คำเจรจาบทละครเรื่องอิเหนา พระราชนิพนธ์รัชกาลที่ ๕
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
คำนำ
เจ้าจอมสมบูรณ์ ในรัชกาลที่ ๕ ต้องการจะพิมพ์หนังสืออันเป็นพระราชนิพนธ์ ของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระปิยมหาราชเจ้า เป็นที่ระลึกในการทำบุญครบ ๖๐ ทัศ จึงแจ้งความประสงค์มายังกรมศิลปากร ตกลงเลือกได้เรื่อง บทเจรจาละครอิเหนา
กรมศิลปากรขออนุโมทนาในการนี้ และหวังว่าบันดาผู้ได้รับหนังสือเรื่องนี้ คงจะพอใจทั่วกัน
กรมศิลปากร
วันที่ ๑๔ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๘๐
คำปรารภ
เมื่อปี พ.ศ. ๒๔๗๕ พระยาอนิรุธเทวา เชิญข้าพเจ้าไปดูละครที่โรงละครศรีอยุธยา ในการทำบุญอายุเจ้าคุณพระประยูรวงศ์ ละครเบิกโรงจับระบำตอนเมขลาล่อแก้ว กับเรื่องอิเหนาตอนตัดดอกลำเจียก ข้าพเจ้าจึงคิดไว้ว่า ถ้าจะทำบุญอายุ ๖๐ จะมีละครตอนนี้บ้าง โดยที่ข้าพเจ้าได้เคยเป็นละครหลวงมาแต่อายุได้ ๘ ปี ฝึกเป็นตัวนางยุบล แต่ยังหาทันจะได้ออกโรงเล่นไม่ เป็นแต่ได้ไหว้ครูใหญ่ครั้งหนึ่ง ละครก็เลิกไม่ได้เล่นต่อไป ข้าพเจ้าได้ขออนุญาตต่อกรมศิลปากร พิมพ์หนังสือคำเจรจานี้ เติมนามท่านที่เป็นครูและท่านที่เป็นตัวละครลงด้วย ผู้ที่ยังไม่เคยออกโรง มีเครื่องหมายตัว ย. ในการที่ลงนามผู้ที่เป็นตัวละครนั้น ต้องนึกค้นหากันเป็นเวลาหลายเดือนจึงได้สำเร็จ เพราะเวลานั้นข้าพเจ้ายังมีอายุน้อยนัก จำอะไรไม่แน่นอน ต้องสืบถามตามท่านที่มีอายุมากกว่าข้าพเจ้าหลายท่านด้วยกัน คือเจ้าจอมมารดาวงศ์ เจ้าจอมมารดา หม่อมราชวงศ์จิ๋ว เจ้าจอมถนอม หม่อมจันทร์ ทองใหญ่ ณอยุธยา คุณหญิงประไพ พิทักษ์ทวยหาญ เป็นต้น ช่วยแนะนำสืบถามให้ได้แต่เพียงเท่านี้ บางท่านทราบแต่นามไม่ทราบนามสกุล บางท่านก็ไม่ทราบนามเลยโดยไม่มีใครจำได้ และต้องขออภัยท่านที่เป็นตัวละครด้วย บางทีนามจะคลาดเคลื่อนไปบ้าง เพราะกาลนานตั้ง ๕๐ ปีกว่ามาแล้ว ความจำคงจะต้องพลั้งพลาดไปบ้าง ขอท่านได้ให้อภัยด้วย กับขอขอบพระคุณท่านที่ออกนามมาแล้วทุกท่านที่ได้ช่วยเหลือแนะนำสืบถามให้จนสำเร็จ ข้าพเจ้าได้ตั้งใจไว้ว่าจะเชิญท่านมาร่วมกันในงานคราวนี้ด้วยทุกท่าน แต่ก็เป็นความจำเป็นโดยบางท่านไม่ทราบที่อยู่ จึงไม่ได้ส่งบัตรเชิญไป ถ้าท่านผู้ใดที่ไม่ได้รับบัตรเชิญ หรือบุตรจะมาในงานนี้ ข้าพเจ้ายินดีรับรองทุกท่าน บางท่านที่ไม่มีตัวแล้ว ได้เชิญบุตรมาแทนก็มี.
สมบูรณ์
นามท่านที่เป็นครู
๑. คุณท้าววรจันทร์
เจ้าจอมมารดาวาศ
๒. คุณท้าววนิดาพิจาริณี
เจ้าจอมมารดาสุ่น
๓. เจ้าจอมมารดา เขียน
รัชกาลที่ ๔
๔. เจ้าจอมมารดาห่วง
รัชกาลที่ ๔
๕ คุณท้าวศรีสัจจา
อิ่ม
๖. คุณท้าวศรีสัจจา
เหลี่ยม
๗. คุณท้าวโสภา
เล็ก
๘. คุณท้าวอินทร์สุริยา
เปลี่ยน
๙. คุณท้าวชื่น

๑๐. คุณท้าววัน

๑๑. คุณเถ้าแก่สัมฤทธิ์

๑๒. คุณเถ้าแก่ลำใย

๑๓. คุณเถ้าแก่สารภี

๑๔. คุณเถ้าแก่ขำ

๑๕. คุณเถ้าแก่ทรัพย์

๑๖. คุณองุ่น

ท่านที่มีนามข้างบนนี้เป็นเจ้าจอมมารดาและเจ้าจอมรัชกาลที่ ๔
๑๗. เจ้าจอมมารดาทับทิม
รัชกาลที่ ๕
๑๘. เจ้าจอมมารดาสาย
รัชกาลที่ ๕
๑๙. เจ้าจอมจำเริญ
รัชกาลที่ ๕
๒๐. เจ้าจอมพลับ
รัชกาลที่ ๕
๒๑. เจ้าจอมปุ้ย
รัชกาลที่ ๕
๒๒. เจ้าจอมละม้าย
รัชกาลที่ ๕
ระบำเบิกโรง
๑. เมขลา
เจ้าจอมถนอม
๒. อรชุน
คุณสาลี่
๓. รามสูร
คุณสุ่น เกษมสุข
เทวดา นางฟ้า รวมอยู่ในตัวละคร
๑. ท้าวกุเรปัน
คุณเฉวียง สาตราภัย ย.
๒. ท้าวดาหา
หม่อมราชวงศ์สงวน วัชรีวงศ์
๓. ประไหมสุหรี
เจ้าจอมถนอม
๔. มะเดหวี
เจ้าจอมมารดาแส
๕. มะโต
คุณหญิงประไพ พิทักษ์ทวยหาญ
๖. ลิกู
คุณกิมเหลียง
๗. เหมาเหลาหงี
คุณเคลือบ
๘. อิเหนา
คุณบุญ

คุณสาย อมาตยกุล ย.

คุณจำเริญ ย.
๙. อายัน
เจ้าจอมมารดาชุ่ม ย.
๑๐. บุษบา
เจ้าจอมมารดาวงศ์
๑๑. สียะตรา
หม่อมราชวงศ์หญิง สิงหรา

คุณทรัพย์ เพ็ญกุล

คุณเจริญ โชติกสวัสดิ์ ย.
๑๒. วิยดา
คุณปริก
๑๓. สุหรานากง
เจ้าจอมมารดาพร้อม
๑๔. กะหรัดติปาตี
เจ้าจอมมารดา หม่อมราชวงศ์เกษร
๑๕. สังคามาระตา
นางอรรถวสิษฐสุธี ทรัพย์

๑๖. ระเด่นดาหยน
คุณเลื่อม

คุณใหญ่ ณป้อมเพ็ชร์ ย.
๑๗. จรกา
คุณเบี้ยว เสวีกุล
๑๘. ล่าสำ
คุณทรัพย์ กัลยาณมิตร์
๑๙. ตำมะหงง
คุณสุ่น
๒๐. ยาสา
คุณผิว
๒๑. ดะหมัง
คุณองุ่น
๒๒. ปาเต๊ะ
คุณตลับ กัลยาณมิตร์
๒๓. ประสันตา
คุณแฉ่ง เพ็ญกุล
๒๔. กะระตาหลา
คุณปุ้ย วิชยาภัย
๒๕. ยะรุเดะ
เจ้าจอมมารดา หม่อมราชวงศ์ จิ๋ว
๒๖. ปูนตา
คุณปลั่ง เพ็ญกุล
๒๗. มิสเตอร์ก๊อก
เจ้าจอมอิ่ม
๒๘. นายอ่าง
คุณสาย เถาบัวไทย
๒๙. ขุนพัฒน์หลง
คุณทรัพย์
๓๐. หนานบุญสง
คุณเริญ
๓๑. มะกะตอย
คุณเผือก เสวีกุล
๓๒. นายมา
คุณปุ้ย
๓๓. ทูต

๓๔. ขุนพล

๓๕. นายเวร

๓๖. ม้าใช้

๓๗. บ่าวขุนพล

๓๘. สมัน
หม่อมจันทร์ ทองใหญ่ ณอยุธยา
๓๙. ฤษี
คุณท้าวชื่น
๔๐. เดะ
คุณท้าวโสภา
๔๑. หมัด
คุณเถ้าแก่สารภี
เสนา
๔๒. เจ้าจอมมารดาเลื่อน

๔๓. เจ้าจอมแฉ่ง

๔๔. หม่อมราชวงศ์ ฉะอ้อน

๔๕.หม่อมราชวงศ์ อ่อง ศรีสังข์

๔๖. คุณพร้อม

๔๗. คุณคล้อย สิงหรัตน

๔๘. คุณหรุ่น

๔๙. คุณเปล่ง

๕๐. คุณสุ่น

๕๑. คุณอ่ำ

๕๒. คุณหญิง พิพิธมนตรี จำเริญ

๕๓. คุณยมโดย

๕๔. คุณแตงกวา

๕๕. คุณเสงี่ยม บุรณะศิริ

๕๖. คุณวัน

๕๗. คุณคลี่

๕๘. คุณไปล่

๕๙. คุณเข็ม

๖๐. บาหยัน
คุณแปลก
๖๑. ปะเสหรัน
หม่อมราชวงศ์ละออ อิศรพันธุ์ โสภณ
๖๒. ส้าเหง็ด
คุณเนย สมบัติศิริ
๖๓. ปะลาหงัน
คุณช่วง
๖๔. ท้าวอิ่ม
คุณท้าวศรีสัจจา อิ่ม
๖๕. ท้าวเปลี่ยน
คุณท้าวอินทร์สุริยา เปลี่ยน
๖๖. ลำใย
คุณเถ้าแก่ลำใย
นางกำนัลเจรจา
๖๗. มลาหรอ
หม่อมราชวงศ์ สงบ วัชรีวงศ์
๖๘. ยาหยา
คุณจั่น
๖๙. ยี่หวา
หม่อมราชวงศ์เพี้ยน สุขสวัสดิ์
๗๐. ปะหนัน
หม่อมราชวงศ์ เยื้อน
๗๑. บุหรง
คุณเชย โอสถานนท์
๗๒. บุหลัน
คุณเชย
๗๓. บุหงา
คุณปลิก
๗๔. ส่าหรี
คุณชื่น
๗๕. สุบัง
คุณระทวย อมาตยกุล
๗๖. สะเปีย
คุณกลีบ
๗๗. ยุบล
คุณแช่ม

เจ้าจอมสมบูรณ์ ย.

คุณเลื่อน อมาตยกุล ย.
๗๘. นางตี

๗๙. พี่เลี้ยง วิยะดา
คุณหญิงรณชัยชาญยุทธิ์ ทับทิม ย.
นางกำนัล
๘๐. คุณทับทิม บุนนาค

๘๑. คุณทับทิม พิศลบุตร์

๘๒. คุณทิพย์ สกุนสิงห์

๘๓. หม่อมเกตุ นันทวัน ณอยุธยา

๘๔. คุณเกตุ

๘๕. คุณหญิงดำรงธรรมสาร

๘๖. คุณหญิงเสงี่ยม โชฎึกราชเศรษฐี

๘๗. คุณเลื่อน ชมเสวี

๘๘. คุณเป๋า

๘๙. คุณพร้อม

๙๐. คุณเอื้อน โชติกเสถียร

๙๑. คุณลำดวน

๙๒. คุณเฉลย อมาตยกุล
บทที่ ๑
เมื่อจรกาทราบข่าวศึกมาติดเมืองดาหา
ต่อบทร้อง “มาชิงชัยดาหาธานี” หน้า ๒
จรกา
อ๊ะ จริงอย่างนั้นเจียวหรือ ผิดไป ผิดไป ท้าวกะหมังกุหนิงเป็นอะไรจึงจะอาจถึงเพียงนี้ไม่สม เว้นแต่ผู้ที่อาจเอาศีรษะเข้าชนศิลา นั่นแหละจะเห็นจริงละ ว่าอาจจะยกอาวุธขึ้นต่อด้วยพระองค์วงศ์เทวาแลตัว อย่างไรหะท่านราชทูต
ทูต
พระพิจะขะ ถึงมาทว่าหากจะเป็นไปได้ด้วยโมหา ก็ไหนจะเคืองเส้นพระโลมาฝ่าพระบาท แต่ได้ยินข่าวพระนามก็จะขามขยาด ไพร่เห็นจะทิ้งนายเป็นแน่ ด้วยกะด้วยกะหม่อม
จรกา
อือ แต่ยังสงสัยนัก ว่ามันคอทั่งหนังเหล็กอย่างไร จึงหาญยกมายังนี้ ว่ากะไรตำมะหงงแกเห็นอย่างไรหึ
ตำมะหงง
พระพิจะข้า ขอรับปักกะปักกะหม่อม เห็นด้วยเกล้าว่าเป็นความจริง เพราะวิสัยแห่งใดมีสตรีรูปงาม ความวิวาทแย่งชิงและการสงครามก็คงเกิดมีเป็นธรรมดา สมดังคำโบราณท่านย่อมว่า “ความรัก ถึงน้ำขมต้มผักก็คงหวาน” ความรักอาจจะกลับคนลงเป็นสัตว์ กลับสัตว์ขึ้นเป็นคนได้ เมื่อความรักเกิดขึ้นแล้วใครเลยจะเกรงใคร ถ้าทรงพิเคราะห์ไปก็จะทรงเห็นจริงดังนี้
จรกา
อือ แกว่าก็ชอบกล แฮะ ทูต ท่านรู้แมะว่าอ้ายศัตรูมันรู้หรือไม่ ว่าพระองค์โปรดประทานนางแก่ข้าแล้ว หะ
ทูต
พระพิจะข้า ถึงแม้จะทราบก็เห็นจะทราบไม่ถนัดว่าเป็นใคร เพราะการที่ทราบไกลไกลไหนจะทราบละเอียด จึงอาจทำทั้งนี้ ข้าพระองค์ก็เห็นว่า ถ้าเมื่อเข้ามาใกล้และพระองค์เสด็จยกไปได้ทราบข่าวแน่ถนัดแล้ว เห็นจะไม่กล้าหาญต่อฝีพระหัดถ์ดอกพิจะขะ
ตำมะหงง
ช้าก่อนท่าน ท่านเห็นว่าเขาจะไม่กล้าสู้ ก็เหมือนหนึ่งท่านได้เคยนึกคราวหนึ่งแล้ว ว่าเขาจะไม่กล้ายกมา หรือคำที่ท่านพูดนี้ ท่านไม่ได้เคยนึกเลยอย่างใดอย่างหนึ่ง การนี้ยากอยู่ยากอยู่ คิด.......
จรกา
อ๊ะ คิดอะไร คิดการเรื่องนี้ที่จะผ่อนผันไม่ได้น่ะหรือ ไม่ได้ ไม่ได้เป็นอันขาด ข้าสาบานโดยอะไรๆ หมดทั้งนั้น ที่เขาอ้างสบถกัน ถึงแม้นว่าพอย่างก้าวไปเมืองจะจมลงในอเวจีนรก แหละตัวข้าจะละเอียดไปยิ่งกว่าปรมาณู ก็อย่าได้คิดเลยว่าจะอยู่ ไอ้คำที่ว่าช้าหรือคิดนั้นใครอย่าได้พูดต่อไปเป็นอันขาด ถ้าใครขืนพูดหัวจะขาดเป็นแน่ ว่าแต่สิ่งเดียวแต่ว่ามันจะเล่นกะข้าละรื้อ
ทูต
ความข้อนี้เหลือที่จะกราบทูลให้เป็นแน่ได้ แต่เห็นด้วยเกล้าว่าแต่เพียงมันอ้างว่าจะยกมา ก็เป็นการกำเริบหยาบช้าต่อพระบารมี พอที่จะตัดศีรษะมันได้อยู่แล้ว ปกเกล้าปกกระหม่อม
จรกา
เป็นแน่ เป็นแน่ ข้อนั้นอย่าสงสัย ถึงมันจะมิมาข้าก็คงไปเอาหัวมันเสียให้ได้อย่าวิตก แฮะ อย่าว่าแต่มันว่าจะมาเลย แม้แต่เพียงกล้าทูลขอหรือ อ๊ะ เกินไป แม้แต่มันนึกรักอยู่ในใจแต่ให้รู้เถอะ ที่จะเอาหัวมันไว้นั้นอย่านึก การนี้ช้าอย่างไรได้ต้องไป ต้องไป ไปเดี๋ยวนี้ ไปเดี๋ยวนี้
บทที่ ๒
เมื่อตำมะหงงของจรกาจัดพล
ต่อบทร้อง “มาตรวจเตรียมโยธีรี้พล” หน้า ๒
ตำมะหงง
ฮือ จริงหนอ จริงหนอ เขาว่าไว้ สิ่งนี้มันหน้ามืด หน้ามืด ยิ่งกว่าอะไรๆ ผมถามจริงจริงเถอะ การเรื่องที่วุ่นวุ่นอยู่นี้คุณเห็นยังไร
ดะหมัง
อื๋อ อื๋อ ไม่ได้ ไม่ได้ หัวขาด หัวขาด อื๋อ อื๋อ ผมไม่พูด ไม่พูด เป็นข้าต้องทำการข้า ผมไม่กล้าคิดการเจ้า ไม่ได้ พูดไม่ได้ พูดไม่ได้
ตำมะหงง
ฮือ คุณละก็มีแต่อย่างนั้น กะนั้นผมลาก่อนละ (ไป)
ดะหมัง
อือ พ้นทุกข์ไปคราว อีตานี่ไปเสีย พูดกะแกเหมือนจับขี้เรื้อนขี้กลาก หรืออะไรอะไร ไม่ได้ ไม่ได้ ติดมือ ติดมือ อี๋ อี๋ ข้าประหลาดใจ ปากแกพูดว่าไม่ดีไม่ได้เสียเกือบจะทั้งนั้น เช่นนี้แกจะกินเข้าหรือไม่กินหนอ หึ หึ หึ แกก็ต้องกิน เหมือนกะการอะไรอะไรที่แกว่าไม่ดีไม่ดี แล้วแกก็ทำ หึ หึ หึ แฮะ นายเวร นายเวร ใครอยู่นั่น นายเวร นายเวร เร็ว เร็ว มานี่ มานี่ สั่งหมายเกณฑ์ สั่งหมายเกณฑ์ เกณฑ์ทัพ เกณฑ์ทัพ เร็วเร็ว
บทที่ ๓
อิเหนาประธมครวญถึงนางจินตะหรา
ต่อบทร้อง “กรตระกองกอดหมอนถอนฤทัย” หน้า ๕
อิเหนา
ฮ้า นี่กรรมอะไรหนอ กรรมอะไร ถึงจำที่จะต้องเป็นอย่างนี้ ฮ้า แน่ เพราะเป็นเจ้าเท่านั้นเอง จะกินก็ต้องบังคับ นอนก็ต้องบังคับ จะมีเมียก็ต้องบังคับ ยศเกียรติวงศ์ตระกูลนั้นอะไร พิโธ่ พิโธ่ เปล่าทั้งนั้น เกิดเป็นเจ้าไม่เห็นสบายอะไร ดีอะไรผิดกับคนธรรมดา กินหรือก็ต้องกินเหมือนกัน อะไรอะไรก็เหมือนกัน เห็นแต่เสียเปรียบไพร่เท่านั้นเอง จะเดินไปไหนก็ต้องมีผู้คุมผู้กำกับ ทีอ้ายไพร่มันไปได้ตามใจมันคนเดียวตัวเปล่า เราจะไปมั่งก็ต้องมีผู้คุม ตำรวจ ทหาร อะไรอะไรเรียไปเฟ้อไป ที่จริงก็ไอ้ตัวทำมรงใหญ่มันคุมเราเท่านั้นเอง ฮื้อ ฮื้อ ไอ้ไพร่มีนายข่มเหงก็เจ้าล่ะ มีเหมือนกันอิก มีเมียรักข่มขืนจะให้อย่า ไม่อย่าแกล้งพรากเสีย เอาการศึกมาข่ม อนิจจัง อนิจจัง ไม่ไปหรือ วงศ์ตระกูลอะไรอะไร ตามแต่จะว่าไปตามชอบใจ สุดแท้แต่จะพรากมันออกให้ได้ ไพร่มันดีเสียกว่าอิก ไม่อยากไปหรือจ้างแทนตัวก็ได้ แต่พ่ออิเหนาจะทำอย่างไร ฮื้อ ป่านนี้ แม่จินตะหราจะทำยังไงหนอ พิโธ่ น้ำตามิเป็นเผาเต่าละหรือ จะพูดอะไรกันหนอ ไม่มีเรื่องอื่นแน่ ทำยังไงจะได้เห็นหน้าสักนิดหนึ่ง เป็นขี้ชกขี้ข้าก็ยังดีกว่ายังงี้เป็นแน่ ไม่มีผู้ใดในโลกที่เหมือนกับเรา นี่มิตายหรือ ทำยังไง หึ มาได้กี่วันนานแท้แท้ เมื่อไรจะได้กลับ รู้แน่ก็ไม่ได้ หึ หึ กลับเสียตรงตรงแหละน่ะ ฮื้อ ก็ไม่ได้ บอกป่วยหรือ อือ ว่าเป็นอะไรดี ถึงจะต้องกลับทีเดียว ไม่ได้ เขาคงรู้ เขาไม่เชื่อเป็นแน่ ทำบ้า เอ๊เขาจะพาไปกุเรปันสิเกิดเหตุใหญ่ ทำยังไงหึ ถึงจะได้กลับ ฮื้อ สิ้นคิดจริง จะทำยังไง เปล่า ก็ต้องทนไปอิก พั้ว ขอให้เจ็บจริงจริงเถอะ ยังงี้มันก็ไม่เจ็บให้อิกแหละ ฮื้อ นี่เราบ้าเสียแล้วดอกกระมัง พิโธ่ จินตะหรา จินตะหรา จินตะหราของพี่ อนิจจา ตายแน่ ยังงี้เหลือทนแท้แท้แล้วเจ้าประคุณ เทวดาอารักษ์ช่างไม่ช่วยบ้างเลย อนิจจัง อนิจจัง ฮื้อ ฮื้อ เอ้า ทนไปกว่ามันจะตายเสียรู้แล้วไป
บทที่ ๔
ม้าใช้อิเหนา ไปสืบทัพจรกา
ต่อบทร้อง “หวังจะช่วยชิงชัย” หน้า ๖
ม้าใช้
ไหนใครเป็นขุนพล แน่ะ ตานั่นช่วยพาไปสักที
ขุนพล
ทำไม ธุระอะไรนั่น ชาวด่านหรือ ดีละ จะหาเจ้าพนักงานนำทางอยู่เดี๋ยวนี้ นึกว่าจะให้ไปผูกคออยู่แล้ว เคราะห์ดีออกมาเสียก่อน ยังไง ทางข้างหน้ายังอิกสักกี่ร้อย มีน้ำที่ไหนมั่ง พลับพลาอยู่ที่ไหนฮะ ดูทำท่าแน่ะ นี่แกไม่รู้หรือว่ากองทัพผู้ใด
ม้าใช้
ถึงจะรู้ไม่รู้ฉันก็จะไม่ทำให้แปลกอะไรกัน อย่าเพ้อไปเลยคุณ ดีฉันไม่ใช่ขุนด่านหน้าทะเล่อเหมือนคุณนึกดอก
ขุนพล
ชะเจ้าขุนด่านหน้ากล้อ นี่ไม่รู้จริงจริงหรือว่ากองทัพใคร จึงทำป่อไปยังงั้น บอกกันเสียจริงจริงเถอะจะบอกให้
ม้าใช้
ก็บอกแล้วนี่นะว่าไม่ใช่ขุนด่าน ฉันเป็นนายทหารของสมเด็จพระบรมอรรคราโชรสกรุงกุเรปันรับสั่งใช้ให้มาดู ว่าทัพท่านเป็นทัพใครดอกคุณ
บ่าวขุนพล
แอยังงั้นผมบอกมั่ง เจ้าคุณทั่นเป็นเจ้าคุณขุนพลแม่ทัพหน้า ของสมเด็จบรมกระษัตริย์เจ้ากรุงจรกา รู้หรือยังละ เจ้าของเขาโตกว่าเจ้าของแก
ม้าใช้
พ่อคุณเถอะ บอกสักหน่อยเถอะ ว่าจรกานั่นคือใคร มาทำไม
ขุนพล
เอ๊ เจ้านี่เซ่อมาแต่ไหน พระองค์ผู้ทรงนามจรกาธิราชนั้น คือผู้ที่จะเป็นสามีของพระราชบุตรีกรุงดาหานั้นซิ อย่าทำเซ่อไปหะ หน้าซีด อย่าตื่นไป ไม่เป็นไร เจ้าของเราพระไทยดี อดทนไม่ลงโทษแก่ผู้ที่ไม่รู้ ไม่ตั้งใจทำผิดทางยุติธรรมดอก
ม้าใช้
อะไรละ ฉันหน้าตื่นหรือ ฮะ ฮะ ฮะ ท่านว่าเอาที่ฉันไม่เคยเป็นเลยสักที ตั้งแต่เกิดมาเป็นตัว เอาเถอะ แม้นจะเป็นขึ้นคราวนี้ คุณอย่านึกว่าเป็นเพราะตกใจ ถ้าจะเป็นก็เป็นเพราะมาได้ยินไอ้การที่ไม่ควรจะได้ยินดอก ฮะ ฮะ ฮะ ฮะ จรกาสามีของสมเด็จพระราชบุตรี ดาหา ฮะ ฮะ ฮะ ฮะ จะเป็นอย่างไรนะ รูปร่างจะเป็นพรรณไหน ฮะ ฮะ ฮะ
บ่าวขุนพล
(หัวเราะ) ชะ ทำไมนะ ขันจริงพิโธ่ แค่นด้วย นี่หรือนายทหาร หิ หิ หิ หิ หิ หิ หิ หิ หิ ไม่รู้จักเจ้าชีวิตรก็ได้ด้วย ทะไม่น่ะ รูปท่านก็เป็นคนอย่างข้านี่แหละ จะแปลกอะไร เว้นแต่ท่านทรงเครื่องอะไรอะไรงามกว่าข้าเท่านั้น
ขุนพล
เสือก พูดผิดผิดถูกถูก หลังจะลายละอ้ายนี่ เอาเสียเดี๋ยวนี้ละ อึ อึ
ม้าใช้
ช้าขอรับ ถ้าแลเจ้าของคุณอยู่ในธรรมไม่ลงโทษแก่ผู้ไม่รู้ไม่แกล้งเหมือนคุณว่าจริงแล้ว คุณก็เห็นจะไม่ทำโทษแก่คนที่พูดจริงดอกขอรับ แกพูดจริงดอก ฮะ ฮะ ฮะ น่าจะอยากรู้แท้แท้ ว่าชาวจรกาจะมีกระจกส่องหรือไม่มีหนอ
บ่าวขุนพล
ดูเถอะขอรับ เมื่อแกพูดยังงี้จะให้ผมอดยังไงได้นี่ กระจกไม่มีก็นึกได้ ข้าหาใช่เมืองป่าไม่ดอกพ่อเอ๊ย จะได้ไม่มีกระจก ทำไมเมืองแกหายากนักหรือ
ม้าใช้
ฮะ ฮะ ฮะ อย่าโกรธขึ้งไปเลยเพื่อนเอ๋ย ข้าขอถามอิกคำเถอะ กระจกเมืองแกน่ะเขาส่องกันข้างหน้าหรือข้างหลัง ถามจริงจริง
บ่าวขุนพล
บ้า บ้าแน่ ให้ข้าดิ้นปัดปัดไปเถอะ ฮะ ฮะ ฮะ ส่องกระจกข้างหลังก็มีด้วย พิโธ่ พิโธ่ นี่คนหรืออะไรน่ะหึ
ม้าใช้
ทำไมนะ ข้าจะว่าให้ฟัง ถ้าหากชาวเมืองแกมีกระจก เจ้าของแกก็คงมี ไม่ต้องสงสัย ถ้าเขารู้จักส่องมันข้างหน้าท่านก็คงรู้จักส่องมัน มันเห็นได้เหมือนกัน นี่ทำไมมันไม่เช่นนั้น น่าสงสัยนัก
บ่าวขุนพล
อะไรล่ะ เจ้าข้าไม่รู้จักส่องกระจก อุบ๊ะ บ้า บ้าแน่
ม้าใช้
ช้า ฟังอิกก่อน เจ้ารู้แล้วสิว่ากระจกนั่นเขาใช้ส่องเพื่อจะให้เห็นหน้าว่ามันเป็นยังไง ยังงี้แหละข้าจึงนึกว่าเจ้าแก่ไม่มีกระจก หรือส่องไม่เป็น เพราะถ้าได้ส่องสักทีแล้วที่ไหนจะกล้าออกหน้าอวด อย่าว่าแต่ผู้หญิง ที่สุดผู้ชายก็อวดไม่ได้ นี่ไม่ยังงั้น เห็นผันออกลึกซึ้ง ผิดเชิงที่ข้าจะเชื่อ ว่าเมืองแกมีกระจกได้ แฮะ ถึงมีก็มีแต่ก่อนก่อน แต่เดี๋ยวนี้เห็นจะมีกฎหมายห้ามไม่ให้ใช้เป็นแน่ ฮะ ฮะ ฮะ ฮะ
ขุนพล
เอ อ้ายนี่หยาบใหญ่ทีเดียวนี่หว่า ไม่ได้การ เห็นจะปล่อยตัวไปไม่ได้
ม้าใช้
ช้า ช้า ขอรับ ใต้เท้าอย่าเพ่อโกรธผม คำที่กระผมว่านี้ ถึงทำให้คุณโกรธเดี๋ยวนี้ก็จริง แต่เมื่อกระผมไปแล้ว คุณก็จะหายโกรธ ถึงโกรธก็แต่ต่อหน้าคน ภายหลังจะไม่ทำให้คุณเสียใจ เพราะไม่ทำโทษแก่ผู้ที่พูดจริง ให้เสียทางยุติธรรมของเจ้าคุณ เหมือนเช่นคุณอวดเมื่อกี้ ผมกราบลาก่อนละขอรับ (ไป)
บทที่ ๕
ประสันตายั่วอิเหนา เมื่อรู้ว่าจรกายกมา
ต่อบทร้อง “แม้นแพ้ก็จะตายแต่พวกเรา” หน้า ๗
ประสันตา
ฮา ดีแท้ ดีแท้นะ พวกเราคราวนี้ ว่าที่คนเครื่องฝีมือดี สู้ทนไฟทนควันทอดมันฉู่ฉี่ ทำทำไม้ ทำให้ท่านเสวย ท่านก็ชุบมือหม่ำเสียหมดสำรับ เจ้าคนเครื่องก็ดูดแต่ก้างก้นชาม
ปูนตา
ฮะ นั่นพูดอะไรน่ะ
ประสันตา
ไม่จริงหรือ ดูสิ พิโธ่ พวกเราสู้ทนปืนทนหอก อาบเหื่อต่างน้ำ ทำศึกสำเร็จแล้ว ท่านก็ลอยชายมาชุบมือเปิบเอา สบ๊ายสบาย ถ้าแพ้ล่ะเปล่า พวกเราดอกตาย
สังคามาระตา
แกละก็ดีแต่ตะกละตะกลามน่ะแหละ ก็อิ่มแล้วจะให้กินยังไง เมื่อไม่กินแล้วจะหวงทำไม
ประสันตา
ก็นันน่ะซี้ ถึงเจ็บใจ เถอะขอรับ แพ้ แพ้ ถึงดีเท่าดีร้อยดีพันดี เมื่อไม่ต้องการจะดีอะไร ท้องกระไรเลยนะช่างอิ่ม จนจะดมจะชิมอิกไม่ได้
บทที่ ๖
ชาวเมือง มาดูอิเหนาเข้าเมือง
ต่อบทร้อง “ม้าพี่เลี้ยงเคียงสองข้างไป” หน้า ๙
(อิเหนาเชิดแล้วเข้าโรง ชาวเมืองออกมาคอยดูอิเหนา ในพวกชาวเมืองนั้นออกมานั่งเรียงแถวตามธรรมเนียม นายมา นายอ่าง กับมะกะตอย เดินตามกันออกมาคอย นายมานั่งแล้วพูดกับมะกะตอย)
นายมา
แอ้ นี่มาดูอิเหนาเข้าเมืองละสิน่ะ มานั่งข้างนี้เถอะ ไม่สู้แน่นดี
มะกะตอย
เออ อีแตมันบอกเมื่อเช้าว่าอิเหนาจะมา อ้ายชันก็ไม่รู้ว่าอะไร มันเป็นอีเนาอีเนอะอะไร เคามาก็มากะเคากะนันเอ๊ง เออเมื่อกีว่าที่ไหนไม่แน่น ชันจะไดไปนั่ง
นายมา
นั่งที่นี่เถอะ จะเล่าให้ฟัง
(มิสเตอก๊อกออก เดินเข้ามาใกล้นายมา)
นายมา
อ้าว นายก็มาด้วยหรือ เชิญข้างนี้สินาย กู๊ดบ๋าย กู๊ดบ๋าย กู๊ดบ๋าย
มิสเตอก๊อก
กอบใจตั้น สปายยูหรู นี่เก๋าตำอะไรกัน ดูอะไร จั๋นต๋ามเก๋าตี้โน่นว่า อีเหนาจะมา ป้อมารู้หรือเปล่าว่าไกเป็นอีเหนา อื๋อ
นายมา
อ้าว เล่าอยู่เดี๋ยวนี้ทีเดียวนี่ นายอยากจะฟังก็นั่งลงซิ
มิสเตอก๊อก
เอ๊ จั๋นไม่นั่ง เป็นตำเนียมเมืองนอกยืนสปายกว่า จั๋นเต็มตี เต็มตี เป็นเจ็บตี้นี่ ไตยเรียกอะไร ปรั่งเรียกรูมะติซั่ม
นายอ่าง
ขะ ขะ ขะ เขาหะเขา__
มิสเตอก๊อก
แหม เรียกอยากแต๊แต๊ อะไรละ กะกะกะเก๋า อื๋อ จั๋นเรียกตูกหรือไม่ตูกอื๋อ
(พร้อมกัน ฮา เว้นแต่นายอ่าง)
มิสเตอก๊อก
ตำไม ฮาตำไม โอะ อิมโปไลต์ ทำไมจั๋นว่าไม่ตูกหรือ อัปปรีจริงจริง ยูไม่ได้ ยูไม่ได้
นายอ่าง
(โกรธ) อะอะ อ้ายอ้าย ฝะฝะ ฝาฝา หรั่ง ขิขิขิขิ ขี้นกก็ก็ก็จองหะหะหองล้อคนดะดะด้วย
(ขุนพัฒน์หลง หนานบุญสง ออกมาเข้าหมู่)
ขุนพัฒน์หลง
อย่าน่ออย่าน่อ โบ้ยต้งการ อย่าซิโละกันป่าวป่าวไม่ต้งการ ซิมเหียน ซิมเหียน กู๊ดโมนิงชา ฮะฮะ
มิสเตอก๊อก
ดิเซมตูยู เสอ (พูดกับนายอ่าง) จั๋นก๋อโต้ษ ไม่ทราบจริงจริง ปร๊ะเจ้าไม่ตื๋อกนไม่รู้
นายมา
อื้อ พ่ออ่างละก็ นายแกไม่รู้จริงจริง
ขุนพัฒน์หลง
ฮะฮะยูกัมซี ยูกัมแอนดีซี ฮะยูกัมตูซี มีกำซีอละ_เซม
มิสเตอก๊อก
เอ อินดีด
หนานบุญสง
บ่า เว้ายังงี้บ่อลู่อีหยังมันจะเป็นปานใด่ เว้าไทยเทอะหว่า
มะกะตอย
เออ พ่อ กูคอยฟังไม่รู้ว่าจะไปทางไน
มิสเตอก๊อก
ตำไม อีเหนาไม่มาตางนี้หรือ
นายมา
เปล่าดอกนาย เขาว่าทางหนึ่ง จริงจริงนะ ถ้าเราเป็นอีเหนา เราจะทำท่าอย่างไร เมื่อจะเข้าเฝ้า
ขุนพัฒน์หลง
ฮ้า ยากเท้เท้ จงมันทำผิเฉียแล้ว พูดยากทำยาก อย่างลี้ถ้าเป็นมวงจีง
มิสเตอนก๊อก
จั๋นก๋อโต้ษ ใกเป็นอีเหนาอื๋อ ดิเยเนอราลหรือ
นายมา
ยังงี้นาย ยังงี้นาย ฉันจะเล่าให้ฟังนะ อีเหนาเป็นลูกเจ้าเมืองเมืองโน้น ขอลูกสาวเจ้าเมืองเมืองนี้ แล้วก็ไม่รักไปมีเมียอื่น นายเข้าใจแมะ
มิสเตอก๊อก
อือ อือ อือ อือ เก้าใจ เก้าใจ
นายมา
แล้วเจ้าเมืองเมืองนี้โกรธ จะยกให้คนอื่น เดี๋ยวนี้อีเหนาคนที่ขอแล้วไม่เอานั้น จะมาเฝ้าเจ้าเมืองเมืองนี้ เราจึงพากันมาดู
ขุนพัฒน์หลง
อา ชั่วเท้เท้ เกิดมาไม่เคยเห็น เขาอยากทำไม่ลี ลูกเจ้านายเลาฉวยเท้เท้ อ้า ฮ้อจ๋ายเท้เท้ ฉิฉิทำไลไม่เอาโหน ยังลี้ถ้าเป็นมวงจีง_
หนานบุญสง
บ่า มันน่าเสียดายเท้แล้ว
มิสเตอก๊อก
โอ๊ะ ตำเนียมไม่ตี ตำเนียมไม่ตี ถ้าเป็นปรั่งตระลาการจะต้องปรับคนตี้ตำให้แตกคอนแตร๊กตีเดียว โอ ปิติที่เคิล
ขุนพัฒน์หลง
ไม่ใช่ไม่ใช่ อย่างธรรมเลียมมวงลื้ เจ้ามวงปับไม่ล่ายถ้าเป็นมวงจีง_
นายอ่าง
อ้า อ้า แหะ แหะ แหะ แหะ แหะ แห่ แห่ มา มา โน่นแล้ว
ขุนพัฒน์หลง
ปู๋โธ่ ปู๋โธ่ อย่าเพ่อไป อามาล้าย อามาล้าย อามาล้าย ซิมเหียนอย่าเพ่อไป โขอั๊วพูดให้จบปูเหลียว อั๊ว อั๊ว อั๊ว อั๊ว ว่าถ้าเป็นมวงจีง_
หนานบุญสง
บ่า มันม้าแท่ลวา
ขุนพัฒน์หลง
ฉิ ฉิ ฉิ เจ้าคนลื้ โขบกคำเลียวไม่ได้ อั๊ว อั๊ว อั๊ว อั๊ว ว่าถ้าเป็นมวงจีง_
นายมา
เร็ว เร็ว เร็ว เร็ว
ขุนพัฒน์หลง
ไอ๊ย่า ถ้าเป็นมวงจีงก็ไม่ลีเท่าลั้นแหละ โป่ยให้จบไม่ล่าย (พร้อมกัน) พุโธ่
(นายมาหมอบแป้น หนานบุญสงนั่งยองยองประนมมือ มะกะตอยนั่งคุกเข่า นายอ่างหมอบ ขุนพัฒน์หลงยืนเท้าหัวเข่า มิสเตอก๊อกยืนตรงตรง)
บทที่ ๗
ชาวเมืองชมอิเหนา
ต่อบทร้อง “ไพร่ฟ้าจะได้พึ่งสืบไป” หน้า ๘
(บทชาวเมือง กระบวนอิเหนาออกจากโรงเดินวน สิ้นบทแล้วขึ้นเจรจาตอนนี้ นายมากราบถวายบังคมสามครั้ง นายอ่างยกมือขึ้นไหว้ หนานบุญสงเอามือประนมอยู่กลางกระหม่อม มะกะตอยไหว้เหมือนกัน ขุนพัฒน์หลงเคี้ยะ มิสเตอร์ก๊อกเปิดหมวก)
ขุนพัฒน์หลง
ฉะ ฉะ ฉะ ฉวยจีน ฉวยจีนจีนน่อ งามอะไลยังลี้ ลูหน้ายังกะพะเนื้อหอมทีเลียว ฉา โหนยเน่ หูตาตะละกวนอิมเหนีย คนลูปยังลี้ถ้าเป็นมวงจีง_
นายอ่าง
กะ กะ กะ ก็ ก็ ก็ ไม่ ไม่ ไม่ ไม่ ดี
(พร้อมกัน) ฮา
หนานบุญสง
ฉาธุ ฉาธุ งามบ่อแพ่
นายมา
เออพ่อคุณ งามราวกะพระศรีอาริย์ ไม่เคยพบเคยเห็นเลย
ขุนพัฒน์หลง
คนมีลักหะหนะยังลี้ ก็มีบุญมีความศุขมากมาก
นายมา
ความศุขความศุขที่พูด รู้หรือว่าเป็นยังไร
ขุนพัฒน์หลง
ทำไลไม่ลู้ กะสิบายอกสิบายใจซิน่า
นายมา
คนอย่างไรจึงเรียกว่าคนสบาย
ขุนพัฒน์หลง
มีเงินมากมาก อยู่นานนานตาย
นายมา
มีเงินมากทุกข์มาก เพราะต้องระวัง ตายช้าอยู่เป็นขี้ข้าอนิจจัง
ขุนพัฒน์หลง
ก็ยังลั้น อะไลอะไลพ่อนักปาชถึงจะสิบาย
นายมา
ไม่เกิดไม่แก่ไม่ตาย อ๊ะเราพูดนอกคอกจนสุดกระบวนไปแล้ว หวลนึกถึงทูลกระหม่อมแก้วก็เสียดาย
ขุนพัฒน์หลง
พั้ว พั้ว กวนก๋งช่วยปุนเถา ให้ไล่ลูกเจ้าลูกนาย
หนานบุญสง
อือว่า ผีเหย้าท้าวเลือนช่วยทูลหัว ได้เมียสมตัวจะเส้นใจควาย
มิสเตอก๊อก
โอ๊ะ จั๋นอ้อนวอนปร๊ะเจ้า ให้จ้วยเก๋าให้สปายสปาย
มะกะตอย
เออเออ พีพ่อพีแม่ ซมคิดจะทะแยทะวาย
นายอ่าง
ฉัน ฉัน ข็ ข็ ข็ งะ งะ_
มิสเตอก๊อก
กุ๊ดมอนิง นาย
นายมา
ฮื้อ ฮื้อ แล้วกันพ่อเจ้าประคุณ ไปเสียสุดสายตาแล้ว ลูกจะได้ดูที่ไหนอิกเล่าพ่อคุณ
ขุนพัฒน์หลง
อย่า อย่า อั๊ว อั๊ว อั๊วว่าถ้าเป็นมวงจีง_
มิสเตอก๊อก
อ๋าย อ๋าย อย่าเป็นตุ๊ก ไม่เป็นไหร มานี่เตอะ จั๋นจะปาวิ่งแก่งไปดู ตำเนียมนอกไม่ตื๋อ ไม่เป็นไหร
หนานบุญสง
บ่า บ่อได้แล้วน้อ ค่อยกั่วเขาเอาดาบปาดค้อ ม้วยบ่อใด้กับไปเมืองน้อ
มิสเตอก๊อก
อย่ากลัว อยากดูต้องดู ใคจะไปก็ไป จั๋นไปเดี๋ยวนี้
(พร้อมกัน เว้นแต่หนานบุญสง) ไป ไป
นายมา
ตายก็ตาย ถึงตายก็กำลังชื่นใจ คงได้ไปที่ชอบ ไปก็ไป
หนานบุญสง
บ่า คอยยั่นนักน้อ ไปบ่อได้ นึกนึกแล้วคำดูคอใจมันหายวาบวาบ
นายมา
อ๋าย เอาไปให้ได้ (ฉุดตัวหนานบุญสงวิ่งลัดไปเข้าโรง)
บทที่ ๘
ท้าวดาหา สั่งให้สียะตราไปไหว้อิเหนา
ต่อบทร้อง “เจ้าจะไปเป็นข้าไพรี” หน้า ๙
ท้าวดาหา
ไปซิ ไปไหว้เขาเสีย เจ้าเดนชะเลย
ประไหมสุหรี
ไปละก็เจียมตัวนะ อย่ากำเริบ
บทที่ ๙
ยาสา สั่งให้จัดปะเสบันอากง
ต่อบทร้อง “ไปจัดแจงแต่งที่ดังบัญชา” หน้า ๑๑
ยาสา
เวรใครเฮ้ย นายเวรใครอยู่ที่ทิมดาบบ้างหื
นายเวร
ขอรับกะผม
ยาสา
เร็วเข้า หมายสั่งให้เจ้าพนักงานจัดปะเสบันอากงให้พร้อมเดี๋ยวนี้ เวลาเสด็จออกจากเฝ้าสมเด็จพระราชโอรสกรุงกุเรปันจะเสด็จไปประทับ แน่ะ สั่งเสียให้ละเอียดนะ
นายเวร
ขอรับใส่เกล้าใส่ผม กำหนดอย่างไร
ยาสา
ก็เห็นจะอยู่ในสักสามเวรสี่เวร ราวนั้นแหละ ไม่นานนักดอก ฮะ ฮะ พระไทยกับพระองค์อยู่ต่างกัน นานได้หรือ ฮะ ฮะ ฮะ
นายเวร
รับพระรำอะทานว่าก็ยังไม่ได้ จะคาดราคาเพ็ชรเม็ดใหญ่ที่นายช่างยังมิได้เห็นแลตีราคานั้นกะไรอยู่ ท่านก็มิใช่หยอกนักเลงอยู่ ผมเห็นพระเนตรจะไม่สู้ต่ำ
ยาสา
อือ ก็นายช่างไม่มีช่องจะดู แลไม่อยากดู ถึงตาจะดีมิดีก็ที่ไหนจะเห็นจะรู้ได้ อ๊ะ พูดการเกินตัวเราแลแฮะ เท่านั้นเถอะสั่งเสียให้ดีนะเรา อย่าให้เสียร่าอาการได้ตามรับสั่ง
นายเวร
ขอรับใส่เกล้าใส่ผม
บทที่ ๑๐
พี่เลี้ยงปลอบบุษบา จะให้ขึ้นไปเฝ้า
ต่อบทร้อง “ทูลเท่าไรเทวีไม่ลีลา” หน้า ๑๒
บาหยัน
ทูลหม่อมแก้ว ไม่โปรดหลังข้าแล้วหรือจึงยังงี้ แม่ทูนหัวเสด็จเสียเถิด อย่าทรงนึกอย่างไรเลย นึกว่าโปรดหลังหม่อมฉันไว้สักคราวเถอะทูลหม่อมแก้ว
ปะเสหรัน
พุโธ่ แม่บาหยัน จะเอาบุญหลังของเราไปข่มท่าน ท่านกลัวหลังหล่อนอยู่นักแน่ะ
ส้าเหง็ด
อนิจาแม่ปะเสหรัน ว่าอะไรอย่างงั้น คนไม่เคยถูกก็คาดไม่ถูกดอก ว่าเจ็บเพียงไหน คราวนี้ละหล่อน พวกเราคงจะได้รู้จักน้ำมือ ราชมัน ว่ามันเจ็บมิใช่คัน
ปะลาหงัน
แม่เจ้าประคุณ ทรงพระดำริห์นะทูลหม่อมแก้ว แต่ไหนไหนมาก็ไม่ขัดรับสั่งเลยสักคราว คราวนี้จะมาขัด สารพัดอะไรอะไรที่ผิด ก็ไม่เท่าโทษที่ขัดรับสั่ง
ปะเสหรัน
อือหล่อน ถึงจะไม่ถูกกริ้วก็บาปนะหล่อน ว่าเอาอย่างเราประสาไพร่ ไม่อยู่ในคำบิดามารดาก็เต็มที ท่านมีพระคุณมาไม่ควรจะทำให้ท่านโกรธ
บาหยัน
ฮือ ทำเล่นกับรับสั่งให้หาเถอะ จะว่าได้เชื่อได้หรือ ว่าท่านคงจะรับสั่งให้หาเรื่องนั้นดอกเรื่องนี้ดอก ไม่ไปก็ไม่เป็นไร เออถ้าพลาดจะทำอย่างไร จริงนะทายใจฟ้าใจดินได้หรือหล่อน ว่าฟ้าจะผ่ายังไรที่ไหน
ปะเสหรัน
จริงสิหล่อน เสด็จเสียเถิดทูลหัว กลัวดีกว่ากล้า เป็นข้าต้องแล้วแต่เจ้า เป็นลูกเต้าก็แล้วแต่บิดามารดา ท่านเกิดก่อนเรา ท่านคิดให้เรามากกว่าที่เราคิดถึงตัวเราเอง ท่านจะมิทรงเห็นดียังไรหรือจึงรับสั่งให้หา เพื่อปราถนาความดี ที่แม่จะขัดเสียอย่างนี้ไม่ใช่แต่ตัดความดีที่ท่านต้องประสงค์เสียอย่างเดียว บางทีจะกลับเป็นความชั่วความร้ายได้ เพราะถ้าลางทีรับสั่งให้หาเพื่อจะกันความร้าย ถ้ามาขัดเสียก็เป็นการเพิ่มความร้าย ที่ท่านจะคิดตัดความต้องทรงพระดำริห์จงมาก แม่คุณแม่ทูลหัว
ส้าเหง็ด
ตายละหล่อน พวกเราจะทำยังไงยังงี้ ตายเปล่าเปล่า ไม่เข้าเรื่องเข้าราว ไอ้คำที่เขาว่าน่ะ อ้ายที่คู่กับเฝ้าคลังน่ะ มันเข้าอกเราละคราวนี้
บาหยัน
ประชวรหรือเพคะ หม่อมฉันจะได้ขึ้นไปทูล
ปะลาหงัน
ท่านประชวรพระกรรณ หล่อนทูลเถอะ ถ้าผิดฉันรับเอาเอง จริงนะหล่อน ท่านประชวรพระกรรณ ท่านทรงฟังความร้อนเป็นเย็นไป คำพูดที่ทรงได้ยินไม่มีน้ำหนักไม่มีราคา ท่านทรงได้ยินเสียงคำเราอ้อนวอนเหมือนกะเสียงนาระกา
บทที่ ๑๑
มะดีหวีลงไปตามบุษบา ปลอบให้ขึ้นไปเฝ้า
ต่อบทร้อง “ช่วยแต่งกายาทรามไวย” หน้า ๑๓
มะดีหวี
เออนี่ยังไงนี่แม่บุษบา ในว่าไม่กลัวกันละหรือ นี่จะไม่ลุกขึ้นละหรือ ประเดี๋ยวนี้ก็จะได้ใส่ลงผางใหญ่นี่ ดูซิ ยังนอนเฉย (ว่ากับพี่เลี้ยง) ยังไงล่ะพระพี่เลี้ยง นี่เห็นดีด้วยกันละหรือ
บาหยัน
เหลือกำลัง ท่านจะโปรดหลังหม่อมฉันนะกะนะกะหม่อม
มะดีหวี
อะไร จะขี่หลังเจ้าไปหรือ อุตริ
บาหยัน
หามิได้ กระหม่อมฉัน_
มะดีหวี
ฮ้าย ข้าไม่เคยพบเคยเห็นเช่นนี้ อิเหนาเขามาเฝ้า นี้เขาไปเสียละก็ ฮึ ยังไงล่ะแม่บุษบา
ปะลาหงัน
ท่านทรงฟังเสียงกระหม่อมฉัน เหมือนกะเสียงนาระกา
มะดีหวี
ถ้ายังงั้นเสียงข้ามิเป็นระฆังหรือ หล่อนถึงยังไม่นำพา ยังไงล่ะแม่บุษบา ไม่ชอบขู่ทีนี้จะปลอบ ไปเสียเถิดนะแม่ทูลหัวแต่งตัวเสียอย่าช้า อิเหนาเขามานะแม่บุษบา
ปะเสหรัน
อิเหนาเขามา ทรงยังงี้ละเห็นจะไม่ได้การ
มะดีหวี
เออ ข้านี้ก็รำคาญ เขามาน้าน นาน กลุ้มใจ
ปะเสหรัน
ดูสิแม่ส้าเหง็ด จะทำอย่างไร
ส้าเหง็ด
รับสั่งยังงี้เห็นจะไม่ถูกพระไทย ไม่สำเร็จนะกะนะกะหม่อม
มะดีหวี
เออ ข้าก็เป็นเข็ดสิ้นกำลัง จะขู่หรือก็ไม่ชอบ จะปลอบหรือก็ไม่ฟัง มาสิ มาช่วยกันปล้ำให้ลุกขึ้นนั่ง
บทที่ ๑๒
มะดีหวีเตือน ให้บุษบาออกไปไหว้อิเหนา
มะดีหวี
ออกไปสิแม่บุษบา ออกไปเสียหน่อยเถิดแม่คุณของแม่นั่นแน่ะ พี่ชายคอยรับไหว้นั่นแน่ะ หน่อยเขาจะว่าได้ว่าดื้อนี่กะไร ไม่อายเขาหรือ ยังไงล่ะ ประเดี๋ยวนี้ก็จะกริ้วขึ้นมานี่ กลุ้มใจจริงยังงี้ พับผี่เถอะ
บทที่ ๑๓
พี่เลี้ยงเถ้าแก่กำนัล ชมโฉมอิเหนา
ปะเสหรัน
แม้ แม่ปะละหงัน ดูเถอะหล่อน นี่อะไรช่างงามยังงี้ อุ๊ยนั่นไม่น่าเชื่อเลยและว่าเป็นมนุษย์
มลาหรอ
เจ้าค่ะ จนอีฉันไม่กล้าจะดู ดูละก็ลืมตัวไปไม่ทันจะรู้
ปะหนัน
แม้ ยังงั้นเทียวหรือหล่อน แต่ชั้นดูก็ลืมตัว แล้วละก็ถ้า_
มลาหรอ
ถ้าอะไรจ๊ะ ถ้าอะไรจ๊ะ พูดละอย่ายั้ง จะว่าละว่าให้จังจัง
ส้าเหง็ด
เอาละ เอาละ แม่เหล่านี้ สติหนีงามพ่อรูปสวยออกจากตัวเสียหมดแล้วหรือยังไง จึงเพ้อพูดอะไรต่ออะไรออกไม่เป็นเรื่อง
เถ้าแก่
อุ๊ย ก็พระรูปพระโฉมงามราวกะพระทรงเครื่อง ยังงี้จะไม่ให้หล่อนดิ้นไปยังไง อย่าว่าแต่หล่อนสาวสาวแส้แส้เลย ถึงฉันเองเคยพบเคยเห็นมาไม่รู้ว่ากี่มากน้อย หะ หะ หะ หะ เหมือนนางจันทร์สุดาเขาว่า “อย่าว่าแต่รุ่นราวสาวแส้ ถึงเถ้าแก่ก็คิดพิศวง” หะ หะ หะ หะ มันจริ๊ง จริง
บุหลัน
แม่มลาหรอ แม่มลาหรอ มานี่แน่ะฉันจะบอกอะไรให้ (พูดเบาหน่อย) ยังงี้นะหล่อน ถ้าฉันได้เห็นทุกวันทุกวันละ ยอมไม่กินเข้า ยอมไม่นอนเลย จริงจริงนะหล่อน
มลาหรอ
อุ๊ย แม้หล่อนไม่นอนไม่กิน หล่อนจะทำยังไง ถ้าหล่อนเองไม่นอนละ สิ่งที่หล่อนดูหล่อนจะให้นอนหรือไม่
ปะหนัน
อุ๊ย นี่อะไรนี่ ชั่งไม่ตักน้ำใส่กะโหลกชะโงกดูเงาเลยแหละ ชั่งเพ้อพูดไปได้นี่ ฉันแน่ะจะว่าเป็นกลาง อย่าอึงไปนะหล่อน ถ้าแม้นทองกุเรปันก้อนนี้ ได้เป็นเรือนรับหัวเพ็ชรเมืองดาหาละก็นั่นแหละจะงามเลิศประเสริฐตาน่าดูจริงละ เอาเถอะฉันยอมไม่นอนไม่กินด้วยคนหนึ่งละ
ปะเสหรัน
ฉันจะเป็นบ้ากะแม่เล็กเล็กสักหน่อยเถอะ จะว่าให้ฟัง อย่าทยานไปหน่อยเลย มันไม่ได้ดอก เพราะเรือนแหวนที่หล่อนร่ำ สมัคลงเป็นแหวนตะกั่วฝังหัวมะกล่ำไม่เสียดายเพ็ชรเม็ดกระจ่างแล้ว ท่านจึงได้ขว้างลงในน้ำ เพ็ชรก็ตกลงในน้ำไหลแล้ว อย่าหมายใจว่าท่านจะดำเลยหล่อนเอ๊ย
ปะหนัน
ท่านเจ้าขา ถ้าหากเผื่อว่าเรือนแหวนจะได้รับเพ็ชรเมืองดาหาละ อีฉันขอฝากพลอยหุงดีดีเมืองนี้เป็นบ่า ได้หรือมิได้เจ้าคะ
มลาหรอ
ได้จ๊ะ ได้จ๊ะ ได้จ๊ะ
บุหลัน
ได้จ๊ะ ได้จ๊ะ
ปะหนัน
แม้ แม้ แม้ ออกแจเจียวท่านเพคะ อย่าอึงอย่าเอ็ดเลย สองบ่าทั้งสองเม็ดแลจ้ะ
มลาหรอ
อุ๊ย ยังงั้นยังเหลือเต้นอยู่หรับหรับอิกเม็ดหนึ่ง อกฉันจะทำยังไง
บุหลัน
อ้าว เอาฝังเป็นเปียเสียก็ได้
บทที่ ๑๔
บาหยัน ห้ามคุณเถ้าแก่กำนัล
ต่อบทร้อง “ฝูงคนเขาจะเย้ยไยไพ” หน้า ๑๖
บาหยัน
แม่เอ๊ย แม่สาวสาว แม่แก่แก่ แม่กลางคน อย่าพูดไปนักเลย หล่อนมันไม่ดีดอก ฉันจะบอกให้ เจ้าของเราน่ะไม่คู่ควร จะเอาไปเปรียบ เอาไปเทียบ เอาไปเทียม วาศนาน้อยแล้วอย่าทำทะเยอไปหน่อยเลย อายเขา เขาจะข้อนว่า อะไรมันไม่น่าอายเหมือนให้เขาว่าได้ ว่าไม่ดูเงากายนะหล่อน
คุณเถ้าแก่
อื้อ แม่บาหยันว่าอะไรอย่างนั้น เจ้าฉันหรือหล่อนว่าไม่คู่ควร ฉันไม่เสกสรรว่า หัวหงอกจนปานนี้ แต่ก่อนร่อนชะไรไหนไหนมา ฉันยังไม่เคยได้ยิน ไม่เคยได้เห็นหนุ่มกะสาวที่เหมาะตายังงี้ ถึงเมื่อกะนั้น องค์ศรีปัตหรากับประไหมสุหรี พวกฉันก็ตื่นกันชมหนักหนา แต่คู่นี้สมกันเกินตำรา เกินคนแก่ที่เคยพูด จะพูดจะชมให้สมกับงามตามที่ได้เห็นได้ จริงจริงนะจ๊ะ
บาหยัน
อุ๊ย รับประทานโทษเจ้าประคุณ ที่คุณพูดนั้นจะจริงมิจริงก็ตามที แต่ดีฉันนึกว่าพูดการที่เกินกาลไม่ใช่เวลาที่จะพูด ก็จะพูดหาความอายใส่ตน ใครเขาได้ยินจะว่าอีนี่มิดิ้นรนเต็มทีแล้วดอกเจ้าคะ ดีฉันจึงได้ห้ามดอกเจ้าคะ
บทที่ ๑๕
นางกำนัลพูด เมื่ออิเหนาเสียสติ
ต่อบทร้อง “จึงเคลิ้มใคล้ไม่เป็นสมประดี” หน้า ๑๘

(พร้อมกัน) อือ (ว่าเมื่ออิเหนาหยุดขับ)
มหลาหรอ
หะ หะ เป็นกะไรแม่ยาหยา ได้ยินแมะ คิมเหเห็นจะเปรเป็นวษา นะหล่อนนะ
ยาหยา
ช้า ช้า อย่าเพ่อหริกขึ้นไปเลยแม่ชื่นใจ ฝนตกน่าแล้งจะแปลงเป็นน่าฝนนั้นไม่ได้
เถ้าแก่
พุโธ่แม่ยาหยา พุโธ่ดูสิพ่อคุณ เห็นจะกลับพระไทยพ่อคุณเห็นจะได้คิด ว่าแต่ก่อนนั้นผิดไป น่าสงสารทูลหม่อมแก้ว รู้สึกพระองค์แล้วจงกลับเสียใหม่
ยาหยา
คุณเจ้าขาอีฉันรำคาญ อีฉันไหว้วานอย่าพูดไป แก้วท่านกอดอยู่กลางอก ท่านจะหยิบยกออกมายังไง ถ้าเขาไม่ดีเขาไม่เด็จ เขาไม่เอาชาวดาหาน้ำตาเล็ดออกมาได้ดอกเจ้าคะ
ปะหนัน
พุโธ่แม่ยาหยา มีปากก็พูดไป ตาไม่ดู ช่างใจเพ็ชรใจนิล ราวกะทะมิฬกินหมู ฉันเองละยกถวายหมด ไม่ถือไม่ทำ อโหสิสิ้นเวรสิ้นกรรม
ยาหยา
แม่คุณเถอะ ช่วยภาวนาที ว่า “จินตะหรา จินตะหรา จินตะหรา” ถ้าจำยากจำไม่ได้ก็จงบ่นไปว่า “หมันหยา หมันหยา หมันหยา”
บุหลัน
ถ้าฉันไปสอนท่านได้ เหมือนกะหล่อนสอนฉัน ฉันจะสอนให้ท่าน ว่า “ดาหา ดาหา ดาหา”
บทที่ ๑๖
จรกาเข้าเฝ้า ทูลท้าวดาหา
ต่อบทร้อง “ประจามิตรเลิกทัพกลับไป” หน้า ๒๒
จรกา
พระเพดตะข้า ที่นี่ดูสบาย อากาศไม่สู้หนาว ที่เมืองโน้นเต็มที หนาวนัก ถึงหกสิบสอง ข้าศึกที่ยกมานั้นตายเสียแล้วหรือพระเพดตะข้า
ท้าวดาหา
อือ ยังแต่น้องก็ขอออกอิเหนาเขาแล้ว
จรกา
นึกเสียดาย มาไม่ทัน เขาลือว่าคนทำกับเข้ากะหมังกุหนิงมีดีดี ทรงได้ไว้มั่งหรือเปล่า พระเพดตะข้า
ท้าวดาหา
(สั่นเศียร)
จรกา
มาคราวนี้รีบมา เอาสเบียงมาน้อย ไม่พอรับประทาน ที่ไหนมีผักปลาบ้าง จะได้ให้ไปหาเลี้ยงกัน
ท้าวดาหา
(สั่นเศียร) สืบดู
จรกา
งานคราวนี้ โขนหนังละครหุ่นเครื่องเล่นหม่อมฉันก็เอามา เป็นแต่เลี้ยงแลรางวัลบ้างแล้วไม่ต้องหา
ท้าวดาหา
ว่ากะไรเมื่อกี้ไม่ทันฟัง
จรกา
พระเพดตะข้า เรื่องหนัง
ท้าวดาหา
อือ ไม่เคยหมอบนานเห็นจะเมื่อย กระสับกระส่ายไม่สบาย
จรกา
เครื่องเล่นหม่อมฉันส้อนมาแปลกแปลกดีอยู่
ท้าวดาหา
(นิ่ง)
จรกา
(หันมาถามเสนา) นี่เสด็จออกนานแล้วหรือจ๋า
เสนา
(กราบ)
จรกา
จ้ะ ฉันพึ่งเคยมา
บทที่ ๑๗
นางกำนัล ติจรกา
ต่อบทร้อง “บ้างบ่นพิไรไปมา” หน้า ๒๓
ปะหนัน
อุ๊ย อุ๊ย ฉันตายละหล่อน ช่วยฉันด้วย อุ๊ย อุ๊ย ฉันเป็นลมไป ตาพราย เห็นจรกาพระภักตร์เป็นสี่หน่วยไปแล้วหล่อน
มลาหรอ
หล่อนละก็อึกกระทึกไป คิก คิก คิก คึก คึก คึก พระนาสิกเหมือนลูกจำภู่ สองซีกเหมือนกันแหละหล่อน พะผ่าฉันซิ คึก คึก คึก คึก
ยาหยา
แม้ นี่หรือหล่อนคู่ตุนาหงันของพระราชธิดา พุโธ่ ราวกะหม้อตาล ขึ้นรองพานลงยา
ปะหนัน
อุ๊ย หล่อนอย่าเอาท่านมาเปรียบเล้ย ขนลุกขนพอง ตาฉันนี่เห็นผิด ดูเหมือนก้อนอิฐเขาเอามากอง
เถ้าแก่
ไฮ้ นี่เอาอะไรมาพูดนี่แม่เล็กเล็ก ไม่รู้จักกลัวจักเกรง
บุหลัน
ก็ดูเอาเถิดคุณเจ้าขา ท่านทรงผ้าเหมือนทรงกางเกง
เถ้าแก่
ก็พระเพลาท่านโตนี่คะ ไปข้อนว่า
มลาหรอ
จริงจริง โสโครกเหมือนตุ่มสามโคกใส่ชฎา
เถ้าแก่
อะไรฮึ แม่เหล่านี้นี่กล้าหาญ
บุหลัน
พะผ่าอีฉันเถอะเจ้าคะ ถ้าได้กะพระธิดาละ อีฉันจะลาออกจากราชการ
มลาหรอ
อุ๊ยหล่อน ฉันจะออกก็ไม่มีแม่มีพ่อ แต่ฉันจะขอเป็นพนักงาน
เถ้าแก่
ฮึ นี่พูดอะไรไม่ได้เรื่อง เคืองหูรำคาญน่า
ปะหนัน
ตาคุณมัวคุณก็เคืองแต่หู คุณยังไม่รู้ว่าอีฉันปวดลูกตา
เถ้าแก่
ฮึ ไม่พูด ไม่พูด
ยาหยา
เจ้าค้ะ ดูอูฐเสียดีกว่า
เถ้าแก่
เอ จะถูกมะพร้าวห้าวจุกปาก
มลาหรอ
อีฉันขอเติมให้มาก ขอให้ควักลูกตา จะได้สบายได้หายเปนบ้า
เถ้าแก่
เถอะ เถอะ เถอะ
บทที่ ๑๘
กรมวังสั่งจัดตำหนัก ให้สุหรานากงกะหรัดตะปาตีพัก
ต่อบทร้อง “แล้วเสร็จดังมีพระบัญชา” หน้า ๒๕
เสนา
แฮะ นายเวรเมื่อตะกี้ไปเสียแล้วหรือ มานี่แน่ะ รับสั่งให้จัดปะเสบันอากงประทานกะหรัดตะปาตีแลสุหรานากงอิก ทำให้ดีดี เร็วเร็ว ให้ทันราชการ
พนักงาน
ขอรับ จัดปะเสบันอากงหรือขอรับ
เสนา
เอะ เจ้านี่สุ้งเสียงอย่างไรอยู่ เมาหรือ
บทที่ ๑๙
สียะตรา เล่นเครื่องเล่นต่างๆ
ต่อบทร้อง “ประสันตาพาเที่ยวเล่นสำราญ” หน้า ๒๗
สียะตรา
ฮะ ฮะ ตาประสันตา ตาประสันตาแน่ะ มาเล่นกันอิกเถอะ มานี่ ดูตาแน่ะ ไม่มาประเดี๋ยวฉันไปทูลเอานี่ มาซิ ตา ตา
ประสันตา
(พูดเบาๆ กับกิดาหยัน) อือ ไอ้ข้าแหละมันข้าราชการแท้แท้ พะผ่า ไม่เลือกว่าอะไร ฮะ วานซืนนี้ราชการผู้ใหญ่รบจริงจริง ดู เดี้ยวนี้จะต้องรับราชการไปทัพเล่นเล่น รบกันเด็กเด็ก ดู ดู มาละ เอาอิกละยังไม่เบื่อ เสียงตาประสันตา ออกเป็นตาสัปรศไปละ ดูเอา ดูเอา อึงเอาละ
(ทูลสียะตรา) ขอรับ ขอรับ เกล้ากระหม่อมอยู่นี่ จะทรงอะไรอิกล่ะขอรับ ดูที มีอะไรมั่ง อุแหม่นั่นดาบลาว อ้อ ไอ้ชาตินี้ละอะระยิกแท้แท้ บ๊ะนั่นหอก นั่นขวานรามสูร นั่นปืน นั่น_
สียะตรา
(เอาศรยิง)
ประสันตา
โอย โอย ล้มน่ะ เกล้ากระหม่อมถูกศรตาย นิ่งไม่พูดเกล้ากระหม่อม ตาย ตาย
(พูดเบา) ดู ดู รับร่าอะการเป็นเป้า ดูเอา ดูเอา
สียะตรา
ตา ตา ตา ตา อือแกล้งทำตายได้นี่ ดูซิ ฉันยิงเล่นเล่นก็ตาย อื้อ ไม่เอาน่ะ เล่นตายจริงจริง ไม่เอาน่ะ ลุกขึ้นน่ะ
ประสันตา
ก็เกล้ากระหม่อมเป็นกวางนี่ ถูกศรละก็ตายน่ะซี ยิงตัวนั้นแน่ะ ตัวนั้นแน่ะ
สียะตรา
อื้อ ก็ตายเล่นเล่นซี เล่นตายจริงจริงข้าไม่เอาน่ะ ลุกขึ้นน่ะ เอ้าไม่ลุกรึ ไม่ลุกข้าผ่าท้องกวางนะเอ้า
(เอาดาบฟาดพุง) แฮแฮแฮ หะหะหะหะหะหะ
ประสันตา
โอย โอย เป็นละขอรับ เป็นละ เป็นละ เป็นแล้ว เอ้าฟันอิก ปะเดี๋ยวนี้ก็ตายเสียอิกดอก อุวะ นั่นคลีน่ะแน่ะ เจ้าเด่น เจ้าซัน เจ้าดับดุล มานี่ มาตีคลีถวาย มา อ้าวเจ้าดัดเป็นม้าสิน่ะ เอ้าคลี ตีไปซี โปกน่ะแน่ น่ะแน่
สียะตรา
โปกน่ะแน่ ตา ตา ข้าจะตีมั่ง ตา ตา ข้าจะตีมั่งน่า เอาคลีอันนั้นของข้ามา นี่ตาเป็นม้านะฉันจะขี่ คลานลงซิ ดูตาแน่ ตา ตา
ประสันตา
(เบา) เอาละสิ สาแก่ใจเจ้าช่างริ ดูรับร่าอาการเป็นม้าละซี ดูเอาเถอะ
(ดัง) ขอรับขอรับคลานแล้ว ม้าตัวนี้พะยดนะ ทรงให้ดีดี หกนั่นแน่ หกน่ะ บ๊ะเผ่น เผ่นน่ะแน่ ตกนะ ขอรับ ระวังระวัง หกหลังนั่นแน่ ฮ่อ บ๊ะฮ่อ แล้วกัน จับไม่ได้
สียะตรา
โอ๊ย โอ๊ย จับที จับที อื้อ อย่าฮ่อสิน่า เล่นฮ่อไม่เอาน่ะ ขี่กันดีดีถึงจะเอา ดูสิดูสิมานี่น่ะ ตานั่นจับทีเถอะแก ตากะระตาหลา ช่วยจับให้ฉันทีซิ ซิ
กะระตาหลา
มานี่พ่อม้าต้น อย่าทำพะยดไปจะถูกแส้ ม้าตัวนี้ไม่ใส่บังเหียนไม่ได้ดอกขอรับ มา มาดีดี นี่บังเหียน ผูกคอเสียให้แน่น พะยดละก็กระชากให้หนักหนักเข้าขอรับ ฮะ ฮะ ฮะ ฮะ
ประสันตา
ชะ เจ้าพระยาสินธพ ช่างทูลสอนนัก เจ้าประคุณ โอย โอย อย่าทรงกระชากหนักสิขอรับ ทรงเชื่ออีตานี่ละก็ม้าตายน่ะซิ ม้าแก่เดินไม่ใคร่จะได้ อ้าวอ้าวโอย ม้าเจ็บ เจ็บ แล้วกันเซ เซแน่ ดู ดู โอยล้ม ล้มแล้วกัน ทรงเชื่ออีตานั่น ทรงกระชากจนม้าตาย แล้วกันต้องเอาคนนั้นมาเป็นม้าแทนนั่นแน่ หนีแล้ว จับจับจับจับขอรับ
สียะตรา
ม่ายน่ะ แกเล่นโกงนี่ ดูซิ ลุกขึ้นนะ ไม่ลุกหรือ ไม่ลุกตีด้วยแส้นะ ลุกซิ ซิ
กะระตาหลา
นี่ขอรับ แส้ แส้ ตีให้หนักทีเดียวก็จะเผ่นไปนี่ (สียะตรารับไม้มาตี) อ้าวอ้าว นั่นเป็นไรล่ะ เผ่นไปแล้ว จับ จับ จับ หะหะหะ
สียะตรา
อื้อ เล่นหนีฉันนี่ ปะเดี๋ยวไปทูลนี่ ดูตาสิ ไม่เล่นกะฉัน ตาตา มานี่น่ะตา ตาตา
ประสันตา
ม้าตายเสียแล้วนี่ขอรับ เล่นอย่างอื่นเถอะ แม้ผ่าซิ เครื่องทหารเป็นกองแน่ะ บ๊ะ น่าสนุกแท้แท้ ตากะระตาหลาไปไหนล่ะ แน่มานี่นะ เย็นนะรัลเก่าแต่งตัวเข้านะ ดูซิ ขัดรับสั่ง ดูขอรับ ยังไม่แต่งนี่ ประเดี๋ยวกริ้วขึ้นมาไปทูลเอาเดี๋ยวนี้แหละ เอ้า เด็กเด็ก แต่งเข้าซิ เข้าแถวน่ะ ไหนกัปตันไม่มี แล้วกัน ไม่สนุก ไม่มีใครบอก
สียะตรา
แต่ง แต่งซี้ ตากะระตาหลา ดูซิ แต่งนะ
กะระตาหลา
(พูดเบา) ดู หนุนเอาได้นี่ ทีนี้รับร่าอาการสอพลอละซิ เจ้าข้าร่าอาการ
(พูดดัง) ขอรับ ขอรับ แต่ง แต่ง แต่งไม่ถูก ไม่เข้าใจ บ๊ะ อ้ายนี่ใส่ที่ไหน ไม่ถูก บ๊ะ ไม่ได้การ สู้ประสันตาไม่ได้
สียะตรา
อื้อ ไม่เอาน่ะ แต่งให้ดีน่ะ บอกทหารไป
(ทีนี้เล่นหัดทหารให้จริงจริง เล่นท่าแลออกฟอมต่างๆ แล้วเล่นท่าแทงดาบอย่างใหม่ เป็นคู่คู่ ท่าแทงปืนเรือเวสาตรี แลกระบี่กระบองไทยๆ ต่อไปฯ)
บทที่ ๒๐
สียะตราพูดกับอิเหนา เมื่อไปหาจรกากลับมา
ต่อบทร้อง “ปลอบว่าดวงใจอย่าจาบัลย์” หน้า ๓๔
สียะตรา
ทั่นเพคะ ทั่นเพคะ เมื่อตะกี้กริ้วน้องทำไมน่าเพคะ ไล่หม่อมฉันไป ครั้นไปละก็กริ้ว ฮื้ฮื้ฮื้
อิเหนา
เปล่าดอกน่ะ พี่ไม่ได้โกรธดอก
สียะตรา
แม้ไม่ได้กริ้ว ไม่ได้กริ้ว เห็นจะทรงพระเมตตาตบหัวปลาซิว ปลาทนสีพระหัดถ์ไม่ไหวก็ต้องตกใจว่ากริ้วสิเพคะ
อิเหนา
นี่เอาที่ไหนมาพูดนี่พ่อคุณ
สียะตรา
ทำไม เด็กเด็กพูดจริงไม่ได้หรือเพคะ
อิเหนา
เปล่าดอกพ่อ พี่ชมฉลาด
สียะตรา
เห็นจะทรงกลัวน้องจะไม่ประมาท
อิเหนา
พ่อคุณ นี่ไปเอาฉลาดไหนมา
สียะตรา
เมืองนี้คำพูดไม่ต้องซื้อต้องหา
อิเหนา
ชื่นใจของพี่นี้ดีสุดใจ
สียะตรา
แต่เมื่อตะกี้ไม่ถูกพระไทย
อิเหนา
จริงนะ ทีนี้อุส่าห์ระวัง
สียะตรา
อย่าตามพระไทยจะกริ้วทีหลัง
อิเหนา
ไม่ใช่ ไม่ใช่ อย่าให้เขาออด อย่าให้เขาจูบ อย่าให้เขากอด
สียะตรา
ใครน่ะ เพคะ ตาอ้วนน่ะหรือ ถ้าไม่รับสั่งน้องไม่ให้ครือ
อิเหนา
ช่างพูดช่างจำแล้วอุส่าห์จำ ไม่นานไม่ช้าจะลืมทุกคำ
สียะตรา
เพคะ เพคะ ถ้าลืมให้ลงอาญา ไหนรับสั่งตะกี้ ว่าจะให้น้องขี่ม้า
อิเหนา
ไปสิ ไปสิ ไปเดี๋ยวนี้ ไป ขี่รถขี่ม้าให้สบายน้ำใจ
บทที่ ๒๑
อิเหนาส่งของมาถวายท้าวดาหา
ต่อบทร้อง “องค์ศรีปัตหราจึงรับไว้” หน้า ๓๗
ท้าวดาหา
อ้าว นั่นเอาของเขากลับมาทำไม ก็สั่งไปแล้วว่ามีแต่กูจะให้ อายชาวเมืองหมันหยา เขาจะว่าชาวดาหามักได้
เสนา
พระพิจะข้าขอรับ พระราชอาญาไม่พ้นเกล้าพ้นกระหม่อม ข้าพระองค์ได้ทูลตามรับสั่งแล้วทุกประการ พระราชนัดดาให้นำกลับมาถวายพระราชบุตรี แลพระราชกุมาร ด้วยกะด้วยกะหม่อม
ท้าวดาหา
อือเราเป็นผู้ใหญ่นี้ยาก ถ้าจะเอาไว้ก็จะเป็นมักมาก ถ้าจะมิรับเอาไว้ เขาให้แก่เด็ก ก็จะเป็นแสนงอนแทนไป หือ ให้เขาส่งไปตามใจเจ้าของเขาปราถนา ไม่ใช่ธุระ ไม่ใช่การของข้า
บทที่ ๒๒
พี่เลี้ยงปลอบบุษบาให้ร้อยดอกไม้
ต่อบทร้อง “มิโปรดเกษีจะมีภัย” หน้า ๓๙
บาหยัน
ทรงเสียสักนิดเถอะทูลกระหม่อมแก้ว หม่อมฉันร้อยเกือบจะแล้วละเพคะ ดอกเดียวก็เอาเถอะ พอจะได้ทูล ทรงเสียหน่อยเถอะเพคะ นี่เพคะ ดอกไม้
บทที่ ๒๓
ท้าวล่าสำเข้าเฝ้า เจรจาสลับกับบท
ต่อบทร้อง “ภูวไนยเสด็จออกพระโรงคัล” หน้า ๔๔
บท
๏ ลดองค์ลงเหนือบัลลังก์อาศน์ หมู่อำมาตย์แวดล้อมหลายหลั่น
จรกา
(ยิ้มถวายบังคมสี่ครั้ง)
บท
เห็นท้าวล่าสำมาอภิวันท์ พระผินผันภักตร์ตรัสประภาษไป
จรกา
(พลอยประนมมือไปด้วย แล้วหันหน้ามาบอกแก่เสนา) พี่ฉัน ดี ดี หี้
บท
ดูก่อนระตูผู้ทรงนาม ค่อยมีความผาสุกหรือไฉน
จรกา
(ยิ้มถวายบังคม แล้วหันมาว่าแก่เสนา) รับสั่งกับพี่ฉัน (แล้วสกิดท้าวล่าสำ) กราบทูล กราบทูล หี้
บท
ครองบุรีราชฐานสำราญใจ หรือทุกข์โศกโรคภัยพาธา
จรกา
(หันหน้ามาว่าแก่เสนา มือชี้ท้าวล่าสำ) แขงแรง ไม่ใคร่จะเป็นคนขี้โรคขี้ภัย หี้
บท
อันข้าศึกซึ่งฮึกหาญนัก ยกมาโหมหักดาหา
จรกา
(ประนมมือเผยอก้นขึ้นหน่อยหน่อย แลดูท้าวดาหา ยิ้ม หี้ แล้วสกิดท้าวล่าสำ) ได้ช่อง
บท
บัดนี้พ่ายแพ้พระนัดดา สุดสิ้นชีวาวายปราณ
จรกา
(ตั้งท่าประนมมือ จะเจ้าไปหี้กับอิเหนา อิเหนาเฉยเสีย เลยหี้ระลงมาตั้งแต่สุหรานากง พวกเหล่านั้นนิ่งเฉยเสียหมด จนถึงสังคามาระตาหัวเราะด้วย จรกาหี้ใหญ่ จนถึงเลิกคิ้ว)
บท
๏ เมื่อนั้น ท้าวล่าสำสนองพระบรรหาร
จรกา
(สะกิดท้าวล่าสำขนาบไป ประนมมือหัวเราะกับท้าวดาหาบ้าง แล้วหันหน้ามาว่ากับเสนา) กราบทูล
บท
ว่ามิได้มีเหตุเภทพาล อยู่สำราญเป็นสุขสวัสดี
จรกา
(สกิดท้าวล่าสำ) กราบทูล กราบทูล
ท้าวล่าสำ
ฮึ
จรกา
หี้
บท
ด้วยเดชานุภาพภูวไนย ปกไปได้เย็นเกษี
จรกา
(พลอยไหว้ท้าวดาหาด้วย แล้วเอามือสกิดท้าวล่าสำ ทำหน้าเกิดความสองสามครั้ง)
บท
ไพร่ฟ้าประชาชนมนตรี ในธานีเกษมเปรมปรา
จรกา
(หันมาว่าแก่เสนา) ในเมืองล่าสำ สะบาย สะบายมาก หี้
บท
อนุชาให้ราชสาส์นไป ว่าศึกติดพิชัยดาหา
(พอออกชื่ออนุชา จรกาสะดุ้ง แล้วคลานต้วมเตี้ยมออกไปกลาง ถวายบังคมท้าวดาหาแล้วยิ้ม แลจ้องหน้าท้าวดาหาเป๋ง พอท้าว ดาหาแลมาเจอะนัยน์ตา ถวายบังคมปะหลกปะหลก)
บท
ข้าจึงรีบยกโยธา หวังจะมาช่วยรบราญรอน
จรกา
(ไหว้แล้วคลานกลับเข้ามานั่งที่ หันไปว่าแก่เสนา) พี่ฉันแข็งแรงเคยรบมาหลายหน หี้ (สกิดท้าวล่าสำ)
บท
บัดนี้ก็เสร็จสงคราม ข้ามีความปรีดาสโมสร
จรกา
(กะเถิดเข้าไปใกล้ท้าวล่าสำ สกิดถี่ แล้วหันไปเที่ยวยิ้มกับเสนาบ้าง กับสังคามาระตาบ้าง)
บท
จะขอแต่งการสยุมพร ภูธรจงทรงพระเมตตา
จรกา
(กราบตีนท้าวล่าสำ แล้วคลานต้วมเตี้ยมออกไปกลาง ถวายบังคมท้าวดาหา ยิ้ม หี้ แล้วหันไปหี้กับอิเหนา อิเหนาทำตาเขียวเอา หี้กับสุหรานากงเป็นต้น ตลอดจนสังคามาระตา แล้วหันไปหี้กับเสนา คลานกลับมานั่งที่หี้ของตัวคนเดียวจนกระทั่งหมดบท)
บท
๏ เมื่อนั้น พระองค์ทรงพิภพดาหา
จรกา
(ยังหี้เรื่อยอยู่ไม่หยุด)
บท
จึงมีสิงหนาทบัญชา ตรัสสั่งยาสาด้วยสุนทร
จรกา
(ตบพื้นบอกยาสา) รับสั่ง รับสั่ง
บท
พรุ่งนี้จะยกยาตรา ไปวิลิศมาหราสิงขร
จรกา
(ถามยาสาบ้าง ถามพี่ชายบ้าง) ที่ไหน ที่ไหน (หน้าตาเลิกลั่ก)
บท
ให้สามนัดดาฤทธิรอน ยกนิกรเป็นกองหน้าไป
จรกา
(แลดูอิเหนา สุหรานากง กะหรัดตะปาตี เขาเฉย หันมาหี้กับสังคามาระตา)
บท
จรกาให้เดินเป็นทัพหลัง แต่งตั้งตามกระบวนพยุหใหญ่
(พอออกชื่อจรกา จรกาคลานต้วมเตี้ยมออกไปกลาง ถวายบังคมทูลว่า) ฉลองพระเดชพระคุณได้ ไม่ให้เสียราชการมิได้ (เหลียวไปเกิดความกับพี่บ้าง อิเหนาบ้าง สังคามาระตาบ้าง เสนาบ้าง)
บท
สั่งเสร็จเสด็จคลาไคล เข้าไปปราสาทรูจี
จรกา
(ถวายบังคม หี้ จนตลอดเข้าโรง)
บทที่ ๒๔
ยาสา สั่งกระบวนเสด็จป่า
ต่อบทร้อง “บอกให้รู้ตัวทั่วกัน” หน้า ๕๖
ยาสา
เจ้านายเวรเฮ้ย มานี่ การร้อนนะ อย่านอนใจ หมายสั่งข้างหน้าข้างในจงทุกพนักงาน เวลาพรุ่งนี้เช้าจะเสด็จไปใช้บล เป็นกระบวนพยุหบาตรขนาดใหญ่ โปรดให้พระราชนัดดาทั้งสามเป็นทัพหน้า จรกาเป็นทัพหลัง หมายสั่งให้ถูกถ้วนตามเคยนะ
นายเวร
ขอรับใส่เกล้าใส่ผม
ยาสา
เสมียนตรามาหรือไม่ หา
นายเวร
มาอยู่ที่ทิมดาบขอรับ
ยาสา
อยู่ไหน เรียกมานี่ (นายเวรไปเรียกเสมียนตรามา แล้วยาสาเรียก) อ้า เสมียนตรา สั่งเสียเสียให้ตลอด อย่าปล่อยแต่อ้ายนายเวร จะเสียการ เร่งรัดให้ได้สั่งเสียเดี๋ยวนี้ เวลาไม่มีแล้ว ข้าจะต้องไปดูจัดกระบวนพระประเทียบ เฮ้ย ราชมันใครอยู่นั่นวะ ไปตามจงปลัดวังจ่ามาเดี๋ยวนี้ จะได้ช่วยกัน แล้วเข้าไปเรียนท่านข้างในเสียให้ทันเดี๋ยวนี้นะ

(พร้อมกัน) ขอรับผม
บทที่ ๒๕
นางกำนัลดีใจจะได้ตามเสด็จ
ต่อบทร้อง “ทั่วทุกนางในพระกำนัล” หน้า ๔๗
ดูเหมือนไม่ได้ร้องบท ใช้เจรจาแทนทีเดียว
(นางยาหยา นางมลาหรอ สองคนเดินกรอกันออกมา)
ยาหยา
ฉันละอย่านึกเลยว่าจะทุกข์ มิไยว่าไปไย จริงจริงนะแม่มลาหรอ ฉันไม่เสกสรรว่าดอก สัญชาติคนเราละมันเห็นใครดีไม่ได้น้ะ ใจคนเคยคิดริษยาแลเห็นดีก็มันไส้ จริงนะจ๊ะ
มลาหรอ
ฉันไม่รู้ไม่ชี้ ฉันจนก็ก้มหน้าจน ไม่ดิ้นไม่รนเข้าริมร้าย รักตัวสงวนตัว เหมือนเขาว่า “รักผ้าสงวนผ้า” ไม่ละแม่ฉันกลัว ท้าวนางเดี๋ยวนี้ท่านไม่ชั่ว ถ้ารู้ตัวว่าเขาพูดพาโลใส่ความจะเอาชะนะก็ต้องอย่าให้เป็นไปตามเขาว่า ฉันละทุกวันนี้ไม่อยากจะพูดจะชอบจะรู้จักกะใคร รู้จักเข้าเขาก็ว่าเป็น_
ยาหยา
คนรู้_จักกันจะเป็นไรไป
มลาหรอ
อ๋าย ไม่ใช่ เขาว่าเป็น_
ยาหยา
คนชอบกันก็จะเป็นไร
มลาหรอ
เขาไม่ว่ายังงั้นน่ะสิ เขาว่า ว่า อื้อ_
ยาหยา
เราเป็นคู่พูดคู่ปรึกษาปรับทุกข์กัน เขาจะนินทาหล่อน เขาก็ปิดฉันเท่านั้นแหละ
มลาหรอ
อุ๊ย หล่อนละก็ ฉันจะพูดละก็มาชิงฉันว่า ฉันว่าเขา_
ยาหยา
จะติฉินนินทาว่าคบคนวาสนาน้อย ยังเช่นฉันหรือหล่อน
มลาหรอ
ไฮ้ ฉันจะว่าเขาว่าเล่น_
ยาหยา
เหมือนลูกเล็กเล็ก จะเล่นอะไรก็ต้องมีเพื่อน เหมือนกะเด็กเด็กหรือจ๊ะ
มลาหรอ
เหมือนเด็กก็ดี จะเป็นไรไป กลัวมันจะเชือนไปเหมือนผู้ใหญ่
ยาหยา
ก็เหมือนน้องรักพี่ รักกันไม่หาร้ายใส่กันดีก่าที่จะจงชิงจงชัง คอยแช่งคอยตี จริงแม้ละ หล่อนละก็มีแต่_
บุหรง
(ขับในโรง) โอ้เวรกรรมทำไว้ไฉนหนอ
ยาหยา
เสียงใครร้องอะไรน่ะหึ ดูเหมือนจะจำเสียงได้
มลาหรอ
เสียงใครน่ะหล่อน แม่บุหรงหรือ แม่บุหรงมาฉันจะแอบเสียละ
บุหรง
(ขับต่อไป) โอ้เวรกรรมทำไว้ไฉนหนอ มาสืบส่อส่งให้ต้องไร้คู่ ส่วนใครใครเขาได้มีที่ชื่นชู เราต้องอยู่คนเดียวเปลี่ยวอุรา ดวงบุหลันพันแสงยังแฝงใกล้ ถึงกระไรเช้าเย็นได้เห็นหน้า แต่ตัวเราเศร้าอับลับไนยนา อนิจากรรมเอ๋ยกรรมช้ำใจจิง
(ถึงคำที่สี่ให้ออกมานอกโรง)
ยาหยา
แม่บุหรง บุญของฉันแท้แท้ ไม่ต้องไปหาหล่อนถึงที่ตำหนัก
(กระแอมเรียกนางมลาหรอ นางมลาหรอทำเหมือนเดินมาจากที่อื่น) อ้อ นั่นแม่มลาหรอก็มาหรือ แม่บุหรง แม่มลาหรอไปนั่งเล่นด้วยกันทางโน้นเถอะหล่อน
(นางสองคนนั่ง แต่นางยาหยาไม่ทันจะนั่งลงดี นางยิหวาวิ่งออกมา) อ้าว นั่นแม่ยิหวา แม่ยิหวาวิ่งไปไหนจนไหล่ดั้ง มานั่งที่นี่เถอะหล่อน
ยิหวา
อย่าเซ้าซี้น่ะ จะรีบไป
ยาหยา
บอกเสียก่อนน่ะ จะไปข้างไหน
ยิหวา
จะให้คนออกไปบ้าน จะไม่ทันประตู
ยาหยา
ไปทำไม ไปทำไม ไม่บอกให้รู้
ยิหวา
จะให้เขาไปเอาปิ่นโตกับหม้อน้ำ จะไปตามเสด็จใช้บล
ยาหยา
เมื่อไร ที่ไหน ใครบอก
ยิหวา
ฉันได้ยินมาแต่บน อุ๊ยหล่อนอย่าเซ้าซี้ ฉันจะรีบไปนะ ประตูเขาจะปิด จะเอาของเข้ามาไม่ได้ (ไป เข้าโรง)
มลาหรอ
แม่ยาหยา แม่ยาหยา แม่ยิหวาหล่อนว่ากะไรเมื่อตะกี้ หูฉันได้ยินว่าจะเสด็จไปใช้บล ถ้าจริงละต๊าย ฉันอายเขาป่น
บุหรง
อุ๊ย ฉันดีใจละ ฉันไม่เคยไปสักหน คงจะจริงเหมือนยังในหนังสือว่า ชมนกชมไม้ชมเขาชมสัตว์ป่า
มลาหรอ
แม่ยาหยายังไงละหล่อน ทำหน้าสะบาย จะได้ของที่ไหนแต่งตัวน่ะ อายเข้าต๊าย ตาย
ยาหยา
เอ็ดตะโรไปน่ะไม่อายเขาหรือเจ้าคะคุณ
(นางบุหงา นางปะหนัน นางบุหลัน ออกจากโรงเดินมา)
บุหรง
ดีใจแท้แท้ บุ๊ญบุญ จะร้องละครเสียให้สิ้นลำนำ จะเต้นจะโลดเสียให้สิ้นเพลงรำ ดูดูแม่บุหงา แม่ปะหนัน แม่บุหลัน หล่อนมา หน้าออกบานราวกะดอกชะบา
ยาหยา
(จะหนีหน้า) ฉันจะต้องไปสืบ จะเสด็จเมื่อไร
บุหลัน
แม่ยาหยา แม่ยาหยา หล่อนอย่าเพ่อไป แม่เจ้าแม่คุณเถอะ ทีนี้อย่าผัดเลย ไม่ได้ ฉันจะต้องใส่ไปตามเสด็จ แม่ปะหนันหล่อนจะซื้อเอาชุดทั้งเม็ด แม่บุหงาหล่อนจะเอากำไล เป็นการร้อนด้วยกันจริงจริง หล่อนอย่านิ่งนอนใจ
ยาหยา
แม้ทำราวกะจะเข้าเกาะฉันไปศาลา ประเดี๋ยวเถอะหล่อน ฉันจะไปเอามา
มลาหรอ
อ้ายเข็มกลัดอันนั้นน่ะหล่อนเอาไว้ที่ไหน คงจะทำเหมือนกับตุ้มหูแล้วหรือยังไง
ยาหยา
อุ๊ย กลุ้มใจนัก เห็นท่านขี่คานหามสามมือรัดก้น ไม่มีความอาย
มลาหรอ
อุ๊ยตามแต่หล่อนจะโกรธจะกริ้ว ที่จะให้ฉันนุ่งขี้ริ้วไม่ยอมจนตาย  พุโธ่ผ้าต่วนคุณพ่อซื้อเจ๊กจิ๋วมาให้ใหม่ใหม่ หล่อนก็เอาไปเสียทั้งสามผืน เสื้อจีบอกตัดขึ้นใหม่ใหม่ ใส่ทีเดียวแหละเมื่อวานซืนนี้ หล่อนก็เอาไปเมื่อเช้านี้เอง แล้วก็ยังซ้ำเอาสก๊อดไหม จนหมดตัวแล้วละ พับผ่าซิแม่บุหลัน ครั้งนี้ฉันจนใจจึงต้องว่า
ยาหยา
เชิญคุณไปตีกลองร้องฎีกา ท่านจะได้เอาฉันไปข้างนอก ให้เขาตอกขื่อตอกคา
มลาหรอ
อุ๊ยหล่อนอย่าประชดนะ ฉันพูดจริงจริง ถ้าแม้นไม่ได้ละฉันไม่นิ่ง
บุหลัน
ของหล่อนน่ะแล้วถึงค่อยพูดกัน เดี๋ยวนี้ฉันจะว่าแต่ของของฉัน
ยาหยา
แม่คุณเถอะ พรุ่งนี้แต่เช้าฉันจะเอาไปให้
บุหลัน
อุ๊ย ท่านจะเสด็จก่อนเช้า ฉันคอยไม่ได้
ยาหยา
ถ้ายังงั้นสักครู่ฉันถึงจะเอามา เขายืมไปนอกวัง จริงจริงพับผ่า
บุหลัน
ว่าให้แน่นะหล่อน อย่าทำเหมือนแต่ก่อน ครั้งนี้มันร้อนจริงจริง
ยาหยา
ยังงั้นฉันจะไปเดี๋ยวนี้ ให้คนวิ่งจี๋ออกไปเอามา
มลาหรอ
ก็ของฉันล่ะแม่ยาหยา
ยาหยา
ผ่าสิ แม่มลาหรอนี่ก็วุ่นวาย เอาไว้บ่ายบ่ายเถอะฉันจะไปหา
บุหงา
ฉันแหละเป็นเข็ดเสียแล้วละ ไม่อยากว่า นึกขึ้นมาละราวกะจะเป็นบ้า
ยาหยา
ฉันลาละนะแม่บุหลัน
บุหลัน
วันวันนะหล่อน
ยาหยา
จ้ะ (เข้าโรง)
บุหงา
เออจริงนะแม่ปะหนัน ฉันเป็นทุกข์อยู่อย่างหนึ่งอ้ายเรื่องของกิน
บุหลัน
เรื่องนั้นอย่าทุกข์ ฉันรับให้สิ้น ขนมปังที่เรือนก็มี ฉันจะเอาไป ขนมฝรั่งของคุณพี่ให้มามีอยู่ใหม่ใหม่ ลูกไม้แช่อย่างใหม่มาแต่ฟากคะโน้นก็มี เสียดายแต่น้ำแข็งเอาไปไม่ได้ไม่มีที่ กล่องถมใบใหญ่ของเรากินได้สักหกเจ็ดคน พวกเราทั้งหมดอย่าต้องขวายต้องขวน
บุหงา
พ้นทุกข์ไปอย่าง แม่บุหลันช่วยปลิดเอาไป ยังแต่นุ่งแต่ห่ม เราจะนัดกันอย่างไร ส้าระบับกะตาดน่ะจะต้องใช้หรือไม่ต้องใช้
ปะหนัน
อ๊าว นั่นน่ะเป็นแน่ละ ในวันใช้บล ของเราที่แต่งคราวนี้ก็มีอยู่ด้วยกันแล้วทุกคนทุกคน นั่นก็ต้องมีผ้านุ่ง ต่วนมั่งม่วงมั่งให้หลายหลายสี จะได้นุ่งเวลาละผืน เสื้อแพรใส่กลางวัน เสื้อขาวใส่กลางคืน แต่แพรน่ะเป็นต้องใช้ที่ได้เมื่อวานซืน ดวงจานดวงจักรของฉันได้ไว้ ฉันขึ้นไปช้าไป แม้เกือบจะเสียทีแนะหล่อน เหลืออยู่แต่สองแถบ ฉันฉวยไว้ได้ ใช้นั่นแหละดีหล่อน จะได้ไม่มีที่ไหน หมวกฝรั่งคราวนี้จะต้องเอาไป เข้าทุ่งเข้าป่าท่านเคยให้ใส่
บุหลัน
ว่าแต่ทำไมถึงจะเหมือนเหมือนกัน
ปะหนัน
อ้ายยังนั้นจนใจฉัน ว่าแต่อะไรของใครขาดอยู่ไม่มีจะได้ช่วยกันหา เที่ยวไขว่เที่ยวคว้าไปตามที ฉันหนักใจอยู่แต่เสื้ออย่างใหม่ของฉันแหละน้อยเต็มที จะตัดใหม่ก็แพงเหลือทน จะต้องรอไปจนเงินกลางปี แม่บุหลันวานซืนนี้หล่อนบอกกะฉันว่า ของหล่อนตัดใหม่มีหลายตัว ถ้าขอยืมใส่ได้บ้างจะยังชั่ว
บุหลัน
ถมไป ใหม่ใหม่ อย่ากลัว ยังเย็บค้างอยู่ห้างแบดแมนก็หลายอย่างด้วยกัน ฉันเตือนแหม่มเมื่อตะกี้ แหม่มว่าจะเย็บให้ทัน ถุงตีนแพรคุณพ่อสั่งมาใหม่ใหม่ก็มีเป็นหลายคู่ ถมไปเครื่องนุ่งห่มฉันมีเป็นตู้
มลาหรอ
อุ๊ย ยังงั้นละฉันไม่มีธุระอะไร ฉันร้อนใจอยู่แต่เรื่องกันหน้า ฉันไปละนะแม่บุหลัน ฉันจะไปหาคุณป้า
บุหลัน
พรุ่งนี้ไม่ได้หรือ จะด่วนไปไหน
มลาหรอ
โอ๊ย ไม่ได้หรอกหล่อน ฉันกลัวจะไม่ทัน ถ้าหน้ารกไม่ได้กันละก๊รรม กรรม จะรีบกันเสียวันวัน แล้วจะได้นอนหัวค่ำ จะตื่นแต่เช้า นอนดึกตาจะลึกเต็มที แม่บุหรงไปด้วยกันแมะล่ะหล่อน
บุหรง
ไปสิคะ คุณพี่ (นางมลาหรอ นางบุหรง เข้าโรง)
บุหงา
อุ๊ย อะไรฉันไม่เป็นทุกข์เหมือนกะของแต่งตัว เขารู้หมดว่าของมี จะไม่แต่งก็กลัว
บุหลัน
มีก็ใส่ ทำไมจะไม่แต่ง ฉันขอถาม
บุหงา
ฮื้อ คราวนี้ละเป็นแน่ คงเกิดความ คุณแม่รู้ละต๊าย ฉันไม่เป็นคน ท่านคงเข้ามาด่ามาว่าเอาป่น
บุหลัน
ทำไม ทำไม บอกฉันเถิดจะได้ช่วยกันคิด
บุหงา
ฮื้อ ฮื้อ ฉันเชื่อคนผิด แม่บุหลันไม่ช่วยฉันครั้งนี้ละคงไม่พ้นกรวนพ้นหวาย หล่อนโปรดช่วยไปเอามาไว้ที่หล่อนสักที เบี้ยหวัดหน้าฉันจะจัดให้ดี ตุ้มหูระย้าเพ็ชรหล่อนง้ามงาม คุณแม่ซื้อมาจากห้างยุเลียน เม็ดกลางกล่ำอ่อนแล้วก็เป็นเบรเลียน
บุหลัน
เท่านั้นเองดอกหรือ
บุหงา
ยังหล่อน ยังสายนาระกาฉันซื้อเองจากรายพันไว้สองร้อยห้าสิบห้า กับแหวนงูนพเก้างูดำอิกสองวง เป็นแหวนใหญ่ นั่นก็แหวนใส่เล่นอิกหลายใบ เรื่องรุงรังเหล่านี้ฉันหาเงินไว้ได้แล้วสิบชั่ง ยังขาดอิกสองชั่งสิบตำลึง ฉันไม่เห็นใคร เห็นแต่หล่อนเป็นที่พึ่ง
บุหลัน
เป็นเสร็จอย่าทุกข์ร้อน อย่าพูดมากเสียเวลา ว่าแต่ไปคราวนี้เถอะ ฉันอยากขี่ม้า เมื่อฉันอยู่ที่บ้านขี่เสมอแทบจะทุกวัน ถ้าต้องไปช้างละตายละ ฉันกลัวจะตกหกคะเมนเหมือนเมื่อคราวนั้น
ปะหนัน
ฮือ อย่าทะยานไปเลยหล่อน พวกเรามันไม่ได้ขี่ ถึงจะมีมั่งก็แต่ชั้นดีดี
บุหลัน
ว่าแต่ใครเป็นคนจัดน่ะ คุณท้าวหรือใคร
ปะหนัน
อ๊าย อย่างธรรมเนียมน่ะเคยทรง ใครจะไปจัดได้
บุหลัน
แฮะ เราอย่ามัวพูดกันเพ้อเจ้อไปเลย มาไปเรือนเถอะ อะไรของใครขาดเหลือจะได้จัดแจง มาเถอะหล่อน (นางส้าหรี นางสุบัง ออกจากโรง)
บุหลัน
ดู บ๊ะ วิ่งวุ่นไปทั้งนั้นแหละ มันไม่แต่เรา จริงจริงนะ อ้ายความสนุกความสบายนี้มันไม่ว่าใคร เกิดเป็นคนแล้วหล่อนเอ๋ย ใครเลยจะอดได้
ส้าหรี
คุณพี่คะ ไปไหนมา ออกพร้อมหน้ากันทีเดียว
บุหลัน
ก็หล่อนล่ะไปไหนมา หน้าออกเขียว
สุบัง
อุ๊ย เวลานี้หรือคะไม่มีเรื่องอื่น
บุหลัน
แน่ แน่ หล่อนว่าฉันตื่น
สุบัง
อุ๊ย เปล่าหรอกค่ะ จริงจริง อีฉันจะว่าพากันร้อนพากันวิ่ง
บุหลัน
หล่อนอย่าว่าฉันร้อนน่ะ ฉันโกรธนะ
ส้าหรี
พุโธ่ คุณพี่คะ ไม่ทุกข์ยังไร แต่แหวนสักลูกหนึ่งก็ไม่มีจะใส่
ปะหนัน
เออ ฉันซื้อแหวนชุดแล้ว แหวนเปียแมงปอของเก่าฉันมีทั้งสำรับ ฉันจะให้ใส่
ส้าหรี
อุ๊ย พระเดชพระคุณของคุณพี่นักหนา แต่อีฉันรับประทานไม่ได้กลัวขายหน้า ถ้าได้แหวนเม็ดเดียวพอเป็นแหวนเพ็ชร ถึงไม่ได้ทั้งเม็ดก็ไม่เป็นไร ถ้าโดยว่าแหวนชุดไม่ได้ แหวนใส่เล่นก็พอใช้
บุหลัน
กลุ้มใจนัก รำคาญอกรำคาญใจ (ถอดแหวน) เอ้าหล่อนใส่ได้ก็เอาไปใส่
ส้าหรี
เจ้าประคุณ คุณพี่สงเคราะห์เมื่อยามกันดาร แต่ให้ยืมเท่านี้ดีกว่าให้เปล่าเมื่อไม่ต้องการ
ปะหนัน
ฮุ้ย แม่บุหลัน แม่บุหลัน มานี่แน่ะ ฉันจะบอกอะไรให้ ฉันลืมไป ลืมไปจริงจริง เข็มขัดสายนอกฉันยังไม่มีใส่ ถ้าไม่ต้องแต่งตัวห่มตามแล้วไม่เป็นไร เข็มขัดอะไรอะไรก็ใช้ได้ นี่จะต้องห่มด้วย ฉันจะได้ที่ไหน
บุหลัน
นี่อะไรหึ หล่อนนี่วุ่นไปด้วย เมื่อไปถึงเรือนอะไรมันไม่มีถึงค่อยทุกข์ค่อยว่าให้สะใจ นี่มันกลางถนนฉันจะไปเอามาแต่ไหน
ปะหนัน
เถอะ เถอะนิ่ง นิ่งเป็นแล้วกัน ทึกทักตึงตัง เข็มขัดอันไหนฉันชอบฉันจะเอาไปใส่ อ้อ สายนาระกาด้วยนะหล่อน เหลือมั่งหรือยังไง ชั่งเป็นไร ขาดอะไรฉันจะเอากะหล่อนทั้งนั้นแหละ
บุหลัน
จ๊า เอาเถอะคราวนี้ฉันจะรับเป็นที่ขุนคลัง แต่หล่อนจะต้องสัญญา อย่าพูดว่าทุกข์ว่าจนให้ฉันฟัง แม่ส้าหรี แม่สุบัง นี่หล่อนจะไปไหนต่อไป
สุบัง
อีฉันจะไปหาตาดห่ม ไม่รู้ว่าจะได้ที่ไหน เที่ยววิ่งไปออกซานซม หาหาจนอ่อนใจมันไม่ได้ดี ถ้าได้ตาดเพียงอย่างเช่นเขาห่มไปเข้าไส้ก็พอใช้ กลัวแต่มันไพล่ไปถูกอ้ายคลุมบายศรี ถ้ายังงั้นละต๊าย ขายหน้าเต็มที
บุหลัน
อะไรหึ ไอ้เข้าไส้กะไอ้คลุมบายศรีน่ะ
ปะหนัน
อ๊อ อ้ายเมื่อวานซืนนี้นะหรือ ห่มตาดเปล่ากะยู่กะยี่ เขาว่าเหมือนผ้าคลุมบายศรี ฉันอดหัวเราะไม่ได้ อ้ายเข้าไส้น่ะ เข้าอยู่เสียกลางกองกอง เขาก็แลเห็นแต่หน้า ไอ้ผ้านุ่งผ้าห่มใครเขาจะมามอง
บุหลัน
(หัวเราะ) อ้อ ของเขาใช้ได้ ฉันไม่หาอะไรละ ฉันจะไปเข้ากองเสีย
ส้าหรี
คุณพี่หรือคะจะไปเข้ากอง ก็จะไปพราวอยู่ข้างใน ข้างนอกใครเขาจะมามอง
บุหลัน
อุย มายอฉัน ฉันมีอะไร้
ส้าหรี
ไม่ยอจริงจริงคุณพี่ สบถได้
บุหลัน
ไปหรือยังล่ะแม่ปะหนัน แม่บุหงา จะได้ไปหาเข้าหาของ
ปะหนัน
ไปสิคะคุณพี่ ธุระยังมีอยู่เป็นกอง

(นางบุหงา นางปะหนัน นางบุหลัน เข้าโรง นางสะเปีย นางยิหวา ถือห่อผ้าเดินออกมา)
ส้าหรี
โอ๊ย ยังไร ได้แมะหล่อน
สะเปีย
เต็มทีหล่อน วิ่งจนอ่อนใจ หาไม่ได้ดี
สุบัง
ตายละ มิต้องครองอ้ายคลุมบายศรีหรือ
สะเปีย
ไม่เป็นไรหรอกหล่อน มันก็พอใช้ ได้ใหม่มาสองผืน แต่ว่าราคาแพงเต็มที เบี้ยหวัดทั้งปีละไม่ลื้น ผืนหนึ่งสองร้อย ผืนหนึ่งร้อยยี่สิบบาท ยังขาดอยู่อิกสองผืน ฉันถึงไปเที่ยววิ่งหา ได้มาแต่ตำหนักโน้นมันอยู่ข้างคร่ำ แต่ว่าจะทำยังไรได้ ดีกว่าตาดเปล่า หาไม่จะต้องเข้าไส้
สุบัง
ไหนขอน้องดูสักทีพอชื่นใจ
สะเปีย
กลางถนนรนแคมจะแก้ออกยังไง มาไปดูที่เรือนเถอะ จะได้เลยเอาเงินไปใช้

(นางยิหวา นางสุบัง นางส้าหรี นางสะเปีย เข้าโรง ป้าลำไยออก นางบุหรง นางมลาหรอ นางตีถือเครื่องบูชา)
ลำไย
มาสิ แม่มลาหรอ แม่บุหรง จะไปกันหน้ากันตาก็มา ไปเรือนด้วยกัน ตาฉันมันไม่ใคร่จะเห็นนะเย็นเย็น ไปเสียแต่วันวัน
มลาหรอ
เจ้าค่ะ ดีฉันก็อยากกันเสียแต่วันวัน ดีฉันเที่ยวหาคุณป้ามาแต่กลางวัน
ลำไย
โอ๊ย ฉันไปฟังเทศน์หล่อน ท่านเทศน์เพราะสุดใจ ให้ส่วนบุญแม่คุณทั้งสองคน
บุหรง
ท่านเทศน์ยังไงนะเจ้าคะ
ลำไย
อ้าว ท่านก็เทศน์ให้ทำบุญสุณธรรม์น่ะสิหล่อน ให้อดโทโสโมโหได้บุญมาก
มลาหรอ
เท่านั้นแลหรือเจ้าคะ
ลำไย
โอ๊ย ฉันจำไม่ได้แม่ แก่แล้วก็หลงหลงลืมลืม (ถึงเรือน) มาสิ แม่คนไหนจะมากันก็มา มากันเสียก็กัน
(นั่งกันหน้า นางยาหยาถือห่อของ นางหวันหยาถือห่อผ้า ออกมาทั้งสองคน เดินขึ้นไปบนเรือน เจอนางมลาหรอ)
มลาหรอ
แม่ยาหยาน่ะเอาอะไรมาเป็นกอง ของของฉันด้วยหรือมิใช่
ยาหยา
ฮุ้ย นี่อะไรทำใจร้อนใจไฟ ของมันอยู่ดีดีหรอกมันไม่หนีไปไหน บอกแล้วว่าบ่ายบ่ายถึงจะเอาไปให้
มลาหรอ
นั่นอะไรในห่อ แก้ออกดูทีหรือ
ยาหยา
แม่หวันหยา เอาห่อผ้านั่นมานี่ (แก้ห่อผ้าออกดู พูดกันด้วยของเบาเบา ตามแต่จะพูด)

(นางส้าหรี นางสุบัง นางยิหวา ออกประตูข้างหนึ่ง นางสะเปีย ออกประตูข้างหนึ่ง)
ส้าหรี
แม่สะเปีย เงินค่าตาดใช้เขาแล้วหรือยังไง
สะเปีย
ใช้แล้วละ นี่หล่อนจะพากันไปข้างไหน
ส้าหรี
ฉันจะไปหาคุณป้าลำไยให้กันหน้า
สะเปีย
แม้อะไร กันแต่วันนี้ทีเดียวหรือหล่อน ฉันละไม่ได้ จะไปเมื่อไรต้องกันเมื่อนั้น ถึงจะเช้าเท่าเช้าอย่างไร จะต้องกันให้ทัน ถ้ากันเสียแต่เดี๋ยวนี้ พรุ่งนี้มันจะขึ้นเขียวเป็นหน้าพระราม ถ้ายังงั้นละทนหน้ารกเอาดีกว่าหน้าคราม
สุบัง
ไม่กันไม่ก้อยก็ตามใจ ไม่มีธุระอะไรมาได้ด้วยกัน
สะเปีย
ไปสิหล่อน เที่ยวเสียยังงี้มันค่อยสบาย อยู่เรือนละมันวุ่นวายเป็นจ้าล่ะหวั่น มันให้รื้อนี่เย็บนั่น ดูมันพันละวันไปยังค่ำ ไปสิ (พากันไปที่เรือนป้าลำไย)
ส้าหรี
แม้ แม่มลาหรอ แม่ยาหยา นั่นห่อผ้าอะไรเป็นกอง
มลาหรอ
ของแม่ยาหยาเขาเอามาขาย เวลายังงี้ละไปไหนก็ตะพายราวกะตาย่ามใหญ่
สุบัง
อย่าว่าหล่อนเล้ย แม่ยาหยาน่ะ เวลานี้ไม่หาจะให้หล่อนหาเมื่อไหร่ ขอฉันดูทีหรู มีอะไรมั่ง
ยาหยา
ประเดี๋ยวเถอะหล่อน ฉันยังมีของสำคัญ จะขอบอกแก่แม่ส้าหรี หีบเพ็ชรเขาเอามาขายใบหนึ่งสามสิบชั่ง สีมือเขาทำดี๊ดี แต่ว่าเป็นของทำเมืองนี้
ส้าหรี
มาแต่ไหนน่ะ รูปร่างเป็นอย่างไร
ยาหยา
หลังประดับเพ็ชรทั้งนั้น แต่ว่าเป็นเพ็ชรซีก กลางเป็นตาตราง มีงูใหญ่ขดอยู่ในนั้น
มลาหรอ
อ๊อ หีบใบนั้นฉันได้เห็นแล้ว หีบมะโรงงูใหญ่น่ะหรือ อ้อ อะไรเดี๋ยวนี้จะขายหรือ หีบใบนี้แหละลงทุนยี่สิบชั่ง เจ้าของบอกฉันเอง แต่ยังอยู่ในวัง เดี๋ยวนี้อะไรจะเอาเป็นสามสิบชั่ง
ส้าหรี
หีบใคน่ะหล่อน ทำไมฉันไม่ได้เห็น
มลาหรอ
หีบรายนั้นน่ะเป็นไร หีบรายปีมะโรงน่ะหล่อนไม่ได้เห็นหรือ เมื่อมีละครโรงหล่อ เขาไปกินป๋อออกโรง
ส้าหรี
อะไรหึ ฉันนึกไม่ออก
สุบัง
อ๊อ ฉันนึกได้แล้ว แม้ส้าหรีไม่เห็นหรอกแม่มลาหรอ
ส้าหรี
เรื่องราวมันเป็นยังไง บอกให้ฉันรู้มั่ง
มลาหรอ
รู้ละจะซื้อหรือ หีบรายนี้เจ้าของเขามั่งมีมาก เมื่อก่อนอยู่ที่ในวัง แม่ยาหยาแน่เขาเป็นคนสนิท เขาเป็นคู่คิดคู่อ่าน เขาเสียใจว่าอยู่ในวังมานานไม่ได้หีบทอง เขาถึงทำหีบเพ็ชรใบนี้ ให้เห็นว่ามีดอกมิใช่เต็มตรอง แต่ที่อยากได้หีบหลวงสักใบ พอจะได้เป็นเกียรติยศ คอยคอยอยู่นานเห็นไม่ได้การก็อ่อนใจ พอมีเหตุก็บอกออกเว้นแต่ยังไม่ไป ใคใคช่วยกันห้ามปรามก็ไม่ฟัง ว่าต่อรับสั่งถึงจะอยู่ได้ แล้วก็ให้ประทานหีบทองเสียสักใบ พออย่าให้ต้องขายหน้ากับคนที่เขามาใหม่ใหม่ มีคนรับแกก็รออยู่น้านนาน แต่เห็นไม่ได้การก็เสียใจ บอกว่าห่วงตึกจะออกไป
สุบัง
อุ๊ย หมั่นไส้ ไปแล้วยังอวดดีว่านี่หนีออกมาได้ ท่านโปรดปรานมากมาย แต่ตัวไม่สบายไม่เต็มใจ ถึงจะได้หีบทองหีบหยองก็ไม่เห็นดีอะไร เขาว่าผู้ชายตอมกราวกราว ถ้าใคไปหาน้านนานโผล่ออกมาสักคราว เสียงออกชื่อลือออกฉาวไปทั้งนั้น แกอื้ออื้อไปแต่ในนี้คงได้ดีทันควัน
(นางบุหลัน นางปะหนัน นางบุหงา ออกจากโรง กำลังนางส้าหรีว่า)
บุหลัน
ไปหาคุณป้าลำไยก่อนเถอะ เผื่อจะพบใคใคอยู่ที่นั่น
ปะหนัน
จริงแหละหล่อน ไปเถอะดี ป่านนี้แหละคงตอมเกรียว เราไปฟังเขาพูดอะไรกันสักประเดี๋ยว (พากันเดินมา)
บุหลัน
แม่ปะหนัน แม่ปะหนัน อย่าเพ่อขึ้นไปนะ แอบฟังดูเสียก่อน (ทั้งสามคนแอบฟัง)
ส้าหรี
นี่หล่อนจะให้ฉันเป็นปีมะโรงหรือ ถึงจะให้ซื้อหีบใบนี้
ยาหยา
ฉันเห็นว่าดีนะหล่อน
ส้าหรี
ก็ฉันไม่มีตึกจะห่วง ไม่มีกระโถนจะเห็น จะให้ฉันเป็นยังไง (นางเหล่านั้นหัวเราะ)
ยาหยา
ชั่งเป็นไร ฉันจะไปต่อเขาให้ ความจริงใจน่ะฉันเห็นว่าหล่อนควรจะกิน จะได้ดูแม่บุหลันหล่อนดิ้นไปเป็นไร เขาเป็นคนเฟ้อมั่งเฟ้อมี จะอวดดีไปอิกยังไร ไอ้วันมันอยู่อิกวันเดียว ถึงจะหาจนหน้าเขียวก็คงไม่ได้
ส้าหรี
โอ๊ย หีบใบนี้เป็นหีบเก๊กินขายหน้า แล้วจะเห็นกะโถนกะเถนกลัวเป็นบ้า แม่บุหลันฉันไม่สู้หล่อนหรอกเรื่องของแต่งตัว ฉันกลัว ขืนทำวุ่นวายไปจะฉิบหายหมดตัว
มลาหรอ
ฮุ้ย ดีก็แต่เอาเพ็ชรพอก ฉันไม่กลัวหรอกไอ้เรื่องแต่งตัว ในการกันหน้าหวีหัวละเป็นตายพวกเรา ถ้าฉันแต่งยังงั้นละฉันตาย ฉันอายเขา เข้าหน้าใครไม่ได้
(นางบุหลันโผล่หน้าขึ้นไป นางปะหนัน นางบุหงาตามไป)
บุหลัน
แม้ แม่มลาหรอ ฉันนึกว่าหล่อนอยู่เปล่า ฉันจะมาวานกันหน้า กลัวว่าจะเร่อร่าอายเขา หล่อนไม่เปล่าแล้วก็แล้วไป ชั่งเถอะ ไปก็ไปเข้าไส้เสียก็ได้ จะใส่รัดเกล้าหรือชฎา ก็กลัวจะยิ่งบ้าไปใหญ่
มลาหรอ
แม้ นี่หล่อนมาเมื่อไหร่ มาถึงก็มาเล่นใหญ่เทียวนะหล่อน
ยาหยา
แม่บุหลันมานั่งที่นี่เถอะ ดูของดีดีมั่งสิจ๊ะ
บุหลัน
นึกนึกก็ไม่อยากดู กลัวจะสู้ใครไม่ได้ แต่เอาดีละหล่อน ฉันกลัวจะซื้อไม่ทัน ด้วยวันน่ะมีอยู่วันเดียว
(นั่งห่างๆ นางปะหนัน นางบุหงา ไปนั่งพับเพียบดู)
ปะหนัน
แหวนตุ้มหูนี่ห้างไหน ใครเอามา สำรับนี้ราคาเท่าไร
ยาหยา
ของแม่พันเขาเอามา เขาว่าราคาสิบแปดชั่ง
บุหลัน
แม่ปะหนันหล่อนมั่งมีนะ ไปนั่งดูของดีดีจะซื้ออิกหรือ
ปะหนัน
ซื้ออะไร เอาที่ไหนมา ดูผ้าต่วนเถอะ เจ๊กจิ๋วหรือนี่
ยาหยา
ผ้าเขาสั่งไปนานแล้ว แต่แม่ทองคำยังไม่ตาย เขาจะขายผืนละยี่สิบแปด ฉันเห็นว่าแพง ต่อก็ไม่ให้
ปะหนัน
อุ๊ย ยี่สิบแปดใครจะซื้อได้ เอาเถอะถ้าให้ยี่สิบสี่ จะเอาสักสองผืน
ยาหยา
เขาว่าที่ตำหนักโน้นท่านต่อไว้ยี่สิบหก เมื่อวานซืนซื้อเสียเป็นราคา เขาว่าเขาไม่ลดให้ใคร
ปะหนัน
ยังงั้นละแล้วไปเถอะหล่อน
บุหลัน
แม่ปะหนันนี่ก็ขันจริง ไม่ได้ยินหรือใครว่าเมื่อตะกี้ ยังมานั่งเซ้าซี้อยู่ได้ (หันหน้าไปว่ากับป้าลำไย) คุณป้าคะ ช่วยโปรดกันหน้าให้อีฉันสามคนจะได้หรือไม่ได้
ลำไย
ได้สิแม่ แต่ฉันจะไปฟังเทศน์โรงทานเสียสักหน่อย แม่จะคอยหรือจะไปก่อนก็ตาม บ่ายบ่ายหน่อยเถอะ ฉันจะกันให้แม่ ให้ง้ามนะ แม่มหาจำเริญ
บุหลัน
ยังงั้นอีฉันลาคุณป้าไปก่อน
(ไปทั้งสามคน เข้าโรง นางที่เหลืออยู่นั้น พูดทุกคนทุกคน) อีฉันลา คุณป้าคะ อีฉันลา อีฉันลา
ลำไย
ไปเถอะแม่มหาจำเริญ (นางที่ลาเข้าโรงหมด) นางตีเอ๊ยนางตี ไหนกระบะเครื่องบูชาของข้าอยู่ไหน มาข้าจะไปเดี๋ยวนี้
นางตี
มาแล้วเจ้าคะ (ป้าลำไยลุกขึ้นเดินบ่นพึมพำไป) ไปจะทันหรือไม่ทันก็ไม่รู้ ป่านนี้ท่านจะเทศน์ไปแล้วละกะมัง แต่ตั้งใจก็ได้บุญดอก สาธุ สาธุ สาธุ (เข้าโรง)
(ตอนนี้เจรจาจัดพลหัดทหาร ไม่มีบทพูด)
บทที่ ๒๖
สียะตราเถียงกับบุษบาเมื่อรับดอกไม้
ต่อบทร้อง “ไม่ควรไหว้เจียวหรือจึงโกรธา” หน้า ๕๓
สียะตรา
เป็นเด็กนี้ยากจริงนะ ไม่รู้ว่าความผิดจะมีขึ้นเมื่อไร เหมือนเรื่องเดี๋ยวนี้ ไม่ได้คิดเลยว่าจะผิดก็เป็นได้
บุษบา
ทำไมน่ะ เขาได้สั่งได้เสียเมื่อไรล่ะ เอาไหนมาพูด ดีอกดีใจล่ะ ทั้งกราบทั้งไหว้ ฉวยเอาชื่อเขาไปว่า
สียะตรา
ทำไม ทำไมเพคะ ทำไมเจ้าพี่ไม่ได้สอนหม่อมฉันหรือว่าถ้าพูดกับผู้ใหญ่ละให้ไหว้ พุ้ดโธ่นี่ไม่ใช่ของเจ้าพี่ประทานหรือยังไง หม่อมฉันนึกว่าเราทั้งสองอ่อนก่า เป็นน้องจึงต้องไหว้ เมื่อตรงตรงดีดีไม่มีผิดเลยแต่สักนิดก็กริ้วได้
บุษบา
ก็ไหว้ทำไมถึงไม่ไหว้แต่ตัว ถึงต้องเอาชื่อเขาเข้าไปพันไปพัว
สียะตรา
เพคะ เพคะ ผิด ผิด ผิดเพราะว่าเป็นเด็กเถียงไม่ขึ้น มันก็เหมือนกะไอ้เรื่องกะโถนหกน่ะแหละ ถ้าหม่อมฉันทำหกละ เจ้าพี่ก็กริ้วละ ว่าไม่มีกิริยา ถ้าเจ้าพี่ทำหกเอง ก็กลับมากริ้วหม่อมฉันอิก ว่าเอามาตั้งไว้กีดทางไปทางมา ตกเป็นผิดทั้งขึ้นทั้งล่อง จะทำยังไรฉนี้เล่า
บุษบา
อย่าพูดให้มากให้เกินดีไป พ่อสียะตรา ถ้าบ่นไปไม่นิ่ง จะโกรธจริงจริงไม่แกล้งว่า
สียะตรา
อ้อ นี่แกล้งกริ้วให้เขาฟังดอกหรือ หม่อมฉันไม่ทราบนี่ เพคะ นิ่งละ นิ่ง นิ่ง
บุษบา
เกลียดปากไม่อยู่ศุข
สียะตรา
หม่อมฉันนิ่งแล้วนี่เพคะ
บุษบา
พูดมากน่ะ
สียะตรา
นิ่งละเพคะ นิ่ง นิ่ง
บทที่ ๒๗
ประสันตาชมบุษบา ล้ออิเหนา
ต่อบทร้อง “เพริศพรายพ้นที่จะรำพรรณ” หน้า ๕๓
ประสันตา
พะผ่านี่ไม่เชื่อกันหรืออย่างไรน่ะ จึงพากันทำหน้าเฉยเสียน่ะ
สังคามาระตา
ไม่เฉยจะให้ทำยังไง
ประสันตา
ทำไม เต้นให้เหมือนกับหม่อมฉันสิ
สังคามาระตา
เขายังไม่เห็นนี่ จะให้เขาเต้นเหมือนกะคนที่เห็นยังไงได้
ประสันตา
ขอรับ ขอรับ จริง จริง แต่หม่อมฉันคนเห็น จะขอเต้นไปจนตาย เต้นเพราะอะไร เพราะเพริศพรายพ้นที่จะรำพรรณ
อิเหนา
จริงนะ เขาย่อมว่า ช้างตื่นม้าตื่นเอาไว้ได้ คนตื่นตื่น พบตื่นงามตื่น_
ประสันตา
ปลื้มใจ ตื่นรัก ตื่นหลง ตื่นฮะ ตื่นอะไรต่ออะไร
สังคามาระตา
ฉันก็ตื่น ตื่นไม่รู้ว่างามเหมือนอะไร
ประสันตา
งามเหมือนกะคนเห็นชอบใจ
สังคามาระตา
แกก็เห็น
ประสันตา
หม่อมฉันก็ชอบใจ
สังคามาระตา
เอ๊ะ
ประสันตา
อยากเป็นข้าให้ท่านใช้
สังคามาระตา
คิดโจทย์
ประสันตา
แต่นายเก่าท่านยิ่งโปรด
สังคามาระตา
ทำไม
ประสันตา
เพราะท่านก็เห็น
สังคามาระตา
แล้วก็ยังไร
ประสันตา
ท่านอยากให้ประสันตา ไปเป็นขี้ข้าให้ท่านใช้
สังคามาระตา
ใครว่า
ประสันตา
ไม่มีใคร
สังคามาระตา
เอาไหนมาพูด
ประสันตา
ไม่แต่พูด สบถก็ได้ เพราะท่านทรงเห็น
สังคามาระตา
เออก็คงเห็นงาม
ประสันตา
เห็นงามละก็คงจะ
สังคามาระตา
ชอบพระไทย
ประสันตา
ชอบพระไทยละก็คง
สังคามาระตา
อะไร
ประสันตา
อะไรต่ออะไร
สังคามาระตา
หะ
ประสันตา
เพริศพรายพ้นที่จะรำพรรณ
บทนี้ไม่ได้ใช้ ที่ใช้ดูบทที่ ๒๘ ต่อไปข้างน่า
(บทที่ ๒๘)
ประสันตาชมบุษบา ล้ออิเหนา
ต่อบทร้อง “เห็นยิ่งกว่าครั้งแต่หลังมา” หน้า ๕๔
(ตอนนี้ไม่ได้ใช้เจรจา มีใหม่อยู่ข้างหลังต่อไป)
อิเหนา
หะหะหะหะ คนคนนี้เห็นจะเป็นชาวป่ามาจากละว้า หรือแต่อเมริกา เห็นคนรูปงามเข้าจึงตกใจ ทีจะนึกว่าไม่ใช่คนธรรมดาหมายว่านางฟ้าหรือยังไร
ประสันตา
รับสะกะหม่อม เป็นชาวป่ามาแต่หมันหยา ไม่ได้มาแต่ประเทศอเมริกาหามิได้ พะผ่า นางที่งามเหมือนพระบุตรี ไม่เคยเห็นสักที ให้ฟ้าผ่า รับสะกะหม่อม ที่ทรงข้อนี้จริง ดูงามยิ่งกว่านางฟ้า ถึงนางฟ้าที่ว่ากันว่างาม ก็งามทำไมไม่ได้ งามไม่ติดใจติดตา นี่งามจริงงามกะไรลืมไม่ได้สักอึดใจไม่แกล้งว่า
อิเหนา
ดีแต่พูดพล่อยพล่อยอวดฉลาด ที่แท้ก็เซอะไม่รู้จักอะไร หะหะเห็นชาววังรูปเขางามงาม ตื่นออกโครมคราม ไม่รู้จักทางไป
ประสันตา
ที่ทรงนี้ก็เป็นความจริงอิก หม่อมฉันตื่น ตื่นไม่เหมือนคนอื่น ไม่ตื่นนิ่ง หะ หะ เป็นตื่นเต้น เพราะเป็นชาวป่า เห็นอะไรงามงาม ก็ตื่นซุ่มซ่ามไปตามธรรมดา แอม แอม แต่ แอม แต่ชาวเมืองที่เคยเห็นน่ะ เห็นจะตื่นประหลาดกว่า เพราะไม่ใช่ตื่นเต้น เป็นตื่นตูมตามตามไป ตื่นไม่รู้แล้ว ตื่นยืดยาว ยิ่งนานยิ่งตื่นมาก ฮื้อ พูดพูดถึงเรื่องผู้หญิงละ ประเดี๋ยวก็ร้องไห้
อิเหนา
ร้องทำไม
ประสันตา
อยากกลับไปหมันหยา
อิเหนา
ทุด เกลียดน้ำหน้า
ประสันตา
อ้าว จริงแหละ (พูดกับสังคามาระตา) ทอดพระเนตรเป็นพะยานกันสิขอรับ หม่อมฉันกราบทูลจริงหรือไม่จริง (พูดกับอิเหนา) ฮึ ฮึ รับพระร่าอะทาน การที่จะเสด็จกลับเห็นจะยังช้า เพราะธรรมดาผู้ที่ไม่ตื่น ต้องเป็นยังงั้น ถ้าจะด่วนกลับไป เขาก็จะว่าตื่นหนีซุ่มซ่ามไม่ติดไม่ตาม ตื่นหนีเอาง่ายง่าย (พูดกับสังคามาระตา) แฮะ เป็นกะไรขอรับพวกเรา เห็นจะต้องเป็นตาเถ้าชาวดาหา
สังคามาระตา
ฉันก็เห็นจริงด้วยกับแกละ ดูอะไรมันผิดใจไปทุกอย่าง เมื่อคืนนี้ชอบกล รูปฉันมันกลายไปอย่างไรก็ไม่รู้ เกือบเสียท่า ข้าต้องยอมเชื่อแกละ ครั้งนี้เห็นจะต้องอยู่ที่นี่จริงเหมือนว่า
ประสันตา
เห็นด้วยหรือ หิ หิ หิ หิ
บทที่ ๒๘
สังคามาระตาพูดกับประสันตา
ต่อบทร้อง “เห็นยิ่งกว่าครั้งแต่หลังมา” หน้า ๕๔
ประสันตา
เห็นด้วยหรือ หิ หิ หิ หิ นี่ตื่นด้วยกับหม่อมฉันหรือ
สังคามาระตา
เอ๊ะ ไม่ยอมตื่นเหมือนยังกะแก
ประสันตา
ถ้ากระนั้นก็หลับ แต่หลับฝัน
สังคามาระตา
ฝันอะไร ก็ลืมตาอยู่ด้วยกัน
ประสันตา
เอ้ายังงั้นเอาเป็นคนละเมอ
สังคามาระตา
รู้ตัวละเมออะไร
ประสันตา
เอ๊ะ เอ้า เผลอพระสติ
สังคามาระตา
เผลออะไร ตั้งใจคิด แลทำด้วยความตั้งใจ
ประสันตา
ยังงั้นตรัสผิด คิดผิด ทรงผิด พลาด พลาดไป พลั้งไป
สังคามาระตา
ทำดี ทำจริง ทำการที่เชื่อว่าดีโดยสุจริต จะยอมเป็นผิดไม่ได้
ประสันตา
เอ๊ะยาก เอาเถอะ เอาเถอะ เอาเป็นตื่น นอนตื่นอยู่ มิใช่ตื่นอะไรต่ออะไร แต่ตัวของหม่อมฉันเอาเป็นตื่น เอาเป็นหลับ เอาเป็นฝัน เอาเป็นเผลอ เอาเป็นละเมอ เอาเป็นอะไรต่ออะไรรวมกันเข้าทุกอย่าง ยอมทุกอย่างเอาเป็นได้
สังคามาระตา
ยอมหรือ ยอมผิด ยอมรับ ยอมแพ้ต้องปรับ อย่าพูดวุ่นวาย
ประสันตา
ยอมแพ้ยอมได้ แต่ยอมให้ปรับไม่ได้ เป็นแต่ทนายตัวความยังมี จะนำชี้ส่งถวาย
บทที่ ๒๙
สียะตราเถียงกับบุษบา เรื่องดอกไม้
ต่อบทร้อง “ส่วนบุหงานั้นสิชอบใจ” หน้า ๕๕
สียะตรา
ทีนี้หม่อมฉันเห็นจะกลับมีความชอบเป็นแน่ หะ หะ หะ หะ ขอประทานหม่อมฉันดมสักดอกเถอะเพคะ วางไว้นานแล้ว ปานนี้เห็นจะสิ้นกลิ่นมือคนเก็บที่ติดอยู่ละ
บุษบา
รำคาญกับเด็กคนนี้นัก ดูราวกับพระพี่เลี้ยงผู้ใหญ่ คอยคุมอยู่ทุกฝีก้าว แต่ชั้นดอกไม้มันทิ้งรกอยู่ จะวางเสียให้ดีก็ข้อนว่า
สียะตรา
พุทโธ่ ถูกกริ้วอิกเอ้า น้องขอประทานดอกไม้ดอกขอรับ
บุษบา
กลุ้มใจนัก อย่ามาหาความหน่อยเลย
สียะตรา
(หยิบดอกไม้มาดม) แม้ แม้ มันชั่งหอมแท้แท้ ตั้งแต่เกิดมาไม่เคยพบยังงี้เลย ได้กลิ่นที่กลีบ ดอกไม้มันก็ยังงั้นแหละ แต่กลิ่นที่ก้านมันน่ะ ไม่รู้ว่ากลิ่นอะไรมาติดอยู่ สองกลิ่นมันช่างหอมชื่นจิตต์ชื่นใจ มิน่าเจ้าพี่ทรงหวงนักล่ะ เพราะยังงี้น้องขอถึงไม่ประทานให้
บทที่ ๓๐
บุษบา เล่นธาร
ต่อบทร้อง “สำราญใจเป็นสุขกำนัล” หน้า ๖๐
บุหลัน
แน่ะ แน่ะ แม่ยาหยา แม่ยาหยา หล่อนมาเล่นดำน้ำแข่งกันกะฉันหรือหล่อน
ยาหยา
ฉันไม่สู้หล่อนละจ้ะแม่คู้ณ ฉันไม่ใช่ประดาน้ำนี่ จะได้ดำอด
บุหลัน
แม้ แม้ ฉันเป็นประดาน้ำหรือหล่อน
ยาหยา
อ๊าว ฉันจะไปรู้หรือหล่อน ฉันไม่สู้หล่อนหรอก หล่อนดำไม่อดหล่อนก็ไม่มาท้าฉัน หล่อนเห็นไม่ชนะหล่อนก็ไม่ชวนพะนัน
บุหลัน
ยังงั้นเล่นกะแม่ปะหนัน ฉันเป็นคนกลาง ไม่เข้าใครออกใคร ถ้าใครแพ้ละกินใบบัวกันใบ
ยาหยา
มามา มาสิเจ้า เอาหรือยังล่ะ
ปะหนัน
อุ๊ย นี่เห็นฉันเป็นเด็กหรือถึงท้า เอากะหล่อนละ มาซิ เอ้า เอาละ ตุ๋ง(นางยาหยาดำ นางปะหนันไม่ดำ หัวเราะกันอึง)
ยาหยา
(โผล่) เอ้า แพ้ แพ้สิน่า กินบัวใบเสีย ไหนใบบัวอยู่ไหน ใบบัวอยู่ไหน ไม่กินไม่ยอมนะ จริงจริงเอ้าไม่ยอม
บุหลัน
อ๊าย แม่ปะหนันเขาไม่ได้ดำนี่ คนกลางยังไม่ทันจะตุ๋ง หล่อนก็ด่วนดำลงไป ตั้งกันใหม่ ตั้งกันใหม่
ยาหยา
อื๋อ เล่นโกงนี่ ฉันไม่เอา ฉันไม่เอา กินเสียก่อนฉันถึงจะดำ
ปะหนัน
ก็ฉันยังไม่ได้เล่นนี่ เอากันใหม่เถอะ ทีนี้ไม่โกงจริงจริง
บุหลัน
เอ้า ระวังนะ ระวัง
ยาหยา
เออ ใคโกงเถอะ หึ อย่าเพ่อตุ๋งซี แน่หล่อนเล่นเข้ากันกันนี่ หึ หึ ฉันไม่เล่นละ
บุหลัน
อื้อ อย่าบิดไปเลยหล่อน ระวัง ระวัง เอาละนะ ตุ๋ง
(นางยาหยาดำ นางปะหนันไม่ดำ ไปแอบหลังนางบุหงาเสียสักครู่หนึ่ง นางยาหยาโผล่)
บุหลัน
จุ๊จุ๊ แฮะ แฮะ (ชี้มือบุ้ยปากที่น้ำ ใช้ใบ้ว่านางปะหนันยังไม่โผล่ ให้นางยาหยาดำเสียใหม่ นางยาหยาก็ดำอิก คนเหล่านั้นก็พากันหัวร่อ อิกประเดี๋ยวหนึ่งนางปะหนันจึงดำ นางยาหยาโผล่)
บุหลัน
จุ๊จุ๊ แพ้นะ (พยักหน้าให้ดำอิก)
ยาหยา
อ๊ะ ยังไม่ขึ้นอิกหรือ ไม่เชื่อละ เล่นโกงนี่
บุหลัน
จุ๊จุ๊ ดำดำ พะผ่าฉันซี ยังไม่โผล่จริงจริง เร็วเร็ว (นางยาหยาดำอิก นางปะหนันโผล่ขึ้นมา หัวเราะกัน นางยาหยาชิงโผล่ขึ้นมาทันควัน จับนางปะหนันได้)
ยาหยา
แน่ แน่ ยังงี้เทียวนี่ เล่นโกงยังงี้ทีเดียว มากินใบบัวเสียดีดี ไม่ให้โกงอิกละ
ปะหนัน
ฉันแพ้หรือ หล่อนถึงจะมาให้ฉันกิน
ยาหยา
แพ้สิ ทำไมจะไม่แพ้ หล่อนโผล่ก่อนฉันไม่ใช่หรือ ดูสิแม่บุหลัน แม่ปะหนันเล่นไม่กิน ยังไงหล่อนตระลาการถึงไม่ตราสิน
ปะหนัน
ฉันโผล่ขี่หน จ๊ะ จ๊ะ แม่คนดี
ยาหยา
(ทำหน้าเก้อ) ฉันไม่รู้ กินเสียหล่อน แพ้ฉันเห็นอยู่เดี๋ยวนี้
ปะหนัน
ยังไงคุณพี่คะ แม่ยาหยาโผล่ขี่ที ใคเป็นคนโกง ตราสินเถอะคะคุณพี่
ยาหยา
อื๋อ ก็หล่อนโผล่ขี่ทีล่ะ บอกฉันก่อนให้เหมือนกัน
ปะหนัน
ดำทีเดียว โผล่ทีเดียวเท่านั้น
บุหลัน
อย่าเถียงเขา แม่ยาหยา หล่อนโผล่ถึง ๓ หน แพ้เขาถึง ๓ ที มามา กินใบบัวให้เขาดีดี
ยาหยา
อื้อ ฉันไม่เอา ก็หล่อนบอกให้ฉันดำ เอาเถอะหล่อนกะฉันมากินกันคนละคำ
ปะหนัน
แพ้ ๓ หนต้องกินให้ฉัน ๓ ใบ มากินเสียดีดี ดูสิ จะหนีไปข้างไหน(นางบุหลัน นางปะหนัน นางบุหงา นางส้าหรี พร้อมกัน) สามใบ สามใบ
ยาหยา
ไม่เอา โกงโกง (ว่ายน้ำหนี)
บุหลัน
เอา แม่ปะหนัน แม่บุหงา ช่วยกันไล่จับตัว แม่ส้าหรี แม่มลาหรอ ไปเก็บใบบัว เอา จับ จับ จับตัวให้ได้ เร็ว เร็ว เอามาให้กินให้หมดทั้งสามใบ
(กำลังไล่จับอยู่ นางมลาหรอขึ้นริมหาด ขุดหลุมเอาใบไม้กรุเอาทรายเกลี่ยหน้า แล้วทำลงน้ำมาที่เขาไล่กัน ขยิบตาใช้ใบ้กับพวกเหล่านั้น แล้วทำเป็นว่า)
มลาหรอ
เลิกที เล่นอะไรไม่ดี พากันคุมเหงคนคนเดียวก็ได้  แม่ยาหยา แม่ยาหยา รู้ว่าเขาโกงละก็อยากเล่นนี่ มานี่เถอะล่อน ขึ้นเสียเถอะ ไปหาดอกไม้ไปถวายด้วยกันดีก่า มาซิ
ยาหยา
(โกรธเต็มที เอามือชี้หน้าพวกเหล่านั้น) เออ เออ ดีละเล่นโกง คงจะได้เห็นกัน ถ้าแก้แค้นหล่อนไม่ได้ละไม่ใช่ฉัน
นางบุหลัน
นางปะหนัน
นางบุหงา
(พร้อมกัน) เอ เอ คนขี้แพ้ขี้หนี เอ เอ หน้าไม่อาย โห่ ฮิ้ว ฮิ้ว ฮิ้ว ฮิ้ว
ยาหยา
ผ่าสิหล่อน อย่ามาว่าฉันนะ ฉันไม่ใช่ขี้ข้าของหล่อนหรอก เออ เออ ล้อไปเถอะ คงจะได้เห็นดี พะผ่าสิ เอ้า ไม่พ้นวันนี้เดี๋ยวนี้ (นางมลาหรอล่อไปทางหลุม นางยาหยา เดินพลางทเลาะพลาง) เอ้า ดีก็ขึ้นมานี่สิ เป็นไรก็เป็นไป ดีแต่พวกมากนี่ (ก้มลงเก็บก้อนกรวดสองมือ) มาซิ มา มะมะ ใครดีก็มา อ้าวเปล่าดีแต่หัวเราะฮาฮา แฮะ แฮะ อย่าหลบหน้านะ อย่าแอบน้ำเป็นที่พึ่ง ลองขึ้นมาบนบกแน่ะ ไม่ได้ดูดีถึงค่อยฮาให้อึง (พลัดตกหลุม)
(นางบุหลัน นางปะหนัน นางบุหงา นางส้าหรี นางมลาหรอ ฮา เฮ เฮ)
มลาหรอ
อย่านะอย่าแอบน้ำเป็นที่พึ่ง ลองขึ้นมาบนบกแน่ะ ไม่ได้ดูดีถึงค่อยอึง ฮา หุย ฮา (โดดหนีลงน้ำ)
ยาหยา
(โกรธเต็มที) เอา วันนี้วันตาย เอา เอากะมัน อีโกงทั้งพวก (เก็บกรวดขว้าง) เอาสิวะ เอายังไงก็เอา โกงได้โกงไป (เก็บกรวดขว้าง)
นางบุหลัน
นางปะหนัน
นางบุหงา
เฮ เฮ ผัด ผัด ผัดพ่อผัด ผัด ผัด อ้ายสิงห์ทอง ออละวาด เฮ เฮ เฮ เฮ
ท้าวเปลี่ยน
แฮะ แม่เหล่านี้ อย่าให้มันหนักนักนะ แม่ยาหยาเล่นอย่าให้เป็นโมโหโทโส นึกมั่ง ใครอยู่นี่
ยาหยา
(ร้องไห้) ฮือ ฮือ ฮือ ฮือ ฮือ ตายเสียเถอะวะวันนี้ ลูกไม่มีพ่อมีแม่ คุมเหงได้คุมเหงเอา (ตีอก) ตาย ตาย ทำไมมันถึงไม่ตายเสียรู้แล้วไป ฮือฮือฮือฮือฮือฮือ ท่านเข้ากันหมดทั้งโลก เหลือแต่กูคนเดียว โฮโฮโฮโฮโฮโฮโฮ (นางกำนัลทั้งหมด ฮา)
ท้าวเปลี่ยน
เอ นั่นว่าใครน่ะ เอาใหญ่นี่ ห้ามไม่หยุดหรือ
ท้าวอิ่ม
เอ้า อึงไป นี่ที่ของมึงสร้างไว้หรือ ปะเดี๋ยวนี้แหละ ว่ายังไม่ฟังอิก เฮ้ย เฮ้ย เฮ้ย
นางบุหลัน
นางบุหงา
นางส้าหรี
นางมลาหรอ
(พูดพร้อมกัน) เลิกที เลิกที ไฟจะไหม้ขึ้นเว้ย อัคคี อัคคี
บทที่ ๓๑
มะดีหวีอ่านสาร
ต่อบทร้อง “จึงจะค่อยคลายร้อนอาวรณ์ใจ” หน้า ๖๑
มะดีหวี
เออนึกนึกก็น่าสงสัย นี่จะเป็นใครหนอ ชั่งทำยังงี้ได้ เจ้าเห็นยังไรนางบาหยัน
บาหยัน
หม่อมฉันก็คิดฉงน แต่เห็นว่าคนอื่นอื่นเขาคงไม่อาจ แต่ก็ยากที่จะคาดคะเน หม่อมฉันเห็นว่าไม่ใช่คนเสเพลนะเกล้านะกระหม่อม
มะดีหวี
สำนวนที่ว่าน่ะก็สำนวนจรกาน่ะแหละ แต่มันจะมาสองชั้นสามชั้นยังไรไม่รู้ ว่ากระไรคุณท้าวเปลี่ยน คุณคิดดูเห็นยังไร
ท้าวเปลี่ยน
หม่อมฉันเห็นว่าจรกาจะไม่กล้าเล่นถึงข้างน้ำข้างใน
บาหยัน
อีฉันน่ะเห็นว่าจรกาน่ะพระกิริยากะไรกะไรอยู่ ถ้าจะเล่นจริงจริงน่ะ จะนึกได้หรือว่าใครเป็นยังไง
มะดีหวี
ก็จริงนะ ข้าเห็นจรกาแหละเข้าเค้า เขาว่าเป็นคนช่างเล่นทำแพปั้นตุ๊กกะตาใส่ ที่ไหนใครจะทำเป็น จรกาแน่ จรกาไม่ใช่ใคร
ท้าวเปลี่ยน
ถ้ายังงั้นก็เห็นจะกล้าเกินไป จรกาออกแช่มแช่มช้าช้า จะกล้ายังงี้ที่ไหน ถ้าระเด่นมนตรี แกล้งทำทีให้เหมือนจรกาน่ะ จะไม่ได้หรือเพคะ
มะดีหวี
คุณท้าวก็ว่าชอบกล พ่อระเด่นมนตรีจะไว้ใจอ่อนก็ไม่ได้ เวลานี้ก็กำลังใจอ่อนไม่สบาย
ท้าวเปลี่ยน
นะกะนะกะหม่อม หม่อมฉันเห็นว่า จรกาคงจะเกรงพระราชอาญาไม่กล้าเล่น
ท้าวอิ่ม
ฮ้าย มันไม่ใช่ใครหรอกน้า อีพวกผู้หญิงน่ะแหละ ผู้ชายไม่มีใคเขาทำดอก
บาหยัน
อะไรคุณ ผู้หญิงเขาจะทำทำไม
ท้าวอิ่ม
โฮ้ย มันเกี้ยวเพื่อนมันน้า ไปหลงงมกันว่าผู้ชายเปล่าเปล่านี่ อีพวกผู้หญิงน่ะแหละ ไม่เชื่อก็ชำระมันดูเถอะ (หันไปว่ากับคุณท้าวเปลี่ยน) ยังไงล่ะคุณ
ท้าวเปลี่ยน
ฉันไม่ทราบ
บาหยัน
เห็นจะไม่ใช่ผู้หญิงหรอกเจ้าคะ ผู้หญิงใคเขาจะกล้าเล่นยังนี้ ไม่เห็นมันเข้าเรื่อง ใคเขาจะมาเล่นกันที่นี่
ท้าวอิ่ม
ฮ้ายผู้หญิงนะ บอกไม่เชื่อเลยหรือนี่ ทำไม ที่นี่มันเกี้ยวกันไม่ได้หรือ ฉันรู้นะ รู้ รู้ดอก นางพวกนี้แหละ ไม่มีใครหรอก
มลาหรอ
พุทโธ่ ท่านละก็ อะไรอะไรก็ลงอีพวกนี้ร่ำไปน่ะแหละ
ท้าวอิ่ม
เอ นางนี่ปากจัดนัก ว่าข้าใส่ความเอาหรือนี่ หา หา
มลาหรอ
อีฉันก็ไม่ได้ว่าท่านใส่ความหรอกเจ้าค่ะ แต่ว่าท่านชี้มาทางนี้ ดีฉันก็กลัวไป
ท้าวอิ่ม
ฮะ สีปากเอาจริง น่ากลัวนัก ทำไมน่ะ ข้าชี้ตัวน่ะไม่ได้ทีเดียวหรือ ไว้ตัวจริง
ยาหยา
แม่มลาหรอ แม่มลาหรอ นิ่งเสียเถิดน้า เราไม่ได้ทำอะไรละก็แล้วไปน่ะแหละ รู้แล้ว่าไฟละก็อยากเข้าไปใกล้
ท้าวอิ่ม
เอ นางนี่ว่ากะไรน่ะหึ โอนี่ว่าข้าเป็นไฟหรือ เอไว้ตัวนัก เฮ้ยมันไม่มีใครดอก นางพวกนี้น่ะแหละ หนึง หนึง หนึง ได้ออกมารับเอายังงี้ จับเถอะ จับชำระเถอะ ไม่มีใครดอก นางสองคนนี่แหละ
ท้าวเปลี่ยน
คุณคุณ อย่าวุ่นไปเลยน่ะ แม่พวกนี้หล่อนไม่กล้าทำดอกนะ
ท้าวอิ่ม
หาย หาย ฉันรู้น่ะ รู้ นางพวกนี้แหละ หนึง หนึง หนึง ได้มาออกรับกันยังงี้ จะไปโทษผู้ชายน่ะ ผู้ชายที่ไหนมีน่ะ
มลาหรอ
เจ้าค่ะ พวกอีฉัน พวกอีฉันทำเหมือนท่านว่าแล้วเจ้าค่ะ
ท้าวอิ่ม
เอ นางนี่ปากจัดนักนี่นา ข้าไม่เคยพบ แม่เฮ้ย พากันมากรอเพื่อน ครั้นเขาว่ายังมาขึ้นเสียง เถียงออกหนวกหูหนวกเหือง นี่ว่าข้าโกหกนี่ ข้ารู้ดอก เอาเถอะ เป็นไรเป็นไป จองหองเปล่าเปล่านี่

(ก้าวขาไปกลางแถวนางกำนัล เงื้อมือขึ้นจะทุบ แล้วยืนท้าวสเอ็ว)
ปะหนัน
อีฉันไม่อยากจะพูดดอกเจ้าค่ะ แต่ท่านว่าขึ้นพวกอีฉัน อีฉันก็ต้องร้อนใจ อิฉันก็ต้องเรียนให้_
ท้าวอิ่ม
ฮ้าย ร้อนอกร้อนใจอะไรก็ตามที พวกมึงน่ะแหละเกี้ยวกัน หนึง หนึง หนึง ได้ส่งเสียงออกเกนเกนดังนี้
ปะหนัน
มิได้เจ้าค่ะ ให้อีฉันเรียนท่านให้ตลอดก่อน ที่ท่านว่าพวกอีฉัน_
ท้าวอิ่ม
เฮ้ย เฮ้ย ข้าไม่ฟ้าง ปากคอเอาจริงนางพวกนี้ ไม่เคยพบเคยเห็น มีอย่างหรือ เล่นกันจนไม่รู้จักที่เล่นแล้วนี่ หนึง หนึง หนึง ได้มาเล่นยังงี้ ละก็จะถูกเฆี่ยนไม่รู้ตัว ข้ากลัวแม่เอ๊ยข้ากลัว ข้าทำยังเจ้าไม่ได้ดอกเจ้าคะ
มะดีหวี
คุณท้าวนี่ก็อะไร มีแต่โทโสโมโหน่ะแหละ เมื่อสงสัยผู้หญิงหรือผู้ชายยังไร ก็ค่อยชำระสะสางดู คุณอย่าอึกกระทึกไปนักเลย
ท้าวอิ่ม
(เดินพูดพลางมานั่งลง) หาย ก็นี่อึกกระทึกอะไรน่ะหึ (หันหน้าไปว่ากับท้าวเปลี่ยน) อึกกระทึกหรือนี่ (ว่ากับมะดีหวี) หม่อมฉันรู้นะ อีพวกนี้แลเพคะ มาเล่นที่นี่ รู้ รู้ ดอก
มะดีหวี
อุ๊ย รำคาญกะคุณท้าวนี่นัก ยังไม่ทันไรก็โมโหออกโรมโรมไปเปล่าเปล่านี่
ท้าวอิ่ม
อ้าว ก็เมื่อเห็นยังงี้ก็พูดไปน่ะแหละ กลับกริ้วเอาว่าพูด ทีนี้จะได้ไม่พูดละ เอาเถอะ คราวนี้ไม่พูดละ พูดไม่ได้ละ ไม่พูด ไม่พูดละ เมื่อพูดผิดก็เอาออกเสียจากราชการเถอะ ไม่อยากทำหรอก
บาหยัน
ฮุ้ย ท่านจะพูดหรือไม่พูดอะไรก็นิ่งเสียมั่งเถอะเจ้าค่ะ
ท้าวอิ่ม
โอ อย่าสอดนะ อย่าสอด ข้าทำราชการมาก่อนเจ้า ข้ารู้นะ รู้ดอก เมื่อไม่ให้พูดจะได้ไม่พูด แต่ว่าผิดก็อย่ามาลงเอาอีแก่นี่นะ ประเดี๋ยวนี้อะไรอะไรก็ท้าวอิ่มท้าวอิ่ม นี่แหละ เอาเถอะ ไม่พูดละ ท้าวนางอื่นอื่นท่านมีดอก (ลุกขึ้นเดินไปนั่งห่างๆ กอดมือ แหงนหน้าเคี้ยวหมากบ่น) ยังงี้ละทำราชการไม่ได้ เห็นจะต้องออก เจ็บใจนัก
มะดีหวี
เออ นี่ก็น่าสงสัยนะ จะเป็นใครแน่ ทำไมถึงจะได้รู้ความ
บาหยัน
หม่อมฉันก็เห็นงามข้างจรกา
มะดีหวี
อย่าเพ่อว่าก่อน ข้าจะสืบดูให้แน่
บทที่ ๓๒
จรกาออกพลับพลา
เจรจากลางบทตรง “เห็นเสนาเฝ้าอยู่แน่นหนา” หน้า ๖๒
จรกา
กล้องไหน กล้อง
(เสนาเอากล้องมาถวายแล้วยัดยา จรกาจุดไฟดูด แผลบ แผลบ แผลบ แล้วจรกาพูดต่อไป) อ้ายกล้องไม้ซ่อมคันนั้น เอามาหรือไม่ได้เอามา
เสนา
(ทูล) เอามา
จรกา
(หัวร่อ อี๋ อี๋ อี๋ ดูดกล้อง แผลบ แผลบ แผลบ) ของข้างาม เอามานี่ทีหรู
เสนา
(ส่งกล้องถวาย)
จรกา
งาม งาม อี๋ (ดูดกล้องแผลบแผลบ) เฮ้ยให้พรานเขาไปหานกนะ จะไปถวาย อี๋
เสนา
ขอรับ
จรกา
(ดูดกล้อง แผลบ แผลบ แผลบ แผลบ) เต่าด้วยนะ เต่า อี๋ หาเครื่องแกงให้พร้อม อี๋ (ดูดกล้อง แผลบ แผลบ แผลบ แผลบ) ไอ้ห่านกับกระจงน่ะ ใครเอามาหรือไม่ได้เอามาฮะ
เสนา
เอามา
จรกา
อี๋ (ดูดกล้องแผลบแผลบแผลบแผลบแผลบ) ข้าจะไปให้สังคามาระตา ดี ดี อี๋ รักกันมาก รักกันมานาน รักกันมานาน อี๋ รักกันจริงจริง อี๋ (ดูดกล้องแผลบแผลบแผลบแผลบแผลบ) ให้เจ๊กเขาทำโพงเล็กเล็ก ข้าจะไปให้สียะตรา บอกไว้ว่าจะให้ อี๋ ข้ารักมาก ฉลาด ฉลาด ดี ดี เห็นจะเหมือนพี่น่าเอ็นดู รักข้ามา ข้าก็รักมาก รักกันมานาน อี๋ (ดูดกล้องแผลบแผลบแผลบแผลบ) แน่ะ  แล้วจะเสด็จต่อไปอิก ระวังให้ดีนะ อ้ายคนจูงม้าจูงฬา เขาจะยิงปืนยิงผา ให้ยึดไว้ให้แน่น ตกลงมาคราวก่อนขายหน้าเต็มที ขัดตะโพกไป อี๋ ไปเถอะ มาไปเตรียมกระบวน อี๋ (เข้าโรง)
บทที่ ๓๓
สมันกลับมาทูลมะดีหวี
ต่อบทร้อง “ทูลแจ้งกิจจาทันใด” หน้า ๖๒
มะดีหวี
เอ็งเห็นเอ็งไปเอ็งหรือถามใคร บอกไปตามจริงอย่าโกหก
สมัน
พิจ้ะข้าขอรับ กระหม่อมฉันกราบทูลตามจริง ทีแรกหม่อมฉันเห็นเอง ที่พักอิเหนานั้นเงียบ หม่อมฉันก็นึกว่าคงปะธม เอ ทีหลังมีความคิดมาว่า ไม่ได้ปะธมเหมือนกะนึก จะเอาอะไรเป็นพยาน การเพ็ดการทูลจะทำเล่นง่ายง่ายได้หรือ ทีนั้นก็ตรองการว่าจะทำอย่างไรดี จึงจะได้มีทางพยานให้ปรากฎ ว่าอิเหนาจะปะธมหรือเสด็จไปข้างไหน ครั้นจะกรากเข้าไปหรือก็_
มะดีหวี
เฮ้ยเอาแต่ใจความเถอะวะ กูถามว่ามึงเห็นเองหรือใครบอก ว่าอิเหนานอนเงียบ แลจรกาเล่นหัวกันอึงอยู่
สมัน
พิจ้ะค่ะ พิจ้ะค่ะใจความ กะนั้นที่ข้อรับสั่งว่าเห็นเองหรือข้อนี้ เดิมหม่อมฉันเดินไป หมายจะไปตามรับสั่งใช้ไปที่ค่ายอิเหนา หมายว่าจะรีบไปให้ถึงเร็ว มันยิ่งเห็นช้า ยิ่งสาวตีนไปมันยิ่งล้า
มะดีหวี
ฮะ กูถามว่ามึงเห็นแก่ตาหรือ
สมัน
พิจ้ะค่ะ ยังไปไม่ถึง ปะเดี๋ยวก็จะถึง ที่ทูลนี้ยังเป็นกลางทาง จับความ กะหม่อมฉันก็เดินไปสักครู่หนึ่งใหญ่ใหญ่ วิ่งเต็มเหนื่อยทีเดียวเกือบจะขาดใจ ต้องนั่งลงหอบหายใจอยู่กลางทาง
มะดีหวี
กูถามว่าทำไมมึงถึงรู้ว่าเขานอนต่างหาก รำคาญใจนัก อ้ายคนพูดมาก
สมัน
พิจ้ะค่ะ ทูลอยู่เดี๋ยวนี้ ว่าหม่อมฉันทำยังไงถึงได้รู้ว่าปะธมหลับ หม่อมฉันนั่งหยุดหายเหนื่อยอยู่ครู่หนึ่ง ก็ลุกขึ้นจะไปอิก พอลุกขึ้นก็หน้ามืด
มะดีหวี
เฮ้ยพูดแต่คำเดียวว่าเห็นเองหรือถามใค จึงรู้ว่าเขานอนหลับ
สมัน
ถ้ายังงั้นก็ต้องปด ทูลจริงไม่ได้ เพราะหม่อมฉันไม่ได้เห็นเอง แลไม่ได้ถามใค จะกราบทูลยังไง ถึงจะทูลก็ไม่มีประโยชน์อะไร เป็นแต่รับสั่งให้ว่าก็ว่าไป ยังงี้กับจะไม่ว่าจะผิดอะไร เพราะทรงทราบอยู่แล้ว
มะดีหวี
อ้ายนี่เห็นจะบ้า ไม่ได้การแน่ละ
สมัน
หามิได้ ด้วยกระหม่อมฉันไม่ได้เห็นเอง ไม่ได้ถามใคร จะกราบทูลว่ายังงั้นอย่างไรได้ หม่อมฉัน_
มะดีหวี
ก็ทำไมมึงถึงว่าเขานอนเงียบล่ะ
สมัน
นั่นนั่น ที่หม่อมฉันจะเล่าถวายรับสั่งห้ามเสีย หม่อมฉันไปพอถึงค่าย_
มะดีหวี
ตัดเสียทีเถอะวะไอ้ไปน่ะ
สมัน
พิจ้ะค่ะ ถึง ถึงก็เห็นเงียบ หม่อมฉันตรงเข้าไป
มะดีหวี
เอาอิกละอ้ายนี่
สมัน
พิจ้ะค่ะไม่ใช่ หม่อมฉันตรงเข้าไป เขาก็ห้ามว่าปะธมอยู่ เข้าไปไม่ได้ หม่อมฉันจึงทราบ
มะดีหวี
เท่านั้นเถอะ เองดีเกนที่ข้าจะต้องซักไซ้ต่อไป เปลืองเวลา แฮ้บาหยันเห็นยังไงใจเจ้า จรกาทำยังงี้ก็ทำได้ อนิจา อนิจา
บาหยัน
เพคะนะกะนะกะหม่อม หม่อมฉันนี่กลัวก็เหลือกลัว แต่ความกลัวไม่อาจจะล้างความคิด ที่จะมีผิดถึงตัว
มะดีหวี
ความคิดอะไรที่กล้าคิด จนรู้ว่าผิดแล้วยังไม่กลัว
บาหยัน
เพคะนะกะนะกะหม่อม คิดจะผิดก็เพราะคิดถึงผิด ผิดที่ไม่รู้จะทำยังไง คำบุราณว่าไว้ได้ฟังมา ก็ฟังไปปะเดี๋ยว จำใจพูดเล่นปะเดี๋ยวหนึ่ง หม่อมฉันพึ่งเห็นจริงเข้าไปในหัวใจคราวนี้ คำที่เขาว่าปลูกเรือนผิดคิดจนเรือนทะลาย มีพันนี้ผิดคิดจนตัวตาย
ปะเสหรัน
แม่บาหยันอย่าเพ่อเพ้อเจ้อไปให้มากนักเลยหล่อน ไอ้หนังสือทิ้งยังงี้ ใครจะกล้าว่าให้แน่ว่าเป็นใคร มันเป็นของที่เขาทำเพื่อจะให้คนเห็นสงสัยกันเท่านั้น ไม่ได้ประสงค์อะไร จะมาเอาเป็นอารมณ์ ว่าคนนี้แหละคนนั้นละ มันก็อ้ายเรื่องสงสัย สมความคิดคนที่ทิ้งทั้งนั้นแหละ มันไม่เป็นเรื่องดอกหล่อน จำไม่ได้หรือคำพระอาจารย์ใบรอนท่านว่า “ว่าความกินแหนงสงสัยน่ะมันเหมือนกับเกราะที่หนักนัก ผู้ใส่ต้องทนความหนักลำบากมากกว่าได้ความป้องกัน” จริงนะหล่อนใครจะทิ้งก็ชั่ง เราไม่ถือไม่เอาใจใส่ละก็เปล่าไปทั้งนั้น
มะดีหวี
จนออกแดงยังงี้ละแม่นักปราชญ์ยังไม่สงสัย ยังก็แต่มาแลบลิ้นกินเข้าไป
ส้าเหง็ด
แม่ปะเสหรันหล่อนเป็นคนสาสนาพระศรีอาริย์ หล่อนสำเร็จคอยท่าพระจะมาตรัส หล่อนจึงเป็นสัตว์ไม่มีรำคาญ
ปะลาหงัน
จริงนะ ฉันเคยช่วยนึกเอาใจช่วย ว่าขอให้เป็นขนุน ถึงนอกจะไม่ใสก็ในมีราคา เอาสิคราวนี้มาแตกออกให้เหม็นเหียน ราวกะทุเรียนปลาร้า
มลาหรอ
ยังไงล่ะเจ้าคะคุณท้าว ผู้หญิงหรือมิใช่
ท้าวอิ่ม
(นิ่ง)
ยาหยา
แม่มลาหรอนี่ไปต่อว่าท่านทำไม
ปะหนัน
ฉันก็อยากรู้เหมือนกันและหล่อน ว่านี่ผู้หญิงหรือมิใช่
ท้าวอิ่ม
โอ นางเหล่านี้มาล้อใคฮะ
มลาหรอ
อีฉันไม่ได้ล้อท่าน อีฉันถามท่านจริงจริง
ท้าวอิ่ม
เออพวกเจ้าละ นางตัวดี ไปไหนก็เที่ยวแต่กรอ กรอกันไป อยู่คนเดียวก็ไม่ได้ละ มันไม่สบาย มันไม่หาย พอออกจากไอ้นั่นเล่นไพ่ละ นั่งทิ้งดังแฉะแฉะ การงานอะไรก็ไม่ได้ อาไรนี่ มีอย่างหรือ มาตามเสด็จเร็ดทุ่ง (แลไปเห็นนางกำนัลสองคนสามคนพูดกระซิบกัน) นั่นกระซิบอะไรกันล่ะ พาวพาว จะมานั่งนินทาข้าทำไม้ ข้าผิดร้ายอะไรก็ไปฟ้องร้องเอาเถิดซิ อ้าวยังจะ_
ท้าวเปลี่ยน
คุณ อย่าให้มันเลอะเทอะกันไปเลย
ท้าวอิ่ม
ฮ้าย อีฉันเลอะเทอะอะไรนี่หนา ก็เมื่อมันว่าฉันอยู่เดี๋ยวนี้นี่ ตาคุณบอดหรือ คุณถึงไม่เห็น
ท้าวเปลี่ยน
มิได้ดอกคุณ ฉันห้ามว่าอย่าอึงไป ท่านรับสั่งรับเสียอยู่
ท้าวอิ่ม
คุณเข้ากับอีเหล่านี้ก็แล้วไปน่ะซิ (ลุกขึ้นเดินบ่นไป แล้วไปนั่งลงเสียให้ห่าง) อาไร มีอย่างหรือ มาตามเสด็จเร็ดทุ่ง มีแต่ลอยหน้า สบ๊ายสบาย นั่งไหนกระซิบกันพาวพาว เมื่อแต่ก่อนนี้น่ะเป็นไรล่ะ นี่เมื่อไหร่จะกลับกันหือ มีแต่ทูลเลอะเทอะกันอยู่ยังงี้ จนจะค่ำจะมืดแล้ว (ตะโกนเรียกท้าวเปลี่ยน) คุณ คุณ นี่ไปสั่งไปเสียเขาแล้วหรือ เย็นแล้วนะ เย็นแล้ว
ท้าวเปลี่ยน
จ๊า ฉันสั่งเขาแล้ว
บาหยัน
นั่นคุณท้าวอึงอะไรอิกล่ะ
มลาหรอ
อีฉันต่อว่า ท่านพาลโกรธอีฉันเจ้าค่ะ
บาหยัน
ฮุ้ย ชั่งท่านเถอะ เจ้าละก็อยากไปยั่ว ว่าแต่ฉันและหล่อน แม่ปะลา หงัน ครั้งนี้สิ้นคิดจริงจริง จะหนีพ้นความคับแค้นได้ก็แต่ผูกคอตาย
ปะเสหรัน
แม่บาหยันเอ๋ย อะไรล่ะ ฉันรำคาญนัก ทำไมน่ะ จะมาคับแค้นจนถึงตาย ทำอวดฉลาดคาดตัวดีกว่าเจ้า แก้วในดวงพระเนตรของท่าน ท่านไม่ทรงคิดจนสุดพระปัญญาท่านก็หาจัดหาทำไม่ดอกหล่อนเอ๊ย ถึงจะเป็นไม้เว็จไม้ฐาน ถ้าเอามาแกะเป็นพระหล่อนจะไม่ไหว้หรือ พูดดีดีนิกลับโกรธ ถึงหล่อนจะโกรธก็คงโกรธได้แต่เดี๋ยวนี้ คอยดูสักหน่อยก็จะชมป้อ ว่าแม่ปะเสหรันหล่อนดี
บาหยัน
อุ๊ย ดีเรื่องอื่นฉันเห็นจะดีด้วยได้ แต่ดีอย่างงี้ร้อยชาติก็ไม่ยอมได้ แก้วในลูกตา ท่านจะควักของฉันไปให้นกให้กา ยังจะให้กลับชมว่าดี ตายแน่แน่ ดียังงี้
มะดีหวี
ข้าเอง ข้าไม่เข้าใครออกใคร เมื่อยังไม่รู้ไม่เห็นก็พอนิ่งได้ ครั้นมาได้ยินด้วยหู เห็นด้วยลูกตา ว่ามันไม่ใช่จรกา มันอีกา ดำทั้งนอกดำทั้งใน หยาบคายร้ายกาจเสียกว่าอีกาไป ยังงี้อกนางบาหยันมันจะไม่แตกยังไงได้ จริงนะ ปะเสหรัน เจ้าว่าก็เป็นธรรม แต่เวลานี้ข้าต้องยอมเป็นสัตว์มีกรรม ไอ้เรื่องนี้เจ้าดีกว่าบาหยันจริงจริง เพราะเจ้ารู้หน้ารู้หลัง จึงรู้จักนั่งนิ่ง
บาหยัน
เพคะนะกะนะกะหม่อม หม่อมฉันแล้วให้ลงพระอาญา ถ้าดียังงี้ขึ้นมาเมื่อไรอย่าทรงเอาไว้ เอาไปฆ่าเสียเถอะนะกะนะกะหม่อม
มะดีหวี
ฮือ พูดมาพูดไป มันก็มีแต่จะทำความคิดให้ผิดมากไป หยุดเสียที ไว้กาลน่ากาลหลัง ปะเสหรัน เจ้าเป็นคนเจ้าปัญญา ข้าวานหน่อย วานคิดว่าไอ้การเดี๋ยวนี้ ว่าระเด่นมนตรีหรือจรกา
ปะเสหรัน
หม่อมฉันว่าแล้วว่าคิดไม่ได้ เพราะเป็นบัตรสนเท่ห์เขาทำจะให้สงสัย
มะดีหวี
ยังงั้นเจ้าสงสัยหรือเปล่าว่าเป็นจรกา
ปะเสหรัน
สงสัยตะพายบาปเขาย่อมว่า
มะดีหวี
เองสบถได้หรือว่าไม่ใช่จรกา
ปะเสหรัน
หม่อมฉันไม่รู้จะเอาอะไรมาว่า
มะดีหวี
จริงละ จริงละ มันไม่ใช่เป็นจรกา เพราะความคิดยังงี้ ความคิดคนดีหรือคนบ้า ทั้งนั้นทั้งนี้ก็เพราะเป็นขี้ข้า พูดมากป่วยการมาไป ไปมัวฟังเทศน์นางปะเสหรันจนตวันลงไรไร
บทที่ ๓๔
นางกำนัลเล่นสะบ้า
ต่อบทร้อง “กำนัลนางทั้งหลายก็ปรีดา” หน้า ๖๖
บุษบา
พี่บาหยันเราจะเล่นอะไรกันดี ดูสิ เตี๊ยนเตียนที่กลางชาลา เราเล่นสะบ้ากันเถิดหรือพี่
บาหยัน
เพคะกะหม่อม จะทรงก็ได้ แต่จะได้ลูกสะบ้าที่ไหน จะเราะกระเบื้องเอาหรือก็เป็นกระเบื้องวัดกระเบื้องวา แม่เล็กเล็กจ๋า ใคมีสะบ้ามามั่งหรือเปล่า
บุษบา
ทีคนอื่นก็ไม่แลเห็นว่าใคจะมี เว้นไว้แต่บุหลันแหละ พี่บาหยันถามดูที
บุหลัน
มีเพคะ มีสะบ้างา แต่อยู่ข้างจะย่อม เพราะเป็นลูกสะกาเป็นสำรับเล็กสำหรับไปไหนไหน สำรับใหญ่ไม่ได้เอามา
บาหยัน
สำรับเล็กดีนิ พระหัดถ์ท่านอ่อนจะได้ทรงง่าย อยู่ที่ไหนเอามาถวายเถอะหล่อนจ๋า
ปะเสหรัน
อุ๊ยฉันกลุ้มใจนัก ที่นี่มีแต่อิฐแผ่นใหญ่ ดีดทึบ คัดตะเก้งไม่ออกละหล่อน
บาหยัน
ฉันจนใจไม่รู้จะไปหาอิฐจีนที่ไหนมาให้หล่อน ถึงแม่บุหลันก็เห็นจะยอมจน เพราะมันเหลือทนที่หล่อนจะแบกเอามา
บุหลัน
ไม่เป็นไรเจ้าค่ะ ไม่เป็นไร แผ่นทรงไม่มีอิฐดีดี เอาหีบหมากดิฉันแทนที่ก็ได้ แต่ถ้าจะให้เป็นแผ่นใหญ่แท้แท้ เอาหีบคุณเถ้าแก่ใช้
ท้าวอิ่ม
ชะอวดมั่งอวดมี เขารู้ดอกว่าลูกเจ้ากะซุง ไม่เคยพบนางเจ้าหน้าเจ้าขาเอ๊ย นี่จะเอาหีบใบนี้หรือไปทำอิฐเล่นสะบ้า
บุษบา
จับพวกเข้าเถอะน่ะ อย่าร่ำไร ใคจะอยู่พวกไหนก็เล่นไป
บาหยัน
เอาแม่ยาหยา แม่หวันหยา แม่บุหงา แม่บุหลัน สี่คนนี้อยู่ข้างฉัน แม่ปะเสหรัน แม่มลาหรอ แม่ส้าหรี แม่สุบัง แม่สะเปีย อยู่ข้างโน้น เอาแมะล่ะหล่อน
ปะเสหรัน
เอาเถอะหล่อน เลือกเอาเถอะ ฉันไม่ว่า เอาไปแต่ล้วนตัวสำคัญ เหลือไว้ให้ฉันแต่ตุ๊กตา
(เล่นไปจนถึงดีดตาหนึ่ง บุหลันจะดีดตาหนึ่ง)
บุษบา
ช้า ช้า จะดีดให้เอง
บุหลัน
เพคะนะกะหม่อม มันต้องละหล่อนเอ๊ย พวกแม่ส้าหรี มันต้องรำซุย พวกเราอย่าเป็นทุกข์ไปเลย คอยรำเย้ยกุ๋ยกุ๋ย
บุษบา
(ทำท่าจะดีดแล้วไม่ดีด) อุ๊ย ไม่เอาละ ปะเดี๋ยวจะต้องรำซุย อายพวกปะเสหรัน หน่อยจะพากันมากุ๋ยกุ๋ย
ท้าวอิ่ม
ใครจะกุ๋ย หน้าไหนจะกุ๋ย ถึงแพ้ก็ชั่งเป็นไร จะรำทำไม กะไซกะซุย
บาหยัน
แน่แม่ปะเสหรัน อย่าวุ่นวายไปเลย หล่อนกะฉันมันก็ไม่ได้เปรียบเสียเปรียบกันอย่างไร เอาหรือสัญญากัน ถ้าพวกฉันแพ้ให้คุณท้าวรำซุย ข้างหล่อนเอาคุณท้าวเปลี่ยน เอาแมะล่ะหล่อน
พร้อมกัน
ดี ดี ลงชื่อ ลงตรา ตกลง
ปะเสหรัน
ทึกทักตึงตัง เอาละหล่อน
ท้าวอิ่ม
ข้าไม่เอ๊า ข้าไม่เอา ข้าไม่รู้ไม่ชี้ ป่นจริงจริงละ อยู่ดีดีนิจะเอากันไปรำแทนละน่ะ
ปะเสหรัน
คุณเจ้าขา เจ้าประคุณ อิฉันจะแพ้ คุณช่วยแก่อิฉันด้วยเถอะเจ้าประคุณ
ปะหนัน
ไม่ต้องอ้อนวอนดอกเค่อะ ที่ตรงคุณท้าว ถ้าท่านรู้ว่าเป็นการสงเคราะห์แล้วท่านไม่ขัด ท่านไม่ได้ยินเขาลือกันหรือ ว่าท่านชอบโปรดสัตว์
บาหยัน
ยอมเถอะค่ะ นึกว่าถวายให้ท่านทรงสนุกสนุก ถ้าไม่รับยังงั้นท่านทรงกลัวแพ้ ไม่กล้าทรงดีด ช่วยรับเสียสักหน่อย พอให้พลอยทรงสนุกสักนิด พวกเราถึงดีดตาหนึ่งจะกลัวอะไร พวกโน้นยังไม่ถึง
ท้าวอิ่ม
เอาก็เอานิว่ากะไรเดี๋ยวนี้นี่ แม่เปลี่ยนแพ้ละก็รำนะ โกงละได้ทุบกัน
บุษบา
แน่ละนะ ฉันดีดละนะ (ทำท่า) อุ๊ย ฉันดีดไม่ได้หรอก ไม่ดีดละกลัวแพ้
บาหยัน
ทรงเถอะเพคะ ไม่เป็นไร ถึงผิดก็ไม่แพ้มิได้
บุษบา
(ดีดผิด) อุ๊ย อุ๊ย ก็ฉันไม่ดีดแล้วละ พี่บาหยันทีเดียวแหละ ทีนี้ไม่ดีดอิกละ
บาหยัน
ทรงตรงแล้วนะกะนะกะหม่อม หากว่ามันไปกระทบอิฐก้อนโน้นดอกถึงได้ผิด
บุษบา
ไม่เล่นน่ะ อย่ามาแก้ พลาดไปพลาดมาจะพาเขาแพ้
(พวกนั้นเล่นต่อไป พวกบาหยันแพ้ คุณท้าวโกรธ กระทืบตีนปัดปัด ไปนั่งกอดเข่าเสีย)
พร้อมกัน
เฮ เฮ คุณท้าวรำเถอะจ้ะค่ะ ยังไงยังนั่งนิ่งเสียไม่ทำ
ท้าวอิ่ม
อุ๊ย นี่จะเป็นเจ้าข้าหรือทั้งร้อย ไม่รำไม่แรม จะเป็นไรก็เป็นไป แม่เปลี่ยนน่ะแน่ะ หล่อนชั่งรำงามเหมือนคุณวรจันทร์ ไปให้หล่อนรำเถอะ
ท้าวเปลี่ยน
นี่ดีฉันจะต้องรำหรือจ้ะคะ (ลุก)
บาหยัน
ไฮ้ นี่คุณก็อะไร คุณแพ้หรือ คุณจะได้รำ
ท้าวเปลี่ยน
จริงจ้ะคะ จริง คนแพ้เขารำถึงจะถูก
ท้าวอิ่ม
อ้าว อ้าว ดูเอาเถอด ก็คนที่เขาจะรำมีนิไม่ให้รำละ ข้าไม่เคยยังงี้ ต้องคนที่เขาอยากรำรำถึงจะถูก
นางกำนัล
ยังไรเจ้าคะ
ท้าวอิ่ม
ข้าไม่รำ
นางกำนัล
ก็คุณแพ้นี่เจ้าคะ อุ๊ย ท่านชั่งไม่อายแก่ผีสางเทวดาบ้างเลยแหละ
ท้าวอิ่ม
เอ๊ มึงอย่ามาว่ากูนะ กูไปเล่นกะมึงหรือ
นางกำนัล
ก็ท่านรับคำแล้วนี่เจ้าคะ
ปะเสหรัน
คุณเจ้าขา คำสัตย์เป็นคำไม่ตาย
ท้าวอิ่ม
สัดถังอะไรข้าจะไปรู้
ส้าเหง็ด
ถ้าคุณไม่รำเสียแต่โดยดี สิ่งจะจำให้คุณต้องทำยังมี
ท้าวอิ่ม
ขันจริงเขาไม่รำนิพากันมาร่ำจู้จี้ เขาไปเล่นไปหัวอะไรกะตัวเดี๋ยวนี้นี่
บุษบา
ไม่ได้ละพี่บาหยัน ต้องปล้ำให้รำให้ได้ เอานะนางเล็กเล็กร้องไป
พร้อมกัน
ซุยปะกะซุยป่อง (ตรงไปจะฉุด) ยังไงล่ะ คุณอย่าขัดรับสั่ง รำเสียดีดี
ท้าวอิ่ม
อย่ามาฉุดมาฉิดฉันนะ ใคว่านะว่าจะไม่รำเดี๋ยวนี้ ฉันจะรำดอก แต่ยังเหนื่อยอยู่ ขอผัดประเดี๋ยวไม่ได้หรือเจ้าคะ
บาหยัน
ไม่ได้ละเจ้าคะ
ท้าวอิ่ม
เอ้า เอ้า รำ รำ ก็ยังไงถึงไม่ร้องไปล่ะ จะให้ข้ารำยังไง เอ้า ดูเถอะ ร้องก็ไม่พร้อมไม่เพรียง (รำ)
บทที่ ๓๕
บุษบาเล่นน้ำ
ต่อบทร้อง “เกษมสุขทุกหน้ากำนัลใน” หน้า ๖๖
บุษบา
แน่พวกนี้ใคว่ายน้ำแขงแขงมาว่ายแข่งกันแน่ะ ถ้าใครชะนะจะให้รางวัลสร้อยสายบัวสายนี้
หลายคนแย่งกัน
หม่อมฉันนะกะนะกะหม่อม
บาหยัน
หลายคนไม่สนุกหรอกหล่อน ต้องว่ายกันตัวต่อตัว เมื่อใคชะนะจะได้สังวาลสายบัว
ประเสหรัน
ก็เมื่อมากด้วยกันยังงี้จะทำยังไง จะรู้ที่เลือกเอาใคร
ปะหนัน
ท่านเจ้าขา ขอรับประทานดิฉันเล่นให้สนุกสักที ท่านช่วยโปรดสั่งให้ดิฉันเลือกคนที่ว่ายน้ำที่อย่างดี อิฉันจะเล่นให้สนุกให้ท่านได้หัวเราะเทียวเจ้าค่ะ (ปะหนันแกล้งว่ายน้ำห่างไป)
บาหยัน
แน่ะ แม่ปะหนัน แม่ปะหนัน หล่อนช่วยฉันสักที เลือกคนว่ายน้ำที่แขงแขงดีดีสักคู่หนึ่งเถอะหล่อน
ปะหนัน
เจ้าคะ ยังไงล่ะหล่อน ใครจะว่ายแข่งแย่งของประทานก็มาทางนี้ ฉันจะได้เลือก
มลาหรอ
ถ้าจะว่าไปละฉันเห็นใครไม่สู้แม่ยาหยาได้ ถ้าหล่อนเข้าแข่งละคงไม่มีใคสู้ได้
บุหรง
ฉันไม่เห็นดี ขอขัด ถ้าดีจริง เห็นฝีมือก่อนถึงจะเชื่อ แต่แม่บุหงาน่ะไม่ต้องลองละ แข่งกะใคหล่อนเคยชะนะทุกที
บุษบา
จริงนะ ข้าเจ็บใจนัก นางพวกนี้ละพากันชมแต่บุหงาแหละ นี่จะไม่มีใคให้เราถือหางสู้จริงจริงหรือยังไงนะ
ส้าหรี
เจ็บใจนักฮึ จนใจแท้แท้ดอกว่าแขนขัด ถ้าหาไม่อย่าว่าแต่แข่งเลย ถึงชกมวยชกหมัดก็ไม่หนีหรอก
มลาหรอ
พุ่ดโธ่ พุ่ดโธ่ ไม่มีใคเชื่อฉัน ลองฝีมือแม่ยาหยาสักหน่อยเถอะน่ะ ถ้าไม่ดีทรงถือหางไม่ได้ละฉันยอมรับพระอาญาเดี๋ยวนี้
บุหรง
ถ้าให้ทรงถือละไม่ต้องทรงแพ้แม่บุหงาถึงค่อยว่า
ปะหนัน
อย่าอึงไปเลย ก็ให้แม่ยาหยาหล่อนว่ายลองสีมือดูก็ได้รู้ดอกน้า
ยาหยา
ฉันไม่เล่น ฉันรู้เท่าหล่อนดอกหล่อนเอ๊ย หล่อนจะหลอกฉันเหมือนกะเมื่อเล่นดำน้ำเมื่อเช้า
ปะหนัน
ฮึ พูดอะไรน่ะแม่ยาหยา ทรงเล่นอยู่นี่ใคจะเล่นได้ แล้วเล่นเมื่อเช้าหล่อนโกงเขาก่อนหรือไม่ใช่
มลาหรอ
แม่ยาหยานี่ขันจริงละ ลองว่ายให้เขาดูสักทีก็จะเป็นไรไปเดี๋ยวนี้ (กระซิบ) แน่ะ แน่ะ แต่อย่าขยายไอ้ท่าอย่างฝรั่ง ที่ฉันเคยเห็นเมื่อก่อนนี้นะ เราว่ายแต่ให้เร็วเร็วแรงแรง ให้เห็นกำลังก็แล้วกัน ต่อเมื่อจะแข่งเราจึงค่อยขยายไอ้ท่าสำคัญ
ยาหยา
ว่ายจริงก็ได้
ปะหนัน
เอาซิ ลองถวายมือเสียสักที จะได้ทรงเห็นมือว่าดีหรือไม่ (นางยาหยาว่ายข้ามสระ ว่ายไปว่ายมาเต็มแรง พวกกำนัลชมยอต่างๆ)
บาหยัน
ว่ายแขงจริงจริง ควรทรงถือหางได้ ยังไงล่ะใครจะถือ แม่บุหงาเข้าสู้ก็มา
บุหงา
อิฉันไม่สู้หล่อนมิได้เค่อะ
บุษบา
อ้าวแล้วกัน นี่ไม่มีใคสู้หรือ ถ้ายังงั้นข้าจะขึ้นละนะ (ขึ้น)
มลาหรอ
แล้วกัน แล้ว แม่ยาหยาไม่ได้ว่ายท่าฝรั่งถวายละ พะผ่า
ยาหยา
ไม่มีใคสู้หรือ เปล่าน่ะแหละ ฮา ฮา
ปะหนัน
(พูดเบา) แม่สะเปีย แม่สะเปีย ไปเก็บลูกมะตาดที่โน่นมาเร็วเร็วเข้า ถ้าฉันหนุนแม่ยาหยาไปข้างโน้นได้แล้วละ หล่อนคอยพวกเราขึ้นหมดละเอาทุบทุบลงที่อัฒจันท์ ถ้าแม่ยาหยากลับขึ้นมาหกล้มละช่วยกันฮาให้พร้อมกัน (ดัง) พุ่ดโธ่ เสียดายแท้แท้นะ แม่ยาหยาไม่ได้แข่งเอานะ หล่อนนะ ถึงไม่มีใครแข่ง ก็ว่ายทับถวายมือ ว่ายเอารางวัลให้ได้ ให้ถึงลือ
มลาหรอ
ไม่ต้องว่ายหรอก แน่ฉันจะบอกให้ ว่ายเมื่อกี้น่ะแกล้งทำเสียอิกน่ะนะ ฮึท่าดีของหล่อนยังซ่อนไว้ยังมี หมายว่าจะได้แข่งจึงไม่อวดดี แต่ไม่ได้แข่งแล้วก็คงถวายมือ ประเดี๋ยวก็ได้ดูดอกอย่าอึงอย่าอื้อ
ยาหยา
ว่ายก็ได้จะเป็นไรมี คอยดูเถอะให้ดีดี
(นางยาหยาว่ายไปเป็นท่าต่างๆ ตะแคงบ้างหงายบ้าง ว่ายข้ามสระไป พวกที่ดูพากันชมอือออไปต่างๆ แต่พากันขึ้นหมด นางสะเปียเอาลูกมะตาดทุบทั่วตามคั่นอัฒจันท์แล้ว พอนางยาหยาข้ามไปถึงฝั่งสระฟากโน้น)
นางกำนัล
(ร้องกันขึ้นทั้งหมด) เอ เอ บ้า บ้า เขาขึ้นหมดแล้วยังหลงอยู่คนเดียวใครมาดูแน่เจ้าข้า เอ เอ บ้า บ้า โห่ ฮิ้ว ฮิ้ว แม้ แม้ ออกท่า ตะเข้ เฮ้ย เฮ้ย แม้ แม้ เร็ว เร็ว ตะเข้ ตะเข้
ยาหยา
เออดีละ (ชี้มือขบฟัน) ดีละมึงหลอกกู
นางกำนัล
(ทั้งหมด) ไปเถอะโว้ย เสด็จกลับแล้ว เร็วเร็ว พวกเราเร็ว (พากันวิ่งไปแอบดูตามนั้น นางยาหยาตกใจ รีบว่ายมาเร็วเร็ว เหนื่อยอ่อนเต็มที ว่ายเต็มกระเดือก พอมาถึงบันไดก้าวขึ้นลื่นล้ม ตกน้ำลงไปใหม่ ขึ้นอิกล้มอิก สามหนสี่หน พวกนั้นล้อ เฮๆ ฮาๆ ทีหลังจึงขึ้นมาบนบกได้)
ยาหยา
เฮ้ยอิโกง อิโกง หลอกได้หลอกไปเถอะวะ โฮยโฮย
นางกำนัล
ฮา ฮา เฮ เฮ
ยาหยา
มึงล้อได้ล้อไปเถอะวะ กูตัวคนเดียว ฮื ฮื โฮ โฮ โฮ กูด่าให้เดี๋ยวนี้ละมึง อิหมาหมู่ อิโกงทั้งพวก
บาหยัน
แฮ เล่นกันละอย่าให้มันเกิน เจ้าเอ๊ย
ยาหยา
ฮือ ฮือ ฮือ (ตีอก) นี่เกิดมาทำไม้ ฮือ ฮือ ฮือ ถูกเขาบวชเช้าบวชเย็นร่ำไป ฮือ ฮือ แต่ยังงั้นจะหาคนสงสารสักคนก็ไม่ได้ ฮือ ฮือ ฮือ
บทที่ ๓๖
บุษบาเล่นเอาเถิด
ต่อบทร้อง “สรวลสันต์หรรษาสำราญใจ” หน้า ๖๗
บุษบา
เล่นปิดตากันเถอะเจ้าเอ๊ย
ทั้งหมด
เพคะนะกะนะกะหม่อม
ปะหนัน
นี่แม่ยาหยาหล่อนไปข้างไหนน่ะหึ
บุษบา
มันก็เข็ดมันมั่งซิ พวกเจ้าทำมันเสียร่ำไป วันนี้ถูกเข้าสองหนแล้วนี่ มันจะทนที่ไหนได้
ปะหนัน
ก็หล่อนอวดฉลาด สำแดงฤทธิ์ก่อนเพื่อนทุกที นะกะนะกะหม่อม ดูพอรับสั่งให้เล่นปิดตาก็หลบไป มิใช่จะหนีพ้นไปได้ แฮะ พวกเราแก้เผ็ดให้ได้ ถ้าถึงทีพวกเราอยู่โยงละช่วยกันคอยดู อยู่ที่ไหนละคอยบอกกันนะ เอาให้อยู่โยงเสียให้วันยังค่ำเจียววันนี้ แม่ยาหยา แม่ยาหยา นี่หล่อนไปข้างไหนนะหึ เอา พวกเราพากันจับตัวให้ได้
มลาหรอ
โน่นแน่ มาเถอะหล่อน รับสั่งให้หา ให้ไปเล่นปิดตา
ยาหยา
ฉันไม่เล่น ไม่สบาย อย่ากวนใจ
มลาหรอ
อือ ขันจริง รับสั่งให้เล่น ไม่เล่นได้หรือ
ยาหยา
ฉันไม่เล่น เล่นโกง โกงนี่
ปะหนัน
เออฉันจะไปบอกคุณท้าวสินะ หล่อนไม่เล่นหล่อนจะอยู่คนเดียว จะคิดยังไงก็ไม่รู้ ฮึ ยังไงล่ะหล่อน รับสั่งให้หาน่ะแน่ะ
ยาหยา
ไป ไป ไปสิเจ้าคะ
ปะหนัน
พร้อมละหล่อน มาซิ มาจีเจี๊ยวกันสิหล่อน (ร้อง) จีเจี๊ยว
(จับสุบังได้ ให้ไปอยู่โยงตามธรรมเนียมเล่นปิดตา พวกเหล่านั้นออกซ่อน แต่ยาหยาซ่อนอยู่ใกล้ พอสุบังเปิดตายาหยาออกมาใช้ใบ้ให้จับคนอื่น สุบังไม่ไป จับเอายาหยาเอง ยาหยาต้องอยู่โยง)
พวกเล่นเอาเถิด
ปิดตาไม่มิด สารพิศม์เข้าตา (แล้วไปซ่อน ยาหยาจับได้คนหนึ่ง แล้วออก พวกนั้นบอกกันให้จับยาหยาได้อีกหลายหน ทีหลังยาหยาอยู่โยง)
ยาหยา
เอาหรือยังล่ะ คุณคะ คุณเจ้าขา เอาหรือยังล่ะเจ้าคะ คุณหมาหมู่ คุณหมูหมู่ คุณมดหมู่ คุณอีกาหมู่ คุณผีหมู่ เอาหรือยังล่ะเจ้าคะ เจ้าประคูณ ดูสิไม่บอกเอาละนะเออ (เปิดตา) เออจะแก้เผ็ดอีพวกนี้ให้ได้ กูไม่ไปจับมันละ จะซ่อนมันเสียมั่งสิน่ะ ให้มันคอยหน้าแห้งอยู่ทั้งหมู่มันแหละน่ะ สมน้ำหน้าอีคนโกง (ซ่อน)
ปะหนัน
(เห็นยาหยาซ่อน) เอาละ เอาละ เออเลิกกันนะ แฮะ พวกเราเลิกกันเถอะ โยง (พวกเหล่านั้นมาโยง) โยง โยง โยง (ปะหนันชี้ที่ยาหยาซ่อนให้พวกนั้นดู) แฮะ พวกเราทำเป็นหาไม่เห็น เข้าไปดูตรงตรงหน้าแล้วทำไม่เห็น ทำให้เหมือนกับผีลักซ่อนนะ ถึงจะเรียกจะพูดจะถูกตัว ทำเป็นไม่รู้จักเสียนะ (ดัง) เออนี่แม่ยาหยาไปข้างไหนหึ แฮะ พวกเราช่วยกันหาทีเถอะ (ต่างคนต่างไปเที่ยวหา ไปจนตรงที่นางยาหยาซ่อนอยู่ก็ทำไม่เห็น)
บุหรง
ขันจริงจริง นี่แม่ยาหยาหล่อนไปข้างไหนหึ หาไม่ยักเห็นหรอก (เดินกระทบไหล่นางยาหยา) อุ๊ย อุ๊ย อุ๊ย นี่อะไรมากระทบไหล่ฉันไม่รู้ เย้น เย้น ม่ายละ ฉันไม่หาละ ฉันกลัวผีลักซ่อนหรือยังไงแหละ เป็นแน่เทียวแหละ
บุหงา
เออจริงจริง ผีลักแม่ยาหยาไปซ่อนเป็นแน่ทีเดียวแหละ ทำยังไงน่ะ ถ้าหาไม่ปะยังงี้ละลางทีตายเทียวแหละ
ส้าหรี
ทำไมแม่บุหงา ถ้าผีมันลักเราไปซ่อนละ เรามาเสียไม่ได้หรือ
บุหงา
มายังไงได้ ถึงมาคนอื่นก็ไม่เห็น พูดเขาก็ไม่ได้ยิน ผีมันบังเสียน่ะซิ เล่นละก็ไม่ขอดชายผ้าเสีย พุ่ทโธ่ สงสารแม่ยาหยา เคยล้อเคยเลียนเล่น คราวนี้ตายหรือยังไงแหละ แม่ปะหนันเห็นมะละหล่อน
ปะหนัน
ไม่เห็น ขันจริงจริง เป็นกรรมแท้แท้ อ้ายคนผีลักซ่อนนี่ชั่วด้วยนะ ถึงเห็นคนหาก็ทำให้เลยไปไม่ออกมาหา นี่จะทำยังไงหึ เห็นไม่ปะเป็นแน่ละ เรามาพากันไปเถอะ
ยาหยา
(กลัวเต็มที มือขอดชายผ้าพลางวิ่งพลาง) แม่บุหลัน แม่ปะหนัน ฉันอยู่นี่
บุหลัน
เออแม่ปะหนัน ถ้าไอ้ผีลักซ่อนยังงี้ละไม่มีที่แก้หรือหล่อน
ยาหยา
แม่บุหลัน ฉันอยู่นี่นะ ฉันวิ่งตามมาแล้ว แม่บุหลัน แม่ปะหนัน
ปะหนัน
อุ๊ย มันยากอยู่หล่อน แม่บุหลัน ที่คนอื่นจะแก้ เพราะเราไม่เห็นตัว เราไม่ได้ยินเสียง เว้นแต่ตัวคนที่ผีมันลักไปแก้เองถึงจะได้ (นางยาหยาจับมือเรียกคนโน้นคนนี้ ไม่มีใครทำรู้สึก)
หวันหยา
เออคุณพี่สอนอิฉันมั่งทีเถอะค่ะ ว่าจะแก้ยังไง
บุหลัน
ถ้าผีลักซ่อนยังงี้ละ ต้องวิ่งยิงฟันกระโดดตีนเดียวไป ๓๓ หน คนถึงจะเห็น จำไว้นะหล่อน พุ่ทโธ่ สงสารแม่ยาหยา นี่ทำยังไงถึงจะได้รู้ตำรา
ยาหยา
แม่บุหลัน แม่บุหลัน ฉันอยู่นี้ ฉันได้ยินหมดแหละ หล่อนพูดยังไง อุ๊ยฉันจะทำตามคำหล่อนว่าเดี๋ยวนี้แหละ (ทำท่า แล้วนับหนึ่งสองสามไปจนครบ ๓๓)
พร้อมกัน
เออ นั่นแม่ยาหยา อุ๋ยนี่หล่อนไปไหนมา
บุหลัน
ทำให้หาจนจะล้มจะตาย เล่นซ่อนกันอะไรไม่รู้แล้ว
ยาหยา
พุ่ทโธ้ ผีมันลักฉันไปซ่อนน่ะ หล่อนหายังไงทำยังไงฉันเห็นหมดแหละ เว้นแต่ฉันเรียกหล่อน หล่อนไม่ได้ยิน
บุหลัน
เบื่อน่ะพูดอะไร ไม่เชื่อหรอก ปดน่ะ หล่อนว่าผีมันลักน่ะ มันทำยังไง
ยาหยา
แม้ แม้หล่อนไม่รู้อะไร เย้น เย็น มันฉุดฉันไป มันดลใจฉันให้มันเฉยไป ถึงเห็นคนก็ไม่อยากเรียก
บุหลัน
ไม่เชื่อ ทำไม คนผีลักซ่อนเขาก็เห็นตัวผีน่ะสิ ถ้าไม่เห็นตัวล่ะไม่จริง
ยาหยา
ฉันก็เห็นตัวมันโตด๊ำดำ อ้วนม่อต้อคอสั้นจ้ำม่ำ
พร้อมกัน
แน่ แน่ ปด ปด เขาแกล้งทำล้อ นิกลับมาต่อเอา สด สด เอ เอ เอ เอ กุ๋ย กุ๋ย หน้าไม่อาย เอ เอ
ยาหยา
(เหี้ยเต็มที เดินหลบหนี พวกนั้นตามโห่)
บทที่ ๓๗
นางยุบล หลงทาง
ต่อบทร้อง “สุดคิดก็ร่ำโศกา” หน้า ๖๘
ยุบล
อีตำบี โวย วู้ วู้ วู้ ตายละกู ครั้งนี้ ฮือ ฮือ ฮือ วู้ วู้ วู้ (นั่งลงกราบกลางดิน) เจ้าประคุณ ผีสาง เจ้านาย เทวดาอารักษ์ ขอให้ลูกพบคนพบทางเถอะเจ้าประคุณ ลูกจะซื้อละครยกถวายโรงหนึ่งให้ง้ามงาม (ลุก) ตำบี ละหลา ลาหรา โว้ย วู้ วู้ วู้ อีพวกนี้มันซ่อนกูหรือยังไงแหละ ลาหรา โวย เฮ้ย แม้ดอกพุทธิชาตแยะโว้ย เร็วเข้า เร็วเข้า มาช่วยกันเก็บเถอะโว้ย กูเก็บไม่ทัน ช่วยกันโว้ย ฮือ ดูเหมือนเสียงคนเดิน (นั่งลงเอาหูเอียงฟังแผ่นดิน) ฮือ นี่เสียงอะไร ฮือ ดังทึกทึกเหมือนคนเดิน ใค ใคเดินมานั่นไม่บอกหรือ ใคฮะ ชะทำแอบ ข้ารู้หรอกเจ้าเอ๊ย เจ้าอย่าทำแอบไปเลย ชะ สนุกเต็มที กะเขาแกล้งทำกลัวเล่นก็เอาใหญ่เทียว ลาหรา ลาหลา เล่นร่ำไรน่ะ เออ ข้าจะกลับไปเรียนท่านสิน่ะ มึงพากันมาเล่นเสีย ชั่งเป็นไรดอกไม้ไม่ทันอยู่กะเจ้านะ ผ่าซิ ข้าไม่รู้ด้วยนะ ยังไม่ได้บนปัญญาทำไมมันถึงไม่ออกอย่างงี้ นี่กลับไปจะได้อัฐที่ไหนซื้อละครถวายเจ้าน่ะหึ จะว่าไปเราคิดออกเองต่างหาก พุ่ทโธ่ ไอ้เราไปมัวหมายคิดพึ่งคนอื่นเสียเป็นนาน ป่วยการเสียเป็นกอง ที่แท้ผู้ช่วยอย่างเอกอยู่ที่นี่เอง (ตบเข้าที่อก) ไม่คิดพึ่ง ถ้าคิดถึงก่อนแล้วที่ไหน ป่านนี้ก็จะไปถึง (แหงนหน้าไปดูต้นไม้ยืนชงักอยู่) เอ๊ะ นี่ดูเหมือนต้นไม้ไอ้ที่กูเห็นเมื่อตะกี้น่ะเองแหละ นี่ทำไมมันถึงกลับเวียนมาได้หึ (ซุดนั่ง) ตาย ตายเป็นแน่ กูวันนี้ อยู่ที่นี่เอง ไปไม่รอด โฮ โฮ โฮ โฮ โฮ (ยืนขึ้นเหลียวรอบตัว) หรือไอ้เรามัวนึกอะไรต่ออะไร ลืมดูพระอาทิตย์ไป แน่แน่ พุ่ทโธ่ (ชกหัว) อับปรีจริงจริงละเรา เพราะที่เราดีใจว่าจะพ้นทุกข์เท่านั้นแหละ กลับซุกเข้าหาทุกข์ยังเก่า คนเรานี่อันตรายมากจริงจริงละ (ตกใจโดดวิ่งไปแล้วหยุดเหลียวหลังดู) เสือหรืออะไรน่ะหึ แกรกแกรก พุ่ทโธ่ นกตัวนั้นเองแหละ ทำให้ตกใจ ไม่น่ะ เดินตามพระอาทิตย์ดีกว่า ไปทางนี้ละ (ตาแลดูฟ้าเดินช้าๆ เอามือชี้ไปข้างหน้า เดินเข้าโรง)
บทที่ ๓๘
นางยุบลทูลอิเหนา
ต่อบทร้อง “นางยุบลวิงวอนไปมา” หน้า ๗๐
(ต่อบททรงตัดแก้ “ก็ทูลแถลงแจ้งกิจแต่เดิมมา”)
ยุบล
ทูลหม่อมแก้ว ช่วยชีวิตรลูกกำพร้าไว้ด้วยเถิดเจ้าประคุณ ทูลหม่อมแก้ว
อิเหนา
เออนะ อย่าตื่นเต้นให้มันเกินไป บอกก่อนเถิดน่าว่าเองเซอะซะไปข้างไหน จึงได้มาหลงอยู่นี่ หือ
ยุบล
หม่อมฉันมาตามเสด็จพระบุตรีนะกะนะกะหม่อม
อิเหนา
ตามเสด็จละยังไร เหตุใดจึงพลัดเสด็จ
ยุบล
เสด็จมาที่ศาล แล้วต้องพระประสงค์ดอกไม้บูชาเทวดา หม่อมฉันเที่ยวหาหามันก็เพลินเพลินเดินพลัดเพื่อนมา หรือพวกเพื่อนเขาหาเพลินเดินทิ้งหม่อมฉันเสียก็ไม่ทราบนะกะนะกะหม่อม
อิเหนา
เออเออ เดี๋ยวนี้เสด็จอยู่ที่ไหนวะ หือ หือ
ยุบล
ไม่ทราบเกล้าทราบกระหม่อมมิได้
อิเหนา
แอ้ ปดละนะ ไหนเมื่อกี้ว่าเสด็จมาที่ศาลละยังไงล่ะ ยังงี้ทีเดียวนี่
ยุบล
หม่อมฉันทูลเมื่อกี้ว่า เมื่อหม่อมฉันมาน่ะเสด็จอยู่ที่ศาล แต่หม่อมฉันมาเสียนานแล้ว เดี๋ยวนี้ไม่ทราบว่าเสด็จอยู่ไหนนะกะนะกะหม่อม
อิเหนา
เอ๊ะ ชาววังนี้เจ้าสำนวนยังงี้ทีเดียวนี่หรือ ถามนิดหนึ่งก็ยังพูดซ่อนเงื่อนเชือนไปได้ เออถ้ากะนั้นข้าก็จะไปล่ะ เจ้าอยู่เถิด ข้ากลัวฝีปากเจ้า อยู่ไม่ได้
ยุบล
มิได้ มิได้ดอกเพค้า ทูลหม่อมแก้ว พุ่ทโธ่ โปรดสัตว์ผู้ยากด้วยเถิด อย่าเพ่อเสด็จสิเพค้า โปรดหม่อมฉันก่อน หม่อมฉันจะทูลเดี๋ยวนี้ พระบุตรีน่ะหรือเพคะ เสด็จอยู่ที่ศาล ประทับอยู่บนแท่นศิลาใต้ต้นโศกโน้นแน่เพคะ ทรงเลือกดอกไม้ต่างต่างจะปรุงบุหงาถวายเทวดายังขาดอยู่แต่ปะหนัน พวกหม่อมฉันจึงพากันเที่ยวหาจริงจริงยังงี้นะเพค้า หม่อมฉันทูลแล้ว ทูลหม่อมแก้วได้ทรงพระเมตตาโปรดเถอะนะกะนะกะหม่อม โปรดช่วยชีวิตรลูกไว้ด้วยเถิด ได้พระกุศลแรงนะกะนะกะหม่อม อย่างทรงนึกว่ายังไงเล้ย นึกว่าทรงช่วยลูกนกลูกกาให้รอดชีวิตรไว้สักทีเถิดทูลหม่อมแก้ว
บทที่ ๓๙
อิเหนาพูดกับนางยุบล
ต่อบทร้อง “หยาบคายร้ายใช่พอดี” หน้า ๗๐
อิเหนา
ยังไงนางค่อม เป็นรับได้แน่ละนะ ว่าข้าสั่งยังไงละเอ็งจะทำตาม
ยุบล
เพคะนะกะนะกะหม่อม ข้อนั้นอย่าทรงพระวิตก ทรงช่วยชีวิตรไว้ก็เหมือนกะทรงประทานชีวิตรให้ใหม่ หม่อมฉันคงเป็นข้าฝ่าพระบาทตลอดชีวิตรจิตรใจ
อิเหนา
เออ แต่ให้มันมั่นคงเถอะ ข้าเชื่อดอกว่าความคิดของเอ็งเดี๋ยวนี้คิดอย่างนี้จริง แต่เองตรึงตรองเสียให้ดี ความคิดเมื่อคับแค้นต้องการ กับความคิดเมื่อสมปราถนาแลไม่มีรำคาญมันไม่เหมือนกัน เอ็งรับง่ายง่ายละเอ็งก็ทิ้งง่าย ระวังให้ดีอย่าประมาท
ยุบล
เจ้าประคุ้น หม่อมฉันกลัวตายสุดใจ จะขัดคำรับสั่งที่จะทรงรักษาชีวิตรของหม่อมฉัน ดั้นไปหาความตายยังไงทูลหม่อมแก้ว อุ๊ยนั่นเสียงอะไรดังสวบสวบในรก อุ๊ยทูลหม่อมแก้ว ช่วยด้วยสิเพค้า
อิเหนา
อือ ไอ้สัตว์ร้ายที่นี่มันไม่ชั่ว ไอ้ไล้อ้อนเขี้ยวมันคมราวกะกรด มึงคนเดียวละมันเค้ยวประเดี๋ยวก็หมด เอ็งเห็นหรือเปล่า ที่มิวเซียมมีสองตัว ไอ้ที่เขาเรียกกันว่าราชสีห์ฝรั่งน่ะ ที่เป็นซุ้มซุ้มยังงี้ละมันชอบอยู่นัก ถึงคนอยู่ด้วยกันหลายหลายคน ถ้ามันหิวละมันโดดเข้ามาคาบเอากลางตัวไปกิน เหมือนอีเหยี่ยวเฉี่ยวปลา ระวังตัวให้ดีดี ฟังกูว่า
ยุบล
โอ๊ย โอ๊ย ทูลหม่อมแก้วเสด็จอยู่ข้างนี้ โปรดให้หม่อมฉันอยู่ข้างนั้น (ทำกลัวแลอิเหนาหลอกต่างต่าง) อุ๊ยนี่เมื่อไรถึงจะเสด็จล่ะเพค้า
อิเหนา
อย่าเป็นทุกข์เลยข้อนั้น ว่าแต่ที่สัญญาไว้น่ะให้แน่นะ ว่าใช้ยังไงจะทำตามกัน
ยุบล
เพคะนะกะนะกะหม่อม
อิเหนา
อ้าว ยังงั้นเอ็งไปหักกิ่งไม้ที่ซุ้มโน้นมาให้กูที
ยุบล
โอยโอย ตายละครั้งนี้นี่ทูลหม่อมแก้ว จะใช้ให้ไปตายเสียละหรือ ทูลหม่อมแก้ว โฮ โฮ โฮ
อิเหนา
แน่ะแน่ะ ดูซิ รับเดี๋ยวนี้ก็ปดเดี๋ยวนี้ นี่หรือว่าจะทำตามสัญญา เอ้าถ้าเองนึกว่ารักษาตัวเองดีกว่าข้าแล้ว ก็รักษาตัวเอ็งเอ็งเถอะ ข้าจะลา
ยุบล
โอยโอย ทูลหม่อมแก้ว ทูลหม่อมแก้ว ทูลหม่อมแก้ว หม่อมฉันไปเดี๋ยวนี้แล้ว ไปแล้วเพค้า ทูลหม่อมแก้ว อย่ากริ้วหม่อมฉันเลย มิใช่หม่อมฉันจะไม่ไปเพราะขัดรับสั่งหรือเพราะไม่ไว้ใจ มันกลัวตาย กลัวตายเพค้า ถึงไปไม่ได้
อิเหนา
อือ มึงกลัวตายมากเกินไปจนไม่กลัวตาย เหมือนกะคนที่อายมากนักละมักไม่อาย ถ้ามึงจะไปหักกิ่งไม้ตามคำกู ถึงจะมีภัยก็ยังมีกูอยู่ ลางทีก็จะช่วยได้ แต่มึงไม่เชื่อ มึงไม่ไว้ใจ มึงไม่ไปหักมา กูจะไปเสียเดี๋ยวนี้ มึงจะตายเป็นแน่ไม่มีใครนำพา
ยุบล
ไปละเพคะ ไปละเพค้า (ไป)
อิเหนา
อือดีละ ดีละ ข้าจะสั่งใหม่ เอ็งนั่งนิ่งอยู่ที่นี่นะ ข้าจะมีที่ไป ยังไงนางอุบล จะรับได้หรือไม่ได้ แอ้ นิ่งเสียละ อย่ามาไหว้ข้าปะหลกปะหลกข้าไม่เอา ข้าไม่อยากได้ไหว้ของเจ้า ข้าจะเอาอย่างเดียวแต่คำมั่นสัญญา ว่าข้าสั่งข้าว่ายังไงจะทำตามคำข้า จะได้หรือไม่ได้ จะว่ายังไรก็ว่ามา
บทที่ ๔๐
นางกำนัลเที่ยวหานางยุบล
ต่อบทร้อง “บ้างหัวบ้างโกรธโกรธา” หน้า ๗๔
บุหงา
ฮึ แม่ยุบลหล่อนหลบไปเสียข้างไหนล่ะ
ยิหวา
มาเมื่อตะกี้นี้ทีเดียวนี่นะ ชั่งไปเร็วจริง ไปช่วยกันหาดูเถอะหล่อน (จูงกันเดินไป)
ปะหนัน
ฉันเห็นแววไปทางข้างวิหารนะ
ยาหยา
เออหล่อนเห็นหล่อนก็ไปตามซิ
ปะหนัน
หล่อนไปด้วยกันกะฉันสิหล่อน
ยาหยา
ก็ฉันจะได้เที่ยวหาทางนี้อิกนี่นะ หล่อนไปคนเดียวไม่ได้หรือ
ปะหนัน
ฉันจะไปอย่างไร ก็หล่อนจะมายืนอยู่ที่นี่ นางยุบลจะมีที่ไหน
ยาหยา
แม้ เท่านั้นก็ต้องเอ็ดด้วยหรือ
ปะหนัน
ฉันเอ็ดเมื่อไรล่ะ ก็หล่อนเฉยเสียยังงี้นี่
ยาหยา
ทำไมฉันจะไม่หา ฉันเฉยหรือนี่
ท้าวอิ่ม
(ดัง) อ้าว พับผ่าซิ นี่อะไรน่ะหึ มานั่งเกี่ยงกันอยู่ยังงี้นี่
ยาหยา
ก็ดูเถอะเจ้าค่ะ หล่อนว่าหล่อนเห็นไปทางข้างวิหาร อิฉันถึงวานให้หล่อนไปดู หล่อนจะเอาอิฉันไปด้วย อิฉันว่าอิฉันจะได้หาทางอื่นอิกเท่านั้นแหละ หล่อนก็ว่าอิฉันเฉยเสีย ก็อิฉันเฉยเมื่อไรล่ะเจ้าคะ
ปะหนัน
ก็จริงจริงนี่เจ้าคะ กลับว่าอิฉันเอ็ด ก็อิฉัน_ (พูดค้างอยู่)
ท้าวอิ่ม
อ๊ายยังไม่ไปหาอีก นี่จะเถียงกันเอาอะไรน่ะหึ พับผ่าซิ
ปะหนัน
ก็จริงจริงนี่เจ้าคะ ไม่ควรจะว่าอิฉันเอ็ดดอก
ท้าวอิ่ม
โอ นี่ว่าไม่ฟังหรือนี่ อะไรนี่ มาเถียงกันจนหนวกหูหนวกเหืองยังงี้ ยังไม่ไปเที่ยวหาอิกล่ะ
ยาหยา
พุ่ดโธ่ ก็อิฉันไม่ได้เฉยเลยทีเดียวนี่เจ้าคะ หล่อนมาว่าอิฉันเฉยได้นี่
ท้าวอิ่ม
ฮ้าย ไม่รู้ไม่ชี้นะ บอกว่าหนวกหูละก็ พับผ่าซิ เดี๋ยวนี้แหละ
ปะหนัน
พุ่ทโธ่ ก็อิฉันว่าดีดีนี่เจ้าคะ
ท้าวอิ่ม
โอ นี่ข้าห้ามไม่หยุดเลยหรือนี่ ม่ายละม่ายละ ว่าไม่ได้ยังงี้ละเต็มทีละ อะไรนี่ มีอย่างหรือ มาเถียงกันออกอึกกระทึกครึกโครมยังงี้นี่
ปะหนัน
อิฉันอึกกระทึกเมื่อไรล่ะเจ้าคะ
ท้าวอิ่ม
ก็นี่ใครอึกกระทึกเล่าฮะ ใครอึกกระทึก
ปะหนัน
อิฉันไม่ได้อึกกระทึก
ท้าวอิ่ม
หา นี่ใครอึกกระทึก ใครอึกกระทึกหา
ปะหนัน
ไม่ทราบว่าไคร แต่อิฉันไม่ได้อึกกระทึก
ท้าวอิ่ม
เอ๊ะ นางนี่พูดอย่างไร (ดัง) ฮ้าว ฮ้าว นี่กลับมาย้อนเอาข้าเข้าหรือนี่ พับผ่าซิ นั่งนี่กำเริบนัก (ไล่ทุบ) อ้าว อ้าว วิ่งหนี ยังนี้ละก็เต็มที ล้อให้อย่างนี้จะไปว่าใครได้ เมื่อว่าผิดก็ไปทูลฟ้องเอาเถอะ จะได้ออกเสียรู้แล้วรู้รอดไป ไม่เคยพบ อะไรนี่ ว่าดีดีกลับมาย้อนเอากันเข้าอีก
ท้าวเปลี่ยน
คุณนี่อะไรนี่ โมโหโทโสอะไรนี่
ท้าวอิ่ม
ฉันเหลืออดละ อะไรนี่ ก็พูดดีดีนี่นิกลับมาใส่เอากันเข้ายังงี้นี่ ฉันอดไม่ได้ละ จะเป็นอย่างไรก็ให้รู้ไปทีเถอะ
ท้าวเปลี่ยน
คุณอย่าวุ่นวายไปนักเลยนะ
ท้าวอิ่ม
ก็นี่วุ่นอะไรล่ะหึ ไม่ใช่กงการอะไรของคุณดอก
ท้าวเปลี่ยน
อ๊าว ฉันพูดดีดีนี่หน่า ให้คุณสกดอกสกดใจไว้บ้างเท่านั้นแหละ
ท้าวอิ่ม
ไม่ใช่กงการอะไรของคุณดอกน่ะ ฉันผิดก็ผิดคนเดียวดอก คุณอย่าเป็นเจ้าฉันเลย
ท้าวเปลี่ยน
ฉันก็ไม่ได้เป็นเจ้าเป็นนายอะไรคุณดอก ฉันพูดดีดีนี่ เห็นว่าจะค้นจะคว้าอะไรก็ไม่ค้นกัน มามัวเถียงกันอยู่อย่างนี้ การไม่ควรให้คนรู้ก็จะรู้แส้ เสียพระเกียรติยศ ผิดแบบแผนไป
ท้าวอิ่ม
อ๊าย แบบบาปอะไรก็ไม่รู้ ไม่ใช่การของคุณก็แล้วไปมั่งเถอะ เกิดมาไม่เคยพบเคยเห็น มาเทลาะกันออกหนวกหูยังงี้ เต็มทีละว่าไม่ได้ยังงี้ละก็—
บุหลัน
(เดินมาพูดบ่นขึ้นว่า) อุ๊ย หาห้อยก็ไม่เห็นว่าจะไปข้างไหน นี่ใครพบแล้วหรือยังไง
ท้าวอิ่ม
ข้าไม่รู้ไม่ชี้นะ ปะเดี๋ยวก็จะมาเทลาะเอาข้าเข้าอิกดอก ไม่พูดละ ข้าเป็นชาวหมันหยาต้องเจียมตัว
บุหลัน
อิฉันไม่ได้ถามท่านเลยนี่เจ้าคะ อิฉันถามกันข้างนี้ต่างหาก ท่านโกรธใครน่ะเจ้าคะ
ท้าวอิ่ม
ไม่รู้ไม่ชี้ ข้าพูดไม่ได้ละ ข้าไม่พูด ข้าไม่พูด
บาหยัน
ยังไงหึแม่เล็กเล็ก ไปหายกันไปหมด ฉันจะออกไปดูสักหน่อยนะ แม่ปะเสหรัน (เดินออกมา) ยังไง พบตัวไหม
นางกำนัลสองสามคน
(ตอบ) หาไม่พบเจ้าค่ะ
บาหยัน
ไปเที่ยวหาเข้าอิกซิ
(นางกำนัลพากันไปเป็นพวกๆ นางบาหยันเดินมาพบท้าวอิ่ม นาง บาหยันบ่น) ดูคุณท้าวแน่ะ มานั่งทำชายกระเบนเป็นไก่แจ้อยู่นี่ (พูดกับท้าวอิ่ม) ยังไงท่านไม่ไปเที่ยวหากะเขาล่ะเจ้าคะ
ท้าวอิ่ม
ฉันหาไม่ได้ จะรู้ที่ไปหาที่ไหนพบ ใครจะรู้ว่าไปข้างไหน
บาหยัน
ก็คุณไปหาดูซิเจ้าคะ เผื่อจะพบมั่ง
ท้าวอิ่ม
ก็จะรู้ที่ไปหาที่ไหนถูก ว่าเขาก็ไม่ได้ กลับมาเทลาะเอาอิก
บาหยัน
นั่นอะไรล่ะเจ้าคะ อิฉันบอกให้ไปเที่ยวหานิว่าใครเทลาะเอาละ
ท้าวอิ่ม
ก็หามันไม่เห็นนี่นะ ไปเถอะ จะเอาไปเฆี่ยนไปฆ่าที่ไหนก็เอาไปเถอะ
บาหยัน
ก็ท่านไม่หายังนี้ มันจะเห็นที่ไหนล่ะเจ้าคะ ราชการนะเจ้าคะ  (บาหยันกลับไป)
ท้าวอิ่ม
เอ๊า ให้เที่ยวหาก็หามันไป ให้ตีนหักตายโหงเสียรู้แล้วรู้รอดไป (ไปหากับนางกำนัลทั้งปวง เดินบ่นพึมพำแล้วตะโกน) นางยุโบล แม่ยุโบลเจ้าขา ไปเสียข้างไหนล่ะเจ้าคะ (บ่น) จะรู้ที่ไปหาข้างไหนน่ะ ยังงี้ละเต็มทีละ ไม่เคยพบเคยเห็น (ตะโกน) คุณนายยุโบล เชิญมานี่เถิดเจ้าข้า อิฉันเจ็บเท้านักเจ้าข้า (นั่งบ่น) โอ๊ย นั่นมีอย่างหรือ คนหนึ่งไปข้างไหนเสียแล้ว กลับใช้ให้เรามาหา จะรู้ที่ไปหาที่ไหน ยังงี้หรือก็ชอบแต่จะให้ผู้ชายเขาช่วยกันค้นในป่าดูซิ ถึงจะถูก แต่พวกผู้หญิงใคจะไปเห็น เอาเถอะ ไม่หาไม่แหหละ จะเอาไปเฆี่ยนไปฆ่าที่ไหนก็เอาไปเถอะ (นั่งลง)
มลาหรอ
ท่านช่วยโปรดให้โขลนเขาเที่ยวหาสักหน่อย อิฉันหาไม่พบเลย
ท้าวอิ่ม
ข้าไม่ไปละ จะเอาอย่างไรก็เอา
มลาหรอ
ก็อิฉันเรียนท่านดีดีนี่ ท่านกลับมาโกรธท้าเอาอิฉันเปล่าเปล่า
ท้าวอิ่ม
พับผ่าซิ อย่าถือดีไปเปล่าเปล่า คนยังเจ้าน่ะข้าไม่ยักกลัว ไม่กลัวใคหมดน่ะแหละ ไปฟ้องใคก็ไป
มลาหรอ
ใคเขาจะให้กลัวล่ะเจ้าคะ
ท้าวอิ่ม
อุวะ ข้าพูดกะเจ้าไม่ได้ ไม่ได้
มลาหรอ
อิฉันว่าขอให้ท่านสั่งโขลนให้เขาหาต่างหาก หาอันที่ท่านจะทำโมโหโทโสราวกะไฟยังงี้ไม่เลย
ท้าวอิ่ม
โอ นี่ว่าข้าเป็นไฟหรือ เป็นไฟหรือจะได้ไหม้
มลาหรอ
อิฉันกลัว อิฉันไม่เถียงกับท่านหรอกเจ้าค่ะ ป่วยการ
ท้าวอิ่ม
ข้าก็ขี้คร้าน ไปข้างไหนก็ไป เอาไปฆ่าเสียเถอะ เป็นหาไม่ได้ล่ะ  (นางกำนัลกลับเข้าไป)
นางบาหยัน
ยังไงล่ะ ได้ตัวหรือไม่ได้
นางกำนัลหลายคน
หาไม่พบเจ้าค่ะ (ท้าวอิ่มเดินเข้าไป นางบาหยันถาม) ยังไงล่ะคุณเจ้าขา ท่านไปหาไม่ได้หรือ
ท้าวอิ่ม
(ยืนท้าวสะเอ็ว) โฮ้ย ไปหาไปแหมันที่ไหน ตีนจะหักจะด้วนเสียแล้วนี่ ไม่หาละ จะเอาไปฆ่าไปเฆี่ยนอะไรเสียก็เอาไปเถอะ
บาหยัน
ก็อิฉันถามท่านดีดีเท่านี้ก็ต้องโกรธด้วย
ท้าวอิ่ม
ดีเด่อะไรเดี๋ยวนี้ ไปเถอะ กลับไปละก็ไปทูลนะ ให้ท่านเอาออกเสียเถอะ (กระแทกก้นลงนั่งบ่น) กรรมเวรอะไรมิรู้นี่ มาใช้ให้ไอ้กันเที่ยวหาจนหัวเข่าหัวแข้งจะหลุดไปแล้วนี่ อะไรนี่ มันไม่ถูกเรื่องนี่ ยังงี้ละก็ให้ผู้ชายเขาหาแหละมันถึงจะถูก (ว่ากับท้าวเปลี่ยน) ฉันน่ะทำไม่ได้คุณ ยังงี้น่ะแต่ก่อนก่อนมาน่ะเป็นไร ทำไมฉันทำมาได้ล่ะ นี่ถูกนายท่านบังคับยังงี้เต็มทีละ ต้องออก
ท้าวเปลี่ยน
คุณอย่าพูดให้มันมากมายวุ่นวายนักเลย อดอกอดใจเสียมั่ง
ท้าวอิ่ม
(ตะโกน) โอ๊ย อดไม่ได้ละ คุณอดได้ก็อดไปเถอะ มีอย่างหรือน่ะ
บทที่ ๔๑
อิเหนาเล่นกระบี่กระบอง
ต่อบทร้อง “พูดเล่นเจรจาสำราญใจ” หน้า ๗๖
อิเหนา
วันนี้ดูแดดจัดจริงนะพ่อสังคามาระตา
สังคามาระตา
ข้าขอรับ จัดจริงจริง
อิเหนา
นี่เราจะเดินผ่าแดดไปจนพลับพลาเห็นจะเต็มที
สังคามาระตา
เห็นจะเต็มทีข้าขอรับ แต่อยู่ในร่มยังงี้ยังเหลือทน
อิเหนา
อือ ยังงั้นเราพักอยู่ที่นี่พอสบายสบาย แดดร่มถึงค่อยไปเถอะนะ
ประสันตา
เสด็จประทับเสียที่นี่ก่อนจะข้าขอรับ จะด่วนเสด็จกลับขยับจะไม่สู้ดี
สังคามาระตา
อ๊ะ ถ้าจะเสด็จกลับไป จะเป็นไรน่ะพี่
ประสันตา
ก็ไม่เป็นไร แต่ถ้าว่าถูกแดดถูกนาย ฉวยประช่ำประชวรไปในขณะนี้ นั่นแหละไม่ดี เสียการขอรับ
อิเหนา
ฉันน่ะพี่อย่าหมาย ไม่เจ็บกะใครง่ายง่ายดอกนะ ว่าแต่พี่เถอะ
ประสันตา
จ้ะข้าขอรับ หม่อมฉันแหละเต็ม ดูในปีนี้ อือ เห็นจะต้องบอกป่วยสักวันหนึ่งเป็นแน่
สังคามาระตา
ป่วยอะไรน่ะพี่ประสันตา
ประสันตา
ก็ที่เป็นโรคชะราน่ะแหละขอรับ
สังคามาระตา
เอ๊ะ ชราอะไรหึ
ประสันตา
หมอเขาว่าหัวใจเป็นอำมพาตขอรับ
สังคามาระตา
อ๊ะ พูดเหลวไหล อาการเป็นยังไรน่ะ
ประสันตา
ก็ไม่เป็นยังไง้ จะทูลไปก็เหมือนแกล้งจะเสกแสร้งมุสาอย่าเลยขอรับ
อิเหนา
นี่อะไรหึ พ่อสังคามาระตา ไปพูดกะบ้าก็ได้ หึ
สังคามาระตา
หม่อมฉันพาซื่อพูดไปไม่รู้เลย
ประสันตา
ฮึ ฮึ ฮึ ฮึ
อิเหนา
ยกกันเสียทีเถอะ แต่ว่าเราจะนั่งอยู่ยังค่ำเปล่าเปล่า จะหาอะไรมาเล่นให้สนุกหน่อยฮึ
ประสันตา
ยังงี้ติดกระบี่กระบองเห็นจะดีจ้ะข้าขอรับ
อิเหนา
จริง
สังคามาระตา
อ้อ เมื่อวานซืนนี้ เลฟเตแนนตไฮคาเขามาบอกหม่อมฉัน ว่าคนพลองทหารเขามีดีอยู่คนหนึ่ง เขารับจะสู้กับอ้ายหวังทนายเลือกที่ลืออยู่ ถ้าได้เอามาลองดูเห็นจะดีข้าขอรับ
อิเหนา
ถูกละ จะต้องให้มันตีกันจริงจริงดูสักทีเถอะ เฮ้ย กิดาหยันไปบอกทนายเลือกให้ตามพวกกระบี่กระบองมา แล้วเรียกอ้ายคนพลองดีที่ค่ายทหารมาด้วย
กิดาหยัน
จ้ะข้าขอรับ
อิเหนา
อ้อ แล้วเรียกเอาเงินมาด้วยนะ
กิดาหยัน
จ้ะข้าขอรับ
กะระตาหลา
อ้อช้าก่อน แล้วบอกดอกเต้อร์หมอบาดแผลเขามาด้วยนา
กิดาหยัน
ขอรับ (กิดาหยันเข้าโรง)
อิเหนา
พ่อสังคามาระตาน่ะ เพลงกฤชขยับจะเรื้อไปบ้างดอกกระมัง หมู่นี้ไม่ได้ซ้อมนาน
สังคามาระตา
ข้าขอรับ เห็นจะเป็นบ้าง ถ้าโปรดให้ซ้อมเสียบ้างเห็นจะดี
ประสันตา
ต้องขอรับพระราชทานทุเลาสักหน่อยเถอะ จ้ะข้าขอรับ หมู่นี้ใจคอหม่อมฉันไม่สู้จะสบาย จะรำก็เห็นจะไม่งาม
อิเหนา
ไม่มีละ ขึ้นชื่อว่าคน_ อ้อพวกกระบี่กระบองเขามาแล้ว พี่ประสันตาไปดูให้ตีวงทีเถอะ (ประสันตาลุกมาที่กระบี่กระบอง)
ประสันตา
นี่แน่ รับสั่งให้ตีจริงนะ อ้าวตั้งวงเข้าสิ นี่แน่พวกกิดาหยันน่ะ ถอยออกไปทางโน้นแน่ะ
ทนายเลือก
รับประทานตีจริงได้แต่กระบี่ สี่ศอก ดาบโล่ห์ เท่านั้นแหละขอรับ นอกจากนั้นเขาเป็นพวกเดียวกัน ต้องตีเกี้ยวกันขอรับ
ประสันตา
เออ (คลานเข้ามาเฝ้าอิเหนา แล้วทูล) นี่จะโปรดทอดพระเนตรอะไรก่อนขอรับ
อิเหนา
อ๊ะ ไม่รู้หรืออย่างไร ธรรมเนียมเขาก็ต้องตั้งกระบี่ก่อนน่ะซิ
ประสันตา
อ้าว กระบี่เข้ามาเฮ้ย (กระบี่เข้าตีกันแพ้กันแล้ว)
ประสันตา
นั่นเป็นไรล่ะ นึกแล้วทีเดียว อ้ายขาวสู้อ้ายดำไม่ได้จริงจริงแหละ มันไวกว่ากันนี่
กะระตาหลา
ขอรับ อ้ายขาวดูเป็นลูกศิษย์วัดอยู่นี่ ตีได้แต่ทอดแหไปอย่างเดียวเท่านั้น ฮึ ฮึ ฮึ ฮึ
สังคามาระตา
อ้ายชะนะดูเหมือนเป็นบ่าวปูนตาไม่ใช่หรือ
ปูนตา
ขอรับ อ้ายนี่เท่าเท่าตัวละก็เต็มเล่นกะมันเทียวนะขอรับ อดนักทีเดียว
อิเหนา
เอารางวัลให้ซิ คนชนะสี่บาท คนแพ้สามบาท ไหนอ้ายพลองคู่ขันน่ะ เรียกเข้ามาทีหรือ (พลองเข้ามาหมอบ)
ประสันตา
ชิชิชิชิ เด็ดจริงพ่อเอ๋ย เออนี่แน่ เห็นจะได้ดูดีละคู่นี้
กะระตาหลา
ขอรับ ข้างหนึ่งได้ล่ำ ข้างหนึ่งได้สูง พอฟัดเทียวละขอรับ
อิเหนา
อือ พอตีรั้งกันทีเดียว นี่มันหัดมาจากไหนหึ
สังคามาระตา
คนหนึ่งว่าเป็นลูกศิษย์ครูทหาร คนหนึ่งว่าเป็นศิษย์ทนายเลือก ข้าขอรับ
ประสันตา
เอา ตีกันเถอะ
(ตีกัน พลองแพ้กันแล้ว คนแพ้ล้มแน่อยู่ หมอฝรั่งเข้าไปรักษา)
สังคามาระตา
เออมันเด็ดจริงคู่นี้ เต็มต่อรองเทียวนา ยังไงพี่ประสันตา
ประสันตา
ขอรับ ชิชิชิชิ มิเสียแรงพ่อเอ๋ย เออให้มันได้อย่างนี้แน่ะ
กะระตาหลา
เขาดีจริงขอรับ แต่ดูเหมือนอ้ายข้างแพ้จะเมาแก่อยู่สักหน่อย
สังคามาระตา
ถึงอย่างนั้นก็เอาเถอะ น้ำอดน้ำทนมันจะไปสู้ทหารเขาที่ไหนได้
อิเหนา
อ้ายนั่นเห็นจะเจ็บมากนา ถูกทีเดียวแหละ แน่ไปทีเดียว
สังคามาระตา
ข้าขอรับ ดูสิ้นสติทีเดียว
อิเหนา
ฮ้าย อ้ายหมอฝรั่งนี้ข้าหนักใจนัก ดูท่าทางมันงุ่มง่ามอยู่อย่างไร บอกให้หมอเราไปรักษาเถิดน่ะ อ้ายดอกเต้ออะไรนี่ไล่เสียเถอะ (กิดาหยันไปไล่หมอ)
อิเหนา
รางวัลซิ ให้คนละสิบบาทเท่ากัน มันดีทั้งสองคนนะ (หามคนเจ็บเข้าโรง)
อิเหนา
มีอะไรอีกล่ะ
ประสันตา
มีดาบโล่ห์อีกคู่หนึ่งจ้ะข้าขอรับ
อิเหนา
เรียกเข้ามาซิ
ประสันตา
อ้าว เอาดาบโล่ห์เข้ามาซิ
สังคามาระตา
เอ๊ะ นี่ดูมันเล็กกว่ากันอยู่คนหนึ่งนี่
ประสันตา
มิได้ขอรับ อ้ายคู่นี้ได้ยินว่าสาเหตุมันมี เห็นทีจะนัดกันมาขอรับ ตีกันเถอะ (ตีกันโล่ห์คนที่โตกว่าแพ้)
สังคามาระตา
นั่นไม่ใช่หรือ ว่าแล้วแหมล่ะ ม้ะ สิบมวน เสียกระบวนเสร็จซิ พี่ประสันตาน่ะ มาใช้กันสดสดอย่าปดกันนะ ขี้เกียจทวง
ประสันตา
ถุยอ้ายนั่นมันโตพร้อมแท้แท้ แพ้เขาได้ พุ่ดโท่ เป็นใจใครจะไม่เสมอ เออ ไม่ควรเลย เสียเปล่าเปล่าทีเดียว
กะระตาหลา
ขอรับ กระผมเกือบจะเล่นข้างโล่ห์ด้วย บุญแท้แท้ หาไม่ก็แร่เข้าไปรวย หมดซองอิกด้วยคนหนึ่งขอรับ
อิเหนา
อะไรกันน่ะ
สังคามาระตา
กระหม่อมฉันเสมอนอกกับพี่ประสันตา เอาบุหรี่กันสิบมวน หม่อมฉันชนะข้าขอรับ
อิเหนา
อ้าว ก็ความที่เห็นว่ามันโตกว่าก็เสมอละเมอไป ไม่ดูท่วงทีนี่ นี่รู้แล้วว่าอ้ายโล่ห์เป็นรอง รางวัลมันซิ ให้ชนะหกบาท แพ้สี่บาท มีอะไรอิกล่ะ รีบเอาเข้ามา
ประสันตา
บ่ายแล้ว มีง้าวอิกคู่หนึ่งจ้ะข้าขอรับ แต่จะหาคนที่จะตีกันจริงจริงไม่ได้ นี่เป็นพวกเดียวกัน ต้องให้ตีเกี้ยวกัน
อิเหนา
เออดีละ หัวล้างข้างแตกไปหลายคนแล้ว เวทนามัน (คนง้าวเข้ามาหมอบ)
ประสันตา
(ว่ากับสังคามาระตา) อ้าวทีนี้ฝ่าบาทจะเสมอไหนอย่างไรน่ะ มะเล่นกันร้อยหนึ่งทีเดียว
สังคามาระตา
บ๊ะก็รู้อยู่แล้วว่ามันจะตีเกี้ยว ยังจะมาลดเลี้ยวหลอกกันด้วยนี่
ประสันตา
อ้าวอย่างงั้นฝ่าบาททายว่าคนไหนจะทำแพ้ล่ะ
สังคามาระตา
อ๊ะก็แกเล่นไปถามมันมาแล้วนี่ แค่นจะมาหลอกด้วย ไม่ได้กินละแกเอ๋ย (ง้าวตีกันแล้ว)
อิเหนา
อือ คู่นี้ถึงเกี้ยวก็จริง แต่ดูมันสนิทสนมดีดอก
ประสันตา
จ้ะข้าขอรับ ซ้อมกันไว้ดีจริง
อิเหนา
หมดเท่านั้นแหละหรือ
ประสันตา
หมดหรือยัง
ทนายเลือก
รับประทาน ยังอยู่ ไม้สั้น ดาบดั้ง ดาบสองมือ หอกซัด กฤช ขอรับ
อิเหนา
ดูหมดเห็นจะยืดยาวนัก เรียกไม้สั้นมาดูทีหรือ
(ประสันตาเรียกไม้สั้นเข้ามา)
สังคามาระตา
แน่ะพี่ประสันตา ฉันเอาไม้สั้นต่อสองเอาหนึ่งแน่ะ
ประสันตา
อ้าว หม่อมฉันจะถวายแปดเอาครึ่งก็ได้ขอรับ
สังคามาระตา
เอาซิ เป็นได้กัน แต่ให้มันตีกันจริงจริงนะ
ประสันตา
อ๊ะ ถ้าตีกันจริงจริงหม่อมฉันก็เอาพลองต่อน่ะซิ
อิเหนา
เอ๊ะ พี่ประสันตานี่ว่าอย่างไรหึ ต่อเก๊เก๊ รองละก็โบ๊เบ๊ไปนี่
ประสันตา
ไม่โบ๊เบ๊ดอกจ้ะข้าขอรับ ไม่กลับกลอกเลย ถ้าฝ่าพระบาททรงเสมอไม้สั้น หม่อมฉันจะเสมอสี่ศอก ให้มันตีกันจริงจริง เท่าไรเท่ากันละขอรับ
อิเหนา
บ๊ะ ยังงั้นก็ฉลาดนักน่ะซิ
ประสันตา
อ้าว ฮึฮึฮึฮึ ตีเถอะ (ตีกันแล้ว)
อิเหนา
คู่นี้พอใช้ได้ แต่ยังไม่ดีทีเดียว รางวัลคนละสามบาท
ประสันตา
จ้ะข้าขอรับ ไม่สั้นนี้ยากกว่าอื่นอื่นหมด
อิเหนา
อือบ่ายแล้ว เย็นเย็นถึงค่อยกลับเถอะ ที่ศาลานี้ดูสบายดี
สังคามาระตา
ยังไงพี่ประสันตา ค่ำวันนี้จะสู้อิกหรือไม่สู้
ประสันตา
ฝ่าบาทอย่านึกเลย เมื่อคืนนี้แพ้ได้สามกระดาน วันนี้แหละหม่อมฉันจะโต้เอากลับมาให้ได้ทีเดียว
อิเหนา
อะไรน่ะ
สังคามาระตา
หมากรุกข้าขอรับ
อิเหนา
เออดีละ ให้ใครวิ่งไปเอามาที่นี่เถอะ จะลองกับพ่อสังคามาระตาสักหน่อยเถอะ เขาว่าซักซ้อมดีขึ้นมา
สังคามาระตา
เดี๋ยวนี้ถ้าพระเดชพระคุณทรงหยิบเม็ดประทาน เห็นจะพอสู้ได้ เมื่อคืนนี้พี่ประสันตาสามกระดานไม่ได้คั่นเลย
อิเหนา
ดีละเป็นได้กัน อ้อ แล้วให้เขาเอาผ้าอาบตามไปที่ธารหลังเขานี้ด้วย มาไปอาบน้ำเสียประเดี๋ยวถึงค่อยกลับมาเล่นหมากรุกกัน
บทที่ ๔๒
มะดีหวีให้สาวใช้มาไล่กิดาหยัน
ต่อบทร้อง “ให้สาวศรีไปขับเสียฉับพลัน” หน้า ๗๗
มะดีหวี
อุ๊ยนั่นผู้ชายอึกกระทึกอะไรกันอยู่นั่น ใคไปไล่เสียทีเถอะ
สาวใช้
นะกะนะกะหม่อม
มะดีหวี
แวะไปทางโน้นก่อนเถิดแม่บุษบา (เข้าโรง)
สาวใช้
(พูดกับเพื่อนกัน) ไปด้วยกันเถอะหล่อน เที่ยวดูเสียให้ทั่ว จะเล่นกันอยู่ที่ไหนมั่งก็ไม่รู้ (พากันเข้าโรง)
อิเหนา
ลดเม็ดเป็นได้กันนะพ่อสังคามาระตา
สังคามาระตา
ต้องรับพระราชทานลองดูก่อน ถ้าสู้ไม่ได้จริงจริงก็ต้องโปรดถึงตะแกรง
อิเหนา
เอา ตั้งซี (ตั้งหมากรุก)
ประสันตา
(หันมาว่ากับพี่เลี้ยง) นี่แน่พวกเราใครเป็นนักเลงหมากกลบ้างน่ะ
ยะรุเดะ
ฮึ ฮึ กระผมก็เป็นยังงั้นแหละขอรับ
กะระตาหลา
รับประทาน กลในแผนหรือทำใหม่ขอรับ
ประสันตา
แผนละขอรับ แต่ไม่มีใครเดินได้ ถ้าใครเดินได้ละผมจะยอมกินน้ำสามถ้วยทีเดียว
อิเหนา
อ๊ะ มันจะไม่แน่ดอกกระมัง รอประเดี๋ยวพ่อสังคามาระตา ไหนมาตั้งดูทีหรือ (ประสันตาเข้าไปตั้ง)
ประสันตา
นี่แน่ะจ้ะข้าขอรับ สามทีหมากหนี สี่ทีหมากไล่ จนกลางกระดานทีเดียว
สังคามาระตา
เอ๊ ก็อ้ายกลนี้ตั้งให้ฉันดูทีหนึ่งแล้วนี่
ประสันตา
ยังงั้นฝ่าบาทอย่าทูลซิ ถ้าทูลละเป็นปัดหมากทีเดียว
อิเหนา
อ้าวอย่างงั้นพ่อสังคามาระตานิ่งเฉย จะให้พี่ประสันตากินน้ำให้ได้
กะระตาหลา
รับประทาน นี่หน้าโคนอยู่ทางไหนขอรับ
ประสันตา
ทางผมแหละขอรับ (อิเหนาตรองดูครู่หนึ่งแล้วเดิน)
อิเหนา
หนึ่งละหนา
ประสันตา
จ้ะข้าขอรับ (อีเหนาตรองอิกครู่หนึ่งแล้วเดิน)
อิเหนา
สองละ
กะระตาหลา
เอ๊ะ ยังงั้นไม่ได้ จะอับเสีย
อิเหนา
อ้อถูกละ
ปูนตา
ผมว่าชักเบี้ยในเสียทีปะไรขอรับ
กะระตาหลา
ฮะ ชักยังไรได้กะนะ โคนจะได้ลอยปะไรล่ะ
อิเหนา
กลนี้เขาชอบกลจริง
ยะรุเดะ
เลื่อนขุนสักทีเห็นจะดีจ้ะข้าขอรับ
อิเหนา
ชอบกลอยู่ (จับขุน)
สังคามาระตา
ไม่ถูก ต้องเดินง่า_ อือลืมไป
ประสันตา
อ๊ะ ยังงั้นต้องปัดหมาก หม่อมฉันไม่ยอมกินน้ำแท้แท้ทีเดียว
อิเหนา
พ่อสังคามาระตานิ่งเสียเถอะ ร่วมแล้วละ ขี้แพ้ชวนตีอย่าวุ่น
ปูนตา
ช้าก่อน ช้าก่อน เห็นแล้วขอรับ แน่ะ ถอยโคนแล้วก็_
ประสันตา
อื้อ เพี้ยง รอดไปทีเถอะ (อิเหนาเดิน)
อิเหนา
อยู่ละ
ประสันตา
โอยแล้วกัน
อิเหนา
(เดิน พร้อมกันร้อง) ปับ ฮา
อิเหนา
เอาเถอะอย่าพูดวุ่นวายไปเลย สามถ้วย กินดีดี อย่าให้ต้องกรอกเลย
ประสันตา
ถ้าฝ่าพระบาทจะให้รับประทาน ก็ต้องรับประทานน่ะแหละ แต่ทว่า ฮึ นั่นแหละ ก็ต้องรับประทานน่ะแหละ
อิเหนา
บิดละไหมละ ฮึ อะไรนะ
ประสันตา
ก็มีเชิงนี่จ้ะข้าขอรับ ช่วยกันเป็นกอง ทำไมจะไม่จนล่ะ (พี่เลี้ยงสามคน) ฮึ ฮึ ฮึ ฮึ
อิเหนา
ดูเถอะ ได้ว่าแล้ว ขี้แพ้ชวนตี เห็นด้วยกันนะ เอา พ่อสังคามาระตาตั้งซิ ฉันจะเอาหมากแดง (ตั้งหมากรุก)
กะระตาหลา
รับประทาน เมื่อตะกี้กลอะไรขอรับ
ประสันตา
เขาเรียกจมกลางสมุทขอรับ
สังคามาระตา
พี่ประสันตามาช่วยกันเถอะน่า
อิเหนา
เออ ประสันตากับยะรุเดะไปช่วยข้างโน้น กะระตาหลากับปูนตามาช่วยฉัน (เล่นหมากรุกกันต่อไป)
อาบู
แฮ้ พวกเราน่า ใคไวไว มาเล่นหมากะห่านกันเถอะ พ่อสะมาแอ พ่ออาลี มาซิน่ะ เฮ้ย ทิดอะบราม ร่ำไรน่ะ เล่นไหมล่ะ
อะบราม
ไม่เล่น ไม่มีธรรมเนียม (แบมือ) บังคับกันไม่ได้ ไม่ยอม (สั่นหัว) ต้องโหวต ธรรมเนียมนอกฟรีฟรี (แบมือ)
อาลี
อ๊ะ เขาเล่นกันหมดไม่เล่นยังไร ไม่เล่นก็เอามันเสียน่ะสิ
อะบราม
ทำไม ไม่เล่น มีผิดหรือ กฎหมายที่ไหน ข่มเหงไม่ได้ ไม่กลัว กะวะมันมี (แบมือ)
สะมาแอ
พูดมากน่ะ จะเล่นก็เล่น จะค่ำ เจ้าอะบรามน่ะเขามันคนอะเมริกัน จะเล่นมิเล่นก็ชั่งหัวมัน พวกเรามาเถอะน่ะ มา
อะบราม
ดูดู (แบมือชี้ไปทางนายหวัง) ดูหวังไม่เล่นเหมือนกัน ทำไม ทำไมไม่เล่น ว่าแต่ฉัน ไอ้โกง โกง โกงแล้ว
หวัง
พุทโธ่ ไม่สบายจริงจริง วิ่งไม่ไหวแท้แท้ ขอตัวสักที
อาลี
อ๊าย เล่นกะเขาน่ะพ่อหวัง ทำยังงั้นเสียไป เล่นเถอะ ไม่เล่นไม่ได้
หวัง
เถอะ เถอะ เอา (ลุกขึ้นโซเซเดินตามบุญตามกรรมมา) เอ้า เล่นยังไงก็เอา
อาลี
ใคยืนที่ไม่ทันคนนั้นเป็นหมา
(พร้อมกันลุกขึ้น อะบรามลุกขึ้นด้วย ยืนเข้าที่กัน ที่จะเป็นห่านเข้าที่ไม่ทัน แต่ลุกขึ้นก่อน แสละลุกขึ้นทีหลังคน)
อะบราม
เอ เอ แสละเป็นหมา ฉันเข้าได้แล้ว เอ เอ
(นายแสละโดดเข้าผลักนายหวังเซออกจากที่ เข้าที่แทน)
ดูน่ะ เล่นโกงไม่เอา ดู มีธรรมเนียมหรือฮะ โกงยังงี้ไม่ห้ามหรือฮะ ใคเป็นเปรสิเดนต์ฮะ แดม โกง จริงจริง ไม่เล่น ไม่เล่น เล่นไม่ได้ ธรรมเนียมไม่มี เล่นไม่ได้ โกง โกง ไม่เล่น เล่นยังงี้ใคจะเล่นได้ (แบมือสองมือยกไหล่) ใคจะเล่นได้ กฎหมายไม่มี
อาลี
ฮ้าย อย่าโกงมันน่ะพ่อแสละ
แสละ
เอา เป็นหมาก็เอา มาซิพ่อหวัง มาเข้าที่ของแก
(แสละออก หวังเข้ายืนที่เดิม)
อาลี
(ว่าแก่อะบราม) เขายอมละทำไมยังไม่เข้าที่ล่ะ เสือกยืนอยู่ทำไมที่นั่นล่าเจ้าตัวดี
อะบราม
เอ ยังงี้เอาซิ หะ หะ หะ เจ้าอาลีเป็นกะวะมัน เอาซิ (เล่นกัน)
สาวใช้
แฮ้ เจ้าเหล่านี่น่ะ ไป๊ ไปเฮ้ย เฮ้ย ดูเถอะเอ้า ยังหาไปไม่อิก พะผ่า เดี๋ยวนี้ก็หลังลายดอก เฮ้ย เสด็จนะไปให้พ้น
อะบราม
เอ นิ่ง นิ่ง (คนอื่นไปอยู่เสียห่างห่าง อะบรามเดินมาหาสาวใช้) เฮ้ย นิ่งนะ ผู้หญิงนั้นมาทำอะไร เอ๋
สาวใช้
ดูซิยังจะถาม เฮ้ยเสด็จนะ ไปเสียให้พ้น หวายนี่แน่ ไม่เห็นหรือ
อะบราม
เอ๋ ว่าอะไร เสด็จที่ไหน เสด็จที่ไหน หวายทำอะไร โกหกทำอะไร เสด็จทำอะไร ค่ำค่ำมืดมืด ไม่มีธรรมเนียม โกหกเปล่าเปล่า ผู้หญิงโกหก อย่าเชื่อ (หันหน้ามาจะบอกเพื่อน ไม่พบใคร เขาหลบไปเสียหมด) ดู โกงจริง ขี้ขลาดแท้แท้ เขาหลอกก็หนีหมด ทิ้งกูไว้คนเดียว ใช้ไม่ได้
สาวใช้
ดูซิ เจ้านี่บ้าดอกกระมัง ใคใคเขาไปแล้ว หาไปไม่อิก พะผ่าซิ เดี๋ยวนี้ก็เอาหวายลงหลังดอก
อะบราม
เอ๋ พูดดีดี ไปดีดี ขู่ทำไม ฉันไม่ผิด เฆี่ยนไม่ได้ ไม่มีธรรมเนียม ไปดีดี ไปดีดี (เดินช้าช้าไปพบเพื่อน) ทำไม หนีมาทำไมที่นี่หมดฮะ กะเขาหลอกก็เชื่อด้วย โง่จริงจริง แดม
พร้อมกัน
(ชี้มือเอานายอะบราม) แดม แดม
อาลี
เสือกอวดดีอยู่น่ะ เลิกหลังขึ้นดูทีหรู มันมิปาลงไปสักห้าทีแล้วหรือ จึงกลับมาได้
อะบราม
โอ ใคเฆี่ยนฉันได้ ไม่มีผิด เฆี่ยนยังไรได้ ทำไมเดินดีดี เฆี่ยนหรือ เฆี่ยนไม่ได้ ไม่เป็นยุติธรรม เฆี่ยนไม่ได้ ขืนเฆี่ยนเกิดความใหญ่ เฆี่ยนไม่ได้ เฆี่ยนไม่ได้ (สาวใช้ตามมาอิก คนอื่นเห็นพากันวิ่งไปทูลอิเหนาบ้าง แต่นายอะบรามยังค่อยๆ เดินบ่น) ไม่ผิดเฆี่ยนยังไรได้ เฆี่ยนไม่ได้ เฆี่ยนไม่ได้
สาวใช้
ดูเอาซิ ใคใคเขาไปหมดแล้ว ยังแต่เจ้านี่ ยังเดินทอดน่องอยู่คนเดียว เฮ้ยเอามันน่ะ ทำไมยังไม่ไป พะผ่าปะเดี๋ยวก็หวายลงหลังเดี๋ยวนี้แหละ
อะบราม
เอ๋ ขู่ทำอะไร ไปแล้วไม่ใช่หรือ ทำอะไร ต้องวิ่งด้วยหรือ อยู่ดีดีเฆี่ยนไม่ได้ ดูซิ เดินไปแล้วไม่ใช่หรือเฆี่ยนยังไรได้
สาวใช้
พะผ่าเจ้านี่บ้าแน่ ยังหันหน้าเถียงได้นี่ ลองมันดูสักที มันจะวิ่งหรือไม่วิ่งก็ได้รู้กันเดี๋ยวนี้
อะบราม
ลองตามใจ ไม่ผิดเฆี่ยนไม่ได้ (สาวใช้เฆี่ยนเบาเบาก่อน) โอย เฆี่ยนทำอะไร เฆี่ยนทำอะไร ไม่ผิดเฆี่ยนได้หรือหา ข่มเหง ข่มเหง ต้องสู้ ต้องสู้ (มือกุมที่กฤชหันหน้ามาทำท่าสู้) มา เอากะเจ้า กล้าดี เฆี่ยนอิกที เอา กล้าดีเฆี่ยนอิกที เฆี่ยนซิ เฆี่ยนซิ (สาวใช้หวดลงไปอิก) โอย เฆี่ยนแน่ะ เฆี่ยนอิกที เฆี่ยนแรงแรงซิ (สาวใช้เฆี่ยน) โอย เฆี่ยนแรงแรงละนะ เอา เฆี่ยนอิกที (ชักกฤชออก) เอาซิ เฆี่ยนอิกซิ ยังไง ไม่อาจเฆี่ยนหรือ เฆี่ยนซิ (สาวใช้เฆี่ยนซ้ำไม่หยุด) โอย โอย โอย เจ็บจริง โอย โอย (ทิ้งกฤชวิ่งหนี) วิ่งแล้ว วิ่งแล้ว โอย โอย หยุดเถอะ วิ่งสิ้นสีตีนแล้ว โอยพ่อโอย ร้องสุดเสียงแล้ว โอย โอย (วิ่งหนีเข้าโรง)
อิเหนา
อึ ยังไงกะระตาหลา ด้อยอยู่หน่อยนะคราวนี้
กะระตาหลา
เป็นทางเม็ดจ้ะข้าขอรับ
ปูนตา
ตัดเสียบ้างเถอะจ้ะข้าขอรับ
อิเหนา
เบี้ยหอยแลกเสียบ้างเถอะ (ต่างคนต่างกินกัน)
กิดาหยัน
รับพระราชทาน เขามาไล่ว่าข้างในจะเสด็จขอรับ
อิเหนา
อึ เอาม้าย่างเข้าไปดูสักทีปะไร (อิเหนาเดินม้า)
ประสันตา
เอาเม็ดต่อเบี้ยแล้วหงายเถอะปะไรขอรับ
สังคามาระตา
หาย เอาไล่โคนเข้าไปดีกว่า (สังคามาระตาเดินเม็ด)
กิดาหยัน
รับพระราชทาน โขลนเขามาไล่จ้ะข้าขอรับ
อิเหนา
ไล่ก็หนีโคนเรามาเสียก็แล้วกัน
ยะรุเดะ
ไล่ต่อเบี้ยเข้าไปอิกจ้ะข้าขอรับ กินละเป็นหงายทีเดียว
กิดาหยัน
เขามาไล่จ้ะข้าขอรับ
กะระตาหลา
อะไรนี่หึ กลัวไล่ด้วย ไล่ก็กินเสียก็แล้วกัน
อิเหนา
จริงเอ้า กินเสีย (กินเม็ด)
กิดาหยัน
ข้างในจะเสด็จจ้ะข้าขอรับ
อิเหนา
เบี้ยในก็เอาเรือมากันหงายก็แล้วกัน (อิเหนาเดินเรือ)
กิดาหยัน
หามิได้ ข้างในเสด็จขึ้นมา โขลนเขามาไล่จ้ะข้าขอรับ
อิเหนา
หา
กิดาหยัน
รับพระราชทาน ข้างในเสด็จจ้ะข้าขอรับ
อิเหนา
เอ๊ะ ว่ากะไร
กิดาหยัน
โขลนเขามาบอกว่าข้างในเสด็จขึ้นมาจ้ะข้าขอรับ
อิเหนา
อ๊ะไม่ได้การ เลิกกันเสียทีเถอะพี่ประสันตา บอกพวกเราให้หลบไปเสียให้พ้น ไม่ได้ ข้างน้ำข้างในเราอยู่ที่นี่ไม่ดี พ่อสังคามาระตากับพี่ประสันตามาไปด้วยกัน (ลุกไป)
บทที่ ๔๓
มะดีหวีสอนบุษบาให้เสี่ยงเทียน
ต่อบทร้อง “ดวงสมรของแม่จงว่าไป” หน้า ๗๙
มะดีหวี
ยังไงล่ะแม่บุษบา ว่าไปให้เหมือนแม่ว่าซิ แม่คุณของแม่ว่าเสียหน่อยเถอะ เอ้า แม่จะว่าละว่าตามนะ เจ้าประคุณพระปฏิมา นั่นว่าแล้วหรือ ว่าให้ดังดังซี้ เจ้าประคุณพระปฏิมา ว่าแล้วหรือ เบานักนี่ ไม่ได้ยิน ว่าใหม่ เอ้า เจ้าประคุณพระปฏิมา ว่าแล้วหรือ อุ๊ย หูก็ไม่ใคร่จะได้ยิน นางบาหยัน นี่อ่อนว่าแล้วหรือ หา
บาหยัน
หม่อมฉันไม่ทันได้ยินนะกะนะกะหม่อม
มะดีหวี
ชั่งเถอะ ถึงที่นั่นเบาก็ไม่ใช่ใจความดอก เอ้าแม่บุษบาว่าตามแม่เหมือนเมื่อตะกี้ แต่ให้ดังดังนะแม่นะ เจ้าประคุณพระปฏิมา ว่าซิ เทียนสามเล่มนี้จงเป็นที่เสี่ยงทาย จำไม่ได้หรือ แม่จะสอนทีละคำ เทียนสามเล่มนี้ ว่าแล้วหรือ ดี๊ดีลูกรักของแม่ จงเป็นที่เสี่ยงทาย เอ้า ว่าอิกซิ แม่คุณของแม่ ยังงี้สิถึงจะว่ารักแม่ แม่ว่าอะไรก็ทำตาม ลูกข้าดีแมะล่ะนางบาหยัน ดี๊ดี ว่าอิกหนนะแม่จะสอน (บุษบาหัวเราะ) นั่นหัวเราะอะไรล่ะแม่บุษบา นี่ไม่ได้ว่าดอกหรือ พุ่ทโธ่ นี่ก็เพ้อว่าว่าตามแล้ว อย่าดื้อนะแม่บุษบา แม่จะว่าให้ฟัง แม่เลี้ยงแม่มาก็อยากจะให้ดี เดี๋ยวนี้มาเกิดความสงสัยร้อนใจ เพราะไม่รู้ว่าจะได้กับใครแน่ เห็นมันวุ่นวายกันนัก เสี่ยงทายเสียจะได้สว่างหัวใจ แม่คุณเถอะแม่ ตามใจแม่เถอะนะ เอ้าว่าตามนะ ถ้าจะได้ข้างระเด่นมนตรี ว่าไปซิ ยังไรล่ะ อายอะไร มีใครในนี้นี่นะ อยู่ด้วยกันหกคนเท่านี้ อายทำไมว่าไปซิ อุ๊ย นางพี่เลี้ยงช่วยข้าว่ามั่งซิ
บาหยัน
รับสั่งเสียเถอะเพคะ จะได้แน่แน่แก่ใจ จะทรงอายทำไม
ส้าเหง็ด
เสียแรงพระมารดาทรงอ้อนวอน จะทรงขัดรับสั่งเสียยังไร
ปะลาหงัน
จริงหล่อน มิใช่ว่ารับสั่งเองเมื่อไหร่
ปะเสหรัน
นี่จะไปกวนท่านทำไม ทรงแทนแล้วก็เป็นใช้ได้
มะดีหวี
อ๊ะ นางปะเสหรันนี่พูดอะไร ก็เมื่อปฤกษากันมาแล้ว นิมาพูดเหลวไหล มิใช่ตัวข้านี่ ข้าจะไปเสี่ยงแทนยังไง จริงจริงนะแม่บุษบา มิใช่ว่าเป็นการเล่นเล่น ครั้งนี้เป็นการใหญ่ อะไรมันจะสำคัญเหมือนกะเรื่องนี้ ถ้าเสียทีละจะต้องตำรา ที่เขาว่าเป็นสุภาสิต ปลูกเรือนผิดคิดจนเรือนทะลาย มีผัวผิดคิดจนตัวตาย เกิดมาเป็นลูกผู้หญิงก็มีแต่สิ่งเดียวแลเป็นต้นของยศทรัพย์ความสุขความสบาย ผู้หญิงเรามีเรี่ยวแรงฤทธิ์เดชอะไร้ ก็ได้แต่อาศรัยผู้ชาย จะหาที่จริงที่ดี มิใช่ว่ามีได้ง่ายง่าย จริงแมะล่ะนางพี่เลี้ยง
บาหยัน
จริงนะกะนะกะหม่อม
ปะเสหรัน
ก็เมื่อมันจะผิดละจะไปคิดเอาเองได้หรือ
มะดีหวี
ยังงั้นเจ้าก็ชอบใจจรกาน่ะซี้
ปะเสหรัน
หม่อมฉันไม่ได้ว่า หม่อมฉันว่าแต่ว่าเลือกเองไม่ได้
มะเดหวี
ชะนางใจดี
บาหยัน
หม่อมฉันละกลั๊วกลัว กลัวจะไปโดนเจ้าเงาะละเต็มที
มะดีหวี
นั่นน่ะซิ ถึงจะได้เสี่ยงทายเสียให้แน่ ให้รู้แท้แต่เดี๋ยวนี้ ตรึกตรองดูให้ดีนะแม่บุษบา ตรึกตรองดูให้ดี ยังไงล่ะว่าไปซิ ถ้าจะได้ข้างระเด่นมนตรี นั่นอะไร ผูกคิ้วนิ้วหน้าโกรธแม่หรือแม่บุษบา ฮะ แม่บุษบา
บุษบา
มิได้เพคะ
มะดีหวี
มิได้ก็ว่าไปซิ ตามแม่ว่า
บุษบา
หม่อมฉันว่าไม่ได้
มะดีหวี
ทำไมน่ะ
บุษบา
ไขหน้า
มะดีหวี
จะนั่งอับอายขายหน้าอยู่ว่ากะไร มิใช่ว่าไปพูดที่ไหน นี่แน่ะจะว่าให้ฟัง ที่เกิดศึกสงคราม เกิดถ้อยเกิดความน่ะเพราะอะไร เพราะไม่รู้แน่ว่าจะได้ข้างไหน ตัวแม่นี้มีแต่ความร้อนใจ แม่คุณเถอะ อับอายขายหน้านึกว่าสงเคราะห์แม่ให้สบายใจ แม่เลี้ยงมาไม่คิดถึงบุญถึงคุณ ไม่รักไม่สงสารแม่บ้างหรืออย่างไร แม่คุณแม่ทูลหัว ว่าไปเถิดนะว่าไป แม่จะสอนให้
บทที่ ๔๔
อิเหนาพูดปลอมพระปฏิมา
ต่อบทร้อง “แม้นได้ครองกันจะอันตราย” หน้า ๗๙
อิเหนา
ระวังให้ดีนะจะบอกให้ ถ้าได้กะจรกาจะมีอันตราย
ประสันตา
ต่อได้กะระเด่นมนตรีจึงจะมีความสบาย
มะดีหวี
อุ๊ย อุ๊ย เจ้าประคุณ สาธุ สาธุ พระปฏิมาพูดได้ อุ๊ยว่ากะไรนางพี่เลี้ยง ข้าขนลุกขนพองส้าไปทั้งตัวแล้วละ
บาหยัน
อุ๊ยเจ้าประคุณ ศักดิ์สิทธิ์จริงจริง มาปาฏิหารให้เห็น คำที่ท่านว่าเป็นจริงเป็นแน่ แม่ปะเสหรันนิ่งอึ้งตลึงไปอย่างไร
ปะเสหรัน
ไม่ให้ฉันนิ่งฉันจะทำอย่างไร สิ่งที่เป็นไม่ได้มาเป็นได้
บาหยัน
อาไลยนักหรือหล่อน
ปะเสหรัน
อาไลยอะไร้ มาใส่เอาฉันเปล่าเปล่า
ส้าเหง็ด
นี่ดีใจนิมาชวนกันเทลาะ อ้ายเรื่องเงาะแงะน่ะเลิกกันเสียทีเถอะ เลิกกันเสียที ว่าแต่ครั้งนี้ละ พระบารมี้ พระบารมี ไม่ได้ยินใครเล่ามาสักที ว่าพระปฏิมาพูดได้เหมือนอย่างนี้
มะดีหวี
อุ๊ย ข้าอยากถามท่านต่อไปอิกนี่น่ะ ให้มันรู้ให้มั่นละเอียดสิ้นสงสัย
ปะลาหงัน
เพคะนะกะนะกะหม่อม หม่อมฉันดีใจ๊ ดีใจ จนไม่รู้ว่าจะพูดว่ากะไร
บาหยัน
สาธุเจ้าประคุ้ณ คุณพระช่วยบาหยันทันตาเห็น
ปะลาหงัน
สาธุ คุณพระช่วยปะลาหงัน ให้ขึ้นสวรรค์ทั้งเป็น
ปะเสหรัน
ดูเอาสิ ท่าจะได้ทูลถามถึงเนื้อถ้อยกะทงความ นี่มาพูดออกพล่าม หล่อนละก็
ส้าเหง็ด
ถึงจะถามอิกสักเท่าไรไร มันกลับไปไม่ได้ดอกพ่อเงาะ อย่าได้นึกสำคัญเลยแม่ปะเสหรัน มันไม่ได้เหาะ
ปะเสหรัน
ปะเดี๋ยวเถอะถึงค่อยว่า เดี๋ยวนี้มันไม่ใช่เวลา แม่ปากเปราะ ไหว้ละ แม่เจ้าแม่คุณเถอะ นิ่งนิ่งจะได้ฟังสิ่งที่หล่อนเพราะ ถ้าแม้นจริงแล้วก็ไม่ดื้อดันดอกฉันจะช่วยเหาะ
บทที่ ๔๕
อิเหนาพูดกับมะดีหวี
ต่อบทร้อง “เอาเมียเขาไปให้จรกา” หน้า ๘๕
อิเหนา
หม่อมฉันทราบดอกขอรับ ว่าตัวคนเดียว ไม่มีใครเมตตา ทั้งยากจนไม่มีจะสอดเสียเดินเหิน ตกว่าถึงตัวคนเดียวก็จริง แต่เป็นคนจริงจริงนะขอรับ เมื่อผู้อื่นไม่มีใครเมตตา จึ่งต้องเมตตาตัวเอง ไม่มีผู้อื่นจะช่วย คิดอ่านอุดหนุนก็ต้องช่วยตัวเอง พระมารดาเอาฝ่าพระบาทตรองดูเถอะ ว่าการเป็นไปถึงเพียงนี้แล้ว ไม่ให้หม่อมฉันทำยังงี้จะทำยังไง เดือนจะตกลงบนตม จะปล่อยให้จมเสียยังไง ถึงจะทรงเชื่อกลคน กริ้วกราดหม่อมฉัน ตามแต่จะโปรด แต่ขอให้ทรงคิดถึงองค์ปะตาระกาหลาบ้าง ว่าท่านไม่มีผิดมีโทษอะไร จะปรับเอาหลานท่านไปให้ระคนปนศักดิ์ต่ำช้า หม่อมฉันผู้เป็นเจ้าของก็เป็นชาย ถ้าไม่ยอมตายเวลานี้ จะไปตายเมื่อไรให้ดีกว่า กฤชอยู่นี่แน่ขอรับ ถ้ากริ้วก็จงลงพระอาญา ถ้าชีวิตยังไม่ตาย จะวางถวายอย่าสงกา (หันมาว่าแก่บุษบา) ยังไรแม่ อย่านั่งนิ่ง พี่ว่านี้จริงนะน้องบุษบา
มะดีหวี
ข้ารู้ดอกพ่อเอ๊ย ว่าเจ้าน่ะมีฤทธิ์มีบุญ ไม่มีใครทำไมได้ จะคิดมั่งสักนิดเป็นไร ว่าน้องเป็นสาวเป็นผู้หญิง ทำได้ก็ทำเอา ฮะฮะ องค์ปะตาระกาหลา ช่างมีหลานอาภัพอับวาสนา แล้วยังมิสา ยังต้องประจาน พ่อเอ๊ย ลูกนี้เป็นผู้หญิงสู้ไม่ได้ ตามพระทัยแลพลการ
อิเหนา
หม่อมฉันยอมสารภาพรับผิด ยอมถวายชีวิตสังขาร หม่อมฉันทำทั้งนี้ ไม่ได้อวดบุญอวดฤทธิ์ อวดแต่อาภัพอวดแต่สิ้นคิดดอกขอรับ พุ่ทโธ่ พุ่ทโธ่ กะไรเลย ไม่ทรงเห็นใจ ดวงแก้วที่รักยิ่งกว่าชีวิต ท่านช่วยกันปลิดเอาไป ก็เมื่อชีวิตที่รักน้อยกว่า ไม่ตายเสียก่อนจะยอมจะหย่อนกะไรได้ แม้นโปรดหลานทั้งสองจะมิให้ได้อาย ก็จงโปรดด้วยอีกสักนิด ช่วยผลาญชีวิตลูกเสียให้ตาย
บทที่ ๔๖
อิเหนา ขอสัตย์มะดีหวี
ต่อบทร้อง “จะวางกรอรทัยให้ไคลคลา” หน้า ๘๖
มะดีหวี
พ่อคุณ พ่อว่าอะไรยังงั้น คิดดูก่อน ว่าข้าเจ้านี่เป็นอะไร้ เป็นแต่ข้าท่าน จะช่วยได้โดยสุดฤทธิ์ ก็เป็นแต่ช่วยคิดช่วยอ่าน พ่อก็รู้อยู่แล้ว ว่าการนี้รู้แน่ไม่ได้ เออก็ยังไงจะให้สาบาน
อิเหนา
หม่อมฉันทูลแล้วนะขอรับ ว่ารักยิ่งกว่าชีวิต เป็นสุดความคิดที่จะประมาท แล้วรู้แน่อยู่แก่ใจ ว่าวางไปก็คงจะพลาด ถ้าพลาดแล้วยิ่งกว่าตัวตาย ไม่ยอมวางถวายเป็นอันขาด เว้นแต่โปรดประทานสัตย์ปฏิญาณ พอให้เห็นการว่าจะไม่พลาด
มะดีหวี
ยังไม่รู้แน่จะสบถอย่างไร
อิเหนา
เพราะพระองค์เองยังไม่ปลงพระทัย
มะดีหวี
อุ๊ย อย่าพูดดังนั้นพ่อ บาป
อิเหนา
ยังนั้นหม่อมฉันกราบทูลสั้นไป มิใช่ไม่ปลงพระทัยให้จรกา ที่หม่อมฉันว่านั้นไม่ปลงพระทัยให้หม่อมฉันดอกนะขอรับ
มะดีหวี
พ่อจะพูดยังงั้นก็จนใจ การที่มากันครั้งนี้ เท็จจริงชั่วดีก็แจ้งอยู่ทุกสิ่ง จริงหรือไม่ นี่แหละพ่อจะว่าว่าพูดไม่จริง ก็จำต้องนิ่งจนใจ
อิเหนา
หม่อมฉันเชื่อละขอรับ แต่จงทรงพระเมตตา ช่วยทรงโปรดแก่ลูกอิกสักชั้น พอเป็นคำมั่นสัญญา จะทรงคิดจนสุดพระทัย ว่าจะไม่ให้ได้แก่จรกา จะช่วยจนสุดพระกำลัง ให้ได้สมหวังหม่อมฉันผู้เป็นข้า นะขอรับ พิโธ่ชั่งกะไรหนอใจพี่บาหยันพี่ปะเสหรัน นี่พี่จะสมัคไปเป็นชาวจรกาหรือ จึ่งชังน้ำหน้ากุเรปัน พี่ปะลาหงัน พี่ส้าเหง็ด เห็นน้องเป็นเท็จหรือเมินหน้า เสียแรงเลี้ยงน้องข้ามา ไม่รักหรือยังไง จึงจะไปยกให้จรกา แน่พี่ดูใจข้านะ ว่าเป็นใจชายหรือไม่ใช่ชาย จะตายได้หรือไม่ตาย คอยดูข้า แม้นมิสัตย์เหมือนยังกะคำ ก็จงช่วยกันจำไว้ค่อนว่า ว่าใจขลาดเหมือนใจระตู มิใช่ใจคู่น้องบุษบา
บทที่ ๔๗
มะดีหวีให้สัตย์กับอิเหนา
ต่อบทร้อง “สุดแต่จะให้ได้แก่เจ้านี้” หน้า ๘๗
อิเหนา
รับสั่งนะขอรับ ถึงยังไงยังไงคงจะให้ได้กับหม่อมฉันนะขอรับ
มะดีหวี
จ๊ะ จะช่วยทูลเบี่ยงบ่ายให้หายกริ้ว ถ้าหายกริ้วแล้วก็คงต้องตกเป็นของเจ้า
อิเหนา
ถ้ายังเป็นเชิงยังงั้นยังเต็มที หม่อมฉันขอประทานว่าจะโปรดให้ได้กับหม่อมฉันดอกขอรับ
มะดีหวี
จ๊ะ ก็ว่ายังงั้นน่าซี้
อิเหนา
ต้องขอรับประทานอิกที
มะดีหวี
ก็ว่าแล้วนี่นะ จะต้องว่าอิกทำไม เจ้าอยากให้ว่าก็จะว่าให้ จะผ่อนผันพิดทูลให้ สุดแต่จะให้ได้แก่เจ้านี้ เอ้าพอหรือยังล่ะ
อิเหนา
ขอรับ (ว่าแก่บุษบา) นี่แน่น้องบุษบา ได้ยินด้วยกันนะ ถ้ายังไงต่อไปเบื้องน่า ถ้าท่านจะลืมคำมั่นสัญญา รักท่านละทูลเตือนท่าน อย่าให้เสียคำมั่นสัญญา เอ้า พุ่ทโธ่ พี่พูดดีดีก็โกรธด้วยนี่นะ อนิจจา อ้อนี่แม่เต็มใจหรือที่จะไปกับจรกา
มะดีหวี
แม่สัญญาแล้วก็วางน้องเสียเถิดพ่อ ช้านักแล้ว แม่จะได้ลากลับไป ถ้าช้าอยู่ ทรงทราบละครั้งนี้แม่จะมีความผิดใหญ่
อิเหนา
หม่อมฉันจะวางเดี๋ยวนี้ อย่าร้อนพระทัย พี่ทั้งสี่ทำไมพากันก้มหน้า โกรธนักหรือที่น้องทูลขอสัญญา ถ้ากระนั้นก็จะต้องขอสัญญาพี่บ้าง พี่จะสัญญาได้ดังรับสั่งแมะจงว่า ยังไงพี่บาหยันค้อนข้าทำไม เห็นจะหมั่นไส้ข้านักหนา แม้นมีเมตตาแก่น้องทั้งสอง จงมาปรองดองให้สัญญา
บาหยัน
ทูลกระหม่อมแก้ว มีบุญก็ทรงบังคับให้สัญญาได้ข้างเดียว แล้วก็ทิ้งบาหยันให้มันถือสัญญา ให้มันคอนร่าอยู่อย่าเหลียวนะเพคะ ทูลกระหม่อมแก้ว
อิเหนา
พุ่ทโธ่ พี่พูดอะไรยังนั้น พี่เคยจับปดฉันได้ขี่ที
บาหยัน
ก็ทูลหม่อมแก้วไม่ได้ทรงสัญญา จะเอาปดไหนมา ปดไม่มี
อิเหนา
ฉันถือว่าการที่ฉันทำนี้ หนักยิ่งกว่าร้อยเท่าคำสัญญา
บาหยัน
นึกแต่ในพระทัย เอาปดที่ไหนมา
อิเหนา
ถ้าพี่อยากได้ก็ไม่ยากดอกกะสัญญา เอาเถอะเป็นเลิกกันเรื่องหมันหยา แม้นมิได้สมหมายก็จะตายอยู่ดาหา พอหรือยังล่ะ
บาหยัน
ที่ทรงนี้ก็ดีละเพคะ แต่ว่ายังไม่รับ_
ปะเสหรัน
ไฮ้ พูดร่ำไรแม่บาหยัน กงการอะไรของหล่อนน่ะ ไปคาดไปคั้น แต่ที่แล้วมาน่ะยังไม่พอหรือยังไปต่อกะท่าน ทูลหม่อมแก้วอย่าทรงพระวิตกถึงหม่อมฉันทั้งสี่ ถ้าแม้นทรงดีก็เหมือนกัน
อิเหนา
ปะลาหงัน
ปะลาหงัน
ถ้าทรงอย่างไร เป็นข้าก็ต้องเป็นไปอย่างนั้น
อิเหนา
ส้าเหง็ด
ส้าเหง็ด
มิให้จับเท็จกะหม่อมฉัน ถ้าทรงใช้ไม่มีผิด ก็คงช่วยคิดจนสุดปัญญา
อิเหนา
อือเป็นเสร็จกัน ยังแต่พี่บาหยันของข้า
บาหยัน
บาหยันน่ะหรือ อย่าตกพระทัย ถึงทรงทิ้งเสียก็คงจะคอนคำสัตย์เที่ยวร่อนกว่าจะขาดใจ
อิเหนา
ขอบใจพี่แล้วพี่ชื่นใจ เกิดมาเป็นอิเหนากะเขาที ที่จะทิ้งให้พี่คอนเปล่าอย่าสงสัย
มะดีหวี
พ่อ พ่อ พ่อมัวแต่พูดอยู่อย่างนี้ เมื่อไรแม่จะได้ไป ไหนว่าถ้าแม่สัญญาแล้วพ่อจะวางน้องให้ รักน้องสงสารน้อง อย่าให้มัวหมองได้ วางน้องเสียเถอะพ่อคุณ ซิ ซิ
บทที่ ๔๘
หกกษัตริย์เล่นลอนเตนนิส
ต่อบทร้อง “แทบใกล้อาศรมพระมุนี” หน้า ๙๖
อิเหนา
ที่นี่เย็นสบายดีจริงจริง มันน่านอนอยู่ที่นี่ ไม่น่าจะกลับไป
จรกา
ข้อราบ เย็นดี ถ้าเอาปรอทมาจับ เห็นจะถึงหกสิบสองดีกรี
สังคามาระตา
ขอรับ เย็นทั้งนอกเย็นทั้งใน แต่เย็นข้างนอกมีปรอทวัดได้ ว่ามากน้อยเท่าไร แต่ข้างในไม่มีเครื่องมือที่จะวัดเข้าไปได้
กะหรัดตะปาตี
มี เอาหรือ นี่จะวัดเอง จะทำให้รู้สิน่ะ ว่ามันเย็นเพียงไหน
ล่าสำ
วัดได้ จับแมะดูเทพจรเหมือนกับจีนแสเขาจับน่ะซิ
กะหรัดตะปาตี
แมะมะอะไรเดี๋ยวนี้นี่ ดาบน่ะแน่ะ ผ่าอกมันออกดูหัวใจก็แลเห็นดอก ว่ามันจะพองจะเย็นสักเท่าใด ข้าเห็นมันจะเกินหัวใจเกียงอุยที่ว่าเป็นอย่างโตเท่าไข่ห่านไปเสียอีก
ประสันตา
ถ้ากะนั้นเห็นจะสักเท่าไข่นกกระจอก
ล่าสำ
ไฮ้ ก็ไข่นกกระจอกมันเล็กก่าไข่ห่านนี่นะ
ประสันตา
พุ่ทโธ่ กะหม่อมพูดยังไม่ทันจบ ก็พูดชิงเอาเทศท้ายคำเขาไปเสียนี่ มันก็เล็กไปน่ะสิขอรับ
สังคามาระตา
ฮะฮะฮะ ขันจริงจริง ไข่นกกระจอกเท่านิ้วก้อย เอาเทศเติมเข้าคำเดียว มันกลับโตขึ้นเกือบเท่าหัว ถ้าใจเดิมมันเท่าไข่ไก่ ถ้าเมื่อกำลังกริ่มอะไรสำคัญ มันจะโตขึ้นสักเพียงไร ฮะฮะฮะฮะฮะ
สุหรานากง
แฮะ ขอเสียทีเถอะ พูดเรื่องอื่นอื่นเถอะ
กะหรัดตะปาตี
พูดถึงหอกถึงดาบกลัวอ้ายคุ่ยจะตื่น
ประสันตา
เออกะนั้นหม่อมฉันจะเล่นหนังตลุงถวาย แต่ไม่มีตัวทิดพรหมเล่นไม่สนุก
จรกา
ไม่เป็นไร บ่าวฉันมี
กะหรัดตะปาตี
บ่าวฉันสวยไป เป็นไม่ได้ ทำเล่นกะตัวทิดพรหม ถ้ารูปไม่สมก็เป็นไม่ได้
อิเหนา
เอาอิกละ พี่กะหรัดตะปาตี นี่จะเอาฉันไปเป็นทิดพรหมหรือพี่
สังคามาระตา
ถ้าขืนนั่งพร้อมกันอยู่ที่นี่เห็นจะอดไม่ได้ พูดมาก็ต้องพูดไป
จรกา
พูดไม่พูดเรื่องดีดี ทำไมถึงเล่นพูดถอนรัศมี
กะหรัดตะปาตี
ดีเสียอิกนี่ เพียงพูดถอนเป็นอย่างผู้ดี ถ้าเป็นไพร่ไพร่มันใส่กันยิ่งก่านี้ เอาหรือเล่นอย่างไพร่กัน เรียกพวกกิดาหยันมาก็จะได้ดูดี
อิเหนา
ไม่ได้การละ เห็นจะนั่งอยู่ไม่ได้ มาเถอะ มาเล่นลอนเตนนิสกันเป็นไร
จรกา
(แลล่าสำ) ขอรับ ดี ดี นั่งนานแล้ว จะได้แก้เมื่อยเสียมั่งสักที
กะหรัดตะปาตี
เมื่อยมันมีหลายอย่าง เมื่อยอะไร เมื่อยขาหรือเมื่อยหลังก็บอกมา ของแก้มีหลายอย่างตามวาสนา ถ้าเจ้านายขุนนางท่านก็ใช้นวด ถ้าพลเรือนเขาก็เดินก็ดัดแก้ ถ้าขี้ข้าเขามักใช้หวาย แต่ขนาบหลังเป็นอย่างดี ถ้าลองสักทีละไม่เมื่อยจนตาย
สุหรานากง
เสด็จก็เสด็จ รำคาญนักอยู่ที่นี่ พี่ประสันตา หีบลอนเตนนิสอยู่ที่ไหนให้เขายกมา แฮะแฮะฮะฮะยะรุเดะ ปักข่ายเข้าสิน่า ยังไง เร็วเข้าสิน่า แอ้ พ่อสังคามาระตาทำหน้าเมื่อยแน่เจ้าข้า
สังคามาระตา
เปล่าเปล่า ไม่เมื่อยมิได้ กลัวจะต้องรักษา กลัวจะถูกขนาบ หลังมันจะลายกระทั่งบ่า
สุหรานากง
อย่าพูดให้มันมากความไปเลยน่ะ เขาตั้งแล้ว มาสิ ไป ไป เออใคจะอยู่ข้างไหน
กะหรัดตะปาตี
(พูดกับสังคามาระตาเบาๆ) แฮะ แฮะ แกคอยอยู่ข้างจรกานะ จะได้แกล้งทำตีผิดไปถูกหัวมันเล่น ฉันอยู่ข้างโน้นจะตีให้จังหน้าเทียวนะ อย่าอึงไป
สังคามาระตา
ขอรับ ดี ดี หม่อมฉันจะตีผิดให้เต็มเหนี่ยว เอาให้เขียวเทียวฟ้าผี่ ฮะฮะ อ้ายสัตตะกรรม ไม่ทนทุกข์ที่รู้ที่เคยทน ร่นไปหาที่หมายสุขอ้ายที่ยังไม่แลเห็นแหละ มันมักจะเป็นเช่นนี้
จรกา
(พูดกับอิเหนา) รับประทานหม่อมฉันวิ่งไม่สู่ถนัด ต้องขอพึ่งพระบารมี ขออยู่ข้างฝ่าบาท ด้วยทรงตีดี
สุหรานากง
เอ้า กะนั้นท่านล่าสำอยู่กับฉัน พี่กะหรัดตะปาตีหรือพ่อสังคามาระตา ใคจะมาอยู่ด้วยกันก็มา
อิเหนา
อ๊ะ ไม่ได้ ต้องเอาพ่อสังคามาระตามาไว้ข้างนี้ พี่กะหรัดตะปาตีมือหนักนัก ถ้าพลาดสักอักจะเสียที
จรกา
ดีแล้วขอราบ ดี ดี หี้ หี้
(เล่นพูดเอะอะตามทีในการเล่น กะหรัดตะปาตีแกล้งขว้างลูกถูกท้องจรกา)
จรกา
โอย โอย ตายแล้ว (ทำนั่งลงจุกดิ้นไปดิ้นมาไม่พูด ล่าสำนวดหน้าขา สังคามาระตาบีบต้นคอ)
ล่าสำ
พุ่ทโธ่ พุ่ทโธ่ ช่วยน้องฉันด้วยซิ น้องฉันจะตาย ยังไงล่ะนาย ยังไงล่ะนาย ช่วยที
อิเหนา
พี่กะหรัดตะปาตีน่ะ เล่นอะไรน่ะ เกินไปยังงี้ไม่ดี
กะหรัดตะปาตี
พะผ่า หาศูนย์กลางยากนัก ไอ้เรานึกว่ายังน้อย คนอื่นท่านนึกว่ามากจะทำยังไง กะรับลูกมันพลัดมือกะท้อนไปถูกเข้าเบาเบา ช้าก่อน คอยดูก่อน ว่าข้าเจ้ามากไปหรือเปล่า ดูฟังแต่ข้างเดียวนิพากันปรับโทษเสียแล้วละ จะทำให้ดูเดี๋ยวนี้แหละ ไม่เป็นไร ประเดี๋ยวเถอะ คงจะพากันกลับนึกว่าข้าทำน้อยไป
(ตรงเข้าไปเอามืออุดปาก บอกให้สังคามาระตาอุดจมูกจรกาทนไม่ได้ ทลึ่งลุกขึ้น)
จรกา
อุบ๊ะ เล่นคุมเหงกันอย่างนี้ใครจะเล่นได้
กะหรัดตะปาตี
เห็นแมะล่ะ ใครมาก ใคร ใคร (พร้อมกันฮาหัวเราะ)
อิเหนา
หายหรือจรกา การเล่นมันก็พลั้งพลาดเป็นธรรมดา เล่นกันใหม่เถอะ อย่าโกรธกันเลยน้า
สังคามาระตา
จริงแหละขอรับ รักเล่นก็อย่าถือ รักชื่อก็อย่าฉ้อ เขาย่อมว่า เอากะเขาใหม่ขอรับ มือของเราก็มีเหมือนกันจะกลัวอะไร
จรกา
เอาก็เอา คนอื่นรู้จักพลาด ฉันก็พลาดได้ แน่บอกล่วงน่าเสียก่อนนะ หัวแตกอย่าเอาความกันนะจ้ะ รักเล่นก็อย่าถือ รักอะไรก็ไม่รู้ เอาตีมาซิ (ตั้งท่าจะคอยเอามือรับลูกจะขว้างบ้าง พอสุหรานากงโยนลูกมาจรกาทลึ่งไปจะรับ สังคามาระตาตีตามถูกศีรษะจรกา)
จรกา
(มือกุมศีรษะ) โอย โอย เอ้า เจ้าข้า ตีหัวฉัน (เอามือลูบมาดูเลือด) หัวฉันคงแตก โอย โอย โอย อุยอุยอุย อุยอุยอุย (อิเหนา สุหรานากง มาขอดูไม่ใคร่จะให้ดู พอมือถูกเข้านิดหนึ่ง ก็ร้องครางไปว่าปวด)
อิเหนา
เปล่าแลน้า ไม่เห็นฟกเห็นบวมอะไร เป็นลูกผู้ชายช่างไม่อายร้องไปได้
สุหรานากง
เออ ไหนเมื่อกี้ว่าหัวแตกไม่เอาความล่ะว่ากะไร
จรกา
โอยโอย มันชั่งปวดเสียนี่กะไร โอยโอยโอยโอย
อิเหนา
เห็นจะต้องหาหมอละ ดูปวดไม่หายเลย จะทำยังไง ไหนพี่กะหรัดตะปาตีลองรักษาดูสักที
กะหรัดตะปาตี
(ดูแผล) อ๋าย ไม่ได้ละขอรับ คราวนี้เจ็บจริง นี่แหละแผลแตกในละเป็นไรล่ะ ถ้าไม่ผ่าเสียละปวดไม่หายไปจนตาย รักษาไม่ได้
จรกา
(ครางเบาลง) เห็นจะไม่สู้เป็นอะไรดอกขอรับ
อิเหนา
อ้าว ถ้ายังงั้นต้องผ่า ทิ้งไว้ช้าจะเสียการใหญ่ ไปไหนมานี่ พี่ประสันตา เคยเป็นหมอฝีมือดี มานี่มาช่วยผ่า
ประสันตา
(ดูแผล จรกาไม่ร้อง) ยังปวดอยู่หรือขอรับอุแหม่ ผ่าเล็กก็ไม่ได้ ต้องผ่าให้ปากแผลกว้างสักห้านิ้ว ถึงจะหายปวด (เอามือกดหนัก จรกาไม่ร้อง) นี่แหละนานไปละมีตัวนกกระจอกในนั้น
จรกา
นกกระจอกเทศหรือไทยจ๊ะ
ประสันตา
ฮะฮะฮะฮะ ถ้าเร็วก็ไทย ถ้านานไปก็กลายเป็นเทศ (ชักกฤช) ไม่ได้ ต้องรับประทานผ่าเสียเดี๋ยวนี้ ถ้าทิ้งไว้ให้ปวดไม่ได้
จรกา
ฉันไม่ปวด
ประสันตา
(หันหน้ามายักคิ้วกับพวกระเด่น) เจ็บก็เหมือนกัน
จรกา
เจ็บก็เจ็บน้อยน้อย ดูเหมือนเกือบจะหายละจ้ะ
ประสันตา
น้อยมากก็เหมือนกัน ถ้าหายต้องหายทีเดียว ถ้าไม่หายทิ้งไว้ไม่ได้
จรกา
เห็นจะหายละจ้ะ ฉันกดดูมันไม่เจ็บ หี้ หี้
อิเหนา
เป็นจะหายละ หามไปไว้เสียที่ศาลา
กะหรัดตะปาตี
ไม่ได้ ไม่ได้ ต้องหิ้วไปดีก่า
สังคามาระตา
พอละนะ หยุดพักเสียสักที
กะหรัดตะปาตี
เอากลับไปถอนกันใหม่ก็ดี
อิเหนา
มาไปนั่งพักกันเสียสักทีก็ไป
จรกา
ครั้งนี้ฉันบอบช้ำมาก ทั้งกายทั้งใจ
ประสันตา
ประทานโทษ สักกี่ดีกรี เครื่องวัดมีหรือไม่มี
อิเหนา
ไปเถอะน่ะอย่าช้า ไปนั่งพักที่ศาลาโน้นเถอะ
(ระเด่นเดินตามกันไป สังคามาระตายุให้ระเด่นดาหยนเดินสดุดส้นบ้าง ผลักระเด่นดาหยนไปโดนบ้าง กว่าจะเข้าโรง)
บทที่ ๔๙
พวกระเด่นว่าเปรียบจรกา
ต่อบทร้อง “จะเอากรุงดาหาเป็นเรือนตาย” หน้า ๙๙
จรกา
พูดอะไรกันให้ดีดีนะจ๊ะ มิใช่จะมีแต่วันนี้ วันน่ายังมี
สังคามาระตา
เมื่อวันน่ามันจะเป็นยังไร ถึงค่อยเป็นไปตามวันน่า แต่วันนี้ต้องถือใจว่ามิใช่อะไรเป็นแต่ข้า หม่อมฉันว่าเมื่อตะกี้ ว่ารู้ดอกว่าจังไร ไม่หมายใจให้เกินวาสนา
กะหรัดตะปาตี
ใจเราละไม่ยักท้อ จะขอก้อไปจนสุดแรง มันยังพอชะเง้อขึ้นได้เพียงไหน จะเขย่งไปให้สุดแข้ง กว่าจะถูกศอกตอกลงมานอนตะแคงน่าแหละ ฮะฮะฮะฮะ วันน่าชั่งมัน มันจะเป็นอะไรก็เป็นหัวไป เสียท่าลงวันไหนตักมันวันนั้น กลัวอะไรเดี๋ยวนี้นี่
สังคามาระตา
หม่อมฉันวาสนาน้อยตามเสด็จไม่ได้ รู้ตัวรักตัวรักหัว เอาไว้บนบ่าเล่นนานนานดีกว่า คำโบราณท่านย่อมว่า เรียนอะไรไม่ดีเท่า เรียนให้รู้จักตัว ควรกล้าจะได้กล้า ควรกลัวจะได้กลัว สารพัดความโง่ความชั่วอะไรอะไรไม่เท่าเสือกจะทำอ้ายที่ทำไม่ได้ เห็นจริงแมะขอรับ ที่หม่อมฉันว่า
กะหรัดตะปาตี
อะพุทโธ่พุทโธ่ พ่อสังคามาระตา สอนใคนิไม่สอน มาสอนข้า ถ้าในหัวข้ามีช่องพอที่คำสอนจะเข้าไป ที่ไหนข้าจะเสือกมาถึงนี่ได้ ห้ามแมงเม่าตั๋กกะแตนไม่ให้เล่นไฟ ไม่เด็ดปีกเด็ดขาเสียละน่าฟังใคอยู่แน่ะ
สังคามาระตา
ถ้าหม่อมฉันเป็นยังงั้นละก็ไม่ต้องกวนใค ชาติตั๋กกะแตนละเป็นธรรมดา มันโดดไปกว่าขามันจะไหม้เองแหละขอรับ
จรกา
นี่เธอว่าใครน่ะจ๊ะ
สังคามาระตา
ว่าคนที่เป็นเช่นกะที่ว่า
กะหรัดตะปาตี
ถึงจะว่าข้าก็มิว่าไปไย ตาข้ามัวดูหูข้าหาได้ยินไม่ ถึงได้ยินก็ไม่ยักรู้สึก ใจข้ามัวนึกการใหญ่อยู่นี่น่ะ ฮะ ฮะ ฮะ ฮะ อย่าว่าแต่เพียงเจ้าว่าเลย ข้าต่อให้ด่าให้ ข้ารู้จักโกรธอยู่อย่างเดียวแหละ แต่ใครมาทำการอะไร ไอ้ที่ข้าอยากจะทำมั่งไม่ได้ นั่นแหละมันวุ่นใหญ่ อกแอ็ก จะกระเดนไปละ ดูสิเต้นออกอักอัก อะพิโธ่
จรกา
แน่เธอจะว่าอะไรก็ว่าไปเถอะจ้ะ ฉันไม่_
ล่าสำ
ฮะฮะ พ่อจรกา
จรกา
ฉันไม่ว่า ไม่โกรธ ไม่เสียใจ แต่ฉันขอ_
ล่าสำ
ฮึ พูดอะไรน่ะพ่อจรกา ไม่รู้แล้วรู้รอด
จรกา
ขอรับ ขอให้หม่อมฉันพูดให้ตลอดสักหน่อย
ล่าสำ
ฮึ
จรกา
นิดเดียวแหละ ฉันขอเสียที อย่าดูเมียเกี้ยวเมียกันเลยไม่ดี
สังคามาระตา
เอ๊ย ข้อนั้นอย่าทรงสงสัย บอกอยู่เดี๋ยวนี้ว่าไม่กำเริบให้เกินหัวเกินตัวไป รู้ตัวดอกนะว่าห่างกันไกลกันขาดแต่เส้นผมที่เกิดบนหัว จะไปทำฉลองพระบาทก็ไม่ควรไม่ได้ ใครจะเป็นบ้ายิ่งกว่าบ้า ใครจะโง่ปลาร้าจนไม่รู้ตัว จะได้เผยอหยิ่ง ไปหมายชิงแม่อยู่หัว
กะหรัดตะปาตี
ห่าย ข้าเองแหละน่ะหมายชิง อยากจะกลิ้งเหมือนวิหยาสะกำ ถึงตายก็จะได้ลือฤทธิ์ ว่าตายด้วยทวนลูกศิษย์วงศ์เทวา แต่คนบัดซบยังข้ากลัวจะไม่สมหมาย กลัวจะไปตายด้วยพร้าน่ะแหละ ฮะฮะฮะ (หันไปว่ากับสุหรานากง) ยังไงทรงนิ่งยิ้มอยู่ ทรงเห็นยังไง
บทที่ ๕๐
พวกระเด่นพูดว่าเปรียบจรกาต่อไปอิก
ต่อบทร้อง “ก็สรวลเสเฮฮาไปด้วยกัน” หน้า ๑๐๐
กะหรัดตะปาตี
อือน่ะ เออ ให้มันถึงใจยังงี้น่ะเป็นไร ใส่ก็ใส่กันตรงตรง ลำไหนขวางไว้ ลำนั้นก็ลง ข้างเจ้าน่ะยอมละ อ้ายข้อโวหารจะเป็นไรมี กะกล้าปากกล้ามือกล้างาน
สังคามาระตา
ส่วนรับสั่งถึงหม่อมฉันนั้นเห็นจะเป็นประทาน แต่บ่อยนักเห็นจะเป็นเหวไม่ได้การ
สุหรานากง
ฮึ ฮึ นี่มาเหมากันว่ายอละ พ่อสังคามาระตา ที่พูดน่ะ พูดจริงนะไม่แกล้งว่า ถ้าความฉลาดหมดทั่วทั้งตัวของเจ้าพวกที่ชะเง้อสูงน่ะ มีสักเท่าความฉลาดในนิ้วนิ้วเดียวของเธอละ ที่ไหนจะพากันมานั่งทำหน้าเป๋อเหลออยู่ได้
(จรกาล่าสำลุกขึ้นเดินจะเลี่ยงหนี)
กะหรัดตะปาตี
แฮะ แฮะ ดู ดู อือ เอาละพ่อ ได้กลิ่นอะไรฉุยฉุยเข้าหรือยังไง เอาหรือ มาเดินดมรอยที่ติดอยู่ตามทรายเล่นมั่ง ตามอย่างเขาก็เป็นไร เอาแมะล่ะ พ่อสังคามาระตา ลุกมานี่น่ะ มามา
สังคามาระตา
ฮะ รอยที่ติดทรายน่ะรอยโขลนรอยกำนัล รอยเจ้ารอยนายไม่ติดทรายดอกอย่าทรงสำคัญ (หันมาพูดกับสุหรานากง) เชิญเสด็จไปทอดพระเนตรอะไรเล่นประหลาดประหลาด ลางทีจะได้ทรงตัดสินความผู้ร้ายลักดมรอยฉลองพระบาท
สุหรานากง
นี่จะไม่จบกันจริงจริงหรือยังไงนี่พวกเรา เอ้า จะพาไปทำอะไร จะพาไปไหนก็เอา ดมรอยดมเกือกก็ยังดี ดีก่าไม่ได้ดม มานั่งแหงนลมอยู่ที่นี่ (ไป)
บทที่ ๕๑
สาวใช้ ไปดูฤษี
ต่อบทร้อง “จำเป็นจำใจจรจรัล” หน้า ๑๐๐
กำนัลที่ ๑
แน่ะ เสียงอะไรน่ะหล่อน จุจุ๊จุ๊ ฮุ้ย หล่อนละก็ อือ จริงจริงแหละ ท่านตื่นอยู่น่ะ หล่อนทีเดียวแหละ มาเชือนเสียเป็นนาน
กำนัลที่ ๒
อือ ดูซิ มาพะโลฉัน ฉันไปละ (วิ่งไปที่ประตูกุฎีฤษี) พ่อเณรจ๋า พ่อเณรจ๋า พ่อเณร
กำนัลที่ ๑
พ่อเณร พ่อเณร พ่อเณร
กำนัลที่ ๒
เออฉันเรียกก่อนหล่อนนะ พ่อเณร พ่อเณร
กำนัลที่ ๑
อือฉันได้ยินเสียงก่อนหล่อนนี่ พ่อเณร พ่อเณร
หมัด
ฮะ เสียงอะไร ฮึ จุ๊จุ๊จุ๊จุ๊จุ๊ (เบา) แฮะเองอยู่ประเดี๋ยวนะข้าจะออกไปสักประเดี๋ยว (ไปที่ประตู)
เดะ
อ้ายหมัด อ้ายหมัด ดู ไปแล้ว
ฤษี
อือ นี่แหละ นี่แหละคาถาพะยานกยุงของอาจารย์ถ้ำกุหนุงปะกำ อ้ายหมัด กูจะให้กับมึง อ้ายหมัดมาอ่านไปหรู
เดะ
(เบา) ฮึ ฮึ อ้ายหมัด
หมัด
(พบนาง) แฮะ แฮะ นี่ฉันว่า ฮึ ฮึ หล่อมาไหว้พระหรือจ๋า
กำนัลที่ ๑
ค่ะ ท่านอยู่หรือคะ
หมัด
ฮึ ฮึ จะทำไมกับท่านเดี๋ยวนี้ มาไปไหว้ในโบสถ์โน้นเถอะหล่อน แม้พะผ่า เล็บช่าวยาวแท้แท้
กำนัลที่ ๑
อุ๊ย นี่อะไรนี่ ฉันจะมาหาพระฤษีต่างหากล่ะคะ
หมัด
จ๊า ฉันก็ลูกศิษย์ฤษีนี่จ๊ะ ใครมาหาท่านละก็ท่านให้ฉันรับแทน แม้นี่หล่อนพึ่งมาล่ะสิน่ะ เป็นอะไรล่ะ ฮึ ฮึ นั่นอะไรในกำน่ะจ๊ะ นี่หอมดอกอะไรหือ เหมือนกลิ่นกะแจะ ไม่เคยหอมที่นี่เลย ให้ฉันตกนรกไปซี
ฤษี
เห็นหรือไม่ อ้ายหมัด อ่านไป อ่านไป อ่านให้ดังดัง อย่าทำเป็นแมงวันเข้าหม้อไป หา อะไร หา
เดะ
(เบา) ดูเอา พ่อหมัดอ่านไปซิ พ่อหมัด มึงจะแทนที่กู รู้รู้ให้จริงจริง หะ หะ หะ หา หะ หะ หะ
ฤษี
ไอ๋ หา ว่ากะไร
เดะ
พะผ่าซินี่ อ้ายหมัดมันทำยังไงแก่ท่านนี่นะ ปล่อยให้ท่านเพ้ออยู่ได้นี่ จะไปดูมันทีหรู (ไปที่ประตู)
ฤษี
กูว่าว่าให้อ่านไปให้ดังดังสิว่ากะไรหว่า ดูหรูเอ้า นิ่งละฮื้อ อ้ายเดะ
เดะ
(พบนายหมัดพูดกับผู้หญิง) นั่นแน่เจ้าหมัด ยังงี้ทีเดียว นี่แน่ท่านร้องเรียกแน่ะ ให้ข้าดิ้นตายไปซิ
หมัด
จริงจริงนะหล่อนทำบุญอะไรมันไม่เหมือนสนทนาธรรมกับผู้รู้เลยหล่อน ฉันนี่อุตส่าห์เล่าเรียนไว้ นึกว่าจะได้ชี้แจงให้คนรักชอบฟุ้งเอาบุญด้วยกัน เออหล่อนนึกว่าผู้หญิงนั้นมี_ (พูดกับนายเดะ) เสือกน่ะอ้ายเปรตฮึนี่อือ
เดะ
เฮ้ย ท่านเรียกวา
หมัด
ฮึ ถ้าหล่อนฮึ เออน่า ข้ารู้ละน่ะ กลุ้มใจแท้แท้ นี่หล่อนละก็ห่างไม่ได้ยังงี้แหละ แฮะแฮะฉันจะไปข้างในสักประเดี๋ยว (ไป)
เดะ
(พูดกับผู้หญิง) แม้แม่คุณ นี่แม่มาทำไมน่ะจ๊ะ เชิญนั่งเถอะจ้ะ มาซิจ้ะ การที่วัดนี่ละฉันว่าได้ทั้งนั้นแหละแม่ เออนั่นว่าอะไรน่ะจ๊ะ
ฤษี
อ้ายเดะ เอ้ามึงลองอ่านดูทีหรู เจ้าหมัดเขาเล่นตัวเอาข้าแล้ว ถึงมึงอ่านได้กูจะให้กับมึง
หมัด
(เบา) ผ่าซิ แกเพ้อใหญ่เอาข้าละวะ
ฤษี
หา กูพูดไม่ได้ยินหรืออ้ายหูแตก ว่าอะไรอุบอุบ หา
กำนัลที่ ๑
อุ๊ย อุ๊ย อุ๊ย ดูสิพ่อเณร นี่ว่าอะไรนี่ อุ๊ย
หมัด
เอ๊ะ อ้ายเดะทำเหตุละวะ (ไป)
ฤษี
เฮ้อ อ้ายสองคนนี้ไม่ได้การแท้แท้ เรียนมาไม่รู้ว่าเท่าไรอ่านหนังสือก็ไม่ออก ฮื้อฮื้อ นี่แหละคำโบราณท่านย่อมว่า.. ฝนทั่งลงเป็นเข็ม ตำน้ำพริกละลายแม่น้ำ ฮื้อฮื้อ ได้แก่อกกู วาสนาของมึงมันไม่ถึงเสียแล้ว อ้ายตาบอดได้แว่น อ้ายหูหนวกฟังดนตรี สัญชาติมึงมันไม่เป็นกัลยาณบุคคล เป็นอาภัพบุรุษปราศจากอุปนิสสัย ฮื้อฮื้อ เอ้าดูนี่ใหม่หรู เอ้า อ้ายนี่มันไปไหนหมดล่ะหวา เฮ้ย อ้ายหมัดอ้ายเดะ อ้ายหมัดอ้ายเดะ อ้ายเดะ อ้ายเดะ แอม แอม อ้ายเดะ
หมัด
แฮะ อ้ายเดะ อ้ายเดะ เอ น่ะมึงทำอะไรอย่างนั้น หวา
เดะ
ฮะ ทำไมข้าละ การอะไรของมึงน่ะวะ
หมัด
เอ๊ อ้ายเดะ แน่ะท่านเรียกแน่ะ
ฤษี
อ้ายหมัด อ้ายหมัด
เดะ
อ้ายโกหก ท่านเรียกเจ้าเทียวนี่
ฤษี
อ้ายเดะ อ้ายเดะ
หมัด
แอ้ แอ้ ก็มึงทีเดียวนี่หวา
ฤษี
อ้ายหมัด
เดะ
มึง
ฤษี
อ้ายเดะ
หมัด
มึง
ฤษี
อ้ายหมัด อ้ายหมัด
เดะ
มึง แน่ะมึง
ฤษี
อ้ายเดะ
หมัด
อือ ให้ข้าตายซิ ท่านเรียกมึง
ฤษี
อ้ายหมัด อ้ายเดะ
กำนัล
อุ๊ย พ่อเณรล่ะก็ เมื่อท่านเรียกทั้งสองคนเทียวนี่คะ
ฤษี
อ้ายเดะ
หมัด
เอ ไม่ใช่ฉัน
ฤษี
อ้ายหมัด
เดะ
อือ ไม่ใช่ฉัน
กำนัล
วุ้ย ทำแปลกสำเหนียกเมื่อท่านเรียกด้วยกัน
หมัด
เปล่า ท่านไม่ได้เรียกหล่อน
ฤษี
อ้ายหมัด
เดะ
ก็ดูเถอะอ่อน ท่านเรียกมัน
กำนัล
โอ๊ ฉันมาราชการนะ อย่ามัวพาลเถียงกัน
ฤษี
อ้ายหมัด อ้ายหมัด
หมัด
เออ เออ ถ้าเช่นนั้นแน่ อย่าอึงเลยแม่ท่านเรียกฉัน เจ้าเดะเจ้ายังอยู่ฟังสำคัญ (วิ่งหนีหน้า)
กำนัล
พ่อเณร พ่อเณร อย่าเพ่อไปนะ เรียนกับท่านด้วย ว่าพระราชเทวี องค์พระมะเดหวีเจ้าเสด็จมากราบเท้าพระอาจารย์
เดะ
เออ ข้าไม่รู้ไม่ชี้นะ (วิ่งหนี) เทวี มะเดหวี เทวี มะเดหวี เทวี เท เท มะเด ฮือ ฮือ ฮือ ฮือ
ฤษี
อ้ายหมัด อ้ายเดะ
หมัด
ขอรับ มะเดวี
เดะ
ขอรับ เทวี
ฤษี
อ้ายหมัด
เดะ
ขอรับ เท มะเด เทวี มะเด มะเด แอม แอม มะเด ง่า มะเด
ฤษี
หา
หมัด
ขอรับ เขาว่าองค์พระราชเท—
เดะ
เออ นั่นแหละราชเทง่า ง่า แอม ราชเทง่า ง่า—
หมัด
เปรตน่ะ
เดะ
ไม่ถูก ราชเทราชเท ง่าง่า—
หมัด
เสือกน่ะ
เดะ
ไม่ใช่ราชเทง่า—
ฤษี
หา
หมัด
เขาว่าสมเด็จพระราชเทวี—
เดะ
เออ เออ ถูกละ พระราชเทวีนี่ง่า ง่าอะไรอิกน่ะหว่า
หมัด
นิ่งที—
เดะ
ไม่ถูก เชือนไปอิกละ ง่าง่า
หมัด
หื้อ หื้อ (ตบ)
เดะ
โอย โอย โอยพ่อโอย แน่ะแน่ะ เอาสิหว่า อะไรน่ะหว่า ตบเปล่านี่หว่า (เต้นท้า)
ฤษี
เฮ้ย เฮ้ย นั่นอะไรกันหว่า
หมัด
ขอรับ เขามาบอกว่าพระราชเทวี
เดะ
แล้วยังมีง่าง่าอะไรหึ กระผมจะบอกใต้เท้า มันตบกระผมขอรับ
ฤษี
อือ มันก็ถ้อยทีดีด้วยกันแหละหว่า เที่ยวเที่ยวละก็เทลาะกันตีกันรำคาญใจไปให้พ้น ไปไป
หมัด
รับประทาน หามิได้ เขาว่าพระราชเทวีองค์พระมะเดหวีเจ้าเสด็จมะ—
เดะ
เออ เออ นั่นแหละ นั่นแหละขอรับ ที่กะผมจะบอกใต้เท้า พระราชเทง่าง่า—
หมัด
หื้อ ฮึ อ้ายนี่เอาอิก ประเดี๋ยวนี้ละมึง
ฤษี
ฮ้าย ฮ้าย กูไม่ฟังหน่า มึงอย่ากวนกูให้ยาก มึงจะไปอาญาอุทธรณ์ที่ไหนก็ไป ไป ไป ไป
หมัด
ไม่ใช่ ไม่ใช่ขอร้าบ (ว่ากับนายเดะ) กูกราบมึงละ เอ้าอ้ายพ่อคุณเถอะ ความตายความฉิบหายนะมึง
ฤษี
อย่าพูด อย่าพูดหน่า เอ้าพูด พูดซิ พูด เตะจริงจริง มึง
หมัด
ไม่ใช่ขอ— (ฤษีเตะ) โอย โอย ไม่โอย ไม่โอย
เดะ
แฮ แฮ แฮ (ฤษีเตะ) โอย โอย โอย โอยพ่อโอย ไม่ใช่ (วิ่งพลางพูดพลาง) ไม่ใช่ ความ ความ มะเดหวี มะเดหวี
ฤษี
หา อะไรหา
หมัด
รับประทาน มะเดหวีเสด็จมาหาใต้เท้าขอร้าบ
ฤษี
หา หา มะเดหวีหรือ เสด็จมานี่หรือ หา
หมัด
ขอร้าบ
ฤษี
อ้าว เร็ว เร็ว หึ หึ เสื่อ เสื่อ เตียง เตียง กวาด กวาด
หมัด
มาแล้ว มาแล้วขอรับ
ฤษี
ไอ๋ ไอ๋ เร็วเร็ว เร็วเร็ว มึงนั่งกงนั้น นั่งยังงี้ ดู ดู หี้ หี้ ไม่ใช่น่ะ นั่งยังงี้น่ะ เออ อ้ายหมัดถูกละ ดู อ้ายเดะ อ้ายเดะ ยังงี้ ยังงี้ อือ อือ นิ่ง นิ่ง นิ่ง
บทที่ ๕๒
มะดีหวี พูดกับพระฤษี
ต่อบทร้อง “กราบเกล้าวันทาพระอาจารย์” หน้า ๑๐๑
มะดีหวี
เจ้าประคุณ ดีฉันพาแม่บุษบามากราบเท้าเจ้าประคุณ (พูดกับบุษบา) ดูซิ นั่นทำอะไรยังนั้นน่ะ พระเจ้าท่านอยู่นี่ บาปนะ
ฤษี
ขอถวายพระพร ขออภัยอาตมา ตรัสเมื่อกี้เบาไปหน่อย
มะดีหวี
อุ๊ย เจ้าประคุณ ดีฉันรับประทานโทษ ดีฉันเรียนเมื่อตะกี้ว่ารับสั่งให้ดีฉันพาแม่บุษบามากราบเท้านะเจ้าคะ
ฤษี
อะไรละ ถวายพร อาตมาฟังหาถนัดไม่
เดะ
สีกาเขาว่าพาแม่แม่ง่า แม่บุษง่าง่า
บาหยัน
ฮะ ฮะ เจ้าเณรนั่นว่าอะไรยังงั้นน่ะ จุ๊จุ๊จุ๊ แฮะแฮะ จุ๊จุ๊จุ๊
เดะ
อือ ทะไมน่ะ ข้าว่าไม่ถูกหรือ ไม่จริงหรือ ยังไงสีกา เมื่อตะกี้ไม่ได้ว่าอย่างนั้นจริงหรือ
มะดีหวี
จ๊ะ พ่อเณร (หันมาว่ากับบาหยัน) อื้อ ชั่งเจ้ากูเถอะน้า อย่าว่าเจ้ากูเลย
ฤษี
ขอถวายพร รูปขออภัยโทษ รับประทานฟังอิกสักครั้ง
บาหยัน
รับประทาน ท่านรับสั่งว่าเสด็จ—
เดะ
ไม่ใช่ ไม่ใช่ขอรับ สีกาว่าไม่ถูก ไม่ได้ว่ายังงั้น ว่ายังงี้ ดีฉันพาแม่ง่าง่า
ฤษี
เสือกน่ะ ไป ไป เณรหมัดไล่ไปเสียที อ้ายนี่ทลึ่งนัก
มะดีหวี
อุ๊ยอุ๊ย ชั่งเจ้ากูเถอะเจ้าค่ะ
บาหยัน
รับประทาน รับสั่งว่าเสด็จพาพระราชบุตรีมากราบเท้าเจ้าคุณนะเจ้าคะ
ฤษี
อ่อ อ่อ อาตมาเข้าใจละ ขอถวายพร มหาบพิตรจะเสด็จมาบำเพ็ญพระราชกุศลแก่พระฤๅษีชีป่า ผู้อนาถาหาญาติโยมมิได้ อย่างนั้นซิขอถวายพร การที่ทรงพระดำริห์ดังนี้ชอบนักหนา อันว่าผลทานนี้มีอุปมาดังชาวสวนชาวนาหว่านพืชในที่เนื้อนาอันดี ก็จะมีผลร้อยเท่าพันทวี แอม แอม เป็นการดี ดียิ่งนัก ขอถวายพร แอม แอม แอม
มะดีหวี
สาธุเจ้าประคุณ ดีฉันขอน้ำมนต์รดอ่อนด้วยนะเจ้าคะ
ฤษี
ไอ๋ รับสั่งยังไร ถวายพร โปรดอาตมาให้ดังสักหน่อย
บาหยัน
(เบาๆ) นี่แหละจริงนะเขาว่าเคยได้ยังไรก็พาไปทางนั้น (ดัง) แอม แอม รับสั่งว่าจะทรงสรงน้ำมนต์เจ้าข้ะ
เดะ
ผ่าซี สีกานี่ พูดผิดนะ
ฤษี
อ้ายเดะ เอาอิก ไป ไป
บาหยัน
หึหึหึหึ เณรนี่แกกะไรอยู่น่ะ ช่างไม่คิดบ้างเลยนะว่าเสือกเมื่อเขาไม่ต้องการ มิใช่แต่ไม่มีประโยชน์กีดเขาด้วย
มะดีหวี
อุ๊ย บาหยันนี่อะไร ออกมาข้อนพระข้อนเณรช่างไม่กลัวไฟนรกจะลนหัวเลยละ
บาหยัน
ความจริงไม่มีบาปนะกะนะกะหม่อม
มะดีหวี
มาคนเดียวถึงค่อยบอกหนังสือพระสังฆราชให้สะใจ มากะข้าจะพลอยต้องไปเป็นพยาน ขอเสียทีเถอะ เออ ยังไง ว่าเจ้าเณรอยู่เมื่อตะกี้ว่ากะไร แล้วยังไงตัวถึงทำเองล่ะ
ฤษี
ขอถวายพร โปรดทำทานพระสุรเสียงให้อุโฆษขึ้นสักหน่อย
มะดีหวี
(ว่ากับบาหยัน) แม่เสียงดีบอกท่านทีเถอะ ข้าจะบอกท่านก็กลัวจะอุโฆษ
บาหยัน
ทีนี้กำมะฉันพูดเพราะ ต้องพระประสงค์นะกะนะกะหม่อม (ดัง) รับสั่งว่าขอรับประทานน้ำมนต์นะเจ้าคะ
ฤษี
(เบาๆ) ไอ๋ เณรหมัด จุ๊จุ๊จุ๊จุ๊จุ๊ เณรหมัด สีกาเขาว่ากะไร ไอ๋ ไอ๋ ไอ๋
หมัด
พระสีกาเขาว่าจะขออุทกังฉันขอรับ (ลุกขึ้นพูดเบา) สีการูปยังงี้ ใช้ให้ไปตักน้ำค้างอ้ายหมัดก็คงไปเอาจนได้ (ดัง) ฮึ ฮึ รับประทานโทษ ชาววัดไม่มีเชียนมีขัน
ฤษี
(เบา) จุ๊จุ๊จุ๊ หมัด หมัด หมัด
บาหยัน
ไม่ใช่ ไม่ใช่ ท่านจะสรงน้ำมนต์
ฤษี
อ่อ อ่อ อาตมาทราบละ ทราบละจ้ะข้ะ ขอถวายพร คำโมทนาทานที่ท่านว่า เปรียบด้วยวาริวโห แลปัญจมหานทีโย นั่นหรือขอถวายพร มหาบพิตรเห็นจะเคยทรงมหาชาติละสิ แอม แอม แต่คำโมทนานี้ เขาใช้เมื่อกินทานบริจาคสำเร็จแล้ว คอยถาวาริวหา
บาหยัน
อุ๊ย กลุ้มใจนัก โสตท่านตึงชักไปแต่จะเอา โอ๊ยลืมไป สาธุ สาธุ (ดัง) ไม่ใช่เจ้าข้ะ รับ—
มะดีหวี
ฮือ บาหยันนี่อะไรหึ ท่านจะสั่งสอนธรรมก็ไปขวางไปขัดน่ะ
บาหยัน
นะกะนะกะหม่อม กำมะฉันนึกว่ารับสั่งให้กำมะฉันบอกให้ท่านเข้าใจ กำมะฉันฉลองพระเดชพระคุณเกินไปนะกะนะกะหม่อม
ฤษี
แอม แอม ถ้าแหละเมื่อมหาบพิตรกระทำทานกิจเสร็จแล้ว อาตมาแลสามเณรก็คงจะถวายอนุโมทนาส่วนพระราชกุศลขอถวายพระพร
มะดีหวี
ยังงี้ละทำไมไม่พูดล่ะ
บาหยัน
พรหมาจโลกา—
มะดีหวี
ดู ดู อะไร ไปล้อท่านละเอ้า
บาหยัน
กำมะฉันสำคัญว่าจะทรงธรรมอิกนะกะนะกะหม่อม
มะดีหวี
อุ๊ย กลุ้มใจนัก ส้าเหง็ดบอกท่านทีเถอะ
ส้าเหง็ด
รับสั่งว่าจะสรงน้ำมนต์ดอกเจ้าข้ะ
บทที่ ๕๓
ฤษีถามเรื่องรดน้ำมนต์
ต่อบทร้อง “อย่าให้ต้องทำเป็นสองที” หน้า ๑๐๑
ฤษี
อ่อ อ่อ อ่อ เข้าใจละ ทราบละจ้ะข้ะ แอม แอม จะสรงน้ำมนต์หรือ ขอถวายพร
มะดีหวี
เจ้าข้ะ เจ้าประคุณได้โปรดเถิดเจ้าข้ะ
ฤษี
แต่อาตมายังสงสัย ว่าจะทรงรดนั้น ต้องประสงค์อย่างไร อุปเท่ห์ที่ใช้มีหลายอย่าง แอม แอม เออ ก็แม่ทั้งปวงเป็นชาวรั้วชาววัง จะกะไรอยู่ดอกกระมัง สังกะรีเดี๋ยวนี้ถึงไม่สู้แข็งแรงเหมือนแต่ก่อนก็จริง แต่การอย่างนี้เขาจะไม่อ่อนให้ คิดให้ดีด้วยกันนะสีกา
มะดีหวี
ไม่เป็นไรดอกเจ้าข้ะ รดคนนี้ดอกเจ้าข้ะ (ชี้ไปตรงบุษบากับอิเหนา)
ฤษี
อ่อ อ่อ อ่อ อ่อ รูปเข้าใจละ ขอถวายพร ฮะ ฮะ เข้าใจ เข้าใจ ขอถวายพร เออ บอกให้รู้กันเสียก่อนว่ารดคู่ จะได้ทำน้ำให้ต้องวิธี แหละจะได้ไม่ต้องทำเป็นสองที ฮะ ฮะ ฮะ ฮะ ได้ซิ ได้ซิ ได้ซิ
บทที่ ๕๔
ฤษีรดน้ำมนต์แลให้พร
ต่อบทร้อง “อย่ามีโรคันต์อันตราย” หน้า ๑๐๒
(จะรดน้ำตาไม่เห็นพล่ำเผลอต่างๆ) อะแฮม อะแฮม ทิวาตปติ อาทิจโจ ปทึมปทึมปทึม ปทึมปทึมมา สันนัทโธปทึมปทึมติ ฮาฌายิตปทึมปทึมปทึม ฮือ อะแฮม เอ้เตนสาวัชเชนะ
(ทำเสียงอย่างโลกทีป ว่าคำพรลิลิต)
๏ จงเจริญชนมยั้ง	ยืนนาน
บำราศโรคสำราญ	สุขรั้ง
จงมีแต่สองหลาน	เสมอร่วม พรนอ
ร่วมจิตรร่วมใจตั้ง	แต่ได้สรงชล ฯ
๏ จงเสวยผลคุณปริตร	อันอาตมาสฤษฎิ์บัดนี้
ขุ้นข้องหมองก่อนกี้	เสื่อมสิ้นสาบสูญ เทอญนา
๏ บริบูรณ์ทุกสิ่งได้	ลาภยศสุขสวัสดิ์ให้
มากยั้งยืนเกษม	โสดเทอญ ฯ
(เติมอีก)

ฮือ ฮือ อะแฮม อะแฮม
(ทำเสียง ยูดี)
ขอถวายพร ธรรมดารดน้ำในเวลาการเช่นนี้ ต้องรับพระอทานถวายพระพร เพิ่มเติมเตือนพระสติสักน่อย อันธรรมดาว่าหนุ่มกับสาว อุปมาเหมือนหนึ่งดอกรุกขชาติอันแย้มยินดีที่จะรีบเบิกบานรับแสงพระอาทิตย์อันอุทัย แต่เมื่อต้องแดดหนักไปก็จะเหี่ยวแห้งหนักลงฉันใด ความอุปมัยก็ฉันนั้น เพราะฉะนั้นจงทรงประพฤติการสามัคคีให้เสมอ อย่าให้ยิ่งนักหย่อนนัก จึงจะยืดยืนนานได้ อย่าให้เป็นเหมือนเช่นเขาว่า รักนักมักหน่าย คล้าย โอ๊ (สอื้น) อึหึ อึหึ คิดถึงปะตาระกาหลา ถ้าเสด็จอยู่นี่จะดีพระทัย อึหึ อึหึ อะแฮม ขอถวายพร ที่ถวายพรนี้ยังไม่จบ คือยังมิได้ยถา เพราะจะต้องงดไว้ต่อเมื่อกิจทานสำเร็จแล้ว ขอถวายพระพร
บาหยัน
พิโธ่ พิโธ่ อนิจจัง อนิจจัง แม่ส้าเหง็ด ผ้าห่อหมากหล่อนนั้น ฉันขอเถอะ ท่านจะได้ยะถายะแถเสียรู้แล้วไป
(คำเจรจาหมดตอนเพียงนี้ตอนหนึ่ง ในระหว่างนี้ไม่มีคำเจรจา ไปจับมีเมื่อลักนางแล้ว)
บทที่ ๕๕
จรกาสั่งจัดพลจะไปตามบุษบา
ต่อบทร้อง “กูจะไปติดตามเยาวมาลย์) หน้า ๒๐๑
จรกา
เร็วเร็วนะ ช่วยฉันด้วย ช่วยกันหาสักที ฉันเหลือทนแล้วคราวนี้ อึฮือ อึฮือ อึฮือ
ดะหมัง
รับสะกะหม่อม จะต้องพระประสงค์ทหารสักเท่าไร
จรกา
เอาไปให้หมด ให้หมด อย่าว่าว่าคนเจ็บคนไข้ เร็วเร็ว ให้ขี่ม้าทั้งนั้น เร็วเร็ว จัดให้ทัน
ดะหมัง
รับพระอะทาน ม้ามีน้อยกว่าคนจะขี่
จรกา
ก็ขอยืมเขาเอาซี้ เร็วเร็ว จะเอาเร็ว อึฮือ อึฮือ จะเอาเร็ว ยืมไม่ได้เช่าเขาเอา ทั้งบ้านขุนนางแลวังเจ้า เต็มนักก็ตัวละสลึงเท่านั้นแหละ เร็วเร็ว
ดะหมัง
รับพระอะทาน เช่าเขาที่ไหนจะได้ ใครเขาจะให้ม้าของเขา ถึงเช่าได้ก็จะได้สักคีตัว เห็นจะไม่ได้
จรกา
ฮ้าย ฮ้าย ร่ำไรน้า ไม่เอา จะเอาให้ได้ อย่าปด อย่าปด ข้าเคยรู้หรอกเขาเคยเช่ากันแห่นาคบ่อยบ่อย จะเอาให้ได้ เร็ว เร็ว
ดะหมัง
รับพระอะทาน ไม่ได้เป็นแน่
จรกา
เอ้า เอ้า ยังงั้นก็เดิน เดิน แต่กำชับกันให้วิ่งนะ เป็นทัพวิ่ง วิ่งให้เร็วเทียว ทัพของเราเป็นทัพวิ่ง ถ้าใควิ่งไม่ไปเอาไฟจุดก้น เร็ว เร็ว
ดะหมัง
ก็คนแก่คนเจ็บจะวิ่งอย่างไร
จรกา
วิ่งได้ วิ่งได้ พุทโธ่ พุทโธ่ การร้อนของข้านี่นา พะผ่าฉันเถอะ ข้าเองร้อนรนยิ่งก่าไฟลนก้นข้าอิก
ดะหมัง
ฮื้อ ฮื้อ นี่จะทำยังไร
ล่าสำ
ฮ้าย ดะหมังนี่ก็พลอยเลอะไปด้วยนี่นะ จัดเข้าเถอะ จัดเข้าเถอะ แต่เป็นการร้อนอย่านอนใจ เร่งรัดจัดกันให้ทันให้ได้
บทที่ ๕๗
จรกาพูดกับสังคามาระตา
ต่อบทร้อง “ทำไฉนจะพบพระภูมี” หน้า ๒๐๖
สังคามาระตา
ที่รับสั่งน่ะอย่างไรอยู่ ทำไมการเกิดขึ้นใหญ๋โตถึงเพียงนี้ ช่างไม่ได้ความเลยหรือใครเป็นต้นเหตุ
จรกา
เป็นแต่คำคนว่าชาวกะหมังกุหนิง แต่ก็ไม่มีหลักฐานที่จะเชื่อว่าจริง
สังคามาระตา
ผู้ร้ายเป็นหนักหนา อะไรจับไม่ได้เลยสักคนเทียวหรือ
จรกา
นั่นแหละก็ยาก ฉันเป็นแขกเมืองมา การจะเป็นอย่างไรก็เหลือวิสัยจะว่า
สังคามาระตา
เมื่อเกิดเหตุน่ะพระองค์เสด็จอยู่ที่ไหน
จรกา
พอรู้เหตุก็รีบมาเฝ้าศรีปัตหราช่วยดับไฟ ต่อภายหลังจึงรู้ว่าศัตรูลักนางไป
สังคามาระตา
พระบุตรีอยู่ที่ไหน
จรกา
อยู่ในวังจ้ะ
สังคามาระตา
เออก็จะลักอย่างไร
จรกา
นั่นสิมันถึงน่าสงสัย
สังคามาระตา
สงสัยว่ากะไร
จรกา
หึ หึ (ถ้าเกิดความ ค้อน)
สังคามาระตา
ทราบไหมล่ะ ว่าเวลาที่ลักนั้นทำอย่างไร
จรกา
ก็ว่ากันว่ากำลังชุนละมุน มีผู้ปลอมเป็นฉันเข้าไปรับนางออกมา มันใส่ความ มันใส่ความ
สังคามาระตา
ปล่อยให้พานางไปองค์เดียว ไม่มีใครตามไป เออ ทำไมพวกนั้นถึงจำพระองค์ไม่ได้ จะปลอมพระองค์ก็ปลอมยากอยู่ ถ้าใจหม่อมฉัน ถึงมืดเท่ามืดก็คงรู้จัก ที่ใครจะปลอมให้เหมือนยากนัก กำแพงวังก็ถึงสามชั้น เจ้าพนักงานก็แน่นหนา เวลาก็กลางคืน แลกำลังมีเหตุใหญ่ จะปล่อยให้คนเข้าออกง่ายง่ายอย่างไร นี่พระองค์รับสั่งเองก็ต้องจำเชื่อว่าจริง แต่ถ้าเปนแต่คำเลื่องคำลือละหม่อมฉันจะสบถสู้ละ ไม่เชื่อไม่ถือสักสิ่ง
จรกา
การมันเป็นอย่างนี้แหละ จะรู้ที่จะทำยังไง
สังคามาระตา
เป็นอัศจรรย์จริงจริง อนิจาสงสารระเด่นมนตรี ถ้าทรงทราบเข้าละเห็นจะทรงชอกช้ำนักในเรื่องนี้ อนิจาสู้จากรักบุกป่าฝ่าดงเอาเหื่อต่างน้ำ เอาชีวิตสู้คมอาวุธต่อศัตรู ปราถนาจะรักษาเกียรติยศมิให้มีเหตุการณ์ได้ ควรละหรืออิกสักสองสามวันจะได้กลับไปเป็นสุข ควรหรือมาเกิดทุกข์ขึ้นอิกได้ น่ากลัวว่าจะทรงขัดเคืองพระองค์มาก
จรกา
จะกริ้วฉันด้วยเรื่องอะไร้ ตัวฉันดอกเป็นผู้ได้ความทุกข์ผู้เดียวอย่างยิ่งในการเรื่องนี้
สังคามาระตา
รับสั่งอะไรอย่างนั้น เวลานี้ท่านยังเปนผู้อื่น เมื่อมีความรักก็จะมีความทุกข์ ถ้าท่านไม่รักท่านจะทุกข์ที่ไหน การที่จะรู้ว่าท่านรักหรือไม่รัก ใครเลยจะประกันได้ แม้ว่าท่านจะทุกข์หนักทุกข์ยิ่งในเวลานี้ นานนานก็จะคลายหายไป หรือถ้าท่านเกิดรังเกียจเดียจฉัน ความรักนั้นก็กลับได้ แต่ฝ่ายระเด่นมนตรีท่านเป็นน้องเป็นพี่กัน ต้องเจ็บต้องอายไม่รู้จักหายจักเหือดได้ เสียน้องเสียพระนามเสียเกียรยศอย่างยิ่ง เพราะอยู่กับข้างเมือง ยังมีเหตุแค้นเคืองถึงสาหัสได้เช่นนี้ ท่านคิดดูเถอะ เป็นอกของใครจะไม่เสียใจเต็มที
จรกา
ถึงยังนั้นจะกริ้วฉันยังไร
สังคามาระตา
ทำไมจะไม่กริ้ว การเกิดขึ้นทั้งนี้ก็เพราะท่านหรือมิใช่ เสียแรงองค์ศรีปัตหราและระเด่นมนตรีนับถือว่าท่านเป็นชายเชื้อกษัตริย์มหาศาล จนถึงจะให้ร่วมวงศ์เทวา ท่านช่างไม่ประพฤติตนให้สมกับความเชื่อถือ ใจขลาดเสียยิ่งกว่าสัตรี รักษาอยู่กับที่ควรละหรือปล่อยให้เกิดเหตุ เสียทีใหญ่ถึงเพียงนี้ ไม่ได้ความว่าติดตามหรือต่อสู้ขัดขวางแต่อย่างหนึ่งอย่างใดเลย ถ้าระเด่นมนตรีไม่เชื่อไม่หวังพระทัยในท่าน ที่ไหนจะเสด็จออกมามัวเพลิดเพลินอยู่ที่นี่ ที่ไหนจะเกิดเหตุใหญ่เสียที ท่านเพ็ดทูลเฝ้าแหนระเด่นมนตรี จงคิดอ่านพิดทูลแก้ไขให้ดีดี อย่าให้เกิดขัดเคืองมากขึ้นได้ ที่หม่อมฉันทูลตักเตือนทั้งนี้ ก็เพราะคิดถึงพระคุณที่ทรงไว้วางพระทัยว่าหม่อมฉันเป็นคนรักใคร่นับถือพระองค์ท่าน
จรกา
จ้ะ เธอกับฉันรักกันมาก รักกันมานาน รักกันมานาน แต่เมื่ออย่างนั้นก็ผิดจริง ผิด ผิด จะทำยังไรได้ ครั้งนี้ฉันได้ความทุกข์ที่สุด สิ้นสติปัญญา ที่พ่อเตือนทั้งนี้เป็นการดีหนักหนา
บทที่ ๕๗
กะระตาหลาทูลอิเหนาว่าจรกามาเฝ้า
ต่อบทร้อง “เหมือนจะแคลงแหนงในใต้ธุลี” หน้า ๒๐๗
อิเหนา
ได้ความหรือเปล่า ว่าพูดจาว่ากะไร ทำท่วงทียังไงถึงเห็นว่าเปนที่สงสัย
กะระตาหลา
หม่อมฉันซักไซ้นักแล้วก็ไม่ใคร่ได้ความชัด ทราบแต่ว่าระตูยกทัพมาหยุดอยู่ที่พลับพลา พบกับสังคามาระตา ดูกิริยาเร่งรัดซักไซ้สกัดสแกงสังคามาระตา แลเร่งรัดอยากจะเฝ้า จึงเห็นว่าจะสงสัย
อิเหนา
อ๊ะ เรากินปูนร้อนท้องไปดอกกระมัง ลางทีก็จะเป็นแต่มาบอกข่าวทุกข์ร้อน จะคิดให้ช่วยเท่านั้นดอกกระมัง
กะระตาหลา
ที่ทรงก็ควรอยู่ แต่ถึงแต่ก่อนเขาจะไม่สงสัย ถ้ามาไม่ได้เฝ้าที่พลับพลา ก็เห็นว่าจะต้องแคลงใจ เห็นจะต้องรีบเสด็จไปรับให้พบเสียโดยเร็วถึงจะได้ ที่หยุดรอเฝ้าอยู่เพียงพลับพลานั่นเห็นจะเป็นด้วยสังคามาระตาพูดหน่วงเหนี่ยวไว้ ถ้าช้าไปไหวขึ้นมาไม่ยอมคอยอยู่ กรากเข้าค้นคว้าก็จะเสียที ต้องเสด็จเสียให้ทันจึงจะดี
อิเหนา
อือ พี่จะให้ข้าไปทำหน้าตาอย่างไร ยากอยู่ ถ้าพูดดีก็จะดีกันไป ถ้าพูดเหน็บแนมหยาบช้าอย่างไร ไหนน้องจะอดได้ จะมิเกิดวิวาทขัดใจกันขึ้นหรือ ตรองหน้าตรองหลังให้ตลอด จะทำอย่างไรจึงจะดี
กะระตาหลา
ข้อนั้นหม่อมฉันไม่วิตก ด้วยสัญชาติลาหรือจะต่อด้วยราชสีห์ ถ้าดีแล้วไหนเราจะชิงเอาชีวิตมันมาได้ เห็นจะไม่กล้าเหน็บแนมหยาบช้าให้เป็นเหตุวิวาท ประการหนึ่ง แต่ก่อนมาเมื่อกำลังกำเริบยังทรงสกดพระทัยได้ กะเดี๋ยวนี้เหมือนกะผีมีแต่ซาก ไม่เห็นจะมีเหตุที่จะทำให้ทรงแค้นเคือง ถึงอย่างไรอย่างไรคงจะทรงเห็นแก่ประโยชน์ใหญ่ที่อยู่ในพระหัดถ์ คงจะหักพระโทษะได้ ไม่สู้น่าวิตก
อิเหนา
ฉันก็เห็นอยู่ว่าจำจะต้องไป แต่จะต้องทำเป็นเจ็บร้อนไปด้วยตามที แต่วิตกอิกอย่างหนึ่งว่า ถ้าจะชวนไปติดตามละจะบิดผันไปอย่างไรถึงจะได้ละพี่
กะระตาหลา
ความข้อนี้ก็เห็นจะเป็นอยู่ เพราะเขามาทั้งนี้คงประสงค์เป็นสองอย่าง อย่างหนึ่งถ้าเขาเห็นแน่นอนว่าพระองค์เอานางมาซ่อนเร้นไว้ ก็คงจะคิดอ่านแบ่งกันอยู่เฝ้าควบคุมอยู่ แล้วทูลศรีปัตหรา ตามเหตุที่เขาควรจะสงสัยแลคิดการต่อไป ประการหนึ่งถ้าเขาเชื่อว่าพระองค์ไม่ได้เอานางมาไว้ ก็คงจะกราบทูลวิงวอนให้ช่วยติดตาม จะต้องคิดการแก้สงสัยให้ตลอด แต่หม่อมฉันเชื่อในพระบารมีไม่มีสงสัย ด้วยความจำเป็นซึ่งเป็นธรรมดามักเป็นผู้ช่างคิดอย่างเอก คงเป็นที่ปรึกษากราบทูลตักเตือนให้ทรงผ่อนผันได้ เชิญเสด็จไปให้พบฟังคารมดูท่าทางลิ้นลมดูก่อน จึงค่อยผ่อนผัน จะทรงพระวิตกอะไรกับลา มันไม่ใช่ม้าดอก ไม่สำคัญ
อิเหนา
ฉันก็จะไป แต่จะช้าอยู่ไม่ได้ ด้วยชีวิตของฉันอยู่ที่นี่ อยู่ในมือที่รักษาไว้ ชีวิตเป็นของหายาก เหลือที่จะฝากคนอื่นได้ เป็นใจจริงของฉันอย่างนี้ ฉันว่าละพี่อย่าน้อยใจ รักน้องละช่วยรักษาให้ดีอย่าให้อันตรายมีได้ ถ้าพลาดพลั้งไปฉันคงตายก่อนพี่ทั้งหลายได้เห็นใจ
กะระตาหลา
ที่ตรงนั้นอย่างทรงพระวิตก อันพวกเราถึงน้อยตัวก็จริง แต่ดีกว่าคนมากที่ไม่ร่วมใจกัน ที่จะเป็นเหมือนเช่นชาวดาหารักษาวังนั้นอย่าได้ทรงพระวิตกเลย ถึงมีเหตุการณ์มาประการใด หม่อมฉันทั้งปวงคงจะตายถวายก่อนไม่ให้เอาไปได้ อย่าได้ทรงพระวิตก เชิญเสด็จรีบร้อนโดยเร็วสักหน่อยจึงจะดี ถ้าช้าไปจนเขาสงสัยจะเสียที
บทที่ ๕๘
จรกาล่าสำ สิ้นสงสัยอิเหนา
ต่อบทร้อง “ก็สิ้นแคลงแหนงในภูมี” หน้า ๒๑๑
อิเหนา
เธอเองก็สงสัยฉันด้วยหรือ
จรกา
หม่อมฉันสงสัยจริง หิ้ หิ้
ล่าสำ
เพราะชาวบ้านชาวเมืองแลผู้หลักผู้ใหญ่เขาพากันเห็นความ หม่อมฉันทั้งสองก็เห็นไปตาม
อิเหนา
พุ่ทโธ่ มันไม่น่าเลยที่จะมาสงสัย ราวกะว่าไม่รู้ว่าเรื่องต้นมันเป็นอย่างไร ฉันถามคำเถอะ ว่าเหตุใดเธอจึงได้มาขอพระบุตรี ตรองให้มากในข้อนี้
ล่าสำ
ชอบแล้วที่รับสั่ง นางนี้จะได้กับพ่อจรกา ก็เพราะไม่ทรงหวงแหนแล้ว หม่อมฉันจึงได้มาทูลกล่าว จริงละเพ้ดจ้ะข้ะ
จรกา
จริงจริง หม่อมฉันเชื่อน้ำพระทัย ทราบมานานแล้ว โปรดปรานรักใคร่หม่อมฉัน ข้อนี้จริงจริง เจ้าพี่รับสั่งจริง
อิเหนา
ถ้าจะว่าอิกอย่างหนึ่งว่าฉันจะกลับใจ ก็จะต้องซ่อนต้องเร้นทำไม ถ้าจะพาไปซึ่งซึ่งหน้า พาไปไว้กุเรปัน หน้าไหนน่ะจะกล้าออกหน้ามาชิงตุนาหงัน
จรกา
หม่อมฉันเชื่อข้อนี้ ไม่ทำให้ทรงทำเป็นแน่ คนมันใส่ความ
ล่าสำ
เดี๋ยวนี้การมันก็เกิดขึ้นเช่นนี้ ขอพระบารมีช่วยติดตาม
จรกา
ที่ตรงฝ่าพระบาทนั้นหม่อมฉันเชื่อไม่สงสัย เคยเชื่อถือมานานแล้ว ไม่ทรงทำกะหม่อมฉันมิได้ แต่คนอื่นเขาสงสัยกัน ชั่ง ชั่ง ตามแต่เขาจะว่า แต่หม่อมฉันเชื่อไว้ใจ ไม่สงสัยอิกข้างน่า
บทที่ ๕๙
ท้าวดาหาพูด เมื่ออิเหนาไปแก้สงสัย
ต่อบทร้อง “มันเกิดมาพลอยให้เสียวงศ์” หน้า ๒๒๑
อิเหนา
พระราชอาญาไม่พ้นเกล้าพ้นกระหม่อม หม่อมฉันผู้เดียว ยากที่จะเถียงความเห็นของคนเป็นอันมาก ประการหนึ่งก็ไม่ต้องการที่จะสู้ความสงสัยของคนทั้งหลาย ที่เขาคิดให้เป็นหม่อมฉันเสียอย่างนี้ เป็นอย่างดีอยู่แล้ว เพราะการที่เป็นไปแล้วครั้งนี้นั้น เป็นที่หม่อมฉันก็เป็นอย่างดีกว่าที่จะเป็นด้วยผู้อื่นอย่างอื่นทั้งสิ้น ก็ควรปล่อยให้เขาสงสัยหม่อมฉันไป เพราะคนเหล่านั้นถึงคิดผิดคิดถูกก็ไม่ได้พลอยเสียอะไร
ท้าวดาหา
หึ เจ้ารักจะพูด เจ้ารักจะทำอย่างไร ก็พูดได้ทำได้ จะเป็นไรมีนักหนา ความเสียความร้ายความอายมันอยู่กะข้า เจียมแล้วยังไม่พ้นจน จะทำอย่างไร มันเกิดมาสำหรับที่จะให้เสียวงศ์ มันเกิดมาสำหรับจะให้ได้เจ็บใจ ก็ต้องจำจนทนไป หึหึ
บทที่ ๖๐
นางวิยะดาถามอิเหนา ถึงบุษบา
ต่อบทร้อง “เอามาด้วยหรือไม่จงบอกมา” หน้า ๒๒๑
อิเหนา
จุ๊ จุ๊ อึงไปน่ะ
วิยะดา
ก็เอาเจ้าพี่เขาไปไว้ที่ไหนล่ะเพคะ
อิเหนา
ใคบอก
วิยะดา
เจ้าพี่พาไปเองไม่รู้หรือ ถึงต้องหาคนบอก
อิเหนา
ก็พี่ไม่ได้พาไปนี่
วิยะดา
อือ ยังไม่รับสั่งอิก ประเดี๋ยวก็ร้องไห้
อิเหนา
อย่าอึงไป
วิยะดา
ม่าย ม่าย เอาพี่บุษบาเขามาให้ได้
อิเหนา
ขันจริง เห็นหรือว่าพี่นี้พาไป
วิยะดา
ไม่เห็นก็รู้อยู่ในใจ
อิเหนา
รู้ว่าอยู่ไหน
วิยะดา
อยู่ที่เจ้าพี่เอาไปไว้
อิเหนา
แม่คุณ นี่ใคสอนให้พูดนี่นะ
อิเหนา
ใคสอนเจ้าพี่ให้ไม่รับล่ะเพคะ
อิเหนา
รับไม่รับก็การอะไร
วิยะดา
ก็เอาพี่เขาไปทำไม
อิเหนา
ไปเที่ยวป่าหาเม็ดมะกล่ำบุหรี่พระรามกระเช้าสีดา
วิยะดา
อือดีละ หม่อมฉันน่ะไม่รักไม่พาไป รักแต่พี่บุษบา ปล่อยเถอะฉันไม่ให้กอดละ จะร้องให้อึงสิน่า หือ หือ ที่พี่บุษบาน่าพาไป ที่หม่อมฉันน่ะไม่คิดถึง
บทที่ ๖๑
นางวิยะดา จะตามอิเหนาไปป่า
ต่อบทร้อง “เบือนภักตราเสียไม่ดูไป” หน้า ๒๒๕
พี่เลี้ยง
เชิญเสด็จไปทรงละครเถอะเพคะ แม่เล็กเล็กเขาแต่งตัวคอยอยู่แน่ เพคะ แม้ วันนี้จะเล่นเรื่องไชยเชฐ จะได้ทรงรำสุรินชายังไงล่ะเพคะ เสด็จเถอะ อย่าทรงพระกรรแสง เจ้านายของข้าหลวงดี๊ดี
วิยะดา
ม่ายน่า ข้าจะไปกับเจ้าพี่ พี่น้องนานนานได้พบกัน คิดถึงออก เจ้าพี่พาฉันไปด้วยนะเพคะ
พี่เลี้ยง
เจ้าพี่เสด็จไปประเดี๋ยวก็จะกลับมา
วิยะดา
ไม่เชื่อ ไม่เชื่อ อย่าหลอกข้า
พี่เลี้ยง
ไม่ทรงกลัวหรือเพคะ จะเสด็จไปป่าน่ะ
วิยะดา
เจ้าพี่เสด็จด้วยข้าจะกลัวทำไม กลัวไม่กลัวก็การอะไรของตัวล่ะ
พี่เลี้ยง
เสด็จเถอะ หม่อมฉันไม่ยักไปตามเสด็จ แม่ละครก็ไม่ให้ไป
วิยะดา
อยู่ข้าก็ไม่ยักทุกข์ ข้าหลวงของพี่บุษ—
อิเหนา
จ๊า ข้าหลวงพี่บุตรเล็กเล็กของพวกกิดาหยันมีถมไป
วิยะดา
น้องจะเล่นด้วยก็ได้ ฮึ ไม่ยักเป็นอะไรนะเพคะ
พี่เลี้ยง
อย่าเสด็จเลยเพคะ
วิยะดา
อือ อือ อือ อือ ข้าไม่ยอมน่า จะไปตามเสด็จเจ้าพี่ อืออืออือ จะไปกับเจ้าพี่น้า อือ อือ อือ อือ
บทที่ ๖๒
ประสันตาบาหยันเชิญบุษบาไปชมสวน
ต่อบทร้อง “พระแกล้วกลั่นสรรปลูกไว้มากมี” หน้า ๒๓๐
บาหยัน
จริงหรือ อยู่ไกลหรือใกล้ มีอะไรมั่ง เล่าไป
ประสันตา
อยู่ที่ปากถ้ำนี่เอง ไม่ไกล
บาหยัน
น่าสนุกอยู่หรือคะ
ประสันตา
ยังงั้นก็ถามด้วยนี่นะ ทำไม่ให้ดีจะทำทำไม ข้อนั้นอย่าพักถามจงไว้ใจ
บาหยัน
เออน่านี้จะมีดอกอะไรมั่งน่ะคะ
ประสันตา
เดือนนี้เดือนสี่ถมไป จะเอาดอกอะไรก็มีจ้ะ แต่พุทธิชาตแหละวายเสียแล้ว ไม่ใคร่จะมี แต่เขี้ยวกะแตดกนักกำลังนี้
บาหยัน
มันน่าไปเก็บเอามาแตระอุบะร้อยมาลัยปรุงบุหงาไว้ถวายจริงจริง
ประสันตา
ดอกไม้เมื่อครั้งใช้บนสู้อะไรได้ กะดอกไม้เดือนอ้ายเดือนยี่ที่นี่มีมากก่าสนุกดีก่า สารพัดที่จะมี กล้วยไม้หรือดอกช่อเป็นพวงใหญ่ใหญ่ เอื้องหอมเอื้องน้ำผึ้งอย่างเมืองเชียงใหม่ก็กำลังบาน หอมประหลาดนี่กะไร มีร้อยสีร้อยอย่างสารพัดกล้วยไม้ น่าชมน่าดูน่าปลื้มใจ ดอกไม้หอมอะไรน่ะจะต้องพระประสงค์ คงหาได้ทุกอย่าง
บาหยัน
อ๊ะก็ดอกไม้ที่ไม่ใช่ฤดูจะไปหาที่ไหน เธออย่าสั่งระเสริญให้เกินไป
ประสันตา
อ้าว ยังไม่ทันไรหาเป็นคนปดละแหมล่ะ คนทุกวันนี้ฉลาดนัก ถ้าไม่ใช่ฤดู จะเอาดอก เขาปลูกเร่งเอาในเรือนแก้วให้ออกดอกได้ แต่พอเห็นว่ามีดอกตูมแล้วก็เอามาปลูกไว้ ต้นไหนวายก็เปลี่ยนออกเสียเอาอื่นมาใส่ กุหลาบมาแต่นอกใหม่ใหม่ กว่าห้าร้อยอย่าง สารพัดสีต่างต่างตั้งแต่ขาวไปจนดำ ต้นเดียวห้าสีเจ็ดสีก็มี เขาช่างทำ
บาหยัน
แม้น่าสนุกจริงจริงนะ
ประสันตา
อันระเด่นมนตรีในเรื่องนี้ยอมท่านเถอะจ้ะ ถ้าสิ่งใดทรงคิดว่าจะเป็นที่เพลินพระทัยพระกนิษฐาละ คงจะทรงเสาะหาทำให้จงได้ ที่ฉันพูดนี้ยกเอามาแต่สิ่งที่ฉันเล่นฉันชอบใจจำไว้ ยังอย่างอื่นร้อยอย่างพันอย่าง ใครจะเล่าให้ถี่ถ้วนได้ ถ้าได้เสด็จไปทอดพระเนตรน่ะและ จึงจะเห็นความจริงประสันตา หาไม่ก็จะทรงสงสัยว่าแกล้งยอแกล้งว่า
บทที่ ๖๓
ประสันตาเล่นตลกเวลาบุษบาชมสวน
ต่อบทร้อง “ก็พาทีสรวลสันต์กันไปมา” หน้า ๒๓๓
ประสันตา
แฮ้ นี่ถามจริงจริงเถอะ ไม่เชื่อจริงจริงหรือ
บาหยัน
นี่ก็ถามจริงจริงเถอะ ปดจริงจริงหรือ
ประสันตา
จ้ะ ปด ปด ปด (หน้าเฉย)
พร้อมกัน
ฮะ ฮะ ฮะ
ประสันตา
เร็ว เร็ว เร็ว เร็ว (เข้าลากรถ)
บาหยัน
ดูเอาสิ เสด็จอยู่นี่ นี่อะไร
กะระตาหลา
ฮะ นั่นจะพาไปไหน
ประสันตา
เร็วเร็ว (ลากวิ่ง)
บาหยัน
อะไร อะไร ดู ดูน่ะ วิ่งทำไม
ประเสหรัน
อุ๊ย มีสัตว์ร้ายจริงหรือที่นี่ ประสันตาถึงได้พารถวิ่งทะเล่อทะล่า
กะระตาหลา
อะไรหึ นี่จริงจริงหรือ (ช่วยลากรถวิ่ง)
ประสันตา
ไปทางนุ้น ไปทางนุ้น เร็วเร็ว เร็วเร็ว
นางทั้งสาม
อะไร ประสันตา ประสันตา อะไร อะไร
ประสันตา
เร็วเร็ว ไป ไป
บุษบา
อุ๊ย อุ๊ย นี่อะไร
ประสันตา
ฮ้าย ฮ้าย เหนื่อยจริง หยุดที (หยุดรถ)
บาหยัน
อ้าว อ้าว พาวิ่งมาละหยุดเสียทำไมล่ะฮะ
ประสันตา
พุ่ทโธ่ ก็เหนื่อยราวกะจะขาดใจ
นางทั้งสาม
นี่อะไร นี่อะไร (เหลียวดูรอบ)
ประสันตา
อ้าว เห็นรถเดินช้าช้าไม่ทรงสบาย ก็ลองฮ่อถวายดูยังงั้นเอง หี้ หี้ (ยิ้มเหี้ย)
พร้อมกัน
อะพุ่ทโธ่ อะพุ่ทโธ่
บาหยัน
ฮะฮะฮะ คนคนนี้สำคัญจริง ปดด้วยปากไม่สะใจ ปดด้วยมืออิกก็ได้
ปะเสหรัน
จริงหล่อน ดีปรากฎปดไม่มีตัวสู้
ประสันตา
คอยดู จะปดให้เชื่ออิกทั้งรู้
กะระตาหลา
อ๊ะ ได้ทีละอย่ากำเริบให้มันหนักไป
ประสันตา
จะให้ลองเมื่อไร เดี๋ยวนี้หรือ เอาปดกันเล่นสดสดใหม่
กะระตาหลา
ฮะฮะ พ่อคุณ สุดใจละเจ้า ข้าไหว้
ประสันตา
คอยดูคอยฟัง จะปดละนะ (เดินเลี่ยงไปนั่งลงเอามือปัดปัดแล้วกลับมายืนชักรถทำหน้าเฉย)
บาหยัน
นี่ปดแล้วหรือจะทำอย่างไรต่อไป
ประสันตา
ว่าจะปดแล้วไม่ปดจะเป็นขี้ปดหรือไม่
กะระตาหลา
นี่แล้วแล้วหรือ พุ่ทโธ่
ประสันตา
ก็แกเชื่อหรือไม่เล่าล่ะว่าข้าจะปด
กะระตาหลา
เท่านั้นเถอะพ่อมโหสถ อย่าพูดให้มากความไปเลยเจ้าสามสิบสองคด
ประสันตา
เอ้ายังงั้นก็มาเทียมเข้า อย่าช้าเจ้าม้ารถ (ดีดมือทำปากกักกักล้อกะระตาหลา กะระตาหลาโกรธ) ชะชะ อย่าสบัดหน้า ทำพยศไป กักกักกัก ยอยอ (จับหูกะระตาหลาเอามือปัดเสีย) เอา อุยหน่า โขกเอาแล้วละ เอา ดุแท้แท้ไม่ได้การจะต้องลงแส้ (มือถอนหญ้ากำมายัดปากกะระตาหลา) ยอยอ กักกักกัก ยอยอ เอากินหญ้าเสียเอ้า ยอยอ หนอยพยศ หนอยโกรธ หนอยทีจะเผ่น หนอยแน่ เต้นเต้น เผาะเผาะเผาะ (กะระตาหลาโกรธ วิ่งไปค้นหาก้อนดินจะขว้าง บ๊ะบ๊ะ พยศออกห้อน่ะน่ะ เอาพ่อ บ๊ะเร็วจริง หนอยแน่ เอาตีนคุ้ยดินทีจะเกลือก บ๊ะบ๊ะ
กะระตาหลา
ไม่เล่นแน่ะ เล่นร่ำไรน่ะ โกรธจริงน่ะ
ประสันตา
วะน่ะอะไรนั่น จะออกงิ้วหรือนั่น เอาสิ ตุ๊กตุ๊กตุ๊กตุ๊กตุ๊ก แฉ่งแฉ่งแฉ่ง วะไม่มีเขม่าจะเขียนหน้า ท่านี้มันท่าหน้าดำ เอ๊ะนั่นหักกิ่งไม้จะทำง้าวหรือ ไม้สอยดอกไม้นั่นแน่ด้ำยาวยาว
กะระตาหลา
เดี๋ยวนี้แหละ หื้อ เดี๋ยวนี้แหละ
ประสันตา
ตุ้งแช่
กะระตาหลา
เออ เออ
ประสันตา
ตุ้งแช่ (กะระตาหลาไล่เฆี่ยน) โว้ แช่แช่แช่
บุษบา
ดู ดู ช่างเล่นแท้แท้พี่ประสันตา ดูซิก็ช่างโกรธจริงได้พี่กะระตาหลา
บาหยัน
กะระตาหลาดูซิ ก็จะไปไล่เขาทำไม จะนั่งนิ่งนิ่งเสียไม่ได้นี่พ่อคุณเถอะ นั่งนิ่งเสียก็เก้อไปเองแหละ
ประสันตา
อุวะ นั่นนางออกมาอิกตัวหรือนั่น บ๊ะ ต้องสีซอ แต๋งแต๋ง อ้ออออออิ๋อิ๋ แต๋งแต๋งแต๋ง
บาหยัน
เอ๊ะ แกไม่เคยล้อข้าหรอก อย่ามาล้อข้านะ
ประสันตา
อุวะ นั่นนางบู๊นะหรือ ก็ไม่บอกให้รู้ ทำกลองใหม่ซิ ตุ๊กตุ๊กตุ๊กตุ๊ก แช่แช่แช่
บาหยัน
พ่อคุณเถอะ ไหว้ละ ยอมแพ้ (ยกมือไหว้) อย่าล้อเลย พ่อคุณเถอะ
บุษบา
ประสันตา ประสันตา เท่านั้นทีเถอะ ท้องฉันแขงแล้ว
ประสันตา
(ลงหมอบก้มหน้านิ่งทำเป็นกลัวไม่พูด)
บุษบา
เอ๊ะ นี่จะไพล่มาเล่นฉันอย่างไร
ประสันตา
(ถวายบังคม) หามิได้ เคาะรางวัล เหี้ยเหี้ย
กะระตาหลา
(ย่องไปหักรังมดแดงมาเคาะลงบนหลังประสันตา)
เอ้า เอ้า รางวัล ตัวงิ้วเขาได้ เขาให้ส่วนแบ่งปัน เอารังมดแดงนี่แหละ ถึงจะสะใจ หะ หะ หะ
ประสันตา
โอย โอย โอย
บุษบา
อู๊ย อู๊ย พุทโธ่ ไปทำแก เจ็บหรือคะ ประสันตา
ประสันตา
ไม่เป็นไรมิได้
บาหยัน
มัวเล่นอยู่น่ะ เขายังไม่ได้ดอกไม้กี่มากน้อยเลย ทำแกล้งไถล ที่แท้ก็กลัวเขาจะเร่งดอกไม้
ประสันตา
ไม่ได้การละ กะระตาหลา เข้ารถเถอะพ่อ จะได้ความผิด ไปสวนกุหลาบเถอะจ้ะข้ะ ไป (เข้าโรง)
บทที่ ๖๔
อิเหนา หลบพยุในเงื้อมเขา
ต่อบทร้อง “พลางกอดวิยะดาไว้แนบองค์” หน้า ๒๔๕
อิเหนา
ปูนตา เร่งรถเข้าไปที่เงื้อมเขาบังฝนเสียเร็ว เร็วเข้า
ปูนตา
เร็วเร็วสารถี (จูงม้าลากรถเข้าประตูโรง เทียนดับ พวกเสนาตื่น บ้างหนาว วิ่งโดนกันล้มลุกคลุกคลาน ต่างคนต่างคลำมองหาทาง นายอาบู อาลี แสละ ยึดบั้นเองกันต่อต่อเดินคละหาทาง อาบูหัวแถวคลำพบอะบรามเข้า จับบั้นเอวอะบรามไว้)
อะบราม
นี่ใคล่ะเฮ้ย เล่นอะไรน่ะวะ ไม่เล่นน่ะ ดูสิ ปล่อยนะ ใคหึ
อาบู
ข้าเองแหละ อะบรามหรือ ดีละ เป็นหัวแถวไปเถอะพ่อ ข้าเป็นมานานแล้วละ นี่รถที่นั่งอยู่ทางไหน พาไป พาไป
อะบราม
ทำอะไร ตาไม่มีหรือ แดม หนาวจะตายโหงไปละ อย่าเล่นน่ะ ไม่เล่นน่ะ ดูสิ ข่มเหงจริง ปล่อยนะเฮ้ย ปล่อย ปล่อย ทำอะไรไม่ปล่อย ปล่อยเฮ้ย
อาลี
อุวะ พาไปหน่อยไม่ได้หรือยังไงพ่อเอ๋ย ไว้ตัวนักวะ เดี๋ยวนี้ละมึง
อะบราม
ดู ดู นี่อะไร อยู่ดีดี ดู ดู ด่าทำอะไร เอ๋ ทำอะไร เดินเองไม่ได้ ไม่ใช่ขี้ข้า ไม่ใช่สเลฟ เป็นไทย ฟรี ฟรี ใช้ไม่ได้ ข่มเหงอย่างบ้าเบเรียนไม่ได้ ไม่ใช่กะวะแมน จะได้มาบังคับ
อาลี
พี่อาบู ตบมันเข้าสักที อ้ายนี่พูดมากนัก
อะบราม
เอ๋ ว่ากะไร โอ๊ ตบ หะหะหะตบ (สะลินคลำมาโดนอะบราม อะบรามจับ ปล้ำกัน) โอย โอย ช่วยสิ ช่วยสิ จับได้แล้ว จับได้แล้ว จับตัวนำทาง เอา เอา (ปล้ำกัน) อาบู เร็ว อาบู (อาลี ปล่อยอะบรามแล้วเลี่ยงเสีย)
สะลิน
ปล้น ปล้น วิ่งราวเจ้าข้า ช่วยด้วย ตีชิงมืดมืด ช่วยด้วย โอย โอย ชกเอาแล้ว เอ้า ถอดเอาแหวนไปแล้ว
อาบู
เอา จับ จับ ขะโมย วิ่งราว ปล้น เอาจับ จับ
อาลี
เอา ทุบให้ตาย เอา เอาให้ตาย
อะบราม
(ปล่อยสะลิน) โกง โกง ทีจับเขาได้ เขาจับมั่งหาว่าวิ่งราว แดม แดม อ้ายอาบู โกง โกง
สะลิน
โอย โอย ฮือ ฮือ ฮือ
อะบราม
ร้องทำอะไร เอ๋ เอ๋ ใคทำไมเจ้า ใคทำอะไร เอ๋ เอ๋
สะมาแอ
เฮ้ย นั่งอึงอะไรกันน่ะเฮ้ย พระพี้เลี้ยงเขาให้เอาตัวน่ะแน่ะ
สะลิน
อะบรามปล้น ปล้นฉัน ฉันเดินมาดีดี ไม่มีสาเหตุเภทพาลประการใด กรากเข้าชกเตะเอาฉัน แล้วแย่งชิงเอาทรัพย์สิ่งของฉันไป แหวนสองวง ตะกรุดทองดอกหนึ่ง ทองหนักห้าสลึงเฟื้อง ฉันได้ร้องบอกกล่าวชายมีชื่อได้รู้เห็นเป็นหลายคน
อะบราม
แดม แดม โกหก ใส่ความ สืบพะยานโกง โกง
สะมาแอ
เอา พวกเราช่วยกันจับเอาตัวผู้ร้ายให้ได้ เอ้า เอ้า
อะบราม
อย่านะ ข้าไม่ใช่ผู้ร้ายนะ ใคเข้ามาแทงตายนะ กฤชมีน่าเฮ้ย อย่านะ แดม แดม (วิ่งหนีเข้าโรง)
สะมาแอ
เอา พวกเราชักกฤช จับตัวให้ได้ มันสู้แทงมันให้ตาย จับโวย ผู้ร้าย
อาบู
เอา เอา จับให้ได้ อะบราม อะบรามแล้ว หนีไปชิบ
สะลิน
ไปทางนี้ เร็ว มาทางนี้ (คนอื่นวิ่งเข้าโรงก่อน) ไหน ไหน ทางไหน (วิ่งเข้าโรง)
บทที่ ๖๕
ประสันตา กะระตาหลา ตกใจเมื่อนางหาย
ต่อบทร้อง “บัดนี้นางโฉมตรูหายไป” หน้า ๒๔๕
(ฟ้าร้องตกใจฟ้าทั้งสองคนประสันตาลุกขึ้นก่อน ฉุดกะระตาหลา)
ประสันตา
ลุก ลุก กะระตาหลา กะระตาหลา ลุกเร็ว เกิดเหตุใหญ่แล้ว เร็ว เร็ว
กะระตาหลา
(หมอบเฉยไม่ลุก) พ่อคุณเถอะ ไหว้ละ อย่าเล่นเลยเวลานี้
ประสันตา
ลุก ลุก ดูเอาสิ
กะระตาหลา
บอกว่าไม่เล่นน่าเฮ้ย
ประสันตา
ให้ข้าตายไปเถิดนะ ไม่ได้เล่นดอก รถหายไป ข้าวิ่งเที่ยวหาออกอ่อนใจ ไม่พบ
กะระตาหลา
เจ้านี่เล่นไม่รู้แล้ว ไม่รู้เวลา รถอ้ายกะโตมันจะหายไปไหน ปดอะไรไม่มีตำรา
ประสันตา
ข้าสบถให้แล้วนี่นะ (ฉุดขึ้น) ให้ข้าดิ้นตายไปเถอะเอ้า พระบุตรีพี่เลี้ยงหายไปทั้งรถ ข้าตามหาจบทั่วหมดก็ไม่พบ นี่จะทำอย่างไรฮะ ว่าไป ว่าไป
กะระตาหลา
จริงหรือฮะ
ประสันตา
จริงจริงนะ
กะระตาหลา
อะโฮ อะโฮ (ตบอก) ตาย ตาย อะโฮ อะโฮ ฉิบหาย ฉิบหาย อะโฮ อะโฮ
ประสันตา
มัวร้องไห้ราวกะลูกเล็กๆ จะทำยังไรเข้าก็ไม่ทำ
กะระตาหลา
อะโฮ อะโฮ ก็ช่วยกันคลำเข้าซิ (เดินคลำไป)
ประสันตา
(ตีเอากะระตาหลา) ไฮ้ ทำเลอะต้ำเปอะไปน่า ว่าแต่จะทำยังไง บัดนี้นางมาหายไป เราสองคนครั้งนี้ถึงที่ตาย คิดให้ดี อย่าให้มันเลอะเทอะวุ่นวาย
กะระตาหลา
อะโฮ อะโฮ นางหาย อะโฮ อะโฮ ถึงตาย อะโฮ อะโฮ วุ่นวาย โฮโฮโฮโฮโฮโฮ
ประสันตา
วะ นี่อะไร ทำเลอะเทอะใหญ่เทียวนี่ มาเถอะน่า ช่วยกันหาฟืนหาไฟ ช่วยกันหาอิกสักพักหนึ่งเถอะ เผื่อจะหนีไปแอบอยู่ที่ไหน
กะระตาหลา
อือ อือ เอาซิ จะหาก็หา ข้าน่ะหาไม่ได้ละ
ประสันตา
ทำไม
กะระตาหลา
อะโฮ อะโฮ
ประสันตา
มาน่ะ ไป ไป
กะระตาหลา
ไปข้างไหน
ประสันตา
ไปเถอะ อย่าร่ำไร หาไฟเข้าเถอะ อ้ายเล่นปดปดกันละมันไม่ดียังงี้ละวะ ข้างต้นทำเท็จให้เป็นจริงเล่นเล่น ครั้นภายหลังกลับทำจริงเป็นเท็จไป จริงยังงี้แหละ กะระตาหลาอย่าทำเผลอไผลไปนะ ข้าบอกว่านางหาย ตั้งสติอารมณ์ให้ดี อย่าให้มันเลอะเทอะวุ่นวาย
บทที่ ๖๖
อิเหนาสลบ เมื่อทราบว่าบุษบาหายไป
ต่อบทร้อง “ปูนตาเข้าประคองพระองค์ไว้” หน้า ๒๔๗
วิยะดา
วิ้ด วิ้ด อู๊ย พี่ขา พี่ขา ช่วยเจ้าพี่ฉันด้วย ฮื้อฮื้อฮื้อ นี่เจ้าพี่ฉันเป็นอะไร ช่วยด้วย ฮื้อฮื้อฮื้อ
ปูนตา
ไม่เป็นไรดอกขอรับ อย่าทรงพระกรรแสงไป แฮ้ เอาน้ำพระสุคนธ์มานี่
สังคามาระตา
พี่ยะรุเดะประทับน่าพระเพลาเข้า สะมาแอ สะมาแอ หยิบขวดพิมเสนในหีบหมากเสวยที เร็วเร็วเข้าเอามานี่ (ขยี้พิมเสน)
วิยะดา
เจ้าพี่เพคะ เจ้าพี่เพคะ ฉันถามจริงจริงเถอะ นี่เจ้าพี่ฉันประชวรเป็นอะไร คะ คะ
ปูนตา
อย่าทรงอึงไปขอรับ ไม่ได้
(นวดฟั้นแก้ไขกันไปตามแบบจนอิเหนาฟื้น)
บทที่ ๖๗
สังคามาระตาเตือนสติอิเหนา
ต่อบทร้อง “กว่าจะได้พบองค์นงเยาว์” หน้า ๒๔๘
อิเหนา
(โคลงพระเศียร) ฮ้าย พี่เหลือทนเต็มที สิ้นสติสมประดีแล้วครั้งนี้
สังคามาระตา
รับสะกะหม่อม การเศร้าโศกไม่ได้ทำให้เป็นประโยชน์สิ่งใด แม้พอที่จะมีช่องติดตามหา ถ้ามีโศกมาก็ทำให้ช้า หรือบางทีทำให้หาไม่ได้ ความที่ทรงโศกก็ไม่ได้ทราบถึงพระน้องนาง มามัวโศกเสียยังงี้ มีแต่จะเสียทุกอย่าง
อิเหนา
จ้ะ จ้ะ พ่อไม่มีทุกข์พ่อก็ไม่รู้ว่าทุกข์น่ะเป็นอย่างไร ถึงพ่อฉลาดคาดอะไรถึง พ่อก็ไม่อาจคาดถึงความทุกข์ของคนที่มีทุกข์ได้ แม้พระอาทิตย์ที่ส่องทั่วโลก ก็ไม่ส่องเข้าไปถึงทุกข์ที่ซ่อนอยู่ในกลีบหัวใจ พุ่ทโธ่ พุ่ทโธ่ พ่อพูดราวกะทุกข์มันเกาะอยู่เหมือนทากเหมือนปลิง จะได้ดึงทิ้งง่ายง่ายได้ เมื่อไหร่แหละถึงตัว ถึงจะลงนั่งโคลงหัวอยู่เหมือนพี่ ฮาย ฮาย เต็มที เต็มที
สังคามาระตา
ที่ทรงดังนี้เป็นการจริงทุกสิ่งทุกประการ หม่อมฉันไม่คัดค้านหามิได้ แต่ยังต้องขอฝ่าพระอาญากราบทูลอิก ว่าการที่ทรงทุกข์อยู่นี้มีแต่อันตราย ทั้งพระองค์ที่อยู่แลพระน้องที่หาย ความทุกข์อย่างนี้ควรจะมีมาก แหละยากที่จะละเว้นจริง แตถึงกระนั้น สู้คิดกันดีกว่านิ่ง ถึงโรคจะหนักเหลือที่จะเยียวยาหาย ก็ต้องขวนขวายไว้ดีกว่าทิ้ง ความทุกข์มันจะมีก็ต้องจำมีอยู่เป็นธรรมดา แม้จะละทิ้งเสียมิได้ก็ต้องทนไป แต่คิดอ่านเสาะแสวงหาพระน้องนางไปด้วย เผื่อบางทีจะพบได้ก็แก้ทุกข์ได้ ดีกว่าทุกข์อยู่เปล่าๆ ซึ่งหม่อมฉันกราบทูลเกินมานี้ พระอาญาไม่พ้นเกล้าพ้นกระหม่อม
บทเจรจารวม ๖๘ บท ทั้งที่ซ้ำความกันบทหนึ่ง หมดเพียงเท่านี้