ผิวขาวหรือผิวเหลือง
หม่อมเจ้าอากาศดำเกิง รพีพัฒน์
ผิวขาวหรือผิวเหลือง
โดย หม่อมเจ้าอากาศดำเกิง
คำนำ
ท่านผู้จะอ่านเรื่อง “ผิวเหลืองหรือผิวขาว” นี้ โดยมากคงจะได้อ่านเรื่อง “ละครแห่งชีวิต” มาแล้ว และบางทีจะต้องการทราบเรื่องต่อไปบ้างกระมัง
มีเพื่อนฝูงวงศ์ญาติมาถามข้าพเจ้าเนืองๆ ว่า ในการที่ได้เขียนและแนะนำหนังสือ “ละครแห่งชีวิต” ออกพิมพ์จำหน่าย ข้าพเจ้ารู้สึกเสียใจหรือดีใจอย่างไรบ้าง? คำถามเช่นนี้จะมีความหมายเพียงใด ย่อมแล้วแต่ความเกี่ยวพันระหว่างผู้ถามและข้าพเจ้า มีหลายท่านที่ไม่สามารถจะตกลงใจได้แน่นอนว่า “ละครแห่งชีวิต” เป็นเรื่องของข้าพเจ้าผู้แต่ง-เอง หรือเป็นนิยายเริงรมย์ซึ่งแต่งขึ้นโดยความคิดฝัน มีผู้อ่านบางพวกลงความเห็นอย่างเด็ดขาดว่า “ละครแห่งชีวิต” เป็นชีวิตของท่านอากาศฯ นายวิสูตร ศุภลักษณ์ ณ อยุธยา ก็คือท่านอากาศฯ นั่นเองไม่ใช่คนอื่น ต่างก็รำพึงกันอยู่ว่า “ลำจวน” คือใคร? “มาเรีย เกรย์” และ “จุไร” มีจริงหรือ เป็นใครกันแน่? บางคนที่ได้เคยรู้จักและติดต่อกับตระกูล “รพีพัฒน์” มาบ้างแต่ครั้งกระโน้นเชื่อจนถึงกับบ่นว่าข้าพเจ้าได้เล่าเรื่องความเป็นไประหว่างวงศ์ตระกูลให้คนทั้งโลกฟังอย่างน่าทุเรศ ทำนองเดียวกับสาวไส้ให้กากิน
บางคนที่รักเสด็จพ่อมาแต่เดิม แต่ไม่ชอบข้าพเจ้าเนื่องด้วยเหตุผลบางอย่าง เลยถือเอาว่าข้าพเจ้าเขียนหนังสือติเตียนพ่อแม่ กระทำตนเป็นศัตรูต่อความดีงามต่างๆ ซึ่งเป็นที่นิยมของชาวเรา พยายามทำลายล้างชื่อเสียงและเกียรติยศของบุรุษผู้มีคุณที่ได้ล่วงลับไปแล้ว เมื่อนึกถึงคนพวกนี้ขึ้นมา ข้าพเจ้าช่างอยากให้ “ละครแห่งชีวิต” เป็นเรื่องชีวิตของข้าพเจ้าเองโดยแท้จริงเสียนี่ กระไร! เพราะจะได้เป็นตัวอย่างอันดีที่จะให้พวกมนุษย์ใจแคบเหล่านี้เห็นความจริงว่า แม้เราจะเป็นผู้มีอำนาจสูงสุด - เป็นเจ้าโลก - ก็ไม่มีวันที่เราจะเป็นเจ้าหัวใจใครได้ เมื่อเขาไม่ได้รับความยุติธรรม ถูกข่มเหง ถ้าเขาพูดไม่ออกอย่างน้อยเขาก็ต้องกลอกหน้าคิดไปรู้สึกไป เราจะห้ามไม่ให้เขาคิด เขารู้สึกไม่ได้เป็นอันขาด
มีผู้อ่านอีกประการหนึ่งซึ่งเชื่อว่า “ละครแห่งชีวิต” เป็นเรื่องของข้าพเจ้าจริง แต่แทนที่จะรู้สึกโกรธแค้น กลับสงสารและเห็นใจ ผู้ที่อาภัพ ถึงมีจดหมายมาปลอบโยน แนะนำให้ข้าพเจ้าลืมความหลังอันขมขื่นนั้นเสีย ตั้งหน้าทำหน้าที่ต่อไปเพื่อความดีงาม ในอนาคต ชีวิตของเขาก็ไม่ผิดกับของข้าพเจ้าเท่าใดนัก!
เปล่า ท่าน ข้าพเจ้าไม่เคยรู้สึกเสียใจเลยแม้แต่ลักขณะจิตเดียว ในการที่ได้เขียนและนำเรื่อง “ละครแห่งชีวิต” ออกพิมพ์จำหน่าย ให้ท่านอ่าน เพราะนิยายนั้นเป็นเรื่องเริงรมย์ที่แต่งขึ้นโดยความคิดฝันเท่านั้น หากแต่ข้าพเจ้าได้ทำให้ใกล้ความจริงที่สุด อันเป็นสิ่งที่นักอ่านเมืองไทยโดยมากไม่เคยพบเคยเห็น จึงได้ทำให้เกิดความฉงนสนเท่ห์ขึ้น การที่ข้าพเจ้าใช้บ้านสามเสน บ้านสวนบางจาก ฯลฯ เป็นพื้นภูมิที่ของเรื่องในตอนต้น ก็เพราะต้องการจะให้ข้อพรรณนาใกล้ความจริง ในเรื่องภูมิประเทศ เมื่ออยู่ทางบ้านถนนสามเสนมาตั้งแต่เล็กจนโต จะให้ข้าพเจ้าพรรณนาถึงพื้นภูมิที่ทางตำบลบ้านทวายหรือสำเหร่ ก็เห็นจะทำให้ใกล้ความจริงได้ยากกระมัง? จริง อยู่ ใครๆ ที่เคยเกี่ยวข้องกับพวกเรามาแต่เดิม รู้กันอยู่ดีว่าในหมู่ลูกเสด็จพ่อด้วยกัน ข้าพเจ้าเคยเป็นคนที่อาภัพที่สุด แต่กระนั้นก็ดี เสด็จพ่อก็ไม่เคยทรงทำให้ข้าพเจ้าชอกชํ้าอะไรจนถึงกับน้ำตาเช็ดหัวเข่า เที่ยวฟ้องคนทั่วโลกว่าตนไม่ได้รับความยุติธรรม ข้าพเจ้าถือเสียว่าเราจะเคราะห์ดีไปด้วยกันทุกคนไม่ได้ ท่านผู้อ่านทั้งหลาย ขอให้ท่านพึงเข้าใจไว้เถิดว่า “ละครแห่งชีวิต” ไม่ใช่เรื่องจริง และ ไม่ใช่เรื่องของท่านอากาศฯ แต่การที่ข้าพเจ้าเขียนเรื่องของคน อาภัพและเรื่องหนังสือพิมพ์เมืองนอก ก็เพราะสิ่งเหล่านั้นเป็นวงชีวิตวงเดียวที่ข้าพเจ้าได้เคยเห็นและรู้จักดียิ่ง ข้าพเจ้าต้องการจะเขียนให้ใกล้ความจริงที่สุด และไม่ต้องการให้ใครมาหัวเราะเยาะได้ว่า “เปิ่น”
ใน “ละครแห่งชีวิต” ข้าพเจ้าได้วาดภาพวิสูตร ศุภลักษณ์ ณ อยุธยา หรืออีกนัยหนึ่ง “บอบบี้” ซึ่งเป็นตัวสำคัญในเรื่องไว้อย่างงามหรูเพียงไร ท่านคงทราบดีอยู่แล้ว วิสูตรเป็นคนมีนิสัยไม่พยาบาท รักเพื่อน รักชาติ และมีความตั้งใจอันดียิ่ง ใครที่มีใจบริสุทธิ์ เมื่อได้อ่านก็รู้สึกรักและสงสาร ดังนี้แล้วท่านจะเชื่อได้ อย่างไรเล่าว่า คนเช่นข้าพเจ้า - ผู้แต่ง - จะเป็นวิสูตรได้ ข้าพเจ้าไม่ใช่คนดี ชีวิตของข้าพเจ้าก็เช่นเดียวกับหนังสือใหญ่เล่มหนึ่ง อ่านไปพลิกไปจนจบ จะพลิกกลับมาอ่านทวนหรือเขียนใหม่อีกครั้งหนึ่งไม่ได้
ข่าวที่ลือกันว่าในการที่เขียนหนังสือ “ละครแห่งชีวิต” ออกขาย พวกพี่น้องเขาปึงปังโกรธข้าพเจ้าเป็นฟืนเป็นไฟนั้น เป็นข่าวโคมลอยใบโตยอดเยี่ยม ทุกวันนี้ข้าพเจ้าก็คงชอบพอกับพี่น้องทุกคน เพราะเขาทราบดีว่า “ละครแห่งชีวิต” ไม่ใช่เรื่องจริง ถ้าเสด็จพ่อของเรายังมีพระชนม์อยู่ หนังสือเล่มนี้ก็ยังคงจะมีอยู่ใน โลกเช่นเดียวกัน และกลับจะทรงภูมิพระทัยเสียด้วยว่า “อากาศฯ แกทำได้อย่างไม่น่านึก” ข้าพเจ้าก็รู้จักเสด็จพ่อไม่น้อยไปกว่าพี่น้องอื่นเขารู้จักเหมือนกัน
สิ่งที่ทำให้นักอ่านบางพวกฉงนก็คือรูป “มาเรีย วันซีนี” (Maria Vazini) สตรีที่ข้าพเจ้าอุทิศหนังสือให้ และชื่อ “มาเรีย เกรย์” ซึ่งเป็นนางเอกในเรื่อง นี่ก็ถึงเวลาที่ข้าพเจ้าควรจะเผยความจริงให้ทราบกันเสียที “มาเรีย วันซีนี” ไม่ใช่ “มาเรีย เกรย์” “มาเรีย เกรย์” ไม่เคยมีในโลก “มาเรีย วันซีนี” เป็นธิดาผู้ช่วยทูตคนหนึ่งของประเทศอิตาลี ซึ่งได้ประจำการอยู่ในประเทศญี่ปุน ข้าพเจ้าได้พบและรู้จักหล่อนในสหรัฐอเมริกา เราเดินทางมาด้วยกันจากเมืองซานฟรานซิสโกมากรุงโตเกียว เราเคยสนิทสนมกันมาก จนถึงกับได้เผยความในใจให้กันทราบว่า เรามีความทะเยอทะยานที่จะทำอะไรให้เป็นแก่นสารไว้ในโลก ข้าพเจ้าบอกหล่อนว่าข้าพเจ้าเห็นชีวิตของเราเหมือนโรงละครสัตว์ มีวงให้สัตว์วิ่งรอบๆ วิ่งวนไปมาไม่หยุดหย่อน และข้าพเจ้ามีความทะเยอทะยานที่จะเป็นนักประพันธ์ในเมืองไทยและเขียนเรื่อง “ละครแห่งชีวิต” หรือจะเรียก เป็นภาษาอังกฤษว่า “The Circus of Life”
เมี่อทราบความตั้งใจของข้าพเจ้าดังนี้แล้ว “มาเรีย วันซีนี” จึงขอให้ข้าพเจ้าใช้ชื่อตัวของหล่อน - “มาเรีย” - เป็นชื่อของนางเอกในเรื่อง “ละครแห่งชีวิต” ซึ่งจะเป็นเรื่องแรกของข้าพเจ้า นี่แหละคือเงื่อนแห่งความลับทั้งมวลที่ได้ทำให้ท่านฉงนใจมาเแล้ว “มาเรีย เกรย์” เป็นผู้ที่ถูกสมมติขึ้นเท่านั้น
“จงพอใจในสิ่งที่ตนมีอยู่” น่าจะเป็นสุภาษิตสอนใจและโอวาทอันดียิ่ง ควรจะเป็นมัคคุเทศก์ผู้เดียวที่จะนำมนุษยภาพไปสู่ดิถีแห่งความสงบสุข แต่ตราบใดที่เรายังเป็นมนุษย์ธรรมดากันอยู่เช่นนี้ เราก็เห็นจะบำเพ็ญให้ต้องตามสุภาษิตนั้นไม่ไหว มันกลับทำให้เราเป็นคนขี้เกียจ	ไม่คิดไม่นึกที่จะทำอะไรกันเสียเลย สำหรับผู้ที่เคราะห์ดีบางคน ชีวิตเป็นสิ่งที่หอมหวานมาตั้งแต่ปฏิสนธิมาในโลก และมีความเชื่อมั่นว่า จะเคราะห์ดีเช่นนี้ตลอดจนวันตาย มีช้อนเงินช้อนทองติดปากมาด้วย ทุกทิวาราตรีไม่ประสบความทุกข์ยากอะไร ประสบแต่ความมั่งคั่งสมบูรณ์ ความสวยงาม ความนับหน้าถือตา ความนิยมชมเชยจากชนหมู่มาก แต่แม้ไม่เคยได้รับทุกข์ ... พวกนี้เป็นสุขกันหรือเปล่า? เขาจะพอใจในสิ่งที่เขามี อยู่แล้วหรือไม่ มีบางสิ่งซึ่งเป็นทรัพย์และอำนาจไม่อาจซื้อได้ มีหน้าที่บางอย่างซึ่งคนเคราะห์ดีพวกนี้ไม่สามารถจะทำได้แม้จะพยายาม สำหรับคนจนก็ดุจกัน ... เป็นผู้ที่ไม่มีความสุข จะร้ายกว่าก็แต่ว่า คนจนเมื่อท้องหิวก็จำต้องตะเกียกตะกายหาอาหารมาใส่ไว้ให้เต็มจนได้ ดังนั้นจึงมีแต่ความทุกข์เป็นอุปนิสัย ชีวิตเป็นสิ่งที่เหมือนกันทั่วโลก ชีวิตของคนผิวเหลืองหรือผิวขาว!
“การศึกษาทำให้เกิดความไม่พอใจ” ยิ่งเมื่อเรารู้มากเราก็ต้องการมาก ทำให้เกิดความทะเยอทะยาน ทำให้เกิดทุกข์ แต่ก็การศึกษานี้แหละที่ทำให้ประเทศอังกฤษเป็นเจ้าแห่งทะเล มีอำนาจปกแผ่ไปทั่วทิศานุทิศ ทำให้อเมริกาเป็นประเทศที่มั่งคั่งสมบูรณ์
ที่สุด ดังที่เป็นอยู่เดี๋ยวนี้ ความทะเยอทะยาน ความทุกข์ทำให้โลก ก้าวหน้า การที่ได้เขียนเรื่อง “ละครแห่งชีวิต” ขึ้นไว้ ก็เพราะข้าพเจ้ามีความรู้สึกเช่นนี้ เมื่อท้องหิวก็จำต้องตะเกียกตะกายหาอาหารมาใส่ให้เต็มจนได้ แม้จะมีฐานะเป็นเจ้า ข้าพเจ้าก็ยังได้เชื่อว่าเป็นคนจนใครๆ ก็รู้ โชค ... และไม่ใช่ทรัพย์ ...ได้อำนวยโอกาส ให้ข้าพเจ้าไปเที่ยวเห็นประเทศต่าง ๆ มาแล้วมากหลาย เมื่อกลับมาบ้านก็อยากจะได้เห็นประเทศสยามเป็นอย่างเขาบ้าง อยากเป็นผู้มีส่วนได้เสียในความดีงามและความเจริญของประเทศสยามอันจะมีมาในอนาคต คนเช่นข้าพเจ้าซึ่งเป็นผู้ที่มีความสามารถแต่เพียงเล็กน้อย และไม่มีวิชาอะไรเป็นแก่นสาร จะทำอะไรใหญ่โตก็เกรงว่าจะทำไปไม่ไหว ดังนั้นส่วนที่ข้าพเจ้าจะมีอยู่ได้ในความดีงามของประเทศสยาม ก็จำเป็นจะต้องอยู่ในวงอันแคบตามส่วนของความ สามารถและวิชาที่มีอยู่ ข้าพเจ้าได้เขียนหนังสือมาแล้วเล่มหนึ่ง และยังจะต้องเขียนต่อไปอีกหลายเล่ม	ถ้ายังไม่ตายเสียก่อน ข้าพเจ้าต้องการจะให้หนังสือเล่มเหล่านี้ดำรงอยู่ได้ชั่วกัลปาวสาน เพื่อเป็นเครื่องชี้ทางให้กุลบุตรของเราซึ่งจะมาในภายหน้าเห็นสิ่งดีชั่ว ให้เขาเลือกดำเนินชีวิตและความเป็นอยู่ของเขาเองตามดิถีอันชอบ หน้าที่เท่านี้ฟังดูก็ไม่สู้จะยากอะไรนัก ข้าพเจ้าอาจจะสามารถทำได้ สำเร็จบ้างกระมัง
ในที่สุดนี้ ข้าพเจ้าขอกล่าวเตือนไว้อีกครั้งหนึ่งว่า “ละครแห่งชีวิต” ไม่ใช่เรื่องจริง เป็นเรื่องนิยายที่แต่งขึ้นโดยความคิดฝันของข้าพเจ้าเองเท่านั้น
“ผิวเหลืองหรือผิวขาว” เป็นเรื่องที่เกี่ยวเนื่องกับเรื่อง “ละครแห่งชีวิต” และเป็นเรื่องของวิสูตร ศุภลักษณ์ ณ อยุธยา ข้าพเจ้า ... ผู้แต่ง ... จะปล่อยให้วิสูตรผู้เป็นเจ้าของเรื่องบรรยายให้ท่านฟังต่อไป
“อากาศดำเกิง”
วัง “ราชบุรี”
กรุงเทพฯ
ผิวเหลืองหรือผิวขาว
บทที่ ๑
ตามที่ได้อ่านเรื่อง “ละครแห่งชีวิต” มาแล้ว ท่านคงจะยังจำได้กระมังว่า ข้าพเจ้า — วิสูตร ศุภลักษณ์ ณ อยุธยา — เป็นคนทะเยอทะยาน ชอบคิดชอบฝัน เป็นผู้ที่ได้ไปเมืองนอกกลับมามือเปล่าไม่มีดีกรี ไม่มีวิชาความรู้อะไรที่เป็นแก่นสาร แต่ท่านอย่าลืมเสียว่า ข้าพเจ้าได้เคยเป็นนักหนังสือพิมพ์ของคณะหนังสือพิมพ์ “ไทมส์” ในประเทศอังกฤษ และได้สมญาว่า “บอบบี้” ได้เคยเห็น และอยู่ในชีวิตของ “ละครโรงใหญ่” เที่ยวไปทุกหนทุกแห่ง ได้เคยเห็นสิ่งต่างๆ มาแล้วมากกว่านักเรียนไทยเกือบทุกคนที่ได้ไปเมืองนอกมาแล้ว สหายบางคนเคยถามข้าพเจ้าว่า ในเมื่อได้มีโอกาสเป็นนักหนังสือพิมพ์ หาเงินได้ เที่ยวไปทั่ว ได้รับความสุขถึงเพียงนั้น เหตุใดข้าพเจ้าจึงได้กลับมาอยู่เมืองไทยเสียเล่า? ทำไมข้าพเจ้าจึงไม่คิดกลับไปเป็นนักหนังสือพิมพ์ที่เมืองนอกอีก? เพื่อนๆ ที่สโมสร หนังสือพิมพ์ มาเรีย เกรย์, เลดีมอยรา ดันน์, อาร์โนลด์ แบริงตัน ฯลฯ ข้าพเจ้าลืมเขาเสียหมดแล้วหรือ?
ในการที่จะตอบปัญหาดังกล่าวนี้ ข้าพเจ้ายังรู้สึกลังเลใจ ไม่ทราบว่าจะตอบอะไรจึงจะได้ผลเท่าความต้องการ หนังสือพิมพ์เป็นวิชาที่แปลกทำให้เกิดความรู้สึกและความนึกคิดอันพิสดารสุดซึ้ง ยากที่จะกล่าวเป็นวาจาหรือเขียนเป็นตัวอักษรให้ถูกต้องได้ แต่อย่างไรก็ดี ข้าพเจ้าจะพยายาม
จำได้ว่าเคยอ่านพบสุนทรพจน์อันฉลาดของนักการเมืองอังกฤษผู้หนึ่งที่ว่า “แม้ว่าท่านจะเป็นคนชาติอื่นซึ่งไมใช่ชาติอังกฤษ ถ้าได้รับการศึกษาที่ถูกต้อง ท่านจะต้องรู้สึกภูมิใจในประเทศและผิวเนื้อซึ่งท่านมีส่วนเป็นเจ้าของเสมอ เมื่อท่านเกิดเป็นคนชาติหนึ่ง ก็ไม่มีวันที่จะกลายเป็นอีกชาติหนึ่งได้ ธรรมชาติจะเป็นผู้ป้องกันอย่างเด็ดขาดในเรื่องนั้น” สุภาษิตอันนี้ยังคงฝังแน่นอยู่ในความทรงจำของข้าพเจ้าเสมอ เพราะเป็นข้อเตือนใจให้รู้สึกว่าชาวอังกฤษเขาถือว่าพวกเขาดีกว่าพวกชาติอื่นเพียงไร ข้าพเจ้าเป็นคนไทย แม้จะได้เคยไปอยู่ต่างประเทศ เข้าหมู่ชาวฝรั่ง ร่วมชีวิตและร่วมสมาคมกับเขามาเป็นเวลาช้านาน ผิวของข้าพเจ้าก็ยังคงเหลือง หน้าตาก็ยังบอกอยู่เสมอทุกเวลาว่าข้าพเจ้าไม่ใช่ฝรั่ง ในการที่ได้มี โอกาสท่องเที่ยวไปทั่วทุกประเทศ สิ่งที่ข้าพเจ้าพบอยู่เสมอก็คือ ปัญหาเรื่อง “ผิวเหลืองหรือผิวขาว” และไม่ใช่ “ผิวเหลืองและผิวขาว”
ข้าพเจ้าได้เคยพบนักเรียนไทยที่กลับมาจากเมืองนอกบ่นด้วยความท้อใจว่า “เมืองไทยไม่ไหวจริง! พวกเรามันเฟะกันเรื่อยไป เช่นนี้จะให้ผมรักชาติอย่างไรจึงจะสำเร็จ? ความคิดเช่นนี้จะทำให้ท่านรู้สึกเช่นไรข้าพเจ้าไม่ทราบ แต่ปัญหามีอยู่ว่าเขาพูดเช่นนั้นถูกหรือผิด? ประเทศหรือชาติก็เช่นเดียวกับบุคคล—ท่านหรือข้าพเจ้า—ต่างก็มีความดีความชั่วประจำอยู่ในนิสัย ก่อนมาถึงเมืองไทย นักเรียนพวกนี้ตั้งใจว่าจะทำคุณความดีให้แก่ประเทศสยามจนสุดความสามารถ ประเทศสยามจะกลายเป็นเมืองแก้วเพราะเขา แต่พอมาอยู่เข้าจริง ก็พบแต่อุปสรรค เกิดความท้อใจ ในที่สุดก็ไม่ทำอะไรนอกจากปล่อยตัวให้เป็นคน “เฟะ” ไปกับเขาด้วย ขี้เกียจรักชาติ ลืมความดีงามต่างๆ ที่ตนได้เคยพบเห็นมาแล้ว ลืมหน้าที่ของตนจะต้องสอนและแนะนำเพื่อนร่วมชาติในเมืองไทย ให้ประพฤติตนให้ต้องตามข้อบัญญัติอันดีงามของอารยประเทศ คนไทยโดยมากท้อใจง่ายเกินไป และเมื่อเกิดความท้อใจขึ้นแล้ว ก็ปล่อยตนและความรู้สึกของตนให้เป็นไปตามยถากรรม
สำหรับคนไทยในประเทศสยาม ข้าพเจ้าเชื่อมั่นทีเดียวว่า ข้าพเจ้ามีความคิดที่แปลกดีและอาจอำนวยความสุขกายสุขใจให้ได้ เมื่ออยู่เมืองนอก ข้าพเจ้าเป็นนักหนังสือพิมพ์ หาเงินได้มาก และใช้จ่ายอย่างฟุ่มเฟือย อยู่ในความแวดล้อมอันสนุกสบาย เคยต่อความหรูหราต่างๆ มาเป็นเวลากว่าหกปี เมื่อความจำเป็นมาปรากฏขึ้นว่า จะต้องลาจากสมาคมนี้กลับมาเมืองไทย ท่านคงจะ เข้าใจว่าข้าพเจ้าคงจะรู้สึกเสียใจอย่างสุดซึ้ง และเสียดายที่ต้องจากสิ่งต่างๆ ที่เคยผ่านพบมาแล้ว แต่ความจริงหาได้เป็นเช่นนั้นทีเดียวไม่ จริงอยู่ ข้าพเจ้ารู้สึกเสียใจและเสียดายที่ต้องจากเพื่อนฝูงที่รักใคร่ แต่ชีวิตหนังสือพิมพ์ได้สอนให้ข้าพเจ้าเป็นผู้ปลงตก เห็นความจำเป็นสอนให้เป็นผู้ที่อดทน เตรียมพร้อมที่จะต่อสู้กับความเปลี่ยนแปลงอันจะเกิดขึ้นแก่ตนในเมื่อมาถึงประเทศสยาม แทนที่จะเป็นผู้มีโชคจมอยู่ในกองเงินกองทองที่ตนหามาได้เอง ข้าพเจ้าจะต้องมาเป็นคนจน ตั้งหน้าทำงานเพื่อจะหารายได้มาชดเชยให้ชีวิตดำรงอยู่ พยายามหาเงินมาให้พอที่จะมีความสุขได้เหมือนที่เมืองนอกถ้าสามารถจะทำได้ ข้าพเจ้าเคยกระทำสงครามเช่นนี้สำเร็จมาแล้วครั้งหนี่ง และทำได้ที่เมืองฝรั่ง มาคราวนี้จะต้องทำสงครามเช่นนี้อีก และทำในเมืองไทยอันเป็นบ้านเมืองของข้าพเจ้า ดังนั้นจึงเชื่อว่าคงจะบรรลุความสำเร็จได้ง่ายกว่า ข้าพเจ้าไม่ใช่เป็นคนขลาดในเรื่องนี้
มีเพื่อนหลายคนเคยบอกข้าพเจ้าว่า ชีวิตเป็นของไม่น่าอยู่ แต่ข้าพเจ้าไม่เคยแน่ใจเลยว่านี่เป็นความคิดที่ถูก จริงอยู่ ชีวิตของเราตามธรรมดามีความขมขื่นระทมทุกข์อยู่มาก แต่ก็ย่อมมีความสมหวัง ความสุข เป็นรางวัลหรือสินน้ำใจบ้างบางคราวเป็นแน่ โชคเป็นของแปลก ไมมีใครสามารถจะทราบหรือเดาได้ล่วงหน้า จนกระทั่งยาจกวณิพกยังไม่อยากตาย ทั้งนี้เพราะอะไร ชีวิตเป็นสิ่งที่ไม่น่าอยู่จริงหรือ?
เรามีความลับประจำชีวิตอยู่ด้วยกันทุกคน และเราผู้เดียวจะต้องเป็นผู้ทราบความลับนี้ เพื่อความจำเป็นที่จะต้องอยู่ในโลกต่อไป สำหรับตนเอง ข้าพเจ้าเชื่อว่าวิชาหนังสือพิมพ์ได้เผยความลับแห่งชีวิตให้ข้าพเจ้าทราบอยู่แล้วโดยตระหนัก มองไปที่กระจกครั้งใดก็เห็นเงาภาพอันแท้จริงปรากฏอยู่เสมอ กระจกเงาที่ดีแล้วย่อมไม่หลอก ข้าพเจ้ารู้จักรักและภูมิใจในประเทศสยาม ชาติไทย และ ผิวอันเหลืองของเรา ก็เพราะข้าพเจ้ามีส่วนเป็นเจ้าของอยู่ด้วย ข้าพเจ้ารู้สึกมั่นใจทีเดียวว่า ข้าพเจ้าจะทำประโยชน์ให้แก่ประเทศสยามได้มากกว่าประเทศอื่นหลายพันเท่านัก ทั้งนี้ก็เพราะข้าพเจ้าเป็นคนไทยและจะเป็นคนชาติอื่นไม่ได้เป็นอันขาด ยิ่งกว่านั้น ถ้าจะไปเป็นพวกหนังสือพิมพ์ที่เมืองนอกอีก ข้าพเจ้ารู้ดีว่าตนไม่ใช่เป็นคนแข็งแรงพอที่จะทนต่อสู้กับชีวิตอันโยกย้ายตรากตรำไม่หยุดหย่อนนั้นไปได้นาน ในที่สุดก็ต้องเลิกถอน และสิ่งนั้นย่อมจะนำมาซึ่งความหายนะและโศกเศร้ายิ่งกว่าที่เป็นอยู่เดี๋ยวนี้ จริงอยู่ ถ้าจะเปรียบกับเมืองนอก ชีวิตในเมืองไทยไม่สนุก ขั้นแรกข้าพเจ้ารู้สึกเหมือนอยู่ในป่าดง ปราศจากความสนุกสนานเพลิดเพลินใดๆ ทั้งสิ้น แต่เมื่ออยู่นานๆ ก็รู้สึกชิน ประเทศสยามอย่างน้อยก็เป็นที่ที่เงียบสงบ เป็นที่สงบใจ หาความสุขสบายได้ในทางที่ไม่มีการ “เต้นแร้งเต้นกา” มากนัก นี่แหละท่านคือเหตุผลทั้งมวลที่ข้าพเจ้าไม่คิดจะกลับไปเป็นนักหนังสือพิมพ์ที่เมืองนอกอีก
บทที่ ๒
ข้าพเจ้าได้กล่าวสิ่งต่างๆ มาแล้วในบทที่ ๑ ด้วยความจริงใจ ดังนั้นจึงไม่รู้สึกกลัวว่าใครจะไม่เชื่อ ข้าพเจ้าจะไม่พูดในที่นี้ว่า ข้าพเจ้าเป็นคนรักชาติเป็นพิเศษผิดกว่าคนอื่น แต่จะต้องขอพูดว่า ข้าพเจ้าเป็นคนหวังดี ข้าพเจ้าต้องการอยู่เสมอที่จะได้เห็นประเทศสยามก้าวหน้าเข้าสู่ความเจริญเทียมหน้าอารยประเทศ เคยถามตนเองอยู่เสมอ ว่าทำไมหนอประเทศของเรายังคงเป็นอย่างที่เป็นอยู่เดี๋ยวนี้ เมื่อไรจะตื่นกันเสียที... ตื่นจากความมึนเมาที่ว่าเราเป็นสุขกันแล้ว ในบ้านเมืองไม่มีศึกสงคราม ฝรั่งไม่อาจมารบกวนเราได้ ประเทศอื่นจะเป็นอย่างไรก็ช่าง จะจนหรือรวยก็ไม่เป็นของแปลก ฉะนั้นเมื่อออกจากโรงเรียน พวกเราก็ต้องการจะเป็นแต่ข้าราชการเท่านั้น อาชีพอย่างอื่นในประเทศสยามเกือบจะมองไม่เห็นได้ว่ามี ครั้นจะทำการค้าขายก็จะเป็นการเสี่ยงโชคและเป็นอันตรายแก่ตน มากนัก ไม่มีทุนสู้เจ๊กเขาไม่ได้ เมื่อไม่มีทุนก็ไม่คิดที่จะแสวงหา เรารู้ดีว่าเจ๊กโดยมากมาจากเมืองจีนในสภาพที่เรียกว่า “เสื่อผืน หมอนใบ” เข้ามาอยู่ในเมืองไทย พูดภาษาไทยไม่เป็น แต่พออยู่ได้ห้าหกปีก็เป็นเจ้าสัวไปตามๆ กัน มีโรงสีโรงเลื่อยและร้านจำหน่ายของทุกชนิด เราปล่อยให้ชาวต่างประเทศมาขุดแร่ของเราเล่นที่ภูเก็ต ทำสวนยางสวนมะพร้าวของเราทั่วไปทุกหนทุกแห่ง เรา — คนไทย — ปล่อยให้ชาวต่างประเทศมาสูบเลือดในอก ให้คนอื่นมาเผยแผ่พาณิชโยบายในบ้านเรา และเก็บผลของการหว่านพืชนั้นตามสบายใจชอบ เขาเป็นคนอื่น เขาจะเห็นอะไรกับประเทศสยาม บ้านเกิดเมืองมารดรของเขาอยู่ที่อื่น วงศาคณาญาติเขาอยู่ที่อื่น เพราะฉะนั้นเงินที่หามาได้ เขาก็ต้องส่งไปที่อื่นเป็นธรรมดา
ชาวญี่ปุ่นได้สร้างสมความเจริญของเขาจนเทียมหน้าอารยประเทศทั้งปวงบนภูเขาไฟ บนหินที่มีความปั่นป่วนอันร้ายแรงที่สุดของธรรมชาติคอยรบกวนอยู่เนืองนิตย์ เช่นภูเขาไฟระเบิด แผ่นดินไหว มหาวาตภัยอย่างร้ายแรง ฯลฯ กระนั้นก็ดี ชาวญี่ปุ่นก็ยังหาได้ย่อท้อไม่ ยังคงกัดฟันต่อสู้กับชีวิตอันทารุณนี้อยู่เสมอ ไม่ ยอมให้ชาวต่างประเทศมาข่มเหง สูบเลือดในอกของตนไปได้ พวกเราไม่เคยประสบภูเขาไฟระเบิด แผ่นดินไหว หรือมหาวาตะอะไร เราอาจสบายเกินไปก็ได้ จึงยังไม่คิดถึงความเป็นไปของโลกภายนอก อนิจจา สยามที่รัก เมื่อไรเราจะตื่นกันเสียที!
เห็นนักเรียนเดินแถวไปตามถนน บางเวลาทำให้ข้าพเจ้านึกถึงว่า เด็กพวกนี้คือดอกไม้ของประเทศสยามซึ่งจะบานออกสยายกลิ่นแทนที่เราในภายหน้า เขาจะเป็นผู้จูงประเทศไปสู่ความเจริญหรือเสื่อมทรามก็เนื่องจากการศึกษาที่เขาได้รับที่โรงเรียนเป็นส่วนใหญ่ โรงเรียนเป็นสถานที่อันสำคัญที่จะต้องรับผิดชอบในเรื่องนี้ตั้งแต่ต้นพงศาวดารของการศึกษา ในประเทศสยามยังไม่เคยปรากฏว่ามี ใครเขียนบทเรียนอะไรสักเล่มหนึ่ง ที่จะชี้ทางให้เด็กหนุ่มของเราทราบ และเข้าใจฐานะและความเป็นอยู่ของประเทศ ไม่มีบทเรียนที่จะชี้ทางให้เขาดำเนินชีวิตไปในดิถีอันดีชอบ ไมมีบทเรียนที่จะสอนให้เขารู้จักตนเอง เพื่อจะได้รักชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์ให้ถูกต้องตามทางที่ควร อันจะนำมาซึ่งความก้าวหน้าของประเทศ การศึกษาเป็นเงื่อนแห่งความเจริญของโลก เพียงแต่จะสอนให้คนอ่าน ออกเขียนได้เท่านั้น ย่อมไกลจากความหมายของคำว่า “การศึกษา” มากเกินไป ในประเทศญี่ปุ่น เจ้าหน้าที่ในเรื่องการศึกษาตลอดจนพวกจินตกวีหลายร้อยคน ได้เขียนหนังสือเรียนจำพวกนี้ไว้ให้เด็กหนุ่มอ่านเกือบจะนับไม่ถ้วนว่ากี่ร้อยกี่พันเล่ม ล้วนเป็นหนังสือที่ชี้ให้เด็กหนุ่มเห็นทางอันดีในการที่จะดำเนินชีวิตต่อไป ให้รักประเทศและพวกของตน ให้รู้จักสามัคคีธรรม ฯลฯ นอกจากนี้ยัง มีเพลงกล่อมใจ (National folk-songs) นักรบโบราณที่เรียกว่าเพลงของพวก “ซามูไร” ซึ่งคอยเตือนให้เด็กนึกถึงหน้าที่ของตน ที่จะต้องรักชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์ และบรรพบุรุษ ตลอดจนเพื่อนร่วมชาติในทางที่ถูกและดียิ่ง
สยามเป็นประเทศที่เจริญได้ง่ายที่สุด “ไทยหนุ่ม” ของเราเป็นคนหัวอ่อน มีความเชื่อมั่นในคุณความดีของราชวงศ์จักรี ซึ่งเป็นตระกูลเดียวที่เป็นประมุขของชาติ และได้อุ้มชูประเทศของเราให้เป็นเอกราชอยู่ได้จนทุกวันนี้ “ไทยหนุ่ม” เตรียมพร้อมที่จะเข้าใจ และเชื่อคำแนะนำที่ดีทุกอย่าง เพื่อชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์ของเขา สิ่งที่เขาต้องการที่สุดก็คือ หนังสือที่ดีชุดหนึ่งที่สามารถจะสอนให้เขารู้จักตนเอง รู้จักความเป็นอยู่ของประเทศสยามและของประเทศอื่น สอนให้เขาคิด ให้เขามีจิตใจของเขาเองบ้าง เมื่อท่านโยนตำราเหล่านี้ให้เขาได้แล้ว เกียรติคุณความดีของท่านจะปรากฏอยู่ในความทรงจำของ “ไทยหนุ่ม” ชั่วนิรันดร
บทที่ ๓
ท่านคงจะสงสัยว่าทำไมข้าพเจ้าจึงไม่รู้จักตั้งต้นเรื่อง “ผิวเหลืองหรือผิวขาว” กันเสียที พูดอะไรเหลวไหลเพ้อเจ้อมาตั้งสองบทแล้ว ถ้าท่านมีความรู้สึกเช่นนั้น ข้าพเจ้าก็จำเป็นจะต้องขออภัย แต่ก่อนอื่นท่านควรจะทราบไว้ก่อนว่า สิ่งที่ได้กล่าวมาแล้วทั้งสิ้น ไม่ใช่ข้อปรารภของข้าพเจ้าเองโดยลำพัง แต่เป็นข้อปรารภของชาวต่างประเทศ เขาเคยถามข้าพเจ้าเนืองๆ ขณะที่ยังทำงาน หนังสือพิมพ์อยู่ในยุโรป เป็นข้อหารือระหว่าง “ผิวขาวและผิวเหลือง” ผู้ใดที่คิดว่าบ้านเมืองเราภายในจะเป็นอย่างไร ก็ไม่มีชาวต่างประเทศที่ไหนรู้จริงนั้นเป็นผู้ที่คิดผิด ข้าพเจ้าเชื่อว่าพวกสโมสรหนังสือพิมพ์ในกรุงลอนดอน ปารีส นิวยอร์ก เบอร์ลิน ฯลฯ รู้เรื่องเมืองไทยดีกว่าพวกเราเป็นจำนวนมากนัก ถ้าท่านได้มีฐานะอย่างข้าพเจ้าในสมัยที่อยู่ในสมาคมหนังสือพิมพ์ และได้ยินได้ฟังเรื่องราวต่างๆ ที่เขาพูดกันถึงเรื่องเมืองไทย ท่านจะต้องตกใจไม่น้อยทีเดียว
พูดมาถึงเพียงนี้ ข้าพเจ้าอดนึกถึงชีวิตเมื่อครั้งยังเป็นนักหนังสือพิมพ์อยู่เมืองนอกไม่ได้ สมัยนั้นข้าพเจ้าเป็นสุขอย่างที่สุด ไม่เคยรู้สึกว่าในโลกนี้จะมีสวรรค์แห่งความสุขชั้นอื่นเทียม ไม่เคยนึกถึงวันที่ได้ผ่านพ้นไปแล้วและวันที่จะมาในภายหน้า ข้าพเจ้าอยู่สำหรับวันหนึ่งๆ ไม่คำนึงถึงความทุกข์ยากใดๆ ทั้งสิ้น ทั้งนี้ก็เพราะข้าพเจ้ายังอยู่ในโชคลาภอันใหญ่ยิ่ง ข้าพเจ้าสามารถจะหาเงินมาใช้จ่ายได้อย่างฟุ่มเฟือย มีเพื่อนฝูงมากมายจนนับไม่ถ้วน มีสโมสรหนังสือพิมพ์อันเป็นสโมสรที่ใหญ่โตหรูงามที่สุดแห่งหนึ่งในโลกเป็นที่หย่อนใจ มีมาเรีย เกรย์เป็นเพื่อนและสตรีคู่ชีวิต มีอาร์โนลด์ แบริงตันเป็นสหายร่วมทุกข์สุข และมีบ้านอันหรูที่ถนนเอิร์ลสคอร์ตโรด ตำบลเซาท์เคนซิงตันในกรุงลอนดอน
บางทีท่านจะยังคงจำอาร์โนลด์ แบริงตัน เลดีมอยรา ดันน์ และมาเรีย เกรย์ สหายที่รักยิ่งของข้าพเจ้าได้กระมัง อาร์โนลด์เป็นผู้ที่ถูกมอบหมายให้เป็นผู้นำข้าพเจ้าเข้าอยู่ในสมาคมหนังสือพิมพ์  เนื่องจากอาชีพซึ่งเราดำเนินร่วมกัน เราเกิดชอบพอรักใคร่เป็นมิตรกันจนถึงกับจากกันไม่ได้ สำหรับอาร์โนลด์ ข้าพเจ้าไม่เคยรู้สึกว่าเป็นคนผิวขาวและตนเองเป็นคนผิวเหลือง เราช่างอยู่ในโลก เดียวกันได้อย่างสนิทสนมเสียนี่กระไร เลดีมอยรา ดันน์เป็นผู้มีความรู้เรื่องโลกอย่างกว้างขวาง รู้จักประเทศต่างๆ รู้จักเมืองไทย และรู้ว่าพวกเรามีชีวิตอยู่กันอย่างไร ตนเป็นคนไทย หน้าที่ของข้าพเจ้าไม่ใช่เป็นนักหนังสือพิมพ์ แต่เป็นผู้ที่จะต้องกลับมาเมืองไทย ช่วยค้ำจุนประเทศสยามให้เจริญเท่าเทียมอารยประเทศทั้งปวง หล่อนเคยพูดกับข้าพเจ้าครั้งหนึ่งว่า เมื่อรู้จักสนิทสนมจริงๆ แล้ว ผิวเหลืองและผิวขาวจะผสมกันไม่ได้เป็นอันขาด หล่อนแนะนำให้ข้าพเจ้ากลับเมืองไทยมาเขียนเรื่อง “ละครแห่งชีวิต”
มาเรีย เกรย์ไม่เก่งหรือฉลาดเหมือนเลดีมอยรา เพราะหล่อนยังเด็กกว่ามาก มาเรียมองไม่เห็นว่าคนเช่นข้าพเจ้าจะมีประโยชน์อะไรแก่ประเทศสยามได้เท่าที่เลดีมอยรานึก ในข้อนี้มาเรียของข้าพเจ้าเป็นฝ่ายที่คิดถูก ข้าพเจ้าไม่ใช่คนเก่ง ถ้าจะเปรียบกับมุสโสลินีหรือนะโปเลียน ข้าพเจ้าคือสุกรอ้วนตัวหนึ่งซึ่งเจ๊กชอบฆ่าเป็นภักษาหาร เลดีมอยรา ดันน์ และมาเรีย เกรย์ผิดกันก็เพราะว่า เนื่องจากที่เห็นแก่ข้าพเจ้า เลดีมอยรารู้สึกว่าข้าพเจ้าเป็นคนฉลาด และเก่งพอที่จะมีส่วนได้เสียในความเจริญและความผาสุกของเมืองไทย ที่จะมีมาในอนาคตได้ผู้หนึ่ง หล่อนรู้ดีว่าเมืองไทยมีฐานะเป็นอย่างไร แต่หล่อนไม่รู้สึกสงสาร หล่อนไล่ข้าพเจ้าให้กลับเมืองไทย ให้มารับหน้าที่อันควรเช่นเดียวกับชาวไทยที่ดีทั้งหลาย ส่วนมาเรีย เกรย์มีนิสัยไปอีกอย่างหนึ่ง หล่อนก็รู้เรื่องเมืองไทยดี เหมือนกัน เพราะได้เคยฟังปาฐกถาที่สโมสรหนังสือพิมพ์บ่อยๆ ผู้เขียนข่าวคนใดที่เคยมาเที่ยวประเทศต่างๆ ทางทิศตะวันออก เมื่อกลับไปลอนดอนก็ไปแสดงปาฐกถาที่สโมสร เล่าเรื่องเมืองญี่ปุ่น เมืองจีน เมืองไทย เมืองพม่า ฯลฯ มาเรียรู้ดีว่าพวกเรา - คนไทย เป็นคนผิวเหลืองและผิวดำ ชีวิตของพวกเราอยูในฐานะที่ต่ำต้อย ใกล้ความเป็นป่าเถื่อนมากกว่าชาวยุโรป แต่แทนที่จะรู้สึกสมน้ำหน้า มาเรียกลับรู้สึกสงสาร หล่อนเข้าใจว่าการที่เมืองไทยไม่เจริญเหมือนเมืองนอก ก็คงจะเป็นเพราะธรรมชาติไม่อำนวยดอกกระมัง อากาศร้อนจัด ท้องที่ชื้นแฉะเป็นโคลนเป็นเลน ฯลฯ ข้าพเจ้าคนเดียวจะไปทำอะไรได้ใครเขาจะเชื่อถือ ดังนั้นหล่อนจึงมิได้แนะนำให้ข้าพเจ้ากลับมาเมืองไทย หล่อนต้องการให้ข้าพเจ้าอยู่เมืองนอก ทำงานร่วมกับหล่อน เป็นเพื่อนและคู่รักหล่อนไปจนวันตาย แม้ว่าจะรักและบูชาหล่อนเพียงใดก็ดี ในที่สุดก็ต้องกลับมาเมืองไทยจนได้ ทั้งนี้ก็มีเหตุผลอยู่เพียงว่าข้าพเจ้าเป็นคนผิวเหลือง มาเรียเป็นผู้ที่เคยให้ความสุขแก่ข้าพเจ้ามาแล้วเป็นอันมาก จนทุกวันนี้หล่อนก็ยังคงติดต่อและเขียนจดหมายถึงข้าพเจ้าทุกเดือนมิได้ขาด ส่งของมาให้ในวันตรุษฝรั่งและวันเกิดของข้าพเจ้า หล่อนรักข้าพเจ้า... รักอย่างเพื่อน... รักอย่างคู่รัก... และรักอย่างผู้ที่เคยมีอาชีพร่วมกัน...
บทที่ ๔
ใน “ละครแห่งชีวิต” ข้าพเจ้าได้เล่าเรื่องหนังสือพิมพ์ให้ท่านฟังมาแล้ว ใน “ผิวเหลืองหรือผิวขาว” นี้ ข้าพเจ้าก็จะเล่าเรื่องเดียวกันอีก เพราะหนังสือพิมพ์คือ “ละครโรงใหญ่” มีเหตุการณ์อันแปลกประหลาดปรากฏเป็นเรื่องอยู่เสมอและไม่มีซ้ำกัน สำหรับผู้ที่เป็นนักหนังสือพิมพ์หรือนักเขียนข่าว จะต้องเป็นผู้ที่ชอบฝ่าอันตรายใจแข็ง ไม่ย่อท้อในความทุกข์ยากต่างๆ อันจะมีขึ้นภายในวงแห่งหน้าที่ของตน จะต้องเป็นผู้ที่มีความคิดฝันไม่จบสิ้น ปากกาจะต้องเดินวนเวียนอยู่บนหน้ากระดาษแผ่นแล้วแผ่นเล่า สำหรับหน้าที่ในวงงานหนังสือพิมพ์ ข้าพเจ้ารู้สึกว่าตนเองเป็นปรมาณูชิ้นหนึ่งในโลก ซึ่งธรรมชาติได้สร้างให้มีชีวิตติดมาด้วย หน้าที่ได้ฝึกให้ข้าพเจ้าเป็นคนใจแข็ง ข้าพเจ้าอาจหัวเราะเยาะความผาสุกชื่นบาน หรือความยากแค้นของสาธารณชนได้ด้วยอิริยาบถอันเดียวกัน ทั้งนี้ก็เพราะเช่นเดียวกับนักหนังสือพิมพ์ทุกคน ข้าพเจ้าคือตัวตลกตัวหนึ่งในโรงละครแห่งชีวิต
สำหรับประเทศที่เจริญแล้ว หนังสือพิมพ์เป็นชนวนอันสำคัญยิ่งในเรื่องความเจริญหรือความเสื่อม ประชาชนชอบอ่านและเชื่อหนังสือพิมพ์ตามราคาของเรื่องที่ปรากฏอยู่บนหน้ากระดาษ โดยเหตุนี้ผู้ที่จะเป็นใหญ่หรือมีชื่อเสียงได้ก็ย่อมต้องอาศัยหนังสือพิมพ์ ส่วนพวกเรา—พวกนักส่งและเขียนข่าวตั้งหลายร้อยระบาดไปทั่วโลก —ก็แบ่งออกเป็นหมู่เป็นเหล่าเพื่อประสานงานทุกแผนกให้เรียบร้อยเป็นประโยชน์มากที่สุด พวกของข้าพเจ้าหรือของเราซึ่งมีเลดีมอยรา ดันน์เป็นประมุข มีอยู่ประมาณสิบคน รวมทั้งมาเรีย เกรย์ อาร์โนลด์ แบริงตัน และแย็ก ปาร์เกอร์ มีเศรษฐีอยู่คนหนึ่งซึ่งพวกเรานิยมและทำชื่อเสียงให้ ถ้ามีโอกาสเมื่อใดเราก็เขียนเรื่องความดีงามของแก และนำรูปครอบครัวของแกลงไว้ในหนังสือพิมพ์ให้มหาชนทัศนา เศรษฐีผู้นี้ก็ทำการตอบแทนบุญคุณเราเสมอ ข้าพเจ้าจะเล่าให้ท่านฟังว่าคนใหญ่คนโตของเรานี้คือใคร
ในยุคมหาสงคราม ขณะที่ชาวอังกฤษกำลังเสียทรัพย์และเสียชีวิตกันอย่างย่อยยับ มิสเตอร์ยอน แอลลิสัน สตีลส์ของเราทำเงินจนเป็นเศรษฐี อาศัยสงครามนั้นเป็นอาชาพาตนไปสู่กองทอง ทั้งนี้ ข้าพเจ้าไม่ได้หมายความว่ามิสเตอร์สตีลส์เป็นคนทุจริต แต่จะว่าไป แกก็ไม่ได้เป็นผู้สุจริตหรือบริสุทธิ์อะไรนัก ผู้ที่มั่งมีได้มากมายอย่างมิสเตอร์สตีลส์ในชั่วเวลาเพียงสองสามปี จะเรียกว่าเป็นคนสุจริตนั้นเห็นจะยาก แต่เนื่องในการพบกองเงินกองทองนี้ สหายของเราไม่ได้ไปเข้าคุกเข้าตะรางที่ไหน ดังนั้นจึงได้ชื่อว่าเป็นคนสุจริต เรามีสิทธิที่จะชอบพอแกได้โดยปราศจากความตะขิดตะขวงใจ
เมื่อสงครามสงบแล้ว มิสเตอร์สตีลส์ก็ตั้งตัวเป็นนักสปอร์ตอย่างใหญ่โต มีม้าแข่ง รถแข่ง เรือใบและเรือยนต์แข่ง ในฤดูเทศกาลก็จ่ายเงินไปในกองการกุศลต่างๆ เป็นจำนวนปีละหลายหมื่นปอนด์ เช่นเดียวกับเศรษฐีอังกฤษหรืออเมริกันเกือบทุกคน มิสเตอร์สตีลส์ต้องการให้คนรู้จักมาก. วิธีทำบุญของแกก็ดำเนินไป ในทางที่บรรลุความประสงค์อันนี้ ข้าพเจ้าจำได้ว่าครั้งหนึ่งในบริเวณบ้านอันใหญ่โตของแกที่ตำบลริชมอนด์ในกรุงลอนดอน มิสเตอร์ สตีลส์จัดให้มี “ตลาดบำเพ็ญบุญ” (Charity-Bazaar) ขึ้นตลาดหนึ่ง ท่านเศรษฐีเที่ยวไปกว้านซื้อของต่างๆ มาไว้ขายในตลาดนั้นเป็นจำนวนหลายหมื่นอย่าง เชิญมหาชนไปชมสถานที่ที่แต่งไว้หรูงาม และไปซื้อของเหล่านั้น ส่วนเงินที่ได้จากการขาย ท่านเศรษฐีนำส่งสภาสงเคราะห์แม่ม่ายของพวกทหารที่เสียชีวิตในมหาสงครามโดยไม่คิดหักทุนออกเลย พวกเรา — คณะหนังสือพิมพ์ — ก็ได้รับเชิญให้ไปชม ข้าพเจ้าได้รับหน้าที่โดยเฉพาะให้เป็นผู้เขียนเรื่อง “ตลาดบำเพ็ญบุญ” ของมิสเตอร์สตีลล์ จำได้ว่าข้าพเจ้าเขียนเสียอย่างยืดยาว มีภาพของท่านมหาเศรษฐีและบุตรภรรยาประกอบเรื่อง และลงนามผู้เขียนว่า “บอบบี้” ซึ่งเป็นฉายาที่เพื่อนฝูงเขาใช้เรียกข้าพเจ้า บอบบี้เป็นชื่อพี่ชายคนหนึ่งของมาเรีย เกรย์ ที่เสียชีวิตในมหาสงครามที่แล้วมา
ขณะที่เรื่อง “ตลาดบำเพ็ญบุญ” ปรากฏอยูในหนังสือพิมพ์รายปักษ์ที่มีชื่อเสียงที่สุดฉบับหนึ่ง ข้าพเจ้ายังไม่ได้มีโอกาสรู้จักมิสเตอร์สตีลส์
เมื่อได้อ่านเรื่องและเห็นภาพ ท่านเศรษฐีมีความพอใจเป็นอันมาก ถึงกับอยากจะทราบว่าผู้ที่ใช้นามแฝงว่าบอบบี้นี้คือใคร แกไปที่สโมสรหนังสือพิมพ์ ถามเลดีมอยรา ดันน์ว่าจะพบบอบบี้ได้ที่ไหน เลดีมอยราบอกแกว่า “บอบบี้เป็นคนลึกลับ เขาไม่ชอบให้เปิดนามของเขานอกจากจะจำเป็นจริงๆ”
เคราะห์ดีที่ขณะนั้นข้าพเจ้านั่งอยู่ที่มุมห้องด้านหนึ่ง และลอบได้ยินมิสเตอร์สตีลส์พูดว่า “ก็นี่เป็นการจำเป็นจริงๆ เลดีมอยรา ฉันจำเป็นจะต้องรู้จักบอบบี้คนนี้ให้ได้”
เมื่อเห็นกิริยาของท่านเศรษฐีขะมักเขม้นนัก เลดีมอยรายิ้ม แล้วถามเป็นเชิงล้อว่า “แล้วยังไง มิสเตอร์สตีลส์?”
“ฉันพูดจริงๆ นะเลดีมอยรา เธอละชอบพูดเล่นเสมอทีเดียว” ท่านเศรษฐีพูดอย่างเบื่อ พลางควักผ้าเช็ดหน้าขึ้นซับเหงื่อที่หน้า “ฉันคิดจะมีงานรื่นเริงที่บ้านสักคราวหนึ่ง เชิญพวกเธอไปฮอลิเดย์ที่บ้านคนละสักสองอาทิตย์ เมื่อไรพวกเธอจะว่าง? พาบอบบี้ไปด้วยซี”
“แหม ยังงั้นดีทีเดียว” เลดีมอยราตอบ “พวกเราจะได้ฮอลิเดย์กันเดือนหน้า เริ่มตั้งแต่วันที่ ๕ ถึงวันที่ ๒๐ แต่บอบบี้จะได้ฮอลิเดย์จนถึงสิ้นเดือนทีเดียว”
“ตกลงนะ เป็นอันว่าฉันขอเชิญพวกเธอไปฮอลิเดย์ที่บ้านฉัน ตั้งแต่วันที่ ๕ เดือนหน้าตลอดจนถึงวันที่ ๒๐ แต่จำไว้นะ เลดี มอยรา” แกพูดเป็นเชิงบังคับทีเล่นทีจริง “ใครจะปฏิเสธคำเชิญของฉันไม่ได้เป็นอันขาด”
“เราจะไม่ปฏิเสธ มิสเตอร์สตีลล์ และจะขอบพระคุณเธอเป็นอันมากเสียด้วย” แม่เพื่อนรักของเราตอบอย่างสุภาพ “ดิฉันขอรับรองว่า ถ้าเธอได้พบคนที่ชื่อบอบบี้แล้ว เธอจะแปลกใจมากทีเดียว”
“ดีแล้ว” ท่านเศรษฐีตอบ “ตกลงนะ วันที่ ๕ อย่าลืม ฉันก็รับรองได้เหมือนกันว่าพวกแขกที่จะไปในงานต้อนรับของฉัน จะทำให้พวกเธอแปลกใจมากเหมือนกัน”
บทที่ ๕
เรา — เลดีมอยรา, มาเรีย, อาร์โนลด์ และข้าพเจ้าไปถึงบ้าน “บลูพีเตอร์” ของมิสเตอร์ยอน แอลลิสัน สตีลส์ ที่ตำบลริชมอนด์พาร์ก เวลา ๑๐ นาฬิกาแห่งวันที่ได้กำหนดไว้ บ้าน “บลูพีเตอร์” เป็นตึกใหญ่สามชั้น ปลูกเป็นแบบสมัยใหม่ บริเวณบ้านเป็นสนามที่ใหญ่โตมาก มีสนามหญ้า มีสวนดอกไม้ที่งามที่สุดแห่งหนึ่งในประเทศอังกฤษ มีสระหินสำหรับอาบนํ้า ฯลฯ ขณะที่อาร์โนลด์กดปุ่มกระดิ่งเรียกคนที่ประตูหน้าตึก เราได้ยินเสียงหญิงสาวสามสี่คนหัวเราะขณะที่จะเปิดประตู
“นี่ต้องเป็นเลดีมอยรา ดันน์พาพวกมาเป็นแน่” เสียงสตรีคนหนึ่งพูด
“นี่พ่อไปไหน ไอรีน?” อีกเสียงหนึ่งถาม
“ยังอยู่ในถังอาบน้ำ ฟรีดา” เป็นเสียงตอบ ในทันใดนั้นประตูก็เปิดออก ผู้ที่ทำหน้าที่คือสตรีสาวรูปสวยผู้หนึ่ง หล่อนสวมเสื้อแพรชีฟองสีน้ำเงิน มีดอกกุหลาบสีแดงติดอยู่ที่ไหล่ซ้าย ทางเบื้องหลังหล่อนมีสตรียืนออกันอยู่สามสี่คน ข้าพเจ้ารู้สึกแปลกใจที่หญิงคนหนึ่งในจำนวนนั้นไม่ใช่ชาวอังกฤษ หรือชาวยุโรป เพราะผิวของหล่อนเหลืองเป็นผิวของชาวตะวันออก “แฮลโหล เลดีมอยรา!” สตรีผู้เปิดประตูเป็นผู้ทักขึ้นก่อน “กู๊ดมอร์นิ่ง มิสสตีลส์” เลดีมอยราทักตอบ สตรีทั้งสองจับมือกัน พวกที่อออยู่ที่ประตูหลีกทางให้เราเข้าไปในบ้าน
เมื่อพวกที่รู้จักกันมาก่อนได้ทักทายปราศรัยกันจนเป็นที่เสร็จสิ้นแล้ว เลดีมอยราจึงถือโอกาสแนะนำข้าพเจ้าให้รู้จักพวกนั้น “นี่แหละ มิสสตีลส์” หล่อนพูดกับสตรีสาวที่เปิดประตู “คือบอบบี้ที่เขียนเรื่อง ‘ตลาดบำเพ็ญบุญ’ ของคุณพ่อเธอ ชื่อจริงของเขาอะไร ฉันเรียกไม่ถูก มันยาวและมันยาก”
“ไม่เป็นไร เราจะเรียกนายคนนี้ว่ามิสเตอร์บอบบี้ก็แล้วกัน” สตรีผู้นั้นตอบ หันมาจับมือข้าพเจ้าและกล่าวต่อไปว่า “ยังไง มิสเตอร์บอบบี้ เธอเป็นเจ้าชายมาจากประเทศญี่ปุนหรือเป็นลูกสมุนเจียงไคเช็กมาจากเมืองจีน?”
พอสบตากัน ข้าพเจ้าก็ทราบได้ทันทีว่าหล่อนเป็นคนซน ชอบสนุก ข้าพเจ้าถามหล่อนว่า “เธอทายซิว่าฉันเป็นคนชาติอะไร”
“มิสสตีลส์ที่นี่มีสองคน” หล่อนตอบพลางชี้ให้ดูพี่สาวของหล่อนซึ่งยืนอยู่ข้างๆ “ฉันชื่อไอรีน และพี่สาวฉันชื่อฟรีดา” นิ่งอยู่สักครู่ หล่อนจึงกล่าวต่อไปว่า “เธอจะให้ฉันทายว่าเธอเป็นคนชาติอะไรงั้นรึ? อย่าโกรธนะถ้าฉันทายผิด”
“ไม่โกรธ มิสไอรีน” ข้าพเจ้ารับคำ
ไอรีน “ฉันคิดว่าเธอเป็นสุภาพบุรุษที่มาจากประเทศจีน”
ข้าพเจ้า “ฉันเป็นคนไทย มิสไอรีน และเป็นคนไทยที่เหลวไหลที่สุด โง่ที่สุด และขี้เกียจที่สุด”
ไอรีนหัวเราะแล้วพูดว่า “งั้นเธอก็เข้าพวกเราได้น่ะซี พวกเราที่นี่ก็คนดีๆ อย่างเธอเหมือนกัน นี่ฉันจะแนะนำให้เธอรู้จักพวกเรา”
พูดแล้วก็พาพวกข้าพเจ้าไปจับมือกับสตรีสาวอีกสองคน แล้วก็ถึงสตรีผิวเหลืองชาวตะวันออกที่ได้กล่าวมาแล้ว หล่อนเป็นคนค่อนข้างสูง ไว้ผมมวย แต่งกายแบบสตรีชาวยุโรป แต่มีแพรชมพูผืนใหญ่ห่มลงมาตั้งแต่ไหล่ถึงข้อเท้า ดวงหน้าของหล่อนทำให้ข้าพเจ้านึกถึงสตรีสาวในเรื่องอาหรับราตรี หล่อนเป็นชาวฮินดู
“นี่เจ้าหญิงอรุยาแห่งประเทศอินเดีย” ไอรีนแนะนำ “เจ้าหญิงมาอยู่อังกฤษตั้งแต่เล็กๆ เธอจะเห็นว่าเจ้าหญิงเป็นผู้ที่น่าสนใจไม่น้อยทีเดียว”
ข้าพเจ้าโน้มศีรษะถวายคำนับเจ้าหญิงพระองค์นั้น เธอยื่นพระหัตถ์มาให้จับ
ฟรีดา พี่สาวของไอรีนซึ่งมีหน้าที่เป็นแม่บ้านแทนมารดาของหล่อน ในขณะที่ไปตากอากาศทางภาคใต้แห่งประเทศฝรั่งเศส ชวนให้พวกเราไปนั่งคุยกันในห้องรับแขกอันจัดไว้หรู ส่วนตัวหล่อนเองขึ้นไปบนตึก อ้างว่าจะไปตามมิสเตอร์สตีลส์ผู้เป็นบิดา และเจ้าของบ้านให้รีบลงมารับแขก
เมื่อผู้ส่งข่าวหรือผู้แทนหนังสือพิมพ์จะต้องเป็นคนเจ้าสังเกต ข้าพเจ้าก็เริ่มเอาใจใส่ในเรื่องเจ้าหญิงอรุยาทันที เธอประทับอยู่บนเก้าอี้นวมใหญ่ตรงข้ามข้าพเจ้า แม้ว่าดวงพักตร์ของเธอจะมีแป้งชนิดหนึ่งผัดไว้เหลืองนวล ดวงเนตรอันดำโตของเธอมีประกายแห่งไม่เป็นสุขปรากฏอยู่ เธอก็เป็นผู้ที่มีสง่า และความสง่านี้ทำให้ข้าพเจ้ารำพึงว่าอรุยาผู้นี้จะเป็นเจ้าหญิงแห่งประเทศอินเดียภาคหรือตอนไหนหนอ เธออาจเป็นเจ้าหญิงแห่งนครแคชเมียร์ ซึ่งเป็นเมืองที่มั่งคั่งที่สุดในโลกแห่งหนึ่ง หรือเจ้าหญิงของเมืองใดเมืองหนึ่ง... เมืองที่จน เป็นเจ้าหญิงกำมะลอ... เป็นเจ้าหญิงไม่มีศาล ถ้าจะถือเอาเครื่องแต่งกายและความสง่าเป็นเกณฑ์ เธอจะต้องเป็นเจ้าหญิงแห่งนครแคชเมียร์หรือเมืองอะไรที่รํ่ารวยเช่นเดียวกันเป็นแน่ แต่ถ้าจะสังเกตดูเนตรอันเศร้าสลดของเธอแล้ว ข้าพเจ้าเกือบจะสาบานได้ทีเดียว ว่าเธอเป็นเจ้าที่มีทุกข์หรืออาจเป็น “เจ้าไม่มีศาล” ก็เป็นได้ ผู้ใดที่เกิดมาเป็นเจ้าแต่ต้องแบกเกียรติยศซึ่งเป็นภาระอันหนักยิ่ง เนื่องด้วยความไม่มีทรัพย์นั้น เป็นผู้ที่มีบุพกรรมที่ร้ายกาจที่สุด เจ้าไม่มีศาลเหล่านี้มีอยู่ทั่วไปทุกหนทุกแห่ง ใน อินเดีย ในรัสเซีย และในสยาม ฯลฯ ข้าพเจ้ารู้สึกสังเวช “เจ้า” พวกนี้มาก และรู้สึกแค้นในความทารุณและอยุติธรรมของธรรมชาติ การเป็นคนจนอยู่ในหมู่ยาจกนั้นเป็นสิ่งที่อาจหาความสบายได้ แต่ถ้าจะเป็นยาจกในหมู่เศรษฐีหรือผู้มีเกียรติยศนั้น... ข้าพเจ้าจะหยุดแต่เพียงนี้ อย่าให้ข้าพเจ้าเปรียบต่อไปอีกเลย
พิเคราะห์ดูเจ้าหญิงอรุยา หัวใจอันสดชื่นของข้าพเจ้าเกือบจะเศร้าสลดไปในทำนองเดียวกับดวงเนตรของเธอ ไม่ทราบว่าเพราะอะไรแววเนตรของเจ้าหญิงองค์นี้จึงทำให้ข้าพเจ้านึกถึงฐานะของเจ้านาย หม่อมเจ้าในเมืองไทยหลายองค์... ทำไมหนอ ข้าพเจ้าต้องตื่นจากภวังค์แห่งความรำพึงเพราะไอรีนถามว่า “มิสเตอร์บอบบี้ เธอเป็นเจ้าในเมืองไทยหรือเปล่า?”
“เปล่า มิสไอรีน” ข้าพเจ้าตอบ “ฉันเป็นคนธรรมดา”
ไอรีน “ชื่อไทยของเธอมีอักษร ม.จ. ติดอยู่ข้างหน้าหรือเปล่า?”
ข้าพเจ้า “ไม่มี”
“ในเมืองไทยผู้ที่มีอักษร ม.จ. อยู่ข้างหน้าชื่อก็เป็นเจ้าเหมือนกันไม่ใช่หรือ?”	หล่อนถามเมื่อสังเกตเห็นข้าพเจ้าแสดงท่าประหลาดใจในความรู้ของหล่อนเรื่องเจ้าในเมืองไทย ไอรีนหัวเราะ และกล่าวต่อไปว่า “ม.จ. คือพวกเจ้ากำมะลอหรือพวกเจ้าไม่มีศาลกระมัง?”
“มิสไอรีน มี ม.จ. ตั้งหลายคนในประเทศสยามที่ได้เป็นเสนาบดีและข้าราชการผู้ใหญ่รับผิดชอบในการปกครองของประเทศสยามมาแล้วเป็นอันมาก”
“นั่นเห็นจะเป็นจำนวนหนึ่งในร้อยหรือพันกระมัง” เจ้าหญิงอรุยารับสั่งสอดขึ้น “ในอินเดียเราก็มีเจ้ากำมะลอหรือเจ้าไม่มีศาลไม่น้อยเหมือนกัน”
“พ่อเคยบอกฉันว่า” ไอรีนกล่าว “ในรัสเซียก่อนการกบฏบอลเชวิกใหญ่ครั้งที่แล้วมา ก็มีเจ้าจนมากมายเหมือนกัน”
“ธรรมชาตินี่ช่างร้ายกาจเหลือเกินนะ ไอรีน” เจ้าหญิงรับสั่งเสริมด้วยนํ้าเสียงอันแค้น “ที่ได้สร้างคนเป็นจำนวนตั้งหลายพันในโลกให้แบกเกียรติยศแห่งความเป็นเจ้า และไม่ได้ให้ภาชนะอันสำคัญยิ่งที่จะอุ้มชูเกียรติยศนั้นไว้”
“เจ้าหญิงอรุยา” ข้าพเจ้าพูดอย่างสุภาพ “ตามความคิดของกระหม่อม กระหม่อมรู้สึกว่าผู้ที่จะหาความสุขได้มากที่สุดคือคนธรรมดา... คือผู้ที่มีโอกาสรู้จักชีวิต... รู้จักความยากลำบาก ความจนและความมั่งคั่งสมบูรณ์ เจ้าที่มีโอกาสเป็นคนธรรมดาได้คือพวก ม.จ. นี้เท่านั้น”
“ความคิดของเธออาจถูกสำหรับคนบางคน มิสเตอร์บอบบี้” เจ้าหญิงรับสั่งอย่างไม่สู้พอพระทัย”
“มิสเตอร์บอบบี้” ไอรีนพูด เมื่อเจ้าหญิงและข้าพเจ้าเงียบไปแล้วสักครู่หนึ่ง “บางทีเธออาจจะสนใจที่จะทราบว่า แขกของเรามีคนไทยอยู่ด้วยอีกคนหนึ่งนอกจากเธอ เขาเป็นเจ้า... เจ้าจริงๆ ไม่ใช่เจ้ากำมะลอหรืลอเจ้าไม่มีศาล ฉันเชื่อว่าเธอคงรู้จักเขาดี เขาคือพระองค์เจ้าวรประพันธ์”
“ฉันรู้จัก มิสไอรีน” ข้าพเจ้าตอบ
ทันใดนั้นมีพวกหนังสือพิมพ์คณะเราที่ได้รับเชิญอีกหกคน ที่ไปถึงบ้าน “บลูพีเตอร์” ก่อนเรา เดินกันเข้ามาเป็นหมู่ เราต้อนรับทักทายปราศรัยกันอย่างสนุกสนาน จำนวนผู้ที่เป็นแขกในการต้อนรับของมิสเตอร์สตีลส์ครั้งนี้ประมาณ ๑๒ คน
บทที่ ๖
เมื่อขื้นไปได้สักครู่ ฟรีดา สตีสส์ก็กลับเข้ามาในห้องอีก พร้อมด้วยมิสเตอร์สตีลส์และพระองค์เจ้าวรประพันธ์ ฟรีดาเป็นคนรูปร่างสูง ผมทอง นัยน์ตาสีน้ำเงินอ่อน หล่อนเป็นคนเฉยๆ แต่เอาการเอางาน มิสเตอร์สตีลส์แม้ไม่อ้วนจนเกินไปก็เป็นคนขี้ร้อน มีนิสัยชอบเอาผ้าเช็ดหน้าเช็ดเหงื่อที่ตามหน้าและคอเสมอ แกมีอายุประมาณ ๕๐ ปี ศีรษะล้านเล็กน้อย แต่งตัวอย่างไม่ “แคร์” ว่า จะถูกต้องตามสมัยนิยมหรือไม่ ขอแต่ให้สบายไว้เป็นพอ ส่วนพระองค์เจ้าวรประพันธ์เจ้านายของเราพระองค์นี้ ยังคงเป็นนักเรียนอยู่ที่มหาวิทยาลัยออกซฟอร์ด พระชันษาไม่เกิน ๒๕ ปี ไม่ใช่ “เจ้าไม่มีศาล” อย่างที่ไอรีนเรียก และไม่ใช่เจ้านายกำมะลอ ในหมู่นักเรียนไทยด้วยกันในเมืองนอก พระองค์เจ้าวรประพันธ์เป็นผู้ที่มั่งมีที่สุดคนหนึ่ง เจ้านายพระองค์นี้มีคนไทยรู้จักน้อย เพราะ พระองค์ไม่มีเวลา ไม่เกี่ยวข้องกับพวกเขามากนัก ตามที่นักเรียนไทยรู้จักกันก็แต่เพียงพระนามเท่านั้น
“เลดีมอยรา!” มิสเตอร์สตีลส์เป็นผู้ออกอุทานขึ้นก่อน
เลดีมอยราเวลานั้นนั่งอยู่ติดกับข้าพเจ้าลุกขึ้นไปต้อนรับ พลางพูดด้วยกิริยาท่าทางอันล้อเลียนตามเคยกับท่านเศรษฐีว่า “อะไรจ๊ะ มิสเตอร์สตีลส์?”
“ฟรีดาได้อธิบายให้ฉันโดยละเอียดแล้วว่า บอบบี้ ชายลึกลับของเธอนั้นเป็นใคร” แกพูดขณะที่สัมผัสมือกับหล่อน “จริง ฉันรู้สึกแปลกใจมาก เพราะไม่เคยคิดเคยฝันว่าผู้ที่ฉันต้องการพบมากที่สุดจะเป็นคนไทยเช่นเดียวกับพระองค์เจ้าวรประพันธ์ของเรา”
เลดีมอยราแนะนำข้าพเจ้าให้ท่านเจ้าของบ้านรู้จัก แกหัวเราะ แล้วจับมือข้าพเจ้าบีบและสั่นโดยแรงจนรู้สึกเจ็บ สบเนตรพระองค์เจ้าวรประพันธ์ ข้าพเจ้าถวายคำนับ ท่านปราศรัยว่า “ยังไง วิสูตร เธอหมู่นี้มีชื่อเสียงใหญ่นะ” เมื่อการแนะนำเสร็จสิ้นลงแล้ว เราก็ต่างทรุดตัวลงนั่งตามที่ต่างๆ ในห้องตามแต่จะถนัด มิสเตอร์สตีลส์นั่งหันหน้ามาทางข้าพเจ้า เจ้าหญิงอรุยาเสด็จไปประทับติดกับมาเรีย เกรย์ทางมุมห้องอีกด้านหนึ่งถัดจากเขาไปไม่ไกลนัก
“บอบบี้” ท่านเศรษฐีถือวิสาสะเรียกข้าพเจ้าได้อย่างสนิทสนม “เธอได้ทำบุญคุณให้ฉันมากทีเดียว ฉันเห็นแปลกที่ว่าเธอไม่รู้จักพวกฉันมาก่อนเลย แต่ทำไมเธอจึงเขียนเรื่องราวของครอบครัวฉันได้ถูกต้องก็ไม่ทราบ แล้วเธอไปเที่ยวหารูปแปลกๆ มาประกอบเรื่องจากที่ไหน?”
“มีคนที่โรงพิมพ์มาถ่ายภาพที่นี่หลายคน มิสเตอร์สตีลส์” ข้าพเจ้าตอบ “ท่านไม่ทราบดอกหรือ?”
“ฉันรู้สึกปลื้มใจมาก” แกพูดด้วยกิริยาอันภูมิใจอย่างยิ่ง “เรื่อง ‘ตลาดบำเพ็ญบุญ’ ของฉันที่เธอเขียนนั้นเป็นสิ่งที่ถูกใจฉันมาก นี่ถามจริงๆ เถอะ ตามที่เธอเขียนถึงความดีความงามต่างๆ ของฉันลงในหนังสือพิมพ์รายสัปดาห์ ‘ไบสแตนเดอร์’ นั้น เธอหมายความจริงเช่นนั้นหรือ?”
“สิ่งที่ผมเขียนไป” ข้าพเจ้าตอบ “ผมเชื่อแน่ว่าผมพูดไม่ปด”
“มิสเตอร์สตีลส์” เลดีมอยรากล่าวสอดขึ้นอย่างสุภาพ “อย่ากลัวเลยว่าบอบบี้จะไม่ได้หมายความเช่นนั้น ถ้าเขียนถึงความดีความงามของใคร เขาต้องเขียนโดยความตั้งใจจริงเสมอ บอบบี้เป็นผู้ที่เห็นคนดีไปหมดและรักคนทั่วโลก”
“ไม่จริง มอยรา เธออย่าทำเรื่องให้เสียไปเสียหมดซี” มาเรีย พูด “บอบบี้ไม่ได้รักคนทั่วโลก แต่รักมิสเตอร์สตีลส์คนเดียว”
ท่านเศรษฐีหัวเราะก๊ากใหญ่ พยักหน้ามาทางข้าพเจ้าและมาเรีย แล้วกล่าวว่า “เธอทั้งสองเป็นเพื่อนรักกันดีมาก”
“มิสเกรย์” เจ้าหญิงอรุยารับสั่งกับมาเรีย “ฉันเชื่อว่าที่เลดีมอยราพูดเมื่อกี้ เป็นคำสรรเสริญอันดีสำหรับบอบบี้”
“นี่แน่ะ เลดีมอยรา” มิสเตอร์สตีลส์กล่าว “เธอจำได้ไม่ใช่หรือ ที่ฉันบอกเธอไว้ว่าการต้อนรับของฉันจะทำให้เธอแปลกใจมากเหมือนกัน เธอคงไม่นึกว่าฉันจะเชิญชาวต่างประเทศมาร่วมวงกับเราด้วย และเป็นชาวต่างประเทศที่มีเกียรติยศสูง”
“จริง มิสเตอร์สตีลส์” เลดีมอยราสารภาพ “ฉันไม่เคยนึก”
“ที่นี่เรามีอรุยา เจ้าหญิงแห่งตระกูลราชปุทส์ (Rajputs) ของประเทศอินเดีย และวรประพันธ์ เจ้าชายพระองค์หนึ่งแห่งประเทศสยาม คนทั้งสองนี้เรารู้จักมานานแล้ว และเรารักมาก เพราะเป็นคนมีอัธยาศัยดี ใจคอกว้างขวาง” มิสเตอร์สตีลส์กล่าวเป็นเชิงสุนทรพจน์ต้อนรับ “ยิ่งกว่านั้น ฉันยังรู้สึกยินดีที่ได้บอบบี้ซึ่งเป็นนักเขียนชาวไทยมาร่วมวงให้เกียรติยศแก่เราด้วยอีกผู้หนึ่ง ในการต้อนรับนี้เสียดายที่ภรรยาของฉันไม่สามารถจะมาเป็นเจ้าของบ้าน คอยต้อนรับพวกเธออยู่ด้วย เพราะเป็นคนอ่อนแอ เจ็บๆ ป่วยๆ เสมอ ต้องไปตากอากาศอยู่เสียที่ริเวียรา”
“ในการที่ฉันได้เชิญทุกคนมารวมเป็นการสันนิบาตเพื่อความรื่นเริงครั้งนี้” ท่านเศรษฐีกล่าวต่อไป “ฉันมีความมุ่งหมายเป็นพิเศษอยู่อย่างหนึ่งคือ ฉันต้องการจะให้ ‘ผิวเหลืองและผิวขาว’ (East and West) มีโอกาสได้พบและรู้จักกัน ฉันมีความสนใจในเรื่อง ‘ผิวเหลืองและผิวขาว’ นี้มาก และมีความเชื่อมั่นอยู่ว่า เมื่อมีโอกาสได้รู้จักกันดีพอ ‘ผิวเหลืองและผิวขาว’ จะเข้ากันได้เสมอ”
มิสเตอร์สตีลส์หยุดพูดครู่หนึ่ง ควักผ้าเช็ดหน้าขึ้นซับเหงื่อ แล้วกล่าวต่อไป “เนื่องด้วยได้ทำงานกันมาแล้วเป็นเวลาหลายเดือน พวกเธอได้รับอนุญาตให้หยุดหนึ่งอาทิตย์ บ้างก็สิบวัน บ้างก็เดือนหนึ่ง ฉะนั้นสำหรับการต้อนรับคราวนี้ จะเปิดโอกาสให้เธอคนละหนึ่งเดือน ผู้ใดที่มีธุระจะต้องไปจากเราก่อนเวลาที่กำหนดนั้น จะต้องถูกปรับให้เสียคนละหนึ่งปอนด์สเตอร์ลิง ในขณะที่เธออยู่ที่นี่ ขอให้เธอคิดว่าบ้านนี้เป็นบ้านของเธอ เธอจะทำอะไรได้ทุกอย่าง เราจะพาเธอไปดูห้องที่เธอจะต้องอยู่และสถานที่ในบริเวณให้รู้จักกันไว้”
พวกเราต่างก็เข้ามาจับมือแสดงความขอบพระคุณท่านเจ้าของบ้าน มิสเตอร์สตีลส์ บุตรสาวทั้งสอง เจ้าหญิงอรุยา และพระองค์เจ้าวรประพันธ์ทำหน้าที่เป็นเจ้าของบ้านพาเราไปดูสถานที่
บทที่ ๗
จำไว้นะท่าน เวลานี้ เวลาที่กำลังเขียนเรื่องนี้ ข้าพเจ้า — วิสูตร ศุภลักษณ์ ณ อยุธยาอยู่ในเมืองไทย เป็นคนไทยที่หาเช้ากินคํ่า บ้านที่อยู่ทั้งหลังมีอาณาเขตอยู่เพียงห้องๆ เดียว และเป็นห้องที่ข้าพเจ้าอาศัยเขาอยู่ เขาจะไล่ให้ออกไปเสียเมื่อใดก็ได้ และสถานที่ที่จะเป็นบ้านของข้าพเจ้าต่อไปนั้นคือ ...ถนน แม้ฐานะจะเป็นอยู่ดังนี้แล้วก็ดี ข้าพเจ้าก็ยังรู้สึกเป็นสุข เพราะได้เขียนเรื่อง “ผิวเหลืองหรือผิวขาว” มาได้ถึงเพียงนี้ มองออกไปทางข้างนอกห้อง ดวงศศิธรกำลังส่องแสงอยู่สว่าง ทอรัศมีอันขาวนวลมายังโต๊ะที่ข้าพเจ้านั่งเขียนอยู่ ทำให้รู้สึกเหมือนนั่งอยู่ในวิมานแสงจันทร์นี้แหละที่ช่วยให้ข้าพเจ้าระลึกถึงเหตุการณ์ในบ้าน “บลูพีเตอร์” ในขณะที่มีการต้อนรับคราวนั้นได้ดี
มีบางท่านกล่าวว่า ข้าพเจ้าเขียนเรื่อง “ละครแห่งชีวิต” เพราะความแค้น แต่สำหรับเรื่องนี้เขาจะต้องกล่าวเหมือนกันว่า ข้าพเจ้าเขียนเพราะความรัก... รักชาติ... รักผู้ที่รักและไม่รักข้าพเจ้า ผู้ที่รักและไม่รักเรานั้น ย่อมต้องเป็นผู้ที่มีนิสัยผิดกันไกลนะท่าน แต่ถ้าเราพยายามรักผู้ที่ไม่รักเราแล้ว เขาคงจะรู้จักเราดีเข้าวันหนึ่ง และเขาอาจจะรักเราบ้างก็เป็นได้ การที่เลดีมอยรา ดันน์ลบอกกับ มิสเตอร์สตีลส์ ว่าข้าพเจ้าเป็นผู้ที่รักคนทั่วโลกนั้นหล่อนอาจถูกก็ได้
ราตรีแรกที่เราไปฮอลิเดย์ที่บ้าน “บลูพีเตอร์” เรารับประทานอาหารคํ่ากันเวลาสิบเจ็ดนาฬิกาสามสิบ เมื่อรับประทานอาหารเสร็จแล้ว เจ้าของบ้านพาเราไปสูบบุหรี่ที่ดาดฟ้าชั้นล่างของตึก มองออกไปข้างนอกเราจะเห็นสวนดอกไม้อันหรูงาม มีหญ้าญี่ปุ่นอันเขียวชอุ่มปลูกอยู่ทั่ว ต้นไม้ขึ้นเรียงราย ดอกไม้บานชูช่อส่งกลิ่นอยู่สลอน รับกับแสงจันทร์ซึ่งกำลังทอรัศมีอยู่สว่างจ้า เช่นเดียวกับเวลาที่ข้าพเจ้าเขียนเรื่องนี้ จะผิดกันก็แต่ว่าที่นั่นเป็นเมืองอังกฤษและที่นี้เป็นเมืองไทย
เมื่อสูบบุหรี่กันได้สักครู่ มิสเตอร์สตีลส์สั่งให้คนใช้เอาโต๊ะมาตั้งที่ดาดฟ้าสามตัวสำหรับผู้ที่ประสงค์จะเล่นไพ่บริดจ์ พวกเราอยู่ที่นั่นสมัครเล่นไพ่บริดจ์ทุกคน นอกจากไอรีน พระองค์เจ้าวรประพันธ์ มาเรีย เกรย์ และข้าพเจ้า เราทั้งสี่เดินเข้าไปในสวนดอกไม้ เมื่อไปถึงที่นั่นเราต่างก็แยกกันไปคนละทาง ไอรีนกับพระองค์เจ้าวรประพันธ์ มาเรียกับข้าพเจ้า ผิวเหลืองกับผิวขาว!
บางทีจะเป็นเพราะเคยได้รับความลำบากมามากตั้งแต่เล็กจนโต แม้เวลานั้นจะมีอายุเพียงยี่สิบสาม ข้าพเจ้าก็สามารถจะหยั่งความจริงที่ว่าความรักที่แท้จริงคือความสละ หรือความอุทิศเพื่อความสุขของผู้ที่เรารัก ความรักคือความสละหรืออุทิศเสมอไปทุกครั้ง ใน “ละครแห่งชีวิต” ตอนต้น ข้าพเจ้าเล่าถึงลำจวนสมัยเมื่อเรายังเป็นเด็กหนุ่มสาว เป็นเพื่อนบ้านใกล้ชิดสนิทสนมกันที่บ้านตำบลบางจากฝั่งธนบุรี เราเป็นโอรสและธิดาของธรรมชาติ พบกันทุกวัน เราเป็นเครื่องย้อมหัวใจให้ได้รับความสุขสบายซึ่งกันและกันเมื่อยามหงอย ธนบุรีไม่มีไฟฟ้า ไม่มีประปา ไม่มีถนนจะเดิน และไม่มีสิ่งหนึ่งสิ่งใดอันจะนำความเจริญมาสู่โลกอันน้อยที่เราอยู่ร่วมกันได้ แต่เราก็เป็นสุข ความป่าเถี่อนของจังหวัดธนบุรีหาอาจ ทำลายความสุขของเราได้ไม่ ตั้งแต่สมัยนั้นข้าพเจ้าเริ่มรู้ว่า สำหรับคนเช่นข้าพเจ้า ความรักย่อมเป็นความสละหรือความอุทิศเสมอไป ลำจวนเป็นคนสวย เป็นธิดาของผู้มีเกียรติยศและมีอันจะกิน ข้าพเจ้าเป็นคนจน ไม่มีทางอันราบรื่นที่จะเดินไปสู่ความดีงามในอนาคต ไม่มีสิทธิ์ลที่จะรักหล่อน ข้าพเจ้ากัดฟันต่อสู้กับพญามาร แห่งความจริงนี้จนได้ชัยชนะ ในที่สุดก็สามารถจะหักใจได้โดยเด็ดขาด อุทิศลำจวนให้แก่ผู้ที่อยู่ในฐานะที่จะอำนวยความสุขให้หล่อนได้ ความรักคือความสละหรือความอุทิศ ลำจวนคือเรื่องรักเรื่องแรกที่ปรากฏในดิถีแห่งชีวิตของข้าพเจ้า
มาอยู่เมืองนอก ได้มีโอกาสพบรู้จักและรักมาเรีย เกรย์ ในดิถีแห่งชีวิตของข้าพเจ้า หล่อนคือเรื่องรักเรื่องที่สอง เนื่องด้วยได้รักหล่อนด้วยน้ำใจอันสุจริต ข้าพเจ้าจึงรู้สึกได้ว่า วันหนึ่งข้าพเจ้าจะต้องอุทิศหล่อนเพื่อความรักเช่นเดียวกับที่ได้อุทิศลำจวนมาแล้ว
มาเรียเป็นชาวตะวันตก ผิวขาว ข้าพเจ้าเป็นคนไทย ผิวเหลือง แม้เวลานี้ยังคงทำงานเป็นผู้แทนหนังสือพิมพ์ หาเงินมาใช้จ่ายได้อย่างฟุ่มเฟือย วันหนึ่งข้าพเจ้าก็จะต้องกลับเมืองไทยเพราะบ้านอยู่ที่นั่น เมื่อจากมาเรียไปแล้วอาจไม่มีวันที่เราจะพบกันอีกก็ได้
ห่างจากที่เรานั่งไปไม่ไกลนัก มีซุ้มไม้กั้นอยู่ระหว่างพระองค์เจ้าวรประพันธ์กับนางสาวไอรีนกำลังนั่งคลอเคลียพลอดรำพันถึงความรักกันอยู่ ข้าพเจ้าอยากจะทราบนักว่าคนทั้งสองนี้จะรู้หรือไม่ว่า ความรักที่แท้จริงคือความอุทิศหรือความสละ เลือดของผิวเหลืองและผิวขาวจะผสมกันไม่ได้สนิทเป็นอันขาด ธรรมชาติจะเป็นฝ่ายดูแลในเรื่องนั้น พระองค์เจ้าวรประพันธ์ไม่เคยได้รับความ ลำบาก เกิดมาอยู่ในกองเงินกองทอง มีแก้วสารพัดนึก จะต้องประสงค์อะไรก็ได้ทุกอย่าง ไม่เคยรู้จักว่าในโลกนี้จะมีสิ่งแปลกประหลาดเช่นความสละหรือความอุทิศ ธรรมชาติได้อำนวยโอกาสให้เจ้านายพระองค์นี้มีความสุข แต่ก็ไม่เปิดโอกาสให้รู้จักชีวิตเสียเลย ส่วนไอรีน หล่อนก็เป็นผู้ที่เกิดมามีช้อนเงินช้อนทองติดปากมา ด้วยเหมือนกัน เกิดมาในกองเงินกองทอง ยังเป็นเด็กชอบซนชอบสนุกไปตามประสา หาความสุขสบายไปชั่ววันหนึ่งๆ ไม่เคยนึกว่าพรุ่งนี้จะมีอะไรเกิดขึ้นบ้าง ธรรมชาติก็ไม่อำนวยโอกาสให้หล่อนรู้จักชีวิตเช่นเดียวกัน หล่อนอาจคิดว่าหล่อนรักพระองค์เจ้าวรประพันธ์และไม่คิดเกินไปกว่านั้น
บทที่ ๘
มาเรีย เกรย์นั่งอยู่บนมูนดินน้อยๆ แห่งหนึ่ง ภายใต้ต้นมีโมซา ข้าพเจ้านั่งอยู่แทบเท้าหล่อน เรานั่งกันอย่างสบาย เพราะหญ้าญี่ปุนอันเขียวขจีชอุ่มสดชื่นปูลาดอยู่โดยทั่ว ทำหน้าที่ได้ดีกว่าพรมเปอร์เซียนชนิดใด ๆ ข้าพเจ้าเงยหน้าขึ้นจ้องดูมาเรีย หล่อนกำลังนั่งพิงต้นไม้จ้องดูข้าพเจ้าอยู่ ศศิธรทอรัศมีมาต้องดวงพักตร์ อันงามของสตรีคู่ชีวิตของข้าพเจ้า
“บอบบี้” หล่อนกล่าว “ทำไมเธอไปนั่งไกลจากฉันนักเล่าจ๊ะ?”
ข้าพเจ้าเขยิบตัวขึ้นไปนั่งติดกับหล่อน ตระกองกอดหล่อนไว้ ในวงแขน เราจุมพิตกันด้วยความพิศวาสอันเกิดจากดวงใจ ท่านเคยรู้จักมาเรีย เกรย์มาแล้วในเรื่อง “ละครแห่งชีวิต” และในเรื่อง “ผิวเหลืองหรือผิวขาว”นี้ ท่านก็จะรู้จักหล่อนอีก เพราะมาเรียเป็นคนสำคัญที่สุดคนหนึ่งใน “ละครแห่งชีวิต” ของข้าพเจ้า ข้าพเจ้าสามารถจะอยู่ได้เป็นสุข ปลงตกในความยากลำบากต่างๆ ทุกวันนี้ก็เพราะมาเรีย... เพราะข้าพเจ้าได้พบ รู้จักและรักหล่อนมาแล้ว
เมื่อคลอเคลียกันอยู่สักครู่ ข้าพเจ้าก็เขยิบตัวลงมาแทบเท้าหล่อนอีก แล้วเอนตัวลงเอาศีรษะหนุนไว้ที่ตักมาเรีย
“ยอดรัก” หล่อนพูดพลางเอามือลูบคลำอยู่บนศีรษะข้าพเจ้า “ผมของเธอดำ เส้นละเอียดดีเหลือเกิน เขาพูดกันว่าผมชนิดนี้หงอกช้าที่สุด เธออาจตายก่อนผมหงอกก็ได้”
“แน่นอนทีเดียว มาเรีย” ข้าพเจ้าตอบหัวเราะ “ฉันจะไม่อยู่จนแก่หัวหงอกแล้วตายเป็นแน่นอน ฉันจะตายก่อนนั้นนานนัก”
“แต่เธอจะต้องอยู่กับมาเรียของเธอไมใช่หรือ บอบบี้?” หล่อนถามเป็นเชิงวิงวอน แล้วก้มลงจุมพิตข้าพเจ้าที่หน้าผาก
“ยอดรัก” ข้าพเจ้าตอบ พลางจับมือหล่อนมากำไว้แล้วบีบเบาๆ “ตลอดเวลาที่ฉันมีชีวิตอยู่ทุกวัน ฉันจะอยู่สำหรับเธอ... เธอคนเดียวเท่านั้น เมื่อถึงเวลาที่ฉันตาย ฉันอาจตายสำหรับเธอด้วยก็ได้”
“ฉันก็เหมือนกัน บอบบี้” หล่อนกล่าว “ฉันจะอยู่และจะตายสำหรับเธอ... เธอคนเดียวเท่านั้น”
“มาเรีย” ข้าพเจ้าถามขณะที่เราเงียบกันไปครู่หนึ่ง “แสงจันทร์นี้ทำให้เธอรู้สึกเศร้าบ้างไหม?”
“เปล่า บอบบี้” หล่อนตอบ “เวลานี้ฉันเป็นสุขที่สุด ฉันไม่รู้สึกอิจฉาในความสุขสบายของพระราชินีองค์ใดในโลก”
“แต่บางทีฉันรู้สึกเศร้า มาเรีย”
“ทำไมจ๊ะ?”
“เพราะฉันกลัวว่าวันหนึ่งความสุขสำราญและความรักของเรา จะต้องสิ้นสุดลง ฉันจะต้องลาเธอกลับเมืองไทย... กลับบ้าน”
“ทำไมจะต้องกลับ เธออยู่ที่นี่ตลอดชีวิตเธอก็ได้”
“อยู่เพื่อเธอหรือ?”
“จ้ะ”
“เธอเป็นคนผิวขาว” ข้าพเจ้ากล่าว ยังคงกำมือหล่อนไว้ “ฉันเป็นคนผิวดำ มาเรีย”
“เธอไม่ใช่คนผิวดำ อย่าพูดเหลวไหลไปเลย” หล่อนดุอย่างสัพยอก “และเธอไม่ใช่ชาวอินเดียน เธอเป็นคนไทย ผิวเหลืองและผิวดำผิดกันมากนะบอบบี้”
“ตั้งแต่เกิดมา ฉันไม่เคยมีสถานที่ใดซึ่งจะเรียกได้โดยสิทธิอันแท้จริงว่าเป็นบ้านของฉันหรือบ้านของผู้ที่เป็นพ่อแม่ บางทีจะเป็นเพราะเหตุนี้ มาเรีย ฉันจึงอยากมีบ้านของฉันเอง ฉันอยากมีครอบครัว อยากแต่งงาน และมีเด็กน้อยๆ ไว้เล่นในบ้าน นั่นแหละจะเป็นสวรรค์สำหรับฉันทีเดียว ฉันจะทำงานได้ผลดีกว่าที่ทำอยู่เดี่ยวนี้”
“บอบบี้” หล่อนถาม “เธอมีอายุเพียงยี่สิบสามเท่านั้น เธอเชื่อแน่ละหรือว่าเธอรู้จักชีวิตพอที่จะเป็นคนมีครอบครัว”
“มีต้วอย่างมามากแล้ว ที่เขาแต่งงานกันเมื่ออายุน้อยกว่ายี่สิบสาม มาเรีย”
“แล้วเธอได้มีโอกาสทราบผลของการแต่งงานนั้นบ้างหรือเปล่า? เมื่อแรกเข้าทำงานในหน้าที่ส่งข่าวหนังสือพิมพ์ ฉันมีอายุ ๑๙ ปีและเคยรู้สึกว่ารู้จักชีวิตดี แต่เมื่อทำงานมาได้สองปี ได้เห็นสิ่งต่างๆ ที่ได้ผ่านพ้นมาแล้ว ฉันเพิ่งมารู้ความจริงเดี๋ยวนี้เองว่าฉันไม่เคยรู้จักชีวิตเลย”
“ฉันไม่คิดว่าฉันจะได้มีโอกาสได้แต่งงานชาตินี้ มาเรีย” ข้าพเจ้ากล่าวอย่างเศร้า “ฉันรู้สึกว่าสิ่งนั้นเป็นความประสงค์ที่สูงเกินที่คนอย่างฉันจะเอื้อมถึง”
“เรา — หนุ่มๆ สาวๆ ที่ยังเป็นโสดมักจะพูดเช่นนั้น ฉันไม่เคยคิดว่าจะแต่งงานเหมือนกัน แต่ฉันเชื่อในเรื่องบุพเพสันนิวาส” หล่อนพูดแล้วจ้องดูข้าพเจ้าด้วยดวงเนตรอันงาม “มีเวลาที่เราจะได้พบเนื้อคู่ เมื่อพบเข้าแล้วเราลืมสิ่งต่างๆ ที่เราได้เคยคิดไว้ ลืมถึงเรื่องฐานะ หรือถ้าไม่ลืมก็พยายามจะหาทางแก้ไขให้ความ ประสงค์ที่จะได้แต่งงานเป็นผลสำเร็จ เธอได้เป็นเพื่อนและเป็นคู่รักที่ทำให้ฉันเป็นสุขที่สุด เมื่อฉันต้องจากเธอไปทำงานที่อื่นไกลๆ พอรู้สึกเศร้าหรือหงอย ฉันนึกถึงเธอ... เธอคนเดียวเสมอ บอบบี้ เมื่อนึกถึงและคิดถึงเธอฉันรู้สึกเป็นสุข เธอเคยนึกถึงฉันในทำนองนี้บ้างไหม”
“มาเรีย แม่ยอดรัก เธอก็รู้ดีอยู่แล้วว่าในโลกนี้ฉันมีเธออยู่คนเดียวเท่านั้นที่จะรักและนึกถึง” ข้าพเจ้าตอบ “ก็เพราะเธอน่ะซีที่ทำให้ฉันอยากมีบ้าน อยากแต่งงาน อยากมีครอบครัว”
“เราพึ่งรู้จักกันได้ไม่ถึงสองปี เรายังรักกันได้ถึงเพียงนี้ บางที ต่อไปเมื่อเราแก่ลงอีกสักหน่อย ได้เห็นและรู้จักชีวิตมากขึ้น เราอาจรักกันพอที่จะแต่งงานกันก็ได้ บอบบี้”
“ฉันไม่เชื่อว่าจะเป็นเช่นนั้น มาเรีย” ข้าพเจ้าค้านสั่นศีรษะเบาๆ ด้วยความหมดหวัง “พระผู้เป็นเจ้าทรงเป็นพยานดีพออยู่แล้ว ว่าฉันรักเธอและต้องการให้เธอแต่งงานกับฉันมากเพียงใด... ฉันเคยฝัน... และยังเคยฝันเห็นความสุขนี้เสมอ ทั้งๆ ที่รู้อยู่ว่ามันเป็นวิมานบนอากาศ”
ทำไมจ๊ะ... เธอจึงไม่เชื่อว่าเราจะแต่งงานกันได้?” หล่อนถาม “เธอไม่เชื่อในความรักที่แท้จริงบ้างหรือ?”
“เรื่องของเราไม่ได้เกี่ยวกับความรักที่แท้จริง มาเรีย” ข้าพเจ้าตอบ “แต่เกี่ยวกับเรื่องผิวเหลืองและผิวขาว เธอเป็นคนผิวขาว ฉันเป็นคนผิวเหลือง เธออาจไม่ได้คิดถึงเรื่องนี้ก็ได้”
“เรื่องนั้นฉันไม่เห็นแปลก” หล่อนกล่าว
“ฉันจะให้อุทาหรณ์อย่างง่ายๆ ถ้าหากว่าจะมีวันที่เราจะได้แต่งงานกัน เธอจะต้องไปเมืองไทยกับฉันวันหนึ่ง และจะต้องไปอยู่ที่นั่นเลย เพราะเมืองไทยเป็นบ้านของสามีเธอ แล้วเธอเคยนึกดูหรือเปล่าว่าเมืองไทยเป็นอย่างไร เมืองไทยอากาศร้อนจัด แดดเผา คนและสัตว์ตลอดจนสิ่งต่างๆ ให้เล็กไปจนเกือบจะกลายเป็นเมืองตุ๊กตา เมืองไทยจน การสาธารณสุขยังไม่เจริญ มีฝุ่น มียุง มีงูและ แมลงที่ร้ายกาจคอยตามคอยกัดอยู่เสมอ เมืองไทยมีขนบธรรมเนียมที่รัดกุมอย่างแปลกประหลาด รัดกุมจนยากที่ชาวต่างประเทศจะทนทานได้ สิ่งเหล่านี้เขาได้ทดลองกันมาแล้ว มาเรีย และผลลัพธ์ที่ปรากฏอยู่ในเวลานี้ก็คือความไม่สมหวัง ความไม่สำเร็จ ทำแล้วก็ต้องเสียใจไปตลอดชาติ จริงอยู่สำหรับคนมั่งมี ทรัพย์อาจช่วยบรรเทาความยากแค้นลงได้บ้าง แต่ผลลัพธ์ในที่สุดก็จะหนีความจริงไปไม่พ้น แต่เมื่อเราเป็นคนจน ชีวิตในเมืองไทยก็คงไม่ผิดอะไรกับชีวิตในนรก”
“ยอดรัก” หล่อนค้าน “แต่คนอย่างเธอไม่จำเป็นจะต้องกลับไปเมืองไทย ไม่มีใครเขาต้องการเธอที่นั่น อยู่ที่นี่เธอหากินได้ เธอมีบ้าน... คือ ‘กระท่อมนางพญา’ ที่เบกซ์ฮิลล์ เธอมีพ่อแม่ ...คือนายร้อยเอกและมิสซิสแอนดรูว์ เธอมีเพื่อนฝูงพวกพ้อง...”
“มาเรีย แต่นกยังรู้จักรักรัง...” ข้าพเจ้าพูดเป็นเชิงวิงวอน
บทที่ ๙
มาเรียโกรธข้าพเจ้ามาก
“บอบบี้ ลุกขึ้นนั่งให้ดีๆ อย่าเอาหัวของเธอมาไว้บนตักฉันซี” หล่อนพูดอย่างโกรธ “ฉันจะต้องพูดให้เธอเข้าใจเสียที”
ข้าพเจ้าลุกขึ้นนั่งเป็นปกติ รู้สึกสลดใจที่ได้เห็นกิริยาอันเปลี่ยนแปลงของหล่อน ตั้งแต่รู้จักหล่อนมาเป็นเวลาเกือบสองปี ข้าพเจ้าพึ่งได้เห็นมาเรียโกรธอย่างรุนแรงครั้งนี้เป็นครั้งแรก
“เธอพูดถึงเรื่องผิวเหลืองและผิวขาว เรื่องนกยังรู้จักรักรัง” หล่อนกล่าวเสียงสั่นด้วยความแค้น “เรื่องบ้าๆ บอๆ ซึ่งเธอไม่ได้หมายความจะพูดเลยแม้แต่น้อย สิ่งที่เธออยาจะพูดแต่ไม่กล้าก็คือ เธอไม่รักฉันพอที่จะ... จะอยู่กับฉัน... เป็นเพื่อนฉันไปจนกว่าเราจะรักกันได้ เธอต้องการจะ... จูบ... จะกอดฉันเล่นสนุกๆ กระมังเพื่อจะผ่านเวลาอันไม่มีค่าไปคราวหนึ่งๆ”
“มาเรีย ยอดรัก” ข้าพเจ้าพูดเบาๆ จ้องดูหล่อนในเชิงวิงวอนให้เข้าใจ “ฉันอาจรักเธอมากเกินที่จะต้องการให้เธอแต่งงานกับฉันก็ได้ ถ้าเราแต่งงาน เราก็จะต้องกลับไปอยู่เมืองไทยด้วยกันวันหนึ่งอย่างแน่นอน”
“ทำไมเธอจึงจะต้องกลับไปเมืองไทย” หล่อนพูดตัดบท “ไม่มีใครเขาต้องการเธอที่นั่น นกที่ฉลาดมันไม่รักรังที่ไม่มีประโยชน์แก่มันดอก เธอเคยเล่าให้ฉันฟังถึงเรื่องชีวิตของเธอในเมืองไทย เธอเคยเล่าให้ฉันฟังถึงเรื่องคุณพ่อของเธอในเมืองไทย เธอเคยเล่าให้ฉันฟังถึงเรื่องคุณพ่อของเธอได้ทำให้เธอชอกช้ำใจอย่างสาหัส ชีวิตเช่นนั้นฉันเรียกว่านรก เธอไปเมืองไทย เธอจะต้องเป็นคนไม่มีที่พึ่ง คนอนาถา... a social outcast…”
“ถ้าจะถือเอาสิ่งที่เธอพูดมาเป็นเหตุผลในการที่ฉันจะไม่กลับเมืองไทย เธอจงมั่นใจเสียเถิด มาเรีย ว่าฉันจะไม่กลับไปเมืองไทยเป็นอันขาดในชาตินี้ อยู่ในเมืองสวรรค์ใครจะอยากไปในเมืองนรก ถ้าไม่จำเป็น”
“เธอคงจะต้องการบอกฉันว่า เธอต้องกลับเมืองไทยเพราะเธอรักชาติ รักเมืองไทย ถ้าไม่มีเธอ เมืองไทยคงจะดำรงอยู่ต่อไปไม่ได้ หรืออะไรแปลกๆ อย่างนั้นซี?”
“เปล่า มาเรีย” ข้าพเจ้าตอบด้วยน้ำเสียงอันปกติ “อย่าว่าฉันขื้ขลาดนะ ฉันรู้ดีว่าฉันไมใช่เป็นคนแข็งแรงพอสำหรับชีวิตหนังสือพิมพ์ กินนอนไม่เป็นเวลา วิ่งเต้นไม่หยุดหย่อน ฉันรู้ดีว่า วันหนึ่งฉันจะต้องล้มเจ็บลงอย่างแน่นอน เจ็บอย่างไม่มีวันที่จะหายจนแข็งแรงพอที่จะทำงานในหน้าที่หนังสือพิมพ์ได้อีก และนั่นแหละจะเป็นปลายทางแห่งความสุขของฉัน เธอพยายามเข้าใจนะ มาเรีย”
หล่อนมิได้พูดค้านประการใด
“ฉันต้องการงานที่เบากว่านี้” ข้าพเจ้ากล่าวต่อไป “ฉันนึกไม่ออกว่าคนเช่นฉัน.. คนไทย...ผิวเหลืองจะหางานชนิดนั้นที่ไหนในเมืองอังกฤษหรือทวีปยุโรปทำได้ ฉันเสียใจเหลือเกินที่ได้ทำให้เธอโกรธมากในเรื่องที่พูดมาแล้ว แต่เราจะต้องสู้กับความจริงของชีวิตวันหนึ่งไม่ใช่หรือ? ก่อนที่จะผจญกับความจริงเช่นนั้น ผู้ที่ไม่โง่ย่อมจะต้องเตรียมตัวไว้ก่อน”
“บอบบี้ ยอดรัก” มาเรียพูดอย่างเห็นใจ พลางเขยิบตัวลงมานั่งติดกับข้าพเจ้า เธอเขียนเรื่องอ่านเล่นได้ไม่ใช่หรือ?”
“นั่นก็ไมใช่เป็นสิ่งที่แน่นอน” ข้าพเจ้าตอบ “การเขียนเรื่องอ่านเล่นกับเขียนข่าวหนังสือพิมพ์นั้นผิดกันมาก และการเขียนเรื่องอ่านเล่นมีคนทำกันมากมาย เป็นการแข่งขันที่จะเอาชนะได้ยากที่สุดในทวีปยุโรป ความคิดของฉันอาจดีสำหรับหนังสือพิมพ์ แต่สำหรับเรื่องอ่านเล่นอาจไปอีกอย่างหนึ่งก็ได้ เธอจำสิ่งที่เอ็ดดี้บอกเราที่สโมสรวันนั้นได้ไหม แกบอกว่าแกได้เคยพยายามเขียนเรื่องอ่านเล่นมาแล้วหลายครั้ง แต่ไม่เคยขายได้มากกว่าสิบปอนด์ ถ้าแกต้องออกจากหนังสือพิมพ์แกจะไปไถนา เอ็ดดี้เป็นนักหนังสือพิมพ์ที่มีชื่อเสียงที่สุดคนหนึ่ง แกยังพูดยังงั้น”
“ฉันจะพยายามเข้าใจ บอบบี้” หล่อนพูดเบา ๆ
เธอยกโทษให้ฉันนะ มาเรีย” ข้าพเจ้าพูด “ที่ได้พูดให้เธอโกรธอย่างมากมาย”
“เธอต่างหากเล่าที่จะต้องเป็นฝ่ายยกโทษให้ฉัน” หล่อนตอบ แล้วเราก็ซบศีรษะเข้าชิดกัน...ชิดกันอยู่เรื่อยเป็นเวลานานเท่าใดข้าพเจ้าจำไม่ได้ ดวงศศิธรยังคงส่องแสงอยู่สว่างทางบ้าน “บลูพีเตอร์” เราได้ยินเสียงใครไขหีบเสียงเพลงวอลตซ์ชื่อ “Sometimes”
ห้องนอนซึ่งท่านเจ้าของบ้านได้จัดไว้ให้เป็นของข้าพเจ้าหรือบอบบี้ อยู่ทางปีกซ้ายฟากตะวันตกของบ้าน “บลูพีเตอร์” คืนนั้น ถ้าจะคิดเป็นภาษาไทยก็คงจะเป็นวันขึ้นสิบห้าค่ำ ท้องฟ้าปราศจากเมฆหรือมลทินใดๆ พระจันทร์เต็มดวงส่องแสงสว่างมาในห้องข้าพเจ้าราวกับกลางวัน ด้วยอำนาจแสงจันทร์นี้ มองดูออกไปที่หน้าต่างด้านหนึ่ง ข้าพเจ้าสามารถจะแลเห็นสวนหลังริชมอนด์พาร์กอยู่ในระยะอันไกล แม้เวลานั้นจะตกเกินเที่ยงคืนไปแล้วก็ยังคงมีเด็กหนุ่มหญิงสาว ชายแก่หญิงแก่เดินเคลียคลอกันเป็นคู่ๆ ชายแก่หญิงแก่จริงนะท่าน เพราะพระผู้เป็นเจ้าได้ประทานความรักให้แก่คนแก่พวกนี้ เช่นเดียวกับประทานให้แก่ชายหนุ่ม หญิงสาว คนแก่พวกนี้อาจได้รับความชอกชํ้ามาแล้ว เพราะความรักหลายครั้งหลายหน แต่ก็ยังไม่เข็ด และไม่มีวันที่จะเข็ด ยังคงรัก...และจะรักอยู่เรื่อยไป ชีวิตเป็นของแปลก!
ใกล้เตียงนอน มีหน้าต่างกระจกบานใหญ่ทำเป็นแบบฝรั่งเศสคล้ายประตูเปิดออกไปยังเฉลียงเล็กอันหนึ่ง ข้าพเจ้าเปิดหน้าต่างนั้นเบาๆ และเดินออกไปที่เฉลียง มองไปชมสวนดอกไม้ของมิสเตอร์สตีลส์อีกครั้งหนึ่ง ข้าพเจ้าเห็นพระองค์เจ้าวรประพันธ์และไอรีนกำลังเดินกอดแขนกันอยู่ เป็นการเห็นได้ชัดว่าเมื่อลาพวกเราไปแล้ว แทนที่จะไปนอน คนทั้งสองกลับลงไปที่สวนดอกไม้อีก อา! พระองค์เจ้าวรประพันธ์ กระหม่อม ท่านทรงทราบหรือเปล่าว่า ความรักที่แท้จริงคือความสละหรือความอุทิศ? ท่านทราบความจริงของชีวิตแล้วหรือยัง?
บทที่ ๑๐

ข้าพเจ้าได้พบพระองค์เจ้าวรประพันธ์เป็นครั้งแรกที่สถานทูตในกรุงลอนดอน เมื่อปีเศษมานี้ คุยกันเพียงครึ่งชั่วโมง ข้าพเจ้าต้องทูลลากลับไปทำงานที่โรงพิมพ์ไทมส์ ที่ถนนฟลีตสตรีต ตั้งแต่นั้นเราก็ไม่ได้พบกันอีกเลย จนถึงคราวที่มาในการต้อนร้บของมิสเตอร์สตีลส์ที่บ้าน “บลูพีเตอร์” พระองค์เจ้าวรประพันธ์ แม้จะเป็นผู้ที่มีนิสัยชื่นบาน ชอบพูดชอบสนุกก็เป็นคนอย่างที่เรียกว่า น้ำนิ่งไหลลึก รู้จักยาก ถือพระองค์พอสมกับฐานะ มาอยู่ในประเทศอังกฤษตั้งแต่พระชนม์ได้ ๑๔ ปี ขณะที่เราพบกันที่บ้าน “บลูพีเตอร์” พระองค์เจ้าวรประพันธ์พระชนม์ได้ ๒๓ ปี ได้เคยอยู่ในครอบครัวของชาวอังกฤษ อยู่ที่โรงเรียน “พับลิกสกูลส์” และอยู่ที่มหาวิทยาลัยออกซฟอร์ดได้รับการอบรมเช่นเดียวกับชาวอังกฤษชั้นสูงทั้งหลาย
ข้าพเจ้าไม่ทราบว่าพระองค์เจ้าวรประพันธ์ทรงรู้จักพวกตระกูล “สตีลส์” มาตั้งแต่เมื่อไร แต่พอจะสันนิษฐานได้ว่าทรงรู้จักมานานพอที่จะถือเอาบ้าน “บลูพีเตอร์” ของตระกูล “สตีลส์” เป็น “วัง” ของท่านได้ ทุกคราวที่โรงเรียนหยุดเทอม ท่านไม่เคยเสด็จไปที่อื่นเลย นอกจากบ้านนี้ ไอรีนเป็นชนวนอันสำคัญ ข้อนั้นไม่มีปัญหา
ตั้งแต่แรกที่ได้พบพระองค์เจัาวรประพันธ์ที่บ้าน “บลูพีเตอร์” ข้าพเจ้าได้พยายามเข้าใจความเป็นอยู่ระหว่างพระองค์ชายพระองค์นี้กับพวก “สตีลส์” อย่างเอาใจใส่จริงๆ ทำไมมิสเตอร์สตีลส์จึงไม่มีความตะขิดตะขวงใจบ้าง ในการที่ได้ให้อิสระแก่พระองค์เจ้าวรประพันธ์และไอรีนมากเกินไปนัก ใครๆ ก็ย่อมจะเห็นได้โดยง่ายว่า คนทั้งสองนี้ไม่ใช่เพื่อนกัน แต่เป็นคู่รักคู่รักที่เกือบจะกล่าวได้โดยแน่นอนว่า จะต้องลงเอยกันในที่สุด โดยวิธีแต่งงานร่วมหอกันตามประเพณีนิยม ผิวเหลืองและผิวขาว เมืองไทยและเมืองฝรั่งจะต้องเป็นปัญหาที่เลิกคิดฝัน ปล่อยให้เวลาเป็นเครื่องพิสูจน์ผลของการวิวาห์ อันอาจปรากฏขึ้นได้ในอนาคต ข้าพเจ้าไม่สมัครที่จะพยากรณ์ เพราะข้าพเจ้าไม่รู้จักพระองค์เจ้าวรประพันธ์และไอรีนดีพอ
เช่นเดียวกับหัวหน้าของครอบครัวโดยมากในประเทศอังกฤษ มิสเตอร์ยอน แอลลิสัน สตีลส์ เป็นผู้ที่มีความเชื่อมั่นในคุณความดีของบุตรและธิดาทุกคน แกให้ความอิสระแก่ไอรีน เพราะมีความเชื่อมั่นว่าธิดาของแกคนนี้ จะไม่เป็นผู้นำความเสื่อมเสียมาสู่ตระกูลเป็นแน่ แกปล่อยให้ไอรีนรู้จักชีวิตโดยวิธีค้นคว้าของตนเอง เราจะเรียนรู้เรื่องชีวิตได้ดีโดยเรียนไปรู้ไป ไม่ใช่โดยวิธีที่ถูกนั่งสั่งสอนกัน ทุกวี่ทุกวันจนปากเปียกปากแฉะ ไอรีนโตพอที่จะหาแสงสว่างได้ในที่มืดโดยพลของตน เมื่อรู้จักรักษาตัวได้และเมื่อได้พบและรู้จักชายในสมาคมที่ดีแล้ว ต่อไปภายหน้าเมื่อมีเหย้ามีเรือน ไอรีนจะเป็นผู้ที่ฉลาดพอที่จะให้ความสุขแก่ชายผู้จะมาเป็นสามีของหล่อนได้ ตั้งแต่หนุ่มสาวจนแก่ตลอดจนต่างก็ถือไม้เท้ายอดทอง หล่อนจะรู้จักเขาพอที่จะทำให้เขาแลเห็นหล่อนเป็นเทพธิดาของเขาเสมอไปก็ได้
มิสเตอร์สตีลส์ จะเป็นผู้มีความคิดอย่างไรก็ตาม ข้าพเจ้าเชื่อว่าแเกคงจะไม่อยากเห็นพระองค์เจ้าวรประพันธ์และไอรีน...ผิวเหลืองและผิวขาวแต่งงานกันเป็นแน่ แต่การที่ปล่อยให้คนทั้งสองนี้ไปไหนไปด้วยกัน อยู่ด้วยกันเสมอนั้น ก็คงเนื่องจากแกเชื่อมั่นว่า ไอรีนคงทราบดีว่าจะทำอย่างไรจึงจะถูก หล่อนอาจรักพระองค์ชาย ในทำนองเดียวกับหญิงสาวชายหนุ่ม แต่หล่อนอาจไม่ต้องการ แต่งงานกับพระองค์ชายก็ได้ เพราะหล่อนได้อ่านและได้ยินเรื่องการวิวาห์ระหว่างชาวตะวันออกและชาวตะวันตกมาบ้างแล้ว พระองค์เจ้าวรประพันธ์อาจทรงเข้าพระทัยความรักของไอรีนวันหนึ่ง และความรักนั้นอาจเป็นความจำเป็นอันนำมาซึ่งความผาสุกแก่พระองค์ชายในภายหน้า ขณะที่กลับไปเมืองไทย...ไปเป็นใหญ่เป็นโตที่นั่น ความรักของไอรีนเช่นนี้...มิสเตอร์สตีลส์คิดเป็นความรักที่เลิศที่สุดในโลก
ดังนั้นความรัก...หรือความเป็นมิตร ระหว่างชายหนุ่มชาวไทยและหญิงสาวชาวเทศ ก็คงดำเนินไปเรื่อยๆ โดยไม่มีอุปสรรคอันใดขัดขวาง อยู่ที่บ้าน “บลูพีเตอร์” นานวันเข้า ข้าพเจ้ายิ่งทราบความเป็นไประหว่างคู่รักทั้งสองนี้มากเข้าทุกวัน เข้าไปไหนไปด้วยกัน อยู่ในห้องรับแขกในบ้านด้วยกันสองต่อสองเสมอ วันหนึ่งจะมาร่วมสนุกสนานกับพวกเรา เพียงหนึ่งหรือสองชั่วโมงเท่านั้น
คืนวันหนึ่ง ขณะที่ข้าพเจ้าเตรียมตัวจะขึ้นเตียงนอนอยู่แล้ว พระองค์เจ้าวรประพันธ์เสด็จเข้ามาหา ข้าพเจ้าเชิญเสด็จให้ประทับบนเก้าอี้หน้าโต๊ะเครื่องแป้งส่วนตนเองนั่งอยู่บนเตียง พระองค์ชายทรงเล่าถึงทุกข์สุขของพระองค์ท่านเอง แล้วเลยรับสั่งถึงความรัก ระหว่างมาเรีย เกรย์และข้าพเจ้า
“สิ่งที่ทำให้เราชอบพอรักใคร่สนิทสนมกันมากก็คืองานที่เราต้องทำร่วมกันเสมอเท่านั้น” ข้าพเจ้าทูลพระองค์ชาย “เราอาจรักกันอย่างคู่รัก แต่ไม่มีวันที่ฝ่าพระบาทจะได้ทรงเห็นเราแต่งงาน ร่วมเรียงเคียงหมอนกันเป็นอันขาด”
“ทำไม?” พระองค์ชายรับสั่งถาม “เธอก็ดูมั่งมีและเป็นอิสระดีพอใช้ จะแต่งงานกับมาเรียไม่ได้หรือ?”
“ในโอกาสที่เป็นผู้ส่งข่าวหนังสือพิมพ์” ข้าพเจ้าทูล “เราได้เที่ยวเห็นสิ่งต่างๆ มามาก...มากพอที่จะตกลงไว้แล้วว่า ถ้าแต่งงานกันเราคงจะไม่เป็นสุข”
“ทำไม?”
“เพราะมาเรียเป็นชาวอังกฤษ กระหม่อมเป็นคนไทย เราไม่เชื่อว่าเลือดของผิวขาวและผิวเหลืองจะผสมกันได้สนิทและเป็นสุขมากนัก”
พูดมาได้ถึงเพียงนี้ ข้าพเจ้าชำเลืองดูพระองค์ชายและทราบได้ทันทีว่า สิ่งที่ทูลมาแล้วนั้นทำให้ไม่พอพระทัย
“ฉันคิดว่าเธอคงจะเป็นคนมีความคิดอย่างคนสมัยเก่าทั้งหลาย ที่เป็นอุปสรรคแก่ความเปลี่ยนแปลงหรือความศิวิไลซ์ของโลก” พระองค์ชายรับสั่ง ข้าพเจ้าสะดุ้ง
“เปล่า” ข้าพเจ้าทูลตอบไปโดยฉับพลัน “ฝ่าพระบาทเข้าพระทัยผิด กระหม่อมสนใจในความเปลี่ยนแปลงและความศิวิไลซ์ของโลกมากที่สุด และกระหม่อมชอบความเปลี่ยนแปลง”
“ฉันเชื่อว่าเธอคงจะตกใจหรือเสียใจ ถ้าฉันจะบอกเธอว่า ไอรีนกับฉันจะแต่งงานกันในเร็ว ๆ นี้” พระองค์ชายรับสั่งอย่างพื้น
“เปล่าเลย ฝ่าพระบาท” ข้าพเจ้าทูลยิ้ม ๆ “กระหม่อมไม่รู้สึกเสียใจหรือตกใจอะไรเลย ฝ่าพระบาทเป็นผู้มีทรัพย์และมีเกียรติ ความมังคั่งสมบูรณ์และเกียรติยศที่จะได้เป็นเจ้าหญิง อาจทำให้ไอรีนเป็นสุขอย่างที่สุดก็ได้ กระหม่อมเชื่อในเรื่องเงินคือแก้วสารพัดนึก ถ้ากระหม่อมมีเงินและมีเกียรติยศอย่างฝ่าพระบาท จะไม่มีอำนาจศักดิ์สิทธิ์ใด ๆ มาห้ามไม่ให้กระหม่อมแต่งงานกับมาเรียได้”
พระองค์เจ้าวรประพันธ์ทรงพระสรวลก๊ากใหญ่ และทรงดำเนินมาเอาหัตถ์ตบหลังข้าพเจ้าเบาๆ รับสั่งว่า “วิสูตร เธอเป็นคนที่แปลกที่สุดและดีที่สุดคนหนึ่งเหมือนกัน” ตรัสแล้วชำเลือง พระเนตรขึ้นไปเห็นนาฬิกาบอกเวลาเที่ยงคืนเศษ พระองค์ชายรับสั่ง “แหมดึกจัง กันต้องไปนอนเสียที กู๊ดไนท์”
รับสั่งแล้วก็เสด็จออกจากห้องไป
เข้านอนคืนนั้น ข้าพเจ้าอดนึกไม่ได้ว่า พระองค์เจ้าวรประพันธ์และไอรีนจะสมรสกัน การที่ข้าพเจ้าได้ทูลพระองค์ชายไปว่า “ถ้ามีทรัพย์และเกียรติยศเหมือนพระองค์ท่านจะไม่มีอำนาจศักดิ์สิทธิ์ใดๆ มาห้ามไม่ให้ข้าพเจ้าแต่งงานกับมาเรียได้นั้น ข้าพเจ้าไม่ทราบจนบัดนี้ว่า ข้าพเจ้าตั้งใจพูดเช่นนั้นหรือเปล่า มันเป็นการยากจริงไหมท่าน?”
บทที่ ๑๑
วันและเวลาแห่งความสนุกสนานของเราในบ้าน “บลูพีเตอร์” ดำเนินไปเรื่อยๆ จนถึงวันที่พระองค์เจ้าวรประพันธ์จะต้องเสด็จกลับไปมหาวิทยาลัยออกซฟอร์ด และพวกหนังสือพิมพ์ทุกคนนอกจากข้าพเจ้าจะต้องกลับไปประจำการตามหน้าที่ของตน พระองค์ชายเป็นผู้ที่จากไปก่อน ข้าพเจ้าจำได้ดีว่า ก่อนที่รถยนต์มอริสของท่านจะเคลื่อนจากประตูหน้าบ้าน พวกเรายืนล้อมไป คอยส่งกันเป็นกลุ่ม พระองค์ชายพระพักตร์เผือดและเศร้ามากจะต้องจากไอรีน...จากทั้งรัก ใครเลยจะอดเศร้าได้! หล่อนเป็นคนร่าเริง สนุกสนาน เคยทำให้พระองค์ชายเป็นสุขทุกทิวาราตรี ขณะที่พบกัน นอกจากจะเป็นคู่รัก ไอรีนยังเป็นเพื่อนเที่ยวและเพื่อนเล่นที่ดีที่สุดอีกโสดหนึ่งด้วย มิสเตอร์สตีลส์กระโดดขึ้นไปบนบันไดรถ ตบพระขนองพระองค์ชายอย่างแรงเป็นฐานเพื่อนแล้ว อวยพรไปตามภาษาคึกคะนอง พอรถเคลื่อนพระองค์ชายหันพระพักตร์มาทางพวกเรา ทรงฝืนยิ้ม ยกพระหัตถ์ขึ้นโบกแล้วกล่าวคำอำลาด้วยพระเสียงอันค่อย จนเกือบจะไม่ได้ยิน ข้าพเจ้าเหลียวมาดูไอรีน ซึ่งขณะนั้นยืนอยู่ติดๆ กับข้าพเจ้า หล่อนยังคงร่าเริง ยิ้มละไมอยู่เช่นเคย หล่อนสอดแขนกับข้าพเจ้า แล้วเราก็พากันขึ้นบันไดบ้านไปนั่งคุยกันในห้องรับแขก พร้อมด้วยเจ้าของบ้านและแขกอื่นๆ ในระหว่างนั้นข้าพเจ้ารู้สึกฉงนใจในความชื่นบานของไอรีนนัก เฝ้าถามตนเองอยู่ว่า หล่อนรักพระองค์ชายของเราจริงหรือไม่หนอ ความรักตามที่ข้าพเจ้ารู้จักไม่ใช่อื่นนอกจากความทุกข์ ความชอกชํ้าระกำใจ ความสละและความอุทิศเพื่อความสุขของผู้ที่ เรารัก แต่ความรักของไอรีนนี้แปลก หล่อนเป็นสุขในความรักของหล่อน พระองค์เจ้าวรประพันธ์จะมาพักที่บ้าน “บลูพีเตอร์” อีก ในเมื่อมหาวิทยาลัยปิดคราวหน้า หล่อนก็จะพบชายคู่รักของหล่อนอีก หล่อนอาจคิดเช่นนี้กระมัง? หรืออาจไม่เห็นแปลกอะไรนักในการที่พระองค์ชายจะไปหรืออยู่?
สองวันต่อมา ก็ถึงเวลาที่พวกหนังสือพิมพ์จะต้องกลับไปประจำการตามหน้าที่ เราแบ่งกันเป็นพวกๆ เลดีมอยรา ดันน์ และมาเรีย เกรย์ไปกับอาร์โนลด์ แบริงตัน แม้มาเรียจะต้องจากไปเสียก็ดี ข้าพเจ้าก็ยังไม่รู้สึกเศร้าใจเท่าใดนัก เพราะรู้ดีว่าภายในสัปดาห์เดียวเราก็จะพบ และทำงานร่วมกันอีกที่สำนักงานในถนนฟลีตสตรีต มิสเตอร์สตีลส์ให้รถโรลส์รอยซ์ส่วนตัวไปส่งคนทั้งสามตามหลักแหล่งที่เขาจะต้องไป ส่วนทางบ้าน “บลูพีเตอร์” ก็มีแต่เพียงเจ้าหญิงอรุยา และข้าพเจ้าเท่านั้นที่เป็นแขกที่ยังเหลืออยู่
เมื่อมีคนเหลืออยู่น้อย ความเงียบหงอยก็ย่อมจะมีบ้างเป็นธรรมดา ข้าพเจ้าคิดด้วยความคึกคะนอง เสียงหัวเราะต่อกระซิกของพวกหนุ่มสาว ซึ่งได้เคยมามั่วสุมอยู่ด้วยกัน ยิ่งกว่านั้นเมื่อเขาไปกันแล้ว ดูเหมือนว่าธรรมชาติจะช่วยบันดาลให้เราเกิดความหงอยเหงาใจขึ้นเป็นพิเศษ มองออกไปทางหน้าต่างห้องนอน ข้าพเจ้าไม่เห็นอะไรเลยนอกจากความมืด ดวงศศิธรซึ่งเคยส่องแสงสว่างมาแล้วก็หายหมดสิ้นไป สวนหลวงริชมอนด์พาร์ก ซึ่งข้าพเจ้าเคยได้เห็นคู่รักเดินคลอเคลียอยู่ก็หายไปกับแสงจันทร์นี้ด้วย
เวลาเช้า มิสเตอร์สตีลส์มักจะพาเราไปขี่ม้าเล่นในสวนริชมอนด์พาร์กหรือไปตกปลาที่สระใหญ่ทางด้านใต้ของบริเวณบ้าน “บลูพีเตอร์” ตอนกลางวันเราทำงานกัน มิสเตอร์สตีลส์มักจะนั่งในออฟฟิศคิดบัญชีสมบัติพัสถานของแกกับเลขานุการ ซึ่งใส่แว่นตาหนาเกือบสองหุน ไม่เคยหวีผม และเป็นผู้หญิง ฟรีดาและไอรีนทำงานบ้าน หรือไปเที่ยวซื้อของตามห้างร้านในเมืองกับเจ้าหญิงอรุยา ข้าพเจ้าเขียนเรื่องให้หนังสือพิมพ์ ตอนบ่าย มิสเตอร์สตีลส์พาเราไปเล่นเกมต่างๆ ที่สโมสรควีนส’ คลับ เวลาคํ่ารับประทานอาหารแล้ว มิสเตอร์สตีลส์พาไปดูการมหรสพทุกคืน นี่คือสูจิบัตรแสดงความดำเนินแห่งชีวิตประจำของเราที่บ้าน “บลูพีเตอร์”
ข้าพเจ้าเป็นคนชอบสังเกต และชอบเรียนรู้ความเป็นอยู่แห่งนิสัยของผู้ที่ข้าพเจ้าได้พบและรู้จัก เมื่อมาอยู่กับตระกูลสตีลส์และเจ้าหญิงอรุยาโดยใกล้ชิด ข้าพเจ้าก็ได้มีโอกาสสนทนาและเรียนรู้ถึงนิสัยใจคอ ตลอดจนความคิดความอ่านของคนเหล่านี้ได้ดีจนเป็นที่พอใจ มิสเตอร์สตีลส์เป็นคนชอบเล่น ใจดีเกินกว่าที่จะเป็นพ่อของใครได้ สำหรับฟรีดาและไอรีน มิสเตอร์สตีลส์ควรเป็นเพื่อนเล่นที่ดีที่สุดคนหนึ่งมากกว่าเป็นพ่อ ฟรีดาอายุราวยี่สิบสาม ยี่สิบสี่ ธิดาคนใหญ่ของมิสเตอร์สตีลส์มีนิสัยเป็นผู้ใหญ่ เงียบเฉย แต่เอางานเอาการ แม้จะพูดกับใคร ก็มักจะเป็นเรื่องที่เกี่ยวกับการบ้านการเรือนมากกว่าเรื่องอื่น ไอรีนเป็นหญิงที่ชอบเล่นชอบซน ชอบสนุก โลกคือสถานที่สำหรับเล่นอันมโหฬารแห่งหนึ่ง ปราศจาก ทุกข์และความขุ่นข้องหมองใจ เมื่อพระองค์เจ้าวรประพันธ์เสด็จไปออกซฟอร์ดใหม่ๆ ข้าพเจ้าหวังจะได้เห็นไอรีนเป็นคนโศกเศร้า เจ้าทุกข์ แต่ความจริงกลับเป็นการตรงกันข้าม เมื่อพระองค์ชายเสด็จอยู่พร้อมด้วยพวกหนุ่มสาวอื่นๆ ไอรีนสนุกอย่างไร เมื่อคราวเขาไปกันหมด เหลือแต่เพียงเจ้าหญิงอรุยาและข้าพเจ้า หล่อนก็ สนุกเช่นนั้น หล่อนยังคงร่าเริงพูดจาล้อเลียนตลกคะนองอยู่เช่นเดิม มิสเตอร์สตีลส์รักธิดาคนนี้มาก เพราะเป็นคนมีนิสัยชอบสนุก และทำให้แกเป็นสุขเสมอ
ถ้าไอรีนเป็นคนโง่ การที่จะเรียนรู้นิสัยและความคิดความอ่านของหล่อนก็คงจะง่าย แต่ไอรีนเป็นเด็กที่ฉลาด แม้จะเป็นคนสรวลเสเฮฮาอยู่เสมอ ก็ไม่เปิดโอกาสให้ใครมาละลาบละล้วง รู้ความเป็นไปในเรื่องรักๆ ใคร่ๆ ของหล่อนได้ ครั้งหนึ่งขณะที่กำลังคุยกันสนุกต่อหน้ามิสเตอร์สตีลส์และเจ้าหญิงอรุยา ข้าพเจ้าเคยกล่าวขวัญเป็นเชิงเลียบเคียงล้อหล่อนถึงเรื่องพระองค์เจ้าวรประพันธ์ ไอรีนพูดว่า “บอบบี้ แม้ว่าฉันยังมีอายุเพียงยี่สิบปี ฉันรู้สึกว่าฉันรู้จักโลกพอที่จะเห็นความจริงที่ว่า รักไม่มีวันอยู่ ใครที่เขามารักเรา เมื่อเขาจากเราไปเสียเขาก็คงลืม” หล่อนหยุดจ้องดูข้าพเจ้าเป็นเชิงถามว่าจะเห็นด้วยหรือไม่ แต่เมื่อเห็นข้าพเจ้านิ่ง หล่อนจึงกล่าวต่อไปว่า “แต่นั่นเป็นของดี เพราะมันทำให้ชีวิตสนุกสบายขึ้นอีกมาก เมื่อเราลืมของเก่า เราก็ต้องพยายามหาของใหม่ และของใหม่เราหาได้เสมอ”
ทีแรกข้าพเจ้างง ไม่เข้าใจ แต่เมื่อตรองไปสองสามวัน ข้าพเจ้าก็เริ่มเห็นได้ว่า ตามที่ได้พูดไว้นั้น ไอรีนหมายความว่าอย่างไร ข้าพเจ้าเข้าใจได้ดีว่า ความรักของพระองค์เจ้าวรประพันธ์และไอรีน เป็นความรักที่ต่างกันมาก ไม่เป็นอะไรดอก ท่านผู้อ่านที่รัก พระองค์ชายของเราจะต้องพ้นภัยในเรื่องผิวเหลืองและผิวขาวได้ อย่างแน่แท้ และจะพ้นได้เพราะ-ไอรีน
บทที่ ๑๒
เจ้าหญิงอรุยาเป็นผู้ที่มีนิสัยตรงกันข้ามกับไอรีนทุกอย่าง ไอรีนเป็นนางพญาแห่งความสุข...ความร่าเริง ส่วนอรุยาเป็นนางพญาแห่งความทุกข์...ความโศกเศร้า...ความพินาศ เพียงแต่แววเนตรและสีพระพักตร์ของเธอเท่านั้น ก็เป็นเครื่องแสดงพออยู่แล้วว่า เธอมีความปั่นป่วนอยู่ในดวงหทัยมิใช่น้อย เจ้าหญิงอรุยาสนพระทัยและมีความรู้ในเรื่องการเมืองของโลกอย่างน่าพิศวง ในฐานที่เป็นนักเขียนเรื่องในหนังสือพิมพ์ ข้าพเจ้ามีหน้าที่ที่จะต้องเรียนรู้เรื่องการเมืองมากที่สุดที่จะทำได้ แต่ข้อความที่เจ้าหญิงรับสั่ง อันเกี่ยวกับการเมืองของโลกเป็นสิ่งที่ให้ความรู้ เปิดหูเปิดตาให้แก่ข้าพเจ้าเป็นอันมาก เจ้าหญิงอรุยาเป็นคนในจำพวกหนึ่ง ซึ่งเตรียมพร้อมที่จะอุทิศเลือดเนื้อให้แก่ชาติได้ ในเมื่อมีความเชื่อมั่นอันใดอันหนึ่ง เพื่อเป็นวิถีที่จะดำเนินไปสู่ความเจริญในอนาคต ขณะสนทนากันอยู่ เธอมักจะทำให้ข้าพเจ้านึกไปถึงความเป็นไปอันทุเรศของประชาชนชาวอินเดีย การเชื่อผีสางลางร้ายและขนบธรรมเนียม อันเป็นป่าเถื่อนร้อยแปดพันเก้าประการ ซึ่งควรจะเลิกล้มเสียตั้งแต่เมื่อสามพันปีมาแล้ว
เมื่อพระองค์เจ้าวรประพันธ์และพวกหนังสือพิมพ์ไปกันแล้วสักสามสี่วัน เวลาเช้าตรู่ ตื่นขึ้นไม่มีอะไรที่จำเป็นจะต้องทำ ข้าพเจ้าลอบเดินออกไปทางหลังบ้าน “บลูพีเตอร์” แต่ผู้เดียว เข้าไปเที่ยวในสวนหลวงริชมอนด์พาร์ก เดินอยู่สักครู่ก็พบเจ้าหญิงอรุยา เธอแต่งพระองค์ชุดเหลืองอ่อน กำลังทรงจูงสุนัขเกรตเดนขนาดกลางคู่หนึ่ง เดินอยู่ริมสระนํ้าใหญ่ สุนัขคู่นี้ชื่อฟีเรลล์และโจวีย์ ทางที่ ประทับเมืองแพนตันเขาพึ่งส่งมาถวายเธอเมื่อสองสามวันมานี้เอง พอเห็นข้าพเจ้าฟีเรลล์และโจวีย์ก็เห่าแล้วพยายามจะวิ่งลากเอาสตรีผู้เป็นเจ้าของให้มายังที่ที่ข้าพเจ้ายืนอยู่ เจ้าหญิงกริ้วและบังคับไม่ให้สุนัขเห่า ข้าพเจ้าเดินเข้าไปเฝ้า
“แหม ช่างเหมาะกันดียังกับเราได้นัดกันไว้ก่อน” เธอรับสั่ง “นี่เป็นวันแรกที่เธอเดินมาเที่ยวคนเดียวในสวนนี้ไม่ใช่หรือ?”
“กระหม่อม” ข้าพเจ้าทูลตอบ
“นี่เป็นวันแรกของฉันเหมือนกัน” เธอตรัสแล้วชี้ไปที่สุนัขตัวหนึ่ง “โจวีย์เป็นผู้หญิงที่ต้องการออกกำลังกายมาก เมื่อคืนนี้นอนไม่ค่อยหลับ กวนฉันและฟีเรลล์เกือบตลอดคืนทีเดียว”
ตรัสแล้วอรุยาก็ทรงปลดห่วงโซ่ที่ติดอยู่กับพวงคอสุนัขทั้งสองออก ปล่อยให้มันวิ่งเล่นกันอย่างสนุกสนาน
“ยังไง บอบบี้” เจ้าหญิงรับสั่งถามขณะที่เรากำลังนั่งเล่นอยู่ริมสระน้ำ “เธอไม่ได้เป็นอะไรกับเขาบ้างในเมืองไทยดอกหรือ?”
“เปล่า กระหม่อม” ข้าพเจ้าทูลตอบ “กระหม่อมเป็นเด็กหนุ่มธรรมดาคนหนึ่ง ซึ่งพยายามจะหาเงินและหาชื่อเสียงเท่านั้น แล้วก็ฝ่าพระบาทเล่า ทรงมีตำแหน่งและเกียรติยศอย่างไรในเมืองอินเดีย?”
“ฉันเป็นธิดาคนหนึ่งของตระกูลบารามซิงห์” เธอตรัส “เราเป็นชาวราชปุทส์ (Rajputs) ตระกูลของเราต่อเนื่องมาตั้งแต่พระเจ้าอเลกซานเดอร์ผู้เป็นใหญ่ ผู้ซึ่งได้เสด็จไปทางเบื้องบุรพทิศ เพื่อจะแสวงหาบ้านเมืองที่พระอาทิตย์ขึ้นอยู่สุกสว่าง บรรพบุรุษของฉันได้เป็นพระเจ้าอยู่หัวผู้ปกครองนครกันมาตั้งหลายร้อยหลายพันปีมาแล้ว”
“ประวัติของตระกูลบารามซิงห์เห็นจะเป็นเรื่องที่น่าสนใจมาก” ข้าพเจ้าทูลถาม “กระหม่อมต้องขอประทานโทษที่เป็นคนรู้เรื่องของประเทศอินเดียน้อยเต็มที ในการที่จะสนทนากับฝ่าพระบาทต่อไปอาจทำให้ทรงรู้สึกว่ากระหม่อมเป็นคนบ้าก็ได้”
“ไม่เป็นไร ถามอะไรก็ถามมาซี” เจ้าหญิงรับสั่งแล้วทรงพระสรวล
“แล้วตระกูลของฝ่าพระบาทยังคงเป็นพระเจ้าอยู่หัวผู้ครองนครอยู่เวลานี้หรือเปล่า?” ข้าพเจ้าถาม
ทันใดนั้น ข้าพเจ้าก็ทราบได้ทันทีว่าอรุยาไม่พอพระทัย
“อะไร” เธอตรัสอย่างกริ้ว “เธอไม่เคยอ่านพงศาวดารอะไรเลยทีเดียวหรือ?”
ข้าพเจ้าสะดุ้งรู้สึกเหมือนถูกเข็มแทง เพราะไม่ได้เคยคิดว่าเจ้าหญิงจะทรงดูหมิ่นคนอย่างข้าพเจ้า ถึงกับจะถามว่า ข้าพเจ้าไม่ได้อ่านพงศาวดารอะไรเลยหรืออย่างไร ข้าพเจ้าเป็นผู้เขียนเรื่องในหนังสือพิมพ์ประจำวัน ข้าพเจ้าถือตนว่าเป็นผู้ที่ได้อ่านหนังสือมาก แต่ข้าพเจ้าเป็นผู้ที่โกรธคนยาก นิสัยช่วยให้เห็นไปว่า สิ่งที่อรุยาตรัสถามมานั้น ควรจะเป็นที่น่าหัวเราะมากกว่าอย่างอื่น
“จริง ฝ่าพระบาท” ข้าพเจ้าทูลตอบอย่างค่อนไปข้างเยาะ “พงศาวดารกระหม่อมรู้น้อยเต็มที ในพงศาวดารกระหม่อมจำได้แต่เพียงว่ามี ยูเลียสชีซาร์, วิลเลียมเดอคองเคอเรอร์, ไคลฟ์วาเรนแฮสติงส์, โอลิเวอร์ครอมเวลส์ และเซอร์สแตมฟอร์ดแรฟเฟิล อยู่ด้วยเท่านั้น”
“พงศาวดารเหล่านั้นหาความจริงไม่ได้เลย” อรุยารับสั่งตัดบท “ชาวอังกฤษเขียนขึ้นเพื่อจะให้คนเห็นว่าพวกเขาเป็นเทวดา และไม่ได้ถือเอาความจริงเป็นที่ตั้ง แต่เรื่องของตระกูลบารามซิงห์ เป็นพงศาวดารที่เต็มไปด้วยความจริง ชาวอังกฤษไม่กล้าเขียนพงศาวดารของประเทศอินเดีย ก็เพราะพวกเขาได้ประพฤติตนเป็นคนใจฉกรรจ์ที่สุด ขโมยประเทศ ราชสมบัติ ฆ่าคนเสียนับล้าน”
ข้าพเจ้ายิ้มและทูลไปว่า “กระหม่อมชักจะรู้สึกสนุกเสียแล้ว” อรุยามิได้ถือในกิริยาอันเยาะเย้ยของข้าพเจ้า เธอรับสั่งต่อไปด้วยความขมขื่น “ใครที่รู้เรื่องเมืองอินเดียแม้แต่เพียงเล็กน้อย ถ้าเป็นคนใจตรงย่อมจะรู้อยู่ดีทีเดียวว่า ชาวอังกฤษเป็นสัตว์และเป็นพวกโจรที่ดุร้ายเพียงใด มัน (ชาวอังกฤษ) พูดกันไม่หยุดหย่อนถึงเรื่องอ้ายโน่นผิดอ้ายนี่ถูก เรื่องความยุติธรรมและอยุติธรรม มันคอยแต่จะส่งคนที่ลักเล็กขโมยน้อยไปใส่คุก มันถือว่าการลักเล็กขโมยน้อยเช่นนี้ เป็นความผิดทางอาญาอย่างร้ายกาจ แต่การที่ไปเที่ยวปล้นเอาของใหญ่โต เช่น บ้านเมืองและราชสมบัตินั้น มันไม่เข้าใจว่าเป็นความผิดทางอาชญาอะไรเลย กลับเห็นเป็นของดี ของเก่งฉกาจ ของหรู! พวกอังกฤษทำให้ฉันเบื่อโลกอย่างที่สุด เพราะความหน้าไหว้หลังหลอกความปดโป้ของมัน มันเห็นมนุษย์อื่นเป็นสัตว์ไปหมด เมื่อสมัยที่พวกฉันเป็นคนศิวิไลซ์ เป็นกษัตริย์...เป็นเจ้าครองนคร อ้ายพวกอังกฤษยังวิ่งเป็นชีเปลือยอยู่ในป่า ไม่ผิดอะไรกับลิงอุรังอุตังของเราเดี๋ยวนี้ เมื่อพ้นจากความเป็นป่าเถื่อน มันเปลี่ยนใจมาเป็นโจร ปล้นบ้านเมือง ปล้นราชสมบัติ ปล้นราชบัลลังก์ ฆ่าคนเล่นเสียนับล้าน!”
อรุยาหยุดรับสั่งเพราะหมดอัสสาสะ ความโกรธแค้นกำลังเดือดพล่าน จนเธอไม่สามารถรับสั่งอะไรต่อไปอีกได้ ส่วนข้าพเจ้าก็นั่งฟังอย่างตกตะลึงจนพูดไม่ออก ข้าพเจ้าทราบดีว่าอรุยาคงไม่ทรงฝันที่จะตรัสถึงเรื่องนี้กับชาวยุโรปใด ๆ แต่กล้าพอที่จะเผยความในพระทัยให้ข้าพเจ้าทราบ ก็คงจะเป็นเพราะทรงเห็นข้าพเจ้าเป็นชาวตะวันออกผิวเหลือง และทรงรู้สึกว่ามีความเชื่อมติดในทางวงศ์ญาติอะไรสักอย่างหนึ่ง
บทที่ ๑๓
“ชาวอังกฤษเกลียดเราอย่างที่สุด” เจ้าหญิงรับสั่งเมื่อนิ่งไปแล้วสักครู่ “มันเกลียดเราเพราะมันกลัวเรา วันหนึ่งเราจะไล่มันออกจากอินเดีย และพวกฉันจะกลับไปปกครองและให้ความผาสุกแก่บ้านเมืองของเราอีกครั้งหนึ่ง”
“ฝ่าพระบาทจะทำอย่างไรจึงจะไล่พวกอังกฤษออกไปได้?” ข้าพเจ้าทูลถาม
“ก็เห็นจะไม่สู้ยากอะไรนัก” เธอรับสั่งตอบ “พวกเราเป็นคนหัวอ่อน เชื่อง่าย เราจะประกาศให้ราษฎรทราบว่าชาวฮินดูหรือมะหะหมัด จะให้นํ้าหรืออาหารกับพวกปล้นชาวอังกฤษนั้น จะเป็นบาปอย่างร้ายกาจยุให้เขาเห็นความจริงว่าชาวอังกฤษเป็นคนอย่างไร ชาวอังกฤษคงจะต้องใช้กำลังทหาร พยายามที่จะบังคับหรือขู่ให้สวามิภักดิ์ มันคงจะทำอย่างที่มันเคยทำกับเรามาแล้ว เมื่อปี ค.ศ. ๑๘๕๗ แต่สิ่งเหล่านั้นจะไม่ให้ผลอะไรแก่มันเลย พวกเรา — ชาวฮินดู ก็มีศาสนาเหมือนกัน และเป็นศาสนาที่ดีที่สุดด้วย เมื่อได้รับคำสั่งสอนให้รู้จักความศักดิ์สิทธิ์ของศาสนาที่ดีแล้ว พวกฉันจะยอมตายกันนับหมื่นแสน เพื่อป้องกันสิทธิและความอิสรภาพของตน พวกฉันได้เคยพิสูจน์ความกล้าหาญให้เห็นมาแล้วหลายครั้ง สิ่งที่จะทำให้พวกเรารวมหัวกันต่อสู้กับศัตรูได้ ก็คือความเลื่อมใสในพระศาสนา — ไม่ใช่เพราะความบังเอิญในความเชื่อมั่นทางการเมืองในเรื่องที่จะปล้นเขากิน และความเลื่อมใสในพระศาสนานี้แหละ จะให้กำลังแก่พวกเราที่จะยอมตายเพื่อชาติ และไม่มีวันที่จะยอมสวามิภักดิ์ต่อพวกศัตรูใจทมิฬเหล่านี้เป็นอันขาด แน่นอน อ้ายพวกอังกฤษจะต้องต่อสู้ต้านทานเป็นสามารถ เพราะมันเป็นพวกหัวแข็ง แต่ในที่สุดมันจะต้องเป็นฝ่ายปราชัยหนีจากอินเดีย และอินเดียก็จะเป็นพวกของเราอีกครั้งหนึ่ง สิ่งเหล่านี้พวกเราจะทำได้แน่นอน ฉันรู้และฉันเคยได้ยินพวกของฉันพูดถึงเสมอ และวันหนึ่งในไม่ช้านี้เราจะเริ่มต้นกระทำกัน”
ขณะที่อรุยารับสั่งด้วยความโกรธแค้น ข้าพเจ้าจ้องดูเธอด้วยความพิศวงและสนใจ ปรางอันเหลืองงามของเธอ มีโลหิตปรากฏเป็นสีแดงเรื่อๆ อยู่โดยทั่ว เนตรของเธอปราศจากประกายแห่งความทุกข์ แต่มีประกายแห่งความโกรธแค้น หรือความพินาศเข้ามาแทน เธอรับสั่งด้วยความเชื่อมั่นและความรู้สึกอันแท้จริงและปราศจากความกลัวเกรง
ก่อนพบอรุยา ข้าพเจ้าไม่เคยสนใจในเรื่องการเมืองของประเทศอินเดียเสียเลย ทั้งนี้ก็เพราะข้าพเจ้าเคยพบชาวฮินดูมามาก และทุกคนเป็นคนใจแคบ เอาเปรียบมนุษย์ ปราศจากความเที่ยงตรงต่อมิตร ข้าพเจ้าเคยพบกับพวกเขา และได้เคยเล่าเรื่องมาแล้ว ใน “ละครแห่งชีวิต” นักเรียนชาวฮินดูในอังกฤษ พูดถึงแต่เรื่องโค่นราชาธิปไตย เรื่องบอลเชวิกหรือโซเชียลิสต์เท่านั้น มาบัดนี้ อรุยารับสั่งว่า พวกของเธอ - ชาวฮินดู - จะเป็นข้าของเธอ ยอมตายเพื่อกู้ราชสมบัติ...สิ่งเหล่านี้ทำให้ข้าพเจ้าออกรู้สึกงงมาก
ขณะที่ข้าพเจ้ารำพึงอยู่ ฟีเรลล์วิ่งมาหมอบอยู่แทบพระบาทอรุยา เธอเอาพระหัตถ์จับพวงคอมันไว้ แล้วรับสั่งถามข้าพเจ้าว่า “บอบบี้ เธอรักชาวอังกฤษมากนักรึ?”
“เรื่องการเมืองที่เกี่ยวกับอังกฤษ กระหม่อมต้องขอสารภาพว่า มีความรู้น้อยที่สุด” ข้าพเจ้าทูลตอบอย่างระมัดระวัง “กระหม่อมไม่ทราบว่า อังกฤษเขาได้ทำอะไรไปแล้วบ้างในประเทศอินเดีย แต่สำหรับส่วนตัว กระหม่อมรักชาวอังกฤษมาก เพราะเขาไม่เคยทำให้กระหม่อมเจ็บชํ้าใจเลย กระหม่อมหากินและหาชื่อเสียงได้ในประเทศอังกฤษ”
ตั้งแต่นาทีแรกที่ได้รู้จักกับเธอ ข้าพเจ้าพึ่งจะสังเกตเห็นอรุยา ทรงจ้องดูข้าพเจ้าด้วยวงพักตร์อันเศร้าที่สุด คล้ายจะชวนให้ข้าพเจ้าเห็นพระทัยเธอฉะนั้น
“บางทีเธอจะยังไม่ทราบว่าอังกฤษได้ทำอะไรไปกับบ้านเมืองเธอบ้างแล้ว พวกเราทางทวีปเอเชียและอินโดจีน ต่างก็ได้ถูกปล้นสะดมมาด้วยกันทุกประเทศ” เจ้าหญิงรับสั่งอย่างเศร้า “พวกอังกฤษมันเกลียดเสด็จปู่ฉันอย่างที่สุด เพราะท่านเป็นคนรักชาติและต่อสู้กับมันอย่างสาหัส มันทำลายล้างกองทัพของท่านเสียสิ้น เพราะพวกทหารของท่านไม่มีอาวุธอะไรที่จะป้องกันตัว พวกอังกฤษปล้นเอาราชบัลลังก์ของเสด็จปู่ฉันไป ปล้นจนกระทั่งเพชรเม็ดน้อยใหญ่ที่ฝังอยู่ในมงกุฎ  มันจับเอาท่านมาเนรเทศไว้ในเมืองอังกฤษนี้ ท่านทนหมอก ทนฝน ทนหนาวไม่ไหว ก็สิ้นพระชนม์เสียที่นี่ แต่ท่านก็ไม่เคยละเว้นที่จะเกลียดมันเสียเลย พวกอังกฤษต้องคอยเฝ้าดูแลท่านเสมอ เพราะมันกลัว...กลัวเสด็จปู่ผู้ซึ่งมันได้ทำลายกำลังและอำนาจ แต่ก็ไม่สามารถจะทำลายความตั้งพระทัยอันแท้จริงของท่านที่จะแก้แค้น”
“กระหม่อมรู้สึกเสียใจสำหรับเสด็จปู่ของฝ่าพระบาทมาก” ข้าพเจ้าทูลขณะที่สุนัขฟีเรลล์วิ่งออกไปหยอกล้อกับสุนัขโจเวีย “แต่บางทีคงจะมีมูลเหตุอยู่บ้างกระมัง ที่พวกอังกฤษจำเป็นต้อง – ต้องปล้นราชบัลลังก์ของเสด็จปู่ของฝ่าพระบาท บางทีคนที่เสด็จปู่ของฝ่าพระบาททรงปกครองจะไม่ได้รับความสุข ในขณะที่ท่านยังทรงปกครองราชสมบัติอยู่”
“เธออย่าพูดเป็นบ้าไปหน่อยเลย” อรุยารับสั่งอย่างกริ้ว “ถ้าคนของเสด็จปู่ไม่รักท่าน ทำไมเขาจึงยอมตายเพื่อท่านนับตั้งร้อยตั้งพัน กว่าพวกอังกฤษจะปล้นเอาเมืองของเราไปได้ มันต้องฆ่าคนเสียจนเลือดอาบแผ่นดิน”
ข้าพเจ้าทูลถามว่า “แล้วพวกอังกฤษทำอย่างไรแก่เสด็จพ่อของฝ่าพระบาทเล่า?”
“มันพยายามจะทำเสด็จพ่อของฉันให้ผิดกับเสด็จปู่” เธอรับสั่งตอบ “มันทำให้ท่านเป็นคนอังกฤษ คนอังกฤษผิวดำ นับถือศาสนาคริสตัง และเวลานี้พวกเราก็เป็นคริสตังกันหมด แต่เมื่อเราได้บ้านเมืองของเราคืนแล้ว เราก็จะกลับนับถือศาสนาของเราอีก”
“เสด็จปู่ของฉันได้ทะเลาะกับพวกอังกฤษตั้งแต่วันท่านถูกแย่งราชสมบัติ ตลอดจนถึงวันที่ท่านสิ้นพระชนม์ แต่การทะเลาะวิวาทนั้นก็หาได้ผลอะไรไม่ เสด็จพ่อทรงแสร้งทำพระองค์เป็นมิตรกับพวกอังกฤษเป็นเวลาช้านาน เพราะเชื่อว่าการเป็นมิตรจะได้ดีกว่าศัตรู แต่เนื่องจากเสด็จพ่อทรงใช้เงินเกินจำนวนอันน้อยที่มันจ่ายให้ พวกอังกฤษ... อ้ายพวกปล้นจึงโกรธแค้นท่านมากเพราะเรื่องเงินหนี้สิน เมื่อโกรธกับพวกอังกฤษ เสด็จพ่อจึงเสด็จหนีไปอยู่ประเทศรัสเซีย แต่พวกรัสเชียก็เป็นคนผิวขาว และโกหกไม่ผิดอะไรกับคนอังกฤษ มันให้คำมั่นสัญญาร้อยแปดว่าจะช่วยเหลือเสด็จพ่อ แต่มันก็ไม่เคยช่วยเหลืออะไรท่านเลย นอกจะใช้ท่านเป็นเครื่องมือ ในการที่จะคิดปล้นสะดมของมันเท่านั้น เสด็จพ่อ ตกพระทัยเป็นอันมาก เสด็จหนีกลับมาขอความสงบกับพวกอังกฤษอีก กลับมาครั้งนี้เสด็จพ่อเป็นคนที่ไม่มีจิตใจเหลืออยู่แล้ว ไม่ผิดอะไรกับคนบ้าหรือคนตาย ท่านเคยประทับอยู่พระองค์เดียวตลอดวัน พระเศียรซบอยู่บนโต๊ะ ไม่ทรงทำอะไรเลยนอกจาก คิด...คิด...คิดถึงสิ่งต่างๆ ที่ควรจะเป็นของพระองค์ท่าน ซึ่งท่านมีสิทธิเป็นเจ้าของ คิด...คิดแล้วก็รอวันตาย เสด็จพ่อสิ้นพระชนม์เพราะความตรอมพระทัย และอ้ายพวกอังกฤษ...พวกที่เธอรักเป็นผู้ปลงพระชนม์”
ข้าพเจ้ามิได้ทูลถามอะไรในเรื่องประเทศอินเดียต่อไปอีก เพราะเกรงว่าจะทำให้อรุยาชอกชํ้าพระทัยมากขึ้น แม้สิ่งที่เธอรับสั่งมาแล้ว จะมีความจริงอยู่บ้างหรือไม่เพียงใด ข้าพเจ้าก็ยังรู้สึกเห็นพระทัยเธอ อนิจจา อรุยาผู้น่าสงสาร!
บทที่ ๑๔
เมื่ออยู่เป็นสุขสบายในบ้าน “บลูพีเตอร์” มาจนครบกำหนดหนึ่งเดือน ข้าพเจ้าลาพวกเจ้าของบ้านกลับไปประจำการที่สำนักงานที่ถนนฟลีตสตรีต อยู่ที่นั่นเพียงอีกสัปดาห์เดียวก็ถูกส่งไปเป็นผู้แทนหนังสือพิมพ์ลอนดอนไทมส์ ตามประเทศต่างๆ ในคอนติเนนต์ ข้าพเจ้าเที่ยวไป...เที่ยวไป จนลืมเรื่องของพระองค์เจ้าวรประพันธ์ และนางสาวไอรีนสตีลส์ ส่วนเรื่องความเป็นไปของเมืองอินเดีย ที่เจ้าหญิงอรุยารับสั่งในคราวที่เราพบกันในสวนหลวงริชมอนต์พาร์ก ข้าพเจ้าไม่ได้ถือเอาเป็นสาระและพยายามจะลืมเสียเหมือนกัน ทั้งนี้ก็เพราะตามที่ได้รู้เห็นมาแล้ว ข้าพเจ้าไม่เห็นว่าอินเดียจะเป็นประเทศที่ดีพอที่จะสละเวลาอันมีค่าไปค้นคว้าหาความจริงซึ่งเต็มไปด้วยความขมขื่นเหลวไหลและป่าเถื่อน
ข้าพเจ้าไม่นิยมและไม่สมัครจะถือเอาขนบธรรมเนียมอักษรศาสตร์ ตลอดจนความเป็นอยู่ของประเทศอินเดียมาเป็นครูข้าพเจ้าได้ อ่านหนังสือที่เกี่ยวกับประเทศอินเดียมาแล้วมากหลาย จริงบ้างไม่จริงบ้าง แต่สำหรับผู้ที่สามารถจะอ่านแล้วคิดเก็บข้อความรวบรวมปะติดปะต่อ ภาพแห่งความเป็นไปโดยแท้จริงของประเทศอินเดียจะปรากฏอยู่ในหนังสือเหล่านั้นแน่นอน ความจริงย่อมจะหนีความจริงไม่พ้น
ขนบธรรมเนียมซึ่งปรากฏอยู่ทุกวันนี้ มีแต่จะดึงให้อินเดียตกตํ่า การถือพวก ถือตระกูล จนเกินขีดแห่งความเป็นมนุษย์ ทำให้เกิดความร้าวสลายในหมู่คณะ ทำให้ปราศจากสามัคคีธรรม การบังคับให้เด็กอยู่กินเป็นสามีภรรยากันตั้งแต่อายุสิบเอ็ดสิบสอง เมื่อเด็กชายอายุได้สิบสี่สิบห้าก็คิดหาเมียให้จนนับไม่ถ้วน ให้เด็กหมกมุ่นอยู่ในเมถุนอันร้ายแรง จนเด็กไม่สามารถจะทำการงานอะไรให้เป็นประโยชน์ได้ ชาวฮินดูไม่มีโอกาสจะเป็นหนุ่มเป็นสาวได้ ต่อจากวัยแห่งความเป็นเด็กก็เป็นคนชราเลยทีเดียว “กันดีย์” อาจเป็นคนเก่งด้วยประการทั้งปวง แต่เมื่อศิษยานุศิษย์ของแกเป็นคนจำพวกที่ได้กล่าวมาแล้ว แกคนเดียวจะกู้อิสรภาพมาให้อินเดียอย่างไรได้ แทนที่จะให้อังกฤษมีอำนาจลดน้อยลงในอินเดียตามความมุ่งหมาย โดยไม่รู้สึก “กันดีย์” อาจเป็นเหตุให้เหตุการณ์เป็น ไปตรงกันข้ามก็ได้ ในชั่วเวลาร้อยปีนี้ข้าพเจ้ากล้าพยากรณ์ได้ว่า อินเดียจะหลุดจากความปกครองของอังกฤษไปไม่สำเร็จเป็นอันขาด
เมื่อเที่ยวไปในประเทศต่างๆ ทางคอนติเนนต์ได้ราวสามเดือน ข้าพเจ้าก็ถูกสั่งให้กลับมาประจำการในกรุงลอนดอนอีกครั้ง ที่นั่น ข้าพเจ้าได้มีโอกาสพบพวก “สตีลส์” เสมอ มิสเตอร์สตีลส์มักจะพาพวกพ้องวงศ์ญาติมาที่สโมสรที่เฮย์มาร์เก็ต หรือไปที่บ้านของข้าพเจ้าและอาร์โนลด์ที่เอิร์ลสคอร์ตโรด ส่วนพวกเราก็ไปหาแกที่บ้าน “บลูพีเตอร์” บ่อยๆ เหมือนกัน
วันหนึ่ง พวกเรา - เลดีมอยรา, มาเรีย, อาร์โนลด์และข้าพเจ้า ได้รับเชิญให้ไปรับประทานอาหารคํ่ากับมิสเตอร์สตีลส์ที่บ้าน เมื่อไปถึง เราพบคนแปลกหน้าหลายคน ส่วนพวกที่คุ้นเคยก็มีพระองค์เจ้าวรประพันธ์และไอรีนและฟรีดา เจ้าหญิงอรุยาไม่ได้เสด็จอยู่ที่นั่น เพราะมีพระธุระจำเป็นต้องเสด็จกลับไปเมืองเพนตัน มิสซิสสตีลส์ ภรรยาท่านเจ้าของบ้านก็อยู่ที่นั่นด้วย แกเป็นคนหงิมๆ หน้าตาผอมซีด แสดงว่าเป็นโรคเรื้อรัง
ก่อนรับประทานอาหาร เรานั่งกันอยู่ในห้องรับแขก ข้าพเจ้ายืนอยู่ระหว่างพระองค์เจ้าวรประพันธ์และไอรีนที่ข้างหน้าต่างซึ่งเปิดไปเห็นสนามหญ้าหน้าบ้าน
“เออ นี่ฉันยังเห็นพวกบารามซิงห์เดินพลุกพล่านอยู่ที่นี่เสมอ” เราได้ยินมิสซิสเทอร์สตันพูดกับมิสซิสสตีลส์
“จริง เจ้าหญิงอรุยามาพักอยู่ที่นี่เสมอ” มิสซิสสตีลส์ตอบ “เวลานี้ไปอยู่เสียที่เพนตันอีกสองสามอาทิตย์ก็คงจะกลับ”
“อรุยาเกลียดพวกอังกฤษ เพราะเราเอาประเทศอินเดียของเธอมาปกครอง” มิสเตอร์สตีลส์พูดทีเล่นทีจริง “แต่อรุยาชอบพวกเรา เราก็เลยต้องชอบอรุยาด้วย เพราะเธอเป็นสหายคู่ทุกข์คู่ยากของฟรีดา”
“ฉันเคยอยู่โรงเรียนเดียวกับอรุยาที่เมืองไบรตัน” สตรีสาวคนหนึ่งพูด “ฉันจำได้ว่าเธอชอบเล่นเกมฮอกกี้ เล่นเก่งมาก”
“อรุยาเต้นรำสวยมากเหมือนกัน” อีกคนหนึ่งสอด “เออ ฉันยังจำได้ว่า มีนายทหารคนหนึ่งชื่อเฟรดคาเซิลติดพันรักใคร่เจ้าหญิงอรุยาอย่างจริงจังครั้งหนึ่ง” มิสซิสเทอร์สตันถาม “แล้วเรื่องมันไปอย่างไรกัน?”
“เรื่องไม่ได้ไปถึงแค่ไหน” มิสซิสสตีลส์ตอบ “พวกญาติของเฟรดคาเซิลเขาดีใจกันมาก ที่เขาพรากเฟรดไปเสียได้สำเร็จ เวลานี้เฟรดกำลังเดินทางไปประจำการที่อินเดียในเดือนมีนาคมนี้”
“แต่พี่ชายของอรุยา — เจ้าชายมุรัต — แต่งงานไปกับผู้หญิงอังกฤษไม่ใช่หรือ?” สตรีคนหนึ่งหล่อนชื่อเพิร์ลถามขึ้น
“จริงซี” มิสซิสเทอร์สตันพูด “เพราะการแต่งงานนี้ซี จึงเกิดเรื่องทะเลาะกันใหญ่โต ทั้งทางฝ่ายญาติเจ้าบ่าวและเจ้าสาว พวกญาติทางฝ่ายผู้หญิงเขาโกรธมาก เขาพยายามจะห้ามปรามอย่างเต็มกำลัง แต่ก็ไม่สำเร็จ”
ขณะนั้นข้าพเจ้ามองดูพระองค์เจ้าวรประพันธ์ท่านทรงยิ้ม แล้วไปยืนอยู่ข้างไอรีน
“ฉันเชื่อว่าหล่อนคงจะเห็นเป็นของหรูและวิเศษที่จะได้มียศเป็นเจ้าหญิง” หญิงผู้ที่ชื่อเพิร์ลสอดขึ้น “ทั้งๆ ที่รู้อยู่แล้ว ผลที่จะได้มันจะน้อยกว่าผลที่จะเสียมากนัก”
“จริง ฉันเห็นด้วย” มิสซิสเทอร์สตันพูด “แต่เดี๋ยวนี้หล่อนคงจะรู้สึกตัวบ้างกระมัง เพราะคนโดยมากซึ่งเคยรู้จัก เขาเมินหน้าหนีหล่อนเสียแล้วเกือบทุกครั้งที่พบกัน ฉันได้ทราบว่าทางฝ่ายวงศ์ญาติเพื่อนฝูงของสามีหล่อนๆ ก็เข้าด้วยไม่ได้”
“ฉันรู้สึกสมนํ้าหน้าหล่อนทีเดียว ที่ไปทำตัวให้เหลวไหลถึงเช่นนั้น” เพิร์ลกล่าว
“ฉันเชื่อในการที่ชาวตะวันออกและชาวตะวันตกผิวเหลืองและผิวขาวจะเป็นเพื่อนกันได้” มิสซิสสตีลส์ปรารภ “แต่ถ้าจะชอบพอกันจนถึงกับแต่งงานกันนั้น ฉันรู้สึกว่าจะเป็นโทษด้วยกันทั้งสองฝ่าย เราไม่ควรทำอะไรที่รู้สึกว่าจะต้องเสียใจไปจนตลอดชีวิต”
ทันใดนั้น ข้าพเจ้าก็สามารถจะสันนิษฐานได้ทันทีว่า การที่มิสเตอรสตีลส์ปล่อยให้พระองค์เจ้าวรประพันธ์และไอรีนสนิทสนม จนถึงเป็นคู่รักกันนั้น เป็นสิ่งที่ภรรยาของแกไม่ต้องประสงค์อย่างยิ่ง
แม้ว่าจะทรงยิ้มแย้มในขณะที่ได้ยินเขาพูดถึงความไม่ดีงามต่างๆ ของการแต่งงานระหว่างชาวยุโรปและชาวเอเชีย ก็ย่อมเป็นธรรมดาอยู่เองที่สิ่งเหล่านี้จะทำให้พระองค์เจ้าวรประพันธ์ตะขิดตะขวงพระทัย หรืออย่างน้อยก็ทำให้ทรงคิด เมื่อกำลังรับประทานอาหาร พระองค์ชายมีกิริยาเงียบเหงา ไม่รับสั่งอะไรที่ สนุกสนานอย่างธรรมดา ยิ่งกว่านั้นข้าพเจ้ายังรู้สึกว่าท่านทรงเป็นทุกข์ รับประทานอาหารแล้ว เราออกไปเล่นไพ่กันที่เฉลียงหน้าบ้าน คืนนั้นเมื่อเสด็จจากที่บ้าน “บลูพีเตอร์” ข้าพเจ้าชวนพระองค์ชายไปบรรทมค้างที่บ้าน ถนนเอิร์ลสคอร์ตโรด ขณะที่นั่งมาในรถเราไม่ได้พูดถึงเรื่องอะไร นั่งคล้ายตุ๊กตา!
รุ่งขึ้นเช้า ไอรีนสตีลส์โทรศัพท์มาชวนพระองค์ชายและข้าพเจ้าไปเล่นเทนนิสที่บ้าน นอกจากเราทั้งสาม ก็มีมิสเตอร์สตีลส์มาเล่นอยู่ด้วย รวมเป็นสี่คน วันนั้นสังเกตดูรู้สึกว่า ไอรีนแสดงกิริยาดีต่อพระองค์ชายเป็นพิเศษ หล่อนชมฝีมือในการเล่นเทนนิสของท่านไม่หยุดหย่อน และขอเล่นคู่กับท่านเสมอไป เลิกจาก เทนนิสเราไปกรรเชียงเล่นในลำแม่น้ำเทมส์ หล่อนชมว่าพระองค์ชายกรรเชียงได้ดีมาก และชวนให้ท่านมานั่งกับหล่อนทางท้ายเรือ ขณะที่หล่อนสังเกตเห็นพระองค์ชายค่อนข้างเหนื่อย การโอ้โลมปฏิโลมเช่นนี้ มิสเตอร์สตีลส์ก็เป็นผู้รู้เห็นด้วย แต่ก็ไม่ได้ว่าอะไร แกพูดกับข้าพเจ้าถึงเรื่องไปยิงสัตว์ทางทวีปแอฟริกา!
พระองค์ชายยังคงเงียบหงอย ไอรีนก็ยังคงพยายามที่จะทำให้ชื่นบานเป็นสุข
“เน็ด ทำไมเธอจึงหงอยไปอย่างแปลกประหลาด?” หล่อนถาม “เน็ด” เป็นชื่อที่พวก “สตีลส์” เรียกพระองค์ชาย
หล่อนทราบดีว่า ทำไมพระองค์ชายจึงหงอยไปอย่างแปลกประหลาด แต่หล่อนก็มิได้เอ่ยถึงเรื่องที่พูดกันเมื่อคืนนี้
“เธอไม่ชอบอรุยาไมใช่หรือ เน็ด?” หล่อนถาม “ฉันเห็นว่าแกเกลียดพวกเรา...พวกอังกฤษอย่างมากทีเดียว”
“ฉันไม่ค่อยชอบอรุยา” พระองค์ชายรับสั่งตอบ
ดังนั้นเรือลำน้อยก็แล่นไปเรื่อยๆ ไอรีนพยายามฉอเลาะต่อไป... ต่อไปจนพระองค์ชายหายจากความเงียบหงอย กลับเป็นสุข... เป็นอย่างที่เคยได้เป็นมาแล้วเสมอ
ข้าพเจ้าได้ทราบในภายหลังว่า เจ้าหญิงอรุยาก็ได้รับสั่งให้พระองค์ชายทราบเหมือนกัน ถึงเรื่องเธอเกลียดพวกอังกฤษเพราะเขาปล้นเอาราชบัลลังก์ของบรรพบุรุษเธอไป พระองค์ชายได้เคยอยู่กับพวกอังกฤษมาตั้งแต่พระชันษาได้สิบสี่ถึงยี่สิบสามปี ชาวอังกฤษได้ให้ความสุข ได้ทำให้ท่านรักและเห็นใจพวกเขา ดังนั้น เมื่อทรงได้ยินเจ้าหญิงรับสั่งถึงความชั่วร้ายของผู้ที่ตนรักด้วยกิริยาอันค่อนไปข้างไม่สุภาพ พระองค์ชายจึงไม่ทรงเชื่อและรู้สึกเบื่อ บางทีก็ถึงกับชังนํ้าหน้าผู้ที่มาบอก
ตั้งแต่วันที่ไปกรรเชียงที่ในลำแม่นํ้าเทมส์	ข้าพเจ้าพบพระองค์เจ้าวรประพันธ์และไอรีน ไปไหนไปด้วยกันเสมอ พระองค์ชายมีพระพักตร์ชื่นบานเป็นสุข...เป็นสุขอย่างคนที่หลงรักผู้หญิงจะเป็นสุขได้ ในที่สุดก็ถึงวันที่จะต้องเสด็จกลับไปมหาวิทยาลัยออกซฟอร์ด ข้าพเจ้าไปเฝ้าและส่งเสด็จที่บ้าน “บลูพีเตอร์”
บทที่ ๑๕
ในระหว่างหลายสัปดาห์ต่อมา ข้าพเจ้ามีงานที่จะต้องทำมาก ต้องเที่ยวไปในประเทศต่างๆ ในยุโรป	เขียนข่าวในหน้าหนังสือพิมพ์ซึ่งเป็นงานที่ข้าพเจ้ารักยิ่งกว่าชีวิต เมื่อหน้าที่บังคับให้โยกย้ายไปมาเสมอเช่นนี้ ข้าพเจ้าจึงไม่มีโอกาสพบพวกตระกูล “สตีลส์” หรือพระองค์เจ้าวรประพันธ์เลย จนกระทั่งราตรีหนึ่งใน กรุงลอนดอน ข้าพเจ้าเดินไถลเข้าไปรับประทานอาหารที่สโมสรโซโรคลับ ความประสงค์มีอยู่ว่า จะไปหาเรื่องมาเขียนลงหนังสือพิมพ์สักสองพันคำ สโมสรโซโรคลับนี้เป็นสถานที่ที่คนมั่งมีไปมาก ทันสมัยที่สุด มีการรื่นเริงไม่เว้นวัน ข้าพเจ้าแต่งตัวราตรีสโมสร อกแข็ง “หางสั้น” โบผูกคอดำ ซึ่งเป็นเครื่องแต่งกายของสุภาพบุรุษทุกคนในที่นั้น
ส่งหมวกและเสื้อคลุมให้เด็กคนใช้แล้ว ข้าพเจ้าก็เดินเข้าไปยังห้องรับประทานอาหาร ได้ยินเสียงดนตรีกำลังบรรเลงเพลงฟอกซ์ทรอต ให้คนแปดหรือสิบคนเต้นรำ พอจะทรุดกายลงนั่งโต๊ะเล็กข้างเสาแห่งหนึ่ง ข้าพเจ้าเหลือบไปเห็นไอรีน สตีลส์ นั่งอยู่กับชายผู้หนึ่ง เขาเป็นคนมีรูปร่างหน้าตาและกิริยาท่าทางเป็นนายทหารอังกฤษอย่างแน่นอน ผอมสูง ผมทองหวีไว้เรียบ มีหนวดหยุมหยิมที่ริมฝีปากเบื้องบน อายุในราวสามสิบสองถึงสามสิบห้าปี เห็นไอรีนทำให้ข้าพเจ้านึกสมเพชพระองค์ชายผู้เป็นเพื่อนรักของเราทุกคน ท่านหลงรักไอรีน เวลานี้เสด็จไปศึกษาอยู่ทางออกซฟอร์ด ไอรีนไปเที่ยวกับชายอื่น หล่อนเคยบอกข้าพเจ้าครั้งหนึ่งว่าหล่อนไม่เชื่อว่า ความรักของหนุ่มสาวจะเป็นสิ่งที่ยั่งยืน ชายใดที่มาติดและรักหล่อนคือเขามารักเล่นชั่วคราว เมื่อจากไปแล้วเขาก็ลืม ข้อนี้ไม่ใช่ความจริง หล่อนทราบดีอยู่แล้ว หล่อนมั่นใจทีเดียวว่า พระองค์ชายรักหล่อนและที่ออกซฟอร์ดพระองค์ชายฝันเห็นแต่หล่อน...หล่อนคนเดียวเท่านั้น!
ขณะที่ข้าพเจ้ามองไปทางโต๊ะไอรีน ชายผู้มากับหล่อนกำลังรินเหล้าแชมเปญใส่ในถ้วยให้หล่อนดื่ม เขามองมาสบตาข้าพเจ้าแล้ว กระซิบให้ไอรีนทราบ สักครู่หล่อนค่อยๆ เหลียวมาดู พอรู้ว่าเป็นข้าพเจ้า หล่อนก็พยักหน้าให้เข้าไปหา ข้าพเจ้าปฏิบัติตามความประสงค์ของหล่อนโดยทันที
“แฮลโหล บอบบี้ อะไรมาอยู่ที่นี่คนเดียว ถือเอการาวกับพระทีเดียวหรือ?” หล่อนปราศรัยขณะที่จับมือข้าพเจ้า
“ฉันเป็นนักหนังสือพิมพ์ ไอรีน” ข้าพเจ้าตอบ “และมีนิสัยชอบเอาสถานที่สาธารณะต่างๆ เป็นที่ทำงาน”
หล่อนยิ้มและแนะนำให้เพื่อนผู้ชายของหล่อนกับข้าพเจ้ารู้จักกัน “บอบบี้” หล่อนหันมาทางข้าพเจ้า “เธอรู้จักนายร้อยเอกเจอร์โรม ฟีลิป เจอร์โรม” หล่อนหันไปทางฟีลิป “นี่มิสเตอร์วิสูตร ศุภลักษณ์ หรืออีกนัยหนึ่ง ‘บอบบี้’ ชาวสยาม ผู้แทนหนังสือพิมพ์ลอนดอน-ไทมส์”
ชายผู้นั้นลุกขึ้นยืนต้อนรับข้าพเจ้าอย่างสุภาพ เราสัมผัสมือกัน ไอรีนชวนให้ข้าพเจ้ามานั่งร่วมวงกับหล่อน ข้าพเจ้ายินดี ฟีลิปสั่งคนใช้ให้จัดที่สำหรับข้าพเจ้าที่โต๊ะอีกที่หนึ่ง ข้าพเจ้าคุยกับไอรีน คุยกับฟีลิป ดื่มเหล้าแชมเปญ เต้นรำอา, ชีวิต!
นายร้อยเอกเจอร์โรม ฟีลิป เป็นนายทหารซึ่งถูกย้ายมาจากอินเดีย มาประจำการในกองทหารรักษาพระองค์ในกรุงลอนดอน เคยได้ไปท่องเที่ยวอยู่ในประเทศต่างๆ ทางบูรพทิศ ฟีลิปรู้จักประเทศญี่ปุน จีน พม่า และอินเดียดี และสามารถจะเล่าเรื่องขำๆ ขันๆ ต่างๆ อันเกี่ยวกับบ้านเมืองเหล่านั้นได้ทุกเวลา ข้าพเจ้าออกชอบฟีลิปเพราะเป็นคนพูดสนุก มีกิริยาอันสุภาพ และยิ่งกว่านั้น ข้าพเจ้าเชื่อว่าเขาชอบไอรีน
เรารับประทานอาหาร และเต้นรำกันอยู่จนเกือบหนึ่งนาฬิกาแห่งวันรุ่งขึ้นจึงได้คิดจะกลับ ฟีลิปจะต้องไปส่งไอรีนถึงบ้านริชมอนด์พาร์ก ซึ่งอยู่ไกลคนละมุมเมืองกับสโมสรโซโรคลับ บ้านข้าพเจ้าอยู่ระหว่างทาง ดังนั้น ฟีลิปจึงเชิญให้ข้าพเจ้านั่งไปในรถเช่ากับไอรีนและเขา ไอรีนนั่งกลางระหว่างข้าพเจ้าและฟีลิป รถยนต์เช่าชนิดเก๋งแล่นไปช้าๆ ในท่ามกลางความพลุกพล่านของฝูงชน ซึ่งกำลังหารถรีบกลับบ้านเพราะเป็นเวลาดึก นั่งมาในรถ ท่านสหายที่รัก ข้าพเจ้ารู้สึกขำใจเสียนี่กระไร! ไอรีนเคยพูดว่า เมื่อของเก่าต้องจากไปเสียแล้ว เราก็ลืม เมื่อลืมแล้วเราก็เริ่มหาของใหม่ และของใหม่เป็นสิ่งที่หาได้ง่ายเสมอ! หล่อนฉอเลาะกับฟีลิป ชอบพอสนิทสนมกับฟีลิป เช่นเดียวกับที่ข้าพเจ้าเห็นหล่อนทำกับพระองค์เจ้าวรประพันธ์ของเรามาแล้ว
กลับถึงบ้านคืนนั้น ข้าพเจ้าเห็นจดหมายฉบับหนึ่งวางอยู่บนโต๊ะเครื่องแป้ง เปิดผนึกออกอ่าน ปรากฏว่าเป็นจดหมายมาจากพระองค์เจ้าวรประพันธ์ เขียนมาจากมหาวิทยาลัยออกซฟอร์ด พระองค์ชายต้องประสงค์จะเสด็จเข้ามาพักอยู่ในกรุงลอนดอนสักสามคืน คืนวันศุกร์ เสาร์ อาทิตย์ ทรงหาที่พักไม่ได้เหมาะ จึง ทรงขอมาอยู่กับข้าพเจ้าที่บ้าน ข้าพเจ้ารู้สึกดีใจ เพราะเวลานั้น อาร์โนลด์เกลอแก้วต้องไปประจำการอยู่เสียที่กรุงเบอร์ลิน ข้าพเจ้าต้องอยู่บ้านคนเดียวออกรู้สึกหงอย รุ่งเช้าข้าพเจ้าโทรเลขทูลตอบพระองค์ชายไปว่าไม่ขัดข้อง
ตามวันและเวลาที่กำหนด พระองค์เจ้าวรประพันธ์เสด็จมาถึง เอารถมอร์ริสไปฝากไว้ที่โรงรถยนต์ข้างบ้าน แล้วเสด็จขึ้นมาหาข้าพเจ้าบนตึก ข้าพเจ้าได้จัดห้องนอนของอาร์โนลด์ไว้ให้ทรงอยู่ พระองค์ชายทรงพอพระทัยมาก ทรงรับสั่งถึงอากาศอันหนาวเย็นที่ออกซฟอร์ด ถามถึงข้าพเจ้าได้พบพวกสตีลส์บ้างหรือเปล่า? พระพักตร์ของพระองค์ชายดูสดชื่นเป็นสุขผิดธรรมดา
“กันจะต้องรีบไปบ้านตาสตีลส์” ท่านรับสั่ง “เธอไม่รังเกียจไม่ใช่หรือวิสูตร ที่กันจะต้องรีบไปเดี๋ยวนี้ กันคิดถึงไอรีนจัง กันเขียนจดหมายไปบอกหล่อนแล้วว่าจะไปหา”
“กระหม่อมไม่รังเกียจเลย” ข้าพเจ้าทูลตอบ “เชิญเสด็จซี ฝ่าพระบาท”
ตรัสแล้วก็ทรงหยิบฉลองพระองค์คลุมชั้นนอกและพระมาลา ผลุนผลันออกจากห้องไป
วันนั้นข้าพเจ้าต้องไปประจำการอยู่ที่ถนนฟลีตสตรีตตั้งแต่เช้าจนค่ำ ราว ๑๘ นาฟิกาข้าพเจ้าจึงกลับมาถึงบ้าน พบพระองค์ชายเสด็จมาจากไอรีนแล้ว ยังคงทรงยิ้มแย้มแจ่มใส เป็นสุข ไอรีน... ไอรีน เมื่อใดเล่าเธอจึงจะแสดงให้ชายที่หลงรักเธอทราบว่า เธอมีความรู้สึกอย่างใดสำหรับเขา!
ข้าพเจ้าไม่ได้ทูลให้พระองค์ทรงทราบถึงเรื่องที่ได้ไปพบไอรีนกับนายร้อยเอกเจอร์โรม ฟีลิป ที่สโมสรโซโรคลับ ท่านคงจะฉงนใจว่า ทำไมข้าพเจ้าจึงไม่ทูลให้ทรงทราบ ทั้งนี้ก็เพราะข้าพเจ้ายังไม่รู้จักพระองค์ชายดีพอและเกรงว่าท่านจะไม่ทรงเชื่อ อีกประการหนึ่งข้าพเจ้าเป็นผู้เขียนข่าวหนังสือพิมพ์ ซึ่งไม่ผิดอะไรกับ ตัวตลกในโรงละครชีวิต เฝ้าดูละคร เฝ้าหัวเราะ และไม่มีหน้าที่ที่จะพูดจริงจังกับใครได้ ยิ่งกว่านั้นข้าพเจ้าต้องการให้พระองค์ชายกับพวก “สตีลส์” ชอบพอเป็นมิตรกันเสมอในฐานที่เป็นลูกผู้ชายที่ดี ข้าพเจ้าเห็นว่ามีความจริงบางอย่าง ซึ่งเราจะพูดไม่ได้ และจะต้องปล่อยให้ผู้ที่เกี่ยวกับความจริงนั้นทราบโดยไปพบเห็นเข้าเอง
บทที่ ๑๖
พร้อมด้วยความชื่นบาน ความร่าเริง ความผาสุก เนื่องจากที่ได้ทรงแน่พระทัยไว้แล้วว่าได้ทรงชนะสงครามแห่งความรัก...รักไอรีน...ชนะอย่างไม่มีใครจะมาชิงเอาความมีชัยไปได้ พระองค์เจ้าวรประพันธ์เสด็จไปในการเต้นรำที่บ้านแอสตัน เมเนอร์-เฮาส์ กับพวกมิสเตอร์สตีลส์ เนื่องจากการเต้นรำครั้งนี้ เกี่ยวกับการเรี่ยไรเงินเพื่ออุทิศให้กองการกุศลแห่งหนึ่ง ข้าพเจ้าจึงมีโอกาสเข้าไปร่วมวงกับเขาด้วย ในนามของคณะหนังสือพิมพ์
มิสเตอร์สตีลส์ตั้งใจจะไปเป็นผู้ปกครองของสตรีสาวที่ตนพาไป มีธิดาทั้งสองของแกและเจ้าหญิงอรุยา แต่พอไปถึงเข้าจริง มีพวกพ้องมาฉุดไปโน่นไปนี่ไม่มีเวลาอยู่นิ่งได้ แกเลยปล่อยให้แม่สาวทั้งสามสนุกสนานกับผู้ชายที่แวดล้อมหล่อนอยู่ พระองค์เจ้าวรประพันธ์เป็นผู้ที่มีรูปร่างสูงระหงแม้จะเล็กก็เตันรำเก่ง และเต้นกับไอรีนครั้งแล้วก็ครั้งเล่า จนกระทั่งมีชายคนหนึ่งมาตบพระอังสาเบาๆ ขอพรากไอรีนจากท่านไปเต้นรำกับเขาชั่วคราว พระองค์ชายกำลังเป็นสุข กำลังสนุก เมื่อเกิดมามีผู้มาขัดขวางอย่างสุภาพเช่นนั้น ท่านก็จำพระทัยต้องยอมปล่อยให้ไอรีนไปเต้นรำกับเขา
พระองค์ชายทรงเดินจะมาหาข้าพเจ้า ทางอีกด้านหนึ่งของห้อง แต่ก่อนที่จะมาถึงก็มีใครคนหนึ่งมาจับพระกรท่านไว้โดยฉับพลัน พระองค์ชายสะดุ้งเหลียวไปพบเจ้าหญิงอรุยาทรงยืนอยู่ข้างๆ เธอ ทรงฉลองพระองค์แบบราตรี เป็นกำมะหยี่สีแดงอ่อน เปิดพระศอ ตํ่าลงมาพองาม มีแพรชีฟองสีดำห้อยประดับ และดอกกุหลาบสีชมพูติดพระอังสาเบื้องซ้าย และสวมสร้อยไข่มุกสร้อยหนึ่งรอบ พระศอ อีกสร้อยหนึ่งพันไปกับพระเกศาซึ่งเกล้าไว้เป็นมวยพองาม
“ยังไงเน็ด” เธอปราศรัยกับพระองค์ชาย “เธอไม่เต้นรำแล้วหรือ?”
“ประเดี๋ยวฉันจะเต้น อรุยา” ท่านรับสั่งตอบอย่างสุภาพ
“เต้นกับไอรีนใช่ไหม?” เธอตรัสถามอย่างเยาะเล็กน้อย “แต่เวลานี้ไอรีนยังเต้นอยู่กับคนอื่น เธอออกไปนั่งเล่นกับฉันที่เฉลียงก่อนจนกว่าจะจบเพลงซี เอาบอบบี้ (ข้าพเจ้า) ไปด้วย”
“ได้ซี อรุยา” พระองค์ชายรับสั่งรับคำอย่างเสียไม่ได้ “แต่เธอไม่ชอบเต้นรำมากกว่าหรือ...เต้นกับฉัน”
“แหม ไม่ได้ดอกเน็ด ขอบใจมาก ฉันเต้นรำกับเธอไม่ได้เป็นอันขาด คนบ้าพวกนี้เขาจะได้หัวเราะกันตาย เราไม่ควรจะเต้นรำด้วยกันไม่ใช่หรือ? ไปนั่งคุยกันข้างนอกดีกว่า เอาบอบบี้ไปด้วย” ตรัสแล้วอรุยาก็หันมากวักพระหัตถ์เรียกข้าพเจ้าไป เราเดินออกประตูใหญ่ไปยังเฉลียงอันว่างเปล่า อรุยาประทับบนเก้าอี้ยาวเชสเตอร์ฟิลด์ ทรงจัดเครื่องแต่งพระองค์ให้เรียบร้อย แล้วชวนให้พระองค์ชายและข้าพเจ้านั่งสองข้างเธอ
“เน็ด” เธอตรัส “ฉันเสียใจเหลือเกินที่ได้แสดงกิริยาอันไม่สุภาพกับเธอเมื่อสองสามอาทิตย์มานี้ แต่เดี๋ยวนี้ฉันเกรงว่าฉันจะต้องแสดงกิริยาอันไม่สุภาพกับเธออีก เพราะ...เพราะฉันต้องการจะบอกความจริงบางอย่างให้เธอทราบ ฉันต้องการจะช่วยเธอ..ต้องการเป็นเพื่อน” นิ่งอยู่สักครู่อรุยารับสั่งถามว่า “เธอรักไอรีน สตีลส์มากเหลือเกินจริงไหม?”
“เธอรู้ได้อย่างไร” พระองค์ชายตรัสย้อนถาม
เจ้าหญิงทรงพระสรวล
“ฉันรู้เพราะฉันไมใช่คนตาบอด” เธอตรัสตอบ “เธอจำได้ไหมที่ฉันเคยว่าเธอเหมือนสุนัข ‘ฟีเรลล์’ ของฉัน? นั่นแหละ ถ้าเธอจะเห็นตัวของเธอเองยืนอยู่ที่ประตูนั้นจ้องดูหล่อนตลอดเวลา เธอจะไม่ต้องการให้ฉันอธิบายว่า ทำไมเธอจึงเหมือนกับฟีเรลล์เป็นอันขาด ตาของเธอวิ่งตามหล่อนไปทุกแห่ง ตามไปอย่างตาของทาสของฟีเรลล์ ประเดี๋ยวซี อย่าเพ่อโกรธ” เธอห้ามพระองค์ชายขณะที่ท่านจะลุกหนี “ฉันไม่ได้ตั้งใจจะหยาบกับเธอ แต่อย่างไรก็ดีหล่อนช่างดีต่อเธอเสียเหลือเกิน จนเธอก็ไม่รังเกียจที่จะเป็นสุนัขของหล่อนไมใช่หรือ?”
“แน่นอน” พระองค์ชายทรงตอบ “ฉันเชื่อว่าฉันจะสมัครเป็นหมาของไอรีนมากกว่าเป็นเพื่อนของเธอที่เธอต้องการจะช่วย”
“ฉันรู้” เธอตรัส “งั้นซี ฉันจึงรู้สึกเสียใจสำหรับเธอมาก เธอ...เธอรักหล่อนมาก...มากพอที่จะขอให้หล่อนแต่งงานกับเธอ งั้นไม่ใช่หรือ?”
“แน่นอน” พระองค์ชายทรงตอบอย่างไม่หวาดหวั่น “ฉันตั้งใจจะขอให้เธอแต่งงานกับฉันในสองวันนี้”
“ฉันขอบอกเธอว่าเธอจะไม่ทำอะไรบ้าๆ เช่นนั้นเป็นอันขาด” อรุยารับสั่งด้วยพระสุรเสียงอันดังเป็นเชิงบังคับผิดธรรมดา ข้าพเจ้าสังเกตเห็นอัสสุชลหล่ออยู่ในพระเนตรทั้งสองของเธอ “ถ้าเธอไปขอให้หล่อนแต่งงานด้วย เธอจะถูกปฏิเสธ หล่อนรักคนอื่น หล่อนไม่เคยรักเธอ” หันมาทางข้าพเจ้า อรุยารับสั่งกับพระองค์ชายต่อไปว่า “บอบบี้รู้ดี แต่ทำไมเขาถึงไม่บอกเธอ ฉันไม่ทราบ เธอไม่รู้จักชาวอังกฤษพวกนี้ เขาเกลียดเรา เขาเรียกเราว่าพวกแขก นิโกร โอ! ฉันรู้ดีว่าเธอจะพูดอย่างไร เธอต้องการจะบอกฉันว่าเขา ‘ทรีต’ เราดี...เท่ากับพวกเขา เราเป็นผู้ที่เขาเชิญมาเป็นแขกคืนนี้ แต่...นั่นไม่เป็นของสำคัญ เขาเห็นเราเป็นคนเหมือนเขาในบางสิ่งบางอย่างเท่านั้น เขาอาจพูดจากับเรา หัวเราะกับเรา บางทีถึงกับรักกับเธออย่างเล่นๆ แต่คนพวกนี้เขาจะไม่แต่งงานกับเราเป็นอันขาด ฉันรู้!”
“แต่พี่ชายของเธอ—เจ้าชายมุรัต— ได้แต่งงานไปกับผู้หญิงอังกฤษ! คนเขาพูดกันทั้งบ้านทั้งเมือง” พระองค์ชายรับสั่งขัดขึ้น
“แล้วเขาพูดกันอย่างไรเล่า? เขาพูดกันอย่างขยะแขยงขนลุกขนพอง เขาเห็นเป็นสิ่งที่น่าขายหน้าน่าละอายที่สุด”
พระองค์ชาย “ฉันไม่เคยรู้สึกว่าเขาพูดในความหมายเช่นนั้น”
เจ้าหญิง “ยิ่งกว่านั้น เมียของพี่ฉันไม่ใช่คนในจำพวกไอรีนของเธอ หล่อนรักพี่ฉันเพราะหล่อนเห็นเขารูปร่างลํ่าสันผิวขาวเหลือง หน้าตาเป็นผู้ชาย สวยสะอาด เมื่อผู้หญิงคนใดเกิดนิยมในสิ่งเหล่านั้นแล้ว หล่อนก็อยาก ‘ลองดี’ มันเป็นความรักเกิดจากความประสงค์ของกฎธรรมดา ฉันรู้สึกเสียใจสำหรับพี่ชายฉันมาก”
พระองค์ชาย “ทำไม?”
เจ้าหญิง “เพราะความรักเช่นของพี่สะใภ้ฉันเป็นความรักอายุสั้น แต่ไอรีนไม่ใช่คนอย่างนั้น หล่อนเป็นคนธรรมดา-เป็นผู้หญิงอังกฤษที่ธรรมดาที่สุดคนหนึ่ง ไม่มีอะไรที่เหมือนกับนางฟ้าอย่างที่เธอนึกแม้แต่น้อย และหล่อนไม่ได้รักเธอโดยความประหลาดอย่างที่เมียของพี่ชายฉันรัก ไอรีนไม่มีวันจะทำอะไรอย่างพี่สะใภ้ฉันทำ เพราะหล่อนมีสติและอำนาจความนึกคิดที่จะห้ามความประสงค์ของกฎธรรมดานี้เสียได้ เมื่อรู้สึกว่ามันจะดำเนินไปนอกลู่นอกทาง”
อรุยาเหลือบพระเนตรไปดูพระองค์ชายด้วยกิริยาอันเร่งร้อน คล้ายกับจะให้พระองค์ชายรับสั่งกับเธอบ้าง แต่เมื่อเห็นพระองค์ชายยังคงนิ่งฟังอยู่ อรุยาจึงรับสั่งต่อไปว่า “เธอไม่รู้สึกบ้างดอกหรือว่าฉันกำลังสรรเสริญไอรีนผู้ที่เธอรัก? ธรรมชาติมิได้เจตนาให้คนผิวเหลืองผิวดำเป็นผัวเมียกับคนผิวขาว เพราะเป็นการตรงกันข้ามกับกฎที่ถูก ทางประเทศตะวันออกเราก็มีความรู้สึกเช่นเดียวกัน คนทางบ้านเราไม่อยากให้เราแต่งงานกับพวกชาวตะวันตก เพราะถึงแม้จะเป็นพวกที่ไม่เคยเห็นความศิวิไลซ์ เขาก็ยังรู้ได้ว่าเมื่อแต่งงานกันแล้วก็จะมีแต่ความทุกข์ความเสียดาย เรา—เธอกับฉัน—เป็นคนหัวอกอันเดียวกัน เธอมาอยู่เมืองอังกฤษตั้งแต่เด็ก ฉันมาอยู่ตั้งแต่เกิด และยังไม่เคยไปเห็นเมืองอินเดียเลย เขาเลี้ยงเราเป็นเด็กอังกฤษ ทำให้เรามีนิสัยเป็นพวกเขา เราลืม... ลืมว่าจิตใจของคนไทยหรือคนฮินดู ซึ่งเป็นจิตใจของเราเองนั้นเป็นอย่างไร”
“แต่เขาได้ให้อะไรเราหลายอย่างเป็นสิ่งแลกเปลี่ยน” พระองค์ชายรับสั่งค้าน “ฉันคงจะไม่มีความรู้สึกอันดีเลิศสำหรับผู้หญิงได้อย่างที่ฉันมีสำหรับไอรีน ถ้าฉันคงอยู่เมืองไทยและไม่เคยมาอยู่เมืองนอกเลย”
“แล้วมีอะไรบ้างเล่าที่เราควรจะขอบใจเขา?” เจ้าหญิงรับสั่ง แล้วทรงพระสรวลด้วยความขมขื่น “เธอจะรู้สึกเป็นสุขได้อย่างไร ถ้าเขาได้สอนให้เธอมีจิตใจอย่างที่เธอไม่ควรมี... ถ้าเขาสอนให้เธอ อยากได้สิ่งที่เธอไม่มีวันที่จะได้?”
“แต่เธออาจผิด” พระองค์ชายรับสั่งรู้สึกสงสาร “เธอเกลียดพวกอังกฤษ และเธอให้ความอยุติธรรมแก่เขา”
บทที่ ๑๗
“ฉันไม่ได้ให้ความอยุติธรรมแก่ชาวอังกฤษในเรื่องนี้ ฉันรู้... ฉันมีเหตุผลพอที่จะรู้” เจ้าหญิงรับสั่งด้วยความน้อยพระทัย “ฟังนี่ซี เน็ด ถ้าฉันได้อยู่ในเมืองอินเดียตลอดชีวิต—ถ้าพวกอังกฤษไม่มาปล้นเอาสิทธิ เอาชีวิตจิตใจของฉันไป-ฉันคงไม่ฝันที่จะรักผู้ชายชาวยุโรปหรือชายต่างประเทศผิวขาวคนใดเลย ฉันคงจะมีความรู้สึกสำหรับ ‘คนผิวขาว’ อย่างที่เขามีความรู้สึกสำหรับเรา นี่ฉันเกิดที่นี่ โตเป็นสาวที่นี่ ฉันไม่เคยไปอินเดีย ฉันต้องสมาคมกับคนอังกฤษ ดังนั้นเมื่อฉันเกิดมีความรักขึ้น...ความรักของฉันก็จำต้องเกิดจากผู้ชายอังกฤษ” พระเสียงของอรุยาเบาลงจนเกือบจะเป็นเสียงกระซิบ
“เธอพูดถึงผู้ชายคนหนึ่งชื่อเฟรดคาเซิลใช่ไหม?” พระองค์ชายทรงถาม รู้สึกสนพระทัยขึ้นมาทันที
“ใครบอกเธอ?” อรุยาทรงถามสวนควันขึ้นด้วยความตกพระทัย
“ฉันได้ยินเขาพูดกันเสมอที่บ้านบลูพีเตอร์” พระองค์ชายรับสั่งตอบ “แต่ฉันไม่เคยนึกเลยว่า เธอจะรักเฟรดคาเซิลมากมายถึงเพียงนั้นไม่เคยนึกว่าเป็นความจริง...”
ทันใดนั้นอรุยาพระพักตร์เผือดเศร้าลงยิ่งกว่าที่ได้เป็นมาแล้ว เธอประสานพระหัตถ์กอดพระชานุทรงคิดที่จะรับสั่งสิ่งที่เธอต้องประสงค์ต่อไป
“ฉันควรจะรู้เสียนานแล้ว” เธอรับสั่งอย่างแค้น “ฉันควรจะรู้ว่าพวกบ้าน ‘บลูพีเตอร์’ เขาพูดกัน...พูดแล้วหัวเราะ ฉันรู้สึกขายหน้าเหลือเกินสำหรับพวกเขา เขาเห็นว่าเป็นของน่าหัวเราะ เป็นสิ่งที่สนุก!”
“จริง เน็ด เรื่องเฟรดคาเซิลกับฉันนั้นเป็นความจริง ฉันเคยบ้าพอที่ไปรักเฟรด...เขาก็...รักฉันมากเหมือนกัน” เธอรับสั่งพระพักตร์เผือดเศร้าแสดงถึงความปวดร้าวพระทัยเมื่อนึกถึงความรักที่ได้ผ่านมาแล้ว “แต่เฟรดเป็นคนขี้ขลาดไม่กล้าตกลงใจ เขากลัว...กลัวพวกญาติเพื่อนฝูง เลยหนีเปิดไปอินเดีย พวกญาติและเพื่อนของเขาบอกว่าเฟรดไปเสียนั้นดีแล้ว เวลานี้ยังมีฉันคนเดียวที่เหลืออยู่ในอังกฤษที่เขาจะหัวเราะเยาะเล่นได้”
“ทำไมพวกอังกฤษจึงไม่ปล่อยให้เราอยู่โดยลำพังบ้างหนอ!” เธอรำพันเป็นที่น่าสังเวชใจที่สุด “ฉันจะเป็นสุขไม่น้อยทีเดียว ถ้าพวกอังกฤษทิ้งให้ฉันอยู่โดยลำพัง...อยู่กับพวกของฉัน”
“อรุยา เธอยังไม่ทราบว่า ชีวิตของพวกหญิงทางประเทศตะวันออกเป็นอย่างไร” พระองค์ชายรับสั่งพระทัยอ่อนลงด้วยความสงสาร “ถ้าเธอเกิดและอยู่ในอินเดีย เธอจะต้องถูกกัก...ถูกเขียนวงให้อยู่ภายในหลังฉากตลอดชีวิต ไม่มีความอิสระ จะไปเที่ยวที่ไหนโดยลำพัง เช่นไปสวนริชมอนด์พาร์กก็ไม่ได้ ไม่มีการ เต้นรำ ไม่มีการออกกำลังกาย อันเป็นเกมสนุกสนานเช่นฮอกกี้ ไม่มีโอกาสจะรู้จักคนที่จะช่วยให้เธอเพลิดเพลินในความสุข...”
เจ้าหญิงทรงพระสรวลอย่างฝืนพระทัย...ทรงพระสรวลอย่างหมดหวัง...หมดหวังในชีวิตที่จะมีความสุขในอนาคต
“ร้ายเหลือเกินทีเดียวนะเน็ด” เธอรับสั่งอย่างเต็มไปด้วยความแค้นในเรื่องโชคของเธอ “ไม่มีการไปเที่ยวในสวนริชมอนด์พาร์ก ไม่มีเต้นรำ ไม่มีฮอกกี้! ไม่มีความสุขอะไรเลย! แต่คงจะมีอะไรบางอย่างที่ฉันอาจชอบ เช่นความรัก...การแต่งงานและ...การเป็นมารดาของเด็กน้อย! เธอเห็นไหมเล่า เน็ด ฉันก็เป็นผู้หญิงธรรมดาคนหนึ่งเหมือนกัน”
เสียงดนตรีเงียบลง เป็นครั้งที่สามหรือครั้งที่สี่ตั้งแต่เรามานั่งสนทนากัน ข้าพเจ้าสังเกตเห็นพระองค์ชายกระวนกระวายพระทัยมาก เรื่องรักของเจ้าหญิงอรุยาจะมาเหมือนกับเรื่องรักของท่านอย่างไรได้ ชีวิตของเราต่างกันทุกคน ในที่สุดท่านจึงทรงถามเธอว่า
“อรุยา ทำไมเธอจึงบอกฉันถึงเรื่องเธอทั้งหมด?”
“เพราะเธอควรจะต้องรู้ เพราะฉันไม่ต้องการให้พวกอังกฤษมีเรื่องอย่างเรื่องของฉัน สำหรับจะหัวเราะเยาะกันเล่นอีก เธอไม่ใช่ชาวอินเดียอย่างฉัน แต่เธอก็เป็นแขก ‘นิโกร’ เหมือนฉันเหมือนกัน” เธอรับสั่งยํ้าข้อความในตอนท้ายเพื่อให้ชัดเจนยิ่งขึ้น “ถ้าเธอไปพูดถึงความรักและการแต่งงานกับไอรีน สตีลส์ หล่อนจะหัวเราะเยาะเธอแน่นอน จะทำให้พวกเราขายหน้ากันอีก ฉันไม่อยากให้สิ่งเหล่านั้นเกิดขึ้น ถ้าฉันสามารถจะป้องกันได้”
“หล่อนจะไม่หัวเราะเยาะแน่นอน” พระองค์ชายรับสั่งอย่างกริ้ว “เธอไม่รู้จักไอรีน หล่อนชอบฉัน ฉันรู้ดี หล่อนเป็นคนอ่อนหวาน ใจดีกรุณา หล่อนจะเป็นคนเลวอย่างที่เธอนึกไม่ได้ แม้ว่าหล่อนจะพยายาม”
“เน็ด เธอรู้ดีไม่ใช่หรือว่าฉันรู้จักไอรีนมาก่อนเธอหลายปี เราเคยเป็นเพื่อนร่วมโรงเรียนกันมาตั้งแต่พูดยังไม่เป็นภาษา”
พระองค์ชายยังมิทันจะได้ตรัสตอบประการใดก็มีสตรีผู้หนึ่งเดินออกมา หล่อนคือฟรีดา สตีลส์ พี่สาวของไอรีน
“อรุ” หล่อนเรียกเจ้าหญิง “ทำไมเธอจึงพาแขกของเรามาซ่อนอยู่ที่นี่หมด ฉันเที่ยวหาเธอเกือบตาย พ่อต้องการให้เธอไปกินของว่าง บอบบี้และเน็ดด้วย” หล่อนหันมาทางเรา “เราได้จัดที่ไว้ให้เธอแล้ว”
“ฟรีดายอดรัก” เจ้าหญิงรับสั่งถามสหายยอดชีวิตของเธอ “ไอรีนอยู่ที่ไหน เธอรู้ไหม?”
“อยู่กับนายร้อยเอกเจอร์โรม ฟีลิป” ฟรีดาตอบ “ประเดี๋ยวก็คงมาอยู่กับพวกเรา มาซี เราไปนั่งกินอะไรกันข้างในเถิด”
เราทั้งสามลุกขึ้นเดินตามฟรีดาเข้าไปในห้อง
ความเป็นมิตรอันสนิทสนมระหว่างอรุยากับฟรีดาทำให้ข้าพเจ้าฉงนใจมาก เพราะข้าพเจ้ารู้จักอรุยาดี ข้าพเจ้าไม่เคยเชื่อว่าเธอจะมีความตั้งใจจริงในมิตรภาพนี้เท่าใดนัก อาจเป็นแต่ภายนอกก็ได้ แต่เมื่อรู้จักคนทั้งสองนี้นานเข้า ข้าพเจ้าค่อยรู้ขึ้นทีละน้อยว่า ความเป็นมิตรอันสนิทสนมนี้เป็นความจริง ข้าพเจ้าเคยรู้สึกว่าฟรีดา สตีลส์มีนิสัยเงียบ ไม่สูสีกับใคร มีสภาพคล้ายตุ๊กตาที่มีลาน เมื่อถูกไขก็ต้องทำหน้าที่ไปชั่วขณะหนึ่ง ความจริงภายในความเงียบสงบแห่งนิสัยของหล่อนนี้ ฟรีดาเป็นคนใจอ่อน เห็นใจและสงสารคนง่าย หล่อนรักอรุยาเพราะหล่อนสงสาร
บทที่ ๑๘
แอสตัน เมเนอร์-เฮาส์ เป็นสถานที่ใหญ่โตมาก สร้างเป็นพิเศษสำหรับพวกสมาคมชั้นสูง จะมีการเต้นรำเก็บเงิน เพื่ออุทิศให้กองการกุศล งานเช่นนี้มีขึ้น เพื่อจะช่วยชาวอังกฤษที่อยู่ในฐานะทุพพลภาพ และช่วยให้หนุ่มสาวในสมาคมได้มีโอกาสเห็น รู้จักและเลือกคู่กัน ห้องเต้นรำเป็นห้องที่แต่งไว้หรูงามและใหญ่โตที่สุดแห่งหนึ่งในประเทศอังกฤษ รอบๆ ห้องติดกับกำแพงผนังทั้งสี่ด้าน มีเก้าอี้ตั้งไว้เป็นหมู่ๆ หมู่หนึ่งมีฉากญี่ปุนขนาดเล็กกั้นไว้สองข้างๆ ละฉาก เปิดตรงหน้าให้แลเห็นผู้ที่เต้นรำอยู่เป็นหมู่ ที่เหล่านี้จัดไว้สำหรับผู้ที่ประสงค์จะนั่งพักในระหว่างที่ดนตรีจบลง หรือพักเพื่อสนทนากัน ฟรีดาพาเราทั้งสามไปทางมุมห้องด้านหนึ่ง แล้วหล่อนก็ทิ้งเราให้อยู่กันโดยลำพัง เพราะหล่อนมีธุระที่จะต้องไปหามิสเตอร์สตีลส์ นั่งอยู่สักครู่ก็มีบ๋อยนำอาหารว่างมาให้เรารับประทาน ระหว่างที่นั่งกันอยู่นั้น เราได้ยินคนข้างๆ เราพูดกันเบาๆ แต่ไม่สามารถจะเห็นได้ว่าเป็นใคร เพราะมีฉากญี่ปุ่นกั้นอยู่
“เธอบอกกับฉันว่าไอรีนดีต่อเธอมาก” เจ้าหญิงรับสั่งกับพระองค์ชาย “ฉันรู้ดีว่าหล่อนดีต่อเธอเพียงไหน ตัวอย่างเช่นหล่อนดีต่อเธอมากกว่านายร้อยเอกเจอร์โรม ฟีลิป”
“แน่นอน” พระองค์ชายทรงตอบแล้วก็ทรงพระสรวล “ไอรีน ชอบฉันมากกว่าเจอร์โรม ฟีลิป”
ขณะนั้น บ๋อยมายกเอาเครื่องว่างที่เรารับประทานเสร็จแล้วออกไป ดนตรีตั้งต้นบรรเลงเพลงวอลตซ์เบาๆ
“การที่ไอรีนดีต่อเธอมาก ไม่ได้หมายความว่าหล่อนชอบเธอมากกว่าคนอื่น” อรุยาตรัสค้าน “เธอรู้หรือไม่ว่าทำไมหล่อนจึงดีต่อเธอผิดกว่าคนอื่น เพราะเธอจะเป็น ‘อะไร’ กับหล่อนไม่ได้ เพราะหล่อนถือว่าเธอเป็นคนผิวเหลือง หรือแขก ‘นิโกร’ มีฐานะและความรู้สึกไม่เจริญ...ไม่สูงเหมือนฐานะและความรู้สึกของหล่อน ซึ่งเป็นคนผิวขาว หล่อนเชื่อว่าหล่อนอาจดีต่อเธอมากโดยปราศจากอันตราย หล่อนไม่เคยฝันว่าคนเช่นเธอ คนผิวเหลืองจะกล้าพอที่จะมารักหล่อนได้”
อรุยารับสั่งอย่างกล้าหาญ ไม่เกรงใจว่าเรา...พระองค์ชายและข้าพเจ้าจะโกรธ
“อรุยา” พระองค์ชายรับสั่งอย่างดังจนข้าพเจ้าสะดุ้ง “เธอเป็นคนเลวที่สุดที่ฉันเคยพบ เธอต้องการจะด่าไอรีนต่อหน้าฉัน พูดอะไรไม่มีความจริง ฉันไม่เชื่อเธอ หล่อนไม่ใช่คนเลวเหมือนเธอ เธอไม่รู้จักไอรีน”
“อย่าพูดดังนักซี เน็ด” เจ้าหญิงรับสั่งห้าม “เดี๋ยวคนเขาจะตกใจ”
ทันใดนั้น เราได้ยินเสียงคนพูดกันซุบซิบทางหลังฉากอีกด้านหนึ่ง “ฟังซี” เจ้าหญิงรับสั่งเบาๆ “ฉันรู้สึกว่าฉันได้ยินอะไรแปลกๆ แล้ว”
เราปฏิบัติตามคำขอร้องของเธอโดยดี
“ฉันเชื่อว่าเธอคงต้องการจะทำให้ฉันเจ็บใจ” เราได้ยินเสียงชายผู้หนึ่งพูด “เธอเต้นรำกับเขามาแล้วถึงสี่ครั้ง”
“แล้วทำไมฉันจึงจะเต้นรำกับเขาอีกสี่ครั้ง หรือสิบครั้งไม่ได้เล่า?” เสียงสตรีผู้หนึ่งถาม “เขาเป็นแขกของเรา เธอรู้ดีอยู่แล้ว”
เสียงผู้ชายบ่นอย่างไม่พอใจ เสียงนั้นเบาจนเราไม่สามารถจะได้ยินถนัด
“แล้วกัน เธออย่าไปว่าอะไรเขาหยาบๆ คายๆ อย่างนั้นซี” เสียงผู้หญิงพูดดังกว่าธรรมดาเล็กน้อย
“ก็ไม่จริงหรือ” เสียงผู้ชายย้อนถามขึ้นบ้าง “ฉันเกลียดพออยู่แล้วที่จะได้เห็นเธอ ‘รักเล่น’ (flirt) กับผู้ชายคนใดคนหนึ่งนอกจากฉัน...ยิ่งเธอไป ‘รักเล่น’ กับคนพรรณนั้นด้วยแล้ว ฉันอยากจะฆ่าเธอเสียทีเดียว เขา...เขาไม่คู่ควรกับเธอ!”
“ตายจริง เจอร์โรม ทำไมเธอจึงเห็นฉันเป็นคนเลวทรามและดูถูกฉันถึงเพียงนั้น!” ไอรีนถามอย่างโกรธเป็นที่สุด “ฉันไม่เคย ‘รักเล่น’ หรือ ‘รักจริง’ กับใครเลยในชีวิต แต่จะไปรักอ้ายตัวแมลงพรรณนั้น...เธอมีความคิดที่ร้ายกาจที่สุด เธอดูถูกฉัน!”
“เธออาจพูดอย่างไรก็ได้ แต่ในการที่เธอไปเต้นรำกับคนๆ เดียวถึงสี่ครั้งในจำนวนครึ่งโหล ถ้าไม่ใช่รักกับเขา ฉันก็ไม่รู้ว่าจะเรียกว่าอะไรจึงจะถูก”
“แต่เขาไม่เหมือนกับคนอื่น ไม่มีผู้หญิงที่ไหนจะไปรักเขาได้ โอ, เจอร์โรม, เจอร์โรม!” หล่อนพูดยํ้าอย่างแค้น “ทำไมเธอจึงเห็นฉันเลวถึงเพียงนั้น?”
“ฉันไม่มีสิทธิ์อะไรที่จะเข้ามาเกี่ยวข้องด้วย จริงอยู่” ฟีลิปพูด “แต่อ้ายแมลงแปลกประหลาดตัวนั้นมันรักเธอ...รักเธอจนเกือบจะเป็นบ้า เธอคงไม่หลับตาแกล้งทำเป็นไม่รู้...”
“ไม่จริง ไม่จริง เธอพูดเหลวไหล เขาไม่เคยรักฉัน เขาไม่เคยฝันที่จะรักฉัน ฉันเป็นคนผิวขาว เป็นคนอังกฤษ เขาเป็นคนผิวเหลือง ผิวดำ เขาไม่ต้องการจะมาดูถูกฉัน”
“ฉันเชื่อว่าเธอคงจะต้องการให้เขามาเต้นรำกับเธออีก...?” ฟีลิปพูดอย่างเยาะ
“ฉันตั้งใจจะเต้นรำกับเขาอีก” ไอรีนพูดตะกุกตะกัก “แต่ แต่เมื่อ...”
“อย่า...อย่าเต้นรำกับเขาอีกเลย ไอรีน” เสียงผู้ชายพูดวิงวอน “ฉันทนดูเธอไปทำเหลวไหลเช่นนั้นไมไหว ยิ่งกว่านั้นไอรีน เธอควรจะรู้...รู้ว่าฉัน...รักเธอมาก...รักมากที่สุด”
“จริงหรือเจอร์โรม?” เสียงสตรีสาวถามค่อยๆ ด้วยความพอใจ
“จริง จริงยิ่งกว่าจริงเสียอีก ไอรีน และยอดรัก ฉันไม่ต้องการจะเต้นรำกับเธอเท่านั้น ฉันต้องการเธอ...ต้องการทุกอย่าง เธอรักฉันบ้างสักเล็กน้อยได้ไหม?”
เสียงตอบของไอรีน เป็นเสียงที่เต็มไปด้วยความสุข แต่เบาจนเราไม่สามารถจะได้ยิน พระองค์ชายประทับพระองค์แข็งราวกับหิน พระพักตร์เผือดด้วยความตกพระทัย
“เจอร์โรมยอดรักของฉัน” เสียงไอรีนพูดต่อไป “เธอเข้าใจผิด เรื่องเน็ดกับฉัน เธอรู้หรือเปล่าจ๊ะ? เน็ดไม่เคยรู้สึกรักฉันอย่างที่เธอเข้าใจ มันเป็นไปไม่ได้เจอร์โรม เธอเชื่อฉันนะ!”
“อย่างไรก็ดี เราอย่าไปยุ่งคิดถึงเขาอีกเลย แต่เธอต้องไม่เต้นรำกับเขาอีก”ฟีลิปพูดในเชิงบังคับ “เธอเห็นหรือเปล่าว่า แม้จะเป็นแขก ‘นิโกร’ เขาก็เป็นคนเหมือนเรา มีความรู้สึก ฉันจะยอมให้พระราชินีคู่ชีวิตของฉันไปเป็นที่รักใคร่บูชาของอ้ายคนป่าเถื่อนไม่ได้เป็นอันขาด”
“หม่อมฉันขอยอมเป็นข้าหลวงผู้จงรักของพระราชาผู้มีอำนาจ” ไอรีนพูดแล้วหัวเราะอย่างเป็นสุข “และจะขอปฏิบัติตามพระประสงค์ทุกอย่าง	เธอจะต้องเต้นรำกับฉันเดี๋ยวนี้นะเจอร์โรม ยอดรัก เธอเห็นไหมเล่าว่าฉันตั้งต้นจะอยู่ในโอวาทอยู่แล้ว”
“แต่ฉันต้องการให้เธอรักฉันด้วย เธอรักฉันไม่ใช่หรือ รักนิดหน่อย?”
เราไม่ได้ยินเสียงไอรีนตอบ เพราะขณะนั้นดนตรีได้ดังขึ้นมาก และไอรีนพูดค่อย สักครู่เราเห็นฟีลิปสอดแขนพาหล่อนไปเต้นรำ!
บทที่ ๑๙
พระองค์เจ้าวรประพันธ์ ทรงจ้องดูเจ้าหญิงอรุยาด้วยความโกรธแค้น วิมานบนอากาศที่ได้เคยทรงสร้างสมมาตั้งแต่วันแรกพบไอรีน ต้องพังพินาศเป็นผุยผง ความรักกลับกลายเป็นความเกลียดในชั่วขณะสิบห้านาทีนั้นเอง
“เธอคบคิดกับฟรีดาพาฉันมาที่นี่ เพื่อจะให้ได้ยินของพรรณนี้!” พระองค์ชายรับสั่งอย่างเดือดแค้น “เธอต้องการจะให้ฉันมาได้ยินคนเขาด่าว่าฉันเป็นสัตว์”
เจ้าหญิงสั่นพระเศียรอย่างเศร้า แล้วรับสั่งว่า “จริง ฉันยอมรับสารภาพว่า ฉันกับฟรีดาคบคิดกันพาเธอมาที่นี่ เพื่อจะให้ได้ยินสิ่งที่จำเป็น ฉันต้องการให้เธอรู้จักไอรีน รู้จักเจอร์โรม ฟีลิป รู้จักคนอังกฤษ ฉันเสียใจเหลือเกินเน็ด เสียใจที่ต้องทำให้เธอชอกช้ำใจถึงเพียงนี้ ฉันเองก็เคยได้ผ่านสิ่งเหล่านี้มาแล้วครั้งหนึ่งเหมือนกัน...แต่อย่างไรก็ดี เธอรู้แล้วไม่ใช่หรือว่าฉันไม่ได้พูดปดกับเธอในเรื่องไอรีน... ในเรื่องคนอังกฤษ เธอควรจะดีใจที่เธอได้ทราบความจริงเสียก่อน...ก่อนที่พวกเขาจะหัวเราะเยาะเธอได้ พวกเขาจะไม่มีโอกาสได้เห็นเธอแสดงตนเป็นคนโง่ อย่างที่ฉันได้เคยทำมาแล้ว เธอควรจะพอใจอย่างยิ่ง พวกเรา...ชาวตะวันออก ผิวเหลืองและผิวดำ...ได้แสดงความโง่ให้เขาเห็นมาหลายคนแล้ว เราไม่ต้องการจะให้เธอมาเข้าชื่อด้วยอีกคนหนึ่งในบัญชี ฉันเสียใจสำหรับเธอมาก แต่อย่างไรก็ดี อย่างน้อยเธอก็เข้าใจแล้วไม่ใช่หรือว่า พวกอังกฤษเขาทำอะไรให้เธอบ้าง รักเธอเพียงไหน?
“มันไม่ใช่ความผิดของพวกเขา!” พระองค์ชายรับสั่งสะอื้นด้วยความแค้น “มันไม่ใช่ความผิดของพวกอังกฤษ! พวกเราต่างหากเล่าเป็นฝ่ายที่ผิด ทำไมเขาจึงส่งฉันมาที่นี่ตั้งแต่เล็ก ส่งมาให้เป็นฝรั่งผิวดำ!”
รับสั่งแล้วพระองค์ชายก็ซบพระเศียรลงที่โต๊ะทรงสะอื้นอยู่ไปมา จนข้าพเจ้าต้องลุกขึ้นมานั่งเอามือบีบพระหัตถ์ให้ทรงรู้สึก
“เธออย่าทำอย่างนั้นซี เน็ด เธอเป็นลูกผู้ชาย” เจ้าหญิงรับสั่งตอบ “อย่าให้พวกเขาเห็นว่าเราเป็นคนอ่อนแอ อย่าให้พวกอังกฤษเห็นว่าเขาสามารถจะทำให้เธอเจ็บชํ้าได้ อย่าให้เขาเห็นว่าหล่อน (ไอรีน) มีอำนาจที่จะทำให้เธอเจ็บปวดถึงร้องไห้ เธอรู้จักพวกอังกฤษดีแล้ว เธอจะไปรักมันทำไม มันเกลียดเรา เน็ด!”
“ฉันไม่เกลียดพวกเขา” พระองค์ชายลุกขึ้นประทับเป็นปกติ แล้วรับสั่ง “ฉันเกลียดตัวฉันเองเพราะฉันเป็นฝ่ายที่ผิด... เป็นฝ่ายที่ถูกทำให้ผิดมาแล้วตั้งแต่ต้น! ฉันเกลียดเธอ เพราะเธอมีนิสัยที่น่าเกลียด ดุร้าย เลว...”
ทันใดนั้น ข้าพเจ้าบีบพระหัตถ์พระองค์ชายให้รู้สึกพระองค์อีก เจ้าหญิงทรงพระสรวลอย่างเยาะ...เยาะด้วยความพิโรธ
“เธออย่าเข้าใจว่าเธอวิเศษไปกว่าฉันนะเน็ด จำไว้ให้ดี” เจ้าหญิงรับสั่งเยาะ “เธอก็เป็นพวกแขก ‘นิโกร’ เหมือนกัน”
วาระนี้พระโทสะของพระองค์ชายถึงขีดที่สุด ไม่มีอำนาจศักดิ์สิทธิ์ใดๆ จะระงับไว้ได้ ทรงผุดลุกขึ้นยืนรับสั่งด้วยเสียงอันดังว่า “ฉันไม่ใช่พวกแขก ‘นิโกร’ ไม่ใช่พวกเธอ ฉันเป็นคนไทย ผิวของฉันเหลืองและฉันภูมิใจในผิวของฉันมาก เธอเข้าใจไหมอรุยา? เธอด่าคนมาเกือบทั่วโลกแล้ว ฉันต้องด่าเธอบ้าง...”
“ฝ่าบาท อย่าทรงบ้าไปเลย” ข้าพเจ้าทูลเตือนเอามือจับพระกรไว้แน่น “กลับบ้านเราเสียเถิด ไปเดี๋ยวนี้”
“อรุยาฉันไม่ต้องการพบเธออีกในชาตินี้” พระองค์ชายรับสั่งโดยไม่ฟังเสียงข้าพเจ้าเลย “ถ้าเธอจะไปในที่ประชุมแห่งใด เขียนจดหมายบอกฉันล่วงหน้าเจ็ดวันฉันจะได้พยายามหลีกไม่ไปที่นั่น”
ตรัสแล้วก็ทรงเดินฝ่าฝูงคนออกจากห้องอันมโหฬารนั้นไปอย่างรีบร้อน
ในทันใดนั้น มิสเตอร์สตีลส์และฟรีดายืนอยู่ทางอีกด้านหนึ่งของห้อง สังเกตเห็นเหตุการณ์อันผิดธรรมดาเกิดขึ้นก็รีบเดินมาถาม
“นี่เกิดอะไรขึ้นเล่า บอบบี้” มิสเตอร์สตีลส์ถามข้าพเจ้า “ทำไมอยู่ดีๆ เน็ดจึงลุกเดินหนีออกไปเสียเฉยๆ”
“เน็ดเผอิญไปได้ยินไอรีนและนายร้อยเอกเจอร์โรม ฟีลิปพูดเรื่องเขา” ข้าพเจ้าตอบแล้วยิ้ม พยายามจะทำเรื่องไม่ให้จริงจ้ง
มิสเตอร์สตีลส์ยิ้มแล้วพูดว่า “ไอรีนเห็นจะพูดอะไรบ้าใหญ่กระมัง เน็ดถึงได้โกรธถึงเพียงนี้ เธอทั้งสองได้ยินเหมือนกันไม่ใช่หรือ?”
“ได้ยิน มิสเตอร์สตีลส์” ข้าพเจ้าตอบ
“แต่เธอไม่ควรจะได้ยินไม่ใช่หรือ?” มิสเตอร์สตีลส์ย้อนถาม
“ฉันคิดว่าเธอพูดถูก” อรุยารับสั่งตอบ
“แล้วก็นี่ยังไงกันบอบบี้” ฟรีดาถามข้าพเจ้า “เธอมานั่งเหงากันอยู่เฉยๆ ทำไม ใครๆ เขาก็มาสนุกมาเต้นรำกันทั้งนั้น มา มา เต้นรำกับฉันเดี๋ยวนี้”
พูดแล้วหล่อนก็เอื้อมแขนมาให้ข้าพเจ้าจับ ข้าพเจ้าลุกขึ้นเดินออกไปเต้นรำกับหล่อน ปนไปกับฝูงคนซึ่งกำลังสนุกสนานเพลิดเพลินในความสุขซึ่งจะเป็นไปเพียงชั่วขณะหนึ่ง
เต้นรำจบเพลง – ฟรีดาและข้าพเจ้า – กลับไปนั่ง พบเจ้าหญิงอรุยาประทับอยู่กับพวกมิสเตอร์สตีลส์ทุกคนรวมทั้งนายร้อยเอก เจอร์โรม ฟีลิปด้วย ทุกคนต่างก็ยิ้มแย้มสนุกสนานกันดีนอกจากเจ้าหญิง แม้จะอยู่กับผู้คนมากหลาย ข้าพเจ้ารู้สึกคล้ายกับว่า เธอประทับอยู่องค์เดียวในห้องใหญ่นั้น พระพักตร์เผือดเศร้า ยังคงทรงนึกถึงสิ่งที่พระองค์ชายได้ทรงกระทำต่อเธอมาแล้วแน่นอน เธอรู้สึกเวียนพระเศียร ปวดร้าวด้วยความโกรธแค้น กระนั้นก็ดี แม้ว่าเธอจะทรงยินดีที่จะได้เห็นพระองค์ชายต้องถูกทำโทษอย่างแสนสาหัส เพื่อจะทราบค่าของความจริงแห่งชีวิตของคนผิวเหลือง ผิวดำในเมืองอังกฤษ พระองค์ชายก็ได้ทำให้เธอรู้สึกนิยมในความซื่อสัตย์กตัญญู ซึ่งพระองค์ชายมีต่อชาติ ชาติไทย เธอยังคงระลึกได้เสมอที่พระองค์ชายรับสั่งไว้ว่า “ฉันไม่ใช่พวกเธอ ฉันไม่ใช่เป็นแขก ‘นิโกร’ ฉันเป็นคนไทยผิวเหลือง และฉันภูมิใจในผิวเนื้อของฉันที่สุด!” ข้าพเจ้าเคยเชื่อว่าอรุยาคงจะเป็นผู้ที่เล่นละครที่ดีที่สุดคนหนึ่ง แตเมื่อเกิดเรื่องนี้ขึ้นแล้ว ก็เป็นอันเห็นได้ชัดว่าข้าพเจ้าผิด เธอไม่สามารถจะเก็บเอาความโกรธ ความแค้นไว้ภายในดวงพักตร์ของเธอได้ ผู้ที่นั่งแวดล้อมเธออยู่ทุกคนย่อมทราบกันดีอยู่ว่า อรุยากำลังอยู่ในห้วงแห่งความคิดนึกที่เต็มไปด้วยความไม่สบายพระทัย
เราอยู่ที่แอสตัน เมเนอร์-เฮาส์ จนถึงเวลาสามนาฬิกาแห่งวันรุ่งขึ้นจึงได้เริ่มจะกลับ ไปถึงบ้านที่ถนนเอิร์ลสคอร์ตโรด ข้าพเจ้าไม่พบพระองค์เจ้าวรประพันธ์ รู้สึกฉงนใจอยู่สักครู่ก็เกิดมีความเชื่อมั่นขึ้นว่า พระองค์ชายคงจะไม่ไปทำอะไรเหลวไหลที่ไหนเป็นแน่ ท่านจะเสด็จกลับ...กลับมาบรรทมบ้านนี้ ปัญหามีอยู่แต่เพียงว่าจะเสด็จกลับมาถึงเวลาใดเท่านั้น
จะว่าเมืองนอกเป็นอย่างไรก็ตาม อย่างน้อยก็ยังมีสิ่งที่วิเศษที่สุดอยู่หลายอย่าง ไม่ว่าจะเป็นเจ้าหรือเป็นคนธรรมดา เมื่อถูกส่งให้มาศึกษาวิชาแล้ว ผู้นั้นจะต้องเรียนให้รู้จักชีวิตด้วยเสมอ เจ้าจะต้องรู้จักความยากแค้น ความอุทิศ ความสละ ความทุกข์ ความสุข ซึ่งเป็นเครื่องประกอบในวงแห่งชีวิตของเรา สิ่งทั้งหลายแหล่ที่เกี่ยวแก่ชีวิต จะต้องเรียนด้วยนํ้าตาเป็นส่วนใหญ่ เมื่อเสด็จกลับไป เมืองไทยก็คงจะเป็นประโยชน์แก่พวกเราเป็นอันมาก
บทที่ ๒๐
“นี่เกิดอะไรขึ้นเมื่อคืนนี้ คุณคะ?” มิสซิสเกอร์สันคนใช้ในบ้านถาม ขณะที่นำน้ำชามาให้ในห้องเวลาข้าพเจ้าตื่นนอนเช้า “พระองค์ชายพึ่งเสด็จกลับมาถึงเมื่อกี้ ประทับอยู่ในห้องข้างล่าง ยังแต่งพระองค์ชุดราตรีอยู่เลย”
ข้าพเจ้าหัวเราะ
“เมื่อคืนนี้ไม่มีอะไรเกิดขึ้นเลย” ข้าพเจ้าพูด “พระองค์ชายอาจเสด็จไปเล่นไพ่โป๊กเกอร์โต้รุ่งที่ไหนสักแห่งหนึ่งก็ได้ ที่โรงพิมพ์โทรศัพท์มาถึงฉันบ้างหรือเปล่า มิสซิสเกอร์สัน?”
“มีค่ะ เขาสั่งให้คุณไปถึงโรงพิมพ์วันนี้ ๑๑ นาฬิกา”
ข้าพเจ้ารีบล้างหน้าแต่งตัวลงไปข้างล่าง พบพระองค์ชายกำลังประทับอยู่ที่โต๊ะรับประทานอาหาร ยังคงอยู่ในเครื่องราตรีเหมือนอย่างเมื่อคืนนี้ แต่เวลานั้นท่านทรงถอดฉลองพระองค์นอกออก โยนไว้ที่เก้าอี้ยาว คงเหลือแต่ฉลองพระองค์ชั้นในติดอยู่เท่านั้น พอเห็นข้าพเจ้าพระองค์ชายทรงยิ้ม ข้าพเจ้าเองก็อดหัวเราะไม่ได้
“ปลงตกแล้วหรือฝ่าบาท?” ข้าพเจ้าทูลถาม ขณะที่นั่งลงจะรับประทานอาหารเช้ากับพระองค์ชาย
“วิมานทลาย” พระองค์ชายรับสั่งแล้วทรงพระสรวล “วิมานที่ฉันเคยสร้างไว้...สร้างไว้ในฝันได้พังทลายลงหมดสิ้นแล้ว แต่กันไม่กลัว กันปลงตกอย่างที่เธอว่า อ้ายวิมานบ้าๆ อย่างนั้นเราจะสร้างใหม่อีกสักกี่อันก็คงไม่ยาก ถ้าเรามีรถยนต์คันหนึ่ง เงินพอสมควร เราจะสร้างวิมานได้เสมอ”
“ฝ่าพระบาทหมายความว่าจะทรงหาผู้หญิงอังกฤษอีกคนหนึ่งมาสร้างวิมานใหม่?” ข้าพเจ้าทูลถาม
“ถูกแล้ว แต่ตอนนี้กันจะเป็นผู้พังทลายวิมานนั้นเอง”
“นั้นแหละวิเศษทีเดียว ฝ่าบาท” ข้าพเจ้าทูลเสริม “ว่าแต่ฝ่าพระบาทเสด็จไปบรรทมที่ไหนมาตลอดคืน?”
“ตั้งแต่รู้จักไอรีนวันแรก” พระองค์ชายรับสั่ง “กันรู้สึกว่ากันได้พยายามเป็นคนดีอย่างที่สุดเสมอ พยายามสร้างวิมานเพื่อจะให้พ้นจากความเป็นแขก ‘นิโกร’ แต่กันยังไม่เคยได้รับรางวัลอันใดเลย นอกจากความหน้าไหว้หลังหลอก เมื่อคืนนี้พอเกิดเรื่องขึ้นแล้ว กันวิ่งออกไปข้างนอกตึก แอสตัน เมเนอร์ - เฮาส์ กันรู้สึกแค้นใจจนเกือบเป็นบ้า เลยไปหารางวัลเพื่อความดีความชอบของกันที่ทำไว้”
“ฝ่าพระบาททรงหมายความว่ากระไร กระหม่อม?” ข้าพเจ้าทูลถามอย่างฉงน
“กันออกไปเที่ยวหาวิมาน” พระองค์ชายรับสั่งแล้วทรงพระสรวล “พบวิมานเข้าที่โรแฮมตันเลน ชวนกันไปเที่ยวในสวนพัตนีย์ฮีตส์ หล่อนชวนไปบ้าน กันเลยอยู่กับวิมานจนรุ่งสว่าง”
“ฝ่าพระบาทบรรทมบ้างหรือเปล่า?”
“เปล่าเลย กันนอนไม่หลับ”
“เดี๋ยวนี้ ฝ่าพระบาททรงสบายพระทัยดีแล้วไม่ใช่หรือ?”
“เป็นสุขราวกับขึ้นสวรรค์ทั้งเป็น
แม้จะพยายามทรงทำให้ข้าพเจ้าเห็นว่า ทรงเป็นสุข ร่าเริง และสบายพระทัย	ข้าพเจ้าก็ทราบดีว่าพระองค์ชายทรงเป็นสุขแต่ภายนอกเท่านั้น ภายในยังคงมีความจำอันดีงามและขมขื่นทุกอย่างที่ได้เป็นมาแล้ว ความจำในเรื่องวิมานแห่งความฝันต่างๆ และความพินาศทลายของวิมานเหล่านั้น โลกแห่งความบรมสุขได้ดำเนินไปจนถึงที่สุด สิ่งที่ได้เคยทรงเห็นว่าดีงามในวิถีแห่งชีวิตก็ถูกทำให้กลายเป็นสิ่งที่คดงอหาดีไม่ได้ เด็กหนุ่มชาวอังกฤษ-พระองค์ชายได้ทรงถูกอบรมให้เป็นคนเช่นนั้น ได้ทรงถูกสอนให้เป็นผู้ที่รู้จักรักความสวยงาม ความเจริญ ความซื่อสัตย์กตัญญู ความนับถือผู้หญิง และความรักเกียรติยศตามทำนองของคนอังกฤษ! ทรงถูกสอนจนความรู้สึกเหล่านี้ฝังรากอยู่ในอุปนิสัย! แต่ความจริงได้ปรากฏขึ้น พระองค์ชายจะประสงค์สิ่งที่ชาวอังกฤษเขาประสงค์กันทุกอย่างไม่ได้ ท่านทรงมีผู้หญิงไทยของท่านที่เมืองไทย เจ้าหญิงอรุยาได้เคยรับสั่งไว้ว่า พวกเราที่โง่และลืมตัวต่างหากเล่า ที่ไปแต่งงานกับพวกฝรั่งแล้วก็เสียใจไปตลอดชีวิต!
พระองค์เจ้าวรประพันธ์ทรงรู้สึกคล้ายกับว่าได้ทรงมีพระชนม์อยู่ในโลกแห่งความฝัน และความหลอกลวงทุกชนิดที่มีดวงหน้าอันยิ้มละไม ท่านเคยทรงเชื่อมั่นว่า ความหลอกลวงเหล่านี้เป็นความจริงจนกระทั่งถึงวันที่มีเหตุขึ้นที่บ้านแอสตัน เมเนอร์ - เฮาส์ ความจำเล็กๆ น้อยๆ ตั้งร้อยแปดพันเก้าประการต่างก็มั่วสุมกันเข้ามามิหยุดหย่อน ขณะที่เสวยอาหาร พระองค์ชายทรงนิ่ง...นิ่งคิด
“ฝ่าพระบาทควรจะบรรทมเอากำลังไว้เสียเดี๋ยวนี้” ข้าพเจ้าทูลในที่สุด “กระหม่อมจะต้องทูลลาไปทำงาน กว่าจะกลับได้ก็คงคํ่า”
“กันจะต้องไปออกซฟอร์ดบ่ายวันนี้” พระองค์ชายรับสั่ง “กันเลยลาเธอเสียเลยก็แล้วกัน”
“เชิญเสด็จกระหม่อม แต่วันหลังต้องเสด็จมาค้างที่นี่อีก”
“ขอบใจวิสูตร”
ไปถึงที่สำนักงานหนังสือพิมพ์ที่ถนนฟลีตสตรีตเช้าวันนั้น มิสเตอร์เอ็ดเวิร์ดเบล เบนสัน ท่านผู้ช่วยบรรณาธิการ ขอให้ข้าพเจ้าเขียนอะไรขำๆ ลงในหน้าหนังสือพิมพ์ ซึ่งยังว่างอยู่สักร้อยสามสิบหรือร้อยห้าสิบคำ และจะต้องเขียนให้เสร็จภายในครึ่งชั่วโมง เพราะหนังสือพิมพ์จะต้องออกบ่ายวันนั้น ข้าพเจ้าไปนั่งที่โต๊ะทำงานในห้องใหญ่ แวดล้อมไปด้วยนักเขียนข่าวหลายคน ต่างก็กำลังดีดพิมพ์กันเป็นจ้าละหวั่น ข้าพเจ้านึกถึงชีวิตของตนเอง นึกถึงเรื่องของไอรีนและพระองค์เจ้าวรประพันธ์ และสิ่งข้าพเจ้าเขียนมีอยู่เป็นภาษาอังกฤษดังนี้
FEW WORDS FROM A CYNIC
A Fortunate young man has to give up his girl because of her one and only Fault, and that is that she has no fault at all. Well, the rascal is young. He can stand perfection as a mere passing interest, but to be married to it is really too much.
Lots of people fall in love without even one inkling knowledge that love is nothing but hot - air and troubles.
With neither heart nor conscience he triumphs through life...a happy and successful man, indeed!
I used to respect elderly people because I thought that they were too old to be selfish. But, I am finding it out now that unselfishness is a virtue belonging to one type of wise people whom we call, with much heart - felt sympathy, “poor fools!”
“A promise is never a promise unless it is broken” is my final admonition to you. So, goodnight, ladies and gentleman. Life is too serious to be taken seriously!
“Bobbie”
ข้าพเจ้าอยู่ที่สำนักงานจนคํ่าจึงได้กลับไปบ้าน พอไปถึงมิสซิสเกอร์สันบอกข้าพเจ้าว่า เมื่อเวลาราว ๑๔ นาฬิกา มีสตรีสาวคนหนึ่งชื่อมิสไอรีน สตีลส์มาหา สั่งไว้ว่าเมื่อมาถึงขอให้ข้าพเจ้าไปหาหล่อนที่บ้าน “บลูพีเตอร์” ข้าพเจ้าบอกมิสซิสเกอร์สันว่าข้าพเจ้าไม่ตั้งใจจะไปหามิสไอรีน สตีลส์อีก พูดยังไม่ทันขาดคำ เสียงโทรศัพท์ดังขึ้น หญิงคนใช้ผู้ชื่อสัตย์เดินไปรับ มิสไอรีนถามถึงข้าพเจ้าว่ากลับมาบ้านแล้วหรือยัง โดยมิพักต้องรอคำสั่ง มิสซิสเกอร์สันตอบไปว่าข้าพเจ้ายังไม่กลับ
บทที่ ๒๑
วันและเวลาผ่านพ้นไปเรื่อยๆ ข้าพเจ้าได้ไปประจำการอยู่ในกรุงปารีส เบอร์ลิน และเวียนนา ไม่มีโอกาสได้ติดต่อกับพวกมิสเตอร์สตีลส์ หรือพระองค์เจ้าวรประพันธ์ เมื่อได้เที่ยวไปอยู่ตามประเทศต่างๆ แห่งละเดือนสองเดือน ก็ถูกเรียกกลับให้มาประจำการที่สำนักงานที่ถนนฟลีตสตรีต ครั้งนั้นข้าพเจ้าได้รับหน้า ที่เป็นผู้ช่วยหนังสือพิมพ์รายสัปดาห์ฉบับหนึ่งชื่อ “ไบสแตนเดอร์” ประจำการอยู่เพียงสิบห้าวัน ก็ได้รับแจ้งความของสมาคมชั้นสูงในประเทศอังกฤษหนึ่งฉบับ ประกาศหมั้นระหว่างนางสาวไอรีน โยลันดา สตีลส์และนายร้อยเอกเจอร์โรม ทอมมัส ฟีลิป ข้าพเจ้าลงรูปและข่าวพอสมควร ในการที่มิสเตอร์สตีลส์เชิญไปในการฉลองหมั้น ข้าพเจ้าปฏิเสธอ้างว่ามีงานที่จะต้องทำที่โรงพิมพ์อย่างปลีกตัวไม่ได้ เมื่อการฉลองนี้เสร็จไปแล้วได้สองวัน ข้าพเจ้าได้รับจดหมายจากไอรีนฉบับหนึ่งความดังนี้:
บ้าน “บลูพีเตอร์”
วันที่ ๑๕ ธันวาคม ๑๙๒๖
บอบบี้ ที่รัก
พวกเรารู้กันดีว่าทำไมเธอจึงไม่ยอมรับเชิญมาในการหมั้นของเรา ตั้งแต่เกิด “เรื่อง” ที่แอสตัน เมเนอร์- เฮาส์ แล้ว เน็ดและเธอต่างก็หายเข้ากลีบเมฆกันไป ไม่สมัครที่จะมารู้จักมักคุ้นกับเราอีก ฉันเข้าใจดีว่า เน็ดและเธอคงจะชังน้ำหน้าเรา - คู่หมั้นของฉันและฉันอย่างที่สุด เราอาจทำให้เธอเกลียดพวกอังกฤษไปจนตลอดชีวิตก็ได้ แต่ - บอบบี้ เพื่อนที่รักของฉัน แม้เน็ดจะเกลียดพวกอังกฤษเพียงใด เธอก็ยังเป็น “เธอ” อยู่นั่นเองไม่ใช่หรือ ฉันคิดไม่ได้ และจะไม่ขอคิดเป็นอันขาดว่า คนเช่นเธอจะเกลียดพวกเราได้ ความแตกร้าวระหว่างเราทั้งหมดที่ เกิดขึ้นเพราะ “อรุ” คนเดียว แกเป็นคนที่มีนิสัยยุให้รำ ตำให้รั่ว ฉันเคยเกลียดแกมาตั้งแต่สองสามวันในขณะที่เราคบกันครั้งแรก แกทำให้ฉันรู้สึกว่าเมืองอินเดียเป็นอยู่เช่นนี้ ก็เพราะผู้หญิงที่มีนิสัยเช่นแก เวลานี้ฉันยังอยู่ที่บ้าน (บลูพีเตอร์) และจะอยู่ไปจนกว่าจะถึงวันแต่งงาน และฉันยังต้องพบ “อรุ” เสมอ เพราะฟรีดาต้องการแก ฟรีดาก็เป็นคนแปลก อยู่กับหล่อนและพยายามเข้าใจหล่อนมาตั้งแต่เล็กจนโตก็ไม่สำเร็จ
ฉันรู้สึกเสียใจอย่างที่สุดสำหรับเน็ด ถ้าไมใช่เพราะ “อรุ” แล้วเวลานี้เราก็คงเป็นเพื่อนกันอยู่อย่างแน่นอน เขาคงจะยินดี และอวยชัยให้พรฉันมากมายในการหมั้นของเรานี้ และคงจะอนุญาตเพราะความรักอันสุจริตของเขา ฉันชอบเน็ดมาก ฉันรู้จักเขาดี ในชาตินี้ฉันจะไม่ขอเกลียดเน็ดเป็นอันขาด ตั้งแต่วันนั้นมาฉันได้เขียนจดหมายไปให้เน็ดที่ออกซฟอร์ดสองสามฉบับ ขอโทษและขอให้เขาลืม เรื่องที่เป็นมาแล้ว ฉันยอมรับผิดทุกอย่าง ฉันขอให้เขาเป็นเพื่อนที่ดีที่สุดของฉันคนหนึ่ง แต่แรกเขาก็ไม่ตอบ จนกระทั่งเมื่อวันหมั้น เน็ดเขียนจดหมายมาแสดงความดีใจและอำนวยพรแก่เรา และขอให้ฉันลืมเขาเสีย อย่าเขียนจดหมายไปให้เขาอีก เพราะเขาเองก็ต้องการจะลืมเรื่องต่างๆ ที่แล้วมาเหมือนกัน เธอมาหาฉันที่นี่บ้างซี ฉันจะให้ดูจดหมายของเน็ดฉบับนี้
บอบบี้เธออาจเกลียดฉันมาก แต่ในฐานะที่เราเคยเป็นเพื่อนกันมาแต่ครั้งก่อน ฉันอยากจะขอให้เธอทำอะไรให้ฉันสักอย่างหนึ่ง และฉันจะไม่ลืมบุญคุณของเธอเลยจนวันตาย ฉันได้ตกลงใจอย่างแน่นอนแล้วว่า จะไม่ทำให้เน็ดได้รับความรำคาญอีกต่อไป จะไม่ติดต่อกับเขาอีก ฉันขอให้เธอดูแลเน็ดแทนฉันด้วย คอยเป็นเพื่อน คอยช่วยดูแลทุกข์สุขให้เขา ช่วยแนะนำให้เขาลืมความทุกข์ ช่วยแนะนำให้เขามีความสนใจในกิจการที่เขาตั้งใจจะทำ ช่วยให้เขาพ้นจากการเป็นคนเบื่อโลก เห็นชีวิตไม่มีค่า ฉันเสียใจมากนะ บอบบี้ ฉันเสียใจมากที่สุด แต่ก็นั่นแหละ เรื่องมันแล้วไปแล้วเราจะทำอย่างไรได้
ดูซี ฉันตั้งใจจะนอนตั้งแต่ ๑๐ นาฬิกา นี่ก็ ๑๑ นาฬิกาแล้ว มัวแต่พยายามเขียนให้เธอเข้าใจเสียยืดยาว และยังไม่รู้ว่าจะลงเอยอย่างไรดี ฉันเห็นจะต้องขอยุติอย่างห้วนๆ เช่นนี้แหละ เธอก็ทราบอยู่ดีแล้วว่า ความรู้ในเชิงอักษรศาสตร์ของฉันเป็นอย่างไร
กู๊ดไนท์บอบบี้
จากเพื่อนของเธอคนหนึ่ง
ถ้าเธอสามารถจะเชื่อได้
ไอรีน
ข้าพเจ้าไม่สามารถบอกได้ว่า เมื่ออ่านจดหมายจบ ความรู้สึกของข้าพเจ้าเวลานั้นเป็นอย่างไร ครึ่งดีครึ่งเสียใจ บางทีจะเป็นเช่นนั้น ครึ่งดีใจ เพราะไอรีนไม่ใช่คนที่ข้าพเจ้าเคยนึกว่าจะเป็น ตั้งแต่เกิดเรื่องที่บ้านแอสตันเมเนอร์ - เฮาส์มาแล้ว ครึ่งเสียใจ เพราะข้าพเจ้ารู้สึกสงสารพระองค์เจ้าวรประพันธ์ เมื่อรู้จักท่านนานเข้า ได้เห็นท่านต่อสู้กับความไม่สมหวัง — วิมานทลาย — ด้วยความองอาจกล้าหาญ เห็นพระทัยว่าท่านเป็นคนที่น่านิยม ข้าพเจ้ารู้สึกว่าเจ้านายเช่นนี้เองที่จะทำให้พระราชวงศ์จักรีเฟื่องฟู นำความดีงามมาสู่ประเทศสยาม พระองค์ชายเป็นคนธรรมดา
ข้าพเจ้าไม่ได้ตอบจดหมายของไอรีนฉบับนั้น แต่ไปหาหล่อน ที่บ้าน “บลูพีเตอร์” ครั้งหนึ่ง
สองเดือนต่อมา ข้าพเจ้าพร้อมด้วยพวกในคณะหนังสือพิมพ์สองคนไปที่โบสถ์บรอมตันออแรตอรีที่ถนนบรอมตันโรด ไปในงานวิวาห์มงคลระหว่างไอรีนและฟีลิป ขณะที่ไปถึงข้าพเจ้าพบพวกนายทหารราวยี่สิบคน กำลังยืนเข้าแถวเป็นสองแถวยาวหันหน้าเข้าหากัน อยู่ตรงหน้าประตูโบสถ์ถัดจากแถวทหาร ก็มีพวกเพื่อนและวงศ์ญาติยืนออกันอยู่ ถือเศษกระดาษคอนเฟ็ตตีกันคนละถุงสองถุงสำหรับปาเจ้าบ่าวเจ้าสาว ขณะเมื่อเดินออกมา ข้าพเจ้าไปรวมอยู่ในพวกนี้ รอสักครู่บ่าวสาวก็เดินออกมาจากประตู พวกทหารกองเกียรติยศชักดาบขึ้นประสานกันเป็นซุ้มประตูให้หนุ่มสาวทั้งสองเดินลอดไปยังรถยนต์เก๋งที่จอดอยู่ใกล้ พวกเพื่อนและญาติขว้างเศษกระดาษคอนเฟ็ตตีกันเป็นจ้าละหวั่น เมื่อรถยนต์ของคู่บ่าวสาวเคลื่อนพ้นไปแล้ว ข้าพเจ้าเหลียวไปพบพระองค์เจ้าวรประพันธ์กำลังยืนทอดพระเนตรเหตุการณ์อยู่ในบริเวณนั้น ข้าพเจ้าเดินเข้าไปเฝ้า ท่านทรงพระสรวลแล้วทรงแนะนำให้ข้าพเจ้ารู้จักกับสตรีสาวแน่งน้อยคนหนึ่ง ซึ่งยืนอยู่ติดกับพระองค์ท่าน “วิสูตร นี่มิสเอเดรียนน์” ท่านรับสั่งแล้วหันไปรับสั่งกับหล่อน “ลอร์นา นี่นายวิสูตร”
ข้าพเจ้าก้มศีรษะทำการเคารพหล่อน หล่อนรับและยื่นมือมาสัมผัสกับข้าพเจ้า ลอร์นาเอเดรียนน์เป็นผู้ที่มีวงพักตร์อันงาม...งามกว่าวงพักตร์ของไอรีนมาก แต่งตัวสวยตามสมัย นี่คือวิมานใหม่ของเจ้านายที่ข้าพเจ้ารักที่สุดพระองค์หนึ่ง
เมื่อปราศรัยกันได้สักครู่ พระองค์ชายก็ทรงชวนให้ข้าพเจ้านั่งรถไปกับท่านและสตรีผู้นั้น เราไปรับประทานอาหารกลางวันกันที่เรสเตอรองต์กรีกแห่งหนึ่ง ในตำบลโซโหชื่อ “ซาลอนนิกา” พระองค์ชายทรงสบายพระทัยมาก เป็นสุข ส่วนเอเดรียนน์คล้ายกับจะเข้าใจในความสบาย และความสุขนั้นทุกอย่าง
บทที่ ๒๒
ต่อมาสองสามวัน ข้าพเจ้าได้รับโทรเลขจากมาเรีย เกรย์ แจ้งมาจากกรุงมาดริด ประเทศสเปนว่า หล่อนจะมาถึงเมืองอังกฤษ วันพุธ รถไฟจะมาถึงสถานีวิกตอเรียเวลา ๑๖ นาฬิกา ถึงวันและเวลาที่กำหนด ข้าพเจ้าไปรับหล่อน ในตำแหน่งผู้แทนหนังสือพิมพ์ มาเรียแม่เพื่อนคู่รักคู่ชีวิตของข้าพเจ้า ต้องเดินทางไปในที่ต่างๆ เสมอ หน้าที่มักจะพรากเราทั้งสองให้ไปคนละทิศละทาง อาทิตย์ หนึ่งหรือสองอาทิตย์ หรือบางทีก็ตั้งเดือน เราจึงจะได้มีโอกาสพบกันครั้งหนึ่ง สนุกสนานกันไปชั่วเวลาห้าหกวันแล้วก็จากกันอีก แม้จะเป็นผู้แทนหนังสือพิมพ์ด้วยกัน หน้าที่ของมาเรียและข้าพเจ้าก็ต่างกันไปคนละอย่าง เราทำกิจการคนละแผนก โปรแกรมของการเดินทางไปเที่ยวเขียนข่าวของเราจึงน้อยวันนักที่จะตรงกันได้ มีบางคราวที่เราได้มีโอกาสพบกันบ้าง ในประเทศต่างๆ ที่เราเที่ยวไป แต่ก็เป็นการบังเอิญทั้งสิ้น
พอพบหล่อนขณะที่ลงจากรถไฟ ข้าพเจ้ารู้สึกว่าการเดินทางที่แล้วมาคราวนี้ ทำให้มาเรียของข้าพเจ้าซูบซีด เหน็ดเหนื่อยมาก
“แหม บอบบี้ฉันเกือบตายแล้ว” หล่อนกล่าว ขณะที่จับมือกับข้าพเจ้า “ต้องเดินทางไม่รู้จักหยุดจักหย่อน”
“มาเรีย” ข้าพเจ้าตอบ “เธอซูบซีดเหลือเกิน การเดินทางมากๆ เช่นนี้ ไม่ดีสำหรับเธอแน่นอน”
ขณะที่นั่งมาในรถยนต์เช่า จะไปส่งหล่อนที่บ้านตำบลไนตส์บริดจ์ ข้าพเจ้าเล่าให้มาเรียฟังถึงเรื่องพระองค์เจ้าวรประพันธ์และไอรีนตั้งแต่ต้นจนอวสาน
“เธอไม่รู้ไม่ใช่หรือ บอบบี้” มาเรียพูดเมื่อนิ่งฟังมาแล้วจนจบ “ว่าพ่อฉันเป็นคนอังกฤษ แม่ฉันเป็นอิตาเลียน เพราะฉะนั้น ในเรื่องผิวเหลืองหรือผิวขาวของเธอนี่ เธอคงจะเชื่อในความเห็นของฉันว่าไม่ลำเอียงไปทางคนอังกฤษ ฉันรักแม่ฉันมาก”
“ฉันไม่เคยไม่เชื่อในสิ่งใดที่เธอพูด มาเรีย”
“ในการที่ไอรีนและฟีลิปพูดกันถึงเรื่องเน็ด ฉันไม่เห็นควรที่เน็ดหรือเธอจะถือเอาเป็นเรื่องจริงจังอะไร ฟีลิปต้องการจะแย่งไอรีนจากเน็ด ไอรีนอยากแต่งงาน เมื่อมีคนมาขวางทางอยู่ก็พยายามจะกีดกันไปเสียให้พ้นเท่านั้น และเมื่อผู้ที่ขวางทางเป็นคนผิวเหลืองก็ยิ่งเป็นโอกาสของเขาใหญ่ เธอหรือเน็ดอาจเป็นคนผิวเหลืองหรือค่อนข้างดำ แต่ใจของเธอทั้งสองขาวบริสุทธิ์ ฟีลิปและไอรีนผิวขาว แต่เธอก็รู้อยู่แล้วว่าใจเขาเป็นอย่างไร ดำไม่ผิดอะไรกับสีหมึก ส่วนเรื่องเจ้าหญิงอรุยา ฉันรู้สึกสงสารแกมาก ถ้าเกิดเป็นผู้ชาย ฉันเชื่อว่าอรุยาคงจะทำประโยชน์ให้แก่อินเดียบ้างเป็นแน่ ข้อที่ร้ายที่สุดก็คือ อินเดียไม่เปิดโอกาสให้ผู้หญิงมีฐานะเป็นมนุษย์เสียเลย แล้วก็ไม่รู้สึกเอาเสียเลยว่า พวกผู้ชายนั้นเลวกว่าผู้หญิงหลายเท่านัก” หล่อนพูดแล้วหัวเราะ
“เธอหมายความว่าพวกผู้ชายอินเดียน?” ข้าพเจ้าถาม
“แน่นอน” หล่อนพูดแล้วยิ้มเป็นเชิงสัพยอกพลางจับมือข้าพเจ้ามาบีบในมือทั้งสองของหล่อน “แต่ก็ไม่แน่นัก ฉันอาจพูดสำหร้บผู้ชายทุกคนนอกจากเธอ”
ข้าพเจ้าจ้องดูสตรีคู่ชีวิต ด้วยความพิศวงเล็กน้อย มองมาสบตากับข้าพเจ้า เราต่างก็หัวเราะกันครืนใหญ่ จนคนขับรถต้องเหลียวมาดูครั้งหนึ่งว่า ผู้โดยสารมาในเก๋งข้างหลังจะเกิดเป็นบ้าขึ้นหรืออย่างไร
“ระหว่างเรา เธอยังไม่เคยรู้สึกถึงเรื่องผิวเหลืองหรือผิวขาวเลยไม่ใช่หรือ มาเรีย?” ข้าพเจ้าถามเมื่อนิ่งไปแล้วครู่หนึ่ง
“เปล่า ไม่เคย บอบบี้...Darling” หล่อนตอบแล้วซบศีรษะลงบนบ่าข้าพเจ้า “แม่ฉันผิวเนื้อขาวกว่าเธอนิดหน่อยเท่านั้น นอกจากนี้ ฉัน...ฉันรักเธอยิ่งกว่าจะนึกถึงเรื่องบ้าๆ เช่นนั้น”
ข้าพเจ้าจับมือหล่อนขึ้นมาจุมพิตด้วยความรักอันสูงสุด แล้วหล่อนก็จูบข้าพเจ้าเบาๆ ที่แก้มครั้งหนึ่ง รถที่เรานั่งชะลอหยุดที่หน้าบ้านมาเรียและเลดีมอยรา ดันน์ ที่ตำบลไนตส์บริดจ์ ข้าพเจ้าจ้างคนขับให้ขนของขึ้นไว้บนบ้าน เสร็จแล้วให้เงินและปล่อยให้รถไป ตนเองยังคงอยู่ในบ้านกับมาเรีย เกรย์จนค่ำ
มาเรียมารออยู่ในลอนดอนได้ราวหนึ่งสัปดาห์ มิสเตอร์ยอน แอลลิสัน สตีลส์ ก็จัดให้มีการต้อนรับที่บ้าน “บลูพีเตอร์” ขึ้นอีก ครั้งนี้ท่านเจ้าของจัดทำอย่างเงียบ กินเวลาสามวันเท่านั้น การต้อนรับผิดกว่าครั้งที่แล้วมา เพราะขาดคนไปหลายคน พระองค์เจ้าวรประพันธ์เสด็จมาจากออกซฟอร์ดไม่ได้ ไอรีนไปอยู่กับสามีที่ประเทศอียิปต์ เจ้าหญิงอรุยาเสด็จอยู่เสียที่เมืองแพนตันทางภาคเดวอนเชียร์แห่งประเทศอังกฤษ พวกแขกที่ไปในงานนี้มีวงศ์ญาติของนายร้อยเอกเจอร์โรม ฟีลิปสองคน พวกหนังสือพิมพ์สี่คน คือ เลดีมอยรา มาเรีย อาร์โนลด์ และข้าพเจ้า ส่วนพวกเจ้าของบ้านก็มีมิสเตอร์สตีลส์และภรรยา และฟรีดาบุตรสาวคนใหญ่รวมสามคน เดินเล่นในสวนดอกไม้ข้างตึกคืนวันหนึ่งกับมาเรีย ข้าพเจ้าหวนนึกไปถึงคืนที่พระองค์เจ้าวรประพันธ์และไอรีนนั่งอยู่บนเก้าอี้ยาวสองต่อสองข้างซุ้มไม้ใหญ่หมู่หนึ่ง รู้สึกเหมือนว่าคืนวันนั้นได้สูญสิ้นไปพร้อมกับไอรีนได้ไปจากพวกเราทั้งหมด...ไปกับฟีลิป ไปอยู่อียิปต์
ข้าพเจ้าพามาเรียมานั่ง ณ ที่นี้ นั่งบนเก้าอี้ยาวซึ่งพระองค์ชายเคยประทับกับไอรีน เราอยู่กันสองคนในท่ามกลางความเงียบสงบสุข คืนนั้นเดือนมืด แต่มีดวงไฟคู่หนึ่งส่องแสงมายังที่ที่เรานั่งทางเบื้องหลัง ข้าพเจ้ายังคงจำภาพของสตรีคู่ชีวิตของข้าพเจ้าผู้นี้ได้ดี สตรีคนเดียวที่รักข้าพเจ้าอย่างคู่รัก...อย่างเพื่อน รักด้วยความรัก อันหอมหวานบริสุทธิ์เตรียมพร้อมที่จะอุทิศและความสละสุขสบาย ทุกสิ่งทุกอย่าง เพื่อความรักของเราจะได้บรรลุลึงจุดแห่งความเจริญในความเป็นอยู่ของเราในภายหน้า
“เธอเป็นคนแปลกมากนะบอบบี้” หล่อนกล่าว “เป็นคนใจแข็งที่สุดคนหนึ่งที่ฉันได้พบมา เธอไม่เคยคิดเลยจริงๆ หรือว่าเราอาจมีโอกาสได้แต่งงานกัน”
“ไม่เคยคิด มาเรีย” ข้าพเจ้าตอบแล้วสั่นศีรษะเพื่อประกอบคำพูดให้แน่นแฟ้น “ฉันเป็นคนไทยที่จนจะเป็นผู้แทนหนังสือพิมพ์อยู่เสมอไปไม่ได้ ถ้าแต่งงานกับเธอฉันจะหาความสุขให้เธอไม่ได้ ตลอดชีวิตของฉัน ฉันเคยรู้จักความรักแต่เพียงว่า ฉันจะต้องเป็นฝ่ายที่สละและอุทิศเสมอไป นอกจากนี้ฉันยังเป็นคนที่ทะเยอทะยาน ถ้าแต่งงานกับผู้หญิงคนใด ฉันก็ต้องการให้หล่อนอยู่ในวิมานแห่ง ความสุขที่หล่อนต้องประสงค์”
“เมื่อเธอไปอยู่เสียที่เมืองไทยแล้วนานๆ ฉันอาจแต่งงานมีเหย้ามีเรือนไป และสิ่งเหล่านั้นจะทำให้ความรักของเธอเปลี่ยนแปลงไปบ้างไหม?” หล่อนถาม
“ไม่เปลี่ยน มาเรีย” ข้าพเจ้าตอบ “ความรักของเราไม่เหมือนคนอื่น เรารู้จักและเข้าใจกันดีเป็นอย่างยิ่ง ความรักของเราไม่มีวันตาย สำหรับฉันก็เหมือนกันยอดรัก เมื่อไปอยู่เมืองไทยนานๆ ฉันอาจมีฐานะดีพอที่จะแต่งงานกับผู้หญิงไทยคนใดคนหนึ่งก็ได้”
“แล้วฉันก็ยังคงรักเธออยู่เช่นนี้ บอบบี้” หล่อนพูดแล้วยิ้ม “ฉันจะรักภรรยาของเธออย่างเดียวกับน้องสาวที่รักยิ่งของฉันทีเดียว”
“มาเรีย ฉันไม่เชื่อว่าจะมีผู้หญิงที่ไหนอีกในโลกที่ใจดีเหมือนเธอ” พูดแล้วข้าพเจ้าตระกองกอดหล่อนไว้ในวงแขน แล้วจุมพิตหล่อนเสียจนพอใจ “ฉันเคยคิดว่า ศาสนาในโลกนี้มีความหมายแต่เพียงว่าจะให้มนุษย์เป็นคนใจดี ช่วยให้พ้นจากความดุร้ายของสัตว์เดียรัจฉาน วิทยาต่างๆ ที่เราได้เรียนมา ได้พิสูจน์ให้เป็นที่รู้แน่แล้วว่า เรื่องโลกนี้และโลกหน้าในศาสนานั้นเป็นแต่เพียงนิทาน ฉันไม่เคยเชื่อเลยจนกระทั่งบัดนี้ ในโลกหน้าฉันจะวิงวอนพระผู้เป็นเจ้า ให้ทรงบันดาลให้เราไปเกิดร่วมโลก...และร่วมชาติกัน เราจะได้มีโอกาสพบกัน รักกันและแต่งงานกันได้ ฉันรักเธอ มาเรีย และต้องการเธอที่สุด”
“ฉันเชื่อในเรื่องตายแล้วเกิดใหม่...เชื่อในโลกหน้า เราจะไปเกิดร่วมโลก ร่วมชาติ เราจะแต่งงานกันแน่นอน บอบบี้ เราต้องเชื่อ...เชื่อมั่นทีเดียว”
เรานิ่งกันอยู่สักครู่ ข้าพเจ้าจึงเอ่ยขึ้นว่า “ฉันแน่ใจทีเดียวว่า เธอจะแต่งงานก่อนฉันนาน”
“ทำไมเธอจึงเชื่อเช่นนั้น?” หล่อนถาม
“เรื่องการแต่งงานฉันเป็นคนคิดมาก” ข้าพเจ้าตอบ “ไปเมืองไทยคนอย่างฉันจะหากินยาก ฉันจนไม่มีทุนไม่มีบ้านจะอยู่ที่เรียกได้ว่าเป็นของตัวเอง ฉันไม่ต้องการให้ผู้หญิงเขามาร่วมทุกข์...ร่วมความลำบากยากแค้นและความไม่แน่นอนกับฉันเป็นอันขาด”
เรานั่งกันอยู่จนดึก...เรารักกัน โลกกำลังนอนหลับอยู่ภายใต้อำนาจความรู้สึก อันเต็มไปด้วยความสุข และความรักของมาเรีย เกรย์ และข้าพเจ้าวิสูตร ศุภลักษณ์ ณ อยุธยา
บทที่ ๒๓
ข้าพเจ้าได้กล่าวมาแล้วโดยละเอียด ในเรื่อง “ละครแห่งชีวิต” ว่าเหตุใดข้าพเจ้าจึงต้องลาจากตำแหน่งผู้แทนหนังสือพิมพ์ ต้องเที่ยวไปในประเทศอเมริกา ญี่ปุ่นและจีน จนในที่สุดก็ต้องกลับมาอยู่ในประเทศสยาม ครั้นจะพรรณนาอีกในที่นี้ก็เกรงว่าจะเป็นการซ้ำกัน และอาจทำให้ท่านเบื่อ ดังนั้นต่อไปนี้ข้าพเจ้าจะขอพูดแต่เพียงเลาๆ เพื่อจะช่วยให้ท่านระลึกได้ หากว่าท่านจะลืมหรือจำไม่ ได้ถี่ถ้วน
ข้าพเจ้าเป็นคนอ่อนแอมาตั้งแต่เด็ก ร่างกายและกำลังไม่อำนวยให้ข้าพเจ้าทำกิจการที่ต้องวิ่งเต้น ใช้ทั้งกำลังกายและกำลังสมอง ในหน้าที่ผู้แทนหนังสือพิมพ์ได้นาน เมื่อท่องเที่ยวไปในประเทศต่างๆ ได้พักหนึ่ง สนุกสนาน กินนอนไม่เป็นเวลา ต้องนั่งเขียนเรื่องราวในเวลาค่ำคืนดึกดื่น เพื่อจะให้ทันกับเวลาที่หนังสือพิมพ์ออก ข้าพเจ้าก็ล้มเจ็บลง อาการเจ็บกำเริบหนัก เมื่อมิสเตอร์เอ็ดเวิร์ดเบล เบนสัน ท่านผู้ช่วยบรรณาธิการหนังสือพิมพ์ไทมส์ พาข้าพเจ้าไปในเรื่องการประชุมสันนิบาตชาติที่กรุงเจนิวา ในตำแหน่งเลขานุการ ตั้งแต่นั้นก็เจ็บออดแอดเรื่อยมาเป็นลำดับ
ลาจากผู้แทนหนังสือพิมพ์ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ รับข้าพเจ้าเป็นนักเรียนส่วนพระองค์ ส่งไปเรียนวิชาต่างประเทศที่สหรัฐอเมริกา เรียนอยู่ที่มหาวิทยาลัยจอร์จทาวน์เพียงปีเศษ นัยน์ตาข้าพเจ้าเกิดเป็นพิษ ป่วยเจ็บเป็นกำลัง เนื่องจากที่ได้ดูหนังสือมากเกินไป ข้าพเจ้าไปทำการผ่าตัดนัยน์ตาที่โรงพยาบาลสามอาทิตย์ ออกมายังเห็นสิ่งต่างๆ เป็นคู่ทำอะไรไม่ได้เลย เป็นคนทุพพลภาพอยู่หกเดือนเศษ อาการเจ็บทุกอย่างทำให้จิตใจของข้าพเจ้าเศร้าสลด ไม่เป็นอันที่จะคิดถึงอนาคตของชีวิตต่อไป จึงขอพระราชทานกราบทูลลาจากการเป็นนักเรียนส่วนพระองค์ เลิกเรียน เลิกคิดถึงความดีงามในเบื้องหน้า
เคราะห์ดีข้าพเจ้าได้พบรู้จักและชอบพอกับตระกูลฮัมเฟรย์ ในขณะที่เดินทางจากอังกฤษไปอเมริกาตลอดจนขณะที่อยู่ที่นั่น และเดินทางกลับมาจนถึงกรุงโตเกียวและเมืองเซี่ยงไฮ้ เซอร์เปอร์ซีเวิล ฮัมเฟรย์ เลดีเปอร์ซีเวิลผู้ภรรยา และพอลลีบุตรสาว รักและกรุณาข้าพเจ้ามากที่สุด อุปถัมภ์ค้ำจุนช่วยเหลือ ไม่เคยทอดทิ้งสักขณะเดียว ในขณะที่ข้าพเจ้าเจ็บอยู่ที่อเมริกา
ท่านผู้ที่ได้อ่าน “ละครแห่งชีวิต” มาแล้ว บางทียังคงจำได้ว่า เมื่อข้าพเจ้าหายจากการผ่าตาและออกจากโรงพยาบาลได้สามสี่เดือน ข้าพเจ้ายังคงเป็นคนทุพพลภาพ นัยน์ตายังใช้การไม่ได้ ยังเห็นสิ่งต่างๆ เป็นคู่และพร่า จนบางทีก็ถึงจางเป็นวงขาว ข้าพเจ้าต้องใส่แว่นตาพิเศษ มีกระจกดำใส่ไว้ข้างหนึ่ง อีกข้างหนึ่งเป็นสีขาวมัว ในขณะนี้มาเรีย เกรย์ได้รับตำแหน่งเป็นผู้แทนหนังสือพิมพ์ในสหรัฐ อเมริกาและไปพบข้าพเจ้า อาการแห่งนัยน์ตาก็ยังคงดำรงอยู่เช่นนี้ จะดีขึ้นบ้างก็แต่เพียงเล็กน้อย
วันที่ ๒๗ สิงหาคม พ.ศ. ๒๔๗๐ เวลา ๑๑ นาฬิกา เรือ “เปรสิเดนท์วิลสัน” มาเทียบท่าเมืองนิวยอร์ก พอลลี ธิดาเซอร์และเลดีเปอรซีเวิล เป็นผู้จูงข้าพเจ้าไปรออยู่ที่นั่นจนมาเรียเดินลงมาหา หล่อนตกใจที่เห็นข้าพเจ้าใส่แว่นตาขาวข้างดำข้าง มือถือไม้เท้า หล่อนเกรงว่าข้าพเจ้าจะตาบอดหรืออะไรเช่นนั้น
“บอบบี้ ตาเธอเป็นอะไรไป?” หล่อนถามด้วยน้ำเสียงอันก้องกังวาน พลางสวมมือทั้งสองกอดข้าพเจ้า “ตาเธอเป็นอะไร บอบบี้?”
ข้าพเจ้าเล่าให้หล่อนฟังโดยตลอด
“ฉันได้หวังไว้ว่า” หล่อนพูดเป็นเชิงตัดพ้อ “ฉันจะมาพบเธอในอเมริกาเป็นคนแข็งแรง หน้าตาชื่นบานและเป็นนักเรียนที่เก่งที่สุดในโลก”
พวกเซอร์เปอร์ซีเวิล เชิญให้มาเรียไปอยู่กับเราที่บ้านของเขาในกรุงนิวยอร์ก ทีแรกหล่อนปฏิเสธ แต่เมื่อถูกอ้อนวอนหนักเข้าก็ตกลง ขณะที่เดินออกจากชานชาลาของท่าเรือ มาเรียได้มารับหน้าที่เป็นผู้จูงข้าพเจ้า ส่วนพอลลีนั้นเดินตามไปอีกข้างหนึ่ง เรานั่งรถยนต์ไปที่บ้านถนน ๑๗๑ บี เข้าไปในห้องรับแขกนั่งอยู่ได้สักครู่ พวกเซอร์เปอร์ซีเวิลต่างก็กล่าวคำขอโทษออกไปจากห้อง ปล่อยให้มาเรียและข้าพเจ้าอยู่ด้วยกันโดยลำพัง เวลานั้น ถ้านั่งหรือนอนนิ่งๆ อยู่ในบ้าน ข้าพเจ้าสามารถจะถอดแว่นตาออกได้ แม้ว่าจะยังคงเห็นอะไรเป็นคู่ก็ยังสามารถสำรวมใจจ้องดูวัตถุคู่นั้นให้มารวมเป็นเงาอันเดียวกันได้ แต่มัวและกินเวลานานกว่าจะเห็นได้ชัดพอสมควร
ข้าพเจ้าสามารถจะเห็นมาเรีย เกรย์ แม่สหายคู่รักคู่ชีวิตได้ดี!
สำหรับข้าพเจ้า มาเรียยังคงงามเลิศ เป็นพระนางเจ้ามาดอนนาแห่งความงาม ความดีและความสุข ภายในดวงเนตรของหล่อนยังคงมีประกายแห่งความรัก...ความบริสุทธิ์อยู่เช่นเดิม หล่อนยังคงรักข้าพเจ้า และจะไม่มีอำนาจศักดิ์สิทธิ์ใดๆ มาทำลายความรักนี้เสียได้ หล่อนเข้ามานั่งรวมอยู่กับข้าพเจ้าบนเก้าอี้ตัวเดียวกัน เบียดแทรกเข้ามาโดยความสนิทสนมของเรา ซึ่งได้ตรึงตรากันไว้แต่เดิม
ในการพบคราวนั้น หล่อนได้พูดกับข้าพเจ้าไว้หลายอย่าง ล้วนเป็นคำมั่นสัญญาของสตรีผู้มีหัวใจอันประเสริฐ มีค่ายิ่งกว่ามณีทั้งมวลที่มีอยู่ในโลก “ฉันรักเธอ บอบบี้...รักเธอคนเดียว แม้เธอจะเป็นใครก็ไม่เป็นของแปลก เราจะแต่งงานกันได้หรือไม่ฉันไม่ “แคร์” ความรักของเราไม่มีอุปสรรคใดๆ จะทำลายเสียได้”
แม้ว่าถ้อยคำเหล่านี้จะอ่อนหวานไพเราะเพียงไรก็ยังทำให้ข้าพเจ้าปั่นป่วนหัวใจเป็นที่สุด ไม่เคยมีอะไรที่ทำให้ข้าพเจ้าหยั่งถึงความพินาศแห่งชีวิตของตนเองยิ่งไปกว่าคำพูด และกิริยาอันฉอเลาะคลอเคลียของหญิงคนเดียวที่ข้าพเจ้ารักยิ่งชีวิต ข้าพเจ้าเป็นคนตาเจ็บ อีกตั้งปีกว่าจะหาย ไม่ใช่นักหนังสือพิมพ์ที่หาเงินได้เอง ข้าพเจ้าเป็นนักเรียนที่เรียนไม่สำเร็จ กลับไปบ้านมือเปล่า ข้าพเจ้าไม่มีสิทธิ์ที่จะรักหล่อนได้ และข้าพเจ้าเป็นคนไทย...
เราเคล้าเคลีย จุมพิตกันอยู่บนเก้าอี้นั้นครู่หนึ่ง ข้าพเจ้าจึงพูดกับหล่อนว่า “ฉันจะกลับเมืองไทย มาเรีย กลับไป...ตาย...ที่บ้าน พอนัยน์ตาหายดีฉันจะออกเดินทาง”
“บอบบี้” หล่อนวิงวอน “เธอพาฉันไปเมืองไทย...ไปบ้านของเราด้วยนะจ๊ะ เราจะไปตายด้วยกัน”
สายตาของข้าพเจ้าจับอยู่ที่กำแพงอันว่างเปล่าตรงหน้า หยิบเอาผ้าเช็ดหน้าขึ้นเช็ดอัสสุชล ซึ่งไหลอยู่ไม่ขาดสาย
“ไม่ได้ดอก มาเรีย แม่ยอดรัก” ข้าพเจ้าแข็งใจพูด “ฉันเป็นคนจนและมีทุกข์อยู่ราวกับภูเขา ชีวิตภายหน้าของฉันไม่มีแสงสว่างอะไรเลย ฉันจะให้เธอร่วมทุกข์ด้วยไม่ไหว เธอยังเป็นผู้ที่อาจหาความสุขได้ ถ้าเธอรักฉันจริงเธอจงพยายามเข้าใจนะจ๊ะ”
มาเรียรู้จักและรักข้าพเจ้า พอที่จะเข้าใจความจำเป็นเหล่านี้ได้โดยตลอด
ในการเดินทางกลับจากอเมริกาทางมหาสมุทรแปซิฟิก และหยุดเที่ยวที่โฮโนลูลู ญี่ปุ่น และจีน ข้าพเจ้าเดินทางไปในพวก (party) ของเซอร์เปอร์ซีเวิล ประจวบกับขณะนั้นมาเรียได้รับคำสั่งให้ไปประจำการในประเทศจีน หล่อนเลยสมทบไปกับพวกเราด้วย ไปถึงญี่ปุนมาเรียมีกิจจำเป็นต้องรีบเดินทางไปเมืองเซี่ยงไฮ้ ข้าพเจ้าเลยไปกับหล่อน ทิ้งพวกเซอร์เปอร์ซีเวิลไว้ที่นั่น
เรา — มาเรียและข้าพเจ้า — เที่ยวไปในประเทศจีน กับพวกหนังสือพิมพ์อื่นอยู่เพียงสองอาทิตย์เศษ ข้าพเจ้าล้มเจ็บลงอีก มาเรียได้รับคำสั่งให้ไปประจำการที่สำนักงานในนิวยอร์ก ข้าพเจ้าต้องกลับเมืองไทย การลาครั้งสุดท้ายของเราได้เป็นไปอย่างเศร้าที่สุด
คืนก่อนวันที่เรือ “เปรสิเดนท์แทฟต์” ซึ่งเป็นเรือที่มาเรียจะโดยสารผ่านญี่ปุ่นไปอเมริกาจะออกจากเซี่ยงไฮ้ เรา — มาเรียและข้าพเจ้า — พักอยู่ที่ภัตตาคารแอสเตอร์ ก่อนเข้านอนเรานั่งอยู่ด้วยกันบนเก้าอี้นวมยาวในห้องนั่งเล่นชั้นบน — อากาศคืนนั้นชื้นแฉะ หน้าต่างตรงหน้าเปิดไปเห็นความมืดภายนอกและไม่เห็นอะไรอื่น เราปรับทุกข์ถึงเรื่องโชคของเราทั้งสอง พูดถึงความรัก และความมั่นคงของเรา แม้จะมีอุปสรรคมาขัดขวางอยู่บ้างบางครั้งบางคราว ก็ยังเป็นความรักที่ราบรื่นและเต็มไปด้วยความหวาน ความเจริญ และความบริสุทธิ์ เราจะต้องจากกัน ไม่รู้ว่าจะมีโอกาสพบกันอีกเมื่อใดหรือไม่ในชาตินี้ แต่ความรักของเราจะยังคงฝังอยู่ในความทรงจำของเราอย่างไม่มีวันที่จะสูญหายไปได้เลย
รุ่งขึ้นเช้าเป็นวันและเวลาที่เรือ “เปรสิเดนท์แทฟต์” ออกจากท่า พาสตรียอดรักคู่ชีวิตของข้าพเจ้าไปเสียด้วย ข้าพเจ้าไปส่งหล่อนบนเรือ เราอำลาและจุมพิตกันด้วยความอาลัยรักอย่างหวานและเศร้าสุด เสียงระฆังเตือนให้ผู้ที่ไปส่งญาติและเพื่อนฝูงลงจากเรือรัวอยู่ ใจเราทั้งสองก็ยิ่งเต้น...เต้นหนักขึ้นทุกที
“ลาก่อน แม่ยอดรัก” ข้าพเจ้ากล่าวเสียงสั่น “ลาก่อน มาเรีย”
“ลาก่อน บอบบี้” หล่อนกล่าวตอบ “ลาก่อนพ่อยอดรักคู่ชีวิต ฉันรักเธอบอบบี้ ฉันรักเธอและจะรักเธอจนวันตาย”
“ลาก่อน มาเรีย” ข้าพเจ้ากล่าวพลางถอยหลังไปจะลงบันไดเรือ “ลาก่อน แม่ยอดรัก ฉันรักเธอและจะรักเธอจนวันตาย”
ข้าพเจ้ารีบลงจากเรือเพราะพวกกะลาสีเร่ง ยืนอยู่ที่ชานชาลาของท่าเรือ เพ่งดูเรือกำลังเคลื่อนที่อยู่ มาเรียยืนอยู่บนดาดฟ้า โบกผ้าอยู่ไปมา ข้าพเจ้าโบกตอบ นั่นคือการอำลาครั้งสุดท้ายของเรา มาเรียไปอยู่ประเทศอเมริกา ข้าพเจ้ากลับประเทศสยาม ความรักคือความสละ! ชีวิตของเราเศร้าถึงเพียงนี้!
บทที่ ๒๔
ข้าพเจ้ามาอยู่เมืองไทยได้สองปีบริบูรณ์ พยายามต่อสู้กับอำนาจอยุติธรรมของโลก พยายามบำเพ็ญตนให้คนเขาเชื่อว่า ตนเองก็เป็นบุตรคนหนึ่งของพระยาวิเศษศุภลักษณ์เศรษฐี และเป็นผู้มีอำนาจในราชการ ซึ่งได้ล่วงลับไปแล้ว พวกพี่น้องเขามั่งมีกัน ข้าพเจ้าเป็นลูกชายคนเดียวที่คุณพ่อไม่ชอบ ตราหน้าไว้ว่าเป็น คนเหลวไหล ตั้งแต่ข้าพเจ้ายังเป็นเด็ก ท่านไม่รู้ความ ปล่อยให้ต่อสู้กับโลกโดยปราศจากการช่วยเหลือ การหลอกลวงโลกได้สำเร็จจนคนเขาเชื่อว่า ข้าพเจ้า — วิสูตรก็เป็นคนมั่งมี เหมือนลูกคนอื่นๆ ของเจ้าคุณวิเศษศุภลักษณ์นั้น ข้าพเจ้ารู้สึกคล้ายกับว่าตนเองเป็นธนบัตรปลอมปนอยู่กับธนบัตรรัฐบาล รับรองว่าเป็นของจริง วันหนึ่งจะต้องถูกจับได้ ละครแห่งชีวิต ท่านสหายที่รัก! ข้าพเจ้าเป็นยาจก ถูกจับให้มาเล่นละคร เป็นตัวลูกเศรษฐี บนเวทีข้าพเจ้าเล่นได้ แต่หลังฉากท่านเองก็ไม่มีโอกาสที่จะทราบความเป็นอยู่ของข้าพเจ้าเป็นอย่างไร
แม้ว่าจะเกิดมาเป็นคนอาภัพ ถูกถ่วงด้วยลูกตุ้มเหล็กหนักจนเดินพยุงตัวเกือบไม่ไหว ธรรมชาติได้ให้ความดีงามแก่ข้าพเจ้าสองสามอย่าง คือความกล้าหาญที่จะเล่นละครลวงโลกไปได้โดยหน้าชื่นบาน ธรรมชาติได้ให้ความคิดฝันแก่ข้าพเจ้าไม่มีที่สิ้นสุด ให้ความสามารถสำหรับเขียนความคิดฝันลงในกระดาษให้ท่านอ่านได้ แม้จะเขียนไม่ได้ดีก็พอเข้าใจได้ ความกล้าหาญและอำนาจความคิดฝันเป็นสิ่งที่สำคัญและวิเศษยิ่ง เมื่อมีของสองสิ่งนี้อยู่ ข้าพเจ้าขอทนสู้ความทารุณของโลกไปจนกว่าถึงที่สุดด้วยดวงหน้าอันยิ้มละไม ความตายจะเป็นเพื่อนของข้าพเจ้าที่ปลายทาง ความตายเป็นสิ่งที่ไม่น่ากลัว เพราะเป็นความมืดที่ปรากฏอยู่ทุกวัน เมื่อความสว่างส่องถึงที่สุดแล้ว เมื่อตายข้าพเจ้าจะได้มีโอกาสพักผ่อน ไม่ต้องตรากตรำต่อสู้กับความหายนะ ไม่ต้องเล่นละครเป็นตัวลูกเศรษฐีต่อไป
เขียนมาถึงเพียงนี้ ข้าพเจ้านึกถึงสตรีผู้หนึ่งที่ให้ความกล้าหาญ และอำนาจความคิดฝัน และความอดทนแก่ข้าพเจ้ามากที่สุดเหมือนกัน หล่อนคือมาเรีย เกรย์ หรือมาดามโซฮันเบิร์ก-ลิปป์ ซึ่งเป็นนามของหล่อนเดี๋ยวนี้ เพราะมาเรียได้แต่งงานและมีบุตรแล้วคนหนึ่ง อายุได้สองเดือนเศษ ข้าพเจ้าเคยรำพึงอยู่เสมอว่า หล่อนจะทราบบ้างไหมหนอว่าข้าพเจ้าสามารถจะมีชีวิตอยู่ได้เดี๋ยวนี้ และหาความสุขได้บ้างบางเวลา ก็เพราะอำนาจความดีงามต่างๆ ซึ่งข้าพเจ้าได้เคยพบเห็นและถือเอาเป็นเยี่ยงอย่างสอนใจ ในขณะที่ได้รู้จักและรักกับหล่อนที่เมืองนอก หล่อนเป็นผู้ปลูกนิสัยให้ข้าพเจ้าเป็นคนอดทน ให้ความจำเป็นอันดีทุกอย่างสำหรับที่ข้าพเจ้าจะรำลึกถึงได้เมื่อยามเศร้าและเป็นทุกข์
ข้าพเจ้าได้รับจดหมายจากหล่อนเสมอมิได้ขาด หล่อนเล่าถึงเรื่องที่หล่อนต้องจากคณะหนังสือพิมพ์ เล่าถึงหล่อนได้พบชายหนุ่มผู้ดีชาวเยอรมัน ทำงานเป็นเลขานุการที่สถานทูตเยอรมันในกรุงลอนดอน หล่อนรักกับเขา หมั้น และแต่งงานกับเขา ข้าพเจ้าส่งของขวัญอันมีค่าไปกำนัล สามีหล่อนและตัวหล่อนเขียนจดหมายมาขอบใจ และส่งรูปของเขาทั้งสองถ่ายด้วยกันมาให้ สามีของหล่อน – แฮร์ออตโตโซฮันเบิร์ก-ลิปป์ เป็นคนผอมสูงหน้าเกลี้ยงๆ ผมทอง เมื่อเห็นรูปชายผู้นี้ทีแรก ข้าพเจ้าเฝ้าพะวงถามตนเองอยู่ว่า เขา...สามีของหล่อน...จะเป็นผู้ที่จะให้ความสุขมาเรีย เพื่อนที่รักยิ่งของข้าพเจ้าไปได้หรือไม่หนอ แต่ข้าพเจ้าไม่ไว้ใจ...กลัวชายผู้นี้จะเป็นคนไม่ดีพอสำหรับหล่อน เฝ้าพะวงถามตนเองอยู่เช่นนี้เรื่อยมา จนวันหนึ่งเมื่อเร็วๆ นี้ ข้าพเจ้าได้รับจดหมายจากมาเรียฉบับหนึ่ง เล่ามาว่า หล่อนเป็นผู้หญิงที่เป็นสุขที่สุด นอกจากข้าพเจ้า แฮร์ออตโตโซฮันเบิร์ก-ลิปป์ เป็นผู้ชายที่ดีที่สุดในโลก หล่อนมีบุตรคนหนึ่งแล้ว อ้วนท้วนสมบูรณ์น่ารักน่าเอ็นดูอย่างยิ่ง มาเรียเป็นสุข! นี่คือความประสงค์ของข้าพเจ้าบรรลุความสมหวัง!
ขณะที่อยูในประเทศจีนด้วยกัน ในกรุงปักกิ่ง ข้าพเจ้าจำได้ว่ามาเรียเคยถามข้าพเจ้าว่า “บอบบี้ เธอรักพระราชาของเธอหรือไม่?” ข้าพเจ้าเป็นราษฎรสามัญคนหนึ่ง เป็นคนจนเหมือนคนโดยมาก ไม่มีส่วนได้ส่วนเสียในความเจริญและความมั่งคั่งสมบูรณ์ของพระราชวงศ์จักรี แต่ข้าพเจ้าถือตนว่า เป็นผู้มีความรู้ในเรื่องพงศาวดารของประเทศสยามอยู่บ้างไม่มากก็น้อย
ตั้งแต่พระชนม์ได้ ๒๑ พรรษา สมัยนั้นยังเป็นราษฎรสามัญ เป็นบุตรของผู้มีตระกูลสูง สมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก ผู้เป็นต้นของราชตระกูลจักรีได้อุตส่าห์ทำความดีงามให้แก่ประเทศสยามตลอดมา จนประชาชนชาวไทยนิยมรักใคร่ในความกล้าหาญและพระปรีชาสามารถ สถาปนาขึ้นเป็นพระเจ้าแผ่นดิน รับภาระที่จะบำรุงรักษาประเทศสยาม ต่อจากสมัยที่พระเจ้าแผ่นดินกรุงธนบุรีเสียพระสติไปในปี พ.ศ. ๒๓๒๓ พระองค์ทรงคุ้มครองประเทศของเราให้พ้นจากปัจจามิตรซึ่งมีอยู่ทุกทิศทุกทาง คอยรบกวนเราอยู่เนืองนิตย์ พระองค์เป็นต้นราชวงศ์ ฝึกสอนผู้ที่มาในภายหลังให้เป็นเจ้านายที่ดี เป็นลูกผู้ชายชาติทหาร รักชาติ รักเพื่อนร่วมชาติ ช่วยกันทำหน้าที่แทนพระองค์ นำความเจริญ ความดีงาม ความอิสรภาพ มาสู่ประเทศเราจนบัดนี้ นี่คือเหตุที่ข้าพเจ้ารักพระราชวงศ์จักรีและพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ชาวต่างประเทศ เมื่อเขาพูดถึงเมืองไทย เขาพูดถึงพระราชวงศ์จักรี...พูดด้วยความนิยมนับถือ เพราะเขาทราบดีว่าพระราชวงศ์จักรีได้ทำอะไรให้แก่ประเทศสยามมาแล้ว เจ้านายใหญ่โตของเราทุกพระองค์ทรงเป็นทหาร เตรียมพร้อมที่จะพลีพระชนม์เพื่อป้องกันประเทศสยามให้พ้นจากความหายนะ
บอบบี้ เธอรักพระราชาของเธอหรือไม่?
มาเรีย ฉันได้ตอบคำถามของเธอแล้ว อยู่ทางโน้นเธอจงตั้งหน้าทำหน้าที่ของเธอเถิด ส่วนฉันทางนี้ก็จะพยายามทำหน้าที่ของฉันไปเต็มกำลัง ความรักและความมิตรภาพของเราจะดำรงอยู่ชั่วกัลปาวสาน เพราะเป็นความรักและมิตรภาพที่ไม่มีวันตาย...
อวสาน