ยี่จับสี่เห่า
ไม่ปรากฏ
อนุสรณ์ในงานพระราชทานเพลิงศพ ร้อยเอก ถนอม สิทธิสรเดช ณ เมรุวัดมกุฏกษัตริยาราม วันจันทร์ที่ ๒๒ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๑๒
คำนำ
เนื่องในงานพระราชทานเพลิงศพ ร.อ. ถนอม สิทธิสรเดช ในวันที่ ๒๒ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๑๑ พวกลูก ๆ ได้ปรึกษากันว่าควรจะพิมพ์หนังสือ ซึ่งแปลมาจากจีน เรื่อง “ยี่จับสีเห่า” เพราะว่าหนังสือนี้เป็นเรื่องมีคติสอนให้บุตรมีความกตัญญูต่อบิดามารดา ถึงแม้ว่าจะเป็นเรื่องแปลมาจากจีน คนไทยก็ยังมีความนิยมในประเพณีนี้อยู่ เพราะคนไทยนับถือบิดามารดาอย่างสูงสุดเช่นเดียวกับคนจีนเหมือนกัน หนังสือเรื่อง “ยี่จับสี่เห่า” นี้ เป็นหนังสือที่คุณพ่อได้สะสมไว้จากจำนวนหลายพันเล่มที่มีอยู่ แต่เนื่องจากไม่ทราบว่าท่านผู้ใดเป็นเจ้าของเดิม ในต้นฉบับก็ไม่มีชื่อเจ้าของหรือผู้แปล จึงได้ไปติดต่อที่หอสมุดแห่งชาติ เพื่อขออนุญาตพิมพ์ แต่เจ้าหน้าที่ได้ชี้แจงให้ทราบว่า หอสมุดแห่งชาติมิใช่เจ้าของ ฉะนั้นจึงอนุญาตไม่ได้ แต่ได้ให้คำแนะนำว่า เมื่อไม่สามารถหาเจ้าของได้ และอายุของหนังสือเกิน ๓๐ ปีแล้ว ก็น่าจะพิมพ์ได้เลย ทั้งการพิมพ์หนังสือเล่มนี้เพื่อวัตถุประสงค์สำหรับแจกเป็นที่ระลึก แก่ญาติมิตรและผู้ที่เคารพนับถือมิใช่พิมพ์ขึ้นเพื่อจำหน่ายแก่บุคคลทั่วไป
เจ้าภาพจึงขอกราบเรียนผู้เป็นเจ้าของหนังสือเล่มนี้ ซึ่งท่านจะมีชีวิตอยู่หรือไม่ก็ตาม เมื่อได้ทราบว่ามีผู้พิมพ์หนังสือเล่มนี้เพื่อการกุศล มิได้เจตนาละเมิดลิขสิทธิ์แต่อย่างใด ขอได้โปรดกรุณาอนุญาตให้ด้วย
กุศลผลบุญใด ๆ อันเกิดจากการพิมพ์หนังสือเล่มนี้ จงดลบันดาลให้ ร.อ. ถนอม สิทธิสรเดช ประสบแต่ความสุขในสัมปรายภพชั่วนิรันดร.
๑. พระเจ้าเต้สุ่น
/*1ในสมัยดึกดำบรรพ์ พระเจ้าอึ้งเต้ เสด็จขึ้นทรงราชย์เป็นพระเจ้าแผ่นดินจีนเมื่อปีชวดก่อนพุทธศักราช ๒๑๕๔ ปี สืบราชสันตติวงศ์เป็นลำดับมา ๓๔๐ ปี ถึงรัชชกาลพระเจ้าเต้เหงียว
พระเจ้าเต้เหงียวนั้น เป็นกษัตริย์องค์ที่ ๖ เสด็จขี้นทรงราชย์ปีมะโรงก่อนพุทธศักราช ๑๘๑๔ ปี พระองค์พระราชสิริลักษณะบางประการแปลกกว่าคนสามัญ คือพระขนงของพระองค์ประกอบด้วยสีต่าง ๆ รวม ๘ สี อนึ่งพระองค์มีอำมาตย์ปรึกษาราชการชั้นผู้ใหญ่ ๔ คน ซึ่งเล่าเรียนรอบรู้ศิลปศาสตร มีสติปัญญาสามารถปฏิบัติราชกิจ ให้ดำเนินไปโดยชอบด้วยพระราชประสงค์ทุกประการ ทั้งเป็นที่ไว้วางพระราชหฤทัยในความซื่อตรงจงรักภักดีตลอดมา อำมาตย์ทั้งสี่นั้นคือ ๑. งี่ต๋ง ๒. งี่ซก ๓. ฮั่วต๋ง ๔. ฮั่วซก
ตั้งแต่สมัยพระเจ้าอึ้งเต้สืบมาถึงรัชชกาลพระเจ้าเต้เหงียว บ้านเมืองสมบูรณ์พูนผล ฟ้าฝนตกต้องตามฤดูกาล เนื้อปลาธัญญาหารหาได้โดยสะดวก บรรดาราษฎรชายหญิงอยู่เย็นเป็นสุข แผ่นดินสงบราบคาบปราศจากข้าศึกศัตรูมารบกวน ก็แลสมัยนั้นนิยมใช้หนังสือคอเตาบุ๋น รูปอักษรคล้ายภาพลายเส้น การค้าขายยังไม่เจริญ เป็นแต่แลกเปลี่ยนสิ่งของเครื่องกินเครื่องใช้ต่อกันในบางคราว ทั้งยวดยานพาหนะสำหรับใช้ทางน้ำทางบก ก็มีแต่เรือโกลนและเกวียนซึ่งยังมิได้ตกแต่งประกอบให้งดงามเหมือนฝีมือช่างในสมัยต่อมา
พระเจ้าเต้เหงียวนั้นมีพระราชโอรสธิดาประสูติแต่พระอัครมเหสี ๓ องค์ คือพระราชโอรสองค์หนึ่งทรงนามว่า ตังจู พระราชธิดาสององค์ทรงนามว่า ง่อหวงกับ นึงเอ็ง นอกนี้ยังมีพระโอรสที่ประสูติแต่พระสนมอีกเก้าองค์ บรรดาพระโอรสทุกองค์ล้วนทรงพระสติปัญญาน้อย พระทัยไม่หนักแน่น โทโสร้ายรุนแรงไม่รู้จัก/*2ยับยั้ง พระเจ้าเต้เหงียวทรงพระวิตกในความผลุนผลันพลันแล่นของพระราชโอรสตังจูเป็นอันมาก จึ่งโปรดให้ช่างทำหมากรุกตามแบบที่ผู้เฒ่ากราบทูลแนะนำ ครั้นช่างทำหมากรุกสำเร็จแล้ว ก็พระราชทานให้พระราชโอรสทรงฝึกเล่นเป็นเครื่องระงับโทษะและเจริญความคิดให้สุขุมรอบคอบ
ครั้นอยู่ต่อมา เกิดอุทกภัยขึ้นในเมืองจีน ฝนตกหนักน้ำนองหลายตำบล ทั้งน้ำในทะเลก็หมุนขึ้นท่วมท้นไหลเข้าที่ลุ่ม ไร่นาเสียหายเป็นอันมาก ราษฎรได้ความเดือดร้อนยิ่งนัก ไม่เป็นอันทำมาหากิน ต้องพากันอพยพหนีน้ำไปอยู่ตามเชิงเขาและบนที่เนิน ที่หนีไม่พ้นถูกน้ำท่วมตามก็หลายหมู่ พระเจ้าเต้เหงียวทรงพระราชวิตกถึงความทุกข์ร้อนของอาณาประชาราษฎร โปรดให้อำมาตย์หนึ่งชื่อ เปะอิ๋ว รีบไปทำการระบายน้ำลงทะเล ให้น้ำลดลงโดยเร็ว เปะอิ๋วก็ไปทำการตามรับสั่ง แต่เปะอิ๋วเป็นคนที่เห็นแก่ตัวมากกว่าราชการบ้านเมือง ไม่รีบร้อนทำการให้ลุล่วงสมตามพระราชประสงค์ของพระเจ้าเต้เหงียว ซึ่งไว้วางพระราชฤทัยให้ตนมาดำเนินการแทนพระองค์
ตั้งแต่โปรดให้เปะอิ๋วไปทำการระบายน้ำแล้ว พระเจ้าเต้เหงียวก็ยังไม่คลายพระราชวิตก ทรงรำพึงถึงพระราชบารมีของพระองค์ ชะรอยจะทรงบุญญานุภาพน้อย ไม่พอเพียงจะคุ้มครองอาณาประชาชนชาวเมืองทั้งปวงผู้พึ่งพระบรมโพธิสมภาร ให้ประสพความสุขสำราญร่มเย็น ปราศจากความทุกข์ขกเข็ญภยันตรายต่าง ๆ อนึ่งพระราชโอรสที่จะสืบสนองครองราชสมบัติต่อไปเล่า ก็ทรงเบาความคิดอ่าน มีแต่พลุ่งพล่านเพราะโทโสเป็นเจ้าเรือน แม้นถึงคราวขึ้นครองราชย์ คงไม่สามารถทะนุบำรุงบ้านเมืองให้มั่งคั่งสมบูรณ์พูนสุข น่าจะทำให้พลเมืองเดือดร้อนลำบาก มากกว่าที่จะปลูกเลี้ยงให้ผาสุกเป็นแน่ ถ้ากะไรจะต้องคิดอ่านสืบเสาะหาผู้มีปัญญาสามารถให้มาปกครองบ้านเมืองต่อไป คนทั้งหลายจะได้มีความสุขสมใจหวัง
พระเจ้าเต้เหงียวทรงเป็นห่วงการบ้านเมืองเกรงจะเกิดความระส่ำระสายเดือดร้อนแก่ราษฎร เพราะพระองค์ทรงรักใคร่ไพร่ฟ้าข้าแผ่นดินเช่นเดียวกับบิดารักบุตร แม้พระราชโอรสของพระองค์จะได้ขึ้นครองราชย์ต่อไป แต่เมื่อทรงเล็งเห็นว่า/*3พระราชโอรสจะไม่สามารถปกครองให้บ้านเมืองรุ่งเรืองได้ ก็ไม่โปรดที่จะให้พระราชโอรสเป็นพระมหากษัตริย์สืบสันตติวงศ์
ต่อมาวันหนึ่ง จึงทรงพระราชปรารภความข้อนั้นกับอำมาตย์ทั้งสี่ แล้วเสด็จออกประพาสหัวเมืองต่าง ๆ เพื่อแสวงหานักปราชญ์ ที่สามารถจะคุ้มครองบ้านเมืองอาณาประชาชนให้ประสพความสุขสำราญสมดังพระราชมโนรถ ถ้าได้ดังกระแสพระราชดำริ ก็จะเวนราชสมบัติให้นักปราชญ์ผู้นั้นครอบครองแทนพระองค์อไป ก็แลนักปราชญ์ที่พระองค์ทรงพบปะแล้วหลายคน หากแต่ไม่ใช่ผู้มีลักษณะอันดีต้องด้วยพระราชประสงค์ บ้างก็เป็นผู้รักสันโดษไม่นิยมใยดีในราชสมบัติ ครั้นพระเจ้าเต้เหงียวเสด็จไปถึงเชิงเขาแห่งหนึ่ง ประทับแรมอยู่ ณ ที่นั้น และมีพระราชดำรัสถามอำมาตย์ผู้ใหญ่ ว่าใครเคยพบปะหรือรู้แน่ชัดว่ามีนักปราชญ์สำคัญ ที่ควรยกย่องให้ขึ้นครองราชย์บ้างหรือไม่ จึงงี่ต๋งอำมาตย์ใหญ่กราบทูลฉลองพระราชปุจฉาว่า นักปราชญ์ในทางความรู้โดยฉะเพาะนั้น ตนยังหาเคยพบปะวิสาสะคุ้นเคยไม่ แต่ที่ตำบลเอี้ยวฮือ มีมาณพน้อยผู้หนึ่งเป็นคนเคารพรักกตัญญูกตเวทีแก่บิดามารดาของตนยิ่งนัก
พระเจ้าเต้เหงียวได้ฟังคำงี่ต๋งกราบทูลเล่าถึงมาณพน้อยในตำบลเอี้ยวฮือ ก็เข้าพระทัยว่าคงจะเป็นไต้สุ่น เพราะเคยทรงสดับคำบอกเล่าจากชาวบ้านตำบลใกล้เคียงมาก่อนแล้ว จึงตรัสประสานความกับคำของงี่ต๋งว่า คนกตัญญูกตเวทีนั้นแหละเป็นนักปราชญ์ที่ควรยกย่องนับถือ แม้ผู้อื่นบรรดาที่อยู่ในตระกูลสูง ๆ ก็จำต้องสรรเสริญ ไม่พึงดูแคลนนักปราชญ์นั้นเลย แล้วมีพระราชดำรัสให้งี่ต๋งกราบทูลเล่าเรื่องของมาณพนั้นต่อไป
งี่ต๋งจึงถวายคำนับแล้วกราบทูลเล่าว่า ที่ตำบลเอี้ยวฮือมีมาณพผู้หนึ่งชื่อต้งหัว ๆ เป็นบุตรกู่เซ่า ๆ เป็นบุตรเคี่ยวหงู ๆ เป็นบุตรกู่บ๊วง ๆ เป็นบุตรเก่งฆั่ง ๆ เป็นบุตรข๎ย้งเสี่ยน ๆ เป็นพระราชโอรสพระเจ้าจวนเต้ ๆ เป็นพระราชโอรสพระเจ้าอึ้งเต้ เมื่อนับตามลำดับมา ต้งหัวก็เป็นชั้นที่แปดของพระเจ้าอึ้งเต้นั้น ตั้งแต่ข๎ย้งเสี่ยนสืบมาจน/*4ถึงกู่เซ่า ทำแต่ไร่นาหาได้รับราชการงานเมืองไม่ กู่เซ่ามีภรรยาคนหนึ่งชื่ออ้กเต็งอยู่ด้วยกันเป็นสุขสืบมา
วันหนึ่งนางอ้กเต็งได้เห็นรัสมีรุ้งสีปลาด ให้รู้สึกซาบซ่านในใจ ครั้นต่อมาอิกวันหนึ่ง นางอ้กเต็งนอนพักกลางวันหลับไป ฝันว่ามีนกเชียกเผือกขนาดใหญ่ตัวหนึ่งบินโผมาเข้าท้อง นางก็ตกใจตื่นขึ้น ตั้งแต่นั้นมาก็เริ่มมีครรภ์ เมื่อครบกำหนดทศมาสคลอดบุตรชายคนหนึ่งมีลักษณะเต้งถง ปรากฏอยู่ในดวงตา คือมีหัวตุ๊กตาข้างละสองหัว บิดามารดาจึงขนานนามทารกนั้นว่า ต้งหัว
ตั้งแต่ต้งหัวรู้เดียงสาตลอดมา เป็นคนว่านอนสอนง่าย อัธยาศัยลมุนลม่อมอ่อนหวาน เมตตาปราณีประจำตัว เคารพยำเกรงบิดามารดาเป็นที่สุด คนทั้งหลายยกย่องสรรเสริญ เรียกว่า ไต้สุ่น ครั้นอยู่มานางอ้กเติงมารดาของไต้สุ่นถึงแก่กรรมลง ไต้สุ่นมีความเศร้าโศกถึงมารดา ร้องไห้คร่ำครวญจนสลบไปหลายครั้ง ภายหลังกู่เซ่าบิดาของไต้สุ่นมีภรรยาใหม่อีกคนหนึ่งชื่อนางหยิมนึ้ง ไต้สุ่นมีความอ่อนน้อมนางหยิมนึ้งผู้เป็นมารดาเลี้ยงเช่นเดียวกับมารดาของตนเอง แต่มารดาเลี้ยงเป็นคนริศยาแรงนัก คอยหาเรื่องยุยงกู่เซ่าผู้สามี ให้เกลียดชังไต้สุ่นเนือง ๆ จนบางครั้งไต้สุ่นถูกบิดาเฆี่ยนตีโดยสาเหตุเพียงเล็ก ๆ น้อย ๆ ส่วนไต้สุ่นเป็นคนยั่งยืนในความกตัญญู มีความยำเกรงบิดามารดาอยู่เช่นเคย และคอยระวังไม่ทำการให้ผิดพลั้งเสียหาย ปรนนิบัติบิดามารดาตามหน้าที่ของบุตร เชื่อฟังทำตามคำสั่งของผู้ใหญ่ อยู่ในโอวาทคำเตือนทุกคราวมา
นางหยิมนึ้งมีบุตรหญิงคนหนึ่งชื่อขวยซิ้ว และมีบุตรชายอีกคนหนึ่งชื่อเสียงยืน กู่เซ่ารักเสียงยืนบุตรคนใหม่ยิ่งกว่าไต้สุ่น และนางหยิมนึ้งก็หาสิ้นความเคียดแค้นในไต้สุ่นไม่ แต่ไต้สุ่นมิได้คำนึงถึงความเกลียดชังของบิดามารดา มีใจมั่นอยู่ในเมตตาเอ็นดูน้องทั้งสองคน โดยมิได้รังเกียจอย่างใดเลย เมื่อไต้สุ่นอายุย่างขึ้นยี่สิบปี พอถึงคราวอุทกภัยน้ำท่วมไร่นาบ้านช่องเสียหายหลายตำบล บิดาจึงให้ไต้สุ่นไปตั้งทำนาที่เชิงเขาเละซัว ไต้สุ่นก็ไปทำตามคำบิดาสั่ง แต่เมื่อนึกถึงว่าตนยังไม่สามารถให้บิดาได้รับความสุขสำราญ ก็เสียใจนัก เพราะมีเวรกรรมทำไว้อย่างไรจึงบรรดาล/*6ให้มาประสพยุคเข็ญไม่อาจหาเลี้ยงบิดาให้สมบูรณ์พูนสุขตลอดมา คิด ๆ แล้วก็ร้องไห้แทบจะสิ้นสมฤดี
ขณะนั้นบังเอิญมีช้างเชือกหนึ่ง เดินตรงมาหาไต้สุ่น คอยรับใช้ในการไถนา และมีนกเชียกอีกฝูงหนึ่ง มาช่วยไต้สุ่นเพาะปลูก คนทั้งหลายได้เห็นก็เกิดอัศจรรย์ใจ มีความเลื่อมใสนับถือไต้สุ่น ต่างบอกกล่าวชักชวนกันมาช่วยไต้สุ่นทำไร่ไถนาเป็นอันมาก ไต้สุ่นดีใจยิ่งนัก จัดแบ่งที่ทางให้คนเหล่านั้นอยูทำไร่ไถนา เป็นหมู่เป็นตอนตามสมควรแก่กำลัง ไร่นาก็บริบูรณ์ ไต้สุ่นเก็บเกี่ยวไปบำรุงบิดามารดาเสมอในเวลาว่างการไร่นา ไต้สุ่นพาคนทั้งหลายไปจับปลาที่บึงลุ่ยเจ็ก และทำถ้วยชามที่ห้อบิน ริมฝั่งแม่น้ำ โดยปกติไต้สุ่นเป็นคนนบนอบผู้ใหญ่ และเชื่อฟังคำชี้แจงของผู้มีความรู้ เมื่อผู้ใดแนะนำกิจการอื่นที่ดีกว่า ก็ยอมรับฟังด้วยความนับถือ ถ้าตนสามารถก็รีบลงมือทำการนั้น ๆ ไม่ท้อถอย อนึ่งไต้สุ่นเป็นคนกตัญญูและเคารพต่อความดีของผู้อื่น จึงชักนำคนทั้งหลายให้นิยมอยู่ในกตัญญู เอาใจใส่ปรนนิบัติบิดามารดาของตน ๆ ให้ได้ความสุขสำราญจนกว่าชีวิตหาไม่ มีเยื่อใยรักพี่น้องพงศ์พันธุ์ไม่ผิดกับรักตนเอง และรักมิตรสหายร่วมสุขร่วมทุกข์ ไม่ทำการเป็นเหตุกินแหนงต่อกัน เมตตาปราณีคนทั่วไปทั้งชายหญิง ด้วยการสงเคราะห์ช่วยเหลือตามโอกาส ไต้สุ่นทำดีอยู่อย่างไร ก็ชักจูงคนอื่น ๆ ให้ทำอย่างนั้น ๆ บ้าง คนทั้งหลายจึงนิยมรักใคร่นับถือไต้สุ่น แม้อยู่ต่างถิ่นห่างไกลออกไป ก็สมัครมารวมอยู่ในตำบลเดียวกับไต้สุ่น จำนวนคนทวีมากขึ้น อพยพมาอยู่อุ่นหนาฝาคั่งจนเป็นแขวงใหญ่ และพร้อมกันยกย่องไต้สุ่นให้เป็นหัวหน้า เป็นผู้ใหญ่ดูแลทั่วไปในแขวงนั้นสืบมา
เมื่อพระเจ้าเต้เหงียวได้ทรงฟังเรื่องของไต้สุ่นจบลง ก็พอพระทัยมาก จึงมีพระราชดำรัสแก่งี่ต๋งว่า ตามเรื่องที่ท่านเล่ามานี้ปรากฏว่าไต้สุ่นเป็นคนดีนักหนา ข้าพเจ้าจะต้องทดลองให้รู้ตระหนักต่อไป ตรัสแล้วก็มีรับสั่งให้เตรียมการเดินทางกลับคืนไปยังพระนครเพ่งเอี๋ยง ซึ่งเป็นราชธานีในสมัยนั้น
วันหนึ่ง พระเจ้าเต้เหงียวมีรับสั่งให้งี่ต๋งไปเฝ้าโดยฉะเพาะเพื่อทรงหารือเรื่องไต้สุ่น ครั้นงี่ต๋งเข้าเฝ้า พระองค์มีพระราชดำรัสว่า ข้าพเจ้าจะยกลูกสาวสองคนให้/*7เป็นภรรยาไต้สุ่น ท่านจะเห็นประการใด งี่ต๋งก็เห็นชอบตามกระแสพระราชปรารภ จึงโปรดให้งี่ต๋งไปชี้แจงแก่ไต้สุ่น งี่ต๋งรับสั่งใส่เกล้า แล้วออกจากที่เฝ้ากลับมาบ้านของตน จัดแจงบ่าวไพร่เดินทางไปหาไต้สุ่น เมื่อถึงเขตต์ตำบลเอี้ยวฮือ พิเคราะห์ดูภูมิฐานบ้านเรือนไร่นา ต้องด้วยลักษณะแห่งความเจริญ เห็นผู้คนทำงานขยันขันแข็ง บ้างก็ร้องรำทำเพลงร่าเริงไม่ท้อถอย งี่ต๋งได้เห็นดังนั้นก็นึกชมอยู่ในใจว่า ไต้สุ่นเป็นคนฉลาดสามารถหางานให้คนทำ และรู้จักชี้แจงให้คนงานมีน้ำใจไม่เกียจคร้าน กิจการก็ลุล่วงสำเร็จเป็นผลดี มิช้ามินานตำบลเอี้ยวฮือก็สมบูรณ์พูนสุข คนทั้งหลายจึงนิยมนับถือไต้สุ่นยิ่งนัก
ขณะที่งี่ต๋งและบริวารหยุดยืนชมอยู่นั้น คนงานของไต้สุ่นเหลียวมาเห็นท่วงทีว่าจะเป็นขุนนางสำคัญเดินทางมา จึงหยุดงานเสียแล้วพิเคราะห์ดูบ้าง มีคนหนึ่งเป็นผู้ใหญ่ใคร่จะรู้ความ จึงเข้าไปหาทำความเคารพ แล้วถามความประสงค์ ฝ่ายงี่ต๋งก็แจ้งให้ทราบว่า พระเจ้าแผ่นดินให้คนเดินทางมาหาไต้สุ่น แต่ยังไม่ทราบว่าไต้สุ่นอยู่ที่ใด คนนั้นได้ทราบเรื่องแล้วรีบไปตามไต้สุ่นมาหา เมื่อไต้สุ่นกำลังเดินออกจากประตูตำบลนั้น งี่ต๋งแลเห็นแต่ไกล ก็พอสังเกตรู้ว่าคนที่เดินมากลางหมู่นั้นคงจะเป็นไต้สุ่น ขนาดสูงราวหกฟิต ท่าทางผึ่งผาย หน้าผากกว้าง จมูกคล้ายผลชมพู่ ปากกว้างคางโต นัยน์ตามีแววประกาย งี่ต๋งชมเพลินอยูก็พอดีไต้สุ่นมาถึง จึงคำนับซึ่งกันและกัน งี่ต๋งทักทายปราสัยพอสมควรแล้ว ไต้สุ่นก็เชิญงี่ต๋งให้ไปพักที่บ้านงี่ต๋ง เดินไปพลางสังเกตเคหสถานบ้านเรือนในย่านนั้น ปลูกอยู่เป็นแถวเป็นแนวได้ระยะน่าดู เป็นเครื่องพิสจน์ให้เห็นความฉลาดรอบคอบของไต้สุ่น ว่าเป็นคนรู้จักคิดอ่านการทุกอย่าง ทำได้ระเบียบเรียบร้อย เจริญตาเจริญใจของผู้ได้เห็นไม่เว้นแลย ครั้นถึงที่พักในบ้านไต้สุ่น เมื่อทุกคนลงนั่งพักทั่วกันแล้ว งี่ต๋งจึงบอกแก่ไต้สุ่นว่า พระเจ้าเต้เหงียวโปรดให้ข้าพเจ้ามาแจ้งแก่ท่านว่า พระองค์ทรงพอพระทัยในคุณความดีของท่านเป็นอันมาก ท่านจะมีแต่ความเจริญไม่ถดถอย จึงทรงพระกรุณาจะยกพระราชธิดาทั้งสององค์ให้เป็นภรรยาท่าน ไต้สุ่นได้ฟังดังนั้น ก็หันหน้าไปทางทิศที่เมืองหลวง คุกเข่าลงคำนับน้อมตรงไปยังพระเจ้าเต้เหงียวสามครั้ง ด้วยปลายปลื้มใน/*8ความเอ็นดูของพระองค์ แล้วลุกขึ้นหันหน้ามาทางงี่ต๋งกล่าวว่า ตามที่พระเจ้าเต้เหงี่ยวทรงพระกรุณาแก่ข้าพเจ้านั้น เป็นพระคุณอันใหญ่หลวงสุดที่จะประมาณได้ แต่ข้าพเจ้าเป็นคนสกุลต่ำ ได้แต่ทำไร่ไถนาหาเลี้ยงบิดามารดา พอมีความสุขบ้างเล็กน้อย เพราะอาศัยพระบารมีของพระเจ้าเต้เหงียวคุ้มครองให้ร่มเย็นอยู่ จึงมีโอกาศทำมาหากินปราศจากอันตราย และก็ได้ความสุขพอสมสกุลอยู่แล้ว สติปัญญาของข้าพเจ้าไม่ยอดเยี่ยม จะมีบ้างก็น้อยนัก ไหนเลยข้าพเจ้าจะสามารถทะนบำรุงพระราชธิดาให้มีความสุขสมบูรณ์ได้ ข้อที่จะพระราชทานแก่ข้าพเจ้านั้น พระเดชพระคุณเหลือล้นแล้ว แต่เกรงว่าข้าพเจ้าจะทำการฉลองพระคุณมิตลอด จึงเป็นการจนใจจริงๆ งี่ต๋งจึงว่า อันที่จริงพระเจ้าเต้เหงียวทรงทราบตลอดแล้ว ว่าท่านเป็นคนสำคัญอย่างไร ทั้งมีเชื้อสายร่วมสกุลเดียวกับพระองค์ มีความกตัญญูกตเวทีแรงกล้า สมควรที่ที่คนทั้งหลายจะยกย่องนับถือท่าน และชายหนุ่มในสกุลอื่น ๆ ที่สูงศักดิ์เล่า บัดนี้จะหาคนดีเหมือนท่านก็หาไม่ได้ ทรงเห็นว่าท่านเป็นผู้สมควรกับพระราชธิดาแล้ว จึงโปรดให้ข้าพเจ้ามาบอกกับท่าน ขอให้ท่านจะเห็นแก่พระกรุณาของพระองค์ และรับสนองตามพระโองการเถิด ไต้สุ่นตอบว่า ตามที่ท่านพูดมาทั้งนี้ก็จริงแล้ว ข้าพเจ้ามั่นอยู่ในความกตัญญูกตเวทีอย่างท่านว่า เมื่อจะทำการใด ๆ ต้องปรึกษาหารือให้บิดามารดายินยอมก่อนจึงจะทำ เพราะฉะนั้นในเรื่องนี้ ข้าพเจ้าก็ต้องนำความไปชี้แจงให้บิดามารดาทราบก่อน เมื่อได้รับความเห็นชอบพร้อมกันแล้ว ข้าพเจ้าจะนำความไปเรียนให้ท่านทราบต่อไป
ขณะที่กำลังสนทนากันอยู่นั้น พอถึงเวลากลางวันคนครัวก็จัดอาหารมา ไต้สุ่นจึงเชื้อเชิญให้งี่ต๋งรับประทาน และเลี้ยงดูบ่าวไพร่ของงี่ต๋งให้อิ่มหนำสำราญทุกคน การรับประทานอาหารสมัยนั้นต้องนั่งบนเสื่อ เพราะยังไม่มีใครคิดทำโต๊ะเก้าอี้ใช้ เมื่อรับประทานทั่วกันแล้ว ถึงเวลาบ่ายงี่ต๋งก็ลาไต้สุ่นเดินทางกลับไปยังนครหลวง
เวลาเย็นภายหลังอาหารวันนั้น ไต้สุ่นทำการปรนนิบัติบิดามารดาตามเคย กู่เซ่าผู้เป็นบิดาถามไต้สุ่นว่า วันนี้มีขุนนางมาหาเจ้าด้วยราชการสิ่งใดหรือ ไต้สุ่นเล่าความที่งี่ต๋งเชิญกระแสรับสั่งของพระเจ้าเต้เหงียวมาแจ้งให้ตนทราบนั้นทุกประการ /*9กู่เซ่าฟังแล้วนิ่งอยู่มิได้ว่าประการใด แต่มารดาเลี้ยงของไต้สุ่นมีใจริศยา ไม่ปรารถนาให้ไต้สุ่นได้กับพระราชธิดา เพราะเกรงว่าเมื่อได้แล้ว กู่เซ่าจะรักลูกสะใภ้ยิ่งกว่าลูกสาวของตน ครั้นจะบอกให้กู่เซ่าขัดขวางไต้สุ่นไว้ ไต้สุ่นก็ยังอยู่ฉะเพาะหน้า จึงนิ่งอยู่ก่อน ถ้ามีโอกาศจะยุยงภายหลัง
ฝ่ายงี่ต๋ง เมื่อเดินทางกลับไปแล้ว รุ่งขึ้นเวลาพระเจ้าเต้เหงียวเสด็จออกก็เข้าเฝ้ากราบทูลแถลงเรื่องที่ไปพบไต้สุ่นจนตลอด พระเจ้าเต้เหงียวจึ่งตรัสว่า ถ้ากู่เซ่าไม่เห็นชอบด้วย ไต้สุ่นก็คงไม่กล้ารับ การก็จะค้างไม่สมนึก จะต้องดำริหาวิธีใหม่ แล้วรีบจัดทำโดยไม่ต้องรอฟังคำตอบของไต้สุ่น จึงจะสมความตั้งใจ ครั้นอยู่มาถึงวันฤกษ์ดี ในปีฉลูก่อนพุทธศักราช ๑๗๔๕ ซึ่งเป็นปีที่เจ็ดสิบแห่งรัชชกาลพระเจ้าเต้เหงี่ยวนั้น พระองค์ให้อำมาตย?งสี่นายนำพระราชธิดาทั้งสององค์ ไปยังแม่น้ำอุยสุย แล้วตามตัวไต้สุ่นมารับพระราชธิดาไปอยู่กินเป็นสามีภรรยากันตามธรรมเนียม ไต้สุ่นไม่กล้าขัดขืนพระราชโองการ ก็ยอมรับพิธีอาวาหมงคล แม้กู่เซ่าบิดาของไต้สุ่นเมื่อได้ทราบว่าไต้สุ่นยอมรับพระราชธิดาเป็นภรรยาแล้ว ก็มิได้ว่าประการใดเพราะเกรงพระราชอาญา แต่เริ่มมีใจเกลียดชังไต้สุ่นกับพระราชธิดาทั้งสองนั้น ด้วยหลงเชื่อคำยุยงของภรรยา คนทั้งหลายจึ่งว่ากู่เซ่าตาบอด ซึ่งความจริงดวงตาทั้งสองหาบอดไม่ แต่เพราะเป็นคนหลงเชื่อภรรยา จนไม่รู้จักว่าไต้สุ่นบุตรของตนนั้นเป็นคนซื่อตรงอ่อนน้อม มีความกตัญญูอย่างยิ่งยวดเพียงไร เหมือนคนตาบอดมองไม่เห็นทางที่ตนเดินซึ่งราบรื่นดีอยู่แล้ว เดินไถลหลงทางอันดีเสีย
ฝ่ายไต้สุ่นหมั่นอบรมฝึกสอนภรรยาของตน ให้รอบรู้ขนบธรรมเนียม และเอาใจใส่ในการบ้านเรือนเป็นอย่างดี หมั่นปรนนิบัติบิดามารดาเป็นอาจิณ ด้วยหน้าตายิ้มแย้มแจ่มใส พระราชธิดาทั้งสองซึ่งเป็นภรรยาไต้สุ่นนั้น เชื่อถ้อยฟังคำอยู่ในโอวาทของสามี พยายามปฏิบัติการทั้งปวงให้เรียบร้อยตลอดมา
ไต้สุ่นทำดีอย่างไรบ้าง ความก็ทราบถึงพระเจ้าเต้เหงียว พระองค์ทรงยินดียิ่งนัก การที่ไต้สุ่นเป็นคนดีและจัดการงานได้เรียบร้อยเจริญดีเป็นลำดับมานั้น เป็น/*10อันสมดังพระทัยปรารถนา จึงโปรดให้ฮั่วต๋งอำมาตย์ผู้ใหญ่ นำพระโอรสเก้าองค์ที่ประสูติแต่พระสนมไปมอบให้อยู่ในปกครองของไต้สุ่น ฮั่วต๋งก็พาพระโอรสทั้งเก้านั้นไปยังบ้านไต้สุ่น และชี้แจงฝากฝังตามรับสั่งของพระเจ้าเต้เหงียวทุกประการ ไต้สุ่นก็รับไว้ด้วยความเคารพ ใช้ให้ทำกิจการทั่วไปทั้งหนักทั้งเบา และอบรมความประพฤติให้ประกอบด้วยมรรยาทอันดีงาม สั่งสอนให้รู้จักขนบธรรมเนียมต่าง ๆ ที่เกี่ยวด้วยชุมนุมชนเป็นชั้น ๆ ขึ้นไป พระราชธิดาและพระโอรสทั้งสิบเอ็ดองค์นั้น ล้วนมีความอ่อนน้อมนับถือไต้สุ่น เชื่อฟังคำสั่งสอนและกระทำตามจนสุดความสามารถตลอดมา
ครั้นพระเจ้าเต้เหงียวทรงทราบว่า ไต้สุ่นปกครองพระราชธิดาและพระโอรสของพระองค์อยู่เย็นเป็นสุข และเชื่อถ้อยฟังคำไต้สุ่นทุกคน ก็ทรงแน่พระทัยว่าไต้สุ่นคงจะสามารถปกครองบ้านเมืองได้ จึงรับสั่งให้งี่ซกสร้างเมืองขึ้นที่ริมแม่น้ำอุยสุยเมืองหนึ่ง ขนานนามว่าเมืองอิวหงอ โปรดให้ไต้สุ่นพระราชบุตรเขยมาครองเมืองนั้น
ไต้สุ่นรับบิดามารดาและน้องชายน้องหญิงมาอยู่กันพร้อมหน้า แม้จะได้รับ ยกย่องให้เป็นเจ้าเมือง ปกครองอาณาประชาราษฎรเป็นจำนวนมาก และมีความสุขสมบูรณ์พรั่งพรูทุกประการ แต่ไต้สุ่นก็หาได้ฟุ้งเฟ้อไปตามเหตุการณ์ไม่ คงเอาใจใส่ปฏิบัติบิดามารดาตามวิสัยบุตรที่ดี มีความเคารพนบนอบนับถือถ้อยคำบิดามารดาสม่ำเสมอ
วันหนึ่งมีผู้เฒ่ามาหาไต้สุ่น บอกมนต์สำคัญให้ เมื่อไต้สุ่นรับไว้ท่องจำได้แล้ว ท่านผู้เฒ่านั้นก็หายไป ไต้สุ่นจึ่งรู้ว่าเป็นเทพดาจำแลงมา ด้วยหวังสงเคราะห์ตน
ฝ่ายน้องชายของไต้สุ่น ที่เป็นบุตรมารดาเลี้ยง ซึ่งบิดาขนานนามว่าเสียงยืนนั้น เป็นคนละโมบมักได้ มีน้ำใจริศยาเช่นเดียวกับมารดาของตน สมกับคำของคนโบราณมักพูดกันบ่อย ๆ ว่า เชื่อไม่ทิ้วแถว แนวไม่ทิ้งถิ่น เสียงยืนเห็นว่าไต้สุ่นมีสมบัติมากมาย ถ้าไต้สุ่นตายลงเมื่อใด ทรัพย์สมบัติคงจะตกทอดถึงตอน จึงอ้อนวอนให้มารดายุยงให้กู่เซ่าคิดร้ายต่อไต้สุ่น ส่วนไต้สุ่น ตั้งแต่ได้มนต์วิเศษจากท่านผู้เฒ่า ก็/*11อุตสาห์ภาวนาทุกเช้าค่ำ สติปัญญาก็เพิ่มพูลมากขึ้นกว่าแต่ก่อน อยู่มาวันหนึ่งกู่เซ่าเรียกหาไต้สุ่นไปสั่งว่า จงตรวจดูยุ้งฉางให้ทั่ว เพราะเข้าเขตต์ฤดูฝน ถ้าหลังคารั่วฝนตกลงมาจะเป็นอันตรายแก่เข้าเปลือกเข้าสาร ไต้สุ่นได้ฟังดังนั้นมิได้เฉลียวใจ รีบเปลี่ยนเครื่องแต่ตัวเตรียมจะปีนขึ้นตรวจบนหลังคาแงทั้งปวงตามคำสั่งของบิดา ฝ่ายภรรยาไต้สุ่นเห็นผิดสังเกตก็ไต่ถามสามีว่า ช่างก็มี เหตุใดท่านไม่ใช้เขาให้ขึ้นไปสำรวจซ่อมแซมเล่า การที่ท่านจะด่วนขึ้นไปนั้น ไม่ระแวงต่อเหตุการณ์ร้ายดีบ้างหรือ ธรรมดาการขึ้นบนที่สูงต้องเอาอย่างนกจะได้ปลอดภัย ไต้สุ่นจึงว่า เมื่อบิดาใช้แล้วต้องไปทำ ไม่จำต้องคำนึงถึงเหตุร้าย ต่อเมื่อเตือนให้ระวังตัวตามหน้าที่ของคนขึ้นบนที่สูงก็ชอบแล้ว สมควรทำตามด้วยเหมือนกัน ไต้สุ่นก็นำก้วยเล้ยขึ้นไปด้วย ขณะปีนขึ้นไปยังไม่ทันถึงบนหลังคา กู่เซ่าและเสียงยืนสองคนพ่อลูกแอบคอยท่วงทีอยู่ เห็นไต้สุ่นขึ้นไปสูงแล้ว ก็จุดไฟเผายุ้งไฟไหม้ลุกลามเปลวพลุ่งขึ้น ไต้สุ่นเห็นดังนั้นจึงรีบปีนขึ้นไปถึงบนหลังคาแล้วผูกก้วยเล้ยที่แขน ทำเป็นปีกทั้งสองข้าง กระโดดบินถลาลงพิ้นดินรอดพ้นอันตรายอย่างหวุดหวิด เสียงยืนเห็นไต้สุ่นพ้นภัย จึงอ้อนวอนกู่เซ่าให้คิดทำร้ายอย่างอื่นต่อไปอีก ส่วนไต้สุ่นแม้จะประสพเหตุร้ายมาแล้วก็มิได้ปริปากพูดให้บิดามารดาฟัง เพราะเกรงว่าจะทำให้บิดามารดาตกใจโดยไม่สมควร
ครั้นอยู่มาไม่นาน บ่อน้ำหลังบ้านแห้งขอดลง กู่เซ่าจึงบอกให้ไต้สุ่นลงไปลอกก้นบ่อ ไต้สุ่นก็ไปเตรียมตัวจะทำตามคำของบิดาสั่ง ฝ่ายภรรยาจึงเตือนว่า เมื่อท่านจะลงบ่อควรเอาอย่างงูจึงจะพ้นภัย แล้วนำเอาเสื้อกางเกงสีต่าง ๆ กับเชือกใหญ่เส้นหนึ่งมามอบให้ไต้สุ่น ๆ รับเอาเสื้อกางเกงสวมทับเป็นชั้นนอก และนำเชือกเส้นนั้นไปด้วย เมื่อไปถึงริมบ่อเหลือบไปเห็นเสียงยืนแอบอยู่ ไต้สุ่นนึกสงสัยแต่มิได้ถามว่ากะไร รีบเอาเชือกผูกกับต้นไม้ริมบ่อแล้วทิ้งชายเชือกนั้นลงในบ่อ ค่อย ๆ ห้อยโหนลงบ่อตามเส้นเชือกนั้น พอลงถึงก้นบ่อก็ถอดเสื้อกางเกงสีต่าง ๆ ทีตนสรวมใส่อยู่นั้นออกกองไว้ แล้วกลับเหนี่ยวเชือกสาวขึ้นมาข้างบน ฝ่ายเสียงยืนไปนั่งแอบอยู่ทางหนึ่ง เห็นไต้สุ่นลงไปก้นบ่อก็ดีใจ เดินไปปากบ่อก้มลงมองดูเห็นเสื้อกางเกงกองไว้ทางหนึ่ง ก็สำคัญว่าไต้สุ่นคงยังทำการลอกก้นบ่ออยู่ จึงรีบไปหาบดินและหินมาทิ้งถมลงในบ่อ /*12จนบ่อตื้นขึ้นมา ก็เข้าใจว่าไต้สุ่นคงตายเพราะถูกดินและหินทับเป็นแน่แล้ว ตนก็กลับไปแจ้งให้มารดาทราบด้วยความดีใจ ครั้นเมื่อเดินเลียบไปริมจวนของไต้สุ่น มองเห็นไต้สุ่นกำลังซ้อมพิณอยู่กับภรรยา เสียงยืนก็ตลึงแทบสิ้นสติ ฝ่ายไต้สุ่นเมื่อเหลือบมาเห็นเสียงยืนตลึงอยู่ ก็ทักทายปราสัยโดยปกติ ดังว่ามิได้เกิดเรื่องอะไรเลย เสียงยืนได้ฟังน้ำคำทักทายของไต้สุ่น ก็เกิดสำนึกตนเห็นความใจดีของพี่ชาย ซึ่งแม้จะถูกลวงไปฆ่าถึงสองครั้งก็ไม่โกรธ ชะรอยจะมีเทวดาคุ้มครองรักษาเป็นมั่นคง สมกับคำว่า เมื่อคิดทำร้ายใครถ้าดินฟ้าอากาศไม่อำนวย ก็ทำไม่สำเร็จ หากดินฟ้าอากาศจะลงโทษผู้ใดแล้ว ผู้นั้นก็ไม่สามารถจะหลีกเลี่ยงพ้นไปได้ เมื่อเช่นนี้ ถ้าเรายังจะคิดทำร้ายพี่เราต่อไปอีก ดินฟ้าอากาศก็คงจะลงโทษเราเป็นแท้ ครั้นเสียงยืนได้สำนึกว่าตนผิด ก็กลับใจยอมเคารพนบนอบไต้สุ่นและพระราชธิดาเป็นอันดี แล้วกลับไปเล่าเรื่องไต้สุ่นให้บิดาทราบ และสารภาพว่าตั้งแต่วันนี้ไป ข้าพเจ้าจะไม่คิดร้ายพี่ชายอีกแล้ว จะเคารพนบนอบเท่ากับบิดามารดาทุกวัน เทพดาจึงจะคุ้มครองรักษาข้าพเจ้า กู่เซ่าได้ฟังคำของเสียงยืนก็นิ่งอยู่ ตั้งแต่วันนั้นมา เสียงยืนเคารพนบนอบไต้สุ่นและพระราชธิดาเสมอ จนมารดาเลี้ยงพลอยคลายความริศยาไม่ยุยงสามี กู่เซ่าก็หายเกลียดชังลูกชายลูกสะใภ้ ซ้ำมีความชื่นชมยินดีในการที่ไต้สุ่นเป็นพระราชบุตรเขยพระเจ้าแผ่นดิน พระราชธิดาทั้งสองก็ถ่อมยศถ่อมศักดิ์ปรนนิบัติบิดามารดาของสามีไม่ให้อนาทรร้อนใจ
ฝ่ายพระเจ้าเต้เหงียว ตั้งแต่มอบเมืองใหม่ให้พระราชบุตรเขยปกครองแล้ว ทรงคอยฟังข่าวคราวอยู่เสมอ เมื่อทรงทราบว่าไต้สุ่นเอาความกตัญญูกตเวทีเปลื้องปลดความอิจฉาริศยาของมารดาเลี้ยง และความงมงายของบิดา จนนิสัยใจคอของบิดามารดาเปลี่ยนแปลงเป็นตรงกันข้าม รู้จักรักใคร่ลูกเต้าสม่ำเสมอไม่ลำเอียง และเอาความเมตตาปราณีผจญต่อการใจบาปหยาบช้าของเสียงยืนผู้น้อง จนเสียงยืนนิยมยินดีเคารพนับถือโอวาทของไต้สุ่นผู้พี่ยิ่งนัก จึงรับสั่งแก่อำมาตย์ทั้งสี่ว่า ไต้สุ่นมีความกตัญญูกตเวทีใหญ่หลวงไม่มีผู้ใดเทียมทัน สติปัญญาก็ลึกซึ้งจะหาผู้เสมอเหมือนยากนัก สมควรดูแลบ้านเมืองทำนุบำรุงราษฎรให้เป็นสุข แล้วรับสั่งกะฮั่วซกว่า /*13ท่านจงไปตามไต้สุ่นมาเถิด ข้าพเจ้าจะแต่งตั้งให้เป็นขุนนางช่วยดูแลบ้านเมือง ฮั่วซกรับพระโองการแล้วรีบเดินทางไปยังเมืองอิวหงอ แจ้งความให้ไต้สุ่นทราบตามรับสั่งของพระเจ้าเต้เหงียวทุกประการ ไต้สุ่นก็ลาบิดามารดา และสั่งเสียภรรยาทั้งสองให้ปรนนิบัติบิดามารดาดูแลน้องหญิงน้องชายอย่าให้เดือดร้อน แล้วตนก็ออกเดินทางพร้อมด้วยพระโอรสของพระเจ้าเต้เหงียว ที่โปรดให้มาอยู่ศึกษาการงานและประเพณี ทั้งบริวารที่ติดตามมาแต่ตำบลเอี้ยวฮือไปยังพระนครเพ่งเฮี๋ยง ไต้สุ่นมาตามทางสังเกตเห็นบ้านช่องท้องถิ่นร้างเพราะถูกน้ำท่วมโดยมาก ก็คิดแต่ในใจว่า หากได้ทำการระบายน้ำลงทะเลไปให้เสร็จ ราษฎรจึงจะเป็นสุข ครั้นถึงนครหลวงเข้าเฝ้าพระเจ้าเต้เหงียว ๆ ทรงทักทาย ปราสัยพอสมควร แล้วทรงตั้งไต้สุ่นให้เป็นซีถูอำมาตย์ผู้ใหญ่ ตำแหน่งผู้ช่วยราชการแผ่นดิน เมื่อไต้สุ่นเป็นซีถูแล้ว จึงกราบทูลพระเจ้าเต้เหงียวขอตั้งแต่งขุนนางช่วยทำราชการสืบไป พระเจ้าเต้เหงียวก็ทรงอนุญาตให้ตามความประสงค์ ไต้สุ่นจึงถอดขุนนางผู้ใหญ่ที่ใจบาปหยาบช้าหลายคน บางทีเนรเทศทั้งสกุลให้อพยพกันไปอยู่ปลายเขตต์ปลายแดน แล้วเลือกตั้งผู้มีสติปัญญาสามารถ เป็นขุนนางช่วยดูแลบ้านเมือง กิจการสิ่งใดที่ขุนนางทั้งปวงไม่สามารถพิเคราะห์ให้ลุล่วงไปได้ ไต้สุ่นก็พิจารณาด้วยปรีชาอันเที่ยงธรรมของตนเสร็จไปทุกเรื่องทุกข้อ แล้วทูลลาพระเจ้าเต้เหงียวไปตรวจตามหัวเมืองดูแลสุขทุกข์ของราษฎร พระเจ้าเต้เหงียวรับสั่งให้อำมาตย์ทั้งปวงไปส่งไต้สุ่นจนเลยชานพระนคร
ไต้สุ่นยกรี้พลไปถึงบ้านใดเมืองใด ก็ดูแลสอบสวนสุขทุกข์ของราษฎร ถ้าเมืองใดกระด้างกระเดื่อง ก็แต่งทูตให้ไปเจรจาว่ากล่าว เจ้าบ้านผ่านเมืองอ่อนน้อมโดยดีก็ให้โอวาทตามสมควรแก่ทางการ ชี้แจงถึงแยบคายในการทำนุบำรุงคุ้มครองอาณาประชาราษฎร หากเมืองใดไม่เชื่อฟังถ้อยคำ แสดงอาการกระด้างกระเดื่อง ก็ให้นายทัพนายกองยกกำลังทหารไปปราบจนได้ไชยชำนะ แล้วเลือกเฟ้นบุตรหลานของเจ้าเมืองนั้น ๆ ที่มีปัญญาพอจะรักษาการได้ ก็ให้ครอบครองบ้านเมืองสืบแซ่สืบสกุลต่อไป
/*14ฝ่ายเปะอิ๋วที่พระเจ้าเต้เหงียวแต่งให้ไปทำการระบายน้ำลงทะเลนั้น มีรี้พลหลายหมวดหลายกองเป็นกำลังมากอยู่ เมื่อทำการระบายน้ำไม่สำเร็จไม่กลับมารายงาน ณ เมืองหลวง เปะอิ๋วยกพลไปถึงตำบลหนึ่ง เห็นภูมิฐานกว้างขวางพอสร้างบ้านเมืองได้ ก็สร้างเมื่องขึ้นที่ตำบลนั้น แล้วตั้งตัวเป็นเจ้าครอบครอง เมื่อทราบข่าวว่าซีถูไต้สุ่นเที่ยวตรวจตราหัวเมืองต่าง ๆ แทนพระเจ้าเต้เหงียว เดินทางมาใกล้เขตต์แดนตนก็คิดไม่อ่อนน้อมยอมลงแก่ไต้สุ่น เปะอิ๋วมีบุตรชายคนหนึ่งชื่ออู๊ เมื่ออู๊ทราบว่าบิดาของตนจะไม่ยอมอ่อนน้อมต่อไต้สุ่น ก็เห็นว่าไม่ถูกธรรมเนียม จึงวิงวอนบิดาขอให้อ่อนน้อมต่อไต้สุ่นผู้แทนพระเจ้าเต้เหงียวตามประเพณีราชการ แต่เปะอิ๋วโกรธนักกลับให้ขุนนางเอาตัวไปคุมขังไว้ แล้วตระเตรียมทะแกล้วทหารรักษาบ้านเมืองอย่างแข็งแรง ครั้นไต้สุ่นยกรี้พลมาถึงไม่เห็นเปะอิ๋วออกต้อนรับ ก็สั่งให้หยุดพลตั้งค่ายพักอยู่ และแต่งทูตให้ไปเจรจาว่ากล่าวแต่โดยดี เปะอิ๋วไม่ให้เปิดประตูรับทูต เมื่อทูตกลับมาแจ้งให้ไต้สุ่นทราบแล้ว ไต้สุ่นจึงคิดว่าเปะอิ๋วเป็นอำมาตย์ผู้ใหญ่ มีรับสั่งให้ทำการระบายน้ำ ควรหรือหลบมาตั้งบ้านเมืองอยู่ตำบลนี้ และยังจะคิดอ่านต่อสู้ขัดขวางเราอีกด้วย ชะรอยเปะอิ๋วเห็นเราเพิ่งมาถึง รี้พลยังอิดโรย ดีร้ายค่ำวันนี้คงยกออกมาปล้นค่ายเป็นแน่ จึงสั่งให้นายทัพนายกองแยกย้ายกันซุ่มคุมเชิงอยู่ พอถึงเวลาดึกเปะอิ๋วยกทหารออกมาหมายจะปล้นค่ายดังที่ไต้สุ่นคาดไว้ กองทหารของไต้สุ่นที่ซุ่มอยู่ เห็นได้ทีก็ระดมตีพร้อมกันทั้งสี่ด้าน กองทัพเปะอิ๋วแตกพ่ายพลทหารล้มตายเป็นอันมาก ตัวเปะอิ๋วก็ตายในที่รบ ทหารที่เหลือตายต่างหนีกระจัดพรัดพรายไป รุ่งขึ้นเวลาเช้าขุนนางที่เปะอิ๋วมอบหมายให้เป็นผู้กำกับควบคุมอู๊บุตรของเปะอิ๋วไว้นั้นได้พร้อมใจกับผู้เฒ่าผู้แก่นำอู๊ออกมาขอขมาโทษต่อไต้สุ่น ๆ แสดงความเคารพนบนอบแด่ผู้เฒ่าผู้แก่ตามสมควร และต้อนรับอู๊ตามรรรมเนียม เห็นรูปร่างอู๋สูงใหญ่ผึ่งผายมีสง่า ก็สอบถามวิชาความรู้ อู๊ชี้แจงไปตามที่ตนได้เล่าเรียนมาทุกประการ และยังได้แสดงความคิดอ่านอย่างอื่น ๆ อันเนื่องในวิธีปกครองอีก ไต้สุ่นเห็นว่าอู๊มีสติปัญญาเฉียบแหลมความรู้ความสามารถก็พอใช้ จึงยินดีมอบเมืองให้อู๊ปกครองไปพลาง จนกว่าจะได้ทูลพระเจ้าเต้เหงียว สุดแต่จะโปรดประการใด ไต้สุ่นเดินทางไป/*15ตรวจหัวเมืองอื่น ๆ จนทั่วถึงแล้วกลับคืนมายังพระนครหลวง รายงานการตรวจหัวเมืองกราบทูลแก่พระเจ้าเต้เหงียวทุกประการ และขอให้ตั้งอู๊เป็นขุนนางทำราชการแทนเปะอิ๋วผู้บิดา พระเจ้าเต้เหงียวก็ทรงเห็นชอบ ไต้สุ่นจึงทำหนังสือแจ้งไปถึงอู๊ตามธรรมเนียม
ตั้งแต่ไต้สุ่นเป็นซีถูทำราชการมา ดินฟ้าอากาศเป็นปกติ ลมและฝนก็พัดตกต้องตามฤดูกาล บ้านเมืองอยู่เย็นเป็นสุข พระเจ้าเต้เหงียวพอพระทัยยิ่งนัก และพระองค์ก็ทรงชราใคร่จะมอบราชสมบัติให้แก่ไต้สุ่น จึงทรงปรึกษาอำมาตย์ทั้งสี่นาย ๆ ก็เห็นชอบตามพระราชดำริ ถึงวันฤกษ์งามยามดีขุนนางทั้งปวงเฝ้าแหนอยู่พร้อมแล้ว พระเจ้าเต้เหงียวตรัสเรียกไต้สุ่นมาหน้าพระที่นั่ง แล้วประทานเครื่องทรงสำหรับกษัตริย์และตราแผ่นดิน ทั้งพระแสงกระบี่พระแสงเกาทัณฑ์ ให้แก่ซีถูไต้สุ่น เป็นการเวนราชสมบบัติตามราชประเพณี แต่ไต้สุ่นกลับถวายคืนขอทำราชการเพียงตำแหน่งซีถูสนองพระเดชพระคุณสืบไป พระเจ้าเต้เหงียวทรงเห็นว่าไต้สุ่นไม่ยอมรับราชสมบัติจริง ๆ ก็รับสั่งให้อำมาตย์ผู้ใหญ่ประกาศตั้งไต้สุ่นเป็นผู้สำเร็จราชการแผ่นดินแทนพระองค์ แล้วเสด็จขึ้น เมื่อไต้สุ่นเป็นผู้สำเร็จราชการแผ่นดินแทนพระองค์แล้ว ก็แสวงหาผู้มีสติปัญญามาชุบเลี้ยงแต่งตั้งให้เป็นขุนนางที่ปรึกษาหลายคน
ฝ่ายอู๊ได้รับหนังสือไต้สุ่นทราบความตลอดแล้ว ก็มอบรี้พลให้ญาติผู้ใหญ่และขุนนางที่สามารถ ช่วยกันดูแลแทนชั่วคราว ส่วนตนเลือกชายฉกรรจ์ที่เข้มแข็งได้หลายสิบคน แล้วรีบเดินทางไปยังเมืองหลวง ไต้สุ่นต้อนรับอู๊ด้วยความยินดี จัดบ้านเรือนที่พักให้อยู่เป็นสุข แล้วนำความขึ้นกราบทูลพระเจ้าเต้เหงียวให้ทรงทราบเรื่องอู๊นั้นทุกประการ รุ่งเช้าพระเจ้าเต้เหงียวเสด็จออกขุนนาง ไต้สุ่นนำอู๊เข้าเฝ้าพระเจ้าเต้เหงียวเห็นรูปร่างอู๊ผึ่งผายสูงราวเก้าฟุต หน้าผากกว้างคางใหญ่หลังนูนเหนือนหลังเต่า ต้องด้วยลักษณะอาชาไนย จะต้องมีสารถีพิเศษควบคุมขับขี่ ก็พลันไปได้โดยเร็วลุล่วงถึงที่ประสงค์ จึงทรงตั้งอู๊ให้เป็นซีคงอำมาตย์ผู้ใหญ่ แล้วโปรดให้ไปทำการระบายน้ำถ่ายโทษบิดา อู๊รับพระโองการแล้วกะเกณฑ์รี้พลออกไปทำการระบายน้ำอยู่หลายปี อู๊มีสติปัญญาลึกซึ้งตั้งใจทำราชการด้วยความอดทนยิ่งนัก การ/*16ระบายน้ำครั้งนั้น อู๊คุมรี้พลทำการผ่านบ่านเมืองของตนไปมาหลายครั้ง โดยตรงไปตรงมาไม่แวะเยือนญาติมิตรให้เสียเวลาราชการเลย เมื่อระบายน้ำเสร็จกลับไปถึงเมืองหลวงแล้ว อู๊รายงานแก่ไต้สุ่นว่า สกุลใหญ่ทั้งหลายที่มีเขตต์แดนก็มี ที่ยังไม่มีเขตต์แดนก็มี ถ้าแบ่งปันเขตต์แดนให้เป็นส่วนสัดกันแล้ว การทะเลาะวิวาทก็จะเบาบางลง แล้วเอาแผนที่ซึ่งตนทำขึ้นใหม่ให้ไต้สุ่นพิจารณาประกอบเรื่อง ไต้สุ่นพินิจพิเคราะห์ดูแผนที่เห็นตรงกับแบบที่ตนได้ทำเมื่อครั้งออกไปตรวจหัวเมือง ก็มีความพอใจและเห็นชอบด้วความคิดนั้น ถึงเวลาเฝ้าพระเจ้าเต้เหงียว ไต้สุ่นทูลรายงานและถวายแผนที่ พระเจ้าเต้เหงียวทรงตรวจดูตลอดแล้วรับสั่งว่า ความคิดท่านทั้งสองต้องกันดีนักหนา จนแบ่งเป็นเขตต์แดนให้สกุลต่าง ๆ เสียจึ่งจะเรียบร้อย แล้วประทานคืนแผนที่ทั้งสองแผ่นให้แก่ไต้สุ่น ๆ ถวายคำนับรับแผนที่กลับจากที่เฝ้า มอบให้แก่อู๊ ให้ไปจัดการปันเขตต์แดนดังที่กะไว้นั้น อู๊ตระเตรียมรี้พลพร้อมแล้วลาไต้สุ่นยกไปทำการนั้น ๆ จนสุดความสามารถของตน มิได้ย่อท่อต่อความเหนื่อยยากเลย
ฝ่ายพระเจ้าเต้หงียว ตั้งแต่โปรดให้ไต้สุ่นเป็นผู้สำเร็จราชการมาหลายปี ทรงเห็นบ้านเมืองเจริญรุ่งเรืองขึ้น ราษฎรทำมาหากินเป็นปึกแผ่นอยู่ตามภูมิลำเนาด้วยความผาสุก ก็ดีพระทัยนัก แต่พระโรคชราเบียดเบียนพระองค์เสมอ ไม่ช้านานก็เสด็จสวรรคต ไต้สุ่นจึงเชิญตังจูผู้เป็นพระราชโอรสขึ้นครองราชสมบัติสืบสันตติวงศ์ ตังจูไม่ยอมรับราชสมบัติ กลับพร้อมใจด้วยขุนนางทั้งปวง เชิญไต้สุ่นครองราชสมบัติแต่ตามพระโองการของพระราชบิดา ฝ่ายไต้สุ่นก็หารับไม่ ตังจูกับขุนนางพร้อมทั้งราษฎรช่วยกันวิงวอนหลายครั้งหลายหน ไต้สุ่นจึงยอมรับครองราชสมบัติ ทรงพระนามว่าพระเจ้าเต้สุ่น ณ ปีจอก่อนพุทธศักราช ๑๗๑๒ ปี แล้วทรงตั้งพระนางง่อหวงเป็นพระมเหษีฝ่ายขวา พระนางนึงเอ็งเป็นพระมเหษีฝ่ายซ้าย และถวายเมืองอิวหงอแก่พระบิดาให้ครอบครองสืบไป
พระเจ้าเต้สุนเสด็จขึ้นครองราชสมบัติครั้งนั้น ประสพโชคสามประการ คือ อากาศโชค มีฝนฟ้าตกต้องตามฤดูกาล ภูมิโชค ข้าวปลาอาหารบริบูรณ์ บ้านเมืองผาสุกสวัสดี นิกรโชค เหล่าสกุลใหญ่สกุลน้อยทั้งปวงชื่นชมยินดีด้วยกันทั้งสิ้น
/*18พระเจ้าเต้เหงียวและพระเจ้าเต้สุ่นทั้งสองพระองค์นั้น เป็นที่สรรเสริญของนักปราชญ์ต่อ ๆ มา ต่างพากันยกย่องพระเกียรติคุณว่า ทั้งสององค์ทรงสามารถทำนุบำรุงบ้านเมืองให้รุ่งเรือง ทรงดำรงอยู่ในราชธรรมยั่งยืนยิ่งนัก
ฝ่ายซีคงอู๊ ยกกองเดินทางไปถึงเขาโซงชัว หยุดพักรี้พลแล้วให้ม้าใช้ไปตามผู้ใหญ่สกุลต่าง ๆ มาชุมนุมแบ่งปันดินแดน กำหนดเขตต์เป็นเมืองใหญ่เก้าเมือง คือ (๑) เมืองเจี๋ยนจิว (๒) เมืองกีจิว (๓) เมืองแชจิว (๔) เมืองชื่อจิว (๕) เมืองอื๋อจิว (๖) เมืองเก็งจิว (๗) เมืองเอียงจิว (๘) เมืองอ๎ยงจิว (๙) เมืองเลี่ยงจิว จะให้บรรดาสกุลใหญ่ครอบครองเมืองเหล่านั้น จึงพาผู้ใหญ่สกุลต่าง ๆ ไปยังนครหลวง นำเข้าเฝ้าถวายพระพรชัยและถวายบรรณาการ แด่พระเจ้าเต้สุ่น ๆ ทรงทักทายปราสัยอู๊และผู้ใหญ่ทุกสกุลพอสมควรแล้วเสด็จขึ้น ผู้ใหญ่สกุลต่าง ๆ ต่างอำลาอู๊กลับไปยังบ้านเมือง ต่อมาพระเจ้าเต้สุ่นมีรับสั่งให้อู๊สร้างเมืองใหม่อีกเมืองหนึ่ง อู๊ก็ตระเตรียมกองกำลังยกไปเที่ยวตรวจดูไชยภูมิถึงตำบลพูปั๊ง เห็นภูมิฐานสมควรสร้างพระนคร จึงรีบทำแผนที่ส่งไปถวายพระเจ้าเต้สุ่น ณ เมืองหลวง พระเจ้าเต้สุ่นได้ทอดพระเนตรแผนที่นั้นแล้ว ก็ทรงโปรดตามความคิดของอู๊ทุกประการ มีรับสั่งให้อู๊ดำเนินงานสร้างต่อไปจนกว่าสำเร็จ อู๊ก็ลงมือทำการก่อสร้าง ณ ตำบลนั้นจนสำเร็จเป็นเมืองใหญ่ เมื่อสร้างเมืองเสร็จแล้ว พระเจ้าเต้สุ่นพร้อมด้วยพระมเหษีเสด็จโดยพยุหะยาตราไปประทับที่เมืองนั้นและขนานนามเมืองว่า พระนครพูปั๋ง ต่อมานักพงศาวดารยกย่องนครนั้นว่าง่อโตว คือพระนครของตระกูลหงอ ส่วนพระนครเพ่งเอี๋ยงนั้น พระเจ้าเต้สุ่นโปรดให้พระราชโอรสของพระเจ้าเต้เหงียวครอบครองสืบต่อไป เชื้อสายของพระเจ้าเต้สุ่นสืบเนื่องมาจนปัจจุบันนี้มีหลายสกุลคือ สกุลหงอ สกุลตัน สกุลโอ๋ว สกุลคู หากจะประมาณจำนวนคนทั้งสี่สกุลที่แยกย้ายกันอยู่ในเมืองจีนนั้นเห็นจะกว่าสิบล้านคน
๒. เล่าไล่จื๊อ
/*19ครั้งราชวงศ์จิว รัชชกาลพระเจ้าจิวเตี้ยอ๋อง ก่อนพุทธศักราชประมาณ ๖๓ ถึง ๗๓ ปี สมัยนั้นบ้านเมืองสมบูรณ์พูนสุข ฟ้าฝนตกต้องตามฤกูกาล ราษฎรทำมาหากินเป็นปกติตามภูมิลำเนา ที่เมืองลู้ มีชายคนหนึ่งชื่อเล่าไล่จื๊อ เป็นบุตรชาวนาสามัญ มีความกตัญญูกตเวทียิ่งนัก ขณะเมื่อเล่าไล่จื๊อยังเป็นเด็กเล็กพอพูดรู้ความดี ก็ว่าง่ายสอนง่ายไม่ขัดอกขัดใจบิดามารดา น่าเอ็นดูแปลกกว่าเด็กทั้งหลาย บิดาจัดให้เล่าไล่จื๊อเรียนหนังสือตามธรรมเนียม อาจารย์ผู้สอนชมเชยเล่าไล่จื๊อว่า เป็นคนมีปัญญาดี ทั้งหมั่นเล่าเรียนไม่ท้อถอย เมื่อเล่าเรียนสำเร็จแล้ว เล่าไล่จื๊อกลับมาช่วยบิดามารดาทำไร่นา และเก็บผักหักฟืนเอาไปขายเลี้ยงบิดามารดา ครั้นเล่าไล่จื๊อเติบใหญ่สมควรมีภรรยา บิดาก็จัดแจงสู่ขอลูกสาวผู้มีฐานะพอสมกันมาเป็นสะใภ้ เมื่อเล่าไล่จื๊อมีภรรยาแล้ว หาละเลยหน้าทีปรนนิบัติบิดามารดาไม่ ยิ่งกว่านั้นยังแนะนำภรรยาให้เอาใจใส่ปรนนิบัติบิดามารดาอีกด้วย ภรรยายินดีกระทำตามโอวาทของสามีทุกสิ่งทุกประการ คนทั้งหลายเห็นเล่าไล่จื๊อและภรรยามีความกตัญญูกตเวทีก็ยำเกรงเคารพนับถือเป็นอันมาก
ครั้นอายุเล่าไล่จื๊อได้เจ็ดสิบปี วันหนึ่งไปตักน้ำให้บิดามารดาอาบ ขณะที่หาบน้ำมา พะเอินสะดุดก้อนหินเซซวนเกือบล้มลงบิดามารดาเห็นดังนั้นก็นึกสังเวชใจจนน้ำตาไหล เล่าไล่จื๊อหาบน้ำมาถึงแลเห็นน้ำตาของบิดามารดายังไหลริน ๆ อยู่ ก็ตกใจรีบถามว่ามีเหตุอันใดทำให้ร้องไห้ บิดาว่าเห็นเจ้าไม่แข็งแรง อายุเพียงเจ็ดสิบก็แก่เฒ่า โรคภัยเบียดเบียฬอ่อนแอนัก เห็นจะไม่ได้อยู่ทำศพบิดาเสียแล้ว บิดาคงจะต้องทำศพให้แก่เจ้ามากกว่า มารดาก็สลดใจร้องไห้ร่ำไรอยู่ ฝ่ายเล่าไล่จื๊อได้ฟังทราบความดังนั้น ก็ไปเอาเสื้อกางเกงสีสรวมใส่ แล้วถือกลองเล็กแกว่งต๋อมต๋ง แสร้งเล่นเหมือนเด็ก โลดเต้นอยู่ต่อหน้าบิดามารดา จนบิดามารดากลั้นหัวเราะมิได้ จึงห้ามปรามให้หยุดเสีย ตั้งแต่นั้นต่อมาเล่าไล่จื๊อก็เล่นเหมือนเด็กให้บิดามารดาดูเสมอ บิดา/*21มารดาอายุยืนคนละกว่าร้อยปีจึงถึงแก่ความตาย เล่าไล่จื๊อไหว้ศพบิดามารดาตามธรรมเนียม และเชิญลงหีบฝังไว้หลุมเดียวกันตามประเพณี ดังคำโขราณว่า เมื่อเป็นอยู่ห่มผ้าร่วมผืนกัน ตายแล้วก็ฝังร่วมหลุมกัน เล่าไล่จื๊ออยู่เฝ้าที่ฝังศพตามธรรมเนียมแล้ว พาภรรยาไปอาศัยอยู่แดนเมืองฌ้อ มีคนมาเล่าเรียนหนังสือด้วยเป็นอันมาก
วันหนึ่งเจ้าเมืองฌ้อไปหาเล่าไล่จื๊อ ขณะนั้นเล่าไล่จื๊อกำลังสานปุ้งกี๋อยู่ เล่าไล่จื๊อรู้ว่าเจ้าเมืองมาหา ก็ต้อนรับเจ้าเมืองฌ้อด้วยความยินดี เจ้าเมืองฌ้อสนทนาปราสัยตามควรแล้วจึ่งว่า ข้าพเจ้ามาหาท่านเพื่อเชิญท่านไปช่วยทำนุบำรุงบ้านเมือง เล่าไล่จื๊อว่าถ้าไม่มีการติดขัดอย่างใดอย่างหนึ่ง ก็เต็มใจจะช่วยการบ้านเมืองตามสติกำลัง ครั้นแล้วเจ้าเมืองฌ้อก็ลากลับไป เวลาเย็นภรรยาเล่าไล่จื๊อกลับจากหาฟืน ได้ความว่าสามีจะไปอยู่ช่วยเจ้าเมืองฌ้อ จึงกล่าวเป็นเชิงท้วงเล่าไล่จื๊อว่า ธรรมดาว่าคนกินเหล้ากินเข้าของเขา ก็ต้องทำงานให้เขา จะได้ลาภหรือยศจากเขาสุดแล้วแต่เขาจะบังคับ เมื่อท่านนิยมอย่างนั้น ขอให้ท่านไปแต่ผู้เดียวเถิด เล่าไล่จื๊อจึงว่าข้อนี้อย่าเพ่อวิตกเลย เอาขนนกขนเนื้อทำเสื้อกางเกงก็ได้ เก็บเข้าตกตามทุ่งนาก็พอกิน เจ้าไม่ชอบอยู่ใต้บังคับใคร เราก็เห็นด้วยกับเจ้า ถ้าเช่นนั้นเราก็ไม่ไปอยู่กับเจ้าเมือง
ว่าแล้วก็พากันไปอาศัยอยู่ที่เมืองอื่นตามผาสุก
เล่าไล่จื๊อนั้น แต่งหนังสือชื่อต๋าวเกไว้เรื่องหนึ่ง ต่อมาภายหลังขงจื๊อก็ยังได้เห็นหนังสือเรื่องนั้นด้วย.
๓. เจ็งชาม
/*22ครั้งราชวงศ์จิวสมัยชุนชิวในระหว่างรัชชกาลพระเจ้าจิวเพ่งอ๋อง ถึงรัชชกาลพระเจ้าจิวอุยเลียดอ๋อง ประมาณก่อนพุทธศักราช ๑๖๖ ปีถึงพุทธศักราช ๑๑๙ ปี ที่เมืองลู มีชายคนหนึ่งชื่อเจ็งชาม เป็นบุตรเจ็งเตี๊ยม เจ็งชามเป็นศิษย์ขงจื๊อ โดยเหตุที่เจ็งเตี๋ยมบิดาเจ็งชามเป็นชาวนา ต้องทำไร่ไถนาเป็นอาชีพ ระหว่างที่เจ็งชามเล่าเรียนหนังสือ ต้องหาเวลาช่วยบิดาทำนาด้วย ครั้งหนึ่งบิดาใช้เจ็งชามให้ย้ายพันธุ์ฟัก เจ็งชามขุดฟักเผลอไปถูกรากใหญ่ขาด บิดามีความโกรธมาก จึงเฆี่ยนตีเจ็งชามอย่างสาหัสปางตาย ฝ่ายเจ็งชามเมื่อถูกทำโทษหนัก เกรงว่ามารดาได้ทราบเรื่องแล้วจะเสียใจจึงอดกลั้นต่อความเจ็บปวด พยายามดีดพิณด้วยความร่าเริงเพื่อให้มารดาทราบว่า ที่ตนถูกบิดาตีนั้นไม่เจ็บปวดมากมายนัก
ครั้นขงจื๊อได้ทราบความก็สั่งศิษย์ทั้งหลายว่า ถ้าเจ็งชามมาจงห้ามเสียอย่าให้เข้าในเขตต์ศึกษาสถาน เพราะเจ็งชามไม่มีความกตัญญูกตเวทีถึงขนาดถูกบิดาตีเพียงเล็กน้อยจึงทนให้ตี หากถูกตีมากก็จะแสร้งทำเป็นสลบ ที่เขาขับเพลงเล่นนั้นเป็นการเยาะเย้ยบิดาแท้ๆ เจ็งชามทำทั้งนี้ไม่สมกับความประพฤติของผู้มีกตัญญูกตเวที ฝ่ายเจ็งชามได้ยินว่าอาจารย์ติเตียนความประพฤติของตน ก็ไปหาอาจารย์ ขออภัยในการที่ตนบรรเลงเพลงพิณ และเล่าเรื่องให้ฟังทุกประการ อยู่มาวันหนึ่งเจ็งชามไปหาฟืน พะเอินมีแขกมาหา แต่บิดาไม่อยู่ มารดามิรู้ที่จะรับรองแขกเหรื่อประการใด ได้แต่ตั้งตาคอยลูกอยู่ช้านานก็ยังไม่เห็นกลับมา จึงกัดนิ้วมือของตนจนเลือดไหล ฝ่ายเจ็งชามกำลังหาฟืนให้รู้สึกเจ็บในอกมาก นึกคะเนว่าบางทีจะเกิดเหตุอย่างใดอย่างหนึ่งเป็นมั่นคง จึงบันดาลให้เจ็บเช่นนี้ คิดแล้วก็วางฟืนลงรีบกลับมาบ้าน คุกเข่าลงคำนับมารดาแล้วถามว่ามีเหตุอันใดหรือ มารดาว่าแขกมาหาบิดาของเจ้า แต่เจ้าก็ไม่อยู่บ้านกำลังไปหาฟืน แขกต้องคอยอยู่นาน แม่ไม่รู้ที่จะรับรองสถานใด จึงกัดนิ้วมือเพื่อให้เจ้ารู้สึกแล้วจะได้รีบกลับมาโดยเร็ว บัดนี้แขกก็กลับไปเสียแล้ว /*24เจ็งชามได้ทราบเรื่องรีบไปหาว่านยาพอกมือให้เเก่มารดาโดยด่วน เมื่อความทราบไปถึงขงจื๊อผู้เป็นอาจารย์เจ็งชาม ขงจื๊อก็สรรเสริญเจ็งชามว่าเป็นผู้กตัญญูกตเวทีอย่างแน่แท้
ครั้นต่อมาไม่นาน บิดามารดาของเจ็งชามถึงแก่กรรมลงโดยลำดับกัน เจ็งชามร้องไห้เศร้าโศกตามวิสัยปุถุชน จนถึงกับสลบไปหลายครั้ง พวกญาติมิตรมาช่วยเจ็งชาม ๆ ทำศพตามธรรมเนียมจนครบกำหนดจึงกลับบ้าน และอุตส่าห์ไปศึกษาวิชาเพิ่มเติมที่อาจารย์อีก ปัญญาของเจ็งชามทึบไม่เฉียบแหลมคมคาย แต่อาศัยความหมั่นบากบั่นศึกษายิ่งกว่าบรรดาศิษย์ทั้งปวง ขงจื๊อผู้เป็นอาจารย์เคยติและสรรเสริญว่าเจ็งชามปัญญาทึบจริงแต่ก็หมั่นเรียนจริง เจ็งชามอยู่ศึกษาวิชาด้วยขงจื๊อจนสิ้นกำมือของอาจารย์ ครั้นเมื่อขงจื๊อถึงแก่กรรมลงแล้ว พวกศิษย์ทั้งสามพันคนก็มีความยำเกรงเคารพนับถือเจ็งชาม ยกย่องเจ็งชามเป็นผู้แทนขงจื๊อ เจ็งชามตั้งใจสั่งสอนศิษย์ทั้งหลายสืบต่อมา และได้แต่งหนังสือสองจบ คือไต้ฮักจบหนึ่ง เฮาเกียจบหนึ่ง หนังสือไต้ฮักว่าด้วยความประพฤติและลักษณะการปกครองบ้านเมือง หนังสือเฮาเกียว่าด้วยความกตัญญูกตเวทีแด่บิดามารดา คนชั้นหลัง ๆ ยกย่องเจ็งชามว่า จงเสี่ย คือผู้ดำรงในคุณธรรมน่านับถือยิ่งนัก.
๔. เมี่ยนจือเคียน
/*25ครั้งราชวงศ์จิว สมัยชุนชิว (สมัยเดียวกับเรื่องที่ ๓ ดังเล่าแล้วนั้น) ที่เมืองลู้มีชายคนหนึ่งชื่อเมี่ยนจือเคียน เป็นคนกำพร้ามารดามาตั้งแต่ยังเยาว์ ฝ่ายบิดาได้ภรรยาใหม่มีบุตรด้วยกันสองคน มารดาเลี้ยงของเมี่ยนจือเคียน มีความริศยาชิงชังเมี่ยนจือเคียน ถนอมรักแต่ลูกของตนเท่านั้น พยายามยุยงให้สามีของตนดุด่าเฆี่ยนตีเมี่ยนจือเคียนเนือง ๆ แต่สามีเป็นคนใจหนักแน่น ก็ไม่ยอมเฆี่ยนตีเมี่ยนจือเคียนตามใจภรรยาวอน แม้กระนั้นภรรยาก็ไม่วายยุยงให้ด่าตีเสมอ จนสามีรำคาญใจถึงกับพูดว่า ธรรมดาเด็ก ๆ ย่อมรักแม่มากกว่ารักพ่อ เหตุด้วยแม่ให้กินนมป้อนข้าวอาบน้ำ และกกกอดทุกคืนวัน เมี่ยนจือเคียนอายุเพียงสิบสามปียังไม่พ้นวัยเด็ก แม้จะไม่ใช่เลืยดเนื้อของเจ้า มันก็เป็นเลือดเนื้อของข้า มันมีความรักเจ้าเหมือนกับรักแม่ของมันเอง น้อง ๆ มันก็เอาใจใส่เลี้ยงดูไม่เกียจคร้านเลย เจ้าจะให้ข้าเฆี่ยนตีมันซึ่งหาความผิดมิได้นั้นสมควรแล้วหรือ ผิข้าเฆี่ยนตีมันแล้ว มันจะหันหน้าไปพึ่งใครเล่า จะพึ่งแม่ ๆ ก็เกลียดชัง จะพึ่งพ่อ ๆ ก็ดุร้ายนัก ต่างว่าเปนตัวเจ้าบ้างจะทนได้หรือไม่ ภรรยาได้ฟังดังนั้นก็นิ่งอยู่ ฝ่ายเมี่ยนจือเคียน เวลาว่างงานอุตส่าห์ไปเล่าเรียนที่สำนักขงจื๊อเสมอมา
ส่วนมารดาเลี้ยงของเมี่ยนจือเคียน หาละทิ้งความริศยาตาร้อนเสียไม่ ถึงฤดูหนาว นางทำเสื้อนวมให้บุตรทั้งสามคนใส่ เสื้อของเมี่ยนจือเคียนเลวกว่าเพื่อน คือเอาดอกเลาใส่เป็นนวม แต่เสื้อของเด็กสองคนที่เป็นลูกตนเองนั้น เอาสำลีอย่างดีใส่เป็นนวม ครั้นอยู่มาวันหนึ่ง บิดาของเมี่ยนจือเคียนขึ้นนั่งรถไปธุระแห่งหนึ่ง ให้เมี่ยนจือเคียนลากรถนั้นไป วันนั้นบังเอิญมีหิมะตกหนักเหมือนปุยฝ้ายปลิวกระจายทั่วไป อากาศหนาวเต็มทน เมี่ยนจือเคียนพยายามลากรถไปโดยเร็ว รถแกว่งจนเกือบแพลงลง บิดาเข้าใจว่าเมี่ยนจือเคียนลากรถไปโดยเลินเล่อ ก็มีความโกรธเป็น/*27กำลัง รีบลงจากรถนั้นแล้ว เอาไม้ตีเมี่ยนจือเคียนอย่างแรง ถูกเสื้อนวมของเมี่ยนจือเคียนขาดออก บิดามองไปแลเห็นนวมเสื้อของเมี่ยนจือเคียนเป็นดอกเลามิใช่สำลี ก็นึกรู้ว่าภรรยามีความริศยา ลำเอียงเข้าข้างบุตรของตนมากเกินไป จะทำเสื้อกันหนาวให้ก็ทำไม่เสมอกัน เมื่อกลับมาถึงบ้านจึงเอาเสื้อนวมของบุตรอีกสองคนฉีกดู แลเห็นนวมเสื้อล้วนเป็นสำลีอย่างดี ก็เรียกภรรยามาแล้วให้ดู ความลำเอียงที่ภรรยาชอบทำอยู่เป็นนิตย์นั้น ภรรยาเห็นความในใจของตนแตกอกมิรู้ที่จะว่าประการใดจึงนิ่งก้มหน้าอยู่ บิดาของเมี่ยนจือเคียนตักเตือนว่ากล่าวโดยดี แล้วสั่งให้ภรรยาเตรียมตัวไปอยู่ที่อื่น อนุญาตให้มีผัวใหม่ได้ตามใจชอบ ฝ่ายเมี่ยนจือเคียนได้ทราบเรื่องก็รีบมาคุกเข่าลงคำนับบิดา พลางอ้อนวอนว่า มารดายังอยู่ที่นี่ ลูกก็หนาวเพียงคนเดียว ถ้ามารดาไปอยู่ที่อื่น ลูกจะหนาวทั้งสามคน บิดาได้ฟังดังนั้นก็นิ่งอั้นตันใจ ฝ่ายมารดาเลี้ยงได้สำนึกตัว โผเข้าสวมกอดเมี่ยนจือเคียนแล้วร้องไห้ พลางรำพันติโทษตัวเองว่า เปนคนใจบาปหยาบช้าทำการเกินเลยแก่ลูกมากนัก ฝ่ายบิดาเห็นว่า ภรรยาของตนกลับใจได้แล้วก็ไม่ขับไล่ไป ครั้นเหตุการณ์นั้นทราบไปถึงขงจื๊อ ๆ ก็สรรเสริญเมี่ยนจือเคียนว่า เป็นคนมีความกตัญญูกตเวทีต่อบิดามารดาอย่างแท้จริง
เมี่ยนจือเคียนศึกษาวิชาการอยู่ณสำนักขงจื๊อช้านาน ศิษย์ของขงจื๊อในครั้งนั้นประมาณสามพันคน เป็นนักปราชญ์เจ็ดสิบสองคน เมี่ยนจือเคียนได้เป็นนักปราชญ์คนหนึ่งในจำนวนเจ็ดสิบสองคนนั้น เป็นที่ยกย่องสรรเสริญของคนทั้งหลายสืบ ๆ มา.
๕. จือหลู
/*28ครั้งราชวงศ์จิว สมัยชุนชิว ที่เมืองเบียน มีชายคนหนึ่งชื่อจือหลู เป็นคนเข็ญใจขัดสนด้วยทรัพย์ แต่แข็งแรงมีกำลังมาก อาหารการกินไม่ค่อยจะเต็มปากเต็มท้อง จือหลูเป็นคนมีความกตัญญูกตเวทีต่อบิดามารดามากที่สุด ถึงกับยอมกินยอดผักลีคัก ให้บิดามารดากินข้าว ครั้งหนึ่งมีคนต่างเมืองบอกให้ข้าวสารแก่บิดาจือหลู บิดาให้จือหลูตามไปรับเอาข้าวสารนั้น ครั้นจือหลูไปถึงที่นั่นแล้ว ผู้ให้ก็ให้ข้าวสารถุงใหญ่ จือหลูรับข้าวถุงนั้นแบกมาให้แก่บิดา ระยะทางตั้งแต่เมืองนั้นกว่าจะถึงบ้าน ไกลกว่าร้อยลี้
อยู่ต่อมาบิดาจือหลูถึงแก่กรรม จือหลูจัดการศพบิดาตามประเพณี แล้วอุตส่าห์ทำไร่นาหาเลี้ยงมารดาต่อมาตามสติกำลัง เวลาว่างงาน จือหลูไปเล่าเรียนที่สำนักขงจื๊อ ถึงฤดูทำนาก็กลับมาทำนา เมื่อเสร็จการทำนาแล้วจึงไปเรียนอีก ศิษย์ขงจื๊อสามพันคน เป็นนักปราชญ์เจ็ดสิบสองคน จือหลูเป็นนักปราชญ์คนหนึ่งในจำนวนเจ็ดสิบสองคนนั้น ทั้งเป็นผู้มีฝีมือเข้มแข็งกล้าหาญในการรบพุ่ง ขงจื๊อได้เคยพร่ำสอนอุบาย เครื่องระงับความฮึกหาญเป็นเชิงตักเตือนอยู่เนือง ๆ แต่จือหลูเป็นคนฮึกหาญโดยกำเนิด แม้จะได้รับรสธรรมภาษิตของอาจารย์กล่อมเกลาใจบ่อย ๆ หาอาจลบล้างความฮึกหาญให้หมดสิ้นไปทีเดียวม่า เป็นแต่ลดหย่อนผ่อนลงได้บ้างเพียงเล็กน้อย ขงจื๊อเคยทำนายจือหลูใหศิษย์ทั้งหลายฟัง ว่าจือหลูนั้นเป็นคนมีปัญญามาก แต่สติมีน้อย คงไม่สามารถเหนี่ยวรั้งความฮึกหาญให้สงบได้เสมอไป และอาจจะเป็นอันตรายเพราะความฮึกหาญของตนนั้นเอง
ครั้นมารดาถึงแก่กรรมแล้ว จือหลูก็เชิญศพไปฝังในหลุมเดียวกับศพบิดาและเฝ้าที่ฝังศพอยู่จนครบกำหนด ต่อมาลาขงจื๊อผู้เป็นอาจารย์ ไปทำราชการอยู่ที่เมืองลู้แล้วย้ายไปทำราชการที่เมืองอ๋วย กรมการผู้ใหญ่ในเมืองอ๋วยผู้หนึ่งชื่อขงกวย ขอให้เจ้าเมืองอ๋วยตั้งจือหลูให้เป็นอิ้บจ่ายชั้น เจ้าเมืองโท เมื่อจือหลูเป็นเจ้าเมืองแล้ว จะ/*30ไปณที่ใดๆ ก็มีพนักงานแห่แหนคอยระแวดระวังเสมอ เวลานอนก็มีนางบำเรอเฝ้าแหน อาหารการกินบริบูรณ์ทุกสิ่งทุกอย่าง จือหลูหวนคิดถึงบิดามารดา ครั้งเมื่อท่านทั้งสองยังมีชีวิตอยู่ด้วยความยากจน บางคราวเคยเล่าให้บางคนฟังว่า แต่ก่อนตนเคยแบกข้าวสารถุงหนึ่งเดินทางไกลตั้งร้อยลี้ เพื่อนำไปให้บิดามารดาเพราะความยากจน ครั้นบัดนี้อาหารการกินบริบูรณ์สมบูรณ์แล้ว แต่บิดามารดาไม่อยู่ให้ปรนนิบัติจึงน่าเสียใจนัก
ครั้งนั้นขุนนางเมืองอ๋วยไม่ปรองดองกัน เหตุเนื่องมาแต่เจ้าเมืองจะตั้งทายาท นางเปะกีมารดาของขงค้วยร่วมคิดกับสูเลี่ยงฮู จะหาทางบังคับให้เจ้าเมืองตั้งก้วยกุ่ยเป็นทายาท จึงตามเจ้าเมืองมาทำสัตย์สาบาลให้ยอมมอบบ้านเมืองแก่ก้วยกุ่ย เรื่องทราบไปถึงเจ้าเมือง ๆ ก็ชิงหนีเสียก่อน ฝ่ายจือหลูได้ทราบข่าวนั้นก็ไม่พอใจ จึงยกกองทหารไปจับสูเลี่ยงฮู จือเกาจึงเตือนสติจือหลูว่าอย่ารีบทำการวู่วามไปก่อน ธรรมดาเขาคิดการทั้งนี้ไม่ใช่การเล็กน้อย ไหนเลยเขาจะประมาทต่อเหตุการณ์ ย่อมจะระมัดระวังอยู่เต็มที่ จือหลูว่าตัวเรากินเบี้ยหวัดเงินเดือนของเขา เมื่อเขาประสพภัยดังนี้ จะทำเป็นนิ่งดูดายเสียควรหรือ ว่าแล้วก็รีบขับรถคุมกองทหารออกไป ฝ่ายก้วยกุ่ยก็แต่งทหารออกรบกับจือหลูเป็นสามารถ ข้าศึกเอาทวนแทงจือหลู ๆ หลบได้ทัน แต่ปลายทวนถูกยอดหมวกขาด จือหลูคิดว่า วิสัยนักปราชญ์ที่รักเกียรติยศ ย่อมยกย่องหมวดเสมอด้วยชีวิตแห่งตน บัดนี้ยอดหมวกขาดไป ก็เหมือนกับหัวของเราขาด จะอยู่ไปใยให้ป่วยการ คิดแล้วก็เก็บเอายอดหมวกผูกสวมใส่ตามที่ เร่งขับรถเข้ารบบุกบั่นฆ่าฟันข้าศึกล้มตายลงเป็นอันมาก ก้วยกุ๋ยสั่งทหารเกาทัณฑ์ที่ซุ่มอยู่ ให้ระดมยิ่งดังห่าฝน จือหลูมิได้สทกสท้าน แกว่งอาวุธป้องปัดอยู่โดยรอบ ฝ่ายทหารข้าศึกเห็นจือหลูอ่อนกำลังลงก็ยิ่งระดมยิงเกาทัณฑ์กราดมาหนักเข้า ในที่สุดเหลือความสามารถที่จือหลูจะป้องปัดได้เพราะกำลังเกือบจะสิ้นแล้ว ก็ถูกลูกเกาทัณฑ์เสียบที่สำคัญสิ้นชีวิตในสนามรบนั้น จึงสมดังคำที่ขงจื๊อพยากรณ์ไว้.
๖. ทั่มจื๊อ
/*31ครั้งราชวงศ์จิว สมัยชุนชิว (ดังมีปรากฏอยู่ในเรื่องก่อนนั้นแล้ว) ที่เมืองทั่ม ซึ่งเป็นเมืองขึ้นของเมืองลู่ เจ้าเมืองชื่อทั่มอิ๊ด แต่คนทั้งหลายยกย่องทั่มอิดว่า ทั่มจื๊อ
ทั่มจื๊อเป็นผู้รู้หลักนักปราชญู์ มีความกตัญญูกตเวทีต่อบิดามารดายิ่งนัก มารดาของทั่มจื๊อเป็นโรคริสสีดวงตา ทั่มจื๊อปรนนิบัติมารดาด้วยความเอาใจใส่ หาหมอมารักษาพยาบาลอยู่ช้านาน โรคริสสีดวงตาของมารดาก็ยังไม่หาย อยู่มาวันหนึ่งมารดาบอกแก่ทั่มจื๊อว่ามีผู้บอกยาให้ว่าดีนัก คือให้เอานมกวางกินและหยอดด้วยจึงจะหาย ทั่มจื๊อให้คนหาซื้อแม่กวางเพื่อจะนำมารีดเอาน้ำนมทำยา แต่ก็หาไม่ได้ ในที่สุกทั่มจื๊อออกไปป่าเอง เอาหนังกวางคลุมตัวเหมือนกวางน้อย ท่องเที่ยวไปในป่าสูงหลายวันจึงพบฝูงกวาง ทั่มจื๊อพยายามเข้าไปปะปนในฝูงกวางนั้น แล้วดูดนมแม่กวางบ้อนลงในกระออมพอสมควร เห็นว่าใช้การได้แล้ว ก็หิ้วกระออมผละออกจากฝูงกวาง เดินลัดเลาะจะออกจากป่าไปข้าน บังเอิญเดินสวนทางกับพรานป่าสองคน เมื่อพรานป่าเห็นกวางน้อยเดินมาก็ดีใจ พรานคนหนึ่งเตรียมจะยิงอีกคนหนึ่งเตรียมจะแทง ทั่มจื๊อเห็นอาการดังนั้นก็รีบชี้แจงให้พรานทั้งสองทราบเรื่องราวของตน เมื่อพรานทั้งสองได้ทราบว่า กวางปลอมนั้นคือเจ้าเมืองทั่ม ก็ย่อตัวลงคุกเข่าคำนับท่านเจ้าเมืองด้วยความเคารพ แล้วขออภัยโทษในการที่ตนมิได้พิเคราะห์ให้ตลอดก่อน เกือบจะลงมือทำอันตรายแก่ผู้ปกครองบ้านเมืองเสีย เพราะความเขลาของตน ทั่มจื๊อก็ให้อภัยด้วยความยินดี เมื่อสนทนากันพอสมควรแล้ว ทั่มจื๊อก็ลาพรานทั้งสองรีบกลับมายังในเมือง เอานมกวางนั้นให้มารดากินและหยอดตา โรคริสสีดวงตาก็หายเป็นปกติ
/*33อยู่มาถึงกำหนดส่งส่วย ทั่มจื๊อนำค่าส่วยไปส่งยังเมืองลู้ตามธรรมเนียม เจ้าเมืองลู้ชื่อลู้เจี่ยวกง รับรองทั่มจื๊อเป็นอย่างดี ฝ่ายขงจื๊อทราบข่าวว่าทั่มจื๊อพักอยู่ที่พักแขกเมืองก็ดีใจ จึงไปหาทั่มจื๊อขอศึกษาราชประเพณีและประเพณีทั่วไป ทั่มจื๊อก็ยินดีสอนให้ ขงจื๊อศึกษาประเพณีต่าง ๆ จากทั่มจื๊ออยู่หลายเวลา เมื่อเสร็จจากการสอนลัทธิประเพณีให้แก่ขงจื๊อแล้ว ทั่มจื๊อก็ลาลู้เจียวกงเจ้าเมืองลู้และลาขงจื๊อผู้เป็นศิษย์กลับไปยังเมืองทั่ม อยู่เป็นปกติสุขต่อมาจนสิ้นอายุ.
๗. พระเจ้าฮั่นบุ่นเต้
/*34ครั้งราชวงศ์ฮั่น ราษฎรทำมาหากินตามภูมิลำเนาเป็นปกติ ฝนฟ้าก็ตกต้องตามฤดูกาล บ้านเมืองอยู่เย็นเป็นสุขสบาย พระเจ้าฮั่นบุ่นเต้ เป็นพระราชโอรสของพระเจ้าฮั่นโกโจ พระนามเดิมของพระองค์ว่าเล่าเห่ง พระมารดามีนามว่าเป๊าะกี เดิมนางเป๊าะกีเป็นภรรยาน้อยของงุ่ยอ๋องป่า ตั้งแต่ครั้งพระเจ้าฮั่นโกโจยังเป็นฮั่นอ๋องทำสงครามกับฌ้อปาอ๋อง แย่งชิงบ้านเมืองกัน สมัยนั้นมีหมอดูลักษณะคนหนึ่งชื่อโควหู นัยว่าเป็นคนดูแม่นยำนัก งุ่ยป่าให้ตามหมอมาดูบ้าง ครั้นโควหูมาถึงก็ให้ดูฝ่ายใน งุ่ยป่ามีภรรยาหลายคน หมอตรวจดูลักษณะจนทั่วทุกคน แล้วพูดยกย่องว่าลักษณะดีด้วยกันทั้งนั้น เว้นแต่นางเป๊าะสี ซึ่งมาภายหลังคนอื่น ๆ หมอโควหูพิเคราะห์ดูลักษณะตลอดแล้วก็คำนับนาง และพูดว่าท่านผู้นี้ต่อไปภายหน้าจะได้เป็นไทเฮา (คือพระพันปีหลวง) เพราะบุตรจะได้เป็นเทียนจื๊อ (คือกษัตริย์) งุ่ยป่าได้ฟังดังนั้นก็ดีใจ จึงให้หมอโควหูดูตนบ้าง โควหูว่าท่านเป็นถึงงุ่ยอ๋องคือเจ้านครงุ่ย ยศใหญ่ศักดิสูงสมลักษณะแล้ว อันที่จริงหมอโควหูแกล้งพูดเบี่ยงบ่ายเพื่อมิให้งุ่ยป่าได้ยินคำทายอันไม่ดีจากตน แต่งุ่ยป่าไม่รู้เท่า เพียงได้ยินเท่านั้นก็ชอบใจนักหนา ให้รางวัลแก่หมอโควหูเป็นอันมาก แล้วหมอโควหูก็ลากลับไป
งุ่ยอ๋องป่าเป็นเจ้าเมืองงุ่ย ก็และเมืองงุ่ยนั้นเป็นเมืองขึ้นแก่ฮั่นอ๋อง ตั้งแต่หมอโควหูดูลักษณะให้แล้ว งุ่ยอ๋องมีจิตต์กำเริบด้วยเชื่อคำหมอดูว่าลูกตนจะได้เป็นกษัตริย์ จึงตั้นต้นแข็งเมืองไม่ยอมขึ้นแก่ฮั่นอ๋อง ขณะนั้นฮั่นอ๋องกับฌ้อปาอ๋องกำลังทำสงครามแย่งบ้านเมืองกันอยู่ งุ่ยอ๋องป่าเห็นได้โอกาส ก็รีบซ่องสุมกำลังไพร่พลเตรียมต่อสู้ป้องกันเมืองเต็มที่ ครั้นฮั่นอ๋องทราบว่างุ่ยอ๋องป่าแข็งเมืองไม่ยอมขึ้นดังแต่ก่อน ก็แต่งให้นายทัพนายกองยกไปตีเมืองงุ่ย ในที่สุดงุ่ยป่าพ่ายแพ้ถูกกองทัพฮั่นจับได้ทั้งครอบครัวมาเป็นเชลย ฮั่นอ๋องเห็นมารดางุ่ยป่าแก่เฒ่าแล้วก็สงสาร จึงไม่ฆ่างุ่ยป่าเสีย เป็นแต่ถอดออกจากยศอ๋องลงเป็นราษฎรสามัญ แล้วปล่อยตัวไปอยู่/*35เมืองงุ่ย ส่วนภรรยาใหญ่น้อยของงุ่ยป่านั้น ให้ส่งไปทำงานอยู่ที่โรงทอ อยู่มาวันหนึ่งฮั่นอ๋องเดินผ่านไปทางโรงทอ แลเห็นนางเป๊าะสีมีรูปโฉมงามนัก จึงกรุณาให้นางไปอยู่ที่ตำหนักในวังของตน ฮั่นอ๋องมีภรรยาน้อยคนหนึ่งชื่อนางเช็กสี รูปงามจนหาตัวเปรียบได้ยาก นางเช็กสีชำนาญดนตรีทั้งขับร้องพร้อมเสร็จ ฮั่นอ๋องรักมากถึงกับยกย่องว่านางเช็กกี แปลว่านางงามสกุลเช็ก โดยปกติฮั่นอ๋องชอบกินสุราทุกเวลาเย็นเปนเนืองนิตย์
ฝ่ายนางเป๊าะสีมาอยู่ทีตำหนักในวังหลายเดือน ไม่เห็นฮั่นอ๋องไปมาหาสู่ก็เสียใจ รำพึงถึงตนว่า ชะรอยเวรกรรมแต่ปางก่อนจะติดตามมาสนองหรืออย่างไร เมื่อผ่านพ้นความกรากกรำลำบากแล้วยังไม่วายช้ำใจ นางครุ่นคิดอยู่ดังนั้นเสมอ ในคืนวันหนึ่งนางฝันว่า มีมังกรตัวหนึ่งมาเข้าท้องก็ตกใจตื่นขึ้น แล้วใคร่ครวญความฝันว่าจะเป็นฉันใดก็ไม่มีทางจะคะเนการณ์ได้ถูก ครั้นถึงเวลาค่ำมีผู้มาแจ้งว่าฮั่นอ๋องให้หา นางก็จัดแจงแต่งกายพอสมควรแล้วรีบไปยังตำหนักของฮั่นอ๋อง ขณะนั้นฮั่นอ๋องกำลังเสพสุราอยู่ เมื่อนางเข้าไปยืนเฝ้าฮั่นอ๋องที่ข้างโต๊ะ ฮั่นอ๋องยิ่งพิศยิ่งงามเจริญตายิ่งกว่ากาลก่อน เมื่อเสร็จจากการเสพสุราแล้วถึงเวลาร่วมอภิรมย์สมสุข นางเล่าความฝันให้ฮั่นอ๋องฟัง ฮั่นอ๋องก็ทำนายว่าคงจะได้บุตรชายมีบุญญานุภาพได้เป็นกษัตริย์ต่อไป และนางเป๊าะสีก็ได้รับยกย่องว่า เป๊าะกี แปลว่านางงามสกุลเป๊าะ ต่อจากนั้นมานางมีครรภ์ พอถึงกำหนดทศมาศก็คลอดบุตรเป็นชาย ฮั่นอ๋องให้ชื่อบุตรว่า เล่าเห่ง นางเป๊าะกีกับฮั่นอ๋องร่วมภิรมย์กันเพียงครั้งเดียวแล้วฮั่นอ๋องก็ลืมนางเป๊าะกีเสีย เพราะความที่ลุ่มหลงแต่นางเช็กกี ๆ ก็มีบุตรคนหนึ่งชื่อเล่าอยู่อี้ แท้จริงนางเช็กกีฉลาดในการปรนนิบัติฮั่นอ๋อง ๆ จึงนิยมรักใคร่นางเป็นอันมาก
ครั้นเมื่อฮั่นอ๋องทำสงครามมีไชยชะนะต่อฌ้อปาอ๋องแล้ว ปราบดาภิเศกเป็นพระเจ้าฮั่นโกโจ องค์ปฐมกษัตริย์ราชวงศ์เจ้ยฮั่น ณ ปีมะแม พุทธศักราช ๓๓๗ พระองค์ทรงตั้งนางลื่อสี ภรรยาหลวงเป็นฮองเฮา  คือมเหสี ตั้งเล้าอ๎ยงที่เกิดแต่ฮองเฮาเอาเป็นไทจื๊อ ตั้งนางเช็กกีและนางเป๊าะกีเป็นฮูหยิน พระเจ้าฮั่นโกโจโปรดปรานนางเช็กกีเป็นอันมาก แทบจะทรงลืมนางเป๊าะกีเสียทีเดียว เพราะว่านางเช็กกี/*37ชำนาญในการปรนนิบัติดังกล่าวเป็นเลา ๆ มาแล้ว และความที่พระเจ้าฮั่นโกโจโปรดปรานมากนั้นเอง กลายเป็นเหตุให้ฮองเฮาเกลียดชังนางเช็กกี หาโอกาศคอยกำจัดนางเช็กกีอยู่เสมอ
อยู่มาคราวหนึ่ง เมืองเตี๋ยเมื่องต่ายแข็งเมือง และยกกองทัพไปทำการรุกรานเมืองอื่น ๆ อีกด้วย พระเจ้าฮั่นโกโจทรงทราบข่าวดังนั้น ก็กรีธาทัพหลวงยกไปปราบปราม ในที่สุดกองทัพเมืองเตี๋ยเมื่องต่ายต้านทานมิได้ก็แตกพ่าย เจ้าเมืองทั้งสองคนตายในที่รบ ครั้นทัพพระเจ้าฮั่นโกโจปราบปรามหัวเมืองทั้งสองราบคาบดีแล้ว ก็ยกกลับคืนยังพระนครหลวง พระเจ้าฮั่นโกโจโปรดตั้งเล่ายู่อี้เป็นเตี้ยอ๋อง ไปครองเมื่องเตี๋ย ตั้งเล่าเห่งเป็นต่ายอ๋อง ไปครองเมืองต่าย ต่ายอ๋องทูลขอรับพระมารดาไปอยู่ด้วย พระเจ้าฮั่นโกโจก็ทรงอนุญาตให้ไปด้วยตามความประสงค์
ฝ่ายหัวเมืองทั้งปวง ตั้งแต่พระเจ้าฮั่นโกโจยกทัพหลวงไปปราบเมืองเตี๋ยเมืองต่าย แล้วให้พระโอรสไปครองเมืองละองค์ ต่างก็ครั่นคร้ามเกรงกลัวพระบารมีเป็นอันมาก และเจ้าเมืองอื่น ๆ อีกหลายคนก็เป็นพระญาติพระวงศ์ บ้านเมืองจึงสงบเปนปกติอยู่ ส่วนเมืองต่ายนั้น ตั้งแต่ต่ายอ๋องมาอยู่ครองโจรผู้ร้ายก็เบาบางลง ชาวเมืองทำมาหากินตามสบาย บ้านเมืองร่มเย็นเป็นสุข เพราะต่ายอ๋องมีความกตัญญูกตเวทีมากมูน บารมีของต่ายอ๋องจึงบรรดาลให้บ้านเมืองสมบูรณ์พูนสุขไม่จลาจลเดือดร้อน
เมื่อต่ายอ๋องยังเยาว์วัยอยู่กับพระมารดา โดยปกติทรงกราบบาทพระมารดาทุกเช้าค่ำ แม้เมื่อได้เป็นต่ายอ๋องแล้ว ก็ยังทรงแสดงความเคารพสม่ำเสมออยู่เช่นนั้น คราวหนึ่งพระมารดาประชวร ต่ายอ๋องเอาใจใส่ในการรักษาพยาบาลอย่างกวดขัน ยาที่หมอประกอบถวายนั้นต่ายอ๋องทรงชิมแล้วทุกครั้งจึงถวายพระมารดาเสวย เพราะความที่เอาใจใส่มากเช่นนี้แทบไม่เป็นอันทรงเสวย พระมารดาประชวรอยู่ช้านานประมาณสามปี ต่ายอ๋องก็ปรนนิบัติมิได้ละเลยหน้าที่อันดีของบุตร จนพระมารดาหายประชวรสำราญดี กิติศัพท์ที่ต่ายอ๋องหมั่นปรนนิบัติพระมารดาครั้งนั้น เลื่องลือไปยัง/*39เมืองหลวงและหัวเมืองทั้งปวง จนความทราบถึงพระเจ้าฮั่นโกโจ พระองค์ทรงชมเชยต่ายอ๋องในที่ประชุมขุนนาง บรรดาขุนนางและราษฎุรโดยมากนิยมนับถือต่ายอ๋อง
ครั้นพระเจ้าฮั่นโกโจสวรรคค เล่าอ๎ยงไทจือได้รับราชสมบัติเสวยราชเป็นกษัตริย์ทรงพระนามว่าพระเจ้าฮุยฮั่นเต้ โปรดยกย่องฮองเฮาขึ้นเป็นลื่อไทเฮาพระพันปีหลวง ฝ่ายลื่อไทเฮาใคร่จะทรงว่าราชการงานเมืองเอง แต่ยังเกรงพระญาติพระวงศ์องค์อื่น ๆ ตลอดจนขุนนางผู้ใหญ่บางคนที่พระเจ้าฮั่นโกโจทรงแต่งตั้งไว้แต่ก่อนนั้น จึงระงับความมักใหญ่ใฝ่สูงไว้พลาง เป็นแต่คอยหาโอกาศถอดถอนขุนนางบางคนออกเสียจากตำแหน่งที่สำคัญ แล้วทรงตั้งให้พระญาติพระวงศ์ขึ้นรับตำแหน่งนั้น ๆ แทน แล้วหาเหตุทรมานนางเช็กกีอย่างโหดร้ายทารุณ จนนางเช็กกีทนความเจ็บปวดมิได้ก็ถึงแก่ความตาย แล้วมีรับสั่งให้หาเตี้ยอ๋องยู่อี้มายังเมืองหลวง ครั้นเตี้ยอ๋องมาเฝ้านางลื่อไทเฮาก็หาอุบายทำร้ายจนเตี้ยอ๋องสิ้นพระชนม์ พระเจ้าฮั่นฮุยเต้ทรงทราบก็เสียพระทัยมากถึงกับไม่เสด็จออกว่าราชการเช่นเคย ทรงมอบให้ขุนนางผู้ใหญ่สำเร็จราชการแทนพระองค์ พระเจ้าฮั่นฮุยเต้ครองราชสมบัติอยู่เพียงเจ็ดปีก็สวรรคต นางลื่อไทเฮาจึงอัญเชิญพระราชโอรสองค์อื่น ๆ ที่เกิดแก่พระสนมขึ้นเสวยราชสืบสันตติวงศ์ แต่ยกย่องเพียงเป็นพระเจ้าแผ่นดินทรงพระเยาว์ แล้วนางก็ขึ้นว่าราชการแทน ต่อมามินานพระเจ้าแผ่นดินและพระมารดาก็ถูกลอบปลงพระชนม์ และนางลื่อไทเฮาสำเร็จราชการแผ่นดินอยู่เพียงแปดปีก็สิ้นพระชนม์ลง ขุนนางทั้งปวงจึงไปอัญเชิญต่ายอ๋องมาครองราชสมบ์ติเป็นพระเจ้าฮั่นบุ้นเต้ เมื่อปีจอ พุทธศักราช ๓๖๕ พระเจ้าฮั่นบุ้นเต้ทรงยกย่องพระราชมารดาเป๊าะกีขึ้นเป็นเป๊าะไทเฮา เหตุการณ์ก็เป็นอันสมกับคำทำนายของหมอโควหูทุกประการ.
ย มี
๘. ก้วยกื๊อ
/*40ครั้นราชวงศ์เจ้อฮั่น (สมัยเดียวกับที่กล่าวมาแล้วในเรื่องที่ ๗ นั้น) ที่เมืองล่งหลือ มีชายคนหนึ่งชื่อก้วยกื๊อ เป็นคนจนเข็ญใจ ทำงานรับจ้างได้มาพอเลี้ยงมารดากับตนไปวันหนึ่ง ๆ ก้วยกื๊อพยายามปรนนิบัติมารดามิให้อนาทรร้อนใจ อยู่ต่อมาอายุก้วยกื๊อสมควรมีภรรยา มารดาก็ไปสู่ขอบุตรสาวของชาวนาคนหนึ่งมาเป็นภรรยาของก้วยกื๊อ ๆ สั่งสอนภรรยาของตนให้หมั่นดูแลเอาใจใส่ปรนนิบัติมารดา อย่าให้มารดามีความเดือดร้อนรำคาญได้เลย ภรรยาเป็นคนดีอยู่ในถ้อยคำของก้วยกื๊อ อุตส่าห์ปรนนิบัติแม่ผัวมิได้บกพร่องอย่างหนึ่งอย่างใด อยู่นานมานางมีบุตรชายคนหนึ่ง ย่าของเด็กก็ดีใจว่าหลานจะได้สืบสกุล ก้วยกื๊อรับจ้างทำไร่ทำนามาเลี้ยงครอบครัวพอประทังชีวิตไม่ถึงกับเดือดร้อน จนอายุของบุตรชายได้สามขวบ ย่ามีความรักสงสารหลานยิ่งนัก ในเวลากินอาหารก็ให้หลานชายกกินจนอิ่มก่อนแล้วตนจึงกินภายหลัง ธรรมดาเด็กร่างกายสมบูรณ์ไม่มีโรคภัยไข้เจ็บ ก็กินอาหารเติบตามความต้องการของร่างกาย เพราะฉะนั้นอาหารที่เหลือจากเด็กกินจึงน้อยไม่พอให้ย่ากินอิ่มท้อง ก้วยกื๊อเห็นมารดาของตนได้กินขาหารไม่อิ่ิมแทบทุกเวลา จึงคิดว่าการที่ได้กินไม่อิ่มนั้นก็เพราะกังวลหลานชายมากเกินไป แต่มิรู้ที่จะทำประการใดได้แต่บอกมารดาให้ทราบว่า ค่าจ้างที่ทำมาหาได้ทั้งนี้ เพื่อต้องการซื้อหามาให้มารดากินอาหารตามสบาย เด็กนั้นยังจะเติบโตต่อไปในภายหน้ามีเวลาดำรงชีวิตอีกนาน ขอมารดาอย่าได้กังวลเขาเลย เอาไว้เป็นธุระคนอื่นเถิด มารดาก้วยกื๊อได้ฟังก็นิ่งอยู่ แต่ถึงเวลากินอาหารยังแบ่งให้หลานกินจนอิ่มเสมอ
เมื่อก้วยกื๊อเห็นความลำบากของมารดามากนัก วันหนึ่งจึงปรึกษาภรรยาว่า ลูกของเรากินอาหารของของแม่เสียทุกวัน จนแม่ได้กินอาหารไม่อิ่มหนำสำราญ ทางที่ดีอย่าเอาเด็กไว้เลย เราช่วยกันฝังมันเสียเถิด แม่จะได้กินเป็นสุขสักหน่อย ภรรยาก้วยกื๊อได้ฟังดังนั้นก็ตกใจยิ่งนัก จึงพูดว่าท่านจะฝังลูก ๆ มันมิตายเสียหรือ /*41มันทำอะไรให้เป็นที่เดือดร้อนมากหรืออย่างไร จึงคิดอ่านจะฝังทั้งเป็นน่าอนาถนัก ก้วยกื๊อกล่าวว่า แม่ต้องให้อาหารแก่มันกินจนอิ่มทุกวัน ต่อเมื่อมีเหลือเท่าใดแม่จึงจะได้กิน กินก็ไม่พอปากพอท้องต้องหนความหิวโหยตลอดมา แม่หรือก็แก่แล้ว ควรจะได้กินอิ่มนอนสบายบ้าง ด้วยเหตุนี้จึงคิดจะฝังลูกเสีย แม่จึงจะได้กินอิ่มเป็นสุขสบาย ภรรยาก้วยกื๊อว่า ก็ตามใจมันจนเคยตัวเสียแล้ว แต่เมื่อเราจะกันมันก็คงจะได้ หากถึงเวลากินอาหาร เราคอยกักกันไว้อย่าให้มันไปเกี่ยวข้องเห็นจะไม่เป็นไร ต่อเมื่อแม่ได้กินอิ่มดีแล้ว จึงจัดหาให้เด็กกินอย่างนี้จะดีกระมัง ก้วยกื๊อพูดว่าทุกวันนี้ได้ค่าจ้างไม่พอจะจับจ่ายเหลือเฟือ เพียงแต่อาศัยซื้ออาหารกินไปวันหนึ่ง ๆ เท่านั้น ถึงเราจะกักเด็กไว้รอจนแม่กินอิ่ม แม่ก็คงเสียใจว่าเราไม่สงสารเด็ก ถ้าตามใจแม่ ๆ ก็จะได้กินไม่อิ่ม เด็กเติบโตขึ้นทุกวันต้องกินอาหารมากขี้นทุกที หากเจ้าไม่ยอมให้ฝังมันในไม่ช้าแม่คงเจ็บตายเพราะได้กินอาหารน้อยเป็นแน่ ถ้าแม่ตายเสียแล้วจะหาแม่ที่ไหนได้อีกเล่า ฝ่ายภรรยาก้วยกื๊อว่า ถ้าเราฝังลูกคนนี้เสียแล้ว เราจะมีลูกอีกหรือไม่มีก็ไม่แน่ ก้วยกื๊อว่าธรรมดาผัวเมียไม่มีโรคภัยไข้เจ็บ อายุยังอยู่ในวัยหนุ่มสาวร่างกายก็แข็งแรง รอ ๆ ไปไม่ช้าก็คงมีบุตรอีกไม่ต้องสงสัย ภรรยาก้วยกื๊อเห็นว่าสามิใจแข็งนัก ก็เฝ้าวิงวอนหลายครั้งหลายหน แต่ก้วยกื๊อยังคงยืนความเห็นเช่นเดิมเสมอ จนภรรยาต้องอนุโลมตามด้วยความเศร้าใจยิ่งนัก ก้วยกื๊อกับภรรยาพากันอุ้มลูกไปถึงชายป่า ก้วยกื๊อวางจอบลงแล้วทำพิธิบอกกล่าวแก่พระภูมิเจ้าที่ตามธรรมเนียม เมื่อเสร็จพิธิก็เริ่มขุดดินลึกลงราวสามฟุต ก็ถูกของแข็ง จึงก้มลงโกยดินขึ้นมาแลเห็นเหล็กแผ่นใหญ่ เอาจอบงัดแผ่นเหล็กขึ้นมาก็เห็นทองลิ่มเต็มกระทะ สองผัวเมียมีความตื่นเต้นดีใจแทบจะพูดไม่ออก เมื่อหยิบขึ้นมาแลเห็นหนังสือเขียนด้วยชาดความว่า ทองทั้งนี้เทพดาให้เเก่ก้วยกื๊อ ขุนนางจะแย่งเอามิได้ แม้ราษฎรทั้งปวงก็ไม่มีสิทธิ์ เมื่ออ่านตลอดแล้ว ก้วยกื๊อรับลูกจากภรรยา ให้ภรรยาไปเอาตะกร้ามาขนทอง ภรรยาไปถึงบ้านเล่าความนั้นให้แม่ผัวฟัง แล้วรีบนำเอามาให้ผัว ก้วยกื๊อส่งลูกให้แก่ภรรยาแล้ว ตนก็ขนทองกลับไปยังบ้าน ฝ่ายแม่ผัว เมื่อลูกสะใภ้/*43นำตะกร้าไปป่าแล้ว ก็หาธูปเทียนเตรียมไว้พอสองผัวเมียหามตะกร้าทองมาถึง ก็ตรงเข้าอุ้มหลานขึ้นจากตะกร้า แลเห็นทองลิ่มเต็มตะกร้า จึงจุดธูปเทียนให้ลูกชายลูกสะใภ้บูชาเทพดา
ก้วยกื๊อและภรรยาบูชาเทพดาแล้วรีบไปที่ชายป่า ขนเอากะทะและฝาช่วยกันหามมายังบ้าน ตั้งแต่วันนั้นมา ก้วยกื๊อและภรรยาผลัดกันเขาทองลิ่มไปขาย แล้วซื้อไร่นาสร้างบ้านช่องใหญ่โต ขณะก้วยกื๊อขึ้นบ้านใหม่ คนทั้งหลายชักชวนกันมาช่วยมากมาย ผู้ที่รู้จักมักคุ้นกันมาก่อนก็มี ผู้ที่ไม่เคยรู้จักกันมาก่อนก็มี บรรดาคนที่เคยรู้เรื่องของก้วยกื๊อก็พูดเป็นเสียงเดียวกันว่า การที่ก้วยกื๊อร่ำรวยขึ้นนั้น มีสิ่งสำคัญอยู่ ๓ ข้อ ซึ่งผู้อื่นไม่สามารถทำได้ คือ ก้วยกื๊อมีความกตัญญูกตเวทีต่อมารดาอย่างแรงกล้าประการหนึ่ง มารดาใจดีไม่เคยมีปากเสียงกับเพื่อนบ้านอย่างหนึ่ง ลูกสะใภ้มีความเคารพเชื่อฟังสามีและนับถือในแม่ผัวสนิทสนมอย่างหนึ่ง ด้วยเหตุนี้เทพดาจึงบรรดาลให้ก้วยกื๊อกับภรรยาพร้อมใจกันจะฝังลูก เพื่อดลใจให้ไปขุดหลุมจนได้ทองลิ่มมากมาย เป็นการตอบแทนผู้มีความกตัญญูจนถึงขนาด.
๙. ฉั่วสุน
/*44เมื่อครั้งอองมั้ง ซึ่งแซกสมัยราชวงศ์ฮั่นสิบหกปี คือในระหว่างพุทธศักราช ๕๕๒ ถึง ๕๖๗ ที่เมื่องซุ่นอาน มีชายคนหนึ่งชื่อฉั่วสุน กำพร้าบิดามาตั้งแต่เล็ก ครั้งนั้นโจรผู้ร้ายชุกชุม บ้านเมืองเกิดยุคเข็ญอดอยากอาหารแทบทุกแห่ง โจรผู้ร้ายเที่ยวปล้นบ้านปล้นเมือง ราษฎรได้รับความเดือดร้อนยิ่งนัก หัวหน้าโจรคนหนึ่งที่มีไพร่พลซ่องสุมไว้มาก ชื่อฮ่วนซง ฝ่ายอองมั้งทราบว่าฮ่วนซงมีกำลังมาก ก็แต่งนายทัพนายกองยกไปปราบ ฮ่วนซงรู้ว่ากองทัพเมืองหลวงยกมาเป็นทัพใหญ่ จึงคิดว่าเวลารบพุ่งทะแกล้วทหารทั้งสองฝ่ายคงปะปนกันไม่รู้ว่าพวกเขาพวกเรา จึงบัญชาให้นายโจรชั้นรอง ๆ สั่งไพร่พลให้เอาชาดทาคิ้วทุกคนเพื่อเป็นเครื่องหมายพวกเดียวกัน ด้วยเหตุนี้จึงเรียกโจรพวกฮ่วนซงว่า เชียะไบ๋ คือโจรคิ้วแสด ครั้นกองทัพเมืองหลวงยกมาถึง ตั้งค่ายพักผ่อนทะแกล้วทหารซึ่งอิดโรยกำลัง เพื่อหาที่ป้องกันและทะนุบำรุงให้ทหารเข้มแข็งขึ้น แล้วต่างก็ออกรบพุ่งกันหลายครั้งหลายหนเป็นเวลาหลายวัน กองทัพเมืองหลวงขาดสะเบียงไม่พอบำรุงทหาร ฝ่ายกองโจรคิ้วแสดยกหนุนเนื่องกันมาหลายทัพหลายทาง ระดมเข้าตีหักค่ายกองทัพเมืองหลวงเป็นสามารถ กองทัพเมืองหลวงขาดสะเบียงทหารอิดโรยลงทุกวัน ในที่สุดก็แตกพ่าย ทหารล้มตายเป็นอันมาก
ครั้งนั้นข้าวแพงราคาถังละหลายตำลึง ชาวเมืองแร้นแค้นต้องเอาผักและผลไม้ปนกินต่างข้าว ฝ่ายกองโจรคิ้วแสดชะนะกองทัพเมืองหลวงแล้ว ยกแยกย้ายกันไปตีเมืองน้อยเมืองใหญ่ เมื่อไปถึงบ้านร้างเห็นชายคนหนึ่งเก็บผลหม่อน ใส่กะทายอย่างดิบกะทายหนึ่ง อย่างสุกกะทายหนึ่ง พวกโจรจึงถามว่า ผลไม้อย่างเดียวกันเหตุใดจึงแยกพวกดิบไว้กะทายหนึ่งพวกสุกไว้กะทายหนึ่งเล่า ชายผู้นั้นคือฉั่วสุนตอบแก่โจรว่า กะทายสุกจะเอาไปให้มารดา ส่วนกะทายดิบนั้น ข้าพเจ้าจะกินเอง พวกโจรได้ฟังถ้อยคำของฉั่วสุนแล้วก็เกิดสงสาร จึงให้ข้าวสารแก่ฉั่วสุนสามถังและ/*46เนื้อโคขนาดเล็กอีกขาหนึ่ง ฉั่วสุนรับข้าวและเนื้อด้วยความเคารพ มีความยินดียิ่งนัก รีบนำสิ่งทั้งสองนั้นมาบ้าน ปรุงอาหารให้มารดารับประทานอิ่มหนำสำราญและตนเองก็ได้กินอิ่มปากอิ่มท้อง
ฝ่ายเล่าสิ่ว เชื้อสายพระเจ้าฮั่นโกโจ ได้ปราบดาภิเศกเป็นพระเจ้าฮั่นกวงบู๊เต้ ณ ปีระกาพุทธศักราช ๕๖๘ พระเจ้ากวงบู๊เต้โปรดให้นายทัพนายกองยกไปปราบโจรอีก พวกโจรคิ้วแสดสู้กองทหารหลวงมิได้ ก็แตกพ่ายยับเยิน ฮ่วนชงนายโจรถูกทหารฆ่าตาย พระเจ้ากวงบู๊เต้ต้องให้นายทัพนายกองออกปราบปรามโจรผู้ร้ายอยู่หลายปีจึงสงบราบคาบ บ้านเมืองกลับเป็นสุขสมบูรณ์
ขณะเมื่อราษฎรแตกตื่นหนีพวกโจรคิ้วแสด ต้องอพยพอลหม่านหนีเข้าป่าเข้าดงพงทึบ และตามซอกเขาห้วยละหารลำธารบึงบางหลายแห่งหลายตำบลนั้น ฉั่วสุนเป็นห่วงมารดา เพราะมารดาแก่เฒ่าแล้วไปไม่ไหว ตนก็ไม่หนีตามพวกชาวเมือง คงอยู่ปรนนิบัติมารดาของตน ต่อมาจนพวกโจรสงบราบคาบบ้านเมืองเป็นปกติแล้ว พวกราษฏรชาวเมืองพากันกลับมายังภูมิลำเนาของตน ๆ ครั้นคนทั้งหลายมาได้เห็นฉั่วสุนอยู่บ้านกับมารดาด้วยความกตัญญูไม่ยอมหนีไป ต่างก็มีความนิยมยินดีและนับถือฉั่วสุน แล้วพร้อมกันทำหนังสือยกย่องฉั่วสุนเพราะในความกตัญญู ไปยังเจ้าเมืองกรมการ เพื่อให้ส่งไปเมืองหลวงตามธรรมเนียม บังเอิญในระหว่างในระหว่างนั้นมารดาของฉั่วสุนถึงแก่กรรม ฉั่วสุนร้องไห้ร่ำรักไม่เป็นอันกินอันนอนโศรกเศร้าถึงมารดาเป็นที่สุด ญาติพวกพ้องก็มาช่วยฉั่วสุนจัดการศพจนเรียบร้อย ฉั่วสุนเฝ้าที่ฝังศพครบตามนิยมแล้วจึงกลับไปอยู่บ้าน ถึงกระนั้น แต่ก่อนมามารดาของตนเคยกลัวฟ้าร้อง เมื่อมารดาตายแล้วถึงคราวฝนตกฟ้าร้อง ฉั่วสุนคิดถึงมารดารีบไปที่หลุมฝังศพ พลางร้องบอกว่าลูกอยู่นี่แล้วแม่อย่ากลัวเลย ใคร ๆ ได้เห็นได้ทราบเรื่องของฉั่วสุนแล้วต่างก็มีความสงสารเป็นอันมาก
ครั้นอยู่มาไม่นาน เจ้าเมืองได้รับหนังสือจากเมืองหลวง อนุญาตให้ฉั่วสุนเป็นเฮาเหลียม และให้ส่งฉั่วสุนไปทำราชการที่เมืองหลวง เจ้าเมืองเชิญพระราชโองการของพระเจ้าแผ่นดินไปประกาศตามหัวเมืองขึ้นจนตลอด แล้วเชิญ/*47ฉั่วสุนไปให้รับทราบพระราชโองการนั้น แต่ฉ่วสุนเป็นห่วงหลุมฝังศพมารดาไม่ปรารถนาจะไปรับราชการ ณ เมืองหลวง เพราะจะต้องไปไกลหลุมฝังศพมารดา จึงชี้แจงความประสงค์แก่เจ้าเมืองตามความจริงทุกประการ เจ้าเมืองมีความนับถือฉั่วสุนอยู่แล้ว เมื่อได้ทราบดังนั้นก็ยิ่งเพิ่มความเคารพมากยิ่งขึ้นยอมยกย่องนับถือฉั่วสุนเป็นชั้นครูบาอาจารย์ แล้วให้เงินปีแก่ฉั่วสุนดังเคยจ่ายให้แก่ผู้มีความกตัญญู และได้รับการยกย่องตามธรรมเนียมแต่ก่อนนั้น ซึ่งจะได้อาศัยเลี้ยงชีวิตเป็นสุขสบาย ฉั่วสุนได้รับเงินบำรุงต่อมาจนตลอดอายุของตน.
๑๐. เต็งหลัง
/*48ครั้งราชวงศ์อ่าวฮั้น ในระหว่างพุทธศักราช ๕๖๘ ถึง ๗๖๒ ที่เมืองฮ่อไหล มีชายคนหนึ่งชื่อเต็งหลัง เป็นคนกตัญญูอย่างแน่วแน่ แม้บิดามารดาเต็งหลังจะได้ตายไปแล้ว แต่เต็งหลังยังรำลึกถึงบุญคุณของบิดามารดาอยู่เสมอ คิดจะหาหนทางคอยแทนบุญคุณให้สมกับความรู้สึกอยู่ในใจของตน จึงให้ช่างสลักรูปบิดามารดาไว้เป็นที่สักการบูชา และจัดหาอาหารเส้นไหว้ทุกเช้าค่ำเหมือนดังว่าบิดามารดายังมีชีวิตอยู่ทั้งสองคน วันหนึ่งเต็งหลังไม่อยู่ เตียซกที่เป็นเพื่อนบ้านมาขอยืมสิ่งของเครื่องใช้ ภรรยาเต็งหลังจะปฏิเสธไม่ให้ยืมก็เกรงใจ จึงจุดธูปเทียนบูชารูปพ่อผัวแม่ผัว แล้วเสี่ยงทายเป็นเชิงถามว่าจะควรให้เตียซกยืมสิ่งของหรือไม่ควรให้ยืม ครั้นเสี่ยงทายแล้วได้ความว่าไม่ควรให้ยืม นางก็บอกกับเตียซกตามความจริงว่ารูปทั้งสองนั้นไม่ยินดีให้ยืมสิ่งของ บังเอิญขณะนั้นเตียซกกำลังเมาสุราจัด เมื่อได้ฟังคำของนางก็โกรธ จึงเข้าไปด่าว่าและเอาไม้ตีหัวรูปนั้นด้วย
ฝ่ายเต็งหลังกลับมาเห็นรูปบิดามารดาเศร้าหมองดังนั้น ก็ไม่สบายใจ จึงถามภรรยาว่ามีเหตุสิ่งใดเกิดขึ้นหรือ ภรรยาเต็งหลังก็เล่าความทั้งปวงให้เต็งหลังฟัง เต็งหลังได้ทราบเรื่องตลอดแล้วก็มีความโกรธแค้นเตียซกยิ่งนัก จึงฉวยกระบี่วิ่งไปโดยเร็ว ด้วยหมายใจจะแทงเตียซกให้ถึงแก่ความตาย ฝ่ายเตียซกรู้เท่าก็เตรียมตัวฉวยกระบี่ออกมาต่อสู้ ภรรยาเตียซกเห็นว่าสามีของตนจะสู้เต็งหลังมิได้ จึงรีบไปบอกให้ผู้ใหญ่ให้มาช่วยห้ามปราม ขณะนั้นเต็งหลังกวัดแกว่งกระบี่แทงเตียซกอย่างว่องไว เตียซกรับมิอยู่ถูกแทงล้มลง เต็งหลังกำลังเงื้อจะแทงซ้ำให้เตียซกถึงแก่ความตายเป็นการชดเชยต่อความหมิ่นเหม่ของเตียซก ซึ่งได้แสดงแก่รูปเคารพนั้น พอดีญาติมิตรมาถึงช่วยกันกั้นกาง และขอร้องให้เต็งหลังกรุณางดชีวิตเตียซกไว้ เต็งหลังก็ยอมไม่ทำร้ายเตียซกยิ่งไปกว่านั้นอีก แต่มีความพอใจที่ได้ตอบแทนแก่เตียซกแล้ว ฝ่ายเตียซกมีความเจ็บแค้นที่ตนถูกเต็งหลังแทงล้มลง ได้รับความ/*50เจ็บปวดแม้ไม่ถึงเสียชีวิตแต่ก็ได้รับทั้งเจ็บทั้งอาย รุ่งขึ้นจึงไปฟ้องต่อเจ้าเมืองกรมการ กรมการเห็นเตียซกมีบาดเจ็บสมคำฟ้อง ก็ให้พนักงานไปเกาะตัวเต็งหลังไปไต่สวน ครั้นพนักงานไปถึงจะเกาะตัวเต็งหลัง ๆ อ้อนวอนว่า ไหน ๆ ข้าพเจ้าก็จะถูกจับไปแล้ว ขอให้ข้าพเจ้าทำพิธีบอกบิดามารดาเป็นคำนับก่อนเถิด ว่าแล้วก็จุดธูปเทียนบูชารูปที่เคารพทั้งสองนั้น คุกเข่าลงคำนับจนครบกำหนดตามธรรมเนียม  ฝ่ายพนักงานตามเข้าไปดูรูปเคารพของเต็งหลัง เห็นตาของรูปทั้งสองนั้นมีน้ำตาไหลออกมามีกลิ่นคาวเหมือนน้ำตาคน เมื่อพนักงานเห็นอัศจรรย์ดังนั้นก็จุดธูปเทียนบูชาและทำความเคารพบ้าง แล้วเกาะตัวเต็งหลังไปส่งให้เจ้าเมือง พร้อมทั้งเล่าเรื่องทีตนได้เห็นมาด้วยตาของตนเองนั้นด้วย เจ้าเมืองมีความสงสัยจึงรีบไปยังบ้านเต็งหลังก่อน สอบปากคำคนทั้งหลายและพิเคราะห์ดูรูปที่เคารพทั้งสอง เห็นคราบน้ำตาเป็นดำงคำของพนักงานเล่าก็ยิ่งอัศจรรย์ใจยิ่งนัก ในที่สุกปรับเตียชกให้ไปขอขมารูปที่เคารพทั้งสองนั้นแล้ว ปล่อยเต็งหลังให้พ้นข้อหาไป และบอกเสนอความดีของเต็งหลังในข้อที่มีความกตัญญูกตเวทีมั่นคงต่อบิดามารดา ไปยังเมืองหลวงตามระเบียบนิยม
ฝ่ายเตียซกเห็นเจ้าเมืองปล่อยเต็งหลัง และยังยกย่องเต็งหลังว่าเป็นคนมีความกตัญญูกตเวทีแรงกล้า ก็เกิดรู้สึกสำนึกตนว่าได้ทำความผิดรุนแรงเกินไปมาก จึงจัดหาสิ่งของเครื่องคำนับพร้อมด้วยญาติผู้ใหญ่ไปเส้นไหว้ขมารูปที่เคารพทั้งสองนั้น เต็งหลังรับรองผู้ใหญ่ที่ไปตามธรรมเนียม และพูดจาปราสัยด้วยเตียซกเป็นอันดี เพราะแต่ก่อนมาก็เคยรักใคร่สนิทสนมกันอยู่แล้ว หากแต่เตียซกทำการอุกอาจล่วงเกินจึงแตกร้าวกัน
อยู่มาไม่นานเจ้าเมืองได้รับหนังสือเมืองหลวง ยกย่องเต็งหลังเป็นเฮาเหลี่ยมและให้ไปทำราชการที่เมืองหลวง เจ้าเมืองก็เชิญพระราชโองการประกาศให้ประชาชนทราบ และเชิญเต็งหลังให้ไปทำราชการที่เมืองหลวง แต่เต็งหลังไม่ปรารถนาจะไปอยู่เมืองหลวง จึงขอผ่อนผันโดยยกเหตุว่าคนเป็นคนมีโรคภัยเบียดเบียฬ อยู่ที่บ้านเดิมมีความผาสุกดีแล้ว เกรงว่าต้องไปอยู่เมืองหลวงจะไม่กินอยู่นาน เจ้าเมืองก็ยอมผ่อนผันตามอัธยาศัยเต็งหลัง.
๑๑. กังเก๊ก
/*51ครั้งราชวงศ์อ่าวฮั้น ที่เมืองลิ่มจือ มีชายคนหนึ่งชื่อกังเก๊ก เป็นคนกำพร้าบิดามาแต่เยาว์ มารดายังอยู่ มีทรัพย์สินมั่งคั่งไร่นาสาโทก็มาก มารดาจัดให้กังเก๊กเรียนหนังสือในสำนักอาจารย์ กังเก๊กเป็นคนมีสติปัญญาเฉียบแหลมคมคาย และหมั่นเล่าเรียนไม่ท้อถอย เรียนอยู่ไม่กี่ปีก็สำเร็จ แล้วกังเก๊กกลับไปอยู่บ้านปรนนิบัติมารดาด้วยความเอื้อเฟื้อและเอาใจใส่เป็นอย่างดี เมื่อคนอื่น ๆ ได้ทราบว่ากังเก๊กเรียนหนังสือสำเร็จมีความรู้กว้างขวาง ก็มีผู้มาสมัครเป็นษิษย์ขอศึกษาด้วยกังเก๊กเป็นอันมาก ขณะนั้นที่เมื่องลิ่มจือมีโจรผู้ร้ายเที่ยวปล้นสดมภ์ชุกชุมหลายแห่งหลายตำบล ราษฎรได้รับความเดือดร้อนระส่ำระสาย ต้องทิ้งถิ่นฐานบ้านเรือนของตน ๆพากันอพยพหนีโจรภัยไปอยู่ที่อื่น ฝ่ายกังเก๊กให้มารดาขึ้นขี่หลังตน ตามคนทั้งปวงที่อพยพไปนั้น พวกโจรไล่ติดตามจับกุมพวกอพยพ ต่างก็แตกกระจัดกระจายแยกย้ายหลบหนีกันไป พวกโจรจับกังเก๊กได้จะคุมเอาตัวไป กังเก๊กมิรู้ที่จะทำประการใด ได้แต่ร้องไห้วิงวอนโจรด้วยความสงสารมารดาว่า มารดาข้าพเจ้าแก่เฒ่าเดินไม่ไหว ถ้าท่านจับตัวข้าพเจ้าไปเสีย ก็เท่ากับฆ่าผู้เฒ่าให้ตายเปล่าอีกคนหนึ่ง หากท่านกรุณาปล่อยข้าพเจ้าให้อยู่ปรนนิบัติมารดา ก็เหมือนท่านให้ชีวิตแก่คนสองคน ขอท่านจงกรุณาแก่ข้าพเจ้าด้วยเถิด ฝ่ายพวกโจรได้ฟังดังนั้นก็เกิดความสงสาร จึงยอมปล่อยกังเก๊กกับมารดา แล้วเที่ยวต้อนจับคนอื่นๆต่อไปอีก เมื่อกังเก๊กรอดจากมือโจรไปแล้ว แต่ยังไปไม่ทันตลอดก็ถูกจับอีกเล่า พวกโจรได้ทราบความจริงใจของกังเก๊กแล้วยอมกรุณาปล่อยเสียทุกครั้ง ครั้นกองทัพหลวงออกปราบปรามโจรผู้ร้ายราบคาบแล้ว กังเก๊กจึงพามารดากลับไปอยู่ที่บ้านเดิมของตน คนทั้งหลายได้ทราบเรื่องของกังเก๊กแล้ว ต่างยกย่องกังเก๊กว่าเป็นผู้มีความกตัญญูกตเวทีต่อมารดาอย่างแรงกล้า อยู่มาไม่นานมารดากังเก๊กก็ถึงแก่กรรมลง กังเก๊กร้องไห้รำพันถึงความหลังครั้งอพยพหนีโจร ได้ความลำบากยากแค้นแทบปางตาย เมื่อรอดมาได้/*53ควรจะอยู่เป็นสุขสบาย ก็มาถึงแก่กรรมลง ทิ้งลูกไว้ให้อยู่โดยเฉพาะไม่มีบิดามารดาเป็นที่เคารพ ไหนเลยจะมีความสุขสำราญร่มเย็น คนทั้งหลายได้ยินคำกังเก๊กโอดครวญต่าง ๆ ก็พลอยสงสาร แทบจะกลั้นน้ำตาไว้มิได้ ครั้นกังเก๊กวายโศกแล้ว ก็จัดการเส้นไหว้ศพมารดาตามธรรมเนียม และเชิญศพไปฝังไว้ ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง อยู่เฝ้าหลุมศพจนครบกำหนดตามนิยมแล้วจึงกลับบ้าน คนทั้งหลายมีความนับถือกังเก๊ก ในส่วนที่กตัญญูนั้นตลอดมา แล้วพร้อมกันทำหนังสือยกย่องกังเก๊กว่าเป็นคนมีความกตัญญูกตเวที และสรรเสริญว่าเป็นคนมีสติปัญญาลึกซึ้งควรเป็นเฮาเหลียม ทำราชการที่ในเมืองหลวง จึงนำหนังสือยกย่องนั้นไปยื่นต่อเจ้าเมืองกรมการประจำท้องถิ่น เพื่อขอให้ส่งเสนอไปยังเมืองหลวงตามระเบียบ เจ้าเมืองกรมการก็จัดทำตามคำขอส่งเสนอไปยังเมืองหลวง ครั้นต่อมาทางเมืองหลวงอนุมัติแล้ว เจ้าเมืองกรมการก็นำเอาหนังสือเมืองหลวงมาแจ้งแก่คนเหล่านั้น สั่งให้กังเก๊กไปรับราชการ ณ เมืองหลวง กังเก๊กก็ไปตามคำสั่ง อยู่ต่อมากังเก๊กเข้าสอบไล่ที่เมืองหลวงได้เป็นกือเหียนเลี้ยงฮวงเจี่ย กังเก๊กอุตส่าห์ทำราชการไม่บกพร่องในหน้าที่ จนมีความชอบชื่อเสียงปรากฏ ได้เลื่อนยศขึ้นเป็นกั่งงี้ไต้ฮู แปลว่าอำมาตย์ผู้มีหน้าที่ถวายโอวาทแด่พระเจ้าแผ่นดิน
ตามความเห็นของคนทั้งหลายว่า การที่กังเก๊กได้เป็นขุนนางผู้ใหญ่มีศักดิสูงเช่นนั้น ก็เพราะความที่ตนเป็นคนกตัญญูกตเวทีมั่นคง จึงมีผลสนองให้ได้รับยศศักดิศฤงคารมากมาย สมควรที่คนทั้งหลายจะนิยมในความกตัญญูกตเวที ต่อบิดามารดาและผู้มีพระเดชพระคุณทั่วไป จะได้อยู่เย็นเป็นสุข แต่มีความเจริญยิ่งๆ ขึ้นตามสมควร.
๑๒. เกียงซี
/*54ครั้งราชวงศ์อ่าวฮั่น ที่เมืองกวงฮั่น มีชายคนหนึ่งชื่อเกียงสี ภรรยาชื่อนางพั่งสี มารดาเกียงซีไม่ชอบกินน้ำบ่อน้ำสระ ชอบกินแต่น้ำที่ตักมาจากแม่น้ำเท่านั้น นางพั่งสีไปตักน้ำที่แม่น้ำไหลมาให้แม่ผัวดื่มกินทุกวัน อยู่มาวันหนึ่ง ขณะเมื่อนางไปตักน้ำ บังเอิญเกิดพายุจัดพัดกล้าต้องกลับล่าช้าไป มารดาเกียงซีคอยลูกสะใภ้อยู่ช้านานไม่เห็นกลับก็บ่นว่าต่าง ๆ นานา ครั้นนางพั่งสีตักน้ำมาถึงแล้ว เกียงซีโกรธด่าว่าภรรยา ด้วยเข้าใจว่าภรรยาไถลไม่รีบไปรีบมา และขับไล่ภรรยาให้ไปเสียจากบ้าน นางพั่งสีจึงชี้แจงเหตุว่าเกิดพายุจัดนัก ไม่สามารถจะรีบมาโดยเร็วได้ แม้จะพยายามชี้แจงอย่างใดๆ เกียงซีก็หาเชื่อฟังไม่ คงขับไล่ภรรยาให้ไปเสียจากบ้านเท่านั้น เมื่อนางพั่งสีเห็นว่าสามีไม่ยอมผ่อนผันจริง ๆ แล้ว ก็จำต้องไปจากบ้านผัว ไปอาศัยอยู่กับเพื่อนบ้านใกล้เคียง แล้วไปตักน้ำเอามาวานเพื่อนบ้านเอาไปให้แม่ผัวทุกวัน และถึงเวลาค่ำนางจุดธูปเทียนบูชาเบื้องบน ขออำนาจเทพดาผู้เรืองฤทธิช่วยคุ้มครองแม่ผัวให้อยู่เย็นเปนสุข ให้อายุยืนนานอย่ามีโรคภัยเบียดเบียฬ ตั้งแต่นางพั่งสีจากไปแล้ว ในตอนต้นมารดาเกียงซียังได้กินน้ำ ซึ่งนางพั่งสีไปตักฝากเพื่อนบ้านนำมาให้ ก็คิดว่าเพื่อนบ้านมีแก่ใจ หาได้นึกว่าเพราะนางพั่งสีไปตักมาไม่ อยู่ต่อมาอีกนานจึงทราบว่าที่แท้นั้นลูกสะใภ้มีน้ำใจเป็นห่วง พยายามไปตักมาฝากส่งให้จึงได้ มารดาเกียงซีก็มีความสงสารเพิ่มขึ้นกว่าเก่า จึงบอกให้เกียงซีไปรับนางพั่งสีกลับคืนมาอยู่บ้านเดิม เกียงซีมีความกตัญญูต่อมารดาก็รีบไปรับนางพั่งสีกลับมาตามคำของมารดา
ครั้นนางพั่งสีกลับมาอยู่ด้วยสามีแล้ว ก็ปรนนิบัติแม่ผัวด้วยความเอาใจใส่เช่นเดียวกับเมื่ออยู่แต่ก่อนนั้น และหมั้นจุดธูปเทียนบูชาเทวดาทุกคืนไม่ขาด อยู่มาวันหนึ่งแม่ผัวอยากจะกินปลาตะเพียน เกียงซีหาซื้อมาให้ภรรยาปรุงอาหารให้มารดาได้กินตามประสงค์ ทำดังนั้นเสมอมาทุกวัน โดยปกติมารดาเกียงซีชอบเชิญเพื่อน/*56บ้านที่รักใคร่คุ้นเคยกันมาร่วมรับประทานอาหารแทบทุกเวลา วันหนึ่งเกียงซีไปหาซื้อปลาไม่ได้ เมื่อกลับมาถึงบ้านคิดวิตกที่ไม่มีปลาปรุงเป็นอาหารให้มารดากิน ได้แต่ยืนบ่นพึมพำอยู่คนเดียว ฝ่ายนางพั่งสีเห็นสามีกลับมาก็ดีใจ จึงบอกแก่สามีว่าแอ่งน้ำพุเกิดขึ้นที่หลังบ้านน่าอัศจรรย์นัก จงไปดูด้วยกันเถิด เกียงซีได้ฟังก็นึกโกรธ เพราะหาปลาไม่ได้อยู่แล้ว ยังมาถูกภรรยาพูดกวนใจไม่เป็นเรื่องอีกเล่า จึงกล่าวว่าวันนี้เราหาปลาไม่ได้กำลังกลุ้มใจนัก เจ้ายังมีเรื่องอะไรไม่เป็นประโยชน์มาชวนพูดอีกหรือ ว่าแต่ว่าเราไม่ได้ปลามาปรุงอาหารให้มารดากินจะทำอย่างไรดี นางพั่งสีว่าควรจะไปดูแอ่งนำพุเสียก่อนดีกว่า เพราะเกิดขึ้นอย่างอัศจรรย์ยิ่งนัก เกียงซีได้ฟังดังนั้นมิรู้ที่จะว่ากะไรก็ลองเดินไปดูพร้อมกับภรรยา ไปถึงเห็นน้ำพุขึ้นกับปลาตะเพียนว่ายอยู่สองตัว จึงพูดสัพยอกกับภรรยาว่า นี่เจ้าแอบเอาปลามาเลี้ยงไว้ที่นี้หรือ นางพั่งสีบอกว่า เมื่อท่านไปหาซื้อปลายังไม่กลับ ข้าพเจ้าเห็นช้าไปก็วิตกด้วยเรื่องปลานั้นเหมือนกัน แต่มิรู้ที่จะทำประการใด จึงมาเดินเล่นอยู่ที่หลังบ้านนี้ เห็นมีน้ำพุเกิดพร้อมกับมีปลาตะเพียนด้วย เกียงซีได้ฟังดังนั้นก็สงสัยอยู่ในใจ จึงลองชิมน้ำนั้นดู น้ำนั้นมีกลิ่นรสอย่างเดียวกับที่ภรรยาตักมาให้มารดาดื่มกินเสมอ ๆ เกียงซีมีความปลื้มใจยิ่งนัก จึงให้ภรรยาตักเอาน้ำนั้นไป ฝ่ายตนก็จับปลาตะเพียนเอาไปด้วย ครั้นรุ่งเช้าเกียงซีไปยังบ่อน้ำพุนั้นอีก ก็ได้เห็นเช่นเดียวกับวันก่อน จึงตักน้ำจับปลามาให้ภรรยาปรุงอาหารให้มารดากิน ทุก ๆ วันต่อ ๆ มาคงเป็นเช่นนั้นเสมอ เกียงซีก็สิ้นความแคลงใจ จึงให้ภรรยาเอาธูปเทียนมาจุดบูชาเทพดาดินฟ้าอากาศ ที่สามารถดลบรรดาลให้มีน้ำพุและปลาตะเพียน สำเร็จประโยชน์แก่ตน จนน่าปลาบปลื้มใจยิ่งนัก และความเรื่องนี้ปรากฏแก่คนทั้งหลายว่า เกียงซีเป็นคนกตัญญู มีภรรยาก็กตัญญูนบนอบแม่ผัวสนิทสนม จึงได้รับผลอย่างพึงใจเช่นนี้.
๑๓. ตังอ๎ย้ง
/*57ครั้งราชวงศ์อ่าวฮั้น ที่เมืองเชยเส็ง มีชายคนหนึ่งชื่อตังอ๎ย้ง เป็นคนเข็ญใจกำพร้ามารดามาแต่เล็ก ตังอ๎ย้งเที่ยวรับจ้างทำไร่นาหาเลี้ยงบิดาของตน ในฤดูฝนตังอ๎ย้งไปรับจ้างทำนาให้บิดาขี่เกวียนลากไปหยุดอยู่ที่ร่มไม้ แล้วตังอ๎ย้งจึงไปทำงานดังนั้นเสมอ
ครั้งนั้นที่เมืองเชยเส็งเกิดยุคเข็ญ ชาวเมืองอพยพครอยครัวหนีภัยไปอยู่ ณ เมืองอื่น ฝ่ายตังอ๎ย้งพาบิดาไปอยู่ที่เมืองลือหลำ ครั้นอยู่มาไม่ช้าที่เมืองนั้นก็เกิดเดือดร้อนด้วยการสงคราม ตังอ๎ย้งจำต้องพาบิดาไปอยู่ตำบลอานเล็ก แขวงเมืองกังเฮ่ แล้วรับจ้างทำไร่นาพอได้อาศัยเลี้ยงบิดาและตนเอง อยู่มาไม่นานบิดาถึงแก่กรรมลง ตังอ๎ย้งขัดสนไม่มีเงินจะทำศพบิดา จึงไปขายตัวอยู่กับเล็กอง เป็นเงินหมื่นกะแปะ และสัญญากับนายเงินว่า เมื่อตนทำศพบิดาเสร็จแล้วจะมาอยู่ทำงานให้ เล็กองก็มอบกะแปะให้ตามข้อตกลง ตังอ๎ย้งรับกะแปะแล้วไปหาซื้อหีบและสิ่งของเครื่องเซ่นไหว้ตามธรรมเนียม เชิญศพไปฝังไว้ที่ตำบลหนึ่งในเขตต์อำเภออานเล็ก ตำบลฝังศพบิดาของตังอ๎ย้งนั้น ต่อมาคนทั้งหลายเรียกว่า ตำบลเห่าก๊ำ
ครั้นจัดการศพบิดาเรียบร้อยแล้ว ตังอ๎ย้งจะไปทำงานให้แก่เล็กองตามสัญญา เมื่อเดินไปได้กึ่งทางแลเห็นหญิงคนหนึ่งยืนอยู่ใต้ต้นหวย ริมทางที่จะไปนั้น รูปโฉมโนมพรรณสระสรวยมีสง่า พอตังอ๎ย้งเกินเข้าไปใกล้ต้นไม้นั้นก็ได้ยินถามว่าท่านชื่อตังอ๎ย้งหรือ ตังอ๎ย้งได้ฟังดังนั้นก็ประหลาดใจ คิดว่าหญิงคนนี้อยู่ที่ไหนหนอยังไม่เคยพบปะกันมาแต่ก่อน เหตุใดจึงรู้จักชื่อเราน่าอัศจรรย์นักพลางพิศดูรูปร่างหน้าตาของนางเห็นหมดจดงดงาม เสื้อกางเกงที่สวมใส่กลางเก่ากลางใหม่ไม่สกปรก ท่วงทีกิริยามารยาทไม่ใช่ชาวนาจึงตอบไปว่าข้าพเจ้าชื่อตังอ๎ย้ง ท่านมีธุระอะไรหรือ หญิงนั้นพูดว่าบิดาข้าพเจ้าได้ทราบข่าวว่าท่านขายตัวแก่เล็กอง เพื่อเขาเงินไปทำศพบิดาบัดนี้/*58ทำศพแสร็จแล้วจะไปอยู่ให้เล็กองใช้ตามข้อที่ตกลงกันไว้ บิดาข้าพเจ้าชอบใจในความกตัญญูของท่านยิ่งนัก จึงให้ข้าพเจ้ามาเป็นภรรยาท่าน เพื่อจะได้ช่วยท่านทำงานให้แก่เล็กองต่อไป ตังอ๎ย้งได้ฟังดังนั้นก็ถอนใจใหญ่แล้วพูดว่า ข้าพเจ้าเป็นคนเข็ญใจไร้ทรัพย์ไม่มีอะไรจะเลี้ยงดูให้ท่านได้รับความสุข แม้ตัวของข้าพเจ้าเองก็ยังลำยากนัก ท่านจะยอมเป็นภรรยาข้าพเจ้า และสมัครไปช่วยทำงานด้วยนั้น ข้าพเจ้ายินดีมากเป็นคุณอยู่แก่ข้าพเจ้านักหนา แต่ข้าพเจ้าคิดว่าขณะนี้ยังไม่สมควรรับท่านไว้เป็นภรรยาก่อน เพราะการที่จะไปทำงานให้เขานั้น ต้องกรากกรำลำบากเหลือเกิน หากท่านรักและสงสารข้าพเจ้าจริง ๆ แล้ว จงกลับไปบ้านแลแจ้งแก่บิดาของท่านว่าโปรดให้ข้าพเจ้าไปทำงานหักใช้หนี้ค่าตัวเสร็จแล้ว จะมาอยู่กินเป็นสามีภรรยากับท่านตามประเพณี นางจึงตอบว่า เมื่อบิดาส่งให้ข้าพเจ้ามาคอยท่านอยู่ที่นี้นั้น ก็เป็นอันเท่ากับมอบหมายข้าพเจ้าให้เเก่ท่านเด็ดขาดแล้ว ข้าพเจ้าจำต้องกระทำตามถ้อยคำบิดาทุกประการ ถึงว่าท่านจะยังไม่ได้รับคำบิดาข้าพเจ้าโดยตรงก็ดี ข้าพเจ้าก็ถือว่าเป็นสามีของข้าพเจ้าแล้ว อย่าว่าแต่งานของนายที่ท่านจะไปทำใช้หนี้เท่านั้นเลย แม้ท่านไปครั้งนี้จ้ต้องได้รับความลำบากเพียงใดก็ตามข้าพเจ้ายอมกรากกรำลำบากด้วยทุกประการ ซึ่งจะให้ข้าพเจ้ากลับไปคอยท่านอยู่ก่อนนั่นเป็นอันกลับไปไม่ได้แล้ว เพราะบิดาข้าพเจ้าพูดคำขาดว่าคำไหนเป็นคำนั้นไม่กลับถ้อยคำอีกเลย ขอท่านจงเมตตาปราณีรับข้าพเจ้าไว้เป็นภรรยาไปช่วยทำงาน ให้สมความตั้งใจของบิดาที่ยินดีให้ข้าพเจ้ามา เพื่อให้ข้าพเจ้าได้โอกาศสนองคุณบิดาเช่นเดียวกับท่าน ซึ่งยอมขายตัวเอาเงินไปทำศพบิดาของท่านฉะนั้นเถิด ตังอ๎ย้งได้ฟังนางพูดจาไพเราะเป็นความจริงทุกประการ และถูกกับอัธยาศัยของตนก็มีความพอใจยิ่งนัก ครั้นจะรีบรับทันทีก็ยังแคลงใจอยู่บ้าง ด้วยยังไม่เคยรู้เหนือรู้ใต้ว่านางเป็นคนชะนิดใดอยู่ที่ไหนจึงพูดจาอ้อมค้อมและถามถึงบิดา เพื่อจะฟังดูแยบคายของนางต่อไปอีกนางก็พูดจาอ่อนโยนชักความไปในทางอื่น กลบเกลื่อนเรื่องบิดามารดาเสียตังอ๎ย้งได้ฟังคำบรรยายอันอ่อนหวานก็สิ้นความประสงค์ที่จะซักไซ้ไล่เลียง ในที่สุดยอมรับรองนางเป็นภรรยาด้วยความรักใคร่ปลงใจโดยสุจริต แล้วพานางไปอาศัยอยู่ที่บ้านสหายคืนหนึ่งและถือโอกาศอยู่ร่วมเป็นสามีภรรยากันณบ้านนั้น /*60ครั้นรุ่งเช้าเมื่อสหายจัดหาอาหารเลี้ยงดูอิ่มหนำสำราญแล้ว ตังอ๎ย้งก็คำนับลาสหายพาภรรยาไปยังบ้านเล็กอง แจ้งแก่เล็กองว่าข้าพเจ้าสองคนผัวเมียจะอยู่ทำงานให้ท่านแล้วแต่ท่านจะกรุณาใช้เถิด ข้าพเจ้ายินดีที่จะปฏิบัติตามคำสั่งของท่านทุกประการ ฝ่ายเล็กองแลเห็นภรรยาของตังอ๎ย้งรูปงาม กิริยาสงบเสงี่ยมแช่มช้อย เข้าใจว่าแต่เดิมคงจะเคยเป็นผู้ดีแล้วมาตกยาก จึงสงสารและจัดห้องหับพอสมควรให้พักอาศัยตามสบาย ตังอ๎ย้งรำพึงถึงงานที่นายจะให้ทำ ยังไม่ทราบว่างานหนักหรืองานเบาอย่างไร แต่มีอาการผลุดลุกผลุดนั่งจนภรรยาสงสัยจึงถามขึ้นว่า ท่านมีความกังวลใจถึงอะไรนักหรือจึงยังไม่หลับนอน ฝ่ายตังอ๎ย้งพูดว่าข้าพเจ้าวิตกถึงงาน ไม่ทราบว่านายจะให้ทำงานอะไร นางก็ปลอบว่าท่านอย่าวิตกเลย นายจะให้ทำงานอะไรเราก็ช่วยกันทำไป ข้าพเจ้าเห็นนายมองดูเราทั้งสองในวันนี้ แล้วกรุณาให้บ่าวไพร่จัดห้องนี้ให้เราอาศัยนั้น นายเห็นจะเมตตาเราอยู่คงไม่ใช้ให้ทำงานหนักนักดอก ท่านอย่าเพ่อด่วนวิตกไปก่อนเลยแล้วนางก็นวดฟั้นพัดวีปรนนิบัติตังอ๎ย้งผู้สามี จนหลับไปด้วยกันทั้งสองคน รุ่งเช้าคนทั้งหลายหุงหาอาหารกินเสร็จ เล็กองเรียกตังอ๎ย้งมาสั่งว่า เจ้าจงพอแพรเลี่ยนให้แก่เราสามร้อยม้วน จะคิดค่าจ้างให้สองหมื่นกะแปะ หักค่าอาหารของเจ้าทั้งสองเสียหมื่นกะแปะยังเหลืออีกหมื่นกะแปะนั้นหักเป็นค่าตัวของเจ้า เท่านี้เป็นเสร็จกัน ฝ่ายตังอ๎ย้งได้ฟังคำนายแล้วนิ่งอยู่ เพราะตนไม่เคยทำการทอมาแต่ก่อน ส่วนภรรยาพยักหน้าให้ตังอ๎ย้งรับ แต่ตังอ๎ย้งเบืยนหน้าเสีย และตอบแก่นายว่า ท่านจงเมตตาแก่ข้าพเจ้า โปรดให้ทำงานอย่างอื่นเถิด งานทอแพรอย่าให้ทำเลย เพราะข้าพเจ้าทำไม่เป็น ฝ่ายเล็กองกล่าวว่า งานทอแพรเป็นงานเบา การที่เรากะให้เจ้าทำงานนี้ก็ด้วยสงสาร เราสังเกตเห็นท่วงทีภรรยาเจ้าดูเหมือนจะชำนาญการทอแพรอยู่กระมัง แม้เล็กองจะได้พูดเช่นนั้นแล้ว ตังอ๎ย้งยังอิดออดไม่กล้ารับลงไป แต่ภรรยาเตือนว่าให้รับทำเถิด อย่าขัดใจนายเลย ตังอ๎ย้งขัดภรรยาไม่ได้ก็จำใจรับทำงานนั้น เล็กองจึงมอบเงินให้ตังอ๎ย้งผัวเมียไปซื้อไหม ตังอ๎ย้งรับเงินแล้วชวนภรรยาไปยังตลาดขายไหมนางเลือกเอายอดไหมพอทำแพรสามร้อยม้วน ชำระเงินให้ผู้ขายเสร็จแล้วว่าจ้างเกวียนบรรทุกมายังบ้านเล็กอง ๆ เห็นดังนั้นจึงถามว่า ไหมที่ซื้อมามากมายนัก/*61เป็นราคาเท่าใด เงินที่มอบให้ไปนั้นพอหรือไม่ นางตอบว่าไหมที่ซื้อมานี้ ผู้ขายเป็นญาติจึงสามารถซื้อได้ถูกถ้าหาซื้อที่อื่นน่ากลัวจะไม่ได้ถึงเท่านี้เป็นแน่ เงินที่ท่านมอบให้ไปนั้นยังเหลือเป็นค่าจ้างเกวียนบรรทุกมาอีกด้วย เล็กองได้ฟังก็ยินดีนัก สั่งให้บ่าวไพร่ปัดกวาดโรงทอ แล้วให้ตังอ๎ย้งและภรรยาทำการทอแพรที่โรงนั้น
การทำแพรอย่างที่เล็กองต้องการ นางให้สามีทำแต่งานชั้นหยาบ ส่วนการปั่นไหมและการซึ่งเป็นงานละเอียดต่างๆ นางทำเอง ทำได้รวดเร็วและดีที่สุดที่ช่างธรรมดาไม่สามารถทำได้ เพราะนางเป็นเทพธิดาไม่ใช่มนุษย์ การที่นางมายอมเป็นภรรยาตังอ๎ย้งนั้นโดยรับเทวบัญชาให้มาช่วยตังอ๎ย้งทำงานไถ่ค่าตัว เพราะตังอ๎ย้งมีความกตัญญูแก่กล้า ซึ่งไม่มีใครจะทำได้เท่าเทียม ความดีอันนี้บรรดาลให้ร้อนถึงสวรรคลงมาช่วย เเต่นางเทพธิดายังมิแจ้งความจริงให้ตังอ๎ย้งทราบ การทำแพรนั้นตังอ๎ย้งและภรรยาอยู่เดือนหนึ่งจึงเสร็จแล้วขนแพรสามร้อยม้วนมามอบให้นาย เล็กองตรวจดูแพรทุกม้วนล้วนแต่เนื้อดีหาที่ติมิได้เลย ทั้งขนาดกว้างยาวกว่าแพรธรรมดา จึงคิดว่าแพรสามร้อยม้วนนี้ ถ้าจ้างช่างทอล้วนฝีมือเอกตั้งสิบคนมาช่วยกันทำ อย่างเร็วก็ราวหกเดือนจึงจะเสร็จ เหตุใดผัวเมียคู่นี้สามารถทำเสร็จในเวลาเพียงเดือนหนึ่งเท่านั้น จะเป็นด้วยความสามารถของผัวหรือความสามารถของเมีย แต่การงานที่ตังอ๎ย้งทำแล้วมานั้นไม่รวดเร็วและดิบดีอะไรหนักหนา การทำแพรครั้งนี้เหตุใดจึงทำได้ดีกว่าช่างทั้งปวงมากมาย คงจะเป็นด้วยความสามารถของเมียเป็นแน่ เพราะกิริยามารยาทของนางก็แปลกกว่าคนทั้งปวง คงจะเป็นผีสางเทวดามาช่วยตังอ๎ย้งผู้มีความกตัญญูอันมั่นคง เมื่อเล็กองคิดดังนั้นแล้วจึงพูดว่า การที่เจ้าทั้งสองทำแพรนั้นรวดเร็วดังฝีมือเทพดา ซึ่งจะหามนุษย์คนใดสามารถทำได้เช่นนี้ไม่มีเลย ส่วนค่าจ้างเพียงสองหมื่นกะแปะที่กำหนดให้นั้น หักใช้ค่าตัวแล้วยังเหลืออยู่อีกหมื่นกะแปะ เรายินดีให้เป็นค่าน้ำพักน้ำแรงแก่เจ้าทั้งสองโดยไม่หักค่าอาหารออกเลย ตังอ๎ย้งว่าที่ท่านให้เงินข้าพเจ้าไปทำศพบิดานั้น บุญคุณหนักหนา ซึ่งจะหาสิ่งใดตอบแทนให้สมกันนั้นยากนัก การที่ข้าพเจ้าสองคนผัวเมียทำแพรให้ท่านนี้เพียงแต่ใช้ค่าตัว ส่วนบุญคุณยังไม่ได้ตอบแทนเลย ซึ่งท่านยังจะกรุณาให้กะแปะอีกหมื่นนั้นเล่าต้องขอทุเลาไว้ก่อน /*62เล็กองอ้อนวอนตังอ๎ย้งให้รับกะแปะหลายครั้งหลายหน ตังอ๎ย้งก็มิได้รับ เล็กองจึงว่าเมื่อไม่รับกะแปะก็ตามเถิด แต่ขอให้เราเลี้ยงดูสักเวลา ว่าแล้วก็ให้บ่าวไพร่จัดสุราอาหารมาเลี้ยง และเรียกบุตรภรรยามากินร่วมด้วยเปืนการรื่นเริง ขณะเสพสุราอยู่นั้นเล็กองให้บุตรภรรยาเล่นมโหรีและขับรำ ทั้งขอให้ภรรยาตังอ๎ย้งเข้าร่วมเล่นมโหรีด้วย ภรรยาตังอ๎ย้งก็ผสมวงโดยปกติ เพื่อส้อนกิริยาต่อเล็กอง ฝ่ายเล็กองคอยจับพิรุธดูทุกขณะ แต่ไม่สามารถล่วงรู้ได้ก็สิ้นสงสัย ยอมเชื่อว่าเป็นธรรมดาสามัญมิใช่ผีสางเทวดา
ครั้นเลี้ยงดูอิ่มหนำสำราญแล้ว ตังอ๎ย้งกับกภรรยาก็คำนับลาเล็กองและครอบครัวกลับไป เมื่อเดินทางไปถึงกึ่งทางที่เคยพบปะกันนั้น นางก็ชวนตังอ๎ย้งหยุดอยู่ แล้วพูดบอกความจริงให้ตังอ๎ย้งทราบว่า ข้าพเจ้ามิใช่มนุษย์ท่านโปรดเข้าใจเสียใหม่เถิด ข้าพเจ้าเป็นเทพธิดาชื่อจิ๊ดหนึง ที่มาเป็นภรรยาท่านนี้ เพราะความกตัญญูกตเวทีของท่านแรงกล้า ทราบไปถึงเซี่ยงตี่ จึงมีเทวบัญชาให้ข้าพเจ้ามาเป็นภรรยาท่าน เพื่อช่วยท่านทำแพรใช้ค่าตัวให้เสรีจโดยเร็ว และนางแม่ค้าขายไหมที่เราซื้อนั้นก็เป็นนางเทพธิดาและเป็นญาติของข้าพเจ้าเหมือนกัน ซึ่งได้ขอให้ช่วยหาไหมอย่างดีๆ มาขายให้เราเพื่อทำแพรสะดวก บัดนี้ข้าพเจ้าก็ช่วยท่านทำแพรจนเสร็จแล้ว ครั้นนางเล่ามาถึงตรงนี้ก็ซบหน้าลงสะอื้นพลางกล่าวว่า ข้าพเจ้าจำใจจำจากท่านไปบัดนี้แล้ว แม้ข้าพเจ้าจะได้เป็นภรรยาท่านเพียงเดือนเศษ แต่ก็มีครรภี์ขึ้นแล้ว เมื่อถึงปีหน้าตรงกับวันนี้เดือนนี้ ท่านจงมาที่นี่เถิด เพื่อรับเอาบุตรของท่านไปเลี้ยงไว้สืบแซ่ต่อไป ส่วนกาลภายหน้านั้นบางทีเรายังจะพบปะกันอีก ว่าแล้วนางก็ซบหน้าร้องไห้สะอึกสะอื้น รันจวนใจที่จะต้องจากตังอ๎ย้งไปโดยไม่มีเวลาจะได้กลับมาอยู่ด้วยกันอีก ตังอ๎ย้งได้ฟังคำบอกเล่าของนางก็รู้ว่าเป็นเทพธิดาจิ๊ดหนึง ดีใจก็ดีใจเสียใจก็เสียใจระคนกันอยู่ ทำให้กระอักกระอ่วนเป็นอันมาก แต่ได้คิดว่าถึงแม้จะวิงวอนนางสักเท่าใดนางก็คงอยู่ต่อไปอีกไม่ได้ จึงพูดว่าตามที่บอกมานี้ข้าพเจ้าเชื่อทุกประการ แต่ข้อที่จะต้องจากกันไปนี้แหละทำให้ข้าพเจ้าอดกลั้นต่อความเศร้าโศกไม่ไหว เพราะอยู่ร่วมสุขทุกข์กันมาด้วยความรักใคร่ปรองคอง เป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกันก็มาจากกัน/*63เสียเช่นนี้ ใครบ้างจะไม่เศร้าโศก ว่าแล้วก็ร้องไห้รำพรรณถึงความดีของนางที่ช่วยตนทำการจนพ้นจากหนี้สิน ฝ่ายนางก็ประเล้าประโลมตังอ๎ย้งจนคลายโศกแล้ว จึงซบหน้าลงคำนับที่เท้าตังอ๎ย้ง และถอยออกไปพ้นร่มไม้แล้วลอยหายไปในอากาศ ตังอ๎ย้งแลดูนางอยู่เป็นครู่ด้วยความตกตลึง ครั้นนางลับหายไปแล้วจึงได้สติ แต่รู้สึกว้าเหว่คิดถึงนางยิ่งนัก ต่อคลายความโศกลงแล้วจึงกลับไปบ้าน ตั้งใจนับวันนับคืนคอยจะให้ถึงวันนัดโดยเร็ว มิช้ามินานคืนวันก็ล่วงกาลผ่านมาตรงกับวันเดือนที่นางนัดไว้
เช้าวันนั้น ตังอ๎ย้งหุงหาอาหารกินแล้วรีบไปยังต้นหวย เห็นเด็กชายสองคนนอนดูดมืออยู่แต่ไม่เห็นนางเทพธิดา จึงเหลียวซ้ายแลขวาเที่ยวหาหลายครั้งก็ไม่พบ จึงคิดว่าตนกับนางคงจะสิ้นวาสนากันเป็นแน่แล้ว ครั้นเข้าไปใกล้เห็นเด็กคนหนึ่งร่างอวบ ปากยาวยื่นคล้ายปากนก หนังที่รักแร้ยานออกเหมือนปีกนก อีกคนหนึ่งรูปร่างเล็กหน้าตาหมดจด จึงอุ้มเด็กทั้งสองกลับบ้าน ให้ชื่อคนพี่ว่าตังฉี ให้ชื่อคนน้องว่าตังสู คนทั้งหลายทราบว่า ตังอ๎ย้งมีความกตัญญูกตเวทีมากจริง ถึงกับได้เทพธิดาจิ๊ดหนึงเป็นภรรยา แต่บัดนี้นางกลับไปสรวงสวรรค์แล้วยังส่งลูกมาให้อีก ต่างมีความนับถือตังอ๎ย้งและมีน้ำใจช่วยดูแลให้ตามสมควร ตั้งแต่นั้นมาตังอ๎ย้งหมั่นทำไร่นาหาเลี้ยงลูก มิได้คิดที่จะหาภรรยาอีก จนลูกชายทั้งสองเติบใหญ่เป็นหนุ่มขึ้น ตังฉีรูปร่างล่ำสันแข็งแรงชอบเที่ยวเตร่ทำงานตามตลาดได้ค่าจ้างมาเลี้ยงบิดา ฝ่ายตังสูชอบเล่าเรียนอยู่ที่บ้าน และทำการบ้านเรือนเรียบร้อย คนทั้งหลายเห็นตังฉีตังสูมีความกตัญญูคล้ายบิดา จึงพร้อมกันทำหนังสือยกย่องตังอ๎ย้งพ่อลูกเป็นเฮาเหลียมไปยื่นต่อเจ้าเมืองกรมการ ๆ บอกไปยังเมืองหลวง เพื่อให้เรียกตังอ๎ย้งพ่อลูกไปทำราชการ ในไม่ช้าเจ้าเมืองกรมการมาแจ้งแก่ตังอ๎ย้งว่า บัดนี้ทางเมืองหลวงตั้งให้เป็นตงอ่วย นายทหารปรายโจรผู้ร้าย และเร่งตังอ๎ย้งให้นำบุตรไปรับตราตั้งทำราชการที่เมืองหลวง แต่ตังอ๎ย้งไม่สมัครใจจะไปอยู่ที่เมืองหลวง เพราะตนก็แก่เฒ่ามากแล้วที่อยู่นี้ก็พอจะหาความสุขตามสมควรแก่อัตตภาพ ครั้นเจ้าเมืองกรมการกลับไปแล้ว ตังอ๎ย้งคิดว่าถ้าตนไม่ยอมไปตามคำสั่ง เจ้าเมืองก็/*65คงมาเร่งเร้าอีก จำจะต้องย้ายไปอยู่เสียที่อื่น จึงพาบุตรทั้งสองไปอยู่ ณ เมืองเตี๋ย ฝ่ายกวงชวงอ๋อง เจ้าเมืองเตี๋ยทราบข่าวว่า ตังอ๎ย้งกับบุตรชายมาอยู่ในแขวงเมืองเตี๋ยที่ตนปกครอง ก็มีความยินดีรีบไปเยือนโดยนับถือฐานอาจารย์ ตังอ๎ย้งต้อนรับตามธรรมเนียม กวงชวนอ๋องไปเยี่ยมเยือนเสนอ อยู่มาวันหนึ่งตังฉีแจ้งแก่บิดาว่า เมื่อคืนนี้มารดามาสั่งให้บิดาไปหา ตังอ๎ย้งจึงสั่งเสียตังสูให้ดูแลบ้านเรือนแล้วอาบน้ำสรวมเสื้อกางเกงเรียบร้อย ตังฉีกางปีกหนังที่รักแร้ออกอุ้มบิดาบินไป เจ้าเมืองกรมการได้ทราบเรื่อง ก็มีใบบอกไปยังเมืองหลวง ครั้นพระเจ้าแผ่นดินทรงทราบ จึงโปรดให้เจ้าเมืองกรมการสร้างศาลไว้ที่บ้านตังอ๎ย้ง ให้ชื่อศาลนั้นว่าเฮาะสินสือ มีการบวงสรวงปีละสองครั้ง คือต้นปีครั้งหนึ่งปลายปีครั้งหนึ่งเป็นธรรมเนียมสืบมาช้านาน.
๑๔. อึ่งเฮียง
/*66ครั้งราชวงศ์อ่าวฮั้น ที่เมืองอานเล็ก มีชายคนหนึ่งชื่ออึ่งเฮียง เมื่ออึ่งเฮียงอายุ ๙ ขวบมารดาถึงแก่กรรม อึ่งเฮียงร้องไห้คร่ำครวญถึงมารดาไม่วาย บิดาก็เป็นคนเข็ญใจไร้ทรัพย์ ได้แต่ทำไร่นาพออาศัยเลี้ยงปากเลี้ยงท้องไปมื่อหนึ่ง ๆ เท่านั้น อึ่งเฮียงเป็นคนขยันว่านอนสอนง่าย ช่วยบิดาเก็บผักหักฟืนไปขาย และช่วยในการไร่นาไม่ท้อถอยทำมาหาได้เท่าไรก็ให้แก่บิดาหมด ถึงน่าร้อนอึ่งเฮียงก็พัดวี ที่นอนหมอนมุ้งให้บิดาเพื่อให้บิดาได้นอนเย็นสบาย ถึงน่าหนาวก็นอนเกลือกกลิ้งบนที่นอนบิดาจนที่นอนอุ่นดี เพื่อให้บิดาได้นอนอบอุ่นเป็นสุขสบาย บิดาจัดให้อึ่งเฮียงเล่าเรียนหนังสือที่สำนักอาจารย์ อึ่งเฮียงมีสติปัญญาเฉียบแหลมคมคายเล่าเรียนได้รวดเร็ว อาจารย์ก็ชมเชยเสมอ ๆ จนเลื่องลือไปถึงเมืองหลวง ผู้ที่รู้เรื่องว่าอึ่งเฮียงเป็นคนกตัญญูต่อบิดาทั้งมีสติปัญญาเฉลียวฉลาด ที่มีความสามารถในทางเพลงขับ ก็ได้ร้องเพลงสรรเสริญอึ่งเฮียงเป็นใจความว่า เด็กอึ่งชาวกังเฮ่เป็นคนดี คนทั้งเมืองมาเทียบก็ไม่มีใครเทียมได้เลย
ครั้นอึ่งเฮียงเล่าเรียนหนังสือจบตามหลักที่อาจารย์สอนในครั้งนั้นแล้ว มีความรู้กว้างขวางนับเป็นนักปราชญ์สำคัญคนหนึ่ง คนทั้งหลายพากันยกย่องนับถืออึ่งเฮียงกันมาก ต่อมาไม่นานบิดาของอึ่งเฮียงถึงแก่กรรมลง อึ่งเฮียงร้องไห้ร่ำรักบิดาจนสลบไปหลายครั้งหลายหน คนทั้งหลายบรรดาที่สนิทชิดชอบมาช่วยพูดจาปลอบโยนเอาใจให้คลายความโศก และช่วยเป็นธุระจัดการศพจนเสร็จการ เมื่ออึ่งเฮียงฝังศพบิดาสำเร็จเรียบร้อยแล้ว อยู่เฝ้าที่หลุมสพจนครบตามธรรมเนียมแล้วกลับมาบ้าน เนื่องด้วยอึ่งเฮียงมีความรู้กว้างขวาง จึงมีศิษย์ขอศึกษาเป็นจำนวนมาก อึ่งเฮียงก็พยายามสอนสุดความสามารถอยู่ ณ ตำบลนั้น
ที่ตำบลนั้นมีเศรษฐีคนหนึ่งนับถืออึ่งเฮียงมาก วันหนึ่งเศรษฐีผู้นั้นเชิญอึ่งเฮียงไปกินอาหารที่บ้าน ขณะเสพสุราเป็นที่สำราญใจเศรษฐีให้บุตรสาวของตนออกมา/*68คำนับอึ่งเฮียง แล้วเศรษฐีพูดว่าข้าพเจ้าไม่มีบุตรชาย มีแต่บุตรหญิงคนเดียวเท่านั้น คิดว่าจะยกให้เป็นภรรยาท่านถ้าไม่เป็นการหนักใจอย่างใดอย่างหนึ่ง ท่านคงจะเห็นแก่ความตั้งใจอันดีของข้าพเจ้าเป็นแน่ อึ่งเฮียงได้ฟังดังนั้นจึงกล่าวว่า ข้าพเจ้าเป็นคนเข็ญใจไร้ทรัพย์ ไม่คู่ควรธิดาของท่านเลย แม้ท่านกรุณายกให้ข้าพเจ้าไป ข้าพเจ้าก็คงไม่สามารถหาเลี้ยงนางให้สุขสำราญเช่นอยู่กับบิดา จะเป็นความลำบากแก่นางโดยไม่จำเป็น เศรษฐีตอบว่า ความยากจนเข็ญใจไม่เป็นของประหลาดอันใดเลย แต่ท่านมีสิ่งประเสริฐอยู่อย่างหนึ่ง ซึ่งจะกำหนดราคาได้ยาก สิ่งนั้นคือความกตัญญูกตเวทีอันตระหนักในใจแก่ท่าน แม้คนที่มั่งมีเงินทองนับแสนนับล้าน ก็คงสู้ท่านไม่ได้ ซึ่งข้าพเจ้ายกบุตรหญิงให้แก่ท่านนี้ ด้วยความเต็มใจจริงๆ ขอท่านอย่ากินแหนงประการใดๆ เลย ฝ่ายอึ่งเฮียงสังเกตเห็นเศรษฐีมีความรักใคร่และเต็มใจแน่ ก็คุกเข่าลงคำนับยอมเป็นบุตรเขยของเศรษฐี แล้วถอดกำไลหยกออกให้เป็นของหมั้น เศรษฐีก็เรียกบุตรสาวของตนออกมารับกำไลของอึ่งเฮียง นางก็ออกมาคำนับรับเอากำไลด้วยความเคารพน่าเอ็นดู แล้วกลับเข้าไปในห้องตามเดิม ครั้นทั้งสองคนเสพสุรากินอาหารเสร็จ อึ่งเฮียงก็คำนับลากลับไปบ้าน อยู่ต่อมาถึงวันฤกษ์งามยามดีเศรษฐีเชื้อเชิญพวกญาติและมิตรมาเลี้ยงอาหาร ในการวิวาหมงคลบุตรหญิงกับอึ่งเฮียง ขณะที่พวกพ้องมิตรสหายเสพสุราอยู่นั้น เศรษฐีให้เฒ่าแก่นำบุตรสาวและอึ่งเฮียงทำพิธีบูชาดินฟ้าอากาศ และบูชาป้ายปู่ย่าตายาย แล้วทำความเคารพชั้นผู้ใหญ่ คนทั้งหลายก็ให้พรแก่คู่บ่าวสาวตามธรรมเนียมเป็นใจความสำคัญว่า เปะหนีไฮ่เล้า แปลว่า ขอให้ท่านทั้งสองรักใคร่ผูกพันไปจนแก่จนเฒ่า อายุยืนนานนับตั้งร้อยปีเป็นอย่างต่ำ ครั้นเสร็จการเลี้ยงดูแล้ว พวกพ้องมิตรสหายต่างก็ลากลับไปบ้านของตน ๆ อึ่งเฮียงกับบุตรหญิงเศรษฐีก็อยู่กินเป็นสามีภรรยากันโดยผาสุก
เมื่อคนทั้งหลายเห็นอึ่งเฮียงมีเย่าเรือนเรียบร้อยแล้ว คิดจะทำหนังสือยกย่องเป็นเฮาเหลียม ไปยื่นต่อเจ้าเมืองกรมการ แต่อึ่งเฮียงได้ทราบข่าวล่วงหน้าจึงห้ามปรามขอร้องให้งดการนั้นเสีย เพราะเศรษฐีพ่อตาก็จะให้ไปเมืองหลวงอยู่แล้ว คนทั้งหลายก็ไม่ขัดใจ ต่างก็มีความชื่นชมยินดีด้วย และนำเงินมาให้แก่อึ่งเฮียงเป็น/*69ค่าใช้สรอยที่เมืองหลวงอีก ฝ่ายอึ่งเฮียงมีความขอบใจคนเหล่านั้นเป็นนักหนาได้บอกให้เขาทราบว่า เศรษฐีกรุณาให้เงินไปใช้สรอยมากพอแล้ว ท่านทั้งหลายโปรดนำเงินของท่านคืนไปเถิด แต่คนทั้งหลายยังวิงวอนให้อึ่งเฮียงรับไว้ อึ่งเฮียงจนใจมิรู้ที่จะบอกปัดอย่างไร และคิดว่าถ้าไม่รับเสียเลย คนทั้งหลายจะเสียใจ จึงยอมรับไว้เพียงคนละกะแปะหนึ่ง และด้วยเหตุอันนี้เองยิ่งทำให้คนทั้งหลายเห็นว่าอึ่งเฮียงเป็นคนดียิ่งนัก ไม่เบียดเบียฬใคร ๆ ไม่ทำให้ใคร ๆ ต้องเดือดร้อนเพราะตน ก็ยิ่งมีความเคารพนับถือทวีขึ้นกว่าแต่ก่อน ครั้นคนทั้งหลายลากลับไปแล้ว อึ่งเฮียงก็อำลาเศรษฐี ฝากฝังภรรยาไว้กับพ่อตา เศรษฐีผู้เป็นพ่อตาอึ่งเฮียงก็ให้ศีลให้พรตามธรรมเนียม แล้วอึ่งเฮียงร่ำลาภรรยาของตนจากไปด้วยความอาลัย กว่าอึ่งเฮียงจะไปถึงเมืองหลวงนั้น ชื่อเสียงระบือไปถึงก่อนนานแล้ว ทั้งมีญาติและมิตรเป็นขุนนางอยู่ด้วย เมื่ออึ่งเฮียงไปถึงเมืองหลวงจึงมีผู้คนไปมาหาสู่เยี่ยมเยียนเป็นอันมาก อึ่งเฮียงพักอยู่หลายวันแล้วจึงไปหาเสนาบดี ๆ ซักถามไล่เลียงเรื่องโบราณและเรื่องปัจจุบัน หลายชั้นหลายนัย อึ่งเฮียงก็อธิบายได้ทุกประการ จนได้รับคำชมเชยจากเสนาบดี ว่าเป็นคนมีความรู้สมกับที่มีข่าวเลื่องลือไป แล้วเชิญให้อึ่งเฮียงอยู่กินอาหารด้วยและนัดกำหนดเวลาเข้าเฝ้าพระเจ้าแผ่นดิน ครั้นกินอาหารเสร็จแล้วอึ่งเฮียงก็ลาเสนาบดีกลับไปยังที่พักของตน
ขณะนั้นพระเจ้าฮั่นฮั้วเต้ ราชวงศ์อ่าวฮั้น ครองราชสมบัติ ถึงเวลาเสด็จออกขุนนาง อึ่งเฮียงไปคอยเผ้าอยู่ที่ระเบียงพระที่นั่ง พระเจ้าฮั่นฮั้วเต้เสด็จออก เสนาบดีนำอึ่งเฮียงเข้าเฝ้า และกราบทูลเรื่องราวจนตลอด พระเจ้าฮั่นฮั้วเต้ทอดพระเนตรเห็นท่าทางของอึ่งเฮียงผึ่งผายมีสง่าสมควรเป็นขุนนางได้ จึงทรงตั้งให้เป็นเซียงจือเหล็งตำแหน่งเจ้าพนักงานกรมพระอาลักษณ์ อึ่งเฮียงอุตส่าหฺทำราชการอยู่ที่เมืองหลวงหลายปีจนได้รับตำแหน่งเป็นเจ้าเมืองงุ่ย อึ่งเฮียงจึงรับภรรยาไปอยู่ด้วย เมืองงุ่ยครั้งเจ้าเมืองคนเก่านั้น ฟ้าฝนมักแล้งจะตกก็ไม่ค่อยต้องตามฤดูกาล โจรผู้ร้ายก็ชุกชุมราษฎรได้ความเดือดร้อนเนือง ๆ เมื่ออึ่งเฮียงไปเปนเจ้าเมืองแล้ว กลับอยู่เป็นสุขสมบูรณ์ทั่วกัน จึงมีคำกล่าวยกย่องว่า เหตุทั้งนี้คงเนื่องมาแต่บุญที่อึ่งเฮียงมีความกตัญญูกตเวทีนั้นเอง.
๑๕. เล็กเจ้ะ
/*70ในสมัยสามก๊ก รัชชกาลพระเจ้าเล่นเต้ ราชวงศ์อ่าวฮั้นราวพุทธศักราช ๗๑๑ เกิดยุคเข็ญขึ้นในเมืองจีน เหตุด้วยโจรโพกผ้าเหลืองซ่องสุมกำลังมีมากเที่ยวข่มขี่ตีปล้นเมืองใหญ่เมืองน้อยเป็นจลาจลอลหม่าน ราษฎรชาวเมืองได้รับความเดือดร้อนอยู่ทั่วไป กองทัพเมืองหลวงออกปราบปรามโจรผู้ร้ายราบคาบลง แต่ราชการงานเมืองยังระส่ำระสายซุดโซม ดูเหมือนจะถูกดินฟ้าอากาศพลอยดลบรรดาลาให้เป็นไปดังนั้น หัวเมืองต่าง ๆ พากันแข็งเมืองและแย่งชิงกันเป็นใหญ่ เหตุการณ์ร้าวฉานตลอดมาจนสิ้นรัชชกาลพระเจ้าเหี้ยนเต้ ในปีกุน พุทธศักราช ๗๖๒ ต่อจากนั้นมาเมืองจีนก็แบ่งแยกกันเป็นสามก๊กอยู่ ๔๕ ปี นับแต่พุทธศักราช ๗๖๓ ถึง ๘๐๒ ในระหว่างนั้นที่เมืองโหงว มีเด็กชายคนหนึ่งชื่อเล็กเจ้ะ กำพร้าบิดามาแต่เยาว์ คราวนั้นอ้วนสุด น้องอ้วนเสี้ยว เป็นเจ้าเมืองเกากัง บรรดาเจ้าเมืองน้อยๆ และหัวหน้าแขวงที่ขึ้นต่อเมืองเกากังต่างก็แต่งผู้คนนำสิ่งของทองเงินไปนอบน้อมเจ้าเมืองตามประเพณี ขณะนั้นเล็กเจ้ะอายุได้หกขวบเพิ่งเล่าเรียนหนังสือ เล็กเจ้ะมีสติปัญญาเฉียบแหลม เอาใจใส่ในการต่าง ๆ ที่ควรจะรู้ไว้ เป็นต้นว่าขนบธรรมเนียมพื้นบ้านพื้นเมืองและอื่น ๆ คนทั้งหลายจึงแต่งเล็กเจ้ะให้นำสิ่งของไปคำนับอ้วนสุดเจ้าเมืองเกากัง อ้วนสุดให้จัดสุราอาหารเลี้ยงแขกทั้งปวง บรรดาที่ไปคำนับตามธรรมเนียมนั้น แขกทั้งหลายรวมทั้งเล็กเจ้ะก็เข้าร่วมโต๊ะกินอาหารเป็นที่สบาย ในกระบวนอาหารที่เลี้ยงนั้น มีส้มอยู่โต๊ะละหลาย ๆ ผล เล็กเจ้ะแลเห็นส้มเข้าก็คิดถึงมารดาของตน เพราะมารดาชอบกินส้ม เล็กเจ้ะจึงหยิบเอาส้มสามผลซ่อนไว้ในเสื้อ เมื่อคนทั้งหลายกินอาหารอิ่มแล้วต่างก็ลากลับ ฝ่ายเล็กเจ้ะก้มจะคำนับลาอ้วนสุด บังเอิญส้มตกจากเสื้อสองผล อ้วนสุดแลไปเห็นดังนั้นก็หัวเราะพลางพูดสัพยอกว่า เล็กหนึ่งเป็นแขกมาในงานนี้ยังเอาส้มที่เลี้ยงแขกไปด้วยหรือ เล็กเจ้ะได้ยินคำอ้วนสุดล้อดังนั้น ก็คุกเข่าลงคำนับแล้วตอบว่า มารดาข้าพเจ้าชอบกินส้มอย่างนี้จริงๆ บังเอิญท่าน/*72เลี้ยงแขกวันนี้มีส้มอยู่ด้วย เมื่อข้าพเจ้าเห็นส้มก็คิดถึงมารดา จึงขอรับประทานส้มสามผลเก็บไว้ในเสื้อเพื่อนำไปฝากมารดา ถ้ามารดาข้าพเจ้าได้กินส้มสามผลนี้ ก็นับว่าท่านได้เลี้ยงแขกเพิ่มขึ้นอีกคนหนึ่ง อ้วนสุดได้ฟังน้ำคำของเล็กเจ้ะก็นึกชมในใจว่าเด็กคนนี้พูดจาคมคาย ทั้งมีความกตัญญูกตเวทีต่อมารดาอย่างเด็ดเดี่ยว วันหน้าต่อไปคงจะได้เป็นขุนนางมีชื่อเสียงปรากฏ คิดแล้วจึงเอาส้มเพิ่มให้แก่เล็กเจ้ะอีก เล็กเจ้ะก็รับด้วยความอ่อนน้อม แล้วคำนับลาอ้วนสุดกลับไปบ้าน เมื่อถึงบ้านก็นำเอาส้มนั้นให้มารดารับประทานด้วยความยินดี
เล็กเจ้ะอุตส่าห์ศึกษาเล่าเรียนอยู่หลายปี เมื่อเชี่ยวชาญในวิทยาการเพียงพอแล้ว ลาอาจารย์กลับไปอยู่บ้าน เอาใจใส่ปรนนิบัติมารดาเป็นอย่างดี และตนก็มีศิษย์มาศึกษาวิชาด้วยเป็นอันมาก ครั้งนั้นซุ่นกวนได้เป็นใหญ่ทางภาคกังตั๋ง ทราบกิติศัพท์ว่าเล็กเจ้ะมีสติปัญญาสามารถ ความรู้วิทยาการกว้างขวาง ก็ให้คนนำสิ่งของไปให้เล็กเจ้ะ และเกลี้ยกล่อมไปทำราชการด้วย ฝ่ายเล็กเจ้ะมีความชำนาญทางโหราศาสตร์ จึงคำนวณดูชาตาซุ่นกวนกับชาตาเมืองเห็นเป็นสิริมงคลต่อกัน จึงแจ้งให้มารดาทราบ มารดาเล็กเจ้ะก็ว่าลักษณะของซุ่นกวนแสดงว่ามีบุญ ราชวงศ์อ่าวฮั้นคงจะสูญสิ้นในไม่ช้า ซุ่นกวนคงได้เป็นเทียนจื๊อกษัตริย์แห่งภาคกังตั๋ง เจ้าจะไปทำราชการอยู่กับซุ่นกวนก็ไปเถิด เล็กเจ้ะได้ฟังคำมารดาแนะนำเช่นนั้นก็มีความยินดี สั่งเสียภรรยาให้เอาใจใส่ปรนนิบัติมารดาอย่าให้เดือดร้อนรำคาญแต่อย่างใดอย่างหนึ่ง แล้วคำนับลามารดาไปหาซุ่นกวน ฝ่ายซุ่นกวนต้อนรับเล็กเจ้ะด้วยความพอใจ และตั้งเล็กเจ้ะให้เป็นที่ปรึกษาราชการ เล็กเจ้ะเป็นคนพูดจาตรง ๆ ไม่เอาใจผู้อื่น จึงเป็นเหตุให้ไม่ถูกกับที่ปรึกษาทั้งปวง ซุ่นกวนเห็นการจะไม่เรียบร้อย จึงตั้งเล็กเจ้ะให้ไปเปนเจ้าเมืองอุดหลิม เล็กเจ้ะจึงรับครอบครัวไปอยู่ที่เมืองอุดหลิมนั้นด้วย เมืองอุดหลิมนั้น เมื่อเจ้าเมืองคนเก่าปกครองมีโจรผู้ร้ายชุกชุม เจ้าเมืองไม่สามารถปราบปรามให้สงบราบคาบได้ ราษฎรจึงอพยพหนีโจรภัยพลัดบ้านพลัดเมืองเป็นอลหม่าน ได้รับความเดือดร้อนระส่ำระสายเป็นอันมาก ต้องทิ้งถิ่นฐานบ้านนาเรือกสวน อดอยากกรากกรำอยู่ตามป่าตามดง ความลำบากยากเข็ญของชาวเมืองครั้ง/*73นั้นน่าสังเวชยิ่งนัก ครั้นเมื่อเล็กเจ้ะไปเป็นเจ้าเมืองแล้ว ตั้งเกลี้ยกล่อมผู้คนฝึกหัดการทหารตั้งเป็นหมวดเป็นกอง ยกไปปราบปรามโจรผู้ร้ายจับนายโจรและพักพวกโจรโพกผ้าเหลืองที่เหลืออยู่ได้หลายคน ก็ส่งไปให้ซุ่นกวน ยกเว้นแต่ไพร่พลโจร ยอมปล่อยให้กลับบ้านเดิมของเขา ฝ่ายราษฎรเห็นการบ้านเมืองเข้มแข็งขึ้น ก็ชวนกันยกครอบครัวกลับถิ่นฐานของตน ๆ ทำไร่นาอยู่ตามภูมิลำเนาเป็นปกติต่อมา
ฝ่ายซุ่นกวน เมื่อได้รับนายโจรที่เล็กเจ้ะจับส่งไปมอบนั้น ก็ให้ฆ่าเสียทุกคน แล้วจัดเงินทองเสื้อกางเกงส่งไปปูนบำเหน็จเล็กเจ้ะและนายหมวดนายกองตามสมควรแก่ความดีความชอบเป็นอันมาก เล็กเจ้ะเป็นเจ้าเมืองอุดหลิมอยู่หลายปี บ้านเมืองร่มเย็นเป็นสุข ชาวเมืองชื่นชมยินดี เมื่อเล็กเจ้ะถึงแก่กรรมแล้ว ซุ่นกวนคิดถึงเล็กเจ้ะมากจึงบอกแก่ขุนนางทั้งปวงว่า เล็กเจ้ะเคยคำนวณอายุของตนว่าอยู่ไม่ถึงสี่สิบ บัดนี้ก็สมจริงดังคำนวณไว้น่าเสียดายนัก ถึงอายุจะน้อยแต่เล็กเจ้ะเป็นคนดีมีกตัญญูกตเวทีมั่นคง และพยายามทำคุณความดีไว้มาก สมควรได้รับความสรรเสริญอยู่ชั่วฟ้าและดิน.
๑๖. เฮ่งเพา
/*74ครั้งราชวงศ์งุ่ย (คือวงศ์โจโฉตั้งเป็นก๊กหนึ่งในยุคสามก๊ก) ที่เมืองเอ็งเหล็ง มีชายคนหนึ่งชื่อเฮ่งเพา กำพร้าบิดามาแต่เยาว์ บิดาเฮ่งเพาทำราชการเป็นขุนนางสมัยราชวงศ์งุ่ย เมื่อซือม้าซือถึงแก่กรรมแล้ว ซือม้าเจียวน้องซือม้าซือบังคับกษัตริย์ราชวงศ์งุ่ยให้สถาปนาตนขึ้นเป็นจินอ๋อง บิดาเฮ่งเพาไม่เข้าด้วยเพราะเห็นว่าซือม้าเจียวคิดทำเช่นนั้น เป็นการขาดความซื่อตรงต่อหัวหน้า แล้วจะเป็นเยี่ยงอย่างให้คนชั้นหลังทำตาม เป็นเหตุให้บ้านเมืองร้าวฉานไม่กลมเกลียวกัน ฝ่ายซือม้าเจียวรู้ว่าบิดาเฮ่งเพาไม่เข้าด้วยก็มีความโกรธ จึงหาเหตุพาลฆ่าเสีย ครั้นเฮ่งเพาเติบใหญ่ได้ทราบว่าซือม้าเจียวฆ่าบิดาของตน ก็โกรธแค้นยิ่งนัก คิดหาโอกาศจะแก้แค้นอยู่เสมอ แต่ราชวงศ์งุยนั้นสูญสิ้นเสียแล้ว บ้านเมืองเป็นของราชวงศ์จิ้น เฮ่งเพาเป็นผู้รู้หลักนักปราชน์ จะทำการสิ่งใดไม่ทำโดยวู่วาม ซือมาเจียวผู้เป็นสัตรูก็ตายเสียนานแล้ว ราชการบ้านเมืองยักปกติอยู่ เฮ่งเพาจึงระงับความแค้นไว้พลาง ตั้งใจปรนนิบัติมารดาและอุตส่าห์สอนหนังสือแก่ศิษย์ทั้งปวง ราชวงศ์จิ้นแต่งขุนนางให้นำของมาให้เป็นสินน้ำใจ เกลี้ยกล่อมเฮ่งเพาไปทำราชการหลายครั้ง เฮ่งเพาไม่รับสิ่งของทุกครั้ง เพราะไม่ยินดีทำราชการกับราชวงศ์จิ้น และยิ่งกว่านั้น แม้เฮ่งเพาจะนั่งทำการงานก็ดี จะนั่งเล่นก็ดี ไม่ยอมผินหน้าไปทางเมืองหลวงเลย เพราะความที่เกลียดชังราชวงศ์จิ้นยิ่งนัก
มารดาเฮ่งเพาเป็นคนกลัวเสียงฟ้าโดยปกติ ถ้าฝนตกฟ้าร้องไม่มีใครนั่งอยู่ด้วย ก็จะตกใจร้องจนตัวสั่น ต่อมีคนมานั่งอยู่เป็นเพื่อนจึงจะหายกลัว เฮ่งเพามีความกตัญญูต่อมารดายากที่ใครจะเหมือน คอยปรนนิบัติเอาใจใส่ดูแลให้มารดาได้รับความผาสุกไม่เดือดร้อนรำคาญ และตนก็พยายามสอนหนังสือแก่ศิษย์เป็นจำนวนมาก อยู่มาไม่นานมารดาก็ถึงแก่กรรม เฮ่งเพาเศร้าโศกเสียใจจนสิ้นสติไปหลายครั้ง เมื่อค่อยคลายโศกแล้ว จึงจัดการศพตามประเพณี ถึงคราวฝนตกฟ้าร้อง/*76เฮ่งเพาก็ไปที่หลุมฝังศพมารดา ร้องบอกว่า ลูกอยู่ที่นี่แล้ว แม่อย่ากลัวเลย ทำอยู่ดังนี้เสมอ เพราะความรักและคิดถึงมารดาไม่มีส่าง
ครั้งนั้นแขวงเมืองเอ็งเหล็งบังเอิญฝนแล้ง ชาวเมืองอัตคัตอดอยากเข้าปลาอาหารกันดารนัก โจรผู้ร้ายก็ชุกชุม ชาวบ้านต้องอพยพครอบครัวหนีข้ามแม่น้ำเอี้ยงจือเกียงไปอยู่ทางกังตั๋ง ฝ่ายญาติพวกพ้องชวนเฮ่งเพาไปด้วย แต่เฮ่งเพายังห่วงที่ฝังศพมารดาก็ไม่ไป ยอมอด ๆ อยาก ๆ อยู่ที่นั่น ไม่ช้าฝนฟ้าก็ตกต้องตามฤดูกาล เข้าปลาอาหารพอหาได้ไม่สู้ยาก ราษฎรที่แตกฉานซ่านเซ็นไปอยู่บ้านอื่นเมืองไกลต่างยกกลับมายังภูมิลำเนาของตน ๆ ทำไร่ไถนากันไปตามถนัด เฮ่งเพาสอนศิษย์อยู่ในแคว้นเมืองเอ็งเหล็งจนแก่ลง เวลาเฮ่งเพาเจ็บหนักจวนจะถึงแก่กรรมนั้น ได้สั่งเสียลูกหลานไว้ว่า ต่อไปวันหน้าถ้าลูกหลานคนใดสมัครไปทำราชการอยู่ด้วยราชวงศ์จิ้น แม่จะได้เป็นขุนนางมีชื่อเสียง ลูกหลานทั้งหลายก็อย่าไปคำนับผู้นั้นเลย และอย่านับว่าเขาเป็นคนร่วมแซ่เดียวกัน ครั้นเฮ่งเพาตายแล้ว ลูกหลานก็เคารพต่อคำสั่งนั้นอย่างกวดขัน ไม่มีผู้ใดบังอาจล่วงละเมิดเลย จนถึงราชวงศ์จิ้นซุดโซมสิ้นยศลง เชื้อสายเฮ่งเพาจึงไปทำราชการอยู่ด้วยราชวงศ์อื่น ตั้งทำสงครามขับเคี่ยวกับราชวงศ์จิ้น จนราชวงศ์จิ้นสูญสิ้นเมื่อปีมะแม พุทธศักราช ๙๖๒ จึงมีคำกลางกล่าวว่า เหตุทั้งนั้นจะเป็นด้วยคำสัตยาธิษฐานของเฮ่งเพา ผู้มีความกตัญญูกตเวที หากดลบรรดาลให้เป็นไป จนเชื้อสายได้แก้แค้นทดแทนต้นสกุลของตน.
๑๗. เม่งจง
/*77เมื่อยุคสามก๊กตอนปลาย มีชายคนหนึ่งชื่อเม่งจง กำพร้าบิดามาแต่ยังเล็ก แต่สกุลไม่ยากจน มารดาจึงให้เม่งจงไปเล่าเรียนหนังสือกับลีซก ที่เมืองลำเอี๋ยง เม่งจงมีปัญญาเฉียบแหลมคมคาย ในระหว่างที่เล่าเรียนอยู่นั้น อาจารย์ชมเชยเนือง ๆ ว่า เม่งจงเป็นคนฉลาดเฉลียว มีความจดจำเข้าใจได้รวดเร็วน่าสรรเสริญ เมื่อเม่งจงจะไปเล่าเรียนนั้น มารดาได้ทำที่นอนและผ้านวมขนาดกว้างใหญ่ให้ไปด้วย มีผู้ถามมารดาเม่งจงว่า ให้ที่นอนขนาดใหญ่ และผ้านวมขนาดกว้างนั้นด้วยความประสงค์อย่างใด มารดาเม่งจงตอบว่าข้าพเจ้าไม่มั่งมี จึงทำที่นอนขนาดใหญ่และผ้านวมกว้าง ๆ ให้ลูกไปใช้เพื่อจะให้ลูกหมั่นเล่าเรียนให้สำเร็จโดยเร็ว แม้เฉื่อยชาชักช้าอยู่จนที่นอนขาดผ้าผุเปื่อยก็ไม่มีจะให้อีก
วันหนึ่งเม่งจงกลับมาเยี่ยมมารดา ประจวบกับมารดาป่วยอยู่ เม่งจงปรนนิบัติมารดาแทบไม่เป็นอันกินอันนอน มารดาอยากกินหน่อไม้ แต่หาซื้อไม่ได้เพราะเป็นหน้าหนาวไม้ไผ่ไม่มีหน่อ เม่งจงจนใจไม่มีทางจะหาหน่อไม้ได้ จึงไปที่กอไผ่ทำพิธีตั้งสัตยาธิษฐานขอหน่อไม้กับรุกขเทวดาที่สิ่งสถิตอยู่ ณ ที่นั้น แล้วยืนร้องไห้อยู่ ในบัดดลก็มีหน่อไม้ผุดขึ้นหลายหน่อ เม่งจงได้เห็นดังนั้นก็ดีใจนัก รีบขุดเอาหน่อไม้ไปปรุงอาหารให้มารดากิน ตั้งแต่มารดาได้กินอาหารหน่อไผ่นั้นแล้ว อาการป่วยก็หายวันหายคืนจนเป็นปกติ ฝ่ายเม่งจงก็กลับไปเล่าเรียนตามเดิม เรียนอยู่จนสำเร็จแล้วกลับมาอยู่ปรนนิบัติมารดา ต่อมาเม่งจงไปทำราชการอยู่ด้วยพระเจ้าซุ่นกวน ได้เป็นขุนนางตำแหน่งเอี้ยมติ๋ซือเป๊ ตำแหน่งเจ้าพนักงานภาษีเกลือ เม่งจงส่งปลาเค็มอย่างดี ๆ ไปให้มารดา แต่มารดาไม่รับ กลับส่งคืนและมีหนังสือมาให้เม่งจงความว่า เจ้าเป็นพนักงานภาษีเกลือ ที่ส่งปลาเค็มไปให้นั้นจะไม่มีโทษอันใดหรือ แม่เห็นว่าจะไม่เปนการสมควรจึงให้คืนมา เม่งจงได้รับหนังสือของมารดาแล้วก็มิได้ว่าประการใด เม่งจงพยายามทำราชการจนมีความชอบ/*79ได้เลื่อนที่เป็นเจ้าเมืองโหงว ไม่ช้ามารดาก็ถึงแก่กรรม เม่งจงทูลลาพระเจ้าซุ่นกวนไปทำศพมารดาอยู่เฝ้าที่ฝังศพจนครบกำหนดแล้ว กลับไปทำราชการอยู่ด้วยพระเจ้าซุ่นกวนอีก และได้เลื่อนตำแหน่งขึ้นตามลำดับ จนได้เป็นซีคง เสนาบดีกระทรวงโยธา อยู่มาถึงแก่กรรมในสมัยพระเจ้าซุ่นเฮา เหลือแต่คุณความดีที่กตัญญูกตเวที และทำราชการมีชื่อเสียง เป็นตัวอย่างของคนชั้นหลัง ๆ ให้นิยมนับถือและดำเนินตามเป็นอันมาก.
๑๘. เฮ่งเสียง
/*80ครั้งสามก๊กตอนปลาย ที่เมืองลิ่มขี มีชายคนหนึ่งชื่อเฮ่งเสียง กำพร้ามารดามาตั้งแต่เยาว์ มีมารดาเลี้ยงชื่อนางจูสี นางจูสีเป็นคนริศยาเฮ่งเสียงผู้เปนบุตรเลี้ยง หาเหตุให้บิดาเกลียดชังเฮ่งเสียงเนือง ๆ แต่เฮ่งเสียงเป็นคนฉลาดมีไหวพริบ หากถูกบิดาด่าตีเพียงเล็กน้อยก็สู้ทนให้ด่าตีตามอารมณ์ชอบ เมื่อรู้ว่าบิดาโกรธจัดก็พยายามหลบหลีกเสียก่อน จนกว่าบิดาหายโกรธจึงจะกลับมา บิดาเฮ่งเสียงเป็นคนมั่งคั่งด้วยทรัพย์สิน ทั้งมีบุตรฉะเพาะเฮ่งเสียงคนเดียว เมื่อบุตรเติบใหญ่ก็ให้เล่าเรียนหนังสือกับอาจารย์ เฮ่งเสียงอุตส่าห์เล่าเรียนอยู่จนสำเร็จพอดีบิดาถึงแก่กรรม จึงลาอาจารย์กลับมาจัดการศพบิดา แล้วอยู่ปรนนิบัติมารดาเลี้ยงด้วยความเคารพ มารดาเลี้ยงไม่มีบุตรอีก เมื่อสามีตายแล้วก็หายชิงชังเฮ่งเสียง กลับรักใคร่เฮ่งเสียงประดุจลูกของตนเอง เพราะความเคารพรักใคร่และความเอาใจใส่ปรนนิบัติของเฮ่งเสียงเป็นเหตุประกอบด้วย มารดาเลี้ยงเป็นคนชอบกินปลา ถ้าวันใดไม่มีปลา ก็เกือบจะไม่กินเข้าเลย ในฤดูหนาววันหนึ่งมารดาป่วยอยากกินปลาสด ให้คนไปหาซื้อก็ไม่ได้ เหตุด้วยหนาวจัดน้ำแข็งไปทุกแห่งหน ชาวประมงไม่สามารถลงจับปลาได้ มารดาจะไม่กินเข้า เฮ่งเสียงก็ร้อนใจนัก จึงไปที่บึงแห่งหนึ่ง ตั้งใจจะเจาะน้ำแข็งลงจับปลา จึงเปลื้องเสื้อนอกกองไว้แล้วพยายามเจาะน้ำแข็ง ขณะนั้นปลาตะเพียนดันน้ำแข็งขึ้นมาสองตัว เฮ่งเสียงดีใจรีบจับปลาไปทำกับข้าวให้มารดากิน เมื่อเฮ่งเสียงจับปลานั้น มีคนอยู่ที่โรงนาหลายคน คนเหล่านั้นเห็นเฮ่งเสียงได้ปลาตะเพียนไป ต่างก็เกิดอัศจรรย์ใจ ฝ่ายมารดาเฮ่งเสียงได้กินปลาแล้วก็ทุเลาความเจ็บไข้จนหายเป็นปกติ
สมัยนั้นลื่อเคียน เป็นเจ้าเมืองชื่อจิว ทราบว่าเฮ่งเสียงเป็นคนมีความกตัญญูกตเวทีมั่นคง และมีสติปัญญาสามารถพอจะช่วยราชการให้ดำเนินไปเป็นผลดีเรียบร้อยได้ จึงแต่งคนให้เชิญสิ่งของมาให้แก่เฮ่งเสียง และวิงวอนขอให้ไปช่วย/*82ทำนุบำรุงบ้านเมือง เฮ่งเสียงยอมรับตามคำขอ จึงลามารดาไปทำราชการอยู่ด้วยลื่อเคียน ๆ ตั้งเฮ่งเสียงเป็นเบียดเก่ ตำแหน่งที่ปรึกษาการเมือง ตั้งแต่ลื่อเคียนได้เฮ่งเสียงมาเป็นที่ปรึกษา การตัดสินถ้อยความก็ยุตติธรรม โจรผู้ร้ายเบาบางลงโดยลำดับ ราษฎรชื่นชมยินดียิ่งนัก บ้านเมืองร่มเย็นเป็นสุข ครั้นงุ่ยเฮียงกงโจ๊ฮวนได้ครองราชสมบัติณเมืองงุ่ย ซือม้าเจียวให้เฮ่งเสียงไปรับราชการที่เมืองหลวงแล้วตั้งเฮ่งเสียงให้เป็นไทอ่วย ตำแหน่งขุนนางเใหญ่
เมื่อซือม้าเอียมเป็นจินอ๋องแล้ว ซุ่นค้ายชักชวนเฮ่งเสียงไปเฝ้า เวลาเช้าขณะไปเฝ้า ซุ่นค้ายคำนับลงอย่างเต็มยศ แต่เฮ่งเสียงทำเพียงคำนับอย่างสามัญ ซือม้าเอียมมีความยินดีที่ได้เห็นเฮ่งเสียงทำความเคารพอย่างปกติ ไม่แสดงอาการประจบประแจงงตรัสแก่เฮ่งเสียงว่า วันนี้ข้าพเจ้าได้เห็นท่านมีความนับถือข้าพเจ้ามากอยู่ ต่อมาไม่นานจินอ๋องได้ปราบดาภิเศกเป็นพระเจ้าจีนบูฮ่องเต้ปฐมกษัตริย์ราชวงศ์จิ้น ณ ปีระกา พุทธศักราช ๘๐๘ ทรงเลื่อนเฮ่งเสียงซึ่งเป็นตำแหน่งไทอ่วยให้เป็นตำแหน่งไทเป่า พระราชทานบ้านหลวงให้เฮ่งเสียงอยู่บ้านหนึ่ง ขณะขึ้นบ้านใหม่ ขุนนางทั้งปวงเอาของไปช่วยเป็นอันมาก เฮ่งหยงผู้หลานสรรเสริญเฮ่งเสียงว่ามีความซื่อสัตย์มั่นคงไม่เอนเอียงไปทางสอพลอ ถึงเวลาควรพูดก็พูดจาแน่นอน ประกอบแต่ความดีจริง ๆ ไม่นิยมความชั่วช้าเข้ามาปะปน ใคร ๆก็น่าสรรเสริญ.
๑๙. นางเอี้ยเฮียง
/*83ครั้งราชวงศ์จิ้น มีหญิงคนหนึ่งชื่อเอี้ยเฮียง เป็นลูกสาวเอี้ยฮง ๆ เป็นชาวนาอัตคัดขัดสน ตั้งแต่นางเอี้ยเฮียงพูดได้เดินได้ก็เป็นคนว่าง่ายสอนง่าย และมีนิสสัยแปลกกว่าเด็กอื่น ๆ คือไม่ชอบพูดจากับใคร ๆ คนอื่น ๆ นอกจากบิดามารดาสองคนเท่านั้น ถ้าบิดามารดาจะไปที่ไหน ๆ นางเอี้ยเฮียงก็มักร้องตามไปด้วยเสมอ เอี้ยฮงผัวเมียมีลูกคนเดียวฉะเพาะนางเอี้ยเฮียง เมื่อเห็นลูกของคนฉลาดเฉลียว ก็ยิ่งเพิ่มความรักใคร่เอ็นดูมากขึ้น ถ้าจะต้องไปที่ใด ๆ มักหาลูกไปด้วย หากไปกับบิดา นางเอี้ยเฮียงก็ชอบแต่งตัวเป็นชาย เมื่อจะไปกับมาดาจึงจะแต่งตัวเป็นหญิง อยู่มาจนอายุนางเอี้ยเฮียงได้สิบสี่ปีกำลังรุ่นสาว วันหนึ่งเอี้ยฮงไปไร่ นางเอี้ยเฮียงแต่งตัวเป็นนักรบไปกับบิดา พอถึงชวากเขาแห่งหนึ่ง มีเสือใหญ่ตัวหนึ่งโจนพรวดออกมาจะตะครุบ เอี้ยฮงตกใจล้มลง แต่นางเอี้ยเฮียงก้าวสะอึกไปป้องกันบิดาทันที เสือกะโดดมาถึงก็ถูกนางเอี้ยเฮียงค้ำคอจนเสือผงะยืนจังก้าอยู่ นางเอี้ยเฮียงได้ทีก็ผลักคอเสือจนสุดแรง เสือทานกำลังมิได้ต้องเบนหน้าถอยหลังไปหลายก้าว มีความโกรธร้องคำรามทำท่าจะกะโดดตะครุบอีก แต่นางเอี้ยเฮียงคอยคุมเชิงอยู่โดยมิได้ครั่นคร้ามเลย ตั้งท่าคอยรับมือกับเสืออย่างมีสง่า เสือเห็นทีจะไม่ได้การก็แผดเสียงสองสามครั้งแล้วกะโดดหนีเข้าชวากเขาหายไป ส่วนเอี้ยฮงยังล้มหมอบหมดสติ เพราะตกใจกลัวเสือเป็นกำลัง นางเอี้ยเฮียงลูกสาวอุตส่าห์นวดฟั้นแก้ไขจนบิดากลับฟื้นคืนสติดีแล้วจึงพากันกลับบ้าน เอี้ยฮงเล่าเรื่องเสือตะครุบตนให้ภรรยาฟัง พร้อมกับสรรเสริญลูกสาวว่าเป็นคนเข้มแข็งองอาจ สามารถต่อสู้กับเสือร้ายได้ แล้วให้ตรวจดูเนื้อตัวลูกสาวว่าจะถูกเขี้ยวเล็บของเสือที่ตรงไหนบ้างหรือไม่ ภรรยาก็จูงมือลูกสาวเข้าไปข้างใน ตรวจดูทั่วทั้งกายหาพบริ้วรอยสักแห่งหนึ่งไม่ เอี้ยฮงรู้ว่าลูกไม่มีบาดเจ็บเลย ก็ยิ่งดีใจนัก มารดานางเอี้ยเฮียงหาของมาเรียกขวัญสามีและรับขวัญบุตรีของตนตามธรรมเนียมคือทำนึ่งจิ๊ว ไข่หวานเจือเหล้ามาให้เอี้ยฮงและ/*85นางเอี้ยเฮียงกิน ธรรมเนียมเรียกขวัญด้วยไข่หวานเจือเหล้านี้ เป็นประเพณีเก่าสืบมาจนถึงปัจจุบันนี้
อยู่มาอีกวันหนึ่ง บังเอิญเอี้ยฮงไม่อยู่ นางเอี้ยเฮียงอยู่บ้านกับมารดาสองคนด้วยกัน ขณะนั้นมีหญิงแก่คนหนึ่งขาเป๋ เสื้อกางเกงขาดรุงรัง เดินทางมายืนอยู่ที่ประตูบ้าน นางเอี้ยเฮียงนั่งอยู่กับมารดาเหลียวไปแลเห็นหญิงชราคนนั้น จึงเดินออกไปดู หญิงแก่นน็นิ่งอยู่มิได้พูดจาประการใด นางเอี้ยเฮียงจึงถามว่า ยายเดินทางมาแต่ไหนมีธุระอันใดหรือ หญิงชราตอบว่า มาจากถิ่นไกล ไม่มีธุระอะไรดอก เดินมาทางนี้แลเห็นหลานแล้วก็นึกรัก จะขออยู่ด้วยได้ไหม นางเอี้ยเฮียงได้ฟังก็เกิดความสงสารหญิงชรานั้น จึงพูดว่า ฉันต้องบอกให้มารดาทราบก่าน ถ้ามารดาเห็นชอบจึงจะอยู่ด้วยได้ ว่าแล้วก็เข้าไปแจ้งแก่มารดาของตน และวิงวอนขอให้มารดารับหญิงชราไว้ด้วยความสงสาร ฝ่ายเอี้ยฮงกลับมาเห็นยายแก่ยืนอยู่ที่ริมประตูบ้านก็มีความสงสัย ครั้นเข้าไปในบ้านเห็นลูกสาวของตนกำลังวิงวอนแม่ เพื่อขอให้ยายแก่นั้นอยู่ด้วย ก็ยิ่งสงสัยหนัก จึงเรียกภรรยาและลูกสาวมายังประตู แล้วถามว่า ยายอยู่บ้านไหนเมืองไหน รู้จักลูกของฉันนานแล้วหรืออย่างไร หญิงชรานั้นตอบว่า ยายเป็นชาวป่าชาวดงมาเยี่ยมเยียนญาติมิตร ได้ยินคำเขาเล่าลือว่า บุตรท่านมีกำลังวังชาสู้เสือใหญ่ได้จึงสืบเสาะมาดูเนื้อดูตัวจักแข็งแรงสักปานใด เมื่อได้เห็นแล้วจึงรู้ว่าบุตรีของท่านมีลักษณะดี อายุยืนยาวนาน และให้นึกรักใคร่เหมือนลูกเหมือนหลาน จึงปรารถนาจะขออยู่ด้วย ถ้าท่านไม่รังเกียจ ยายอาศัยอยู่สักชั่วคราว เอี้ยฮงได้ฟังจึงคิดว่า ยายแก่คนนี้ถ้าพิเคราะห์ไม่แน่นอนก็อาจเข้าใจไปว่าเป็นคนขอทาน เมื่อได้เห็นกิริยาและได้ฟังถ้อยคำแล้วจึงจะรู้ว่าไม่ใช่คนขอทาน ลูกเราตั้งแต่สู้เสือแล้วมา มีคนมาสู่ขอหลายราย แต่เจ้าตัวไม่นิยมยินดีในการมีเย่าเรือน ตั้งใจจะอยู่เลี้ยงพ่อแม่ไปจนแก่เฒ่า ไม่ต้องการมีผัวเลย ชะรอยยายคนนี้จะไม่ใช่คนสามัญ ถ้าลองให้อยู่ด้วยจึงจะรู้ว่าเป็นคนชะนิดไหนแน่ คิดแล้วจึงว่า ยายรักลูกฉันจริงและไม่รังเกียจว่าฉันจน เต็มใจจะอยู่ด้วยก็ได้ หญิงชราพูดว่า อันความยากจนไร้ทรัพย์ และความมั่งมีเงินทองนั้นเป็นการไม่แน่นอน แท้ที่จริงความเจริญและความเสื่อมเป็น/*86ธรรมดาของโลก ย่อมมีอยู่ทั่วไป ความขัดสนของหลานนั้นยายรู้ตลอดแล้วหามีความรังเกียจไม่ นางเอี้ยเฮียงยืนฟังบิดาพูดกับหญิงชราขาเป๋และยอมให้หญิงชรานั้นอยู่ด้วยก็ดีใจ จึงจูงมือยายเข้าบ้าน หาข้าวปลาอาหารให้กิน และจัดที่นอนหมอนมุ้งให้หลับนอนตามสมควร
ตั้งแต่ให้หญิงชรามาอาศัยอยู่ต่อมา เอี้ยฮงก็คอยสังเกตดูทุกเวลา นอกจากท่าทางดุแล้วไม่เห็นกิริยาอย่างใดอื่นแปลกตาคนทั้งปวงก็สิ้นสงสัย โดยปกติหญิงชรานั้นอยู่บ้านสองสามวัน แล้วไปเที่ยวเสียวันหนึ่ง บางคราวกลับมาบางวันก็ค้างคืน เมื่อกลับมามักเอาเนื้อแห้งและน้ำผึ้งมาเสมอ การไปเที่ยวนั้นชอบไปในตำบลอื่นๆ ไม่ชอบคบค้าผู้ใด และไม่ชอบไปเที่ยวบ้านใคร ๆ ในตำบลนั้น บางวันก็ชวนนางเอี้ยเฮียงไปเที่ยวตามภูเขา แล้วสอนให้นางหัดเพลงอาวุธและเก็บเครื่องยาสำคัญมาทำยาเม็ดยาผง ถ้าผู้ใดป่วยไข้รู้ถึงหญิงชรานั้น ก็ให้นางเอี้ยเฮียงเอายาไปให้กินให้ทา ตามสมควรแก่ชะนิดของโรคภัยไข้เจ็บ คนเจ็บป่วยได้กินยาแล้วไม่นานก็หายเป็นปกติจนมีคำเล่าลือว่า หญิงชรานั้นเป็นหมอวิเศษ พวกที่ได้กินยาต่างเอาเงินทองมาให้เป็นการสมนาคุณ แต่หญิงชรานั้นหารับไม่ ถ้าเป็นข้าวเปลือกข้าวสารถั่วงาหรือเสื้อผ้าจึงให้นางเอี้ยเฮียงรับไว้บ้าง จนข้าวเปลือกข้าวสารถั่วงาเสื้อผ้าเหลือกินเหลือใช้ เอี้ยฮงขนไปขายแทบทุกวัน จนมีเงินทองมั่งคั่ง หญิงชรานั้นเห็นนางเอี้ยเฮียงไม่มีพี่น้องสืบแซ่ ก็นึกสงสารเอี้ยฮง อยู่มาวันหนึ่ง หญิงชรานั้นปรารภกับมารดานางเอี้ยเฮียงว่า บัดนี้ก็พอมีอันจะกินปลดเปลื้องกังวลการอาชีพลงได้มากแล้ว ถ้าท่านไม่มีความรังเกียจ ยอมให้บิดาเอี้ยเฮียงมีภรรยาน้อยอีกจะได้มีบุตรชายไว้สืบแซ่สืบสกุลต่อไป มารดานางเอี้ยเฮียงได้ฟังก็หัวเราะ แล้วพูดว่า ฉันไม่หึงหวงดอก ถ้าเป็นไปได้อย่างที่ว่า ก็คงจะดีอยู่ นางเอี้ยเฮียงได้ยินคำมารดาของตนยอมให้บิดามีภรรยาน้อยก็ดีใจนัก ด้วยหวังจะได้น้องชายไว้สืบแซ่ ตั้งแต่วันนั้นมาก็วิงวอนหญิงชราให้ช่วยหาภรรยาน้อยให้แก่บิดาของตน
อยู่มาวันหนึ่ง หญิงชรานั้นพาหญิงบาดเจ็บคนหนึ่งมาให้นางเอี้ยเฮียงรักษา แล้วตนก็เข้าไปนอน ฝ่ายมารดานางเอี้ยเฮียงเห็นหญิงชรานั้นพาผู้หญิงบ่ดเจ็บคนหนึ่ง/*87มาให้ลูกของตนรักษา ก็มาดูบ้าง เห็นหน้าตานางนั้นหมดจด แต่เสื้อกางเกงที่สรวมใส่เปื้อนเลือดและขาดรุ่งริ่ว จึงถามว่า นางชื่อใดอยู่บ้านไหน เป็นญาติกับหญิงชราที่พามาหรือ หญิงนั้นตอบว่า ฉันชื่อตันสี บ้านอยู่ทางทิศตะวันตกเมืองนี้มิได้เป็นญาติกับยายที่พามา เรื่องเดิมนั้นคือเมื่ออายุฉันได้ยี่สิบปี บิดามารดาจัดให้มีเย่าเรือนตามธรรมเนียม อยู่กินกับสามีจนมีบุตรชายคนหนึ่ง เมื่ออายุบุตรได้สามปี สามีกับบุตรก็ตายในปีเดียวพร้อมกัน ฉันต้องเป็นหม้ายอยู่ต่อมา จนเมื่อเดือนที่แล้วนี้พวกพ่อสื่อแม่สื่อชักให้มีสามี ฉันตกลงด้วยแล้ว เขาก็จัดการนำไปที่บ้านสามีใหม่ พอถึงชวากเขามีเสือใหญ่ตัวหนึ่งโดดออกไล่พ่อสื่อแม่สื่อ แล้วตะครุบตัวฉัน ขณะนั้นฉันตกใจและได้รับความเจ็บปวดจนหมดสติจึงไม่รู้ว่าไปถึงไหน ครั้นรู้สึกตัวลืมตาขึ้นจึงรู้ว่าที่นั่งพิงอยู่นั้นเป็ฯหินก้อนใหญ่ใต้เพิงผา เห็นหญิงชรากับชายหนุ่มสองคนนั่งพยาบาลอยู่ ชายหนุ่มคนหนึ่งพาฉันไปกินน้ำ แล้วหญิงชราผู้ใจดีจึงพามาที่นี่ มารดานางเอี้ยเฮียงได้ฟังคำบอกเล่าของนางตันสี ทั้งเห็นนางมีบาดเจ็บก็สงสาร จึงไปเอาเสื้อกางเกงมาให้เปลี่ยน ส่วนนางเอี้ยเฮียงเอายามาให้กินให้ทา และจัดแจงอาหารมาให้กินจนอิ่มหนำสำราญ ไม่กี่วันบาดแผลของนางตันสีที่ถูกเล็บเสือตะครุบ ก็หายเป็นปกติ นางตันสีเป็นคนขยันมาตั้งแต่เล็ก เมื่อบาดแผลของนางหายแล้วก็ไม่อยู่ดูดาย ช่วยทำการบ้านเรือนให้เรียบร้อย จนมารดาของนางเอี้ยเฮียงแทบไม่ต้องกังวล เอี้ยฮงและภรรยามีใจสงสารนางตันสีเป็นอันมาก
อยู่มาวันหนึ่ง หญิงชราบอกแก่นางเอี้ยเฮียงว่า พรุ่งนี้ถึงกำหนดฤกษ์งามยามดีแล้ว ยายจะส่งตัวนางตันสีให้เเก่อาปา หลานจงบอกตัวเหนียให้ทราบเสียด้วย นางเอี้ยเฮียงได้ฟังก็ดีใจรีบไปเล่าความเรื่องนี้ให้มารดาของตนทราบ ขณะที่หญิงชราพูดนั้นเอี้ยฮงนั่งอยู่ในที่ใกล้เคียง ได้ยินข้อความที่หญิงชราพูดตลอด ก็กะดากใจโดยที่ตนมีอายุมากกว่านางตันสีตั้งเท่าหนึ่ง แต่มิได้ว่าประการใด ฝ่ายมารดานางเอี้ยเฮียงไดฟังคำบอกเล่าของลูก ก็หัวเราะพลางพูดว่าดีแล้ว ครั้นรุ่งขึ้นเวลาค่ำ หญิงชราจัดให้นางตันสีหลับนอนกับเอี้ยฮง เป็นสามีภรรยากันตามธรรมเนียม มารดาเอี้ยเฮียงกิพลอยชื่นชมยินดีด้วยมิได้มีความหึงหวงประการใดเลย กลับมีความ/*88เมตตาปราณีนางตันสียิ่งนัก โดยที่นางตันสีเป็นคนขยันหมั่นเอาใจใส่การบ้านเรือนปรนนิบัติสามีและตนมิต้องให้อนาทรร้อนใจ อยู่มาไม่ช้านานนางตันสีก็มีครรภ์ หญิงชราเห็นท้องนางตันสีโตใหญ่ทำการงานอุ้ยอ้ายก็หัวเราะ มารดานางเอี้ยเฮียงเห็นหญิงชรานั้นหัวเราะก็ถามว่า ยายหัวเราะเรื่องอะไรหรือ ธรรมดาไม่ว่าใคร ๆ เมื่อมีครรภ์ท้องก็ต้องใหญ่เหมือนกันทั้งนั้น หญิงชราว่า ลูกในท้องนางตันสีจะเป็นชายแต่ฝาแฝด เหตุดังนั้นยายจึงหัวเราะด้วยความพอใจ มารดานางเอี้ยเฮียงได้ฟังก็นิ่งอยู่ ตั้งแต่นั้นหญิงชรามักพานางเอี้ยเฮียงไปเที่ยวเขาแทบทุกวัน คราวหนึ่งนางเอี้ยเฮียงกำลังเที่ยวหาเก็บยาอยู่ ส่วนหญิงชราลงนั่งหลับตา นางเอี้ยเฮียงเห็นดังนั้นก็คิดว่าบางทียายจะเหน็ดเหนื่อยมาก จึงรีบเที่ยวหาเก็บยาต่อไปโดยเร็ว ทันใดนั้นหญิงชราก็ร้องบอกแก่นางเอี้ยเฮียงว่าจงรีบกลับไปบ้านเถิด นางตันสีจะคลอดลูก นางเอี้ยเฮียงได้ยืนดังนั้นรีบหอบเครื่องยาวิ่งมาถามว่า ยายจ๋า อาอี๋จะคลอดน้องวันนี้จริงหรือ หญิงชรารับรองว่าจริง แล้วเอาว่านยาใส่ตะกร้าให้นางเอี้ยเฮียงหาบมา
ครั้นสองคนมาถึงบ้าน เห็นเอี้ยฮงกำลังจัดการต้มน้ำวุ่นอยู่ หญิงชราร้องห้ามว่า อย่าให้นางตันสีกินน้ำร้อนเพราะหนังลูกในท้องจะพอง แล้วเอายาสดที่ได้มาจากป่าตำคั้นเอาน้ำเจือเหล้าให้นางตันสีกิน เนื่อนางตันสีได้กินยาแล้วไม่ช้าก็คลอดบุตรชายสองคน มารดานางเอี้ยเฮียงสรรเสริญหญิงชรานั้นว่าทำนายแม่นยำดังตาเห็น นางเอี้ยเฮียงก็เล่าเรื่องที่ตนไปเก็บยา และหญิงชราเตือนให้รีบกลับมาบ้านนั้น ให้มารดาฟังอีกเล่า มารดานางเอี้ยเฮียงจึงคิดว่า หญิงชราคนนี้ชะรอยจะเป็นผู้วิเศษเป็นแน่
เมื่อทารกทั้งสองครบเดือน ญาติพวกพ้องของเอี้ยฮงต่างเอาของมาแสดงความยินดีเอี้ยฮง และทำขวัญเด็กด้วยเป็นอันมาก และทุก ๆ คนที่มาต่างพากันคำนับหญิงชรานั้นด้วยความนับถือ เพราะได้เคยอาศัยหยูกยารักษาพยาบาลมาแต่ก่อน เอี้ยฮงเลี้ยงดูแขกเหลื่อให้เป็นสุขสำราญทั่วกัน แล้วแขกต่างก็อำลากลับไปบ้านของตน ๆ เอี้ยฮงขอให้หญิงชรานั้นขนานชื่อบุตรของตน หญิงชราหัวเราะแล้วพูดว่า ผู้พี่ควรให้ชื่อเอี้ยเส็ง ผู้น้องควรให้ชื่อเอี้ยสี ตั้งแต่นั้นมามารดานางเอี้ยเฮียงและนางตันสีช่วยกันเลี้ยงดูเด็กทั้งสองจนอายุเต็มขวบ วันหนึ่งหญิงชราบอกแก่เอี้ยฮงว่า ยาย/*89มาอยู่ด้วยหลานครบสามปีแล้ว จะขอลากลับไปบ้านวันนี้ ขอให้หลานอยู่จงดีเถิด นางเอี้ยเฮียงให้ยินดังนั้นก็ตกใจร้องให้ ซบลงที่เท้าหญิงชราพลางอ้อนวอนว่า ยายอย่าไปเลยอยู่กับหลานเถิด หญิงชราว่ากำหนดที่ยายมาอยู่ด้วยหลานสามปีนั้นครบแล้ว จะอยู่ต่อไปอีกไม่ได้ เอี้ยฮงกับภรรยาทั้งสองได้ฟังก็ร้องไห้ต่างวิงวอนขอให้อยู่ต่อไปอีก แต่หญิงชรานิ่งอยู่ไม่ว่าประการใด แล้วเข้าห้องเปลื้องเสื้อกางเกงใหม่ออก เอาเสื้อกางเกงสำรับเก่าที่เคยสรวมใส่มานั้นสรวมแทนของใหม่ แล้วเดินออกจากห้องบอกให้นางเอี้ยเฮียงไปส่ง เอี้ยฮงเห็นหญิงชราสรวมใส่เสื้อกางเกงสำรับเก่าขาดรุงรังก็นึกได้ จึงห้ามภรรยาไม่ให้ร้องไห้ แล้วหาธูปเทียนมาจุดบูชา หญิงชราก็นั่งลงให้เอี้ยฮงผัวเมียสองคนทำพิธีไหว็แล้วก็ลุกเดินไป นางเอี้ยเฮียงเอาพลองที่ยายนั้นให้เป็นไม้คานหาบยา ถือเป็นคู่มือรีบเดินทางตามไป พอถึงป่าทึบแห่งหนึ่งเห็นชายหนุ่มสองคนเดินเข้ามา วางพลองลงแล้วคุกเข่าคำนับหญิงชรานั้น นางเอี้ยเฮียงจึงถอยออกไปพอห่าง ๆ หน่อย ส่วนหญิงชราพูดว่า เจ้าหนุ่มทั้งสองนี้เป็นลูกของยาย หลานอย่ารังเกียจเลยจงรู้จักกันไว้เถิด นางเอี้ยเฮ๊ยงก็เข้ามาใกล้แล้วต่างคำนับต่อกันและกันตามธรรมเนียม หญิงชราบอกแก่นางเอี้ยเฮียงว่า ลูกของยายทั้งสองนี้ชำนาญเพลงอาวุธ แต่ชอบเพลงพลองเหมือนหลานๆจงซ้อมฝีมือให้ยายดูสักครั้ง จะได้ชมเป็นขวัญตาของยายในยามเมื่อจะจากกันไปคราวนี้ ยายจะได้ดูให้เป็นที่สบายใจ ว่าแล้วหญิงชราก็พาลูกหลานไปถึงชวากเขาแห่งหนึ่งเป็นลานกว้างขวางดีจึงกล่าวว่า เจ้าทั้งสามจงลองซ้อมฝีมือกันที่นี่ นางเอี้ยเฮียงได้ฟังดังนั้นก็จัดแจงเปลื้องเสื้อกางเกงหญิงชั้นนอกออกคงไว้แต่เสื้อกางเกงชายแบบนักรบ แล้วควงพลองโดดออกไปยืนคุมเชิงอยู่ ฝ่ายชายหนุ่มคนเล็กก็ควงพลองเข้าล่อให้นางไล่ นางก็ไล่โดยความระมัดระวังแล้วล่อให้ชายหนุ่มเป็นฝ่ายตีบ้าง ชายหนุ่มเห็นเป็นทีตีลงเต็มแรงแต่หาถูกนางไม่ ต่างผัดผันสู้กันอย่างว่องไวเป็นช้านาน จนชายหนุ่มเหงื่อตกอ่อนเพลียลงก็ควงพลองถอยห่างไป ชายหนุ่มผู้พี่ยืนดูอยู่ข้างหญิงชรา เห็นน้องชายถอยออกมาก็กรากเข้าตีนางเอี้ยเฮียง/*90ด้วยความว่องไว แต่นางปัดป้องปะทะโดยฉับพลัน แล้วกลับรุกเอาชายคนใหญ่รับแทบไม่ทันจวนจะเสียที รีบควงพลองผละออกไปยืนอยู่ข้างหญิงชราตามเดิม หญิงชราหัวเราะด้วยเสียงอันดัง พลางสรรเสริญนางเอี้ยเฮียงว่า เพลงพลองของหลานเราจะหาผู้ต้านทานได้ยากนัก แล้วถามว่า หลานรู้ไหมว่ายายเป็นใคร นางเอี้ยเฮียงตอบว่าไม่ทราบ หญิงชราจึงว่ายายคือเสือที่ตะครุบบิดาของหลานเมื่อปีนั้น หลานยังจำได้มิใช่หรือ เดิมยายเป็นเสือรุ่นถือศีลกินบวชอยู่กว่าสองร้อยปี กรรมปางหลังบรรดาลให้ยายรักใคร่พระยาเสือโคร่งจนเป็นผัวเมียกัน ในที่สุดมีลูกคือเจ้าสองคนนี้ แล้วพระยาเสือโคร่งก็จากยายไปเสีย ทั้งนี้เป็นโดยบุพเพสันนิวาสซึ่งมีต่อกันมาเพียงเท่านั้น ตั้งแต่นั้นมายายต้องเที่ยวจับคนไปให้ลูกกินเสมอ เมื่อวันยายตะครุบบิดาของหลานนั้น ยายทานกำลังหลานไม่ได้ มีความแค้นใจคิดจะจับเอาไปทั้งสองคน แต่เมื่อพิเคราะห์ดูจึงรู้ว่า ความกตัญญูกตเวทีของหลานแรงกล้ามาก จึงบรรดาลให้ยายอ่อนกำลังลงจนถอยกลับ อีกประการหนึ่งในชาติปางก่อนเคยช่วยเหลือกันมาด้วย ยายจึงหายโกรธและแปลงเพสไปอยู่สอนเพลงอาวุธแก่หลาน และแนะนำตำรายาที่สำคัญให้แก่หลานด้วย บัดนี้สมควรแก่เวลาแล้วขอให้หลานจงอยู่ดีเถิด พอสิ้นคำหญิงชรากับชายหนุ่มก็หายไป เห็นแต่เสือใหญ่สามตัวยืนแยกเขี้ยวคำรามอยู่ นางเอี้ยเฮียงเห็นดังนั้นก็ไม่ตกใจ เพราะทราบจากคำบอกเล่าของหญิงชรานั้นก่อนแล้ว จึงคุกเข่าลงคำนับตรงหน้าแม่เสือด้วยความเคารพ แม่เสือส่งเสียงคำรามพลางดมผมของนางเอี้ยเฮียงแล้วแผดเสียงสามครั้งพาเสือหนุ่มโดดเข้าป่าหายไป นางเอี้ยเฮียงเห็นแม่เสือพาเสือหนุ่มทั้งสองไปแล้ว ตนก็รีบเดินทางกลับมาบ้าน เล่าความทั้งปวงให้บิดามารดาทราบจนตลอด เอี้ยฮงว่า บิดานึกสงสัยมาตั้งแต่แรกแล้ว แต่คิดไปไม่ถึงว่าจะเป็นเสือ จึงเอาธูปเทียนมาจุดบูชากลางแจ้ง แล้วให้ช่างเขียนวาดรูปหญิงชรานั้นไว้บูชาสืบมา
ตั้งแต่หญิงชราจากไปแล้ว นางเอี้ยเฮียงหมั่นถือศีลกินเจบำเพ็ญเพียรตามวิธีระงับใจให้สงบ ที่หญิงชรานั้นเคยสั่งสอนไว้เเต่ก่อน และในยามว่างก็เที่ยวรักษาพยาบาลชาวบ้านที่เจ็บไข้ได้ป่วยเช่นเดียวกับหนหลัง ขณะนั้นอายุเอี้ยฮงเข้าเรือน/*91หกสิบ อายุมารดาของนางเอี้ยเฮียงก็กว่าห้าสิบแล้ว มีเรือกสวนไร่นาข้าทาษชายหญิงบริบูรณ์ เพราะมีผู้นำทรัพย์สิ่งของมาสนองคุณนางเอี้ยเฮียงซึ่งช่วยรักษาพยาบาล เอี้ยฮงจึงร่ำรวยเป็นลำดับมา ผู้ที่นางเอี้ยเฮียงให้ยารักษาเจ็บไข้ยังคงนำเอาข้าวเปลือกข้างสารถั่วงาเสื้อผ้ามาให้เยี่ยงแต่ก่อน บางคนใคร่จะแสดงความเคารพหญิงชราซึ่งเป็นครูของนางเอี้ยเฮียง มารดานางเอี้ยเฮียงจึงเล่าเรื่องหญิงชรานั้นให้คนทั้งหลายฟังจนตลอด คนทั้งหลายได้ฟังก็พากันพิศวง และเพิ่มความนับถือนางเอี้ยเฮียงยิ่งขึ้น จนกิติศัพท์รู้ไปถึงเจ้าเมืองกรมการ ๆ แต่งให้คนเที่ยวสืบสวนเขาความเท็จจริงในข่าวเล่าลือนั้น แต่เอี้ยฮงผัวเมียเลื่อมใสในการที่ลูกสาวของตนถือศีลกินเจ จึงนิยมถือศีลกินเจด้วย กิจการบ้านเรือนทั้งสิ้นมารดานางเอี้ยเฮียงก็มอบให้นางตันสีดูแล ลูกแฝดของนางตันสีนั้น มารดานางเอี้ยเฮียงเลี้ยงดูรักใคร่เป็นดังลูกในอุทรของตนเอง ฝ่ายคนใช้ของเจ้าเมืองสืบสวนได้เรื่องราวนางเอี้ยเฮียงตลอด ก็กลับไปแจ้งให้เจ้าเมืองทราบ เจ้าเมืองจึงทำหนังสือยกย่องนางเอี้ยเฮียงที่มีความกตัญญูกตเวทีต่อบิดามารดา บอกไปยังเมืองหลวง ในไม่ช้าเจ้าเมืองได้รับหนังสือเมืองหลวง ประกาศยกย่องเกียรติคุณนางเอี้ยเฮียงไปยังหัวเมืองต่างๆ แล้วเชิญหนังสือพระราชโองการและของหลวงไปพระราชทานให้นางเอี้ยเฮียง บังเอิญวันนั้นนางเอี้ยเฮียงไปดูไข้ที่บ้านใกล้เรือนเคียง ครั้นเจ้าเมืองมาถึงเอี้ยฮงตั้งโต๊ะบูชาและให้คนไปตามลูกสาวมาโดยเร็ว เมื่อนางเอี้ยเฮียงมาถึงก็กระทำคำนับเจ้าเมืองแล้วยืนอยู่ข้างบิดา เอี้ยฮงแจ้งแก่เจ้าเมืองว่า คนนี้คือนางเอี้ยเฮียงบุตรีข้าพเจ้า เจ้าเมืองพิเคราะห์ดูรูปโฉมนางเอี้ยเฮียง ซึ่งเวลานั้นมีอายุประมาณสามสิบปีบริบูรณ์ หน้าผากกว้างคางยาวใหญ่ หน้าก็ขาวเป็นนวลใย แก้มยุ้ยเป็นพวง ปากแดงดังทาชาด คิ้วตาหูจมูกต้องด้วยลักษณะคนอายุยืน แล้วถามถึงเรื่องหญิงชราที่มาอาศัยอยู่ ได้สอนวิชาศิลปศาสตรอะไรให้บ้าง นางเอี้ยเฮียงเล่าให้เจ้าเมืองฟังตามความจริงทุกประการ เจ้าเมืองก็ชมเชยนางเอี้ยเฮียงว่ามีความกตัญญูกตเวทีมั่นคงไม่คิดแก่ชีวิต แล้วอ่านประกาศพระราชโองการและมอบของพระราชทานให้ นางเอี้ยเฮียงก้มลงคำนับรับหนังสือประกาศพระราชโองการ และสิ่งของที่พระราชทานแล้ว เจ้าเมือง/*92ขอให้นางรำเพลงอาวุธให้ดู เอี้ยฮงจึงบอกลูกสาวให้รำเพลงอาวุธให้เจ้าเมืองชม โดยที่ตนเองก็ยังไม่เคยได้เห็นนางรำ จึงใคร่จะดูบ้างเหมือนกัน
นางเอี้ยเฮียงเห็นว่าบิดาอนุญาตให้ทำตามคำขอร้องของเจ้าเมือง จึงคำนับเจ้าเมืองแล้วเข้าไปในห้อง แต่งตัวเป็นชายถือพลองคู่มือออกมายืนผึ่งผายอยู่ตรงหน้าเจ้าเมือง ๆ เห็นชายหนุ่มถือพลองเดินองอาจออกมายืนอยู่ตรงหน้า ท่าทางกล้าหาญูมีสง่าดังพยัคฆ์ร้ายคอยจับเนื้อ ก็จำไม่ได้ว่าเป็นคนเดียวกับนางเอี้ยเฮียงบุตรีเอี้ยฮง จึงถามเอี้ยฮงว่า ชายหนุ่มคนนี้ก็เป็นบุตรของท่านเหมือนกันหรือ รูปทรงผึ่งผายท่าทางองอาจดังพระยาเสือโคร่ง สมควรเป็นนายทหารเอกยิ่งนัก เอี้ยฮงยิ้มแล้วตอบว่า ชายหนุ่มคนนี้คือนางเอี้ยเฮียงบุตรข้าพเจ้า แล้วจึงบอกให้นางเอี้ยเฮียงรำเพลงอาวุธให้เจ้าเมืองดู นางคำนับเจ้าเมืองอีกครั้งหนึ่งแล้วโดดออกไปรำเพลงครูและท่าต่าง ๆ พลางควงพลองแสดงท่าหนีทีไล่โดดไปโดดมาอย่างรวดเร็ว จนเจ้าเมืองและผู้ที่ดูตาลายแทบไม่เห็นคนและพลอง เห็นแต่สีขาว ๆ พรายตายิ่งนักต่างพิศวงอยู่ เมื่อนางรำจบเพลงแล้วเข้ามาคำนับเจ้าเมืองและยืนอยู่ตรงหน้า เจ้าเมืองกำลังพิศวงเต็มที่ ทั้งกะทบลมซึ่งนางกะโดดผันตัวเข้ามา ก็สะดุ้งผงะหงายตกใจจวนลมลง ครั้นได้สติรู้สึกตัวแล้วก็สรรเสริญฝีมือนางเอี้ยเฮียงว่า เป็นคนเข้มแข็ง อาจสู้คนตั้งร้อยตั้งพันก็ได้ จึงพูดขอร้องว่า ถ้าข้าพเจ้าจะให้ลูกหลานมาเป็นศิษย์ขอฝึกหัดเพลงอาวุธบ้างจะได้ไหม นางเอี้ยเฮียงว่า ข้าพเจ้าชอบสอนแต่หญิง ไม่อยากสอนให้ผู้ชาย เพราะเหตุว่า ผู้ชายมักใจบาปหยายช้า ชอบทำเวรกรรมต่าง ๆ เวรที่ศิษย์ไปก่อกระทำไว้นั้นคงจะต่อเนื่องถึงครูอาจารย์ด้วยเป็นแน่ ทั้งเพลงตะบองที่ข้าพเจ้ารำให้ท่านชมเมื่อตะกี้นี้นั้นเล่า หญิงชราผู้สอนได้กำชับไว้เป็นมั่นเหมาะว่า เพลงตะบองของผู้วิเศษซึ่งเป็นครูฌ้อปาอ๋อง ครั้งปลายราชวงศ์ฉินซึ่งสอนให้แล้วนั้น เจ้าอย่าสอนให้ผู้ใดอีกเลย ยอนให้สอนแต่เพลงอาวุธต่าง ๆ ซึ่งมิใช่พลองเท่านั้น เจ้าเมืองได้ฟังคำนางเอี้ยเฮียงจึงกล่าวว่า ลูกหญิงของข้าพเจ้ายังมีอีกคนหนึ่งไม่มีเย่าเรือน ชอบหัดเพลงอาวุธมาตั้งแต่น้อย ข้าพเจ้าได้หาครูมาสอนให้บ้างแล้ว แต่ยังรู้น้อยนัก จะให้มาเป็นศิษย์ในสำนักท่าน ขอท่านช่วยเป็นธุระสอนให้ด้วย/*94เถิด นางเอี้ยเฮียงว่า ข้าพเจ้ายินดีสอนให้โกวเหนียพอเป็นเครื่องตอบแทนคุณที่ท่านช่วยยกย่องข้าพเจ้าไปยังเมืองหลวง เมื่อสนทนากันพอสมควรแล้วเจ้าเมืองก็ลากลับ
ตั้งแต่วันนั้นมา คนทั้งหลายจึงรู้ว่า นางเอี้ยเฮียงฝีมือเข้มแข็ง ก็พากันยำเกรงยิ่งขึ้น วันหนึ่งนางสอนน้องชายทั้งสองให้หัดมวยอยู่ที่หลังบ้าน สาวใช้มาบอกว่าบิดาเรียกให้ไปต้อนรับเจ้าเมือง นางก็รีบออกมาคำนับเจ้าเมือง แลไปเห็นนายทหารหนุ่มคนหนึ่งถือทวนยืนอยู่ข้างเก้าอี้นั้น เมื่อพิเคราะห์ดูก็รู้ว่าเป็นหญิงจึงอมยิ้มอยู่ในหน้า เจ้าเมืองเห็นกิริยานางเอี้ยเฮียงดังนั้นจึงว่า ลูกหญิงข้าพเจ้าคนนี้แม้ไปที่ใด ๆ มักชอบแต่งตัวเป็นชายเสมอ ข้าพเจ้านำมามอบให้เป็นศิษย์ท่านตั้งแต่บัดนี้เป็นต้นไป ขอท่านช่วยสอนเพลงอาวุธให้ด้วย นางเอี้ยเฮียงพูดกับลูกสาวเจ้าเมืองนั้นว่า โกวเหนียลองรำทวนให้ข้าพเจ้าดูก่อนสักหน่อย เพื่อจะได้ทราบว่าเป็นเพลงทวนสำนักใด นางโกวเหนียได้ฟังก็นึกฉุนขึ้นมา คิดว่านางคนนี้พูดจาโอหังหมิ่นประมาทถึงครูบาอาจารย์เรา ฝีมือมันจะเข้มแข็งสักปานใด ถ้าไม่เกรงบิดาแล้วจะได้เห็นฝีมือกันเดี๋ยวนี้ ฝ่ายเจ้าเมืองเหลียวมาเห็นหน้าลูกสาวเฝื่อน ๆ ก็รู้ว่าคงจะมีความโกรธเพราะเบาความ จึงรีบชี้แจงให้ฟังว่า ท่านผู้นี้เป็นคนมีความกตัญญูกตเวทีต่อบิดามารดามาก นิยมการถือศีลกินเจบำเพ็ญเพียรทางจิตต์ใจนานมาแล้ว ลูกควรแสดงความเคารพนับถือเป็นครูบาอาจารย์ต่อไป นางโกวเหนียได้ฟังดังนี้จึงรู้ว่า นางเอี้ยเฮียงคนสำคัญนั้น คือหญิงที่ยืนอยู่นี้ ก็คลายความโกรธลง แล้ววางทวนเดินเข้ามาคำนับนางเอี้ยเฮียง ๆ ก็คำนับตอบพลางพูดว่า โกวเหนียอย่าหาว่าข้าพเจ้าดูถูกดูแคลนเลย จงรำเพลงที่ฝึกหัดมาให้ข้าพเจ้าดูเถิด จึงจะทราบว่าฝีมือท่านเข้มแข็งสักเพียงใด นางโกวเหนียได้ฟังก็คำนับแล้วไปหยิบเอาทวนโดดไปยืนอยู่กลางสนาม ยกทวนขึ้นคำนับบิดาและคำนับครูแล้วรำเพลงครูและท่าต่าง ๆ อย่างแคล่วคล่อง นางเอี้ยเฮียงยืนยิ้มดูอยู่ เมื่อนางโกวเหนียรำเพลงทวนจบแล้ว ก็คำนับอีกครั้งหนึ่ง จึงเดินไปยืนอยู่ข้างบิดาตามเดิมโดยฉับไว เพื่อแสดงให้เห็นว่าไม่เหน็ดเหนื่อยแต่อย่างใดเลย เจ้าเมืองถามว่า เพลงทวนของลูกหญิงที่รำนี้ท่านเห็นเป็นประการใด นางเอี้ยเฮียงตอบว่า เพลงทวนที่โกวเหนียรำนั้น ครูสอนให้ข้าพเจ้ารำเป็นคั่นต้น และว่าเป็น/*95แบบเพลงทวนลี้โป้ครั้งสามก๊ก แต่โกวเหนียยังฝึกหัดไม่ชำนาญทีเดียว ถ้าหัดจนชำนิชำนาญดีแล้ว อาจสามารถต่อสู้คนมากได้ ฝีมือยังไม่เข้มแข็ง ถึงชั้นผู้วิเศษซึ่งเป็นครูของฌ้อปาอ๋อง ข้าพเจ้าจะรำให้ดูบ้าง ว่าแล้วนางก็เข้าไปในห้องเปลื้องเครื่องแต่งกายแบบหญิงออกเสีย แต่งเป็นชาย สรวมเกราะนวมถือทวนที่ครูให้ไว้ ออกมายืนคำนับเจ้าเมืองอยู่ตรงหน้า นางโกวเหนียเห็นดังนั้นก็คิดว่า คนนี้ท่าทางองอาจสมกับคำบิดายกย่องจริง ขณะนั้นพวกบ้านใกล้เรือนเคียงรู้ข่าวก็ชวนกันมายืนชมฝีมืออยู่มากมาย ต่างออกปากชมเชยนางเอี้ยเฮียงว่า ถ้านางเป็นชายคงจะได้เป็นนายทหารเอกรักษาพระองค์พระเจ้าแผ่นดินเป็นแน่
ฝ่ายนางเอี้ยเฮียงกระโดดออกไปกลางสนาม ห่างเจ้าเมืองราวห้าวา แสดงท่าเพลงครูและเพลงต่าง ๆ อีกหลายแบบ ถึงท่ากระโดดก็ควงทวนโดดสูงเป็นท่าหนี ถึงท่าแทงก็ควงทวนแทงด้วยทีไล่ โดดไปโดดมาสูงบ้างต่ำบ้างอย่างรวดเร็วที่สุด จนตาคนทั้งหลายพรายไปแทบสังเกตไม่เห็นนางและคันทวน เมื่อรำเพลงทวนพอสมควรแล้ว นางก็หยุดรีบเดินมายืนนิ่งอยู่ตรงหน้าเจ้าเมือง ๆ เคยเห็นนางรำตะบองมาครั้งหนึ่งแล้วจึงไม่ตกใจดังคราวก่อน แต่นางโกวเหนียนั้นพิศวงจนตลึงแลแทบไม่กระพริบนัยน์ตา ต่อได้ยินด้ามทวนนางเอี้ยเฮียงกะทุ้งพื้นลงโดยแรงจึงรู้ตัว ทันใดนั้นนางก็วางทวนตรงเข้าไปคำนับนางเอี้ยเฮียงพลางกล่าวว่า ข้าพเจ้าเป็นคนอ่อนสติปัญญา ทั้งกำลังก็ไม่แข็งแรง ขอเป็นสานุศิษย์ท่านผู้วิเศษไปจนกว่าชีวิตหาไม่ โปรดกรุณาช่วยสั่งสอนข้าพเจ้าด้วยเถิด นางเอี้ยเฮียงเห็นดังนั้นก็วางทวนย่อตัวลงคำนับตอบ แล้วจับมือนางโกวเหนียให้ยืนขึ้น พลางกล่าวว่า แชแชอ่ายแชแช เฮาหั่นหลินเฮาหั่น เจ้าเมืองเห็นลูกสาวเคารพนบนอบนางเอี้ยเฮียงดังนั้นจึงคิดว่า ลูกของเรายังไม่เคยอ่อนน้อมผู้ใดเช่นนี้เลย ชะรอยคนทั้งสองจะเคยอุปการะกันมาแต่ปางก่อน ลูกเราจึงยอมเป็นศิษย์โดยเร็ว แล้วกล่าวคำสรรเสริญฝีมือนางเอี้ยเฮียงว่า เข้มแข็งยากที่จะหาผู้ต้านทานได้ พอนางตันสีจัดหาอาหารเสร็จ ให้คนใช้ยกมาตั้งไว้สองที่ คือคาวที่หนึ่ง เจที่หนึ่ง เอี้ยฮงเชิญเจ้าเมืองกินอาหาร เจ้าเมืองก็เรียกเอี้ยฮงให้ร่วมกินพร้อมกัน เอี้ยฮงว่าข้าพเจ้ากินเจเหมือนลูกมาหลายปีแล้ว เจ้าเมือง/*96ว่าลูกหญิงข้าพเจ้าก็ชอบกินเจเหมือนกัน นางเอี้ยเฮียงได้ฟังว่าโกวเหนียกินเจก็ดีใจ จึงจูงมือนางโกวเหนียมากินอาหารเจโต๊ะเดียวกัน เมื่อกินอิ่มหนำสำราญสนทนากันพอสมควรแล้ว เจ้าเมืองก็ฝากฝังนางโกวเหนียกับนางเอี้ยเฮียงแล้วลากลับไป
ฝ่ายนางโกวเหนีย ตั้งแต่มาอยู่ด้วยอาจารย์ ก็พยายามฝึกหัดเพลงทวนทุกเช้าค่ำ นางเอี้ยเฮียงยินดีสอนให้ทุกเพลงไม่ปิดบัง แม้นางเอี้ยเฮียง เมื่อไปเที่ยวป่าเที่ยวเขา ก็แต่งตัวอยู่ในแบบผู้ถือศีลกินเจ ส่วนนางโกวเหนียแต่งเป็นชายไปด้วยเสมอ นางโกวเหนียเห็นอาจารย์รักษาศีลกินเจเคร่งครัด ก็ใคร่จะบำเพ็ญเช่นนั้นบ้าง จึงขอให้อาจารย์ช่วยแนะนำวิธีบำเพ็ญให้แก่ตน นางเอี้ยเฮียงก็สอนให้ตลอดด้วยความพอใจ
อยู่มาวันหนึ่ง นางเอี้ยเฮียงบอกแก่นางโกวเหนียว่าการบำเพ็ญเพียรที่เขาว่าสำเร็จเป็นเซียนไม่แก่ไม่ตายนั้น ไม่จริงเลย เหตุว่าสรรพสิ่งทั้งปวงอุบัติเป็นรูปขึ้นแล้ว จำต้องแตกดับทำลายไปสิ้น จะหาผู้ใดที่เกิดมาแล้วไม่ตายนั้นไม่มี ผู้ที่บำเพ็ญเพียรจนสำเร็จเป็นเซียนนั้น ชอบอยู่แต่ที่สงัด ไม่ชอบอยู่ปะปนในหมู่บ้าน เมื่อผู้ใดสามารถบำเพ็ญไปจนไม่นิยมรูปเสียงกลิ่นรส เพิกถอนความอาลัยใยดีเสียได้ กินแต่อาหารทิพคือลมที่เข้าออกตามร่างกายเท่านั้น ร่างกายจะสามารถทนทานอยูได้ตั้งพันปี นี่แหละที่คนทั้งหลายยกย่องว่าเป็นเซียน แต่ในที่สุดรูปร่างที่ทนทานอยู่นั้นก็แตกดับเหมือนกัน การที่ท่านบำเพ็ญตามวิธีที่ข้าพเจ้าสอนให้นั้น ดูทางหนึ่งก็น่าเห็นว่า ท่านหยั่งถึงผลแห่งการบำเพ็ญแล้ว แต่เมื่อดูอีกทางหนึ่งก็เห็นว่า คล้าย ๆ กับยังไม่เห็นผลแห่งการบำเพ็ญแม้แต่น้อย ทั้งนี้ด้วยเหตุใด เหตุด้วยท่านยังนิยมรูปเสียงกลิ่นรสอยู่ เมื่อเช่นนั้นท่านจะบำเพ็ญไปใยให้ป่วยการเปล่า นางโกงเหนียได้ฟังดังนั้นจึงว่า ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป ข้าพเจ้าจะแต่งแบบผู้ถือศีลกินเจเหมือนอาจารย์ละ นางเอี้ยเฮียงกล่าวว่า ถ้าสมัครแต่งกายตามแบบแล้ว และใจไม่ยินดีด้วยรูปเสียงกลิ่นรส จึงจะเป็นประโยชน์แท้จริง ผิยังเป็นห่วงในรูปเสียงกลิ่นรสอยู่ก็ป่วยการอีกนั่นแหละ ดังคำเขาว่า ผู้ที่ใจไม่ดีวิงวอนเทวดาขอให้ช่วย เทวดาจะ/*97ช่วยเขาดังฤา นางโกวเหนียได้ฟังดังนั้นก็เห็นด้วย ตั้งแต่วันนั้นเป็นต้นมา ก็หัดระงับใจให้แน่วแน่ในความสงบ หากจะไป ณ ที่ใด ๆ ก็แต่งตามแบบคนกินเจเสมอ
ฝ่ายเจ้าเมือง ตั้งแต่ให้บุตรีไปเล่าเรียนศิลปศาสตรด้วยนางเอี้ยเฮียง ก็หมั่นไปมาเยี่ยมเยียนมิได้ขาด นางโกวเหนียเรียนเพลงอาวุธอยู่สามปี ก็มีความเชี่ยวชาญในเพลงทวนมากอยู่ ถ้าจะเทียบกับผู้ชำนาญเพลงทวนทั่วไปนอกจากอาจารย์ของตนแล้ว จะหาผู้มีฝีมือเข้มแข็งเทียมทันโดยยาก นางเอี้ยเฮียงเห็นศิษย์สามารถกระทำใจมิให้ฟุ้งสร่าน พยายามสกดให้สงบอยู่ได้ สมควรหยุดยั้งเพลงทวนแล้ว อยู่มาวันหนึ่งจึงบอกแก่นางโกวเหนืยว่า คนเราทุกคนผู้หญิงก็ดี ผู้ชายก็ดี โลหิตของบิดามารดาเป็นกำเนิดร่างกายของเรา โดยเหตุนี้ผู้เป็นบุตรจึงจำต้องมีความกตัญญูกตเวทีต่อบิดามารดา แม้นผูู้ใดมีความกตัญญูกตเวทีมั่นคง เทพดาก็คุ้มครองสร้องสารุการคอยพิทักษ์ รักษาส่งเสริมให้ผู้นั้นจำเริญรุ่งเรือง หากผู้ใดเป็นคนอกตัญญูลบหลู่คุณบิดามารดาไซ้ เทพดาก็จะสาปสรรให้ผู้นั้นได้ความลำบาก หาความสุขสำราญมิได้ บัดนี้เพลงทวนของท่านที่ข้าพเจ้าสอนให้ ก็นับว่ายอดเยี่ยมอยู่แล้ว ควรกลับไปปรนนิบัติบิดามารดาจึงจะสมกับที่เป็นศิษย์ข้าพเจ้า นางโกวเหนียได้ฟังก็เห็นชอบด้วย แต่ยังไม่ใคร่จะจากอาจารย์ นางเอี้ยเฮียงจึงว่า ท่านจงไปปรนนิบัติบิดามารดาของท่านเถิด อย่ากังวลถึงข้าพเจ้าให้มากเกินไปเลย นางโกวเหนียได้ยินอาจารย์เตือนมาถึงคำนี้ก็ร้องไห้ จึงไปอำลาเอี้ยฮงและนางตั้วเหนียนางตันสีทั้งสามคน แล้วมาคำนับลานางเอี้ยเฮียงผู้เป็นอาจารย์ พลางถามด้วยความอาลัยว่า วันข้างหน้าต่อไปข้าพเจ้าจะได้อยู่ในสำนักเดียวกับอาจารย์อีกหรือไม่ นางเอี้ยเฮียงได้ฟังก็หลับตานิ่งอยู่สักครู่ แล้วบอกว่าบุรพกรรมของเราทั้งสองยังไม่สิ้นสุด ท่านอย่าวิตกเลย ไปจงดีเถิด นางโกวเหนียได้ฟังก็ดีใจนัก จึงเข้าไปในห้องถือทวนคู่มือออกมาแล้ว คุกเข่าลงคำนับสามครั้งด้วยความนับถืออย่างสนิท อำลาอาจารย์กลับไปบ้านของตน
/*98ฝ่ายเอี้ยเส็งเอี้ยสีสองคนพี่น้อง บิดาส่งไปให้เล่าเรียนหนังสือที่สำนักอาจารย์ในตำบลเดียวกับบ้านอยู่นั้น เช้าไปเย็นกลับทุกวัน นางเอี้ยเฮียงเห็นน้องทั้งสองรุ่นหนุ่มสมควรหัดเพลงอาวุธไว้ป้องกันตัว จึงสอนน้องทั้งสองให้หัดมวยเป็นคั่นต้น ขณะนั้นเอี้ยฮงอายุกว่าเจ็ดสิบปี และนางตั้วเหนียขายก็กว่าหกสิบปีแล้ว โรคชราเบียดเบียฬเอี้ยฮงและภรรยาเสมอ ๆ ในไม่ช้าเอี้ยฮงก็ถึงแก่กรรม ลูกเมียสังฆญาติร้องไห้เศร้าโศกคิดถึงเป็นนักหนา เพราะเอี้ยฮงใจคอโอบอ้อมอารี ทั้งเอื้อเฟื้อแก่พวกเพื่อนบ้านใกล้เรือนเคียงเป็นการสม่ำเสมอ ไม่เห็นแก่เล็กแก่น้อย ครั้นคนทั้งหลายวายโศกแล้ว นางเอี้ยเฮียงจัดการศพตั้งไว้ ณ ห้องโถงทำการเส้นไหว้ตามธรรมเนียมไม่ขาด นางตั้วเหนียออด ๆ แอดด้วยโรคชรา ครั้นถูกความเศร้าโศกกระทบกระเทือนก็ทำให้โรคกำเริบ นางเอี้ยเฮียงหาหมอมารักษาอย่างกวดขัน แต่อาการโรคหาคลายลงไม่ ในที่สุดนางตั้วเหนียก็ถึงแก่กรรมในเดือนเดียวกับสามี นางตันสีและนางเอี้ยเฮียงพร้อมทั้งเอี้ยเส็งเอี้ยสีสี่คนต่างร้องไห้คิดถึงนางตั้วเหนีย แต่นางตันสีนั้นร้องไห้กลิ้งเกลือกจนสลบไปหลายครั้ง เพราะมีความเศร้าโศกเสียใจอย่างลึกซึ้ง อันเนื่องมาจากเหตุที่นางตันสีมีความเคารพนับถือและรักใคร่นางตั้วเหนียสนิทมากจึงมีความอาลัยอย่างยวดยิ่ง เมื่อค่อยคลายโศกลงแล้ว นางเอี้ยเฮียงกับญาติก็ร่วมกันจัดการศพตั้งเคียงกับศพบิดาในห้องเดียวกันนั้น
ฝ่ายเจ้าเมืองได้ทราบข่าวว่า เอี้ยฮงกับภรรยาถึงแก่กรรมก็เล่าให้นางโกวเหนียฟัง และพูดว่า เอี้ยฮงเป็นคนซื่อตรงอยู่ในหมู่บ้านนั้นคนหนึ่ง ผัวเมียตายในเดือนเดียวกันดังนี้น่าสงสารนัก นางโกวเหนียรู้เรื่องก็ร้องไห้คิดถึงนางตั้วเหนีย เจ้าเมืองมิได้นิ่งนอนใจรีบสั่งให้คนใช้จัดหาเครื่องเส้นไหว้ แล้วพร้อมด้วยบุตรีขึ้นขี่ม้าไปยังบ้านเอี้ยฮง นางเอี้ยเฮียงออกมาต้อนรับเป็นอันดี นางโกวเหนียลงจากหลังม้าแสดงความเคารพต่ออาจารย์ของตนอย่างอ่อนน้อม แล้วนั่งอยู่ในที่อันควร นางเอี้ยเฮียงรับเครื่องเส้นไหว้จากเจ้าเมืองเชิญไปตั้งที่หน้าศพ เจ้าเมืองกับบุตรีเข้าไปจุดธูปเทียนเซ่นไหว้ศพทั้งสองตามประเพณี ขณะนั้นนางเอี้ยเฮียงกับน้องชายยืนอยู่ข้างศพ เจ้าเมืองเห็นชายหนุ่มสองคนที่ยืนอยู่นั้นรูปทรงผึ่งผายมีสง่า จึงถามนางเอี้ยเฮียงว่า ชายหนุ่ม/*99ทั้งสองนั้นคือใคร นางเอี้ยเฮียงตอบว่าเป็นน้องของข้าพเจ้าที่เกิดแต่มารดาเลี้ยง แล้วเชิญเจ้าเมืองไปพักที่ห้องรับแขก เจ้าเมืยงเรียกสองคนพี่น้องเข้ามาใกล้ พิเคราะห์ดูตลอดแล้วว่าแก่นางเอี้ยเฮียงว่า น้องของท่านสองคนนี้รูปร่างดังพิมพ์เดียวกัน ลักษณะคล้ายคลึงกันมาก ยากที่จะทราบว่าใครเป็นพี่ใครเป็นน้อง นางเอี้ยเฮียงว่า น้องของข้าพเจ้านี้ฝาแฝดเกิดยามเดียวกัน คนนั้นชื่อเอี้ยเส็ง เป็นพี่ คนนี้ชื่อเอี้ยสี เป็นน้อง แล้วก็เล่าเรื่องครูพานางตันสีมาจากป่า เจ้าเมืองกล่าวว่าครูผู้วิเศษนั้น รู้ว่านางตันสีจะมีลูกดีจึงพามาให้บิดาท่าน วันหน้าต่อไปน้องชายของท่านคงจะได้เป็นขุนนางเชิดชูสกุลเป็นแท้ เมื่อสนทนากันพอสมควรแล้ว เจ้าเมืองและนางโกวเหนียก็ลากลับไป
ฝ่ายนางเอี้ยเฮียง ส่งเจ้าเมืองและนาโกวเหนียกลับไปแล้ว ก็ทำการเส้นไหว้บิดามารดาต่อมาจนครบร้อยวัน แล้วเชิญศพบิดามารดาไปฝังหลุมเดียวกัน ณ ที่แห่งหนึ่ง เมื่อการไว้ทุกข์ของแซ่เอี๋ยครบสามปี นางเอี้ยเฮียงกับมารดาเลี้ยงและน้องทั้งสอง ก็เส้นไหว้บิดามารดาเป็นการปลดทุกข์ตามประเพณีอีกครั้งหนึ่ง
อยู่ต่อมาอายุของเอี้ยเส็งเอี้ยสีได้ยี่สิบปี นางเอี้ยเฮียงเห็นว่าน้องทั้งสองเติบใหญ่สมควรมีเย่าเรือน ก็จัดการสู่ขอลูกสาวของผู้ที่มีฐานะพอสมกันสองคน แต่งงานให้เป็นสามีภรรยากันตามธรรมเนียม แต่เอี้ยเส็งเอี้ยสีสองคนพี่น้องเป็นคนรู้หลักนักปราชญ์ ทั้งมีความกตัญญูกตเวทีแรงกล้า และเคารพนับถือนางเอี้ยเฮียงผู้พี่ยิ่งนัก มีผู้มาขอเล่าเรียนหนังสือด้วยเอี้ยเส็งเอี้ยสีด้วยเป็นอันมาก นางตันสีเห็นลูกสะใภ้ทั้งสองคนทำการงานขยันขันแข็ง รู้จักการบ้านเรือนรอบคอบ ก็มอบหมายให้ช่วยกันดูแลสืบไป แล้วนางตั้งใจถือศีลกินเจไม่กังวลด้วยกิจอื่น ๆ เลย
เช้าวันหนึ่ง นางตันสียังไม่เห็นนางเอี้ยเฮียงออกมา ก็คิดว่านางคงจะยังไม่ตื่นนอน ครั้นต่อมาลองเข้าไปดูในห้อง ก็ไม่เห็นนางเอี้ยเฮียง ทั้งเครื่องแต้งกายและตะบองคู่มือก็หายไปด้วย จึงเดินไปดูที่โต๊ะเขียนหนังสือ มองเห็นหนังสือสามซองวางไว้ก็นึกเอะใจ หนังสือที่หน้าซองฉบับหนึ่งบอกคำนับลามารดา อีกฉบับหนึ่งถึงนางโกวเหนียศิษย์ที่รัก อีกฉบับหนึ่งถึงน้องทั้งสองคน นางตันสีให้คนใช้รีบไปตามเอี้ยเส็งเอี้ยสีมาแล้ว ฉีกผนึกซองหนังสือของตนออกอ่านความว่า เมื่อคืนที่แล้วนี้ครู/*100ผู้วิเศษมาบอกข้าพเจ้าว่า กิจการทั้งปวงที่เป็นหน้าที่ซึ่งคนชาวบ้านทั่วไปพึงทำนั้น นับว่าได้ทำถูกต้องเสร็จสิ้นแล้ว ให้ข้าพเจ้ารีบไปบำเพ็ญธรรมให้ถึงชั้นอุกฤษฐ์จึงจะเป็นสุขเต็มที่ ด้วยเหตุนี้ข้าพเจ้าจำต้องขอลามารดาไปบำเพ็ญเพียรอยู่ที่เขาแห่งหนึ่ง ตามคำแนะนำของครู ขอมารดาจงอยู่ดีอย่าวิตกถึงข้าพเจ้าเลย เมื่อนางตันสีอ่านจบก็ร้องไห้คิดถึงนางเอี้ยเฮียงเป็นอันมาก ส่วนพี่น้องทั้งสองคนรีบฉีกผลึกศองหนังสือที่ถึงตนออกอ่านความว่า ถึงน้องทั้งสอง พี่ลาไปกับครูผู้วิเศษครั้งนี้ เพราะครบกำหนดตามที่ครูเคยบอกไว้ว่าต่อมาอีกยี่สิบปีครูจะมารับ บัดนี้ถึงกำหนดแล้วท่านมารับพี่ไป น้องทั้งสองจงอยู่ดีอย่าวิตกถึงพี่เลย น้องทั้งสองมีความรู้ตามหลักธรรมดาอยู่แล้ว พี่ไม่ต้องตักเตือนอะไรอีก อนึ่งน้องช่วยเอาหนังสืออีกฉบับหนึ่งถือไปให้นางโกงเหนียด้วย น้องชายทั้งสองอ่านจบก็ร้องไห้คิดถึงพี่สาว ฝ่ายนางตันสีส่างโศกแล้วจึงเตือนลูกชายทั้งสองให้รีบถือหนังสือไปยังจวนเจ้าเมือง ขณะนั้นเจ้าเมืองกำลังชำระความราษฏรอยู่ สองพี่น้องไปถึงจวนแล้ว ต้องรอจนเจ้าเมืองชำระความเสร็จ จึงส่งหนังสือให้แก่นักการนำไปเสนอเจ้าเมือง ๆ เห็นหนังสือที่หลังซองถึงลูกสาว ก็รู้ว่าเป็นหนังสือของนางเอี้ยเฮียง จึงถามถึงผู้ถือหนังสือ นักการว่าเขาทั้งสองคนคอยอยู่ข้างนอก เจ้าเมืองก็ออกมาต้อนรับเชิญสองพี่น้องเข้าไปในจวน
ขณะนั้นนางโกวเหนียอ่านหนังสืออึ้งเท่งเกียอยู่ในห้อง เห็นบิดาพาชายหนุ่มมาก็สงสัยจึงออกมาดู ชายทั้งสองเห็นนางโกวเหนียก็ย่อตัวคำนับด้วยความเคารพ พลางน้ำตาไหลเพราะใจหวนคิดถึงพี่สาวของตน นางโกวเหนียเห็นเอี้ยเส็งเอี้ยสีร้องไห้ก็นึกเอะใจ พอบิดาส่งจดหมายให้พร้อมกับพูดว่า อาจารย์ของลูกให้น้องชายถือมาให้ นางโกวเหนิยรีบฉีกผนึกออกอ่านดูความว่า ถึงศิษย์ที่รัก ด้วยเมื่อคืนที่แล้วนี้ ครูผู้วิเศษมารับข้าพเจ้าไปเพื่อให้บำเพ็ญธรรมอย่างสูง จึงเขียนแจ้งมาลา ขอท่านอยู่จงดี อย่าวิตกถึงข้าพเจ้าเลย อุตส่าห์ปรนนิบัติบิดามารดาอย่าให้อนาทร เทพดาและมนุษย์ทั้งปวงจะสรรเสริญท่านไม่ขาด วันข้างหน้าต่อไปเราคงจะได้พบกัน ขอให้บิดามารดาของท่านทั้งสองพร้อมทั้งตัวท่านด้วย จงอยู่ผาสุกทุกเมื่อเถิด นางโกวเหนียอ่านจบแล้วก็ร้องไห้คิดถึงนางเอี้ยเฮียงยิ่งนักเพราะไม่ได้พบปะกันมานาน พอรู้ข่าวก็มาจากไป/*101อย่างที่จะไม่มีวันพบกันอีก พอคนใช้จัดสุราอาหารพร้อมเสร็จ เจ้าเมืองเชิญเอี้ยเส็งและเอี้ยสีเสพสุราอาหาร ในระหว่างที่รับประทานอยู่นั้น เจ้าเมืองถามถึงความรู้วิชาการที่สองคนพี่น้องเล่าเรียนมา พี่น้องสองคนก็อธิบายทางพลเรือนและการทหารให้ฟังจนตลอด เจ้าเมืองกล่าวว่าสติปัญญาท่านทั้งสองสมควรยกย่องว่า เพียบพร้อมไปด้วยวิชาการทั้งฝ่ายทหารและพลเรือนไม่บกพร่อง น่าจะเป็นขุนนางทำนุบำรุงแผ่นดินให้ปรากฏชื่อเสียง เอี้ยเส็งชี้แจงว่าข้าพเจ้าทั้งสองนี้เมื่อทำหน้าที่ของบุตรเสร็จแล้วจึงจะเข้ารับราชการ เจ้าเมืองว่าท่านมีเจตนาแน่วแน่ดังนี้เป็นการสมควรนัก มิเสียทีที่เป็นน้องนางเอี้ยเฮียงครั้นเสพสุราอาหารเสร็จแล้ว เอี้ยเส็งเอี้ยสีก็คำนับลาเจ้าเมืองและนางโกวเหนียกลับไปบ้าน เจ้าเมืองให้ช่างจำหลักรูปนางเอี้ยเฮียงในแผ่นสิลา แล้วสร้างศาลาประดิษฐานรูปนั้นไว้ให้คนทั้งหลายสักการบูชา ต่อไปเจ้าเมืองถึงแก่กรรมแล้ว นางโกวเหนียก็ไปบำเพ็ญเพียรอยู่กับนางเอี้ยเฮียง ฝ่ายนางตันสีถึงแก่กรรมแล้ว เอี้ยเส็งเอี้ยสีสองคนพี่น้องไปทำราชการที่เมืองหลวง ได้เป็นขุนนางแห่งราชวงศ์จิ้น แซ่เอี๋ยจำเริญรุ่งเรืองต่อมาโดยลำดับ ทั้งนี้ควรนับว่าเพราะความกตัญญูกตเวทีเป็นมูลเค้าแห่งความเจริญอันแท้จริง.
๒๐. โง่วแม้
/*102ครั้งราชวงศ์จิ้น ที่เมืองอื้อเจียง มีชายคนหนึ่งชื่อโง่วแม้ กำพร้ามารดามาตั้งแต่น้อย โง่วแม้เป็นคนเข็ญใจรับจ้างทำไร่ไถนาหาเลี้ยงบิดา ถึงฤดูร้อนยุงชุม บิดานอนไม่มีมุ้งเพราะความยากจน โง่วแม้เกรงยุงจะกัดบิดา ก็เปลื้องเสื้อออกทนให้ยุงกินเลือดจนอิ่มไม่ขับไล่เลย ด้วยกลัวว่าถ้าตนไล่มันไปแล้ว มันจะไปกัดกินเลือดบิดา อุตส่าห์ทนทำอยู่เช่นนั้นแสมอ คนทั้งหลายทราบเรื่องก็พากันสรรเสริญโง่วแม้ว่า เป็นคนกตัญญูยิ่งนัก
ครั้นอยู่ต่อมายิดาโง่วแม้ป่วยลง คนทั้งหลายสงสารโง่วแม้ว่ายากจน ต่างก็มีแก่ใจนำเงินมาให้โง่วแม้คนละเล็กละน้อย พอเป็นค่ารักษาพยาบาล แต่อาการของบิดาโง่วแม้ไม่ทุเลา มีแต่ทรงกับทรุด สมัยนั้นมีหมอวิเศษคนหนึ่งชื่อเต็งหงี ทราบข่าวว่าบิดาโง่วแม้ป่วยลง ก็เต็มใจเดินทางมารักษาพยาบาลให้เปล่าๆโดยไม่คิดค่าจ้างรางวัล อาการป่วยของบิดาโง่วแม้ก็หายวันหายคืน ในไม่ช้าก็หายจากโรคนั้น ฝ่ายเต็งหงียังไม่สิ้นสงสารโง่วแม้ ด้วยเห็นว่าเป็นคนกตัญญูมาก เมื่อตนยากจนไม่มีวิชาสิ่งใด ก็จะลำบากอยู่เช่นนี้ตลอดไป จึงชักชวนให้โง่วแม้เรียนวิชาหมอ โง่วแม้ก็ยินดีสมัครเป็นศิษย์เล่าเรียน การที่โง่วแม้เล่าเรียนครั้งนั้นหามีความสะดวกไม่ เพราะความขัดสนต้องไปทำงานรับจ้างในเวลากลางวัน ต่อถึงเวลากลางคิ่นจึงได้เล่าเรียน เต็งหงีมีแก่ใจสอนวิชาให้ศิษย์จนสิ้นเชิง โง่วแม้เป็นคนปัญญาไว เล่าเรียนได้รวดเร็วอาจารย์สรรเสริญเสมอ เต็งหงีอุตส่าห์สอนโง่วแม้อยู่สามปี เมื่อเห็นศิษย์เชี่ยวชาญแล้วก็จะออกไปเที่ยวรักษาไข้เจ็บตามหัวเมือง โง่วแม้อยากไปกับอาจารย์แต่เป็นห่วงบิดา จึงไปส่งอาจารย์จนสิ้นเขตต์เมืองนั้นแล้ว โง่วแม้ก็คำนับอาจารย์กลับมาบ้านของตน ตั้งแต่เต็งหงีจากไปแล้ว เมื่อมีความไข้เจ็บในแถบนั้น โง่วแม้เป็นผู้รักษาพยาบาลทุกราย จนคนทั้งหลายยกย่องโง่วแม้ว่าเป็นหมอวิเศษแทนอาจารย์ได้จริง
/*104ครั้นบิดาโง่วแม้ถึงแก่กรรม โง่วแม้ก็จัดการศพตามธรรมเนียม เมื่ออยู่เฝ้าที่ฝังศพครบตามประเพณีแล้ว โง่วแม้ก็เที่ยวรักษาไข้เจ็บของคนทั้งปวง วันหนึ่งโง่วแม้ไปรักษาไข้ที่แห่งหนึ่ง ทางที่ไปจะต้องข้ามน้ำ เมื่อถึงแม่น้ำบังเอิญเกิดพยุห์จัด เรือจ้างไม่สามารถออกจากท่า โง่วแม้ก็เอาพัดจีบขีดเขียนที่น้ำ แล้วเดินบนน้ำนั้นข้ามไปจนถึงฝั่งตรงข้าม บรรดาคนทั้งสองฟากฝั่งได้เห็นเหตุการณ์ที่โง่วแม้แสดงนั้น ต่างก็มีความอัศจรรย์ใจไปตามกัน
ฝ่ายยูเหลียง ซึ่งทางเมืองหลวงแต่งตั้งให้ไปเป็นเจ้าเมืองกัวจิงนั้น เป็นคนมักได้เห็นแต่ลาภยศไม่มีเมตตาปราณีราษฎร ถ้าราษฎรคนใดมั่งมีเงินทอง ยูเหลียงก็หาเหตุลงโทษผู้นั้น จนบุตรภรรยาผู้ต้องโทษเอาเงินทองมาเสียให้ แล้วจึงปล่อยคนนั้นให้กลับไปได้ ชอบทำดังนี้เสมอมา ราษฎรเมืองกังจิวมีความเดือดร้อนนัก เพราะเจ้าเมืองไม่ยุตติธรรม แต่เงินทองที่ยูเหลียงกดขี่ราษฎรได้ไปนั้น จะเข้าหีบเข้าห่อของตนก็หาไม่ ต้องส่งไปยังเมืองหลวงให้แก่ผู้ช่วยเหลือตนจนได้เป็นเจ้าเมือง
ครั้นอยู่มาวันหนึ่ง ยูเหลียงป่วยลง ได้หาหมอที่มีชื่อเสียงมารักษาพยาบาลหลายราย อาการป่วยก็หาคลายไม่ เมื่อทราบว่าหมอโง่วแม้ชำนาญรักษาโรคต่างๆ เป็นหมอวิเศษในสมัยนั้น ก็แต่งคนให้ไปเชิญ แต่ความอยุตติธรรมของเจ้าเมืองกังจิวนั้น รู้ไปถึงหมอโง่วแม้ ครั้นคนของเจ้าเมืองไปถึง โง่วแม้ก็ต้อนรับตามธรรมเนียม แล้วคนใช้จึงว่าเจ้าเมืองให้ตนมาเชิญไปช่วยรักษาพยาบาล โง่วแม้พูดว่าเมื่ออาจารย์เต็งหงีจะกลับได้สั่งไว้ว่า ข้าพเจ้าจะตายในวันนั้นเดือนนั้นปีนั้น วันที่อาจารย์กำหนดไว้นั้นก็จวนจะถึงอยู่แล้ว ด้วยเหตุนี้ข้าพเจ้าจึงไม่มีวันจะอยู่ในโลกสำหรับรักษาเจ้าเมื่องให้หายได้ ขอท่านช่วยไปเรียนให้เจ้าเมืองทราบความจริงด้วยเถิด คนใช้วิงวอนอยู่หลายครั้งหลายหน โง่วแม้ก็ยืนคำตอบอยู่เช่นที่กล่าวมาแล้วทุกครั้ง คนใช้เห็นโง่วแม้ไม่อยมไปแน่ จึงอำลาโง่วแม้กลับไปแจ้งให้เจ้าเมืองกังจิวทราบ เจ้าเมืองได้ฟังดังนั้นก็โกรธ ว่าโง่วแม้ปรามาสตนนัก ถ้าหายเป็นปกติแล้วจะลองดีกับโง่วแม้ให้เห็นฝีมือ แล้วก็แต่งคนให้ไปสืบดูโง่วแม้ว่าจะตายจริงหรือไม่จริง
/*105ฝ่ายโง่วแม้ตั้งแต่คนของเจ้าเมืองกลับไปแล้ว ก็หาหีบและเสื้อกางเกงสำหรับใส่ศพมาเตรียมไว้ ต่อมาอีกราวสี่ห้าวันโง่วแม้ก็ป่วย บุตรภรรยาหายามาให้กินทีไร อาการป่วยก็ซุดลงตามยา ในไม่ช้าโง่วแม้ก็ถึงแก่กรรม ญาติพวกพ้องที่มาช่วยรักษาพยายาล ก็เอาเสื้อกางเกงที่เตรียมไว้นั้นมาสรวมใส่ศพ บุตรภรรยาเศร้าโศกร้องไห้เสียงเซ็งแซ่ ฝ่ายคนสืบข่าวของเจ้าเมืองกังงิวมาถึง เห็นลูกเมียโง่วแม้ร้องไห้อยู่ จึงเข้าไปดูก็เห็นคนทั้งหลายจะยกศพโง่วแม้เข้าหีบ จึงรีบกลับไปแจ้งให้เจ้าเมืองทราบโดยเร็ว อาการเจ็บป่วยของเจ้าเมืองหนักอยู่แล้ว เมื่อได้ทราบว่าโง่วแม้ถึงแก่กรรม ในไม่ช้าเจ้าเมืองก็ถึงแก่กรรม มีคำกลางกล่าวว่า ความตายของเจ้าเมืองนั้นเป็นการแสดงให้เห็นว่า ความอยุตติธรรมย่อมขาดความช่วยเหลือ และโง่วแม้เป็นศิษย์เต็งหงีผู้วิเศษ สามารถรู้การล่วงหน้าได้.
๒๑. ยูงิมหลู
/*106ในระหว่างยุคล่ำปักเฉียว ที่เมืองล่ำฉี มีชายคนหนึ่งชื่อยูงิมหลู เป็นบุตรยูเอ๊กจื๊อ สกุลมั่งคั่ง ยูงิมหลูเป็นคนมีปัญญาเฉียบแหลมโดยกำเนิด บิดาจัดให้ไปเรียนหนังสือที่สำนักอาจารย์ ยูงิมหลูเคยปรนนิบัติบิดามารดาทุกเช้าค่ำ ครั้นต้องไปอยู่ด้วยอาจารย์ ไม่ได้ปรนนิบัติบิดามารดาก็เสียใจ ถึงถามอาจารย์ว่าข้าพเจ้ามาเล่าเรียนอยู่กับอาจารย์ แล้วไม่มิโอกาศได้ปรนนิบัติบิดามารดาก็เสียใจ และบิดามารดาเล่า เพราะเหตุที่ข้าพเจ้ามิได้ปรนนิบัติท่าน ๆ จะเกลียดชังข้าพเจ้าหรือไม่ อาจารย์ได้ฟังก็ว่า บิดาของเจ้านำมาฝากไว้ให้เล่าเรียนวิชา ถ้าเจ้าอุตสาหะเล่าเรียนไม่เกียจคร้าน บิดามารดาจะเกลียดชังเจ้าทำไม มีแต่จะรักใคร่เจ้ามากขึ้นเสียอีก ยูงิมหลูฟังดังนั้นก็เกิดความหมั่นที่จะเล่าเรียนอย่างเต็มที่ และเอาใจใส่ปรนนิบัติอาจารย์ดังบิดามารดา อาจารย์รักใคร่ยูงิมหลูมาก และชมเชยเนือง ๆ
กิจการบ้านเมืองยุคล่ำปักเฉียวครั้งนั้นเป็นคราวยุคเข็ญ ราษฎรเดือดร้อนระส่ำระสายยิ่งกว่ายุคสามก๊ก รัฐบาลใต้กับรัฐบาลเหนือทำสงครามกันทุกปี และยังมีการแย่งชิงราชสมบัติผลัดเปลี่ยนราชวงศ์บ่อย ๆ ด้วยเหตุนี้ราชวงศ์พระเจ้าแผ่นดินในยุคล่ำปักเฉียวจึงมากมาย เวลารัชชกาลเพียง ๑๖๙ ปีมีถึง ๗ ราชวงศ์ แม้ว่าสมัยล่ำปักเฉียวบ้านเมืองเกิดทุกข์ขุกเข็ญ เป็นเหตุให้พลเมืองต้องเดือดร้อนก็จริง แต่เป็นยุคที่การศึกษาเริ่มจะรุ่งเรืองขึ้น ชาวจีนครั้งนั้นนับถือลัทธิศาสนาถึงสามประเภท คือ (๑) ต๋าวก่า ลักธิเต๋า (๒) ขงก่า ลัทธิขง (๓) ฮุดก่า พระพุทธศาสนา ลัทธิศาสนาน่าจะเป็นเหตุอันหนึ่งที่ช่วยชักจูงใจให้น่ารู้น่าเห็น ราษฎรจึงนิยมยินดีในการศึกษา ดูเหมือนจะเล่าเรียนเพื่อจงค้นคว้าหาเหตุผลแห่งลัทธิศาสนานั้นๆ สำหรับสั่งสอนกุลบุตรกุลธิดาให้สำเร็จประโยชน์สืบไป
ฝ่ายยูงิมหลูเล่าเรียนอยู่ที่สำนักอาจารย์ ไม่ช้านานก็สำเร็จการศึกษาในสมัยนั้น แล้วอำลาอาจารย์กลับไปอยู่บ้าน อุตส่าห์ปรนนิบัติบิดามารดาด้วยความเอา/*107ใจใส่ เมื่อคนทั้งหลายทราบว่ายูงิมหลูเล่าเรียนจบวิชากลับมาแล้ว ต่างก็ให้บุตรหลานมาศึกษาวิชาอยู่ด้วยเป็นอันมาก
ฝ่ายยูเอ๊กจื๊อ เมื่อยูงิมหลูผู้บุตรเล่าเรียนเสร็จกลับมาแล้ว ในไม่ช้าก็ให้ยูงิมหลูไปทำราชการที่เมืองหลวง เพราะมีมิตรสหายเป็นขุนนางอยู่ที่เมืองหลวง เคยขอให้ยูเอ๊กจื๊อส่งบุตรไปทำราชการด้วย
ยูงิมหลูทำราชการอยู่ที่เมืองหลวงมิช้ามินานก็ได้เป็นเพียนเหล็ง ตำแหน่งปลัดอำเภออยู่ที่อำเภอหนึ่ง ยูงิมหลูชำระถ้อยความราษฎรโดยความเที่ยงธรรม ราษฎรมีความเคารพนับถือยูงิมหลูเป็นอันมาก มีเรื่องแปลกอยู่เรื่องหนึ่ง คือท้องที่อำเภอนั้นมีป่าดงมาก เสือร้ายชุมนัก มักออกเที่ยวกัดผู้คนและกินวัวกินม้าเสมอ ปลายแดนอำเภอนั้นมีแม่น้ำใหญ่ ฝั่งตรงข้ามเป็นชายแดนอำเภอลิ่มจู ตั้งแต่ยูงิมหลูไปเป็นปลัดอำเภอ มีคนเห็นเสือว่ายข้ามน้ำไปอยู่ฟากฝั่งโน้นเนือง ๆ จนในที่สุดท้องที่อำเภอนี้ไม่มีเสืออยู่เลย ถึงกับมีคำกลางว่า การที่เสือดุร้ายว่ายข้ามน้ำหนีไปนั้น เพราะเดชะแห่งความกตัญญูกตเวทีอันแรงกล้าของยูงิมหลูประการหนึ่ง และเพราะความที่ยูงิมหลูมีเมตตาปราณีแก่ราษฎร กับทั้งมีความเที่ยงตรงในหน้าที่ ไม่เอนเอียงไปทางอยุตติธรรมเลย เทพดาดินฟ้าอากาศจึงดลบรรดาลให้เสือร้ายหนีไปหมด ข่าวเลื่องลืออันนี้ทราบไปถึงพระเจ้าแผ่นดินล่ำฉี ๆ ก็ทรงชื่นชมยิ่งนัก แล้วโปรดให้ย้ายยูงิมหลูไปเป็นชังเล่งเหล็ง ตำแหน่งนายอำเภอชังเหล็ง ยูงิมหลูเป็นนายอำเภอชังเหล็งครั้งนั้น โจรผู้ร้ายสงบราบคาบ ราษฎรอยู่เย็นเป็นสุข ทำมาหากินโดยสะดวกสบาย อยู่มาวันหนึ่ง ยูงิมหลูกำลังชำระความอยู่ เกิดความสะเทือนใจจนตัวสั่นเหงื่อไหลโซมกายน่าอัศจรรย์ เมื่อความตกใจค่อยคลายลงแล้ว ยูงิมหลูหวนไปคิดถึงทางบ้าน นึกเอะใจขึ้นมาบางทีบิดาคงจะป่วยเจ็บเป็นแน่ จึงสังหรณ์ให้เห็นเหตุประจักษ์ชัดดังนี้ คิดแล้วก็ทำหนังสือลาให้ม้าใช้ถือไปเมืองหลวงและมอบหมายการงานให้แก่ปลัดอำเภอและเสมียนพนักงาน แล้วยูงิมหลูรีบกลับไป พอถึงบ้านก็เห็นบิดาป่วยหนักอยู่แล้ว มีความเสียใจเป็นอันมาก ถามอาการต่อหมอ ๆ บอกว่าอาการ/*109ป่วยของบิดาท่านครั้งนี้มากนัก เมื่อใคร่จะทราบอาการป่วยให้แน่ชัดว่าจะมากน้อยอย่างไรแน่ ต้องชิมอุจจาระ ถ้ารสอุจจาระเค็มก็ยังพอจะรักษาได้หากอุจจาระรสหวานเป็นหมดหนทางที่จะเยี่ยวยาทีเดียว ยูงิมหลูได้ฟังดังนั้นก็ไม่มีความรังเกียจประการใดเลย เอาอุจจาระของบิดามาชิมดูมีรสหวานก็วิตกยิ่งนัก แต่นิ่งเสียไม่บอกเล่าให้ผู้ใดทราบเรื่องด้วยเกรงว่าลูกหลานทั้งปวงจะเสียใจ ต่อมาไม่ช้ายูเอ๊กจื๊อก็ถึงแก่กรรม บรรดาลูกหลานต่างก็ร้องไห้คิดถึงทุกคน เฉพาะยูงิมหลูร้องไห้เศร้าโศกยิ่งกว่าใครหมด เพราะความรักบิดาเสมอกับชีวติของตน ครั้นคลายความโศกลงแล้ว ยูงิมหลูกับญาติพวกพ้องช่วยกันจัดการศพยูเอ๊กจื๊อตามธรรมเนียม
ต่อมาพระเจ้าแผ่นดินตั้งให้ยูงิมหลูไปเป็นเจ้าเมืองจ๊วกกุ๋นเสฉวน ครั้นต่อมาที่นครหลวงเกิดศึกกลางเมือง พระเจ้าแผ่นดินราชวงศ์ล่ำฉีต้องสละราชสมบัติให้แก่เซียวเอี๋ยน ๆ ตั้งตัวเป็นพระเจ้าล่ำเหลียงบู๊เต้ ครองราชย์สมบัติ ณ ปีมะเมียพุทธศักราช ๑๐๔๕ แล้วเรียกยูงิมหลูไปรับราชการที่เมืองหลวง โดยที่พระเจ้าล่ำเหลียงบู๊เต้ทรบนับถือยูงิมหลูมาแต่ก่อนแล้ว ยูงิมหลูทำราชการอยู่ที่นครหลวง มีความชอบได้เลื่อนตำแหน่งหลายครั้ง จนถึงตำแหน่งซัวเขียเซียซี่เป็นขุนนางสูงศักดิ ยูงิมหลูทำราชการสืบมาจนอายุราวเจ็ดสิบปีจึงถึงแก่กรรม ได้รับความสมบูรณ์พูนสุขตลอดอายุ นับว่าเป็นผลอันเนื่องมาแต่ที่ยูงิมหลูมั่นคงในความกตัญญูกตเวทีไม่เสื่อมถอย รักบิดามารดาอย่างยิ่งยวด เคารพนับถือปรนนิบัติด้วยความเต็มใจ หวังที่จะให้ท่านทั้งสองมีความสุขสบาย ด้วยความรู้สึกเท่ากับปรนปรือชีวิตของตนเอง จึงเป็นผู้ที่ควรได้รับความสรรเสริญอยู่ชั่วฟ้าและดิน.
๒๒. นางทั่งฮูหยิน
/*110สมัยราชวงศ์ถังเป็นใหญ่ ตั้งแต่ลีเอี๋ยน ปราบดาภิเศกเป็นพระเจ้าทั่งโกโจปฐมกษัตริย์ เมื่อปีขาลพุทธศักราช ๑๑๖๑ ถึงพระเจ้าถังเจียวจงองค์ที่สุด พระองค์เสียเมืองเมื่อปีฉลู ตรงกับพุทธศักราช ๑๔๔๙๕ กษัตริย์ราชวงศ์ถังนับตามลำดับ ๒๐ องค์ เวลารัชชกาล ๒๘๙ ปี สมัยราชวงศ์ถังตอนตัน มีเชื้อสายของเจ้าประเทศราชครั้งโบราณคนหนึ่งชื่อถังชุยล่ำซัว นางเชียงซุนฮูหยิน ย่าทวดของถังชุยล่ำซัวเฒ่าแก่จนไม่มีฟัน นางเชียงซุนฮูหยินป่วยไม่กินอาหาร หมอแนะนำว่าให้กินนมคนดีกว่าให้กินอาหารต่าง ๆ ขณะนั้นนางทั่งฮูหยินมีลูกน้อยยังกินนมอยู่ ลูกน้อยคนนั้นคือปู่ของทั่งชุยล่ำซัว นางทั่งฮูหยินให้นางเชียงซุนฮูหยินผู้เป็นแม่ผัวกินนมทุกวัน เวลาจะให้แม่ผัวกินนมนั้น นางชำระกายจนสะอาดสะอ้าน ผัดหน้าหวีผมสรวมเสื้อใหม่กางเกงใหม่ไปยังห้องโถง แล้วเชิญแม่ผัวออกมา นางก็เปิดนมให้แม่ผัวดูดกินดังนั้นเสมอ นางเชียงซุนฮูหยินไม่กินอาหารอื่น กินแต่นมบุตรสะใภ้จนอาการป่วยหายเป็นปกติดี แล้วยังกินนมต่อไปจนแข็งแรงตามวัยของผู้ชรา
อยู่ต่อมาอีกช้านานจนทั่งชุยล่ำซัวเกิด แล้วเติบใหญ่มียศศักดิได้เป็นเจ้าประเทศราชสืบแซ่สืบสกุล กิจการบ้านเมืองครั้งราชวงศ์ถังนั้นผาสุก ราษฎรทำมาหากินตามภูมิลำเนา เจ้าบ้านผ่านเมืองและเจ้าประเทศราชล้วนแต่มีสติปัญญานิยมยินดีอ่อนน้อมราชวงศ์ถังยิ่งนัก ทั้งชุยล่ำซัวเคยได้ยินได้ฟังบิดามารดาเล่าเรื่องนางทั่งฮูหยินผู้เป็นย่านั้นว่า มีความกตัญญูกตเวทีต่อย่าทวดเป็นอันมาก ทั่งชุยลำซัวกับภรรยาก็ปรนนิบัติมิให้อนาทร ครั้นได้เป็นเจ้าประเทศราชแล้ว ขณะนั้นนางทั่งฮูหยินแก่ชราลง ทั่งชุยล่ำซัวกับภรรยาก็เอาใจใส่ปรนนิบัตินางทั่งฮูหยินผู้เป็นย่าเสมอ สมดังถ้อยคำนางเชียงซุนฮูหยินผู้เป็นย่าทวด ซึ่งได้สั่งไว้ก่อนถึงแก่กรรมว่า บัดนี้ข้าจะตายแล้ว หากใครยังคิดถึงข้าอยู่ วันหน้าต่อไปจงปรนนิบัตินางทั่งฮูหยินอย่างน้อยให้เท่าที่เขาปรนนิบัติข้านี้เถิด การก็เป็นดังที่นางบอกกล่าวไว้ ดังนี้.
๒๓. จูซิ่วเชียง
/*112ครั้งราชวงศ์ซ้อง สมัยพระเจ้าซ้องซิ่นจง (องค์ที่ ๖) ที่เมืองเทียนเฉียง มีชายคนหนึ่งชื่อจูซิ่วเชียง บิดาชื่อจูสุ่นเป็นขุนนาง จูซิ่วเชียงทำราชการได้เป็นขุนนางตำแหน่งซิ้วเจี่ยงจักก่ำ นายทหารเอกรักษาพระราชวัง จูซิ่วเชียงพลัดพรากจากมารดาตั้งแต่ยังเป็นเด็กเล็ก มารดาจูซิ่วเชียงชื่อนางเล่าสี นางเล่าสีเป็นภรรยาน้อยของจูสุ่น ภรรยาหลวงเป็นคนโหดร้ายนัก ทั้งจูสุ่นก็เกรงกลัวมาก นางเล่าสีมีครรภ์ราว ๔ เดือน ภรรยาหลวงของนางไปเป็นภรรยาของชายคนหนึ่ง แม้จูสุ่นรู้ก็ไม่กล้าถามถึง
ฝ่ายนางเล่าสี ตั้งแต่มาอยู่กับสามีใหม่แล้ว นางวิตกด้วยลูกในครรภ์ยิ่งนัก ถ้าคลอดเป็นหญิง แซ่จูก็จะด้วนเสีย ถึงกับจุดธูปเทียนบูชาเทพดาดินฟ้าอากาศบนบานขอให้ลูกเป็นชาย จะได้สืบสกุลจูสุ่นสามีเก่าสืบไป ครั้นนางมีครรภ์ครบกำหนดก็คลอดลูกเป็นชายสมใจนาง ๆ ยินดียิ่งนัก เมื่ออายุทารกนั้นครบเดือน นางก็ทำหนังสือให้สามีใหม่ถือไปให้แก่จูสุ่น ชายคนนั้นมาถึงบ้านจูสุ่นก็ส่งหนังสือให้ จู่สุ่นได้รับหนังสือเห็นที่หลังซองก็จำได้ว่าเป็นลายมือนางเล่าสี แต่ตัวผู้ถือหนังสือมาจะเป็นใครไม่รู้จัก จึงรีบฉีกผนึกซองออกอ่าน ครั้นได้ทราบความตลอดแล้วก็ดีใจมาก และพูดแก่สามีนางเล่าสีว่า ขอท่านช่วยเลี้ยงดูทารกไปก่อนเถิด มื่ออายุเด็กได้สามสี่ปีแล้วจงพามา ข้าพเข้าจะให้ค่าเลี้ยงดูพอสมควร ว่าแล้วก็หยิบเงินมอบให้สามีนางเล่าสีเป็นรางวัล สามีนางเล่าสีคำรับรับเงินรางวัลแล้วลากลับไป แจ้งความให้นางเล่าสีทราบทุกประการ
ตั้งแต่นั้นมา นางเล่าสีเอาใจใส่เลี้ยงดูลูกมาจนอายลูกได้สี่ขวบ และได้ทราบข่าวว่าภรรยาหลวงของจูสุ่นตายแล้ว จูสุ่นมีภรรยาใหม่จนมีบุตรหญิงด้วยกันคนหนึ่ง นางจึงพร้อมด้วยสามีนำบุตรชายไปยังบ้านจูสุ่น ขณะนั้นจูสุ่นกำลังนั่งสนทนาอยู่กับแขก นางคอยจนแขกกลับแล้ว จึงจูงบุตรเข้าไปคำนับจูสุ่น ๆ เห็นดังนั้น/*113ก็นึกสงสารนางเล่าสีเป็นอันมาก ถามไถ่ถึงการเลี้ยงดูตลอดจนทุกข์สุขส่วนตัว นางก็เล่าให้ฟังทุกประการ จูสุ่นหยิบเงินสองร้อยตำลึงมาให้นาง เพื่อให้สามีทำทุนซื้อขายสืบไป นางกับสามีคำนับรับเงินแล้วกลับไป
จูสุ่นตั้งชื่อบุตรชายนั้นว่า จูซิ่วเชียง แล้วมอบหมายให้ภรรยาทำนุบำรุงเลี้ยงดูไว้โดยผาสุก ภรรยาจูสุ่นคนใหม่นี้ น้ำใจโอบอ้อมอารี เลี้ยงดูจูซิ่วเชียงประหนึ่งเลี้ยงลูกในอุทรของตนเอง อยู่ต่อมานางจูซิ่วเชียงเติบใหญ่สมควรเล่าเรียนหนังสือ จูสุ่นจัดแจงให้บุตรเล่าเรียนอยู่ในสำนักอาจารย์ จูซิ่วเชียงรูปร่างสูงใหญ่ชอบหัดเพลงอาวุธ บิดาให้จูซิ่วเชียงเล่าเรียนตำรับพิชัยสงครามจนจบเจนดีแล้ว เข้าทำราชการได้เป็นนายทหารเล็กรักษาพระราชวัง
ต่อมาไม่นานจูสุ่นถึงแก่กรรมลง จูซิ่วเชียงกับมารดาเลี้ยง และน้องหญิงร้องไห้เศร้าโศกเป็นอันมาก จูซิ่วเชียงจัดการศพบิดาไปฝังตามธรรมเนียม แล้วเข้าทำราชการตามเดิม จูซิ่วเชียงทำราชการมีความดีความชอบ พระเจ้าซ้องซิ่นจงโปรดให้จูซิ่วเชียงไปเป็นเจ้าเมืองลั่งจิว ครั้นจูซิ่วเชียงออกไปเป็นเจ้าเมืองแล้ว พยายามโดยเที่ยงธรรมปราบปรามโจรผู้ร้าย บ้านเมืองเป็นสุขสมบูรณ์สืบมา
แต่จูซิ่วเชียงมีความคิดถึงมารดาของตนเสมอ ด้วยเคยได้ทราบว่า ตนต้องจากมารดามาตั้งแต่เล็ก วันหนึ่งจูซิ่วเชียงรำพึงว่าบิดาก็ถึงแก่กรรมไปแล้ว มารดาจะอยู่แห่งหนตำบลไหน และจะเป็นตายร้ายดีประการใดก็ไม่ทราบ เคยฟังบิดาเล่าว่า เมื่อมารดาพาตนมามอบให้บิดานั้น อายุของตนราวสี่ปี ตั้งแต่จากมารดามาจนบัดนี้กว่าสี่สิบปีแล้ว บัดนี้ได้เป็นเจ้าเมืองมีเงินทองข้าทาษชายหญิงบริบูรณ์ ถ้าไม่ไปสืบเสาะรับมารดามาเป็นที่เคารพปรนนิบัติให้ได้ความสุข จะอยู่เป็นคนไปใยให้ป่วยการ เมื่อจูซิ่วเชียงคิดแล้ว จึงทำหนังสือลาออกจากราชการ ให้ม้าใช้ถือไปยังเมืองหลวง มอบหมายการงานให้กรมการดูแลแทนต่อไป แล้วพาภรรยากลับไปยังบ้านเดิม สั่งเสียข้าทาษชายหญิงทั้งปวงให้เอาใจใส่ดูแลบ้างช่องจงดี จูซิ่วเชียงเอามีดกรีดโลหิตตนออกเขียนหนังสือเรื่องกิมกังเก็ง (วัชรมัณฑสูตร) ที่แพรขาว (การกรีดเอาโลหิต/*114ออกแล้วเขียนพระสูตรต่าง ๆ ท่องบ่นนั้น ลัทธิมหายานสรรเสริญนักหนา ว่าเป็นการทำด้วยความเลื่อมใสในพระพุทธศาสนาอย่างแท้จริงทีเดียว)
เมื่อจูซิ่วเชียงทำเสร็จแล้วสั่งภรรยาว่า เราจะไปสืบเสาะหามารดาครั้งนี้ ถ้าพบปะก็จะเชิญมา หากไม่พบก็จะพยายามสืบเสาะไปจนกว่าจะสิ้นชีวิต ภรรยาได้ฟังดังนั้นก็ร้องไห้ แต่มิรู้ที่จะทักท้วงห้ามปรามประการใด ฝ่ายจูซิ่วเชียงสั่งเสียเสร็จแล้ว แต่งเครื่องเดินทางออกจากบ้าน พลางท่องบ่นพระมนต์กิมกังเก็งนั้นเป็นอารมณ์ มุ่งหน้าเที่ยวสืบเสาะไปตามลำดับ ถึงเวลาจะนอนจุดธูปเทียนบูชาพระมนต์กิมกังเก็งมิได้ขาด จูซิ่วเชียงเที่ยวไต่ถามหามารดาเป็นเวลากว่าปี ผ่านเมืองใหญ่เมืองน้อยหลายเมืองจบถึงเมืองเซียมจิว แล้วแวะพัก ณ ที่พักคนเดินทาง
จูซิ่วเชียงอาบน้ำชำระกายกินอาหารเรียบร้อย ก็จุดธูปเทียนบูชาพระมนต์อันศักดิ์สิทธิ์นั้นแล้วจึงนอน ในคืนนั้นฝันว่า ได้พบกับมารดาที่สวนแห่งหนึ่ง มีทั้งต้นไม้ต้นกล้วย พอจะอ้าปากถามก็ตกใจตื่นเสียก่อน เมื่อตื่นขึ้น จูซิ่วเชียงยังจำความผันได้ มีความดีใจเป็นนักหนา เพราะตั้งแต่สืบเสาะหามายังไม่เคยฝันวี่แววประการใดเลย รุ่งเช่าบรรดาคนเดินทางก็ออกจากที่พัก แยกย้ายไปตามความประสงค์ของตน ๆ จนหมดแล้ว ฝ่ายจูซิ่วเชียงบอกแก่เจ้าของที่พักว่า ข้าพเจ้าจะพักอยู่ที่นี่อีกหลายเวลา ช่วยจัดห้องดี ๆ ให้ข้าพเจ้าเถิด เจ้าของที่พักก็จัดห้องพิเศษให้ตามความประสงค์ จูซิ่วเชียงเก็บห่อเสื้อผ้าเครื่องเดินทางเสร็จ กินอาหารเช้าเรียบร้อยแล้ว ใส่กุญแจห้องออกไปเที่ยวสืบเสาะหามารดาตามบ้านที่มี่ต้นไม้ต้นกล้วยตามที่ปรากฏภาพในความฝันนั้น อุตส่าห์เที่ยวตามหาตั้งสิบวันก็ยังมิได้พบ
อยู่มาเช้าวันหนึ่ง จูซิ่วเชียงกินอาหารเช้าแล้ว ออกจากที่พักเที่ยวเสาะหาไปตามที่ใกล้เคียง ถึงตึกแถวแห่งหนึ่ง หน้าตึกแถวมีต้นไม้ต้นกล้วยเหมือนในความฝัน ก็นึกแปลกที่ล่วงเลยไปเสียหลายวัน จึงเดินเข้าไปทีหน้าตึกนั้น เห็นหญิงแก่คนหนึ่งอายุราวเจ็ดสิบปีกำลังเดินมา จูซิ่วเชียงก็คำนับแล้วถามว่า ยายเคยเห็นนางเล่าสีชาวเมืองเทียนเฉียงอยู่แถบนี้บ้างไหม นางเล่าสีได้ฟังก็นึกปลาดใจจ้องมองดูผู้ถาม เห็นรูปร่างสูงใหญ่ท่าทางผึ่งผายองอาจ มีเค้าหน่าคล้ายจูสุ่นสามีเก่า/*116ของตนก็สงสัยนักจึงถามว่า ท่านเป็นชาวเมืองไหน เป็นญาติกับนางเล่าสีหรือ จูซิ่วเชียงตอบว่า ข้าพเจ้าเป็นชาวเมืองเทียนเฉียง เป็นญาติของนางเล่าสี นางเล่าสีได้ฟังดังนั้นจึงบอกว่า ข้าพเจ้าคือนางเล่าสีชาวเมืองเทียนเฉียง พลัดบ้านเมืองมานานแล้ว ท่านเป็นญาติฝ่ายไหนข้าพเจ้าจำไม่ได้ จูซิ่วเชียงจึงว่า ข้าพเจ้าขออภัยท่านเถิด ท่านเคยเป็นภรรยาน้อยจูสุ่นใช่ไหม นางเล่าสีได้ฟังก็โกรธ แต่มีความสงสัยข้องใจอยู่ จึงตอบประชดว่า ข้าพเจ้าจะเป็นภรรยาน้อยจูสุ่นก็ดี ไม่เป็นภรรยาน้อยจูสุ่นก็ดี แต่ข้าพเจ้าก็คงชื่อนางเล่าสีท่านจะทำอะไร จูซิ่วเชียงได้ฟังก็แน่ใจว่าหญิงคนนั้นเป็นมารดาของตน จึงเล่าความหลังดังที่บิดาเคยเล่าแก่ตน แล้วกล่าวว่าบิดาถึงแก่กรรมเสียแล้ว ข้าพเจ้าได้รับราชการต่อ ๆ มาจนได้เป็นเจ้าเมืองลั่งจิว มีความคิดถึงมารดายิ่งนัก จึงลาออกจากราชการเที่ยวสืบเสาะหามากว่าปีจนถึงเมืองนี้ ได้พบมารดาที่นี่เป็นบุญนักหนา นางเล่าสีได้ฟังก็รู้ว่าชายผู้นั้นเป็นบุตรของตนเอง ก็สวมกอดจูซิ่วเชียงแล้วร้องไห้ พรางเล่าเรื่องที่จากเมืองเทียนเฉียงมากับสามีมีบุตรชายด้วยกันสองคนแล้ว สามีก็ตายจากไป จึงมาอยู่ที่นี่โดยความยากจน จูซิ่วเชียงได้ฟังก็สงสารมารดา กลั้นน้ำตามิได้ก็ร้องไห้ฟุบลงกอดเท้ามารดาสะอื้นอยู่ แล้วนางเล่าลีพาจูซิ่วเชียงไปยังที่อยู่ของตน พอดีลูกชายทั้งสองกลับจากทำงาน นางเล่าสีบอกให้บุตรคำนับจูซิ่วเชียงผู้พี่ จูซิ่วเชียงรับคำนับแล้วเรียกชื่อน้องคนใหญ่ว่า จูยี่ เรียกชื่อน้องคนเล็กว่า จูซา
เมื่อแม่ลูกพบปะกันแล้ว จูซิ่วเชียงก็กลับไปที่พัก เอาทองลิ่มขายได้เงินแล้วนำมาที่ห้องมารดา มอบเงินให้แก่จูยี่ไปใช้ค่าห้องแล้ว พามารดากับน้องทั้งสองไปยังที่พัก จัดว่าจ้างเรือเดินทางกลับไปเมืองเทียนเฉียง คนทั้งหลายได้ทราบเรื่องว่าเจ้าเมืองลั่งจิวมาสืบเสาะหามารดาจนพบปะพากันกลับไป ต่างก็สรรเสริญว่าเป็นผู้กตัญญูกตเวทียากที่จะหาผู้ใดเสมอได้
ฝ่ายจูซิวเชียงกับมารดาและน้องทั้งสอง รอนแรมในเรือล่องตามน้ำไปราวเดือนหนึ่งถึงเมืองเทียนเฉียง จูซิ่วเชียงให้ภรรยาจัดเครื่องสังเวยมาบวงสรวงเทพดาดินฟ้าอากาศ และปู่ย่าตายายด้วยความเคารพตามธรรมเนียม ฝ่ายพวกพ้องรู้ข่าว/*117พากันแอาเข้าของมาแสดงความยินดีเป็นอันมาก จูซิ่วเชียงต้อนรับเลี้ยงญาติมิตรให้กินสุราอาหารพอสมควร ต่างก็ลากลับไป
จูซิ่วเชียงอยู่บ้านหายเหน็ดเหนื่อยเมื่อยล้าแล้ว สั่งภรรยาให้เอาใจใส่ในการปรนนิบัติมารดา และตนก็ลามารดาไปทำราชการที่เมืองหลวงอีก จินตกวีสมัยนั้นเมื่อได้ทราบความว่าจูซิ่วเชียงเป็นคนกตัญญูยิ่งยวดอย่างไรแล้ว ต่างก็คิดแต่งบทประพันธ์สรรเสริญจูซิ่วเชียงด้วยถ้อยคำอันอ่อนหวานไพเราะ เป็นบทประพันธ์ที่จับใจคนทั้งหลายยิ่งนัก ฝ่ายจูซิ่วเชียงรับราชการมีความดีความชอบยิ่งขึ้นก็ได้เลื่อนตำแหน่งขึ้นตามลำดับ จนได้ว่าที่ซีหลงเซียงเค็งกรมนา เชิดชูสกุลวงศ์ให้รุ่งเรืองลูกหลานจูซิ่วเชียงก็ได้เป็นขุนนางในราชวงศ์ซ้องสืบมาหลายชั่วคน.
๒๔. อึ้งเท่งเกียน
/*118ครั้งราชวงศ์ซ้อง ที่เมืองหลวงมีชายคนหนึ่งชื่ออึ้งเท่งเกียนเป็นขุนนางตำแหน่งกือเซียหยิน ราชเลขานุการ อึ้งเท่งเกียนเป็นบุตรภรรยาน้อยของขุนนางที่เมืองหลวงคนหนึ่ง เมื่ออึ้งเท่งเกียนยังเป็นเด็กมีสติปัญญาเฉียบแหลม เล่าเรียนหนังสือรู้เร็วกว่าเด็กนักเรียนทั้งปวง อาจารย์และคนทั้งหลายยกย่องอึ้งเท่งเกียนว่าซิ่นถง (เทพบุตร)
การศึกษาหนังสือจีนตั้งแต่ครั้งโบราณสืบมาจนถึงสมัยราชวงศ์ซ้องนั้น ทางราชการตั้งกฎในการสอบไล่นักเรียน เริ่มใช้ตั้งแต่ครั้งราชวงศ์เจ้ยฮั่นเป็นต้นมา เรียกการสอบไล่ครั้งนั้นว่า ควยกะ สอบไล่ที่เมืองน้อยบ้าง ที่เมืองใหญ่บ้าง นักเรียนที่มีภูมิลำเนาอยู่แคว้นเมืองใด ถึงเวลาสอบไล่ก็เข้าสอบที่เมืองนั้น ถ้านักเรียนคนใดสอบได้ทางราชการตั้งนักเรียนคนนั้นเป็นซิวจ๋าย แล้วพวกซิวจ๋ายต้องไปสอบไล่ที่เมืองใหญ่อีก หากซิวจ๋ายคนใดสอบไล่ได้แล้ว ทางราชการก็ตั้งซิวจ๋ายคนนั้นเป็นเฮาเหลียม ให้ไปทำราชการที่เมืองหลวง แต่ผู้ที่มีความกตัญญูต่อบิดามารดานั้นไม่ต้องสอบไล่ ทางราชการต้องตั้งผู้นั้นเป็นเฮาเหลียม แท้จริงคำว่า เฮาเหลียม นี้เป็นความหมายถึงกตัญญูกตเวทีอันบริสุทธิ์ ต่อมาถึงสมัยราชวงศ์ถัง เมื่อนักเรียนสอบไล่ที่เมืองน้อยได้เป็นซิวจ๋าย และสอบไล่ที่เมืองใหญ่ได้เป็นเฮาเหลียมแล้ว ต้องไปสอบไล่ที่เมืองหลวงอีก ต่อสอบไล่เมืองหลวงได้แล้วทางราชการตั้งผู้นั้นให้เป็นจินสื่อบ้าง ให้เป็นจุ่นสื่อบ้าง ต่อมาถึงสมัยราชวงศ์ซ้อง การสอบไล่นักเรียนยังใช้แบบสมัยราชวงศ์ถังอยู่ แต่ถ้าผู้ใดสอบไล่ที่หน้าพระที่นั่งได้ ทางราชการตั้งผู้นั้นเป็นจอหงวน
ถึงคราวสอบไล่นักเรียน อึ้งเท่งเกียนเข้าสอบไล่ได้เป็นซิวจ๋ายแล้วสอบไล่ที่เมืองใหญ่ก็ได้เป็นเฮาเหลียม บิดาจะให้แต่งงานกับบุตรขุนนางที่เมืองหลวง อึ้งเท่งเกียนขอผลัดให้สอบไล่ได้เป็นจอหงวนก่อนแล้วจึงจะแต่งงานต่อไป บิดาก็เห็นชอบ ครั้นถึงเวลาสอบไล่ที่เมืองหลวง อึ้งเท่งเกียนเข้าสอบไล่ได้เป็นจินสื่อ เวลาจินสื่อทั้ง/*119หลายเข้าสอบไล่หน้าพระที่นั่ง บังเอิญอึ้งเท่งเกียนป่วยเสียไม่ได้เข้าสอบไล่จึงไม่ได้เป็นจอหงวน เมื่อหายป่วยแล้วบิดาเร่งให้แต่งงาน อึ้งเท่งเกียนเป็นคนมีกตัญญูอ่อนน้อมบิดาอยู่เป็นเนืองนิจ ก็ไม่คิดที่จะขัดใจบิดา ถึงวันฤกษ์งามยามดีบิดาจัดแจงแต่งงานอึ้งเท่งเกียนกับคู่มั่น เป็นสามีภรรยากันตามธรรมเนียม แล้วอึ้งเท่งเกียนเข้ารับราชการอยู่ที่เมืองหลวง ในไม่ช้าก็ได้เป็นนายอำเภอไท้หัว เวลาไปเป็นนายอำเภออึ้งเท่งเกียนขอรับมารดาไปอยู่ด้วย เพื่อตนจะได้มีโอกาศปรนนิบัติสนองคุณ บิดาก็อนุญาตให้ไปตามประสงค์ อึ้งเท่งเกียนไปเป็นนายอำเภอ พยายามทะนุบำรุงอาณาประชาราษฎรทั่วถึง ชำระถ้อยความก็เที่ยงตรง ราษฎรเคารพนับถือยิ่งนัก
ครั้นราชการบ้านเมืองดำเนินมาถึงรัชชสมัยพระเจ้าซ้องเตียดจง องค์ที่ ๗ ระหว่างพุทธศักราช ๑๖๒๙ ถึง ๑๖๔๓ พระเจ้าซ้องเตียดจงมีรับสั่งให้อึ้งเท่งเกียนไปทำราชการที่เมืองหลวง เมื่ออึ้งเท่งเกียนทำราชการที่เมืองหลวงแล้ว ได้เป็นตำแหน่งก่าจือหนึ่ง หัวหน้ากองอาลักษณ์ และกองชำระพงศาวดารรัชชกาลพระเจ้าซ้องซิ่นจง ครั้นอยู่ต่อมาทรงเลื่อนให้เป็นตูจักหนึง หัวหน้ากองรักษาพงศารดารเมื่อร้อยกรองพงศาวดารรัชชกาลพระเจ้าซ้องซนจงเสร็จแล้ว โปรดให้เลื่อนอึ้งเท่งเกียนเป็นราชเลขานุการ แต่อึ้งเท่งเกียนเป็นคนหนักอยู่ในความกตัญญูกตเวทียิ่งนัก แม้เมื่อยังเป็นเด็กเคยล้างถังอุจจาระของมารดามาอย่างไร ถึงแม้เป็นราชเลขานุการแล้วก็ยังเทล้างถังอุจจาระของมารดาอยู่เสมอเป็นนิจ
ฝ่ายเจียงตุง ฉั่วเปียน ขุนนางผู้ใหญ่ทั้งสองคน เห็นพระเช้าซ้องเตียดจงโปรดปรานอึ้งเท่งเกียนมาก ก็นึกริศยา เกรงไปว่าพระเจ้าแผ่นดินจะโปรดให้อึ้งเท่งเกียนรับตำแหน่งขุนนางผู้ใหญ่ ต่างก็คอยหาช่องโอกาศ จะให้อึ้งเท่งเกียนไปเป็นเจ้าบ้านผ่านเมืองห่างไกลเมืองหลวงออกไปเสีย อยู่ต่อมาถึงเสียวเสี่ย ศักราช ตั้งแต่ปีจอถึงปีฉลูระหว่างพุทธศักราช ๑๖๓๗ ถึง ๑๖๔๐ เจ้าเมืองงักงิวถึงแก่กรรม ทางราชการกำลังเลือกเฟ้นหาผู้ไปเป็นเจ้าเมืองอยู่ ฝ่ายเจียงตุงได้ช่องจึงกราบทูลพระเจ้าซ้องเตียดจง ขอให้อึ้งเท่งเกียนไปเป็นเจ้าเมือง พระเจ้าซ้องเตียดจงเข้าพระทัยว่า เจียงตุงกราบทูลแนะด้วยสุจริตใจ ก็ทรงเห็นชอบด้วย จึงทรงตั้งอึ้งเท่งเกียนให้/*121ไปเป็นเจ้าเมืองงักจิว อึ้งเท่งเกียนมอบหมายการงานให้แก่เจ้าพนักงานคนใหม่เรียบร้อยแล้ว ออกเดินทางไปพร้อมกับมารดาและบุตรภรรยาข้าทาษชายหญิง จากเมืองหลวงไปยังเมืองงักจิวราษฎรเมืองนั้นมีความเคารพนับถืออึ้งเท่งเกียน ด้วยทราบว่าอึ้งเท่งเกียนเป็นขุนนางผู้ใหญ่มาจากเมืองหลวง ทั้งเป็นผู้หนักแน่นอยู่ในกตัญญูกตเวทียิ่งนัก อึงเท่งเกียนเป็นเจ้าเมืองงักจิวครั้งนั้น โจรผู้ร้ายเกรงขามต่างละทิ้งพยศร้ายกลับเข้ามาทำมาหากินตามภูมิลำเนาเดิมก็มีมาก บ้านเมืองสงบราบคาบ ราษฎรอยู่เย็นเป็นสุข
ฝ่ายฉั่วเปียนนั้นเป็นคนสอพลอ คิดแข่งกับเจียงตุงอยู่เสมอ เมื่อเห็นอึ้งเท่งเกียนต้องไปอยู่ห่างไกลพระเจ้าแผ่นดินเพราะความคิดเจียงตุง ก็หาอุบายกราบทูลพระเจ้าซ้องเตียดจง ใส่ร้ายอึ้งเท่งเกียนในข้ออื่น ๆ อีกหลายครั้งหลายหน จนพระเจ้าซ้องเตียดจงหลงเชื่อฟัง ถึงกับโปรดให้ลดตำแหน่งอึ้งเท่งเกียนลงจากชั้นเจ้าเมือง ให้ไปเป็นลีจิวเปียดเก่ ที่ปรึกษาเจ้าเมืองลีจิว เมื่ออึ้งเท่งเกียนได้รับหนังสือรับสั่ง ก็มอบหมายการงานให้แก่กรมการเมืองแล้ว จัดส่งมารดาและบุตรภรรยาไปอยู่บ้านเดิม ณ เมืองหลวง ส่วนตนเดินทางไปเป็นที่ปรึกษาเจ้าเมืองลีจิว เจ้าเมืองลีจิวมีความเคารพนับถืออึ้งเท่งเกียนเป็นชั้นครูอาจารย์ อยู่ต่อมาเจ้าเมืองได้รับหนังสือเมืองหลวง สั่งให้เนรเทศอึ้งเท่งเกียนไปอยู่ภายในความคุมขังที่เมืองงิมจิว เจ้าเมืองพูดกับอึ้งเท่งเกียนว่าข้าพเจ้าสงสารท่านนัก แม้จักขัดขืนไม่ส่งท่านไปตามคำสั่ง ก็เกรงเจียงตุนฉั่วเปียนจะหาเหตุใส่ร้าย อึ้งเท่งเกียนได้ฟังถ้อยคำของเจ้าเมืองก็มีความขอบใจเป็นนักหนา จึงกล่าวว่าตามที่ท่านหวังดีต่อข้าพเจ้านั้นเป็นพระคุณยิ่งนัก แต่เมื่อมีคำสั่งมาแล้วก็ขอท่านจงส่งข้าพเจ้าไปตามคำสั่งเถิด อย่ากังวลด้วยข้าพเจ้าเลย ถ้าชักช้าอยู่ภัยจะมาถึงท่าน ข้าพเจ้าขอลาท่านไปในวันนี้ ท่านอยู่จงดีเถิด เจ้าเมืองทำหนังสือให้พนักงานส่งอึ้งเท่งเกียนไปยังเมืองงิมจิว เมื่อมอบตัวอึ้งเท่งเกียนให้แก่เจ้าเมืองงิมจิวแล้ว พนักงานก็กลับไป ฝ่ายเจ้าเมืองงิมจิวจัดที่ให้อึ้งเท่งเกียนพักอาศัยพอสมควร เพื่อให้คนทั้งหลายเห็นว่าอึ้งเท่งเกียนอยู่ในที่คุมขังแล่ว ต่อมาไม่นาน/*122เจ้าเมืองได้รับหนังสือเมืองหลวงอีก ว่าให้เนรเทศอึ้งเท่งเกียนไปคุมขังไว้ที่เมืองยงจิว เจ้าเมืองสงสารอึ้งเท่งเกียนมาก เพราะเห็นว่าเจ้าเมืองยงจิวเป็นพรรคพวกของยงจิว แต่อึ้งเท่งเกียนหามีความวิตกไม่ กลับเตือนเจ้าเมืองให้รีบส่งตัวไปเมืองยงจิวโดยเร็ว เจ้าเมืองก็ทำหนังสือให้พนักงานส่งอึ้งเท่งเกียนไปยังเมืองยงจิว
เป็นธรรมดาของผู้มีความกตัญญูกตเวทีมั่นอยู่ในบิดามารดาและผู้มีพระคุณ เทพดาดินฟ้าอากาศย่อมคุ้มครองรักษา แม้จะต้องตกระกำลำบากระหกระเหินไปในที่คับแค้น ก็ไม่เดือดร้อนมากนัก มิวันใดวันหนึ่งคงมีผู้อุปถัมภ์ค้ำชูให้พ้นจากความกรากกรำนั้นได้ ถึงทางบ้านเมืองก็ยกย่องคนจำพวกนี้ว่า เป็นผู้มีเกียรติกว่าคนสามัญ ครั้นอยู่ต่อมาไม่นาน พระเจ้าซ้องเตียดจงสวรรคต จึงฮ่วงไทจี๊อกิ้ด ได้ขึ้นครองราชย์สมบัติเป็นพระเจ้าซ้องฮุยจง องค์ที่ ๘ เมื่อปีมะเส็ง พุทธศักราช ๑๖๔๔
วันหนึ่งพระเจ้าซ้องฮุยจงทรงรำลึกถึงอึ้งเท่งเกียน เพราะเป็นที่คุ้นเคยแต่ก่อนมา จึงรับสั่งถามขุนนางผู้ใหญ่ว่า อึ้งเท่งเกียนเป็นเจ้าเมืองอยู่เมืองใด มีผู้กราบทูลว่า อึ้งเท่งเกียนถูกเนรเทศไปคุมขังไว้ที่เมืองยงจิว พระเจ้าซ้องฮุยจงได้ฟังดังนั้นก็นิ่งอยู่ ต่อมาจึงโปรดให้อึ้งเท่งเกียนพ้นโทษ และโปรดให้ไปเป็นเจ้าเมืองไท้เพ่งจิว ฝ่ายเสนาบดีกราบทูลว่า เมืองไท้เพ่งจิวมีเจ้าเมืองอยู่แล้ว ที่โปรดให้อึ้งเท่งเกียนไปเป็นเจ้าเมืองอีกนั้น เมืองเดียวมีเจ้าเมืองสองคน แบบธรรมเนียมปกครองยังไม่เคยมี พระเจ้าซ้องฮุยจงรับสั่งว่าอึ้งเท่งเกียนเป็นคนกตัญญูกตเวที ความข้อนี้ใครๆ ย่อมทราบกันทั่วทั้งเมืองหลวง การที่เราให้อึ้งเท่งเกียนเป็นเจ้าเมืองไท้เพ่งจิว ซึ่งเป็นเมืองบริบูรณ์นั้น คือให้เป็นบำเหน็จรางวัลแก่บุคคลที่มีความกตัญญูกตเวทีอันแน่นแฟ้น เพื่อเป็นการชดเชยแก่อึ้งเท่งเกียนในการที่ต้องระหกระเหินตรากตรำลำบาก ส่วนเจ้าเมืองคนเก่านั้น เรียกเข้ามาทำราชการในเมืองหลวงเสียเถิด ครั้นรับสั่งสิ้นเรื่องก็เสด็จขึ้น
เจ้าเมืองยงจิวนั้น แม้เป็นพรรคพวกฉั่วเปียนก็จริง แต่เคารพนับถืออึ้งเท่งเกียน ในส่วนมีความกตัญญูกตเวที จึงไม่คุมขังให้อึ้งเท่งเกียนได้รับความลำบาก
/*123อยู่มาวันหนึ่ง อึ้งเท่งเกียนจับพิณขึ้นจะบรรเลง พอดีเจ้าเมืองกรมการมาถึง อึ้งเท่งเกียนเชิญเจ้าเมืองกรมการไปในที่พัก แล้วเจ้าเมืองอ่านพระราชโองการปล่อยอึ้งเท่งเกียนให้พ้นโทษ และโปรดให้ไปเป็นเจ้าเมืองไท้เพ่งจิว อึ้งเท่งเกียนคุกเข่าลงคำนับพระราชโองการแล้วเจ้าเมืองยืนตราตั้งให้เเละกล่าวว่า ขอให้ท่านดำรงอยู่โดยสวัสดีจนตลอดอายุขัยเถิด อึ้งเท่งเกียนรับตราตั้งและตอบเจ้าเมืองพอสมควร แล้วเจ้าเมืองถามอึ้งเท่งเกียนว่า จะเดินทางไปทางบกหรือทางเรือ ถ้าไปทางบกประมาณ ๒๐ วันก็ถึงเมืองไท้เพ่งจิว แต่หนทางกันดารนัก ไปทางเรือราวเดือนกว่าจึงจะถึงแต่เป็นทางสะดวก อึ้งเท่งเกียนบอกว่าแล้วแต่ท่านจะเห็นสมควรเถิด ข้าพเจ้าพร้อมที่จะไปทุกทาง เจ้าเมืองก็ให้คนใช้ไปสั่งพนักงานเรือหลวง ให้เตรียมเรือไว้ให้พร้อม แล้วเชิญอึ้งเท่งเกียนไปพักอยู่ที่บ้านพักขุนนาง และชักชวนกรมการร่วมใจกันเลี้ยงส่งแสดงความยินดีแก่อึ้งเท่งเกียน ในการที่อึ้งเท่งเกียนจะได้ไปเป็นเจ้าเมืองนั้น เมื่อพนักงานเรือเตรียมเรือเสร็จพร้อมแล้ว อึ้งเท่งเกียนก็อำลาเจ้าเมืองกรมการออกเรือไปยังเมืองไท้เพ่งจิว
ฝ่ายเจ้าเมืองไท้เพ่งจิว ได้รับหนังสือเมืองหลวงสั่งให้มอบหมายการงานให้อึ้งเท่งเกียนผู้จะมาเป็นเจ้าเมือง และให้ตนกลับไปทำราชการ ณ เมืองหลวง จึงพร้อมด้วยกรมการรีบเร่งชำระสะสางถ้อยความราษฎรที่คั่งค้างให้เสร็จสิ้นไป เพราะเกรงว่าอึ้งเท่งเกียนจะติเตียนและตำหนิโทษบอกไปยังเมืองหลวง
ฝ่ายอึ้งเท่งเกียนเดินทางรอนแรมผ่านเมืองใหญ่น้อยหลายเมืองเป็นเวลา กว่าเดือนก็ลุถึงเมืองไท้เพ่งจิวตามประสงค์ เมื่อเจ้าเมืองกรมการทราบว่าอึ้งเท่งเกียนมาถึง ก็เชิญให้พักอยู่ที่บ้านพักขุนนาง จัดสุราอาหารมาต้อนรับเลี้ยงดูด้วยความยินดี อึ้งเท่งเกียนได้รับการต้อนรับของเจ้าเมืองกรมการตามธรรมเนียมแล้ว เจ้าเมืองก็ลากลับ ครั้นเวลารุ่งเช้า เมื่อคนทั้งหลายกินอาหารแล้ว เจ้าเมืองคนเก่าก็มอบหมายการงานทั้งปวงให้แก่อึ้งเท่งเกียนตามระเบียบ แล้วพาครอบครัวไปพักที่บ้านพักขุนนาง อึ้งเท่งเกียนรับงานเสร็จเรียบร้อยแล้ว ทำหนังสือถึงเจ้าเมืองยงจิว มอบให้พนักงานเรือถือกลับไป ส่วนเจ้าเมืองคนเก่าเมื่อเสร็จการมอบหมายแล้วอำลาอึ้งเท่งเกียนพาครอบ/*124ครัวเดินทางไปเมืองหลวง เมื่ออึ้งเท่งเกียนส่งเจ้าเมืองคนเก่าเดินทางไปแล้ว ตนก็ตรวจตราราชการงานเก่า เห็นเรียบร้อยดีก็ทำหนังสือกราบทูลสนองพระกรุณาแด่พระเจ้าซ้องฮุยจง ที่ทรงพระเมตตาให้พ้นโทษ และโปรดตั้งให้เป็นเจ้าเมืองไท้เพ่งจิวด้วยนั้น แล้วทำหนังสือถึงภรรยาให้พาบุตรมายังเมืองไท้เพ่งจิว มอบให้เอ๊กไส่พนักงานเกินหนังสือราชการถือไปยังเมืองหลวง
การที่อึ้งเท่งเกียนมีหนังสือไปถึงภรรยา ไม่มีไปถึงบิดามารดาก่อนนั้น เพราะเหตุที่บิดามารดาถึงแก่กรรมเสียแล้ว ในระหว่างที่อึ้งเท่งเกียนถูกฉั่วเปียนแอบอ้างรับสั่งเนรเทศ เมื่ออึ้งเท่งเกียนได้ทราบข่าวว่าบิดามารดาถึงแก่กรรม ก็โศกเศร้าเสียใจ ไว้ทุกข์เพื่อบิดามารดาจนครบเวลาสามปีเต็ม แต่ครั้งยังต้องอยู่ในที่คุมขังนั้นแล้ว
ฝ่ายภรรยาอึ้งเท่งเกียน ก็พาลูกเต้าบ่าวไพร่เดินทางไปหาอึ้งเท่งเกียน ต่อมาอึ้งเท่งเกียนย้ายไปเป็นเจ้าเนืองงี่จิว ชาวเมืองนั้นก็ดีใจนักหนา ถึงกับมีการมหรสพสมโภชท่านเจ้าเมือง อึ้งเท่งเกียนอยู่มาจนอายแปดสิบปีจึงถึงแก่กรรม บุตรหลานได้เป็นขุนนางสืบสกุลหลายชั่วคน เพราะอาศัยความดีคือที่มีความกตัญญูกตเวทีต่อกันเป็นเค้ามา.
ร้อยเอก ถนอม สิทธิสรเดช
ชาตะ ๒๘ เมษายน ๒๔๓๙
มตะ ๑๗ ธันวาคม ๒๕๑๑
ประวัติร้อยเอก ถนอม สิทธิสรเดช
ร้อยเยก ถนอม สิทธิสรเดช( ชื่อสกุลเดิม ธนะเสวี ) กจรณ ๒๕า
เมยายน ๒๕๓๕ ณ คำยลเสาซึ่งซา พฑิหวัดพระนครเป็นยตรของ เสวกเชกง
พระยาสมบยัตยาธิยาล ( ทรัพย์ ธนะเสวี ) และคุณหญิงเซย ธนะเสวิกกว
เข้าศึกษาที โรงเวียนอัสสัมชัญ ยางรัก จังหวัดพระนคร และเงิมเข้ารับราชการป็น ไว
ทาเวียนนลศรัยิยในโรงเรียนนายรัยยทหารยก เผื่อร์เกิดา น๕25
สอยไล่ในวิชาโรงเวียนนายรัฐยทหารยกได้น ๒ มัธิยม เมื่อ พ.ศ. ๒๕๒๐ ไก้รข์๐
แต่งตังเป็นนักเงียนท่าการนายร้ยย กรมทหารยก รายที่ ๒ เมื่อรันที ๑๕ เมขายน-
พคี. ๒๕๒๐๑และได้รับพระราชทานยศเป็น นายรัยตรี เมื่อวันที่ ๒๑ เมขายน .
พ.คศี. ๒๕๒๒เข้ารับราชการอยู่ทิกรมทหารรักขาวังของพระบาทสมเด็จพระมงกฎ
เกล้าเจอยู่หัว กองพันท์ ๒ ในกระทรวงวังซะว่
ร้อยเอก ถนอม สิทธิสรเคซ ทำการสมรสกับ นางสาวศิร ศรีโกเศด 6
เมื่อ พศ์. ๒๕๒๓ได้กำเนียตรชาย ๕ คน บุตรหญิง ๕ คน คิอ%:
ย๑. นายสงวนศักก์ สิทธิสรเดช (สมรสกับ นางสาวประทิน โลหาช้วย) 1ธ์:๒. นางน่มถนอม ศิลปิกล( สมรสกับ นายจิตย์ ศิลปิกุล )« :
น๓. แกรน เจณ์( สมรสกับ นาวาเอก สุรินทร์ เจริญวงธ์ )
" ๕. นายถนัด สิทธิสรเดช( สมรสกับ นางสาวนุชนารถ จตุรภุช )1
: ๐ นายธรรมนูญ สิทธิสรเดช ( สมรสกับ นางสาววิจัตรา ศรัปิติวิทยา )*ู
๒. นางมาลติ ย่งยิน( สมรสกับ พันตรี โกวิท ยั่งยืน ),
น๓๑. นายถนิต สีทธิสงเดช(สมรสกับ นางสาวสุรางค์ ชวัฒนกุล )ล นางถนอมศวิ จรรณตุง( สมรสกับ ร้อย ตำรวจตรี สุธรรม วรรณตุง )
6ก.:1
“๐1รัชิยเอก ถนอม สิทธิสรเดชได้ลาขอกจากราชการเป็นนายทหารกองหนน
“1เมื่อ พค. ๒๕ ๕๒ เมือออกจากราชการแล้วมาทำการคาขายร่วมกับภรรยา ทำการ
,ตัคหาใบลาน๐9๐๐ ยกาในทหว่ค ๆ ทั่วิประเทศมาจำหน่ายแก่
งลูกค้าทอยู่ในกรงเทพ ฯ และลูกค้าต่างจังหวัด ไก้สรงหลักฐานจนเป็นยิกแผ่นมั่นคงให้
!ลูก ๆ ร์วงกำเนินกิจการ ต่อมาจน กระทั่จทุกวันั้น การคาใบลานในสมัยก่อนมีพ่อค
ลแม่น้ำได้ทำการค่โจยหลายราย ต่อมาเมือก่อนเปลี่ยนแปลงการปกครองเล็กน้อยเป็น
1ระยะเวลาที่เศรษฐกิจของประเทศตกค่ามาก ผู้ทำการค้าใบลานทั้งหลายได้ประสบ
”การขาคทุนและลันเลิกกิจการไปเกือยหมดตัเพบ ถนอม ฯ และภรรยายังคงยนหยัด
ลต่อสู้เรือยมา - งรรกิจการคใบลานค่อย
:เจริญขึ้นเป็นลำกับ ง ท ตคหามา
"ได้วัยความยากลำบาก เส้นทางคมนาคมทางถนนไม่มิความสะดวกสขายเช่นยัจจบัน
-นิ การเกินเข่าขำลานต่องเกินทางโดยเว็อแจว 2 ไกงระไหท่า
ซึ่งไม่มิหมู่าน ตั8งผจญกับไข้าและความทรกันคารต่าง ๆ นานา คต่วยความอสาหะ
๐ ม ตลารรดรคราบจุคทน มิตจเกแข็งไม่อกจิตัดสปสะจัดที่นหลายไคงย
4. สามารถทุกวิทางทีจะปรัย์ปรงกิจการค้าให้เป็นชักแผ่ -ก อ
จร
ทยค ฟ์ 1 ๐
วญ่ การคั“ใบลานยันเป็นมรกกของไทยม่นคำแห่งเดียวนปีท ตซืง เร
จลานทอง ” จำหน่ายใบลาน ยืนทีรจักจองคนทั่วไป 2
วร้อยเขก ถนอม สิทธิสรเดช เป็นวูทีมิความขยันหมันเพี่ยรมกในทางก้าวหน้าตลอตเวลาไก้ศึกษาหาความวัด้วยตนเข 9 1 ๐ปในทางช่าง ได้คิดค้นออกแขบปรับปก- 1 8>+ปจ่านทเกียรกยการท่าใบลานเปรรูปค่าง อลอา๐กวนง ๐:และม่ผลในทางประหยัดยง ๐ค1 ๆ หักสีตางงาร วปู้กกและสนใหในหนัง ประวัติ าสตร์ 1 เช่น หนังสือ
:“ของพระบาทสมเด็จพระมงกฎเกล้าเจ้าอยู่หว๐า
และหนังสือสารคคิต่าง ๆ ทิเป็นความ1ทวไปหนังสิขเหล่าน์ยางเล่มได้เป็นประโยชน์ซึ่งกำลังกึกษาเล่าเรียนอยู่ในขณะนเป็นอันมาก
ในขันปลายของชีต ได้มอยกจการทางร้านค่ให้ลูกรัยไปดำเนินการ ตน)
เองได้ใช่โรลาทั้งหมกอยู่กับย่านย่านหนังสือต่าง ๆ แล ล ๆ ใหม่ ๆ ก็นำ
สนทนาแลกเปลี่ยนความรู้กับลูกหลาน ขางครังก็เดินทางไปเที่ยวต่างจหวัดทเคยได้
ไปทำการค่าใบลาน กูความเปลี่ยนแปลงและความเจริญของท้องถิน เมือกลับมาก็
มาเล่าเรื่องราวทพยเห็นให้ลูกหลานพั่งทั่งขธิยายเหตุผลของการเปลี่ยนแปลงต่าง ๆ
เป็นเครื่องประดัยความวู้วไปแก่ลูกหลานก่วย:รัยเอก ถนอม สีทธิสรเดช เป็นผู้มีร่างกายแข็งแรง รักษาสุขภาพของตนเอง
อย่างตุ๊ยง ในระหว่างทิประกอบการค่าใขลาน ตองลำยากตรากตรำเดินทางรอนแรม
ในย่าซึ่งเป็นถิ่นทรกันคารเป็นประจำ ไม่เคยเจียช่วยอย่างรนแรงถึงต้องเข้าพักรักษา
ในโรงพยาบาลสามารถดำเนินการคั"ใบลานมาไก้เป็นเวลานัยสิบ ๆ ขี้ แม้าอายุจะ
ย่างเข่าวัยชรา หลังจากได้มอยกิจการให้ลิกรย์ไปดำเนินการแล้ว สุขภาพร่างกาย.
ก็คงแข็งแรงอยจนกระทั่งเมื่อ ๒ บีก่อนจะถึงแก่กรรม แผกรหคาพกา
" เดี๋ยวกับไตแต่มิอาการไม่รุนแรงนอกจากมิอาการย่อนเพียและกำลังกายลคลงเล็กล
5น้อยเท่านั้นในระหว่างน์ได้รบการดูแลจากแพทย์อย่างใกล้ซิกขยู่ตลขคเวลา ยงคงว
,ออกจากบ้านไปไหนมาไหนไต้ตามปกติ จนกระทังอิกประมาณสองสัปคาห์อนถึงแก่กรรมปรากฏว่าได้มิอาการอ่อนเพียมากขึ้นและมิอาการเยือขาหาร วรัประทาน
อาหารได้คราวละเล็กละน้อย จึงได้นำส่งไปทำการตรวจ ณ โรงพยาบาล แพทย์ให้
พักรักษาและบำรุงร่างกายทโรงพยายาล แต่จาการรอนเพลยและเอกาหางได้น
ไตทำงานน้อยลง มี่อาการขวมทีขาและท้อง มิโรคแทรกขึ้นจิกคือโรคถุงนำคิธักเสย
5จึงทำให้อาการทรคลงอย่างรวกเร็ว ทางโรงพยายาล ภริยา และลูกหลานไก้พยายาม
ช่วยตูแลรักขาพยายาลจย่างสุกผี้อในทีสุดเมื่อวันท ๑ จันวาคม พ.คี. ๒๕๑๑
ปเวลาประมาณ ๐๕.๐๐ น. ได้ถึงแก่กรรมโดยธาการสงยท่ามกลางภริยาและลูก
หลานสิขายรวมไก้ อลบ:
)-
๐ 8/ล44 4.กร8ขอขอยคณ นายแพทย์ ทองนอก นตยลุทธิ สึงเป็นแพทย์ประจำตัว รยิยเอก
-:๐ไปไกตนรวี้แท้ ซึ่ง ร๋ยยเจก ถนอม ฯ รักเหมือนลูกของท่าน นายแพทย์
-ทองนอก ได้เข็นผู้ดแลอย่างใกล้ซีคมาคลอกจนการเข้ารัยการรักษาในโรงพยาบาล
นแพทย ผูเชียวชาญทางโรคไตหลายท่านมาช่วยรกษา และขอขอบคุณ7ได้ศกรงริตธ์ ซึ่งช่วยคุแลเป็นขย่างกิโดยเฉพาะคุณศวิประไพ ได้
”เผ้ากูอาการและขำนวยความสะดวกอยู่จนวาระสุกทำยของ รอยเอก ถนอม ฯ พวกลูก ๆ
รู้สึกชายซึ้งในความเจียขาริของเจจเป็นอย่างมาก ขอให้ทุกท่านทกล่าวมาน์ จงม
ความสุขความเจริญคลอกไป.
1 ๐าม
ประวัติรับราชการของร้อยเอก ถนอม สิทธิสรเดช
มสฯ๑
๑. ปนทะเบยนทหารกองประจาการ
กกเครื่องหมาย หัน
๒. ปยิคศ่ทหาร
๑ เมยายน ๒๕๒๒ เป็นงท
๒๑ เบยน ๒ชอบ 3 7็ลรเค
๕ พฤยภาคม ๒๕๒๐๕ » ว อยโท
๑ เม่ขายน ๒๕๓๕ » วิปเอก
๓ ประทาศักพ์พฤศจิกายน ๒๕๓๒ เปนนายสิทธิสรเดช ถิอศักคืนา ๒๐๐
๑๕ พฤษภาคม ๒๕๕๕ ประกาศยกเลิกบรรกาศักกิ
๕. ตำแหน่ง
๓๐ เมบายน ๒๕๕๕ เป็นนักเงียนนายรัฐยทหารยก
- พฤยภาคม ๒๕๕๒เป็นหัวหน้าตอนในโรงเวียนนายรัฐยซัน
ประถม
๑๕ เมขายน ๒๕๒๐๑เป็นนักเวียนทำการนายรัย กรมทหารราย
ที๒.
๑ พฤศจกายน ๒๕๒๑ไปรับราชการกรมทหารรักษาวงของพระ
ยาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หว กอง
พันท ๒ ในกระทรวงวัง
๑ เมยายน ๒๕๒๒ ประจำกรมทหารรักบาวงของพระบาทสม
พระมงกฎเกลเข้าอยู่หัว กองพรท "
๑ พฤษภาคม ๒๕๒๓ ประจำกองพันทิ ๓ ทหารรักษาวง
1 ทหารรักขาวง
5๑๒ สึ่งหาคม ๒๕๒๕เป็นนายทหารคนสนิทของยูบังคับการกรม
ทหารรักษาวจ
๑ เมขายน ๒๕๒๕เปืนนายทหารคนสนิทขจงผูบังคับกองพัน
ทหารรัก็ขาวง
๑ กรกฎาคม ๒๕๒๕ ประจำกองพันที ๒ ทหารรักษาวว
๓ มกราคม ๒๕๓๕เป็นรองยูขังคับกธงรยที ๕ กองพนิทหาง
รายท ๕ ทหารรักขาว์รู
๑๕ เมยายน ๒๕๓๕ ประจำกองบังคับการ กรมพลาธิการทหารบก
5๒๕ เมขายน ๒๕๕๐เปนนายทหารฝ่ายช่างแสง มณลทหาวบก
ท๕
๒๒ กรกฎาคม ๒๕๕๒8กจากประจำการเป็นนายทหารกองหนุนป์
ด นเปียตริสกกกรงบังตยกริะจังหวัด ทตางบก
ซี ฐา แตมีกรงเทพฯ
ชรงว่๑ มกราคม ๒๕๕๕ปโยประเภทเป็นนายกตวรนธกราชการ ส
อกติกขงขังค้การจังหวัดทหารยกกรงเทพ1
ภั* มกรากน ๒๕4๕ย่โยประเภทเป็นนายทหารพันราชการ สง
ซ่กัคกองทัพยก
๕. เงินเดือน เปียหวัด บ้าเหน็จบำนาญ
า,” ฟิฤษภาคม ๒๕๕๒9วับเงิ่นเกือน ๆ ละ๑๒ บาท
าห 1ม่มายน น๕๒๑:ออ กท
๐ตพยอ๕่อ๒33๕๐ บาท
“ ๐“
กา๑ เมผบขายน ๒๕๒๕ ร7?ซืนเกอนๆละ «๑๕ ยาท
๑ มีถุนายน ๒๕๒๕)๕๐ บาท
๑ กนยายน ๒๕๒๕น๕๕ บาท
๑ เมยายน ๒๕๓๐95๑๑๕ บาท
๑ มีถุนายน ๒๕๓๒๐“๑๓๐ บขาท
๑ เมยายน ๒๕๓๕6๑๕๐ บาท
ย๑ เมยายน๒๕๕๑39๑๕๐ บาท
๑ เมขายน ๒๕๕๒ว๑๒๐๐ ขาท
๒๒ กรกฎาคม ๒๕๕๒ไก้รัยเชียหวัดเป็นเงินเดืขน ๆ ละ ๕๓ บาท
๒๓ สตางค์ หรือปัละ ๑,๐๕๓ ขาท
๒๕ สตางค์
๑ มกราคม ๒๕๕๕ไก้รัยยำนาญเหตุรับราชการนานเซ็นเงินเคิขน
เกือนละ ๕ ยาท ๒๓ 5 สตางค์ หรือยิละ.
๕๐๓ ขาท ๒๕ สตางค์
๐. ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิลริยาภรณ์และเหรียญ.
๓๑ ธันวาคม ๒๕๒๕ เหวริยญราชรจิทอง๋
:๓๐ จันวาคม ๒๕๒เครียญรธิบัตก์ (รัสกาลติ ) ซัที่ #
วูป.ร.
๒๕ กุมภาพนธ์ ๒๕๒๕ เหวรียญยรมราชาภิเศก รัสกาลที่ ๓
-๒๕ มินาคม ๒๕๑๕เหรียญทระลึกงานฉลองพระมหานคร
๑๕กุมภาพันธ์๒๕๓๕ เหวริยญทักรมาลา๒๐ กันยายน ๒๕๕๐ 1ยญจมากรณ์างเผือก
ประวัติการค้าใบลาน
การค้าใบลานเป็นกิจกรรมที่คนไทยแท้ ๆ ได้ทำมาก่อนนานแล้ว เมื่อมีโอกาสจึงใคร่ที่จะเผยแพร่ให้คนทั้งหลายได้ทราบไว้บ้าง ผมขอออกตัวไว้เสียก่อนว่าผมมิใช่นักประวัติศาสตร์ที่รอบรู้มากนัก ที่กล่าวต่อไปนี้ก็เป็นแต่เพียงข้อสันนิษฐานของตนที่กล่าวย้อนขึ้นไปในอดีต การใช้ใบลานสำหรับบันทึกตัวอักษรนี้ คนโบราณคงจะได้ทำกันมาหลายร้อยปีแล้วและก็ปรากฏว่าใบลานเป็นของทนทานถาวรกว่าวัตถุอย่างอื่น เช่นเราจะเห็นว่า หนังสือที่เกี่ยวกับการศาสนาที่สร้างขึ้นไว้ในสมัยกรุงศรีอยุธยาซึ่งยังมีอยู่ในหอสมุดแห่งชาตินั้นก็คงทนถาวรปรากฏอยู่ทุกวันนี้
ในการทำสังคายนาพระไตรปิฎก ก็ได้ทราบว่าเขียนหรือจารในใบลานกันเป็นการใหญ่โตมาก ใบลานคงจะมีผู้คิดนำมาค้ากันนานแล้ว
ใบลานเกิดจากป่าไม้ทั่วไปในพระราชอาณาจักร ป่าไหนสะดวกแก่การทำและการขนส่งย่อมจะมาจากป่านั้นก่อน ผมเข้าใจว่าลานที่นำมาใช้จารในหนังสือในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ หรือ แม้แต่สมัยกรุงศรีอยุธยาคงจะมาจากป่า ที่บัดนี้มีชื่อว่าบ้านลานตากฟ้า ริมแม่น้ำนครไชยศรี หรือที่เรียกกันเป็นสามัญว่า แม่น้ำสุพรรณ ตอนเหนือปากคลองโยง หรือคลองทางจังหวัดธนบุรี คลองนี้เชื่อมแม่น้ำนครไชยศรีกับแม่น้ำเจ้าพระยาเดินถึงกันได้
ในการค้าใบลานสมัยรัชกาลที่ ๕ เท่าที่พอจะทราบจากท่านผู้หลักผู้ใหญ่ที่เล่าสู่ให้ลูกหลานทราบนั้น ปรากฏตามพระนิพนธ์ของสมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพ ในเรื่องเที่ยวเมืองเพชรบูรณ์ว่า มีราษฎรตัดใบลานในป่าใกล้แม่น้ำป่าสักตอนอำเภอหล่มสัก และตอนใต้ลงมาในอำเภอชัยบาดาลรวม ๒ แห่งเป็นอาชีพ และในตอนปลายรัชกาลที่ ๕ มีคหบดีชาวบ้านปากเถร ชื่อขุนเทพ เป็นผู้อยู่ในสกุล คชเสนี ได้ขึ้นไปถึงป่าลานบ้านมะนาวหวาน ท้องที่อำเภอชัยบาดาล จังหวัดสระบุรี ไปชักนำให้ราษฎรในท้องที่ตัดใบลานในหน้าแล้ง และเมื่อมีน้ำเหนือมาจึงบรรทุกเรือล่องลงมา/*จำหน่ายในกรุงเทพฯ ในระหว่างนี้ใบลานที่ซื้อมาทำผลิตภัณฑ์ส่วนใหญ่มีอยู่ ๒ อย่าง คือ ใบลานขนาดใหญ่ คือใบกว้างประมาณ ๒ นิ้วฟุต หรือหย่อนเล็กน้อยใช้ทำหนังสือเทศน์ ใบลานขนาดเล็กรองลงมาใช้ทำงอบ แหล่งที่ท่านขุนเทพนำไปขายส่งก็คือจังหวัดอยุธยา คลองบางขุนเทียน และคลองบางกรวย ๓ แหล่งนี้ผลิตงอบ กับที่ตำบลบางขุนพรหม ผลิตลานสำหรับเอาไปจารหนังสือ ผู้ที่จะซื้อลานไว้ผลิตของขายจะต้องซื้อขึ้นไว้ให้พอใช้ตลอดปี เพราะทางป่าตัดมาพอดีกับความต้องการของตลาด วิธีซื้อขึ้นไว้แล้วค่อย ๆ ผลิตขายไปนี้จะต้องเป็นผู้ที่มีทุนพอสมควร ผู้ที่มีทุนน้อยไม่มีโอกาสที่จะทำได้ ทางราชการคงจะแลเห็นข้อบกพร่องหรือคงจะเข้าช่วยเหลือผู้มีทุนน้อยเหล่านี้ ทางราชการกรมสรรพากรจึงดำเนินการตัดลานเสียเอง โดยส่งเจ้าหน้าที่ขึ้นไปควบคุมดูแลการตัดใบลานที่บ้านมะนาวหวาน แล้วสร้างโรงเก็บลานไว้ที่กรุงเทพฯ ที่บ้านพายัพ ตรงกันข้ามกับการไฟฟ้าสามเสนแห่งหนึ่งกับที่จังหวัดอยุธยาอันเป็นแหล่งอุตสาหกรรมทำงอบอีกแห่งหนึ่ง ใครมีทุนน้อยจะซื้อแต่ลานซองเดียว คือ๒,๐๐๐ ใบ ราคาเพียง ๒.๕๐ บาท หรือ ๓.๕๐ บาท แล้วแต่ขนาดก็ได้ โดยมีเจ้าพนักงานของกรมสรรพากรเป็นผู้ขายปลีก การตัดลานของกรมสรรพากรก็ไม่มีจำกัดจำนวน บางปีตัดได้มาก โรงเก็บลาน ๒ แห่งไม่พอเก็บต้องนำไปเก็บที่กรมสรรพากร ถนนสี่พระยาก็เคยมี
ต่อมาประมาณปี พ.ศ. ๒๔๗๙ กรมสรรพากรเลิกค้าใบลานเสียเอง โอนงานมาให้กรมป่าไม้ ๆ จึงเรียกประมูลผูกขาดอนุญาตให้เอกชนทำใบลานยื่นคำขออนุญาตทำใบลานโดยเสียค่าอนุญาต ค่าภาคหลวง และค่าบำรุงป่า ตามพระราชบัญญัติป่าไม้ ตั้งแต่นั้นมาจนบัดนี้
เรืองราวการทำลานของร้านลานทอง
เมื่อสมัยตอนปลายรัชกาลที่ ๕ มีผู้ที่ทำอุตสาหกรรมใบลานสำหรับจารหนังสือหลายราย มีอยู่รายหนึ่งเป็นคหบดีตั้งบ้านเรือนอยู่ตำบลบางขุนพรหม ตอนริมแม่น้ำเจ้าพระยาใกล้ ๆ กับวัดสามพระยา ชื่อนายสุดสามีนางแพได้ประกอบอาชีพนี้/*มาก่อน และเป็นที่นับถือชอบพอกับคุณแม่ (นางฟู ศรีโกเศศ มารดา นางศิริ สิทธิสรเดช) และครอบครัว ได้มีจิตเมตตาอารี ยกเครื่องมือในการทำลานทั้งหมดให้คุณแม่ เพราะท่านหวังว่าคุณแม่คงจะดำเนินงานแทนท่านต่อไปได้ ประกอบด้วยคุณแม่มีบ้านอยู่ติดถนนสามเสน ซึ่งลูกหลานคงอยู่ต่อมาจนบัดนี้ เป็นทำเลที่จะขายของได้สะดวก คุณแม่จึงรับงานนี้มาทำเพิ่มเติมกับการค้าขายเล็ก ๆ น้อย ๆ ต่อไป เมื่อสิ้นบุญคุณแม่แล้ว นางศิริผู้เป็นบุตรได้รับทำงานนี้ต่อมา
โดยเหตุที่กรมสรรพากรทำการจำหน่ายใบลานเสียเอง จึงมีผู้ทำอุตสาหกรรมใบลานจารหนังสือขึ้นหลายรายแล้วแต่จะมีทุนเพียงไร
ประมาณปี พ.ศ. ๒๔๗๓ ในรัฐสมัยของรัชกาลที่ ๗ ประเทศไทยประสบกับการตกต่ำในการค้าขายจนถึงรัฐบาลต้องตัดงบประมาณรายจ่ายโดยคัดข้าราชการออกจากงานกันมาก การค้าผลิตภัณฑ์ใบลานจารหนังสือจึงต้องเลิกล้มกันไปหมด ผู้ที่มีทุนน้อยก็ต้องหันไปหาอาชีพทางอื่น ตามแต่จะหาได้ ส่วนร้านลานทอง ก็พลอยกระทบกระเทือนในการค้าเช่นเดียวกัน แต่ที่รอดตัวมาได้ก็เพราะสถานที่ค้าขายเป็นของเราเองและข้าพเจ้าก็มีรายได้ทางรับราชการอยู่ตลอดมา การค้าขายฝืดเคืองก็ได้อาศัยเงินเดือนช่วยปะทังชีวติไปได้อีกทางหนึ่ง แม้ว่าการค้าใบลานจะตกต่ำเพียงไรข้าพเจ้าก็มิได้ทอดทิ้ง คงทำไปตามความต้องการของตลาดได้
ล๐๐๐๐ ๐๐6 6 และทำให้ตนทุนสง
ว ว๐๐5๐55นแลล
8ฮ7จอแค่กรร ๐ กนรม สีทธิสรเดช) เขียนเมย
ป จหะโดคคัมเสียก่อนท่าะเขียนจยต่อไปนิเป็นข้อความทิลูกไก
1ก กบชาศัข เรื่องราว จาก ทีเคยทรายจาก คุณพ่อ และทิไปพ่มเติม จาก
1 กคุณแม่ ตลอดจนจากประสบการณ์ "ด้รักม ด้วยงูซ่ น2หลูก กรยเมื่อครั้งงช่วยคุณพ่อทำใบลานด้วย )
2“กรพมพ์ โขลานผิดกับการพิมพ์ณด ตย
เร็วเท่านัน 9รล9ร9ง9วงพลนเยแค่รงใช้หผื่งพิแท์
ทพมพแลวไปผึ่งให้[เห้งสนิทก่อน จึงจะรวบรวมเก็บไก ผุ
/*ต่อมาได้มีโรงพิมพ์แถวเสาชิงช้าประตูผี และแถวถนนตะนาวจัดพิมพ์ใบลานขึ้นเอง จนกระทั่งกรมการศาสนาก็ได้จัดตั้งโรงพิมพ์ขึ้นเองบ้าง ชื่อโรงพิมพ์กรมการศาสนา และจัดพิมพ์พระไตรปิฎกขึ้น ซึ่งในตอนนี้เอง การค้าใบลานในด้านลานพิมพ์หนังสือเทศน์ได้เริ่มเจริญรุ่งเรืองขึ้นเป็นลำดับ
เมื่อความต้องการใบลานพิมพ์หนังสือมีมากขึ้น ทางร้านเองต้องการใบลานขนาดใหญ่ทำลานพิมพ์หนังสือมากขึ้น แต่เนื่องจากใบลานขนาดใหญ่หายาก เพราะส่วนมากใบเล็ก ใช้ทำได้แต่หมวกหรืองอบเท่านั้น ทางร้านจึงต้องเสาะหาแหล่งที่จะตัดหาใบลานเพิ่มขึ้น เมื่อปี พ.ศ. ๒๔๘๕ คุณพ่อได้ขึ้นไปทำลานถึงป่าลานจังหวัดเพชรบูรณ์ นอกเหนือไปจากป่าลานตำบลท่าริด จังหวัดสระบุรี และป่าลานตำบลมะนาวหวาน จังหวัดลพบุรี แต่การทำลานที่ป่าจังหวัดเพชรบูรณ์ไม่ได้ผลตามที่คาดไว้ แม้จะเป็นป่าใหญ่และอุดมสมบูรณ์ เพราะความทุรกันดารและความยากลำบากในการหาคนงานตัดใบลาน จนผลสุดท้ายต้องเลิกล้มไป คุณพ่อจึงหันมามุ่งทำลานทางป่าท่าริดและป่ามะนาวหวานเรื่อยมา การเดินทางไปยังป่าลานทั้งสองแห่งนี้ ซึ่งมีเขตติดต่อกันระหว่างจังหวัดสระบุรีและจังหวัดลพบุรีระยะทางห่างจากจังหวัดพระนครเพียงร้อยกว่ากิโลเมตรเท่านั้น แต่ในสมัยนั้นมีเส้นทางสะดวกไปได้เพียงทางเดียว คือโดยสารรถไฟไปลงที่สถานีแก่งคอย จังหวัดสระบุรีแล้วจ้างเรือแจวแจวขึ้นไปตามลำน้ำป่าสัก จนกระทั่งถึงแก่งเสือเต้น บ้านท่าริด ก็กินเวลา ๒ วันกับ ๑ คืน โดยต้องจอดนอน พักแรม ระหว่างทางด้วย จาก แก่งเสื้อเต้นบ้านท่าริคต่อ ข้นไปถึงย่าน
๊พยนตล์กวานจังคพแตทศฟันตังระยะทางจากแก่งคอยไปก็เพียงประมาณ ๒๐ กิโล
![แคร: ถ่จเซ็นหน้ไนก นั้งในแม่น้ำย่าสักมิมาก ฎิเงื่อยนต์เตินขึนล่องได้ การเดินทาง
:ก็สงตวกขึ้นหน่อย สามารถ์ไปถิ่งให้กายในหนึ่งรัน คุณพ่อกับคุณแม่จะเดินทางไป
:ครยกันทุกคร เพื่อขึ้นไปตรวจรัยใบลานและจ่ายเงินค่าจงคนงาน นอกจากการเกิน
ทางจะลำบากแล้ว ยังต้องระวังโจรผู้ายเป็นอย่างมาก เพราะมีเงินค่าจ้างคนงานไป
จ่ายทุกคร แต่เงื้องจากคุณพ่อระมัครรวังเรื่องกำหนการเดินทางเป็นอย่างคจงมิได้
!ย”%จม ย (๕จ4ส ๐ว
เคยม่เหตุรายเกิดขนเลข การเดินทางหากไม่ไปทางเรือแล้ว ก็มชิกกทางเคยวค่อไป
ปหล
โดยเกวียนหรือเกินไปงเคินนสิย ๆ กิโลเมตรอยู่เสมอการขนส่ง
ล กลสจรนัทรงเก ฯ ต้องกอยหนถึ่งหนานาโดยบรรทุกเรือกระแซงจนท
ใหญ่มาตามล่านาย่าสักขอกสู่แม่นาเจ้าพระยามากรุงเทพ ฯ
)ครังต่อมาหลังจากสงครามโลกกรัก ๒ ได้สึงขลงแล มื้รถจิยเล็ก ท!๐ ๐ฝปฝปกน์ คุณพ่อไก้ซือผาใช้คันหนัง จึงสามารถ
าส 9 เลการทได้โทยรไม่แรททะเกลืนนแท่ฑางทีจะไป59:ก็ครึงขัยธัรมไปทางจังหวักลพบุรเสยขึนไปจน เกอยถึงยำเภ1ปฤไงย้๓ ซึ่งมระยะทางไกลจากกรงเทพ
ว5รว ลา- แลรบุก่าเข้วไปตามทางเกวียนจิกประมาณ ๑ กิกัคติก:ไฝไฝไผ:« การกูแลคนงานซึ่งแต่เก็น
- ไฮ ก็เปลี่ยนไขถึงเช้าไปครร15 ภั
๑ม เรษ์บขน และทางเข้โย่าตามทางเกวียนก็ทุรกันตารมาา
ย ศาต์มทคุณพ่งจึงหารถมาเพิ่มข้นอิกรวมยื่ ภพ จังหวัดขอนแก่น
จ“น ขนชิกทางหน่งและไกลมากขินจิกก้วัยต ๐ ๒๕๕๓ เป็นต้นมาเส้นทางคมนาคมเงิมสะครกขัน
->ฮไวไฮปไฮไฮไวเไปฮลคูทัพนุแท้นท์หใดย ่านเท่ กยทงการรถไฟแห่งประเทศไทยได้ตุกาง
"1 6 7กในราวยี้พุศ. แด่แลคแนลัมห็แผรีนาวก่วนไปลึก เวมติง
๐เมื่อการคมนาคมคิจั้นใด้มิอูเงิมทำการคัวใบลานเพิ่ม
ววานในปี้พก, 9ร9ววฮาหล่น ก็แย่งประมูลสูงขึ้นทุกก
[ 6 คณพ่อตั5งประมูลสูงถิค่าประยูล สัมปทานยุกจาก เก็บหาใบลาน สำทรับ ๓ ย
ข้าะนาวหวานม่าทำ [ 7ท (หนึ่งแสหหัหมื่นยาด)จงได้สัมปทาห
พ 2
ระยะคั้งแต่า๒๕๕๕ เป็นต้นมา เกกรตำตักนีไห้ยีระสยควกนยลกคำซากลิก
ประการหนึ่ง ค่อมิธักลอยตัด ใบลานในเขตสัมปทานเป็นอันมาก เนืองจาก์อาณา
เขตของย่าลาน "กว่างขวางถึงประมาณสองแสนไร่ จึงยากทจะคแลได้วถึง แต่เดิม
มาการ ลักลอยตัดใบลานใน เขตสัมปทานก็ มิยยข้างแต่ไม่ ซุ้มากนักศรีไม่ขกๆร
คมนาคมสะดวกมากขึ้น รถยนต์ยรรทุกเข้าไปได้ถึงกลางข่า การลักลอยจิงมีมากขึ้น
กำลังเข้าหน้าท์ของทางราชการก็ไม่มิพธทีจะช่วยปราบปราม ทางร่นจัยคนลักลอยตัด
ใบลานได้ไม่กิราย แต่ความเสียหายนันใหญ่หลวงมาก เพราะผู้ลักลอยตัดใขลานนำ
เบ ทำให้กางร้านขายไม่อยได้เท่าทควร เพรา:
ต๋ยิงขายราคาสูงกว่า เนื่องจากต่โงเสียค่าสัมข่ทานเสียก่าภาคหลวงและค่าขำรูงข่า
ส่วนผู้ลักลอยตัดใบลานไม่องเสียขะไรเลย
?เมื่อหาทางป้องกันไม่ได้(ถึ่งแม้ในขั่จจขันก็งมิผู้ลักลอยคัคโขลานอยู
เสมอ) การประมูลสัวัปทานย่าลานในราคาสุงอย่างเคย ก็อมทำไม่ได้ เพราะ
กดแสดดทมอย่างนั้นนชนะ2เต้นในพศะ ๒๕๕๕ 5๓กกก ปปาลาน คณพ่อจึงต้องเปลี่ยนนโยขายใหม่ แทนที่จะเข้าไปทัดการตัดโขลานจากในข่า5
1อง ก็เปลี้ยนมาญ็นรับซอากู้ท ได้สัมปทานตัก โยลานอิกทอคหนึ่ง เพื่อนำมาคัดก
เลอกทำลานหนังสือและขายเป็นลานทำงอยต่อไป และได้ดำเนินการดังกล่าวมาจนถึง
๊ยัจยันนลอ"๕44ๆ๑ ฉะพ=ดข่าลานทีคุณพ่อเคยทำมาก็าลานจงหวัดเพชรบูรณ์ ข่าลานจงหวกลพยูร5
คยนิแวคล ย้าลานจังหวัดขอนแก่น .และข่าลานทิอำเภตาคลิจังหวัดนคร สวรรค์นอกจากนั้นยัง ได้โดยไปสำรวจย่าแต่มีได้ดำเนินงานเกียหาใชลานเองคง
สนัยสนนให้อนผลิตส่งให้ คือย่าลาน อำเภอกยินทร์บริ และข่าลานจังหวัดชัยภูมิ
. ลนภัตน การทำใขลานของร่โนลานทอง ได้ดำเนินการต่อมาโดยกุณพ่อ ได้มอยให้ เล สิทธิสงเดช เป็นผู้จัดการ เพราะก่อนหน้าทคุณพ่อจะถึงแก่กรรม
ประมาณ ๒ ขี้มานี สุขภาพคุณพ่อทรุกโทรมไม่แข็งแรงเหมือนเดิม ได้ถามพวกลูก ๆ
" ครโงจันต่อจดเลนมันอ แต่ขอให้รัยเพียงคนเคียวเก่านั้นเพราะกิจการค้าไม่ใหญ่
:1: ๒๑3 ๐9๐
นากพอทิจะแข่งผลกำไรกันได้ทง ๕ คน ซึ่งพวกพนองก์ได้ตดิสนให้ นายถนต ยู่
ผู้รับไปดำเนินงานแต่เพียงยเกยว ตามความประสงค์ของคุณพ่อแตโชยเรจรจันสานคชง1รถาน มการทำใบลานสำเร็จรูปสำหรับพิม
พระไตรบิภุก นามขัตรในลานขนาดต่าง ๆ ลานเส้นสำหรับเด็กนักเรียนทำการผูน
ใขลานสำหรับทำงอยหรือปลาตะเพียน กานลานสำหรับใช้จักสาน ทำตะกรโหวอฝา
และทำก้านธง:
สิงท์คุณพ่อดิใจและภมิ ใจมากทิสดคือ ได้ ไปแสดงกิจกรรมการทำใบลา
ที่พสมุกแห่งชาติ ในงานฉลองวันพระราชสมภพของพระบาทสมเด็จพระพุทธณิ
หล้านภาลัย ครยรจย ๒๐๐ บี้ เมิจเคืจนกมภาพันธ์ มินาคม พ.ศ. ๒๕๑๑ แล
ได้ถือโอกาสทุนเกล้าถวายนามยัตรใชลานแค่สมเด็จพระเจวภคิเธอเจ้าฟ้าหญู่
เพชรรตีนราชสุกา สิโสภาพรรณวติ และสมเด็จพระนางเข้า สูวัทนา พระวรราชเก
คัอผิจกาจสถานไทยโดงศัตน์ปอง25ไห้ให้[คหน้าที่มาคิดคีอขอส์มภาพ
,และถ่ายภาพกิจกรรมการทำใขลาน ออกแพร่ภาพทางโทรทัศน์ ในรายการมรดกขอ3 66ณฑ์ไทย คุณพ่อกำลังย่วยเป็1โรคตานธนพักรักษาอยู่ทีโรงพยายาลศิราช ไม่สามารจะตุภาพไก้จริง แต่ ได้นอนพังคำยรรยาย ด้วยความสขายใจ และมิความสุขมาก
ร่และครัหลังสุด คุณพ่อย่วยเป็นโรคไต พยัค่อยยังศัวคลัยจากโรงหยายา
"ใหม่ ว ทางสถานีทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทยได้มาติดต่อขอสัมภายณ์พรย]
2:ทงบันทึกเสยง เพ่อไขอยกอากาศทางวิทยกระจายเสียงภาคเซ้าวันธาทิตย์ ที ๒!
จกลากม พพ.ค็. ๒๕๑๑ เวลา ๐๓๑.๓๐ น.ุ หลิกตตวกเดิดรจศจงิทักไทยถ่ง
-“ อาชีพขายผลิตภัณฑ์ใบลาน7 ซังาป็นที่ก1ลิยค่าย ไม่อาจจะหามาพิมพ์ ได้ เพรา
,ไก้คิดค่อกัเจ้าหน้าทิเพื่อขยคักลขก แต่ทางเจ้าหน้าท ได้ยอกว่าไม่ได้สำเนาไว้ แล
๐ได้ลขแถยยันที่กเสียงหมก เนื่องจาก1วลาได้วงเลย ไปนานแล้ว เพราะฉะนั้น ก่อน
เกุณพอจะถ่งแก่กรรม ก็ร์กว่า คุณพ่อมิความสขที่ ได้เห็นกิจการทำใขลานของคุณที่
ดูไก้โจกาสเผยแพร่ให้คินไทยได้เห็นและรูว่านุงกันอย่างไรข่าง 4 หนลงศั
“๐ แท๊ซงแมจ๊ะไม่ใหญ่โตยะไรนัก แต่เป็นมรคกของยรรพยรบไทยอย่างแท้จริง.
(«ด5 5
ชีองก. ล
กวยเทพบบุกตัญญู
ทุนตลเขียนรทรพรม
กราชญีโอน ๐ชัพชน
รรรัร๓รนด