โคลงอมรา
ศาสตราจารย์ ดร. อุดม รุ่งเรืองศรี
โคลงอมรา
คำนำ
โคลงอมรา ภาคปริวรรต
๑. ยามดีไชยเอกอ้าง	มงคล
อย่าเกิดเป็นกังวล	อื่นอั้น
สวัสดีจุ่งเป็นมนต์	ชูช่วย เรียมเนอ
ลุกลาภสมฤทธิ์ได้	ตราบเมี้ยนนิคมธรรม
๒. เทพไชยจักเล่าถ้อย	ไขสาร
เป็นทำนองโวหาร	อ่านเล่น
เป็นบทบาทเชียงคราน	เจริญสว่าง นักแล
เป็นกาพย์กลอนเจี้ยไว้	อ่านเล่นหายเหงา
๓. เมื่อยามธิราชท้าว	อโสรี
เสวยราชสาวัตถี	แผ่นหล้า
เตชะรุ่งเรืองศรี	ในโลก นี้แล
อัครราชจอมเจ้าช้าง	ชอบด้วยทศราชธรรม
๔. ยังมีวรโคตรเค้า	เศรษฐี หนึ่งแล
วุฒิสัมปัตตี	แก่กล้า
ฤายศทั่วธานี	สาโรช เรืองแล
ด้วยเดชบุญได้สร้าง	ช่วยค้ำสุขเสถียร
๕. กุญชรช้างม้ามาก	ดารีรถ
พร้อมพร่ำทาสายศ	หมู่ข้า
ทาสีอยู่ละลด	มวลมาก นักเอย
สรรพะสิ่งแสนเสื้อผ้า	โกฏิแก้วกองมณี
ยลโฉมอมรา
๖. ธิดาดวงดอกไม้	ใบบาน
เป็นลูกญิงเดียวปาน	เนตรเนื้อ
ทรงศักดิ์ยอดสะคราญ	ดูยิ่ง ญิงเอย
สุดที่ปดินใต้ฟ้า	เลิศล้ำดวงถวิล
๗. นงนุชนาฏชื่อชั้น	อมรา
เป็นปิ่นศรีโสภา	แว่นฟ้า
สูงแวงถูกถ้วนตา	อะม่อย งามเฮย
คิ้วโก่งกลมเนือกน้อม	เพศเพี้ยงธนูอินทร์
๘. ตาเขียวคือลูกเนื้อ	มิคี
มุกมาศกระบวนศรี	อ่อนอ้วน
แอวองค์นาฏลาภี	แคล้วกล่อม กลมแล
อกอาบนมตั้งเต้า	เปรียบได้คับทอง
๙. ดูโฉมน้องแก้วแม่	อมรา นั้นนา
แดนแต่ตีนปาทา	เกลือกเกล้า
ในมนุษย์บ่ใครฉรา	เทียมคู่ รักเอย
ชายพ่อหันดิ้นบ้า	เท่าร้อนรนสิเนห์
๑๐. นงนุชโฉมบาทไหม้	อกคลอน
ฝูงหมู่ชายสลอน	ใฝ่เอื้อ
แฝงเคยอ่อนสมสมร	เรียงร่วม รสแล
แถลงขีดสารน้อมหน้า	ใฝ่เฝ้าทูลธะแบง
๑๑. เศรษฐีรักลูกน้อย	นงคราญ
จำหมู่ชาวนักการ	แต่งห้าง
ปรางทองเทพทิพพิมาน	แปลงใหม่ งามเอย
ปราสาทเสาเดียวตั้ง	ช่อฟ้าคุงพรหม
๑๒. ปรางทองสรรเสกได้	พิมานสวรรค์
เรืองร่ามศรีสุพรรณ	สว่างสร้อย
ฉลักฉลองดอกเครือวัลย์	สรรพรูป ลายแล
ทิพอวลสถิตห้องแก้ว	แท่นท้องพระบรรทม
๑๓. พระอวลนุชนาฎน้อง	สุดเสถียร
ปราสาทกลางมณเฑียร	ยอดฟ้า
ลือยศยิ่งปราเกียร	ผับแผ่น เมืองแล
บุญภิเษกศรีสร้อยฟ้า	เลิศล้ำธานี
ผับแผ่น เมืองแล
บุญภิเษกศรีสร้อยฟ้า	เลิศล้ำธานี
ยศโฉมพระชินบุตร
๑๔. ยังมีภิกขุตนหนึ่งหนุ่มเหน้า	โฉมสนิท
เป็นลูกชาวพาชี	พ่อค้า
งามเงายอดเชียงชิด	ทิพรูป เรืองแล
คือคู่โฉมชิดฟ้า	วาดไว้พระพิมพ์คำ
๑๕. ทรงลักษณ์ในโลกนี้บ่	ใครฉรา
เหมือนดั่งองค์อินทา	เปรียบไว้
เป็นเฉลิมโลกโลกา	โทนเท่า พระแล
เล็งบาดใจหม้อมไหม้	ราคร้อนรนทรวง
๑๖. จักขุดวงเนตรเนื้อ	เขียวนิล
คิ้วกล่อมโก่งธนูอินทร์	นาฏเนื้อ
โฉมเฉลียวดั่งจักบิน	พร้อมเทพ บนเฮย
วิดว่องงามจ้อนจ้าน	บาดขวั้นขวัญญิง
๑๗. เล็งลักษณ์ฉันเฉกได้	อินทร์แตลง แลนา
บ่ต่ำศรีสูงแวง	ผ่องหย้อง
ฝูงญิงใฝ่เฝือแฝง	เรียงรูป พระเอย
จงเจตน์จิตเฝ้าฝั้น	นอบเกล้าธะแบงคำ
๑๘. ยังมีวันหนึ่งเช้า	เวลา
สายอรุณส่องเวหา	ร่ามฟ้า
ควรเอาโภชนา	ภัตรบิณฑ บาตพระแล
ยอริยาตรเสด็จผ้ายแผ้ว	สู่ห้องพระธานี
๑๙. ลีลาเสด็จจากห้อง	ประหง
ขอจุ่งลุโดยจง	เจตน์ข้า
ชักสมร่วมเทียมองค์	ที่พระบาท เรียมเนอ
สวะสว่างสีเนห์อ้อนอ้าง	กล่อมใกล้เนาภิรมย์
๒๐. อวลเชิญทุกเทพท้าว	อินทร์พรหม
ครุฑนาคไอศวรสม	ราชเจ้า
ชักอวลอ่อนสองสม	สีเนห์ร่วม รักนั่น
ขอชูช่วยน้องเหน้า	ทราบรู้โดยคะนิง
๒๑. พระอวลใจบ่เชื่อมด้วย	อารมณ์
จักใคร่แฝงเชยชม	ร่วมเจ้า
หรทัยเจตน์ใจจง	บ่น้อย คะนิงเฮย
ตาต่อติดเฝ้าฝั้น	ฝ่อแล้วเล็งพระองค์
เศรษฐีเตรียมตักบาตร
๒๒. จักจาเถิงเบื้องบั้น	สองเศรษฐี เล่าแล
พ่อแม่จอมนารี	เจื่องจ้อน
ทรงศรัทธามากมวลมี	ปราโมทย์ นักแล
หันเจื่องจอมเจ้าช้อย	อยู่หั้นกลางพระลาน
๒๓. แต่งแปลงเข้าน้ำ	โภชนาหาร
จักทอดสละเททาน	เยื่องพร้อม
หอมตระหลบชื่นเชียงคราน	ประณีต ล้ำเอย
ใส่เต็มสะโตกคำตั้ง	ยื่นหื้อทาสี
๒๔. จิ่งสนองสั่งผู้เป็น	เด็กนาง
อวลแม่เมือจอมปราง	ที่เจ้า
เถิงศรีหน่อนงคราญ	ทิพพระ แม่เมืองเฮย
เชิญเจื่องจอมเจ้าหล้า	แม่พร้อมโมทนา
๒๕. เด็กญิงผู้รับใช้แนบ	รับสาร
ยอแบกขันของทาน	แผ่นผ้าย
เถิงเทพทิพพิมาน	ปราสาท ศรีแล
ค่อยกล่าวสารน้อมหน้า	บอกแจ้งอวลถนัด
๒๖. นงนาฏนุชฟังด้วย	โยชยินดี มาแล
ยอใส่กลางเกศี	น้อมไหว้
หฤทัยอวลจอมศรี	ชมชื่น เชยแล
ทานพ่อมาดาไหว้	ม่วนพร้อมโมทนา
๒๗. กุศลอันแม่ได้	โมทนา
ทังพ่อพระบิดา	เจื่องเจ้า
ขอสุขอวลสิเนหา	แพงเพื่อน เรียมเนอ
บุญช่วยชูน้อมน้าว	คู่แก้วกับนิรมย์
๒๘. ทิพอวลคันกล่าวแล้ว	เวนวาง
ยอยื่นจำเด็กนาง	รีบผ้าย
ลาลงจากจอมปราง	เถิงข่วง พระแล
ใส่บาตรจอมเจื่องจ้อย	พระเจ้าศีลใส
๒๙. ภิกขุได้เข้าโภช-	นาหาร
ถอยออกหนีเสียกลางพระลาน	ข่วงกว้าง
เล็งแลผ่อพิมาน	ปราสาท อวลแล
หันอวลศรีน้องหน้อย	ยอดแย้มธิดาเดียว
๓๐. แม่นหันน้องน้อยนาฏ	นงวัย
งามเงื่อนคือบัวไข	แผ่นหล้า
ตนพระบ่ใจหนา	ทางอื่น ใดแล
พาบาตรกับจ้องผ้า	ไต่เต้าตามมัคคา
กามเทพแผลงศรรัก
๓๑. พุ่นพายนุชนาฏน้อง	อมรา
คึดครอบคำสิเนหา	เจื่องเจ้า
ทรงทุกข์โศกโสกา	เมินมาก นักแล
อกเอ่ารนรักเจ้า	วาบไหม้เป็นกระจวน
๓๒. หฤทัยทิพนาฏน้อง	องค์อวล
ฉันเฉกคือปืนไอศวร	เสียบร้อย
เจ็บใจป่วนอาลัย	หัทเยศ รักแล
คึดเล่าคึดร้อยชั้น	อยู่หม้อมหมองคะนิง
๓๓. สุดคะนิงคิดยากด้วย	คำพรอง
หาเยื่องใดสมสอง	ด่วนได้
บ่ตายม่อนจักปอง	เป็นอยู่ พระเฮย
ไว้แต่บุญได้สร้าง	ช่วยค้ำมาสยอง
๓๔. แม่นอวลม้วยม้างขาด	ตนตาย
ขอใฝ่ร่วมรสพระองค์ชาย	ชาติหน้า
เฝือแฝงร่วมพระสาย	สิเนห์ม่อน เดียวแล
เมือเกิดกับรสฟ้า	ยอดแก้วพระองค์ชาย
๓๕. นางเดียวยินชอบชั้น	อกแสลง
เพราะเพื่อราคาแรง	เร่งร้อน
สาลีบ่หนาแหนง	เภาโภชน์ ร้างแล
เย็นครานตนเนื้อน้อย	หมาดหม้อมซบเซา
๓๖. เท่านอนก้มหน้าไห้แทบ	บรรทม อยู่แล
คึดกรึ่งใจอารมณ์	รอดเจ้า
ปณิธานใฝ่แฝงสม	เรียงรูป พระนั่น
แสนก่ำเดาร้อนเร้า	โศกเสี้ยนปักองค์
๓๗. เศรษฐีตนพ่อแก้ว	อินทร์แตลง
หันลูกรักเพาแพง	หมาดหม้อม
คึดครอบคำแสลง-	ใจมาก นักแล
ก็จิ่งจักต้านถ้อย	ค่อยเล้าโลมถาม
๓๘. สุดอกพระพ่อเจ้า	เป็นใด ชาแม่
ศรีอวลเร็วเล่าไข	บอกแจ้ง
พยาธิเบียดเบียฬใน	แสนขนาด เดียวฤๅ
นางบอกมาหื้อแจ้ง	พ่อหล้างเยายา
๓๙. นงนุชสนองตอบถ้อย	พระบิดา วานี
อวลบ่อเป็นใดนา	ปวดไข้
อาสิงสิ่งปรารถนา	ม่อนนี่ มีแล
บ่ทราบรู้ด่วนได้	ขรุ่งอั้นอวลคะนิง
๔๐. เศรษฐีสนองตอบถ้อย	ธิดา วานี
อวลอ่อนจงใดชา	ใคร่ได้
สมบัติโกฏิคัฏฐา	มีมาก มวลเฮย
กูพ่อจักหื้อเจ้า	เยื่องนั้น นางเอา
๔๑. นงวัยเฉลยตอบต้าน	บัวไข
ม่อนบ่จงอันใด	ใคร่ได้
เงินคำธำรง(ธำมรงค์)ใส	มุกเทศ ก็ดีเฮย
หัวแผ่นผืนเสื้อผ้า	เครื่องหย้องบ่ประสงค์
๔๒. บิดาโลกลูกน้อย	โฉมเฉลียว วานี
ทิพอวลอ่อนศรีนางเดียว	แว่นฟ้า
อาสิงใฝ่กลมเกลียว	มีคู่ ชายฤา
จงเจตน์จิตน้อมน้าว	จิ่มผู้ชายใด
๔๓. คันใจนุชนาฏน้อง	ยังประสงค์
มีคู่กับเทียมองค์	ร่วมห้อง
ฝูงชายอยู่ในโขง	เมืองราช เราเฮย
บ่ยากสังเจ้าน้อย	เที่ยงได้เรียงชม
๔๔. ฝูงคนในแห่งห้อง	ธานี
ทรงรูปโฉมเฉลียวดี	หนุ่มหน้า
คนใดนาฏนงค์ศรี	หุมใฝ่ ชมนั่น
จักค่อยหาหื้อได้	ขรุ่งอั้นอวลคะนิง
๔๕. วันดีเรืองฤกษ์ฟ้า	ไชยา
จักเหมียดหมายเอามา	ด่วนได้
ชายเลาหมู่วงศา	เป็นบ่าว แบวนั่น
จักปลูกแปงเจ้าไว้	นาฏน้อมในเรือน
๔๖. ธิดาไขบอกเบื้อง	สยองจา วานี
อวลบ่จงใครใด	ใฝ่เล่น
ชาวชนหมู่พงศา	แสนบ่าว มวลนั่น
ขอวองวางไว้เว้น	นอกอั้นคะนิง
๔๗. แม่นมีแสนผู้ส่ำ	ชายเลา ก็ดีทะรา
อวลบ่จงจักเอา	ร่วมห้อง
ลูกกระษัตริย์มากมวลมี	จอมธิราช ใดนั่น
บุญบ่ลุซ้อนเซื้อม	ใช่หล้างเทียมกระษัตริย์
๔๘. อาสิงคำใฝ่มัก	ยังมี พ่อเฮย
เจตน์จิตเรียงสะหรี(ศรี)	อุ่นเอื้อม
พระเรียมเทศเชียงชี	สาโรช ใดนั่น
บิณฑิบาตรยามเช้ากี้	อ่อนอ้างจงสิเนห์
๔๙. ขอขอจุ่งได้ฝั้น	บาทบง – ธะแบง
เทียมบาทธุลีแฝง	ใฝ่เฝ้า
จักถนอมชุยามแยง	เป็นเพื่อน พิงเฮย
ขอลาภลุกหื้อได้	ขรุ่งอั้นอวลคะนิง
๕๐. ฉันใดจักได้ร่วม	รสบา
ขอพ่อพระปิตา	ช่วยข้า
พรองเอาเจื่องสิเนหา	สิกออก มาเทอะ
มาสู่สมแอ้มอ้าง	กลิ่นแก้วกับเรียม
๕๑. คันบ่รู้ได้แก้วยอด	สายสมร
ก็เที่ยงตายเมือมรณ์	มิ่งม้วย
คือไม้ใกล้ฝั่งสาคร	จักล้มท่าว ลงนั่น
น้ำปัดขวักเค้าซ้าย	เร่งซ้ำลมเชย
เศรษฐีปรึกษากับภรรยา
๕๒. เศรษฐีตะรัสด้วย	วาจา
ก็จิ่งเสงชายา	อุ่นเอื้อม
จักพรองดั่งฤาชา	ยินยาก อวลเฮย
ผิดรีตคลองบั้นเบื้อง	ดั่งนี้แสลงใจ
๕๓. นงนุชกล่าวถ้อยต้าน	สารสนิท วานี
ดูแผกผิดคลองดี	ใช่หล้าง
บ่ควรที่สมศรี	เป็นคู่ พระนั่น
ฤาอ่อนจงซ้อนเซื้อม	ร่วมผู้เป็นชี
๕๔. เท่าควรเราแต่งใช้	สัญญา ก่อนแล
ไปกราบขอนิมนต์มา	ที่นี้
ซ้ำทานโภชน์ภัตตา	มวลมาก มีเฮย
แล้วลวดถวายถ้อยนั้น	บอกเบื้องคดีความ
คนใช้เป็นทูตไปนิมนต์ครั้งแรก
๕๕. จิ่งใช้ข้าแก้วแกว่น	เร็วไว
ตวยบาทพระจอมไธ	เจื่องเจ้า
คันเขิ็ดที่ทางใด	ขอน่อม นิมนต์เนอ
แล้วลวดเชิญพระไธ้	แผ่นผ้ายเสด็จมา
๕๖. นักการผู้ใช้แล่น	ปานกวาง
เลยแล่นตามหนทาง	ด่วนดั้น
ไปเขิ็ดยอดบุญขวาง	ทัดที่ ถนนเฮย
มันจิ่งเฉลยต้านถ้อย	บอกเบื้องคดีความ
๕๗. บานสกพระข้าเจื่อง	สองเศรษฐี
บังเกิดศรัทธามี	เลิศล้ำ
จักทานเล่าสองที	เป็นขนาด พระเฮย
ใช้ม่อนตนข้าน้อย	นอบน้อมนิมนต์คืน
๕๘. ภิกขุฟังถ้อยตอบ	สารสนิท วานี
เราบ่หุมอามิส	มากล้น
ปานนี้หากพอพลิก	จักสืบ ไปแล
เมือบอกสองเฒ่าไธ้	เจื่องเจ้าสองเศรษฐี
๕๙. คนใช้เสด็จครอบเต้า	คืนมา
ไขข่าวสารสัญญษ	บอกถ้อย
พระเรียนบ่จงหา	คืนครอบ มาแล
สุดที่อันน้อยน้อม	กราบไหว้นิมนต์คืน
เศรษฐีสั่งคนใช้ให้เตรียมเสื้อผ้า
๖๐. เศรษฐีฟังพวกน้อย	ไขสาร
ยินคัดอกโทมนัสทรงคราน	โศกไหม้
อุบายสิ่งประการ	จักตรอง ตรัสชา
ทำเยื่องใดจักได้	ขรุ่งอั้นอวลคะนิง
๖๑. บ่รู้เยียวนาฏน้อง	เมือมรณ์ แลนา
เป็นเพื่อราคาจร	เจตน์ไหม้
ควรส่งเครื่องอาภรณ์	ประหนิมเทศ ไปเฮย
เชิญท่านลาลดไว้	บาทเบื้องการสรมณ์
๖๒. สิกแล้วเสื้อผ้าแผ่น	ยองใย
ทังคู่กณฑลใส	ส่องหน้า
แหวนคำธำรงค์(ธำมรงค์)ใส	มุกเทศ เรืองเฮย
คันแต่งดาพร้อมแล้ว	สั่งถ้อยสารสยอง
ทูตสวามของเศรษฐีเจรจา
๖๓. ทูตารับบาทเบื้อง	ศุภสาร
เร็วรีบอัสยาน	ด่วนได้
บ่ยั้งยอบเนานาน	เลยล่น ไปเฮย
ฝะฝาดแถมแส้ม้า	แผ่นผ้ายตามมัคคา
๖๔. บ่นานเขิ็ดเจื่องเจ้า	กลางหน แลนา
เรียกร้องขอนิมนต์	ยอบยั้ง
ของประหนิมเครื่องเคราคราน	ทูนนอบ ถวายเฮย
ไขข่าวกลอนเบื้องบั้น	อ่อนอ้างจงสิเนห์
๖๕. อมรานุชนาฏน้อง	บานสิกา
บังเกิดเป็นโรคา	แสบร้อน
เพราะจงเจตน์ปรารถนาหา	เป็นคู่ พระแล
บุญบ่รู้ซ้อนเซื้อม	ใช่หล้างเทียมองค์
๖๖. บัดนี้ทิพเนตรน้อง	หลงใหลตา อยู่แล
ซอมซ่อสีเนหา	รอดเจ้า
เชิญพระโปรดกรุณา	ชีเวต อวลเฮย
หนสรมณ์เจ้าไว้	ออกสร้างการคะหัต(คหัฏฐ์:คฤหัสถ์)
๖๗. สิกขาบทปลดเปลี่ยนไว้	เป็นครา ก่อนเทอะ
เมือร่วมรสชาดา	ดอกไม้
ภายลูนหากชรา	เถิงเขต พระนั่น
จักบวชแถมผ้ายแผ้ว	ช่างเจ้าจักคืน
๖๘. บัดนี้ยังหนุ่มน้อย	ขอมไข
วิโรจน์สรมณ์ใบบาน	เงื่อนฟ้า
ขอเชิญบาทจอมไธ	พุทธศาส นาเทอะ
สิกออกมาเอื้อมอ้อน	ร่วมน้องนงคราญ
พระชินบุตรรำพึง
๖๙. ภิกขุตนหนุ่มหน้า	บัวบาน
ตรัสตรองศุภสาร	ชุถ้อย
หฤทัยเกิดสันดาน	พิษซราบ ทรวงเฮย
อกเอ่ารนร้อนไหม้	ค่อยย้ำคึดคะนิง
๗๐. ตนเรียมภิเศกสร้าง	การสรมณ์
ตัดกิเลสเสียอารมณ์	ว่องไว้
หวังลุกรอดเชยชม	มัคค์ยอด ญาณเอย
เพียรพ่ำเพ็งน้อมหน้า	สู่สร้างภาวนา
๗๑. อายุยังหนุ่มน้อย	สิบปี
มาอยู่บวชเป็นชี	เสพสร้าง
บ่ละแต่ขันตี	บารมีเพศ เพียงเฮย
ก็เหตุหวังข้ามพ้น	จากห้องภเววน
๗๒. สงสารยินแสบร้อน	หฤทัย มากเฮย
มีโศกทุกข์เถิงใจ	โศกเศร้า
คันบ่พ้นจากอาภัย	ยังครอบ คืนนั่น
ก็เที่ยงจักเนิ่นช้า	ป่วยสร้างหนนิพพาน
๗๓. จักตามจิตเจตน์เบื้อง	ตัณหา
สิกออกไปปัสสา	กลิ่นน้อง
ฝูงคนเที่ยงนินทา	ขวัญมาก มีเฮย
คุณลุบเสียล่นช้า	บาทเบื้องตกถุน
๗๔. บ่ตรัสรู้ได้แห่ง	ใจญิง เทื่อแล
รักและชังสัจจริง	บ่มั่น
เยียวพรางแต่อาสิง	โลมลูบ เมืองเฮย
ภายเมื่อลูนคัดแค้น	โศกต้องเถิงตน
๗๕. ฝูงญิงในโลกนี้	มีใจ
เจตน์จิตหฤทัย	แก่นกล้า
เท่าพรางแต่ปลายใจ	ละล่อย โลมเฮย
เถิงเมื่อยามได้แล้ว	หน่ายหน้าแหนงชัง
๗๖. ยามรักก็รีบรัก	ปองเอา
ยามชังก็รีบชังกวนเกา	ด่าหย้อ
คำอายเร่งสูนเสา	ปูนเผิด อายแล
คำบ่มีเซาะไซร้	เร่งซ้ำถมแถม
๗๗. บ่ควรสิกออกสร้าง	สมบัติ เทื่อแล
จักเป็นเหตุในวัฏ	โลกหล้า
เท่าควรอยู่ปฏิบัติ	พุทธศาส นาเฮย
ตัดแต่คำรักน้อง	เปลี่ยนปั้นเอานิพพาน
๗๘. คะนิงคึดแล้วจิ่ง	สยองสาร
จาจิ่มนายนักการ	ช่างใช้
มธุใฝ่แฝงคราน	ปูนใฝ่ แฝงเฮย
เป็นจำนงชิดชั้น	สั่งถ้อยเป็นปรัตถ์
พระชินบุตรเจรจากับทูตของเศรษฐี
๗๙. ขอบใจจอมเจื่องเจ้า	สามองค์ เช่นแล
เวนว่องสมบัติปลง	หอบให้
ปูนสงวนเจตน์ใจหลง	เมือร่วม รสเฮย
สาส่วนบุญนี้น้อย	นอกชั้นชิดคิง
๘๐. เพิงใจก็ใคร่ผ้าย	ชมรส แลนา
สิกออกมาอาสา	อยู่สร้าง
สุขสงวนเมื่อเมายศ	ทิพนาฏ เมืองเฮย
หลอนกินเข้าข้องลิ้น	พร่ำอั้นสงสาร
๘๑. จักอดสร้างสร้อยเสพ	ศีลสนิท ก่อนแล
ตามแต่บุญมาติด	ต่อได้
วันใดมิสมฤทธิ์	มรโมจ ไปเฮย
ขอเกิดกับเข้าใกล้	ร่วมห้องพิมานเดียว
๘๒. สัจจะได้ตั้งแต่	ประธาน
หวังเอามัคคญาณ	ด่วนได้
กลัวทุกข์โทษสงสาร	ยาวครอบ คืนแล
ฆราวาสวางไว้เว้น	เจตน์จั้งหนนิพพาน
๘๓. วันใดลุกลาภด้วย	มัคคญาณ
หันแก่สองดวงบาน	แว่นแก้ว
จักเชิญยอดสงสาร	เสด็จร่วม เรียงเฮย
จูงจ่องเอาน้องแก้ว	แผ่นผ้ายเมือนิพพาน
๘๔. คันเรียมบ่ลาภลุก	มัคคญาณ าชนี่
ขอใฝ่แฝงสมภาร	ชาติหน้า
ชมรสกลิ่นเจือจาน	กันคิ่น คำเฮย
ไว้แต่บุญได้สร้าง	ร่วมน้องดวงสิเนห์
๘๕. เอาคำเราเมือรอด	สองเศรษฐี แลเนอ
ทังนาฏนุชสาวดี	ดอกฟ้า
จักอดอยู่เป็นชี	สุดชั่ว ไปเฮย
เชิญคิ่นตรัสรู้เรื้อง	ว่าแก้วไกลนิรมย์
๘๖. แต่บุญเราได้สร้าง	ป้ำเพ็งมา นั้นมา
ชุยามภาวนา	เน่งน้อม
หื้อจำเริญกลิ่นกัญญา	เดียงพี่ แพงเนอ
อวลอยู่ยืนร้อยเข้า	โศกเสี้ยงสเบยบาย
๘๗. ทิพอวลดวงดอกไม้	อุดม แม่นั่น
หาที่อันสมสอง	ร่วมห้อง
ตนเรียมหากเป็นสรมณ์	ฝืนเผ่า อวลเฮย
บ่ใช่คลองน้องหล้า	ร่วมผู้เป็นชี
๘๘. เมือเทอะผู้ใช้อย่า	เนานาน
จำจื่อรอรับสาร	แผ่นผ้าย
เมือไขข่าวนงคราญ	วรอ่อน ตรัสเทอะ
ทังเจื่องจอมไธ้เจ้า	นาฏน้องนงค์ศรี
๘๙. สั่งคำเสี้ยงแล้วลวด	ลีลา
คืนครอบไพหารมา	แผ่นผ้าย
บ่จงเจตน์ใจหนา	นงนาฏ นุชเอย
ฉันคาบเดียวแล้วเข้า	นั่งนิจภาวนา
๙๐. ทูตาผู้ใช้แกว่น	รับสาร
ประหยองขี่อัสยาน	แผ่นผ้าย
มาเถิงนาฏนงคราญ	ทิพแว่น เมืองเฮย
ไขข่าวสารเบื้องบั้น	บอกแจ้งอวลตรัส
๙๑. เรียมไปนบบาทเจ้า	ศีลใส
ถวายแผ่นผืนบางใบ	เครื่องหย้อง
พี่ทูลบาทบทไข	เชิญราช มาแล
เต็มม่อนขอร้อยชั้น	หากเสี้ยงสุดคะนิง
๙๒. ตนเรียมพระใจเน่งน้อม	ภาวนา อยู่แล
บ่จงเจตน์ใจมา	ร่วมห้อง
เท่าสั่งความเมตตา	เถิงอ่อน อวลแล
สาส่วนบุญได้สร้าง	ร่วมน้องสุขเสถียร
อมราเป็นไข้ใจ
๙๓. ยากแล้วก้อนแก้วอย่า	จงพรอง เทอะแม่
ผิดที่อันสมสอง	เผ่าผู้
โฉมทิพแว่นวรรณทอง	สาโรช ลงแล
อย่าอยู่คองน้องหล้า	ร่วมผู้เป็นชี
๙๔. พระอวลเล็งผ่อฟ้า	คู่ดาว ก่อนทรา
เรืองรุ่งในกลางหาว	ห่อนใกล้
หันฉากโฉมเพิงพาว	ใครอาจ เอานั่น
เต็มว่าพรองร้อยฟ้า	บ่ได้มามี
๙๕. ฝูงชายในแผ่นหล้า	ธานู
เอนกโฉมบุญถู	หนุ่มหน้า
ชีวิตถอดถอยชู	เวนว่อง อวลแล
ฤาบ่จงซ้อนเซื้อม	เพื่อนผู้แพงเน
๙๖. พระทิพฤาลอบละ	ไฟแดง ชาแม่
มาเป่าตัวแมงแสง	หิ่งห้อย
สุดคิดหากสุดแรง	บ่รุ่ง เรืองแล
คือเจตน์ตนเจ้าจ้อย	เจตน์ผู้อันธพาล์
๙๗. นงวัยฟังกล่าวถ้อย	บัวไข
วะวู่อกเป็นไฟ	ผ่าวไหม้
โศกทุกข์หากเถิงใจ	................
................	................
๙๘. ใช่บุญได้สร้างร่วม	พระเรียม ชะแล
(หลอน) เกิดกับศีลเทียม	กระหม่อมไหว้
ทิพรสจากใจเจียร (เจียม)	เสียม่อน พระเฮย
บ่โปรดผายข้าไท้	ขรุ่งน้องอวลคะนิง
๙๙. ฟังเทียมรสฟ้าชุ	ยามยาน
มาเปี่ยงหวิดตนคราน	ราชชู้
ดั่งฤาราชขามขาน	มาร่วม รสอวลนี่
หวังเจตน์จงน้อมไหว้	หลีกเว้นไกลไกล
๑๐๐. พระหวังหันหน้ายอด	บัวทอง พี่นั่น
มาต่อติดมัคคาคลอง	ผ่อแผ้ว
หวังพระแผ่นผยอง	เสด็จรอด อวลเอย
บัดนี้หันผู้ใช้	คลาดคล้อยมาดาย
๑๐๑. หาชู้ชมถูกถ้วน	ชมประเหียร
ทรงสิทธาปราเกียร	กลิ่นน้อง
หวังพระราชราเชียร	คลองชุ ยามเอย
คืออวลองค์น้องหน้า	ยอดชู้บุพเพ
๑๐๒. บุพเพแม่นรสเว้น	ไกลไป
สละชีวิตตนไกล	เจตน์ใกล้
ขวัญอวลเวทนาใน	บ่ใช่ พรางแล
ยังซะร่างตนข้าให้	อยู่ร้างแรมรัง
๑๐๓. ชาตินี้บ่ทราบรู้	โดยจง เทื่อนั้น
ขอใฝ่แฝงเทียมองค์	ชาติหน้า
ในภวะแต่แสนอสง	กัปเกิด ก็ดีเทอะ
ขอม่อนพบเจ้าช้าง	อยู่เงื้อมเงากระษัตริย์
๑๐๔. ปองอวลคล้อยคลาดได้	ชมรส
แสนโศกดูสงบ	หมาดหม้อม
หฤทัยม่อนยินกระสด	พิษซราบ ทรวงแล
เจ็บจำงือร้อนเร้า	เพื่อข้าไกลนิรมย์
๑๐๕. คนชังมาชิดชั้น	คือไฟ
สุดบ่มีสังไย	ยิบได้
คนรักจากเจียรไกล	แสนโศก ถนัดแล
สองเฉกฉันนี้ไซร้	โลกแจ้งธรรมดา
๑๐๖. จงรักรักคล้อยคลาด	พาเพ
ทุกข์แสบอกอวลเด	ใช่น้อย
อันรักใฝ่สิเนห์	หวังร่วม รสนี่
คือดั่งหลาวพิษกล้า	เสียบร้อยหฤทัย
๑๐๗. รอยอวลได้แม่งม้าง	สองรัก
แลวิบากชวนชัก	ครอบน้อง
บ่รู้ยอดจอมจักร	สิเนห์ร่วม เดียวเอย
ฤาว่าอวลนี้ร้าย	ด่าเจ้าศีลสรมณ์
๑๐๘. รอยเอานกน้อยจาก-	เจียรรัง ชะฤา
ฝูงหมู่นกรุมชัง	แช่งไว้
กรรมหนักแต่ภายหลัง	สยองครอบ อวลเอย
พรองเยื่องใดก็คล้อย	บ่แล้วโดยมโน
๑๐๙. รอยอวลได้ม้างธาตุเจ้า	เจดีย์ แลฤา
พุทธรูปบุบตี	แตกม้าง
ของหลังมากมวลมี	อวลลอบ ลักฤา
วิบากหนักล้นฟ้า	ส่งหื้อสยองเทิง
๑๑๐. อมรานุชนาฏน้อง	นงคราญ
ทุกข์โศกแสลงสันดาน	เร่งร้อน
ราคาจ่องตัวการ	สยบม่อย ไปแล
บ่อาจจักตั้งได้	ท่าวซบมรณา
๑๑๑. ตนอวลบ่ม่วนหน้า	เมือมรณ์
เพราะเพื่อราคาจร	เจตน์ไหม้
รสทิพหน่อองค์ออน	ตายจาก ไปแล
ละซากตนเจ้าไว้	จากห้องเมืองคน
๑๑๒. ตนอวลไฟราคไหม้	เป็นผง
เพราะเหตุราคาจง	บ่ได้
โสกากรรมเก่าทรง	ทุกข์เนตร นักแล
กรรมเก่ามาชนแลกหื้อ	นาฏน้องเมือมรณ์
เศรษฐีร่ำไห้
๑๑๓.เศรษฐีหันลูกน้อย	อมรา
แสนโศกฟูมน้ำตา	ร่ำไห้
สุดคิดที่จักยา	ชีเวต คืนนั่น
ไฟราครนร้อนไหม้	บาทเบื้องกรรมแสลง
๑๑๔. อินดูก้อนแก้วยอด	ธิดา พ่อนี่
กรรมเก่าหลังใดชา	แพรกหื้อ
ดวงรักยอดสิเนหา	ตายจาก ไปนี่
เสียหน่อสายเชื้อชั้น	อยู่แล้งเล็งดาย
๑๑๕. อินดูเจ้าน้อยเกิด	กลางองค์ พ่อนอ
หวังสืบสายแทนวงศ์	ชาติเชื้อ
ดั่งฤๅแม่มาปลวง	ชีเวต มรณ์นั่น
พ่อแม่วางไว้หื้อ	ชาติเชื้อสายตระกูล
๑๑๖. ปิตาตนพ่อรู้	สิเนหา
ทังเจื่องจอมมาดา	ร่ำไห้
ทรงทุกข์โศกโสกา	ชลเนตร นองเอย
รักลูกสายสร้อยฟ้า	นาฏน้องธิดาเดียว
ชาวเมืองโจทขาน
๑๑๗. คำนั้นเรื่องถ้อยเล่า	ฤาชา
ผับแผนผืนอาณา	ชุด้าว
พระสงฆ์อยู่วัดวา	สังเวช นักแล
บางพร่องพอสะดุ้ง	เร่งซ้ำกัมมัฏฐฐาน
๑๑๘. ญิงชายรุมปากพร้อง	เสงกัน
ว่าโอยเราอัศจรรย์	เช่นน้อ
จับตนบ่หลอมหัน	แม่นข่าว ก็ดีเทอะ
บัดนี้เกิดมีแล้ว	หน่ายหน้อสงสาร
พระชินบุตรคร่ำครวญ
๑๑๙. ชินบุตรตนหนุ่มหน้า	ศีลสรมณ์
เสียงข่าวศรีอุดม	แม่ม้วย
หฤทัยเกิดแหนงใจ	เสียบอ่วน องค์แล
แสนก่ำเดาร้อนเร้า	เพื่อน้องมรณา
๑๒๐. สองตระกูลชลเนตรน้ำ	ตาไหล อยู่แล
คิดกริ่งเถิงนงวัย	แว่นฟ้า
เพราะเรียมหากหลายใจ	บ่ขรุ่ง ถนัดแล
ไว้บ่คลองน้อมหน้า	โปรดน้องเมือมรณ์
๑๒๑. อินดูน้องแก้สาย	ใจแพง พี่นี้นอ
บุญก็ปรารถนาแรง	อวดอ้าง
บัดนี้เก่ากินแหนง	ใจมาก อวลแล
แหนมว่าสิกน้อมหน้า	กอบแก้วกับนิรมย์
๑๒๒. อินดูหน้าแย้มนาฏ	บัวไข เช่นเล
ฤาแม่เมือสู่ศาลาลัย	จากแก้ว
บ่รู้แห่งหฤทัย	รักพี่ ฉันนี่
ไว้ว่าศีลน้อมหน้า	เจตน์จั้งจงพราง
๑๒๓. บ่คิดฉันนีหาก	หลอนมี
เรียมว่าหวังเป็นชี	ต่อเฒ่า
บัดนี้นาฏนงศรี	สละชีเวต มรณ์แล
ตนพี่เหมือนม้วยม้าง	เพื่อน้องมรณา
๑๒๔. กรรมหลังมาแม่งม้าง	คืนสยอง
นิราศรามรสสอง	สู่ชู้
บ่ถนัดขรุ่งอวลพรอง	รักพี่ แพงแล
กรรมเก่าชักเชือนช้า	ชักข้าไกลนิรมย์
๑๒๕. ชาตินี้หากชวดแล้ว	คำคะนิง
เรียมราชขอเพาพิง	ชาติหน้า
แม่นนางเกิดดาวดิงส์	สวรรค์เทวโลก ก็ดีเทอะ
ขอพี่เมือซ้อนเซื้อม	ร่วมห้องพิมานเดียว
๑๒๖. คันอวลเจียรจากฉ้อ-	กามา
ลงเกิดกลางพสุธา	โลกหล้า
ขอพบหน่อกัญญา	เดียวพี่ ยามนั่น
แสนชาติขอได้แก้ว	ตราบเมี้ยนนิคมธรรม
๑๒๗. นิพพานม้วยม้างปลิ้น	ปัจจัย
น้ำย่านวังสมุทรใส	ขุนข้อน
สิเนโรเกิดบานใบ	มุงโลก ลงนั่น
จิ่งวางแม่เป็นร้างหม้าย	เมื่อนั้นชาสิเนห์
เศรษฐีระทมทุกข์และส่งสการศพ
๑๒๘. จักเล่าเถิงผู้เผ้าเจื่อง	สองเศรษฐี เล่าแล
แสนรักลูกสาวดี	ยอดฟ้า
เอาคำแท่งมาตี	แปงโกษฐ์ งามแล
ประดับขีดเขียนลายต้องแต้ม	กากแก้วมุกดาวรรณ
๑๒๙. คันแปงส่วนพร้อมแล้ว	ชุอันอัน
เอาซากศรีสุพรรณ	ใส่หั้น
กฤษณากลิ่นจวนจันทน์	ยกใส่ ครบแล
ชุมเผ่าพันธ์ชั้นเชื้อ	ร่ำร้องรนทรวง
๑๓๐. แต่งดาเข้าน้ำเยื่อง	จักทาน มากแล
ทังเครื่องอลังการ	แผ่นผ้า
บุปผาดอกดวงบาน	เทียนรูป มีแล
ทังคิลาถ้วนพร้อม	หมากเหมี้ยงเภสัช
๑๓๑. จิ่งไปอังคาสพร้อม	พระสังฆา
ขอกราบนิมนต์สังฆราชา	ชุด้าว
รับบังสุกุลา	ผายเผื่อ ผละแล
ขอทอดทานเข้าน้ำ	ที่ท้องสุสาเน
๑๓๒. จิ่งหามเอาอวลน้อยยอด	ยองใย
ไปเถิงคลองสุสานใน	ป่าช้า
ฝูงคนมากหลามไหล	แหนแห่ ไปแล
คัดคั่งคนทั่วท้อง	ฝุ่งเกี้ยวมุงบน
๑๓๓. พระสงฆ์ไปชุด้าว	วัดวา
ก็ย่อมเป็นเถรา	โคตรเค้า
เต็มถนนแต่มัคคา	เรืองเรื่อ งามแล
มุงมืดฉัตรจ้องเกล้า	แสดสิ้วเหลืองแดง
๑๓๔. ไปเถิงกลางป่าช้า	แดนสนาม
นิดนั่งมณฑกผาม	พร่ำพร้อม
เต็มตันเหลือบเหลืองงาม	สุริเยศ เรืองเอย
เอนกเป็นถ้อยถ้อง	แต่งตั้งตามวสา
๑๓๕. เศรษฐีตกแต่งหื้อ	มหาทาน มากแล
ทังโภชนาหาร	หมากเมี่ยง
วัตถาแผ่นผืนคราน	สละทอด ทานแล
ปรวยดอกดวงรสเร้า	หยาดน้ำเถิงธิดา
๑๓๖. คันบัวรมวลแล้วแห่ง	มหาทาน
จุดูกศรีนงคราญ	ก่อไว้
เป็นเฉลิมโลกบาดาล	ฤาเล่า ไปแล
คันก่อจุตั้งแล้ว	เท่าผ้ายคืนมา
พระชินบุตรชมผ้าสะไปอกแตกมรณภาพ
๑๓๗. สะไบผืนนาฏน้อง	แส่วทรง
งามเงื่อนคืออินทร์ปลง	แต่ฟ้า
หอมรสหน่อนงคราญ	บ่เหือด หายแล
ตกที่ตนเจ้าซ้อย	ท่านนั้นตนคุณ
๑๓๘. เถรหลวงจอมเจื่องเจ้า	ตนครู
เมือรอดโรงดาปู	จีบไว้
ภิกขุกราบขอดู	ผืนแผ่น สะไบแล
หอมกลิ่นรสน้องไธ้	ซวาดต้องรนทรวง
๑๓๙. หอมรสน้องน้อยนาฏ	บานสิกา ซวาดแล
ตลบทั่วผืนกายา	อาบอ้อย
หอมรสรอดหฤทัย	เสียบเมื่อย เมาแล
อกปั่นปัดวินบ้า	ร่ำร้องรนทรวง
๑๔๐. หอมรสน้องน้อยนาฏ	อมรา
ซะราบเถิงกายา	เร่งร้อน
ขระสดกรรมเก่าจา	ใจพี่ อวลแล
วะวู่อกร้อนไหม้	ดังนี้ฤๅสเบย
๑๔๑. รสน้องแก้วแกมคู้	จวนจันทน์
ซะราบกาสาวัน	โคตรเค้า
บัดนี้เท่าพอหัน	ผืนแผ่น สะไบแล
บ่ทราบรู้น้องเหน้า	เที่ยงม้วยมรณา
๑๔๒. ภิกขุอดบ่ได้	คลำทกข์
ละเลื่อนน้ำตาตก	อาบหน้า
เอาสะไบหอบกับอก	สยบท่าว ไปแล
ชีเวตวางไว้เมี้ยน	ลวดเมี้ยนมรณา
กวีแสดงปรัชญาชีวิต
๑๔๓. เบญจขันธ์สองรักสองหากเมี้ยน	เบญจขันธ์
เพราะเพื่อราคะอัน	เร่งร้อน
สองสิเนห์เปื่อนกระสัน	กามราค รนเฮย
สองบ่ถนัดรู้ได้	ขรุ่งเบื้องหัทยา
๑๔๔. กรรมหลังมาครอบค้าง	คืนสนอง
สองเป่าปองกรรมพรอง	บ่ได้
สองรักบ่ตรัสตรอง	จิตเจตน์ คะนิงแล
สองหากตายม้วยม้าง	ส่องแจ้งเป็นตรา
๑๔๕. สงสารเป็นดั่งนี้	มาสนอง
ทุกข์เจตน์ใจอาวรณ์	ใคร่ได้
พรองบ่รู้เท่าขวัญออน	คลาคลาด ไปแล
ไฟราครนร้อนไหม้	ลวดเมี้ยนชีวัง
๑๔๖. ภิกขุตนหนุ่มเหน้า	ขอมไข
วิโรจน์เรืองรายใส	ส่องหน้า
งามเงาถูกถ้วนใจ	สิเนห์รอด อวลเอย
สิกออกเมือน้อมน้าว	ร่วมห้องหอชัย
๑๔๗. ใช่บุญได้สร้างร่วม	เรียงรัก ยากเฮย
แม่นเกิดมากลางตัก	คลาดแคล้ว
สมภารบ่ชูชัก	สนองรอด รักเอย
คือคู่กรรมก่อนแก้ว	คลาดแคล้วคลามือ
๑๔๘. ตำนานอันแต่งแต้ม	แปลงการ
ไขข่าวเป็นนิทาน	สืบไว้
เชิญพระยอดสงสาร	เล็งเลียบ ดูทรา
เป็นแว่นตราตั้งไว้	พี่ชั้นพรองสีเนห์
๑๔๙. เป็นคนอย่าลื่นเล่น	หลามไหล
เชิญรีบเร็วไวไว	อย่าช้า
คันนานเที่ยงไกลไกล	เสียที่ แพงเฮย
ปางเปล่าพรองรักชู้	ชวดแล้วร้างแรม
๑๕๐. จักรักหื้อรีบรัก	พลันพลัน เนอแม่
ผันผ่านคืนวันวัน	อย่าช้า
คันนานเที่ยงหันหัน	ตนม่วน มวลเอย
มัจจุราชรนร้อนรื้ม	เหี่ยวแห้งมรณา
๑๕๑. ทำใดอย่าเชื่อนช้า	สองใจ
คำปากจาหลามไหล	บ่หมั้น
จักละที่ใดใด	เรียงร่วม รสนั่น
ควรรีบไวไซว้ไซว้	อย่าพ้องแคมเดียว
๑๕๒. เป็นคนอย่าเหยียบกล้ำ	สองแคม
ทำเยื่องใดอย่าแรม	เชื่องช้า
คันมีมารมาแถม	ดูยาก อวลเอย
นับที่วันน้อมหน้า	โลภชู้อย่าชม
๑๕๓. ควรหาเผ่าผู้ร่ำ	รักตน
ก็จิ่งเป็นมงคล	ยอดฟ้า
หากนับว่าเป็นคน	สมสู่ เอานั่น
คุณบ่มีใบ้ช้า	เที่ยงได้แหนงลูน
๑๕๔. ญิงพรองบ่ทราบรู้	โดยใจ
หวิดแต่หรทัย	ใช่ช้า
พรองเอาที่ใดใด	ยังทราบ รู้แล
จงเจตน์รสชู้ช้อย	ย่อมแล้วโดยคะนิง
๑๕๕. วันบุญได้หื้อเท่า	ย่างเทียว แลแม่
รู้ทราบศรีโฉมเฉลียว	ด่วนได้
สองรักกอดกลมเกลียว	แพงรูป เรียงแล
สงวนสว่างสุขซ้อยฟ้า	ร่วมน้องนงค์ศรี
๑๕๖. วันนี้บุญน้อยหาก	ถนอมดาย แลแม่
เต็มว่าพรองหลอตาย	หากสู้
คือน้ำหล่อหดทราย	ฤารอด ลงนั่น
บ่เชื่อมจักเทิกเท้า	เพศหน้าประเหียรเดียว
๑๕๗. วันบุญนี้หากล้ำ	เหลือใด แลแม่
ทรงทุกข์หอดหิวใจ	หมาดไหม้
บ่รู้กลิ่นนงวัย	ตนยอด ญิงแล
วิบากใดแทรกหื้อ	ล่วงล้ำเป็นมาร
๑๕๘. ตนเรียมยั้งร่มไม้	โพธิ์ไทร
บุญบ่รู้บางใบ	ร่มร้อน
หันน้ำที่วังใส	หวังอาบ เย็นแล
บุญบ่รู้ซ้อนเซื้อม	เหือดแห้งเขินทราย
๑๕๙. ตนเรียมหวังเพิ่งย้อน	บุญอวล นะแม่
พรองบ่รู้สมสงวน	อิ่นอ้อย
มีมารเกิดแกล้งกวน	จำจาก ไปแล
สาส่วนบุญน้องน้อย	เจตน์จั้งสาธารณ์
๑๖๐. พระอวลฉันเฉกได้	จันทรเพ็ง
เป็นที่ฝูงคนเกรง	ทั่วหล้า
สองตาเท่าพอเล็ง	แสนโยชน์ พ้นแล
บ่ห่อนจักได้ใกล้	นอบน้อมมาพิง
๑๖๑. โฉมนุชเป็นปิ่นเกล้า	กลางชฎา
ฤาเท่าพสุธา	โลกหล้า
องค์เดียวบ่ใครฉรา	โฉมอ่อน อวลแล
เป็นที่จงซ้อนเซื้อม	แก่ผู้ฝูงชาย
๑๖๒. ใครใดจักอาจเว้น	ราคา ยากแล
คนย่อมมีตัณหา	ชุผู้
แม่นหน่อพระพุทธยอดโลกา	ปางก่อน ก็ดีทรา
ยังแล่นตามนี้ไสร้	ย่อมค้างในสงสาร
๑๖๓. ร้อยเจ็ดสิบต้องแต้มปร่าน	เป็นนิทาน
ยามพี่แพงแถลงสาร	สืบไว้
เป็นบทบาทเชียงคาน	ถวายทิพ มาศเมืองแล
เชิญคิ่นเก็บเมือไว้	อ่านเล่นหายเหงา
๑๖๔. นิยายนงนาฏสร้อย	เศรษฐี
หันเจื่องจอมเชียงชี	หนุ่มหน้า
พรองเอาร่วมเรืองศรี	เป็นเพื่อน เพานั่น
พรองบ่รู้ได้เอื้อม	ลวดเมี้ยนมรณา
๑๖๕. เมื่อลูนพายพุ่นเจ้า	ชินบุตร
เสียงข่าวราชนงนุช	แม่หม้าย
ยินถูกกวนใจสุด	สยบม่อย ไปแล
ก็เลยตามม้วยม้าง	เช่นเสี้ยงชีวัง
คำอธิบายศัพท์
ตัวเลขในวงเล็บหมายถึงโคลงบทที่
กณฑล	ตุ้มหู (๖๒)
กรรมแสลง	เวรกรรมทำให้ร้อนใจ (๑๑๓)
กระจวน	ย่อยยับไป (๓๑)
กระบวนศรี	ลักษณะอันมีสิริ (๘)
กระสด	โศกเศร้า, เสียใจ (๑๐๔)
กวนเกา	รบกวน, ทำให้ยุ่งใจ (๗๖)
ก้อนแก้ว	หญิงคนรัก (๑๑๔)
การคะหัต	งานของชาวบ้าน (๖๖)
กาสาวัน	ผ้าย้อมฝาด หมายถึงจีวรพระ (๑๔๑)
ก่ำเดา	ความร้อน (๑๑๙)
เกิดกลางองค์	เกิดกับตน (๑๑๕)
แกมคู้	มีกลิ่นหอม (๑๔๑)
ขรุ่งเบื้องหัทยา	ทราบแก่ใจ (๑๔๓)
ขรุ่งอั้น	ทราบแก่ใจ (๓๙)
ข่วง	สนาม (๒๙)
ขนาด	เหลือเกิน, เต็มขนาด (๕๗)
ขอมไข	หน้าดุจจันทร์เพ็ญ (๑๔๖)
ขามขาน	ทนพูดไป, ทนตอบไป (๙๙)
เข้า	ข้าว (๒๓, ๒๙)
เขิ็ด	พบ (๕๕)
โขง	อาณาเขต (๔๓)
คะนิง	คะนึง (๓๙)
ครอบเต้า	กลับคืนไป (๕๙)
คัน	หากเป็น (๔๓)
คัน	ครั้น (๑๔๙)
คับทอง	ลูกพลับ (๘)
คาบ	มื้อ (๘๙)
คำ	ทอง (๑๔)
คำ	ความ (๓๗)
คิ่น	ของเฉพาะตน (๘๔, ๑๖๓)
คิลา	อาหาร, ยา เรียกคิลานปัจจัย (๑๓๐)
คึด	คิด (๓๖)
คุง	ถึง (๑๑)
คุณลุบ	คุณธรรมถูกลบ (๗๓)
เคราคราน	งดงาม, สง่า (๖๔)
เครื่องหย้อง	เครื่องประดับ เครื่องเสริมสวย (๔๑)
เค้าซ้าย	ต้นเอนลง (๕๑)
แคล้วกล่อม	เอวกิ่วคอด, กลมกลึง (๘)
จวนจันทน์	กระแจะจันทน์ (๑๔๑)
จ้อง	ร่ม (๓๐)
จ้อนจ้าน	ดอกไม้กำลังตูม (๑๖)
จอมเจื่องจ้อย	ผู้เป็นใหญ่ (๒๘)
จอมปราง	เจ้าของปราสาท (๒๔)
จา	พูด (๔๖, ๗๘)
จำงือ	โศกเศร้า (๑๐๔)
จำจื่อ	จดจำไว้ (๘๘)
จำหมู่	สั่งให้พรรคพวก (๑๑)
จิ่ม	กับ, ด้วย (๔๒, ๗๘)
จุดูก	บรรจุกระดูก (๑๓๖)
เจ้าซ้อย	ลูกสุดท้อง, น้องเล็ก (๒๒, ๑๓๗)
เจ้าศีลสรมณ์	สมณะผู้ทรงศีล (๑๐๗)
เจี้ย	นิทาน (๒)
เจื่องจ้อน	ผู้เป็นใหญ่ (๒๒)
เจื่องจอม	ผู้เป็นใหญ่ (๒๔)
เจื่องเจ้า	ผู้เป็นใหญ่ (๒๗)
ฉ้อกามา	สวรรค์หกชั้น (๑๒๖)
ฉรา	เปรียบเทียบ (๙)
ฉลักฉลอง	แกะสลัก (๑๒)
ฉัตรจ้อง	ร่มฉัตร (๑๓๓)
ฉากโฉม	รูปงาม (๙๔)
โฉมเฉลียว	โฉมงาม, เฉลียวฉลาด (๑๖, ๔๒)
โฉมทิพย์	สวยประดุจเทพ (๑๔)
โฉมสนิท	งามสมส่วน (๑๔)
ชาดา	หญิงผู้เกิดแล้ว, ลูกผู้มีสกุล (๖๗)
ชาวพาชี	พ่อค้าม้า (๑๔)
ชาสิเนห์	เกิดความรัก (๑๒๗)
ชิดคิง	แนบชิดกาย (๗๙)
ชี	พระภิกษุสงฆ์ (๕๓)
ชีเวต	ชีวิต (๑๔๒)
ชุด้าว	ทุกแห่งหน (๑๑๗)
ชุยาม	ทุกเวลา (๘๖)
เชียงคราน	สวยงาม (๒)
เชียงชิด	สมณพราหมณ์, ภิกษุ (๑๔)
เชียงชี	สมณพราหมณ์, ภิกษุ (๔๘)
ซวาดต้อง	โชยมาปะทะ (๑๓๘)
ซ้อนเซื้อม	เชยชิดสนิทสนม (๔๗)
ซะร่าง	ซากร่าง (๑๐๒)
เซาะไซร้	เสาะแสวงหา (๗๖)
ไซว้ไซว้	เรื่อยๆ (๑๕๑)
ญิง	หญิง (๖)
เททาน	สละให้, ทุ่มเทให้ (๒๓)
ดาปูจีบไว้	ตระเตรียม, ตกแต่ง (๑๓๘)
ดาวดิงส์	สวรรค์ชั้นดาวดึงส์ (๑๒๕)
ด่าหย้อ	พูดประชด, แดกดัน (๗๖)
ดีทะรา	ดีแล (๔๗)
ตวย	ตาม (๕๕)
แตกม้าง	แตกสลาย (๑๐๙)
แต่งห้าง	ตระเตรียม (๑๑)
ถนัด	ทราบ (๒๕, ๑๒๔)
ถ้อง	ตอบโต้ (๑๓๙)
เถิง	ถึง (๑๓๔)
ทรงคราน	ทรงความงาม (๖๐)
ทัดที่	ตรงที่ (๕๖)
เทิง	ถึง (๑๐๙)
เที่ยง	แน่นอน (๗๒, ๑๔๑)
ธะแบง	แทบเท้า (๑๐)
ธานู	เมือง (๙๕)
นงวัย	นางผู้มีวัยงาม (๙๗)
นอกชั้นชิดคิง	ไม่อาจจะอยู่ใกล้ (๗๙)
นอกอั้น	นอกนั้น (๔๖)
น้องเหน้า	น้องนาง, น้องนุช (๒๐)
นักการ	ผู้ทำงาน (๑๑)
นิคมธรรม	ที่สุดของพระธรรม (๑, ๑๒๖)
เนือกน้อม	น้อมให้ (๗)
บ่ยากสัง	ไม่ยากอะไร (๔๓)
บ่หุม	ไม่ชอบ (๕๘)
บั้นเบื้อง	ตอนต้น (๕๒)
บัวไข	บัวคลี่กลีบ (๔๑)
บัวรมวล	บริบูรณ์ (๑๓๖)
บานสก	อุบาสก (๕๗)
บานสิกา	อุบาสิกา (๖๕)
บ่าวแบว	ชายหนุ่ม (๔๕)
บุบตี	ทุบตี (๑๐๙)
บุพเพ	ในกาลก่อน (๑๐๕)
เบญจขันธ์	ขันธ์ทั้งห้า คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ (๑๔๓)
ปรวย	โปรย (๑๓๕)
ปรัตถ์	ข้างขวา (๗๘)
ประหง	ข้างนอก, ความงาม (๑๙)
ประหนิม	เครื่องประดับ (๖๑)
ประหยอง	เหาะเหิน, ผาดโผน (๙๐)
ประเหียร	ข้างนอก (๑๐๑)
ปร่าน	แต่งขึ้น เขียนขึ้น (๑๖๓)
โปรดผาย	โปรดปราน (๙๘)
ปัดขวัก	เซาะ, ทำลาย (๕๑)
ปั่นปัด	น้ำวนเซาะซอน (๑๓๙)
ปัสสา	สูดดม (๗๓)
ป้ำเพ็ง	บำเพ็ญ (๘๖)
ปูน	ควรจะ, น่าจะ (๗๙)
ปูนเผิดอาย	น่าละอาย (๗๖)
เปี่ยงหวิด	ก้าวพลาด (๙๙)
เปื่อน	กระวนกระวาย (๑๔๓)
แปงโกษฐ์	ทำโกศใส่ศพ (๑๒๘)
ผ่อ	ดู (๙, ๒๑)
ผ่องหย้อง	งดงามด้วยการตกแต่ง (๑๗)
ผับแผน	ทั่วแผ่นดิน (๑๑๗)
ผายเผื่อ	เผื่อแผ่ (๑๓๑)
ผ้าย	เดิน, ไป (๘๐)
ผู้เผ้าเจื่อง	ผู้เป็นใหญ่ (๑๒๘)
แผ่นผ้าย	เดิน, ไป (๘๘)
ฝุ่นเกี้ยว	ฝุ่นตระหลบ (๑๓๒)
พรอง	ปอง (๑๐๘)
พวกน้อย	ข้าทาส (๖๐)
พายพุ่น	ส่วน, สำหรับ (๑๖๕)
พ่ำเพ็ง	บำเพ็ญ (๗๐)
เพ	กาลก่อน (๑๐๖)
เพาพิง	อยู่ใกล้ชิด (๑๒๕)
เพาแพง	รักถนอม (๓๗)
เพิงใจ	พึงใจ (๘๐)
เพิงพาว	สวยงาม, พอเหมาะ (๙๔)
ไพหาร	วิหาร, ที่อยู่ (๘๙)
ภเววน	ภพน้อยใหญ่ (๗๑)
ภายลูน	ภายหลัง (๖๗)
เภาโภชน์	อาหารสำหรับบริโภค (๓๕)
มณฑล	มณฑป, ตั่งที่นั่ง (๑๓๔)
มรโมจ	ตายจากไป (๘๑)
ม่อน	ข้าพเจ้า, ฉัน (๓๓, ๕๗)
มัคคญาณ	ทางแห่งความรู้ (๘๒)
มัคคา	หนทาง (๓๐)
มิคี	เนื้อทราย, กวาง (๘)
เมิน	นาน (๓๑)
เมี้ยน	หมดไป, ตาย (๑, ๑๔๒)
เมือ	ไป (๘๕, ๑๒๐)
ยอบยั้ง	หยุดพัก (๖๔)
ยอ	ยก (๒๕)
ยอยื่น	ยื่นถวาย, ยื่นให้ (๒๘)
ยอริยาตร	ยุรยาตร: เดิน (๑๘)
เยายา	เยียวยา (๓๘)
เยียว	อาจจะ (๖๑)
เยื่อง	อย่าง (๓๓)
แยง	ดู (๔๙)
รอด	ถึง (๑๐๐)
ล่น	วิ่ง (๖๓)
ล่นช้า	ช้าลง (๗๓)
ลวด	เลย (๘๙, ๑๔๒)
ละล่อยโลม	ค่อยประเล้าประโลม (๗๕)
ลาภลุก	ประสบลาภ (๔๙)
เลา	รูปหล่อ (๔๕)
ลูน	ภายหลัง (๑๕๓)
วสา	พรรษา (๑๓๔)
วัฏ	วัฏฏะ: การหมุนเวียน (๗๗)
วานี	ว่านี่ เป็นคำสร้อย (๓๙)
วิดว่อง	ท่าทางว่องไว (๑๖)
วินบ้า	เสียสติ (๑๓๙)
เวน	มอบให้ (๗๙)
แวง	ส่วนสูง (๗)
ศาลาลัย	ศาลาที่พัก (๑๒๒)
ศุภสาร	จดหมาย (๖๓)
สมภาร	ความดีที่ได้สร้างสมไว้ (๘๔)
สยบม่อย	สลบสิ้นสติ (๑๖๕)
สยอง	สนอง, ตอบ (๓๓, ๔๖)
สรมณ์	สมณะ (๖๑)
สะโตก	ขันโตก (๒๓)
สัมปัตตี	สมบัติ (๔)
สิกขาบท	บทที่ต้องศึกษา หมายถึงศีลหรือวินัย (๖๗)
สิก	สึกออกเป็นคฤหัสถ์ (๕๐)
สิทธา	ความสำเร็จ, ผู้บำเพ็ญ (๑๐๑)
สิเนโร	เขาสิเนรุ (๑๒๗)
สิเนห์	เสน่หา (๓๔)
สุสาเน	สุสาน, ป่าช้า (๑๓๑)
สูนเสา	สูญหาย, ปนกัน (๗๖)
เสงกัน	ปรึกษาหารือกัน (๑๑๘)
เสี้ยง	หมดไป (๘๖)
เสียบเมื่อย	เสียดแทงใจจนเจ็บป่วย (๑๓๙)
หน	ทิศทาง (๖๖)
หน่อองค์ออน	หญิงสาว (๑๑๑)
หนุ่มเหน้า	หนุ่มน้อย (๑๔๖)
หั้น	ตรงนั้น (๑๒๙)
หื้อ	ให้ (๑๕๐)
เหมียด	เก็บ (๔๕)
หลอน	หาก (๘๐)
หล้าง	คงจะ (๓๘)
อวล	หญิงสาว (๒๐)
อะม่อย	สวยสมส่วน (๗)
อัสยาน	รถม้า (๖๓)
อาสิง	หวังใจ (๓๙)
อเนกโฉม	รูปโฉมงดงาม (๙๕)
แอ้มอ้าง	เชยชิด (๕๐)
ไอศวร	พระอิศวร (๒๐)