น้อยอินทเสน
พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว นามปากกา "พระขรรค์เพ็ชร์"
ตัวละคอน
พระสมานบริกร
(อายุ ๔๐ ปีแต่ท่าทางยังหนุ่ม.)
หลวงราชภัตติ์จารัญ
(อายุราว ๒๕ ปี.)
น้อยอินทเสน
(อายุ ๒๐ ปี.)
หลวงวรเวสวิสิฐ
เศรษฐี อายุ ๔๐ ปี.)
นายบุญโรจน์
(บุตรหลวงวรเวส อายุ ๑๗ ปี.)
พระยารามฤทธิไกร
(ฃ้าหลวงประจำนครเชียงราย.)
นาง (มลิ.) วรเวสวิสิฐ
(ภรรยาหลวงวรเวส อายุ ๓๖ ปี.)
นางสาวมาไลย
(บุตรสาวหลวงวรเวส อายุ ๑๘ ปี.)
องก์ที่ ๑
มุขที่บ้านพระสมานบริกร ถนนตลาด (นางเลิ้ง.)
องก์ที่ ๒
(ภายหลังองก์ที่ ๑ ประมาณ ๓ วัน.)
ชาลาน่าห้องรับแขก ที่บ้านหลวงวรเวสวิสิฐ สามเสน.
องก์ที่ ๓
(ภายหลังองก์ที่ ๒ ประมาณกึ่งเดือน.)
สวน ที่บ้านหลวงวรเวสวิสิฐ.
องก์ที่ ๑
/*1ฉาก: มุขที่บ้านพระสมานบริกร เปนเรือนไม้ทาสี ผีมือจีนทำ ลวดลายก็ใม่สู้มีมากนัก, เครื่องตบแต่งมีเปนเครื่องหวายบ้าง เครื่องไม้บ้าง ปน ๆ กัน (แปลว่าใม่ได้ซื้อเปนชุด หาเพิ่มเติมมาเปนครั้งคราว.)
เมื่อเปิดม่าน หลวงราชภัตติ์จารัญ นั่งอ่านหนังสือพิมพ์และสูบบุหรี่ นั่งอยู่สักครู่ก็วางหนังสือพิมพ์ ลุกเดิรไปมองที่น่าต่างซ้ายถอนใจใหญ่ กลับไปนั่งเก้าอี้อ่านหนังสือพิมพ์อีก แล้วก็ลุกขึ้นอีก เดิรไปมาดูท่าทางอยู่ฃ้างจะกระสับกระส่ายมาก.
พระสมาน.
(พูดฃ้างนอก.) หา! มาคอยอยู่นานแล้วหรือ? เออฃ้าจะขึ้นไปเดี๋ยวนี้ (หลวงราชภัตติ์แสดงความพอใจเมื่อได้ยินเสียงพระสมาน.)
(พระสมานบริกรเฃ้ามาจากทางเฉลียงด้านหลัง.)
หลวงราชภัตติ์.
ยังไงคุณพระ?
พระสมาน.
(ถอนใจใหญ่.) ใม่เปนรศ ! (นั่ง.)
/*2หลวงราชภัตติ์.
ทำใมครับ?
พระสมาน.
ปลาใม่ได้กินกัน เสียแรงไปนั่งตกเสียจนเมื่อย เอาเหยื่อไปกินเสียเปล่า ๆ เบ็ดใม่ติดเลย
หลวงราชภัตติ์.
ก็ทำใมคุณพระใม่พยายามให้สิ้นเชิงล่ะครับ? เมื่อเบ็ดมันใม่ได้ก็ควรจะใช้แห แหใม่ได้ก็ใช้อวน อวนใม่ได้ก็ใช้โพงพาง, ก็หนทางมันถมไปนี่นะครับ.
พระสมาน.
เฮ้อคุณ! อ้ายการพูดน่ะมันง่ายกว่าทำนะ คุณถามว่าทำใมผมใม่ใช้แห ใช้อวน หรือโพงพาง ผมต้องตอบว่าเพราะผมเปนสปอตสแมน การตกเบ็ดเปนวิธีของสปอตสแมน อ้ายแหอวนหรือโพงพางนั้น มันเปนวิธีหากินของชาวประมงต่างหาก.
หลวงราชภัตติ์.
พุทโธ่! ถ้าสมมุติว่าตัวคุณน่ะอดจะตายอยู่แล้วละ ยังจะมัวเปนสปอตสแมนตกเบ็ดอยู่อีกหรือ? คุณจะใม่คิดใช้ทางที่จะหาปลากินให้แน่นอนที่สุดที่จะหาได้หรือ?
/*3พระสมาน.
ข้อนี้ก็อาจจะเปนได้ แต่ผมก็เดาใม่ถูก ว่าถ้าผมจวนจะอดตายละก็ผมจะใช้วิธีจับปลาอย่างไร, เพราะผมยังใม่เคยจวนอดตายเลย
หลวงราชภัตติ์.
ถ้ายังงั้นคุณพระก็ใม่สามารถจะเฃ้าใจได้เลย ว่าการที่จวนอดตายนั้นจะลำบากปานใด.
พระสมาน.
แต่ผมเชื่อว่าผมเดาถูก ความรู้สึกคงมีความหิวนั่นแหละเปนที่ตั้ง แต่ผมแลใม่เห็นว่าทำใมจะต้องนั่งนิ่งทนหิวจนตาย ดูน่าจะขวนขวายหาอะไรกินให้อิ่มได้.
หลวงราชภัตติ์.
พุทโธ่คุณพระ! คุณได้ว่าอยู่เองหยก ๆ ว่าพูดน่ะมันง่ายกว่าทำ ในสมัยนี้คุณพระก็ทราบอยู่แล้วว่า ถ้าเปนคนจนแทบจะใม่มีโอกาสที่จะยังชีวิตไว้ได้เลยเทียวนะ
พระสมาน.
นี่คุณหลวงน่ะจนหรือ?
หลวงราชภัตติ์.
คุณนึกว่ายังไงล่ะ?
/*4พระสมาน.
ผมนึกว่าคุณก็ใม่ใช่ร๊อคเฟลเล่อร์หรือคาร์เนกี้หรือร้อธไชล์ดอะไรยังงั้นหรอก แต่ผมเฃ้าใจว่า คุณก็ยังใม่ถึงกะจะต้องอดตายหรอกใม่ใช่หรือ?
หลวงราชภัตติ์.
ก็ยังใม่ถึงยังงั้นจริงอยู่ แต่รายรับมันใม่ใคร่จะทันกะรายจ่ายนะคุณพระ เงินเดือนผมก็ได้อยู่ราวเดือนละ ๑๐๐ บาท เท่านั้น.
พระสมาน.
ไหนคุณว่านายท่านจะขึ้นให้ละยังไงล่ะ?
หลวงราชภัตติ์.
ปีน่าท่านจึ่งจะขึ้นให้.
พระสมาน.
แต่เงินส่วนตัวคุณก็มีอยู่ใม่ใช่หรือ?
หลวงราชภัตติ์.
มีอะไรกี่มากน้อยเทียว.
พระสมาน.
เอาเถอะ, ไหนลองว่าให้ผมฟังทีหรือ?
/*5หลวงราชภัตติ์.
เงินมฤดกคุณพ่อมีฝากแบงก์ไว้ราวสักสี่พันชั่งได้อยู่.
พระสมาน.
ฮือก็น้อยอยู่หน่อย แต่ถ้าผมมีฝากมั่งสักสี่บาทก็ใม่เสียใจ สมบัติของคุณหมดเท่านั้นหรือ?
หลวงราชภัตติ์.
ยังมีตึกแถวอยู่ทางแถบสามเพ็งแห่งหนึ่ง ได้ค่าเช่าเบ็ดเสร็จเดือนละสักสี่ร้อยบาทเห็นจะได้, แล้วนั่นก็มีแชร์ในบริษัทอะไรต่าง ๆ อีกสักสองสามราย กับมีที่ดินอยู่ทางแถบคลองเตยบ้าง แต่ยังใม่ได้ทำอะไร
พระสมาน.
พุทโธ่ ๆ เท่านั้นเองแหละหรือ? แล้วกัน ถ้ายังงั้นคุณหลวงก็จนมากอยู่จริง.
หลวงราชภัตติ์.
คุณพระใม่ต้องเยาะผม ผมขอบอกตามความจริงว่าเวลานี้รายรับผมใม่ใคร่จะทันกับรายจ่ายนะ.
พระสมาน.
รายจ่ายมีอะไรมั่ง?
/*6หลวงราชภัตติ์.
ก็มันออกมากมายหลายอย่างผมจะไปจดจำอะไรได้.
พระสมาน.
ก็เอาแต่ที่สำคัญ ๆ ก็พอ เอ้าว่ามาซิ.
หลวงราชภัตติ์.
ค่าเสื้อผ้าเครื่องแต่งตัว เดือนหนึ่ง ๆ ก็เฃ้าไปหลายสิบบาท.
พระสมาน.
คุณหลวงงดกินฃ้าวเสียแล้วหรือยังไงกัน?
หลวงราชภัตติ์.
อะไรงดกินฃ้าว จะได้หิวตายปะไรล่ะ
พระสมาน.
ก็ในบัญชีจำหน่ายใม่ได้ยินคุณกล่าวถึงค่ากินเลย.
หลวงราชภัตติ์.
แหม! นั่นแหละสำคัญนักทีเดียว อ้ายเงินเดือนที่ผมได้น่ะ ชั่วแต่ใช้ค่ากินก็หมดเสียแล้ว แต่ลำพังเงินเดือนอ้ายกุ๊กก็เฃ้าไป ๓๐ บาทเสียแล้ว.
พระสมาน.
อ้อคุณมีกุ๊กด้วยหรือ?
/*7หลวงราชภัตติ์.
ครับ ข้อนี้คุณพระคงจะท้วงว่าใม่จำเปน แต่ผมได้คิดตลอดแล้ว ผมได้ลองคิดไว้ว่าฃ้าวเย็นจะไปกินเสียที่โฮเต็ลทุก ๆ คืน แต่ลองคิดเลขดู มันกลับจะต้องเปลืองโสหุ้ยยิ่งกว่าจ้างกุ๊ก การที่จะให้แม่ครัวทำกับฃ้าวฝรั่งนั้นมันก็กินใม่ได้เท่านั้นเอง; เพราะฉนั้นผมจึ่งต้องตกลงจ้างกุ๊กไว้คนหนึ่ง.
พระสมาน.
ถ้าเช่นนั้นผมก็เฃ้าใจ ถ้าจะกินกับฃ้าวฝรั่งแล้วมันก็ต้องมีกุ๊ก.
หลวงราชภัตติ์.
ผมเห็นเปนการจำเปนอย่างยิ่งที่จะต้องกินกับฃ้าวฝรั่ง ถ้าขืนมัวกินกับฃ้าวไทยย้ำอยู่เสมอ อายุเห็นจะสั้นเปนแน่.
พระสมาน.
แล้วก็ใช้จ่ายอะไรอีกล่ะ?
หลวงราชภัตติ์.
ค่ารถยนตร์สองคัน เงินเดือนคนขับสองคน คนละยี่สิบห้า แล้วผมยังมีรถม้าคู่อยู่คันหนึ่ง ม้าเทศคู่หนึ่ง ค่าเลี้ยงม้าก็เฃ้าไปเดือนละมาก ๆ, ยังเงินเดือนอ้ายคนเลี้ยงม้าอีก นอกนั้นก็มีซื้อของเบ็ดเตล็ด เช่นอย่างดุมเชิ้ด ซองบุหรี่เปนต้น.
/*8พระสมาน.
เบ็ดเตล็ดเช่นนี้เดือนละมากน้อยเท่าใด?
หลวงราชภัตติ์.
กำหนดใม่ได้แน่ครับ บางเดือนก็มาก บางเดือนก็น้อย, แล้วผมมันเปนคนชอบกล เห็นซองบุหรี่ใหม่ ๆ อดซื้อใม่ใคร่ได้เลย ถ้าพอไปซื้อซองบุหรี่ใหม่ที่ไหนมาแล้ว อ้ายบุหรี่ในซองเก่ามันชักจะสูบใม่อร่อยไปทีเดียว; แต่พอได้เปลี่ยนใส่ซองใหม่เฃ้าแล้วละก็ แหมมันช่างเอร็ดอร่อยขึ้นอีกมาก ถ้าผมได้ซองใหม่มาคราวหนึ่งเปนต้องสูบบุหรี่เสียจนกินฃ้าวแสบลิ้นทุกที.
พระสมาน.
แล้วนี่ความประสงค์ของคุณก็คือจะหาเมียที่มีเงิน จะได้พอทุ่นในทางใช้จ่ายการบ้าน และคุณจะได้มีเงินเหลือเพื่อหาความแสบลิ้นมาใส่ตัวคุณอีกยังงั้นหรือ?
หลวงราชภัตติ์.
คุณพระพูดสรุปความมันดีเกินไปนัก ตามความจริงความคิดเช่นนั้นก็มีอยู่บ้าง แต่ที่จริงผมมีความรักในส่วนตัวแม่มาไลยอยู่ด้วยมากทีเดียว ใม่เกี่ยวกะส่วนเงินทองอะไร.
พระสมาน.
คุณรักเฃาจริงจริ๊งเทียวหรือ?
/*9หลวงราชภัตติ์.
จริงจริ๊งเทียวครับ! ถ้าจะให้ทำมืออย่างเด็ก ๆ ก็ต้องบอกว่ารักเท่านี้เทียว ! (กางแขนออกไปจนสุดแขนทั้งสองฃ้าง.)
พระสมาน.
ก็รายที่ปากคลองตลาดล่ะ?
หลวงราชภัตติ์.
ฮื้อ ! นั่นนะหรือ? ใม่ควรจะเอามาเปรียบมันคนละชนิด แล้วการมันก็แล้วไปแล้วจะเอามาพูดอะไรอีกทำใม.
พระสมาน.
อ้าวเลิกกับเฃาแล้วหรือ?
หลวงราชภัตติ์.
ผมใม่ได้เลิกกับเฃา เฃาเลิกกับผม.
พระสมาน.
อ้าว ! มีเหตุอะไร?
หลวงราชภัตติ์.
เหตุที่นายทหารคนหนึ่ง อย่าให้ผมออกชื่อเฃาเลย
/*10พระสมาน.
โอ ! เสียใจ คุณพบหรือ?
หลวงราชภัตติ์.
พบที่ห้องทีเดียว ! บ๊ะเกิดบู๊กันใหญ่ ! ต่อยเสียตกกระไดเทียว !
พระสมาน.
ใครตกกระได?
หลวงราชภัตติ์.
ผม
พระสมาน.
เสียใจ ! เสียใจมาก.
หลวงราชภัตติ์.
ผมก็เหมือนกัน.
พระสมาน.
แน่ละซิ เสียแรงคุณได้เลี้ยงดูออกดิบดียังประพฤติ์นอกใจคุณได้.
หลวงราชภัตติ์.
ใม่ใช่เช่นนั้น ผมเสียใจที่ใม่ได้รู้เสียก่อนว่า อ้ายเจ้านั่นมันอยู่บนนั้น ถ้าได้รู้เสียก่อนละก็–ฮือ !
/*11พระสมาน.
คุณจะได้เตรียมตัวได้ดีกว่านั้น ยังงั้นหรือ?
หลวงราชภัตติ์.
ถ้าได้รู้ก่อนก็จะได้ใม่ขึ้นไปให้เฃาต่อยตกกระได น่ะซิขอรับ.
พระสมาน.
ถูกทีเดียว คุณหลวงเปนผู้มีปัญญา ควรต้องประพฤติ์เช่นนั้น, ภาษิตท่านก็ว่าไว้ว่า “รู้รักษาตัวรอดเปนยอดดี” ใม่ใช่หรือครับ?
หลวงราชภัตติ์.
ถูกอย่างคุณพระว่า แต่นี่แน่ครับ หันกลับไปพูดกันถึงเรื่องเดิมต่อไปเถอะ, ตามที่ผมได้ชี้แจงให้คุณพระแล้ว ก็คงจะเห็นได้ว่า ในเวลานี้ ผมใม่มีอะไรกีดขวางในการที่จะมีภรรยาให้เปนหลักฐาน, ผมได้พิจารณาผู้หญิงนักแล้ว ยังใม่เห็นใครที่ถูกไนยตาผมยิ่งกว่าแม่มาไลยเลยทีเดียว.
พระสมาน.
ขอโทษเถอะนะ แต่ผมดูเหมือนจะเคยได้ยินคุณหลวงยกย่องสรรเสริญแม่กิมเฮงลูกเจ๊สัวฮ่องหลีเช่นเดียวกัน.
หลวงราชภัตติ์.
นั่นน่ะมันก่อนที่ผมได้รู้จักแม่มาไลยนี่นะครับ.
/*12พระสมาน.
พูดกันตามจริง ๆ เทียวนะ ถ้าจะเปรียบกันด้วยความสวยความงามละก็ ดูเหมือนผมนึกว่าแม่กิมเฮงจะมีภาษีกว่านะครับ.
หลวงราชภัตติ์.
อะไรคุณพระ ถ้าเปรียบกันเฃ้าแล้วละก็แม่กิมเฮงหลุดลุ่ยเทียว แม่กิมเฮงเฃามีที่ดูได้อยู่ก็แต่ตุ้มหูคู่หนึ่ง เข็มกลัดเล็กสักสามอันเท่านั้น แม่มาไลยน่ะในเวลางานฤดูหนาว เฃาแต่งใม่ได้ซ้ำกันสักวันหนึ่ง.
พระสมาน.
อ้อนี่ผู้หญิงน่ะสรวยงามกันอยู่ที่เครื่องเพ็ชร์เท่านั้นหรือ?
หลวงราชภัตติ์.
ก็คุณพระดูที่ไหนล่ะ?
พระสมาน.
ผมบางทีก็ดูหน้าเฃา บางทีก็ดูรูป บางทีก็ดูกิริยามารยาตร์.
หลวงราชภัตติ์.
ส่วนหน้าหรือรูปน่ะ ผมใม่เห็นจำเปนที่จะต้องไปมัวพิจารณาอะไรนัก ถ้าเมื่อมันใม่สรวยใม่งามก็พอจะแก้ตบแต่งขึ้นได้, ส่วนกิริยามารยาตร์นั้น ก็อาศัยที่ฝึกหัดให้ดี เพราะฉนั้น, หน้าก็ดี รูปก็ดี กิริยามารยาตร์/*13ก็ดี มันเปนของที่ผู้หญิงทุก ๆ คน อาจแก้ไขดัดแปลงให้เทียมทันกันได้, แต่ในส่วนเครื่องเพ็ชร์นี่ ถ้ามันลงใม่ทันกันเสียแล้วละก็จบเทียว มันแลเห็นผิดกันง่ายเหลือเกิน.
พระสมาน.
เมื่อคุณหลวงอธิบายให้ผมฟังแล้วเช่นนี้ผมก็เฃ้าใจ นี่คุณเห็นว่าแม่มาไลยน่ะเปนใม่มีใครสู้ละหรือ?
หลวงราชภัตติ์.
ครับ ผมได้ตริตรองตลอดแล้ว ใม่เห็นว่าใครจะสู้เลย เพราะฉนั้นผมจึงต้องรบกวนคุณขอให้ช่วยอุดหนุนผม.
พระสมาน.
ข้อนั้นจริง คุณหลวงได้กวนผมมากแต่ผมก็ใม่ได้เพิกเฉย ผมได้เวียนไปบ้านหลวงวรเวสหลายวันมาแล้ว แต่ผมก็ได้บอกคุณหลวงแล้วเมื่อกี้นี้ ว่าปลาใม่ติด เอาเหยื่อไปกินเสียเปล่า ๆ
หลวงราชภัตติ์.
คุณพระได้ใช้วิธีพูดอย่างไร?
พระสมาน.
พูดด้วยปาก กับลิ้น กับฃอ ตามธรรมดายังงั้นแหละครับ.
/*14หลวงราชภัตติ์.
ใม่ใช่ คุณพระพูดอย่างไร ใช้ทางอย่างไร?
พระสมาน.
ใช้ทุกทางแหละคุณ ทั้งปลอบ ทั้งขู่ ทั้งล่อ ทั้งหลอก ทั้งลวง ใม่สำเร็จสักอย่างเดียว ตาหลวงวรเวสแกคอยปัดเสียเสมอเทียว.
หลวงราชภัตติ์.
นั่นแปลว่ายังไงกัน?
พระสมาน.
แปลว่าแกใม่สมัคยกแม่มาไลยให้แก่คุณน่ะซิ.
หลวงราชภัตติ์.
เพราะเหตุไร?
พระสมาน.
ใม่ทราบ แกใม่ได้บอกผม.
หลวงราชภัตติ์.
คุณพระเดาถูกไหม?
พระสมาน.
เห็นพอจะเดาได้ แต่จะถูกหรือใม่ถูกผมรับประกันใม่ได้.
/*15หลวงราชภัตติ์.
เอาเถอะครับ เดาให้ผมฟังทีเถอะ
พระสมาน.
อย่าโกรธนะ.
หลวงราชภัตติ์.
เถอะครับ ถึงโกรธผมก็จะตีหน้าให้สนิธใม่ให้คุณพระรู้สึกเลยทีเดียว.
พระสมาน.
ประการหนึ่งเห็นจะเปนเพราะวิธีใช้จ่ายของคุณใม่สู้ตรงกับความคิดของหลวงวรเวสนัก พูดกันตรง ๆ แกพูดว่าคุณหลวงสุรุ่ยสุร่าย.
หลวงราชภัตติ์.
นี่แหละหาความแท้ ๆ ทีเดียว ผมก็ได้ชี้แจงให้คุณพระเข้าใจดีแล้วใม่ใช่หรือ ว่าการใช้จ่ายของผมน่ะมีแต่ในสิ่งที่จำเปนโดยแท้ทั้งนั้น.
พระสมาน.
ครับ ผมเฃ้าใจดีแล้ว เช่นกุ๊กเปนต้น คุณก็ได้อธิบายให้ผมฟังแจ่มแจ้งดีแล้ว ว่าจำเปนต้องมี, แต่เรื่องกุ๊กนี่เองเปนข้อหนึ่งที่หลวงวรเวสยกขึ้นเปนตัวอย่างของความสุรุ่ยสุร่ายของคุณหลวง.
/*16หลวงราชภัตติ์.
พุทโธ่ ! เงินเดือนมันก็ใม่มากมายอะไรนัก เพียง ๓๐ บาทเท่านั้น แล้วก็ใม่น่าเสียดาย ฝีมือมันดีจริง ๆ ด้วย คุณพระก็ทราบอยู่แล้ว.
พระสมาน.
ครับ ผมทราบดีทีเดียว มือทำกับฃ้าวเปนเยี่ยมทีเดียว บางทีหลวงวรเวสแกจะอิจฉาคุณหลวงในการที่มีกุ๊กดีเช่นนั้น แกจึ่งได้ติเตียน.
หลวงราชภัตติ์.
ท่าทางจะจริงอย่างคุณพระว่า ถ้าเปนเช่นนั้นแล้วก็เอาเถอะ ผมยอมทนความลำบากไล่อ้ายกุ๊กเสีย ขอแต่ให้ได้แม่มาไลยก็แล้วกัน.
พระสมาน.
ถึงไล่อ้ายกุ๊กก็เห็นจะใม่เปนประโยชน์.
หลวงราชภัตติ์.
ทำใมครับ?
พระสมาน.
หลวงวรเวสแกเห็นคุณหลวงใม่ดีพอสมควรที่จะแต่งงานกับลูกสาวแก.
หลวงราชภัตติ์.
ชะ ๆ ชะ ๆ ตัวแกเองเปนอะไรมาทีเดียว พ่อแกเปนขี้ฃ้าเฃาด้วยส่ง แกยังจะมาอวดดียกตัวแกสูงกว่าผมอีกหรือ? ผมน่ะนับเนื่อง/*17ตระกูลวงศ์ต่อขึ้นไปได้จนถึงกรุงเก่า ใม่เชื่อไปค้นดูในหนังสือมุขมาตยาวงศ์ของอาจารย์เกศร์ซิครับ.
พระสมาน.
ผมทราบแล้ว ได้อ่านหนังสือพิมพ์สยามประภาจนตลอด, เออคุณจัดการอย่างไรท่านอาจารย์เกศร์จึ่งได้ลงกูลวงศ์ของคุณหลวงได้?
หลวงราชภัตติ์.
ใม่ต้องจัดการอะไร แต่ผมนับถือแกเปนอาจารย์ แกรักผมแกก็อุดหนุนจัดการค้นได้กูลวงศ์ของผมจนตลอด ถ้าหากท่านอาจารย์เกศร์แกใม่อุดหนุน ผมก็คงเลยใม่ได้รู้ว่าผมเองเปนผู้มีกูลวงศ์เนื่องขึ้นได้ยืดยาวเช่นนั้น.
พระสมาน.
ผมน่ะทราบเรื่องอยู่ดีทีเดียวว่า ความจริงมันเปนอย่างไร ผมก็ได้ชี้แจงแก่หลวงวรเวสแล้ว แต่ก็ใม่เปนผลอะไร.
หลวงราชภัตติ์.
ผมอยากรู้จริง ๆ ว่าตาคนนี้แกจะต้องการคนชนิดไรเปนลูกเขย.
พระสมาน.
บางทีแกจะเปนเทือกรณจักร์กระมังครับ “ถ้าแม้แม่ดวงใจอยากได้คู่ จะป่าวหมู่เทวฤทธิ์ทุกทิศา ทั้งเมืองแมนแดนนาคนาคา..............”
/*18หลวงราชภัตติ์.
ถ้ายังงั้นก็บ้าเต็มทีละขอรับ ส่วนเทวดาน่ะใม่ต้องกล่าวถึงละเพราะยังไง ๆ เทวดาก็คงใม่ลงมา, แต่นาคน่ะ พุทโธ่ ๆ ! ผมเชื่อว่าแม่มาไลย คงสมัคเปนเมียผมมากกว่าเปนเมียงูเงี้ยวอะไรเปนแน่ทีเดียว.
พระสมาน.
เทวฤทธิ์ในที่นี้ต้องเฃ้าใจว่าใม่ใช่หมายความถึงเทวดาบนสวรรค์จริงนะคุณหลวง.
หลวงราชภัตติ์.
ถ้ายังงั้นก็มีแต่เทวดาคู่แห่ ซึ่งผมเชื่อว่าคงใม่ดีกว่าผมเปนแน่.
พระสมาน.
ใม่ใช่ครับ ผมหมายความอีกอย่างหนึ่ง ผมหมายความว่าคนที่เปนที่เคารพนับถือของมหาชนเท่านั้น.
หลวงราชภัตติ์.
อ๋อ ! แกจะต้องการลูกเขยเจ้ายังงั้นหรือ?
พระสมาน.
ถ้าแกหาได้แกก็ใม่เสียใจ.
หลวงราชภัตติ์.
อุ๊วะ! ตานี่มักใหญ่ใฝ่สูงจริงนะ.
/*19พระสมาน.
ตัวหลวงวรเวสใม่สู้กระไร สำคัญที่เมียแกท่านมลิแกอยู่ฃ้างจะอวดวงศ์ตระกูลของแกพอใช้เหมือนกัน.
หลวงราชภัตติ์.
พุทโธ่ ! ช่างใม่รู้จักเสงี่ยมเจียมตัวของตัวมั่งเลยเทียว.
พระสมาน.
ก็แกจะต้องเสงี่ยมทำใม แก้วสารพัดนึกอยู่ในกำมือแล้ว จะนึกเอาอะไรก็ได้ทั้งนั้น ใคร ๆ ก็ต้องประจบแก, แหมพอแกมีงานอะไรทีหนึ่ง บ้านเกือบใม่พอรับแขก ทั้งเจ้านายทั้งขุนนาง ทั้งพ่อค้า พากันไปทั้งนั้น เบียดกันคลั่ก ๆ ราวกับปลาซาดิน, คนเช่นคุณเช่นผมต้องไปเที่ยววิ่งเชิญเสียแทบตาย แต่ยังงั้นใม่ใคร่จะได้ใครมา วงศ์ตระกูลหรืออะไร ๆ มันก็ใม่สู้มีเงินนะคุณนะ.
หลวงราชภัตติ์.
ข้อนี้ก็จริงอย่างคุณพระว่า นี่น่ะผมมิเปนอันใม่ได้แม่มาไลยหรือ?
พระสมาน.
ก็เห็นจะใม่ได้ นอกจาก–ฮือ! แต่คุณก็เห็นจะใม่ทำ.
หลวงราชภัตติ์.
ทำยังไง?
/*20พระสมาน.
ไปพามาเสียน่ะซิ
หลวงราชภัตติ์.
ใม่ได้ซิครับ ทำยังงั้นก็เสียไปน่ะซิ ทำผู้หญิงเฃาเสียชื่อเปล่า ๆ.
พระสมาน.
ก็เปนอยู่.
หลวงราชภัตติ์.
แล้วการลักพาน่ะมิใช่ว่าจะทำได้ง่าย ๆ เมื่อไร.
พระสมาน.
จริงครับ เสียท่วงเสียทีบางทีก็จะเกิดเหตุใหญ่ บางทีจะถึงหัวหูแตกก็เปนได้.
หลวงราชภัตติ์.
นั่นน่ะซิครับ.
พระสมาน.
ผมนึกแล้วว่าคุณหลวงยังใม่ตกลง ผมเชื่ออยู่ในใจว่าคุณหลวงคงจะมีสติปัญญามากเกินกว่าที่จะไปลักไปพาเฃาเช่นนั้น.
/*21หลวงราชภัตติ์.
นี่ถ้าใครใม่รู้จักผมดี คงหาว่าผมขี้ขลาดถึงได้ใม่กล้าไปลักไปพาเฃา แต่ผมเห็นว่าการที่จะแสดงความกล้า มันควรจะแสดงแต่ในเวลาอันสมควร.
พระสมาน.
ถูกทีเดียว ผมเชื่อแน่ทีเดียว ว่าถ้ามีเหตุการสำคัญที่จำเปนจะต้องกระทำศึกสงครามอะไรเปนต้น คุณคงจะวิ่งเร็วกว่าคนโดยมาก.
หลวงราชภัตติ์.
แน่ทีเดียวครับ.
พระสมาน.
ผมละช่างเจ็บแค้นแทนคุณหลวงเสียจริง ๆ ทีเดียว นึกจะหาทางอะไรแก้แค้นก็นึกใม่ออก, เพราะหลวงวรเวสแกมีอาวุธสำคัญ คือเงินที่จะต่อสู้ฃ้าศึกได้ดีอย่างเอก.
หลวงราชภัตติ์.
แกอยากได้ลูกเขยเปนเจ้านัก ควรจะหาเจ้าไปยัดให้แกเสียให้เข็ด.
พระสมาน.
แกจะไปเข็ดไปหลาบอะไร แกก็ดีใจไปเท่านั้น.
/*22หลวงราชภัตติ์.
ใม่ใช่ครับ ใม่ใช่หาเจ้าจริงไปให้แก ที่ผมหมายความน่ะ คือจับอ้ายแมงอะไรคนหนึ่ง แต่งให้เปนเจ้าไปให้แกบูชาเสียให้เข็ดสักที แล้วก็จะได้หัวเราะเยาะแกเล่น.
พระสมาน.
ถ้าทำได้ก็ดีน่ะซิครับ แต่มันยากที่จะทำให้สำเร็จได้ เพราะเจ้านายแกก็รู้จักเสียหมดแล้ว เห็นจะหลอกแกยาก.
หลวงราชภัตติ์.
อือ! ข้อนี้ก็เปนอยู่.
(น้อยอินทเสนเฃ้ามาทางเฉลียงฃ้างหลัง น้อยอินทเสนนั้นเปนคนอายุประมาณ ๒๐ หรือ ๒๑ ปี ในชุดนี้แต่งกายนุ่งผ้าพื้นสวมเสื้อฃาว ใม่สรวมถุงเท้ารองเท้า เมื่อเฃ้ามานั้นถือหนังสือเฃ้ามาฉบับหนึ่ง.)
พระสมาน.
อ้อ! เขียนแล้วหรือ?
อินทเสน.
แล้วขอรับ คุณพระโปรดตรวจดูเสียให้ตลอดหน่อย บางทีจะยังผิดอยู่บ้าง. (ส่งหนังสือให้พระสมาน.)
/*23พระสมาน.
เอาเถอะ ฉันเชื่อแก แกเขียนใม่ใคร่จะพลาดพลั้งอะไรนักดอก (รับหนังสือไปวางบนโต๊ะ ควักปากกาหมึกซึมออกจากกระเปาลงนามในหนังสือ แล้วคืนให้อินทเสน.) ฉบับอื่น ๆ ยังใม่แล้วหรือ?
อินทเสน.
ยังครับ ผมรีบทำฉบับนี้มาให้คุณพระเซ็นเสียก่อน เพราะเห็นเปนการด่วน.
พระสมาน.
ถูกแล้ว! (อินทเสนจะไป.) อ้อประเดี๋ยวขอถามอะไรนิดเถอะ, เฃาว่าเจ้าราชบุตรเมืองเชียงรายน่ะลงมาอยู่ในกรุงเทพ นี่จริงหรือ?
อินทเสน.
ขอรับ.
พระสมาน.
ทำใมยังใม่เห็นใครพบปะเลย.
อินทเสน.
ผมได้ยินว่าลงมาเปนการส่วนตัว ตามคำแนะนำของหมอ ผมทราบว่าเจ้าราชบุตรเปนคนที่ชอบเล่นอะไรแปลก ๆ บางทีก็ปลอมตัวไปเที่ยวแอบซ่อนอยู่.
/*24พระสมาน.
แกเปนญาติกะเธอหรือเปล่า?
อินทเสน.
ก็เปนเทือกญาติขอรับ แต่ผมบอกใม่ได้ว่าอยู่ที่ไหน ยังใม่มีใครค้นตัวพบเลยขอรับ.
พระสมาน.
ฮือ! (พยักหน้า อินทเสนออกไปจากห้อง.) คุณหลวง ผมมีความคิดชอบกลอะไรอย่างหนึ่งแล้ว
หลวงราชภัตติ์.
อะไรครับ?
พระสมาน.
ถ้าจะจัดหาเจ้าประเทศราชไปยัดให้หลวงวรเวสสักคนจะเปนยังไร.
หลวงราชภัตติ์.
เจ้าประเทศราชอะไร?
พระสมาน.
ประเทศราชก็อย่างเช่นเมืองต่าง ๆ ในมณฑลพายัพ หรือเมืองมลายูยังงั้นแหละ.
/*25หลวงราชภัตติ์.
จะเอาใคร?
พระสมาน.
เช่นเจ้าราชบุตรเชียงรายยังงี้เปนต้น จะใช้ได้ไหม?
หลวงราชภัตติ์.
ก็ใม่รู้ว่าเฃาอยู่ทางเหนือทางใต้ที่ไหนเลย จะไปเอาตัวเฃาไปปล่อยให้ตาหลวงวรเวสยังไง ผมก็ยังใม่เฃ้าใจ.
พระสมาน.
จะต้องไปเอาตัวแกมาจริง ๆ ทำใมเดี๋ยวนี้นี่ ก็หาตัวแมลงอะไรไปปลอมให้แก เอาไปยกย่องเล่นให้หรู จะมิดูเล่นสนุกกว่าหรือ?
หลวงราชภัตติ์.
ดีซิครับ ถ้าหากตัวราชบุตร์ปลอมได้ให้เหมาะ.
พระสมาน.
ได้ซิ ตัวมีอยู่แล้ว.
หลวงราชภัตติ์.
ที่ไหนล่ะครับ?
/*26พระสมาน.
อยู่ที่นี่แหละ.
หลวงราชภัตติ์.
ใคร?
พระสมาน.
อินทเสน.
หลวงราชภัตติ์.
เจ้าเสมียนของคุณพระน่ะหรือ?
พระสมาน.
ครับ.
หลวงราชภัตติ์.
น่าจะดีครับ แต่คุณพระจะรับประกันได้หรือว่า จะใม่ไปขยายขี้เท่ออะไรให้เฃาจับได้.
พระสมาน.
ใม่เปนไรครับ ผมเชื่อว่าคงใม่เปนเช่นนั้น ดูมันก็เปนคนเรียบร้อยดี ความรู้ก็ออกจะดี ๆ ด้วย เราช่วยกันสั่งสอนเสียหน่อยก็เห็นจะพอใช้ได้.
/*27หลวงราชภัตติ์.
ลองถามเจ้าตัวเฃาดูสักหน่อยทีจะดีครับ.
พระสมาน.
ผมเชื่อว่าคงใม่มีขัดข้องอะไร แต่เรียกมาถามดูเดี๋ยวนี้ก็ได้, (เรียก.) อินทเสน.
อินทเสน.
(ฃานในโรง.) ขอรับ.
พระสมาน.
มานี่เดี๋ยวเถอะ.
(อินทเสนเฃ้ามา.)
พระสมาน.
นี่แน่ะ แกได้เคยเห็นเจ้าราชบุตรเชียงรายสักกี่หนละ?
อินทเสน.
ก็เคยเห็นหลายครั้งอยู่ขอรับ.
พระสมาน.
แกจะทำกิริยาล้อให้เหมือนได้ไหม?
/*28อินทเสน.
ก็เห็นจะพอได้ขอรับ แต่จะเหมือนหรือใม่เหมือนผมรับประกันใม่ได้.
พระสมาน.
แต่ที่จริงก็ใม่เปนไร ถึงจะใม่เหมือนก็ใม่เปนไร นี่แน่ะฉันจะเล่าอะไรให้ฟัง ฉันกับคุณหลวงราชภัตติ์ อยากจะล้อใครเล่นสักคน จะพาแกไปหาเฃา บอกเฃาว่าแกเปนเจ้าราชบุตรเชียงราย ดูทีว่าเฃาจะต้อนรับแกยังไงบ้าง เฃ้าใจไหมล่ะ?
อินทเสน.
ขอรับ แต่ขอรับประทานโทษ ผมอยู่ฃ้างจะมีข้อหนักใจอยู่บ้าง คือถ้าแม้เฃาจับกลได้จะใม่เกิดความใหญ่หรือขอรับ?
พระสมาน.
เปล่า มันใม่เกิดใหญ่อะไรหรอก อย่างมากเฃาก็โกรธเปนฟนเปนไฟไปเท่านั้น แต่คงใม่กล้าเอะอะมาก เพราะยิ่งเอะอะก็ยิ่งอายมาก ยังไง ๆ ก็ต้องนิ่งอยู่เอง.
อินทเสน.
เครื่องตกแต่งของผมก็–เอ้อ–
/*29พระสมาน.
เรื่องนั้นแกใม่ต้องวิตก ฉันจะอุดหนุนให้สำเร็จ.
หลวงราชภัตติ์.
ใม่เปนไรผมเฃ้าหุ้นส่วนด้วยก็ได้.
พระสมาน.
ขอบใจครับ ให้ผมเปนผู้กำหนดแบ่งหุ้นหรือ?
หลวงราชภัตติ์.
ยังงั้นซิครับ คุณพระเปนผู้อำนวยการบริษัทเทียว.
พระสมาน.
ถ้ายังงั้นผมขอตั้งคุณหลวงเปนเหรัญญิก ดูแลการในน่าที่จ่ายเงิน.
หลวงราชภัตติ์.
ได้ซิครับ การจ่ายเงินชำนาญนัก ผมจะรับจัดการหาเครื่องแต่งตัวให้นายอินทเสนให้เสร็จเทียว เปนไว้ใจผมได้เทียว.
พระสมาน.
ครับ แต่ผมขอเตือนอย่างหนึ่ง สายนาฬิกาประดับเพ็ชร์ใม่จำเปนนะ.
/*30หลวงราชภัตติ์.
ครับ ผมเฃ้าใจแล้ว อินทเสน ไปหรือยังล่ะ?
พระสมาน.
ประเดี๋ยวก็ได้ครับ ซ้อมกิริยากันเสียก่อน นี่แน่ะ อินทเสน ไหนลองตั้งท่าทางให้กันดูหน่อยหรือ?
อินทเสน.
ท่าอะไรขอรับ?
พระสมาน.
ลองเดิรดูก่อนทีหรือ? (อินทเสนเดิรทำท่าเฉย ๆ.) อะไรเดิรออกเซื่องยังงั้น!
อินทเสน.
เดิรยังไงถึงจะดีละขอรับ?
พระสมาน.
ต้องตั้งท่าให้โอ่โถง ถนนกว้างสิบวามาใม่ได้. ไนยตาดูฃ้าม ๆ หัวคนไป เหมือนกะว่าคนนั้นต่ำต้อยเกินไปจนแกใม่เห็น.
/*31หลวงราชภัตติ์.
ลุกขึ้นทำท่าให้เฃาดูหน่อยซิครับ.
(พระสมานลุกขึ้นทำท่าเดิรวางภูมิ อินทเสนเดิรตามทำท่าเลียนคล้าย ๆ แต่กลับจะเลยล้อพระสมานต่อไปอีก.)
อินทเสน.
ถูกหรือยังครับ?
หลวงราชภัตติ์.
พอใช้ พอใช้ ท่านั่งล่ะครับ?
พระสมาน.
นั่งใม่สู้ยากนัก คงนั่งเก้าอี้โดยมาก ไขว่ห้างไว้เสมอเห็นจะใช้ได้.
อินทเสน.
มิเมื่อยหรือครับ?
พระสมาน.
เมื่อยก็ต้องทนเอาหน่อยซิ ยศเรามันมากมันก็ต้องทนลำบากหน่อย การไขว่ห้างมันเปนเครื่องหมายของผู้มียศมาก.
/*32อินทเสน.
จริงขอรับ ผมจำได้แล้ว แต่ตุ๊กกระตาที่เปนตัวเจ้าคุณเฃายังปันไขว่ห้างเสมอทีเดียว, แล้วผมจะต้องแต่งนุ่งผ้าม่วงน้ำเงิน สรวมเสื้อดำติดตราอย่างตุ๊กกระตาเจ้าคุณเสมอหรือครับ?
พระสมาน.
ใม่ต้องถึงเช่นนั้นหรอก แต่งแต่พอให้หรู ๆ ก็แล้วกัน.
หลวงราชภัตติ์.
นุ่งสิ้นใม่ดีหรือครับ? ดูจะหรูดี.
พระสมาน.
อะไรคุณหลวง ผู้ชายเฃานุ่งสิ้นกันเมื่อไรล่ะ เฃานุ่งตาโก้งต่างหาก ถูกไหม?
อินทเสน.
ผู้ชายชาติไหนครับ พม่าหรือครับ?
พระสมาน.
ใม่ใช่ พวกชาวเมืองแกน่าแหละ !
อินทเสน.
ชาวเมืองผมเฃาก็นุ่งเหมือนชาวเมืองใต้นี่แหละขอรับ.
/*33หลวงราชภัตติ์.
ถ้ายังงั้นก็ดี หาเครื่องแต่งตัวง่ายดี.
พระสมาน.
ส่วนวิธีจะพูดจาน่ะ ขอให้ระวังหน่อยนะอินทเสน อย่าพูดให้เปนคนธรรมดา.
อินทเสน.
พูดยังไงถึงจะดีขอรับ?
หลวงราชภัตติ์.
พูดอย่างแบบแอ่วหรือจ้อย หรืออะไรนั่นแหละจะเฃ้าที.
อินทเสน.
เฃาจะเอาผมไปปากคลองสารเสียกระมังขอรับ.
หลวงราชภัตติ์.
ถึงยังไง ๆ ก็ควรจะแถมอ้าย “ข้อยบ่ฮู้” หรือ คำลาวอะไร ๆ ไว้ให้มากถึงจะดี.
อินทเสน.
ชาวเชียงรายผู้ดีดูเหมือนเฃาก็พูดภาษาบางกอกได้ดี ๆ เท่ากับคุณหลวงแหละนะขอรับ.
/*34พระสมาน.
คุณหลวงเห็นจะใม่ต้องสอนเฃาถึงปานนั้นดอกครับ เสียงที่พูดหรือคำที่ใช้ใม่สำคัญอะไร สำคัญอยู่ที่วิธีพูด ต้องพูดฃ้าม ๆ หัวเฃาไปยังงี้, (ทำท่าและทำเสียง.) หา? นี่ใคร อ้อ สบายอยู่หรือ?
อินทเสน.
(เลียนพระสมาน.) หา? นี่ใคร อ้อ สบายอยู่หรือ?
พระสมาน.
เทือกนั้นแหละ เห็นจะพอใช้ได้.
อินทเสน.
เฃาจะใม่ด่าผมว่าจองหองหรือขอรับ.
พระสมาน.
ต้องจองหองซิถึงจะควร ยิ่งทำจองหองถือตัวมาก ๆ ดูเหมือนหลวงวรเวสจะยิ่งปอยอหนักขึ้น ยังไงคุณหลวง?
หลวงราชภัตติ์.
จริงครับ.
อินทเสน.
หลวงวรเวสที่มีลูกสาวชื่อมาไลยใช่ไหมขอรับ?
/*35พระสมาน.
นั่นแหละ แกรู้จักเฃาแล้วหรือ?
อินทเสน.
มิได้ขอรับ ผมรู้จักชื่อและเคยเห็นตัว แต่ใม่รู้จัก.
พระสมาน.
ดีแล้ว นั่นแหละฉันจะพาแกไปหาหลวงวรเวส บอกว่าแกเปนเจ้าราชบุตรเชียงราย.
อินทเสน.
แล้วแต่คุณพระจะโปรดเถอะครับ แต่ถ้าฉวยเกิดถ้อยร้อยความอะไร คุณพระโปรดเมตตาผมด้วยนะครับ.
พระสมาน.
เอาเถอะ ถ้าเกิดเหตุอะไรฉันจะเปนผู้รับหน้าเอง.
หลวงราชภัตติ์.
ถ้ายังงั้น ผมพาอินทเสนไปหาเครื่องแต่งตัวนะครับ.
พระสมาน.
ครับ. จะไปไหนก่อน?
หลวงราชภัตติ์.
ไปตัดเสื้อห้างแซมสันก่อน.
/*36พระสมาน.
อะไรถึงแซมสันเทียวหรือครับ!
หลวงราชภัตติ์.
ใม่ถึงแซมสันมันจะสมเกียรติยศเฃาหรือครับ?
พระสมาน.
ถ้ายังงั้นก็อย่าตัดให้หลายตัวนักนะครับ บริษัทจะล้มละลายเสียเร็วนัก.
หลวงราชภัตติ์.
เอาเถอะครับ เอาแต่พอควร.
พระสมาน.
หมวกก็อย่าให้ถึงปานามาจริงเลยนะครับ เอาแต่หมวกอย่างถูก ๆ ที่หน้าตาคล้าย ๆ ปานามาก็พอ.
หลวงราชภัตติ์.
อะไรจะให้ใส่ปานามาเก๊หรือครับ?
พระสมาน.
ก็ราชบุตรเก๊มันก็ต้องปานามาเก๊ซิครับ มันถึงจะเหมาะกัน ถ้าให้ผมเลือกผมจะให้ตัดเสื้อแซมสันเก๊เสียด้วยส่ง จะได้เบาเงิน.
/*37หลวงราชภัตติ์.
ใม่ได้ละครับ ผมยอมปานามาเก๊ให้คุณอย่างหนึ่งแล้ว ผมใม่ยอมเสื้อแซมสันเก๊อีกละ เกือกล่ะ?
พระสมาน.
เกือกน่ะเอาจีนคดแท้ก็ได้ ผมใม่คัดค้าน.
หลวงราชภัตติ์.
หมายว่าจะให้เกือกจีนคดเก๊อีกล่ะ!
พระสมาน.
ส่วนสายนาฬิกา.........
หลวงราชภัตติ์.
เกร๎เลิตเก๊ใม่ได้นะครับ.
พระสมาน.
ผมนึกจะแนะนำว่าให้ซื้อโรงจำนำทีเดียว.
หลวงราชภัตติ์.
จริงครับ ผมรู้ว่ามีดีอยู่สายหนึ่งแล้ว สายนาฬิกาหลวงอำไพเอาไปจำนำไว้สายหนึ่ง ผมจะไปจัดการกับหลวงอำไพขอไปไถ่มาแทนเฃา ดีไหมครับ?
/*38พระสมาน.
ดีทีเดียว นาฬิกามีหรือเปล่า?
หลวงราชภัตติ์.
มีด้วยครับ เจ้าของเดียวกัน หลวงอำไพน่ะมีดีอย่างหนึ่ง พอเฃาเอาอะไรไปจำนำ เฃาบอกให้ผมทราบเสมอ, เผื่อผมต้องการก็ไปไถ่เอามาใช้ชั่วคราว พอเฃาฟุ่มเฟอยขึ้นอีกหน่อย เฃาก็มาซื้อคืนไปจากผมอีกทีหนึ่ง เสียแต่เฃาชอบเล่นซื้อเชื่อนัก.
พระสมาน.
ถ้ายังงั้นคุณพาอินทเสนไปซิ อยู่ทางนี้ผมจะเขียนหนังสือถึงหลวงวรเวส บอกข่าวเจ้าราชบุตร ผมจะบอกแกว่าถ้าแกต้องการ จะได้ให้เจ้าราชบุตรไปบ้านแก ผมจะช่วยจัดการให้นะครับ.
หลวงราชภัตติ์.
ดีทีเดียว แล้วเราก็เตรียมหัวเราะเยาะแกเสียให้หนำใจเทียวนะครับ. (หัวเราะ.)
พระสมาน.
ยังงั้นซิครับ. (หัวเราะ.)
อินทเสน.
มันก็จะขันดีอยู่ขอรับ. (หัวเราะ.)
/*39หลวงราชภัตติ์.
ผมนึกหัวเราะเสียแต่ป่านนี้แล้ว ฮะ ๆ ฮะ ๆ ไปเถอะอินทเสน.
(หลวงราชภัตติ์กับอินทเสนพากันไป พระสมานไปยืนดูที่น่าต่างฃ้างซ้ายสักครู่หนึ่ง แล้วก็เดิรหัวเราะออกไปทางเฉลียง.)
ปิดม่าน
องก์ที่ ๒
/*40ฉาก: ชลาน่าห้องรับแขก ที่บ้านหลวงวรเวสวิสิฐ ด้านหลังเปนผนังห้องรับแขก กั้นเฃ้ามาประมาณส่วนหนึ่งในสามของโรง มีประตู ๓ ช่อง เปิดทั้ง ๓ ช่อง มองทางประตูแลเห็นห้องรับแขกอยู่ฃ้างใน ที่ผนังมีลวดลายวิจิตรมาก ด้านสกัดชาลาฃ้างขวาเปนผนังมีประตู ๑ ช่อง ด้านสกัดฃ้างซ้ายมีพนักปูนและเสาเหล็กรับปรำ นอกคูหาออกไปแลเห็นต้นไม้ดูร่มรื่นดี เพดานชาลาดาดผ้าใบริ้วสีสลับกัน ๒ สี ส่วนเครื่องตกแต่งนั้น ที่ชลามีโต๊ะเก้าอี้สานเปนชุด ที่แลเห็นในห้องรับแขกเปนเครื่องอย่างดี.
พอเปิดม่านหลวงวรเวสวิสิฐ กับพระสมานบริกรเดิรออกมาจากห้องรับแขกด้วยกัน หลวงวรเวสนั้นเปนคนอายุประมาณ ๔๐ เศษ แต่งตัวดีเรียบร้อย.
หลวงวรเวส.
เชิญคุณพระนั่งพักเย็นที่นี่ก่อนเถอะครับ.
พระสมาน.
ขอบใจครับ. (นั่งลงด้วยกันทั้ง ๒ คน.)
/*41หลวงวรเวส.
ผมขอบใจคุณพระจนใม่รู้ที่จะหาถ้อยคำอะไรมากล่าวให้เหมาะเลยครับ.
พระสมาน.
ใม่จำเปนเลยครับ ใม่จำเปน ผมมีความยินดีที่มีโอกาสทำให้คุณหลวงเปนที่พอใจ
หลวงวรเวส.
ผมต้องขอขอบใจหน่อย ถ้าใม่ได้คุณพระผมก็คงใม่มีโอกาสได้พบปะเจ้าราชบุตรเชียงรายเลยทีเดียว แล้วยังมิหนำซ้ำคุณพระยังเมตตามาช่วยจัดตกแต่งห้องหับของผมให้เรียบร้อยอีก.
พระสมาน.
ถ้าคุณหลวงจะให้ผมเปนที่พอใจละก็ ขออย่าได้ขอบใจผมเลยอีกคำเดียว จะดีกว่าอย่างอื่น.
หลวงวรเวส.
ถ้ายังงั้นคุณพระก็เปนคนประหลาดคนหนึ่งละครับ คนที่ใม่ชอบให้คนสรรเสริญ ผมก็พึ่งเคยพบแต่คุณพระนี่แหละ โดยมากผมได้เคยพบแต่คนที่ต้องการความสรรเสริญ จนส่งให้ใม่ทันทีเดียว.
/*42พระสมาน.
ผมใม่อยากให้คุณหลวงต้องลำบากแจกความสรรเสริญให้แก่ผมน่ะซิครับ.
หลวงวรเวส.
อ้อ! ผมเห็นจะต้องรบกวนคุณพระอีกสักหน่อย ผมอยากรู้อะไรอยู่อย่างหนึ่ง แต่ผมสู้งดไว้ใม่ถามต่อหน้าแม่มลิหรือแม่มาไลย กลัวเฃาจะหัวเราะเยาะผมว่าผมน่ะเปนคนเซ่อซ่าป่าเถื่อนเหลือเกิน.
พระสมาน.
เฃาคงใม่ว่าคุณหลวงเช่นนั้นเปนแน่.
หลวงวรเวส.
ทำใมเฃาจะใม่ว่าครับ แม่มาไลยน่ะใม่สู้กระไร เพราะมันเปนลูกมันก็เกรงใจอยู่บ้าง, แต่แม่มลิน่ะเฃาคอยอนุสาสน์ผมอยู่ใม่ได้หยุดใม่ได้หย่อนเลย. นี่แหละครับการที่ได้ภรรยาเปนผู้มีตระกูลเช่นแม่มลิมันก็ลำบากอยู่บ้าง ถ้ามีโอกาสเมื่อไหร่เฃาคงเตือนให้ผมรู้สึกอยู่เสมอว่าการที่ผมได้เฃามาเปนภรรยาน่ะเปนเคราะห์ดีของผมอย่างยิ่ง.
พระสมาน.
อะไรคุณมลิจะเตือนคุณหลวงดื้อ ๆ ยังงั้นเทียวหรือครับ?
/*43หลวงวรเวส.
วิธีเตือนของเฃามีต่าง ๆ ขอรับ เฃาเตือนได้ทั้งด้วยกิริยาทั้งด้วยวาจา บางทีก็เตือนแต่พอเยื้อง ๆ ไป แต่บางทีก็เล่นเอาตรง ๆ ทีเดียว, ยังไง ๆ เฃาคงใม่ให้ผมลืมเลยว่าพ่อผมเคยเปนบ่าวพ่อของเฃา จนบางทีทำให้ผมนึกว่าถ้าผมได้ผู้หญิงชาวไร่ชาวนาอะไรมาเปนเมียเสียดีกว่า.
พระสมาน.
เอ้อ–อ้า–เมื่อแต่กี้คุณหลวงพูดว่าคุณหลวงอยากถามความเห็นอะไรผมสักอย่างหนึ่ง มีเรื่องอะไรล่ะครับ?
หลวงวรเวส.
ผมอยากทราบว่า ผมควรจะพูดกับเจ้าราชบุตรอย่างไร เช่นจะพูดถึงตัวผมเองยังงี้จะพูดว่ากระไร, คำลาวเฃาจะใช้กันอย่างไรผมก็ใม่ทราบ พอผมได้รับจดหมายคุณพระ ผมก็ไปลากหนังสือพระลอออกมาอ่านดู ก็ออกจะใม่ใคร่เฃ้าใจ คุณทราบอยู่แล้วว่าหนังสือน่ะ ผมมันใม่ได้รู้เพียงเท่าไร.
พระสมาน.
ใม่จำเปนต้องใช้คำอย่างในเรื่องพระลอดอกครับ พูดอย่างเรา ๆ ยังงี้เฃาก็เฃ้าใจ.
หลวงวรเวส.
ถ้ายังงั้นจะพูดเพียงแค่ไรดีครับ? เห็นจะใม่ถึงฃ้าพระพุทธเจ้ากระมังครับ.
/*44พระสมาน.
ใม่ควรเลยครับ.
หลวงวรเวส.
เพียงเกล้ากระหม่อมจะพองามกระมังครับ?
พระสมาน.
ยังเกินไป เพียงผมก็พอ.
หลวงวรเวส.
อะไรพูดผมกับเจ้า เฃาจะใม่ว่าผมเซ่อซ่าไปหรือครับ?
พระสมาน.
ตรงกันฃ้าม ถ้าคุณหลวงเรียกตัวอย่างอื่นนอกจากผมเห็นจะถูกติเตียนว่าเซ่อซ่าแน่ละครับ.
หลวงวรเวส.
ถ้าฃานก็ฃานว่าขอรับ หรือขอรับกระผมก็พอหรือครับ?
พระสมาน.
ขอรับเท่านั้นก็พอ ขอรับกระผมดูเหมือนจะเกิน ๆ ไปสักหน่อยเสียอีก.
/*45หลวงวรเวส.
ยังงั้นหรือครับ? ถ้ายังงั้นฉวยว่าเกิดมีปากเสียงกันขึ้นกับแม่มลิ ต้องขออนุญาตอ้างคุณพระเปนหลักนะครับ.
พระสมาน.
ได้ซิครับ, ผมรับผิดรับชอบเอง.
หลวงวรเวส.
ขอบใจครับ, ขอบใจ.
พระสมาน.
ถ้าคุณหลวงใม่ธุระอะไรอีกแล้ว ผมจะขอลาที แล้วผมจะมาอีกให้ทันเวลาดินเน่อร์. (ลุกขึ้นยืน หลวงวรเวสลุกขึ้นด้วย.)
หลวงวรเวส.
แล้วคุณพระดูละคอนต่อไปด้วยนะครับ.
พระสมาน.
ยังงั้นซิครับ ผมลาที. (ออกไปทางห้องรับแขก.)
(หลวงวรเวสลงนั่งสูบบุหรี่ต่อไปสักครู่หนึ่ง มลิออกมาทางประตูขวา มลิอายุประมาณ ๓๖ หรือ ๓๗ แต่งตัวอยู่กับบ้าน.)
/*46มลิ.
ยังไงคุณ ลูกชายคุณน่ะเมื่อไหร่จะมา? ไปเชือนแชอยู่เสียที่ไหนก็ใม่รู้!
หลวงวรเวส.
ฉันสั่งอ้ายเนตร์ไปว่าให้บอกให้รีบมาทันที ทำใมมาช้านักก็ใม่ทราบเลย
(นายบุญโรจน์มาทางห้องรับแขก นายบุญโรจน์อายุประมาณ ๑๗ ปี แต่งกายดี.)
มลิ.
อ้าวนี่แน่ะ พอถามถึงก็มาทีเดียว.
หลวงวรเวส.
ยังไงมาช้านัก อ้ายเนตร์มันใม่ได้บอกหรือว่าให้รีบมา?
บุญโรจน์.
มันบอกครับ พออ้ายเนตร์ไปบอกผมก็ขึ้นไปลาครูออกจากโรงเรียนมาทีเดียว.
มลิ.
เอ๊ะก็ยังไงมาถึงนี่ช้านัก อ้ายเนตร์ไปบอกเมื่อไหร่?
/*47บุญโรจน์.
เมื่อบ่ายสัก ๒ นาฬิกาได้อยู่ครับ.
มลิ.
แหม! ก็นี่เปน ๔ นาฬิกาแล้ว ไปแวะเวียนเสียที่ไหนมั่งก็ใม่รู้!
บุญโรจน์.
ใม่ได้แวะได้เวียนที่ไหนเลยเทียวคุณแม่.
มลิ.
คุณ นี่คุณส่งรถคันไหนไปรับ?
หลวงวรเวส.
คันแดง.
มลิ.
อ้อ ! คุณส่งรถสำหรับบ่าวใช้ไปให้ลูกฉันขี่ยังงั้นหรือ?
หลวงวรเวส.
ตัวเฃาเองเฃาชอบคันนั้น เฃาว่ามันขับง่ายดี เฃาขับเองได้.
มลิ.
ทำใมคนสำหรับขับใม่มีหรือ คุณต้องให้ลูกคุณขับรถเอง?
/*48หลวงวรเวส.
ก็ผู้ดีเฃาก็ขับเองกันถมไป การที่ผู้ดีจะขับรถยนตร์ ใม่เปนที่เสื่อมเสียเกียรติยศอะไรเลย.
มลิ.
พวกดิฉันใม่เคยขับรถเองเลย.
หลวงวรเวส.
(พูดเบา ๆ หน่อย.) ก็มันใม่เห็นเคยมีรถรัถหัดถีอะไรจะขับ.
มลิ.
คุณใม่ต้องหมิ่นประมาทพวกดิฉัน ถึงยังไง ๆ คนทั้งหลายก็นับถือเฃาเพราะเหตุอื่น ๆ นอกจากเพราะตื่นเงิน.
หลวงวรเวส.
อือ! หูหล่อนไวจริง ๆ ฉันนึกดัง ๆ ก็ได้ยินด้วย.
มลิ.
นี่ในว่าคุณจะใม่ชำระลูกชายคุณหรือ ว่าทำใมถึงมาช้านัก.
หลวงวรเวส.
ชำระซิ! (พูดกับนายบุญโรจน์.) อ้ายแดงมานี่!
/*49มลิ.
นี่ลูกน่ะมันใม่มีชื่อหรือ ถึงได้ต้องเรียกมันว่าอ้ายแดง?
หลวงวรเวส.
ชื่อมันน่ะมีดอก ฉันเห็นมันหรูเกินกว่าที่จะใช้เรียกทุก ๆ วัน นึกว่าเรามีงานมีการถึงค่อยให้มันเปนนายบุญโรจน์ ถ้าอยู่กะบ้านในหมู่กันเองให้มันเปนแต่อ้ายแดงก็จะพอ.
มลิ.
เออ ! ลูกมีชื่อเปนผู้ลากมากดีอยู่ดี ๆ กลับใม่ชอบ อยากให้มันมีชื่อเหมือนลูกขี้ข้า.
หลวงวรเวส.
ขอทีแม่คุณ ขอที! (พูดกับลูก.) ยังไงพ่อบุญโรจน์ ทำใมถึงมาช้านัก ไปเชือนแชอยู่เสียที่ไหน? หรือเอ็งไปดูหาบุหรี่ให้พ่อสูบอย่างครั้งก่อน.
มลิ.
นั่นทำใมต้องไปแนะทางให้เฃาปดด้วย จะให้เฃานึกปดของเฃาเองใม่ได้เทียวหรือ?
/*50หลวงวรเวส.
(แกล้งทำเสียงแขง.) ยังไงบุญโรจน์ว่ามา ไปเชือนแชเสียที่ไหน?
บุญโรจน์.
ผมใม่ได้เชือนแชที่ไหนเลย ตรงกลับมาบ้านทีเดียว.
หลวงวรเวส.
ขออย่าให้พูดปดต่อพ่อแม่ นอกจากที่มีเหตุจำเปนโดยแท้.
มลิ.
นั่นทำไมจะต้องไปเปิดช่องไว้ให้ยังงั้นด้วย.
หลวงวรเวส.
คนสมัยใหม่เฃาถือกันอยู่ ว่ามีเวลาบางเวลาจำเปนจะต้องปดเพื่อรักษาความสัตย์ต่อเพื่อนฝูงอะไรของเฃาใม่รู้ได้.
มลิ.
ขอให้พูดกันจริง ๆ เถอะ.
บุญโรจน์.
ผมใม่ได้เชือนที่ไหนจริง ๆ ครับ.
มลิ.
ก็ยังงั้นทำใมมาช้านักล่ะ หรืออ้ายรถคันแดงนั่นไปขลุกขลักเสียกลางทางอีกกระมัง?
/*51บุญโรจน์.
ใม่ได้เสียเลยครับ มาเรียบร้อยตลอดทาง.
มลิ.
ก็ยังงั้นทำใมช้านักน่ะ?
บุญโรจน์.
ผมมารถไอ.
มลิ.
อะไรนะ?
หลวงวรเวส.
มันว่ามันมารถไอ ฮะ ๆ ฮะ ๆ.
มลิ.
คุณเห็นขันยังไง?
หลวงวรเวส.
เปล่า !
มลิ.
บุญโรจน์ รถยนตร์เฃาก็ให้ไปรับแล้ว ทำใมถึงต้องขี่รถไอมา.
/*52บุญโรจน์.
อยากมาก็มา. (หลวงวรเวสพยักหน้าและยิ้ม.)
มลิ.
ทำใม มันจะสบายไปกว่ารถยนตร์ยังไง.
บุญโรจน์.
มันใม่สบายกว่าครับ แต่มันสนุกกว่า.
มลิ.
สนุก ! นั่งเบียดคนมาแอ็ด ๆ มันสนุกสนานยังไง?
หลวงวรเวส.
อีกประการหนึ่ง ต้องเฃ้าใจว่าเสียสตางค์ไปโดยใช่ที่เลย มันสองระยะใม่ใช่หรือ?
บุญโรจน์.
ครับ สองระยะ แต่ผมเสีย ๑๒ สตางค์เท่านั้น.
หลวงวรเวส.
ยังงั้นเอ็งก็มาที่ ๖ สตางค์น่ะซิ.
/*53บุญโรจน์.
(ยิ้ม ๆ.) ครับ.
มลิ.
(ตบอก.) ตาย ๆ พิลึกจริง ๆ มีรถยนตร์ขี่ดี ๆ ว่าใม่ดี ชอบไปขึ้นรถไอ นั่งที่ ๖ สตางค์เบียดกับอ้ายคนสาระเลวอะไรมิรู้.
บุญโรจน์.
นาน ๆ ได้ขึ้นรถไอทีหนึ่ง มันก็สนุกอยู่นะครับ.
หลวงวรเวส.
(หัวเราะ.) ฮะ ๆ ฮะ ๆ!
มลิ.
คุณหลวงขันอะไร ขันว่าลูกอยากเปนไพร่ยังงั้นหรือ?
หลวงวรเวส.
ที่จริงมันก็ขันอยู่บ้าง!
มลิ.
บุญโรจน์ ตัวเจ้าน่ะไปเอาสันดานไพร่มาจากไหนใม่รู้ ใม่ได้เอาไปจากแม่น่ะเปนแน่ละ.
/*54บุญโรจน์.
ผมก็ใม่ทราบว่า ได้มาจากทางไหนครับ บางทีมันจะเกิดขึ้นในตัวผมเองก็เปนได้.
มลิ.
เสียแรงขวนขวายให้ได้เล่าได้เรียนอย่างดี จนที่สุดนี้ได้ไปอยู่ที่ราชวิทยาลัย แล้วสันดานไพร่ของเจ้ามันน่าจะดัดให้หายไปได้เบาหรือ ก็นี่อ้ายเนตร์อ้ายสาน่ะใม่ได้ตามมาหรือ?
บุญโรจน์.
ตามมาครับ มันตามมาในรถยนตร์ขับตามหลังรถไอมาเทียว.
มลิ.
แล้วมันขนของของลูกมาแล้วหรือ?
บุญโรจน์.
ขนมาแล้วครับ อ้ายเนตร์มันถือช้อนคัดรองเท้ามา.
มลิ.
ฮือ ! อ้ายสาล่ะ.
/*55บุญโรจน์.
อ้ายสาถือแปรงถูฟันกับอับยาฟัน! (หลวงวรเวสหัวเราะเอามือปิดปาก เพื่อใม่ให้เมียเห็น.)
มลิ.
อะไรให้มันถือของออกเหลวแหลกยังงั้น!
บุญโรจน์.
พุทโธ่คุณแม่ ใม่ใช่เหลวไหลเลยนะครับ ช้อนคัดรองเท้าน่ะเปนของจำเปนจริง ๆ รองเท้าผมมันพอดีกะเท้า ถ้าใม่ใช้ช้อนใส่แทบใม่ได้เทียวครับ.
มลิ.
ก็ช้อนที่บ้านนี้ก็มีใม่ใช่หรือ?
บุญโรจน์.
มีอยู่จริงครับ แต่มันเปนช้อนเงินหรือช้อนงา ใม่คล่องเหมือนช้อนเฃานะครับ ช้อนเฃามันเยิ่นดีนัก.
มลิ.
ฮึ ! สำแดงความไพร่อออกมาอีกแล้วไหมล่ะ ก็แปรงถูฟันกะยาฟันน่ะทำใมต้องเอามาด้วยล่ะ
/*56บุญโรจน์.
ยาฟันถ้าทิ้งไว้หมดครับ ส่วนแปรงน่ะขืนทิ้งไว้ก็คงถูกใครยืมไป ผมเคยโดนเฃ้าทีหนึ่งแล้วเลยเข็ด.
หลวงวรเวส.
(หัวเราะ.) ฮะ ๆ ฮะ ๆ.
มลิ.
เมื่อไหร่คุณจะหมดของขันเสียสักที.
หลวงวรเวส.
เห็นจะยังอีกหลายปี แต่นี่เวลาก็บ่ายมากแล้ว เราใม่ควรจะมัวเสียเวลาพูดกันในเรื่องใม่เปนสาระอยู่ยังงี้.
มลิ.
ใครพูดใม่เปนสาระคะ?
หลวงวรเวส.
(ถอนใจใหญ่.) ก็ฉันน่ะซิ.
มลิ.
ก็อยากจะทำอะไรต่อไปก็ทำไปซิ.
/*57หลวงวรเวส.
ฉันอยากจะซ้อมอ้ายแดง–เอ๊ย ! บุญโรจน์ในการที่จะออกงานรับแขกคราวนี้น่ะซิ.
มลิ.
ก็ดีแล้ว จะสอนอะไรก็สอนกันไปซิ.
หลวงวรเวส.
เอ้าไหนลองคำนับไปทีหรือ?
มลิ.
ทำใมเฃาจะคำนับใม่เปน เฃาเรียนอยู่กะครูฝรั่งทีเดียวนี่นะ.
หลวงวรเวส.
จริงซิ ! ถ้ายังงั้นช่างเถอะใม่ต้องซ้อมคำนับละ แต่วิธีที่จะพูดกับเจ้าราชบุตรน่ะเอ็งจะพูดยังไง?
บุญโรจน์.
ก็เห็นจะเหมือนอย่างพูดกับเจ้าอื่น ๆ กระมังครับ.
หลวงวรเวส.
ใม่ถูก ใม่ถูก ถ้าจะฃานต้องขอรับ ถ้าจะพูดถึงตัวเอ็งต้องใช้ว่าผมหรือกระผมก็ได้ แต่อ้ายกะขุนอย่างที่เอ็งเคยพูดอยู่กะท่านขุนการีน่ะใช้ใม่ได้นะ.
/*58มลิ.
เออ ! ตามืดจูงตาบอดละเจ้าฃ้าเอ๊ย !
หลวงวรเวส.
ฉันรับสารภาพว่าแต่แรกตาฉันมืด แต่เดี๋ยวนี้ฉันไปหาหมอรักษาจนตาสว่างแล้ว ตาแม่มลิเองแหละยังมัวอยู่.
มลิ.
ทำใม?
หลวงวรเวส.
หล่อนท้วงฉันผิดแล้วครั้งนี้.
มลิ.
ท้วงผิดยังไง ก็อะไรพูดกะเจ้าว่าขอรับ มีเยี่ยงมีอย่างที่ไหนมั่ง.
หลวงวรเวส.
นี่แหละฉันถึงได้ว่า หล่อนน่ะตามัวอยู่มาก (หัวเราะเยาะ.) ถ้าขืนไปพูดอย่างอื่นกะเจ้าราชบุตรนอกจากขอรับละก็เฃาได้ฮากันครืนละ.
มลิ.
ใครบอกคุณว่าควรจะพูดขอรับ?
หลวงวรเวส.
คุณพระสมานบอกแต่กี้นี้เอง.
/*59มลิ.
อ้อยังงั้นหรือ?
หลวงวรเวส.
ยังงั้น คุณพระสมานเห็นจะเปนผู้มีตระกูลดี พอที่จะรู้ขนบธรรมเนียมกระมัง.
มลิ.
ถ้าคุณพระสมานว่ายังงั้นก็เห็นจะถูกแล้ว
หลวงวรเวส.
(หัวเราะ.) เฮอะ ๆ.
มลิ.
ดีใจว่าดิฉันพลาดท่ายังงั้นหรือ?
หลวงวรเวส.
เปล่า! เปล่า! ฉันดีใจว่าฉันมีความคิดพอที่จะถามไว้เสียก่อน.
มลิ.
ฮือ! เออพ่อบุญโรจน์ เสียแรงเปนนักเรียนฝรั่งมังค่า ลูกจะบอกแม่ได้ไหม ว่าวิธีที่แม่คำนับน่ะถูกหรือยัง?
บุญโรจน์.
คุณแม่จะให้ผมทำท่าให้ดูหรือครับ?
/*60มลิ.
ก็เอาซิ.
บุญโรจน์.
ยังงี้เปนยังไงครับ? (ทำท่าวิ่งโดดแหยว ๆ ออกมาแล้วย่อคำนับอย่างผู้หญิงละครม้า.)
หลวงวรเวส.
พุทโธ่ ! ก็ตัวแม่เจ้าเฃาเบาอย่างเช่นเอ็งเมื่อไหร่ จะได้เต้นแหยวยังงั้นได้ ขืนให้ทำก็คงงามตายละ.
มลิ.
นั่นลูกไปจำมาแต่ไหน?
บุญโรจน์.
จำมาแต่ละคอนฝรั่งครับ.
มลิ.
ก็แม่อยากดูท่าผู้หญิงผู้ดีเฃาคำนับ อะไรไปเอาท่าอีผู้หญิงละคอนมาทำให้ดูละ.
บุญโรจน์.
ก็ผมใม่รู้จักท่าผู้หญิงผู้ดีคำนับ ผมจะทำให้คุณแม่ดูได้ยังไงล่ะครับ.
/*61มลิ.
ทำใมครูฝรั่งเฃาใม่ได้สั่งได้สอนมั่งหรือ?
บุญโรจน์.
พุทโธ่! ก็ราชวิทยาลัยใม่ใช่โรงเรียนผู้หญิงเลยนี่ครับ เฃาจะได้มาฝึกหัดกิริยาผู้หญิง ถ้าอยากให้ผมรู้กิริยาผู้หญิงทำใมใม่ส่งผมไปโรงเรียนผู้หญิงละครับ.
หลวงวรเวส.
ถ้าส่งเอ็งไปโรงเรียนผู้หญิงก็จะได้สนุกยิ่งกว่ารถไออีกน่ะซิ.
มลิ.
คุณหลวง! พูดอะไรใม่จำเปนเลย. นี่แน่ะบุญโรจน์ ถ้ายังงั้นท่าที่คำนับอยู่น่ะก็เห็นจะถูกแล้วละกระมัง.
บุญโรจน์.
เห็นจะถูกแล้วละครับ แต่ถึงจะผิดผมก็คงใม่ทราบ.
มลิ.
ฮือ! ถ้ายังงั้นฉันจะต้องไปดูซ้อมท่าทางคำนับของแม่มาไลยเสียสักหน่อย. (ลุกขึ้นจะไป.)
/*62หลวงวรเวส.
อ้อประเดี๋ยว ฉันมีอะไรที่จะปรึกษาหล่อนสักหน่อย ฉันทราบจากคุณพระสมานว่าเวลานี้เจ้าราชบุตรไปเช่าบ้านเฃาอยู่แห่งหนึ่ง เรือนเล็กนิดเดียวเท่านั้น.
มลิ.
แล้วยังไงล่ะ?
หลวงวรเวส.
อ้ายตึกหลังเล็กของเรามันก็อยู่เปล่า ฉันหมายว่าจะเชิญให้เจ้าราชบุตรมาพักอยู่ที่นั่น หล่อนจะเห็นยังไง?
มลิ.
คุณประสงค์อะไร.
หลวงวรเวส.
อ้าวฉันเห็นว่า น่าจะมีผลสองประการ ประการหนึ่งเราจะมีชื่อเสียงว่าได้จัดการรับรองเจ้าประเทศราช ที่เปนของแน่นอน อีกประการหนึ่งฉันเห็นว่าสวนของเราหรือก็ใช้ร่วมกันกะตึกเล็กนั้นอยู่.
มลิ.
จะให้เจ้าราชบุตรมาช่วยทำสวนหรือ?
หลวงวรเวส.
ใม่ใช่ ฉันนึกถึงลูกสาวเราดอกนะ
/*63มลิ.
อะไรคุณจะเอาลูกสาวไปยัดเยียดให้เฃายังงั้นเทียวหรือ?
หลวงวรเวส.
ใม่ต้องยัดเยียด เจ้าราชบุตรคงเห็นเอง เราก็มีแต่จะจัดการให้แม่มาไลยลงชมสวนเปนครั้งเปนคราวเท่านั้น เจ้าราชบุตรเห็นผ่านแวบไปแวบมาขี้คร้านใจเต้นไปเสียอีก.
มลิ.
ฮือ! ก็ชอบกล.
หลวงวรเวส.
นั่นซิ.
มลิ.
ที่จริงฉันนึกไว้............
หลวงวรเวส.
ฉันรู้แล้ว แต่ตามที่หล่อนประสงค์ฉันเห็นท่าจะได้ยาก เพราะฉนั้นถ้าได้เจ้าราชบุตรก็จะใม่เลวนะหล่อน.
มลิ.
ใม่เลว ที่จริงฉันจะยอมชมให้ว่าค่อนฃ้างดีเสียอีก.
/*64หลวงวรเวส.
ขอบใจ นาน ๆ ฉันก็มีความคิดดีโผล่ขึ้นมาทีหนึ่งยังงี้แหละ.
มลิ.
จริง.
หลวงวรเวส.
ถ้ายังงั้นเปนอันตกลงให้ฉันเชิญเฃานะ.
มลิ.
คะเชิญเถอะ แต่ทำให้ดีนะ อย่าตรงไปถึงก็ชวนปุบปับทีเดียวนะ เดี๋ยวเฃาจะว่าเราเห่อ
หลวงวรเวส.
ถูกแล้ว ฉันจะค่อย ๆ พูดอ้อมเฃ้าไปทีละน้อย ตีวงให้แคบเฃ้าไปทุกที จนพอถึงปับก็จับปุบให้อยู่เทียว.
มลิ.
เออ ! ทำให้ดีเถอะคะ นี่เวลาเท่าไหร่ละ?
หลวงวรเวส.
(ควักนาฬิกาออกมาดู.) แม่เจ้าโว้ย สองทุ่มกะสิบห้านาทีแล้ว เผลอไปประเดี๋ยวเดียวเท่านั้น.
/*65มลิ.
อะไรยังใม่ทันค่ําเลย จะสองทุ่มสองแท่มอะไรได้.
หลวงวรเวส.
เออจริง! (ยกนาฬิกาขึ้นฟังที่หู.) หยุดเสียแล้วตั้งแต่เมื่อเช้า สองโมงสิบห้านาทีนั่นเอง.
มลิ.
พุทโธ่พุถัง! ช่างพกไว้ได้ หนักกระเปาเปล่า บุญโรจน์ดูนาฬิกาทีหรือ?
บุญโรจน์.
(ดูนาฬิกา.) สิบเอ็ดทุ่มครึ่ง.
หลวงวรเวส.
เอ๊ะ ! นั่นนาฬิกาหยุดเสียแล้วเหมือนกันหรือ? (หัวเราะเยาะ.)
บุญโรจน์.
เปล่าครับ ผมบอกผิดไป ได้ยินคุณพ่อพูดว่าเช้า ๆ ผมก็หลงไปด้วยยังงั้นเอง.
มลิ.
ก็ที่จริงน่ะมันกี่นาฬิกา?
/*66บุญโรจน์.
ที่จริงน่ะมันบ่าย ๕ นาฬิกาครึ่งครับ.
มลิ.
ต๊ายตาย! เกือบถึงเวลาแต่งตัวแล้ว ฉันต้องลาที แล้วคุณโปรดตรวจดูการฃ้างนอกนี่เสียให้เรียบร้อยแล้วถึงค่อยไปแต่งตัวนะคะ.
หลวงวรเวส.
ได้ ฉันจะทำให้ตลอด.
(มลิออกไปทางประตูขวา.)
หลวงวรเวส.
เอออ้ายแดง–โอ๊ยลืมไป.
บุญโรจน์.
ช่างเถอะครับ ผมชอบให้คุณพ่อเรียกผมว่าอ้ายแดงมากกว่าบุญโรจน์ ดูรู้สึกสนิธสนมกันดีกว่ามาก.
หลวงวรเวส.
เออฃ้าก็รู้สึกยังงั้นเหมือนกัน ฃ้าเรียกบุญโรจน์ทีไร รู้สึกเหมือนพูดกะเจ้าอะไรองค์หนึ่ง ถ้าเรียกอ้ายแดงดูค่อยรู้สึกว่าเอ็งเปนลูกฃ้าหน่อยหนึ่ง.
/*67บุญโรจน์.
ผมก็เหมือนกันครับ เพราะยังงั้นให้ผมเปนบุญโรจน์แต่จำเพาะต่อหน้าคุณแม่เท่านั้น ก็แล้วกัน.
หลวงวรเวส.
นี่แน่ะ วันนี้ทำใมเอ็งถึงได้ขี่รถไอกลับมา?
บุญโรจน์.
พุทโธ่ ผมเบื่ออ้ายการวางภูมิเสียเหลือทนแล้ว ผมได้นึกอยู่เสมอว่า ถ้าได้เปนเหมือนคนอื่น ๆ เฃามั่งก็จะสบายดี, ผมได้เคยอยากขี่รถไอมานานแล้ว แต่ใม่มีช่องเลย วันนี้ผมเห็นได้ช่องต้องลองดูที.
หลวงวรเวส.
เอ็งใม่รู้หรือว่า การที่อยากขี่รถไอเบียดกับคนสามัญเช่นนั้น คุณแม่เห็นเปนการเสียผิวมาก เห็นเปนทำตัวเปนไพร่ไปทีเดียว.
บุญโรจน์.
ครับ ผมทราบ แต่ผมมีบางเวลาที่นึกอยากเปนไพร่.
หลวงวรเวส.
เออฃ้าจะบอกอะไรให้ อย่าอึงไปนะ.
/*68บุญโรจน์.
ครับ
หลวงวรเวส.
ตัวฃ้าเองก็มีบางเวลา ที่อยากเปนไพร่พิลึก ตั้งแต่ฃ้าได้กะแม่เอ็งแล้ว เฃาใม่ยอมให้ฃ้าเปนไพร่เลยเทียว, เดี๋ยวนี้ละก็ฃ้าเห็นส้มฟักใม่ได้ อยากกินจนน้ำลายไหลเทียววะ ให้ตกรกซิ, ฃ้าถูกกินแต่อ้ายกับฃ้าวผู้ดี จนเบื่อเสียแสนเบื่อแล้ว ยังวันนี้จะต้องนั่งกินดินเน่อร์อีก.
บุญโรจน์.
คุณพ่ออยากกินของไพร่ ๆ จริงหรือครับ?
หลวงวรเวส.
พุทโธ่ ! ทำใมจะใม่อยากวะ อยากเหลือเกินเทียว!
บุญโรจน์.
ถ้ายังงั้นผมจะบอกความลับคุณพ่อสักอย่างหนึ่ง เมื่อผมไปยืนคอยจะเปลี่ยนรถไอสายโน้นมาสายนี้ ผมแวะไปซื้อส้มฟักมาไว้แยะเทียว.
หลวงวรเวส.
ยังงั้นหรือวะ เอาไว้ที่ไหน?
/*69บุญโรจน์.
อยู่ในถ้ำในสวนแน่ะครับ ไปกินด้วยกันหรือครับ?
หลวงวรเวส.
อ้ายแดง! เอ็งนี่ระยำมาก ถ้าแม่เฃารู้ละเฃากระหนาบตายเทียววะ (เหลียวซ้ายแลขวา.) ยังมีเวลาอยู่วะ ไปเที่ยวถ้ำกันหน่อยเถอะ.
(สองคนพ่อลูกเหลียวซ้ายแลขวาแล้วค่อย ๆ ย่องออกไปด้วยกันทางห้องรับแขก.)
ปิดม่าน
องก์ที่ ๓
/*70ฉาก: สวนในบ้านหลวงวรเวสวิสิฐ ด้านหลังมีเฃามีถ้ำและมีน้ำตก มีลำธาร ทำอยู่ฃ้างจะเปนที่น่าสบาย มีต้นไม้ใหญ่ครึ้ม ใต้ต้นไม้ใหญ่มีเก้าอี้สวน และโต๊ะตั้งเปนที่ชมน้ำพุ.
เมื่อเปิดม่าน นายบุญโรจน์กำลังตั้งกล้องถ่ายรูป จะถ่ายเฃา หัวอยู่ในโปงผ้าคลุมกล้อง น้อยอินทเสนเดิรเฃ้ามาจากทางซ้าย.
อินทเสน.
โรจน์ นั่นถ่ายอะไร?
บุญโรจน์.
(โผล่ออกมาจากโปง.) เจ้าระวังตัวให้ดีเถอะ เรียกผมโรจน์เปล่า ๆ จนติดปาก ไปเรียกต่อหน้าคุณแม่เฃ้าสักทีละก็เถอะ ได้เกิดเหตุใหญ่เทียว.
อินทเสน.
คุณแม่จะกระหนาบฉันใหญ่เทียวหรือ?
บุญโรจน์.
แน่ละครับ
/*71อินทเสน.
ฉันก็มาอาศัยอยู่ในบ้านนี้เปนนานแล้ว ยังใม่เคยเห็นคุณมลิโกรธสักทีเดียว.
บุญโรจน์.
อ๋อใม่ประหลาดอะไร คุณแม่ทำดีต่อเจ้าไว้เพราะเจ้ายังเปนคนอื่นอยู่ แต่นี่เจ้าจะมาเกี่ยวดองกะท่านแล้ว ท่านใม่ต้องเกรงใจเจ้าอีกละ.
อินทเสน.
อ้อ ! ทำใมแกถึงรู้?
บุญโรจน์.
เดี๋ยวผมเล่าให้ฟัง ขอให้ผมถ่ายรูปแผ่นนี้เสียให้สำเร็จก่อนหน่อยเถอะ. (เอาผ้าคลุมหัวมองในกล้องอีก.)
อินทเสน.
จะถ่ายไปทำใม?
บุญโรจน์.
(พูดในโปง.) ถ่ายไปแข่งเอารางวัล เออนี่แน่ะเจ้า วานไปยืนที่เฃาหน่อยได้ไหม ถ่ายรูปมีคน ดูเฃ้าทีขึ้น.
/*72อินทเสน.
ได้ซิ ! (ไปยืนที่เฃา.) เอาหรือยัง?
บุญโรจน์.
กระเถิบไปฃ้างขวาอีกนิด– ใม่ใช่ไปฃ้างซ้ายมือของเจ้าเองน่ะ– อีกนิด.
อินทเสน.
อีกนิดก็เปียกน่ะซิ.
บุญโรจน์.
ยังงั้นทำยังไงตัวเจ้าถึงจะติดในกล้องหมดล่ะ.
อินทเสน.
ก็นี่ใม่หมดหรือ?
บุญโรจน์.
แขนยังฃาดฃ้างหนึ่ง.
อินทเสน.
หันหน้ากล้องไปทางซ้ายมือแกเสียหน่อยใม่ได้หรือ?
บุญโรจน์.
(ลองหันกล้องแล้วพูด.) เห็นตัวเจ้าเต็มแล้ว แต่น้ำพุมันแหว่งไป.
/*73อินทเสน.
ยังงั้น ลองขยับตัวกล้องไปฃ้างซ้ายสักนิดซิ. (บุญโรจน์ขยับและเล็งใหม่.) เปนยังไง ดีหรือยัง?
บุญโรจน์.
ดีแล้วครับ! (ออกมาจากโปงปิดหน้ากล้อง.) นี่ถ้าได้พี่มาไลยมายืนด้วยอีกคน จะยิ่งดีกว่านี่อีกนะครับ ยังไง?
อินทเสน.
แน่ละซิ แต่ฉันใม่แลเห็นหนทางที่จะเปนไปได้เลย.
บุญโรจน์.
เจ้าใม่ต้องวิตก ! (ก้มลงไปหยิบกระจกพลางพูดพลาง.) ดูท่าทางชอบกลนักนะครับ (เสือกกระจกเฃ้าไปหลังกล้อง.) เจ้ามีหนังสือถึงคุณพ่อเมื่อตะกี้นี้. ผมก็รู้. (ไปดูจัดที่หน้ากล้องสำหรับเปิด.)
อินทเสน.
แล้วคุณหลวงว่ากระไร?
บุญโรจน์.
ผมได้ยินคุณพ่อพูดว่า–เจ้ายืนนิ่ง ๆ นะ
/*74อินทเสน.
อะไรพูดว่า “ยืนนิ่ง ๆ นะ” ทำใม?
บุญโรจน์.
เปล่านั้นผมพูดเอง. (ชักฉากบังกระจก.)
อินทเสน.
ยังงั้นคุณหลวงว่ากระไรล่ะ?
บุญโรจน์.
ประเดี๋ยวครับ ถ่ายรูปเสียก่อนถึงค่อยเล่า นิ่ง ๆ นะครับ (เปิดกล้อง.) อ้าวไหวเสียแล้ว ขออีกแผ่นเถอะครับ (ปิดฉากกลับกระจกแล้วไปจัดกล้อง.) เจ้ายิ้มหน่อยละดีละ นึกถึงพี่มาไลยซิครับ !
อินทเสน.
เออ! แกนี่ช่างล่อดีจริงนะ ควรจะเลยเปนช่างถ่ายรูปเสียทีเดียว.
บุญโรจน์.
คุณแม่จะได้ลมจับตายปะไรล่ะครับ แหม! ลูกคุณแม่จะไปหากินเปนช่างถ่ายรูปน่ะแลใม่เห็นเลย (ชักฉากบังกระจก.) เอาละครับนิ่ง ! (เปิดกล้อง.) เห็นจะได้การละครับ (ปิดฉากกระจก.) ขอบใจมากครับ.
/*75อินทเสน.
ยังไงล่ะ จะเล่าอะไรให้ฟัง.
บุญโรจน์.
เมื่อตะกี้นี้นะครับ พอคุณพ่อรับหนังสือของเจ้าก็เอาไปให้คุณแม่ดู ผมกำลังจะถ่ายรูปคุณแม่อยู่ทีเดียว พอเปิดกล้องคุณพ่อก็วิ่งตัง ๆ เฃ้าไปชูหนังสือแล้วร้องว่า “แม่มลิ! แม่มลิ! ฉันว่าแล้ว! ฉันว่าแล้ว” ทำเอาคุณแม่สดุ้งเหยงรูปเสียหมด ผมเคืองพิลึก!
อินทเสน.
เออ ๆ แล้วยังไงอีกล่ะ?
บุญโรจน์.
พอคุณพ่อบอกคุณแม่ว่าเจ้ามีหนังสือไป เปนเรื่องสำคัญ ผมก็หายเคืองเทียว เพราะผมเดาถูกว่าเรื่องอะไร ผมก็เอียงหูคอยฟังว่าจะพูดกันว่ากระไร.
อินทเสน.
ทำใมแกถึงเดาถูกล่ะ?
บุญโรจน์.
พุทโธ่! ตาผมบอดเมื่อไหร่ล่ะ ผมได้เคยเห็นเจ้ากับพี่มาไลย มาพบพูดกันที่นี่เปนหลายหนมาแล้วนี่น่ะ, แต่เจ้าใม่ต้องวิตก พอผมเห็น/*76ผมก็เลยเดิรเลี่ยงไปเสียทางอื่น นึกจะถ่ายรูปกำลังพูดกันไว้สักรูปหนึ่งแล้ว แต่กลัวจะหาที่ล้างใม่ได้, ก็เลยต้องเลิกไป นึก ๆ ขึ้นมาก็ออกเสียดาย.
อินทเสน.
ทำใมจะหาที่ล้างใม่ได้ ห้องมืดก็มีใม่ใช่หรือ?
บุญโรจน์.
มีครับ แต่ผมใช้อยู่ด้วยกันกับพี่มาไลย.
อินทเสน.
อ้อเฃ้าใจแล้ว ! แต่นี่แน่ะ พูดกันถึงอีเรื่องนั้นอีกเถอะ แล้วคุณพ่อคุณแม่เมื่ออ่านหนังสือฉันแล้วว่ากระไร?
บุญโรจน์.
แหม! ปลื้มพิลึกครับ พอใจมาก ดูเปนตกลงแน่ เชื่อผมเถอะ, นี่อีกประเดี๋ยวก็คงไปหาเจ้า.
อินทเสน.
อ้อ! ยังงั้นใม่รังเกียจฉันดอกหรือ?
บุญโรจน์.
ตรงกันฃ้ามเทียวครับ อยากได้เจ้าเปนลูกเขยมานานแล้ว เมื่อผมลงมานี่กำลังปรึกษาการกันกลุ้มอยู่แล้ว ว่าจะทำยังไงมั่ง.
/*77อินทเสน.
ก็ตัวแกเองล่ะ แกจะเต็มใจยกพี่สาวให้ฉันไหม?
บุญโรจน์.
ผมเต็มใจเทียวครับ ให้ตายซิ! แต่ผมรำคาญหน่อยเดียวที่พี่มาไลยจะไปอยู่เสียออกลึกลับถึงเชียงราย.
อินทเสน.
ฉันก็นึกอยู่ว่าจะไป ๆ มา ๆ แกคงได้พบกะพี่แกอยู่บ่อย ๆ หรือแกจะขึ้นไปเยี่ยมพี่เฃาที่เชียงรายบ้างก็ได้ ฉันรับประกันเทียวว่าแกคงสนุก.
บุญโรจน์.
มีนกยิงแยะหรือครับ?
อินทเสน.
แหม ! ยิงเสียบ่าบวมละแก ลูกปนแกหมดก่อนนกของฉัน.
บุญโรจน์.
ถ้ายังงั้นผมยินดียกพี่มาไลยให้เจ้าทีเดียว.
อินทเสน.
ขอบใจ ขอบใจมากเทียว! (จับมือ.)
/*78บุญโรจน์.
นี่เจ้าจะคอยพบพี่มาไลยที่นี่ยังงั้นหรือ?
อินทเสน.
ถ้าหล่อนลงมาฉันก็คงได้พบเฃา.
บุญโรจน์.
(เก็บกล้อง.) ถ้ายังงั้นผมไปละนะ อยู่ก็จะขัดฅอ จริงไหม? (ดูไปฃ้างขวา.) อ้าว! นั่นแน่ะ คุณพี่มาแล้วละ ผมเปิดละ. (แบกกล้องและหิ้วกระเปากระจกออกไปทางซ้าย.)
(มาไลยเฃ้ามาจากทางขวา ทำเดิรเรื่อย ๆ เฉย ๆ อายุประมาณมาไลยประมาณ ๑๘ แต่งตัวอย่างอยู่กับบ้าน แต่งามดี.)
มาไลย.
อ้อ ! เจ้าอยู่นี่เองหรือ?
อินทเสน.
ฉันมายืนให้บุญโรจน์เฃาถ่ายรูปหน่อยหนึ่ง หล่อนจะไปไหน?
มาไลย.
ดิฉันหมายจะมานั่งเล่นเย็น ๆ ดูน้ำพุ
/*79อินทเสน.
นั่งนี่ซิจ๊ะ (ควักผ้าเช็ดหน้าออกมาปัดเก้าอี้ให้นั่ง มาไลยก็ไปนั่ง.) อ้อตามที่ฉันบอกหล่อนไว้เมื่อวานนี้ ว่าฉันจะมีหนังสือถึงคุณพ่อหล่อน ฉันได้มีไปแล้ว.
มาไลย.
(ก้มหน้า.) อ้อ.
อินทเสน.
ฉันได้ข่าวว่าคุณพ่อคุณแม่ของหล่อนดูเหมือนจะตกลงยกหล่อนให้กะฉัน หล่อนจะว่ายังไง? (มาไลยก้มหน้าแต่ยิ้ม ๆ อยู่.) ยังไงจ๊ะ?
มาไลย.
บุญโรจน์รู้แล้วหรือยัง? จะว่ายังไงมั่งก็ใม่รู้!
อินทเสน.
บุญโรจน์น่ะเฃาได้ยินดียกหล่อนให้กะฉันแล้ว แต่แรกยังออกเสียดายนิด ๆ แต่ฉันบอกว่าฉันจะเชิญไปยิงนกที่เชียงรายก็ตกลงยกหล่อนให้ทันทีเทียว.
มาไลย.
อ้อ! นี่ฉันแลกกะนกยังงั้นหรือ? (ยิ้ม.)
/*80อินทเสน.
ก็เห็นจะยังงั้นกระมัง ก็ทั้งพ่อแม่น้องชายก็จะยอมยกหล่อนให้กะฉันแล้ว ยังแต่ตัวหล่อนเองเท่านั้น ยังใม่ได้บอกฉันเลยว่าจะยกตัวหล่อนให้กะฉันหรือใม่ (มาไลยก้มหน้า.) ยังไงจ๊ะ โธ่จะบอกสักคำใม่ได้หรือ?
มาไลย.
ก็รู้อยู่แล้วจะต้องให้บอกทำใมอีกก็ใม่รู้ละ.
อินทเสน.
ยังไง ๆ หล่อนก็จะใม่กลับใจละหรือ?
มาไลย.
ถ้าใม่มีเหตุก็ใม่กลับ.
อินทเสน.
มีเหตุยังไงถึงจะกลับใจ?
มาไลย.
เหตุอะไรสำคัญ ๆ มาก ๆ.
อินทเสน.
ถ้าแม้มีใครมาบอกกะหล่อนว่า ฉันน่ะใม่ใช่เปนคนที่หล่อนนึกเช่นนี้เปนต้น หล่อนจะว่ากระไร?
/*81มาไลย.
อย่าพูดเปนเล่นไปน่ะ.
อินทเสน.
จริง ๆ นะจ๊ะ ถ้าแม้มีผู้มาบอกหล่อนว่าฉันน่ะใม่ใช่ราชบุตรเชียงรายจริง ๆ เปนแต่คนปลอมมายังงี้ หล่อนจะว่ากระไร?
มาไลย.
ใครจะพูดยังงั้น.
อินทเสน.
เอาเถอะ ถ้าเผื่อมี หล่อนจะว่ายังไง?
มาไลย.
ฉันก็คงว่าใม่จริง.
อินทเสน.
ถ้าเผื่อเฃามีพยิงพยานแน่นอนจะว่ายังไง?
มาไลย.
ก็จะไปว่ายังไงได้นอกจากนิ่งเสียเท่านั้น.
/*82อินทเสน.
ใจหล่อนจะใม่เปลี่ยนแปลงเลยหรือ?
มาไลย.
นี่เจ้านึกว่าฉันเปนคนยังไง.
อินทเสน.
ถ้ายังงั้น แปลว่าหล่อนคงจะใม่กลับใจเลยหรือจ๊ะ?
มาไลย.
ต่อให้บอกว่า เธอเปนลูกขี้ฃ้าฉันก็ใม่กลับใจ.
อินทเสน.
ฉันเชื่อหล่อน ขอโทษที่ฉันได้มีความสงสัยใจหล่อน (เฃ้าไปท้าวหลังเก้าอี้ก้มลงไปพูด.) ถ้าเมื่อฉันได้ทราบน้ำใจหล่อนเช่นนี้แล้วฉันน่ะใม่ตั้งใจรักษาน้ำใจหล่อนจนตราบเท่าวันตาย ฉันก็ใม่ใช่คนละ.
(หลวงราชภัตติ์จารัญออกมาจากถ้ำ เห็นอินทเสนก้มพูดกับมาไลยยืนดูอยู่ครู่หนึ่งแล้วก็เดิรออกมา.)
หลวงราชภัตติ์.
เจ้าราชบุตร
/*83อินทเสน.
(เหลียวไป.) อ้อคุณหลวง ! ธุระอะไรครับ?
หลวงราชภัตติ์.
คุณหลวงวรเวสอยากพบ.
อินทเสน.
(แลดูตามาไลยแล้วจึ่งพูด.) อยู่ที่ไหนครับ?
หลวงราชภัตติ์.
ที่ห้องรับแขกที่ตึกเล็ก.
อินทเสน.
ผมไปเดี๋ยวนี้ครับ! (ออกไปทางซ้าย.)
หลวงราชภัตติ์.
แม่มาไลย
มาไลย.
ทำใมคะ?
หลวงราชภัตติ์.
ดูเหมือนหล่อนสนทนาอยู่กับเจ้าราชบุตรเชียงรายใม่ใช่หรือ?
/*84มาไลย.
ดูเหมือนยังงั้น
หลวงราชภัตติ์.
แล้วดูเหมือนเฃาท้าวหลังเก้าอี้หล่อน แล้วก้มลงไปพูดใม่ใช่หรือ?
มาไลย.
ดูเหมือนเธอจะได้ทำเช่นนั้น.
หลวงราชภัตติ์.
ทำใมหล่อนยอมให้เฃาทำเช่นนั้น?
มาไลย.
ก็ใม่ทราบ.
หลวงราชภัตติ์.
ฉันอยากรู้ว่าเหตุไรหล่อนถึงได้ยอมให้เจ้าราชบุตรตั้งท่าเปนเจ้าเฃ้าเจ้าของหล่อนเช่นนั้น.
มาไลย.
ข้อนั้นดิฉันบอกใม่ได้ แต่ถ้าถามว่าเหตุไร ดิฉันถึงได้ยอมให้คุณหลวงมาตั้งกระทู้ถามดิฉันเช่นนี้ ดิฉันจะตอบได้
/*85หลวงราชภัตติ์.
(ดีใจ.) เหตุไรจ๊ะ บอกฉันให้ฉันชื่นใจหน่อยเถอะ.
มาไลย.
เพราะดิฉันเปนเจ้าของบ้าน จะไล่คุณหลวงเสียก็จะเปนคนกิริยาชั่วเต็มที.
หลวงราชภัตติ์.
พุทโธ่! ในว่าหล่อนจะมีแก่ใจไล่ฉันเสียทีเดียวหรือ?
มาไลย.
ดิฉันใม่ได้บอกเลยว่าจะไล่คุณ!
หลวงราชภัตติ์.
ที่ใม่ไล่ก็เพราะกิริยาดีเกินไปที่จะขับไล่ฉันจากบ้านหล่อนยังงั้นหรือจ๊ะ?
มาไลย.
แน่ทีเดียว!
หลวงราชภัตติ์.
นี่ถ้าเปนบ้านคนอื่นหล่อนจะไล่ฉันหรือ?
มาไลย.
ใม่ไล่
/*86หลวงราชภัตติ์.
อ้อถ้ายังงั้นหล่อนก็ยังมีความเมตตาต่อฉันอยู่หรือจ๊ะ? (เดิรเฃ้าไปทางมาไลย.)
มาไลย.
อย่าเฃ้าใจผิด ดิฉันจะใม่ไล่คุณเพราะจะไล่ใม่ได้ต่างหาก ถ้าแม้เราอยู่ในบ้านคนอื่นเฃาแล้ว ดิฉันจะไปมีอำนาจขับไล่อะไรใครได้.
หลวงราชภัตติ์.
พุทโธ่ ! หล่อนใม่ได้สังเกตหรือว่าฉันน่ะมีความรักในตัวหล่อนเพียงไร ฉันน่ะรักหล่อนเสียเหลือเกิน จนชั้นเห็นแมลงวันตัวเดียวเกาะที่แก้มหล่อน ฉันยังหึงอ้ายแมลงวันนั่นเลย ก็นี่ได้มาเห็นเจ้าราชบุตรมาทำท่าเปนเจ้าเฃ้าเจ้าของหล่อนอยู่เช่นนั้น จะใม่ให้ฉันเคืองยังไง.
มาไลย.
(ลุกขึ้น.) ถ้าคุณจะพูดยังงี้ดิฉันจะต้องลาคุณละ.
หลวงราชภัตติ์.
โธ่! อย่าเพ่อไปเลยหล่อน ขอให้ฟังฉันสักทีเถอะ ฉันมีความรักหล่อนจริงจริ๊งทีเดียว.
/*87มาไลย.
ดิฉันใม่ขอฟังคุณพูดเช่นนี้ เปนการใม่สมควรอย่างยิ่ง ถ้าเมื่อคุณรักดิฉันจริง ๆ ทำใมคุณใม่ไปจัดการสู่ขอต่อคุณพ่อตามธรรมเนียม จะพูดเกี้ยวดิฉันยังงี้ใม่สมควรอย่างยิ่ง.
หลวงราชภัตติ์.
ฉันก็ได้ให้คุณพระสมานมาทาบทามแล้วก็ใม่เห็นทางสมประสงค์ ฉันจึ่งได้หาโอกาสมาพูดตรงกับตัวหล่อนเอง.
มาไลย.
ขอรับประทานโทษ ดิฉันจะฟังใม่ได้เปนอันฃาด! (หันหน้าจะเดิรไป.)
หลวงราชภัตติ์.
เดี๋ยวหล่อน เดี๋ยวเถอะ หล่อนฟังฉันหน่อยเถอะ การที่หล่อนใม่ยอมฟังฉันนี่ก็เปนการถูกต้องแล้ว เห็นได้ว่าหล่อนอยู่ในถ้อยคำบิดามารดาของหล่อน แต่บิดามารดาใม่ควรจะขัดใจลูกในการที่จะมีสามี ปลูกเรือนต้องตามใจผู้อยู่ถึงจะถูก เมื่อบิดามารดาใม่ตามใจหล่อน ๆ ควรจะต้องสำแดงความเปนอิศรแก่ตน.
มาไลย.
คุณใม่ต้องสั่งสอนดิฉันในเรื่องนี้.
/*88หลวงราชภัตติ์.
ถ้าหล่อนคิดอยู่เช่นนั้นแล้วก็ยิ่งดี นี่ถึงเวลาอันควรแล้วที่หล่อนจะสำแดงอิศรภาพของหล่อนให้ปรากฎ ถึงเวลาแล้วว่าบิดามารดาจะบังคับได้แต่ในทางที่ถูก จะใช้อำนาจกดขี่ตามอำเภอน้ำใจใม่ได้เปนอันฃาด.
มาไลย.
จะให้ฉันสำแดงอิศรภาพยังไง?
หลวงราชภัตติ์.
ทำใมจะต้องให้ฉันอธิบายอีกหรือ?
มาไลย.
ก็ดิฉันเห็นว่าทางที่จะสำแดงอิศรภาพมันมีอยู่หลายทางนี่คะ.
หลวงราชภัตติ์.
ก็จริง แต่หล่อนควรจะเลือกทางดีที่สุด.
มาไลย.
อะไรเปนทางที่ดีที่สุด.
หลวงราชภัตติ์.
ทางดีที่สุดก็คือสำแดงให้ปรากฎ ว่าในส่วนเรื่องที่จะมีสามีนั้น/*89หล่อนจะมีแต่เฉภาะที่หล่อนมีความรักจริง ๆ และใม่ยอมให้บิดามารดาจับหล่อนไปเยียดยัดให้กะใคร ๆ ตามความพอใจของเฃา จริงไหมจ๊ะ?
มาไลย.
จริง.
หลวงราชภัตติ์.
เออยังงั้นซิแม่คุณ แต่ถ้าเราจะพากันไปเสียเฉย ๆ ก็จะมีผู้ติฉินนินทาได้ เพราะฉนั้นเราควรจะพากันไปหาคุณพ่อหล่อนเสียก่อน บอกกล่าวให้เฃ้าใจเสีย ว่าถ้าใม่ยอมยกหล่อนให้กะฉันละก็จะได้ความเดือดร้อนใจ ยังไงจ๊ะ?
มาไลย.
ดิฉันใม่เห็นด้วย.
หลวงราชภัตติ์.
อะไรหล่อนจะไปเสียเฉย ๆ ใม่ให้โอกาสพ่อแม่บ้างเลยเทียวหรือจ๊ะ?
มาไลย.
ใครบอกว่าดิฉันจะไปกะคุณ.
หลวงราชภัตติ์.
อ้าว ! นี่จะใม่ไปกะฉันดอกหรือ?
/*90มาไลย.
ก็ใม่ไปน่ะซิ !
หลวงราชภัตติ์.
พุทโธ่ ๆ ทำใมล่ะ.
มาไลย.
คุณก็ย่อมทราบอยู่แล้ว ว่าผู้หญิงที่ตามผู้ชายไปน่ะ มันใม่ได้รับผลดีอย่างใดเลยสักอย่างเดียว, ฃายหน้าเฃาก็เหลือเกิน แล้วอีกประการหนึ่งการที่ตามเฃาไปเช่นนั้น ทำให้ราคาตัวเองถูกลงไปปานใด, ผู้ชายที่ได้เมียเช่นนั้น เฃาใม่รู้สึกว่าเฃาต้องถนอมน้ำใจอย่างหนึ่งอย่างใดเลย พอเฃาเบื่อเฃ้าเมื่อไหร่เฃาก็ทิ้งเสียได้ง่ายๆ ใม่ต้องนึกเกรงอกเกรงใจใคร. เมื่อดิฉันรู้อยู่ดีเช่นนี้แล้ว ก็เปนธรรมดาที่ดิฉันคงจะใม่ตามผู้ชายใดไป นอกจากที่ดิฉันมีความรักเฃา เสียอย่างมาก ๆ เต็มที.
หลวงราชภัตติ์.
ถ้ายังงั้นแปลว่าหล่อนใม่มีความรักฉันพอที่จะไปกับฉันได้ยังงั้นหรือ?
มาไลย.
(ก้มหน้า.) คุณหลวงจะนึกอย่างไรก็ตามใจ.
/*91หลวงราชภัตติ์.
แต่หล่อนเปนอันใม่ยอมไปกะฉันยังงั้นหรือ?
มาไลย.
ขอโทษที ดิฉันไปใม่ได้.
หลวงราชภัตติ์.
หล่อนได้ตริตรองตลอดแล้วหรือจ๊ะ? แล้วอย่าให้ต้องเสียใจเมื่อภายหลังนะหล่อน.
มาไลย.
ดิฉันนึกตลอดแล้ว ไปกะคุณหลวงใม่ได้จริง ๆ ขออย่าให้คุณหลวงคิดอีกต่อไปเลย.
หลวงราชภัตติ์.
ถ้าหล่อนใม่ไปกะฉันละก็ต้องเฃ้าใจว่าฉันเปนต้องหมดความสุขในชีวิตนี้ ตัวฉันก็จะรู้สึกเหมือนกับต้องอยู่ในที่มืด.
มาไลย.
ก็ทำใมคุณหลวงใม่หาโคมไว้ใช้ล่ะคะ เฃาว่าโคมที่อู่บางกอกด๊อกมีเฃ้ามาใหม่มาก ลองซื้อมาใช้บ้างซิคะ !
หลวงราชภัตติ์.
โธ่! หล่อนอย่าพูดเปนเล่นไปหน่อยเลยแม่คุณเถอะ.
/*92มาไลย.
ดิฉันไปกะคุณใม่ได้ คุณจะทำอะไรดิฉัน.
หลวงราชภัตติ์.
ฉันจะไปทำอะไรหล่อนได้ แต่เมื่อหล่อนใม่มีความเมตตาฉันแล้ว การที่ฉันอยู่ต่อไปในโลกนี้ก็ใม่มีประโยชน์อะไร
มาไลย.
ยังงั้นคุณจะไปไหน จะไปตากอากาสยุโรปหรือ?
หลวงราชภัตติ์.
ฉันจะไปตากอากาสอาแกตที่ไหน ฉันนึกว่าจะตายเสียทีเดียว.
มาไลย.
อะไรคะ? รอไว้ก่อนเถอะ คุณยังหนุ่มอยู่.
หลวงราชภัตติ์.
หนุ่มก็เหมือนแก่ หล่อนใม่รักฉันแล้วก็เท่าอายุฉันได้ร้อยปีแล้ว ฉันจะต้องกลั้นใจตายเสียละ.
มาไลย.
จะได้อัดใจแย่ปะไรล่ะ !
/*93หลวงราชภัตติ์.
จริง เห็นจะลำบากนัก แล้วก็เห็นจะช้านักด้วย ปนเห็นจะดีกว่า (ควักปนในกระเปาออกมา.)
มาไลย.
โอ๊ย! อย่าคะ ขอที! (ลุกขึ้นไปยืนแอบต้นไม้.)
หลวงราชภัตติ์.
ทำใม
มาไลย.
นั่นปนเบรานิงใม่ใช่หรือ?
หลวงราชภัตติ์.
จ๊ะ เบรานิง ดีนัก! (แกว่งปนไปมา.)
มาไลย.
คุณหลวง! คุณหลวง! ระวังหน่อย มันจะลั่นมาโดนดิฉันเฃ้า ขึ้นชื่อว่าเบรานิงละดิฉันกลัวนัก มันใม่ค่อยจะลั่นออกไปทางที่ต้องการเลย.
หลวงราชภัตติ์.
อ้อ! นี่หล่อนวิตกอยู่แต่ว่ามันจะลั่นไปโดนหล่อนเฃ้ายังงั้นหรือ?
/*94มาไลย.
ก็ยังงั้นน่ะซิ.
หลวงราชภัตติ์.
ถ้ายังงั้นหล่อนใม่ต้องวิตก ปนนี่มันใม่ได้ประจุไว้ดอก. (โยนปนลงบนโต๊ะ.)
มาไลย.
อ๋อ! ยังงั้นดอกหรือ ก็แล้วไปน่ะซิ! (กลับออกมานั่งตามเดิม.)
หลวงราชภัตติ์.
(ออกเสียใจ.) ฉันหมายว่าหล่อนร้องเอะอะ เพราะกลัวฉันจะยิงตัวฉัน.
มาไลย.
ดิฉันใม่ได้นึกกลัวเช่นนั้นเลย.
หลวงราชภัตติ์.
อ้อ! นี่หล่อนมิเกลียดฉันเสียเต็มทีหรือ จนจะตายก็ใม่ทุกข์.
มาไลย.
ใม่ใช่เช่นนั้น เปนแต่ดิฉันเชื่อว่าคุณคงใม่ยิงตัวคุณเปนแน่.
/*95หลวงราชภัตติ์.
จริง ฉันใม่ยิงตัวฉันเอง ถ้าแม้ฉันยิงขึ้นก็จะดังปึงปังเอะอะไปเปล่า ๆ.
มาไลย.
ถูกทีเดียว
หลวงราชภัตติ์.
แต่หล่อนอย่าเฃ้าใจไปว่าฉันน่ะจะกลัวตายใม่ใช่เช่นนั้น เวลานี้หมดความเสียดายชีวิต, (เหลียวไปเหลียวมา.) เออนึกออกแล้ว.
มาไลย.
อะไรคะ?
หลวงราชภัตติ์.
ฉันจะโดดเฃาตายเสียละ! (เดิรไปทางเฃา.)
มาไลย.
จะโดดเฃานี้แหละหรือคะ?
หลวงราชภัตติ์.
เฃานี้แหละ ใม่ต้องเดิรไปหาที่ไหนอีกละ ทางขึ้นอยู่ทางไหน? (มองหาทางขึ้นเฃา.)
/*96มาไลย.
ทางขึ้นใม่มีดอกค่ะ ถ้าจะขึ้นก็ต้องปีน.
หลวงราชภัตติ์.
ปีนก็ปีนกัน.
มาไลย.
ปีนขึ้นน่ะพอจะได้ แต่ลงเห็นจะยากนะคะมันลื่นอยู่.
หลวงราชภัตติ์.
ทางลงฉันจะต้องหาทำใม ก็ฉันจะโดดลงมานี่นะ !
มาไลย.
สูงนะคะ !
หลวงราชภัตติ์.
ยิ่งสูงยิ่งดี ! (เดิรตรวจท่าทางตลอดแล้ว เห็นเหมาะทางฃ้างซ้ายจึงค่อยปีนขึ้นไป จนถึงยอดเฃา แล้วแลลงมา ทำหน้าเหย.)
มาไลย.
(หันหลังพูด.) ถึงยอดหรือยังคะ?
หลวงราชภัตติ์.
ถึงแล้ว.
/*97มาไลย.
เปนยังไง?
หลวงราชภัตติ์.
สูงพอใช้.
มาไลย.
(หันไปพูดแล้วหัวเราะ.) ดิฉันบอกแล้วว่าสูง ปีนลื่นไหมคะ?
หลวงราชภัตติ์.
ก็ลื่นอยู่ !
มาไลย.
ฃาลงจะยิ่งลื่นกว่านั้น.
หลวงราชภัตติ์.
ก็ฉันจะโดดลงไปต่างหากล่ะ!
มาไลย ถ้าจะโดดละก็โดดทางหญ้านี่เห็นจะยังชั่ว.
หลวงราชภัตติ์.
ฉันนึกว่าจะโดดตรงลำธารนี่แหละ!
/*98มาไลย.
น้ำตื้นนิดเดียวนะคะ เจ็บกว่าที่หญ้าเปนแน่ละ.
หลวงราชภัตติ์.
ก็ฉันจะตายอยู่แล้วจะมามัวกลัวอะไรอยู่อีกละ !
มาไลย.
ยังงั้นก็ตามใจคุณซิ.
หลวงราชภัตติ์.
ฉันต้องลาหล่อนทีละนะ. (มาไลยแลดูไปเสียทางอื่น.) แม่มาไลย ฉันลาที! (แม่มาไลยนิ่ง.) นี่หล่อนอยากให้ฉันโดดหรือ?
มาไลย.
ดิฉันใม่ได้อยากให้คุณโดดเลย.
หลวงราชภัตติ์.
ยังงั้นทำใมหล่อนใม่ห้ามฉันล่ะ.
มาไลย.
การที่ดิฉันจะห้ามใม่เห็นจะเปนประโยชน์อะไร
หลวงราชภัตติ์.
ทำใมจ๊ะ?
/*99มาไลย.
เพราะถ้าแม้คุณตั้งใจจะโดดจริงแล้ว ถึงดิฉันจะห้ามคุณก็คงใม่ฟัง ถ้าคุณใม่ตั้งใจจะโดดจริงแล้ว ดิฉันจะต้องห้ามทำใม.
หลวงราชภัตติ์.
(ถอนใจใหญ่.) เฮอ! ถ้ายังงั้นแปลว่าหล่อนจะใม่ห้ามละหรือ?
มาไลย.
ใม่ห้าม.
หลวงราชภัตติ์.
ฮือ! ถ้ายังงั้นก็แล้วไปน่ะซิ! (ยืนมองไปมองมาอยู่ครู่หนึ่งแล้วก็มองหาทางลง.) แม่มาไลย.
มาไลย.
อะไรคะ?
หลวงราชภัตติ์.
นี่หล่อนนะจะใม่ห้ามฉันเปนแน่ละหรือ?
มาไลย.
แน่ละคะ.
/*100หลวงราชภัตติ์.
ถ้ายังงั้นการที่ฉันจะโดดก็ใม่มีประโยชน์อะไร.
มาไลย.
(หัวเราะ.) จริงอย่างคุณหลวงว่า.
(หลวงราชภัตติ์มองหาทางลง ลองหยั่งเท้าลงมา ใม่เหมาะ หดกลับขึ้นไปใหม่ แต่ทำเช่นนี้อยู่สักสองสามครั้ง ในที่ต่าง ๆ แล้วจึงลงนั่งบนยอดเฃา.)
หลวงราชภัตติ์.
แม่มาไลย เมื่อหล่อนใม่เมตตาฉันแล้ว ฉันจะต้องลาหล่อนไปให้พ้นบ้านหล่อนละ.
มาไลย.
จำเปนที่คุณหลวงจะต้องทำเช่นนั้นหรือคะ.
หลวงราชภัตติ์.
จำเปนทีเดียว ฉันจะมานั่งดูหล่อนอยู่ยังงี้ ก็ยิ่งจะมีความทุกข์ในใจใม่หยุดหย่อน เพราะฉันรักหล่อนเหลือเกิน.
มาไลย.
ถ้ายังงั้นดิฉันก็ใม่ขัดคุณละ.
/*101หลวงราชภัตติ์.
ขอบใจ แต่ฉันมีความเสียใจที่ฉันยังไปใม่ได้.
มาไลย.
ทำใมล่ะคะ.
หลวงราชภัตติ์.
เพราะฉันลงจากเฃานี้ยังใม่ได้.
มาไลย.
(หัวเราะ.) ดิฉันบอกแล้ว ว่าฃาลงมันจะยาก.
หลวงราชภัตติ์.
ก็นี่ฉันจะมิต้องนั่งทนแลดูหล่อน ให้ความรักแทงหัวใจฉันระบมอยู่ยังงี้เรื่อยไปหรือ?
มาไลย.
ก็คุณหลวงจะนั่งหันหลังให้ดิฉันเสียใม่ได้หรือคะ จะได้ใม่แลเห็น.
หลวงราชภัตติ์.
ฉันก็อดเหลียวมาใม่ได้อีกแหละ.
/*102มาไลย.
ถ้ายังงั้นดิฉันลุกไปเสียจากที่นี่เห็นจะดีกว่า (ลุกขึ้น.) เอาเถอะคะ แล้วดิฉันจะบอกให้เฃาเอากระไดมาพาดให้คุณหลวงลง (เดิรไปทางขวา.)
(หลวงราชภัตติ์นั่งดูมาไลยจนไปลับตา แล้วลุกขึ้นมองทางลง และลงจดจ้องอย่างเช่นครั้งก่อนอีก แต่ลงปลายก็ใม่ลง เลยลงนั่งเสียอีก ท่าทางดูใม่สบาย พระสมานเดิรเฃ้ามาจากทางซ้าย ใม่เห็นหลวงราชภัตติ์ จะเดิรผ่านไป.)
หลวงราชภัตติ์.
คุณพระ !
พระสมาน.
(เหลียวไปเห็น.) อ้าว ! นั่นขึ้นไปอยู่บนนั้นทำใม?
หลวงราชภัตติ์.
ผมปีนขึ้นมาจะโดดเฃาตาย.
พระสมาน.
ทำใมกัน?
หลวงราชภัตติ์.
ผมชวนแม่มาไลยให้ไปกะผม เฃาใม่ตกลง, ผมก็บอกเฃาว่า เมื่อใม่ตกลงรักใคร่กะผมแล้ว ผมจะโดดลงมาเสียให้ตาย.
/*103พระสมาน.
อ้อ ! หมายจะขู่ให้เฃาตกใจ เฃาจะได้ต้องว่ารักคุณยังงั้นหรือ?
หลวงราชภัตติ์.
ยังงั้นน่ะซิครับ ผมทำเอะอะว่าจะโดด หมายว่าเฃาจะห้าม เฃาก็ใม่ยักห้าม.
พระสมาน.
แล้วคุณก็ใม่โดด.
หลวงราชภัตติ์.
ก็ใม่โดดน่ะซิครับ โดดลงมาจะได้ชักปะไรล่ะ.
พระสมาน.
ที่จริงคุณใม่ควรจะทำใจร้อนใจรนไปเลยทีเดียว ตามที่คิดกันไว้หรือมันก็สำเร็จหมดแล้ว, วันนี้อินทเสนมีหนังสือไปถึงหลวงวรเวส ก็เรื่องจะขอลูกสาว ตานั่นฮุบโผงเทียว.
หลวงราชภัตติ์.
ยังงั้นหรือครับ ถ้ายังงั้นเห็นจะถึงเวลาขยายความจริงกระมัง.
พระสมาน.
รอไว้หน่อยก่อนดีกว่า รอไว้ให้แกจัดเตรียมการแต่งงานให้วุ่นเสียก่อนถึงค่อยขยาย ความอายแกจะได้มากขึ้นอีก.
/*104หลวงราชภัตติ์.
พุทโธ่ ! คุณพระละชอบเล่นแต่ให้ช้า ๆ ไว้ร่ำไป ใจผมหรือร้อนราวกะไฟ.
พระสมาน.
เพราะใจร้อนน่ะซิ ถึงได้แพ่นขึ้นไปอยู่บนยอดเฃา.
(นายบุญโรจน์มาจากทางขวา แบกกล้องถ่ายรูปมาด้วย.)
บุญโรจน์.
คุณหลวงครับ ขอผมถ่ายรูปคุณบนยอดเฃาสักแผ่นเถอะ (ตั้งกล้อง.) โปรดทำท่ากำลังจะโดดหน่อยได้ไหมครับ? (หัวเราะ.) พอพี่มาไลยเล่าให้ผมผมก็รีบมาเทียว ผมขออนุญาตนะครับ. (จัดกล้องจะถ่ายรูป.)
หลวงราชภัตติ์.
(ออกโกรธ.) ฉันใม่อนุญาตให้แกถ่ายรูปเปนอันฃาด.
บุญโรจน์.
ยังงั้นก็แล้วไปซิครับ (ยกกล้อง.) เฮ้ย ! อ้ายสากระไดใม่ต้องเอามาละวะ (ทำท่าจะเดิรไป.)
หลวงราชภัตติ์.
ประเดี๋ยว! ประเดี๋ยว! แกหรือเปนผู้เอากระไดมา?
/*105บุญโรจน์.
ผมเปนผู้นำมา อ้ายสาเปนผู้ยก.
หลวงราชภัตติ์.
(นิ่งครู่หนึ่งแล้วจึงพูด.) เอา! จะถ่ายก็ถ่ายไป.
บุญโรจน์.
ขอบพระเดชพระคุณมาก (ตั้งกล้องและเฃ้าโปงดู.) โปรดยืนหน่อยซิครับ (หลวงราชภัตติ์ยืน.) ตั้งท่าโดดหน่อยได้ไหมครับ?
หลวงราชภัตติ์.
ขอตัวทีเถิดพ่อ ถ้าพลาดพลั้งจะขะมำลงไป.
บุญโรจน์.
ยังงั้นยืนตั้งท่าดี ๆ หน่อยครับ (ออกมาจัดน่ากล้อง.) ถ้าล้างได้ดีผมจะพิมพ์ส่งไปให้คุณหลวงแผ่นหนึ่ง (ใส่กรอบกระจกและชักฉากบัง.) นิ่งนะครับ (เปิดกล้อง.) เรี่ยมเทียวครับ หนเดียวพอ.
หลวงราชภัตติ์.
ไหนกระไดล่ะ?
/*106บุญโรจน์.
อยู่นั่นครับ เฮ้ย ! อ้ายสายกกระไดมานี่วะ ! (เก็บกล้องเอาไปเสียทางหนึ่ง.)
(บ่าวผู้ชายผู้หนึ่งยกกระไดเฃ้ามา พาดที่เฃา หลวงราชภัตติ์ลงมาจากเฃาบ่าวยกกระไดออกไป.)
บุญโรจน์.
ยังไงครับ ขึ้นเฃาสนุกหรือครับ?
หลวงราชภัตติ์.
สนุกอะไร! เมื่อขึ้นก็ลื่นจะตาย เกือบตกบนนั้น ศิลาก็เปนปุ่มเปนปม นั่งเจ็บพิลึก.
(หลวงวรเวส แม่มลิกับอินทเสน พากันเฃ้ามาทางซ้าย.)
หลวงวรเวส.
อ้อ! คุณหลวงราชภัตติ์ขอรับ ผมได้รับจดหมายคุณหลวงแล้ว ผมรู้สึกเปนเกียรติยศมาก ในการที่คุณมีความประสงค์จะขอลูกสาวผม แต่ผมเสียใจที่ผมจะยกให้คุณหลวงใม่ได้ เพราะจดหมายคุณหลวงมาช้าไป ผมได้พูดจาตกลงกับเจ้าราชบุตรเชียงรายเสียแล้ว (บุญโรจน์ตีปีก ฉวยกล้องวิ่งไปทางขวา.)
/*107หลวงราชภัตติ์.
พุทโธ่ ! ผมได้ให้คุณพระสมานมาพูดก่อนเปนนมเปนนาน.
หลวงวรเวส.
ก็ใม่ได้พูดกันเปนกิจะลักขณะครับ เปนแต่เปรย ๆ ยังงั้นเอง.
หลวงราชภัตติ์.
แล้วที่จริงคุณหลวงก็ออกจะสมัค ยกให้เจ้าราชบุตรมากกว่าด้วยกันแหละ.
(มาไลยกับบุญโรจน์มาทางขวา แต่มายืนแอบ ๆ อยู่.)
หลวงวรเวส.
จริง ข้อนี้ผมรับ แต่ถ้าเปนตัวคุณเอง คุณจะใม่อยากมีลูกเขยเปนผู้มีบรรดาศักดิ์เช่นนี้บ้างหรือ?
หลวงราชภัตติ์.
ผมคงใม่อยากได้ลูกเขยที่เปนเจ้าเก๊ อย่างเจ้าราชบุตรคนนี้ !
พระสมาน.
จุ๊ๆ จุ๊ๆ คุณ (สั่นหัว.)
หลวงวรเวส.
เจ้าเก๊ยังไง?
/*108หลวงราชภัตติ์.
มันใม่ใช่เจ้าราชบุตรจริง ๆ น่ะซิครับ อ้ายนี่มันชื่อน้อยอินทเสน เปนเสมียนของคุณพระสมาน.
มลิ.
อ๊ะ! จริงหรือ?
หลวงราชภัตติ์.
ก็ใม่เชื่อถามคุณพระสมานดูซิครับ.
มลิ.
จริงหรือคุณพระ?
พระสมาน.
ครับ จริง.
มลิ.
(หันไปทางอินทเสน.) หนอยแน่ะ ! เอ็งมาทำเล่นเสียสนุกใจเทียวนะ!
อินทเสน.
ผมทำยังไง?
/*109มลิ.
ทำยังไงล่ะ. มาหลอกเฃาว่าเปนราชบุตร จนเฃาเชื่อกันหมด.
อินทเสน.
ผมใม่ได้คิดหลอกลวงอะไรคุณเลยทีเดียว คุณพระสมานพาผมมาผมก็มา คุณหลวงวรเวสเชิญให้ผมมาพักที่ตึกเล็ก ผมจะใม่รับ คุณเองก็ยังได้ช่วยอ้อนวอน จนผมรับ จะว่าผมหลอกลวงยังไง.
มลิ.
แล้วยังมิหนำซ้ำมีหน้ามาขอลูกสาวเฃาอีก แต่เกิดมาใม่เห็นใครหน้าด้านเท่าเอ็งเลยทีเดียว ใม่มีความอายเลยจนนิดเดียว.
อินทเสน.
ผมใม่ได้ทำความผิดอะไร ผมรักแม่มาไลย ผมก็ได้ขอต่อคุณหลวงวรเวสโดยดี มิใช่ว่าผมได้ลักพาไปเมื่อไร.
มลิ.
คนอย่างเช่นเอ็งน่ะหรือลูกฃ้าจะตามไป ใม่มีเสียล่ะ.
อินทเสน.
ข้อนั้นผมก็จะบอกแน่ใม่ได้.
/*110มลิ.
ยิ่งพูดก็ยิ่งกวนโทโษ ไป! ไปให้พ้นบ้านฃ้า.
อินทเสน.
ผมใม่มีความผิดอะไร.
พระสมาน.
ไปก็ไปเถอะน่ะ ยังจะอยู่ทำใมอีกล่ะ.
อินทเสน.
ผมใม่มีความผิดอะไร.
มลิ.
ใม่ไปหรือ? (หันไปพูดกับหลวงวรเวส.) คุณเรียกอ้ายบ่าว ๆ ให้มาไล่เตะมันออกไป.
บุญโรจน์.
(วิ่งออกมา.) คุณแม่จะทำยังงั้นยังไงได้ เฃาใม่มีความผิดอะไร.
มลิ.
ใม่ใช่กงการอะไรของเด็กของเล็กเลย. (หันไปทางอินทเสน.) บอกว่าให้ไป ถ้ารักหัวของตัวละก็รีบไปเสียเดี๋ยวนี้.
/*111บุญโรจน์.
(พูดกับอินทเสน.) อย่าไปเราใม่มีความผิดอะไร ความผิดของผู้ที่เปนต้นคิดต่างหาก. (แลดูพระสมาน.)
อินทเสน.
ที่จริงผมใม่มีความผิดเลย แต่ถ้าคุณหลวงวรเวสผู้เปนเจ้าของบ้านไล่ผม ผมก็ต้องไป.
มลิ.
คุณไล่มันไปซิ !
หลวงวรเวส.
ไป!
บุญโรจน์.
คุณพ่อระวังนะครับ เท่ากับไล่พี่มาไลยไปด้วยนะ.
หลวงวรเวส.
ทำใม?
บุญโรจน์.
พี่มาไลยคงไปกะเฃาด้วยเปนแน่.
/*112หลวงวรเวส.
อ๊ะ! จริงยังงั้นหรือ? (เหลียวไปทางลูกสาว.) มาไลย มานี่แน่ะ (มาไลยเดิรออกมาหาพ่อ.) ยังไงกันหล่อนจะไปกับเฃาจริง ๆ เทียวหรือ?
มาไลย.
(ก้มหน้าพูด.) ถ้าจำเปนก็ไป.
มลิ.
(โกรธ.) หนอยแน่ะ ! พูดออกมาได้ หมดความอายเสียแล้วหรือ? เดี๋ยวได้ตบเฃ้าเดี๋ยวนี้เอง! (เดิรเฃ้าไปทางลูกสาว.)
หลวงวรเวส.
(ยกมือห้าม.) แม่มลิ ! ขอที.
มลิ.
ก็ลูกสาวคุณน่ะ คุณใม่เสียดายหรือ จะยอมยกให้อ้ายขี้ฃ้าม้าครอกยังงั้นได้หรือ?
หลวงวรเวส.
ความผิดมันอยู่ที่เราเอง เราปล่อยให้เฃารักใคร่กัน จะเอาโทษลูกสาวใม่ถูก (หันไปทางอินทเสน.) นี่น่ะ ! แกก็ดูหน้าตาเปนผู้ดี /*113เพราะฉนั้นฉันขอพูดกะแกอย่างผู้ดี ขอให้แกไปเสียคราวหนึ่ง แล้วถึงค่อยพูดกันต่อไปคราวน่า.
อินทเสน.
เมื่อคุณหลวงประสงค์เช่นนั้นผมก็จำจะต้องยอมตาม. (ตั้งท่าจะไป.)
(พระยารามฤทธิไกรเดิรเฃ้ามาจากทางขวา พระยารามเปนคนผู้ใหญ่ เรื่อย ๆ.)
พระยาราม.
(พบอินทเสน.) อ้าว! เจ้าราชบุตรอยู่นี่เองแหละหรือ?
หลวงวรเวส.
เอ๊ะ ! ราชบุตรไหน?
พระยาราม.
อ้าว! ก็นี่ยังไงล่ะ ! (ชี้อินทเสน.)
หลวงวรเวส.
ราชบุตรเมืองเชียงรายน่ะหรือครับ?
/*114พระยาราม.
ก็ยังงั้นน่ะซิ
(ต่างคนต่างแลดูตากันทุกคน.)
หลวงวรเวส.
ใม่ผิดตัวหรือครับ.
พระยาราม.
ถ้านี่ใม่ใช่เจ้าราชบุตรเมืองเชียงราย ก็เปนพี่หรือน้องแฝดของเจ้าราชบุตรเท่านั้นแหละ.
หลวงวรเวส.
ไหนว่าชื่อน้อยอินทเสนยังไงล่ะ.
พระยาราม.
ก็จริง เจ้าราชบุตรเชียงรายชื่อน้อยอินทเสน รับสัญญาบัตร์เปนเจ้าราชบุตร.
หลวงวรเวส.
พุทโธ่! คุณพระสมาน คุณหลอกผมเล่นเปล่าๆ ยังงั้นเอง.
พระสมาน.
(เรี่ย ๆ.) ผมนึกจะลองใจคุณหลวงกับคุณมลิเล่นยังงั้นเอง.
/*115มลิ.
ดิฉันใม่ได้เชื่อเลยทีเดียว ดิฉันรู้อยู่ดีเทียว ว่านั่นน่ะเจ้าราชบุตรจริง ๆ ดูแต่กิริยาเท่านั้นก็เห็นได้
บุญโรจน์.
(ชี้หน้าหลวงราชภัตติ์.) รู้งี้ใม่ปราถนาเอากระไดพาดให้ดอก.
หลวงวรเวส.
เจ้าคุณมาพอเหมาะทีเดียว จะได้มาช่วยการแต่งงานเจ้าราชบุตรกับแม่มาไลยบุตรสาวผม.
พระยาราม.
ผมยินดีมาก (หันไปคำนับมาไลยแล้วไปจับมือกับอินทเสน.) อ้อยังงี้เอง ! มิน่าเจ้าเจ็บใม่หายเลย (หัวเราะ.) คุณหลวงครับ เจ้าราชบุตรน่ะลาลงมารักษาตัวที่กรุงเทพนะ.
อินทเสน.
โรคเดิมผมพอหายก็พะเอินเห็นแม่มาไลยที่งานฤดูหนาว เลยเกิดเปนโรคใหม่ เรื้อรังมาจนบัดนี้แหละครับ! (เลยคุยกับพระยารามต่อไป.)
พระสมาน.
ผมเห็นจะต้องลาคุณหลวงที มีธุระ.
/*116หลวงราชภัตติ์.
ผมก็เหมือนกันครับ.
บุญโรจน์.
(พูดกับหลวงราชภัตติ์.) ต้องการกระไดพาดอีกไหมครับ?
(หลวงราชภัตติ์หันไปทำตาขึง แล้วก็เดิรไปทางขวากับพระสมาน.)
พระยาราม.
นี่เรื่องที่เจ้าจะได้เมียไปน่ะ เจ้าหลวงรู้แล้วหรือ?
อินทเสน.
ผมโทรเลขไปหาฦๅแล้วครับ ตอบมาว่าตามใจ แต่ให้ปรึกษาเจ้าคุณเสียก่อน.
พระยาราม.
ผมน่ะใม่คัดค้านเลยทีเดียว พลอยยินดีด้วยเสียอีก.
อินทเสน.
ถ้ายังงั้นเจ้าคุณได้โปรดจัดการฃ้างฝ่ายผมแทนบิดาผมด้วยนะครับ.
/*117พระยาราม.
อย่าวิตก ผมจัดการให้ตลอด คุณหลวงวรเวสครับ เจ้าราชบุตรขอให้ผมจัดการฃ้างผู้ชาย คุณเห็นจะใม่รังเกียจนะครับ.
หลวงวรเวส.
ตรงกันฃ้าม ยินดีมาก เชิญเจ้าคุณขึ้นไปบนบ้าน นานแล้วใม่ได้พบกัน เชิญซิครับ! (พาพระยารามไปทางฃ้างขวา.)
บุญโรจน์.
คุณแม่ครับ ขอผมถ่ายรูปให้เหมาะอีกสักรูปเถอะ เมื่อเช้านี้คุณพ่อเฃ้าไปตึงตังทำให้คุณแม่ไหวไปได้.
มลิ.
ก็ได้ซิลูก ไปเลือกหาที่ถ่ายให้เหมาะ ๆ เถอะนะ! (เดิรไปทางขวา บุญโรจน์แบกกล้องตามไป.)
อินทเสน.
แม่มาไลย หล่อนตั้งใจจะไปกับฉันจริงๆ เทียวหรือ?
มาไลย.
ยังจะสงสัยอะไรอีกล่ะ.
/*118อินทเสน.
(เฃ้าไปจับมือมาไลย.) ใม่สงสัยอีกเลยเปนแต่ปลื้มเหลือที่จะปลื้มเท่านั้น.
มาไลย.
ฉันก็เหมือนกัน.
(สองคนยืนนิ่งดูกันอยู่ครู่หนึ่งแล้วพากันเดิรไปทางขวาช้าๆ.)
จบเรื่อง