นิทราชาคริช - บทลครเรื่องอาบูหะซัน ว.๒
หลวงพัฒนพงษภักดี (ทิม สุขยางค์)
บทลครเรื่องอาบูหะซัน


คำนำ
หม่อมเจ้าหญิงพรรณเพ็ญแข เพ็ญพัฒน์ วานให้เลือกหนังสือเรื่องหนึ่งสำหรับพิมพ์ทูลเกล้า ฯ ถวายในงานพระราชกุศลที่พระศพพระเจ้าพี่นางเธอ พระองค์เจ้าจุธารัตนราชกุมารี คำรบ ๑๐๐ วัน ตั้งแต่วันสิ้นพระชนม์ อยากได้หนังสือที่เนื่องมาแต่เจ้าพระยามหินทรศักดิ์ธำรง ข้าพเจ้าเคยเห็นหนังสือเช่นนั้นอยู่ จึงเรียกต้นฉบับในหอพระสมุดวชิรญาณมาดู เห็นว่าควรจะพิมพ์ได้  คือหนังสือนี้
ผู้อ่านย่อมทราบอยู่แล้วว่าอาบูหซันเป็นตัวเอกในเรื่อง ๆ หนึ่งใน ชุมนุมนิทานอาหรับซึ่งเรียกตามภาษาอังกฤษอันแปลจากภาษาอาหรับ  ว่า “การให้ความเพลินใน ๑๐๐๐ คืนและ ๑ คืน” พระเจ้าบรมวงศเธอ  กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ทรงนำเอาเรื่องในตอนต้น ๆ แห่งชุมนุมนิทานนั้นมาลงเป็นกลอนไทย ทรงให้ชื่อว่า อาหรับราตรี เป็นชื่อกทัดรัด เรียกง่าย จึงใช้ชื่อนั้นกันแพร่หลายอยู่ในบัดนี้
ก่อนที่พระเจ้าบรมวงศเธอ กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ทรงแต่ง กลอนอาหรับราตรีนั้นช้านาน พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงใช้เรื่องในชุมนุมนิทานนั้นเรื่องหนึ่ง ทรงพระราชนิพนธ์เป็นลิลิต พระราชทานชื่อว่า นิทราชาคริศ คือ เรื่องอาบูหซันนี้เอง ได้โปรดเกล้า ฯ ให้พิมพ์เป็น ของพระราชทานแจกปีใหม่ เจ้าพระยามหินทรศักดิ์ธำรงเป็นเจ้าของลครโรงใหญ่ คนดูชอบดูลครเรื่องแปลก ๆ ก็จัดให้ได้ดู มีผู้แต่งกลอนประจำอยู่ในบ้าน  ได้เรื่องจากลิลิตพระราชนิพนธ์ก็ให้แต่งเป็นบทลครขึ้น บทลครเรื่องอาบูหซันนี้เป็นเรื่องหนึ่งที่แต่งขึ้นเล่นลครในเวลานั้น
เมื่อเจ้าพระยามหินทรศักดิ์ธำรงถึงอสัญกรรมแล้ว พระเจ้าพี่นางเธอ พระองค์เจ้าจุธารัตนราชกุมารีทรงรวบรวมหนังสือสมุดไทยของเจ้าพระยา มหินทรศักดิ์ธำรงประทานมายังหอพระสมุดวชิรญาณ บทลครเรื่องนี้ เลือกได้ ในพวกหนังสือที่ประทานมาครั้งนั้นเป็นหนังสือ ๒ เล่มสมุดไทย หมายเล่ม ๑ เล่ม ๒ เห็นเป็นหนังสือซึ่งควรพิมพ์ในงานพระศพได้เล่มหนึ่ง
วันที่ ๒ กันยายน พ.ศ. ๒๔๗๓
บทลครเรื่องอาบูหะซัน
พิมพ์ตามต้นฉบับของ
เจ้าพระยามหินทรศักดิ์ธำรง (เพ็ง เพ็ญกุล)
ช้า
มาจะกล่าวบทไป	ถึงองค์เจ้ากาหลิบเรืองศรี
ครองประเทศอาหรับบูรี	พระภูมีเคยประเวศเขตต์นิคม ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
ร่าย
ระฦกถึงอาบูที่รู้จัก	เคยผูกรักเสมอมิตรสนิทสนม
ไม่ปะพบครบเดือนเตือนอารมณ์	ใคร่ไปสมสบสู่บูหะซัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
คิดพลางจัดแจงแต่งเครื่อง	อย่างเพศพลเมืองขบขัน
ครั้นเสร็จเสด็จจรจรัล	ออกมาหน้าบัญชรชัย ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
ตรัสเรียกคนทั้งสี่ที่สนิท	เคยใช้ชิดชอบหน้าอาฌาสัย
พร้อมเสร็จเสด็จคลาไคล	ตรงไปที่อยู่บูหะซัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
บัดนั้น	อาบูรู้ตนเป็นคนขัน
แต่คอยท่าหาสหายมาหลายวัน	นั่งอยู่ชั้นเชิงตะพานสำราญกาย
พอเหลือบเลี้ยวเหลียวหน้าเห็นกาหลิบ	ทำอุบอิบอึกอั้นขวัญหาย
ร้องอ้าหล่าช่วยโอ้ยเสียงโวยวาย	พบคนร้ายอย่างยักษ์จะหักคอ
ทำงันงกตกใจใหลเล่อ	จิตต์พลั้งเผลอพูดจาทำหน้าหลอ
ดังเห็นเสือเหลือกลัวจนตัวงอ	แล้วร้องขอชีวาอย่ามาเลย ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
เมื่อนั้น	จอมกระษัตริย์ตรัสพร้องว่าน้องเอ๋ย
อย่าคุมเคียดเคืองแค้นจงแหงนเงย	เราคุ้นเคยผูกรักรู้จักกัน
ฤๅเจ้าแปลกหน้าพี่จำมิได้	ฤๅมีใจรังเกียจเดียดฉัน
อย่าดึงดื้อถือโกรธคุมโทษทัณฑ์	พี่ผิดอันใดน้องสนองรา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
บัดนั้น	อาบูบอกพลางทางว่า
เราไม่ขอปะพบคบค้า	จงอย่ามาพูดอีกหลีกออกไป
จอมกระษัตริย์ตรัสว่านิจจาน้อง	จะขัดข้องเคียดขึ้งไปถึงไหน
พระเข้ากอดรัดขัดใจ	ผลักใสร้องว่าข้ารำคาญ
จอมกระษัตริย์ตรัสว่านิจจาเจ้า	เสียแรงเราอ้อนวอนล้วนอ่อนหวาน
ตั้งใจมาหวังว่าจะสำราญ	ไปเรือนบ้านเลี้ยงดูกันฟูฟาย
ฤๅมีเหตุเภทภัยบอกให้แน่	พอช่วยแก้ทุกข์เพื่อนให้เกลื่อนหาย
จงบอกความตามจริงอย่านิ่งอาย	คงขวนขวายให้เหมาะสงเคราะห์กัน ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ
บัดนั้น	อาบูฟังวอนผ่อนผัน
ผินหน้าสะลามรับคำนับพลัน	เล่าความฝันแต่ต้นจนจบปลาย ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
เมื่อนั้น	กาหลิบฟังความฝันขันใจหาย
เกรงอาบูรู้ตัวกลัวละอาย	จึงภิปรายปลอบถามตามกิจจา
ทรงธรรม์กลั้นพระสรวลสำรวลคึก	พระทัยนึกสรวลสันต์หรรษา
เห็นอาบูบอบชํ้าคลอน้ำตา	ทัศนาบาดแผลแลตลึง
พระตรัสพลางทางปลอบให้ชอบที่	เป็นทั้งนี้คราวเคราะห์จำเพาะถึง
ดีกันเสียเถิดฤๅอย่าดื้อดึง	จะถือโทษโกรธขึ้งกันไปไย ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
บัดนั้น	อาบูฟังพร้องสนองไข
ท่านสั่งสอนวอนปลอบเราขอบใจ	ขอเชิญไปบ้านเรือนเหมือนเคย
แม้นท่านไปเคหาเวลากลับ	ปิดงับทวารไว้อย่าให้เผย
แล้วอย่าว่าข้าทำเกินเลย	จงเฉลยสัจจาให้สาบาน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
เมื่อนั้น	จอมกระษัตริย์ปรีเปรมเกษมสานต์
จึงปราศรัยให้สัตย์ปฏิญาณ	เรื่องปิดเปิดทวารมิเป็นไร
แล้วจึงสัพยอกหยอกเย้า	ตัวเจ้าหนุ่มคนองผ่องใส
สัตรีที่สวยสมมีถมไป	แม้นรักใคร่เราจะช่วยให้รวยพอ
ฯ ๔ คำ ฯ
บัดนั้น	อาบูฟังพลางทางหัวร่อ
อ้ายเรื่องหาเมียมิตรข้าคิดท้อ	อยากจะขออยู่เดียวไม่เกี้ยวใคร
พูดพลางสำรวลสรวลสันต์	แล้วชวนกันลีลาหาช้าไม่
อาบูจูงมือพาคลาไคล	เกือบใกล้สนธยาพากันเดิร ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ กลองทหาร
ครั้นถึงที่อยู่บูหะซัน	จูงมือกันเยื้องย่างไม่ห่างเหิน
ล้วนตึกพิฦกแลเพลิน	อาบูเชิญขึ้นบันไดไคลคลา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
ต่างคนต่างนั่งยังเก้าอี้	เป็นที่เกษมสันต์หรรษา
เรียกบ๋อยจัดกับเข้าทั้งเหล้ายา	ยกมาพร้อมเพรียงตั้งเรียงราย ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
อาบูกาหลิบหยิบซ่อมช้อน	สโมสรชื่นชมสมหมาย
ต่างคนเสพอาหารสำราญกาย	แสนสบายสุขเกษมเปรมปรา
ต่างคนคำนับจับถ้วยเหล้า	กินจนเมาพูดโผงส่งภาษา
ต่างสำรวลสรวลเสเฮฮา	ดื่มสุราเติมซ้ำรํ่าไป ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เส้นเหล้า
เมื่อนั้น	กาหลิบยินดีจะมีไหน
จึงขับบ๋อยถอยออกข้างนอกไป	แล้วถามไถ่พูดจากับอาบู
เจ้าอยู่เดียวเปลี่ยวกายเพราะไร้มิตร	เรานี้คิดอยากให้เจ้าได้คู่
หญิงงามมีที่ไหนบอกให้รู้	จะช่วยสู่ขอให้สมใจปอง ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
บัดนั้น	อาบูฟังชอบตอบสนอง
ซึ่งจะหาหญิงงามตามทำนอง	จะตรึกตรองขี้คร้านป่วยการกาย
อยู่คนเดียวดีกว่ากับหาคู่	เหมือนหาผู้มากำหนดตั้งกฎหมาย
มีเพื่อนหญิงไม่เหมือนเพื่อนผู้ชาย	กินเหล้าเมาสบายแล้วพูดกัน
ซึ่งหญิงในไตรจักร์มิรักใคร	ถ้าแม้นได้รูปงามเหมือนความฝัน
จะรักใคร่ให้เหมือนเพื่อนชีวัน	หญิงเช่นนั้นคิดไปไม่ได้มา
ฝ่ายจอมกระษัตริย์จึงตรัสตอบ	แม้นเจ้าชอบหญิงสวยจะช่วยหา
ให้ได้งามตามฝันข้อสัญญา	แล้วพูดจาสำรวลชวนสำราญ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ
บัดนั้น	อาบูเมาสามารถพูดอาจหาญ
ท่านพูดจาน่าเชื่อเหลือประมาณ	ฤๅฟุ้งซ่านกล่าวความไปตามเมา
พออาบูเมินหน้าองค์กาหลิบ	ขยายหยิบยาใส่ลงในเหล้า
แล้วยืนขึ้นคำนับเชิญรับเอา	กาหลิบเจ้าจึงร่ำเป็นคำพร
เรื่องที่พี่สัญญาจะหาให้	ขอจงได้ร่วมเรียงเคียงหมอน
อาบูจึงคำนับรับพร	แล้วกล่าวกลอนต่อตอบตามขอบใจ
รับสุรามาซดจนหมดถ้วย	เมาเจียนม้วยผอยพับหลับใหล
เจ้ากาหลิบเปรมปรีดีพระทัย	สั่งคนใช้หามออกนอกทวาร
แล้วจึงปิดประตูดูให้มิด	มิให้ผิดสัญญาที่ว่าขาน
รีบเร่งจรดลไปลนลาน	ทหารหามอาบูเป็นหมู่มา ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ เชิด
ครั้นถึงนิวาศน์ราชฐาน	เข้าในทวารเลขา
ขึ้นบนปรางค์มาศยาตรา	ให้วางอาบูนั้นบนบัลลังก์
พระลดองค์ลงที่เก้าอี้อาศน์	กำนัลนาฏแวดล้อมพร้อมสะพรั่ง
ทรงจัดสาวน้อยน้อยคอยระวัง	แล้วตรัสสั่งข้อความตามทำนอง
ให้แต่งตัวอาบูจงดูจัด	เครื่องกระษัตริย์ที่ใหม่ยังไม่หมอง
มาแต่งให้อาบูดูลอง	แล้วสำรองเตรียมการงานทั้งปวง ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
บัดนั้น	ฝูงกำนัลบรรดาพวกข้าหลวง
จัดการเป็นธุระทุกกระทรวง	ไม่งงง่วงหาวนอนร้อนใจ
บ้างแต่งตัวอาบูเปลี่ยนภูสิต	ประดับประดิษฐ์งามงดสดใส
ล้วนแก้วแกมทองคำอำไพ	พยุงให้นอนยังบัลลังก์ทอง ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
เมื่อนั้น	พระภูมินทร์ยินดีไม่มีสอง
ตรัสสั่งสิ้นเสร็จความตามทำนอง	เสด็จเข้าห้องจัดแจงแฝงกาย ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
บัดนั้น	อาบูส่างเหล้าเมาหาย
พลิกตัวหัวตกหมอนนอนสบาย	มือเปะป่ายตังตึงปึงปัง
สองมือซุกเข้าขาทำท่าหนาว	แล้วเหยียดยาวอึดอัดดัดหลัง
ครึมครวญครางเสียงสำเนียงดัง	ลุกขึ้นนั่งหลับตาตะง่างัน
ทำหน้าบูดดูดลิ้นเหมือนกินส้ม	ยื่นหน้าถ่มฟูดฟาดประหลาดขัน
ทำหน้าขมหน้าเปรี้ยวเคี้ยวฟัน	แล้วกลับหันหาหมอนฟุบนอนลง ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
บัดนั้น	กำนัลนางแน่งน้อยนวลหงส์
เห็นอาบูพลิกตื่นฟื้นองค์	ต่างอนงค์ร้องขับจับวิญญา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
ร้องลำฝรั่งเร็ว
อับสรสาวสรรค์กำนัลนาฏ	บำรุงบาทเรียงรายทั้งซ้ายขวา
บำเรอองค์ทรงฤทธิอิศรา	เมื่อเวลาทรงธรรม์ตื่นบรรทม
คอยทูลบาทบงกชประณตน้อม	มาเพียบพร้อมพรั่งเหล่าสาวสนม
ดังดาราล้อมเดือนเตือนให้ชม	เป็นบรมสุโขภิญโญยศ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
ร่าย
อาบูได้สดับจับแจ้ว	วิเวกแว่วเพราะพริ้งทุกสิ่งหมด
ฟังเสียงสาวน้อยช้อยชด	บิดตัวคดพลิกฟื้นตื่นพลัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ รัว
ลุกขึ้นนั่งเท้าแขนแหงนหน้า	หลับตาเกาหัวบิดตัวหัน
ลืมเนตร์นึกอนาถประหลาดครัน	เอ๊ะนี่ฝันอีกแล้วไม่แคล้วภัย
แลดูตัวตัวก็ผิดคิดก็ขัน	เห็นสาวสรรค์ยืนเรียงเคียงไสว
ตัวสั่นงันงกตกใจ	เอ๊ะอย่างไรกลับเป็นถึงเช่นนี้
เพื่อนเราเผาเรือนเหมือนเขาว่า	อนิจจาเราหนอไม่พอที่
คบเพื่อนพาลพาลพาหาอัปรีย์	ต้องถูกตีขังกรงคงไม่แคล้ว
ไม่รู้เลยว่าคนทนสบถ	ทรยศแกล้งกลับเสียผลับแผลว
ปิศาจร้ายกลายกลับสิงอีกแล้ว	จะต้องแกร่วขังกรงปลงชีวา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ
บัดนั้น	ฝูงยุนุกนารีเรียงหน้า
คำนับน้อมพร้อมกันเป็นหลั่นมา	เหมือนอย่างขัตติยาเจ้าธานี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
บัดนั้น	อาบูตกใจร้องก้องมี่
องค์อ้าหล่าโปรดด้วยช่วยชีวี	อย่าให้ผีสิงสู่อาบูเลย
ตัวสั่นหวั่นไหวใจประหม่า	มือปิดตาหลับพริ้งนิ่งเฉย
ขยายมือมองดูอยู่เหมือนเคย	ไม่อาจเงยหน้าปิดมิดเม้น
ล้มตัวลงนอนถอนใจใหญ่	ทำฉันใดดีหนอไม่ขอเห็น
จะนอนให้สบายจนบ่ายเย็น	จะตายเป็นตามกรรมที่ทำมา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
บัดนั้น	โฉมนางชื่นจิตต์ขนิฐา
เข้าใกล้บาทมูลทูลกิจจา	เชิญผ่านฟ้าจงฟื้นตื่นบรรทม
เสด็จออกประภาษราชกิจ	อย่าให้ผิดแบบอย่างปางปฐม
เชิญองค์อิศราชื่นอารมณ์	เวลาสมควรเสร็จเสด็จจร ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
บัดนั้น	อาบูแว่วสำเนียงเสียงสมร
ลืมเนตรทัศนาพงางอน	กล่าวสุนทรไถ่ถามถึงนามพลัน
เจ้าหรือชื่อชื่นจิตต์พี่จำได้	ชะกะไรงามอย่างนางสวรรค์
พี่คิดถึงเนื้อเย็นไม่เว้นวัน	พูดแล้วครั่นคร้ามตัวกลัวอาญา
แม่เอ๋ยถอยออกไปเสียให้ห่าง	เออแน่ะนางชื่นจิตต์ขนิฐา
เจ้าเรียกใครบพิตรอิศรา	เจ้าเรียกข้าหรือใครจงไขความ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
บัดนั้น	ชื่นจิตต์แจ้งประจักษ์คำซักถาม
คำนับนอบตอบสุนทรที่งอนงาม	พระจะขามเกรงใครทำไมมี
คือพระองค์ผู้ดำรงอาณาเขตต์	ได้อุ่นเกศฝูงประชาเรืองราศี
กระษัตริย์ใดใต้หล้าธาตรี	ใครไม่มียศเยี่ยมเทียมพระองค์ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
บัดนั้น	อาบูฟังนั่งคิดพิศวง
เราชื่อบูหะซันเป็นมั่นคง	อย่ามาหลงเรียกเราว่าเจ้านาย ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
บัดนั้น	แสนสาวชาววังทั้งหลาย
ต่างคนแย้มยิ้มพริ้มพราย	ทูลถวายข้อความตามกิจจา
ซึ่งใครชื่ออาบูไม่รู้จัก	ที่ทรงศักดิ์รับสั่งคิดกังขา
เมื่อคืนนี้ทรงฤทธิ์นิทรา	ซึ่งพวกข้าคอยดูอยู่งาน
จนเวลาเที่ยงสายจวนบ่ายแล้ว	เชิญเสด็จผ่องแผ้วเกษมสานต์
สู่ท้องพระโรงรัตน์ชัชวาล	ออกว่าราชการที่เกี่ยวพันธ์ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
บัดนั้น	อาบูนิ่งคิดผิดความฝัน
เขากล่าวขึ้นยืนคำล้วนสำคัญ	คิดอึดอั้นอัดอกไม่ตกลง ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
บัดนั้น	คณานางแน่งน้อยนวลหงส์
เห็นอาบูดื้อดันเป็นมั่นคง	จึงอนงค์ทูลความตามอุบาย
เดิมพระองค์ได้ทรงอนุญาต	แก่ข้าบาททั้งหมดเป็นกฎหมาย
มาตรแม้นมิทำตามกลัวความตาย	ถ้าเที่ยงสายไม่ฟื้นตื่นบรรทม
ให้ยื้อยุดฉุดรั้งรับสั่งโปรด	ประทานโทษแก่เหล่าสาวสนม
ขอทำตามอนุญาตบาทบรม	จะได้สมพระทัยที่ได้ทรง
ต่างชักชวนล้วนเหล่าสาวสรรค์	เข้าช่วยกันทำตามความประสงค์
พร้อมกันมัวมุงพยุงองค์	ไปวางลงบนที่เก้าอี้กลาง ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ สรรเสริญ
ร่าย
เสียงพิณพาทย์ครึกโครมประโคมขับ	ทุกสำรับเจนจัดไม่ขัดขวาง
วังเวงใจไหวหวั่นสนั่นปรางค์	พร้อมเจ็ดนางคำนับร้องขับพลัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
เวสสุกรรม
โอ้ว่าพระทองของน้องเอ๋ย	ไม่ควรเลยจะขามว่าความฝัน
ร่มเกล้าเหล่าสุรางค์นางกำนัล	หมายมั่นพึ่งพระบารมี
พร้อมหน้าผาสุกไม่ทุกขร้อน	สโมสรปรีเปรมเกษมศรี
ให้พระชนม์ยลยืนอยู่หมื่นปี	ขออย่ามีเภทภัยสิ่งใดเลย ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
บัดนั้น	อาบูฟังเพลินเพราะฉเลาะเฉลย
แย้มยิ้มอิ่มใจกระไรเลย	นึกจะเอ่ยเอื้อนถามก็ขามใจ
ใจหนึ่งคร้ามขลาดหวาดสะดุ้ง	ใจหนึ่งฟุ้งเฟ้อคิดพิสมัย
ใจหนึ่งรักหักห้ามไม่ตามใจ	จึงลุกไปจากอาสน์ลีลาศจร
มือซ้ายจับนงเยาว์ดาวพระศุกร	กรขวาจับไข่มุกด์มิ่งสมร
เชิญสาวน้อยร้อยชั่งฟังสุนทร	อย่าล้อหลอนตอบความมาตามตรง
ซึ่งตัวพี่นี้ไซร้คือใครแน่	เชิญช่วยแก้หนักจิตต์พิศวง
ไม่ลืมบุญคุณน้องสองอนงค์	แม่เอ๋ยจงบอกจริงพี่กริ่งใจ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ
บัดนั้น	สองนางทางแจ้งแถลงไข
ไม่ควรพระจะแคลงแหนงพระทัย	การที่ทรงไว้จงตรึกตรา
คือองค์ทรงยศแก้คดแค้น	ทำโทษอีแม้นเป็นหนักหนา
แล้วโปรดส่งทองให้ไกฟา	ไปประทานมารดาบูหะซัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
บัดนั้น	อาบูรู้จริงทุกสิ่งสรรพ์
นึกมาก็น่าอัศจรรย์	ฤๅเราฝันว่าเขาผูกถูกตี
จึงตอบว่าเออเราจะเล่าบ้าง	เชิญสองนางใคร่ครวญให้ถ้วนถี่
ด้วยตัวข้าอาเพดเหตุมี	แทบชีวีชีวิตปลิดปลง
ด้วยเราเคลิ้มคลั่งเช่นดังบ้า	ทุบตีมารดาแทบผุยผง
เขาจับเราขังใส่ไว้ในกรง	เอาเชือกหนังตีลงเกือบบรรลัย
เจ้าทั้งสองบังอรสมรมิ่ง	เหตุใดทิ้งทรงฤทธิคิดไฉน
ไม่ผันแปรแลดูภูวไนย	พี่ฝันให้เรียกน้องทั้งสองรา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ
บัดนั้น	สองนางยิ้มละไมอยู่ในหน้า
น้อมนอบตอบความตามกิจจา	ซึ่งพวกข้าพร้อมนั่งระวังภัย
บรรทมอยู่บนที่ห้องนี้นะ	ไม่เห็นพระเสด็จหนตำบลไหน
ห่อนมีเหตุเภทพาลประการใด	นี่อย่างไรตรัสเป็นไปเช่นนี้
อาบูตอบว่าถ้าอย่างนั้น	จะว่าฝันเล่าไซร้ก็ใช่ที่
แหวกเสื้อมองร้องแน่ะแผลยังมี	รอยเขาตีติดอยู่จงดูเอา
ทั้งสองนางต่างคนว่าจนจิตต์	เป็นสุดคิดทูลแจ้งแถลงเล่า
ซึ่งอาเพดเหตุเป็นไม่เห็นเค้า	ด้วยพระเนานิทรในห้องไสยา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ
เมื่อนั้น	อาบูนิ่งฟังยิ่งกังขา
ซึ่งบาดแผลเช่นนี้มีมา	ชะรอยว่าโรคภัยภายในเนา
มันซ่าซ่านผุดออกมานอกเนื้อ	เอ๊ะจะเชื่อแน่ใจข้างไหนเล่า
ใครจะกล้าไม่เกรงข่มเหงเรา	ฤๅจะเอาเนื้อถูเข้ารู่คม
ฤๅเรื่องโน้นฝันจริงกริ่งจิตต์	เรื่องที่คิดตรองความก็งามสม
สองสิ่งจริงประจักษ์หนักอารมณ์	จะคิดข่มแก้ไขฉันใดดี
จำตัดรอนผ่อนปรนให้พ้นทุกข์	จึงร้องเรียกยุนุกเข้ามานี่
เฮ้ยเองช่วยกัดหูเราดูที	ถ้าแม้นมีเจ็บหนอพอจะรู้ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ
บัดนั้น	ยุนุกพร้อมพรั่งทั้งหมู่
ตัวนายจึงเข้ามาหาอาบู	คำนับแล้วกัดหูทำตาม
โอยโอยอ้ายถ่อยปล่อยซิวะ	หูกูจะวิ่นขาดชาติสำสาม
ครั้งนี้แน่แล้วกูได้รู้ความ	เป็นทรงนามกาหลิบธิบดี
เมื่อแรกคิดสำคัญว่าฝันเห็น	มิรู้ว่ามาเป็นเจ้ากรุงศรี
สำรวลสรวลสันต์พาที	มานั่งยังเก้าอี้เอนกาย ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
เมื่อนั้น	นวลนางสนมสมหมาย
พร้อมด้วยยุนุกตัวนาย	ยืนรายเรียงคำนับจับระบำ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
ร้องลำ
ยกเท้าก้าวเหยาะยาตรย่าง	ทั้งรูปร่างสวยสมคมขำ
หยุดยั้งยืนเรียงเคียงประจำ	กรีดกรายรำฟักฟ้อนอ่อนเอียง
ยุนุกเต้นเหยาะกระเดาะโอษฐ	ตบมือโดดพร้อมกันสนั่นเสียง
นางทอดกรอ่อนกายรายเรียง	รำเคียงเดิรคู่หมู่อนงค์
ถอยหน้าถอยหลังเป็นจังหวะ	ไม่เกะกะงดงามตามประสงค์
ผ่อนผันหันเหียนเวียนวง	รำเต้นตรงพักตราอาบู
รำเคียงเมียงชม้อยถอยหนี	แล้วทำทีช้อยชดอดสู
รำเท้าก้าวขัดสองหัตถ์ชู	เข้าเป็นคู่ซอยเต้นเป็นทำนอง ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ
บัดนั้น	อาบูดูนางไม่หมางหมอง
แลปลื้มลืมตรึกนึกตรอง	อยากใคร่ลองรำเต้นเช่นอนงค์
ขยับเท้าก้าวกะจังหวะปี่	ลุกขึ้นจากเก้าอี้ละเลิงหลง
ออกท่าทำรำเต้นเล่นองค์	ปากส่งทำเสียงสำเนียงแตร
ยักตนก้นบิดผิดจังหวะ	ดูเกะกะยักคออ้อแอ้
ตึกตักกักกุกรำตุกแก	ทำท่าแย่เท้าย่อล้อนาง
งึกงักโงกโขยกเขย่งเต้น	ท่าเจ้าเซ็นซานซมล้มผาง
ลุกขึ้นเปลื้องเครื่องทรงลงวาง	ยังเหลือเสื้อบางอยู่ชั้นใน
รำเต้นเล่นตัวทำหัวงึก	ทีพิฦกโผนเผ่นเล่นใหญ่
แกว่งแขนต่องแต่งก้องแก้งไป	พลิกไพล่แพลงพลัดหัตถ์ชู ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ เจ้าเซ็น
เมื่อนั้น	กาหลิบทรงพระสรวลสำรวลอู้
จึงดำรัสตรัสว่าเฮ้ยอาบู	จงหยุดก่อนท้องกูจะหักตาย ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
บัดนั้น	อาบูฟังว่าแหงนหน้าหงาย
ร้องอุเหม่ชาติชั่วตัวร้าย	เราหมายว่าใครที่ไหนมา
แต่แรกมิได้รู้ว่าขู่เข็ญ	จะแกล้งให้เราเป็นบอบ้า
ยังเยาะเย้ยสรวลเสเฮฮา	จะเย้ายั่วตัวข้าด้วยเหตุไร
ใครถือดีอวดกล้าแล้วอย่าแฝง	ออกมากลางแปลงหาละไม่
จะประจญประจันให้บรรลัย	คือใครอวดกล้าออกมาลอง ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
เมื่อนั้น	กาหลิบตรัสปลอบตอบสนอง
เราเล่นเพลินเกินกิจผิดละบอง	อย่าหม่นหมองหมายจิตต์คิดแค้น
เราจะผดุงบำรุงเลี้ยง	โดยธรรมเที่ยงเปลื้องทุกข์เป็นสุขแสน
ข้อที่อัปยศจะทดแทน	จะเลี้ยงเพียงอีแมนเหมือนกัน
จึงสำแดงอำนาจราชศักดิ์	ให้อาบูรู้จักคร้ามครั่น
ว่าเป็นอิศระมะสะมัน	ออกจากห้องกั้นกำบัง ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ รัว
ขึ้นประทับแท่นที่เก้าอี้อาสน์	อำมาตย์เข้านอบน้อมพร้อมสะพรั่ง
ทั่วถ้วนเหล่าโยธาประดาดัง	ออกยืนตั้งทีท่าสง่างาม ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
บัดนั้น	อาบูดูผิดให้คิดขาม
รู้ว่าพระองค์ผู้ทรงนาม	จึงสะลามน้อมนอบยอบตัว
ด้วยมิได้รู้เหตุขอเดชะ	ข้าแต่พระผ่านเกล้าเจ้าอยู่หัว
ครั้งนี้รู้สึกให้นึกกลัว	ด้วยความชั่วจ้วงจาบหยาบคาย
ด้วยหมิ่นประมาทบาทบงกช	ไม่ละลดรู้ตัวกลัวใจหาย
เฉาโฉดโทษฆ่าชีวาวาย	ขอถวายชีวันต้องบรรลัย ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
เมื่อนั้น	องค์เจ้ากาหลิบเป็นใหญ่
จึงตรัสยกโทษโปรดอภัย	เราไม่ถือโกรธโกรธา
คงจะผดุงบำรุงไว้	จะเลี้ยงให้ปรากฏด้วยยศถา
เพราะเราทำท่านต้องนองน้ำตา	จะต้องหาความชอบตอบแทน
แล้วตรัสเรียกเสื้อผ้ามาใส่	เงินทองให้มากมายหลายแสน
ประทานอาบูหมดทดแทน	โปรดแม้นขัตติยวงศ์พงศ์พันธุ์
เข้าสวมกอดรัดแล้วตรัสว่า	ท่านจะปรารถนาสิ่งใดนั้น
จะอนุญาตให้สมใจพลัน	หะซันอย่าได้เกรงใจเรา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ
บัดนั้น	อาบูบังคมก้มเกล้า
ปรารถนาข้านี้มีสำเนา	จงโปรดเล่าความหลังที่คลั่งใคล้
พระทำอย่างไรหนอขอนุญาต	ด้วยข้าพระบาทยังสงสัย
ประการหนึ่งไม่ว่าเวลาไร	จะเข้าไปเฝ้าองค์ทรงธรรม์
ขออย่ามีกฎกำหนดห้าม	จงปล่อยตามสบายผายผัน
ทั้งสองสิ่งที่ขอข้อสำคัญ	ทรงธรรม์ได้เมตตาแก่ข้านี้ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
เมื่อนั้น	พระจอมเจ้ากาหลิบเรืองศรี
จึงโปรดแสดงแจ้งความตามมี	ถ้วนถี่แต่ต้นจนปลาย
สิ่งที่ท่านปรารถนามุ่งมาตร	เรายอมอนุญาตสมมาตรหมาย
ตรัสเสร็จเสด็จนาฎกราย	ผันผายเข้าในห้องไสยา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
ช้า
เมื่อนั้น	ไผทท้าวกาหลิบนาถา
สถิตเหนืออาสน์โอ่โมรา	กับแก้วกัลยานารี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
ร่าย
คนึงนึกกรุณากับอาบู	เขามีความกตัญญไม่สูสี
จำจะคัดหานารี	ที่ดีดีให้ปันเป็นภรรยา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
ตริพลางธิบดินทรผินพระพักตร์	ยิ้มพะยักเยาวยอดเสนหา
กรุงกระษัตริย์ตรัสแถลงแจ้งกิจจา	กับองค์อัครชายานารี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
เมื่อนั้น	โฉมยงองค์พระมเหษี
จึงประมูลทูลไทธิบดี	เห็นท่วงทีกิริยาของอาบู
นัยนาสอดส่ายหมายสำคัญ	จะผูกพันอัวดัดกำหนัดอยู่
ตัวข้านี้มีจิตต์คิดเอ็นดู	อยากใคร่ยกให้อยู่เสียด้วยกัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
ฟังเมียรัก	พระทรงศักดิ์ปรีเปรมเกษมสันต์
แม้นอนงค์ปลงใจได้อย่างนั้น	ขอให้อยู่ด้วยกันเถิดเป็นไร
พี่ดำริตริการนี้นานครัน	กลัวอาซันจะไม่ชอบอัชฌาสัย
ไหนไหนเล่าเขาจำนงจงใจ	จะถามไถ่ทั้งสองลองดูที ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
พระจึงผินพระพักตร์มารับสั่ง	เราจะฝังปลูกรักเป็นศักดิ์ศรี
ทั้งหญิงชายหมายใจเป็นไมตรี	ฤๅราคีเดียดฉันด้วยอันใด ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
บัดนั้น	อาบูฟังก้มประนมไหว้
ซึ่งทรงพระกรุณาข้าไซร้	พระคุณใหญ่หลวงล้นพ้นประมาณ
ขอสนองรองเบื้องบทศรี	จนชีวีสุดสิ้นสังขาร
ถึงสูญสิ้นดินฟ้าสุธาธาร	ไม่ก่อการลืมพระคุณกรุณา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
บัดนั้น	นางอัวดัดขวยเขินเมินหน้า
อายอุทัจหัตถ์ประนมก้มพักตรา	ยิ้มลไมในหน้าไม่พาที ฯ
ฯ เอ คำ ฯ
เมื่อนั้น	พระผ่านภพผู้บำรุงกรุงศรี
สังเกตดูสีหน้านารี	เห็นท่วงทีทำเมินสะเทินอาย
กรสะกิดยุพินผินพะยัก	พระทรงศักดิ์ชื่นชมด้วยสมหมาย
สองสำรวลยิ้มพริ้มพราย	แล้วผันผายออกท้องพระโรงชัย ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
ประทับเหนือพระที่นั่งบัลลังก์อาสน์ พร้อมหมู่อำมาตย์น้อยใหญ่
จึงตรัสสั่งมหาเสนาใน	บังคับให้เตรียมงานการวิวาห์ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
สั่งเสร็จพระเสด็จยุรยาตร	จากอาสน์ออกขุนนางข้างหน้า
ทรงดำเนิรนวยนาฎยาตรา	จากมหาโรงรัตน์ชัชวาล ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ เจรจา
บัดนั้น	ข้าเฝ้าได้ฟังรับสั่งสาร
ไม่ช้าทีมีหมายรายการ	บอกทุกพนักงานทั่วไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
บัดนั้น	ฝ่ายพวกพนักงานน้อยใหญ่
บ้างจัดห้องฉากกั้นชั้นนอกใน	ผูกใบไม้ห้อยห่วงพวงมาลี
เครื่องบูชาสารพัดจัดสำหรับ	แขวนโคมอัจกลับสลับสี
เครื่องแต่งต่างต่างล้วนอย่างดี	มีดนตรีจับขานสำราญใจ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เจ้าเซ็นยกเท้า ฝรั่งรำเท้า แล้วสกอตเจ้าเซ็น
ครั้นคำรบครบเก้าราตรี	ศุกรสิบเบ็ดฤกษ์ดีคัมภีร์ไสย
พวกผู้ดีมีหน้าก็คลาไคล	รีบครรไลมาประชุมชุมนุมกัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
พอพลบคํ่ายํ่าแสงสุริย์ศรี	ฝูงนารีสวยสมคมสัน
ก็พานางย่างเยื้องจรจรัล	มายังที่ชุมนุมนั้นทันเวลา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
นั่งเหนือเก้าอี้แพรแลสอาด	อนงค์นาฏนั่งล้อมพร้อมหน้า
ตามยศอย่างผู้ดีมีศักดินา	กัลยาขวยเขินสะเทินที ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
บัดนั้น	ฝ่ายเจ้าบ่าวเพราเพริศประเสริฐศรี
เดิรออกจากฉากกั้นอันรูจี	นำเทียนสี่คู่เคียงเดิรเรียงรัน
นั่งเก้าอี้แพรแลสอาด	เนตร์ผาดดูมิตรคิดกระสันต์
แสงไฟสว่างดังกลางวัน	อนงค์นั้นนั่งซ้ายชม้ายตา
แต่งตามอย่างต่างภาษาตำรากล่าว	พวกเพื่อนสาวนั่งซ้ายชายอยู่ขวา
ฝ่ายอาบูดูนางไม่วางตา	กัลยาขวยเขินสะเทินใจ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
บัดนั้น	อีแมนรู้ถ้วนถี่คัมภีร์ไสย
อ่านหนังสือสัญญาว่าไป	โดยในคำนั้นข้อสัญญา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
ครั้นเสร็จบ่าวสาวก็ลงชื่อ	ด้วยฝีมือแม่นหมายลายเลขา
บรรดาชนที่เชื้อเชิญมา	ต่างเขียนจารึกชื่อลายมือลง ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
บัดนั้น	บรรดาพวกที่มานั่งดังประสงค์
ต่างก็ช่วยอวยชัยดังใจจง	อาบูชวนอนงค์คำนับพร ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
บัดนั้น	อัวดัดนารีศรีสมร
ครั้นเสร็จซึ่งการสยุมพร	บทจรเยื้องย่องเข้าห้องพลัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
บัดนั้น	อาบูผู้ประเสริฐเฉิดฉัน
ครั้นเพื่อนบ้านน้อยใหญ่ไปพลัน	รีบจรัลตามน้องเข้าห้องใน
จึงนั่งลงใกล้นางเคียงข้างชิด	ก้อยสะกิดยิ้มแย้มแจ่มใส
เพ่งพิศคิดรักหนักใจ	จึงปราศรัยโลมเล้าเยาวมาลย์ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
โอ้โลม
ดวงยิหวา	บุญพี่มาได้กอดยอดสงสาร
อนึ่งนางพญายุพาพาล	ก็โปรดปรานใช้ชิดสนิทพักตร์
ฉันขอฝากชีวิตขนิษฐน้อง	พลางจับต้องเกษมสานต์หาญหัก
อุยหน่าไม่ควรจะข่วนควัก	ต่างร่วมชมสมรักเปรมปรี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ โลมตระ
บัดนั้น	พวกพ่อค้าแต่บรรดาเป็นเจ้าหนี้
ต่างปรึกษาหารือถือบัญชี	จรลีรีบด่วนชวนกันมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ ลิงโลด
ครั้นถึงเห็นพวกบ๋อยคอยรับใช้	ก็พากันครรไลเข้าไปหา
ส่งบัญชีที่มือถือมา	วานให้แจ้งกิจจากับอาบู ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
บัดนั้น	คนใช้ฟังว่าไม่ช้าอยู่
รับบัญชีที่มือถือเชิดชู	เข้าประตูห้องกั้นชั้นใน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
ครั้นถึงเห็นอาบูผู้เป็นนาย	น้อมกายยื่นส่งบัญชีให้
แล้วพาทีชี้แจงให้แจ้งใจ	โดยในคำสั่งคนทั้งปวง ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
บัดนั้น	อาบูแสนเสียใจใหญ่หลวง
เต็มจนบ่นออดกอดทรวง	เขาจะทวงทุกเวลาระอาใจ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
คิดพลางทางเรียกเมียรัก	มาเคียงพักตร์ปรึกษาปราศรัย
ว่าจะคิดผ่อนผันฉันใด	ทรัพย์ท่านให้มาก็หมดเจียนอดตาย
จำจะคิดยักย้ายถ่ายเท	ด้วยกลเล่ห์หลากหลากมีมากหลาย
แต่ตัวพี่นี้เห็นเป็นอุบาย	ได้วายชีวานั้นท่าเดียว ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
บัดนั้น	ภรรยาตอบไปน้องใจเสียว
จะฆ่าตนก่อนไข้จนใจเจียว	ชีวิตเดียวรักมากไม่อยากตาย
พ่อทูนหัวตัวท่านอยากบรรลัย	ตามแต่ใจเถิดน้องไม่ปองหมาย
อยากแต่ชีวิตรอดไม่วอดวาย	ด้วยเสียดายชีพฉันไม่บรรลัย ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
บัดนั้น	อาบูชี้แจงแถลงไข
เราย้อนยำทำเป็นตายสบายใจ	ชีวิตไม่มรณาเช่นพาที
ทำเป็นห่อใส่หีบให้คนเห็น	เจ้าทำเป็นร้องไห้อาลัยพี่
ทราบถึงอัครชายาในธานี	นางคงมีกรุณาเมตตาเรา
จะจ่ายทรัพย์มาประทานทำการศพ	อย่าปรารภเราคงมีดีดังเก่า
ได้ทรัพย์สินเงินตรามาไม่เบา	ใช้หนี้เขาแก้จนพอพ้นภัย ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
บัดนั้น	นางอัวดัดฟังแจ้งแถลงไข
จึงตอบว่าคิดนี้ดีสุดใจ	จะช้าไยเร่งรัดรีบจัดการ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
บัดนั้น	อาบูเจ้าอุบายหลายสถาน
ลงนอนในผ้าห่อทรมาน	ทำอาการเหยียดตนเหมือนคนตาย
นางอัวดัดห่อมิดเอาด้ายมัด	ผูกรัดรึงกระสันมั่นหมาย
ใส่หีบตั้งตามทิศคิดอุบาย	บาทาบ่ายโดยพิกัดวัดมกดัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
ครั้นจัดสำเร็จเสร็จการ	แกล้งทำมารยาวิโยคโศกศัลย์
ทำอุบายบีบน้ำตาจาบัล	รีบจรัลไปยังวังใน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
ใกล้ตำหนักองค์อัครเทวี	แสร้งโสกีตีอกสะอื้นไห้
ฉีกผ้านุ่งห่มซ้ำระยำไป	เป็นริ้วรอยน้อยใหญ่ไม่มีดี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
เมื่อนั้น	โฉมยงค์องค์มิ่งมเหษี
เห็นนางอัวดัดเดินโสกี	เทวีกระหนกตกใจ
เป็นอย่างไรเหนอเอออัวดัด	จึงกวักหัตถ์ร้องเรียกเข้ามาใกล้
อาเพดเหตุผลกลใด	เจ้าจึงมารํ่าไรโสกี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
บัดนั้น	อัวดัดนอบนบซบเกศี
ทูลว่าอาบูผู้สามี	บัดนี้สุดสิ้นชีวัน
อกโอ้อนิจจามีสามี	ไม่ถึงปีชีวามาอาสัญ
ยังไม่ขาดข้อคำที่รำพรรณ	สะอื้นอั้นโสกาอาลัย ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ โอด
เมื่อนั้น	องค์พระราชเทวีศรีใส
สำคัญจิตต์คิดว่าจริงยังกริ่งใจ	จึงซักไซ้ตรัสถามตามสงกา
ก็อาบูอยู่ดีดีไม่มีไข้	เหตุไฉนชีวังจึงสังขา
หรือเองทำวิปริตผิดตำรา	จะแกล้งฆ่าบีบคั้นให้พลันตาย ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
ฟังตรัส	ประสานหัตถ์แล้วประมูลทูลถวาย
ข้าสุดแสนพิศวาสไม่คลาดคลาย	ด้วยจิตต์หมายพึ่งพาแต่สามี
จะดีชั่วเป็นไฉนน้ำใจข้า	ย่อมทราบใต้บาทามารศรี
ด้วยอยู่เย็นเป็นข้าฝ่าธุลี	มิได้มีความร้ายในกายตัว
โปรดประทานตัวข้าให้อาบู	อุส่าห์สู้ซื่อนักเพราะรักผัว
อุปถัมภ์ยำเยงทั้งเกรงกลัว	สิ่งที่ชั่วมิได้ทำให้ชํ้าใจ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
ฟังแถลง	ที่ชี้แจงมั่นคงสิ้นสงสัย
ศรีสวัสดิ์ตรัสปลอบให้ชอบใจ	จะครวญครํ่ารํ่าไรไปไยมี
จึงประทานทองคำร้อยตำลึง	กับผ้าซึ่งจะคลุมหุ้มโลงผี
พื้นสุวรรณพรรณรายลายดี	แล้วพาทีว่าจะช้าเวลาไย
จงรีบไปเคหาอย่าปรารภ	เร่งทำศพสามีตามวิสัย
อัวดัดรับของประทานสำราญใจ	ก็ครรไลทูลลากลับมาพลัน ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
ครั้นถึงจึงขึ้นบนเคหา	เรียกสามีพลางทางสรวลสันต์
หยิบห่อทองกองให้ดีใจครัน	แล้วรำพรรณเล่าความตามกิจจา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
บัดนั้น	อาซันสมมาตรปรารถนา
พูดสำรวลสรวลสันต์อวดปัญญา	หน้าตาชื่นบานสำราญใจ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
บัดนั้น	นางอัวดัดพักตร์หมดสดใส
จึงมีวาจาว่าไป	น้องจะทำบรรลัยละคราวนี้
เจ้าจะทำร้องไห้ได้เหมือนน้อง	ฤๅขัดข้องอย่างไรใจของพี่
ถ้าเงื่อนงำทำไปแม้นไม่ดี	จะเสียทีเชิญดำริตริตรอง ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
บัดนั้น	อาบูว่าปัญญาเราเป็นเจ้าของ
เจ้าเป็นศิษย์ข้าเป็นครูรู้ทำนอง	อย่าหมายปองประมาทเราชาติดี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
ฟังวาจา	ภรรยายิ้มแย้มแจ่มศรี
นอนลงในผ้าปูดูดิบดี	สามีห่อมั่นพันกาย
ยกภรรยามาใส่ในหีบตั้ง	วางไว้ดังก่อนการประมาณหมาย
ฝ่ายอาบูผู้ประดิษฐ์คิดอุบาย	ทำวุ่นวายร้องรํ่าครํ่าครวญ
ทำทีตีอกสะอื้นไห้	รํ่าพิไรโศกซํ้ากำศรวล
เดิรงกงันหันเหเซซวน	รีบด่วนเก้กังเข้าวังใน ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
ครั้นถึงนัคเรศราชฐาน	ก็ลนลานมาในท้องพระโรงใหญ่
เห็นพระองค์ผู้ดำรงภพไตร	คลานเข้าใกล้ทอดกายฟายน้ำตา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
เมื่อนั้น	ผู้เป็นเจ้าจอมวังคิดกังขา
พระจึงมีสิงหนาทประภาษมา	เออนี่อาบูนั้นเป็นฉันใด ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
บัดนั้น	อาบูกราบทูลสนองทั้งร้องไห้
ภรรยาข้าน้อยกลอยใจ	มาบรรลัยทิ้งฉันแล้วอันลา
ทูลพลางตีอกชกหัวฉาด	กอดพระบาททรงธรรม์รำพรรณว่า
แสร้งทำอาการมารยา	เช็ดน้ำตาครวญครํ่าร่ำไร ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ โอด
เมื่อนั้น	ฝ่ายพระจอมจักรพงศ์ไม่สงสัย
จึงตรัสชักอาซันไปทันใด	มาบรรลัยหลัดหลัดอัศจรรย์
หรือว่ามีปากเสียงเถียงทะเลาะ	เป็นคราวเคราะห์โทโษโมหัน
เองทำโพยโบยตีที่สำคัญ	จนถึงบรรลัยลาญการอย่างไร ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
บัดนั้น	อาซันฟังรับสั่งว่าน้ำตาไหล
จึงประมูลทูลพระภูวไนย	ข้ามิได้ทำโพยโบยตี
ด้วยสุดแสนสนิทพิสมัย	จงทราบใต้บงกชบทศรี
เป็นคราวเคราะห์เพราะกรรมก่อนมี	อยู่ดีดีชีวันก็บรรลัย ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
เมื่อนั้น	พระทรงธรรม์ทราบเหตุน้ำเนตรไหล
นึกสงสารอัวดัดอัดพระทัย	ภูวไนยปลอบว่ากับอาซัน
จงระงับดับวิโยคโศกเศร้า	ไหนไหนเขาก็ครรไลไปสวรรค์
อย่าสุดแสนโสกาจาบัล	แล้วทรงธรรม์โปรดปรานประทานทอง
แท่งใหญ่ไม่น้อยร้อยแท่งครบ	ไปทำศพเมียเจ้าอย่าเศร้าหมอง
กับผ้าห่อศพผืนหนึ่งพื้นทอง	ตามทำนองผู้ดีมีศักดินา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
บัดนั้น	อาซันสมมาตรปรารถนา
รับทองของประทานคลานออกมา	รีบไปยังเคหาด้วยยินดี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
ครั้นถึงจึงตรงเข้าในเคหา	หน้าตาชื่นแช่มแจ่มศรี
แกล้งยิ้มหยอกภรรยาแล้วพาที	เจ้าวันนี้นอนนานสำราญใจ
แล้วเปิดหีบสำคัญงันงก	ค่อยอุ้มยกภรรยาไม่ช้าได้
เปลื้องผ้าที่ผูกพันเสียทันใด	แล้วเล่าให้เมียฟังแต่หลังมา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
เมื่อนั้น	ฝ่ายพระเจ้าธานีมียศถา
เสียพระทัยด้วยใจกรุณา	พระผ่านฟ้าจากท้องพระโรงชัย ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
ครั้นถึงตำหนักอัคเรศร์	เห็นนางพูนทเวษน้ำเนตรไหล
บรรทมเหนืออาสน์แก้วแววไว	พระเอนองค์ลงใกล้กัลยา
จึงตรัสปลอบนงค์ลักษณ์อัคเรศร์	อย่าอาดูรพูนทเวษถวิลหา
อันมนุษย์กำเนิดเกิดมา	ย่อมไม่พ้นมรณาทุกตัวคน
อันการกำเนิดเกิดแลดับ	ก็สำหรับกุศลอกุศล
อันอัวดัดคนรักของนิฤมล	ก็ละพ้นโลกล่วงบรรลัยลาญ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
เมื่อนั้น	พระเทวีได้ฟังรับสั่งสาร
นีกหลากใจในรสพจน์มาล	จึงสนองโองการด้วยทันใด
ด้วยวันนี้อัวดัดเข้ามาหา	บอกว่าสามีรักมันตักษัย
ซึ่งตรัสว่าภรรยานิคาลัย	ข้ายังไม่เชื่อพระองค์อย่าทรงเดา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
เมื่อนั้น	กรุงกระษัตริย์ว่ากรรมกรรมทำแล้วเจ้า
เมื่ออาซันมันมาหาเรา	แถลงเล่าว่าเมียมันบรรลัย
พวกข้าเฝ้าเหล่าขุนนางก็รู้ชัด	พี่ยังจัดทองผ้าเอามาให้
ตัวเจ้าฟังกิจผิดผิดไป	เป็นแน่ใจอย่าระแวงแคลงเลย ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
เมื่อนั้น	วรนาฎนบนอบตอบเฉลย
พระอย่าแกล้งยักย้ายภิปรายเปรย	ข้าไม่เคยเลี้ยวลดปดพระองค์
เมื่ออัวดัดเข้ามาหาน้อง	ได้ให้ทองผ้าไปไม่ใหลหลง
จึงประมูลทูลความตามตรง	พระจะทรงสงสัยไปไยมี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
เมื่อนั้น	พระจอมวังฟังมิ่งมเหษี
ขืนจะดื้อโดนเดาพูดเซ้าซี้	บ้าหรือดีดื้อเดาเปล่าเปล่าไป
เจ้าว่าผัวมรณาพี่ว่าเมีย	จะได้เสียพนันกันหรือไม่
ถ้าตัวพี่นี้แพ้แน่ใจ	จะยอมให้สวนอุทยาน
ถ้าสืบสมข้างเราเจ้าถึงแพ้	จะยกแต่เบื้องขวามุกดาหาร
เห็นอย่างไรใจเจ้าเยาวมาลย์	จงคิดอ่านตรองใจดูให้ดี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
เมื่อนั้น	โฉมอนงค์องค์มิ่งมเหษี
คิดแค้นภูวไนยใช่พอดี	จึงทูลท้าสามีด้วยจริงใจ
เมื่อได้ยินแก่หูรู้แก่ตา	ตัวข้าชนะแน่หาแพ้ไม่
พระองค์จะพนันฉันใด	ก็สุดแต่พระทัยภูมี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
ฟังตรัส	กรุงกระษัตริย์ขัดเคืองมเหษี
เสด็จจากแท่นรัตนรูจี	ชวนเทวีออกมาหน้าพระลาน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
ตรัสเรียกเมศเรอขุนนางใหญ่	เข้ามาใกล้ทรงธรรม์แล้วบรรหาร
เรื่องอาซันนั้นใครบรรลัยลาญ	เมียถึงกาลมรณาหรือสามี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
บัดนั้น	เมศเรอเสนาบดีศรี
จึงทูลว่าเวลาวันนี้	อาซันทูลคดีว่าเมียตาย ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
แล้วทูลความตามต้นหนหลัง	ดังได้เห็นได้ฟังทั้งหลาย
แสดงเหตุเภทผลต้นปลาย	แล้วยอบกายนอบนบอภิวันท์ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
เมื่อนั้น	กรุงกระษัตริย์สำรวลสรวลสันต์
ครั้งนี้เป็นแน่แพ้พนัน	แล้วตรัสเปรยเย้ยหยันกัลยา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
ฟังภูมี	เทวีแค้นขัดมนัสสา
จึงเถียงองค์พงศ์กระษัตริย์ภัสดา	ยังยืนว่าอาซันและบรรลัย ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
ฟังเถียง	พระจอมเวียงเคืองขัดอัชฌาสัย
จึงตรัสว่าจะวุ่นไปทำไม	เถียงกันไปเป็นเครื่องเปลืองเวลา
จึงดำรัสตรัสเรียกเมศเรอ	เฮ้ยออเธอรีบไปไวไวหวา
ไปสอบดูให้รู้กิจจา	ว่าใครจะมรณาให้แจ้งการ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
บัดนั้น	เมศเรอคำนับรับบรรหาร
รีบจรจากที่ตะลีตะลาน	ไม่แวะวงตรงไปบ้านอาบู ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
บัดนั้น	อาบูนั่งมองช่องฝาอยู่
เห็นเมศเรอมาแต่ไกลคาดใจรู้	คงมาดูสำคัญมั่นใจ
คิดพลางทางให้ภรรยา	ลงห่อผ้าแล้วรีบใส่หีบใหญ่
เอาผ้าหุ้มคลุมปิดมิดชิดไว้	ทำร้องไห้กอดเข่าเศร้าโศกี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
บัดนั้น	เมศเรอเสนาบดีศรี
ไววิ่งวางมาไม่ช้าที	จนถึงที่เคหาอาซัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
ย่างเท้าก้าวขึ้นเคหฐาน	อาซันทำอาการโศกศัลย์
วิ่งร่ามารับคำนับพลัน	เชิญข้าหลวงนั้นเข้าห้องใน
บอกว่าภรรยาข้าน้อยนี้	อยู่ดีดีเกิดวิบัติตักษัย
ท่านอุส่าห์มาเยี่ยมข้าไซร้	คิดขอบใจคุณท่านกรุณา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
บัดนั้น	เมศเรอเสนีมีสง่า
อยากจะใคร่ประจักษ์นัยนา	ไปเปิดผ้าที่คลุมศพพลัน
เห็นนางบังอรนอนตาย	กลับชักชายผ้าปิดมิดมั่น
แล้วเล่ากิจจากับอาซัน	ตามมีเหตุนั้นทุกประการ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
บัดนั้น	อาบูผู้ปรีชาหาญ
กล่าวยุบลสนทนาทำอาการ	ด้วยกลมารยาใหญ่ร้องไห้โฮ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
บัดนั้น	เมศเรอเวทนาว่าพุทโธ่
นี่จำเพาะเคราะห์ภัยใหญ่โต	อกเอ๋ยโอ้อนิจจาคิดปราณี
ว่าพลางทางลาอาซัน	ถ้อยทีคำนับกันตามที่
ลงจากเรือนรีบร้อนจรลี	ตรงมายังที่พระลานพลัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
ครั้นถึงจึงคลานประสานหัตถ์	ทูลสนองสองกระษัตริย์นรังสรรค์
ว่าบัดนี้ภรรยาอาซัน	นางถึงบรรลัยแน่ไม่แปรปรวน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
ฟังทูล	นเรสูริย์สมประสงค์ทรงพระสรวล
จึงกล่าวคำทำทีตีสำนวน	จะนั่งม้วนพักตราอยู่ว่าไร
ไปสอบดูก็รู้แจ้งประจักษ์	น้องรักจะแพ้ฤๅหาไม่
อัวดัดฤๅอาซันบรรลัย	อย่าจนใจเอื้อนอำทำประวิง ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
เมื่อนั้น	ฝ่ายแก้วกานดาพระยาหญิง
จึงตอบต่อข้อความไปตามจริง	ข้ายังกริ่งใจแคลงกินแหนงนัก
จะเชื่อคำข้าไทยไกลเนตร์	เหลือสังเกตไม่เป็นสิ่งจริงประจักษ์
ด้วยเมื่อกี้นี้การไม่นานนัก	อัวดัดมาแสดงแจ้งคดี
มันบอกว่าอาซันบรรลัย	แม้นสงสัยในเบื้องบทศรี
ถวายสัตยาฝ่าธุลี	แล้วเทวีพรรณาสาบาน ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
บัดนั้น	เมศเรอเสนากล้าหาญ
ว่าอาซันนั้นไม่บรรลัยลาญ	ได้พูดจากันนานการจริงใจ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
ฟังขัด	ศรีสวัสดิ์หุนหันหมั่นไส้
กำลังกริ้วโกรธตรัสด้วยขัดใจ	เหม่ผู้ใหญ่พูดสับปลับคนอับปรีย์
ตรัสพลางสั่งเหล่าเฒ่าแก่	ให้หาแต่บรรดาหญิงทาสี
มานั่งร่วมพร้อมหน้าแล้วพาที	เหวยวันนี้ใครมาหาเรา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
บัดนั้น	พวกสาวใช้ประนมก้มเกล้า
ทูลแถลงแจ้งความตามลำเนา	พวกข้าเจ้านี้อยู่พร้อมกัน
เห็นอัวดัดโสกาเข้ามาเฝ้า	สยายเกล้าวิโยคโศกศัลย์
ทูลแจ้งกิจจาว่าอาซัน	สุดสิ้นชีวันวายปราณ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
เมื่อนั้น	นางกระษัตริย์ปรีเปรมเกษมสานต์
จึงชี้ด่าเมศเรอเออคนพาล	มึงกล่าวการสดสดปดกู
ได้ถามเหล่าสาวใช้ให้ถ้อยคำ	ก็แม่นยำได้ยินอยู่แก่หู
ยังดื้อดึงขึงขันยันกับกู	มึงจะสู้สถานไรให้ว่ามา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
บัดนั้น	เมศเรอประนมก้มหน้า
อั้นอัดขัดสนจนปัญญา	มิได้ตอบวาจาเยาวมาลย์ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
เมื่อนั้น	พระผู้ผ่านแผ่นภพสบสถาน
พระนิ่งนึกตรึกตราเป็นช้านาน	ด้วยพยานทั้งสองไม่ต้องกัน
ข้างโน้นสมข้างนี้ทีก็สม	ดูคารมสองข้างต่างเหมาะมั่น
พระจึงกล่าวปราศรัยไปพลัน	ฟังข้างนั้นกับข้างนี้ล้วนทีจริง
ทำไฉนจะได้แน่ชัด	ให้จัดแจ้งประจักษ์แต่สักสิ่ง
จะชำระสระสางอ้างอิง	ให้เห็นจริงแน่ใจไฉนดี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
เมื่อนั้น	พระยุพินปิ่นนางสำอางค์ศรี
ได้ฟังพระภัศดาพาที	เทวีเห็นความตามอุบาย
จำจะให้แม่นมคนสนิท	รู้ชอบผิดทุกประการประมาณหมาย
มีอายุชะแรแก่กาย	ไปขวนขวายสืบดูให้รู้การณ์
คิดพลางทางเรียกยายชรา	เข้ามาเล่าแจ้งแสดงสาร
อันข้านี้มีกิจคิดรำคาญ	จะต้องวานยายไปสอบให้ธรรม์ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
บัดนั้น	พระนมคนชราปัญญาขยัน
ได้ฟังพระมเหษียินดีครัน	อภิวันท์แล้วลาคลาไคล ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
บัดนั้น	สองเมียผัวตัวคดปดใหญ่
มองเห็นคนชรามาแต่ไกล	ก็จำได้มั่นคงไม่สงกา
อาบูแส้งซ้อนกลลนลาน	ไม่ช้านานนอนลงในผืนผ้า
เหยียดตนเช่นคนมรณา	ภรรยายกใส่ในหีบพลัน
แล้วแสร้งทำมัวหมองร้องไห้	รํ่าไรวิโยคโศกศัลย์
แส้งใส่ใคล้บ่นรํ่ารำพรรณ	มือนั้นตีอกชกใจ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
บัดนั้น	ฝ่ายพระนมคนชราไม่ช้าได้
เดิรรีบเร็วจรไม่นอนใจ	จนใกล้เคหาอาบู
ครั้นถึงแอบมองตามช่องฝา	เห็นอัวดัดโสกาสะอื้นอยู่
รํ่ารักภัศดาน้ำตาพรู	มิได้รู้อุบายก็ตายใจ
รีบเดิรเหย่าเข้าห้องเคหา	ตรงมาแนบนั่งลูบหลังไหล่
นึกพะวงสงสารรำคาญใจ	พลอยมัวหมองร้องไห้ฟายนํ้าตา
ฯ ๖ คำ ฯ โอด
บัดนั้น	อัวดัดนอบนบซบเกศา
ทำสำออยอาการมารยา	โสกาพลางรํ่ารำพรรณ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
โอ้
โอ้โอ๋อนิจจาอาซันเอ๋ย	ไม่ควรเลยละไว้ไปสวรรค์
แต่เราสองครองคู่อยู่ด้วยกัน	ยังมิทันถึงปีก็หนีตาย
อยู่ดีดีมิได้มีระคายข้อง	มาละน้องอกเย็นไม่เห็นหาย
รํ่าพลางนางทุ่มทอดกาย	ดังจะวายชีวาจาบัล ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ โอด
บัดนั้น	ยายแก่แพ้กลคนขยัน
พลอยว่าโอ้อนิจจาอาซัน	ไม่ควรบรรลัยเลยณอกอา
แม่ก็พลอยสงสารรำคาญจิตต์	ซํ้ามีคนคอยคิดริษยา
กราบทูลพระองค์ทรงศักดา	จนโกรธาองค์พระเสาวนี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
เล่าพลางทางเดิรเข้าใกล้ชิด	เปิดผ้าที่ปิดคลุมผี
เห็นหน้าอาซันกลั้นโสกี	แล้วพาทีว่าพระอนิจจัง ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
ครั้นเห็นแน่ชัดสนัดตา	ก็คลุมผ้ามิดเม้นเหมือนเช่นหลัง
งันงกระหกระเหินเดิรเก้กัง	ลานางกลับเข้าวังทันใด ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
ครั้นถึงธานีมิได้พัก	หอบหักหักเกือบตายน้ำลายไหล
อุส่าห์เดิรซ่องแซ่งแข็งใจ	ตรงเข้าข้างในมนเทียรพลัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
ครั้นถึงจึงทูลเสนอ	ต่อหน้าเมศเรออยู่ที่นั่น
ข้าไปได้เห็นเป็นสำคัญ	คือว่าอาซันบรรลัย
ด้วยได้ไปดูถึงเคหา	ภรรยามัวหมองนั่งร้องไห้
อันอำมาตย์เมศเรอเผลอไป	เอาคำเท็จทูลไทธิบดี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
เมื่อนั้น	พระผู้ผ่านนัคเรศวิเศษศรี
ฟังยายเฒ่าเล่าความตามคดี	ภูมีเคืองขัดหัทยา
จึงตรัสว่าเมศเรอเออไฉน	เหมือนมิใช่มนุษย์กล่าวมุสา
ยายแก่แกไปดูรู้มา	ดังนี้จะว่าประการใด ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
บัดนั้น	เมศเรอแค้นเหลือจนเหื่อไหล
กราบทูลขึ้นพลันทันใด	ข้าได้ไปเห็นแท้แก่ตา
อย่าเชื่อหญิงชะแรแก่มะพร้าว	แกล้งกล่าวทุจรุตมุสา
ชาติชั่วหัวประจบช่างเจรจา	เกศาหงอกขาวราวสำลี
แล้วชี้หน้าว่าแกแก่เสียเปล่า	อียายเฒ่าทรลักษณ์ต่ำศักดิ์ศรี
ชอบแต่ตบให้ยับยายอัปรีย์	ช่างพาทีหยาบช้าสามานย์ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
บัดนั้น	ยายเฒ่าดุมุโมโหโวหาร
ดุด่าท้าทายหลายประการ	ต่างประจานด่ากันสนั่นไป
พวกสาวสรรค์ช่วยเถียงขึ้นเสียงแข็ง	เห็นโต้แย้งดื้อดันนึกหมั่นไส้
พวกยุนุกเหลืองดอดใจ	ก็ช่วยกันเถียงไปตามได้รู้
เมศเรอว่าชะชิอีเฒ่า	พูดเปล่าเปล่าสดสดไม่อดสู
ฝ่ายยายว่าชาติชั่วอ้ายหัวงู	อย่าเถียงกูเห็นแน่แก่ตา
พวกผู้หญิงว่าชายทั้งหลายปด	ยุนุกว่าหน้าสดช่างมุสา
ไม่รู้ไม่เห็นพลอยเจรจา	ต่างด่าเถียงกันสนั่นไป ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
เมื่อนั้น	นางพระยาฟังเสียงเถียงกันใหญ่
จึงตรัสว่าเมศเรอเอออย่างไร	เอาความเท็จทูลไททรงธรรม์
กูจะคิดสอบสวนทวนพะยาน	ให้แจ้งการใครคิดผิดผัน
สืบไปได้จริงสิ่งสำคัญ	เองนั้นกับกูได้ดูดี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
เมื่อนั้น	จอมกระษัตริย์ตรัสห้ามมเหษี
การแต่แรกเริ่มเดิมที	สองเรื่องนี้ใคร่ครวญก็ล้วนจริง
ต้องชันสูตรดูให้รู้ความ	จะสมตามปากชายหรือฝ่ายหญิง
เมศเรอคนกลางอ้างอิง	ดูเหมือนทิ้งสัจจามุสาเรา
ท่านยายฝ่ายพระนมก็อมพระ	เหลือชำระยากใจหรือไม่เจ้า
จะเหนื่อยยากกรากกรำก็ทำเนา	ทั้งยายเฒ่าเสนีพี่กับน้อง
ไปสอบดูแก่ตาให้ปรากฎ	จึงจะหมดมัวสิ้นมลทินหมอง
เชิญโฉมยงจงดำริตริตรอง	จะชอบช่องฉันใดไฉนดี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ
ฟังตรัสสิ้น	ยุพาพินตรึกตรองเห็นต้องที่
จึงน้อมนอบทูลตอบพระสามี	ว่าตรัสนี้ต้องอย่างในทางธรรม์ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
ครั้นปรึกษาตกลงพระทรงเดช	ชวนองค์อัคเรศร์เกษมสันต์
ให้เมศเรอนำหน้าพาจรัล	นางกำนัลล้นหลามตามมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
บัดนั้น	อาบูคอยมองอยู่ช่องฝา
จึงชี้บอกสำคัญภรรยา	เสด็จมาโน่นแน่ไม่แชเชือน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
บัดนั้น	อัวดัดตกใจใครจะเหมือน
จนล้มแผ่นอนผางลงกลางเรือน	ร้องกรรมเตือนตามทันต้องบรรลัย
ครั้งนี้เพราะใครไว้ฉลาด	คอจะขาดแน่แล้วหาแคล้วไม่
เจ้าจะคิดอ่านประการใด	เพราะเจ้าฤๅมิใช่อวดปัญญา
อาบูจึงตอบเมียอย่าเสียจริต	อย่าเพ่อคิดติโทษโกรธข้า
การของเราสำเร็จเสด็จมา	เจ้าอย่าตกใจไปเลย
ด้วยพี่คิดเห็นเป็นอุบาย	เราทำตายทั้งสองเถิดน้องเอ๋ย
อันตัวเจ้าก็จัดหัดไว้เคย	ลงนอนเฉยเสียกับพี่ไม่มีภัย ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ
บัดนั้น	นางอัวดัดยิ้มแย้มแจ่มใส
ต่างสำรวลชวนกันทำบรรลัย	เอาผ้าใหญ่ห่อหุ้มคลุมกายา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
เมื่อนั้น	องค์กระษัตริย์มเหษีเสนหา
ทรงดำเนิรลีลาศยาตรา	รีบมาถึงสถานบ้านหะซัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
ครั้นถึงจึงขึ้นบนเคหา	พร้อมเสนาและเหล่านางสาวสันต์
ดูเงียบสงัดอัศจรรย์	จึงชวนกันเข้าห้องมองดู
มิได้เห็นอาซันและภรรยา	เห็นแต่ห่อผ้าคลุมอยู่
จึงเปิดผ้าพื้นทองมองดู	เห็นนอนตายทั้งคู่อัศจรรย์
ทั้งสององค์สั่นรัวกลัวผี	มเหษีตกพระทัยไหวหวั่น
เมศเรอยายชราที่มานั้น	และสาวสรรค์พรั่นอกตกใจ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
เมื่อนั้น	องค์พระยอดยุพเรศน้ำเนตรไหล
จึงประมูลทูลองค์พระทรงชัย	นี่เพราะพระภูวไนยประกอบกล
แกล้งทำอุบายหลายสถาน	จะให้การสังเกตสมเหตุผล
คิดงำเงื่อนเชือนแชแก้กล	มาฆ่าคนของฉันถึงบรรลัย ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
ฟังตรัส	กรุงกระษัตริย์ว่าคิดผิดวิสัย
อย่ากล่าวด้วยประมาณเกินการณ์ไป	เถอะพี่ได้เป็นชนะการพนัน
อันตำหนักโฉมฉายหลายห้อง	ตกเป็นของพี่นี้แม่นมั่น
อย่าพูดจาแข็งขึงดึงดัน	ด้วยนางอัวดัดมันบรรไลย ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
ฟังปรับ	นางค้อนขวับผันแปรทูลแก้ไข
อันสวนอุทยานพระลานใน	คงจะได้เป็นของฉันมั่นคง
ด้วยได้ใช้ยายชรามาดู	เมียมันยังอยู่ไม่ใหลหลง
เห็นจะแสนโสกาว่าตรงตรง	จึงได้ปลงชีวันตามกันไป ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
เมื่อนั้น	กรุงกระษัตริย์ตอบว่าข้าสงสัย
การจะชนะแพ้ไม่แปรไป	แต่จะใคร่แจ้งความตามสัจจัง
ซึ่งหะซันภรรยาสองรานี้	ใครจะม้วยชีวีก่อนหลัง
แม้นรู้แท้แน่ชัดสัจจัง	พี่ไม่หวังลวงเจ้าเยาวมาลย์
ตรัสพลางทางเดิรไปใกล้ศพ	พระทรงภพกล่าวพจน์มาลสาร
ว่าหะซันภรรยามาถึงกาล	บรรลัยลาญทั้งคู่อยากรู้ความ
ใครจะตายก่อนหลังยังสงสัย	ใครบอกได้โดยเค้าที่เราถาม
จะให้ทองคำสดงดงาม	กำหนดตามกำนัลพันตำลึง ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ
บัดนั้น	อาบูแส้งทำตายเหยียดกายขึง
ยินสำเนียงเสียงกระษัตริย์ตรัสอึงอึง	นอนนิ่งขึงฟังให้ชัดสนัดใจ
พอพระองค์พงศ์กระษัตริย์ตรัสซ้ำ	ยินถ้อยคำมั่นคงสิ้นสงสัย
จึงร้องทูลแด่พระภูวไนย	ว่าบรรลัยก่อนข้าชื่ออาซัน
พอขาดคำซ้ำคลานจากห่อผ้า	กราบบาทาจอมวังนรังสรรค์
นางอัวดัดวิ่งมาทั้งผ้าพัน	เข้ากอดบาทจอมขวัญกัลยา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
เมื่อนั้น	นางกระษัตริย์ร้องกรีดหวีดผวา
สำคัญว่าปีศาจหวาดวิญญา	วิ่งละล้าละลังบังสามี
ฝ่ายพวกสาวสันต์กัลยา	ต่างกระหนกตกประหม่านึกว่าผี
พวกผู้หญิงวิ่งล้มไม่สมประดี	นางทาสีโดนเหล่าสาวสุรางค์
นางกระษัตริย์เหนี่ยวภัศดาแต้	โดนยายแก่ล้มควํ่าลงต้ำผาง
ข้าหลวงเหล่าสาวสันต์กำนัลนาง	ไม่มีทางที่จะลี้หนึไป ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
นางอัวดัดร้องทูลพระภูมี	ว่าข้านี้หาม้วยชีวาไม่
มิควรจะกระหนกตกพระทัย	สองพระองค์จงได้กรุณา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
เมื่อนั้น	จอมกระษัตริย์ธิบดีให้คลี่ผ้า
ทราบพระทัยว่าไม่ม้วยชีวา	ผ่านฟ้าจึงดำรัสถามไป
เหวยอาบูหะซันฉันใดเล่า	ทำให้เราทั้งสองถึงร้องไห้
ทำหลอกลวงเหลือขนาดบังอาจใจ	แต่เราได้เห็นหน้ายังปราณี
จะภาคทัณฑ์โทษไว้ให้สักครั้ง	แต่ทีหลังอย่าเล่นทำเป็นผี
ถ้าฝ่าฝืนขืนเล่นอยู่เช่นนี้	ก็จะมีโทษาแก่อาซัน ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
บัดนั้น	อาซันแสนกลคนขยัน
ละลํ่าละลักกะอักไอทูลไปพลัน	ชีวันอยู่ใต้พระบาทา
ถ้าฝ่าฝืนขืนขัดมธุรส	ทรงยศอย่าโปรดโทษข้า
ขอพระองค์ลงพระราชอาญา	ตามข้าทูลสารให้ทานบน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
เมื่อนั้น	ภูวไนยไถ่ถามตามนุสนธิ์
เองโกกเกกเกเรทำเล่ห์กล	ด้วยเหตุผลอย่างไรไขคดี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
บัดนั้น	อาบูประณตบทศรี
เดิมพระองค์ผู้ดำรงธานี	โปรดมีเมตตาการุญ
ประทานทรัพย์เนืองนองเงินทองมาก	หลายหลากล้นเหลือเกื้อหนุน
ข้าจำหน่ายทรัพย์สินแทบสิ้นทุน	จึงคิดวุ่นโว้เว้เกเรไป
ครั้นจะกราบทูลพระกรุณา	ประหนึ่งข้าลามลวนหาควรไม่
พระองค์ตรัสเมื่อหม่อมฉันทำบรรลัย	ยังจำได้อยู่หนอขอประทาน ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
ฟังอาซัน	ทรงธรรม์สรวลสันต์เกษมสานต์
กลับสนุกทุกข์หายสบายบาน	เยาวมาลย์งามขำพลอยสำรวล
ฝ่ายเมศเรอยายชะแรแก่โกโร	สิ้นโทโสฮาเฮต่างเสรสรวล
พวกสุรางค์นางห้ามงามกระบวร	ชม้ายม้วนพักตร์หัวร่ององอไป ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
ฝ่ายพระองค์ทรงธรรม์กับกัลยา	เหลือบเห็นหน้าอาซันกลั้นไม่ได้
สรวลพลางสิงหนาทประภาษไป	ไม่เป็นไรดอกหวาเฮ้ยอาซัน
อย่าประหวั่นครั่นคร้ามความผิด	เร่งตามติดเข้าไปไอศวรรย์
เองจะใคร่ได้ทองของสำคัญ	จะให้ปันตามที่มีวาจา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
เมื่อนั้น	ยุพยงค์เยาวยอดเสนหา
จึงทูลองค์พงศ์กระษัตริย์ภัศดา	น้องคิดเมตตาปราณี
ไหนไหนได้เลี้ยงไว้เคียงพักตร์	เขาจงรักฝากกายไม่หน่ายหนี
พระโปรดปรานประทานสามี	น้องนี้จะใคร่ให้ภรรยา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
เมื่อนั้น	องค์พระผู้ผ่านนาถา
จึงตอบพจมาลแก้วกานดา	ซึ่งเจ้าว่านี้ชอบพี่ขอบใจ
ว่าพลางชวนองค์อนงค์นาฏ	ยุรยาตรไคลคลาไม่ช้าได้
อาบูกับเมียงามก็ตามไป	เข้าในนัคเรศนิเวศน์วัง ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
ครั้นถึงจึงนั่งบัลลังก์อาสน์	ภูวนาถบังคับรับสั่ง
แก่พนักงานชาวพระคลัง	จ่ายทองทั้งพันตำลึงของพึงใจ
ฝ่ายองค์อัครเทวีศรีสงวน	จัดทองถ้วนพันตำลึงประทานให้
ผัวเมียสมจิตต์ที่คิดไว้	กราบไหว้คำนับรับสุวรรณ
ก็ทูลลาฝ่าละอองสองพระองค์	ครรไลลงจากพระโรงนรังสรรค์
ฝ่ายสองพระองค์ทรงธรรม์	ก็จรจรัลจากท้องพระโรงชัย ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ