยคลายโศก	ยามวิโยคยังไม่สิ้นถวิลหา
ประทานทรัพย์นับโถให้โหรา	โหรก็ลากลับออกไปนอกวัง
แต่โฉมยงนงลักษณ์อัคเรศ	ทุกข์เทวษมิได้สิ้นถวิลหวัง
สู้ทรงแรงแข็งพระทัยพอประทัง	เหมือนจะคลั่งคลิ้มจิตถึงธิดา ฯ
๏ จะกล่าวความรามวงศ์กับนงลักษณ์	พานางยักษ์ไปในไพรพฤกษา
พอแดดร่มลมเชยรำเพยพา	ขมคณานกไม้ในไพรวัน
ที่หว่างเขาเหล่าฝูงนกยูงฟ้อน	เป็นคู่ร่อนปีกหางไม่ห่างหัน
บ้างกรีดกรายชม้ายเมียงเข้าเคียงกัน	ดูเชิงชั้นสบายร่ายรำเรียง
บนเงื้อมเงาเขาสูงล้วนฝูงหงส์	ประสานส่งเสียงร้องกึกก้องเสียง
ฝูงนกเขาเคล้าคู่เข้าคูเคียง	เค้าโมงเมียงฝูงหมายโมกไม้มอง
เหล่ากาลิงเสียบกิ่งกาหลงเล่น	กระเต็นเต่นตามเต้นเผ่นผยอง
นกค้อนทองป๋องเปาะเหมือนเคาะทอง	พระชวนสองนางงามเดินตามทาง
นางอองออยพลอยถามนามวิหค	นั่นเสียงนกอะไรไซ้ปีกหาง
โน่นหรือเจ้าเปล้าลายอยู่ปลายยาง	โน่นเรียกนางนวลแนบแอบนางนาน
กุลาโห่โกกิลขมิ้นอ่อน	ที่มีหงอนนั้นเรียกนกหัวขวาน
โพระดกโฮกร้องก้องกังวาน	กระทาขานขันรับกับกระทา
ฝูงนกแก้วจับแก้วแล้วร้องพลอด	กระเรียนกะหรอดร้องเรียกเพรียกพฤกษา
ตระเวนดุเหว่าเขาไฟนกไก่ฟ้า	ทึดทือถาบินนำสำบัณฑิตย์
ดูน่ารักปักษีมีต่างต่าง	พระชวนนางชมเพลินเจริญจิต
โน่นแน่เจ้าเหล่านกต้อยตีวิด	ต่างเพ่งพิศนกไม้ใจบันเทิง
แล้วชมสัตว์จัตุบาทเที่ยวกลาดเกลื่อน	กระทิงเถื่อนหมู่มฤคถึกเถลิง
ฝูงเนื้อกวางต่างคะนองวิ่งลองเชิง	บ้างยืนเบิ่งเบือนหน้าเที่ยวหากิน
กระต่ายกระแตแย้ตุ่นเที่ยววุ่นวิ่ง	นรสิงห์อรหันโผนผันผิน
พวกคุลาแลดำดังนํ้านิล	เที่ยวตามหินหาเปี้ยวลดเลี้ยวเดิน
พวกคนป่าพาฝูงจูงลูกหลาน	แบกอ้อยตาลไต่เต้าเลียบเขาเขิน
สิงโตเต้นเล่นหางตามหว่างเนิน	พระเพลิดเพลินพานางมากลางไพร
ตะวันรอนอ่อนอับพยับคํ่า	ถึงห้วยนํ้าเหวธารละหานไหล
เห็นหว่างเวิ้งเพิงผาพฤกษาไทร	มีหินใหญ่อย่างบัลลังก์น่านั่งนอน
พระชวนองค์นงนุชเข้าหยุดพัก	ริมชะงักเงื้อมลานชานสิงขร
พอสิ้นแสงสุริยันพระจันทร	กระจ่างจรแจ่มฟ้านภาลัย
เสียงน้ำลั่นครั่นครึกสะทึกสะท้าน	กระฉอกฉานชลเชี่ยวเป็นเกลียวไหล
จิ้งหรีดร้องหริ่งหริ่งที่กิ่งไทร	พระหน่อไทเอนองค์ลงบรรทม
นางแก้วกินรีเรียงนอนเคียงบาท	ไม่คลาคลาดทรงฤทธิ์สนิทสนม
นางอองออยนึกกระหยิ่มอิ่มอารมณ์	นอนที่ร่มไทรบังข้างหลังนาง
ทำรักใคร่ใส่กลปรนนิบัติ	เข้านวดพัดทรามวัยมิให้หมาง
ภาวนาอาคมเป่าลมพลาง	สะกดนางหน่อไทไม่ไหวองค์
มองเขม้นเห็นหลับระงับเงียบ	ไม่กริบเกรียบสมจิตคิดประสงค์
ฉุดกระชากลากนางไปกลางดง	มาถึงตรงโตรกนํ้าริมถํ้าธาร
แก้ให้นางสร่างเวทจิกเกศไว้	นางกราบไหว้ศรีฟ้าน่าสงสาร
ไฉนมาทำโทษจงโปรดปราน	อองออยพาลพาโลทำโกรธา
จงบอกความตามจริงอย่านิ่งไว้	ทำอย่างไรผัวจึงรักมึงหนักหนา
แม้นมิบอกออกอรรถตามสัจจา	จะฉีกขาแขนเคี้ยวเสียเดี๋ยวนี้
นางโฉมยงองค์สั่นพระขวัญหาย	เห็นแรงร้ายรู้ว่าเปรตเป็นเพศผี
ตะโกนก้องร้องหาพระสามี	อองออยตีตบพัลวันไป
ถามไม่บอกหลอกกูกลับกู่ผัว	มึงไม่กลัวผีมือหรือไฉน
สงสารนางอย่างชีวันจะบรรลัย	ลงกราบไหว้แม่คุณกรุณา
ลูกจะบอกออกให้หมดไม่ปดแม่	จี้รักแร้แล้วเธอรักเป็นหนักหนา
แม้นโกรธขึ้งถึงโมโหจะโกรธา	ทำแลบลิ้นปลิ้นตาคงปรานี
ลูกบอกความตามจริงไม่กริ่งจิต	ขอชีวิตไว้เป็นข้ามารศรี
อองออยจำคำไว้ถือไม้ตี	นางเทวีหวีดหวาดเพียงขาดใจ
ลงกลิ้งเกลือกเสือกซบสลบนิ่ง	มันฟาดทิ้งเยาวมาลย์ลงธารไหล
เห็นจมหายหมายมั่นว่าบรรลัย	ความดีใจวิ่งรุดไม่หยุดเลย
นางเห็นองค์ทรงฤทธิ์สนิทนิ่ง	เข้าเอนอิงแอบอุ่นพ่อคุณเอ๋ย
พลางกอดจูบลูบต้องประคองเชย	เอากรเกยกอดตัวด้วยมัวเมา
ยิ่งหมกมุ่นฉุนเฉียวเสียวแสยง	เพลิงราคแรงร้อนใจดังไฟเผา
เสน่หาปรารภเห็นซบเซา	ขยับเข้าเคียงข้างไม่ห่างกาย
จึงผันแปรแก้มนตร์ที่ดลจิต	ให้ทรงฤทธิ์รู้สึกเหมือนนึกหมาย
ค่อยฟื้นองค์ทรงเดชพระเนตรพราย	คิดว่าสายสวาทแอบแนบนิทรา
ประคองศอกอดชิดจุมพิตชื่น	เหม็นเขียวชื่นคาวสาบซาบนาสา
สะดุ้งตื่นฟื้นองค์คิดสงกา	เห็นศรีฟ้าแฝงชิดสนิทใน
เหลียวดูองค์นงลักษณ์อัคเรศ	ไม่ปะเนตรเอะนางไปข้างไหน
ประหลาดจริงนิ่งอึ้งตะลึงตะไล	จะลุกไปศรีฟ้ายุดผ้าทรง
พระทรุดนั่งคลั่งจิตพลางพิศพักตร์	สงสัยนักซักถามตามประสงค์
เจ้าเป็นหญิงนี่ทำไมไม่รักองค์	ไยอนงค์จึงมาชวนให้ยวนยี
เรานอนหลับเจ้ากับกินรีนั้น	เสียงพูดกันกับน้องทั้งสองศรี
เห็นแต่เจ้าอยู่คนเดียวประเดี๋ยวนี้	นางเทวีไปหนตำบลใด
นางอองออยลอยหน้าว่าข้าเห็น	เขาลอบเล่นชู้ชิดพิสมัย
นางโฉมงามตามชายสูญหายไป	ข้าเปลี่ยวใจจึงแอบอยู่แนบองค์
จะจับต้องน้องก็ตามแต่ความรัก	หรือทรงศักดิ์จะสละไม่ประสงค์
ไม่แกล้งว่าถ้าไม่เหมือนใจจง	ไม่ปล่อยองค์ภูวไนยให้ไคลคลา
พระฟังคำรํ่าแถลงแหนงจิตกริ่ง	เห็นผิดหญิงในมนุษย์พูดมุสา
ชะรอยมีรางควานทำมารยา	แกล้งแปลงมาเหมือนมนุษย์ทำยุดยื้อ
เราหลงใหลไสยาสน์ประหลาดเหลือ	มิกินเนื้อน้องแก้วเสียแล้วหรือ
ให้คิดแค้นแน่นใจดังไฟฮือ	สะบัดมือนางเมินลุกเดินไป
ตะโกนแก้วกินรีเจ้าพี่เอ๋ย	แม่ทรามเชยไปหนตำบลไหน
สงัดเงียบเยียบเย็นไม่เห็นใคร	ทุกก้านกิ่งมิ่งไม้พระไทรครึ้ม
เที่ยวกู่นางกลางดงทุกพงพุ่ม	เสียงแต่ภุมราร้องก้องกระหึ่ม
ที่หว่างเวิ้งเชิงเขาเป็นเงางึ้ม	โขมดพึมผิวกู่เสียงวู่โวย
เสียงแว่วแว่วเอะแก้วพี่ร้องเรียก	ผิดสำเนียกพระระทวยระหวยโหย
จนแสงทองส่องสว่างนํ้าค้างโปรย	พระอิดโรยอารมณ์ตรมอุรา ฯ
๏ นางอองออยคอยตามด้วยความรัก	พระอย่าพักลดเลี้ยวไปเที่ยวหา
เขามีชู้รู้แน่เห็นแก่ตา	ขืนจะมาเรียกรํ่าเฝ้าครํ่าครวญ
ครั้นเห็นพระจะไม่เลี้ยงเป็นเที่ยงแท้	จี้รักแร้รามวงศ์ทรงพระสรวล
จึงว่านางช่างกระไรตั้งใจกวน	เฝ้ายียวนรํ่าไปไม่อายใจ
จะขอถามตามตรงแน่นงลักษณ์	เจ้ารู้จักอยู่หนตำบลไหน
ถ้าพบนางอย่างประสงค์จำนงใจ	จะตามใจสารพัดไม่ขัดกัน
นางอองออยอ้อยอิ่งว่าจริงหรือ	แล้วจะรื้อเคืองขุ่นทำหุนหัน
แม้นจริงจังอย่างว่าสารพัน	ให้หม่อมฉันเห็นรักประจักษ์ใจ
จึงจะบอกออกอรรถกระจัดแจ้ง	ที่ตำแหน่งมิ่งมิตรพิสมัย
แม้นห่างเหินเนิ่นช้าจะลาไป	พระมิได้พบองค์นางนงคราญ
พระฟังคำรํ่าว่ายิ่งปรารภ	จะใคร่พบวรนุชสุดสงสาร
ปลอบประโลมโฉมเฉลาเยาวมาลย์	แม้นพบพานภคินีของพี่ยา
จะรักเจ้าเยาวเรศเหมือนเนตรซ้าย	จะรักฝ่ายอัคเรศเหมือนเนตรขวา
พลางหยุดยั้งนั่งแท่นแผ่นศิลา	นางศรีฟ้าหมอบเมียงเข้าเคียงองค์
พระอิงแอบแนบเคล้าทั้งเศร้าสร้อย	นางอองออยคล้อยตามความประสงค์
เหมือนคชสารควาญหมอขึ้นคอทรง	จะไสลงท่านํ้าทำกระบวน
ขยั้นย่อรอรั้งถอยหลังกลับ	กระดิกผลับขืนขัดฮึดฮัดหวน
ยิ่งไสสั่นหันเหซุนเซซวน	กระหมวดม้วนงวงเงยเสยส่ายงา
ต้องเกี่ยวหูลู่ลากกระชากชัก	กลับฮึกฮักฮูมแปร๋นแล่นถลา
ลงเล่นนํ้าดำกระเดือกเสือกสุธา	กลับเป็นบ้าแทงกระทั่งถึงฝั่งชล
ถีบสะบัดวัดเหวี่ยงเสียงสนั่น	ด้วยซึมมันมันย้อยดังฝอยฝน
คำรามร้องก้องกระหึ่มครึมคำรณ	ทั้งผุดพ่นน้ำฟุ้งพอรุ่งราง
นางอองออยช้อยชดรู้รสชาติ	จนเลือดฝาดขึ้นหน้าดังทาฝาง
พระสร้อยเศร้าเฝ้าถามถึงความนาง	เจ้ารู้อย่างไรเล่าให้เข้าใจ
นางศรีฟ้าว่าชู้เขาอยู่ถํ้า	ที่ธารนํ้าแรกมาอยู่อาศัย
ถ้าแม้นพระจะจับจงกลับไป	เขาอยู่ในถํ้าทองทั้งสองรา
พระฟังคำอํ้าอึ้งตะลึงสลด	เห็นจะปดอยากได้ต้องไปหา
ไม่เหมือนคำรำพันจำนรรจา	จึงจะฆ่าเสียให้ตายวายชีวัน
จึงตรัสว่าถ้าจริงอย่านิ่งอยู่	นำไปดูชู้ชายเร่งผายผัน
อองออยรับกลับไปดีใจครัน	จรจรัลจากเขาลำเนาเนิน
พระนำหน้าพานางกลับทางเก่า	กำสรดเศร้าแสนวิตกระหกระเหิน
เห็นวิหคนกไม้ก็ไม่เพลิน	พระรีบเดินดูนางไปกลางดง
นางอองออยลอยนวลแกล้งกวนถาม	ถึงชื่อนามนกไม้ไพรระหง
พระห้ามว่าอย่าเพ่อชมเลยโฉมยง	จวนเย็นลงแล้วจะค้างอยู่กลางไพร
นางอองออยค่อยย่างแล้วทางว่า	ฉันเมื่อยขาขัดเข่าก้าวไม่ไหว
พระโปรดด้วยช่วยประคองอุ้มน้องไป	พระขัดใจจูงลากกระชากมือ
มันแกล้งทำสำออยตะบอยว่า	จะแกล้งฆ่าน้องแก้วเสียแล้วหรือ
ส่วนเมียเก่าเขาชัดเคยหัดปรือ	จึงนับถือมีชู้ก็สู้ตาม
พระบอกว่าถ้าเหมือนเจ้าบอกเล่าไว้	จะทำให้เข็ดหลาบที่หยาบหยาม
ยิ่งคิดแคลงแกล้งงดอดเนื้อความ	รีบเดินตามมรรคาพนาลัย
ถึงทิวถํ้าสำนักซักศรีฟ้า	ไหนเขามามีชู้อยู่ที่ไหน
นางศรีฟ้าพาเที่ยวลดเลี้ยวไป	แล้วเข้าในห้องถํ้าที่สำนัก
ชี้ที่นอนหมอนหินของกินอยู่	พระแลดูเถิดเป็นเห็นประจักษ์
ดีร้ายกลัวผัวพบแกล้งหลบพักตร์	พระคอยดักอยู่ที่นี่เถิดดีจริง
สองสามวันมันชะล่าคงมาอยู่	จะจับชู้ได้ง่ายทั้งชายหญิง
พระรู้เท่าเจ้าเล่ห์ประเวประวิง	พินิจนิ่งอยู่ในห้องช่องคีรี
กระดูกหนังยังเห็นเหม็นตลบ	ทั้งซากศพโสโครกกะโหลกผี
เห็นมั่นแม่นแสนกลอีคนนี้	ยักขินีผีเสื้อหลงเชื่อมัน
จักผูกมัดรัดไว้ได้ไถ่ถาม	ให้ได้ความตามจริงทุกสิ่งสรรพ์
ชวนออกนอกคูหาพอสายัณห์	เงื้อพระขรรค์ขู่ถามไปตามแคลง
มึงว่าแก้วกินรีมามีชู้	แกล้งลวงกูกล่าวร้ายให้หน่ายแหนง
มึงใจบาปหยาบคายตัวร้ายแรง	แกล้งปลอมแปลงหลอกหลอนแต่ก่อนมา
เมียของกูอยู่ไหนบอกให้แน่	ขืนตอแหลแล้วจะบั่นฟันเกศา
อองออยเห็นเป็นโมโหทั้งโกรธา	ทำแลบลิ้นปลิ้นตาให้ปรานี
พระตัดเอาเถาวัลย์ที่พันไม้	มัดมือไพล่สองข้างกลัวนางหนี
ให้นึกแค้นแน่นใจฉวยไม้ตี	อองออยผีพูดวอนให้อ่อนใจ
พระจะมาฆ่าเมียเสียแล้วหรือ	น้องสัตย์ซื่อหรือพระองค์มาสงสัย
ทำแลบลิ้นปลิ้นตาให้อาลัย	พระแค้นใจว่ามันหลอกไม่บอกจริง
พระหวดซํ้ารํ่าไปมิได้หยุด	อองออยสุดเจ็บเสือกลงเกลือกกลิ้ง
เห็นไม่เชื่อเหลือจะอ้อนวอนประวิง	กัดเชือกทิ้งทะลึ่งลุกคุกคำราม
รูปจำแลงแปลงกายก็หายเพศ	สูงเหมือนเปรตโทงเทงไม่เกรงขาม
ขู่ตะคอกกลอกหน้าในตาวาม	แลบลิ้นพลามแล้วว่าชะน่ากลัว
กูกินเมียเสียหมดอดตัวไว้	เพราะหมายใจจะเคล้าเอาเป็นผัว
จนรักใคร่ได้เป็นเมียเสียเนื้อตัว	กลับว่าชั่วมัดคร่าทั้งด่าตี
ตัวกูหรือชื่ออองออยหนุ่มน้อยเอ๋ย	ไม่พ้นเลยแล้วอย่าหมายจะหน่ายหนี
แม้นยอมอยู่กูจะเอาเป็นสามี	ไม่ฆ่าตีเคี่ยวเข็ญยอมเป็นเมีย
แม้นไม่อยู่สู้รบขืนหลบหลีก	จะจับฉีกเลือดเนื้อเป็นเหยื่อเสีย
พลางก้มตัวหัวร่อเฝ้าคลอเคลีย	มาหาเมียเถิดพ่อคุณอย่าวุ่นวาย
พระรามวงศ์องอาจว่าชาติชั่ว	เป็นบ้าผัวผีดิบอีฉิบหาย
หฤโหดโทษมึงจะถึงตาย	หากเสียดายคมศัสตราฆ่าสตรี
พระแค้นนักชักกระบองร้องสำทับ	กระทืบโถมโจมจับจิกเกศี
ตีผีดิบผึงล้มจมธุลี	แล้วซํ้าตีจะให้ตายวายชีวา
มันร้องกรีดหวีดหวาดขยาดโขมด	ลุกกระโดดโลดผึงทะลึ่งถลา
พระโกรธนางขว้างจักรอันศักดา	ถูกขาขวาขาดสิ้นยังตีนเดียว
มันโดดโหยงโทงเทงโย่งเย่งสูง	ข้ามยางยูงยืนเท่าภูเขาเขียว
ฝูงสัตว์อื่นตื่นฉาววิ่งกราวเกรียว	พระลดเลี้ยวเหาะเหินดำเนินไป
พอมืดมัวทั่วถิ่นทั้งดินฟ้า	ไม่รู้ว่ามันไปหนตำบลไหน
ลงเดินค้นวนวงในพงไพร	ก็มิได้ร่องรอยอองออยเลย
คิดถึงเมียเสียดายตายเสียแล้ว	มาเสียแก้วกินรีเจ้าพี่เอ๋ย
ติดตามพี่มิได้อยู่เป็นคู่เชย	โอ้กรรมเอ๋ยเคยสร้างแต่ปางใด
เสียดายนุชสุดกลั้นทรงกันแสง	จนสิ้นแรงดำรงองค์ไม่ไหว
พระเซล้มลมจับวับหัวใจ	เสียพระทัยในอารมณ์ไม่สมประดี
ลุกไม่ขึ้นมึนมัวตัวระริก	สะอื้นกระซิกโศกาถึงมารศรี
อ่อนอารมณ์ล้มแผ่แน่อินทรีย์	สลบที่กลางป่าพนาวัน
จนดึกดื่นชื่นฉํ่าด้วยนํ้าค้าง	ลงพร้อยพร่างพรมไปในไพรสัณฑ์
เป็นเดือนแรมแจ่มแจ้งด้วยแสงจันทร์	เสียงไก่ขันเจื้อยแจ้วแว่ววิญญาณ์
ค่อยเย็นรื่นฟื้นองค์ดำรงนั่ง	เหลียวหน้าหลังพลางแลชะแง้หา
ให้เงียบเหงาเปล่าใจในพนา	ยะเยือกเย็นเส้นหญ้าพนาดร
จักระจั่นจอแจเสียงแซ่ซ้อง	เรไรร้องหริ่งหริ่งริมสิงขร
ชะนีน้อยห้อยโหยผัวโวยวอน	จิ้งจอกหอนหวนเสียงสำเนียงเย็น
โอ้ยามนี้พี่เคยได้เชยชิด	มาเปลื้องปลิดเปล่าใจมิได้เห็น
ชลนัยน์ไหลซกตกระเซ็น	โอ้จำเป็นเป็นกรรมให้จำไกล
จะกลับหลังยังเปนห่วงถึงดวงจิต	จะหามิตรเหมือนอย่างนี้หาที่ไหน
ยิ่งนึกนึกตรึกตรายิ่งอาลัย	ถึงกระไรให้พบแต่ศพน้อง
นิจจาเอ๋ยเลยขาดแล้วชาตินี้	โอ้อกพี่มีแต่ช้ำเป็นนํ้าหนอง
แม้นพบอีผีป่าจะผ่าท้อง	เอาศพน้องไปไว้กอดจนวอดวาย
กรรมวิบากจากเจ้าให้เปล่าเปลี่ยว	มาอยู่เดียวแดนไพรให้ใจหาย
จะคืนเข้าด้าวแดนก็แสนอาย	จะสู้ตายเหมือนนางอยู่กลางไพร
พระโศกาอาดูรพูนเทวษ	ชลเนตรแดงเดือดดังเลือดไหล
จนแสงทองส่องฟ้านภาลัย	สะอื้นไห้ไม่วายฟายน้ำตา
จะไปค้นต้นไทรดูให้จบ	พอให้พบศพมิตรขนิษฐา
แม้นหลอเหลือเนื้อหนังดังจินดา	จะได้พาเอาไปปลงส่งสการ
พอรุ่งแจ้งแสงกระจ่างนภางค์พื้น	อุตส่าห์ฝืนองค์มาน่าสงสาร
ค่อยทรงกายหมายจำเพาะเหาะทะยาน	ตรงไปธารต้นไทรเคยไสยา ฯ
๏ จะกล่าวผีหนีองค์พระทรงยศ	สู้นอนอดแอบอยู่ในคูหา
รักษากายหายขาดแผลสาตรา	ยังแต่ขาข้างเดียวออกเที่ยวโทง
เที่ยวเขย่งเกงกอยไปร้อยทิศ	ยังมีฤทธิ์ลุกกระโดดโขยดโหยง
เหนี่ยวยางยูงสูงสุดฉุดชโลง	เดินโทงโทงเที่ยวหาสวามี
ครั้นได้คู่บุรุษเกิดบุตรน้อย	เหมือนอองออยเป็นเปรตพงศ์เพศผี
จึงสืบเหล่าเผ่าพันธุ์ทุกวันนี้	เรียกว่าผีตีนเดียวเที่ยวกลางดง ฯ
๏ ฝ่ายพระหน่อวรนาถสะอาดโฉม	ลอยโพยมเยือกจิตพิศวง
เคยเชยชื่นรื่นเรียงเคียงอนงค์	มาเปลี่ยวองค์อาทวาเอกาสกนธ์
โศกกำสรดอตส่าห์ฝืนสู้กลืนกลํ้า	พระเนตรซ้ำพร่างพรายดังสายฝน
คิดถึงแก้วกินรีนิรมล	เมื่อยามจนจากนุชสุดอาลัย
จะแลขวาฟ้าบดสลดจิต	ให้มืดมิดมิ่งขวัญประหวั่นไหว
จะเหลียวซ้ายสายเมฆวิเวกใจ	ไม่เห็นใครเปล่าเปลี่ยวอยู่เดียวดาย
จะเหลียวหลังหวังสวาทก็คลาดแคล้ว	เห็นแต่แนวเนินไศลจิตใจหาย
ดูแถวทางข้างหน้าเอกากาย	เห็นแต่สายเมฆกลุ้มคลุ้มนภา
ดูจังหวัดปัถพีทวีเทวษ	ล้วนขอบเขตเขาไม้ไพรพฤกษา
จะแลแหงนแสนไกลสุดสายตา	เห็นแต่ฟ้าฝนคลุ้มชอุ่มบัง
โอ้เจ้าแก้วกินรีของพี่เอ๋ย	บรรลัยเลยลิบลับไม่กลับหลัง
เสียสมบัติพลัดเขตนิเวศน์วัง	มาเสียทั้งสามีแลชีวา
พระครวญครํ่ารํ่าไรมาในเมฆ	แสนวิเวกอ้างว้างกลางเวหา
ถึงตำบลต้นไทรที่ไสยา	ค่อยรอราร่อนลงในดงดอน
ดูเย็นเยียบเงียบสงัดลมพัดเฉื่อย	เรไรเรื่อยร้องหริ่งบนสิงขร
ถึงหินขวางต่างเขนยที่เคยนอน	สะอื้นอ่อนอาลัยใจรันทด
ระทวยองค์ลงที่แท่นด้วยแสนโศก	ยามวิโยคแรมรักพักตร์สลด
สุดจะขืนฝืนองค์พระทรงยศ	โศกกำสรดเสือกซบสลบไป
ในป่าสูงฝูงสัตว์สงัดง่วง	ใบไม้ร่วงทรวงพลิกริกริกไหว
วายุพัดซัดรื่นค่อยชื่นใจ	พระกลับได้สมประดีค่อยมีแรง
พอแดดร่มลมตกเสียงนกร้อง	สุริย์ส่องสีสายออกฉายแสง
พระค้นคว้าหานางด้วยคลางแคลง	ไม่เห็นแห่งเทวีสิ้นชีวา
เขม้นมองร่องรอยคอยสังเกต	มุ่งพระเนตรสอดส่ายทั้งซ้ายขวา
ถึงเขาขวางทางตาลธารธารา	เห็นหย่อมหญ้ายับย่อยเป็นรอยราย
ที่นางเสือกเกลือกกลิ้งนิ่งพินิจ	โลหิตติดกิ่งไม้น่าใจหาย
ที่นี่แล้วแก้วตาชีวาวาย	เก็บได้ชายสไบฉีกขนปีกนาง
คิดถึงองค์นงนุชสุดสังเวช	ชลเนตรแนวนองยิ่งหมองหมาง
ขุกคิดแค้นแสนเสียดายเพียงวายวาง	กระดูกนางหนังเนื้อไม่เหลือเลย
แม่ร่วมจิตติดตามเมื่อยามไร้	มาบรรลัยตรงนี้เจ้าพี่เอ๋ย
สุดจะคิดติดตามเจ้าทรามเชย	ทุกสิ่งเคยคํ่าเช้าจะเปล่าดาย
แม้นดวงเนตรเจ้าประเวศทางทวีป	จะเร็วรีบตามติดเหมือนจิตหมาย
ไปป่าช้าสุดจะตามเจ้างามตาย	ไม่พบสายสวาทแล้วต้องแคล้วกัน
อย่าห่วงหลังกังวลจงพ้นทุกข์	เสวยสุขในสถานวิมานสวรรค์
จนม้วยดินสิ้นฟ้าในสามัญ	ไม่พบขวัญเนตรแล้วแก้วกินรี
เจ้ารักผัวตัวตายข้างฝ่ายผัว	จะบวชตัวตั้งถือเป็นฤๅษี
รักษาสัตย์ตัดขาดแล้วชาตินี้	ไม่ขอมีเมียแล้วแก้วกลอยใจ
เจ้ามีคุณบุญพี่ที่ได้บวช	จะรํ่ากรวดนํ้าสนองให้ผ่องใส
ในชาตินี้มีกรรมต้องจำไกล	จะเกิดไหนให้พบประสบกับ
แต่รุ่นราวสาวหนุ่มได้ชุ่มชื่น	สำราญรื่นอยู่จนสิ้นดินสวรรค์
เสวยสุขทุกเวลาทิวาวัน	จนล่วงลับกัปกัลป์พุทธันดร
สไบฉีกปีกขนที่หล่นอยู่	จะไว้ดูต่างกายสายสมร
พระครวญครํ่ารํ่าว่าด้วยอาวรณ์	สะอื้นอ่อนอารมณ์ให้ตรมตรอม
จนราตรีมิได้จากซึ่งซากศพ	กันแสงซบโศกรูปจนซูบผอม
พระพักตร์เผือดเลือดสลดด้วยอดออม	จนมัวมอมหมองสิ้นทั้งอินทรีย์
สุดกำลังตั้งจิตอธิษฐาน	ขอพึ่งท่านเทวาทุกราศี
ข้าจะใคร่ได้บุญเป็นมุนี	แต่ไม่มีหนังเหลืองเครื่องสิทธา
เดชะตามทรามสวาทอย่าคลาดเคลื่อน	ให้สมเหมือนหมายมาดปรารถนา
นึกนิยมลมจับวับวิญญาณ์	ให้มืดหน้าแน่นิ่งไม่ติงองค์
เดชะสัตย์อธิษฐานการกุศล	เทพอยู่ต้นไทรใหญ่ไพรระหง
เอาหนังเหลืองเครื่องที่ฤๅษีทรง	มาวางตรงพักตราในราตรี
พระรู้สึกนึกสมอารมณ์หวัง	ทรงนุ่งหนังเสือถือเป็นฤๅษี
ชฎากลีบจีบเกล้าเป็นเมาลี	เครื่องมุนนีครองครบอภิวันท์
ประนมนั่งหวังถวิลถือศีลห้า	ทรงสมาทานกรรมธรรมขันธ์
สำรวมจิตกิจกรมพรหมจรรย์	จนตะวันส่องสว่างกระจ่างตา
คิดตัดห่วงบ่วงใยของในโลก	ค่อยสร่างโศกด้วยสังวาสศาสนา
แบ่งบุญบวชสวดศีลจินตนา	ส่งบุญไปให้สีกากินรี
เจ้าสิ้นชาติอาตมาขอลาแล้ว	จงผ่องแผ้วพ้นทุกข์เป็นสุขี
รูปจะไปให้ชนกชนนี	ทั้งอัยกีภิญโญโมทนา
เสร็จธุระสันโดษเที่ยวโปรดสัตว์	ตามบัญญัติโยคีมีสิกขา
แล้วสวมย่ามตามกิจพระสิทธา	ใส่สาตราเครื่องทรงอลงการ
ถือประคำอำลาสุรารักษ์	ซึ่งสำนักเนินผาพฤกษาสาณฑ์
พระทักษิณจินตนาสมาทาน	สิทธาจารย์เคลื่อนคล้อยเหาะลอยไป
สังเกตจำตำแหน่งคลางแคลงจิต	ตะลึงคิดพิศวงให้สงสัย
ที่เมืองอยู่ดูแลไม่แน่ใจ	พระตรงไปหรดีวิถีทาง ฯ
๏ จะกล่าวแก้วกินรีเมื่อปีศาจ	มันตีฟาดจับฟัดนางขัดขวาง
เสือกสลบซบกายไม่วายวาง	มันจับขว้างลงในนํ้าที่ลำธาร
กระแสส่งตรงโตรกกระโชกเชี่ยว	ไหลลดเลี้ยวลอยคว้างกลางละหาน
แต่ปีกอยู่ชูองค์นางนงคราญ	ไปในธารธาราได้ห้าวัน
ถึงหาดน้อยลอยเลยเข้าเกยตื้น	ยังชุ่มชื่นชีวาไม่อาสัญ
แต่เอวองค์นงลักษณ์นั้นหักรัน	ให้หวาดหวั่นไหวติงแน่นิ่งนอน ฯ
๏ จะกล่าวคุณมุนนีพระอิสิง	ทรงฌานยิ่งอยู่เวิ้งเชิงสิงขร
สำเร็จกิจวิทยาใช้วานร	เที่ยวซอกซอนเสาะเสือกหาเผือกมัน
นํ้าผึ้งรวงพวงหว้าผลาหาร	ล้วนอ้อยตาลตามแต่ได้มาให้ฉัน
เป็นผาสุกทุกเวลาทิวาวัน	เมื่อวันนั้นนึกจะใคร่ไปจงกรม
จึงห่มดองครองไตรถือไม้เท้า	ผู้เป็นเจ้าจากศาลาที่อาศรม
ค่อยย่างเหยียบเลียบเดินเนินพนม	ปลงอารมณ์รํ่าภาวนาไป
ครั้นเหนื่อยพักจักลงสรงสนาน	ไปสู่ธารริมเวิ้งเชิงไคล
แลเห็นนางกลางหาดประหลาดใจ	หรือบรรลัยลอยมาตามสาคร
ยืนป้องหน้าตาเขม้นอยู่เป็นครู่	ยังสดอยู่ดูเห็นไม่เป็นหนอน
มีปีกใส่ไม่เห็นหางอย่างกินร	นุ่งผ้าผ่อนเหมือนมนุษย์สุดสงกา
จึงเล็งญาณฌานกิจแจ้งจิตจบ	นางสลบลูกยักษ์เชื้อปักษา
พึ่งตั้งครรภ์วันเดียวเจียวสีกา	จะจำมามอดม้วยต้องช่วยไว้
จึงวักนํ้าพรำพรมประนมหัตถ์	ช่วยโบกปัดเป่าพระเวทตามเพทไสย
ที่หักรันนั้นก็ติดสนิทใน	นางทรามวัยพลิกฟื้นเหมือนตื่นนอน
ลุกขึ้นนั่งตั้งตาเห็นดาบส	กราบประณตน้อมกายสายสมร
พระสิทธาว่ากูช่วยไม่ม้วยมรณ์	ไฉนนอนลอยมาในวารี ฯ
๏ นางก้มเกล้าเล่าแถลงให้แจ้งเรื่อง	เมื่อจากเมืองมาในป่าพนาศรี
หยุดนอนค้างนางยักษ์พาเอาข้านี้	มาทุบตีชีวันถึงบรรลัย
ได้พบปะพระคุณการุญช่วย	เมื่อมอดม้วยมิได้แจ้งตำแหน่งไหน
ยังเมื่อยเจ็บเหน็บช้ำระกำใจ	ขออาศัยพระสิทธารักษากาย ฯ
๏ พระอิสิงนิ่งฟังนึกสังเกต	ก็แจ้งเหตุหนหลังสิ้นทั้งหลาย
นางมีกรรมจำเพาะคราวเคราะห์ร้าย	ต้องพลัดพรายเพราะโทโสกับโลกีย์
กูเข็ดรักหนักหนาสีกาเอ๋ย	จึงละเลยเลิกถือเป็นฤๅษี
จะอาศัยไปหยุดอยู่กุฎี	ก็ตามทีเถิดหนูตามกูไป
แล้วนำมาอาศรมพนมมาศ	อนุญาตศาลาให้อาศัย
ใข้วานรคอนขนผลไม้	มาแบ่งให้กันอยู่ช่วยดูแล
ทั้งเย็นเช้าดาวบสช่วยรดนํ้า	ที่ชอกช้ำทำยาให้ทาแผล
นางเจ็บไข้ใจคอยังท้อแท้	กับทั้งแพ้อุทรอ่อนวิญญาณ์ ฯ
ตอนที่ ๑๓
ท้าวเทพาสูรตีเมืองมารันคืน
๏ จะกลับกล่าวท้าวเทพาสุรานั้น	ยกกุมภัณฑ์พลนิกายทั้งซ้ายขวา
วิรุณพัฒนำทัพขับโยธา	สามเดือนครึ่งถึงพาราเมืองมารัน
ลงหยุดยั้งตั้งรายริมชายทุ่ง	พอฤกษ์รุ่งรอพหลพลขันธ์
ให้ขานโห่โยธาตรวจตรากัน	พลกุมภัณฑ์เพียบจังหวัดปัถพี
แล้วท้าวสั่งตั้งคำให้ทำสาร	ไปนัดการรบพุ่งในกรุงศรี
จัดอำมาตย์ราชทูตที่พูดดี	ไปพาทีกับท้าวเจ้าพารา
อำมาตย์รับอภิวาทเชิญราชสาร	ใส่บนพานมรกตขึ้นรถถา
ประโคมฆ้องกลองแตรแห่สารตรา	รีบตรงมาที่ประตูพระบูรี
แล้วรอรั้งสั่งความไปตามเรื่อง	ให้เจ้าเมืองมาคำนับรับสารศรี
กรมวังฟังแถลงแจ้งคดี	ไปพร้อมที่ทิมดาบเตรียมกราบทูล ฯ
๏ จะกล่าวความพราหมณ์พรหมครองสมบัติ	กับโฉมยงองค์รัชฎาสูร
บำรุงใจไพร่ฟ้าไม่อาดูร	พร้อมประยูรญาติวงศ์พงศ์กุมภัณฑ์
พวกเสนาข้าเฝ้าเหล่าทหาร	เริงสำราญรักใคร่ทั้งไอศวรรย์
เวลาสายกรายกรจรจรัล	ออกนั่งบัลลังก์รัตน์ชัชวาล
อำมาตย์หมอบนอบน้อมกราบพร้อมพรั่ง	กรมวังก้มเกล้าทูลข่าวสาร
ด้วยท้าวเทพาสูรตระกูลมาร	ยกทหารมาประชิดติดธานี
ใช้อำมาตย์ราชทูตถือรับสั่ง	มารอรั้งอยู่ประตูบูรีศรี
ให้พระองค์ทรงธรรม์ไปอัญชลี	ขุนมนตรีจึงอ่านเรื่องสารตรา
เจ้าพราหมณ์ฟังคั่งแค้นด้วยแสนหยาบ	จะใคร่ทราบถามซักพวกยักษา
อันเมืองเราเจ้านครแต่ก่อนมา	ขึ้นเทพาสูรบ้างหรืออย่างไร
ฝ่ายเสนาข้าเฝ้าเหล่าอำมาตย์	อภิวาททูลแจ้งแถลงไข
อันสองพระนครแต่ก่อนไร	เคยมาไปเป็นแต่ฝ่ายสหายรัก
เจ้าพราหมณ์แจ้งแถลงว่ากับข้าเฝ้า	อันตัวเรามารักษาอาณาจักร
บำรุงวงศ์พงศาพญายักษ์	ให้พร้อมพรักอยู่ทั้งพระอัยกี
ทั้งกรุงแก้วโกญจาธิดาราช	ก็เป็นญาติยังบำรุงสองกรุงศรี
เทพาสูรขุนมารพาลพาที	เหมือนเมืองนี้เป็นเชลยเคยวันทา
พวกเสนาข้าเฝ้าเหล่าอำมาตย์	ทั้งพระญาติวงศ์เผ่าพงศา
ย่อมรู้รอบชอบผิดในกิจจา	อยู่พร้อมหน้าใครจะเห็นเป็นอย่างไร ฯ
๏ ฝ่ายข้าเฝ้าเผ่าพงศ์วงศ์กระษัตริย์	พลอยคิดขัดเคืองข้องสนองไข
เจ้าพารากาลวาศบังอาจใจ	ไม่มาไปเหมือนแต่หลังอหังการ์
มิควรรับนับถือหนังสือสาร	จับประหารชีวังให้สังขาร์
ข้าพเจ้าเหล่าอำมาตย์มาตยา	จะอาสาสงครามไม่ขามใจ
เจ้าพราหมณ์ตอบขอบจิตอย่าคิดพรั่น	จะผ่อนผันปราบปรามตามวิสัย
แม้นรบรับสับสนพลไกร	สงสารไพร่ใหญ่น้อยจะพลอยตาย
พวกเสนาพาทหารคิดการลับ	ไปเข้ากับข้าศึกเหมือนนึกหมาย
แล้วบอกเหตุเภทผลกลอุบาย	ชื่อกระต่ายลวงเสือคงเชื่อฟัง ฯ
๏ ฝ่ายเสนาข้าเฝ้าเหล่าทหาร	ต่างกราบกรานชื่นชมเห็นสมหวัง
แล้วลาออกนอกเขตนิเวศน์วัง	ต่างลอบสั่งบ่าวไพร่พร้อมใจกัน
เป็นหมวดกองสองร้อยสามร้อยบ้าง	ตามขุนนางตัวนายพาผายผัน
ไปกองทัพรับเข้าเฝ้ากุมภัณฑ์	อภิวันท์ทูลความตามอุบาย
ทราบว่าพระเสด็จมาบรรดายักษ์	สามิภักดิ์ภูวนาถเหมือนมาดหมาย
ด้วยเป็นข้ามนุษย์ก็สุดอาย	ขอถวายชีวาเป็นข้าไท ฯ
๏ ฝ่ายองค์ท้าวเจ้าพารากาลวาศ	คิดประมาทมิได้แคลงแหนงไฉน
ชาวพารามาคำนับก็รับไว้	ให้อยู่ในกองทัพนั้นนับพัน ฯ
๏ ฝ่ายพราหมณ์สั่งทั้งสี่เสนีใหญ่	ให้คุมไพร่พวกพหลพลขันธ์
กองละหมื่นพื้นทหารชาญฉกรรจ์	ไฟนํ้ามันมีสำหรับอยู่กับกาย
พวกไพร่ที่มีปีกจะหลีกลัด	เอาสาดซัดเข้าให้ไหม้เหมือนใจหมาย
ต่างรับสั่งทั้งสี่เสนีนาย	ต่างแยกย้ายไปตั้งหลังไพรี
แล้วเกณฑ์กองสองหมื่นพื้นทหาร	เคยรอนราญรบศึกไม่นึกหนี
ช้างที่นั่งดั้งกันล้วนมั่นดี	ให้มนตรีเตรียมท่าอยู่หน้าวัง
ครั้นเสร็จสรรพกลับหลังเข้าวังราช	ไปปราสาทมาตุรงค์เหมือนจงหวัง
เห็นเทวีที่สุวรรณนั่งบัลลังก์	ถวายบังคมทูลตามมูลความ
บัดนี้ท้าวเจ้าพารากาลวาศ	มารุกราษฎร์เบียดเบียนเป็นเสี้ยนหนาม
ข้าพระบาทญาติวงศ์จะสงคราม	แล้วทูลตามคำทูตพูดหยาบคาย
นางพญาว่าท้าวเทพาสูร	เหมือนประยูรญาติสนิทมิตรสหาย
อย่ารบราฆ่าฟันกันวุ่นวาย	จะล้มตายเสียเปล่าเปล่าไม่เข้าการ
เราจะไปให้ถึงองค์พระทรงเดช	ได้ทูลเหตุมิให้ท้าวเธอร้าวฉาน
พลางเรียกเหล่าสาวศรีตะลีตะลาน	ขึ้นทรงยานุมาศออกไปนอกวัง
ตรงไปเฝ้าท้าวเทพาสุราราช	เรียกร่วมอาสน์อำไพเหมือนใจหวัง
นางนบนอบหมอบเมียงเคียงบัลลังก์	คิดถึงครั้งก่อนมาโศกาลัย ฯ
๏ เทพาสูรฉุนรำพึงถึงสหาย	สุชลพรายพลอยพรั่งหล่อหลั่งไหล
แล้วถามซักอัคเรศว่าเหตุไร	เสียกรุงไกรไม่รู้ถึงหูเรา
วิรุณพัฒนัดดาไม่ว่าขาน	ว่ารักหลานล้นเหลือหลงเชื่อเขา
ผิดสังเกตเหตุไฉนจึงใจเบา	รักศัตรูงูเห่าสืบเผ่าพงศ์
จึงมาช่วยด้วยเสียดายสหายรัก	จะเสียศักดิ์ท้าวไทครรไลหงส์
ให้จับหลานท่านยายอ้ายรามวงศ์	เอาจำลงเหล็กตรึงแล้วจึงมา
จะจับอ้ายไกรภพรบมนุษย์	ฆ่าให้สุดสิ้นวงศ์เผ่าพงศา
ทั้งบุตรีอีถ่อยสร้อยสุดา	ก็จะฆ่าเสียด้วยกันแลท่านยาย
นางทราบความรามวงศ์ต้องลงโทษ	ให้ฉุนโกรธหักใจมิใคร่หาย
จึงว่าท้าวเล่าไม่ถามความต้นปลาย	เอาหลานชายฉันไปทำแต่ลำพัง
พระเชื่อใจอ้ายวิรุณพัฒนั้น	จะพากันฉิบหายเมื่อภายหลัง
มันยุยงลงโทษให้โกรธชัง	พระไม่ยั้งหยุดคิดเห็นผิดที
ไปเอาหลานฉันมาอย่าเอาไว้	พระกลับไปบำรุงอยู่กรุงศรี
เมืองโกญจามารันทุกวันนี้	ก็เป็นที่พึ่งกันไม่ฉันทา ฯ
๏ เทพาสูรฉุนแค้นว่าแสนร้าย	ทุดอียายแก่แรดแพศยา
เขาฆ่าผัวตัวตายวายชีวา	ยังด้านหน้ารักใคร่กูไม่เคย
คิดว่าดีอีเฒ่ามันเจ้าเล่ห์	ทำโว้เว้พันผูกกับลูกเขย
ตัวก็แก่แต่นํ้าใจกระไรเลย	ช่างเฉยเมยลืมผัวด้วยมัวเมา
แม้นมิคิดนิดหนึ่งถึงสหาย	จะต้องตายตามโทษที่โฉดเขลา
วิรุณพัฒนัดดาไปหาเรา	เขาบอกเล่าล้วนจริงทุกสิ่งอัน
ตัวออกมาว่ากล่าวพูดก้าวเฉียง	รักลูกเลี้ยงหลานเอกแกล้งเสกสรร
ไม่ขอพบคบค้าคนอาธรรม์	เมืองมารันของสหายที่วายปราณ
ไปบอกให้อ้ายจินดาออกมารบ	แม้นหลีกหลบจะเข้าไปไล่ประหาร
ใครต่อสู้กูจะจับสับประจาน	แล้วจะได้ให้หลานผ่านพารา ฯ
๏ นางลุกยืนขึ้นเสียงเถียงทะเลาะ	มันเหลือเพราะพระช่างพูดว่ามุสา
เป็นเพื่อนรักจักได้พึ่งจึงออกมา	พกโมโหโกรธารํ่าด่าทอ
ที่เท็จจริงสิ่งไรไม่ไถ่ถาม	เชื่อฟังความข้างเดียวไปเจียวหนอ
เห็นได้ทีแล้วกระไรไม่รั้งรอ	มาค่อนว่าน่าหัวร่อไม่พอแรง
มาพันผูกลูกเขยเพราะเคยเห็น	หรือซ่อนเร้นรู้แยบมาแอบแฝง
หรือในนอกชอกช้ำเห็นดำแดง	หรือจะแกล้งถมทับให้อับอาย
คิดว่าพระจะมาเยือนเป็นเพื่อนผัว	กลับเป็นชั่วเช่นเขาว่าเกลอพร้าหาย
จะฆ่าตีชีวิตให้วอดวาย	ก็ยอมตายแล้วไม่ง้อไม่ขอตัว ฯ
๏ พญามารดาลเดือดด่าแม่รัก	ทุดอียักษ์เจ้าคารมเคยข่มผัว
รักลูกเขยเคยเข้ากันเมามัว	ก็ไสหัวไปเสียอย่ามาว่ากู
จนแก่เฒ่าเจ้าโมโหโทโสสุด	โย้ไม่หยุดพูดทะลวกเขาหนวกหู
เคยขึ้นเสียงเถียงผัวอีหัวงู	จะข่มขู่กูขี้เกียจเกลียดคารม
ไม่รับแพ้แก่แรดมาแผดร้อง	ชอบแต่ถองนั่นแหละวะจึงจะสม
นางสุดแสนแค้นคั่งไม่บังคม	ฝืนอารมณ์กลับหลังเข้าวังใน
จึงบอกพราหมณ์ตามจิตที่คิดโกรธ	มันทำโทษหลานรักเพียงตักษัย
เจ้าพราหมณ์ฟังดังชีวันจะบรรลัย	จึงลาไปรีบรัดจัดโยธา
จึงสั่งน้องของนางรัชฎาสูร	พงศ์ประยูรจัตุพักตร์พวกยักษา
อันตัวพี่นี้จะแกล้งแปลงกายา	เป็นนาคาให้สำหรับอยู่กับกาย
เข้ารบรับกับเทพาสุรานั้น	เห็นใกล้กันแล้วจึงขว้างเหมือนอย่างหมาย
จะรวบรัดมัดไว้มิให้คลาย	จึงทำลายล้างมันให้บรรลัย
แล้วเป็นงูอยู่ที่ผ้าเจียระบาด	ยักษ์อังกาศยินดีจะมีไหน
ถือหอกแก้วแววฟ้าแล้วคลาไคล	มาตรวจไพร่พลรบได้ครบครัน
ให้กองทัพจับทูตที่ถือสาร	สังหารผลาญชีวาให้อาสัญ
ขึ้นช้างพลายส่ายงาเป็นบ้ามัน	ได้ฤกษ์ลั่นฆ้องโห่เป็นโกลา
ให้เดินทัพนับหมื่นล้วนดื่นดาษ	ช้างอำมาตย์สี่นายทั้งซ้ายขวา
ถึงหน้าทัพยับยั้งสั่งโยธา	ให้สรวลเสเฮฮาร้องท้าทาย ฯ
๏ ฝ่ายองค์ท้าวเจ้าพารากาลวาศ	เห็นพลกลาดกลางทุ่งเหมือนมุ่งหมาย
นึกทะนงทรงพระแสงจัดแจงกาย	ขึ้นทรงพลายพระที่นั่งสั่งเสนี
ให้เดินทัพขับพหลพลทหาร	เข้ารุกราญรบพุ่งพวกกรุงศรี
ทั้งสองข้างต่างกล้าเข้าราวี	ต่างต้านตีต่อแย้งต่างแทงฟัน
ชาวกรุงไกรไส้ศึกโดดคึกคัก	ไล่ฆ่ายักษ์โยธาลงอาสัญ
ฝ่ายอังกาศอาจองทรงช้างมัน	ไล่ถลันลุยไล่แทงไพร่พล
พวกพารากาลวาศตายกลาดเกลื่อน	ต่างฟั่นเฟือนทั้งทัพวิ่งสับสน
เทพาสูรหมุนคว้างไสช้างชน	ไล่แทงพลมารันบั่นบุกมา
ช้างที่นั่งอังกาศองอาจศึก	ไสสะอึกฮูมแปร๋นแล่นถลา
ช้างต่อช้างต่างปะทะพอประงา	ขว้างนาคารวบรัดมัดกุมภัณฑ์
กระหวัดวงองค์เอวเสียงอึดอัด	ปากก็กัดกายเลี้ยวเกี่ยวกระสัน
จนอาวุธหลุดหัตถ์รัดพัลวัน	อังกาศฟันถูกศีรษะอสุรี
พลัดตกช้างพลางสะบัดสลัดหลุด	ทิ้งอาวุธไว้ทั้งเกราะแล้วเหาะหนี
พวกกรุงไกรไล่โถมกระโจมตี	ทั้งโยธีแตกตายพลัดพรายกัน ฯ
๏ ฝ่ายเสนีสี่นายที่รายตั้ง	โอบหน้าหลังล้อมทัพไว้ขับขัน
สกัดทางกลางอากาศสาดนํ้ามัน	ถูกกุมภัณฑ์ปีกไหม้เป็นไฟโพลง
แต่เพลิงผลาญมารตายเสียหลายหมื่น	นภางค์พื้นควันกลุ้มคลุ้มโขมง
บ้างพลัดตกอกฉีกถึงซีกโครง	บ้างวิ่งโทงทัพแตกต่างแยกไป
พวกพารามารันไล่ฟันฟาด	จนเลือดสาดตามทางเป็นรางไหล
งูก็กลายเป็นพราหมณ์งามวิไล	กลับเข้าในนัคเรศนิเวศน์วัง
แต่พวกพราหมณ์ตามฆ่าพลกาลวาศ	จับอำมาตย์ไพร่นายมัดไพล่หลัง
จนแลเห็นเย็นรอนอ่อนกำลัง	กลับมายังเวียงไชยทั้งไพร่นาย
ต่างเข้าเฝ้าเจ้าพราหมณ์รามราช	เจ้าอังกาศเก็บศัสตราวันทาถวาย
คทาธรศรพระขรรค์พรรณราย	ไปแต่กายกุมภัณฑ์ไม่บรรลัย ฯ
๏ เจ้าพราหมณ์ดูรู้ว่าเทพาวุธ	สำหรับยุทธ์ยินดีจะมีไหน
ให้รางวัลตามบรรดาเสนาใน	ทั้งนายไพร่พลรบได้ครบครัน
ให้พระแสงแต่งตั้งเจ้าอังกาศ	เป็นอุปราชราชวังนรังสรรค์
แล้วปรึกษาข้าเฝ้าเหล่ากุมภัณท์	เราคิดพรั่นไพรีที่หนีไป
จะโกรธาฆ่าพระหน่อวรนาถ	เสียดายชาติเชื้อกระษัตริย์จะตัดษัย
จะตามติดคิดอ่านประการใด	จึงจะได้คืนมายังธานี ฯ
๏ ฝ่ายข้าเฝ้าเผ่าพงศ์วงศ์กระษัตริย์	ต่างคิดขัดขุ่นข้องให้หมองศรี
ต่างทูลว่าข้าพเจ้าอยู่เหล่านี้	มิรู้ที่คิดอ่านประการใด
เจ้าเมืองว่าถ้าไม่ตามเป็นความผิด	จำจะคิดผันแปรไปแก้ไข
จะจัดแจงแต่งสาราให้ม้าใช้	รีบเอาไปแจ้งเรื่องเมืองโกญจา
แล้วจัดพลมนตรีสักสี่หมื่น	เลือกแต่พื้นเหาะเหินเดินเวหา
ทั้งม้ารถคชไกรไอยรา	รีบตรวจตราให้สำเร็จในเจ็ดวัน
ขุนอำมาตย์ได้ฟังรับสั่งตรัส	มาเร่งรัดจัดพหลพลขันธ์
บ้างเขียนบอกลอกฉบับแล้วฉับพลัน	ให้ราชมัลม้าใช้รีบไคลคลา ฯ
๏ จะกลับกล่าวเทพาสูรพูนเทวษ	มาถึงเขตเขาไม้ไพรพฤกษา
เลือดชโลมโซมซาบอาบอุรา	ต้องสาตรายับย่อยเป็นรอยราย
ลงธารนํ้าชำระพระโลหิต	อ่านมนตร์ปิดเป่าแก้ให้แผลหาย
เสียสาตราอาวุธสุดเสียดาย	ทั้งอับอายอดสูแก่หมู่มาร
ทั้งเสียพลมนตรีเสียทีทัพ	จำจะกลับไปนิเวศน์ประเทศสถาน
เอาอาวุธของสหายที่วายปราณ	มารอนราญแก้แค้นอ้ายแสนกล
แต่ตรึกตราปรารภจนพลบคํ่า	เห็นเมฆคลํ้าคลุ้มฟ้าเวหาหน
เหาะทะยานผ่านโพยมตามลมบน	ไม่คอยพลตั้งพักตร์ไปนครา ฯ
ตอนที่ ๑๔
สิงหไกรภพ ตามหารามวงศ์
๏ จะกล่าวถึงสิงหไกรภพราช	คอยหน่อนาถงดงานนานหนักหนา
ถึงเดือนเศษเหตุไฉนจึงไม่มา	คิดสงสัยให้โหราพยากรณ์
โหรรับสั่งตั้งทวาทศราศี	ไล่เดือนปีคิดดูตามครูสอน
ลัคนาพระที่นั่งอยู่มังกร	อังคารจรถึงกันกับจันทรา
แต่พระเสาร์เข้าแทรกถึงเรือนโทษ	ศัตรูโจทก์จับผิดริษยา
พระพฤหัสให้คุณหนุนชะตา	ปลายมือมามีลาภจึงกราบทูล
พระเคราะห์องค์ทรงยศโอรสร้าย	จะพลัดพรายโภไคยทั้งไอศูรย์
ต้องโทษทัณฑ์พันธนาให้อาดูร	เพราะประยูรญาติข้างพระชนนี
แต่มีผู้อยู่บนฟ้าจะมาช่วย	ไม่มอดม้วยจะได้พระมเหสี
จะร่อนเร่เตร่เตร็ดไปเจ็ดปี	จะกลับมาธานีด้วยปรีดา
พระฟังคำทำนายเห็นร้ายนัก	หรือพวกยักษ์จะคิดริษยา
แกล้งลวงล่อพ่อไปมิให้มา	ยิ่งตรึกตราเห็นจริงกริ่งพระทัย
จำจะคิดติดตามเที่ยวถามข่าว	ไปอยู่ด้าวแดนตำบลแห่งหนไหน
รู้กระแสแน่ความจะตามไป	จะให้ชัยสุริยาอยู่ธานี
ดำริพลางทางสั่งเสนายักษ์	เคยรู้จักท่าทางกลางวิถี
ทั้งนายไพรไปกับเราเช้าพรุ่งนี้	เที่ยวค้นที่กลางป่าพนาลัย
แม้นรามวงศ์หลงอยู่จะรู้เรื่อง	หรือขัดเคืองเกิดเข็ญเป็นไฉน
ครั้นสั่งเสร็จเสด็จขึ้นปราสาทไชย	เข้านั่งในแท่นที่ศรีไสยา
จึงบอกองค์นงลักษณ์อัคเรศ	เหมือนอย่างเหตุโหรทายร้ายหนักหนา
พี่จะตามรามวงศ์ด้วยสงกา	จะให้ชัยสุริยาอยู่ธานี
เจ้าจะได้ใช้สอยคอยสนิท	บังคับกิจการบำรุงชาวกรุงศรี
นางรับรสพจนาพระสามี	พอราตรีทรงสนิทก็นิทรา ฯ
๏ ฝ่ายอสูรขุนนางพวกช่างไม้	ต่างจัดไพร่พลนิกายทั้งซ้ายขวา
ทั้งหมื่นถ้วนล้วนแต่ยักษ์มีศักดา	เป็นกองหน้านำเสด็จเตรียมเสร็จการ ฯ
๏ พอเช้าสายฝ่ายพระองค์ดำรงราช	จรจากอาสน์อ่าองค์สรงสนาน
ประดับเครื่องเรืองรัตน์ชัชวาล	แก้วประพาฬแวววามอร่ามองค์
ครั้นเสร็จสรรพจับพระขรรค์กัลเม็ด	แล้วเสด็จยุรยาตรดังราชหงส์
พร้อมพหลพลมารชาญณรงค์	พระขึ้นทรงอินทรีมีศักดา
ประโคมฆ้องกลองแตรแห่เสด็จ	เหาะระเห็จลอยสล้างกลางเวหา
ตลอดหลามข้ามทุ่งกรุงโกญจา	กองทัพหน้านำพลเกลื่อนกล่นไป
นกอินทรีที่นั่งกำลังเวท	สำแดงเดชโบกบินแผ่นดินไหว
พ้นประเทศเขตแคว้นแดนพระไพร	ให้แยกไพร่พลนิกายเหาะรายทาง
เที่ยวค้นรอบขอบเขตประเทศถิ่น	พื้นแผ่นดินดงดอนสิงขรขวาง
ต่างโห่ร้องก้องกู่ตะโกนพลาง	สนั่นกลางกลีบเมฆวิเวกใจ
ถึงทะเลแลเสาะทุกเกาะแก่ง	ตามเขตแขวงเขื่อนมหาชลาไหล
ไม่ได้ความตามตรงขึ้นพงไพร	พบม้าใช้พวกที่ถือหนังสือมา
ได้ทราบความรามวงศ์ต้องลงโทษ	ยิ่งกริ้วโกรธราวกับไฟไหม้เวหา
ให้เร่งทัพขับพหลพลโยธา	สองวันครึ่งถึงพาราเมืองมารัน
ลงหยุดทัพยับยั้งในวังราช	ยุรยาตรเข้าพระโรงนรังสรรค์
เจ้าพราหมณ์พาข้าเฝ้าเหล่ากุมภัณฑ์	มาพร้อมกันอภิวาทบาทบงสุ์
แล้วทูลความตามวิรุณพัฒยักษ์	มันชวนชักหน่อไทให้ใหลหลง
ไปหาท้าวเทพาสูรทูลยุยง	ให้จับองค์โอรสลงโทษทัณฑ์
แล้วยกทัพนับแสนมาแน่นทุ่ง	ออกรบพุ่งพาพหลพลขันธ์
แต่ตายกลาดดาษดื่นนับหมื่นพัน	แต่ตัวมันหนีรอดไม่วอดวาย
จึงเร่งรัดจัดพหลพลยุทธ์	จะรีบรุดตามไปเหมือนใจหมาย
รบกำจัดสัตว์บาปที่หยาบคาย	ให้วอดวายเสร็จสรรพจึงกลับมา ฯ
๏ พระตรัสตอบขอบจิตที่คิดอ่าน	แต่พวกท่านล้าเลื่อยเหนื่อยหนักหนา
กับพวกช้างทั้งหมื่นที่คืนมา	ให้ผ่อนพักรักษาอยู่ธานี
แต่เกณฑ์ไพรให้สักพันที่ขันแข็ง	พอรู้แห่งหนทางกลางวิถี
เราจะยกโยธาไปราวี	สังหารชีวีมันให้บรรลัย
เจ้าพราหมณ์ฟังบังคมบรมนาถ	สั่งอำมาตย์จิตราอัชฌาสัย
จงรีบรัดจัดพหลสกลไกร	ท่านคุมไปนำทางกลางอรัญ
อำมาตย์รับอภิวาทสองกระษัตริย์	มาเร่งรัดจัดพหลพลขันธ์
ล้วนเข้มแข็งแรงกำลังสิ้นทั้งนั้น	สมทบกันกับพหลสกลไกร ฯ
๏ ฝ่ายองค์พระชนนีนารีราช	อยู่ปราสาทเศร้าหมองไม่ผ่องใส
รู้ว่าเขยมาธานีก็ดีใจ	ร้องเรียกเหล่าสาวใช้รีบไคลคลา
มาถึงห้องท้องพระโรงเห็นทรงยศ	พระเลื่อนลดลงบังคมก้มเกศา
เชิญขึ้นนั่งบนบัลลังก์อลังการ์	นางพญาโศกเศร้าแล้วเล่าความ
เทพาสูรขุนมารจับหลานแก้ว	จำเสียแล้วยกพลมาล้นหลาม
ชนนีจึงออกไปบอกความ	มันกลับหยามหยาบท้าจะฆ่าตี
ครั้นพวกเราเข้าไปไล่สังหาร	ไม่ต่อต้านแตกตายกระจายหนี
แสนสงสารหลานขวัญทุกวันนี้	จะร้ายดีมิได้รู้ด้วยอยู่ไกล
พลางโศกาอาดูรพูนเทวษ	ชลเนตรซึมโซมชโลมไหล
พระกลืนกลั้นกันแสงแข็งพระทัย	ด้วยอาลัยลูกยาวันทาทูล
ลูกจะลาฝ่าละอองยกกองทัพ	ไปตามจับอสุราเทพาสูร
มิให้เหลือเชื้อวงศ์พงศ์ประยูร	อย่าอาดูรจงระงับดับพระทัย
นางฟังคำอำนวยอวยสวัสดิ์	อย่าเคืองขัดขุ่นข้องให้ผ่องใส
จงเรืองฤทธิ์อิศโรเดโชชัย	อรินภัยพ่ายแพ้แก่พระองค์
พระสิงหไกรภพเคารพรับ	จะยกทัพรีบตามความประสงค์
ชุลีลาฝ่าพระบาทมาตุรงค์	มาขึ้นทรงอินทรีมีกำลัง
ให้เลิกทัพขับพหลพลทหาร	เหาะทะยานเวหาทั้งหน้าหลัง
โห่สะเทื้อนเลื่อนลั่นสนั่นดัง	ทั้งเสียงสังข์แตรกลองก้องโกลา
พวกกองนำลํ่าสันครบพันล้วน	ถือธงทวนแห่สล้างกลางเวหา
พวกพยนต์พลนิมิตวิทยา	อยู่ซ้ายขวาถาโถมโพยมมาน
พระทรงนั่งหลังอินทรีมีมณฑป	เครื่องสูงครบจามรชอนสุริย์ฉาน
มยุรฉัตรพัดโบกล้วนใบตาล	โบกอยู่งานไปพลางกลางอัมพร
พ้นแว่นแคว้นแดนยักษ์นคเรศ	ล้วนขอบเขตเขาเขินเนินสิงขร
พระเร่งทัพขับพหลพลนิกร	ด้วยอาวรณ์ลูกยารีบคลาไคล ฯ
๏ จะกลับกล่าวท้าวเทพาสุรารักษ์	เสียยศศักดิ์เศร้าหมองไม่ผ่องใส
สู้ทรงกายหมายมุ่งไปกรุงไกร	พบม้าใช้คลี่สารออกอ่านดู
ได้ทราบความรามวงศ์ทำองอาจ	ฆ่าอำมาตย์ตายหมดซํ้าอดสู
เสียบุตรีศรีสวัสดิ์กับศัตรู	เป็นสุดรู้สุดฤทธิ์จนจิตใจ
จนลมจับพับผ็อยตกลอยคว้าง	ลงกลิ้งกลางดินซบสลบไสล
พวกยักษ์ถือหนังสือซองประคองไว้	ช่วยแก้ไขค่อยฟื้นฝืนพระองค์
อุตส่าห์ยืนฝืนประทังกำลังน้อย	สติลอยลืมเฟือนเลอะเลือนหลง
เหล่าอสูรทูลให้แข็งแรงดำรง	พยุงองค์เหาะมาถึงธานี ฯ
๏ ลงพระลานชานชลาหน้าปราสาท	พร้อมสุรางค์นางนาฏมเหสี
เคียงประคองจ้องประจงจรลี	เข้าสู่ที่ปรางค์รัตน์ชัชวาล
ค่อยวางองค์ลงบนแท่นแสนสลด	ท้าวระทดระทวยองค์น่าสงสาร
ต่างฟูมฟักรักษาพยาบาล	ช่วยอยู่งานนวดฟั้นให้บรรทม
หมอโอสถบดยาห่อผ้าขาว	ให้สาวสาวนวดประคบผงบผงม
พญามารราญรอนอ่อนอารมณ์	เคลิ้มบรรทมหลับไปในไสยา
ครั้นรุ่งเช้าท้าวตื่นค่อยฝืนเนตร	เห็นอัคเรศที่รักของยักษา
จึงเล่าความตามทัพอัปรา	จะกลับมาเกณฑ์ทหารไปราญรอน
อ้ายรามวงศ์ลงเหล็กล่ามโซ่ไว้	ยังมาได้ถึงสุวรรณบรรจถรณ์
จะมีใครไปแก้เป็นแน่นอน	ให้ศิลป์ศรสาตราออกราวี
จึงสามารถอาจองทะนงศักดิ์	ซํ้าลอบลักลูกแก้วแล้วพาหนี
ที่นับถือสื่อชักมันจักมี	หรือเทวีเจ้าจะเห็นเป็นอย่างไร ฯ
๏ ฝ่ายโฉมเทพกินราวันทาแถลง	มิได้แจ้งเหตุผลแยบยลไฉน
เอาพะทำมะรงกงกำมาจำไว้	ให้ซักไซ้ก็ไม่แจ้งแห่งกิจจา
ครั้นถามแก้วกินรีบุตรีท้าว	มันว่ากล่าวปิดบังให้กังขา
ว่าหลับใหลไม่รู้มันจู่มา	ฟังพูดจาไม่เห็นจริงสักสิ่งอัน
จึงแค้นใจให้สี่เสนีจับ	มันก็กลับเข่นฆ่าให้อาสัญ
เห็นอาเพศเหตุเพราะพระเคราะห์ครัน	ขอทรงธรรม์จงระงับดับพระทัย ฯ
๏ เทพาสูรขุ่นข้องให้หมองจิต	ไม่เห็นฤทธิ์รามวงศ์ยิ่งสงสัย
แต่ศึกเสือเหลือกำลังหยุดยั้งใจ	คิดถึงไพร่พลนิกายวายชีวา
จึงแต่งองค์สรงเสวยแล้วเลยออก	ที่นั่งนอกเนตรชายดูซ้ายขวา
เห็นข้าเฝ้าเหล่าอำมาตย์มาตยา	ล้วนหน้าตาโศกเศร้าบางเบานัก
จึงตรัสสั่งตั้งแต่งตำแหน่งที่	หมู่มนตรีพร้อมหมดมียศศักดิ์
ให้สั่งเวรเกณฑ์ระดมเลกสมยักษ์	ให้พร้อมพรักไพร่นายฝ่ายกุมภัณฑ์
อำมาตย์รับอภิวาทมาบาดหมาย	หัวเมืองรายร้อยเอ็ดทุกเขตขัณฑ์
มาพร้อมพรั่งคั่งคับกำชับกัน	เรียกเมื่อไรให้ทันพระบัญชา ฯ
๏ จะกล่าวกลับทัพพระสิงหไกรภพ	พลรบนับแสนแน่นเวหา
ใกล้ประเทศเขตยักษ์นครา	หยุดโยธาอยู่ที่ในพงไพรวัน
จึงตรัสสั่งจิตราสูรขุนทหาร	เราเห็นการเดือดร้อนจำผ่อนผัน
แม้นหักโหมโรมรุกเข้าบุกบัน	จะฆ่าฟันโอรสให้ปลดปลง
ท่านปลอมไปในบูรีดูดีร้าย	ฟังระคายข่าวความตามประสงค์
แม้นแก้ไขให้โอรสยศยง	ได้รอดคงคืนมาเหมือนอาลัย
จะให้ท่านผ่านพารากาลวาศ	จงสามารถผันแปรช่วยแก้ไข
พลทั้งพันนั้นให้รายตามนายไป	พอพบปะจะได้แก้ไขกัน ฯ
๏ อำมาตย์ฟังบังคมชมดำริ	พระสติปัญญายิ่งทุกสิ่งสรรพ์
แม้นโอรสยศยงคงชีวัน	จะผ่อนผันพามาไม่ช้าที
แล้วทูลลามาสั่งไพร่ทั้งหลาย	ให้แปลงกายเหมือนเหล่าชาวกรุงศรี
ใครถามไถ่ให้ว่าชาวธานี	พวกโยธีไปทัพแตกกลับมา
แล้วจัดแจงแปลงกายทั้งนายไพร่	รายกันไปห่างห่างกลางเวหา
พบด่านทางต่างแถลงแจ้งกิจจา	แล้วเลยมากรุงไกรทั้งไพร่นาย
เที่ยวสืบความรามวงศ์ว่าองอาจ	พาพระราชบุตรีลอบหนีหาย
ขุนเสนีดีใจเห็นไม่ตาย	แกล้งเรียงรายปลอมอยู่ในบูรี
สั่งขุนหมื่นคืนกลับไปอภิวาท	ทูลพระบาทบงกชบทศรี
ให้ทัพหลวงล่วงมายังธานี	จะปลอมตีราษฎร์พลสกลไกร
ขุนหมื่นฟังสั่งเสร็จระเห็จกลับ	ไปกองทัพทูลแจ้งแถลงไข
เหมือนเรื่องความรามวงศ์เข้าวังใน	ลักบุตรีหนีไปจากพารา ฯ
๏ พระสิงหไกรภพฟังจบแจ้ง	ไม่เสียแรงลูกรักดีหนักหนา
ได้แก้แค้นแทนที่มันพันธนา	ด้วยปรีชาสามารถเป็นชาติชาย
จะไปจับสับซํ้าให้หนำจิต	ที่มันคิดองอาจประมาทหมาย
แล้วยกทัพขับพหลพลนิกาย	ตีด่านรายรุกมาถึงธานี
ให้หยุดทัพยับยั้งตั้งทหาร	ที่เชิงชานนอกประตูบูรีศรี
โห่สนั่นลั่นจังหวัดปัถพี	ชาวบูรีต่างตื่นเสียงครื้นเครง
บ้างขึ้นป้อมล้อมวังตั้งปืนใหญ่	ถือชุดไฟเทดินสิ้นเขนง
บ้างเห็นเพื่อนเหมือนคนอื่นตื่นกันเอง	ด้วยกลัวเกรงฤทธิไกรพวกไพรี ฯ
๏ ฝ่ายองค์ท้าวเจ้าพาราเทพาสูร	ให้อาดูรขุ่นข้องหม่นหมองศรี
ได้ยินเสียงโกลาทั้งธานี	ออกมาที่พระโรงรัตน์ชัชวาล
พวกอสูรทูลว่าปัจจามิตร	ล้วนนักสิทธ์วิทยาโยธาหาญ
มานับแสนแน่นหนานอกปราการ	จะรุกราญรบพุ่งเอากรุงไกร
พญายักษ์หนักจิตให้คิดพรั่น	ด้วยไม่ทันคิดอ่านการไฉน
แล้วหวนฮึกนึกมานะในพระทัย	ถึงบรรลัยไว้ชื่อให้ลือชา
จึงตรัสสั่งทั้งสี่เสนีนาถ	พวกอำมาตย์มุลนายทั้งซ้ายขวา
จงรีบรัดจัดพหลพลโยธา	ผูกม้ารถคชชาบรรดามี
ออกรบหักพักเดียวถึงเคี่ยวขับ	ให้ย่อยยับย่นแยกตื่นแตกหนี
ทำแสร้งชื่นฝืนดำรงทรงอินทรีย์	ขึ้นสู่ที่ปรางค์มาศปราสาทไชย ฯ
๏ ฝ่ายเสนาข้าเฝ้าเหล่าทหาร	มาเตรียมการเกณฑ์กันเสียงหวั่นไหว
พวกขุนช้างผูกช้างระวางใน	ล้วนสูงใหญ่ยืนสล้างอยู่กลางแปลง
พวกขุนม้าผูกม้าล้วนกล้ารบ	เบาะอานครบโกลนบังพนังแผง
ขุนรถเตรียมเทียมเสือลายแรดร้ายแรง	ปักธงเทียวเขียวแดงแทรกแซงกัน
พวกพหลพลเท้าถือหลาวแหลน	ทั้งโล่แพนพวกยักษ์มักกะสัน
ถือโตมรศรเสน่ากับเกาทัณฑ์	พลกุมภัณฑ์นับแสนแน่นนคร
แล้วเตรียมรถพระที่นั่งบัลลังก์รัตน์	เทียมด้วยสัตว์สิงหราชชาติไกรสร
สารถีถือขวานเคยราญรอน	คอยท่าท้าวเจ้านครข้างเกยชลา ฯ
๏ ฝ่ายองค์ท้าวเทพาสูรประยูรยักษ์	ครั้นพร้อมพรักไพร่นายทั้งซ้ายขวา
จึงอ่าองค์สรงชลสุคนธา	ทรงภูษาค่าเมืองเรืองระยับ
ที่ห้อยหน้าผ้าทิพย์ทองอร่าม	ปั้นเหน่งวามแววเม็ดเพชรประดับ
ทรงเกราะนวมสวมสังวาลมีบานพับ	กรองศอขับทับทรวงดวงจินดา
ทองพระกรธำมรงค์ทรงพระหัตถ์	นพรัตน์พร่างพรายทั้งซ้ายขวา
พระเศียรทรงมงกุฎบุษรา	แล้วลีลามานั่งบัลลังก์ทอง
เห็นที่รักอัคเรศเคยร่วมจิต	สนมสนิทน้อมเฝ้าล้วนเศร้าหมอง
ยิ่งร้อนอกหมกมุ่นดังกูณฑ์กอง	พระเนตรนองคลอล้นชลนัยน์
อุตส่าห์ฝืนกลืนกลํ้าที่กำสรด	ระทวยระทดแทบทรงองค์ไม่ไหว
จึงสั่งเทพกินราด้วยอาลัย	สายสุดใจอย่าหวั่นพรั่นวิญญาณ์
ศึกเพียงนี้พี่ยังพอจะต่อต้าน	พลมารมากมายทั้งซ้ายขวา
ขาดแต่เทพอาวุธยุทธนา	ทั้งโรยราแรงน้อยถอยกำลัง
ถึงชีวันบรรลัยคงไว้ยศ	ให้ปรากฏชื่อชายเมื่อภายหลัง
พระนุชน้องครองเขตนิเวศน์วัง	ขอฝากฝังสาวสนมกรมใน
จงกรุณาปรานีเหมือนพี่อยู่	ช่วยเลี้ยงดูปกครองให้ผ่องใส
ตรัสสั่งนางพลางสะท้อนถอนฤทัย	พระชลนัยน์ไหลหลั่งลงพรั่งพราย
นางฟังสั่งดังหนึ่งในใจจะขาด	เข้ากอดบาทภัสดาเกศาสยาย
สะอื้นพลางนางระทดระทวยกาย	พระหัตถ์ฟายชลนาโศกาลัย
โอ้ผ่านเกล้าเจ้าประคุณเคยอุ่นเกศ	พึ่งพระเดชดับเข็ญให้เย็นใส
แม้นสิ้นบุญทูลกระหม่อมจะตรอมใจ	เมียก็ไม่ขออยู่ในบูรี
พระม้วยมอดวอดวายจะตายด้วย	เป็นเพื่อนม้วยมิให้อางขนางหนี
จงหยุดยั้งรั้งรออย่าต่อตี	ให้รักษาหน้าที่เชิงเทินไว้
ไปหาท้าวเจ้าเมืองที่เรืองฤทธิ์	มาช่วยคิดผันแปรช่วยแก้ไข
นางครวญคร่ำร่ำว่าด้วยอาลัย	พระชลนัยน์ไหลหลั่งลงพรั่งพราย
พญายักษ์พักตร์สลดกำสรดสะอื้น	อุตส่าห์ขืนฝืนฤทัยมิใคร่หาย
จึงว่าพี่มิรบจะหลบกาย	ก็อับอายอสุราทั้งธานี
แพ้ชนะจะคงออกยงยุทธ์	เจ้าสายสุดสวาทน้องอย่าหมองศรี
เมื่อถึงกรรมจำตายวายชีวี	ถึงอยู่ที่ไหนไหนก็ไม่พ้น
แม้บุญหลังยังช่วยไม่ม้วยมุด	ถึงอาวุธศัสตราเหมือนห่าฝน
ก็มิได้ใกล้กรายกายสกนธ์	นิรมลอย่าได้แหนงแคลงวิญญาณ์
จงอยู่วังทั้งสุรางค์นางสนม	อย่าปรารมภ์ร้อนจิตขนิษฐา
จับพระแสงแข็งใจจะไคลคลา	นางโศกากอดบาทไม่คลาดคลาย
พระเมตตาพาเมียไปเสียด้วย	เมียจะช่วยชิงชัยเหมือนใจหมาย
แม้นจอมจักรนคราชีวาวาย	จะสู้ตายตามองค์พระทรงธรรม์
พระมิให้ไปตามสงครามด้วย	จงโปรดช่วยเข่นฆ่าให้อาสัญ
สะอื้นอ้อนวอนว่าด้วยจาบัลย์	ทั้งกำนัลใหญ่น้อยพลอยรํ่าไร
เทพาสูรขุนมารสงสารสุด	ขยั้นหยุดยืนสะท้อนถอนใจใหญ่
ยิ่งพิศพักตร์ลักขณายิ่งอาลัย	สะอึกสะอื้นฝืนฤทัยไมไคลคลา
ลูบประโลมโฉมเฉลาว่าเจ้าพี่	มีเสียทีพี่รักเจ้าหนักหนา
จะสู้ม้วยด้วยพี่เพื่อนชีวา	ขอบใจแล้วแก้วตาของสามี
แม้นพาไปไพรินจะยินร้าย	เหมือนสิ้นชายรบพุ่งทั้งกรุงศรี
ด้วยชิงชัยใช่งานการสตรี	ศึกเพียงนี้ก็ยังไม่เป็นไรนัก
จะต่อสู้ดูศักดาปัจจามิตร	แม้นสุดฤทธิ์ก็จะโจมเข้าโหมหัก
ด้วยนักสิทธ์วิทยาสุรารักษ์	เคยแพ้ยักษ์อยู่ดอกเห็นไม่เป็นไร
จงนิ่งดูอยู่ในวังฟังพี่ว่า	อย่าโศกาตรอมจิตคิดไฉน
ปลอบประโลมโฉมฉายสายสุดใจ	ให้กลับไปปรางค์รัตน์ชัชวาล
แล้วจับหอกออกมาตรวจตราทัพ	ดูคั่งคับนับแสนแน่นหน้าฉาน
ขึ้นทรงรถพระที่นั่งสั่งขุนมาร	ให้ทหารโห่ออกนอกพารา
เดินกระบวนรวนเรโซเซล้ม	อ่อนอารมณ์ไพร่นายทั้งซ้ายขวา
ถึงกองทัพยับยั้งตั้งโยธา	ให้เคลื่อนราชรัถาออกหน้าพล
กระทืบทำสิงหนาทตวาดก้อง	เหวยพวกพ้องวิทยาพนาสณฑ์
เหตุไฉนไยจึงมาจุลาจล	จะปลอมปล้นพารากูว่าไร
พระสิงหไกรภพใคร่รบยักษ์	ออกรับพักตร์พจนาตรัสปราศรัย
ไม่รู้หรือคือพระกาฬอันชาญชัย	ชื่อสิงหไกรภพบำรุงกรุงโกญจา
ด้วยลูกเราเจ้ารามวงศ์นั้น	ท่านผูกพันพาลผิดริษยา
จับจองจำลำพังอหังการ์	จึงยกมาปรามปราบพวกหยาบคาย
ท่านนี้หรือชื่อว่าเทพาสูร	จะพาวงศ์พงศ์ประยูรให้สูญหาย
เพราะเป็นชายหมายมาดประมาทชาย	จะต้องตายตามนิสัยน้ำใจพาล
เทพาสูรฉุนฉิวโกรธกริ้วกราด	น้อยหรืออาจอวดศักดาว่ากล้าหาญ
เหตุเพราะตัวชั่วช้าแสนสามานย์	คิดทำการกลอกกลับไม่อับอาย
ลักธิดามารันพากันหนี	ทำยายีหยาบช้าวงศาสหาย
แล้วมิหนำซํ้าฆ่าพ่อตาตาย	เกี้ยวแม่ยายยอมจิตสนิทใน
จึงจองจำทำโทษเพราะโกรธขึ้ง	ด้วยคิดถึงจัตุพักตร์ที่ตักษัย
จะแล่เนื้อเอาเกลือทาให้สาใจ	หมายมิให้โลหิตติดสุธา
ถ้ารู้ตัวกลัวตายอย่าหมายรบ	จงนอบนบบังคมก้มเกศา
จะยกโทษโปรดให้ไว้ชีวา	แล้วเร่งล่าเลิกทัพถอยกลับไป ฯ
๏ พระยิ้มเย้ยเหวยเทพาสุรารักษ์	ไม่รู้จักฝีมือหรือไฉน
แต่จัตุพักตร์ศักดิ์สิทธิ์ฤทธิไกร	ยังบรรลัยแหลกลงเป็นผงคลี
เหมือนพวกพ้องของท่านที่หาญฮึก	ไปทำศึกรบพุ่งถึงกรุงศรี
ชาวมารันฟันเล่นเป็นธุลี	ต้องหลบหนีเขามาหน้าไม่อาย
ยังอวดตัวกลัวจะวิ่งจริงจริงนะ	ตัดศีรษะไม่ทันเหมือนมั่นหมาย
มายกข้อตอแหลถึงแม่ยาย	เพราะหยาบคายเคยชั่วด้วยตัวเป็น
อันชาติเราเหล่ามนุษย์สุจริต	ไม่เคยคิดเคยคบไม่พบเห็น
พูดอัปรีย์ศีรษะจะกระเด็น	เนื้อจะเป็นเหยื่อสัตว์ในปัถพี
พลางตรัสกับทัพพหลไพร่พลพร้อม	ให้ยกล้อมยักษ์ไว้มิให้หนี
โยธาทัพรับสั่งประดังตี	แกว่งกริชตรีกรายกรเข้ารอนราญ
พวกกุมภัณฑ์ฟันแทงต่อแย่งยุทธ์	พุ่งอาวุธแหลนหลาวฟาดง้าวขวาน
ถูกพยนต์พลโถมโจมทะยาน	พิฆาตมารล้มตายลงก่ายกอง
พวกนายทัพขับพหลพลรบ	รุมสมทบแทงฟันผันผยอง
พยนต์ยุดฉุดฉวยชิงกระบอง	กลับตีต้องไพร่นายวายชีวี
แล้วบุกบั่นฟันฟาดเสียงฉาดฉับ	พวกยักษ์ยับย่นแยกแตกตื่นหนี
พยนต์กลุ้มรุมรุกไล่คลุกคลี	สกัดตีตัดศีรษะอสุรา
เทพาสูรหนุนทัพขับพหล	แทงพยนต์พลนิกายทั้งซ้ายขวา
ถูกหอกคมล้มกลาดดาษดา	กลับถลาโลดลุกไล่คลุกคลี
๏ พระสิงหไกรภพขับนกโถม	เข้ารุกโรมรบพุ่งชาวกรุงศรี
ต่างรับรองป้องกันประจัญตี	อสุรีแทงพลาดพระฟาดฟัน
ถูกหอกหัตถ์ตัดขาดตกราชรถ	ระทวยระทดแทบชีวาจะอาสัญ
พวกเกียกกายนายกองเข้าป้องกัน	พระซํ้าฟันถูกสี่เสนีตาย
พระยามารอ่านเวทวิเศษประสิทธิ์	ต่อไม่ติดตกพระทัยจิตใจหาย
ยังหัตถ์ขวาคว้าพระหัตถ์ที่พลัดพราย	ขึ้นทรงกายเหาะหนีจากที่รบ
พวกนักสิทธ์วิทยาไล่ฆ่ายักษ์	เสียงคึกคักตื่นแยกแตกตลบ
ที่ไล่ทันฟันยับลงทับทบ	จนซากศพซับซ้อนดังฟ่อนฟาง
พวกโยธามารันทั้งพันถ้วน	เห็นเรรวนรบสกัดคอยขัดขวาง
ไล่ฆ่าฟันกันพลอยู่ต้นทาง	บ้างตายบ้างหนีกระจายวิ่งพรายพลัด
เห็นองค์ท้าวเจ้าพารากาลวาศ	ถือแขนขาดจะเข้าวังตั้งสกัด
เธอหนีปนพลรบหลีกหลบลัด	ไล่ตะพัดตะเพิ่นไปเข้าไพรวัน
พระสิงหไกรภพรบไล่ขับไพร่พร้อม	เข้าห้อมล้อมรอบกำแพงล้วนแข็งขัน
พวกขึ้นป้อมล้อมวังสิ้นทั้งนั้น	ต่างพากันหนีตัวด้วยกลัวตาย
ฝ่ายสนมกรมในตกใจนัก	เสียงคึกคักตัวสั่นมิ่งขวัญหาย
ทั้งเจ้าจอมหม่อมคุณวิ่งวุ่นวาย	บ้างเหลียวซ้ายแลขวาละล้าละลัง
ที่รูปงามทรามสาวถึงคราววุ่น	เอาทรายฝุ่นโคลนทาเหมือนบ้าหลัง
บ้างนุ่งห่มพรมมุ้งพะรุงพะรัง	พะว้าพะวังวิ่งร้องซ้องสำเนียง ฯ
๏ ฝ่ายโฉมเทพกินราเห็นข้าศึก	กระหึมฮึกโห่ลั่นสนั่นเสียง
เข้าล้อมรอบขอบเขตนิเวศน์เวียง	พระทรวงเพียงพิษไฟประลัยลาม
คอยแลดูภูวไนยก็ไม่กลับ	หรือเสียทัพอับปางกลางสนาม
ยิ่งใจหายกายสั่นให้ครั่นคร้าม	เป็นสุดความคิดนางเพียงวางวาย
ปิดทวารบานบังนั่งสะอื้น	เสียงครึกครื้นมาใกล้จิตใจหาย
พระชลนัยน์ไหลหลั่งลงพรั่งพราย	ระทวยกายกัมปนาทหวาดวิญญาณ์ ฯ
๏ พระโฉมยงองค์สิงหไกรภพ	ให้สงบพลนิกายทั้งซ้ายขวา
ขับนกทรงลงยืนกับเกยลา	แล้วตรัสว่าเหวยอสูรหมู่ขุนมาร
ใครไม่สู้กูไม่หมายทำลายล้าง	ทั้งขุนนางเสนาโยธาหาญ
จงพร้อมใจให้สัตย์ปฏิญาณ	จะโปรดปรานปรานีไว้ชีวา ฯ
๏ ฝ่ายพวกยักษ์พรักพร้อมน้อมประณต	ต่างสบถสาบานตัวกลัวหนักหนา
จะสัตย์ซื่อถือมั่นเหมือนสัญญา	ขอเป็นข้ากว่ากายจะวายปราณ
แล้วเชิญองค์ทรงเดชเกศกระษัตริย์	ขึ้นปรางค์รัตน์รจนามุกดาหาร
ทัพพยนต์พลฤทธิ์พิสดาร	อยู่แวดล้อมป้อมปราการทวารวัง
พวกพารามารันนั้นสำหรับ	กำกับทัพโยธาทั้งหน้าหลัง
พอราตรีตีฆ้องกลองประดัง	รายระวังพรั่งพร้อมล้อมพารา ฯ
๏ จะกลับกล่าวท้าวเทพาสุราราช	พระกรขาดขุนมารอ่านคาถา
ต่อไม่ติดคิดอดสูหมู่โยธา	แกล้งหลบหน้าหนีพลสกลไกร
พอมืดคํ่าคลํ้าคลุ้มชอุ่มอับ	เห็นที่ลับเหลี่ยมผาเข้าอาศัย
สิ้นกำลังดังชีวันจะบรรลัย	เสียพระกรร้อนฤทัยดังไฟกาล
แค้นมนุษย์สุดคิดสุดฤทธิ์เดช	เสียนิเวศน์วงศ์ญาติราชฐาน
ทั้งเสียยศอดสูกับหมู่มาร	จะคิดอ่านแก้ไขฉันใดดี
พลางคิดได้ถึงประลัยกัลป์ยักษ์	สหายรักร้ายกาจดังราชสีห์
อยู่สำนักจักรวาลชานคีรี	กระบองมีฤทธิไกรดังไฟกัลป์
จะไปวานผลาญมนุษย์ทุจริต	ทั้งนักสิทธ์วิทยาให้อาสัญ
ดำริพลางดำรงองค์กุมภัณฑ์	พระกรนั้นหนีบไปไม่ไกลกาย
แล้วจับหอกออกมาหน้าทหาร	เหาะทยานลอยเลื่อนด้วยเดือนหงาย
ขึ้นสูงลิ่วปลิวฟ้าเอกากาย	เขม้นหมายมุ่งพักตร์ไปจักรวาล ฯ
๏ ฝ่ายพระองค์ทรงโฉมประโลมลวาท	ได้พารากาลวาศราชฐาน
ครั้นรุ่งเช้าเหล่ายักษ์พนักงาน	เชิญเครื่องอานอภิวาทดาษดา
พระออกนั่งยังหน้ามหาปราสาท	พวกอำมาตย์เฝ้าฝ่ายทั้งซ้ายขวา
จึงตรัสสั่งทั้งสี่ขุนเสนา	จงร้องป่าวเหล่าประชาทั้งธานี
ว่าตัวเรากับเจ้าเมืองกาลวาศ	พยาบาทขัดข้องกันสองศรี
อันคนอื่นหมื่นแสนแดนบูรี	มิได้มีขัดเคืองด้วยเรื่องไร
จงอยู่ตามความสบายทั้งชายหญิง	อย่าเกรงกริ่งว่าเราจะทำไฉน
แล้วบอกกล่าวสาวสนมกรมใน	เราจะให้กับธิดาพญามาร
ใครสมัครภักดีอย่าหนีหลบ	มานอบนบในปราสาทราชฐาน
ทั้งห้ามแหนแม้นใครขาดราชการ	จะประทานโยธาเมืองมารัน
อำมาตย์รับอภิวาทมาบาดหมาย	เจ้าขรัวนายนับตรวจคนกวดขับ
ทั้งอยู่งานบาญชีหมื่นสี่พัน	จัดแบ่งปืนโมงยามตามธรรมเนียม ฯ
๏ ฝ่ายนารีที่เป็นเวรพวกเกณฑ์ห้าม	บ้างคิดความขวัญหายให้อายเหนียม
จะเฝ้าแหนแสนบัดสีกระดี้กระเดียม	เคยรู้เหลี่ยมเล่ห์บ้างแต่อย่างยักษ์
จะต้องเฝ้าเจ้านายฝ่ายมนุษย์	เห็นยากสุดแสนยากลำบากหนัก
ฉวยผิดพลั้งหลังลายละอายนัก	ไม่รู้จักตื้นลึกนึกรำคาญ
ต่างจำใจไปเฝ้าให้เศร้าสร้อย	ทั้งใหญ่น้อยแน่นปราสาทราชฐาน
พวกท้าวนางต่างประณตบทมาลย์	ถวายบาญชีสนมกรมใน
สาวสุรางค์ต่างชม้อยคอยชม้าย	เห็นเจ้านายนวลละอองผุดผ่องใส
สำอางองค์ทรงโฉมประโลมใจ	ตะลึงตะไลหลงยิ้มอยู่พริ้มพราย
ต่างลืมยักษ์รักองค์พระทรงยศ	น้อมประณตรับพักตร์สมัครหมาย
พอเนตรสบหลบเลี่ยงทำเอียงอาย	ชม้อยชม้ายเหมือนจะชวนให้ยวนยี ฯ
๏ ฝ่ายพระองค์ทรงมหาศักดาเดช	ทอดพระเนตรนักสนมนารีศรี
แต่ละนางร่างกายคล้ายกินรี	ทำท่วงทีท่าทางต่างต่างกัน
ขนาดใหญ่ไก่แก่แม่ปลาช่อน	รู้จักซ่อนเงื่อนสายแยบคายขยัน
ที่อย่างกลางอย่างเขาว่าชิ้นปลามัน	ดูเชิงชั้นปั้นปึงทำขึงคม
ที่รุ่นราวสาวสะอาดขนาดน้อย	กระชดกระช้อยชวนชิดสนิทสนม
พระนึกยิ้มพริ้มพักตร์หักอารมณ์	ไม่นิยมสมบัติอสุรา
จึงถามเหล่าท้าวนางแต่ปางหลัง	เมื่อคุมขังรามวงศ์ลงโทษา
เหตุไฉนได้สนิทกับธิดา	เดี๋ยวนี้พากันไปหนตำบลใด ฯ
๏ ฝ่ายท้าวนางต่างฟังรับสั่งถาม	จึงทูลความจริงแจ้งแถลงไข
เมื่อขณะพระโอรสยศไกร	มาอยู่ในปรางค์ทองห้องธิดา
ไม่มีผู้รู้เรื่องทั้งเมืองยักษ์	วิ่งคึกคักตามถนนเที่ยวค้นหา
ไม่พบเห็นเว้นหายหลายเวลา	ต่างหมายว่าหนีออกนอกบูรี
ต่อมาตุรงค์ลงไปพบเธอรบสู้	จึงได้รู้เฟื่องฟุ้งทั้งกรุงศรี
แล้วพาองค์นงนุชพระบุตรี	จากบูรีไปเมื่อไรไม่ได้ความ
เหตุด้วยองค์ทรงยศโอรสราช	แสนฉลาดอาจหาญชาญสนาม
พวกยักษ์ย่อท้อฤทธิ์ไม่ติดตาม	ไม่ทราบความว่าไปหนตำบลใด
พระฟังคำซํ้าถามตามประสงค์	เดี๋ยวนี้องค์มเหสีอยู่ที่ไหน
พวกเถ้าแก่แน่ใครเล่าให้เข้าใจ	เรามิได้ถือโกรธทำโทษทัณฑ์
ด้วยโอรสธิดาสามิภักดิ์	ดำรงรักไม่รังเกียจคิดเดียดฉันท์
อย่าขามเขินเชิญมาพูดจากัน	ตามพงศ์พันธุ์ผู้ใหญ่เป็นไมตรี
เถ้าแก่พร้อมน้อมคำนับอภิวาท	รีบคลาไคลไปปราสาทมเหสี
ผลักทวารบานปิดเห็นผิดที	แกล้งเคาะที่ชานเฉลียงค่อยเมียงมอง ฯ
๏ ฝ่ายนางเทพกินราโศการํ่า	แต่พลบคํ่าคอยผัวให้มัวหมอง
จนรุ่งกลับหับสิงหาสน์ปราสาททอง	อยู่ในห้องให้สาวใช้ไปลอบฟัง
ทราบว่าพระภัสดาต้องอาวุธ	พระกรหลุดล่าทัพไม่กลับหลัง
พวกข้าเฝ้าสาวสนมกรมวัง	ไปพร้อมพรั่งสามิภักดิ์รักมนุษย์
นางนึกแค้นแม้นว่าสุธาแยก	จะซอกแทรกปัถพินให้สิ้นสุด
โอ้ท้าวไทใครจะช่วยปิ้มม้วยมุด	แพ้มนุษย์ครั้งนี้ถึงชีวา
แต่ก่อนไรไปรบจบจังหวัด	แสนกระษัตริย์เกรงฤทธิ์ทุกทิศา
มาสิ้นสูญบุญกระษัตริย์ภัสดา	จะเป็นข้ามนุษย์ก็สุดอาย
โอ้อกเอ๋ยเคยทำเวรกรรมไว้	จึงเจ็บช้ำนํ้าใจมิใคร่หาย
จะสู้ม้วยด้วยผัวฆ่าตัวตาย	ก็ห่วงสายสุดสวาทราชบุตรี
คิดจะใคร่ใส่ปีกบินหลีกหลบ	ฉวยเขาพบผูกมัดก็บัดสี
ยิ่งตรึกตราอารมณ์ไม่สมประดี	ทรงโศกีกัมปนาทหวาดวิญญาณ์
พอเถ้าแก่แซ่ซ้องมาร้องเรียก	นิ่งสำเหนียกในใจออกไปหา
ค่อยแย้มแต่แกลสุวรรณจำนรรจา	มาพร้อมเพรียกเรียกข้าจะว่าไร ฯ
๏ ฝ่ายเถ้าแก่แลพบนั่งนบนอบ	ต่างทูลตอบตามปัญญาอัชฌาสัย
พระจอมทัพยับยั้งอยู่วังใน	บัญชาให้มาเฝ้าเยาวมาลย์
ว่าโอรสยศยงของทรงฤทธิ์	กับพระธิดารักสมัครสมาน
จะจัดแจงแต่งวิวาห์ปรึกษาการ	ให้สำราญร่วมจังหวัดปัถพี
จึงให้ข้ามาเชิญโฉมเฉลา	เหมือนพงศ์เผ่าจะปรึกษามารศรี
ด้วยความข้อหน่อนาถราชบุตรี	อย่าราคีข้องขัดพระอัชฌา
นางฟังคำรำพึงคะนึงคิด	จะเป็นมิตรกับศัตรูไปสู่หา
เหมือนไม่ถือซื่อสัตย์ต่อภัสดา	จะนินทาเฟื่องฟุ้งทั้งกรุงไกร
มิตามติดบิดพลิ้วจะกริ้วโกรธ	ให้ทำโทษโทษาไม่ปราศรัย
จะเจ็บอกฟกชํ้าระกำใจ	จึงเกลี่ยไกล่กล่าวรสพจมาน
ซึ่งเมตตาว่าจะให้ขึ้นไปเฝ้า	พระคุณเท่าเทียมฟ้าสุธาสถาน
แต่ยังป่วยด้วยเป็นลมมานมนาน	ขอประทานโทษาฝ่าละออง
พอประทังนั่งได้จะไปเฝ้า	จริงนะเจ้าอนุกูลทูลฉลอง
แล้วเข้าไปไสยาสน์ปราสาททอง	พระเนตรนองชลนาถึงสามี
เถ้าแก่รับกลับมายังปราสาท	กราบทูลบาทบงกชบทศรี
นางนงลักษณ์จักเข้าเฝ้าภูมี	แต่เดี๋ยวนี้ยังประชวรรัญจวนใจ
พระฟังคำทำเป็นว่าน่าสงสาร	ดูอาการเหมือนจะหมองไม่ผ่องใส
สาระบิดติดจะขัดในหทัย	มักเข้าห้องร้องไห้มิใคร่คลาย
แม้นนานไปไม่ฟื้นยังขืนป่วย	จะไปช่วยแก้ไขเสียให้หาย
พลางสรวลสันต์บัญชาประสาสบาย	ด้วยขรัวนายนักสนมกรมใน
ครั้นพลบค่ำย่ำฆ้องก้องกระหึ่ม	ประโคมครึมครื้นครั่นเสียงหวั่นไหว
ฆ้องระนาดพาทย์เพลงวังเวงใจ	วิเวกในไสยาสน์ปราสาททอง
สาวสุรางค์ข้างที่พัดวีถวาย	เมียงชม้ายชม้อยฟังรับสั่งสนอง
นางอยู่งานคลานคำนับประคับประคอง	ประจงจ้องนวดฟั้นให้บรรทม
พระเริงรื่นชื่นแช่มแย้มพระโอษฐ์	ภิปรายโปรดทุกสุรางค์นางสนม
ทั้งใหญ่น้อยค่อยสนิทด้วยชิดชม	เพลินอารมณ์โสมนัสกำหนัดใน ฯ
๏ จะกลับกล่าวท้าวเทพาสุรารีบ	ข้ามทวีปหว่างมหาชลาไหล
สิบห้าวันนั้นจึงสุดสมุทรไท	ถึงเขาใหญ่จักรวาลตระหง่านงาม
เป็นสีรุ้งรุ่งกว่าพระอาทิตย์	ประไพพิศพื้นมณีสีสยาม
ลงหยุดหย่อนผ่อนแรงไม่แจ้งความ	เที่ยวไถ่ถามยักษ์มารชานคีรี ฯ
๏ จะกลับกล่าวท้าวประลัยกัลป์นั้น	อยู่ห้องเหมหิรัญคีรีศรี
กับนางมารเมียรักยักขินี	แต่ไม่มีลูกเต้าสืบเผ่าพันธุ์
ให้บ่าวไพร่ไปหาบรรดาสัตว์	สารพัดช้างเสือเนื้อสมัน
มาส่งส่วยรวยรื่นทุกคืนวัน	เวลานั้นนั่งแท่นแผ่นศิลา
แลเขม้นเห็นเทพาสุรายักษ์	เป็นเพื่อนรักร่วมใจออกไปหา
เชิญให้นั่งเหนือบัลลังก์อลงการ์	เห็นพาหาหายขาดประหลาดใจ
จึงซักถามตามแคลงใคร่แจ้งเรื่อง	หรือบ้านเมืองเคืองเข็ญเป็นไฉน
มีธุระพะพานประการใด	จงเล่าให้แจ้งจิตในกิจจา ฯ
๏ ฝ่ายท้าวเทพาสูรพูนเทวษ	พระชลเนตรพร่างพรายทั้งซ้ายขวา
จึงเล่าความตามทัพอัปรา	ต้องสาตรามนุษย์เป็นสุดคิด
ที่แขนขาดบาดแผลเคยแก้หาย	ที่นี้ร่ายมนตร์เท่าไรก็ไม่ติด
มาหาเกลอเธอเหมือนเพื่อนชีวิต	จงช่วยคิดฆ่ามันให้บรรลัย
ประลัยกัลป์หันหุนให้ฉุนแค้น	กระทืบแท่นแผ่นผาสุธาไหว
น้อยหรือชะมนุษย์มันสุดใจ	มาทำให้พระสหายกูขายพักตร์
จะไปจับสับเสี่ยงทำเมี่ยงเคี้ยว	กระดูกกระเดี้ยวมันจะมันขยันหนัก
แต่เกลอมาล้าเลื่อยเหน็ดเหนื่อยนัก	จงหยุดหย่อนผ่อนพักเสียสักวัน
แล้วสั่งเหล่าชาวครัวให้คั่วช้าง	แรดกับกวางควายผัดมัสมั่น
ทั้งหมูหมีม้าลาพล่าด้วยกัน	เสือทอดมันหลายตัววัวต้มยำ
ทั้งเหล้าเข้มเต็มตุ่มตั้งถวาย	ชวนสหายกินพลางต่างพูดพรํ่า
หยิบแรดทรายควายวัวตัวละคำ	เคี้ยวผยํ่าเผยอกลืนด้วยชื่นบาน
ครั้นเมาหนักตักเหล้าแจกบ่าวบ้าง	ร้องเพลงพลางพูดจาอวดกล้าหาญ
บ้างรำเต้นเล่นตามความสำราญ	ที่เมาซานคลานเซเสียงเฮฮา
บ้างเรียกนายอ้ายพ่อขออีกถ้วย	เข้ากินด้วยฉวยละมั่งเคี้ยวทั้งขา
บ้างตักเหล้าเฝ้าดื่มไม่ลืมตา	ส่วนนายด่าเดือดเตะเอะอะกัน
ทั้งองค์ท้าวเจ้าพารากาลวาศ	ลืมแขนขาดพลอยสำราญทรงสรวลสันต์
ครั้นรู้สึกปรึกษาประลัยกัลป์	ยาสำคัญมีบ้างหรืออย่างไร
จะต่อแขนแม้นว่าติดสนิทเนื้อ	พระคุณเหลือหนักแท้ช่วยแก้ไข
ประลัยกัลป์นั้นว่ายาสุราลัย	เราได้ไว้แก้หายมาหลายครั้ง
แล้วยกหยิบทิพยามาทาแก้	พอหายแผลแต่ไม่ติดเหมือนคิดหวัง
จะเสกเป่าเท่าไรก็ไม่ฟัง	เหลือกำลังนั่งบ่นว่าจนใจ
แม้นจับได้อ้ายเจ้าของอาวุธนั้น	เอาตัวมันมัดถามตามสงสัย
ให้ต่อแขนแม้นว่าติดเหมือนคิดไว้	จึงฆ่าให้สิ้นโคตรตามโทษกรณ์
แล้วเสกยาทาแขนที่ขาดนั้น	ให้ชุ่มมันเหมือนเก่าไม่เน่าหนอน
แล้วว่าทางต่างทวีปจะรีบจร	ไปราญรอนรบพุ่งชาวกรุงไกร
พลางขึ้นทรงมณฑปที่ยอดเขา	ถือหลอดเป่าเป็นสำคัญเสียงหวั่นไหว
ฝ่ายพวกบ่าวชาวป่าพนาลัย	ต่างคนได้ยินเสียงสำเนียงดัง
รู้ว่านายให้หาฉวยอาวุธ	อุตลุดแล่นมาทั้งหน้าหลัง
นับหมื่นแสนแน่นหนาดาประดัง	มาพร้อมพรั่งพวกยักษ์จักรวาล
ล้วนน่ากลัวตัวกลายเป็นหลายอย่าง	เป็นลิงค่างจระเข้เดรัจฉาน
เป็นเนื้อเบื้อเสือลายแรดควายฟาน	หน้าเป็นมารมีเขี้ยวล้วนเรี่ยวแรง
บ้างถือศรค้อนคทาทั้งพร้าโต้	หลาวแหลนโล่เขนขวานชาญกำแหง
มาเซ็งแซ่แออัดจึงจัดแจง	เป็นกองแซงหน้าหลังพร้อมพรั่งพล
ประลัยกัลป์นั้นชวนพระสหาย	สรงนํ้าพุปรุปรายดังสายฝน
ทาจันทน์แดงแต่งสำอางต่างสุคนธ์	ทรงเครื่องต้นแต่งองค์อลงการ
ประลัยกัลป์นั้นนุ่งหนังสิงหราช	งูเหลือมคาดต่างเข็มขัดรัดประสาน
งูเห่าดงจงอางต่างสังวาล	พระเศียรมารมงกุฎพันภุชงค์
ครั้นเสร็จสรรพจับกระบองยืนป้องหน้า	ดูโยธาพร้อมตามความประสงค์
โห่สนั่นลั่นโลกแล้วโบกธง	ทั้งสององค์ทรงนั่งหลังมังกร
ให้เคลื่อนทัพขับพหลพลเหาะเหิน	ออกจากเนินจักรวาลชานสิงขร
ต่างลอยเลื่อนเกลื่อนฟ้าข้ามสาคร	ไม่หยุดหย่อนโยธารีบคลาไคล ฯ
๏ จะกล่าวพระสิงหไกรภพบ้าง	อยู่ห้องปรางค์นพรัตน์จรัสไข
พวกข้าเฝ้าสาวสนมกรมใน	ต่างรักใคร่พร้อมเพรียงทั้งเวียงวัง
แต่องค์พระมเหสีมิให้พบ	คิดปรารภมิได้สิ้นถวิลหวัง
ให้เชิญมาปราศรัยก็หลายครั้ง	ดูเหมือนดังสาวแส้เชือนแชไป
จะต้องเกี้ยวเกี่ยวดองลองดูหน่อย	นึกว่ากลอยกินเล่นเป็นไฉน
แต่นิ่งนึกตรึกตรองทำนองใน	เห็นจะได้สมคะเนด้วยเล่ห์กล
พอมืดคํ่ายํ่าฆ้องได้สองทุ่ม	ฟ้าชอุ่มกลุ้มกลับพยับฝน
จึงอ่าองค์สรงประพระสุคนธ์	อันปรุงปนกฤษณาสุมาลี
ลอบชวนนางข้างแท่นที่แสนฉลาด	ให้นำทางปรางค์มาศมเหสี
ออกจากห้องย่องแฝงแสงอัคคี	สองนารีชี้ทางไปกลางวัง
ครั้นถึงปรางค์นางกระษัตริย์สงัดเงียบ	พระเดินเลียบรอบชลาทั้งหน้าหลัง
ขึ้นชานพักผลักบานทวารบัง	ค่อยแอบฟังแฝงฝาดูนารี
แกล้งทำเสียงเพียงเทพาสุรารักษ์	เรียกองค์อัครชายามารศรี
เร็วเร็วเถิดเปิดบานทวารที	ทำอู้อี้อ้าวเสียงค่อยเมียงมอง ฯ
๏ฝ่ายโฉมเทพเทวีศรีสวัสดิ์	เงียบสงัดง่วงเหงาให้เศร้าหมอง
เคลิ้มหลับใหลไสยาสน์บนอาสน์ทอง	ฝืนว่าต้องฟ้าฟาดองค์ขาดไป
พอเหลียวหลังมังกรร่อนมากัด	หางกระหวัดรัดสิ้นดิ้นไม่ไหว
ครั้นรู้สึกนึกพรั่นประหวั่นใจ	พอนางได้ยินเสียงสำเนียงดัง
สำคัญว่าสามีเสียทีทัพ	เธอลอบกลับมาได้ดังใจหวัง
ลงจากแท่นแว่นฟ้าละล้าละลัง	มาแฝงฟังเท็จจริงยังกริ่งใจ
เสียงออกชื่อถือว่าพญายักษ์	คนอื่นจักแกล้วกล้ามาที่ไหน
จึงชักดาลบานสุวรรณออกทันใด	พระเข้าในห้องกลับหับทวาร
นางเห็นองค์ทรงศักดิ์ผิดยักษ์ผัว	ร้องกรีดกลัวตกประหม่าน่าสงสาร
วิ่งเข้าไปในที่ตะลีตะลาน	แล้วรูดม่านป้องปิดให้มิดองค์
พระเห็นนางกลางคนวิมลโฉม	งามประโลมเลิศล้วนนวลระหง
ถึงทุกข์ตรอมผอมซูบทั้งรูปทรง	ยังคมขำลํ้าอนงค์ทั้งวงวัง
แสงชวาลาสว่างพระย่างย่อง	ตามเข้าห้องเหลียวหาทั้งหน้าหลัง
แลเห็นองค์นงคราญแอบม่านบัง	ทรุดลงนั่งเคียงนางพลางพาที
พี่เสียทัพอัปราปัจจามิตร	ไม่วายคิดถึงน้องจะหมองศรี
ครั้นเป็นยักษ์จักเข้ามาในธานี	พวกไพรีอยู่ในเขตนิเวศน์วัง
จึงกลับแกล้งแปลงเป็นเช่นมนุษย์	มาหาสุดสวาทได้เหมือนใจหวัง
อย่านึกแหนงแคลงจิตไม่ปิดบัง	เจ้าเหมือนดังดวงตาของสามี
ถึงตัวไปใจนึกรำลึกถึง	วันนี้จึงลอบมาจะพาหนี
เมื่อน้องแก้วแววตาอยู่ธานี	พวกไพรีรุกราญประการใด
นางฟังคำชำเลืองดูรูปโฉม	งามประโลมหลากจิตคิดสงสัย
หรือข้าศึกนึกพรั่นประหวั่นใจ	หรือท้าวไทแปลงมาเหมือนพาที
ถ้าปลงจิตผิดผัวสิชั่วนัก	เสียยศศักดิ์สารพัดจะบัดสี
จึงเสแสร้งแกล้งว่าจงปรานี	อย่าทำทีเทียมผัวให้ชั่วช้า
ใช่รุ่นราวสาวแส้คนแก่เฒ่า	จะยั่วเย้ายุ่งหยาบบาปหนักหนา
ที่ในวังยังอักโขล้วนโสภา	เชิญไปหาเห็นจะสมอารมณ์ปอง
พระฟังคำซํ้าปลอบว่าขอบจิต	สุจริตรักผัวไม่มัวหมอง
มิเสียทีที่พี่ได้ไว้ใจน้อง	จะปกป้องครองกันจนวันตาย
อยู่ไกลตัวกลัวว่าปัจจามิตร	จะแนบชิดเคียงประโลมแม่โฉมฉาย
จึงกลับมาพาไปมิให้อาย	อย่าเคลื่อนคลายเคลือบแคลงระแวงใจ
พลางจูงหัตถ์ตรัสว่าอย่าช้าอยู่	มนุษย์รู้รบต้านทานไม่ไหว
นางฟังคำอํ้าอึ้งตะลึงตะไล	คิดจะไปแล้วก็คิดจะผิดตัว
จึงว่าถ้าสามีจงนิมิต	ให้เพ่งพิศพักตร์เห็นว่าเป็นผัว
นี่รูปร่างอย่างมนุษย์น้องสุดกลัว	จะแกล้งยั่วเย้าทำให้ช้ำใจ
พระฟังนางพลางว่าผิดจริตแล้ว	แม่นางแก้วกินรีนี่ไฉน
ให้เป็นยักษ์จักให้เขาจับเราไว้	เถิดเห็นใจเจ้าแล้วเมียมิเสียแรง
รู้กระนี้ไม่อยากมาคิดว่าซื่อ	เจ้าแปลกหรือหรือว่าอางขนางแหนง
พี่บอกเล่าเจ้าทุกสิ่งเจ้ายิ่งแคลง	หรือจะแกล้งกลบเกลื่อนให้เฟือนทาง
อยู่เถิดเจ้าเราจะไปมิใช่ผัว	จงตั้งตัวตามถนัดไม่ขัดขวาง
ทำผินหลังยั้งยืนสะอื้นพลาง	สงสารนางนึกว่าพระสามี
เห็นเคืองขัดตัดรอนวิงวอนไหว้	น้องสงสัยว่ามนุษย์สุดบัดสี
แม้นองค์พระภัสดาจงปรานี	อย่าราคีคิดแหนงแคลงฤทัย
ขอทราบความตามจริงสักสิ่งหนึ่ง	นั่นแหละจึงจะสร่างทางสงสัย
ถึงยากเย็นเป็นตายก็หมายใจ	จะตามไปไม่ขัดพระอัชฌา
พระนั่งแนบแอบประโลมโฉมเฉลา	พี่รักเท่านัยเนตรของเชษฐา
คนอื่นไกลใครเล่าจะเข้ามา	ไม่ควรแก้วแววตาจะราคี
ระลึกถึงจึงอุตส่าห์มาหาน้อง	อย่าขัดข้องแหนงวิญญาณมารศรี
พลางอิงแอบแนบนวลป่วนฤดี	พอสบทีถูกต้องทำนองใน
เปรียบเหมือนดังพังแปรกที่แตกฝูง	เขาจับจูงจากดงด้วยหลงใหล
ตามช้างต่อหมอขลังที่นั่งไพร	เห็นกิ่งไม้เหมือนหนึ่งป่าอุตส่าห์เดิน
ต้องผูกกูบฟุบเท้าก็เคล่าคล่อง	ทำนิทำนองเปลี่ยนผลัดไม่ขัดเขิน
เหมือนปี่เป่ากราวเชิดต่างเพลิดเพลิน	ไม่กํ้าเกินแก่หัดสันทัดกัน
แต่นางเทพกินราคิดว่าผัว	ช่างแปลงตัวกลับกลายแยบคายขยัน
จึงทูลถามตามประสงค์ว่าทรงธรรม์	จะผ่อนผันคิดอ่านประการใด ฯ
๏ พระลูบโลมโฉมเฉลาเยาวลักษณ์	ไม่ลืมรักร่วมจิตพิสมัย
แม้นตัวพี่ชีวันไม่บรรลัย	คงไม่ให้แก้วตาอนาทร
จะพาไปไว้ที่พี่ไปอยู่	ได้เคียงคู่สุวรรณบรรจถรณ์
แม่โฉมเทพกินราอย่าอาวรณ์	จะรีบจรจวนแจ้งแสงตะวัน
จงจัดแจงแต่งองค์เถิดนงลักษณ์	พลางเชยพักตร์พิศชมภิรมย์ขวัญ
นางโฉมยงหลงเลยด้วยเคยกัน	จนไก่ขันจวนจะแจ้งจัดแจงองค์
ประดับเครื่องเรืองจรัสประภัสสร	ใส่ปีกหางอย่างกินรนวลระหง
พระผินพักตร์กลั้นพระสรวลชวนอนงค์	นางโฉมยงเยื้องย่องจากห้องใน
ออกจากปรางค์ทางว่าโยธาหาญ	ล้อมปราการตรวจกันเสียงหวั่นไหว
ยุพาพินบินตามนะทรามวัย	เที่ยวดูให้รอบเขตนิเวศน์วัง
แล้วเหาะเลื่อนเคลื่อนคล้อยขึ้นลอยฟ้า	พระนำหน้านางงามบินตามหลัง
พระร่อนเรียงเคียงคลอค่อยรอรั้ง	นางบินบังเบียดผัวด้วยกลัวพล
พระแกล้งพาราร่อนให้อ่อนปีก	แฉลบหลีกลอยเร่ในเวหน
เห็นพร้อมพรั่งคั่งคับทัพพยนต์	เที่ยวเวียนวนวงรอบในขอบวัง ฯ
๏ ฝ่ายตระเวนเห็นคนบนอากาศ	ต่างก็ฆาตฆ้องสัญญาทั้งหน้าหลัง
ขึ้นขวางทางกลางฟ้าดาประดัง	คอยระวังมิให้ออกนอกกำแพง
พอดาวเดือนเลื่อนลับพยับฟ้า	พระสุริยาไตรตรัสจรัสแสง
นางเห็นพลบนอากาศหวาดระแวง	เข้าแอบแฝงภัสดาค่อยพาที
โยธาทัพนับแสนมาแน่นนัก	เขาคอยกักกั้นไวัมิให้หนี
ต้องเวียนวนจนสว่างขึ้นอย่างนี้	จะรู้ที่ผ่อนผันทำฉันใด
พระรอเรียงเคียงชิดสนิทสนอม	เจ้างามพร้อมมิ่งขวัญอย่าหวั่นไหว
จะพาแก้วแววตาแม่คลาไคล	ไปอยู่ในปรางค์มาศปราสาททอง
แล้วจูงองค์นงคราญลงชานพัก	เห็นพร้อมพรักนักสนมบังคมสนอง
นางหวาดหวั่นพรั่นจิตผิดทำนอง	ดูพวกพ้องพนักงานหมอบกรานเตรียม
พระนั่งกลางปรางค์มาศปราสาทรัตน์	นางกระษัตริย์ทรุดกายด้วยอายเหนียม
สาวสุรางค์นางห้ามตามธรรมเนียม	ต่างเฝ้าเฟี้ยมฟังรสพจมาน
พระแย้มยิ้มพริ้มพรายชม้ายเนตร	เห็นอัคเรศรู้องค์ก็สงสาร
หยิบพระศรีที่ตั้งอยู่ทั้งพาน	วางประทานนงลักษณ์ตรงพักตรา
พระเทพินสิ้นสติดำริคิด	เห็นจะผิดผัวรักใช่ยักษา
เราเสียกลผลกรรมได้ทำมา	จะเอาหน้าไปแฝงอยู่แห่งใด
เสียดายองค์หลงผัวเหมือนชั่วชาติ	ใจจะขาดคิดน่าเลือดตาไหล
จะกลั้นใจให้ตายกลับหายใจ	สะอื้นไห้ฮักฮักซบพักตรา
พระตรัสถามทรามสวาทประหลาดแล้ว	เป็นไรแก้วนัยเนตรของเชษฐา
อยู่ดีดีมิได้ขัดพระอัชฌา	มาโศกากีดขวางเป็นอย่างไร
หรือทุกข์โศกโรคร้อนแต่ก่อนเก่า	ไม่บรรเทาทำเข็ญเป็นไฉน
หรือหิวหอบบอบช้ำในนํ้าใจ	จึงร้องไห้ไม่แถลงให้แจ้งความ
นางแสนแค้นแสนเล่ห์ช่างเสแสร้ง	ยังเสียดแทงถางถากเหมือนขวากหนาม
จึงว่ากรรมทำไว้เหมือนไฟลาม	เฝ้าติดตามเติมซํ้าให้จำเป็น
ถึงมิชั่วตัวดีถึงทีเคราะห์	มาจงเจาะจำชั่วเพราะตัวเข็ญ
คิดไม่ถึงจึงต้องพานํ้าตากระเด็น	ไม่รักเป็นกายคนแต่จนใจ
แม้นเจ้ากรรมทำลายให้วายวอด	เห็นยิ่งยอดยินดีจะมีไหน
นางครวญคร่ำร่ำว่าโศกาลัย	พระชลนัยน์ไหลหลั่งลงพรั่งพราย
พระฟังเปรียบเฉียบแหลมยิ้มแย้มเยาะ	สะเดาะเคราะห์ออกเสียเถิดให้เฉิดฉาย
เพราะพระเสาร์เข้ามาแทรกจึงแยกย้าย	เหมือนกระต่ายติดกับต้องอับปาง
อันตัวพี่นี้นํ้าใจเจ้าไม่ชอบ	จะช่วยปลอบก็กระดากดังขวากขวาง
ความรักใคร่ไม่ยืดจึงจืดจาง	จะต้องค้างมรสุมเที่ยวตุ๋มลอย
เพราะลมกล้าสาหัสตะปัดตะป่อง	เรือจึงต้องติดวนเหมือนก้นหอย
จะชิดเฉียดเกลียดกลัวมดตัวน้อย	มันจะต่อยเท้งเต้งวังเวงใจ
อันรูปร่างอย่างมนุษย์เห็นหลุดยักษ์	ไม่รู้จักห้ามปรามตามวิสัย
พระเสแสร้งแกล้งล้ออรไท	แล้วเข้าในแท่นทองห้องบรรทม ฯ
๏ นางฟังตรัสตัดรอนยอกย้อนเย้ย	สุดจะเงยดูสุรางค์นางสนม
สะอื้นอั้นกลั้นกลัดอัดอารมณ์	กำเริบลมจับนิ่งไม่ติงกาย
หลวงแม่เจ้าเถ้าแก่เข้าแซ่ซ้อง	จับประคองขนองเน้นที่เส้นสาย
ค่อยริกริกพลิกฟื้นสะอื้นอาย	เจ้าขรัวนายนั่งปลอบให้ชอบใจ
แม่ไม่มีที่พึ่งอย่าขึ้งโกรธ	จงออมโอษฐ์อ่อนความตามวิสัย
พวกข้าเฝ้าสาวสนมกรมใน	จะพลอยได้พึ่งพาบารมี ฯ
๏ นางกระษัตริย์อัดอั้นให้ตันจิต	สุดจะปิดสุดจะปัดให้บัดสี
จึงว่ากรรมจำเป็นถึงเช่นนี้	มิรู้ที่คิดอ่านประการใด
ด้วยสัจจังหวังว่าพญายักษ์	แปลงมารักลุ่มหลงไม่สงสัย
จึงหลงตามความแสนที่แค้นใจ	จะอยู่ไปเป็นคนไม่พ้นอาย
โอ้กินราหรือมาต้องเป็นสองผัว	เหมือนหญิงชั่วชอกช้ำสล่ำสลาย
วาสนาอาภัพให้กลับกลาย	นางฟูมฟายชลนาโศกาลัย
พวกท้าวนางต่างว่าอย่ากันแสง	มิใช่แกล้งกลับจิตคิดไฉน
เหมือนเสียแก้วแล้วกรรมทำอย่างไร	จะเกลี่ยไกล่กลับคิดให้ชิดเชื้อ
อย่ากำสรดอตส่าห์เข้าไปเฝ้าแหน	ยึดให้แน่นเหมือนอย่างยึดหางเสือ
แม้นละเมินเหินห่างจะร้างเรื้อ	เหมือนเสียเกลือเนื้อเน่าไม่เข้ายา
เธอลวงโลมโฉมยงให้หลงเล่ห์	เพราะบุพเพนิวาสพาสนา
ถึงไพร่ฟ้าข้าแผ่นดินจะนินทา	เทวดาท่านก็เห็นเป็นพยาน
สงวนยศอตส่าห์สามิภักดิ์	ถึงมิรักก็คงจะสงสาร
ถือทิฐิสิจะกลับอัประมาณ	ทั้งเสียการเสียกายเสียดายดี
นางเห็นจริงนิ่งคะนึงแล้วจึงตอบ	ว่าก็ชอบสารพัดจะบัดสี
ใช่สาวแส้แก่ตัวลูกผัวมี	แต่ครั้งนี้มีกรรมจะทำไป
แค้นแต่ปากอยากจะว่าให้สาหัส	เห็นจะขัดเคืองวิญญาณ์ที่ปราศรัย
ปรึกษาพลางนางกระษัตริย์จัดสไบ	ตามเข้าไปในที่ศรีไสยา
จึงบังคมก้มกรานประทานโทษ	ได้ขึ้งโกรธเจ้าชีวิตผิดหนักหนา
แต่นี้ไปไม่ขัดพระอัชฌา	ขอเป็นข้ากว่าชีวันจะบรรลัย ฯ
๏ พระยิ้มพลางทางว่าเป็นข้าเจ้า	มิว่างเปล่าอยู่หรืองานการที่ไหน
แม้นเป็นพระมเหสีจะดีใจ	จะได้ใช้เช่นนั้นเหมือนสัญญา
นางอายเอียงเมียงหมอบตอบพระโอษฐ์	ตามแต่พระจะประโยชน์โปรดเกศา
ไม่ขัดเลยเคยขยาดพระอัธยา	จะค่อนว่าทารกรรมให้จำตาย
พระว่าพี่วิสัยมิใช่ยักษ์	จะได้หักคอเมียเสียง่ายง่าย
แต่ต้องห้ามปรามปราบที่หยาบคาย	ให้หายร้ายรู้จักขอเคยหมอควาญ
พลางแย้มสรวลชวนชมภิรมย์รื่น	ให้แช่มชื่นเชิงรักสมัครสมาน
แล้วถามนางปางก่อนนครมาร	นอกเมืองนี้ที่สำราญประการใด
นางนบนอบตอบรสพจนารถ	ที่ประพาสภูผาพฤกษาไสว
มีสระนํ้าถํ้าธารสำราญใจ	แต่ต้องไปแรมค้างกลางพนม
มีตำหนักรักษาพลับพลาพร้อม	ล้วนไม้หอมห้องสุรางค์นางสนม
เกิดเพชรนิลถิ่นฐานสำราญรมย์	เชิญไปชมให้สบายคลายพระหัย
พระชื่นชอบตอบว่าจงพาพี่	ไปพรุ่งนี้นอนค้างหว่างไศล
แล้วออกนั่งยังสิงหาสน์ปราสาทไชย	เสนาในอภิวันท์จึงบัญชา
พรุ่งนี้เช้าเราจะออกไปชมสวน	เกณฑ์กระบวนแห่แหนให้แน่นหนา
ประเทียบเหล่าสาวสรรค์กัลยา	ให้พร้อมกันทันเวลาจะคลาไคล
อำมาตย์รับอภิวาทมาบาดหมาย	ทั้งไพร่นายเกณฑ์กันเสียงหวั่นไหว
ถือปืนผาอาวุธธุชธงชัย	หมวกเสื้อใส่ต่างต่างละอย่างกัน
เกณฑ์แห่รายซ้ายขวาทั้งหน้าหลัง	ได้พร้อมพรั่งพลไกรพอไก่ขัน
ประเทียบเหล่าสาวสุรางค์นางกำนัล	มีม่านกั้นกำบังปูหลังคา
นกอินทรีที่ทรงองค์กระษัตริย์	วิมานรัตน์รุ้งพราววาวเวหา
มาเรียงเรียบเทียบประทับที่พลับพลา	พอเวลารุ่งเสร็จสำเร็จการ ฯ
๏ ฝ่ายสนมกรมในทั้งใหญ่น้อย	ต่างเพลินพลอยปรีดิ์เปรมเกษมศานต์
กับทั้งเหล่าสาวสรรค์พนักงาน	เตรียมเครื่องอานตามตำแหน่งจัดแจงกาย
แต่องค์พระมเหสีผู้มียศ	ให้นึกอดสูใจมิใคร่หาย
ด้วยสามีมิได้เห็นว่าเป็นตาย	ออกตามชายชมสวนไม่ควรเป็น
จะบอกป่วยฉวยเธอคิดว่าบิดพลิ้ว	จะโกรธกริ้วกราดเกรี้ยวพูดเคี่ยวเข็ญ
จะโศกเศร้าเร่าร้อนไม่หย่อนเย็น	โอ้จำเป็นกองกรรมได้ทำมา
จะจัดแจงแต่งตัวตามผัวใหม่	ก็อายใจว่าจะรักเธอหนักหนา
ครั้นมิแต่งจะว่าแกล้งทำมารยา	จะค่อยว่าแนมเหน็บให้เจ็บใจ
เป็นจำจนอ้นอั้นให้ตันจิต	สุดจะคิดขัดข้องทำนองไหน
จะต้องรับอับอายทรงกายไป	พอพ้นภัยไม่พ้นคนนินทา
ดำริพลางนางชำระสระสนาน	พนักงานคอยถวายเครื่องซ้ายขวา
ไม่แต่งองค์นงลักษณ์ผัดพักตรา	เลือกแต่ผ้านุ่งห่มพอสมทรง
สร้อยสังวาลบานพับสำรับเก่า	ไม่กวดเกล้ากันเกศเนตรขนง
แล้วชวนเหล่าสาวสุรางค์นางอนงค์	มาเฝ้าองค์อิศราคอยคลาไคล ฯ
๏ พระเห็นพักตร์อัคเรศก็รู้เท่า	ทรงเครื่องเก่าเศร้าหมองไม่ผ่องใส
จึงแกล้งตรัสตัดพ้ออรไท	ในจิตใจพี่นี้เหมือนจะเลื่อนลอย
ให้หนักหน่วงห่วงหลังระวังหน้า	นึกพะว้าพะวังวนดังก้นหอย
จะแต่งตัวกลัวจะพานํ้าตาย้อย	ด้วยแรงน้อยเหนื่อยอ่อนผ่อนกำลัง
จะไปไหนให้ขยั้นไม่ทันเพื่อน	ไม่ชื่นเหมือนเยี่ยงอย่างแต่ปางหลัง
หรือเจ้าไม่พอใจออกไปนอกวัง	จะได้สั่งให้เลิกพลสกลไกร
นางฟังคำรํ่าตรัสเป็นตัดพ้อ	ไม่ย่อท้อทูลแจ้งแถลงไข
แสนสงสารผ่านเกล้าเศร้าพระทัย	ด้วยมาไกลนคเรศนิเวศน์วัง
สรงเสวยเคยชื่นระรื่นรส	ต้องออมอดอัตคัดประหวัดหวัง
ทั้งยี่ภู่สุวรรณแท่นบัลลังก์	ที่จัดตั้งแต่งถวายก็คายคัน
ด้วยเมืองยักษ์นครากาลวาศ	เป็นเชื้อชาติชาวป่าพนาสัณฑ์
ล้วนซื่อดายตายเปล่าโฉดเขลาครัน	ไม่รู้ชั้นเชิงที่ปฎิพัทธ์
แต่เป็นข้าฝ่าละอองฉลองบาท	โปรดประภาษเป็นไฉนก็ไม่ขัด
ชาวโกญจามารันล้วนสันทัด	รู้แยบยลปรนนิบัติพระอัชฌา
จึงใช้สอยคล่อยคล่องไม่ต้องโทษ	ควรจะโปรดปฎิพัทธ์มนัสสา
ที่เมืองนี้มีแต่โง่เหมือนโคนา	จะผูกพาไปข้างไหนก็ไปตาม
ถึงจะใช้ให้เหมือนคนทุพพลภาพ	จะคอนหาบหาสาแหรกไปแบกหาม
สนองคุณมุลิกาพยายาม	สุดแต่ตามพระจะโปรดที่โทษทัณฑ์ ฯ
๏ ชะโฉมเทพกินราคิดว่าแก่	มิรู้แง่งอนคารมคมขยัน
ถึงสาวสาวชาวโกญจาเมืองมารัน	ไม่เทียมทันเทียบเจ้านางเฒ่ารึ้ง
คอยเขม้นเช่นกับงูจะสู้หมอ	ไม่รั้งรอร้ายดุทะลุถึง
เหลือกำลังยังไม่เชื่องเปรียวเปรื่องปรึง	ทั้งลึกซึ้งสารพัดได้หัดปรือ
จะไปสวนป่วนปั่นกระสันโศก	มิเกิดโรคร้อยแก้วขึ้นแล้วหรือ
กำเริบลมตรมใจเหมือนไฟฮือ	เห็นจะรื้อเรื้อรังให้คลั่งคลุ้ม
แม้นรักษายาเย็นเห็นไม่ฟื้น	คงจะกลืนลูกกลอนร้อนสุขุม
ยิ่งเดินทางกลางหนที่คนชุม	จะกลัดกลุ้มป่วนปั่นเป็นมั่นคง
พลางสรวลสันต์บันเทิงด้วยเชิงฉลาด	ลงจากอาสน์จรลีเข้าที่สรง
นํ้ากุหลาบอาบอบตรลบองค์	ภูษาทรงสนับเพลาพริ้งเพราพราย
ใส่เสื้อทองกรองศอลอออ่อน	ทับทรวงซ้อนสังวาลประสานสาย
มงกุฎเก็จเพชรกระจ่างพร่างประกาย	พระหัตถ์ซ้ายธำมรงค์อลงการ
ครั้นเสร็จสรรพจับพระขรรค์แล้วลีลาศ	นำสุรางค์นางนาฏจากราชฐาน
ขึ้นทรงนั่งหลังอินทรีที่วิมาน	ตั้งเครื่องอานพานสุวรรณเป็นหลั่นลด
แต่นงลักษณ์อัคเรศอยู่ริมแท่น	พวกห้ามแหนแวดล้อมอยู่พร้อมหมด
ฝูงกำนัลขันทีที่มียศ	ขึ้นนั่งรถพระประเทียบดูเรียบเรียง
ให้คลายคลี่รี้พลพหลแห่	ทั้งหน้าหลังสังข์แตรเซ็งแซ่เสียง
กลองชนะมลายูเป็นคู่เคียง	จากวังเวียงเรียงเดินขึ้นเนินดง
นกอินทรีที่นั่งบัลลังก์อาสน์	เผ่นผงาดเยื้องย่างเหมือนอย่างหงส์
ทหารรายซ้ายขวารักษาองค์	กองกันวงเกียกกายรายระวัง
เข้าเดินทางหว่างพนมร่มระรื่น	เสียงครึกครื้นโยธาทั้งหน้าหลัง
เสียงกงรถปรดปรึงก้องกึงกัง	สะเทื้อนดังกังสดาลสะท้านไพร
พฤกษาออกดอกดวงเป็นพวงห้อย	ระย้าย้อยอยู่ที่ข้างทางไสว
นางชาววังนั่งแลอยู่แต่ไกล	เห็นเกือบใกล้รัถาก็คว้าชิง
บ้างได้ผลหล่นร่วงได้ดวงดอก	บ้างเยาะหยอกพูดจาประสาหญิง
เก็บมะไฟได้มะทรางมะปรางปริง	เป็นกิ่งกิ่งเลียบสล้างไปข้างรถ
จอมกระษัตริย์ทัศนาพฤกษาสูง	ต้นยางยูงเย็นระรื่นชุ่มชื่นสด
คีรีเรียงเคียงกันเป็นหลั่นลด	บ้างสูงจดจอมเมฆวิเวกใจ
บ้างเขียวขาววาววงตะล่งเลื่อม	ชะงักเงื้อมง้ำชะโงกโตรกไศล
เสียงสินธุพุลั่นสนั่นไพร	เป็นธารใสทรายแก้วพลอยแพรวพราย
มีห้วยเหวเปลวปล่องช่องชะวาก	ดูหลากหลากเล่ห์เขียนวิเชียรฉาย
พระชมเพลินเนินผาศิลาลาย	ขึ้นเนินทรายแซ่เสียงสำเนียงพล
เห็นมืดกลุ้มคลุ้มมาในอากาศ	ดูเกลื่อนกลาดทางฟ้าเวหาหน
เสียงโห่ร้องก้องกระหึ่มครึ้มคำรน	ให้หยุดพลพยุหบาตรดาษดา
ดูคับคั่งตั้งถ้วนกระบวนทัพ	คอยรบรับเรียงรายทั้งซ้ายขวา
นกอินทรีที่นั่งยืนรั้งรา	อยู่กลางหมู่โยธาดูอาการ ฯ
๏ จะกลับกล่าวท้าวเทพาสูรยักษ์	กับเพื่อนรักเร่งรัดจัดทหาร
หมายจะตรงลงหยุดอุทยาน	พอหมู่มารกองนอกมาบอกความ
ว่ากองทัพคับคั่งมาตั้งอยู่	สังเกตดูไพร่พลออกล้นหลาม
ยังสงสัยไม่ประจักษ์ตระหนักนาม	จึงร้องห้ามอสุราพลากร
ให้เกียกกายนายทัพขับพหล	ลงหยุดบนเนินทรายชายสิงขร
ครั้นรวบรอมพร้อมทหารเคยราญรอน	ขับมังกรไปหน้าโยธามาร
เห็นเสนาข้าไทมาในทัพ	สมทบกับวิทยาดูกล้าหาญ
ยิ่งขัดแค้นแน่นใจดังไฟกาล	ร้องด่ามารมาตยาเสนาใน
ทำไมมึงจึงมากับทัพมนุษย์	หมายว่าสุดสิ้นฝีมือกูหรือไฉน
ประเดี๋ยวนี้ชีวันจะบรรลัย	จงกลับไปช่วยกันมัดพวกศัตรู
ได้แก้แค้นแทนที่ฆ่าพี่น้อง	ให้กึกก้องเกียรติยศไม่อดสู
ถ้าครั้งนี้มิช่วยเข้าด้วยกู	ขืนรบสู้กูจะล้างให้วางวาย ฯ
๏ พวกนายกองร้องว่าพญายักษ์	ยังรู้จักรักชีวีออกหนีหาย
อันพหลพลกายทั้งไพร่นาย	ก็กลัวตายจึงต้องมาสามิภักดิ์
แต่องค์พระมเหสีที่สนิท	ยังมาติดตามองค์พระทรงศักดิ์
ทั้งห้ามแหนแสนสาวที่ท้าวรัก	ก็สมัครเข้าด้วยพระภูวไนย
อันหมู่มุขทุกกระทรวงพระหลวงขุน	ใครมีบุญก็เป็นข้าได้อาศัย
จะโกรธาฆ่าฟันทำฉันใด	ก็จนใจไม่รู้ที่จะหนีตัว ฯ
๏ เทพาสูรทรงฟังให้คั่งแค้น	ว่าห้ามแหนมเหสีต่างมีผัว
เงยพักตร์ไม่ใคร่ขึ้นให้มึนมัว	สู้ทรงตัวร้องถามตามสงกา
จริงหรือวะมเหสีเขามีชู้	หรือโกรธกูกล่าวแกล้งแสร้งมุสา
พวกอสูรทูลแถลงแจ้งกิจจา	เดี๋ยวนี้มาพร้อมพรั่งอยู่หลังทัพ
เทพาสูรฉุนแค้นแสนสลด	อ่อนระทดระทวยล้มจมลมจับ
ประลัยกัลป์นั้นเข้าประคองรับ	นวดประทับให้สหายค่อยคลายใจ
แล้วว่าเกลอเธออย่าทุกข์จะรุกรบ	มันจะหลบหลีกหนีทันที่ไหน
มเหสีอีสนมกรมใน	จับมาได้แล่เนื้อเอาเกลือทา
เทพาสูรฉุนเฉียวคิดเหนี่ยวหน่วง	หรือมันลวงดอกกระมังยังกังขา
ไม่เห็นแน่แก่ใจนัยนา	จึงห้ามว่าอย่าเพ่อรบสงบดู
คำโบราณท่านห้ามความลับหลัง	อย่าให้ฟังคำฟ้องทั้งสองหู
แม้นจริงจังครั้งนี้มันมีชู้	จะเลี้ยงดูที่ไหนได้ฆ่าให้ตาย
แล้วทำทีสีหนาทประกาศก้อง	เหวยพวกพ้องไพรินสิ้นทั้งหลาย
จะฆ่าฟันกันต่างจะวางวาย	บอกเจ้านายมึงให้มารบราวี ฯ
๏ ฝ่ายพระองค์ทรงมหาศักดาเดช	มงกุฎเกศกระษัตริย์ชาติดังราชสีห์
ให้แหวกทัพขับวิหคนกอินทรี	ออกยืนที่ตรงหน้าพญามาร
แล้วร้องเย้ยเหวยเทพาสุราราช	ที่แขนขาดหรือไม่หายาประสาน
ยังยกทัพขับมาหาพระกาฬ	ไปวานมารมาช่วยตายไม่อายใจ
อันสาวสาวชาวพารากาลวาศ	เห็นแขนขาดเขาไม่คิดพิสมัย
ไม่อดสูผู้หญิงจะชิงชัย	จะบรรลัยแหลกลงเป็นผงคลี
ท่านท้าวเทพาสูรคิดขุ่นข้อง	เขม้นมองร้องอุเหม่มเหสี
หลงรำลึกนึกถึงว่ามึงดี	กลับมามีผัวใหม่นอกใจกู
ช่างลอยหน้าสามิภักดิ์รักมนุษย์	ขากถุยทุดทรยศไม่อดสู
อีห้ามแหนแสนซำสามมาตามชู้	อยู่ใกล้กูจะใคร่ถองสักสองตึง
ชะคิดแค้นแต่นางแม่อีแก่แรด	สาวสิบแปดปีเปรียบไม่เทียบถึง
มาแอบหลังนั่งเฝ้าให้เคล้าคลึง	กระบวนมึงมิรู้สิ้นอีลิ้นทอง
เสียแรงรักภักดีดังชีวิต	หรือมาคิดเมามัวมีผัวสอง
แม้นจับได้ไม่เลี้ยงเคียงประคอง	จะทุบถองล้างนํ้าให้หนำใจ ฯ
๏ นางเทพกินราก้มบังคมกราบ	สารภาพผิดนักควรตักษัย
จะตีฆ่าด่าฟันทำฉันใด	ไม่นอกใจเจ้าพระคุณกรุณา
ถึงจะถือซื่อสัตย์ก็พลัดชั่ว	เหมือนเมามัวมืดมิดผิดหนักหนา
อันความดีที่จะทูลมูลิกา	เหมือนมืดสิ้นดินฟ้านภาลัย
เหลือจะทูลมูลความเมื่อยามผิด	สุดจะคิดให้พระองค์สิ้นสงสัย
แต่เทวัญชั้นฟ้าสุราลัย	จะเห็นใจจริงจังในครั้งนี้
พลางแลดูภูธรเห็นกรขาด	อเนจอนาถในวิญญาณ์มารศรี
สะอึกสะอื้นฝืนอารมณ์ไม่สมประดี	วิสัญญีอยู่กับอาสน์เพียงขาดใจ ฯ
๏ พญายักษ์รักนางอย่างชีวิต	เห็นรับผิดพูดลึกนึกสงสัย
ดูท่วงทีกิริยายังอาลัย	เห็นจะไม่สู้เสียดอกเมียเรา
ดำริพลางทางว่าเหวยมนุษย์	เป็นบุรุษหฤโหดช่างโฉดเขลา
ไม่กลัวบาปหยาบใหญ่ด้วยใจเบา	เมียของเขาคบค้าน่าไม่อาย
อันห้ามแหนแสนสาวอีเหล่านั้น	ไม่ป้องกันอนุญาตเหมือนมาดหมาย
แต่เมียหลวงหวงแหนแสนเสียดาย	อย่าวุ่นวายขัดขวางส่งนางมา ฯ
๏ พระยิ้มพลางทางว่าพญายักษ์	แม้นเขารักเรียกให้เขาไปหา
อสุรินทร์ผินพักตร์จำนรรจา	ร้องเรียกเทพกินราไม่พาที
แลเขม้นเห็นซบสลบนิ่ง	ไม่ไหวติงกายามารศรี
เอ๊ะเป็นไรไม่มาหาสามี	หรือเทวีวายวางเป็นอย่างไร
พระร้องว้าฮ้าสิงหไกรภพ	นางสลบนิ่งแน่ไม่แก้ไข
ดูดู๋เหล่าสาวสรรค์กำนัลใน	ทำไมไม่นวดฟั้นกัลยา ฯ
๏ พระสรวลพลางทางลวงว่าดวงสมร	เขาแกล้งนอนเสียเขาไม่อยากไปหา
เมื่อคืนนี้นงลักษณ์เล่นสักรวา	จนเวลารุ่งเช้าจึงหาวนอน
ประลัยกัลป์นั้นห้ามปรามสหาย	มันรักชายเชื่อฟังเขาสั่งสอน
จึงเสแสร้งแกล้งนิ่งให้วิงวอน	จะง้องอนมันทำไมไม่ได้การ
มันมีชู้รู้เห็นอยู่เป็นแน่	ชอบแต่แล่เนื้อให้กาเป็นอาหาร
จะทำให้ไฟกัลป์นั้นบันดาล	ประหารผลาญเสียให้ยับทั้งทัพชัย
เทพาสูรกลัวจะเสียมิ่งเมียรัก	แกล้งหน่วงหนักผันแปรพูดแก้ไข
แสนสงสารมารพหลสกลไกร	ที่จำใจมาด้วยจะม้วยมรณ์
เราคิดล่อพอให้อ้ายไกรภพ	ออกไปรบที่กลางหว่างสิงขร
ทั้งนักสิทธ์วิทยาวิชาธร	ให้ไฟฟอนเสียไหม้ทั้งไพร่นาย
ปรึกษาพลางว่าเหวยเฮ้ยมนุษย์	จะยงยุทธ์ด้วยกำลังไพร่ทั้งหลาย
นึกเอ็นดูหมู่พหลพลนิกาย	จะพลอยตายเสียเปล่าไม่เข้าการ
แต่แม่ทัพรับสู้กันดูเล่น	ให้พลเห็นฤทธิแรงกำแหงหาญ
แม้นชนะพระสหายเราวายปราณ	จงอยู่ผ่านธานีให้ปรีดา
พระแย้มยิ้มพริ้มพรายภิปรายตรัส	อันกระษัตริย์เชื้อชาติวาสนา
แม้นเมืองน้อยถอยกำลังอหังการ์	ก็ต้องให้แต่ข้าออกราวี
เหมือนตัวท่านราญรอนจนอ่อนฤทธิ์	ครั้นสุดคิดแล้วก็ละสละหนี
ยังกลับมาท้าทายอายไม่มี	นับถือผีพวกยักษ์จักรวาล
ล้วนโยธาหน้ากากหลากประหลาด	เหมือนปีศาจโซเซเดรัจฉาน
ทั้งเซอะซะจะเข้ามาหาพระกาฬ	เหมือนจะวานผลาญกายให้วายวาง
ประลัยกัลป์หันหุนให้ฉุนโกรธ	นัยน์ตาโชติช่วงแดงดังแสงฝาง
ทั้งเขี้ยวงอกออกเป็นวาเหมือนงาช้าง	ชี้มือพลางทางว่าเหวยมนุษย์
อันตัวกูผู้มหาอานุภาพ	เคยปรามปราบฟ้าดินให้สิ้นสุด
ใครไม่หาญทานคทาเทพาวุธ	จะม้วยมุดเหมือนแมงเม่ามาเข้าไฟ
นี่หากว่าพระสหายเสียดายหญิง	จะพลอยมิ่งเมียรักเขาตักษัย
แม้นมิคิดนิดเดียวประเดี๋ยวใจ	จะบรรลัยแหลกลงเป็นผงคลี
จะรบรับจับเป็นให้เห็นฤทธิ์	สมที่ผิดเมียรักท้าวยักษี
พลางเร่งทัพขับพหลพลโยธี	เข้าโจมตีทัพหน้าชาวมารัน ฯ
๏ ฝ่ายพวกยักษ์จักวาลแกว่งขวานง้าว	พุ่งแหลนหลาวไล่กระโจมโถมถลัน
พระยาธรรอนรับจับประจัญ	ต่างต่อแย้งแทงฟันกันบรรลัย
เสียงฉัวะฉัวะผลัวะผลุทะลุทะลัก	เลือดพลักพลักพลุ่งพล่านดังธารไหล
ทั้งตีนตัวหัวขาดเกลื่อนกลาดไป	บ้างลากไส้พุงวิ่งทิ้งอาวุธ
พวกพยนต์พลทรายกายสิทธิ์	ต่างตามติดตีทัพสัประยุทธ์
เหยียบกุมภัณฑ์ฟันแทงด้วยแรงรุด	อุตลุดจับกุมตะลุมบอน
ประลัยกัลป์เห็นทัพย่อยยับแยก	บ้างตื่นแตกตายกลิ้งดังสิงขร
เงื้อกระบองร้องดังขับมังกร	เข้าไล่ต้อนตีพยนต์ไม่ทนทาน
ถูกโยธาขาขาดล้มกลาดกลิ้ง	ได้ทียิ่งรุกมาที่หน้าฉาน
พระขับนกผกโผนโจนทะยาน	เข้าต่อต้านตีรันประจัญรบ
อินทรีโถมโจมจิกหยิกด้วยเล็บ	มังกรเจ็บพลิกสะบัดเลี้ยวกัดขบ
นกอินทรีตีมังกรเสือกซอนซบ	พระไกรภพเผ่นไล่ประลัยกัลป์
ต่างแรงเรี่ยวเคี่ยวขับสัประยุทธ์	อุตลุดเลี้ยวลัดสะพัดผัน
อสุรีตีพลาดพระฟาดฟัน	ถูกกุมภัณฑ์ล้มดิ้นสิ้นชีวา
แต่ท้าวเทพาสูรนั้นวุ่นวิ่ง	เข้าฉุดชิงเมียรักของยักษา
พระเหลียวเห็นเผ่นฟาดด้วยสาตรา	ถูกแขนขวาขาดพลัดตกปัถพี
ยังแต่ตัวกลัวตายอายผู้หญิง	อุตส่าห์วิ่งเหยาะเหยาะแล้วเหาะหนี
พวกพลยักษ์จักรวาลไม่ต้านตี	ขอชีวีวอนว่าเป็นข้าไท
จอมกระษัตริย์ตรัสห้ามปรามทหาร	ไมให้ผลาญพวกยักษ์ให้ตักษัย
แล้วรวบรอมพร้อมพหลสกลไกร	ได้กระบองของประลัยกัลป์มาร
มเหสีที่ลมจับก็กลับฟื้น	เสด็จคืนเข้านิเวศน์ประเทศสถาน
ให้รางวัลบรรดาข้าราชการ	ทั้งทหารล้วนทั่วทุกตัวกัน
พวกเจ้าจอมหม่อมห้ามที่ตามเสด็จ	ใส่แหวนเพชรสร้อยสะอิ้งทุกสิ่งสรรพ์
หลวงแม่เจ้าท้าวนางได้รางวัล	ทั้งกำนัลนักสนมกรมใน ฯ
๏ จะกลับกล่าวท้าวเทพาสูราบ้าง	เหาะไปกลางเกลียวมหาชลาไหล
ไม่มีแขนแสนสลดรันทดฤทัย	แม้นอยู่ไปก็จะรับแต่อับอาย
จึงโจนลงคงคาประดานํ้า	กระเดือกดำดิ่งไปลึกใจหาย
จะกลับผุดสุดแรงพลิกแพลงกาย	ก็บรรลัยในสายสมุทรไท ฯ
๏ จะกล่าวความนามขินีเป็นที่รัก	เมียประลัยกัลป์ยักษ์ที่ตักษัย
ได้แก้วตาของพญานกยูงไว้	ทำแหวนใส่นิ้วนางอย่างมนุษย์
รู้เหาะเหินเดินฟ้านภากาศ	ด้วยอำนาจแก้วเนตรวิเศษสุด
เมื่อสามีกรีพลไปรณยุทธ์	ครั้นม้วยมุดมีลางถึงนางมาร
ให้ฝันเห็นเป็นว่าผัวนั้นหัวขาด	โลหิตสาดโซมองค์น่าสงสาร
พอตื่นเช้าบ่าวมาบอกอาการ	ว่าขุนมารผัวขวัญนั้นบรรลัย
ยักขินีตีอกแล้วชกหัว	ลงทอดตัวโศกซบสลบไสล
แล้วกลับฟื้นกลืนกลํ้าระกำใจ	นั่งร้องไห้โหยหาถึงสามี
เสียงโฮโฮโอ้ว่าพญายักษ์	เคยฟูมฟักรักน้องไม่หมองศรี
มาสิ้นสูญบุญท้าวเสียคราวนี้	ไม่มีที่พึ่งพาเอกากาย
โอ้อกกูอยู่เดียวเปล่าเปลี่ยวจิต	ยิ่งคิดคิดแล้วให้จิตใจหาย
จะนั่งนอนร้อนรนกระวนกระวาย	เฝ้าฟูมฟายแต่นํ้าตาด้วยอาลัย
ยามเที่ยงคืนดื่นดึกนึกถึงผัว	ยิ่งหมองมัวซบหน้านํ้าตาไหล
จะแลเหลียวเปลี่ยวเปล่าง่วงเหงาใจ	จำจะไปตามหาศพสามี
แม้นหลอเหลือเนื้อหนังยังไม่สูญ	จะกองกูณฑ์เก็บเข้าช่วยเผาผี
ให้สิ้นตัวผัวรักด้วยอัคคี	จะได้มีผัวอื่นให้ชื่นใจ
จึงจัดแจงแต่งกายนุ่งลายอย่าง	สไบบางริ้วทองผุดผ่องใส
ตุ้มหูห้อยสร้อยนวมสวมกำไล	แล้วสอดใส่แหวนแววแก้วโมรา
กรีดนิ้วมือถือพัดดูหยัดเหยาะ	ระเห็จเหาะข้ามทะเลลอยเวหา
หนทางไกลได้เดือนไม่เคลื่อนคลา	ถึงกรุงกาลวาศลงริมพงไพร
พอพวกยักษ์จักรวาลมาพานพบ	ถามถึงศพสามีอยู่ที่ไหน
พวกบ่าวนำตำแหน่งให้แจ้งใจ	นางแลพบศพประลัยกัลป์มาร
ซากศีรษะอัฐิเปื่อยปริเน่า	จึงก้มเกล้ากราบลงด้วยสงสาร
สะอื้นอั้นตันใจอาลัยลาญ	ขินีมารร้องไห้ฟายน้ำตา
โอ้พ่อคุณทูนหัวผู้ผัวแก้ว	มาม้วยแล้วสิ้นชาติวาสนา
เมียอุตส่าห์พยายามติดตามมา	ไม่พูดจาด้วยบ้างเหมือนอย่างเคย
เมื่อยามเป็นเห็นเมียเคยเคลียเคล้า	ประโลมเล้าเนื้ออุ่นพ่อคุณเอ๋ย
ตั้งแต่นี้มิได้คืนมาชื่นเชย	จะแลเลยลับเลื่อนทุกเดือนปี
เคยนอนแท่นแผ่นผาศิลาลาด	มาไสยาสน์ริมข้างทางวิถี
ยิ่งสมเพชเวทนาศพสามี	เสียงโฮโฮโศกีพิรี้พิไร
พอขุนยักษ์จิตราพาทหาร	เที่ยวตรวจด่านเดินทางหว่างไศล
ถึงเนินทรายชายป่าพนาลัย	เห็นร้องไห้รักผัวจับตัวมา
แกล้งคุกคามถามดูก็รู้จัก	ว่าเป็นมิ่งเมียรักท้าวยักษา
พวกกบฏกฎหมายวายชีวา	ให้บ่าวผูกมือมาถึงธานี
พอพระองค์ทรงเดชเกศกระษัตริย์	ออกนั่งตรัสการบำรุงซึ่งกรุงศรี
ขุนจิตราพานางอสุรี	เข้าไปที่เฝ้ามูลกราบทูลความ
พระทรงฟังสังเวชเป็นเพศหญิง	ครั้นจะนิ่งเสียก็ยากเหมือนขวากหนาม
ถ้าปล่อยปละจะละเลิงดังเพลิงลาม	สั่งให้ล่ามโซ่จำใช้ทำงาน
ข้างโฉมยงองค์มิ่งมเหสี	เห็นยักขินีซื่อตรงก็สงสาร
ทูลอ้อนวอนขอโทษพระโปรดปราน	รับนางมารมาไว้ห้องไสยา
ถือว่าพระมเหสีสหายผัว	เป็นเพื่อนตัวตื้นลึกได้ปรึกษา
ทั้งนางยักษ์รักเทพกินรา	ค่อยพูดจาปรนนิบัตินั่งพัดวี ฯ
ตอนที่ ๑๕
สิงหไกรภพกลับเมืองโกญจา
๏ จะกล่าวเรื่องเมืองแก้วโกญจาบ้าง	พระนุชนางสร้อยสุดามารศรี
แสนละห้อยคอยหาพระสามี	จากบูรีไปเที่ยวตามรามวงศ์
จะเคืองเข็ญเป็นไฉนไม่ได้ข่าว	ทุกคํ่าเช้าเศร้าจิตพิศวง
ให้โหรทายหลายหนหาคนทรง	ให้มาลงเจ้านายถามร้ายดี
ไม่ได้จริงยิ่งรำคาญยิ่งนานช้า	ยิ่งคอยหาทุกข์ทนเฝ้าบนผี
แต่สององค์นงนุชพระบุตรี	กุมารีมีแต่สุขไม่ทุกข์ร้อน
ฝึกให้เหล่าสาวสุรางค์นางน้อยน้อย	ร้องดอกสร้อยสักรวาอุตส่าห์สอน
แต่พี่นางอย่างแม่ไม่แง่งอน	พระมารดรสั่งให้ชัยสุริยา
สอนหนังสือดื้อนักไม่รักรู้	ไม่กลัวครูเลียนล้อเล่นต่อหน้า
แต่ครูอ้อนวอนปลอบชอบอัชฌา	จึงอุตส่าห์ทรงเล่าค่อยเข้าใจ
แต่พระชัยสุริยาอุตส่าห์สอน	สู้ง้องอนชี้แจงแถลงไข
เห็นโกรธขึ้งถึงเวลาหาดอกไม้	ไปปันให้พระธิดาวิลาวัณย์
ด้วยหวังจิตพิศวาสไม่อาจเกี้ยว	แต่เลี่ยงเลี้ยวเหลือบชม้ายแยบคายขยัน
กับบุตรีพี่สาวนั้นคราวกัน	รู้จักชั้นเชิงชิดสนิทใน
เมื่อเนตรสบพบชายชม้ายเหมือน	จะยิ้มเยื้อนยั่วจิตพิสมัย
แต่เลียบเคียงเมียงชม้อยบ่อยบ่อยไป	จนเจ้าชัยสุริยาอุราตรอม
เมื่อเข้าใกล้ได้กลิ่นรวยรินรื่น	ผ้าแพรผืนสีนวลให้หวนหอม
แต่บุญน้อยถอยถดต้องอดออม	จนซูบผอมผิวพรรณด้วยรัญจวน
ถึงยามนอนกรพาดนลาฏนึก	ไม่วายตรึกตรอมตรมอารมณ์หวน
เมื่อไรเลยจะได้กล่อมถนอมนวล	จะสงวนนิ่มน้องตระกองเกย
กอดประทับรับขวัญกระสันสนอม	แม่เนื้อหอมเหมวรรณของฉันเอ๋ย
บุญพี่สร้างป่างใดไฉนเลย	จะได้เชยโฉมนุชพระบุตรี
จะปรากฏยศไกรเหมือนได้แก้ว	ได้ผ่องแผ้วพักตราเป็นราศี
เหมือนดอกดวงพวงผกาสุมาลี	สักแสนปีไม่ลืมปลื้มอาลัย
แม่ขวัญอ่อนนอนเถิดพี่จะกล่อม	งามละม่อมมิ่งขวัญอย่าหวั่นไหว
เป็นบุญเคยเชยชื่นระรื่นใจ	พี่พึ่งได้ดอกฟ้าลงมาเชย
พลางแนบชิดพิศโฉมหลงโลมหมอน	สะท้อนถอนฤทัยพลางขว้างเขนย
แต่นึกนิ่งกลิ้งกลับไม่หลับเลย	ลืมเสวยลืมสรงสู้ทรงกาย
เวลาเฝ้าเข้าไปพบประสบพักตร์	ได้ลอบลักแลประโลมนางโฉมฉาย
ได้ยิมแย้มแช่มช้อยชม้อยชม้าย	ค่อยสบายบรรเทาที่เศร้าทรวง
เวลากลับลับนุชสุดสลด	ทุกข์รันทดเทียมเท่าภูเขาหลวง
ทำไฉนจะได้สุดาดวง	มาแนบทรวงให้สว่างค่อยสร่างใจ
จะทูลขอก็เหมือนดังหิ่งห้อย	หรือจะคอยแข่งคู่พระสุริย์ใส
ยิ่งขัดสนรนร้อนถอนฤทัย	จนจับไข้คํ่าเช้าหนาวสะท้าน
บรรทมนิ่งอิงแอบแนบเขนย	ไม่สรงเสวยโภชนากระยาหาร
พวกท้าวนางต่างมาดูอาการ	ไปกราบกรานทูลยุบลชนนี ฯ
๏ สร้อยสุดามาเยือนรักเหมือนบุตร	เห็นโศกสุดเศร้าหมองไม่ผ่องศรี
ให้พวกแพทย์เวทยาบรรดามี	มาพร้อมที่ปรางค์ปราพยาบาล
พวกหมอยาว่าใช้กระษัยสลด	เอาหินบดยาถวายหลายขนาน
พวกหมอนวดอวดรู้เข้าอยู่งาน	ขอประทานโรคเป็นเพราะเส้นตึง
ให้หิวโหยโรยกำลังเพราะนั่งนัก	ที่โรครักนั้นใครดูไม่รู้ถึง
ต่างไล่เลียงเถียงกันสนั่นอึง	บ้างนวดคลึงเส้นสายถวายยา
นางกระษัตริย์ตรัสสั่งหมอทั้งหลาย	แม้นไม่หายจะให้จำทำโทษา
สั่งบุตรีพี่น้องสองสุดา	อุตส่าห์มาดูแลอย่าแชเชือน
แล้วเทวีลีลาไปปราสาท	พระหน่อนาถดีใจใครจะเหมือน
เห็นเหมวรรณกัลยาเข้ามาเยือน	อุตส่าห์เบือนผินพักตร์มาทักทาย
นางยิ้มรับดับร้อนพลางวอนว่า	เสวยยาเสียเถิดจ๊ะจะได้หาย
พระรับคำฉํ่าชื่นค่อยฟื้นกาย	คนทั้งหลายรู้เล่ห์เสน่ห์ใน
ต่างนิ่งเฉยเงยหน้าดูฝาเฝือง	มิให้เคืองวิญญาณ์อัชฌาสัย
พระหน่อน้อยค่อยว่าขอผ้าสไบ	นางลอบให้เชษฐาด้วยปรานี
ครั้นนางไปไข้กลับจับสะท้าน	ให้รูดม่านปิดป้องด้วยหมองศรี
ครั้นนางมาพาสบายเหมือนหายดี	ต่างรู้ทีกิริยาพูดจากัน
อันโรคเป็นเช่นนี้คล้ายอิเหนา	จะต้องเข้าเครื่องยาปักมาหงัน
ฝ่ายหน่อน้อยค่อยได้ชื่นใจครัน	ตั้งแต่วันขอได้สไบทรง
เอาซ่อนห่มชมชื่นระรื่นกลิ่น	สมถวิลหวังจิตคิดประสงค์
ถนอมคลุมนุ่มแนบเหมือนแอบองค์	ค่อยดำรงโรคหายสบายบาน
ด้วยพระนุชบุตรีศรีสวัสดิ์	ประดิพัทธ์ผูกรักสมัครสมาน
อุตส่าห์เข้าเฝ้าฟังรับสั่งการ	ออกว่าขานการนครเหมือนก่อนมา
ใครผิดชอบตอบบทตามกฎหมาย	ทั้งหญิงชายชื่นจิตทุกทิศา
พอวิรุณขุนมารถือสารตรา	มาเฝ้าชัยสุริยาแต่มารัน
จึงทูลองค์นงลักษณ์อัคเรศ	นางทราบเหตุออกพระโรงนรังสรรค์
พนักงานกรานก้มบังคมคัล	อ่านสารามารันรำพันความ ฯ
๏ ว่าแรกเริ่มเดิมหน่อวรนาถ	เจ้าพารากาลวาศอาจหยาบหยาม
พระบิตุรงค์ทรงฤทธิ์ไปติดตาม	ได้ปราบปรามพวกบาปที่หยาบคาย
ได้เมืองแล้วแคล้วหน่อวรนาถ	พระพาราชบุตรีออกหนีหาย
อนึ่งท้าวเจ้ากรุงไกรยังไม่ตาย	พาทัพฝ่ายจักรวาลมาต้านตี
ประลัยกัลป์นั้นม้วยด้วยอำนาจ	เจ้ากาลวาศเสียทัพก็กลับหนี
ยังรอรั้งตั้งกำราบปราบไพรี	จึงให้มีสารามามารัน
ให้บอกข่าวกล่าวความตามรบพุ่ง	มาถึงกรุงโกญจามหาศวรรย์
เป็นจบความตามสาราเมืองมารัน	บังคมคัลขอเดชะตามกระทรวง
นางทราบความรามวงศ์แสนสงสาร	สังเกตการชิงชัยยังใหญ่หลวง
จึงเอื้อนอรรถตรัสสั่งโหรทั้งปวง	ให้ดูดวงชะตาพระภูวไนย
กับทั้งหน่อวรนาถนิราศร้าง	จะพานางไปหนตำบลไหน
จะล้มตายวายวางหรืออย่างไร	หรือจะได้กลับมายังธานี ฯ
๏ โหรรับสั่งตั้งประนินทินฉบับ	สอบกำกับเกณฑ์ชะตาในราศี
สังเกตดูรู้โฉลกได้โชคดี	อัญชลีแล้วจึงทูลมูลความ
อันพระองค์ทรงมหาอานุภาพ	จะปรามปราบราบเตียนที่เสี้ยนหนาม
ได้ที่รักลักขณะเหมือนพระราม	เสร็จสงครามลงกามาธานี
อันพระหน่อวรนาถราชบุตร	เสียพระนุชนงลักษณ์เพราะยักษี
จะเที่ยวเร่เตร่เตร็ดไปเจ็ดปี	จึงตกที่พระอภัยได้ลังกา
แล้วจะได้ไอศูรย์ประยูรยักษ์	ได้ปรากฏยศศักดิ์ดีหนักหนา
จะสืบวงศ์พงศ์กระษัตริย์ขัตติยา	ตามตำราต้นร้ายปลายสำราญ ฯ
๏ นางฟังคำทำนายค่อยคลายเศร้า	คิดถึงเจ้ารามวงศ์สุดสงสาร
จึงรางวัลบรรดาโหราจารย์	ทั้งยักษ์มารผู้ถือหนังสือมา
ให้เลี้ยงดูอยู่ประทับที่รับแขก	ตามแพนกไพร่นายทั้งซ้ายขวา
แล้วองค์พระมเหสีก็ลีลา	ขึ้นมหาปรางค์ทองห้องบรรทม
คิดคะนึงถึงองค์พระทรงเดช	ได้นิเวศน์เมืองยักษ์นักสนม
เชื้อกินนรฟ้อนรำทั้งขำคม	จะเพลินชมโฉมนางหรืออย่างไร
จนแรมปีมิได้กลับกองทัพบ้าง	หรือได้นางมเหสีดีไฉน
ยิ่งหวงหึงรึงรุมกลัดกลุ้มใจ	จึงเรียกชัยสุริยามาว่าวอน
แม่รักเจ้าเท่าบุตรสุดสวาท	แสนฉลาดแหลมหลักไม่พักสอน
จะวานให้ไปดูพระภูธร	ช่วยโอนอ่อนผ่อนผันจำนรรจา
ว่าบุตรีมีโรคโศกสลด	ทุกข์ระทดทั้งพระวงศ์เผ่าพงศา
ทั้งแม่นี้มีแต่พรํ่ากินนํ้าตา	ด้วยลูกยาแยกย้ายสูญหายไป
พระไม่คิดติดตามทรามสวาท	รักพารากาลวาศอยู่หรือไฉน
มิเลิกทัพกลับมาไม่อาลัย	จะลาไปเที่ยวตามรามวงศ์
หรือเธอมีที่รักจึงหนักหน่วง	ให้รู้ท่วงทีความตามประสงค์
แม้นขัดขวางอย่างไรในพระองค์	แต่เจ้าจงกลับมาอย่าช้าที
พระชัยสุริยารับอภิวาท	เหลือบดูราชธิดามารศรี
แสนอาลัยในอารมณ์ไม่สมประดี	มิรู้ที่ผ่อนผันทำฉันใด
ให้หนักหน่วงทรวงสะทึกสะอึกสะอื้น	นํ้าเนตรนั้นครั้นจะกลืนก็ขืนไหล
ทั้งเหมวรรณกลั้นแกล้งแข็งพระทัย	ชลนัยน์คลอคลองเข้าห้องปรางค์
สร้อยสุดามารศรีรู้ทีรัก	ทำเมินพักตร์ปราศรัยมิได้หมาง
เจ้าเคยได้ไปมารู้ท่าทาง	ช่วยไปต่างมารดาเหมือนอารมณ์
เสร็จธุระจะสนองให้ต้องจิต	ประสงค์คิดสิ่งไรจะให้สม
พระหน่อน้อยพลอยฟื้นกลับชื่นชม	เหมือนนิยมยิ้มรับสั่งทั้งนํ้าตา
ไปสระสรงทรงเครื่องเรืองจรัส	ตามกระษัตริย์สูงศักดิ์ข้างยักษา
แล้วสำเร็จเสร็จสรรพจับคทา	ลีลามาเกยชัยพร้อมไพร่พล
ขึ้นทรงช้างพลางขับทัพทหาร	เหาะทะยานลอยสล้างมากลางหน
กั้นกลิ้งกลดบดบังพระสุริยน	กุมภัณฑ์พลห้อมล้อมไปพร้อมเพรียง
ประโคมฆ้องกลองแตรเกณฑ์แห่โห่	กึกก้องโกลาลั่นสนั่นเสียง
พระเปล่าเปลี่ยวเหลียวหลังดูวังเวียง	พระทรวงเพียงผ่าวร้อนถอนฤทัย
เห็นปรางค์ทองน้องนางกลางนิเวศน์	ชลเนตรคลอคลองลงนองไหล
ยิ่งชะแง้แลพลางยิ่งห่างไกล	ยิ่งไรไรเหลียวลับวับวิญญาณ์
ยิ่งอ้างว้างกลางเมฆวิเวกจิต	เห็นแต่ทิศกลางทะเลแลเวหา
ยิ่งแลเหลียวเปลี่ยวใจนัยนา	จนเวลาพลบค่ำยิ่งครํ่าครวญ
คลี่ผ้าทรงนงลักษณ์สะพักห่ม	ยิ่งต้องลมหอมให้อาลัยหวน
เหมือนหอมเนื้อเจือจันทน์ให้รัญจวน	ยิ่งอักอ่วนป่วนใจกระไรเลย
ยามรำลึกนึกเช่นเคยเห็นพักตร์	แม่ยอดรักเหมวรรณของฉันเอ๋ย
มาเหินห่างปางใดเมื่อไรเลย	จะได้เชยชมชิดพระธิดา
จบดึกดื่นกลืนกลั้นกระสันสวาท	ดูดาวดาษเกลื่อนสว่างกลางเวหา
พระจันทร์วงทรงกลดหมดเมฆา	เหมือนนวลหน้านุชน้องผ่องโพยม
ชะยามนี้พี่ได้มาใกล้ชิด	จะจุมพิตพักตร์หอมถนอมโฉม
จะอุ้มแอบแนบเคล้าประเล้าประโลม	เหมือนกลิ่นโฉมแสนชื่นทุกคืนวัน
โอ้ดูเดือนเหมือนพระนุชสุดถนอม	ดาราล้อมเหมือนหนึ่งเหล่าสาวสวรรค์
เคยนั่งเล่นเย็นลมชมพระจันทร์	ฝูงกำนัลแวดล้อมอยู่พร้อมเพรียง
พระคะนึงถึงนางมากลางเมฆ	การเวกร่อนร้องแซ่ซ้องเสียง
เหมือนขับกล่อมพร้อมเพราะเสนาะสำเนียง	วิเวกเพียงพิณเพลงวังเวงใจ
เหมือนเสียงน้องร้องสักรวาแว่ว	เสียงแจ้วแจ้วจับจิตพิสมัย
โอ้อกเอ๋ยเคยฟังอยู่วังใน	มาจำไกลกลอยจิตวนิดา
หอมศรีนวลหวนให้จิตใจวาบ	เหมือนกุหลาบดวงเนตรให้เชษฐา
จำปีสดรสสุคนธ์สุมณฑา	มาโรยราเริศร้างเหินห่างกัน
เจ้าพี่เอ๋ยเคยนิมิตใจจิตหวัง	จะเหมือนมั่งหรือไม่เมื่อไก่ขัน
พระครวญคร่ำรํ่าสะอื้นทุกคืนวัน	จนถึงเมืองมารันดังพรรณนา
ไปเฝ้าพระบิตุราชมาตุรงค์	ทั้งสององค์รับขวัญด้วยหรรษา
ต่างลูบไล้ไถ่ถามพระลูกยา	กุมาราเล่าตามเนื้อความมี
รับสั่งใช้ให้ไปเชิญเสด็จกลับ	แวะกองทัพมาประณตบทศรี
พอหยุดพักสักเวลาในราตรี	รุ่งพรุ่งนี้ก็จะลาพระคลาไคล ฯ
๏ ฝ่ายนางรัชฎาสูรประยูรยักษ์	เห็นลูกรักมัวหมองไม่ผ่องใส
จึงว่าเจ้าเศร้าโศกด้วยสิ่งใด	ดูหม่นไหม้ไผ่ผอมเหมือนตรอมทรวง
หรืออยู่กรุงโกญจาไม่ผาสุก	มีความทุกข์สิ่งไรที่ใหญ่หลวง
จงพรายแพร่งแจ้งตามความทั้งปวง	เห็นเหงาง่วงท่วงทีไม่มีสบาย
กุมารชัยสุริยาก้มหน้านิ่ง	ยิ่งคิดยิ่งอาลัยมิใคร่หาย
นํ้าตาคลอหล่อหลั่งลงพรั่งพราย	สะอื้นอายวิญญาณ์ไม่พาที
บิตุรงค์สงสัยซักไซ้ถาม	จงแจ้งความขุ่นข้องที่หมองศรี
หรือทุกข์โศกโรคภัยสิ่งใดมี	หรือราคีขัดขวางเป็นอย่างไร
อันความทุกข์ลูกเต้าที่เศร้าหมอง	เหมือนทุกข์ของพ่อแม่จะแก้ไข
หรือกริ้วโกรธโทษทัณฑ์มีฉันใด	จงบอกให้แจ้งจิตในกิจจา
โอรสฟังบังคมก้มสิโรตม์	ประทานโทษที่คิดผิดหนักหนา
เหมือนกระต่ายหมายมั่นพระจันทรา	ด้วยลูกยาหวังสวาทราชบุตรี
นางโฉมยงปลงจิตสนิทสนอม	แต่เกรงบุญทูลกระหม่อมจอมกรุงศรี
พระโปรดด้วยช่วยทูลขอเทวี	ให้เป็นที่พึ่งสมอารมณ์ปอง
พระบิตุราชมาตุรงค์ทรงพระสรวล	เจ้าคิดควรแล้วที่เจ้าจะเศร้าหมอง
เหมือนต่อเรือเหลือลํ้ากว่าลำคลอง	จึงขัดข้องค้างน้ำต้องตำรา
เหมือนหิ่งห้อยน้อยแสงจะแข่งแข	จะมีแต่อัปภาคย์ยากหนักหนา
ถึงได้อยู่สู่สมภิรมยา	เหมือนเป็นข้าเมียตัวย่อมกลัวเกรง
จริงจริงนะกระษัตรีถึงทีโกรธ	จะให้โทษทับถมทำข่มเหง
แม้นร้างหย่าทารกรรมมิยำเยง	เหมือนไม่เกรงบิตุราชมาตุรงค์
เราเหมือนฝูงยูงทองที่ครองศักดิ์	จะฟูมฟักใฝ่สูงกับฝูงหงส์
จงตรองตรึกนึกนิยมพอสมพงษ์	จะสืบทรงศรีสวัสดิ์กำจัดภัย ฯ
๏ โอรสฟังสั่งสอนถอนสะอื้น	อุตส่าห์ขืนขัดความตามวิสัย
ทั้งนี้เพราะเคราะห์กรรมลูกทำไว้	เผอิญให้พบปะพระธิดา
ได้ตั้งสัตย์ปฏิญาณเป็นการขาด	ไม่สมหวังดังมาดปรารถนา
ไม่มีคู่สู้ตายวายชีวา	พลางก้มหน้านั่งสะท้อนถอนฤทัย
เจ้าพราหมณ์นิ่งอิงเอกเขนกนึก	ให้ตรองตรึกเกรงผิดคิดไฉน
มีลูกเต้าเจ้ากรรมทำกระไร	น้ำใจใหญ่เหลือล้นพ้นประมาณ
แม้นขืนขัดตัดความไม่ตามจิต	จะม้วยมิดมั่นคงคิดสงสาร
จึงโอนอ่อนผ่อนตามความโบราณ	เล่านิทานอิเหนาชาวชวา
เหมือนระตูจรกากับล่าสำ	วิหยาสะกำขอลูกสาวท้าวดาหา
เพราะบุญน้อยพลอยพ่อมรณา	อันลูกยาก็ย่อมรู้เรื่องบูราณ
จะให้พ่อขอสู่เหมือนดูถูก	จะให้ลูกเทียมลูกเธอเสมอสมาน
แม้นพ่อผิดคิดเห็นไม่เป็นการ	ถ้าลูกหลานผิดเห็นไม่เป็นไร
เห็นกับพ่อพอจะโปรดโทษให้พ่อ	เจ้าทูลขอตามประสาอัชฌาสัย
ถึงมิโปรดโทษเจ้าที่เบาใจ	ภูวไนยคงจะคิดถึงบิดร
โอรสฟังบังคมด้วยสมคิด	ค่อยชื่นจิตจำคำที่รํ่าสอน
ทั้งชนนีดีใจช่วยให้พร	จงผันผ่อนผิดพลั้งค่อยรั้งรอ
อย่าด่วนได้ไม่ถูกนะลูกนะ	เห็นทรงพระอนุกูลจึงทูลขอ
หมั่นเคารพนบนอบให้ชอบพอ	บุญของพ่อก็จะสมอารมณ์นึก
แล้วชวนให้ไสยาสน์บนอาสน์รัตน์	โสมนัสนิทราเวลาดึก
จนล่วงสามยามประโคมเสียงโครมครึก	พระรู้สึกสรงชลสุคนธา
ประดับเครื่องเรืองงามอร่ามเพชร	มงกุฎเก็จแก้วเก้าวาวเวหา
พอรุ่งแจ้งแสงสว่างกระจ่างตา	จึงทูลลาบิตุราชมาตุรงค์ ฯ
๏ ต่างอวยชัยให้พรโอรสราช	ให้สมมาดเหมือนหนึ่งจิตคิดประสงค์
โอรสรับอภิวาทบาทบงสุ์	มาขึ้นทรงช้างที่นั่งอลังการ
ทั้งหน้าหลังสังข์แตรแห่เสด็จ	เหาะระเห็จห้อมล้อมพร้อมทหาร
พวกตัวนายซ้ายขวาเสนามาร	เชิญเครื่องอานต่างต่างตามช้างทรง
ขึ้นสูงลิ่วปลิวเมฆวิเวกจิต	สังเกตทิศที่ในไพรระหง
ครั้นเหนื่อยอ่อนร้อนแสงพระสุริยง	ลงเดินดงรื่นร่มพนมเนิน
น่าสนุกรุกขชาติสะอาดสะอ้าน	มีถํ้าธารลำเนาภูเขาเขิน
บ้างเวิ้งวุ้งสูงเทิ่งดังเชิงเทิน	เป็นโตรกเตริ่นเนินผาโอฬารึก
บ้างเงื้อมงํ้านํ้าพุโปรยปรุปริ่ม	ย้อยหยิมหยิมเยือกเย็นแข็งเป็นปึก
ที่นํ้าโผนโจนลั่นเสียงครั่นครึก	สะเทื้อนสะทึกทุ่มโถมเสียงโครมครึม
ตะวันเที่ยงเสียงหมู่แมงภู่ผึ้ง	ดังหึ่งหึ่งเหมือนหนึ่งฆ้องก้องกระหึม
ที่หุบห้องปล่องหินกระสินธุ์ซึม	สงัดงึมเงื้อมผาดูน่ากลัว
บนยอดเขาเหล่าชะนีผีโขมด	เสียงวิโรธร้องเพรียกร่ำเรียกผัว
ลิงลมน้อยห้อยโหนหิ้วโยนตัว	ฝูงค่างยั้วเยี้ยวิ่งไต่กิ่งรัง
คณานกผกโผนตะโกนก้อง	บ้างเริงร้องซ้องแซ่ดังแตรสังข์
พระเดินทางหว่างเนินเพลิดเพลินฟัง	วิเวกวังเวงใจในไพรวัน
พญาลอท้อเสียงสำเนียงเฉื่อย	โกญจาเจื้อยแจ้วแจ้วไก่แก้วขัน
ขมิ้นอ่อนนอนเรียงเคียงเคียงกัน	เบญจวรรณไก่ฟ้าสุวาที
ดูน่ารักปักษาในป่าสูง	เป็นฝูงฝูงหลายอย่างต่างต่างสี
คิดถึงองค์นงนุชพระบุตรี	แม้นมาเห็นเช่นนี้จะดีใจ
จะชมเพลินเนินผาคณานก	พฤกษาตกดอกดวงพวงไสว
จะกรีดเล็บเก็บผกาสุมาลัย	จะสอดใส่แซมผมจะชมเชย
จะชี้ถามนามไม้จะได้บอก	จะเย้าหยอกยินดีเจ้าพี่เอ๋ย
จะอุ้มแอบแนบนางไม่ห่างเลย	ประคองเชยโฉมหอมถนอมนวล
เจ้าชมอื่นพี่จะชื่นด้วยชมน้อง	จะยิ้มย่องปรีดิ์เปรมเกษมสรวล
ถึงผลักไสไม่พลอดจะกอดกวน	ให้หยิกข่วนค้อนคมได้ชมเชย
จนเคลิ้มเคล้นเห็นหมอขี่คอช้าง	นึกว่านางนิ่งสะเทิ้นทำเมินเฉย
เฝ้างอนง้อขอโทษอย่าโกรธเลย	มานั่งเชยชมนกแก้วแจ้วเจรจา
แล้วลดองค์ลงประคองทั้งสองหัตถ์	กอดกระหวัดรัดกายจูบซ้ายขวา
หมอช้างกลัวตัวงอย่อกายา	ไม่พูดจาห้ามปรามตามทำนอง
พระกลับเห็นเป็นยักษ์ผลักหมอช้าง	ทำเทียมนางนิ่งฟุบเธอทุบถอง
กลับขึ้นนั่งบนบัลลังก์จำลองทอง	ให้ตีฆ้องขานโห่เป็นโกลา
ขึ้นเหาะเหินเดินทางกลางอากาศ	พร้อมอำมาตย์มูลนายทั้งซ้ายขวา
ไม่รอรั้งยั้งหยุดรีบรุดมา	ถึงพารากาลวาศแจ้งราชการ
ขุนจิตรามารับไม่ยับยั้ง	คอยเฝ้าทั้งเสนาแน่นหน้าฉาน
พอเสด็จออกข้างหน้าพากุมาร	เข้ากราบกรานตรงพักตร์เธอทักทาย
ร้องเรียกชัยสุริยาให้มานั่ง	ริมบัลลังก์เนาวรัตน์จรัสฉาย
แล้วตรัสถามความเมืองเคืองระคาย	หรือสบายอยู่ด้วยกันเป็นฉันใด
กุมารหมอบนอบนบอภิวาท	เชิงฉลาดทูลแจ้งแถลงไข
อันเสนีรี้พลสกลไกร	ไม่มีภัยพูนสวัสดิ์อยู่อัตรา
แต่องค์พระมเหสีไม่มีสุข	ระทมทุกข์ถึงพระองค์ทั้งวงศา
เป็นปีหนึ่งจึงได้อ่านเรื่องสารตรา	จึงทราบว่าบาทบงสุ์มาสงคราม
พระมาตุรงค์วงศาจะมาช่วย	วิตกด้วยยังไม่เตียนที่เสี้ยนหนาม
ทั้งพระองค์ทรงคิดจะติดตาม	หาพระรามวงศ์องค์โอรส
พอพระนุชบุตรีทวีโศก	ประชวรโรคร้อนรํ่าแต่กำสรด
จึงตรัสใช้ให้ข้ามาประณต	ให้พระองค์ทรงยศทราบบทมาลย์
ถ้าแม้นพระจะรักษากาลวาศ	ไม่คืนราชนิเวศน์ประเทศสถาน
จะทูลลาพาพงศ์พวกวงศ์วาน	ยกทหารไปเที่ยวตามรามวงศ์ ฯ
๏ พระรู้เท่าเยาวลักษณ์เห็นจักกริ่ง	ว่ารักหญิงแล้วก็ใจมักใหลหลง
จึงว่ามาช้านานการณรงค์	ไม่เสร็จสงครามยังหยุดฟังการ
เจ้ามานี่ดีนักจักให้เจ้า	อยู่แทนเรารักษาโยธาหาญ
พลางหยิบกระบองของประลัยกัลป์มาร	ยื่นประทานไว้ให้ชัยสุริยา
อยู่ปกป้องครองกรุงบำรุงราชย์	ใครองอาจข้องขัดตัดเกศา
ตั้งเสนีที่สนิทชื่อจิตรา	เป็นฝ่ายหน้าว่าขานการนคร
สั่งเสนากาลวาศอำมาตย์ใหญ่	เร่งเตรียมไพร่พลมารชาญสมร
ขึ้นสามคํ่ากำหนดบทจร	ไปนครโกญจาอย่าช้าการ
แล้วชวนชัยสุริยาขึ้นปราสาท	ตรัสมอบราชนิเวศน์ประเทศสถาน
เลือกสุรางค์นางระบำที่ชำนาญ	กับอยู่งานงามงามให้ตามไป
แล้วถามเทพกินราว่าข้านี้	จะไปบุรีแล้วเจ้าจะคิดไฉน
จะขอถามตามประสงค์จำนงใน	จะตามไปหรือจะอยู่ให้รู้ความ
๏ นางฟังตรัสอัดอั้นให้ตันจิต	รำคาญคิดขัดขวางระคางขาม
เป็นสตรีมิไปก็ไม่งาม	จึงทูลความตามแต่พระจะเมตตา
รู้สึกตัวกลัวแกล้งระแวงผิด	ด้วยชีวิตนี้ยังรักอยู่หนักหนา
ในชาตินี้มิได้ขัดพระอัชฌา	ให้ช่วงใช้ไปกว่าชีวาวาย ฯ
๏ พระว่าพี่นี้ก็ถามด้วยความรัก	เหตุเพราะหักอาลัยมิใคร่หาย
ด้วยไหนไหนได้เป็นเมียคิดเสียดาย	จะเป็นหม้ายอยู่เปล่าเปล่าไม่เข้าการ
จะพาไปไว้บูรีเป็นที่ชื่น	สำราญรื่นร่วมเขตนิเวศน์สถาน
ได้ใกล้ไกลไปมาไม่ช้านาน	หรือเป็นการกีดขวางหรืออย่างไร ฯ
๏ นางรับสั่งบังคมก้มสิโรตม์	ซึ่งทรงโปรดปรานีจะมีไหน
ไม่ข้องขัดสัจจังด้วยหวังใจ	จะใคร่ไปรองบาทไม่คลาดคลาย
ทุกข์ก็มีที่จะต้องเป็นสองเจ้า	ไม่เคยเข้าใจการประมาณหมาย
เหมือนเขาว่าข้าสองเจ้าบ่าวสองนาย	ได้อับอายยากแค้นแสนทวี
ก็ตามกรรมทำไว้จะใช้ชาติ	ขอพึ่งบาทบงกชบทศรี
จะยากเย็นเป็นตายร้ายหรือดี	ก็ตามทีเถิดสู้ทนไปจนตาย
พระยิ้มพลางทางว่าอันมนุษย์	บริสุทธิ์ศีลทานประมาณหมาย
ถึงวิสัยใจบาปที่หยาบคาย	ก็ไม่ร้ายแรงนักเหมือนยักษ์มาร
พี่ขอบใจไมตรีศรีสวัสดิ์	ที่ซื่อสัตย์สามิภักดิ์สมัครสมาน
จงเตรียมเหล่าสาวสรรค์พนักงาน	ได้ฤกษ์พานพรุ่งนี้จะลีลา
นางรับสั่งบังคมบรมนาถ	มาปราสาทสั่งขรัวนายทั้งซ้ายขวา
กำชับเหล่าสาวสรรค์ฝูงกัลยา	ดูตรวจตราเครื่องอานเตรียมการไว้ ฯ
๏ ฝ่ายเสนากาลวาศต่างบาดหมาย	ทั้งไพร่นายเตรียมกันเสียงหวั่นไหว
ถือปืนผาอาวุธทั้งชุดไฟ	แต่ล้วนใส่ปีกบินสิ้นทั้งนั้น
สมทบกับทัพพยนต์ทั้งพลยักษ์	ได้พร้อมพรักพลไพร่พอไก่ขัน
บุษบกนกเทียมตระเตรียมกัน	รับกำนัลนักสนมกรมใน
นกอินทรีที่นั่งบัลลังก์อาสน์	มีสิงหาสน์ห้องทองม่านสองไข
มาเทียบเกยเคยรับประทับไว้	พออุทัยไตรตรัสชัชวาล ฯ
๏ ฝ่ายพระองค์ทรงโฉมประโลมสวาท	ตื่นไสยาสน์อ่าองค์ทรงสนาน
ประดับเครื่องเรืององค์อลงการ	แก้วประพาฬเพชรพลอยแพรวพราวพราย
ครั้นเสร็จสรรพกับองค์อนงค์นาฏ	จากปราสาทมนเทียรวิเชียรฉาย
นางเชิญเครื่องเยื้องย่างสำอางกาย	ต่างนาดกรายตามเสด็จกรีดเล็บยาว
พระขึ้นนั่งเหนือบัลลังก์อลงกต	ที่ชั้นลดห้ามแหนพวกแสนสาว
ล้วนรูปร่างอย่างหุ่นพึงรุ่นราว	พับเพียบท้าวแขนช้อยชม้อยเมียง
ได้ฤกษ์ดีตีฆ้องเลื่อนกองทัพ	ต่างโห่รับเลื่อนลั่นสนั่นเสียง
กลองชนะมลายูเป็นคู่เคียง	ขึ้นเหาะเรียงรายสล้างกลางอัมพร
อสุรินบินแห่เป่าแตรสังข์	ทั้งหน้าหลังคั่งคับสลับสลอน
ค่อยลอยเลื่อนเคลื่อนคลาพลากร	อินทรีร่อนลอยคว้างไปกลางพล
สงสารองค์นงลักษณ์อัคเรศ	แหวกม่านทองส่องเนตรในเวหน
เห็นปราสาทราชวังเป็นกังวล	โอ้จำจนจำพรากจำจากจร
นิจจาเอ๋ยเคยเห็นจะเว้นว่าง	ไปเหินห่างห้องสุวรรณที่บรรจถรณ์
เคยผาสุกทุกเวลาเมื่อหน้าร้อน	เผยบัญชรชมจันทร์เมื่อวันเพ็ง
เสียดายสวนล้วนบุปผาระย้าย้อย	เคยนั่งสอยมาลีอยู่ที่เก๋ง
จะเริศร้างห่างแหสุดแลเล็ง	ยิ่งพิศเพ่งพารายิ่งอาลัย
ยิ่งลิบลับวับจิตคิดสังเวช	พระชลเนตรคลอคลอหลั่งหล่อไหล
อุตส่าห์ฝืนกลืนกลํ้าระกำใจ	ชายสไบนงลักษณ์ซับพักตรา
คิดคะนึงถึงตัวที่มัวหมอง	มีผัวสองเสียชาติวาสนา
ต้องจำใจไปเป็นน้อยสร้อยสุดา	จะหยาบช้าฉันใดก็ไม่รู้
เมื่อพบปะจะต้องหมอบต้องนอบนบ	ยิ่งปรารภร้อนจิตคิดอดสู
มิห่วงลูกผูกจิตคิดคิดดู	ไม่ขออยู่สู้ตายวายชีวา ฯ
๏ นางครวญครํ่ารํ่าสะอึกสะอื้นไห้	พระชลนัยน์พร่างพรายทั้งซ้ายขวา
พระเห็นนางห่างเหินเมินพักตรา	ก็รู้ทีกิริยาที่อาลัย
แกล้งโลมเล้าเซ้าซี้จี้รักแร้	โน่นแน่แลดูมหาชลาศัย
เฝ้าผินหลังนั่งตะลึงคิดถึงใคร	สิ้นอาลัยพี่แล้วหรือแก้วตา
จะจัดแจงแปลงตัวเหมือนผัวเก่า	จะให้เจ้าจงรักให้หนักหนา
ให้เขี้ยวงอกออกมายาวสักเก้าวา	จงผินหน้ามาเถิดเจ้าอย่าเศร้าใจ ฯ
๏ นางเจ็บจิตคิดแค้นว่าแสนเข็ญ	เฝ้าล้อเล่นเช่นนี้น่าน้ำตาไหล
เพราะแปลงเป็นเช่นผัวแทนตัวไป	จึงรักใคร่มาเป็นถึงเช่นนี้
ถ้าหาไม่ใจหมายจะตายเสีย	ไม่เป็นเมียน้อยมนุษย์สุดบัดสี
เคยปลอมยักษ์รักใคร่เคยได้ที	แต่เพียงนี้อกน้องจะพองพัง
คิดถึงตัวกลัวอายเสียดายชื่อ	ไปเบื้องหน้าฟังจะครือเคืองสันหลัง
อย่าเยาะยักษ์นักเลยได้เคยฟัง	แม้นยักษ์ยังอยู่ที่ไหนจะได้มา
พระว่าพี่นี้ก็รู้อยู่ดอกน้อง	ได้ตามร่องรอยรักเพราะยักษา
เหมือนละครอ่อนหัตถ์ช่องสัทธา	พึ่งจะมาพบพานงานประชัน
ฝ่ายเจ้างานท่านจึงเมินไม่เพลินจิต	เพราะรำผิดเพลงจังหวะไม่ขยัน
จะฝึกใหม่ย้ายอย่างเอารางวัล	ให้เทียมทันท่าทางเหมือนอย่างยักษ์
เจ้าไม่อยากฝากตัวผัวมนุษย์	จึงโศกสุดเศร้าทรวงคิดหน่วงหนัก
แม้นชุบได้มิให้น้องมัวหมองพักตร์	จะให้พรักพร้อมหน้าสิ้นอาลัย ฯ
๏ นางแสนแค้นแสนอายตะกายอก	น้ำตาตกซึมโซมชโลมไหล
เหมือนเสี้ยนยอกชอกช้ำในน้ำใจ	สะอื้นไห้ฮักฮักซบพักตรา
พระเลียนล้อตอแยนี่แน่น้อง	นึกว่าร้องดอกสร้อยลอยเวหา
พลางฉวยมือหรือจะรักเล่นสักรวา	เพลงไก่ป่ากันเถิดนะเห็นจะเพราะ
เห็นนางนิ่งยิ่งเตือนยิ่งเบือนบิด	กระแซะกระชิดชวนชอบปลอบประเหลาะ
แกล้งยุดเย้าเซ้าซี้จี้จำเพาะ	นางหัวเราะทั้งน้ำตาว่าน่าแค้น
พระค่อนว่าสาหัสทั้งตัดพ้อ	ยังเวียนล้อน่าเบื่อเห็นเหลือแสน
พระว่าใครใช้ให้หมอบไม่ตอบแทน	ไม่หายแค้นข้าไม่ฟังจะนั่งกวน
พลางหยิบแก้มแนมหนีบบีบนาสิก	นางผลักพลิกผินผันกระสันสรวล
ทั้งห้ามแหนแสนสุรางค์ต่างสำรวล	พระชี้ชวนชมนกวิหคบิน
เห็นฝูงครุฑยุดนาคกระชากฉีก	บ้างบินหลีกหลบหันโผผันผิน
พวกปักษาวายุภัศหัสดิน	เที่ยวโบกบินบนอากาศดาษดา
บ้างโฉบฉาบคาบช้างคาบกวางเสือ	ขยอกเหยื่อร่อนเร่บนเวหา
ครั้นพลบคํ่ายํ่าฆ้องกลองสัญญา	ดูมืดคลุ้มกลุ้มฟ้านภาลัย ฯ
๏ พวกพยนต์พลรบจุดคบแห่	เสียงเซ็งแซ่ช่วงทางสว่างไสว
นายทหารขานฆ้องป๋องป๋องไป	สนั่นในฟากฟ้านภาโพยม
พระเอนเอกเขนกนั่งบัลลังก์อาสน์	เผยสิงหาสน์ลมเรื่อยชื่นเฉื่อยโฉม
ดูดาวช่วงดวงเด่นเหมือนเช่นโคม	นํ้าค้างโทรมสาดเชยรำเพยพาน
นิ่งบรรทมชมจันทร์บนบรรจถรณ์	พร้อมกินนรนางสำหรับกล่อมขับขาน
ตีโทนทับรับเพลงบรรเลงลาญ	บ้างอยู่งานโบกปัดนั่งพัดวี ฯ
๏ จะกล่าวชัยสุริยาอยู่กาลวาศ	ใจจะขาดขุ่นข้องให้หมองศรี
คิดถึงองค์นงนุชพระบุตรี	มิรู้ที่ผ่อนผันทำฉันใด
จะขอตัวกลัวว่าอาญาศึก	เป็นโทษลึกเหลือหนักถึงตักษัย
ถึงได้เมืองเรืองยศสลดใจ	ไม่เหมือนได้พระธิดาในอารมณ์
สาวสุรางค์นางบำเรอเสนอหน้า	ไม่ปรารถนานึกคิดสนิทสนม
ใครแต่งแง่แสนงอนทำค้อนคม	แกล้งขากถ่มทุดให้ไม่ไยดี
พวกท้าวนางต่างหาบรรดาสาว	ที่รุ่นราวรูปร่างสำอางศรี
เป็นเวรเวียนเปลี่ยนผลัดเข้าพัดวี	ไม่ไยดีด้วยเธอคิดถึงธิดา
ยามเสวยเลยอิ่มให้หงิมง่วง	ไม่หายห่วงเหมวรรณเฝ้าฝันหา
ทุกเช้าคํ่ารำพึงถึงเวลา	ออกนั่งว่าราชการงานทั้งปวง
ครั้นเสร็จสรรพกลับเข้าไปที่ไสยาสน์	แต่งนิราศรํ่าเรื่องจากเมืองหลวง
ถึงย่านไหนให้สลดกำสรดทรวง	คิดถึงดวงเนตรนุชพระบุตรี
แม้นปางใดได้สมอารมณ์รัก	เหมือนผัดพักตร์พี่ยาเป็นราศี
ถึงตัวร้างต่างมาจากธานี	แต่ใจพี่นี้เข้าไปอยู่ในวัง
เปรียบเหมือนพระอภัยพระทัยเศร้า	เมื่อลูกเจ้ากรุงลังกาจับมาขัง
ต้องเปลี่ยวเปล่าเหงาง่วงเพียงทรวงพัง	ไม่อินังนั่งเฉยละเลยเมิน
เหมือนพี่ยาสามิภักดิ์เพราะรักน้อง	มีแต่ต้องหมองหมางระคางเขิน
ไม่ยืดยาวคราวเคราะห์จำเพาะเผอิญ	จะห่างเหินเนิ่นนานไม่พานพบ
พระประดิษฐ์คิดแต่งแจ้งประจักษ์	ล้วนเรื่องรักรํ่าไรมิใคร่จบ
จนยามสามตามเทียนเขียนแล้วลบ	ให้ปรารภร้อนฤทัยอาลัยลาญ
ถึงยามนอนกรพาดนลาฏนิ่ง	ยิ่งคิดยิ่งให้วิโยคโศกสงสาร
เป็นทุกข์ตรอมผอมเหลืองอยู่เมืองมาร	รํ่าแต่อ่านเรื่องนิราศไม่ขาดวัน ฯ
๏ ฝ่ายทัพพระสิงหไกรภพระเห็จ	รีบเสด็จด้วยพหลพลขันธ์
ได้เดือนครึ่งถึงพาราเมืองมารัน	พอสายัณห์หยุดประทับพลับพลาไชย
เจ้าพราหมณ์พาข้าเฝ้าเหล่าอำมาตย์	เฝ้าพระบาทบัญชาตรัสปราศรัย
ถึงถิ่นฐานบำรุงซึ่งกรุงไกร	พราหมณ์ทูลให้ทราบอุบลแต่ต้นมา
ทั้งองค์พระอัยกียินดีนัก	พาวงศ์ยักษ์หญิงชายทั้งซ้ายขวา
ไปเยี่ยมถามความเมืองเรื่องนัดดา	พระวันทาทูลแถลงให้แจ้งความ
เมื่อรบรับกับเทพาสูรานั้น	ประลัยกัลป์วายวางกลางสนาม
ตั้งแต่ต้นจนสำเร็จเสร็จสงคราม	แต่เจ้ารามวงศ์พาธิดาไป
ให้ติดตามถามรอบทุกขอบเขต	ไม่แจ้งเหตุว่าไปหนตำบลไหน
จะแยกย้ายรายพลสกลไกร	เที่ยวตามหากว่าจะได้ดังใจจง
พระอัยกีตีทรวงเป็นห่วงหลาน	แสนสงสารหลานเอ๋ยจะเลยหลง
พลางสั่งว่าถ้าไปปะรามวงศ์	พ่อจงส่งตัวมาให้อัยกี
แล้วดูเหล่าสาวสุรางค์นางห้ามแหน	ให้หึงแทนสร้อยสุดามารศรี
ว่าพ่อพามาทำไมมันไม่ดี	แต่ล้วนอีเจ้าเสน่ห์เจ้าเล่ห์กล
เชื้อกินรงอนแง่ทั้งแก่สาว	จะมีคาวเคืองเข็ญไม่เป็นผล
ฟังแม่ว่าอย่านะอย่าปะปน	ใช้เป็นคนขนขยะจึงจะควร
พลางค้อนควักพยักหน้าประสาแก่	พระยอบแต่องค์ลงทรงพระสรวล
นางพูดพร่ำรํ่าว่าเวลาจวน	จึงลาชวนวงศาเข้าธานี ฯ
๏ จอมกระษัตริย์ตรัสสั่งพราหมณ์พี่เลี้ยง	รักษาเยี่ยงอย่างบำรุงชาวกรุงศรี
ตรวจตระเวนเกณฑ์พหลพลโยธี	ไปทั้งสี่ทิศตามรามวงศ์
แม้นรู้เรื่องเคืองเข็ญเป็นไฉน	จงบอกให้แจ้งความตามประสงค์
แล้วยกทัพขับทหารชาญณรงค์	รีบนกทรงตรงมาถึงธานี
เข้าในวังพรั่งพร้อมประยูรญาติ	ที่ปราสาทสร้อยสุดามารศรี
พวกห้ามแหนแสนสุรางค์ต่างยินดี	มาเฝ้าที่ชานพักพร้อมพรักกัน
พระเล่าความตามเรื่องรบเมืองยักษ์	ถึงสองพักเข่นฆ่าไม่อาสัญ
พระลูกรักลักธิดาไปอารัญ	ถามกุมภัณฑ์มิได้แจ้งแห่งกิจจา
ได้แต่ตัวแม่ยายลูกชายเจ้า	ทั้งพงศ์เผ่าที่รักของยักษา
ล้วนเชื้อสายฝ่ายกินรกวาดต้อนมา	ไว้ใช้เล่นเป็นสง่าในธานี
เป็นเกี่ยวดองของเจ้าเยาวลักษณ์	เห็นแก่พักตร์ธิดามารศรี
จัดตึกใหญ่ให้อยู่ตามผู้ดี	พอเป็นที่อาศัยอยู่ในวัง
สร้อยสุดาพาซื่อไม่ถือโกรธ	รับพระโอษฐ์ภูวไนยเหมือนใจหวัง
ให้จัดแจงแต่งตึกเตียงบัลลังก์	อยู่ทั่วทั้งสาวสรรค์กำนัลนาง
ครั้นสายัณห์เรียกสุพรรณภาชน์เสวย	เหมือนอย่างเคยปรนนิบัติไม่ขัดขวาง
ครั้นผ่านเกล้าเข้าที่ศรีสำอาง	พระนุชนางนวดฟั้นให้บรรทม
พระเชยชื่นรื่นเรียงเคียงเขนย	เหมือนอย่างเคยเชยชิดสนิทสนม
นางทูลถามตามระแวงแคลงอารมณ์	พระไปชมสมบัติอสุรา
อันนารีที่บำรุงเจ้ากรุงยักษ์	ที่งามทรงวงพักตร์มีหนักหนา
ไม่มีคนปรนนิบัติชอบอัชฌา	เลยหรือว่ามีบ้างเป็นอย่างไร ฯ
๏ พระฟังคำทำเฉยแกล้งเลยหลับ	นางยิ่งจับพิรุธสุดสงสัย
ยิ่งเซ้าซี้มิได้ตรัสยิ่งขัดใจ	นางพิไรรํ่าว่าพระสามี
นี่หรือพระอนุกูลพระทูลเกล้า	ไปหลงเฝ้าฟูมฟักเมืองยักษี
จึงเพลิดเพลินเนิ่นช้าอยู่กว่าปี	เพราะมีที่พิศวาสไม่คลาดคลาย
คิดว่ายังตั้งสงครามปราบปรามยักษ์	มิรู้รักรัดมั่นกระสันสาย
ให้เศร้าสร้อยคอยหาระอาอาย	นึกเสียดายนํ้าตาหนักหนานัก
ยังมิหนำซํ้าพาเอามาเย้ย	โอ้อกเอ๋ยอาภัพอัปลักษณ์
พระลืมตามรามวงศ์เพราะหลงรัก	เห็นประจักษ์แล้วว่าวาสนาน้อย
ตั้งแต่นี้มีแต่จะแหห่าง	เปรียบเหมือนอย่างนํ้าลดต้องถดถอย
นางกินรหล่อนจะปลิวขึ้นลิ่วลอย	จะต้องน้อยหน้ารับแต่อับอาย
พระมาถึงจึงไม่ตรัสดูอัดอั้น	เพราะผูกพันพิศวาสที่มาดหมาย
เหมือนหนึ่งน้องรองรังเป็นซังตาย	เปรียบเหมือนปลายอ้อยจืดออกชืดชื้อ ฯ
๏ พระยิ้มพลางทางว่าน่าหัวร่อ	นั่งเทศน์จ้อแต่พลบจบแล้วหรือ
ทำหงุดหงิดจิตใจเหมือนไฟฮือ	ขืนจะรื้อเรื่องตายให้กลายเป็น
ประเวณีมีศักดิ์อัคเรศ	จะก่อเหตุหึงเชลยไม่เคยเห็น
แม้นไม่บอกยอกย้อนคิดซ่อนเร้น	ก็จำเป็นจำถามตามสงกา
นี่ก็พามาให้ทั้งใหญ่น้อย	ให้ใช้สอยสุดแต่จิตขนิษฐา
จะซักถามความพิสูจน์เหลือพูดจา	พี่จะอ้าโอษฐ์บอกไม่ออกเลย ฯ
๏ นางฟังตรัสตัดบทว่าอดสู	ใครจะรู้เท่าเล่าแม่เจ้าเอ๋ย
จะปิดควันกันความเหมือนหนามเตย	มิให้เผยปากได้จนใจจริง
น้องทูลถามตามตรงพระทรงยศ	แกล้งเลี้ยวลดว่าให้เจ็บใจหญิง
จะให้เป็นเช่นไม้ขอนเขาทอนทิ้ง	ไม่ไหวติงนิ่งอยู่หลับหูตา
นั่นแหละพระจะไม่อายให้หายเงียบ	ถ้ากริบเกรียบก็กระดากยากนักหนา
จะหาเข็มเล่มใหญ่กับไหมมา	เย็บปากไว้ไม่ว่าไม่พาที ฯ
๏ พระสรวลสันต์กลั้นยิ้มว่าหงิมแท้	เดี๋ยวนี้แง่งอกแหลมสอดแซมศรี
จะเย็บปากยากอยู่ไม่สู้ดี	ไม่เหมือนที่ฝึกหัดให้ชัดเจน
แม้นเจ้าจะให้ผัวกลัวอำนาจ	เอาผ้าคาดเคียนอกถกเขมร
ทะเลาะล้อต่อเถียงให้เสียงเกน	ใครชิงผัวกลัวระเนนแล้วน้องรัก
จงเรียนรํ่าจำตำราแม่ค้าปลด	รู้ประชดประชันขยันหนัก
นางยิ้มพลางทางว่าพระชนะยักษ์	ได้เอกอัครชายาเจ้าคารม
หรือจึงจำตำราเอามาสอน	หรือจะค่อนแคะว่าให้สาสม
พระแย้มสรวลชวนสนิทแนบชิดชม	จนบรรทมหลับไปในไสยา
ครั้นรุ่งแจ้งแต่งองค์สรงเสวย	เหมือนอย่างเคยสรวลสันต์ด้วยหรรษา
ให้สาวใช้ไปที่เทพกินรา	บอกให้มาทั้งสุรางค์นางกำนัล ฯ
๏ สาวใช้รับอภิวาทแล้วยาตรเยื้อง	ไปแจ้งเรื่องรับสั่งนรังสรรค์
พระภูวไนยให้หาจงพากัน	ไปสุวรรณปรางค์มาศปราสาททอง ฯ
๏ ฝ่ายโฉมเทพกินราประหม่าจิต	สุดจะคิดขัดขวางให้หมางหมอง
ต้องรับคำจำใจจะไปลอง	เข้าในห้องไห้สะอื้นกลืนนํ้าตา
ไม่แต่งองค์ทรงประดับสำรับเก่า	กำสรดเศร้าโศกสยายปลายเกศา
ชวนที่รักยักขินีแล้วลีลา	พร้อมสาวสรรค์กัลยาฝูงนารี
ไปปรางค์รัตน์ชัชวาลขึ้นชานพัก	เห็นทรงศักดิ์สร้อยสุดามารศรี
ค่อยก้มกรานคลานมากราบสามี	แล้วอัญชลีนงลักษณ์ก้มพักตรา ฯ
๏ นางรับหัตถ์ตรัสเรียกมาริมอาสน์	พระนุชนาฏโปรดประทานพานสลา
แล้วถามความรามวงศ์องค์ธิดา	จะลอบพากันไปหนตำบลใด
นางนบนอบตอบความตามสุภาพ	สืบไม่ทราบว่าไปหนตำบลไหน
สร้อยสุดาปรานีศรีสะใภ้	จึงปราศรัยซื่อตรงเหมือนพงศ์พันธุ์
จงนึกว่าข้านี้เหมือนพี่น้อง	ไม่ขัดข้องขึ้งเคียดคิดเดียดฉันท์
ด้วยถูกเต้าเล่าก็ได้รักใคร่กัน	จะสืบพันธุ์พงศ์กระษัตริย์สวัสดี
แม้นขัดขวางอย่างไรจงให้รู้	จะคํ้าชูช่วยรักษามารศรี
นางคำนับรับพระเสาวนีย์	ต่างเปรมปรีดิ์ปรองดองกันสองรา ฯ
ตอนที่ ๑๖
สิงหไกรภพให้จัดงานถวายพระเพลิงพระศพท้าวอินทณุมาศและนางจันทร
๏ ฝ่ายพระองค์ทรงมหาศักดาเดช	เห็นอัคเรศรักกันก็หรรษา
ครั้นสุริย์ฉายบ่ายคะเนได้เวลา	ออกนั่งหน้าพระโรงรัตน์ชัชวาล
พร้อมพระวงศ์พงศาพฤฒามาตย์	อภิวาทดาษดาแน่นหน้าฉาน
พระตรัสถามความเมรุที่เกณฑ์การ	ต้องงดงานการค้างเป็นอย่างไร ฯ
๏ ฝ่ายขุนนางช่างทำทุกตำแหน่ง	เอาแผนที่ชี้แจงแถลงไข
ได้ปรุงปรับสรรพเสร็จสำเร็จไว้	ตัดหัวไม้เกลากล่อมมีพร้อมกัน
ทั้งเมรุซิกเมรุแซ๊กแผนกนอก	ระทาดอกไม้ฉัตรได้จัดสรร
แม้นจะตั้งนั่งร้านทำการนั้น	สักสิบวันก็จะเสร็จสำเร็จการ ฯ
๏ พระทรงฟังสั่งให้ทำทุกตำแหน่ง	แล้วให้แต่งคำประกาศราชสาร
ไปแจ้งทั่วหัวเมืองตามเรื่องงาน	ให้พวกมารม้าใช้ถือไคลคลา
พระสั่งเสร็จแล้วเสด็จขึ้นปราสาท	พวกอำมาตย์บาดหมายตามซ้ายขวา
บ้างเขียนบอกลอกฉบับประทับตรา	สั่งให้ม้าใช้ถือหนังสือไป
พวกทำเมรุเกณฑ์พลอลหม่าน	ถือพร้าขวานถากฟันเสียงหวั่นไหว
ตั้งนั่งร้านกว้านรอกทั้งนอกใน	ยกเสาใหญ่ใส่ประดับปรับเครื่องบน
พวกเมรุทิศติดยอดตลอดสล้าง	ยกสามสร้างส่งรับกันสับสน
สี่ตำรวจตรวจไล่พวกไพร่พล	บ้างแบกขนอลหม่านทำการเมรุ
บ้างผูกแผงแบ่งบวกฝ่ายพวกเขียน	ประจงเจียนรูปวาดแต้มชาดเสน
ประกวดกันสันทัดล้วนจัดเจน	ทุกกองเกณฑ์จัดระดมเข้าสมทบ
สถลมารถราชวัติยกฉัตรปัก	รูปสัตว์ชักผ้าไตรใส่มรฑป
ทั้งโรงเล่นเต้นรำรีบทำครบ	ช่างสมทบทำเบญจาเสร็จสารพัน ฯ
๏ ฝ่ายเสนาม้าใช้ไปทุกแห่ง	วางบอกแจ้งเจ้าประเทศทุกเขตขัณฑ์
กุมารชัยสุริยามามารัน	สมทบกันกับบิดารีบคลาไคล
ถึงกรุงแก้วโกญจาพากันเข้า	ไปคอยเฝ้าริมพระโรงจรัสไข
กับเมืองน้อยร้อยประเทศเขตกรุงไกร	ทั้งนายไพร่พร้อมหน้าแน่นธานี ฯ
๏ จะกล่าวองค์ทรงฤทธิ์อดิศร	สถาวรภิญโญดังโกสีย์
สถิตแท่นแว่นฟ้าฝูงนารี	คอยพัดวีแวดล้อมอยู่พร้อมเพรียง
สาวสุรางค์นางสำหรับร้องขับกล่อม	ประสานซ้อมซอเรื่อยฉํ่าเฉื่อยเสียง
บ้างดีดสีปี่แก้วแจ้วจำเรียง	วิเวกเวียงวังราชไม่ขาดวัน
ครั้นเวลานาทีสี่โมงเศษ	พระปิ่นเกศโกญจามหาสวรรย์
เข้าที่สรงทรงสุคนธ์ปนอำพัน	กระแจะจันทน์หอมฟุ้งจรุงใจ
แล้วทรงเครื่องเรืองจรัสไตรตรัสเตร็จ	ล้วนพลอยเพชรแพรวพร่างสว่างไสว
ครั้นเสร็จสรรพจับพระแสงสวมมาลัย	กำนัลในนางห้ามตามลีลา
ออกแท่นทองห้องโถงพระโรงราช	พร้อมอำมาตย์เฝ้าฝ่ายทั้งซ้ายขวา
พระเอื้อนอรรถตรัสเรียกพราหมณ์จินดา	กับชัยสุริยามาหน้าบัลลังก์
แล้วตรัสถามความเมืองขัดเคืองเข็ญ	หรือค่อยเป็นสุขสบายเมื่อภายหลัง
ต่างทูลพระหริวงศ์ดำรงวัง	เป็นสุขทั้งสองนครไม่ร้อนรน
ด้วยเดชะพระเดชปกเกศช่วย	อุดมด้วยไร่นาได้ฟ้าฝน
ทั้งเหนือใต้ไพร่ฟ้าประชาชน	ทุกตำบลบันเทิงเริงสำราญ
พระทรงฟังสรรเสริญเจริญสวัสดิ์	โองการตรัสถามสิ้นทุกถิ่นฐาน
พวกผู้รั้งต่างประณตบทมาลย์	ทูลถึงบ้านเมืองเป็นสุขทุกตำบล
พระชื่นชมโสมนัสดำรัสสั่ง	ให้โหรตั้งฤกษ์มหาสถาผล
จะมีงานการพระศพสมทบพล	ให้ปลอดพ้นไพรีที่บีฑา
โหรรับสั่งตั้งวิธียี่สิบเจ็ด	ได้ฤกษ์เสร็จทิพตรีดีหนักหนา
จึงกราบทูลมูลความตามตำรา	ขึ้นสิบห้าคํ่านั้นไม่อันตราย ฯ
๏ พระทรงฟังสั่งขุนนางต่างตำแหน่ง	ให้จัดแจงเตรียมประกาศแจกบาดหมาย
แล้วคืนเข้ามนเทียรวิเชียรพราย	สั่งขรัวยายท้าวนางเตรียมข้างใน ฯ
๏ ฝ่ายเวียงวังคลังนามาข้างนอก	ต่างหมายบอกตามตำแหน่งแถลงไข
ถึงวันฤกษ์เบิกอรุณวิ่งวุ่นไป	ต่างสอดใส่เสื้อแดงตกแต่งกาย
พวกเกณฑ์แห่แตรสังข์หน้าหลังรถ	ถือกลิ้งกลดอภิรุมกั้นชุมสาย
ทั้งจามรชอนตะวันเป็นหลั่นราย	ข้างหน้าฝ่ายซ้ายขวาเทวาเรียง
ทั้งรูปสัตว์จัตุบาทประหลาดหลาก	มีคนลากล้อแห่เซ็งแซ่เสียง
กลองชนะมลายูเป็นคู่เคียง	ได้พร้อมเพรียงเชิญพระโกศขึ้นรถทอง
สารถีตีม้าชักคลาเคลื่อน	ดูงามเหมือนเวชยันต์ผันผยอง
ทั้งหน้าหลังสังข์แตรเสียงแซ่ซ้อง	ปี่พาทย์ฆ้องกลองประโคมครื้นโครมดัง
พวกพระวงศ์พงศาทรงม้าเครื่อง	เสด็จเนื่องแน่นทางไปข้างหลัง
ถึงเมรุรัตน์จัตุสดมภ์กรมวัง	เชิญพระโกศแก้วตั้งบนเบญจา ฯ
๏ พวกโยคีชีพราหมณ์ขึ้นสามสร้าง	หนังสือกางต่างประกวดสวดคาถา
เหล่าฤๅษีชีไพรใส่ชฎา	นิมนต์มาบังสุกุลทำบุญทาน
ถวายร่มพรมหนังเครื่องสังเค็ด	ครั้นสรรพเสร็จสวดสิกขาฉันอาหาร
ฝ่ายชาวคลังบังคมก้มกราบกราน	ขึ้นทิ้งทานกำมพฤกษ์เสียงคึกคัก
พวกชายหญิงชิงมะนาวทั้งสาวหนุ่ม	เป็นกลุ่มกลุ่มกลุ้มกลัดพลิกพลัดผลัก
บ้างแกะมือยื้อลากกระชากชัก	เสียงอึกอักอุตลุดฉวยฉุดชิง
พวกชายเบียดเสียดสาวพลาดเท้าล้ม	แกล้งเกลียวกลมกอดปลํ้าขยำหญิง
เสียงฮาเฮเซซวนป่วนประวิง	บ้างล้มกลิ้งวิ่งโจนลุยโคลนเลน ฯ
๏ ฝ่ายพวกเล่นเต้นรำโรงหุ่นโขน	ตีตะโพนกลองฉาวเชิดกราวเขน
พวกไม้สูงสันทัดล้วนจัดเจน	หกคะเมนไต่ลวดประกวดกัน
บ้างรำแพนแอ่นอกหางนกถือ	กระหวัดมือแกว่งกวัดสะพัดผัน
คนดูเพลินเดินดื่นนับหมื่นพัน	เที่ยวดูงานการประชันเบียดกันเอง
พวกผู้หญิงชิงที่ดูอีเหนา	ที่เป็นเจ้าคารมรุกข่มเหง
พวกขี้เมาเหล่าชายฝ่ายนักเลง	เที่ยวโฉงเฉงฉวยคว้าหยอกนารี ฯ
๏ ฝ่ายสาวสาวชาวป่าชาวนาสวน	แต่ล้วนอ้วนจํ้ามํ่าดำมิดหมี
ดัดปีกเชิดเปิดปั้นนํ้ามันตานี	ห่มสองสีซัดสอดขอดเงินเฟื้อง
ตะวันบ่ายไขอัฐออกซื้อของ	ชวนพี่น้องนั่งเคี้ยวข้าวเหนียวเหลือง
ส่วนชาววังนางสาวสาวนางชาวเมือง	ชำลักชำเลืองเยื้องกรายชม้ายเมียง
เห็นหนุ่มหนุ่มกลุ้มกลัดดัดจริต	ใครเดินเชิดเฉียดนิดก็หวีดเสียง
เที่ยวดูเล่นเต้นรำแซ่สำเนียง	มาพร้อมเพรียงไพร่ฟ้าทั้งธานี
พอเบี่ยงบ่ายฝ่ายองค์พระทรงเดช	ออกทอดพระเนตรนั่งหน้าพลับพลาสี
พวกข้าเฝ้าเจ้าเมืองเอกโทตรี	อัญชลีเฝ้าแหนอยู่แน่นนันต์
ให้เปรียบคู่ผู้หญิงชกมวยปลํ้า	ข้างหนึ่งดำข้างหนึ่งขาวสาวขยัน
กางเกงลายสายถักเสื้อกั๊กกัน	ต่างตั้งมั่นเหม่นเหม่คนเฮฮา
เข้าทุบทอยต่อยตะกายป่ายปุบปับ	เสียงตุบดับเตะผางถูกหว่างขา
กางเกงแยกแตกควากเป็นปากกา	ผู้ชายฮาเฮลั่นสนั่นดัง
ต่างเหนื่อยหอบหมอบทรุดให้หยุดอยู่	จูงมือคู่ปลํ้าเข้ามาหน้าที่นั่ง
ต่างประหม่าหน้าตื่นยืนเก้งกัง	เขาทุบหลังให้บังคมประพรมนํ้า
แล้วลุกขึ้นยืนประจัญขยั้นขยับ	เข้ายุดจับขาแข้งแย่งขยำ
ต่างกอดเกี้ยวเกลียวกลมล้มคะมำ	คนหนึ่งควํ่าคนหนึ่งหงายผู้ชายฮา
ขึ้นอยู่บนคนควํ่าขยำขยิก	คนล่างพลิกผลักแพลงไขว้แข้งขา
กอดประกับกลับไพล่พลิกไปมา	คนดูฮาเฮสนั่นครื้นครั่นไป
ครั้นเย็นยํ่าคํ่าพลบจุดคบรอบ	ทังโคมขอบเมรุกระจ่างสว่างไสว
พวกขุนหมื่นขึ้นบนหน้าระทาไฟ	จุดดอกไม้ช้างร้องก้องโกลา
ทั้งกรวดใหญ่ไฟพราวดังดาวหาง	นกบินพร่างพรายร่อนว่อนเวหา
เสียงพลุกึงตึงสว่างกลางเมฆา	หน้าพลับพลาไม้กระถางต่างต่างกัน
โคมมังกรเหมือนมังกรเป็นตอนต่อ	มีแก้วล่อไล่เวียนวงเหียนหัน
สิงโตเต้นเล่นถวายดูหลายพรรค์	หนังประชันเรียงโรงเกราะโกร่งดัง
พวกคนดูอยู่จนดึกเสียงครึกครื้น	บ้างนั่งยืนมุ่งเขม้นดูเล่นหนัง
จนปิ่นปักนัคเรศเข้าเขตวัง	ชายหญิงยังนั่งแน่นแสนสำราญ
เป็นทุกข์แท้แต่นางช่างร้องไห้	พิรี้พิไรร่ำว่าน่าสงสาร
เจ้าพระคุณทูลกระหม่อมจอมศฤงคาร	ร่มโพธิ์ทองของดิฉานนิพพานไป
นํ้าตาไม่ใคร่จะมีขยี้แกล้ง	ให้ตาแดงดังหนึ่งว่านํ้าตาไหล
สะอึกสะอื้นครื้นเครงวังเวงใจ	สนั่นในเมรุสุวรรณพรรณราย
อันเรื่องราวกล่าวงานการพระศพ	สมโภชครบเจ็ดวันเหมือนมั่นหมาย
พอเวลาสายันห์ตะวันชาย	จึงถวายพระเพลิงโพลงส่งสการ
เป็นเสร็จสรรพจับเรื่องเมืองน้อยใหญ่	ทูลลาไปนคเรศประเทศสถาน
พราหมณ์จินดาพาพหลพลมาร	กลับไปผ่านพารากรุงมารัน
แต่ชัยสุริยายังอยู่วังหน้า	เป็นไข้สาระบิดให้โศกศัลย์
แกล้งรั้งรอจะขอพระเหมวรรณ	ด้วยผูกพันพิศวาสไม่คลาดคลา
วันถวายเพลิงพระศพได้พบพักตร์	ชำเลืองลักเหลือบเนตรดูเชษฐา
เห็นเหงาง่วงท่วงทีไม่ปรีดา	กิริยาเหมือนจะมิทจิตใจ
เจ้าพี่เอ๋ยเคยมาเห็นมาเว้นว่าง	ต้องเริศร้างห่างมิตรพิสมัย
จะทูลขอต่อพระภูวไนย	ถ้าโปรดให้จะได้น้องไปครองชม
แม้นมิโปรดโทษพี่ถึงชีวิต	ถึงม้วยมิดไม่เสียดายเท่าปลายผม
อยู่เป็นคนทนทุกข์ระทมตรม	จะสู้ก้มหน้าตายให้หายรัก
แม้นชีวีมีอยู่เป็นบุรุษ	ไม่สิ้นสุดโศกทรวงสุดหน่วงหนัก
จะน้อมโน้มโลมปลอบคิดลอบลัก	พาน้องรักไปอยู่ถํ้าด้วยจำเป็น
จะทำไร่ไถนาปลูกงาถั่ว	พออิ่มผัวเมียมิให้ใครเขาเห็น
ถึงทุกข์โศกโรคร้อนจะหย่อนเย็น	ไม่รักเป็นเจ้านายให้อายใจ
แต่นิ่งนึกตรึกตราจะว่ากล่าว	ทำเรื่องราวทูลแจ้งแถลงไข
เขียนสำเร็จเสร็จสรรพแล้วพับไว้	พอวันได้ฤกษ์ดีก็ปรีดา
จึงจัดแจงแต่งองค์ไปทรงเสลี่ยง	พร้อมพี่เลี้ยงไพร่นายทั้งซ้ายขวา
เข้าในวังรั้งรอพอเวลา	พระออกว่าราชการงานบูรี
ไม่เข้าเฝ้าเข้าไปในวังราช	ขึ้นปราสาทสร้อยสุดามารศรี
ค่อยก้มกรานคลานเข้าเฝ้าพระเสาวนีย์	นางเปรมปรีดิ์ปราศรัยชัยสุริยา
แม่รำลึกนึกถึงพระลูกรัก	มานานนักแล้วเป็นไรไม่มาหา
ดูเผือดผิวหิวโหยร่วงโรยรา	หรือโรคารำคาญประการใด
พระชัยสุริยาก้มบังคมกราบ	แสนสุภาพพจนาอัชฌาสัย
ด้วยเดชะพระเดชปกเกศไป	อันโรคภัยมิได้มีมาบีฑา
ซึ่งซูบผอมตรอมจิตเพราะผิดพลั้ง	เหมือนถึงที่ชีวังจะสังขาร์
เหลือจะปิดผิดไว้ในอุรา	จึงต้องมาสารภาพที่หยาบคาย
ขอบุญญาฝ่าละอองสองกระษัตริย์	เป็นชั้นฉัตรแก้วกั้นเหมือนมั่นหมาย
แล้วกราบกรานคลานหมอบยุบยอบกาย	ทูลถวายเรื่องสารนางอ่านพลัน
กราบบังคมสมเด็จบดินทร์สูรย์	วายุกูลเกิดเกศทุกเขตขัณฑ์
เสมอเหมือนเดือนดวงพระสุริยัน	สว่างชั้นดินฟ้าทั้งธาตรี
เลี้ยงบิดรมารดาข้าพระบาท	ได้ผุดผาดพักตราเป็นราศี
พระเดชพระคุณทูลกระหม่อมจอมโมลี	มิได้มีเหมือนแม้นทั้งแดนไตร
ประทานโทษโปรดข้าฝ่าพระบาท	เหมือนกระต่ายหมายมาดดวงแขไข
ก็ทราบสิ้นดินฟ้าสุราลัย	ย่อมเหินห่างต่างวิสัยด้วยไกลกัน
แต่จะห้ามความรักให้หนักจิต	ก็ขืนคิดรักใคร่เฝ้าใฝ่ฝัน
นึกจำนงองค์พระเหมวรรณ	ให้ผูกพันพิศวาสไม่คลาดคลาย
มิกราบทูลมูลความตามวิตก	ก็ร้อนอกดังจะแยกแตกสลาย
แม้นมิโปรดโทษทัณฑ์ถึงวันตาย	ขอถวายชีวาไม่อาลัย
พอจบคำรํ่าว่าน่าสงสาร	ช่างอ่อนหวานวาจาอัชฌาสัย
นางนึกยิ้มพริ้มพรายละอายใจ	จึงปลอบชัยสุริยาด้วยปรานี
อันแม่นี้มิได้โกรธถือโทษเจ้า	ความรักเท่ากับธิดามารศรี
แต่เกรงราชอาชญาฝ่าธุลี	มิรู้ที่ผ่อนผันทำฉันใด
จงรั้งรอพอให้แม่ได้ช่อง	จะฉลองแล้วแต่จะโปรดไฉน
แม้นเคยคู่กุศลดลพระทัย	ก็จะได้ปกครองกันสองรา
พระฟังตรัสมธุรสพจนารถ	สมหมายมาดเหมือนได้ชิดขนิษฐา
ศิโรราบกราบก้มบังคมลา	ไปอยู่ยังวังหน้านึกปรารมภ์
ถึงยามคํ่ารํ่าบวงสรวงพระแท่น	อมรแมนมีฤทธิ์พระอิศยม
จะแต่งตั้งสังเวยเครื่องเนยนม	ขอได้ชมโฉมพระนุชราชบุตรี ฯ
๏ ฝ่ายโฉมยงองค์อัปสรศรีสวัสดิ์	นางกระษัตริย์สร้อยสุดามารศรี
ครั้นปิ่นปักนัคราพระสามี	เข้าสู่ที่แท่นรัตน์ชัชวาล
นางนบนอบหมอบเมียงอยู่เคียงใกล้	ทูลเรื่องชัยสุริยาหล่อนว่าขาน
ทำเรื่องราวกล่าวรสพจมาน	พระรับอ่านข้อคำที่รำพัน ฯ
๏ กราบบังคมสมเด็จบดินทร์สูรย์	วายุกูลเกิดเกศทุกเขตขัณฑ์
เสมอเหมือนเดือนดวงพระสุริยัน	สว่างชั้นดินฟ้าทั้งธาตรี
เลี้ยงบิดรมารดาข้าพระบาท	ได้ผุดผาดพักตราเป็นราศี
พระเดชพระคุณทูลกระหม่อมจอมโมลี	มิได้มีเหมือนแม้นทั้งแดนไตร
ประทานโทษโปรดข้าฝ่าพระบาท	เหมือนกระต่ายหมายมาดดวงแขไข
ก็ทราบสิ้นดินฟ้าสุราลัย	ย่อมเหินห่างต่างวิสัยแสนไกลกัน
แต่จะห้ามความรักให้หนักจิต	ก็ขืนคิดรักใคร่เฝ้าใฝ่ฝัน
นึกจำนงองค์พระเหมวรรณ	ให้ผูกพันพิศวาสไม่คลาดคลาย
มิกราบทูลมูลความตามวิตก	ก็ร้อนอกเหมือนจะแยกแตกสลาย
แม้นมิโปรดโทษทัณฑ์ถึงวันตาย	ขอถวายชีวาฝ่าธุลี ฯ
๏ พอจบลงทรงพระสรวลเสียงคักคัก	ตรัสถามอัครชายามารศรี
เขาวิงวอนงอนง้อขอบุตรี	เจ้าเห็นดีหรือจะเห็นเป็นอย่างไร ฯ
๏ นางนบนอบตอบรสพจนารถ	ตามแต่ราชปัญญาอัชฌาสัย
แม้นออกโอษฐ์โปรดปรานประการใด	น้องมิได้ข้องขัดพระอัชฌา ฯ
๏ พระว่าพี่นี้ก็จะอนุญาต	เสียดายฉลาดแหลมหลักนั้นหนักหนา
ช่วยเลี้ยงไว้ใช้สอยค่อยอัชฌา	ตามประสาซื่อตรงเป็นวงศ์วาน
แต่รั้งรอพอได้รามวงศ์พี่	มาเษกสองครองบุรีราชฐาน
จึงเษกน้องต้องตามความโบราณ	เยาวมาลย์เจ้าจะเห็นเป็นอย่างไร ฯ
๏ นางนบนอบตอบรสพจนารถ	โปรดประภาษควรความตามวิสัย
พระแย้มสรวลชวนชิดสนิทใน	จนระงับหลับไปในไสยา
ครั้นสว่างต่างองค์สรงเสวย	เหมือนอย่างเคยสรวลสันต์ด้วยหรรษา
ครั้นสายแสงแต่งองค์ทรงสาตรา	ออกนั่งหน้าพระโรงรัตน์ชัชวาล ฯ
๏ กุมารชัยสุริยาออกมาเฝ้า	พร้อมด้วยเหล่าเสนาแน่นหน้าฉาน
พระเอื้อนอรรถตรัสประภาษราชการ	ด้วยทหารพลเรือนเหมือนทุกที
แล้วเรียกชัยสุริยาเข้ามาใกล้	ตรัสถามไถ่ถึงบำรุงชาวกรุงศรี
แล้วปรึกษาข้าเฝ้าเหล่าเสนี	ทุกวันนี้เราได้ใช้ชัยสุริยา
อยู่ต่างใจนัยเนตรครองเขตขอบ	มีความชอบสามิภักดิ์นั้นหนักหนา
ยังไร้คู่สู่สมภิรมยา	กับธิดารุ่นราวคราวคราวกัน
จะเษกสองครองพารากาลวาศ	บำรุงราษฎร์ราไชยมไหศวรรย์
ตามกระษัตริย์ขัตติยวงศ์สืบพงศ์พันธุ์	เห็นด้วยกันหรือใครเห็นเป็นอย่างไร ฯ
๏ ฝ่ายขุนนางต่างเห็นเหมือนเช่นตรัส	ไม่ข้องขัดควรความตามวิสัย
พระชื่นชมโสมนัสในหทัย	จึงสั่งชัยสุริยาปรีชาชาญ
จงกลับไปพารากาลวาศ	บำรุงราชนิเวศน์ประเทศสถาน
ให้สืบตามรามวงศ์ในดงดาน	แม้นพบพานพามาอย่าช้าที
จะจัดแจงแต่งวิวาห์เชษฐาก่อน	ให้ถาวรพูนเพิ่มเฉลิมศรี
จึงแต่งน้องต้องตามประเพณี	จะเห็นดีด้วยกันหรือฉันใด
กุมารหมอบนอบนบอภิวาท	ขอรองบาทบริรักษ์จนตักษัย
ซึ่งโปรดเลี้ยงเพียงโอรสยศไกร	พระคุณใหญ่เหลือล้นพ้นประมาณ
จะไพบูลย์พูนเพิ่มเฉลิมยศ	ได้ปรากฏตราบกัลปาวสาน
บิตุราชมาตุรงค์ทั้งวงศ์วาน	จะสำราญเริงรื่นทุกคืนวัน
พระชื่นชมโสมนัสดำรัสสั่ง	ให้กรมวังคลังสมบัติเลือกจัดสรร
พระกลดทองรองเรืองเครื่องกกุธภัณฑ์	มงกุฎกรรเจียกแก้วพลอยแพรวพราย
ทั้งเครื่องอานพานพระศรีที่ลูกหลวง	ตามกระทรวงโอรสแจกกฎหมาย
แล้วสั่งให้ไปบูรีตามพี่ชาย	พระผันผายจากบัลลังก์เข้าวังใน ฯ
๏ ฝ่ายองค์ชัยสุริยาได้ปรากฏ	ทรงเครื่องยศยินดีจะมีไหน
กลับมาวังสั่งบรรดาเสนาใน	ให้เตรียมไพร่พร้อมพหลพลกุมภัณฑ์
พอจวนแจ้งแสงทองขึ้นผ่องแผ้ว	จากกรุงแก้วโกญจามหาสวรรย์
ไปเดือนครึ่งถึงพารากรุงมารัน	ไปอภิวันท์บิตุราชมาตุรงค์
แล้วทูลความตามองค์พระทรงฤทธิ์	ประทานองค์ธิดาตามความประสงค์
จะไปคิดติดตามพระรามวงศ์	ได้เชิญองค์กลับมาวิวาห์การ ฯ
๏ เจ้าพราหมณ์พึงสรรเสริญเจริญสวัสดิ์	จงไพบูลย์พูนสมบัติพัสถาน
โอรสลาพาพหลพลมาร	เหาะทะยานรีบร้อนไม่นอนใจ
ถึงพารากาลวาศเข้าวังหลวง	พร้อมกระทรวงเสนาอัชฌาสัย
ตรัสประภาษราชการผ่านกรุงไกร	ไม่มีภัยผาสุกทุกเวลา
จึงจัดแจงแต่งอสูรไปสิบหมู่	แต่ล้วนรู้เหาะเหินเดินเวหา
ไปติดตามรามวงศ์ทรงศักดา	ทุกเขตแคว้นแดนป่าพนาลี ฯ
ตอนที่ ๑๗
สิงหไกรภพต้องเสน่ห์นางเทพกินรา
๏ จะกล่าวกลับจับความตามสังเขป	ถึงนางเทพกินรามารศรี
อยู่กรุงแก้วโกญจามากว่าปี	พระสามีเริศร้างจืดจางใจ
แสนระกำจำจนให้อ้นอั้น	จนผิวพรรณพักตร์หมองไม่ผ่องใส
ทุกเช้าคํ่ารำพึงตะลึงตะไล	มิได้ไปเฝ้าแหนด้วยแสนอาย
แกล้งบอกป่วยด้วยจะใคร่ให้มาปลอบ	หมอประกอบยาอย่างไรก็ไม่หาย
จะนั่งนอนร้อนรนกระวนกระวาย	คิดเสียดายผัวเก่าเศร้าโศกา
เมื่อยามอยู่คู่เคียงเคยเลี้ยงน้อง	ไม่จากห้องห่างเหเสน่หา
มาสิ้นบุญสูญลับอัปรา	ต้องน้อยหน้าสารพัดจะขัดเคือง
อันโรคอื่นขืนประทังจะยังชั่ว	อันโรคผัวเริศร้างผอมคางเหลือง
เคยเคียงคู่อยู่สำราญที่บ้านเมือง	นางปลดเปลื้องเปล่าอุราคิดอาวรณ์ ฯ
๏ ฝ่ายนางยักขินีที่สนิท	อยู่ใช้ชิดข้างสุวรรณบรรจถรณ์
พลอยง่วงเหงาเจ่าจุกเป็นทุกข์ร้อน	ไม่หลับนอนนั่งรักษาพยาบาล
ครั้นเห็นนางครางครวญให้ป่วนปั่น	เข้านวดฟั้นโฉมยงด้วยสงสาร
ค่อยปลอบถามความว่าพระอาการ	ร้อนรำคาญขัดขวางเป็นอย่างไร
อันยาหยูกลูกก็รู้ตามผู้หญิง	ไม่ทอดทิ้งมิ่งแม่จะแก้ไข
นางฟังปลอบตอบตามเนื้อความใน	ถึงได้ยาอย่างไรก็ไม่คลาย
อันโรคของน้องนี้เป็นที่สุด	แม้นม้วยมุดเกิดใหม่จะได้หาย
เป็นมนุษย์สุดจะรับที่อับอาย	แม้นเป็นหม้ายดีกว่ามีสามี
เพราะโฉดเขลาเบาจิตคิดว่าผัว	จึงเสียตัวตามมาเหมือนทาสี
ต้องตํ่าต้อยน้อยหน้าทั้งตาปี	นางขินีก็ย่อมรู้อยู่ด้วยกัน
แม้นข้าตายฝ่ายเจ้าเอาตัวรอด	คิดเล็ดลอดหลีกไปอยู่ไพรสัณฑ์
นางครวญครํ่ารํ่าว่าแล้วจาบัลย์	สะอื้นอั้นอารมณ์ไม่สมประดี
นางยักษ์ฟังนั่งนึกรำลึกได้	จึงกราบไหว้วอนว่ามารศรี
ซึ่งเศร้าสร้อยน้อยหน้าพระสามี	ตัวข้านี้จะช่วยรับแก้อับอาย
อันเสน่ห์เล่ห์ลมถมถนำ	ข้าเคยทำพญายักษ์รักใจหาย
ให้ผูกจิตพิศวาสไม่คลาดคลาย	จะช่วยแม่แก้อายอย่าวายปราณ
จะแก้ไขให้พระองค์ลุ่มหลงรัก	มาชวนชอบปลอบปลักสมัครสมาน
ในสามวันสัญญาไม่ช้าการ	เยาวมาลย์แม่อย่ารํ่าจาบัลย์ ฯ
๏ นางฟังคำรํ่าว่าดังยาทิพย์	มายกหยิบหายโรคที่โศกศัลย์
กระซิบถามตามผู้หญิงจริงกระนั้น	หรือช่วยกันแก้อายให้คลายใจ
นางยักษ์รับกลับว่าอย่าปรารภ	กลัวจะหลบหลีกห้ามปรามไม่ไหว
เอาผ้าทรงองค์พระภูวไนย	กับสไบที่แม่ห่มประสมกัน
จะติดต่อบริกรรมทำให้ผัว	มาพันพัวพิสมัยเฝ้าใฝ่ฝัน
ไปฝังป่าช้าที่หลุมผีนั้น	ถึงเจ็ดวันกลับไปเซ่นคงเป็นการ
นางยินดีที่ได้สมอารมณ์คิด	ให้ทรงฤทธิ์หลงรักสมัครสมาน
ถอดแหวนเพชรเจ็ดกะรัตชัชวาล	ยื่นประทานทั้งภูษาผ้าสไบ
กับผืนผ้าชุบสรงของทรงศักดิ์	ให้นางยักษ์ยินดีจะมีไหน
จัดเครื่องเซ่นเป็นกระทงลงเทียนไชย	แล้วเหาะไปป่าช้าในราตรี
เอาผ้านั้นพันติดตะบิดรัด	ด้ายดิบมัดเหมือนดังตราสังผี
แล้วเสกปลุกผูกจิตตามพิธี	เอาฝังที่หลุมศพดินกลบไว้
ครั้นรุ่งเช้าเข้ามาวังอยู่ยังตึก	ถึงยามดึกลอบไปทำตามวิสัย
สามราตรีผีพยนต์เข้าดลใจ	ภูวไนยไสยาสน์หวาดวิญญาณ์
พอล่วงสามยามประโคมเสียงโครมครื้น	สะดุ้งตื่นฟื้นพระองค์หลงแลหา
หวนรำลึกตรึกถึงเทพกินรา	สงสารแก้วแววตาจะอาลัย
ลงจากอาสน์ยาตรเยื้องชำเลืองเหลียว	ไปองค์เดียวแต่พระองค์ด้วยหลงใหล
ขึ้นตึกทองห้องนางสว่างไฟ	เห็นสาวใช้นั่งยามถามถึงนาง
เขาทูลความทรามชมบรรทมหลับ	ประตูหับหัตถ์ผลักสลักขวาง
ทำเกาะเกาะเคาะพระหัตถ์ตรัสเรียกพลาง	ข้าหลวงนางเปิดบานทวารรับ
แล้วหลีกออกนอกห้องพระย่องย่าง	แสงชวาลาสว่างเห็นนางหลับ
ขึ้นร่วมเตียงเอียงแอบแนบประทับ	นางตกใจไหววับขยับองค์
ชำเลืองดูรู้ว่าต้องเสน่ห์	สมคะเนเหมือนหนึ่งจิตคิดประสงค์
แกล้งทำครางพลางขืนฝืนดำรง	ระทวยองค์อภิวันท์จำนรรจา
หม่อมฉันป่วยด้วยเป็นโรคให้โศกเศร้า	มิได้เฝ้าทรงศักดิ์นานหนักหนา
นี่ดึกสามยามเศษเสด็จมา	จะบัญชาใช้งานประการใด
พระชื่นแช่มแย้มยิ้มอะลิ้มอะเหลี่ย	มาหาเมียจะให้มาเวลาไหน
ตำแหน่งพระมเหสีที่จะใช้	ไม่เข้าใจดอกหรือเจ้าเยาวมาลย์
มาถึงนี่พี่จะบอกอย่าออกห่าง	เปรียบเหมือนอย่างชายเช่นเป็นทหาร
ครั้นศึกมีสิจะมาบอกอาการ	มิเสียบ้านเมืองหรืออย่าดื้อดึง
เจ้าเจ็บไข้ใจพี่ไม่มีชื่น	จนดึกดื่นจึงอุตส่าห์มาให้ถึง
พลางเลียมโลมโฉมเฉลาเคียงเคล้าคลึง	ด้วยรุมรึงร้อนรนเพราะมนตรา
ประคองชมสมสนิทพิศวาส	ไม่เคลื่อนคลาดห่างเหเสน่หา
ให้ป่วนปลื้มลืมนางสร้อยสุดา	จนเวลารุ่งรางไม่ห่างไกล
แนบถนอมหอมกลิ่นระรินรื่น	เหมือนจะกลืนกลอยจิตพิสมัย
ยิ่งพิศยิ่งพริ้งพร้อมละม่อมละไม	จะพิศไหนงามนั่นเพียงขวัญตา ฯ
๏ ฝ่ายโฉมยงองค์มิ่งมเหสี	ครั้นรวีวรรณสว่างกลางเวหา
ไม่เห็นองค์พงศ์กระษัตริย์ภัสดา	ถามคณานักสนมกรมใน
ไม่มีผู้รู้แจ้งยิ่งแคลงจิต	พระทรงฤทธิ์จรดลไปหนไหน
หรือเกิดเหตุเภทพาลประการใด	ยิ่งตกใจให้ไปหาโหราจารย์
เขาทำนายทายว่าพระภูวนาถ	อยู่ในราชนิเวศน์เขตสถาน
ให้เที่ยวถามห้ามแหนแสนรำคาญ	อลหม่านวุ่นวิ่งเป็นสิงคลี
พวกสาวใช้ไปเที่ยวดูจึงรู้ว่า	อยู่ห้องเทพกินรามารศรี
นางสงสัยใคร่คิดเห็นผิดที	อยู่ดีดีเสด็จไปมิได้มา
นึกจะใคร่ไปตามก็ขามจิต	หน่อยหนึ่งพระจะว่าคิดริษยา
เครื่องเสวยเคยเชิญเกินเวลา	จะคอยท่าเที่ยงสายเบี่ยงบ่ายไป
จึงตรัสเรียกบุตรีทั้งพี่น้อง	ให้นำสุพรรณภาชน์ทองอันผ่องใส
ไปเรียงเรียบเทียบถวายภูวไนย	ตามพระทัยอย่าให้ขัดพระอัธยา ฯ
๏ บุตรีรับอภิวาทแล้วยาตรเยื้อง	นางเชิญเครื่องเรียงรายทั้งซ้ายขวา
ไปตึกทองห้องเทพกินรา	เห็นผ่านฟ้าพึ่งจะฟื้นตื่นบรรทม
ทั้งเมียท้าวเจ้าพระยากาลวาศ	อยู่ร่วมอาสน์แนบชิดสนิทสนม
นางตั้งเครื่องเคืองแค้นแน่นอารมณ์	น้อมบังคมก้มหน้าแล้วพาที
พระหลงปลื้มลืมเสวยเฝ้าเชยชิด	เห็นเครื่องคิดได้ว่ากับมารศรี
จะแสบท้องของเสวยเนยนมมี	กินกับพี่เถิดนะเจ้าเยาวมาลย์
นางถอยถดลดองค์ลงจากอาสน์	อภิวาทวันทาแล้วว่าขาน
ขอบพระคุณทูลกระหม่อมซึ่งโปรดปราน	ขอประทานโทษที่ขัดพระอัธยา
มิควรเคียงเรียงร่วมสุพรรณภาชน์	ให้ขวยเขินเกินอำนาจวาสนา
พลางแอบองค์นงลักษณ์ก้มพักตรา	พระพลอยว่าพี่ก็ไม่พอใจกิน
แล้วตรัสขับบุตรีทั้งพี่น้อง	เอาข้าวของคืนไปเสียให้สิ้น
ตั้งเกะกะจะเอาขว้างเสียกลางดิน	ให้ขุ่นคิ่นขัดข้องด้วยต้องมนตร์
พระบุตรีหนีออกไปนอกม่าน	พนักงานยกกลับวิ่งสับสน
สองธิดาคลาไคลขึ้นไพชยนต์	ทูลยุบลมารดาโศกาลัย
ลูกหลากจิตบิตุรงค์ลุ่มหลงรัก	ดูผิวพักตร์หม่นหมองไม่ผ่องใส
แล้วทูลความตามที่พระภูวไนย	ตรัสขับไล่ไม่เสวยไม่เคยเป็น ฯ
๏ นางฟังคำรำพันให้อั้นอัด	เกิดวิบัติบ้านเมืองจะเคืองเข็ญ
ยิ่งแค้นคั่งดังจะพาเลือดตากระเด็น	มันกลับเป็นสิทธิ์ขาดไม่คลาดคลา
น้อยหรือพระจะให้ร่วมสุพรรณภาชน์	เหลือประหลาดหลงรักมันหนักหนา
ให้เคียงนั่งตั้งปึ่งขึงหน้าตา	อีกิ้งก่าได้ทองจองหองจริง
จะไปดูภูวไนยจะได้รู้	ไปหลงอยู่อย่างนี้หรือผีสิง
หรือต้องมนตร์ดลเสน่ห์ประเหว่ประวิง	จึงทอดทิ้งเวียงวังไม่กังวล
จึงชวนเหล่าท้าวนางจากปรางค์มาศ	ข้าหลวงกลาดเกลื่อนตามหลามถนน
ครั้นถึงพระมเหสีนิรมล	ตรงขึ้นบนตึกทองเข้าห้องใน
เห็นนางเรียงเคียงองค์พระทรงฤทธิ์	ให้แค้นจิตเจียนจะพาเลือดตาไหล
ค่อยยอบย่องมองดูพระภูวไนย	ยังหลับไม่ตื่นบรรทมสมประดี ฯ
๏ ฝ่ายนางเทพกินราทำหน้าเก้อ	ออกจากเธอมาวันทามารศรี
สร้อยสุดาว่านางทำอย่างนี้	เจ้าเห็นดีแล้วหรือเจ้าเยาวมาลย์
ไม่จงรักตักเตือนทำเชือนเฉย	มิให้เสวยโภชนากระยาหาร
ไม่เชิญไปข้างหน้าว่าราชการ	พวกไพร่บ้านพลเมืองจะเลื่องลือ
จริงหนาเจ้าเราก็รู้เป็นผู้ใหญ่	เอาภูวไนยไว้อย่างนี้เห็นดีหรือ
ใช่หวงหึงซึ่งลงมาจะหารือ	หรือจะถือโปรดปรานประการใด ฯ
๏ นางเทพกินราฟังคิดคั่งแค้น	ช่างหวงแหนหึงสาทำปราศรัย
ยิ่งสู้นิ่งยิ่งเฉยยิ่งเคยใจ	สะบัดสไบเบือนหน้าแล้วพาที
เหตุเพราะพระเสด็จมาเวลาหนึ่ง	จึงอื้ออึงถึงพระมเหสี
ถึงโปรดปรานท่านก็เลี้ยงแต่เพียงนี้	มิรู้ที่ทูลเชิญให้เกินตัว
เป็นแต่ข้าฝ่าละอองฉลองบาท	ฉวยกริ้วกราดเคืองขัดจะตัดหัว
จะว่ากล่าวเจ้าชีวิตก็คิดกลัว	ต้องเจียมตัวตามประสาเป็นข้าไท ฯ
๏ นางฟังคำซํ้าแค้นว่าแสนแง่	ชะนางแม่ปลาช่อนย้อนไถล
ว่าดีดีนี่มาเหน็บให้เจ็บใจ	เจ้ามันไก่สองขนชนชำนาญ
ถึงคราวขึ้นมึนตึงทำปึ่งปั้น	ประชดประชันจะให้ฉาวให้ร้าวฉาน
หมายชนะจะเป็นโสดได้โปรดปราน	ออกตั้งต้านตีเสมออย่าเพ่อฮึก
ทำยศอย่างนางพญากาลวาศ	ขึ้นร่วมอาสน์แอบเอียงบนเตียงตึก
แม้นมิกีดนิดหนึ่งอย่าพึงนึก	จะรู้สึกตัวดอกบอกให้รู้ ฯ
๏ ฝ่ายนางเทพกินนรว่าหม่อมฉัน	กลัวลนลานเหลือกลัวตัวเป็นหนู
จริงจริงนะพระมานั่งตั้งกระทู้	หม่อมฉันรู้แล้วพุคะเป็นเชลย
ไม่ปิดป้องของหลวงไม่หวงห้าม	ต้องเกิดความเพราะพระไม่เสวย
จะขืนครํ่าน้ำพระทัยก็ไม่เคย	ครั้นนิ่งเฉยอยู่อย่างนี้ก็มีคาว
เพราะสองขนคนแก่เป็นแม่หม้าย	ไม่แยบคายลึกซึ้งเหมือนหนึ่งสาว
เสียพารากาลวาศจึงขาดคราว	เหมือนมะนาวโตงเตงต้องเกรงใจ
สร้อยสุดาว่าน้อยหรือช้อยลิ้น	ประมาทหมิ่นหมายชนะหรือไฉน
เจ้าคารมลมเติบกำเริบใจ	ประชดประชันหมั่นไส้คันไม้มือ
ชวนทะเลาะเพราะพระพิศวาส	จะให้ขาดเด็ดเดี่ยวไปเจียวหรือ
ยิ่งหย่อนตามลามไหม้เหมือนไฟฮือ	เห็นอยู่มือแล้วกระมังในครั้งนี้
เชื่อว่าวิทยามนตร์นางคนโปรด	คงเป็นโสดสมคะเนมเหสี
อย่าเพ่อนึกฮึกไปเป็นไรมี	ได้ดูดีกันสินะไม่ละกัน
เทพกินราว่านิจจาเอ๋ย	กระไรเลยเฉียวฉุนทำหุนหัน
ทั้งเผ็ดร้อนค่อนว่าสารพัน	จะฆ่าฟันเสียก็ได้เป็นไรมี
ถึงตบต่อยย่อยยับจะรับแพ้	กลัวแล้วแม่แม่เป็นพระมเหสี
ถวายชีวิตสิทธิ์ขาดแล้วชาตินี้	เหมือนไม่มีมือมาเป็นข้าไท
อย่าหักดิบหยิบผิดประดิษฐ์ต่อ	โปรดแต่ข้อจริงจังพอฟังได้
ที่เหลือหูสู้ตายด้วยอายใจ	ไม่อาลัยแล้วชีวิตนิดเท่านี้
แต่เกิดมาตาหูพึงรู้เห็น	ช่างยากเย็นย่อยยับกว่าสับสี
ถึงมีปากยากไร้เหมือนไม่มี	จะตายดีตายร้ายตายเหมือนกัน ฯ
๏ สร้อยสุดาว่าชิชะไม่ละลด	เหลือจะอดอีเชลยกลับเย้ยหยัน
ช่างยอกย้อนซ้อนเสริมฮึกเหิมครัน	ตบให้ฟันร่วงหลุดพลางยุดยื้อ
นางเทพกินราปัดเหวี่ยงวัดว่า	ข้าเป็นข้าครอกเค้าของเจ้าหรือ
สร้อยสุดาคว้าไขว่ยุดไม้มือ	ทะยานยื้อไล่ขยิกข่วนหยิกตี
เทพกินราร้องเรียกก้องตึก	พระรู้สึกว่าอุเหม่มเหสี
ไม่ยำเยงเกรงผัวถือตัวดี	มาทุบตีเมียข้าว่ากระไร
สร้อยสุดารารั้งนั่งประณต	เหลือจะอดตามแต่จะโปรดไฉน
มันจองหองต้องทำให้หนำใจ	ขอตบให้สมน้ำหน้าปากกล้าดี
เทพกินราก้มบังคมบาท	พระนางนาฏรํ่าด่าดังทาสี
จะผิดพลั้งอย่างไรก็ไม่มี	เข้าทุบตีตบต่อยจบย่อยยับ
ว่าพระองค์หลงมาอยู่ช้านัก	ไม่เชิญองค์ทรงศักดิ์เสด็จกลับ
ครั้นว่ากลัวพระอาชญาด่าสำทับ	จะต้องรับอับอายไม่วายวัน
ขืนเคี่ยวเข็ญเช่นนี้เฝ้าตีด่า	ก็น่าที่ชีวาจะอาสัญ
พิไรรํ่าพรํ่าว่าแล้วจาบัลย์	อภิวันท์วอนว่าพระสามี
ประทานโทษโปรดข้าฝ่าพระบาท	ไม่พ้นราชอาชญามารศรี
จะขอบังคมลาฝ่าธุลี	ไปอยู่ที่บิตุราชมาตุรงค์ ฯ
๏ พระฟังคำรํ่าปลอบให้ชอบจิต	อย่าเพ่อคิดหุนหวนนวลหง
ว่าน้อยหรือสร้อยสุดาคิดว่าตรง	ทำทะนงนํ้าใจดังไฟฮือ
มาทับถมข่มเหงคะเนงร้าย	ข้ามอบหมายให้ใช้มิใช่หรือ
ทำเกะกะชะดีอวดฝีมือ	ขืนดึงดื้อจะพาเลือดตาย้อย
แล้วปลอบเทพกินราอย่ากำสรด	อยู่กับพี่มิให้ยศเจ้าถดถอย
จะปราบปรามตามทำเนียบให้เรียบร้อย	มิให้น้อยหน้าใครอย่าได้นึก
จะจัดแจงแต่งตั้งเสียครั้งนี้	ให้เป็นพระมเหสีอยู่ที่ตึก
ใครรุกราญหาญหักมาฮักฮึก	จะรู้สึกโทษหมดไม่ลดละ
แล้วขับพระมเหสีไปทีเจ้า	ตึกของเขาขึ้นมานั่งไม่ฟังหนะ
อย่าบิดเบือนเชือนเฉยอยู่เลยละ	เดี๋ยวนี้จะเจ็บอายวุ่นวายกัน ฯ
๏ นางฟังคำนํ้าพระเนตรลงพรากพราก	น้อยหรือชะพระพิพากษาขยัน
ไม่ซักไซ้ไล่เลียงให้เที่ยงธรรม์	ทำให้มันปั้นปึ่งกระบึงกระบอน
น้อยหรือพระมเหสีอภิเษก	เป็นองค์เอกแอบสุวรรณบรรจถรณ์
แสนสำออยร้อยอย่างช่างชะอ้อน	งอนกว่าศรงอนโง้งเหมือนโก่งแร้ว
นางรูปงามทรามสงวนนวลระหง	จะสืบวงศ์ว่านเครือเป็นเชื้อแถว
ถือรับสั่งตั้งแต่งตำแหน่งแล้ว	คงลอยแก้วเกือบถึงชั้นตรึงส์ไตร
ชะคราวขึ้นมึนตึงทำปึงปั้น	ให้นึกกลัวตัวสั่นหวาดหวั่นไหว
ลองทะเลาะเยาะเล่นก็เป็นไร	เลือดมิไหลโซมหน้าค่อยว่ากู ฯ
๏ นางเทพกินราแกล้งกันแสงว่า	เหลือระอาอัปยศอายอดสู
มารํ่าด่าหน้าที่นั่งตั้งกระทู้	ล้วนมึงกูกรรมเอ๋ยไม่เคยฟัง
จะฆ่าฟันฉันใดก็ไม่ห้าม	สู้ตายตามเวรสร้างไว้ปางหลัง
กลัวจริงจริงยิ่งกว่าเสือเหลือกำลัง	พระทรงฟังเถิดพุคะตามสบาย
จะตบต่อยย่อยยับสำทับถม	ค่อนขู่ข่มแค้นเดือดไม่เหือดหาย
ขืนอยู่ไปไม่รอดจะวอดวาย	ขอถวายบังคมลาฝ่าละออง
เหมือนปล่อยเต่าเอาบุญทูลกระหม่อม	เหลืออดออมอกช้ำเป็นนํ้าหนอง
จะไปอยู่บูรีกับพี่น้อง	อย่าให้ต้องทุบตีสิ้นชีวา ฯ
๏ พระฟังความยามคลั่งกำลังหลง	ให้แสนสงสารมิตรขนิษฐา
สู้กับเขาเอาเถิดเทพกินรา	พี่ไม่ว่าฟ้าผี่เอาชีนาง
ลุกขึ้นน้องลองแรงจะแต่งให้	ชักสไบเหน็บกระหวัดไม่ขัดขวาง
พยุงยืนขึ้นตรงหน้าแล้วว่าพลาง	นี่แน่นางสร้อยสุดาเจ้ากล้าดี
เอาซีเจ้าเขาจะสู้จะดูเล่น	ใครชนะจะได้เป็นมเหสี
นางฟังตรัสขัดแค้นแสนทวี	ด้วยสามีลำเอียงไม่เที่ยงตรง
จริงหรือพระจะให้แพ้อีแก่แรด	ถูกยาแฝดฟั่นเฟือนละเลือนหลง
ช่วยชูชุบอุปภิเษกเป็นเอกองค์	ทั้งยุส่งเสริมซํ้าให้ยํ่ายี
พระจะช่วยด้วยก็จงส่งพระขรรค์	ค่อยหํ้าหั่นบั่นเกล้าเอาเกศี
หุนโมโหโศกาแค้นสามี	เข้าตบตีมิได้ละกินรา
นางเมียน้อยคอยรับจับพระหัตถ์	ต่างป้องปัดป่ายตะกายข่วนซ้ายขวา
พระไกรภพตบพระหัตถ์ทัศนา	สำรวลร่าร้องเออเสมอกัน
ทั้งสองนางต่างปลํ้าขยำยุด	สไบหลุดหยุดกระหวัดรัดกระสัน
แล้วหมุนเข้าเอาอีกข่วนหยิกกัน	พัลวันเหวี่ยงวัดด้วยขัดใจ
ทั้งสองข้างต่างเจ็บต่างเล็บหัก	ต่างหอบฮักเหงื่อโซมชโลมไหล
ฝ่ายค่อมเค้าสาวสนมกรมใน	บ้างวิ่งไปปรางค์ปราสาทราชบุตรี
ทูลฉลองสองธิดาวิ่งมาตึก	เสียงอึกทึกที่ในห้องทั้งสองศรี
ต่างเข้าด้วยช่วยพระชนนี	ต่างหยิกตีกินราโศกาพลาง ฯ
๏ จอมกระษัตริย์ตรัสว่าอย่ามาช่วย	พระเข้าด้วยช่วยป้องปัดไม่ขัดขวาง
สร้อยสุดามานะไม่ละวาง	กันแสงพลางทางว่ากับสามี
น้อยหรือชะพระองค์ดำรงราชย์	ช่างตัดขาดหลงรักเมียยักษี
เสียแรงน้องครองสัตย์สวัสดี	ไม่ปรานีนํ้าพระทัยช่างไม่คิด
ให้มันสู้ดูถูกลืมลูกเต้า	น้อยหรือเข้าประคองช่วยป้องปิด
ไม่ละมันวันนี้สิ้นชีวิต	พลางเข้าชิดข่วนหยิกผลักพลิกแพลง ฯ
๏ พระบุตรีพี่น้องร้องกรีดกราด	ห้ามพระมาตุรงค์พลางทางกันแสง
พระว่าน้อยสร้อยสุดาหน้าตาแดง	ยังจะแผลงฤทธิ์รามาสำทับ
สั่งธิดาว่าแน่แม่ของเจ้า	โมโหเต่าต่อยตุบตะกุบตะกับ
ถ้าขืนสู่อยู่จะถูกจมูกยับ	พากันกลับไปหนาอย่าช้าที ฯ
๏ ฝ่ายพี่น้องร้องไห้ห้ามพระแม่	ทั้งเถ้าแก่ช่วยว่ามารศรี
นางแสนแค้นแสนสุดรักบุตรี	ทรงโศกีชี้หน้าด่าเมียน้อย
มึงมาสู้กูจะทำให้หนำจิต	ถึงชีวิตมรณาไม่ราถอย
พลอยหยาบหยามตามผัวอีหัวพลอย	ช่างสำออยออดแอดยาแฝดดี
มึงลืมยักษ์รักผัวมัวมนุษย์	ซากถุยทุดทรลักษณ์เสียศักดิ์ศรี
รํ่าด่าพลางนางพญาพาบุตรี	กลับไปที่ปรางค์มาศปราสาททอง
ระทวยองค์ลงบนแท่นแสนรันทด	โศกกำสรดเสียผัวให้มัวหมอง
พวกแสนสาวชาวแม่มาแซ่ซ้อง	เคียงประคองนวดฟั้นให้บรรทม
บ้างฝนไพลใส่สุราแทรกม่าเหมี่ยว	ไหนช้ำเขียวทากลบประคบประหงม
สร้อยสุดาอาวรณ์ร้อนอารมณ์	เมื่อบรรทมตรมเจ็บรอยเล็บราย
ยิ่งเห็นแผลแลดูอดสูสะอื้น	ดังพิษปืนปักอุระโทรมสลาย
มิหนักหน่วงห่วงบุตรสุดเสียดาย	จะสู้ตายเสียให้ลับที่อัประมาณ
ไม่ทรงเสวยเลยอิ่มง่วงหงิมเหงา	กำสรดเศร้าแสนวิโยคโศกสงสาร
ทั้งมดหมอก็มาพยาบาล	เยาวมาลย์มิได้ออกนอกไสยา ฯ
๏ ฝ่ายพระองค์หลงรักเมียยักษ์ร้าย	ไม่เหือดหายห่างเหเสน่หา
อยู่ตึกทองห้องเทพกินรา	ด้วยมนตราตรึงจิตสนิทใน
เห็นนางเหนื่อยเมื่อยขบประคบประหงม	ถนอมชมเชยชิดพิสมัย
ที่ถูกเล็บเจ็บแก้มช่วยแต้มไพล	คิดแค้นใจสร้อยสุดาดูน่าชัง
มารบกวนข่วนเมียเราเสียแก้ม	ทำพลอมแพลมเหลือระอาเหมือนบ้าหลัง
เฝ้าคลอเคลียเมียน้อยคอยระวัง	ด้วยคลุ้มคลั่งเคลิ้มลืมปลื้มอารมณ์ ฯ
๏ ฝ่ายนางเทพกินรานั้นหน้าชื่น	ทุกวันคืนเคียงชิดสนิทสนม
เห็นพระองค์หลงเลยแต่เชยชม	คิดปรารมภ์ร้อนตัวด้วยกลัวภัย
พระไม่ออกนอกบ้างอยู่อย่างนี้	พวกเสนีเขาคงจะสงสัย
จำจะเชิญเสด็จพระภูวไนย	ให้ออกไปตรัสประภาษราชการ
ครั้นรุ่งแจ้งแต่งองค์สรงเสวย	เหมือนอย่างเคยเคียงพักตร์สมัครสมาน
จึงว่าพระเสด็จมาอยู่ช้านาน	จะเกิดการโกลาทั้งธานี
จงโปรดเกล้าเหล่าอาณาประชาราษฎร์	เชิญพระบาทออกบำรุงชาวกรุงศรี
ตามวิสัยในจังหวัดปัถพี	ให้เป็นที่พึ่งอำมาตย์มาตยา ฯ
๏ พระตรัสชมสมควรนวลระหง	เป็นเอกองค์อัคเรศของเชษฐา
รู้ระเบียบเรียบร้อยกว่าสร้อยสุดา	เช่นนี้น่ากลํ้ากลืนให้ชื่นใจ
พลางแอบอุ้มจุมพิตสนิทสนอม	ให้หวนหอมยวบจิตพิสมัย
มาเตือนซํ้าจำสลัดตัดอาลัย	เสด็จไปพระโรงรัตน์ชัชวาล
ลดพระองค์ลงนั่งบัลลังก์อาสน์	พร้อมอำมาตย์หมอบเมียงเคียงขนาน
พระหลงลืมปลื้มใจอาลัยลาญ	จะตรัสการอื่นอื่นไม่ชื่นใจ
ถามอำมาตย์มาตยาว่าหน้าหนาว	แก่กับสาวเหล่าขุนนางรักข้างไหน
เขาทูลตอบชอบที่รุ่นอุ่นฤทัย	พระว่าไม่ถูกต้องทำนองความ
ว่าที่จริงหญิงแก่กับแม่หม้าย	ค่อยแยบคายเหมือนทุเรียนมีเสี้ยนหนาม
สมคะเนเสนาพวกบ้ากาม	ต้องทูลตามโต้ตอบชอบพระทัย ฯ
๏ ฝ่ายโฉมยงองค์สร้อยสุดาสมร	เป็นทุกข์ร้อนด้วยพระองค์ลุ่มหลงใหล
ทั้งเมียน้อยพลอยทำให้ช้ำใจ	จะแก้ไขขัดข้องคิดหมองมัว
มันลบหลู่ดูถูกลูกผู้หญิง	มาช่วงชิงผัวเราเป็นเจ้าผัว
หนึ่งเดี๋ยวนี้อีเชลยจะเคยตัว	หมายว่ากลัวก็จะกลับทับทวี
จะแก้แค้นแทนทดไม่ลดละ	ต่อยศีรษะเสียให้ยับเป็นสับสี
คอยรั้งรอพอให้มาพ้นสามี	จะรุมตีตบให้สาใจมัน
ถึงแม้นพระจะไม่เลี้ยงจะเสี่ยงสับ	จะสู้รับอาชญาถึงอาสัญ
พยาบาทมาดหมายมาหลายวัน	ให้กำนัลข้าหลวงคอยท่วงที
รู้ว่าองค์ทรงเดชเสด็จออก	พระโรงนอกสมคะเนมเหสี
เรียกสาวสรรค์บรรดาฝูงนารี	มาพร้อมที่หน้าพระลานชานชลา
แล้วจัดแจงแต่งองค์นางนงลักษณ์	ทรงสะพักสไบบังพระอังสา
ไปตึกทองห้องเทพกินรา	เห็นผัดหน้านั่งแท่นยิ่งแค้นใจ
เข้าชี้หน้าว่าแน่อีแก่แรด	ทำยาแฝดให้พระองค์ลุ่มหลงใหล
เชื่อมนตร์ขลังตั้งตัวไม่กลัวใคร	จะเป็นใหญ่ยอดอย่างนางพญา
น้อยหรือพระมเหสีตีเสมอ	ทำปั้นเจ๋อเย่อหยิ่งอีกิ้งก่า
หมายสู้มือถือยศไม่ลดลา	เมื่อแรกมาเมืองกูไม่รู้ฤทธิ์
เห็นแก่ลูกปลูกฝังเหมือนอย่างญาติ	กลับวิวาทวัดรอยจะคอยขวิด
ทรยศคดคู้เหมือนงูพิษ	หมายจะปิดประตูค้าเชื่อคารม
ทั้งคิดทำสำออยได้ร้อยอย่าง	เอาเลือดล้างบาทาให้สาสม
นิ่งอยู่ใยไม่ออกมาค้าคารม	อีแสนคมคางจะเบี้ยวประเดี๋ยวนี้ ฯ
๏ นางเทพกินราฟังคิดคั่งแค้น	จึงว่าแสนสาหัสแสนบัดสี
เห็นยิ่งนิ่งยิ่งซ้ำจะยํ่ายี	ช่วยมากี่มากน้อยสร้อยสุดา
แกล้งโกหกยกว่าทำยาแฝด	ให้ติดแปดเป็นผิดริษยา
น้อยหรือชะจะเอาเลือดล้างบาทา	ไม่คิดบ้างนางพญาเมืองมารัน
เป็นลูกสาวท้าวจัตุพักตร์	สหายรักภัสดาที่อาสัญ
เคยเรียกแม่แต่แรกหรือแปลกกัน	เดี๋ยวนี้มันมึงกูนางผู้ดี
เฝ้าด่าร่ำซ้ำเติมทำเหิมฮึก	อย่าเพ่อนึกว่าจะอพยพหนี
จะตบต่อยน้อยหรือมือไม่มี	วานซืนนี้ลืมมือไปหรือไร
สร้อยสุดาคว้าตบนางหลบเลี่ยง	สู้กันเสียงอึกอักพลิกผลักไส
ต่างยับย่อยสร้อยสุดาเรียกข้าไท	พวกสาวใช้เข้ามาฉุดแย่งยุดยื้อ
ยักขินีตีด่าพวกข้าหลวง	มึงทั้งปวงทำเช่นนี้ดีแล้วหรือ
เข้าผลักไสไม่หาญต่อต้านมือ	เรียกกันอื้ออึงมาพวกข้าไท
ต่างเข้าด้วยช่วยเจ้าทั้งสาวแก่	เสียงเซ็งแซ่สู้กันสนั่นไหว
เจ้าต่อเจ้าสาวใช้ต่อสาวใช้	ต่างผลักไสสู้กันประจัญรับ
ที่ผ้าผ่อนล่อนหลุดลงทรุดซบ	บ้างก็ตบตีทุบเสียงตุบตับ
บ้างข่วนคางหางคิ้วเป็นริ้วยับ	เสียงปุบปับปัดป่ายตะกายกัน
ยักขินีมีแรงวัดแว้งเหวี่ยง	ใครใกล้เคียงโดดชกหัวหกหัน
บ้างผลักพลิกหยิกขยำที่สำคัญ	พัลวันวิ่งร้องก้องโกลา ฯ
๏ ฝ่ายพระองค์ทรงเดชเกศกระษัตริย์	ครั้นเสร็จตรัสความแผ่นดินถวิลหา
ขึ้นจากห้องท้องพระโรงลีลามา	เข้าตึกเทพกินราเห็นนารี
ปลํ้ากันจมล้มกลิ้งวิ่งปะทะ	ที่ในห้องสองพระมเหสี
ยิ่งสุดแสนแค้นขัดฉวยพัชนี	ไล่หวดตีเตะพัลวันไป
ถูกค่อมเค้าเถ้าแก่เสียงแซ่ซ้อง	ต่างวิ่งร้องกรีดกราดหวีดหวาดไหว
มเหสีหนีพระภูวไนย	เสด็จไปสู่ที่มิทันนาน ฯ
๏ เทพกินราแกล้งกันแสงซบ	ทำสลบหลับตาน่าสงสาร
พระอุ้มนางวางบนที่ตะลีตะลาน	เอ๊ะเยาวมาลย์ขัดขวางเป็นอย่างไร
เห็นเลือดซับยับย่อยเป็นรอยชํ้า	โอ้กรรมกรรมเอ๋ยกรรมจะทำไฉน
พลางนวดเน้นเส้นศออรไท	เห็นหายใจริกริกพลิกกายา
ประคองกอดสอดกรค่อยซ้อนเกศ	พี่มาแล้วแก้วเนตรของเชษฐา
อย่าท้อแท้แม่เทพกินรา	สร้อยสุดามาทำไมเล่าให้ฟัง ฯ
๏ นางยินปลอบชอบชื่นค่อยฝืนพักตร์	ซบกับตักภูวไนยเหมือนใจหวัง
แล้วแสร้งทำดำรงทรงกำลัง	ทูลว่าครั้งนี้เห็นไม่เป็นตัว
สร้อยสุดาข้าไททั้งใหญ่น้อย	มาตบต่อยตีหยิกทั้งจิกหัว
ช่วยกันรุมคุมเหงไม่เกรงกลัว	ความเจ็บทั่วสารพางค์จะวางวาย
พระโปรดด้วยช่วยบอกหนทางให้	จะได้ไปสู่สวรรค์เหมือนมั่นหมาย
แล้วทำชักพักตร์ผงับไม่อับอาย	แกล้งเงยหงายงอแขนด้วยแสนเพลง
พระหลงกลชลนัยน์ไหลพร่างพร่าง	บอกหนทางเฟือนว่าอาระเหง
ทั้งข้าไทไห้สะอื้นเสียงครื้นเครง	พระกริ่งเกรงจะสลบนิ่งซบเซา
จึงเรียกน้ำอำมฤตมารินรด	แทรกโอสถทรงชโลมโฉมเฉลา
ค่อยหอมชื่นฟื้นองค์นางนงเยาว์	กำสรดเศร้าสำออยตะบอยวอน
เจ้าพระคุณทูลกระหม่อมชุบย้อมเลี้ยง	ได้พึ่งเพียงพุ่มโพธิ์สโมสร
แสนอาลัยใจคิดถึงบิดร	สุดจะจรจากพระคุณกรุณา
อยู่ในวังครั้งนี้เหมือนชีวิต	จะมอดม้วยด้วยเขาคิดริษยา
ต้องบอบช้ำจำตายวายชีวา	จะกินยาพิษให้บรรลัยลาญ
ให้เห็นว่าสามิภักดิ์รักพระบาท	จนสิ้นชาติชีวังสิ้นสังขาร
แต่หนหลังพลั้งผิดกิจการ	โปรดประทานโทษาให้ข้าน้อย
แล้วนอบนบซบสะอื้นทำฝืนหน้า	บีบน้ำตาตกเหยาะเผาะเผาะผอย
พระทรงฟังสังเวชนํ้าเนตรย้อย	ให้แค้นสร้อยสุดาที่มากวน
จึงปลอบพลางทางว่าเจ้าอย่าม้วย	พี่จะช่วยปกป้องครองสงวน
แม่น้องหญิงมิ่งขวัญอย่ารัญจวน	เจ้าสมควรเป็นใหญ่อยู่ในวัง
สร้อยสุดาหน้าเคอะดูเซอะซะ	ทำเกะกะกิริยาเหมือนบ้าหลัง
โมโหมากปากกล้านึกน่าชัง	จะไล่ออกนอกวังเสียครั้งนี้
พลางฉวยได้ไม้เรียวโกรธเกรี้ยวกราด	ไปปราสาทสร้อยสุดามารศรี
เห็นโฉมยงนงนุชกับบุตรี	กลับปรานีนิ่งขึงตะลึงแล
ดูนงเยาว์เศร้าสร้อยเป็นรอยเล็บ	ที่แผลเจ็บย่อยยับไม่นับแผล
แล้วหวนหุนฉุนชังด้วยรังแก	จึงว่าแน่งามน้อยสร้อยสุดา
เป็นผู้ดีมีศักดิ์อัคราช	ไม่รักพักตร์รักชาติวาสนา
ไปรบราญพาลเทพกินรา	ทั้งตีด่ากระไรเลยไม่เคยพบ
เป็นผู้หญิงจริงนะจะหึงผัว	ไม่ควรตัวตีคนจนสลบ
เขาเจียมตัวกลัวอยู่ไม่สู้รบ	ชะช่างตบช่างต่อยอร่อยมือ
จะให้ตายหมายจะให้ลากไปทิ้ง	เป็นผู้หญิงอย่างนี้เห็นดีหรือ
ทั่วถิ่นฐานบ้านเมืองจะเลื่องลือ	ออกอึงอื้อเอออะไรช่างไม่อาย
ไม่เกรงผัวกลัวบาปทำหยาบช้า	ชอบแต่เป็นแม่ค้าทุบปลาขาย
ปะสามีที่มุเขาดุร้าย	หลังจะลายเลอะแล้วไม่แคล้วเลย ฯ
๏ มเหสีตีทรวงสะอื้นรํ่า	ค่อนด่าว่าสารยำแล้วกรรมเอ๋ย
แต่ปางก่อนร่อนชะไรพระไม่เคย	อีเชลยแล้วซิทูลออกวุ่นวาย
เมื่อสู้กันมันก็ข่วนแต่ล้วนเล็บ	ยังคิดเจ็บใจอยู่ไม่รู้หาย
น้อยหรือชะสลบเสือกซบกาย	ใช้อุบายหลายประการอีมารยา
โอ้ผ่านเกล้าเจ้าพระคุณของเมียเอ๋ย	กระไรเลยหลงรักเขาหนักหนา
เมียศัตรูงูเห่าไปเอามา	มันเจ้ายาแฝดเสน่ห์ทั้งเล่ห์ลม
เมียดูพระจริตเห็นผิดนัก	พระลืมรักห้ามแหนแสนสนม
จะต้องถูกหยูกยาต้องอาคม	น้องปรารมภ์ร้อนใจมิได้วาย
ขอเชิญพระสะเดาะพระเคราะห์บ้าง	ให้เสื่อมสร่างบางเบาบรรเทาหาย
ถึงต้องถูกหยูกยาบรรดาร้าย	จะเคลื่อนคลายเคราะห์โศกสิ้นโรคภัย ฯ
๏ พระฟังคำกำลังเคลิ้มคลั่งอยู่	มิได้รู้สึกองค์ว่าหลงใหล
สำรวลพลางทางว่าช่างกระไร	เจ้าช่างใส่ความคิดดูมิดเม้น
ข้ามันถูกหยูกยาประดาเสีย	หลงด้วยเมียน้อยแน่เจ้าแลเห็น
แม้นสมสู่อยู่กับเจ้าทุกเช้าเย็น	เห็นไม่เป็นอันตรายสบายดี
แล้วหลงเลี้ยวเสียวซาบให้ปลาบปลื้ม	ตะลึงลืมสร้อยสุดามารศรี
คิดถึงเทพกินราไม่พาที	กลับไปที่ตึกทองห้องบรรทม
ถนอมแนบแอบนางไม่ห่างพักตร์	ภิรมย์รักร่วมจิตสนิทสนม
ให้หอมหวนนวลเนื้อไม่เบื่อชม	ด้วยอาคมลมแสลงแรงรังควาน ฯ
๏ ฝ่ายโฉมยงองค์มิ่งมเหสี	เห็นสามีลุ่มหลงน่าสงสาร
ห้ามไม่หยุดสุดจะขัดจะทัดทาน	พระอาการฟั่นเฟือนไม่เหมือนเคย
ผิดจริตผิดพระรูปเศร้าซูบผอม	เจ้าพระคุณทูลกระหม่อมของเมียเอ๋ย
จะผันแปรแก้ไขฉันใดเลย	ยังไม่เคยพบเห็นเหมือนเช่นนี้
ดำริพลางนางให้หาโหราเฒ่า	เข้ามาเฝ้าองค์พระมเหสี
ให้ชำระดวงชะตาพระสามี	จะร้ายดีเป็นไฉนจะใคร่รู้ ฯ
๏ โหรพินิจคิดคูณทูลพระเคราะห์	จวบจำเพาะสุริยาถึงราหู
อังคารจันทร์นั้นวินาศราชครู	ว่ามีผู้ใช้ฤทธิ์กฤตยา
ถูกกระทำอำนาจปีศาจสิง	เหตุเพราะหญิงต่างประเทศเพศภาษา
ต่อปลายปีมีผู้รู้วิชา	จะช่วยมาแก้ไขจึงได้คลาย
นางฟังคำกลํ้ากลืนสะอื้นอั้น	เห็นแม่นมั่นเหมือนหนึ่งจิตที่คิดหมาย
ประทานทรัพย์กับบรรดาโหราทาย	โหรถวายวันทาแล้วลาไป
นางกระษัตริย์อัดอั้นให้ตันจิต	สุดจะคิดผันแปรสุดแก้ไข
ทุกเช้าคํ่ารำพึงตะลึงตะไล	ร้อนฤทัยเทียมเพลิงละเลิงลาม
ละไว้นานบ้านเมืองจะเคืองขัด	เกิดวิบัติเบียดเบียนเป็นเสี้ยนหนาม
จำจะลอบบอกข่าวเรื่องราวความ	ไปถึงพราหมณ์จินดาเมืองมารัน
ให้มาช่วยด้วยเป็นเชื้อสายสนิท	เขาศักดิ์สิทธิ์อิทธิเวทวิเศษขยัน
ดำริพลางนางทรงเขียนสารพลัน	แล้วผูกพันผนึกพับประทับตรา
ให้ยักษีพิเรนเวนตำรวจ	ตัวเร็วรวดร้ายกาจอาจอาสา
ขึ้นเหาะเหินเดินทางกลางเมฆา	ได้เดือนหนึ่งถึงพาราลงธานี
ตรงไปเฝ้าเจ้าพราหมณ์ทูลความลับ	น้อมคำนับกราบกรานส่งสารศรี
เจ้าพราหมณ์ถามตามโบราณการธานี	เสร็จแล้วคลี่ศุภสารออกอ่านพลัน ฯ
๏ ในสารองค์นงลักษณ์อัคเรศ	มงกุฎเกศโกญจามหาสวรรย์
มาแจ้งเหตุเชษฐากรุงมารัน	ตามพงศ์พันธุ์ญาติมิตรสนิทใน
ด้วยเมียเก่าเจ้าพระยากาลวาศ	ทำภูวนาถเคลิ้มองค์ลุ่มหลงใหล
ลืมว่าขานการบำรุงชาวกรุงไกร	ให้คลั่งไคล้คลึงเคล้าทุกเช้าเย็น
ท้าวพระยาสามนต์คนทั้งหลาย	ไม่สบายบ้านเมืองจะเคืองเข็ญ
มันหยาบช้าสารพัดวิบัติเป็น	มิได้เว้นวันวิตกในอกตรอม
เดี๋ยวนี้พระจริตก็ผิดนัก	วรลักษณ์ผิดรูปซีดซูบผอม
จะสิ้นบุญสูญปิ่นบดินทร์จอม	จะเสียพร้อมทั้งตระกูลประยูรวงศ์
ขอเชิญพี่ที่สนิทมาคิดอ่าน	ดำริการแก้ไขที่ใหลหลง
ให้เคลื่อนคลายหายคลั่งประทังองค์	ได้สืบวงศ์พงศ์จังหวัดปัถพี ฯ
๏ พอจบความพราหมณ์ตะลึงรำพึงคิด	พระทรงฤทธิ์สังหารมารยักษี
มาเพลี่ยงแพ้แม่หม้ายเสียดายดี	เพราะโลกีกรรมเอ๋ยไม่เคยเป็น
สงสารองค์ทรงสวัสดิ์ดังฉัตรแก้ว	ทำร้ายแล้วไม่มีที่จะเห็น
จะไปรับดับร้อนให้ผ่อนเย็น	จะได้เป็นความชอบประกอบการ
ดำริพลางทางสั่งเสนายักษ์	ให้อยู่รักษาเขตประเทศสถาน
ผูกพาหุรู้เหาะมีเบาะอาน	เกณฑ์ทหารห้าสิบจะรีบไป
แล้วจัดแจงแต่งองค์ขึ้นทรงม้า	เหาะลอยหลามข้ามมหาชลาไหล
ไม่หยุดยั้งรั้งรารีบคลาไคล	ถึงกรุงไกรโกญจาลงธานี
เข้าหาเหล่าเถ้าแก่หลวงแม่เจ้า	พาเข้าเฝ้าสร้อยสุดามารศรี
นางปราศรัยไถ่ถามความบูรี	แล้วเล่าที่ทุกข์ร้อนแต่ก่อนการ
พระคลั่งไคล้ใหลหลงพะวงสวาท	ไม่รักราชสมบัติพัสถาน
ไม่ตรัสถามความพารามาช้านาน	ครั้นทัดทานทูลเตือนเฉยเชือนไป
ให้โหรเฒ่าเขาดูภูวนาถ	ต้องปีศาจสิงองค์ให้หลงใหล
จะผันแปรแก้กันทำฉันใด	จึงจะได้หายฤทธิ์กฤตยา ฯ
๏ พราหมณ์คำนับรับเสาวนีย์สนอง	ถ้าถูกต้องกลเล่ห์เสน่หา
ข้าเรียนรู้ครูสอนแต่ก่อนมา	จะอาสาเซ่นผีพลีกรรม
แก้ให้หายคลายเคลื่อนที่เฟือนคลั่ง	ถอดถอนทั้งอาคมถมถนำ
แม้นรูปฝังบังรอยเด็กน้อยนำ	ไปขุดจำเพาะที่ไม่มีแคลง
แล้วทูลลามายังท้องพระโรงหลวง	พอดับดวงทินกรรอนรอนแสง
ตั้งบายศรีพลีบัตรให้จัดแจง	พร้อมตำแหน่งจัตุสดมภ์กรมวัง
ให้ทารกหกขวบยืนทั้งแปดทิศ	ลงยันต์ปิดกลางศีรษะปัถมัง
ถือเทียนไชยไว้ทุกคนบนบัลลังก์	เจ้าพราหมณ์นั่งกลางอ่านโองการมนตรี ฯ
๏ ร้องเรียกผีปีศาจมากลาดกลุ้ม	เป็นเมฆคลุ้มคลํ้าฟ้าเวหาหน
กินเหล้าข้าวกราวเกรียวบัดเดี๋ยวดล	ลูกเด็กคนยืนอยู่ข้างบูรพา
ถือเทียนไชยไฟสว่างออกทางหลวง	คนทั้งปวงไพร่นายทั้งซ้ายขวา
เด็กเดินออกนอกกำแพงลัดแลงมา	ถึงป่าช้าหลุมผีที่สำคัญ
ขุดลงไปได้ผ้าผูกตราสัง	รูปคนทั้งสองสัมผัสรัดกระสัน
พวกขุนนางต่างเอาผ้ากลับมาพลัน	อภิวันท์ทูลความพราหมณ์จินดา ฯ
๏ เจ้าพราหมณ์ทำนํ้ากรดรดชำระ	ผ้าสละหลุดสลายคลายคาถา
เห็นหนังสือชื่อเทพกินรา	กับภูษาชุบสรงของทรงธรรม์
พวกขุนนางต่างหมายเห็นคลายคลั่ง	ด้วยมนตรีขลังเคลื่อนคลายสายกระสัน
ต่างชมฤทธิ์วิทยาเจ้ามารัน	อยู่พร้อมกันคอยเฝ้าดูเจ้านาย ฯ
๏ ฝ่ายพระองค์ทรงมหาศักดาเดช	ครั้นสิ้นเพศผีสางเสื่อมสร่างหาย
บรรทมตื่นฟื้นในพระทัยสบาย	ให้กลับกลายเกลียดกลิ่นกินรา
ดำริความยามเฟือนดูเหมือนฝัน	สุดสำคัญคิดหวังไม่กังขา
พิศพระรูปซูบทรงยิ่งสงกา	ทัศนานิ่งอึ้งตะลึงตะไล
พอนางตื่นฟื้นองค์แอบทรงศักดิ์	พระผละผลักพลางถามตามสงสัย
ข้าอยู่นี่กี่เดือนแล้วเฟือนไป	ช่วยบอกให้แน่นางอย่าพรางกัน
นางกินราคิดเห็นเป็นผิดนัก	พระคลายรักรังเกียจดูเดียดฉันท์
จึงว่าพระจะมาถามความเช่นนั้น	มิได้ทันสำคัญทำบัญชี
พระเคืองขัดตรัสว่าดูน่าเกลียด	แกล้งกระเบียดกระเสียนราวกับสาวศรี
แล้วหมางเมินเดินมาเรียกนารี	จุดอัคคีไฟสว่างส่องทางไป
ขึ้นปรางค์ทองห้องสร้อยสุดาสมร	เห็นนางนอนนิ่งระงับยังหลับใหล
ดูผิดรูปซูบผอมด้วยตรอมใจ	สะอื้นอ้อนถอนฤทัยทั้งไสยา
ค่อยเอนแอบแนบองค์นางนงลักษณ์	สงสารนักนิ่งพิศขนิษฐา
ระทวยทอดกอดแก้วกานดาพะงา	อุ่นอุราเคลิ้มหลับระงับไป ฯ
๏ ฝ่ายนางเทพกินราประหม่าจิต	เห็นทรงฤทธิ์ผิดสังเกตเหตุไฉน
เรียกยักขินีที่รักร่วมฤทัย	มาเล่าให้แจ้งตามเนื้อความมี
พระหมองหมางจางจิตเห็นผิดประหลาด	ไปปราสาทสร้อยสุดามารศรี
จะผันแปรแก้ไขอย่างไรดี	ฝ่ายขินีตีอกนึกตกใจ
จะมีผู้รู้เวทวิเศษขลัง	มาแก้คลั่งเคลื่อนคลายหายไฉน
จะไปดูคู่ที่ฝังเป็นอย่างไร	แล้วลอบไปในป่าในราตรี
เห็นรอยขุดสูญสิ้นคุ้ยดินหา	ไม่เห็นผ้าคว้าพบแต่ศพผี
เสียนํ้าใจในอารมณ์ไม่สมประดี	กลับมาที่ตึกทองเข้าห้องใน
กระซิบเล่าเยาวมาลย์เสียการแล้ว	ไม่คลาดแล้วความผิดคิดไฉน
อยู่พาราน่าที่จะมีภัย	จะแก้ไขขัดสนไม่พ้นตัว
เมื่อผิดชอบลอบหนีเสียดีกว่า	ไม่น้อยหน้าหญิงชายไม่อายผัว
เทพกินราฟังกำลังกลัว	รีบแต่งตัวเทวีตะลีตะลาน
โจงรัดกระหวัดมั่นกระสันชัก	สอดสะพักสไบทรงน่าสงสาร
ใส่ปีกทองสองข้างชวนนางมาร	ออกข้างบานบัญชรรีบร่อนรา
ขึ้นลอยลิ่วปลิวสูงถึงสายเมฆ	แลวิเวกอ้างว้างกลางเวหา
กับที่รักยักขินีตามลีลา	เข้าเขตแคว้นแดนป่าในราตรี ฯ
๏ จะกล่าวองค์นงลักษณ์อัคราช	เสียงฆ้องฆาตย่ำรุ่งก้องกรุงศรี
ตื่นไสยาสน์หวาดผวาเห็นสามี	มาร่วมที่แท่นรัตน์ชัชวาล
ค่อยถอยถดลดองค์นางนงลักษณ์	ดูทรงศักดิ์ซูบทรงน่าสงสาร
เห็นจะหายคลายคลั่งสิ้นรังควาน	จึงบันดาลดลใจให้ได้คิด
เสด็จมาปราสาทไสยาสน์หลับ	ไม่ไหวติงนิ่งระงับหลับสนิท
หากพี่เลี้ยงเพียงพี่ช่วยชีวิต	จึงทรงฤทธิ์รอดมาเห็นหน้าน้อง
นางนิ่งนึกแล้วสะอึกสะอื้นอั้น	ค่อยกลืนกลั้นบรรเทาที่เศร้าหมอง
ดำรงองค์นงคราญเผยม่านทอง	ออกจากห้องไสยาสั่งนารี
เตรียมเครื่องอานพานชำระสรงพระพักตร์	ให้พร้อมพรักพนักงานพานพระศรี
คอยสำรองกล้องชุดจุดอัคคี	อยู่ข้างที่แท่นรัตน์ชัชวาล
พอแดดสายฝ่ายพระองค์ดำรงราชย์	ตื่นไสยาสน์ยามวิโยคโศกสงสาร
นางสาวสาวเหล่ากำนัลพนักงาน	ถวายพานสรงพระพักตร์พระจักรา
ครั้นสรรพเสร็จเสด็จออกมานอกห้อง	นั่งแท่นทองที่พระแกลเหลือบแลหา
มเหสีพี่น้องสองธิดา	มาวันทาทรงศักดิ์ตรัสทักทาย
เมื่อคืนนี้พี่มาเวลาดึก	ไม่รู้สึกทรามวัยหลับใจหาย
ไม่แกล้งว่าถ้าชู้ผู้อื่นกราย	มันขยายหมดแล้วนะแก้วตา
นางนิ่งนั่งฟังองค์พระทรงเดช	นํ้าพระเนตรพร่างพรายทั้งซ้ายขวา
พระสงสัยไถ่ถามตามกิจจา	เจ้าโศกาจาบัลย์ด้วยอันใด
หรือโกรธพี่ที่ไม่มาอยู่ปราสาท	เหลือประหลาดลืมองค์ให้หลงใหล
โรคระทมลมจับวับหัวใจ	แต่ก่อนไม่มีเลยไม่เคยเป็น
จะนอนนั่งคลั่งในนํ้าใจพี่	ให้ฟั่นเฟือนเหมือนชี้ที่ฝันเห็น
เดี๋ยวนี้หายคลายร้อนค่อยหย่อนเย็น	แต่เป็นเช่นว่านี้สักกี่วัน
เจ้าจำได้ไหมเล่าเยาวลักษณ์	ช่วยประจักษ์แจ้งจริงทุกสิ่งสรรพ์
นางฟังรสพจนายิ่งจาบัลย์	สุดกลืนกลั้นวันทาทูลสามี
พระลืมองค์หลงเสียด้วยเมียยักษ์	ไปฟูมฟักเฝ้าประคองเพราะต้องผี
แต่เดือนห้ามาเข้าเดือนเก้านี้	นี่หากพี่พราหมณ์จินดาเมืองมารัน
มาผันแปรแก้ไขจึงได้ฟื้น	เสด็จคืนกลับมาหาหม่อมฉัน
ประเดี๋ยวนี้พี่ยาจินดานั้น	อยู่พร้อมกันข้างหน้าแต่ราตรี
พระฟังคำรำพึงตะลึงจิต	ให้ขุ่นคิดเคืองข้องมัวหมองศรี
น้อยหรือเทพกินราคิดว่าดี	มิรู้อีผีเสื้อทำเหลือลาม
แล้วสั่งเหล่าท้าวนางไปข้างหน้า	บอกเชษฐามาข้างในจะไถ่ถาม
ฝ่ายท้าวนางต่างไปเฝ้าทูลเจ้าพราหมณ์	เหมือนเรื่องความตรัสไว้เล่าให้ฟัง
เจ้าพารามารันสำคัญแจ้ง	จึงจัดแจงผืนผ้าด้ายตราสัง
ชวนเสนีที่เป็นใหญ่เข้าในวัง	ตรงขึ้นยังปรางค์รัตน์กระษัตรา
ค่อยก้มกรานคลานเข้าไปเคารพ	ต่างนอบนบอภิวันท์ด้วยหรรษา
พระปราศรัยไถ่ถามพราหมณ์จินดา	นั้นผืนผ้าริ้วทองของผู้ใด
เจ้าพราหมณ์ฟังบังคมบรมนาถ	อัคราชเล่าแจ้งแถลงไข
ตั้งพิธีพี่พาเสนาไป	ขุดผ้าในป่าช้านอกธานี
มีหนังลือชื่อนางนามพระบาท	ด้ายดิบคาดรัดดังตราสังผี
พระฟังคำจำได้สไบนี้	เห็นอยู่ที่อีเทพกินรา
น้อยไปหรือชื่อกูเข้าอยู่ด้วย	ให้งงงวยหลงรักเสียหนักหนา
เร็วเร็วเข้าเถ้าแก่เอาตัวมา	มันจะว่าอย่างไรจะได้ฟัง
พวกแสนสาวชาวแม่วิ่งแซ่ซ้อง	ขึ้นตึกทองมองหาเหลียวหน้าหลัง
ไม่พบปะชะเง้อละเล้อละลัง	ไม่เห็นทั้งปีกทองที่ห้องใน
ทั้งที่รักยักขินีมิได้พบ	พากันหลบเสียแล้วกรรมทำไฉน
พวกท้าวนางต่างคนต่างจนใจ	ต่างกลับไปทูลแถลงแจ้งกิจจา ฯ
๏ จอมกระษัตริย์ตรัสกริ้วนิ่วพระพักตร์	มันคบยักษ์ยาแฝดแพศยา
เสนาในไปจัดอสุรา	เที่ยวตามหามาสังหารผลาญชีวี
เจ้าพราหมณ์ฟังรั้งรอว่าข้อผิด	ก็ควรคิดเคืองขัดตัดเกศี
สงสารหน่อวรนาถราชบุตรี	ยังจะมีเชื้อวงศ์พงศ์ประยูร
ประทานโทษโปรดให้หนีไปเถิด	อย่าให้เกิดการบาปให้สาบสูญ
สองพระองค์ทรงพระอนุกูล	ให้เพิ่มพูนพงศ์กระษัตริย์สวัสดี
พระฟังพราหมณ์ห้ามเห็นเป็นประโยชน์	คลายความโกรธตรัสกับพระมเหสี
จริงหนอเจ้าเราอย่าทำเลยกรรมมี	มันชาติอีคนชั่วช่างหัวมัน
พลางปราศรัยไถ่ถามความพี่เลี้ยง	ถึงวังเวียงวงนิเวศน์ขอบเขตขัณฑ์
แล้วปลดเปลื้องเครื่องประทานสังวาลวัลย์	มงกุฎกรรเจียกแก้วพลอยแพรวพราย
ให้เจ้าพราหมณ์ตามมีที่ความชอบ	ได้ประกอบก่อเกื้อเป็นเชื้อสาย
พราหมณ์เคารพนบนอบยุบยอบกาย	กราบถวายบังคมพระภูวไนย
แล้วแต่งองค์ทรงเครื่องเรืองจรัส	เพชรรัตน์รุ้งพร่างสว่างไสว
ทูลลามาพาพหลพลไกร	รีบกลับไปพาราเมืองมารัน
ฝ่ายองค์พระสิงหไกรภพโลก	ค่อยเคลื่อนคลายวายวิโยคที่โศกศัลย์
กับองค์พระมเหสีก็ดีกัน	ทุกคืนวันเวลาไม่อาวรณ์
พระบำรุงกรุงไกรทั้งไอศูรย์	ยิ่งเพิ่มพูนภิญโญสโมสร
แสนเสนาพฤฒามาตย์ราษฎร	ไม่เดือดร้อนรื่นเริงบันเทิงใจ ฯ
ตอนที่ ๑๘
รามวงศ์พบเจ็ดนาง พระเทวราชโอรสเจ้าเมืองวิเรน และพระอนุชา
๏ จะกล่าวความรามวงศ์องค์โอรส	รักษาพรตพรหมเมศตามเพศไสย
เที่ยวเหาะเหินเดินทางที่กลางไพร	เห็นเขาใหญ่ใกล้ทะเลเหมือนเมฆา
เขียวชอุ่มพุ่มพฤกษ์ดูครึกครื้น	พระลงยืนหยุดอยู่ยอดภูผา
มีร่มไม้ไทรครึ้มมหึมา	สูงสักห้าสิบเส้นเยือกเย็นลม
แต่ลูกยาวราวกับมะพร้าวหอม	ที่สุกงอมหอมชื่นไม่ขื่นขม
ดูกว้างขวางหว่างเวิ้งเพิงพนม	เข้านั่งร่มไทรแท่นแผ่นศิลา
พระแลเล็งเพ่งพิศข้างทิศใต้	ล้วนคลื่นใหญ่ในทะเลกับเวหา
สายสมุทรสุดหมายสุดสายตา	เห็นแต่ปลาลอยสล้างอยู่กลางชล
แล้วเพ่งพิศทิศอุดรสิงขรเขา	ตระหง่านเงาเงื้อมฟ้าเวหาหน
ตะวันออกหมอกสลัวมืดมัวมน	พยับฝนคลํ้าเมฆวิเวกใจ
ทอดพระเนตรเขตคันตะวันตก	ล้วนนกหกเหินร่อนว่อนไสว
ยิ่งแลเหล็ยวเปลี่ยวเปล่าเศร้าฤทัย	เห็นไรไรเรือทองลอยล่องมา
เข้าเสือกเสยเกยตื้นคลื่นกระแทก	ราโทแยกแยะอยู่เชิงภูเขา
ดูเรือทองห้องหับประดับประดา	ผู้ใดมาอยู่ในนั้นหรือฉันใด
ไม่เห็นออกนอกเรือเหลือประหลาด	หรือปีศาจสาครหลอนไฉน
นิ่งพินิจคิดแคลงใคร่แจ้งใจ	เหาะลงไปนาวามีฝาบัง
ล้วนลายทองป้องปิดผนิดแน่น	ผิดเรือแล่นลูกค้าแขกฝาหรั่ง
ชักพระขรรค์ฟันบานทวารพัง	เห็นนางนั้งเจ็ดองค์ทรงสำอาง
อนาถนิ่งอิงเขนยเลยสลบ	เป็นซากศพกระษัตรีหรือผีสาง
เข้าห้องเก๋งเพ่งพิศพินิจนาง	ล้วนโศกซูบรูปร่างละอย่างกัน
เหมือนเรียงปีพี่น้องผุดผ่องพักตร์	วิไลลักษณ์ล้ำสุรางค์นางสวรรค์
หรือบิดานารีสิ้นชีวัน	แต่ผิวพรรณผุดผาดเลือดฝาดมี
หรือเหนื่อยอ่อนซ้อนซบสลบนิ่ง	จะต้องหญิงกลัวจะผิดกิจฤๅษี
แต่ศีลห้ากาเมประเวณี	ห้ามแต่ที่มีเจ้าของเขาป้องกัน
นี่รุ่นราวสาวแส้พอแก้ได้	ไม่มีใครช่วยรักษาจะอาสัญ
พลางต้องดูรู้มีดวงชีวัน	เฝ้าปลุกสั่นสักเท่าไรก็ไม่ฟื้น
จึงเสกนํ้าพรำพรมเป่าลมธาตุ	ไม่สิ้นชาติชีวาค่อยฝ่าฝืน
ที่ไฟธาตุขาดดับก็กลับคืน	ต่างพลิกฟื้นลืมเนตรทั้งเจ็ดองค์
เห็นดาบสถดถอยชม้อยชม้าย	จะทักทายอายจิตพิศวง
หน่อกระษัตริย์ตรัสประโลมนางโฉมยง	ทั้งเจ็ดองค์ทรงสบายอย่าอายใจ
จะขอถามตามจริงมิ่งสมร	เดิมบิดรมารดาอยู่หาไหน
นคเรศเขตแคว้นด้าวแดนใด	จึงมาในนาวาล้วนนารี
เห็นนางนิ่งจริงนะกลัวจะม้วย	จึงชุบช่วยชีวามารศรี
ยังสงสัยใคร่แจ้งแห่งคดี	มาทั้งนี้มีกังวลไปหนใด
ฝ่ายเจ็ดนางต่างรู้ว่าชูช่วย	ระทดระทวยทูลแจ้งแถลงไข
พระบิดาข้าบำรุงชาวกรุงไกร	ทั้งโภไคไอศูรย์มากมูลมอง
บังเกิดกรรมนํ้าท่วมประเทศถิ่น	คนตายสิ้นชายหญิงสูญสิ่งของ
พระชนกาปรานีข้าพี่น้อง	ใส่เรือทองลอยมาในสาชล
ทุกคืนวันสัญจรเที่ยวร่อนเร่	มาอ้างว้างกลางทะเลระเหระหน
ข้างเหนือใต้ไม่แจ้งแห่งตำบล	แต่เหลือทนจนชีวันจะบรรลัย
พระสิทธามาชุบอุปถัมภ์	พระคุณลํ้าดินฟ้าชลาไหล
ขอทูลความถามพระภูวไนย	จะไปไหนไยจึงมาในสาคร
พระฟังคำร่ำเล่าเศร้าสังเวช	เสียประเทศถิ่นฐานสงสารสมร
เป็นลูกสาวท้าวพระยาอนาทร	พลอยทุกข์ร้อนรำพึงคิดถึงองค์
เหมือนอกเราเปล่าเปลี่ยวเสียวสะอื้น	อุตส่าห์ฝืนเล่าความตามประสงค์
อันตัวพี่นี้นามชื่อรามวงศ์	จะไปปลงศพพระอัยกา
แล้วเล่าความตามเรื่องที่เคืองแค้น	ต้องโศกแสนเสียวงศ์เผ่าพงศา
ตั้งแต่ต้นมาค้างกลางหิมวา	จำจากเมียเสียสีกาแก้วกินรี
รู้ว่ากรรมทำไว้จึงได้บวช	อุตส่าห์สวดมนต์ถือเป็นฤๅษี
สารพัดตัดขาดในชาตินี้	ไม่ขอมีเมียใหม่จนวายปราณ
แต่ตั้งจิตคิดประโยชน์จะโปรดญาติ	กลับไปราชนิเวศน์ประเทศสถาน
เที่ยวเฟือนทางกลางป่าไปช้านาน	พอพบพานภคินีพวกพี่น้อง
เห็นนิ่งแน่แก้ไขพอไม่ม้วย	สงสารด้วยโฉมเฉลาจะเศร้าหมอง
เมื่อเดิมทีศรีสวัสดิ์มีสัดจอง	ได้ลอยล่องท้องทะเลตามเวรา
นี่เรือแตกแยกยับอยู่กับฝั่ง	เหลือกำลังทั้งเจ็ดของเชษฐา
ขอไถ่ถามความคิดวนิดา	เจ้าจะพากันไปหนตำบลใด
เจ็ดธิดานารีชุลีหัตถ์	เห็นเคร่งครัดตัดมิตรพิสมัย
จึงว่าพระจะเสด็จไปแห่งใด	จะขอไปเป็นข้าฝ่าธุลี
ฉลองคุณมุลิกาพระดาบส	อย่าเปลื้องปลดปลิดปละสละหนี
มิโปรดด้วยช่วยพาไปธานี	ก็น่าที่ชีวันจะบรรลัย
พระฟังวอนอ่อนหวานสงสารสมร	พลางกอดกรว่ากรรมทำไฉน
ถ้ารู้เหาะก็จะพาเจ้าคลาไคล	นี่จนใจจะต้องเดินเห็นเกินการ
กำลังกายหมายมาตรสิ้นชาติหนึ่ง	ก็ไม่ถึงซึ่งนิเวศน์ประเทศสถาน
จะทิ้งนุชสุดเสียดายจะวายปราณ	แสนสงสารทรามวัยกระไรเลย
ทั้งเจ็ดนางจงอาศัยอยู่ไพรสูง	พอพ้นฝูงเสือสีห์เจ้าพี่เอ๋ย
ลูกไทรหวานปานขนมนํ้านมเนย	เก็บเสวยให้ทุกวันไม่บรรลัย
แม้นตัวพี่นี้ไปพบพาราแล้ว	ไม่ลืมแก้วกลอยจิตพิสมัย
จะรีบจัดรถาเสนาใน	มารับไปไว้เหมือนน้องร่วมท้องกัน
กระษัตรามาขอก็จะเษก	ให้เปนเอกอัคเรศเจ้าเขตขัณฑ์
แล้วตัวพี่นี้จะลาอยู่อารัญ	บวชตะบันน้ำกินจนสิ้นชนม์
นางฟังคำรํ่าว่านํ้าตาตก	สะอื้นอกอ้างว้างอยู่กลางหน
จะห้ามปรามตามติดก็คิดจน	ให้อั้นอ้นชลนัยน์ไหลรินริน
ต่างรํ่าว่าข้าน้อยจะคอยท่า	จนชีวาม้วยมุดสุดถวิล
มาพบปะจะขอบุญพระมุนนิน	ขอรับศีลทรงพรตดาบสนี ฯ
๏ พระชื่นชอบตอบว่าสาธุสะ	ดีแล้วจ๊ะจะได้ถือเป็นฤๅษี
แล้วนำนางย่างเดินเนินคีรี	ขึ้นนั่งที่แท่นใต้ต้นไทรทอง
ส่วนเจ็ดนางต่างองค์ประจงจีบ	ชฎากลีบเสริมเกล้าทั้งเศร้าหมอง
สไบทองรองเรืองเป็นเครื่องทอง	แล้วพี่น้องตั้งประณตบทมาลย์
พระสอนสั่งทั้งศีลแปดแลศีลห้า	ให้รักษาอารมณ์พรหมวิหาร
ทั้งเจ็ดนางต่างราบก้มกราบกราน	สมาทานศีลห้าตามบาลี
พระเลือกเก็บลูกไทรมาให้ฉัน	ประชุมกันตามจริตกิจฤๅษี
ส่วนเจ็ดนางทรงพรตดาบสนี	ปรนนิบัติพัดวีพระพี่ยา
ด้วยเป็นศิษย์คิดคุณบอกบุญบวช	ต่างนั่งนวดกรกายทั้งซ้ายขวา
พระรามวงศ์สงสารแก้วกานดา	นึกจะลาแล้วสะท้อนถอนฤทัย
เสียดายพักตร์ลักขณาพระนลาฏ	สมเป็นราชธิดาจะหาไหน
แต่ละองค์ทรงโฉมประโลมใจ	งามวิไลแลเปล่งดังเพ็งจันทร์
แต่จนใจได้รักษาสิกขาบท	รู้อดรสรูปกลิ่นถวิลกลั้น
ชำเลืองดูสุริยาเย็นสายัณห์	สะอื้นอั้นกลั้นรักหักอารมณ์
จึงว่าพี่นี้จะลาแล้วหนาน้อง	แม่อยู่ห้องคูหาต่างอาศรม
ทรงสิกขาอย่าให้ผิดในกิจกรม	จะได้พรหมนิพพานสำราญใจ
ทั้งเจ็ดนางต่างฟังพระสั่งสอน	สะอื้นอ้อนอกสั่นประหวั่นไหว
อยู่หว่างเขาเช้าเย็นจะเห็นใคร	ต่างรํ่าไรไห้สะอื้นกลืนนํ้าตา
นางราศีพี่สาวคราวดาบส	น้อมประณตนอบนบซบเกศา
พบพระพี่มีคุณกรุณา	ช่วยชีวาไว้แล้วกลับแคล้วกัน
ในชาตินี้มิได้รองละอองบาท	จะสิ้นชาติชีวาม้วยอาสัญ
จะเกิดไหนให้ปะองค์พระทรงธรรม์	ให้ผูกพันพิศวาสอย่าคลาดคลาย
นางมณีที่สองรํ่าร้องไห้	พระจะไปไกลหม่อมฉันมิ่งขวัญหาย
เห็นแน่ใจไม่รอดคงวอดวาย	จะจำตายเสียเปล่าเปล่าไม่เข้ายา
อยากจะใคร่ให้พระพี่เห็นที่รัก	จะขอควักนัยเนตรให้เชษฐา
แทนคุณพี่มีคุณกรุณา	ช่วยรับแก้วแววตาตามอาวรณ์
นางเสาวนีที่สามว่ายามยาก	หมายจะฝากชีวิตอดิศร
ทรงพระคุณอุ่นจิตดังบิดร	ถึงทุกข์ร้อนดับสิ้นชื่นวิญญาณ์
พระจากไปใจน้องจะต้องขาด	ไปตามบาทบทเรศพระเชษฐา
แต่ศพของน้องนี้สิ้นชีวา	จะคอยท่าฝ่ายุคลอยู่ต้นไทร
นางอำพันนั้นเป็นน้องรองที่สี่	ทรงโศกีมิใคร่ฟื้นสะอื้นไห้
โอ้ชาตินี้มีกรรมทำกระไร	จะได้ไปเป็นข้าฝ่ายุคล
สนองคุณมุลิกาอุตสาหะ	กวาดขยะหญ้าฟางกลางถนน
อยู่ที่นี่มิได้หายวายกังวล	ถึงบรรลัยไม่พ้นทนทรมาน
นางละอองรองพี่เป็นที่ห้า	สะอื้นอ้อนวอนว่าน่าสงสาร
นางมอดม้วยช่วยรักษาพยาบาล	ให้หม่อมฉานชื่นใจว่าไม่ตาย
จะตามติดคิดรักพระจักรแก้ว	มิโปรดแล้วแสนให้อาลัยหาย
อยู่ที่นี่มิรอดคงวอดวาย	โปรดให้ตายเสียสักหน่อยจึงค่อยไป
นางสารานารีน้องที่หก	นํ้าตาตกซกโซมชโลมไหล
ชุลีกรวอนว่าด้วยอาลัย	พระไปไหนน้องจะตามเป็นความจริง
ถึงแม้นพระจะเสด็จระเห็จเหิน	น้องจะเดินทางสุธาประสาหญิง
ถึงจะไปไม่ตลอดพระทอดทิ้ง	สู้ตายกลิ้งกลางป่าดีกว่าคอย
นางสมุทรสุดท้องนั่งร้องไห้	พระเมตตาพาไปไว้ใช้สอย
ไม่สงสารฉันเป็นเด็กลูกเล็กน้อย	มิอยากปล่อยภูวไนยให้ไคลคลา
พลางสวมสอดกอดองค์ทรงกันแสง	โอ้เสียแรงน้องรักพระหนักหนา
ทั้งเจ็ดนางต่างสะอื้นกลืนนํ้าตา	ต่างทุกข์ร้อนวอนว่าด้วยอาลัย
พระรามวงศ์ทรงฟังนึกสังเวช	นํ้าพระเนตรคลอคลอหลั่งหล่อไหล
เสียดายรักหนักหน่วงเป็นห่วงใย	ด้วยเคียงใกล้ได้กลิ่นรวยรินรส
แรกรุ่นราวสาวหนุ่มนึกกลุ้มกลัด	เสียวสัมผัสผิวเนื้อแทบเหลืออด
แต่อายจิตกิจกรมพรหมพรต	สู้สะกดอดใจอาลัยลาญ
เสียดายรูปลูบหลังนางทั้งเจ็ด	ช่วยชุบเช็ดชลนาน่าสงสาร
ปลอบประโลมโฉมเฉลาเยาวมาลย์	มาพบพานพี่ก็รักภคินี
นึกจะไปได้กลับมารับน้อง	แม่มัวหมองนึกจะสละหนี
จะหาไหนได้เหมือนนุชพระบุตรี	จะรู้ที่ทิ้งขว้างเสียอย่างไร
อย่ากันแสงแหนงจิตขนิษฐ์น้อง	จะอยู่ด้วยช่วยประคองให้ผ่องใส
รุ่งพรุ่งนี้พี่จะลาเจ้าคลาไคล	พลางลูบไล้รับขวัญเจ็ดกัลยา
นางฟังปลอบชอบชื่นค่อยฝืนพักตร์	ยิ่งเพิ่มรักภูวเรศเหมือนเชษฐา
เที่ยวกรีดเล็บเก็บได้ดอกไม้มา	โรยที่แท่นแผ่นผาเมื่อราตรี
เดือนกระจ่างกลางโพยมดังโคมช่วง	ประดับดวงดาวจรัสรัศมี
พระนั่งแท่นแผ่นผาเจ็ดนารี	ปรนนิบัติพัดวีพระพี่ยา
เย็นระเรื่อยเฉื่อยฉํ่าด้วยน้ำค้าง	พรอยพรอยพร่างพรมไม้ไทรสาขา
ยามพระพายชายเชยรำเพยพา	หอมบุปผารวยรื่นชื่นอารมณ์
พระรามวงศ์ลงเอกเขนกนิ่ง	เจ็ดนางอิงแอบชิดสนิทสนม
พระแกล้งกล่อมจอมขวัญให้บรรทม	ล่วงปฐมยามแล้วแก้วกลอยใจ
เจ้าพี่เอ๋ยเคยนอนบรรจถรณ์แท่น	มาพิงแผ่นผารองไม่ผ่องใส
สิ้นสุรางค์นางเห่แต่เรไร	จะเห่ให้ไสยาในราตรี
เคยฟังขับศัพท์เสียงสำเนียงร้อง	มาแซ่ซ้องเสียงจิ้งหรีดดังดีดสี
เคยบรรทมโสมนัสนางพัดวี	โอ้ยามนี้หนอนํ้าค้างพร่างโพยม
เคยได้ยินพิณพาทย์ระนาดฆ้อง	ประโคมกลองกลางคืนให้ชื่นโฉม
อยู่ชายฝั่งฟังคลื่นเสียครื้นโครม	เหมือนประโคมค่อนรุ่งในกรุงไกร
เชิญพระนุชบุตรีฟังพี่กล่อม	งามละม่อมมิ่งขวัญอย่าหวั่นไหว
ถึงหนาวลมห่มแพรพอแก้ได้	แต่หนาวในทรวงสะอื้นทุกคืนวัน
วิเวกเสียงเที่ยงคืนระรื่นเรื่อย	เจ็ดนางเหนื่อยนอนหลับแล้วรับขวัญ
นั่งพินิจพิศน้องผ่องผิวพรรณ	แสงพระจันทร์แจ่มส่องละอองนวล
ล้วนน่ารักพักตร์ผิวคิ้วขนง	แต่ละองค์ทรงงามทรามสงวน
แนบถนอมหอมให้ใจรัญจวน	ฤดีป่วนรวนเรเสน่ห์ใน
นึกสนิทชิดชื่นระรื่นกลิ่น	กลัวขาดศีลเสียกิจผิดวิสัย
เสียดายพรตอดกลั้นอ้นอั้นใจ	ลุกขึ้นไปห่างนางข้างคีรี
ดำริธรรมกรรมฐานสังหารรัก	ด้วยไตรลักษณ์หักธุระพระฤๅษี
อันรูปทรงหลงเห็นว่าเป็นดี	คือซากผีพองเน่าเสียเปล่าดาย
ได้สติตริตรึกจนดึกดื่น	จะกลับคืนเขตคันลอบผันผาย
พวกเจ็ดนางช่างเถิดเกิดแล้วตาย	อันร่างกายไม่น่าจะอาวรณ์
ปลงสังเวชเจตนานิรารัก	ทรงสะพักตะพายแล่งพระแสงศร
จากไทรทองย่องจดบทจร	พระจันทรเที่ยงตรงเปล่งโปร่งดวง
เดินจงกรมพรหมพักตร์ประทักษิณ	รอบคิรินร่มไทรทั้งใหญ่หลวง
ระลึกบุญพูนสวัสดิ์สัตว์ทั้งปวง	จงลุล่วงโลกพ้นทนทรมาน
พอนางไม้ไทรทองคะนองหยอก	เป็นหญิงออกอ้อนวอนเสียงอ่อนหวาน
ฉันไหว้จ๊ะพระมหาสิทธาจารย์	โปรดประทานบุญบ้างอย่าหมางเมิน
พระเหลือบเห็นเช่นพระมเหสี	แก้วกินรีริมเงาภูเขาเขิน
ให้เคลิ้มจิตคิดว่าน้องตรัสร้องเชิญ	กลับห่างเหินหายวับไปกับตา
ตะลึงนึกตรึกตรองโอ้น้องแก้ว	บรรลัยแล้วลับเนตรของเชษฐา
ยังตามพี่มีบุญกรุณา	กรวดนํ้าไปให้สีกาแก้วกินรี
นิจจาเอ๋ยเคยนอนสิงขรเขา	จำจากเจ้าเยาวลักษณ์เพราะยักษี
ยิ่งตรึกตราอารมณ์ไม่สมประดี	ถือขันตีแตกกระเทาะก็เพราะเมีย
มาดูที่พี่น้องผุดผ่องพักตร์	เสียดายนักน้องหญิงจะทิ้งเสีย
เข้าเคียงโฉมโลมเล้าคลอเคล้าเคลีย	ละห้อยละเหี่ยห่วงใยอาลัยลาญ
สามิภักดิ์รักพี่เป็นที่ยิ่ง	จะทอดทิ้งโฉมยงก็สงสาร
จะอุ้มเหาะก็หลายองค์นางนงคราญ	ดำริการเกินกำลังนั่งตะลึง
แล้วคิดได้ใส่ปีกเสียให้สิ้น	สอนให้บินไปถึงไหนก็ไปถึง
ดีพระทัยได้สมอารมณ์รำพึง	พรุ่งนี้จึงจะไปเหมือนใจจง
พอแจ่มแจ้งแสงสว่างเจ็ดนางตื่น	พระแช่มชื่นชิดชวนนวลหง
พี่จะทำปีกประดับสำหรับองค์	ให้โฉมยงรู้บินเหมือนกินรี
แล้วลดเลี้ยวเที่ยวค้นเดินวนวก	เก็บขนนกมาประดับสลับลึ
เป็นปีกใส่สายยนต์ไกกลมี	ให้บุตรีเจ็ดองค์สวมทรงกร
ให้โผผินบินลองก็ข้องขัด	หน่อกระษัตริย์จับมือกระพือสอน
ยุพาพินบินเป็นเผ่นอัมพร	แฉลบร่อนราปีกเลี่ยงหลีกลม
พระนำหน้าว่านางไปทางนี้	เจ็ดนารีเรียงตามดูงามสม
ข้ามสำเนาเขาเขินเนินพนม	ลิ่วลอยลมชมเมฆวิเวกใจ
จบแสงแดดแผดร้อนสมรมิ่ง	ให้เวียนวิงหวาดพรั่นประหวั่นไหว
พระเวทนาพานางลงกลางไพร	ดำเนินในแถวทางหว่างคีรี
ร่มระรื่นพื้นผาศิลาลาด	รุกขชาติช้อยชดสลดสี
ส่วนเจ็ดองค์นงนุชพระบุตรี	เก็บมาลีหลายอย่างต่างต่างกัน
แก้วกาหลงชงโคยี่โถกระถิน	อินทนิลน่าชมดอกนมสวรรค์
พระรามวงศ์ทรงศรกรกุมขรรค์	สอยลูกจันแจกอนงค์องค์ละใบ
ทั้งเจ็ดนางต่างถวายดอกไม้ป่า	พระถามว่ารสสุคนธ์เก็บต้นไหน
นางนิ่งเดินเมินชะม้อยร้อยมาลัย	สอดสวมใส่ศรพระขรรค์ค่อยบรรจง
พระยิ้มแย้มแช่มชื่นระรื่นร่ม	ชวนนางชมนกไม้ไพรระหง
เห็นสระศรีมีโกมุทบุษบง	ชวนกันลงสรงนํ้าเล่นสำราญ
เจ็ดนารีปรีดิ์เปรมเกษมสนุก	ต่างลืมทุกข์อาบกินกระสินธุ์สนาน
พระรามวงศ์หลงปลื้มลืมรำคาญ	เลือกหักก้านโกมุทบุษบัน
ได้บัวตูมพุ่มพวงแซมทรวงเล่น	แกล้งเข้าใกล้ให้นางเห็นเหมือนเช่นถัน
นางหลีกเลี่ยงเอียงอายยิ้มพรายกัน	เลียงสรวลสันต์ซิกซี้เปรมปรีดา
เที่ยวเลือกหักฝักปทุมกระทุ่มนํ้า	ถือใบทำร่มกั้นด้วยหรรษา
นางสุดท้องร้องดอกสร้อยสักรวา	พวกพี่ยารับน้องทำนองดี
พระรามวงศ์ทรงว่ายถอนสายติ่ง	ทำปลิงทิ้งพระธิดามารศรี
นางร้องกรีดหวีดผวาว่ายวารี	หนีพระพี่โผไล่เลี้ยวไปมา
จึงฉวยฉุดยุดยื้อไม่ถือผิด	ด้วยเป็นศิษย์สังเกตเหมือนเชษฐา
พระเสสรวลชวนชิดเล่นปิดตา	ให้พวกพ้องน้องยาอยู่โยงยืน
แล้วลดเลี้ยวเที่ยวซ่อนสมรมิ่ง	แฝงบัวนิ่งบังหน้าค่อยฝ่าฝืน
นางสรวลสันต์กันเองเสียงเครงครืน	ค่อยย่องยืนแยกหาเป็นช้านาน
นางราศีพี่ใหญ่ย่องไปปะ	โถมกอดพระพระก็กอดสอดประสาน
นาสิกเสียดเฉียดชื่นรื่นสำราญ	นางทัดทานทูลตามเป็นความใน
พระสวมสอดกอดจูบรักรูปกลิ่น	ไม่ขาดศีลหรือพุคะนี่ไฉน
พระเบือนบอกหยอกเล่นจะเป็นไร	แล้วแฝงใบบัวหนีไปลี้ลับ
นางมณีที่สองเมียงมองพบ	พระหลีกหลบไล่ลัดสกัดจับ
กระโจมกอดสอดกรพระช้อนรับ	นางหลีกกลับแกล้งหนีพระพี่ยา
นางสมุทรสุดท้องเป็นน้องน้อย	เข้าแฝงคอยช้อยเนตรดูเชษฐา
เห็นจวนใกล้ได้ช่องค่อยย่องมา	กอดพี่ยายุดพระบาทไม่คลาดคลาย
พระโอบอุ้มจุมพิตสนิทสนอม	นางยินยอมยิ้มแย้มยื่นแก้มถวาย
ด้วยพาซื่อถือว่ารักไม่ยักอาย	พระอุ้มว่ายวารีด้วยปรีดา
แล้วชวนนุชสุดสวาทเล่นสาดนํ้า	ต่างซัดซํ้าสู้กันด้วยหรรษา
พระสาดแรงแกล้งให้ถูกจมูกตา	นางหลบหน้าหนีกระจายพลัดพรายไป
พระเพลินเล่นเย็นจวนจึงชวนน้อง	ขึ้นบกครองเครื่องฤๅษีตามวิสัย
นางจัดกลีบจีบชฎาอังสาสไบ	แล้วสวมใส่ปีกป้องทั้งสองกร
พระนำหน้าพานางขึ้นกลางเมฆ	แลวิเวกหวาดทรวงดวงสมร
ดูมืดมนฝนคลํ้าที่อัมพร	ทินกรเกือบจะดับพยับโพยม
เย็นระรื่นชื่นฉํ่าด้วยนํ้าค้าง	เข้าเคียงนางหนาวเบียดชิดเฉียดโฉม
พอคํ่าเดือนเลื่อนสว่างเหมือนอย่างโคม	ส่องโพยมแจ่มแจ้งแสงพระจันทร์
ดาวกระจายรายเรียงเรืองอร่าม	ดูแวววามงามกระจ่างสว่างสวรรค์
นางบินเบียดเฉียดชิดตามติดพัน	ชมพระจันทร์ชั้นฟ้าดาราเรือง
อยากใคร่ดูรู้จักทูลซักถาม	พระบอกนามโรหิณีสุกสีเหลือง
โน่นดวงแดงแสงกํ่าประจำเมือง	แม้นขึ้นเบื้องบูรพาเป็นการะพฤกษ์
นั่นดาวหางต่างสีที่สังเกต	ขึ้นประเทศไหนเห็นจะเป็นศึก
นางฟังคำจำได้ดังใจนึก	จนยามดึกดาวเคลื่อนทั้งเดือนคล้อย
พระเคียงคลอรอนางกลางอากาศ	นํ้าค้างสาดซาบสกนธ์ดังฝนฝอย
ฝูงปักษาการเวกแฝงเมฆลอย	ตัวน้อยน้อยนํ้าเสียงสำเนียงเย็น
เหมือนสังคีตดีดสีเป่าปี่แก้ว	เสียงแว่วแว่วไวไวแลไม่เห็น
พระเหาะหาว้าว่อนมันซ่อนเร้น	ชวนน้องเล่นล้อมนกเวียนวกวน
เวลารุ่งมุ่งหมายตามสายเมฆ	สูงวิเวกว่ายฟ้าเวหาหน
เที่ยวผันแปรแลหาทั้งสากล	ไม่เห็นคนเขตแคว้นแดนบูริน ฯ
๏ จะกล่าวเรื่องเมืองวิเรนริมเมรุมาศ	เป็นเชื้อชาติเทวดารักษาคีล
เกษมสันต์หรรษาทั้งธานินทร์	ชาวเมืองกินทิพรสถือทศธรรม์
ทั้งถิ่นฐานบ้านเมืองล้วนเครื่องแก้ว	เป็นเลิศแล้วรุ่งเรืองดังเมืองสวรรค์
แต่ต้นไม้ในประเทศขอบเขตคัน	ล้วนจวงจันทน์กฤษณาสุมามาลย์
พวกนักปราชญ์ราชครูผู้วิเศษ	ย่อมอาศัยอยู่ในเขตประเทศสถาน
รู้เหาะเหินเดินฟ้าปรีชาชาญ	แสนสำราญรื่นรอบขอบนคร
ท่านท้าวเทพมาลีผ่านพิภพ	เลิศลบลือฤทธิ์อดิศร
กับนางทิพกัลยาพะงางอน	ปิ่นนิกรเกศสุรางค์สำอางนวล
นางเทวีมีพระหน่อวรนาถ	ชื่อเทวราชรูปงามทรามสงวน
สิบห้าปีสีอินทนิลนวล	เหมือนจะชวนชาววังให้คลั่งใจ
รู้เดินนํ้าดำดินศิลปศาสตร์	เฉลียวฉลาดเล่นพิณดีดดิ้นไหว
แสนสาตราฆ่าฟันไม่บรรลัย	รู้ถอดใจจุติสิทธิมนตร์
ไปเที่ยวออกนอกวังเคยนั่งเล่น	ที่นั่งเย็นเยี่ยมฟ้าเวหาหน
เมื่อวันหนึ่งจึงทรงเล่นหงส์ยนต์	ชักปีกบนอัมพรเผยร่อนรา
กับพี่เลี้ยงเคียงองค์ชักหงส์เหิน	พระเพลิดเพลินสรวลสันต์ด้วยหรรษา
ขึ้นสูงลิ่วปลิวลมชมชลา	ถิ่นสุธาทุ่งแถวแนวนที
พอพายุประจุบันเป็นควันกลุ้ม	มืดชอุ่มคลํ้าฟ้าทุกราศี
ไม่เห็นสิ้นถิ่นสุธาเหมือนราตรี	พายุตีตึงตังกำลังแรง
ที่นั่งหงส์ทรงปลิวลิ่วลิ่วลิบ	ลับทวีปหว่างสุเมรุไม่เห็นแสง
ถึงเนินทรายฝ่ายอสูรกองกูณฑ์จำแลง	บังเกิดแสงรัศมีเหมือนสีรุ้ง
แม้นพิธีที่ทำนั้นสำเร็จ	กายเป็นเพชรถึงจะเอาเผาถลุง
ไม่ล้มตายร่ายมนตร์บ่นบำรุง	เป็นเพลิงพลุ่งโพลงสว่างนั่งกลางเพลิง
เห็นพยนต์หงส์องค์พระเทวราช	มาตรงหาดเหาะปลิวละลิ่วเหลิง
ข้ามพิธีที่มันแกล้งเชื่อแรงเริง	จนเปลวเพลิงกลับดับจะจับกิน
ยืนทะลึ่งถึงพระเทวราช	รวบจับฟาดฟัดแขนกับแผ่นหิน
พระถอดใจไว้บนที่สีขริน	ยักษ์ก็กินกายกลืนเริงรื่นแรง
พอเสื่อมมนต์อนธการบันดาลหาย	สุริย์ฉายสายสว่างกระจ่างแสง
มารทะมึนยืนขวางอยู่กลางแปลง	สองตาแดงดังหนึ่งไฟประลัยลาม
แลเขม้นเห็นคนมาบนเมฆ	เดินโยกเยกโย่งเย่งน่าเกรงขาม
คอยขวางหน้าตาปลิ้นแลบลิ้นพลาม	ฝ่ายพระรามวงศ์มาข้างหน้านาง
แลเขม้นเห็นทะมึนยืนแยกเขี้ยว	จะเลี่ยงเลี้ยวหลีกลัดก็ขัดขวาง
มันไล่คว้ามาจะจับพระรับพลาง	จับจักรขว้างราพณ์ร้ายตัดกายกร
ทั้งเศียรบาทขาดกระเด็นกลับเป็นอีก	พระหลบหลีกลัดแลงทรงแผลงศร
เป็นแสนลูกถูกทะลุปรุอุทร	เป็นสี่กรแปดหน้ารุกราวี
พระระวังทั้งเจ็ดเหนื่อยเหน็ดนัก	ยื่นศรจักรขรรค์คทาให้มารศรี
แล้วพระองค์ทรงแกว่งพระแสงตรี	คอยต่อตีหนีพลางกลางโพยม
ยักษ์อสูรฉุนแค้นกางแขนรวบ	ตะครุบรวบฉวยคว้าไล่ถาโถม
นางขว้างจักรยักษ์ขาดเลือดสาดโซม	อสูรโอมอ่านเวทวิเศษมนตร์
ต่อไม่ติดคิดรู้ว่าผู้หญิง	เลียใจจริงจำวิบัติปัฏิสนธิ์
ซวนเซทรุดสุดกำลังประทังทน	ทุ่มทอดตนตึงตังดิ้นพังครืน
กระเดือกดิ้นสิ้นชีพทวีปไหว	กายาใหญ่เสือกยืดมืดทะมึน
พระรามวงศ์นงนุชลงหยุดยืน	อยู่เหนือพื้นแผ่นผาพอสายัณห์
พอได้ยินพิณพาทย์ระนาดฆ้อง	ประสานซ้องเสียงบรรเลงเพลงสวรรค์
สาวสุรางค์นางฟ้าฝูงเทวัญ	มาพร้อมกันสรรเสริญแน่นเนินทราย
ต่างภิญโญโมทนาที่ฆ่ายักษ์	มันจักคิดผลาญทวีปให้ฉิบหาย
มาตั้งกิจพิธีจะหนีตาย	ให้กายกลายเป็นเพชรเกือบเสร็จการ
ถึงกระนั้นอันผู้ชายทำลายล้าง	ไม่วายวางตราบกาลปาวสาน
สตรีปราบราพณ์ร้ายจึงวายปราณ	ขอประทานแทนคุณพระมุนี
ด้วยยักษ์ตายภายหน้าจะผาสุก	บรรเทาทุกข์เทวาในราสื
แล้วต่างจับทับโทนตะโพนตี	มโหรีรับเพลงวังเวงใจ
บ้างร้องขับจับระบำรำถวาย	ทอดกรกรายปรายหัตถ์กระหวัดไหว
ฝูงเทวัญกั้นหน้านางฟ้าไว้	ต่างล่อไล่หลีกองค์ตีวงเวียน
ไว้จังหวะประปรายชม้ายชม้อย	ดูอ่อนช้อยชดหัตถ์ฉวัดเฉวียน
ระทวยระทดบทแบบล้วนแนบเนียน	ต่างผลัดเปลี่ยนซ้ายขวาหลายท่าทาง
ทำเลี้ยวล่อคลอเคล้าเพริศเพราพริ้ง	รำท่าสิงโตเต้นเที่ยวเล่นหาง
รำลงสรงหงส์ร่อนทอดกรกาง	ย้ายทำนองย่องย่างกวางเดินดง
แล้วรำท่าม้าคลีต่างหนีไล่	แทงวิสัยไว้จังหวะดูระหง
แล้วรำอย่างนางกินรราร่อนลง	อ่อนเอี้ยวองค์อายเอียงม่ายเมียงกัน
พวกเทวาคว้ากรอัปสรสะบัด	เกี่ยวกระหวัดรัดเปลี่ยนวงเวียนหัน
รำมังกรช้อนฟองตระกองกัน	ฝูงเทวัญเวียนเคล้าหยอกเย้านาง
แล้วรำท่านารายณ์ลั่นสายศิลป์	มังกรกินหางกระหวัดสะบัดหาง
แล้วย่องทำรำพระรามรีบตามกวาง	ซัดชาตรีที่นางมโนรา
รำพระรถยศยงยอดสงสาร	สร้อยสังวาลเวียนซ้ายสอดฝ่ายขวา
เทพบุตรฉุดสไบไล่ไขว่คว้า	เฉวียนฉวัดมัจฉาชมสาคร
สาวสุรางค์นางสวรรค์ป้องกันกาย	รำถวายเอี้ยวองค์ท่าโก่งศร
เกษมสันต์หรรษาสถาวร	ถวายพรภูวไนยแล้วไคลคลา
พอได้ยินหินพลอดอยู่ยอดเขา	ผู้เป็นเจ้าแปดองค์ทรงสิกขา
ขอโปรดด้วยช่วยอศุภชุบชีวา	จะเป็นสานุศิษย์ไปติดตาม ฯ
๏ พระรามวงศ์ทรงฟังระวังหวาด	ว่าปีศาจสิงสู่กระทู้ถาม
ใหัโปรดด้วยช่วยไฉนสงสัยความ	จงบอกตามจริงแจ้งอย่าแฝงบัง
ฝ่ายดวงจิตติดหินไม่สิ้นเสียง	ฟังไล่เลียงเล่าตามเนื้อความหลัง
เมื่อลมพัดพลัดเขตนิเวศน์วัง	ด้วยมืดทั้งดินฟ้าเหมือนราตรี
ยักษ์กระโจมโถมจับฟัดกับหิน	แล้วกลืนกินไว้ในท้องของยักษี
จึงดวงใจได้ค้างอยู่อย่างนี้	ด้วยเป็นที่ท้องทับลี้ลับลม
แม้นศพออกนอกไส้ใจเข้าติด	จะกลับฟื้นคืนชีวิตสนิทสนม
ขอพระองค์ทรงยศสร้างพรตพรหม	ให้เสร็จสมปรารถนาสถาวร
พระรับคำนำหน้าพาน้องรัก	เยี่ยมศพยักษ์ใหญ่กลิ้งกลางสิงขร
แกว่งพระขรรค์ฟันทะลุแล่อุทร	เห็นศพนอนอยู่ในไส้ยังไม่โทรม
ช่วยอุ้มออกนอกไส้ดวงใจเห็น	กลับฟื้นเป็นรูปร่างสำอางโฉม
ผิวผ่องเหมือนเดือนเพ็งเปล่งโพยม	มานั่งโน้มน้อมหัตถ์นมัสการ
ขอเป็นศิษย์คิดคุณการุญรัก	ด้วยศรัทธาสามิภักดิ์สมัครสมาน
ขอทูลถามนามวงศ์พระทรงญาณ	อยู่ดินดานแดนใดไปไหนมา
พระรามวงศ์ทรงพรตพจนารถ	บอกนามราชสุริยวงศ์เผ่าพงศา
ตั้งแต่ต้นจนปะอสุรา	ช่วยน้องแก้วแล้วจะลาแรมป่าไป
ฝ่ายหน่อนาถราธนาพระดาบส	อย่าเปลื้องปลดโปรดน้องให้ผ่องใส
ไปประทับยับยั้งอยู่วังใน	พอน้องได้อภิวาทบาทบงสุ์
ให้บิดรมารดาวงศาสิ้น	ได้รับศีลจินตนาเป็นอานิสงส์
ข้าจะได้ไปด้วยช่วยพระองค์	รณรงค์รบพุ่งไปกรุงไกร
พระฟังน้องตรองตรึกก็นึกรู้	กตัญญูยอดดีจะมีไหน
เพราะคุณติดคิดสนองจึงต้องไป	ตามวิสัยสุริย์พงศ์วงศ์เทวา
แล้วศึกนางขว้างจักรให้ยักษ์ม้วย	ไม่ต้องด้วยโอวาทขาดสิกขา
ให้บวชใหม่ให้ศีลดังจินดา	แล้วตามพระอนุชาไปธานี
ฝ่ายหน่อไทไปทูลสองกระษัตริย์	โสมนัสนับถือพระฤๅษี
ราธนามาทั้งสิ้นด้วยยินดี	ให้นั่งที่แท่นแก้วพรอยแพรวพราย
พระหน่อนาถราชวงศ์บรรจงจัด	พานเภสัชเพลานํ้าชาถวาย
ปรนนิบัติพัดวีฤๅษีสบาย	แต่เจ็ดนางต่างอายซังตายดำรง
จอมกระษัตริย์ทัศนาพระดาบส	รักษาพรตงดงามตามประสงค์
ล้วนหนุ่มสาวคราวสนุกทุกทุกองค์	อุตส่าห์ทรงศีลธรรมได้จำเริญ
เหมือนเปลวไฟใกล้ฝอยน้อยหรือนะ	อุตส่าห์ห้ามหยุดสุดสรรเสริญ
ทรงศีลธรรม์อันประเสริฐจึงเพลิดเพลิน	พลอยเจริญหฤทัยอาลัยลาญ
จึงเอื้อนอรรถตรัสว่าพระดาบส	รู้ออมอดอารมณ์พรหมวิหาร
อันลูกยาข้าพเจ้าไม่เอาการ	จนยักษ์มารมันทำลายแทบวายวาง
ถวายไปใช้สอยให้ค่อยรู้	ที่รบสู้สารพัดยังขัดขวาง
ค่ำวันนี้นิมนต์อยู่บนปรางค์	ต่อสว่างเวลาจึงคลาไคล
แล้วจัดแจงแต่งปราสาทอาสนะ	ให้แปดพระสิทธาเธออาศัย
เสร็จธุระกระษัตราลาครรไล	ไปห้องไพชยนต์รัตน์ชัชวาล
ฝ่ายองค์พระเทวราชหน่อนาถน้อย	นึกเศร้าสร้อยแสนวิโยคโศกสงสาร
ครั้นพลบคํ่าอำลาพระอาจารย์	ไปกราบกรานบิตุราชมาตุรงค์
ลูกมีกรรมจำลาฝ่าพระบาท	เพราะบังอาจอ่อนเชิงละเลิงหลง
ขอบุญญาฝ่าละอองสองพระองค์	ดำรงทรงยศยืนอยู่หมื่นปี
จอมกระษัตริย์ตรัสสอนอวยพรให้	จงเลื่อมใสสัตย์ซื่อถือฤๅษี
แต่โฉมยงองค์พระชนนี	ทรงโศกีกอดบุตรสุดเสียดาย
โอ้ลูกเอ๋ยเคยสุขไม่ทุกข์ยาก	จะพลัดพรากจากไปแม่ใจหาย
เคยเห็นเจ้าเช้าเย็นไม่เว้นวาย	สงสารสายสุดสวาทจำคลาดคลา ฯ
๏ จะคลาดเคลื่อนเดือนปีไปลี้ลับ	แม่จะนับวันคอยละห้อยหา
จะแลเหลียวเปลี่ยวใจนัยนา	นี่เวราสร้างไว้ฉันใดเลย
มีลูกเต้าเล่าก็พรากไปจากอก	เหมือนพรากนกพรากกานิจจาเอ๋ย
จะออกป่าคาไม้พอไม่เคย	โอ้ใครเลยเขาจะมาพยาบาล
เวลาคํ่านํ้าค้างกลางอากาศ	จะซัดสาดโซมองค์น่าสงสาร
เคยนอนที่ยี่ภู่นางอยู่งาน	ลมจะพานพัดต้องให้หมองมอม
เคยสรงชลปนปรุงจรุงกลิ่น	จะสูญสิ้นกลิ่นอายจะหายหอม
ไปเป็นข้าดาบสต้องอดออม	จะซูบผอมพ่อเอ๋ยไม่เคยเป็น
สิบห้าปีนี้แล้วลูกแก้วแม่	จะเริศร้างห่างแหไม่แลเห็น
จะละห้อยคอยเจ้าทุกเช้าเย็น	ไหนจะเว้นเวลาที่อาลัย
แล้วกอดลูกผูกจิตคิดสังเวช	พระชลเนตรนองตกซกซกไหล
กรุงกระษัตริย์ตรัสว่านี่อะไร	เฝ้าร้องไห้ไปเปล่าเปล่าไม่เข้าการ
ลูกจะดีมีครูไปอยู่วัด	หรือมาพลัดพลอยหลงว่าสงสาร
ไม่ฝึกหัดลัทธิชำนิชำนาญ	จึงรำคาญเคืองเข็ญถึงเช่นนี้ ฯ
๏ นางฟังตรัสอัดอั้นกลั้นสะอื้น	จนดึกดื่นยามสองยิ่งหมองศรี
บังคมลาพาพระหน่อจรลี	ไปแท่นที่ไสยาสน์อาสน์โอรส
ให้นอนหลับรับขวัญสู้กลั้นโศก	ยามวิโยคแยกบุตรสุดสลด
พระวงศานารีที่มียศ	ต่างกำสรดเศร้าใจอาลัยลาญ
ครั้นรุ่งรางนางให้พระเทวราช	สำอางอาสน์อ่าองค์สรงสนาน
นํ้าหอมฟุ้งปรุงปนสุคนธาร	พระวงศ์วานขัดสีฉวีวรรณ
แล้วนางนาฏมาตุรงค์ช่วยทรงเครื่อง	อร่ามเรืองรัศมีสอดสีสัน
มงกุฎเพชรเตร็จแก้วพลอยแพรวพรรณ	กุณฑลกรรเจียกกระจ่างแพรวพร่างพราย
แล้วทรงพิณจินดาดังอาวุธ	ประเสริฐสุดเสียงดังฟ้าผ่าสลาย
ให้ศัตรูหูแตกแหลกทำลาย	สวมตะพายสะพักไว้ไม่ไกลองค์
ครั้นเสร็จสรรพจับพระขรรค์กัลเม็ด	แล้วเสด็จลีลาศดังราชหงส์
พร้อมสุรางค์นางนาฏพวกญาติวงศ์	พระบิตุรงค์นำมาหามุนี
ประณตนั่งพรั่งพร้อมจอมกระษัตริย์	โองการตรัสฝากฝังสั่งฤๅษี
ช่วยฝึกสอนหล่อนให้รักรู้จักดี	จะได้มีเกียรติยศปรากฏไป
พระรามวงศ์ทรงสดับก็รับสั่ง	จะนึกหวังดังหนึ่งน้องอันผ่องใส
ประสาชายหมายสนิทร่วมจิตใจ	จะรักใคร่ไปกว่าชีวาวาย
ขอพระองค์ทรงเดชเกศกระษัตริย์	ผ่านสมบัติอยู่คู่สุริย์ฉาย
ที่ทุกข์โศกโรคภัยอย่าใกล้กราย	ขอถวายพระพรลาไปอารัญ ฯ
๏ สองกระษัตริย์ตรัสช่วยอำนวยสวัสดิ์	ให้พ้นสัตว์ส่งไปถึงไอศวรรย์
ฝ่ายสาวสาวเหล่าสุรางค์นางกำนัล	ที่ผูกพันพิศวาสราชโอรส
ต่างร้องไห้ใจหายจะวายเห็น	มิได้เป็นห้ามแหนแสนสลด
พระสิทธาลาองค์พระทรงยศ	ชวนดาบสบุตราเจ้าธานี
ออกนอกวังเคลื่อนคล้อยลอยลิบลิ่ว	เป็นแถวทิวปลิวฟ้าในราศี
หน่อกระษัตริย์พลัดพรากจากบูรี	ทุกข์ทวีเทวษให้อาลัยแล
ดูเวียงวังดังหนึ่งในใจจะขาด	จำนิราศเริศร้างเหินห่างแห
เหาะเหลียวหลังรั้งรอคิดท้อแท้	สงสารแม่เมื่อจะมาเหลืออาลัย
ลูกมีกรรมจำลาฝ่าพระบาท	โอ้อนาถนึกน่าน้ำตาไหล
ยิ่งตรึกตราอาวรณ์ร้อนฤทัย	ตัวต้องไปใจจะกลับจนลับตา
สะอึกสอื้นกลืนกลั้นอัดอั้นอก	นํ้าเนตรตกพร่างพรายทั้งซ้ายขวา
ฝ่ายนางสมุทรสุดท้องเป็นน้องยา	บินนำหน้าหน่อกระษัตริย์เหาะถัดนาง
เห็นกันแสงแกล้งยิ้มทำพริ้มพักตร์	พระอายนักสะเทิ้นทำเมินหมาง
พอเย็นยํ่าคํ่าพลบในนภางค์	ลอยมากลางกลีบเมฆวิเวกใจ
พระรามวงศ์สงสารพระเทวราช	ชวนประภาษพูดจาอัชฌาสัย
จะหยุดพักสักคืนให้ชื่นใจ	ลงเขาใหญ่ไม้ร่มรื่นลมเย็น
จันทร์กระจ่างกลางดงด้วยทรงกลด	ถึงแม้นมดจะไต่ไปก็เห็น
นํ้าค้างพร่างกลางอากาศสาดกระเซ็น	นอนนั่งเล่นล้อมพระที่พาทีกัน
พระรามวงศ์ลงเอกเขนกตรัส	กับหน่อกระษัตรีย์แกล้งชวนทำสรวลสันต์
คิดจะใคร่ได้ยินพิณสำคัญ	จึงว่าวันนี้สบายเดือนหงายงาม
พ่อดีดพิณจินดาว่าบวงสรวง	ขับชมดวงเดือนเจริญอย่าเขินขาม
พระน้องรับจับพิณถวิลความ	แล้วดีดสามสายดังก้องกังวาน
เหมือนดนตรีปี่พาทย์ระนาดฆ้อง	ประสานซ้องซ้อนเสียงสำเนียงหวาน
แว่วกระแสงแปลงสายหลายประการ	เหมือนขับขานหวานแว่วแจ้วจำเรียง
ไว้จังหวะประปรายกรีดกรายหัตถ์	แสนสันทัดทุ้มเอกวิเวกเสียง
ดังฟ้ารัองก้องกระหึ่มครึมสำเนียง	เสียงเปรี้ยงเปรี้ยงเพียงฟ้าผ่าโพยม
แล้วย้อนเสียงเสียงซอแต่พอเพราะ	ขับเสนาะน่าชมเสียงชมโฉม
ยามดึกเดือนเคลื่อนคล้อยลอยประโลม	ดังดวงโคมแสงสว่างกระจ่างตา
กระต่ายแต้มแจ่มรูปเฝ้าฟุบแฝง	กระจ่างแจ้งจรเร่ในเวหา
มีดาวห้อมล้อมเดือนคล้อยเคลื่อนคลา	ดูดาราเรียงตามอร่ามดวง
เทวดาอารักษ์ซึ่งศักดิ์สิทธิ์	สิงสถิตพุ่มไม้ไศลหลวง
ทุกแหล่งหล้าฟ้าดินสิ้นทั้งปวง	ฟังบวงสรวงเสียงพิณดังจินดา
ดีดถวายหลายเพลงวังเวงจิต	ให้หลับสนิทนานเพลินบนเนินผา
แสงเดือนผ่องส่องพักตร์ลักขณา	ดูนวลหน้านางสมุทรแสนสุดงาม
เห็นหงิมหงิมยิ้มเยื้อนเหมือนจะทัก	จะรับรักหรือระคางกีดขวางขาม
จะดีดให้ตื่นฟื้นฟังรับสั่งความ	ฝ่ายพระรามวงศ์ว่าเหลืออาวุธ
วิเวกวับจับจิตดังกริชกรีด	ประดิษฐ์ดีดดีเลิศประเสริฐสุด
แล้วเสแสร้งแกล้งว่าลองพระน้องนุช	นางสมุทรคิดขับพอรับพิณ
นางรับสั่งซังตายถวายเสียง	หวนสำเนียงน่าฟังหวังถวิล
บังคมคัลวันทาเจ้าฟ้าดิน	สมเด็จอินทร์ศวรสยมบรมญาณ
ช่วยย่นย่อมรคานภากาศ	ให้ถึงราชนิเวศน์ประเทศสถาน
สถิตแท่นแสนมหาโอฬาฬาร	ชัชวาลชวาลาระย้าย้อย
โอ้ยามยากจากจรมานอนป่า	นึกน้ำตาตกเหยาะเผาะเผาะผอย
เคยห้ามแหนแสนสุรางค์นางน้อยน้อย	ประคองคอยข้างที่ศรีไสยา
มาเย็นเยียบเงียบเหงาเศร้าสะอื้น	โอ้ดึกดื่นเดือนคล้อยละห้อยหา
เห็นอื่นอื่นกลืนกลํ้าแต่นํ้าตา	ไม่เหมือนหน้าน้องแก้วที่แคล้วกัน
แล้วส่งลำอำมรินทร์รับพิณแก้ว	วิเวกแว่ววังเวงเพลงสวรรค์
ต่างรับส่งลงจังหวะพัลวัน	ทั้งโอดพันเพลินเพลงวังเวงใจ
พระรามวงศ์ทรงฟังทั้งสองน้อง	ต่างยิ้มย่องยวนจิตพิสมัย
ต่างชื่นชอบตอบต้องทำนองใน	จนอุทัยไขแสงต่างแต่งองค์
ขึ้นเหาะเหินเดินฟ้าเป็นหน้าหลัง	พร้อมสะพรั่งดังนกยูงแลฝูงหงส์
ไปหลายเดือนเพื่อนทางที่กลางดง	พอเย็นลงแลเพลินเนินพนม
เห็นเขาเขียวเดี่ยวโดดดังโขดเมฆ	สูงวิเวกเทียมฟ้ามีอาศรม
ปักเสาหงส์ธงปลิวริ้วริ้วลม	ระรื่นร่มรังเรียงเคียงเคียงกัน
ทั้งเก้าองค์ลงเดินเนินบรรพต	เห็นดาบสบวชบำเพ็ญเบญจขันธ์
เข้าฌานนิ่งพิงผาบูชายัญ	ดูผิวพรรณเพศพักตร์เป็นยักษ์มาร
เหมือนจะแก่แต่กายเส้นสายสะพรั่ง	หน้าเหมือนดังไกรสรซ้อนประสาน
อยู่แดนดงองค์เดียวจะเชี่ยวชาญ	ต่างก้มกรานตรงจิตพระสิทธา
กระแอมไอให้เสียงนั่งเรียงเรียบ	ก้มพับเพียบประนมกรอ่อนเกศา
ฝ่ายองค์อนุโรธโคตรอสุรา	นั่งรักษาศีลเพ่งบำเพ็งญาณ
มิได้ฉันพรรณผลอยู่บนเขา	ทุกเย็นเช้าฉันแต่วาตะอาหาร
อายุยืนหมื่นเศษมีเหตุการณ์	พระอาจารย์แจ้งจบทั้งภพไตร
เสียงกระแอมแย้มเยื้อนเหมือนจะรู้	ลืมเนตรดูขู่ถามตามสงสัย
พวกหนุ่มสาวดาวบสบวชอดใจ	มีธุระอะไรไปไหนมา ฯ
๏ พระรามวงศ์ทรงพรตประณตสนอง	ข้าเที่ยวท่องถือบวชสวดสิกขา
เดินจงกรมพรหมจรรย์อรัญญา	ไม่รู้ว่าแว่นแคว้นด้าวแดนใด
ได้พบปะพระคุณค่อยอุ่นจิต	ขอเป็นศิษย์ซักถามตามสงสัย
พระพรรษาฝ่าเท้าสักเท่าไร	อยู่เขาใหญ่ยอดสุดสร้างกุฎี
ได้นํ้าท่าอาศัยที่ไหนหนอ	มันเผือกพอฉันหรือพระฤๅษี
หนึ่งประเทศเขตแขวงตำแหน่งนี้	จะเป็นที่ถิ่นท้าวด้านแดนใด ฯ
๏ พระอนุโรธโชติช่วงในดวงจิต	ฟังนักสิทธ์สนทนาอัชฌาสัย
จึงแจ้งความตามประสงค์จำนงใน	เราบวชได้หมื่นปีกับสี่พัน
รักษาศีลกินลมบรมสุข	ไม่มีทุกข์ที่จะต้องหาของฉัน
อันคีรีที่อาศรมพรหมจรรย์	ชื่อสัตภัณฑ์ประเทศพ้นเขตมนุษย์
นี่อยู่ต่อบริเวณสุเมรุมาศ	อโนดาตแดนคงคามหาสมุทร
เป็นราวริมหิมพานต์พิมานครุฑ	นิมนต์หยุดอยู่ด้วยกันเชิญฉันลม ฯ
๏ พระรามวงศ์ทรงฟังสังระเสริญ	แสนเจริญพรรษาอยู่อาศรม
ซึ่งชวนฉันบรรพชาสมาคม	จะกินลมเหลือศรัทธาสมาทาน
มาท่องเที่ยวเดี๋ยวนี้มีธุระ	อุตสาหะหาเขตประเทศสถาน
ขอพึ่งบุญมุลิกาพระอาจารย์	โปรดประทานทางให้ดังใจจง ฯ
๏ ฝ่ายองค์พระมหาสิทธาเฒ่า	เห็นย่อมเยาว์สาวหนุ่มล้วนลุ่มหลง
ช่วยสอนสั่งทั้งเก้าว่าเจ้าปลง	ให้เห็นตรงลงในพระไตรลักษณ์
อันรูปเหมือนเรือนโรคโสโครกครบ	เครื่องอาศภสูญกลับอัปลักษณ์
ล้วนเปื่อยเน่าเก่าลงอย่าหลงนัก	ไม่น่ารักรูปนี้เกลียดรังเกียจใจ
ถึงตัวเราเล่าก็เบื่อมีเนื้อหนัง	ไม่จีรังรักษาพออาศัย
แต่ก่อนอยู่บำรุงชาวกรุงไกร	เป็นเมืองใหญ่ยักษ์มารแน่นบ้านเมือง
เมียก็มีอีสาวรุ่นราวแสน	นั่งท้าวแขนขัดขมิ้นไม่สิ้นเหลือง
ล้วนคุณหม่อมหอมฟุ้งเห็นรุ่งเรือง	ทำยักเยื้องยิ้มยั่วให้มัวเมา
เหมือนหนุ่มหนุ่มลุ่มหลงพะวงสวาท	เหลือร้ายกาจกอดจูบรักรูปเขา
ครั้นวอดวายตายไปเหม็นไม่เบา	เป็นหนอนหนองพองเน่าเสียเปล่าดาย
กูได้คิดปลิดปลงเปลื้องสงสาร	หวังนิพพานเพิ่มพูนเพียงสูญหาย
ชาติมนุษย์สุดสับปลับย่อมกลับกลาย	ประดักประเดิดเกิดตายไม่วายเว้น
มิฟังว่าถ้าจะไปก็ได้ทุกข์	กุลียุคยากแค้นสุดแสนเข็ญ
จงคิดกันผันผ่อนให้หย่อนเย็น	อยู่บวชเป็นประชาชีไม่มีภัย ฯ
๏ พระรามวงศ์ลงกราบซับซาบโสต	ซึ่งทรงโปรดปรานีจะมีไหน
แต่ว่ายังลังเลคะเนใจ	เห็นไม่ได้ดังพระคุณกรุณา
ยังเหนี่ยวหน่วงห่วงใยตัดไม่ขาด	คิดถึงญาติใหญ่น้อยจะคอยหา
พระเห็นเหตุเขตขัณฑ์สวรรยา	ช่วยบัญชาชี้แจงให้แจ้งใจ ฯ
๏ ฝ่ายองค์พระอนุโรธโปรดประภาษ	ให้โอวาทอย่าเสื่อมทางเลื่อมใส
ซึ่งเวียนวงหลงมาไกลกว่าไกล	แม้นตรงไปปีครึ่งจึงถึงเมือง
ล้วนยักษีผีเสื้อมันเหลือร้าย	ถึงไม่ตายกลางทางก็คางเหลือง
มรคาสารพัดจะขัดเคือง	อยู่ข้างเบื้องบูรพาจงคลาไคล
แล้วแอบอิงนิ่งนั่งตั้งสติ	ตามลัทธิธรรมขันธ์ไม่หวั่นไหว
พระรามวงศ์ปลงเชื่อเห็นเหลือไกล	หยุดอาศัยในศาลาพอราตรี
ครั้นรุ่งรางต่างลากราบดาบส	น้อมประณตนับถือพระฤๅษี
สามิภักดิ์ทักษิณด้วยยินดี	ออกจากที่วงวัดเขาสัตภัณฑ์
พาพระน้องล่องลิ่วลอยปลิวฟ้า	หมายไปสู่บูรพาพนาสัณฑ์
ค่อยเคลื่อนคลอรอเรียงมาเคียงกัน	แล้วสรวลสันต์ผันผินด้วยยินดี ฯ
๏ จะกล่าวนางกลางป่าหน้าเป็นยักษ์	มีน้องรักร่วมท้องกันสองศรี
น้องสิบสี่พี่สาวสิบเก้าปี	ผิวพรรณพี่สีเสนเหมือนเช่นครุฑ
แต่ผิวน้องผ่องเขียวมีเขี้ยวเพชร	รู้ระเห็จเหาะเหินเดินสมุทร
ต่างแคล้วคลาดสาตราเครื่องอาวุธ	นิ้วเหมือนครุฑครีบแขนแม้นบิดา
ครั้นพ่อแม่แก่ตายฝ่ายลูกสาว	พึ่งรุ่นราวรู้เล่ห์เสน่หา
ใคร่มีคู่สู่สมภิรมยา	เที่ยวเหาะเหินเดินฟ้าหาสามี
เมื่อวันนั้นมันมาบนอากาศ	ลอยลีลาศแลเขม้นเห็นฤๅษี
พระรามวงศ์นงนุชเจ็ดบุตรี	ที่สุดท้ายชายสีอินทนิล
ต่างพิศเพ่งเปล่งปลั่งอยู่ทั้งสอง	นางพี่น้องต้องอารมณ์สมถวิล
ลอยขวางหน้าว่าเจ้าคุณพระมุนิน	จะไปถิ่นฐานตำบลแห่งหนใด ฯ
๏ พระรามวงศ์นงนุชหยุดพินิจ	ต่างนิ่งคิดพิศวงนึกสงสัย
มือตีนนางอย่างครุฑวุฒิไกร	เหตุไฉนหนอพักตร์เหมือนยักษ์มาร
มีเขี้ยวแก้วแววไวอยู่ในปาก	ดูแรงราครูปสาวเห็นห้าวหาญ
ประดับเครื่องเรืองจรัสชัชวาล	พัดใบตาลต่างจักรป้องพักตรา
เห็นท่วงทีมีฤทธิ์รูปผิดเพศ	รู้พระเวทเหาะเหินเดินเวหา
เห็นผู้ชายหมายเขม้นแลเล่นตา	ดูท่วงทีกิริยาจะบ้ากาม
จึงเอื้อนอรรถตรัสว่ามาแต่ไหน	เจ้าชื่อไรไม่รู้จักมาทักถาม
อันเราหรือฤๅษีเป็นชีพราหมณ์	เที่ยวมาตามกิจกรมพรหมจรรย์
เจ้าทั้งสองน้องพี่หรือมิใช่	อยู่เมืองไหนนารีต่างสีสัน
ฝ่ายนางยักษ์รับเคารพอภิวันท์	ตัวหม่อมฉันชื่อปักษีเป็นพี่ยา
นางคนนี้เป็นน้องของหม่อมฉัน	แม่เป็นพันธุ์พวกยักษ์พ่อปักษา
ทั้งพ่อแม่แก่ตายวายชีวา	เป็นกำพร้าพี่น้องอยู่สองคน
พวกนักสิทธ์วิทยาเขามาขอ	ฉันไม่พอใจเห็นไม่เป็นผล
มาพบพระจะถวายกายสกนธ์	ตามไปปรนนิบัตินวดพัดวี
จะไปไหนไปด้วยจนม้วยมอด	มิได้ทอดทิ้งธุระพระฤๅษี
แล้วสองนางต่างไปหาสุมาลี	นางผู้พี่ถวายพระรามวงศ์
น้องสาวให้กับพระเทวราช	ด้วยหวังสวาทมาดจิตคิดประสงค์
เธอไม่รับจับต้องทั้งสององค์	พระรามวงศ์ว่าสีกาอย่ามากวน
จะจับต้องของเจ้าเข้าก็บาป	บอกให้ทราบสาวรุ่นอย่าหุนหวน
เป็นสีกาพาไปก็ไม่ควร	เวลาจวนอย่าขวางหนทางจร
จงอยู่ดีพี่น้องทั้งสองยักษ์	อย่าริรักฤๅษีฟังพี่สอน
แล้วหลีกไปให้ห่างกลางอัมพร	นางตามวอนว่าพระคุณพระมุนี
นางทั้งเจ็ดเหตุไฉนจึงให้อยู่	มิใช่ผู้หญิงหรือเป็นฤๅษี
ส่วนตัวน้องข้องขัดตัดไมตรี	รูปไม่ดีหรือไม่รักเป็นยักษ์มาร
แต่มีมนตร์ดลศักดาอานุภาพ	ทูลให้ทราบแสนหอมเนื้อหม่อมฉาน
ขอไปด้วยช่วยรักษาพยาบาล	อย่าทัดทานทิ้งไว้ให้ได้อาย ฯ
๏ พระตอบว่านารีเหล่าพี่น้อง	เป็นพวกพ้องพรหมจรรย์ควรผันผาย
เจ้าเป็นยักษ์มักโทโสโมโหร้าย	จะใกล้กรายกลัวผิดกิจสิทธา
ทั้งสองยักษ์รักงามเหาะตามหลัง	ขอบวชมั่งเหมือนพระองค์ทรงสิกขา
ช่วยบอกให้ได้สำเร็จจงเมตตา	ต่างตามอ้อนวอนว่าด้วยอาลัย
พระรามวงศ์สงสารรำคาญจิต	สุดจะคิดผันแปรสุดแก้ไข
มันขืนเฝ้าเซ้าซี้พิรี้พิไร	จะหลีกไปไม่พ้นจำจนจริง
จะฆ่าตีชีวิตให้ปลิดปลด	จะขาดพรตอดสูฆ่าผู้หญิง
แกล้งหยุดหย่อนร่อนเร่ประเวประวิง	ยิ่งเย็นยิ่งกริ่งที่จะมีภัย
พาพระน้องล่องลอยลงเหลี่ยมเขา	เข้าบังเงาเงื้อมผาหยุดอาศัย
ส่วนพี่น้องสองนางไม่ห่างไกล	เด็ดดอกไม้ไปถวายธิบายวอน
น้องหวังรักหนักหนาอุตส่าห์ง้อ	มาตามขอบวชด้วยพระช่วยสอน
รํ่าว่ากล่าวท้าวแขนแสนแสงอน	ชะอ้อนอ่อนคอเอียงเข้าเคียงชิด ฯ
๏ พระอดสูขู่ขับจับพระแสง	ทำเสียงแข็งขืนเบียดเกลียดจริต
มิหลบลี้หนีไปกูไม่คิด	ประเดี๋ยวนี้ชีวิตไม่ติดตัว
ส่วนสองนางต่างสัญญาว่าเช่นนั้น	แม้นพระฟันฉันให้ตายถวายหัว
แม้นไม่ม้วยช่วยประคองอย่าหมองมัว	ยอมเป็นผัวฉันนะจ๊ะจงฉะฟัน
พระเคืองคำทำใบ้ให้พระน้อง	ต่างจะลองฤทธิ์ยักษ์ชักพระขรรค์
นางยักษ์ยืนยื่นคอหัวร่อกัน	สององค์ฟันหันฟาดพลัดพลาดแพลง
พระรามวงศ์ทรงจักรขว้างยักษ์ผิด	ยิ่งเคืองคิดแค้นค้อนลั่นศรแผลง
ไม่ถูกต้องสองนางคิดคลางแคลง	จนอ่อนแรงรู้ว่าดีมีศักดา
เอาดีต่อขอโทษอย่าโกรธหยอก	พี่ฟันหลอกลองจิตขนิษฐา
ทั้งสองนางต่างว่าฉันได้สัญญา	จะขอพาไปเป็นผัวทูนหัวเมีย
น้องรักใคร่ไม่คิดชีวิตม้วย	จงเอออวยอนุกูลอย่าสูญเสีย
แล้วสองนางต่างเฝ้าคลอเคล้าเคลีย	อย่าปดเมียไม่ได้นะเล่นพนัน ฯ
๏ พระรามวงศ์องค์พระเทวราช	เชิงฉลาดหลอกหลอนพูดผ่อนผัน
ไม่กลัวบาปหยาบช้าเช่นว่านั้น	จะโกรธกันเสียเปล่าไม่เข้ายา
แม้นอยากใคร่ไปด้วยจะช่วยบวช	ให้รู้สวดศักราชศาสนา
ฝึกสอนเจ้าเล่า ก ข แล ก กา	ได้เห็นหน้าเหมือนหนึ่งน้องทั้งสองนาง
อสุรีดีใจจะได้ผัว	ต่างฝากตัวตามแต่ตรัสไม่ขัดขวาง
พระสอนสองครองผ้าสารพางค์	ให้ศีลนางพลางแปลแต่ปาณา
อย่าฆ่าสัตว์ตัดชีวิตคิดฉ้อฉล	อย่าแปดปนกาเมเสน่หา
อย่าปดโป้โว้เว้ถือเอกา	อย่าพูดจาสัพยอกอย่าหยอกเอิน
ให้โอวาทมาดหมายไม่กรายใกล้	แต่พอให้สองนางเจ้าห่างเหิน
ครั้นเสร็จบวชกรวดนํ้าให้จำเริญ	ต่างเพลิดเพลินพลอยรักษาศีลห้าตัว
ทั้งสองนางต่างคนปรนนิบัติ	หน่อกระษัตริย์สัญญานึกว่าผัว
เชื่อฟังคำยำเยงทั้งเกรงกลัว	รักษาตัวตามพรตดาบสนี
นอนค้างคืนตื่นเช้าจากเขาเขิน	ขึ้นเหาะเหินเดินฟ้าในราศี
ที่บวชเก่าเคล้าคลอกันจรลี	อสุรีรั้งหลังระวังองค์ ฯ
ตอนที่ ๑๙
รามวงศ์เข้าเมืองกาลเนตร
๏ จะกล่าวเรื่องเมืองยักษ์นคเรศ	ท้าวกาลเนตรหน่อไทครรไลหงส์
เป็นเมืองใหญ่ไพร่พลรณรงค์	ล้วนทนงสงครามไม่ขามใคร
อันองค์ท้าวเจ้าพารากาลเนตร	ศักดาเดชดังพระเจ้าเขาไศล
ลืมจักษุดุดูเห็นผู้ใด	เป็นเพลิงไหม้หมดกายวอดวายปราณ
มีลูกสาวราวกับหุ่นละมุนละม่อม	เลี้ยงถนอมในปราสาทราชฐาน
เจริญรื่นชื่นโฉมประโลมลาญ	ลางดลดาลดินไหวดังไกวเปล
ทุกถิ่นฐานบ้านช่องเสียงซ้องแซ่	ทั้งหนุ่มแก่แลดูกันวิ่งหันเห
ถึงสามวันปั่นป่วนต้องรวนเร	เดินซวนเซซานซมล้มระเนน
ไมเห็นพระอาทิตย์คิดประหลาด	นภากาศกํ่าแดงดังแสงเสน
ศิลาปักหลักนครก็อ่อนเอน	อำมาตย์เกณฑ์กันขุดบ้างฉุดชัก
ยกไม่ไหวไพร่พลเกลื่อนกล่นกลุ้ม	ฉุดประชุมเชือกขาดประหลาดหนัก
จะยกหินสิ้นปัญญาบรรดายักษ์	ศิลาหลักมิได้ตรงคิดสงกา
ใหัตีฆ้องร้องป่าวบอกราวเรื่อง	เจ้าบ้านเมืองมีฤทธิ์ทุกทิศา
ใครยกหลักปักตรงองค์ธิดา	จะวิวาห์ให้เป็นคู่กับผู้นั้น
ต่างลือเลื่องเมืองอื่นนับหมื่นแสน	มาเนืองแน่นในประเทศทุกเขตขัณฑ์
อยากจะใคร่ได้ผู้หญิงต่างชิงกัน	ยกทุกวันก็ไม่ไหวบ้างไปมา ฯ
๏ จะกล่าวความรามวงศ์หมายตรงทิศ	นำพวกศิษย์สาวน้อยน้อยลอยเวหา
เห็นเมืองใหญ่ไพร่พลคณนา	ตามมรคาคึกคักล้วนยักษ์มาร
แม้นหยาบหยามข้ามเมืองจะเคืองแค้น	ขึ้นทดแทนทำศึกด้วยฮึกหาญ
ต้องรบพุ่งรุ่งคํ่าจะรำคาญ	พ้นเมืองมารจึงค่อยเหาะเถิดหนอน้อง
แล้วลงเดินเนินทางให้นางยักษ์	นำทรงศักดิ์ส่งภาษาสนอง
เขาเล่าลืออื้อฉาวตามป่าวร้อง	เสียงแซ่ซ้องสืบถามฟังความมา
ตลาดแลแต่ล้วนคึกคักคั่ง	แม่ค้านั่งเรียงรายทั้งซ้ายขวา
ขายเนื้อเบื้อเสือกวางเชือดช้างม้า	เต่าจระเข้เหราทั้งปลาวาฬ
พวกหญิงชายขายซื้อบ้างถือกัด	กินเนื้อสัตว์สดสดว่ารสหวาน
ดูเวียงไชยใหญ่โตมโหฬาร	ตั้งตึกกว้านบ้านถิ่นล้วนศิลา
บรรดาเหล่าชาวเมืองเดินเนืองแน่น	นับหมื่นแสนสาวแก่แซ่ซ้ายขวา
เห็นนักสิทธ์พิศวาสเพียงบาดตา	น้อยน้อยน่ารักเรียงเดินเคียงกัน
บ้างเรียกรักทักเธอไม่เก้อเขิน	บ้างหยอกเอินเอาลูกไม้ไปให้ฉัน
บ้างแลเห็นเป็นผู้หญิงวิ่งชิงกัน	ดูรูปโฉมโนมพรรณเพียงขวัญตา
ทั้งสาวแกแม่หม้ายไม่อายเหนียม	ตามและเลียมเลียบชายแซงซ้ายขวา
พระแกล้งเมินเดินเฉยหลีกเลยมา	เห็นศิลาล้มอยู่กลางบูรี
พระรามวงศ์ตรงเข้ายกเสาหิน	ขึ้นจากดินได้ด้วยมือพระฤๅษี
แล้วกลับปักหลักคงตั้งตรงดี	ชาวบูรีร้องบอกกันออกอึง
บรรดาเหล่าท้าวพระยาที่มาเก้อ	อายกับเธอทั้งปวงคิดหวงหึง
จะชิงนางต่างตรึกไว้ลึกซึ้ง	จนทราบถึงองค์ท้าวเจ้าบูรี
ให้อำมาตย์ราธนาพวกดาบส	มาพร้อมหมดแต่ว่าไม่ไหว้ฤๅษี
ด้วยถือไสยไหว้แต่พระศุลี	จึงพาทีถามนามพระรามวงศ์
เราว่าไว้ใครมาอาสาปัก	ศิลาหลักได้สมอารมณ์ประสงค์
กับลูกสาวเราจะเษกเป็นเอกองค์	ให้สืบทรงเศวตฉัตรสวัสดี
เดี๋ยวนี้เล่าเจ้าปักหลักขึ้นได้	เราจะให้ธิดามารศรี
อย่าเที่ยวเร่เฉโกเป็นโยคี	สึกมาอยู่บูรีแต่งวิวาห์ ฯ
๏ พระฟังยักษ์ทักถามทีหยามหยาบ	ไม่ไหว้กราบตรัสฮึกให้สึกหา
จึงว่าเราเข้ามาปักหลักศิลา	ให้เป็นค่าของทางเดินกลางเมือง
จะมีเมียเสียพรตทิ้งยศศักดิ์	เราไม่รักเหมือนดังหนังเสือเหลือง
จงไพบูลย์พูนสวัสดิ์อย่าขัดเคือง	ขอคืนเมืองมอบลูกสาวให้ท้าวไท
จะสู้ถือฤๅษีหนีสงสาร	หวังนิพพานพ้นพิภพสบสมัย
พอขาดคำอำลาจะคลาไคล	เจ้ากรุงไกรกริ้วโกรธคาดโทษทัณฑ์
ให้หยุดยั้งนั่งอยู่กระทู้ถาม	จะหยิบความข้อผิดพูดบิดผัน
มายกเสาขึ้นได้ให้รางวัล	ไม่รับนั้นขัดเราเป็นเจ้านาย
แต่หนุ่มเยาว์เฉาโฉดยกโทษไว้	จะทำให้สมรับสั่งสิ้นทั้งหลาย
แม้นขัดอีกฉีกปากให้ครากตาย	ตามกฎหมายข้อขัดกระษัตรา ฯ
๏ พระดาบสอดโกรธโปรดประภาษ	เราถือสัตย์ตัดขาดทรงศาสนา
ถึงแก้วแหวนแผ่นดินไม่จินตนา	แล้วชวนพระอนุชาลุกคลาไคล
เจ้ากรุงยักษ์พักตร์นิ่วโกรธกริ้วกราด	กระทืบบาทบนบัลลังก์เวียงวังไหว
เหวยเสนาอย่าให้หนีพวกชีไพร	จับเป็นไปใส่คุกให้ทุกคน
ขุนหมื่นยักษ์คักคึกสะอึกไล่	เรียกบ่าวไพร่พรูตามหลามถนน
พวกม้าช้างต่างไล่ต้อนไพร่พล	มาเกลื่อนกล่นกลุ้มจับพระรับรบ
นางอสุรีพี่น้องทั้งสองยักษ์	ถือพัดจักรกรดสับซ้อนซับศพ
หน่อกระษัตริย์ตัดศีรษะถีบกระทบ	เลี้ยวตลบไล่ฆ่าโยธามาร
ที่ม้วยมอดวอดวายตัวนายต้อน	เข้าราญรอนรำหอกแกว่งกลอกขวาน
บ้างฉวยคว้าพร้าโต้โย้ทะยาน	ถอนต้นตาลตีรุมตะลุมบอน
พระรามวงศ์ทรงจักรขว้างยักษ์ร้าย	แตกกระจายตายกลิ้งดังสิงขร
ฝ่ายทัพท้าวเจ้าประเทศเขตนคร	รุมราญรอนรบประดังเข้าคั่งคับ
หมายจะชิงหญิงสาวพวกดาวบส	ต่างเลี้ยวลดไล่ลัดสกัดจับ
พระเทวราชฟาดฟันรอนรันรับ	ผลาญยักษ์ยับย่นแยกตื่นแตกแตน
แต่ยักษีพี่น้องสองกระษัตริย์	ไล่ฟาดฟัดฟันตายลงหลายแสน
ฆ่าเท่าไรไม่หมดมาทดแทน	อเนกแน่นหน้าหลังประดังกัน
เจ็ดธิดาหน้าซีดร้องกรีดกราด	สะดุ้งหวาดวิ่งหนีไม่มีขวัญ
พระรามวงศ์ทรงศรไล่รอนรัน	ยักษ์ขยั้นหยุดยั้งคับคั่งคอย
พระหยุดยืนมึนเมื่อยนึกเหนื่อยเหน็ด	สงสารเจ็ดพระธิดาดูหน้าจ๋อย
ด้วยรุ่นสาวชาววังกำลังน้อย	นางจะพลอยพลัดพรายวอดวายวาง
ปรึกษาน้องสองยักษ์จำจักหนี	รบที่นี่ไม่ถนัดจะขัดขวาง
เจ้ารั้งหลังทั้งสองกับน้องนาง	ไปเขาสูงทุ่งกว้างหนทางมา
ให้พระนุชบุตรีศรีสวัสดิ์	นางกระษัตริย์ซ่อนอยู่ในคูหา
แต่น้องรักยักษีกับพี่ยา	คิดเข่นฆ่าโคตรมันให้บรรลัย
แล้วแต่งองค์ทรงกระบองนำน้องรัก	เหาะตามยักษ์ไล่สกัดตีตัดษัย
จนจวนพลบรบพุ่งพ้นกรุงไกร	ถึงเขาใหญ่ได้ที่สีหนาม
ลงหยุดนั่งพรั่งพร้อมบนจอมเขา	ค่อยบรรเทาทั้งสิบเอ็ดไม่เข็ดขาม
คอยดูยักษ์จักขับกองทัพตาม	จะปราบปรามปรึกษาพูดจากัน ฯ
๏ ฝ่ายองค์ท้าวเจ้าพารากาลเนตร	คิดสมเพชพวกโยธาที่อาสัญ
จึงสั่งท้าวเจ้าประเทศทุกเขตคัน	ใครแข็งขันติดตามจับรามวงศ์
มาเชือดชิ้นกินดิบทั้งสิบเอ็ด	ให้สิ้นเสร็จสงครามตามประสงค์
กับลูกรักจักภิเษกเป็นเอกองค์	ให้ดำรงราไชยเพิ่มไพบูลย์ ฯ
๏ ฝ่ายพวกยักษ์นคเรศประเทศราช	ล้วนหยาบคายร้ายกาจชาติอสูร
ต่างอยากได้ผู้หญิงชิงกันทูล	จะขอพูนเพิ่มพระยศให้งดงาม
ไปมัดมือฤๅษีสตรีสาว	มาเฝ้าท้าวทั้งสิบเอ็ดไม่เข็ดขาม
แล้วทูลลาพาทหารชาญสงคราม	รีบเหาะตามรามวงศ์เหมือนจงใจ
จนเย็นยํ่าคํ่าพลบจุดคบส่อง	ต่างโห่ร้องรับกันเสียงหวั่นไหว
ล้วนทัพท้าวเจ้าเมืองหนุนเนื่องไป	จุดคบไต้ไฟสว่างดังกลางวัน
พระรามวงศ์ลงเอกเขนกเหนื่อย	ลมเรื่อยเรื่อยรื่นแรงค่อยแข็งขัน
กับหน่อนาถราชธิดาพร้อมหน้ากัน	ดูกุมภัณฑ์พวกยักษ์คึกคักตาม
จุดไต้คบครบมือเที่ยวถือส่อง	ดูเนืองนองนับแสนแน่นสนาม
นั่งสำรวลสรวลสันต์ไม่ครั่นคร้าม	จะสงครามรบพุ่งต่อรุ่งราง
พระนึกรักปักษีชะนีน้อย	เรียกใช้สอยปรนนิบัติไม่ขัดขวาง
ให้นวดฟั้นบัญชาพูดจาพลาง	ทั้งสองนางนั่งยิ้มอิ่มอารมณ์
เจ็ดบุตรีมีศึกให้นึกรัก	กับนางยักษ์ชักชิดสนิทสนม
ฝ่ายพี่น้องตรองตรึกนึกนิยม	อยากใคร่สมปรารถนาอาสารบ
ข้าขอรับจับท้าวเจ้าประเทศ	ร่ายพระเวทให้ระงับหลับสลบ
ตัดเกศมาให้องค์พระทรงภพ	อย่าปรารภรับปราบให้ราบไป
พระลูบหลังทั้งสองว่าน้องรัก	สามิภักดิ์รักพี่จะมีไหน
ช่วยรบสู้คู่ชีวิตร่วมจิตใจ	จะรักใครให้เหมือนน้องทั้งสองรา
เราร้องขับรับพิณให้ยินเสียง	ว่าพร้อมเพรียงกันอยู่ยอดภูผา
พวกกุมภัณฑ์มันขับกองทัพมา	จึงแก้วตาตัดหัวพวกตัวนาย
นางปักษีดีใจดังได้แก้ว	หัวเราะแล้วน้อมคำนับขับถวาย
ขอบังคมสมเด็จนเรศนรายณ์	เสด็จวายยุกูลปราบราพณ์อาธรรม์
ถึงปางเคราะห์เหมือนอย่างปางราเมศร์	เที่ยวทุเรศแรมป่าพนาสัณฑ์
เครื่องพระแสงแบ่งภาคจากเทวัญ	พิณพระขรรค์นั้นเป็นพระอนุชา
เทพรำกำลังศิลป์สังข์จักร	เป็นหญิงยักษ์อยู่สำหรับรับอาสา
สาวสุรางค์ข้างที่ศรีไสยา	แบ่งภาคมาตามเสด็จทั้งเจ็ดองค์
ด้วยเดชะพระมหาเทพาวุธ	จะสิ้นสุดเสี้ยนหนามตามประสงค์
สงสารพระหริรักษ์ศักดิ์สุริย์วงศ์	เคยณรงค์ยงยุทธ์ทรงครุฑบิน
นาคราชอาสน์ทิพย์สามสิบเศียร	ประหวั่นเวียนวงกลมประทมสินธุ์
เสียงรื่นเรื่อยเฉื่อยฉํ่าด้วยอำรินทร์	คอยดีดพิณเพลงสวรรค์กล่อมบรรทม
โอ้ถึงปางร้างรักปราบยักษ์ร้าย	พระนารายณ์ไร้สุรางค์นางสนม
รักษาพรตอตส่าห์ทรงศีลจงกรม	แรมประทมร่มรังไร้วังเวียง
แล้วหวนลงส่งลำบทคำหวาน	พิณประสานสายเอกวิเวกเสียง
ดังดนตรีปี่แก้วแจ้วจำเรียง	ซ้อนสำเนียงนิ้วกรีดเดาะดีดดัง
อสุรินทร์ยินขับกลับทหาร	อลหม่านมืดมากลุ้มหน้าหลัง
จะเข้าจับกลับพรั่นขยั้นยั้ง	ต่างเพลินฟังดังจะหลับเจื้อยจับใจ
พระดีดดังวังเวงเป็นเพลงกล่อม	พวกยักษ์ล้อมหลายทัพเลยหลับใหล
นางพี่น้องสองอสุรีก็ดีใจ	ทูลลาไปทัพท้าวเจ้านคร
เห็นนั่งหลับจับศีรษะฉะด้วยพัด	ขาดเหมือนตัดหยวกทิ้งรอบสิงขร
ทิ้งไพร่นายตายยับซบซับซ้อน	ทั้งเศียรกรกายขาดดื่นดาษดิน
ครั้นรุ่งแลแต่ล้วนศพตายทบทับ	ดูซ้อนซับนับโกฏิดังโขดหิน
โลหิตนองท้องสุธาดังวาริน	แลไม่สิ้นศพตายสุดสายตา
เหลือจะดอดลอดเล็ดระเห็จเหิน	แตกตะเพิ่นโผนร่อนว่อนเวหา
แล้วยักษีพี่น้องทั้งสองมา	กราบบาทาทูลความพระรามวงศ์ ฯ
๏ ฝ่ายพระนุชบุตรีเห็นผียักษ์	อนาถนักพินิจพิศวง
ให้หวิวไหวใจป่วนเซซวนทรง	ต่างซบลงลมจับนั่งหลับตา
นางพี่น้องสองยักษ์หักดอกไม้	มารอให้หอมรื่นชื่นนาสา
ต่างรู้สึกนึกกลืนฝืนวิญญาณ์	อาเจียนลมก้มหน้าไม่พาที
พระรามวงศ์ลงเอกเขนกนึก	แล้วตรัสปรึกษาน้องนางสองศรี
พวกรากโษสโกฏิแสนทบแทนทวี	เรารบสี่คนน้อยคอยระวัง
ด้วยองค์ท้าวเจ้าประเทศเนตรเป็นกรด	หัวเมืองหมดจะโมโหด้วยโอหัง
คงยกมาอย่าประมาทจะพลาดพลั้ง	สงครามครั้งนี้รบหลีกหลบกาย
นางปักษีดีใจกราบไหว้ว่า	ขออาสาตัดศีรษะมาถวาย
ถึงเสียเชิงเพลิงกรดไหม้หมดกาย	รูปทรงหายสูญแล้วเขี้ยวแก้วยัง
ได้พรมพรำนํ้าอบตรลบกลิ่น	กลับเป็นอินทรีย์สมอารมณ์หวัง
ด้วยข้าบาทธาตุลมสมกำลัง	ระคนทั้งกลิ่นอายเป็นกายมา
จะขอรับจับท้าวเจ้าประเทศ	ควักดวงเนตรมาถวายทั้งซ้ายขวา
พระทรงฟังนั่งนึกนิ่งตรึกตรา	จึงตรัสว่าอย่าประมาทองอาจใจ
ถึงมิตายกายสูญจะพูนเกิด	ประดักประเดิดด้วยไม่เห็นเป็นไฉน
ต้องผ่อนปรนกลศึกตรองตรึกไตร	ให้ได้ชัยชนะจึงจะดี
พระเทวราชอาจหาญในการศึก	นึกตรองตรึกกราบประณตบทศรี
ให้พี่น้องสองสุดาออกราวี	ทั้งข้านี้จะไปด้วยได้ช่วยกัน
ถึงพี่น้องต้องกรดม้วยหมดสิ้น	จะดีดพิณผลาญชีวาให้อาสัญ
เหมือนสายฟ้าผ่าต้องทั้งสองกรรณ	ทำลายลั่นบรรลัยดังใจจง
พระชื่นชอบตอบว่าปัญญาน้อง	ช่างตรึกตรองต้องจิตคิดประสงค์
เห็นจะได้ชัยชนะในณรงค์	มันก็คงยกมาคอยราวี
แล้วหยุดหย่อนผ่อนพักสำนักนั่ง	ใต้ร่มรังตั้งพักตร์ดูยักษี
ฝ่ายเจ็ดองค์นงนุชพระบุตรี	ปรนนิบัติพัดวีให้ปรีดา ฯ
๏ ฝ่ายพวกยักษ์นคเรศสืบเหตุทัพ	เห็นยักษ์ยับแยกย้ายตายหนักหนา
ต่างตกใจไปเฝ้าเจ้าพารา	ทูลกิจจาข้าศึกเห็นฮึกครัน
เจ้ากรุงยักษ์พักตร์ตึงทะลึ่งลุก	เล่นสนุกสักหน่อยวะเหะหะหัน
โมโหมาหาอะไรก็ไม่ทัน	ฉวยฉุดคันกล้องแกว่งแผลงศักดา
พอดังเปรี้ยงเสียงตรงที่มงกุฎ	กระเด็นหลุดจากศีรษะเซถลา
หกล้มผลุงฝูงสุรางค์นางพญา	พยุงมาแท่นรัตน์นวดพัดวี
นางนงลักษณ์อัคเรศก้มเกศกราบ	พระเคยปราบดิบฟ้าทุกราศี
ไม่เคยเห็นเป็นลางถึงอย่างนี้	ฤกษ์ไม่ดีเดินทัพจะอับปาง
พระเคืองขัดตรัสกระโชกอย่าโหยกเหยก	ชะโหรเอกออกมาทัดพูดขัดขวาง
เหวยเสนาข้าเฝ้าเหล่าขุนนาง	เร่งผูกช้างชัยณรงค์เคยสงคราม
กับโล่เขนเกณฑ์แห่แต่เท่านั้น	ไปมากมันมาสิบเอ็ดเหมือนเข็ดขาม
เสนาน้อมพร้อมพรั่งรับสั่งความ	มาแต่งตามบัญชาพญามาร ฯ
๏ พระแต่งองค์ทรงขอขึ้นคอช้าง	ทหารข้างพระคชาล้วนกล้าหาญ
เป่าแตรสังข์หลังหน้าคชาชาญ	จากพระลานลอยฟ้าเคลื่อนคลาไคล
แต่พอออกนอกกำแพงสิ้นแรงเรี่ยว	เห็นกาเหยี่ยวแร้งร่อนว่อนไสว
เสียงโห่ทั้งสังข์แตรปรวนแปรไป	เหมือนร้องไห้แซ่ซ้องสยองเย็น
เป็นสายรุ้งพุ่งลงที่ตรงพักตร์	เสื้อเมืองยักษ์หญิงแก่ให้แลเห็น
ร้องห้ามว่าอย่าไปนะศีรษะกระเด็น	แล้วกลับเป็นลมลับวับวิญญาณ์
เจ้ากรุงยักษ์หนักใจเห็นไม่รอด	หยุดช้างกอดกรสยองพองเกศา
เสียดายวงศ์พงศ์พันธุ์สวรรยา	กลับเหลียวหลังตั้งตาดูธานี
นิจจาเอ๋ยเคยอยู่แม้นกูม้วย	ใครจะช่วยสร้างเสริมเฉลิมศรี
จะเยือกเย็นเป็นป่าพนาลี	เขตบูรีรั้ววังเป็นรังกา
โอ้เวรกรรมทำไว้ไฉนหนอ	นํ้าเนตรคลอคล้ำพักตร์ท้าวยักษา
สงสารสุดบุตรีจะวิวาห์	กลับเป็นข้าศึกแสนที่แค้นเคือง
คิดถึงพระมเหสียิ่งวิโยค	จะซํ้าโศกทรวงตรอมซูบผอมเหลือง
อสุรศักดิ์ยักษ์มารทั้งบ้านเมือง	จะแค้นเคืองคิดสลดระทดใจ
ถอนสะอื้นกลืนกลั้นอั้นอัดอก	นํ้าตาตกซกโทรมชโลมไหล
จะกลับทัพอัปยศเสียยศไกร	ถึงบรรลัยไว้ชื่อให้ลือชา
คิดเฉียวฉุนหุนหันทั้งพันพักตร์	สองพันกรศรีจักรถือหนักหนา
สูงใหญ่เยี่ยมเทียมเมฆมหึมา	ขับคชาชาญกระเทื้อมชะเงื้อมเงา ฯ
๏ จะกล่าวความรามวงศ์คอยยงยุทธ์	พร้อมกันหยุดยั้งอยู่ยอดภูเขา
แซ่สำเนียงเสียงโห่เรื่อยโร่เร้า	ดูดังเงาเมฆมืดเป็นพืดมา
พระสอนน้องสอนยักษ์แม้นจักรบ	คอยเลี่ยงหลบหลีกพักตร์ท้าวยักษา
แล้วอวยชัยให้พระน้องทั้งสองรา	ต่างกราบลาเหาะลอยไปคอยรับ
พระเทวราชผาดผยองลอยล่องรีบ	เข้าแฝงกลีบเมฆชม้อยคอยขยับ
ฝ่ายสองนางขวางหน้าโยธาทัพ	ห้ามให้ยับยั้งฟังรับสั่งความ
แล้วร้องเย้ยเหวยพญากาลเนตร	ทำเหมือนเปรตโย่งเย่งน่าเกรงขาม
พระเป็นเจ้าอวตารชาญสงคราม	ให้มาห้ามหัสเนตรด้วยเมตตา
แต่แรกเริ่มเดิมทีมีมิตรจิต	มิควรคิดหาญหักเลยยักษา
ให้เมืองน้อยพลอยตายวายชีวา	ตัวยังมาสงครามจะตามตาย
อย่าเพ่อนึกฮึกฮักเชื่อจักษุ	จะโปร่งปรุแตกกระเด็นไม่เห็นหาย
พระหน่อนามรามวงศ์องค์นารายณ์	เสด็จวายยุกูลมาปราบธานี
อย่าหยามหยาบกราบไหว้จะได้รอด	กลับไปกอดกันกับพระมเหสี
แม้นดึงดื้อถือว่าลูกตาดี	ลืมดูนี่แน่ะให้ไฟมาไหม้ลอง
เจ้ากรุงมารดาลเดือดกระเดาะปาก	เสียงสำรากร้องว่าพูดจาจองหอง
มึงนับถือฤๅษีจะมีท้อง	หมายยกย่องถือว่าเป็นนารายณ์
กูก็รู้อยู่ดอกอีขี้ปะติว	ตัวจิ๋วจิ๋วจ้านจ้าประดาหาย
เหมือนแมงหวี่บี้แบนกูแสนอาย	บอกนารายณ์นายมึงมาจึงจะดี ฯ
๏ ฝ่ายสองนางต่างล่อหัวร่อเล่น	ตัวเหมือนเช่นช้างใหญ่เขาไม่หนี
เราเป็นเด็กกระจ้อยร่อยน้อยเท่านี้	เหมือนแมงหวี่หวังจะฆ่าตอมตาช้าง
มิเชื่อสู้ดูลองสักสองยก	เศียรไม่ตกตามปากจึงถากถาง
แล้วถาโถมโจมรบในนภางค์	ตัดคอช้างตกพลัดกับปัถพี
พญามารราญรอนฟันฟอนฟาด	ก็แคล้วคลาดมิได้ต้องนางสองศรี
ฝ่ายสองนางต่างล่อให้ต่อตี	ได้ท่วงทีโถมชิดไล่ติดพัน
นางพี่สาวน้าวยุดมงกุฎยักษ์	น้องสาวควักดวงเนตรเจ้าเขตขัณฑ์
ลืมตากว้างอย่างไฟประลัยกัลป์	สองนางนั้นหายวับไปลับตา ฯ
๏ ฝ่ายองค์เทวราชเห็นพลาดเพลี่ยง	ดีดพิณเสียงสุนีฟาดหวาดผวา
กระเดื่องดังกังสดาลสะท้านสุธา	ดังฟ้าผ่าพญามารไม่ทานทน
ทอดพระองค์ลงที่ทุ่งผลุงสนั่น	แก้วพระกรรณแตกเกลือกกลิ้งเสือกสน
ฟังเสียงพิณสิ้นใจทั้งไพร่พล	ตกเกลื่อนกล่นกลิ้งกลาดดาษดา
เห็นยักษ์ล้มสมคะเนพระเทวราช	ไปเฝ้าบาทบทเรศพระเชษฐา
ทูลถึงที่พี่น้องนางสองรา	จะต้องตากรดตายด้วยหายไป
พระรามวงศ์นงนุชสุดสงสาร	ด้วยนางมารมีจิตพิสมัย
ทั้งเก้าองค์ทรงกันแสงสุดแข็งใจ	ชลนัยน์ไหลหลั่งลงพรั่งพราย
พระว่านางต่างสั่งไว้ทั้งสอง	ถึงตัวต้องตาไฟประลัยหาย
เหลือเขี้ยวแก้วแล้วก็รอดไม่วอดวาย	ที่นางตายที่ตรงไหนนำไปลอง
ช่วยกันหาถ้าแม้นได้แล้วไม่ม้วย	ได้ชุบช่วยชีวังนางทั้งสอง
ปรึกษาพลางทางชวนนวลละออง	ให้พระน้องนำเสด็จระเห็จทะยาน
ถึงยักษ์ตายก่ายกองลงท้องทุ่ง	เที่ยวเดินมุ่งหามาน่าสงสาร
ได้เขี้ยวแก้วแววไวถูกไฟกาล	ดูดำด้านมัวหมองทั้งสองเม็ด
เหมือนคำสั่งทั้งสองพี่น้องแล้ว	วางเขี้ยวแก้วไว้บนหัตถ์ดูตรัสเตร็จ
เป็นเหลี่ยมแหลมแวมวับเหมือนกับเพชร	ช่วยชุบเช็ดผุดผ่องไม่หมองมอม
แล้วกลับมาอาศัยเขาใหญ่อยู่	ผ้าทองปูเที่ยวหาบุปผาหอม
รองเขี้ยวแก้วแล้วก็นั่งอยู่พรั่งพร้อม	ดอกไม้รอมรวมกลบกลิ่นอบอาย
ทั้งเก้าองค์จงจิตพิศเพ่ง	ค่อยเปลื้องเปล่งปลั่งดวงโชติช่วงฉาย
ทั้งเจ็ดองค์นงนุชสุดเสียดาย	ต่างฟูมฟายชลนาด้วยอาลัย
รำลึกเห็นเช่นเคยมาเลยลับ	จะรอดกลับเป็นหรือจะสูญไฉน
นิจจาเอ๋ยเคยสนิทร่วมจิตใจ	เมื่อชิงชัยช่วยระวังเป็นกังวล
เคยแอบอ้อนวอนให้ถอนไรจุก	ได้ผาสุกสารพัดไม่ขัดสน
โอ้สองนางร่างกายมาวายชนม์	เมื่ออับจนจะได้ใครแก้ไขกัน
แม้นกลับเป็นเช่นสั่งจะยังชั่ว	น้องนี่กลัวจะไม่เป็นเบญจขันธ์
นางครวญครํ่ารํ่าว่าแล้วจาบัลย์	ต่างรำพันถึงพี่น้องทั้งสองรา
พระรามวงศ์องค์เทวราชน้อง	สงสารสองนางยักษ์นั้นหนักหนา
ฟังเจ็ดนางช่างรำพันจำนรรจา	พลอยน้ำตาไหลหลั่งลงพร่างพราย ฯ
สิงหไกรภพหมดฉบับเพียงเท่านี้