ตำนานพระแท่นมนังคสิลาบาต ปฐมภาค
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์
/**/ขอเดชะฝ่าลอองธุลีพระบาทปกเกล้าปกกระหม่อม
ฃ้าพระพุทธเจ้าได้รจนาตำนานพระแท่นมนังคสิลาบาต ปฐมะภาค เป็นโคลงลิลิตดั้นขึ้นไว้ ด้วยความรู้โดยมากจากสมุดหนังสือเรื่องเที่ยวเมืองเหนือ ซึ่งใต้ฝ่าลอองธุลีพระบาท ทรงพระราชนิพนธ์ไว้ โดยพระพิริโยปการปรีชาเสาะสวน แต่เมื่อคราวเสด็จประพาศเมืองเหนือ ครั้งยังดำรงพระราชิศวรยศเป็นสมเด็จพระยุพราชนั้น ขอพระบรมราชวโรกาศทูนเกล้าทูนกระหม่อมถวายในมหุรดิวารฤกษ์ศุภมงคล พระราชทานพระสุพรรณบัตร์แด่ปิเยนทรสุดาแห่งฃ้าพระพุทธเจ้า พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าลักษมีลาวัณ ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม
ควรมิควรสุดแล้วแต่จะทรงพระมหากรุณาโปรดเกล้า ฯ
ฃ้าพระพุทธเข้า กรมนราธิปประพันธ์พงศ์
ขอเดชะ
วังวรวรรณ ๘ กันย์ ๒๔๖๔
/**/โคลงลิลิต
ตำนาน พระแท่น มนังคสิลาบาต
มี ๓ ภาค คือ
(๑) ปฐมภาค เปนโคลงลิลิตดั้น เริ่มสร้างเปนพระแท่นทรงอนุศาสน์ ของสมเด็จพระร่วงเจ้า กรุงสุโขทัย.
(๒) ทุติยภาค เปนโคลงลิลิตสุภาพ ตรัสให้เชีญลงมาเปนพระแท่นประทับ สมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว กรุงรัตนโกสินทร์. แล
(๓) ตติยภาค เปนโคลงลิลิตสินธุมาลี โปรดให้เชีญขึ้นประดิษฐาน ในพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท เปนพระรัตนสิงหาสน์ บรมราชาภิเศก สมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว กรุงรัตนโกสินทร์.
จับปฐมภาคเริ่มสร้างเปนพระแท่นทรงอนุศาสน์
ของสมเด็จพระร่วงเจ้า รามกำแหง
ยุคกรุงสุโขทัย ราชธานี เหนือ
พุทธศตกะ ทึ่ ๑๙.
/*1*/โคลงลิลิตดั้น
สดุดี
๏ ศรีศรีสุโขทัย
มไหศวรราชธานินทร์
ถิ่นไทสถิต
เถลีงฤทธิ์เถลีงบุญญา
อุดรพาราดิลกะเชษฐ์
เกษตร์พิศาล
ตระการเมืองมิ่ง
ยิ่งเมืองมลาวเมืองมอญ
กระฉ่อนชัยะบรรลือ
กระพือพณิช
ประสิทธิ์ศิลปาคม
ประสมโสตถิ์สรบสันติ์
เดชพึ่งธรรมิกะราช
อาจองค์อาจปรัชญาณ
ผ่านพิภพ
ลบเหล่าไททั้งผอง
ไทอู่ทองไทละโว้
โอ่ถึงไทลานนา
ล้ำเจ้าฟ้าไทหลวง
ล่วงคำตี่อะหม
ล่มไทมอยไทลอ
ต่อไทลีไทแข
/*2*/แม้ขเมอรัฐฤๅรบ
แม้พม่าภพฤๅรอณ
หงสานครยอมทู้
แหลมมลายูยอมออก
ข้ามโขงบอกขอพึ่ง
ผึ่งพระอภินิหาร
ราชสมภารอนนต์
ราชพาหลอนันต์
เทีดราชธรรม์ทศพิธ
เทีดกุละชิตเฉลีมเผ่า
อ้ายเหล่าเหล่ายังซี
ศรีไทหมู่อยู่นาน
เกรีกกฤดาการเดชะสี
เกรีกบารมีเมืองปก
เสวกเสนามาตย์
เอีกอำนาจกรุณา
วาจาสิทธิ์
ทั่วสาระทิศสยด
ผยองสุรยศมเหาฬาร
เผยอเกียรติ์สท้านธเรศตรี
องค์ศรีอินทราฑิตย์
ลวิศสันตติดนัย
ไกรกฤษณพงศ์
ทรงวีระศักดิ์
มั่งมหัคฆศฤงคาร
ครรชิต
มหิสรญาณอยู่เกล้า
พระร่วงเปนเจ้าเจ้า
จักร์สยาม จอมสยาม
แลนา ฯ
/*3*/๏ กรุงศรีสยามะราชย์ครั้ง
สุโข ทัยเอย
ขุนพ่อรามกำแหง
ปกเผ้า
ธานินทร์พุฒิภิญโญ
ยศะยิ่ง ผยองแฮ
ไทเทศถ่อมน้อมเกล้า
เกลือกบุญ ฯ
๏ พระฤทธิ์กฤษณราชแกล้ว
เกรียงเสมอ กมังรา
คุณพระพ่างพระคุณ
พระเจ้า
พระศักดิ์จักรพรรดิเลอ
ดิลกเกียรติ์ พระฤๅ
เพียงพ่อไพร่ฟ้าเผ้า
ฝากหัว ฯ
๏ พระปลอบคนชอบล้วน
จงรัก
พระปราบคนชั่วกลัว
กุดเกล้า
พระภินอบนักปราชญ์นัก
ผนวชนับ ถือนา
พระทนุกพ่อค้าพเน้า
สร่วยสนอง ฯ
๏ พระปกปวงพศกด้วย
เดชเย็น
เฉกชเนตริ์สมเพชครอง
ลูกน้อย
ลงทัณฑ์ก็ฉันเอ็น
ดูเกียจ กลีแฮ
ไหนมาทราษฎร์ล้วนคล้อย
กระแสร ฯ
/*4*/๏ เผยแผ่บาระเมศเลี้ยง
เชียงมนุษ อเนกพ่อ
เหนือจรดกรุงจีนแล
ราบน้อม
ปักษ์ใต้ตกชายสมุทร์
ธรรมราช แหลมแฮ
หนออกออกอ้อมล้อม
แหล่งเขมร ฯ
๏ อัษฎงค์หงสราษฎร์ข้า
ขอบขันธ์
กทั่งลุภีลุเบน
เบีงคร้าม
ถนอมชาติเทศะราชสันติ์
สุขพึ่ง หลายแฮ
เลื่องเดชต่างด้าวห้าม
ฮึกเหง ฯ
๏ มหานครดอนเด่นกั้น
เวียงแลง
สี่ประตูริปูเยง
ปกป้อม
เทีนท่าน่าสยดแสยง
อยุธยุธ สยามฤๅ
คูใหญ่ไขน้ำล้อม
รอบเมือง ฯ
๏ พระนิวาศน์ปรางค์มาสทั้ง
มนเทียร สถานเอย
สวยสง่าปราการมเลือง
มิ่งแคว้น
เรือนสลั้งพระคลังเสถียร
ทิมพรรค พหลแฮ
สวนสระสนามม้าแม้น
นิมิตร์ถวาย ฯ
/*5*/๏ ชินาวาศมหาธาตุตั้ง
กลางนคร
เคียงราชนิเวศน์ฉาย
เฉีดด้าว
ปรางค์หินเด่นถิ่นนุสรณ์
แสวงนมัส การนา
บรมธาตุพุทธเจ้าน้าว
สู่สวรรค์ ฯ
๏ พิหารกาญจนรูปไท้
ทศพล เถลีงพ่อ
พระอัฏฐารสขวัญ
ศาสน์สร้าง
กุฎิ์อยู่ปู่ครูกล
กมลาศน์ ฆเรนทร์ฤๅ
เฉลีมศรัทธาหล้ามล้าง
บาปโบม ฯ
๏ เทวะสถานเทิ่งเวี้ง
ศรีศวาย ภิไธย์พ่อ
สามยอดเยี่ยมพโยมโสม
ส่องโต้
ธาดารูปนารายน์
นริศสถิต ถมึงเอย
เสาเล่นชิงช้าโล้
ฤกษ์สการ ฯ
๏ ศาลเทพารักษ์เสื้อ
เมืองทรง เมืองเอย
สึงณปรางคปาสาณ
เสรีฐซุ้ม
อาถรรพ์มั่นเมืองลง
เสละหลัก เมืองแฮ
ไสยน์ศักดิ์ปักป้องคุ้ม
เขตครอง ฯ
/*6*/๏ หลายตระพังขังน้ำดื่ม
สดไส
โพย,ผลึก,สอ,เงิน,ทอง
เผื่อแล้ง
เสนมาตย์คฤหาศน์ไสว
เวียง,ราษฎร์ เรือนฤๅ
ถนนกล่นคนเมื้อแข้ง
ไขว่เมือง ฯ
๏ นอกเวียงเฉียงออกครึ้ม
คลองสวน
พลูหมากม่วงมขามเนือง
ร่องเลื้อย
ทเลหลวงไร่นาชวน
ชมน่า ชมนอ
ผื่นผักผลไม้เยื้อย
ย่านทาง ฯ
๏ เจดีย์ศรีสง่าด้าว
มณฑป ดิเรกพ่อ
วัดตระพังทองหลาง
แหล่งไหว้
ปู่ครูอยู่ครองครบ
คณะศิษย์ สงฆ์แฮ
บุญะเขตชาวบ้านได้
เบีกทาน ฯ
๏ อัมพวันนั่นอยู่เบื้อง
อัษฎงค์ แดนเอย
เรียกอรัญญิกสถาน
เที่ยวด้วย
เนีนธารเรี่ยวลหาลพง
ผการื่น เลวงแฮ
ไป่จืดยืดย้วยห้วย
หุบเขา ฯ
/*7*/๏ โบถใหญ่ไพโรจเวี้ง
วนารัญ ญิกพ่อ
เรียกวัดป่ามม่วงเฉลา
เลีกแย้ง
สังฆราชปู่ครูถวัลย
ศาสน์สถิต
ธรรมปิฎกรู้แจ้ง
จบไตร ฯ
๏ ถนนหลั่นบรรพตขึ้น
เจดีย์ สูงแล
พิหารพุทธบาทไศ
ลาศน์น้อม
เขาตูบพระสถูปศรี
เมืองประดิษ ฐานแฮ
วิหารถัดวัดช้างล้อม
เลีดงาม ฯ
๏ เลียบเชิงเขาข้ามป่า
กาหลง หอมเฮย
วิหารสง่าพระอาราม
ใหญ่ยั้ง
สพานหินถิ่นวัดยง
ยอดโขด ขึงแฮ
พุทธรูปยืนเตื้องตั้ง
อุตมางค์ ฯ
๏ วัดตระพังช้างเผือกใกล้
บึงโบถ ตง่านพ่อ
มณฑปโปร่งเชีญปรางค์
ปรักตั้ง
เจดีย์ใหญ่ไสวโขด
สีขเรศ มเลืองแฮ
พระนั่งใหญ่น้อยทั้ง
พระนอน ฯ
/*8*/๏ บุญใครได้เยี่ยมเรี้ง
อรัญญิก
ชมป่าท่าสิงขร
รื่นแล้ว
เถีงวัดศรัทธารริก
รื่นนมัส การนา
บุญไบ่ดังได้แก้ว
กอดกุม ฯ
๏ หนอุดรจรจากเวี้ง
เวียงไท ท่านนา
เถีงวัดฤษีชุม
เชีดแคว้น
โตตง่านพระมารชัย
เฉลีมโลก ลือแฮ
พิหารช่องสองชั้นแม้น
อุมงค์ ฯ
๏ ปู่ครูอยู่ก่องเกื้อ
กรุณา มนุษแน
สอนทราบบุญบาปบง
บ่อนฟ้า
สำสวนไร่นาฆรา
ศมราษฎร์ สเรีงเอย
ปลูกม่วงขามพร้าวกล้า
เกลื่อนแคว ฯ
๏ ตระพังศรีมีสระน้ำ
เหน่งไส
พฤฒิเผ่าพราหมณ์เนาแฉว
โว่งนั้น
ปรางค์ศิวาสิลาไตร
กูฎิ์ชื่อ ศวายพ่อ
ศิวะลึงค์ไว้ชั้น
ช่องบัง ฯ
/*9*/๏ รูปขพุงผีเทพสุ้ม
สิงศาล
บนโคกศักดิ์สิทธิ์ขลัง
คร่อมป้อง
ผองผีบ่มีปาน
ปุณฤทธิ ลือเลย
ขุนใม่ใฝ่คุ้มต้อง
กระเด็น ฯ
๏ ในทักษิณะภาคโน้น
ขนานถนน เนื่องพ่อ
ชุมตลาดปะสานเปน
ปละค้า
หมากพร้าวหมากลางผล
ไม้อื่น อนันต์เอย
นาไร่ไพร่ฟ้าสร้า
ส่ำพล ฯ
๏ พิหารจัตุรมุขตั้ง
พระยืน ใหญ่แฮ
ในวัดเชตุพนถกล
เกียรติ์สร้าง
ปราสาทอุจนาสน์ฝืน
เฝื่อนเนตร์ ชมฤๅ
มหาโพธิ์โบถกว้างสล้าง
หละหิน ฯ
๏ เลไลย์เถระเลีดพร้อม
ใจกัน
กับพระสาครลิล
ลาศด้าว
สินธุเทศไถ่เชตวัน
แสวงหน่อ โพธิ์นา
เกีดเชตุพนด้วยท้าว
ปัดิ์เสถียร ฯ
/*10*/๏ กษิกฤตย์พิธโภคเกื้อ
นวกรรม ถเกีงนา
ช่างแกะช่างแกนะเขียน
คิดสร้าง
ศิลปไทไถ่จีนทำ
ถ้วยขวด ชามแล
เตาเคลือบเผาตั้งข้าง
โคกเหนือ ฯ
๏ หกพันวาท่าน้ำ
ยมลง ล่างแฮ
ต่อแม่สำพายเรือ
แล่นเจื้อย
คลองฝ่าป่าต้นวง
เวียงขอบ คูฤๅ
ทางบกทางน้ำเยื้อย
ย่านหลาม ฯ
๏ รัตนธารเถีนถ้ำเที่ยว
วันทา พระฤๅ
ถ้ำศักดาพระราม
เลือกเมื้อ
ด่านพนัสปกปรัตยา
มิตร์เมื่อม ถมึงแฮ
หลายลเมาะเสาะสร้างเงื้อ
ปราบพาล ฯ
๏ เดชะพระร่วงนี้
ศรีไท แท้แล
เถลีงสุโขทัยปธาน
ถิ่นแล้ว
ถวัลยรัชสัชนาลัย
รองเล่า พระเฮย
ปกชาติ์ศาสน์กล้ำแกล้ว
เกลื่อนเข็ญ ฯ
/*11*/๏ คิมหันต์มันร้อนท่าน
ถั่งอุทก ชโลมรา
ถึงวัสสันต์มันเย็น
ร่มเหย้า
เหมันต์เมื่อมันงก
หนาวผนวก นวมเนอ
มันสนุกสุขด้วยเจ้า
จ่อมถนอม ฯ
๏ ไพร่ฟ้าข้าท่านถ้วน
ทุกตน ต่างฤๅ
ทั้งรักทั้งกลัวยอม
แลกม้วย
สวามิภักดิ์สมัคมน
เสมือนพ่อ มันแล
อุดรภาคหลากเรื้องด้วย
เดชรดม ฯ
๏ เล็กเล็กหลายเล็กขวั้น
เปนโต เติ่งรา
เห็นถนัดทัศนีย์นิยม
เยี่ยงแล้ว
ทุกถิ่นอาจภิญโญ
อย่างพระ ร่วงแล
เมืองสง่าไพร่ฟ้าแกล้ว
กริ่มสันติ์ ฯ
๏ บุญไทได้พระเจ้า
แผ่นดิน ไทพ่อ
ปานพระร่วงเปนขวัญ
แว่นแคว้น
เจ้าดีไพร่ทวีสิน
ทวีสุข เสมอแฮ
ทุกยุคทุกมื้อแม้น
เหมาะผล เฉลีมผล ฯ
---
/*12*/แผ่นดินสยามครั้งดั้งเดีมมา
๏ มหิดลไทเดีมแดน
โคตขเมอแหนหึ่งด้าว
ไทท่วมไทท้าวก้าว
เกียรติ์เถีง ฯ
๏ ดังเพลีงพงเผาเซีง
ขับเขมรเยีงโย่งทิ้ง
ไทฝ่าล่าล้างดิ้ง
โดดหนี ฯ .
๏ สู่ธรณีหนบวรพ์
หวลหนตกต่างตั้ง
เมืองใหญ่เมืองน้อยสลั้ง
แหล่งขอม ฯ
๏ ด้าวเดีมยอมอวยไท
เพียงรอดภัยรอดม้วย
ขอมแตกแยกย้วยด้วย
เดชหยอน ฯ
๏ ขเมอมอญบ่อนตกเวน
บ่อนออกเขมรใหม่แพ้ว
ไทแซกกลางกล้าแกล้ว
กริ่มเหีม ฯ
๏ โลหิตเสรีมสมรส
เจือขอมทดจีนะเชื้อ
ไทแกว่นไกรได้เนื้อ
เลือดผสม ฯ
๏ พิทโยดมโด่งศักดิ์
สมฤทธินักรบห้าว
ไทยิ่งเรีงเรื้องอ้าว
เอีกหาญ ฯ
/*13*/๏ กษิการเกรียงเลี้ยงปสุ
ย่ำยุธดุเดชสู้
เพื่อนชาติ์หวาดเหี้ยมทู้
ทั่วแฉว ฯ
๏ แผ่อำนาจกราดบุก
รุกลุ่มทเลแหล่งใต้
คึกแข่งแรงค้าได้
ด่วนสม ฯ
๏ รดมยุธฤๅหยุดรบ
ตราบสยามะภพผึ่งแปร้น
เนาน่านเหนือเกื้อแคว้น
ควั่งถวัลย์ พูนถวัลย์ แลนา ฯ
---
ปวัติ์สยามชาติ์ ลงมาตั้งหนทักษิณ ณแคว้นเหนือ
๏ ดึกดำบรรพ์เบื้องโพ้น
ทวยไทโล้นเรื่องหลัก
ไป่ประจักษ์ตำนาน
ขานแต่เค้าเดาเหตุ
เลศสมเลศปานไฉน
ในสมัยไกลเกีนนาน
ก่อนพุทธกาลลึกลี้
สองพันปีกว่ากว่า
ไทยังป่ายังเถื่อน
ยังอยู่เผือนอยู่ถ้ำ
แถบแม่น้ำเหลืองลุ่ม
ก่อนจีนทุ่มครัวเท
จากทำเลดอนดอย
เอเซียน้อยน่านพนม
โถมถมไล่ไทเยีง
ถอยเบีดเปีงทิ้งถิ่น
/*14*/มาทักษิณรย่อร่น
พ่ายพิษมะหง่ลจีนหลวง
ลางควงคู่สมรส
ลางทรหดเหี่มสู้
อยู่ในหมู่มะหง่ล
ปนภาษาจารีต
แผกผวนอดีตเพรงดั้ง
ทั้งจีนทั้งไทเลียน
เพี้ยนจีนเพี้ยนไทยผสม
จีนจับนิยมเยี่ยงไท
ไทไถ่ไวไถ่ทำ
การกษิกรรมการทอ
ไทเจรีญปร๋อเปรื่องปลุก
ปางปฐมะยุคเยี่ยมคน
จนแสนจนยังใจ
รักเปนไทเถลีงโลก
เสียโชคโยกย้ายสถาน
สรบโชคทยานย่ำรุก
อุกแกล้วลบเหล่าเยีง
เรีงเอกระเลีดเผ่า
เปนเหล่าเหล่าหลายก๊ก
พอใจยกยอนใต้
ชอบถิ่นไหนเนาแซก
แผกจีนแผกขอมขบวน
จีนเรียกฮวนใจหาญ
ขอมเรียกซยานใจห้าว
ไทสู่ด้าวใดใด
เรียกตัวไททุกเผ่า
เตีมชื่อเหล่าลงท้าย
เช่นไทอ้ายเหล่าทนง
/*15*/ถึงต่างวงศ์ต่างไผท
ขอเปนไทเปนจอม
ไป่ขอยอมเปนทาส
สรูปชาติ์ไทปริมาน
ราวร้อยล้านร่วมพันธุ์
ในปัจจุบันแพร่กลาด
คาดถึงยุโรปยังมี
ฮุงคารีเรียกนาม
แต่กรุงสยามยอนพม่า
พร่าถึงสินธูแถม
แหลมสุวรรณภูมิ์เพียบไท
กระทั่งในจีนะขันธ์
เกาะไต้หวันเมืองญวน
ควรมหัศจรรย์
ยังคงถวัลยาภิเศก
แต่เอกเอกะราชย์รัฐ
มีบรมกษัตร์สืบพงศ์
ทรงอาญาสิทธิ์
เบื้องบูรพทิศเถลีงโลก
โชคะวิชิต
วิศิษฎ์จักรีประยูร
มูลอ้ายเหล่าเผ่าไท
ธำรงมไหศวรรยะจักร์
หลักพิภพ
ลบสุรศักดิ์ไทผอง
ครองอมรรัตนโกสินทร์
รามะธิบดินทร์เด่นวงศ์
วิกรม
สมเด็จมงกุฎเกล้า
เจ้าชาติ์เจ้าช้างเจ้า
จักร์ไท เฉลีมไท
บารนี ฯ
/*16*/๏ ไขจริงอิงปวัติ์ครั้ง
สยามะชาติกาจกั้งตั้ง
มิ่งเมือง ฯ

๏ เนืองทวยไทท่วมด้าว
จวนพุทธกาลนั้นท้าว
หนึ่งเถลีง ฯ

๏ เวิ้งยังซีลุ่มน้ำ
ขุนอยู่เชียงตู้ก้ำ
เกียรติ์ราม ฯ

๏ นามขุนมิ่งหยีงห้าว
จีนบ่อาจเอื้อมก้าว
โกบแหน ฯ

๏ แดนเสฉวนฉ่าหล้า
อุดมภักษ์ศักดิ์กล้าท้า
วิเทศถวัลย์ ฯ

๏ ยุคเลียดก๊กก๊กฌ้อ
ชุมพล
กวนก่อสัตถันดร์สันต์
สุขสิ้น
เบียฬไทไป่วายผจณ
จองข่ม เข็ญฮือ
สินริบบีบคั้นปลิ้น
ไปล่พาล ฯ
๏ พ่ายรบหลบลอบปล้น
รณรัง หยาวพ่อ
ไทขุ่นรำคาญดาล
เดือดแค้น
อพยพหลบจากยัง
ซีหย่อย มารา
สู่ย่านน่านเจ้าแคว้น
ป่าสาว ฯ
๏ แสนโสตถิ์รวยโภชน์พื้น
ผลาผล ผองพ่อ
จับสัตว์ดื่นพนัสราว
แหล่งเล้า
ส่ำสยามต่างตามดล
แดนใหม่ ประมวลแฮ
เรียกถิ่นเถียนด้าวเจ้า
เจีดไท ฯ
/*17*/๏ หลายอเลอหลายเหล่าตั้ง
ตามก๊ก กันเพื่อน
ล้วนชาติ์ไทผ่านไผท
เทีงด้าว
เมืองใหญ่แผ่ใจปก
เมืองแหน่ง น้อยนา
ทุกพวกสดวกด้วยน้าว
เหนี่ยวกัน ฯ
๏ ลางหมู่สู่เวี้งแม่
ชเวลี ตกรา
ลางหมู่สู่ญวนตวัน
ออกใต้
ลางหมู่สู่หรดี
แดนทัก ษิณฤๅ
ทุกหมู่เมืองตั้งไว้
ศักดิ์สยาม ฯ
๏ นครใหญ่ในน่านเจ้า
เมืองตาล
ขุนอ่องพเยาทรงนาม
หนึ่งแกล้ว
ตีจีนหมิ่นไทอาน
ฤๅอาจ ตามนา
พุทธศกหกร้อยแล้ว
เลื่องชัย ฯ
๏ ศัตกะที่แปดครั้ง
สามก๊ก
ขุนปกเมืองเงินภิไธย์
เบ่งเหี้ยม
ขงเบ้งยกทัพบก
มาปราบ ไทนา
จำถ่อมยอมต้วมเตี้ยม
ต่อจีน ฯ
/*18*/๏ สิบสองศัตกะเบื้อง
วงศ์ถัง
ขุนผ่านเมืองแสรปีน
ปกแคว้น
ไป่ขึ้นต่อจีนอหัง
การแผก เพรงพ่อ
เดชพ่อหลวงฟ้าแปร้น
ปราบคืน ฯ
๏ อ้ายเมืองสูงศักดิ์กล้า
ราวี จีนนอ
สยามะชาติ์เอกราชยืน
หย่งเชื้อ
ขุนฟ้าผ่านธานี
ถนอมอยู่ นานแฮ
ศัตกะสิบห้าเอื้อ
มิตรกรรม ฯ
๏ ภิเศกราโชรสด้วย
ราชสุดา จีนพ่อ
ไทต่อไทไถลทำ
ท่าร้าย
ไทเองก่อเพลงพา
จีนพินาศ ไทแฮ
ปางรัชขุนฟ้าอ้าย
อ่วนภัย ฯ
๏ ลาปลายกลายกลับขึ้น
ต่อกรุง จีนพ่อ
ศัตกะสิบแปดกุไบล
ขั่นห้าว
นามง่วนสี่โจ๊วปรุง
เปลี่ยนกษัตริย์ จีนพอ
วงศ์ง่วนเฉียวก้าวร้าว
รบสยาม ฯ
/*19*/๏ สงครามลามล่อนล้าง
ผลาญอเลอ ไทเฮ
ไทหลบอพยพหลาม
หลั่นใต้
เชียงแสนรุกแดนขเมอ
แทบหมด เมืองพ่อ
ทิ้งถิ่นน่านเจ้าไร้
ราชครอง ฯ
๏ เถีงชเลียงเวียงเก่าด้าว
อุดรไผท
ขอมพ่ายฝ่ายไทจอง
โจกยั้ง
เปนขุนหริภุญชัย
เฉลีมภาค เหนือนา
เมืองใหญ่เมืองน้อยตั้ง
ต่อมตอน ฯ
๏ หลายขุนหลายเขตล้วน
เลื่องไกร เกรีกแฮ
ศรีสัชนาลัยนคร
เฃื่องสร้าง
กรุงศรีสุโขทัย
เถลีงราชย์ เล่านา
ศัตกะสิบเก้าอ้าง
อักษร ฯ
๏ หลายรัชมหากษัตร์เจ้า
นัครินทร์
ยินแต่พระนามะกร
เท่านั้น
ยากรดับจับปวัติ์ถวิล
ว่าแน่ ไฉนเลย
ฟังข่าวขยายคล้ายปั้น
ป่วนญาณ ฯ
/*20*/พุทธพันแปดร้อยอัฐ
จัตฬิส ศกพ่อ
มีหลักเสลาจาน
เรื่องแจ้ง
สุโขทยะลวิศ
วงศ์พระ ร่วงเอย
เถลีงรัชย์ชัดพ้นแม้ง
หมกหลอน ฯ
๏ พงศาวดารบั้นเรื่อง
เมืองเหนือ นั้นรา
ไทอยู่ไหนใฝ่นุสร
เช่นนั้น
นิยายผูกลูกนาคเฝือ
ฟังเลอะ หูแฮ
ชาดกยกโย้คยั้น
อย่างจริง ฯ
๏ บุญพระจอมเกล้าเสด็จ
ธุดงค์ อุดรเอย
ปางผนวชตรวจปวัติ์อิง
สัตย์อ้าง
พบหลักสิลาทรง
อ่านอรรถ ออกพ่อ
จึ่งทราบเรื่องโพ้นข้าง
เขตชเลียง ฯ
๏ สี่หลักจำหลักไว้
หวังเฉลย
ข่าวดึกดำบรรรพ์ผเดียง
เรื่องลี้
โมหะชนซุกซนเลย
ลับมีด เสียรา
ยังแต่หลักต้นนี้
แนะเสนอ ฯ
/*21*/๏ อนึ่งพระสารศาสตร์เชื้อ
อิตาเลีย ฝรั่งเอย
เที่ยววัดฤษีเจอ
หลักน้อย
พามาแต่น่าเสีย
ใจพิรุธ หลายแฮ
ปราชญ์ฝรั่งยังเฝ้าชม้อย
อ่านคลำ ฯ
๏ อดีตะยุคซุกเงื่อนส้อน
พงศา วดารเอย
เราเกีดปัจฉิมฉนำ
ยากรู้
หากเดหลักเสลา
หลายทิศ เสถียรพ่อ
ไหนจะสูญสิ้นผู้
สืบเพียร ฯ
๏ น่าขอบคุณพระเจ้า
รามรา ชาแฮ
ทรงพระกรุณาเขียน
อวดไว้
อิกขอบพระคุณมหา
มกุฏราช เราเอย
ค้นหลักอ่านเค้าได้
โด่งรบิน สมรบิน ฯ
๏ พอถวิลแถลงเรื่องเชื้อ
พระร่วงฤทธิเรื้องเนื้อ
หน่อไท ฯ

๏ ผ่านไผทเหนือน่านโน้น
เผยอเดชอดีตด้าวโพ้น
ผึ่งสมัย ฯ

/*22*/๏ กรงสุโขทัยถิ่นร้าง
เฉลีมพระเกียรติ์เจ้าช้าง
เผือกสยาม ศรียาม แลนา ฯ

---
ราชปวัติ์กรุงสุโขทัย วงศ์พระร่วง รามกำแหง.
๏ ศรีอินทราฑิตย์เจ้า
สุโข ทัยเอย
เฉลีมฉัตร์ร่มรัชราม
ร่วงฟ้า
ศัตกะสิบเก้ามโห
ฬารเลีด ไทแฮ
หนอุดรแกล้วกล้า
เกริ่นคุณ ฯ
๏ เจ้าขุนเคียมบาทเกื้อ
ถเกีงเมือง
เกียรติ์เกรีกเบีกบานบุญ
เบื่อร้าย
มเหษีพระนางเสือง
เสรีมศักดิ์ พระเอย
สันติ์สุขทุกข์ล้างลม้าย
เมตตรัย ฯ
๏ เกีดดนุชหน่อพุทธเจ้า
สุเดารส ห้าแฮ
ตรีบุตร์บุตรีชไม
มิ่งแคว้น
อ้ายองค์ทิวงคต
เสียแต่ เยาว์เฮย
ปุงสเผ่าสองเจ้าแม้น
บ่ากรุง ฯ
/*23*/๏ ปางกุมารน้อยสิบเก้า
ชันมษา
สมเด็จบิตุเรศผดุง
ดั่งแก้ว
บาลเมืองมหานา
โมรส เฉลีมเอย
อุปราชฝ่ายหน้าแกล้ว
เศีกเกรียง ฯ
๏ ต่างเนตร์ภูวนาถป้อง
ปชาปวง
ศรีสัชนาลัยเชียง
เชีดอุ้ม
ไท้ทเวประเล่ห์ดวง
เดือนเด่น ตวันฤๅ
เกษมฉ่างร้างเศร้าคุ้ม
เขตไท ฯ
๏ ขุนสามชนเจ้าฉอด
อิจฉา
พระร่วงรวยโภคัย
คั่งป้อน
จึ่งกล่นยุธพลมา
เมืองตาก ตีแฮ
หวังลาดกวาดปล้นต้อน
บวกตน ฯ
๏ พระศรีอินทรราชแกล้ว
เตรียมทัพ ทันพ่อ
ยาตร์พยู่ห์จู่โจมรณ
เศีกสู้
กับกนิษฐ์ดโนชขับ
ปรปักษ์ ประลัยแฮ
เดชเชี่ยวชนช้างกู้
ก่ำชัย ฯ
/*24*/๏ กรุงศรีศรีสุขถ้วน
ทวยชน ชื่นแฮ
กษิกิจพาณิชกัย
ก่องหล้า
เพิ่มบุญเพิ่มทานกุศล
แสวงทั่ว ปถัมภ์เฮย
ศาลว่างกลางบ้านกล้า
เปีดกลอน ฯ
๏ ผองพศกตกยากน้อย
คนเห็น
เห็นแต่อิ่มกินนอน
มากผู้
ชังชั่วมั่วดีเพ็ญ
พิริโยต สาห์แฮ
พูนโภคพูนค้ารู้
เลศออม ฯ
๏ กษัตริย์เสวยสวรรเยศช้า
เฉลีมกรุง
ศรีสุโขทัยถนอม
ไพร่ฟ้า
ตราบทรงชราปรุง
ประโยชน์ชาติ์ ฉลวยแฮ
สวรรคตปลดเท้งข้า
บาทไกล ฯ
๏ บรมรัชทายาทเจ้า
บาลเมือง
ถวัลยราชย์สุโขทัย
เทีดเชื้อ
สถาปนาอนุชาเรือง
ฤทธิ์ภิเศก
เปนอนุราชเจ้าเนื้อ
หน่อไท ฯ
/*25*/๏ ที่มหาอุปราชหน้า
สนององค์
เสด็จสถิตสัชนาลัย
ร่มแคว้น
เจรีญรอยวิระบทบงสุ์
บิตุราช ไซร้แฮ
ผดุงศาสน์ชาติชื้นแม้น
เมื่อเคย ฯ
๏ ขุนบาลเมืองมุ่งเฝ้า
บาลเมือง
ทวยราษฎร์หวังบาทเสวย
สุขช้า
หากบุญพระบุญเรือง
ฤๅทอด ทวีเลย
ด่วนเสด็จสู่ฟ้าข้า
โศกแสยง ฯ
๏ ชุมเชีญพระร่วงเจ้า
สัชนา ลัยเอย
สมเด็จรามกำแหง
หน่อห้าว
มาเสวยสวรรยา
ภิเศกสืบ สนองแฮ
สมเด็จพี่ป้องด้าว
เด่นไผท ฯ
๏ บารเมศภูเบศล้ำ
ลวิศวงศ์ ใดฤๅ
ผ่านสุโขทัยไธย์
ถิ่นกว้าง
พระฤทธิ์น่าพิศวง
พระศักดิ์ สูงแฮ
เปนยอดเผ่าเจ้าช้าง
เผือกสยาม ฯ
/*26*/๏ พระคุณอุ่นเกศข้า
บทศรี
พระเดชดังเดชราม
ราพน์ท้าน
พระเธียรพฤฒิเมธี
มงกุฎ ปานฤๅ
พระเกียรติ์ก่องหล้าสร้าน
ส่งบุญ สมบุญ บารนี ฯ
---
พระคุณสมบัติ์ พระร่วงเจ้ารามกำแหง
กรุงศรีสุโขทัยสยามราชธานี แคว้นเหนือ
๏ สดุดีศีระนาทเอื้อน
โอมสัตย์ สรวงเอย
เฉลีมเกียรติ์ก่งคุณขุน
ขี่เกล้า
เจ้าหลวงพระร่วงขัต
ติยราช รามแฮ
สยามยอดรอดเลี้ยงเผ้า
ผึ่งชเลียง ฯ
๏ รามกำแหงหริศเอื้อม
อวตาร มาฤๅ
เถลีงสุโขทัยเพียง
ผ่านฟ้า
บารมินปกถิ่นปาน
ปโชตฉัตร์ พิเชียรพ่อ
ชื่นเกศฝูงข้าข้า
เศีกแสยง ฯ
/*27*/๏ ไอกูนพิสะพรรษแกล้ว
เกรียงศิลป์ ศรฤๅ
ชยาวุธยุธแสงแผลง
พลุ่งห้าว
ช่ำโพนช่ำชนคชินท์
เชี่ยวมหัศ วาพ่อ
เพลงรบจบทั้งง้าว
หอกทวน ฯ
๏ ขุนสามชนขี่ช้าง
มาสเมือง มารา
มันซับขับเข่ญสวน
ศึกเขี้ยว
ยกพหลกล่นสนามเนือง
นึกชนะ ไทนอ
ตีตากแตกแล้วเลี้ยว
ร่ำนคร ฯ
๏ พระอินทราฑิตย์เจ้า
ไทเหนือ
ยกพยุหแสนยากร
ออกต้าน
ดนัยหนุ่มดุ่มกะรีเหลือ
ร่านรบ เรีงแฮ
คอยจู่ไป่รู้ท้าน
ทั่วขุน ฯ
๏ พญาฉอดดอดซุ่มรี้
พลลวง ไทรา
แบ่งทัพล่อสนับหนุน
น่านซ้าย
พญาไทไล่ทัพหลวง
ลุยปราบ ประลัยฤๅ
พญาฉอดลอดแย้งย้าย
อยู่ขวา ฯ
/*28*/๏ กรูทหารปานผึ้งเรีด
โรมผจญ ไทเฮ
ตรงคชาธารมหา
ราชเร้า
ขุนอริรี่คชชน
คเชนทราช รุมพ่อ
สยามกษัตร์ปัดช้างเข้า
ป่าผาย ฯ
๏ ดนุชน้อยคอยพิทักษ์เบื้อง
บิตุรงค์
รุกไล่ไวรีกระจาย
เจื่อนคว้าง
เจอขุนปัจนึกทนง
กำเรีบ เหลีงแฮ
โถมต่อชนช้างช้าง
ฉอดหนี ฯ
๏ ทหารไทไล่ล้างพวก
พลฉอด ฉลายฮือ
ต่างพ่ายตื่นตายตี
แตกแพ้
ย่อยยับจับเปนตลอด
แดนจึ่ง รอรา
เสร็จเศีกเลีกร้ายแก้
เกียรติ์ไท ฯ
๏ จอมสยามปรามศึกสิ้น
สมประสงค์
โสมนัสตรัสอวยชัย
ชิตช้าง
เฉลีมศักดิ์อัครพงค์องค์
เอารส ท่านรา
ภิไธย์เทีดเชีดแกล้วล้าง
ล่อนอริน ฯ
/*29*/๏ รามกำแหงพระเจ้า
ลูกยา ยอดเอย
อยู่ร่วมราชธานินทร์
พ่อท้าว
องครักษ์พิทักษ์มหา
นัคเรศ รบือแฮ
เรืองเดชเรืองด้าวด้าว
โด่งชัย ฯ
๏ บำเรอบิตุราชทั้ง
ชนนี เธอนา
ปางเสด็จล่าปลาไป
ล่าเนื้อ
แบ่งถวายบ่หน่ายทวี
สวามิภักดิ์ สองเลย
เช้าค่ำร่ำเอื้อเฟื้อ
ใฝ่แหน ฯ
๏ หมากหวานหมากเปรี้ยวชื่น
โอชา ไฉนฤๅ
ปฏิบัติ์จอมกษัตร์แสน
รักไท้
วังช้างวิดหนองอา
ทรเผื่อ พระเอย
ปางประพาศโพ้นได้
พะลี ฯ
๏ อรยุพาคาวัศว์ช้าง
เงินทอง
สาระพัดพัสดุดี
ด่วนให้
ชเนตราชื่นชิวาฉลอง
บงกช เสมอเอย
เถีงหนุ่มลุ่มเลี้ยงไท้
เท่าเยาว์ ฯ
/*30*/๏ ทรงธรรม์สวรรคตเศร้า
สงสาร พระเอย
สนองบาทเชษฐราชเคา
รพเอื้อ
บาลเมืองปกเมืองปาน
ปิตุเรศ พระฤๅ
แรมต่างรัฐรู้เรื้อ
บาทไฉน ฯ
๏ ไป่จางไป่จืดคุ้น
เคยประคอง พ่อแล
จงรักษ์ช่วยพิทักษ์ไธย์
เทิ่งแคว้น
เฉลีมวงศ์พระองค์รอง
บรมนาถ ไซร้แฮ
ต่างเนตร์ต่างหน้าแปร้น
ปราบพาล ฯ
๏ เชษฐ์นิพุตราชอนุชขึ้น
ครองถวัลย์ สนองเอย
เนาสุโขทัยฉาน
ชาติ์เลี้ยง
ทำนุกยุกติธรรม์บรร
ลือเกียรติ์ ถเกีงแฮ
ที่พึ่งลูกฟ้าเพี้ยง
พ่อเมือง ฯ
๏ ฝูงปลาคลาคล่ำน้ำ
นาพูน เข้าฤๅ
ท่านไป่แย่งแข่งเคือง
ลูกค้า
ทุกไทเปรียบได้ปูน
บำเหน็จ แรงนอ
ใครหมั่นหว่านกล้ากล้า
เกี่ยวเอา ฯ
/*31*/๏ ใครจับปลาจับได้
ดังเพียน
กินสดเหลือเผื่อเผา
แดดแห้ง
ส่วนไร่ปลูกไม้ชระเดียร
ผลดก อุดมแฮ
บึงใหญ่ไขน้ำแล้ง
เลีกกลัว ฯ
๏ ลู่ทางพระสร้างเชื่อม
ชนบท
เกวียนต่างช้างม้างัว
ง่ายค้า
เงินทองถั่งนองทด
ทวยราษฎร์ รวยแฮ
เมืองท่านปานด้าวฟ้า
เมื่อฝัน ฯ
๏ อวยเสรีภาพถ้วน
ทวยสยาม
ทรงสิทธิ์น้อยผิดผัน
ไพร่เจ้า
แผกยศไป่แผกยาม
เอกรัตม์ สเรีงเลย
เสมือนร่วมครัวเลี้ยงเผ่า
แผ่พงศ์ ฯ
๏ ไพร่ฟ้าคณาลูกเจ้า
ลูกขุน ก็ดี
ใครจะมรณะลง
ลาภฟื้น
มฤดกตกแก่สกุล
เมียลูก หลานฤๅ
สินเรือกสวนถ้วนพื้น
โภคแหน ฯ
/*32*/๏ ใครลเมีดเกีดพิภาษข้อง
เคืองกัน
ท่านแล่งความโดยแสน
ซื่อเกื้อ
ใครมักลักลงทัณฑ์
พอหลาบ
ใครชอบท่านเอื้อเฟื้อ
ใฝ่หนุน ฯ
๏ กำไรใครค้าแบ่ง
สร่วยพะลี ท่านรา
ผิขาดพาหนะทุน
ท่านให้
กิจใครใฝ่กรณีย์
ในส่วน ตัวนอ
ไป่คร่าฆ่าปล้นไขว้
แขวะกัน ฯ
๏ กระดิ่งใหญ่แขวนไว้ณ
ปากปะตู วังพ่อ
ใครทุกข์ขุกเข็ญรัน
ทดท้อ
ลั่นกระดิ่งท่านนิ่งดู
ดายใม่ เปนเลย
ตรัสไต่สวนแก้ข้อ
ขุ่นหมาง ฯ
๏ ไพร่ท่านศานต์สุขสร้าง
สวนนา
พลูหมากม่วงมขามลาง
หลากเลื้อย
ใครทำก็ใครสา
มาร์ถเก็บ ผลพ่อ
ตราบลูกหลานผ้านเยื้อย
ยั่งทวี ฯ
/*33*/๏ สุโขทัยใช้น้ำสด
ไสดัง โขงฤๅ
โดยตระพังโพยศรี
ท่านสร้าง
ในเวียงและในวัง
ในแลวก เวิ้งแฮ
ชลฉ่าน่าแล้งค้าง
ขวบขัง ฯ
๏ กรุงไกรใหญ่สี่ด้าน
แลงเวียง รอบรา
พันสี่ร้อยวาดัง
โขตล้อม
ขอบคูสี่ประตูเฉียง
หนึ่งหนึ่ง ช่องพ่อ
พรรลึกครึกครื้นป้อม
เปิ่งหาญ ฯ
๏ ประชาชนสนจิตสร้าง
ศรัทธา ทวีเอย
ชอบแต่ทำบุญทาน
ทั่วหน้า
เจตน์จงเยี่ยงองค์มหา
กษัตร์ ไซร้แฮ
ชาวแม่ชาวเจ้าข้า
ลูกขุน ฯ
๏ พรรษสมัยไตรมาสท้าว
ทรงศีล
ตราบปะวารณาบุญ
บวกเชื้อ
เทศกาลทอดทานกฐิน
ถวายอัฐ ภัณฑ์พ่อ
แหนแห่เซ็งแสร้เมื้อ
หมู่จร ฯ
/*34*/๏ เถีงวัดอรัญญิกไหว้
สังฆราช
ฟังสวดญัติ์สวัสดิพร
โพกเกล้า
กลับเวียงเกรีกเสียงพาทย์
เสียงเล่น หัวฮา
บานเบีกเกรีกด้วยเจ้า
เจีดปถัมภ์ ฯ
๏ นิกรชื่นตื่นเยี่ยมเวิ้ง
เวียงชัย ท่านรา
ชมพระบารมีงำ
ชาติ์ฟื้น
รัตยาพร่าไฟไพ
โรจเล่น ไฟฤๅ
เทียนสว่างวัดไหว้ตื้น
ปะสัน ฯ
๏ ฤๅเหน็จพระเสด็จด้าว
อรัญญิก
ปฏิบัติ์สังฆราชถวัลย
ศาสน์ยั้ง
ถวายทานปู่ครูภิก
ษุสหะ ธรรมแฮ
สินอุทิศศิษย์ถ้วนทั้ง
วัดอวย ฯ
๏ บุรณมีศรีศาสน์เจ้า
จอมสยาม ยอดเอย
ตรัสเลือกช้างเผือกสวย
เสตผู้
แต่งเครื่องสุวรรณวาม
วาวรยับ
เอี่ยมอ่องก่องแก้วกู้
เกียรติ์เวียง ฯ
/*35*/๏ รูบาศรีชื่อช้าง
เฉลีมวัง
เปนราชพ่าห์พญาเชียง
เฉีดช้าง
ทรงเสด็จประเวศยัง
อรัญญิก พิหารพ่อ
นบพระพุทธเจ้าอ้าง
เอีกบุญ ฯ
๏ พุทธศกพันแปดร้อย
ยี่สิบ หกพ่อ
องค์พระรามอร่ามคุณ
เลีดผู้
พระญาณพระปานทิพ
ะญาณเยี่ยม ยงเอย
ยากปราชญ์อาจรู้สู้
พระเรียน ฯ
๏ ทรงคิดอักขระตั้ง
ตัวไท
แทนอักษรขอมเขียน
เมื่อนั้น
จารึกสิลาเสถียร
แถลงข่าว พระนา
หลายแห่งจึ่งแจ้งชั้น
พวกเรา ฯ
๏ สยามสมัยไทใหญ่นั้น
หนังสือ
เลียนอักขรมอญเหมา
แบบใช้
ไทน้อยเปลี่ยนลายมือ
เขมรแม่น
เหตุนักเรียนเบื้องใต้
ศิษย์ขอม ฯ
/*36*/๏ รามราชเปนปราชญ์ทั้ง
เปนกษัตร์
พิชาฉลาดองค์อาจจอม
ทัพด้วย
ครูไทใฝ่ดำรัส
อนุศาสน์ สรรพ์แฮ
คติโลกธรรมให้ย้วย
เยี่ยงดี ฯ
๏ มีคุณแก่ชาติ์ทั้ง
ศาสนา อเนกพ่อ
มีฤทธิ์ยิ่งฤทธี
ทุกท้าว
มีบุญยิ่งบุญญา
บรรพะราช ไทแฮ
มีศักดิ์มีเชื้อน้าว
นับถือ ฯ
๏ หลายชั่วสยามะชาติ์รู้
ลืมไฉน
นามพระร่วงบรรลือ
ลั่นแคว้น
วาจาสิทธิ์ฤทธิ์ไท
รักท่าน แท้แล
คอยเชื่อฟังถ้อยแม้น
บิดร ฯ
๏ พระเลี้ยงลูกบ้านลูก
เมืองเสมอ ภาคนา
ฉันชอบถูกรบอบสอน
บ่พลั้ง
รักธรรมหมั่นบำเรอ
สุจริต จรุงแฮ
เปนยอดอย่างอ้างครั้ง
คร่ำแถลง ฯ
/*37*/๏ ลุพรรษพันแปดร้อย
สามสิบ
พระขุดพุทธธาตุแสวง
ชอบเกื้อ
มหาชนจระดลลลิบ
รดมสู่ กรุงนา
บูชิตกราบไหว้เนื้อ
แหน่งบุญ ฯ
๏ มหกรมสมโภชถ้วน
ฉัพะดึงส พารพ่อ
เปนพุทธบูชาคุณ
พระเจ้า
สมไทใคร่รำพึง
ผนวกศรัท ธานา
พึ่งพระสามแก้วเฝ้า
ใฝ่สวรรค์ ฯ
๏ ฝังกลางนัคเรศเบื้อง
โบราณ
ศรีสัชนาลัยขวัญ
โลกเลี้ยง
พระก่อพระถูปสถาน
สรวมธาตุ พระนา
แลงเลิดเพรีดแพร้วเพี้ยง
นิมาน ฯ
๏ เวียงผามหาธาตุห้อม
บริเวณ วงแฮ
เกือบสิบพรรษกาลนาน
จึ่งแล้ว
ปู่ครูหมู่มหาเถร
พิทักษ์ดื่น กุฎีพ่อ
วัดพระธาตุแม้นแก้ว
ก่องกรุง ฯ
/*38*/๏ พระทนุกพุทธจักรทั้ง
อาณา จักร์พ่อ
สักะเทศพึ่งเดชผดุง
เด่นฟื้น
เฉลีมบุญพระคุณะมา
มเลืองโลก ลือแฮ
ก้องยิ่งเสียงฟ้าครื้น
ครั่นหน ฯ
๏ พระร่วงพระเลีดเจ้า
ไทใด
พละร่วงพ่อขุนคน
ทั่วแคว้น
พระร่วงพระเรืองชัย
เรืองโชค ฉลวยแฮ
พระร่วงรามนี้แม้น
ยากมี ฯ
๏ หามนุษคุณะวุฒิ์ถ้วน
ทุกแฉว
แสนสมาร์ถปราชญ์เปรื่องศรี
ชาติ์ชั้น
ทำดีโชคดีแล
ชนเชื่อ ดีพ่อ
บงกิจสิทธิถ้วนนั้น
พบไหน ฯ
๏ เมื่อพเอีนพระร่วงเจ้า
มาเกีด
นับว่ามิ่งขวัญไท
ท่วมย้วย
แดนอุดรกระฉ่อนเฉีด
เฉลีมชื่อ
ตราบเท่าเรารู้ด้วย
ดุษฎี สมดี ฯ
---
/*39*/สร้างพระแท่นมนังคสิลาบาต ณกรุงศุโขทัย ราชธานีเหนือ
๏ ปีมโรงพันแปดร้อย
เบญจดึงส์
กรุงสุโขทัยทวี
โวฒิ์จ้า
รามราชยอดสวาทถึง
ใจมนุษ นิยมแฮ
เสวยสุขปลุกปลื้มข้า
บาทสยาม ฯ
๏ โองการให้ปลูกต้น
ตาลปาน ดงฤๅ
นอกเวศม์ในเวียงสนาม
ใหญ่ใกล้
จาตุทัศพรรษะกาลตาล
จึ่งเตีบ เต็มแฮ
ใบร่มสมไท้ใช้
ประชุม ฯ
๏ ฐาปนาผาแผ่นตั้ง
กลางดง ตาลพ่อ
เปนพระแท่นชุมนุม
แหน่งแจ้ง
นามมนังคสิลาองค์
ทิพอาศน์ อินทร์ฤๅ
น่านั่งน่าแล้งแห้ง
วัสธาร ฯ
/*40*/๏ มานะนียะอาศน์นี้
ดีหิน ชนวนพ่อ
ถากแท่งแต่งเปนขดาร
แท่นน้อย
แยบอย่างช่างศิลปิน
เปี่ยมศักดิ์ สนองเอย
ลายก่อเสรีมกล้อช้อย
เฉีดครัน ฯ
๏ เถีงกฎอุโบสถทั้ง
อัฐมี
เดือนละสี่วันวัน
พระพร้อม
มหาเถรปู่ครูศรี
พุทธบุตร์
นั่งสูตร์ธรรมให้น้อม
สวนา ฯ
๏ อุบาสิกาอุบาสกผู้
ศีลสมา ทานเอย
นั่งรอบบัลลังก์ผา
แพ่งนี้
สดับธรรมเทศนาสา
ยัณห์เมื่อ แล้งแฮ
เบีกมาร์คเมืองแก้วชี้
ช่องสวรรค์ ฯ
๏ ใช่วันธรรมะสูตร์แล้ว
ขุนราม
จอมสุโขทัยถวัลย์
ว่างพ้อง
เสด็จมาป่าตาลยาม
เย็นร่ม รวีเอย
สถิตแท่นหินนี้ก้อง
ตรัสสอน ฯ
/*41*/๏ ทวยลูกขุนลูกเจ้า
นุจรชน ชุมแฮ
แถลงคติโลกธรรมถอน
โทษร้าย
ใดเลีดเกีดสวัสดิผล
ผดาชอบ เฉลีมเอย
ชอบยึดถือรื้อย้าย
เยี่ยงเลว ฯ
๏ อาสวิทธิ์ทิฐะโทษทิ้ง
เถลีงโมกษ์ มุขพ่อ
ธรรมจักร์ไตรลักขณ์เฉลว
โลกรู้
ฆราวาศวัตรประโยค
ผยองโสตถิ์ สงวนแฮ
สวรรค์นิพพานเกื้อผู้
ผ่องพร ฯ
๏ ภาษิตพระร่วงด้วย
เดาถวิล
น่าพระร่วงรามสอน
ศิษย์ไท้
ธิโรวาทศาสดาภิญ
เญาวภาพ พ่อเฮย
นำมนุษชุดโน้นให้
เหี่มคุณ ฯ
๏ มนังคสิลาบาตนี้
ศรีดล แท้แล
พ่างโพธิบัลลังก์บุญ
โบกเผ้า
แหล่งประสิทธิ์สิริมงคล
คณางค์มนุษ อเนกพ่อ
ศัตกะสิบเก้าเท้า
ปัจจุบัน ฯ
/*42*/๏ วันพระพระเทศน์เอื้อน
อมัตบถ บอกพ่อ
วันว่างบอกทางสวรรค์
เวทย์ฟื้น
โดยองค์พระทรงยศ
สยามราช รามเอย
เหนือแท่นผาหล้าลื้น
ลาภธรรม ฯ
๏ อาศน์มนังค์บังเกีดข้อ
พนอมนังค์ มนุษแน
ผ่องผุดสุทธสุขนำ
แหน่งฟ้า
อาศน์มนังค์ชักมนังค์หวัง
นิวารณ์โว่ง วินาศแฮ
ดื่มอมัตชัดแจ้งจ้า
จืดพาล ฯ
๏ สรงโซกโมกข์มนุษขึ้น
เคียงอมร แม่นฤๅ
ภิเศกมนังค์อลังการ
ก่องรู้
เฉกกัมพะลินทร์ธร
เทวะราช
อันพระร่วงเจ้าผู้
ฐาปเถลีง ฯ
๏ ตกใครใครนั่งตั้ง
มนังค์นุเคราะห์ โลกรา
นั่นและขุนบุญเรีง
เกีดเกื้อ
มนุษชนแผ่ผลเภาะ
ธรรมนิเทศ เสถียรแฮ
เฉลีมแหล่งแฉ่งเชื้อเนื้อ
หน่อสวรรค์ จากสวรรค์ ฯ
---
/*43*/อนุวงศ์สมเด็จพระร่วงเจ้า รามกำแหง กรุงศุโขทัย
๏ มีเอกโอรสไว้
เฉลีมพันธุ์ พระเอย
นามพระลืไทขวัญ
ชาติ์เชื้อ
ปางพระร่วงรามสวรร
คตลับ แล้วแฮ
พระดนุชผ่านหล้าเกื้อ
ก่องนคร ฯ
๏ หฤทัยชัยะเชษฐ์สร้อย
สุริย์วงศ์
เฉลีมภิไธย์ภูธร
เทีดแคว้น
อภิเศกสืบสนององค์
อัครราช รามเอย
ปกเกศไพร่ฟ้าแม้น
เมื่อเดีม ฯ
๏ เฉลีมยศเอารสท้าว
ลิไท
เปนพระอนุราชเสรีม
ศักดิ์แกล้ว
ผ่านศรีสัชนาลัย
รองชนก นาถแฮ
ผดุงรัฐร่มฟ้าแผ้ว
สรรพภยันดร์ ฯ
๏ ลุอัษฎารศร้อย
ศกนวุติ์
พระบาทบิดุราสัน
สู่ฟ้า
อุปราชยาตร์พลยุธ
เยี่ยมนัค เรนทร์แฮ
ผลาญอมิตร์คิดร้ายหล้า
ล่งเบียฬ ฯ
/*44*/๏ เบื้องลืไทธิราชเจ้า
สวรรคต แล้วพ่อ
พระปราบดาภิเศกเสถียร
แท่นท้าว
สนององค์พระทรงยศ
สยามเทพ บิดรเอย
ปิ่นปักหลักด้าวกร้าว
เกรีกนาม ฯ
๏ พระบาทบรมนาถล้ำ
อุตรา ธิราชฤๅ
ศรีสุริยพงศ์ราม
เลีดแกล้ว
มหาธรรมิกะราชา
เฉลีมโลก
คุณพระพ่างขว้างแก้ว
ก่องกรุง ฯ
๏ พระการุญเล่ห์ห้วง
มหรณพ
รักชาติ์ศาสนาผดุง
ดับร้อน
อหิงสาร่ำปรารภ
สเรีงเบีก บุญแฮ
ไป่ลโมภโกบกว้านปล้อน
ทรัพย์ใคร ฯ
๏ นักโทษขอโทษท้าว
ไถ่สิน
แทนโทษโปรดอวยอภัย
พ่วนเกื้อ
เอีบเอกระภาพภิญ
โญสุข ศานต์แฮ
นาไร่ไป่ร้างเรื้อ
รุ่งเรือง ฯ
/*45*/๏ ลูกขุนลูกเจ้าลูก
เมืองเหนือ
รักและกลัวทั่วเมือง
ม่อยน้อม
เหมือนแม่และเหมือนเสือ
สง่าชาติ์ เฉลีมแฮ
ใดมาทราษฎร์ห้อมล้อม
ฉลอง ฯ
๏ สร้างมหาปราสาทไม้
นพศูล สง่าพ่อ
ไตรมุขมนเทียรทอง
เทิ่งฟ้า
วังหลวงพระร่วงปูน
ไกลาศ ศุลีฤๅ
ถเกีงกฤตย์ลวิศเชื้อจ้า
เจิ่งหาญ ฯ
๏ พิมานจตุรมุขสร้าง
เสลา มัยแม่
แหล่งพิชาสาธารณ์
ถั่งรู้
ผเดียงสังฆะพราหมณา
เรียนปิฎก ธรรมแล
สาระศาสตร์ปราชญ์ปลื้มกู้
เกียรติ์ญาณ ฯ
๏ เฉลีมฤกษ์เบีกพระเผ้า
พุทธพงศ์
ภุตระภัตร์มัธวาหาร
แห่งนั้น
ตำหรับสรรพะศาสตร์องค์
ไตรปิฎก ก็ดี
จานฉบบครบไว้ชั้น
เชีดผเดียง ฯ
/*46*/๏ พระเชี่ยวสยามพากย์ทั้ง
ถ่องมคธ พากย์พ่อ
ช่ำศาสตร์โหราเพียง
แว่นด้าว
สารำและทวาทศ
มาสท่าน นิพนธ์แฮ
ปราชญ์หนุ่มแก่แพ้ท้าว
ทั่วกรุง ฯ
๏ จอมกษัตร์บัญญัติ์ตั้ง
ศาสตรา คมพ่อ
สืบสฤษดิ์วิทยาปรุง
แบบไว้
เผื่อชนปัจฉิมหา
เรียนง่าย
สิกขกฤตย์สิทธิ์ด้วยไท้
ท่านปรอง ฯ
๏ ทรงแสวงบรมธาตุสร้าง
เจดีย์ สรวมแฮ
เพื่ออนุสร์พุทธคุณฉลอง
แหล่งไหว้
เสมือนพาไพร่ฟ้าลี
ลาศสู่ สวรรค์ฤๅ
เฉลีมพระคุณไท้ไว้
คู่เมือง ฯ
๏ ลุพันเก้าร้อยพุทธ
ศักราช
พระลิไทบุญเรือง
เลีดเจ้า
สถาปนาพระมหาธาตุ
เมืองปุ ไว้แล
นครใหญ่ไทเบื้องเสร้า
หรดี ฯ
/*47*/๏ มหาธาตุสังฆ์ฆราสน์พร้อม
โบถวิหาร
การปะเรียนเวียงศรี
ท่านสร้าง
สังฆวาศภิธานขนาน
นวาวาศ นั้นนา
หนอุดรด้าวข้าง
ขุดคลอง ฯ
๏ พระฉลององค์หล่อด้วย
สัมฤต
เปนพระประธานทอง
น่าไหว้
รูปพระเมตตรัยสถิต
พิหารคต
ลานราบปราบสอ้านไม้
ร่มฉนวน ฯ
๏ เทวาลัยให้หล่อ
ศรีอารย์ องค์เอย
กับนเรศมเหศวร
สิ่งไหว้
สุเมธมหิสยาจาริย์
บัญจป เจีดแฮ
เกษตร์ป่าม่วงไว้ให้
สักการ ฯ
๏ ลุพันเก้าร้อยศก
สี่ถึง
จอมสุโขทัยะญาณ
ยอดรู้
สังฆรัตน์ศรัทธาคนึง
ใคร่นมัส การพ่อ
ศราพกพุทธเจ้าผู้
ผ่องศิล ฯ
/*48*/๏ ใช้ราชบัณฑิตข้าม
มหาสมุทร์
สู่เกาะลงการบิน
บอกเค้า
นมาราธน์พระสมณุตม์
สวามิศ มหัลก์เฮย
กับคณะสงฆ์พร้อมเข้า
สูสยาม ฯ
๏ กุฎิ์ศรีโทลท่านให้
ฐาปนา
ณวัดอัมพวาราม
แหล่งใต้
แต่งถนนจรดลมหา
นัคเรศ
แต่ท่าเรือเมื้อได้
สดวกเดีร ฯ
๏ ลูกขุนลูกเจ้าราษ
ฎรอนันต์
ถือสักการไปเชีญ
จากคุ้ม
เชียงทองผ่านเมืองจันทร์
เมืองแพรก พรานนา
จวบผ่านวานเข้าซุ้ม
นัครินทร์ ฯ
๏ ผ่านกรุงมุ่งลุเวี้ง
อัมพวัน วิหารแฮ
ปฏิบัติ์บุญทานศิล
สืบสร้าง
ทุกทิวาสวนาธรรม์
ประเทีงโสตถิ์ กุศลเอย
ตลอดพรรษกาลเจ้าช้าง
ชื่นบุญ ฯ
/*49*/๏ ทอดกฐินแล้วท่านเกื้อ
มหกรรม
ฉลองพระฉลององค์ขุน
หล่อไว้
สถิตมหาธาตุบูรพ์บำ
เพ็ญภิวาทน์
สมศรัทธาไท้ใกล้
ราชฐาน ฯ
๏ ทรงศีลดาบศน้อม
เบ็ญจางค์ ประดิษฐ์พ่อ
เฉพาะพุทธ์สุจนะสถาน
ที่ไหว้
ในราชคฤหาศน์ปรางค์
ปราสาท ไซร้แฮ
เฉลีมเนกษกรมเบื้องไท้
ทอดสกนธ์ ฯ
๏ มหาสามีปู่เจ้า
จอมสงฆ์
เถรนุเถรสิงหล
พรั่งพร้อม
ถวายบรรพะชาทรง
สละราชย์ แล้วแฮ
ตามพระสงฆ์ห้อมล้อม
จากวัง ฯ
๏ บรรลุอรัญญิกเข้า
อุโบสถ
สถิตท่ามกลางชุมสัง
โฆตม์แล้ว
ญัติอุปะสมบท
บรมนาถ สยามแฮ
เปนบุตร์พุทธเจ้าแพร้ว
ศาสนา ฯ
/*50*/๏ พระลาพระผนวชแล้ว
รัชภิสิต เล่านา
เฉลีมพระราชสมญา
ใหม่ตั้ง
ตรีภพธรณีชิต
สุริยโชติ์
ธรรมิกะราชเจ้ากั้ง
เกียรติ์ไท ฯ
๏ ตรัสอวยโอวาทถ้วน
ทวยชน
บอกวิปัสนาใคร
ใคร่รู้
แถลงพระสูตร์วินัย
ปรมัตถ์ ก็ดี
ทั้งโลกธรรมเกื้อกู้
กัตะญาณ ฯ
๏ ตรัสให้จารึกแจ้ง
พระจริต ท่านนา
ลงแผ่นปาสาณขาน
กระทู้
สังฆราชก็ลิกขิต
ขัติยะ คุณแฮ
ลงหลักหินให้รู้
สืบมา ฯ
๏ ปางสุโขทเยศเจ้า
ลิไท
จักเสด็จเยือนเชษฐา
ต่างแคว้น
ณศรีสัชนาลัย
นิราศนัค เรนทร์แฮ
เศกสิหิงคุเจ้าแม้น
ต่างองค์ ฯ
/*51*/๏ ถวายนามพระบาทท้าว
ลืไท ชนกนอ
สถิตสุโขทัยทรง
ปกคุ้ม
เอาคุณรัตนไตร
กรอมพิทักษ์ ถวัลย์แฮ
อุ่นเกศไพร่ฟ้าอุ้ม
อ่วมสเรีง ฯ
๏ ปางเสด็จพายัพด้าว
ศรีจุฑา
มลราชนครเชีง
โขตโพ้น
เพื่อปราบประทุษจลา
จลเรียบ นั้นแล
ตรัสขุดคลองน้ำโข้น
ป่าลง ฯ
๏ ทำถนนหลวงตั้งแต่
สุโข ทัยพ่อ
ถึงสัชนาลัยตรง
แยกก้าน
เชื่อมเมืองเอกเมืองโท
เถีงง่าย
วางด่านทุกด้านต้าน
ต่างแดน ฯ
๏ สนองคุณขัติเยศเจ้า
จอมอุดร ชเนตริ์เนอ
สมพระลืไทแสน
มุ่งเกื้อ
ศรีสวัสดิ์สัทถาวร
วุฒิชาติ์ ฉลวยเอย
หวังพระสมเชื้อเนื้อ
หน่อราม ฯ
/*52*/๏ ขุนลิไทถ่องถ้วน
พิทยา เยี่ยมเอย
รักสัตย์อัชฌางาม
แกว่นแกล้ว
แหลมฉลาดปราชญ์เปรื่องสา
มาร์ถเพียบ เพียนพ่อ
อุดรเผ่าน่าพเน้าแคล้ว
ย่อยยง ฯ
๏ ไฉนสิบสี่ศกสิ้น
ศักดา แด่วพ่อ
ผลเชื่อเดโชหลง
เห่อเฟ้อ
ทนงพลังค์คลั่งศาสนา
เกีนส่วน สมแฮ
เหลีงฤทธิ์พิษเอ้อเร้อ
หลอกตน ฯ
๏ ลูกขุนลูกเจ้าลูก
เมืองเผยอ เหยีงรา
ทยานแสร่แต่เลือกสน
สุขสร้าง
เมืองน้อยมิชม้อยลเมอ
หมายแข่ง ไฉนเลย
จึ่งลเลีงเคว้งคว้าง
จวบจน ฯ
๏ มณฑลละโว้ออก
อุดรนคร มารา
แต่อุดมภักษผล
เพิ่มเข้ม
ทักษิณถิ่นชโลธร
ถึงสดวก
แรงพณิชกิจค้าเล้ม
เลีดไกร ฯ
/*53*/๏ ปืนผาหาง่ายทั้ง
ธนสาร ก็ดี
ขบวนรบคบคนไพ
รัชรู้
เปนต่อต่อวันนาน
ยิ่งเนื่อง สนองแฮ
เคยออกกลอกกล้าสู้
กลับสม ฯ
๏ ศัตกะยี่สิบนั้น
นครเหนือ พี่เอย
สรบเหตุสองเหตุรดม
ดึ่งล้า
จนวงศ์พระร่วงเหลือ
ฤๅรอด แล้วแฮ
สังเวชเดชเจ้าจ้า
จ่อมหาย ฯ
๏ ไทใต้ไกรเกรีกแกล้ว
เกรียงบุญ
ปราบทุกสาระทิศหงาย
หงอยล้ม
โชคศรีอยุธยาผลุน
แผลงเดช กระเดื่องพ่อ
ทุกจักร์ไทท้อมก้ม
เกศกลัว ฯ
๏ ท้าวอู่ทองและเจ้า
เจษฎา ธิราชเอย
ขุนพ่องั่วอยู่หัว
เหี่มแกล้ว
ตละปานอวตารมา
ปราบโลก ชเลียงฤๅ
ปลูกอยุธยาฟื้นแล้ว
ล่มอุดร ฯ
/*54*/๏ ถึงคราชตาขาดนั้น
พัญเอีน คนเอย
งมมัดศีละพัตร์หลอน
แหลกเหน้า
ภัยถึงอลึ่งฉึ่งเชีญ
เฉือนย่ำ ขยุยแฮ
ชาอ่อยคอยร้ายเร้า
ร่ำเอง ฯ
๏ ชตาศรีอยุธเยศคล้าย
คราเหนือ นั่นแล
พม่าอมิตร์อำมหิตเหง
ห่อนราย
หากเราโฉดเขลาเหลือ
เหลวแหลก แล้วพ่อ
ไทจึ่งเดือดร้อนย้าย
นคร ฯ
๏ ถวิลกาลน่านเจ้าโน่น
เหลือมือ ไทนอ
จีนเจรีญเกินรอณ
รับได้
เชียงแสนไป่แหนปือ
ป่าจ่อม จนแฮ
เคืองนิดคิดย้ายใต้
ตกทเล ฯ
๏ กรุงโกสินทร์ถิ่นท้าย
ไทสถิต นี้รา
แหล่งมั่นสุดหันเห
อีกแล้ว
พึ่งอดุลยะบุญฤทธิ์
บรมจักร์ กรีเอย
เจรีญสุขทุกด้าวแพ้ว
พ่างไฉน ฯ
/*55*/๏ เราเรียนเรารักบ้าน
เมืองเรา เราเอย
เรามิขอยอมใคร
คร่อมด้าว
โลหิตหยดท้ายเอา
สรวงชาติ์ เถีดรา
ยึดพระบาทเจ้าห้าว
ฮึกหวง ฯ
๏ สมัยไหนไทตั้งราชย์
นัครินทร์ ไหนฤๅ
ยังมิมีเมืองหลวง
เลีดแม้น
กรุงศรีรัตนโกสินทร์
สยามราฐ เราเลย
เดชพระรามเลี้ยงแคว้น
ควั่งคุณ เฉลีมคุณ บารนี ฯ
---
อวสานะวงศ์ สมเด็จพระร่วงเจ้า กรุงสุโขทัย ราชธานีเหนือ
๏ ศัตกะสิบสี่เจ้า
ขุนไท หนึ่งรา
อ้ายเหล่าเผ่ามีบุญ
น่านเจ้า
หน่ายศึกฮึกเหีมใน
นครอยู่ นานแฮ
ไหนรบจีนต้องเข้า
ร่วมมือ ฯ
/*56*/๏ ไหนชิงสมบัติ์ล้าง
ผลาญกัน เองเพื่อน
ขุนโคตโปรดณรงค์ลือ
เรียบไร้
ผองไพร่ไป่เปนอัน
เภาะปลูก กินแฮ
ยินข่าวเมืองเบื้องใต้
อุดม ฯ
๏ จึ่งไถ่ไทอ้ายเหล่า
บริพาร ท่านนา
มาสู่เชียงแสนสม
โสตถิ์ตั้ง
เวียงชัยบุรีสมาน
มหะชาติ์ เฉลีมเอย
สืบพระวงศ์เยื้อยยั้ง
อยู่สันติ์ ฯ
๏ เรียกเหล่าจักรราชเรื้อง
เดชา ฉมังโวย
สยามเกษตร์หลายเขตรขันธ์
แข่งกร้าว
จึ่งขุนเหล่าเจ้าพญา
พรหมราช แลแฮ
พาพรรคยักย้ายด้าว
สู่แดน ฯ
๏ ดอยตุงปรุงพวกตั้ง
มหาเวียง
หนห่างเงินยางแผน
ผึ่งเผ้า
สืบสันตติปกเชียง
เฉลีมเหล่า ไทรา
เจรีญสุขเจรีญค้าเข้า
กับอุดม ฯ
/*57*/๏ ศัตกะสิบแปดกลุ้ม
แก่ลศึก อีกพ่อ
ขุนชาติ์สิริชัยพนม
หน่ายแคว้น
ยกนิกรราษฎรอธึก
ทิ้งมิ่ง เมืองแฮ
สู่ทักษิณะด้าวแม้น
มุ่งแสวง ฯ
๏ ลุอเลอเมืองแปบเวี้ง
แม่โพ
ตรงฟากเมืองกำแพง
เพชร์ร้าง
สมศักดิ์นัคเรศโอ
ฬารแหล่ง ไทรา
เพรียกสพรั่งเมืองตั้งกว้าง
ใหญ่รี ฯ
๏ ไตรตรึงษ์เอกราชนั้น
นามนคร นี้นา
ถวัลยรัชสืบกษัตร์ทวี
โวฒิ์แปร้น
เกษตร์กิจพณิชกร
กระพือเกียรติ์ ถเกีงแฮ
เดชพึ่งขุนเจ้าแคว้น
สิริชัย ฯ
๏ อนึ่งปลายศัตกะนั้น
อยู่นาน นครพ่อ
กุไบลขั่นโรมรันไท
ท่วมร้อน
ขุนไทต่างใม่สมาน
เสมือนก่อน กวนแฮ
เลี่ยงรบหลบร้อนต้อน
พรรคผาย ฯ
/*58*/๏ ขุนไทอ้ายเหล่าผู้
ผยองบุญ หนึ่งรา
พาพรรคพักเชียงราย
รัฐยั้ง
เสียโชคโรคห่ารุน
ราษฎร์พินาศ อเนกพ่อ
จึ่งฝ่าหาใต้ตั้ง
ทัพพหล ฯ
๏ ไกลไตรตรึงษราฐล้ำ
ลงมา มากพ่อ
สร้างเทพะนครถกล
เกียรติ์ไท้
สยามชาติ์เอกะราชหน
ใต้ต่อ กันนา
เถีงใม่มั่งแม้นไว้
ศักดิ์สูง ฯ
๏ ปีพันแปดร้อยหก
สิบสอง
รบือศักดิ์ขุนพรรคพยูง
ย่านฟื้น
สมบูรณ์โภคพูนผอง
พศกหึ่ง หาแฮ
ขยายใหญ่ไพร่ฟ้าชื้น
โชคโชน ฯ
๏ ชินเสนทรงราชย์ไร้
มหิษี
พญาใหญ่สิริชัยโอน
อ่อนคล้อย
อภิเศกราชบุตรี
กับกษัตร์ นั้นนา
เกีดอู่ทองท้าวน้อย
เนื่องวงศ์ ฯ
/*59*/๏ เถีงพันแปดร้อยแปด
สิบเจ๊ด ศกพ่อ
ท้าวอู่ทองสนององค์
พ่อท้าว
อภิเศกสุดาเพชร์
สุพรรณราช พงศ์เอย
ย้ายนครตั้งด้าว
ทักษิณ ฯ
๏ หนองโสนถิ่นละโว้เรียก
เสนา นครฤๅ
หกศกยกธานินทร์
ใหญ่สร้าง
กรุงศรีอยุธยามหา
สมเญศ สยามเอย
ทวารวดีบ้างอ้าง
ออกนาม ฯ
๏ รามาธิปะราชท้าว
อู่ทอง ภิไธย์พ่อ
พิสพรรษทรงรัชสยาม
ยอดฟ้า
สู่สวรรค์พี่ท่านถนอง
ราชย์สืบ องค์เอย
ขุนพ่องั่วกล้าท้า
ปราบไท ฯ
๏ ยี่สิบศัตกะขึ้น
จาตุทัศ ะศกพ่อ
บรมะราชาพิชัย
เศีกเหี้ยม
เสด็จปราบอุดรรัฐ
รุกรวด แรงแฮ
พระร่วงอ่อนน้อมเฟี้ยม
ฝากเมือง ฯ
/*60*/๏ ถึงไทฝ่ายไต้เชี่ยว
เดโช ไฉนฤๅ
ไทฝ่ายเหนือเคยเรือง
ฤทธิ์ด้วย
อยุดปราบหลาบอยุดโอ
หังหมิ่น ไฉนนา
จึ่งเกีดรบร้าย้วย
ยืดตอน ฯ
๏ เสมือนเราเปนเจ้าข่ม
ชาวนคร มารา
ถึงจักปราบเรานอน
สักครั้ง
สุดถ่อมสุดยอมหยอน
ธรรมราช ไทแฮ
สงบศึกฮึกเงื้อยั้ง
หมิ่นไฉน ฯ
๏ สองศกว่างศึกแล้ว
ศึกเหนือ เล่านา
ขุนพ่องั่วพหลไกร
ยกล้าง
กำแพงบ่แรงเหลือ
แรงปราบ ประลัยเลย
เดชโชคไทใต้กว้าง
แกว่นรงค์ ฯ
๏ กำแหง,ชัยแก้วพระ
ญาโถม ทัพพ่อ
ออกรบชัยแก้วปลง
ชีพแพ้
สองศกยกพลโรม
พิษณุโลก เล่านา
ปราบพ่อสามแกล้วแปล้
ประณม ฯ
/*61*/๏ รุ่งศกยกปราบเบื้อง
กำแพง อีกพ่อ
กวาดเผ่าท้าวพญารดม
กลับใต้
ชาวเหนือผิเหลือแสยง
ชาวอยุธ ยานา
ยังบ่อาจเว้นไว้
ศักดิ์ทนง ฯ
๏ ว่างศึกสองศกซ้ำ
บรมรา ชาเอย
ยกปราบกำแพงปลง
เดชผล้า
ศรีตรีภพกรีฑา
พหลยุธ เองพ่อ
พินาศยับกลับก้มหน้า
นอบอิง ฯ
๏ ตรัสแยกสยามราฐเบื้อง
อุดร แดนเอย
สองแล่งแบ่งแม่ปิง
เขตขั้น
พระร่วงหน่วงมานคร
พิษณุโลก เถลีงแฮ
เหนือแหน่งแต่งตั้งชั้น
ลูกขุน แทนขุน ฯ
๏ สังเวชแสนทุเรศโอ้
ลิไท เจ้าเอย
อัประยศหมดฤทธิ์พรุน
ศักดิ์เศร้า
มิช้าพิราลัย
ลับโลก อุดรแฮ
พระดนุชเปนเจ้าเผ้า
สืบพงศ์ ฯ
/*62*/๏ ธรรมราชาธิราชท้าว
เถลีงนาม
อ่อนศึกอ่อนบุญทรง
ศักดิ์แส้ว
เสมือนเงาพระร่วงราม
ะราชเจีด ประจารฤๅ
สองชั่วสืบเผ้าแพ้ว
ต่อมา ฯ
๏ สิบปีศรีสุขด้าว
แดนอุดร แม่เอย
ขุนพ่องั่วกรีฑา
ทัพล้อม
กำแพงกลับแข็งนคร
เหนือขบถ รเบ็งพ่อ
แต่พระร่วงนั้นน้อม
หน่ายทนง ฯ
๏ พเอีนองค์อธิราชเจ้า
สวรรคต
จำล่าจัตุรงค์ปลง
ปรายน้อย
เหล่าชเลียงกลับเหวี่ยงพยศ
เผยอเอก ะราชพ่อ
ต่างเขตร์ต่างตั้งชม้อย
ข่มกัน ฯ
๏ ราเมศวรราชเจ้า
ลพบุรี
พิฆาฏพระเจ้าทองจันทร์
ลูกท้าว
เถลีงมกุฎอยุธยาถวัลย์
ทวีศักดิ์ สยามแฮ
หันปราบเขมรทิ้งด้าว
อุดร ฯ
/*63*/๏ สวรรคตเอารสไท้
รามินทร์ สนองแฮ
อินทรราชสุพรรณนคร
ข่มแพ้
เฉลีมศักดิ์พระนัครินทร์
เถลีงภพ เล่านา
หวลปราบอุดรด้าวแก้
เกียกรงค์ ฯ
๏ กุนพันเก้าร้อยหก
สิบสอง ศกพ่อ
ธรรมะราชาธิวง
คตไร้
พงศ์หลวงพระร่วงสนอง
องค์สืบ สันตติ์แฮ
ทุกเขตเหนือย้อนใช้
โชคเหีม ฯ
๏ จลาจลรณะยุธล้าง
ผลาญกัน กเจีงพ่อ
ชิงราชย์เอกะราชย์เสรีม
ส่อบ้อม
สยามพยูห์สู่นครสวรรค์
หวังประนุท ภัยแฮ
พญาใหญ่ใม่สู้น้อม
นอบยอม ฯ
๏ หลายคาบพระปราบแคว้น
แขวงเหนือ ราบพ่อ
ถึงสู่เชียงใหม่ตอม
เตีบล้าง
จอมจักร์นัครินทร์เมือ
แมนดนุช ท่านนา
ราเมศวร์ผ่านหล้าค้าง
ข่มอุดร ฯ
/*64*/๏ บรมไตรโลกนาถเจ้า
อยุธยา ภิไธย์พ่อ
ฉกาจก่องอาจครองนคร
ข่มห้าว
ชเลียงรัฐว่างกษัตร์สา
มาร์ถปก ปชาเฮย
เหลือแต่แม่ด้าวท้าว
พญา ฯ
๏ ยุธิษเฐียรท้าวปก
ปชาชเลียง ราฐแฮ
ชวนพระติโลกมหา
ราชเจ้า
มาประชิตพิษณุโลกเชียง
ใหม่ล่ม เมืองฤๅ
เมืองอื่นดอกน้อมเกล้า
กราบลาว ฯ
๏ บรมไตรโลกนาถเจ้า
โจมปราบ ประลัยพ่อ
ชาวอุดรสยอนชาว
ฝ่ายใต้
เสียชัยแต่ใม่หลาบ
หลายขวบ ขบถแฮ
จึ่งสถิตพิษณุด้าวใกล้
เกริ่นแหน ฯ
๏ ตรัสรวมอำนาจด้าว
แดนเหนือ
ผนึกมกุฎอยุธยาแผน
ผ่านคุ้ม
มลาวราชบ่อาจเมือ
มาแย่ง อิกเลย
กลัวฤทธิ์พิษร้ายงุ้ม
ง่ายครอง ฯ
/*65*/๏ บรมราชาธิราชเจ้า
,เอารส ท่านแล
ปกอยุธยาสนอง
พ่อไท้
จอมถวัลย์สวรรคต
ขัติยลูก เถลีงนา
ตรัสเชษฐาน้องให้
ปกอุดร ฯ
๏ ผสมพวงพระร่วงเจ้า
สุโขทัย
โดยภิเศกสุดาสมร
แมกเชื้อ
เชษฐราชนิคาลัย
เถลีงรัช อยุธพ่อ
พิศณุโลกให้เนื้อ
หน่ออุดร ฯ
๏ อาฑิตยวงศ์ลูกไท้
เถลีงวงศ์
พระร่วงหน่วงใจนคร
เขตนั้น
มาตุเรศเกศกุลพงศ์
พญาแหน่ง เหนือแฮ
เชื่อมชาติ์เหนือใต้ให้
ห่วงวงศ์ ฯ
๏ เฉลีมนามสยามราชแม้น
ขุนสุโข ทัยพ่อ
รามอธิบดีองค์
เอกแกล้ว
สวรรคตยศเดโช
พิษณุ ราชเอย
คืนผ่านกรุงใต้แผ้ว
ผ่องภยูณห์ ฯ
/*66*/๏ เฉลีมภิไธย์บรมราชเรื้อง
ศักดา
พระหน่อพุทธางกูร
แก่นแคว้น
ฐาปนาชยะราชา
กนิฐะนุช นาถเอย
ผ่านพิษณุด้าวแม้น
เมื่อเดีม ฯ
๏ คืนเถลีงอยุธเยศเบื้อง
เจษฎา
สวรรคตหมดองค์เสรีม
ศักดิ์คล้อง
นครพิษณุโลกนิรา
สยามราช ครองแฮ
พระรัษฏานั้นต้อง
ประหาร ฯ
๏ เธียรราชาพระน้อง
นฤเบศ
ฤๅเนื่องวงศ์เหนือปาน
พี่เจ้า
อยุธเผ่าปกเกล้าเกษตร์
อุดรสุข สันติ์แฮ
เหตุทัพไทใต้เข้า
ขู่ปราม ฯ
๏ ชตาศรีอยุธเยศต้อง
ตกอับ ครารา
ลือตระลบจอมภพสยาม
ยุธแกล้ว
อุดรปราบหลาบเรียบถับ
เชียงใหม่ ม่อยพ่อ
พเอีญพระชัยสิ้นแล้ว
ลุกกลี ฯ
/*67*/๏ พระแก้วฟ้าถูกล้าง
พระชนม์ เสียรา
ชาวที่ครองกรุงศรี
แสบอึ้น
หากขุนพิเรนทร์ผจญ
ขบถพินาศ
เชีญพระเธียระเจ้าขึ้น
สืบวงศ์ ฯ
๏ ขบถอุบาทว์ชิงราชย์ด้วย
เดชกาม
ชาติ์ไป่ยอมนิยมหลง
โลภร้าย
ไร้พรรคจักทนุกยาม
ฉุกละหุก โหมแฮ
ผวนผกหกเค้คล้าย
ตลกขัน ฯ
๏ พระมหาจักรพรรดิตั้ง
ขุนพิเรนทร เทพพ่อ
เปนพระธรรมราชขวัญ
ชาติ์พเน้า
อภิเศกสุดาเวน
วิษณุโลก ครองรา
เหตุหน่อเหนือเชื้อเจ้า
เจีดขันธ์ ฯ
๏ ยุคพม่ามารบล้าง
ผลาญวงศ์ สยามพ่อ
พระจักรพรรดิ์มหินทร์สวรร
คตแล้ว
มหาธรรมะราชทรง
ราชย์อยุธ ยานา
พระนเรศลูกแก้วแกล้ว
ผ่านอุดร ฯ
/*68*/๏ โรมพม่าล่าเดชแพ้
บุญไท
กวาดพวกเหนือเมือนคร
ภาคใต้
สมานจิตเกีดมิตระใจ
เปนพวก เดียวรา
เลีกอนุราชเจ้าไว้
ปกชเลียง ฯ
๏ ไทมีมหาราชล้วน
เรืองบุญ หลายแฮ
น้อยพระองค์อ่อยเอียง
อ่อนกล้า
อยุธยาจึ่งพร่าคุณ
ขจรเกียรติ์ ไกลเอย
ยงยวดอวดหล้าช้า
เฉีดคุณ ฯ
๏ แรงทนงหลงเชื่อแม้น
เมืองดี เสมอนา
เรืองฤทธิ์เรืองบุญอดุลย์
เด่นฟ้า
ในยามเมื่อทรามศรี
แสนทุเรศ แล้วแฮ
พเอีญเฉภาะเคราะร้ายผล้า
ฉิบหาย ฯ
๏ ถึงวงศ์ทุพลราชบ้าน
พลูหลวง
เมืองยิ่งโทรมยิ่งหมาย
ว่ากล้า
หมดอมาตย์ที่สมาร์ถปวง
เขลาขลาด ขลุมแฮ
เลวทุกเหล่าเจ้าข้า
คับกรุง ฯ
/*69*/๏ คนดีดีด้วยเกีด
ดีมา เองฤๅ
ดีใช่ดีเดชผดุง
ฝึกเฟ้น
ไร้แหล่งแพ่งศึกษา
สมชาติ์ เฉลีมเฮย
ยังฆ่ากันป้วนเว้น
ว่างไฉน ฯ
๏ ผิดใจนิดหนึ่งแล้ว
ลืมขัง
นึกแต่ฆ่าตบึงไป
ทุกมื้อ
โลกลาภโลภกามขลัง
ปลุกเศก หลงแฮ
เสียอยุธยาด้วยตื้อ
ต่ำญาณ ฯ
๏ นี่หากขุนตากสู้
เสี่ยงชนม์ ท่านนา
เกลี้ยกล่อมไพร่ไททหาร
เหี่มห้อม
ปราบพม่าปราบจลาจล
จนสงบ
ฟื้นเอกะราชเลี้ยงล้อม
เหล่าไท ฯ
๏ หาใม่สยามะชาติ์ล้ม
ภีลุ ลเลีงพ่อ
กดชาติ์เปนทาสไถล
เลีกเรื้อง
พุทธศาสน์จักพินาศผุ
เพราะอลัช ชีแล
ไหนจะเทียมหน้าเบื้อง
อัษฎงค์ ฯ
/*70*/๏ พเอีญจีนโรมถิ่นมล้าง
อังวะ
ทัพพม่าล่าไปรงค์
รับสู้
บุญไทที่ได้ปะ
โอกาศ กนั้นนา
ขุนตากจึ่งแก้กู้
เกียรติ์คืน
๏ พระเปนแต่ไพร่เจ้า
เมืองตาก กนั้นพ่อ
ฤทธิ์รักเมืองเฟื่องฝืน
ใฝ่ด้น
ผูกใจไพร่โดยบาก
บอกจัก ทนุกแล
พุทธศาสน์ชาติให้พ้น
เมี่ยนผลาญ ฯ
๏ เลียนปวัติ์โพธิสัตว์สร้าง
บารมี มั่งรา
โปรดสัตว์วัฏะสงสาร
รอดแร้ว
โลหิตชิวิตพลี
ชาติ์ช่วย ฉลองแฮ
แรกหลอกไพร่ฟ้าแล้ว
หลอกองค์ ฯ
๏ ธนบุรีศรีสวัสดิสร้าง
สมปอง เปี่ยมรา
ปราบเศีกนอกในวง
โว่งสิ้น
กลับเสียพระจริตจอง
เฆี่ยนฆ่า โขมงโฮย
จนขบถปลดท้าวดิ้น
หลุดไฉน ฯ
/*71*/๏ ชายสมาร์ถปกราฐป้อง
ปรัตยา มิตร์เลย
ชูชาติ์ศาสนาไท
เทียบท้าว
สมัยนั้นสุดฝันหา
โหยสยด สยองแฮ
หากพระยอดฟ้าก้าว
บาทเถีง ฯ
๏ ทรงคุณทรงเดชล้ำ
ขุนธน บุรีรา
รับปกผองพศกเถลีง
โสตถิ์แคว้น
กุลศรีจักรีถกล
เกียรติ์ประดิษ ฐานแฮ
สยามชาติ์พึ่งไท้แม้น
บิดร ฯ
๏ รัตนโกสินทร์สฤษดิ์สร้าง
สง่าแดน
สืบกษัตร์ฉัฐรัชพร
เพิ่มด้าว
ครั้งไหนไป่ปานแสน
โสภาคย์ ไผทเอย
สันติ์สุดทุกข์ร้อนร้าว
ฤดล ฯ
๏ เมืองเหนือเรื้อร้างเนี่น
นานปี
นัคเรศรุ่งเรืองกล
ป่าช้า
ถึงหกศัตกะมี
แต่ซุด โซมแฮ
เหตุบ่มิเจ้าหล้า
เลีดครอง ฯ
/*72*/๏ แควน้ำซ้ำเปลี่ยนซ้ำ
ขาดผดุง
ตระบังบ่อท่อบึงหนอง
นึ่งแห้ง
พระร่วงฤเหลียวปรุง
โปรดอีก แล้วแล
ชาวอุดรร้อนแล้ง
ล่าหนี ฯ
๏ จัตุพิสศัตกะย้าย
สุโขทัย
มาณบ้านธานี
แหน่งน้ำ
กรุงศรีสัชนาลัย
สวรรคโลก เรียกพ่อ
ยังอธึกครึกครื้นล้ำ
แหล่งหลวง ฯ
๏ เลื่อนตั้งวังไม้เรียก
ขรเมือง ใหม่แม่
น้ำใช่ไร้ใยฃวง
แค่นย้าย
ชรอยกรุงก่อนรุ่งเรือง
ทุเรศเนตร์ กมังนา
เหลือปกรกเรี้ยวชม้าย
หมดเกษม ฯ
๏ สามกรุงสามยุคนี้
มีปวัติ์
สยามชาติ์ทรงราชย์เปรม
เปลี่ยนแคว้น
สิ่งสร้างก็สล้างชัด
เฉลีมเนตร์ เรานา
กรุงอื่นผื่นด้าวแม้น
ใม่เจอ ฯ
/*73*/๏ สุโขทัยไพโรจล้ำ
ธานี เหนือรา
เดชพระร่วงรามเผยอ
เกียรติ์เจ้า
เมืองดีเพราะเมืองมี
ขุนปก ดีนอ
หมดพระร่วงร้างเผ้า
แผกนคร ฯ
๏ มนังคสิลาบาตโอ้
ขุนราม เจ้าเอย
เคยประทับตรัสสอน
ไพร่ฟ้า
หินเอกเศกสมสยาม
มหาราช สถิตพ่อ
ฐานบั่นวัลย์เลื้อยอ้า
อนาร์ถหนอ ฯ
๏ ปาสาณปราสาทสร้าง
แสนทน แล้วเพื่อน
ดูเถีดไร้ใครพนอ
กร่อนกล้าน
น่ารทึกนึกถึงคน
โฉมนุ่ม เนื้อแฮ
ยังจิตคิดฟุ้งสร้าน
เสออะไฉน ฯ
๏ รักษาปราสาทสร้าง
เสลมัย
ง่ายกว่ารักษาใจ
รูปด้วย
กนี้เราอย่าเฉารไว
วุฒิภาพ ผดุงเทอญ
เปน,สง่า,คราม้วยย้วย
เยี่ยงคุณ ฯ
/*74*/๏ เห็นเหตุใดส่อให้
เราโทรม เสียฤๅ
ฝืนจิตอย่าคิดหนุน
เหตุนั้น
เหตุใดส่อให้โหม
มหุร์ดิโสตถิ์ สมแฮ
เร่งกอบเหตุนั้นขวั้น
จิตเสมอ ฯ
๏ ส่วนตัวส่วนชาติ์เจ้า
อย่าประดัง กันเลย
ส่วนอาตม์ชีวาตม์เลอ
ดอกรู้
ส่วนชาติ์หากชาติ์ยัง
อยู่อยู่ ยืนแฮ
เสียอาตม์ชาติ์ต้องกู้
เกียรติ์ยง ฯ
๏ ทำดีทำชั่วคล้าย
ปรายแแผน แจกพ่อ
คนมักเอาอย่างคง
คืบช้า
ผลชั่วผิตัวแสน
สทกวิบาก ไฉนฤๅ
สทกใม่เหมือนข้างหน้า
หน่วงเลียน ฯ
๏ ทันสมัยนีใช่ถ้อย
ทำเก๋ ดอกเจ้า
เพราะว่าดีสมเฉนียน
เมื่อนั้น
เก่าเผลอใหม่เผยอเห
หาถูก ถลองแฮ
ใช้ชื่อใหม่ใช้รั้น
เร่อตบึง ฯ
/*75*/๏ ตั้งใจให้แต่บ้าน
เมืองเจรีญ เถีดรา
ตั้งจิตคอยสกิดสึง
สุขเกื้อ
ใช่สำหรับตัวเพลีน
เดียวสนุก เดียวแน
สำหรับทั่วหน้าเอื้อ
เอี่ยมขวัญ ฯ
๏ ดึกดำบรรพ์นั่นร้อย
ปีดัง
ปีหนึ่งในปัจจุบัน
แล่นรู้
อย่าดื้ออย่าถือขลัง
ถือทิฐิ ไถลเลย
เกีดชาตมาทลม้ายผู้
เผือกญาณ ฯ
๏ เก๋ไฉนเก๋ให้เกีด
คุณเก๋ เถีดเพื่อน
เก๋อย่าเก๋เลวซาน
เซ่อฟุ้ง
ทำใดใส่ใจคเณ
สาเหตุ ประสงค์แฮ
ทำอย่าทำคล้ายกุ้ง
ก่งทนง ฯ
/*76*/๏ ชาติ์สยามอร่ามเกียรติ์ก้าว
เกษมสันต์ สมรา
เดชพึ่งจักริศทรง
ปกเผ้า
กตัญญูคู่กับธรร
มสุจริต เจรีญเอย
ไทเถีดพร้อมน้อมเกล้า
เกริ่นพร ถวายพร ไชโย ฯ
---
จบลิลิตดั้นปฐมะภาค
ศุภมัสดุ