ดร. ลูกทุ่ง มล.บุญเหลือ เทพยสุวรรณ
บุญเหลือ (ม.ล.บุญเหลือ เทพยสุวรรณ)
คำนำ
“ดร. ลูกทุ่ง” ชื่อที่ขัดแย้งและประสมประสาน
ฉันคิดถึงอะไรหนอเมื่ออ่านเรื่องนี้
กลิ่นดอกส้มและเสียงพายกระทบน้ำ ที่ดังแผ่วอยู่ในห้องอบไอเย็นเฉียบ
ลำนำของคนทำขวัญนาคที่รำพันผ่านเครื่องส่งคลอเสียงดนตรีกระแทกกระทั้นจากสวนริมคลองกาญจนา
ตามลำน้ำนครไชยศรีที่ไหลเอื่อย เปี่ยมฝั่ง ร่มเย็นด้วยเงาไม้
สู่มหานคร ซึ่งสับสนวุ่นวายด้วยแวดวงของการแก่งแย่งทะเยอทะยาน
ฉันมองเห็นอะไรบ้าง จาก “ดร. ลูกทุ่ง”
ข้อเปรียบเทียบของ “ทวิลักษณ์” สภาพคู่ของชีวิต
“คน” กับ “สังคม” ความแตกแยกและความกลมกลืน
คนที่รักดี มีความรู้ เอาการเอางาน กับสังคมที่รวนเรเสแสร้ง
ความว้าเหว่โดดเดี่ยวในครอบครัวใหญ่พร้อมเครือญาติ พ่อตาแม่ยาย ลุงป้าน้าอา
คนเจ้าระเบียบและเปี่ยมด้วยเมตตา น่าเกรงใจ
ภรรยาที่เขารักและเพื่อนหญิงที่เขาหลง ทางเลือกที่น่าหลบหลีก
ผู้ดีชาวกรุงกับผู้ดีชาวสวน ผู้ดีไทย
เมืองนอกกับเมืองนา แหล่งความรู้อันเรืองรอง กับท้องถิ่นที่หยุดอยู่กับที่
ข้าราชการที่สามารถในวงราชการที่เฉื่อยชา
ความคิดของคนรุ่นแก่ กับความฝันของคนหนุ่มสาว
สภาพคู่อันขัดแย้งนี้ จะมีจุดพบกันบ้างไหม ณ ที่ใด
มีสิ ฉันมองเห็น ฉันพบจุดแห่งความเข้าใจและโอกาสที่นำไปสู่จุดนั้น
จาก “ดร. ลูกทุ่ง”
ฉันเห็นการพบปะพูดจากัน พบกัน ร่วมมือกันอย่างบริสุทธิ์ใจ
การเผชิญและการแก้ปัญหาอย่างเยือกเย็น มีสติอดทน แบบไทย
การปรับตัว ผ่อนสั้นผ่อนยาวแก่กันและกัน
ฉันเข้าใจลักษณะชีวิตและแนวคิดแบบไทย ๆ มากขึ้น
คนไทยที่ตัดใจจากกันไม่ขาด ขอให้ใจนั้นถึงกันเถิด
มิใยวาจาและท่าทางจะหมางเมิน
เมื่อถึงคราวอับจน คนไทยไม่ทิ้งกัน
คนไทยที่ถือดี เพราะรู้ตัวว่ามีดี แต่ไม่ชอบอวดดี
นี่คือสิ่งที่ฉันพอใจ
“ดร. ลูกทุ่ง” มิใช่น้ำเน่าหรือน้ำกลั่น
ฉันรู้แต่เพียงว่า เมื่อฉันอ่านหนังสือเล่มนี้
ฉันกำลังดื่มน้ำที่จืดสนิทตักจากโอ่งดินอันเย็นฉ่ำ
รสชาติไม่หวานชื่นซาบซ่าจนจับใจ และไร้กลิ่นกระตุ้นอันเร้าอารมณ์
ฉันสิ้นกระหาย ฉันอ่านแล้วอิ่ม เกิดความมั่นใจในการทำดีมากขึ้น
เธอเล่า จะไม่อ่านเป็นเพื่อนฉันบ้างหรือ ?
สุมนอมร
เรื่องนี้เป็นเรื่องของดิฉัน
เรื่องนี้เป็นเรื่องของดิฉัน ซึ่งดิฉันเล่าเอง คงจะเลี่ยงอคติไปไม่หมดสิ้น ท่านอ่านแล้วก็โปรดบวกลบคูณหารเอาเองบ้าง
บทที่ ๑
/*3ฉันได้พบกฤตนอกประเทศ บ้านเกิดเมืองนอน ดิฉันเข้าใจว่าดิฉันรักเขาตั้งแต่แรกเห็น อย่างน้อยดิฉันถูกตาถูกใจกับชายหนุ่มร่างโปร่ง ค่อนข้างสูงสำหรับผู้ชายไทย เดินเคียงกับฝรั่งไม่ทำให้รู้สึกว่าเป็นคนร่างเล็ก ผมไม่หยิกแต่ไม่ตรงและจะเรียกว่าหยักโศกก็ไม่ได้ ถ้าเรียกผมผู้ชายว่าสลวยได้ ก็เข้าอยู่ในลักษณะนั้น เขาไม่อาศัยน้ำมันให้ผมเกาะกันเรียบอยู่บนศรีษะ ปล่อยให้ปรกลงมาที่หน้าผากสองสามเส้น และคอยลูบปัดให้มันขึ้นไปรวมกันให้เรียบร้อยบนศรีษะ ซึ่งเป็นทีท่าที่ทำให้ดิฉันสนใจกับเขาตั้งแต่วินาทีแรกที่มีผู้แนะนำให้รู้จักกัน
ผู้ที่แนะนำเป็นญาติของดิฉัน มาดูงานการเกษตรในเรื่องผลิตผลจากนมโคที่ประเทศนิวซีแลนด์ เป็นญาติที่ดิฉันนับถือว่าเป็นผู้ใหญ่ เธอกล่าวว่า “นี่ ลูกแก้ว นี่กฤต นี่น้องผม นี่เพื่อนพี่”
ดิฉันกับกฤตยกมือขึ้นไหว้กันพร้อมกัน ดิฉันก็ถูกใจทันทีที่เขาไหว้อย่างคนที่ไหว้เป็น ผิวของเขาเปล่งปลั่ง เพราะ/*4ได้อยู่มากับอากาศหนาว ผิวของดิฉันก็เปล่งปลั่งเพราะวัยและสุขภาพดี ต่างคนต่างมองด้วยความสนใจ เหมือนกับจะละสายตาจากหน้าของกันและกันไม่ได้ แววตาของเขาบอกความตื่นเต้น ไม่ใช่แววตาของชายหนุ่มที่มองเห็นหญิงสาวเป็นครั้งแรกอย่างธรรมดา
ดิฉันติดตามคุณลุง ประจิต ไปประเทศนิวซีแลนด์และออสเตรเลียในฐานะเลขานุการชั่วคราว ดิฉันทำงานในรัฐวิสาหกิจอันหนึ่ง เมื่อคุณลงพ้นจากราชการโดยครบเกษียณอายุ หลังจากที่ได้รับราชการในตำแหน่งเอกอัคราชทูตสองสามประเทศ แล้วท่านได้รับการชักชวนให้เป็นผู้อำนวยการองค์การศึกษาแห่งเอเซียใต้ และต้องเดินทางไปติดต่อขอความช่วยเหลือทางเงิน และทางวิชาการจากประเทศที่แสดงไมตรีจิตหลายแห่ง ท่านว่าท่านได้จากเมืองไทยไปนาน ไม่ทันทราบเรื่องเบ็ดเตล็ดของประเทศไทย อยากได้คนที่ไว้วางใจได้ไปด้วยเพื่อจะได้ไต่ถาม ที่รู้ภาษาอังกฤษพอใช้งานได้ และทำหน้าที่เลขานุการให้ท่านได้ คุณน้าคนหนึ่งก็เสนอชื่อดิฉัน /*5ท่านก็ตกลงให้ทำหน้าที่ดังกล่าว เพราะท่านสนิทกับผู้บังคับบัญชาของดิฉัน พอจะออกปากขอความช่วยเหลือได้ ดิฉันจึงได้ไปพบกฤตที่นิวซีแลนด์ดังที่เล่าแล้ว
เขามากับญาติของดิฉัน พี่ประพฤติ ไปรับคุณลุงที่สนามบินเมืองโอคแลนด์ด้วยกันกับนักเรียนไทย และคนไทยที่อยู่ที่เมืองนั้นอีกสองสามคน ตามที่ทางสถานทูตที่กรุงเวลลิงตันนครหลวงของนิวซีแลนด์ขอแรงมา ด้วยเหตุว่าพี่ประพฤติเป็นหลานที่ไม่ใช่ญาติห่างไกลของคุณลุง และรู้จักธรรมเนียมและสถานที่ต่าง ๆ ของเมืองโอคแลนด์เป็นอันดี สถานทูตก็เบาใจและไม่ได้ห่วงคุณลุงเกินกว่าจำเป็น
พี่ประพฤติพาคุณลุงกับดิฉัน ไปพักอยู่ที่โรงแรมอันหนึ่ง ซึ่งไม่เคยเห็นมีโรงแรมไหนคล้ายคลึงอีกเลย ตั้งแต่นั้นมาจนบัดนี้ โรงแรมนี้มีห้องให้คนพักได้เป็นจำนวน ๘ ห้อง เท่านั้น อยู่ใกล้ศูนย์กลางนครใหญ่แห่งนั้น แต่เมื่อเข้าไปอยู่ในโรงแรม เหมือนอยู่ชนบท เพราะมีบริเวณที่ดินแวดล้อมซึ่งยังมีลักษณะเหมือนป่าดั้งเดิมของนิวซีแลนด์ มีถนนเล็กๆ ซึ่ง/*6เป็นถนนส่วนตัวของโรงแรมแยกจากถนนใหญ่ลงไปถึงระดับต่ำประมาณ ๕ เมตร จึงถึงโรงแรมหลังน้อยนั้น ซึ่งเดิมเป็นบ้านส่วนตัวของเอกชน โรงแรมนี้มีลักษณะเฉพาะพิเศษอีกอย่างหนึ่งคือ เมื่อนั่งอยู่ในห้องรับประทานอาหาร ซึ่งตั้งโต๊ะไว้ทั้งหมด ๕ โต๊ะ หรือที่ห้องนั่งเล่นใกล้กันนั้น จะมองเห็นอ่าวเวิ้งว้าง และตรงข้ามจะเห็นภูเขาไฟเก่าเป็นเทือกเขาไม่สูงนัก เจ้าของโรงแรมเป็นพนักงานทำความสะอาดห้องพัก ยกกระเป๋า เดินโต๊ะ และภรรยาเป็นผู้ประกอบอาหารในครัว นอกจากนั้น เจ้าของโรงแรมยังมีอาชีพข้างเคียงอาชีพหลัก คือเป็นครูสอนเปียโน
เมื่อดิฉันแสดงความแปลกใจ พี่ประพฤติก็ว่า “พรรณอย่างนี้จะพบได้ในประเทศนี้เท่านั้น ถ้าใครสงสัยว่าประชาธิปไตยมีได้จริงไหม ขอให้มาดูที่นี่ การถือผิวก็เรียกได้ว่าไม่มีเลย”
กฤตมองดูพี่ประพฤติคล้ายจะค้าน แต่นิ่งไว้ สายตาของเขามาจับที่หน้าของดิฉันแทนหน้าพี่ประพฤติ
ค่ำวันนั้น คณะที่ไปถึงเมืองโอคแลนด์ กินอาหารค่ำที่โรงแรมนั้น ร่วมกับพี่ประพฤติ กฤต กับนักเรียนไทยรุ่นเด็ก/*7อีกคนหนึ่ง คุณลุงเป็นคนชอบคนวัยต่าง ๆ ชอบคุยและชอบฟัง จึงชวนคนต่างวัยให้กินอาหารร่วมกับท่านเพื่อจะได้ซักถามถึงสภาพในประเทศนั้นไว้ให้มากที่สุดที่จะหาโอกาสได้
“คนที่นี่” พี่ประพฤติเล่าให้คุณลุงฟัง “ไม่มีพิธีรีตองอะไรมาก แต่ถือความสุภาพเอาการอยู่ ช่างชมคนต่างชาติเป็นที่หนึ่ง แต่ผมว่าจะเบากว่าอเมริกัน”
“ผมว่าอเมริกันชอบคนหน้าใหม่ ๆ คนที่นี่ออกจะอารี แต่สนิทที่ละน้อย ในเรื่องนี้ดูเหมือนจะดีกว่าอเมริกัน แต่ว่ามันเหงา อาชญากรรมก็ไม่ค่อยมี อะไร ๆ ตื่นเต้นไม่คอยมีเสียเลย แต่เรื่องผิว ผมว่าเห็นจะดีกว่าที่อื่นเป็นแน่” กฤตบรรยายเสริม
“คุณกฤตมาทำอะไรที่นี่” คุณลุงถาม ซึ่งถูกใจดิฉันนี่กะไรเลย ดิฉันอยากรู้เรื่องผู้ชายคนนี้มากเสียจริง ๆ จนจับได้ว่าออกจะผิดปกติของตัวเอง
“ผมมาดูเศรษฐกิจของประเทศเล็ก ๆ เพื่อจะเปรียบเทียบกับประเทศใหญ่” กฤตตอบ “ผมไปเรียนเศรษฐศาสตร์ที่อเมริกา รู้สึกว่าจะเอาอะไรเปรียบกับประเทศไทยไม่ได้เลย”
/*8“คุณไปดูประเทศกำลังพัฒนาบ้างหรือเปล่า” คุณลุงถาม
“ก็เรียกว่าไปเหมือนกันครับ” กฤตตอบสั้น ๆ
“ที่ไหนบ้าง” คุณลุงถาม
“ผมไปพม่า อินเดีย อินโดเนเซีย” กฤตตอบ
ดิฉันแปลไปในทางดี เขาไม่ใช่คนชอบอวด ไม่ชอบคุย ที่จริงเขาได้เห็นโลกมาพอใช้ทีเดียว
“เวลาคุณจะไปดูงานอย่างนี้ คุณเตรียมใจเตรียมกายอย่างไร” คุณลุงทดสอบแบบวิธีทูต แทนที่จะถามว่ามีวิธีการตระเตรียมการไปดูงานอย่างไรบ้าง
เขายิ้ม ทั้งดวงหน้าเขามีเสน่ห์น่าดู “ผมต้องอ่านหนังสือเรื่องประเทศนั้นให้มาก ๆ ก่อน คุยกับใคร ๆ ที่เขาเคยไปมาก่อน แล้วก็สืบหาคนที่เราอาจไปทำความรู้จัก จะได้คุยกันถึงเรื่องที่หาอ่านในหนังสือไม่ได้”
“ที่จริงดูเศรษฐกิจไม่น่าจะลำบากเท่าไร ไม่เหมือนดูงานอย่างเกษตร” พี่ประพฤติว่า
“เห็นจะไม่มีอะไรยากเท่าการศึกษา” คุณลุงออกความเห็น “ถ้าไปดูแต่โรงเรียน แต่มหาวิทยาลัย ก็คาดการผิด/*9หมด ผมเคยผิดมาแล้ว นานปีถึงเข้าใจว่า จะรู้เรื่องการศึกษาของเมืองไหน ต้องรู้อะไร ๆ มาก่อนหลายอย่างว่าไง” ท่านหันมาสนใจกับดิฉัน “บอกน้าเขาซี ให้เขามาบ้าง คราวนี้ชวนแล้วไม่มา บ้านเมืองเขาน่าดูเบารึ”
“คุณลงหาทุนให้คุณน้าซิคะ อะไรก็ไม่สำคัญเท่าธนบัตร” ดิฉันว่า
พอดีมีคนมาเรียกไปนั่งโต๊ะอาหาร พี่ประพฤติบอกกล่าว “ทีนี่ใครกินเนื้อแกะไม่เป็นก็อย่าคิดเรื่องกินอร่อยเลย แต่ร้านอาหารจีนที่พอจะกินได้มีอยู่ ๒ ร้าน นอกนั้นต้องฝีมือผม”
“จะแสดงฝีมือให้ดูบ้าง” คุณลุงพูดอย่างสนุก “กลัวจะถูกเชิญไปไหนต่อไหนเท่านั้น”
เราเข้าไปนั่งรับประทานอาหารค่ำ คุณลุงคุยซักถามเรื่องของบ้านเมืองต่อไป กฤตชำเลืองมาทางดิฉันบ่อย ๆ สบตากันเพราะดิฉันก็ชำเลืองดูหน้าเขาบ่อย ๆ เช่นเดียวกัน ในวันนั้นพี่ประพฤติเป็นคนคุยมากกว่าผู้อื่น เพราะตัวเขามีเรื่องจะไต่ถามคุณลุง และคุณลุงก็ต้องการนัดแนะวันเวลาที่จะไปพบคนสำคัญคนนั้นคนนี่ที่นั่นที่นี่มากเท่ากับเขา
/*10“คุณลุงคิดถูกสำหรับจิตวิทยาของคนเมืองนี้” พี่ประพฤติออกความเห็น “ถ้าคุณลุงตรงไปเวลลิงตันแทนที่จะมาศึกษาอะไร ๆ ที่โอคแลนด์ เขาอาจว่าเราตรงมาเพื่อขอเงิน แต่นี่คุณลุงมาก่อนวันนัดสองสามวัน แล้วมาดูสิ่งที่เขาภาคภูมิใจของเขาทางเหนือนี่ เขาก็ชอบใจ มีใจเป็นมิตรมากกว่า แล้วเรื่องการศึกษา คนประเทศนี้เอาใจใส่ไม่เหมือนคนที่อื่น หรือคุณกฤตว่าไง”
“ผมก็ว่าเขาดีมาก แล้วคนออสเตรเลียคนหนึ่ง เป็นคนสำคัญของรัฐอะไรรัฐหนึ่ง เขามาดูการศึกษาที่นี่ เขาก็ว่าที่นิวซีแลนด์นี้ดีมาก”
“คำว่าการศึกษาดีมากนี่แปลได้หลายอย่างเหลือเกิน” คุณลุงว่า “หาโรงเรียนเข้าง่ายก็ว่าดีมาก มีชื่อเสียงไปทั่วโลกก็ว่าดีมาก แล้วก็อะไรต่ออะไรอีก ต่างคนต่างก็ว่าไปตามความคิดเห็นของตัว ที่นี่ดีทางไหน” ท่านหยุดหัวเราะนิดหนึ่งแล้วเสริม “อย่าว่าคนแก่ลองปัญญาคนหนุ่มเลยนะคุณ ถามด้วยความอยากรู้จริง ๆ”
“คุณลุงไม่ต้องห่วงนายกฤต เขาชอบให้คนลองปัญญาเขา” พี่ประพฤติบอกสรรพคุณของเพื่อนขึ้นมา
/*11ดิฉันชายตาดูหน้าเขาขณะที่เขาตอบ “คือยังงี้ครับ ที่ผมว่าดีน่ะ เขาทำอะไรตามความจำเป็นในประเทศของเขา ไม่เอาอย่างอังกฤษหรืออเมริกาหรือใคร ในโรงเรียนมัธยมของเขา เด็กจะเลือกเรียนไปทางเกษตรหรือพาณิชย์ หรือทางอุตสาหกรรมก็ได้นะครับ ผมเพิ่งกลับจากทางเหนือของเกาะเหนือนี้ บางโรงเรียนเลือกเรียนได้ตั้ง ๘ สาย ในโรงเรียนเดียวกันมีเด็กมาวรีอยู่ด้วยแยะ มีเด็กหูหนวกเรียนกับเด็กหูดีด้วยคนหนึ่ง แล้วประชาชนใกล้ชิดกับโรงเรียน ทุกโรงเรียนมีกรรมการควบคุม เลือกเอามาจากผู้ปกครองของนักเรียนนั่นเอง”
“เห็นจะยอมเห็นกับคุณได้ว่าดี อีตอนประชาชนเป็นเจ้าของโรงเรียน แล้วเด็กเลือกเรียนตามทางที่จะทำมาหากิน” คุณลุงว่า “แต่นี่แน่ะ เรื่องเอาอย่างใคร ไม่เอาอย่างใครน่ะผมจะบอกให้ คนไม่มีปมด้อยเขาไม่ต้องคอยเอาอย่างใครหรอก คนไทยเราน่ะเก้าสิบเปอร์เซนต์เป็นคนมีปมด้อย ฮึว่าไงประพฤติ”
“คุณลุงเอาแรงจริง” พี่ประพฤติว่า ไม่สะดุ้งสะเทือนกับข้อกล่าวหา แต่ดิฉันสังเกตว่ากฤตเปลี่ยนสีหน้า ดูมีความตระหนกมากพอใช้
/*12“แรงไปเหรอ” คุณลุงถามพลางหัวเราะน้อย ๆ อย่างรื่นเริง “เราว่าสักกี่เปอร์เซนต์ละ”
“ผมมันคนเลี้ยงวัวเลี้ยงหมู กฤตก็นักเศรษฐกิจ ว่าไงดอกเตอร์ มีสถิติคนมีปมด้อยไหม” พี่ประพฤติถามเพื่อน “ผมชักสนใจ ทำไมท่านว่าคนไทยมีปมด้อยเก้าสิบเปอร์เซนต์” เขาจ้องหน้าถามคุณลุงด้วยความอยากรู้
“เปอร์เซนต์น่ะเป็นอุปมาเท่านั้น เหมือนเขากล่าวถึงนางอัปสรเป็นโกฏ ๆ นั่นแหละ แต่ว่าจริงนา คนไม่มีปมด้อยจะต้องคอยเอาอย่างเขาทำไม คนเราสองคนยังไม่เหมือนกัน แม้แต่เสื้อเชิร์ตก็ยังใส่ของกันไม่ได้ แล้วเรื่องการศึกษาจะไปเอาอย่างกันอย่างไงได้”
“นึกไปก็แปลก ในโลกนี้ ประเทศที่เขายกย่องกันเป็นประเทศเล็ก ๆ ทั้งนั้น” กฤตตั้งข้อสังเกต
“ประเทศเล็กมันก็ดูแลให้ดีได้ง่าย มันเห็นภาพทั้งประเทศง่าย ประเทศยิ่งใหญ่ ไอ้ที่จะหลงหูหลงตามันก็มาก” คุณลงว่า
การสนทนาดำเนินต่อไปในทำนองนี้ ดิฉันสังเกตว่ากฤตเป็นคนกล้าที่จะให้เหตุผลต่าง ๆ ตามความคิดนึกของตน /*13แต่นั่นไม่แปลกอย่างไร เพราะเขาเป็นคนได้เล่าเรียน แต่ที่ดิฉันสังเกตว่าเขาออกจะพิเศษกว่าคนอื่น ก็ในข้อที่ว่าดูเหมือนเขาจะคุยกับคนต่างวัยเช่นคุณลุงได้อย่างเพลิดเพลิน
วันรุ่งขึ้นคุณลุงไปเยี่ยมวิทยาลัยครู อยู่นอกเมืองไปไม่ไกลนัก ดิฉันต้องติดตามท่านไปด้วย เมื่อกลับมาเป็นเวลากินอาหารกลางวันพอดี พบกฤตรออยู่ที่โรงแรมที่พัก ดิฉันตั้งคำถามในใจว่า นี่เป็นการถือโอกาสให้คุณลุงเลี้ยงอาหารมื้อหนึ่งหรืออย่างไรหนอ แต่พี่ประพฤติเข้ามาบอกดิฉันภายในสองสามนาทีว่า พี่ประพฤตินัดให้เขามาเป็นเพื่อนดิฉัน
“ตาเวย์เพื่อนพี่ แกเป็นคนรวย เอาใจใส่กับเมืองไทยแล้วก็อยากช่วยเหลือ พี่จัดให้แกเลี้ยงอาหารกลางวันวันนี้ แกเป็นคนใจดีมาก แต่ใจลอย ไม่ถามว่าจะต้องเชิญใครมั่ง แกเชิญพี่กับคุณลุง แล้วบอกว่าแกจะมีแขกอีกสี่คน พี่จะไปบอกว่ามีน้องมาด้วยอีกคนก็รู้สึกยังไงก็ไม่รู้ บังเอิญกฤตเขาอยู่ที่นั่นตอนพูดโทรศัพท์ เขาเลยบอกว่าเขาจะมาพาแก้วไปกินข้าวเจ๊ก ไม่อร่อยอะไรนัก นึกว่าไปลอง ๆ ดูก็แล้วกัน
“หวังว่าคุณจะไม่รังเกียจ” กฤตกล่าวตามมารยาท “ถ้าคุณจะรับประทานที่โฮเต็ลนี่ ผมก็รับที่นี่”
/*14ดิฉันหมายเหตุคำที่เขาใช้ “รับ” เป็นคำที่คนในครอบครัวดิฉันไม่ใช้กัน เมื่อจะพูดกับคนอื่นที่จะถือประเพณีก็ใช้คำ “รับประทาน” เต็มคำ ถ้ามิฉะนั้นเราก็ใช้ “กิน”
“ดิฉันอยากไปกินข้าวเจ๊ก” ดิฉันรีบบอก
มื้อกลางวันที่ร้านอาหารจีนในเมืองโอคแลนด์ เป็นอาหารมื้อแรกที่กฤตกับดิฉันกินร่วมกัน เฉพาะสองคน ดิฉันพยายามให้เขาคุยเล่าเรื่องตัวของเขาเองมากที่สุก แต่เขาก็พยายามให้ดิฉันพูดเรื่องตัวเองเช่นเดียวกัน การสนทนาจึงเป็นการแลกเปลี่ยนประวัติของกันและกัน เริ่มด้วยชื่อของดิฉัน
“ผมได้ยินพี่พฤติเรียกคุณว่า แก้ว แก้ว ผมควรจะเรียกคุณแก้ว อย่างนั้นหรือ หรือคุณมีชื่ออะไรที่ควรผมควรเรียก” กฤตถามระหว่างที่นั่งไปในรถยนตร์ขนาดเล็กของเพื่อนที่เขาขอยืมมา
“ดิฉันอายจังค่ะ เวลาถูกถามเรื่องชื่อ” ดิฉันตอบ เป็นการเรียกร้องความสนใจของเขา เพราะดิฉันอยากบอกเขาเรื่องสำคัญเกี่ยวกับตัวให้เร็วที่สุด “ดิฉันอายทั้งชื่อเรียกเล่นกับชื่อจริง”
/*15“รึครับ ผมอาจชอบมากก็ได้ นามสกุลผมก็แปลกหน่อย แต่ผมไม่รู้สึกอายเลยครับ” เขาว่า
“รึคะ ดิฉันเลียนย้อนโดยไม่ตั้งใจ “นามสกุลอะไรคะ”
“ผมถามคุณก่อนนะครับ” เขาพูดเชิงสัพยอก ซึ่งถูกใจดิฉันมาก “แต่ผมจะยอมเสียเปรียบ ผมนามสกุล มีนา ไม่ได้แปลว่า ปลา หรือเกี่ยวกับเดือนมีนานะครับ แปลตรง ๆ มี นา ผมเคยคิดเสมอว่าผมต้องพยายามเป็นเจ้าของนาไว้อย่างน้อยแปลงหนึ่งเสมอไป ไม่ยังงั้นก็จะผิดจากนามสกุล”
“ตาย ดิฉันชอบจัง” ดิฉันพูดโดยจริงใจ “ดิฉันชอบอะไรง่าย ๆ แต่ว่าเมื่อตะกี้คุณไม่ได้ถามนามสกุลดิฉันนะคะ คุณถามแต่ชื่อเล่นกับชื่อจริง”
“คุณนามสกุลเดียวกับพี่พฤติหรือครับ” เขาถามอย่างสุภาพ
“เปล่าค่ะ” ดิฉันตอบ “นามสกุลดิฉันก็พิสดารอีกล่ะค่ะ เขาบ่นกันทั้งนั้น นามสกุลดิฉัน กอกรี คุณคิดว่าคุณจะสกดถูกไหมค่ะ”
/*16“ผมจะลองพยายามดู” เขาพูดพลางหัวเราะเบา ๆ อย่างรื่นเริง “ผมเอาตรง ๆ นะครับ กอ ออ กอ รอ สระอี ไม่รู้จะออกไปทางไหนนี่ครับ”
“ตาย คุณเป็นคนแรกที่สกดถูกโดยไม่เคยเห็นตัวหนังสือ ไม่งั้นคนที่ได้ยินครั้งแรก มักทำอะไรแปลก เช่นเอา ต สกด เหมือนกับดิฉันออกเสียง ตร ควบไม่เป็นอย่างคนโบราณอย่างนั้นแหละ”
“โอ ผมยินดีจริง นาน ๆ ผมจะทำอะไรถูกตามอย่างใจอยากสักที” เขาพูดอย่างรื่นเริงต่อไป แล้วมาถึงหัวเลี้ยวถนนที่ต้องระวังยวดยาน เขาเอาใจใส่ในการขับรถ จึงหยุดการสนทนา ครั้นได้นั่งในร้านอาหารเรียบร้อย สั่งอาหารที่ทำง่ายๆ มาคนละจานแล้ว เขาจึงเตือนขึ้น
“นี่ผมยังไม่ทราบชื่อจริงชื่อเล่นของคุณนะครับ”
“เราเป็นคนสมัยใหม่แท้นะคะ ดิฉันว่า “ถ้าเป็นสมัยคุณแม่ คงรู้จักกันแต่ชื่อนานกว่าจะได้มากินข้าวด้วยกันสองคนอย่างนี้” แล้วดิฉันรีบต่อก่อนที่เขาจะหันเหความสนใจไปเสีย “ชื่อเล่นของดิฉัน เรียกกันในพวกญาติผู้ใหญ่เรียกว่า ลูกแก้วค่ะ ดิฉันชอบให้คนรู้จักเรียกให้เต็มสองพยาค์ง พี่ประพฤติเป็นคน/*17ขี้เกียจ แต่ก่อนเคยเรียก น้องแก้ว เดี๋ยวนี้ทำไมมาตัดเหลือพยางค์เดียวไม่ทราบ”
“อ้อ แล้วอย่างผมควรเรียกว่า คุณลูกแก้วงั้นรึครับ ไม่ใช่สำหรับคุณพ่อคุณแม่โดยเฉพาะ” เขาถาม
“ดีกว่า คุณแก้ว คนชื่อแก้ว ๆ กันแยะ บางทีไม่รู้ว่าแก้วไหน ใช่ไหมคะ ไม่เหมือนชื่ออย่างคุณ แจ่มไปเลยนะคะ”
“พวกผมชื่อตัว ก กันทั้งนั้นเลย” เขาบอกเล่าอย่างแแจ่มใส ทำให้ดิฉันลำเอียงเข้ากับตัวเองว่าเขาชอบดิฉันเท่ากับดิฉันชอบเขา ขณะเดียวกันดิฉันก็มีความกระดากเวลาเขามองดูดิฉันอย่างที่ดิฉันไม่เคยมีต่อชายอื่น เขาชี้แจงต่อไป “พ่อผมชื่อ กิจ ลุงผมชื่อ การ ลุงอีกคนหนึ่งชื่อ กร”
“ก็เหมือนพวกคุณพ่อดิฉันซีคะ ดิฉันสนอง “คุณพ่อดิฉันชื่อ เกลา ปู่ชื่อ กอ ทวดขึ้นไปอีก ชื่อ กรี เวลาสมัยตั้งนามสกุลเจ้านายท่านเลยตั้งให้เป็น กอกรี ท่านถามว่าเอาง่ายๆ อย่างนี้ไหม. คุณปู่ก็ว่าดี เลยมีนามสกุลพิลึกนะคะ”
“ผมว่าเก๋ดี” เขาว่า “แต่ขอประทานโทษ คุณยังไม่ได้ให้ผมรู้ชื่อจริงของคุณเลย”
/*18“ชื่อจริงไม่มีใครเรียกเลยค่ะ พิลึกเหมือนกัน” ดิฉันเล่าต่อ “อ๊ายอายเวลาใครถาม” แล้วดิฉันก็บอกเขาด้วยเสียงที่ดิฉันคิดว่าปร่า ทุกครั้งที่บอกชื่อแก่ใคร
“เอ ผมก็ว่าเก๋ดีละครับ แต่เรียกยากจริง แก้วเกลา ความหมายก็ดีนี่ครับ เพชรเจียรนัย ใช่ไหม หรือว่าผมเชย”
“ดิฉันไม่ชอบเลยค่ะ ถูกเพื่อนนักเรียนล้อเมื่อเด็ก ๆ เป็นคำน่าเกลียด แต่ที่จริง มันก็ไม่สำคัญอะไรนะคะ เราไปเอาใจใส่กับมันมากเกินไป” ดิฉันคุยด้วยความเบิกบานจริง ๆ แล้วพอมีโอกาสดิฉันก็ถามเขาถึงตัวเขา ทำให้เขาเล่า
“ผมเมื่อเล็กๆ เป็นเด็กวัด ท่านพระครูท่านสอนหนังสือจนอ่านออกคล่องแล้วถึงไปโรงเรียน ครูเลยเห็นเป็นคนเก่ง เลยสนับสนุนให้พ่อส่งเข้าเรียนในกรุง มาอยู่วัดอีกแหละครับ แล้วกลับไปเข้าโรงเรียนประจำที่บ้านโป่ง เรียนกับพระเหมือนกันแต่ศาสนาคริสตัง แล้วมาอยู่วัดในกรุงอีก ตอนเรียนชั้นเตรียม แล้วถึงได้ไปเข้ามหาวิทยาลัย ลุงเป็นกำนัน อยากมีหลานเป็นนายอำเภอสักคน ก็เลยให้เข้ารัฐศาสตร์ แล้วโชคดีได้ทุนเรียนต่อ จนกระทั่งได้ไปอเมริกา ลุงยังเสียดายที่ไม่ได้เป็นนายอำเภอ ต้องอาศัยท่านพระครู คนใหม่ครับ /*19คนที่สอนหนังสือเมื่อเด็ก ๆ ท่านไปเป็นสมภารทางภาคอิสาน คนไทยเราในชนบทนี่ไม่ว่าอะไรก็ต้องอาศัยพระนะครับ”
“ขอประทานโทษ ชนบทแค่ไหนคะ” ดิฉันถาม
“แค่สามพรานนี่เอง เดี๋ยวนี้จากกรุงเทพ ฯ ไปรถไม่นานก็ถึง ลงเรือไปอีกหน่อยเดียว แต่ใกล้หรือไกลก็ไม่สำคัญผมไปดูงานหลายจังหวัด ชีวิตคล้าย ๆ กัน ผิดกันแต่รายปลีกย่อย ไม่ว่าที่ไหนพระเป็นพี่เลี้ยงทุกอย่าง”
“คุณเคยบวชแล้วยังคะ” ดิฉันถาม พลางกินอาหารอย่างอร่อยที่สุด ดูเหมือนไม่เคยอร่อยเท่ามื้อนั้นเลย ทั้งที่อาหารจีนของร้านนั้นค่อนข้างจะด้อยคุณภาพ
“รู้สึกจะบาปหนาหรืออย่างไงไม่รู้ครับ ตั้งใจจะบวชแล้วไม่ได้บวชสักที บังเอิญเกิดได้ทุนไปต่างประเทศตอนที่จะบวช หรือไม่อย่างนั้นก็ต้องออกต่างจังหวัด หรือต้องเข้าไปประชุมอะไร เตรียมงานให้นาย แต่คงจะได้บวชวันหนึ่ง”
ต่อจากวันนั้นมา กฤตกับดิฉันก็พบกันบ่อย ๆ เมื่อถึงเวลาคุณลุงออกจากโอคแลนด์ไปเวลลิงตัน กฤตก็ไปด้วย พี่ประพฤติต้องอยู่ดูงานทางเกาะเหนือ ไปเกาะใต้ด้วยกันกับคุณลุงไม่ได้ กฤตเสร็จธุระของเขาแล้ว แต่ใคร่จะได้ชมภูมิประเทศ/*20ของเกาะใต้ของนิวซีแลนด์ ซึ่งอยู่ในเขตอากาศเย็นเหมือนยุโรป และมีพรรณไม้แปลก ๆ เขาจึงกำหนดการกลับประเทศไทยให้ยืดออกไปประมาณ ๑ สัปดาห์ ระหว่างเวลาประมาณ ๑๐ วันที่ดิฉันพบกับกฤต ก็เป็นที่เข้าใจกันทั่วในหมู่คนที่พบกับเราบ่อย ๆ ว่ากฤตมีความรู้สึกต่อดิฉันเป็นพิเศษ กว่าเพื่อนผู้หญิงอย่างธรรมดา ดิฉันเขียนจดหมายบอกเล่าไปให้แม่ทราบ และเพื่อจะลองว่ากฤตจะคลายความเอาใจใส่กับดิฉันหรือไม่ ดิฉันฝากของชิ้นเล็ก ๆ บรรจุหีบห่อเรียบร้อยไปให้แม่ บอกแก่กฤตว่า เมื่อถึงกรุงเทพแล้วเขาจะไปรษณีย์ไปก็ได้ หรือจะนำไปให้เองที่บ้านก็ได้ ก่อนที่แม่จะได้พบกฤต ดิฉันก็ได้รับจดหมายจากแม่ มีความว่า
“ลูกแก้วของแม่
แม่ได้รับจดหมายของลูกที่ฝากมากับตานิด (นักเรียนไทยคนหนึ่ง ซึ่งคุ้นเคยกับแม่) เล่าถึงพระเอกที่ลูกได้พบที่นิวซีแลนด์ แม่เห็นด้วยกับลูกว่าคนที่มีความสามารถความพยายาม เป็นลูกคนธรรมดาสามัญ ได้ปีนป่ายขึ้นมาจนถึงได้ปริญญาเอกเป็น ดอกเตอร์ เป็นคนน่าสนใจ น่าชมเชย แต่แม่ว่าลูกรอไว้สักหน่อย อย่าเพ่อใจเร็วนัก ที่จริงทั้งพ่อกับ/*21แม่ ไม่ใช่คนถือชาติถือตระกูลอะไรรุนแรง เท่าที่ฟังลูกเล่าถึงดอกเตอร์คนนี้ ก็ดูเป็นคนมีมารยาท มีการศึกษา แต่ว่าถึงอย่างไรก็อย่าเพ่อตัดสินใจเรื่องอย่างนี้เร็วไป ผู้หญิงเรามีแต่ทางเสียเปรียบมากนัก ลูกอาจจะเถียงว่าที่ดูกันนานแล้วไม่ยืดก็มี แม่ก็ว่าจริง เรื่องแต่งงานนี่มันก็ขึ้นอยู่กับโชคชาตามาก ถึงพ่อกับแม่ก็ไม่น่าจะแต่งงานกัน และไม่น่าจะอยู่กันมาได้อย่างนี้ แต่แม่ว่าดูไว้ให้ดีเป็นทางเดียวของเรา เมื่อผิดพลาดไป เราจะได้พูดได้ว่าเราได้ทำดีที่สุดแล้ว คนที่มีชาติมีตระกูลคล้ายคลึงกันอยู่ด้วยกันไม่ได้ก็มี คนต่างชาติต่างภาษารักกันดูดดื่มก็มาก แต่ก็นั่นแหละ แม่ก็ได้แต่เตือนว่าให้ดูให้ดี ๆ แต่แม่ก็แน่ใจว่าลูกก็คงคิดแล้วเหมือนกัน คนที่เป็นแม่มันก็อดห่วงไม่ได้เป็นธรรมดาไปอย่างนั้นเอง......”
ต่อจากนั้นแม่ก็ส่งข่าวเกี่ยวกับญาติพี่น้อง ที่วิสาสะกันอยู่เป็นปรกติ เมื่อกฤติออกเดินทางจากนิวซีแลนด์ไปแล้ว ดิฉันต้องรับว่าดิฉันคลายความสนใจกับการงานของคุณลุงไปมาก ใจเร่งให้ถึงกำหนดวันกลับไปประเทศไทย กลับบ้านเพื่อจะพบกฤ๖ และเพื่อว่าจะได้รู้ว่าความสัมพันธ์ระว่างเขา/*22กับดิฉันจะยั่งยืน คงรูป อยู่แค่เพื่อนที่ถูกใจกันมาก หรือจะแปรรูปไปประการใด
ในตอนนี้ ดิฉันว่าควรจะเล่าถึงครอบครัววงศ์ตระกูลของดิฉันให้พอเป็นที่เข้าใจไว้ ที่แม่กล่าวว่า แม่และคุณพ่อไม่ใช่คนถือชาติถือตระกูลรุนแรงนั้นเป็นความจริง แต่ก็เป็นที่ตระหนักดีในวงญาติมิตรว่า ญาติทั้งฝ่ายแม่และคุณพ่อสำนึกด้วยความภูมิใจว่า ทั้งสองตระกูลเป็นตระกุลที่มีส่วนสัมพันธ์กับประวัติของชาติไทยอยู่บ้างถึงแม้จะไม่ใช่ราชตระกูล หรือเคยมีอำนาจในแผ่นดินเทียบกับตระกูลใหญ่ ๆ ที่มีบรรพบุรุษเป็นเจ้าพระยา อรรคมหาเสนาบดี แต่เกือบทุกชั่วคนมีคนสำคัญพอสมควรในราชการของพระมหากษัตริย์ เช่นคุณทวดปู่ของคุณพ่อ ที่มีชื่อตัวว่า กรี ก็ได้รับราชการสงครามในรัชกาลที่ ๓ มาถึงคุณปู่ที่ชื่อ กอ ก็เป็นนักเรียนยุโรปรุ่นแรก ๆ ในรัชกาลที่ ๕ และได้รับราชการมีชื่อเสียงในรัชกาลที่ ๖ มาจนถึงรัชกาลที่ ๗ ข้างฝ่ายแม่นั้น ตระกูลของแม่ก็มีประวัติคล้ายคลึงกับคุณพ่อ แต่ที่สำคัญนั้นคือ ตั้งแต่คุณทวด คุณตา และคุณลุงรุ่นใหญ่ ใกล้ชิดกับเจ้านายในพระราชวงศ์มาทุกรัชกาล เรื่องนี้ย่อมเป็นความภาคภูมิใจของสมาชิกในตระกูล แต่ตั้งแต่แม่ไป/*23จนถึงน้า ๆ รุ่นเล็กที่ร่วมท้องเดียวกัน เติบโตในระยะหัวเลี้ยวหัวต่อของการปกครอง จึงมีความคิดนึกไม่เป็นเส้นแนวแน่นเหนียวนัก ไม่ว่าทางหนึ่งทางใด ครั้นมาถึงคนรุ่นลูกพี่ลูกน้องของดิฉัน บางคนมีพ่อแม่ที่เคร่งครัดกับประเพณีมาก ก็มีปฏิกิริยาไม่ชอบสิ่งใดที่เกี่ยวเนื่องกับประเพณี บางคนก็ถือเคร่งครัดตามบิดามารดา ส่วนตัวดิฉันมีสภาพพิเศษไปจากญาติด้วยเหตุหลายประการ เหตุที่หนึ่งก็คือ คุณป้า แม่ และน้า ๆ ต่างก็เป็นคนมีอุปนิสัยเป็นของตน ไม่ค่อยคล้อยตามความเห็นของกันและกัน และเหตุอีกอันหนึ่งที่สำคัญมากในชีวิตของดิฉัน ซึ่งดิฉันเข้าใจว่ามีส่วนหล่อหลอมความคิดนึกและบุคคลิกภาพมากที่สุดก็คือ คุณพ่อเป็นไข้ที่เรียกกันง่าย ๆ ว่า โปลิโอ และได้เสียขาทั้งสองข้างไป ไม่สามารถใช้ได้เลยเมื่อดิฉันอายุได้ ๑๐ ขวบ
ก่อนที่จะเล่าเรื่องอื่นต่อไป ดิฉันคิดว่าควรกล่าวถึงในตอนนี้ว่า เมื่อดิฉันเดินทางกลับจากนิวซีแลนด์และออสเตรเลียมากับคุณลุง ถึงเมืองสิงคโปร์ มีจดหมายของแม่รออยู่สถานทูตฉบับหนึ่ง มีข้อความสำคัญในนั้นว่า
/*24“พระเอกของลูกได้นำของที่ลูกฝากมาให้แม่ กับน้ารวงแล้ว... คราวก่อนแม่ไม่ได้เตือนเรื่อง พระพี่เลี้ยงรื่นโรย คราวนี้ต้องเล่ามา แม่ลองชิมลางว่าจะมีความเห็นกับดอกเตอร์ลูกทุ่งของลูกอย่างไร เจ้าหล่อนถามถึงนามสกลทีเดียว พอแม่บอกว่า มีนา ก็ถามว่า แปลว่าอะไร แม่บอกว่า ปลา เจ้าหล่อนว่า ฟังดูก็ไม่เลวเป็นลูกเต้าเหล่าใคร แม่บอกว่าพ่อเขาดูเหมือนจะเป็นข้าราชการกระทรวงมหาดไทยอยู่นครชัยศรี แม่เล่ามาเพื่อว่าลูกจะได้เตรียมยุทธวิธีไว้ น่ากลัวว่าจะเป็นปัญหาใหญ่ของลูก...”
บทที่ ๒
/*25ดิฉันจำได้ว่า ในพระราชนิพนธ์เรื่องหลวิชัยกับคาวี มีตอนหนึ่งที่หลวิชัยกล่าวแก่คาวีว่า “โบราณว่าคชสารและงูเห่า ข้าเก่าเมียรักอย่าวางจิต” ในกรณีน้ารื่นซึ่งนับได้ว่าเป็นข้าเก่าในตระกูลคุณพ่อ ได้ผ่านการทดสอบมาแล้วว่าสมควรได้รับความไว้วางใจทุกประการ เมื่อฝ่ายผู้ใหญ่ของคุณพ่อและแม่ได้ทำความตกลงกันว่า จะมีการแต่งงานให้คุณพ่อและแม่เป็นที่แน่นอนแล้ว แม่ได้รับทราบว่า น้ารื่นจะมาอยู่ด้วยกับคุณพ่อ ญาติข้างแม่ได้มีการ “อภิปราย” กันนานพอสมควร
คุณป้า วรรณแสง อายุสูงกว่าคุณแม่ ๕ ปี ได้แต่งงานก่อนคุณแม่ประมาณ ๑๒ ปี เพราะคุณป้าแต่งงานภายในเวลาหนึ่งปีหลังจากได้ออกจากโรงเรียน และคุณแม่แต่งงานหลังจากที่ได้ปริญญาจากมหาวิทยาลัยหลายปี กล่าวในที่ประชุมญาติว่า
“ใจแก้วจะทำใจพระ ปล่อยให้คุณเกลาเอาน้องสาว/*26ร่วมนมมาอยู่ด้วย อายุอานามก็คราวเดียวกับตัว อย่าว่าไม่เตือนนะ อาบน้ำร้อนมาก่อน”
“พี่แสงละก็” น้าโรจน์ ซึ่งเป็นน้องรองลงไปจากแม่ พ้อขึ้นเป็นการท้วง “คู่หมั้นเขาไว้ใจกัน จะมาทำให้เขาระแวงกันเปล่า ๆ”
“ฉันว่าใครไม่ระแวงผู้ชายไว้ ก็ต้องน้ำตาเช็ดหัวเข่าไปตาม ๆ กัน” คุณป้ายืนยันความเห็นของคุณป้า
“อยากรู้ว่าถ้าพี่ใจแก้วจะไม่ให้เขามา จะบอกคุณเกลาว่ายังไง” น้าเรืองน้องชายรองจากน้าโรจน์ลงไปถาม
“ถ้าเวลานี้พูดกันเพียงเรื่องอย่างนี้ไม่ได้ ก็อย่าหวังจะพูดอะไรกันเมื่อแต่งงานกันแล้วเลย” คุณป้าบอกทรรศนะต่อไป
แม่เล่าว่า แม่ไม่แลเห็นทางที่จะขัดขวาง ทั้งที่แม่ก็ไม่ค่อยยินดีกับการมีน้องสาวร่วมนมของสามีอยู่ร่วมเรือนนัก แต่น้ารื่นเป็นผู้ตัดสิน ระหว่างที่การเจรจานัดหมายรายละเอียดของการแต่งงานดำเนินไป วันหนึ่งแม่ไปที่บ้านคุณพ่อ พบน้ารื่นตามเคย เพราะน้ารื่นมักจะเป็นผู้นำเครื่องดื่มหรือเครื่องขบเคี้ยวต่าง ๆ มาให้แม่ น้ารื่นก็แถลง
“คุณคะ ใครๆ เขาว่าดิฉันไม่ควรไปอยู่กับคุณเกลา /*27คุณหญิงท่านก็ว่า ไม่รู้จะตามเขาไปทำไม บ้านของตัวมีเกิดจะไม่อยู่ แต่ดิฉันว่าดิฉันไปอยู่กับคุณได้ คุณเป็นนายดิฉันได้”
แม่แลไปสบตาคุณพ่อ เห็นว่าในดวงตามีแววขบขันและความกลัวระคนกัน แม่ถามด้วยความขลาดว่า “เป็นไงเป็นนายได้”
“ดิฉันว่าคุณเป็นผู้ดี เหมือนคุณเกลา คุณเล่าเรียนมา ก็ต้องไปเป็นครูบาอาจารย์ ใครจะทำงานบ้านให้คุณ คุณหญิงท่านก็มีลูกของท่านตั้งหลายคน จะมีใครมาเห็นแก่ดิฉันสักกี่คน คุณกล้าเธอก็ไม่ค่อยห่วงใครแม้แต่นมเธอยังไม่ค่อยห่วง เวลาเจ็บเวลาตายก็คุณเกลาทุกอย่าง ดิฉันเลือกคุณเกลาเป็นที่พึ่งดีกว่า พี่ชายของดิฉันเองเขาก็สบายไปแล้ว ลูกเมียเขาก็มี บุญของดิฉันแล้วที่คุณเกลาจะแต่งงานกับคุณ”
แม่แข็งใจพูด “เธอก็เหมือนน้องร่วมนมของฉันอีกคนก็แล้วกัน”
“อูย คุณไม่ต้องสมัยใหม่กับดิฉันหรอกค่ะ เธอแธอะไรกัน พูดกับอิฉันรื่นงั้นรื่นงี้ก็พอแล้ว ดิฉันเคยอยู่บ้านผู้ดี ไม่ใช่แม่พวกมะพร้าวตื่นดก” น้ารื่นเริ่มอบรม
น้ารื่นได้รับการศึกษาชั้นมัธยมบริบูรณ์หญิง ถ้า/*28กระทรวงศึกษาธิการในสมัยที่น้ารื่นกำลังเป็นหญิงสาวไม่ใช้คำเช่นนั้น น้ารื่นก็จะได้เรียนต่อขึ้นไป เผอิญชั้นมัธยมแปดเวลานั้นเรียกว่ามัธยมบริบูรณ์ชาย คุณย่าจึงให้น้ารื่นออกจากโรงเรียน ระหว่างนั้นคุณพ่อก็ยังไม่มีความรู้จัดเจนกับชีวิต เมื่อคุณย่าให้น้ารื่นอยู่บ้าน ช่วยการงานในบ้านท่าน ก็เป็นที่พอใจของทุกคนรวมทั้งตัวน้ารื่นเอง เพราะเป็นผู้หญิง มิได้คิดจะหาวิชาชีพไว้ ฝ่ายแม่การที่ไปเข้ามหาวิทยาลัย เป็นกรณีพิเศษถือโดยความเห็นของคุณลุงประจิต ซึ่งเป็นคนมีความคิดนึกแปลกจากคนอื่นๆ ซึ่งไม่มีญาติเห็นด้วยนัก แต่เป็นสมัยที่หญิงสาวฐานะเดียวกับคุณแม่เริ่มนิยม จึงไม่มีผู้ใดท้วงติงแข็งแรง แม่ไปเข้ามหาวิทยาลัยด้วยเหตุผลส่วนตัวของแม่ คือลุงจรัลเป็นนิสิตอยู่ ท่านผู้นี้เป็นญาติหนุ่มซึ่งเริ่มมีความสัมพันธ์พิเศษกับแม่ แม่ได้รู้จักกับคุณพ่อในมหาวิทยาลัย ระหว่างที่คุณพ่อเป็นนิสิตในคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ หลายปีก่อนที่จะคิดมาถึงการร่วมชีวิตกัน
คุณพ่อเคยพูดถึงน้ารื่นว่า “น่าเสียดาย คนหัวสมองอย่างรื่น ถ้าได้เรียนเป็นครูหรือพยาบาลก็จะไปไกล เกิดเร็วไปไม่กี่ปีเลย น้องๆ เขาก็ได้เรียนมีอาชีพกันไปตามๆ กัน”
/*29“ถ้าได้เรียนมากกว่านี้ก็จะดีหลายอย่าง” น้ารวงรัตน์ออกความเห็นต่อ “จะได้เปลี่ยนสมองง่ายกว่านี้ ไม่ยึดแน่วแน่ว่าในประเทศสยามไทยเรานี้ ตระกูลกอกรีเป็นที่หนึ่งรองจากพระราชวงศ์จักรี แล้วลองลงมาก็ตระกูลฉันพรรณศิริ”
“อยากให้เปลี่ยนว่า ฉันพรรณศิริเป็นที่หนึ่งบ้างยังงั้นรึ” คุณพ่อเย้า
“งั้นซี” น้ารวงพยักหน้าเย้าต่อไป
เมื่อน้ารื่นมาอยู่บ้านใหม่ ซึ่งเป็นเรือนหอของคุณพ่อและแม่ ซึ่งตั้งอยู่ในที่ดินที่คุณตายกให้แม่ และแวดล้อมด้วยเรือนหอของลูกชายหญิงของคุณตาที่ร่วมท้องกับแม่ น้ารื่นไม่มีความประหม่าเลย และวางตัวเป็นสมาชิกในครอบครัวของทั้งสองตระกูลโดยสบายผ่องใส ปราศจากความตะขิดตะขวง ทั้งนี้โดยน้ารื่นทำให้เป็นที่เข้าใจแก่คนในครอบครัวที่แวดล้อมนั้นว่า น้ารื่นไม่อยู่ในฐานะลูกจ้าง ไม่อยู่ในฐานะ “ลูกหลาน” ของ “ท่าน” หรืออีกนัยหนึ่ง นอกเสียจากญาติแท้ ๆ ของแม่แล้ว น้ารื่นก็เป็นที่หนึ่งในหมู่คนทั้งหลายบนพื้นที่ดินนั้น
แม่ชมน้ารื่นอยู่เสมอว่าเป็นบุคคลหายากคนหนึ่ง “น้ารื่นน่ะเป็นคนขี้หวง ถ้าแต่งงานก็คงขี้หึง แต่แม่ว่าไม่ขี้อิจฉาเลย /*30เป็นคนรู้จักหาความสุข”
“คนขี้อิจฉานี่เป็นเพราะปมด้อยใช่ใหม พี่ใจ” น้ารวงรัตน์ถาม
“อ้าว เธอเป็นนักจิตวิทยา ทำไมมาถามฉัน” แม่ประท้วง
“ไม่รู้ซี ตำรากับมนุษย์ที่เราพบไม่เห็นมันเข้ากันกี่มากน้อย” น้ารวงกล่าวอย่างปรับทุกข์ “พระพี่เลี้ยงโรยรื่นนี่ ฉันว่าแกผิดปรกตินะ คนอะไรไม่มีปมด้อยเลย”
“ก็ไม่เห็นมีเหตุอะไรจะทำให้แกมีปมด้อยนี่ แต่เขาว่าปมด้อยกับปมเขื่องมันอันเดียวกันไม่ใช่เรอะ” แม่ถามขึ้นเมื่อได้ตอบไปแล้ว
“ปมอะไรแกก็ไม่มี แกมีของแกอย่างเดียวมั่นคง พระเจ้าองค์ที่หนึ่งคือคุณเกลา แล้วก็มีพระภควดี คือพี่ใจแล้วก็มีแม่เทพธิดาของแก คือแม่ลูกแก้ว เหมือนพราหมณ์นับถือพระอิศวร มีตัวพระศิวะ แล้วก็พระอุมา แล้วก็พระคเณส” น้ารวงรัตน์พรรณนาคุณสมบัติของน้ารื่น
เมื่อใครเอ่ยถึงน้ารื่นกับคุณพ่อ แม่จะมีสีหน้าเปลี่ยนไปเสมอ “ก็พวกเดียวกับพ่อสิทธิ์ของเรา พวกลูกๆ คุณพ่อ/*31ก็เป็นที่หนึ่ง แล้วตัวพ่อสิทธิ์ก็เป็นที่หนึ่งด้วย เพราะพ่อสิทธิ์เกิดในบ้านคุณพ่อ” แม่กล่าวถึงน้องร่วมเต้าของแม่เอง ซึ่งดิฉันเรียกน้าสิทธิ์ด้วยอีกคนหนึ่ง ญาติผู้ใหญ่เล่าว่า เมื่อเริ่มหัดพูด มีบุคคลที่ฉันต้องเรียก น้า จำนวนมาก ดิฉันจึงเอาคำ น้า นำหน้าชื่อทุกชื่อ เป็นต้นว่า น้าพ่อ น้าแม่ แมว และสุนัข ดิฉันก็เรียกว่า น้าไอ้แด่น น้าไอ้โป้ง
“แล้วเหมือนกันไหม” น้ารวงย้อนถามแม่ “พ่อสิทธิ์น่ะ ปมหรือไม่ปมไม่ทราบ แต่เอาเปรียบคนทุกคน แต่พระพี่เลี้ยงของพี่ใจนี่ แกเป็นคนมีประโยชน์ แล้วดูแกก็มีความสุขด้วย”
“ก็เอาตามจิตวิทยา คนมีประโยชน์ก็มักเป็นคนมีความสุข ใช่ไหมล่ะ” แม่ถาม
“พี่สาวใหญ่ของเราล่ะ ก็มีประโยชน์กะใครต่อใคร มีสามี มีลูก มีทุกอย่างที่มนุษย์ธรรมดาๆ จะมีได้ ยศถาบรรดาศักดิ์ ทั้งอย่างเก่าอย่างใหม่ แต่ดูไม่เห็นมีความสุขนี่” น้ารวงกล่าวถึงคุณป้าวรรณแสง พี่สาวใหญ่ร่วมมารดา
/*32เมื่อดิฉันเริ่มหัดพูด แม่สอนให้เรียกน้ารื่นว่า อารื่น แต่น้ารื่นอบรมแม่ว่า “อาไร้ มาให้คุณลูกแก้วเรียกอา เดี๋ยวคุณหญิงท่านได้ยินเข้า ท่านจะว่าดิฉันมาปั้นหน้าเป็นน้องสาวคุณเกลาอยู่ที่นี่ ที่บ้านโน้น ถ้าไม่ใช่เชื้อสายแท้ ๆ ท่านไม่ให้นับเป็นญาติข้างพ่อหรอกค่ะ อย่างแม่ดิฉัน ลูก ๆ คุณเกล้าก็เรียกยาย ไม่เรียกย่า” คุณเกล้าคือพี่ชายของคุณพ่อ
“งั้นก็เรียกน้า” แม่รีบตัดสินโดยเร็ว แม่เคยพูดเสมอว่าแม่ไม่เคยชนะน้ารื่นเลย “เหมือนอย่างลูกๆ ของแม่นมฉัน”
แม่นมของแม่นั้นแท้จริงเป็นแม่นมของคุณลุงคนหนึ่ง เดิมเป็นคนฐานะดี แต่ภายหลังกลับยากจนลงจึงกลับมาเป็นพี่เลี้ยงแม่ ดิฉันเรียกยาย ยายเป็นแม่ของน้าสิทธิ์ที่ได้กล่าวถึงแล้ว น้าสิทธิ์ไม่มีส่วนสัมพันธ์กับชีวิตฉันนัก ได้ยินแต่แม่และน้ารวงพูดถึงบ่อย ๆ ว่าเป็นคนทำราชการ มีฐานะค่อนข้างดี อยู่ต่างจังหวัด แต่ชอบรบกวนมารดาให้ส่งเงินไปช่วยเหลือด้วยความเคยตัว ยายก็ไม่ค่อยมาเกี่ยวข้องกับแม่และญาติตระกูลฉันพรรณศิรินัก ตั้งแต่ดิฉันจำความได้ ก็เห็นยายไปปลูกเรือนอยู่ที่จังหวัดเพชรบุรี มีลูกผู้หญิงซึ่งดิฉันเรียก น้าฉวี มารับ/*33เงินจากแม่และน้ารวงรัตน์ไปส่งให้ทุกเดือน แม่ออกไปเยี่ยมประมาณปีละครั้ง น้ารื่นไปด้วยทุกครั้ง ไปไต่ถามถึงนิสัยต่างๆ ของแม่เมื่อเด็ก ๆ เพื่อจะเทียบว่าดิฉันเหมือนแม่หรือคุณพ่อ หรือผสมลักษณะนิสัยขึ้นใหม่ประการใด ดิฉันถูกล้อเลียนในเรื่องว่าติดน้ารื่น เชื่อฟังน้ารื่นมากเกินไปจากญาติ ทั้งที่เป็นรุ่นผู้ใหญ่และรุ่นที่อยู่ในวัยใกล้เคียงกันตลอดมา และไม่เคยเดือดร้อนรำคาญ จนกระทั่งถึงเวลาที่ดิฉันอยากแต่งงานกับกฤต
น้ารื่นเป็นคนยึดถือประเพณีเก่าหลายอย่าง ด้วยเหตุว่าได้รับการอบรมจากคุณย่า ผู้ซึ่งน้ารื่นเรียกว่า คุณหญิงท่าน หรือ คุณหญิงที่บ้านโน้น น้ารื่นจึงไม่เคยพูดถึงเรื่องการแต่งงานกับดิฉันเลย ครั้งใดน้า ๆ ผู้ชายมาหยอกล้อเกี่ยวกับเรื่องนี้ เช่นน้าเรืองถามว่า “นี่ ลูกแก้ว วันนั้นคนที่เขามาส่งแก เขาเป็นแฟนของแกเรอะ” น้ารื่นจะถอนใจเสียงดังด้วยความไม่พอใจ ถ้าใครมาพูดตลกไปในทางหยาบโลนให้ดิฉันได้ยิน น้ารื่นจะแสดงความโกรธเคืองจนดิฉันทราบว่าคำพูดนั้นหยาบโลน ซึ่งถ้าหากน้ารื่นจะไม่แสดง ดิฉันก็อาจไม่มีทราบเลย
ดิฉันเคยถามน้ารื่นว่าทำไมน้ารื่นต้องแสดงกิริยาให้เห็นเป็นที่ทราบว่าน้ารื่นโกรธ น้ารื่นตอบว่า “คนอย่างนี้มัน/*34กิเลสหยาบ ขนาดที่น้ารื่นแสดงน่ะ ยังผู้ดีเกินไปเสียอีก จะด่ามันก็กระดากปากเราเอง คุณพ่อน่ะนะ ไม่เคยพูดคำหยาบเลย แม่แกอวดของแกเสมอ นอกนั้นคุณๆผู้ชายอื่นๆอดไม่ได้กันทั้งนั้น”
ดิฉันเคยถามคุณพ่อ “คุณพ่อคะ ทำไมผู้ชายถึงต้องชอบพูดโลนด้วยคะ?”
“ลูกแก้วไปได้ยินใครพูดโลนให้ฟังที่ไหนล่ะ” คุณพ่อย้อนถาม
“วันนั้นเพื่อน ๆ น้าโรจน์น้าเรืองเขาคุยกัน น้ารื่นกระชากมือลูกแก้วกลับมาเรือนเลย”
“ถ้าน้ารื่นไม่กระชากมือมา ลูกแก้วจะรู้ไหมว่าเขาพูดโลน” คุณพ่อถาม
“รู้สึกว่าสงสัย เพราะเสียงหัวเราะแปลก” ดิฉันตอบ เวลานั้นดิฉันอายุประมาณ ๑๒ ขวบ
คุณพ่อนิ่งคิดแล้วก็จนต่อคำตอบ ได้แต่ว่า “คนไม่เหมือนกันลูก”
ก่อนดิฉันเข้ามหาวิทยาลัย คุณแม่ก็อบรม “ลูกแก้วไปเข้ามหาวิทยาลัยละก็ จะได้พบชีวิตของคนไทยแท้นะ เวลา/*35เราอยู่โรงเรียนมัธยม เราพบแต่คนที่พ่อแม่เรารู้จักมักคุ้น ครูบาอาจารย์ก็ดูแลถนอมกล่อมเกลี้ยง แต่พอเข้ามหาวิทยาลัยตัวใครก็ตัวมัน ใครเคยมาอย่างไรก็แสดงออกมาอย่างนั้น นิสิตชายก็ปล่อยตามธรรมชาติของตัวได้ ไม่ต้องเกรงใคร เขาพูดจากันประสาผู้ชายเราต้องทนได้ ไม่งั้นจะถูกว่าหัวสูง ผู้ดีตีนแดง”
“ตัวเองเคยดูถูกมาเรอะ” คุณพ่อถามพลางหัวเราะ “แล้วทำตัวยังไง”
“ฉันมันลูกศิษย์พ่อเรืองพ่อโรจน์ พอจะรู้เค้าอะไร ๆ บ้าง” แม่ตอบ “อาจารย์ก็มีนะ ไม่ใช่แต่เพื่อนนิสิตหรอก ท่านจะลองเราหรือไงไม่รู้ ท่านชอบพูดคำโลน ๆ แล้วก็วางหน้าเฉย”
“แล้วพวกเธอหัวเราะกันคิกคักไหม” คุณพ่อถาม
“อุ๊ย ถามไม่เข้าเรื่อง ใครเขาจะไปหัวเราะ เราก็ตีหน้าเฉยตามท่านไปซิ แต่เพื่อนบางคนเขาโกรธ แล้วเกลียดท่านก็มี”
/*36“เออ มันเป็นยังไงขึ้นมา”
“บ้านเมืองมันก็เปลี่ยนไปมั่งซี” คุณพ่อว่า “ผู้ชายเดี๋ยวนี้มันหายเห่อผู้หญิงแล้ว แต่ก่อนนี้มันตื่น”
“หมายความว่ายังไง หายเห่อหายตื่น” แม่ยังไม่เข้าใจ
“สมัยเราน่ะ มันไม่รู้จะคุยกับผู้หญิง ไม่รู้จะสนทนากับเขาว่ายังไง” คุณพ่ออธิบาย “มีพวกหนึ่งกลัวถูกว่าเจ้าชู้ก็เลยไม่เข้าหาผู้หญิงเลย ไม่งั้นเรามิลุ้นกันตั้งแต่อยู่มหาวิทยาลัยเรอะ เธอกับฉันน่ะ นี่กว่าจะมาสนิทสนมกันได้ก็เกือบแก่แล้ว ตอนฉันอยู่มหาวิทยาลัยกลัวผู้หญิงเป็นบ้าเลย หลบท่าเดียว ทีนี้ไอ้พวกทะลึ่ง มันไม่รู้จะให้ผู้หญิงเขาสนใจกับมันยังไง มันก็ต้องทำตลกบ้าๆบ้าง ทำกรุ้มกริ่มบ้าง”
คุณพ่อกับแม่คุยกันเรื่องมหาวิทยาลัยสมัยท่านทั้งสองไปอีกนาน เพราะเป็นเรื่องที่ให้ความสุขแก่ท่าน โดยเฉพาะคุณพ่อ ดิฉันจึงเลี่ยงออกไป พบน้ารื่นยืนอยู่หลังตู้สำหรับเก็บเครื่องดื่มชนิดต่าง ๆ อยู่ในระยะใกล้พอที่จะได้ยินการสนทนา
“คุณลูกแก้วคบกับเพื่อนชายในมหาวิทยาลัยแล้วเป็นไง” น้ารื่นถามทันที มือทำงานต่อไปกับการถ่ายน้ำผลไม้ซึ่งน้ารื่นทำเองลงในขวดสำหรับจะนำไปไว้ในตู้เย็น
/*37“ก็ไม่เป็นไงนี่ น้ารื่น” ดิฉันตอบ “แม่เคยบอกว่าจะได้ยินคำพูดโลน ๆ อย่างที่น้ารื่นไม่ชอบให้ได้ยินน่ะ แต่ไม่เห็นมีเลย”
“นี่ น้ารื่นจะว่าอะไรให้ฟังนะ” น้ารื่นวางมือจากงานแล้วเงยหน้าขึ้นกล่าว “สมัยนี้ก็ดูจำเป็น ไอ้การไปเรียนหนังสือกับผู้ชาย น้ารื่นน่ะไม่ชอบเลย เป็นพวกหัวโบราณ อยากให้เหมือนคุณ ๆ ที่บ้านโน้น แต่เดี๋ยวนี้ถึงรุ่นหลังนี่ก็ไปเข้ามหาวิทยาลัย เข้าโรงเรียนกับเด็กผู้ชายกันแล้ว แต่ว่า จะคบกับใคร ดูให้ดี ๆ นะ น้ารื่นเป็นฮ้วงเป็นห่วง”
ดิฉันเคยมีโอกาสคุยกับน้ารื่น และถามเอาความคิดน้ารื่นในเรื่องการคบหาเพื่อนผู้ชาย
“เออ” ดิฉันถามขึ้นวันหนึ่งระหว่างที่น้ารื่นนั่งเสียบดอกมะลิเข้ากับเลียวไม้ที่น้ารื่นได้เกลามาเป็นอันดี เพื่อประกอบขึ้นเป็นพุ่มเล็กสำหรับบูชาพระ และซึ่งน้ารื่นชอบให้ดิฉันร่วมมือด้วย “น้ารื่นเคยคิดแล้วยังว่าวันหนึ่งลูกแก้วต้องแต่งงาน”
“คิดซี คิดทุกวัน” น้ารื่นตอบหนักแน่น
แล้วน้ารื่นอยากให้ได้คนยังไง” ดิฉันถาม
“ก็อยากให้ได้คนอย่างคุณพ่อซิ” น้ารื่นตอบทันที
/*38“คนอย่างคุณพ่อน้ารื่นว่าหาได้อีกเรอะ เห็นน้ารวงแล้วน้าโรจน์น้าเรืองด้วย เขาว่ามีคนเดียว” ดิฉันพูดทีเล่นทีจริง
“คุณเกลาน่ะน่าสงสาร อาภัพมาแต่เด็ก” น้ารื่นเล่าชีวิตคุณพ่อให้ฟังเป็นครั้งแรก “ทั้งเจ้าคุณคุณหญิงท่านไม่ค่อยรัก อะไรก็คุณเกล้า แล้วก็คุณกาจ คุณพ่อน่ะเป็นคนเฉย ๆ ไม่ค่อยพูดค่อยจา คุณเกล้าน่ะกล้าสมชื่อ ขี่ม้าก็เก่ง เรียนหนังสือก็เก่ง พอโตหน่อยก็ได้ไปเมืองนอก แล้วคุณกรรณก็เป็นลูกผู้หญิงคนเดียว แล้วคุณเกลายังมาพิการอีก หาอย่างคุณพ่อไม่ได้ก็ให้ใกล้ ๆ เข้าไปก็แล้วกัน”
“แล้วน้ารื่นเองล่ะคะ” ดิฉันถาม “คุณพ่อเคยเล่าว่ามีคนเขามาขอ คุณย่าท่านเขาก็จะจัดการให้ แล้วน้ารื่นไม่ตกลง” ดิฉันถามเฉียง ๆ ไปเพราะอยากฟังจากปากน้ารื่นเองให้เข้าใจความรู้สึกของน้ารื่น ว่าน้ารื่นมีความรู้สึกต่อคุณพ่ออย่างไร
“เฮ้อ” น้ารื่นพูดหัวเราะ ๆ “น้ามันหัวสูงเสียแล้ว ไม่ใช่ไปดูถูกดูหมิ่นเขาหรอก คนนั้นเวลานี้เขาก็มั่งมี เมียเขาก็มีรถยนต์ขี่ แต่มันไม่ถูกตา ตอนเขามาขอ คุณหญิงท่านว่า แกน่ะฉันไม่ห่วงอะไร ห่วงแต่ว่าแกจะไปสอนเขา สอนแม่ผัว เรามันเก็บปากเก็บคำไม่ได้เสียเลย ฉันเลี้ยงแกปล่อยมากเกิน/*39ไป เจ้าคุณท่านก็ดูชอบผู้หญิงจัดจ้าน แกสงบปากคำได้ แกก็จะมีความสุข น้ารื่นก็รู้ว่าน้ารื่นทำไม่ได้ เพราะน้ารื่นเคยทะเลาะกับคนทั้งบ้าน”
“น้ารื่นมาอยู่ที่นี่ ลูกแก้วไม่เคยเห็นทะเลาะกับใคร” ดิฉันว่า
“ก็ที่นี่บ้านผู้ดีนี่” น้ารื่นว่า “คุณหญิงวรรณแสง เอ๊อ รำคาญปาก เคยเรียกคุณใหญ่ คุณใหญ่ โก้กว่าเป็นกอง ทำไมเกิดชอบให้ใคร ๆ เรียกคุณหญิง คุณหญิงใคร ๆ ก็เป็นได้ เขาสำหรับให้คนรู้จักใหม่ ๆ เรียก คนเก่าเขาก็เรียกตามเก่า คุณหญิงป้าคุณลูกแก้วนี่น่ะ เธอก็แปลกอยู่เหมือนกัน แต่เธอเป็นผู้ดี เธอรู้จักถือตัว เธอก็รู้ว่าทำยังไงคนอย่างน้ารื่นถึงจะนับถือ ทำยังไงน้ารื่นจะดูถูก เธอก็ไม่มายุ่งกับน้ารื่น คุณโรจน์คุณเรืองก็เป็นผู้ชายแบบเดียวกับคุณกาจ คุณแม่หรือก็ใจแก้วแท้ ๆ เลย แล้วคุณน้ารวงรัตน์ก็สมัยใหม่ ประชาธิปไตยจนออก ๆ จะเกิน ๆ ไป น้ารื่นก็ไม่รู้จะทะเละกับใคร พวกคนใช้ น้ารื่นไปทะเลาะด้วยไม่ได้”
“แล้วเวลาอยู่บ้านโน้น น้ารื่นทะเลาะกับใครล่ะ” ดิฉันถาม
/*40“ตอนเด็ก ๆ” น้ารื่นพูดเหมือนคนลำลึกถึงความสุขในอดีต “ทะเลาะมันทั้งนั้นเลย ตั้งแต่คุณเกล้า คุณกาจ ไปถึงพวกลูก ๆ คนในบ้าน แล้วพวกคนใช้ของคุณหญิงท่าน พวกทนายของเจ้าคุณ แล้วก็เมียเจ้าคุณ”
คุณป้าวรรณแสง ตามที่น้ารื่นว่า คงจะเข้าข่ายคนแปลกจริงๆ คุณป้าเป็นคนห่วงใยแทนแม่อยู่เสมอเกี่ยวกับคุณพ่อและน้ารื่น คุณป้าเคยยืนยันกับแม่ว่า
“โธ่ทำซื่อจนเซ่อไปได้ แม่รื่นน่ะแกรักคุณเกลา แกรักเป็นชีวิตจิตใจของแก คุณเกลาเวลานี้ก็ยังระงับใจได้ แต่วันหนึ่งใครจะไปรู้”
แม่ก็เคยพูดกับน้ารวงเรื่องนี้ในทำนองคล้าย ๆ กัน “รำคาญพี่แสงจะตาย ทำไมจะต้องตั้งหน้าตั้งตาดูเรื่องคุณเกลากับแม่รื่นเสียจริง ๆ จะให้ฉันทำยังไงอยากจะรู้”
น้ารวงรัตน์ถามแม่ “ตัวพี่ใจเองว่าไงล่ะ ถ้ามันเกิดขึ้นวันหนึ่ง พี่ใจจะทำยังไง”
“ดูคุณเกลาแล้วพี่ก็ว่ากรุณารื่นด้วยความสุจริตใจ ข้างรื่นน่ะรักคุณเกลาแน่ แต่ความรักของผู้หญิงมันก็หลายอย่าง พี่ว่าแกวิเศษที่แกรักลูกแก้วเป็นแก้วตาของแกจริง ๆแต่ไอ้เรื่อง/*41ที่เรากลัวมันจะเกิด ถ้ามันเกิด มันจะเป็นยังไง ก็เห็นจะต้องว่ากันทีหลัง ถ้ามัวเป็นห่วงว่าจะเกิด ก็ไม่เห็นทางจะป้องกันอะไรทั้งนั้น”
ตั้งแต่คุณพ่อกลายเป็นคนพิการ ขาเสียทั้งสองข้างแล้ว ปัญหาระหว่างคุณพ่อกับน้ารื่นก็ไม่เป็นปัญหาอีกต่อไป
บทที่ ๓
/*43ดิฉันทราบดีว่า ถ้าหากว่ากฤตกับดิฉันตัดสินใจจะแต่งงานกันเมื่อใด จะต้องมีการทักการประท้วงจากญาติทั้งข้างฝ่ายคุณพ่อและข้างแม่ไม่มากก็น้อย สำหรับญาติทางแม่นั้น ดิฉันมีความสำคัญพอดู เพราะนอกจากคุณป้าวรรณแสงแล้วพี่น้องของแม่ไม่มีลูกผู้หญิง ทั้งน้าเรืองและน้าโรจน์มีแต่ลูกผู้ชาย และแม่เป็นที่รักของน้อง ๆ มาก ดิฉันจึงเป็นที่รักของน้า ๆ มากไปด้วย น้าโรจน์น้าเรือง ถึงแม้จะเป็นคนหัวใหม่ แต่จากประสพการณ์ น้าสองคนได้พบว่า คนที่ขาดการอบรมมาจากบ้านด้วยความเอาใจใส่ ได้รับการศึกษาจากโรงเรียนมากกว่าทางบ้าน มักจะมีความคิดเห็นที่น้าสองคนใช้คำว่า “เขว่อว” ซึ่งเป็นคำแปลยาก มีความหมายไปในทางว่า มักตื่นเต้นกับความก้าวหน้าไม่ว่าในด้านราชการหรือวิชาการ มากหรือเร็วเกินไป และมักมีสายตาสั้นและแคบ ซึ่งน้าเรืองและน้าโรจน์เล่าถึง/*44เพื่อนของตนในเรื่องนี้อยู่เสมอ โดยเฉพาะคนที่ได้ปริญญาเอกมาจากสหรัฐอเมริกา ซึ่งน้าทั้งสองคบหาเป็นเพื่อนให้ความสนิทสนม แต่ไม่ค่อยมีความนับถือนัก
ข้างฝ่ายญาติข้างคุณพ่อ ก็ได้รับประสพการณ์ที่เป็นไปในทางไม่ค่อยดี เกี่ยวกับการสมรสกับคนที่ต่างกันโดยตระกูลและเผ่าพันธุ์ อาผู้หญิงน้องคนสุดท้องของคุณพ่อ ชื่อกรรณประดับ ได้แต่งงานกับชายที่เป็นลูกขุนนางชั้นพระยาเสมอกับตน แต่สืบตระกูลมาจากจีน และยังยึดถือประเพณีจีนเคร่งครัด เมื่อเจรจาติดต่อระหว่างสองครอบครัวเพื่อจะทำการสมรส ก็มีความเห็นขัดแย้งกันในเรื่องการปลูกเรือนหอ ทางฝ่ายชายต้องการให้สะใภ้ไปอยู่กับครอบครัวของสามี ฝ่ายหญิงก็อยากยึดธรรมเนียมเดิมของไทย คือฝ่ายหญิงให้ที่ดิน และฝ่ายชายปลูกสร้างและเรียกร้อง ให้ฝ่ายชายลงชื่อหญิงในโฉนดที่ดิน แต่ภายหลังการโต้ตอบกันไปมา อาของดิฉัน ซึ่งมีความรักผู้ที่จะมาเป็นสามีเธอมาก ก็ขอให้คุณปู่ยินยอมให้เธอไปอยู่กับครอบครัวของสามีตามที่ฝ่ายชายเรียกร้อง แต่แล้วการสมรสเธอก็ล้มเหลว เธอต้องทิ้งบ้านของสามี และทรัพย์สมบัติที่คุณปู่คุณย่าลงทุนในการสมรสของเธอ กลับมาอยู่กับบิดามารดา/*45ตั้งแต่หย่าขาดจากสามีแล้ว อากรรณ จะใช้คำไอ้เจ๊ก สำหรับคนที่มีเชื้อสายจากคนจีนเป็นปรกตินิสัย
แต่เมื่อดิฉันกลับจากการดูงานที่นิวซีแลนด์กับคุณลุงประจิต มาถึงบ้านในระยะแรก สิ่งที่ดิฉันเอาใจเฝ้าแขวนไว้คอยดูว่าจะเคลื่อนไหวไปทางใดก็คือ ความรู้สึกของกฤตต่อดิฉัน เขาจะใคร่ให้มันเปลี่ยนจากมิตรภาพไปเป็นยิ่งกว่านั้นหรือเปล่า และเมื่อดิฉันแน่ใจว่าเขามีความปราถนาเช่นนั้น ตัวดิฉันจะตอบสนองความรู้สึกของเขาอย่างไร
วิธีการที่ชายหนุ่มติดต่อกับหญิงสาวนั้นต่างกันแต่ละคน ดิฉันเคยสังเกตมา ดิฉันเคยมีเพื่อนผู้ชายที่ญาติทุกคนเห็นดีงามอยากให้มิตรภาพของเราเปลี่ยนไปในทางสนิทชิดเชื้อกันที่สุด เขาก็มีความเชื่อมั่นในตัวเขามาก ทุกครั้งที่เขามาที่บ้าน เขาจะบอกแม่ภายในเวลาไม่กี่นาที
“วันนี้คุณอาเลี้ยงผมใช่ไหมครับ”
แม่ก็จะรับรองให้เขาเป็นแขก และเมื่อน้าเรืองหรืออาโรจน์อยู่บ้าน และทราบว่าเขามาอยู่ที่เรือนของแม่ น้าชายของดิฉันก็จะมาต้อนรับด้วย ชวนสนทนาเรื่องต่าง ๆ ยั่วเย้ากันเช่นคนเพศเดียวกันแต่ต่างวัยกันจะทำแก่กัน แล้วน้าชายก็จะลากลับไปเรือนของตน แล้วเขาก็จะร่วมกินอาหารกับครอบ/*46ครัวของดิฉัน ความสัมพันธ์ดังว่านี้ดำเนินไปได้ประมาณ ๑๐ เดือน ดิฉันก็ไม่ชอบใจกิริยาอาการมั่นใจของเขา และเบื่อหน่ายการสนทนาของเขาถึงเพื่อนและญาติที่เรารู้จักร่วมกัน ดิฉันมีความรู้สึกว่าดิฉันรู้จักเขาทุกแง่ทุกมุม ไม่มีอะไรต้องศึกษาต้องพินิจ แล้วก็หมดความสนใจแล้วไม่ช้าเขาก็ห่างเหินไป ต่างคนต่างไม่ได้บอกแก่กันว่าเหตุใดเราจึงห่างกันไป คุณพ่อและแม่ก็ไม่เคยถามถึงสาเหตุมีแต่คุณป้าวรรณแสงถาม
“ทำไมพ่อนั่นหายไป ไม่เห็นมาที่บ้านใจแก้วอีกล่ะ เสียดาย สมชาติสมตระกูลเสมอกัน”
ประมาณอีกหนึ่งปีต่อมา เพื่อนของดิฉันคนนั้นก็สมรสกับสตรีที่มีชาติตระกูลผิดแผกจากเขามาก คือบิดาของเจ้าสาวเป็นคนไทยที่เพิ่งโอนชาติได้ประมาณ ๑๐ ปี เขาเป็นกรรมการผู้จัดการธนาคารใหญ่แห่งหนึ่ง เจ้าสาวอายุแก่กว่าเจ้าบ่าวสองปี ได้รู้จักกันในสหรัฐอเมริกา แล้วได้มีโอกาสทำความสนิทสนมกันใหม่หลังจากที่ดิฉันห่างจากเจ้าบ่าวมา ของรับไหว้จากบิดาแก่เจ้าสาวคือ ตึกหลังหนึ่งราคา ๒ ล้านบาทพร้อมด้วยเครื่องเรือน และรถอัฟโรเมโอสำหรับเจ้าบ่าว
อีกคนหนึ่ง ว่าโดยชาติตระกูล เขามิได้เป็นคนต่ำต้อย ถึงหากว่าบรรพบุรุษของเขาจะไม่ได้รับราชการ มีบรรดาศักดิ์/*47สูงมาหลายรัชกาล แต่บิดาของเขาก็เป็นอธิบดีกรมใหญ่กรมหนึ่ง อีกทั้งมีชื่อเสียงว่าเป็นคนเฉลียวฉลาด เขาเข้ามาติดต่อกับดิฉันด้วยทีท่ามั่นใจคล้ายกับคนที่ได้กล่าวไปแล้ว แต่ใช้วิธีเชิญแม่และน้า ๆ ไปรับประทานอาหารที่บ้านของเขา หรือมาชักชวนให้ไปเที่ยวชายทะเล ซึ่งเขามีที่พักอยู่ทั้งสองฝั่งของอ่าวไทย หรือขอให้บิดาติดต่อกับอธิบดีกรมนั้นกรมนี้ ขอใช้ที่พักของราชการสำหรับเขาจะได้พาญาติผู้ใหญ่ผู้น้อยของหญิงสาวที่เขาติดต่ออยู่ไปหาความสำราญ ของกำนัลที่เป็นเครื่องบริโภคและอุปโภคมีมาเป็นระยะ ๆ ไม่ห่างกัน แต่แล้วก็ค่อย ๆ ห่างไปเช่นคนแรก โดยตัวดิฉันยังมิได้เกิดความรู้สึกไปในทางที่จะตอบสนองความสนใจของเขามากน้อยอย่างไร และภายในปีหนึ่งต่อมา เขาก็ทำการสมรส เจ้าสาวของเขามีฐานันดรศักดิ์เนื่องในพระราชวงศ์ และเป็นทายาทของญาติผู้ใหญ่คนหนึ่ง นัยว่าจะได้รับมรดกร่วม ๕ ล้านภายในอนาคตอันใกล้ นอกจากนั้นยังเป็นผู้ที่มีชื่อว่าเป็นหญิงงามชั้นที่หนึ่งในประเทศไทยด้วย
“เราเป็นแม่มันต้องช่วยลูกเราบ้าง” คุณป้าตำหนิแม่ “ไอ้ที่ว่าสมัยใหม่ แล้วแต่หนุ่มแต่สาวน่ะไม่จริงหรอก พ่อแม่/*48เขาต้องหมายตาไว้ แล้วก็หาวิธีสนับสนุน เพียงแต่ไม่ถึงแก่เลือกให้ตามใจเหมือนพ่อแม่แต่ก่อนเท่านั้น”
แม่เล่าให้คุณพ่อฟัง คุณพ่อว่า “ไอ้เราคงไม่มีความสามารถ แต่ฉันเชื่อดวงชาตามากกว่า”
“ฉันน่ะไม่สามารถแน่” แม่รับรอง “ตัวเองคิดว่าคงไม่ได้แต่งกับใคร แล้วทำใจจะไม่แต่งด้วยซ้ำ มันให้บังเอิญพบเนื้อคู่เข้า”
แม่ถูกคู่รักวัยเด็กละไป โดยไปนำภรรยามาจากต่างประเทศ แล้วแม่ก็หมดความสนใจในเรื่องที่จะแต่งงาน แต่ระหว่างที่คุณพ่อไปศึกษาเพื่อปริญญาโทอยู่ต่างประเทศ แม่ก็ได้รับทุนไปดูงาน ได้ไปทำความรู้จักกันสนิทขึ้นกว่าที่เคยพบกันระหว่างที่อยู่มหาวิทยาลัยเดียวกัน เมื่อกลับจากต่างประเทศก็บังเอิญให้มีโอกาสวิสาสะกัน แล้วคุณพ่อจึงขอแต่งงาน แม่ยินยอมแต่งงานด้วย เพราะเพื่อนและญาติช่วยกันสนับสนุนว่าคุณพ่อเป็นคนดีมาก และสองตระกูลก็เคยวิสาสะกันมาเป็นครั้งเป็นคราวคิดแล้วก็ได้ ๓ ชั่วอายุบรรพบุรุษ
ระหว่างที่มีการซุบซิบกันเรื่องที่ชายคนหลังเลิกมาติดต่อกับดิฉัน และไปสมรสกับหญิงที่สูงศักดิ์และเหนือดิฉันทั้งด้วยทรัพย์สมบัติและรูปสมบัติ แม่เล่าว่าน้ารื่นเคยเข้ามาถาม
/*49“คุณเสียดายหรือเปล่าคะ”
“เอ ตอบไปแล้วจะตรงกับความจริงไหมก็ไม่รู้” แม่ว่า “ฉันว่าฉันเฉย ๆ ไม่เห็นลูกแก้วใจจดจ่ออะไรนัก”
“คุณอย่าไปเสียดาย คนมีนัยน์ตาแต่ไม่มีแวว” น้ารื่นพูดเป็นเชิงสั่ง ไม่เป็นเชิงปลอบ
“รื่นรู้หรือเปล่าว่าเจ้าสาวเขาเทียบได้กับนางสาวไทย แล้วก็จะมีสมบัติเป็นล้าน” แม่ถาม
“คุณเกลากับคุณมีสมบัติกันเป็นล้านหรือเปล่า แล้วเวลาคุณเกลากลายเป็นคนพิการ คุณคิดเสียดายว่าคุณมาแต่งงานกับคุณเกลาหรือเปล่า” น้ารื่นย้อนถาม
“ตอนนี้ตอบได้อย่างมั่นใจ รู้สึกว่าตัวมีบุญเหลือเกินที่มีสามีอย่างคุณเกลาของรื่น” แม่หาโอกาสพูดให้น้ารื่นรู้สึกเป็นเจ้าของคุณพ่อเสมอ “ถ้าเป็นคนอื่น ไม่รู้จักอดทน ทำให้เราลำบากใจต่าง ๆ ฉันคงเป็นโรคประสาทไปอีกคน แต่จริงๆ นะ ตั้งแต่คุณเกลาพิการ ฉันรักคุณเกลามากกว่าแต่ก่อนแยะ”
“นั่นซี เรื่องอยู่ด้วยกัน มันไม่เกี่ยวกับเงินล้าน คุณดูคุณกาจซี นั่นก็เมียรวย เพ็ชรพราวไปหมด แล้วคุณกาจก็เที่ยวมีอะไรต่ออะไรหลบไว้ที่นั่นที่นี่ ดิฉันไม่รับประทานหรอกพรรณยังงั้น”
/*50วิธีของกฤตนั้นดูไม่มีอะไรเป็นพิเศษ เขามาหาที่บ้านดิฉันเท่าที่จะหาโอกาสมาได้ หน้าที่ราชการเกี่ยวกับการพัฒนาชนบท ทำให้เขาต้องออกไปต่างจังหวัดบ่อย ๆ เขาใช้เป็นโอกาสมาหาดิฉันทุกครั้งที่กลับมา มีของฝากมาให้คุณพ่อหรือแม่ บางครั้งก็มีให้ลูกชายน้าเรือง ซึ่งเอาใจใส่กับกฤตมาก ดูเหมือนกฤตจะเป็นเพื่อนคุยกับคุณพ่ออย่างเพลิดเพลินโดยจริงใจ เขามีข้อมาหารือคุณพ่อเกี่ยวกับการก่อสร้างที่โน่นที่นี่ โดยเฉพาะเกี่ยวกับการสร้างโบสถ์วิหารซึ่งเขาคิดว่าน่าจะปรับให้เข้ากับสภาพทางเศรษฐกิจและให้งดงามได้ โดยไม่ให้เสียความเป็นไทย ซึ่งหาเครื่องเพลินมาให้คุณพ่อได้เป็นเวลานาน ให้นั่งคิดออกแบบวัดในชนบทโดยใช้วัสดุที่ไม่สิ้นเปลือง และพยายามคิดรักษาลักษณะของไทย แต่คุณพ่อต้องหาเงินมาเลี้ยงครอบครัวและตัวเอง จึงต้องใช้เวลาออกแบบอาคารเล็ก ๆ น้อย ๆ ที่เพื่อนฝูงมักจะหามาให้ทำ งานออกแบบโบสถ์วิหารจึงต้องรอไป แล้วเมื่อมีเวลาว่างจึงนำมาคิดเป็นเครื่องบันเทิงสมองและจิตใจได้อีกเป็นครั้งคราว
นอกจากการไปมาหาสู่อย่างธรรมดาดังกล่าว กฤตยังมีภาพถ่ายมาให้คุณพ่อจากชนบทบ่อยๆ ทำให้มีเรื่องสนทนากันได้นานๆ และออกรสสำหรับตัวเขาและคุณพ่อ
/*51เมื่อเหตุการณ์ดำเนินไปประมาณสองสามเดือน แม่กล่าวแก่ดิฉันวันหนึ่งว่า “ลูกแก้ว ถ้ากฤตเขาแต่งงานกับลูกแล้ว เขาจะเอาใจใส่คุยกับคุณพ่ออย่างที่เขาทำอยู่เวลานี้ไหม”
ดิฉันรู้สึกว่าหน้าร้อนผ่าว “เขาอยากแต่งกับลูกหรือเปล่าก็ไม่รู้” ดิฉันพูดเสียงปร่า ๆ
“ลูกอยากให้เขาขอให้ลูกแต่งด้วยใช่ไหม” แม่ถาม แม่กำลังล้างผักอยู่ในครัวซึ่งแม่จัดให้สะอาดและสะดวก สำหรับแม่จะได้ทำอาหารดี ๆ ให้คุณพ่อด้วยฝีมือของแม่เอง เมื่อพูดแล้วก็เหลือบตาจากผักขึ้นดูหน้าดิฉัน
“ลูกยังไม่แน่ใจเลย” ดิฉันตอบเลี่ยง
“ลูกยังไม่แน่ใจอะไร”
“ลูกยังไม่รู้จักพ่อแม่พี่น้องของเขาเลย” ดิฉันว่า “ถ้าเขาอยากแต่งงานกับลูก เขาน่าจะชวนเราไปเที่ยวบ้านเขาบ้าง เขารู้จักพี่น้องเราหมดแล้ว”
“เขาคงยังไม่แน่ใจเรื่องพี่น้องของเรากระมัง” แม่ตั้งข้อสังเกต
“อาจเป็นได้” ระหว่างสองสามเดือนที่กฤตไปมาหาสู่กับบ้านดิฉัน เขาได้พบทั้งญาติผู้ใหญ่และญาติที่มีวัยใกล้เคียง/*52กับดิฉันเป็นจำนวนมาก และได้ฟังความคิดเห็นในเรื่องต่างๆ มากพอใช้ มากพอที่คนที่มันสมองอย่างเขาจะสังเกตความรู้สึกเกี่ยวกับตัวเขา ถ้าหากเขาประสงค์จะเข้ามาเป็นเขยในครอบครัวของเรา
คุณพ่อชวนให้กฤตอยู่ร่วมรับประทานอาหารด้วยหลายครั้งในเมื่อเวลาที่เขามาหาใกล้กับเวลาอาหารค่ำหรืออาหารกลางวัน น้าเรืองและน้าโรจน์เคยมาร่วมด้วย เพราะทั้งสองคนก็เอาใจใส่กับผู้ที่อาจมาเป็นหลานเขย และคุณป้าก็เคยพบ และตามปรกติของคุณป้า คุณป้าจะออกความเห็นเกี่ยวกับเรื่องราวต่าง ๆ อย่างแน่ใจว่าคุณป้ามีความคิดถูกต้องและไม่จำเป็นเกรงว่าใครจะมีปฏิกิริยาอย่างไรต่อความคิดเห็นเหล่านั้น
ระหว่างที่กฤตกำลังสนทนากับคุณพ่อวันหนึ่ง มีคุณป้านั่งอยู่ด้วย อากรรณประดับ น้องสาวคนเล็กซึ่งเป็นม่ายร้างจากสามีเชื้อจีนก็มาหา คุณป้าสนใจกับอากรรณประดับ คอยติดตามไต่ถามว่า มีความเคลื่อนไหวไปในทางว่าจะแต่งงานใหม่หรือไม่ เร็วช้าประการใดอยู่เสมอ ระหว่างการสนทนาเรื่องเศรษฐกิจ ปัญหาเกี่ยวกับคนจีนย่อมจะเข้ามาเกี่ยวพันอยู่ด้วย อากรรณก็ใช้คำ ไอ้เจ๊ก เวลาพูดถึงคนจีนตามปรกติของเธอ อากรรณมักไม่อยู่สังสรรค์กับพี่ชายพี่สะใภ้นานเพราะไม่มีอุป/*53นิสัยชอบคุยแลกเปลี่ยนความคิดเห็น อากรรณชอบใช้มือทำกิจอย่างใดอย่างหนึ่ง ถ้าไม่เป็นสิ่งมีประโยชน์ก็ชอบฆ่าเวลาด้วยการเล่นไพ่ ดังนั้น ไม่ช้าอากรรณก็ลากลับไป
อากรรณลงเรือนไปไม่ทันลับตัว คุณป้าก็พูด “กรรณประดับพูดถึงใครที่มีเลือดจีน ต้องเรียกไอ้เจ๊กนั่นเจ๊กนี่ทุกคน ที่จริง ตอนแต่งงาน ก็เพราะเห็นว่าพวกนั้นเขารวย ไปพบเขาเหนียวหนืดเก็บอะไรไว้ที่พี่น้องเขาหมด” ก็เลยคุณพ่อเคยชินกับคุณป้าแล้ว และไม่ค่อยเอาใจใส่ว่าคุณป้าจะตำหนิติเตียนพี่น้องของคุณพ่อคนใด หรือแม้แต่ตัวคุณพ่อเอง แต่คงจะกลัวกะทบความรู้สึกของกฤต จึงชำเลืองดูดิฉันอย่างวิตกน้อย ๆ
แต่แม่ทนไม่ต่อปากต่อคำกับคุณป้าไม่ค่อยได้ “เออ พี่แสง ก็รู้อยู่แล้วว่าจิตใจคนเป็นยังไง ยายกรรณน่ะ ปล่อยแกหน่อยไม่ได้เรอะ”
ในบรรดาญาติผู้ใหญ่ของดิฉัน ดิฉันรู้สึกว่าคุณป้าน่าเอาใจใส่มากที่สุด ทั้งที่น่ารำคาญด้วย ดิฉันสนุกที่จะฟังคุณป้าเละชอบเล่าคำพูดและความคิดเห็นของคุณป้า ดิฉันจึงจะขอเล่าการสนทนาวันนั้นต่อไป
/*54“ก็พูดกันแค่นี้ ใครอย่าเอาไปบอกแกก็แล้วกัน” คุณป้าแก้ คุณป้าเกรงใจแม่มาก แต่ไม่เกรงพอถึงกับจะยอมเห็นด้วยไปทุกอย่าง แล้วคุณป้าเหลียวซ้ายแลขวา “ตายจริง ฉันลืมพระพี่เลี้ยงแม่ลูกแก้วไป แกได้ยินไหมก็ไม่รู้ถ้าได้ยินแกต้องโกรธแน่ พวกเราไปกระทบพวกกอกรีไม่ได้”
“คำว่าพวกอะไรกะพวกอะไรนี้ พี่แสงใช้เอาเองนะ ฉันว่าเก็บมาจากหนังสือฝรั่ง คนไทยฉันไม่เห็นใครใช้ ถ้ารื่นเขาจะพูดถึงพี่น้องคุณเกลา เขาก็ว่าบ้านโน้น” แม่ขัด ดิฉันไม่เข้าใจเหมือนกันว่าเหตุใดแม่จึงต้องขัดคอคุณป้าให้ยืดยาวออกไป คงจะเป็นเพราะหวั่นไหวขึ้นมาว่าความเห็นและคำพูดคุณป้า อาจทำให้กฤตรู้สึกไปในทางไม่ดี แต่แม่ก็ชอบโต้เถียงกับพี่น้องเป็นบางคราว บางครั้งก็ด้วยนึกสนุกจะโต้เถียง บางครั้งก็เพราะอดทนต่อความรำคาญไม่ได้
“เก็บมาจากไหนก็ช่างเถอะ แต่มันเป็นความจริงก็แล้วกัน” คุณป้าโต้โดยอารมณ์ยังดีอยู่ “น้องสาวคุณเกลาคนนี้น่ะ ใคร ๆ ก็สู้พวกของแกไม่ได้ หรือไม่จริง คุณเกลา ต่อให้เป็นลูกหลานเจ้าพระยาเสนาบดี แกก็ไม่เห็นดีไปกว่าพวกของแก”
/*55“ก็ไม่ใช่เป็นคนเดียว” คุณพ่อพูดยิ้ม ๆ
“อย่ามากระทบฉันด้วยเลย” คุณป้ากล่าวอย่างอารมณ์ดีต่อไป สำหรับคุณพ่อ นานครั้งที่จะต่อปากต่อคำกับคุณป้า คุณพ่อมักเป็นฝ่ายฟังและไม่ชอบขัดคอใคร ดังนั้น ถ้าคราวใดคุณพ่อเย้าหยอกใครขึ้นมา ก็เป็นการกำให้เกิดความพอใจมากกว่าความขุ่นเคือง คุณป้าพูดต่อไป “ใครก็ว่าพวกของตัวดี แต่แปลกที่ว่า ตัวลูกหลานในตระกูลเองน่ะ ไม่รุนแรงเท่าพวกติดสอยห้อยตาม อย่างพวกเราก็มีเจ้าสิทธิ์ คราวกับว่าเขาเป็นต้นตระกูลฉัพพรรณศิริ”
“ก็พอดีกันละ พวกเจ้าของตระกูลก็ไม่ใช่เล่น” แม่ตั้งหน้าขัดคุณป้าต่อไป “ชอบไปทำให้พวกนี้เขารู้สึกใหญ่โต ก็เพราะตัวเองอยากใหญ่ กลัวเฉพาะลูกหลานของตัวจะใหญ่ไม่พอ อย่างสิทธิ์ คุณพ่อก็ไปให้ใช้นามสกุลเฉิดศิริ ให้มันคล้าย ๆ กัน จะทำให้เป็นพวกขุนนางจีน อย่างจอยุ่ยเหม็ง คนใช้ก็ชื่อ จอนั่น จอนี่ ข้างบ้านโน้น ก็ให้พวกรื่นใช้นามสกุล กอฉาย ล้วนแล้วแต่ ตัวกูของกู ทั้งนั้นละ จะเอาอะไรกับคน”
ดิฉันชำเลืองดูหน้ากฤต เห็นเขากำลังชำเลืองดูคุณพ่ออีกต่อหนึ่ง คุณพ่อมักมีสีหน้าขบขันเวลาแม่ขัดคอคุณป้า/*56เสมอ แต่คราวนี้ดูเหมือนท่านจะใช้ความคิดล่องลอยไป สีหน้าของท่านจึงดูมึนตึงสักหน่อย อีกครู่หนึ่งเขาก็หันมาสบตาดิฉัน ดิฉันยิ้มเก้อๆ เขาเปลี่ยนสีหน้าเป็นตรึกตรองคล้ายคุณพ่อ
อีกครั้งหนึ่ง ระหว่างที่กฤตมาเยี่ยม คุณลุงประจิตโทรศัพท์มา บอกว่าจะมาเยี่ยมคุณพ่อ ดิฉันรีบบอกให้มาทันที ตั้งแต่กลับจากนิวซีแลนด์ ดิฉันยังไม่ได้พบคุณลุงประจิตพร้อมกฤตเลย ดิฉันออกจากห้องที่ไว้โทรศัพท์แล้วก็ขอร้องให้กฤตอยู่รอพบญาติที่นับถือคนนี้ด้วย แม่ก็ชวนให้กฤตอยู่รับประทานอาหารว่าง ซึ่งแม่จะรีบทำรับรองคุณลุงประจิต กฤตก็รับคำโดยไม่รีรอ
ก่อนหน้าคุณลุงประจิต น้าโรจน์ น้าเรือง และน้ารวงรัตน์ก็มารวมอยู่ที่เรือนของแม่พร้อมกันหมด เพราะคุณลุงคนนี้เป็นที่ถูกใจของวงญาติ น้าเรืองน้าโรจน์สารภาพว่าตั้งใจมารับส่วนของเครื่องบริโภคด้วย
ไม่ช้านักคุณลุงประจิตก็มาถึง หลังจากการทักทายและต้อนรับกันตามปรกติแล้ว คุณลุงประจิตก็ปฏิสันถารกฤตโดยเฉพาะ
“เออ คุณกฤต เป็นไง ได้ยินคนเขาชมคุณกันว่าขยัน ได้ยินเขาชมคนหนุ่มๆ มีวิชา ผมก็อดดีใจไปกับบ้านเมืองไม่ได้”
/*57”อย่างผมนี่ ยังนับเป็นคนหนุ่มไหม” น้าโรจน์ถามขึ้น
“เขาเรียกวัยฉกรรจ์” คุณลุงประจิตตอบ ท่านพูดอย่างนักการทูตเสมอ ทั้งที่เดิมท่านเรียนวิชาเศรษฐศาสตร์เหมือนกฤต “น่าเสียดาย พวกเราไปเป็นลูกจ้างฝรั่งกันเสียแยะ เงินมันดี เมื่อไหร่จะถึงสมัยคนรวยมีความรู้ทำราชการนะเมืองเรา”
“เอ้อ” น้าโรจน์ทำถอนใจ “มันไม่ใช่เงินอย่างเดียวนา อย่างผมทำราชการก็คงถูกเขาไล่ออก ทนไอ้เขว่อวไม่ได้แน่ ฝรั่งมังค่ามันรู้แล้วรู้รอด แล้าคุณกฤตล่ะ ทำราชการเพราะรักชาติหรืออะไร พี่ประจิตคอยเทศนาพวกลูกจ้างฝรั่งเสมอ”
“เพราะเป็นลูกหนี้ครับ” กฤตตอบสีหน้ายิ้มแย้ม ผมไปเรียนด้วยทุนรัฐบาล คิดไปแล้วเห็นจะเป็นหนี้ตลอดชีวิต” แล้วเขาก็ขยับจะพูดต่อแล้วก็นิ่งไปประเดี๋ยวหนึ่ง ดิฉันรู้ว่า เขากำลังอึกอักเพราะไม่ค่อยจะเรียกน้าเรืองกับน้าโรจน์ คุณ โดยสนิทปาก เขาเคยเรียก คุณน้า ลับหลัง แต่ดิฉันรีบบอกให้เรียก คุณโรจน์ คุณเรือง ถ้าเรียก คุณน้า จะทำให้ญาติสองคนรู้สึกแก่ไป ดิฉันยังไม่อยากให้กฤตเรียกญาติของดิฉันตามดิฉัน กฤตกล่าวต่อไป “คุณไม่ได้ใช้ทุนรัฐบาลเรียกว่ามีอิสระภาพ”
/*58“เกือบไปแน่ะ” น้าโรจน์ว่า “เคราะห์ดีตอนนั้นคุณพ่อกำลังเกลียดรัฐบาลเข้าตับไตไส้พุง เลยไปกู้คุณอามาส่งเราไปนอก เรื่องจะเรียนปรัชญา คุณพ่อร้องโวยวาย ให้เรียนอะไรที่จะหางานเป็นลูกจ้างเจ๊ก ลูกจ้างฝรั่ง ไม่งั้นก็แย่”
“อ้าว แต่ผมนึกไว้เสมอนะ” น้าโรจน์กล่าว “ผมหวังว่า บ้านเมืองเรามันต้องดีขึ้น แล้วผมพยายามเก็บเงินไว้ เอาไว้ให้ลูกมันมีสตางค์พอที่จะไม่เดือดร้อน หาเมียสวยๆ ได้โดยไม่ต้องเป็นลูกจ้างฝรั่ง แล้วให้ทำราชการ”
“บ๊ะ ไม่ช่วยกันทำให้มันดี ปล่อยให้คนบ้าๆ ทำแล้วหวังเอาว่ามันจะดีขึ้น หวังเอาลอยๆนี่คุณ” คุณลุงประจิตค้าน
“เรื่องนี่พูดกันบ่อยแล้ว” น้าเรืองพยายามเปลี่ยนเรื่องสนทนา “ทำอะไรไม่ได้แล้ว ถ้าเป็นเรื่องเงินอย่างเดียวผมว่าไม่สำคัญ คูคุณเกลาซิ ยังหาความสุขได้ นั่งยิ้มวันยังค่ำ ไม่เห็นหัวเสียเหมือนพวกเรา”
“ความสุขสำคัญที่มีนางแก้วประจำเรือนมากกว่าอะไรหมด ใช่ไหม คุณเกลา” คุณลุงประจิตใช้วาทะการทูตอีกครั้ง
“ผมว่ามันแล้วแต่ความจำเป็น เราต้องนั่งอยู่กับบ้าน เพื่อนฝูงอุส่าห์หางานมาให้ทำ คนนั้นนิดคนนี้หน่อย เราไปคุม/*59งานไม่ได้ หาได้เท่านี้ก็พอแล้ว” คุณพ่อพูดด้วยสีหน้าราบรื่นตามเคยของคุณพ่อ
“ทำไมราชการเขาไม่ให้ไปออกแบบครับ” กฤตถามขึ้น “ผมนึกสงสัยว่าจะถามหลายหน”
“ก็เราต้องลาป่วยตั้งปี ใครเขาจะเลี้ยงไว้ได้นานแค่นั้นล่ะ” คุณพ่อตอบสีหน้าเฉย
“ก็กลับเข้าทำใหม่ก็ได้ไม่ใช่หรือครับ” กฤตถามต่อไปด้วยความเอาใจใส่ยิ่ง
“ไม่สะดวกหลายอย่าง” คุณพ่อตอบน้ำเสียงเรียบๆอีก “ผมว่าผมเป็นแม่บ้านให้ใจแก้วดีกว่า เขาต้องออกราชการมาทำงานที่ได้เงินเดือนมากหน่อย ให้เขาทำอย่างสบาย”
“คุณเกลา...” น้าเรืองเริ่มแล้วหยุดไป ดูหน้าคุณพ่อเป็นเชิงให้ตอบเอง แทนที่น้าเรืองจะตอบแทน ครั้นเห็นคุณพ่อเฉย ปล่อยน้าเรืองพูดต่อ น้าเรืองจึงกล่าว “คุณเกลาไม่ชอบขอความกรุณาใคร ที่จริงเรื่องแม่บ้าน คุณเกลากับพี่ใจมีชั้นที่หนึ่งเลย”
“เออ เป็นไงบ้าง ญาตินอกท้อง” คุณลุงประจิตถาม “ไม่ได้พบนาน เป็นไง ลูกแก้ว น้ารื่นเขาสบายเรอะ”
/*60“เมื่อสองสามวันนี้เป็นไข้ไป แต่นี่ดูเหมือนปรกติแล้ว” คุณพ่อตอบ
ภายในเวลาสองสามเดือนที่กฤตมาเยี่ยมเยือนที่บ้าน เขาต้องได้ยินชื่อน้ารื่นเสมอ แต่ยังไม่ได้พบกันจริงจัง ดิฉันก็ยังไม่รู้ว่าจะหาโอกาสให้พบกันอย่างไรดี และเกรงว่ากฤตจะไม่เป็นที่พอใจน้ารื่นยิ่งกว่าใครทั้งหมด
“นี่ คุณกฤต ถ้าผมชวนไปทำงานให้องค์การที่ผมทำอยู่นี่ คุณจะไปได้ไหม สนใจไหม” คุณลุงประจิตถามขึ้น
“ผมจะไปทำประโยชน์อะไรครับ” กฤตถาม ดิฉันฟังแทบไม่หายใจ
“อ้าว ก็ต้องการคนภาษาดีๆ คนไทยเราหายาก แล้วก็เรื่องการศึกษา มันก็ต้องเกี่ยวพันไปถึงเศรษฐกิจ ถึงอะไรต่ออะไรอีกมาก ผมอยากได้คนที่สมองกว้าง ๆ หน่อย”
“ภาษาผมไม่ดีเลยครับ” กฤตตอบพลางหัวเราะ “เสียใจจริง ๆ ครับ เขียนอะไรแล้วต้องให้เพื่อนแก้ให้เสมอ เพื่อนผมคนนี้เขาเป็นนักเรียนนอกแท้ คือไปตั้งแต่เด็ก ผมไปถึงก็ต้องเรียนวิชา มัวไปเรียนการพูดการเขียนไม่ได้”
ผมเพิ่งเคยได้ยินคนที่ไปได้ปริญญาเมืองนอกสูง ๆ มา รับว่าตัวภาษาไม่ดี” น้าโรจน์ว่า “ไม่งั้นเขว่อวทั้งนั้น”
/*61ดิฉันรู้สึกนึกรักกฤตมากขึ้นทุกประโยคที่เขากล่าวออกมา และรู้สึกรำคาญน้าชายสองคนเป็นอันมาก
หลังจากวันนั้นแล้ว คุณพ่อเป็นคนเปิดการสนทนาเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างกฤตกับดิฉัน สามคนพ่อแม่ลูกนั่งกันกลางสนาม ซึ่งกว้างและตกแต่งเรียบร้อย เป็นสิ่งให้ความรื่นรมย์แก่ครอบครัวหลายครอบครัวด้วยกัน เมื่อคุณตาซื้อที่ดินผืนนี้ไว้ก่อนสงคราม ท่านกล่าวแก่ลูก ๆ ของท่านว่า “ที่ดินจะต้องหายากขึ้นทุกวัน ทนอยู่ใกล้ ๆ กันไปก่อนเถอะ เขยสะใภ้ รำคาญมั่งอะไรมั่งก็ทนเอา จะได้มีสวน มีสนามชมเล่นด้วยกัน ไปซื้อกันคนละแห่งก็ได้ที่ดินกะแบะมือเดียว” แม่เล่าว่าในเวลาที่คุณตาพูดนั้น ลูกทุกคนไม่ได้เอาใจใส่เลย ไม่เข้าใจว่าคุณตาพูดถึงอะไรด้วยซ้ำ
“ลูกแก้ว” คุณพ่อเรียก คุณกฤตนี่ เขาก็ดูชอบลูกมากใช่ไหม ลูกรู้จักเขาไปถึงไหนแล้ว รู้แต่ว่าลุงเขาเป็นกำนันสามพราน”
“คุณพ่อรังเกียจเขาไหมคะ” ดิฉันถาม
“รังเกียจอะไร รังเกียจลุงเป็นกำนันน่ะเรอะ พ้นสมัยเสียแล้วกระมัง” คุณพ่อพูดเรียบ ๆ
“พ้นจริงหรือคะ” ดิฉันย้อนถาม
/*62“คนโดยมากก็เข้าข้างตัวแหละ” คุณพ่อตอบ “ถ้าเงินมาก เป็นอะไรก็เห็นจะไม่สำคัญสมัยนี้ แล้วสมัยก่อนก็ไม่สำคัญมากนัก ดูเหมือนเงินสำคัญมานานแล้ว ไม่มากก็น้อย เช่นบ้านช่อง จะอยู่กันที่ไหนยังไงมันก็สำคัญ แล้วมันก็เป็นปัญหาการเงินเหมือนกัน
จริงแหละ กฤตอยู่บ้านอย่างไร ดิฉันรู้แต่ว่าเขาอยู่กับญาติที่บางพลัด บ้านช่องและญาติที่เขาอาศัยอยู่เป็นอย่างไรเขาไม่เคยชวนให้ไปพบไปเยี่ยม แล้วดิฉันคิดขึ้นมาได้ว่า แม้เพื่อนของกฤต ก็ยังไม่ได้รู้จัก นอกจากคนที่ได้ไปพบกันที่นิวซีแลนด์ ดิฉันจะเป็นคนชักชวนเขาอย่างไรดี
แต่แล้วก็มีโอกาส คือกฤตได้มาชวนดิฉันไปเที่ยวเรือด้วย เขามีแขกเป็นผู้เชี่ยวชาญสองสามคน เป็นอเมริกันสองคน เป็นคนอินเดียสองคน มาประชุมที่กรุงเทพ ฯ เขาถูกผู้บังคับบัญชาของเขามอบหมายให้พาชมสถานที่ควรชม มีตลาดน้ำเป็นต้น ในวันอาทิตย์ที่จะมาถึงนั้น กฤตได้รับความช่วยเหลือจากส่วนราชการแห่งหนึ่ง ให้ขอยืมเรือยนตร์เล็กขนาดพาผู้โดยสารไปได้ประมาณ ๒๐ คน เขาอยากชวนดิฉันไปช่วยเขา/*63รับแขก เขามีเพื่อน ๆ ทั้งหญิงทั้งชายของเขาไปด้วย
เมื่อเขากล่าวชวนนั้น น้ารวงรัตน์อยู่ในที่นั้นด้วย น้ารวงรัตน์ร้องขึ้น “เออ ขอฉันไปมั่งได้ไหม รู้ไหมมีคนป่าเถื่อนอยู่คนหนึ่ง ไม่เคยไปไอ้ตลาดน้ำอะไรที่นักท่องเที่ยวเขาไปกันนี้เลย”
“ผมก็ไม่ได้ไปมาไม่รู้กี่ปีแล้ว” กฤตว่า “เห็นเพื่อน ๆ ผมเขาว่าเดี๋ยวนี้เจริญขึ้นมาก”
ดิฉันก้มหน้าซ่อนความคิด ดิฉันอยากไปเที่ยวกับกฤตไม่ว่าจะเป็นที่ตลาดน้ำหรือที่ไหน
ถึงวันอาทิตย์นั้น น้ารวงรัตน์กับดิฉันจึงไปลงเรือที่ท่าของมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เพื่อจะไปเที่ยวกับกฤตและเพื่อนของเขา น้ารวงรัตน์ถามว่า เราควรจะตระเตรียมอะไรไปด้วย กฤตบอกว่า เพื่อนผู้หญิงของกฤตได้รับที่จะจัดเรื่องอาหารทั้งมื้อเช้าและมื้อกลางวัน ไม่ต้องเป็นห่วงอะไรทั้งสิ้น ที่วิตกอยู่ก็คืออากาศจะไม่ดี ถ้าฝนตกก็ไม่สะดวกสบาย เพราะดาดฟ้าของเรือไม่มีประทุน ถ้าฝนไม่ตก ก็จะนั่งเล่นบนดาดฟ้าได้สบาย
/*64ไม่มีผู้ใดแสดงความขัดข้องประการใด ดิฉันเห็นเป็นโอกาสดีที่จะให้น้ารื่นไปทำความคุ้นเคยกับกฤต จึงชวนแกมบังคับให้ไปด้วย น้ารื่นยังถูกแม่ใช้กโลบาย บอกว่าน้ารวงรัตน์มักเมาเรือให้น้ารื่นไปช่วยดูแล
บทที่ ๔
/*65วันอาทิตย์นั้น น้ารวงรัตน์ น้ารื่นกับดิฉัน ไปลงเรือที่จะไปเที่ยวร่วมกับคณะของกฤตที่ท่าเรือมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เมื่อสามคนไปถึง กฤตอยู่ในเรือซึ่งจอดเทียบท่าอยู่แล้ว มีการแนะนำให้รู้จักกันในบรรดาผู้ที่จะร่วมคณะไปด้วยกัน แล้วเมื่อได้รอผู้ที่มาช้าอยู่พอสมควรแล้ว ก็ออกเรือไปหลังเวลาที่กำหนดไว้ประมาณครึ่งชั่วโมง ตามธรรมดาของการไปเที่ยวกันเป็นคณะ
วันนั้นอากาศปลอดโปร่ง ไม่ทำให้กังวลว่าฝนจะตก กฤตพอใจมาก ในเรือนั้นมีคนไปด้วยกันทั้งหมด ๒๐ คนพอดี ไม่นับนายท้ายและลูกเรือสองคน มีผู้หญิงไปด้วยกันทั้งหมด ๗ คน รวมทั้งน้ารวงรัตน์น้ารื่นและดิฉัน สองคนเป็นชาวต่างประเทศ อเมริกันหนึ่ง อินเดียหนึ่ง พูดภาษาไทยไม่ได้ และไม่มีความรู้เกี่ยวกับเมืองไทยอย่างใดทั้งสิ้นก็อาจว่าได้ ไปกับสามีซึ่งทำราชการติดต่อกับกฤตมาก หญิงอเมริกันเป็นคน/*66เฉย ชอบฟังแต่ไม่ชอบคุย นอกจากจะถูกไถ่ถามเป็นงานเป็นการ ผู้หญิงคนหนึ่งเป็นเสมียน และอีกคนหนึ่งเป็นข้าราชการประจำแผนกในส่วนราชการของกฤต
นอกนั้นผู้ที่ร่วมไปด้วยกันเป็นชาย นอกจากชาวต่างประเทศที่เข้าร่วมประชุมกับกฤต ก็มีคนไทยเป็นเพื่อนที่ไปคุ้นเคยกับกฤตระหว่างไปศึกษาต่างประเทศ ยกเว้นคนเดียวที่เคยเป็นเพื่อนนักเรียนตั้งแต่สมัยอยู่โรงเรียนมัธยม ผู้นี้กฤตตั้งอกตั้งใจให้ดิฉันรู้จักมากกว่าคนอื่น ๆ เขาแนะนำว่า “คุณลูกแก้ว นี่เพื่อนเก่าของผม ชาวบ้านนอกด้วยกัน พัฒนะกับผมไม่ได้พบกันเกือบ ๑๐ ปี ได้พบกันตอนมีประชุมคราวนี้เอง เขาทำงานอีคาเฟ่”
พัฒนะหาโอกาสนั่งใกล้และสนทนากับดิฉันก่อนที่เรือจะข้ามแม่น้ำเจ้าพระยาไปทางฝั่งธนบุรี เขาว่าแก่น้ารวงรัตน์ซึ่งนั่งเคียงดิฉัน “ผมไม่รู้ว่าทำไมเขาเห่อมาตลาดน้ำกัน ผมไม่เห็นมีอะไรน่าดู คลองแน่นเหมือนเวลาจราจรติดขัดบนถนน”
“ดิฉันคนล้าสมัย ไม่เคยไปเลย ต้องขอตามเขามา” น้ารวงรัตน์ว่า แล้วหันไปพูดกับน้ารื่น “เอ้อ รื่นรู้จักกับคุณพัฒนะแล้วหรือยัง เคยมาเที่ยวบ้างหรือยัง รื่นน่ะ”
/*67น้ารื่นยิ้มมองดูพัฒนะ น้ารื่นไม่เคยยกมือไหว้ผู้ใดที่อ่อนวัยกว่า นอกเสียจากว่าเป็นพระราชวงศ์หรือเนื่องด้วยพระราชวงศ์ พัฒนะยกมือขึ้นไหว้อย่างไม่เอาใจใส่ว่าเป็นใคร
“เคยมาแล้วกับคุณลูกแก้ว” น้ารื่นตอบ “คุณลูกแก้วก็ว่าไม่ชอบ”
ดิฉันสั่นหน้าให้สัญญาณน้ารื่นไม่ให้เล่าต่อไป ด้วยกลัวกฤตจะไม่สบายใจ คราวก่อนที่พาน้ารื่นมาพร้อมกับเพื่อนชาวต่างประเทศสองสามคน ดิฉันก็บ่นทำนองเดียวกับพัฒนะบ่นอยู่นี่
“ผมเคยมาเมื่อเด็ก ๆ ตอนนั้นซิครับ สนุกจริงๆ เรือเขามาขายของกันจริง ๆ เดี๋ยวนี้เขามาทำอะไรกันผมก็ไม่รู้ แล้วก็มีร้านขายอะไรสำหรับทูริสต์แท้ๆ ดูมันเป็นของปลอมไปก็ไม่รู้”
น้ารวงกับพัฒนะคุยกันเรื่องคุณและโทษของการมีนักท่องเที่ยว ดิฉันฟังบ้าง ใจไปอยู่ที่กฤตบ้าง เขากำลังชี้ชมบ้านเรือนริมคลองที่ผ่านไป แล้วไม่ช้าก็หันมาชวนให้ดิฉันไปร่วมคุยกับแขกชาวต่างประเทศด้วย
เรือแล่นเข้าคลองและไปจนถึงที่เรียกกันว่าตลาดน้ำใกล้วัดบางขุนไทร กฤตชวนให้แขกชาวต่างประเทศขึ้นบก/*68ไปชมสินค้าของร้านที่ตังขึ้นขายของให้นักท่องเที่ยวโดยเฉพาะ ที่ร้านนั้น เขากำลังมีลูกแมวโคราชน่ารักคู่หนึ่ง ใส่กรงไว้ให้นักท่องเที่ยวดู ผู้หญิงอินเดียถามว่า “เอ๊ นั้นแมวเปอร์เชียรึ ทำไมขนสีน้ำเงิน”
กฤตหันมามองหน้าดิฉันขอความช่วยเหลือ ดิฉันหัวเราะบอกว่า “ไม่ใช่ แมวไทยชนิดหนึ่ง แมวโคราช ขนสีเทาอมน้ำเงินอย่างนี้เอง”
“ทำไมคุณลูกแก้วรู้เรื่องแมวดีกว่าผมล่ะ” กฤตทำเสียงแปลกใจมาก “ผมไปโคราชไม่รู้กี่หน ไม่เคยเห็นแมวอย่างงี้เลย”
“คุณอาจไม่ได้สังเกตก็ได้” ดิฉันว่าพลางยิ้มกับเขา “เวลามันอยู่ตามบ้าน มันอาจสกปรกจนไม่น่าดู”
ชายอเมริกันตื่นเต้นกับแมวมาก ถามว่าจะหาซื้อได้ที่ไหน เจ้าของร้านบอกว่าไม่สามารถบอกได้ แมวที่อยู่ในกรงนั้นมีญาตินำมาให้ เป็นที่รักของลูกมาก ขายให้ใครไม่ได้
เมื่อชมสิ่งของพอสมควรแล้วก็พากันกลับมาลงเรือ ระหว่างทางออกจากคลองบางขุนไทรกลับออกไปแม่น้ำเจ้าพระยา เสมียนหญิงของกฤตก็นำอาหารเช้าบรรจุกล่องกระดาษมาแจก พร้อมด้วยกาแฟใส่ในถ้วยกระดาษคนละถ้วย ในกล่องนั้นมี/*69ขนมปังสอดไส้กรอกอันใหญ่พอประมาณ กล้วยหอมสองผล และขนมหวานหนึ่งชิ้น ทุกคนรับประทานอาหารโดยไม่ตั้งข้อสังเกตประการใด ดิฉันได้รับการอบรมให้เป็นคนไม่พิถีพิถันกับอาหารในเวลาเดินทาง ไม่ได้คิดไปในทางใด
ออกมาถึงแม่น้ำ ได้รับทราบจากผู้จัดการนำเที่ยวคือข้าราชการหญิงหรือเสมียนหญิงของกฤตว่า ต่อจากนั้นจะพาแขกไปชมโรงเก็บเรือกันยาของหลวง น้ารวงก็ยินดีอีก
“แหม ดีจริง ไม่เคยไปเหมือนกัน นี่ถ้าไม่ได้พึ่งบารมีฝรั่งกับแขกก็ไม่รู้ว่ากี่ปีจะได้มา หรืออาจไม่ได้มาเลยก็ได้”
“จริงนะครับ คนอยู่กับเมืองไหน ไม่ค่อยได้เห็นอะไรนักหรอกครับ” พัฒนะสนับสนุนน้ารวง
เรือเข้าคลองบางหลวง และไม่นานนักก็ไปถึงโรงเรือ กฤตขอร้องให้ดิฉันไปอธิบายเรื่องโขนเรือให้ชาวต่างประเทศฟัง เช่นเรือพาลี เรือสุครีพ หัวลิงที่เรือนั้นมีประวัติมาอย่างไร และหงษ์หมายถึงอะไร นาคหมายถึงอะไร น้ารวงรัตน์กับดิฉันก็ช่วยกันทำหน้าที่มรรคุเทศก์สมัครเล่นไปเท่าที่จะชี้แจงไปได้ กฤตแสดงความนิยมชมชื่นมาก
“นี่ถ้าคุณไม่มาด้วย ผมก็ขายหน้าแย่ อธิบายอะไรให้เขาฟังไม่ได้” เขาว่าแก่ดิฉัน
/*70“ถูกผิดไม่รับรองนะคะ ไม่มีใครอัดเสียงไว้ใช่ไหม” ดิฉันรีบออกตัว
น้ารื่นออกสนุกสนานไปด้วย ซักถามน้ารวงรัตน์เรื่องเรือพระที่นั่งต่อไป น้ารวงต้องบอกว่า ไปถึงบ้านแล้วจึงค่อยถาม เอาความรู้จากแม่หรือคุณป้าเพิ่มเติม เพราะน้ารวงก็ไม่ค่อยแม่นยำเรื่องตำนานต่าง ๆ นัก
เมื่อออกจากคลองถึงแม่น้ำอีกครั้งหนึ่งนี้ เวลาล่วงไปจนถึงประมาณ ๑๐ นาฬิกา วันนั้นฝนไม่ตก ลมพัดมาบ้างแต่แดดกล้า ท้องฟ้าโปร่งเกือบไม่มีเมฆเลย น้ารวงซึ่งเป็นคนชอบดื่มน้ำ จึงเอ่ยขอน้ำรับประทาน
“ขอโทษเถิดนะ คุณกฤต ที่จริงเพิ่งได้กาแฟมาเมื่อกี้นี้เอง แต่มันกระหายน้ำเก่งเสียจริง ๆ” น้ารวงกล่าวขออภัย
กฤตไปถามหาน้ำ หรือเครื่องดื่มอย่างหนึ่งอย่างใด ปรากฏว่ามีแต่เบียร์มาให้ชาวต่างประเทศ ๖ ขวด นอกนั้นไม่ได้เตรียมเครื่องดื่มอย่างอื่นมา
น้ารวงไม่รบกวนต่อไป เพื่อจะไม่ทำให้ฝ่ายเตรียมรับรองต่องกระดาก หรือกล่าวหาว่าน้ารวงบำเพ็ญตนเป็นคนช่างรบเร้าเอาแต่ใจ เรือแล่นขึ้นไปทางเหนืออีกประมาณครึ่ง/*71ชั่วโมง ปรากฏว่าผู้โดยสารเรือนั้นต่างก็กระหายน้ำกันเกือบทุกคน จนกระทั่งเรือไปถึงหน้าเมืองนนทบุรี ฝ่ายที่เตรียมการรับรองบอกให้เรือจอด น้ารวงกระซิบว่า “เออ เขาคงจะหยุดให้เราหาน้ำกิน เห็นจะต้องล่อน้ำขวด ถึงเกลียดก็ยังดีกว่าไม่ได้กินน้ำ”
ครั้นเรือจอดแล้ว ข้าราชการหญิงที่เป็นคนเตรียมการเที่ยวคนหนึ่งก็มาเชิญให้ชาวต่างประเทศขึ้นจากเรือเพื่อจะให้ไปชมการปั้นหม้อ ชาวต่างประเทศและกฤตก็เดินตามไป พัฒนะร้องออกมาว่า “ให้แขกอินเดียไปดูปั้นหม้อทำไมโว้ย กฤต บ้านมันดูกันเบื่อตายแล้ว”
กฤตหันมาดุพัฒนะ น้ารวงก็ลงนั่งยังที่ในเรือ พัฒนะลงนั่งเช่นเดียวกับน้ารวง ดิฉันรู้สึกไม่สบายใจ เหลือบตาดูผู้นำเที่ยว เห็นซุบซิบกันอยู่อย่างมีกังวล แล้วน้ารวงตัดสินใจขึ้นจากเรือและออกเดินไปโดยไม่รอและไม่ชวนผู้ใด
ตรงที่เรือจอดนั้นมีบันไดขึ้นจากน้ำแคบๆ แล้วมีสะพานทอดลงมา มีขนาดแคบเท่าบันได ดิฉันเป็นห่วงน้ารื่นว่าไม่รู้จะพูดกับพัฒนะอย่างไร หรือพัฒนะอาจไม่พูดด้วยตามที่ควร และห่วงว่าน้ารื่นจะคอยมองอยู่ว่าดิฉันไม่อยากคลาดจาก/*72กฤต จึงนั่งอยู่ที่เดิม ไม่นานนักน้ารวงก็กลับมายังเรือ มีคนแบกลังไม้ ในลังมีขวดน้ำอัดลม น้ารวงร้องบอกลงมาก่อนที่ตัวจะเดินมาถึงเรือ
“ใครอยากกินน้ำ รีบรับน้ำอัดลมไปคนละขวด คนขายเขาไม่ยอมให้เอาขวดของเขาไป”
ครั้นตัวน้ารวงลงมาถึงเรือ ก็ยื่นขวด ๆ หนึ่งให้น้ารื่น เป็นขวดใหญ่ชนิดที่ใช้บรรจุน้ำหวานหรือแม่โขง “กลัวน้ารื่นจะกินน้ำอัดลมไม่ได้ เลยขอน้ำชาเย็นมาให้ เขาไม่ยอมให้ใส่แก้วน้ำมา ไม่มีใครจะเอามาแล้วกลับไปได้ เลยขอยืมขวดเปล่าเขามาใบหนึ่ง ประเดี๋ยวคนที่แบกลังมานี้เขาจะเอาขึ้นไปพร้อมกัน”
ดิฉันเกิดอยากดื่มน้ำที่ไม่มีรสหวาน มองดูปริมาณน้ำในขวดของน้ารื่น เห็นว่ามากพอที่จะขอแบ่งได้ จึงเอ่ยปากขอ น้ารื่นส่งขวดให้ดิฉันดื่มก่อน ดิฉันเห็นขวดน้ำอัดลมที่พัฒนะดื่มไปหมดอย่างรวดเร็ว จึงนำไปล้างในห้องสุขา แล้วแบ่งน้ำชาแช่น้ำแข็งจากขวดของน้ารื่นมาครึ่งหนึ่ง น้ารื่นดื่มที่ดิฉันเหลือไว้ในขวดใหญ่นั้นจนเกลี้ยงด้วยความกระหาย ระหว่างนั้นน้ารวงมัวไปทำหน้าที่คนอารี เชื้อเชิญให้คนที่อยู่ในเรือดื่มน้ำอัดลม เมื่อทุกคนได้น้ำอัดลมแล้ว น้ารวงจึงหันมาหาน้ารื่น
/*73“แหม น้ารื่นดื่มน้ำชาหมดขวดใหญ่นั่นเชียวเรอะ” น้ารวงทักขึ้นอย่างผิดหวัง
“คุณลูกแก้วขอแบ่งไปค่ะ” น้ารื่นบอก ทันใดนั้นเสียงเครื่องยนต์ของเรือก็ดังขึ้น ผู้ที่นำน้ำอัดลมมาเร่งขอขวดจากผู้ที่ดื่มอยู่ น้ารวงร้องขึ้น “แหม นึกจะกินน้ำจืดๆ สักหน่อย ต้องเอานำส้มมิรินดาแทนแล้ว” แล้วน้ารวงก็รับน้ำส้มขวดหนึ่ง มาดื่มจากขวดที่คนที่แบกมาเปิดให้ ระหว่างนั้นแขกชาวต่างประเทศกับกฤตและข้าราชการประจำแผนกของกฤตก็เดินมาลงเรือ น้ารวงช่วยคนที่แบกขวดน้ำอัดลมมาดูแลว่าได้รับขวดกลับไปตามจำนวนถูกต้องแล้ว คนๆ นั้นก็แบกลังกลับไป
เมื่อทุกคนลงมาอยู่ในเรือแล้ว เรือก็หันออกจากท่าแล้วก็แล่นขึ้นไปทางเหนือน้ำ น้ารวงร้องถาม
“นี่เราจะไปไหนกันอีกคะ คุณกฤต”
กฤตหันไปถามข้าราชการสตรีอีกต่อหนึ่ง แล้วตอบ “ไปวัดไผ่ล้อมครับ”
เรือแล่นไปตามที่ผู้จัดวางแผนไว้ อากาศร้อนขึ้นทุกที ถึงแม้จะมีลดพัดมา แต่ความชื้นในอากาศของเดือนมิถุนายนก้หนักมาก และแสงแดดกล้าในวันนั้น หลังคาเรือซึ่งเป็นขนาด/*74เล็กไม่สูงนักอีกทั้งความร้อนยังสะท้อนขึ้นมาจากผิวน้ำ เวลาใกล้เที่ยงเข้าไปทุกที น้ารวงกระซิบว่า “ทำไมจะพบก๋วยเตี๋ยวเรือนะ อยากกินน้ำแล้วยังชักจะหิวด้วย”
“คล้ายกับฝ่ายจัดการจะได้ยินคำพูดของน้ารวง เสมียนหญิงของกฤตเดินมาถาม “หิวหรือยังคะ ถ้าหิวจะรับประทานอาหารกลางวันเดี๋ยวนี้ก็ได้ ไม่ต้องรอให้ถึงวัด นายท้ายเขาว่าต้องอีกชั่วโมง”
พัฒนะพยักหน้ารับเชิญ “ดีเหมือนกันครับ เที่ยวเรือมักหิวเก่ง”
เสมียนหญิงนำกล่องอาหารมาแจก ภายในนั้นมีไก่อบชิ้นหนึ่ง แซนด์วิชหมูแฮม ขนมปังก้อนกลม ๆ หนึ่งก้อน ขนมหวานชิ้นหนึ่ง เงาะสองสามผลและกล้วยหอมใบหนึ่ง
“ฉลาด” พัฒนะชม “เลี้ยงฝรั่งละก็ จำไว้เถอะ ให้กินกล้วยเข้าไว้ อิ่มดีด้วย แล้วถูก แล้วฝรั่งชอบอกชอบใจ อย่าไปเลี้ยงผลไม้ดี ๆ แพงเปล่า ๆ”
กฤตหันมายิ้ม แขกที่เป็นคนไทยก็ยิ้มเห็นด้วยกับพัฒนะแต่ไม่กล่าวอย่างไร เมื่อแจกกล่องอาหารทั่วแล้ว เสมียนหญิงก็นำถาดมีส้มผลเล็ก ๆ เต็มถาดนั้นออกมาแจก และบอก/*75ด้วยว่า “กาแฟไม่มีเสียแล้วนะคะ มีแต่น้ำส้มมิรินดากับโคล่าที่เมืองนนท์”
“ไป ๆ ก็คงหาเรือกาแฟได้” น้ารวงรัตน์แสดงความหวัง พลางเปิดกล่องอาหารและหยิบของรับประทาน
คนอื่นทำตาม เมื่อกินอาหารพอแล้ว ก็ดื่มน้ำอัดลม บางคนก็รับประทานส้มแทน เรือแล่นไป แทนที่จะนั่งชมฝั่งแม่น้ำหรือดูชีวิตบนพื้นน้ำ ทุกคนนอกจากชาวต่างประเทศดูเหมือนจะมุ่งหาเรือกาแฟ แต่เผอิญวันนั้น เรือที่ต้องการก็ไม่ผ่านมา เรือยิ่งแล่นไป เวลาเลยเที่ยง อากาศยิ่งร้อนขึ้น และความกระหายน้ำของทุกคนก็เพิ่มขึ้น น้ารื่นไม่พูดอย่างไรทั้งสิ้น ไม่แสดงอะไรในสีหน้าให้รู้ว่ากำลังรู้สึกหรือคิดอย่างไร น้ารวงรัตน์หยิบส้มมาปอกและรับประทานอีกสองสามผล กว่าเรือจะไปถึงที่มุ่งหมายก็กินเวลากว่าชั่วโมง แดดร้อนจัด และลมหยุดชั่วคราว มองหาเรือกาแฟกันยิ่งกว่าผู้แสวงบุญแสวงหาพระสมณะ แต่ไม่มีมาเลย กฤตทำหน้าที่เจ้าภาพ พาแขกขึ้นบกไปดูนก แต่เท่าที่มองขึ้นไป ไม่แลเห็นนกกี่ตัว มีบินไปมาอยู่ประมาณ ๕ หรือ ๖ ตัว
“เอ” น้ารวงร้องขึ้นอีก “นี่หรือที่ว่านกมาอาศัย ทำไมมันไปไหนกันหมด ไปหากินหรือยังไง”
/*76ดิฉันเบื่อการนั่งอยู่กับที่ จึงชวนน้ารื่นให้เดินขึ้นไปบนวัด น้ารวงกับพัฒนะก็เดินขึ้นไปด้วยกัน
เดินขึ้นไปตามสะพานที่ทอดลงมา ผ่านศาลาเล็ก ผ่านทางเดินขึ้นไปจนถึงบริเวณวัด เดินเข้าไปในที่ร่มรื่นภายใต้สาขาของไม้ใหญ่ น้ารวงรัตน์เห็นนกตัวหนึ่งก็นับ และบอกให้น้ารื่นช่วยนับ เมื่อเดินไปจนถึงวิหารเล็ก ๆ หลังหนึ่งลึกเข้าไปใน บริเวณวัด แลไปไม่เห็นต้นไม้ต้นใหญ่ ๆ อีกแล้ว ต่างคนต่างก็ปรึกษากันว่าเหตุใดจึงได้พบนกรวมทั้งสิ้นประมาณ ๑๐ ตัวเท่านั้น บางคนเห็นนกขณะที่บินจากไม้ต้นหนึ่งไปยังอีกต้นหนึ่งเพียง ๓ ตัวเท่านั้น
เมื่อพักผ่อนคุยกันแก้รำคาญ แล้วก็เดินกลับมาลงเรือ ชาวต่างประเทศทุกคนมีเหงื่อไหลโทรม เสมียนหญิงของกฤตเปิดเบียร์มาเลี้ยง แต่เบียร์มีอุณหภูมิค่อนข้างสูง เมื่อจับถ้วยแก้วที่บรรจุมาก็รู้สึกว่าอุ่นที่มือ ชาวต่างประเทศดื่มเบียร์แล้วก็รู้สึกร้อนเพิ่มขึ้น น้ารวงและดิฉันหาหนังสือพิมพ์ที่ใครคนหนึ่งนำไปด้วยมาโบกลมให้ แต่เขาก็เกรงใจบอกว่าไม่ต้องเป็นห่วง
ระหว่างที่เรือแล่นกลับลงมาตามน้ำ ผู้โดยสารนั้นก็ดื่มน้ำอัดลมกันคนละอย่างน้อย ๒ ขวด น้ารวงแอบเอามือลูบ/*77ท้องหลายครั้ง แต่แล้วมีลมพัดมาทำให้เย็นขึ้น ผู้ที่ไปเที่ยวไม่สนทนากันมากนัก ดิฉันพยายามคุยกับหญิงชาวต่างประเทศสองคนให้ออกรสเท่าที่จะทำได้ ในที่สุดเรือก็พาเรามาถึงท่าที่ธนาคารแห่งชาติ ซึ่งเราได้ให้รถไปรอรับแล้วก็ลาแยกย้ายกันไป
“เออ ดี ได้ไปเที่ยวอย่างนี้ก็ได้พบอะไรแปลกๆ ดี” น้ารวงว่าทันทีที่รถเคลื่อนออกจากที่ “อยากรู้ว่าอะไรเกิดขึ้น ลงเรือไม่มีน้ำกินนี่ไม่ได้นึกฝันไว้เลย คงลืมกระติกน้ำแข็งไว้ที่ไหนเป็นแน่ แม่สาว ๆ พวกนั้นของคุณกฤต”
เมื่อกลับมาถึงบ้าน น้ารวงรัตน์ก็เล่าให้แม่และคุณพ่อฟังอย่างสนุกขบขันถึงความกระวนกระวายของตัวเอง แม่กล่าว
“ดีแล้ว ให้รู้จักอดทนเสียบ้าง แล้วนกมันหายไปไหนหมดล่ะ”
“พวกนี้อ่อนภูมิศาสตร์มาก” คุณพ่อพูดขึ้นพลางหัวเราะหึๆ “นี่มันหน้าร้อนในซีกโลกเหนือ นกมันก็อยู่ประเทศที่อากาศสบาย มันจะอุตส่าห์มาอยู่เมืองไทยหน้าฝนทำไมกัน”
“อ้อ นกนี่มันมาเป็นหน้าๆ ใช่ไหมล่ะ” แม่ร้องขึ้น
“นกมันลงหน้าหนาว ทางเมืองจีนเมืองไซบีเรียหนาวจัด มันก็อพยพมาประเทศร้อน” คุณพ่อบอกพลาง/*78หัวเราะอีก “ว่าแต่ไอ้การไม่มีน้ำเลี้ยงแขกนี่ รื่นขันไหม” คุณพ่อถามภายหลังที่น้ารื่นละไปจากวงสนทนาแล้ว
“เออ ว่าไง ลูกแก้ว ไม่เห็นพอยังไงนี่” น้ารวงหันมาหารือดิฉัน “แต่สองคนน้าหลานนี่ยังดี ได้แย่งน้ำชาใส่น้ำแข็งของฉันไปกิน”
รุ่งขึ้น น้ารวงกลับจากทำงานแล้วก็ตรงมาที่เรือนคุณพ่อ และรายงานว่า “แหม เป็นแขกคุณกฤตที่ต้องจารึกไว้เป็นประวัติการณ์ ตลอดวันวิ่งเข้าห้องน้ำ เมื่อวานล่อน้ำมิรินดากับแฟนต้ากับไบเลย์เข้าไปสักครึ่งโหล แล้วส้มอีกสัก ๑๐ ลูก ไม่ค่อยหวานเสียด้วย ส้มหน้านี้”
วันรุ่งขึ้น ระหว่างที่กำลังทำงาน ดิฉันอดใจอยู่ไม่ได้ ลุกขึ้นไปโทรศัพท์ขอพูดกับกฤตที่ที่ทำงานของเขา แต่มีผู้บอกว่า กฤตไม่สบาย ไม่ได้มาทำงาน
ดิฉันรู้สึกไม่สบายใจตลอดวัน ทั้งที่บอกแก่ตัวเองว่าไม่มีเหตุผลที่จะวิตก ดิฉันเริ่มเชื่อว่าดิฉันได้รักกฤตเข้าไปแล้ว จนเกือบจะห้ามใจไม่ได้ แต่ก็มิได้ยอมให้ทำอย่างหนึ่งอย่างใดที่จะต้องอับอายตนเอง แต่ใจนั้นอยากจะไปหาเขาที่บ้านถามถึงอาการ แล้วจึงคิดขึ้นมาได้ว่า เขาไม่เคยบอกเลยว่าเขามีที่พักชนิดใด ที่ไหน ในพระนคร
/*79แล้วก็ปรากฏว่า ความวิตกของดิฉันเหลวไหลไร้สาระจริง ๆ วันต่อจากนั้น ดิฉันก็ได้ฟังเสียงของกฤตทางโทรศัพท์ เขาถามว่า ถ้าเขาจะไปรับดิฉันจากที่ทำงาน แล้วเลยไปบ้านดิฉันด้วยกันจะได้ไหม
“ผมต้องไปขอโทษคุณน้าคุณสองคน” กฤตว่า “ตัวผมเองท้องเดินไปสามวัน คุณเป็นไงบ้าง”
ดิฉันอดหัวเราะไม่ได้ ทำเสียงคิกไปในโทรศัพท์ กฤตพูดว่า “คุณขันเรอะ เออ ดี ที่จริงมันก็น่าขัน แต่ผมคงท้องไม่ค่อยดีอยู่แล้ว มีอะไรจะเล่าให้ฟังอีก”
ดิฉันตอบไปด้วยความยินดีว่าดิฉันจะรอ ทั้งดิฉันและเขาไม่มีรถยนต์ ดิฉันกับแม่ผลัดกันใช้รถคันเดียวกัน เท่าที่สังเกตถ้าไม่จำเป็นจริงๆ กฤตมักจะใช้รถประจำทาง
ดิฉันโทรศัพท์ไปที่บ้าน บอกน้ารื่นให้หาของรับประทานไว้ให้ ซึ่งน้ารื่นทำให้พ่อแม่ลูกอยู่แล้วเป็นปรกติ เพียงแต่ให้เพิ่มปริมาณ ถ้ามีแขกมา น้าๆ หรือบางทีคุณป้าก็มักจะมาร่วมสนุกด้วย ความคิดอย่างฝรั่งว่า แขกของใคร เพื่อนของใครก็ของคนนั้นยังไม่เกิดในหมู่ญาติของแม่
สำนักงานของดิฉันอยู่ถนนสาธร ที่ทำงานของกฤตอยู่ในเขตทำเนียบรัฐบาล ดิฉันจึงต้องรอนานพอสมควรกว่า/*80กฤตจะไปด้วยรถแท็กซี ตามปรกติดิฉันเลิกงานช้ากว่ากฤต และวันนั้นเขาก็ออกจากที่ทำงานเร็วกว่าเวลาปรกติ ในที่สุดเราจึงไปถึงบ้านที่ในซอยแยกจากถนนอโศกประมาณเมื่อใกล้ค่ำ การที่กฤตจำเป็นต้องไปถึงบ้านดิฉันเวลาใกล้ค่ำนี้ เป็นข้อสำหรับยกขึ้นให้แม่เชิญเขารับประทานอาหารที่บ้านได้บ่อย ๆ ในวันนั้นเอง คุณป้าวรรณแสงก็ได้มาให้ความเห็นไว้แก่คุณพ่อก่อนแม่กลับจากทำงาน เพราะงานของแม่ไม่ขึ้นกับเวลาที่แน่นอน บางวันแม่จึงไปรับดิฉัน บางวันแม่ให้ดิฉันขับรถและไม่ใช้แท็กซี่
“คุณเกลา” คุณป้าเอ่ยขึ้น เมื่อได้ทราบจากคุณพ่อว่าดิฉันจะพากฤตไปที่บ้านในวันนั้น คุณป้าไปเป็นเพื่อนคุณกับคุณพ่อในเวลาบ่ายเมื่อแดดร่ม และคุณพ่อออกมาดูแลสวนดอกไม้ที่หน้าตึกบ่อยๆ คุณป้ากับคุณพ่ออาจเรียกได้ว่าสนิทกันมาก เพราะมีโอกาสแลกเปลี่ยนความคิดเห็นกันมากกว่าญาติอื่นๆ โดยมากคุณป้าเป็นฝ่ายพูด คุณพ่อเป็นฝ่ายฟัง
ในโอกาสนี้คุณป้าพูดต่อไป “ดอกเตอร์กฤตนี่ ดูๆ ไปเหมือนใจแก้วเขาจะสนับสนุนให้ติดต่อกับลูกแก้วไปเรื่อยๆ คุณเกลาคิดยังไง”
/*81“สมัยนี้ ลูกเขาโตแล้ว เขาทำมาหากินได้แล้ว เราจะไปทำอะไรกับเขาได้ครับ คุณพี่” คุณพ่อแบ่งรับแบ่งสู้
“ก็ถ้าเราไม่พอใจ เราก็เฉย ๆ ไม่ได้เรอะ แทนที่จะสนับสนุน ชวนกินข้าว ชวนมาบ้านบ่อยๆ” คุณป้าว่า
“ผมว่าใจแก้วเขาทำตามมารยาทเท่านั้น” คุณพ่อผ่อนปรนต่อไป
“ไม่ใช่ แล้วตัวคุณเกลาล่ะ ไม่เอาใจใส่เลยงั้นเรอะ” คุณป้าไม่ยอมถอยง่าย ๆ
“ผมก็ยังไม่ทราบว่าจะคิดยังไง เท่าที่พบเห็น กิริยามารยาทเขาก็ดี พูดจาก็ดี แล้วเขาทำงานราชการตำแหน่งแห่งที่ก็ดี มีทางจะก้าวหน้าไปได้ไกล”
“มันพอเรอะ” คุณป้าพูดเสียงอ่อนด้วยความหวังดี “เงินเดือนราชการเดี๋ยวนี้มันพอเลี้ยงลูกเลี้ยงเมียเรอะ”
“ก็ถ้าเขาชอบกัน ก็ให้เขาช่วยกันหา” คุณพ่อตอบสั้นๆ
“เดี๋ยวคุณเกลาจะว่าฉันยุ่งนะ” คุณป้าออกตัวนิดพอเป็นมารยาท “ฉันขอบอกว่ายุ่งจริงๆ อย่างน้อยมันต้องมีบ้าน แล้วก็ใช้จ่ายเงินเดือน ถ้าไม่มีบ้านจะทำยังไง หรือจะคิดเลี้ยงลูกเขย”
/*82“ผมว่าถึงเวลาค่อยคิด” คุณพ่อว่า
“เอ ถึงเวลาน่ะเมื่อไหร่ เผื่อแก้ไขไม่ได้แล้วจะทำยังไง เราจะพอใจไม่พอใจ น่าจะให้ลูกรู้เสีย”
“ไม่ใช่ ผมหมายถึงเวลาที่จะต้องคิดเรื่องบ้านเรื่องช่อง ตอนนี้ก็ไม่ได้มีอะไรแน่นอน เรื่องพอใจไม่พอใจ ผมไม่กล้าหรอก เรื่องนี้ไม่เห็นจะเอาอะไรเป็นหลักเป็นเกณฑ์เลย”
“แปลว่าคุณเกลาเอาตามสมัยใหม่ อยู่กันไม่ได้ก็เลิกกัน อย่างนั้นใช่ไหม”
“ผมว่าสมัยไหนก็เหมือนกัน คนไทยเรานี่ บ้านผมก็มียายกรรณ แต่งแล้วก็กลับมาอยู่บ้านเมื่อไม่ชอบใจทางโน้นขึ้น คุณอาผมก็มีคนหนึ่ง บ้านฉัพพรรณสิรินี่ก็มีคุณป้าหรือคุณอาคนนึง ไม่ใช่เรอะครับ”
“สมัยก่อนน่ะ มันทนจนไม่ไหวถึงจะกลับบ้าน” คุณป้าแย้ง “ไม่ใช่ทะเลาะกันสองสามหนก็บอกเลิกกันเหมือนเดี๋ยวนี้ ลูกๆ ฉันไม่ยอมหรอก ฉันบอกว่าให้ดูให้ดีที่สุดทีเดียว เราดูด้วย เขาก็ไม่ขัดข้อง พออกพอใจกัน แต่เสร็จแล้วต้องอดทน อย่ามาเอะอะขนของกลับบ้าน ฉันไม่เอาด้วย”
คุณพ่อเล่าภายหลังว่า คุณพ่อคิดว่าจะถามคุณป้าว่าวิธีไม่เอาของคุณป้านั้นเป็นอย่างไร แต่ดิฉันกับกฤตเข้าประตู/*83บ้านมา คุณพ่อจึงเหความสนใจไปทางลูกสาวและผู้ที่อาจจะเป็นลูกเขย กฤตเข้าไปทำความเคารพตามธรรมเนียม เวลากฤตเข้าหาผู้ใหญ่ ดิฉันพอใจมาก ท่วงทีวาจา และเนื้อเรื่องที่พูดแสดงถึงความเอาใจใส่ มีความเกรงโดยไม่สะทกสะท้านแต่ประการใด คุณพ่อตอบคำถามกฤตเกี่ยวกับสุขภาพของท่านไม่กี่ประโยค น้าโรจน์กับน้ารวงรัตน์ก็เข้ามาร่วมการสนทนา
กฤตหันมาพูดกับน้ารวงรัตน์ทันที “ผมจะมาขอแก้ตัวครับ บอกกับลูกแก้วมาแล้ว” เป็นครั้งแรกที่เขาเรียกชื่อดิฉันเฉยๆ ต่อหน้าญาติผู้ใหญ่ “เรื่องไม่มีน้ำดื่มในเรือนี่ต้องเป็นบทเรียนไปตลอดชีวิต ผมกินส้มเข้าไปจนทำงานไม่ได้สองวัน พูดจบแล้วเขากับน้ารวงก็หัวเราะกันอย่างถูกใจ
“เออ ลูกแก้ว” น้ารวงเรียก “นี่ พระพี่เลี้ยงของหล่อนว่ายังไงมั่ง ต่อจากวันนั้น”
“ไม่เห็นว่ายังไงค่ะ หลานยังอยากให้ว่าอะไรไปเสียรู้แล้วรู้รอด ไอ้เรื่องไม่ว่าอะไรนี่มันผิดลักษณะยังไงไม่รู้”
“น้ารื่นนี่ ใครขาดประสิทธิภาพเป็นทนไม่ไหวเชียวหรือครับ” กฤตถาม
/*84“ไม่ใช่ค่ะ ไม่ใช่เรื่องประสิทธิภาพ” น้ารวงชี้แจง “เรื่องตลกอะไร ๆ เข้ากันได้หมด อยู่ด้วยกันรักใคร่กันดี แต่พอถึงเรื่องตลก อะไรที่เราว่าตลก รื่นไม่เห็นด้วย”
“เอาเถอะครับ ผมขอแก้ตัว วันเสาร์นี้ผมขอพาไปเที่ยวไร่เที่ยวสวนบ้านผมที่สามพราน คุณโรจน์ไปได้ไหมครับ เสียอย่างเดียว อย่าเอาอะไรกับเรือนักนะครับ ต้องใช้เรือหางยาวธรรมดา ๆ แต่ไม่ถึงกะเมื่อยนัก นั่งสักครึ่งชั่วโมงเท่านั้น”
“ไร่อะไรคะ” น้ารวงถาม
“สวนองุ่นก็มี ไร่ส้มก็มี นาก็มี ตาลก็มี แต่ว่าไปพอสบายๆ ไปแต่สวนองุ่นกับสวนส้มก็แล้วกันนะครับ” กฤตตอบ
เมื่อได้นัดแนะกันตามสมควรแล้ว น้ารวงกับน้าโรจน์กลับไปที่อยู่ กฤตอยู่รับประทานอาหารค่ำ แล้วก็ลาไปอย่างที่เคยปฏิบัติ
ครั้นถึงวันเสาร์ เราก็ไปลงเรือตามที่กฤตนัด คณะของบ้านดิฉันมี แม่ น้ารวง น้ารื่น น้าเรือง เพราะน้าโรจน์ขอร้องแกมบังคับให้ไปแทน และตัวดิฉัน ขึ้นรถของน้าเรืองไปสมทบกับกฤตที่วงเวียนใหญ่ ธนบุรี แล้วก็แบ่งกันใช้พาหนะ คือกฤตกับดิฉันไปรถของเพื่อนกฤตคนหนึ่งชื่อพัฒนะ/*85กับอีกคนหนึ่งซึ่งเคยรู้จักกันแล้วแต่เผิน ๆ ชื่ออาทร น้าเรืองมองดูหนุ่มหน้าใหม่ทั้งสองด้วยสายตาแสดงความสนใจ น่ารวงรัตน์จะให้น้ารื่นนั่งไปในรถกับดิฉัน แต่น้าเรืองกะเกณฑ์ให้ตัวน้ารวงนั้นเองนั่งรถไปกับดิฉันกับเพื่อนของกฤต
ระหว่างที่นั่งรถไปด้วยกัน พัฒนะเป็นคนคุย อาทรทำหน้าที่คนขับและพูดน้อยที่สุด พัฒนะซักถามกฤตถึงประเพณีบางอย่างในละแวกบ้านของเขา ซึ่งถูกใจดิฉันมาก
“บ้านลื้อนี่ เขาถืออะไร ไม่ถืออะไรกันมั่ง บอกอั๊วไว้มั่ง บางทีเราคิดไม่ถึงเลย มันกลายเป็นเรื่องขึ้นมาได้ บ้านนอกไทยเรานี่”
“หนอยแน่ พ่อคนเมืองหลวง” กฤตว่า “ถามอั๊วมันจะได้เรื่องอะไร อั๊วอยู่มา อั๊วก็ไม่ได้สังเกตน่ะซี” กฤตตอบ
“ลื้อเคยถูกดุเรื่องอะไรมั่งล่ะ เมื่อเด็กๆ” พัฒนะถามอย่างฉลาด
“วะ เมื่อเด็กๆ ก็ถูกดุเรื่องซนซี เป็นต้นว่า เล่นน้ำเล่นน้ำไม่รู้จักขึ้น ตั้งแต่อั๊วเป็นเด็กกับเดี๋ยวนี้ ตำบลบ้านอั๊วเมื่ออั๊วเด็กๆ กับเดี๋ยวนี้มันเป็นคนละประเทศ พ่ออั๊วพูดอะไรบางอย่างที่อั๊วยังตกใจ ไม่นึกว่าจะพูด”
/*86“เรื่องประชาธิปไตย เข้าใจกันว่ายังไงไหม” พัฒนะถาม
“เอ อั๊วว่าพ่ออั๊วรู้ดีกว่าอาจารย์มหาวิทยาลัยบางคนอีก” กฤตตอบ
“เออ ลองให้ตัวอย่างซิ อั๊วจะไปถามเอาตรงๆ ถ้ามันจะไม่ได้การ”
กฤตตรึกตรองอยู่ครู่หนึ่งแล้วตอบ “เอ้า ลองตัวอย่างนี้เป็นไง พ่ออั๊วมีคนเคยเป็นลูกจ้างช่วยทำงานมาตั้งแต่ปู่ของเขา แล้วพ่อของเขาก็เป็นเพื่อนบวชสำนักเดียวกัน อุปัชฌาย์เดียวกัน ตัวเองน่าเข้าใจหรือเปล่าว่าอุปัชฌาย์เป็นยังไง” กฤตหันมาดูหน้าเพื่อนแล้วหัวเราะ “ลูกชายก็มารับจ้างทำสวนองุ่น แล้วพอมันสอบชั้น มศ. ๓ จบมันอยากไปเรียนต่อที่กรุงเทพฯ พ่อเขาไม่อยากให้ไป พ่ออั๊วว่าต้องให้มันไป สมัยนี้ประชาธิปไตย เผื่อมันจะไปเรียนรัฐศาสตน์ได้เหมือนอั๊ว ทำไมจะไม่ให้มันไป”
“เท่านั้นไม่ได้หมายความว่าเข้าใจประชาธิปไตย” พัฒนะค้าน “แปลว่าพ่อลื้อเป็นคนเห็นใจคนเท่านั้น”
“ไหนแก่ว่าไปซิ ทำยังไงถึงจะแสดงว่าเข้าใจประชาธิประไตย” กฤตถาม
/*87“ไปเลือกตั้งไหม” พัฒนะถาม
“ไปซิวะ ไปทุกนัดไม่มีขาด ไม่ว่าเขาเลือกอะไรกันพ่ออั๊วไปหมด” กฤตตอบอย่างภูมิใจ
“พอเลือกตั้งเสร็จแล้ว หวังให้ผู้แทนทำอะไรให้” พัฒนะซัก
“พ่ออั๊วหวังมากอยู่อย่างหนึ่ง หวังให้เขาลอกคลอง แต่ว่าแปลกแฮะ เขาจะลอกจริงๆ แต่กลายเป็นทางอำเภอคิดจะลอก”
“ทำไมพ่อลื้อถึงจะให้ผู้แทนลอกคลอง ผู้แทนต้องไปออกกฎหมายในสภา ไม่ใช่ลอกคลอง” พัฒนะขัดต่อไป
“ไว้ลื้อพบก็ถามก็แล้วกัน” กฤตตัดความ
“แต่ฉันยังติดใจที่คุณกฤตว่า คุณพ่อคุณกฤตเข้าใจประชาธิปไตยมากกว่าอาจารย์มหาวิทยาลัยบางคน” น้ารวงทักขึ้น
“ผมว่าบางคนนะครับ ไม่ใช่ทุกคน อย่างคุณน้า ผมอาจไม่ได้เอาเข้าสารบบด้วย” กฤตแก้
“ไม่ใช่ ฉันสงสัยว่าคุณกฤตถืออะไรเป็นเกณฑ์ต่างหาก” น้ารวงซัก
“ดิฉันเข้าสมทบซักกับน้ารวง กฤตจึงออกจะตกอยู่ในที่ลำบาก แต่เมื่อโต้เถียงกันพอสมควรแล้ว เขาก็สรุปว่า
/*88“ผมว่า อาจารย์ของเรากับชาวบ้าน เห็นจะเข้าใจประชาธิปไตยเท่า ๆ กันแหละครับ คือเราถือเอาว่า ถ้ามีการบริหารประเทศดี เราก็ว่าดี แต่ที่จะคิดไปถึง อาจเป็นประชาธิปไตย แต่บริหารเละเทะ หรือบริหารดีโดยไม่เป็นประชาธิปไตยก็ได้ แม้ในมหาวิทยาลัยผมก็ไม่เคยได้ยินพูดกัน”
“ถ้างั้นแกถอนคำพูดตอนแรกแกเสียนะ” พัฒนะไม่ยอมสงบศึกง่ายๆ “ทีแรกลื้อตั้งต้นว่า พ่อลื้อเข้าใจประชาธิปไตยดีกว่าอาจารย์มหาวิทยาลัยบางคน”
“ถอนก็ได้” กฤตผ่อนปรน ทำให้ดิฉันแปลกใจมาก และหมายเหตุแล้ว เขาเป็นคนพูดอะไรแล้วถอนง่ายๆ อย่างนั้นหรือ หรือว่าเขาเกรงใจน้ารวงขึ้นมา และคิดว่าได้พูดอะไรแรงเกินไป
การสนทนาเปลี่ยนเป็นเรื่องเบ็ดเตล็ดต่างๆ จนกระทั่งรถไปถึงที่ว่าการอำเภอสามพราน จากนั้นเราก็พากันไปลงเรือซึ่งญาติของกฤตคนหนึ่งได้จัดมาไว้ให้เรียบร้อยแล้ว เป็นเรือหางยาวที่วิ่งรับส่งคนโดยสารในแม่น้ำนครไชยศรีและตามลำคลอง ญาติของกฤตเป็นเจ้าของเรือนั้นชื่อ นายสมพร เรือของเขาเป็นเรือเรือขนาดใหญ่ มีประทุนทำให้ผู้โดยสารได้รับการคุ้มกันจากแสง/*89แดดซึ่งขณะนี้เริ่มร้อนจัด น้ารวงมองลงไปในเรือจากท่าที่ลาดลงไปจากริมตลิ่ง แล้วก็หัวเราะอย่างถูกใจ
“แหม นี่คุณกฤตจะประชดกันหรือยังไง ดู๊ มีน้ำไว้ให้เป็นตอนๆไป ไม่ให้ใครมีโอกาสกระหายเป็นอันขาด”
“เรื่องรับแขกต้องยกให้พี่สมพรครับ” กฤตชมญาติ เป็นการเอาใจและถ่อมตัวไปด้วย “ตอนนี้มันก็สายแล้วบางคนก็หิว พี่พรเขาถึงมีทั้งข้าวหลาม ทั้งองุ่น ทั้งน้ำไว้เลี้ยงในเรือ”
“ผมจะเอาไอ้พวกน้ำขวดๆมาให้ แต่เห็นกฤตสั่งไว้ว่าอย่าให้ขาดน้ำฝนกับน้ำแข็ง” เจ้าของเรืออายุคราวเดียวกันกับกฤตอธิบาย
พวกเราพากันลงเรือ พอเราได้ที่นั่งเป็นที่พอใจกันแล้ว นายสมพรก็ออกเรือ ทำหน้าที่นายท้ายด้วยตัวเองมีเด็กผู้ชายอายุประมาณ ๑๓ ปีคนหนึ่งช่วยดูแลหัวเรือ เรือออกจากท่าหน้าที่ว่าการอำเภอ แล่นขึ้นไปเหนือน้ำ ไม่ถึง ๔๐ นาทีก็เลี้ยวเข้าคลองใหญ่ ทางขวามือ มีชื่อว่าคลองจินดา เรือแล่นต่อไปอีกประมาณ ๒๐ นาทีก็ถึงคลองแยกขวาอีก มีป้ายทำด้วไม้ด้วยฝีมือเรียบร้อยบอกชื่อคลองว่า คลองกาญจนา เรือเลี้ยวเข้าคลองนี้ พร้อมกับนายสมพรพูดขึ้น
/*90“นี่แหละ ถึงบ้านพวกเราแล้ว”
“คลองนี้ชื่อเพราะจริงนะคะ เป็นคลองเก่าคลองใหม่อย่างไรนะ คุณกฤต” แม่ถาม
กฤตหัวเราะ “คลองนี้เมื่อผมเล็กๆ ชื่อคลอง แม่ก่าน พอผมโตขึ้นทำไมเปลี่ยนชื่อไปได้ไม่ทราบ” กฤตตอบ
“ก็ลุงกำนันแกขอให้ท่านพระครูตั้งชื่อให้ล่ะซิ” นายสมพรอธิบาย “แม่ก่านเป็นใครที่ไหน ไม่มีใครรู้ถามใครว่ามีย่ามียายชื่ออย่างงี้กันมั่งไหม ก็ไม่มีใครบอก คลองนี้พวกเราอยู่กันตลอดคลอง ช่วยกันลอกกันขุดกันมาตั้งแต่ปู่แต่ทวด ลุงกำนันแกเลยว่า เปลี่ยนให้เพราะๆหน่อย ท่านพระครูท่านว่า ให้ชื่ออย่างงี้และดี คล้ายของเก่าด้วย แล้วก็แปลว่าทอง แล้วตั้งแต่นั้น พวกเราก็รวยขึ้นจริงๆเสียด้วย”
“พี่สมพรพูดว่ารวยมันจะเกินไปมั้ง” กฤตทัก “เรียกว่าทำมาค้าขายดีขึ้นเป็นไง”
“พุทโธ่” พัฒนะอุทานอย่างไม่พอใจ “ไอ้เรากำลังอยากจะถามว่า ไอ้ความรู้สึกรวยรู้สึกจนของเขามันเป็นยังไง”
“เปล่า ไม่ใช่จะอวดมั่งมีอะไรหรอก” นายสมพรพูดพลางหัวเราะ “จะพูดอวดกฤตเขา ว่าถึงไอ้พวกเราไม่ไปเป็น/*91ขุนนางเหมือนเขา แต่มันก็ไม่ใช่จะอดอยากอะไรนักหนา ไอ้เด็กๆเดี๋ยวนี้ มันช่างอยากจะเข้ากรุงเป็นขุนนางกันเสียจริง เผอิญกฤตเขาก็ได้ดิบได้ดี มันก็เลยจะเอาอย่างกันหมด”
“นี่มาถึงปัญหาเศรษฐกิจสำคัญของประเทศเข้าโดยไม่รู้ตัวแล้ว” น้าเรืองร้องขึ้นด้วยน้ำเสียงค่อนข้างจะตื่นเต้น “เด็กฉลาดนี่จะเก็บไว้ตามบ้านเดิม หรือจะฉุดเข้ากรุง”
พัฒนะกับน้าเรืองและน้ารวงเข้าร่วมกันพูดเรื่องนี้ ทั้งที่เสียงเครื่องยนตร์สนั่นกลบเสียงของตัว แม่ส่ายหน้าให้สัญญาณว่าแม่ไม่ได้ยิน “และไม่อยากร่วมสนทนา” ดิฉันคอยเหลือบดูสีหน้ากฤต อยากทราบว่าเขามีปฏิกิริยาอย่างไร ดิฉันเหลือบไปดูน้ารื่นเมื่อคิดถึงขึ้นมาว่าดิฉันไม่แสดงความห่วงใยเลยตลอดเวลา ๓ ชั่วโมงกว่ามานี้ประสบกับสายตาน้ารื่นกำลังพิศดูสีหน้าของกฤตอย่างตรึกตรอง
ภายในเวลาประมาณ ๑๕ นาทีจากที่เรือเล่นเข้ามาจากปากคลองแยก นายสมพรก็เหหัวเข้าไปยังลานบนตลิ่ง ที่ตรงชายน้ำมีก้อนหินก้อนโตบ้างเล็กบ้างเรียงซับซ้อนกัน แต่เป็นระเบียบ เห็นได้ว่ามือมนุษย์ได้นำมาจัดให้ป้องกันกระแสน้ำไม่ให้เซาะฝั่ง เมื่อมองเลยตลิ่งขึ้นไป เห็นอาคารสร้างด้วยไม้ /*92หลังคามุงกระเบื้องเคลือบคุณภาพอย่างกลาง สีเหลืองมีขอบสีน้ำเงิน บอกลักษณะว่าเพิ่งสร้างมาได้ภายในไม่ถึง ๑๐ ปีนี้ เยื้องกับอาคารมีโบสถ์ สัณฐานและการตบแต่งเหมือนโบสถ์ตามวัดนอกพระนครในจังหวัดภาคกลางทั่วๆ ไป แต่น้าเรืองเอ่ยถึงอาคาร
“คุณพ่อผมสอนไว้ว่า ไปตำบลไหนให้ดูโบสถ์วิหารกับการเปรียญ ถ้าโบสถ์สวย แปลว่าราษฎรกำลังรวย ถ้าวิหารดี แปลว่าราษฎรกับพระรู้จักกันดี ถ้ามีศาลาการเปรียญดีอีกด้วย แปลว่าสมภารที่นั่นเป็นหลักเป็นฐาน ราษฎรเชื่อถือ มีกิจมีการที่วัดกันมาก”
“สมัยนี้ต้องดูอีก ๒ อย่างครับ” กฤตบอกพลางช่วยลำเลียงขวดน้ำและกระติกน้ำแข็งขึ้นจากเรือ ต้องดูว่าวัดมีโรงเรียนประชาบาลในวัดอีกด้วยหรือเปล่า แล้วก็ดูว่ามีสถานีอนามัยอยู่ใกล้ๆ หรือภายในบริเวณวัดเองด้วยหรือเปล่า
“เห็นจะจริง น้าเรืองรับ ไม่ได้ออกหัวเมืองเสียนานแล้ว แต่ชาวบ้านที่นี่กำลังเศรษฐกิจดีแน่”
“คุณย่าผมเป็นหัวหน้าเรี่ยไรทั้งโบสถ์ทั้งการเปรียญ” กฤตบอกต่อไป พลางช่วยให้ทุกคนขึ้นจากเรือโดยไม่ลำบากนัก /*93“พี่สมพร ไม่เอาเรือเข้าคลองเล็กเข้าไปอีกรึ” เขาหันไปถามเจ้าของเรือ
“แกกำลังจะช่วยกันออกเงินช่วยโรงเรียนด้วยอีกนา” นายสมพรว่า “ระวังเถอะ ถ้าพบเป็นโดนแน่มาเที่ยวนี้”
“นักสังคมสงเคราะห์ชนบทนี่มีวิธีหาเงินอย่างไรบ้างคะ” น้ารวงถาม พลางช่วยยกขวดน้ำ กระบอกข้าวหลามที่ยังไม่มีใครเปิดขึ้นกินบ้าง ถุงและตระกร้าบางชิ้นบางอัน ขณะเดียวกับที่ทั้งคณะออกเดินเข้าไปจากชายน้ำขึ้นไปทางบก กฤตหันมาถามญาติ “พี่สมพรจะจอดเรือคอยที่นี่หรือไง” เมื่อได้รับคำตอบว่า “แล้วจะเข้าไปรับข้างใน” แล้ว กฤตก็ออกเดินนำออกไปทางหลังวัด เข้าไปถึงทางเดินทำด้วยดินทุบเรียบกว้างพอคนเดินหลีกกันได้สะดวก ทางเดินนั้นขนานไปกับคูเล็กๆข้างหนึ่ง อีกขึ้างหนึ่งเป็นรั้วประกอบด้วยต้นพู่ระหง กำลังใบหนาแน่น มองทะลุเข้าไปไม่ได้ และมีดอกสีแดงห้อยลงมาเป็นระยะๆ เกสรยาวเต็มไปด้วยละอองเรณูสีเหลืองอ่อน ทำให้แลเห็นว่าต้นไม้นั้นมีชื่อสมกับลักษณะของดอกจริงๆ
แดดร้อนจัดพอประมาณ เพราะมีเมฆก้อนใหญ่ๆ มาช่วยคุ้มครองความร้อนไว้เป็นครั้งคราว และมีลมของฤดูฝนพัด/*94มาเฉื่อยฉิว น้ารวงบ่นว่ากระหายน้ำ ดิฉันรู้ว่าจงใจจะลองความสามารถกฤต ทันทีที่ได้ยิน กฤตก็หยุด เปิดกระติกน้ำแข็งอย่างว่องไว แล้วก็รินนำจากขวดลงในกระบอกพลาสติก และส่งให้น้ารวง
“น้ารื่นล่ะครับ กระหายน้ำไหม” เขาหันไปถาม
“เดินไปอีกสักกี่มะน้อยคะ” น้ารื่นถาม สายตาที่มองดูกฤตเปลี่ยนจากมองอย่างสนใจตามที่เคยเป็นสายตาที่มีไมตรีจิต
บทที่ ๕
/*95เมื่อน้ารวงและน้ารื่นดื่มน้ำแก้กระหายแล้ว ทั้งคณะก็พากันเดินต่อไปตามทางดินขนานกับคู เลยเขตบ้านที่มีรั้วพู่ระหงไปเป็นสวนส้ม ต้นโตพอสมควรพร้อมที่จะออกลูกเมื่อถึงฤดู กฤตอธิบายว่า ฤดูฝน เป็นฤดูที่ส้มออกดอก และส้มดีที่สุดนั้นจะออกตลาดในราวเดือนพฤษภาคม ส้มนครไชยศรีมีรสแหลมก็เพราะได้อาศัยน้ำเค็มจากทะเลหนุนขึ้นมายังคลองซึ่งแยกออกจากตัวแม่น้ำ น้ำเค็มกับน้ำจืดต้องได้สัดส่วนกัน จึงจะได้ผลที่รสดีที่สุด ดิฉันไม่ค่อยได้ฟังคำอธิบายเกี่ยวกับส้มหรือวิธีการเกษตร ใจพะวงอยู่แต่ว่าจะได้พบกับครอบครัวของกฤต เขาจะเป็นชาวชนบทชนิดใด ชนิดที่จะทำให้ดิฉันต้องหักใจเลิกรักกฤตหรือไม่ หรือเป็นชาวชนบทชนิดที่ดิฉันวาดภาพไว้ โดยอาศัยญาติชาวชนบทของดิฉันเองบางคนเป็นตัวแบบ
เดินตามทางดิน ผ่านสวนสวนองุ่น ประมาณ ๒๐ นาที กฤตก็เลี้ยวข้ามคูซึ่งดูกว้างขึ้นกว่าที่ได้ผ่านมาแล้ว /*96โดยอาศัยสะพานไม้ซึ่งทำอย่างแข็งแรงเรียบร้อยพอดูได้ ข้ามสะพานไปแล้วถึงทางเดิน ซึ่งกว้างประมาณเมตรครึ่ง มีส่วนกลางสร้างด้วยคอนกรีตกว้างพอเดินเรียงหนึ่งเท่านั้น นอกนั้นคงเป็นดินอย่างที่ได้เดินมาแล้ว สองข้างทางก็คงเป็นสวนส้มและองุ่นผสมกัน เดินไปตามทางนี้ไม่ถึง ๑๐ นาทีก็ถึงบ้าน ๆ หนึ่ง มีรั้วทำด้วยต้นพู่ระหงหนาแน่นเหมือนบ้านหลังวัด มีประตูทำด้วยไม้ทาสีเทาแกมน้ำเงิน เมื่อเข้าประตูแล้วจึงเห็นตัวเรือน และเห็นลำคลองเล็กอยู่ในระยะใกล้ กว้างขนาดเรือหางยาวที่เป็นพาหนะของเราเดินได้ลำเดียว สวนกันสองลำไม่ได้ ตัวเรือนปลูกอย่างอาคารอาศัยในพระนคร ซึ่งจะเห็นตามซอยเล็ก ๆ ที่ตัดขึ้นใหม่ เสาเป็นคอนครีต พื้นลาดซีเมนต์ นอกนั้นทำด้วยไม้ซึ่งไม่ใช่ไม้สัก หน้าต่างติดกระจกบานเกล็ด นอกกระจกมีบานหน้าต่างทำด้วยเส้นเหล็กขดอีกชั้นหนึ่ง ทำเป็นลวดลายสัตว์ในนิยายหลายชนิด ที่บ้านที่เราไปถึงนี้ บานหน้าต่างเหล็กขดเป็นรูปกินรบ้าง เปนรูปนาคบ้าง และเป็นรูปนกคล้ายตรากระทรวงการคลัง ซึ่งน้ารวงบอกว่าเรียกว่านกวายุพักตร์ แต่ “ประยุกต์” ไปตามรสนิยมของช่างทำเส้นเหล็กบ้าง
/*97“เห็นจะไม่ใช่ฝีมือเดียวกับคนเขียนตรากระทรวงการคลังหรอก” น้ารวงกระซิบบอกแล้วต่อโดยเร็ว “อย่าหัวเราะ”
ดิฉันไม่หัวเราะอะไรที่บ้านนั้นเลย สำหรับคนอื่นบ้านนั้นและละแวกบ้านนั้นเป็นบริเวณชนบทแห่งหนึ่งของประเทศไทย สำหรับดิฉันละแวกบ้านนั้นเปรียบได้กับแผนที่ ซึ่งจะบอกถนนและสถานที่ที่ชีวิตดิฉันจะต้องดำเนินไป ตัวบ้านเรือนจะมีหน้าต่างเหล็กขดสักกี่บาน และมีลวดลายฝีมือของใครไม่ใช่ปัญหาของดิฉัน ดิฉันกำลังอยากพบคนที่จะมีความสำคัญแก่ชีวิตของดิฉัน เพราะว่าเขาต้องมีความสำคัญในชีวิตของกฤต
ดิฉันไม่ได้เล่าว่ามารดาของกฤตได้ตายไปแล้วเมื่อก่อนที่เขาจะพบกับดิฉัน และเวลาที่เราไปเยี่ยมบ้านเขานั้น บิดาของเขายังไม่ได้มีภรรยาใหม่ ดิฉันห้ามใจไม่ให้วาดภาพบุคคลที่เขาเรียกพ่อไว้เลย รอเวลาที่จะพบกับตัวจริง เมื่อเดินเข้าใกล้บ้าน ดิฉันยังไม่ทราบว่าเป็นบ้านของพ่อเขาหรือญาติคนใด และก็ไม่แปลกใจเลยเมื่อเขาบอกดิฉันเมื่อเราไปถึงหน้าประตู
“นี่บ้านผม บ้านพ่อน่ะ กำลังเห่อที่สุด แล้วก็เสียใจมากที่แม่ตายเสียก่อน ไม่ทันได้ซ่อมแซมใหม่ แต่ที่ซ่อมแซมนี่เปลี่ยนแต่ฝาบางตอน กับกระเบื้องแล้วทาสีใหม่ สวยไหม ลายหน้าต่าง นายพัฒนะ”
/*98“เฮ้ย ลื้ออย่าพูดเล่นน่ะ” พัฒนะว่า “อั๊วเห็นใจเขาทั้งนั้นบ้านเมืองเรามีขโมย ไม่ทำยังนี้จะทำยังไง”
“ลื๊อกับพ่อคงพูดกันได้ละ” กฤตกล่าวพลางหัวเราะน้อยๆ “อั๊วไม่กล้าพูดอะไรเลยเรื่องหน้าต่างนี่ เพราะตัวเองก็นึกไม่ออกว่าจะทำยังไง”
“เป็นเรื่องเล็กที่สุด” น้าเรืองว่า วางตัวเป็นผู้ใหญ่ “คุณอย่าไปเสียเวลากับเรื่องพรรณอย่างนั้น กฤต”
กฤตชักสายลวดสั่นกระดิ่งที่ประตูบ้าน เสียงสุนัขน้อยใหญ่ไม่น้อยกว่าสามตัวส่งเสียงเห่าเกรียวกราว แล้วมีเด็กรุ่นสาววิ่งออกมาที่ประตู เปิดประตูพลางก็ตะโกนเข้าไปทางหลังบ้าน
“พี่ดวน อาไย พี่กลิตเขามาแล้ว”
มีหญิงคะเนอายุว่าเท่า ๆ กับน้ารวงโผล่จากด้านหลังของเรือนออกมายืนที่มุมเรือน แล้วตะโกนบอกต่อเข้าไปว่า
“ดวน ๆ ลุงเขายังไม่กลับไม่ใช่เรอะ กริตเขามาแล้ว” คนนี้ออกเสียงเรียกชื่อกฤตอย่างชัดเจน
มีหญิงสาวอายุน้อยกว่าดิฉันโผล่จากข้างในเรือนออกมายังระเบียงหน้าเรือน แล้ววิ่งลงมารับรองกฤตและแขกของ/*99เขา ขณะนั้นกฤตพาแขกเข้าไปถึงบันไดเรือนแล้ว เมื่อเขาเห็นหญิงสาวผู้นั้นเขาก็ถาม
“พ่อไม่อยู่หรอกเรอะ บอกไว้แล้วไงว่าจะพาคุณ ๆ มาวันนี้”
หญิงผู้ใหญ่ที่ยืนอยู่ที่มุมเรือนเดินเข้ามาร่วมเจรจา “เชิญค่ะ เชิญขึ้นข้างบน” แล้วพูดกับกฤต “พี่เขาไปวัด ประเดี๋ยวก็มา อาพัดแกมาชวนไปพบครูใหญ่ เขาจะไปปรึกษาสมภารกันเรื่องจะซ่อมโรงเรียน”
กฤตยิ้ม ดูเขามีสีหน้าผ่องใส “โดยย่าพัดทำการสังคมสงเคราะห์อะไรแล้ว?” เขาพูดกับผู้ที่ไปกับเขาทั่ว ๆ ไป แล้วหันกลับไปพูดกับญาติ “นี่ อาใย คุณ ๆ นี่ท่านเป็นคนเคยเมตตากรุณาฉันทั้งนั้น นี่อาใย ลูกของปู่น้อยผมครับ เอ๊ะ ถูกซินะ อาใยเป็นลูกปู่ยม ปู่ยมเป็นน้องคุณปู่”
อาไยเชื้อเชิญอาคันตุกะอย่างแข็งขันให้ขึ้นบนเรือน ผู้หญิงทุกคนในคณะถอดรองเท้าไว้ที่บันไดอย่างคล่องแคล่วเพราะได้เตรียมรองเท้าชนิดถอดง่ายสวมง่ายไปแล้ว มีแต่อาทรที่สรวมรองเท้าผูกเชือก ต้องลงนั่งถอดกับบันได และก้มหน้าซ่อนความรู้สึกไม่พอใจอยู่คนเดียว
/*100“เชยจังโว้ย” พัฒนะว่า “ออกหัวเมืองดันแต่งตัวขุนนางมาได้”
อาทรเหลือบตาขึ้นมองดูเพื่อน ขยับจะอธิบายแล้วระงับไว้ ดูเขาเป็นคนที่เห็นว่าคำพูดเป็นสิ่งจำเป็นน้อยที่สุดในชีวิต
อาใยและหญิงสาวอีกคนหนึ่ง ซึ่งเรารับทราบว่าชื่อลำดวนช่วยกันเข้าไปในห้องรับแขกเพื่อเปิดหน้าต่างออกทุกบาน เสียงตะโกนจากอาใยยังมีต่อไป และมีเสียงรับคำสั่งว่า “ได้ยินแล้ว ได้ยินแล้ว” แล้วอาใยหันมาบอกกฤตซึ่งยืนที่ประตูห้อง “เข้าเชียนมันวิ่งไปแล้ว ประเดี๋ยวพี่เขาก็มา” แล้วพูดต่อไปกับผู้อื่น “หิวกันหรือเปล่าคะ หุงข้าวไว้แล้ว จะผัดให้ร้อน ๆ หิวเมื่อไหร่ถึงผัด แกงก็มี ขนมจีนก็มี ส้มโอตอนนี้มันไม่ค่อยดีนักหรอกค่ะ แต่องุ่นที่ออกใหม่มีแล้ว”
ภายในไม่กี่นาที มีคนเข้ามาสมทบในการต้อนรับแขกชาวกรุงอีกประมาณ ๑๐ คน กฤตแนะนำให้แม่และคนที่เป็นแขกของเขารู้จักทุกคน แต่ดิฉันจำไม่ได้หมด จำได้แม่นยำเฉพาะเด็กชายอ้วนกลมคนหนึ่ง อายุประมาณ ๓ ขวบ ซึ่งเข้ามากอดขากฤตไว้แน่น กฤตอุ้มขึ้นแล้วก็ทักทายและแนะนำไปพลาง
/*101“เอ้า นี่ทายาทตระกูลมีนา หลานของลุงกำนัล” เขาว่าพลางจับตัวเด็กโยนขึ้นแล้วทิ้งหัวลงอย่างสนุกสนาน “คุณปู่จะยกสวนองุ่นให้หมด ถ้าไม่ไปไหนอยู่กับปู่ ใช่ไหม ไอ้ตะโพนอุ้ย”
“ฮือ ลุงกำนันที่เป็นคนหัวเก่ามาก หรือหัวใหม่จัดก็ไม่รู้” น่ารวงปรารภขึ้นเหมือนพูดกับตัวเอง
“กำลังเป็นปัญหาเรอะ แถวนี้” น้าเรืองถามกฤต “ไหนเขาว่าชาวไร่ชาวสวนอยากให้ลูกเต้ารับราชการกันทั้งนั้น”
“คนมันมียกเว้นทุกอย่างแหละครับ” กฤตตอบ “พ่อผมดูเหมือนจะเป็นพวกกลาง พ่อว่าแล้วแต่วาสนา แต่ลุงกำลังโกรธลูกชายคนรอง ไปได้เมียแหม่มที่อเมริกาแล้วไม่ยอมกลับบ้าน เขาเป็นนักวิทยาศาสตร์ ลุงแกเสียใจมาก บอกว่าอกตัญญู ตอนนี้ถึงกับจะไม่ให้ใครเรียนเกินประถมสี่น่ะ”
ระหว่างที่การเตรียบรับรองให้เต็มรูปดำเนินไป คือมีการเปิดน้ำอัดลม รินใส่ถ้วยแก้วสีต่าง ๆ และมีคนนำถาดถ้วยน้ำอัดลมเหล่านั้นมาให้แขก อาทรออกจะอยากรู้อยากเห็นมากกว่าคนอื่น หรือแปลกกว่าคนอื่น เขาออกมายืนที่บันได แล้ว/*102ขอยืมรองเท้าฟองน้ำของใครคนหนึ่ง เมื่อได้รับอนุญาตแล้วก็เดินออกจากบ้านไปชมสวนองุ่นที่ปลูกอยู่รอบบ้าน มีคูเล็ก ๆ ขนานไปกับร่องสวนทุกร่อง
ดิฉันอยากทราบว่าเขาจะไปดูอะไร จึงเดินตามไป แดดออกมาร้อนแรงจนดิฉันทนไม่ได้ จึงต้องกางร่มที่ถือติดมือไปด้วย ลมพัดมาแรงอีก ร่มสปริงก็ไม่กางตามความประสงค์ มันกางออกแล้วยกริมระเหิดขึ้นไปทำให้ร่มอยู่ในรูปที่จะเป็นที่รับสิ่งของที่ใครจะโยนใส่มากกว่าที่จะกางกั้นความร้อนจากพระอาทิตย์ให้เจ้าของ
“ดีจริง ลูกแก้ว” เสียงน้าเรืองร้องตามมา “เมื่อสมัยเขาโยนลูกมะนาวตามวัด ไม่ยักมีร่มแบบนี้”
ดิฉันกำลังฟังน้าเรือง แต่กฤตได้เข้ามายืนใกล้ตัว เขาเอื้อมมือไปยึดร่มจากมือดิฉัน พร้อมกันนั้นก็มีมืออีกมือหนึ่งยึดข้อมือดิฉันราวกับนัดกัน เป็นการบังเอิญโดยแท้ ดิฉันเหลือบขึ้นเห็นหน้าอาทรเป็นสีมะปรางสุก เขาลดมือลงทันทีและว่า “ขอโทษ”
มีเสียงผีเท้าวิ่งตามกฤตมา เหลียวไปก็เห็นเด็กชายอุ้ยวิ่งอยู่ใต้ร้านองุ่นอย่างสบายใจ ไม่ต้องเดือดร้อนกับแสงแดด /*103เพราะขนาดความสูงของร้านองุ่นเกินศรีษะเขาประมาณหนึ่งนิ้วกว่า ดิฉันอดหัวเราะไม่ได้ ลืมอาทรเสียสนิท ร้องขึ้นมาว่า
“ตาย น่าอิจฉาเด็ก ร้อนก็ไม่ต้องร้อน แล้วยังไม่ห่วงว่าจะถูกหนามเกี่ยวหัวอีก”
กฤตกับอาทรหันไปดูเด็กชายพร้อมกัน กฤตหัวเราะและร้องบ้าง “ไอ้อุ้ย วิ่งมาได้ กลับไปข้างในบ้าน”
อุ้ยไม่ฟังคำสั่งและคำห้าม เขายังคงวิ่งไปใต้ร้าน พรรณไม้เลื้อยซึ่งกำลังเป็นสมบัติสำคัญของญาติผู้ใหญ่ ทำให้อาทรเจรจาออกมาเป็นประโยคเป็นครั้งแรก
“ผมเห็นกิ่งไม้ดูมันแห้งๆเลยอยากออกมาดูว่าอะไร”
“องุ่นเขาแต่งสำหรับให้มันออกช่อไงครับ กฤตบอก “ลูกแก้วรู้แล้วไม่ใช่รึว่าไอ้แห้ง ๆ นี่อะไร”
“ดิฉันก็ว่าแปลกเหมือนกัน” ดิฉันกล่าวเลี่ยง “ทำไมเขาต้องตัดเสียราวกับจะทิ้งไม่ใช้มันอีก”
“วิธีการของเขาละ” กฤตตอบ “คุณอาทรเพิ่งเคยมาเที่ยวสวนองุ่นรึ” เขาถาม
“เขาเก็บเกี่ยวกันเดือนอะไรนะ องุ่นเมืองไทย” อาทรถาม ดิฉันเดาว่าเขาไม่ได้อยากศึกษาเรื่ององุ่นเลย แต่/*104คำถามนั้นเขาคิดขึ้นมาได้จึงถาม สังเกตจากการยกผ้าเช็ดหน้าขึ้นซับเหงื่อเพื่อซ่อนหน้าของเขาเสียจากสายตาของผู้ที่ร่วมสนทนาอยู่นั้น
กฤตเล่าให้ฟังถึงวิธีการและฤดูว่าสำหรับเมืองไทยไม่แน่นอน แล้วก็ถามดิฉัน “ลูกแก้วออกมาทำไมน่ะ”
ดิฉันเกือบลืมคำตอบแรกที่ได้ให้เขา แต่ระลึกขึ้นได้จึงบอกซ้ำถูกต้องว่าอยากดูร้านต้นไม้แห้ง ๆ เหมือนคุณอาทร
กฤตไม่มีปฏิกิริยาอย่างใด เขาพยักหน้าเรียกญาติตัวน้อย “มา ไอ้อุ้ย กลับเข้าบ้านได้ เดี๋ยวลงคูไปอั๊วจะโดนปู่แกด่าตาย” เด็กชายอุ้ยทำตามโดยดีเมื่อเห็นผู้ใหญ่ทั้งสามเดินกลับเข้าเขตบ้าน ในใจของดิฉันให้อยากถามอาทรอย่างมากว่าเขาได้กล่าวความจริงหรือเท็จ แต่ก็เดาไม่ถึงว่าเขาจะกล่าวเท็จเพื่อประโยชน์อะไร แต่ก็ไม่เข้าใจว่าเขาออกมาจากบ้านเสียด้วยความคิดอะไร
ขณะที่เรากลับเข้าประตูบ้านก็มีเสียงคนร้องตะโกนกันไปมาซึ่งดูออกจะเป็นเหตุการณ์ปรกติของละแวกบ้านนี้ ในที่สุดได้ความว่า บิดาของกฤตกำลังเดินมาจากวัด จวนจะถึงอยู่แล้วภายในสองสามนาทีนี้
/*105กฤตเตือนให้หญิงสาวที่ชื่อลำดวนให้นำผ้าชุบน้ำเย็นมาให้แขก ขณะเดียวกันก็เชิญแขกให้เข้าไปบรรเทาความร้อนในห้องน้ำ ถ้าหากจะประสงค์เช่นนั้น “ไปล้างหน้าลูบตัวอะไรก็ได้นะครับ น้ารื่น” เขาบอกคนสำคัญ
แม่ น้ารวงกับน้ารื่น ไปทำความสดชื่นให้แก่ร่างกาย แล้วกลับมานั่งคุยกันในห้องรับแขกกับอาใย น้าเรืองซักถามเรื่องการปลูกองุ่น ได้รับคำชี้แจงว่า ที่ตำบลสามพรานนั้นองุ่นจะออกไม่แน่นอน เป็นแต่ว่า องุ่นที่แตกช่อในฤดูฝนจะมีผลและตัดได้เร็วกว่าองุ่นในฤดูแล้ง แต่ก็มีเสียเปรียบในเรื่องที่ต้องระวังภัยจากแมลงมากกว่าในฤดูอื่น ที่ดิฉันอดที่จะสนใจจำไว้ไม่ได้ก็คือ อาลำใยเล่าว่า
“พี่กำนันแกมีทุนมากกว่าคนอื่น พอเห็นเขาปลูกองุ่นกัน แกก็เอามั่ง ทีแรกเสียเงินไปเปล่าแยะ แต่แกกัดฟันสู้ พอออกลูกมา ได้กิโลละหกสิบ แกรวยสองปีติดกันหลายแสน พี่กิจมาทำตอนมันมีมากแล้ว รู้จักปลูกกันทั่วไปหมด ลูกออกมาเดี๋ยวนี้กิโลละสิบสลึงสามบาท แต่เขาก็หาได้สองสามหมื่นมาสองปีติดกันแล้ว แกไม่ค่อยต้องใช้จ่ายอะไร กฤตเขาก็เป็นฝั่งเป็นฝา ลูกสาวก็แต่งงานแล้ว ถ้าแกไม่ไปฉวยเมียเหลวไหลมา ก็คงรักษาตัวได้เรื่อยไป”
/*106พอจบการบรรยายเรื่องความสำเร็จของญาติ ก็พอดีมีเสียงคนร้องบอกมาล่วงหน้าว่า “ลุงมาแล้ว ลุงมาแล้ว”
กฤตรีบออกไปต้อนรับบิดา น้าเรืองออกไปด้วย พวกผู้หญิงนั่งอยู่ในห้อง แล้วครู่หนึ่งต่อมา กฤตก็พาญาติผู้ใหญ่หน้าใหม่เข้ามา ผู้ชายอายุคะเนว่าไม่แก่กว่าแม่ เค้าหน้าบอกได้ว่าเป็นบิดาของเขา ญาติอายุมากกว่าอีกคนหนึ่งเป็นผู้หญิง ดิฉันคะเนอายุไม่ได้ แต่เป็นคน ๆ ละรุ่นกับแม่ นุ่งผ้าซิ่นหมี่สีน้ำตาลดอกเล็ก ๆ สีเหลืองอ่อน สรวมเสื้อผ่าอกเรียบ ๆ กลัดกระดุมทำด้วยโลหะสีทอง ตัวเสื้อเป็นสีเหลืองอ่อนเหมือนดอกของผ้านุ่ง บอกไม่ได้ว่าเป็นคนสวยหรือไม่เมื่อเป็นหญิงสาว แต่ในปัจฉิมวัย หาได้น้อยคนที่มีดวงหน้าและแววตาที่ชวนดูที่เทียบเท่าได้ ไม่อ้วนไม่ผอม ท่าทางไม่เป็นคนสาวแต่ก็ไม่ใช่คนแก่
“มาแล้ว อาพัด อย่าเพ่อเรี่ยไรนะ คุณๆ นี่เพิ่งมาถึง ยังไม่รู้จักบ้านเรา” อาลำใยทักอย่างคนกันเอง
ผู้ที่ถูกเรียกว่า อาพัด ชำเลืองดูหน้าผู้พูด แววตาบอกว่าไม่ค่อยพอใจ แต่ระงับได้อย่างฉับพลัน กฤตแนะนำ
/*107“นี่ย่าน้อยของผม เป็นลูกน้องของปู่ ย่าพัด ในตำบลนี้ มีชื่อเสียงว่าแต่งตัวสวยเสมอ ไม่ยอมให้ใครว่าได้ว่าชาวสวนไม่รู้จักสมัย”
อาพัดกวาดสายตาดูผู้ที่นั่งอยู่ทั้งหมดด้วยสีหน้าเฉย ๆ ยิ้มนิด ๆ รับไหว้ทุกคนอย่างสุภาพ เมื่อได้มีการแนะนำกันครบแล้ว บิดาของกฤตก็กล่าวเชิญ “อาพัดกินข้าวเสียที่นี่นะ ใยเขาเตรียมไว้เยอะแยะ ลองฝีมือเขาหน่อย”
“มีอะไรมั่งล่ะ” อาพัดถามด้วยสำเนียงแปร่งไปจากสำเนียงชาวกรุงบ้างเล็กน้อย “ถ้าขอแบ่งใส่ปิ่นโตไปให้ได้ละก็ดี บอกเขาไว้ที่บ้านว่าจะกลับไป เขาจะรอ”
“แหม รังเกียจฝีมือฉันหรือไง” อาลำใยพ้อ “จะกินที่นี่ก็ไม่ได้ เอาใส่ปิ่นโตไปแล้วไปเทกลางทางมัง”
อาพัดยิ้มมากขึ้นกว่าเดิม “ดู๊ พูดอะไรมันเข้าเรื่องเข้ารอยมั้ง” น้ำเสียงเชิงอุทาน “ถ้าฝีมือเจ้าดีจริง ใครจะไปเท ถ้าเขาเทก็เป็นว่าเขาไม่อยากกิน จะบังคับให้เขากินให้ดูงั้นเรอะ”
ญาติผู้ใหญ่ของดิฉันทั้งสามคนหัวเราะขึ้นพร้อมกัน ดิฉันก็หัวเราะด้วย อาพัดพูดต่อไป “ฉันมันมีคนพิการอยู่บ้าน ไม่อยากให้คอย ถ้าจะให้คอยก็บอกให้กันรู้ไว้” แล้วชี้แจงแก่/*108แขกจากพระนคร “ลูกชายอิฉันมันเดินไปไหนไม่ได้ อยู่คนเดียวมันเหงาค่ะ ถ้าบอกว่าจะกลับไปกินข้าวบ้านแล้วผิดเวลาไป เขามักจะกระวนกระวาย”
“หัดกันเสียมั่งเหอะ” อาลำใยบอก “ยิ่งเอาใจก็ยิ่งทำเป็นลูกแหง่ติดแม่”
“เออ ไม่โดนกับตัว ก็เพียงแต่บอกเขาว่ายังไงก็ทำตามคำพูดเรา มันจะเสียหายยังไง้” แล้วหันมาทักแม่เป็นกิริยา “คุณมาตามคลองร้อนไหมค่ะ”
“ไม่ร้อนค่ะ วันนี้สบายทุกอย่าง อยู่รับประทานข้าวด้วยกันไม่ได้จริง ๆ หรือคะ” แม่ตอบแล้วก็ชวนเป็นมารยาทในทำนองเดียวกัน
“ที่จริงจะอยู่ก็ได้ค่ะ” อาพัดตอบ “แต่ว่าไม่อยากให้เขาต้องคอย ทีหลังพูดอะไรเขาก็ไม่อุ่นใจ จะปลอบจะโยนก็ไม่ใคร่ฟัง จริงไหม พ่อกิจ”
บิดาของกฤตรับรองความเห็นของอาพัดแล้วก็พาออกไปส่งที่ท่าเรือเล็กไกลจากบ้านประมาณเดินไปสัก ๕ นาที ริมคลองเล็กซึ่งเราเข้าใจได้ว่าเป็นคลองแยกจากคลองที่ผ่านหน้าวัดหรือคลองกาญจนา ที่สมพรนัดจะมารับ ปรากฎภายหลังใน/*109การสนทนาว่าเป็นคลองที่ญาติของกฤตซึ่งเป็นเจ้าของที่ดินสองข้างคลองนั้น ได้รวบรวมกำลังกันขุดโดยไม่ได้อาศัยทางราชการ
“แต่คลองไม่เหมือนถนนในกรุงเทพ” เป็นคำอธิบายที่ได้รับพร้อมกับที่บอกกล่าวประวัติของคลอง “ที่นี่ใครขุดคลองแล้วก็ต้องใช้ด้วยกันได้หมด จะมาปิดกันเป็นถนนส่วนตัวยังงั้นไม่ได้ พวกที่นี่เขาไม่ทำกัน พวกเราขุดคลองนี่สำหรับใช้ของเรา แต่คนข้างในก็อาศัยกันทั้งนั้น”
เมื่ออาพัดไปแล้ว อาลำใยก็จัดการจะผัดข้าว แต่ถูกคณะของเราห้ามปรามไว้ แม่บอกว่าแม่ชอบกินขนมจีนแกงเนื้อ ซึ่งมีมากเกินปริมาณที่เราจะกินให้หมดได้แล้ว แล้วกฤตก็ตัดสินให้อาลำใยผัดจนได้ เขาพูดว่า
“คุณไม่เห็นใจเด็กๆ มั่งนี่ครับ เขาหวังมาฉลองเต็มที่ แล้วจะต้องมาอด ขนมจีนเขากินกันบ่อย ๆ ข้าวผัดที่ผัดเองที่บ้านนี่นาน ๆ จะได้เปรม”
มีเสียงคนตะโกนตอบกฤตมาจากหลังเรือน “ผัดเองผัดไม่เองก็แดกได้ ไอ้พวกนี้ ใครเขาเชื้อเชิญมานี่ เต็มบ้านไปหมด”
/*110ดิฉันไม่ได้สังเกตว่าที่ว่าเต็มบ้านไปหมดนั้นเข้ามาถึงตั้งแต่เมื่อใด แต่เมื่อเกิดความอยากรู้ ลุกขึ้นออกไปชะโงกดูทางหลังเรือน ก็ปรากฏว่ามีมนุษย์ชายหญิงอายุตั้งแต่ ๓ ขวบ คือ เด็กชายอุ้ย จนกระทั่งประมาณ ๑๔ ปี รวมทั้งสิ้น ๖ คน ที่ที่กำลังเป็นแรงงานคือช่วยยกจานชามเข้ามาวางที่โต๊ะ ในห้องด้านหน้าของห้องรับแขกก็มีอยู่สองคน ที่ทำตนเป็นผู้ขัดขวางต่อการดำเนินงานก็มี ๓ คน คือเล่น “ทอยเส้น” อยู่ เด็กหญิงอีกสองคนเป็นลูกมือ อาลำใยอยู่ในครัว
“มีอะไรให้พวกเราช่วยบ้างไหม” น้ารวงถามกฤต
“ไม่มีครับ” กฤตตอบทันที “เสียชื่อชาวคลองกาญจนาแย่”
ระหว่างการรับประทานอาหาร ผู้ร่วมวงสนทนาเรื่องอาชีพของชาวตำบลนั้น ได้รับความรู้เกี่ยวกับชีวิตในชนบทหลายอย่าง โดยเฉพาะเรื่องการทำสวนองุ่น แต่น้ำเสียงแสดงความภูมิใจก็คือการขุดคลองเล็กที่เข้ามาจนถึงสวนที่เป็นทรัพย์สมบัติของตระกูล น้าเรืองเล่าบ้าง
เรื่องการขุดคลองนี่เป็นการพัฒนามาแต่โบราณ คุณพ่อก็ภูมิใจนักเรื่องคุณปู่ไปตรวจราชการทางเพชรบุรี พบ/*111ราษฎรตำบลเขาเรียกว่า บ้านแขก เขาขุดคลองของเขาเอง แล้วยังทำเขื่อนดินสูงตั้งศอกครึ่ง กั้นไม่ให้น้ำท่วมเข้านาถ้าไม่ต้องการน้ำได้ พี่แสงก็คุยว่าเคยไปกับคุณปู่ ไปเรือแจว พวกเราเด็กเกินไป ตั้งแต่พี่ใจแก้วลงมาเป็นพวกโตหลังสงคราม ไม่ได้เห็นชีวิตไทย ๆ แบบเก่า เห็นแต่แบบใหม่”
“ไม่ได้เกี่ยวกับอายุ เกี่ยวกับเรียนหนังสือ” แม่ว่า “มาถึงคุณพ่อ เกิดความคิดสมัยใหม่ คือขาดเรียนไม่ได้ คุณปู่ท่านยังว่า ขาดเรียนไม่เห็นสำคัญ ไปเที่ยวกับท่านยังเห็นบ้านเห็นเมืองดีกว่าเป็นกอง”
“วนกลับมาเดิมแล้วซี” น้ารวงว่า “เดี๋ยวนี้โรงเรียนเขาก็พานักเรียนเที่ยวทัศนศึกษา”
“เฮ้อ โรงเรียนพาไปมันจะได้อะไรสักกี่มากน้อย” น้าเรืองขัด “ดีกว่าไม่พาหน่อยเท่านั้น ครูเองแกก็ไม่รู้ว่าอะไรควรดู ไม่ควรดู”
สมัยนี้ขาดเรียนไม่ได้จริงๆ ด้วย มันแข่งขันกันเอาชีวิตชีวานี่ มัวแต่ไปดูอะไร สอบไม่ได้คะแนนดีก็แย่เท่านั้น” น้ารวงออกความเห็น
“เออ ว่าไงพ่อ” กฤตถามบิดาของเขาขึ้น ลุงกำนันยังโกรธพี่สงกรานต์ไม่หายใช่ไหม”
/*112“อย่าไปเอ่ยชื่อเข้าเชียว” บิดาเขาตอบ “แกถึงกับว่าแกจะฟันองุ่นให้หมด แกรวยองุ่นไงล่ะ ลูกขอไปนอกแกก็ว่าแกเห่ออยากอวดรวย เลยให้ไป พอไปได้เมียแหม่มแล้วจะโอนชาติเป็นอเมริกัน ลุงแกแทบกะอักเลือด แกบอกปัดหมดเลย ใครจะมาขอความช่วยเหลือเรื่องอะไร ๆ อาพัดนึกว่าจะได้ช่วยแกซ่อมโรงเรียนวัดลาด ที่ไหนได้เอยชื่ออะไรเกี่ยวกับเรียนเป็นไม่เอาหมด นี่ลุงการกับพ่อขอเช่าสวนแถวนี้แล้วนะ แกว่าแกไม่เอาแล้ว แกจะออกบวชธุดงค์เลย เสียใจมาก ใครก็เอาไม่อยู่ ที่จะมากันวันนี้ พ่อยังไม่กล้าบอก กลัวจะมากินแถวมาถึงกฤตด้วย เพราะไปนอกไปนามาเหมือนกัน”
“เราไปทุนหลวงนี่พ่อ คนจน ๆ กว่าเราเขายังได้ไปกันก็มี” กฤตพูดเรียบๆ “ลุงไม่เข้าใจเรื่องเกียรติยศมันต่างกันยังไงเรอะ”
“ตอนนี้ไม่เข้าใจอะไรทั้งนั้นแหละ” พ่อเขาตอบ
พ่อของกฤตตกเป็นเป้าสายตาของดิฉันเกือบไม่ได้เว้น ตลอดเวลาตั้งแต่ได้ทำความรู้จักกันจนกระทั่งเราลากลับ สายตาอีกคู่หนึ่งที่ข้องจับดูเกือบทุกอริยาบถเท่าที่จะทำได้ ก็คือของ/*113น้ารื่น ดิฉันทราบดีทั้งที่ไม่ได้สบตาน้ารื่นจ้องดูพ่อของกฤตขณะเดียวกันกับดิฉัน แต่พ่อของกฤต ซึ่งต่อมาดิฉันเรียกพ่อกิจ ไม่มีอะไรจะให้เป็นที่สังเกตเลย การแต่งกายก็ไม่แปลกนัยน์ตา นุ่งกางเกงสีเทา สรวมเสื้อเชิร์ตเปิดคอปล่อยชายสีเทาอ่อน สำเนียงมีเพี้ยนไปจากชาวกรุงเล็กน้อยแทบไม่รู้สึก สำนวนภาษาก็ธรรมดา ออกเสียง ร ล ได้ชัดเจนตามธรรมดาของคนรุ่นผู้ใหญ่รุ่นนั้นในจังหวัดภาคกลาง เสียงควบกล้ำไม่มีผิดพลาด ความคิดเห็นก็มีเกี่ยวกับอาชีพของชาวบ้านเดียวกับตน ซึ่งเป็นญาติกันโดยมาก ความปรารถนาก็คือ การสร้างเสริมอาชีพเหล่านั้น ต้องการคลองเพื่อการชลประทานและคมนาคม ต้องการถนนเพื่อการขนส่ง แต่สรุปแล้ว ไม่มีความต้องการอะไรมากนัก พอใจกับความก้าวหน้าเท่าที่มี และพอใจว่าการปลูกพืชทำไร่สวน ไม่ได้หวังได้คาดมากกว่านั้น
“คุณกิจจะรักษาตัวเป็นโสดไปเรื่อย ๆ หรือไง ผมว่ายังหลอเหลาเอาการนะ” น้าเรืองเย้าอย่างคนกันเองขึ้นระหว่าง ๆ การสนทนา
“ก็ยังไม่คิดอะไรครับ ยังไม่แก่นะผมน่ะ เพิ่ง ๕๑ เท่านั้น” พ่อกิจพูดง่าย ๆ เปิดเผย “คนบ้านนอกมีลูกเร็วครับ /*114แต่ก่อน ผมกลัวคนปากร้าย ไม่เรียบร้อย อายลูกเขา ต้องรอให้ได้ดีๆ ไม่ให้ลูกดูถูกได้”
“แหม ดิฉันอยากยกมือไหว้ จริง ๆ ค่ะ” น้ารวงพูดขึ้นมาอย่างจริงใจ “ทำไมจะได้ยินอย่างนี้จากผู้ชายมาก ๆ คนคะ”
“ก็คนมันไม่เหมือนกันนี่คุณ” พ่อกิจตอบ “พี่ชายผมสองคนกับผมยังไม่เหมือนกัน คนใหญ่เมียหือไม่ขึ้นเลย คนกลางต่อหน่าละก็ดี ลับหลังไปจังหวัดอื่นไม่ได้ ผมคงจะเห็นตัวอย่างกระมัง เลยระวังไว้”
หลังจากการรับประทานแล้ว พ่อของกฤตแนะให้เขาพาเราไปตัดองุ่นเพื่อจะได้เพลิดเพลิน กฤตพาเราไปตัดกันคนละพวงสองพวง กฤตอยากให้คณะอยู่จนบ่าย กินของว่างแล้วจึงกลับ แต่แม่ว่า
“ฉันเป็นพวกอาพัด มีคนพิการอยู่บ้าน คงจะรอเป็นแน่ เพราะยังงั้นขอตัวเถอะ”
บทที่ ๖
/*115ไม่ต้องสงสัยว่าในค่ำวันนั้น ญาติผู้ใหญ่ของดิฉันจะไม่เบิดการอภิปรายเรื่องสภาพที่ได้ไปประสบพบเห็นมา เมื่อพวกที่ไปเที่ยวกลับไปถึงบ้านที่ซอยของถนนอโศกเป็นเวลาเย็นแล้ว พบคุณพ่อกับคุณป้านั่งคุยกันอยู่บนเนินหญ้าระหว่างตึกของแม่และตึกคุณป้า แม่รีบอาบน้ำผลัดเสื้อผ้าแล้วก็ลงไปหา ดิฉันตามเข้าไปติดๆ กัน ใคร่จะได้ยินคำพูดของคุณป้าด้วยความอยากรู้ พอดีกับคุณพ่อตอบข้อสังเกตอะไรอย่างหนึ่ง
“ที่จริงแล้วลูกแก้วไม่ใช่คนหัวดื้อหรอกครับ แต่ผมเองไม่รู้จะอ้างอะไรไปห้ามเขา”
สีหน้าคุณป้าเปลี่ยนไปทันทีที่ดิฉันเข้าไปถึง ท่านถาม “ได้ยินว่าสนุกมากรึ”
“สนุกค่ะ นานๆได้ไปเห็นชนบท” ดิฉันตอบ
คุณป้าอึกอักไม่กล้าถามสิ่งที่ควรถามต่อไป คุณพ่อเป็นคนช่วยให้คุณป้าสมปรารถนา “เล่าไปซิ อะไรที่ลูกแก้วว่ามันแปลกตาแปลกใจ”
/*116“จะว่าไม่แปลกสักอย่างก็ได้ หรือว่าแปลกหมดทุกอย่างก็ได้” ดิฉันตอบ
“เป็นต้นว่าอย่างไรคุณพ่อซัก”
“เป็นต้นว่าเดี๋ยวนี้คนไทยเราเลิกกางมุ้งกันแล้ว เป็นต้องมุ้งลวดกันหมด แล้วก็ต้องมีหน้าต่างเส้นเหล็กขดเป็นรูปต่างๆ อีกชั้นหนึ่ง เพราะเมืองไทยมีขโมย” ดิฉันเล่า
เออ ประเทศอื่นๆมันไม่มีขโมยกันหรือไง แล้วมันระวังบ้านกันยังไง” คุณป้าถามอย่างต้องการความรู้ด้วยใจจริง
ถ้าเป็นประเทศฝรั่ง ไอ้ที่มีวิทยาศาสตร์มาก ๆ มันมีกระดิ่งอะไรไปเรียกถึงโรงตำรวจก็มีค่ะ คุณป้า” ดิฉันเล่า
“เออ แล้วทำไมบ้านเราแถวนี้ไม่ทำหน้าต่างอย่างนั้นละ หมายถึงไอ้ที่เขาชอบทำกันเป็นลวดลายต่าง ๆ ใช่ไหม” คุณป้าพะวงต่อไป
“บ้านเรานี่ก็เสี่ยงเอา” คุณพ่อตอบ “อย่างบ้านคุณพี่มีข้าวของมีค่าพอใช้ ถ้าขโมยมันงัดประตูเมื่อไหร่ ไอ้ชามสวยๆ แจกันสวย ๆ ในห้องรับแขกก็อุทิศไปได้”
“นอกจากหน้าต่างเหล็กขด แล้วมีอะไรสนุกอีก” คุณป้าถามดิฉันอีกต่อไป
/*117“มีอาพัด เป็นอุบาสิกา หรืออะไรยังงั้น ท่าทางหน้าตาคุณหญิงคุณนายในกรุงเทพฯสู้ไม่ได้” ดิฉันเสนอต่อไป
“อือ จริง” แม่รับรอง แต่แม่เคยเห็นมาหลายคนแบบนี้ ตามบ้านนอกต้องมีคนสองคนเสมอ ถ้าอยู่ในกรุงก็เป็นนายกสมาคมอะไรต่ออะไรแน่”
“แล้วก็พ่อ อา ลุง ของนายกฤตเขาล่ะ” คุณป้าอดอยู่ไม่ไหว ต้องสารภาพความสนใจที่แท้จริงออกมา
“มีแต่ลุง กับพ่อ ไม่มีอา” แม่ตอบ แม่กำลังอยู่ในอารมณ์ที่จะเอาใจคุณป้า “ไม่ได้พบลุงเขาสองคน พบแต่พ่อ บ้านที่ริมน้ำนั่นแหละ บ้านลุงเขาคนที่เป็นผู้ใหญ่บ้าน รู้ไหมลูกแก้ว” แม่หันมาบอกดิฉัน
“เขาเป็นเศรษฐีสามพราน ว่างั้นเถอะ น้ำเสียงคุณป้าบอกไม่ได้ว่าประชดหรือสันนิษฐาน”
“ไม่รู้” แม่ชักเสียงแข็งขึ้นมาบ้าง “ใครจะไปรู้เรื่องเป็นเศรษฐีไม่เศรษฐี เขาไม่ได้เอาบัญชีธนาคารประจำเดือนมาเปิดให้เราดู”
คุณพ่อทำเป็นไม่รู้เท่าคุณป้าและแม่ ถามต่อไปอย่างคนอยากรู้อย่างธรรมดา “ท่าทางเป็นไง พ่อของกฤต พูดจาเป็นคนรู้หนังสือพอสมควร หรือไปอีกอย่างเลย”
/*118“เราไปพบเขาในถิ่นของเขา ดูมันก็ดี” แม่ตอบ “แต่ถ้ามาพบในถิ่นของเรา ยังพยากรณ์ไม่ได้”
“เขาคงไม่เข้ามาในถิ่นของเรากี่มะน้อยหรอกค่ะ” ดิฉันแซงขึ้น
“ตามธรรมดาเจ้าของสวนองุ่นนี่มักรวยเรอะ” คุณพ่อถามเสียงเรียบ ๆ
“ตามที่ได้ยิน ว่าคนที่ปลูกก่อน ๆ รวย แต่คนที่ปลูกหลัง ๆ นี่ไม่รวย” แม่ตอบน้ำเสียงเรียบเหมือนคุณพ่อ
คุณป้าพยายามพูดเสียงเรียบบ้าง แต่ไม่ค่อยได้ผลนัก ท่านกล่าวอย่างคนรู้จักโลก “เรื่องคนราวบ้านนอกกับในกรุงมันคนละเรื่องนะ คนบ้านนอกได้เป็นจำนวนหมื่นเขาก็เรียกว่ารวย แล้วก็รวยจริง รวยเงินเก็บ แต่ไม่รวยเงินใช้ เพราะเขาไม่ค่อยมีทางใช้ รวยอย่างบ้านนอกพอมาอย่กรุง ไม่เท่าไหร่ก็จะเห็นว่าใช้ประเดี๋ยวเดียว ไอ้ที่รวยเก็บไว้มันก็หมด”
ดิฉันรู้สึกรำคาญมาก สำหรับดิฉันความรวยความจนไม่สำคัญ สำคัญว่ากฤตเขารักดิฉันมากน้อยแค่ไหน และญาติของเขานั้น ดิฉันจะต้องทนรำคาญมากน้อยแค่ไหนเมื่อได้มาใกล้ชิดกัน ที่ดิฉันได้ไปพบมาวันนั้นเป็นที่พอใจแล้ว พ่อของ/*119กฤตคงไม่ต้องมาร่วมงานเลี้ยงแขกที่มีหน้ามีตาในพระนครที่บ้านคุณป้า ถ้ามาที่บ้านดิฉัน ดิฉันก็รู้ว่าจะรับรองได้อย่างไร รวมทั้งอาลำใยและน้องลำดวนด้วย ดิฉันว่าลุงกำนันและลุงผู้ใหญ่บ้านก็คงไม่ผิดไปจากพ่อนัก
แล้วคุณพ่อถามว่ามีใครอีกบ้างที่รวมไปเที่ยวกับเรา แม่เล่าถึงพัฒนะกับอาทร
“มีเพื่อนกฤตเขาไปด้วยสองคน ตาพัฒนะทำงานอีคาเฟ รู้สึกว่าจะเป็นคนสนุก อีกคนหนึ่งชื่ออาทร คนนั้นเงียบมาก ตั้งแต่ไปจนกลับ จำไม่ได้เลยว่าแกพูดว่าอะไรบ้าง”
คุณพ่อซักถามเรื่องอื่นๆ ต่อไป แล้วก็ถึงเวลารับประทานอาหาร คุณป้าก็ลาไป พอคุณป้าบอกลากลับไปเรือน อากรรณประดับน้องชายคุณพ่อก็เข้าประตูมา
แม่ชวนอากรรณให้กินอาหารร่วมกันกับเรา อากรรณก็รับเชิญ ซึ่งตามปรกติอากรรณไม่ชอบกินอาหารที่บ้านสะใภ้ จะเป็นเพราะเหตุใดแต่ก่อนดิฉันไม่เคยสังเกตหรือสนใจ ในค่ำวันนั้น ดิฉันทราบเหตุที่อากรรณรับเชิญภายในเวลาไม่นาน คือพอรับประทานอาหารคาวกันเสร็จแล้ว น้าทั้งสามคนก็มาที่เรือนของเรา พอทักทายกันตามธรรมเนียมแล้ว น้าโรจน์ก็พูดขึ้น
/*120“วันนี้คุณกรรณกินข้าวที่นี่ ดูเหมือนจะไม่ค่อยบ่อยนักใช่ไหม”
“ฉันสวนกับรถมีลูกแก้วนั่งไปกับดอกเตอร์กฤต แล้วเห็นนายอาทรเป็นคนขับ ตอนบ่ายโทรศัพท์มาถึงรื่น มีธุระนิดหน่อยเลยรู้ว่าไปเที่ยวสามพรานกัน เกิดยากรู้ว่าไปกันทำไม ไปกับใครมั่ง เลยมาหารื่นเสียวันนี้เลย ไม่ต้องรออาศัยรถใครๆ เอารถที่บ้านมาเพราะรถว่างอยู่”
ความสัมพันธ์ระหว่างดิฉันกับกฤต เป็นเรื่องที่แม้อากรรณก็สนใจด้วยหรือ ดิฉันนึก แต่แล้วอากรรณพูดต่อไป
“นายอาทรเขาไปทำไมเขาไปเที่ยวกับพี่ใจแก้วเรอะ” น้ำเสียงเหมือนเชื่อไม่ได้
“คุณกรรณรู้จักนายอาทรด้วยรึ เรากำลังพูดกันเมื่อตะกี้ว่าแกไม่พูดจาอะไรเลย ตั้งแต่ไปจนกลับ” แม่ถาม
“ก็ฉันเคยเปนแม่เลี้ยงมันนี่นา นายอาทรคนนี้” อากรรณตอบ “มันเป็นลูกเมียซ่อนของกงจื๊อเขาไงล่ะ“ กงจื๊อคือสามีของอากรรณที่ได้หย่ากันไปแล้ว เป็นคำเรียกลูกชายขุนนางในนิยายเกร็ดพงศาวดารจีน
/*121“งั้นเรอะ” หลายเสียงอุทานพร้อมกัน แล้วน้ารวงว่า “อุปาทานแล้วมัง ฉันว่าหน้าตาเหมือนใคร คิดอยู่แล้วก็เลิกคิดไป เพราะแกไม่เห็นว่าอะไร”
“ตกลงฉันก็ไม่รู้ว่านายอาทรไปกับพี่ใจแก้วทำไม” อากรรณว่าอย่างผิดหวังเล็กน้อย “ฉันคิดว่าอาจจะมาติดต่อกับลูกแก้วก็เลยอยากรู้ไว้”
“อากรรณเล่าไปซิคะ ลูกแก้วอยากรู้ประวัติเขาไว้บ้างเหมือนกัน เผื่อจะไปพูดห้าแต้มอะไรเข้าเวลาพบกัน” ดิฉันขอร้อง “คงต้องพบกันอีก เขาเป็นเพื่อนสนิทกับพัฒนะ”
“ก็ไม่รู้อะไรเขานักหรอก” อากรรณว่า แต่รู้ว่าพวกนี้เขาชอบหาเมียผู้ดี”
“ผู้ดีผู้เดอนี่มันแปลว่าอะไรสมัยนี้” น้าเรืองถาม
“สำหรับพวกนี้เขาหมายถึงคนมียศที่ไม่จนเกินไป ฉันน่ะกลัวนายอาทรจะมาติดต่อกับลูกแก้ว ฉันคงอดกลุ้มไม่ได้ละ ฉันอยากไกลๆ พวกนั้นไว้ นี่จะมาใกล้กันเข้าอีก”
“แล้วที่ว่ามียศน่ะ มียังไรกันล่ะ” น้ารวงถามบ้าง
“นี่แกล้งซ้อมอะไรฉันกันนะ” อากรรณถาม น้ำเสียงไม่ค่อยพอใจ
/*122“เปล่า อยากรู้จริงๆ” น้ารวงตอบ น้ำเสียงออกสนุก “สมัยนี้ฉันไม่ค่อยรู้ว่าอะไรแปลว่าอะไร จริง ๆ นะ”
“อย่างเรานี่เขาก็ถือว่ามียศ” อากรรณว่า
“เฮ้ มียังไงกัน” น้าโรจน์ทำเสียงค้าน
“ก็พวกเขาอย่างงั้นนี่ ลูกหลานพระยา เขาก็ถือว่ามียศละ” อากรรณยืนยัน
“อู หมุนสมองไม่ทันสมัยเสียเลย” น้าเรืองเข้าสำทับ “ถ้าเป็นลูกรัฐมนตรี อะไรอย่างนั้นพอเข้าใจ นี่อะไรเปลี่ยนการปกครองมา ๓๐ กว่าปีแล้ว ยังมาถือพระยาพระเยออะไรกัน คุณกรรณไปหาเรื่องเขามากไปมั้ง”
“เออ อากรรณโกรธเกี่ยวกับเรื่องอาทรด้วยหรือเปล่าคะ แล้วเดี๋ยวนี้ฐานะในบ้านเขาเป็นยังไง กับคุณปู่คุณย่าอาทรเขานับเป็นหลานหรือเปล่า”
“ไม่รู้ ตั้งแต่ออกจากบ้านเขาแล้ว ก็ไม่ค่อยได้เอาใจใส่นัก” อากรรณตอบ เป็นเชิงปัดความรับผิดชอบ แต่เสริมว่า “แต่เมื่อตอนมันได้ทุนไปเมืองนอก ฉันอดหัวเราะไม่ได้ อุส่าห์ซ่อนไม่บอกใครว่ามีลูกกับบ่าว แต่พอมันได้ดี ก็เข้ามารับรองมันเป็นลูกเป็นเต้า อาเบื่อหลายอย่าง แต่หมั่นไส้ตา/*123อาทรนี่ด้วย ปกปิดไว้ทำไมไม่รู้ จนเด็กโต ให้เรารู้เสียก่อนเราก็จะไม่ค่อยโมโห จะว่าธรรมเนียมเจ๊กหรือไทยก็ไม่รู้ ฉันว่าเจ๊กเขาไม่ปิดนี่ลูกผู้ชาย”
“กรรมของเด็กมัน แต่นั่นแหละ ถ้าเขาไม่มารับรองตอนมันได้ทุน ก็คงจะว่าเขาโหดร้ายเกินไปก็ได้ ” แม่ตัดความ “แต่ฉันไม่ค่อยชอบคนอย่างอาทร คนเงียบได้ตั้งแต่เช้าไปจนบ่าย ฉันว่ามันพิกล”
“พวกเรามันพวกนกกระจอกเข้ารังกันทั้งนั้นนี่” น้าโรจน์ว่า “แต่ว่าอยากฟังเรื่องสวนองุ่น เขาปลูกกันยังไง ราคามันดีเลวอย่างไร ไปขายที่ไหน”
แม่ลอบค้อนน้าโรจน์แสดงถึงความรู้เท่า ทำให้ดิฉันต้องซ่อนยิ้ม “ให้รวงรัตน์เขาเล่าซิ เขาเป็นคนช่างจดจำพี่ฟังแล้วลืมหมด”
“แม่รวงเล่าแต่อาลำใยกับย่าพัด” น้าโรจน์ว่า
ดิฉันคิดจะแกล้งขัดคอผู้ใหญ่โดยนั่งอยู่ไม่ลุกไปไหน เพื่อว่าจะได้ต้องใช้หัวคิดหาคำถามไปทางโน้นบ้างนั้นบ้างสำหรับจะดูปฏิกิริยาแม่ต่อครอบครัวคนที่จะมาเป็นลูกเขย แต่แล้ว/*124เปลี่ยนความคิดเห็นว่าถ้าดิฉันเลี่ยงไปเสีย น้าๆ คงออกความเห็นตรง ๆ กับแม่ แล้วดิฉันจะซักเอากับแม่ภายหลังจะดีกว่า
น้าๆ กับอากรรณคุยอยู่กับคุณพ่อและแม่ไม่นาน ประมาณครึ่งชั่วโมงกว่าๆ แล้วก็แยกย้ายลาไป แม่บอกว่าแม่เพลียและง่วงนอน ดิฉันออกไปอำลาญาติผู้ใหญ่เมื่อได้ยินเสียงเคลื่อนไหวเป็นทีจะลากลับ และเห็นว่าแม่เพลียจริงๆ จึงไม่อยากรบกวน ดิฉันเชื่อว่าแม่จะไม่เป็นอุปสรรค สำคัญอยู่ที่ตัวกฤตมากที่สุด การที่ได้ให้โอกาสญาติเห็นสภาพทางครอบครัวของเขานั้นก็ดีแล้ว จะได้ไม่เกิดความตระหนกตกใจกันในตอนหลัง
วันรุ่งขึ้นเปนวันอาทิตย์ ประมาณ ๙ นาฬิกา กฤตก็โทรศัพท์มา
“ผมไปหาลูกแก้วได้ ใช่ไหม” เขาถาม “แล้วอยู่กินอาหารกลางวันด้วย” เขามีน้ำเสียงแสดงความมั่นใจในตน
ดิฉันเชิญเขาด้วยน้ำเสียงแจ่มใส แล้วก็ไปทางระเบียงด้านตะวันตก ซึ่งเป็นที่สำหรับคุณพ่อนั่งเล่นในเวลาเช้าพบคุณพ่อนอนเอนๆ ตัวอยู่บนเก้าอี้ยาว รถล้อเข็นประจำอยู่ใกล้ๆ กำลังอ่านหนังสือพิมพ์ประจำวัน ดิฉันบอกได้เชิญกฤตรับประทานอาหารมื้อกลางวันแล้วก็เลยถาม
/*125“สภาภิปรายแล้วลงมติว่ายังไงคะ เมื่อคืนนี้”
คุณพ่อหัวเราะหึ ๆ “สำคัญที่ตัวลูก แต่ว่าพ่อเกิดสนใจเรื่องอากรรณ ไม่เคยรู้ว่าที่โกรธกับสามีเขาน่ะ มีเรื่องลูกเรื่องเต้าอยู่ด้วย นึกว่าโกรธกันเรื่องที่ต้องอยู่ร่วมกับพี่ๆ น้องๆ กับแม่ผัว ทนไม่ได้ขึ้นมาก็กลับบ้านตาม”
“อาเธียรของอากรรณนี่เป็นคนยังไงคะ คุณพ่อ” ดิฉันเกิดความอยากรู้ขึ้นมา “เขารวยมากหรือว่าไม่รวยอะไรนัก”
“บ้านนี้เขาคงรวยมากกระมัง เห็นมีโฮเต็ล มีตึกให้ฝรั่งเช่าหลังใหญ่ ๆ” คุณพ่อตอบ “ตอนเขาเป็นน้องเขย พ่อก็ไม่เห็นเขาผิดสังเกตยังไง พ่อนึกว่ากรรณไปแต่งงานเข้าไปอยู่ในบ้านนั้นคงลำบากมาตั้งแต่แรก เขายังถือธรรมเนียมจีนกันอยู่หลายอย่าง ทรัพย์สมบัติของพี่น้องผู้ชายเขาไม่แบ่งกัน เขาช่วยกันทำแล้วพี่ชายใหญ่เป็นคนแบ่งรายได้ให้ใช้ หรืออะไรอย่างงี้แหละ อะไรที่เขาไม่อยากให้เมีย เขาก็ว่ายังอยู่ในกงสี ไม่ได้แบ่งออกมา พ่อก็ไม่ค่อยถาม กลัวจะเป็นการยุ่ง แล้วพออากรรณบอกว่าจะเลิกกับสามีละ พ่อก็ว่าเมื่อจะเลิกกันแล้วจะไปตอแยถามทำไมอีก”
/*126“ลูกว่าแปลกนะ อากรรณน่ะ ได้ยินน้ารื่นเล่าว่าเมื่อจะแต่งงาน คุณปู่คุณย่าก็ไม่ค่อยพอใจให้ไปอยู่ในบ้านผู้ชายนัก แต่อากรรณเต็มใจจะเข้าไปเอง”
“เวลานั้นอากรรณหลงพ่อเธียรมาก รูปร่างเขาหล่อเหลาเอาการนะ คนเชื้อจีนนี่ถ้ามีเค้าสวยละก็ ได้เปรียบที่ผิวกับใบหน้า แล้วพ่อเธียรนี่ยังส่งภาษาฝรั่งฟ้อไปอีก แต่ก็ไม่แปลกนัก อากรรณของลูกน่ะ ไม่ว่าอะไร ไปได้พักเดียว นี่เคราะห์ดีมีพ่อมีแม่เลี้ยงได้ ไม่งั้นต้องลำบาก นานไปพ่อก็คิดห่วงเหมือนกัน จะรักษาทรัพย์สมบัติของตัวเองได้หรือ เมื่อเลิกกับพ่อเธียรมาน่ะ เดินออกจากบ้านมาแต่ตัวแท้ ๆ เรากองทุนกองสินไปกับเขาพอใช้เหมือนกัน ไม่รู้เจ้าหล่อนจัดการยังไง” คุณพ่อหยุดไปประเดี๋ยวหนึ่งแล้วต่อ “แล้วตาอาทรเขาสนิทกับกฤตแค่ไหน”
“ประเดี๋ยวกฤตมาจะต้องถาม” ดิฉันตอบ “อยากให้คุณพ่อรู้จักกับพัฒนะ คงคุยกันถูกคอ แกพูดอะไรมันน่าสนุกไปหมด พวกเดียวกับน้าโรจน์น้าเรือง” แล้วดิฉันต่อ “อดอยากรู้ไม่ได้ คุณป้าว่าอะไรอีกมั่ง แล้วน้าเรืองล่ะ”
/*127“น้าเรืองเขาคนหัวสมัยใหม่ เขารู้จักว่าหนุ่มสาวสมัยนี้ เขาจะเลือกใครเราก็ทำอะไรไม่ได้ ใช่ไหมล่ะ แล้วก็คนรุ่นเราเองก็ร่ำร้องอย่างนั้น แล้วมาถึงลูก จะเข้าจัดการก็ยังไงๆอยู่”
“คุณป้าท่านว่าท่านจัดการให้ลูกท่านได้” ดิฉันว่า
“คุณป้าท่านคงมีความสามารถอะไรกระมัง แล้วท่านก็ได้สมใจไปแล้วสองคน” คุณพ่อว่า
“แต่น้าเรืองคงมีสำนวนอะไรแปลก ๆ มั่งหรอกค่ะ ลูกแก้วอยากฟัง เมื่อคืนลูกเลี่ยงออกไปเผื่อจะเกรงใจไม่พูดกัน”
“น้าเรืองออกจะเห็นดีเห็นชอบเอามากทีเดียวแหละ” คุณพ่อว่า “เขาถึงกับบอกว่า พี่เกลาวางใจได้แล้ว ไม่เขว่อวหรอก”
“ถ้าใครถามคุณพ่อว่าคำนี้แปลว่าอะไร คุณพ่อจะแปลยังไงคะ”
คุณพ่อหัวเราะในคอตามเคย “มันเปลี่ยนไปตามกาละเทศะเสียด้วย แต่รวมแล้วจะแปลได้ว่า ไม่เห่อและไม่ตื่น”
ดิฉันได้เล่าถึงญาติของดิฉันและญาติของกฤตมาแล้ว แต่ยังไม่ได้เล่าถึงเพื่อน ๆ ของดิฉันเลย
เพื่อนๆของดิฉันไม่มีลักษณะแปลกไปจากเพื่อนๆของคนที่อยู่ในวัยเดียวกัน คือเพื่อนที่อยู่โรงเรียนมัธยมซึ่งเป็น/*128โรงเรียนราษฎร์ก็มักเป็นคนที่มีฐานะทางการเงินใกล้ๆกัน มีบางคนก็ถึงขั้นลูกเศรษฐี และมีบางคนที่ฐานะฝืดเคืองกว่าคนอื่นอยู่บ้าง แล้วก็มีเพื่อนที่ได้เรียนพร้อมกันในมหาวิทยาลัย ซึ่งย่อมมาจากครอบครัวทุกชั้นทั้งในทางการเงินและสิ่งแวดล้อม มีสองคนที่มีเบื้องหลังเหมือนน้ารื่น ซึ่งทำให้ดิฉันสนใจ จนกลายเป็นเพื่อนกันสนิท ในบรรดาเพื่อนๆของดิฉัน มีบางคนชอบพอถูกอัธยาศัยกัน และมีบางคนที่มีดิฉันเป็นตัวกลาง เป็นเพื่อนกับเขาหลายๆคน โดยที่คนเหล่านั้นรู้จักกันแต่อย่างผิวเผิน และบางคนไม่ยอมเดินร่วมทางกันเลยก็มี
สัปดาห์ต่อจากที่ดิฉันไปเยี่ยมบ้านกฤต วันหนึ่งได้รับโทรศัพท์จากจันทร์ฉวี ซึ่งเป็นข้าราชการในส่วนราชการหนึ่งในสำนักนายกรัฐมนตรีเหมือนกฤต เขาพูดมาว่า
“ลูกแก้ว กลางวันนี้ไปกินข้าวกันให้ได้นะ พบกันย่านกลางๆ ที่ห้องน้ำชาเอราวัณจะได้ไม่เสียเปรียบกัน วันนี้นัดอี๊ดกับนายเหลิงได้”
ตั้งแต่กฤตไปกินอาหารที่บ้านเมื่อวันอาทิตย์แล้ว เรายังไม่ได้พบกันอีกเลยเพราะเขาติดราชการและดิฉันก็มีธุระทางครอบครัว ในวันนั้นคิดว่าจะให้กฤตพยายามไปพบกับเพื่อนๆ ด้วย พอดีจันทร์ฉวีพูดต่อไป
/*129“คุณหญิงเพชรธาณินท่านจะกลับมาจากเที่ยวรอบโลกอาทิตย์หน้า เขาต้องรีบจองตัวเธอแน่ ฉันต้องรอคอยคิวไปนาน อาทิตย์นี้ขอจับตัวก่อน”
ชื่อที่เขาเอ่ยมานั้นเป็นสมญาของเพื่อนคนหนึ่ง ซึ่งดิฉันไม่จำเป็นต้องบรรยายคุณสมบัติในขณะนี้ ดิฉันสงสัยว่าจันทร์ฉวีกับเพื่อนที่เขานัดอีกสองคนจะมีเรื่องปรึกษาหารืออย่างไร จึงบอกรับจะไปกินอาหารกลางวันด้วยโดยไม่นัดกฤต
ดิฉันไปพบกับเพื่อนหญิงสองชายหนึ่งตามที่นัดกันไว้ เมื่อเลือกหาที่นั่งได้เหมาะแล้ว จันทร์ฉวีก็เริ่มคุยซึ่งทำให้ดิฉันสนใจเต็มที่
“นี่ เราเห็นแม่ตัวนั่งรถโฟล์กของคุณแม่ตัวคันนี้ละเข้าไปในทำเนียบ แล้วชายรูประหงคนหนึ่งซึ่งกำลังหอมมากก็เดินออกมาขึ้นรถคู่ไปด้วย มีอะไรไม่บอกกันมั่ง เขาลือกันทั้งทำเนียบไปแล้ว”
ดิฉันรู้สึกร้อนที่หน้า ทำให้อี๊ดหรือ อินทิรา ตบมือเบาๆด้วยความพอใจ
“นายเหลิง เราหมดหวังแล้ว” เขาหันไปพูดกับเพื่อนผู้ชาย “โถ น่าสงสาร” แล้วเพื่อนผู้หญิงสองคนก็หัวเราะกันคิกคัก
/*130ดิฉันเหลือบตาดูหน้าเถลิง เห็นสีหน้าเขาเปลี่ยนไปเล็กน้อยแล้วก็กลับเป็นปรกติ รู้สึกใจสบายขึ้น แล้วเถลิงว่า
“แสดงความยินดีได้หรือยัง เห็นจันทร์ฉวีว่าเป็นถึงดอกเตอร์”
“เฮ้อ มีอัศวินประจำตัวทั้งที ไม่ได้นั่งรถใหม่ ไม่มันเลย” อินทิราออกความเห็น
“เฮอ” เถลิงถอนใจ “ผู้หญิงของเราสมัยนี้วัตถุนิยมจมไปเลย”
“อ๋อ เป็นแต่ผู้หญิงเท่านั้นซี” จันทร์ฉวีว่า “ผู้ชายที่เขานั่งรถผู้หญิงก็มี พ่อดอกเตอร์คนนี้แกคงไม่ค่อยขมังธนูยิงทั้งทีได้รถโฟล์กแล้วก็ไม่เป็นกรรมสิทธิ์ด้วย”
“ที่จริงคนเป็นดอกเตอร์นี่เขาก็มักหอมใช่ไหม” เถลิงถาม “สังคมสูง ๆ เขาก็ชำเลืองเหมือนกัน” เถลิงถาม
“ว่าไง ลูกแก้ว ลองขยับไป” อินทิราสั่ง
“ฉันจะไปเที่ยวรู้ได้ไง ฉันไม่ใช่นักสังคมวิทยา ใครเขายังไงกับดอกเตอร์” ดิฉันตอบ
“ก็ที่บ้านตัวล่ะ” ใครคนหนึ่งซัก ทำให้ดิฉันตกใจจนไม่รู้ว่าออกจากปากใคร
/*131“ก็เป็นธรรมดา คนหนึ่งก็มีความคิดเห็นไปอย่างหนึ่ง ๆ ดิฉันจงใจเลี่ยง
“เอ โกรธนา” อินทิราว่า “ถามกันเท่านี้ก็ไม่ได้เชียวเรอะ เขาว่าเศรษฐีสวนองุ่นเรอะ”
“ถ้างั้นของขวัญแต่งงาน ก็รถอัลฟาโรเมโอได้” จันทร์ฉวีพยากรณ์
“แสดงความยินดี” เถลิงว่า
“โธ่ อย่าบ้าตามไปหน่อยเลยน่า” ดิฉันรู้สึกไม่สบายใจ พลางก็อดขบขันไม่ได้ “เขายังไม่ทันอะไรกับเราเลย คนก็ชอบโจษกันง่าย ๆ”
“นี่แปลว่าเขายังไม่ไว้ใจพวกเรา” อินทิราพูดเป็นเชิงพ้อ “เรากินกันเถอะ อย่าไปเอาอะไรกับเขาเลย”
“เอ้อ” เถลิงอุทานขึ้น “ใครจะเล่าเรื่องคุณหญิงเพชรธาณิน เขามีบอดีการ์ดมาใหม่อีกแล้วใช่ไหม”
“ใครการ์ดใคร” อินทิราหัวเราะเสียงแหลม “ฉันว่าผู้ชายต้องการ์ดตัวให้ดีถ้าคบกับคุณหญิงท่าน”
“เถอะน่า อยากรู้เรื่องเพื่อนฝูงมั่ง” เถลิงพูดอย่างรำคาญ
/*132“ฉันไม่เห็นจะมีอะไรเล่า ก็เรื่องเก่า สองสามปีเขาก็ไปยุโรปบ้าง ญี่ ปุ่นบ้าง ออสเตรเลียบ้าง คุณลุง คุณอา คุณพี่เขา เดี๋ยวก็เป็นทูตอยู่เมืองนั้นเมืองนี้ เกิดเป็นช้องเพรชคงเกิดมากินบุญเก่า”
“อะไรนะ” เถลิงถาม
“ฮู้ย เท่านี้ก็ไม่เข้าใจ ก็ชาตินี้ทำอะไรมั่งล่ะ แต่ว่าเขามีพร้อม รูปก็สวยทรัพย์ก็รวย” อินทิราว่า
“ขาดไปอย่าง น้ำใจ” จันทร์ฉวีต่อ ทำน้ำเสียงไม่เป็นการค้าน
“ฉันว่าถ้าถูกใจเขา เขาก็เป็นคนวิ่งช่วยเหลือคนไม่เลวเชียวนะ” อินทิราออกความเห็น
“ขออย่ามาช่วยฉัน ฉันกลัวท่าน” จันทร์ฉวีทำเสียงเฉียบขาด
“เธอมันเอกซตรีมเสมอแหละ” อินทิราว่า
“อิจฉาเขามั้ง” เถลิงแหย่
“อ๋อ แน่นอน” จันทร์ฉวีลอยหน้าพลางรับคำกล่าวหา “เพราะยังงั้นฉันถึงเร่งพวกตัวมาวันนี้ พอเขากลับมาแล้วรู้ว่าลูกแก้วมีท่วงมีทางจะหมั้น มีดอกเตอร์ดอกแต้ละก็ คอยดูไม่ปล่อยให้ห่างสักวัน หรืออย่างน้อยสองวันเอ้า”
/*133“ฮือ เรามันเกิน ๆ เสมอ” เถลิงว่า “ทำไมดอกเตอร์ฉันไม่เห็นจะวิเศษสำหรับคนอย่างช้องเพ็ชร เขาจะเอาพระองค์เจ้าก็ได้”
“พระองค์เจ้าเดี๋ยวนี้มันหายากแล้วนี่ยะ” จันทร์ฉวีเถียง “แต่ไม่รู้ละ เขาชอบลูกแก้ว แต่ฉันไม่ชอบเขา ไงไม่รู้ ใครจะว่าอิจฉาว่าอะไรก็ยอม แต่เวลามานั่งคุยทำเป็นเพื่อนเป็นฝูงกัน ฉันไม่สนิทใจ ถ้าฉันไม่ต้องคลุกคลีด้วย ฉันก็ไม่ว่าอะไร”
“จริงนะ ฉันสังเกตดู ฉันว่าช้องเพ็ชรชอบลูกแก้วด้วยใจจริง เพื่อนคนอื่น ๆ เขาต้องมีตินิดติหน่อย ขบขันมั่งอะไรมั่ง นอกจากคนตกอับ ถ้าคนตกอับละก็เขาไม่ซ้ำเติม” อินทิราปรารภ
“ก็ลูกแก้วมีอะไรจะให้คุณหญิงท่านติได้ละ” จันทร์ฉวีแย้ง “เขาก็มีพงศ์เผ่าเหล่ากอ มีคุณลุงนั่นเป็นทูต คุณอานั่นเป็นปลัดกระทรวง แล้วเขาก็ไปเมืองนอก พูดฝรั่งเข้าสังคมฝรั่งไทย เจ้าหล่อนจะติเขาว่ายังไง”
“คนจะติกันมันหาเรื่องจนได้ละน่า หวี” อินทิราออกความเห็น “แต่ฉันว่าเขาออกจะชอบลูกแก้วจริงๆ นะ แล้ว/*134คนๆนี้ไม่พูดอะไรที่ไม่จริง สังเกตซี เวลาเขาติใครหัวเราะใคร มันจริงของเขา”
“นั่นแหละย่ะ ฉันนึกกลัว พอเขาว่าใคร คนมักเชื่อตามเขาว่า” จันทร์ฉวีทำท่าตัวสั่นประกอบทั้งที่เคี้ยวอาหารยังไม่หมดปากดี
เถลิงหัวเราะท่าทางของจันทร์ฉวี “เล่าเรื่องบอดีการ์ดใหม่ของเขาไปซิ” เขาว่า
“นี่อย่าเรียกคำนี้หน่อยเลย ฟังราวกับนักเลงหัวไม้ เมื่อกี้อี๊ดเรียกอัศวิน โก้กว่าเป็นกอง คนนี้เขาจะเล่นหรือจะจริง” ดิฉันถามขึ้นด้วยความอยากรู้
“ใครจะตอบให้ได้ล่ะ” อินทิราว่า “แต่ฉันได้ยินมานะ เขาว่าที่เหลว ๆ ไปน่ะ ผู้ชายเขาเป็นฝ่ายผละนะ”
“มีคนเขาบอกฉันว่าผู้หญิงคุยเรื่องผู้หญิงละก็ เนื้อมักจะเหลือไม่กี่ชิ้น” เถลิงว่าพลางหัวเราะ
บทที่ ๗
/*135รุ่งขึ้นจากวันที่ไปพบเพื่อน ๆ ขณะที่ดิฉันอยู่ในห้องทำงาน มีคนนำจดหมายด่วนลงทะเบียนมาให้เซ็นรับ ดิฉันแปลกใจมาก เมื่อเปิดออกดูเห็นเป็นลายมือกฤต เขียนข้อความว่า
“ลูกแก้วจ๋า สังเกตดูคุณพ่อคุณแม่ไม่รังเกียจ ควรจะจัดการต่อไปยังไงจ๊ะ ช่วยสงเคราะห์คนบ้านนอกด้วย ไม่กล้าพูดต่อหน้าลูกแก้ว รู้สึกกลัวอะไรไม่รู้
รักลูกแก้วจริง ๆ กระสับกระส่ายเต็มทีแล้ว
กฤต”
ดิฉันปล่อยน้ำตาให้ไหลลงมาเป็นทางบนแก้มโดยไม่ต้องเช็ด เพราะอยู่คนเดียวไม่ต้องอายใคร รู้สึกว่าพอใจกับน้ำตานั้นอย่างประหลาด พลางก็ยิ้มกับลายมือนั้น ดิฉันลุกขึ้น/*136ไปหมุนโทรศัพท์ไปที่สำนักงานของกฤต บอกให้รู้ว่าได้รับจดหมายแล้ว และนัดให้ไปที่บ้านก่อนเวลาอาหารกลางวันที่บ้านในวันเสาร์
คืนนั้นเมื่อถึงเวลาคุณพ่อกับแม่เข้าห้องของท่านแล้ว ดิฉันก็ตามเข้าไปและส่งจดหมายกฤตให้ดู รู้สึกว่าหัวใจพองโตเมื่อเห็นแม่หัวเราะคิก และคุณพ่อหัวเราะในลำคอ
“คนหนึ่งก็อย่างหนึ่ง” คุณพ่อว่า “เออ ฉันบอกเธอเรื่องแต่งงานยังไงนะ ใจแก้ว”
“สมัยนี้เขาก็ว่าเชยที่สุด สมัยนั้นเขาว่าเปิ่น” แม่ตอบ แล้วหันมาพูดกับดิฉัน “ให้คุณพี่ประจิตนี่แหละมาบอก แล้วขอให้ช่วยเล้าโลม เอ้า จริง ๆ คุณพี่ประจิตใช้คำนี้จริง ๆ” แล้วแม่กับคุณพ่อก็หัวเราะกัน ต่อไปแทนที่จะให้ความสว่างในเรื่องของดิฉัน จนดิฉันถามขึ้นเสียงสั่น ๆ
“ลูกแก้วควรตอบเขาว่ายังไงจ๊ะ นัดให้เขามาฟังวันเสาร์”
“ให้เขามาฟังพ่อแม่ว่ายังไง หรือลูกแก้วจะว่ายังไง” คุณพ่อถาม
/*137“ก็ให้ฟังคุณพ่อกับแม่จะแนะนำยังไงซิคะ” ดิฉันเรียนคุณพ่อ
“เฮ้อ” แม่ถอนใจยาว “นัดให้เขามาก็ดีแล้ว แล้วแม่จะปรึกษากับเขาเองเรื่องพิธีรีตรอง”
ดิฉันโผเข้าไปกอดคุณพ่อกับแม่ไว้ด้วยกัน น้ำตาไหลพรั่งพรู คุณพ่อเอามือลูบผมเบา ๆ แล้วแม่ก็เอาตัวไปกอดไว้ สักครู่หนึ่งจึงปล่อยออกแล้วว่า “วันนี้ไปนอนเสียก่อนไป๊ลูก”
ดิฉันไปห้องของดิฉัน อาบน้ำและแต่งตัวสำหรับเข้านอน แต่ไม่รู้สึกอยากนอน มีความกระวนกระวายไม่สงบ แล้วจึงนึกขึ้นมาถึงน้ารื่น คิดว่าดิฉันยังไม่เคยพูดกับน้ารื่นเรื่องที่จะแต่งงานกับกฤตเลย จู่ ๆ กฤตก็จะมาฟังคำตอบของคุณพ่อกับแม่ในวันเสาร์ น้ารื่นจะพอใจกับการแต่งงานหรือไม่ก็ตาม แต่ถ้าดิฉันไม่พูดอะไรกับน้ารื่นเลย ก็อาจทำให้น้อยใจ ด้วยเหตุที่จิตใจตื่นเต้นไม่อยากเข้านอนผสมกับความคิดนั้น ดิฉันจึงออกจากห้องไปหาน้ารื่น
เมื่อแรกน้ารื่นมาอยู่ที่บ้านใหม่ ๆ แม่จัดให้น้ารื่นอยู่ห้องด้านหลังตึกเล็กของแม่ ซึ่งได้จงใจจัดไว้ให้ แต่ปรากฏว่า/*138ห้องนั้นถูกตึกของเพื่อนบ้านซึ่งปลูกขึ้นภายหลังบังลม กลายเป็นห้องที่ร้อนอบอ้าวในบางเดือน น้ารื่นค่อย ๆ ย้ายห้องของตัวเองลงไป “ห้องใต้ถุน” ซึ่งเดิมเป็นห้องใช้เก็บของ แม่จึงดัดแปลงให้ห้องข้างล่างกลายเป็นห้องนอนอย่างสมบูรณ์ และใช้ห้องหลังตึกเป็นห้องเก็บของ
ห้องของน้ารื่นมักมีลมพัดเย็นรื่นสมชื่อกับเจ้าของห้อง โดยเฉพาะน้ารื่นมักจะนั่งเย็บผ้าหรืออ่านหนังสือ หรือฟังวิทยุอยู่หน้าห้องจนถึงเวลาเข้านอน นอกจากจะถูกแม่เรียกให้ไปช่วยปรนนิบัติคุณพ่อ หรือน้ารวงให้คนมาเรียกไปช่วยเหลือน้ารวงทำงานเล็ก ๆ น้อยๆ และชวนน้ารื่นคุยเป็นการแลกเปลี่ยนแรงงานกับไมตรีจิต ซึ่งน้าเรืองกับน้าโรจน์ เรียกว่า ความช่วยเหลือแลกเปลี่ยนพลังงานทางจิตภาพและกายภาพ” เป็นการล้อศัพท์วิชาการของน้ารวงรัตน์
คืนนั้นดิฉันทราบแล้วว่าน้ารื่นนั่งฟังวิทยุอยู่หน้าห้อง เมื่อไปถึงก็เข้าไปนั่งบนม้าสามขาตัวหนึ่ง ซึ่งน้ารื่นมักใช้เป็นที่วางเท้าเพื่อแก้เมื่อย แต่ไม่รู้จะเริ่มการสนทนาอย่างไร รู้สึกกระดากมาก จนกระทั่งน้ารื่นถามขึ้น
/*139“วันนี้ไม่ง่วงหรือคุณลูกแก้ว ป่านนี้มักเข้านอนแล้ว”
“น้ารื่น” ดิฉันพูดออกไปโดยไม่ได้ยั้งสติ “น้ารื่นน่าจะเลิกเรียกคุณลูกแก้ว คุณลูกแก้วได้แล้วนะ ชื่อของลูกแก้วเฉย ๆ ก็เพราะดีออก”
“อื๊อ” น้ารื่นอุทานอย่างไม่พอใจ “ไอ้เรื่องพรรณอย่างงี้ น้ารื่นโบราณ อย่ามายุ่งเลย เคยเกิดมาโตมายังงั้นเคยปากยังไงก็เรียกอย่างงั้น ไม่เหมือนคนสมัยใหม่ เปลี่ยนเป็นโน่นเป็นนี่ คุณย่านะท่านเรียกคุณปู่ว่าคุณ จนสิ้นบุญไปแล้ว ท่านก็ยังเรียกอยู่ยังงั้นไม่เปลี่ยน”
“จริงนะ เรื่องนี้คนสมัยนี้กับสมัยเก่าไม่เหมือนกันจริงแหละ” ดิฉันกล่าวไปโดยที่ไม่มีอะไรจะกล่าว ลืมวิธีการที่คิดขึ้นมาไว้ในการจะบอกข่าวที่อยากบอก
“เออ” น้ารื่นเอยขึ้น “ได้ยินว่าคุณอาทรเป็นลูกเลี้ยงคุณกรรณรึ”
“ไม่ได้ซีน้ารื่น” ดิฉันค้าน “ก็อากรรณเลิกกับพ่อเขาแล้วนี่”
“เอาละ” น้ารื่นยอม “จริงนา อุปทานหรือยังไง/*140ก็ไม่รู้ น้ารื่นคิดเรื่อยว่าเหมือนใครนา”
“อาทรกับกฤต น้ารื่นว่าใครหน้าตาดีกว่ากัน” ดิฉันพยายามดึงเข้าหาเรื่อง
“ก็พอ ๆ กัน” น้ารื่นว่า แต่คุณอาทรน่ะแกไม่ค่อยยิ้มค่อยแย้ม เฉยเกินไป คุณกฤตแกช่างพูดช่างคุยหน่อย”
“น้ารื่นจ้ะ” ดิฉันรวบรวมกำลังทั้งหมด “ น้ารื่นคงไม่รังเกียจกฤตใช่ไหมจ๊ะ” ดิฉันทำเสียงให้อ่อนที่สุดเพื่อหักห้ามความรู้สึกอยากร้องไห้ ซึ่งดิฉันก็ไม่เข้าใจตนเองดีนัก
น้ารื่นนิ่งไปนาน ดูเหมือนจะรวบรวมกำลังใจเท่าดิฉัน “เขาขอแต่งงานกับคุณลูกแก้วรึ”
“เขาจะมาปรึกษาแม่แล้ว” ดิฉันบอก เสียงเริ่มเครือ
“แล้วใจเราล่ะ” น้ารื่นถาม
ดิฉันคิดเลือกคำพูดอยู่นานพอสมควร “ใจของลูกแก้วก็อยากให้เขามาขอ รู้สึกว่าจะนานมาแล้ว”
น้ารื่นลอบถอนใจ “ถ้าอย่างนั้นมันก็ไม่มีปัญหาอะไร คุณพ่อคุณแม่เป็นคนสมัยใหม่ เรื่องนี้ตามใจลูก”
/*141ดิฉันดึงมือน้ารื่นข้างหนึ่งมาแนบไว้กับทรวงอก “ลูกแก้วไม่ได้ทำให้น้ารื่นผิดหวังอะไรมากนะจ๊ะ” เวลาดิฉันฉอเลาะน้ารื่น ดิฉันมักพูดลงประโยคด้วยจ๊ะ จ๋า แทน คะ ขา อย่างหลังนี้แม่หัดให้ใช้ เพื่อว่าน้ารื่นจะได้ไม่อยู่ในฐานะพี่เลี้ยงลูกจ้าง
น้ารื่นปล่อยให้ดิฉันกุมมือไว้ ซ่อนสีหน้าเศร้าไว้ไม่ได้ ดิฉันนึกคำพูดขึ้นมาได้ “ของพรรณนี้มันสุดแต่วาสนาใช่ไหมจ๊ะ น้า”
น้ารื่นไม่ค่อยแสดงความรู้สึกด้วยกิริยาต่อดิฉันบ่อยนัก แต่ในค่ำวันนั้น เมื่อดิฉันกล่าวคำนั้นออกไป น้ารื่นก็ดึงตัวดิฉันเข้าไปนั่งบนตักน้ารื่น จับศีรษะดิฉันไว้ซบกับทรวงอกและก้มหน้าของน้ารื่นมาซบอยู่กับศีร์ษะของดิฉัน
นิ่งกันอยู่ ทั้งสองคนด้วยความกระดากที่จะกล่าววาจา แล้วดิฉันข่มความกระดาก พูดออกมาได้ว่า
“ถึงลูกแก้วจะแต่งงาน จะต้องเป็นอะไรของใคร สำหรับน้ารื่น เราก็เป็นน้ารื่นกับลูกแก้วเสมอไป” ที่จริงดิฉันรู้ว่าในใจของน้ารื่นยังมีถ้อยคำที่อยากกล่าวแก่ดิฉันอีกมาก แต่/*142น้ารื่นไม่กล่าว ค่อย ๆ จูบที่ผมแล้วก็คลายแขนออกจากที่กอดตัวของดิฉันไว้ ดิฉันกลับมานั่งที่เดิม นิ่งต่อไปอีกครู่หนึ่งแล้วก็บอกลาไปนอน
เช้าวันเสาร์ กฤตก็มายังบ้านดิฉันเวลาสาย ดิฉันพากฤตไปนั่งที่ระเบียงหน้าตึก คุยกับคุณพ่อไม่ช้าแม่ก็มาสมทบ ดิฉันหาโอกาสหลีกไป ปล่อยให้เขาได้พูดกับคุณพ่อและแม่ตามลำพัง
เมื่อถึงเวลารับประทานอาหาร ดิฉันไปเตือนให้ไปที่โต๊ะ มีเวลากระซิบถามกฤตว่าได้พูดกันว่าอย่างไรบ้าง กฤตก็มีโอกาสกระซิบบอกว่า แม่และคุณพ่อแนะนำว่า ให้พ่อของเขาหรือญาติผู้ใหญ่คนหนึ่งคนใดมาหา เพื่อจะได้ปรึกษากันต่อไป
อีกสัปดาห์หนึ่งต่อมา ในเวลาสายของวันอาทิตย์ กฤตก็พาญาติผู้ใหญ่ของเขามาที่บ้าน คือพ่อของเขาและย่าพัด ปรากฏว่าพ่อกฤตได้วิงวอนให้อาพัดมาเป็นเพื่อน เมื่อกฤตได้แนะนำให้บิดาและญาติผู้ใหญ่รู้จักกับคุณพ่อแล้ว ทั้งกฤตและดิฉันก็เลี่ยงไปคุยกันใต้ถุนเรือนบริเวณหน้าห้องน้ารื่น พ่อและย่าพัดของกฤตเจรจาอยู่กับคุณพ่อและแม่ประมาณครึ่งชั่วโมง/*143กว่า ๆ พอถึงเวลาอาหารกลางวันก็ลาไปพร้อมกับกฤต คุณพ่อและแม่ชวนให้อยู่ร่วมรับประทานอาหาร แต่ฝ่ายแขกปฏิเสธ
พอมีโอกาสดิฉันก็ถามแม่ว่าเจรจากันว่าอย่างไร แม่เล่าให้ฟัง
“ย่าพัดนี่ต้องชมว่าแกแต่งเนื้อแต่งตัวเก่งนะ” แม่เริ่ม “เสื้อเรียบ ๆ ผ่าอกกลัดเข็มกลัดพวง สังเกตไหม เข็มพวงนี้สมัยแม่เป็นเด็ก เป็นแฟชั่นของรุ่นคุณย่า เขาใช้กลัดแพรสะพายหรือกลัดเสื้อก็มี นี่แกเอามาทำเหมือนกระดุม เก๋ดี แม่จะต้องไปดูซิ คุณย่ายังมีอยู่บ้างไหม เผื่อจะขอมาสักชุด นุ่งผ้าสีทองคร่ำ ๆ เสื้อสีเนื้อเช้ากันดีทีเดียวแหละ คุณพ่อยังชมว่าท่าทางเข้าที”
“ย่าพัดเป็นคนเจรจาหรือพ่อของกฤตจ๊ะ” ดิฉันถาม
“ทั้งสองคนแหละ แม่คิดอยากให้เขาพูดอย่างทองประศรีขอนางพิมพ์ แต่ไม่มีอะไรเหมือนเลย” แม่พูดอย่างร่าเริง ทำให้ดิฉันรู้สึกเบิกบาน แล้วแม่ก็ว่ากลอนจากเสภาขุนช้างขุนแผน “จะมาขอฟักแฟงแตงน้ำเต้า ของออเจ้าไปปลูกใน ไร่ข้า ทั้งอัตคัดขัดสนจนเงินตรา จะมาขายออแก้วไว้ช่วงใช้ แต่ไม่ยังงั้นเลย ตัวพ่อนะดูเหมือนจะหนักใจมาก ดูเขาไม่ค่อยเต็มใจจะขอลูกสาวเรานะ”
/*144“อ้อ” ดิฉันอุทาน ทำเสียงแปลกด้วยความประหลาดใจ
“เขาพูดจามีเหตุผลดี” แม่ค่อย ๆ เล่าอย่างตรึกตรอง “เขาว่าไอ้ลูกชาวสวนชาวไร่ จะมาขอสู่ลูกหลานขุนนางนี่มันยังไงกัน เขาไม่เข้าใจว่าเราจะไม่รังเกียจจริงหรือ แกพูดออกมาอย่างตรง ๆ แม่พอใจจริง ๆ”
“เขามั่นหมายลูกสาวชาวสามพราน เจ้าของสวนองุ่นสวนส้มที่ไหนไว้ให้ลูกชายของเขาแล้วหรือไง” ดิฉันถามด้วยน้ำเสียงไม่มั่นคง
“ดูเหมือนจะเปล่า” แม่ตอบอย่างตรึกตรองต่อไป “เขาว่าสมัยใหม่นี่เขาไม่เข้าใจ เขาว่าเขาเตือนลูกเขาแล้ว ลูกเขาก็ยืนยันว่าฝ่ายเราอยากให้เขามาเจรจา”
“เขาหนักใจยังไง” ดิฉันถาม เปลี่ยนจากความเบิกบานเป็นความหวาดหวั่น
แม่หัวเราะเบา ๆ “อย่าเพ่อตกใจไปลูก” แม่ว่า “สองคนกับคุณพ่อ แม่พยายามเดาว่าแกอยากจะพูดอะไร แล้วไม่กล้าพูดออกมามั่ง คุณพ่อเดาว่า เขาไม่เข้าใจคนอย่างเรา พ่อกิจนะแกพูดซ้ำๆ หลายหนว่า บ้านเรือนจะเอาอย่างไรกัน เขา/*145ไม่เข้าใจที่เราว่าเราไม่เรียกร้องอะไร ขอให้ได้อยู่กินกันเรียบร้อยพอสมควร แกเลยนิ่งไปแล้วก็ว่า จะไปปรึกษาญาติพี่น้องดู แล้วก็ว่าถ้าท่านกรุณาลูกผม ก็ขอความกรุณามันต่อไป ตอนจะลาอาพัดพูดว่า ท่านอย่าไปเหมาว่าพ่อกิจรังเกียจลูกท่านนะคะ อาพัดนี่แม่ว่า ถ้าแกสมัครผู้แทน แกคงมีคนเลือกเยอะในตำบลคลองกาญจนา” แล้วแม่ก็หัวเราะ
ดิฉันรู้สึกน้อยใจหน่อยๆ ที่แม่เห็นเรื่องความรักของดิฉันกับกฤตมีอะไรน่าหัวเราะอยู่หลายอย่าง แม่คงไม่ตระหนกตกใจเลยถ้ากฤตเขาเลิกรักดิฉัน ซึ่งจะเป็นเหตุการณ์ร้ายแรงสำหรับดิฉัน พอคิดน้อยใจขึ้นมาก็เลยหมดอยากที่จะซักไซ้แม่ และรอคอยโอกาสที่จะพบกับกฤตและซักถามความรู้สึกของญาติฝ่ายเขาต่อไป
ค่ำวันนั้นน้ารวงก็มาหาที่ห้องของดิฉัน พอดิฉันพาน้ารวงเข้าไปนั่งในห้องเรียบร้อย น้ารวงก็ว่า
“มาถามข่าว ได้ยินว่ามีการมาติดต่อทาบทาม หรือจะเรียกว่าอะไรก็ตาม”
“ฟังจากแม่คล้ายจะเป็นว่า เขาไม่ค่อยเต็มใจได้สะใภ้กอกรีนะน้ารวง” ดิฉันว่าไปด้วยความน้อยใจเกิดขึ้นมา
/*146“เรอะ” น้ารวงทำตาโต “เอ ชักจะเข้าที น่าจะให้พระพี่เลี้ยงรู้บ้าง จะได้ฟังว่าอย่างไง”
ดิฉันเกือบสะบัดหน้า นี่เองนะที่เขาว่ามีช่องระหว่างคนต่างรุ่นต่างวัย “น้ารวง ลูกแก้วไม่ใช่ตัวประชากรสำหรับน้ารวงทำการศึกษาสาเหตุมูลเหตุอะไรนะ”
“พุทโธ่ น้าไม่ได้คิดอย่างงั้นหรอกนะ” น้ารวงแก้ “น้าคิดแต่ว่า ยังมีอะไรไม่เข้าใจกันอยู่ เรื่องพรรณงี้มันสำคัญที่เจ้าตัว ที่ลูกแก้วกับกฤตหรอกน่ะ”
“หวังว่าเวลาคุณป้ามาถาม แม่จะไม่พูดอะไรให้กลายเป็นปัญหาใหญ่ต่อไปอีก”
“เออคนกำลังรักนี่ช่างใจหิ้วใจแขวนไปหมดนะ” น้ารวงว่า “ทำใจดี ๆ ไว้ก่อนเถอะน่ะ”
แล้วก็เป็นอย่างฉันตั้งข้อสังเกตไว้ ปลายสัปดาห์นั้น คุณป้าไปเที่ยวนอกกรุงเทพ ฯ แต่พอถึงวันอังคาร ดิฉันกลับจากทำงานก็พบคุณพ่อนั่งพูดอยู่กับคุณป้า ดิฉันอดใจไว้ไม่ได้ ต้องเข้าไปฟังว่าคุณป้าจะออกความคิดเห็นอย่างไรเรื่องดิฉัน ได้ยินประโยคของคุณป้าพูดแก่คุณพ่อ
/*147“ระวังนะ” คนพูดไม่รู้เรื่องกัน จะกลายเป็นว่าของเรามีอะไรเสียหายอยากยกให้ดอกเตอร์เต็มแก่”
ดิฉันรู้สึกกลิ่นฉุนขึ้นจมูก เดินเข้าไปนั่งใกล้โดยไม่พูดว่าอย่างไร ทำท่ารอคอยให้การสนทนาดำเนินต่อไป คุณพ่อเป็นคนสังเกตสีหน้าคนเก่งมาก โดยเฉพาะหน้าดิฉัน ท่านพูดขึ้นเรียบ ๆ ตามปรกติของท่าน
“พ่อกำลังเล่าเรื่องที่พ่อของกฤตเขามาหาพ่อเรื่องลูกแก้วให้คุณป้าฟัง”
“จะว่ายุ่งก็ตามเถอะ” คุณป้าว่า “ลูกหลานเราอดห่วงไม่ได้ ชื่อเสียงของตระกูลก็อดห่วงไม่ได้ จริงไหมคุณเกลา ฉันมันอดไม่ได้จริง ๆ เรื่องจะถือว่าไม่ใช่ธุระของพี่ป้าน้าอาแล้ว ตัวของใครก็ตัวของใคร เวลาเดือดร้อนไม่เห็นตัวของใคร เคยเห็นมานัก เพียงแต่พ่อโรจน์พ่อเรืองนี่ก็เถอะ เวลาเขาจะทำอะไร จะทักจะถามเขาก็ว่าเรื่องของเขา แต่เวลาเดือดร้อนดูเป็นเรื่องรวม จริงไหม คุณเกลา”
“ที่คุณพี่ว่าก็มีส่วนจริง” คุณพ่อประนีประนอมตามเคย “แต่สมัยนี้ผมว่าใครเป็นผู้ใหญ่ก็ต้องเตรียมๆ ไว้ เวลาที่เราจะแนะนำเขา เขาก็ว่าเป็นเรื่องของเขา แต่เวลาเขาต้อง/*148การความช่วยเหลือ มันก็ต้องช่วยเหลือ ชีวิตกำลังเข้าระยะเปลี่ยนแปลง อะไร ๆ ยังไม่เข้าที่”
“ฉันเป็นห่วงเรื่องที่อยู่ ฉันเคยเตือนคุณเกลาแล้ว โบราณท่านไม่ใช่คิดอย่างไม่มีเหตุผล ไอ้ที่เขากองทุนกองสิน ก็เพราะเขาคิดถึงวันหน้า ถ้าปล่อยหนุ่ม ๆ สาว ๆ ก็มีวันนี้พรุ่งนี้เท่านั้น”
เรื่องที่อยู่ก็เป็นปัญหาที่หลีกเลี่ยงไม่พ้นจริง ดังที่คุณป้าว่า แล้วก็พาดพิงไปถึงสมบัติของคุณป้าด้วย ขณะนั้นกฤตอาศัยอยู่ในบ้านเช่าร่วมกันกับเพื่อนชายโสดสองคน เมื่อจะมีครอบครัวก็ต้องขยับขยายเป็นธรรมดา แม่บอกว่าถ้าจะไปสร้างบ้านอยู่ใหม่ แม่ก็จะให้ที่ดินแปลงเล็กแปลงหนึ่ง อยู่ในซอยเดียวกันนั้นเองซึ่งแม่ได้เก็บออมเงินไว้จนซื้อได้ แต่ฝ่ายกฤตก็ต้องออกเงินก่อสร้างบ้าน แต่ถ้าจะอยู่ร่วมกันในบ้านเดียวกัน คุณพ่อกับแม่ก็ไม่รังเกียจ ถ้าหากดิฉันและกฤตไม่รังเกียจ แต่พ่อกฤตก็มาแจ้งว่า ได้ลงทุนซื้อสวนองุ่นใกล้บริเวณบ้านของตัวจากพี่ชาย หรือลุงกำนันไปไม่นานนั้นเอง แม้จะเต็มใจขายเพื่อจะช่วยการแต่งงานลูกชาย ก็คงหาคนซื้อไม่ได้
/*149“ดอกจะเห็นกับพี่กำนันเสียแล้ว ว่ามีลูกไอ้ที่เรียกว่าได้ดีนี่มันเดือดร้อนยังไง ถ้าให้ลูกอยู่กับบ้านไม่มาเป็นขุนนาง ยากดีมีจนมันก็อยู่ด้วยกันได้ นี่จะเกณฑ์ให้สะใภ้เขามาอยู่กับเรายังไง แล้วจะให้เจ้ากฤตมันกลับมาแต่งงานอยู่บ้านก็ไม่ได้อีก” เป็นคำปรารภของบิดาซึ่งกฤตนำมาเล่าให้ดิฉันฟัง
“ผมว่าผมไม่น่าจะแต่งงานกับลูกแก้วเสียแล้ว” กฤตพูดอย่างท้อถอย
แต่คุณพ่อออกความเห็นว่า ถ้ากฤตไม่ขัดข้องแล้ว คุณพ่อจะพูดกับคุณป้า ขอให้กฤตซื้อที่ดินติดกับตึกของแม่ จากที่ซึ่งคุณป้าเป็นเจ้าของประมาณสัก ๒๐ ตารางวา คุณพ่อจะออกแบบให้เป็นที่อยู่ มีห้องชุดซึ่งเราเรียกกันว่า แฟลต หรือตามอเมริกันว่า อะปาร์ตเมนต์ ยื่นออกเป็นปีกของคุณพ่อและแม่ ให้กฤตออกเงินเท่าที่ออกได้ไปก่อน แล้วค่อยผ่อนใช้คุณพ่อภายหลังก็ได้
“สมัยนี้มันสมัยบินก่อนจ่ายทีหลัง จะต้องผ่อนเงินค่าเรือนหอให้พ่อตา มันก็ไม่เสียหายอะไร ถ้าไม่นึกว่าเสียหาย”
คุณป้าว่า “ถ้าจะขอซื้อที่ดินของคุณป้าที่ตรงนั้น โดยให้ผู้ซื้อเป็นแม่ คุณป้าก็จะยอมให้โดยไม่เต็มใจ แต่โดย /*150“เสียคุณเกลาไม่ได้” แต่ถ้าจะให้กฤตมีกรรมสิทธิ์ร่วมแล้ว คุณป้าก็จะไม่ขายให้ คุณป้าว่า
“ที่จริงขายให้แล้ว คุณเกลากับใจแก้วเขาจะเอาไปยกให้ใคร อย่าว่าแต่ลูกเขย เราก็ไปทำอะไรไม่ได้ แต่ปราม ๆ ไว้ ดีกว่าให้หลานซัดเซพเนจรไปเช่าบ้านเช่าวัดอยู่ที่ไหน”
ในที่สุดเรื่องที่อยู่เป็นอันตกลงกัเได้ ดิฉันบอกกฤตว่า ถ้ากฤตอดทนรำคาญไม่ได้เพียงเรื่องต่อรองกันเรื่องที่อยู่ ก็ต้องล้มเลิกความคิดที่จะแต่งงานกัน เพราะชีวิตดิฉันจะต้องพัวพันอยู่กับญาติ หลีกเลี่ยงไม่พ้น ไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง ในเมื่อคุณพ่อเป็นคนพิการ และเราก็ไม่ได้ร่ำรวยถึงขั้นอรรคฐานเพียงแต่พอมีพอใช้ การอาศัยกันในวงญาติก็เป็นความจำเป็นอันหนึ่งในชีวิตของคนไทย ยิ่งในปัจจุบัน ภรรยาต้องได้ให้เพียงพอกับรายจ่ายตามความต้องการของคู่สมรส เป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่พ้น ดิฉันต้องทำงาน ญาติก็ต้องอาศัยกันในเวลาที่ลูกจ้างขาดไปบ้าง ในเวลาเจ็บไข้บ้าง ลุงผู้ใหญ่บ้านได้เข้ามามีบทบาทบ้าง
“เอาเงินข้าไปก่อนเถอะ กิจ ลูกหลานได้ดีมันกลายเป็นเรื่องร้อนใจ ทำให้เขาดูถูกเรา ชาวบ้านนี้เขาจะได้เห็นว่า/*151พวกเราก็พอลืมหน้าอ้าปากหรอกน่ะ นี่ถ้าพี่กำนันแกไม่โกรธลูกชายแก ขี้คร้านจะดีอกดีใจ เขาอยู่ตึกในกรุง เราก็อยู่ตึกตามประสาบ้านนอก” ลุงกร ผู้ใหญ่บ้านได้เข้ามาทำความรู้จักกับคุณพ่อและแม่ระหว่างการเจรจา และศึกษาสถานการณ์อย่างคนฉลาดพอใช้ เมื่อได้เจรจาตกลงกันแล้ว คุณพ่อจึงขอซื้อที่ดินจากคุณป้าตามที่วางแผนไว้ โดยคุณป้าขอแถมเงื่อนไข คือคุณป้าจะต้องซื้อที่ดินแปลงนอกที่แม่ซื้อไว้ มีเนื้อที่ ๖๐ ตารางวา เพราะคุณป้ากำลังคิดจะปลูกเรือนหอให้ลูกสาวคนเล็ก ด้วยเหตุว่าระหว่างการเจรจาเรื่องการแต่งงานของดิฉัน ลูกคนเล็กของคุณป้าก็มีชายหนุ่มที่มีทรัพย์พอที่จะทำตามเงื่อนไขของประเพณี ซึ่งคุณป้ายืนยันว่าต้องยึดไม่เปลี่ยน คือฝ่ายหญิงให้ที่ดิน ฝ่ายชายก่อสร้างเรือนหอ แล้วต้องใส่ชื่อฝ่ายหญิงเป็นเจ้าของบ้าน นอกนั้นคุณป้าไม่เรียกอะไรเพิ่มเติม
“ลูกฉันแต่งงานไป ผู้ชายก็เตรียมแหวนไว้ สมัยนี้เขาต้องใช้แหวน ไม่ใช้ทอง แล้วก็เตรียมเงินไว้สร้างเรือนหอ ฉันไม่เรียกร้อง เขาต้องคิดหามาหมั้นเอง ไม่งั้นเขาต้องอายเพื่อนฝูงกันไป แค่เรื่องบ้านนี่ไม่ได้ เผื่อวันหน้า วันหลังใครจะไปรู้ ดูยายกรรณ แต่งงานไปกับเจ๊กเศรษฐีแล้วยังไง เลิกกันแล้วมีอะไรติดตัว”
/*152ในที่สุดการก่อสร้างเรือนหอของดิฉันกับกฤตก็ได้ลงมือและดำเนินไปตามที่คุณพ่อเสนอ มีห้องเพียง ๓ ห้อง ห้องนอนซึ่งมีห้องน้ำอยู่ด้วย ซึ่งคุณพ่อออกแบบให้ราคาถูกก็จริง แต่ความสะดวกสบายที่สุดที่จะเป็นไปได้ คุณพ่อว่าควรยอมเสียเงินเท่าที่จะมีเสียได้ เพราะนานไปจะมีความสำคัญในชีวิตขึ้นทุกที นอกจากห้องนอน ก็มีห้องเก็บของ ซึ่งแม่ยึดถือว่าต้องให้มี เพื่อความสะดวกของชีวิตต่อไปอีกเหมือนกัน มีห้องนั่งเล่นเปิดออกสู่ระเบียงทิศเหนือ ซึ่งไม่ค่อยถูกหลักการก่อสร้างนัก แต่ว่าดีกว่าไม่มีเลย เมื่อสร้างปีกตึกซึ่งจะใช้เป็นห้องหอของดิฉันนี้ ห้องของคุณพ่อและแม่ก็กลายเป็นห้องรื่นร่มโดยไม่มีไอแดดทิศตะวันออกในเวลาเช้า เรื่องการรับแขกนั้นแม่ว่ามีที่ถมไป อาจใช้ห้องรับแขกของคุณพ่อและแม่ก็ได้ หรือจะใช้ระเบียงด้านไหนก็ได้ หรือจะลงไปในสวนซึ่งเป็นสมบัติกลางของญาติทุกคนได้
งานแต่งงานของผมเป็นไปอย่างธรรมดา ไม่หรูหรานัก ไม่เงียบเชียบปรกติ การเลี้ยงอาหารในเวลาค่ำ มีเพื่อนฝูงมาร่วมพอครึกครื้น แต่ประหยัดเพราะเลี้ยงอาหารไทย ซึ่งได้อาศัยแรงงานจากญาติทั้งที่บ้านคุณย่าและบ้านคุณป้า อีกทั้งคุณลุงคนใหญ่ซึ่งมีคนรับใช้เป็นจำนวนมากอยู่ในบ้าน เป็น/*153เวลาที่ทั้งตัวดิฉัน และกฤตและญาติทั้งหลายถือว่าเป็นวันมงคล เพราะมีความรื่นเริงบันเทิงใจพร้อมมูลวันหนึ่ง คุณลุงประจิตเป็นผู้ได้รับเชิญให้กล่าวสุนทรพจน์ ท่านก็กล่าวท้าวความถึงการที่ท่านพาดิฉันไปพบกับกฤตที่นิวซีแลนด์ และว่าพร้อมที่จะรับผิดชอบแทนเจ้าบ่าว ถ้าหากทำหน้าที่บกพร่องไปทางหนึ่งทางใด เป็นการแซกความคิดตลกอย่างธรรมดา ซึ่งน้าเรืองมากระซิบแก่ดิฉันว่า
“นี่ไม่เห็นคุณหญิงท่าน เขาไม่ได้รับเชิญหรือไง เสียแรงฉันทำใจมาว่าจะประพฤติตัวดีที่สุดในวันมงคลของตัว”
“เขาไปเที่ยวรอบโลกครั้งที่สาม” ดิฉันบอก
บทที่ ๘
/*155หกเดือนผ่านไป ชีวิตสมรสของดิฉันและกฤตเป็นชีวิตของคู่สมรสใหม่ซึ่งคงจะไม่ผิดแผกกับคู่อื่น ๆ นัก ในตอนต้น ๆ ก็มีการนำกันไปหาญาติผู้ใหญ่ ไป “ไหว้” ตามประเพณีเพียงสองสามท่าน และต่างคนต่างพากันไปทำความสนิทสนมกับเพื่อนของตน กฤตนับว่าเป็นคนมีเพื่อนน้อยกว่าดิฉัน คงเป็นเพราะว่าเรียนหนังสือต่างจังหวัด และเพื่อนเหล่านั้นห่างเหินกันไป เพื่อนของกฤตที่สนิทกันอยู่ เป็นคนที่ไปพบกันระหว่างไปศึกษาต่างประเทศ หรือได้มาร่วมงานกันภายหลังเป็นส่วนใหญ่ ดิฉันได้ชักพาไปให้สนิทกับเพื่อนที่เข้าชุดกันกับจันทร์ฉวี อินทิรา และเถลิง และชุดอื่น ๆ กฤตวางตนสนิทได้กับเพื่อนๆ เกือบทุกคน
ทางฝ่ายญาตินั้น เมื่อก่อนจะแต่งงาน คุณพ่อได้ “อบรม” น้ารื่นก่อนคนอื่น ซึ่งแม่ได้นำมาถ่ายทอดว่า บทที่/*156หนึ่งคือขอร้องให้น้ารื่นเป็นผู้หลั่งน้ำพระพุทธมนต์ด้วยคนหนึ่งในวันแต่งงาน
“เราต้องเปลี่ยนไปตามสมัยบ้าง รื่น พระพุทธเจ้าท่านยังสอนให้ประพฤติตามสัปปุริสธรรม อะไร ๆ แล้วแต่กาละเทศะและบริษัท รื่นจะกลัวคุณ ๆ ที่บ้านเราหาว่ารื่นมาทำตัวตีเสมอคุณ ๆ ที่บ้านนี้ ไม่ต้องกลัวไปถึงอย่างนั้น ระวังตัวเราไว้ไม่ให้ใครมาว่าได้ก็ดี แต่ตอนนี้มันเป็นตอนสำคัญของชีวิตลูกแก้ว คนค่อนขอดสองสามคนกับความรู้สึกของลูกแก้ว รื่นคิดดูไหนจะสำคัญกว่ากัน ลูกแก้วเขาต้องการให้น้ารื่นรดน้ำเขา เราก็รด เราก็รอให้บ้านโน้นเขาหมดก่อน แขกหมดก่อนแล้วรื่นก็เข้าไปรด อย่ายึดอะไรให้มันเกินไป มันจะเกินพระพุทธเจ้าไป”
ขณะที่คุณพ่อพูดกับน้ารื่น น้ำตาน้ารื่นไหลริน แม่ว่า “เป็นธรรมดา คนที่เรารัก เราก็อยากให้ดีที่สุด น้ารื่นเกิดมาในบ้านขุนนาง ปู่ย่าตายายรับใช้ขุนนาง มาเลี้ยงลูกแก้วเป็นเชื้อสายขุนนางก็พอใจน้ารื่น แต่นี่เราจะได้คนที่เป็นชาวไร่ชาวสวน พ่อแม่เป็นกำนันผู้ใหญ่บ้าน น้ารื่นก็เห็นว่าต่ำไปสำหรับลูกแก้ว ลูกแก้วก็ต้องทำความเข้าใจ อย่าเก็บไปน้อยใจไม่เป็นเรื่อง”
/*157“ที่จริงลูกแก้วเข้าใจน้ารื่น” ดิฉันว่าแก่แม่ “อย่างน้อยก็มีหลักการอะไรดีกว่าคนที่คิดแต่เรื่องเงิน ถ้ากฤตมีเงินมากกว่านี้ เรื่องลุงเป็นเพียงกำนันผู้ใหญ่บ้านก็คงไม่มีปัญหาอะไร ทำไมคะ ถ้าเป็นเจ้าของห้างใหญ่ ๆ บริษัทอะไรต่ออะไร ดีกว่ากำนันผู้ใหญ่บ้านยังไง”
“ต่างคนต่างก็ดูกันคนละทาง ลูก จะให้คนคิดเหมือนเราหมด โลกก็ไม่เป็นอย่างนี้ซี หนังสือพิมพ์เขายังมีคอลัมน์โลกที่เราเลือกไม่ได้” แม่ว่า
ต่อจากนั้น น้าโรจน์กับน้าเรืองก็ทำกิจ “อบรม” คุณป้า วันหนึ่งระหว่างที่คุณป้ามานังคุยกับคุณพ่อตามกิจวัตร ซึ่งคุณป้ามักยกขึ้นเป็นวิริยะที่ควรสรรเสริญอันหนึ่งของคุณป้าบ่อย ๆ ไม่ทางตรงก็ทางอ้อม น้าโรจน์ก็เข้ามาร่วมวงสนทนา ซึ่งไม่ใช่เป็นกิจวัตรของน้าโรจน์ ถ้าหากมีคุณป้าอยู่ น้าโรจน์มักจะมาสนทนาเป็นเพื่อนคุณพ่อในวันที่มีญาติอื่นมาเยี่ยม แต่ในวันนั้น น้าโรจน์มาร่วมโดยจงใจ น้าโรจน์หาโอกาสได้ก็กล่าว
“ลูกแก้วจะแต่งงานกับดอกเตอร์กฤตอะไรนี่ ผมว่าเราพวกผู้ใหญ่จะต้องเตรียม ๆ ใจไว้ให้ดีหน่อย”
/*158“ฉันทำใจได้แล้ว คุณพ่อคุยเสมอว่าตั้งชื่อลูกไม่แพ้รัชกาลที่ ๕” คุณป้าว่า เสียงแข็งนิดหน่อย “ดูนิสัยใจคอแล้วถึงตั้ง ใจแก้วน่ะท่านรู้ว่าใจดี ท่านถึงตั้งชื่อให้เหมาะ ส่วนฉันน่ะ ท่านว่าจะเป็นคนรักตระกูล ท่านถึงตั้งตามชื่อคุณทวด แกสองคนน่ะ ท่านก็จะรุ่งเรือง ที่จริงท่านจะให้คนหนึ่งชื่อ รุ่งโรจน์ คนหนึ่งชื่อ รุ่งเรือง แล้วคุณลุงคุณพ่อพี่ประจิตว่า แล้วมันก็เหลือแต่ไอ้เรืองกับไอ้โรจน์ ไปรุ่งให้มันเสียเวลาทำไม ท่านเลยตั้งพยางเดียว”
“แล้วรวงรัตน์ล่ะ”" แม่อดไม่ได้ถามขึ้นด้วยความอยากรู้ “ฉันเคยนึกหลายหน ทำไมให้เป็นรวง”
“รวงก็คือพืชพันธุ์ ที่งอกออกมาจากกิ่งก้านดอกกอ” คุณพ่อช่วยอธิบาย
“คงอย่างนั้นแหละ” คุณป้าสนับสนุน
“ท่านอาจหมดปัญญาแล้วก็ได้ตอนแม่รวงต้องมีชื่อ” น้าโรจน์ว่า น้าโรจน์มักขัดแย้งความเห็นของคุณป้าเพื่อความสนุก
“แกก็เท่านั้นแหละ พอต้องการเงินละก็ “พ่อแม่พี่บ้าน้าอาก็สำคัญขึ้นมา” คุณป้าพูดพลางค้อนนิดหนึ่ง
/*159“เอ สบประมาทกันนะครับพูดแบบนี้ น้าโรจน์พูดเฉย ๆ “แต่ก็อาจมีความจริงบ้าง แต่ผมใช้ดอกเบี้ยทุกบาทเลยนะไม่เคยบูดเบี้ยวเลยนะ” คุณป้าไม่ยอมให้น้า ๆ ผู้ชายคนไหนยืมเงินคุณป้าโดยไม่มีหนังสือสำคัญเลย และคิดดอกเบี้ยอย่างยุติธรรมตามราคาตลาด คุณป้าว่ามีผลให้ได้คืนเร็ว
คุณป้านิ่งไปครู่หนึ่งเพราะหาคำพูดต่อเรื่องไม่ถนัด น้าโรจน์จึงมีโอกาสพูดต่อไปตามที่ต้องการ
“ผมอยากคุยเรื่องหลานเขยคนใหม่ ผมว่าเราต้องนัดกันทำอะไรให้มันเข้าที เขาแปลกพวกแปลกพ้องเข้ามา คงมีอะไรที่เขาเคยชินที่เราไม่เคย ถึงพวกผู้ดี ๆ ด้วยกันก็ต่างบ้านต่างก็ถืออะไรกันมากบ้างน้อยบ้าง เราต้องทำลืม ๆ ให้เขาหน่อย อย่าให้เขาเอาไปด่าได้ว่าพลัดมาเข้าบ้านผู้ดีแล้วเขาเดือดร้อน สำหรับความสุขของหลานเรา”
“แกหมายถึงฉันใช่ไหม” คุณป้าถาม แววตาไม่ค่อยเป็นมิตรกับน้าโรจน์นัก “แกจะว่าฉันเจ้ายศเจ้าศักดิ์คนเดียวในบรรดาพวกเรา พวกแกประชาธิปไตยกันเต็มที ให้มันจริงนะ”
“ที่จริงไอ้ประชาธิปไตยนี่ เราอ้างมันไปอย่างนั้นเอง” น้าโรจน์ว่า “วันเวลามันเปลี่ยนไป สมมูติว่าไม่เปลี่ยน/*160การปกครอง ก็คงมีพระยาใหม่ ๆ หรือเจ้าพระยาใหม่ ๆ เกิดขึ้น หม่อมอะไร ท่านผู้หญิงอะไร กะโปงบานไปซื้อปาเอามะพร้าวมาแกงกะเกือก็มีมาแล้ว”
“สมัยนี้มันมีอะไรที่มันซ่อน ๆ แอบ ๆ อยู่” คุณพ่อพูดขึ้นมา “ที่โรจน์ว่าอ้างประชาธิปไตยก็จริง แต่การปกครองมันก็มีส่วนเร่งขึ้น แล้วก็มีเรื่องคนรวยขึ้นหลังสงคราม กับคนที่ไปเล่าเรียนได้ปริญญาสูง ๆ อย่างกฤต หนุ่ม ๆ สาว ๆ เขาไปเมืองอเมริกาเมืองยุโรป เขาก็เสรีภาพขึ้นสมองกันมา เราเป็นผู้ใหญ่ก็ต้องเป็นฝ่ายทน เพราะจะเกณฑ์ให้เด็กทนไม่ได้ ฝ่ายเด็กเขาไม่รู้ว่าเรารำคาญอะไร หรือนิยมชมชอบอะไรเพราะอะไร คนไม่รู้อดีตจะให้เข้าใจปัจจุบันแท้ ๆ ก็ไม่ค่อยได้ แล้วก็รู้อนาคตก็ไม่ได้
“แล้วเขามีการแข็งขืนคนแก่เป็นหลักการเสียด้วยนะ” น้าโรจน์ว่า “เรื่องนี้ผมเคยคุย ๆ กับคนหนุ่ม ๆ เขาดู อย่างผมนี่เขาถือว่าแก่ หัวเก่า แต่เอาเถอะ เรื่องพวกนี้ยังไม่ใช่ปัญหาในบ้าน ปัญหาของเราผมเป็นห่วงลูกแก้ว อย่าให้เขาอ้างว่าทนผู้ใหญ่ของลูกแก้วไม่ได้เป็นดี”
“เอาเถอะ ฉันจะมาให้เขาทนน้อยที่สุด” คุณป้าว่า
/*161“นั่นซีครับ” น้าโรจน์ร้องเบา ๆ “ถ้าทำอย่างนั้นละก็ เขาก็ต้องมีความรู้สึกแน่ ผมหมายความว่า มันเข้ามาเป็นลูกหลานแล้วก็ต้องถือเป็นลูกหลาน คนรุ่นใหม่นี่มันดูอะไรไม่ค่อยออกหรอก พี่แสง เราสุภาพกับเขาก็พอแล้วเขาไม่คอยจ้องดูว่าเราจะพูดคำเล็กคำน้อยอย่างไร โดยเฉพาะผู้ชาย ผมยังคิดว่าโบราณท่านทำถูกที่ให้ผู้ชายอยู่บ้านผู้หญิง คนไทยเราเรื่องชีวิตครอบครัว ผมว่าฉลาดรู้ทันธรรมชาติมนุษย์ดีมาก”
“ผมมาเป็นเขยอยู่ในวงนี้ก็สบายดี” คุณพ่อว่า “แล้วสะใภ้ละ เขามีเรื่องหนักใจอะไรไหม”
“เขามันเป็นญาติ เป็นเพื่อนรู้จักกันมาตั้งแต่พ่อแต่แม่ มันไม่ค่อยมีปัญหาอะไร มีก็ไม่รู้จะโทษอะไร แต่ลูกเขยคุณเกลานี่ พ่อแม่เขาออกจะรู้สึกอยู่ว่าเขาเป็นชาวไร่ชาวสวน ระวังๆ ไว้แหละเป็นดี” น้าโรจน์สรุป
เมื่อได้แต่งงานกันแล้ว กฤตกับดิฉันก็ทำตามที่นิยมกัน คือไปพักผ่อนตามลำพังที่บ้านพักเล็ก ๆ หลังหนึ่งของคุณลุงประจิตที่ชะอำ ได้รับความรื่นรมย์สมกับที่ได้ใฝ่ฝันไว้ กฤตกับดิฉันมีนิสัยต้องกันหลายอย่าง เป็นต้นว่า ดิฉันชอบมองดูใบไม้ไหวเมื่อต้องลม รู้สึกว่าเป็นสิ่งสวยงามที่สุดอันหนึ่งใน/*162ธรรมชาติ ดูเหมือนของมีชีวิตกำลังได้รับความสุข กฤตก็ชอบตรงกัน ดิฉันชอบแสงเดือนในเวลาหัวค่ำในคืนข้างขึ้นอ่อน ๆ กฤตก็ชอบเหมือนดิฉันอีก เราเดินเล่นกันชายหาดในเวลาที่ท้องฟ้ามีดาวระยิบระยับ มีอารมณ์สอคคล้องกัน เวลาเช้าดิฉันชอบลงไปเล่นน้ำทะเลเวลาที่มีคลื่นแต่เพียงน้อย ๆ น้ำใสสะอาด ชอบมองดูคลื่นในเวลาเย็น ยอดคลื่นถูกแสงอาทิตย์ที่ลับขอบฟ้าไปแล้วกระทบทำให้ดูเป็นสีชมภูเรื่อ ๆ ชอบฟังเสียงนกสองสามตัวมาร้องปลุกให้เราตื่นขึ้น แล้วสองวันสุดท้าย เราก็ทำตามคำแนะนำของแม่ ว่าให้แวะที่ตำบลคลองกาญจนา ค้างที่บ้านของกฤต ๒ คืน ทำความรู้จักกับญาติของกฤตเกือบตลอดลำคลองนั้น ซึ่งโดยมากทำสวนส้มและสวนองุ่น ที่ยังทำนาก็มีอยู่อีกมาก ดิฉันได้ไปเยี่ยมบ้านย่าพัด และได้ทำตัวเป็นเพื่อนที่ดีของอาพงศ์ซึ่งพิการด้วยโรคเดียวกับคุณพ่อ แต่อาพงศ์ลูกชายย่าพัดพอเดินไปได้ช้า ๆ ด้วยอาศัยไม้ยันรักแร้ทั้งสองข้าง ที่ดิฉันแปลกใจมากก็คืออาพงศ์มีภรรยาหลังจากที่พิการแล้ว เป็นลูกชาวบ้านหน้าตาบอกความใจดี แต่เกือบไม่มีความรู้เลย อาพงศ์เผอิญเป็นคนฉลาดชอบอ่านหนังสือ สนใจกับข่าวสารการเมืองทุกชนิด ได้ตั้งใจจะบวชเป็นพระภิกษุประ/*163กอบประโยชน์ทางศาสนา “ขั้นธรรมดานะหลาน ไม่ถึงเอาขั้นนิพพาน ขั้นช่วยชาวบ้านแถวนี้” แต่เมื่อได้กลายเป็นคนพิการไป อาพงศ์ก็รับเอาวิบากกรรมได้ดี ไม่ตีโพยตีพาย ช่วยมารดาดูแลทรัพย์สมบัติเท่าที่จะทำได้ เช่นทำบัญชีเก็บค่าเช่านา เช่าสวน ดอกเบี้ยเล็กๆ น้อย ๆ เจรจากับคนที่มาติดต่อ และถ้าหากเกิดความคิด ก็เขียนบทความสั้น ๆ ไปให้บรรณาธิการหนังสือพิมพ์คนหนึ่งซึ่งเคยเป็นเพื่อนร่วมโรงเรียนกันนำลงให้บ้าง
ลุงกำนัน ที่มีชื่อตัวว่า การ เป็นคนน่าสนใจอีกคนหนึ่ง วิธีพูดจาเข้ากันกับที่ว่า “เสียงดังฟังชัด” ความเห็นของลุงกำนันเป็นความเห็นที่ใครจะคัดค้านไม่ได้ แต่เมื่อได้ต่อต้านความเห็นที่ผิดไปจากของตนไปชั่วคราวแล้วลุงกำนันก็ค่อยๆปรับความคิดของตนเองให้เปลี่ยนแปลงไปให้เกิดประโยชน์ได้ พ่อกิจบอกว่า
“พี่น่ะ ใครขัดไม่ได้ แกต้องดันทุลังของแกไปก่อน แล้วไป ๆ ก็อ่อนลง”
“ต้องมีฝ่ายค้านสำรองไว้เรื่อยซีนะคะ” ดิฉันกล่าวเชิงถาม
/*164“ก็ไม่ค่อยมีใครกล้านัก เพราะเสียงแกดัง แต่ว่าเคราะห์ดีมีอาพัด อาพัดแกมีวิธีพูดของแก ไป ๆ แล้วก็มักเหได้ แต่พวกน้อง ๆ ต้องนิ่งไว้ก่อน ไม่งั้นพ่อเอาเปิง”
ลุงกำนันกับญาติผู้ใหญ่ของกฤตนั้น ดิฉันได้ “ไหว้” ตามประเพณีตั้งแต่วันแต่งงาน ไม่ได้รอไว้สัปดาห์หนึ่งหรือมากกว่านั้นเหมือนญาติผู้ใหญ่ฝ่ายดิฉัน ลุงกำนันได้รับไหว้กฤตกับดิฉันด้วยเงินสองชั่ง เป็นธนบัตรใบใหม่ ๆ สอดในซองกระดาษขาวมีตัวอักษรเขียนบนซองว่า “เงินรับไหว้เจ้าบ่าวเจ้าสาว” ซึ่งเมื่อน้าเรืองเห็นก็กล่าวว่า “นี่ ชาวบ้านน่ะเขาดีอย่างนี้ ให้ก็ให้กัน ไม่ต้องเสียเวลาห่อกระดาษสีกระดาษสา ติดริบิ้นโค้งไปโค้งมาให้เสียเวลา”
ลุงกำนันดูออกจะถูกใจดิฉันมาก รุ่งขึ้นจากวันที่กฤตกับดิฉันไปถึง พ่อกิจได้นิมนต์พระมาเลี้ยงที่บ้าน ๕ องค์เป็นการแสดงความยินดี แล้วก็บอกกล่าวให้ญาติมาร่วมกันทำบุญและกินอาหาร ลุงกำนันมาตามคำเชิญ ญาติที่มาเกือบทุกคนถามว่า มีการเลี้ยงพระเนื่องในโอกาสอะไร พ่อกิจตอบว่า “อาพัดว่า เวลาเรายินดี ก็ทำบุญ ใครจะมาว่า” แล้วอาพัดก็ชี้แจงต่อไป “ฉันได้หลานสะใภ้ฉันดีใจ ฉันก็ให้พ่อกิจเขา/*165ทำบุญเลี้ยงพระที่บ้านเขาให้มันสมกับที่ดีใจ ใครจะห้ามว่าไงหรือจ๊ะ” ญาติทั้งหลายก็พากันเห็นตามว่าเป็นโอกาสอันสมควร อาลำใยว่า
“ฉันละดีใจ๊ ยิ่งได้ทำบุญยิ่งดีใจ บ้านเรามันคับแคบ ไม่งั้นจะทำมันให้ทุก ๓ วัน นี่ได้แต่ใส่บาตร”
กฤตบอกแก่ดิฉันโดยเฉพาะว่า “อาพัดฉลาดยังงี้เสมอ ถ้าจะเชิญมากินเลี้ยงกันกลางวัน ไม่มีใครเขาทำกันหรอก ถ้าไม่ทำบุญจะไปบอกให้ใครเขามาดูลูกแก้วกันยังไง เดี๋ยวได้มากระเย้อกะแหย่ง มาทำบุญอย่างงี้ก็มากันได้ทั้งลำคลอง”
“ลูกแก้วไม่ได้แกล้งทำเลยนะ รู้สึกรักอาพัดจริง ๆ” ดิฉันบอกแก่สามีของดิฉัน
ดิฉันสุขกายสบายใจตลอดเวลาที่อยู่ที่บ้านของกฤต มีความรำคาญซึ่งทนได้ไม่ยากนักอยู่อย่างเดียว คือตั้งแต่จำความได้ดิฉันไม่ยอมให้ใครตัดชื่อลงเลย ญาติของดิฉันก็มักไม่ทำ เพราะชื่อคล้ายแม่ แต่ระหว่างญาติของกฤต นอกจากญาติเด็ก ๆ ก็ต้องทนให้เรียก แม่แก้ว กันทั่วไป มีญาติคนหนึ่งเป็นครูโรงเรียนประจำตำบลเรียก คุณแก้ว และมีย่าพัด ซึ่ง/*166ออกจะเป็นคนยกเว้นทุกกรณี ย่าพัดคนเดียวเรียก แม่ลูกแก้ว เต็มชื่อเสมอ
เมื่อดิฉันกลับมาบ้าน ก็เล่าถึงข้อสังเกตต่าง ๆ ให้ญาติของดิฉันฟัง ดิฉันออกจะขัดใจมากเมื่อน้าเรืองเรียกดิฉันแม่แก้วตามญาติที่คลองกาญจนาบ้าง ดิฉันขึ้นเสียงเอา
“น้าเรืองคะ การที่ลูกแก้วแต่งงานกับกฤตนี่ น้าเรืองเห็นเป็นตลกหรือคะ”
“เบา ๆ จ้ะ แม่แก้ว อะไร ๆ ก็ไม่ว่า ขออย่าลืมอารมณ์ขัน มันจะทำให้ทุกคนมีชีวิตได้เป็นสุขกว่าอย่างอื่น” น้าเรืองว่า
พอเข้าเดือนที่เจ็ดของชีวิตสมรส ดิฉันก็รู้สึกว่ามีอาการผิดปรกติเกิดขึ้นในร่างกาย เมื่อไปหาแพทย์ก็ได้รับคำยืนยันว่า เลือดของ กอกรี ผสมกับ มีนา กำลังก่อกายกระจ้อยร่อยขึ้นแล้ว กฤตตื่นเต้นมาก ใฝ่ฝันให้เป็นลูกผู้ชาย แต่แม่เตือนว่า วิทยาศาสตร์ยังไม่เจริญถึงขั้นที่พ่อแม่จะกำหนดเพศของลูกได้ ขอให้ยินดีรับเอาตามบุญเก่ากรรมเก่า
ระยะนั้นเองคุณลุงประจิตก็ขอยืมตัวดิฉันให้ติดตามท่านไปประชุมที่ไต้หวัน ท่านมาพูดกับกฤตอย่างเกรงใจ
/*167“เลขาของลุงเขาป่วย มีอยู่แต่ฟิลิปปินส์ที่ทำงานในสำนักงานที่พอจะเอาไปด้วยได้ แต่ลุงกับแกไม่ค่อยกินเส้นกันเรื่องภาษาอังกฤษ แกนึกว่าแกเก่งกว่าลุง แก้ไอ้นั่นไอ้นี่ คราวนี้ต้องไปพูดเรื่องที่ออกจะจั๊กกะจี้กัน ลุงประสาทชักจะไม่ดีเลย อยากขอลูกแก้วไปเป็นเพื่อนลุง เห็นใจว่ายังไม่ทันเบื่อหน้ากัน แต่ก็ดีนะ จากกันแล้วตอนกลับมาออกรสขึ้นไปอีก”
กฤตอิดออดไม่เต็มใจให้ดิฉันไป แต่ดิฉันเห็นว่าคุณลุงประจิตเคยมีบุญคุณต่อแม่และน้า ๆ หลายเรื่อง การจากกันเพียง ๕-๖ วันกฤตไม่น่าจะทำให้สำคัญเกินไป
“ลูกแก้วจะเขียนถึงกฤตทุกวัน อย่าเป็นห่วงนักเลย”
ระหว่างที่อยู่ทีเมืองไท้เผ เมืองหลวงของสาธารณจีนหรือใต้หวัน ดิฉันได้พบกับเพื่อนเก่าคือ ช้องเพ็ชร ผู้ซึ่งจันทร์ฉวีเรียกว่า คุณหญิงท่าน การที่เพื่อนบางคนเรียกช้องเพ็ชรเช่นนั้น ก็เพราะว่าช้องเพ็ชรมีชื่อเรียกเล่นในหมู่ญาติว่า หญิง และญาติได้ปล่อยให้ช้องเพ็ชรใช้เป็นสรรพนามสำคัญตัวเองจนติดปากมาจนโต ซึ่งก่อความรำคาญแก่คนที่สมาคมกับพระราชวงศ์ เพราะเป็นสรรพนามของหม่อมเจ้าหญิง ภายหลังใช้มาถึงหม่อมราชวงศ์หญิง หลายคนพากันเห็นว่าไม่เป็น/*168การสมควรสำหรับคนที่ไม่ใช่เชื้อพระวงศ์จะทำเทียม ญาติของดิฉันก็รำคาญกัน แม้น้ารวงซึ่งเป็นคนหัวใหม่ก็เคยปรารภ
“ถ้าเป็นคนธรรมด๊าธรรมดาเขาทำไปโดยไม่รู้ น้าก็มักไม่รู้สึกอะไร ของพรรณอย่างนี้ แต่คนมีเชื้อมีแถวทำนี่ทนไม่ค่อยได้ยังไงไม่รู้”
เพื่อน ๆ โดยมากซึ่งไม่รู้ถึงประเพณีเล็ก ๆ น้อย ๆ เหล่านี้ก็เรียกช้องเพ็ชรตามที่เจ้าตัวเรียกตัวเอง คือเรียกเป็นชื่อเล่นว่าหญิง เพื่อนดิฉันคนหนึ่งเป็นหม่อมราชวงศ์ เคยใช้สรรพนามว่า หญิง เมื่อได้เข้าพวกคบเข้าชุดกับช้องเพ็ชรก็เปลี่ยน บอกให้เพื่อน ๆ เรียกชื่อเล่นเป็นอย่างอื่น ช้องเพ็ชรดูเหมือนไม่เคยสังเกต จันทร์ฉวีนั้นยืนยันว่าช้องเพ็ชรทำโดยจงใจ แต่ดิฉันเห็นว่าไม่ใช่เหตุสำคัญจนถึงจะคบกันไม่ได้ โดยเฉพาะช้องเพ็ชร์เป็นคนน่าสนใจหลายอย่าง
คุณลุงประจิตได้เข้าพักในโรงแรมที่โอ่อ่าที่สุดในเมืองไท้เผ ซึ่งพ่อค้าจีนที่มีอาชีพในประเทศไทยมีส่วนเป็นเจ้าของ และได้เชิญให้ท่านไปใช้โรงแรมนั้น ช้องเพ็ชรก็พักอยู่ที่โรงแรมเดียวกันนั้นด้วย แต่ที่ดิฉันพบช้องเพ็ชรหาใช่ที่โรงแรม ไปพบกันที่พิพิธภัณฑ์อันโอฬารพันลึกของนครนั้น
/*169ที่ดิฉันใช้คำแปลกสำหรับพิพิธภัณฑ์สถานแห่งนี้ ก็เพราะอยากหาคำที่ให้เหมาะแก่ความรู้สึกของดิฉันต่อสถานที่แห่งนั้นแต่หาไม่ได้ คิดได้คำที่ทำให้รู้สึกว่าเป็นสถานที่พิเศษเท่านั้นเอง พิพิธภัณฑ์สถานแห่งนี้ มีอาคารไม่กว้างใหญ่ไพศาลนักเทียบกับพิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติของประเทศทั้งหลาย แต่ดิฉันหลงใหลสิ่งของที่เขาแสดงในที่นั้น จนกระทั่งคุณลุงประจิตล้อว่า ให้ขออนุญาตอยู่ต่อไปจนกว่ากฤตจะไปรับตัวกลับกรุงเทพฯ พิพิธภัณฑ์สถานนี้อยู่ไกลออกไปนอกเมือง แต่ดิฉันพยายามหารถนั่งไปชมศิลปวัตถุที่นั้นได้ถึง ๓ ครั้งระหว่างการประชุม ๖ วันที่กรุงไท้เผ ดิฉันกำลังยืนจับตาจ้องมองหยกสลักเป็นรูปต้นผักกาดเขียวผ่าซีก ชมสีเขียวอ่อนเขียวแก่สีขาวแกมเขียวและขาวบริสุทธิ์ในเนื้อหยก ซึ่งช่างได้บรรจงสลักให้สีนั้น ๆ อยู่ในที่ที่ควรเห็นควรชม จนกระทั่งหยกชิ้นนั้นดูประหนึ่งเป็นต้นผักกาดที่มีชีวิตราวกับว่าใบและช่อผักนั้นจะไหวตัวเรียกให้คนชม และผักช่อนั้นจะส่งกลิ่นหอมสดเรียกความรักความใคร่จากผู้ที่ได้เห็น
ดิฉันกำลังยืนเพลินเหมือนถูกสะกด ก็มีมือหนึ่งมาบีบต้นแขนเบาๆ ดิฉันสะดุ้งสุดตัว เกือบร้องออกมาด้วยเสียงดัง ก็ได้ยินชื่อดิฉัน “ลูกแก้วนั่นเอง ดูท่ายืนแล้วจำได้ไม่ผิด”
/*170“ว้าย ช้องเพ็ชร” ดิฉันอุทาน “ไปเที่ยวท่องที่ไหนมาบ้าง ดู มาพบกันที่นี่ได้ ไม่ได้พบกันเป็นเวลาเท่าไหร่แล้ว”
“หญิงติดตามข่าวลูกแก้วทุกก้าวเลยจ้ะ” ช้องเพ็ชรว่า
“เลอะ มีข่าวอะไรนาติดตามมั่ง” ดิฉันถาม
“ทำไก๋นะ” ช้องเพ็ชรว่า “ก็เรื่องดอกเตอร์ลูกทุ่งของเธอมันน่าสนใจน้อยไปเมื่อไหร่”
ดิฉันหัวเราะด้วยความพอใจ “เธอมาทำอะไรที่นี่นะ มากับใคร”
“เธอคิดว่าหญิงมากับใครล่ะ ถูกเก็บมาเหลอ”
“บ้านะ ถามจริง ๆ”
“คุณอาโพยมกำลังย้ายกลับจากญี่ปุ่น หญิงไม่เคยมาเมืองไทเปเลย เลยขอให้พามา”
“เธอไปอยู่ที่ญี่ปุ่นกับคุณอาโพยมนานเลอะ”
“ไป ๆ มา ๆ คุณอาโพยมอยู่ที่ญี่ปุ่น ๓ ปี หญิงไปๆ มาๆ อยู่หลายหนตอนหลังนี่ ไปฮอโนลูลู ไปอาลาสกาด้วย เที่ยวใหญ่เลย”
“น่าอิจฉาจัง” ดิฉันพูดด้วยใจจริง
“หญิงอิจฉาลูกแก้ว อยากแต่งงานกับดอกเตอร์ลูกทุ่งมั่ง”
/*171“ก็ดอกเตอร์ที่ไม่ใช่ลูกทุ่งตามอยู่เป็นแถว” ดิฉันว่า
“ไป ๆ แล้วก็หมดความสนใจ ขยับปากก็รู้เสียแล้วว่าจะพูดอะไร”
ขณะนั้นดิฉันรำลึกขึ้นมาได้ว่าถึงเวลาดิฉันต้องกลับไปช่วยคุณลุงทำงาน ต้องชวนช้องเพ็ชรกลับเข้าเมือง โดยแถมว่า “คืนนี้กินข้าวที่ไหน อยู่โรงแรมอะไร”
“อยู่ที่เดียวกับลูกแก้วนั่นแหละ” ช้องเพ็ชรตอบ “ไปกินที่ไหนก็ไป ที่โรงแรมไม่อยากกินเบื่อ”
“วันนี้คุณลุงดูเหมือนว่าง ไม่มีงานเลี้ยง ถ้าท่านว่าง ท่านชอบไปตามร้านเล็ก ๆ เบื่อโรงแรมเหมือนกัน”
ดิฉันกลับเข้าเมืองด้วยรถคันเดียวกับช้องเพ็ชร ช้องเพ็ชรถามถึงเพื่อน ๆ ทุกคนที่เป็นชุดเดียวกันรวมทั้งเถลิงซึ่งถึงแม้จะคบกับจันทร์ฉวี แต่ก็พบกับช้องเพ็ชรบ้านเพื่อนร่วมชั้นในมหาวิทยาลัยตามโอกาส
“นายเหลิงไม่อกหักเรอะ” ช้องเพ็ชรถาม
“เขาจะหักเรื่องอะไร เพื่อนๆ ช่วยจับคู่ให้ยังงั้นเอง” ดิฉันว่า
“เหลิงมันกลัวคุณป้า คุณน้าๆ ของลูกแก้วนะ ไม่/*172งั้นมันก็คงขยับดูมั่ง” ช้องเพ็ชรแสดงความเห็น “แต่นี่มันเห็นว่ามันไม่มีทาง มันก็เลยทำตัวแค่เพื่อน”
“พวกเรามันช่างหูทิพย์ตาทิพย์ รู้ไปหมดนะ”
“ดอกเตอร์ของเธอนี่คงจะอรรคฐานพอใช้นะ ไม่งั้นไม่กล้าเข้าไปจดหรอก คุณป้าหญิงของเธอน่ะใคร ๆ เขาก็รู้กันว่าท่านต้องเรียกเป็นหลักๆ เชียวละ”
ดิฉันเริ่มรำคาญ เลยชวนคุยเรื่องญี่ปุ่น ช้องเพ็ชรเป็นคนคุยได้ทุกเรื่อง เมื่อถูกถามเรื่องที่เกี่ยวกับวิชาการเจ้าหล่อนก็สนทนาอย่างน่าสนใจและให้ความรู้ได้
คืนนั้นคุณลงประจิตชวนพวกที่ไปร่วมประชุมด้วยกันบางคนไปเลี้ยงที่ร้านอาหารแห่งหนึ่งซึ่งท่านรู้จักว่าพ่อครัวมีฝีมือและทำอาหารแบบเซี่ยงไฮ้ มีรสจัดถูกปากคนไทย ดิฉันชวนช้องเพ็ชรกับญาติที่มากับเขาไปด้วย คุณลุงพอใจกับช้องเพ็ชรมาก เพราะท่านชอบคนสวยโดยเฉพาะถ้าเป็นคนกล้า คุยสนุก เมื่อกลับจากกินอาหาร ช้องเพ็ชรยังได้ช่วยตรวจเอกสารและร่างสุนทรพจน์ที่คุณลุงจะต้องกล่าวในพิธีปิดประชุมด้วย ในวันต่อมา ดิฉันกลับกรุงเทพฯ พร้อมกับคณะที่ไปประชุม แต่ช้องเพ็ชรเลยไปเที่ยวฮ่องกงอีกแล้วจึงจะกลับกรุงเทพฯ
บทที่ ๙
/*173เมื่อกลับถึงบ้าน ได้ชื่นอกชื่นใจกันเต็มที่แล้ว กฤตก็หาโอกาสรายงานปัญหาครอบครัวที่เกิดขึ้นระหว่างที่ดิฉันไม่อยู่
“กฤตต้องขอบอกลูกแก้วก่อนที่คนอื่นจะบอก” เขาว่าแก่ดิฉันขณะที่เราอยู่กันสองต่อสองในห้องของเรา “เกิดปัญหาญาติบ้านนอก ไม่รู้จะพูดยังไง”
“ใครเป็นอะไร” ดิฉันถาม
“อาลำใย” กฤตตอบ “แกมขอให้ลูกมาอยู่ด้วยชั่วคราวตอนฤดูร้อน ลูกแกต้องมากวดวิชาในกรุงเทพฯ”
“อ้าว” ดิฉันอุทาน “แกจะให้อยู่ตรงไหน”
“นั่นแหละตัวปัญหา พูดกับคนชนบทนี่ยาก แกว่าให้อยู่ที่ไหนก็ได้” กฤตตอบ
ดิฉันเริ่มมองเห็นเค้าของปัญหาราง ๆ แต่เวลานั้นกำลังเหนื่อย และอยากอยู่กับกฤตด้วยความชื่นชม จึงผัดผ่อนไป “แล้วปรึกษาแม่ดีกว่า” ดิฉันเสนอ “ตอนนี้ขอนอนสัก/*174ชั่วโมงก่อน แล้วออกไปกินอะไรกันข้างนอกสองคน มีเรื่องเกี่ยวกับเศรษฐกิจที่คุณลุงประจิตให้เล่าให้กฤตฟังด้วย เผื่อในวันสองวันนี้มีประชุมที่สภาพัฒน กฤตจะได้รู้ทันแล้วก็อาจช่วยคุณลุงทัน”
กฤตทำตามที่ฉันขอร้อง คุณพ่อและแม่ทำท่าเห็นใจ เมื่อดิฉันลาออกไปรับประทานอาหารข้างนอกกันสองคน รุ่งขึ้นอีกวันหนึ่งเป็นวันที่งานของดิฉันและกฤตผูกความเอาใจใส่ไว้ไม่มีเวลาคิดถึงเรื่องอื่น จนกระทั่งล่วงไปอีกสองสามวัน ดิฉันยังไม่ได้ปรึกษาแม่เรื่องของอาลำใย พอวันเสาร์ตอนสาย ๆ อาลำใยก็มาถึงบ้านพร้อมด้วยเด็กหนุ่มคนหนึ่ง แต่งตัวอย่างนักเรียน ตัดผมใหม่ เสื้อผ้าใหม่ ในมือถือกระเป๋าหนังสือใหม่ เมื่อได้ทักทายกันที่ระเบียงด้านหน้าซึ่งเป็นที่สำราญของคุณพ่อในเวลาเช้าก่อนอาหารกลางวันแล้ว อาลำใยก็ว่า “แม่แก้วกลับมาแล้วหรือจ๊ะ พ่อกฤตเขาคงบอกแล้วเรื่องเจ้ายง”
ดิฉันว่าดิฉันเดาความเข้าใจของอาลำใยได้ เมื่อหมดหนทาง คนเราจำต้องละเมิดศีลข้อสี่
“เพิ่งกลับมาค่ะ ยังไม่รู้เรื่องตลอดเลย กฤตบอกแต่ว่าอาลำใยอยากให้ลูกมาอาศัยที่บ้านนี้ แต่ดิฉันยังไม่ได้พูดกับแม่ ที่นี่เราก็อยู่กับผู้ใหญ่”
/*175“อ๋อ ก็แน่ซีคะ จะเอาใครเข้าบ้านออกบ้าน ไม่บอกผู้ใหญ่ท่านยังไง” อาลำใยพูดเสียงธรรมดา
แม่เดินออกมาพร้อมกับเข็นรถของคุณพ่อมาด้วย ต่างก็ทักทายกันตามธรรมเนียม แล้วอาลำใยก็เป็นผู้บอกเหมือนกับว่าเป็นเหตุการณ์ธรรมดาที่สุด
“ดิฉันจะเอาลูกมาฝากท่านไว้เดือนนึงนะคะ เขาต้องกวดเกิดวิชา นับไปก็น้องพ่อกฤตแท้ ๆ ปู่ของพ่อกฤตกับพ่อดิฉันลูกท้องเดียวกัน แล้วพ่อเด็กก็เป็นญาติของแม่กฤตอีก”
ดิฉันพยายามไม่มองหน้าแม่ แต่แล้วก็ชำเลืองดูหน้าคุณพ่อ เห็นท่านกำลังตรึกตรอง แต่ไม่ว่าอย่างไร สักประเดี๋ยวแม่พูดขึ้น
“แกจะกวดวิชาที่ไหนคะ”
อาลำใยถามลูกชาย ได้รับทราบว่าโรงเรียนกวดวิชาอยู่ในย่านปทุมวัน แม่บอกว่า “จะอยู่ด้วยต้องอดทนหน่อยนะคะ ที่นี่มองดูกว้างขวาง แต่ห้องไม่ค่อยมี เพราะปลูกเรือนกันเล็กๆ เฉพาะครอบครัว
“โอ๊ย ไม่ต้องห่วงค่ะ มันลูกผู้ชาย ตามระเบียงหน้าห้องหับนี่มันก็นอนได้ ใช่ไหม ยง อยู่กับพี่เขาดีกว่าไปอยู่วัดนะ เขาไม่เลือกที่หรอกค่ะ ลูกอิฉัน” อาลำใยชี้แจง
/*176“จะมาอยู่วันนี้เลยใช่ไหม” คุณพ่อถาม
“ค่ะ มาแล้วก็ไม่ต้องกลับไปกลับมา เขาเป็นคนบอกเองว่าให้มาวันเสาร์ จะได้พบพี่กฤต” อาลำใยบอกต่อไป
“ถ้ายังงั้นก็นั่งเล่นไปก่อน หรือไปเที่ยวเดินดูอะไร หรือจะไปไหนเสียก่อนแล้วกลับมาก็ได้” คุณพ่อว่า
ดิฉันเหลือบดูกฤต เห็นสีหน้าบอกความโล่งใจ ดิฉันยังเดาไม่ถูกว่าคุณพ่อคิดขบปัญหาอย่างไร แม่ถามถึงการรับประทานอาหาร อาลำใยว่าได้กินมาแล้วไม่ต้องห่วง พร้อมทั้งบุตรชายด้วย นิ่งกันครู่หนึ่งแล้วคุณพ่อก็บอกให้ดิฉันไปเรียกจินดาเด็กรับใช้ ดิฉันถามว่าคุณพ่อต้องการอะไร คิดจะไปทำให้เอง คุณพ่อก็บอกซ้ำว่าให้ไปเรียกจินดา ครั้นได้ตัวจินดามาแล้ว คุณพ่อก็บอกให้ไปเรียกน้ารื่น
พอน้ารื่นมาถึง ก็มาคุกเข่าอยู่ใกล้รถของคุณพ่อตามที่น้ารื่นเคยทำ คุณพ่อพูดกับน้ารื่น
“รื่น มีเรื่องจะฝากรื่น นายยง เด็กคนนี้เป็นลูกพี่ลูกน้องของกฤต รื่นช่วยไปดูแลให้นอนที่ห้องติดกับห้องของรื่น” คุณพ่อหันไปทางยง “นอนอย่างคับแคบหน่อยนะ” แล้วพูดกับน้ารื่นต่อไป “หามุ้งหาหมอนที่นอน แล้วที่เก็บเสื้อผ้าให้/*177ด้วย” คุณพ่อพูดจบก็พยักหน้าให้สัญญาณว่าไม่มีอะไรจะต้องกล่าวอีกต่อไป น้ารื่นลุกขึ้นและพยักหน้าเรียกยง “ไปซิ ไปกับป้ารื่นเขา เขาจะเป็นคนดูแล”
กฤตเดินตามยงไปด้วย ดิฉันเข้าใจแล้วว่าคุณพ่อไม่ให้ดิฉันหรือกฤตไปเรียกน้ารื่น ต้องเป็นคุณพ่อฝากฝังเอง ถึงแม้น้ารื่นจะไม่พอใจ ก็จะไม่โทษว่าดิฉันหรือกฤตเป็นต้นคิด ห้องที่ติดกับห้องน้ารื่นที่คุณพ่อให้ยงอยู่นั้น เป็นห้องที่เพิ่งได้กั้นขึ้นใหม่ สำหรับจะเก็บของกระจุกกระจิกที่เรานานทีจะใช้ เมื่อก่อสร้างปีกใหม่ให้กฤตอยู่กับดิฉันยังไม่ทันได้ใช้ตามแผน มีกล่องกระดาษเก็บหนังสือเก่า ๆ อยู่สองสามกล่อง เมื่อกฤตลุกตามไปแล้ว คุณพ่อพูดกับแม่ว่า
“ห้องนี้เก็บไว้เป็นห้องรับญาติชาวคลองกาญจนาต่อไปเถอะ”
ดิฉันตามกฤตไปบ้าง เมื่อไปถึงห้อง ทั้งกฤตและดิฉันก็ไม่กล้ากล่าวอะไรมากนัก เพราะคะเนใจน้ารื่นไม่ถูก แต่เมื่อได้รับคำสั่งจากคุณพ่อมาแล้ว น้ารื่นก็ลงมือด้วยการเลื่อนกล่องกระดาษให้ติดฝา และหาไม้กวาดมากวาดพื้นห้องซึ่งปูกระเบื้องหน้าวัวแบบใหม่ ดิฉันไปหยิบไม้กวาดและผ้าสำหรับ/*178เช็ดหน้าต่างมาช่วยน้ารื่นทำความสะอาดห้อง กฤตถามว่าตัวควรจะช่วยอย่างไรบ้าง ดิฉันแนะให้ไปตักน้ำมาไว้เผื่อน้ารื่นจะถูห้อง ยงมายืนพิงกรอบประตู ไม่ทราบจะทำอย่างไรกับตนเอง แล้วน้ารื่นบอกดิฉันให้ไปเรียกคนใช้ผู้ชายมาเพื่อจะให้ยกเตียงนอนเล็กอันหนึ่งชนิดพับได้ ซึ่งเก็บอยู่ในห้องเก็บของบนตึก แล้วจึงถึงขั้นหามุ้ง ที่บ้านเราได้ใช้ลวดตาข่ายขึงตามหน้าต่างมาเป็นเวลาหลายปี มุ้งที่มีนั้นก็เก่าและมีกลิ่นเป็นลูกเหม็น และหาสายมุ้งไม่ได้ ต้องเกณฑ์เอาว่าให้กฤตขับรถออกไปซื้อสายมุ้ง แล้วดิฉันกับน้ารื่นก็ช่วยกันทำบัญชี สำหรับจ่ายสิ่งของที่จำเป็นสำหรับจะให้ยงมาพักที่บ้านเรา เช่นกล่องใส่สะบู่ แปรงสำหรับสับหวี และอื่น ๆ
อาลำใยพูดจากับแม่ไม่นานก็บอกลา เพราะมีสิ่งของจะซื้อกลับไปบ้านนอกหลายอย่าง รับฝากมาจากญาติและเพื่อนบ้านด้วยกันหลายราย ครั้นแล้วก็ถึงเวลารับประทานอาหาร ดิฉันก็เริ่มอึดอัด จะให้ยงกินอาหารกับเราที่โต๊ะ แล้วน้ารื่นจะต้องมารับใช้ญาติของกฤตอย่างนั้นหรือ และถ้าไม่ให้ยงกินอาหารกับเรา จะไม่เป็นการถือวรรณะเป็นชาวประเทศอินเดียไปหรือ คุณพ่อตัดสินใจรวดเร็ว เมื่อคนใช้ยกอาหารมาที่โต๊ะ คุณพ่อก็บอกว่า
/*179“เรียกยงไปแบ่งกับข้าวกับปลาให้กินเสีย หรือจะยังไง บอกน้ารื่นให้เขาช่วยจัดการด้วย”
กฤตเที่ยวมองหาญาติผู้น้อย ก็ไม่รู้ว่าอยู่ที่ไหน และไม่มีใครทราบว่ายงไปไหน เมื่อเรากินอาหารกันจนเกือบอิ่ม จึงเห็นยงเดินกลับเข้ามาจากประตูบ้าน เมื่อสอบถามยงก็บอกว่าเดินไปส่งมารดาที่ปากซอยอโศก
กฤตบอกให้ยงไปกินอาหารกับน้ารื่น แล้วเราก็เลี่ยงกันไปที่ห้องของเราตามลำพัง เมื่อเข้าไปในห้องแล้ว กฤตก็ว่า
“นิวแซนไหม ลูกแก้วจะทำยังไงกับญาติที่ไม่เข้าใจอะไรพวกนี้”
ด้วยความรักและห่วงใยความรู้สึกของกฤต ดิฉันกล่าวว่า “เท่านี้อย่าเพ่อวุ่นไปเลย เด็กก็จะอาศัยอยู่เดือนเดียวคงไม่นิวแซนอะไรนักหรอก”
พอถึงวันจันทร์ เป็นวันที่ยงจะต้องไปโรงเรียนกวดวิชาเป็นวันแรก กฤตก็ถามว่ารู้จักสถานที่หรือไม่ ยงบอกว่ารู้จัก แต่ไปไม่ถูกเพราะไม่เคยไปจากบ้าน เคยมาจากที่สถานีจอดรถกับเพื่อน กฤตจึงบอกว่า
/*180“วันนี้พี่จะไปส่งถึงโรงเรียน วันต่อ ๆ ไป ยงต้องไปรถประจำทาง พี่จะไปส่งขึ้นรถตามทางที่จะไป พี่ต้องไปส่งพี่ลูกแก้วแล้วต้องไปทำงาน ไม่งั้นไม่ทันเวลา”
“เห็นแม่บอกว่าให้อาศัยรถพี่กฤตไป พี่กฤตมีรถยนต์” ยงพูดเรียบ ๆ รถยนต์คันที่เราใช้คือรถโฟล์กคันเก่าของแม่ ซึ่งแม่ขายให้ด้วยราคาถูก และดิฉันกับกฤตช่วยกันผ่อนส่ง แม่ได้ซื้อรถใหม่คันหนึ่งที่ขับสะดวกกว่า เพราะแม่เหนื่อยกับการขับรถเองไปมา แม่รอว่าเงินเดือนตามที่บริษัทสัญญาแล้ว จะว่าจ้างคนขับรถสักคนหนึ่ง
วันแรกล่วงไปดี พอวันรุ่งขึ้น เมื่อถึงเวลาจะขึ้นรถออกจากบ้านไปทำงาน ก็ตามตัวยงไม่พบ แต่เมื่อกินอาหารเรียบร้อยแล้ว จะต้องออกจากบ้านตามเวลา ก็ปรากฏว่ายงได้นั่งอยู่เรียบร้อยแล้วบนรถแล้ว
“เอ เมื่อตะกี้ตามหายังไม่พบ ยงไปอยู่ไหนมา” กฤตถาม
“ผมออกไปนอกบ้าน ไปเดินดูอะไรหน่อย แล้วก็กลับมาคอยพี่กฤตบนรถ ยงตอบ
“เออ ทีหลังเวลาเช้า ๆ อยู่ให้พร้อมไว้ เดี๋ยวพี่ไปทำงานสาย ถูกเขาว่าเอานะ พี่จะไปส่งขึ้นรถเมล์” กฤตบอก
/*181ต่อจากนั้น ยงไม่ทำให้สถานการณ์อะไรเกิดขึ้นหลายวัน จนกระทั่งเช้าวันอาทิตย์ วันเสาร์กฤตกับดิฉันไปกินอาหารกลางวันกับพัฒนะและเพื่อนอีกคนหนึ่งชื่อเชี่ยว เขาจะปลูกบ้านใหม่ อยากจะรู้จักกับสถาปนิกที่ไว้ใจได้ พัฒนะจึงชวนให้มาทำความรู้จักกับคุณพ่อ เป็นการอนุเคราะห์กันทั้งสองฝ่าย เชี่ยวเป็นเพื่อนของกฤตที่ดิฉันได้คุ้นเคยมาพอสมควร นับเป็นญาติกันกับอาทรด้วย เขาจะปลูกบ้านในซอยใต้ของเราไปไม่กี่ซอย ใกล้บ้านที่อาทรอาศัยอยู่ในซอยนั้นก่อนสงคราม ตระกูลของอาทรเป็นเจ้าของที่ดินหลายแปลง ได้แบ่งขายให้ญาติไปบ้าง วันนั้นระหว่างเลี้ยงอาหาร เพื่อน ๆ คุยกันเพลิดเพลิน และเมื่อกลับมาถึงบ้านมีเรื่องเล่าถ่ายทอดให้คุณพ่อฟังอีกต่อหนึ่งด้วย
แต่พอถึงวันอาทิตย์ บรรยากาศก็เปลี่ยน พอดิฉันตื่นเช้า อาบน้ำแต่งตัวรับประทานอาหารเช้ากันสองคนกับกฤตที่ระเบียงเล็กด้านตึกของเรา ยังไม่ทันจะลุกจากที่นั่ง ยงก็เดินขึ้นมาทางบันไดที่เป็นทรงลงไปสนาม ยงมายืนใกล้เก้าอี้ที่กฤตนั่งอยู่ มือจับพนักเก้าอี้อีกตัวหนึ่ง ไม่สบตากับดิฉันหรือกฤต พลางพูดเสียงกระเส่าว่า
/*182“พี่กฤต ป้ารื่นเขาห้ามไม่ให้ผมเข้าไปนั่งเล่นในห้องรับแขกทางโน้น”
ดิฉันใจหายวาบทันที ในชีวิตของดิฉัน ไม่มีใครเป็นโจทย์สำหรับน้ารื่น และภายใน ๑๐ ปีที่แล้วมา น้ารื่นก็ไม่เป็นโจทย์สำหรับผู้ใด น้ารื่นทนสิ่งที่ผิดระเบียบไม่ได้ มักจะบ่นว่าคนรับใช้ที่มาเป็นลูกจ้างรุ่นใหม่ ๆ จนกระทั่งคุณพ่อและแม่ทำความเข้าใจกับน้ารื่นได้ว่า เกินสมัยที่จะเรียกร้องเอาระเบียบจากคนทั่วไป ลูกจ้างที่รับจ้างทำงานบ้านให้เรา เป็นผู้ให้เราอาศัยแรงกล้ามเขาเท่านั้น มีอะไรที่พอชี้แจงได้ให้สมบัติของเราเสื่อมเสียน้อยที่สุด ก็ชี้แจงไปเท่าที่จะทำได้ ถ้าเขารับได้ก็เป็นการดีสำหรับเรา ถ้าเขารับไม่ได้ เราเห็นว่าเป็นการเสียหายแก่สิ่งของของเรามากนัก เราก็เลิกจ้างเขา ในเรื่องมารยาทเขาจะยืนพูดกับเราหรือนั่งพูดกับเรา หรือจะท้าวพนักเก้าอี้หรือจะโยกตัวไปมา เป็นอันเลิกอบรมเขา เมื่อสายตาของเราทนเขาไม่ไหว เราก็เปลี่ยนตัว ถ้าไม่เหลือทน ก็ปล่อยให้เขาใช้มรรยาทตามที่เขาเข้าใจ มียกเว้นบางอย่าง คนไหนเห็นว่าสอนไม่ได้ในทางมารยาท แต่เข้มแข็งในทางการงาน เราก็หาวิธีให้หลีกเลี่ยงจากสายตาคุณป้าให้มากที่สุด
/*183ดิฉันชำเลืองดูหน้ากฤต เห็นสีหน้าไม่ดี มีแววโกรธ ดิฉันไม่แน่ใจว่าโกรธญาติผู้น้อยของตัวหรือโกรธน้ารื่น เรื่องเล็กน้อยเหลือเกิน แต่ก็ใหญ่พอใช้สำหรับดิฉัน พอกฤตขยับปากจะพูด ดิฉันก็ชิงถามเสียก่อน
“ป้ารื่นพูดว่าไงจ๊ะ ตอนไหน”
ยงไม่ตอบดิฉัน จ้องไปทางกฤต กฤตพูดขึ้น “ว่าไงล่ะ คุณพี่ถาม” ดิฉันค่อยหายใจสะดวกขึ้น ถามต่อไป “ยงเข้าไปพร้อมกับใคร มีใครอยู่ในนั้นบ้างหรือเปล่า เข้าไปเอาอะไร”
ยงกัดริมฝีปาก แเววตาของเขามีความไม่พอใจมากขึ้นจากเดิม “ป้ารื่นเป็นอะไร เป็นคนใช้ใช่ไหม” เขาถาม เสียงเหมือนคำราม
“แล้วกัน ยง” กฤตทำเสียงใกล้ตวาดที่สุด แต่อยู่ในบังคับไม่ปล่อยตามอารมณ์ “ยง พี่กับยงอาศัยคุณลุงคุณป้าอยู่ที่บ้านนี้ โตแค่นี้แล้ว กำลังจะเรียนหนังสือหนังหา จะทำงานทำการ แค่นี้ต้องให้บอกกันด้วยเรอะว่าควรมีมารยาทยังไง”
“ยงนั่งลงก่อนซิ” ดิฉันเขยิบตัวขึ้นจากเก้าอี้ และพยายามปลอบ “ยืนพูดกันอย่างนี้ พี่ไม่สบายใจ”
/*184“ยง นั่งลง” กฤตพูดเสียงเป็นคำสั่ง ถึงแม้จะไม่ฟังเป็นเฉียบขาดนัก
ยงค่อย ๆ เอียงตัวลงนั่งบนเก้าอี้ที่ว่างตัวหนึ่ง ดิฉันเริ่มเจรจาด้วยความอึดอัดอย่างยิ่ง “ยง ที่พี่ถามยงยังไม่ได้ตอบ พี่ถามตอนที่ป้ารื่นว่าไม่ให้เข้าไปในห้องรับแขกน่ะ ยงเข้าไปพบใครอยู่ในห้องนั้นมั่ง”
“ไม่มีใคร ผมเข้าไปนอนเล่น” ภายหลังที่ทำกิริยาอึดอัดเท่ากับความอึดอัดในใจดิฉันอยู่นาน แล้วยงจึงตอบคำถาม
ดิฉันชักจะเดาออกว่าเหตุการณ์เป็นอย่างไร แต่ดิฉันต้องจำเป็นต้องให้ยงเข้าใจว่า น้ารื่นจะเป็นจำเลยสำหรับโจทย์คนใดไม่ได้ทั้งสิ้นในบริเวณกลุ่มบ้านของพวกฉัพพรรณสิริในซอยอโศกนี้ ดิฉันพยายามกล่าวเสียงให้เรียบที่สุด
“ยงรู้ไหม พี่ไม่ถามอะไรต่อละ จะบอกยงเลย น้ารื่นเป็นคนมีบุญคุณกะทุกคนในบ้านที่ยงมองเห็นอยู่นี้” ดิฉันยกมือกวาดไปในทิศทางของบ้านทุกหลังที่ญาติข้างมารดามีที่อาศัยอยู่ “ป้ารื่นคงจะสังเกตอะไรที่ยงไม่ทันสังเกต อาจจะรีบบอกให้ออกไปเสียก่อน เพราะที่บ้านนี้พ่อพี่เป็นคนพิการ บาง/*185ทีก็ไม่สบายอะไรขึ้นมา ป้ารื่นมักจะรู้ก่อนใคร ๆ เพราะป้ารื่นเป็นพยาบาลมากที่สุด พี่ว่ายงลองถามป้ารื่นดู เหตุผลของป้ารื่นมีเป็นยังไง ในบ้านพวกนี้ ไม่มีใครไปถามป้ารื่นให้ ยงถามเองฐานเราเป็นเด็กไม่เข้าใจผู้ใหญ่ ผู้ใหญ่อย่างป้ารื่นต้องอธิบายให้ยงเข้าใจแน่” พูดจบแล้วดิฉันก็ลุกขึ้นจากที่ พยักหน้าให้กฤตทราบว่าดิฉันพูดจบแล้ว และจะไม่พูดอะไรต่อไปอีก ดิฉันเข้าไปในห้อง เพื่อให้โอกาสกฤตตามเข้าไปถ้าหากมีข้ออะไรจะปรึกษาหรือโต้แย่งกันระหว่างเราสองคน แต่กฤตไม่ตามเข้าไป ดิฉันมองทะลุกระจกหน้าต่างพยายามมองดูว่าเขาไปทางไหน ก็เห็นเขาเดินลงไปทางสนาม ยงนั่งนิ่งอยู่กับที่แล้วก็ลุกไป
ดิฉันรออยู่ไม่เห็นกฤตกลับมาที่ระเบียง ทนอึดอัดไม่ไหวจึงออกไปหาคุณพ่อที่ระเบียงหน้าตึก นั่งคุยอยู่กับคุณพ่อโดยที่ตลอดเวลาอยากเล่าให้คุณพ่อรู้ แต่ระงับไว้ แล้วก็กลับไปห้อง เห็นรองเท้าเดินเล่นของกฤตหายไปจากที่ที่เคยวางไว้ จึงทำความสะอาดในห้องเท่าที่ควรแล้วก็กลับไปนั่งคุยกับคุณพ่อ
ในวันนั้นคุณลุงประจิตมาเยี่ยม ตอนสายประมาณ ๑๐ โมงครึ่ง ซึ่งแสดงว่าจะอยู่รับประทานอาหารกลางวันกับ/*186คุณพ่อ แม่ไปบอกให้น้ารื่นจัดการแล้วก็กลับมานั่งคุย คุณลุงประจิตคุยถึงเรื่องเศรษฐกิจแล้วก็ถามถึงกฤต ดิฉันตอบว่าไม่ทราบว่าเขาไปไหน คุณลุงนั่งคุยอยู่จนจวนเวลารับประทานอาหาร โดยมีน้ารวงรัตน์มาร่วม จึงมีโทรศัพท์จากกฤต บอกว่าพูดมาจากบ้านใหม่ของเชี่ยว จะไม่มารับประทานอาหารกลางวัน และจะกลับมากินอาหารค่ำแล้วเขาก็วางหูโทรศัพท์ไปอย่างเร็วตามความรู้สึกของดิฉัน
การสนทนาของญาติวันนั้นเกี่ยวพันมาถึงเรื่องของดิฉันหน่อยเดียว คือแม่เล่าถึงอากรรณประดับกับสามีเก่า
“ทำท่าแปลกนะ คุณเธียรเขาพยายามติดต่อกับกรรณอีก เขานึกยังไงเขาก็ไม่รู้”
“เขาไม่มีเมียใหม่ไม่ใช่เรอะ” ใครคนหนึ่งถาม
“พุทโธ ถามได้ ผู้ชายคนไหนจะอยู่มาตั้งหลายปีไม่มีเมีย เห็นเขาทำท่าจะแต่งงานหนหนึ่งแล้ว แต่แล้วเงียบ”
“เขาทำยังไงที่ว่าเขาอยากติดต่ออีก” น้ารวงรัตน์ถาม
“เขาขอให้พี่นี่แหละช่วยเขา” แม่พูดอย่างสนุกโดยไม่เป็นจริงจังนัก “เขาพบพี่ที่โรงแรม เขาไปเลี้ยงใครไม่รู้ เผอิญพี่มีธุระขึ้นมาทางห้องรับแขกใหญ่ เขาเห็นพี่เขาก็เดินยิ้ม/*187เข้ามาหา พี่แปลกใจต้องยืนรอให้เขามาใกล้ ปรกติเขาไม่ยิ้ม เขามักไหว้แล้วก็ทักทายสองสามคำถ้าพบที่ไหน”
“อือ ยังไง ตั้งแต่เมื่อไหร่ เพิ่งมาเล่า” คุณพ่อพูดอย่างแปลกใจ
“ดูเหมือนเมื่อวานซืนนี้เอง” แม่ตอบทั้งผู้พูดและผู้ฟังก็เริ่มรู้สึกว่าการสนทนาออกรส เป็นเรื่องแปลกเรื่องหนึ่ง มนุษย์ไม่ว่าวัยไหน การศึกษาระดับไหน ก็สนใจเรื่องความรัก การพรากรักและเรื่องเนื่องจากนี้ แม่เล่าต่อไปเมื่อเห็นคนฟัง สนใจ “เขาถามฉันว่า น้องสาวคนเล็กของคุณเกลาเป็นอย่างไรบ้าง”
เมื่อเสียงแสดงความสนใจซักไว้สงบลงแล้ว แม่ก็เล่าต่อ “ฉันบอกว่าฉันเป็นคนทำงาน กรรณประดับเป็นคนอยู่บ้าน นาน ๆ จึงจะพบกัน เท่าที่ทราบก็ดูสบายดี เขาถามฉันว่า กรรณเอาใจใส่กับพวกที่บ้านสี่พระยามั่งไหม หรือไม่เคยพูดถึงเลย ฉันไม่รู้จะตอบยังไง จะตอบว่าฉันเข้าใจว่าเอาใจใส่เพราะยังเรียกไอ้เจ๊กนั่นเจ๊กนี่อยู่เสมอ ก็คิดว่าไม่น่าจะตอบ”
“เมื่อเร็ว ๆ นี้ก็อุส่าห์มาไต่ถามถึงตาอาทรที่มารู้จักกับลูกแก้วยังไงล่ะ” น้ารวงรัตน์ว่า
“มันก็ปีกว่ามาแล้วนะ ลูกแก้วแต่งงานมาก็หลายเดือน/*188แล้ว” คุณพ่อขัดขึ้น
“น้องไม่เคยรู้ว่าเรื่องที่จริงน่ะเขาโกรธกันเรื่องอะไรเลย” น้ารวงรัตน์ว่า
“เรามันก็เอาใจใส่กับพี่น้องน้อยไปหน่อย” แม่ว่า “เรามันทำงานหากิน สามีเราก็ป่วยไข้ จริงนะ ถ้าดีกันได้ ฉันว่าก็ดีสำหรับกรรณ ฉันว่าแกไม่มีความสุขจริง ๆ หรอก”
“อย่าลืมว่าไม่มีความสุขจริง ๆ ก็ยังดีกว่ามีความทุกข์จริง” คุณลุงประจิตทักขึ้นมาบ้าง “ว่าไง คุณเกลา”
“ผมก็ว่าผมขาดความสนใจไปหน่อย” คุณพ่อรับ
“น้องน่ะสนใจ แต่พยายามไม่ถาม” น้ารวงรัตน์ว่า “เพราะเห็นคนที่เอาใจใส่กับพี่คนนั้นน้องคนนี้ แล้วมักไม่ค่อยรู้อะไรจริงของเขา รู้แค่ตามใจตัว”
ทุกคนหัวเราะเพราะรู้ว่าน้ารวงรัตน์หมายถึงคุณป้าวรรณแสง คุณลุงประจิตว่า “ขาดความพอดีกันทั้งนั้น”
ระหว่างที่ญาติผู้ใหญ่พูดกันถึงความเอาใจใส่และไม่เอาใจใส่ ดิฉันก็คิดไปถึงเรื่องที่ยงกล่าวหาน้ารื่น ยังตัดสินใจไม่ได้ว่าจะให้แม่รู้ด้วยดีหรือไม่ คุณพ่อกับแม่จะเกิดรังเกียจกฤตขึ้นมาเพียงไหน ดิฉันก็ยังคาดไม่ถึง ดิฉันเกิดความอยากรู้จน/*189เกือบระงับไว้ไม่ได้ แต่คนรับใช้ยกอาหารมาวางไว้ที่โต๊ะ ดิฉันต้องลุกไปช่วยเหลือดูแล จึงสงบใจไปชั่วคราว เมื่อรับประทานอาหารและคุณลุงประจิตลาไปแล้ว ก็เกิดคิดขึ้นมาว่า ควรคอยดูว่ากฤตมีความรู้สึกแท้จริงอย่างไรเสียก่อน ก่อนที่คุณลุงประจิตจะลาไป คุณลุงบอกดิฉันว่า “อีกสัก ๕-๖ เดือน ลุงจะไปประชุมที่ใต้หวันอีก คราวนี้น่ากลัวเอาลูกแก้วไปไม่ได้ ถ้ายังไงลุงจะขอกฤตไปด้วยได้ไหม คราวนี้มีเรื่องเศรษฐกิจแยะ ลุงอยากให้เขาช่วยทำเอกสาร ลูกแก้วจะได้ช่วยทางภาษาอังกฤษก่อนไป สำนักงานของลุงมันการเมืองจัด ต้องใช้คนชาติโน้นชาตินี้ มันพูดอะไรไม่ค่อยถูกกับใจเรา คนไทยที่ในสำนักงานก็ไม่ค่อยมีความรู้เรื่องเศรษฐกิจ เป็นครูบาอาจารย์ที่เคยลาออกจากราชการแล้วมาสมัคร หาคนเหมาะใจไม่ได้จริงๆ”
บ่ายวันนั้นดิฉันอ่านหนังสือก็ไม่สนุก ดูโทรทัศน์ก็ขวางหูขวางตา ฟังวิทยุก็ตั้งสติไม่ได้ จึงหันเข้าหาการทำความสะอาดให้ห้องและบริเวณบ้าน แม่ไม่มีงานพิเศษในวันอาทิตย์นั้น ดิฉันจึงเป็นแรงงานสำหรับการจัดห้องสัมภาระและทำความสะอาดอย่างอื่น เป็นที่พอใจของแม่มาก
/*190ระหว่างที่ช่วยแม่ทำงาน ใจของดิฉันก็พะวงถึงกฤตเกือบตลอดเวลา แต่บังคับใจไว้ได้ จนกระทั่งถึงเวลาที่กฤตกลับมากินอาหารค่ำตามที่บอกไว้ กฤตมาถึงก็คุยกับคุณพ่อเรื่องบ้านของเชี่ยวที่กำลังจะปลูกใหม่ การหารือระหว่างเชี่ยวกับพัฒนะและตัวเขาในปัญหาต่าง ๆ ที่จะมีบ้านใหม่
“พัฒนะเขากระซิบว่า เจ้าเชี่ยวเขาหาเมียเองไม่ได้ เป็นคนคุยกับผู้หญิงไม่เป็น คุยเป็นแต่เรื่องอากาศอย่างเดียว เขาว่าให้ลูกแก้วช่วยหาให้สักคน”
ระหว่างการกินอาหาร ซึ่งกฤตกับดิฉันรับประทานร่วมกับคุณพ่อและแม่ทุกมื้อค่ำเพื่อประหยัดและสะดวก กฤตดูอารมณ์ดี คล้ายกับจะลืมเรื่องยงไปหมดแล้ว ดิฉันจึงตัดสินใจอย่างขี้ขลาดว่าจะทำลืมเสียเช่นเดียวกัน ต่อจากวันนั้นยังก็ไม่รบกวนเรื่องอะไรอีก จนกระทั่งถึงเวลาที่สิ้นสุดการกวดวิชา ยงก็กลับไปบ้านที่คลองกาญจนา
บทที่ ๑๐
/*191เหตุการณ์ดำเนินไปราบรื่นประมาณ ๑ เดือน ระหว่างนั้นมีเรื่องสนุกครึกครื้นกันในหมู่ญาติ คือเรื่องที่สามีของอากรรณอยากจะคืนดีกับอากรรณ ปรากฏว่าอาเธียร สามีอากรรณเป็นกรรมการบริหารโรงแรมใหม่ที่แม่ได้เข้าทำงาน และอาเธียรหาโอกาสพบแม่บ่อย ๆ และถามถึงอากรรณเกือบทุกครั้ง แล้วในที่สุดก็ออกปากวานแม่ให้สืบหรือสอบดูว่าอากรรณมีความรู้สึกอย่างไรต่ออาเธียร มีหวังไหมที่จะชักชวนให้ไปร่วมชีวิตกันอีกเป็นครั้งที่สอง
น้าๆ มีความเห็นร่วมกันกับคุณพ่อว่าน่าจะเลียบเคียงดู เพราะเมื่ออากรรณโกรธกับสามีนั้น อากรรณไม่ได้ให้เหตุผลอะไรแก่ญาติผู้ใหญ่ วันหนึ่งอากรรณก็นั่งรถเข้ามาในบ้านเดิมซึ่งตั้งอยู่ที่ถนนเพชรบุรี มีกระเป๋าใส่เสื้อผ้ามาด้วยสองสามใบ และบอกเป็นคำขาดว่า จะไม่กลับไปอยู่บ้านสามีอีก
บ้านที่ถนนเพชรบุรีนี้ น้าเรืองกับน้าโรจน์เรียกบ้านทนอยู่ มีลักษณะเดียวกับบ้านข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ใน/*192รัชกาลที่ ๖ อีกหลายบ้าน คือได้ย้ายจากละแวกที่เข้าใจว่ามีเสียงรบกวน มาอยู่ในที่สงบ ครั้นเวลาผ่านไป ความเจริญในทางการค้าของพระนครก็รุกเข้ามาอีก ก็ได้มีการขยับขยาย คือให้ปลูกสร้างอาคารพาณิชย์เพื่อหารายได้ริมถนนใหญ่ ย้ายบ้านเข้าลึกไปในซอยที่เกิดขึ้นใหม่ แต่ในปัจจุบัน ได้กลายเป็นที่มีเสียงรบกวนจากยวดยานทุกชนิด แต่คุณย่าก็ไม่ยอมจะย้ายต่อไปอีกแล้ว คุณลุงกาจและคุณลุงกล้าได้ไปหาที่อยู่ใหม่ คนหนึ่งอยู่ในถนนสุขุมวิทในซอยที่ไม่ห่างกับบ้านเรานัก อีกคนหนึ่งไปอยู่ถนนเสนานิคม เมื่ออากรรณตัดสินใจกลับมาบ้าน คุณลุงทั้งสองเรียกว่าได้สนับสนุนโดยเร็ว เพราะเป็นความสะดวกของคุณลุงและคุณย่าที่ได้อากรรณกลับมาอยู่บ้าน จึงหาญาติที่รบเร้าให้อากรรณเปลี่ยนความคิดไม่ได้
อากรรณดำเนินชีวิตผิดไปจากญาติทางแม่มาก อากรรณไม่ได้ศึกษาหาวิชาชีพไว้ เพราะในสมัยที่อากรรณเป็นหญิงสาว ด้วยฐานะและรูปสมบัติ ทำให้เกิดความเข้าใจว่าต้องแต่งงานได้ง่าย เป็นที่พอใจของทุกคนที่แวดล้อมอากรรณ ฝ่ายญาติของแม่ คุณลุงประจิตเป็นผู้นำในความคิดที่ว่า ผู้หญิงที่สามารถ ควรมีวิชาชีพไว้สำหรับการภายหน้า เมื่อมีคนถาม/*193คุณลุงซึ่งขณะนั้นเป็นคนหนุ่ม ว่าผู้หญิงไม่ควรเตรียมตัวเป็นแม่เรือนก่อนอื่นหรือ คุณลุงให้คำตอบว่า
“นี่ ดูนักโทษการเมืองเต็มคุกแน่น คนไหนเมียหากินได้ ผัวก็นอนตาหลับกว่าที่เมียหากินไม่ได้ เรียนวิชาไว้แล้วเสียหายยังไร ผู้ชายที่ไม่อยากได้เมียมีความรู้น่ะ มันผู้ชายไม่มีความคิด อยากได้หรือผู้ชายอย่างนั้น”
คุณตาเป็นผู้ที่เห็นโลกกว้างไกลกว่าคุณย่า เมื่อได้แต่งงานให้คุณป้าวรรณแสงไปได้สมแก่ฐานะแล้ว คุณตาก็ไม่ตั้งในความประมาท จึงสนับสนุนให้ลูกผู้หญิงศึกษาเพื่อหาวิชาไว้เลี้ยงตัวตามคำแนะนำของคุณลุงประจิต อากรรณได้แต่งงานไปตามฐานะเช่นเดียวกับคุณป้าวรรณแสง ผิดกันแต่ว่าความสำเร็จในชีวิตสมรสไม่เหมือนกัน ความขัดสนอย่างอื่นนั้นไม่มี แต่อากรรณขัดสนวิธีการใช้เวลาให้ผ่านไป อากรรณจึงต้องสมาคมกับเพื่อนที่มีฐานะคล้ายกับอากรรณทางการเงิน โดยใช้การเล่นไพ่เป็นการ “ฆ่าเวลา” เป็นส่วนใหญ่ อากรรณมักจะพูดว่า “สบายดี เล่นไพ่ลืมอะไรหมด”
เมื่อแม่หารือคุณพ่อแล้ว แม่ก็ได้รับฉันทะให้เป็นคนเลียบเคียงถามว่าอากรรณค่อยคลายความโกรธเคืองสามีแล้วหรือยัง ดิฉันพลอยตื่นเต้นไปด้วย เอาใจใส่ว่าแม่ได้รับความ/*194สำเร็จแค่ไหนเกือบทุกระยะ จนกระทั่งเข้าเขตเดือนพฤภาคม มีการสอบคัดเลือกเข้ามหาวิทยาลัยแล้ว ก็ได้รับแขกจากคลองกาญจนาอีก คืออาลำใยนั่นเอง
วันนั้นดิฉันกลับมาถึงบ้านช้ากว่าแม่ เมื่อเข้าบ้านเห็นอาลำใยนั่งพูดอยู่กับแม่ที่ระเบียงด้านหน้า รู้สึกใจคอไม่ค่อยสบาย เมื่อได้เข้าไปปฏิสันถารกันแล้ว ก็สังเกตว่า คราวนี้อาลำใยก้าวหน้าในเชิงสังคมขึ้น คือกับกฤตกับดิฉันว่า
“วันนี้มาหาคุณกฤตกับคุณแก้ว ไม่ใช่ธุระของตัวเอง ธุระของลุงการเขา”
“ยงเป็นยังไงมั่ง” กฤตถาม
“สอบเข้าอะไรไม่ได้สักอย่าง ไอ้ลูกคนนี้ไม่ได้อย่างใจ” อาลำใยว่า “ลูกลุงการเขาไม่ได้มากวดวิชาวิเชอเขากลับสอบได้ เขาเป็นครูอยู่นครไชยศรี เขามาสอบเรียนต่อแล้วเข้าได้ เขาให้มาบอกคุณแก้ว เขาจะขอให้ลูกมาอยู่ที่นี่ เขาว่าทีลูกฉันให้อยู่ได้ ลูกเขาก็ต้องให้อยู่ได้”
ดิฉันพยายามไม่ก้มหน้าและไม่สบตาผู้ใด มองหน้าอาลำใยเฉยอยู่ กฤตทำท่าอึกอัดเห็นได้ชัด
“แม่ว่าไงครับ” กฤตถาม “นี่ไม่ใช่บ้านผม”
/*195แม่พยายามซ่อนลมหายใจที่ผ่อนออกมายาวกว่าปรกติ “บ้านของแม่ก็เหมือนบ้านของแก้ว บ้านของลูกแก้วก็เหมือนบ้านของกฤต” แม่ตอบในที่สุด
“ฉันว่าแล้วเห็นไหม” อาลำใยเสียงใสด้วยชัยชนะ “พ่อของกฤตน่ะ ตัวดี หาว่าฉันสาระแนมั่งอะไรมั่ง ฉันรับประกันมาว่าให้ฉันมาเถอะ คุณนายท่านใจดีจะตาย ฉันรู้ตั้งแต่วันแรกที่เห็นท่าน”
จากสำนวนของอาลำใย ดิฉันแน่ใจว่ายงไม่ได้เล่าเรื่องที่ยงขัดใจให้มารดาฟัง กฤตถามอาลำใยต่อไป
“ลูกของลุงการคนไหน”
“นี่แล้ คนมาได้ดิบได้ดี พี่น้องเขาว่าจะจำใครได้” อาลำใยพูดอย่างอารมณ์ดี “ก็คนรอง คนพี่เป็นผู้หญิง เขาชื่ออะไรเพราะ กัลยาณีหรืออะไรยังงั้น เรียกกันว่านังกัน นังกัน เขาแต่งงานไปแล้ว ลูกสองคนแล้ว เจ้าคนนี้เขาเป็นครู สัก ๔-๕ ปีได้แล้วกระมั้ง”
กฤตรีบขัด “ไม่ค่อยได้อยู่ที่บ้านเวลาฉันไปใช่ไหมล่ะ” กฤตคงไม่ต้องการให้ญาติต่อว่าเรื่องจำใครไม่ได้
/*196“ตอนนี้กระทรวงเขาให้เรียนต่อถ้าสอบได้ ถ้าเรียนจบตอนนี้ เขาจะได้เงินเดือนขึ้นตั้งหลายขั้น” อาลำใยเล่า “พี่น้องกันมันก็เห็นกันยามยาก ใช่ไหมคะ คุณนาย”
แม่พยายามยิ้มกับดิฉัน ดิฉันก็พยายามยิ้มตอบ อาลำใยจึงนัดหมาย “กลางเดือนพฤษภานี่แหละค่ะ เขาจะต้องมาเข้าเรียน ฉันจะพาเขามามะรืนนี้วันอาทิตย์นะคะ หรือวันเสาร์ถ้าเขามาทัน ฉันมาทีไรก็มีคนฝากซื้อไอ้โน้นไอ้นี่ หอบไม่หวัดไม่ไหวค่ะ” อาลำใยพูดเรื่องธุระจบแล้ว จาระนัยของกำนัลที่นำมาด้วย มีส้มและลูกตาลสด เล่าถึงญาติและมิตรที่คลองกาญจนาว่ามีความเห็นอย่างไรต่อกฤตและตัวดิฉัน ล้วนไปในทางดีตามความเข้าใจของอาลำใยแล้ว ไม่ช้าก็ลาไป เพราะจะต้องรีบกลับไปให้ทันเวลาของรถประจำทาง
เมื่ออาลำใยออกประตูบ้านไปแล้ว กฤตก็ถามแม่ “จะทำยังไงครับ ผมหมดปัญญา บ้านอย่างนี้สำหรับคนบ้านผมเขาก็เห็นว่าใหญ่โตมาก เขากลางมุ้งนอนกันเป็นสิบ ๆ คนก็ได้ ถ้าผมอยู่คนเดียว ผมก็ไม่รังเกียจญาติพี่น้อง นี่ผมอยู่กับเมียกับคุณพ่อกับแม่”
“แม่ว่าความเคยชินคนละอย่าง พูดกันไม่เข้าใจหรอก” แม่พูดเสียงปลอบ “เราก็ทำใจเสียก็แล้วกัน แม่จะ/*197ให้เขาทำกำแพงห้องที่ให้ยงอยู่เสียให้เรียบร้อย ติดไฟติดฟืนเสีย เพราะคนนี้แกเห็นจะต้องอยู่สองสามปี”
รุ่งขึ้นแม่ก็ออกคำสั่งตามความตั้งใจ เรียกช่างคนจีนที่แม่รู้จักให้มารื้อที่กั้นห้องเดิม ซึ่งเป็นไม้ระแนงขัดเป็นลายคล้ายที่เรียกว่าประแจจีน เพราะจุดประสงค์จะใช้เก็บของขนาดใหญ่ ๆ ที่มีราคา แต่ยังไม่ทันนำของเข้าไปเก็บก็เปลี่ยนไปเป็นห้องรับแขกคลองกาญจนา เย็นวันหนึ่งก่อนที่จะถึงวันเสาร์ ขณะที่ช่างคนจีนกำลังก่อสร้างเรียงแผ่นอิฐ น้าเรืองเดินมาที่เรือนของแม่ แล้วก็ถามขึ้นต่อหน้ากฤต
“นั่นก่อสร้างอะไรกันอีกนั่น”
“กั้นห้องให้ลูกของลุงการ จะต้องมาเรียนหนังสือใกล้ๆ นี่เอง ที่วิทยาลัยครูที่ตรงนี้ ซอยถัดไปนี้” แม่ตอบเรียบๆ
“อ้อ” น้าเรืองอุทานพยางค์เดียวอย่างเรียบๆ แต่เป็นพยางค์ที่มีความหมายไปไกล ซึ่งคนฉลาดอย่างกฤตไม่ต้องการให้ใครช่วยตีความ
ก่อนหน้าวันที่น้าเรืองจะมาทักเรื่องการก่อสร้าง คือหลังจากวันที่แม่ให้ช่างมาวัดห้อง ดิฉันได้ตัดสินใจว่า การที่ดิฉันจะปล่อยให้เป็นหน้าที่ของคุณพ่อ และแม่พูดจากับน้ารื่น/*198เรื่องญาติของกฤตตลอดไปนั้น น้ารื่นก็จะต้องเกิดความรู้สึกไม่ดีนักเป็นแน่ ดิฉันจึงหาโอกาสไปที่ห้องของน้ารื่นและเปิดการเจรจา
“น้ารื่นจ๊ะ น้ารื่นคงเห็นใจลูกแก้วกับกฤตนะ เรื่องการมีญาติจากบ้านนอกมาอยู่ด้วยนี่ กฤตเขาก็ไม่พอใจเลย แต่ลุงการพ่อของเด็กคนที่จะมาอยู่นี่ แกมีบุญคุณช่วยเหลือกฤตตั้งแต่เรื่องเล่าเรียนมาจนแต่งงาน แกก็ช่วยเหลืออีก ชาวบ้านนอกเขามองดูบ้านเราเขาก็เห็นใหญ่โต ขอมาพักอาศัยเราไม่ให้อยู่ มันก็เหมือนกฤตอกตัญญู ลูกแก้วก็เกรงใจน้ารื่นเหลือเกิน”
น้ารื่นทำกิริยาเหมือนกลืนอะไรลงไปในคอ แล้วก็พูดเสียงต่ำ “น้ารื่นก็เห็นใจคุณลูกแก้ว แต่ว่ามาอยู่ละก็สั่งสอนกันเสียมั่งก็ดี ไปดูหนังสือคุณพ่อในตู้ในห้องรับแขกซิ สมุดที่มีรูปภาพสัตว์สวยๆ ปกสีเหลืองๆ น่ะ”
ดิฉันนั่งพูดกับน้ารื่นอีกพอสมควร แล้วก็ไปที่ตู้หนังสือ เข้าใจว่าคงเป็นนิตยสารของสมาคมภูมิศาสตร์ ที่น้ารื่นพูดถึง ชื่อภาษาอังกฤษว่า แนชะเน็ลจอร์แกรฟิกแมกาซีน ดิฉันหยิบทั้งตั้งออกมาพลิกดู เห็นมีรอยตัดด้วยกรรไกรทำให้ขาดไปหลายหน้า ดิฉันจึงเอาหนังสือไปให้กฤตตู
/*199“กฤตจ๋า นี่ต้องเป็นฝีมือตายง เห็นน้ารื่นว่า ถ้ามีเด็กมาอยู่ใหม่ ให้สอนอะไรๆเสีย” แล้วดิฉันก็ส่งหนังสือให้กฤตดู กฤตจ้องดูหนังสือ ดิฉันอดไว้ไม่ได้จึงถามขึ้น “ทำไมยงทำแบบนี้จ๊ะ ไม่เข้าใจเลย”
กฤตหยักหน้า “กฤตเข้าใจ” เขาตอบเสียงไม่ถึงเศร้าแต่มีสำเนียงคล้ายๆ กัน “เด็กที่ไม่เคยเห็นอะไรแล้วมาได้เห็น มันเกิดอยากได้ มันไม่เคยมีใครสอน ไม่มีใครนึกจะสอน กฤตก็เคย ไปอยู่โรงเรียนบาดหลวงใหม่ ๆ ไปตัดรูปจากหนังสือในห้องสมุด ถูกบาดหลวงตีเสียแทบแย่ ยังโกรธมากตอนนั้นว่าทำไมทารุณกันอย่างนั้น”
“เออ นึกไปไม่ถึงเลย” ดิฉันพูดออกไปตามใจจริง
“การอบรม สิ่งแวดล้อมไม่เหมือนกัน ผู้ใหญ่น้อยคนจะเข้าใจ” กฤตพูดแล้วถอนใจ “เพราะยังงั้นผมถึงหนักใจเรื่องญาติจะมาขออาศัย ชีวิตในกรุงกับบ้านนอกมันไม่เหมือนกัน”
ถึงวันอาทิตย์ อาลำใยก็นำเด็กชายหนุ่มหน้าตาคล้ายกับกฤตมาก มาที่บ้านเป็นลูกชายคนกลางของลุงการ หรือลุงผู้ใหญ่ ตามที่ญาติเรียกกัน เขาชื่อ การุณ ได้เรียนจบชั้นประกาศนียบัตรการศึกษาชั้นสูง ตามที่ทางราชการกระทรวง/*200ศึกษาธิการเรียก ซึ่งในหมู่ญาติของดิฉันได้ยินเป็นครั้งแรก ได้เรียนจบมา ๒ ปีแล้ว บัดนี้อายุ ๑๙ ปี ได้ขอร้องให้ทางราชการอนุญาตให้สอบเข้าวิทยาลัยชั้นสูงสำหรับครู เรียกว่าวิทยาลัยวิชาการศึกษา และได้สอบเข้าเรียนได้ตามที่ต้องการ การุณเป็นชายหนุ่มหน้าตาคมสัน รูปร่างดี แต่งกายสะอาด มีข้อเสียอยู่อย่างเดียว ระหว่างที่พูดกัน ด้วยความกระดากก็จะประสานนิ้วมือและดัดนิ้ว จนเกิดเป็นเสียงดัง เพลาะ ที่ข้อกระดูก
เมื่อแม่ได้ดูแลให้ที่อยู่ของการุณมีสิ่งจำเป็นเท่าที่นึกออกหมดแล้ว ก็นัดหมายเรื่องการกินอาหาร แม่บอกว่าจะกินในครัวตามความสะดวกก็ได้ หรือจะกินกับป้ารื่นก็ได้ หรือถ้าคิดอยากพูดคุย จะมากินข้าวมื้อค่ำด้วยกันพร้อมกับคุณพ่อและแม่ที่ระเบียงหน้าตึกก็ได้
ถึงวันเปิดเรียนการุณก็ไป และกลับมาก็เล่าให้กฤตฟังว่า ได้ไปรับการปฐมนิเทศ ดิฉันนึกถึงที่ปรึกษาคนสำคัญคือน้ารวงรัตน์ จึงไปหาที่ตึกของน้า
ที่อยู่ของน้ารวงรัตน์เป็นตึกเล็ก ปลูกสำหรับอยู่คนเดียว จึงมีที่ว่างในอาณาเขตมากกว่าบ้านของพี่น้องอื่นบริเวณติดกับที่ของน้าเรือง คั่นระหว่างน้าเรืองกับที่ของคุณป้า ซึ่ง/*201กว้างขวางที่สุดในบรรดาพี่น้อง เพราะสามีของคุณป้ามีทรัพย์ คุณตาจึงต้องให้ที่ดินให้สมกับฐานะของฝ่ายชาย ดิฉันไปถึงบ้านก็พบน้ารวงรัตน์กำลังหมุนเครื่องโทรทัศน์จะดูรายการเด็ก ดิฉันเข้าไปขัด
“วันนี้เป็นวันที่ปรึกษาให้ลูกแก้วเถอะน้า อยากมาถามว่าเราจะปฐมนิเทศญาติชาวชนบทกันได้อย่างไรบ้าง”
พอดิฉันพูดจบก็หันมาได้ยินคำพูดของน้าเรือง ซึ่งตามดิฉันเข้ามา “อะไรนะแปลว่าอะไร”
“แยกศัพท์เอาเองมั่งซี” น้ารวงรัตน์ว่า “ปฐมแปลว่าอะไร นิเทศ แปลว่าอะไรล่ะ”
“ขุนนิเทศราชกิจ เออ เราเคยรู้จักแกเมื่อเล็กๆ แกเป็นเลขานุการคุณพ่อ ชื่อแกแปลว่าอะไรก็ไม่เคยถาม”
“แปลว่า ชี้แจง” น้ารวงบอกด้วยเสียงแสดงว่าน้าเรืองไม่ค่อยมีความรู้อะไรนัก
“อ้อ ศัพท์พวกครูเขาใช้อะไรคนที่ไม่เข้าใจกันอย่างนี้เหรอ” น้าเรืองย้อนถาม มิน่าล่ะ คนสมัยนี้มันถึงพูดไม่รู้เรื่อง ได้เสมียนมาเข้าใหม่คนนึง ๆ แทบจะกะอัก”
“ลูกแก้วกำลังจะปรึกษาน้าเรื่องญาติคลองกาญจนา” ดิฉันบอก “วันนี้แกไปวิทยาลัยของแกมา แล้วแกว่าแกไปรับการปฐมนิเทศ แปลว่าเขาคงบอกเล่าเก้าสิบว่ามาเข้าโรงเรียนนี้/*202ต้องทำอะไรบ้าง ไม่ไห้ทำอะไรบ้าง ทีนี้แกมาอยู่กับเรา จะปฐมนิเทศอะไรแกได้บ้าง”
“ฮือ พ่อคนก่อนนี้เป็นไงบ้างล่ะ” น้ารวงถาม
“คนใหม่นี่มันเป็นผู้ใหญ่กว่าหน่อยไม่ใช่รึ” น้าเรืองถาม “มันคงไม่เขว่อวมากนัก หรือจะมากกว่า เอ จริงซิ สมัยนี้กับสมัยเราคนมันไม่เหมือนกัน”
“มันไม่ใช่สมัยอย่างเดียวซิน้า มันหลายอย่างไม่เหมือนกัน” แล้วดิฉันเล่าเรื่องที่ยงตัดรูปภาพจากหนังสือให้น้าทั้งสองฟัง และเล่าเรื่องที่กฤตเล่าถึงตัวเขาให้ฟังด้วย
“อือ มันผิดกันอย่างงั้นเทียวเรอะ” น้าเรืองทำเสียงไม่เชื่อ อย่างเราไม่เคยนึกเคยฝันเรื่องจะไปตัดหนังสือของใครเลยวะ ซนประสิทธิเม ทั้งน้ากับน้าโรจน์ ถูกเฆี่ยนเป็นกิจวัตรเลย”
“น้าเคยถูกเฆี่ยนเรื่องอะไรมั่งคะ” ดิฉันเกิดอยากรู้
“เรื่องรังแกน้องผู้หญิง นั่นเรื่องที่หนึ่งย่ะ” น้ารวงชิงตอบ “เออ แล้วเคยถูกเฆี่ยนเรื่องรังแกลูกคนใช้”
“เรื่องหลังนี่ถูกหนเดียวเข็ดหลาบไปเลย” น้าเรืองสนับสนุน “แหม คุณพ่อโกรธราวกับจะฆ่าเสียแน่ เฆี่ยนเสีย/*203เลือดออกไหลเป็นทาง คุณแม่ร้องไห้ใหญ่ จะพาลเอาอียายเพียนแม่ไอ้เด็กพร คุณพ่อรู้เท่ากำราบไว้ล่วงหน้าว่าใครทำอะไรไอ้พรเป็นได้โดนดี คุณแม่เลยเงียบไปอีกคน”
“ป่าเถื่อนทั้งนั้นละ ฟังไปเถอะ” น้ารวงว่า “ตัดรูปกับรังแกบ่าว ไหนจะบาร์เบเรียนกว่ากัน”
“เรื่องรังแกมันคงเป็นกันทั้งนั้น ทั้งชาวบ้านนอกชาวกรุง ไม่ว่าไพร่ไม่ว่าผู้ดีนะ” น้าเรืองแก้
“ทีนี้เราจะไปปฐมนิเทศว่าอย่าตัดรูปจากหนังสือมันจะได้หรือคะ” ดิฉันถาม
“เอาแกมาคุยกับน้าก็แล้วกัน ชวนแกมาบอกว่าเราเป็นครูด้วยกัน อยากรู้จักคุ้นเคยไว้ แล้วคุยๆไปมันนึกออกเอง” ดิฉันดีใจมาเล่าให้กฤตฟัง กฤตพูดว่า “กฤตนี่เป็นตัวนิวแซนสำหรับลูกแก้วจังนะ”
ดิฉันลุกขึ้นไปนั่งบนตักกฤตแล้วปิดปากกฤตไว้
ดิฉันดูแลให้การุณได้กินอยู่ไม่ติดขัด และถามน้ารื่นถึงปัญหาฝ่ายน้ารื่น ก็ไม่มีอะไรขัดข้อง ตั้งใจว่าในวันเสาร์อาทิตย์นั้น จะจัดการให้การุณทำความรู้จักกับน้ารวงรัตน์ เพื่อจะได้มีผู้ที่การุณรู้สึกว่าเป็นพวกพ้องเดียวกันสักคนหนึ่ง แต่พอวันเสาร์เช้า เมื่อกฤตกับดิฉันรับประทานอาหารแล้ว เวลาจวน/*204จะสาย ก็ได้ยินเสียงนายหล่อ คนสวนของน้าเรืองยืนพูดอยู่กับคุณพ่อที่หน้าตึก
“เห็นรอยเท้ามันถนัดเลยครับ มันปีนขึ้นตรงเสาไฟฟ้า แล้วก็ข้ามขอบประตูเข้ามา มันใส่รองเท้าแปลกที่ผมเคยนอนไวนี่ไม่ได้ยินเสียงอะไรเลย”
“อะไรกันจ๊ะ นายหล่อ” ดิฉันถามไปเรื่อยๆ
“คนปีนประตูเข้าเมื่อคืนนี้ครับ เอ ตั้งแต่อยู่มาก็ไม่เคยเลย ไอ้เทาของคุณผู้ชายก็ไม่เห่า ไม่มีเสียงกะโตกกะตากเลย”
“เอ้า ดูซี มีอะไรหายไปบ้าง” คุณพ่อบอกคนรับใช้ “ไปถามกันให้ทั่ว ในห้องรับแขกก็ไม่เห็นมีร่องรอยอะไร โทรทัศน์ก็อยู่ดี เสื้อผ้าของใครตากทิ้งเอาไว้มั่งหรือเปล่า”
“ขโมยปีนประตูใส่เกือก เพิ่งจะเคยพบ เดี๋ยวนี้มันเหลือเกิน มันเข้ากลียุคเข้าทุกที” นายหล่อบ่น ประตูที่กล่าวนี้เป็นประตูรั้วชั้นนอก ซึ่งกั้นเขตบ้านของน้าเรืองและน้ารวงรัตน์กับบ้านเราเรารวมกัน ก่อนนายหล่อจะเข้านอน แกจะปิดประตูซึ่งเป็นโครงเหล็กเข้าด้วยกัน แล้วเอาโซ่คล้องไว้ข้างในและใส่กุญแจดอกใหญ่อย่างเก่า เพราะเพื่อนบ้านเคยถูกขโมยเลื่อยกุญแจจากข้างนอก แล้วเปิดประตูออกได้ ข้างในประตูใหญ่นี้/*205มีประตูเล็ก ซึ่งมีกุญแจไขได้อีก เมื่อคนในบ้านมีธุระประการใด จำเป็นต้องกลับบ้านดึก ต่างก็ใช้กุญแจคนละดอก ไขประตูเล็กเข้ามา ทำดังนี้ก็เพื่อให้เกิดความลำบากเพิ่มขึ้นแก่ผู้ที่จะเข้ามาในบ้านโดยไม่สุจริต ถ้าขโมยจะเข้ามาจริงๆแล้ว ก็มีทางจะตัดช่องกุญแจหรือเจาะประตูใหญ่ หรือทำอะไรได้หลายอย่าง
คนรับใช้เข้ามารายงานคุณพ่อว่า ได้ไถ่ถามทั่วกันแล้ว ยังไม่ปรากฏว่าอะไรหายไป และไม่มีร่องรอยว่ามีขโมยล่วงล้ำเข้าเข้ามายังเขตของเรา
ตอนเช้าวันนั้น การสนทนาของคนในบ้านก็คือปีนประตูเข้าบ้าน แล้วไม่ทิ้งร่องรอยอย่างใดไว้แม้สิ่งของก็ไม่หาย เป็นความครึกครื้นอย่างหนึ่งของคนในบ้านทั้ง ๓ บ้าน เพราะขาดสิ่งที่ทำความตื่นเต้นมานาน จนกระทั่งจวนเวลาอาหารกลางวัน ซึ่งกฤตกับดิฉันจะไปกินนอกบ้านที่บ้านเพื่อนคนหนึ่ง ดิฉันกำลังแต่งตัวอยู่ ก็ได้ยินเสียงเคาะประตู ดิฉันเปิดประตูออกมาพบน้ารื่นยืนอยู่ที่ระเบียง น้ารื่นพยักหน้าพูดเสียงธรรมดา
“แต่งตัวให้เสร็จก่อนเถอะ ไม่รีบร้อน เสร็จแล้วไปที่ห้องน้ารื่นหน่อย”
ดิฉันแต่งตัวเสร็จแล้ว ก็บอกกฤตว่าให้เป็นคนเอารถออกจากโรง ดิฉันไปที่ห้องน้ารื่น เข้าไปในห้องน้ารื่นกำลังทำ/*206ธุระเก็บสิ่งของเล็กน้อยเข้าที่ เห็นดิฉันก็ลงนั่งบนเตียงและว่าด้วยสีหน้าเฉย
“คนที่ปีนประตูน่ะไม่ใช่ขโมยหรอก ตาการุณนั่นแหล”
“อึ๊” ดิฉันทำเสียงไม่เชื่อ
แกมาบอกกับน้าเอง เพื่อนพาไปเลี้ยง แล้วแกกลับมาดึก เห็นประตูปิด ไม่รู้จะทำยังไง เลยปีนเข้ามา”
ดิฉันถอนใจ “ตาย เดี๋ยว ต้องบอกพี่เขาให้เขาพูดกัน” ดิฉันว่าแล้วก็ต้องละจากน้ารื่น รีบไปหาคุณพ่อบอกให้คุณพ่อทราบเพียงประโยคเดียว แล้วก็จ้องดูหน้าคุณพ่อด้วยความหนักใจ
คุณพ่อถอนใจ แล้วก็พูดอย่างเดียวกับดิฉัน “พูดกับพี่เขาให้เขาพูดกันก็แล้วกัน”
ดิฉันจำเป็นต้องรีบไปให้ทันนัด และไม่ต้องการให้กฤตเก็บความหนักใจไปบ้านเพื่อน จึงยังไม่บอกกฤตเราอยู่ที่บ้านเพื่อนหลายชั่วโมง เมื่อออกจากบ้านเขาเป็นเวลาบ่ายมากเกือบสี่โมงแล้ว ดิฉันปล่อยให้กฤตขับรถตามสบาย จนกระทั่งจวนถึงบ้าน จึงเล่าให้ฟังโดยไม่ทำให้เป็นเรื่องยุ่งยากเกินไป
/*207“เอ้อ” กฤตถอนใจยาว “น้าเรืองว่ายังไงมั่ง ประตูเขาเสียหายไปหรือเปล่า”
“คงไม่เสียอะไรมั้ง” ดิฉันคาดคะเน “เราต้องอธิบายอะไรหลายอย่าง แต่แกก็เคยเป็นครู ทำไมของพรรณอย่างงี้น่าจะรู้”
“ก็ดีที่มันบอก” กฤตว่า “เรื่องนี้จะมีอะไรอีกคิดไม่ออกเลย”
ครั้นกลับมาถึงที่อยู่แล้ว พบว่าแม่ได้กลับมาจากโรงแรม เพราะแม่กลับบ้านแต่วันบ้าง ค่ำบ้างแล้วแต่งานมีมากมีน้อย ดิฉันเข้าไปหาแม่ แม่ก็แจ้งว่าคุณพ่อได้เล่าเรื่องทั้งหมดให้ฟังแล้ว
“แม่ว่าอย่าทำเรื่องให้ใหญ่เกินไป” แม่เตือนสติ “เราหากุญแจให้แกก็หมดเรื่อง แต่แม่ต้องไปขอโทษน้าเรืองเขาเสียหน่อย”
“น้าเรืองคงว่าลูกเขยแม่แสนจะนิวแซน” กฤตพูดอย่างไม่สบายใจ “ให้ผมไปพูดกับน้าเรืองไม่ดีหรือ ผมจะพูดกับการุณเสียก่อน” ดิฉันสนทนากันแม่อีกสองสามนาที แล้วกฤตกับดิฉันก็ไปที่ห้องของตัว กฤตลงไปหาการุณเมื่อได้/*208เปลี่ยนเสื้อผ้าให้สบายแล้ว ปรากฏว่าการุณไม่อยู่ กฤตกลับไปบอกดิฉันแล้วก็ว่าจะต้องไปหาน้าเรืองเสียก่อน
ดิฉันเกิดความคิดไวขึ้นมา รีบไปเรียกน้ารวงรัตน์ให้ไปหาน้าเรืองด้วยกัน โดยเฉพาะภรรยาน้าเรืองเกรงใจน้ารวงรัตน์มาก เพราะเคยเป็นเพื่อนนักเรียนกันมา น้ารวงรัตน์รู้ว่ามีคนปีนประตูแล้ว เพราะโจษจรรย์กันไปทั่วบ้านทุกบ้าน น้ารวงรัตน์เข้าใจดีโดยไม่ต้องให้ดิฉันอธิบายอะไร กฤตเข้าไปหาน้าเรืองก่อน ดิฉันกับน้ารวงรัตน์ตามติดกันเข้าไป
พอกฤตพูดจบ น้าเรืองก็สวนขึ้นทันที “อือ ครูบ้านนอกนี่มันเขว่อวกันได้แค่นี้เชียวเรอะนี่”
“เอาอีกละ” น้ารวงดุขึ้นมาทันควัน “ราวกับเราไม่เคยยังงั้นแหละ”
“ไอ้เราทำยังงี้ มันตอนเราเป็นนักเรียนนี่นา” น้าเรืองเถียง ไม่แสดงความโกรธเคืองแต่ขบขันซึ่งดูเหมือนจะยิ่งกว่าความโกรธ
“ไหน ว่ามาซิ ถ้าเป็นเรา เราจะทำยังไง” น้ารวงว่า
“ไม่ได้ว่าผิดร้ายอะไรนี่นา” น้าเรืองพูดหัวเราะ ๆ “สีมันกะเทาะไปนิดหน่อย อย่าไปดูมันเสียก็หมดเรื่อง” แล้วน้าเรืองคงคิดเกรงใจกฤตขึ้นมา หันมาพูดว่า “ไม่เป็นไร กฤต /*209น้าจะให้ทำกุญแจให้มันเสีย เด็กมันคงหมดปัญหา จะเรียกร้องใครก็ไม่รู้” แล้วน้าเรืองก็สนทนาเรื่องอื่นต่อไป แล้วกฤตก็ลากลับที่อยู่ แต่พอกฤตลุกไปแล้วดิฉันกำลังพูดกับภรรยาน้าเรืองเรื่องกับข้าวอย่างหนึ่ง น้าเรืองก็พูดกับน้ารวงรัตน์ว่า “ทำไมมันปัญญาอ่อนจนไม่เห็นกระดิ่งไฟฟ้านะ”
“ก็มันเกรงใจซิ กดกระดิ่งก็ต้องปลุกใครใช่ไหมล่ะ” น้ารวงแก้แทน
“อีตอนนั้นแหละ มันเขว่อว” น้าเรืองว่า
“ศัพท์นี้เก่าเต็มทีแล้ว” น้ารวงสบัดหน้าว่าพี่ชาย
“ไมใช้ที่อื่นนอกจากวงใน” น้าเรืองตอบ “ไม่อธิบายความหมายให้ใคร ใครไม่รู้ก็ดี ใครรู้ก็ดี” แล้วน้าเรืองก็ลุกไปทำธุระอย่างอื่นต่อไป ดิฉันก็ชวนน้ารวงไปที่ตึกของแม่
“น้ารวงต้องทำอย่างไงอีกอย่าง ลูกแก้วขอร้อง กฤตรู้สึกยุ่งยากใจเอามากๆเชียวแหละ” ดิฉันว่าน้ารวงรัตน์
“เป็นธรรมดาน่า คนมากก็เรื่องมาก ฝรั่งมันถึงอยู่กับพ่อแม่ลูก แต่ฝรั่งก็ไม่สบายกว่าเรา เจ็บไข้เหงาแทบตาย แล้วเป็นคนแก่อยู่เมืองฝรั่ง น้าว่าแย่”
ดิฉันรู้ว่ากฤตรอให้การุณกลับสำหรับจะได้พูดจาชี้แจงเสียให้หมดกังวลไป ดิฉันจึงเตือนว่า อย่าทำให้แกเกิดตระหนก/*210ตกใจเกินกว่าเหตุ เลยเวลาอาหารค่ำแล้ว การุณจึงกลับบ้าน ดิฉันสังน้ารื่นไว้ให้มาบอก กฤตจึงลงไปหาที่ห้องของการุณ ดิฉันนอนที่เก้าอี้ยาวในห้องดูโทรทัศน์ไปโดยไม่เอาใจใส่นัก เมื่อกฤตกลับมาดิฉันก็ถามว่า
“เป็นไง กฤตชี้แจงว่ายังไง แล้วการุณแกว่ายังไง”
“พูดกับมันไม่ถูก” กฤตตอบพลางถอนใจ “ได้บอกมันว่าทีหลังอย่าทำ ให้มันกดกริ่งเรียกคน แล้วก็เลยให้กุญแจมันไว้ แล้วคอยเตือนให้ทำใหม่ให้ตัวเราด้วย พอจะอธิบายเกิดความรู้สึกตามประสาบ้านนอกขึ้นมาว่า ปีนประตูเข้าบ้านที่เราอยู่ กับการเรียกให้เขาเปิดรับนี่ การปีนมันก็เป็นการสะดวกกว่าจริงๆ” แล้วกฤตหัวเราะครึ่งขันครึ่งกังวล
“เออ ตามบ้านนอก ไปปีนประตู เผื่อทางในบ้านเขานึกว่าขโมย เขาไม่ยิงเอามั่งเหรอ” ดิฉันถาม
“ก็จริง” กฤตรับอย่างตรึกตรอง “แต่ว่าถ้าไม่อยู่ในถิ่นนักเลง ก็คิดไปไม่ถึง”
ดิฉันชอบพยายามเข้าใจชีวิต ใช้เวลาคิดค้นนานพอดู ว่าการปีนเข้าประตูบ้านของเราเอง ถ้าหากว่าไม่ทำสีกระเทาะนั้นเป็นความผิดอย่างไร ก็จะหาคำตอบไม่ได้ ไปถามน้ารวง น้ารวงก็คิดหาคำตอบไม่ได้เช่นเดียวกัน นอกจากว่าเป็นสิ่งที่/*211พวกเราไม่กระทำกัน นานต่อมา ได้เคยเอาเรื่องนี้ขึ้นมาคุยกับคุณพ่ออีก และเล่าว่าน้ารวงรัตน์ก็ตอบไม่ได้ คุณพ่อจึงตอบให้
“เหมือนเราเห็นอะไรวางบนเก้าอี้แล้วเรารำคาญยังงั้นแหละ ถ้าเราไปวางระเบียบอะไรเสียแล้ว ใครไปขืนระเบียบก็เกิดความรู้สึกขัดแย้ง ที่จริงของวางบนเก้าอี้มันก็วางได้เท่ากับโต๊ะ แล้วคนทั่วๆไปเขาก็ใช้วางกันแต่มีคนเจ้าระเบียบถึงจะรำคาญ”
“ยังไม่แลเห็นว่ามันโยงถึงการปีนประตู” แม่พูดโดยยังไม่เข้าใจดี
“อ้าว ก็เรารำคาญคนปีนประตู ก็เพราะเรามีประตูไว้ปิดไว้เปิด ที่จริงบ้านของเราเอง เราจะมีประตูแล้วเราไม่เปิดมันก็ไม่เสียหายอะไร ชาวบ้านน่ะเขาทำอะไรตามความจริง เราน่ะทำตามสมมุติ”
“แล้วชาวบ้านเขามีประตูกันไว้ทำไม” แม่ซักต่อไป
“เขามีรั้วไว้บอกอาณาเขตบ้าน หรืออาณาเขตไร่ มีประตูไว้เพื่อสะดวกไม่ต้องปีนรั้ว แต่ถ้าปีนสะดวกกว่าเขาก็เปิดเขาก็ปีน ที่นี้เราไปสมมุติว่ามีรั้วมีประตูแล้วปีนไม่ได้ ชาวบ้านเขาไม่สมมุติอย่างนั้น”
/*212ฝ่ายข้างกฤตมีประสบการณ์ที่เขาไม่ได้คาดอีก คือเมื่อถึงวันศุกร์ปลายสัปดาห์ที่มีเรื่องตื่นเต้นนั้น น้ารื่นมาบอกว่าการุณสั่งไว้ว่าจะไปบ้าน น้ารื่นได้เตือนให้รอจนกระทั่งกฤตกลับบ้านแล้วจึงลา แล้วให้ไปวันเสาร์ การุณตอบง่ายๆ ว่า “ไม่ต้อง” แล้วก็แต่งตัวออกจากบ้านไปมีถุงใบหนึ่งถือไปในมือ กฤตวิตกว่าการุณจะไปเล่าเรื่องที่เกิดให้เป็นสาเหตุผิดใจกันระหว่างญาติ จึงออกไปบ้านวันเสาร์ เขาไม่ให้ดิฉันไปด้วย เพราะเขาคิดว่าเขาจะเจรจากับญาติได้ตาม “ภาษา”ของเขาเมื่อไม่มีดิฉันอยู่ด้วย เขาค้างอยู่คืนหนึ่ง กลับในวันอาทิตย์และมาเล่าอย่างขันระคนรำคาญและเคืองด้วยว่า
“เราไปถึงกลายเป็นทนายแก้ต่างเจ้าการุณไป การุณไปเล่าว่าถูกคนในบ้านนี้เขาหาว่าปีนประตู เป็นขโมยเลยถูกลุงการกับพ่อของเรา รุมกันด่าหาว่าไปทำความเดือดร้อน พ่อก็ด่าอาลำใย อาลำใยก็เลยหาว่าพ่อตื่นยศลูกสะใภ้ ลุงการก็ว่าจะมารับการุณไปบ้าน เราเลยต้องไปแก้ความเข้าใจเป็นการใหญ่ว่า ไม่ใช่เรื่องใหญ่โตอะไร พอเขารู้ว่าเป็นการุณเขาก็หายข้องใจกัน เพียงแต่ต้องไปบอกน้าเรืองเพราะทำสีเขากะเทาะไปเท่านั้น”
บทที่ ๑๑
/*213วันคืนล่วงไปสองสามเดือนแล้ว ว่างกายของดิฉันเปลี่ยนแปลงจนเห็นได้ชัดว่ามีชีวิตใหม่ก่อขึ้นอยู่ในตัว น้าโรจน์ออกปากว่า “ลูกแก้วนี่ท้องสวย เขาว่าจะเป็นลูกผู้หญิงนะ” ถูกแม่ขัดคอว่า “อ่านหนังสืออีเหนาน่ะ ท้องลูกผู้ชายก็ยิ่งผุดผาดผิวผ่องละอององค์ ดังอนงค์นางฟ้ากระยาหงัน” น้าโรจน์โต้ว่า “นี่ความคิดชาวบ้านครับ ไม่ใช่ความคิดกวี” ญาติที่คลองกาญจนาเห็นด้วยกับน้าโรจน์ ดิฉันได้ออกไปเยี่ยมพ่อกิจ พ่อกิจดีใจและไม่ซ่อนเร้นความยินดี “เป็นผู้หญิงหรือผู้ชายก็ช่างเถอะลูก ให้มันดี อย่าทำให้เราเจ็บใจก็แล้วกัน” ญาติทางนั้นยังเสียใจเรื่องลูกชาย ลุงกำนันไม่ยอมกลับประเทศกันไม่หายลุงกำนันว่า “มันดูถูก ถ้าเราเป็นขุนนางในกรุง ไม่ใช่ชาวบ้านนอก มันก็คงอยากพาเมียมาอวด” กฤตต้องโต้ว่า ลูกชายคนที่มี “เกียรติ” เขาก็ไม่กลับบ้านเมืองกันก็มีมากขึ้น /*214ย่าพัดบอกว่า “ไปถือสาหาความไม่ได้ประโยชน์ พระท่านว่า “บุญทำกรรมแต่ง” ลุงกำนันว่า “กรรมของพ่อมัน บาปของมันแต่ง” เป็นอันยุติข้อพิพาทไปชั่วคราว
การุณอยู่ที่บ้านอย่างสงบในระยะนั้น วิธีของการุณคือหลีกเลี่ยงการถือวิสาสะกับคนในบ้าน แม้กับน้ารวงรัตน์ที่แสดงความสนใจ เชิญไปกินของว่างและชวนสนทนา น้าเรืองว่า “คนหนุ่ม ๆ มันอย่างงั้นเอง ถึงอยู่บ้านตัวเองก็อยากออกนอกบ้านเรื่อย” ครั้งหนึ่งคุณป้าทำให้ดิฉันเคืองมาก คุณป้าพูดแก่คุณพ่อต่อหน้าดิฉัน “เขาว่าอยู่บ้านท่านอย่าดูดาย ปั้นวัวปั้นควายให้ลูกท่านเล่น” คุณพ่อคิดไว รีบแก้ทันที “ต่องค่อยๆไปครับ เรื่องอย่างนี้แหละให้คนหนุ่ม ๆ ที่กำลังเรียนวิชา เข้าใจเร็วไม่ได้ สมัยนี้เขาไม่ได้เรียนกันแต่เฉพาะวิชาในห้องเรียน ยังมีงานสโมสร มีอะไรอีกหลายอย่าง”
เรื่องของอากรรณประดับกับอาเธียร กำลังน่าเอาใจใส่ บางครั้งที่มีคนพยายามเลียบเคียง อากรรณก็แสดงท่าทีไม่เป็นปฏิปักษ์ต่อความคิดที่จะกลับไปคืนดีกับสามี แต่แล้วบางคราว อากรรณก็มีปฏิกิริยาอย่างรุนแรง ถึงกับกล่าวว่า “ฉันไม่เชื่อใจไอ้เจ๊กคนนี้เลย” ทั้งน้าเรืองและน้าโรจน์ว่าเป็นสัญญาณ/*215ที่ดี ถ้าอากรรณไม่มีปฏิกิริยาเลยนั่นแหละจึงจะถือว่าสิ้นหวัง แต่ฝ่ายที่ใคร่สนับสนุนอากรรณให้มีชีวิตที่สมบูรณ์ ก็ยังไม่ค่อยกล้าส่งเสริมการกระทำอย่างใด เพราะยังไม่มั่นใจในความตั้งใจของฝ่ายอาเธียร
ในระยะนี้ ดิฉันกับกฤตได้พบกับอาทรบ่อยๆ เนื่องจากกฤตไปที่บ้านของเชี่ยว และรับเป็นผู้ติดต่อระหว่างเชี่ยวกับกับคุณพ่อตามที่พัฒนะแนะ พัฒนะก็กำลังปลูกบ้านใหม่ อยู่ทางเหนือของสะพานกรุงธน ทางฝั่งจังหวัดธนบุรี เป็นบ้านในสวนหลังเล็ก ๆ เขาบอกว่าบ้านของเขาไม่ต้องรบกวนสถาปนิก “คิดได้อะไรก็บอกช่างแกไป ปลูกแล้วไม่ดีก็รื้อก็ได้ กระเบื้องกระดาษทั้งนั้น”
“คนทำงานอีคาเฟ่ก็ยังคิดปลูกบ้านจริงๆ จังๆ ไม่ได้หรือคะ” ดิฉันถามโดยซื่อ
“แล้วกัน ใครบอกว่าไม่ปลูกจริงจัง คุณลูกแก้ว” พัฒนะร้องค้านขึ้นมา “แล้วคุณคิดเลขดู คนทำงานอีคาเฟ่เงินเดือนเท่าไหร่ ค่าปลูกบ้านหลังหนึ่งเงินเท่าไหร่ ค่าที่ดินเท่าไหร่ นี่ผมซื้อได้ถูกเพราะเพื่อนมันผ่อนส่งแล้วมันเคว้งเลยขายต่อให้ผม แล้วคนทำงานอีคาเฟ่มันนี่ต้องขี่รถยนต์ ค่ามีรถยนต์เดือนหนึ่ง ๆ เท่าไหร่ พวกเราลองคิดบัญชีกันดูบ้างก็จะ/*216ดีนะ ผมว่าฝัน ๆ กันว่าคนนั้นรวยคนนี้จนด้วยกันทั้งนั้น” แล้วเราหันไปว่ากฤต “ไอ้พวกดอกเตอร์ทางเศรษฐศาสตร์และหัวดี เสนอความเห็นฟุ้งกระเป๋าตัวเองตบแล้วไม่รู้มีเท่าไหร่หรอก มันเอาออกจากกระเป๋านั้นมาใส่กระเป๋านี้ให้ยุ่งไปหมด”
กฤตหัวเราะอย่างอารมณ์ดีเวลา พัฒนะออกความเห็นวิพากษ์วิจารณ์ เพราะพัฒนะพูดจาอย่างยิ้มแย้ม น่าฟังและน่าดูไปด้วย ซึ่งผิดกันกับอาทรมาก ดิฉันพยายามศึกษาอุปนิสัยของอาทร และนำไปอภิปรายกับน้ารวงรัตน์หลายครั้ง “แกจะมีปมด้อยเรื่องกำเนิดของแกหรือไงคะ ทำไมแกพูดน้อยเหลือเกิน”
อาทรนั่งฟั่งเพื่อนฝูงคุยกันเป็นเวลาชั่วโมงหนึ่งหรือชั่วโมงครึ่งโดยมีส่วนร่วมในการสนทนาประมาณ ๓ ประโยค แต่ไม่ร่าเริงเลยสักครั้งเดียว แต่จะว่าเป็นคนสงบราบรื่นก็ได้ เมื่อดิฉันปรารภกับแม่เรื่องนี้ เพื่อว่าจะดูลู่ทางเพื่อให้อากรรณคืนดีกับอาเธียร แม่จึงได้ให้ดิฉันชักชวนให้กฤตกับดิฉันจึงหาโอาสชวนพัฒนะ อาทร และ เชี่ยว มากินอาหารที่บ้าน และดิฉันคิดขึ้นมาถึงเพื่อน ๆ ร่วมโรงเรียนของดิฉัน จึงชวนจันทร์ฉวี อินทิราและเถลิงมาด้วย
/*217ก่อนจะถึงเวลาแขกมาถึงในเวลาสายของวันอาทิตย์ ก็มีเสียงโวยนายในครัวของแม่ ออกจะเป็นเสียงผิดธรรมดา แม่จึงเข้าไปฟังเหตุการณ์ ก็ได้ทราบจากลูกจ้างซักฟอกคนใหม่ว่าเสื้อเชิร์ตของกฤตหายไป โดยสุพินลูกจ้างซักฟอกยืนยันว่า “ตากไว้ที่ราวข้างห้องป้ารื่น ตากไว้เมื่อบ่ายวานนี้ ฝนมักตกลงมาหน่อยตอนเช้า เห็นมันหมาดหมาดก็เลยตากเสียอีกหน่อย ตอนค่ำลืมเก็บไป”
แม่ให้ระงับเรื่องราวไว้พิจารณากันภายหลัง เพราะจวนเวลาจะต้องรับแขกแล้ว อีกสักครู่แขกก็มา วันนั้นเราตั้งใจจะให้เป็นวันที่แม่จะศึกษาลักษณะนิสัยของอาทร ซึ่งจะต้องเข้ามาพัวพันกับชีวิตของอากรรณ ถ้าหากมีการคืนดีระหว่างอากรรณกับสามี และแม่ก็จะมีความรับผิดชอบอยู่ด้วย แต่การสนทนากลายเป็นเรื่องการตั้งศาลพระภูมิ มีโอกาสถามอาทรเพียงเล็กน้อย
เชี่ยวตั้งต้นเรื่องศาลพระภูมิขึ้นว่า “ทำไงครับ คุณพ่อ คุณน้าผมคนที่เป็นนายทุนให้ผมได้ปลูกบ้านเกิดยื่นคำขาดว่า ถ้าผมไม่ตั้งศาลพระภูมิก็จะไม่เกี่ยวข้องกับบ้านของผมทั้งสิ้น ซึ่งหลว่าอาจขึ้นดอกเบี้ยสำหรับช่วงยืมต่อไป”
/*218“เออ ก็ตั้งเสียก็หมดเรื่อง” คุณพ่อตัดสินง่าย ๆ
“ทีนี้นายพัฒนะมันเที่ยวท้าผมไว้ แล้วผมก็ท้ามันว่าบ้านผมจะไม่ตั้งศาลพระภูมิ ผมก็เกลียดจังเลย จะทำยังไง”
“ก็ชั่งนำหนักเอาซิ ระหว่างดอกเบี้ยกับการแพ้นายพัฒนะ คุณพ่อว่า
“มันไม่ใช่เท่านั้นครับ มันทำให้ผมเกิดความรู้สึกแปลก ๆ ตั้งผมก็เกลียด พอตั้งแล้วผมจะไปรื้อ ผมก็กลัว”
คุณพ่อหัวเราะ “เอางี้ไหมล่ะ คิดว่าเป็นการส่งเสริมศิลปะกับประเพณี ที่บ้านนี้ก็คิดนยังงั้น ทั้งคุณพ่อของใจแก้วกับคุณพ่อผมไม่เชื่อถืออะไรนัก แต่ว่าปู่ย่าตายายทำมาแล้วมันทำให้คนที่เขามาอยู่กับเราที่เขายังเชื่อถืออยู่ใจสบาย เราก็ทำไป”
"ศิลปะอะไรกันครับ” เชี่ยวแย้ง “ผมเกลียดไอ้ซิเมนต์ก่อแล้วก็เสียบยอดปราสาทแทบกระอัก”
“เอ้า จะหาศาลพระภูมิฝีมือสวย ๆ ให้เอาไหมล่ะ มีคนเป็นช่างทำไม้ฝีมือดี ให้เขาทำด้วยไม้เป็นเรือนเล็กๆ สวยๆ แต่ส้องให้เขาให้คุ้มสักหน่อย มันต้องเสียเวลามากพอใช้”
/*219“สักเท่าไหร่ครับ ถ้าคิดมาก ๆ เหมือนจิตกรสมัยใหม่ผมก็แย่เหมือนกัน” เชี่ยวถามและปรารภ
“เอ้อ ไอ้ภาพจิตกรจิตกรรมสมัยใหม่นี่แลว้า แกต้องเสียเงินซื้อเป็นพัน ๆ ติดผนังห้อง” พัฒนะขัดขึ้นมา มันกำลังเข้าสมัย ใครไม่มีก็เป็นคนรสนิยมต่ำ”
“ก็ไม่รู้เหมือนกัน เชี่ยวพูดเสียงอ่อน ๆ “ไอ้รูปเขียนผมก็ชอบ, ผมเที่ยวซื้อไอ้ที่พอซื้อได้ แต่ศาลพระภูมินี่ต้องรีบตั้ง ต้องตั้งก่อนทำบุญขึ้นบ้านใหม่ไม่ใช่เหรอ เห็นคุณน้ามาเร่ง”
“เอ๊อ ลำบาก” แม่เอ่ยปาก “ว่าไง คุณอาทร คุณมีบ้านจะยกศาลพระภูมิไหม”
“ยังไม่เคยคิดไปถึงปลูกบ้านเลยครับ” อาทรตอบ
“บ้านเวลานี้อยู่ที่ไหนคะ” แม่ถามต่อไป
“อยู่บ้านของคุณย่าครับ อยู่ใกล้นี่เอง ท่านปลูกให้เขาเช่า เดี่ยวนี้ท่านให้ผมอยู่”
“คุณกลับจากเมืองนอกได้กี่ปีแล้วนี่” แม่ซัก
“สักสามปีแล้วครับ” อาทรตอบคำถามทั้งหมดนี้ด้วยสีหน้าเฉยๆ ในแววตาของเขาไม่มีอะไรจะให้ทายความรู้สึกได้ /*220จนกระทั่งดิฉันเกือบจะตัดสินว่า เขาเป็นคนมีใจราบเรียบ ไม่มีความทะเยอทะยานในเรื่องใดในชีวิต เขาทำงานในกระทรวงการคลัง วันหนึ่ง ๆ ชีวิตเขาล่วงไปด้วยการอ่านตัวเลข ไม่ค่อยมีเรื่องวุ่นวนของชีวิตมนุษย์มากระทบนัก
แม่ยังสนใจต่อไป “เออแล้วที่บ้านที่อยู่นั้นมีศาลพระภูมิไหม”
“มีครับ มีทั้งที่บูชาแบบจีนด้วย” อาทรให้ความรู้โดยไม่ตอบคำถามตรง ๆ เป็นครั้งแรก ทำให้แม่ชักจะมีกำลังใจซักต่อไป
“อ้อ แล้วคุณทำยังไงกับที่บูชาแบบจีน”
“ผมก็เฉย ๆ มีคนใช้เป็นคนจีน เห็นเขาเอาธูปมาจุดมาดูแล แต่บ้าน อื้อ ที่บ้านคุณปู่คุณย่า ถึงตรุษจีนก็ไหว้เจ้า ถึงตรุษไทยก็ทำบุญ”
คุณปู่ไม่ขอให้คุณอยู่บ้านท่านหรอกรึ ตามธรรมเนียมลูกผู้ชายเขาก็อยู่กับครอบครัวใหญ่ไมใช่รึ” แม่ซักต่อ
“ครอบครัวผมปน ๆ กันครับ ไทย ๆ จีน ๆ เวลาตายยังฝังฮวงซุ้ย” อาทรตอบหน้าเฉย ๆ ต่อไป
/*221“ก็เพราะมีฮวงซุ้ยสำหรับฝัง” คุณพ่อสรุป “คุณอาทรนี่เป็นลูกคุณเธียรไม่ใช่เรอะ” ตั้งแต่รู้จักกันมา ครั้งนี้เป็นครั้งแรกที่มีใครเอ่ยถึงญาติผู้ใหญ่ของอาทร
อาทรนิ่งเฉย เหมือนว่าไม่ต้องการคำตอบ คุณพ่อรู้สึกเก้อจึงพูดต่อไป “คุณรู้รึเปล่า แต่ก่อนพ่อคุณกับผมนับว่าเป็นญาติสนิท เป็นน้องเขยผม”
“ครับ” อาทรตอบอย่างสั้นอีก
คุณพ่อคงกลัวแม่จะตั้งข้อซักเกินไป จึงเสไปหาเรื่องศาลพระภูมิอีก “ตกลงไหมล่ะ คุณเชี่ยว ถ้าตกลงจะให้เขาทำศาลพระภูมิด้วยไม้สวย ๆ ผมจะสั่งให้นายเฉลียวแกคงดีใจมาก”
“อย่าลืมนะกฤต เรื่องพิธีสงฆ์ต้องมอบให้ลื้อ สักเมื่อไหร่จะได้ศาลพระภูมิครับ”
“จะรีบบอกเขาเร็วที่สุด” คุณพ่อตอบ
“อย่าเกรงใจนายเชี่ยวนักนะครับ” พัฒนะว่า “เสี่ยลุงเสี่ยน้าเขามี ทำบ่นไปยังงั้นเอง”
“ว่าแต่แม่บ้านเถอะ มีบ้านแล้วไม่มีแม่บ้านจะเหงานะ” กฤตเอ่ยขึ้นบ้าง
/*222“มีหวังน่า” เชี่ยวพูดเป็นกลาง
“อาทรล่ะ” พัฒนะเย้าเพื่อนอีกคนหนึ่ง
“ผมรึ ผมยังรออยู่” อาทรตอบ ทำให้คนฟังแปลกใจกันทุกคน
“รออะไร รอเทวดาอุ้มสมรึคะ” แม่ถาม
“ผมรอได้ครับ” อาทรตอบหน้าเฉย ๆ อีก ทุกคนทำสีหน้าแปลกใจ แต่อาทรคงสีหน้าเฉย
คุณพ่อชักการสนทนาเข้าไปหาการก่อสร้างและการงานทั่วไป เพื่อน ๆ ของดิฉันเริ่มคลายความสนใจ ดิฉันจึงชวนลงไปในสวน อาทรเดินตามมาด้วย แล้วอีกสักครู่เชี่ยวก็ตามมาบ้าง ดิฉันกลัวจะเป็นการทิ้งผู้ใหญ่ จึงต้องชวนกันกลับไปนั่งที่เดิม อีกไม่นานเพื่อน ๆ ดิฉันสามคนบอกลา กฤตต้องไปส่งจันทร์ฉวี การเลี้ยงและสนทนาก็จบลง
แม่ยังตัดสินใจไม่ได้ว่าจะช่วยเหลืออาเธียรกับอากรรณประดับสักแค่ไหน จากการวิสาสะกับอาทรในวันนั้น ไม่ทำให้แลเห็นชีวิตในครอบครัวของอาเธียรเท่าใด แม่ได้แต่บอกว่าจะต้องเลียบเคียงหาข้อเท็จจริงให้มากขึ้น แล้วจึงจะตัดสินว่าส่งเสริมความคิดของอาเธียรหรือไม่
/*223อีกสองวันต่อจากการเลี้ยงอาหารกลางวันเพื่อน ๆ ก็มีคดีในบ้านเกิดขึ้นอีก คราวนี้ออกจะหนักใจยิ่งกว่าคราวที่แล้ว การุณมาบอกกฤตว่า สุพินคนซักผ้าหาว่าการุณเป็นขโมย “ยายสุพินดูถูกผมเหลือเกิน” การุณลงนั่งเรียบร้อยแล้วพูดเสียงลั่น “ผมเอาเสื้อพี่กฤตไปใส่ แล้วผมก็ซักให้แล้วก็เอาคืนไปให้เขา เขาบอกว่าทำไมขโมยไป”
“เออ” กฤตถอนใจยาว “ก็เราไม่ได้ขโมย เราเอามาคืน เขาจะว่าขโมยได้ยังไง”
“ก็นั่นซิครับ” การุณว่า “ทำไมเขาถึงพูดยังงั้น เผื่อผมอดโมโหไม่ได้ ใช้ไม้ใช้มือเข้ามั่งก็จะร้อนใจพี่กฤต”
ดิฉันอยากถามว่าการุณคิดอย่างไรจึงมาเอาเสื้อของกฤตไปใส่ แต่ระงับไว้ แล้วเห็นกฤตนั่งงงอยู่ไม่พูดอะไรกับญาติอีกต่อไป จึงต้องเป็นผู้พูด
“พี่ว่าสุพินคงไม่มีเจตนาจะล่วงเกินการุณหรอก แต่อาจใช้ถ้อยคำผิดไป แล้วพี่จะเรียกมาตักเตือน”
“ผมขอบอกพี่ตรง ๆ นะครับ” การุณพูดภายหลังที่ได้อิดเอื้อนอยู่เป็นครู่ใหญ่ “ที่จริงผมไม่ได้ เอ้อ ไม่อยากจะมารบกวนพี่กฤตเลย บ้านนี้มีก็ไม่ใช่บ้านของพี่กฤตเอง แต่ผม /*224เอ้อ ผมก็ ก็ พ่อก็ว่าผมจองหอง จะต้องให้พ่อหมดเปลืองละ อะไรละ ที่จริง ผมก็อยากอยู่หอพัก”
“แต่” กฤตตั้งคำค้านขึ้นมา แล้วก็กลับนิ่งไป “แต่คุณพ่อคุณแม่ของพี่ลูกแก้วก็ได้หมดเปลืองไปพอใช้ในการที่การุณมาอยู่ ไม่ถูกใจอะไรนิดหน่อย การุณก็จะฉวยโอกาสไปมันก็ไม่ค่อยดีเหมือนกัน”
การุณนิ่งไปอีกครู่ใหญ่ แล้วก็พูด “คนบ้านนี้ เขาก็ไม่ค่อยชอบผมนัก”
“พี่ว่าการุณรู้สึกไปเอง” ดิฉันรีบประท้วง “เขาไม่มีเรื่องจะชอบหรือไม่ชอบ การุณเป็นญาติของพี่ คนในบ้านนี้ไม่ใช่เป็นเจ้าของบ้านนี้”
“ป้ารื่นล่ะ ป้ารื่นเป็นอะไร” การุณถาม ริมผีปากสั่นนิด ๆ พอสังเกตได้
“ทำไม ป้ารื่นเป็นยังไง” ดิฉันถามสวนขึ้นไปทันที เสียงสูงขึ้นโดยไม่รู้ตัว
“ผมรู้” การุณว่า “ป้ารื่นคนหนึ่งละไม่ชอบผม”
“ทำไม ป้ารื่นแสดงออกมายังไง” ดิฉันถามด้วยความเคืองและความอยากรู้
/*225“ผมบอกไม่ถูก แต่ผมรู้” การุณว่า
กฤตลุกขึ้นเดินไปมาสองสามก้าวแล้วลงนั่ง “นี่ การุณ” เขาพูดแก่ญาติ “พี่เสียใจถ้ามีอะไรในบ้านนี้ทำให้การุณไม่สบายใจ แต่การุณต้องคิดถึงพี่มั่ง ต้องคิดอย่างผู้ใหญ่ พี่เคยอยู่วัด อยู่โรงเรียนประจำ ถ้าเราอยากสบายใจตามใจเรา เราต้องอยู่บ้านของเราเอง เราไปอยู่ที่อื่น มันต้องมีอะไรที่ไม่ถูกใจเราบ้าง ช่วยไม่ได้ พี่ไปอยู่เมืองนอกพี่ก็ไม่สบายหลายอย่าง พี่อยู่ในบ้านนี้ ไม่ใช่บ้านพี่เอง พีก็ต้องอดทนอะไรบ้างเหมือนกัน แต่เมื่อการุณมาอยู่แล้ว จะมาขอย้ายไปเพราะไม่ถูกใจ พี่ว่าพ่อของการุณเองก็คงไม่เห็นด้วย”
การุณเม้มริมผีปากไว้ แววตาแสดงความไม่พอใจ แต่ไม่กล่าวอย่างไรต่อไป ดิฉันจึงปลอบ “การุณ ไปพักผ่อนเสียเถอะ เรื่องสุพินพี่จะจัดการให้”
ดิฉันห่วงความรู้สึกของกฤต ไม่ค่อยสบายใจที่ได้ยินนว่าเขาต้องอดทนในการที่อยู่บ้านของบิดามารดาของภรรยา เมื่อการุณไปแล้ว ดิฉันก็เข้าไปแสดงความอ่อนโยนในฐานะคนรักกัน กฤตก็ตอบสนอง และในคืนนั้นเราก็หาโอกาสลืมญาติพี่น้องได้ชั่วคราว ระหว่างที่เราจำได้แต่เฉพาะว่าเรามีเพียงสองคนเท่านั้นที่ร่วมกายร่วมใจกัน
/*226ครั้นรุ่งขึ้นเช้า ดิฉันแต่งตัวเรียบร้อยและเตรียมจะไปขึ้นรถไปทำงาน ก็ได้ยินเสียงคนทะเลาะกันอยู่ข้าง ๆ รถ ซึ่งจอดไว้ใต้ถุนเรือนอีกด้านหนึ่งจากห้องของดิฉัน คือบริเวณใกล้ห้องของน้ารื่น ได้ยินเสียงสุพินชัดขึ้นเมื่อสุพินขึ้นเสียงดัง
“อย่ามาทำเป็นนายเลย ฉันไม่ต้องการนายหลายคนนักหรอก”
“ไม่ต้องการเป็นนายแก” เสียงผู้ชายตอบ ดิฉันจำได้ว่าเป็นเสียงการุณ “แต่แกจะมาว่าฉันตามใจ ตามนิสัยไพร่ ๆ ของแกไม่ได้”
“แหม พ่อผู้ดี ใหญ่จริงนะ เป็นถึงลูกผู้ใหญ่บ้าน” เสียงสุพินเยาะเย้ย “ลูกหลานพระยายังไม่มาพูดกับฉันยังงี้เลย”
“ฉันไม่ต้องการทะเลาะกับแกนะ ฉันให้แกถอนคำพูดที่ว่าฉันเป็นขโมยเท่านั้น” การุณโต้ น้ำเสียงขุ่นเคืองมาก
“ถอนคำ ถอนยังไง ถอนคำ เคยได้ยินแต่เขาถอนต้นหมากรากไม้ ถอนคำไม่เคยได้ยิน” เสียงสุพินเยาะเย้ย โต้ตอบมาอย่างไม่เกรง
มีเสียงอีกเสียงหนึ่งดังขึ้น ดิฉันจำได้ว่าคือเสียงน้ารื่น “นี่ สุพิน เราลดราวาศอกเสียมั่งเถอะ นายการุณเขาเป็นญาติ/*227ของคุณกฤต คุณเกลาเป็นนายฉัน คุณ ๆ บ้านนี้ฉันนับถือเป็นเจ้าขุนมูลนายฉัน เราจะมาขึ้นเสียงเถียงทะเลาะกันอย่างนี้ไม่สมควร ไม่พอใจอะไรก็บอกกล่าวผู้ใหญ่ให้ท่านตัดสิน หรือไม่งั้นก็ทำหูไปนาตาไปไร่ อย่าให้เรื่องมันยืดยาวไปเลย”
ดิฉันเห็นกฤตเดินลงบันไดหน้าเรือน ดิฉันรีบเดินเครื่องยนต์แล้วเร่งน้ำมันให้เสียงสนั่น แล้วก็เคลื่อนรถออกไปให้ไกลที่สุดจากที่จอดรถ แล้วก็เร่งน้ำมันต่อ พร้อมกันนั้นก็เปิดประตูพยักหน้าให้กฤตขึ้นรถ แล้วก็ขับรถออกจากบ้านโดยไม่รั้งรอ
“รถเป็นอะไรไปรึ” กฤตถาม
“ไม่รู้ซี น้ำมันมันเดินไม่สะดวกหรือยังไงก็ไม่รู้” ดิฉันตอบแล้วก็ตั้งหน้าตั้งตาขับรถอย่างทะมัดทะแมง ทั้งที่ใจเต้นแรง
เมื่อกลับมาจากทำงาน ดิฉันจำใจต้องนำเรื่องการทะเลาะกันระหว่างการุณกับสุพินไปเล่าให้แม่ฟัง ทั้งกฤตกับดิฉันไม่สบายใจกันไปคนละทาง กฤตทราบเรื่องจากที่ดิฉันเล่าให้ฟัง ซึ่งดิฉันได้กล่อมเกลาให้หายความรุนแรงไปเกือบหมด แต่ดิฉันได้ยินเสียงและถ้อยคำ และห่วงสุพิน เพราะได้อยู่กัน/*228มาเกือบ ๑๐ ปี สุพินได้ถูกน้ารื่นอบรมจนเป็นคนรู้ระเบียบต่าง ๆ ในบ้าน แต่สุพินก็ยังควบคุมตัวไม่ได้ดีในเมื่อถูกผู้ใดยุให้เกิดโทสะ สุพินอาจไม่พอใจที่จะถูกตักเตือน แล้วก็ลาออกไป ดิฉันก็จะลำบากกายลำบากใจ โดยเฉพาะได้หวังว่าจะให้สุพินดูแลลูกที่กำลังจะเกิดมา มิฉะนั้นภาระทั้งหมดก็จะตกอยู่ที่น้ารื่น การหาคนรับใช้ในบ้านใหม่นั้นเป็นสิ่งที่เจ้าบ้านทุกคนไม่ปรารถนา เมื่อแม่ฟังเรื่องจากดิฉันแล้ว ก็เรียกน้ารื่นไปไต่ถาม น้ารื่นก็บอกว่าสุพินได้ก้าวร้าวการุณจริงด้วยความโกรธที่ทำให้สุพินเป็นทุกข์ว่าของหายไป แม่จึงเรียกสุพินไปตักเตือนอย่างละมุนละม่อม
“เราอยู่ด้วยกันมานานแล้วนะ สุพิน คุณผู้ชายก็ต้องอาศัยสุพินมาก หนักเบาหน่อยก็ต้องมีน้ำอดน้ำทน” แม่กล่าว
“นั่นซีคะ อยู่กันมานานแล้ว เพิ่งจะมีคนใหม่เข้ามาหาเรื่อง” สุพินในทำนองย้อน
“ที่จริงเขาเอามาคืน เราก็ไม่ควรว่าเขาขโมย แต่เอาเถอะ เราพูด ๆ ไปด้วยความหมั่นไส้ ทีหลังระวังก็แล้วกัน” แม่ปลอบและสอนต่อไป
“ถ้าจะให้ขอโทษละก็ ดิฉันไม่ยอมหรอก” สุพินยืนยัน
/*229“เขาบอกแต่ให้ถอนคำต่างหาก” ดิฉันรีบแซงขึ้น “ถอนคำก็คือว่า พูดเสียใหม่ว่า ไม่ได้ตั้งใจว่าเขาขโมย”
“อยู่ ๆ ก็มาเอาไปเฉย ๆ พิลึกละ” สุพินยังแสดงความไม่พอใจต่อไป
“เห็นใจคนหนุ่ม ๆ มั่งเถอะ สุพิน” ดิฉันวิงวอน “นึกว่าเห็นแก่ฉัน แล้วนึกถึงว่าคุณกฤตจะต้องลำบากใจ เขาเป็นคนอื่นมา มาอยู่กับเรายังไม่คุ้นกันเท่าไหร่ ประเดี๋ยวจะเป็นว่าพวกเราดูถูกเขาว่าเป็นคนบ้านนอก” ดิฉันตัดสินใจพูดกับสุพิน เพราะคิดว่าในที่สุดก็จะต้องพูดความจริงกันวันหนึ่ง
แม่ไม่ค่อยสบายใจเมื่อได้ยินคำพูดของดิฉัน แต่ก็ไม่รู้จะแก้ไปทางใด ดิฉันจึงพูดต่อ “ถ้าเขาไม่ว่าอะไรอีก เราก็อย่าไปรื้อฟื้นขึ้นมา ถ้าเขาพูดเรื่องถอนคำ เราก็บอกว่า ที่จริงเขาเอามาส่ง เขาก็ไม่ใช่ขโมย เท่านั้นเอง ที่จริงการที่เขาเอามาส่ง ก็ทำให้เราหายข้องใจ หมดความรับผิดชอบของสุพินไป
“แล้วเผื่อทำยังงี้อีกจะว่าไงคะ” สุพินตั้งปัญหา
“ไว้ให้พี่เขาสอนกันเองก็แล้วกัน” ดิฉันบอก
“น่าสงสารคุณลูกแก้ว” สุพินว่าแล้วก็ลุกขึ้นไป ด้วยท่วงทีเท่ากับคำว่า สะบัดก้น
/*230ดิฉันเกือบตะโกนไล่สุพินออกจากบ้าน แต่ระงับไว้ด้วยความเคยชินกับการอบรมของแม่ ไม่ให้พูดเวลาโกรธ แม่พูดขึ้น “พี่แสงว่าแม่เลี้ยงคนให้เสียนี่เห็นจะจริง”
ดิฉันแนะกฤตว่า อย่าให้เรียกการุณมาว่ากล่าวในเรื่องที่เป็นปากเสียงกับสุพิน ให้รอโอกาสที่เหมาะ แล้วอยากเข้าใจจึงถาม “ทำไมการุณแกถึงมาเอาเสื้อของกฤตไปใส่หน้าเฉยตาเฉย แล้วแกก็มาบอกเหมือนกับไม่มีเรื่องราวอะไร”
“พี่น้องบ้านนอกมันเคยชินกันอย่างงี้แหละ” กฤตตอบเสียงอ่อย ๆ “ของใคร ๆ ไม่รู้ละ ถ้าใช้ได้ก็เอาไปใช้ บอกกันทีหลังก็ได้ กลัวจะไปฉวยของคุณพ่อเข้าวันหนึ่งเท่านั้น แต่ถ้าบอกก็คงโกรธ คนหนุ่ม ๆ นี่มันไม่ค่อยมีเหตุผล”
“เป็นหนุ่มแต่ตัว ความคิดไม่หนุ่มตาม ใช่ไหม” ดิฉันถาม ตามทฤษฎีของน้ารวงรัตน์
“ก็ยังงั้นละ” กฤตรับเสียงอ่อยเช่นเดิม
“กฤตลองคิดไว้ซิ ไอ้ประเพณีชาวบ้านกับชาวเมืองต่างกันยังไง ๆ บ้าง เผื่อเราจะได้คิดไว้ป้องกันไว้บ้าง คุณพ่อกับแม่ลูกแก้วน่ะรับรองว่าเข้าใจ แต่คนในบ้านมีหลายคน ต่างคนต่างก็ถือกันตามความเคยชิน”
/*231“บอกแล้วไงว่าอยู่เฉย ๆ คิดไม่ออก” กฤตตอบ
วันเสาร์หลังจากนั้น กฤตต้องออกไปสดับตรับฟังเหตุการณ์ที่บ้านคลองกาญจนาอีก เผื่อว่าการุณจะไปเล่าให้ลุงการเกิดโทสะขึ้นมา หรือญาติพากันเข้าใจผิด แต่เสาร์อาทิตย์นั้น การุณไม่ได้กลับไปบ้าน เพราะมีกิจกรรมของวิทยาลัย กิจกรรมวิทยาลัยนี้ได้อนุเคราะห์ให้เหตุการณ์ภายในบ้านที่ซอยอโศกราบรื่นไปได้พอประมาณ
บทที่ ๑๒
/*233เชี่ยวมาเร่งให้คุณพ่อเร่งช่างทำศาลพระภูมิอีกต่อหนึ่ง เพราะคุณน้าซึ่งเป็นนายทุนให้เขาได้ปลูกบ้านได้หาฤกษ์การยกศาลพระภูมิไว้แล้ว ไม่ช้าศาลพระภูมิที่คุณพ่อสั่งทำให้เขาก็เสร็จ และเป็นที่ชอบใจของเชี่ยว เขารับไปทำพิธีตามที่คุณน้าต้องการ แล้วกลับมาเล่าว่า คุณป้าต้องการให้ตั้งที่บูชาพระกวนอิมอีกด้วย แต่เขาได้ทำเฉยๆ เสีย เพราะคุณป้าไม่ใช่นายทุน และคุณน้าไม่ค่อยสนับสนุนนัก คุณน้าไปได้พระสมเด็จสัดส่วนงดงามมาองค์หนึ่ง กำลังอยากให้เชี่ยวตั้งไว้บูชาเป็นศิริมงคลของบ้าน จึงไม่ค่อยต้อนรับคู่แข่งคือพระกวนอิม เชี่ยวเสริมว่า “คุณน้าผม ตั้งแต่น้าผู้ชายเข้าแถวจะเป็นรองอธิบดี ก็ไม่ค่อยชอบให้ใครเตือนไปถึงบรรพบุรุษเดิมนัก”
/*234“ใครเชื่อไหม อั๊วไม่มีเชื้อจีนเลย นับขึ้นไปตั้งสามชั่วคนถึงทวดทั้งผู้หญิงผู้ชาย ไม่เจอเลย” พัฒนะบอกขึ้นมาด้วยความแปลกใจกับตัวเอง
“พบแขกไหม หรือมอญ” น้าเรืองซึ่งร่วมสนทนาในวันนั้นด้วยถาม
“เอ ดูเหมือนมีมอญ” พัฒนะว่าอย่างตรึกตรอง
“คนภาคกลางนี่เหมือนอเมริกันนะ” ดิฉันว่า “เลือดประสมทั้งนั้น”
“จะว่าเหมือนอังกฤษก็ได้” น้าเรืองออกความเห็น “ไปถามคนอังกฤษ ต้องมีเลือกไอริช เลือดฝรั่งเศส เลือดสเปญ ยุ่งไปหมด แต่วัฒนธรรมมันแน่ มันตั้งตัวมาได้หลายร้อยปีแล้ว”
“เมืองไทยนี้ จะเป็นมอญ แขก จีนอะไรก็ตาม” คุณพ่อกล่าว “พ่อว่ามันมาจากบรรพบุรุษสองชนิดเท่านั้น มาท้องนาหรือสวนพวกหนึ่ง กับมาเรือสำเภาอีกพวกหนึ่ง”
อีกไม่กี่วันต่อมา เชี่ยวก็มาเชิญให้ไปในงานทำบุญขึ้นบ้านใหม่ มีการเลี้ยงพระเพลและเลี้ยงอาหารกลางวันตามธรรมดา เชี่ยวบอกว่าไม่ได้ทำเป็นงานใหญ่ เชิญแต่คนคุ้นเคย/*235จำนวนน้อย แต่ขอให้ดิฉันเชิญจันทร์ฉวี อินทิรา และ เถลิงด้วย
กฤตไปติดต่อเรื่องการจัดพิธีสงฆ์ ตั้งแต่นิมนต์พระจัดรถรับส่งพระภิกษุและจัดสถานที่ อีกทั้งต้องรับหน้าที่อาราธนาศีลและอื่น ๆ เกี่ยวกับสงฆ์ ของถวายพระนั้น คุณน้าจะจัดมาเสร็จ
“อย่าลืมที่กรวดน้ำ” แม่เตือน “เอาไปจากบ้านนี้ก็ได้”
“ฮือ” น้าเรืองเตือนแม่ด้วยเสียงวรรณยุกต์พิเศษไปจากที่เราเรียนกันในตำราไวยากรณ์ไทย “บางแห่งเขาต้องกรวดน้ำกันเป็นโขยง ใครช่วยในการทำบุญบ้างต้องกรวดด้วยหมด”
“ผมขอยืมพระท่านแล้ว” กฤตบอก “อย่าเอาอะไรไปจากบ้านเราเลยครับ ขี้เกียจดูแล หรือจะเป็นนิสัยคนบ้านนอกก็ไม่ทราบ อะไร ๆ อาศัยวัดเข้าไว้ ไม่ค่อยต้องเกรงใจพระ”
ครั้นถึงวันทำบุญ กฤตออกจากบ้านไปบ้านเชี่ยวแต่เช้า แล้วญาติ ๆ ของดิฉันจึงตามไปประมาณ ๑๐.๓๐ นาฬิกา แต่ดิฉันไปรับจันทร์ฉวีและอินทิรา จึงไปถึงเมื่อพระสวดมนต์จบแล้ว ระหว่างที่เดินเข้าไปบ้าน จันทร์ฉวีถามขึ้น
/*236“อะไรกันนี่ งานอะไรกัน”
เหตุที่ทำให้ถามคือเสียงดนตรีจีนอย่างสมัยใหม่ ซึ่งบรรเลงครึกครื้นทั่วบริเวณ ดิฉันยังไม่ทราบว่ามาจากไหน แต่ไม่ช้าพัฒนะก็เป็นคนเห็นดิฉันกับคณะก่อน เขาออกมาต้อนรับและบอกว่า
“พระกำลังฉัน เสียงบรรเลงเพราะไหม”
“ใครเอามาช่วยแน่” อินทิราผู้ที่รู้จักโลกพอใช้สันนิษฐาน
พัฒนะพาเพื่อน ๆ กับดิฉันเดินลึกเข้าไปในบ้านจนถึงหน้าบันได มีรองเท้าหลายชนิดวางสับสนทั้งของหญิงและชายวางอยู่ เป็นธรรมดาของงานตามบ้านไทยเราทุกวันนี้ ปะปนอยู่กับรองเท้าพระภิกษุด้วย ดิฉันโผล่หน้าเข้าไปในห้องที่อยู่ส่วนกลางของตึก ซึ่งมีขนาดไม่ใหญ่นักแต่ไม่ถึงแก่ที่จะเรียกว่าเล็ก ห้องกลางนี้ได้จัดให้เป็นที่เลี้ยงพระ พระนั่งอยู่เป็นวงบนพื้นห้อง ซึ่งปูเสื่ออย่างดีขนาดใหญ่ ถัดไปจากที่พระภิกษุนั่งเป็นวงฉันอาหาร เป็นอาสนะพระ ปูผ้าขาว มีเบาะประจำสำหรับพระแต่ละองค์ ริมฝาตั้งที่บูชา เป็นโต๊ะหมู่ขนาดเล็ก พระพุทธรูปองค์ใหญ่เกินขนาดโต๊ะหมู่ไปเล็กน้อย ไม่งามแต่/*237ไม่ถึงน่าเกลียด เป็นพระปางมารวิชัย ที่บูชาประดับด้วยแจกันกล้วยไม้สีม่วงอย่างที่เรียกว่า มาดามปอมปาดูร์ หรือที่เรียกสั้นๆว่า มาดาม ปนกันกับกล้วยไม้ชนิดที่เรียกว่า หวาย และมีพุ่มบูชาประกอบด้วยดอกบานไม่รู้โรยสีม่วงสลับกับขาว มีเทียนและเชิงเทียนได้ขนาดกัน และมีกระถางธูปขนาดเล็กไม่ได้ขนาดกับเชิงเทียน ตั้งอยู่ตรงกลางโต๊ะตัวล่าง ข้างหน้าที่บูชาปูพรมผืนเล็กมีรูปมังกรสีเหลืองอยู่ข้างบนพื้นสีแดง เมื่อดิฉันกราบพระแล้ว จึงสังเกตเห็นแม่และน้าๆ นั่งอยู่ชิดผนังอีกด้านหนึ่งตรงข้ามกับที่บูชา ดิฉันถอนออกมาจากห้อง พอดีเชี่ยวเหลือบมาเห็นก็ทักว่า
“คุณลูกแก้ว ทำไมมาช้าไป ไปนั่งกับคุณแม่กับคุณน้าๆ ซี”
ดิฉันสั่นศีร์ษะปฏิเสธ “นั่งข้างล่างก็ได้ มีเก้าอี้พอแล้ว” ดิฉันบอกเขาและชี้แจงให้รู้ว่าที่มาช้าไปเพราะต้องไปรับจันทร์ฉวี เถลิงมาถึงก่อนแล้ว เขายืนอยู่ที่สนามหน้าบ้าน ซึ่งมีร่มคันใหญ่ปักอยู่สองสามคัน และมีโต๊ะอาหารรูปกลม แสดงว่าจะมีการเลี้ยงอาหารจีนอยู่ใต้ร่มคันละโต๊ะ เถลิงกำลังทำสัญญาณให้จันทร์ฉวีเข้าไปในตึก แต่จันทร์ฉวีกำลังทำท่าปฏิเสธ ดิฉันถอยออกมาจากห้อง ไปนั่งบนเก้าอี้ตัวหนึ่งในแถวที่ตั้งไว้เรียง/*238รายไปกับระเบียงเล็กหน้าตึก บนพื้นดินตรงที่ซึ่งในเวลาไม่มีงานก็จใช้เป็นที่จอดรถ พัฒนะตามออกมานั่งเก้าอี้ตัวหนึ่ง แล้วเพื่อน ๆ ดิฉันก็ตามกันมานั่งเรียงไปเป็นแถวบนเก้าอี้ที่ตั้งอยู่
“โผล่เข้าไปในห้อง เห็นเครื่องดนตรีหรือเปล่า” พัฒนะถามดิฉัน
“ไม่เห็นเครื่องดนตรีที่ไหนเลย” ดิฉันตอบโดยซื่อ
“แหม คุณลูกแก้ว ท่าจะพอดีกับสามี ผมถามเขาว่าเจ้าหน้าที่จัดสถานที่เห็นยังไง เขาว่า ไอ้บ้า”
“เอ ไม่เห็นเครื่องดนตรีอะไรเลยจริงๆ” ดิฉันยืนยัน
“พอดีกันแน่แล้ว” พัฒนะว่า “ดนตรีที่สนั่นอยู่นี่ออกมาจากอะไร”
“จริงแหละ ออกมาจากอะไร” ดิฉันย้อนถาม
“โธ่ มีเครื่องบันทึกเสียงอันเบ้อเร่อ เครื่องสเตรีโอ” พัฒนะว่า “คนเช่าบ้านของคุณน้าเพื่อนบ้านของนายเชี่ยวเขาเอามาช่วย”
พอพัฒนะพูดจบ ดนตรีก็เปลี่ยนจากเพลงจีนไปเป็นเพลงฝรั่งชนิดจังหวะเร็ว “นี่ พระท่านคงรีบเคี้ยวให้เข้าจังหวะ คงจะเป็นวิธีการใหม่ไม่ให้พระฉันชักช้า” พัฒนะพูดขี้นทันที
/*239จันทร์ฉวีกับอินทิราหัวเราะกันเบาๆ เถลิงยื่นหน้ามาพูดกับดิฉัน “วันนี้ผมนับถือดอกเตอร์ขึ้นเป็นกอง ได้ยินคุณกฤตเขาอาราธนาศีล อาราธนาให้พระสวดมนต์”
“ก็เขาลูกศิษย์ท่านพระครูตั้งหลายวัด ทั้งวัดหลวง วัดราษฎร์” ดิฉันบอก “ยังลูกศิษย์บาดหลวงคาธอลิกอีก”
น้าเรืองกับน้ารวงเดินอ้อมจากส่วนในของตึกออกมาที่หน้าตึก และหาที่นั่ง มีคนยกเก้าอี้มาให้ น้าทั้งสองก็นั่งลง
“เออ ตรงนี้สบาย ลมพัดมาดี” น้าเรืองว่า “ในห้องโดนพัดลมเป่าหายใจแทบไม่ออก”
“ต้องพับแข้งพับขาด้วยซี” น้ารวงรัตน์ผสม “เสียคนใหญ่แล้วน้า เดี๋ยวนี้นั่งพับเพียบประเดี๋ยวเดียวเมื่อยแทบแย่ ต้องระวังให้ดี ถ้าทำบุญที่บ้าน เที่ยววิ่งหาเก้าอี้นั่ง คงโดนพี่แสงเล่นงาน”
เรานั่งคุยกันเรื่องต่างๆ จนกระทั่งพระฉันเสร็จ เชี่ยวออกมาเหลียวซ้ายแลขวา จนเห็นดิฉันและน้า ๆ ก็ร้องขึ้น
“เอ้า ทำไมมานั่งแอบกันอยู่นี่ คุณน้าท่านบอกว่าให้เชิญเข้าไปถวายผ้าไตร”
“อ้าว” น้ารวงอุทานเบาๆ “ทำไมจะมาให้พวกนี้/*240เข้าไปถวาย ให้คุณเชี่ยวกับคุณน้าซิคะ แล้วลูก ๆ ของคุณน้าก็ยังมี”
“คุณน้าออกมาพะยักพะเยิดอยู่นั่นแน่ครับ” เชี่ยวรบเร้า “คุณลูกแก้วเข้าไปเถอะน่ะ”
“เข้าไปเถอะ ลูกแก้ว” น้าเรืองว่า
ดิฉันเข้าไปในห้อง เห็นพระภิกษุกำลังลุกจากที่นั่ง ฉันกลับไปตามอาสนะของท่านแต่ละองค์ มีคนขนของถวายหรือที่เรียกว่าเครื่องไทยทานมาหลายถาด เชี่ยวหยิบผ้าไตรชุดหนึ่งส่งให้ดิฉัน และส่งให้กฤตชุดหนึ่ง และมีใครพยายามจะเรียกแม่ให้มาถวายของพระด้วยอยู่อีกด้านหนึ่งของห้อง และแม่ก็กำลังชี้แจงว่าไม่ใช่หน้าที่ของแม่ เสียงคุณน้าดังขึ้น
“คุณคะ รังเกียจหรือไงคะ ทำบุญด้วยกัน ชาติหน้าจะได้ไปพบกันอีกไงคะ ท่านออกทำบุญทำคุณให้เชี่ยว” แม่คลานเข้ามารับเครื่องไทยทานชุดหนึ่ง เข้าไปใกล้พระภิกษุองค์หนึ่ง กฤตบอกแก่เชี่ยว “ตัวลื้อละคนสำคัญ ลื้อต้องเป็นคนถวายของ อย่างน้อยให้พระองค์นึง โน่น หยิบมาชุดนึง ดอกไม้ธูปเทียนด้วย แล้วก็ห่อยาห่อนึง เอามาให้ครบชุด มีอะไรอีก”
/*241“ไตรนี่ครบนะคะ” คุณน้าของเชี่ยวซึ่งดิฉันยังไม่ทราบชื่อบอกแก่ที่ประชุม “ไม่ถวายหรอกค่ะสะบงอย่างเดียว บางคนถวายอังสะอย่างเดียว บางคนก็จีวรผืนเดียว นี่อิฉันให้เชี่ยวถวายทั้งไกร มาขอเงินทำบุญบ้าน บอกว่าดิฉันเป็นคนแนะ อิฉันต้องออกเงินให้เขา เขาจะเลี้ยงเพื่อน ดีซิคะ อิฉันได้บุญ เอ้าทำไมไม่เข้ามากันอีกล่ะ”
“พอแล้วครับ คุณน้า” กฤตบอก “เชี่ยวถวายสองสามองค์ก็ได้ เอ้าลูกแก้วจะถวายเหมือนกันเรอะ”
ในที่สุดกฤตจัดให้มีคนถวายของพระภิกษุครบ ทันใดนั้นมีคนร้องขึ้น “ข้าวพระ ยังไม่มีใครลาข้าวพระ”
“ไหน ไหน” เชี่ยวมองดูทั่วบริเวณ “ข้าวพระอะไร”
ดิฉันช่วยมองหา แล้วก็เข้าใจว่าผู้ที่ร้องขึ้นหมายความถึงข้าวพระพุทธ ซึ่งจัดใส่สำรับน้อยน่าเอ็นดูวางอยู่หน้าที่บูชา เชี่ยวเข้าไปยกสำรับน้อยนั้นขึ้นเมื่อดิฉันชี้ให้เข้าใจ มีเสียงคนร้องขึ้น “ลาเสียก่อน ลาเสียก่อน”
เพื่อจะให้ทุกคนสงบลง กฤตจึงเข้าไปกราบพระที่หน้าที่บูชา แล้วก็ยกสำรับคาวหวานขนาดน้อยนั้นส่งให้ใครคนหนึ่งรับไป พระภิกษุได้รับประเคนเครื่องไทยทานครบองค์แล้ว/*242ก็เตรียมจะสวดมนต์ตามธรรมเนียมของท่าน เสียงแม่ของดิฉันเตือนขึ้นว่า ให้เชี่ยวยกที่กรวดน้ำ ซึ่งตั้งอยู่ใกล้พระภิกษุองค์นำมาใช้ กฤตยกที่กรวดน้ำส่งให้เชี่ยว เสียงคุณน้าของเชี่ยวดังขึ่น
“ตอนไหนทำน้ำมนต์ เจ้าคะ”
“กรวดน้ำเสียก่อน พระท่านยถาสัพพีแล้ว ท่านจะว่าชยันโตครับ” กฤตบอก ซึ่งคุณน้าดูเหมือนไม่เข้าใจนัก แต่เชี่ยวตื่นเต้นมากกว่าใครหมด เขากระซิบถาม
“เฮ้ย ให้อั๊วทำอะไรกับไอ้ขันนี่” เขาหมายถึงคนโทสำหรับใส่น้ำกรวดกับขันสำหรับรองรับน้ำ
“พระท่านจะสวด ยถาวาริวหา ลื้อรินน้ำจากคนโทลงไปที่ขันทีละน้อยๆ ฟังท่านสวด สัพพีตีโย ก็เทน้ำให้หมดลงไปในขัน”
“พระเริ่มสวดบทกรวดน้ำ ยถา วาริ วหา แล้วต่อไปจนจบ แล้วก็ขึ้นบทสัพพี เชี่ยวทำตามที่กฤตบอก เมื่อน้ำออกจากคนโทไปอยู่ในขันแล้ว เชี่ยวก็กังวลกับน้ำในขัน กระซิบถามกฤตอีก “เฮ้ย แล้วทำยังไงกับขันน้ำนี่”
/*243กฤตกระซิบตอบ “วางไว้ข้างหน้าลื้อ เดี๋ยวอั๊วเอาไปเทให้”
พระภิกษุสวดบทให้พร จนกระทั่งถึง สพพะพุทธานุภาเวนะ ไปจนถึง สพพะสังฆา จนจบ แล้วขั้น บท สาอัตถะลัทธา เชี่ยวกระซิบถามกฤตอีกว่า “แล้วเมื่อไหร่ทำน้ำมนต์” เสียงกฤตกระซิบว่า “ตอนนี้พระท่านให้พรตัวลื้อกับญาติที่ทำบุญวันนี้ ท่านสวดในงานมงคล” เชี่ยวพมนมืออย่างตั้งใจ เมื่อจบแล้ว กฤตยกบาตร์สำหรับทำน้ำมนต์ถวายพระผู้ใหญ่ที่เป็นผู้นำ พระขึ้นบท ชยันโต ตอนนี้มีญาติและมิตรของเชี่ยวที่ไม่ได้นั่งอยู่ก่อนในห้องเบียดกันเข้ามาข้างหลังดิฉัน จากหน้าตึกประมาณ ๑๐ คน ดิฉันเดาได้ว่า คงได้ยินว่าพระจะพรมน้ำมนต์ จึงค่อย ๆ หลีกออกมา เพื่อให้คนที่มาใหม่มีโอกาสเข้าไปใกล้พระภิกษุ เชี่ยวก็หันมาพูดเสียงเบาแต่ร้อนรนว่า
“อ้าว นั่นจะไปไหน คุณลูกแก้ว” ดิฉันทำมือให้รู้ว่ากำลังหลีกไปข้างหลัง จนกระทั่งในที่สุดดิฉันเขยิบทีละน้อยออกไปนอกห้องได้ เห็นอินทิรากำลังคลานเข้าห้องไปอีกคนหนึ่ง
/*244“อ้าวลูกแก้วทำไมออกมา เห็นอินทิราเขาว่าตอนนี้เขาต้องเข้าไปรับน้ามนต์”
“ประเดี๋ยวพระท่านคงออกมา” น้าเรืองผู้ซึ่งนั่งอยู่ไม่ได้ลุกไปจากที่เดิมบอกจันทร์ฉวี
พระสวดมนต์จบแล้ว มีใครคนหนึ่งซึ่งต้องเอาใจใส่กับหน้าที่มากเปิดเครื่องบันทึกเสียง ทำให้เกิดเสียงดนตรีขึ้น หลังจากที่ได้ขาดเสียงดนตรีไประหว่างที่พระสวดมนต์ คราวนี้ดนตรีเป็นเพลงฝรั่งฟังไปได้ไม่ถึงระยะลมหายใจก็ได้ยินเพลงเยสเตอร์เดย์ ถึงตอนนี้น้าเรืองอดอยู่ไม่ได้ถามขึ้น “พระองค์ไหนเข้าใจภาษาอังกฤษมั่งนี่ สมัยนี้พระยิ่งล้ำยุคอยู่” แต่พระภิกษุองค์หัวหน้าดูเหมือนจะไม่เอาใจใส่กับเพลง เพราะท่านเดินออกมากับกฤต กฤตอุ้มบาตรที่มีน้ำมนต์ให้ท่าน ท่านใช้หญ้าคากำมือหนึ่งจุ้มลงในบาตร แล้วใช้หญ้ากำมือนั้นประน้ำมนต์ไปทั่วทุกแห่งในบริเวณบ้าน และให้ถูกทุกคนในปริมณฑล เสร็จแล้วท่านกลับไปนั่งที่อาสนะของท่าน และอีกไม่ช้าพระก็ลา พระออกมาจากห้องลงมาที่บันได หารองเท้าที่ปนอยู่กับของฆราวาสได้ครบแล้ว ก็เดินตามกันไปขึ้นรถยนต์ที่ประตูบ้าน ดิฉันดูไปทางประตู จึงเห็นอาทรยืนอยู่ เตรียมพร้อมที่จะเป็นผู้ขับรถคันหนึ่งไปส่งพระภิกษุ อีกสักครู่พระก็ไปจากบ้านหมด /*245แล้วก็มีการเปลี่ยนสภาพของห้องกลางที่ใช้เลี้ยงพระให้กลายเป็นที่เลี้ยงอาหารของญาติมิตร คุณน้าของกฤตออกมาเชิญน้ารวงรัตน์กับน้าเรื่อง
“เชิญผู้ใหญ่ ๆ ข้างบนนะคะ เด็ก ๆ เขาจะนั่งกันกลางสนาม ดี๊ แดดไม่ร้อน ฝนก็ไม่ตก ท่านพระครูที่ทำน้ำมนต์นั่นละค่ะ ท่านให้ฤกษ์”
ดิฉันพยักหน้าชวนเพื่อน ๆ ให้ไปหาที่นั่งยังโต๊ะตัวหนึ่งใต้ต้นไม้ต้นเดียวที่มีอยู่ในบ้านใหม่ของเชี่ยว เป็นต้นไม้ที่ขึ้นง่าย ๆ ไม่งดงาม ไม่มีชื่อ แต่คุณพ่อได้แนะว่าไม่ให้ตัดออก เมื่อปลูกต้นไม้ที่ดีแทนได้แล้ว จึงค่อยตัด ที่สนามกว้างยาวไม่เกิน ๑๐ ตารางวา มีหญ้าเพิ่งปลูกกำลังขึ้นอยู่เป็นหย่อมๆ เพราะเป็นฤดูฝน หญ้ากำลังขยายกอง่าย ระหว่างที่ดิฉันเดินไปที่โต๊ะ มีจันทร์ฉวีเดินตามไปนั้น ก็เห็นช้องเพ็ชรเข้าประตูมา
ดิฉันเคยพบช้องเพ็ชรมาแล้วนับครั้งไม่ถ้วน ในสถานที่ต่าง ๆ ในเครื่องแต่งกายต่าง ๆ แต่ไม่เคยสังเกตถี่ถ้วนเลยว่าเพื่อนคนนี้มีรูปร่างหน้าตาอย่างไร เครื่องประกอบ ดวงตา จมูก ปาก มีลักษณะอย่างไร เพิ่งจะสังเกตขึ้นมาในวันนั้น /*246อาจเป็นเพราะพฤติการณ์ที่ได้เห็นมาเมื่อครู่ก่อน ไม่มีอะไรที่จะทำให้รู้สึกว่าเหมาะแก่ช้องเพ็ชรก็ได้ ช้องเพ็ชรแต่งกายด้วยเสื้อผ้าชิ้นเดียวเรียบๆ สีชมภูอมแสด ผิวของเจ้าหล่อนผุดผ่อง ใช้เครื่องประเทืองผิวให้เห็นชัด ริมฝีปากสีสดทาสีน้ำเงินบนหลังตาจนเกือบจะเป็นสีคล้ำ และดิฉันสังเกตเป็นครั้งแรกว่า ช้องเพ็ชรมีทุกอย่างเป็นขนาดใหญ่ ดวงตาโต ปากค่อนข้างหนาและใหญ่ คางค่อนข้างใหญ่ รูปร่างของช้องเพ็ชรก็มีขนาดใหญ่สำหรับหญิงไทย แต่รวมกันแล้ว ช้องเพ็ชรเป็นคนน่าดูอย่างยิ่ง พอช้องเพ็ชรเดินเข้าบ้านเล็กนั้นมา ผู้หญิงทุกคนในที่นั้น ดูขาดความสำคัญไปหมดสิ้น
ช้องเพ็ชรเดินตรงเข้ามาหากลุ่มเพื่อน ดิฉันชำเลืองตาดูจันทร์ฉวี เห็นสีหน้าบอกความไม่พอใจ จึงพูด “เออ พบเพื่อน ๆ วันขึ้นบ้านใหม่ของคุณเชี่ยว วันนี้วันมงคลต้องถือว่าการพบกันเป็นมงคล” จันทร์ฉวีเข้าใจดี จึงเปลี่ยนสีหน้าให้เป็นสีหน้าเฉยๆ ช้องเพ็ชรรู้ดีว่าจันทร์ฉวีมีความรู้สึกต่อตนอย่างไร แต่ไม่เคยแสดงความสนใจ วันนี้ก็เช่นเดียวกัน เจ้าหล่อนลงนั่งข้างเถลิงผู้ซึ่งไม่เคยรอสุภาพสตรี ดิฉันก็นั่งลงข้างจันทร์ฉวี เยื้องกับที่นั่งของช้องเพ็ชร เพื่อว่าจันทร์ฉวีกับช้องเพ็ชรจะได้ไม่ต้องนั่งตรงหน้ากัน
/*247“ไม่ได้คิดว่าจะพบหน้าคุณหญิง” อินทิราทักเพื่อนร่วมสถานศึกษาเป็นกลาง ๆ
“เชี่ยวเขาบอกให้มาให้ได้ ลูกแก้วจะมา แล้วจะมีเพื่อน ๆ ของลูกแก้วมาด้วย” ช้องเพ็ชรพูดพลางยกมือขึ้นลูบผมให้เข้าที่ เป็นอาการที่ดึงดูดสายตาคนของช้องเพ็ชร จะโดยเหตุใดดิฉันไม่เข้าใจ
“ไม่ไปพบกับเจ้าของงานเสียก่อนเหรอ” เถลิงถาม
“ไม่ต้องหรอก เดี๋ยวถูกเรียกไปนั่งที่โน่นที่นี่ ไม่ได้คุยกับเพื่อน ๆ” ช้องเพ็ชรว่า เหลียวดูบริเวณโดยรอบแล้วว่า “บ้านเขาไม่เลวนะ หญิงชอบบ้านเล็ก ๆ อยู่บ้านโตรำคาญนะสมัยนี้ หาคนทำงานบ้านดี ๆ ไม่ได้”
พัฒนะเดินเข้ามาใกล้ที่นั่งของเรา ดิฉันรีบเรียกให้เขาน่งด้วย อยากดูว่าเขาจะมีปฏิกิริยาอย่างไรกับช้องเพ็ชรด้วย
“คุณพัฒนะกับช้องเพ็ชรรู้จักกันแล้วหรือยังคะ” ดิฉันถาม
“อ้อ เพิ่งรู้จักกันไม่กี่วันนี่เอง” พัฒนะพูดพลางมองดูช้องเพ็ชรอย่างถอนสายตาไปจากดวงหน้าไม่ได้ “คุณชื่อช้องเพ็ชรหรือ ผมไม่ยักรู้”
/*248“เขาเป็นคุณหญิงนอกทำเนียบ” อินทิราพูดอย่างหยิกแกมหยอก
ช้องเพ็ชรยิ้มรับคำสัพยอกอย่างอารมณ์ดี “คุณพัฒนะกับเชี่ยวทำงานด้วยกันใช่ไหมคะ”
“จะเรียกว่าทำก็ได้ครับ” พัฒนะตอบพลางเลื่อนเก้าอี้ตัวหนึ่งแล้วนั่งลง พอดีกับพนักงานจากภัตตาคารจีนแห่งหนึ่ง ซึ่งมาบริการยกชามปลาหูฉลามมา เป็นการเริ่มเลี้ยงอาหารจีนตามปรกติ พนักงานมาตักแจกลงในถ้วยเล็ก ๆ ทำให้คนที่นั่งที่โต๊ะต่างไม่ต้องช่วยเหลือกันมากนัก มีเวลาพูดกันได้เต็มที่ พัฒนะพูดต่อ
“เชี่ยวเขาทำที่สภาเศรษฐกิจ ผมทำที่อีคาเฟ่ ก็เป็นเรื่องเศรษฐกิจด้วยกัน แต่ที่เรียนมาไม่ใช่เรียนเศรษฐกิจ เชี่ยวเรียนมาบ้าง แต่ที่เขาเชี่ยวชาญจริง ๆ แล้วรู้เรื่องชีวิตคนมากไม่ใช่รู้ตามตำราอย่างเดียว ก็ต้องดอกเตอร์ลูกทุ่ง ของคุณลูกแก้ว”
“วันนี้จะได้พบไหมนะ ดอกเตอร์ของลูกแก้ว ได้ยินแต่ชื่อเสียง แต่ไม่ได้พบกันสักที ไปไหนได้ยินคนพูดถึงเรื่อย” ช้องเพ็ชรว่า
/*249ดิฉันยังไม่เป็นผู้ใหญ่พอ อดใจไม่ได้ถามขึ้นทันที ทั้งที่เห็นรอยยิ้มของพัฒนะ “เขาพูดกันว่าไง”
“เขาว่าเก่งนักเก่งหนา ฉลาดเฉลียว เข้าผู้ใหญ่ได้สละสลวย ไม่งั้นจะได้ลูกสาวฉัพพรรณสิริยังไง” ช้องเพ็ชรตอบ
“เป็นคำพูดของเธอเองสรุปเอามา” ดิฉันว่า พอใจจนซ่อนไว้ไม่ได้
“ฉันคงแปลกคนมาก” จันทร์ฉวีเอ่ยขึ้น “ไม่เห็นคุณกฤตแปลกอะไรเลยก็ธรรมดา เป็นสุภาพบุรุษเท่านั้น หรือว่าสมัยนี้สุภาพบุรุษเป็นของผิดธรรมดา”
“คงมีส่วนถูกครับ” พัฒนะว่า “แต่ผมชอบใจที่ยังมีคนคิดแล้วก็ใช้คำสุภาพบุรุษอยู่ ที่จริงผมนึกว่าตายไปจากเมืองไทยแล้วอีก ไม่ได้ยินใครพูดถึงมานานแล้ว”
“สุภาพบุรุษกับผู้ดีนี่เหมือนกันไหมครับ” เถลิงถาม
“ว่าไง ลูกแก้ว เหมือนกันไหม คุณน่ะใคร ๆ เขาก็ว่าเป็นลูกผู้ดี แล้วคุณจันทร์ฉวีว่านายกฤตเป็นสุภาพบุรุษ คุณน่าจะตอบ” พัฒนะเสนอ
“ถ้าคนอื่นถามอาจตอบค่ะ แต่นายเหลิงถามนี่ถามเหลิงไปอย่างนั้นเอง” ดิฉันสัพยอก
/*250“เป็นเสียงี้แหละครับ” เถลิงพูดสนุก ๆ แล้วก็กินอาหารกันไป พัฒนะถามช้องเพ็ชร
“คุณเป็นเพื่อนของลูกแก้ว แต่ยังไม่ได้พบกฤต คุณก็ต้องไปไหนเสียจากเมืองไทย กลับมาจากไหนครับนี่”
“ไม่ได้ไปอยู่ที่ไหนนานค่ะ” ช้องเพ็ชรตอบ ดวงตาแวววาวโดยธรรมชาติ น้ำเสียงเป็นกังวาล “บังเอิญเท่านั้นค่ะ ติดคนโน้นคนนี้ไปเมืองนั้นเมืองนี้ กลับมาแล้วกลับไปอีก ไปมาหลายเมือง ครั้งสุดท้ายญี่ปุ่น อ้อ แล้วไปเดนมาร์คอีก แต่ไปเป็นลูกจ้างเขาชั่วคราว มีคนจ้างไปเป็นล่าม”
“ล่ามอะไร ภาษาอะไร ใครนะมีเงินจ้างล่ามขนาดเธอ” ดิฉันถาม
“แปลกมาก” ช้องเพ็ชรเล่าอย่างสนุกต่อไป “ไปเป็นล่ามแปลภาษาอังกฤษแบบญี่ปุ่นให้เป็นภาษาอังกฤษแบบไทย”
เมื่อมีคนรอฟังด้วยความสนใจ ช้องเพ็ชรจึงพูดต่อ “คือเพื่อนของหญิง นายซาโกะ แกพูดภาษาอังกฤษเก่งแต่สำเนียงเป็นญี่ปุ่น แกว่าหญิงพูดเก่งกว่าแก แล้วพูดฝรั่งรู้เรื่องดี แกจ้างให้ไปช่วยแกตอนแกไปประชุมเรื่องการท่องเที่ยว แกว่าหญิงมีประสพการณ์มากเรื่องการเดินทาง”
/*251“นายญี่ปุ่นคนนี้ฉลาดพอใช้” พัฒนะพูดมีสำเนียงซ่อนคม “ผมนับถือเขาด้วยใจจริง”
“อย่าคิดอะไรเลยเถิดไปนะคะ” ช้องเพ็ชรปราม
พัฒนะซักถามเรื่องการเดินทางของช้องเพ็ชรด้วยความสนใจต่อไป อินทิราก็อดสนใจไม่ได้ ร่วมในการซักถามให้ช้องเพ็ชรเล่าเรื่องเมืองต่าง ๆ ช้องเพ็ชรเล่าอย่างน่าสนุก แล้วก็เลยบอกดิฉัน
“นี่ อีกสักเดือนนี่จะต้องไปใต้หวันอีกแล้ว คงคิดถึงลูกแก้วแย่ คุณลุงประจิตด้วย รู้สึกชอบจัง ผู้ใหญ่อย่างนั้น”
“อ้าว” อาจพบคุณลุงประจิตก็ได้ ดิฉันว่า “คุณลุงจะไปใต้หวันเร็ว ๆ นี้ แล้วกฤตก็อาจไปด้วยถ้าคุณลุงขอยืมตัวได้”
“คราวนี้หญิงจะได้เป็นเจ้าของบ้านมั่งละ คุณอาพโยมไปยุติลงที่ไทเปนั่นเอง จะต้องไปอยู่เป็นทูตค้าอย่างน้อยก็ปีนึง ต้องการให้หญิงไปอยู่ด้วยชั่วคราวเพราะอาผู้หญิงยังไปไม่ได้ ต้องดูแลให้ลูกเข้าเรียนกวดวิชา ปีหน้าจะต้องให้เข้าอะไรได้สักอย่าง เพราะตาคนกลางนี่จะให้เข้าโรงเรียนที่ไหนต่างประเทศไม่ได้ทั้งนั้น”
/*252“ฉันว่าเธอนี่เอื้อเฟื้อญาติจริงนะ” อินทิราพูดหยิกแกมหยอกอีก “แล้วคุณพ่อคุณแม่เธอไม่ห่วงหรือคิดถึงมั่งเหรอ แล้วเธอไม่ห่วงท่านมั่งเหรอ”
“ตอนนี้ไม่ต้องห่วง เราทำอะไรตามสบายไปก่อน” ช้องเพ็ชรตอบอย่างอารมณ์ดีตามเคย ไม่ว่าเพื่อนคนไหนจะยั่วไปทางไหน ช้องเพ็ชรถือว่าไม่กระทบกระเทือนตนเลย “คุณพ่อคุณแม่ก็มีเพื่อนของท่าน แล้วเราได้ไปประเทศต่าง ๆ โดยไม่หมดเปลืองมากนัก คุณพ่อคุณแม่ก็ว่าควรฉวยโอกาส”
“เธอไม่คิดจะไปประเทศไหนแล้วหาโอกาสเรียนเอาปริญญาโทหรืออะไรอย่างงั้นมั้งเรอะ” อินทิราซ่อนความรู้สึกไม่นิยมชมชอบไว้ไม่ค่อยดีนัก แต่ช้องเพ็ชรก็ไม่แสดงว่าได้เสทือนใจอย่างไร ตอบอย่างเรื่อย ๆ มีเสียงสนุกว่า
“ไม่มีโอกาสเรื่องเอาปริญญา แต่ฉันว่าต่อไป ถ้าจะมีอาชีพก็เลือกอาชีพที่ไม่ถือปริญญา แต่ว่าคงเป็นเพราะยังงั้นฉันถึงเห่อคนมีปริญญา ถึงกับถูกพี่น้องบางคนหาว่ารักตาเชี่ยวน่ะ แต่เชี่ยวนี่นับไปแล้วต้องถือเป็นลูกน้อง แต่อย่าถามนะว่านับญาติกันยังไง ขี้เกียจจำ”
/*253รับประทานอาหารกันต่อไปโดยคุยกันเรื่องต่างๆ แล้ว พอจวนจะอิ่ม เชี่ยวก็ออกมาพร้อมกับกฤต ในมือถือขันน้ำกรวดมาด้วย กฤตพามาบอกที่ให้เทน้ำแล้วเชี่ยวก็พากฤตเดินมาที่โต๊ะเพื่อน ๆ ดิฉัน
“เอ นี่คุณหญิงมาแต่เมื่อไหร่ ทำไมไม่เข้าไปทักทายญาติพี่น้อง” เชี่ยวถาม
“ช่างเถอะน่า” ช้องเพ็ชรโบกมือไปมาอย่างน่าดู ดวงตาแวววาวเหมือนเมื่อพบกับพัฒนะใหม่ๆ “ประเดี๋ยวก็ได้เรื่องญาติ ว่าแต่ที่จะอวดน่ะอะไร”
“ศาลพระภูมิ” เชี่ยวตอบอย่างภูมิใจ
“วุ้ย อะไร อวดศาลพระภูมิ” ช้องเพ็ชรหัวเราะเหมือนเชี่ยวเป็นคนไร้สติไปแล้ว
“คุณทั้งหลาย อย่าเพ่อหัวเราะตามญาติจำนับของผมคนนี้” เชี่ยวพูดได้เท่านั้น ช้องเพ็ชรก็ไม่ยอมให้จบสวนขึ้น
“รู้สึกว่าตั้งแต่คบกับคนชั้นสูง ๆ ดูออกจะมีถ้อยคำสำนวนคมคายขึ้นมาก”
“รสนิยมก็ดีขึ้นด้วย” เชี่ยวพูดขึ้นอย่างจริงจัง “ใครดูศาลพระภูมิบ้านนี้แล้วไม่ว่าสวย เป็นคนดง ใช่ไหม พัฒนะ”
/*254“ได้ยินแต่เขาว่า ใครไม่รู้จักฟังดนตรีหรืออะไรเป็นคนดง แต่ไม่ชอบศาลพระภูมินี่เพิ่งรู้แฮะ” พัฒนะตอบ “แต่เห็นด้วยว่าสวยจริง ๆ ผมออกจะแน่ใจว่าคุณช้องเพ็ชรต้องชื่นชมแน่ เขาใช้ศัพท์กันอย่างนั้นใช่ไหม หรือว่าต้องนิยมชมชื่น หรืออะไร”
บทที่ ๑๓
/*255ตั้งแต่การเลี้ยงอาหารในการทำบุญขึ้นบ้านใหม่ของเชี่ยว เหตุการณ์ในชีวิตดิฉันก้าวไปสู่การเปลี่ยนแปลง จากการมีชีวิตหนุ่มสาวคู่สมรสขลุกขลักเกี่ยวกับญาตินิดๆหน่อยๆ กลายเป็นชีวิตที่มีความกดดันในสมองและจิตใจ ซึ่งผ่านไปแต่โดยไม่แน่ว่าจะเกิดขึ้นหรือไม่อีกอย่างไร เมื่อเหตุการณ์ผ่านไปโดยดิฉันหวังว่า จะไม่เป็นเพียงชั่วคราว ดิฉันว่าดิฉันผ่านชีวิตหญิงสาวไปด้วย ดิฉันได้กลับย้อนมาคิดถึงอีก ก็จำได้อย่างเด่นชัด บางอย่างก็เลือนราง
ที่จำได้แน่ชัดก็มี ก่อนหน้าที่กฤตจะออกเดินทางไปเกาหลี ญี่ปุ่น และใต้หวัน จันทร์ฉวีก็มาเยี่ยม ดิฉันคลอดลูกแล้ว กลับจากโรงพยาบาลมาอยู่บ้าน กฤตกำลัง “เห่อ” ลูกมาก เพราะเป็นผู้ชาย ญาติคลองกาญจนาหลายคนต่างก็ว่าเหมือนกฤตเมื่อเด็ก ๆ ราวกับพิมพ์ออกมา ฝ่ายพวกกอกรีก็/*256ว่ามีเค้าหน้าคล้ายคุณพ่อ น้าโรจน์จึงออกความเห็นซึ่งไม่มีใครรับรองว่าเหมือนน้าโรจน์
จันทร์ฉวีเห็นดิฉันจัดสิ่งของสำหรับกฤตเดินทาง เขาเข้าไปหยอกล้อกับลูกดิฉันอยู่สักครู่ แล้วก็เดินเข้ามาหาที่นั่งใกล้กับที่ดิฉันนั่งอยู่ พลางพูด
“คุณกฤตจะไปไหนมั่ง ไปทำไม”
ดิฉันเล่าคำปรารภของคุณลุงประจิต ให้จันทร์ฉวีฟัง จันทร์ฉวีก็กล่าว
“คุณหญิงท่านจะอยู่ไท้เผ จะรับเป็นเจ้าภาพรับรอง คุณลุงประจิตไม่ใช่รึ”
ดิฉันพยักหน้า และก้มลงเก็บรวบรวมสิ่งของต่อไป จันทร์ฉวีพูด “เงยหน้าขึ้นหน่อยเถอะน่ะ อยากดูหน้าตัว”
ดิฉันเงยหน้าขึ้น “ทำไม”
“อยากรู้ว่าหน้าเซ่อแค่ไหน”
“มีอะไรเกี่ยวกับช้องเพ็ชรละ เธออย่าไปจงเกลียดจงชังคนน่า ไม่ดีหรอก ไม่ดีแก่ตัวของเราเอง” ดิฉันว่า
“ฉันไม่ได้ไปหวังร้ายเขานี่นะ ถ้าเขาอยู่ของเขา ฉันอยู่ของฉัน ฉันก็ไม่เดือดร้อน”
/*257“ก็นี่เขาอยู่ถึงไท้เผ เราจะต้องไปเดือดร้อนอะไรกับเขาเล่า”
จันทร์ฉวีเค้นหัวเราะออกมา “ก็คุณกฤตไปไท้เผนี่ แล้วเพื่อนฉันมันเซ่อนี่”
“เออนี่เธอคิดสกปรกอะไรนี่”
“ตัวคิดสะอาดก็ดีแล้ว แต่คนคิดสะอาดคบกับคนคิดสกปรกมันก็ดีเหมือนกัน มันเตือนสติกันไว้ ตัวก็ปราม ๆ คุณกฤตมั่ง หาวิธีให้สติเสียอย่างใดอย่างหนึ่ง ฉันก็ไม่เคยมีคู่มีแฟน จะสอนก็ไม่ได้”
“ตัวคิดว่าช้องเพ็ชรเขาจะสนใจกับคนอย่างกฤตหรือ มีแต่ดีกรี ไม่มีตระกูลโก้เก๋ ไม่ใช่ลูกรัฐมนตรี หรือนายธนาคารที่ไหน ฉันว่าช้องเพ็ชรเขาต้องเลือกแฟนหรู ๆ”
“ที่จริงฉันก็ไม่มีหลักฐานอะไร แต่มีสัญชาตญาณยังไงไม่รู้กับคน ๆ นี้” จันทร์ฉวีว่า “ตัวไม่รู้สึกหรอกเหรอ คุณกฤตน่ะเป็นคนมีเสน่ห์ ตัวนึกว่าตัวรักคุณกฤตเพราะอะไร”
“ฉันว่าฉันรักกฤตเพราะบุพเพสันนิวาศกระมัง” ดิฉันคิดครู่หนึ่งแล้วตอบ “แต่ก็มีเหตุผลของตัวเองเหมือนกัน ฉัน/*258ว่าฉันถูกใจกฤตเพราะเขาเป็นคนมาจากที่ฝรั่งเขาเรียกว่า รากหญ้า เขาเป็นลูกชาวบ้านแท้ ๆ แต่อุตส่าห์ได้ถึงปริญญาดอกเตอร์ นอกจากนั้น เขามีกริยามารยาท เข้ากับคนได้ดี ไปไหนด้วยไม่ขายหน้า พูดคุยกันก็เพลิดเพลิน ถ้าเพียงแต่มองเห็นถูกสายตา แต่พอมาคบกันทีหลัง มันขัดเขิน ก็คงไม่ต่อมาจนแต่งงานกัน”
“แต่แม่หญิงคนนี้ เจ้าหล่อนอาจไม่คิดไกลไปถึงแค่นั้น” จันทร์ฉวีเตือน “สำหรับเจ้าหล่อนผู้ชายก็เป็นผู้ชาย ยิ่งหน้าตาดี ควงไปไหนก็มีคนมองก็ยิ่งดี”
“แล้วเธอว่าฉันจะทำอะไรได้บ้าง ที่เธอมาพูดนี่” ดิฉันถามน้ำเสียงไม่ค่อยพอใจ
“นี่ละนะ” เพื่อนดิฉันปรารภ “การเตือนคนเขาว่าอย่างนี้แหละ ไม่ค่อยได้ดิบได้ดี จะถูกโกรธเสียด้วยซ้ำ เรามาเตือนก็สำหรับให้หาทางคิด เผื่อจะป้องกันได้ เราน่ะไม่ฉลาดเฉลียวอะไรหรอก แต่คิดว่าเตือนเพื่อนไว้ อย่างน้อยถ้าเหตุเกิด จะได้ไม่ตกใจ แล้วก็อาจทำใจได้กว่าไม่ได้เตรียมไว้ แล้วก็จะมาโทษว่าไม่เตือนก็ไม่ได้”
/*259“เอาเถอะ ต้องขอขอบใจละ” ดิฉันว่า “ไม่ใช่โกรธหรอก แต่อารมณ์มันขุ่นไปเดี๋ยวหนึ่ง เตือนเพื่อนมันก็ต้องเสี่ยงซี จะให้เขาใจเฉยเป็นพระโสดายังไง น้ารวงรัตน์ว่าต้องแก่มากถึงจะทนใครเตือนได้”
“อย่า ไม่เกี่ยวกับแก่ บางคนยิ่งแก่ยิ่งเอาใหญ่ ลองเตี่ยฉันซีใครเตือนเป็นโดนกระแทก เราว่าเห็นที่บ้านตัวเท่านั้นละที่เตือนกันได้ ติชมทะเลาะกันได้”
“พูดถึงพ่อแม่ให้มันเคารพหน่อยเถอะน่ะ” ดิฉันก็เตือนจันทร์ฉวีบ้าง
“ทำไม เรียกเตี่ยเสียหายยังไง คุณเชี่ยวเขายังเรียกก๋ง อ้อ คุณอาทร อ้อ แกไม่ได้เรียก แต่แปลกนะสองคนนี่ อาทรชอบพูดถึงบรรพบุรุษเขาเป็นจีน แต่ทำอะไรเป็นไทย เชี่ยวไม่ชอบพูด แต่ทำอะไรจีนทั้งนั้น”
ดิฉันเคยนำที่จันทร์ฉวีกล่าวนี้ไปคุยกับน้าเรือง น้าเรืองว่า อาทรเขาจีนราชาธิปไตย นายเชี่ยวนะมันจีนสมัยประชาธิปไตย”
กฤตเดินทางไปกับคุณลุงประจิต เขาจากบ้านไปประมาณ ๑๐ วัน กฤตไม่ได้ไปญี่ปุ่นด้วย เพราะคุณลุงประจิต/*260เกรงใจผู้บังคับบัญชาของเขา แต่ได้เปลี่ยนเส้นเดินเพื่อไปเกาหลีก่อน แล้วย้อนลงมาใต้หวัน เพราะต้องการให้กฤตไปเห็นเกาหลีเพื่อจะได้ช่วยคุณลุงประจิตสังเกตบางสิ่งบางอย่าง ซึ่งคุณลุงว่า คุณลุงอาจสังเกตผิดเพราะไม่ทันสมัยทางวิชาเศรษฐศาสตร์ ทำให้กฤตพิศวง เขาออกปากว่า
“ผู้ใหญ่อย่างคุณลุงประจิตนี่มีสักกี่คนนะ ที่รู้ตัวว่ารู้อะไรไม่รู้อะไร”
“กฤต ถ้าคนทุกคนรู้ตัวว่ารู้อะไรไม่รู้อะไร โลกก็ไม่เป็นอย่างนี้ซี” คุณพ่อเตือน “คุณลุงประจิตบังเอิญเป็นคนฉลาด”
“ประเทศเราต้องการคนฉลาดแบบนี้แยะ ๆ ครับ” กฤตว่าอย่างพอใจกับคำพูดและความเห็นของเขาเอง
ระหว่างที่กฤตไปจากบ้าน เขาก็ขยันเขียนบัตรไปรษณีย์มีภาพงามๆมาเกือบทุกเที่ยวเมล์ ดิฉันก็พยายามเขียนไปถึงเขาตามตำบลที่อยู่ที่เขาบอกมา ต่างคนต่างนัดกันว่า ถึงแม้บัตรที่เราส่งให้กัน หรือจดหมายจะหลงไป หรืออาจตามกลับมาถึงเมื่อเจ้าตัวมาแล้ว ก็ยังได้เป็นทางแสดงออกของเรา/*261และการอ่านจดหมายและข่าวย้อนทวนเวลาไป ก็สนุกดี ดิฉันได้รับบัตรและจดหมายจากเกาหลีสองครั้ง มีการบอกข่าวสารอย่างธรรมดา ในบัตรอันแรกที่ได้รับจากใต้หวัน ซึ่งเป็นรูปพิพิธภัณฑสถานที่ฉันหลงไหลหนักหนา กฤตเขียนมามีข้อความต่อไปนี้อยู่ด้วย
“ได้พบเพื่อนคนสวยของลูกแก้ว ข่มคนหมคทุกคนที่นั่งอยู่ กฤตพยายามคิดว่าอะไรทำให้เป็นอย่างนั้นก็คิดไม่ออก”
แล้วก็ถึงวันกลับบ้านของกฤต ดิฉันไม่สามารถไปรับที่ดอนเมืองได้ ต้องขอร้องให้แม่ไปรับแทน การุณมีเวลาว่างเรียนในระยะที่เครื่องบินมาถึง แม่จึงพาไปด้วยเพราะเป็นโอกาสที่ไม่ค่อยเกิดแก่การุณ เมื่อกลับมาถึงบ้าน กฤตยังไม่พบดิฉัน เพราะวันนั้นเป็นวันมีงานด่วนในสำนักงาน จนเวลาค่ำดิฉันจึงกลับบ้าน กฤตกับดิฉันทักทายกันตามประสาผัวหนุ่มเมียสาว ค่ำวันนั้นเวลารับประทานอาหารค่ำ แม่ถามกฤตว่าถ้าจะชวนน้ารวงรัตน์มากินด้วย เพื่อจะได้ให้กฤตเล่าเรื่องที่ได้ไปพบเห็นมาก่อนที่จะจืดเสียก่อน กฤตจะขัดข้องอย่างไรไหม กฤตตอบว่า
/*262“โธ่ แม่ถามได้ผมจะขัดข้องทำไมครับ อยากคุยกับน้า ๆ ทุกคนมีเรื่องเล่าเยอะ”
ดิฉันกำลังแต่งตัวสำหรับออกไปกินอาหารค่ำ พร้อมกับครอบครัวโดยมีน้ารวงมาเพิ่ม กฤตนั่งเทแป้งกระป๋องใส่ตัวอยู่ที่หน้ากระจกของดิฉัน เขาเอ่ยขึ้น “เออ ลูกแก้วคงยังไม่ได้มีโอกาสฟังใครเล่ารู้ไหม ใครเดินลงจากเรือบินมาพร้อมกับกฤต แม่ดูอยู่ห่าง ๆ คงไม่เห็นก็ได้”
อะไรทำให้ดิฉันเดาถูกก็ไม่ทราบ “ใคร ช้องเพชรเรอะ”
“โอ๊ย ทำไมมีญาณอะไร” กฤตร้องด้วยความแปลกใจ
“ไม่รู้เหมือนกัน คงเป็นวิธีที่กฤตถาม” ดิฉันบอก และพร้อมกันนั้นหัวใจก็เริ่มเต้นถี่ขึ้น
กฤตวางกระป๋องแป้งลง แล้วย้ายไปนั่งบนเตียงนอน พอดิฉันใส่น้ำอบแล้ว เขาก็กางแขนออกให้ดิฉันเข้าไปในวงแขนของเขาแล้วเขาพูดขึ้น “แปลกใจนะ คุณหญิงพูดฝรั่งคล่อง แต่รู้ไม่เท่าไหร่หรอก รู้คำไม่กี่คำ พูดซ้ำๆอยู่ แต่/*263ว่ามีเสน่ห์พราว ช่างยั่วช่างเย้า คุณลุงประจิตยังติดใจ คอยชวนให้ไปไหน ๆ ด้วยกันเรื่อย”
“เรียกช้องเพ็ชรเถอะ” ดิฉันอดรำคาญไม่ได้ “เชยแต่ไม่รู้ตัว บางคนนึกว่าโก้ดีเอาอย่างเจ้านาย”
“กฤตจะบอกว่าช้องเพ็ชรน่ะ สู้ลูกแก้วไม่ได้เลย” กฤตพูดหัวเราะ ๆ
ดิฉันซุกศีร์ษะเข้าไปในอ้อมแขนกฤตด้วยความอิ่มเอิบใจ อยากจะพูดว่า “ขอให้เป็นอย่างนั้นเสมอไป” แต่แล้วก็ชงักอยู่ ไม่มีเหตุผลอะไรที่ดิฉันจะต้องพูดเช่นนั้นกับกฤต นอกจากเกิดระแวงเพราะจันทร์ฉวีมาเตือนเท่านั้น
เมื่อออกไปที่โต๊ะรับประทานอาหาร ปรากฏว่าน้ารวงได้ชวนน้าเรืองมาด้วย เพราะภรรยาและลูกไม่อยู่บ้าน ไปเยี่ยมญาติผู้ใหญ่นอกเมือง น้าเรืองคุยกับกฤตอย่างสนุกสนาน ซักไซ้ไล่เลียงถึงสภาพทางเศรษฐกิจและบ้านเมืองของเกาหลีและใต้หวัน ระหว่างการสนทนา น้าเรืองกล่าวขึ้นอย่างไม่เอาใจใส่มากนัก
“เออ กฤตไปอยู่ที่ไท้เผ นอกจากไอ้การกสิกรรม เรื่องที่ดิน อะไรเหล่านี้แล้วสังเกตว่าเขามีอะไรน่าดูอีกมั่งยังไม่/*264เห็นเล่า ได้ยินว่ากฤตมีคนนำเที่ยวสวยเสน่น์พราวเป็นใครนะ”
กฤตหัวเราะบ้าง “เพื่อนลูกแก้วเขา เรียกกันว่าคุณหญิง คุณหญิงลูกแก้วเขาเพิ่งห้ามไม่ให้เรียกเขาว่า เชย”
“อ๋อ ยายช้องเพ็ชรนะเรอะ เออ แกแต่งงานกับใครถึงไปอยู่ที่ไท้เผ” น้ารวงรัตน์ถาม
“เขายังไม่ได้แต่ง เขาไปอยู่กับอาเขา รู้สึกว่าช้องเพ็ชรไม่ชอบอยู่เมืองไทย” ดิฉันบอก
“คนไปไหนมาไหนหลาย ๆ หนเข้า มันเกิดความเคยชินอยากไปเรื่อย” น้าเรืองอธิบาย
ดิฉันจำไม่ได้ว่าญาติ ๆ ดิฉันพูดถึงเรื่องช้องเพ็ชรว่าอย่างไรบ้าง แต่ตั้งแต่วันนั้นมา เหตุการณ์พาให้ช้องเพ็ชรเข้ามาเกี่ยวพันกับชีวิตดิฉันมากขึ้นทีละน้อย โดยไม่มีใครสังเกต แต่ถ้าจะพิจารณาไปก็อาจกล่าวได้ว่า เริ่มจากการที่อาเธียรยังสนใจที่จะให้มีการคืนดีกับอากรรณประดับ และยังมีสาเหตุน่าประหลาดใจคือ ศาลพระภูมิของเชี่ยวก็ได้เป็นอุปกรณ์อันหนึ่งในเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น
/*265อาเธียรพบกับแม่บ่อย ๆ ที่โรงแรม แม่มีความเห็นว่า ถ้าหากแม่ไม่ได้งานทำที่โรงแรมนั้น และอาเธียรไม่ได้มาเป็นกรรมการ อาเธียรอาจไม่คิดกลับมาถึงอากรรณ แต่อย่างไรก็ตามอาเธียรได้ทำให้แม่แน่ใจว่า มีความตั้งใจแน่วแน่ที่จะพยายามหาทางคืนดีกับอากรรณ
แม่เล่าว่าได้เคยเจรจากับอาเธียร อย่างตรงไปตรงมาในตอนหลังนี้ อาเธียรเชิญแม่กินอาหารในห้องอาหารที่ราคาแพงที่สุดแห่งหนึ่งในพระนครซึ่งอยู่ในโรงแรมนั้น ระหว่างที่กินอาหารอยู่อาเธียรได้พูดว่า
“พี่ใจแก้วดูไม่ใจแก้วสมชื่อ ผมวานธุระแล้วดูเหมือนจะใจจืด”
“ไม่รู้ว่าคุณเธียรพูดเล่นพูดจริงแค่ไหน” แม่แก้
“ผมพูดจริง” เมื่อแม่ถามเหตุที่ทำให้อาเธียรอยากคืนดีกับภรรยา อาเธียรก็ชี้แจงว่า “คนเรานี่มันแปลกครับ ความรักอะไรมันไม่เหมือนความรักครั้งแรก อะไรที่กระทบใจเรามากครั้งแรกมันไม่ค่อยลืม”
“แล้วโกรธกันน่ะเรื่องอะไร ฉันก็เป็นคนเกรงใจคนไม่กล้าถามทั้งกรรณประดับกับคุณเธียร”
/*266“เพราะอย่างนั้นผมถึงวานพี่ใจแก้ว” อาเธียรว่า “พี่น้องผม เพื่อน ๆ ผม แล้วก็เมียเพื่อน โอย ถามเสียปากเป็นจักร แต่ผมสังเกตพี่น้องพี่ใจแก้ว คล้าย ๆ กัน มีคุณหญิงแสงที่เคยถาม”
“พี่แสงถามว่าไง แล้วคุณเธียรตอบว่าไง” คราวนี้แม่ไม่เกรงใจรีบถามด้วยความอยากรู้ ไม่ใช่อยากรู้เรื่องอาเธียรกับอากรรณ แต่อยากรู้สำนวนคุณป้า
“คุณหญิงแกถามผมว่า เลิกกับกรรณเรื่องอะไร” อาเธียรตอบให้แม่ผิดหวังเพราะไม่เป็นสำนวนคุณป้าเลย เมื่อแม่ให้เล่าต่อไปอาเธียรก็ว่า “ผมก็บอกว่า ผมก็ยังไม่รู้เลยเขาโกรธเรื่องอะไรแน่ ก็ทะเลาะกันมั่งอะไรกันมั่ง วันหนึ่งเขาก็ว่าเลิกกันดีกว่า แล้วก็ไป”
“แล้วคุณเธียรเคยไปติดต่อให้ดีกันอีกมั่งไหม” แม่ถาม
“ผมเคยให้คุณแม่ไปเจรจากับคุณหญิง คุณหญิงแม่ยายน่ะ แต่ดูเหมือนท่านไม่ยอมพูดอะไรกับแม่ผม ผมก็เลยเฉย เพราะแม่ผมเลยกลายเป็นโกรธว่าคุณหญิงดูถูกคุณแม่”
/*267“ลำบากจริง แล้วทีนี้เรื่องคุณแม่จะว่ายังไงล่ะ” แม่ถามต่อไป
“ตอนนี้ผมเป็นผู้ใหญ่แล้ว แล้วผมก็ไม่ใช่ลูกคนโต ผมทำงานติดต่อกับฝรั่งมังค่า จะใช้ธรรมเนียมเก่า ๆ ไม่ได้ แล้วพี่ ๆ ผมก็เห็นว่าวิธีการอะไร ๆ ต้องเปลี่ยน เดี๋ยวนี้เราตั้งบริษัทอย่างโรงแรมนี่ ก็ถือหุ้นกันแล้วก็มีการออกเสียงให้คนสำคัญ ๆ เป็นประธานกรรมการ ไม่ใช่พี่ชายใหญ่เป็นผู้บงการอย่างแต่ก่อน ถ้าดีกับคุณกรรณ ผมก็จะปลูกบ้านใหม่ เดี๋ยวนี้ผมก็ออกมาอยู่บ้านข้างนอก ออกมาสองสามปีแล้ว”
“เอ้อ ไหน ๆ ก็พูดกันแล้ว” แม่ถามอย่างเกรงใจตามอุปนิสัย “อาทรแกเป็นลูกคุณเธียร ทำไมตอนมาขอกรรณถึงไม่ให้รู้เสียให้หมดเรื่องไป”
“ผมอายเอง” อาเธียรรับ “ผมมีเจ้าทรตั้งแต่ยังเรียนไม่จบ ผมแก่กว่ามัน ๑๙ ปีเท่านั้น ผมไม่ได้ให้คุณพ่อคุณแม่รู้ ผมจะให้ทางบ้านคุณกรรณรู้ได้ยังไง”
“แล้วคุณไปให้ใครเขาเลี้ยงดูแกละ โธ่ น่าสงสาร” แม่ว่า
/*268“เรื่องอย่างนี้มันก็ต้องมีมั่ง” อาเธียรย้อนกลับมา “แต่ผมก็ทำดีที่สุดที่จะดีได้ ผมไปเยี่ยมไม่ขาด รู้สึกว่ากรรณเขาจะโกรธเรื่องนี้กระมัง เพระผมไปเยี่ยมลูก แม่มันอยู่อย่างนั้น ก็อดไม่ได้มั่ง ใครไปบอกเขาก็ไม่รู้”
พูดจบแล้วอาเธียรหัวเราะ เหมือนพูดเรื่องไม่ค่อยสำคัญนัก ซึ่งสำหรับผู้ชายก็คงไม่สำคัญ ตามสำนวนของแม่ แล้วแม่จึงถามต่อไป
“แล้วเวลานี้ คุณเธียรทำยังไงกับตัวเอง มีเป็นเนื้อเป็นตัวแค่ไหนเอาแอบ ๆ ไว้ที่ไหนอีก”
“ที่จริงผมว่าผมไม่ใช่คนเจ้าชู้นะ” อาเธียรพูดเรียบๆ ต่อไป “พอกรรณเขาเลิกไปแล้ว ผมก็ไม่ได้ไปมีใครที่ไหน ก็ไปมาหาสู่แม่เจ้าทร มันเป็นเด็กสาว ๆ อ่อนกว่ากรรณประดับ เดี๋ยวนี้มันตายเสียแล้ว ผมยังใจหายอยู่ทุกวันนี้ ตายเพราะไม่ได้ดูแลตอนเจ้าทรไปนอก แล้วนี่ผมก็รู้สึกว่าควรจะดีกับกรรณประดับ หรือผมคิดไม่ถูก พี่ใจแก้วว่าผมควรหาใหม่เรอะ”
“ผู้หญิงนะ คุณเธียร” แม่พยายามชี้แจง “การเลิกกับผัวน่ะมันเหมือนมีมีดเชือดเฉือนใจ” แม่ว่าแม่พูดไปตามที่/*269แม่สันนิษฐานจากวาจาและอาการของอากรรณประดับ “มันมีแผลใหญ่ จะรักษาแผลมันต้องยาสมานดี ๆ คุณเธียรอย่านึกว่าคุณเธียรเห็นว่ามันเหมาะแล้วดีแล้ว หัวใจคนไม่ใช่รองเท้า”
อาเธียรหัวเราะชอบใจอุปมาของแม่ “ก็ยังงั้นซีครับ ผมถึงต้องเลือกทูตที่ผมไว้วางใจ เลือกจากญาติผมไม่ได้ จากบ้านคุณเกลาก็ไม่ได้ ผมเห็นว่าพี่ใจแก้วเป็นเหมาะที่สุด ผมว่าพี่ ๆ น้อง ๆ พี่ใจแก้วออกจะศิวิไลกว่าพวกผมมากหายากทีเดียว รู้อะไรก็ไม่ค่อยต่อเรื่องให้ยาว ได้ยินอะไรก็ไม่ค่อยโวยวาย ทางผมไม่ได้ เจ๊กตื่นไฟทั้งนั้น” แล้วอาเธียรหัวเราะอุปมาของอาเธียรเอง
แม่หาโอกาสลองใจอากรรณ ซึ่งต้องรอเป็นเวลาพอสมควร อากรรณไม่ค่อยมาที่บ้านบ่อยนัก และแม่ก็ไม่ค่อยได้ไปที่บ้านคุณย่าบ่อย ๆ เพราะมีงานทำ และต้องดูแลคุณพ่อ ในวันที่หยุดงาน หรือมีการไปตามนัดบ้านญาติฝ่ายของแม่ แต่แล้วอากรรณก็มาเยี่ยมหลานที่เกิดใหม่ เป็นสิ่งหนึ่งที่ทำให้อากรรณมาหาคุณพ่อบ่อยขึ้นกว่าที่เคย
/*270ระหว่างที่นั่งเล่นหลอกล้อหลานอยู่ด้วยกันที่ระเบียงหน้าบ้าน แม่ก็ชวนอากรรณคุยถึงอาทร
“นี่ กรรณ พี่ถูกชาตาตาอาทร เธอคงไม่เห็นเป็นความผิดใช่ไหม”
“ไม่เห็นเป็นผิดหรอก ถ้าเพียงแต่ถูกชาตา” อากรรณพูดมีอารมณ์สนุก “แต่ว่าอย่าถึงกับยกลูกสาวให้”
“ลูกสาวพี่ก็หมดเสียแล้ว จะยกให้ได้อย่างไงล่ะ” แม่ค้าน
“แปลกจริง ๆ มีคนพูดเป็นตุเป็นตะว่า อาทรรักลูกแก้ว” อากรรณว่า
“โอย” ดิฉันอุทาน “อากรรณไปได้ยินมาจากไหน”
“ไอ้การคุยกันในบ่อนไพ่นี่มันมากเหลือเกิน เรื่องนั้นแล้วพากันไปเรื่องนี้ ใครพูดก็ลืมเสียแล้ว มัวแต่ขันว่าเขาไม่รู้ว่าอาทรกับลูกแก้วเกี่ยวกับอา”
“อื้อ แล้วมันไปยังไงมายังไง ลูกแก้วรู้จักกับอาทรไม่ทันไรก็แต่งงาน” ดิฉันถามและแย้ง
“ฮื่อ ดูเถอะ” อากรรณสนับสนุน “เขาพูดกันว่าลูกเศรษฐีจะแย่งเมียลูกชาวสวน ทีแรกอายังไม่คิดไปถึงลูกแก้ว /*271ฟังเป็นนาน จนได้ยินชื่อกงจื๊อเขาถึงได้เข้าใจว่าหมายถึงอาทร แล้วฟังอีกตั้งนานถึงรู้ว่าเขาหมายถึงกฤตกับลูกแก้ว”
“ใครนะ ช่างเสกสรรเป็นเรื่องได้จริง ๆ” ดิฉันรำพึงรำพันอย่างท้อถอยกับเพื่อนมนุษย์
“เปล่า แล้วเขาก็เบื่อเรื่องนี้ ไปพูดกันเรื่องคนอื่นๆ ต่อไป” คุณพ่อออกความเห็น
“แต่มันแปลก มันตั้งต้นกันยังไง” ดิฉันยังข้องใจ
“เรื่องนี้คงเหลว ๆ คงเป็นตาอาทรแกพูดอะไร แล้วใครไปคว้ามา” อากรรณสรุป “แต่ว่า ได้ยินมาอีกเรื่องจากใต้หวัน เขาว่าดอกเตอร์กฤตควงสาวทรงเสน่ห์สนุกสนานไปเลย”
“อ๋อ เพื่อนลูกแก้วเอง” ดิฉันรีบบอก “เขาอยู่กับอาเขา เป็นทูตพาณิชย์ที่ไท้เผ เขามาต้อนรับคุณลุงประจิตกับกฤต”
“ฮื่อ ที่เขาพูดกันน่ะ เขานินทาคุณพี่ประจิตกัน” อากรรณเล่าอย่างสนุกต่อไป “ถ้าเราฟังใครแล้วอย่าเพิ่งขัดเขานะ ได้ฟังเรื่องขัน ๆ พิลึก เขาว่าคุณพี่ประจิตติดใจหญิงสาวจน/*272ไม่อยากกลับกรุงเทพ ฯ แต่เจ้าสาวทรงเสน่ห์เขาติดใจดอกเตอร์หนุ่มมากกว่า พากันไปเที่ยวมิวเซียมตั้ง ๓ หน พอตกลางวัน ๆ พอกลางวันๆ คุณพี่ประจิตติดประชุมเขาก็หารถนั่งออกไปนอกเมืองบอกว่าไปพิพิธภัณฑ์”
“เคราะห์ดีตอนลูกแก้วไปไท้เผ มักทนนั่งรถไปคนเดียว” ดิฉันว่า “ลูกแก้วอยู่ ๖ วัน ไปพิพิธภัณฑ์เสีย ๓ หน กฤตเขาอยู่ตั้ง ๘ วัน ไป ๓ หนยังเรียกว่าน้อยกว่าลูกแก้ว”
“เขาว่ากฤตพูดออกมาเลยว่าติดใจคนพา” อากรรณเล่าต่อไป
“คงเป็นช้องเพ็ชร เขาน่าติดใจจริงๆ นะ ถ้าคุณเธียรได้เห็น หรือได้ไปใต้หวันตอนเขาอยู่ อาจยิ่งกว่าพี่ประจิต เจ้าชู้ใช่ไหม คุณเธียร” แม่ลอง
“ก็ไม่เชิง” อากรรณตอบอย่างตรึกตรอง “ก็ไม่ได้มีเมียใหม่ ไปสมสู่อยู่กับแม่เจ้าอาทรแหละตั้งแต่กรรณมาจากบ้านเสีย”
“เราโกรธเขาเรื่องแม่อาทรนี่ล่ะรึ” คุณพ่อถามขึ้นบ้าง
/*273“เรื่องแม่อาทรนี่มันเหมือนเชื้อมันติดแล้วไฟก็ฮือเราเบื่อหลายอย่าง” อากรรณพูดหน้าเฉย
“เป็นต้นว่าอะไร” แม่ซัก
“เป็นต้นก็ไม่ถูกอีก พิลึกนี่ ทำไม่เกิดมาถามกันตอนนี้ ตอนเลิกกันใหม่ ๆ กลับมาบ้าน ไม่เห็นพี่เกลาเอาใจใส่”
“ก็เคยถามนะ” คุณพ่อเตือนความจำ “เคยถามว่าโกรธกันถึงต้องเลิกเชียวเรอะ แล้วกรรณย้อนพี่ว่า พี่เกลาก็เสียดายเงินกองทุนอีกคนรึ พี่ก็เลยไม่ถามอีกตั้งแต่นั้นมา”
อากรรณหัวเราะอย่างพอใจเบา ๆ “ไม่อยากให้ใครถามเลย เพราะตัวเองยังบอกไม่ถูก มันเอือมขึ้นมา แล้วอยากแสดงว่าฉันเป็นลูกไทยจ้ะ พ่อแม่ฉันสั่งไว้ว่าไม่ต้องไปวิ่งหึง บ้านเรามีอยู่”
“พี่จำได้ ตอนจะพาออกจากบ้านไปส่งตัวที่บ้านผู้ชาย” คุณพ่อว่าพลางหัวเราะเบา ๆ “ยังจำได้ว่าคุณแม่ยังว่าเจ้าคุณนี่ยังไง้ จะแต่งลูกสาวแล้วพูดยังงั้น”
/*274“เสียดายไม่อยู่ดูลูกสาวทำตามคำสั่ง” อากรรณพูดเรื่อย ๆ ต่อไปอีก “ทีแรกเจ็บใจมาก เดี๋ยวนี้ชักจะปลงตกไอ้เจ๊กพรรณอย่างงั้นไปเอาอะไรกับมันนัก”
“พี่ว่ากรรณจะอคติเกินไปนะ คำหนึ่งก็ไอ้เจ๊ก สองคำก็ไอ้เจ๊ก พี่สงสัยว่าถ้ากรรณแต่งงานกับคนไทยแท้ ๆ อย่างพวกที่บ้านนี้ สมมุติว่าเป็นคุณโรจน์ จะอยู่ยืดไหม กรรณไปยึดคติว่า ถ้าอยู่บ้านอื่นไม่สบายบ้านเราก็มีอยู่”
อากรรณมองไปไกล ทำหน้าเฉยๆ อยู่ครู่หนึ่งแล้วจึงตอบ “ไม่รู้ว่าหมู่นี้พี่ใจแก้วกับพี่เกลาเกิดมาเอาใจใส่กับกรรณเรื่องอะไร แต่ก่อนนี้ไม่เห็นเอาใจใส่อะไรกับใคร คุณเธียรเขาก็ไม่ได้เป็นนายจ้างพี่ใจแก้วไม่ใช่เรอะ”
แม่และคุณพ่อมีอะไรมาเรียกความเอาใจใส่ ไม่ได้ตอบอากรรณ แล้วเจ้าลูกชายของดิฉันก็เรียกร้องให้บริการเขาในเรื่องอาหาร แล้วไม่ช้าอากรรณก็ลาไป เมื่ออากรรณไปแล้ว แม่ก็ปรึกษาคุณพ่อว่า “ฟังเสียงแล้วควรพูดเรื่องคุณเธียรให้เป็นกิจจะลักขณะไหม ผู้ชายน่ะเขาพูดแน่นอนแล้ว”
/*275“ฟังดูครึ่งๆ กลางๆ แต่ว่ายังเอาใจใส่เขาอยู่นะแน่ ดูรู้ไปหมดนี่ว่าเขาทำอะไรที่ไหนเมื่อไหร่” คุณพ่อตอบ เมื่อปรึกษากันต่อไปอีกนิดหน่อยแล้ว แม่จึงตกลงใจว่าจะดำเนินการต่อไปไม่ทอดทิ้ง ปลายสัปดาห์นั้นเอง เพื่อน ๆ ของกฤต มีพัฒนะ อาทร และ เชี่ยวก็มาเยี่ยมลูกชายดิฉัน
“เจ้ากฤตคุยว่าคืบได้แล้วเลอะ ไม่มีใครเชื่อ เด็กสองเดือน” พัฒนะถามดิฉัน “แล้วตกลงชื่ออะไร”
“พูดเกินเรื่อง ไม่มีใครบอกว่าคืบได้สักที บอกแต่ว่ามันคว่ำได้” กฤตขัด
ดิฉันมองอาทรด้วยความกระดาก อยากทราบว่าข่าวลือเกิดขึ้นด้วยสาเหตุใด จนพัฒนะถามซ้ำเรื่องชื่อ ลูกดิฉันเกิดวันอังคาร คุณป้าว่าตามทางโหราศาสตร์ชื่อขึ้นด้วย ก ไม่ได้ กฤตว่าเป็นความเชื่อเหลวใหล แต่แม่เห็นคล้อยกับคุณป้าเป็นครั้งแรกตั้งแต่ดิฉันจำความได้ บอกว่าได้เคยเห็นคนที่มีชื่อเป็นกาลกิณีแล้วชีวิตเสื่อมโทรมลงไปโดยไม่มีเหตุผล จึงคิดว่าควรหลีกเลี่ยงไว้ กฤตเสียดายมาก เขาว่า “ดูไปทางไหนๆก็ตัว ก ทั้งนั้นจะไปชื่ออะไรล่ะ” ดิฉันเล่าให้พัฒนะฟัง เขาก็ว่า “ให้ชื่อไอ้เทิ่งไปก่อนยังงี้ละ”
/*276เชี่ยวพูดขึ้น “เรื่องศาลพระภูมิผมนี่มีอะไรดี ๆ ผมว่าจะมาเล่าให้ฟัง ทั้งซอยนั้นบอกว่าชงัดจังครับ ทั้งหวยรัฐบาลและหวยกินรวบ”
“เวร” คุณพ่ออุทาน “ประเดี๋ยวหมดกัน น่ากลัวจะทองอร่ามเลยไม่ได้เห็นฝีมือช่างไม้นายเฉลียว”
“ผมห้ามแล้วครับ ห้ามทำอะไรทั้งนั้นนอกจากเอาพวกมาลัยมาถวาย” เชี่ยวบอก
“วิธีห้ามทำยังไง ออกประกาศยังไง” ดิฉันถาม
“ผมให้แม่ครัวไปลือว่าท่านมาเข้าฝันผม” เชี่ยวเล่า “ท่านว่าท่านมาจากเขาทองแดง ปิดทองไม่ได้ ถ้าจะปิดให้เอาแผ่นทองแดงมา ไม่งั้นเอาแต่พวงมาลัย”
“แหม คุณเชี่ยวนี้ทำไมไม่ไปเป็นรัฐมนตรีกรุงเทพ ฯ นะ” ดิฉันชมอย่างจริงใจ “จะได้ช่วยแม่พระธรณีไว้ ไม่ให้กลายเป็นรูปทองระรุ่งกะริ่งอย่างทุกวันนี้”
แม่นึกขึ้นมาได้ “เออ เชี่ยว ตั้งแต่บ้านเสร็จ คุณเกลายังไม่ได้ไปเห็นเลย อาทิตย์หน้าเลี้ยงข้าวหน่อยซี อาทรกับพัฒนะอยู่ไหม จะได้ช่วยกันพยุงคุณเกลาออกจากรถ”
/*277ดิฉันแปลกใจแต่ไม่พูด คุณพ่อก็ทำสีหน้างง แต่เดาด้วยความไวปัญญาว่าแม่ต้องมีแผนการณ์อย่างใดอย่างหนึ่ง เพราะอยู่กับแม่มานาน แม่ไม่เคยทำอะไรโดยไม่มีเหตุผล ทุกคนจึงรับปากว่าจะช่วยพาคุณพ่อไปดูบ้านเชี่ยว และชมศาลพระภูมิ
บทที่ ๑๔
/*279ครั้นถึงวันนัด กฤตก็ทำหน้าที่ขับรถให้คุณพ่อนั่งรถคันใหม่ของแม่ไปบ้านเชี่ยว พอไปถึงดิฉันก็เข้าใจทันที ทั้งที่แม่ไม่ได้บอกไว้ก่อน แม่ว่าไม่อยากบอกใครเพราะไม่แน่ใจว่าจะเกิดผลอะไรหรือไม่ ที่บ้านเชี่ยวนั้นอาทรยืนรออยู่ที่หน้าตึก ใกล้ตัวอาทรมีอาเธียรบิดาของเขายืนอยู่ด้วย
เมื่ออาเธียรเห็นแม่กับคุณพ่อ เขาก็รีบเดินเข้ามาทำความเคารพทันที “ผมมาดูที่ในซอยนี้ ได้ยินว่าพี่ใจแก้วจะมาที่บ้านเชี่ยว อาทรเขาเลยชวนผมให้มากับเขาด้วย หรือจะว่าที่ถูกผมเชิญตัวเอง”
เรื่องการที่อาเธียรมานั้น ไม่ต้องมีใครอธิบายก็ย่อมเดากันได้ว่าแม่นัดไว้ แต่แม่จะทำอย่างไรต่อไป จะให้อากรรณประดับมาพบกับอาเธียรหรือให้มาโดยอย่างไร
แต่พอจวนถึงเวลาอาหาร คนทุกคนอยู่ในตึก เตรียมพร้อมจะเข้านั่งโต๊ะ ก็มีรถยนต์คันหนึ่งมาที่ประตูบ้านของเชี่ยว/*280จึงวิ่งออกไปดู อีกไม่กี่นาทีรถนั้นก็เข้ามาในบ้าน มาจอดที่หน้าบันได แล้วอากรรณก็เปิดประตูรถ เชี่ยวเชิญให้เข้ามาในห้อง
อาเธียรลุกจากเก้าอี้ที่นั่งอยู่ใกล้หน้าต่าง อากรรณยังไม่สังเกตว่าอาเธียรอยู่ที่นั่นด้วย พูดกับเชี่ยวอย่างงง ๆ ว่า “กำลังจะกินอาหารกันอยู่ไม่ใช่เรอะ”
“เชิญคุณ เอ๋อ เชิญคุณด้วยซีครับ นั่นยังไง คุณ เอ๋อ คุณพ่อเกลา ผมเรียกคุณอาได้ไหมครับ ผมเป็นเพื่อนของลูกแก้ว” เชี่ยวพูดเป็นท่อน ๆ ด้วยไม่รู้จะทำอย่างไรดีไปกว่านั้น แล้วก็อธิบายให้ที่ประชุมฟัง “คุณ เอ๋อ คุณอาของลูกแก้วบอกว่า คุณแม่บอกว่าให้มาดูศาลพระภูมิฝีมือคุณพ่อเกลา แล้วก็ศักดิ์สิทธิ์ด้วย คุณอาเข้าใจว่าเป็นบ้านของคุณแม่ ผมก็เรียนว่าให้เข้ามา คุณแม่กับคุณพ่ออยู่ในนี้ ลูกแก้วกับกฤตด้วย กับเพื่อนอีกสองสามคน โปรดอย่ารังเกียจเลยครับ ถึงเวลาอาหารจะไม่รับเชิญ ผมก็เสียใจแย่”
คุณพ่อหัวเราะเบา ๆ ด้วยกลั้นไม่ได้ คุณพ่อเดาแผนของแม่ได้หมด พูดขึ้นว่า “บ้านนี้ฝีมือพี่เกลาทำจำไม่ได้หรือจ๊ะ สถาปนิกที่ไหนจะออกแบบอย่างนี้ ไม่มีห้องเลยมีแต่ฝา เพราะคนไทยเรามันต้องเปลี่ยนที่นั่งที่นอนไปตามแดดตามฤดู”
/*281อากรรณนั่งลงด้วยถ้าไม่ถ้าไม่นั่งก็จะเก้อเขินยิ่งขึ้น ตอนนี้เห็นอาเธียรแล้ว อาเธียรพูดขึ้นเมื่อเชี่ยวทำท่าจะแนะนำ “ผมรู้จักกับคุณกรรณประดับดีแล้ว คุณเชี่ยว” แล้วพูดกับอากรรณ “มาดูที่ในซอยนี้เผอิญเชี่ยวเขาเห็นเขาเชิญให้มากินข้าวด้วย”
คุณพ่อหันไปทางอาทรแล้วพูดว่า “อาทร นี่กรรณประดับน้องสาวผม”
อากรรณขยับตัวจะลุกขึ้นจากที่นั่ง แต่เชี่ยวร้องว่า “คุณอาครับ ผมขอเชิญจริงๆ ครับ อย่าไปเลยครับ ผมเสียกำลังใจแย่ ศาลพระภูมิผมสวยจริง ๆ คุณอาหาดูที่อื่นไม่ได้ แล้วเขาว่าศักดิ์สิทธิ์ก็จริงครับ ทั้งซอยนี่บนอะไรไม่เคยผิดหวังเลย”
“นั่งลงเถอะน่า กรรณ” คุณพ่อช่วยชักชวน “ดูศาลพระภูมิเสียก่อน กินข้าวแล้วออกไปดูกัน พี่ก็ไม่เคยเห็นตั้งแต่มาไว้ที่บ้านนี้ ของเขาสวยจริง ๆ พี่เป็นคนออกแบบ”
ความซื่อของเชี่ยวกับคำชักชวนของคุณพ่อคงจะทำให้อากรรณรู้สึกว่า ถ้าอากรรณเกี่ยงต่อไป ก็จะยิ่งเกิดความเก้อเขินกลายเป็นขบขันขึ้นในตัวอากรรณเอง อากรรณจึงนั่งลงและการกินอาหารก็เริ่ม แต่ขณะนั้นมีรถยนต์ขับเข้ามาในบ้าน/*282อีกคันหนึ่ง รถนั้นหยุดใกล้ตึก อีกสองนาทีต่อมาก่อนที่เชี่ยวจะลุกขึ้นไปถึงประตูเพื่อดูว่าแขกคือใคร ช้องเพ็ชรก็เข้าประตูมา
“อ้อ คุณพ่อคุณแม่ เอ๊อะ คุณน้าเธียรด้วย” ช้องเพ็ชรไหว้และทักพลางตั้งข้อสังเกต “นึกว่านายเชี่ยวมีใครแวะเข้ามาสนุกมั่ง”
เชี่ยวทำหน้าที่เจ้าของบ้าน เชื้อเชิญแขกที่มาใหม่ร่วมกินอาหาร ซึ่งช้องเพ็ชรก็เข้าร่วมด้วยอย่างเบิกบาน การสนทนาดำเนินไปอย่างปรกติ น่าสนใจสำหรับทุกคน อาเธียรกับช้องเพ็ชร พัฒนะกับกฤตเป็นผู้มีบทบาทให้เกิดความครึกครื้น นอกนั้นก็ผสมให้เป็นที่น่าฟังของทุกคน อาทรเกือบไม่พูดเลยตามธรรมดาของเขา และอากรรณก็ไม่พูดอะไร นอกจากเมื่อถูกคุณพ่อหรือแม่ถาม อากรรณจึงตอบโต้โดยรักษามารยาทและบรรยากาศไม่ให้ผิดปรกติ
ตอนหนึ่งเชี่ยวทำให้ทุกคนหัวเราะโดยไม่จงใจ “ใครสังเกตไหม ลูกแก้วเรียก อากรรณ อาเธียร แล้วก็อาทร เจ้าทรเลยเป็นญาติชั้นเดียวกันไปคุณน้าเธียร”
ดิฉันชำเลืองดูหน้าอาทร เห็นเขาไม่ยิ้มเลย วางหน้าเหมือนคำพูดของเพื่อนไม่เกี่ยวเนื่องกับตัวเลย ข้างฝ่ายอาเธียร/*283หัวเราะมากกว่าที่ควรไปนิด อากรรณยิ้มอย่างที่เรียกว่า “ขื่นๆ” แต่แม่พยายามสบตาอากรรณไม่ให้แสดงกิริยาไม่พอใจ
ในที่สุดก็รับประทานอาหารสิ้นสุดลงเรียบร้อย แล้วเชี่ยวกับพัฒนะและกฤตพยุงคุณพ่อไปดูศาลพระภูมิ แม่จัดพานดอกไม้มาบูชา และชี้ให้อากรรณดูด้วยความภาคภูมิใจ ซึ่งดิฉันไม่แน่ใจว่าแม่แสร้งทำหรือแม่รักฝีมือของนายเฉลียวผู้เป็นช่างไม้ฝีมือประณีตและความคิดของคุณพ่อด้วยใจจริง
เสร็จชมศาลพระภูมิแล้ว ก็มานั่งคุยกันต่อไป คุณพ่อไม่ค่อยอยากกลับบ้านเพราะนานครั้งจะได้ออกไปบ้านอื่น แม่เข้าใจดี และถือว่าเชี่ยวได้รับความช่วยเหลือของคุณพ่อ ออกแบบบ้านและหาช่างที่ไว้ใจได้มาทำบ้านให้ถูกใจ ก็ฉวยโอกาสใช้บ้านเชี่ยวและโอกาสที่พาคุณพ่อออกไปเที่ยวนอกบ้าน พัฒนะนั้นดูเหมือนจะเคยชินกับการใช้บ้านเชี่ยวเป็นที่พักผ่อนในวันว่างงาน ก็ไม่มีทีท่าว่าเหน็ดเหนื่อยหรือเบื่อหน่ายการรับแขก อากรรณเป็นคนบอกว่าลาก่อนคนอื่น พูดแก่เชี่ยวว่า
“ขอบคุณ คุณเชี่ยว พี่ใจแก้วพูดคลุมเครือ เข้าใจว่าเป็นบ้านใหม่ของพี่ใจแก้วปลูกขึ้น เพราะเคยรู้ว่ามีที่อยู่ในซอยอะไรในสุขุมวิทนี่ แหม บอกเสียแจ่มแจ้ง” พูดแล้วก็/*284ชำเลืองค้อนแม่นิดหนึ่ง แสดงว่ารู้ท่าว่าแม่ตั้งใจจะให้มาพบกับอาเธียร
อากรรณเดินออกไปจากห้อง อาเธียรรีบเดินตามออกไปถึงรถ อาทรมองตามไปสีหน้าเฉย ช้องเพ็ชรมองตามไปด้วย แล้วหันมาสบตากฤตแล้วยิ้มคล้ายกับว่าเขามีความเข้าใจกันอย่างใดอย่างหนึ่ง
ดิฉันหมกมุ่นกับการเลี้ยงลูกกับการทำงาน ซึ่งดิฉันต้องตั้งใจทำให้ดีเป็นพิเศษ เพราะการทำงานในรัฐวิสาหกิจไม่เหมือนกับทำราชการ ในเมื่อดิฉันมีห่วงเรื่องลูก บางคืนถูกลูกกวน นอนไม่อิ่มเช่นเคย เมื่อมาทำงานก็มักจะทำอะไรช้าหรือผิดพลาด ดิฉันจึงเพ่งเล็งระมัดระวังเพื่อมิให้ใครตำหนิได้ โดยเฉพาะผู้อำนวยการเป็นเพื่อนกับคุณลุงประจิต ดิฉันไม่ต้องการให้คนเข้าใจว่าดิฉันพึ่งญาติ ไม่ได้พึ่งความสามารถของตัวเอง เวลาล่วงไปจากวันที่อากรรณไปพบกับอาเธียรได้ หลายเดือน ระหว่างนั้นอาเธียรดูเหมือนจะหาโอกาสติดต่อได้สะดวกขึ้นเรื่อย ๆ โดยอาศัยแม่เป็นสะพาน แม่คอยบอกให้อาเธียรรู้ว่าอากรรณจะต้องไปในงานไหน วันเกิดญาติคนใด แต่งงานญาติผู้น้อยคนนั้นคนนี้ มีการสวดอภิธรรมศพนั้นศพนี้ แล้ว/*285อาเธียรก็หาทางไปในงานนั้นเพื่อจะได้พบกับอากรรณ ญาติทางแม่ก็เอาใจใส่ มีเรื่องแลกเปลี่ยนความคิดเห็นกันในเรื่องนี้ ดิฉันเพลินไปกับภาวะแวดล้อมจนวันหนึ่ง ขณะที่นั่งดูโทรทัศน์อย่างไม่ค่อยเอาใจใส่นักอยู่ด้วยกันในห้องทางด้านตึกของเรา กฤตซึ่งอ่านหนังสืออยู่ด้วย ฟังข่าวจากโทรศัพท์ด้วย ก็วางหนังสือลง แล้วพูดกับดิฉัน
“ลูกแก้ว ไม่ได้ตั้งใจดูโทรทัศน์นักไม่ใช่เรอะ” ครั้นดิฉันย้ายที่นั่งมาใกล้ตัวเขา เขาก็เอื้อมมือมาดึงตัวเข้าไปกอดแล้ว พูดเหมือนเป็นเรื่องที่เราอาจพูดกันทุกวัน “ถ้าหาเงินได้แสนนึง กฤตก็ออกจากราชการได้”
ดิฉันรู้สึกเสียว ๆ ในใจ แต่พูดน้ำเสียงเหมือนคนพูดเล่น “ก็ไม่ต้องหา เพราะกฤตก็ไม่ออกจากราชการ”
“แต่ว่าถ้าไม่ได้ตอนนี้ก็ชวด” กฤตพูดน้ำเสียงปร่าไปเล็กน้อย ดิฉันเริ่มจับได้ว่ามีความผิดปรกติไปบ้าง “กฤตหางานทำกับบริษัทได้แล้ว เงินเดือนหมื่นกว่า แต่ต้องเอางินใช้รัฐบาล”
ดิฉันเอี้ยวตัวออกจากวงแขนเขา และเงยหน้าขึ้นดูดวงตาเขา “กฤตพูดเล่นหรือพูดจริงนี่”
/*286“ได้งานแล้วจริงๆ แต่กฤตยังไม่กล้ารับ เพราะไม่แน่ว่าจะหาเงินได้ไหม ลูกแก้วช่วยหาสักห้าหมื่นได้ไหม แล้วกฤตจะให้พ่อช่วยสักห้าหมื่น ของกฤตพอมีอยู่บ้าง”
“คิดยังไงขึ้นมาจ๊ะ” ดิฉันถาม เสียววาบในทรวงอก
“โธ่ ทำราชการอยู่อย่างงี้เมื่อไหร่จะตั้งเนื้อตั้งตัวได้” กฤตพูดเสียงอ่อน
“กฤตจะตั้งตัวให้เป็นยังไงขึ้นมาอีก” ตอนนี้เสียงของดิฉันเริ่มแข็ง
“ลูกแก้ว นึกแล้วว่าลูกแก้วคงไม่เห็นด้านของกฤตเท่าไหร่ กฤตพูดเสียงแข็งขึ้นเช่นกัน ลูกแก้วอยู่บ้านกับพ่อกับแม่ ญาติของลูกแก้วล้อมรอบ แล้วกฤตมีอะไร”
“ทำไมจ๊ะ กฤตจะต้องมีอะไร” ดิฉันย้อนถาม “ก็ที่อยู่ของเรานี่กฤตก็มีส่วนสร้างด้วย แล้วเราก็พอหาเลี้ยงกันได้”
“ลูกแก้วอย่าลืมว่าเราไม่ใช่จะมีลูกเพียงคนเดียวนี่”
“ถึงมีกี่คนเราก็ไม่น่าจะเดือดร้อน” ดิฉันค้าน
“ลูกแก้วน่ะซีไม่เดือดร้อน แล้วกฤตล่ะ กฤตต้องอยู่ในภาวะอย่างนี้เรื่อยไป อาศัยพ่อตาแม่ยายอยู่เรื่อยไป”
/*287ดิฉันคงใช้สติปัญญาไม่ค่อยได้ เพราะเกิดความน้อยใจกดดันในทรวงอกขึ้นมาเสียแล้ว “กฤตจะไปหาพ่อตาแม่ยายที่ไหนอีก คุณพ่อแสนจะรักกฤต ไม่ได้เห็นกฤตเป็นคนอื่นเลย”
“แต่คนที่เขาเห็นกฤตเป็นคนอื่นก็มี” กฤตว่า
“ใคร” เสียงของดิฉันแข็งขึ้นมาทันที เพราะคิดไปถึงน้ารื่น
“กฤตยังไม่ต้องออกเสียงอะไร ลูกแก้วก็ทำเสียงให้รู้แล้วว่า กฤตจะออกชื่อใครอีกไม่ได้” สามีฉันพูดเสียงค่อนข้างขมขื่น
ดิฉันซุกศีร์ษะเข้าไประหว่างท้องของกฤตและซอกขาของเขา “กฤตจ๋า นี่เรากำลังทะเลาะกันเรอะ”
เขาเรียกสติได้เช่นเดียวกัน เขาประคองศีร์ษะของดิฉันขึ้นแล้วก็วางไว้บนขาข้างหนึ่งของเขาซึ่งเขาพาดอยู่บนระหว่างเก้าอี้กับเตียงนอน เขาพูดเสียงอ่อน “ทำไมลูกแก้วอยากให้กฤตอยู่ในราชการ เพราะอยากให้เป็นอธิบดี เป็นปลัดกระทรวงใส่สะพายงั้นหรือจ๊ะ”
ดิฉันกลับมีความโกรธขึ้นมาในใจอีก ดิฉันโกรธความไม่เข้าใจของสามี เขาเป็นชายที่ดิฉันรัก เขาไม่น่าจะรู้จักดิฉันอย่างผิวเผินอย่างนั้นเลย
/*288“ราวกับวิเศษนักนี่ อธิบดี ปลัดกระทรวงสมัยนี้”
“ไม่เหมือนสมัยคุณปู่คุณตาของลูกแก้วงั้นซี” เขาว่า
ถึงตรงนี้ใจดิฉันเริ่มเต้นไม่เป็นจังหวะ ได้สติพยายามบังคับตัวเต็มที่ กล่าวว่า “กฤตจำ กฤตมีอะไรในใจ กฤตไม่ชอบนาย หรือมีหลักการขัดแย้งอะไร ทำไมไม่เห็นเคยปรับทุกข์อะไรกันเลย ปุบปับก็มาบอกว่าจะออกจากราชการ”
“ลูกแก้วทำไมไม่ทำราชการ ไปทำงานรัฐวิสาหกิจทำไม” เขาตั้งคำถามบ้าง
“ถ้าเป็นไปได้นะ” ดิฉันตอบเขาทำเสียงให้ละมุนละม่อมขึ้น ลูกแก้วจะอยู่บ้าน ลูกแก้วอยากอยู่บ้านดูแลคุณพ่อ คุณพ่อเหงา ได้แต่หนังสือเป็นเพื่อน แล้วยังมีลูกก็ยิ่งอยากอยู่มากขึ้นไปอีก”
“แล้วทำไมถึงทำไม่ได้” กฤตถาม มองข้ามศีร์ษะดิฉันไปเพราะคงไม่อยากจ้องตาดิฉัน หรือไม่อยากเห็นหน้า
“เพราะต้องการเงิน เพราะแม่หาคนเดียวไม่พอ คุณพ่อพิการ หารายได้ได้น้อย” ดิฉันพยายามตอบ รู้สึกอยากร้องไห้เสียแล้ว
/*289“แปลว่าลูกหลานขุนนางเดี๋ยวนี้ก็ต้องการเงินใช่ไหม” เขาถาม
“ถูกแล้ว ใคร ๆ ก็ต้องการเงินมากกว่าแต่ก่อน” ดิฉันตอบ แล้วดิฉันก็คงใช้วิธีพูดที่ไม่เหมาะอีก เพราะอดที่จะพูดตรง ๆ ไม่ได้ “แต่ว่าลูกแก้วเป็นอิสสระ ลูกแก้วไม่ได้เป็นหนี้ใคร กฤตไม่เป็นอิสสระ กฤตเป็นหนี้คนไทย”
“เพราะอย่างนั้นถึงได้อยากได้เงินชำระหนี้ เจ็บใจว่าหาเองไม่ได้ ต้องเที่ยวขอความช่วยเหลือคนอื่น”
“หนี้อย่างของกฤตใช้กันด้วยเงินไม่ได้ ดิฉันพูดด้วยน้ำเสียงชัดเจน “หนี้ของกฤตมาจากใคร มาจากญาติพี่น้องของกฤตเอง ชาวสวนชาวไร่ที่หาเงินให้รัฐบาล เอาเงินมาให้คนอย่างกฤตไปเล่าเรียน ไม่ใช่สำหรับมาหาเงินให้คุ้ม แต่สำหรับมาทำงานให้คุ้ม”
กฤตนิ่ง นิ่งไปนาน ดิฉันเงยหน้าขึ้นจ้องเขา เขาลุกขึ้นเดินหนีไปจากที่นั่ง แล้วเข้าไปในห้องน้ำ ดิฉันรออยู่รู้สึกเหมือนหลายปี แล้วเขาก็ออกมาจากห้องน้ำ เขาเดินตรงขึ้นเตียงนอน ดับไฟฟ้าที่หัวนอนของเขาแล้วก็หลับตา ไม่พูดอะไรอีกเลย
/*290ดิฉันตามไปนั่งบนเตียงข้างตัวเขา เอาหน้าแนบลงไปที่หน้าเขา “กฤตจ๋า กฤตโกรธรึจ๊ะ”
เขาหลับตานิ่งไม่ตอบ ดิฉันวิงวอนต่อไป คงจะไม่ถูกทางที่ควรทำ “กฤตจ๋าเรารักกัน เราพูดกันตามความจริง กฤตจะโกรธความจริงไม่ได้นะจ๊ะ”
“รู้แล้ว” ภายหลังที่หลับตานิ่งอยู่นานแล้วกฤตจึงตอบ “รู้แล้วว่าลูกแก้วมีความคิดเห็นอย่างไร จะไม่รบกวนอีก”
ดิฉันงุนงงไป แปลกใจในคำตอบของกฤตอย่างเหลือเกิน นี่หรือผู้ชายที่ดิฉันรัก ที่ดิฉันบูชา ที่ดิฉันภาคภูมิใจ ดิฉันปั้นรูปเทพเจ้าขึ้นมาองค์หนึ่งโดยไม่มีองค์เทพเจ้านั้นอยู่ที่ไหนอย่างนั้นรึ
ดิฉันไปลงนอนบนเตียงของดิฉัน ซึ่งตั้งห่างจากของกฤตพอระยะยื่นมือไปจับตัวกันได้ ดิฉันมองตรงขึ้นไปที่เพดาน แล้วก็กลับมองลงมายังร่างของกฤต เห็นเขานอนหันหลังให้ดิฉัน ดิฉันเริ่มใช้ความคิด คิด ๆๆ เรารักกัน เป็นผัวเมียกันก็ต้องเตือนกัน เมียไม่เตือนผัวใครเล่าเขาจะเตือน พ่อแม่เขาหรือ แม่เขาไม่มี พ่อเขาจะเข้าใจสักแค่ไหน พ่ออาจบอกว่าตามใจลูก เมื่อเป็นหนี้หลวง เรามีกำลังหาให้ท่านได้ ก็ให้/*291ท่านเสีย ระยะนั้นพ่อของกฤตอาจได้เงินจากสวนองุ่นที่ซื้อจากพี่ชายมาจุนเจือ เงินห้าหมื่นเขาคงหาให้กันได้ และทางฝ่ายดิฉันเงินห้าหมื่นก็คงหาได้ถ้าใช้ความพยายาม แม่เก็บออมเงินไว้เวลานาน ทั้งแม่และคุณพ่อใช้อย่างประหยัด มีทางที่จะเอาทรัพย์สมบัติชิ้นใดชิ้นหนึ่งไปประกันธนาคาร เบิกเงินเกินบัญชีมาห้าหมื่น หรือถ้าหากแม่หาไม่ได้ครบ น้ารวงรัตน์ก็คงหาสมทบได้ น้ารวงรัตน์อาจมีเงินสดอยู่ในมือห้าหมื่นสบาย ๆ อาจไม่ต้องไปรบกวนใครอื่นอีกก็ได้ และถ้ากฤตได้เงินเดือนเดือนละหมื่นกว่าบาทจากบริษัทของชาวต่างประเทศ การใช้หนี้หนึ่งแสนบาทก็ไม่ใช่เรื่องที่ควรกังวล
แต่อะไรหนอ อะไรทำให้กฤตต้องการเงิน อะไรทำให้กฤตทิ้งงานที่กฤตเอาใจใส่ศึกษา ความรู้สำหรับไปทำงานในบริษัทให้ชาวต่างประเทศนั้นกฤตมีแน่ แต่ความรู้เรื่องเศรษฐกิจของประเทศไทย ซึ่งกฤตมีและคนอื่นมีไม่เท่ามีไม่ดี ซึ่งกฤตน่าจะภูมิใจ น่าจะอยากให้ใช้ให้เป็นประโยชน์แก่กสิกรแก่ประชาชนทั่วประเทศ อะไรทำให้กฤตผลักไส ไม่อยากใช้ให้เป็นไปเช่นนั้น กฤตลำบากใจเรื่องอะไร เรื่องที่ต้องอยู่กับ/*292พ่อตาแม่ยาย นั่นเป็นเรื่องธรรมดาของคนไทยทั่วไป โดยเฉพาะชาวสวนในภาคกลาง พี่น้องของกฤตหลายคนก็ทำเช่นนั้น กฤตไม่เคยมีท่าทางเก้อเขินลำบากใจเมื่อพบกับญาติคนใดคนหนึ่งเลย ดิฉันคิด ๆๆ คิดแล้วก็น้อยใจ เสียใจ แต่ระวังไม่ให้ถึงกับแค้น ดิฉันหมายเหตุว่าจะต้องไปปรึกษาน้ารวงรัตน์ก่อนที่จะบอกให้แม่ทราบ
ดิฉันหลับไปเพราะวัยและสุขภาพที่ดี เวลารุ่งเช้าเมื่อลืมตาขึ้นรับแสงตะวัน กฤตกับกับดิฉันเคยชมเชยกัน บางวันก็เพียงแต่ภายนอก บางวันก็ภายในด้วย เช้าวันนั้น ดิฉันมองไปเห็นร่างกายอันหนุ่มแน่นได้สัดส่วนของกฤตก็เกิดความปรารถนา อยากให้เขาชมเชยทั้งภายนอกและภายใน แต่แล้วก็ระลึกขึ้นมาได้ถึงเรื่องที่ขัดแย้งกัน ดิฉันก็เกิดความละอายและความมานะ ดิฉันจะไม่ง้อขอสิ่งนี้จากผู้ชาย แก้วเกลา กอกรี ไม่จำเป็นต้องง้อขอสิ่งนี้ แก้วเกลา กอกรี จะต้องอยู่ได้ โดยไม่ต้องเป็นฝ่ายง้อขอสิ่งนี้จากผู้ชายแม้คนที่เป็นคู่สมรส แม้คนที่เป็นพ่อของลูก
ดิฉันลุกขึ้นไปอาบน้ำแต่งตัวสำหรับจะไปทำงาน รับประทานอาหารเช้าด้วยกันกับกฤตอย่างธรรมดา ดิฉันพูดคุย/*293อย่างธรรมดา และกฤตก็ตอบอย่างธรรมดา แต่ไม่ได้คุยเรื่องที่สำคัญแสดงความคิดความเห็นประการใด ระหว่างนั่งรถไปเกือบจะไม่ได้พูดกันเลย แต่นั่นไม่ผิดธรรมดา เพราะกฤตเพ่งเล็งมากเวลาขับรถ ดิฉันทำงานในวันนั้นไม่ค่อยได้ดีนัก บอกแก่ตนเองว่าไม่ให้วิตกกังวล แต่ความกังวลก็เข้ามารบกวนเป็นระยะ ๆ แล้วในที่สุดก็ถึงเวลาเลิกงาน วันนั้นแม่มารับกลับบ้าน กฤตมีประชุม ดิฉันยินดีที่จะหาโอกาสพูดกับน้ารวงรัตน์
กลับถึงบ้าน ทำธุระกับลูกแล้ว ดิฉันก็เดินลงมาทางระเบียงหน้า ซึ่งเป็นทางที่มองเห็นห้องของน้ารื่นและที่จอดรถได้ถนัด ในเวลาบ่ายถ้าไม่มีแขกมา บางคราวน้ารื่นก็นั่งเย็บผ้าหรือจัดดอกไม้บูชาพระอยู่หน้าห้อง เพราะได้รับลมดีกว่าที่อื่น วันนั้นน้ารื่นนั่งเย็บผ้าอยู่ ดิฉันเดินเข้าไปหา เห็นน้ารื่นซ่อมเสื้อเชิร์ตสีเทาอ่อนซึ่งไม่ใช่ของกฤต และไม่ใช่ของคุณพ่อ จึงถามน้ารื่นว่าซ่อมเสื้อของใคร
“ของการุณเขา” น้ารื่นตอบ “เดี๋ยวนี้มีเสื้อขาดหรือกระดุมหายไป นิดๆ หน่อยๆ แกมาวานน้าช่วยซ่อม”
ดิฉันหมายเหตุว่าน้ารื่นเปลี่ยนจาก นายการุณ เป็น การุณ เฉยๆ ไม่ทราบว่าเป็นไปในทางดีหรือไม่ ดิฉันพูดต่อ/*294ไป “แกเป็นไง ไม่ได้เอาใจใส่กับแกเสียนาน ตั้งแต่ยุ่งกับลูก” หลายเดือนที่แล้วที่กฤตและดิฉันไม่ได้ห่วงใยการุณ อีกทั้งการุณก็ไม่ได้ก่อปัญหาอะไรขึ้น โดยมากการุณอยู่บ้านก็แต่เวลานอนหรือดูหนังสือ วันหยุดก็เกือบไม่ได้เห็นการุณเลย จนเคยชินกันไป
“แกก็เรื่อย ๆ รู้สึกว่าแกเข้าใจอะไร ๆ ดีขึ้น เดี๋ยวนี้แกไปคุยกับคุณรวงรัตน์บ่อย ๆ แล้วชอบมาคยกับน้าด้วย”
“เออ ต้องถือว่าแกดีขึ้นจริงๆ ที่จริงกฤตกับลูกแก้วไม่ควรละเลยแกอย่างงี้ น่าจะเรียกแกไปคุยด้วย เรียกให้แกกินอะไรด้วยมั่ง ทีหลังน้ารื่นช่วยเตือนลูกแก้วด้วย”
น้ารื่นพยักหน้านิดหนึ่งแล้วเย็บผ้าต่อไป ดิฉันเดินเลยไปถึงบ้านน้ารวงรัตน์
ดิฉันไม่อยากพูดเรื่องกฤตให้เป็นเรื่องใหญ่โตเกินเหตุ จึงใช้การุณเป็นต้นทางสนทนา
“นี่น้าคะ เดี่ยวนี้น้ารื่นเรียกการุณเฉย ๆ ไม่เรียกนายการุณนะ น้าว่ามันดีขึ้นหรือไง”
“น้าเป็นคนแนะเองแหละ” น้ารวงพูดหัวเราะอย่างธรรมดาของการคุยที่สบอารมณ์ “น้าบอกว่าสมัยนี้ การเรียก/*295กันเฉย ๆ น่ะ เขาถือว่าสนิทกันตามธรรมเนียมฝรั่ง เขายังบอกว่าลูกแก้วเคยบอกให้เลิกเรียกคุณ เขายังขวาง”
ดิฉันหัวเราะไปด้วยกับน้ารวง “เราก็ไม่พยายามเปลี่ยนหัวคนที่เปลี่ยนไม่ได้” ดิฉันพูดหัวเราะเช่นเดียวกัน “แล้วเห็นนั่งเย็บเสื้อตาการุณ บอกว่าถ้าเสื้อขาดมาวานให้เย็บ”
“ฝีมือน้าเหมือนกัน” น้ารวงอวด “ขอพูดหน่อยเถอะนะ น้าเห็นว่าคุณพี่หนุ่ม คุณพี่สะใภ้สาว เขาก็ไม่ค่อยเหลียวแลไอ้เด็กบ้านนอกคนหนึ่งมาอาศัยบ้านเขา น้าก็เลยไปชวนแกมา ถามเรื่องหลักสูตรแกบ้าง ถามอะไรต่ออะไร น้าบอกว่าที่วิทยาลัยของแกเขาก็ทำการวิจัยต่าง ๆ อธิบายให้แกฟังว่าวิจัยเป็นยังไง แล้วก็ว่าคณะของน้าในมหาวิทยาลัยก็ทำการวิจัย แกก็เลยค่อย ๆ เชื่อง น้าชวนให้แกชวนเพื่อนมา แล้วชวนพระพี่เลี้ยงมาช่วยหาของกิน เด็กจากบ้านนอกเข้ามาอยู่ในกรุงนี้มันว้าเหว่เหมือนกันรู้ไหม”
“จริง กฤตกับลูกแก้วบกพร่องมากตอนนี้” ดิฉันรับ “ตั้งแต่มีลูก มันใจจดใจจ่อ งานกับลูกสองอย่างเอาเวลาไปหมด หรือที่ถูกเอาความสนใจไปหมด แต่ลูกแก้วไม่ได้ทอดทิ้งคุณพ่อนะ”
/*296“คนอย่างพี่เกลานี่ ถ้าไม่พิการ จะมีความคิดบริสุทธิ์ผุดผ่องได้เหมือนที่เป็นอยู่ไหมนะ” น่ารวงปรารภขึ้นมา
“ยั้นเรอะ น้า ถ้าคนไม่พิการมักมีความคิดไม่บริสุทธิ์ เรอะ”
“ไม่ช่าย แต่คนพิการน่ะ ความยั่วยุที่จะให้ทำอะไรผิดๆ อย่างผู้ชายอื่นๆ ไม่ค่อยมี” น้ารวงอธิบาย “ผู้ชายดีๆ ผู้ชายธรรมดาน่ะ บางทีตัวไม่ตั้งใจจะทำอะไรบ้า ๆ บางทีเพื่อนมาชวนไป หรือผู้หญิงเข้ามาถึงตัวก็มี ก็อย่างรื่นน้าเห็นแล้วบางทีก็สงสารแก ชีวิตแกก็ผูกอยู่ที่พี่เกลา แล้วก็ลูกแก้ว แกเป็นคนฉลาด รู้จักรักษาตัว แกก็ไม่หาเรื่องกับพี่ใจแก้ว บังเอิญก็ได้พี่ใจแก้วมาเป็นสะใภ้ พี่ใจแก้วเป็นคนใจดีจริงๆ แต่ถึงอย่างงั้นเถอะ ถ้าคุณเกลาไม่พิการ จะอดใจมาได้ไหม”
“ผู้ชายที่ไม่พิการนี่ ผู้หญิงบางทีก็เข้าถึงตัวหรือน้า”
“พุทโธ่ พูดเป็นเด็ก ๆ ไปได้ ทำไมจะไม่เข้าถึง เออ เรื่องตาการุณนะ น้าต้องใช้ศิลปะมากพอใช้นะ รื่นเขาว่าเขาไม่ได้รังเกียจ แต่มันตะขิดตะขวงใจ จะยอมให้เป็นนายก็ยอมไม่ได้ จะทำให้เป็นคนในบ้านธรรมดาก็นึกถึงคุณเกลากับพี่ใจแก้วจะว่าดูถูกลูกเขย”
/*297“ลูกแก้วก็รู้มาแล้วว่าคงมีปัญหาบ้าง แต่คงไม่เกินความสามารถที่จะช่วยกันขบ” ดิฉันพูดไปแล้วก็ใจหาย คิดถึงปัญหาที่เกิดใหม่ จะมีใครช่วยดิฉันขบได้หรือ จึงถามถึงการุณต่อไป
“น้าคุยกับการุณแล้วเคยถามแกไหมว่าแกคิดจะกลับไปสอนหนังสือบ้านนอกอีกไหม หรืออยากอยู่ในกรุงต่อไป”
“ฟังเสียงแกก็ว่าแกจะกลับไปโรงเรียนเดิม” น้ารวงรัตน์ตอบ “หรืออย่างน้อยต้องไปอยู่จังหวัดนั้น แต่เขากำลังโอนย้ายโรงเรียนกัน แกจะไปขึ้นกับส่วนจังหวัด ไม่ขึ้นกับกระทรวงศึกษาธิการ ก็เลยไม่รู้ว่าจะยังไงแน่ แต่แกเป็นเด็กฉลาดนะ ทีแรกแกไม่เข้าใจฐานะของน้ารื่น น้าต้องสาธยายเปรียบเทียบไปถึงจะเด็ด บุเรงนองกับมังตราอะไรให้ยุ่งไป ว่าคนร่วมแม่นมกันเขาถือเหมือนพี่น้องกันอะไรไปโน่น ไม่งั้นแกไม่เข้าใจอยู่นั่นเอง” น้ารวงหยุดไปครู่หนึ่งแล้วว่า “แปลกนะ เรานึกว่าคนอย่างเราจะถือชั้นวรรณะมากกว่าคนอื่น แต่เทียบกันแล้วคนอย่างการุณ แกก็ถือว่าลูกจ้างของแกเป็นบ่าวแก เออ ประชาธิปไตยมันจะไปได้แค่ไหนกัน”
/*298ดิฉันถอนใจแล้วก็เลยเล่า “น้ารวง กฤตเขาอยากออกจากราชการไปทำงานบริษัทฝรั่ง น้ามีความเห็นว่ายังไง”
น้ารวงนิ่งไปครู่หนึ่ง “เอาแล้วเรอะ ไป ๆ ก็เหมือนกันทั้งนั้น อดไม่ได้กระมัง เห็นเพื่อน ๆ เขาขี่รถโก้ๆกัน”
“เท่านั้นเองหรือคนเรา” ดิฉันพูด บังคับเสียงไม่ให้กระเส่าเกือบไม่ได้
“แล้วยังไง ใช้หนี้รัฐบาลเขาหมดแล้วเรอะ”
“เขาว่าเป็นหนี้อยู่อีกแสนกว่า ๆ เท่านั้น” ดิฉันตอบโดยบังคับเสียงได้ “เมื่อเขาไปครั้งแรกเงินเดือนเขายังน้อย ไปคราวหลังสองปีครึ่ง เขามาทำงานได้เกือบ ๔ ปีแล้ว เหลืออยู่อีกไม่กี่มากน้อยหรอก”
“แล้วลูกแก้วไม่อยากให้เขาออกงั้นเรอะ”
“ลูกแก้วไม่เคยคิดไว้เลยว่าเขาจะอยากออก เขาขึ้นมามีวิชาถึงแค่นี้แล้วก็เพราะรัฐบาลเราหาทุนให้คนทุกชั้นเสมอกัน จะผิดกันบ้างก็แต่ที่จนเหลือจน นั่นประเทศไหนๆ ก็ยังทำอะไรให้ไม่ค่อยได้ เขาน่าจะคิดว่าถ้าทิ้งราชการกันเสียหมด จะหาใครทำราชการแล้วช่วยคนที่อยู่ห่างไกลโอกาสอย่างเขา เขาเคยคุยกับน้าโรจน์น้าเรือง ก็เคยพูดทำนองนี้”
/*299น้ารวงรัตน์นิ่งอาการตรึกตรอง ดิฉันจึงเล่าการสนทนาระหว่างดิฉันกับกฤต และขอความเห็นน้าว่า จะนำเรื่องไปปรึกษาคุณพ่อกับแม่อย่างไร
“อือ โบราณว่าเรื่องผัวเรื่องเมียเรื่องพี่เรื่องน้อง อย่าไปยุ่งกับเขา” น้ารวงรำพึงดังๆ
“ถ้าเป็นน้า น้าจะทำยังไง”
น้ารวงนิ่งไปอีก แล้วจึงตอบ “ถ้าเป็นน้า เห็นจะเฉย ๆ ไว้ก่อนกระมัง ดูซิว่าตั้งใจจริงแค่ไหน”
บทที่ ๑๕
/*301ดิฉันดำเนินชีวิตเรื่อย ๆ ไปอยู่ประมาณสองเดือน กฤตกับดิฉันมีความสัมพันธ์กันเป็นปรกติ แต่ขาดความดูดดื่มซึ่งดิฉันรู้สึกดี จะว่าเขาจืดจางก็ไม่เชิง แต่ก็มีอะไรเป็นใยๆมาบังตาเรา ทำให้มองดูกันและกันอย่างไม่แจ่มใส เขาไม่พูดถึงเรื่องการออกจากราชการอีก จนกระทั่งดิฉันถามขึ้นเมื่อเวลาล่วงไปแล้วประมาณสามสัปดาห์
“เออ เรื่องงานใหม่ของกฤตว่าไง”
“เรื่องพรรณอย่างงี้ มัวชักช้าไม่ได้เหรอ คนอื่นเขาก็คว้าไปเสียซิ”
ดิฉันเกือบจะพูดว่า “เขาคงไม่ได้ต้องการเราจริงๆ น่ะซี” แต่ยั้งไว้ทันและกล่าวว่า “อ้าว เขาไม่รอสักหน่อยหรอกเรอะ”
/*302“ใครเขาจะมารอ” กฤตพูดมีสำเนียงขมขื่นแต่ไม่แรงนัก แต่ดิฉันก็จับได้ว่า เขากระเทือนใจจากเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น และคงจะกระเทือนใจเรื่องดิฉันไม่ได้รีบช่วยเหลือเขา
ดิฉันอยากรู้ว่าญาติทางฝ่ายกฤตเห็นอย่างไร คิดจะให้น้ารวงสืบจากการุณ แล้วตำหนิตัวเองว่าถ้าหากเรื่องชนิดนี้ผัวเมียพูดกันไม่ได้ ชีวิตสมรสก็ไม่มีความหมายอย่างใด จึงถาม “พ่อกิจว่ายังไงมั่ง”
“พ่อบอกว่ากำลังไม่มีเงิน ลงทุนเรื่องสวนองุ่นไปแยะ แล้วก็จะแต่งงานน้อง จะต้องกองทุนกองสิน เราได้ดีแล้วจะเอายังไงอีก”
เป็นอันว่าพ่อของกฤตไม่ยินดีจะช่วยเหลือ แต่ไม่ใช่เฉพาะเหตุผลเดียวกันกับของดิฉัน เป็นแต่ไม่สะดวกเท่านั้น
คืนนั้นดิฉันพยายามเอาใจกฤตเป็นพิเศษ ดิฉันชวนให้เขาพาดิฉันไปกินอาหารนอกบ้าน แล้วก็ไปหาความสำราญที่มีดนตรีไพเราะ แต่เป็นที่น่าเสียดายว่า นครหลวงของเราขณะนี้ การไปหาความสำราญของผัวหนุ่มเมียสาวกลายเป็นความลำบาก ไม่ว่าในที่ใดที่เราอยากเข้าไปสนุกตามประสาผัวเมีย เราก็พบแต่ความยั่วเย้ากิเลสที่เราไม่ต้องการ กฤตพูดขึ้น /*303“ในกรุงเทพ ฯ เราจะหาความสำราญต้องไปกับเพื่อนฝูงฐานะดี ๆ ไปเต้นรำ ก็ต้องไปเต้นตามบ้านเขา ถ้าบ้านเราเองจัดไม่ได้ ไม่มีสถานที่ไหนที่จะไปหาได้หรอก”
น้ำเสียงของกฤตเป็นน้ำเสียงแสดงความน้อยใจนิด ๆ แต่ก็ฟังไม่ชัดนัก ดิฉันบอกแก่ตัวเองว่า ไม่ควรระแวงไปทุกสิ่งทุกอย่าง จะหาความสุขไม่ได้
แต่เมื่อไปคุยกับน้ารวงรัตน์ตามธรรมดาที่เคยทำ ก็ได้รับความรู้เพิ่มเติมจากการุณ “น้าคุยกับตาการุณเรื่องการกลับไปทำงานบ้านนอก แกเล่าว่ากฤตไปหาพ่อ ขอให้ช่วยหาเงินให้แปดหมื่น จะได้ใช้หนี้รัฐบาลแล้วจะได้ทำงานเงินเดือนแพงขึ้นไปอีก พ่อเขาว่า เงินเท่านั้นไม่ใช่หาได้ง่าย ๆ แล้วลุงกำนันก็ยังสั่งไว้อีกว่า ลูกหลานคนไหนมันไม่คิดกลับบ้านเราแล้ว ไม่ต้องไปขวนขวายอะไรให้อีกเป็นอันขาด”
เหตุผลของลุงกำนันก็ไปอีกรูปหนึ่ง เป็นรูปที่เกิดขึ้นจากความผิดหวังและน้อยใจ ระหว่างที่ดิฉันคิดน้ารวงก็ถาม
“ทำไม ลูกแก้ว คนที่จะทำประโยชน์ให้ประเทศชาตินี่จำเป็นต้องทำราชการรึ”
/*304“แล้วแต่คน ๆ” ดิฉันตอบ “น้าโรจน์เคยพูดเสมอว่าถ้าคนไทยไม่เรียนธุรกิจเสียมั่ง ก็ไม่มีวันรู้จักทำ น้าโรจน์พูดก็ถูก น้าโรจน์ก็อยากหาเหตุผลดีเข้ากับตัวในการที่ไม่ทำราชการด้วย พวกเราไม่ทำราชการกันเวลานี้ก็มีเหตุผลอีกอย่างหนึ่ง เราไม่ต้องการพินอบพิเทาหัวหน้างานที่ไม่มีความรู้ ไม่มีรสนิยมอย่างเรา แต่สำหรับกฤต ไม่มีเหตุผลอะไร ทำไมจะต้องกระเสือกกระสนหาเงินเดือนแพง ๆ เวลานี้เราไม่ได้เดือดร้อนอะไรเลย”
“เขาอาจมีอะไรเดือดร้อนที่พูดออกมาเป็นถ้อยคำไม่ได้” น้ารวงรัตน์เตือนสติ “อย่ายึดถืออะไรให้แรงนัก”
“ไม่ยึดถือ ไม่ยึดถือ” ดิฉันขึ้นเสียงเอากับน้ารวง “ไม่ใช่เพราะไม่ยึดถือรึถึงเป็นอย่างทุกวันนี้ คนโกงก็อย่าไปยึดถือ คนดีก็ไม่ต้องยึดถือเหมือนกัน อย่างนั้นเรอะน้า”
น้ารวงรัตน์ทำท่าเหมือนจนต่อถ้อยคำ ดิฉันจึงคิดไม่ออกว่าจะพูดอย่างไรต่อไป ที่จริงดิฉันคิดเต็มสมอง แต่ความคิดเหล่านั้น ถ้าพูดออกมาตรง ๆ ก็จะเป็นการยกตนข่มท่าน และคงจะไม่เป็นประโยชน์ เพราะในส่วนลึกของใจ ดิฉันกลัวว่าดิฉันจะเสื่อมความนิยมในตัวกฤต แล้วก็จะหมดความรัก /*305นั่นเป็นสิ่งที่ดีฉันกลัวยิ่งกว่าอะไรทั้งสิ้น จึงไม่อยากคิดให้ไกลเกินไปนัก
ศาลพระภูมิที่คุณพ่อออกแบบให้เชี่ยว ได้รับใช้เป็นเชื้อต่อไปถึงการที่อาเธียรกับอากรรณประดับได้คืนดีกัน อาเธียรจะปลูกบ้านใหม่ ได้บอกแม่ว่าอยากให้คุณพ่อออกแบบให้ แต่คุณพ่อมีความเห็นว่าบ้านอาเธียรจะปลูกเป็นบ้านขนาดใหญ่ ผู้รับเหมาที่คุณพ่อเคยใช้นั้น เคยทำแต่บ้านเล็กๆ จำเป็นต้องมีสถาปนิกควบคุมงานอย่างจริงจัง และต้องใช้คนที่รู้จักใช้อุปกรณ์ความสะดวกสบายทันสมัย จึงไม่รับออกแบบ แต่เสนอความเห็นบางอย่างให้ วันหนึ่งอาเธียรกับอากรรณที่งานศพเพื่อนคนหนึ่ง อาเธียรก็เข้าไปถามว่า อากรรณชอบศาลพระภูมิที่ใช้ฝีมืองาม ๆ หรือไม่ เช่นแบบที่บ้านเชี่ยว อากรรณได้พบกับอาเธียรหลายครั้งแล้ว เริ่มจะพูดจาด้วยเหมือนคนรู้จักคนหนึ่งอย่างปรกติ ก็ออกความเห็นว่าเป็นของดี คนมีเงินควรสนับสนุนช่างฝีมือด้วยวิธีจ้างให้ทำของเหล่านี้ อาเธียรจึงขอให้คุณพ่อออกแบบและควบคุมให้ช่างไม้ฝีมือดีทำศาลพระภูมิด้วยไม้งามชนิดหนึ่งให้อาเธียร แล้วอาเธียรก็เลือกที่ดินแปลงที่ใกล้กับที่อยู่ของอาทร และไม่ห่างจากบ้านของเชี่ยวเป็นที่ปลูกบ้านใหม่ของอาเธียร
/*306วันหนึ่งดิฉันชวนการุณให้มากินอาหารด้วย โดยมีน้ารวงรัตน์มาเป็นผู้กำกับการแสดง และโดยเป็นที่ปรึกษาเกี่ยวกับความรู้สึกชองน้ารื่น แม่กลับมาถึงบ้านค่ำกว่าปรกติมาก เมื่อมาถึงโต๊ะอาหารเห็นคนนั่งรออยู่ ก็เลยถือโอกาสเล่าเรื่องที่ทำให้แม่ช้าและให้ข่าวแก่ครอบครัว
“วันนี้ ฉันถูกคุณแม่คุณเกลาเรียกไปเอาคำมั่นสัญญาซึ่งให้ไม่ได้” แม่ตั้งต้นและทันทีคุณพ่อก็ขัดขึ้น
“เรื่องแม่กรรณประดับละซี”
แม่พยักหน้า “ท่านเล่นถามว่าฉันจะเป็นคนรับประกันเรอะว่าจะไม่เกิดเรื่องแตกร้าวกันอีก”
“ฮี่ นึกอยู่แล้ว อยากทำเป็นแม่สื่อแม่ชักดีนัก” คุณพ่อว่าโดยหัวเราะไปด้วย “แล้วรับรองกับคุณหญิงท่านไหมล่ะ”
ดิฉันนึกขำในใจว่า เมื่อใครจะเรียกสตรีมีบรรดาศักดิ์โดยประชดประชันนิดหน่อย มักใช้คำอย่างที่คุณพ่อใช้ นึกไปถึงวิธีกล่าวถึงช้องเพชรของจันทร์ฉวีแล้วก็หัวเราะอยู่ในใจ
“ไปรับรองยังไงกันนะ” แม่ค้อนนิดๆ “ฉันบอกท่านว่า เมื่อตอนกรรณประดับจะแต่งงานกับคุณเธียร ฉันก็/*307ไม่ได้มีส่วนอะไรด้วย คราวนี้ถ้าเขาจะดีกัน ก็เพราะกรรณประดับเขาเห็นดีของเขาเอง ดิฉันไม่เคยพูดว่าให้เขาคิดดีกับคุณเธียรเลย”
“แล้วคุณหญิงท่านเชื่อไหม”
“ท่านว่า ใคร ๆ เขาก็รู้กันว่าแม่ใจแก้วเป็นคนชักนำให้มาติดต่อกันใหม่ เดี๋ยวนี้แม่กรรณก็โอนเอียงไปจนจะคว่ำแล้ว ถ้าเกิดแตกร้าวกันอีกมิอายเขาแย่ ไม่ใช่เด็ก ๆ แล้ว”
“ฮื่อ พูดกันตรง ๆ ดีกว่า” น้ารวงขัด “ท่านคงอยากให้กรรณประดับอยู่บ้านกับท่าน ที่จริงน่าสงสารท่าน พี่ใจแก้วกำลังเป็นต่ออยู่ ช่วยพูดกับคุณเธียรให้พาท่านไปอยู่ด้วย หรือคุณเธียรเข้าไปอยู่ในบ้านที่เพชรบุรีเสีย”
“แหม ปัญหามนุษย์นี่ดูมีอะไรขัดข้องไปหมดนะ” แม่ทำเสียงท้อใจ “ตอนคุณเธียรเขามาติดต่อ ไม่มีใครคิดไปถึงคุณแม่เลย คิดแต่ความสุขของกรรณประดับ ทีนี้จะทำยังไงกันต่อไป”
จากที่หารือกันวันนั้น อาเธียรจึงคิดหาโอกาสทำบุญขึ้นที่บ้านซึ่งก่อนหน้านั้นอาเธียรได้ให้ชาวต่างประเทศเช่า แล้วเมื่อผู้เช่าออกไป อาเธียรได้เข้าไปอยู่เพื่อแยกตัวออกมาจาก/*308ครอบครัวใหญ่ ในงานทำบุญอาเธียร ได้เชิญคุณลุงกาจและคุณลุงกล้า มาเลี้ยงอาหารกลางวัน แล้วในเวลากลางคืนนั้น ก็มีการเลี้ยงแขกจำนวนมาก ล้วนเป็นคนฐานะเดียวกันกับอาเธียร น้ารวงรัตน์เกิดมีความคิดว่าน่าจะให้การุณได้ไปเห็นชีวิตหลาย ๆ อย่างไว้บ้าง เพราะคนเป็นครูที่มาจากครอบครัวชนิดหนึ่ง ไม่ได้เคยเห็นภาพของชีวิตของศิษย์ของตัวที่ฐานะดีมีอยู่มาก ไม่ควรให้การุณเสียโอกาสไป การุณไม่เคยมีเสื้อชั้นนอก จะตัดเสื้อใหม่ก็ไม่ทัน จะขอยืมกฤตก็มีขนาดตัวไม่พอดีกัน แต่เสื้อของน้าเรืองการุณสวมได้พอดี ตัวยาวไปบ้างแต่ไม่ถึงกับเป็นที่สังเกต แต่ที่ดิฉันสังเกตก็คือสีหน้าของกฤต เขามีแววตาที่อ่านไม่ออกตลอดเวลาที่มีการหาเสื้อชั้นนอกให้การุณขอยืมสำหรับคืนนั้น
และในงานนั้น ซึ่งญาติชั้นผู้ใหญ่ครึกครื้นใจกันมาก เพราะเป็นที่เข้าใจกันว่า งานนั้นคืองานประกาศหมั้นใหม่ของอากรรณกับอาเธียร เละอาเธียรได้จงใจให้อากรรณเป็นนางเอก เพราะได้ซื้อต่างหูเพ็ชรระย้าให้อากรรณสำหรับใช้ในวันนั้น เป็นเครื่องเพ็ชรชิ้นงามมากทั้งในด้านฝีมือและราคาเพ็ชร แต่ครั้นถึงเวลาคืนวันนั้น ระหว่างที่ฝ่ายเจ้าภาพกำลังรับแขก มีตัวอาเธียร พี่ชายและน้องชายของอาเธียร รวมทั้งอาทร ก็/*309มีนางเอกเข้ามาประชันกับอากรรณ ไม่มีปัญหา คนนั้น คือ ช้องเพ็ชร ธาณินทร์ สวามิภักดิ์ นามสกุลนี้เคยเป็นราชทินนามมาก่อน คุณพ่อของช้องเพ็ชรได้นำมาใช้เมื่อสมัยรัฐบาลให้ข้าราชการสละบรรดาศักดิ์
ในเวลากลางวัน ตอนที่มีการเลี้ยงพระและเลี้ยงอาหารกลางวัน ช้องเพ็ชรไม่ได้เยี่ยมกรายมา ดิฉันก็ลืมเขาไปสนิท ใจของดิฉันจดจ่ออยู่สามเรื่อง เรื่องที่หนึ่งคือการุณ เป็นห่วงว่าจะเก้อเขิน แต่เห็นกฤตเรียกใช้เกี่ยวกับพิธีสงฆ์ซึ่งกฤตได้ถูกขอร้องให้เป็นเจ้าหน้าที่ช่วยเหลือ ก็รู้สึกสบายใจ ถึงเวลารับประทานอาหาร น้าเรืองกับน้ารวงรัตน์ก็เรียกการุณไปร่วมโต๊ะด้วย เรื่องกังวลของดิฉันอีกเรื่องหนึ่งก็คือ มีความสงสารคุณย่า อาเธียรได้เชิญท่านมาในงานทำบุญ ท่านไม่มา ท่านบอกว่าขอให้คุณลุงกาจกับคุณลุงกล้ามาให้ได้ ซึ่งแปลว่าท่านมีความรู้สึกอย่างใดอย่างหนึ่งที่แสดงความกังวลของท่านในกับการที่อากรรณจะคืนดีกับอาเธียร ดิฉันคอยดูคุณลุงทั้งสองว่าจะมีทีท่าห่วงใยไปถึงมารดาหรือไม่ จะพูดถึงท่านอย่างไรหรือไม่ แล้วยินดีที่ท่านปรึกษากับคุณพ่อ ผู้ซึ่งอาเธียรได้เอาใจใส่ส่งรถคันใหญ่ไปรับ และกำชับอาทรกับเชี่ยวให้คอยช่วยเหลือดูแล คุณลุงทั้งสองรับว่า จะต้องไปมาเยี่ยมเยียนคุณย่ามากขึ้น/*310กว่าแต่ก่อน และเรียกดิฉันไปให้ช่วยรับภาระด้วย “หาเวลาได้ละก็ เอาเหลนไปหาบ่อย ๆ ซิ แล้วทิ้งไว้กับน้ารื่นที่นั่น ตัวลูกแก้วจะไปไหน ๆ ก็ได้” ดิฉันรับจะทำตามด้วยความเบาใจ เพราะได้เห็นน้ำใจของลูกที่มีต่อแม่ชรา อีกเรื่องหนึ่งที่ดิฉันจดจ่อกังวล ก็คือเรื่องความปรารถนาของกฤต เมื่อเขาได้เห็นความมั่งคั่งของอาเธียร ซึ่งเป็นพ่ออาทรเพื่อนของเขา เขามีความรู้สึกอย่างไร
ตอนบ่ายค่อนไปเวลาเย็น เรากลับบ้านเพื่อเตรียมตัวไปทำงานในเวลากลางคืน ดิฉันชวนให้กฤตนอนเล่นในห้องซึ่งมีฝาเป็นกระจกบานใหญ่ ติดม่านบังแสงอาทิตย์ได้ เมื่อเปิดม่านขึ้นก็ทำให้เรามองลงไปในสวน ที่ระเบียงด้านที่อยู่ของเรานั้นไม่ค่อยเย็นนักเวลาบ่าย ดิฉันจึงติดเครื่องปรับอากาศในห้อง สำหรับนั่งเล่นชมสวนภายในตึกได้ เรียกว่าเรามีชีวิตที่อยู่ในขั้นชั้นพอมีพอใช้อย่างสบาย
ดิฉันชวนกฤตพูตเรื่องทั่ว ๆ ไป แล้วจึงลองว่าเขามีความรู้สึกอย่างไรต่อชีวิตของเศรษฐีขั้นอาเธียร
“กฤตจ๋า กฤตเคยคิดวาดภาพไปบ้างไหมว่าถ้ามีเงินอย่างอาเธียรมันจะสุขจะทุกข์อย่างไรนะ” เมื่อนิ่งกันอยู่ครู่หนึ่ง/*311แล้วดิฉันจึงอธิบายความหมายของตนเอง “ลูกแก้วคิดไปไม่ออกเลย นึกถึงว่าจะไปรอบโลกเมื่อไหร่ก็ไป จะซื้อเครื่องเพ็ชรก็ซื้อ เวลาเดินไปเห็นเข็มกลัดเห็นสายสร้อยที่เขาเอามาโชว์ ลูกแก้วคิดทุกทีว่าถ้าเรามีเงินจะไปซื้อทุกชิ้นที่เราอยากได้ไหม”
“ลุกแก้วหมายความว่ากฤตคิดอยากเป็นคนรวยมากๆ ไหมอย่างนั้นรึ” เขาย้อนถาม
“ลูกแก้วคิดถึงว่า ตัวลูกแก้ววาดภาพไปไม่ได้เลยถึงชีวิตภายใน ความรู้สึกของคนรวยมาก ๆ เพราะไม่เคย” ดิฉันพยายามชี้แจง ใจหวาดหวั่นพิกล “แต่ถ้าดูจากชีวิตอากรรณ คงไม่ใช่จะมีความสุขมากกว่าคนที่ไม่ค่อยรวย แต่งงานกันได้ไม่ถึง ๗ ปีก็ขนของกลับบ้าน”
“แต่ก็ความรวยของอาเธียรนั่นแหละ ทำให้อากรรณตัดสินไปหาอาเธียรได้อีก” เขาแย้ง
“งั้นรึ ลูกแก้วว่าจะเป็นเพราะว้าเหว่มากกว่า หรือจะยังรักอยู่ด้วยซ้ำ อากรรณรู้เรื่องของอาเธียรดี แม้แต่ไม่มีเมียที่ไหน ไปหาแต่แม่อาทรก็ยังรู้”
“แต่ถ้าจน ก็อาจไม่สนใจจะรู้” กฤตแย้งอีก
/*312“จริงรึ กฤตว่าคนเราเป็นอย่างงั้นรึ” ดิฉันย้อนถามเขา น้ำเสียงแสดงให้เห็นว่าดิฉันไม่เห็นด้วย
“นอกจากคนมีอุคมคติมาก ๆ อย่างลูกแก้วก็อาจไม่เป็นยังงั้น” เขาพูดเสียงเรียบ ๆ แต่ทำให้ดิฉันเสียววาบ เพราะถ้าเขาไม่มีความหมายไปในทางที่จะแกล้งให้กระเทือนใจ วิธีการที่พูดจะไม่เป็นเช่นนั้น เขาคงเอาหัวของเขามาชนกับดิฉันหรือขยี้ผมหรืออะไรทำนองนั้น
“ลูกแก้วไม่ใช่คนที่มีอุคมคติสูงส่งอะไรหรอก” ดิฉันแกล้งทำเสียงเรียบ ๆ บ้าง แล้วดิฉันก็ทำเป็นง่วง และหลับตาพักผ่อน ต่อมาอีกสักสองนาที ดิฉันลืมตาขึ้นชำเลืองตาดูกฤต เห็นเขาหลับตาเหมือนกัน และดูเหมือนจะหลับจริง ๆ แต่ดิฉันไม่หลับเลย รู้สึกใจระทึก กลัวอะไรอยู่
ค่ำวันนั้นแขกทยอยกันมายังบ้านอาเธียร แสงเพ็ชรวูบวาบไปตามศีรษะ ตามข้อมือ นิ้ว และใบหู ของแขกผู้หญิง และที่นิ้วของแขกผู้ชายก็มีเพ็ชรหรือพลอยราคาสูง เม็ดขนาดเล็บหัวแม่มือของดิฉันประดับอยู่เป็นจำนวนมากเหมือน กัน วัสดุที่ใช้ประกอบเสื้อผ้าของผู้หญิงแต่ละเมตรก็คิดเทียบค่าอาหารของครอบครัวอย่างของดิฉันหลายวันได้ ญาติ/*313ของอาเธียรดูเหมือนจะไม่มีผู้ใดประดับอาภรณ์รวมราคาต่ำกว่าแสนบาท คิดถึงหัวอกของกฤต ต้องการเงินหนึ่งแสนบาทเพื่อซื้ออิสระภาพ เขาคงนึกอิจฉาบุคคลเหล่านี้ แต่เขาต้องการอิสระภาพไปทำไม ต้องการไปเป็นคนสามารถซื้อเพ็ชรประดับนิ้วบ้าง ซื้อบ้านใหญ่ ๆ อีกหลาย ๆ หลัง เงินทำอะไรได้อีกบ้าง ถ้าหากเรารักกัน เขากับดิฉัน แล้วต้องแยกกันอยู่ เงินจะมีความหมายไหม คิดฟุ้งซ่านไปถึงตอนนี้แล้วก็มีอาการขนลุกซู่ไปทั่วร่างกาย
ดิฉันนั่งอยู่ที่โต๊ะสำหรับเลี้ยงอาหารจีนตัวหนึ่ง ใต้ต้นไม้ใหญ่หน้าตึก ที่โต๊ะนั้นมีน้ารวง พัฒนะ และภรรยาน้าเรืองนั่งคุยกันอยู่ กฤตเดินไปหาผู้บังคับบัญชาซึ่งมาในงานนั้นด้วย แลไปทางประตูจึงเห็นชายหนุ่มคนหนึ่ง รูปร่างค่อนข้างผอม เดินมากับหญิงสาวที่ดูมีขนาดเขื่อง เมื่อเข้ามาใกล้ก็เห็นว่าคือ ช้องเพ็ชร กับ อาทร
ช้องเพ็ชรแต่งกายแบบตะวันตกนำสมัย สวมกางเกงขาบานใหญ่ ทำด้วยผ้าต่วนชนิดดีที่สุด ความมันของต่วนความทอดตัวทิ้งเนื้อของต่วนนั้น ทำให้กางเกงซึ่งน่ามองดูเปนเครื่องแต่งกายที่ไม่เหมาะแก่โอกาส กลายเป็นสิ่งที่ชวนมองอย่าง/*314ยิ่ง เจ้าหล่อนสวมเสื้อทำด้วยแพรต่วนสีขาว ยาวลงมาเลยสะโพก เนื้อดีวิเศษเช่นกางเกง ที่หน้าอกและแขนปักดิ้นทองเป็นช่อดอกไม้อย่างอาหรับหรือเปอร์เซีย ที่หูมีต่างหูห้อยเป็นระย้า ไม่ดูแพรวพราวเหมือนของอากรรณ เพราะทำด้วยทองประดับเพ็ชร ผมของช้องเพ็ชรรวบไว้แลดูเหมือนช้องที่นางละครสวม เมื่อใช้เครื่องประดับที่เรียกว่ารัดเกล้า มีพวงมาลัยทำด้วยทองกับเพ็ชรรัดผม ทิ้งชายผมให้เป็นพวงน้อยๆ ลงไประเนื้อที่ผัดไว้เนียนน่าสัมผัสระหว่างใต้ต้นคอกับริมคอเสื้อ ซึ่งตัดเป็นรูปกลม ไม่ลึกนัก และไม่ตื้น จนกระทั่งผู้ใส่ไม่อาจอวดผิวสาวทางเบื้องหลังได้
ช้องเพ็ชรเดินคู่มากับอาทร ใกล้เข้ามายังที่ดิฉันนั่งอยู่ แต่แล้วก็หยุด มองขวาแล้วแลไปทางซ้ายเป็นทีว่าชมสถานที่ ขณะนั้นกฤตก็เดินมาจากที่ผู้บังคับบัญชานั่งอยู่ พอเข้ามาในระยะที่พูดกันได้ ช้องเพ็ชรก็หันตัวให้กฤตดูข้างหนึ่ง แล้วก็อีกข้างหนึ่ง ปากก็ทักทาย ดิฉันไม่ได้ยินคำพูดแต่เดาได้จากทีท่าของช้องเพ็ชรว่าพูดเกี่ยวกับตัวเอง
อาทรละจากคนทั้งสอง มานั่งข้างน้ารวงและอยู่ในมุมมืด ดิฉันไม่สามารถจะเห็นหน้าได้ ดิฉันคิดขึ้นมาถึงคำลือ/*315ที่อากรรณเล่าให้ฟัง แล้วก็หัวเราะอยู่ในใจ ใครหนอช่างคิดลือขึ้นมาได้ ดิฉันก็นึกไปไม่ถึงว่าผู้ชายคนไหนจะมาเอาใจใส่กับคนที่แต่งงานมีลูกแล้ว และคิดจะแย่งไปจากสามี กำลังเทียบกับตัวอาทรไม่ได้เลย แล้วคิดไปถึงคำพูดของจันทร์ฉวีที่เตือนดิฉันเมื่อกฤตจะเดินทางไปไทเปก็คิดขบขันอีก ช้องเพ็ชร์ต้องการคนอย่างกฤตไปทำไม กฤตจะไม่มีทางหาเครื่องแต่งตัวให้ช้องเพ็ชรได้อย่างที่สวมในคืนนั้น และครอบครัวของช้องเพ็ชรก็จะไม่เห็นว่ากฤตคู่ควรกับเจ้าหล่อนเป็นอันขาด
ดิฉันพูดออกมาดัง ๆ โดยสติลอย “ถ้าคนไม่นินทากัน โลกก็คงเหงาพิลึก”
“อะไร” น้ารวงถามอย่างตกใจ “ใครนินทาใครว่ายังไง”
พอดีมีชายหนุ่มสองคนเดินผ่านมา ดิฉันนึกชื่อเขาไม่ออก จำได้คลับคล้ายคลับคลา สองคนนี้ได้รับเลี้ยงเครื่องดื่มของเจ้าภาพเข้าไปมากเกินเวลาไป เขาเดินเข้ามาใกล้โต๊ะนั้น หยุดดูช้องเพ็ชรเดินเข้ามาเคียงกับกฤต แล้วเขาเห็นอาทร ก็เดินใกล้เข้ามาและพูด
/*316“ว่าไง เสี่ยสำรอง ทำไมไม่ดูแลคู่หมายของตัวให้ดี ปล่อยให้เดินกับคนรูปโปร่งผมโศรกได้เหรอ”
อาทรทำเหมือนไม่เข้าใจว่าชายสองคนนั้นพูดกับตน คนหนึ่งจึงเข้ามาจับหัวไหล่เขาเขย่าอย่างสนุก แล้วทั้งสองก็เดินไป พอดีกฤตกับช้องเพ็ชรเข้ามาถึงในระยะที่จะได้ยินคำพูดได้ชัดเจน
ช้องเพ็ชรกล่าวขณะเดียวที่มือทำความเคารพน้ารวงรัตน์ “คนขี้เมาที่ไหนนั้น แต่หัวค่ำ” แล้วโดยไม่ต้องมีใครเชิญ ช้องเพ็ชรก็ลงนั่งที่เก้าอี้ตัวหนึ่งด้วยทีท่าของผู้ที่แน่ใจว่าจะต้องได้รับการต้อนรับเป็นอย่างดี
“เครื่องแต่งตัวสวย” น้ารวงรัตน์ทัก “เขาว่าในยุโรปเดี๋ยวนี้แต่งกันอย่างงี้ทั่วไปหมดใช่ไหม”
“ค่ะ คุณน้าชอบหรือคะ” ช้องเพ็ชรตอบแล้วถาม
“ฮื่อ น้าเสียดาย อยากแต่งมั่ง” น้ารวงรัตน์ว่า
“แล้วใครจะห้ามคะ” ช้องเพ็ชรถาม
“ตัวเราเอง ถ้าน้าแต่งคงไม่สวยแน่ วางท่าไม่เป็น” น้ารวงรัตน์ตอบด้วยน้ำเสียงสนุก
/*317ช้องเพ็ชรหัวเราะชอบใจ “ไม่เห็นต้องวางท่าอะไรนี่คะ มันสบายกว่านุ่งกระโปรงเสียอีก จะลุกจะนั่งสบาย” หยุดไปครู่หนึ่งแล้วพูดต่อ “คนเราสำคัญที่ต้องการจะทำอะไรหรือไม่ต้องการ ถ้าต้องการอะไรจริง มันต้องได้ค่ะ”
“อือ สมมุติน้าอยากสวยเหมือนช้องเพ็ชร จะสวยขึ้นมาได้ไหม” น้ารวงถาม
ช้องเพ็ชรหันไปดูหน้ากฤตเหมือนมีความเข้าใจระหว่างกัน “ดิฉันว่าได้ สวยสำหรับบางคน จริงไหมจ๊ะ กฤต”
สายตากฤตไม่ได้ละไปจากช้องเพ็ชรเลยตั้งแต่พบกัน ดิฉันนึกสงสารเขาขึ้นมานิดหน่อย คิดในใจว่า “อย่าหลงเสน่ห์คุณหญิงท่านเลย ไปเที่ยวคืนเดียวก็เงินเดือนหมดแล้ว” แล้วทันทีดิฉันก็คิดขึ้นมาได้ กฤตจะอยากได้เงินเดือนแพงเพราะอยากได้สนุกกับคนอย่างช้องเพ็ชรบ้างอย่างนั้นหรือ
ค่ำวันนั้น ดิฉันสนใจ จับตาดูกฤตทุกอริยาบถ หลังการเลี้ยงแล้วก็มีเต้นรำและรำวง มีลูกสาวเศรษฐีมาร้องเพลงและเดี่ยวเปียนโน และมีการแสดงต่างๆการเต้นรำมีทั้งแบบใหมม่และแบบเก่า ดิฉันเข้าไปอยู่ใกล้แท่นที่ทำไว้สำหรับให้/*318แขกหนุ่ม ๆ สาว ๆ เต้นรำ เพื่อจะดูว่าช้องเพ็ชรเต้นกับใครบ้าง ได้เห็นช้องเพ็ชรเปลี่ยนคู่เต้นรำทุกเที่ยว แม้ระหว่างที่ดนตรีเล่นเพลงเดียวกันอยู่ ก็มีชายหนุ่มคนหนึ่งเต้นกับช้องเพ็ชรอยู่แล้ว ก็ยังมีอีกคนหนึ่งขอเข้ามาแบ่งเวลาไป แบบที่อเมริกันสมัยเก่านิยมกัน ช้องเพ็ชรไม่ค่อยเต้นแบบใหม่ ชนิดที่ทำตัวโยกไปมา ดิฉันเดาว่าเพราะตัวเองคงเห็นว่าไม่เข้ากับเครื่องแต่งตัว ดิฉันเที่ยวมองหากฤตเวลาที่เขาไม่อยู่บนแท่นเต้นรำ ทุกครั้งที่ดิฉันสามารถจะมองเห็นหน้า ก็เห็นสายตาเขาจับอยู่ที่ช้องเพ็ชร
งานเลิกแต่หัวค่ำ เกินสองยามไปไม่ถึงชั่วโมง เพราะคนหนุ่มสาวมีจำนวนน้อยกว่าคนรุ่นใหญ่ เมื่อเสร็จพิธีอำลาแล้ว เราก็ขึ้นรถกลับบ้าน กฤตทำหน้าที่ขับให้ดิฉันนั่งมากับเขา ข้างหลังมีแม่กับน้ารวงรัตน์ ครั้นถึงบ้านดิฉันก็รีบผลัดเสื้อผ้า ตาสว่างไม่รู้สึกง่วงเลย รีบเข้าห้องน้ำก่อนกฤต เพราะกลัวว่าเขาอาจหลับก่อนดิฉันอาบน้ำเสร็จ ดิฉันใส่น้ำหอมที่กฤตชอบ ผัดหน้านวลน้อย ๆ หวีผมเรียบร้อย นอนคอยกฤตอยู่บนเตียง จนเขาแต่งตัวสำหรับเข้านอนเสร็จ ดิฉันก็เข้าไปนอนแนบข้างบนเตียงของเขา แล้วดิฉันก็ลุกมายังเตียงของดิฉัน ตลอดเวลาที่ดิฉันจูบเขาตามที่ต่าง ๆ ใจของดิฉันก็คิดปลอบไปด้วย
/*319“กฤตจ๋า กฤตหลงเสน่ห์คนสวยหรือจ๊ะ โถ กฤต เขาจะเล่นกับกฤตไปกี่วันกี่เดือน ไว้กฤตหายหลงแล้ว ลูกแก้วจะรักษาแผลให้กฤต กฤตอยากมีเงินเดือนแพง ๆ เพราะอยากหาของขวัญแพง ๆ ให้เขามั่งใช่ไหม ไม่ใช่เพราะกฤศลืมพี่น้องชาวสวนของกฤต ลืมพี่น้องตาสีตาสาที่กฤตเอาน้ำพักน้ำแรงเขาไปหาวิชาหรอกนะจ๊ะ”
พอดิฉันกลับมาถึงเตียงนอนดิฉันแล้ว กฤตดูเหมือนตื่ืนจากฝัน เขาลุกจากเตียงของเขามาแนบข้างดิฉันบนเตียงของดิฉัน เขาจูบกอดดิฉันแล้วเรียกชื่อ “ลูกแก้ว ลูกแก้ว” แล้วเขาก็จะพยายามชื่นชมตัวดิฉัน แต่เขาทำได้ไม่แนบเนียนนัก เหมือนคนทำไปเพราะมีใครบังคับให้ทำมากกว่า ดิฉันสกดกั้นความน้อยใจไว้ คิดในใจว่า “เอาเถิด กฤต เอาเถิด แล้วกฤตก็จะรู้ว่า ผู้หญิงอื่นนั้นสู้เมียของกฤตไม่ได้ดอก”
บทที่ ๑๖
/*321ดิฉันพยายามไม่คิด พยายามไม่รู้สึก พยายามปฏิบัติต่อกฤตเหมือนว่าไม่มีความระแวงสงสัยอย่างหนึ่งอย่างใดเลย พยายามซ่อนกิริยาอาการไม่ให้คุณพ่อหรือแม่หรือน้ารื่นสงสัย แต่หลายครั้งดิฉันถูกน้ารื่นดุในเรื่องสติลอยเวลาอุ้มลูก บางคราวก็ส่งขวดน้ำให้ลูกดูดโดยไม่ตรงปาก น้ำกระฉอกออกเปียกสองแก้ม เปียกผ้าอ้อม น้ารื่นร้องว่า “เออ ไม่น่าเลย คุณลูกแก้วทำอะไรก็ละเอียดละออดี พอมาถึงเลี้ยงลูก ทำไมเป็นอย่างงี้ แล้วไม่ชอบให้ใครช่วยเสียด้วย”
ดิฉันเกิดความรู้สึกหวงลูกขึ้นมาก ถ้าอยู่บ้านดิฉันจะอุ้มชูอยู่เกือบตลอดเวลา เมื่อส่งให้คนอื่นก็ร้องหาเป็นเวลานาน จะล่ออย่างใดมักไม่สำเร็จ และมักรู้ว่าแม่อยู่บ้านหรือไปทำงานจะร้องอ้อนได้หรือไม่ ดิฉันมีความรู้สึกต่อลูกว่าเป็นสะพานอันเดียวที่จะเชื่อมดิฉันไว้กับกฤต แม้เราเลิกล้างกันไป ลูกก็จะ/*322ได้เป็นเครื่องเตือนใจของดิฉันถึงความรัก ความหวังที่ดิฉันมีในตัวกฤต
มีเรื่องแทรกซึ่งน่าขัน แต่อารมณ์ดิฉันไม่ขัน จึงเห็นเป็นเรื่องเศร้า คือคุณป้าโกรธน้ารวงรัตน์จนกระทั่งรื้อรั้วบ้านที่กั้นอาณาเขต จากที่เป็นรั้วไม้โปร่งเตี้ยๆ แล้วก่อใหม่เป็นกำแพงสูง น้าเรืองบอกว่าสูงกว่ากำแพงเมืองลอนดอน และบอกคุณป้าว่า กำแพงบ้านคุณป้าทำให้บ้านคุณป้ามองดูเหมือนเรือนจำที่ถนนอุณากรรณ ซึ่งคุณป้าคงไม่พอใจ แต่ไม่แสดงความโกรธ แต่ครั้นน้าโรจน์ทักขึ้นวันหนึ่งว่าเหมือนกำแพงบ้านเศรษฐีรุ่นใหม่ คุณป้าจึงโกรธมาก
“อ้าว จริงๆ” น้าโรจน์ยิ่งอธิบายซ้ำ “พวกคนจีนเขาเคยอยู่เมืองคนแน่น ๆ กันมาหลายชั่วคน พอสร่างบ้านต้องสร้างกำแพงให้เป็นหลักฐาน แล้วดูคนจีนชั้นกลาง เขามีเงินเขาก็ซื้อที่ดินแปลงเล็กนิดเดียว แล้วปลูกบ้านเต็มแปลง เอาให้อัครฐานทีเดียว”
คุณป้าไม่เห็นขันด้วย “แกจะมาเยาะว่าฉันก่อกำแพงอวดมั่งอวดมีหรือไง” ท่านถาม
“ผมไม่เห็นจำเป็นต้องกั้นกำแพง” น้าโรจน์ว่า ใครๆ ก็รู้ว่าคุณพี่มั่งมี ดูที่นิ้วมือก็ตีราคาได้”
/*323คุณป้ายิ่งโกรธมากขึ้น “แกรู้ไหมว่าทำไมฉันถึงต้องกั้นกำแพง”
“เห็นรวงเขาว่า หมาเขามันกระโดดข้ามรั้วเข้าไปทำต้นไม้คุณพี่เสีย แล้วคุณพี่ให้ขังหมา เขาก็ว่าเขาสงสารมัน ยังคิดอยู่ว่าจะทำยังไงก็พอดีคุณพี่สั่งรื้อรัวแล้วก่อกำแพง เขาก็เห็นว่าขบปัญหาได้ดี”
“รั้วไม่ใช่เตี้ยๆ มีอย่างรึหมาแม่รวงกระโดดข้ามได้” คุณป้าสบัดเสียง
“อ้าว คุณพี่ว่ารวงหัดหมาให้กระโดดเข้าบ้านคุณพี่รึ” น้าโรจน์พูดหน้าตาเฉย แต่ด้วยจงใจจะยั่วให้คุณป้าโกรธต่อไป
“ไม่ใช่หมาอย่างเดียว ฉันรำคาญคนด้วย” คุณป้าพูด พยายามบังคับน้ำเสียงและสีหน้า
“อ้าว แม่รวงทำอะไรให้คุณพี่รำคาญ” น้าโรจน์ถาม
“รำคาญหนุ่ม ๆ” คุณป้าว่าทำหน้าเฉยเหมือนน้าโรจน์ทำเมื่อกล่าวยั่ว
“โธ่ คุณพี่” ตอนนี้คุณพ่ออดอยู่ไม่ได้ “รวงเขาเป็นอาจารย์ลูกศิษย์เขาหนุ่มๆ เขาก็ไปมาหาสู่กันมั่ง”
“ไปมาหาสู่กันถึงสองยามแปดทุ่มเชียวเรอะ” คุณป้าถามทำหน้าเฉยอีก แต่เสียงสูงขึ้นทุกที
/*324“อือ คุณพี่บอกเวลาให้ตรง ๆ อย่าใช้คำพังเพยจะดีกว่า” น้าโรจน์ทำเสียงเหมือนสั่งสอน ทำให้คุณป้าโกรธยิ่งขึ้นจนผิวหน้าเป็นสีชมภู
“ขอตัดคำว่าแปดทุ่มออก เพราะไม่เคยถ่างตาอยู่ แต่สองยามน่ะแน่”
“ไอ้คนที่อยู่สองยามน่ะมันตาการุณ หรือไม่งั้นก็ตาการุณกับเพื่อน บางทีมันมาขอนอนค้าง มันเด็กบ้านนอกมาเยี่ยมกันแล้วก็นึกว่าจะมีที่อาศัยเหมือนบ้านนอก รวงเขาเคยบอกผมให้เป็นพยานเอาไว้” แล้วน้าโรจน์ก็หัวเราะ “ที่จริงคุณพี่รำคาญผมก็เห็นใจ แต่เราก็เห็นใจรวงเขาด้วย เขาไม่ใช่เด็กๆ แล้ว อย่าไปห่วงเขาเลย” แล้วน้าโรจน์เปลี่ยนเสียงให้อ่อนลง ทำให้ฟังว่าเห็นใจ “พี่แสงลองคิดดูให้ดีเถอะ เรารำคาญคนที่เรารักน่ะ ถ้าเป็นคนอื่น เราอาจดูสนุกไป แต่ว่าคนที่เรารัก เขามีชีวิตเป็นอีกแบบหนึ่ง เราแบบหนึ่ง ก็ต้องตัดใจไป”
คุณป้าหน้าชื่นขึ้นมาหน่อยหนึ่ง เพราะน้าโรจน์เป็นน้องชายที่คุณป้ารักมาก แท้จริงแล้วคุณป้ารักน้องๆ ด้วยใจจริง แต่ความคิดเห็นไม่ทันกัน น้องๆ จึงมักไม่ค่อยอภัยให้/*325คุณป้าเท่าที่ควร ในเรื่องนี้คุณพ่อคอยเป็นสื่อแปลสารให้เสมอๆ
ค่ำวันนั้น ดิฉันเล่าถึงการสนทนาระหว่างน้าๆกับคุณป้าให้กฤตฟัง ตั้งใจจะให้เขายินดีว่าการุณกับน้ารวงรัตน์มีความสนิทสนมกัน แต่เมื่อฟังจนจบแล้ว กฤตกล่าวว่า
“คุณป้าคงนึกว่า ลูกเขยคุณเกลานี่น่ารำคาญหลายอย่าง”
“ดิฉันเกิดน้อยใจขึ้นมาต่อคำพูดของกฤต “ไม่เห็นจะเกี่ยวกับเราเลย ถ้าไม่มีการุณ น้ารวงอาจมีลูกศิษย์แบบแปลกๆ ยิ่งกว่านี้ก็ได้ เดี๋ยวนี้นิสิตในมหาวิทยาลัยหาได้ทุกแบบ”
กฤตก้มหน้าแล้วเงยขึ้นพูด “ถ้าหากว่าเมื่อจะแต่งงาน กฤตหาเงินปลูกบ้านในแปลงนอกของแม่ได้ คงจะสบายกว่านี้ใช่ไหม”
“โธ่ กฤต” ดิฉันบังคับน้ำเสียงไม่ให้บอกความไม่พอใจไม่ได้ “การแต่งงานมันมีปัญหาทั้งนั้นแหละจ้ะ ไม่อะไรก็อะไรอย่างหนึ่งละ ปัญหาใหญ่ของลูกแก้วกฤตไม่คิดมั่งเรอะ มีพ่อพิการ แล้วเป็นลูกคนเดียว คุณพ่อดีใจยังไงที่เราอยู่ด้วย แล้วนี่อากรรณจะกลับไปดีกับอาเธียร ลูกแก้วก็ต้องทำหน้าที่/*326แทนคุณพ่อบ้างสำหรับคุณย่า คุณลุงกาจกับคุณลุงกล้าสั่งว่า ให้หมั่นพาเหลนไปหา
กฤตนิ่งไป แล้วก็ประพฤติต่อกันไปตามเคยโดยไม่ค่อยมีความดูดดื่มอย่างที่เคย ดิฉันพยายามระงับใจทุกคราว ความน้อยใจว่า โธเอ๋ย ลูกยังไม่ถึง ๖ เดือน พ่อแม่ก็จืดจางกันแล้ว ทำให้ดิฉันต้องข่มใจไม่ให้น้ำตาไหลพราก ดิฉันจะไม่ทำให้ความจืดจางกลายเป็นความแตกร้าว จะยึดชีวิตสมรสไปให้ยาวที่สุดเพื่อลูก แม้ว่าจะเป็นชีวิตที่ขาดความชุ่มชื่นดังที่คาดหวังไว้
อีกประมาณสองเดือนนับจากวันที่อาเธียรทำบุญที่บ้านเก่า ดังที่เล่าแล้ว วันหนึ่งดิฉันได้รับโทรศัพท์จากเถลิง เขาพูดมาว่า “นี่ลูกแก้ว เที่ยงนี้มีนัดกับใครไหม เรามาทำธุระแถวถนนสีลม ประเดี๋ยวจะไปรับกินข้าวกลางวันหน่อยได้ไหม” ดิฉันรับด้วยความยินดี จวนเที่ยงเถลิงก็ไปหาที่สำนักงาน ดิฉันกับเขาไปหาภัตตาคารอาหารจีนราคาไม่แพงหาที่นั่งได้พอคุยกันได้สดวก
รับประทานบะหมี่เป็ดย่างกันคนละชาม จวนจะอิ่มแล้วเถลิงก็พูด “เออ ลูกแก้ว เล่าให้ฟังมั่งซิ งานการ ลูกเต้า”
“เออ ลูกเราจะชื่อตัว ก ได้แล้วละ กลายเป็นว่าวันจันทร์ ไม่ใช่วันอังคาร เลยต้องชื่อตัว ก ด้วยซ้ำไป”
/*327“เอ๊ะ ทำไมเปลี่ยนวันได้ยังงั้นล่ะ” เถลิงถามอย่างอยากรู้จริงๆ
“เด็กนี่มันเกิดตีห้า วันนั้นทำไมดูสว่าง เลยคิดกันว่าวันอังคาร แต่ท่านพระครูที่บ้านกฤตท่านว่าเป็นวันจันทร์ เลยจะตั้งชื่อกันละ ยังไม่รู้ว่าจะ ก อะไร คุณพ่อว่าให้ชื่อเก้าไปก่อนจนกว่าจะคิดอะไรได้ดีกว่า”
“เออ แล้วการงานกฤตเขาเป็นยังไง”
“ก็อย่างเดิม” ดิฉันตอบ “ตัวละจะเป็นหัวหน้าแผนกแล้วไม่ใช่เรอะ เรื่องจะไปเมืองนอกยังเงียบอยู่เรอะ”
“ช่างมันเถอะ” เขาตอบ “แล้วไงอีกล่ะ เรื่องของลูกแก้วมีอะไรอีก”
“มีเรื่องอากรรณจะกลับดีกับอาเธียร” ดิฉันพูดเรื่อยๆ “จะสนใจไหมก็ไม่รู้”
“เออ แล้วคุณนั่นล่ะคุณอาทร เขาพอใจไหม”
“ฮื้อ เขาจะเกี่ยวอะไร” แล้วคิดขึ้นมาได้ “เออ จริงนะ ไม่เคยมีใครคิดถึงอาทรเลย แต่เขาคงไม่เป็นยังงั้นหรอก พ่อยังหนุ่มแค่นี้ ถึงไม่แต่งกับเมียเก่าก็ต้องแต่งกับใครคนหนึ่งละ”
/*328“เขาไม่เคยพูดอะไรกับลูกแก้วรึ” เถลิงถาม
“ฉันไม่เห็นอาทรแกพูดอะไรกับใครเลย” ดิฉันพูดพลางหัวเราะ
“ทำไมต้องหัวเราะ” เถลิงถามเป็นจริงเป็นจัง
“ก็จะหัวเราะ หรือใครจะทำไม” ดิฉันเย้าเขา
“หัวเราะทำไม พอพูดถึงอาทร” เขาถามอีก
“เออ ก็แกไม่พูดไม่จา เคยพบแกแล้วไม่ใช่เรอะ ทำไมเกิดมาสนใจกับอาทร ไปชอบแฟนคนเดียวกันเข้าหรือไง”
“จริงๆ น่า อาทรนี่แกไม่พูดไม่จากับลูกแก้วเรอะ”
“นี่ นายเหลิง รับมาเสียดี ๆ นายถูกแม่หวีกับแม่อี๊ดใช้ให้มาสืบอะไรใช่ไหม เล่าไปนะ ถ้าเล่าดี ๆ ตรง ๆ ก็จะได้ฟังอะไรตรงๆ ดีๆ ถ้าไม่บอกดีๆ ก็จะไม่ได้รู้เรื่องอะไรเลย”
“เขากำชับมาว่าอย่าให้ลูกแก้วรู้ว่าเขาถาม ให้เป็นเราถามเอง” เถลิงทำหน้าตื่นนิดหน่อย
“พุทโธ่เอ๊ย บอกแม่สองคนนั้นถี่เถอะ จะใช้ทูตทั้งที ให้มีบุคคลัญญุตามั่งเถอะ ใช้มาได้ คนแบบนี้”
/*329“เขาบอกตัวตรงๆ แล้ว ตัวต้องบอกเขาตรง ๆ มั่งนะ” เถลิงวิงวอน
“จะให้บอกเรื่องอะไรล่ะ”
“ก็เรื่องอาทรนี่ไง”
“ตายจริง จะเล่าอะไรล่ะเรื่องอาทร” ดิฉันหมดปัญญาจริงๆ
“โธ่ ก็เขาลือกันทั้งเมือง ลูกแก้วจะไม่รู้เชียวเรอะ” เถลิงทำเสียงพ้อ
เขาลือว่าอาทรเป็นอะไรกับฉันงั้นเรอะ” ดิฉันเบิกตาโตขึ้นถาม
“ไม่ช่าย เขาลือกัน ไม่ลือละ จันทร์ฉวีกับอี๊ดเขารู้แน่อาทรน่ะคุณย่าเขาจะให้แต่งงานกับคุณหญิง แต่อาทรบอกว่าไม่เอา เขารักคนอื่นเสียแล้ว ถึงยังไงเขาก็ไม่แต่งงาน มีคนสันนิษฐานกันหลายคนว่าอาทรรักลูกแก้ว รอให้ลูกแก้วเลิกกับกฤตเสียก่อน”
“แล้วฉันจะเลิกกับกฤตเรื่องอะไร” ดิฉันถามเสียงสั่น
/*330“ก็เรื่องคุณหญิงน่ะซี หรือว่าไม่รู้อะไรเลยอีก มันจะเกินไปหน่อยละ”
ดิฉันอยากร้องไห้และอยากหัวเราะเถลิงด้วย “นายเหลิง ทำไมตัวไม่ขอแต่งงานกับเราเสียนะ จะได้ไม่ต้องมานั่งพูดกันยุ่งยากอย่างนี้” ดิฉันรู้สึกว่าดิฉันมีเพื่อนน่าเอ็นดูด้วยใจจริง
ดิฉันเห็นสีหน้าเถลิงเปลี่ยนไปประเดี๋ยวหนึ่ง แล้วกลับเป็นปรกติ “ที่จริงนะ เราเคยคิดเหมือนกัน แต่นึกถึงความจนเลยเลิกคิด คงไม่มีใครพอใจแน่ ถ้าอย่างเราแต่งกับลูกแก้ว คงมีปมด้อยตายเลย”
“เรอะ” ดิฉันตกใจคำพูดของเถลิง “จริงเรอะ ถ้าเหลิงมีเงินก็จะขอแต่งงานกับลูกแก้ว”
“คงเก้าสิบห้าเปอร์เซ็นต์ ไอ้เรื่องสมมุติกันนี่มันไม่แน่” เถลิงพูดอย่างมีความคิด “แต่คนบางคนมันคิดหน้าคิดหลัง เราแต่งงานเข้าไปเป็นลูกจ๊อกในบ้านเขา มันจะเป็นสุขยังไง แล้วเราจะเรียกร้องให้ผู้หญิงเขามาอยู่หอพักกับเรางั้นเรอะ นั่นมันเรื่องอ่านเล่นหรอก”
“ไม่จริงน่า ถ้ารักจริงละก็ ไม่คิดถึงเรื่องอะไรต่ออะไรหรอก”
/*331“ต้องเสียสตินิดหน่อย” เถลิงว่า “หรือไม่ก็บุพเพสันนิวาส แต่มีน้อย”
ดิฉันระลึกถึงคำสองคำของเถลิง ลูกจ๊อก กับ ปมด้อย ญาติดิฉันทำให้กฤตเป็นลูกจ๊อกหรือ กฤตมีปมด้อยหรือ
แล้วเพื่อจะให้เถลิงไม่ต้องกังวลไต่ถาม และดิฉันต้องมีทุกขเวทนาตอบเขาทีละข้อ ดิฉันก็เล่าให้เขาฟังตามที่ดิฉันคิดว่าดิฉันทราบ
“ตัวไปได้ยินมาว่ากฤตเขาไปเที่ยวกับช้องเพ็ชรบ่อยๆ งั้นเรอะ” ดิฉันถามเขาก่อน แล้วว่าต่อไป “ลูกแก้วก็คิดว่าเขาคงไปพบกัน แต่เดาไม่ถูกว่าที่ไหน นาน ๆ กฤตถึงจะกลับบ้านผิดเวลา แต่ถ้าเขาจะใช้ความพยายามถึงกับไปต่างจังหวัดด้วยกันละก็น่าชมเขาละ เพราะกฤตมีราชการออกไปชนบทบ้าง ไปเมืองนั้นเมืองนี้อยู่บ่อยเหมือนกัน แต่ฉันไม่เคยวาดภาพไปถึงช้องเพ็ชรตามกฤตไปนอกกรุงเทพฯ”
“แม่หวีหรือหรือแม่อี๊ดเขาไปรู้มาจากไหนก็ไม่รู้ เขาว่าทางบ้านช้องเพ็ชรก็อยากได้อาทร ยังมีคุณอาหรือคุณน้าอะไรของช้องเพ็ชรว่า ถ้าช้องเพ็ชรอยากได้ใคร จะหลุดไปได้อย่างไร แต่ช้องเพ็ชรมัวไปหลงคนที่มักใหญ่ใฝ่สูงจะใช้/*332ช้องเพ็ชรเป็นสะพานเสีย คนทึ่มๆ อย่างอาทรก็จะชวดไป น่าเสียดาย”
“พี่น้องน้าอาอะไรเหล่านี้ เลิกยุ่งกับใครเขาเสียทีก็จะดี” ดิฉันพูดอย่างไม่สบายอารมณ์ เกิดความระแวงขึ้นมาอย่างมากว่ากฤตกับช้องเพ็ชรอาจนัดพบกันนอกเมืองหลวง
ดิฉันกลับมาสำนักงานด้วยสมองที่ไม่มีสมรรถภาพเลย ความรู้สึกในหัวเหมือนใครเขาทุบจนน่วม แต่ใช้กำลังบังคับตัวเต็มที่ให้ตั้งใจทำงาน ได้ผลเป็นบางเวลา ผิดพลาดไปบ้าง เขียนจดหมายผิดๆ ถูกๆ ต้องร่างใหม่พิมพ์ใหม่หลายครั้ง จนถึงเวลาเลิกงาน ดีใจที่จะได้กลับบ้านยิ่งกว่าที่เคย
วันนั้นลูกเป็นไข้ ตัวร้อนจัดและไอถี่ น้ารื่นโทษสุพินว่าพาไปตากแดด สุพินก็ไม่ยอมรับผิด กลับเถียงกับน้ารื่น ดิฉันใจสั่นและอยากร้องไห้ ต้องหาวิธีระงับคือไปคุยกับคุณพ่อ ถามท่านเรื่องเก่าๆ ของคุณปู่คุณย่า และให้ท่านเล่าเรื่องเมื่อครั้งท่านเป็นเด็กและเป็นหนุ่ม ซึ่งมักทำให้คุณพ่อคุยได้นานกว่าเรื่องอื่น
ดิฉันมีนิสัยชอบฟังมากกว่าแม่ ดังนั้นถ้าวันไหนคุณพ่ออ่านหนังสือที่ท่านพอใจ ท่านมักจะถ่ายทอดให้ดิฉันฟัง บางวันน้ารวงรัตน์ก็มาฟังด้วย น้ารวงว่าคุณพ่อ คือ รีดเดอร์/*333สไดเจสต์ ของน้ารวง บางครั้งน้าเรืองและน้าโรจน์ก็มาร่วมคุยด้วย ดิฉันคิดว่าน้าๆ กับพ่อแม่ดิฉันนั้นเป็นญาติที่มีใจต่อกันสนิทจริงๆ แล้วคิดขึ้นมาว่า การที่เราสนิทกันเป็นปึกแผ่นนี้เองกระมังที่ทำให้กฤตรู้สึกตัวว่ามีความสำคัญน้อยไป “แต่กฤตจ๋า ถ้ากฤตไปอยู่ในหมู่ญาติของช้องเพ็ชร กฤตจะไม่รู้สึกว่ากฤตเป็นคนสำคัญขึ้นกว่านี้หรอก กฤตจะยิ่งรู้สึกว่าตัวไม่ร่ำรวย ยิ่งจะรู้สึกว่าหาเงินไม่ทันความต้องการยิ่งกว่านี้”
ดิฉันตั้งใจว่า จะไม่คิดระแวงกฤตไปเสียทุกอิริยาบถ คนเราจะแกล้งทำกิริยาอาการไม่ได้ ต้องแกล้งที่ใจ แล้วใจจะสั่งให้ทำกิริยาอาการที่เราอยากแสดง ดิฉันท่องไว้เช่นนั้น แต่เอาใจใส่วิธีที่กฤตเล่าถึงการเดินทางไปต่างจังหวัดให้ฟังยิ่งขึ้น ตั้งใจสังเกตว่าเขาจะเล่ากิจการของเขาตลอดทั้งวันว่าทำอะไรบ้าง เว้นตรงไหนบ้าง ครั้งหนึ่งดิฉันถาม
“เวลากฤตออกต่างจังหวัด พอว่างราชการเย็นๆ กฤตชอบทำอะไร”
“โดยมากก็หาทางทำความคุ้นเคยกับข้าราชการที่จังหวัดนั้น” กฤตตอบน้ำเสียงเรียบๆ “ไปสโมสรกับเขาเล่นไพ่บ้าง บิลเลียดบ้าง บางทีก็ออกเดินเล่นคนเดียวก็มีเหมือนกัน”
/*334“พบข้าราชการผู้หญิงมั่งไหม เพื่อนๆ ของลูกแก้วเขาเป็นครูอยู่ต่างจังหวัดหลายคน พบมั่งไหม ลูกแก้วก็ไม่ดี ไม่ได้จำไว้ว่าใครไปอยู่ที่ไหน ว่าง ๆ ต้องถามเพื่อน ๆ ด้วยกันดู เผื่อจะได้มารู้จักกับคุณกฤตมั่ง”
วันหนึ่งกฤตเอยขึ้นมา “ถ้ากฤตต้องออกไปต่างจังหวัดเลย ลูกแก้วก็ต้องอยู่ทำงานในพระนครซี ใช่ไหม”
“ตาย มีใครเขาบอกเรอะ” ดิฉันใจหายทันที “สมัยนี้หาคนเดียวคงไม่ไหว ถ้าทิ้งงานไปจะหาใหม่ได้อีกหรือ กฤตพยายามอย่าไปรับหน้าที่นั่นเลย”
“ไม่เป็นการหลีกเลี่ยงหน้าที่ เห็นแก่ความสะดวกสบายของตัวเองเท่านั้นเรอะ” กฤตถามน้ำเสียงเปร่าๆ
ดิฉันรวบรวมสติเต็มที่ ตอบน้ำเสียงราบเรียบไม่ให้มีอารมณ์เจือปน “ถ้าจำเป็นต้องใช้กฤต ใช้ใครไม่เหมาะไม่ดีเท่า ราชการจะเสียประโยชน์ จำเป็นต้องแยกกันอยู่ ก็ต้องทนเออา เขาทำกันถมไป”
“แต่ลูกแก้วไม่ยอมออกจากงาน” กฤตพูดเชิงถาม
“ยังไม่ถึงเวลาใช่ไหมจ๊ะ หรือว่าผู้บังคับบัญชาทาบทามกฤต”
/*335“มีเสียงมาเหมือนกัน” กฤตตอบเสียงเบา เขาคงมีอารมณ์ซึ่งเขาพยายามบังคับไว้เหมือนกัน “ถึงอยากฟังความคิดลูกแก้วไว้”
ดิฉันปล่อยเวลาให้ผ่านไปอีก ไม่แลเห็นทางว่าจะทำอย่างไรดีไปกว่านั้น ต่อจากที่ดิฉันสนทนากับกฤตที่เล่าไว้นั้น ประจวบกับเป็นเวลาที่การสร้างบ้านใหม่ของอาเธียรกำลังดำเนินไปรวดเร็ว อาทรมาที่บ้านบ่อยๆ เขาบอกว่าอาเธียรใช้ให้มาคอยรายงานต่อคุณพ่อ คุณพ่อก็เพลิดเพลินเมื่อมีคนมาหาและพูดเรื่องการก่อสร้าง อากรรณเตรียมหาเครื่องเรือนสำหรับบ้านใหม่ หาเสื้อผ้าสำหรับจะไปเที่ยวรอบโลกเมื่อถึงโอกาส กลับมาเมื่อบ้านเสร็จเรียบร้อยแล้วก็จะมีงานขึ้นบ้านใหม่กันอีก ลูกดิฉันกำลังช่างเล่น เริ่มจะรู้จักชื่อคนทั้งบ้าน และเริ่มพูดได้บ้าง ครั้งหนึ่งอาทรมาหาคุณพ่อนั่งสนทนากันอยู่ที่สนามที่สำราญของคุณพ่อ ลูกชายเห็นเขาแต่ข้างหลัง ก็วิ่งไปหา นั่งลงกับพื้นสนาม จับชายกางเกงดึงไปมาแล้วเรียก “ป้อ ป้อ” อาทรหันมาเห็น ผิวหน้าของเขาเปลี่ยนเป็นสีขาวซีดจนดูเป็นสีเขียว ทำให้ดิฉันใจหายวาบ นึกถามในใจว่าคำเล่าลือที่ดิฉันว่าเหลวไหลนั้นจะมีมูลความจริงได้หรือไม่
/*336ดิฉันเริ่มทำตามคำแนะนำของคุณลุงสองคนในการพาเหลนไปหาคุณทวด คือคุณแม่ของคุณพ่อ ดิฉันอยากหาความสุขให้คนให้มากที่สุด ระหว่างที่ใจดิฉันไม่เป็นสุข เมื่อได้ยินเรื่องที่เคยทำให้เกิดความขบขัน ดิฉันก็ไม่เห็นขบขัน จัดเข้าเป็นเรื่องเศร้าไปทุกอย่าง วันหนึ่งน้าเรืองมานั่งคุยกับคุณพ่อ แล้วก็เล่าว่า
“นี่ คุณเกลา น้องเขยคุณเกลาน่ะ พ่อเข้าก็เป็นพระยานะ แต่ว่าอาๆ เขาก็คืออาซิ้มเราดีๆ นี่เอง ไม่แปลกจากคุณน้าของนายเชี่ยวเท่าไหร่”
“ทำไม” คุณพ่อถามเตรียมพร้อมที่จะหัวเราะขบขัน เพราะถ้าไม่ใช่เรื่องที่มีปมขำขัน น้าเรืองมักไม่นำมาเล่า
“เดี๋ยวนี้ท่านสุภาพสตรีไทยท่านก็ทำอย่างท่านเลดี้ฝรั่งยังไงล่ะ” น้าเรืองเล่า “ท่านก็ไปตามโรงพยาบาลไปพับผ้าพันแผลอะไรพวกนี้แหละ เมียผมเขาก็มักไปด้วย เขามักไปกับอาคนเล็กของคุณเธียรนั่นละ ชื่อระยับหรือทองระย้าคนไหนผมจำไม่ได้ เมื่อวานซืนนี้ เขาก็โทรศัพท์ไปนัดว่าจะให้เขาไปรับไหม หรือใครจะมารับใครอะไรอย่างนั้น คุณอานั่นตอบมาว่า คราวนี้ไม่ไปโรงพยาบาล เพราะอาทิตย์นี้จะไปรอบโลกอีก ครั้งที่ห้าแล้วนะฉันน่ะ ยังไม่รู้จักเบื่อ เมื่อไหร่คุณจะไปมั่งสักที/*337ละ” เล่าแล้วน้าเรืองก็หัวเราะต่อไปด้วยความเบิกบาน คุณพ่อก็หัวเราะสนุกไปด้วย แต่ดิฉันยิ้มไม่ออก คิดถึงคำพูดของกฤตว่า อากรรณกลับไปหาอาเธียรก็เพราะเงินของอาเธียร แล้วดิฉันก็คิดวาดภาพสีหน้าอาทรเมื่อเขาหันหน้ามาเห็นลูกชายดิฉันเข้าไปหาและเรียกเขา นึกว่าเป็นพ่อของตัว ถ้าดิฉันไม่รักกฤต ดิฉันมองหาคนรวย ดิฉันก็อาจได้พบอาทร เพราะถึงแม้ว่าตามเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นนั้น ดิฉันได้รู้จักกับอาทร เพราะเขาเป็นเพื่อนของพัฒนะ เพื่อนของกฤตอีกต่อหนึ่ง แต่ถ้าดิฉันไม่รีบร้อนไปมอบหัวใจให้กฤตเสียก่อน ดิฉันคงได้พบกับอาทร เพราะเมื่ออาเธียรกลับมาติดต่อกับอากรรณประดับ ดิฉันก็จะรู้จักกับอาทรจนได้ และอากรรณก็ได้บอกไว้ว่า ครอบครัวของอาเธียรนั้น ชอบหาสะใภ้ตามตระกูลขุนนาง ดิฉันคิดเพลิน ไม่หัวเราะไปกับน้าเรืองกับคุณพ่อ จนน้าเรืองสังเกตและพูดขึ้น
“เด็กรุ่นนี้มันไม่เห็นขันเหมือนเราหรอก คุณเกลา ลูกแก้วไม่เห็นขันใช่ไหม ของอย่างนี้ได้ยินจนเคยชิน”
“ไม่รู้จักตัวคุณอาระยับระย้าอะไรนั่น ไม่เห็นภาพอาจไม่ค่อยขันเท่าน้าเรือง เพราะน้าเรืองคงได้ยินเสียงนึกเห็นท่าทางไปด้วย” ดิฉันแก้ไปเท่าที่จะนึกออก
/*338วันหนึ่งในระยะนี้ ดิฉันได้รับโทรศัพท์ที่สำนักงาน เมื่อได้ยินเสียงคนพูดมาตามสาย ดิฉันใจเต้นไม่เป็นจังหวะ จนต้องว่าตัวเองว่าเป็นคนไร้เหตุผล เสียงนั้นคือเสียงของช้องเพ็ชร นัดให้ดิฉันไปพบรับประทานอาหารกลางวันที่โรงแรม ซึ่งเพิ่งเปิดใหม่ ดิฉันถามว่ามีเพื่อนคนไหนมาด้วยบ้าง ช้องเพ็ชรบอกว่ามีตัวคนเดียว ดิฉันเดาไปในทางที่ไม่เป็นมงคลตามปกติของจิตใจเวลานั้น ว่าเขาคงต้องอยากพูดเรื่องกฤต ดิฉันไปตามนัด พบช้องเพ็ชรยืนคอยอยู่ใกล้ประตู ตรงกลางห้องโถงกว้างใกล้บันไดที่จะลงไปสู่ห้องนั่งเล่น ช้องเพ็ชรแต่งกายด้วยกางเกงขายาวบานปลายล้ำสมัย สีพื้นของเสื้อและกางเกงเป็นสีม่วง ดอกเป็นสีเหลืองรูปเป็นใบไม้ช่อใหญ่ สีเหลืองอ่อนและสดและเรืองแสงเป็นทอง พอสลัว ๆ สลับซับซ้อนกัน เข้ากับสีที่โรงแรมใช้เป็นสีตกแต่งทั่วไป เห็นชัดว่าช้องเพ็ชรได้จงใจเลือกสีเสื้อผ้าให้เหมาะแก่สถานที่ เมื่อเห็นดิฉันลงจากรถแท็กซี่ที่หน้าประตูกระจก ก็เยื้องกรายออกมาพบกันที่ประตูพอดี ช้องเพ็ชรมีสีหน้าตามธรรมดาของเขา คือยิ้มน้อยๆ แสดงความสนใจกับผู้ที่ได้พบ ประหนึ่งว่าคน ๆ นั้นเป็นคนสำคัญที่สุด เขาพยักหน้าพาดิฉันเดินลงบันไดแล้วเลี้ยวไปยังห้องอาหารชั้นล่าง ห้องอาหารนั้นออกแบบให้มีช่วงมีตอน ตั้ง/*339ที่นั่งให้ผู้มารับประทานอาหารพูดคุยกันได้เป็นส่วนเป็นสัด ขณะเดียวกันก็อาจสนุกมองเห็นคนอื่น ๆ ไปได้ด้วย
ช้องเพ็ชรกับดิฉันเลือกที่นั่งได้ที่เหมาะใจแล้วก็เริ่มสั่งอาหาร ระหว่างที่รออยู่ดิฉันแสร้งถามว่า
“หมู่นี้รู้อยู่ ไม่ค่อยเดินทางไปประเทศนั้นประเทศนี้รึ”
“หมู่นี้มีเรื่องชวนอยู่ในกรุงเทพ ฯ” ช้องเพ็ชรพูด นัยน์ตาเป็นประกาย ซึ่งดิฉันอ่านไม่ออกว่าแสดงความรู้สึกอันใดแน่ “นี่แน่ะ ลูกแก้ว” เขาเรียกชื่อดิฉันแล้วทำเสียงพูดอย่างคนสนิทกัน “เรามีเรื่องต้องปรึกษาตัว”
ดิฉันเข็นยิ้มออกมา “เรื่องแฟนคนใหม่เรอะ”
เขาทำศีรษะเป็นทีรับ “จะว่างั้นก็ได้”
ดิฉันเกิดความคิดที่จะรุกแทนที่จะรับ “เออ ได้ยิน ว่าทางผู้ใหญ่ทั้งสองทางอยากให้เธอแต่งงานกับอาทร”
ช้องเพ็ชรทำริมฝีปากเชิด “ตัวว่าไงล่ะ”
“ฉันไม่รู้จะว่าไง เธอว่าไงล่ะ” ดิฉันถาม
“ฮือ ค่าตัวสองล้าน ไม่เลวนะ” ช้องเพ็ชรพูดทีเล่นทีจริง
/*340“อย่างนี้ปรึกษากันไม่ได้หรอก พูดกันเป็นล้านๆ ละก็” ดิฉันรู้สึกสบายใจที่จะพูดโดยไม่ต้องแสร้งทำ
“หมายความว่าเธอสูงกว่าเงิน เพราะเธอเป็นลูกหลานกอกรี”
“อือ พูดราวกับฉันเป็นน้ารื่น” ดิฉันว่าพลางหัวเราะ ด้วยนึกขันจริง ๆ “เธอว่ายังมีเหลืออยู่เหรอในเมืองไทย เราเป็นพวกอะไรต่อพวกอะไร เธอเคยคิดว่าเธอเป็น ราณินทร์ สวามีภักดิ์บ้างไหม”
“นานๆ ทีก็คิด” ช้องเพ็ชรตอบ “คิดว่าเราเป็นลูกคุณพ่อ คิดว่าเราเป็นหลานคุณปู่ ไม่ออกมาเป็นภาษาอย่างนี้ แต่ก็ถือตัวเหมือนกัน”
ดิฉันนึกชมความฉลาดของช้องเพ็ชร เขาช่างแยกแยะความรู้สึกได้ไม่เลวเลย “พรรณอย่างนั้นอาจเป็นกันทุกคน แต่เรื่องเงินไม่เกี่ยวกับว่าเป็นลูกใครหลานใคร คนไม่เคยมีก็คิดอย่างไม่เคยมี เคยมีก็คิดอย่างคนเคยมี เปรียบกันง่ายๆ แค่คุณป้าวรรณแสงกับแม่ก็เห็นชัด แม่คิดอะไรก็คิดไปในทางประหยัด คุณป้าคิดไปในทางให้งอกเงย งอกเงยแล้วก็ลงทุนต่อไปให้งอกเงยอีก”
“เธอลืมไปว่าคุณแม่เธอน่ะ คิดถึงในทางประหยัด /*341แต่ก็คิดพอใจกับฐานะของท่านแล้ว ท่านไม่ต้องเปรียบเทียบกับใคร” ช้องเพ็ชรพูดอย่างคนมีความรู้อีก
“นั่นซี น้าเรืองกับน้าโรจน์พูดเสมอ ว่าอะไรๆ ก็ไม่สำคัญเท่าธรรมะ คงลำบากกะลูกเมียพิลึก”
“เธอหมายความว่ายังไง ธรรมะ” ช้องเพ็ชรถาม
คราวนี้ในแววตามีเยาะนิดหน่อย
“ธรรมะก็ความคิดน่ะซี” ดิฉันตอบง่ายๆ “อย่างคุณพ่อก็ทำตัวให้ไม่จู้จี้ ใครทำอะไรให้ผิดบ้างถูกบ้าง คุณพ่อก็ทำเป็นเรื่องเล็ก ไม่บ่นไม่โวยวายให้ต้องรำคาญกันทั้งบ้าน”
“ก็คุณพ่อเธอมีน้าอะไร น้ารื่นของเธอ แสนจะสวามิภักดิ์ยิ่งกว่าคุณพระธานินทร์” ช้องเพ็ชรพูดทำเสียงขบขัน
“ก็นั่นแหละ ก็เป็นบุญของพวกเราที่มีน้ารื่น แล้วก็เป็นบุญของน้ารื่นที่คุณพ่อเป็นคนอย่างคุณพ่อ ดิฉันชักจะพอใจพูดเรื่องที่ชื่นชมได้ “แล้วก็บุญอีกอย่างที่แม่ไม่ทำเรื่องเล็กให้เป็นเรื่องใหญ่ ทั้งที่บางคนก็ช่วยจะทำเสียด้วยซ็ำ”
“ทีนี้เธอเคยคิดบ้างไหมว่าคนบางคนเขาไม่มีความแน่ใจ ไม่มีความมั่นคง เขาต้องการความก้าวหน้า ซึ่งเธอ/*342ไม่รู้สึกว่าเธอขาด เพราะเธอเคยอยู่ในวงของเธอ ไม่เคยออกไปนอกวง”
“เธอเคยเหลอ” ดิฉันถามด้วยความแปลกใจ
“บ่อยไป อย่างเธอพูดถึงการแต่งงานกับอาทร ฉันก็คิดว่า เรามีอะไรไปให้พอเทียบกับสองล้านของเขา” ช้องเพ็ชรตอบ
“ใครจะให้อาทรถึงสองล้านนะ” ดิฉันเกิดอยากรู้ขึ้นมา “คุณย่าเขาเรอะ แล้วเขาจะเอาอะไรจากเรา”
“ฉันก็แปลกใจเหมือนกัน” ช้องเพชรตอบ “ฉันได้ยินจากคุณแม่ว่าเขามาทาบทาม ย่าเขาน่ะ แต่ยังไม่ได้เจรจากันไปถึงไหน แล้วสองล้านก็ไม่รู้ว่าอะไรมั่ง จะชั่งน้ำหนักตัวนายอาทร แล้วตีราคาเทียบกับเงินหรือทองหรือนากหรือยังไง ยังไม่รู้เหมือนกัน”
ดิฉันกำลังคิดว่า เขาจะพาเรื่องเข้าหากฤตอย่างไร ก็พอดีช้องเพ็ชรเอ่ยขึ้น “ฉันต้องการจะบอกอะไรกับเธออย่างหนึ่งเราก็เป็นเพื่อนกันมานาน”
ดิฉันเริ่มใจเต้น ถามด้วยน้ำเสียงที่ต้องบังคับเต็ธมที่ไม่ให้สั่น “อะไรน่ะ”
“กฤต” ช้องเพ็ชรบอกแล้วก็นิ่งไป ทำให้ดิฉันใจเต้นแรงยิ่งขึ้น
/*343“เป็นไง”
“ฉันหางานที่บริษัทสยามไฟแนนซ์ให้เขาได้แล้ว เขาบอกให้ฉันพูดกับเธอ ช่างอยู่ในถ้อยในคำอะไรอย่างนั้น” ช้องเพ็ชรพูดแววตาเป็นประกายเหมือนเมื่อแรกพบกัน
“ให้ไปทำอะไร” ดิฉันถามเพราะเสียงเริ่มจะสั่น คิดหาคำพูดดีกว่านั้นไม่ได้
เขาต้องการคนที่รู้จักเศรษฐกิจของเมืองไทยดี รู้ทั้งทฤษฎีและปฏิบัติ เขาจะให้ตำแหน่งอะไรฉันไม่รู้ รู้แต่ว่าเงินเดือนเริ่มเข้าก็เหยียบหมื่น”
“เท่านั้นเองรึ” ดิฉันถามเหมือนคนไม่มีวิญญาณ “ทำไมเขาให้เธอมาบอกฉัน”
“เขาว่าเขาเคยบอกเธอหนหนึ่งแล้ว เรื่องที่เขาจะออกจากราชการ แต่เธอมีอุคมคติสูงส่ง ต้องการให้เขาทำงานเพื่อประชาชนชาวไทย”
“เป็นสำนวนของเขารึ” ดิฉันถาม รู้สึกตัวว่าริมฝีปากสั่นนิดๆ แล้ว แล้วเพื่อไม่ให้ช้องเพ็ชรคิดว่า ดิฉันหึงหวง ซึ่งถ้าเชื่อจันทร์ฉวี ช้องเพ็ชรอาจได้รับความพอใจ ดิฉันจึงถามต่อไป เหมือนกับว่าไม่เอาใจใส่เรื่องนั้นมากนัก “เออ เขาขอให้เธอช่วยหางานให้เขารึ”
/*344“เอ ฉันลืมไปแล้วว่าเขาขอหรือเปล่า แต่ฉันอยากช่วยเขาเท่านั้นละมากกว่าอย่างอื่น เห็นมีงานดีๆ ที่ไหนฉันก็บอกเพื่อนฝูง”
“งานนี้ดีกว่าที่กฤตทำอยู่เวลานี้อย่างไร”
“เงินเดือนเท่าตัว” ช้องเพ็ชรพูดพลางหัวเราะเหมือนกับดิฉันเป็นคนปัญญาอ่อน
“นอกจากเงินเดือนสูงกว่าแล้ว มีอะไรอีกบ้าง พูดกันอย่างนักธุรกิจ” ดิฉันซัก
“อ๋อ” ภาษีต้องเสียแน่ แต่ว่ามีทางหาความรู้ใหม่ๆ ทันสมัยอยู่เรื่อย ไม่เรื้อรังไปทำเหมือนราชการ”
“อือ ฉันว่ากฤตได้รู้อะไรใหม่ ๆ อยู่เสมอ เขาเดินทางเกือบทั่วประเทศ รู้อะไรเรื่องเศรษฐกิจเมืองไทยดูเหมือนจะมากทีเดียวแหละ เพราะหน้าที่ของเขานี่”
“เธออยากเอาเขาไว้ในบ้านของเธอ อยู่ในระบบของเธอ ไม่ต้องให้เขาได้ไปไหน” ช้องเพ็ชรพูดเชิงถาม
“ถ้าไปทำงานกับบริษัท จะได้ออกจากระบบของฉันงั้นเรอะ เขาอยากออกไปไหน”
“อ้าว เธอสามีภรรยากัน เธอก็ถามเขาซิ”
/*345“ก็เขาให้เธอเข้ามาพูดกับฉันแทนเขาไม่ใช่เรอะ ฉันวานเธอถามให้ฉันบ้างไม่ได้เรอะ เธอเป็นเพื่อนฉันมาก่อนที่เธอจะเป็นเพื่อนกฤตนี่นะ” ระหว่างที่พูดตัวดิฉันเริ่มสั่นไปทั่ว จนไม่กล้ายกถ้วยน้ำขึ้นดื่มเพราะกลัวว่าช้องเพ็ชรจะเห็นมือสั่น
“ฉันเดาให้เธอฟังเอาไหมล่ะ กฤตสนใจกับงานนี้ แต่เขาเกรงใจเธอ” ช้องเพ็ชรพูดพลางเอนตัวลงพิงพนักเก้าอี้ทำท่าสบาย
“นั่นไม่ใช่คำตอบ เธอว่ากฤตได้งานชิ้นนี้จะดีกว่าทำราชการอย่างเดี๋ยวนี้ ฉันอยากรู้ว่าถ้ากฤตได้งานนี้เขาจะได้อะไรอีกบ้างนอกจากเงินเดือนแพงขึ้น เธอว่าเขาจะได้ออกจากระบบ ฉันอยากรู้ว่าเขาจะออกไปเข้าระบบไหน ออกจากอันหนึ่ง มันก็ต้องเข้าอีกอันหนึ่งละ”
“โธ่ ลูกแก้ว ผู้ชายคนไหนเขาจะอยากอยู่เป็นเขยอยู่ในหมู่ญาติของภรรยาล้อมรอบไปหมด”
บทที่ ๑๗
/*347ดิฉันได้ยินคำของช้องเพ็ชรแล้วรู้สึกว่าดิฉันมีทางที่จะเอาชัยชนะมาได้ ดิฉันพูดอย่างหัวเราะได้เหมือนกัน “เอ่ะ นั้นแปลว่าเขาอยากเปลี่ยนบ้าน ไม่ใช่อยากเปลี่ยนงาน” ดิฉันพูดต่อไปว่า “หรืออยากเปลี่ยนเมีย” แต่ดิฉันยังไม่พูด ดิฉันจะยังไม่ยกกฤตให้แก่ช้องเพ็ชรง่ายๆ ยังก่อน ยังอีกนาน จนกว่าช้องเพ็ชรจะคลานเข้ามาบอกว่า รักกฤตอย่างลึกซึ้ง จะยอมเป็นเมียกฤต ไม่ว่าจะยากดีมีจนอย่างไร ไม่ใช่โดยเป็นผู้มีบุญคุณหางานเงินเดือนแพงให้กฤตได้
“ไม่รู้เธอละ” ช้องเพ็ชรถอยเอาง่าย ๆ “คิดให้ดีๆ อย่าคิดไปทางของตัวฝ่ายเดียว เห็นใจผู้ชายเขามั่ง”
“วันนี้ฉันจะถามเขาดู แต่ว่าเขาไม่กล้าพูดเรื่องเปลี่ยนงานกับฉัน เขาอาจไม่อยากตอบเหตุผลที่ทำให้เขาอยากเปลี่ยนงาน เขาวานเธอมา ฉันวานเธอบ้าง เธอลองถามให้บ้างได้ไหมล่ะ”
/*348“ตามความคิดของเธอ เธอไม่ต้องการให้กฤตออกจากราชการ ใช่ไหม”
“ออกหรือไม่ออก ฉันว่าไม่ใช่ปัญหาของฉัน เป็นปัญหาของกฤต แต่กฤตจะไม่ออกถ้าฉันไม่เห็นด้วย นั่นซีสำคัญมากสำหรับฉัน จริงไหมล่ะ” เสียงดิฉันชักจะขึ้นสูงไปแล้ว ต้องรีบดึงความรู้สึกไว้ด้วยกำลังแรง เรียกว่าสายตัวแทบขาด
“ฉันแปลกใจเธอมาก” ช้องเพ็ชรพูดเสียงหัวเราะกลั้วน้อยๆ ไม่ถึงกับเยาะ แต่ก็มีอยู่ในที “ฉันไม่นึกเลยว่าเธอเป็นชอบอำนาจ ลูกแก้ว นี่แหละใครๆเขาว่า ดูอะไรเผินๆไม่ได้ ถึงเวลาจริงบางทีก็ออกมาอีกอย่างหนึ่ง”
“อำนาจ” ดิฉันแกล้งทวนคำ “บางทีก็จะจริง แต่ถ้าฉันชอบอำนาจ ฉันชอบอำนาจของความรัก อำนาจของความรับผิดชอบ”
“อือ เธอกำลังจะว่าเธอไม่นิยมอำนาจเงินใช่ไหม”
“เงินเป็นอำนาจด้วยตัวของมันเองอยู่แล้วสมัยนี้ จะชอบหรือไม่ชอบมันก็มีอำนาจ” ดิฉันโต้ และอยากเสริมว่า “ถ้ากฤตเป็นคนจนๆ ไม่ได้ปริญญาเอก ไม่มีรถยนตร์ขับพา/*349ช้องเพ็ชรไปไหน เขาคงไม่สนใจแม้จะเป็นคู่ควงกับกฤต อย่าว่าแต่จะร่วมชีวิตกัน” แต่ไม่เห็นมีประโยชน์ที่จะกล่าว จึงพูดต่อไปว่า “ตัวเธอ เธอรับว่าเธอนิยมเงินเต็มที่ เหมือนอะไรหมดงั้นเหรอ”
“ก็แล้วแต่” ช้องเพ็ชรว่า เห็นได้ชัดว่าไม่ชอบใจที่กลายเป็นฝ่ายรับแทนที่จะเป็นฝ่ายรุก “มีแต่เงินอย่างเดียวขาดอื่นหมดทุกอย่างก็ไม่พอ”
“ไหนยกตัวอย่างซิ ต้องมีอะไรมั่งนอกจากเงิน ถึงจะพอ แล้วพอน่ะหมายความว่ายังไง”
“ฉันไม่ได้จะมาโต้วาทีกับเธอนะ ลูกแก้ว” ช้องเพ็ชรหมดความสนใจที่จะโต้แย้งต่อไป “ฉันพูดกับเธออย่างเพื่อน มีช่องทางอะไรก็บอกให้ ฉันเห็นใจกฤต เท่านั้นเอง”
“ขอบคุณที่เห็นใจสามีฉัน” ดิฉันย้อน
ช้องเพ็ชรเบือนหน้าไปซ่อนยิ้มเยาะ ชนิดที่ทำให้เห็นว่าซ่อนไม่ได้ แล้วเขาก็พับผ้าเช็ดมือ ขยับตัวเตรียมจะลุก เขาพูดก่อนที่จะพาตัวออกไปจากโต๊ะว่า “แล้วแต่เธอจะคิดกัน แต่งานนี้เขาคงไม่รอดอกเตอร์กฤตนาน”
ดิฉันตัดสินใจไม่ได้ว่าจะพูดกับกฤตอย่างไร จะขึ้นต้นด้วยถ้อยคำอย่างไร ทำน้ำเสียงอย่างไร ดิฉันไม่เต็มใจให้/*350กฤตออกจากราชการ แต่ก็ไม่ใช่เพราะมีอุคมคติสูงส่งอะไรนัก ดิฉันคิดถึงการภายหน้า ถ้าออกจากราชการแล้ว กฤตจะต้องใช้หนี้ไปอีกอย่างน้อยกี่เดือน ถ้ากู้เงินใครมาก็ตามได้หนึ่งแสนบาท ตามที่กฤตว่า และผ่อนใช้เดือนละ ๕๐๐๐ พันบาท ก็หมายความว่าต้องเป็นหนี้อยู่ ๒๐ เดือน แล้วจะต้องเก็บเงินต่อไปอีกกี่เดือนจึงจะได้ปลูกบ้านใหม่ ถ้าหากเขาอยากออกไปอยู่ต่างหากจากครอบครัวของดิฉัน แล้วกฤตคิดว่าจะเป็นอิสระหรือ พี่น้องจากชนบทของกฤตจะถือโอกาสมาใช้บ้านของเราเป็นที่พักให้ลูกหลานเล่าเรียนกันอย่างสบายใจกว่าที่เป็นมาแล้ว กฤตจะไล่พี่น้องเหล่านั้นไปได้หรือ และถ้าหากกฤตเลิกกับดิฉันด้วยความหลงช้องเพ็ชร และช้องเพ็ชรรักกฤตจริง พี่น้องของกฤตจะเข้าใจหรือ จะทำตัวห่างเหินจากกฤตไปโดยรับเอาว่าเป็นพฤติการณ์ธรรมชาติอันหนึ่ง หรือจะมีปฏิกิริยา มีความน้อยใจ คับแค้นใจ ลุงกำนันจะปฏิเสธไม่ให้ลูกหลานคนไหนได้โอกาสเล่าเรียนยิ่งขึ้นไปกว่าที่เป็นอยู่นี้ แต่คำถามอันยิ่งใหญ่ก็คือ กฤตรักช้องเพ็ชรจริงหรือ หรือตาฟางมืดหน้าไปชั่วครู่ชั่วยาม และช้องเพ็ชรจะจริงจังกับกฤตสักเท่าใด เมื่อคิดมาถึงตรงนี้ ญาณของคนที่รักที่หวงของหวงก็เกิดขึ้น ดิฉันคิดว่าจะ/*351หาทางพูดกับกฤต ให้รู้ความจริงเกี่ยวกับช้องเพ็ชรกับเขาให้มากที่สุด
สองวันต่อมาจากที่ได้พบกับช้องเพ็ชร ดิฉันก็เตรียมถ้อยคำไว้สำหรับจะตั้งต้นเจรจากับกฤตเมื่อเราได้อยู่กันสองคนในห้องหลังอาหารค่ำ เพราะค่ำนั้นไม่มีนัดกับใครนอกบ้าน และคุณพ่อก็สบายมีอารมณ์แจ่มใส แต่ชีวิตเรานั้นก็ไม่ใช่ของเราโดยแท้อย่างที่พระท่านเทศน์ ค่ำวันนั้นคนสำคัญที่สุดในชีวิตดิฉัน และดูเหมือนจะของกฤตด้วย เรียกร้องเอกจากเราให้เขาดูแล คือลูกเกิดเป็นไข้ตัวร้อนจัด จนกระทั่งมีอาการเหมือนจะชัก กฤตวิ่งขึ้นรถไปเรียกเพื่อนที่เป็นแพทย์ให้ช่วยรักษาลูก แพทย์อยู่ห่างจากบ้านเราไปไม่กี่ซอย แต่ดิฉันรู้สึกเหมือนว่าดิฉันจะตายเสียก่อนลูกอีก คุณแม่เข้ามาช่วยใช้น้ำชุบตัวและเช็ดให้เบาๆ เพื่อจะได้ประทังความร้อน ซึ่งดูเหมือนจะสูงขึ้นทุกครั้งที่วัดปรอท ไม่มีใครกล้าปลอบโยนใคร เพราะไม่รู้ว่าจะเกิดผลร้ายอย่างใดหรือไม่ ในที่สุด เมื่อเวลาผ่านไปได้สักศตวรรษหนึ่งสำหรับดิฉัน กฤตก็ขับรถเข้าบ้านมา และนายแพทย์พิมลขับรถของเขาตามติดเข้ามาด้วย เมื่อหมอพิมลตรวจดูแล้ว ก็ไม่ทำท่าทีตกใจอย่างไร เรียกหาหม้อสูบ ซึ่งเรามีอยู่ในบ้านเป็นประจำ เพราะคุณพ่อต้องใช้บ่อย ๆ เขา/*352ถามว่าเราใช้น้ำอะไรเป็นน้ำดื่ม แม่ว่าเรามีน้ำกรองสะอาด แพทย์ก็เทน้ำที่เราใช้สำหรับลงในภาชนะ แล้วแขวนไว้ในที่สูงพอสมควร เอาหัวสูบหรือที่ถูกปลายสายยางที่มีหัวทำให้ลื่นด้วยน้ำมันวัสลินสอดเข้าไปในทวารหนักของลูก ดิฉันเห็นลูกทำตาตั้ง เกือบจะร้องออกมาสุดเสียง แต่บังคับตัวได้ แพทย์ยืนดูน้ำค่อยลดลงในหม้อสูบ จนกระทั่งเห็นว่าปริมาณน้ำได้เข้าไปในตัวเด็กพอแก่การแล้วก็ค่อย ๆ ดึงสายสูบออก น้ำไหลตามออกมาโดยปริมาณเท่า ๆ กับที่ได้เข้าไปในร่างกาย หมอก็รออยู่สักครู่หนึ่ง ดิฉันดูเหมือนไม่ได้หายใจเลย ลืมเรื่องอะไรอื่นใดหมดสิ้น จำได้แต่ว่า ขอชีวิตลูกไว้ ขอชีวิตลูกไว้เถิด และไม่รู้ว่าขอจากใคร แต่แล้วหมอก็เอาน้ำมันวัสลินทาปรอทวัดไข้ แล้วก็สอดเข้าไปในทวารหนักของลูก รอประมาณศตวรรษหนึ่งอีกในความรู้สึกของดิฉัน แล้วก็ชักปรอทออกมาดู แล้วยิ้ม พูดว่า
“อื้อ ปรอทลงแล้วครับ คงไม่เป็นไร ทีนี้ระวังอื่นต่อไป”
หมอฟังหัวใจของลูก ฟังอยู่อีกศตวรรษหนึ่ง แล้วก็ดึงเครื่องฟังออกจากหูของหมอ แล้วหันมาบอกทุกคนในห้องว่า “เห็นจะไม่เป็นไรแล้วครับ” ดิฉันมองดูลูก เห็นนอนสงบ/*353ตาครึ่งหลับครึ่งลืม อยู่อีกสักครึ่งศตวรรษแล้วก็หลับลงสนิท ดิฉันลงนั่งบนเตียงนอนของดิฉันอย่างหมดแรง
ได้ยินเสียงกฤตถามนายแพทย์ “แล้วทำไงต่อไปหมอ”
“คืนนี้ผมว่าคงไม่มีอะไรอีกแล้ว” หมอว่า “ตัวอาจร้อนขึ้นมาอีก คอยเอาน้ำเย็นเช็ดตัวไว้ แต่อย่าให้เย็นนัก ยังไม่รู้ว่าเป็นโรคอะไรแน่”
หมอบอกว่าเขามีรถมาเอง เราไม่ต้องห่วงไปส่ง เขารอดูอาการเด็กอยู่อีกประมาณสักครึ่งชั่วโมง เห็นว่าเด็กหลับไปแล้ว จึงลาไป แม่เตือนให้ดิฉันรีบเข้านอน และให้แข็งใจนอนให้หลับให้ได้ เผื่อว่าลูกจะไม่สบายมากขึ้นอีก
ในตอนดึก ถ้าต้องการคนช่วยเหลือให้ปลุกแม่ แต่น้ารื่นมานอนในห้องเล็กข้างห้องนอนของดิฉัน ดิฉันจึงไม่กังวลในเรื่องคนช่วยเหลือ ดิฉันบอกให้กฤตเข้านอน กฤตเข้ามาจับแขนของดิฉันบีบไว้ มองหน้าดิฉันด้วยสายตาเต็มไปด้วยความเห็นใจ พลางพูดว่า
“ถ้าลูกไม่สบาย ต้องปลุกกฤตนะ สัญญานะ”
ดิฉันพยักหน้ารับสัญญา ผินหน้าหนีเข้าไปโดยเร็ว ด้วยกลัวจะเห็นน้ำตาซึ่งกำลังเอ่อขึ้นมา แต่ดิฉันเคยกับการพยาบาลคนเจ็บ เมื่อได้รับคำเตือนจากแม่ว่าให้พยายามนอน/*354หลับ ดิฉันก็ทำใจให้ลืมเรื่องอื่น ๆ ให้หมดสิ้น และสามารถหลับได้จนเกือบรุ่งสว่าง
ตอนเช้าลูกยังมีไข้ แต่ความร้อนไม่สูงนัก หมอโทรศัพท์มาถามอาการ ดิฉันจึงบอกอุณหภูมิของลูกให้ทราบ หมอแปลกใจและออกจะตกใจ “ปรอทลงถึงแค่นั้นหรือครับ เอ ระวังไว้นะ ถ้าผมจะต้องไปดูเสียแล้ว ตอนดึกไม่มีใครทำอะไรกับแกจริงเรอะ”
ดิฉันนึกถึงน้ารื่น จึงหันไปถาม เพราะน้ารื่นมายืนฟังความเห็นของหมออยู่ในระยะใกล้ ขณะนั้นกฤตก็เดินเข้ามาใกล้ด้วย ดิฉันถามน้ารื่นว่าในตอนดึก น้ารื่นตื่นขึ้นเพราะลูกกวนบ้างหรือเปล่า น้ารื่นบอกว่าลูกร้องเบาๆ น้ารื่นตื่นขึ้นจับลำตัวพบว่าความร้อนขึ้นอีกเล็กน้อย จึงจัดการเช็ดตัวให้ตามที่หมอสั่ง “คุณลูกแก้วน่ะเป็นไข้แบบนี้หลายหนเมื่อยังแดง ๆ เหมือนคุณแก้วนี่แหละ” น้ารื่นว่าด้วยความมั่นใจ เมื่อดิฉันบอกหมอไปตามที่น้ารื่นเล่า หมอก็หัวเราะเบาๆ มาทางโทรศัพท์
“ผมจะไปดูเสียอีกที พ่อหนุ่มแม่สาวมักเสียขวัญง่าย แต่ผมมีอะไรจะสั่งไว้กับคุณน้าของคุณท่าจะดีกว่า”
หมอมาถึงบ้านภายในเวลาครึ่งชั่วโมง เขาต้องรีบมาเพราะจะต้องไปทำราชการให้ทันเวลา เมื่อมาถึงเขาตรวจเด็ก/*355แล้วก็หันไปสั่งการกับน้ารื่น เหมือนคนที่พูดภาษารู้เรื่องกัน เกือบจะไม่พูดอะไรกับดิฉันหรือกฤต ก่อนเขาจะลากลับเขาบอกว่า
“เข้าใจไม่เป็นอะไรร้ายแรง เด็กเล็ก ๆ ปรอทมันขึ้นสูงอย่างนี้เสมอ ควรเรียนวิธีช่วยเรื่องลดความร้อนไว้” แล้วเขาหันไปปรึกษากับน้ารื่น ถามน้ารื่นว่ารู้วิธีลดความร้อนอย่างไรบ้าง น้ารื่นบอกว่า หมอคนหนึ่งเคยสอนให้ว่า ถ้าความร้อนสูงขึ้นนัก ให้ใช้ผ้าซุบน้ำที่ไม่เย็นแต่ไม่ร้อนบิดให้เกือบแห้งห่อตัวเด็กทั้งตัว แล้วเอาผ้าหนาอีกผืนหนึ่งห่อข้างนอก รอไว้สักสามนาทีแล้วจึงเอาผ้าออก ผ้าที่ชุบน้ำเย็นก็จะดูดความร้อนออกมา น้ารื่นเคยทำเมื่อดิฉันเป็นเด็ก มักได้ผล แต่เมื่อคืนก่อนนั้น เห็นว่ากฤตไปตามหมอ แล้วหมอก็จะมาจัดการ อาจมีวิธีใหม่อย่างหนึ่งอย่างใด จึงรออยู่ ก็ได้เห็นวิธีใหม่ของหมอ หมอบอกว่าให้วิธีของน้ารื่นถ้าตามหาหมอไม่ได้ทันท่วงที และกำชับไว้ว่าอย่าให้ถูกลม ใกล้เวลาเที่ยงให้โทรศัพท์ไปรายงานอาการอีกครั้งหนึ่ง แล้วก็ลาไป หมอให้ยาไว้สำหรับกวาคคอ และยาน้ำหวานๆ อีกขนานหนึ่ง
ลูกไม่สบายอยู่สามวัน ถึงวันที่สี่ก็หายเกือบเป็นปรกติ ระหว่างสามวันนั้น ดิฉันคิดถึงคำพูดของช้องเพ็ชรเป็นครั้ง/*356เป็นคราว ระหว่างนั้นกฤตก็กลับบ้านเร็วที่สุดที่จะกลับได้ เมื่อน้ารื่นตั้งข้อสังเกตว่า “ดูเหมือนคุณกฤตน่ะจะตื่นกว่าคุณลูกแก้วเสียอีก” กฤตได้ยินก็ว่า “ที่บ้านผม เคยเห็นเด็กมันตายง่าย ๆ มาเสียนักต่อนัก”
เมื่อลูกหายแล้ว กฤตก็ยังไม่แสดงว่าอยากอยู่ห่างลูกโดยไม่จำเป็น เขารีบกลับบ้าน และคอยอุ้มเชยชมอย่างหวงและห่วงอยู่เกือบตลอดเวลา คอยระวังไม่ให้ลูกถูกละอองฝน หรืออยู่ในที่ที่ลมจะพัดมาต้อง จนน้ารื่นพูดอีกว่า “อย่าเป็นห่วงนักเลยค่ะ ดิฉันคอยดูอยู่แล้ว” และน้ารวงบอกว่า “ระวังเถอะ อย่าแสดงความห่วงลูกจนเกินไป เด็กเล็ก ๆ มันก็รู้เหมือนกันว่ามีคนเห็นมันมีค่าสำคัญนักสำคัญหนา ไม่ดีหรอก”
อีกสองวันต่อมาจากวันที่ลูกไม่สบายมาก จันทร์ฉวีกับอินทิราก็มาเยี่ยม สนทนากันเรื่องทั่วๆ ไป โดยมากเรื่องโรคที่เกิดแก่เด็กอายุต่างๆ ที่ดิฉันได้ความรู้ใหม่มาจากนายแพทย์จนจวนจะกลับ จันทร์ฉวีจึงเอ่ยขึ้น
“นี่ ฉันยังไม่ได้เล่าเรื่องแปลก ฉันพบกับคุณหญิงท่านที่ร้านข้าวเจ๊กแถวศาลาแดง เขาเดินเข้ามาหาฉันแล้วถามถึงตัว ฉันบอกว่าลูกตัวไม่สบาย เราจะมาเยี่ยมกันวันนี้ เขา/*357จะมาด้วยไหมล่ะ เขาทำหน้าพิลึกไม่พูดว่ายังไง พยักหน้าแล้วเดินไป ทำโบกมือเป็นแหม่มแบบเขาละ”
“แม่หวีนี่แกหาเรื่องขอดข้อนหญิงเขาได้ทุกที” อินทิราว่า “ดูเหมือนจะเป็นกีฬาอะไรของเจ้าหล่อนสักอย่าง”
เมื่อเพื่อนของดิฉันลาไปแล้ว เวลานั้นเป็นเวลาใกล้อาหารค่ำ พัฒนะกับอาทรก็มาเยี่ยม เมื่อสนทนากันตามธรรมดาสักครู่ คุณพ่อชวนให้ทั้งสองรับประทานอาหารกับเรา สองคนก็รับเชิญ แล้วพัฒนะซึ่งเป็นคนพูดตามปรกติ และอาทรฟังตามปรกติ ก็กล่าว
“นี่ นายกฤต เขาลือกันว่าแกเห่อลูก หรือกลัวเมียยังไงไม่รู้ ขนาดลาราชการไม่ออกหัวเมืองตามที่กะไว้”
“คนนี่มันช่างนินทากันจริงนะ” กฤตพูดอย่างไม่พอใจ “ลูกเราเจ็บหนักนะ อาจตายก็ได้ แล้วเผื่อลูกตายแล้ว เมียอั๊วอยู่บ้านคนเดียว มันช่างไม่เห็นใจกันมั่ง”
“คนมันพูดกันไปอย่างงั้นเอง” พัฒนะว่า “มันไม่ค่อยมีเรื่องอะไรจะพูด หัวสมองมันมีแต่ขี้เลื่อย อั๊วเห็นใจวะเรื่องลูกเจ็บ แต่ว่าลื้อกะไว้จะไปไหน”
“อั๊วไม่อยากพูดถึงงานเลย” กฤตพูดน้ำเสียงเหมือนไม่แน่ใจกับตัวเอง
/*358“ลื้อเบื่อราชการแล้วใช่ไหมล่ะ พัฒนะถาม “ถามตัวเองให้ดี เบื่อเพราะอะไร”
กฤตหลบสายตาดิฉัน “ก็เห็นจะเบื่อๆ ไปยังงั้นมั้ง” กฤตตอบไม่เต็มเสียง
“กฤตควรทำราชการ” อาทรพูดขึ้น ทำให้ดิฉันแปลกใจมากและรอฟังเหตุผลของเขา แต่เมื่อเขาไม่พูดต่อดิฉันอดใจไมได้จึงต้องถาม
“ทำไมค่ะ”
“คนทำราชการเป็นหายาก” อาทรตอบสั้นอีก
“แหม ยิ่งอยากฟังคำอธิบายใหญ่” ดิฉันขอร้อง
“ทำยังไงคะที่เรียกว่า ทำเป็น หรือทำไม่เป็น”
อาทรนิ่งอยู่นาน ดิฉันไม่ทราบว่าเขาตั้งใจจะตอบหรือไม่ แต่พัฒนะผู้ซึ่งรอไม่ค่อยได้ชิงไปตอบเสีย
“ไม่รู้นะนายทรเขาหมายความยังไง แต่ผมว่า กฤตน่ะเป็นคนไม่มากไม่น้อย ถึงคราวควรพูดเขาก็พูด ควรค้านก็ค้าน เห็นแรงมานักเขาก็พักไว้ก่อนได้ แล้วเขามีระบบแล้วก็มีระเบียบ
/*359“คุณพัฒนะทราบมาจากไหนคะ ทราบได้ยังไง” ดิฉันถามพยายามยิ้มเหมือนกับว่าดิฉันสนุกกับการสนทนา ไม่คิดอะไรจริงจังนัก
“ได้ยินมาจากคนที่เชื่อถือได้ เพราะคนๆ นี้ไม่ค่อยชมใคร” พัฒนะตอบ “เขาเป็นญาติสนิทของคุณนี่นะ เขาบอกผม ประพฤติน่ะ เขาว่าทีแรกได้ยินว่ากฤตจะแต่งงานกับลูกแก้ว เขาว่าเขาออกหวั่น ๆ เขาว่าพวกพี่น้องของเขา พี่น้องของคุณนี่เจ้าระเบียบไม่ใช่เล่น แล้วบางคนก็เจ้ายศ แต่กฤตเขาก็ทำตัวให้คนรักได้ เรื่องงานก็มีคนชมอยากชมอีกนั่นแหละ คุณประจิตน่ะ ใครทำงานกับแกเขาบ่นกันอู้ เจ้าระเบียบแล้วก็ละเอียดถี่ถ้วนน่าเวียนหัว แต่ว่าโปรดหลานเขยนัก ถึงกับไปขอตัวให้ไปประชุมที่เกาหลีด้วย ลูกแท้ๆ ก็มีเรียนเศรษฐศาสตร์เหมือนกัน แต่ไม่ค่อยใช้ลูก ไม่ถึงใจ”
“ท่านกลัวจะว่าใช้ลูก จะให้ลูกไปเที่ยวจะไม่ดี แล้วลูกคุณลุงประจิตไม่ได้เรียนเศรษฐศาสตร์ เขาเรียนบริหารธุรกิจ”
“เฮ่ย เขาก็รู้เศรษฐศาสตร์เหมือนกัน ถ้าจะเอาเขาไปใช้เขาก็ทำได้ แต่ท่านออกจะเห่อหลานเขย” พัฒนะว่า
กฤตพยายามไม่สบตาดิฉันขณะที่พัฒนะพูดกับเขา แล้วเขาถาม
/*360“ลื้อไปได้ยินมาจากไหนนะ เป็นคุ้งเป็นแคว”
“นายทรเขาไปได้ยินมา เขาบอกว่าอยากให้ลื้อรู้” พัฒนะตอบ
“อื๋อ ให้รู้ทำไม” กฤตถามอย่างไม่เข้าใจ
“ถามเขาเองซิ” พัฒนะว่า ภายหลังที่นิ่งรอฟังอาทรอยู่หลายวินาที สำหรับดิฉันรู้สึกว่านานมาก อึดอัดใจมาก
“ก็ ให้เพื่อนรู้ดีๆ ไม่ดีกว่าให้รู้ว่าใครเขาด่าหรือ” อาทรตอบโดยใช้คำถาม
“เอ บางคนว่ามิตรแท้ต้องให้รู้เวลาตัวทำไม่ดีนะคะ” ดิฉันลองแย้ง
อาทรนิ่งอีก พัฒนะว่า “เฮ้ย เวลาพูดจำปาหลวงร่วงจากปากเรอะ นายอาทรนิ่งไม่รู้เป็นไง บางทีก็พล่ามพูดยืดยาว พอถึงใครถามอะไรเกิดจะอมภูมิเสียแล้ว”
“เอ๊ะ เขาพูดกันว่าดอกพิกุลร่วงไม่ใช่เรอะ ไม่ใช่จำปี” คุณพ่อแซงขึ้นด้วยขบขันพัฒนะ
ดิฉันคิดในใจ เป็นไปได้ไหมที่เขาพูดไม่ออกเมื่อมีดิฉันอยู่ในสมาคมเดียวกับเขา และเป็นไปได้ไหมที่เขาต้องการให้กฤตอยู่ในราชการ เพื่อกฤตจะได้ไม่ไปมีความสัมพันธ์กับ/*361ช้องเพชรยิ่งกว่าที่มีอยู่ แต่ความคิดสอดนัยนั้นมันขัดกัน ดิฉันจึงวิงวอน
“พูดให้ดิฉันฟังมั่งซีคะ ทำไมพูดให้พัฒนะพังคนเดียว
“จะให้ผมพูดอะไร ผมลืมไปเสียแล้ว” อาทรถาม ทำให้พัฒนะเกาศีร์ษะแล้วตอบแทนเขา
“คือยังงี้ คุณลูกแก้ว นายทรน่ะเขามีญาติมาก เป็นจีนมากก็มี เป็นไทยมากกว่าจีนก็มี จนก็มี เศรษฐีก็มี ค้าขายก็มี ทำราชการก็มี นายทรเขาว่าที่เขาเห็น ๆ มา คนบางคนที่ทำราชการเหมือนการค้า บางคนทำการค้าเหมือนทำราชการ”
“แล้วตัวคุณอาทรเองล่ะคะ” ดิฉันพยายามทำน้ำเสียงและสีหน้าให้สดใส เชิญชวนให้เขาตอบ “พยายามตอบดิฉันหน่อยเถอะค่ะ”
“ผมทำไม่ได้ดีทั้งสองอย่าง” อาทรตอบ สีหน้าของเขาอ่านยาก จะว่าถ่อมตัวก็ไม่ใช่ จะเป็นพูดเล่นก็ไม่เชิงแววตาของเขามีความภูมิใจเมื่อเขากล่าวถึงตนเองอยู่ด้วย “ผมกำลังคิดว่า ผมอาจเป็นพระดี กำลังคิดจะลองบวชดู”
“เป็นไงคะ ที่ว่าเป็นอะไรไม่ได้ดีทั้งสองอย่าง” ดิฉันใช้พลังจิตทั้งหมดที่มีเพ่งไปให้เขาตอบตามความจริง
/*362“ผมทำราชการ ผมมองเห็นทางโกงเรื่อย มองเห็นช่องที่โหว่เอาไว้ให้โกง แต่ก่อนจะไปเมืองนอก คุณก๋งขอไว้ ว่าถ้าเรียนจบแล้วกลับมาทำราชการละก็อย่าโกง เขาจะด่าว่าไอ้เจ๊ก เสียชื่อตระกูลที่อุส่าห์ทำดีมาหลายแผ่นดิน คือก่อนจะได้ไปเมืองนอก คุณก๋งท่านไม่รู้ว่ามีผมอยู่คนเดียวในโลก เป็นหลานคนโตของท่าน เพระคุณพ่อไม่เคยพาไปหา ไปหาแต่คุณย่า ปัดคุณก๋งกัน มีอะไรแปลกๆ พวกผม”
เป็นคำพูดที่ยาวที่สุดที่ดิฉันได้ยินอาทรพูด รู้สึกสงสารเขาจับใจ คนที่เติบโตขึ้นโดยต้องยอมรับว่า พ่อของเขาไม่ต้องการให้เขาเกิดมา และถ้าปู่ของเขารู้ว่าเขามีตัวตนอยู่ จะกลายเป็นความผิดแก่พ่อของเขา ดิฉันมองดูอาทรด้วยความสนใจยิ่งกว่าที่เคย ตาต่อตาประสบกัน แล้วดิฉันต้องแปลกใจมากเมื่อเขาถามขึ้น
“คุณสงสารผมเหลอ”
“สงสารค่ะ” ดิฉันสารภาพออกไปตามความรู้สึกที่เกิดขึ้นค่อนข้างจะรุนแรง “คุณอาทรไม่ได้คิดเอาเองหรือคะ”
“อ้าว จะคิดเอาเองยังไง” เขาพูดหัวเราะๆ “ตอนผมไปสมัครชิงทุน คุณพ่อบอกว่า ถ้าผมได้ทุนก็จะดี จะได้/*363พาไปหาคุณปู่เสียที ควรจะให้รู้เสียนานแล้ว แต่คุณย่าห้ามไว้เรื่อย”
“ผมฟังเรื่องของอาทร แล้วก็เรื่องเพื่อนบางคนที่เขาเป็นลูกท่านหลานเธอกันนี่ ผมว่าดีจังที่ผมเป็นชาวบ้านธรรมดา ผมว่าวุ่นกันจังเลย” พัฒนะปรารภ
“บ้านผมยุ่งแล้วมาทำให้บ้านกอกรียุ่งไปด้วย” อาทรว่า
ผู้ฟังเกิดความเกรงใจอาทรขึ้นมา จึงไม่กล้าซักต่อไป แล้วดิฉันนึกถึงปัญหาที่ค้างอยู่ขึ้นมาได้ จึงถาม
“เออ คุณอาทรยังไม่ได้บอกว่า เพราะเหตุใดกฤตจึงควรทำราชการมากกว่าจะไปทำอย่างอื่น แล้วก็ทำราชการเป็นน่ะคือยังไง”
“ก็พัฒนะเขาตอบไปแล้ว” อาทรกลับพูดสั้น ๆ อีก
ดิฉันไม่รั้งรอที่จะเซ้าซี้ “ก็ดิฉันอยากฟังเหตุผลคุณอาทรอีกนี่คะ” แล้วก็แข็งใจพูดต่อ เพราะเห็นว่าเป็นโอกาสดี “กฤตเขากำลังคิด ๆ อยู่เหมือนกันว่าจะเลิกทำราชการ แล้วดิฉันก็มองไปให้สบตากฤต ดิฉันเห็นเขาวางสีหน้าไม่ค่อยสนิทนัก แววตามีความไม่พอใจฉายอยู่ แต่ดิฉันยิ้มให้เขาเข้าใจว่าดิฉันอยากรู้ด้วยใจจริง
/*364“ผมว่าคนดีๆ ทำราชการก็ดีครับ อย่างกฤตไปทำการค้าก็คงไม่เก่งนักละมั้ง การค้ามันต้องหัดกันสองสามชั่วคน อย่างผมนี่คุณพ่อก็ว่าให้ทำราชการ เพราะไวไม่ทันคน” อาทรตอบช้าๆ เหมือนกับคนตรึกตรองพลางพูด
“เผื่อไปทำงานในบริษัทอะไร เราก็ทำตามหน้าที่ เขาใช้เราตามวิชาการ ยังงั้นไม่ได้หรือคะ” ดิฉันถาม
“ก็คงได้ ถ้า ถ้า” อาทรพูดไม่ทันจบ พัฒนะคนใจร้อนก็ต่อให้
“ถ้าอยากทำ”
การสนทนาดำเนินต่อไปไมได้ เพราะเราถูกเรียกไปกินอาหาร อาทรกับพัฒนะคุยอยู่กับคุณพ่อจนสมควรแก่เวลาแล้วก็ลากลับ เมื่อดิฉันกลับไปถึงห้อง น้ารื่นกำลังดูแลให้ลูกกินนมมื้อสุดท้าย ตั้งแต่รื้อไข้แกต้องการอาหารมาก ดิฉันเข้าห้องน้ำ อาบน้ำและแต่งตัวสำหรับจะเข้านอน คิดว่าในคืนนั้นจำเป็นจะต้องทำความเข้าใจกับกฤตจะปล่อยให้ข้ามคืนไปไม่ได้ ไม่ช้ากฤตก็เข้าไปในห้อง ดิฉันถามว่าเขาไปไหนมา ได้รับคำตอบว่าไปเดินเล่นในสวน ดิฉันแนะให้เขาอาบน้ำ เขาบอกว่าเขาไม่ร้อน และกล่าวต่อ
“คุณอยากพูดอะไรใช่ไหม”
/*365ดิฉันหมายเหตุสรรพนามที่เขาใช้ ทำใจให้เฉยไว้ รอให้เขานั่งลงบนเตียงของเขา ดิฉันนั่งที่ขอบเตียงของดิฉันและกล่าว
“กฤตยังต้องการให้ลูกแก้วช่วยหาเงินใช้หนี้รัฐบาลหรือเปล่าจ๊ะ”
เขานิ่งไปหลายระยะลมหายใจ แล้วจึงตอบ “ช่วยคิดหน่อยซิว่าคุ้มกันไหม เวลานี้มีคนเขาบอกว่ามีงานอยู่เหมือนกัน”
“ก็แล้วแต่ว่ากฤตอยากได้งานใหม่เพราะอะไร” ดิฉันพยายามเลือกคำพูดให้ดีที่สุด “แล้วก็เห็นจะต้องปรึกษากับเพื่อนกับฝูงหลายๆ คน”
“ถ้าปรึกษากับนายอาทรก็รู้แล้ว เขาไม่ต้องการให้ผมเปลี่ยนฐานะ ยิ่งผมจนเท่าไหร่ ก็อาจดีขึ้นสำหรับอาทรเท่านั้น”
“เขาจะได้อะไรจากความจนของกฤต” ดิฉันถาม น้ำเสียงเรียบที่สุด
“เดาไม่ออก คิดไม่ได้” กฤตตอบเร็วมีอาการคล้ายคนหอบ “ลูกแก้วรู้ไหมว่าเขาลือกันว่าอาทรรักลูกแก้ว”
“เขาเอาอะไรไปลือ คุณอาทรแกไม่ได้พูดกับลูกแก้วกี่ประโยค ตั้งแต่รู้จักกันมา” ดิฉันพยายามไม่ให้เสียงสั่นมีความตื่นเต้นอยากร้องไห้และหัวเราะพร้อมๆกันไป
/*366ดิฉันพยายามเต็มที่ที่จะจับสีหน้าและแววตากฤตว่าเขาจะมีความหึงหวงอยู่ด้วยหรือไม่ หรือกล่าวเพื่อเป็นทางหาทางออกอย่างหนึ่งอย่างใด แต่สีหน้าของกฤตเป็นสีหน้าของคนที่ควบคุมอารมณ์ได้ เพราะเขาก็ได้รับการอบรมมาจากผู้ทรงศีลถึงสองศาสนา ย่อมจะใช้เหตุผลและเข้าใจอารมณ์ตัวพอสมควร ดิฉันจึงถามซ้ำ ทำให้ตื่นเต้นยิ่งขึ้นไปอีก
“จริงนะ ลูกแก้วไม่เข้าใจ อาทรแกไม่เคยแสดงความสนใจลูกแก้วกี่มากน้อย น้อยกว่าพัฒนะเสียอีก” ดิฉันอยากจะเล่าให้ฟังถึงเถลิงเพื่อนเก่า แต่เห็นว่ายังไม่ได้จังหวะดีจึงนิ่งไว้เพียงนั้นก่อน
“ถ้าจะให้เดา ก็คงเป็นอาทรเองตั้งต้นให้เกิดการเล่าลือกัน” กฤตพูดอย่างไม่เต็มเสียง ไม่ค่อยมั่นใจ เมื่อดิฉันจ้องตาให้เขาเล่าต่อ เขาก็พูดต่อไปอย่างไม่ค่อยเต็มใจพูดนัก “อาทรน่ะ ย่าเขารักมาก แต่คุณปู่เพิ่งรู้จัก แล้วถ้าจะให้ได้สมบัติจากคุณปู่ โดยเฉพาะเดี๋ยวนี้อากรรณจะกลับไปดีกลับอาเธียร คุณย่าก็ต้องการให้มีหน้ามีตา ให้มีเมียที่มีตระกูล มีทรัพย์ แล้วอยากให้มีลูกชาย แต่อาทรเขาบอกว่า ลูกผู้ดีมีตระกูลที่เขาอยากได้น่ะแต่งงานไปเสียแล้วเขาขอเวลาสักหน่อย คุณย่าก็เร่งเร้า ข่าวลือก็คงไปจากอาทรเองนี่แหละ”
/*367ดิฉันเกือบพูดออกไปว่า “กฤตรู้ทั้งหมดนี้มาจากช้องเพ็ชรใช่ไหม” แต่ระงับไว้ ไม่แน่ใจว่าถ้าพูดออกไปจะเป็นการได้เสียอย่างไรกับตัวเอง ดิฉันจึงเข้าหาเรื่องที่ต้องการพูดกับกฤตให้แน่นอนลงไป
“แต่เรื่องอาทรนี่ ไม่เกี่ยวกับเรื่องที่กฤตจะอยากทำราชการต่อไปหรือออกจากราชการใช่ไหม ใคร ๆ ก็ว่ากฤตกำลังมีชื่อเสียงในวงราชการ ถ้ากฤตอยากมีบ้านของเราเอง เราจะหาทางอื่น แทนที่จะสร้างหนี้ใหม่ จะดีกว่าก็ได้นะ ลูกแก้วพูดด้วยบริสุทธิ์ใจ ไม่ได้ตั้งใจจะบังคับน้ำใจกฤต ถ้าทำราชการไม่สบายใจ ลูกแก้วจะยอมเป็นหนี้เป็นสิน ไม่เอาใจใส่หรอกกับเหรียญตรา สายสะพาย ทำอะไรที่ดีมันก็มีประโยชน์”
กฤตกลืนอะไรลงไปในคอ สีหน้าของเขาเปลี่ยนไปเป็นหม่นหมอง ดิฉันรู้สึกว่ผู้ชายคงไม่รังเกียจความออเซาะของเมีย จึงก้มหน้าไปวางบนตักเขา พยายามจะไม่ให้น้ำตาไหลลงมา แต่ก็รู้สึกว่าที่ขอบตาของตัวเริ่มมีธาตุเหลวออกมาทำให้เปียก กลัวน้ำตาจะไหลรินลงไปเปื้อนตักเขา จึงเอาหน้าซบลงที่ใกล้ที่นั่งของเขาแทน
กฤตกอดดิฉันไว้ เขาเกิดความตื้นตัน เขาค่อยๆกอดดิฉันแน่นบ้าง แล้วก็ระบายลมหายใจ
/*368“นอนกันเถิด ลูกแก้ว วันอื่นค่อยคิดกันใหม่” เขาเสียงกระเส่าน้อยๆ พอจับได้ ดิฉันปล่อยให้เขาพยุงตัวไปที่เตียงนอนของเขา เขาไม่ชมเชยอย่างผัวเมีย กอดจบลูบชมเหมือนดิฉันเป็นน้องสาวอายุน้อยๆ แล้วก็นอนลงแนบข้าง แล้วหลับตา ดิฉันกระดากที่จะยวนใจเขามากกว่าที่ได้ทำไปแล้ว จึงพยายามนอนให้หลับไป
บทที่ ๑๘
/*369จากพฤติการณ์ในคืนที่เล่ามานั้น ดิฉันเกิดความรู้สึกใหม่ขึ้น จะเกิดจากสัญชาตญาณหรือจากความขี้หึงตัวเองก็ไม่แน่ใจ ดิฉันอดไม่ได้ที่จะเชื่อว่ากฤตได้เคยลิ้มรสที่หวานมัน หรือเปรี้ยวเค็มอย่างใดอย่างหนึ่งจากที่อื่น นอกไปจากภรรยาของตัว ทำให้ดิฉันอยากรู้มากขึ้น ว่าช้องเพ็ชรไปนัดพบกับกฤตที่ไหน และอยากรู้อย่างยิ่งด้วยว่า ตัวของตัวเองนั้นเป็นคนระแวงมากเกินไป ขึ้หึงมากเกินไป และชอบอำนาจจริงเหมือนที่ช้องเพ็ชรกล่าวหาหรือไม่ ส่วนกฤตเล่า เขาอยากออกจากวงญาติของดิฉันไปมีชีวิตอิสระ เพราะเขามีปมด้อย เขาเป็นคน “จ๋อง” อยู่ในบ้านฉัพพรรณสิริ หรือเพราะเขาใจเบา อยากได้อะไรไปตามที่เพื่อนฝูงมีและได้ หรือว่าเขาหลงเสน่ห์ผู้หญิงที่มีรสจัดกว่าเมีย หรือว่าเมียเขาจืดชืด เป็นธรรมดาอยู่เองที่ผู้ชายย่อมเบื่อหน่าย
/*370คำถามทั้งหมดนี้ไม่ได้นำความสุขมาให้คนถามเป็นแน่ ระหว่างนั้น ดิฉันจึงต้องใช้ความพยายามอย่างหนักที่ให้คนที่แวดล้อมมองดูว่าดิฉันเป็นสุข
วิธีที่จะทำให้ตัวเป็นสุขขึ้นบ้าง และให้คนอื่นเห็นว่าตัวเป็นสุข ก็คือทำความสุขให้คนอื่น คนที่เราทำความสุขให้ได้ง่ายก็คือคนชรา คนที่หนึ่งก็คือคุณย่า เพราะได้ให้ความสุขแก่คนสองต่อ คือคุณพ่อ เมื่อทราบว่าดิฉันจะพาเหลนไปหาคุณย่าก็ยินดีมาก บอกว่า “ลูกแก้วได้ทำบุญให้พ่อด้วย พ่อไม่ได้ทำอะไรให้คุณย่าเลย ลูกแก้วไปหาท่านก็เหมือนพ่อได้ไปด้วย” ดิฉันทดลองชวนกฤตให้ไปด้วยกันในเวลาเช้าวันเสาร์ต่อจากที่ได้เจรจากันนั้น
กฤตชะงักอยู่ครู่หนึ่งเมื่อได้ฟังคำชวน แล้วก็รับคำ เมื่อถึงเวลาก็ไปเลื่อนรถมาคอยท่าลูกกับน้ารื่นและดิฉัน
ไปถึงบ้านคุณย่า พบอากรรณแต่งตัวทันสมัยเต็มที นุ่งกางเกงขายาวทำให้รูปทรงของอากรรณซึ่งยังสวยอยู่ได้เห็นเด่นชัดขึ้นอีก พอดิฉันพาลูกขึ้นไปหาคุณย่าที่มุขหน้าตึก คุณย่าก็พยักหน้าชี้ให้ดิฉันดูอากรรณ
“อาเขาแต่งตัวสวยไหมล่ะ อีกาคาบพริก” อากรรณนุ่งกางเกงดำสรวมเสื้อลายดำ น้ำเสียงของคุณย่ามีประชดนิดๆ /*371และน้อยใจแทรกอยู่ “ประเดี๋ยวคุณเธียรเขาจะมารับไปเที่ยวกัน ก็ดีนะโกรธกันแล้วดีกันนี่เหมือนกับว่าได้เป็นหนุ่มเป็นสาวสองหน”
คุณย่ามีชื่อว่าเป็นผู้หญิงสวยคนหนึ่งในวัยสาว แต่ในวัยชราท่านก็สวยตามวัยของท่าน ท่านแต่งกายพอดีกับอายุและสมัย ชอบสีนกพิราปมาก และชอบพลอยสีน้ำเงินแก่ ท่านเล่าว่า คุณปู่หมั้นท่านด้วยแหวนประดับพลอยสีน้ำเงิน “ฝรั่งเขาตั้งชื่อตามพระนามควีนของเขา ชื่ออาเล็กซานดรา พลอยน้ำเงินนี่คนไทยไม่ใช้หมั้น แต่คุณชอบอะไรสมัยใหม่ เอามาหมั้นฉันโก้ไปทีเดียว” คุณย่าจึงมีเข็มกลัดประดับพลอยสีน้ำเงิน ดุมเสื้อประดับพลอยจันทบูรสีน้ำเงินอมเทา ที่ฝรั่งตื่นเต้นกันนัก และเครื่องประดับต่างๆของท่านก็มักใช้พลอยประดับที่เป็นสีสรรในกลุ่มน้ำเงินหรือฟ้าหรือเทา
ดิฉันให้ลูกแต่งตัวสีฟ้าเวลาไปหาท่านบ่อยๆ เพราะท่านมักชมว่าสวย “ลูกคนนี้เหมือนพ่อนิดแม่หน่อย เหมือนปู่เหมือนย่า แววฉลาดน่าเอ็นดู” ท่านชมเหลนคนนี้เสมอ ท่านมีเหลนอื่นอีกสองคน แต่ลูกพี่ของดิฉันเขาไม่ค่อยจะมีเวลา หรือสนใจกับญาติชราพอที่จะพาเหลนไปหาท่านบ่อยๆ
/*372วันนั้นเมื่อได้ทักทายกฤตกับดิฉัน และกล่าวคำขอบใจตามเคยแล้ว ท่านถามกฤต “เออ พ่อกฤตนี่เคยบวชแล้วหรือยัง”
“ตั้งใจไว้หลายหนตั้งแต่แม่ยังอยู่ แล้วมีอุปสรรคกันทุกที” กฤตตอบ ดิฉันสังเกตว่าอารมณ์ของกฤตแจ่มใสกว่าที่เป็นมา นับตั้งแต่ช้องเพ็ชรได้พบและเจรจากับดิฉัน ซึ่งดิฉันไม่ทราบว่าช้องเพ็ชรบอกแก่กฤตว่าอย่างไร
นึกไปก็ดี ไปนอกไปนามาก็ยังคิดจะบวชกัน ทีแรกนีกว่าลูกไปเมืองฝรั่งมังค่าจะมาทำหรั่ง แต่ลูกฉันได้บวชกันทุกคน บวชแล้วก็มาบอกว่าดีๆกัน”
คุณย่าเชยชมเหลนของท่าน ถามถึงสุขภาพของคุณพ่อ แล้วก็ชวนกฤตคุยถึงการปลูกองุ่น เมื่อกฤตได้ชี้แจงให้ท่านฟังพอแก่ความสนใจของท่านแล้ว ท่านก็เสริมตอนสุดท้ายของการสนทนา
“เกลานี่ใคร ๆ ว่าอาภัพแต่ฉันว่าเขามีบุญ เขามีเมียดีลูกดี แล้วยังมีลูกเขยดี ขอบใจนะพ่อนะอุตส่าห์ขับรถพาลูกเมียมาให้ย่าได้เล่นกับเหลน นี่ออกจากนี่แล้วจะไปไหนต่อไป”
/*373ดิฉันไม่ได้คิดไว้ว่าจะไปไหนต่อไป แต่ครั้นคุณย่าถามขึ้น ก็เลยคิดขึ้นมาว่าคุณตาได้พบเหลนน้อยมาก คุณยายคนใหม่เป็นแก่คนละแบบกับคุณย่า ท่านเป็นเพื่อนเหมาะกับคุณตา ทั้งสองคนมีสุขภาพดี ยังไปเที่ยวตามต่างจังหวัดด้วยกัน มีการอภิปราย บรรยาย หรือมีมหรสพที่ไหนท่านก็ไปด้วยกัน ท่านเลี้ยงลูกกำพร้าซึ่งเป็นเด็กอายุ ๙ ขวบคนหนึ่ง และ ๖ ขวบคนหนึ่ง และรักเชิดชูเป็นเหตุให้คุณป้าวรรณแสงไม่ค่อยพอใจที่จะไปมาหาสู่กับท่าน ฝ่ายแม่ก็มีงานทำมาก มีแต่น้ารวงรัตน์ที่ไปหาท่านประมาณสัปดาห์ละครั้งเป็นประจำ เมื่อคิดขึ้นมาถึงคุณตาดิฉันจึงคิดจะชวนกฤตไปทำความคุ้นเคยให้มากขึ้นบ้าง จึงถาม
“กฤต เราพาลูกไปหาคุณทวดที่คลองประปากันมั่งไหม รู้สึกว่านานเต็มทีแล้วที่ท่านไม่ได้เห็นเหลน”
“เออ ไปซิ คุณย่าสนับสนุน แม่พรรณเขาก็ต้องดีใจ ไม่ค่อยได้ไปหาเขาเรอะ เขาก็เป็นคนอัธยาศัยดี”
“ไม่ค่อยได้ไปค่ะ ยิ่งตั้งแต่ลูกเจ็บแล้วหายมานี่ยังไม่ได้ไปเลย คุณยายกลับเป็นคนมาเยี่ยม” ดิฉันตอบ
กฤตตกลงไปตามที่ดิฉันชวน และยินยอมด้วยว่าจะกลับมาแวะเอาลูกส่งที่บ้านคุณย่าก่อนที่จะกลับไปซอยอโศก /*374น้ารื่นจึงคอยอยู่ที่บ้านเพชรบุรี เพื่อว่าคุณย่าจะได้มีเพื่อนคุยไปพลาง ตอนค่ำคุณย่าจะให้รถของคุณย่าไปส่งน้ารื่นกับเหลนของท่าน
กฤตคุ้นกับคุณตาน้อยกว่าคุณย่าไปอีก ตั้งแต่แต่งงานดูเหมือนกฤตจะได้เคยไปที่บ้านคุณตาไม่เกินสามครั้ง ระหว่างที่นั่งไปในรถดิฉันนึกถึงข้อนี้จึงปรารภ
พอเราแก่แล้ว ลูกหลานก็คงไม่ค่อยเอาใจใส่กับเรา มีเรื่องสนุกเรื่องธุระของเขาเหมือนกันนะ จะยิ่งกว่าคนรุ่นเราไปอีก”
“วันนี้เห็นคุณย่าของลูกแก้วแล้วคิดถึงย่าพัดยังไงก็ไม่รู้ กฤตปรารภบ้าง ย่าพัดกำลังชักชวนให้การุณบวชเสียก่อนทำราชการ ตอนหยุดฤคูร้อนนี้แหละ ย่าพัดว่าถ้ารอทำงานแล้ว เดี๋ยวจะเริดราไปเหมือนกฤต”
“กฤตไปพบย่าพัดมาตั้งแต่เมื่อไหร่” ดิฉันถามด้วยความระแวงขึ้นมาทันที คิดว่าเขาจะได้ออกไปนอกพระนครกับช้องเพ็ชรโดยดิฉันไม่ทราบ
“ไม่ได้พบหรอก การุณมาปรึกษา”
/*375“แล้วการุณว่าไงล่ะ”
“เห็นว่าตัวเขายังตอบไม่ได้ ใจยังห่วงสอบ”
ดิฉันคิดต่อไปถึงความสัมพันธ์ระหว่างช้องเพ็ชรกับกฤตจนไม่รู้ตัวว่ารถเลี้ยวเข้าซอยเล็กอันเป็นทางตัดเข้าบ้านคุณตา ลูกนั่งหลับมาบนตักอย่างสบาย เมื่อรถมาจอดหน้าประตูซึ่งปิดอยู่ ดิฉันจึงรำลึกขึ้นมาและพูด
“เราควรจะโทรศัพท์มาก่อนก็จะดี คุณตาคุณยายท่านไปไหน ๆ เก่ง จะอยู่บ้านไหมก็ไม่รู้”
มีคนมาเปิดประตูให้รถเข้าบ้าน พอเข้าไปก็เห็นรถเบนซ์สีงาช้างจอดอยู่ที่ข้างเรือนใหญ่ กฤตจำได้ว่าเป็นรถของคุณลุงประจิต สีหน้าของเขาชื่นขึ้นมาทันที เมื่อเราอุ้มลูกขึ้นไปบนเรือนใหญ่ ก็เห็นคุณลุงประจิตนั่งอยู่กับคุณตาและคุณยาย และคุณลุงวัชรลูกชายใหญ่ของคุณตาซึ่งเกิดแต่ภรรยาคนแรกของท่านก็นั่งอยู่ด้วย
เมื่อได้ปฏิสันถารกันตามธรรมเนียมเรียบร้อยแล้ว และคุณยายอุ้มเหลนชมเชยด้วยความพอใจ คุณลุงประจิตก็พูดขึ้น
/*376“กำลังอยากพบกฤตอยู่ทีเดียว คุณวัชรปรึกษาเรื่องธนาคารโลกเขาจะมาสำรวจกิจการของกรม คนที่ท่านเคยใช้ติดต่อในเรื่องที่จะกู้เงินเขาเจ็บหนัก น่ากลัวไม่หาย เขาว่าเป็นมะเร็ง ไม่รู้จะไปเนรมิตนักเศรษฐกิจจากไหนมาพูดกับฝรั่งให้ลงรอยกันได้ง่าย ๆ ลุงกำลังเสนอแนะว่าให้ขอยืมตัวกฤตมาจากสำนักนายกรัฐมนตรี”
คุณลุงวัชรซักไช้กฤตถึงงานที่เขากำลังทำอยู่ และประสพการณ์ในราชการ เมื่อซักถามอยู่ประมาณ ๑๕ นาทีแล้วท่านก็ว่า “งานที่เธอทำเกี่ยวกับการพัฒนาชนบทน่ะ มันเป็นงานติดต่อกันนาน มันทำประโยชน์ให้ชาติมากก็จริง แต่ในทีมเขาก็มีคนดี ๆ ช่วยกันอยู่หลายคน เธอจะสนใจทำงานใหม่นี่ไหมล่ะ เห็นคุณประจิตยกย่องว่า ทางภาษากับการเข้ากันกับคนทั้งเด็กทั้งผู้ใหญ่ เธอออกจะเด่นใช่ไหม คุณประจิต”
“กฤตใช้ภาษาดี แล้วรู้ตัวด้วยว่าดีแค่ไหน ไม่ดีแค่ไหน เขาใช้ประโยคสั้น ๆ เข้าใจง่าย แล้วเขาพูดจากับใครรู้เรื่องง่าย” คุณลุงประจิตยกย่องต่อไป
“คนมีความรู้สมัยนี้หาได้เยอะ” คุณลุงวัชรว่า “แต่คนทำงานได้หายากจริง ไม่รู้เป็นไงหนุ่ม ๆ สมัยนี้ดูอยากโตเร็ว/*377กันเสียจริง โดยเฉพาะพวกที่ได้ดอกเตอร์มา ดูจะเรียกร้องเอาให้คุ้มกับที่ได้เรียน ไม่ได้นึกว่าทีจริงตัวเรียนด้วยเงินของคนอื่นเขาแท้ ๆ ไม่ใช่เงินของตัวสักที”
“คนหนุ่มสมัยนี้มันสับสน” คุณลุงประจิตว่า “ตัวได้โอกาสไปเรียน ไม่คิดเรื่องจะทำงานให้สมกับที่ตัวได้ไปเรียน คิดแต่ทางจะหารางวัลให้ตัวเองค่าเรียนดี มันโตแต่ตัวใจยังเป็นเด็ก ขอรางวัลแม่ค่าไปโรงเรียน ยังไม่รู้คุณของพ่อแม่ที่อุตส่าห์ให้ได้เล่าเรียน”
ดิฉันชำเลืองดูหน้ากฤตด้วยใจระทึก หวังว่าเขาไม่ได้คิดไปว่าดิฉันเคยนำเรื่องที่เขาอยากออกจากราชการไปให้ท่านทราบ แล้วให้ท่านมาอบรมเขาทางอ้อม เขาจะนึกได้หรือไม่ก็ไม่ทราบว่าดิฉันไม่ได้ตั้งใจจะมาที่บ้านนี้เลย
“แต่เด็กของผมคนที่เจ็บ เขาไม่ได้เป็นอย่างนี้หรอกนะ” คุณลุงวัชรว่า “มันดีมากเทียวเสียดายเหลือเกินกำลังจะทำงานชิ้นใหญ่ ทำงานชิ้นนี้สำเร็จก็ต้องได้ตำแหน่งผู้เชี่ยวชาญฝ่ายไทยปีนี้แหละ ว่าไงเธออยากลองดูไหม”
“เอาซี” คุณลุงประจิตสนับสนุน “งานมันน่าทำ มันท้าทาย ใช้สำนวนฝรั่งเสียหน่อย เราได้มีโอกาสทำงาน/*378สำคัญให้บ้านเมือง แล้วผลสำเร็จก็เห็นง่ายเป็นชิ้นเป็นอัน งานที่กฤตทำอยู่มันเป็นงานกุศล ช่วยเหลือคนในชนบทห่างไกล มันก็ดีแต่นานกว่าจะเห็นผล”
ดิฉันอ่านสีหน้ากฤตไม่ออก เขาตรึกตรองอยู่นานแล้วจึงตอบ “ผมต้องขอศึกษาเรื่องราวละเอียดเสียก่อน” เป็นคำตอบผ่อนปรน
“นี่ นี่ กฤตเขาเป็นคนสุขุมอย่างนี้” คุณลุงประจิตพูดอย่างพอใจ “ใจแก้วเขาโชคดี ได้ลูกเขยคนนี้”
“วันจันทร์ นี่ไปหาผมที่กรมเลยนะ ๑๐ โมงว่างไหม” คุณลุงวัชรถาม “ฝรั่งเขาจะมาเดือนหน้า เราต้องเตรียมงาน จะให้ใครเป็นตัวแทนฝ่ายเรา ติดต่อทำงานร่วมกับเขา ต้องเตรียมงานทั้งที่เตรียมมาแล้ว แล้วก็ที่จะทำต่อไปเมื่อฝรั่งไปแล้ว”
คุณลุงสองคนกับคุณตาสนทนากันเรื่องกิจการต่าง ๆ ต่อไป คุณยายฟังด้วยความสนใจ ดิฉันจึงนั่งฟังอยู่ด้วย น้าเล็กๆ ของดิฉันสองคนมารับลูกดิฉันไปเล่น อยู่ที่บ้านคุณตา ๔๐ นาที คุณลุงประจิตบอกลาก่อน ขณะที่ลุกไปคุณลุงหันมาพูดกับกฤต “วันจันทร์ไปหาคุณลุงวัชรแล้ว โทร/*379ศัพท์ไปหาลุง ถ้าว่างไปกินข้าวด้วยกัน จะได้ปรึกษากันเรื่องจะเปลี่ยนงานจะดีหรือไม่ดี”
เมื่อไปส่งลูกที่บ้านคุณย่าไว้แก่น้ารื่นแล้ว ดิฉันชวนกฤตไปหาอาหารกลางวันรับประทานด้วยกันที่ร้านอาหารจีนซึ่งมีกับข้าวแปลก ดิฉันไม่ถามเขาเรื่องงาน ชวนพูดคุยเรื่องของเพื่อนฝูงและญาติ ไม่ได้เอ่ยถึงช้องเพ็ชร กฤตสนทนาอย่างธรรมดา สังเกตไม่ได้ว่าเขามีอารมณ์อย่างไร เพราะการชักชวนให้เปลี่ยนงาน กลับบ้านเวลาไม่บ่ายนัก ดิฉันรู้สึกเพลียจึงนอนหลับไป ระหว่างที่ดิฉันหลับ กฤตออกจากบ้านไปโดยไม่ได้เอารถไปด้วย
กฤตกลับมาบ้านพอดีเวลาอาหารค่ำ ดิฉันไม่ถามว่าเขาไปไหนมา รอให้เขาบอกเอง ถามพอเป็นมารยาทว่า “ไปเที่ยวมาหรือคะ?” แล้วก็เสไปเล่าเรื่องอะไรเรื่องหนึ่งให้แม่ฟัง เพราะแม่นั่งรออาหารอยู่ที่ระเบียงหน้าใกล้โต๊ะอาหาร คุณพ่อก็มีเรื่องคุย ท่านรีบเล่าให้กฤตฟังถึงข้อคิดเห็นทางเศรษฐกิจที่ท่านได้อ่านในหนังสือเล่มหนึ่ง กฤตจึงคุยอยู่กับคุณพ่อ รับประทานอาหารแล้ว น้าโรจน์มาร่วมการสนทนาด้วย จนถึงเวลาที่เคยเข้านอน น้าโรจน์ลาไปแล้ว /*380ดิฉันก็เข้าห้องนอน กฤตก็ตามเข้าไปอย่างปรกติ คืนนั้นผ่านไปอีกคืนหนึ่ง โดยไม่มีพฤติการณ์อะไรที่ต้องหมายตาไว้เป็นพิเศษ
ดิฉันรอเวลาค่ำวันจันทร์ อยากทราบว่ากฤตจะมีข่าวอะไรมาบอกหรือไม่ กฤตกลับมาถึงบ้านค่ำกว่าปรกติมาก มาถึงพอดีอาหารค่ำตั้งรออยู่แล้ว คุณพ่อบอกให้ไปอาบน้ำเสียก่อน แต่กฤตขอรับประทานอาหารเพื่อว่าจะอาบน้ำแล้วก็เข้านอนเลย
ดิฉันอดใจไว้ไม่ถามเขาเรื่องที่คุณลุงประจิตนัดให้ไปพบ ดิฉันให้นมลูก อาบน้ำแต่งตัวสำหรับเข้านอนให้ลูกด้วยความช่วยเหลือของน้ารื่น แล้วตัวเองก็ทำความสะอาดอีกครั้งหนึ่งก่อนเข้านอน ในห้องเงียบสงบแล้ว กฤตจึงเข้าห้องน้ำ ออกมาจากห้องน้ำก็เปลี่ยนเครื่องแต่งตัวสำหรับเข้านอน ดิฉันลอบถอนใจ และเตรียมใจว่าจะไม่ได้รับทราบเรื่องงานของเขา พอดีกฤตพูดมาจากที่นอนของเขาว่า
“ลูกแก้วจะเลือกเอาทางไหน กฤตไปอยู่ชนบทสองเดือน กับไปอเมริกาสองเดือน”
/*381ดิฉันกลืนน้ำลายก่อนตอบ ระวังเสียงไม่ให้เครือ เพราะอารมณ์ที่เกิดขึ้น “เหมือนกันสำหรับลูกแก้ว กฤตจากไปไหน ลูกแก้วก็คิดถึงเท่ากัน”
“สำหรับกฤตล่ะ ลูกแล้วคิดว่ากฤตควรเลือกไปทางไหน” เขาถามน้ำเสียงมีหัวเราะน้อย ๆ ปนอยู่ เป็นเชิงเย้ากลาย ๆ
“ก็แล้วแต่กฤต กฤตจะสนุกไปทางไหนล่ะจ้ะ กฤตเคยมาแล้วทั้งสองอย่างนี่” ดิฉันพูดแล้วนิ่งไปประเดี๋ยวหนึ่ง กฤตก็นิ่งอยู่ ดิฉันจึงเสริม “ชนบทนี่ไม่หมายความว่าเสี่ยงอันตรายไม่ใช่เรอะ”
“ก็มีเสี่ยงเหมือนกันละ” เขาตอบ น้ำเสียงอย่างเดิม
“ถ้าไปที่เสี่ยงอันตรายก็คงใจคอไม่สบายบ้าง” ดิฉันว่า
กฤตนิ่งไปอีก สักครู่หนึ่งเขาจึงว่า “ถ้าไปทำงานกับคุณลุงวัชร ก็ต้องไปต่างประเทศภายในเวลาเร็วๆนี้ แล้วก็ดูเหมือนจะมีการต้องไปต้องมาหลายหน ถ้าอยู่ที่เก่า เวลานี้เขากำลังต้องการคนออกไปประจำในถิ่นกันดาร แต่ก็เข้า ๆ ออก ๆ เพราะหน้าที่ต้องเที่ยวช่วยเหลือดูแลพวกหนุ่ม ๆ ที่ทำงานตามจุดพัฒนาต่าง ๆ ช่วยตรวจช่วยติดต่อช่วยแก้ปัญหาให้แก”
/*382“เรื่องการทำงาน มันแล้วแต่ตัวของเราเอง กฤตรู้สึกว่า จะมีความสุขอยู่กับงานชนิดไหนล่ะ” ดิฉันถามเป็นกลาง ๆ ไว้
เขาไม่ตอบคำถาม แต่ปรารภ “สังเกตดูนะ คนทำราชการรุ่น ๆ เดียวกับผมนี่น่ะ ไม่ค่อยมีคนที่เป็นลูกท่านหลานเธอรุ่นเก่า อย่างพวกคุณน้า ๆ หรือพี่ ๆ น้อง ๆ ของลูกแก้ว หรืออย่างช้องเพ็ชร” ดิฉันเสียววาบเมื่อได้ยินกฤตเรียกชื่อเพื่อนของดิฉันคนนั้นขึ้นมา แล้วกฤตพูดต่อไป “มีบ้างก็เป็นอาจารย์ในมหาวิทยาลัย ที่ได้ทุนเล่าเรียนรัฐบาล แล้วก็มีพวกผู้หญิง นอกนั้นพ่อแม่ปู่ตาเป็นคนที่ไม่เคยเป็นขุนนางในสมัยก่อน พวกลูกหลานขุนนางสมัยก่อน ถ้าฐานะดี ลูกหลานก็ทำงานธนาคาร หรือสำนักงานทนายความ หรือบริษัทฝรั่ง”
“คุณลุงประจิตเคยตั้งข้อสังเกตเหมือนกฤตอย่างนี้แหละ” ดิฉันว่า แล้วคุณลุงก็อธิบายไว้เอง น้าเรืองน้าโรจน์โตระหว่างที่รัฐบาลกำลังแบ่งพวกเจ้ากับพวกรัฐบาล พวกที่อาจเข้าข่ายพวกเจ้าก็ไม่กล้าทำราชการ เพราะว่าติดคุกติดตารางกันง่ายๆ สมัยนั้น ยิ่งอยู่ห่างราชการเท่าไหร่ก็ปลอดภัยเท่านั้น พวกต่อๆมา ก็เลยเห็นผลว่าทำงานราษฎร์สบายกว่าหลายทาง ก็เลยคิดหนีราชการกัน”
/*383“คุณลุงประจิตทำไมทำมาได้ แล้วคุณลุงวัชรก็ทำมาได้” กฤตตั้งคำถาม
“คุณลุงวัชรน่ะคุณตาท่านเคยบอกว่าดวงชาตาขุนนางติดตารางมาหนหนึ่งแล้ว พอเปลี่ยนยุคเปลี่ยนสมัยเกิดถูกขอร้องให้เข้าไปช่วย ส่วนคุณลุงประจิตน่ะ ท่านถือว่าต้องยึดราชการไว้ คนที่รักบ้านรักเมืองต้องอดทน ท่านเป็นคนละมุนละม่อม ท่านโอนอ่อนเป็นครั้งคราว พอถึงทีจะแข็งได้ก็แข็ง ใคร ๆ เขาว่าหาคนอย่างคุณลุงประจิตได้ยาก ท่านถึงยกย่องกฤตนักว่า เป็นคนเข้าเด็กเข้าผู้ใหญ่ได้ เพราะท่านเป็นคนอย่างนั้น”
“คุณลุงประจิตก็เคยออกจากราชการคราวหนึ่งไม่ใช่เรอะ ระหว่างออกท่านไปทำอะไร”
ท่านถูกฟ้อง ถูกให้พักราชการ ระหว่างที่ถูกพักท่านเขียนหนังสือขาย ท่านไปเที่ยวศึกษาภูมิประเทศทั้งในเมืองไทยทั้งประเทศเพื่อนบ้าน ท่านใจเย็นประหลาดเลย พอเขาพิศูจน์ว่าท่านไม่มัวหมอง ท่านก็กลับเข้าไปทำงานเหมือนไม่มีเรื่องอะไร ท่านว่าเราชนะแล้วจะไปโกรธเขาทำไม คุณพ่อ/*384ยังว่าถ้าเป็นคุณพ่อก็ทนไม่ไหว บางคนอย่างน้าโรจน์นี่แหละ เขาก็ว่าท่านว่าเป็นโรคราชการขึ้นสมอง”
“ท่านไม่มีหนี้มีสินที่ต้องเป็นห่วงผูกคอเหมือนเรา” กฤตพูดเหมือนปรารภแก่ตนเอง
ดิฉันเกิดสงสารกฤต ด้วยความรักที่มีอคติไปว่า เขาเปรียบฐานะเขากับเพื่อนที่คบหากัน เป็นธรรมดาคนที่มีฐานะเด่นขึ้นมากว่าพี่น้อง แทนที่จะคิดย้อนไปถึงว่า เปรียบตัวเขากับการุณ กับยงลูกชายอาลำใย ขึ่งต้องผิดหวังสอบเข้าเรียนในสถานอุดมศึกษาอันใดไม่ได้ เขามีโชคชาตาดีกว่ามากนัก เขาย่อมคิดไปในทางว่าเขาไม่มีบ้านเป็นอิสระอย่างเชี่ยว ไม่มีเงินเดือนสูงอย่างพัฒนะ ไม่มีใครจะหยิบยื่นสมบัติให้เหมือนอาทร ไม่มีใครคอยจะยกย่องเหมือนคุณลุงประจิตหรือคุณลุงวัชร เขาคิดไปไม่ถึงว่าคนทั้งหลายได้ใช้เวลาสะสมทรัพย์และฐานะมาเป็นเวลานาน แต่ดิฉันสงสารพลางก็นึกเสียใจไปด้วย เหตุใดเล่ากฤตของดิฉันจึงขาดสติ กฤตผู้ที่คนอย่างคุณลุงประจิตยกย่องว่าเฉลียวฉลาด มีความสามารถ ทำงานเก่งเข้าคนได้ เหตุใดเขาจึงไม่รำลึกถึงเกียรติที่ดิฉันว่าเป็นเกียรติสูงของพลเมืองไทย เกียรติของเขา/*385คืออนาคตของชาติ เขาเป็นตัวแทนคนจำนวนล้าน ซึ่งเป็นเจ้าของประเทศยิ่งเสียกว่าตระกูล กอกรี หรือฉัพพรรณสิริ หรือตระกูลใด ๆ ที่คบหาสมาคม ขอลูกสาวแต่งงานลูกชายพัวพันกันไปมา และเขาได้โอกาสมาเป็นผู้บริหารประเทศชาติด้วยคนหนึ่ง ทำไมเขาคิดไปไม่ถึงว่า อนาคตเป็นของคนตระกูล มีนา หาใช่ของตระกูลที่เป็นญาติของดิฉัน หรือของช้องเพ็ชร คิดแล้วก็มีความผิดหวัง เกิดความรู้สึกว่าในอกส่วนลึกนั้นมีอะไรทับอยู่หนัก ๆ แต่อกนั้นกลวงขาดเนื้อหาสสารที่ควรมี
ดิฉันพูดอะไรต่อไปไม่ได้ เพราะกลัวว่าจะพูดกระแทกกระเทือนใจกฤต เมื่อเห็นดิฉันนิ่งไปกฤตก็คงจะนึกน้อยใจ เขาจึงไม่พูดอะไรต่อไปเช่นกัน แล้วต่างคนก็ต่างพยายามพักผ่อนและหลับไป
บทที่ ๑๙
/*387สามวันต่อจากนั้น กฤตก็มาบอกว่าต้องออกไปราชการต่างจังหวัด คราวนี้จะไม่ไปนาน แต่ไม่แน่อาจจากครอบครัวเพียงสองสามวัน หรืออาจถึงสัปดาห์หรือกว่านั้นก็ได้ และจังหวัดที่ไปนั้นก็ไม่แน่นอน ทราบแต่ว่าจะไปจังหวัดเพชรบูรณ์และจังหวัดเลยด้วย และจะวนเวียนอยู่ในภาคอิสาณใกล้ๆ กับสองจังหวัดนั้น
กฤตเดินทางไปแล้ว ดิฉันก็ทำงานเลี้ยงลูกไปตามปรกติ ประมาณ ๕ วันผ่านไป จึงได้รับเชิญจากเชี่ยวให้ไปกินข้าวค่ำที่บ้านเขา ไม่มีโอกาสพิเศษประการใด เขาอยากพบเพื่อนฝูงเท่านั้น เมื่อไปถึงบ้านเชี่ยวก็ได้พบพัฒนะ อาทร เพื่อน ๆ อีกสองสามคน มีอินทิรารวมอยู่ด้วย
“คิดถึงแม่หวีนะ ลูกแก้ว ที่จริงคุณเชี่ยวให้ชวนมาด้วยแต่เขาถือตัว เขาไม่มา เขาบอกว่าเขาไม่เข้าชมรมชาวถนนสุขุมวิท เขามันชาวสวนบางกรวย” อินทิราว่า
/*388พัฒนะได้ยินคำพูดของอินทิรา เขาถามว่าพูดถึงใคร เมื่อได้ยินว่าพูดถึงจันทร์ฉวี เขาก็ทำหน้าเสียดายอย่างมาก
“ตายละ ผมก็ไม่ใช่ชาวถนนสุขุมวิท เป็นชาวบางพลัดไม่เจียมตัวเหมือนกัน”
“ทำไมชาวถนนอะไร ๆ ถึงต้องเจียมตัวไม่เจียมตัว” เชี่ยวถาม
“ก็พวกลื้อที่อยู่แถวนี้ได้ มันต้องเศรษฐี” พัฒนะว่า
“วัดกันอย่างนั้นได้ ดิฉันก็ชอบค่ะ” อินทิราว่า บ้านของดิฉันอยู่ซอยกลาง ได้นับเป็นเศรษฐีไปด้วยก็ดีไปเลย”
“มันก็มีความจริงอยู่มาก อย่างน้อยก็ไม่หมดหนทางเหมือนพ่อแม่ผม ทีแรกก็ซื้อที่ไว้แถวนี้ก่อนสงคราม วาละสามบาทคุณแม่ว่า ระหว่างสงครามมันขึ้นเป็น ๓๐ บาท เขามาขอซื้อท่านก็ดีใจรีบขาย ยิ่งหลังสงคราม มันขึ้นเป็นสามร้อย ที่มีเหลืออยู่ก็ขายอีก ผมก็เลยต้องยึดราชธานีเดิม” พัฒนะว่า
ชาวราชธานีเดิมนั่นแหละรวยเงียบ ๆ เยอะทีเดียว” ใครคนหนึ่งว่า
/*389“ผมก็นึกเอาของผมยังงั้นเหมือนกัน สวนทุเรียนปู่ย่าตายายผมก็มีเหมือนกันนะ” พัฒนะอธิบายต่อไป เรียกเสียงหัวเราะเฮฮาจากเพื่อนเพราะกำลังมีข่าวในหน้าหนังสือพิมพ์เกี่ยวกับข้าราชการผู้ใหญ่คนหนึ่งที่มีทรัพย์สมบัติอย่างที่พัฒนะกล่าว
เราคุยกันฉันคนรู้จักกันคุ้นเคยต่อไป แล้วเพื่อนคนหนึ่งทักขึ้น “เออ อาทร เมื่อวานนี้อั๊วเห็นลื้อลงจากรถไฟที่สามเสนไปไหนมา”
อาทรทำหน้าเหมือนเด็กซนถูกผู้ใหญ่จับได้ “ไปลพบุรีมา” เขาตอบ
“ไอ้บ้า ลพบุรีแค่นี้เอง ทำไมต้องไปรถไฟ ทำไมไม่ขับรถยนต์ไป” เชี่ยวถาม
“อั๊วจะไปรถไฟใครจะทำไม” อาทรตอบ
“ไม่จริงหรอกวะ” พัฒนะขัด “ไปไหนที่ไม่อยากให้ใครรู้แน่เชียว น่ากลัวสะกดรอยนางเอก”
“อ้าวไปแอบมีนางเอกที่ไหนล่ะ ก็นางเอกที่ใคร ๆ เขาหาให้ออกดาราสุกแจ๋ว” เชี่ยวถาม
“ก็ดาราล่ะซี ถึงต้องคอยสะกดรอย ไปลอยอยู่ฟ้าไหนก็ไม่รู้ อาทรเอ๋ยเรามันยิ่งทึ่มๆ อยู่ ไม่สมกับเขาเลย” เพื่อนคนหนึ่งพูด
/*390“โธ่ ทำไมใครมาว่าคุณอาทรทึ่มนะ” ดิฉันขัดขึ้นมาด้วยความรำคาญ “ดิฉันไม่เห็นว่าจะมีลักษณะทึ่มอะไรเลย เป็นแต่หวงความคิดนึกเท่านั้น”
“โอ้โฮ ลูกแก้วช่างว่า” พัฒนะร้อง “ไงวะ อาทร หวงไว้ทำไมความคิดนึก”
“ไม่ค่อยมีจะหวง” อาทรพูดสั้น ๆ ตามธรรมดาที่ดิฉันเคยเห็นเขา
“อย่าดูอะไรเผินๆ นะโว้ย คนอย่างเจ้าอาทรน่ะ พอมีสุภาพสตรีก็ทำสุภาพบุรุษ เสือซ่อนเล็บมันมีนะในโลกเรานี่” เพื่อนคนหนึ่งว่า
“เออ คุณเชี่ยว วันนี้ทำไมไม่ชวนญาติของคุณมาด้วยล่ะคุณหญิงน่ะ ช้องเพ็ชรน่ะ” อินทิราถามขึ้น
“โทรศัพท์ไปเหมือนกัน” เชี่ยวบอก “คนที่บ้านเขาว่าไม่อยู่ ถามว่าไปไหนเมื่อไหร่จะกลับ เขาบอกว่าไม่รู้”
“อ๋อ แน่ แน่ ถ้างั้น” เพื่อนคนหนึ่งของเชี่ยวร้องขึ้น “มีคนตามแสงดาวเหมือนในเรื่องกำเนืดพระเยซูแล้ว”
เชี่ยวกับเพื่อนอีกคนหนึ่งหัวเราะด้วยกัน แต่อาทรกับพัฒนะวางหน้าเฉยเหมือนไม่เข้าใจ ดิฉันลอบดูหน้าอาทร เขาสบตาดิฉันแล้วก็เมินหน้าไปทางอื่น
/*391รับประทานอาหารแล้ว เพื่อนของเชี่ยวชวนเต้นรำ อินทิรากับดิฉันร้องขอตัวเพราะมีผู้หญิงสองคนต่อผู้ชายห้าคน แต่พัฒนะกับอาทรว่าเขาจะเป็นพนักงานเครื่องสเตริโอให้ ซึ่งเชี่ยวเพิ่งซื้อมาใหม่ ๆ ให้เพื่อนของเชี่ยวกับเจ้าของบ้านได้เต้นรำตามสบาย ดิฉันเต้นกับเพื่อนของเชี่ยวสองคนไม่ถึงชั่วโมงก็บอกลา ยกข้อที่เป็นแม่ลูกอ่อนขึ้นเป็นข้อแก้ตัว ดิฉันคิดถึงกฤตเหมือนใจจะขาดขึ้นมา รู้สึกอยากร้องให้ และอยากกลับไปหาลูกจนเกือบจะควบคุมตัวไว้ไม่ได้
พัฒนะรับอาสาไปส่งอินทิรา และบ่นเสียดายว่าไม่รู้ว่าจันทร์ฉวีไม่มาด้วย “คราวหลังคุณจันทร์ฉวีจะมาแถวนี้คุณบอกให้บอกผม ผมจะรับอาสาเป็นสารถีให้ ถ้าไม่รังเกียจ”
“พัฒนะนี่เขียมจังวะ” เพื่อนคนหนึ่งว่า “ทำงานอีคาเฟ่ได้เงินเดือนมากกว่าข้าราชการตั้งเยอะแยะ ทำเป็นเจียมตัวต่าง ๆ”
“ฮึ อีคาเฟ่มันจะอยู่ค้ำฟ้าหรือโว้ย ตอนตกงานไม่มีรองรับมิแย่เหรอ” พัฒนะพูดอย่างคนรู้คิด “รบกวนพ่อแม่มามากแล้ว ไม่รู้จักโตเสียทีหรือไง”
/*392ดิฉันขับรถกลับมาบ้านเอง รีบเข้าห้องนอน เข้าไปเยี่ยมดูหน้าลูกในห้องที่กั้นเป็นส่วนของแกด้วยฉาก เตียงเล็กของสุพินพี่เลี้ยงว่างอยู่ แสดงว่าสุพินถือโอกาสไปคุยเล่นอยู่กับเพื่อน ซึ่งดิฉันไม่ถือเป็นความบกพร่อง เพราะไม่ได้หัดลูกให้อยู่ในความระแวดระวังทุกเวลา และรู้ว่าถ้าดิฉันไม่อยู่ น้ารื่นก็จะมาดูบ่อย ๆ และยังมีแม่อีกคนหนึ่ง อย่างไรก็ตาม ในคืนนั้น ภาพของลูกนอนอยู่ในเตียงมีขอบสูง เป็นชีวิตเดียวภายในห้องกว้าง ทำให้ดิฉันเกิดความรู้สึกอ้างว้าง ดิฉันเกือบจะแน่ใจว่าช้องเพ็ชรได้ออกไปนอกเขตพระนครเพื่อพบกับกฤตที่ใดที่หนึ่ง แต่ไม่เข้าใจบทบาทของอาทร ทำไมเขาจึงไม่พูดให้แจ่มแจ้งว่าเขาไปไหนมา ด้วยกิจอะไร เขาทำท่าลึกลับเหมือนกับว่าเขามีเรื่องต้องปิดบัง สีหน้าของเขาเมื่อสบตาดิฉันแล้วเมินไปทำให้ดิฉันเชื่อไปทางนั้น แต่แล้วก็ตำหนิตัวเองว่าใช้จินตนาการเพื่อทำโทษตัวเองแท้ ๆ คนขี้หึงมีความทุกข์อย่างนี้เอง วันหนึ่งดิฉันก็จะรู้จากกฤตว่าเขาได้ไปทำราชการตามที่ดิฉันมุ่งมั่นให้เขาทำอย่างบริสุทธิ์ แล้วดิฉันก็ต้องเสียใจ จะต้องโทษเขา และลงโทษตนเองตำหรับความระแวงโดยมีเหตุผลน้อยที่สุด
/*393อีกสี่วันต่อจากนั้น กฤตก็กลับมา เขาอ่อนระโหยเหนื่อยมาเห็นได้ชัด ไม่เล่าถึงการเดินทางและประสพการณ์อย่างที่เคย เมื่อคุณพ่อถามตามธรรมดาที่เคยถามถึงเหตุการณ์ทั่วๆ ไป กฤตก็ตอบว่ามีเรื่องที่ไม่ดีไม่งามทำให้เกิดความท้อใจดิฉันจึงไม่ซักถาม และคุณพ่อคุณแม่ก็พลอยไม่ถามไปด้วย วันต่อจากวันที่กลับมาถึงบ้าน กฤตก็มีไข้ ปรอทขึ้นสูงถึง ๔๐ ดีกรีเซนติเกรด กฤตนอนซม ไม่ยอมกินอาหารนอกจากน้ำส้มคั้นและน้ำข้าวต้มใส ๆ ดิฉันจะเรียกแพทย์มาตรวจ เขาก็ไม่ยินยอม วันรุ่งขึ้นปรอทลดลง กฤตนอนพักผ่อนอีกวันหนึ่ง รุ่งขึ้นก็ไปทำงาน เขากลับมาบ้านก่อนดิฉัน เมื่อดิฉันกลับมาถึงบ้าน พบกฤตพูดโทรศัพท์อยู่ เมื่อเห็นดิฉันเดินขึ้นเรือนก็จบการเจรจาและวางหูโทรศัพท์ ดิฉันถามเรื่อย ๆ ว่าพูดกับใคร เขาตอบว่าพูดกับเพื่อน คืนนั้นกฤตเข้านอนแต่หัวค่ำ รุ่งขึ้นก็ไปทำงานได้ แต่ท่าทียังอิดโรย ดิฉันจึงไม่อยากรบกวนใจด้วยเรื่องอะไรทั้งสิ้น
ค่ำวันต่อมา กฤตจึงได้รับโทรศัพท์จากคุณลุงวัชร กฤตพูดกับคุณลูงอยู่เกือบ ๑๐ นาฑี เมื่อวางหูโทรศัพท์แล้วก็เรียกดิฉันไปนั่งพูดกันที่ระเบียงข้างตึก ซึ่งเป็นที่เย็นสบาย
/*394“ตามเสียงคุณลุงวัชร กฤตจะต้องไปทำงานกับท่านแล้ว ไม่ใช่เราตัดสินใจหรอก ท่านข้างบนตัดสินลงมา”
“หมายความว่าถึงเราพอใจไม่พอใจ ก็ไม่มีทางเลือกงั้นเรอะจ๊ะ” ดิฉันถาม จับน้ำเสียงของกฤตว่าไม่ค่อยพอใจนัก
“ก็เห็นจะเป็นยังงั้นแหละ” เขาตอบเสียงอ่อย ๆ
“ทำไมถึงเกิดเร่งร้อนกันขึ้นมายังงี้ล่ะ” ดิฉันกล่าว เพราะไม่รู้จะพูดอะไรดีกว่านั้น
“คุณลุงวัชรว่าเรื่องเงินมันรอไม่ได้ คนของคุณลุงหมอเขาบอกแล้วว่ามะเร็งแน่ แล้วถ้าใช้กฤต คุณลุงประจิตจะช่วยแนะนำให้ทุกอย่าง ฝรั่งที่จะมานี่ก็รู้จักกับคุณลุงประจิต เชื่อถือคุณลุงประจิต ถ้าไปเอาคนอื่นมาก็ต้องมาเรียนนิสัยใจคอกันอีก คุณลุงวัชรว่ารอไม่ได้ก็เลยขึ้นเหนือเมฆเลย”
ดิฉันไม่ค่อยสบายใจนัก สังเกตจากน้ำเสียงของกฤตคล้ายกับว่าญาติผู้ใหญ่ของดิฉันสองคน ช่วยกันกำหนดชีวิตของเขาแล้วรู้สึกชุ่มชื่นขึ้นเมื่อกฤตพูดว่า
“ไปบ้านนอกคราวนี้เห็นพวกหนุ่ม ๆ ไปทำงานตามที่หมู่บ้านไกล-ๆ แล้วก็เลยไม่อยากทิ้ง คุณลุงประจิตเองก็ว่างาน/*395ที่ทำนี่เป็นกุศลนานไปถึงจะเห็นผล งานอย่างนี้ใครเขาจะอยากทำ การที่เราได้ช่วยให้พวกหนุ่ม ๆ นี่แกอุ่นใจ ก็เป็นการกุศลโดยตรง เห็นกันต่อหน้าต่อตา ไม่ต้องรอผลอื่น พอทำใจได้อย่างนี้ก็เกิดจะต้องเปลี่ยนหน้าที่เสียแล้ว”
ดิฉันนิ่งไปครู่ใหญ่แล้วจึงพูด “กฤตคิดได้แค่นี้ลูกแก้วก็ว่าได้กุศลแล้วละ”
“แต่กุศลมันไม่ไปถึงพวกหนุ่ม ๆ มันนี่” เขาแย้ง
“จริงนะ ทำไมโลกมันถึงเป็นอย่างนี้กันหนอ” ดิฉันรำพัน
“แต่ก็ช่างเถอะ” กฤตพูดเหมือนตัดใจได้ “อาจไม่ต้องทิ้งไปเลยก็ได้ แล้วก็อาจเป็นประโยชน์กับงานที่ทำอยู่นี่ก็ได้ ที่จริงหาเงินมาช่วยในการพัฒนาได้ มันก็ช่วยอะไร ๆ ต่ออะไรไปได้อีกหลายอย่าง แต่ประหลาดใจว่าทำไมเราเกิดจะมาเป็นคนสำคัญขึ้นมา”
“กฤตไปฟังคุณลุงประจิตเสียก่อนก็จะก็ดี คุณลุงคงอธิบายอะไรให้เข้าใจได้ ลูกแก้วเสียดายงานที่กฤตเริ่มจะรัก เราอาจต้องทิ้งไปไม่กี่เดือนก็ได้กระมัง”
/*396“งานที่ทำนี่ พอทิ้งไปแล้วกลับมาจับอีกมันยาก ผู้คนเกิดไม่รู้สึกเป็นใจเดียวกันเสียแล้ว เหมือนกับเราทิ้งเขาไปหาความสบาย ทำไมยังงี้ก็ไม่รู้ ทีแรกก็ไม่รู้สึกอะไรกับงานเท่าไหร่นัก เราก็ไม่ได้เรียนมาทางการพัฒนาชนบทพัฒนาอะไร เรียนทางทฤษฎีแท้ ๆ คุยกันน้ำลายเป็นฟองไปเลย แต่พอถูกทาบทามให้ทิ้งไปก็เกิดเสียดายขึ้นมา คนเราเวลามีอะไรไม่ค่อยเห็นคุณค่า จะเสียไปเมื่อไหร่ถึงจะเห็น”
เราปรึกษากันอีกเล็กน้อยถึงเรื่องที่จะเตรียมติดต่อซักถามคุณลุงประจิตอย่างไร แล้วดิฉันก็ชวนกฤตไปนอน กฤตยังมีไอของไข้ติดตัวอยู่ ยังไม่ค่อยจะแจ่มใส ดิฉันให้อาบน้ำอุ่น กฤตก็เชื่อเป็นอันดี เมื่ออาบน้ำแล้ว ดิฉันก็ใช้น้ำอบโอดิโคโลญชะโลมตัวให้ เขาก็ปล่อยให้ฉันปรนนิบัติเหมือนเมื่อเขายังเป็นไข้อยู่ ดิฉันรู้สึกชื่นใจในคืนวันนั้นยิ่งกว่าที่เคยได้ชื่นชมมาเป็นเวลานาน
ตอนเย็นวันนั้น เมื่อกลับมาถึงบ้าน รออยู่สักครู่กฤตก็มาถึง และมาเล่าว่าได้ไปพบคุณลุงประจิตแล้ว คุณลุงประจิตชี้แจงว่าคุณลุงวัชรรอไม่ได้จริง ๆ และมีทางเดียวคือหาคนที่แน่ใจว่าทำงานติดต่อกับผู้เชี่ยวชาญได้
/*397“น่าหัวเราะไหม” กฤตเสริมเมื่อเล่าจบแล้ว “คูณลุงประจิตว่าคุณลุงวัชรบอกให้หาคนได้ดอกเตอร์ให้ได้ สมัยนี้ถ้าไม่ได้ปริญญาเอก ไม่มีใครฟังทั้งไทยทั้งฝรั่ง แต่แท้จริงกฤตเพิ่งรู้สึกว่าเข้าใจเศรษฐกิจ เข้าใจว่าประเทศจะก้าวหน้าไปได้หรือไม่ได้ หรือจะถอยหลังเพราะเหตุไรยังไง ตอนที่ออกหัวเมืองแล้วกลับมาจับไข้นี่เอง”
ค่ำวันนั้น กฤตดูเหมือนจะกลับเป็นกฤตคนเดิม เป็นดอกเตอร์ลูกทุ่งของดิฉัน คนที่ดิฉันมอบหัวใจให้ เพราะกิริยาท่าทางความคิดเห็นที่ออกมาทางวาจา การติดต่อกับคนต่างวัยต่างฐานะ เป็นกฤตคนเดิมซึ่งมีความสบายโดยธรรมชาติ ไม่รู้สึกว่าตนอยู่เหนือผู้ใดหรือต่ำกว่าผู้ใด เราเข้านอนกันแต่หัวค่ำ เพราะกฤตยังเพลียจากไข้ที่เพิ่งหาย
วันต่อมา ดิฉันก็รีบกลับบ้านเพราะคิดว่ามีเรื่องจะต้องปรึกษากันระหว่างกฤตกับดิฉัน และคุณพ่อกับแม่ เพราะกฤตต้องไปต่างประเทศในเร็ววันแน่ การุณจะมีความรู้สึกอย่างไรถ้าจะอยู่ในบ้านดิฉันต่อไปโดยพี่ของเขาไม่อยู่ ถึงหากว่าในตอนนี้การุณจะคุ้นกับน้ารวงรัตน์ และไว้วางใจ นำเรื่องราวเกี่ยวกับการศึกษาและเรื่องที่เกี่ยวกับเพื่อนฝูงไปปรึกษา แต่การุณก็/*398ยังไม่รู้สึกว่าเขาอยู่บ้านของเขาเอง หรือบ้านของพี่เขา การุณว่าอยากจะไปอยู่ที่หอของมหาวิทยาลัย แต่ญาติผู้ใหญ่ของการุณไม่เห็นด้วย กลัวว่าคุณพ่อกับแม่จะเข้าใจไปว่าการุณไม่เล็งเห็นความอารีของคุณพ่อกับแม่ อีกทั้งไม่อยากให้การุณอยู่ในเมืองหลวงโดยอิสระเกินไป น้ารวงรัตน์ก็มีความเห็นว่า การุณอยู่ที่บ้านเราเป็นกำไรแก่การุณเองหลายประการ ได้พบเห็นคนฐานะต่าง ๆ ความรู้ระดับต่าง ๆ ต่างเพศต่างวัย ดีกว่าที่จะคบหาสมาคมอยู่กับคนหนุ่มๆ ในวัยเดียวกันและความรู้เท่า ๆ กัน
แต่ดิฉันรอกฤตอยู่จนถึงเวลาอาหาร กฤตก็ไม่กลับมาบ้าน แล้วก็ได้รับโทรศัพท์จากกฤตว่า เขาจะไม่กลับมากินอาหาร ดิฉันพยายามทำใจไม่ให้เป็นห่วงเขา แต่นอนไม่หลับ ดิฉันกระสับกระส่ายอยู่บนที่นอนจนกระทั่งกฤตกลับมา เป็นเวลาเกือบ ๒๔ นาฬิกา ดิฉันเหลือบตาดูว่าเขาจะมีอาการอย่างไรบ้าง พอเห็นดิฉันลืมตาขึ้น เขาก็รีบบอก
“ไปพบเพื่อนมาจากญี่ปุน เผอิญเป็นคนรู้เรื่องธนาคารโลก เลยชวนกันไปกินข้าว แล้วก็พาเขาไปเที่ยวดูอะไรนิดหน่อย”
/*399ดิฉันยิ้มให้กฤต และทำท่าจะหลับตาลงเหมือนคนง่วงนอน ทันใดนั้นกฤตก็เกิดความรู้สึกขึ้นมา เขาเข้ามาซบหน้าลงกับหน้าดิฉัน แล้วก็โอบตัวดิฉันกระชับไว้แน่น เขาจูบดิฉันทั่วหน้าแล้วจึงค่อยวางลง แล้วไปยืนใกล้หน้าต่าง มองออกไปภายนอกอยู่หลายวินาฑี แล้วจึงเดินเข้าไปอาบน้ำ ดิฉันรู้สึกกระดาก เมื่อได้ยินเสียงของเขาออกจากห้องน้ำ ดิฉันก็หลับตาทำทีเป็นง่วงนอน ดิฉันอยู่ในท่านั้นจนแน่ใจว่ากฤตเข้านอนแล้ว จึงขยับตัวปลงใจให้หลับลงไป ซึ่งก็ทำสำเร็จในไม่ช้า
ต่อจากวันนั้น กฤตมีเวลาว่างน้อยที่สุด เขากลับจากทำงานค่ำมากทุกวัน โดยรถของคุณลุงวัชรมาส่งเป็นบางวัน และวันหนึ่งทั้งคุณลุงวัชรและคุณลุงประจิตตามมาปรึกษากันอยู่ที่บ้านจนเกือบ ๒๓ นาฬิกา เพราะกฤตต้องเรียนงานใหม่ต้องรับทราบงานที่ได้วางแผนไว้แล้วเป็นเวลานานตั้งเกือบ ๑๐ เดือน บางวันกฤตก็หอบกระดาษมาด้วยเป็นปึกใหญ่ และเขานั่งร่างเอกสารต่าง ๆ จนดึกกว่าจะได้เข้านอน เป็นอยู่เช่นนี้ประมาณเดือนหนึ่ง แล้วกฤตกับคุณลุงวัชรก็เดินทางไปสหรัฐอเมริกา
/*400ระหว่างการเดินทาง กฤตส่งบัตรหรือจดหมายสั้นๆ ส่งข่าวเป็นระยะ ๆ กฤตไปได้แล้วประมาณสองเดือน วันหนึ่งจึงได้รับโทรศัพท์จากจันทร์ฉวี นัดให้ไปกินข้าวกับเพื่อนเก่าที่เคยเรียนร่วมห้องกันมาตั้งแต่ชั้นเตรียมอุดม คราวนี้นัดกันไปที่ร้านขายไก่ย่างที่ใกล้สนามมวย ที่ถนนราชดำเนิน
“ใจดำจังพวกนี้” ดิฉันต่อว่าทันทีที่เห็นเพื่อน ๆ “รู้แล้วว่าเราอยู่บ้านเหงาคนเดียว เพิ่งชวนออกมากินข้าวกินปลากันตอนนี้แหละ”
“อื้อ ที่จริงน่ะจะชวนกันหลายวันแล้ว ไม่พร้อมกันได้สักที” อินทิราแก้ “นายเหลิงนั้นแหละเป็นคนเหลว”
“มาลงนายเหลิงอีกละ” เถลิงว่า “ที่จริงน่ะจะไปชวนนานแล้ว ไม่ได้คิดรอแม่พวกนี้หรอก แต่เห็นเขารือกันว่าลูกแก้วมีองครักษ์สำรองอยู่ ก็เลยไม่อยากจะเข้าไปแซก”
“เออ ลือกันไปได้นะ ต่างๆ” ดิฉันปริเทวนา “ไหนเล่าให้ฟังมั่งซิ องครักษ์มีลักษณะอย่างไรมั่ง อ้วนผอมขาวแดง”
“ขนาดเกินหน้านายเหลิงทั้งนั้นแหละ” เถลิงว่า “มีทำงานอีคาเฟ่เอย พ่อเป็นเศรษฐีเอย น้าเป็นเศรษฐีเอย”
“เออ แม่อี๊ด คนทำงานอีคาเฟ่เขาว่าเขายินดีจะรับชาวบางกรวยไปไหน ๆ น่ะว่าไง” ดิฉันถามอินทิรา
/*401“ก็ยังไม่มีโอกาส” อินทิราตอบ
“นี่ ชาวบางกรวยขอแถลงการว่าไม่มีความสนใจกับท่านผู้มีรายได้สูง ๆ เลย คนเราตั้งหน้าพึ่งตัวเราดีกว่า ได้แค่ไหนเอาแค่นั้น อย่ามากังวลด้วยเป็นอันขาด” จันทร์ฉวีพูดเสียงหนักแน่น
“เอาละ ทีนี้กลับมาที่นายเหลิง ทำไมเหลิงน่ะจะช่วยเป็นองครักษ์ให้เพื่อนเก่าอีกคนหนึ่งน่ะ จะเสียราศีไปยังไง” ดิฉันหันมารุกเถลิง
“เออ แก้ไม่ค่อยพ้นเลย เอาเป็นว่าก็คิดถึง แต่แล้วมันก็เหมือนกันทุก ๆ คน กว่าจะนัดกันได้มันก็ใช้เวลาหน่อย” เถลิงลากเสียงให้เนิบ ๆ
“ว่าแต่ฉันได้ยินมาว่าคุณหญิงเขาป่วย เขาว่าป่วยมาเกือบเดือนแล้ว ใครจะสนใจไปเยี่ยมเขามั่ง” อินทิรากล่าวขึ้น
“เขาจะลงเอยกะใครนะ ดูรวน ๆ อยู่เรื่อย เดี๋ยวก็มีข่าวลือว่าคนนั้นเดี๋ยวก็คนนี้ แล้วว่าจะหมั้นลูกเศรษฐีแต่แล้วก็เงียบไป” เพื่อนคนหนึ่งถาม
“มนุษย์เรานี่คงมีอะไรทำกันน้อยนะ” ดิฉันว่า “ดูเที่ยวรู้เรื่องของใครต่อใครกันม้ากมาก”
/*402เพื่อน ๆ คุยกันต่อไปตามปรกติ จนกระทั่งอิ่มแล้วแยกกันไปทำงาน ดิฉันบอกอินทิราว่าจะไปส่งเขากับนายเถลิง เพราะที่ทำงานไม่ห่างกันนัก วันนี้ดิฉันบอกไว้ที่สำนักงานของดิฉันว่าจะกลับไปช้า ระหว่างที่นั่งไปในรถอินทิราก็เอ่ยขึ้น
“นี่ ใครเคยไปบ้านคุณหญิงเขาบ้างนะ ฉันไม่เคยไปสักทีรู้จักกันมาตั้งหลายปี”
“จริงแหละ เราก็ไม่เคย เห็นแต่ทางเข้าบ้านเขา ไม่เคยไปเยี่ยมเขาข้างในบ้านเลย” เถลิงกล่าว
ดิฉันเกิดความอยากรู้ว่าช้องเพ็ชรมีความเป็นอยู่อย่างไรระหว่างที่กฤตไม่อยู่ เขายอมรับเอาการปฏิเสธหรือความไม่สำเร็จที่จะหางานให้กฤตใหม่อย่างไร จึงชวนเพื่อนขึ้น
“นี่ เราควรมีไมตรีจิตกับเขามั่ง เลิกงานเย็นนี้ไปเยี่ยมเขาด้วยกันเถอะ ฉันจะโทรศัพท์ไปถามให้แน่เสียก่อนว่าเขาเจ็บไข้จริงหรือเปล่า แล้วสองคนไปรอฉันที่ไหนที่ฉันจะไปรับได้” ดิฉันชวน
“บ้านเขาอยู่ไม่ไกลที่ทำงานของผมหรอก ถนนสุโขทัย แต่เป็นซอยเข้าไป” เถลิงบอก “อี๊ดมารอที่ร้านอาหารถนนสุโขทัยได้ไหมล่ะ ผมไปพบที่นั่นแล้วลูกแก้วต้องรีบเลิกงานมารับเราที่นั่น”
/*403นัดแนะกันดีแล้ว ดิฉันก็กลับไปทำงาน และขออนุญาตออกมาก่อนเวลาประมาณ ๑๐ นาฑี ดิฉันไปพบอินทิรากับเถลิงที่ร้านอาหารสุโขทัยตามนัด แล้วก็ไปยังซอยบ้านช้องเพ็ชรซึ่งอยู่ใกล้ ๆ นั้น
จากถนนใหญ่มีซอยที่รถได้วิ่งแยกไปทางเหนือ เข้าซอยไปได้ไม่นานก็ถึงซอยแยกเล็ก หรืออีกนัยหนึ่งทางเข้าบ้านช้องเพ็ชรนั่นเอง ดิฉันไม่ได้ไปที่บ้านช้องเพ็ชรเป็นเวลานาน เพราะช้องเพ็ชรไม่ค่อยอยู่บ้าน ไปต่างประเทศโน้นนี้มาก่อน ดิฉันแต่งงานหลายปี ดิฉันจำไม่ได้แม่นนัก แต่รู้ว่าบ้านใหญ่ ๆ ในซอยนั้นมีไม่กี่บ้าน แน่ใจว่าซอยที่เลี้ยวเข้าไปนั้นเป็นทางเข้าบ้านถูกแน่ รถผ่านต้นไม้ใหญ่ ๆ มีอายุยืนนาน แสดงว่าครอบครัวของช้องเพ็ชรได้ครอบครองสถานที่นั้นมาอย่างน้อยก็ตลอดอายุของช้องเพ็ชร แล้วทางก็พารถมาจอดหน้าประตูบ้านทำด้วยไม้หนาและหนัก มีช่องประตูเล็กภายในบานประตูใหญ่ เถลิงถามดิฉันว่าแน่ใจหรือว่าบ้านช้องเพ็ชร แล้วเขาก็ลงจากรถ เข้าไปที่ประตูนั้น เขาหันมาบอก
“เขามีชื่อคุณพ่อเขาอยู่ที่นี่ มีป้ายไว้เรียบร้อย” เถลิงกดกริ่งไฟฟ้า แล้วยืนรอ ต่อมาไม่ช้าก็มีคนมาเปิดประตูเล็ก/*404เยี่ยมหน้าออกมา อินทิราชะโงกหน้าลงไปบอกเถลิงว่าให้บอกว่าเรามาหาคุณหญิง
คนที่เยี่ยมหน้าจากประตูเล็กรีบเปิดประตูใหญ่ ให้รถแล่นเข้าไปในบ้าน เห็นสนามกลมใหญ่อยู่หน้าเรือนไม้ขนาดใหญ่ เป็นเรือนชั้นเดียวแบบเก่า มีระเบียงแล่นรอบ ดิฉันออกปากว่าชอบบ้านแบบนี้เหลือเกิน
“นี่หรือบ้านคุณหญิง แหมคิดภาพไว้ไม่เหมือนเลยแฮะ” อินทิราพูดขึ้น “ฉันเห็นภาพคฤหาศน์สมัยใหม่ ตึกเป็นหินอ่อนหรืออะไรยังงั้น”
ดิฉันนำรถไปจอดใต้ต้นไม้ต้นหนึ่ง ลงจากรถแล้วกวาดตาดูบริเวณบ้าน สนามไม่ได้รับการดูแลดีนัก หญ้าขึ้นไม่ทั่วพื้นดิน และการตัดขลิบก็คงกระทำไม่สม่ำเสมอ ดูต้นไม้ใหญ่ที่ขึ้นอยู่ใกล้รั้วบ้าง ใกล้ตัวเรือน และที่ริมสนามรวมประมาณ ๑๐ ต้น ก็เห็นว่าเป็นต้นไม้ที่ทนอากาศ ทนดิน ไม่ต้องทนุบำรุงก็เติบโตไปตามธรรมชาติ กิ่งก้านก็แผ่ไปตามที่พืชเหล่านั้นต้องการไปเอง ไม่แสดงว่าความรู้หรือฝีมือเจ้าของช่วยเหลือให้มีสัณฐานน่าดู หรือให้อำนวยประโยชน์แก่คนปลูก ดิฉันนำหน้าพาเพื่อนขึ้นไปบนเรือนใหญ่ ซึ่งดิฉันเคยขึ้นไป/*405สองสามครั้ง ในงานศพดูเหมือนจะสองครั้ง และมีงานเลี้ยงและทำบุญในงานมงคลอะไรอันหนึ่ง ในงานที่เคยมา บ้านได้รับการตกแต่งขึ้นเพื่องานสโมสรเป็นโอกาสพิเศษ ดูโอ่อ่าครึกครื้น แต่มาโดยไม่มีงานอย่างที่มาวันนั้น บ้านนั้นดูเป็นบ้านที่ผู้อาศัยไม่ได้เอาใจใส่ มองดูสีทาเรือนก็อ่อนและแก่ไม่เสมอกัน มีจุดมีรอยให้เห็นว่าได้ผ่านฝนผ่านแดดมาหลายฤดู เมื่อเข้าไปในห้องรับแขกตามที่คนใช้ที่ออกมาต้อนรับชี้ให้เข้าไป จึงเห็นว่ามีเครื่องประดับมีราคาอยู่ตามฝาผนังและในตู้ ได้แก่รูปถ่ายของพระราชวงศ์บางพระองค์ รูปถ่ายของข้าราชการชั้นสูงตามยุคสมัยหลายสมัย เพราะบิดาของช้องเพ็ชรทำราชการแล้วก็ติดต่อกับวงงาน ตั้งแต่หนุ่มจนถึงปัจจุบันนี้ โดยยังมีส่วนในรัฐวิสาหกิจอีกหลายแห่ง เครื่องเรือนก็มีราคา มีโต๊ะทำด้วยไม้มะเกลือประดับมุกแบบจีน พร้อมด้วยเก้าอี้ชุด แต่หมอนพิงตามเก้าอี้มีรอยชำรุดไม่ได้รับการซ่อมแซม ถึงแม้จะได้ใช้วัสดุราคาแพง ในห้องนั้นไม่มีดอกไม้สดเลย มีแต่ดอกไม้แห้งปักอยู่ในแจกันลายครามอย่างดี ทำด้วยแพร และมีดอกไม้ทำด้วยกระดาษที่ยังมีสีสดปักในแจกันเล็ก ๆ หลายใบ วางไว้ในที่ต่าง ๆ ทั่วห้อง ประตูด้านในปิดทำให้มีแสงสว่างเข้ามาในห้องน้อย หน้าต่างนั้นเพิ่งได้/*406เปิดออกเมื่อแขกเข้าไปถึงประตูห้อง ในห้องนั้นจึงยังมีกลิ่นอับ ๆ ตามธรรมดาของห้องที่ไม่ได้รับอากาศบริสุทธิ์มาตลอดวัน
เถลิงมองดูห้องนั้นด้วยสายตาที่แสดงว่าแปลกใจเช่นเดียวกับอินทิรา ดิฉันก็แปลกใจว่าครอบครัวของช้องเพ็ชร ดำเนินชีวิตกันตามแบบเก่าเช่นนั้น การที่ห้องมีกลิ่นอับก็เพราะไม่ค่อยใช้ห้องรับแขก เจ้าของบ้านคงจะชอบใช้เฉพาะส่วนใดส่วนหนึ่งของเรือน คงเป็นเพราะทางด้านอื่นได้รับลมดีกว่า และหลีกเลี่ยงไอแดดได้ดีกว่าห้องที่ประดับไว้ด้วยของราคาแพง ซึ่งต้องเก็บรักษาไว้ดี
ประตูด้านในเปิดออก หญิงในมัชฌิมวัยตอนปลายคนหนึ่ง แต่งตัวเหมาะแก่วัยและสบายสำหรับอยู่บ้าน เดินเข้ามา ดิฉันนึกไม่ออกว่าเป็นญาติชั้นไหน สนิทหรือห่างอย่างไรกับช้องเพ็ชร จนกระทั่งท่านทักขึ้น
“อ๋อ แม่ลูกแก้วหลานคุณหญิงวรรณแสงใช่ไหมนี่”
ดิฉันทำความเคารพ “ใช่ค่ะ ดิฉันพาเพื่อนมาเยี่ยมช้องเพ็ชร ได้ยินว่าเขาไม่สบายมาหลายวันแล้ว”
“อ๋อ มาหายายจ๋องกันหรอกเรอะ เด็กไปบอกว่ามีแขกมาหาฉัน” สตรีผู้นั้นกล่าว “เอ้า ผ่อง เพื่อนคุณจ๋องเขา พาเขาไปที่เรือนของเขาหน่อยซิ”
/*407“เข้าบ้านผิดหรือคะ” ดิฉันถามออกไปด้วยความแปลกใจ เพราะแน่ใจว่าได้มาในงานศพและงานมงคลที่เรือนใหญ่นั้นโดยมีช้องเพ็ชรเป็นเจ้าของบ้านคนหนึ่ง
“ไม่ผิดหรอกค่ะ เป็นยังไงลูกแก้วนี่ลูกคุณใจแก้วกับคุณเกลาใช่ไหม อยู่ติดกันกับคุณป้าไม่ใช่เรอะ ฉันพบกับคุณป้าบ่อย ๆ แต่ไม่ค่อยไปหาท่านถึงบ้าน ท่านชอบมาที่นี่ มันสบาย โบราณดี ๆ ท่านว่า”
ดิฉันเดาได้ทันทีว่าคุณป้ามาที่บ้านนี้เพื่อหย่อนใจด้วยอย่างไร “ดิฉันชอบจังค่ะบ้านแบบนี้” ดิฉันบอก
“ดูเถอะ คนชอบก็มี ฉันน่ะชอบไม่ชอบมันก็ต้องอยู่ คุณพระท่านไม่ยอมย้ายไปไหน” เจ้าของบ้านพูดต่อไป “เอ้า จะไปหายายจ๋อง ไปทางหลังเรือนก็ได้ ลงกะไดหลัง อ้อ รองเท้าอยู่หน้าเรือน เชิญเถิดค่ะ” พูดจบแล้วท่านผู้นั้นรีบกลับเข้าประตูไป เหมือนว่ามีอะไรที่ติดใจท่านมากกว่าคอยอยู่ในส่วนของเรือน
บทที่ ๒๐
/*409เด็กคนใช้พาเราเดินอ้อมสนามไปทางด้านตรงข้ามกับประตูบ้าน ไปตามถนนโรยกรวดกว้างพอรถวิ่งได้ ดิฉันหันมาดูรถยนตร์ แล้วถามเด็กนั้นว่า ควรเอารถไปด้วยหรือไม่
“เรือนคุณหญิงตรงนี้ไงคะ” เด็กพูดแล้วก็ชี้มือไปตรงหน้า และเห็นเรือนเล็กหลังหนึ่ง มีรั้วประกอบด้วยไม้พุ่มเตี้ย ๆ กั้นเป็นอาณาเขต แบ่งเป็นส่วนออกไปจากบ้านใหญ่ “คุณจ๋องใช่ไหมคะ”
“คุณช้องเพ็ชรน่ะ” ดิฉันบอกอย่างรำคาญ “ในบ้านนี้เรียกว่าอะไรกันน่ะ”
“ทีแรกก็เรียกคุณช้องเพ็ชรกันว่า คุณหญิง แล้วตั้งแต่คุณทรงเป็นคุณหญิง แล้วก็เลยไม่รู้จะเรียกคุณจ๋องว่าอะไร ยุ่งกันมาอย่างงี้แหละ” เด็กคนใช้ตอบอย่างรำคาญเหมือนกัน
เด็กชี้มือให้เราผ่านช่องในรั้วพุ่มไม้เข้าไป เดินไปสองสามก้าวจึงถึงบันไดเรือนเล็ก ขึ้นบันไดนั้นไปยังไม่พบผู้ใด /*410ไม่มีสุนัขเห่าหรือเสียงคนพูดกัน ดิฉันมองเข้าไปในเรือนตามช่องโล่งที่อยู่ระหว่างห้องสองห้อง เมื่อหมดทางที่จะทำอย่างไรจึงใช้วิธีออกเสียง
“เอ้อ ใครอยู่บ้างคะ”
ไม่มีเสียงตอบ เพื่อนสองคนกับดิฉันยืนมองตากันพิศดูเรือนนั้นไปพลาง เป็นเรือนไม้อย่างดีอายุปานกันกับเรือนใหญ่ที่เราเพิ่งละมา ควรจะได้ทาสีและรับการซ่อมแซมให้น่าดูขึ้นเช่นเดียวกัน ยิ่งดูที่ขอเกี่ยวหน้าต่างซึ่งเปิดอยู่บานหนึ่ง ยิ่งเห็นถึงความไม่เอาใจใส่รักษา เพราะขอนั้นคงจะเป็นเหล็กอย่างดีมีอายุชรา จึงมีสนิมติดเกราะกรังและออกเป็นคราบเป็นบางตอน
เถลิงออกเสียงเรียก “หญิง หญิง เพื่อนมาหา”
เงียบอยู่อีกหลายวินาที แล้วจึงมีหญิงในปัจฉิมวัยแต่ไม่ดูชรามาปรากฏตัวขึ้น ดิฉันจำได้ทันทีว่าเป็นมารดาของช้องเพ็ชร จึงรีบยกมือขึ้นไหว้และทักด้วยเสียงค่อนข้างแหลม
“แน่ะ คุณป้า คุณป้าคะ ดิฉันเป็นเพื่อนของช้องเพ็ชร เป็นลูกแม่ใจแก้ว หลานอากรรณประดับ คุณป้าจำได้ไหมคะ”
“อ๋อ แม่คุณ” มารดาช้องเพ็ชรรับไหว้และทักทายต่อไป “เออ ไม่ได้พบนานเชียวนะ มีธุระอะไรหรือจ๊ะ”
/*411เกิดปฏิญาณขึ้นฉับไวในสมอง ดิฉันตอบว่า “ดิฉันโทรศัพท์มาถามว่าช้องเพ็ชรไม่สบายใช่ไหม แล้วก็เลยนัดมาเยี่ยมเขาค่ะ”
ความประหลาดใจปรากฏในแววตาสตรีสูงวัยผู้นั้น ถามว่า “เขานัดให้คุณมารึ”
“ดิฉันโทรศัพท์มาค่ะ” ดิฉันตอบกำกวม ดิฉันแน่ใจว่าคนที่รับโทรศัพท์คงจะเป็นคนที่เรือนใหญ่ เกิดความอยากรู้เป็นอันมาก จึงขยับตัวออกเดิน “เขาอยู่ในห้องนี้ใช่ไหมคะ” แล้วก็เดินเข้าไปทางที่มารดาช้องเพ็ชรออกมา เดาเอาว่าห้องของช้องเพ็ชรจะต้องเป็นห้องที่หน้าต่างเปิดอยู่ทางด้านขวามือ ดิฉันพยักหน้าให้อินทิรากับเถลิงตามมาพลางแนะนำ “สองคนนี่ก็เพื่อนสนิทของช้องเพ็ชรค่ะ คนนั้นเถลิง นี่อินทิรา”
มารดาช้องเพ็ชรเดินตามเราสามคนมายังห้องซึ่งประตูเปิดอยู่ ไม่ขัดขวางประการใด แต่สีหน้าแปลกใจยังไม่หมดไป ดิฉันเข้าประตูห้อง ก็เห็นช้องเพ็ชรนอนอยู่บนเตียง ในห้องนั้นมีการตกแต่งน่าดูพอใช้ ม่านหน้าต่างสีชมภู โต๊ะเครื่องแป้งมีผ้าปูเป็นสีเดียวกับม่าน มือะไรที่แปลกตาแต่ดิฉันยังจับไม่ได้ เมื่อเข้าไปถึงตัวคนไข้ซึ่งหลับตาและหายใจเบา ๆ อยู่ /*412จึงระลึกขึ้นได้ว่า เตียงของช้องเพ็ชรเป็นเตียงอย่างสมัยเก่าซึ่งคนรุ่นเดียวกันไม่ใช้แล้ว คือกางมุ้งสีขาวเนื้อละเอียด ซึ่งดิฉันนึกชอบ ไม่มีลวดตาข่ายกรุหน้าต่างเหมือนบ้านสมัยใหม่ ทำให้ลมเข้าได้มาก ในห้องนั้นจึงเย็นสบายกว่าห้องนอนอื่น ๆ ในเวลาบ่ายเช่นนั้น
ช้องเพ็ชรลืมตาขึ้น เมื่อเห็นเราทั้งสามก็สะดุ้งจนเห็นชัด ร้องขึ้นว่า “ลูกแก้ว”
ดิฉันวางตัวเป็นเพื่อนสนิทอย่างที่เราเคยได้เป็นกันมาหลายปี ดิฉันเข้าไปนั่งบนเตียง จับแขนของช้องเพ็ชรแล้วพูด “นี่ มีไข้มากไหม ทำไมไม่มีใครรู้เลยว่าเธอเป็นอะไร ได้ยินว่าไม่สบายมาหลายวันแล้วเรอะ”
ช้องเพ็ชรทำท่าอย่างคนเวียนศีร์ษะ หลับตาแล้วลืมขึ้นใหม่ แล้วฝืนยิ้มส่ายหน้าไปมา “ไม่ได้เป็นอะไร ไม่สบายมาสองสามวัน กินอาหารไม่ค่อยได้เลยเพลียเท่านั้นเอง”
อินทิราเข้าไปยืนใกล้เตียง “นายเหลิงเรามาเยี่ยมด้วย จะให้เขาเข้ามาได้ไหม”
แววตาของช้องเพ็ชรบอกความไม่สบาย หลับตาลงและส่ายหน้าเบา ๆ ไปมา อินทิราออกไปบอกเถลิงซึ่งยืนคอย/*413อยู่หน้าประตูด้วยความมีมรรยาทว่าอย่าเพ่อเข้ามา ดิฉันไม่ได้ยินว่าเถลิงว่าอย่างไร แล้วได้ยินเสียงคนลงบันไดไป อีกไม่ช้ามารดาช้องเพ็ชรก็นำน้ำเย็นใส่ถ้วยแก้ววางในถาดเงินอย่างดีเข้ามารับรอง
“พ่อคนผู้ชายแกไปแล้วเรอะ” ท่านถาม
“ดิฉันบอกเขาว่าช้องเพ็ชรดูเหมือนจะกำลังไม่สบาย เขาคงไปรอที่รถ” อินทิราบอก
ดิฉันคิดว่าจะหาความรู้เรื่องภายในครอบครัวช้องเพ็ชรพอให้เกิดความสว่าง ดิฉันไม่เคยทราบมาเลยว่ามารดาของเขาภรรยาหลวง ดิฉันเคยพบช้องเพ็ชรพร้อมกับบิดาของเขา คุณพระธาณินทร์สวามิภักดิ์ และพี่น้องลูก ๆ ของบิดา ก็ไม่เคยเห็นพี่น้องคนใดแสดงต่อช้องเพ็ชรในฐานะเป็นลูกภรรยาน้อยเลย
“คุณป้ามาอยู่เรือนเล็กนี่สบายดีนะคะ” ดิฉันกล่าวแก่มารดาช้องเพ็ชร “ดิฉันชอบจังเรือนอย่างเก่า ไม่กรุมุ้งลวด แต่บ้านดิฉันเล็กมาก แล้วแม่ว่าซักมุ้งไม่ไหว หาคนใช้ไม่ได้แล้วสมัยนี้”
/*414“นี่ฉันซักเองนี่” มารดาช้องเพ็ชรกล่าว “ฉันก็ไม่ชอบอยู่ไอ้ห้องสมัยใหม่ อุดอู้ยังไงไม่รู้ นอกจากจะติดเครื่องเย็นเหมือนคุณพระกับคุณทรงเขา ลูกหญิงเขาก็อยากให้ทำห้องอย่างนั้น แต่ฉันก็ยังไม่อยากเสียเงิน ไหนจะเสียค่าติดตั้งเกือบหมื่น ห้องขนาดนี้แล้วค่าไฟไม่ไหว แล้วคุณพระน่ะ ถ้าไม่สมัยเจี๊ยบเขาก็โปราณเอาเลย เขาว่าเขาไม่ชอบไอ้ครึ่ง ๆ กลาง ๆ”
“คุณลุงท่านไม่ชอบห้องมุ้งลวดหรือคะ?” ดิฉันถาม
“ไม่อยากไปขออะไรเขามากกว่า” มารดาช้องเพ็ชรตอบ “ฉันมีแค่ไหนก็ใช้แค่นั้น ฉันหย่ากับเขาเรียบร้อยนี่จ๊ะ เดี๋ยวนี้แม่ทรงเขาได้รับตราคุณหญิงแล้ว”
“อ้อ คุณป้าเลิกกับคุณลุงแล้วหรือคะ” ดิฉันถามต่อไป
“ไม่ได้อยู่ด้วยกันมาตั้ง ๑๐ ปีกว่าแล้ว” ท่านตอบโดยไม่มีอารมณ์อะไรเลย “ขี้เกียจ คุณพระท่านอยากเข้าวัง อยากไปสถานทูตกับแม่ทรง ก็มากีดอยู่ที่ไม่ได้จดทะเบียน ฉันก็เลยคิดว่าไม่ให้ได้ประโยชน์อะไร เลยหลีกทางเสียเลย มีคนตั้งแยะไม่รู้ว่าแม่ทรงไม่ได้เป็นเมียแต่งของคุณพระ เพราะฉัน/*415ไม่ได้ไปไหนกับคุณพระมา วุ้ย สิบกว่าปีจนจำไม่ได้แล้ว เรื่องมันเก่าแก่แล้ว”
“ทำไมดิฉันไม่เคยรู้จักกับคุณอาทรงล่ะคะ หรือเห็นจะต้องเรียกคุณป้ากระมัง คงแก่กว่าคุณพ่อ”
“ขอโทษ คุณพ่อเธอน่ะใครล่ะ” มารดาช้องเพ็ชรถาม
“คุณเกลาค่ะ เกลา กอกรี คุณย่าดิฉันคุณหญิงปรุงค่ะ คุณอาดิฉัน กรรณประดับ แต่งงานกับอาเธียร ลูกเจ้าคุณเกษมสามารถไงคะ”
“เออ จริงซี เจ้าคุณเกษมกับคุณพระก็นับเป็นญาติกันนี่” สตรีมีวัยวุฒิซึ่งดิฉันยังไม่รู้จักชื่อพูดต่อไป ท่านนั่งบนเก้าอี้ซึ่งมีอยู่ตัวเดียวในห้องนอนของลูกสาว และอยากจะพูดคุยด้วย เพราะท่านเล่าต่อไปโดยไม่รั้งรอ “คุณหญิงปรุงฉันจำท่านได้ ตอนคุณเธียรแต่งงานฉันก็ไป แต่ฉันไม่ค่อยได้ไปไหน เห็นคุณพระเขาอยากให้แม่ทรงไป เราก็ขี้เกียจ ฉันเป็นคนอย่างงั้นละ ไม่รู้จักสู้รบตบมือ ลูกหญิงเขาว่าเสมอว่าคนอย่างฉันมีแต่จะเสียเปรียบ”
/*416ดิฉันหันไปดูช้องเพ็ชร เห็นหันหน้าหนีเข้าฝา ไม่พูดว่าอย่างไร จับตัวดูก็ไม่มีไอของไข้ ดิฉันจึงถาม
“ช้องเพ็ชรเป็นอะไรคะ คุณป้าให้หมอมาดูหรือเปล่า”
“เขาไปหามาแล้ว เมื่อก่อนเที่ยงนี่เองเขาก็ไปมา กลับมาแล้วก็บอกว่ากินอะไรไม่เข้า ชอบแต่จะนอนอย่างงี้”
“หญิง ทำไมเธอกลายเป็นคนยอมแพ้อะไรง่าย ๆ ไปล่ะ” อินทิราพูดบ้าง เพราะคงจะอัดใจหลายอย่าง “การเจ็บไข้มันต้องต่อสู้เหมือนกัน” แล้วหันไปทางมารดา “แล้วยาล่ะคะ แล้วเขากินไหมคะ”
“ไม่เห็นมียาอะไร ถามเขาก็บอกว่าไม่เป็นอะไร” ท่านตอบ
“เขาเป็นมากี่วันคะ” อินทิราถาม
“เป็นๆ หายๆ” มารดาช้องเพ็ชรตอบ “เดี๋ยวก็เป็นอย่างงี้อยู่สองสามวัน แล้วก็เห็นออกไปไหน ๆ สองสามวัน อยู่บ้านละก็นอนเป็นส่วนใหญ่”
อินทิรากับดิฉันสองคนช่วยกันปลอบถามช้องเพ็ชร แต่คนไข้ก็ไม่แสดงว่าสนใจกับการที่เราไปเยี่ยม จนจับได้ว่า/*417อยากให้แขกไปเสียจากตนเร็ว ๆ ช้องเพ็ชรตอบคำถามเพียงคำสองคำ แล้วก็หลับตา กลืนน้ำลาย ดิฉันว่าเขามีท่าผะอืดผะอม ดิฉันออกความเห็นแก่มารดาของเขาว่าดูเหมือนจะเป็นโรคกระเพาะ แต่ช้องเพ็ชรไม่แสดงว่าเห็นด้วยหรืออยากปฏิเสธ เมื่อได้นั่งอยู่ในห้องฐานะผู้เยี่ยมไข้ประมาณ ๒๐ นาฑีแล้ว อินทิรากับดิฉันจึงอำลา มารดาช้องเพ็ชรออกมาส่งถึงบันไดเรือน เราสองคนก็เดินไปขึ้นรถ ดิฉันพาเพื่อนสองคนไปส่งที่ขึ้นรถประจำทางที่สะดวกที่สุด แล้วก็ลาจากกันไป โดยกำชับให้นัดวันพบกันอีกโดยไม่เนิ่นนาน
ระหว่างที่นั่งในรถ อินทิราเล่าให้เถลิงฟังถึงการสนทนาระหว่างดิฉันกับมารดาช้องเพ็ชร เถลิงไม่กล่าวอย่างไร เมื่อกลับไปถึงบ้าน ดิฉันก็เล่าเรื่องให้แม่ฟัง แม่ก็ไม่ให้ความสว่าง บอกว่าไม่ได้ติดต่อกับคุณพระธาณินทร์มาเกือบสิบปีแล้ว และไม่ค่อยได้เอาใจใส่กับชีวิตภายในครอบครัวที่ไม่ต้องช่วยเหลือหรือที่ต้องรบกวนกัน ดิฉันใคร่จะถามคุณป้าวรรณแสง อยากรู้ชื่อของมารดาช้องเพ็ชรและชื่อของมารดาเลี้ยง ครั้นแล้วก็รำลึกขึ้นได้ถึงเชี่ยว ดิฉันจึงโทรศัพท์ไปที่บ้านของ/*418น้าของเขา เพราะที่บ้านเชี่ยวยังติดโทรศัพท์ไม่ได้ สั่งให้คนที่บ้านนั้นบอกให้เชี่ยวโทรศัพท์มาถึงดิฉัน กว่าจะได้รับโทรศัพท์จากเชี่ยวก็ล่วงเลยไปถึงวันรุ่งขึ้นเวลาเช้า ดิฉันกำลังจะต้องไปทำงาน จึงขอร้องให้เขานัดไปกินอาหารกลางวันด้วยกัน เชี่ยวบ่นออดแอดเพราะที่ทำงานอยู่คนละทิศกับของดิฉัน ใครคนหนึ่งต้องรีบออกจากสำนักงานแล้วก็จะต้องรีบกลับ แต่แล้วเขาก็ยอมนัดพบกับดิฉันที่ห้องน้ำชาเอราวัณ
ครั้นดิฉันไปถึงสถานที่นัดพบตามเวลา แทนที่จะพบเชี่ยว ก็ได้พบอาทรรออยู่ อาทรบอกดิฉันทันทีว่าเชี่ยวมีราชการด่วน เขาต้องทำงานจนเสร็จแล้วจึงจะออกมากินอาหารได้ แต่เผอิญอาทรโทรศัพท์ไปถึงเขาด้วยธุระอย่างหนึ่ง เชี่ยวจึงขอให้อาทรมาแทนตัวเขา
ดิฉันคิดว่าอาทรอาจรู้เรื่องของช้องเพ็ชรมากพอสมควร จึงทำเป็นยินดี กล่าวว่า “เอาเถอะค่ะได้พบคุณอาทรก็ดี ดิฉันน่ะเกรงใจจะเที่ยวชวนใครเรื่อยๆ ไป แต่มันเหงาจริงๆ” อาทรลอบมองดิฉันตั้งแต่ปลายผมจนปลายคาง อย่างที่ดิฉันจับได้ชัด ดิฉันทำเป็นไม่สังเกต ชวนเขาคุยต่อไป
/*419“กฤตเขาเขียนจดหมาย หรือส่งไปรษณียบัตรถึงเพื่อนๆ มั่งไหมคะ”
“ผมเคยได้การ์ดใบเดียว” อาทรตอบระหว่างที่กำลังคิดเลือกอาหารกันอยู่
ดิฉันสั่งอาหารแล้วก็ไม่รีรอ ถามอาทรเรื่องที่อยากรู้ทีเดียว “นี่ คุณอาทร คุณรู้จักกับที่บ้านช้องเพ็ชรดีสักแค่ไหน รู้เรื่องภายในของเขาบ้างไหม”
“ภายในแค่ไหน” อาทรย้อนถาม อยู่ด้วยกันสองคน ดูเขามีบุคคลิกลักษณะแปลกตา ไม่เหมือนที่เคยพบกันพร้อมด้วยเพื่อนๆ อื่น ๆ
“เช่นเรื่องคุณแม่เขา แล้วก็คุณหญิงรับตราของคุณพระคุณพ่อเขา”
อาทรหัวเราะหึ ๆ “เอาไปแต่งนวนิยายเขาคงว่าไม่ใช่เรื่องจริง ทีแรกคุณแม่ช้องเพ็ชรเป็นเมียหลวง อยู่ไปๆ ดูเหมือนเดี๋ยวนี้เป็นเมียน้อย”
“อ้าว เรื่องราวเป็นไงมาไงล่ะคะ” ดิฉันถามเรื่อยๆ แบบสนุกกับการซุบซิบ
“คุณป้าปอง หรือที่ถูกคุณย่ากระมัง” อาทรเริ่มเล่า “ผมก็ไม่ค่อยได้ไปนับญาติกับใครนัก ทีแรกเป็นเมียแต่ง แล้ว/*420ยังไงไม่รู้ กลายเป็นคุณพระไปไหนมาไหนกับคุณป้าทรง แล้วยังไงก็ไม่รู้คุณป้าปองไปอยู่ที่เรือนเล็ก คุณป้าทรงครอบครองบ้าน แล้วเดี๋ยวนี้เป็นคุณหญิงไปแล้ว”
“นั่นซี เราไปเชยยุ่งกันใหญ่” ดิฉันเล่าให้อาทรฟังตามเหตุการที่ได้ไปเห็นมา
อาทรนิ่งฟังอย่างสงบ เขาทำท่าตรึกตรองจนดิฉันถาม “คุณอาทรรู้หรือเปล่าว่าช้องเพ็ชรเขาไม่สบาย”
“ทราบเหมือนกัน” เขาตอบ
“แล้วจะไปเยี่ยมเขาไหม”
เขานิ่งไปอีกครู่ใหญ่ แล้วตอบ “เขาออกจากบ้านได้เป็นครั้งคราว ไม่รู้ว่าตอนไหนเขาไม่สบาย ตอนไหนเขาไปไหนๆได้ไม่เป็นไรหรอก คุณไปเยี่ยมแสดงน้ำใจก็ดีแล้ว เขาไม่ได้เป็นอะไรมากแน่”
เราสนทนาเรื่องอื่นต่อไป ดิฉันซักชื่อคุณแม่ของช้องเพ็ชร และมารดาเลี้ยงซึ่งเป็นน้าของช้องเพ็ชร ได้ความเพิ่มว่าเป็นญาติกันกับคุณพ่อช้องเพ็ชร และได้รับความอุปถัมภ์มาจากคุณพระทั้งสองคน แล้วก็ไม่ได้ความรู้อะไรอีก เมื่อรับประทานอาหารแล้ว สั่งถึงเพื่อนที่เคยร่วมสนุกกันแล้วก็ลาแยกกันไป ดิฉันกลับบ้านวันนั้นก็นำเรื่องไปเล่าให้น้ารวงรัตน์/*421ฟัง เล่าถึงเรื่องข่าวลือเกี่ยวกับตัวดิฉันกับอาทรและอาทรกับช้องเพ็ชรด้วย น้ารวงรัตน์ว่า
“โธ่ จะสืบของพรรณอย่างนี้ง่ายนิดเดียว เรามีขุมทรัพย์อยู่ใกล้ ๆ”
“คุณป้าหรือคะ” ดิฉันถาม น้ารวงรัตน์พยักหน้า แล้วก็นัดว่า “พรุ่งนี้จะหาคำตอบให้ได้หมด อย่างช้าก็มรืนนี้ น้าก็สนใจเหมือนกัน ช้องเพ็ชรนี่แกมีอะไรที่น้าเห็นไม่เหมือนผู้หญิงทั่ว ๆ ไปมานานแล้ว แกสวยผาดโผด แต่ทำไมไม่ได้แต่งงานเสียที อายุก็เท่าๆ กับลูกแก้ว ตอนนี้ก็เข้าระยะสาวแก่แล้ว ยังไม่ถึงขั้นเลิกหวังอย่างน้าเท่านั้น”
“เอ ถึงขั้นเลิกหวังนี่อายุเท่าไหร่คะ”
“เห็นจะเป็นคน ๆ กระมัง น้าดูเหมือนเลิกคิดมานานแล้ว หรือจะพูดให้ถูกลืมคิดไปหรือไงก็ไม่รู้ ชอบแต่จะอยู่ในบ้านของตัวเองเสียแหละมาก น้าโรจน์เขาว่าเป็นสาวเทื้อมาแต่กำเนิด บอร์นโอลด์เมด” น้ารวงอธิบายศัพท์เป็นภาษาอังกฤษตามธรรมเนียมของคนไทยสมัยนี้
สองวันต่อมา น้ารวงก็เดินมาหาที่เรือน พบดิฉันนั่งคุยอยู่กับคุณพ่อ ก็เข้ามาบอกว่า “น้าไปสืบได้เรื่องหมดแล้ว”
/*422“คงจะเรื่องพระธาณินทร์ละ” คุณพ่อว่า “จริงๆ นะ พี่ยังอดอยากรู้ไปด้วยไม่ได้เลย คุณพระนี่ท่านเคยทำงานกับคุณพ่ออยู่พักหนึ่งก่อนเปลี่ยนการปกครอง”
“แม่ช้องเพ็ชรน่ะ” น้ารวงเริ่มเล่า “ชื่อปองทรัพย์ มีน้องสาวชื่อ ทรงสิน ทีแรกคุณปองแต่งงานกับคุณพระตั้งแต่ยังหนุ่มๆ สองคนนี้เป็นคนมีทรัพย์มาก่อน แต่พ่อแม่ไม่ค่อยมีการศึกษาอะไร เป็นญาติกันห่าง ๆ ต้องอาศัยทางบ้านคุณพระดูแลเรื่องทรัพย์สมบัติกับอะไรต่ออะไร ก็เลยแต่งงานกับคุณพระ แล้วพ่อแม่ตายหมด น้องสาวก็มาอยู่ด้วย ก็เรื่องเก่า คุณพระก็ต้องยกย่องน้องเมียแบบเก่า”
“จริงเสียด้วยนา รายไหนรายนั้น เรื่องน้องเมียอยู่กับพี่เขยนี่” คุณพ่อเสริม
น้ารวงรัตน์หัวเราะออกมาดังๆ คุณพ่อเลยตีหน้าเก้อๆ แล้วน้ารวงรัตน์ เล่าต่อไป
“คุณปองทรัพย์นั้น คุณพี่วรรณแสงว่าไม่ได้เรื่องไม่ได้ราว เงินทองก็ดูแลไม่เป็น รักลูกกลัวลูกทั้งผู้หญิงผู้ชาย แต่ผู้ชายเขาไปทำงานอยู่เมืองนอกก็หมดปัญหาไป ช้องเพ็ชรพี่แสงไม่ค่อยได้รู้จัก ได้ยินแต่ว่าเที่ยวเก่ง ควงกับคนนั้นคน/*423นี้ไปเรื่อย ๆ ไม่กล้าถามถึง ๕-๖ ปีมาแล้ว คุณพระก็เอาคุณทรงไปไหนมาไหนด้วย แล้วได้โอกาสตอนคุณปองไปมีหนี้สิน คุณพระจึงขอให้ถอนทะเบียนสมรส แล้วจดทะเบียนกับคุณทรง แล้วให้อยู่เรือนเล็กซึ่งดูเหมือนคุณพระตั้งใจให้ลูกชายอยู่ ช้องเพ็ชรคงจะไม่ถูกกับแม่เลี้ยง พี่แสงว่าคุณทรงมักพูดถึงช้องเพ็ชรอย่างประ มาทหน้าว่าคงจะไม่ได้แต่งงานกับคนดี ๆ พ่อแม่เขาคงไม่ต้องการให้ลูกชายเขา ถึงได้ต้องไปโน่นมานี่อยู่เรื่อยๆ เพื่อจะได้เที่ยวหาคนที่อยู่ห่างตาของพ่อแม่”
คุณพ่อถอนใจใหญ่ “วันนึง ๆ คนเรานินทากันวันจะกี่เรื่องนะ มีใครทำสถิติไว้บ้าง”
“โธ่ ลูกแก้วไม่ได้ตั้งใจจะนินทาเพื่อนเลยค่ะ” ดิฉันรีบชี้แจง เพราะรู้ว่าคุณพ่อไม่ค่อยชอบการสนทนาแบบนั้น “แต่มันไม่เข้ากับรูปรอยของช้องเพ็ชรเลย พบเขาที่ไหนเขาเป็นคนเด่นที่สุดในงานเสมอ”
“พี่แสงเล่าอะไรที่น่าสนใจอีกอย่าง” น้ารวงรัตน์ว่า “น้าชมแกว่าสามารถจริงๆ พี่แสงว่าคุณทรงว่า ช้องเพ็ชรเอาเครื่องเพ็ชรแท้ ๆ ของแม่กับที่พ่อให้ไปเปลี่ยนเป็นของเก๊ เช่น/*424เปลี่ยนเพ็ชรเป็นพลอย เปลี่ยนทองแท้เป็นทองกาไหล่สำหรับจะได้ใส่หลาย ๆ ชุด ใครไม่รู้จะได้ว่ามีเครื่องเพ็ชรแยะๆ”
“พ่อก็ไม่เคยเอาใจใส่กับแกเลย” คุณพ่อว่า "แล้วคุณพระธาณินทร์เป็นยังไงก็ไม่ได้เอาใจใส่ รู้แต่ว่าเขาเกี่ยวดองกับบ้านนายเธียรเท่านั้น แล้วก็ได้ยินว่ารวย”
“พี่แสงว่าคุณพระเป็นคนใจอ่อน ปล่อยให้คุณปองเป็นเมียหลวงต่อไปก็คงหมด เพราะนอกจากจะเก็บเงินไม่เป็นแล้วตามใจลูกเป็นเทวดาแล้ว ยังชอบทำอวดฉลาด ขายสวนไปซื้อนา ขายนาไปซื้อตึก ขายตึกไปลงทุนกับคนนั้นคนนี้ ทำการค้าไอ้โน่นไอ้นี่ ทำหน้าใหญ่ให้คนกู้ยืมเงินแล้วก็สูญ” น้ารวงรัตน์เล่าต่อ
ดิฉันใจหดหู่ นึกเห็นภาพช้องเพ็ชรนอนผอืดผอมไม่อยากดูหน้าเพื่อน คิดสงสารและเห็นใจ แล้วหวนคิดถึงกิริยาวาจาที่แสดงต่อดิฉัน ช้องเพ็ชรวางตัวเป็นคนสำคัญ อาจจะหางานเงินเดือนแพง ๆ ให้ใครก็ได้ แล้วก็เกิดความงุนงง แล้วคิดขึ้นมาถึงอาทร เขารังเกียจช้องเพ็ชรเพราะประวัติของมารดา หรือไม่ชอบตัวช้องเพ็ชรเอง คิดเพลินจนน้ารวงรัตน์ตั้งข้อสังเกต “เบื่อเรื่องซุบซิบนินทาแล้วใช่ไหม ลูกแก้วนี่ คุณเกลาฝึกหัดมาจนเกือบจะไม่เป็นผู้หญิงในสังคมไปแล้ว”
/*425“ไม่ถึงกับอย่างนั้นหรอกค่ะ” ดิฉันรีบแก้ “เป็นแต่นึกถึงเพื่อนคนหนึ่ง เขาไม่ชอบช้องเพ็ชรเลย มีแต่เรื่องขอดข้อนต่าง ๆ ถ้ารู้ความจริงในบ้านคงสมน้ำหน้า แต่ลูกแก้วไม่สมน้ำหน้าเลย ช้องเพ็ชรไม่เคยแสดงอะไรที่เป็นการดูถูกเพื่อน เป็นแต่ทำอย่างที่เราเรียกว่า เบ่ง มังคะ”
“น้าก็หวังดีกับแก อยากให้แกแต่งงานกับผู้ชายที่เขารักแกจริง ๆ ดูเหมือนแกก็มีความสามารถนะ ไม่งั้นจะมีคุณอาคนนั้น คุณลุงคนนี้ชวนไปอยู่ประเทศนั้นประเทศนี้ด้วยกันตั้งหลาย ๆ หนเรอะ คงได้พึ่งแกยังไงมั่งหรอกน่ะ อย่างน้อยแกคงรับแขกเก่ง”
เป็นคราวเคราะห์ดีของช้องเพ็ชรที่อินทิรามีราชการชุก ไม่มีโอกาสพบกับดิฉันเป็นเวลานาน ดิฉันก็ไม่พยายามติดต่อกับอินทิราเพราะไม่อยากเล่าความในของช้องเพ็ชรให้ฟัง เถลิงไม่ติดใจ เขากำลังเตรียมตัวไปศึกษาต่างประเทศ แต่ประมาณ ๕ วันต่อจากที่ดิฉันทราบเรื่องราวจากน้ารวงรัตน์ ก็ได้ความแปลกใจมาก อาทรโทรศัพท์ไปที่ที่ทำงาน ขอพบดิฉันหลังเวลาเลิกงานที่ร้านน้ำชาแห่งหนึ่งที่ถนนเพลินจิตร เป็นที่เงียบไม่พลุกพล่าน ดิฉันไม่เคยไปมาก่อนเลย อาทรบอก/*426สถานที่ทางโทรศัพท์แจ่มจ้างและเกือบจะวิงวอนให้ไปพบให้ได้ ดิฉันจึงไปตามความประสงค์ของเขา
อาทรพาดิฉันไปนั่งที่โต๊ะหนึ่งไกลจากคนอื่นๆ ในร้านนั้น ซึ่งก็มีลูกค้าจำนวนน้อย แต่มีขนมอร่อย และน้ำชาอย่างดี เขาไม่เสียเวลาอารัมภบท พอเริ่มการสนทนาไปไม่กี่มากน้อยก็บอกธุระเขาต้องการเจรจา
“คุณลูกแก้ว ผมว่าคุณเป็นคนญาติมาก แล้วก็คงมิตรมาก เรื่องซุบซิบนินทาในสังคมคงไม่ลอดหูคุณไปได้นาน” เขาเริ่ม “คุณคงได้ยินว่าผมจะหมั้นกับช้องเพ็ชร แล้วก็คงได้ยินคนเขาล้อกันว่าผมรักคุณ”
ดิฉันเกือบสำลักน้ำชา เหลือบตาขึ้นมองหน้าเขา มีเสียงที่ไม่เป็นเสียงกระทบหูดิฉันว่า “ผู้ชายคนนี้รักเรา ผู้ชายคนนี้รักเรา เป็นไปได้หรือ เป็นไปได้หรือ” แล้วดิฉันก็ตัดสินใจรวดเร็ว ตอบเขาสั้นที่สุดอย่างที่เขาเคยปฏิบัติต่อดิฉัน
“ทราบค่ะ”
“คุณรู้สึกยังไง” อาทรถาม น้ำเสียงเขาราบเรียบไม่มีประหม่าเลย จนดิฉันเกือบแสดงความพิศวงออกไปซึ่งๆหน้า
/*427“ดิฉันอยากทราบว่ามันเกิดขึ้นได้อย่างไร หมายถึงเรื่องหลัง” ดิฉันตอบเสียงไม่ค่อยชัดเจน
“คุณว่าอาจเป็นจริงได้ไหม” เขาถาม
“มันไม่น่า ใช่ไหมคะ” ดิฉันหาคำพูดไม่ได้
“เพราะเมื่อผมได้รู้จักกับคุณน่ะ คุณรักกฤตใช่ไหม”
“ก็อย่างนั้นใช่ไหมล่ะคะ”
“กฤตนี่ คุณรักเขามากแค่ไหน” เขาจับตาดูหน้าดิฉันเหมือนจะส่องให้ทะลุเข้าไปในใจให้ได้
“ทำไมล่ะคะ ก็ผู้หญิงทุกคนก็รักสามีมากที่สุดซิคะ” เสียงดิฉันเริ่มกระเส่า เลือดวิ่งขึ้นลงในร่างกายจนเกิดความชาในสมอง
“ไม่เหมือนทุกคน บางคนรักตราบเท่าที่สามีดีกับตัว บางคนรักเรื่อยไปดีเลวอย่างไรก็รัก อภัยให้ได้ทุกอย่าง อย่างกฤตนี่ มีอะไรที่คุณจะอภัยให้ได้หรืออภัยให้ไม่ได้มั่ง”
“คุณอาทรคะ ดิฉันดูกิริยาอาการของคุณ ดูเหมือนอยากรู้ความจริงที่สำคัญใช่ไหมคะ”
/*428“แน่นอน เท่าที่ผมพูดกับคุณมาถึงนี่ คุณน่าจะเข้าใจอะไรดีแล้ว คงไม่ใช่อยากคุยเล่นสนุกๆ เป็นแน่” เขายังจ้องหน้าดิฉันไม่ละสายตาไป
“ถ้าดิฉันพูดความจริง คุณจะว่าดิฉันบ้าไหมนะ” ดิฉันปรารภ
“ผมอยากรู้ความจริง ขอความกรุณาเถอะ” เสียงของเขาเริ่มเปลี่ยน ดวงหน้าของเขาแสดงความสะเทือนอารมณ์ ขอบตามีสีประหลาด จนดิฉันต้องเมินหนี แล้วดิฉันก็ทำตามที่ได้รับการอบรมมา หรือจะเป็นเพราะอุปนิสัยเป็นเช่นนั้น คือรีบพูดความจริงตามความคิดนึกของตน
“กฤตนี่นะคะ ดิฉันรักเขาไม่ใช่เพราะรูปร่างถูกนัยน์ตา มารยาทดีอย่างเดียว ดิฉันมีความหวังจากเขามาก ดิฉันคิดว่าเขาเป็นผู้ชายคนหนึ่งในสมัยนี้ที่น่าจะทำประโยชน์ให้บ้านเมืองได้ คนไม่ค่อยคิดกันแต่ดิฉันคิด ลูกหลานกำนันในชนบทคนหนึ่ง ฉลาดเรียนหนังสือดี แต่ถ้าไม่มีคนแนะดีๆ จะได้เล่าเรียนได้ปริญญาในมหาวิทยาลัยรึคะ แล้วถ้าบ้านเมืองเราไม่สนับสนุนคนทุกชั้นให้ได้รับการศึกษาจนสุดที่เขาจะไปได้ กฤตจะเป็นคนมีความรู้อย่างนี้หรือ ถูกละมีคนจนๆ กว่า/*429กฤตที่ฉลาดกว่ากฤต แล้วก็ไม่ได้ทุนไปศึกษาอย่างกฤต คงมีอีกมากในเมืองไทย แต่ดิฉันไม่บ้าอุคมคติถึงแค่นั้น ดิฉันว่าเราให้โอกาสคนมากทีเดียว แล้วกฤตเป็นคนทำงานเป็นด้วย ไม่ใช่ฉลาดแต่การเรียนเอาปริญญามา กฤตเอาใจใส่กับชีวิตของคนในบ้านในเมือง พบกันตั้งแต่แรกรู้จักกันที่นิวซีแลนด์ ดิฉันก็เห็นว่า คนอย่างนี้สำคัญสำหรับบ้านเมืองเรา เพราะยังงั้น ถ้ากฤตทำอะไรที่ผิดหวัง ดิฉันอาจหมดความสุขตลอดชีวิตทีเดียว แต่ดิฉันก็มีลูกถ้าหากกฤตไม่เป็นไปอย่างที่ดิฉันหวัง ดิฉันก็จะรักเขาเหมือนผู้หญิงอื่น ๆ รักสามี ไม่ภาคภูมิใจ ไม่นับถือ ดิฉันกลัวที่สุดกลัวดิฉันจะเลิกรักกฤตมากกว่ากฤตเลิกรักดิฉัน คุณคงว่าคุณกำลังพูดกับคนบ้าแล้ว แต่ดิฉันก็ช่วยไม่ได้ ดิฉันว่าบ้าอย่างนี้ก็ไม่รู้จะทำอย่างไร แต่ไม่ได้หมายความว่าดิฉันจะไม่ตรอมใจถ้ากฤตไปรักผู้หญิงอื่น ดิฉันคงเศร้ามาก แต่ดิฉันก็จะเศร้าเกือบเท่า ๆ กันถ้ากฤตไม่เป็นอย่างที่ดิฉันหวัง แต่ว่านั่นแหละค่ะ ยังไม่ถึงเวลาก็พูดไปได้ ไม่รู้เหมือนกันแรงหึงกับแรงสร้างวิมาน สร้างรูปนิมิตไหนจะมีกำลังกว่ากัน รู้แต่ว่าถ้าผิดหวังไป ไม่ว่าจะเป็นเพราะ/*430อะไร ก็คงตรอมใจไปพักหนึ่งล่ะค่ะ อ้อ ยังมีบ้ายิ่งกว่านั้นไปอีก” ดิฉันรีบพูดเสียให้หมดข้อความ เพราะความคิดนึกท่วมท้นอยู่ในใจมาแรมเดือน มีคนตั้งใจฟังก็เหมือนมีคนเบิดประตูน้ำให้ไหลพลังออกมา “ดิฉันบ้าพอทีจะคิดว่า ถ้ากฤตไปรักผู้หญิงอื่น กฤตจะเป็นคนที่ดิฉันอยากให้เป็นยากกว่าถ้าเขามีภรรยาอย่างดิฉัน แล้วเวลานี้ดิฉันว่ากฤตกำลังอยากให้ตัวเป็นอย่างที่ดิฉันหวัง”
บทที่ ๒๑
/*431เมื่อดิฉันพูดจบแล้ว ดิฉันลุกขึ้นจากที่นั่ง เดินออกไปจนถึงประตู แล้วจึงได้สติว่าดิฉันแสดงกิริยาที่จะต้องทำให้อาทรแปลว่าดิฉันโกรธเขาหรือไม่พอใจอะไรหนึ่ง แทนที่จะเป็นเพราะความกดดันภายใน ทำให้นั่งนิ่งอยู่ไม่ได้ ดิฉันรีบหันหลังกลับไปนั่งลงที่เก้าอี้ตัวเก่า และมองหน้าอาทรตามแบบที่ไม่มีคำอื่นจะบอกลักษณะได้ นอกจากจะใช้คำที่น้าผู้ชายสองคนใช้กันอยู่เสมอคือ “เขว่อว” เมื่อรำลึกขึ้นมาถึงอาการกิริยาแปลกประหลาดที่แสดงไป ก็เลยเกิดนึกสังเวชและขบขันเกือบจะหัวเราะคิกคักเหมือนเด็กวัยรุ่นออกมา พอดีอาทรพูด
“ผมว่าคุณมีอะไรในใจมานานแล้วใช่ไหม คุณลูกแก้ว พอผมถามถึงกฤต คุณถึงปล่อยเสียเป็นน้ำไหล”
“ขอประทานโทษนะค่ะ” ดิฉันรีบขออภัย “ลุกลี้ลุกลนอะไรไม่ทราบ ดิฉันรำคาญอะไรบางอย่างน่ะค่ะ ไม่ควรเป็นเรื่องใหญ่โตอะไรหรอก ดิฉันเป็นคนแปลก ๆ อย่างนั้นเอง”
/*432อาทรจ้องหน้าดิฉันอีกสักครู่หนึ่ง แล้วเขาจึงว่า “คุณอย่ากังวลต่อไปเลยนะ ผมว่าคุณกับกฤตคงไม่มีอะไรกันอีกหรอกเท่าที่ผมดูมา แล้วก็ถามเชี่ยว ถามพัฒนะ เห็นใครๆ ก็ว่ากฤตเขาเป็นคนดี แต่คุณอย่าไปเรียกร้องให้คนดีจนเกินมนุษย์ แต่ที่คุณพูดน่ะผมเห็นใจผมเข้าใจ” เขาช่างผิดไปจากอาทรที่ได้เคยรู้จักมาเสียนี่กะไร อะไรหนอที่ทำให้เขาดูมีความมั่นใจในตนเอง ดิฉันอดอยู่ไม่ได้ถามขึ้น
“คุณอาทรคะ ทำไมคุณถึงชอบทำเป็นคนไม่พูดไม่จาคะ บางเวลาคุณก็พูดได้ยาว ๆ นี่นา”
เป็นครั้งแรกที่อาทรหัวเราะ ถึงแม้จะไม่เป็นเสียงชื่นบานเหมือนคนทั่ว ๆ ไปที่ดิฉันเคยสมาคมด้วย แต่ก็ยังทำให้ใจดิฉันโปร่งอกอย่างประหลาด แววตาของเขาก็ไม่เหมือนที่ดิฉันเคยเห็น ดูเหมือนเขาจะตัดสินใจอะไรได้ มีแสงสว่างขึ้นในดวงหน้าของเขา และเสียงที่เขาตอบดิฉันก็เริ่มมีกังวาลแจ่มใส
“คุณน่าจะเข้าใจง่ายเหลือเกิน ชีวิตผมเหมือนคนอื่นเขาเสียเมื่อไหร่ ผมเกิดมารู้สึกว่าเป็นคนเกิน ตลอดเวลาที่พ่อผมอยู่กับคุณอากรรณของคุณ ผมถูกสอนให้สวดมนต์ภาวนาขออย่าให้คุณอาของคุณมีลูกผู้ชายออกมาเป็นอันขาด”
/*433“แล้วคุณทำหรือเปล่าคะ” ดิฉันถามแซงขึ้นไปโดยระงับไม่ได้
คงเป็นพ่อผมดีพอใช้ ไม่ได้ทอดทิ้งผมเลย ไปหาผมตามเวลา ไม่เคยให้คอยเปล่า สนใจกับการเรียนกับความนึกคิดของเด็กผู้ชาย เด็กรุ่นหนุ่ม เงินทองไม่ขาดไม่เกิน อาศัยที่แม่ผมอยู่ในถ้อยในคำดีด้วย แต่คุณก็คงแลเห็นว่า ถึงพ่อจะดีกับผมอย่างไร ผมก็คงเป็นลูกซ่อน คุณก๋งต้องการหลานผู้ชาย แต่คุณพ่อก็พาไปหาไม่ได้ คุณย่าพยายามชดเชยให้ผมทางอื่น สัญญาว่าจะให้ไปเมืองนอกแน่ถ้าตั้งใจเรียน แม่ก็คอยอ้อนวอน เมืองฝรั่งนี่มันเหมือนเมืองแก้วเมืองทองของคนไทยนะ จะดีจะเลวก็ที่ได้ไปเมืองฝรั่งนี่แหละ”
“ดิฉันว่าเรารับเอาความเป็นจริงดีกว่า” ดิฉันกล่าว “เมืองฝรั่งมันมีดีจริงตรงที่ว่า เราต้องไปเอาใจใส่กับความรู้เราอยู่เมืองไทย ต่อให้เราเป็นคนดีประเสริฐยังไง เราก็วนเวียนอยู่แค่นั้นเอง เราจะอยู่ในโลกโดยอาศัยความดีเท่านั้นไม่ได้ ต้องอาศัยความรู้ด้วย คนมีความรู้ได้เปรียบคน ยิ่งดีแล้วไม่มีความรู้ยิ่งเสียเปรียบ ดิฉันไม่เห็นว่าคนที่อยากไปเอาความรู้เป็นคนไม่ดี แต่เห่อไปเพราะโก้ก็ เขว่อว คุณรู้ศัพท์ของน้าเรื่องน้าโรจน์แล้วใช่ไหมคะ”
/*434“เราควรจัดการให้เมืองเราเป็นเมืองความรู้เสียมั่งซี” อาทรว่า เขาทำตาลอย ๆ คล้ายไม่อยากต่อการสนทนาเรื่องนี้
“ก็อย่างนั้นซีคะ” แล้วดิฉันเปลี่ยนเรื่องกลับเข้าหาตัวเขา “คุณเล่าต่อไปซี คุณย่าทำยังไงอีกมั่ง ขอโทษนะคะ ดิฉันอยากรู้จริง ๆค่ะ ไม่ใช่อยากสอดแทรกเข้าไปในชีวิตคุณ แต่อยากเข้าใจ”
“ก็ผมก็โตขึ้นเป็นคนไม่ค่อยเต็มบาทนัก อย่างที่คุณว่า” อาทรตอบ คราวนี้เขายิ้มน้อย ๆ สีหน้าปราศจากความหม่นหมอง “ที่จริงพ่อผมก็ดี แม่ก็ดี คุณย่าก็ดี แล้วที่จริงคุณอาคุณก็โกรธคุณพ่อเพราะเธอเป็นคนดี เธอว่าเธอเกลียดผู้ชายอายลูก พ่อผมถึงโกรธนัก ใคร ๆ คิดว่าคุณกรรณโกรธคุณพ่อ แต่ที่จริงคุณพ่อโกรธว่าคุณกรรณเป็นเมียแล้วประมาทผัว คุณย่าพลอยเข้าด้วย คุณกรรณก็มีอคติ หาว่าแม่ผัวจะข่มลูกสะใภ้แบบจีน แต่ที่จริงคุณย่าผมท่านทำแบบไทยแท้ๆ ทีเดียว โดยเฉพาะในเรื่องช่วยซ่อนช่วยเลี้ยงผม ผมว่าพวกไทยๆ จีนๆ นี่ยุ่งพิลึก
“พัฒนะเขาว่าพวกลูกท่านหลานเธอเท่านั้นที่ยุ่ง พวกชาวบ้านเขาไม่ยุ่ง”
/*435“ก็อาจจะจริง ลองคิดถึงชาวคลองกาญจนาอย่างพวกกฤต เขาคงมีลูกซ่อนไม่ได้ คงรู้กันทั่วตำบล” พูดจบแล้วอาทรก็หัวเราะเบาๆ
ดิฉันรำลึกขึ้นมาถึงเพื่อน จึงถาม “คุณอาทรคะ ดิฉันสงสารช้องเพ็ชรทั้งที่หมั่นไส้ คุณไม่คิดจะช่วยเขามั่งหรือคะ”
“ฮึ” อาทรหัวเราะในคอ “คุณกำลังจะไปทางไหนนี่”
“เปล่าค่ะ ไม่ได้ตั้งใจจะชวนให้คุณแต่งงานกับเขา นั่นมันแล้วแต่วาสนา”
“เห็นจะจริง” อาทรพูดสั้นอย่างที่ชอบทำอีก แล้วทันใดนั้น คล้ายกับว่าเขาเกิดความรู้สึกผลักดันแรงอย่างที่ได้เกิดแก่ดิฉันเมื่อครู่ก่อน เขาก็ลุกขึ้นจากโต๊ะ ดิฉันก็คิดขึ้นมาได้ว่าดิฉันไม่ได้บอกทางบ้านไว้ว่าจะกลับบ้านค่ำ จึงลุกขึ้นบ้าง อาทรจึงเดินไปชำระเงินค่าขนมและน้ำชา แล้วเราก็ลาไป
อีกสามวันต่อจากวันนั้น อินทิราโทรศัพท์มาที่บ้านเวลาค่ำ น้ำเสียงเต็มไปด้วยความตื่นเต้น “ลูกแก้ว เห็นข่าว/*436สังคมไหม” แล้วเขาก็บอกชื่อหนังสือพิมพ์ที่เขาได้อ่าน เมื่อดิฉันบอกว่าไม่ได้เห็นเขาก็พูดมา “เดี๋ยวๆ ฉันต้องอ่านให้เธอฟัง เงียบไปสักครู่แล้วเขาก็อ่าน “ได้ยินซุบซิบมานาน แต่ดูเหมือนจะยืนยันได้แล้ว คุณหญิงจะหาเจ้าคุณได้ เจ้าคุณนี่ไม่ใช่เจ้าชีวิตแต่เป็นลูกเสี่ยเจ้าของโรงแรม”
ดิฉันรู้สึกร้อนและหนาวเย็นวูบวาบ กล่าวไปแก่อินทิราว่า “อย่าเพ่อไปเชื่อข่าวในหน้าหนังสือพิมพ์บางทีก็แก้กันหน้าตาเฉย”
แต่อีกสองวันต่อมา พัฒนะก็โทรศัพท์มาบอกข่าว “นี่ คุณลูกแก้ว เตรียมของขวัญได้แล้ว นายอาทรเขาตัดสินใจแล้ว คุณย่าจะกองทุนให้คิดทั้งเงินสดเงินแห้งสองล้าน แต่ว่าผมมีเรื่องจะเล่า ไปกินข้าวด้วยกันนะ”
ดิฉันไปกินข้าวสองคนกับพัฒนะที่ร้านอาหารจีน ที่พัฒนะบอกว่าคงจะไม่พบพวกที่เรามักไปกินข้าวด้วยกัน เมื่อกินอาหารไปพอสมควรแล้ว พัฒนะก็เล่า “คุณรู้ไหม คุณหญิงของเจ้าอาทร อ้อ เดี๋ยวนี้เพื่อนๆ เขาเรียกนายทรเจ้าคุณนะ คุณหญิงนี่น่ะ เจ้าหล่อนยอมแต่งงานกับเจ้าอาทรเพราะเจ้าอาทรจะใช้หนี้ให้แก่แม่ตัวเองตั้งสองสามแสน”
/*437“อาทรเขาเล่าให้คุณรุ รู้กันได้ยังไง ของพรรณอย่างนี้” ดิฉันปราม
“ก็เจ้าเชี่ยวละซิ คุณน้าเขาเกี่ยวดองกับพ่อนายอาทร เอ ผมแปลกใจ ผมไม่เห็นท่าทางนายอาทรมันรักคุณหญิงช้องเพ็ชรนี่เลย”
ดิฉันไม่กล้าสู้ตาพัฒนะ จะเป็นเพราะเหตุใดก็ตอบตัวเองไม่ได้ “ดิฉันว่าผู้ชาย ถ้าได้เข้าใกล้ช้องเพ็ชร ไม่วันหนึ่งก็วันใดละ ต้องตกหลุมเสน่ห์เข้าไปมั่ง นี่ผู้ใหญ่ชักนำ คุณอาทรก็ไม่ใช่อิฐไม่ใช่ปูนนี่คะ”
“ผมเคยถามเขาตอนมีข่าวลือใหม่ๆ เขาบอกว่าคุณย่าต้องการให้เขามีเมียผู้ดี ต้องมีเลือดเนื้อขุนนาง ยิ่งแท้ไม่ใช่ขุนนางจีนยิ่งดี เขาบอกผมว่า เขาไม่ชอบผู้ดีแบบช้องเพ็ชร เขาเคยเห็นผู้ดีแท้เสียแล้ว ผู้ดีเก๊ ๆ เสียคะแนนหมด”
ดิฉันตอบเท่าที่จะนึกออก อะไรทำให้ดิฉันมีความเชื่ออยู่ลึก ๆ ในใจก็ไม่ทราบว่า อาทรแต่งงานกับช้องเพ็ชรเพราะดิฉันเข้าไปเกี่ยวพันอยู่ด้วย ไม่ได้เกี่ยวกับการเป็นผู้ดีแท้หรือผู้ดีเก๊ เกี่ยวกับความรู้สึกที่ดิฉันไม่เข้าใจของอาทรที่มีต่อดิฉัน ซึ่งดิฉันจะฝันเอาตามคำลือที่เข้าหูก็ได้
/*438เพื่อเป็นมารยาท ดิฉันโทรศัพท์ไปแสดงความยินดีต่ออาทร และเขียนจดหมายสั้น ๆ ไปถึงช้องเพ็ชร อาทรตอบขอบใจทางโทรศัพท์เหมือนกับว่าดิฉันแสดงความยินดี ที่เขาได้เงินเดือนขึ้นเดือนหนึ่งหรือโชคลาภทำนองนั้น ช้องเพ็ชรไม่ตอบ และไม่ทำความพยายามติดต่อกับดิฉันทางหนึ่งทางใด อินทิราแปลกใจเดาไปต่างๆ “เขาก็ไม่เคยเป็นคนเห็นเพื่อนไม่มีราคาค่างวดอะไร เคยเอาใจใส่กับพวกเราดี คราวนี้ไม่สนใจกับใครสักคน ฉันสงสัยว่าจะถูกอะไรบังคับให้แต่งงานกับอาทร เขาคงไม่ชอบใจกระมัง”
หลังจากที่อาทรกับช้องเพ็ชรหมั้นกันเป็นทางการได้ประมาณ ๑๐ วัน ดิฉันได้รับจดหมายจากกฤ๖ กฤตไปถึงคานาดาแล้ว และเขียนจดหมายมาจากเมืองออตตาวา ในจดหมายนั้น กฤตเขียนมาว่า
“... ได้ข่าวว่าอาทรจะแต่งงานกับช้องเพ็ชรแน่แล้ว อาทรเขาบอกมาเอง วันที่กฤตเขียนจดหมายฉบับนี้เป็นวันที่เขาจะทำพิธีหมั้นตามที่เขาบอกมา น้ำเสียงของอาทรเหมือนจะทำกิจการใหญ่ เขาบอกว่าเขาตัดสินใจเพราะคิดว่าดีแก่ทุกฝ่าย เขาขอความร่วมมือจากเพื่อนทุกคน คงจะเป็นงานใหญ่ของเขาจริง กฤตเอาใจช่วยเขา และเชื่อว่าลูกแก้วก็คงเอาใจช่วย/*439ให้ชีวิตของคนคู่นี้เป็นชีวิตที่สุขสมบูรณ์ ลูกแก้วจ๊ะ กฤตกลับไปบ้านคราวนี้ ก็จะต้องทำงานกับคุณลุงวัชรไปอีกนาน ท่านว่างานนี้สำคัญมาก กฤตเสียดายงานเก่าตอนที่จะไม่ได้ทำแล้วนี่เอง กฤตอยากบอกว่ากฤตต้องการกำลังใจจากลูกแก้วมาก คุณลุงวัชรกับกฤตต้องเหนื่อยจริง ๆ ไม่ค่อยมีเวลาคิดถึงคนทางบ้าน ถ้ากฤตเขียนจดหมายห่างไป ขอให้เห็นใจด้วย” เขาเล่าเรื่องการเดินทางและเรื่องงานที่ทำอีกเล็กน้อย ไม่กล่าวถึงช้องเพ็ชรกับอาทรอีก ดิฉันเก็บจดหมายฉบับนั้นไว้กับจดหมายฉบับอื่นของเขา
งานแต่งงานช้องเพ็ชรกับอาทรทำอย่างปรกติสำหรับคนในครอบครัวของเขา มีการรดน้ำและเลี้ยงอาหารที่บ้านคุณพระเพราะบริเวณบ้านใหญ่ เวลากลางคืนเมื่อตกแต่งแล้วดูงดงามภูมิฐาน คุณพระทาสีเรือนใหม่ทั้งเรือนใหญ่และเรือนบริวารซึ่งมีอยู่สองสามหลังในบริเวณบ้าน ใช้สีเขียวเทาๆซึ่งเป็นสีเดิม ทำให้บ้านดูขรึมสมกับที่เป็นบ้านขุนนางเก่า ที่สนามตั้งกระโจมรับแขก มีดอกไม้สดปนกับดอกไม้แห้งอย่างมีศิลปะประดับทั้งในเรือนและนอกเรือน มีดอกไม้แขวนดอกไม้แจกัน ดอกไม้ติดตามต้นตามกระถาง อินทิราซึ่งไปในงานเลี้ยงตอนค่ำเมื่อบ้านสว่างไสวด้วยไฟฟ้าหลายพันแรง/*440เทียนกระซิบกับดิฉันว่า “อือ บ้าน หรือคนก็คงเหมือนกัน กลางคืนกับกลางวันนี่มันผิดกันได้ถึงอย่างงี้เชียวนะ”
ที่น่าสังเกตอย่างหนึ่งก็คือ ช้องเพ็ชรไม่แต่งกายในงานเลี้ยงแต่งงานให้เด่นแปลก เหมือนอย่างที่ชอบทำเสมอมา ช้องเพ็ชรแต่งชุดผ้าไหมไทยยกดิ้นทองอย่างเรียบๆ เวลารดน้ำไม่นุ่งผ้าจีบรัดเข็มขัด ไม่ทำผมให้มีทรงแปลกล้ำหรือนำสมัย เวลาเลี้ยงอาหารค่ำ ซึ่งมีทั้งอาหารจีน ไทย และ ฝรั่ง ช้องเพ็ชรสรวมเสื้อราตรีทำด้วยแพรสีชมภูอ่อน มีแถบรัดเอวเป็นสีชมภูแก่ขึ้นเล็กน้อย ผูกเป็นโบว์ใหญ่อยู่กลางตัว และปล่อยชายยาวเลยหัวเข่า ปักลูกปัดแก้วและไข่มุกเม็ดเล็กๆ ส่องแสงระยิบระยับที่หน้าอกและที่แถบรัดเอว ช้องเพ็ชรประดับอาภรณ์ชั้นเดียว คือสร้อยเพ็ชรสายเล็ก ๆ สามสาย เรียงรอบคออันระหง ขับดวงหน้าและเรือนร่างของช้องเพ็ชรให้ดูสวยซึ้งยิ่งกว่าที่เคยสดุดตาคนมาสมัยเมื่อยังเป็นสาวทรงเสน่ห์ไร้คู่อยู่ในสังคม
ในวันแต่งงานของช้องเพ็ชรกับอาทร กฤตกลับมาจากต่างประเทศแล้ว แต่ไม่ได้ไปร่วมงาน เพราะต้องออกไปส่งงานที่ยังค้างอยู่ในต่างจังหวัด ก่อนที่จะได้ย้ายตำแหน่งไปทำงานกับคุณลุงวัชรโดยเด็ดขาด
/*441ประมาณสักหนึ่งเดือน หลังจากที่กฤตกลับมาจากต่างประเทศ วันหนึ่งเป็นวันหยุดราชการ แต่กฤตไม่อยู่บ้าน พ่อกิจกับลุงกรและการุณก็เดินเข้าบ้านมา การุณเพิ่งสอบเสร็จใหม่ๆ กลับไปบ้านไม่ถึงสัปดาห์ก็พาญาติผู้ใหญ่ทั้งสองมาแจ้งว่าเขาจะอุปสมบทภายในสองสัปดาห์หน้า จึงต้องพาลุงกับอามาช่วยกันซื้อของ และความประสงค์ที่มาที่บ้านในวันนั้นก็เพื่อจะได้ลาตามประเพณี
ลุงกรชื่นชมกับการที่การุณตัดสินใจเป็นอันมาก “การุณบวชนี้จะได้กุศลหลายอย่าง เจ้าคนเล็กของพี่กำนันกำลังจะจบม.ศ. ๓ ที่โรงเรียนบาดหลวงที่บ้านโป่ง ลุงกำนันจะไม่ให้เรียนต่อ บอกว่าให้เรียนมากแล้วมันอกตัญญู เห็นฝรั่งดีกว่าปู่ย่าตายาย พอรู้ว่าการุณจะบวช ก็ดีอกดีใจได้แรงอาพัดพูดจาด้วยอีกนิดหน่อย แล้วเด็กมันก็สัญญิงสัญญา ว่าจะไม่เป็นอย่างพี่ชายใหญ่เป็นอันขาด เลยตกปากตกคำว่าจะให้เรียนต่อ แต่จะไม่เอาเงินของตัวเองส่งนอกเป็นอันขาด”
“ถ้ารู้ว่ากฤตจะใช้หนี้หลวงแล้วไปทำงานกับฝรั่ง ลุงกำนันคงไม่ดูหน้าพ่อ” พ่อกิจบอกดิฉัน แล้วก็รำลึกขึ้นมาดังๆ “เอ เขาปิดเมียหรือเปล่า ถ้าเขาปิดอย่าให้เขารู้ว่าพ่อบอกนะ เดี๋ยวนี้ก็เงียบไปไม่มาเซ้าซี้แล้ว”
/*442“คนหนุ่ม ๆ เดี๋ยวนี้มันเอาจริง” ลุงกรว่า “ได้แค่นี้จะเอาแค่โน้น ไม่นึกถึงพี่ป้าน้าอา ไม่นึกถึงไอ้พี่ๆ น้องๆ ที่ลืมหน้าอ้าปากไม่ได้ตั้งโหลตั้งร้อย คงจะไปโดใครเขาหนุนมายังไงละมัง อย่างเราเป็นหนี้หลวง หลวงให้ทำราชการก็หน้าเป็นเหมไปเท่านั้น”
“จริงหรือคะ อย่างคุณกรนี่ ถ้าได้ทำราชการ จะถือเป็นเรื่องดี เป็นมงคลอะไรอย่างนั้นหรือคะ” แม่ถาม
“ไอ้เป็นมงคลน่ะเป็นแน่ละครับ” ลุงกรตอบ “แต่อย่างผมนี่ทำงานหลวงไม่ได้หรอกครับ มันคนไม่เคยเคยมีนาย ที่เหมือนกับนายก็พี่กำนันแหละ นายอำเภอน่ะแกอยู่ไกล นาน ๆ จะมีนโยบายอะไรไปเล่าแจ้งแถลงไข เราก็บอกกล่าวลูกบ้านไป บ้านผมมันก็คนรู้จักกันทั้งนั้น ก็ไม่มีอะไรหรอกครับ ขโมยขะโจนมันก็ต้องมีมั่ง พอมันทำมาหาได้ ขายข้าวได้ ขายส้มได้ มันจะไปขโมยทำไม ไอ้คนพาลจริงๆ มันไม่อยู่ถิ่นหรอกครับ ถ้าอยู่ถิ่นน่ะมันนักเลงใหญ่ แต่ถิ่นผมไม่มี ใครจะใหญ่แปลกเข้ามาไม่ได้หรอกครับ พวกผมมันไม่เคยยอมใคร คิดไปก็เห็นใจพี่กำนัน แกก็น่าโกรธเจ้าสงกรานต์”
/*443“พี่สงกรานต์เขาว่า วิชาที่เขาเรียน ถ้ามาอยู่เมืองไทย ก็ไม่มีทางก้าวหน้าทางวิชาการ ไอ้ก้าวหน้าทางวิชาการกับการก้าวหนาอย่างอื่น มันผิดกันอย่างไร ก็ไม่มีใครจะไปอธิบายกับลุงกำนันให้เข้าใจ นึกจะให้พี่กฤตไปช่วยอธิบายสักหน่อย ถ้าลุงกำนันรู้ว่าพี่กฤตเคยคิดจะไปทำงานกับฝรั่งก็คงโกรธไปอีก” การุณพูดอย่างปรับทกข์
ดิฉันนั่งฟังพลางก็คิดปัญหาต่อไปยืดยาวตามเคย แล้วได้ยินแม่พูด “แล้วจะให้ดิฉันช่วยเหลืออะไรได้มั่งล่ะคะ”
“ผมจะให้แม่แก้วเขาช่วยจัดหาของแปลกๆ ถวายพระอุปัชฌาย์ คู่สวดกับพระอันดับ ๒๕ องค์ ไปนิมนต์มารวม ๓ วัด ต้องหาที่แปลก ๆ ที่ตำบลนั้นเขายังไม่เคยถวายกัน แล้วห่อหุ้มให้มันสวย ๆ ด้วยการุณเขาอยากได้อย่างนั้น เขาว่าเสียแรงมาอยู่กับคุณพี่คุณน้าที่บ้านนี้แล้ว ต้องทำให้สดุดตาคนหน่อย”
แม่รับรองว่าจะช่วยเหลือได้โดยง่าย และนัดแนะเรื่องการขนส่งของ และการจัดพาหนะให้ผู้ที่จะไปร่วมกุศลได้ไปให้สะดวกพอสมควร “คุณพ่อแม่แก้วน่ะผมเห็นใจ ไม่รบกวนท่านหรอกครับ แต่คุณน่ะผมอยากให้ไปเป็นกำลังใจ/*444การุณเขานะครับ” ลุงกรพูด สังเกตน้ำเสียงและแววตาก็รู้ว่าจริงใจโดยแท้ “แล้วก็คุณน้าอาจารย์ คนนี้การุณเขาว่าจะต้องมาอ้อนวอนให้ไปให้ได้ เขาว่ามีบุญคุณกับเขามาก”
ผมขอให้ได้บวชวันอาทิตย์ เพราะผมจะให้คุณน้าอาจารย์ไปด้วยให้ได้” การุณกล่าว เขาไม่หักนิ้วมือเวลากระดากแล้ว แต่มักหัวเราะกลั้วคำพูดไปด้วย แล้วคุณอากรรณผมอยากลาท่านด้วย ผมเกิดคิดเรื่องบวชขึ้นมาวันที่ผมไปช่วยพี่กฤตทำงานที่บ้านคุณอาเธียร ผมถึงไปปรึกษาย่าพัดว่าจะบวชก่อนทำงานดีหรือว่ารอให้ได้งานแล้วลาบวชดี ย่าพัดว่ารอไปไม่ดี เผื่อมีอะไรมาขัดข้องจะไม่ได้บวช แล้วย่ามาชักชวนให้บวชเสียตอนโรงเรียนปิดนี่ ทีแรกผมก็ยังห่วงเรียนภาคฤดูร้อน ผมขาดไป ๔ หน่วยกิต แต่แล้วย่าพัดก็มาพูดอีกเรื่องลุงกำนันโกรธลูกทั่วไปหมด ไม่อยากให้ใครได้เล่าเรียนให้สูง ๆ ต่อไป ถ้าผมบวชก็จะทำให้ลุงกำนันหายโกรธไปได้มั่ง จะได้กุศลหลายต่อ”
แม่ให้ดิฉันไปโทรศัพท์ถามอากรรณว่าเวลาไหนจะสะดวกสำหรับที่การุณจะไปลาบวช ดิฉันโทรศัพท์ไปแล้วก็/*445ทราบว่า วันนั้นอากรรณไปหาคุณย่า และจะไม่กลับจนถึงเวลาเย็น ซึ่งจะไม่สะดวกสำหรับการุณ เพราะเขาอยากจะกลับไปสามพรานในวันนั้น เพราะได้นัดอุปัชฌาย์ไว้ การุณทำท่าผิดหวังมาก คุณพ่อจึงแนะว่า
“ก็ง่ายนิดเดียว ลูกแก้วก็พาเหลนไปหาคุณทวด เอาการุณไปด้วย ไปพบอากรรณเขาที่นั่นก็ได้ เรื่องบุญกุศลไม่ต้องเอายศเอาศักดิ์ จะต้องไปลาเฉพาะที่บ้านเขาเมื่อไหร่”
ทุกคนเห็นดีด้วย ดิฉันจึงชวนน้ารื่นให้ไปด้วยกัน แล้วพาการุณขึ้นรถไปบ้านคุณย่า ภายหลังที่ได้โทรศัพท์ไปนัดกับอากรรณที่บ้านคุณย่าเรียบร้อยแล้ว
เมื่อดิฉันไปถึงบ้านคุณย่า อากรรณรีบลงมาต้อนรับ “แหม อาดีใจจัง เชื่อไหม ทำไมไม่เคยมีใครลาบวชอาเลย หรือเคยก็นานเต็มทีแล้ว เดี๋ยวนี้เรื่องการทำบุญสุนทานนี่อาสนใจมาก ถ้าจะกำลังแก่”
คุณพ่อสั่งว่าให้การุณลาคุณย่าด้วยเพื่อเป็นมารยาท เพราะการลาบวชก็เป็นการบอกกล่าวกุศลอันหนึ่ง ไม่ถือเป็นการรบกวนหรือละลาบละล้วงอย่างใด
คุณย่าก็ยินดีมากเมื่อดิฉันพาการุณเข้าไปหาและบอกว่าเป็นลูกของลุงของกฤต และเป็นคนแรกในรุ่นลูกหลานชั้น/*446เดียวกับกฤตในตระกูลนั้นที่จะอุปสมบท เพราะกฤตติดราชการเสียไม่ได้บวช และพี่ชายลูกของลุงกำนันไปอยู่สหรัฐฯเสียไม่กลับมาทำงานในเมืองไทย
“จิตใจเป็นยังไง้ ไอ้คนไปหลงเมืองฝรั่ง, ไม่กลับมาบ้านช่อง” คุณย่าปรารภอย่างรำคาญ “เห็นมีกันมากขึ้นทุกวัน ลูก ๆ คนที่เรารู้จัก ๆ หรือว่าห้ามปรามกันไม่ได้แล้ว”
“สมัยนี้ไปไกลหูไกลตา มันก็ห้ามอะไรกันไม่ได้ทั้งนั้นแหละค่ะ ทั้งเรื่องแต่งการแต่งงาน” อากรรณช่วยอธิบาย “แต่ก่อนนี้ ฝรั่งเขารังเกียจคนผิวเหลือง เดี๋ยวนี้เขาเห็นแก่วิชา พวกเราก็เลยว่าเป็นเกียรติยศสูงที่เขาให้เราทำงานกับเขา”
“ตกลงพ่อแม่ต่อไปนี่ก็ได้แต่ใจหิ้วใจแขวนกันไปอย่างนั่นซิ” คุณย่ารำพัน “จะว่าอะไรกันไม่ได้ลูกหลานกี่คนๆ แล้วไม่ส่งไปก็ไม่ได้ กลายเป็นว่าไม่ให้เขาได้วิชาทันเพื่อน”
“โลกมันเปลี่ยนไปนี่คะ คุณแม่” อากรรณปลอบต่อไป “แต่คนหนุ่ม ๆ ก็ยังรักจะบวช ฝรั่งก็เข้ามาบวชเมืองไทย มีพระฝรั่งตั้งหลายองค์ไงคะ ก็แลกเปลี่ยนกันไป เดี๋ยวนี้โลกมันแคบนี่คะ”
/*447คุณย่าสนใจตำบลบ้านของการุณ ซักถามถึงอาชีพของคนที่นั่น เรื่องความสงบสุขความเจริญในด้านต่างๆ อากรรณจึงพูดขึ้นเป็นการเอาใจ
“คุณแม่อยากไปวันบวชมั่งไหมละคะ ถ้าคุณแม่อยากไป ลูกจะลองให้คณเธียรเขาหาเรือดี ๆ สบาย ๆ ให้ ดูเหมือนเขาจะติดต่อค้าขายกับใครแถวนครไชยศรีอยู่ แม่น้ำเดียวกันใช่ไหมเธอ” อากรรณถามการุณ
“มาถึงกันได้ครับ แต่อ้อมหน่อยนะครับ” การุณบอก
“เออ ไว้ถามเขาดูก่อน”
คุยกับคุณย่าอีกสักครู่ใหญ่แล้ว ดิฉันก็ลาท่าน ให้น้ารื่นอยู่ที่บ้านเดิมของน้ารื่นกับลูกของดิฉันเพื่อเป็นเพื่อนคุณย่า และเป็นที่พอใจของอากรรณด้วย เพราะอากรรณหาเรื่องคุยหรือทำความเพลิดเพลินให้คุณย่าได้ยากเหมือนกัน ดิฉันพาการุณกลับมาบ้าน กฤตกลับมาแล้วนั่งปรึกษาเรื่องการจัดซื้อของและเรื่องเรือที่จะไปบวชการุณอยู่กับบิดาและลุง
อีกไม่กี่นาทีต่อมา พ่อกิจกับลุงกรและการุณก็ลาไป พ่อให้กฤตพาการุณไปลาคุณป้าด้วย เพื่อเป็นมารยาท /*448ถึงแม้ว่าคุณป้าจะไม่เคยเอาใจใส่กับการุณนัก เมื่อญาติผู้ใหญ่ลาไปแล้ว โดยกฤตพาไปส่งที่ป้ายรถประจำทาง คุณพ่อจึงรำลึกขึ้นมา
“คุณใจแก้วน่ะ รับปากรับคำกับเขาว่าจะซื้อของถวายพระแปลก ๆ ให้เขาน่ะ รู้หรือว่าไอ้แปลกน่ะมันยังไงถึงจะแปลก แล้วแปลกยังไงมันจึงจะถูกใจเขา”
แม่หัวเราะคิกออกมา “จริงนะฉันก็รีบรับสำหรับไม่ให้เสียน้ำใจ ที่จริงจะทำอะไรให้เปลกมันต้องรู้ว่า ไอ้ที่เขาเคยทำน่ะมันยังไง”
ครั้นกฤตกลับมาจากส่งญาติผู้ใหญ่ขึ้นรถประจำทางไปแล้ว ญาติทางภรรยาก็พร้อมใจกันหารือกฤต ว่าตามปรกตินั้นชาวคลองกาญจนาเขาใช้ของชนิดใดถวายพระ และตบแต่งห่อหุ้มประดับให้งดงามกันอย่างไร
“อะไรๆ เอาเข้ากระบวนแห่หมดแหละ” กฤตตอบ
เห็นเขาเดินกันเป็นขบวนยาว การุณเขาจะบวชที่วัดใหญ่ ไม่ใช่วัดที่ปากคลองบ้านเรา มิต้องเอาลงเรือแห่กันหรือนี่”
“เออ ไม่ไถ่ไม่ถามเสียให้ถี่ถ้วน” คุณพ่อตำหนิ
/*449“ก็คนถี่ถ้วนทำไมไม่ช่วยถามล่ะ” แม่ทำเสียงแสนงอนเอากับคุณพ่อ “ออกจากบ้านเขาต้องมาลงเรืออีกต่อหนึ่งใช่ไหม”
ลูกเขยกับพ่อตาแม่ยาย นั่งปรึกษากันไปมาวนเวียนเหมือนพายเรือในอ่าง ไม่ได้ข้อตกลงอะไรเพิ่มขึ้น จนถึงเวลาเย็น อากรรณก็พาลูกชายกับน้ารื่นมาส่งที่บ้าน และส่งข่าวด้วยความยินดีว่า
“กงจื๊อเขาว่าเขาหาเรือยนตร์สบายพอที่คุณแม่จะไปด้วยได้ แหมดีอกดีใจใหญ่”
“เรือรูปร่างเป็นไงครับ” กฤตถาม “เผื่อจะช่วยลำเลียงของได้มั่ง คงโดนขอให้เข้ากระบวนแห่ด้วยแน่ ถึงลุงกรไม่ขอ อาลำใยก็คงจัดการให้ใครขอ”
บทที่ ๒๒
/*451หลังจากนั้นสามสี่วัน แม่ กฤต และ ดิฉัน เผอิญมีธุระเกี่ยวกับงานในสำนักงานชุก จึงลืมเรื่องการบวชของการุณไปชั่วคราว ยิ่งกฤตแล้วยิ่งมีราชการที่ยุ่งยากและรีบด่วน เขาต้องติดต่อกับส่วนราชการหลายต่อหลายแห่ง เร่งให้ส่งตัวเลขที่จะต้องรวบรวม และประมวลเข้าเป็นหมวดเป็นหมู่ เพื่อจะให้ผู้เชี่ยวชาญต่างประเทศได้ดู และช่วยชี้แจงและพิจารณากันอย่างละเอียด กฤตเกือบจะพูดเรื่องที่เป็นธุระอย่างอื่นไม่ได้เลย จะพักสมองก็โดยเล่นกับลูกเป็นมื้อเป็นคราว กฤตจึงเป็นที่ปรึกษาเรื่องงานอุปสมบทของการุณไม่ได้ ประมาณ ๗-๘ วัน ก่อนกำหนดการบวช อากรรณกับอาเธียรก็มาที่บ้าน อาเธียรมาบอกเรื่องเรือที่จะพาคุณย่าไปคลองจินดา ซึ่งเป็นคลองใหญ่แยกออกจากแม่น้ำนครไชยศรี และคลองกาญจนาเป็นคลองซอยแยกไปอีกต่อหนึ่ง อาเธียรว่าได้หาเรือไว้สองขนาด ถ้าจะใช้เรือสบาย ไปในคลองจินดาได้ ก็ต้องใช้เรือขนาดค่อนข้างใหญ่/*452แต่กินน้ำลึก ถ้าจะให้เข้าคลองกาญจนาได้ก็ต้องใช้เรือเล็ก ซึ่งคงไม่ค่อยสบายสำหรับคุณย่า อาเธียรอยากทราบความต้องการโดยเร็ว เพราะจะต้องติดต่อกับเจ้าของเรือ และเจ้าของเรือจะได้นัดหมายวันและเวลาให้แน่นอนให้ได้ และงดเว้นธุระที่จะต้องใช้เรือให้ได้เหมาะแก่ความต้องการ
เมื่อฟังอาเธียรเล่าจบแล้ว แม่ก็อุทาน “ต๊าย ตาย ฉันก็ยุ่งจังเลยที่โรงแรม เขากำลังจะมีสัมมนาอะไรกัน จัดห้องหับที่ทาง สิ่งของเครื่องใช้กันให้วุ่นไปทีเดียว ยังไม่ได้คิดเรื่องของที่จะต้องให้การุณเลย ลูกแก้วล่ะ คิดอะไรไว้หรือเปล่า”
“ลูกแก้วก็ยุ่งเหมือนกันค่ะ” ดิฉันตอบ “ตั้งแต่พูดกันค้างไว้วันนั้นแล้วก็ไม่ได้คิดอะไรอีกเลย”
“ฉันเตือนแล้วนะ ว่าไอ้การที่หาอะไรแปลกๆ น่ะ มันต้องรู้ว่าไอ้ที่ไม่แปลกน่ะมันเป็นยังไง” คุณพ่อลำเลิก
จำได้แล้วน่า” แม่ทำเสียงแสนงอนเหมือนวันก่อน “ก็ว่าจะให้กฤตไปถาม แล้วก็พอดีเขาก็ยุ่งราชการเขาจนแทบไม่ได้พูดกัน กลับมาก็เห็นหน้าดำคร่ำเครียด เห็นแต่พูดถึงตัวเลขๆ คุณเกลาก็สนุกไปกับสถิติด้วย แล้วฉันจะไปคิดอะไรออก”
/*453กฤตเข้ามาร่วมการสนทนาพอดีได้จังหวะ เขาก็เล่าเหมือนวันก่อน “ของถวายพระไม่ว่ามีอะไร เขาต้องเข้ากระบวนแห่ทั้งนั้นละครับ คุณแม่ก็คงเคยเห็นเวลาเขาแห่นาคกัน”
“ทีนี้กฤตก็บอกว่าไม่รู้จะแห่จากไหนไปไหนใช่ไหมล่ะ” แม่ทวนถาม
“ผมว่าต้องยังงี้แน่ครับ” กฤตสันนิษฐาน “ของถวายพระที่ให้เอาไปจากกรุงเทพฯ ก็เพราะจะได้ไม่ต้องขนออกมาจากในคลองเล็ก เขาจะขนจากในคลองเล็กก็เฉพาะที่ใช้กับการทำขวัญ เช่นไตร บาตร แล้วบ้านลุงกรก็อยู่ปากคลอง ออกจากคลองกาญจนานิดเดียว ก็ไปคลองใหญ่ ผมว่าต้องแห่ทางเรือแน่ เอาให้ดัง ลุงกำนันยิ่งเจ็บใจนายสงกรานต์อย่างงี้ ต้องให้คนทั้งคลองรู้ว่าบวชหลานที่วัดใหญ่ ที่คุณปู่เคยบูรณะ”
“ถ้างั้น เราก็ต้องขนของจากกรุงเทพฯไปที่วัดก่อนจะบวชเลยใช่ไหม” แม่ไล่เลียงต่อไป
“ต้องอย่างงั้นแน่ครับ ขืนขนไปไว้ที่บ้านก่อน คงจะวุ่นกันใหญ่” กฤตออกความเห็น “แหม ผมมันกระดิกตัวไม่ได้เสียจริงๆ ด้วย จะถูกโกรธอีกหรือไหมยังไม่รู้เลย เดี๋ยวก็จะ/*454ว่าได้ดิบได้ดีจนน้องบวชก็ช่วยวิ่งเต้นอะไรไม่ได้ แต่วันบวชต้องปลีกตัวไปให้ได้ครับ”
“แม่เห็นใจละซิ ถึงได้รับปากว่าจะช่วยเต็มที่ ทีนี้ทำไมจะรู้ล่ะว่าจะซื้ออะไร ห่อหุ้มยังไงถึงจะแปลกตาสมใจ”
ปรึกษากันอยู่สักครู่ใหญ่ ไม่มีใครตัดสินใจได้ แล้วคุณพ่อแนะให้เรียกสุพินมาถาม เพราะเป็นชาวปทุมธานี และได้ไปบวชน้องชายมาเมื่อปีก่อน แม่ขัดว่าสุพินไม่เคยไปสามพราน จะรู้ได้อย่างไรว่าชาวสามพรานเขานิยมอะไร แต่ครั้นได้ตัวสุพินมาแล้ว ปรากฏว่าสุพินผู้เป็นสัตรูเก่าของการุณนั้น ได้สกิดให้แม่เกิดความนึกคิดขึ้นมาได้เป็นประโยชน์ สุพินกับการุณหายโกรธกันมามาหลายเดือนแล้ว ด้วยเหตุการุณมีเพื่อนคนหนึ่ง ชอบดูภาพยนต์ไทย ยินยอมไปเป็นเพื่อนสุพินเมื่อสุพินอยากดูภาพพยนต์เรื่องหนึ่งอย่างมาก แต่หาเวลาไปดูในเวลากลางวันไม่ได้ ต้องพึ่งบุรุษเพศในยามกลางคืนตั้งแต่นั้นมาสุพินก็ไม่ตั้งหน้ากล่าวหาการุณในทางไม่ดี และภายในเวลาไม่ช้าก็เป็นมิตรกันต่อมา
คุณพ่อบอกว่าคุณพ่อจะเป็นคนไปถามสุพิน แล้วคนฟังจะเกิดความคิดขึ้นมาได้จากการโต้ตอบ คุณพ่อเริ่มคำถามว่า
/*455“สุพิน สมมุติว่าสุพินจะบวชน้องชาย สุพินจะซื้ออะไรถวายพระ”
เดี่ยวนี้เขามีให้เป็นชุดๆ หมดค่ะ” สุพินตอบ “ที่เขาแห่กันเป็นขบวนนะค่ะ เขาห่อกระดาษสีเหลือง ๆ เขาทำสวยออกค่ะ แถวเสาชิงช้านี้เขามีขายเสร็จ”
ทันใดกฤตก็ร้อง “เออ จริง ผมนึกไม่ออก จริงครับ ผมเห็นที่ไหน ๆ ก็เหมือนกัน คือมาซื้อตลาดเดียวกันนี่แหละ ไอ้ที่เป็นห่อ ๆ แล้วเขาจับขยุ้มเข้าแล้วก็ผูกเป็นโบ ที่ไหน ๆ ก็เห็นเดินเข้าเป็นกระบวน จริงของสุพิน”
“ไหมล่ะ เท่านี้ก็ได้คำตอบ” คุณพ่อว่าอย่างผู้ชนะ “ทีนี้เราก็ไม่เอากระดาษแก้วสีเหลือง ๆ ห่อ ที่ในห่อเขามีอะไรมั่ง เราจะต้องหาอะไรมั่ง”
“เดี๋ยวนี้เขามียาตำราหลวงค่ะ” สุพินอธิบายอย่างผู้รู้ “แล้วมียาอุทัย นอกนั้นก็มีอะไรแล้วแต่”
“ไอ้ยานี่มันของดีแน่ แต่ว่ายาตำราหลวงนี่อะไรมั่ง ออกจะรู้ว่าตัวโง่จริง ๆ เป็นประโยชน์แก่ตัวดีพิลึก” แม่ว่า
“เห็นจะเป็นยาขององค์การเภสัช กระทรวงสาธารณสุข เขามียาแก้ไข้ยาระงับท้องเดิน ยาที่ควรมีไว้ตามบ้านนี่แหละครับ” กฤตสันนิษฐานต่อไป
/*456“ง่ายนิดเดียว” คุณพ่อทำเสียงเป็นผู้ชนะต่อไป และแนะนำต่อไป “เธอก็ไปที่เสาชิงช้า ไปดูว่าเขามีอะไรถวายพระกันบ้าง แล้วเราก็อย่าซื้อให้เหมือนเขา คงแปลกพอใช้แล้วละสำหรับตาการุณ ถ้ามันออกมาจากหัวคิดของเธอ”
อาเธียรขมวดคิ้วเข้าหากันแน่นเข้าทุกทีนั่งฟังการปรึกษาของแม่และคุณพ่อ “แล้วเมื่อไหร่มันจะมาเข้าเรื่องของผม คือจะเอาเรือใหญ่หรือเรือเล็ก นาน ๆ ทีผมจะได้ประจบแม่ยาย”
“อ้าว คุณเธียร มันต้องรู้ก่อนซิว่าจะต้องขนอะไรมั่ง เสียแรงจะได้เรือของกรรมการโรงแรมทั้งที” แม่พูดแล้วยิ้มให้ดูหวาน “เดี๋ยวฉันลำเลิกมั่งน่ะ”
“ครับ ครับ ที่จริงผมก็ตั้งใจจะประจบพี่สะใภ้ด้วย ไม่งั้นก็ไม่มาด้วยตัวเองถึงที่นี่ ใช่ไหมล่ะครับ”
แม่ตรึกตรองดูสักครู่หนึ่งแล้วก็บอกอาเธียร “เอาละ ฉันว่ายังงี้ละดี คือว่าเรือน่ะได้ลำเดียวใช่ไหม”
“อ้าว เห็นว่าเอาละแล้วไงกลายเป็นคำถาม” คุณพ่อขัดขึ้น
“เถอะน่า” แม่ว่า “ฉันว่าเอาเรือใหญ่เถอะ” แม่ตัดสินไปโดยอาเธียรยังไม่ทันตอบ “เราจะได้อาศัยขนของไปเสียเที่ยวหนึ่งก่อน แล้วใกล้เวลาจะบวชถึงค่อยให้คุณย่าท่าน/*457ไป ท่านไปนานท่านก็เหนื่อยเปล่า ๆ ” แล้วแม่หันมาทางดิฉัน “เออ หรือว่าลูกแก้วต้องไปค้างก่อน ว่าไง กฤต”
“ผมไปไม่ได้จริงๆ ครับ” กฤตทำเสียงอ่อนใจ “แล้วผมว่าอย่าไปค้างเลย พอถึงคืนทำขวัญวันก่อนบวชน่ะ ยุ่บยั่บไปหมด นอนกันเต็มระเบียงละ ทั้งบ้านพ่อบ้านลุงกร บ้านย่าพัด ไม่ต้องไปค้างหรอกไปวันบวชเลยนั่นแหละ”
“แล้วเวลาฉลองล่ะคะ อย่าง เอ้อ คุณการุณเขาเป็นหลานกำนัน เขาต้องมีงานฉลองกันใหญ่โตแน่เชียว” ผู้เชี่ยวชาญสุพินเตือนขึ้น
“เออ แล้วเขาฉลองกันตอนไหนล่ะ” แม่ถาม
เขาก็ฉลองกันวันบวชนั่นซีครับ” กฤตตอบ “แหม ผมมัวไปเป็นชาวชนบททุรกันดาร ชักจะลืมชนบทสวนองุ่นสวนส้มเสียหมด ผมเห็นจะไม่พ้นถูกด่าแน่แล้ว ผมอยู่ฉลองไม่ได้จริงๆ งานจะทำไม่ทันอยู่แล้ว”
“อ้อ พอบวชเสร็จก็ฉลองกันเชียวเรอะ” คุณพ่อถามอย่างประหลาดใจเหมือนกัน “เออ เพิ่งรู้ธรรมเนียมชนบทเหมือนกัน พวกเราต้องบวชแล้วตั้งเดือนถึงจะฉลองกัน คงกลัวว่ายังไม่ได้เรื่องได้ราว เลยยังไม่นิมนต์หรือไงก็ไม่รู้”
/*458“เอ บ้านผมเขาทำกันไง” อาเธียรชักสนใจขึ้นมาบ้าง “ตอนพี่ชายผมบวช ดูเหมือนเขาฉลองกันภายในอาทิตย์หนึ่งหรืออะไรนี่”
“ก็เป็นองค์พระแล้วนี่ค่ะ ก็ฉลององค์พระไงค่ะ” สุพินเถียงขึ้น “คราวก่อนที่ดิฉันลาไปบ้าน เขามีทั้งยี่เก ทั้งลูกทุ่ง ทั้งภาพยนต์ญี่ปุ่น”
“เออ” คุณพ่อถอนใจ “ว่าไงนักพัฒนา” ท่านหันไปทางกฤต
“โอ ผมอยู่ไม่ได้จริงนะ” กฤตคร่ำครวญเรื่องงานต่อไป
“แต่เรากลับได้ใช่ไหมล่ะ แต่ลูกแก้วล่ะต้องเอาลูกอยู่ด้วยซี ยังงั้นเรอะกฤต” แม่ทำหน้าใกล้จะกลั้นหัวเราะไม่ได้เต็มทีแล้ว ดิฉันจึงต้องหาโอกาสให้แม่หลบไปเสียก่อนที่กฤตจะจับได้ว่าแม่เกิดมีอารมณ์ขันขึ้นโดยพูดว่า
“แม่ไปดูนมในตู้เย็นให้ลูกแก้วก่อนเถอะ ลูกแก้วคิดอะไรออกยังเลือนๆ ราง ๆ แต่ว่าขอเรือใหญ่อาเธียรไว้เถอะ ถ้าคุณย่าอยากขึ้นบ้าน ให้ไปบ้านย่าพัดมีที่จอดเรือใหญ่ได้ เพราะอยู่ทางปากคลองอีกปากหนึ่ง จวนจะถึงตัวคลองจินดา กฤศจำได้ไหมจากตรงนั้น คุณย่าท่านพอจะเดินไปได้ ท่าน/*459ไม่ได้เจ็บไข้อะไร ดีนะให้ท่านพบกับอาพงศ์ ท่านจะได้ไม่คร่ำครวญว่าท่านมีลูกพิการ จะได้เห็นย่าพัดว่องไวยังไง แล้วอยู่กับอาพงศ์ได้ยังไง”
“ลูกแก้วอย่าเอาความคิดใส่หัวคุณย่าให้ท่านมาเรียกพ่อไปอยู่กับท่านสำหรับท่านจะได้ปรนนิบัตินะ” คุณพ่อเกิดร้อนตัวขึ้นมา
แม่กลับจากไปดูน้ำนมของลูกแก้วแล้ว ก็กลับมานัดอาเธียรว่าให้ส่งเรือไปรอที่ท่าหน้าที่ทำงานอำเภอให้เช้าที่สุดที่จะเช้าได้ การุณจะบวชเวลา ๑๔ นาฬิกา แม่กะว่าจะต้องขนของจากกรุงเทพฯแต่เช้าตรู่ นำของไปลงเรือแล้วให้เรือรออยู่จนหมดภาระเกี่ยวกับการเข้ากระบวนแห่แล้ว จึงให้กลับไปรอรับคุณย่า
ประเดี๋ยวคุณแม่อยากดูเขาแห่นาคขึ้นมาจะทำยังไง” อากรรณยังไม่หมดกังวล
“อย่าไปเอ่ยขึ้นให้ท่านรู้ว่าเขาจะแห่ก็แล้วกัน” แม่แนะนำ
“ฉันขอดูคนนึงละ น้ารวงรัตน์บอกกล่าว “สักสิบปีแล้วมั้งไม่ได้ดูแห่บวชนาค บวชพี่เรืองพี่โรจน์ไม่เห็นสนุกเลยคุณพ่อไม่ยอมให้ทำอะไรทั้งนั้น เสื้อครุยก็ไม่ยอมให้ใส่ ให้นุ่งขาวห่มขาวเฉย ๆ กรวยอุปัชฌาย์ก็ให้เอาดอกไม้ธูปเทียนใส่/*460ชามแก้วถวาย เคราะห์ดีมีคนเขามาช่วยทำดอกไม้ ถึงได้มีศิลปะอะไรมั่ง”
“ถ้างั้นเธอเป็นคนคุมของไปเข้ากระบวนแห่” แม่มอบหน้าที่ “แล้วถ้าลูกแก้วจะต้องอยู่ฉลองพระ ก็ขอลางานเขาสักวันก็ได้นี่นา จะได้ช่วยแก้หน้ากฤตไว้ไม่ให้ลุงกำนันโกรธ”
“เอาเถอะ ถ้าจะค้าง ขอไปค้างบ้านย่าพัดก็แล้วกัน จะได้นอนหลับหน่อย แล้วอาพงศ์คงดีใจมีเพื่อนคุย” กฤตแนะนำ
เมื่อตกลงกันเรื่องเรือแล้ว อาเธียรกับอากรรณก็ลาไป แม่กับดิฉันช่วยกันคิดจะหาของถวายพระและจะห่อให้สวยแปลกตาอย่างไร แล้วจะต้องให้ขนย้ายง่ายด้วย กฤตไม่อยู่ร่วมปรึกษาด้วยเขาบอกว่า เขาจนทั้งปัญญาและเวลา “แม่แก้วเป็นคนรับวาน ก็ให้แม่แก้วคิดไปเองเถอะ” เป็นครั้งแรกที่เขาเรียกล้อดิฉันตามญาติของเขา
คุณพ่อคอยเตือนให้ไปสำรวจตลาดสำคัญ คือ เสาชิงช้าเสียก่อน แม่จึงทำตาม แต่ก็คิดเรื่องการที่จะห่อของให้ดูครึกครื้นสมกับที่จะเข้าขบวนแห่ไม่ได้ คิดไม่ออกกันอยู่หลายวัน จนกระทั่งวันหนึ่ง คุณพ่อว่าเป็นเพราะแรงใจกุศลของแม่ ก็มีคนจากอิสาณมาขายผ้าที่บ้าน มีผ้าขาวม้า หรืออีกนัยหนึ่ง /*461ผ้าฝ้ายตาหมากรุกขนาดเล็กมาขายด้วย แม่คิดจะซื้อไว้ให้คุณพ่อใช้ เพราะสีสุภาพแต่ก็สวยชวนดู เป็นสีเหลืองปนกับสีน้ำตาลอ่อน ๆ คนที่นำมาขายบอกว่าเป็นลายที่ฝรั่งพ่อค้าผ้าไหมสั่งใช้ทำ แล้วมีสีเหลืออยู่ มารดาของคนขายจึงย้อมและทอด้วยฝ้ายเป็นผ้าชิ้นขาว ๆ ซึ่งอาจใช้ได้หลายทางตามที่ผู้ซื้อจะเห็นสมควร
น้ารื่นออกความเห็นขึ้น “ผ้าฝ้ายอย่างนี้พับเป็นรูปอะไรต่าง ๆ ง่ายดีนะคะ คุณ”
“อือ จริง แต่เราจะพับให้มันเป็นอะไรขึ้นมาล่ะ” แม่ถาม “ก็คิดจะช่วยซื้อสักสามหลา คุณเกลาบางทีก็ชอบใช้พันตัวเวลาออกจากห้องน้ำ”
“ตัดเป็นผ้าสี่เหลี่ยมได้นี้คะ ถ้าถวายพระท่านก็เอาไว้เช็ดอะไรต่ออะไรได้ ใช้ผ้านี้ห่อของถวายพระอันดับของการุณแทนกระดาษไงคะ เห็นคุณลูกแก้วร้องว่า ไม่เอาพลาสติก ไม่เอากระดาษแก้ว”
“แล้วพับเป็นอะไรถึงจะใช้ห่อของไปได้ด้วยล่ะ” แม่ยังไม่แลเห็นภาพตามน้ารื่น
“พับเป็นดอกบัว อิฉันว่าได้ถือกันเป็นขบวน สวยดีนะคะ” น้ารื่นแนะต่อไป
/*462“คนชาวบ้านเขาไม่ชอบหรอก” คุณพ่อขัด “มันไม่แพรวพราว”
“จะให้แพรวก็ได้ เอาให้มีเกสรโผล่ออกมาเป็นทองๆ มันเข้ากันได้กับตาของผ้า คุณดูซีคะ” น้ารื่นชักจะเชื่อความคิดของตนขึ้นมาแล้ว “เอาฝักอ่อนโผล่ออกมาด้วยก็ได้ ฝักข้างในดอกน่ะ” แล้วน้ารื่นก็หยิบผ้ามาพับให้เป็นรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัสก่อน แล้วก็พับเป็นรูปดอกบัวเหมือนที่เคยพับผ้าเช็ดมือที่โต๊ะอาหาร
“แล้วมันจะอยู่หรือรื่น” แม่วิตก “เราจะต้องเอาของถวายพระใส่ในนั้นใช่ไหม”
“ก็เราเอาถาดกลมเล็ก ๆ ทำกันซีคะ ถวายถาดด้วย ไม่แพงเท่าไหร่หรอกค่ะ แต่ต้องยอมพลาสติกนะข้างในนี่ คุณลูกแก้ว” น้ารื่นสนุกกับความคิด “ก็ยาตำราหลวงเขาทำเป็นห่อเรียบร้อยนี่คะ สมัยนี้ เอาห่อยาวางบนถาด เราเย็บกลีบพอให้ต่อกัน แล้วจะถวายผ้าชุบอาบ เอาใส่ข้างในให้แน่นไม่เขยื้อน แล้วก็เอาธูปเทียนเสียบให้โผล่ออกมา แล้วซื้อเกสรดอกไม้ญี่ปุ่นที่มันยาวๆ ชุบผงทองผงเงิน ผงเพ็ชรด้วยก็ได้ ให้มันโผล่ออกมาให้แพรวพราว”
/*463“ดอกบัวสีเหลืองกับน้ำตาล มันจะเข้าเรื่องยังไง” คุณพ่อขัด
น้ารื่นชักจะจนต่อเหตุผลของคุณพ่อ แต่คนขายไม่ยอมจำนน “สีชมภูก็มีค่ะ ถ้าจะถวายพระสำหรับเป็นผ้าเช็ดถ้วยเช็ดชาม ไม่ต้องใช้สีเหลืองก็ได้นี่คะ นี่ค่ะสีชมภูกับสีขาว”
น้าเรืองเดินมาร่วมประชุมด้วยพอดี แม่เล่าความคิดของน้ารื่นให้ฟัง น้าเรืองซึ่งเคยอุปสมบทแล้วก็รับรองว่า ผ้าสำหรับเช็ดภาชนะ จะใช้สีอะไรก็ได้
“ใกล้วันเต็มทีแล้วละ ตกลงเถอะค่ะ” น้ารื่นเริ่มทำเสียงสั่งแม่
แม่แสดงความวิตกต่อไปอีกเล็กน้อย แล้วก็ยอมตามความคิดของน้ารื่น จึงซื้อผ้าตาหมากรุกสีชมภูกับขาวไว้เป็นปริมาณเพียงพอกับความประสงค์ คนขายผ้าดีใจบอกลงราคาให้เพื่อจะได้มีส่วนร่วมในการกุศล รุ่งขึ้นอีกวันหนึ่ง น้ารื่นก็เริ่มงาน ไปซื้อถาดกลมพอดีกับความต้องการ และหาที่ทำด้วยไม่ได้ เพราะถาดพลาสติกไม่ทำเป็นรูปกลม หาได้ถาดไม้ซึ่งเขาทำไว้สำหรับขายให้ชาวต่างประเทศใช้ใส่ของแก้มเหล้า เช่นถั่วลิสงและมันทอด พอน้ารื่นทำตัวอย่างมาให้ดูชิ้นหนึ่ง ทุก/*464คนก็เห็นชอบร่วมกันว่าสวยและเหมาะแก่วัตถุประสงค์ แต่จะถูกใจนาคหรือไม่นั้นก็ต้องเสี่ยง น้ารวงบอกว่าให้โรยผงเพ็ชรให้ทอแสงมาก ๆ เมื่อเสร็จงานแล้ว พระท่านก็ชักออกของท่านเอง
“พระท่านไม่เอาออกทำผ้าเช็ดอะไรหรอก” น้าเรืองพยากรณ์ “ท่านจะเก็บไว้ที่หน้าที่บูชา พนันกันก็ได้”
ดิฉันต้องพยายามทำงานของสำนักงานให้เสร็จแต่วัน แล้วก็รีบกลับบ้านมาช่วยน้ารื่นจัดของถวายพระในงานบวชการุณให้เสร็จสมความปรารถนาของลุงกร กฤตเกือบไม่ได้เห็นเลย เพราะกฤตกลับบ้านค่ำ และมีงานมานั่งทำจนดึกเกือบทุกวัน
ดอกบัวของน้ารื่นมองดูน่าชื่นชมพอใช้ทีเดียว ระหว่างที่ทำอยู่ด้วยกันสามคน คือน้ารื่น น้ารวงรัตน์กับดิฉัน เราก็คุยกันสนุกสนาน ดิฉันตั้งข้อสังเกตในใจว่า คนเรานั้นเคยชินกับสิ่งที่ไม่รบกวนประสาทได้ง่าย นึกถึงน้ารื่นน้ำตาไหลรินเมื่อได้ทราบว่าดิฉันจะแต่งงานกับกฤต นึกถึงยงโกรธเคืองและดูหมิ่นน้ารื่นว่ามีฐานะเป็นคนใช้ และสัมพันธภาพระหว่างการุณกับคนในหมู่บ้านของดิฉัน แล้วมาถึงคราวที่การุณจะบวช ดูทุกคนก็เต็มใจจะช่วยงานกันเต็มที่ ดิฉันพูดแก่น้ารวงรัตน์ว่า
/*465“ไปๆแล้ว ดูเหมือนอะไรๆก็ไม่สำคัญเท่าความเคยชิน”
ครั้นถึงกำหนดวันที่จะขนของไปคลองกาญจนา ที่บ้านดิฉันก็ต้องตื่นกันตั้งแต่เวลา ๕ นาฬิกา แม่ได้พึ่งอาเธียรอึกครั้งหนึ่งในข้อที่อาเธียรให้รถคันใหญ่สำหรับคนนั่งด้วย และขนของได้ด้วยมาใช้ ต้องมีคนนั่งดูแลของไปไม่ให้โดนความกระทบกระเทือนมากเกินไป ต้องหากล่องกระดาษมาบรรจุดอกบัวที่ทำด้วยผ้าฝ้ายของน้ารื่น และหากระดาษหนังสือพิมพ์เก่าๆ สอดแซงให้แน่น แล้วจึงยกกล่องกระดาษนั้นขึ้นวางที่ท้ายรถ นายหล่อคนที่ร้องโวยวายเรื่องขโมยสวมรองเท้าปีนประตูบ้านเมื่อการุณเข้าบ้านอย่างผิดประเพณี เป็นคนนั่งคุมของในส่วนท้ายของรถยนต์ ซึ่งเป็นรถชนิดที่เรียกว่า รถตรวจราชการ น้ารื่นอุ้มลูกดิฉัน นั่งไปกับดิฉันตอนกลางรถ น้ารวงรัตน์นั่งไปข้างหน้า แม่จะตามไปในตอนสายพร้อมกับน้าโรจน์ น้าเรืองขอตัวไม่ไปด้วย แต่น้าโรจน์ไม่เคยเห็นบ้านคลองกาญจนาจึงถูกน้ารวงรัตน์เคี่ยวเข็นให้ไปเป็นเพื่อน อากรรณรับหน้าที่พาคุณย่าไปให้สะดวกแก่ท่านที่สุดที่จะทำได้
/*466“พอเราแก่แล้วก็คงอยากให้ลูกหลานเอาอกเอาใจมั่งนะ” น้าโรจน์แสดงความเห็นใจคุณย่า “คุณพ่อเราก็ดีไปอย่าง ท่านยังมีเพื่อนของท่าน ถูกนิสัยกันเสียด้วย”
คณะลำเลียงพัสดุของดิฉันไปถึงท่าเรือหน้าที่ทำการอำเภอสามพรานพอดีเวลา เรือของอาเธียรคอยอยู่แล้ว เจ้าของเรือบงการให้คนเรือเอาใจใส่ดูแลคณะของเราให้เรียบร้อย ขนลงเรืออย่างบรรจงแล้ว เรือก็เดินเครื่องยนต์ออกจากท่า ไม่ถึงครึ่งชั่วโมงก็เข้าคลองจินดาซึ่งเป็นคลองใหญ่ แล้วเรือก็เลี้ยวเข้าคลองกาญจนา ดิฉันบอกให้เรือเข้าทางปากคลองทางบ้านของย่าพัด เพื่อจะสืบจากท่านว่าเราควรขนของไปไว้ที่ไหน พบย่าพัดยังแต่งตัวอย่างอยู่กับบ้าน อาพงศ์กำลังกินอาหารเช้าอยู่ เมื่อเห็นดิฉันนั่งมาในเรือ ก็ร้องเรียกให้ขึ้นไปบนบ้านและชวนให้กินอาหารด้วยกัน
ย่าพัดเห็นของที่เราขนไปก็ออกปากว่า “แหม ต้องไปรบกวนถึงกรุงเทพ ฯ ซื้อมาห่อกันที่นี่ก็ไม่ได้ แต่ก็สวย ไม่มีใครแถวนี้คิดทำได้อย่างนี้หรอกนะ หลาน”
ย่าพัดมักแสดงความเอ็นดูดิฉัน ลูบศีร์ษะลูบหลังทุกครั้งที่ได้พบ และอุ้มลูกของดิฉันชมเชย ย่าพัดชวนเชิญให้/*467น้ารวงรัตน์กับน้ารื่นขึ้นไปบนบ้านก่อน บอกว่าไม่ต้องห่วงเรื่องของ ดิฉันชี้แจงให้ทราบว่าเรือเข้าคลองกาญจนาไม่ได้ เข้าได้แต่เพียงแค่ปากคลองเพราะกินน้ำลึก และจะต้องส่งเรือกลับไปรอรับคุณย่า เพราะเรากลัวท่านจะนั่งในเรือหางยาวไม่ได้ ท่านจะต้องตรงไปที่วัดที่จะมีพิธีบวชเลยทีเดียว
“ของนี้เขาต้องเข้ากระบวนแห่ เขาจะแห่ทางบกทางเรือกันยังไงคะ ย่าพัด”
“ไม่เป็นไรหรอก มาถึงแค่นี้แล้วไม่ต้องวิตก” ย่าพัดว่า “ที่บ้านลุงกรป่านนี้เขาก็คงกำลังทำกับข้าวเลี้ยงพระเพลกัน เมื่อคืนเขาดูหนังดูละครกันอยู่จนดึก ย่าต้องไปนั่งอยู่ด้วยจนละครเกือบเลิก กลัวคนจะเลี้ยงเหล้ากันเมา ย่าบอกให้ไปเลี้ยงกันข้างในที่บ้านพ่อกิจ ย่ารำคาญชาวบ้านเรา จะทำบุญกันทีนึงก็ต้องเอะอะให้นาครวบรวมสติไม่ได้ ไม่รู้ว่าทำบุญกันทำไม”
น้ารวงรัตน์ถามถึงละคร ย่าพัดบอกว่า มีคนเขามาช่วยจากนครปฐม “เขารำดีเล่นก็ดี เล่นเรื่องสังข์ศิลปไชย เขาเป็นคณะที่เล่นเวลามีงานฉลององค์พระ แล้วพวกสมัยใหม่เขาก็หาลูกทุ่งมา หมอลำก็มี แต่ก็ช่างเถอะ ช่วยกันหลายแรง ลูกพี่กำนันเขาไม่ได้บวช เจ้าคนใหญ่พ่อเจ้าอุ้ยก็เจ็บเสีย เจ้า/*468สงกรานต์ก็ไปหลงเมืองฝรั่ง ได้บวชลูกลุงกร กำนันเขาเลยช่วยเต็มที่”
ดิฉันทำตามคำชักชวนของย่าพัด ให้นายหล่อนั่งคุม แล้วน้ารวงรัตน์กับน้ารื่นขึ้นไปกินอาหารบนเรือน น้ารวงรัตน์สารภาพว่าหิว เพราะการเดินทางมักทำให้อยากกินอาหารมากกว่าปรกติ ย่าพัดเลี้ยงข้าวต้มกับเนื้อเค็มและไข่เจียวกับกระเทียมดอง ดิฉันไม่ลืมนำหนังสือไปฝากอาพงศ์หลายเล่มตามที่เคยทำทุกครั้งที่ไปคลองกาญจนา น้ารวงรัตน์ก็ชวนอาพงศ์คุยเกี่ยวกับข่าวการเมืองระหว่างประเทศที่ได้ฟังจากวิทยุกระจายเสียง อาพงศ์ก็คุยอย่างไม่กระดาก ไม่ไว้เหลี่ยมไว้ภูมิอย่างชาวพระนคร และอธิบายเรื่องการขายองุ่นขายส้มและสินค้าอื่นๆ ให้ฟังอย่างเป็นเรื่องธรรมดา
“อิจฉาคนอย่างคุณพงศ์จัง” น้ารวงว่า “ดิฉันว่าความสุขนี่มันอยู่ที่เราไม่ต้องการอะไรที่เราไม่อาจหาได้ คุณเกลาพ่อลูกแก้วก็พิการ เดินไปไหนไม่ได้ ต้องนั่งรถเข็น ฉันก็ว่าเป็นคนมีความสุขคนหนึ่ง”
ย่าพัดให้เด็กผู้ชายคนหนึ่งเดินลัดสวนไปส่งข่าวที่บ้านลุงกร ซึ่งอยู่ใกล้ปากคลองอีกปากหนึ่ง ว่าของสำหรับเข้าขบวนแห่ไปถวายพระอันดับมาถึงแล้ว และบอกว่าใช้เราพักผ่อนให้/*469สบาย “มีเวลาถมไป ของที่จะไปวัดเขาจะเอาลงเรือหางยาวแห่ไปจากบ้านลุงกร เขากะออกจากบ้านลุงกรหลังพระฉันเพล พอขนของลงจากเรือใหญ่หมดแล้ว ก็ให้เรือกลับไปรับคุณย่าของแม่ลูกแก้วได้”
การดำเนินไปตามที่ย่าพัดกำหนดทุกอย่าง เมื่อเรือใหญ่ไปถึงปากคลองกาญจนา พี่สมพรญาติของกฤตที่เคยมารับเมื่อครั้งแรกที่กฤตพาดิฉันไปคลองกาญจนา ก็เป็นคนคุมการลำเลียงของขึ้นไปบนบ้าน น้ารื่นไปคุมการรับวางกล่องของ มีศีร์ษะมาก้มดูของในกล่องพร้อมกันครั้งละไม่น้อยกว่า ๕ ศีร์ษะทุกครั้งและทุกกล่อง และมีอาลำใยเป็นคนมาไล่คนที่เอาศีร์ษะมาก้มดูพร้อม ๆ กัน
“พวกนี้มันป่ามาจากไหน เห็นอะไรต้องมารุม” ศีร์ษะทั้งเล็กทั้งใหญ่ก็กระจายไปจากกันครั้งหนึ่งๆ
แม่กับน้าโรจน์มาทันเวลาพระฉันเพลที่บ้านลุงกร การุณแต่งตัวเป็นนาคแล้ว คือโกนศีรษะเรียบร้อยและนุ่งขาวห่มผ้าสไบเฉียงขาว แต่ยังไม่ได้สวมเสื้อครุย และยังไม่ได้ผลัดผ้านุ่งที่จะนุ่งไปวัด การุณนั่งฟังพระสวดอย่างสำรวม จนถึงเวลาพระฉันเสร็จเรียบร้อยแล้ว และพระออกจากบ้านไป/*470หมดแล้ว การุณจึงไปแต่งตัวให้เต็มที่ คือ นุ่งผ้ายกดิ้นทองพื้นขาว สรวมเสื้อผ่าอกขาว กลัดกระดุมเงิน มีลักษณะคล้ายเสื้อเครื่องแบบราชการ แต่ไม่มีคอตั้ง เสื้อครุยทำด้วยผ้าโปร่งอย่างดี ปักดิ้นเงินเกือบทั่วทั้งตัว เครื่องแต่งกายนาคนี้ไม่ได้เช่าและไม่ได้ยืมอย่างที่นาคทั่ว ๆ ไปปฏิบัติ เครื่องนี้ลุงกำนันลงทุนทำขึ้นสำหรับให้ลูกหลานที่จะบวชต่อไป ดิฉันเลยคิดไปถึงกฤต ว่าเมื่อเขาวางจากราชการพอที่จะอุปสมบทเมื่อใด คงจะได้แต่งเครื่องชุดนี้ แล้วคิดต่อไปว่า เขาจะจำพรรษาที่วัดไหน ที่ตำบลนี้จะมีพระอุปัชฌาย์อาจารย์ที่มีความรู้พอที่จะเป็นอาจารย์ให้เขาหรือ ตระกูลกอกรีและฉัพพรรณสิริทั้งสองตระกูล นิยมธรรมยุติกนิกาย ลูกหลานผู้ชายก็บวชธรรมยุตต์กันทุกคน แต่กฤตจะต้องมาบวชที่บ้านเดิมของเขาแน่นอน แล้วลูกของดิฉันต่อไป ก็คงจะต้องรักษาประเพณีของตระกูลมีนา แล้วดิฉันก็ระงับความคิดฟุ้งเฟื่องไว้ แต่ก็ชำเลืองดูกฤตซึ่งเดินทางออกไปพร้อมกับแม่ และนั่งพูดกับอาพงศ์อยู่ที่ระเบียงเรือนอีกด้านหนึ่ง คิดแล้วก็ไม่รู้ว่าจะหัวเราะออกหรือไม่ และถ้าหัวเราะจะหัวเราะด้วยเรื่องอะไร และถ้าไม่หัวเราะเพราะเหตุใดจึงไม่หัวเราะ ตัวเองก็ตอบตัวเองไม่ได้เช่นกัน
บทที่ ๒๓
/*471กอนที่การุณจะแต่งกาย มีผู้เชิญให้กินอาหารมื้อสุดท้ายในเพศฆราวาส แต่การุณรับประทานได้ไม่กี่คำก็อิ่ม บอกว่าไม่รู้สึกหิว พอเจ้านาคพร้อมแล้ว ก็มีการเรียกร้องกันให้จัดขบวนเป็นหมวดหมู่ ใครจะลงเรือลำไหน ใครจะเชิญสิ่งของอะไร ลุงกรมานัดน้ารวงรัตน์ว่า เมื่อขึ้นไปถึงวัด เวลาที่ขบวนของนาคจะเวียนรอบพระอุโบสถ ขอให้น้ารวงรัตน์เป็นคนเชิญตลาปัตร เพราะเป็นความประสงค์ของนาค น้ารวงรัตน์พยายามวางสีหน้าให้ขรึมสมกับความสำคัญ มีเรือหางยาวมาเทียบท่าหน้าบ้านลุงกรรวมทั้งสิ้น ๔ ลำ ลุงกรกับภรรยานั่งกลางลำที่สอง พร้อมด้วยการุณ ลำหน้ามีเครื่องอัฐบริขาร และมีกิ่งไม้และผ้าแพรสีประดับเรือนั้นให้ดูครึกครื้น มีแตรวงบรรเลงไปด้วย พวกที่จะเล่น “เถิดเทิง” ได้ล่วงหน้าไปก่อน ต่อจากเรือของนาค ก็มีเรือเชิญเครื่องไทยทาน ลุงกรเห็นว่า/*472ห่อของที่น้ารื่นทำไปนั้น งดงามสมใจนาค จึงจัดผู้หญิงสาว ๆ ลูกของญาติและมิตรให้เชิญห่อของคนละห่อ นั่งไปในเรืออีกลำหนึ่งเป็นลำดับกัน กระทงหรือที่นั่งในเรือแถวหนึ่งมีคนถือของนั่งเป็นคู่ ๆ กันไป ต่อจากคนถือของถวายพระแล้วก็มีญาติมิตรต่อไปจนเต็มลำ ย่าพัดมากำกับไม่ให้คนลงเรือเต็มเกินไป และให้เรือแต่ละลำมีคนนั่งให้พอเหมาะกับขนาดและกำลังของเรือ ลำสุดท้ายของขบวนพิณพาทย์ และมีตัวละครแต่งตัวตามบทที่แสดงเมื่อคืนก่อนนั่งไปด้วย แม่ น้า และดิฉันไปเรือลำเดียวกับนาค นั่งอยู่ทางท้ายเรือ ไม่ทราบว่ากฤตลงเรือไปกับผู้ใด ลูกนั่งไปบนตักน้ารื่นดูไม่ตื่นเต้น ไม่ร้องไห้ มองดูทุกสิ่งทุกอย่างด้วยความเอาใจใส่ มือชี้โน้นนี่ ใช้คำพูดที่พูดได้ไม่กี่คำตลอดเวลา โดยมากเป็นคำถาม “นั่นไย ยาย นั่นไยน่ะ” น้ารื่นก็คอยบอกไปเท่าที่จะบอกได้ ดิฉันอยากจะเป็นผู้คุมขบวนนำนาคไปวัดแทนที่จะเข้าขบวนเสียเอง แต่ขบวนจะดูสวยงามหรือไม่งามเพียงใดก็ตาม แต่คนทั้งหมดนั้นมีความสำราญบานใจเป็นอย่างยิ่ง
นาคไปถึงวัดเวลา ๑๓.๓๐ นาฬิกา ซึ่งเป็นเวลาเหมาะสำหรับให้นาคบูชาพัทธสีมา แล้วขบวนเชิญเครื่องบริกขารและ/*473ของถวายพระจะได้เวียนรอบโบสถ์สามรอบ มีเสียงโวยวายจากอาลำใยให้ลุงกรไปอุ้มบาตรและถือตาลปัตร์ตามธรรมเนียม แต่ลุงกรใคร่จะเดินคู่กับลุงกำนันเพื่อเอาใจ เพระในการบวชคราวนี้ลุงกรได้ยกให้พี่ชายเป็นเจ้าของนาค และใคร่จะยกย่องน้ารวงรัตน์เป็นพิเศษ จะให้ถือสิ่งสำคัญอย่างอื่นก็จะหนักไป จึงให้น้ารวงรัตน์ถือตาลปัตย์ แล้วจึงให้กฤตไปอุ้มบาตรเดินคู่กับน้ารวงรัตน์ ในบาตรมีบริขารชิ้นเล็ก ๆ เช่นมีดโกน หม้อกรองน้ำพร้อมสรรพ กฤตนั้นเป็นลูกผู้น้องของการุณ แต่ลุงกรว่ากฤตอายุมากกว่าและมีบุญคุณต่อการุณ ลุงกรจัดให้ตัวเองเชิญไตรของนาค ลุงกำนันเชิญไตรอุปัชฌาย์ พ่อกิจกับญาติผู้ใหญ่อีกคนหนึ่งเชิญไตรของคู่สวด อาลำใยได้รับทราบจากน้ารวงรัตน์ว่าน้ารื่นเป็นต้นคิดการถวายพระอันดับ จึงเรียกร้องให้น้ารื่นไปถือของจากฝีมือน้ารื่นเองนำขบวนหญิงที่ถือของถวายต่าง ๆ ทำให้ดิฉันพ้นจากหน้าที่เข้าขบวน เพราะต้องอุ้มลูก ระหว่างที่ขบวนเวียนรอบพระอุโบสถ น้าโรจน์มากระซิบว่า
“มาทั้งทีเสียแรง ไม่ได้เห็นแม่แก้วเข้าขบวน”
/*474“ได้เห็นน้ารื่นกับน้ารวงไม่ดีกว่ารึ” ดิฉันว่า ทำให้น้าโรจน์ยิ้มอย่างเบิกบาน
ระหว่างนั้นญาติและมิตรมาจากตำบลใกล้เคียง ด้วยเรือต่างชนิด บ้างก็พาย บ้างมาเรือแจว แต่ใช้เรือหางยาวเป็นส่วนใหญ่ มองดูหน้าลุงกำนันแล้ว ดิฉันพลอยปลาบปลื้มไปด้วย อาลำใยเล่าว่า ตลอดงานของการุณนี้ ลุงกำนันห้ามไม่ให้ใครออกชื่อหรือคำว่า สงกรานต์แม้คำว่าอเมริกา ก็ไม่ให้กล่าวเลย
นาคเข้าโบสถ์เรียบร้อยแล้วไม่กี่นาที เรือลำใหญ่ของอาเธียรก็พาคุณย่าและอากรรณมาถึงวัด กฤตบอกให้ลุงกรไปต้อนรับ แล้วกฤตหาที่ให้คุณย่าได้นั่งพิงฝาตอนกลาง ๆ ของโบสถ์ เพราะเป็นโบสถ์เล็กจุคนได้ประมาณ ๕๐ คน คนโดยมากนั่งที่ศาลานอกพระอุโบสถหรือตามต้นไม้ เด็ก ๆ ไปรุมล้อมน้ำอัดลม เสียงแตรวงบรรเลง เสียงพิณพาทย์ประโคมแข่งกันครึกครื้นไปทั่วบริเวณ และคงจะกึกก้องไปหลายคุ้งน้ำ
ครั้นได้เวลา พระสงฆ์ก็เข้ามาในพระอุโบสถพร้อมกัน ล้วนครองผ้าเรียบร้อยเพราะเป็นพิธีกรรมสำคัญ ของสงฆ์ /*475นาคการุณก็เข้าไปหาพระอุปัชฌาย์ แสดงความประสงค์ขอเข้าบรรพชา หรือที่เรียกกันว่า “ขอนิสัย” เมื่อเสร็จจากตอนนี้แล้ว ก็เป็นระยะที่อุปัชฌาย์กระซิบกระซาบพูดกับนาคอยู่หลายนาที ซึ่งตามศัพท์ของการอุปสมบทเรียกว่า “บอกนิสัย” คืออุปัชฌาย์แจ้งให้นาคทราบถึงชีวิตของพระภิกษุ ซึ่งผู้ขอบรรพชาจะต้องบำเพ็ญคงแต่บัดนั้นเป็นต้นไป ได้แก่การอยู่ง่ายกินง่าย อยู่ร่วมกันกับพระภิกษุองค์อื่น ๆ ในเวลาที่ควรอยู่ หาความสงัดวิเวกในเวลาที่ควรหา ตอนนี้เป็นเวลาที่ฆราวาสที่มาในงานบวชไม่มีอะไรจะทำ จึงมักคุยกันตามอัธยาศรัย เสียงของบางคนก็ดังขึ้นไปจนพระภิกษุบางองค์เหลียวมาดู คุณย่านั่งสำรวมอยู่ในที่ของท่าน ย่าพัดเข้ามานั่งใกล้แล้วชวนท่านคุยเรื่องการเดินทางว่ามีความสะดวกหรือต้องลำบากอย่างไร ระหว่างที่ย่าพัดกับคุณย่าปฏิสันถารกัน ก็มีเสียงคึกคักขึ้นหน้าโบสถ์ แล้วมีคนเข้ามาเรียกลุงกรกับลุงกำนัน บอกให้รู้ว่านายอำเภอมา ลุงทั้งสองจึงออกไปต้อนรับ และประมาณ ๕ นาทีต่อมาก็พานายอำเภอและข้าราชการอีกคนหนึ่ง ในเครื่องแบบตรวจราชการ มีเครื่องหมายแสดงว่าคนหนึ่งเป็นข้าราชการชั้นเอก /*476อีกคนหนึ่งเป็นชั้นตรีเข้ามาในโบสถ์ ลุงกรเหลือบเห็นกฤตนั่งอยู่ใกล้ตัวดิฉัน ห่างจากคุณย่าไปไม่มากนัก ลุงกรบอกแก่นายอำเภอด้วยเสียงภูมิใจ “เอ้า กฤต มารู้จักกับท่านนายอำเภอคนใหม่เสียซิ หลานชายผมเขาทำงานที่ไหนนะ สำนักอะไร” กฤตทำความเคารพข้าราชการผู้มีวัยวุฒิสูงกว่า พลางก็บอกสถานที่ราชการ “ทีแรกผมอยู่สำนักนายก แต่จะย้ายไปประจำโครงการเงินกู้ เป็นเลขานุการของคุณวัชร ฉันพรรณสิริ แล้วครับ”
วันนั้นกฤตแต่งตัวลำลองแต่ว่าค่อนข้างสวย นุ่งกางเกงสีน้ำเงินแก่ และสรวมเสื้อผ้าออกสีน้ำเงินอ่อน ทำด้วยผ้าไหมไทย ปลายเอวรัดเข้ากับตัวอย่างเรียบร้อย เมื่อกฤตบอกหน้าที่ราชการของเขา แววตาของนายอำเภอก็เปลี่ยนจากเดิมเป็นความสนใจอย่างมากขึ้นมทันที ออกปากว่าว่า “อ้อ อย่างนั้นหรือครับ แล้วคุณเป็นญาติกับนาคหรือครับ” ลุงกรไม่เสียโอกาส บอกต่อไปทันที “เขาเป็นลูกนายกิจ น้องชายผม สวนองุ่นของนายกิจเขาอยู่ติดกับของพี่กำนัน”
กฤตแนะนำให้นายอำเภอรู้จักกับคุณย่าด้วยการบอกว่า “คุณย่าครับ นี่นายอำเภอคนใหม่ครับ” ขณะนั้นย่าพัดยกมือ/*477ไหว้พร้อมกับนายอำเภอ นายอำเภอเห็นย่าพัดก็ไม่สนใจกับคุณย่าเลย รีบทักทายย่าพัดทันที “คุณนายพัดหรือครับ แหม ผมเกือบจำไม่ได้ แต่งตัวสวยเหลือเกินวันนี้” ดิฉันจึงสังเกตว่า ย่าพัดแต่งตัวสวยจริง ๆ และมีรสนิยมคล้ายคุณย่ามาก วันนั้นคุณย่านุ่งผ้าถุงทำด้วยผ้าไหมหางกะรอกสีนกพิราบ ซึ่งเป็นสีที่ท่านชอบมาก เสื้อของท่านกลัดกระดุมทำด้วยเงิน ท่านกลัดเข็มที่หน้าอกต่ำกว่าไหล่ลงมา เป็นเข็มลายช่อดอกไม้ประดับพลอยสีน้ำเงิน และสรวมแหวนประดับพลอยสีเดียวกัน ส่วนย่าพัดนุ่งผ้าไหมสีม่วงคล้ายเปลือกมังคุด เสื้อเป็นสีม่วงอ่อนเข้ากันได้ดีกับผ้านุ่ง กลัดกระดุมทำด้วยเข็มพวงอย่างเก่าซึ่งแม่ดิฉันชอบใจนัก ที่นิ้วนางข้างขวาย่าพัดก็มีแหวนหัวเป็นพลอยสีม่วงเข้ากันกับผ้านุ่ง กฤตรู้สึกไม่ค่อยสบายใจที่นายอำเภอไม่สนใจกับคุณย่าเลย จะทำอะไรต่อไปก็ไม่เหมาะ เขาจึงคลานถอยหลังกลับมานั่งใกล้ดิฉัน นายอำเภอก็สนทนากับย่าพัดต่อไปเรื่องการบูรณะวัดและการขยายโรงเรียนในวัดที่ปากคลองกาญจนา จนกระทั่งพระภิกษุองค์หนึ่ง ขยับออกมาจากกลุ่มเตรียมจะให้ศีลแก่นาค นายอำเภอเมื่อยมากขึ้น จึงขอ/*478อนุญาตออกไปนั่งข้างนอกโบสถ์ ลุงกรพยักหน้าให้กฤตตามออกไปด้วย กฤตทำสีหน้าไม่เต็มใจ พร้อมกันนั้น น้าโรจน์เห็นได้โอกาสก็บอกให้กฤตพาน้าโรจน์ออกไปด้วย อากรรณก็ขอตามออกไปพร้อมกับน้าโรจน์ แต่น้ารวงรัตน์มีศรัทธามาก บอกว่าจะขอฟังนาคการุณขานนาคให้ตลอดไม่ยอมให้ความเมื่อยมาเป็นเครื่องกีดขวางเป็นอันขาด น้ารวงรัตน์กระซิบบอกแก่ดิฉันว่า
“อยู่บ้านเรา รู้เมื่อไหร่ว่าชาวบ้านเขาทำอะไรกัน ยิ่งคุณพ่อบวชใคร ก็ตัดส่วนประกอบออกหมด เหลือแต่พิธีบวชแท้ ๆ ไม่เคยเห็นทำขวัญ ไม่เคยเห็นแห่กันสักคน”
“คืนนี้น้าอยู่ดูเขาฉลองพระกับลูกแก้วไหมล่ะ” ดิฉันชวน เพราะแม่ตัดสินให้ดิฉันลางานให้อยู่ช่วยการอุปสมบทให้ตลอด
“พรุ่งนี้มีสอนตอนเช้านี่นา ไม่งั้นน้าอยู่ซิ” น้ารวงรัตน์กระซิบตอบ
แม่ดูแลให้คุณย่าออกมาจากโบสถ์ แล้วพาไปลงเรือ กฤตแนะว่าให้พาอาพงศ์ไปด้วย และให้ไปพักที่บ้านย่าพัด /*479มิฉะนั้นคุณย่าจะเหนื่อยเกินไป ย่าพัดเข้าใจสถานการณ์ดี ออกมาสั่งลูกสะใภ้ภรรยาอาพงศ์ให้กลับไปบ้าน เพื่อดูแลให้ความสะดวกสบายแก่คุณย่า แล้วย่าพัดก็เข้าไปกำกับการที่กุฏิ ที่พระการุณจะพำนักตลอดเวลาที่บวช เวลานั้นวัดว่างเพราะไม่ใช่ในพรรษา กฤตแนะต่อไปว่า ในเมื่อจะยังไม่มีงานอะไรอีกจนกว่าจะถึงเวลา ๑๗.๓๐ ญาติที่มาจากกรุงเทพฯ ให้ไปพักผ่อนที่บ้านย่าพัด รวมทั้งดิฉันกับลูก กฤตจะไปบ้านลุงกรเพื่อช่วยเหลือเท่าที่จะช่วยได้ เป็นการแสดงความเพิกเฉย เพราะจะอยู่ที่บ้านจนเวลาค่ำ แล้วกฤตจะต้องลากลับกรุงเทพฯ จะอยู่ร่วมงานจนถึงวันรุ่งขึ้นอีกวันหนึ่งไม่ได้
เมื่อคุณย่ากับน้า ๆ กลับไปหมดแล้ว ดิฉันฝากลูกให้อยู่กับน้ารื่นที่บ้านย่าพัดแล้วก็ไปในงานสวดเย็นที่บ้านลุงกร ซึ่งมีพระบวชใหม่มานั่งสวดอยู่หลายแถว กฤตชมพระน้องชายว่าอุตส่าห์ท่องจำบทสวดมาได้พอสมควร เห็นขยับปากไปได้กับพระองค์อื่นหลายตอน ลุงกรชื่นชมมาก เมื่อพระไปแล้ว มีการเลี้ยงอาหารญาติมิตรกันเป็นงานใหญ่อีกมื้อหนึ่ง ซึ่งกินเวลาไปจนถึงกลางคืน ตอนดึกก็เลี้ยงกันอีก ดิฉันเอาเปรียบ/*480น้ารื่นให้ดูแลลูกต่อไป เพราะสนใจกับนักศึกษาเพื่อนพระการุณจำนวนหนึ่ง ซึ่งอุตส่าห์ฝึกซ้อมเสภารำ “ประยุกต์” มาฉลองพระ นักศึกษาแสดงเรื่อง พระยากงพระยาพาน แต่งบทเสภาขึ้นใหม่ มีการขับร้องสลับ มีตัวออกมารำเป็นตอน ๆ พิณพาทย์ตำบลนั้นก็รับเพลงง่าย ๆ ที่นักศึกษาฝึกหัดกันมาร้องได้ กฤตจึงอยู่ดูการแสดงของนักศึกษาจนถึงเวลา ๒๑ นาฬิกากว่า แล้วจึงลากลับกรุงเทพ ฯ ดิฉันดูการแสดงของนักศึกษาแล้วก็ลาไปบ้านย่าพัด ย่าพัดก็ขอตัวกลับมาบ้านด้วย เพราะรุ่งเช้าก็มีการเลี้ยงพระเช้ากันอีก การแสดงอื่น ๆ ดำเนินไปจนเวลา ๒ นาฬิกา เป็นอย่างน้อย มีทั้งนักร้องลูกทุ่ง และดนตรีที่เรียกกันว่า ชาโดว์ คอมโบ ด้วย ย่าพัดกลับมาบ้านแล้วก็บ่นให้อาพงศ์ฟัง
“มันเอากะแช่มาเลี้ยงกันที่บ้านนังลำไย กำนันต้องทำเป็นไม่รู้ ห้ามมันไม่ได้หรอก ไอ้พวกนี้” หมายถึงชาวบ้านในละแวกนั้น ซึ่งถือโอกาสสนุกกันเต็มที่ตามความนิยมของพวกเขา
รุ่งขึ้นเมื่อเลี้ยงพระเช้าแล้ว ดิฉันจึงลากลับ ลุงกรพร่ำชอบใจในการที่การุณได้อาศัยที่บ้านทำให้ได้เรียนดี ไม่ถูก/*481เพื่อนหนุ่ม ๆ ยั่วเย้าให้เที่ยวเตร่มากเกินไป จนกระทั่งมีสติคิดบวชให้ลุงกำนันมีความยินดี หายโกรธลูกหลานอื่น ๆ ไม่ต้องรับโทษไปเพราะลูกชายที่ทำให้ผิดหวังเป็นต้นเหตุ กลับมาถึงบ้านแล้วก็พูดคุยกันด้วยความชื่นบานถึงงานอุปสมบทที่ได้ไปร่วมมา น้าโรจน์ก็พร่ำเหมือนกัน พูดกับน้ารวงรัตน์และน้าเรืองในเรื่องที่ไม่เห็นชาวชนบท “เขว่อว” ไม่ทำให้เกิดความตะขิดตะขวงเหมือนพวกที่มีตำแหน่งต่างๆ ในราชการ ซึ่งน้าโรจน์ไม่เข้าใจตัวเองว่าเหตุใดจึงมีอคติเช่นนั้น
คุณพ่อดูเหมือนจะชื่นชมความสำเร็จของนารื่นมากกว่าสิ่งใด กฤตเป็นห่วงคุณย่า ถามแม่ว่าท่านเห็นนายอำเภอทำท่าไม่เคารพท่านหรือไม่ แม่ว่าคุณย่าชื่นชมในการกุศล และชื่นชมที่อาเธียรและอากรรณพยายามหาเรือหารถให้ท่านไปมาสะดวกสบาย ไม่ได้สังเกตกริยาของนายอำเภอเลย
ดิฉันจึงยินดีร่วมกับความชื่นชมของญาติ ลืมความกังวลที่มีมาเป็นเวลานานไป จนเวลาล่วงไปประมาณสองเดือน วันหนึ่งได้รับโทรศัพท์จากพัฒนะ บอกมาว่าเชี่ยวเชิญให้ไปกินอาหารที่บ้าน กฤตติดตามคุณลุงวัชรไปต่างจังหวัด และต่าง/*482ประเทศตลอดเวลา ดิฉันจึงดีใจที่จะได้พบเพื่อน ๆ พัฒนะบอกมาว่า จันทร์ฉวียินยอมให้เขาเป็นผู้รับไปบ้านเชี่ยวและส่งกลับบ้าน และกำชับว่า
“นี่ ลูกแก้ว เจ้าเชี่ยวมันหาโอกาสเชิญอินทิราพร้อมกับจันทร์ฉวี ถ้าลูกแก้วไม่ไปก็เก้อหมด”
เมื่อไปถึงบ้านเชี่ยวก่อนเวลาอาหารกลางวันพอสมควร ได้พบเพื่อนที่เคยคุยล้อเลียนกันหลายคน ก็พูดคุยกันเบิกบาน อินทิราให้ดิฉันแล่าถึงการบวชนาค ให้เล่าว่ากฤตแสดงความรู้สึกอย่างไร การุณทำทีท่าอาการอย่างไร สองคนมีปฏิกิริยาต่อวัฒนธรรมชาวบ้าน ซึ่งเขากำลังละทิ้งมาทีละน้อยอย่างไร
ดิฉันเล่าอย่างสนุกสนาน จันทร์ฉวีเอ่ยปากว่า “ที่ลูกแก้วไปเห็นนี่ ไม่ใช่ขนานแท้และดั้งเดิม ฉันเคยเห็นเขาเอาที่นอนหมอนมุ้งของพระบวชใหม่มาเข้าขบวนเดินครบเชียวจ้ะ”
ระหว่างนั้นมีคนมาถามถึงช้องเพ็ชรกับอาทร “เออ เชี่ยวชวนเขาหรือเปล่า”
“ตอนนี้ช้องเพ็ชรเขาไปไหน รูปร่างเขาไม่สวย แล้วเดือนหน้าเขาจะไปยี่ปุ่น”
/*483“อ้าว กลับมาจาาฮันนีมูนได้ไม่กี่มากน้อยเลย จะไปอีกแล้วรึ” ใครคนหนึ่งถาม “แล้วอาทรจะลางานไปด้วยได้รึ”
“ไม่ค่อยได้พบนายอาทรเหมือนกัน” เชี่ยวว่า “ตั้งแต่เขาแต่งงาน เขาบำเพ็ญตนเป็นนักท่องเที่ยว หรือไม่งั้นก็ฤษี วันหยุดไม่ค่อยอยู่บ้านเลยทั้งสองคนผัวเมีย วันธรรมดาเราก็ลืมเขาไป แล้วถ้าเผอิญพบกับเขาที่ไหนชวนเขามาบ้าน เขาก็ว่าติดโน่นติดนี่ แล้วมันทำหน้ายังไงบอกไม่ถูก เลยคิดว่าเขาไม่อยากให้ใครรบกวนชีวิตบ่าวสาวเขา เขายังฮันนีมูนกันไม่จบ ก็แล้วแต่เขา”
ชีวิตดิฉันดำเนินเรียบ ๆ ต่อไป หมกมุ่นกับงานและลูก และค่อย ๆ ชินกับการอยู่บ้านโดยไม่มีกฤตเดือนหนึ่ง ๓-๔ ครั้ง ครั้งละ ๓-๔ วัน อีกสองเดือนกว่า ๆ จากที่ไปบ้านเชี่ยวครั้งสุดท้าย เขาก็ชวนให้ไปบ้านอีก ขอให้แม่ไปด้วย มีชาวต่างประเทศสนใจในการช่างไม้ประณีตอยากจะติดต่อกับนายเฉลียวที่ทำศาลพระภูมิให้เขา วันนั้นน้ารื่นไม่สบาย สุพินลาไปบ้าน เชี่ยวขอร้องว่าอย่าปฏิเสธ ให้เอาลูกไปด้วย เพราะกลัวอินทิราและจันทร์ฉวีจะปฏิเสธบ้างถ้าดิฉันไม่ไป เขารับ/*484รองว่าเมื่อไปพบเพื่อน ๆ ดิฉันก็จะไม่ต้องกังวลกับลูก จะมีคนช่วยชี้ชวนให้ลูกสนุกได้ด้วยวิธีต่าง ๆ ดิฉันฟังเสียงเชี่ยวว่าต้องการให้ดิฉันรับเชิญอย่างจริงจัง อยากรู้ว่าเขาให้ความสนใจกับจันทร์ฉวีหรืออินทิรามากกว่ากัน จึงพาลูกไปด้วยตามที่เขาขอร้อง
วันนั้นกฤตอยู่ในพระนคร เขาจึงเป็นคนขับรถพาแม่กับดิฉันไปบ้านเชี่ยว ไปถึงก่อนคนอื่น ๆ เชี่ยวออกมาต้อนรับ และให้เด็กหญิงคนใช้ล่อให้ลูกออกไปเดินเล่นหลังบ้านซึ่งยังเป็นที่ว่าง ไม่รกนัก มีลูกกบมาว่ายเหวกอยู่ในบ่อน้ำน้อยที่เกิดขึ้นจากฝนที่ลงมาเมื่อสองสามคืนก่อน เชี่ยวแนะนำให้แม่รู้จักเพื่อนชาวต่างประเทศ และนัดวันที่จะไปพบนายเฉลียว ระหว่างที่ดิฉันยืนอยู่คนเดียวหน้าบันไดตึก อากรรณเดินเข้ามาทางหลังบ้าน อุ้มเด็กคนหนึ่งอายุระหว่าง ๓ กับ ๔ เดือน พอดิฉันเห็นเด็กคนนั้นก็ใจหายวาบ ร้องถามว่า
“อากรรณคะ นั่นอากรรณอุ้มลูกใคร”
อากรรณจับศรีษะเด็กซบลงบนบ่าอากรรณด้วยความรักอย่างซาบซึ้ง “หลานย่าฉันซิจ๊ะ”
/*485“ลูกใครคะ” ดิฉันถามซ้ำ
“ลูกพ่อทรละซี” อากรรณตอบ ทันใดนั้นอาทรก็เดินเข้าบ้านเชี่ยวมาจากด้านหลังทางเดียวกับอากรรณ เขาเข้ามารับเด็กไปจากอากรรณเหมือนกับว่าเขาหวงเด็กนั้นนัก และภายในเวลานาทีนั้นเอง คนใช้ของเชี่ยวก็พาลูกของดิฉันเข้ามา ดิฉันรับลูกมาจากเด็กคนใช้ แล้วก็หน้าลูกซบไว้กับบ่าของดิฉัน ตาของอาทรสบตาของดิฉัน อากรรณดูเหมือนจะไม่สังเกตว่ามีอะไรผิดปรกติเกิดขึ้นอาทรหันหน้าลูกเขามาทางดิฉันและพูดว่า
“ไง ลูกพ่อ รู้จักธุหรือยัง หัดไว้ซิ” แล้วเขาจับมือลูกเขาพนมไหว้
ขณะนั้นเองกฤตก็เดินมา อาทรทำเหมือนจะพาลูกออกไปจากบ้านเชี่ยว แต่อากรรณดึงเด็กนั้นมาจากอาทร เมื่อเห็นกฤตอากรรณก็หันหน้าเด็กเข้าไปหา พลางถาม “เอ้า ไหว้เสีย นี่จะเป็นลุงหรืออา”
ลูกของดิฉันเมื่อเห็นกฤตก็โผเข้าไปหา “พ่อ พ่อมาแล้ว” กฤตรับลูกไปจากดิฉัน แต่หน้าของกฤตเมื่อเห็นเด็กที่/*486อากรรณบอกให้ไหว้นั้นแปลี่ยนไปเป็นสีแดงแล้วกลับซีด ดิฉันรีบดูหน้าอาทร แววตาเขาเปลี่ยนไปจากความตื่นเต้นเป็นเด็ดเดี่ยว
“ให้เป็นอาเท่านั้นละ ต้องนับกันให้ถูกต้อง ลื้อเป็นอาเขย จะมาเป็นลุงไม่ได้”
กฤตเอาร่างของลูกดิฉันประทับเข้ากับอกของเขา เขาไม่มองตาอาทร ขยับตัวไปทางที่ไม่ต้องสบตาผู้ใด ดิฉันเห็นที่มุมปากของเขาสั่นนิด ๆ แล้วเขาก็วางลูกลงบนพื้นดิน แต่ลูกไม่ยอม กลับเอามือโอบคอและโหนตัวขึ้นใหม่พอดีกับอากรรณหันตัวมาจ้องดูเด็กทั้งสองคน แล้วก็อุทานขึ้น
“เอ๊อ หลานย่ากับหลานยายนี่ยังไงมันเหมือนกันหว่า” อากรรณหัวเราะชอบใจ “ดู๋ ใครๆชอบหัวเราะเยาะฉันกันนักว่าเห่อหลานย่า นี่ เก้า เก้าเหมือนยายกรรณใช่ไหม แล้วอาเต๊า อาเต๊าก็เหมือนย่านะ ดูซี”
“คุณอาครับ” อาทรเรียกอากรรณเสียงปร่าๆ ดูเหมือนเขาเพิ่งหัดเรียกคุณอา “ผมยอมให้เหมือนครับ ลูกผมยิ่งเหมือนคุณย่ายิ่งดีคุณปู่จะได้รักมาก ๆ”
/*487“คุณปู่น้ะอย่าไปเอาเรื่องเขานักเลย” อากรรณรับหลานย่ามาอุ้มซบกับอกอีก “นะ อาเต๊า เรามารักกันสองคนดีกว่า รักกับย่าดีที่สุด ย่าไม่เคยหลงรักใคร จะหลงรักอาเต๊าสักคน เสียอย่างเดียวเป็นผู้ชาย เป็นผู้หญิงก็จะดี แต่ว่า สมัยนี้ผู้หญิงผู้ชายก็ชักจะเหมือนกัน ไม่รู้ละ ย่าจะหลงรักอาเต๊าไปก่อนก็แล้วกันนะ” แล้วอากรรณหันมาพูดกับดิฉัน “ลองได้อยู่ใกล้ ๆ มันสักสามสี่วันซี ใครจะไม่หลงมัน ปู่มีหน้ามาบอกว่าพ่อมันช่างเล่นแต่เล็ก ๆ เท่านี้ละ”
แขกทะยอยกันเข้าบ้านมา พัฒนะพาจันทร์ฉวีมาอีกครั้งหนึ่ง เชี่ยววิ่งจากแขกชาวต่างประเทศมารับรองจันทร์ฉวี พัฒนะเห็นอาทรก็ทัก
“วันนี้มาด้วยเชียวเรอะ ถามเชี่ยวเขาหลายทีแล้วถึงลื้อ เขาว่าเดี๋ยวนี้ลื้อชอบทำตัวเป็นพ่อบ้านตัวอย่างอยู่บ้านดูต้นไม้เลี้ยงลูก เขาเลยไม่กล้าชวนมาเฮฮาไร้สาระ”
“วันนี้มาแล้วอย่าเพิ่งรีบไปนะ” เชี่ยวพูด แล้วหันมาเห็นอากรรณ “เอ้า คุณน้าอยู่นี่ ผมไม่ยักเห็น”
/*488“มีอะไรกันเรอะ” อากรรณถาม “น้ามาดูที่ใกล้ ๆ นี้ คุณแม่กงจื้อท่านจะเปลี่ยนบ้านเช่าเป็นแฟลต อาทรเขาเกรงใจเขาให้นำมาช่วยออกความเห็นด้วย น้าเดินผ่านประตูบ้าน เห็นแว่บๆ ว่าพี่ใจแก้ว เลยเข้ามาดู จะอวดหลานย่าเสียหน่อย ไปอุ้มติดมือมาจากบ้านเขา ไม่เห็นมันวันหนึ่งก็ไม่ได้
“ไว้วันอื่นเถอะ” อาทรตอบเรียบ ๆ “วันนี้พาอาเต๊ามาด้วย คุณอากรรณท่านตั้งชื่อมัน” เขาบอกแก่คนที่นั่งฟังอยู่ทั่ว ๆ ไป “ต้องพามันกลับไปแล้ว ถึงเวลากินนม เดี๋ยวมันเอะอะ”
“ไปเถอะ” อากรรณบอกอาทร “พบพี่ใจแก้วเสียแล้วก็ไป ไม่ได้บอกใครไว้ที่บ้าน พออาทรไปหาก็รีบมารับเจ้านี่มาสวยหายไปตั้งสองวันไม่ได้พบย่า”
ระหว่างการเลี้ยงอาหารว่างวันนั้น ดิฉันพยายามไม่ให้ใครจับพิรุธได้เลย กฤตก็เช่นกัน ทั้งกฤตและดิฉัน พูดคุยกับเพื่อนอย่างปรกติ แต่พอแขกชาวต่างประเทศลาไปแล้ว อินทิราก็หาโอกาสหลีกคนมาเดินอยู่กับดิฉันโดยเฉพาะ
/*489“นี่ ลูกแก้ว เด็กคนนั้นตัวว่าอายุเท่าไหร่” อินทิราถาม
“เอ ไม่รู้” ดิฉันกล่าวพลางใจก็เริ่มเต้นเร็ว
“ดูหน้าตาท่าทางเด็กแล้วลองบวกลบคูณหารกับวันที่ช้องเพ็ชรแต่งงานกับอาทร ฉันว่าเท่าไหร่ ๆ ก็ไม่ลงกัน”
บทที่ ๒๔
/*491กฤตอุ้มลูกเดินตามดิฉันกับแม่มาถึงรถ เขาเปิดประตูรถพลางพูดกับแม่ “แม่ขับรถไปนะครับ เจ้านี่มันโหนคอผมไว้เรื่อย ๆ”
แม่ดูเหมือนจะพอใจที่ลูกเขยเห็นว่าแม่ยังเป็นคนที่คล่องแคล่ว ขอร้องให้ขับรถให้ลูกสาวและตัวเขาได้ ดิฉันก็ยินดีที่แม่ขึ้นรถตอนหน้า เดินเครื่องและขับรถออกจากที่จอดอยู่หน้าบ้านเชี่ยวโดยไม่เกี่ยงงอน ดิฉันนั่งมาเคียงแม่ในรถ กฤตนั่งอุ้มลูกมาตอนหลัง ตลอดทางกลับบ้าน ในสมองดิฉันก็มีคำถามซ้ำ ๆ วนเวียนกันไป
“ถามเขา ไม่ถาม ถามซิ พูดกันให้รู้เรื่อง รู้แล้วจะได้อะไร เรื่องแล้วไปแล้ว จะแล้วไปแล้วจริงรึ มีห่วงสัมพันธ์ อาทรเขารู้ว่าเขาทำอะไร เขาทำด้วยตาสว่าง ไม่ใช่ตาบอด อาทรบอกว่าอย่าเรียกร้องให้คนดีเกินมนุษย์ แต่ก็ควรถาม ควรฟังซิว่าเขาจะอธิบายอย่างไร พูดกับอาทรดีกว่า เขา/*492ทำไปเพราะรักเราหรือ เป็นไปได้หรือ เขารักช้องเพ็ชรนั่นเอง แล้วเขามาพูดกับเราทำไมวันนั้น สามวันต่อมาเขาก็ไปหมั้นกับช้องเพ็ชร ถามอาทรสักที ถามแล้วจะได้อะไร สู้นิ่งไปไม่ดีกว่าหรือ ลองถามกฤตดู ต้องถามให้ได้ ไปเที่ยวกันที่ไหน ไปพบกันกี่หน แล้วทำไมให้เพื่อนของตัวรับบาปไป ตอนนี้เป็นคนสำคัญในราชการแล้ว ไม่ต้องการคุณหญิงอีกแล้ว ทำกับผู้หญิงเขาอย่างนั้น เผื่ออาทรไม่แต่งงานกับเขา เขาจะเป็นยังไง หรือว่าจะต้องแต่งกับเขา แต่ไม่มีเงิน ไม่มีหนทาง ขอร้องให้เพื่อนช่วยตัว ทำไมอาทรช่วยเพื่อนถึงแค่นั้น เขารักช้องเพ็ชรละซิ ก็ดีแล้วนี่ เรื่องก็เรียบร้อยแล้ว แต่ใจเราไม่เรียบร้อยนี่นา ถาม ถาม ถาม ไม่ถาม ไม่ถาม รู้แล้วจะได้อะไร”
ตลอดคืนนั้น ดิฉันก็ทำศึกอยู่ในสมอง คุณพ่อสนใจกับชาวต่างประเทศที่อยากพบนายเฉลียวช่างไม้ ผู้ซึ่งคุณพ่ออยากสนับสนุน คุณพ่อชวนแม่กับดิฉันคุยอยู่จนถึงเวลาเข้านอน คุณพ่อมีความคิดเกิดขึ้นหลายอย่างหลายประการ
“ออกแบบให้แกทำอะไรดีล่ะ เรือนไทย เอาให้ครบรูปเลยนะ เหมือนเรือนของคุณย่าของพ่อ ฮื้อ มีเงินมากไหม /*493ออกแบบเรือนขุนช้างเชียวนะ เอาให้เหมือนในหนังสือเลย ทำต้นตะโกดัด ทำอ่างปลา ให้ได้ส่วนทุกอย่าง ขอเงินคนที่ถูกหวยไปจากพระภูมิได้ก็จะดีหรอก”
“ทำบ้านไทยสมัยนี้ เอาเหมือนอย่างบ้านเรานี่ได้ไหม” แม่ถามเพื่อเอาใจคุณพ่อให้มีเรื่องคุย
“ไม่ได้ใช้ฝีมือช่างไม้นี่นะ” คุณพ่อแย้ง “แล้วฝรั่งเขาคงไม่ต้องการ”
กฤตลุกไปก่อน เขาใช้ตัวเลขสถิติเป็นที่พึ่งตามเคย “เขาอยากให้เราถามไหม เขาจะให้เราเข้าใจอะไรให้ถูกต้องหรือเปล่า” คำถามวิ่งเข้าวิ่งออกสมองดิฉันระหว่างที่ฝืนตัวฟังคุณพ่อคุย นานครั้งที่คุณพ่อพูดถึงความฝันของคุณพ่อให้ลูกเมียฟังอย่างรื่นเริงเช่นคืนวันนั้น แม่ก็รื่นเริงด้วย และอยากให้ดิฉันร่วมรื่นเริงกับแม่
“ดูซิ พ่อแม่รักลูกเป็นชีวิต สนุกก็นึกถึงลูก ทุกข์ก็คิดถึงลูก สุขก็อยากมีลูกร่วมอยู่ด้วย” ดิฉันคิด “แล้วนี่ลูกสองคน จะต้องอยู่คนละทาง วันหนึ่งเขาก็ทนไม่ได้”
จนกระทั่งได้จังหวะ ดิฉันลามายังห้องดิฉัน กฤตเข้านอนแล้ว ดิฉันแปลเอาว่า เขาไม่อยากให้ถาม ดิฉันบอก/*494แก่ตนเอง “เราสบายมาหลายเดือนแล้ว เขาก็เหน็ดเหนื่อย ให้เขามีเวลาหาคำตอบ บางทีเขาจะตอบกับตัวเองก็ยังไม่ได้ วันนี้เขาเพิ่งรู้ เขาตกใจมากเหมือนกัน” ดิฉันหาข้อแก้ตัวให้สามีเพื่อปลอบตัวเอง
วันรุ่งขึ้น กฤตไปทำงานพร้อมกับดิฉันเช่นเคย เขาต้องขับรถฝ่าจราจรหนาแน่นในถนนของพระนครหลวง ดิฉันมักจะไม่รบกวนเขาระหว่างที่เขาขับรถ เย็นนั้น เขาก็ไม่กลับบ้านตามปรกติ เขาโทรศัพท์มาว่าอย่าให้คอยรับประทานอาหาร เขาหาโอกาสไปพบกับช้องเพ็ชรหรือ เหมือนเมื่อคืนหนึ่งก่อนที่จะได้ข่าวช้องเพ็ชรแต่งงาน เขาหาโอกาสไปพบกัน ดิฉันแน่ใจเช่นนั้น แล้วเขาพูดโทรศัพท์กัน เมื่อดิฉันเข้ามาในบ้าน เขาก็วางโทรศัพท์ เขาอาจไปต่อว่าช้องเพ็ชรว่าไม่บอกความจริงว่า ช้องเพ็ชรมีลูกของเขาอยู่ในห้อง เวลานี้เขาเสียดายเด็กน่ารักคนนั้น อากรรณบอกว่า ใครอยู่ใกล้จะไม่หลงรักไม่ได้
ดิฉันนั่งคุยกับคุณพ่อเรื่องการออกแบบให้นายเฉลียวต่อจากวันก่อน คุณพ่อมีความคิดฟุ้งเฟื่องต่อไป และยังสนุกต่อการพูดถึงความฝันดัง ๆ ให้มีผู้รับฟัง ประมาณ ๒๑.๓๐ นาฬิกา เสียงโทรศัพท์ดังขึ้น ดิฉันไปรับ มีเสียงของคุณลุงวัชรพูดมาทางโทรศัพท์
/*495ลูกแก้วเรอะ ดีทีเดียว ลุงขอโทษนะ จำเป็นจริงๆ ลุงเรียกกฤตมาตั้งใจจะทำงานกันสองชั่วโมง แต่มันติดค้างเรื่อยมา คนทำงานมันก็งี้แหละหลาน ถึงจะทำงานอะไร มันก็ต้องนอกเวลามั่ง มีลูกมีเต้าแล้วไม่ใช่ฮันนิมูนนะ กฤตเขาทำเสียงออดแอดว่าลูกแก้วคงห่วงว่าหายไปนาน ลุงรำคาญ เขากำลังคิดเลขอยู่ ลุงเลยมาพูดเอง” ซึ่งดิฉันไม่ขันเลย แต่ก็โล่งใจไปบ้าง
วันรุ่งขึ้นอีกวันหนึ่ง กฤตก็ไปทำราชการที่บ้านคุณลุงวัชรอีก เย็นวันนั้นดิฉันได้รับโทรศัพท์จากอากรรณ
“นี่ ลูกแก้ว อามันคนมีกรรม” อากรรณประดับเริ่มด้วยการปริเทวนา “อาตั้งใจไว้จะไม่รักใครตอนเลิกกับกงจื๊อ แล้วอามาดีกับเขา ก็เห็นว่าดีกว่าอยู่ไปวัน ๆ เขาทำดีมาเราก็ดีไป ทีนี้อาเกิดมาหลงรักเจ้าอาเต๊า นี่จะต้องจากกันเสียแล้ว อาทรเขาตัดสินใจจะไปอยู่ญี่ปุ่น จะไปอยู่ธนาคารที่พ่อเขาค้าขายกันอยู่ แล้วเขาให้อาเลี้ยงส่งเขา เขาบอกว่าไม่ให้เลี้ยงคนมาก ให้เอาที่สนิท ๆ กับเขา พวกที่เคยคุยกันผ้อกันก่อนเขาแต่งงานน่ะ”
/*496“เขาจะไปเมื่อไหร่คะ แล้วอากรรณจะเลี้ยงส่งเขาเมื่อไหร่” ดิฉันถาม
“เขาบอกให้ถามลูกแก้ว เขาอยากให้ลูกแก้วมาให้ได้” อากรรณตอบมาแล้วลดเสียงให้เบาลง “ผู้ชายคนนี้มันแปลก นี่ อาอยากคุยกับลูกแก้ว ลูกแก้วจะมาได้วันไหนล่ะ”
“ไปคุยกับอากรรณหรือไปเลี้ยงส่งอาทรคะ”
“เขาจะไปเร็ว ๆ นี่แล้ว” อากรรณตอบมา “อย่าให้เลยอาทิตย์หน้า ประเดี๋ยวจะถึงเวลาพ่อเขายุ่งงานประชุมกรรมการอะไรของเขา คุณเธียรน่ะ เรื่องเลี้ยงละชอบนัก เอ่ยถึงเรื่องเลี้ยงเป็นต้องมีแขกของตัวขึ้นมามั่งเชียว”
ดิฉันรอจนกระทั่งเวลาค่ำมาก เมื่อกฤตกลับมาแล้ว ดิฉันก็บอกข่าวที่ทราบมาจากอากรรณ ดิฉันพยายามจับตาดูสีหน้าเขาโดยไม่ให้เขารู้สึกตัว เมื่อเขารับทราบแล้ว สีหน้าของเขาเต็มด้วยอาการตรึกตรอง
“เอ ถ้าวันสองวันนี้คงปลีกไปได้สักวันกระมัง เอาวันศุกร์เป็นไง คุณลุงวัชรมักแพ้ถึงวันศุกร์ ไม่งั้นท่านฟิตเรื่อย ทำงานคนหนุ่ม ๆ สู้ไม่ได้”
/*497ดิฉันบอกอากรรณไปว่ากฤตว่างวันศุกร์ แต่อากรรณบอกว่าวันศุกรอาเธียรไม่ชอบมีงานที่บ้าน ชอบพักผ่อนและมักชอบออกไปนอกเมืองปลายสัปดาห์ อากรรณแนะว่าให้กำหนดวันพฤหัสบดีต่อไป
พอเลยสัปดาห์นั้น กฤตกับคุณลุงวัชรก็เดินทางไปมาเลเซีย อากรรณเร่งมาให้ดิฉันรับเชิญไปวันพฤหัสภายในสัปดาห์นั้น เพราะอาทรไม่อยากคอยต่อไป ดิฉันติดต่อกับพัฒนะให้ติดต่อรับส่งจันทร์ฉวีและรับส่งอินทิรา เพื่อนอื่น ๆ ก็มีคนบอกกล่าวต่อ ๆ กันไป อินทิราโทรศัพท์มาถึงดิฉันหลังจากที่ทราบวันนัด
“ดูไม่ค่อยจะมีลักษณะของคุณหญิงเขานะ แต่ก่อนนี้ถ้าเขาจะเชิญเราไปไหนสักที ต้องเป็นพิธีรีตรอง”
วันพฤหัสฯ นั้น งานของดิฉันเข้าจังหวะไม่ชุกนัก ดิฉันขออนุญาตผู้อำนวยการออกจากสำนักงานก่อนเวลาหยุดประมาณสักครึ่งชั่วโมง รีบกลับบ้านอาบน้ำแต่งตัวแล้วก็ไปบ้านอากรรณ เพราะอากรรณบอกว่าอยากให้ไปช่วยจัดผลไม้และขนมใส่จานให้สวย ๆ ดิฉันไปบ้านอากรรณก่อนเวลา ๑๙.๐๐ นาฬิกาไม่กี่นาที พอหาที่รถจอดได้แล้ว ก็ไปเที่ยวดู/*498ว่าอากรรณอยู่ที่ไหน ดิฉันไปถามที่ด้านหลังของตึกในครัว ดูในสวน ไม่พบแล้วจึงขึ้นไปชั้นบน ได้ยินเสียงคนหัวเราะอยู่ใกล้ๆ ดิฉันเข้าไปใกล้ประตูห้องของอากรรณซึ่งปิดอยู่ เคาะประตูแล้วก็ได้ยินเสียงบอกให้เข้าไป เมื่อเปิดประตูแล้วจึงเห็นอากรรณนอนคว่ำอยู่บนที่นอนอันใหญ่กว้างบนเตียง หยอกล้ออาเต๊าอยู่
“ไอ้หน้าทะเล้น” อากรรณพูดพลางใช้นิ้วนางคลึงตามท้องของเด็ก “ดูซิ เขาจะมาพรากไปเสียจากย่าแล้ว ลูกแก้วเข้ามาซิ มาดูเด็กคนนี้”
เด็กคนนั้น หน้าและทีท่าเหมือนดิฉันเมื่ออายุเท่า ๆ กันนี้เกือบจะเป็นเด็กคนเดียวกัน มีผิดกันก็ดูเหมือนผิวจะขาวกว่ากันสักเล็กน้อย ที่ทำให้แน่ใจว่าลูกของดิฉันร่วมเลือดเนื้อกับเด็กคนนี้ก็คือดวงตา เป็นดวงตาเด็กฉลาด เด็กรู้คิด ตั้งแต่อายุน้อย ๆ เหมือนกัน และมีผมปรกลงมาที่หน้าผากฟายมือหนึ่ง หรือเรียกง่าย ๆ ว่าปอยหนึ่งเหมือนกัน มีสองขวัญเหมือนกัน วิธีหัวเราะ วิธียกมือขึ้นคว้าไขว่สิ่งที่ต้องใจก็เหมือนกัน
/*499ดิฉันยืนดูเด็กคนนั้นแล้วก็ใจหาย หรือจะเป็นเด็กมีบุญ ถ้าอาทรรักจริง เด็กนั้นก็จะเป็นทายาทกองมรดกค่านับล้าน ดิฉันภาวนาในใจ “ขอให้มีบุญเถิด อาเต๊าเอ๋ย แต่อาเต๊าในสามก๊กก็มีบุญและมีกรรม จนขงเบ้งต้องช้ำใจตาย หรือว่าทุกคนก็มีบุญและมีกรรมต่างๆกัน”
“พี่เลี้ยงมันชอบไปคุยเวลาอาเอามาเล่น พอเราจะทำอะไรก็ต้องตามหามัน” อากรรณขยับตัวจากที่นอน และทำทีว่าอยากจะเข้าห้องน้ำ “ลูกแก้วลงไปดูซิ กดกริ่งก็ไม่ได้ มันไม่เคยกับเสียงกริ่งที่นี่”
ดิฉันออกจากห้องเดินลงบันไดไป แต่ไม่รู้ว่าคนไหนเป็นพี่เลี้ยงของอาเต๊า ดิฉันไม่ค่อยจะมาที่บ้านของอากรรณบ่อยนัก เพราะชีวิตไปคนละแบบ ระหว่างที่กำลังถามหาพี่เลี้ยงอยู่ ก็เห็นอาทรเดินจากที่ใดที่หนึ่งในบ้านเข้ามาหา ขณะนั้นดิฉันยืนอยู่ใกล้บันได ดิฉันเห็นเขา ทักเขาแล้วก็บอกว่ากำลังมีธุระอะไรอยู่
เขาพยักหน้ากับดิฉัน แล้วก็ออกหน้าเดินขึ้นบันได ดิฉันตามเขาไปจนถึงห้องอากรรณ
/*500“ว่าไง อาเต๊า ทำยุ่งอะไร ฉี่ออกมาให้ที่นอนคุณย่าเปียกอีกซิ” อาทรทักเด็กที่นอนชูหัวแม่เท้าอยู่บนที่นอน
“เด็กอะไร้” อากรรณทำมือโค้ง ๆ แล้วก็ตบเข้าที่ก้นของอาเต๊า “ดูยังหัวเราะอีก ดูไม่มีความทุกข์เสียเลย แหม คนเราเป็นเหมือนเด็กตลอดไปก็จะดี”
“คุณอาจะไปทำอะไรไหมครับ” อาทรถาม
“อาเล่นกับมันจนร้อนแล้ว อยากอาบน้ำ” อากรรณว่า “พี่เลี้ยงเขาไปไหนล่ะ”
“เขาช่วยทำอะไรอยู่ในครัว ช่างเขาเถอะครับ ปล่อยให้สนุกมั่ง น่าเห็นใจคนเลี้ยงเด็ก” อาทรพูดแล้วก็ยกตัวอาเต๊าขึ้นจากที่นอน เขาเอาตัวเด็กวางบนบ่า แล้วลูบคลำผมเด็กเบา ๆ
“ถ้ามีคนช่วยอุ้มให้หายเมื่อยบ้างอะไรบ้างนะ อาอยู่กับมันได้เป็นชั่วโมง ๆ คุณปู่เดี๋ยวนี้ชักจะติดใจเหมือนกัน ถ้าได้อยู่บ้านเย็นวันไหน เป็นสั่งคนรถเอารถออกไปรับเจ้านี่มา เออ อาทรจำได้ไหม เมื่อเราเป็นเด็ก คุณพ่อรู้จักเล่นด้วยไหม” อากรรณถามลูกเลี้ยง
/*501“ผมจำได้ว่าเล่นครับ ผมเคยเล่นใส่บาตร ไปธนาคาร พ่อหัดให้ไปฝากเงินตั้งแต่เริ่มพูดได้ แต่เล็กแค่นี้ไม่ทราบ” อาทรตอบ
อากรรณถอยหลังไปยืนพิงขอบหน้าต่าง มองดูอาทรกับอาเต๊าแล้วพูด “นี่แน่ะ อาทร อาอยากพูดอะไร พูดเสียเดี๋ยวนี้ละ ขีนรอไปคงพูดไม่ได้อีก อาเป็นคนพูดไม่ค่อยเป็น เกินไปหรือขาดไปเสมอ” อากรรณทำหน้าเก้อ ๆ แล้วพูดต่อ “อารักอาเต๊าตั้งแต่มันยังไม่เกิดมา อาภาวนาขอให้เป็นผู้ชาย เพราะจะได้สมใจคุณย่า อาอยากจะ เอ้อ ไม่ถึงกับไถ่บาป เพราะอาทำบาปกับตัวอาเองเท่านั้น แต่ก็อยากทำตัวให้ดีขึ้นกว่าที่เป็นมาแล้ว อาเป็นคนไม่ค่อยมีสติหรอก เรื่องที่โกรธกันกับคุณพ่อถึงอย่าร้างกัน ก็ไม่น่าจะถึงแค่นั้น ถ้ามีผู้ใหญ่ปรึกษาหารือได้ ก็คงไม่แตกร้าวกัน อารู้ว่าคุณพ่อมีอาทรตั้งนานแล้วถึงได้โกรธกัน รู้ไหม”
อาทรมองหน้าดูอากรรณด้วยสายตาสงบ รอฟังอย่างสนใจ แต่ไม่เร่งเร้า มือเขาเล่นอยู่กับผมอาเต๊า และเขย่าตัวเด็กไม่ให้เบื่อการที่จะอยู่ในอริยาบถเดียวโดยไม่เปลี่ยน อากรรณหัวเราะแก้เก้ออีกแล้วก็พูดต่อ
/*502“อายังไม่เคยเล่าให้ใครฟัง ไม่มีใครรู้ความจริงเรื่องที่อาออกไปจากบ้านเฉย ๆ อาอาย ทะเลาะกันเหมือนเด็ก ๆ แท้ ๆ คืออามีลูกผู้หญิง คุณปู่ท่านผิดหวังมาก ไม่รู้เป็นไง ท่านแต่งงานให้ลูกผู้ชายตั้งสามคน ไม่มีลูกผู้ชาย แล้วลูกอาก็ตายตั้งแต่ยังอ่อนๆ คุณพ่อก็มาเคี่ยวเข็ญให้รีบมีลูกใหม่ อาโมโหขึ้นมา อาก็ว่ามีกี่คนก็เป็นลูกผู้หญิง เด็กที่เกิดในบ้านนี้น่ะ เพราะว่าบาปหนา แล้วอาก็ว่าเขาว่าขี้ขลาดอะไรไม่รู้จักจบจักสิ้น ช้างตายทั้งตัวเอาใบบัวปิด ดูถูกอาด้วย เห็นอาใจไม้ไส้ระกำยังไง ทำไมอาจะไม่รู้ว่ามีลูก จนมันโตเข้าโรงเรียนมากี่ปี นึกว่าอาจะงมอยู่ไม่รู้อะไรมั่งเชียวเรอะ เขาว่าไงรู้ไหม เขาว่า ช่างสืบยังงี้แหละนา คุณแม่ไม่ยอมให้ไปปลูกบ้านอยู่ต่างหาก ก็เพราะกลัวจะไปรู้เรื่องเด็กคนนี้ แหม พอเขาพูดยังงั้น อาโกรธจี๊ด ด่าตั้งแต่เจ้าสัวต้นตระกูลจนถึงตัวเขา รู้ไหม อาต้องอายพี่ๆผู้ชายเขายังไง เขาไม่เต็มใจให้อาไปอยู่กับแม่ผัว เขาว่ารายไหนก็รายนั้น ไปไม่ตลอดสักราย อารักเขาเป็นบ้า เขาไม่เหมือนกับอาทรเลยรู้ไหม ช่างพูดช่างออเซาะเป็นที่หนึ่ง แต่ที่จริงน่ะ เขาเป็นพ่อที่ดีนะ เพราะเขาเป็นพ่อดีอาถึงรู้ว่าเขามีอาทร เขาไม่เคยทอดทิ้งเลย ไปหาทุกสองวันสามวัน อาแต่งงานเข้าไปอยู่ในบ้าน นึกว่าเขาเป็นลูกที่ดี อยากอยู่กับพ่อ/*503แม่ตามธรรมเนียมจีน กลายเป็นมีลูกแล้วปิดพ่อของตัว อาว่าเขางกสมบัติ กลัวจะถูกตัดจากกองมรดก อาว่าสันดานเจ๊กงกเงิน เขาเลยโกรธไม่พูดกันไปตั้งนาน อาทนอยู่เงียบ ๆ เพราะอายพี่น้องเขา”
อากรรณเข้ามารับอาเต๊าอุ้มไว้อีก ทีท่าของอากรรณอยากพูดอะไรให้อาทรฟังและให้ดิฉันฟังด้วย ชำเลืองดูหน้าดิฉันโดยคิดว่าดิฉันไม่รู้ตัว ดิฉันก็คอยจับดูสีหน้าของอาทร แต่อากรรณเป็นคนพูดยาวไม่ค่อยได้ ดิฉันต้องยั่วให้พูด “แล้วถึงจุดระเบิดขึ้นเมื่อไหร่คะ ที่อากรรณขึ้นรถกลับบ้าน”
“อยู่ ๆ กันไปไม่พูดกัน มันก็น่ารำคาญ วันหนึ่งกงจื๊อเขาก็มาง้อ เขาผัวเมียกันมันต้องให้อภัยกัน อาว่าผัวเมียกันมีอะไรก็ต้องพูดกัน เขาก็ว่า อาน่ะโกรธเป็นเจ๊กตื่นไฟ ทีคนอื่นด่าเขาว่าไอ้เจ๊ก ตัวเองทำเหมือนเจ๊กชั้นต่ำ อาโมโหเต็มที่คราวนี้ ก็เลยเก็บข้าวของออกจากบ้านไป นี่แหละ อาว่า” อากรรณหยุดไปอีก คงจะนึกหาคำพูดให้เหมาะใจไม่ได้ แต่แล้วก็พูดต่อ ตาจับอยู่ที่อาเต๊า “อาทรตัดสินใจไปอยู่ต่างประเทศคราวนี้ คงไม่ใช่เพราะอยากไปจริง ๆ เพราะคุณย่ากับคุณพ่ออยากให้อาทรทำราชการ แล้วอาทรก็เคยพูดว่าอาทร/*504ไม่มีหัวทางค้าขาย แต่ที่ไปก็คงเป็นเพราะอยากไปอยู่กันตามลำพังผัวเมีย ไม่ให้มีญาติมายุ่งเกี่ยว มันก็ดีไปอย่างหนึ่ง แต่อาก็คิดอีกทางนึงนะ ถ้ามีญาติผู้ใหญ่ให้สติบ้าง ช่วยรั้งไว้บ้าง มันก็ดีไปอีกทาง” อากรรณมองดูหน้าอาเต๊าอีก “อาว่า อามาคิดได้ทีหลังนะ ตอนที่อย่ากับคุณพ่ออาทรแล้ว อาว่า ผัวเมียอยู่ด้วยกัน มันต้องประนีประนอมกัน ถ้าอามีลูก อาคงไม่วู่วามเพราะคิดถึงลูก นี่มีอาเต๊า อาก็คิดว่า ผัวเมียจะทะเลาะอะไรกัน ก็อย่าให้ถึงแตกหักเลย แล้วก็ แล้วก็ ถ้าให้อาช่วยได้บ้างก็ดี แต่แรกอารักอาเต๊า เพราะมันเป็นหลานผู้ชาย สมใจคุณพ่อสมใจคุณย่าของอาทร แต่เดี๋ยวนี้อารักตัวเด็กมันเอง ที่จริงอาทรผ่านชีวิตมามาก อาว่าอาทรเป็นคนมีสติ แต่ก็จะไปอยู่ไกล”
“คุณอาครับ” อาทรแซงขึ้นเหมือนว่าเขาทนฟังต่อไปอีกไม่ได้ “คุณอาไม่ต้องห่วงอาเต๊า ไม่ต้องห่วงอะไรทั้งนั้นครับ แม่อาเต๊ากับผมเราพูดกันหมดทุกอย่าง ไม่ได้ปกปิดอะไรกัน”
อากรรณนิ่งไป การที่อาทรแซงขึ้น ดูเหมือนจะทำให้อากรรณเกิดกระดากที่จะพูดต่อไป จึงส่งตัวอาเต๊าให้อาทร/*505แล้วว่า “อาจะอาบน้ำละ ลงไปข้างล่างกันก่อนเถอะ คงไม่มีอะไรจะดูกี่มากน้อย แขกไม่กี่คน” แล้วอากรรณขยับตัวไปยังโต๊ะเครื่องแป้ง
ดิฉันถามขึ้น “คุณอาคะ ลูกแก้วได้ยินแต่เรื่องให้อภัยกัน ให้อภัยกัน ตกลงไม่ต้องถืออะไรกันเรอะคะ ในโลกนี้ ไม่มีอะไรผิดอะไรถูก
อากรรณกำลังจับหวีขึ้นจะหวีก่อนเข้าห้องน้ำ พอดิฉันพูดจบอากรรณก็สับหวีลงบนแปรงอย่างแรง “อย่างงี้ละนา อามันพูดให้คนเข้าใจไม่ค่อยได้ ถือซิ ทำไมจะไม่ถือ อาน่ะทำไม่ถูก แต่งงานกับเขาแล้วไปเที่ยวด่าเขาตั้งแต่บรรพบุรุษมาจะใช้ได้หรือ อาว่าเราคิดไม่ตลอด อาว่าทำอะไรให้คิดให้ตลอด ถ้าคิดตอนแรกไม่ตลอดก็ต้องช่วยกันไปให้ตลอด อาเธียรตอนเขาขอให้อาดีกับเขา อาถามเขาว่า แน่ใจรึว่าอยากให้อากลับมาเป็นเมียเขา เขาบอกว่าตั้งแต่อย่ากันแล้วก็ไม่มีความสุขเลย อาก็ไม่สบายใจเลย แต่อาดีใจที่อาทรโตขึ้นดีจริงๆ นะอาทร เพราะอย่างงั้นอาอยากให้อาทรดีเรื่อยไป แล้วก็ แล้วก็ มีอะไรให้อาช่วยได้ อาจะช่วย อานึกอาทรละก็ อามักคิดว่าเด็กมันไม่รู้อะไรด้วย ผู้ใหญ่ทำให้มันเกิดมา”
/*506อาทรอุ้มอาเต๊าให้ถนัดมือขึ้นพลางว่า “เราไปข้างล่างกันเถอะ ให้คุณอาอาบน้ำ ผมจะพาอาเต๊าไปนั่งเล่นในสวนประเดี๋ยวแล้วจะให้พี่เลี้ยงเขาเอากลับบ้าน”
พอเขาพูดจบ เว้นระยะพอไม่ให้เป็นการรีบร้อน ออกจากห้องแล้วเขาก็พยักหน้าทำทีให้ดิฉันตามเขาไป เขาลงบันไดอย่างคนแน่ใจว่าจะไปทางไหน ออกจากตึกทางด้านข้างเดินตรงไปยังสระว่ายน้ำ พาดิฉันไปนั่งที่กลุ่มโต๊ะเก้าอี้หลังพุ่มไม้ใบหนา บังสายตาคนบนตึกและคนที่เดินอยู่บนสนามหรือในสวน นอกเสียจากจะเยี่ยมหน้าเข้ามาเลยขอบเขตของไม้ประดับที่รายรอบบริเวณสระ
พอดิฉันนั่งลงอาทรก็พูดทันที “คุณอากรรณทำให้ผมพูดกับคุณง่ายขึ้นมาก ทีแรกผมคิดกลับไปกลับมาหลายเที่ยวว่าจะขึ้นต้นพูดกับคุณยังไงดี ผมอยากถามอะไรคุณ ผมมีสิทธิ์ที่จะถามไหมก็ไม่รู้ แต่ผมขอถามก็แล้วกัน คุณได้พูดอะไรกับกฤตบ้างภายในสองสามวันนี้”
“ยังไม่ได้พูดอะไรเลยค่ะ” ดิฉันตอบ ประสาทของดิฉันรัวไปทั่วร่าง บังคับตัวให้พูดด้วยน้ำเสียงราบเรียบ ให้เหมาะกับสีหน้าขรึมของอาทร
/*507“ผมขอว่าคุณไม่พูดได้ไหม คุณให้เขาลืมเสียให้หมดได้ไหม”
“ลืมได้หรือคะ” ดิฉันถาม เสียงสั่นขึ้นทุกขณะ
“ได้ซี คุณน่ะแหละทำลืม แล้วเขาก็จะเลือนไป”
“คุณทำอะไรคะ คุณอาทร คุณทำเหมือนกับคุณจะไถ่บาป แต่คุณไม่ได้ทำบาปอะไรนี่”
“ผมจะต่อบุญ ไม่มีใครรู้ว่าเด็กที่พ่อแม่เขาไม่ตั้งใจจะให้เราเกิดน่ะมันเป็นยังไง ผมรักษาตัวผมมาได้แค่นี้ ผมว่าผมมีบุญ นั่นแหละ ผมเคยบอกคุณแล้วว่าพ่อผมก็เป็นคนดี แม่ผมก็ดี คุณอากรรณเธอก็ดี คุณย่าก็เป็นคนดี คุณว่ากฤตอยู่กับคุณจะมีโอกาสเป็นคนดีตามที่คุณหวัง ผมว่าอาเต๊าอยู่กับผมนี่มีโอกาสเป็นคนดีกว่าอยู่กับคนอื่น คุณจะไม่ร่วมทำบุญกับผมหรือ คุณเชื่อบุญเชื่อบาปไม่ใช่เรอะ”
ดิฉันรู้สึกตื้นตัน รับปากด้วยเสียงเบาเกือบเป็นเสียงกระซิบ “ดิฉันโมทนาค่ะ”
“เรื่องลือกันว่าอะไรเป็นอะไรไม่สำคัญ คนหัวขี้เลื่อยมีเรื่องอะไรนิด ๆ หน่อย ๆ ก็ต่อให้ยาว มันแต่งเรื่องเป็นนิทานนิยายไม่เป็น ก็แต่งเรื่องคนที่รู้จัก ๆ กันไป” เขานิ่งไป /*508แล้วเห็นว่าอาเต๊าเบื่อที่จะต้องอยู่ในอิริยาบถเดียว เขาจึงวางเด็กให้คว่ำลงบนหญ้า เด็กค่อย ๆ ทำอาการเหมือนจะคืบ ซึ่งทำให้ดิฉันคิดถึงคำพูดของอินทิราเรื่องอายุของเด็ก ดิฉันเหลือบตาดูหน้าอาทร รู้สึกว่าเขามีอะไรอยากพูดกับดิฉัน แต่จะเป็นเพราะความกระดากหรือความไม่แน่ใจ จึงยังไม่พูด ดิฉันมองดูอาเต๊าอีกครั้งหนึ่ง รู้สึกเหมือนลูกของตนเองคว่ำอยู่กับหญ้า ดิฉันลุกขึ้นไปอุ้มอาเต๊ามาไว้บนตัก เนื้อนุ่มของเด็กยิ่งทำให้เกิดความสังเวช คำพูดออกจากปากโดยไม่ได้เจตนา
“อากรรณเป็นห่วงอาเต๊า”
อาทรยิ้มออกมานิดหนึ่ง “ตั้งแต่วันที่เธอโวยวายออกมาโดยไม่ได้ตั้งใจวันนั้น เธอห่วงอาเต๊า เธอพูดทีเล่นทีจริงกับแม่เขาว่าถ้าเธอขอจะได้หรือไม่ แม่เขาตอบว่าเขาไม่ห่วง แต่ผมสวนขึ้นไปว่าผมหวง เธอก็เลยงง ผมว่าแม่ทุกคนรักลูก แม่อาเต๊าก็คงรักลูก เขาถึงไปหาผมวันที่คุณไปเยี่ยมเขานั่นแหละ ผมนับถือเขานะ ผู้หญิงคนนี้ คนทั่ว ๆ ไปคงว่าเขาสุนัขจนตรอก แต่ผมเปรียบเขากับนางราชสีห์จนขอบเหว” อาทรพูดมาถึงตอนนี้แล้วดูเหมือนเขาจะเกิดอยากเล่าให้ใครฟัง/*509สักคนหนึ่ง เขาเล่าต่อไปอย่างคล่องปาก “เขาไปหาผมแล้วถามว่า ผมไม่สนใจกับเงินรับไหว้ที่คุณย่าสัญญาจะให้ถ้าแต่งงานกับคนที่ท่านหาให้เลยรึ เขาถามผมว่าผมรออะไร ผมน่ะช้าไปแล้ว ตัวเขาก็ช้าไปแล้ว จะมาเล่นกีฬาเส้นทะแยงมุมกันกันอยู่ทำไม คนอย่างเขากับผมน่าจะคิดถึงเงิน”
อาเต๊าเอนศีรษะมาพิงหน้าอกดิฉันแล้วหลับตา ดิฉันจึงพยายามเอนตัวลงเล็กน้อย เพื่อให้เด็กสบาย แล้วจะได้หลับไป อาทรมองดูเด็กกับดิฉันแล้วยิ้มเศร้า ๆ แล้วก็หัวเราะขึ้นเบา ๆ ในขณะต่อไป “ถ้าคุณปู่ได้รู้เรื่องอาเต๊า จะมีอารมณ์ขันไหมนะ หลานแท้ ๆ ไม่ได้เป็นหลาน เพราะคุณพ่อกลัวความจริง แล้วท่านก็มีเหลน เพราะแม่เขาพูดความจริง แม่เขาบอกผมว่า เขากำลังต้องการเงินเหลือกำลัง อยากแต่งงานกับคนมีเงิน คนที่คุณพ่อเขาจะพอใจ แม่ของเขาน่ะถูกเจ้าหนี้เร่ง ตอนที่คุณพ่อเขาให้บอกหนี้ให้หมด จะใช้หนี้แลกกับหนังสือหย่า เพื่อว่าคุณทรงจะได้เป็นเมียหลวง แม่ของเขาปิดหนี้ไว้รายนึง ชอบทำโง่ ๆ อย่างนั้นเสมอ เขาว่า ถ้าคุณพ่อรู้คราวนี้ คงจะตัดเงินที่เคยให้เหลือประทังชีวิตเท่านั้น เขาทนไม่ได้ เคย/*510ใช้เงินสบาย ๆ มาเสียนานแล้ว เพราะยังงั้นเขากับผมน่ะควรจะแต่งงานกัน เขาต้องการเงินด้วยแล้วต้องการพ่อให้เด็กที่อยู่ในท้อง เพราะไม่ยังงั้นเขาจะต้องแย่งพ่อของเด็กอีกคนหนึ่งมา”
เขาหยุดพูดลงไปทันทีทันใด เหมือนกลไกที่มีลานไขแล้วหมดลงไปเฉย ๆ โดยไม่รู้ตัว
มือเท้าดิฉันเย็นเฉียบ แต่คำพูดหลุดออกจากปากด้วยความพิศวงเป็นล้นพ้น
“มันยังไงกันนะ ก็เขาก็หาผู้ชายมั่งมีเรื่อยมา”
“คุณน่าจะเห็นใจเขา เขาก็รักคนมีเสน่ห์ แต่คุณบวกความคิดฝันสวยงามเข้าไปด้วย คุณปั้นรูปนิมิต คุณเห็นภาพลูกทุ่ง รากหญ้า คุณรู้จักผมมาตั้งนาน พบกันงานศพงานอะไรต่ออะไร คุณจำไม่ได้ด้วยซ้ำ แต่ก็ถูกละ ผมก็ไม่ได้เข้าไปสนิทสนม เพราะคุณเป็น แก้วเกลา กอกรี มีข่ายกั้นหลายชั้น
ดิฉันเผยอปากไม่ขึ้นเมื่อพูดกันมาถึงตรงนี้ อาทรกำลังทำอะไรกับชีวิตของเขา นอกเหนือจากการสงสารเด็กที่คล้ายกับเขา ภรรยาของเขาจะรักเขารึ เจ้าหล่อนรักคนได้จริงรึ ถ้าไม่มีแรงกระตุ้นว่าได้สามารถทำให้คนหลงเสน่ห์ของเจ้า/*511หล่อนได้ เจ้าหล่อนรักคนมีเสน่ห์ หรืออยากพิสูจน์เสน่ห์ของตัวเอง พอคิดถึงอาทร คำพูดออกจากปากได้ “ดิฉันห่วงคุณอาทร”
เขากำลังทอดสายตาไปข้างหน้า พอได้ยินคำพูดของดิฉันก็หันมามองดูนิดหนึ่งแล้วก็มองไปข้างหน้าใหม่ “ไม่ต้องห่วงหรอก ผมอยากพบกับคุณ ไม่ใช่เพราะอยากให้คุณห่วงผม ผมอยากนัดกับคุณว่าให้ช่วยกันเท่านั้นแหละ คนอย่างผมไม่ต้องห่วง ผมเคยรักษาตัวผมมาได้”
มีเสียงคนเข้ามาใกล้ อาทรรับอาเต๊าไปอุ้มไว้เอง เสียงคนใกล้เข้ามาทุกที จนจำได้ว่าเป็นเสียงของอาเธียรพูดกับแขกคนหนึ่ง ภายในสองนาที เลือดเนื้อของอาเธียรก็แหวกพุ่มไม้พาเชื้อสายของอาเธียรออกไปในทิศทางตรงกันข้ามกับเสียงของอาเธียร
บทที่ ๒๕
/*513ในคืนที่มีการเลี้ยงนั้น ไม่มีอะไรสดุดตาสดุดใจ ช้องเพ็ชรกับดิฉันทักทายกันตามมารยาท แล้วก็หาที่นั่งกินอาหารให้หลบเลี่ยงกันไป อาทรทำหน้าที่เจ้าของงานรับแขกโดยเสมอหน้ากัน ดูเหมือนพัฒนะจะสนุกมากกว่าคนอื่น เขาจับตาดูกิริยาอาการของช้องเพ็ชรและอาทร และพยายามแลมาทางดิฉันบ่อยๆ ในขณะเดียวกัน เขาก็คอยดูทีท่าของเชี่ยวว่าจะเอาใจใส่กับอินทิราหรือจันทร์ฉวีมากกว่ากัน เขากระซิบกับดิฉันเมื่อได้โอกาสว่า
“คุณว่าเจ้าเชี่ยวเขาโอนเอนไปทางไหน”
“คุณจะคอยเก็บตกเขาเรอะ” ดิฉันสัพยอก
“ตายละซี คนที่เหลือนั้นเขาก็แย่” พัฒนะพูดไปตามอารมณ์สนุก แสดงว่าเขายังไม่เอาใจใส่คนใคคนหนึ่งจริงจัง งานเลี้ยงดำเนินไปไม่ดึกนัก แขกคุยเล่นกันอยู่ถึงเวลาเกือบ ๒๒.๐๐ นาฬิกา แล้วก็อำนวยพรให้ผู้ที่จะออกเดินทางมีความสุขความเจริญ แล้วก็แยกย้ายจากกันไป
/*514ดิฉันกลับมาถึงบ้านก็เข้านอน ในตอนแรกนอนไม่ค่อยหลับ ลุกออกไปดูลูกที่เตียงนอนบ่อยๆ นึกสังเวชใจกับเด็กอีกคนหนึ่ง กลับไปเข้านอนแล้วก็กราบพระ อธิษฐานขอให้เทพยดาอารักษ์ อานุภาพทั้งหลายที่มีในโลก ให้ช่วยให้กำลังใจอาทรให้เขาไปทำบุญตลอดสมปรารถนา อย่าละทิ้งเสียกลางคัน แล้วก็ตั้งใจไว้ว่า ดิฉันจะต้องคอยติดต่อกับอากรรณไว้ ไม่ทำตนเหินห่างอย่างที่เคยมา ถ้าเผื่ออาทรแตกร้าวกับช้องเพ็ชร ขอให้อากรรณรับอาเต๊ามาเลี้ยงดูเถิด แล้วก็คิดห่วงต่อไป เผื่อว่าแม่เขาไม่ให้ เขาจะเอาไปเลี้ยงของเขาเอง แล้วก็หวนคิดถึงกฤต เผื่อกฤตเกิดห่วงลูกคนใหม่ของเขา พยายามติดตามเอาคืนมา ลูกคนแรกของเขาจะมีชีวิตอย่างไร ดิฉันคิดวิตกไปหลายสิบทาง แล้วจึงหักใจได้ อาทรขอให้ดิฉันร่วมกันทำบุญกับเขา เขาคงมีข้อตกลงกันระหว่างช้องเพ็ชรกับตัวเขา ระหว่างนี้ ช้องเพ็ชรคงไม่ทำอะไรให้ผิดความปรารถนาของอาทร เพราะเงินเป็นปัญหาใหญ่ของช้องเพ็ชร
เวลาอนาคตนั้นยังมาไม่ถึง ดิฉันปลอบตัวเอง และนึกถึงคำของอากรรณว่า ผัวเมียให้ประนีประนอมกัน อย่า/*515ให้แตกร้าว อาทรก็เคยขอร้องว่า อย่าเรียกร้องอะไรใครให้ดีเกินมนุษย์
กฤตเป็นชายหนุ่ม ช้องเพ็ชรเป็นคนที่เคยตามใจตัว ไม่รู้ว่าในครอบครัวมีปัญหาใหญ่น้อยเพียงไหน เมื่อไม่ชอบใจจะดูจะเห็น ก็หลีกเลี่ยงไปเสีย ไม่ดูไม่เห็น เขาก็ทำตนเหมือนคนอีกหลายร้อยล้านคนไนโลก ไม่สู้ปัญหา ไม่ขบปัญหาเฉพาะของตนเอง แต่แล้วในที่สุด เขาก็กล้าหาญสมกับความผยองของเขา เขาไปหาผู้ชายมั่งมีมาแต่งงานกับเขา และหาพ่อให้ลูกของเขาได้
เขาเป็นทั้งนักเศรษฐกิจ และนักจิตวิทยา น่านับถือเขาจริง อย่างที่อาทรว่า คนอย่างดิฉันนั้น พอเริ่มถูกใจผู้ชาย แม่ก็ขอร้องว่าขอให้ดูดี ๆ นาน ๆ หน่อย นึกถึงช้องเพ็ชร เขาไม่มีแม่มีพ่ออย่างดิฉัน แล้วดิฉันก็เกิดความเจ็บใจขึ้นมาอีก เขาจงใจจะแย่งกฤตไปจากดิฉัน จงใจจะเปลี่ยนกฤตให้เป็นไปตามความคิดนึกของเขา กฤตคิดอย่างไรหนอขณะนี้ เขาอายไหม เสียดายไหม แล้วก็ได้ยินคำขอร้องของอาทร “คุณนั่นแหละลืมเสีย แล้วเขาจะเลือนไป”
ดิฉันดำเนินชีวิตไปเรื่อยๆ ทุกสองวันสามวันก็คิดหวนถึงเหตุการณ์ที่เกิดมาแล้ว และก็ดูเหมือนจะผ่านไปแล้ว /*516แต่ดิฉันไว้ใจกฤตไม่ได้อีกแล้ว ดิฉันคอยสังเกตเวลาที่เขาเล่นกับลูก เขาชอบไปยืนเพ่งพิศดูลูกเวลาที่นอนหลับ และเวลาเขาอุ้มลูก บางเวลาก็อุ้มกอดแน่นเหมือนกับว่ามีความหวงอย่างมาก แล้วมักจะเข้ามาแสดงความรักต่อดิฉันเหมือนเป็นห่วงขึ้นมา แต่ดิฉันได้รับปากกับอาทรโดยปริยายว่าจะไม่ถามกฤต และก็ไม่แลเห็นประโยชน์ของการที่จะถาม อาทรว่าดิฉันชอบปั้นรูปนิมิต ดิฉันวาดภาพงดงามเกี่ยวกับกฤต ว่าเขาจะเป็นคนอุทิศชีวิตให้กับประเทศชาติ รู้คุณของบ้านเมืองที่ให้โอกาสแก่เขา ระหว่างนั้นเขาก็ประพฤติอย่างที่ดิฉันได้วาดภาพไว้ ดิฉันไปพบกับเพื่อนฝูงที่ไหน ก็มักจะได้ยินคำชมเชยว่ากฤตเป็นคนทำงานด้วยความตั้งอกตั้งใจ โดยเฉพาะคุณลุงวัชรก็นิยมชมชอบกฤตมาก
อากรรณไปเยี่ยมอาทรประมาณ ๓ เดือนครั้ง ทุกครั้งที่กลับมาจากญี่ปุ่น อากรรณก็หาโอกาสพบกับดิฉันและส่งข่าวอาเต๊า วันหนึ่งอากรรณมาที่บ้านพร้อมกับอาเธียร อาเธียรนั่งคุยอวดหลานว่าเหมือนอาเธียรเมื่อเด็กๆมาก อากรรณกระทบว่า “มันคงเหมือนอย่างหนึ่งเป็นแน่ เลือดเจ้าชู้มักส่งต่อกันง่าย” ทำให้ดิฉันคิดหวนถึงอาทร และคิดว่าการ/*517ที่ผู้หญิงแต่งงานกับผู้ชายมีเสน่ห์นั้น เป็นการเสี่ยงภัย ถ้าดิฉันได้เอาใจใส่กับอาทร ดิฉันก็คงเป็นสะใภ้ของเศรษฐีคงสมใจคุณป้าคนหนึ่งละ อากรรณเล่าว่า ได้หาชื่อให้อาเต๊าแล้ว อากรรณตั้งชื่อว่า อาธวัน แปลว่า ซื่อสัตย์
อากรรณไม่รู้ว่าอาทรแต่งงานกับช้องเพ็ชรด้วยเหตุใด และช้องเพ็ชรไม่รู้ว่า อากรรณรู้ว่าอาเต๊าเป็นเลือดเนื้อของใคร กฤตก็ไม่รู้เรื่องตลอด มีแต่อาทรกับดิฉันที่เข้าใจกัน ตราบใดที่อาทรยังสัตย์ซื่อกับความปรารถนาของเขา ดิฉันก็ต้องซื่อตรง แปลกที่สุด คนเราดูออกจะมีความซื่อตรงต่อใครและอะไรไปตามลู่ทางที่ไม่ได้คาดหมายเอาไว้ ไม่เห็นเป็นไปตามที่เหตุการณ์น่าจะทำให้เป็น
ญาติมิตรที่รักดิฉัน และหวังดีต่อดิฉัน ไม่มีใครรู้ถึงเหตุการณ์ เวลาล่วงไป คนก็เอาใจใส่กับอาทรและช้องเพ็ชรน้อยลง มีแต่ดิฉันที่สะดุ้งหวาดผวาอยู่คนเดียว และก็ไม่มีวิถีทางที่จะเลือก นอกจากเก็บความรู้และความหวาดอยู่แต่ในใจ เท่าที่วันคืนผ่านไป ก็ไม่มีวี่แววว่ากฤตจะไปนอกใจดิฉันกับใครที่ไหน เขาก็คงเป็นสามีที่อ่อนโยน เอาใจใส่กับลูก และเอาใจใส่กับญาติผู้ใหญ่ทุกคนต่อไป บ้านของ/*518คุณพ่อและแม่ ก็เป็นที่พักอาศัยให้ลูกหลานสกุล มีนา ได้เข้ามาเล่าเรียนชั้นสูงต่อไปอีก ลุงกำนันฝากลูกชายคนเล็กให้มาอยู่กับการุณ จนการุณได้ปริญญาวิชาการศึกษาไปแล้ว ลูกของลุงกำนันก็อยู่ต่อไป ทุกคนในบริเวณกลุ่มบ้านที่ซอยอโศกรับเอาภาวะที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ เห็นเป็นธรรมดาไปแล้ว กฤตยิ่งเป็นที่รักใคร่ของญาติของเขาเองมาก ญาติที่คลองกาญจนาก็สนิทสนมกับญาติของดิฉันมากขึ้นทีละน้อย โดยเฉพาะย่าพัดกับคุณย่าก็ได้เป็นเพื่อนแลกเปลี่ยนบอกเล่ากุศลกัน คุณย่าออกเงินจำนวนสองหมื่นให้ย่าพัดก่อสร้างโรงเรียนที่วัดที่ปากคลองกาญจนา และช่วยบูรณะพระอุโบสถวัดที่การุณบวชด้วย ปัญหาที่คาดไว้หาได้เป็นปัญหาไม่ มีแต่ภายในใจของดิฉันเท่านั้นที่มีปัญหาอยู่ต่อไป คงจะมีความเลือนรางขึ้นได้กระมัง แต่ลืมนั้นเห็นจะยาก กฤตก็คงไม่ลืม แต่เมื่ออยู่กับคนที่ทำเป็นไม่รู้ กฤตก็คงเลือนไปดังที่อาทรคาด.
— จบ —