ทุติยวิเศษ ฉากหนึ่งในชีวิต
บุญเหลือ (ม.ล.บุญเหลือ เทพยสุวรรณ)
ประวัติ หม่อมหลวงบุญเหลือ เทพยสุวรรณ
หม่อมหลวงบุญเหลือ เทพยสุวรรณ เกิดในราชสกุลกุญชร เป็นบุตรีของเจ้าพระยาเทเวศร์วงศ์วิวัฒน์ เติบโตขึ้นในแวดวงของ “วังบ้านหม้อ” อันถือได้ว่าเป็นแหล่งหล่อหลอมความรักที่มีต่อศิลปวัฒนธรรมซึ่งหาที่เปรียบได้ยาก ความจัดเจนในด้านวรรณศิลป์ ความเข้าใจอันลึกซึ้งที่มีต่อศิลปะการแสดง ความใกล้ชิดอยู่กับกิจกรรมที่ประเทืองปัญญา สิ่งเหล่านี้ ม.ล. บุญเหลือได้รับจาก “การศึกษาที่ไม่เป็นทางการ” จากพื้นเพทางบ้านทั้งสิ้น จาก “วัง” ไปสู่ “วัด” ซึ่งในที่นี้มิใช่ “โรงเรียนวัด” ในความหมายแบบไทย แต่เป็นโรงเรียนคอนแวนต์ทั้งที่กรุงเทพฯ และที่ปีนัง ม.ล. บุญเหลือ ก้าวสู่โลกแห่งความคิดของตะวันตกได้อย่างสะดวกดายเพราะรากเหง้าทางวัฒนธรรมจากวังบ้านหม้อมั่นคงพอที่จะรับวัฒนธรรมต่างด้าวได้ โดยไม่ต้องเอาความเป็นไทยเข้าไปแลก ในอัตชีวประวัติ ความสำเร็จและความล้มเหลว ของท่าน ม.ล. บุญเหลือ พูดถึงแม่ชีที่โรงเรียนคอนแวนต์ในปีนังไว้ด้วยความชื่นชมในขณะที่ท่านอาจมิได้ให้ความสำคัญเป็นพิเศษนักกับการศึกษาระดับปริญญาโทในสหรัฐอเมริกา กล่าวโดยทั่วไป ม.ล. บุญเหลือเป็นตัวอย่างอันดียิ่งของบุคคลที่พัฒนาตนเองไว้ได้ด้วย “การศึกษาตลอดชีวิต”
ม.ล. บุญเหลือ มักตีความชีวิตการรับราชการของตนเองว่าเป็นความล้มเหลว ซึ่งก็คงจะไม่ผิดนักถ้าเรามองกันในแง่ทางโลก คือถือเกณฑ์ของความก้าวหน้าอันรวดเร็วในด้านตำแหน่งแห่งหนในราชการ ม.ล. บุญเหลือเข้ารับราชการแล้วลาออกจากราชการหลายครั้งหลายหน ทำให้ได้รับบำนาญในจำนวนที่แทบจะไม่พอประทังชีวิต ไม่ว่าท่านจะคิดอย่างไร เพื่อนฝูงและศิษย์ของท่านชอบที่จะคิดว่าท่านประสบความสำเร็จอย่างใหญ่หลวง ซึ่งพวกเราอยากที่จะตีความว่าเป็นความสำเร็จในทางธรรมเพราะ ม.ล. บุญเหลือเป็นผู้ริเริ่มและบุกเบิกงานที่สำคัญๆ ไว้มากอันเป็นงานสร้างสรรค์ที่ส่งผลในระยะยาวทั้งสิ้น ม.ล. บุญเหลือ ฝากมรดกอันมีค่าไว้ในกิจการแขนงต่างๆ เช่น การนิเทศการศึกษา การสอนภาษาไทย การสอนภาษาอังกฤษ วรรณคดีวิจารณ์ และวรรณคดีศึกษา และอุดมศึกษา โดยเฉพาะแนวทางของการศึกษาเพื่อเบิกทางแห่งปัญญา (liberal education) ในฐานะนักเขียน ม.ล. บุญเหลือสร้างนวัตกรรมในด้านการเขียนนวนิยายไว้มาก ซึ่งอาจจะลุ่มลึกและซับซ้อนเกินรสนิยมของผู้อ่านส่วนใหญ่ ซึ่งยังมองไม่เห็นคุณค่าที่แท้จริงของงานเหล่านี้
ชีวิตของ ม.ล. บุญเหลือ ในช่วงที่ได้ออกจากราชการไปแล้วจัดว่าเป็นชีวิตที่สุขและสงบ การที่ท่านเข้าสู่ชีวิตสมรสเมื่อเข้ามัชฌิมวัยแล้วทำให้ชีวิตครอบครัวราบรื่น ทั้งภรรยาและสามีเป็นผู้ที่เปี่ยมด้วยวุฒิภาวะทางปัญญา เป็นคู่คิดที่ดีต่อกันไปจนวาระสุดท้ายของฝ่ายหนึ่ง ม.ล. บุญเหลือเป็นคนแก่ที่น่านับถือ เป็นแบบอย่างของปูชนียบุคคล พร้อมเสมอที่จะให้วิทยาทานแก่คนจำนวนมากทั้งในรูปแบบของการให้คำแนะนำให้คำปรึกษาโดยตรง และในรูปของการสร้างงานเขียนที่มีลักษณะท้าทายในเชิงความคิด กล่าวได้ว่าทศวรรษสุดท้ายแห่งชีวิตของท่านเป็น “Indian Summer” ในความหมายที่ประเสริฐสุดของคำนี้
ม.ล. บุญเหลือ เทพยสุวรรณ ถึงแก่กรรมเมื่อวันที่ ๗ มิถุนายน ๒๕๒๕ สิริอายุได้ ๗๑ ปี ในวันคล้ายวันเกิดของท่านคือวันที่ ๑๓ ธันวาคม ศิษย์ของท่านทั้งที่เป็นศิษย์โดยตรง และผู้ที่ฝากตัวเป็นศิษย์ซึ่งมีมากกว่ากลุ่มแรกจึงพร้อมใจกันน้อมรำลึกถึงครูผู้ให้วิทยาทานอันไม่รู้จบผู้นี้ โดยหวังว่ามรดกทางปัญญาที่ท่านได้มอบไว้ให้แก่แผ่นดิน จะกระตุ้นให้เกิดการสร้างสรรค์ในทางความคิดต่อไปโดยไม่รู้จบ
ศาสตราจารย์ ดร. เจตนา นาควัชระ
บทที่ ๑
/*1ฉอ้อน ศิลปชาญ วรุตมภาพ หรือนับตั้งแต่สามชั่วโมงมานี้ ท่านผู้หญิงฉอ้อน วิทูรเทพศาสตร์ หยิบสร้อยคอจากหีบกำมะหยี่สีแดงเข้มด้วยมือขวาเอาวางกลางมือซ้าย พิจารณาอาภรณ์ชิ้นนั้นอยู่ประเดี๋ยวหนึ่งก่อนที่จะยกขึ้นทาบหน้าอก แล้วเขยิบขึ้นใกล้กับคออันขาวกลม ญาติหรือมิตรคนหนึ่งในห้องแต่งตัวของท่านผู้หญิง รีบเข้ามารับเอาสร้อยคอ ไปสอดสปริงไว้ด้วยกันให้แน่นหนา แล้วท่านผู้หญิงก็มองฉายาของตนเองในเงากระจก
สร้อยคอนั้นเป็นสร้อยชนิดสามสายควบ สายบนสุดสั้นกว่าสองสายล่าง สายนี้ประกอบด้วยทับทิมขนาดประมาณเม็ดถั่วทอง เม็ดกลางใหญ่ที่สุดแล้วเม็ดต่อๆ ไปค่อยๆ มีขนาดเล็กลงไปทางปลายสาย มีเพชรทั้งลูกขนาดเมล็ดถั่วเขียวคั่น สายกลางยาวกว่าสายบนเล็กน้อย ประกอบด้วยเพชรทั้งลูกน้ำแวววับมีขนาดโตกว่าทับทิมของสายบน เรียงสลับด้วยทับทิมซึ่งมีขนาดใหญ่กว่าเพชรได้สัดส่วนทำให้ดูงาม ส่วนสายล่างยาวที่สุด ประกอบด้วยทับทิมเรียงกันขนาดใหญ่เล็กไล่กันจากตอนกลางไปสู่ปลายสายสร้อยเช่นเดียวกับเส้นบนทั้งสองสาย ทับทิมเม็ดกลางมีขนาดเทียบได้กับเล็บหัวแม่มือของผู้สวม /*2และเม็ดต่อๆ ไปมีขนาดเล็กลงเป็นเถากันไป มีเพชรลูกขนาดเท่ากับเล็บนิ้วก้อยคั่นทับทิมเม็ดใหญ่และทับทิมอันแดงสดทั้งสามสาย มีลวดลายใบไม้ก้านไม้ฝังเพชรไข่กุ้งโยงสร้อยสามสายไว้ด้วยกัน ทำให้สร้อยคอของท่านผู้หญิงเป็นศิลปกรรมที่มีคุณค่า นอกเหนือขึ้นไปจากที่เป็นอาภรณ์มีราคา เมื่อสร้อยคอนั้นสวมอยู่เรียบร้อยและทิ้งตัวบนทรวงอกตอนบนและต่ำจากคอของผู้สวมได้ระยะกันดีแล้ว ก็มีเสียงสตรีประมาณสามสี่เสียงเปล่งเป็นวาจาพร้อมกันว่า “ส ว ย” ด้วยเสียงลากยาวเต็มไปด้วยความรู้สึกนานา ความชื่นชมระคนกับความอิจฉา ความอิจฉาระคนกับความเกรงกลัว ความเกรงกลัวและความประจบ ความประจบและความชื่นชม
ฉอ้อน หรือท่านผู้หญิงฉอ้อนมองดูเงาของตนเองในกระจกอีกครั้งหนึ่ง หล่อนเห็นร่างของหล่อนเต็มตัว เป็นร่างค่อนข้างเล็ก สัดส่วนยังอยู่ในเกณฑ์ดีสำหรับวัยหล่อนเป็นคนโชคดีจริงๆ ในเรื่องนี้ ผิวของหล่อนไม่ถึงกับขาว แต่ละเอียด รูปหน้าและเครื่องหน้าอยู่ในเกณฑ์สวย ตลอดชีวิตของหล่อน หล่อนได้รับคำชมว่าเป็นผู้หญิงสวย แม้ก่อนที่สามีจะมีตำแหน่งในราชการ จนคำว่า “สวย” เป็นคำที่คนกล่าวเพื่อประจบเอาใจเขา
ฉอ้อนอยากคิดอะไรอีกหลายเรื่องอยู่ที่หน้ากระจกนั้น แต่ไม่มีเวลา “ท่าน” หรือ ท่านรอง คือสามีของหล่อนคอยอยู่ข้างล่างแล้ว หล่อนมองดูตนเองอีกเล็กน้อย ผ้านุ่งยกทองสีชมพู และเสื้อแขนจรดข้อศอกสีเดียวกัน ซึ่งเป็นแบบที่หล่อนชอบด้วยใจจริงของหล่อนเอง ถึงแม้จะไม่ใช่แบบนำสมัย ขับผิวของหล่อนให้ดูชมพูเรื่อๆ เข้ากับสีของเสื้อผ้า หล่อนหยิบแหวนทับทิมสวมนิ้วกลางข้างขวา และมองดูแหวนเพชรเม็ดเดียวที่สวมเป็นประจำอยู่ที่นิ้วนางข้างซ้าย มองดูนาฬิกาประดับเพชรที่ข้อมือซ้าย ขยับมือดูว่าแหวนและนาฬิกาอยู่กับที่เหมาะ แล้วก็มีคนเข้ามาหยิบกระเป๋าถือสีชมพู ปักลูกปัดทองและแก้วมีแสงระยิบระยับ และผ้าห่มยกทองสีเดียวกันไปถือไว้ เตรียมพร้อมที่จะตามหล่อนลงไปข้างล่าง แต่ฉอ้อนยังไม่อยากไปจากกระจกนั้น หล่อนยังเหลือบดูรองเท้าสีชมพูซึ่งแนบเท้าขนาดเล็กของหล่อนอีกหน่อย การนุ่งกรอมเท้าตกมสมัยนิยมใน/*3ขณะนั้นทำให้หล่อนมองดูสูงขึ้น แต่ไม่มีโอกาสอวดขาอันเรียวได้ส่วน และทำให้ดูเป็นคนอยู่ในวัยสูงไปเล็กน้อย แต่แล้วหล่อนก็ผละออกจากกระจก เดินออกจากห้องแต่งตัว ลงบันไดไปชั้นล่าง ติดตามด้วยสตรีที่เป็นลูกคนหนึ่ง น้องคนหนึ่ง และมิตรอีกสองหรือสามคน ซึ่งฉอ้อนยังไม่เข้าใจว่า เขาเหล่านั้นเข้ามาอยู่ในห้องแต่งกายส่วนตัวของหล่อนได้อย่างไรและเพื่ออะไร
ฉอ้อนลงมาถึงบันไดขั้นล่างสุด นอกห้องรับแขกใหญ่ด้านหน้าบ้านซึ่งไม่ใช่ของหล่อนโดยกรรมสิทธิ์ แต่เป็นบ้านสำหรับตำแหน่งสามีของหล่อน เขาเห็นหล่อนลงมาแล้ว เขาลุกขึ้นจากเก้าอี้ที่นั่งอยู่ในห้อง เขาออกปากชมหล่อน “ส ว ย” พร้อมกับเสียงคนอื่นๆ ประสานกับเสียงของเขา เปรียบได้กับเสียงระนาดเอกและคนอื่นๆ ในห้องนั้นเป็นนักดนตรีร่วมวงดีดสีตีเป่า หล่อนยิ้มรับยิ้มของเขา วันนี้ ยิ้มของเขาให้ความมั่นใจแก่หล่อน หล่อนแน่ใจว่าในค่ำวันนี้ เขาพอใจในรูปลักษณะของหล่อนโดยจริงใจ
หล่อนเดินเข้าไปในห้องรับแขก เห็นชายคนหนึ่งยืนอยู่หน้าเก้าอี้ตัวหนึ่ง พอเขาเห็นหล่อนเดินเข้ามาใกล้ เขาก็ยกมือไหว้หล่อนและกล่าวว่า “ผมมาแสดงความยินดีที่พี่ได้รับสายสะพาย” เขาอ้ำอึ้งอยู่นิดหน่อย มีหล่อนคนเดียวรู้ว่าเขาอ้ำอึ้ง เพราะเขาหยุดไปขณะเดียวแล้วเขาก็ต่อ “เป็น เป็นท่านผู้หญิง”
“พี่ก็ขอบใจเฌอมาก” ท่านผู้หญิงฉอ้อนตอบ พลางในใจก็คิดว่าสำหรับเฌอ สำหรับน้องชายคนเดียวของหล่อน น้องชายที่รักของหล่อน หล่อนต้องการให้วันนี้เป็นวันสำคัญ เป็นวันที่เขาควรภาคภูมิใจได้ หล่อนจ้องตาเขาและยิ้มให้เขาเห็นว่าหล่อนมีความปลาบปลื้มในเกียรติยศของหล่อนในวันนี้
เขามองตาหล่อนด้วยสีหน้าสงบ แล้วน้องสาวของหล่อน ชะเอม เอ่ยขึ้น “พี่สวยเหลือเกินใช่ไหมวันนี้ ชมให้พี่ชื่นใจซิ ใครๆ ชมพี่ก็ไม่ชื่นใจเหมือนที่เฌอชม”
ฉอ้อนมองดูหน้าน้องชายอย่างมีความหมายอย่างขอร้อง “ก็ท่านชมมิดีกว่าพี่ชมรึ” เขาพูดแกพี่สาวของเขา “แต่ว่า สวยจริงๆ วันนี้ สวยทุกอย่าง” พูดจบสายตาของผู้พูดก็ไปจับที่สร้อยคอทับทิมบนทรวงของพี่สาว
/*4“สวยจริงๆ สวยอย่างสาวรุ่นๆ ทำอะไรไม่ได้” ผู้พูดเป็นน้องเขยของหล่อน สามีของชะเอม เขาเป็นข้าราชการตำแหน่งรองอธิบดี เขาแต่งกายสำหรับราตรีสโมสร พร้อมที่จะไปร่วมในงานที่ท่านผู้หญิงและท่านสามีของท่านจะไป ฉอ้อนรู้ว่าน้องเขยพูดเพื่อเอาใจหล่อนแต่ก็อดยินดีไม่ได้ แต่น้องเขยคงจะนึกขึ้นมาได้ว่าภรรยาของเขาก็คงรอคำชมอยู่ จึงหันไปมองหน้าน้องชายของท่านผู้หญิงอย่างไม่ค่อยสบายใจนัก พลางปากก็กล่าวว่า “ของผมก็ไม่แพ้กันมากนักหรอกนะ”
ฉอ้อนหันไปยิ้มกับน้องสาว “พูดความจริงก็ได้ค่ะคุณเสริม” หล่อนว่าแก่น้องเขย “ชะเอมเป็นน้องคนสวยของเรา ใครๆ ก็รู้”
ทันใดนั้น หล่อนก็รู้สึกว่ามีมือแข็งแรงมาจับที่ต้นแขนหล่อนอย่างไม่หนักไม่เบา ไม่ทำให้หล่อนเจ็บแต่ว่าหล่อนไม่มีทางที่จะบิดเบี่ยงได้ มือนั้นคือมือของสามีหล่อน หล่อนหันไปดูเขา ดีใจที่เห็นหน้าเขายังยิ้ม
“เอ้า ชมเชยกันพอแล้ว ไปเถอะ” เขาว่าแก่หล่อน เขาฉุดแขนหล่อนให้ตามเขาไป หล่อนก็ตามไปขึ้นรถด้วยความเต็มใจ
ใครคนหนึ่งในจำนวนบุรุษสตรีประมาณ ๑๐ คนที่ยืนอยู่ที่ลานหินหน้าตึกวิ่งไปเปิดประตูรถ สามีของหล่อนก็ขึ้นรถโดยไม่รอหล่อน มีใครอีกคนหนึ่งวิ่งไปเปิดประตูอีกข้างหนึ่ง ท่านผู้หญิงฉอ้อนจึงเดินอ้อมรถยนต์คันมหึมาประจำตำแหน่งสามี และขึ้นไปนั่งเคียงเขาบนที่นั่ง มีคนวิ่งมาปิดประตูรถทั้งสองข้างแล้วรถก็แล่นออกจากบ้านอันกว้างขวางโอ่อ่าสมกับยศอำนาจของบุรุษและสตรีภรรยาของเขา
เห็นสามีนั่งมองออกไปทางหน้าต่างรถด้านที่เขานั่ง ฉอ้อนก็ค่อยๆ เอามือเล็กๆ ของหล่อนยื่นไปจับต้นแขนของเขาอย่างละมุนละม่อม เขาหันหน้ามามองดูหล่อน ยิ้มและกล่าวว่า “วันนี้สวยจริงๆ” พูดจบเขาก็ยื่นมือมาลูบคลำสร้อยคอของหล่อน
“คนสวยหรือสร้อยคอสวยคะ” ฉอ้อนถามสามี เสียงของหล่อนเบาและเกือบจะเป็นเสียงเครือด้วยความสะเทือนอารมณ์
/*5“คนสวยอยู่แล้ว สายสร้อยทำให้สวยขึ้น” เขาตอบ เขาเอามือลูบไล้แขนที่หล่อนผัดไว้ด้วยแป้งฝุ่นอย่างดี แล้วก็หันกลับไปมองออกไปนอกรถ ทำให้หล่อนเห็นส่วนหลังของเขามากกว่าด้านหน้า
หล่อนมองดูเขาพลางก็นึกชมร่างอันงามสง่าของเขา หล่อนอดนึกภูมิใจในร่างนั้นไม่ได้ “ในบรรดารัฐบุรุษเมืองไทย ไม่มีใครจะมีสง่าและมีเสน่ห์ยิ่งกว่าเยเนอราลวิทูร” ชาวต่างประเทศหลายคนเคยบอกหล่อนนอกจากมีสง่าสมชายสมทหารแล้ว เขายังมีหน้าตาที่สวยเก๋ไม่สร่าง ยิ่งมีอายุมากขึ้น เขายิ่งน่าดู ผมของเขายังคงดกดำ อายุของเขาก็จวนจะเข้ากึ่งศตวรรษแล้ว แต่สิ่งที่ทำให้คนอายุปูนเดียวกับเขาเสื่อมความน่าดูน่าชมลงไม่เกิดแก่เขาเลย เขามีแต่ความเจริญตามวัยเกิดขึ้น ความรู้กว้างขวางขึ้น ไหวพริบดีขึ้น รู้เท่าทันคนมากขึ้น
หล่อนมองดูเขาต่อไป ภาพชายงามในมัชฌิมวัยค่อยๆ เลือนหายไป ภาพของนายร้อยหนุ่มเมื่อ ๒๐ กว่าปีก่อนเข้ามาแทนที่ หล่อนได้พบเขาเป็นครั้งแรกที่บ้านของหล่อนเอง ในสภาพที่เขาจะจำอย่างชื่นชมหรือไม่หล่อนไม่เคยถามมานานแล้ว แต่สำหรับหล่อน มันไม่เคยเลือนรางไปเลย
หล่อนอยู่ที่บ้านเกิดของหล่อนที่จังหวัดเพชรบุรี บิดาของหล่อนเป็นผู้ที่มีชื่อเสียงในจังหวัดนั้น และแผ่ไปอีกหลายจังหวัด ท่านมีบรรดาศักดิ์เป็นหมื่นชำนาญศิลป์ ท่านเป็นนายวงปี่พาทย์ เป็นครูของนักดนตรีตลอดทั่วจังหวัดชายทะเลใกล้เคียง ใครจะมีงานมหรสพที่ไหน งานมงคลหรืองานทุกข์ ปี่พาทย์หมื่นชำนาญเป็นเครื่องแสดงว่า เจ้าภาพงานนั้นเป็นผู้มีฐานะอย่างไรในสังคมจังหวัดเหล่านั้น คุณพ่อช่วยงานที่ควรช่วย เรียกค่าจ้างแพงถ้าควรเรียก ในจังหวัดเพชรบุรีและที่ใกล้เคียง คนที่ไม่เคยได้ยินชื่อหมื่นชำนาญ มีแต่คนที่ในปัจจุบันนี้ย่อมนับว่าปัญญาอ่อนเท่านั้น
คุณพ่อมีบ้านอยู่ริมแม่น้ำทางใต้จากสะพานรถไฟลงไปประมาณสามคุ้งน้ำ แม่น้ำเพชรบุรีในฤดูฝน มีน้ำไหลท่วมท้นและใสสะอาด ในฤดูแล้ง น้ำในแม่น้ำก็ลดลงจนคนเดินท่องข้ามได้เป็นห้วงๆ คุณพ่อมีเรือนสองหลังเรือนเก่า/*6หลังใหญ่เป็นเรือนกว้าง ในเวลาที่ฉอ้อนรำลึกถึงนี้ เรือนใหญ่เป็นที่เก็บเครื่องดนตรีและมีห้องนอนสำหรับตัวท่านกับศิษย์ของท่าน ซึ่งมักมีประจำอยู่กับบ้านไม่น้อยกว่าคราวละ ๕ คน มีห้องสำหรับเอาไว้โต๊ะบูชาพระ และพระพุทธรูปที่ท่านเสาะหามาได้ และเก็บไว้ชมไม่ใช่สำหรับบูชาโดยตรง และยังมีห้องสำหรับให้น้องชายของหล่อนนอนด้วย แต่คุณพ่อหาได้นอนที่เรือนใหญ่นั้นไม่ ท่านได้ปลูกเรือนอีกหลังหนึ่งเมื่อฉอ้อนเริ่มจะเป็นเด็กรุ่นสาว เป็นเรือนเตี้ยติดกับพื้นดิน ตัวเรือนประกอบด้วยพื้นที่ยกสูงขึ้นจากดินประมาณสองศอก แบ่งออกเป็นสองส่วน ส่วนในกั้นฝาเป็นห้องนอนสำหรับหล่อนและน้องหญิง ด้านนอกเป็นห้องโถง คุณพ่อใช้เป็นที่นอนกับแม่ในเวลากลางคืน และเป็นที่นั่งเล่นในเวลากลางวัน ด้านที่ใกล้แม่น้ำลดพื้นลงจนเกือบติดกับดิน ปูกระดานสำหรับนั่งได้สบายติดต่อกับระเบียงเล็กๆ รายรอบที่ยกพื้นดังกล่าวมาแล้ว ระเบียงเล็กที่กล่าวนี้ไปสิ้นสุดอยู่ที่ครัวซึ่งปลูกที่ด้านหลังสุดของเรือนคือหลังห้องนอน มีชานปูกระดานแคบๆ คั่นระหว่างห้องครัวกับห้องนอนที่ได้กล่าวมาแล้ว แต่ที่ฉอ้อนจำได้แม่นยำกว่าสิ่งอื่นก็คือติดกับเรือนเล็กนี้มีแอ่งน้ำ ซึ่งอาจจะเป็นลำธารสั้นๆ หรือเป็นคลองที่ใครขุดเอาไว้ แอ่งน้ำนี้แยกตัวออกมาจากแม่น้ำยื่นเข้ามาในแผ่นดินประมาณ ๓-๔ วา หรือพูดอย่างสมัยใหม่ประมาณ ๘ เมตร คุณพ่อได้ทำตารางไม้ไปกั้นที่ปากคลองหรือแควนั้น สำหรับไม่ให้สิ่งปฏิกูลเช่นหมาเน่าหรือใบตองใบไม้ล่วงล้ำเข้ามาได้ น้ำในแอ่งนี้ใสอยู่ตลอดปี ถ้าเป็นฤดูน้ำก็เป็นที่ดำผุดดำว่ายของฉอ้อนและน้องๆ ถ้าเป็นฤดูแล้งน้ำก็ขอดลงว่ายไม่ได้ แต่ยังคงมีน้ำพอให้หล่อนและน้องๆ ตักน้ำรดผักซึ่งปลูกเป็นร่องๆ ไว้หลังบ้าน โดยไม่ต้องออกไปถึงแม่น้ำ สองข้างของแอ่งน้ำนั้นมีต้นจิกขึ้นอยู่ข้างละต้นตรงที่ใกล้ครัว ในฤดูฝนนอกจากแอ่งนั้นจะมีน้ำใสไม่สกปรก เป็นที่ว่ายเล่นอย่างสำราญใจ ยังมีดอกจิกย้อยเป็นพวงพู่ยาวจากกิ่งฉายเงาในน้ำใสให้ชมอีกด้วย สำหรับฉอ้อน แม้จะได้ติดตามสามีไปอยู่ ณ ค่ายทหารเกือบทั่วพระราชอาณาจักร ก็ยังไม่เคยพบว่ามีสถานที่ใดเป็นที่รื่นรมย์จับตาจับใจฉอ้อนเหมือนเรือนเล็กและแอ่งน้ำนั้น
/*7ถ้าใครถามฉอ้อนว่าหล่อนเชื่อลางหรือนิมิตต่างๆ หรือไม่ หล่อนจะต้องตอบรับรองอย่างมั่นใจ ในคืนก่อนวันที่หล่อนจะพบนายร้อยตรีหนุ่ม วิทูร วรุตมภาพ ฉอ้อนฝันเห็นงูเลื้อยผ่านหน้าเตียงของหล่อนไป ในตอนแรกงูนั้นเป็นงูธรรมดา หล่อนจำไม่ได้แน่ว่าสีอะไร แต่ในตอนหลังงูนั้นเลื้อยขึ้นมาบนเตียง และได้เปลี่ยนรูปเปลี่ยนขนาดจากงูธรรมดาไปเป็นงูพันธุ์พิเศษ มีสีเหลืองเรืองรองแล้วกลับกลายเป็นสีแดง แล้วหล่อนก็ตกใจตื่น หล่อนไม่ได้เล่าฝันให้ใครฟังเลย เพราะในสมัยนั้นหญิงสาวที่มีการศึกษาพอสมควร คืออ่านออกเขียนได้ เข้าใจตีความนิมิตเช่นนั้นได้ทุกคน ฉอ้อนฝันแล้วก็จดจำไว้ คอยดูว่านิมิตนั้นจะนำหล่อนไปสู่สิ่งใด จะตรงกับที่หล่อนได้เคยได้ยินได้ฟังมาหรือไม่
ในเรื่องการศึกษา ฉอ้อนไม่ได้มีการศึกษาเยี่ยงเด็กผู้หญิงทั้งหลายในจังหวัดนั้น ฉอ้อนเป็นคนมีการศึกษาก้าวหน้ากว่าหญิงรุ่นเดียวกันอย่างเป็นที่สังเกต หล่อนเป็นนักเรียนในโรงเรียนของคณะมิชชั่นคริสเตียนและได้รับการสอนพิเศษจากอาจารย์ใหญ่ซึ่งเป็นหญิงอเมริกัน ทำให้หล่อนผู้ไฝ่ใจในการเล่าเรียนรู้ภาษาอังกฤษพอที่จะอ่านหนังสืออ่านเล่นที่โรงเรียนมีไว้ให้อ่านประมาณ ๑๐ เล่มนั้นได้โดยเข้าใจเรื่องอย่างถูกต้อง หล่อนสอบชั้น ๕ ได้ ถ้าจะเทียบกับชั้นมัธยม ๕ ในสมัยนี้ก็ฟังดูต่ำแต่ในสมัยนั้นในจังหวัดเพชรบุรี ไม่มีผู้หญิงกี่คนที่จะได้เรียนหนังสือจนจบมัธยม ๕ แต่ฉอ้อนเป็นคนสนใจการเรียนหล่อนจึงได้รับสิทธิและความช่วยเหลือพิเศษ เมื่อจบชั้น ๕ แล้วทางโรงเรียนอยากให้หล่อนเรียนให้จบมัธยมหก แต่ผู้ปกครองจะให้ออก ในเมื่อหล่อนมีความรู้สูงกว่านักเรียนหญิงอื่นๆ อีกมาก จึงถูกชักชวนให้เป็นครู หล่อนได้รับเงินเดือนอย่างน่าปลาบปลื้มซึ่งไม่มีใครใฝ่ฝันว่าหล่อนจะได้ คือเดือนละ ๑๕ บาท ยังได้รับอาหารกลางวันของโรงเรียนโดยไม่ถูกหักเงินรายได้ของหล่อนด้วย
ฉอ้อนเข้าใจและจำได้ตลอดชีวิตว่าใครบ้างเป็นผู้มีบุญคุณแก่หล่อน คุณพ่อเรียกว่าเป็นคนมีความรู้กว้างขวาง ได้เห็นโลกมากกว่าคนอื่น ท่านเคยไปกรุงเทพฯ ถึงสามครั้ง แต่ท่านก็ไม่ถึงกับมีความคิดไกลไปให้ฉอ้อนได้เล่าเรียนถึงเพียงนั้น การที่ฉอ้อนได้รับการศึกษาสูงในสมัยของหล่อน จนกระทั่งหล่อน/*8สามารถรู้ทันคนที่หล่อนวิสาสะอยู่ด้วยในยามที่สามีฟูเฟื่อง ไม่ทำให้เขาต้องอืดอัดเหมือนภรรยาผู้มีอำนาจเทียมๆ เขากับอีกหลายคน คนที่สำคัญที่สุดคือบุคคลที่ฉอ้อนยังคงเรียกว่า “ท่าน” ในใจของหล่อน ทุกครั้งที่หล่อนได้ยินคนในบ้านก็ดี นอกบ้านก็ดี พูดถึงสามีของหล่อนว่า ท่าน ฉอ้อนยังคงคิดย้อนไปถึงเมื่อหล่อนยังเป็นเด็ก แล้วก้าวขึ้นเป็นสาวรุ่น “ท่าน” ของฉอ้อนนั้นไม่มีอะไรคล้ายคลึงกับ ท่าน ที่เป็นสามีของหล่อนเลย
“ท่าน” ของฉอ้อนเป็นผู้หญิง อายุของท่านไล่เลี่ยกับคุณพ่อ ฉอ้อนได้ยินท่านพูดบ่อยๆ “หมื่นชำนาญกับฉันคนรุ่นเดียวกัน” ท่านเป็นที่เคารพนับถือของคนทั้งจังหวัดเพชรบุรี ท่านมีบ้านอยู่ริมแม่น้ำตอนเหนือตลาดแต่ท่านปลูกเรือนลึกเข้าไปจากริมฝั่งแม่น้ำ เรือนของท่านก็เหมือนเรือนของคนทั่วๆ ไปในจังหวัดเพชรบุรี คือเป็นเรือนไทย แต่ของท่านเป็นเรือนสองหลังใหญ่มีสะพานติดต่อกัน หลังหนึ่งเป็นที่อยู่ของท่านและคนรับใช้ใกล้ชิดท่าน มีชานกว้างทางด้านแม่น้ำ อีกหลังหนึ่งเป็นที่อาศัยของญาติที่มาพึ่ง รับอาหารจากท่านและตอบแทนท่านโดยรับใช้เล็กๆ น้อยๆ เรือนนั้นใช้เก็บของด้วย หลังเรือนที่ท่านอยู่เองนั้น ยังมีสะพานต่อไปถึงเรียนเล็กอีกหลังหนึ่ง เรือนนี้มีครัวและที่อยู่ของคนทำครัว มีต้นไม้ใหญ่ๆ ขึ้นอยู่รอบๆ กลุ่มเรือน ต้มชมพู่มะเหมี่ยวแดงแทงทะลุพื้นขึ้นมาทำความร่มรื่นทางมุม ใต้ถุนบ้านท่านแปลกกว่าใต้ถุนบ้านอื่น คือโล่งว่าง มีเตียงตั้งสำหรับคนนั่งเล่นเป็นบางโอกาส ทุกครั้งที่ฉอ้อนไปหาท่านในเวลาบ่ายใต้ถุนนั้นจะต้องมีเปลเด็กไกวอยู่อย่างน้อยหนึ่งเปล ตามปกติก็สองหรือสามเปล เสียงคนกล่อมให้เด็กหลับเป็นเสียงเย็นรื่นหูในเวลาที่อาทิตย์กำลังส่องแสง และลมพัดใบไม้แกร่งกร่างครึกครื้นใจ ทุกครั้งที่ฉอ้อนได้ยินเสียงคนกล่อมเด็ก หล่อนจะต้องย้อนกลับไปเห็นเรือนที่ “ท่าน” อยู่ และแลเห็นภาพใต้ถุนอันเตียนรื่น และเกิดความชุ่มชื่นในใจเหมือนกับว่า หล่อนได้กลับไปเป็นเด็กสาวรุ่นอีกครั้งหนึ่ง
ฉอ้อนรู้จัก “ท่าน” เกือบสองปีจึงได้รู้ว่าท่านชื่ออะไร แต่หล่อนรู้ฐานะของท่านเมื่อได้พบท่านเป็นครั้งที่สาม ท่านเป็นพี่สาวของ “เจ้าคุณเทศาฯ” /*9นอกจากนั้นท่านยังเคยเป็นนางใน เคยรับราชการเป็นเจ้าจอมแล้ว แต่ท่านนิยมความเป็นอยู่อย่างอิสระในต่างจังหวัด จึงกราบถวายบังคมลาออกมาอยู่บ้านเดิมของเจ้าคุณพ่อของท่าน “แปลกจริง” ฉอ้อนลองถามมารดาทั้งที่ไม่ค่อยหวังว่าจะได้รับคำตอบ “เจ้าจอมนี่ก็คือเมียของพระเจ้าแผ่นดินไม่ใช่รึจ๊ะ ทำไมลาออกกันได้” และแม่ก็ตอบไม่ได้ แต่พ่อของหล่อนตอบแทนว่า “รัชกาลของท่านสิ้นแล้วนี่” แต่ทำไม “ท่าน” จึงไม่ใช้คำว่า เจ้าจอม นำหน้าชื่อท่านท่านบอกให้ใครๆ ที่ท่านรู้จัก ให้เรียกท่านว่า คุณกำยานเหมือนกับที่เขาเรียกน้องๆ ของท่าน คุณอบเชย คุณรำเพย แต่ก็ไม่มีใครในวงคนที่รู้จักคุ้นเคยกับฉอ้อนหรือคุณพ่อหรือแม่เรียกชื่อท่าน เขาพากันเรียกง่ายๆ เป็นที่เข้าใจกันในหมู่เขาเพียงสรรพนามคือ “ท่าน” ทั้งจังหวัดเพชรบุรีและราชบุรี
ท่านเป็นคนสนับสนุนให้คุณพ่อยอมให้ฉอ้อนเรียนหนังสือต่อไปๆ ชั้นหนึ่งแล้วก็อีกชั้นหนึ่ง และท่านยังเป็นผู้มีส่วนทำให้นายร้อยตรีวิทูร ไปพบหล่อนที่บ้านของหล่อน ในวันต่อจากที่หล่อนฝันเห็นงูนั้น
ทุกครั้งที่มโนภาพเกิดขึ้นแก่หล่อน ฉอ้อนยังรู้สึกอายจนตัวชา และหล่อนยังกลัวว่าหน้าหล่อนอาจแดงเรื่อขึ้นเพราะเลือดวิ่งขึ้นไป จึงมักต้องก้มหน้าลงเสียไม่ให้ใครเห็น แม้ใครเอ่ยถึงดอกจิก แล้วมีคนถามขึ้นว่า ดอกจิกเมืองไทยมีจริงหรือไม่ และหล่อนต้องชี้แจงว่ามีจริงและเป็นดอกไม้ที่สวยงามอย่างไร ฉอ้อนก็ยังรู้สึกสะท้านและยังเกิดความขวยเขินเหมือนที่หล่อนรู้สึกในวันนั้น
ก็จะไม่น่าอายอย่างไร หล่อนกลับจากโรงเรียนมาถึงบ้านประมาณบ่ายสี่โมง เมื่อหล่อนมาถึงบ้าน แดดลบ มีแสงอาทิตย์อ่อนๆ จากบ้านหล่อนมองเห็นยอดเขาวังได้ถนัด แสงแดดเริ่มจับยอดเขาดูเป็นรัศมีสีทองระเรื่อ ฉอ้อนรู้สึกร้อนเพราะว่าหล่อนต้องเดินมาระยะทางไกลพอใช้ จากปากทางถนนแล้วเลี้ยวเข้ามาตามทางเกวียนและข้ามทุ่งมาถึงบริเวณบ้านของหล่อน มองเห็นแสงอาทิตย์ส่องผ่านต้นจิกเป็นลำยาวร่มในแอ่งน้ำของหล่อน หล่อนไม่รอช้า ชักผ้าซิ่นขึ้นมากระโจมอก ดึงเสื้อออกจากตัวแล้วก็กระโจนโครมลงไปในน้ำ
เสียงแม่ร้องดังลั่น “ว้ายตาย ใครทำอะไร”
/*10“ฉันเองจ้ะแม่” ฉอ้อนร้องบอกขึ้นไป “ฉันกระโจนน้ำเล่น”
มารดาโผล่หน้าออกมาจากประตูครัวหลังเรือนแลเห็นหล่อนกำลังว่ายน้ำเข้าไปใกล้ที่ท่านนั่งอยู่ก็บ่นว่า “อะไร้ ทำราวกับเด็กๆ เป็นสาวเป็นนางแล้วนะ แม่อ้อนนี่ละ เพราะท่านให้ท้ายอยู่เรื่อย”
ฉอ้อนว่ายน้ำห่างออกจากมารดา ยิ้มอย่างสนุก ฉอ้อนเป็นคนโปรดของ “ท่าน” ใครๆ ก็รู้หมดทั้งเมืองเพชร “หมื่นชำนาญเขามีบุญ เขาคงได้พึ่งลูกคนนี้แน่ ถึงจะไปเรียนหนังสือโรงเรียนฝรั่ง แต่กิริยาพาทีเขาน่ารักน่าชม อ่อนหวานเหมือนแม่เขาน่ะแหละ” คำชมเชยหล่อนในทำนองนี้มีคนได้ยินและนำมาเล่าให้คุณพ่อและแม่ฟังเสมอ ฉอ้อนเป็นเด็กอยู่ในความนิยมของผู้ใหญ่และของเพื่อนฝูงรุ่นราวคราวกันทั้งบ้านทั้งเมือง
มัวแต่ชื่นชอบอยู่กับความคิดคำนึงเข้าข้างตัว ตายแล้ว เจ้าประคุณ นายทหารสองคนนี้มายืนอยู่ที่นี่ตั้งแต่เมื่อไหร่ เขาเห็นเราตั้งแต่ตอนไหน ตายแล้ว ฉอ้อนหันหนีเพื่อซ่อนความรู้สึกขวยเขิน และเพื่อไม่ให้ชายหนุ่มเห็นหล่อนเป็นคน “กล้า” ด้วย
“กล้า” นั้นคือ “กล้า” อะไร ก็ต้องกล้าผู้ชายนั้นเอง ในสมัยเมื่อฉอ้อนเป็นสาวรุ่นว่ายน้ำอยู่ใต้ต้นจิกใครถูกเพื่อนเอ่ยว่า “กล้า” ผู้ชาย ก็เท่ากับถูกประจานว่าเป็นผู้หญิงที่ไม่ควรปรารถนานั่นเอง
แต่ก็ไม่ใช่ว่าผู้หญิงกล้าผู้ชายจะไม่มีเลย ดูแต่สำรวยลูกนายศิริทนายความ เพื่อนรุ่นก่อนฉอ้อนสองชั้นซิ ใครๆ ก็นินทาว่าเขาเป็นผู้หญิงที่ไม่น่านิยม แต่สำรวยเดี๋ยวนี้เขาก็แต่งงานไปแล้วกับคุณจำลอง หลานของ “ท่าน” ลูกของน้องชายท่านคนที่เป็นผู้พิพากษาอยู่ที่เกาะหลัก คุณจำลองมาพักบ้านท่านเมื่อปีกลาย พอกลางปีนี้สำรวยก็หายไปจากบ้าน แต่แล้วทางเมืองเพชรก็ได้ข่าวว่าท่านได้จัดการให้น้องชายของท่านรับรองสำรวยเป็นลูกสะใภ้ เดี๋ยวนี้ใครไปกรุงเทพฯ กลับมาก็มาเล่าว่า สำรวยอยู่บ้านใหญ่ มีบริวารสักสามสิบคน ล้วนเป็นข้าเก่าตั้งแต่ครั้งเจ้าคุณปู่คุณจำลอง คนเหล่านั้นเมื่อพูดถึงสำรวยก็เรียกคุณสำรวย ทำให้ชาวเมืองเพชรคิดกลัวไม่อยากจะไปเยี่ยมเด็ก/*11ร่วมบ้านเกิดเสียแล้ว ดูราวกับว่าเพื่อนๆ ของสำรวยที่เมืองเพชรนี้เป็นคนละอย่างกับสำรวยไป
ฉอ้อนว่ายน้ำไปมาทำเป็นไม่เห็นชายหนุ่มในเครื่องแบบสองนาย แต่ทำอยู่ไม่ได้นาน เพราะคนหนึ่งเดินเข้ามาถึงขอบแอ่งน้ำที่หล่อนว่ายอยู่แล้วก็พูดเสียงดังให้หล่อนได้ยิน
“นี่บ้านหมื่นชำนาญใช่ไหมจ๊ะ”
ฉอ้อนจำเป็นต้องเงยหน้าขึ้นสบตาเขา ทันใดหล่อนรู้สึกเหมือนมีสายฟ้ามาต้องตัวทำให้รู้สึกวาบหวิวและเสียวสะท้านไปทั้งตัว นัยน์ตาของเขาคนที่มายืนถามหล่อนนั้น ทั้งคมทั้งหวานดูจะมองทะลุหัวใจหล่อนเข้าไปได้ รูปร่างของเขาก็เป็นสง่า เครื่องแบบก็เรียบเป็นมัน นัยน์ตาของเขาจับอยู่ที่หล่อนไม่ถอนออกไปจากนัยน์ตาหล่อนเมื่อถามคำถามของเขาจบแล้ว
ฉอ้อนไม่ได้ตอบ เพราะเสียงมารดาตะโกนออกมาจากเรือน “ใครมา อ้อน เสียงใครพูด”
เขายังไม่ละไปจากที่ที่เขายืนอยู่ ใกล้ฝั่งน้ำที่หล่อนว่าย ใกล้จนเรียกได้ว่าชิดติดริมน้ำ เขาถามหล่อนซ้ำแทนที่จะเดินไปตามเสียงของแม่ที่ตะโกนมา
“ฉันมาจากบ้านท่านกำยาน” เขาบอก “ท่านให้มาหาหมื่นชำนาญ ไม่มีเรือก็เลยเดินมา จะหลงบ้านไปหรือเปล่าก็ไม่รู้”
แม่โผล่ออกมาทางหลังเรือน ยิ่งเป็นเสียงผู้ชายหนุ่มเช่นนั้น แม่จะรอคอยอยู่ในเรือนอย่างไรได้ แม่ถามนายทหารหนุ่ม
“คุณมาหาหมื่นชำนาญหรือคะ เชิญทางนี้ซิคะ”
เขาต้องละหล่อนไปแล้ว แต่เขายังคงชำเลืองมาดูหล่อนอีก เพื่อนของเขาที่ยืนอยู่ไกลที่เล่นน้ำของหล่อนออกไป ตอนนี้ก็เดินตามเขาเข้ามา ผ่านที่หล่อนเล่นน้ำอยู่ เขาผู้นี้มีโอกาสดูหล่อนได้นานและโดยสะดวกกว่าคนที่เข้ามาถามหล่อน แต่เขาชำเลืองดูหล่อนแว็บเดียว แล้วเขาทำประดุจว่าเขาเป็นพระภิกษุกลัวอาบัติ รีบเดินตามเพื่อนไปทางหน้าเรือน แล้วก็หายเงียบขึ้นไปบนเรือนนั้นทั้งสองคน
/*12ฉอ้อนกำลังคิดถามตัวเองว่า จะรีบขึ้นจากน้ำเสียก่อนที่ชายหนุ่มหรือที่ในใจของหล่อนเรียกว่า “ผู้ชาย” เขาจะลงมาจากเรือนดี หรือว่าจะเล่นน้ำต่อไปตามใจสนุกของหล่อนดี ก็เห็นมารดาโผล่ออกจากด้านหลังเรือนมาเรียก
“แม่อ้อน ขึ้นจากน้ำเสียทีซิ แขกเหรื่อเขามาหาคุณพ่อ ทำเป็นเด็กๆ ไปได้”
ฉอ้อนจึงต้องรีบขึ้นจากน้ำอย่างว่องไว น่าเสียดายหลังบ้านของหล่อนนั้นเป็นทุ่งกว้าง มองดูเห็นดวงอาทิตย์กำลังใกล้จะลดถึงขอบฟ้า ฉอ้อนชอบดูอาทิตย์ตกยิ่งนัก แต่ไม่เป็นไร ยังอีกนานหรอกกว่าอาทิตย์จะลับดวง คงมีเวลาให้หล่อนกลับมานั่งดูเล่นได้ หล่อนขึ้นจากน้ำแล้วกระวีกระวาดขึ้นไปแต่งตัวให้เรียบร้อย
ในปีที่ฉอ้อนได้พบเหตุการณ์ที่หล่อนรำลึกถึงนี้การแต่งกายของสตรีเริ่มจะเปลี่ยนจากการนุ่งผ้าซิ่น สั้นเพียงใต้หัวเข่าและสวมเสื้อตัวยาวหลวมๆ และรูปตรงเกือบเป็นทรงกระบอก ไปเป็นการสวมเสื้อที่มีบ่ามีเอวขึ้น และผ้าซิ่นก็ยาวลงมาจนเกือบจะถึงกลางน่องแล้ว ถึงแม้ว่าฉอ้อนจะไม่ได้เคยแต่งกายอย่างถูกสมัยนิยมเต็มที่แต่ก็ไม่เคยมีใครจากกรุงเทพฯ เห็นว่าหล่อนเป็นลูกบ้านนอกแต่งตัวไม่สมสมัย คนที่ฉอ้อนไม่อยากให้ดูหมิ่นติเตียนในเรื่องแต่งตัวก็คือ คุณแจ๋ว คุณแป๋ว คุณแต๋ว หลานของท่าน ทุกคราวที่โรงเรียนหยุด คุณๆ เล็กๆ ตามที่คนในบ้านท่านเรียกกัน ก็จะมาพักอยู่กับท่านอย่างน้อยก็ครึ่งหนึ่งของเวลาปิดภาคเรียน เริ่มแต่อายุได้ประมาณ ๘-๙ ขวบ ฉอ้อนก็ได้สนิทสนมกับคุณๆ เหล่านั้น เมื่อยังเด็กๆ อยู่ด้วยกันความสนใจก็มีแต่ในเรื่องการเล่น โดยเฉพาะคุณแจ๋วน้องคนเล็กและอายุเท่าๆ กับฉอ้อน เอาใจฉอ้อนเป็นพิเศษกว่าคนอื่น คุณแจ๋วชอบเล่นเลี้ยงเด็ก และฉอ้อนได้เปรียบคุณแจ๋วในเรื่องการเล่นเช่นนี้ เพราะฉอ้อนมีน้องเล็ก คือ ชะเอม ซึ่งถ้าวันใดฉอ้อนสามารถชวนไปด้วยและแม่อนุญาต ฉอ้อนก็จะนำไปที่บ้านท่านพร้อมกับแม่ แต่เมื่อแม่กลับแล้ว ฉอ้อนกับคุณแจ๋วก็จะวิงวอนให้ชะเอมอยู่ที่บ้านนั้นต่อไป แล้วฉอ้อน/*13กับคุณแจ๋วก็จะสมมุติกันเป็นพ่อหรือแม่ของชะเอม เอาข้าวมาป้อนให้ พาไปอาบน้ำ และกล่อมให้นอน บางคราวชะเอมก็ยอมให้พ่อแม่สมมุติเลี้ยงเป็นอย่างดี แต่บางวันชะเอมก็ไม่ยอมทำอะไรตามวาระที่พ่อและแม่สมมุติใคร่จะให้ทำสักวาระเดียว เช่นเมื่อจะให้รับประทานอาหาร ชะเอมก็ร้องจะลงไปเล่นน้ำในแม่น้ำ แต่ครั้นจะอาบน้ำให้ ชะเอมก็จะเข้าครัวไปดูคุณแป๋วและคุณแต๋วทำขนม อย่างไรก็ตาม คุณแจ๋วก็ต้องเป็นคนง้อฉอ้อนให้พาตุ๊กตามีชีวิตไปให้เล่นด้วยกัน คุณแจ๋วไม่มีน้องเล็กหรือเด็กเล็กคนใดที่จะเล่นแทนชะเอม
นามจริงของคุณแจ๋วและพี่ ๆ เป็นนามที่เจ้านายพระองค์หนึ่งที่คุณแจ๋วเป็นพระญาติเป็นผู้ประทาน ไม่มีใครใช้นามนั้นเลย และคนโดยมากจำไม่ได้ คุณพ่อหรือแม่ก็จะต้องถามฉอ้อน เพราะฉอ้อนเป็นคนมีความจำดีจำทุกอย่างที่เคยได้ยินได้แม่นยำ คุณแจ๋วนั้นบอกว่าเกลียดชื่อของตัวเองมาก และไม่ยอมให้ใครเรียกชื่อนั้นเลย คุณแจ๋วว่าเป็นชื่อยืดยาวซึ่งไม่มีใครเข้าใจความหมาย ทุกคราวที่คุณแจ๋วพูดเช่นนี้ จะต้องมีญาติผู้ใหญ่คนหนึ่งดุ “แจ๋วนี่พูดจาอะไรไม่น่าฟังเสียเลย ชื่อเจ้านายประทานเป็นมงคล เขาไม่เอามาว่ากันอย่างนั้นหรอก”
คุณแจ๋วแปลกจากพี่น้องทุกคน “ท่าน” เคยว่าคุณแจ๋ว “แก่น” ซนเหมือนเด็กผู้ชาย ไม่มีลูกหลานคนใดถูกท่านตีเลยนอกจากคุณแจ๋ว แต่ฉอ้อนคิดเอาเองหรือรู้โดยสัญชาตญาณว่า คุณแจ๋วเป็นหลานรักที่สุดของท่าน
ระหว่างที่ฉอ้อนเลือกเสื้อผ้าสำหรับสวมในวันนั้น ใจของฉอ้อนคิดไปถึงคุณแจ๋ว แต่ในขณะเดียวกันหล่อนก็คอยใช้หูเพ่งฟังเสียงคุณพ่อและแขกของท่านพูดกันอยู่ที่ระเบียงหน้าเรือน หล่อนไม่ได้ยินชัดนัก เพราะไอ้ปุยสุนัขของชะเอมเกิดเห่าอะไรสนุกสนาน แต่จับใจความโดยคาดคะเนไว้แล้วด้วยว่า นายทหารหนุ่มนั้นมาหาคุณพ่อเพราะจะหา “พิณพาทย์” ไปเล่นในงานฉลองอะไรอย่างหนึ่งที่ในกองทหาร “ปี่พาทย์” ฉอ้อนแก้ความคิดของตนเอง “คนกรุงเทพฯเขาไม่เรียกพิณพาทย์หรอกนอกจากคนไม่เคยเรียนหนังสือ คนเรียนหนังสือเขาใช้คำปี่พาทย์ มันไม่มีพิณซักคัน เห็นไหม” เป็นคำชี้แจงของ “ท่าน”
/*14ได้ยินเสียงคุณพ่อเรียก “ฉอ้อน ฉอ้อน” แปลกใจจริงๆ ตามปกติ ถ้ามีแขกเป็นชายหนุ่มมาหา คุณพ่อไม่เคยเรียกออกไปเลย นี่เขาเป็นแขกพิเศษอะไร
ฉอ้อนรีบผัดหน้าให้เรียบร้อย แล้วก็โผล่ออกไปที่ประตูห้อง นี่ก็อีก ถ้า “ท่าน” เห็น ท่านจะต้องบ่นว่า “รำคาญจริงๆ ไอ้เรื่องโผล่ๆ ที่ประตู จะออกมาก็ออกมาทั้งตัว จะไม่ออกก็ไม่ออก นี่ทำลับๆ ล่อๆ ดูไม่มียศไม่มีศักดิ์เสียเลย”
ทำอะไรต้องให้ดูเป็นคนมียศมีศักดิ์ ท่านสอนหลานๆ ของท่านอยู่เสมอ ฉอ้อนผู้ไม่ใช่ลูกหลานของท่านก็พลอยได้รับคำสั่งสอนนี้ไปด้วย “ไม่ได้หมายความว่าให้เป็นคนเจ้ายศนะ” ท่านมักชี้แจง “หมายความว่าถ้าอายที่จะทำอะไรก็ไม่ต้องทำ ถ้าทำแล้วก็ไม่ต้องอาย เพราะถ้าต้องอายก็ไม่ทำใช่ไหมล่ะ”
ฉอ้อนไม่เคยคิดจะเถียงท่าน หรือซักถามอะไรให้มากความต่อไปเลย แต่คุณแจ๋วชอบซักให้มากความเสมอ “คุณป้าว่าทำอะไรลับๆ ล่อๆ ไม่มียศมีศักดิ์ แจ๋วไม่เข้าใจมันเกี่ยวกันอย่างไร”
“ฉันหมายถึงว่า ถ้าทำอะไรแล้วเกิดรู้สึกอาย ก็แปลว่ามันคงมีอะไรไม่สู้ดีซิ ใช่ไหมล่ะ” ท่านพยายามชี้แจง “ถ้ารู้สึกอายที่จะทำอะไร อย่าเพ่อทำ ถ้าไม่อายแน่ถึงค่อยทำ”
จริงแหละ นี่ฉอ้อนยังรู้สึกอายนี่ จะออกไปที่หน้าเรือนได้อย่างไร หล่อนจึงกลับเข้าไปในห้อง นั่งพิงตู้คอยฟังว่าคุณพ่อจะว่าอย่างไร
“ฉอ้อน ออกมานี่ทีซิลูก เอาสมุดที่พ่อจดวันงานของพ่อออกมาด้วย”
เสียงคุณพ่อลอดเข้ามาถึงหล่อน
ฉอ้อนจึงต้องหยิบสมุดที่บนโต๊ะเตี้ยข้างประตู แล้วก็คลานออกไป นายทหารนั่งอยู่ริมชานเรือนคนหนึ่งนั่งห้อยเท้าตะแคงตัวผินหน้าไปทางคุณพ่อ ซึ่งนั่งพับเพียบเรียบร้อยอยู่บนยกพื้น นายทหารอีกคนหนึ่งนั่งบนเก้าอี้ตัวเดียวที่มีอยู่ในบ้าน ซึ่งตั้งอยู่ที่พื้นล่างที่สุด คือติดกับดินเลยทีเดียว ซึ่งเป็นลักษณะแปลกของบ้านนี้ ไม่มีที่ไหนอีกในเมืองเพชร
ฉอ้อนมองไม่เห็นว่าคนไหนนั่งที่ไหน เพราะหล่อนไม่เงยหน้าดูเขาเลย /*15ก้มหน้าส่งสมุดให้คุณพ่อแล้วก็กลับหลังหันเดินเข้าห้องไป
แต่เขาเห็นหล่อนแล้วเต็มตา เห็นในอิริยาบถที่เรียบร้อยและในอิริยาบถที่มีอิสระแก่ตน เขาได้เห็นเนื้อขาวนวลตลอดทรวงของหล่อนจนต่ำสุดที่หญิงจะให้ชายเห็นได้ เขาได้เห็นเนื้อส่วนหลังและคออันขาวผ่องของหล่อน และเขาได้เห็นหล่อนนุ่งผ้าซิ่นยาวคลุมขาและสวมเสื้อชั้นนอกสำหรับอยู่บ้าน เป็นเสื้อผ้าป่านสีนวลเหมาะที่จะสวมเข้าชุดกับผ้าซิ่นสีขมิ้นแก่ เขาได้เห็นหล่อนและเกิดพอใจในความสาวและสวยของหล่อนแล้ว
บทที่ ๒
หลังจากนั้นไม่นาน ก็ถึงคราวโรงเรียนปิด คุณแต๋ว คุณแป๋ว และคุณแจ๋ว มาพักที่บ้านท่าน เร็วกว่าที่เคยมาทุกๆ ปี ทุกคราวที่โรงเรียนปิดภาคใหญ่ฤดูร้อน คุณๆ ทั้งสามออกมาอยู่เพชรบุรี “ท่าน” ก็จะสอน “งานลูกผู้หญิง” เป็นต้นว่า ทำขนม จัดดอกไม้ ปีก่อนท่านสอนให้จัดดอกไม้พาน และเย็บดอกไม้แบบด้วยกลีบดอกบานบุรี ปีนี้ ท่านจะให้เรียนเย็บแบบด้วยกลีบกุหลาบ เพราะคุณแต๋วและคุณแป๋วโตแล้ว และยังมีแปลกกว่าเดิมก็คือ ท่านชวนให้ฉอ้อนค้างอยู่ที่บ้านท่าน ไม่ต้องกลับไปบ้านของฉอ้อน เพราะได้เรียนทำอะไรหลายอย่างที่ฉอ้อนไม่ได้คิดว่าจะได้รู้ได้เห็น ทั้งในทางดอกไม้ใบตองของกินแห้งและกับข้าวต่างชนิด
ความสนุกของฉอ้อนเกิดจากการเรียนเพราะฉอ้อนเป็นคนชอบเรียน แต่ที่สนุกมากเป็นพิเศษคือการฟังคุณแจ๋วคุย คุณแต๋วพี่ใหญ่นั้นไม่ช่างคุยเลย นั่งทำอะไรได้วันยังค่ำโดยออกปากเพียงสองสามประโยค คุณแต๋วใจดี “บ่าวไพร่” รัก ไม่ดุ ไม่ค่อนใคร คุณแป๋วเป็นคนสวยช่างสังเกตและช่างเล่า คุณแจ๋วเป็นคนสวยในสายตาของฉอ้อน แต่ถ้าฉอ้อนชมขึ้นมักไม่มีใครเห็นด้วย เขา/*18มักว่า “ขำๆ ดีเหมือนกัน” และ ป้าจ่าง ต้นห้องของท่านว่า “ซนยังกับอะไรดี เหมือนเด็กผู้ชาย จะสวยได้ยังไงกัน” คุณแจ๋วก็ช่างคุยกับฉอ้อน แต่คนละแบบกับคุณแป๋ว คุณแป๋วเล่าเรื่องเพื่อนฝูงญาติมิตร โดยเฉพาะเล่าถึงคุณน้าหรืออีกนัยหนึ่ง มารดาเลี้ยง ซึ่งเป็นญาติสนิทของมารดาแท้ผู้ล่วงลับไปแล้ว คุณแป๋วชอบกล่าวถึงคุณน้าในทำนอง “อย่างนี้ ให้คุณน้าเห็นก็ค่อนเนื้อขาดเลย” แล้วก็มักจะถูกคุณแจ๋วขัดคอว่า “อะไร ค่อนจนเนื้อขาด แจ๋วถูกทุกวัน ไม่เห็นขาดไปสักชิ้น” ซึ่งคุณแป๋วไม่ค่อยถือเป็นอารมณ์ เพราะถ้าใครโกรธคุณแจ๋ว มักตกอยู่ในฐานะลำบาก คุณแจ๋วไม่โกรธตอบ และจะพูดอะไรตลกๆ ทำให้คนที่โกรธกลายเป็นคนน่าขันไปเสีย ส่วนเรื่องที่คุณแจ๋วคุยให้ฉอ้อนฟังนั้น โดยมากเป็นเรื่องที่คุณแจ๋ว “ทำเปิ่น” ต่างๆ รวมเรื่องที่ทำให้คุณน้าดุหรือค่อนนั้นด้วย คุณแจ๋วพูดอย่างเห็นใจคุณน้าว่า ควรดุ ควรค่อน คุณแจ๋ว แต่คุณแจ๋วไม่สนใจที่จะเปลี่ยนแปลงปรับปรุงตัวคุณแจ๋วให้พ้นจากการถูกดุถูกค่อน ซึ่งตรงกันข้ามกับคุณแป๋ว คุณแป๋วจะไม่เล่าเรื่องที่คุณแป๋วเองเป็นคน “ทำเปิ่น” เลย
ในเมื่อคุณจำลองเป็นญาติสนิท คุณปู่ของคุณจำลองเป็นตาน้อยของคุณๆ ทั้งสาม ฉอ้อนจึงชอบถามถึงสำรวยชาวบ้านเดียวกัน คุณแป๋วดูเหมือนจะชอบเล่าเรื่องสำรวยมากพอใช้ ถ้าฉอ้อนถามถึงแล้ว ไม่เคยผิดหวังคุณแป๋วมักเล่าในทำนองนี้
“เหลือรับละ แม่สะใภ้เมืองเพชร คุณจำลองเขาเรียกแม่เขาแม่หยิบ แม่สำรวยก็เรียกบ้าง เออ จะเคยเดาะเรียกพี่จำแลงเฉยๆ มั่งหรือเปล่านะ พี่จำลองกับพี่จำแลงน่ะ เขาเรียกกันเฉยๆ เหมือนเพื่อนกัน”
“มันจะเกินไปมั้ง พี่แป๋ว” คุณแจ๋วขัดขึ้นทันที “ก็สำรวยเขารู้จักพี่จำแลงตั้งแต่อยู่เมืองเพชรก่อนแต่งงานจะไปเรียกตามพี่จำลองได้ยังไง”
“ใครจะไปรู้ ป้าหยิบเล่า บอกว่าแม่สำรวยน่ะ นอนก็สาย” คุณแป๋วเถียง
“เรื่องไม่เห็นต่อกัน” คุณแจ๋วว่ามีเสียงหัวเราะปนอยู่ด้วย คุณแต๋วผสมโรงหัวเราะกับน้องคนเล็กด้วยทำให้คุณแป๋วโกรธมากจนถึงขยี้ดอกรักที่/*19กำลังร้อยเป็นตาข่ายเสียหายหลายดอก
เสียงหลานเถียงกันทำให้ “ท่าน” ถามถึงเรื่องสนทนา คุณแป๋วกับคุณแต๋วจะไม่เล่าเรื่องที่กำลังคุยกันให้คุณป้าฟัง แต่คุณแจ๋วมักจะเล่าละเอียดทุกถ้อยทุกคำ คราวนี้ได้โอกาสให้ท่านสอน
“ไปเป็นสะใภ้บ้านใคร ต้องทำตัวให้ญาติข้างสามีรัก เรื่องกินข้าวร้อนนอนสาย ต้องเป็นสาวทึนทึกอยู่กับบ้าน เป็นเจ้าบ้านของเราเอง”
“เออ แจ๋วรู้แล้วละ แจ๋วจะอยู่เป็นสาวทึนทึกจะได้นอนสายนอนเช้าตามใจของเรา”
คุณแต๋วร้อง ฮื้อ รำคาญน้องสาว “ท่าน” รีบพูดขึ้นทันที “แม่แจ๋ว คนอายุนี้เขายังไม่พูดคำอย่างนี้กันหรอกจ้ะ”
คราวปิดภาคฤดูร้อนนี้ เป็นระยะเวลาที่ฉอ้อนจารึกอยู่ในสมองด้วยเหตุหลายประการ แต่ดูเหมือนจะเกี่ยวเนื่องกับนายทหารคนที่ไปพบหล่อนในแอ่งน้ำเป็นส่วนใหญ่ ฉอ้อนจำได้ถึงวันที่ “ท่าน” บอกว่าจะเลี้ยงแขกคนคุ้นเคยกันสัก ๑๐ คน ขอให้หลานทั้งสามและฉอ้อนเป็นผู้จัดการ ตั้งแต่ไปจ่ายตลาดทำกับข้าว เตรียมภาชนะเลี้ยงอาหาร และเตรียมการรับแขก ท่านห้ามไม่ให้แม่ครัวหรือคนที่เคยรับใช้ในบ้านเข้าไปมีส่วนเกี่ยวข้องด้วยนอกจากจะเป็นการขอแรงปลีกย่อย คุณแต๋ว คุณแป๋ว คุณแจ๋ว และฉอ้อนจึงไปจ่ายตลาดด้วยกัน ใช้รถจักรยานสามล้อเป็นพาหนะ มีป้าจ่างเป็นผู้ใหญ่ควบคุมไปด้วย และมีแม่เติมคนครัวประจำ ไปดูแลในเรื่องการกะปริมาณสิ่งของที่ควรซื้อ พอไปถึงตลาด ก็เกิดการโต้เถียงระหว่างคุณแป๋วกับแม่เติม คุณแป๋วเป็นผู้ที่สนใจในการเรือน เมื่ออยู่บ้านที่กรุงเทพฯ ก็เคยไปจ่ายของกับคุณน้าอยู่เสมอๆ คุณแป๋วจึงคิดว่าตนกำหนดปริมาณสิ่งของได้ถูกต้องพอสมควร แต่แม่เติมว่า ถ้าท่านว่าจะเลี้ยงแขก ๑๐ คน ต้องซื้อของสำหรับคน ๕๐ คน ฉอ้อนไม่ร่วมในการโต้เถียง แต่ทำหน้าที่สื่อสัมพันธ์ระหว่างชาวตลาดกับเพื่อนชาวกรุงเทพฯ คือฉอ้อนรู้จักคนทั่วทั้งหมด ขอลดราคาจากป้าคนนั้น น้าคนนี้ มีคุณแจ๋วเดินตามฉอ้อน คุณแจ๋วไม่ค่อยสนใจกับราคากับข้าว ไปเที่ยวชวนแม่ค้าคุยเรื่องนอกเหนือ/*20จากนั้น เช่นราคาน้ำตาลโตนดในฤดูไหนถูกแพง เป็นเพราะเหตุใด เรื่องการคมนาคมทางเรือทางบก ใครมาจากอำเภอไหน มาอย่างไร ใช้เวลาเท่าใดและได้กำไรขาดทุนมากกว่าคนที่ขายอยู่กับที่ในตลาด หรือผู้ที่ปลูกหรือเลี้ยง สิ่งใดจะลำบากกว่ากันอย่างไร
ในที่สุด คุณแป๋ว คุณแต๋ว กับแม่เติม ก็จ่ายกับข้าวและของที่จะใช้ในการเลี้ยงแขกของท่านเสร็จเรียบร้อย ทั้งคณะจึงออกจากตลาด เพื่อจะไปหารถสามล้อนั่งกลับบ้าน พอออกมาถึงถนนใหญ่ ฉอ้อนก็ใจหายวาบห่อของที่ช่วยหิ้วเกือบหลุดจากมือ มีรถขนสัมภาระขนาดเล็กของกองทหารจอดอยู่ตรงช่องตลาดพอดี “เขา” ยืนอยู่ใกล้รถ ตาจับดูฉอ้อน ยิ้มนิดๆ ยิ่งฉอ้อนมีอาการสะทกสะเทิ้น ดูเหมือนเขาจะแกล้งจ้องดู ระหว่างที่ฉอ้อนหัวใจเต้นระรัว ได้ยินเสียงคุณแต๋วเรียกใครคนหนึ่ง “แน่ะเกริน” และคุณแจ๋วเรียกอย่างลิงโลด “คุณเกริน คุณเกริน” แล้วนายทหารคนหนึ่งเดินเข้ามาหาคณะจ่ายตลาด “เขา” ยังคงยืนนิ่งจ้องดูฉอ้อนอยู่ที่ใกล้หน้าหม้อรถอย่างเดิม
นายทหารหนุ่มที่ถูกเรียกชื่อ เกริน ช่วยรับห่อและชะลอมจากมือคุณทั้งสาม และจากป้าจ่างและแม่เติมอย่างคล่องแคล่ว ไปวางบนรถขนของที่เขาคงจะขับมาเพราะไม่เห็นคนรถ เขาบอกให้ทุกคนขึ้นนั่งตอนในของรถ “เขา” ขึ้นนั่งที่คนขับ ผู้ที่ชื่อเกรินขึ้นนั่งเคียงไปกับเขา ฉอ้อนขึ้นนั่งท้ายสุด ไกลจากคนขับที่สุด คุณแจ๋วชะโงกหน้าไปพูดกับคนที่ชื่อเกรินอย่างไม่เกรงใจผู้ใด จนคุณแต๋วใช้มือดึงเสื้อให้กลับเข้ามาในส่วนที่เป็นที่นั่ง คุณแจ๋วประหยัดกิริยาขึ้น แต่พูดกับ คุณเกริน ไม่หยุดปาก จนคุณเกรินหันมาพูดแก่คุณแต๋วว่า “ที่เขามารับกันนี่ไม่ได้มาสำหรับคุณแจ๋วหรอก คุณแต๋วบอกให้หายตื่นเต้นเสียบ้าง” คุณแจ๋วแลบลิ้นให้คุณเกรินทันที ต่อจากนั้นทุกคนก็นั่งนิ่งๆ ฉอ้อนนั่งใจเต้นมาตลอดทางจนถึงบ้าน “ท่าน”
ช่วยกันขนของลงจากรถ เมื่อทุกคนลงมายืนที่หน้าบันไดเรือนเรียบร้อยแล้ว คุณเกรินจึงแนะนำเพื่อนของเขาให้คุณผู้หญิงทั้งสามรู้จักว่า “นี่เพื่อนผม คุณวิทูร” คุณผู้หญิงทั้งสามทำท่ากระดากๆ และเพื่อแก้กระดากหรือ/*21อย่างไรก็ไม่ทราบ คุณแจ๋วหันมาแนะนำบ้าง “คุณเกริน นี่เพื่อนแจ๋ว ฉอ้อน” คุณเกรินทำท่าเรียบร้อยก้มศีรษะนิดๆ
ฉอ้อนยกมือไหว้แล้วไม่รีรอ รีบวิ่งขึ้นบันไดรู้สึกร้อนสลับหนาวเหมือนจะจับไข้ แลเห็นดวงตาดำขลับของคนที่ขับรถนั้นติดมาในความทรงจำ “เขาชื่อวิทูร เขาชื่อวิทูร” ฉอ้อนท่อง ไม่ใช่เพราะกลัวลืม แต่เพราะลืมไม่ได้ต่างหาก
ต่อจากนั้นก็ถึงเวลาที่สาวทั้งสี่ต้องเข้าครัวทำกับข้าว “ท่าน” ยินยอมให้สาวใช้คนหนึ่งช่วยขูดมะพร้าว แต่นอกนั้นให้ทำกันเองทุกอย่าง คุณแป๋วผู้มีความรู้ความชำนาญในเรื่องการครัวมากกว่าเพื่อนไม่ยอม “ทำปลา” คุณแจ๋วและฉอ้อนจึงรับหน้าที่นี้ คุณแจ๋วทำงานพลางก็คุยหยอกล้อคนในครัวไปพลาง เสียงแม่เติมกับผู้ช่วยหัวเราะกันเป็นระยะๆ คุณแต๋วก็ตั้งหน้าตั้งตาทำทุกอย่างที่มีจะทำ เช่นหั่นเนื้อ หั่นผัก ข้างฝ่ายคุณแป๋ว พอดูแลจนรู้ว่างานที่จะต้องทำมีผู้รับทำเรียบร้อย แม้การตำน้ำพริกแกง คุณแจ๋วก็รับหน้าที่ไปแล้ว คุณแป๋วก็หายไปจากครัว หายไปจนจวนได้เวลารับประทาน คุณแป๋วจึงกลับเข้ามาใหม่ มาชิมสิ่งที่ควรชิม เช่นแกงที่กำลังจะสุก และรับหน้าที่จะผัดสิ่งที่ต้องผัดก่อนรับประทานพอดี การทอดที่ต้องการฝีมือ คือใช้ไฟแก่ไฟอ่อนพอเหมาะ ผู้ทอดต้องใจเย็นยอมอยู่หน้าเตานาน ตกเป็นหน้าที่ของฉอ้อน
คุณแจ๋วกล่าวแก่ฉอ้อนว่า “อย่างพี่แป๋วนี่เขาแม่ครัวจริงๆ อย่างเรานี่ลูกครัว” แล้วพร้อมๆ กับที่คุณแป๋วกำลังทำงานให้ลุล่วงเป็นกับข้าวขึ้นมาจริงๆ ภายหลังที่คนอื่นได้ใช้แรงตระเตรียมไว้ให้แล้วนั้น ก็มีเสียงเรียกให้ใครคนหนึ่งไปปอกผลไม้ คุณแจ๋วผู้ทำหน้าที่ลูกครัว เสร็จสมบูรณ์แล้ว จึงรับหน้าที่นั้น ส่วนของหวานที่เป็นขนมไม่ต้องทำ เพราะมีคนจะนำมาช่วย
พอใกล้เวลาแขกจะมาตามคำเชิญของเจ้าของบ้าน “ท่าน” ก็ให้คนใช้เข้ามาในครัว มาเรียกฉอ้อนออกไปหาและยังความแปลกใจให้ฉอ้อนด้วยคำถามว่า จะแต่งตัวอย่างไร “อย่าแต่งตัวมัวซัวไม่ได้นะ” เมื่อฉอ้อนรับคำ ท่านก็เตือนให้ไปอาบน้ำแต่งตัวให้ “หมดจด” หลานๆ ของท่านก็อาบน้ำแต่งตัวพร้อมๆ กับฉอ้อน แล้วไม่ช้าแขกก็ทยอยกันมา
/*22ถึงเวลารับประทานอาหาร ปรากฏว่าแม่เติมมีชัยชนะอย่างแจ่มชัด คือคนที่นั่งลงรับประทานมีจำนวนทั้งสิ้น ๓๒ คน ฉอ้อนรู้ว่าคนที่นั่งลงตามที่ที่จัดอาหารไว้ไม่ได้รับเชิญหมดทุกคน เพราะได้ยินหลายคน เมื่อมาถึงก็เข้ามาแสดงคารวะ “ท่าน” และเรียนต่อท่านว่า ได้ยินว่าท่านมีงาน จึงมาช่วย เหตุการณ์อย่างนี้เป็นธรรมดาของชาวเพชรบุรี แต่คุณแป๋วกับคุณแจ๋วเห็นแปลกมาก คุณแป๋วทำท่าสะบัดสะบิ้งนิดหน่อย คุณแจ๋วทำสีหน้าขบขัน
คนที่นั่งรับประทานอาหารแบ่งออกเป็น ๔ วง ผู้ชาย ๓ วง รับประทานอาหารนอกชานใหญ่ด้านแม่น้ำ ไม่มีหลังคาปกคลุม ผู้หญิงมีฉอ้อน คุณผู้หญิงสามคน และภรรยาข้าราชการอีก ๔ คน รวมเป็น ๘ คน นั่งรับประทานที่บนยกพื้นหน้าห้องพระ ในหลังคา “ท่าน” ไม่รับประทานร่วมกับแขกหรือลูกหลาน รับประทานต่างหากก่อนแขกจะมาถึงตามที่เคยปฏิบัติ ก่อนรับประทาน ท่านให้ฉอ้อนทำหน้าที่เลี้ยงเครื่องดื่ม กำชับให้นำเบียร์เย็นๆ ให้คุณหลวงกล้าฯ ข้าราชการบำนาญ ซึ่งสนิทสนม มาคุยที่บ้านท่านบ่อยๆ และคุณพระอีกคนหนึ่ง ซึ่งฉอ้อนจำชื่อไม่ได้ ระหว่างที่ฉอ้อนยกถาดเครื่องดื่ม มีทั้งน้ำเมาและไม่เมาไปส่งให้แขก สายตาก็ไปประสบกับดวงตาคู่ดำขลับเข้าอีก ฉอ้อนเกือบปล่อยถาดตกจากมือ เขาได้รับเชิญด้วยรึ อาจเป็นได้ คุณเกรินเป็นญาติกับท่านแน่ ฟังจากถ้อยคำสนทนาระหว่างคุณเกรินกับคุณแต๋ว คุณแป๋ว และคุณแจ๋ว เขาคงมากับคุณเกริน แหม ทำไมเขาต้องมองดูฉอ้อนอย่างนั้น ทำให้ใจของฉอ้อนเต้นไม่สม่ำเสมอ รับประทานอาหารโดยไม่รู้รส และใครคุยก็ไม่รู้เรื่อง ทั้งที่ฉอ้อนเลือกที่นั่งหันหลังให้เขาในวงรับประทาน
เสียงชมรสกับข้าวในเมื่อได้ทราบกันว่าหลานท่านทั้งสามเป็นคนปรุงมีขึ้นอยู่ตลอดเวลา ฉอ้อนไม่ได้ยินเสียงของ “เขา” เลย ครั้นรับประทานอิ่มแล้ว คนรับใช้ของท่านมายกภาชนะออกไป มีใครขึ้นมาเรียนต่อท่านว่า หมื่นชำนาญมาแล้ว ฉอ้อนแปลกใจ ไม่ทราบว่าคุณพ่อจะมาด้วย “ท่าน” พูดแก่ฉอ้อนว่า “ฉอ้อนลงไปรับคุณพ่อมาไป๊ คุณพ่อจะมาสนุกกับคุณหลวงกล้า ชวนให้มากินข้าวด้วยกันก็ไม่มา คนอื่นเขายังมาได้”
/*23ฉอ้อนลงไปที่ท่าน้ำ คุณพ่อขนเครื่องพิณพาทย์มาทางเรือ คุณพ่อนั่งอยู่แล้วบนม้านั่งในศาลาท่าน้ำของท่าน บงการให้ลูกศิษย์ขนเครื่องดนตรี มิให้มีความกระทบกระเทือนเกินจำเป็น ฉอ้อนบอกคุณพ่อว่า “ท่าน” ให้มาเชิญขึ้นไปบนเรือน แล้วก็รีบกลับ พอจะก้าวบันไดหลังเรือนขึ้นไป ก็เห็นนายทหารหนุ่มสองคนนั่งอยู่ด้วยกันที่ขอบเตียง ซึ่งตั้งประจำอยู่ใต้ถุนเรือนนั้น ตรงที่เขานั่งไม่มีแสงสว่าง หล่อนได้แต่เดาว่าเป็น “เขา” คนสำคัญของหล่อน และคุณเกริน “คงเป็นเพื่อนคู่หูกัน ไปไหนด้วยกัน” หล่อนนึกในใจพลางก็ขึ้นบันไดโดยมิได้รั้งรอ
ต่อจากนั้นแขกของท่าน ๔ - ๕ คนก็เล่นดนตรีร่วมวงกับนักดนตรีของคุณพ่ออย่างเพลิดเพลิน กลางนอกชานที่กินอาหารเมื่อครู่ก่อน คุณหลวงกล้าฯ เข้าตีฆ้องวง ภรรยาข้าราชการคนหนึ่งทำหน้าที่ร้องส่ง “ท่าน” นึกสนุกบ้าง มานั่งห้อยเท้าที่ขอบชานยกพื้นตีฉิ่งร่วมวงดนตรี ฉอ้อนแอบหลังคุณแจ๋วอยู่ใกล้ๆ คอยรับใช้เผื่อท่านจะเรียกร้องให้หยิบฉวยสิ่งหนึ่งสิ่งใด คุณแต๋วและคุณแป๋วอยู่ที่ไหน ฉอ้อนไม่ได้สังเกต และชายหนุ่มสองคนที่หล่อนเห็นนั่งอยู่ใต้ถุนจะได้ขึ้นมาบนเรือนหรือไม่ ก็ไม่มีโอกาสดู
นักดนตรีสมัครเล่นทำความรื่นเริงบันเทิงใจให้กันและกันไปได้สองสามเพลง ภรรยาข้าราชการที่ร้องส่งก็บอกว่าเหนื่อยแล้ว หมดแรงที่จะร้องต่อไป มีเสียงเรียกร้องให้คนนั้นคนนี้ร้องแทน และมีเสียงซัดทอด เกี่ยงและถ่อมตัว ท่ามกลางเสียงนั้น ฉอ้อนได้ยินคุณแจ๋วอาสาขึ้น
“คุณหลวงคะ แจ๋วร้องแขกสาหร่ายได้นะคะ ร้องส่งให้เอาไหมคะ”
ฉอ้อนตื่นเต้นยินดีจริงๆ ไม่เคยรู้มาก่อนเลยว่าคุณแจ๋วร้องเพลงได้ถึงขนาดจะร้องส่งเพลงแขกสาหร่าย คุณหลวงกล้าฯ และคนอื่นอีกสองสามคนก็สนับสนุน “เอาซีครับ แหมดีจริงเลย ไม่นึกเลยว่าคุณแจ๋วจะร้องได้เหมือนกัน” แต่ระหว่างที่คนหลายคนส่งเสริม “ท่าน” หันมาดูคุณแจ๋วด้วยสายตาขุ่นเขียวอย่างที่ท่านไม่เคยดูใครเลย และพูดเสียงชาเย็น
“ไม่เอาหรอกค่ะ ร้องไม่ได้หรอก ไปไป๊ แจ๋ว”
/*24ฉอ้อนมองหน้าคุณแจ๋ว ใจหายและรู้สึกกลัวท่านจนมือเย็น คุณแจ๋วถอยไปจากที่นั่ง ค่อยๆ เขยิบตัวไปทางด้านหลังของท่าน แล้วลุกขึ้น เดินไปอย่างกระปรี้กระเปร่าลงบันไดทางหน้าเรือน ฉอ้อนอยากรู้ว่าคุณแจ๋วจะไปหาที่ร้องไห้หรืออย่างไร จึงรีบขยับตัว แล้วก็ตามคุณแจ๋วลงไปทางบันไดนั้นบ้าง
ฉอ้อนลงบันไดมาถึงพื้นดิน ได้ยินเสียงชายหนุ่มหัวเราะเป็นกังวานทุ้มน่าฟัง ฉอ้อนมองไปทางเสียงนั้นเห็นผู้ชายคนหนึ่งนั่งอยู่บนเตียงที่เดิมคนเดียว แต่ชายหนุ่มอีกคนหนึ่งยืนอยู่นอกชายคาเรือน แสงไฟฟ้าจากข้างบนเรือนฉายจับหน้าเขา ฉอ้อนจำได้ว่าใคร และใจเริ่มเต้นเร็ว เสียงหัวเราะมีกังวานเป็นเสียงของเขาใช่ไหมหนอ แล้วฉอ้อนก็รู้ว่าใช่แน่ เพราะชายคนที่นั่งที่ขอบเตียงหัวเราะขึ้น เสียงไม่เหมือนกับที่หล่อนได้ยินในครู่ก่อน แล้วฉอ้อนจึงเห็นคุณแจ๋วยืนตรงหน้าชายที่นั่งอยู่ซึ่งฉอ้อนรู้แน่แล้วว่า คือคุณเกริน
“ไม่มีกิริยา” เสียงคุณแจ๋วว่า “เลดี้มายืนก็ยังนั่ง ดูคุณวิทูรซิ เขาเป็นสุภาพบุรุษ เขาลุกขึ้นทันที”
“ถูกดุแล้วมาพาล” คุณเกรินพูดพลางหัวเราะอีก “คุณวิทูรเขาลุกหนีน่ะไม่ว่า”
“อ้าว แล้วกัน เกริน เปล่านะครับ” เสียงเพื่อนของเกรินออกตัว ฉอ้อนจึงได้ฟังเขาถนัดเป็นครั้งแรก เสียงของเขาน่าฟังจริงๆ เป็นเสียงกลม ทุ้ม อย่างที่คุณพ่อมักใช้เรียกเสียงดนตรีของลูกศิษย์บางคนที่ตีระนาดดี
“ถูกดุเมื่อไหร่ ถูกหวงน่ะไม่ว่า นี่ อย่ามาทำกับฉันอย่างเด็กๆ อีกนะ คุณป้าหวงไม่ให้ใครได้ยินเสียงแปลว่าเป็นสาวเต็มที่แล้ว เป็นเลดี้”
“คุณแจ๋วรู้ด้วยรึว่าเลดี้เขาเป็นกันยังไง กลับไปโรงเรียนไปถามครูเสียให้แน่ๆ” เสียงคุณเกรินยั่ว
“รู้จักคำว่าสุภาพบุรุษไหมล่ะ ยังไม่ทันไร เราอยากจะมาหา มาคุยด้วย สงสารมาอยู่บ้านนอกคอกนากลับมาพาล” คุณแจ๋วย้อน
“ไม่ใช่ ฉันไม่ใช่คนพาล ฉันเป็นพลเมืองดี ถามใครก็ได้ทั้งเพชรบุรี”
“เชอะ พลเมืองดี ไม่เห็นจะมีประโยชน์” คุณแจ๋วทำเสียงเยาะ /*25“พลเมืองดีก็ต้องแหยะๆ แหยๆ แจ๋วว่าเป็นโจรดีกว่าเป็นพลเมืองดี ยังมีชื่อเสียง”
ฉอ้อนสนใจอยากรู้ว่าคุณเกรินจะตอบว่าอย่างไร และคุณวิทูรจะมีส่วนในการสนทนาชนิดแปลกประหลาดนี้ด้วยหรือไม่ แต่เกิดมีเสียงใครเรียก “ฉอ้อน ฉอ้อน” อยู่บนระเบียงเรือนทางด้านหน้าใกล้บันไดนั้นเอง ฟังเสียงดูเหมือนจะเป็นคุณแต๋ว ฉอ้อนจึงจำใจกลับขึ้นเรือน พบว่าถูกตามสันนิษฐาน คุณแต๋วง่วง จะหลบไปนอน กำชับให้ฉอ้อนอยู่ใกล้ๆ คุณป้า เผื่อจะเรียกใครใช้หยิบสิ่งของที่ท่านต้องการ พร้อมกันนั้นก็ห้ามว่า อย่าตามคุณแจ๋ว “ให้ปล่อยคุณแจ๋วไปตามเรื่อง” ประเดี๋ยวจะถูกดุ “กินแถว” ฉอ้อนจึงกลับไปรับหน้าที่ที่คุณแต๋วมอบหมายตามอุปนิสัยช่างเกรงใจ และชอบเอาใจคนของฉอ้อน
ประมาณ ๑ สัปดาห์ก่อนจะเปิดภาคเรียนต้นปีใหม่ จึงเป็นที่เปิดเผยขึ้นว่า คุณแป๋วมีคู่หมั้น และกำหนดจะแต่งงานภายในเดือนหนึ่งนั้น และคุณแป๋วกับคุณแจ๋วจะกลับไปกรุงเทพฯ ด้วยกัน ส่วนคุณแต๋วจะยังไม่กลับ ฉอ้อนไม่ดีใจเลยที่รู้ว่าคนที่จะยังไม่กลับกรุงเทพฯ คือคุณแต๋ว ด้วยเหตุที่ต่างวัยกันหลายปี ไม่ถูกใจกันเหมือนกับคุณแจ๋ว ก่อนจะกลับไปบ้านในพระนคร คุณแจ๋วบอกฉอ้อนรีบหาความสนุกสำราญให้มากที่สุดที่จะทำได้ มีการนัดกันไปกินข้าวห่อที่เขาบันไดอิฐ เวลาเย็นเดินไปเขาหลวงและแข่งกันเดินกลับ ฉอ้อนแพ้ทุกคราว ทั้งที่เป็นชาวชนบท เพราะคุณแจ๋วเดินโดยไม่ต้องพักเลย นอกจากนั้นยังหัดขี่จักรยานด้วยกัน มีคุณเกรินมาวิ่งจับตัวรถให้เวลาที่เริ่มขึ้นในวันแรกๆ ทุกครั้งที่เห็นคุณเกรินเดินเข้าบ้าน ฉอ้อนใจวับๆ หวำๆ กลัวจะมี คู่หู ของคุณเกรินตามเข้ามาด้วย แต่ คู่หู ไม่ตามมาทุกโอกาส คุณแจ๋วมักถามถึงเขาอย่างบริสุทธิ์ใจ แม้กระนั้นก็ยังถูกคุณแต๋วดุ “เอ แจ๋ว ไปถามถึงเขาทำไมบ่อยๆ เขาเป็นผู้ชายหนุ่ม เราเป็นผู้หญิงสาว” คุณแจ๋วมักแอบแลบลิ้นให้ฉอ้อนเห็นคนเดียว และทำหน้าม่อยว่ารู้ผิดให้คุณแต๋วเห็น คุณเกรินตอบแทนเพื่อนว่า “เขาอยากมาจะตายไป แต่เขาเกรงใจท่าน” แต่วันก่อนที่คุณแจ๋วและคุณแป๋วจะกลับกรุงเทพฯ คุณเกรินพาเขามาด้วย ท่านชวนคุณเกรินให้กินข้าวเย็นที่บ้าน/*26และชวนเขาด้วยแต่คุณเกรินไม่รับชวน เขาก็ต้องกลับไปพร้อมกับคุณเกริน ระหว่างที่คุณเกรินและคุณวิทูรนั่งพูดกับท่านที่ระเบียงหน้าเรือนด้านถนน คุณๆ ทั้งสามไม่ออกไปคุยด้วย คุณแจ๋วพยักพเยิดคุณเกรินอยู่ข้างหลังฉากไม้มะเกลือประดับมุก ซึ่งกั้นระหว่างส่วนหน้าของเรือน กับชานหน้าห้องพระ ซึ่งเป็นส่วนหลังหรือด้านที่ลงแม่น้ำ คุณแต๋วไปดึงแขนคุณแจ๋วออกไปจากที่นั้น พร้อมกับพยากรณ์ว่า “ประเดี๋ยวคุณป้าเห็นเข้าเถอะ” ฉอ้อนไม่เคยโผล่หน้าออกไปเลย
รุ่งขึ้นคุณแป๋วและคุณแจ๋วก็กลับไปพระนคร คุณเกรินขับรถทหารสำหรับขนสัมภาระคันที่เคยมาส่งที่บ้านและรับญาติหญิงสองคนขึ้นรถไป จากกิริยาของ “ท่าน” และของคุณแต๋ว ฉอ้อนสังเกตว่าตัวหล่อนไม่มีโอกาสจะขอไปส่งคุณแจ๋วที่สถานี ครั้นคุณแจ๋วและคุณแป๋วขึ้นรถไปกับคุณเกรินแล้ว ท่านก็เรียกฉอ้อนไปหาที่ชานหน้าห้องพระ ซึ่งเป็นที่พักผ่อนและที่ทำงานของท่านด้วย มีการนั่งจัดดอกไม้บูชาพระ หรือห่อขนม หรือเย็บสบงจีวร ท่านให้ฉอ้อนช่วยสนเข็มให้ท่าน หยิบสิ่งของบางอย่างที่ท่านต้องการใช้ เช่นถาดวางถ้วยน้ำร้อน และระหว่างที่ฉอ้อนเคลื่อนไหวอยู่ใกล้ๆ ท่าน ท่านก็ถาม “ฉอ้อนนึกอยากไปเรียนหนังสือที่กรุงเทพฯ บ้างไหม” ถ้าคำถามนี้มาเมื่อสองเดือนก่อนหน้านี้ ฉอ้อนคงจะตอบรับทันที แต่ขณะนั้นฉอ้อนเริ่มไม่รู้ใจตนเองเสียแล้วคำตอบจึงแบ่งรับแบ่งสู้
“คุณพ่อไม่ให้ไปหรอกเจ้าค่ะ”
“ฉันถามถึงใจฉอ้อน คุณแจ๋วเขาจะเรียนจบมัธยมแปดปีนี้ แล้วเขาจะเข้ามหาวิทยาลัย ฉอ้อนก็ฉลาดเท่าๆ คุณแจ๋ว จะเรียนดีกว่าเสียอีก เพราะไม่กังวลทำอะไรแปลกๆ ผู้หญิงเดี๋ยวนี้เขาเรียนกันสูง ๆ”
“คุณพ่อว่าทุกวันว่าฉอ้อนเรียนมากเกินแล้วเจ้าค่ะ” ฉอ้อนตอบบ่ายเบี่ยงอีกครั้ง “ที่จริงใจดิฉันชอบเรียน แต่แม่ก็ว่า ให้ลูกผู้หญิงเรียนมากแล้วประเดี๋ยวจะร้อนใจ”
“เออ ก็อาจจะจริงกระมัง” ท่านพูดเปรยๆ เหมือนพูดกับตนเอง/*27มากกว่าพูดกับฉอ้อน “วันนั้นนั่งคุย พ่อเกรินกับเพื่อนของเขา ยังพูดกันเรื่องนี้ ฉันเป็นคนบอกให้พ่อแม่แจ๋วน้องชายฉันว่า ขอให้แม่แจ๋วเรียน แล้วฉันก็ว่า ถ้าฉันมีลูกผู้หญิง จะให้เรียนทุกคน”
บทที่ ๓
/*29โรงเรียนจะเปิดแล้ว ฉอ้อนกลับมาอยู่บ้านตามเดิม ฉอ้อนมองดูแอ่งน้ำใต้ต้นจิกยังมีน้ำไม่พอลงว่าย มองไปยังแม่น้ำเห็นมีแอ่งค่อนข้างลึกอยู่ตรงกลางร่องน้ำ แต่อยู่ไกล ถ้าจะไปให้ถึงก็จะต้องท่องน้ำไปนาน แต่ก่อนนี้การนุ่งผ้ากระโจมอกท่องน้ำหรือว่ายน้ำในแม่น้ำดูไม่เป็นปัญหาอะไร แต่ในระยะนี้ เหตุใดฉอ้อนจึงรู้สึกขลาด ได้แต่มองน้ำอย่างหิวกระหาย เพราะไม่ได้ว่ายน้ำเล่นมาเดือนกว่า กำลังคิดลังเลอยู่ในใจไปมา น้องชายของฉอ้อน เฌอ ก็เข้ามาขบปัญหาให้โดยชวนหล่อนไปลงเล่นน้ำกับตน
ฉอ้อนรู้สึกแปลกใจมาก เฌอเป็นเด็กผู้ชายที่รักพี่สาวแปลกจากเด็กอื่น ชอบเอาของเล่นมาอวด หรือบางทีก็สอนให้ฉอ้อนทำสิ่งที่ฉอ้อนไม่นึกจะทำ เช่นเฌอจับจิ้งหรีดมาแล้วก็สอนให้ฉอ้อนเป็นเพื่อนเล่นกัดจิ้งหรีดกับตน แมลงทับเฌอหามาให้ฉอ้อนเลี้ยงและชวนเชยชมสีเขียวเลื่อมพรายของมัน ช่วยกันหาหีบมีฝาเจาะรูให้แมลงทับได้ใช้เป็นที่อยู่ เฌอเคยช้อนไข่กบซึ่งดูเหมือนวุ้นใสๆ มาจากริมนาหลังบ้านเอามาไว้ในบ่อริมเรือนใหญ่ แล้ววุ้นนั้นก็เกิดมีลูกกบน้อยๆ ว่ายเต็มไป แล้วจะเปลี่ยนเป็นกบตัวเล็กๆ กระโดดขึ้นจากบ่อ และท่องเที่ยวตาม/*30ประสาของสัตว์ที่ไม่รู้จักโลก จนในที่สุดก็ถูกทำลายหรือหายไป คงเหลือกบอยู่ในทุ่งหลังบ้านตามจำนวนเดิมที่เคยมี แต่การที่เฌอมาชวนเล่นน้ำนี้แปลกไปกว่าทุกคราว เพราะเฌอไม่สนุกที่จะเล่นน้ำกับพี่สาว เฌอชอบเล่นกับเพื่อนเด็กผู้ชาย ได้โลดเต้นครึกครื้นและทำอะไรที่น่าหวาดเสียวได้โดยมารดาไม่สนใจดู
อย่างไรก็ตาม ฉอ้อนก็ปลื้มใจมากเมื่อได้ยินเฌอชวน ทำให้หล่อนหายขลาดหายกระดากที่จะเดินท่องน้ำออกไปไกล และต้องขึ้นไปทางเหนือของเรือนใหญ่เล็กน้อย ซึ่งมีหนุ่มๆ ลูกศิษย์ของคุณพ่อจับกลุ่มกันเล่นน้ำหรือนั่งเล่นหมากรุกกันที่ริมน้ำ หรือหาความเพลิดเพลินอย่างอื่น ทำให้แม่แสดงความไม่พอใจเมื่อฉอ้อนเข้าไปใกล้เขาโดยลำพังตัว แต่ถ้าไปกับเฌอแล้วแม่ย่อมไม่เห็นเป็นเรื่องควรตำหนิ ซึ่งที่แท้จริงหนุ่มเหล่านั้นก็ได้เห็นโฉมร่างของฉอ้อนเท่ากัน ไม่ว่าจะมีเฌออยู่ด้วยหรือไม่
เฌอลงน้ำที่หน้าเรือนของฉอ้อน แล้วก็พาฉอ้อนท่องขึ้นไปทางเหนือน้ำอย่างรวดเร็ว แต่ฉอ้อนไม่พอใจ หล่อนชอบลงนอนพังพาบกับทรายที่ก้นแม่น้ำเป็นระยะๆ ทั้งที่ทรายนั้นหยาบไม่อ่อนนุ่ม แต่มันทำให้ฉอ้อนรู้สึกสบายอย่างประหลาด เฌอก็รู้ใจพี่สาว ไม่เร่งรัดจนเกินไป เขาเดินล่วงหน้าไป แล้วก็กลับมานั่งเก็บกรวดทรายใกล้หล่อนแล้วก็ค่อยๆ นำหล่อนให้ไกลเรือนไปทุกที ในที่สุดก็ไปถึงบันไดท่าน้ำหน้าเรือนใหญ่ ในฤดูนั้นน้ำยังไม่ขึ้นถึงบันได ยังคงมีแต่ทรายเปียกๆ แต่เฌอก็พยายามฉุดบ้างเดินนำหน้าบ้าง จนฉอ้อนไปนั่งบนบันไดขั้นต่ำสุด
เมื่อพี่สาวนั่งลงบนบันไดแล้ว เฌอกลับขึ้นไปบนท่าน้ำ ฉอ้อนเห็นเฌอไปหยิบกางเกงซึ่งเขาถอดไว้ที่กิ่งไม้ริมน้ำมา ควักกระเป๋ากางเกงอยู่สักครู่หนึ่ง ในที่สุดก็ดึงเอาซองจดหมายสีฟ้าออกมาจากกระเป๋านั้น ลงบันไดมาถึงขั้นสุดท้าย มองซ้ายมองขวาเห็นว่าเป็นที่ลับตาคนพอสมควรแล้วก็ส่งให้ฉอ้อนพี่สาวรับซองนั้นมาแล้วก็จ้องหน้าน้องชายอย่างฉงน
“อ่านดูซิพี่” เฌอว่า “คุณวิทูรฝากมาให้พี่ กำชับอย่าให้ใครเห็นเป็นอันขาด”
/*31ใจของฉอ้อนเริ่มเต้นถี่ และมือสั่นริกๆ หล่อนกลั้นยิ้มไม่ได้ แต่อายน้องชาย จึงเบือนหน้าหนีเขา มือรับเอาซองจดหมายมาถือไว้ นัยน์ตาสอดส่ายดูว่าจะมีใครเห็นหล่อนอ่านจดหมายหรือไม่ เฌอเร่ง
“รีบอ่านซีพี่ เดี๋ยวใครมาเสียก่อน ถ้าแม่ถามฉันจะบอกว่ายังไงนะพี่”
ฉอ้อนเอามือเปียกขึ้นเช็ดกับบันได และพยายามฉีกซองจดหมาย มือทำงานไม่ได้ดีเพราะสั่นด้วยความตื่นเต้น แต่เมื่อฉีกซองสำเร็จแล้ว ดึงจดหมายออกมาจากซอง เขียนด้วยกระดาษสีฟ้าเหมือนซองและมีกลิ่นหอมนิดๆ ฉอ้อนอ่านสารนั้นมีใจความว่า
“ยอดรักของพี่
ทำไมพี่จะได้พบหน้าน้อง ทุกวันทุกคืนพี่นอนถอนใจเพราะความคิดถึง พี่จะขอให้ผู้ใหญ่มาสู่ขอเร็วๆ นี้ เพื่อนพี่เขาสีบว่า คุณพ่อคุณแม่ของน้องไม่รังเกียจ แต่มีคนอื่นที่น้องรักและนับถือยังไม่อยากให้น้องเป็นของพี่ ซึ่งไม่ใช่ธุระของเขาเลย แต่พี่ก็เห็นว่าเขาก็หวังดี เขาอยากให้น้องเรียนสูงขึ้นไปอีก แต่น้องจ๋า พี่ทนไม่ไหวแน่ พี่ไม่เป็นอันทำงานทำการ มันทำให้พี่ก้าวหน้าในราชการไม่ได้ พี่สอบไล่ได้ดีมากตอนออกจากโรงเรียนนายร้อย เพื่อนฝูงและครูบาอาจารย์ก็ว่าพี่มีหวังเป็นนายพล ถ้าไม่ถูกลูกท่านหลานเธอบังหน้า คนอย่างพี่ต้องไปถึงสูงสุด คิดดูเถิดน้องจ๋า น้องฉอ้อนยอดที่รัก น้องทำให้ความหวังเหล่านี้สูญสิ้นไป เพราะไม่ว่าจะทำอะไร จะหัดทหารหรือนั่งฟังผู้ใหญ่ปรึกษาราชการ ใจพี่ก็ลอยไปเห็นน้อง น้องต้องช่วยพี่ น้องคนเดียวจะช่วยพี่ได้ น้องต้องยอมรับว่าน้องกับพี่รักกัน แล้วเราก็จะแต่งงานกันเร็วที่สุด ทางผู้ใหญ่ของพี่จะไม่ขัดข้องอะไร น้องรับคำนะจ๊ะ น้องพยายามเขียนจดหมายถึงพี่ แล้วพี่จะได้ค่อยนอนหลับบ้าง อย่าทำลายความหวังของพี่เลยนะจ๊ะ ยอดที่รัก ยอดดวงใจของพี่
จากพี่ผู้ที่จะรักน้องจนชีวิตหาไม่
วิทูร”
อ้า ฉอ้อนถอนใจใหญ่ ช่างถูกต้องตามตำราเสียนี่กระไร ช่างเหมือน/*32กับหล่อนได้เคยอ่านหนังสือ “ประโลมโลก” ช่างจับใจฉอ้อนสาวน้อย ทำให้หล่อนหวนคิดถึงความฝันเมื่อคืนก่อนที่จะพบเขา แต่หล่อนจะทำอย่างไร หล่อนจะติดต่อกับเขาทางจดหมายได้อย่างไร หล่อนมองไปรอบๆ ตัว ดูว่าจะมีใครเห็นหล่อนนั่งอ่านหนังสือที่เชิงบันไดติดกับทรายก้นแม่น้ำหรือไม่ กำลังพะวักพะวน เฌอก็เอ่ยขึ้น
“พี่ตอบเขานะพี่” ฉันสัญญาเขาว่าฉันจะเอาจดหมายตอบจากพี่ไปให้เขา
ฉอ้อนถอนใจอีกครั้ง รู้สึกว่าเลือดวิ่งขึ้นหน้าเพราะมันร้อนวูบวาบ หล่อนแข็งใจถามด้วยเสียงเครือ
“เฌอพบเขาที่ไหน ไปสัญญงสัญญากันยังไง”
“ฉันพบเขาที่ปากทางนี่แหละพี่” เฌอตอบพลางเกลี่ยทรายไปมา เหมือนกับเรื่องที่พูดเป็นเรื่องธรรมดาที่สุด
“เฌอรู้ไหมว่าถ้าพ่อรู้ว่าเฌอเอาจดหมายนี่มาให้พี่ พ่ออาจเฆี่ยนเฌอหลังลาย” ฉอ้อนถาม
“ก็กลัวเหมือนกันพี่” น้องชายของหล่อนตอบ “แต่คุณวิทูรเขาว่าถ้าพี่ตอบจดหมายเขา แล้วพี่กับเขาคิดอะไรสำเร็จ ฉันจะได้เป็นทหารเหมือนเขา”
“อ้อ อย่างนี้นี่เอง” ฉอ้อนรำพึงดังๆ “แล้วจะเก็บจดหมายนี่ไว้ยังไง ขืนถือไปแม่ก็ต้องเห็น”
“ฉันเก็บเองพี่” เฌอพูดอย่างง่ายๆ อีก พลางยื่นมือมารับเอาจดหมายไปจากหล่อน เอายัดใส่ในกระเป๋ากางเกงซึ่งชื้น และมีรอยเปียกบางตอน แล้วก็เอากางเกงขึ้นแขวนกับกิ่งไม้ริมน้ำ “ฉันจะขึ้นไปเรือนใหญ่ล่ะ พี่จะกลับเรือนพี่ทางน้ำหรือทางบก” เขาถามหล่อน
ฉอ้อนสั่นหน้า แล้วก็เดินออกไปกลางน้ำ หล่อนไปหาที่นั่งที่มีน้ำพอทรวงอกหล่อนมิดน้ำ นั่งนิ่งอยู่อย่างนั้นหลายนาที แล้วจึงลุกขึ้นท่องน้ำกลับลงไปถึงหน้าเรือนของหล่อน แล้วจึงขึ้นจากน้ำที่บันไดหน้าเรือน มารดาออกมา/*33จากข้างในเรือนพอดี มองดูหล่อนแล้วไม่กล่าวอะไร ฉอ้อนหลบหลีกเข้าไปผลัดผ้าโดยไม่มีผู้ใดกล่าวถึงอะไรที่หล่อนหวาดว่าจะได้ยิน
คืนนั้นทั้งคืน ฉอ้อนหลับแล้วก็กลับผวาตื่น หลายครั้งหลายหน หล่อนจะตอบจดหมายนั้นอย่างไร จะไปเขียนที่ไหนจึงจะพ้นตาของบิดามารดา หล่อนลองลุกขึ้นจากที่นอน ค่อยๆ ขยับตัวออกจากมุ้ง คลานอย่างค่อยที่สุดไปทางประตูห้อง เสียงกระดานเอี๊ยดอ๊าดๆ ทำให้ฉอ้อนเองสะดุ้งสุดตัว แล้วแม่ผู้ที่นอนไวตามปรกติของคนชนบทส่วนมากก็ตื่น และถามอย่างงัวเงียว่า “อะไรน่ะ ฉอ้อนใช่ไหม ออกไปห้องน้ำรึ” ฉอ้อนก็ตอบว่า “จ้ะ” แล้วก็เลยเลิกล้มความตั้งใจที่จะจุดตะเกียงเขียนจดหมายตอบที่บันไดหลังครัว เมื่อเข้าไปทำกิจในห้องน้ำเสร็จแล้วก็เข้านอน
พอเช้ารุ่งขึ้น ฉอ้อนก็คิดออก พุทโธ่ ทำไมหล่อนจึงโง่อยู่ได้เป็นนาน ฉอ้อนบอกพ่อและแม่ว่าต้องไปหาครูใหญ่ เพราะใกล้เวลาจะเปิดเรียนแล้ว แล้วฉอ้อนก็เดินออกไปที่ถนนใหญ่ เรียกได้จักรยานสามล้อคันหนึ่ง ตกลงราคา แล้วก็บอกให้ไปส่งที่โรงเรียน
ครูใหญ่กับ “แหม่ม” หมายถึงสตรีชาวอเมริกันผู้ดำเนินงานทางวิชาการที่แท้จริงของโรงเรียน แสดงความยินดีมากที่ฉอ้อนบอกว่ามาถามถึงงาน ว่าจะต้องตระเตรียมอะไรบ้างสำหรับเวลาเปิดเรียน “แหม่ม” ถึงกับเอาแขนโอบไหล่และพูดซ้ำหลายครั้ง “ฉอ้อนดีจริงๆ ดีจริงๆ” ส่วนครูรุ่นผู้ใหญ่ที่มาเตรียมงานเปิดโรงเรียนก็ยิ้มแย้มพอใจความเอื้อเฟื้อของฉอ้อนบ้างก็ว่า “เห็นไหมคะแหม่ม ถ้าเป็นเด็กของเราเอง อยู่กับเรามาแต่เล็กๆ ละก็ มักจะเข้าใจอะไรๆ ดีกว่าคนมาเข้าใหม่ จริงไหม” หลายเสียงสนับสนุนความเห็นนั้น แล้วครูใหญ่ก็บอกแก่ฉอ้อนว่า เมื่อได้มาแล้ว ก็ไม่ควรให้เสียเวลาไปเปล่า จึงมอบให้ฉอ้อนเขียนรายชื่อนักเรียนเก่าที่ซ้ำชั้น และนักเรียนที่สมัครเข้าเรียนใหม่สำหรับจะรายงานไปยังคณะมิชชั่นและอาจส่งให้ศึกษาธิการจังหวัดด้วย จึงเป็นโอกาสดีที่สุด เพราะฉอ้อนรับเอาบัญชีรายชื่อไปนั่งเขียนในห้องว่างห้องหนึ่ง เขียนชื่อนักเรียนไปได้สองสามคนแล้ว ก็นำกระดาษเขียนจดหมาย ซึ่งหล่อนแอบหยิบมาจาก/*34ห้องครูใหญ่ออกมาวางบนบัญชี แล้วก็เขียนจดหมายตอบวิทูรอย่างสั้นๆ
“คุณที่รักของฉอ้อน
ฉอ้อนเขียนตอบคุณยาวไม่ได้ ต้องรีบตอบสั้นๆ ว่า ฉอ้อนเต็มใจที่สุด ขอให้คุณส่งผู้ใหญ่มาสู่ขอโดยเร็ว ฉอ้อนจะคอยนับวัน การติดต่ออย่างอื่นไม่ได้ทั้งนั้น ชาวเมืองเพชรเขายังโบราณกันมาก ไม่ใช่กรุงเทพฯ ถ้าคุณจะเขียนจดหมายฝากน้องมาอีก ก็ต้องระวังให้ดี สู้รีบมาขอไม่ได้ บางทีจะได้พบได้พูดกันบ้าง เช่นที่โรงเรียน หรือที่บ้านท่าน แต่ที่บ้านฉอ้อนเองนั้น คุณพ่อไม่ยอมแน่ๆ ขอตอบคุณเท่านี้ก่อน ด้วยความ . . .
ฉอ้อนชะงักมือไว้ หล่อนรักเขาแล้วหรือ หล่อนจะบอกเขาว่าหล่อนรักเขาหรือ โอ หล่อนรู้สึกกระดากจนมือชา เขียนต่อไปไม่ได้ แล้วตัดสินง่ายๆ คือไม่เขียนให้จบประโยค ทิ้งช่องว่างให้เขาเติมเอาเอง ลงชื่อหล่อนแล้วก็พับเข้าซอง ผนึกซองแล้วสอดไว้ในเสื้อชั้นใน เพื่อจะได้ให้แก่น้องชายเอาไปส่งให้เขา
โดยที่หล่อนเป็นคนจำเหตุการณ์ในชีวิตได้ละเอียดลออ รู้ว่าคนรุ่นหนุ่มสาวนั้นเป็นอย่างไร ฉอ้อนจึงมีความเห็นใจพร้อมที่จะอภัยแก่เด็กๆ ในสมัยปัจจุบันอยู่เสมอจนหล่อนเคยถูก ท่าน สามีกล่าวหาว่าหล่อนเป็นคนใจอ่อนปกครองใครไม่ได้ก็หลายครั้ง
พอบ่ายลงแดดค่อยอ่อน ฉอ้อนก็อำลาครูรุ่นผู้ใหญ่ที่มาทำงานอยู่โรงเรียนในวันนั้น ส่งบัญชีที่หล่อนเขียนแล้วเรียบร้อยด้วยลายมือสวยอ่านชัดเจนของหล่อนให้ครูใหญ่ แล้วก็กลับบ้าน หล่อนไปตามหาเฌอที่เรือนใหญ่เหนือน้ำ พบเฌอกำลังเล่นหมากรุกอยู่กับลูกศิษย์ระนาดของคุณพ่อคนหนึ่ง หล่อนทำอาณัติสัญญาณให้เขาเข้าใจว่าให้เขาไปหาที่เรือนของหล่อน แล้วในที่สุดก็ส่งจดหมายให้แก่บุรุษไปรษณีย์นอกทางการได้สมประสงค์
อีกไม่กี่วันหล่อนก็ได้รับจดหมายจากร้อยตรีหนุ่มอีก เฌอเป็นผู้รับมาส่งให้หล่อนอีกเหมือนดังคราวก่อน ในจดหมายนั้นมีข้อความรำพันรักเหมือนฉบับแรก และแจ้งข่าวว่า นายทหารผู้ใหญ่คนหนึ่งได้เริ่มทาบทามที่จะสู่ขอตัว/*35หล่อนให้ได้แต่งงานกับเขา
แล้วต่อจากนั้นมาอีกไม่กี่วัน คุณพ่อกับแม่ก็พาฉอ้อนไปที่บ้าน “ท่าน” ระหว่างที่คุณพ่อสนทนากับท่าน แม่พาฉอ้อนไปหานางกระจ่างหรือป้าจ่าง แม่บ้านของท่าน เมื่อกลับมาหาท่านอีก ท่านก็ชวนฉอ้อนให้ค้างอยู่ที่บ้านท่านคืนหนึ่ง ซึ่งฉอ้อนก็รับคำชวนด้วยความเต็มใจ มาที่บ้านท่านคราวใด ฉอ้อนจะต้องได้รับความพึงพอใจอย่างใดอย่างหนึ่งเสมอ ได้รับประทานอาหารแปลกหรือฟังเรื่องราวแปลก หรือฟังคำสนทนาแปลก ฉอ้อนมีความสนใจไปทุกอย่าง
คืนนั้นหลังจากที่ท่านรับประทานอาหารแล้ว และฉอ้อนก็รับประทานกับป้าจ่างแล้ว ท่านก็เรียกให้ฉอ้อนเข้าไปหา ท่านนั่งเล่นที่ชานหน้าห้องพระตามเคย เดือนขึ้นแล้วเป็นเสี้ยวเล็กๆ ฉอ้อนนั่งตะแคงตัวมองเห็นเดือนได้ชัด ฉอ้อนรักพระจันทร์เมื่อเป็นเสี้ยวน้อยๆ นี่กระไรเลย มองดูเดือนพลางก็ฟังท่านพูด
“ฉอ้อน รู้ไหมว่าวันนี้พ่อแม่กับฉันปรึกษากันเรื่องอะไร” ท่านถามขึ้น “มีคนเขามาทาบทามขอฉอ้อนจะให้แต่งงาน ฉอ้อนจะว่าอย่างไร”
ฉอ้อนรู้สึกทั้งหนาวทั้งร้อนวูบวาบ และรู้สึกว่าเหมือนมีก้อนอะไรมาอัดหน้าอก ทำให้ไม่สามารถจะพูดได้ถึงแม้ว่าหล่อนอยากจะพูด แต่หล่อนย่อมไม่อยากพูดเพราะจะพูดความไม่จริงอย่างไรได้ แต่จะพูดความจริงก็น่าอายเหลือเกิน จะตอบท่านทันทีว่าหล่อนอยากแต่งงานใครจะตอบได้
ท่านพูดขึ้นเสียก่อนระหว่างที่ฉอ้อนรีรอ “ใจฉันนะ ฉอ้อน ฉันเห็นฉอ้อนยังเด็กเหลือเกิน ฉันน่ะเห็นว่าฉอ้อนเป็นคนฉลาด อยากให้ได้เล่าเรียนให้มากๆ อยากให้ได้ไปเรียนที่กรุงเทพฯ เหมือนกับที่คุณแจ๋วเขาเรียน เพราะเคยเห็นมากับตัวเอง คนที่ได้เล่าเรียนกับคนที่ไม่ได้เรียนนี่มันผิดกันเหลือเกิน อย่างฉันต้องขวนขวายเอาเองทุกอย่าง ผู้หลักผู้ใหญ่ก็ว่าผู้หญิงไม่ต้องเรียนไม่ต้องเรียน แต่เห็นตั้งแต่อยู่ในวัง คนที่เขาได้เล่าเรียน พวกที่เขาเข้าโรงเรียนแหม่มโค ที่เขาไปโรงเรียนสุนันทาลัยกัน จะพูดอะไรออกมา ดูมีคนเกรงอก/*36เกรงใจ เขาไปนั่งฟังนั่งคุยกับขุนน้ำขุนนาง เวลามีงานมีการ เราต้องก้มหน้าฟังเขาๆ กว่าจะคิดอะไรของเราได้เอง กว่าใครเขาจะเกรงอกเกรงใจ ผมเป็นสองสีแล้ว ยิ่งสมัยนี้มิยิ่งลำบากใหญ่รึ ยิ่งฉอ้อนจะแต่งงานกับคนทำราชการ ไม่ได้อยู่ตามลำพังพ่อๆ แม่ๆ ลูกๆ กันที่เมืองเพชร ฉันยิ่งว่าน่าจะต้องเล่าเรียนให้มากกว่านี้ แต่ว่าพ่อแม่ฉอ้อนน่ะ เขาก็ยังคิดว่าเล่าเรียนไม่จำเป็นสำหรับลูกผู้หญิง ถ้ามีคนดีๆ มาขอ ก็น่าจะตบแต่งไปเสียให้หมดห่วง เพราะยังงั้นฉันจะพูดลงไปให้เขาเห็นว่าฉันไม่เต็มใจ ฉันก็ไม่ได้เป็นแม่ฉอ้อน เท่าที่เขามาปรึกษาก็เรียกว่าเขาเคารพอย่างยิ่งแล้ว”
ฉอ้อนนั่งก้มหน้า แกะเสี้ยนไม้ที่พื้นนอกชานที่หล่อนกำลังนั่งอยู่ ใจเต้นระทึก ได้ยินท่านพูดต่อไป
“เพราะยังงั้นเรื่องนี้ก็ต้องแล้วแต่ตัวฉอ้อน ถ้ายังไม่อยากแต่ง ก็ไม่ต้องกลัวพ่อกลัวแม่ ฉันจะช่วยพูดชี้แจงให้เขาเห็นใจ แต่ถ้าฉอ้อนไม่ตัดสินใจลงไปทางไหนทางหนึ่ง พ่อแม่เขาก็คงให้แต่งงาน”
ฉอ้อนยังอ้าปากไม่ขึ้น ยังก้มหน้าต่อไป ท่านก็ดูอยากพูดต่อ ดูเหมือนท่านไม่อยากพูดกับฉอ้อนเรื่องของฉอ้อนเท่านั้น แต่พูดถึงเรื่องของตัวท่านเอง และเรื่องของใครๆ อีกหลายคน ซึ่งฉอ้อนเองมีความเข้าใจแต่เพียงเลือนๆ รางๆ
“ฉันพูดกับฉอ้อนนี่ ฉันก็ไม่รู้ว่าฉันถูกหรือฉันผิดยังไงแน่ แต่จะพูดกับพ่อแม่ฉอ้อน เขาก็ไม่เข้าใจ ก็เลยต้องพูดกับตัวฉอ้อน” ท่านเว้นระยะใช้ความคิด แล้วพูดต่อ “การแต่งงานนี่นะ ฉอ้อน ไม่เหมือนอย่างที่พ่อแม่ฉอ้อนคิดหรอก ไม่เหมือนกับที่เห็นๆ กันอยู่ในเมืองเพชร ลูกชาวบ้านในเมืองเพชรแต่งงาน แล้วเป็นยังไง ก็เหมือนเดิมนั่นเอง บ้านช่องก็เหมือนเดิม เพื่อนบ้านคนเดิม ไปวัดก็ไปทำบุญกับพระองค์ที่เคยไหว้กราบมา ทั้งทางผู้ชายผู้หญิงนั่นเอง แต่ที่ฉอ้อนจะแต่งนี่ มันจะเปลี่ยนทุกอย่าง บ้านช่องก็ไม่เหมือนเก่า การกินการอยู่มันก็จะไม่เหมือนเก่า มันต้องเปลี่ยนทุกสิ่งทุกอย่าง ต้องไปรู้จักคนแปลกใหม่ คบกันอย่างใหม่ แล้วก็ตัวผู้ชาย เราก็จะต้องไปอยู่กับเขา กินกับเขา นอนกับเขา แต่เขากับเราน่ะไม่เคยมีอะไรเหมือนกันสักกี่อย่างหรอก...”
/*37ฉอ้อนไม่กล้าเตือนท่าน ว่าท่านไม่ได้บอกหล่อนว่าใครเป็น “ผู้ชาย” คนนั้น แต่ฉอ้อนรู้แล้ว จะถามท่านทำไม ถึงอย่างไร หล่อนพูดไม่ออก ถามไม่ออกอยู่นั่นเอง ในสมองของฉอ้อนสับสน และในใจของฉอ้อน ประเดี๋ยวก็รู้สึกปลาบปลื้ม ประเดี๋ยวก็รู้สึกเศร้า ให้ว้าวุ่นไปหมด
ท่านพูดต่อไปโดยไม่ได้บอกชื่อหรือให้ความสว่างมากขึ้นเกี่ยวกับตัว “ผู้ชาย” ราวกับท่านรู้ด้วยญาณอะไรอันหนึ่ง ว่าฉอ้อนรู้แล้วว่าท่านพูดถึงใคร
“ลูกผู้หญิงเราน่ะ ขาดทุนวันยังค่ำ พ่อแม่ก็ว่าไม่ต้องเรียน ใครๆ ก็ว่าไม่ต้องเรียน แต่แล้วเขาก็อ้างเรื่องที่เราไม่ได้เรียนนั้นแหละว่าเราไม่รู้อะไร เขารู้ดีกว่าทุกอย่าง แต่ฉันมันอดสังเกตไม่ได้ คนที่ว่ารู้ดีกว่า รู้ดีกว่านั่นแหละ เราขืนไปไว้ใจ เราก็แย่ทีเดียว เรื่องการเงินการทองยังงี้ นั่นรึ ผู้ชายดีกว่าผู้หญิง ถ้าเมียไม่ช่างเก็บช่างหา ไปได้สักกี่คน หนี้สินใครเป็นคนทำ ผู้หญิงไปทำสักกี่คนไปกินเหล้าไม่ใช้เงินเขา ผู้หญิงไปกินรึ ไปมีเรื่องตีหัวกับเขา เมาอาละวาด มีสักกี่คนที่ผู้หญิงจะไปมีเรื่องที่ไหน แต่ถ้าผู้หญิงไม่คอยเก็บคอยระวังลูกเราจะแย่นะฉอ้อน น้อยนักละที่ผู้ชายเป็นหลักใหญ่ในครอบครัว ทั้งที่เรียนมากกว่าผู้หญิงนั่นแหละ ฉันเห็นพี่น้องฉันมาเสียเข็ด ยังพวกบริวารอีกนับเป็นสิบๆ แล้วมาเมืองเพชรนี่ก็มาดูๆ ก็ไม่เห็นผิดกันไปสักกี่มากน้อย
พ่อแม่มีลูกผู้หญิง พอแต่งงานไปแล้วก็ว่าหมดห่วงโล่งอก จริงละ ถ้าเป็นชาวบ้าน ทำไร่ไถนากันไปตามประสา มันก็เท่านั้นละแต่งงานเสียพ่อแม่ไม่ต้องห่วงใครจะรังแกจะฉุด เพราะไม่ใช่สาวแล้ว แต่คนที่ไม่ใช่ชาวบ้าน หากินอย่างอื่น นานวันไป การแย่งกัน แข่งขันกัน มันจะมากขึ้นทุกทีๆ มีลูกมีเต้าก็ต้องให้เล่าเรียน เงินทองจะเอามาจากไหน นี่ที่เขาพูดกันเรื่องเศรษฐกิจตกต่ำตกเติ่มอะไร ฉันก็ไม่เข้าใจ ที่ไม่เข้าใจเพราะเขาไม่ให้เราเล่าเรียน จนกระทั่งซักถามเขา เขาก็ขี้เกียจอธิบายให้เราผู้หญิงโง่ๆ ฟัง แต่ว่าเวลานี้ ค่าเช่าสวนเช่านาก็เก็บไม่ได้มีตึกมีรามในกรุงเทพฯ เขาก็ขอผัดกันให้นัวเนีย ดอกเบี้ยเงินกู้ก็ไม่ให้ เขาว่าเขาทำมาหากินไม่ได้ แล้วก็ยังลือกันว่าบ้านเมืองจะแปรปรวนเพราะกำลังจะครบ ๑๕๐ ปี” ท่านหยุดถอนหายใจยาว ฉอ้อนเงยหน้าขึ้นดู/*38ท่านนิดหนึ่งเห็นท่านกำลังเงยหน้าขึ้นดูไปบนฟ้า “นี่แหละ หนักใจไปเพราะไม่เข้าใจ แล้วก็ไม่มีใครเขายอมบอก นี่แหละฉอ้อน ฉันถึงอยากให้ฉอ้อนได้เล่าเรียนมากๆ แต่จะพูดไปก็เห็นจะไม่มีใครเขาจะฟัง”
ฉอ้อนเงยหน้าขึ้นสบตาท่าน จะเป็นด้วยเหตุใดหล่อนไม่เข้าใจ แต่หล่อนรู้สึกรักท่านเหลือเกิน และอยากจะเข้ากอดท่านไว้ในอ้อมแขน ร่างอันอวบนุ่มของท่านน่ากอดเหลือเกิน แต่ฉอ้อนเคยแต่เกรงกลัวเคารพท่าน ไม่มีใครสอนให้ฉอ้อนแสดงความรักต่อท่านอย่างที่ฉอ้อนคิดอยากจะทำ แต่ถึงจะรักท่านอย่างไร ฉอ้อนก็ไม่ลืมถ้อยคำในจดหมายที่หล่อนได้รับ ถ้าผู้เขียนจดหมายไม่ได้แต่งงานกับหล่อน เขาทำงานทำการไม่ได้ เขาจะไม่ได้เป็นนายพล ถ้าหล่อนไม่แต่งงานกับเขา นี่คือความหมายที่ฉอ้อนเข้าใจ แลเฌอก็จะไม่ได้เป็นทหารตามปรารถนา จะต้องเป็นคนเล่นพิณพาทย์ตามคุณพ่อ อย่างดีก็เป็นนายวงพิณพาทย์มีชื่อเสียงอย่างคุณพ่อ ที่ไหนจะได้แต่งเครื่องแบบโก้เก๋เหมือนคุณวิทูรเล่า
ระหว่างที่ฉอ้อนกำลังคิดรักท่านและคิดถึงจดหมายรักฉบับแรกในชีวิตของหล่อน ท่านก็ถอนใจน้อยๆ และกล่าวต่อไป “นี่ฉันก็พูดยืดยาวแล้ว ฉอ้อนเอาไปตรองดูก็แล้วกัน ที่โรงเรียนนี้เขาให้เป็นครูน่ะ ฉันว่ายังไงไม่พอเขาน่าจะให้ฉอ้อนเรียนจบชั้นหก แล้วก็จะต้องเรียนต่อชั้นแปด ตอนนี้ก็ไปอยู่กรุงเทพฯ อยู่บ้านน้องฉันก็ได้ บ้านเดียวกับที่คุณแจ๋วเขาอยู่น่ะแหละ แต่ว่าฉันก็คิดไกลเกินไปหรืออย่างไร อย่าให้เป็นฉันยุแหย่เด็กให้ขัดใจพ่อแม่นะ ฉันเป็นแต่ชี้ทางให้ฉอ้อนฟัง อะไรๆ ก็ต้องเอาแต่พ่อแม่ เขาต้องเป็นใหญ่ แต่เขาเองเวลานี้เขาก็ไม่แน่ใจ เขาก็ว่ามันเร็วไปหน่อย เขาอยากให้รอสักปีสองปี แต่คนที่มาติดต่อทาบทามก็ว่ารอไม่ได้ ขอให้รีบตกลงเถอะเพราะผู้ชายเขาอาจถูกย้ายเข้ากรุงเทพฯ” ท่านหยุดไปประเดี๋ยวหนึ่ง “เออ ฉอ้อนคงอยากรู้ว่าตัวผู้ชายเป็นใคร” ท่านหยุดอีก คราวนี้นานหน่อยจนฉอ้อนใจเต้นแรงขึ้นไปอีก “อย่าเพิ่งรู้เลย คิดเรื่องนี้เสียก่อนดีกว่า อยากเรียนหนังสือต่อไปไหม”
โธ่ ทำไมฉอ้อนจะให้ท่านได้อ่านจดหมายสีฟ้าอันชื้นไปด้วยละอองน้ำ/*39จากกางเกงของเฌอหนอ ฉอ้อนชอบเรียนหนังสือยิ่งกว่าอะไรทั้งหมด แต่บัดนี้หล่อนมีความรับผิดชอบเสียแล้ว ถ้าปราศจากหล่อน คุณวิทูรจะก้าวหน้าในราชการได้อย่างไร เขาจะมีจิตใจที่ไหนทำงานการ หล่อนจะตอบให้ถูกใจท่านอย่างไรได้ เมื่อเบื่อกับการแกะเสี้ยนกระดาน และเหลือบตาขึ้นดูท่านกับก้มหน้าลงสลับกันไป ฉอ้อนจึงเงยหน้าขึ้นและตะแคงซ้ายหน่อยหนึ่งเพื่อจะได้เห็นพระจันทร์ซึ่งบัดนี้ลับลงต่ำในท้องฟ้า ท่านก็เลยช่วยจบปุจฉาซึ่งไม่ได้รับวิสัชนาด้วยคำพูดว่า
“ง่วงนอนหรือยังล่ะ ฉันจะเข้าห้องไหว้พระละ ไปคิดเสียให้ดีๆ นะ” เมื่อพูดจบ เห็นกิริยาของฉอ้อนบอกอยู่ในตัวว่า กำลังจะไปจากท่าน ท่านจึงลุกขึ้นนั่งคุกเข่าเหมือนเวลาท่านสวดมนตร์ แล้วก็ยิ้มพยักหน้า ฉอ้อนก็ก้มลงกราบท่านที่พื้นกระดานบนชานเรือนติดกับหัวเข่าท่าน ท่านยกมือลูบศีรษะหล่อนเหมือนจะเศกเป่ามนตร์แห่งความหลังของท่าน แล้วก็ลุกเข้าไปในห้องนอนของท่าน
บทที่ ๔
/*41นางสาวสุนทริกานาฏ โกศลทัต หรือที่คนรู้จักทั่ว ๆ ไปเรียกว่าคุณแจ๋ว ยืนอยู่ใต้กระโจมใหญ่ หลังอาคารอันงามสง่าซึ่งเป็นที่อยู่ของเจ้าพระยาสุเรนทรามาตย์ผู้นับเป็นลุงเขย กระโจมนี้เป็นที่รวมอาหารคาวหวานซึ่งมีพนักงานลำเลียงมาจากโรงครัวบ้าง จากภัตตาคารหลายแห่งที่เจ้าภาพในงานเลี้ยงอันมโหฬารคราวนี้ไปสั่งมาบ้าง มาจากบ้านญาติและมิตรที่รับช่วยเหลือบ้าง จากร้านหรือบ้านที่รับจ้างประกอบอาหารสำหรับงานชนิดนี้บ้าง คุณแจ๋วยืนดูอาหารเหล่านั้นซึ่งอยู่ในภาชนะต่างๆ เป็นถาดบ้าง เป็นจานบ้าง และอื่นๆ อีก นัยน์ตากวาดไปทั่ว ปากก็สั่งให้ลูกมือจัดอาหารชนิดนั้นใส่ในภาชนะนี้ บรรจุในภาชนะนั้น ของเหลวใส่ชามลึกขนาดพอกับโต๊ะ ของที่ไม่เหลวไม่ไหลใส่จานเปลเนื้อดีสำหรับไปวางที่โต๊ะนั้นโต๊ะนี้ ของบางอย่างสำหรับโต๊ะรองๆ ลงมาไม่จำเป็นต้องใช้ภาชนะที่มีราคาและแตกเปราะง่าย คุณแจ๋วได้ยืนอยู่ในกระโจมนั้นประมาณ ๑ ชั่วโมงมาแล้ว ได้ใช้สายตา ใช้สมอง ใช้อวัยวะออกเสียงมานานกว่านั้น บัดนี้รู้สึกเมื่อยหน่อยๆ ทั้งที่ไม่ใช่คนเมื่อยง่ายเลย กำลังรู้สึกโล่งใจว่าอาหารทั้งหลายที่สั่งไว้มาครบแล้ว และได้จัดลงในภาชนะที่เหมาะสมที่จะไป/*42วางตามโต๊ะสำหรับเลี้ยงแขกต่างๆ จนเกือบจะเป็นที่พอใจ จึงเที่ยวมองหาที่จะนั่งพักสักประเดี๋ยวก็พอดีมีสตรีสาวกับชายหนุ่มสองคู่ในเครื่องแต่งกายเหมาะแก่งานราตรีสโมสรเดินผ่านกระโจมอาหารนั้น สตรีสาวคนหนึ่งทำความเคารพคุณแจ๋วแล้วก็เดินเลยไปมีชายหนุ่มคนหนึ่งตามไป ท่าทางดูเป็นสามีภรรยา แต่สตรีอีกคนหนึ่งเมื่อเห็นคุณแจ๋วก็ทำทีกิริยายินดีและฉุดมือชายหนุ่มอีกคนหนึ่งเข้ามาหาคุณแจ๋วในกระโจม
“คุณอาคะ นี่คุณพิสุทธิ์ค่ะ” เจ้าหล่อนผู้นั้นแนะนำชายหนุ่มกับคุณแจ๋ว “คุณสุทธิ์คะ นี่ไง คุณอาแจ๋ว อรพูดถึงเสมอๆ”
ชายหนุ่มยกมือขึ้นไหว้ญาติผู้ใหญ่ของมิตรสาวด้วยท่วงทีที่น่าดู คุณแจ๋วรับไหว้พลางมองดูเขาเต็มตา มีความรู้สึกว่าเขามีคุณสมบัติอย่างหนึ่งอย่างใดแปลกจากที่เคยเห็นในชายหนุ่มทั่วๆ ไป พร้อมกันนั้นก็วิสาสะกับสตรีสาวที่เข้ามาปฏิสันถาร
“นื่อรมาเป็นแขกหรือมาช่วยงาน”
“ก็มาในงานของเจ้าคุณตาแหละค่ะ” หญิงสาวตอบ “แต่ก็มีหน้าที่คือให้เป็นคนรับแขกคุณฉอเลาะ ลูกสาวท่านผู้หญิง เพราะว่าเคยอยู่โรงเรียนเดียวกัน เขาก็ดี๊ดีค่ะ ฉอเลาะนี่เพื่อนๆ ไม่นินทาสักคนเดียว”
คุณแจ๋วเกิดความรู้สึกประหลาดขึ้นในใจ นึกเห็นภาพของผู้ที่ถูกกล่าวถึงเป็นเด็กน้อยนอนอยู่ในเบาะที่ชานเรือนอันกว้างขวางเย็นรื่น ณ เมืองเพชรบุรี และเห็นภาพตัวคุณแจ๋วเมื่ออายุประมาณ ๑๙ ปี เข้าไปช้อนตัวเด็กขึ้นอุ้มด้วยความที่ไม่คุ้นเคยกับการจับต้องทารกอายุสามเดือน คุณแจ๋วก็ได้ปล่อยให้เด็กนั้นหลุดมือไปนอนตะแคงอยู่ข้างเบาะ มีแต่เสื่อจันทบูรผืนเดียวรองรับร่างเด็กไว้ไม่ให้โดนกระดาน เด็กร้องจ้า แต่ไม่มีใครได้ยิน ไม่มีผู้ใหญ่คนใดมากล้ำกราย คุณแจ๋วได้ค่อยประคองเด็กพลิกตัวคว่ำลง แล้วก็เอามือดันตัวเด็กอีกทีหนึ่ง เพื่อให้กลับไปนอนหงายอยู่บนเบาะ คุณแจ๋วเข้าไปแลบลิ้นยาวให้เด็กดูสองสามที เด็กนั้นหยุดร้อง และกลับยิ้มกับคุณแจ๋วอีก คุณแจ๋วเองเป็นคนตั้งชื่อให้ว่าฉอเลาะ แต่การกระทำของคุณแจ๋วต่อเด็กในวันนั้น ไม่เคยแพร่งพรายให้แม่/*43ของเด็กหรือผู้หนึ่งผู้ใดทราบเลย คุณแจ๋วได้แต่สวดมนตร์ภาวนาอธิษฐานก่อนนอนทุกคืน ขออย่าให้มีอะไรผิดปรกติเกิดแก่เด็ก “อย่าให้โง่อย่า ‘เซี้ยว’ ขอให้ฉลาด ขอให้ประเปรียวว่องไวเหมือนป้าแจ๋วนะฉอเลาะนะ”
คุณแจ๋วฟังผู้ที่เป็นหลานสาวพูดต่อไป “คุณพิสุทธิ์ นี่เขาเป็นญาติกับท่านรองห่างๆ ค่ะ คุณอา ท่านเป็นน้านับทางคุณยาย”
“ครับ คุณน้าวิทูรเป็นลูกน้องของคุณแม่ผม แต่ว่าอย่าเลยครับ เดี๋ยวนี้ผมไม่ชอบเอ่ยเรื่องนี้ เดี๋ยวถูกหาว่าเบ่ง” ชายหนุ่มกล่าว “เมื่อกี้ คุณเฉิดฉันก็มีเสียงแปลกๆ ใช่ไหม คุณอร”
“เออ เฉิดฉันเขากลับมาจากยุโรปแล้ว คุณอาได้พบแล้วหรือยัง เมื่อตะกี้เขาเดินไปกับสามีเขาไงคะ”
คุณแจ๋วไม่ตอบคำถามนั้น เพราะได้ปล่อยความคิดล่องลอยไปไกล เมื่อเรียกสติกลับมาได้ สาวและหนุ่มคู่นั้นก็กล่าวคำอำลา แล้วก็จูงมือกันเดินห่างกระโจมอาหารออกไป
คุณแจ๋วหาที่นั่งภายในกระโจมนั้น กำลังเหม่อมองดูลูกจ้างจัดการขนภาชนะที่ไม่ใช้แล้วไปทำความสะอาด ปล่อยความคิดให้ล่องลอยไป แต่อีกไม่นานก็มีคนแต่งกายด้วยเสื้อผ้าและอาภรณ์ราคาแพง ทำให้รู้ได้ว่ามาในงานนั้นในฐานะแขกไม่ใช่คนทำงาน แสงไฟฟ้าสว่างไสวที่เสาโคมริมสนามส่องมาต้องหน้าคุณแจ๋วเข้าพอดีขณะที่สองสตรีเดินผ่านมา คนหนึ่งจึงยุดแขนอีกคนหนึ่งไว้ แล้วทั้งสองคนก็เดินเข้ามาหา
“คุณแจ๋ว” คนที่เห็นก่อนเรียก “เอ๊อ นี่ยังไงมานั่งจุมปุ๊กอยู่นี่ ทำไมไม่ออกไปที่งาน”
คุณแจ๋วเงยหน้าขึ้นยิ้มกับผู้ทัก แต่ไม่เห็นความจำเป็นที่จะตอบว่าอย่างไร ผู้ทักก่อนพูดต่อไป
“นี่เธอจำรัชดาได้ไหม รัชดา ยุวนาพร เดี๋ยวนี้ท่านเป็นคุณหญิงริปูสยอง”
คุณแจ๋วหันไปยิ้ม คุณหญิงรัชดายกมือขึ้นไหว้คุณแจ๋วรีบไหว้ตอบ ผู้ที่/*44ทักก่อนจึงกล่าวขึ้น
“เออ ฉันเห็นจะเป็นคนไม่ค่อยมีวัฒนธรรมกระมัง พบเพื่อนโรงเรียนเพื่อนมหาวิทยาลัย ไม่คิดจะไหว้เลย”
“โถ พี่ คุณแจ๋วเธอเป็นรุ่นพี่ของดานี่คะ จะไปเปรียบกับพี่ได้ที่ไหน คุณหญิงรัชดากล่าว ดวงหน้าของคุณหญิงยิ้มละไม ท่วงทีกิริยาดูน่วมไปทั้งตัว
“แล้วนี่ทำหน้าที่อะไรอยู่ คุณแจ๋ว” ผู้ที่เข้ามาทักถามต่อไป “แปลว่าจะไม่ออกไปใช่ไหมนี่ ไม่เห็นแต่งเนื้อแต่งตัว”
“โถ พี่ ทำไมว่าไม่แต่งตัว” คุณหญิงรัชดาค้านอีก “ก็ที่แต่งอยู่นี่ออกสวย”
คุณแจ๋วฟังสองสุภาพสตรีพูดกันไปมาด้วยสีหน้ายิ้มนิดๆ ผู้ทักก่อนกล่าวขึ้น “ดูซิ ไม่เปลี่ยนไปเลย เอะอะก็ยิ้ม เห็นเราน่าขันเสียเรื่อย”
“ไม่ได้พบคุณพี่นับได้สักยี่สิบปีกระมังคะ ตั้งแต่ออกจากมหาวิทยาลัย” คุณหญิงรัชดาพูดต่อ “ดิฉันไม่ได้อยู่จนจบ ออกแต่งงานเสีย ฮิๆ” คุณหญิงทำเสียงหัวเราะเบาๆ ดูกระชดกระช้อยน่าเอ็นดู “คุณหญิงท่านรอง เอ๊ย เดี๋ยวนี้ท่านผู้หญิงซินะ ท่านชอบพูดบ่อยๆ ค่ะว่าท่านอิจฉาคนที่ได้เรียนมหาวิทยาลัย แต่พวกเรารุ่นนั้นผู้ใหญ่ก็ไม่ค่อยสนับสนุนนะคะ เร่งแต่จะให้แต่งงาน ดิฉันก็เลยต้องออก”
“แล้วเธอล่ะ เดี๋ยวนี้เป็นใหญ่เป็นโตขึ้นไปยังไงแล้วล่ะ” คุณแจ๋วกล่าวทักเพื่อนผู้ที่เข้ามาแนะนำคุณหญิงรัชดาขึ้นบ้าง “ก็ได้รับตราเหมือนกันไม่ใช่เรอะ แต่ว่าไม่ถึงกับเป็นคุณหญิงเท่านั้น”
“คุณพี่สุมาลาน่ะ เป็นคนสำคัญที่สุดเลยค่ะ ในสโมสรสตรีของเรา” คุณหญิงรัชดาชิงตอบแทน “ได้รับตราอย่างนั้นซิคะ น่าภูมิใจ ไม่ใช่อาศัยเขา อย่างดิฉันนี่มันอาศัย” พูดจบประโยคแล้วก็หัวเราะฮิๆๆๆ อีกนิดหน่อย
“หือ ที่ไหนได้ อย่างเธอสิถึงจะน่าภูมิใจ อย่างฉันได้กันตั้งหลายสิบคน” คุณพี่สุมาลาค้าน
“ยินดีด้วยทั้งสองคนค่ะ” คุณแจ๋วรวบความ “เป็นไงคะ เรื่องอาหาร /*45มีพอกันดี หรือขาดอะไรไปมั่ง แม่หลานๆ น้องๆ บ้านนี้ก็ไม่เห็นมาส่งข่าวสักคน”
“อ๋อ คุณพี่เป็นผู้อำนวยการเรื่องอาหารหรือคะ” คุณหญิงรัชดาถาม “โอ๊ย อร่อยทุกอย่างค่ะ แล้วก็คงพอสิคะ ถ้าทางเจ้าของบ้านไม่เข้ามาส่งข่าวก็ต้องแปลว่าไม่ขาด”
“แขกเพิ่มจำนวนขึ้นทุกที” คุณแจ๋วพูดเหมือนกับรำพึงกับตนเอง “แรกทีเดียวก็จะเป็นงานทำบุญประจำปีธรรมดาที่บ้านนี้ท่านทำทุกปี พอออกพรรษาแล้ว ก็จะมีแต่ลูกๆ หลานๆ กับญาติๆ แล้วก็เขยิบขึ้นไปฉลองดวงตราพิเศษอะไรของท่านเจ้าพระยา แล้วก็เลยมีการฉลองท่านผู้หญิงคนใหม่เพิ่มขึ้นมา แขกก็เพิ่มจำนวนขึ้นเรื่อยๆ นึกว่าคงจะมีการขาดอาหารกันบ้างละ คนนั้นเหลวบ้าง คนนี้ลืมบ้าง เจ็บเสียบ้าง อะไรบ้าง แต่ก็มาครบ ถึงยังงั้นก็ยังกลัวว่าอาหารจะแพ้แขก”
“ไม่แพ้หรอกเธอ” สุมาลารับรองกับเพื่อน “ถ้าแพ้คงมีคนมาโวยวายแล้ว แหม น่าชื่นใจ แขกเต็มบ้านไปหมด ท่านผู้หญิงฉอ้อนก็น่ารักตามเคย รูปร่างเล็กๆ กระฉับกระเฉง นะรัชดา” ตอนจบหันไปขอความเห็นชอบกับเพื่อน
“น่ารักค่ะ จริงๆ แต่งตัวก็ซ้วยสวย ดูราวกับสาวเด็กๆ” สุภาพสตรีผู้นั้นรับรอง แล้วก็ลดเสียงลงพูดเกือบเป็นเสียงกระซิบ “ว่าแต่พี่สุมาลาว่าจะพาไปห้องเล็กไงคะ อยู่ที่ไหนล่ะ”
“เออ จริงซี มาพบเพื่อนเก่าเลยลืม” พี่สุมาลากล่าว “เธอคงรู้ซีคุณแจ๋ว ข้างบนตึกคนยืนแน่นไปหมด ฉันเลยชวนคุณหญิงนี่เขาลงมา ฉันว่าข้างล่างคงมีบ้างหรอก สำหรับคนทำงานหรืออะไร”
“มีน่ะมี สำหรับคนในบ้านท่าน แต่จะสะอาดหรือสกปรกฉันก็ไม่รู้” คุณแจ๋วตอบ “แล้วแต่งตัวเต็มยศอย่างเธอจะปลดง่ายหรือยากก็ไม่รู้”
คุณหญิงรัชดารับรองว่าเครื่องแต่งกายนั้นปลดถอดสำหรับที่จะบรรเทาทุกข์ง่าย คุณแจ๋วจึงพาเดินห่างจากกระโจมไปเล็กน้อย แล้วเรียกคนใช้/*46ในบ้านเจ้าภาพมาให้พาแขกสตรีผู้มีเกียรติทั้งสองไปตามที่ปรารถนา
พอสองหญิงนั้นไปแล้ว คุณแจ๋วก็ให้เกิดความเหนื่อยและเมื่อยขึ้นมาอย่างมาก เที่ยวมองหามุมที่ค่อนข้างมืดมาได้มุมหนึ่ง จึงยกเก้าอี้เหล็กพับได้สองตัวไปตั้งให้ได้ระยะที่จะนั่งตัวหนึ่ง และอีกตัวหนึ่งรองขาและเท้า แต่พอจักที่ได้เหมาะแก่ความต้องการลงนั่ง และยกขาขึ้นพาดเก้าอี้ตัวที่วางไว้สำหรับจะรับขา ก็มีเสียงหัวเราะคิกคักของดรุณีที่เพิ่งเข้าวัยสาวอยู่ใกล้ แล้วเจ้าของเสียงคิกคักก็วิ่งเข้ามาใกล้คุณแจ๋ว พลางอุทาน
“คุณน้า แหม คุณน้ากำลังจะหาความสบายเชียว อื้อฮือ หนูยังเมื่อยแทบแย่ เดินรับแขกเสียเท้าแทบหลุดแล้วกินข้าวก็ไม่อิ่ม” พอพูดจบผู้พูดก็มายืนทางด้านปลายเท้าของคุณแจ๋ว เป็นเด็กสาวแต่งกายราตรีสโมสร เสื้อแพรบางสีเขียวอมน้ำเงิน ปักลูกปัดเล็กๆ ระยิบระยับอยู่ตรงบริเวณเอว ที่ริมคอเป็นรูปรีไปตามขวางของทรวงอกและที่ปลายเสื้ออันยาวระเท้า สร้อยคอเพชรขนาดเม็ดเล็กซึ่งเป็นฝีมือของช่างชั้นเลิศ แพรวพราวอยู่บนทรวงอกอันเกลี้ยงขาว
“โอ๊ ก็ทำหน้าที่กันคนละอย่างนี่จ๊ะ” คุณแจ๋วประท้วง “น้ายืนน้าเดินมาตั้งแต่บ่ายกี่โมงล่ะ ดูโต๊ะ แล้วก็ดูอาหาร”
“คุณน้าไม่ออกไปดูเขาบ้างนี่ สนุกดี” สาวรุ่นว่า “มัวแต่มาเป็นแม่ครัว”
“ไม่ใช่ ไม่ใช่แม่ครัว” คุณแจ๋วค้านอีก “งานคราวนี้ทำหน้าที่หัวหน้าบ๋อยต่างหาก” พูดพลางเหลือบตาดูญาติผู้น้อยทั่วกาย แล้วกล่าว “ลำไยสวยเหลือเกินวันนี้ ไปตัดเสื้อที่ไหน ใครเลือกแบบ”
หญิงสาวกวาดตาดูรอบๆ ตัว เห็นเก้าอี้เหล็กอย่างที่คุณแจ๋วนั่งอยู่ใกล้ๆ ตัวหนึ่ง จึงบอกให้คนงานที่ยืนอยู่ในบริเวณนั้นยกมาตั้งในระยะที่ตนจะนั่งคุยกับคุณแจ๋วได้ หย่อนตัวลงบนเก้าอี้ก็พลางบ่น
“แหม อยากเอาเท้าขึ้นเหมือนคุณน้าบ้าง เมื่อยเมื้อยเมื่อย”
คุณแจ๋วพิจารณาญาติผู้น้อยตลอดทั้งตัว ดูตั้งแต่ทรงผม เสื้อ รองเท้า และอาภรณ์เครื่องประดับ ที่ติดใจคุณแจ๋วก็คือส้นรองเท้าของเจ้าหล่อนผู้นั้น /*47ส้นนั้นสูงจนปลายเท้าเกือบจะวางลงบนดินไม่ได้ และเรียวเล็กเปรียบได้ดุจเข็ม คุณแจ๋วเห็นแล้วก็เกิดสังเวช ยกเท้าของตนลงจากเก้าอี้ที่ได้พาดไว้ เขยิบเก้าอี้ตัวนั้นไปในทางที่เจ้าหล่อนจะใช้วางเท้าได้ และว่า
“เอ้า วางเสีย ยกขึ้นวางพักเสียประเดี๋ยว ไม่งั้นเท้าจะหักกลาง”
สาวน้อยยกมือขึ้นไหว้ “คุณน้าขา ช่างใจดีจริ๊ง หนูวางจริงๆ ด้วย” พูดแล้วก็กระทำตามพูด แล้วก็ระบายลมหายใจอย่างรู้สึกสบาย
“ว่าแต่เมื่อตะกี้ลำไยว่าหิวข้าว น้าอยากรู้ว่ากับข้าวไม่พอหรือไง” คุณแจ๋วถามขึ้นด้วยความห่วงใยในหน้าที่
“ไม่ใช่ไม่พอค่ะ เราไม่มีเวลาจะกิน มัวแต่ดูท่านผู้ใหญ่คนนั้น ผู้โตคนนี้” ผู้ถูกเรียกว่าลำไยตอบ ชื่อจริงของหล่อนไม่ยาวเท่าของคุณแจ๋ว แต่ก็ไม่มีญาติมิตรใช้เช่นเดียวกัน “โธ่ จริงนะคุณน้า หนูอยากให้คุณน้าเห็นบ้าง แต่ว่า ท่านผู้หญิงคนใหม่ ที่จริงเขาน่ารักนะคะ แต่ว่าเออ จะว่ายังไง แต่ก่อนมีท่านผู้หญิงคนเดียว เอ่ยว่าท่านผู้หญิงเป็นรู้กันละว่าใคร ทีนี้เกิดมีสองคน จะเรียกกันยังไงนี่ หรือจะเรียกท่านผู้หญิงรอง ท่านผู้หญิงใหญ่”
“อะไรกันมีท่านผู้หญิงคนเดียว” คุณแจ๋วค้าน “แล้วคุณยายของเราล่ะ เลิกเป็นท่านผู้หญิงเสียตั้งแต่เมื่อไหร่”
“โอ๊ย อย่างคุณยายไม่นับแล้ว” ลำไยว่า “คุณยายเป็นท่านผู้หญิงอยู่แต่ในบ้าน หนังสือพิมพ์ไม่ลง โทรทัศน์ไม่ออก เอ่ยว่าท่านผู้หญิงสุเรนทรามาตย์ เปรียบเหมือนคนในพงศาวดาร ไม่ต้องนับละ แล้วก็ท่านผู้หญิงแก่ๆ อีกสองสามคน รุ่นคุณยาย ก็ไม่นับเหมือนกัน”
“เออ ให้มันรู้แล้วรู้รอดกันไป” คุณแจ๋วกล่าวอนุโมทนา “แล้วก็ท่านผู้หญิงรุ่นปัจจุบันที่ยังไม่เข้าไปอยู่ในพงศาวดารนี่ เขาก็มีชื่อเสียงของเขา ทำไมจะเรียกท่านผู้หญิงฉอ้อนยังงี้ไม่ได้เหลอ”
“อู๊ย คุณน้า” ลำไยทำเสียงให้ท่านผู้ใหญ่รู้ถึงความไม่ทันสมัยอีกครั้งหนึ่ง “เดี๋ยวนี้เขาเอ่ยชื่อเอ่ยเสียงกันได้เมื่อไร ราวกับพระยะโฮวาห์แน่ะ ออกพระนามไม่ได้ เจ้าพระยาสุเรนทร์ก็เรียกเกือบไม่ได้ เพราะคุณตาน่ะพวกราชการใหม่นี่/*48เขาแสดงว่าเขาเคารพยกย่องกันนี่ เขาต้องเรียกตำแหน่งท่านทุกคำเลย หนูบางทีก็คั้นขัน คนเขาถามว่าเจ้าคุณตาสบายดีเหรอนี่ หนูไม่รู้ว่าเขาพูดถึงใคร บางคนก็เรียกท่านประธาน บางคนก็เรียกท่านที่ปรึกษา หนูจะไปรู้ได้ยังไงว่าคือคุณตา พูดกันได้ตั้งหลายนาทีถึงรู้ว่าเขาพูดถึงคุณตา หนูตอบเปะปะไปตามเรื่อง แล้วก็แอบหัวเราะอยู่กับตัวเอง”
คุณแจ๋วนิ่งฟังอย่างเพลิดเพลิน หัวเราะหึๆ เบาๆ และใช้ความคิดเลยจากที่ญาติสาวพูดไปไกล ลำไยพูดต่อไป
“นี่คุณน้า พูดถึงท่านผู้หญิงฉอ้อน หนูว่าน่ารักน่ะนะ แต่วันนี้หนูนั่งรับแขกเขาอยู่ ประเดี๋ยวขนลุกซู่”
“อะไร ทำไม” คุณแจ๋วซักอย่างเร่าร้อนทันที
“ก็สายสร้อยทับทิมที่เขาใส่มาวันนี้ มันสร้อยพระศอเสด็จนี่ ที่ท่านย่าขายไปยังไงล่ะ โธ่ เขาช่างไม่รู้เลยนะว่าบ้านเรากับเสด็จเป็นอะไรกัน หรือว่าเขารู้แต่เขาอยากอวดก็ไม่รู้”
“น้าก็ยังตามไม่ทันเหมือนกันละ ว่าหนูขนลุกซู่ทำไม” คุณแจ๋วบอก
“โธ่ ก็มันใจหาย” ลำไยอธิบาย “เจ้านายท่านก็ตายกันไป สมบัติแบ่งไปกับลูกๆ หลานๆ ทีนี้ก็ยากจนกันลง จะทำยังไง มันก็ต้องขายของปู่ย่าตายาย คนพวกเราก็ไม่มีปัญญาซื้อ ก็ต้องขายให้พวกเหล่านี้แหละ”
“นี่ละที่พระท่านสอนไว้ว่าอะไรๆ มันเป็นอนิจจังไงล่ะ” คุณแจ๋วว่าด้วยเสียงชวนหัวเราะหน่อยๆ “ไปใจหายทำไม”
“พอหนูอายุเท่าคุณน้าก็คงไม่ใจหายกระมัง” ลำไยว่า “แต่นี่มันเป็นไงไม่รู้ เราเคยเห็นอยู่กับพระทรวงเจ้านายของเรา แล้วมาเห็นอยู่บนหน้าอกใครที่ไหนก็ไม่รู้”
“ก็เขาเป็นคนชั้นผู้นำประเทศคนหนึ่งไงล่ะ” คุณแจ๋วว่า “มิดีกว่าไปอยู่บนหน้าอกคนชนิดอื่นรึ”
ลำไยถอนใจ แต่ดวงหน้ายิ้ม แสดงว่าไม่มีความทุกข์อะไรลึกซึ้งนัก การปรารภทุกข์เมื่อครู่ก่อนเป็นการกระทำที่ต้องด้วยความนิยมของคนในสังคม/*49ของหล่อนเท่านั้นเอง “ก็จริงนะคะคุณน้า” เจ้าหล่อนรีบเห็นด้วย พลางก็ยกเท้าลงจากที่พาด “หนูมาแย่งคุณน้านานแล้ว ดูซีแล้วยังมาคุยเสียเพลิน ป่านนี้คุณป้าใหญ่หรือคุณแม่หาตัวจะใช้ก็ไม่พบ หนูไปก่อนละค่ะ เสียดายคุณน้าไม่ออกไปดูเขาบ้าง” แล้วหล่อนก็จับผมให้เข้าทรงให้เรียบร้อยเอาผ้าเช็ดหน้าผืนน้อยอันมีกลิ่นหอมระรื่นขึ้นมาซับหน้าเบาๆ ลุกขึ้นยืนจับเสื้อให้เข้ารูปรอยที่สมควร ยกมือขึ้นไหว้คุณแจ๋วแล้วเดินกลับไปทางหน้าตึก
คุณแจ๋วกำลังนึกฉิวญาติสาวในข้อที่ไม่เลื่อนเก้าอี้ให้ได้พาดเท้าตามเดิม ทำให้ต้องลุกขึ้นเลื่อนเองทั้งที่มีความเหน็ดเหนื่อยอยู่มากแล้ว พอยกเก้าอี้กลับมายังที่และกำลังเอนตัวลงจะพักผ่อนให้คลายเหนื่อย ก็มีคนเดินเข้ามาหาอีกคนหนึ่ง คราวนี้เป็นญาติผู้ใหญ่ซึ่งทำให้คุณแจ๋วต้องเปลี่ยนอิริยาบถให้เรียบร้อย คือพี่สาวแท้ๆ ของคุณแจ๋วเอง ผู้ซึ่งคนที่รู้จักมาตั้งแต่เล็กมักจะเรียกว่าคุณแป๋ว แต่คนที่ไม่คุ้นเคยมาแต่เดิมเรียกว่า คุณหญิงศิริมา โดยที่คุณแป๋วยังไม่ได้รับราชอิสริยาภรณ์อันใด ทั้งนี้เพราะสามีดำรงตำแหน่งอธิบดี และเป็นคนใกล้ชิดกับหัวหน้าผู้บริหารประเทศ และทุกคนคาดว่าจะเป็นคุณหญิงในอนาคตอันใกล้
“เออนี่ว่ายังไง แม่ค้า ทำไมมานั่งแอบอยู่นี่” คุณแป๋วหรือคุณหญิงศิริมาทักน้อง “ทำไมไม่ออกไปดูแขกเขาบ้างล่ะ เพื่อนเก่าของน้องแจ๋วเขาก็เป็นนางเอกในวันนี้”
คุณแจ๋วพยักหน้า “ต้องดูแลอะไรหลายอย่างแล้วก็ขี้เกียจ”
“นี่มาทำให้ยังงี้น่ะ ตกลงจะได้ค่าแรงหรือเปล่า” พี่สาวถาม
“ไม่รู้ ถ้าตามยุติธรรมมันก็ควรจะได้ แต่ถ้าไม่ได้ ก็นึกสละไป” คุณแจ๋วตอบ
“รวยกว่าเราไม่รู้จักกี่เท่า แต่จะเก็บบิลก็คงไม่ได้มั้ง” ผู้เป็นพี่ปรารภ “ดี ใครขี้เหนียวตืดมักได้ดี ใครเป็นยังไงๆ ก็มักได้ดี ดูแต่นายวิทูรเสียก่อนเถอะ ได้ดีเพราะความบ้าบิ่นแท้ๆ”
“ฮื้อ” คุณแจ๋วทำเสียงค้านเบาๆ นิ่งไปหลายวินาทีระหว่างปรึกษากับ/*50ตัวเองว่า จะเลิกนิสัยออกรับแทนใคร เพื่อสิ่งที่ตนเองเรียกว่าความยุติธรรมหรือไม่ แต่แล้วก็เอาชนะธรรมดาของตนเองไม่ได้ กล่าวต่อไป “เขาดีอื่นหลายอย่าง รูปร่างก็แสนสม้ารต พูดจาก็ไม่เลว แล้วก็เป็นทหาร ไม่ให้กล้าแล้วจะให้เป็นยังไง”
พี่สาวสะบัดหน้าน้อยๆ ทำสีหน้าให้เห็นว่าคร้านจะโต้เถียง “สนุกดีหรอกงานวันนี้” คุยกับน้องสาวต่อไป “ท่านผู้หญิงฉอ้อนเขาก็น่าเอ็นดูตามเคย ใครๆ ชมกันเปาะ ใส่สร้อยพระศอทับทิมของเสด็จอันเบ้อเร่อ สามีคอยชำเลืองดูเรื่อย ไม่ใช่ดูหน้าเมียหรอกนะ ดูสายสร้อย แล้วก็มีแม่สำรวยของเราพยายามใหญ่จะเข้าไปใกล้ๆ พี่ต้องคอยกันแทบตาย กลัวจะไปทักท่านผู้หญิง ว่าไงอ้อน เข้า ทุกวันนี้เขาก็ยังเรียกอยู่ยังงั้นแหละ แล้วก็อยากจะให้ใครๆ รู้ว่าเขารู้จักกันมาดั้งเดิม น่าหัวเราะพี่จำลอง ต้องหาอุบายสายสนร้อยแปดที่จะไม่ให้เมียเข้าไปในปะรำใหญ่ พี่ก็เลยช่วยขู่ว่าเจ้าคุณลุงท่านจะเล่นงานทุกคนที่เข้าไปโดยท่านไม่ได้เรียก สำเร็จ แม่สำรวยไม่กล้าเพราะเอ่ยคุณลุงบ้านนี้ละแกกลัวลาน”
คุณแจ๋วหัวเราะหึๆ เบาๆ ไม่ตอบพี่สาวเพราะคิดไปหลายแง่หลายมุม อีกไม่นานพี่สาวก็พูดต่อ “อย่างน้อยวันนี้เราก็ได้โฆษณากิจการพอสมควรนะ เสียงคนถามกับข้าวมาจากไหน แล้วก็เสียงพวกคุณๆ บ้านนี้บอก ร้านแจ่มแจ๋ว ร้านแจ่มแจ๋วกันใหญ่ ถ้าไม่ได้ค่าแรงก็นึกว่าได้โฆษณาก็แล้วกัน”
“พี่แป๋วจะนั่งไหมนี่” คุณแจ๋วถามขึ้นเพราะเห็นพี่สาวยืนพูดอยู่นานแล้ว
“อยากนั่งก็อยาก อยากออกไปก็อยาก มีอะไรดูแยะ เพิ่งได้เห็นคนใหม่ปนกับคนเก่าวันนี้ สนุกดี บังเอิญเราเข้าได้ทั้งเก่าทั้งใหม่”
คุณแจ๋วนิ่งไม่ตอบคำปรารภนั้น ก็ได้ฟังพี่สาวคุยต่อ “พวกคุณหญิงใหม่ๆ บางคนก็ไม่เลวเลย แต่งเนื้อแต่งตัววางท่าทางเหมาะเจาะ พี่ยังอดแปลกใจไม่ได้เลยมีคุณหญิงเสน่หา สามีเป็นผู้บัญชาการอะไรใหญ่โต แกเรียนหนังสือน้อยกว่าฉอ้อนอีก แต่พูดภาษาอังกฤษได้ทำท่าทางเข้าที้” ลงเสียงที่สุดท้าย/*51เพื่อแสดงความนิยม “แล้วแกก็อ้วนกลม ยิ้มเรื่อย แต่บางคนก็ไม่ไหว คุณหญิงสุรพลพลากร แกหึงคุณอังกาบซึ่งๆ หน้า แหม ถ้าด่าได้แกคงด่าออกมาต่อหน้าแขกนะวันนี้”
“ชักสนุกแฮะ” คุณแจ๋วแสดงความสนใจคึกคักกว่าที่ฟังใครๆ มาตลอดราตรีนี้ “นั่งสิ พี่แป๋ว นานๆ ถึงจะพบพี่แป๋วสักที ชีวิตไปกันคนละทาง เล่าไปซิ อีเรื่องนี้สนุก”
“แหม แกมันก็มาแบบเดิม” พี่สาวว่า “คุณอังกาบ หม่อมราชวงศ์หรือหม่อมหลวงก็ไม่รู้ ดูเหมือนจะหม่อมราชวงศ์ ได้ยินคนเรียกคุณหญิง แต่ก็เอาแน่ไม่ได้สมัยนี้ เขาลือกันทั้งเมืองว่าคุณหลวงสุรพลไปติดเฟี้ยวไปเลยเชียว กลับจากอเมริกา ไม่รู้อายุเท่าไหร่ แต่ดูสาวพริ้ง แต่ก็ไม่ใช่สาวเด็กๆ แกไม่มีกลัวใครเลย ใครมาแบบไหน ฉันก็ไปแบบนั้น วันนี้แกก็เต้นรำกับคุณหลวงสุรพลไม่รู้กี่เที่ยว แล้วก็ออกจากที่เต้นรำ ไปนั่งคุยกันตรงน้ำพุทางโน้น โอย พี่นั่งอยู่กับคุณหญิง แกแทบจะหายใจไม่ออก เสียงเหมือนหอบ ตาล่อกแล่ก พอสามีเดินมาใกล้ แกลุกขึ้นทันที แกบอก คุณหลวง ท่านรัฐมนกี แกเรียกผัวแกยังงี้ทุกที คุณหลวง ท่านรัฐมนกี กลับบ้านกันเถอะ ฉันไม่สบาย”
“แกอาจเป็นโรคหืดก็ได้” คุณแจ๋วว่า “มีอะไรนิดหนึ่งก็หอบ”
“ไม่รู้แก” คู่สนทนาแบ่งรับแบ่งสู้ “โอย แล้วคุณหลวงยังไปยืนตีฝีปากกับสาวนักเรียนนอกอีกหลายนาที แกเลยเข้าไปดึงแขนเดินออกประตูไปเลย แหมกลั้นหัวเราะกันแทบจะไม่ไหว พี่กลางถึงกับต้องลุกไปจากโต๊ะ เพราะกำลังนั่งอยู่กับคุณหญิงรัฐมนตรีอีกหลายคน พวกนั้นบางคนก็ค้นผ้าเช็ดหน้าในกระเป๋า บางคนก็ก้มลงเก็บอะไรใต้โต๊ะ ให้วุ่นกันไปหมด”
“คุณหญิงสุรพลนี่ชื่อตัวแกชื่ออะไร พี่แป๋ว” คุณแจ๋วถามด้วยความสนใจ
“ไม่รู้เหมือนกัน” พี่สาวตอบ แล้วทันทีก็ร้องขึ้นอย่างที่คนเพิ่งจะนึกอะไรขึ้นได้ “ตายจริง ฉันลงมานี่จะหาตัวแม่ต้นห้องของคุณป้าให้ท่าน ขึ้นไปหาท่านบนตึกท่านกำลังอยากได้ตัวต้นห้อง แล้วมาพบแจ๋วเลยมัวคุย ตาย ต้องไป/*52ละนะ ทำไมไม่ไปหาพี่บ้างล่ะ แจ๋วน่ะ คุยกับพี่เขยก็ถูกคอกันยังกับอะไรดี”
พูดจบก็ผละจากน้องสาวเดินอย่างรีบร้อนไปทางเรือนคนใช้ของบ้านเจ้าพระยาสุเรนทรฯ ซึ่งอยู่ห่างออกไปจากกระโจมซึ่งเป็นที่ทำงานของคุณแจ๋วไปหลายเมตร
หมดเวลาพักผ่อนสำหรับคุณแจ๋วแล้ว คนใช้และลูกจ้างหลายคนกำลังยกจานอาหารกลับมาจากโต๊ะที่เลี้ยงแขก และคุณแจ๋วจะต้องบงการควบคุมในเรื่องการเก็บภาชนะต่างๆ เป็นหมวดหมู่เพื่อจะส่งให้เจ้าของ ทั้งที่เจ้าภาพได้ขอยืมมา และที่ภัตตาคารบ้าง ร้านอาหารย่อยๆ บรรจุอาหารส่งมาบ้าง ภาชนะบางอันก็ล้างสะอาดแล้ว บางอันก็ยังไม่ได้ล้าง ต้องมีการตักเตือนให้เอาไปทำความสะอาดที่สถานที่จัดไว้ และคุณแจ๋วยังต้องดูแลว่ามีอาหารชนิดใดเหลือจากการเลี้ยงในปริมาณที่ควรแจกจ่ายต่อไปอย่างไร หรือควรจะทิ้งจะถ่ายอย่างไรอีก คุณแจ๋วหมกมุ่นอยู่กับเหล่าหญิงชายในความรับผิดชอบของตนเองอยู่นาน สักประเดี๋ยวจึงได้ยินคล้ายเพลงสรรเสริญบารมี คุณแจ๋วเงยหน้าจากสิ่งของที่ต้องดูแล ใช้ความคิดนิดหน่อยแล้วก็ออกปากว่า “อ้อ แตรวงเลิกไปละซี” แล้วก็ก้มหน้าและกวาดตาดูภาชนะต่างๆ ในกระโจมนั้นต่อไปอีก แต่อีกประมาณ ๑๕ นาทีต่อจากนั้น คุณแจ๋วก็สะดุ้งพลั้งออกมาว่า “อีลูกหมาดก” เพราะมีมือกระด้างมาจับข้อมือไว้อย่างนุ่มนวล
“ตาย คุณเกริน นึกว่าแดรกคูล่าหรืออะไรมาจับมืออีก” คุณแจ๋วทัก บุรุษในเครื่องแต่งกายราตรีสโมสรในวัยใกล้เคียงกับตน และเช่นเดียวกับคุณแจ๋ว เขาดู “หนุ่ม” เพราะแววตาแสดงถึงความสนใจในชีวิต
“เอ้อเฮอ เปรียบกับแดรกคูล่าเทียวรึ แสงไฟออกสว่างไสว” คุณเกรินออกปาก “เอ้อ ได้ยินแต่อาหารร้านแจ่มแจ๋ว แจ่มแจ๋ว ไม่รัเลยว่าเจ้าของร้านคือคุณสุนทริกานาฏ”
คุณแจ๋วหัวเราะเบาๆ อย่างเบิกบาน “นี่เข้ามากรุงเทพฯ แต่เมื่อไหร่”
“ย้ายเข้ามาได้เกือบ ๓ เดือนแล้ว ตัวมาจริงๆ สักเดือนหนึ่ง” ฝ่ายบุรุษตอบ
/*53“เป็นนายพลแล้วไม่ใช่รี แล้วพบกับเพื่อนเก่ารีเปล่าล่ะ” คุณแจ๋วถาม
“ฮึ อยู่ไปๆ ไม่ถูกไล่ออกมันก็ได้เป็นไป” คุณเกรินตอบ “เพื่อนเก่าน่ะหมายถึงท่านวิทูรหรือยังไง”
คุณแจ๋วมองหน้าพลตรีเกรินเต็มตา ด้วยสายตาแหลมและกวาดรวดเร็ว คุณแจ๋วพิศดูหน้า คิ้ว และโดยเฉพาะดวงตาของเขาได้ถี่ถ้วนตามที่ปรารถนาจะดู และปรารถนาจะอ่านความรู้สึกของเขา แล้วตอบด้วยเสียงที่ราบเรียบ พยายามไม่ให้ความรู้สึกของตนเข้าไปอยู่ในเสียง
“หมายถึงท่านวิทูรด้วย ท่านผู้หญิงฉอ้อนด้วย”
“หมายถึงในงานวันนี้หรือก่อนนั้น” ฝ่ายชายถาม
“เอ้อ งานวันนี้ และก่อนงานวันนี้” คุณแจ๋วบอก
“ให้มันยังงี้ซิเรา” นายพลว่า “ไม่เปลี่ยนไปเลยนะ อยากรู้อยากเห็นตามเคย”
“โอ๊ ถ้าว่าในเรื่องนั้นเปลี่ยนไปแยะ เดี๋ยวนี้อยากรู้แต่ไม่อยากเห็น” คุณแจ๋วบอก
“ฮึ มันชักจะเหมือนๆ กัน แต่...” เขาหยุดไปอึดใจหนึ่ง เขาเคยใช้สรรพนามกับสตรีผู้นี้ว่าอย่างไร เขาควรใช้อย่างเดิมหรือไม่ พอดีกับคุณแจ๋วเอ่ยขึ้น
“นี่ ไม่ได้พบเห็นกันหลายปี เหตุการณ์อะไรๆ ก็เปลี่ยนไป ถ้าผิดพลาดก็ขออภัย ที่จริงเคยนับถือเป็นพี่ยังไงก็ยังงั้นนะ”
“ฉันก็กำลังคิดจะเรียกคุณแจ๋วยังไง และจะพูดยังไงเหมือนกัน”
“ก็อย่ามาถือกันเลยเรื่องอย่างนี้” คุณแจ๋วยิ้มอย่างชื่นบาน “เรื่องยิ่งกว่านี้ยังไม่ถือกันนี่”
เกรินมองหาที่นั่ง เห็นเก้าอี้เหล็กตัวหนึ่งอยู่ใกล้ๆ เขาก็ยกมาตั้งใกล้คุณแจ๋ว ผู้ซึ่งยืนมองลูกมือนับจานใส่อาหารอยู่ แต่ที่ใกล้ตัวคุณแจ๋วมีเก้าอี้ตัวหนึ่งตั้งอยู่เหมือนกัน เขาจึงเอามือตบลงที่เก้าอี้นั้นพลางว่า
“ไม่รู้จักแก่เลยนะ ยืนอยู่ได้ ไม่เห็นจำเป็นสักนิด หรือว่านั่งมาตลอด/*54เวลา เพิ่งจะยืน”
“นั่งบ้าง ยืนบ้าง เดินบ้าง มาตั้งแต่บ่าย” คุณแจ๋วตอบพลางหย่อนตัวลงบนเก้าอี้ แล้วพิศดูหน้านายทหารคู่สนทนาอีก เขาเริ่มรู้สึกตัวว่าถูกพิศ รู้สึกว่าเลือดวิ่งขึ้นหน้า แล้วเขาก็กล่าวกลบเกลื่อนความรู้สึก
“จริงนะ คุณแจ๋ว นี่เราไม่ได้พบกันกี่ปีแล้ว แต่เธอไม่เปลี่ยนแปลงไปเลย”
“คุณเกรินก็ไม่เปลี่ยน นอกจากในทางดีขึ้นเดี๋ยวนี้ก็หล่อขึ้นอีก พูดจริงๆ นะ”
“แล้วยังไงถึงไม่โผล่ออกไปที่งานบ้างเลย จนจวนจะกลับแล้วถึงได้พบคุณแป๋ว ถึงได้รู้ว่าคุณแจ๋วอยู่ที่นี่”
คุณแจ๋วยิ้มอย่างสดใสอย่างที่ไม่ได้ยิ้มกับใครเลยตลอดวัน “เทวดากรุณาแจ๋ว เอ้อ เรื่องไม่ออกไปน่ะมันขี้เกียจ แล้วก็ที่มานี่ ไม่ได้รับเชิญมางาน ทีแรกท่านเจ้าภาพ ก็เห็นจะเป็นคุณพี่ใหญ่น่ะแหละ ไปติดต่อที่ร้านว่าให้มารับจัดอาหาร แล้วเมื่อพบว่าเจ้าของร้านแจ่มแจ๋วเป็นใคร ก็เลยเพิ่มหน้าที่ กลายเป็นอำนวยการเรื่องการเลี้ยงทั้งหมด”
“เจ้าคุณที่นี่ท่านไม่มีบริวารหรอกหรือ ไม่มีคุณหญิงคุณนายมาเป็นแม่ครัว แม่ห้องรับแขก แม่ดอกไม้อะไรๆ” เกรินถาม
“บ้านนี้ตั้งแต่ไหนแต่ไรไม่มีอย่างนั้น ตั้งแต่ท่านเป็นเสนาบดีก่อนเปลี่ยนการปกครองท่านก็ไม่เคยมีลูกน้องแบบนั้น” คุณแจ๋วอธิบาย “มีมาบ้างเหมือนกันละ คนภักดีแบบนั้น แต่จดไม่อยู่ เพราะลูกหลานของท่านเองมันเยอะแยะ แล้วก็แม่เลี้ยงท่าน พวกหม่อมๆ เจ้าคุณพ่อท่าน ก็ตั้งสามสี่คน ใครโผล่เข้ามาท่านก็เชิญขึ้นตึก เชิญขึ้นตึก แล้วลูกน้องทางราชการของท่านสมัยนั้นหัวนอกโดยมาก เฟี้ยวๆ กันทั้งนั้น แล้วเมียเขาก็พวกที่จะต้องเป็นแขกของท่านนั่นเอง หรือถ้าจะช่วยงานท่าน ก็รับใช้จ้าวนาย จ้าวนายจริงๆ น่ะนะ เจ้านายลูกหลานพระเจ้าแผ่นดินน่ะ ไม่ใช่อย่างที่เรียกกันสมัยนี้”
“แหม ไม่ต้องอธิบายหรอกจ้ะ ราวกับฉันจะไม่รู้ศัพท์ของเธอเชียว” /*55คู่สนทนาว่า “แล้ววันนี้ลูกหลานท่านออกไปเป็นแขกกันหมด นอกจากเธอคนเดียวรึ”
“เขาก็ทำงานเกี่ยวกับการตระเตรียม แล้วก็จัดดอกไม้อะไรเทือกนั้น” คุณแจ๋วตอบ “แล้วก็ยังมีหม่อมแม่เลี้ยงคนสุดท้องของท่าน ยังเหลืออยู่อีกคน ก็เป็นแม่กองปอกผลไม้ ส่วนขนมก็สั่งเอาตามร้าน เดี๋ยวนี้มันง่ายนี่นะ เขามีทำขายกันทุกอย่าง”
เกรินหัวเราะพลางกล่าว “ไอ้ศัพท์แปลกๆ ก็ไม่เปลี่ยน แม่เลี้ยงคนมีที่ไหนบ้าง เขามีแต่น้องสุดท้อง ลูกสุดท้อง แม่เลี้ยงไม่ได้ออกจากท้องนี่นะ”
“จริงละ” คุณแจ๋วหัวเราะยอมรับผิด แต่ยังไม่ทันจะว่าอะไรต่อไปเกรินก็ชิงพูดขึ้น
“ก็แล้วทำไมถึงไม่โผล่ออกไปบ้างเลย คงพอหาเวลาได้บ้างหรอกน่ะ”
“นั่นฉันตอบแล้ว” คุณแจ๋วค้าน ลากเสียงให้คำพูดห่างกัน “แต่ว่าคุณเกรินละซิ ฉันถามตั้งแต่ต้นว่าพบเพื่อนเก่าหรือเปล่า ยังไม่ได้ตอบ”
“เอ้อ จริง” เขารับผิดบ้าง “แต่มันสำคัญเหลือเกินเชียวรึ พบหรือไม่พบ เพื่อนเก่าคู่นี้”
“เอ ไม่รู้ซี ถ้าเห็นไม่สำคัญ ไม่ตอบก็ได้” คุณแจ๋วตกลงอย่างง่ายดาย
เงียบกันไปนานพอใช้ แล้วเกรินกล่าวขึ้น “ที่จริงก็สำคัญมาก เพื่อนเก่าของเรา เขาเป็นคนสำคัญมากของเราทุกคน เกือบๆ จะว่าชีวิตของเราทั้งหลายอยู่ในมือเขา แต่พูดอย่างนี้บางทีก็ไม่ค่อยถูกใจคนบางคน”
คุณแจ๋วจ้องจับตาผู้พูดด้วยความสนใจ “ทำไม ที่ไม่พอใจเรื่องอะไร”
“ก็พวกเราก็มีหลายพวก พวกที่เขาว่าให้ทหารปกครองอย่างนี้ก็ไม่ใช่ประชาธิปไตยแท้ก็มี และพวกที่เขาไม่ชอบส่วนตัวก็มี ทหารด้วยกันอยากเป็นเหมือนเขาแต่ยังเป็นไม่ได้ก็มี”
“เป็นยังไง ส่วนตัวเขาเป็นยังไง ที่ไม่ชอบน่ะ” คุณแจ๋วซัก
“หลายเรื่อง แต่ว่าอย่าเพิ่งพูดเดี๋ยวนี้เลย ยังไม่อยากพูด” คู่สนทนา/*56ตัดความ “อยากรู้เรื่องคุณแจ๋วมากกว่า เขาว่าเธอทำแก่นออกไปอยู่คนเดียวไม่พะพิงพี่น้อง” ระหว่างพูดทั้งน้ำเสียงและสายตาแสดงความเอ็นดูมากกว่าจะติเตียน
คุณแจ๋วมองเขาอย่างอ่อนโยน “ไม่มีอะไรมากหรอก แต่คนเรามันต้องรู้จักโตบ้าง ไม่ใช่เป็นเด็กจนตาย แต่ว่า ขอรู้อะไรต่อไปอีกหน่อย แล้วก็ฉอ้อน คุณเกรินได้พบไหม ดูเขามีความสุขบริบูรณ์นะ”
ดวงตาของเพื่อนสนทนาเปลี่ยนแววไปเล็กน้อย คุณแจ๋วยังมองดูเขาอย่างอ่อนโยน เขาตอบภายหลังที่ตรึกตรองสักครู่หนึ่ง “วันนี้สวยพิเศษ ดูกระชดกระช้อย และไม่เปิ่นเลย และ และ น่ารัก” เขาพูดด้วยเสียงที่หายลงไปในลำคอ “คงจะมีความสุขบริบูรณ์อย่างที่เธอว่า” เขาหยุดไปอีกนิด แล้วเสริม “และเธอล่ะ คุณแจ๋ว เธอก็มีความสุขดีนะ”
“ค่ะ แจ๋วมีความสุขดี” คุณแจ๋วตอบ น้ำเสียงเหมือนเมื่อยังเป็นเด็กสาว และแววตายิ่งอ่อนโยนยิ่งขึ้น และทันใดทั้งสองชายหญิงในมัชฌิมต้องสะดุ้ง มีชายหนุ่มสองคน แต่งกายด้วยชุดกางเกงและเสื้อขาวอย่างเรียบร้อย ผ้าผูกคออย่างหูกระต่ายสีดำเพื่อจะให้ดูคล้ายเครื่องราตรีสโมสร ทั้งสองหน้าประพิมพ์ประพายคล้ายนายพลเกริน คุณแจ๋วเดาได้ทันทีว่าเขาคือใคร ถึงแม้จะไม่ได้ออกปากเรียกขึ้นพร้อมกัน
“นี่ไง คุณพ่อ คุณพ่ออยู่นี่”
คุณพ่อหันไปดูชายหนุ่มรูปงามทั้งสองคน “แน่ะ เจ้าสองคนนี่มาแต่ไหน มาเรียกพ่อราวกับลูกแกะ มา มา ไหว้คุณอาเสีย คุณอาของแกคนนี้ จะว่าไปแกจะเรียกว่าแม่ของแกก็ได้”
บทที่ ๕
/*57ท่านผู้หญิงฉอ้อน กลับถึงเคหาสน์ประจำตำแหน่งของสามีแล้ว ขณะที่ยังมีผู้กล่าวถึงอยู่อีกหลายคนในราตรีนั้น ทั้งที่เป็นแขกลูกหลานและบริวารของเจ้าพระยาสุเรนทรฯ ท่านผู้หญิงคนใหม่ผู้ยังไม่ค่อยรู้สึกว่าตัวเองเป็นท่านผู้หญิง นอนอยู่บนฟูกบรรจุวัสดุเบาหยุ่นวิเศษกว่านุ่น บุด้วยวัสดุที่นิ่มเนียนแก่สัมผัส อันเป็นผลจากวิทยาการและความชำนิชำนาญสมัยใหม่ และปูลาดด้วยผ้าลินินเนื้อละเอียดมันลื่นประดุจแพร ซึ่งเป็นผลของความรู้ความเชี่ยวชาญของชาวยุโรปมาแต่โบราณกาล นัยน์ตาของท่านผู้หญิงไม่ยอมหลับลง ทั้งที่พยายามทำใจและบังคับประสาท แต่ความสดชื่นของคนที่ยังไม่ล่วงล้ำเข้ามัชฌิมวัยกี่มากน้อย อันเนื่องมาแต่สุขภาพที่สมบูรณ์ ทำให้ไม่รู้สึกเพลียหรือเหนื่อย ยิ่งรู้สึกตัวเบาสบายในยามดึกอากาศเย็นและเสียงต่างๆ เงียบสงัด ท่านผู้หญิงจึงนอนนิ่งอยู่บนที่นอนใต้ผ้าแพรจีนสีฟ้ามัวเมฆด้วยจิตใจสงบ ถึงแม้ว่าจะไม่ได้นอนอยู่เคียงข้างสามีดังที่ตนปรารถนา อย่างน้อยคืนนี้ท่านยังมานอนอยู่ในห้องอันตบแต่งงดงามนี้เป็นเพื่อนภรรยาบนเตียงที่ตั้งคู่กัน ไม่ไปนอนอีกห้องหนึ่ง ซึ่งท่านว่าเป็นความสะดวกแก่ท่าน ในเมื่อท่านเสร็จกิจของราชการอันกว้างขวาง/*58และซับซ้อน เป็นต้นว่าประชุมผู้ร่วมคิดร่วมรู้งานกันอยู่จนดึกดื่น หรืออ่านรายงานอยู่คนเดียว หรือบอกข้อความให้เลขานุการจดตามคำของท่าน และบางโอกาสท่านก็เรียกเลขานุการประจำทบวงงานซึ่งได้ตั้งขึ้นเป็นพิเศษเพื่อท่านบัญชา ซึ่งมักจะเป็นสตรีสาวน้อยบ้างสาวใหญ่บ้าง ล้วนมีรูปสมบัติและเป็นคนแคล่วคล่องมีความรู้ มาสั่งงานและปรึกษากันจนเวลาใกล้อรุณ
คืนนี้ท่านผู้หญิงฉอ้อนรู้สึกตื่นเต้นไปในทางดี ท่านผู้หญิงไม่ได้คิดเลยว่าท่านเจ้าพระยาสุเรนทรามาตย์ ผู้ได้ดำรงตำแหน่งราชการชั้นสูงยิ่งในประเทศมาหลายยุคหลายสมัย จะมีใจเมตตาอารีถึงกับมีการเลี้ยงฉลองเครื่องยศท่านผู้หญิง พร้อมกับที่ลูกหลานของท่านซึ่งหลายคนมีตำแหน่งสูงในราชการ หรือมีฐานะเป็นที่ยกย่องในสังคม มีงานใหญ่ฉลองตราชั้นสูงพิเศษของท่าน เพราะเครื่องราชอิสริยาภรณ์ที่มีทั้งหมดในกรุงสยาม ที่อยู่ในข่ายที่ท่านจะได้รับ ท่านก็ได้รับเสียครบทุกอย่างแล้ว ท่านผู้หญิงได้เห็นงานเลี้ยงงานรับรองมาหลายชนิดหลายครั้งหลายครา แต่นอกจากที่เป็นงานพระราชพิธีในราชสำนัก หรือแม้งานในราชสำนัก ก็มักมีอะไรที่เป็นข้อสะดุดตาสะดุดใจท่านผู้หญิง ที่จะครึกครื้นได้ท่วงที ไม่มีข้อตำหนิได้เลยเหมือนงานวันนี้ เกือบจะกล่าวว่าไม่เคยได้ประสบ การจัดสถานที่แสดงถึงความชำนาญ กำหนดวางเขตได้ส่วนสัด และการประดับอาคารถาวรและอาคารชั่วคราวด้วยประทีป ด้วยดอกไม้ ด้วยพืชพันธุ์ ที่เหมาะแก่แต่ละเขตแต่ละอาคาร แสดงถึงรสนิยมสูง การเลี้ยงอาหาร แสดงถึงความพินิจพิเคราะห์ว่า อาหารชนิดใดมีรสอย่างใด เป็นอาหารที่ต้องรับประทานในเวลาที่สุกนานแล้วหรือเพิ่งจะสุก หรือเป็นชนิดที่ตักแบ่งง่าย วางง่าย บริโภคง่าย หรือต้องการให้มีผู้ส่งผู้รับอย่างไม่ผิดพลาด ส่วนการรับแขกนั้นเล่า ยิ่งแสดงถึงความรู้ทันในเหตุการณ์และจิตใจของผู้ที่ได้รับเชิญไปในงาน เมื่อรถยนต์หาหนะของท่านผู้หญิงและท่านสามีแล่นเข้าเขตคฤหาสน์ของท่านเจ้าพระยา ท่านผู้หญิงแลเห็นท่านเจ้าของบ้านยืนด้วยท่าทีอันน่าเคารพอยู่ที่ลานหน้าตึก เมื่อรถเข้าไปเทียบกับบันไดและท่านเจ้าของงานเดินลงมารับ สายตาของท่านผู้หญิงแลลอดเข้าไปในห้องรับแขกที่อยู่ในตอนหน้าของอาคาร เห็นมี/*59สมาชิกขั้นสูงแห่งพระราชวงศ์ประทับอยู่หลายพระองค์ ท่านผู้หญิงรู้สึกกังวลนิดๆ ว่าจะต้องระมัดระวังอิริยาบถจนไม่สนุกกับงาน และยังคิดห่วงความรู้สึกของท่านสามี ว่าจะประมาณความยิ่งใหญ่ในอำนาจของตนกับความสำคัญของพระราชวงศ์อย่างไร แต่แล้วก็ปรากฏว่าความกังวลนั้นละลายหายไปหมด ด้วยความฉลาดของเจ้าภาพ ผู้มีไหวพริบสามารถลำดับกิจที่แขกและเจ้าภาพพึงกระทำในงานเช่นที่มีในคืนวันนี้ ให้ถูกจังหวะของคนและของงาน จนกระทั่งผู้ที่เป็นที่ยกย่องในสังคมสองประเภท คือผู้ที่มีกำเนิดสูงและผู้มีอำนาจไม่จำเป็นต้องวัดต้องเทียบคุณค่าราคาของตน ต่างก็รู้สึกว่าได้รับความยกย่องของเจ้าของงานไม่ยิ่งไม่หย่อนกว่ากัน ด้วยเจ้าของงานจัดให้แขกสองประเภทนี้พบกันและหลีกเลี่ยงกันได้ ในระยะและจังหวะที่พอเหมาะพองาม
แต่การที่ท่านผู้หญิงยังคงนอนตาสว่างอยู่จนเวลาใกล้อรุณนั้น หาใช่ด้วยความชื่นชมหรือตื่นเต้นที่กล่าวมาแล้วไม่ ถึงแม้ว่าในคืนนี้ท่านผู้หญิงฉอ้อนรู้สึกว่าตัวของตัวนั้นเหมือนกับได้ขอยืมบทบาทของใครคนหนึ่งที่ไม่ใช่ตนมาแสดงชั่วคราว แต่เมื่อกลับมาถึงบ้านแล้ว ความรู้สึกนั้นก็หมดไป เพราะชื่อหนึ่งที่กระทบหูอยู่ตลอดในงานราตรีสโมสรยังก้องอยู่ ท่านผู้หญิงหาโอกาสที่จะถามใคร ขอความรู้ที่ใคร่รู้จากคนหนึ่งคนใด ที่จะเหมาะกาละเหมาะบุคคลไม่ได้ ชื่อนั้นก็คือชื่อแจ่มแจ๋ว ความสนิทสนมที่เคยมีกับสหายร่วมวัยในอดีต ทำให้ท่านผู้หญิงเดาได้ว่าชื่อนี้จะต้องเกี่ยวข้องกับสหายคือ คุณแจ๋ว แต่ทำไมคุณแจ๋วจึงจะไปเป็นเจ้าของร้านอาหาร และถ้าคุณแจ๋วไปในงานของท่านเจ้าคุณ คุณแจ๋วก็น่าจะออกมาช่วยรับแขกหรือเป็นแขกคนหนึ่งเอง ท่านผู้หญิงเห็นคุณหญิงศิริมา หรือคุณแป๋วในใจของท่านผู้หญิง เดินผ่านไปกับลูกหลานท่านเจ้าพระยาสองครั้ง แต่ในขณะที่มีภรรยาเอกอัคราชฑูตคนหนึ่งเข้ามาสนทนาด้วยทั้งสองครั้ง และต่อจากนั้นก็มีท่านผู้หลักผู้ใหญ่ที่เคยมีตำแหน่งสูงในราชการ ในอดีตบ้าง ปัจจุบันบ้าง เข้ามาปราศรัย และชี้ชวนให้ชมสิ่งนั้นคนนี้อยู่ตลอดเวลา
ทำไมหนอ ดำแหน่งที่สูงส่งของสามี จึงจะต้องนำความว้าวุ่นในส่วนลึก
ของจิตใจมาเป็นเงาตามตัว ทำไมเพียงแต่อยากพบคุณแจ๋ว ดูช่างหาโอกาสยาก/*60เสียจริงๆ บัดนี้ก็เป็นที่ประจักษ์แล้ว หรือเดาได้แล้ว ว่าคุณแจ๋วอยู่ในกรุงเทพฯ อยู่ในเมืองเดียวกันแท้ๆ ทำไมจึงพบกันยากเย็นถึงแค่นี้ และนอกจากคุณแจ๋วก็มีคุณเกรินอีกคนหนึ่งในคืนวันที่กล่าวถึงนี้ ท่านผู้หญิงได้พบกับเพื่อนเก่าของสามีคือคุณเกริน แต่ดูคุณเกรินไม่ใช่คุณเกรินคนเก่าเลย คุณเกรินซึ่งก็เป็นนายทหารชั้นผู้ใหญ่แล้ว ดูไม่ค่อยจับตาท่านผู้หญิงฉอ้อน พูดด้วยอย่างสุภาพสองสามคำแล้วก็หลีกเลี่ยงไป แต่คนรู้จักใหม่สิ ไม่รู้เขามากันจากไหน มีจำนวนเท่าใดไม่อาจประมาณ เขาเข้ามาแสดงความจงรักภักดีทุกทาง เข้ามาจนกระทั่งในห้องแต่งตัวเพื่อจะช่วยแต่งตัว จนจำหน้าไม่ค่อยจะได้ ทำไมจึงเป็นเช่นนั้น ความมีอำนาจ มีตำแหน่งสูงในบ้านเมือง จำเป็นด้วยหรือที่จะเกียดกันมิตรเก่าออกไป พาแต่มิตรใหม่เข้ามาแทนไม่เห็นเป็นเหตุเป็นผลแก่กันเลย
ท่านผู้หญิงนอนคิดไป ชีวิตในสมัยที่ยังเป็นเด็กสาว เป็นเมียสาว เป็นแม่สาว ภรรยานายทหารชั้นผู้น้อย รูปงาม เป็นสามีที่รักดูดดื่ม ไม่ร่ำรวยแต่ไม่ยากจน กับชีวิตขณะนี้ ชีวิตภรรยาของผู้มีอำนาจเกือบจะสูงสุดในเมืองไทย เต็มไปด้วยพิธีรีตอง แวดล้อมด้วยคนแปลกหน้าเปลี่ยนไปมาอยู่เป็นระยะๆ ชีวิตชนิดไหนเป็นสิ่งพึงปรารถนา แล้วภาพภายในห้องนอนอันเต็มไปด้วยวัตถุราคาแพงก็เลือนหาย ภาพเรือนน้อยในกรมทหารที่กองพันที่เมืองเพชรบุรีเข้ามาแทน
ฉอ้อนได้แต่งงานกับคุณวิทูรในเดือนพฤศจิกายน หกเดือนหลังจากที่หล่อนได้รับจดหมายฝากรักฉบับแรกในชีวิตของหล่อนจากเขา อุปสรรคในการแต่งงานของฉอ้อนกับนายร้อยตรีวิทูรก็มี “ท่าน” หรือ คุณกำยาน กับบิดามารดาของคุณวิทูรเอง “ท่าน” ขัดข้องอยู่แต่เรื่องการเรียนของฉอ้อน ท่านว่าฉอ้อนเรียนน้อยไปสำหรับผู้หญิงสมัยใหม่ โดยเฉพาะถ้าจะเป็นภรรยาข้าราชการ ส่วนบิดามารดาของคุณวิทูรนั้น เมื่อได้รับคำบอกเล่าจากลูกชายว่ามีความพึงพอใจในหญิงสาวชาวเพชรบุรีคนหนึ่ง ที่ตนไม่รู้จักวงศ์ญาติมาเลยก็ไม่ค่อยจะพอใจ อีกทั้งบิดามารดาของเขาก็ยังได้ทาบทามบุตรีในตระกูลของมิตรชาวสวน ซึ่งเป็นอาชีพอย่างเดียวกับตนไว้ เรื่องนี้ฉอ้อนไม่น่าจะได้ทราบ แต่โดยบังเอิญและโดย/*61ไหวพริบของเฌอน้องชาย เรื่องนี้จึงมาเข้าหูหล่อน
หลังจากวันที่ ท่าน ได้เจรจากับฉอ้อน ให้ฉอ้อนพิจารณาข้อเสนอของท่านแล้ว ฉอ้อนก็ได้ลาท่านกลับไปบ้าน ฉอ้อนไม่ไปหาท่านอีกเป็นเวลาหลายวัน เพราะฉอ้อนรู้แล้วว่า คำตอบของฉอ้อนจะไม่ต้องด้วยความปรารถนาของท่าน ในเรื่องอื่นใด ฉอ้อนคงจะไม่ขัดใจท่านเลย แต่ในเรื่องการแต่งงานกับนายทหารหนุ่มวิทูรนี้ฉอ้อนได้ตัดสินใจแล้ว ไม่ใช่ตัดสินในเมื่อได้รับจดหมายของเขา แต่ได้ตัดสินใจโดยไม่รู้สึกนึกตั้งแต่วันที่เขายืนอยู่ริมแอ่งน้ำใต้ต้นจิก
ระหว่างที่ “ท่าน” รอคำตอบของฉอ้อน และคุณพ่อและแม่รอฟังคำแนะนำของท่าน วิทูรได้รับทราบจากพี่สาวของเขา เรื่องที่บิดามารดาได้ทาบทามหญิงหนึ่งไว้ให้เขา พี่สาวของเขาได้เดินทางมาเพชรบุรี และได้นำความปรารถนาของบิดามารดามาให้เขาทราบ หลังจากที่ได้รับจดหมายจากเขาขอร้องให้ดำเนินการไปสู่การสมรสระหว่างตัวเขากับหญิงที่เขารัก
เมื่อนายทหารหนุ่มได้ทราบเรื่องราวจากพี่สาวเขามีความกลุ้มใจอึดอัดกระวนกระวาย เขาได้ลั่นวาจาอย่างหนักแน่นไปยังหญิงที่เขารัก แสดงถึงความแน่วแน่ของใจของเขาแล้ว และทั้งยังได้กล่าวก้าวเกินไปถึงผู้ใหญ่ที่เป็นที่นับถือ ไม่ใช่แต่ของหล่อน แต่เป็นที่นับถือของคนทั้งเมืองก็ว่าได้ ที่สำคัญที่สุดก็คือท่านเป็นที่นับถือของผู้บังคับกองพัน ผู้บังคับบัญชาของเขา และของคุณหลวงกล้าฯ ผู้ที่จะเป็นที่พึ่งของเขาในเรื่องนี้ การที่เขาจะโอนอ่อนไปตามบิดามารดาย่อมไม่ได้ แต่การที่จะแข็งขืนบิดามารดานั้น ในสมัยนั้นไม่ใช่สิ่งกระทำได้ง่ายๆ เขาจะทำอย่างไรดี บิดามารดาของเขาในทางทรัพย์เรียกว่าอยู่ในฐานะดี เขาได้หวังไว้ว่าการแต่งงานของเขาจะมีหน้ามีตาไม่มีใครในเพชรบุรีกล้าดูหมิ่นยิ้มหยัน แต่ถ้าเขาแข็งขึนกับบิดามารดา เขาไม่แลเห็นว่าการแต่งงานของเขาจะน่าชื่นชมภาคภูมิใจได้ และโดยเฉพาะ ถ้าหากฝ่ายหมื่นชำนาญเรียกร้องเอาสินสอดทองหมั้น เขาจะทำอย่างไร เขาไม่ได้คิดเลยว่าอุปสรรคจะเกิด นอกเหนือไปจาก “ผู้หญิงแก่ๆ คนหนึ่ง” ที่บังอาจจะเข้ามาขัดขวางความปรารถนาของเขา
เมื่อมีความกลุ้มใจ ก็เป็นธรรมดาที่ต้องปรึกษากับใครสักคน ถึงแม้ว่า/*62ในอุปนิสัยของเขานั้น การที่ต้องปรึกษากับใครเป็นสิ่งที่ไม่ทำให้เกิดความพึงพอใจเลย การที่เขาต้องพึ่งคุณหลวงกล้าฯ นายทหารนอกราชการ ในการติดต่อทาบทามสู่ขอฉอ้อน เขาก็ต้องฝืนใจทำ เพราะคุณหลวงกล้าฯ มีความคิดเห็นที่ไม่สบอารมณ์เขานัก แต่ในขณะเดียวกัน ในบรรดาคนมีอาวุโสในจังหวัดนั้น ก็มีคุณหลวงกล้าฯ ที่แม้ว่าจะมีความคิดความรู้สึกไม่ตรงกับเขานัก ก็ยังมีความคิดอะไรบ้าง และยังเป็นทหาร ส่วนนายทหารอื่นๆ ดูไม่สนใจในเรื่องของบ้านเมืองหรือเรื่องใดกี่มากน้อย นอกไปจากการรื่นเริงเฮฮา เรื่องความวิตกกังวลเกี่ยวกับความยากจนบ้าง หรือการที่ต้องโยกย้ายบ่อยๆ นายร้อยหนุ่มจำเป็นต้องคบกับพลเรือนบางคนเป็นผู้พิพากษาหนุ่มๆ บ้าง อัยการบ้าง ซึ่งมีความคิดความเห็นพอให้คุยกันสนุก แต่ไม่ค่อยถูกใจเขานักเพราะเป็นพลเรือน
แต่เพื่อนที่สบใจที่สุดในกองพันมีอยู่คนหนึ่ง ร้อยโทเกริน เป็นทหารจบก่อนเขาปีหนึ่ง เกรินเป็นทหารเต็มตัว อย่างที่เรียกว่า ร้อยเปอร์เซนต์ เขาไม่เคยอยากเป็นอื่นเลยนอกจากทหาร เขาช่างจำเรื่องราวเกี่ยวกับประวัติการยุทธ์ จำประวัตินายพลที่มีชื่อเสียงในประเทศต่างๆ เขาสามารถอ่านหนังสืออังกฤษ และมีเรื่องเล่าจากหนังสือที่เขาอ่านเสมอ จนเพื่อนของเขาเกิดความทะยานใจอยากอ่านหนังสืออังกฤษได้เหมือนเขา เกรินเป็นคนเยือกเย็นอ่อนโยน สมกับเรื่องอัศวินที่เขาชอบเล่าให้เพื่อนฟัง เรื่องที่เขาเล่าเขาสนทนาล้วนแต่เป็นอุดมคติซึ่งนายร้อยหนุ่มวิทูรรู้ในส่วนลึกของจิตใจว่า มนุษย์จะเข้าถึงไม่ได้ แต่เมื่อเกรินเล่าให้เขาฟัง มีอะไรที่ดูดดึงให้เขาฟัง และชอบซักถามให้อธิบาย
เกรินเป็นญาติกับคุณกำยาน แต่คำพูดและทีท่าทำให้คนเข้าใจว่าเป็นญาติห่างๆ เกรินเรียกคุณกำยาน “ท่าน” เหมือนคนในจังหวัดนั้นทั่วไป แต่คุณกำยานมักพูดกับเกรินโดยใช้สรรพนามเรียกตัวเองว่า “ป้า” เมื่อวิทูรมีความกลุ้มใจในเรื่องบิดามารดาพยายามขัดขวางการร่วมชีวิตกับฉอ้อน ผู้ที่เขาย่อมนำเรื่องมาปรับทุกข์ก็คือเกริน
คุณเกริน จะได้รับคำว่าจะช่วยเหลือคุณวิทูรอย่างไร ฉอ้อนไม่มีทางรู้ ทั้งที่ได้พยายามถามสามีในเวลาต่อมาหลายครั้ง เขามักจะเห็นความอยากรู้ของ/*63หล่อนเป็นเรื่องขัน และมักตอบหัวเราะๆ ว่า “ใครจะไปจำได้” แต่ฉอ้อนยังไม่คลายความอยากรู้อยู่จนทุกวันนี้ อย่างไรก็ตาม วันหนึ่งในราวเดือนสิงหาคมระหว่างโรงเรียนของเฌอปิดภาคเรียน แต่โรงเรียนของฉอ้อนยังเปิดอยู่ ฉอ้อนได้รับจดหมายซึ่งเฌอเป็นผู้นำมาอีกฉบับหนึ่ง ฉอ้อนกำลังอยู่ที่โรงเรียน เฌอนำจดหมายมาส่งให้ก่อนที่ฉอ้อนกลับบ้าน และบอกแก่พี่สาวว่า
“ไม่ใช่จดหมายคุณวิทูรนะพี่ ของคุณเกริน”
ฉอ้อนรับจดหมายด้วยใจเต้นตึกตัก นายทหารหนุ่มหน้าตาหมดจด มีขนาดสันทัดท่าทางเรียบร้อย เป็นเพื่อนสนิทของคุณวิทูร เขาเขียนจดหมายถึงหล่อนทำไมเขาจะเป็นคู่แข่งกับคุณวิทูรหรือ แต่ทางดีที่สุดก่อนที่จะคิดเดามากความไป คือรีบอ่านจดหมายที่ได้รับ ฉอ้อนจึงแอบเข้าห้องเรียนว่างห้องหนึ่ง หาที่นั่งที่ลับตาคนพอสมควร แล้วฉีกจดหมายออกอ่าน
“คุณฉอ้อน ทราบ
ผมขอเขียนจดหมายฉบับนี้ถึงคุณสั้นๆ หวังว่าคุณคงจะไม่ถือโทษ ในเมื่อคุณทราบแล้วว่าเพื่อนผมวิทูร เขารักคุณ ผมจึงต้องขอความร่วมมือกับคุณ คือเราต้องทำอะไรให้ได้จังหวะกันให้ดี ในสองสามวันนี้ “ท่าน” จะเรียกตัวคุณไปที่บ้าน และจะถามเรื่องคุณอยากแต่งงานหรือไม่ ขอให้คุณ์รีบตอบโดยปราศจากความขวยอายว่าคุณอยากแต่ง วิทูรเวลานี้เขานอนอยู่ที่หมวดเสนารักษ์ เขียนจดหมายถึงคุณเองไม่ได้ ผมจึงเป็นคนเขียน ถ้าคุณไม่รีบเรียนท่านอย่างที่ผมขอร้อง คุณกับวิทูรจะได้รับความลำบากใจและจะพบอุปสรรคหลายอย่างจนอาจไมได้แต่งงานกัน ผมได้ทราบจากเพื่อนผมว่าคุณมีน้ำใจต่อเขาแล้ว ขอคุณอย่ารีรอ โปรดทำใจกล้าและเด็ดเดี่ยว ผมขอร้องคุณโดยพูดจาไม่ไพเราะเพราะพริ้งเลย ผมทราบดี แต่ถ้าคุณรู้ว่าผมกำลังมีความทุกข์ใจอย่างไรเรื่องคุณกับวิทูร คุณจะอภัยให้ผม ผมขอขอบใจคุณมาล่วงหน้า ด้ายความหวังว่าคุณจะร่วมมืออย่างที่ผมขอร้อง
จากมิตรของคุณและวิทูร
เกริน เหมเสนา”
/*64ทุกอย่างในจดหมายนั้นใหม่สำหรับฉอ้อน การได้รับจดหมายจากชายหนุ่ม นัดแนะให้หล่อนพูดอะไรทำอะไร ราวกับกำหนดแผนการรบเป็นของใหม่อย่างยิ่ง การที่มีชายหนุ่มชั้นนายทหารใช้สรรพนามเรียกตัวเองว่า ผม เรียกหล่อนว่า คุณ ก็ใหม่ หล่อนไม่เคยได้ยินใครเรียกหล่อนว่า คุณฉอ้อน เลย นี่เป็นครั้งแรกที่ได้ยินสำนวนของคุณเกรินนี่ก็ใหม่มาก มีการขอบใจล่วงหน้า ฉอ้อนไม่เคยได้ยินเลย อ้อ หล่อนจะต้องเรียนอะไรใหม่ๆ อีกมากมาย “ท่าน” ว่าถูกแล้ว ว่าหล่อนยังเรียนน้อยมีความรู้น้อย ควรเข้าโรงเรียน เป็นนักเรียนไปอีกนาน จริงแล้ว แต่หล่อนจะต้องรีบแต่งงานกับนายร้อยตรีวิทูรแล้วฉอ้อนให้คำปฏิญญาแก่ตนเองในขณะนั้นด้วย หล่อนจะเรียน จะเรียนทุกโอกาสที่จะเรียนได้ จะเรียนด้วยแต่งงานกับคุณวิทูรด้วย จะทำในวิธีอย่างไรนั้น ต่อไปคงจะหาทางได้เอง ฉอ้อนรู้อยู่ในจิตลึกซึ้งลงไปว่าหล่อนเป็นเนื้อคู่กับคุณวิทูร แม้คนที่หล่อนรักมากที่สุด นับถือมากที่สุด ก็ไม่สามารถทำให้หล่อนคลอนแคลนในความตั้งใจได้ แต่หล่อนก็จะพยายามทำตัวให้คู่ควรกับเขาอย่างดีที่สุดที่จะทำได้ หล่อนจะไม่ให้เขารำคาญ ไม่ให้เขาดูหมิ่นความรู้น้อยเรียนน้อยของหล่อนเป็นอันขาด
พอหล่อนเงยหน้าขึ้นจากจดหมาย และความคิดคำนึง ก็พบว่าเฌอมายืนติดอยู่กับที่นั่งของหล่อน หล่อนหันไปยิ้มกับน้อง จับแขนของเขาพลางพูด
“เฌอรู้ไหม ยืนอย่างนี้เขาว่าเสียกิริยานะจ๊ะ” ความเป็นครูของฉอ้อนสอนให้หล่อนพูดกับน้องอย่างอ่อนหวานเสมอ
“พี่ไม่ต้องตอบหรอก” เฌอพูดเหมือนกับไม่ได้ฟังคำเตือนในเรื่องมารยาทของพี่สาว “คุณเกรินว่าจะลำบาก แล้วก็ แล้วก็ฉันไปที่หมวดเสนารักษ์ด้วย คุณวิทูรไม่ได้เจ็บจริงๆ หรอก แกล้งทำเจ็บน่ะ”
“อ้อ จริงแหละ” ฉอ้อนปรารภในใจ หมวดเสนารักษ์นี่เป็นหมวดดูแลคนเจ็บ ฉอ้อนมัวตื่นเต้นกับอะไรใหม่ๆ หลายๆ อย่าง เลยไม่ได้สังเกตข้อความในจดหมายตอนนั้น “ว่าแต่เฌอทำไมไปพบกับคุณเกริน” หล่อนถาม
“เขามารอฉันที่ประตูโรงเรียน” เฌอตอบ “พอฉันออกมาเขาก็เรียก/*65ให้เดินไปกับเขาแล้วส่งจดหมายให้”
“แล้วทำไมเฌอถึงไปที่กองพันล่ะ” ฉอ้อนซัก “แล้วก็โรงเรียนหยุดแล้ว เฌอไปที่โรงเรียนทำไม”
“ฉันไปเล่นฟุตบอล” เฌอตอบอีก “ฉันสงสัยพอคุณเกรินเอาจดหมายให้ฉันมาให้พี่ แล้วบอกไม่ต้องตอบ ฉันคิดว่าเขาจะทำมิดีมิร้ายอะไรกับคุณวิทูร ฉันก็เลยไปที่โรงทหาร อยากรู้ว่าคุณวิทูรทำอะไรอยู่ที่ไหน พลทหารคนใช้บอกอยู่ที่เรือนพยาบาล ฉันตามไปเยี่ยม พอเห็นฉันคุณวิทูรถามว่าพบคุณเกรินหรือเปล่า แล้วก็บอกให้ฉันรีบเอาจดหมายไปให้พี่”
ฉอ้อนลุกขึ้นจากที่นั่ง “ไปบ้านกันเถอะ” หล่อนชวนน้องชาย แปลกจริงๆ ฉอ้อนแสนจะเคยกลัวแม่กลัวคุณพ่อกลัวครู แต่ทำไมในใจของฉอ้อนเวลานั้นไม่รู้สึกกลัวอะไรเลย คิดแน่วแน่แต่จะให้ความร่วมมือแก่คุณเกรินอย่างที่เขาขอร้องมา
จริงตามที่คุณเกรินนัด อีกสองสามวันต่อมา แม่ก็พาฉอ้อนไปที่บ้าน “ท่าน”
ตามปกติเมื่อแม่หรือคุณพ่อพาฉอ้อนไปหาท่าน เมื่อไปถึงตัวท่าน คุณพ่อหรือแม่ก็จะพาฉอ้อนเข้าไปกราบท่าน แล้วท่านก็จะพูดจาปราศรัยสองสามประโยค แล้วคุณพ่อหรือแม่ก็จะนิ่งไปไม่ต่อคำสนทนา เป็นสัญญาณโดยไม่นัดแนะว่าให้ฉอ้อนปลีกตัวไปที่อื่น เพื่อผู้ใหญ่จะได้สนทนากันในเรื่องของผู้ใหญ่เสียพักหนึ่งก่อน แล้วจึงจะมีการเรียกหาตัวฉอ้อนให้ไปสนทนากับท่านบ้าง ฉอ้อนมักไปเยี่ยมไต่ถามทุกข์สุขบริวารของท่าน มีด้วยกันหลายคนที่อยู่ในวัยเดียวกับฉอ้อน หรือที่ต่างวัยแต่ที่ชอบให้ฉอ้อนไปชวนคุยให้เปลี่ยนหน้าผู้ได้พบได้เห็น ฉอ้อนเป็นคนช่างซักถาม หาโอกาสให้คนเหล่านั้นได้เล่าเรื่องนั้นเรื่องนี้ ซึ่งถ้าในหมู่คนที่อยู่ด้วยกันจำเจ ก็ไม่มีโอกาสจะเล่า ฉอ้อนเป็นคนนำความสุขเล็กๆ น้อยๆ เหล่านี้มาสู่คนในบ้านท่าน
แต่คราวนี้ พอฉอ้อนและแม่เข้าไปกราบท่านท่านก็เริ่มพูดถึงตัวฉอ้อนทีเดียว โดยไม่ได้วางมือจากการเสียบพุ่มมะลิสำหรับบูชาพระ
/*66“ฉอ้อนปีนี้ฉันว่าสูงขึ้น ใช่ไหม แม่เชิญ” ท่านปรารภกับแม่
“เจ้าค่ะ” แม่พิศดูฉอ้อนแล้วตอบ “อ้วนขึ้นด้วยเจ้าค่ะ ท่านหมื่นว่าสอนหนังสือไม่เหนื่อยเท่าสอนพิณพาทย์ฝึกซ้อมก็ไม่นานเท่า”
“เรื่องที่เขามาพูดจานี่ ตกลงท่านหมื่นจะว่าอย่างไรล่ะ” ท่านถาม
แม่ลอบมองดูฉอ้อน ทำอาการอึกอัก เพราะกระดากที่จะพูดต่อหน้าฉอ้อน จนท่านย้ำว่า “ว่าไงล่ะ” เหมือนกับว่าท่านเกิดใจร้อน ทนรอไม่ได้อีกต่อไป
“ท่านหมื่นเขาว่า” แม่พูดช้าๆ “เขาคิดไม่ถูก ไม่รู้จักพ่อแม่ของผู้ชาย ถึงได้มากราบเท้าท่านขอให้ช่วยสืบสวนให้”
“หมื่นชำนาญเขาไม่ติดใจเรื่องอื่นใช่ไหม” ท่านถามเสียงเรียบๆ
“เขาก็ว่า ตัวผู้ชายก็ดูดี กิริยาพาทีก็ดูเรียบร้อยเจ้าค่ะ”
ท่านชำเลืองดูฉอ้อน และถอนใจน้อยๆ
“ถ้ารู้จักว่าพ่อแม่เขาดี มีไร่นาสาโท ก็ไม่รังเกียจใช่ไหม” ท่านถามอีก
แม่อึกอักไปอีกสักครู่หนึ่ง แล้วตอบ “ถ้าท่านแน่ว่าพ่อแม่เขาดี ทีนี้ก็แล้วแต่ฉอ้อน เพราะว่าปลูกเรือนก็ต้องตามใจผู้อยู่”
“ธรรมเนียมกรุงเทพฯ เดี๋ยวนี้น่ะ” ท่านกล่าว “ถ้าผู้ใหญ่ของผู้หญิงผู้ชายไม่รังเกียจกันแล้ว เขาก็ปล่อยให้เด็กได้พบปะพูดจากัน ให้ผู้ชายเขาไปหามาสู่ ให้ผู้หญิงดูว่าจะถูกใจหรือไม่ถูกใจอย่างไร”
“ฉอ้อนนี่เขามันเรียนหนังสือหนังหาเจ้าค่ะ” แม่กล่าวตอบ “จะเอาธรรมเนียมชาวบ้านนักก็ไม่ได้ แต่จะเอาธรรมเนียมกรุงเทพฯ ไอ้ที่ไม่รู้ก็จะพูดจากันแซ่ด ถ้าจะให้ไปมาหาสู่ ก็ต้องให้มาที่นี่เจ้าค่ะ”
ฉอ้อนก้มหน้าลงมองกระดาน เพราะรู้ว่าหน้าของตัวคงจะแดงหรือเป็นสีชมพูแก่ ได้ยินท่านพูดโดยไม่เห็นสีหน้าของท่านว่า
“คุณหลวงกล้าฯ มาบอกว่า ผู้ชายนี่เขาจะต้องได้ดีต่อไปภายหน้า ดูหน่วยก้านมันแปลกตากว่าคนอื่นๆ” ท่านกล่าวเป็นเชิงเล่าให้แม่ฟัง “ฉันน่ะไม่รังเกียจอะไรเขาเลย แต่เป็นห่วงฉอ้อนว่ายังเด็กนัก แต่เรื่องอย่างนี้มันต้อง/*67แล้วแต่พ่อแม่ฉอ้อน สำหรับพ่อแม่เขา พ่อเกรินหลานชายฉัน เขาบอกว่าเขามีหลักฐานดีมาก มีลูกสามคนเท่านั้น แล้วนี่พี่สาวเขาก็มาที่นี่ พ่อแม่เขาให้มาฟังเรื่องราวนี่และ”
“ตกลงท่านจะคิดอย่างไรล่ะเจ้าค่ะ” แม่ถาม
“ฉันก็ว่าจะถามฉอ้อนดู ว่าไง ฉอ้อน คนที่เขามาขอฉอ้อนนี่ก็คือนายร้อยตรีวิทูร ฉอ้อนรู้จักแล้ว เขามาที่นี่สองสามหน แล้วฉันยังให้เขาไปที่บ้านไปหาหมื่น ตอนนั้นไม่ได้คิดว่าเขาจะไปเห็นฉอ้อน แต่เขาไปเห็นแล้วก็ติดอกติดใจ เห็นพ่อเกรินมาบอกว่ากลุ้มใจจนเจ็บไป กลัวว่าฉันจะไม่ให้ฉอ้อน ฉันไม่ใช่พ่อแม่สักที ฉันรักใครฉันก็อยากให้มีความสุข มันอยู่ที่พ่อแม่ ฉันได้แต่เป็นที่ปรึกษา”
ฉอ้อนรู้สึกชาไปทั้งตัว ตอนนี้สินะที่คุณเกรินเขาบอกว่าให้ร่วมมือไม่ให้ขวยอาย แต่วิธีร่วมมือนั้นคุณเกรินมิได้บอกรายละเอียดมาด้วย หล่อนยังคงต้องก้มหน้านิ่ง คิดหาคำที่จะตอบที่จะให้ได้ผลตามที่เขามุ่งหวังไม่ได้
“ฉอ้อนคงไม่ขัดขืน พ่อแม่หรือท่านหรอกเจ้าค่ะ” แม่พูดขึ้น “ดิฉันว่าท่านว่ายังไงฉอ้อนเขาก็ยังงั้น”
ฉอ้อนใจหายวาบ ตายจริง ทำไมแม่มาพูดแทนฉอ้อนอย่างนั้น ฉอ้อนจะแย้งขึ้นไปดื้อๆ อย่างไรได้
“แต่ “ท่าน” ก็ยังไม่ได้ว่ายังไงสักที” ท่านว่า “ฉันว่ามันต้องแล้วแต่หมื่นชำนาญกับแม่เชิญและมากกว่า”
เออ ทีนี้แม่จะว่าอย่างไร ใจฉอ้อนยิ่งเต้นแรงขึ้น แต่แล้วก็ได้ยินแม่กล่าวว่า
“คืออย่างนี้เจ้าค่ะ ดิฉันว่า” อึกอักสักครู่หนึ่ง “ดิฉันว่า ถ้าพ่อแม่เขาเต็มใจ ดิฉันก็ไม่รังเกียจหรอก ถ้าท่านไม่รังเกียจ ส่วนจะตบแต่งกันเมื่อไหร่ มันต้องแล้วแต่ผู้ชายเขา เราไม่เร่งร้อน แต่ก็ต้องแล้วแต่ฉอ้อนเหมือนกัน ถ้าฉอ้อนไม่ชอบ พ่อแม่ก็ไม่ขืนใจ”
ฉอ้อนใจเต้นรัวเหมืองกลองย่ำเที่ยงที่วัดใกล้บ้าน หล่อนต้องทำหน้าที่/*68ของหล่อนแล้ว กลั้นหายใจแล้วสูดลมแรง ฉอ้อนปล่อยความในใจออกมา “ฉอ้อนรักคุณวิทูรค่ะ”
เงียบ เงียบ ฉอ้อนรู้สึกว่าต้นไม้ใบหญ้าไม่กระดิกเลย ลมฟ้าอากาศวิปริต ไม่มีความเคลื่อนไหวอะไรทั้งนั้น หล่อนค่อยๆ เหลือบตาขึ้นดูหน้าท่าน หลังจากที่ความเงียบเกิดขึ้นนานประมาณสักร้อยปีสำหรับฉอ้อน เห็นท่านเหม่อมองไปข้างหน้า มือถือไม้แหลมที่สำหรับรับดอกมะลิหยุดอยู่ ฉอ้อนจึงชำเลืองดูแม่ เห็นสีหน้าตกตะลึงของแม่ยังไม่หมดไป สักประเดี๋ยวท่านจึงพูดขึ้น
ฉอ้อนไม่เคยถูกบิดามารดาตีอย่างรุนแรงเลยตั้งแต่เกิดมา แต่ในขณะนี้หล่อนเตรียมใจเตรียมประสาทไว้อย่างเต็มที่ ฉอ้อนต้องการพิสูจน์ให้คุณวิทูรและคุณเกรินเห็นว่า ถึงไม่ใช่ทหาร เป็นแต่ผู้หญิงคนหนึ่ง ฉอ้อนก็เตรียมรับอันตรายร้ายแรงได้ไม่น้อยกว่าใครเลย แต่ว่าน่าหัวเราะ ไม่มีอะไรเกิดมากไปกว่าคำพูดเรียบ ๆ
“รัก ไอ้รักน่ะแปลว่ายังไงกัน ไปรักเขาได้ที่ไหน ตั้งแต่เมื่อไหร่”
แม่เอามือมาเท้าลงบนขาของฉอ้อน พยายามจ้องหน้าฉอ้อนให้เต็มตาและพูด “หือ อ้อนว่ายังไงนะลูก”
“เขาบอกว่าเขารักคุณวิทูรไงล่ะ” ท่านบอก คราวนี้เสียงห้วนและเครือหน่อยๆ “ฉันอยากให้เขาบอกซิว่าไอ้รักน่ะแปลว่าอะไร”
ฉอ้อนหมดความกล้าหาญแล้ว เหลือแต่ความอายและความกลัว ประสาทของฉอ้อนไม่อยู่ในบังคับ มือเริ่มสั่น ใจเต้น หน้ามืดวิงเวียน พูดไม่ออก สักประเดี๋ยวน้ำตาก็ไหลพรากออกมา
“อ้าว อย่าทำใจเสาะ” ท่านกล่าว เสียงของท่านอ่อนลง “ทำไมร้องไห้ ไหนฉอ้อนลองบอกซิ ที่พูดเมื่อกี้น่ะ แปลว่าอยากแต่งงานกับคุณวิทูรเรอะ แล้วก็ทำไมถึงอยากแต่ง”
“อ้อนไปเคยพบกับเขาที่ไหน ทำไมถึงไปรักเขาได้” แม่ถามด้วยเสียงปลอบ “แล้วอยากแต่งงานกับเขาทำไม”
ฉอ้อนไม่สามารถตอบอะไรต่อไปได้ ในตอนแรกฉอ้อนร้องไห้สะอึก/*69สะอื้นค่อนข้างดัง แล้วก็เปลี่ยนเป็นร้องไห้กระซิกๆ และไม่พยายามจะพูดอะไรอีกต่อไป เพราะถ้าจะเทียบกับการสู้รบ ฉอ้อนก็เปรียบได้กับกองทัพที่เตรียมอาวุธมาอย่างเดียวเท่านั้นเอง เสบียงอาหารอะไรก็ไม่ได้เตรียมมา แต่ถึงอย่างไรก็ไม่ใช่นักรบขี้ขลาด หมดกำลังแล้วก็ยังไม่คิดหนี เผอิญศัตรูของฉอ้อนเป็นศัตรูที่หมดกำลังเช่นเดียวกับฉอ้อน เมื่อเห็นฉอ้อนร้องไห้อย่างไม่ลืมหูลืมตาทั้งแม่และท่าน ผู้ไม่เคยขัดใจฉอ้อน หรือเคยถูกฉอ้อนขัดใจเลย ก็ใจอ่อน มิหนำทั้งสองคนก็ไม่ดูตากัน เลยนั่งนิ่งดูฉอ้อน แล้วท่านเป็นคนพูดขึ้น
“เห็นจะไม่เป็นเรื่องเสียแล้ววันนี้ อย่าเพิ่งซักเลยเอาเป็นอันว่าแม่เชิญกับหมื่นชำนาญก็คงจะต้องตอบตกลงกับเขา ส่วนจะตบแต่งเมื่อไหร่นั้นไว้คิดกันทีหลัง”
แม่ถอนใจเบาๆ “อิฉันก็ว่าให้มันเสร็จเรื่องไปเสียก็ดี ไม่งั้นก็คิดวนเวียน จะปฏิเสธก็ไม่มีเหตุผล จะรับก็คิดไม่ออก ถ้าคุณหลวงกล้าฯ รับรองได้ก็น่าจะเชื่อท่าน”
ดูเถอะ ทำไมเรื่องที่ฉอ้อนคิดว่ายากแสนยากจึงกลายเป็นเรื่องง่ายไปเช่นนี้ พอได้ยินแม่และท่านพูดแล้ว ฉอ้อนก็ค่อยๆ สงบใจ กลั้นร้องไห้ได้และทำทีจะหยุดเอาเลยด้วยความโล่งใจ ยังมีสะอื้นนิดหน่อยหลงอยู่ตามธรรมดาของคนที่ได้ร้องไห้มากๆ เท่านั้น
“ดูเถอะ มันเด็กเมื่อวานซืนแท้ๆ” ท่านปรารภดังๆ “เหมือนกับว่าอยากได้ของเล่น พอจะได้แล้วก็หยุดร้องไห้ เฮอ ขอให้ดีๆ ให้ราบรื่นตลอดไปเถิดแม่คุณ นึกไปก็ดีไม่มีลูกของเราเอง”
ทั้งฉอ้อนและมารดาของฉอ้อนไม่เข้าใจความหมายของคำพูดนั้นเลย ในขณะนั้น ฉอ้อนมาเข้าใจภายหลัง เมื่อเวลาล่วงมาสิบกว่าปีแล้ว ส่วนการที่บิดามารดา ตกลงตามใจหล่อนง่ายๆ ฉอ้อนก็มาเข้าใจภายหลังเหมือนกันว่าในวงอาชีพของบิดา ไม่มีใครไปเข้าโรงเรียนอย่างฉอ้อนและเรียนอยู่นานอย่างฉอ้อน ทำให้ไม่อาจวาดภาพได้ว่า คู่ของฉอ้อนนั้นจะเป็นคนชั้นไหนประเภทไหน ลูกสาวคนมีเงินในตลาดก็เรียนเพื่อคิดบัญชีได้เรียบร้อย และคนที่บิดามารดา/*70คิดตบแต่งให้ก็คือในคนตลาดด้วยกัน ที่มีฐานะใกล้เคียงกัน แต่ฉอ้อนนั้นเป็นปัญหาใหญ่ซ่อนอยู่ในใจของบิดามารดา ครั้นมีนายทหารสัญญาบัตรที่มีคนรับรองว่ามีฐานะการเงินดีมาทาบทาม พ่อแม่ก็โล่งใจ การที่ท่านตั้งข้อขัดข้องว่าฉอ้อนเรียนน้อยนั้น เป็นข้อที่ทำให้บิดามารดาของหล่อนเกิดความงุนงงอย่างยิ่ง ดังนั้นเมื่อท่านก็เลิกขัดข้อง และฉอ้อนก็แสดงความเต็มใจถึงเพียงนั้น บิดามารดาจึงเห็นเป็นประตูที่ควรรีบออกจากความมืดมนโดยด่วน โดยเฉพาะแม่นั้น คงจะมีความกังวลในเรื่องการหาคู่ให้ฉอ้อนมานานโดยไม่รู้ตัว แม่จึงเป็นพันธมิตรที่ดีของฉอ้อน คือไม่ได้บอกให้คุณพ่อทราบถึงการสนทนาที่บ้านท่าน แม่จะบอกว่าอย่างไรฉอ้อนไม่ทราบ ทราบแต่ว่าคุณพ่อไม่ขัดข้องที่จะรับหมั้นคุณวิทูรและคุณพ่อก็ไม่ได้พูดจาว่าอย่างไรกับฉอ้อนในเรื่องนี้อีกเลย
แต่ประมาณสี่ห้าวันต่อมา ฉอ้อนได้รับความกระทบกระเทือนใจอีกเล็กน้อย หล่อนกำลังเตรียมตัวจะกลับบ้านจากโรงเรียน มีนักเรียนของโรงเรียนเดินตามทางเดินระหว่างอาคารเรียนกับประตูโรงเรียนขวักไขว่ ฉอ้อนยืนอยู่ที่ใต้มุขหน้าอาคารใหญ่ของโรงเรียน หล่อนไม่ทันสังเกตว่ามีใครเดินเข้าออกอย่างไร พอรู้สึกตัวก็มีหญิงในวัยสาวใหญ่คนหนึ่งมายืนใกล้ตัว แล้วเกือบพร้อมกันนั้น เฌอน้องชายของหล่อนก็มายืนอยู่ด้วย
“พี่ คนนี้เขามาหาพี่” เฌอบอกและชี้ไปทางหญิงนั้น
ฉอ้อนยิ้มพลางก็ทำตาดุน้องชาย ซึ่งเป็นวิธีที่หล่อนชอบใช้ในเมื่อมีความจำเป็นต้องตักเตือนน้องในเรื่องมารยาท หล่อนกระซิบกับเฌอ “อย่าชี้ซิ พี่เคยบอกหลายหนแล้ว” พูดแล้วก็หันมาหาหญิงนั้น เห็นเป็นผู้มีวัยสูงกว่า แต่งตัวอย่างชาวกรุงที่เป็นคนทันสมัยพอสมควร จึงยกมือขึ้นไหว้
หญิงนั้นรับไหว้และยิ้มออกมานิดหนึ่งเหมือนไม่ได้ตั้งใจจะยิ้ม “อื้อ หล่อน เธอ ชื่อฉอ้อนรึจ๊ะ”
“ค่ะ” ฉอ้อนรับคำง่ายๆ มีอะไรในหน้าหญิงนั้นทำให้หล่อนรู้สึกเหมือนเคยรู้จักมาแล้ว
“อื้อ อื้อ ฉันมาจากโรงทหาร คุณเกรินให้เอาของมาให้เธอ” หญิงนั้น/*71พูดตะกุกตะกัก แต่ดวงตาจ้องฉอ้อนเขม็ง พูดแล้วก็หยิบห่อกระดาษหนังสือพิมพ์เล็กๆ กว้างยาวประมาณเท่าฝ่ามือส่งให้ ฉอ้อนรับมาถือไว้
“นั่งก่อนซิคะ” หล่อนเชื้อเชิญตามคำสั่งสอนของอาจารย์ใหญ่ ให้เชิญแขกที่มาที่โรงเรียนให้นั่งเสมอ
หญิงนั้นเดินตามฉอ้อนเข้าไปในห้องซึ่งจัดไว้สำหรับใช้ธุระหลายอย่าง มีเก้าอี้วางไว้ชุดหนึ่งสำหรับรับแขก มีโต๊ะนั่งทำงานสำหรับครูเวร โต๊ะเก็บวางสมุดทะเบียนเรียกชื่อนักเรียน และสมุดลงเวลาทำงานของครูและยังมีตู้หนังสือและตู้อื่นๆ อีก ฉอ้อนเลื่อนเก้าอี้รับแขกให้หญิงนั้นนั่ง หญิงนั้นก็นั่งลงตามกิริยาเชื้อเชิญ
เจ้าหล่อนนั่งเงียบอยู่พักหนึ่ง มองไปรอบๆ ตัว ฉอ้อนเห็นว่าหญิงนั้นมีแววตาฉลาด และมีอะไรที่น่าสนใจ เฌอเดินตามมายืนอยู่ใกล้พี่สาว
“กำลังจะกลับบ้านหรือจ๊ะ” หญิงนั้นถามฉอ้อน “เป็นครูอยู่ที่โรงเรียนนี้รึ”
“ค่ะ เป็นครูสอนนักเรียนเล็กๆ น่ะค่ะ” ฉอ้อนพูดถ่อมตัวแต่ยิ้มอย่างภูมิใจด้วย
“อือ โรงเรียนนี้ใหญ่ โรงเรียนฝรั่งด้วยหรือจ๊ะ” เจ้าหล่อนถามฉอ้อนอีก
“ก็ฝรั่งคนเดียว เอ๊ยสองคนค่ะ” ฉอ้อนว่า “นอกนั้นก็ครูไทย แล้วอาจารย์ก็ให้อบรมกิริยามารยาทไทยค่ะ”
หญิงนั้นนั่งอยู่อีกสักครู่แล้วก็ลุกขึ้นยืน “ฉันต้องกลับละ ของคุณเกรินได้รับแล้วนะจ๊ะ” แล้วก็ขยับตัวจะออกจากห้อง ฉอ้อนเดินตามมาส่งอย่างสุภาพตามอุปนิสัยของหล่อน หญิงนั้นเมื่อออกมาถึงหน้าตึกก็บอกลา ฉอ้อนก็ไหว้ หล่อนก็รับไหว้ หญิงนั้นจึงพูดขึ้น
“ถ้าคุณเกรินถามว่าได้ของที่แม่วงศ์เอามาให้หรือยังละก็ บอกว่าเอามาให้ไว้แล้วที่โรงเรียนนะจ๊ะ” พูดแล้วยังมองดูฉอ้อนอีก แล้วในที่สุดจึงออกเดินไป
ฉอ้อนก้าวเท้าจะออกเดินเหมือนกัน แต่ถูกเฌอรั้งแขนไว้ หล่อนหันมา/*72ดูน้อง เฌอก็เขย่าแขนของหล่อนทันที พร้อมกับกระซิบว่า “พี่สาวคุณวิทูร เขามาดูตัวพี่ อุบายของคุณเกริน”
ฉอ้อนงง และเมื่อไม่เข้าใจก็ตกใจ เหงื่อแตกซิกๆ ภายในเสื้อ ไม่รู้จะทำอะไรดีกว่าเดินออกจากโรงเรียน
เฌอเดินตามพี่สาวมาอย่างใกล้ชิด พอห่างคนสักหน่อยฉอ้อนก็ถาม “เฌอว่าอุบายของคุณเกรินส่งพี่สาวคุณวิทูรให้มาดูพี่ เฌอรู้ไหมว่าทำไมเขาถึงต้องมาดู”
“รู้” เฌอตอบสั้นๆ “พ่อแม่คุณวิทูรน่ะ เขาขอลูกสาวชาวเมืองนนท์ไว้ให้คุณวิทูร แล้วคุณเกรินกับคุณวิทูรเขาคิดกัน ให้พี่สาวมาดูตัวพี่ รู้ว่าพี่เป็นคนยังไงและว่าคุณหลวงกล้าฯ ไปพูดกับพ่อแม่ไว้แล้ว จนตกลงกันแล้ว เขาจะเปลี่ยนไม่ได้ เพราะ ‘ท่าน’ เป็นเจ้านายมีคนเกรงกลัวมาก และ ‘ท่าน’ ก็จะยกพี่ให้คุณวิทูรแล้ว”
“อ้าว ทำไมเรื่องกลับกันอย่างนั้น” ฉอ้อนปรารภออกมาดังๆ “แล้วเฌอไปรู้มายังไง”
“ฉันไปเยี่ยมคุณวิทูร ทหารเขาบอกว่ายังอยู่เรือนพยาบาล ฉันก็ตามไป” เฌอตอบ “ไม่เห็นเป็นอะไร เขานั่งพูดอยู่กับคุณเกรินที่ระเบียง ฉันไปยืนอยู่ข้างล่างได้ยินหมดเลย พอดีเขาเห็นฉัน เลยเรียกขึ้นไป แล้วก็เลยใช้ให้พาคนเมื่อกี้นี้ไปที่โรงเรียนพี่ เขาให้บอกพี่ด้วยว่าของที่ให้มาน่ะ ไม่มีอะไรหรอก รูปถ่ายที่บ้านท่านวันกินเลี้ยง เขาให้แม่วงศ์นี่แกมาให้พี่อย่างงั้นเอง”
ฉอ้อนซักไซ้น้องอีกหลายข้อ ไม่ได้ความอะไรให้หล่อนสว่างนัก ทำให้กลุ้มใจนอนไม่ค่อยหลับตลอดคืน แต่หล่อนมาเข้าใจเรื่องแจ่มแจ้งจากคุณวิทูรทีหลัง เมื่อแรกเขารู้ว่าฉอ้อนทราบเรื่องที่บิดามารดาได้ทาบทามหญิงอื่นไว้ไห้เขา เขาแสดงความไม่พอใจเฌอมาก เขาหาว่าเฌอเป็นเด็กที่ไว้ใจไม่ได้ ให้คำสัญญาอย่างลูกผู้ชายแล้วไม่รักษาสัญญา แต่แล้วเขาก็ยอมรับความจริงและเล่าถึงอุบายว่า เขาได้ให้เกรินไปเร่งคุณหลวงกล้าฯ ให้ไปเร่ง “ท่าน” เมื่อฉอ้อนบอกแก่ “ท่าน” และพ่อแม่ของฉอ้อนว่ารักเขาแล้ว อุบายของเขาก็ใกล้ความสำเร็จ /*73ท่านไม่กล้าขัดข้องตามที่เขาคาดไว้ แล้วเขาก็ใช้ชื่อท่านเป็นเครื่องมืออีกต่อหนึ่ง คือบอกให้พี่สาวทราบว่า ผู้มียศในจังหวัดนี้เต็มใจจะอุดหนุนเขาด้วยการให้เขาแต่งงานกับหญิงที่ท่านกรุณา ซึ่งก็เป็นบุตรีของผู้มีฐานะและชื่อเสียงในจังหวัด เขาไม่อาจจะปฏิเสธความอารีของท่านได้ และการที่เขาจะร่วมชีวิตกับฉอ้อนนั้น จะเป็นประโยชน์ต่อความก้าวหน้าในราชการ เพราะได้ใกล้เคียงกับวงศ์ตระกูลที่มีอำนาจ เมื่อพี่สาวของเขาได้เห็นฉอ้อนเป็นครูในโรงเรียนใหญ่ และได้เห็นรูปโฉมและมารยาทของฉอ้อนซึ่งเกรินรับรองว่าจะต้องถูกตาถูกใจพี่สาวของเขาแน่นอน พี่สาวของเขา ซึ่งในขณะที่ระลึกอยู่นี้ มักมีสมญาในหน้าหนังสือพิมพ์ว่า “คุณพี่ใหญ่” ได้นำเรื่องไปชี้แจงกับบิดามารดาของวิทูร แล้ววิทูรก็ได้ตามไปชี้แจงอีก เป็นผลให้บิดามารดาคล้อยตามบุตรชาย และได้เปลี่ยนให้น้องชายของเขาเป็นคู่หมั้นของหญิงสาวชาวนนทบุรีแทน บัดนี้น้องชายคนนั้นคือพลตรีวิเวก วรุตมภาพ และหญิงสาวนนทบุรีนั้นคือ คุณหญิงสายใจ วรุตมภาพ น้องชายของวิทูรไม่ได้เปลี่ยนนามสกุลตามพี่ชายในสมัยที่นิยมเปลี่ยนนามสกุล คงใช้นามสกุลเดิมของบิดา ส่วนท่านสามีของท่านผู้หญิงฉอ้อนนั้น ได้นำบรรดาศักดิ์ของบิดาผู้เป็นขุนเทพศาสตร์มาบวกกับชื่อของตนเอง ใช้เป็นนามสกุลใหม่ เขาให้เหตุผลการเปลี่ยนนามสกุลว่า “ไม่ชอบมานานแล้ว ฟังเหมือนพระ เราควรใช้นามสกุลที่เข้มแข็ง”
บทที่ ๖
/*75การตระเตรียมงานสมรสของฉอ้อนและนายร้อยโทวิทูร ดำเนินไปอย่างไม่รีบเร่งและไม่ชักช้า (เขาได้เลื่อนยศเมื่อเดือนเมษายนต้นปีนั้น) ฝ่ายบิดามารดาของวิทูรเป็นคนกำหนดการแต่งงานในเดือนพฤศจิกายนเพราะใคร่จะให้ลูกชายคนใหญ่ได้แต่งงานก่อนน้องชายประมาณ ๑ ปี น้องชายคนรองของวิทูรจะบวชก่อนแล้วจึงจะแต่งงาน ส่วนวิทูรแจ้งแก่บิดามารดาว่ายังไม่เกิดศรัทธาที่จะบวช ถึงแม้ว่ามารดาจะเสียใจมากในข้อนี้ ก็ไม่ทัดทานในเรื่องที่จะแต่งงาน ตั้งแต่แรกพบ ฉอ้อนรู้สึกว่ามารดาของคู่หมั้นเป็นคนมีสติปัญญา แววตาฉลาดเหมือนกับลูกสาวและลูกชาย ส่วนบิดา มีบรรดาศักดิ์เป็น ขุนเทพศาสตร์ เคยเป็นทหารแต่ออกจากราชการเพราะทุพพลภาพ ไม่ค่อยมีบทบาทในครอบครัวนัก พี่สาวของวิทูรนั้น เป็นภรรยาผู้มีอันจะกินคนหนึ่งในย่านบางซ่อน อาชีพก็คือทำสวนผลไม้เหมือนกับบรรพบุรุษ แต่ยังมีธุรกิจการเดินเรือประจำทาง ซึ่งเวลานั้นเรียกว่าเรือเมล์ด้วย ทั้งมารดาและพี่สาวของวิทูรมีความพอใจในตัวฉอ้อน ได้ให้ความเป็นมิตรตลอดชีวิตสมรสของหล่อน
พิธีการสมรสทั้งหมดจะต้องกระทำที่บ้าน “ท่าน” ทั้งนี้มิใช่ว่าบ้านของ/*76ฉอ้อนคับแคบ แต่เป็นเพราะวิทูรต้องการให้เป็นเช่นนั้น และเกรินเป็นคนนำความคิดมายังญาติผู้ใหญ่ของเขา “ท่าน” ดูเหมือนจะอยากแต่งงานให้ฉอ้อนอยู่แล้ว พอได้ยินคำปรารภจากญาติผู้น้อย ก็ตกลงง่ายๆ และเมื่อเกรินนำความปรารภนั้นไปยังบิดามารดาของฉอ้อน ทั้งสองก็แสดงความยินดีเห็นด้วยทันที ทำให้บิดามารดาของวิทูรยิ่งพอใจในลูกสะใภ้มากขึ้น สิ่งที่ต้องตระเตรียมเป็นสิ่งแรกก็คือเครื่องเรือน มีเตียง โต๊ะ เก้าอี้ ที่จะต้องมีไว้ใช้ที่บ้านพักในเขตกองพันทหารที่จังหวัดเพชรบุรี ข้อนี้ก็ไม่ยาก เมื่อมีเงินก็จัดหาซื้อมาได้ ในเมื่อหมื่นชำนาญมิได้เรียกร้องเอาสินสอดทองหมั้นมากนัก เพราะ “ท่าน” ว่า ในกรุงเทพฯ เขาไม่ค่อยเรียกกันแล้ว ทางฝ่ายชายจึงเป็นฝ่ายจัดหาเครื่องเรือนด้วยความเต็มใจ
ต่อไปก็ถึงเครื่องแต่งตัวของฉอ้อน มีปัญหาว่าจะแต่งตัวอย่างไรสำหรับพิธีรดน้ำ “ท่าน” บอกว่าไม่สามารถให้ความช่วยเหลือได้ ในระยะนั้นเกิดความนิยมแต่งกายสีขาวเหมือนชาวยุโรปแต่งงาน และมีการสวมเสื้อยาวเหมือนชาวยุโรปด้วย แต่เรื่องนี้ฉอ้อนตัดสินใจได้เร็วเมื่อได้รับจดหมายจากคุณแจ๋ว มีข้อความว่า
“ฉอ้อนที่รัก
ฉันได้ทราบว่าฉอ้อนจะแต่งงาน แหมเสียใจจนพูดไม่ถูก ทีหลังฉันจะไปเมืองเพชรเวสาโรงเรียนปิด ก็จะอยู่สองสามวัน อยู่นานๆ ไมได้ ไม่สนุก ฉันไปอยู่เมืองเพชรเพื่อจะเล่นกับฉอ้อนต่างหาก เวลาหัดทำกับข้าวหรือทำดอกไม้ ถ้าไม่มีฉอ้อน ฉันจะสนุกอย่างไร ขี้เกียจจะตาย ที่ฉันยอมหัดอะไรๆ เพราะมันสนุกกับฉอ้อนต่างหาก โธ่ ฉอ้อน ทำไมแต่งงานเร็วนักเล่า ทำไมไม่รอสักสองสามปี แต่ก็ไม่มีประโยชน์ คุณเกรินเขาเข้ามากรุงเทพฯ เขาบอกว่าฉอ้อนรักคุณวิทูร ฉันช่างจำเขาไม่ได้เลย จำได้แต่มีนายทหารหนุ่มหน้าโก้ๆ อยู่คนหนึ่งที่บ้านคุณป้าคืนวันที่เราต้องทำกับข้าวเลี้ยงแขก เขารู้ว่ามีคนชื่อแจ๋วมีชีวิตอยู่ไหม
อ้อ ฉอ้อนที่รัก คุณเกรินเขาว่า ฉอ้อนกลุ้มใจไม่รู้จะแต่งตัวยังไง เรื่องนี้ฉันขอบอกได้แน่นอน อย่าไปริแต่งแหม่มเข้าเป็นอันขาดนะ ฉันเคยเห็นเจ้าสาวที่ทำฝรั่งแล้ว ใส่สีขาวบ้าง/*77อะไรบ้าง เปิ่นที่สุด ฉอ้อนแต่งนุ่งผ้าซิ่นส่วยๆ ใส่เสื้อสีเรียบๆ ที่กรุงเทพฯ นี่เขานิยมสีอ่อนๆ ฟ้า ชมพู อะไรอย่างนั้น ฉอ้อนแต่งสีชมพูซิ ฉอ้อนใสสีชมพูแล้วสวยออก ลามากรุงเทพฯ สักวันสองวันได้ไหมล่ะ มาที่บ้านฉันแล้วเรสไปซื้อกันนะ นะ ฉอ้อนนะ รู้ไหมจดหมายฉบับนี้ฉันฉีกทิ้งแล้ว แล้วไปเก็บมาเขียนใหม่ มันอยากพูดอย่างนี้กับฉอ้อนนี่ ไม่รู้จะทำยังไง
รักและคิดถึงอย่างไม่รู้ว่าจะพูดอย่างไร
แจ๋ว”
ฉอ้อนพยายามกะกำหนดวันสอนและหน้าที่ต่างๆ แล้วก็ขออนุญาตอาจารย์ใหญ่ไปกรุงเทพฯ สามวัน คือลาครึ่งวัน วันศุกร์ วันเสาร์ครึ่งวัน วันอาทิตย์ไม่ต้องลาและขอกลับเย็นวันจันทร์ โดยอาจารย์ใหญ่จัดครูแทนฉอ้อนโดยไม่อิดออด ถึงแม้ว่าครูและอาจารย์แหม่มและอาจารย์ฝรั่งจะแสดงความห่วงใยในข้อที่ฉอ้อนจะแต่งงานตั้งแต่อายุยังเยาว์ แต่ทุกคนได้ให้ความช่วยเหลือทุกอย่างที่จะช่วยได้ และได้ตกลงกันระหว่างฉอ้อนกับทางโรงเรียนว่าฉอ้อนจะสอนต่อไปอย่างน้อยจนถึงปลายปีการศึกษา ดังนั้นการที่ฉอ้อนจะไปเตรียมหาเครื่องแต่งตัวสำหรับพิธีสมรสที่กรุงเทพฯ จึงพบแต่ความเห็นอกเห็นใจทั้งทางบ้านและทางโรงเรียน
ครั้งนี้เป็นครั้งแรกที่ฉอ้อนจะไปที่บ้านคุณแจ๋ว และจะได้ค้างอยู่ที่นั่นถึงสามคืน ฉอ้อนตื่นเต้นเรื่องนี้จนเกือบไม่ได้ยินคุณวิทูรนัดว่าจะไปพบที่ไหนในเวลาใด คุณวิทูรบอกว่าที่กรุงเทพฯ คู่หมั้นเขาไปเที่ยวกันได้สองคน คุณวิทูรจะพาฉอ้อนไปดูหนังพูดได้ที่โรงเปิดใหม่ๆ ในกรุงเทพฯ ฉอ้อนฟังบ้างไม่ฟังบ้าง
ถึงเวลาขึ้นรถไฟ ป้าจ่าง ต้นห้องของ “ท่าน” ก็พาฉอ้อนไปสถานี คุณวิทูรกับคุณเกรินก็ขึ้นรถไฟไปด้วยแต่ไม่ได้นั่งที่ใกล้กัน ป้าจ่างพาฉอ้อนไปหาที่นั่งตรงข้ามจีนสองคน ซึ่งพูดไทยไม่ได้ มิไยคุณวิทูรกับคุณเกรินจะพยายามสื่อสารด้วยวิธีใด สองคนนั้นก็ไม่ยอมขยับเขยื้อนและป้าจ่างไม่ยอมเปลี่ยนที่นั่ง วิทูรและเกรินจึงต้องมายืนเกาะพนักที่นั่งของจีนสองคนเพื่อจะคุยกับฉอ้อน คุณ/*78วิทูรพูดภาษาอังกฤษแก่คุณเกรินว่า อยากให้ป้าจ่างตกรถไฟเสีย ทำให้คุณเกรินยิ้มออกมานิดหนึ่งแล้วก็วางหน้าเฉย
“คุณเกรินนี่เขาทนฉันพูดฝรั่งไม่ได้” วิทูรบอกแก่คู่หมั้น “แต่เขาไม่พูดออกมาตรงๆ เขาทำยิ้มๆ อย่างงี้เสมอ”
ฉอ้อนรู้ว่าทำไมคุณเกรินถึงทนไม่ค่อยได้ เพราะคุณวิทูรพูดไม่ชัดสักคำ อย่างน้อยไม่ชัดอย่างที่ฉอ้อนเรียนมากับอาจารย์ของฉอ้อน แต่ฉอ้อนเคยได้ยินจากคุณแป๋วว่าสำเนียงของอาจารย์ของฉอ้อนเป็นสำเนียงอเมริกัน ซึ่งเป็นสำเนียงไม่เพราะ ฉอ้อนจึงนิ่งไม่กล้าออกความเห็นอะไร
“ไม่ได้ยิ้มเพราะทนไม่ได้สักที” เกรินแก้ “ผมยิ้มเพราะเรื่องที่พูด เพราะเราพูดฝรั่งกันทีไร ก็พูดเรื่องจำเป็น ถ้าไม่งั้นก็ไม่พูด”
“เออ อย่าส่งภาษานินทาอิฉันกันนะ” ป้าจ่างพูดขึ้นทันที “คุณๆที่บ้านละตัวดี พอไม่อยากให้เรารู้อะไรละ เป็นส่งภาษากันเชียว ฉันทำตามคำสั่ง “ท่าน” นะ ไม่ว่าอะไรๆ”
ทั้งหนุ่มสาวหัวเราะขึ้นพร้อมกัน ฉอ้อนหัวเราะเบาๆ แต่นานกว่าคนอื่น เพราะไม่คิดว่าป้าจ่างจะรู้เท่าทันคนถึงเพียงนั้น เกรินก็หัวเราะอยู่นานหลังจากที่วิทูรเงียบไปแล้ว
“ไม่ใช่” พอหยุดหัวเราะได้เกรินพูดต่อ “คนไทยพูดฝรั่งนี่ มันเสียงไปกันคนละอย่าง พวกที่เรียนโรงเรียนไทยอย่างวิทูรก็ออกเสียงพิลึกไปอย่าง อย่างผมเรียนที่อัสสัมชัญก็ออกแปลกไปอย่างหนึ่ง นักเรียนนอกเขาหัวเราะเราทุกคน”
“อวดดีฉิบหาย” วิทูรออกเสียงอย่างกร้าวทันที “ไอ้นายมนูงี้ ผมเกลียดหน้าจังเลย”
“ไปเกลียดมันทำไม้” เกรินค้าน “ขันดี แล้วเราก็ได้ความรู้จากเขามาก”
“เฮ่ย” วิทูรขัด “ไม่เห็นจะได้อะไรจากมันนอกจากเรื่องเที่ยวไปเมืองโน้นเมืองนี้ วิชาทหารไม่เห็นขยายเลย”
/*79เกรินมองดูเพื่อนแวบหนึ่ง แล้วในสีหน้าของเขาก็ปรากฏความไม่อยากขัดคอ อาจเป็นเพราะสถานที่และโอกาสไม่เหมาะสำหรับจะโต้เถียง เขาพูดขึ้นว่า
“ล่าทัพดีไหมเรา ไม่รู้จะทำยังไงให้เจ้าสองคนนี่ลุกไปได้” หมายถึงจีนที่นั่งตรงข้ามฉอ้อนและป้าจ่าง “แล้วป้าจ่างก็ไม่ยอมเปลี่ยนที่ไปนั่งทางโน้น”
วิทูรพยักหน้าและเดินไปยังที่นั่ง เขาไปนั่งคุยกันอยู่สักครู่ แล้วไม่นานวิทูรก็มายืนใกล้ที่นั่งฉอ้อน ต้องเวียนลุกเวียนนั่งอยู่สองสามคราว จนเห็นว่าไม่สามารถจะทำให้ป้าจ่างเปลี่ยนความคิดได้ และฉอ้อนก็ไม่ยอมลุกไปจากที่นั่งใกล้ป้าจ่าง วิทูรจึงชวนเกรินไปยังห้องที่นั่งชั้นสอง ซึ่งเขาต้องไปนั่งตามฐานะนายทหาร
รถไฟขบวนที่ฉอ้อนโดยสาร กินเวลาเดินระหว่างเพชรบุรีกับกรุงเทพฯ ประมาณ ๕ ชั่วโมง ฉอ้อนรู้สึกอัดใจและขัดใจ ในเมื่อได้ดูทิวทัศน์ข้างทางและอ่านหนังสือจนเบื่อแล้ว ชักขัดใจป้าจ่างขึ้นมาครันๆ พอรู้สึกกระวนกระวายนิดหน่อย เกรินกับวิทูรก็กลับมาหาหล่อนอีก
“นี่” เกรินพูดขึ้นภายหลังที่มายืนอยู่ใกล้ๆ ฉอ้อน “เราโง่เหลือเกิน ทำไมปล่อยให้ป้าจ่างแกตีตั๋วชั้น ๓ ให้ฉอ้อน ทำไมฉันไม่จัดการตีตั๋วชั้นสองให้ทั้งสี่คน ก็จะหมดปัญหา คนเรานี่เวลาทึบ มันช่างทึบสิ้นดี ทำให้ฉันจำจนตายคราวนี้ ว่าในตัวยังมีอะไรโง่แสนโง่อยู่อีกมาก” คุณเกรินพูดอย่างนั้นได้ เพราะป้าจ่างกำลังหลับสบาย และฉอ้อนหมายเหตุในใจว่า เขาไม่ใช้สรรพนาม ผมคุณ แต่พูดกับฉอ้อนเหมือนพูดกับน้องสาว
“ไปที่ห้องชั้นสองเถอะน่ะ ฉอ้อน” วิทูรคะยั้นคะยอ
“อย่าเลยค่ะ” ฉอ้อนปฏิเสธอย่างนุ่มนวล “เดี๋ยวจะเกิดอ่านกันเป็นอย่างอื่น”
“ทำไมหัวดื้ออย่างนี้นะ” วิทูรบ่น “ประเดี๋ยวก็ดูหัวอ่อน ประเดี๋ยวก็ดื๊อดื้อ”
“เขาดื้อกับคุณ สำหรับฝึกหัดคุณ รู้ไหม” เกรินว่า
/*80วิทูรยืนถอนใจใหญ่ ในขณะนั้นผู้โดยสารที่นั่งอยู่คนละฟากรถกับฉอ้อนในแถวเดียวกัน พากันเดินออกไปที่ประตูรถ เตรียมจะลง ณ สถานีที่กำลังจะถึง วิทูรทำเสียงโล่งใจดังเฮอแล้วก็รีบนั่งที่ตรงใกล้ทางเดินกลางคันรถ เขาเอื้อมมือไปดึงชายเสื้อเกรินให้ไปนั่งใกล้หน้าต่าง เกรินนิ่งอยู่อึดใจหนึ่งแล้วก็ว่า
“คุณหาที่นั่งได้แล้วก็นั่งเถอะ ผมจะไปอ่านหนังสือละ” เขายิ้มกับฉอ้อนนิดหนึ่งแล้วก็เดินไปยังรถชั้นที่สอง
ต่อจากนั้น การเดินทางก็ไม่น่าเบื่อ ฉอ้อนกับวิทูรมีเรื่องคุยกันตลอดทาง แม้ไม่มีเรื่องก็นั่งยิ้มมองกันและกัน จนกว่าจะหาเรื่องพูดได้ใหม่ จนถึงสถานีหัวลำโพงฉอ้อนจึงนึกขึ้นได้ว่า หล่อนควรจะเตือนวิทูรให้ไปคุยกับคุณเกรินบ้าง หรือไปเรียนคุณเกรินมาคุยบ้าง
เกรินเป็นคนเรียกรถเช่าให้พาเพื่อน คู่หมั้นของเพื่อน ตัวเขาและคนใช้เก่าของตระกูลไปยังบ้านของญาติของเขา ซึ่งอยู่ไม่ไกลจากสถานีนัก คืออยู่ที่ถนนสีลม รถแล่น ๗ นาทีก็ถึง ผ่านถนนที่ฉอ้อนคิดว่าจอแจนัก เมื่อถึงบ้านรถแล่นเข้าไปจอดที่หน้าตึก แต่รถยังไม่ทันจอดสนิท ก็มีเสียงโครมคราม คุณแจ๋วมายืนเต้นอยู่บนขั้นบันไดล่างและตรงเข้าเปิดประตูรถ พลางออกเสียงดังว่า
“โมโห โมโห วันนี้ไม่มีรถ แจ๋วจะไปรับคุณเกรินกับฉอ้อนก็ไม่ได้ไป” ทันใดสายตาไปประสานกับของร้อยโทวิทูร คุณแจ๋วหันไปแอบแลบลิ้นให้คุณเกรินแล้วก็ทำตัวให้สงบเสงี่ยมลง ค่อยๆ ดึงมือฉอ้อนลงจากรถแทนที่จะฉุดอย่างแรง
“คุณลุงคุณป้าอยู่ที่ไหน คุณแจ๋ว” คุณเกรินถาม
“ไปงานศพยังไม่กลับ ถึงได้ไม่มีรถยังไงล่ะ” คุณแจ๋วตอบ “นี่ คุณเกริน คุณแม่ท่านจะให้คุณเกรินค้างที่นี่นะ”
“มันเรื่องอะไรกันล่ะ” เกรินกล่าวย้อน “คุณวิทูรเขามีธุระ เขาจะให้ฉันช่วยหลายอย่างเหมือนกัน แล้วนานๆ จะเข้ากรุง มาเที่ยวค้างเสียที่ไหนจะได้โดนดี”
“โธ่ โง่จังเลย” คุณแจ๋วว่า “ก็จะได้สะดวกกับทุกคนไงล่ะ เขาทำทาง/*81ไว้ให้แล้วละสำหรับที่บ้านโน้น”
“ฮึ ไม่เอาละ” คุณเกรินปฏิเสธ “ไม่ต้องห่วงหรอก เรื่องไปมาหาสู่ ฉันก็มีตำราพิชัยสงครามเหมือนกันนะ”
ฉอ้อนเข้าใจดีว่าคุณแจ๋วกับคุณเกรินหมายถึงความไปมาหาสู่ระหว่างหล่อนกับคุณวิทูร แต่ฉอ้อนชินกับการเป็นคู่หมั้นของนายร้อยโทหนุ่มเสียแล้ว ไม่รู้สึกกระดากมากนัก แต่ก็ยินดีที่คุณแต๋วโผล่ออกมาจากข้างในตึก และทักทายคุณเกรินและฉอ้อน
“เชิญเข้ามาข้างในซิคะ” คุณแต๋วทำหน้าที่แม่บ้าน “อ้อ แม่จ่างมาเป็นแชบเปอรอน เชิญค่ะ คุณ” คุณแต๋วทำทีเป็นผู้ใหญ่กว่าวิทูร และเชื้อเชิญอย่างไม่เก้อเขิน
“เอ้า นี่ คุณแจ๋ว” คุณเกรินร้องเรียกเสียงดุๆ ในเมื่อเห็นคุณแจ๋วฉุดแขนฉอ้อนจะให้ขึ้นไปชั้นบน “เดี๋ยวขอนัดแนะกันเสียก่อน พรุ่งนี้จะอยู่บ้านเวลาไหน จะไปซื้อข้าวซื้อของกันเวลาไหน จะได้มาหาให้ถูกเวลา”
“เออ นัดลำบากค่ะ” คุณแต๋วตอบแทนน้องสาว “มันแล้วแต่ว่าคุณพ่อคุณแม่จะใช้รถเวลาไหน เราจะใช้ได้เวลาไหน เพราะการไปซื้อของนี่มันต้องใช้รถบ้าน ไปรถรางหรือแท็กซี่ไม่ได้ โทรศัพท์มาซิคะ ที่นี่มีโทรศัพท์นี่นา”
“แต่ว่าบ้านผมไม่มีนี่นา” คุณเกรินแย้ง “แล้วบ้านวิทูรก็ไม่มี เอาเป็นว่าเช้าสองโมงครึ่งจะมา อย่าเพ่อออกไปเสียก่อนนะ”
“มาก่อนนั้นหน่อยไม่ได้หรือคะ จะทำอาหารเช้าเลี้ยง” คุณแจ๋วเสนอแนะ “มาเถอะน่าคุณเกริน เอ้อ เชิญคุณวิทูรด้วยค่ะ”
“ขอบคุณครับ” วิทูรพูดเป็นคำแรกตั้งแต่เข้ามาในบ้าน คุณแจ๋วมองเขาอย่างสนใจ แล้วก็หันไปมองหน้าคุณเกริน
“เอาเป็นอาหารกลางวันดีกว่ากระมั้ง ถึงไงเราก็มากินข้าวบ้าน” คุณแต๋วเสนอบ้าง
“โธ่ พี่แต๋ว แล้วเผื่อเราซื้อของไม่เสร็จ ก็ต้องรีบๆ ละซิ” คุณแจ๋วคัดค้านข้อเสนอของพี่สาว
/*82“เรื่องอาหารอย่าเพ่อเอาแน่เลย คุณวิทูรเขาก็อาจถูกคุณพ่อคุณแม่เขานัดอะไร ผมก็อาจถูกนัดทางบ้านเหมือนกัน แต่เช้าประมาณสองโมงครึ่งเป็นมาถึง อย่าออกไปก่อนนะ” คุณเกรินตัดสิน
สองหนุ่มร่ำลาเจ้าของบ้าน แล้วก็เดินออกจากประตูไป ฉอ้อนตกอยู่ในอำนาจของคุณแจ๋วอย่างเด็ดขาดนับแต่นาทีนั้น คุณแจ๋วไม่รั้งรอ ฉุดฉอ้อนขึ้นชั้นบนและพาไปยังห้องส่วนตัวของตน
“โธ่ ยังจะต้องคุมมาอีกนะ” คุณแจ๋วพูดอย่างบ่นทันทีที่พาฉอ้อนไปในห้องนอนของตนแล้ว
“ใครคะ” ฉอ้อนถาม
“ก็จะใครเสียอีกล่ะ คู่หมั้นฉอ้อนน่ะซิ” คุณแจ๋วตอบ “ฉันจะไม่ยอมให้เขามาแย่งฉันระหว่างสองวันนี้นะ ต่อไปก็จะอยู่กันจำเจ ขี้คร้านไม่ถึงสองเดือนก็เบื่อ ตอนนี้ฉันได้ตัวฉอ้อนมาสองวัน ฉันจะเอาไว้กับฉันเรื่อย”
ฉอ้อนหัวเราะเบาๆ “แล้วไงไปคะยั้นคะยอให้เขามากินอาหารเช้าล่ะคะ” หล่อนถาม
“นั้นมันความเคยตัวมารยาทเจ้าของบ้าน” คุณแจ๋วตอบ “ไม่เอาละ ทีนี้ต้องไม่เผลอ คอยดูซิ”
คุณแจ๋วเข้ารื้อกระเป๋าเสื้อผ้าของฉอ้อน ฉอ้อนนำเสื้อไปสองชุดเท่านั้นสำหรับที่จะผลัดเปลี่ยน จึงระลึกได้ว่าอยากจะซักเสื้อที่สวมเดินทางมาทันที
“ห้องน้ำอยู่ไหนคะ คุณแจ๋ว ฉอ้อนต้องไม่ลืมซักเสื้อ” ฉอ้อนเอ่ยขึ้น
“ไม่เอา ไม่เอา คนซักเขามี” คุณแจ๋วปฏิเสธเด็ดขาดโดยไม่รั้งรอ “แหม ว่าแต่เอาเสื้อใส่กระเป๋าใบเล็กกะจิ๊ดมา ยับราวกับอะไรดี คืนนี้จะใส่ตัวไหน นุ่งผ้าผืนไหนนี่ เตารีดเขาก็คงดับเสียแล้ว มิต้องนุ่งยับๆ รึ”
ฉอ้อนไม่ได้คิดว่าในคืนที่มาถึงจะต้องมีการแต่งตัวสวยงามแค่ไหน หยิบเสื้อสำหรับผลัดอยู่กับบ้านขึ้นมาจากกระเป๋าพลางพูด
“ไม่เป็นไรหรอกค่ะ ใส่ยับๆ ก็ได้”
/*83“ไม่เอาละ พี่อ้นเขาจะได้มายิ้มเยาะ” คุณแจ๋วว่า “นี่ นึกออกแล้ว ของฉันฉอ้อนก็ใส่ไม่ได้ ฉันจะไปหามาให้ แม่สอิ้งแกตัวเล็กๆ เท่ากับฉอ้อน แล้วแกมีเสื้ออยู่กับบ้านสวยๆ แยะ” พูดจบคุณแจ๋วก็ออกไปจากห้องอย่างรวดเร็ว อย่างที่เรียกว่า “ปรู๊ด”
ฉอ้อนอยู่ในห้องคนเดียว ไม่รู้จะทำอะไร จึงได้แต่เดินไปรอบๆ ห้อง แล้วก็ไปยืนโผล่หน้าต่างดูออกไปภายนอกห้องคุณแจ๋วอยู่ทางด้านหลังของตึก ฉอ้อนโผล่ออกไปเห็นแสงไฟแวมๆ ไปไกล ไม่รู้ว่าบริเวณบ้านไปสิ้นสุดแค่ไหน หรือแสงไฟอยู่นอกบริเวณบ้านหรืออย่างไร ยังไม่ทันจะคิดอะไรไปได้ไกลนัก ก็ได้ยินเสียงประตูเปิดค่อนข้างแรง แล้วคุณแจ๋วเข้ามา มีหญิงสาววัยเดียวกับฉอ้อนตามหลังเข้ามา ทั้งคุณแจ๋วและหญิงนั้นถือผ้าซิ่นและเสื้อคนละสองสามชุด
“นี่ยายอิ้ง” คุณแจ๋วแนะนำ “นี่ฉอ้อน” ฉอ้อนยกมือไหว้ทันที เพราะเห็นว่าผู้นั้นคือเจ้าของเสื้อที่หล่อนจะถูกเกณฑ์ให้สวม และท่าทางบอกว่ามีอายุแก่กว่าหล่อน “ยายอิ้ง” ปล่อยเสื้อผ้าที่ถือมาหล่นยังพื้นห้อง ยกมือขึ้นรับไหว้พร้อมกับปากร้อง “วั้ย”
“เอ้า ยายอิ้งแกไม่เคยมีใครไหว้แก” คุณแจ๋วอธิบาย “นี่เพื่อนน้า แต่อิ้งก็ดูเหมือนจะแก่กว่า เอามาซิ เอาเสื้อกับผ้าซิ่นมาให้ฉอ้อนลอง”
คุณแจ๋วเอาเสื้อผ้าเข้าทาบกับตัวฉอ้อน แล้วก็ตัดสิน “ชุดนี้และ ยายอิ้งแกดีเรื่องนี้ ช่างมีเสื้อผ้าเสียจริง เย็นนี้ขึ้นมากินข้าวบนตึกนะ”
“ไม่ละค่ะ” สอิ้งปฏิเสธ “ดิฉันรับประทานแล้ว ป่านนี้ กว่าบนนี้จะยกข้าว บางทีดิฉันหลับแล้ว”
คุณแจ๋วพยักหน้าไม่ติดใจคะยั้นคะยอ “ขอยืมน้าไว้นะ สองชุดนั่น เสื้ออย่างนี้มันไม่ต้องเหมาะเจาะแค่ไหน แต่ว่าชุดที่ฉอ้อนเอามาน่ะ ไม่ได้หรอก มันอยู่กับบ้านจริงจริ๊งจริงจริง พี่อ้นป่านนี้เขาเชิญแขกมากี่คนก็ไม่รู้แล้ว”
ฉอ้อนคอยเวลาที่จะได้ไปรับประทานอาหารเย็นด้วยความสนใจ ไม่ค่อยได้ยินคุณแจ๋วคุยมากนัก คุณแจ๋วจับตัวฉอ้อนนอนลงบนที่นอนของตัว แล้วคุณแจ๋วก็เดินเก็บของ เอาผ้าเช็ดตัวของฉอ้อนแขวนตรงนั้น เอาผ้าซิ่นและเสื้อ/*84แขวนตรงนี้ ปากก็เล่าเรื่องโรงเรียน เพื่อนนักเรียน
เวลาล่วงไปประมาณทุ่มครึ่งหรือ ๑๙.๓๐ นาฬิกา คุณแจ๋วก็เอาเสื้อตัวยาว มีสายคาดเอว ทำด้วยผ้าขนหนูสีเหลืองอ่อนๆ มาคลุมตัวฉอ้อน บอกว่า “เอ้า ใส่เสื้อคลุมเข้า ไปอาบน้ำ ที่ตรงบันได ห้องน้ำอยู่ตรงที่ขึ้นมา”
เมื่อฉอ้อนเดินออกจากห้อง คุณแจ๋วก็เดินตามมา เปิดประตูห้องน้ำให้ฉอ้อนแล้วก็เข้าไปเปิดไฟฟ้า มีแสงสว่างในห้องน้ำพอควรแก่กิจที่ต้องทำในห้องน้ำ แล้วคุณแจ๋วก็ออกไปและหับประตูเข้ามา
ฉอ้อนอาบน้ำเสร็จก็กลับไปที่ห้องคุณแจ๋ว คุณแจ๋วจึงออกไปอาบน้ำบ้าง ฉอ้อนสังเกตว่าคุณแจ๋วสวมเสื้อคลุมยาวตัวที่ให้ฉอ้อนสวม ฉอ้อนแปลกใจมากเมื่อคุณแจ๋วกลับมาภายในเวลาสามนาที แล้วก็แต่งตัวอย่างรวดเร็วเสร็จก่อนฉอ้อน มีเวลาพอที่จะนั่งบอกฉอ้อนให้หวีผมไปทางโน้นทางนี้ ทำให้เสียเวลาในการแต่งตัวของฉอ้อนไปอีกหลายนาที แต่แล้วในที่สุดคุณแจ๋วก็แสดงความพอใจ แล้วก็ชวนฉอ้อนออกจากห้อง พาเดินไปตามระเบียงแล้วไปลงบันไดข้างหน้าตึก ตรงเข้าไปในห้องรับประทานอาหาร
ในห้องนั้นมีคนนั่งอยู่ที่โต๊ะอาหารแล้วสองสามคน บุรุษในมัชฌิมวัยผู้นั่งอยู่ที่หัวโต๊ะคือเจ้าคุณบิดาของคุณแจ๋ว ฉอ้อนรู้ก่อนที่คุณแจ๋วจะผลักฉอ้อนเข้าไปใกล้ท่านและแนะนำให้ท่านรู้จัก ท่านกล่าวคำที่ฉอ้อนไม่เข้าใจ “นี่รึโปรเตเชของคุณพี่กำยาน อือ หน้าตาน่าเอ็นดู” แล้วคุณแจ๋วก็ดึงฉอ้อนพาเข้าไปหาสุภาพสตรีผู้นั่งอยู่บนเก้าอี้ต่อจากเจ้าคุณ และแนะนำว่าคือคุณหญิงมารดาเลี้ยงของคุณแจ๋วด้วยคำพูดว่า “คุณน้าคะ นี่ไงคะฉอ้อน” คุณหญิงพยักหน้าและยิ้มน้อยๆ ต่อจากนั้นคุณแจ๋วก็กวาดตาไปทั่วห้อง พลางก็แนะนำฉอ้อนให้ชายหนุ่มสามคนที่ยืนถือถ้วยแก้วบรรจุเครื่องดื่มสีเหลือง คุณแจ๋วบอกชื่อชายทั้งสาม แต่ฉอ้อนจำไม่ได้ จำได้แต่คนที่คุณแจ๋วเรียก “พี่อ้น” ซึ่งหล่อนมาทราบในภายหลังว่าชื่ออนธกาล เป็นข้าราชการกระทรวงมหาดไทย เข้ามาเยี่ยมบ้านชั่วคราว
ระหว่างที่คุณแจ๋วแนะนำให้ผู้ที่อยู่ในห้องนั้นรู้จักฉอ้อน คุณแต๋วก็เดิน/*85เข้ามาในห้อง พาชายหนุ่มคนหนึ่งเข้ามาด้วย พอเห็นเขาฉอ้อนก็ยิ้มด้วยความยินดี เพราะชายผู้นั้นคือคุณเกริน
“อ้อ มาแล้วรึ พ่อทหารชาญชัยไม่เหมือนคน” พี่อ้นทัก “นี่ใครจะยกย่องความชอบฉันบ้าง ฉันเป็นคนไปเอาตัวนายเกรินมา คุณแม่เขาค้อนแล้วค้อนอีกว่าไปชวนลูกเขามาตั้งแต่คืนแรกที่เขามาค้างบ้าน เคราะห์ดีที่คุณน้าหลวงสนับสนุน จะดื่มอะไรวะน้องชาย เบียร์หรือวิสกี้”
“ไม่ครับ กินข้าวบ้าน ผมชอบกินกับน้ำ อยู่หัวเมืองต้องกร่ำเหล้าทุกวี่ทุกวัน”
เจ้าคุณและคุณหญิงเจ้าของบ้านทักทายคุณเกรินด้วยความยินดี แล้วก็มีการจัดที่นั่งกันรอบโต๊ะอาหารคุณแจ๋วดึงฉอ้อนไปนั่งที่ปลายสุดโต๊ะติดกับคุณแจ๋ว ที่ปลายโต๊ะตรงกันข้ามกับที่เจ้าคุณนั่ง มีเก้าอี้ว่างอยู่ตัวหนึ่ง มีการเกี่ยงกันเล็กน้อย แล้วในที่สุดคุณแจ๋วก็ไปดึงมือคุณเกรินให้ลงนั่งบนเก้าอี้นั้น คุณเกรินจึงได้นั่งต่อจากฉอ้อนไม่มีผู้ใดคั่น
การสนทนาที่โต๊ะอาหารในค่ำวันนั้น ยังความประหลาดใจให้ฉอ้อนเป็นล้นพ้น เกือบจะกล่าวได้ว่าหล่อนไม่เข้าใจเสียเก้าสิบเปอร์เซนต์ การสนทนาดำเนินไปในทำนองต่อไปนี้
“เกรินเอ๋ย แกจะอยู่เป็นทหารอย่างนี้ไปอีกกี่วัน กี่เดือน” เจ้าคุณถาม
“คุณพ่อครับ ทำไมไปถามนายเกริน ทำไมไม่ถามผม นายเกรินมันเป็นทหาร ผมว่ามันก็เป็นทหารต่อไป”
“เกิดเรื่องพันอย่างนี้ทหารมันตายก่อน” เจ้าคุณว่า
“ไม่แน่เลยครับ ไอ้คนทำงานอย่างผมคงจะตายพร้อมๆ กับทหาร”
“ทำมั้ยชอบพูดเรื่องอัปมงคล” คุณหญิงว่าเป็นเชิงตำหนิสามี “ฉันละหวาดมะพร้าวห้าว อย่างเจ้าคุณคงจะโดนสักวัน”
มีการโต้ตอบกันไปมาซึ่งฉอ้อนฟังไม่เข้าใจเลย ในที่สุดจึงเลิกฟัง และปล่อยใจให้ล่องลอยไปคิดถึงคุณวิทูร วาดภาพของเขาในมโน เห็นเขายืนสูงตรงอยู่ใกล้ๆ หล่อนในรถไฟ เห็นเขายิ้มและแววตาเป็นประกาย เห็นเขาเดิน/*86อย่างคล่องแคล่ว จนเสร็จสิ้นการรับประทานอาหารเจ้าคุณและคุณหญิงลุกขึ้นจากโต๊ะชวนลูกหลานและแขกของท่านให้ออกไปนั่งที่ระเบียง เมื่อออกมาจากห้องอาหารแล้ว คุณแจ๋วก็ดึงมือฉอ้อนพาขึ้นไปยังห้องของคุณแจ๋ว
เมื่อไปถึงห้อง คุณแจ๋วก็เริ่มดึงสมุดแบบเสื้อออกมาจากใต้เตียงเป็นตั้งใหญ่ เสือกให้ฉอ้อนและตัวเองก็หยิบมาพลิกดูหลายเล่ม แต่ฉอ้อนเปิดสมุดแบบเสื้อดูพลางก็ถามตามความอยากรู้
“ที่เขาพูดกันที่โต๊ะน่ะแปลว่าอะไร คุณแจ๋ว คุณแจ๋วฟังรู้เรื่องไหม”
“ทำไมจะไม่รู้ คุณพ่อพูดบ่อยๆ เวลามีคนถูกคอมาอย่างงี้” คุณแจ๋วตอบ “ก็ฉอ้อนไม่รู้เหรอ ปีนี้ปี พ.ศ. ๒๔๗๔ ปีหน้าก็ ๒๔๗๕ ครบ ๑๕๐ ปีตั้งแต่สร้างพระนคร”
“แล้วมันเป็นยังไง” ฉอ้อนถาม
“ก็มีคำทำนายไว้ว่าวงศ์จักรีจะอยู่ได้เพียง ๑๕๐ ปี เขาก็กลัวกันว่าจะมีการปฏิวัติยังไงล่ะ” คุณแจ๋วตอบ
“มันเป็นยังไงการปฏิวัติ” ฉอ้อนซัก
“อ้าว ฉอ้อนยังเรียนประวัติศาสตร์ไม่ถึงหรือ” คุณแจ๋วว่า “ก็อย่างในฝรั่งเศส มันจับเจ้านายกับพวกขุนนางฆ่าหมด แล้วก็เปลี่ยนการปกครองเป็นริปับลิก”
“เป็นไงน่ะ รีปับลิก” ฉอ้อนทำหน้าที่ซักต่อไปหน้าเปลี่ยนสีไปนิดหน่อยด้วยความกระดากที่ไม่รู้อะไรมากถึงเพียงนั้น
“รีปับลิกก็เหมือนอย่างฝรั่งเศสอย่างอเมริกา ไม่มีพระเจ้าแผ่นดิน มีแต่ประธานาธิบดี เขาเลือกตั้งกันเป็นคราว ๆ”
“ไม่เอาหรอก” ฉอ้อนพูดเสียงเครือ “มิสแพนครั่มที่โรงเรียนแกเคยเล่าว่า ที่อเมริกาน่ะ เขาดีเขาไม่มีกษัตริย์ แหม พวกเราโกรธแกกันเสียแทบตาย มีอย่างเรอะมาบอกว่าดีไม่มีกษัตริย์ อาจารย์ มิสเทอร์เนอร์ยังดุแกว่าพูดอะไรกับเด็กไทยอย่างนั้น ไม่มีพระเจ้าแผ่นดินจะดีอะไร ใครที่ไหนก็ไม่รู้” หยุดไปแล้วถามขึ้นมาใหม่ “อย่างท่านเป็นเจ้านายหรือเปล่า คุณแจ๋ว”
/*87“เออ คุณป้ากำยานน่ะหรือ” คุณแจ๋วย้อนถามแล้วพูดต่อไป “จะว่าเป็นก็ได้ ไม่เป็นก็ได้ ท่านเคยเป็นเจ้าจอม เป็นเมียพระเจ้าแผ่นดิน แล้วท่านลาออกมาอยู่บ้าน ไม่ใช้บรรดาศักดิ์เจ้าจอมอีกต่อไป แต่ท่านไม่มีเลือดเจ้าหรอก แต่พวกเราทั้งหมดนี้ พวกโกศลทัต คือที่บ้านนี้ พวกเหมเสนา คือพวกคุณเกรินพวกพี่จำลอง แล้วก็พวกภมราภัย พวกสามีพี่แป๋ว สามพวกนี้เขาแต่งงานกันไปกันมา แล้วก็มีลูกสาวก็มักจะไปถวายเป็นเจ้าจอมกันมาตั้งแต่รัชกาลที่หนึ่งมาเรื่อยๆ เขาก็นับว่าเราน่ะเป็นญาติกับเจ้านาย อย่างเสด็จที่ประทานชื่อฉันพิสดารจนไม่มีใครเรียก”
“เสด็จน่ะแปลว่าเป็นเจ้านายงั้นหรือ คุณแจ๋ว” ฉอ้อนซักด้วยความใคร่รู้ต่อไป แล้วก็เลยมีการเรียนพงศาวดารไทยรายย่อยและเรื่องขนบประเพณีอะไรต่ออะไรอีกหลายเรื่อง ซึ่งคุณแจ๋วเล่าโดยเห็นเป็นเรื่องขบขันเสียเป็นส่วนมาก แต่ซึ่งฉอ้อนฟังด้วยความสนใจ จนไม่เป็นอันจะเลือกแบบเสื้อ ดังนั้นคุณแจ๋วทำหน้าที่บงการให้ฉอ้อนตกลงว่าจะใช้แบบนั้น สีนี้ แพรอย่างนั้น ใช้เครื่องประดับเสื้ออย่างนี้ เพื่อว่าในวันรุ่งขึ้นจะได้ไปหาซื้อให้ตรงกับความประสงค์
พอเก็บสมุดเข้าที่ คือใต้เตียงของคุณแจ๋วแล้ว ฉอ้อนก็ปรารภอย่างเป็นทุกข์ขึ้นอีก
“จะเป็นจริงไปได้ไหม คุณแจ๋ว เมืองไทยเรานี่จะมีกบฏอย่างฝรั่งเศสจริงๆ หรือ”
“ก็มีข่าวลือกัน ครั้งรัชกาลที่หกก็เคยมีหนหนึ่ง แล้วจับได้เสียก่อน คราวนี้ก็มีลือกันอีก”
“ทำไมถึงไม่จับเสียล่ะ” ฉอ้อนถามอีก
“ไม่รู้ซี ฉันก็ฟังบ้างไม่ฟังบ้าง จะไปซักอะไรมากคุณน้าก็ว่ารำคาญ ช่างซัก” คุณแจ๋วตอบ แล้วรีบสรุปว่า “เอาละ นอนเถอะ ง่วงแล้ว” และพิสูจน์ด้วยการหาวอย่างยาวยืด
ฉอ้อนนอนไม่ค่อยหลับ อย่างที่หนึ่ง ไม่เคยกับการนอนเตียงเดียวกับผู้ใด ถึงแม้เตียงคุณแจ๋วจะกว้างพอที่จะนอนกันได้สองคนโดยไม่เบียดกัน แต่/*88ฉอ้อนก็หวาดว่าจะไปโดนตัวคุณแจ๋ว อีกอย่างหนึ่งก็อดคิดถึงเรื่องกบฏไม่ได้ แต่พร้อมกันนั้น ก็มีดวงหน้าของคุณวิทูรมาลอยปะปน ริมฝีปากเผยอยิ้ม และดวงตาเป็นประกายเมื่อเขาสบตากับหล่อน
บทที่ ๗
รุ่งขึ้นเช้า ก่อนที่จะออกไปซื้อของตามกำหนดเกรินและวิทูรก็มาถึงบ้านที่ฉอ้อนพักอยู่ ฉอ้อนแปลกใจที่คุณแจ๋วและคุณแต๋วไม่เรียกคุณเกรินว่า พี่ หรือ น้อง หรืออะไรที่แสดงเป็นญาติ และคุณเกรินก็เรียกคุณแจ๋วคุณแต๋วในทำนองเดียวกัน ช่างผิดกับประเพณีที่เพชรบุรีจริงๆ ที่นั่น เมื่อนับถือกัน แม้ว่าจะไม่ใช่ญาติโดยสายโลหิต ก็เรียกกัน น้า ป้า อา ลุง ส่วนที่บ้านนี้ สอิ้งผู้เป็นหลานตามที่คุณแป๋วแนะนำ ก็ไม่เรียกคุณแป๋วว่าคุณน้า และยิ่งกว่านั้น เมื่อฉอ้อนจะพูดถึงพี่อ้นของคุณแจ๋ว คุณแจ๋วก็รีบทำให้ฉอ้อนเข้าใจว่า ฉอ้อนควรเรียกว่า คุณอ้น ก่อนที่ฉอ้อนจะทำผิดประเพณีของบ้านของคุณแป๋ว
พี่อ้น หรือคุณอ้น หรือคุณอนธกาล ได้พบกับฉอ้อนตั้งแต่เวลาเช้าตรู่ ฉอ้อนตื่นก่อนคุณแป๋ว พอตื่นก็ฉวยขันล้างหน้าซึ่งฉอ้อนนำมาจากบ้าน เพราะเป็นสิ่งที่ไม่ควรร่วมกับผู้ใดตามความนิยมของชาวเพชรบุรีที่ฉอ้อนรู้จัก หยิบผ้าเช็ดตัวมาห่มรอบบ่า แล้วก็เปิดประตูเดินไปที่ห้องน้ำ คุณอ้นเดินมาถึงประตูห้องน้ำจากอีกด้านหนึ่งของเรือน พบกับฉอ้อนที่หน้าห้องน้ำพอดี เขาจ้องดูหล่อนประเดี๋ยวหนึ่ง ยิ้มนิดหนึ่ง แล้วก็ทำท่าระลึก/*90ได้ว่าหล่อนเป็นใคร แล้วก็ถอยหลังพลางตาก็มองดูหล่อน แล้วจึงเลี้ยวกลับทางที่เขามา
ฉอ้อนเข้าห้องน้ำ อาบน้ำทำความสดชื่นให้แก่ร่างกาย แล้วก็กลับไปห้อง
คุณแจ๋วนอนลืมตาอยู่บนเตียง เมื่อเห็นฉอ้อนก็ยิ้มไม่กล่าวว่าอะไร ฉอ้อนจึงเป็นคนพูด
“แหม จะเข้าห้องน้ำไปพบกับ เอ้อ พี่อ้นของคุณแจ๋ว”
“คุณอ้นเขาชอบตื่นและอาบน้ำแต่เช้า” คุณแจ๋วว่า “เขาพูดว่าอะไรบ้าง”
“เปล่าค่ะ ไม่ได้พูดอะไร” ฉอ้อนตอบ “ทีแรกดูเหมือนจะจำฉอ้อนไม่ได้”
“ฉอ้อน” คุณแจ๋วเรียกขึ้นเหมือนนึกอะไรออก “เมื่อคืนที่เราคุยกันอย่าไปเล่าให้ใครฟังนะ ปะเหมาะเคราะห์ร้ายจะไม่ดี”
“ไม่เล่าแน่เทียว เรื่องอย่างนี้คุณแจ๋วไม่ต้องห่วง” ฉอ้อนรับคำอย่างแน่ใจ
ทั้งคุณแจ๋ว และฉอ้อนลงมือแต่งตัวสำหรับจะออกไปนอกบ้าน ฉอ้อนมองดูคุณแจ๋วด้วยความนิยม ทุกอย่างที่ทำดูกระฉับกระเฉงและรวดเร็ว ใช้เวลาครึ่งหนึ่งของที่ฉอ้อนใช้เป็นธรรมดา แต่คุณแจ๋วก็ไม่เร่งฉอ้อนและแล้วก็พากันลงไปที่ห้องอาหารด้วยกัน
ที่ห้องอาหาร เจ้าคุณ คุณหญิง และคุณอ้นก็อยู่ในนั้นพร้อมกัน คุณแจ๋วพาฉอ้อนเข้าไปกราบคุณพ่อและฉอ้อนเลยไหว้คุณน้าด้วย แต่คุณแจ๋วไม่ไหว้ เดินไปนั่งบนเก้าอี้ตัวหนึ่ง และเรียกฉอ้อนให้ลงนั่งใกล้ตัว ระหว่างการรับประทานอาหาร เจ้าคุณกับคุณอ้นก็คุยกันเรื่องที่ฉอ้อนไม่เข้าใจ แต่ฉอ้อนรู้ว่าเป็นเรื่องราชการเพราะหล่อนเคยฟังพวกข้าราชการคุยกันที่บ้าน “ท่าน” ที่เพชรบุรีบ่อยๆ ระหว่างการสนทนาชื่อของคุณจำลองก็เข้ามา
“จำลองเขาจะไปเป็นผู้พิพากษาที่สงขลา เขายินดีหรือเสียใจ” เจ้าคุณ/*91ถามลูกชาย “แกได้พบกับเขาหรือเปล่าเมื่อวาน ไปเยี่ยมบ้านซังฮี้แล้วเลยไปฝั่งขะโน้นรีเปล่า”
“ไปครับ แต่ไม่พบจำลอง พบแต่ลูกๆ มันน่าเอ็นดูจัง ฉลาดๆ ทั้งนั้น คุณปู่คุณย่าหลงราวกับอะไร”
ฉอ้อนฟังอย่างเกือบจะเรียกได้ว่าอย่างเบิกหู ถ้าสามารถจะทำเช่นนั้นได้
“นั้นน่ะ ขนาดไม่ใช่หลานในใส้” คุณหญิงว่า “ถ้าเป็นลูกแท้ๆ ของพ่อจำลองจะเป็นยังไง”
“เรื่องคนรักเด็กนี่ไม่จำเป็นหลานแท้ ๆ หรือไม่แท้” เจ้าคุณว่า “ถ้าเด็กอยู่ด้วยทุกเมื่อเชื่อวัน มักรักได้อย่างหลงทั้งนั้น ตอนเด็กโตถึงจะรู้กันว่ารักจริงหรือไม่จริง ถ้ารักตลอดไปได้นั่นแหละถึงจะว่าได้ว่ารักแท้”
ไม่ต้องสงสัยเลยว่า ฉอ้อนจะไม่ถามคุณแจ๋วทันทีออกมาจากห้องอาหาร ว่าเมื่อไหร่หล่อนจะได้ไปเยี่ยมสำรวย ซึ่งฉอ้อนเรียกว่า พี่สำรวย ตามประเพณีเพชรบุรี ระหว่างที่ยืนปรึกษากันที่ระเบียงหน้าห้องนั้น ซึ่งผู้ยืนมองเห็นประตูบ้าน วิทูรและเกรินก็เดินเข้ามา พอสองชายนายทหารเดินเข้ามาใกล้ที่ฉอ้อนและคุณแจ๋วยืนอยู่ คุณอ้นก็ปรากฏตัวที่ข้างหลังฉอ้อน
คุณแจ๋วเดินไปรับญาติ และคู่หมั้นของเพื่อนที่บันไดหน้าตึก แล้วก็เดินพาเข้ามาใกล้ตัวฉอ้อนและพี่อ้นพอได้ระยะคุณแจ๋วก็แนะนำ “พี่อ้นคะ นี่คุณวิทูร คู่หมั้นฉอ้อน”
คุณอ้นทำหน้าพิศวงจนฉอ้อนจ้องคุณอ้นด้วยความพิศวงเท่ากัน และฉอ้อนก็สังเกตเห็นหน้าของคู่หมั้นแดงขึ้นทันทีและแววตาก็เป็นประกายกล้า ฉอ้อนไม่เข้าใจว่าอะไรเกิดขึ้น เพราะคุณเกรินก็ทำหน้าตื่นเช่นเดียวกัน แต่ไม่ตื่นจนเห็นชัด
“พี่อ้นประหลาดใจ” คุณแจ๋วพูดขึ้นแล้วหัวเราะกิ๊กใหญ่ “พี่อ้นคิดว่าฉอ้อนเป็นเด็กเล็กๆ เพราะถูกบอกว่าเป็นเพื่อนยายแจ๋ว เห็นไหมคะ พี่อ้น แจ๋วก็ควรจะมีคู่หมั้นได้แล้วละ ฉอ้อนอ่อนกว่าแจ๋วเกือบสองปี”
/*92“แจ๋ว” เสียงคุณหญิงดุมาข้างหลังอย่างเด็ดขาด “แหม เด็กคนนี้ฉันไม่รู้จะทำยังไง พูดอะไรที่ไม่มีลูกผู้หญิงคนไหนเขาจะพูดกันน่ะแหละ แม่แจ๋วแกต้องพูดไอ้อย่างนั้นละ”
หน้าคุณเกรินหายตื่น และมีเสียงหัวเราะออกมาเบาๆ พี่อ้นหัวเราะอย่างชอบอกชอบใจ แต่หน้าของคุณวิทูรยังไม่เปลี่ยนเข้าสู่ปกติ ฉอ้อนรู้สึกใจคอไม่สบาย พอดีเจ้าคุณโผล่ออกมา และคุณแจ๋วก็ได้แนะนำอีกเป็นคำรบสอง
เจ้าคุณทราบเรื่องที่ฉอ้อนมาพักที่บ้านกับลูกสาวท่านอยู่แล้ว จึงทักผิดไปจากวิธีของลูกชายท่าน
“หนุ่มน้อยโสภายาใจ” ท่านว่า “เชิญ เชิญ คุณเอ้า ตาเกริน มาอีกแล้วรึ ทำไมไม่มากินเสียให้ครบมื้อ กลางวันนี่ว่ายังไง”
“ยังไม่ได้นัดกันแน่เลยค่ะ” คุณแจ๋วว่า “แต่ถ้าจะไปซื้อของ อย่านัดกลับมากินกลางวันที่บ้านดีกว่า ว่าแต่สองท่านผู้ชายนี่ทำท่าว่าจะไปกับเราด้วย แน่ใจนะว่าทนได้และต้องไม่เร่งเป็นอันขาด”
วิทูรหน้าตึงขึ้นอีก หลังจากที่ได้ยิ้มแย้มกับคำทักของเจ้าคุณ เกรินกล่าวขึ้น
“คุณแจ๋วนี่เธอน่าจะไปอยู่อิตาลี เพราะที่นั่นเขามีจอม อ้า อ้า ไม่รู้เขาเรียกอะไร คือบงการอะไรได้ เมืองไทยนี่เขาไม่ใช่อย่างนั้นนะ”
“ไม่รู้ละ” คุณแจ๋วโต้ “ถึงเร่งก็ไม่สำเร็จ นะฉอ้อน อย่าไปทำใจอ่อนนะ ถ้าเรายังไม่ได้ของถูกใจ อย่าไปรีบซื้อนะ โกรธกับฉันจนตายเทียว”
“โอย” คุณหญิงร้อง “เรื่องแม่แจ๋วนี่ ใครอย่าถือเลย พ่อคุณ” หันไปดูตาวิทูร “ต้องปล่อยแกไปตามเรื่อง ถ้าใครคบแม่แจ๋วแล้วจะหวังให้แกทำอะไรถูกๆ พูดอะไรถูกๆ ก็อย่าคบแกละเป็นดี”
คุณแจ๋วไม่แสดงว่าพรั่นพรึงอย่างใดในคำพูดเช่นนี้ ฉอ้อนพยายามจะดูหน้าคุณแจ๋วว่ามีความรู้สึกอย่างใดต่อแม่เลี้ยง แต่ไม่มีเวลาทำอย่างอื่นนอกไปจากวิ่งตามคุณแจ๋วขึ้นบันได เพราะคุณแจ๋วฉวยข้อมือฉอ้อนแล้วก็จูงอย่างมีกำลังเรี่ยวแรง ออกนำหน้าขึ้นตึกไปยังห้องของตน
/*93อีกประมาณ ๑๐ นาทีต่อมา ฉอ้อน คุณแจ๋ว คุณวิทูรและคุณเกรินก็นั่งอยู่บนรถยนต์ซึ่งเป็นพาหนะสำหรับครอบครัวโกศลทัต รถนั้นเคลื่อนออกจากบ้านโดยคุณแจ๋วโผล่หน้าออกไปตะโกนแก่คุณแต๋วผู้ยืนส่งอยู่ที่บันไดชั้นบนหน้าตึกว่า
“พี่แต๋ว ถ้าลืมของที่พี่แต๋วสั่งซื้อ อย่าโกรธนะ”
รถพาหนุ่มและสาวทั้งสี่ไปยังถนนพาหุรัด คุณแจ๋วพาฉอ้อนไปยังร้านที่ขายผ้าซิ่นต่างๆ ก่อน ได้รับความแปลกใจมากที่วิทูรเข้าช่วยในการเลือกอย่างสนใจ และมีความคิดและข้อแนะนำที่เข้าที จนกระทั่งคุณแจ๋วซึ่งปักใจไปซื้อผ้าซิ่นหรือผ้าม่วงหางกระรอกสีชมพู ยอมเลิกความคิดนั้น และยอมให้ฉอ้อนซื้อผ้าม่วงโคราชสีเกสรชมพู่แทน นอกจากนั้นวิทูรกับเกรินร่วมกัน ยังมีความเห็นเลยไปว่าในการนุ่งผ้าของไทยซึ่งทอด้วยเส้นไหมอย่างหนึ่ง แล้วไปสวมเสื้อแพรซึ่งมาจากต่างประเทศ ซึ่งทำด้วยไหมแปลกไปอีกอย่างหนึ่งนั้น ไม่น่าจะเข้ากัน ควรจะซื้อแพรไทยทอด้วยเส้นไหมอย่างเดียวกับผ้าที่จะนุ่ง จึงจะสมควร แต่ในเรื่องนี้ชายหนุ่มไม่ได้ชัยชนะ เพราะหาผ้าแพรที่ทำด้วยไหมไทยที่บางพอที่จะทำเป็นเสื้อไม่ได้ ชายหนุ่มว่าแพรที่ใช้ทำผ้าซิ่นเชียงใหม่นั่นแหละเหมาะที่จะทำเสื้อ ทำให้หญิงสาวสองคนหัวเราะกันคิกคัก และในที่สุดก็ตกลงไปซื้อแพรสำหรับตัดเสื้อที่ร้านชาวอินเดีย
สำหรับชุดแต่งงานตอนบ่าย หรือตอนรดน้ำ ตกลงฉอ้อนเลือกได้แพรเครย์เดอชีนอย่างดี สีชมพูแกมม่วงเข้ากับผ้านุ่งสีเกสรชมพู่ คุณแจ๋วคอยเตือนว่าไม่ให้เสียดายเงินถ้าของถูกใจราคาแพง เพราะถ้ามีการใช้จ่ายมากคุณป้ากำยานก็จะช่วยเหลือแน่นอน นอกจากชุดรดน้ำ ก็มีชุดใส่บาตร ซึ่งฉอ้อนเลือกเอาสีไข่ไก่ และชุดเลี้ยงอาหารตอนเย็น คุณแจ๋วแนะนำให้ใช้สีส้ม และยังได้ซื้อเสื้อผ้าสำหรับแต่งไปไหว้ผู้มีพระคุณและผู้ที่อยู่ในที่เคารพสูงอีกสองสามชุด ชายหนุ่มทั้งสองไม่แสดงความเบื่อหน่ายเลยตามติดสองสาวอยู่ตลอดเวลา และเข้าร้านทุกร้านที่สองสาวเข้า การซื้อของได้เร็วกว่าที่คิดไว้มาก พอเลยเที่ยงเล็กน้อย ทุกคนก็รู้สึกหิว คุณแจ๋วก็บอกให้คนรถไปส่งที่ราชวงศ์ ซึ่งวิทูรไม่เคยไป/*94ในเวลากลางวัน และฉอ้อนไม่เคยไปเลย
ระหว่างรับประทานอาหาร ฉอ้อนสังเกตว่าคุณแจ๋วทำกิจได้เร็วผิดจากคนอื่นๆ ก็ปรึกษากันว่าบ่ายแล้วควรทำอะไร คุณแจ๋วว่าควรกลับไปเลือกแบบเสื้อสำหรับชุดไปไหว้ที่บ้าน เพราะคงจะต้องใช้เวลามาก เพราะหลายชุดด้วยกัน วิทูรเตือนฉอ้อนถึงเรื่องจะไปดูภาพยนตร์ด้วย คุณแจ๋วขัดข้องว่า ไม่ได้ลาคุณพ่อว่าจะไปสถานที่เช่นนั้น ฉอ้อนหลับตาเห็นเพื่อนบ้านของแม่ และญาติทางเพชรบุรีว่าจะซักถามอย่างไรบ้าง ถ้าฉอ้อนไปดูภาพยนตร์กับคุณวิทูร ถึงแม้ว่าคุณเกรินจะเป็นเพื่อนไปด้วย ก็ไม่ตกลงตามที่วิทูรขอร้อง ได้เห็นสีหน้าขัดเคืองของคู่หมั้นอีกครั้งหนึ่ง ทำให้ใจคอไม่สบายอีก แล้วฉอ้อนก็ขอร้องให้คุณแจ๋วพาไปเยี่ยมสำรวย คุณเกรินกล่าวทันที
“เออ ดีเหมือนกัน วิทูร คุณยอมตกลงเถอะ บ้านคุณตาใหญ่ของผมน่าดู สวนงามมาก”
วิทูรตกลงอย่างไม่ค่อยเต็มใจ แต่สายตาฉอ้อนเชิญชวนพลางริมฝีปากก็เผยอยิ้มอย่างอ่อนหวาน คุณแจ๋วพูดขึ้นทันที “แหม คู่หมั้นยิ้มออกหวานแล้ว ยังทำหน้าบึ้งอยู่ได้ ถ้าอยากดูหนัง ไม่ใช่ควงคู่หมั้นอย่างสมัยใหม่ คืนนี้ก็นัดกันอีกได้”
วิทูรหัวเราะออกมาทั้งที่ไม่ได้ตั้งใจหัวเราะ คุณแจ๋วหันไปกระซิบกับฉอ้อนว่า “เวลาหัวเราะแล้วเก๋มาก” ฉอ้อนเอามือตีขาคุณแจ๋ว ทำให้วิทูรทายได้ว่าฉอ้อนถูกล้ออย่างใดอย่างหนึ่งเกี่ยวกับตัวเขา อารมณ์เขาดีขึ้นมาทันที
ทั้งสี่ให้รถพาไปยังถนนซังฮี้ ผ่านบ้านของเกรินไปลงไปถึงท่าเรือริมแม่น้ำ กำลังเรียกเรือจ้างก็ได้ยินคนเรือลำหนึ่งตะโกน “คุณ คุณ คุณเกริน” หันไปทางเสียงนั้น ปรากฏว่าเรือแจวของบ้านที่จะไปนั่นเอง กำลังแจวเข้ามาเทียบ เกรินไต่ถามคนเรือซึ่งเขาเรียกว่า ตาเพิ่ม ได้ความว่าเอาเรือมารอรับคุณจำลอง แต่มีเวลาพอที่จะพาสี่คนไปยังฟากโน้นได้ก่อน แล้วจึงย้อนมาคอยรับคุณจำลอง
“คุณจำลองเขากลับบ้านกี่โมงตามปรกติ” คุณแจ๋วถาม
“หมู่นี้กลับแต่วัน เธอเตรียมตัวจะไปสงขลา” นายเพิ่มคนเรือชี้แจง
/*95เรือแจวอย่างสบายพาผู้โดยสารทั้งสี่ไปยังท่าเรืออีกฟากหนึ่งของแม่น้ำ พอเรือเทียบท่าฉอ้อนก็สังเกตเห็นว่า ที่ที่หล่อนมานี้แปลกตากว่าทุกแห่งที่เคยเห็น ริมแม่น้ำมีเขื่อนปูนสร้างอย่างแข็งแรงและเรียบร้อย แต่มีรอยกะเทาะที่ตรงนั้นบ้างตรงนี้บ้าง เห็นได้ว่าใช้หินโบกปูนแทนที่จะใช้อิฐอย่างเขื่อนปูนธรรมดา ฉอ้อนไม่มีความรู้ทางช่างและไม่มีเวลาจะถามใคร เรื่องการก่อสร้างเขื่อนจึงไม่ได้สังเกตอะไรไปยิ่งกว่านั้น ท่าน้ำไม่ได้อยู่กลางเขตที่ได้รับการปกป้องจากเขื่อน แต่อยู่เยื้องไปทางด้านใต้ตลอดเขตที่มีเขื่อนมีรั้วทำด้วยไม้ระแนง จากท่าน้ำมีทางดินเข้าสู่เรือนไม้ชั้นเดียวซึ่งมองจากท่าน้ำลอดพันธุ์ไม้ใหญ่นานาชนิดเข้าไปก็เห็นได้ว่าเป็นเรือนที่กว้างใหญ่ สองข้างทางเดินปลูกต้นทับทิมเรียงรายเป็นแถวกำลังมีดอกและผลเล็กๆ ที่ใดเป็นดินไม่มีต้นไม้ขึ้นแทนที่จะเป็นดินโคลนตามปรกติของบ้านสวนธนบุรี ที่นี่ปกคลุมด้วยหญ้าซึ่งตัดขลิบเรียบร้อยดูเขียวรื่น พอใกล้เรือนใหญ่เข้าไป มีดอกไม้แปลกๆ ต่างปลูกเป็นระยะๆ ที่สะดุดตาฉอ้อน และที่หล่อนไม่เคยเห็นมาก่อนก็มี ต้นซึ่งหล่อนรู้ทีหลัง เรียกว่าโศกระย้า นอกนั้นไม้ดอกต้นใหญ่ๆ ฉอ้อนรู้จักเป็นส่วนมาก ขณะนั้นไม่ออกดอกมีแต่ใบดกหนาสีเขียว ต้นไม้เหล่านี้ฉอ้อนรู้ว่ามีดอกสวยทั้งนั้น ต้นกุ่มดอกขาวสะพรั่งในราวเดือนสี่หรือห้า ดอกปีบมีดอกตลอดปี แต่ยิ่งมีมากในฤดูหนาว และหอมอบอวล ต้นลำดวนใบเขียวแก่ ต้นสารภีต้นใหญ่กำลังออกดอกเต็มต้นแต่จะมีดกกว่านั้น ในปลายฤดูฝน “เจ้าของบ้านนี้ชอบดอกไม้สีขาว” ฉอ้อนรำพึงในใจ แต่พอมาถึงตัวเรือน เห็นว่ามีระเบียงแล่นรอบตามความนิยมของไทย ใกล้ตัวเรือนมีกุหลาบยกร่องดินซุย มีดอกหลายสี แต่ยิ่งจะงามมากขึ้นอีกในฤดูแล้งอากาศเย็น และยังมีไม้พุ่มแปลกๆ ออกดอกสีม่วง มีร้านดอกไม้ปลูกไม้งามๆ อีกโดยรอบ อัญชันมีสีน้ำเงินสดและยังมีสีขาวและสีม่วงอ่อนอีกด้วย
เกรินและคุณแจ๋วพาวิทูรและฉอ้อนไปขึ้นบันไดใหญ่หน้าเรือน ซึ่งไม่ตรงกับท่าน้ำแต่อยู่ทางด้านซ้ายหน้าเรือน มีสนามหญ้าใหญ่เขียวงามเรียบดังพรมกำมะหยี่ ฉอ้อนไม่เคยเห็นอย่างนี้ที่ไหน ที่บ้านอาจารย์ฝรั่งมีสนามงาม/*96แปลกกว่าบ้านอื่นในเมืองเพชรบุรี แต่ไม่ใหญ่ถึงเสี้ยวหนึ่งของสนามนี้ ส่วนข้างบนเรือนเล่า เมื่อขึ้นบันไดประมาณ ๓ ขั้น ก็ถึงชานเรือนหรืออีกนัยหนึ่งส่วนหนึ่งของระเบียงที่สันนิษฐานได้ว่ามีอยู่รอบเรือน ตรงกับบันไดมีห้องค่อนข้างเล็ก มีภาพวาดเป็นรูปขุนนางแต่งตัวเต็มยศติดผนังห้องหันหน้าตรงบันไดขนาดเกือบเท่าตัวมนุษย์ และในห้องนั้นมีโต๊ะเก้าอี้ชุด ทำด้วยไม้มะเกลือประดับมุกแบบจีน ทางด้านขวา หรือด้านตะวันออกมีห้องซึ่งตกแต่งอย่างไทย มีเตียงนอนเล็กและใหญ่ มีตั่งสองสามตัว มีฟูกและเบาะปกคลุม และยังมีเสื่อผืนหนึ่งปูอยู่กับพื้นห้องใกล้ประตู มีหมอนอิงวางอยู่บนเสื่อ มีหนังสือเปิดกางอยู่เล่มหนึ่ง และมีแว่นตาคู่หนึ่งวางทิ้งอยู่ข้างๆ หนังสือ เกรินและคุณแจ๋วเดินเลี้ยวไปทางห้องนี้ ฉอ้อนตามไปแต่มีเวลาพอที่จะเหลียวไปทางซ้ายและมองห็นว่ามีห้องใหญ่ ในห้องนั้นมีโต๊ะตั้งรายรอบด้วยเก้าอี้ประมาณ ๒๐ ตัว ส่วนเครื่องแต่งห้องอื่นๆ นั้นไม่ทันสังเกต
“เอ ไปไหนกันหมดนี่” เกรินพูดกับคุณแจ๋วอย่างหารือ
“ความที่เป็นนักเลงโต” คุณแจ๋วว่า “เปิดประตูหมดทุกทิศทุกทาง จะขโมยชามเบญจรงค์ไปสักใบ ประเดี๋ยวเถอะ” คุณแจ๋วมองไปรอบๆ ตัวอยู่ประเดี๋ยวหนึ่ง ก็บอกฉอ้อนว่า “ฉอ้อนนั่งก่อนซิ นั่งบนพื้นนั่นแหละ คุณวิทูรกับคุณเกรินนั่งห้อยเท้าที่ประตูแน่ะ จะได้ไม่เมื่อย แจ๋วจะเข้าไปดูซิใครอยู่ใครไม่อยู่” พูดจบแล้วก็เดินข้ามห้องหายตัวเข้าไปทางหลังเรือน
มีเสียงคุณแจ๋วพูดกับใครคนหนึ่ง แล้วประเดี๋ยวหนึ่งต่อมาคุณแจ๋วก็มาบอกว่า “ไปที่เรือนพี่จำลองกันเถอะ คุณตาคุณยายท่านไปวัด ดูเถอะ ลืมแว่นตาไว้” วัดในที่นี้หมายถึงวัดติดกับบ้าน แล้วทั้งสี่คนจึงลงจากเรือนทางบันไดที่ขึ้นไป และเดินอ้อมเรือนหลังใหญ่ไปยังเรือนขนาดย่อม เยื้องไปทางหลังเรือนใหญ่ อยู่ในหมู่ไม้งามเหมือนเรือนใหญ่ แต่เป็นไม้ผลโดยมาก มีลำไย มะม่วง มะปรางปลูกเป็นระยะๆ และที่พื้นระหว่างต้นมีหญ้าขึ้นเขียวและตัดเรียบเหมือนทางหน้าบ้าน ทางเดินนั้นลาดกระเบื้องแผ่นใหญ่สีขาว วางพอเหมาะแก่การก้าวขาของบุรุษ แต่ฉอ้อนผู้มีร่างค่อนข้างเล็กต้องใช้กระโดดบ้างหรือก้าว/*97ยาวจนเมื่อยบ้าง และบางทีก็ย่ำลงไปในหญ้าระหว่างแผ่นกระเบื้อง
มาถึงเรือนซึ่งเป็นที่อาศัยของญาติหนุ่มและสะใภ้สาว พบพี่เลี้ยงนั่งเล่นกับลูกคนเล็กของเจ้าของเรือนอยู่ใต้ถุนเรือน คุณแจ๋วก็บอกว่า “อ้อ ชื้น ไปเรียนคุณสำรวยว่าคุณแจ๋วพาแขกมาเยอะแยะ ให้รีบออกมารับ”
คุณแจ๋วพาญาติและมิตรขึ้นไปบนเรือนโดยไม่รอคำเชื้อเชิญ เรือนนั้นปลูกแบบไทยและเทศปนกัน ที่ระเบียงตั้งเก้าอี้ชุดรับแขกอย่างสมัยใหม่ คือมีเก้าอี้ขนาดเตี้ยมีที่วางแขน ตั้งรอบโต๊ะไม้รูปกลม และมีเก้าอี้ตั้งชิดฝาเรือนอีกสองสามตัว ประตูห้องเปิดออกสู่ระเบียง ทำให้เห็นว่าภายในห้องนั้นมีโต๊ะเก็บของน่าดูกระจุกกระจิก และมีโต๊ะเขียนหนังสือตั้งอยู่อีกด้านหนึ่ง สี่คนนั่งได้ สักครู่หนึ่ง ก็มีเสียงคนบิดประตูค่อนข้างแรงอยู่ภายในห้อง ต่อจากห้องที่เปิดอยู่ คุณแจ๋วอธิบายทันทีว่า “เจ้าของเรือนท่านออกจากห้องน้ำ อีกสักห้านาทีท่านจะออกมา”
“อย่างนี้นี่เองนะ ที่ใครๆ มาหาสำรวยจากเมืองเพชรไปพูดกันว่าไม่อยากมาหาอีก” ฉอ้อนรำพึง “แต่เวลาเขาไปที่บ้านท่าน ไม่เห็นแปลกอะไร ดูซิ จะมีแปลกสักแค่ไหนที่บ้านนี้”
วิทูรนั่งมองไปทั่วบริเวณบ้านใหญ่ มีสีหน้าตรึกตรอง แล้วเขาพูดขึ้นในทำนองบอกแก่ฉอ้อน “ใกล้ๆ นี้มีสวนของอาฉัน เลยขึ้นไปเห็นจะไม่เท่าไหร่”
“คุณอาของคุณวิทูรชื่ออะไรคะ” คุณแจ๋วถาม
“อาผู้หญิงชื่อผ่องครับ” วิทูรตอบ “อาเขยเขาชื่อขุนวิรุฬห์ เป็นข้าราชการกระทรวงธรรมการ”
“อ๋อ เพื่อนบ้านคุณตาคุณยาย อยู่ติดกันเลยค่ะขึ้นไปทางเหนือน้ำ” คุณแจ๋วบอก
สีหน้าของวิทูรออกจะพรรณนายาก ทั้งสามคนที่นั่งอยู่กับเขาเหลือบตาดูด้วยความสนใจ โดยเฉพาะฉอ้อนเกิดความรู้สึกหวั่นไหวชอบกลอยู่ แต่อีกสองสามวันหล่อนก็ได้รับทราบว่า เหตุที่วิทูรทำสีหน้าประหลาดนั้น ก็เพราะอาผู้หญิงต้องขายสวนของบรรพบุรุษไปหลายขนัด ให้แก่ท่านขุนนางใหญ่เพื่อนบ้าน โดย/*98อาผู้หญิงไม่ได้เต็มใจขาย แต่ท่านขุนนาง “เดินแต้ม” ทางอาผู้ชาย
“คุณตาคุณยายท่านชอบบ่นว่า อยากให้ชาวสวนไทยทุกคนรู้จักปรับปรุงบ้านเรือน รู้จักทำนุบำรุงต้นไม้” คุณแจ๋วพูดหลังจากที่เงียบกันไปสักครู่หนึ่ง “ท่านว่าถ้าชาวสวนมีความรู้อีกสักหน่อย จะร่ำรวยกว่านี้มาก เดี๋ยวนี้ฐานะชาวสวนน่ะดีกว่าชาวนาอยู่แล้ว ชาวนาท่านว่าแย่อยู่เป็นส่วนมาก”
ไม่มีใครตอบคุณแจ๋ว สองชายหนุ่มนั่งมองดูบริเวณนั้นต่อไป ฉอ้อนคิดว่าสีหน้าคุณเกรินก็เปลี่ยนไปนิดหน่อยมีอาการยิ้มครึ่งขันครึ่งชวนดูผู้พูดซึ่งฉอ้อนไม่เข้าใจแต่ฉอ้อนไม่มีเวลาสนใจในสีหน้านั้น เพราะเด็กรับใช้ของสำรวยได้นำน้ำใสใส่ในถ้วยแก้วพวงเงินมารับแขก เด็กนั้นเมื่อมาถึงโต๊ะก็ลงคุกเข่าอย่างเรียบร้อย
“อ้อ นี่เด็กสม ยังอยู่สบายรึสม” คุณแจ๋วทัก “นี่คุณสำรวยนึกว่าใครที่ไหนมา แม่ชื้นคงจะไปเสนอเสียตกใจ เรียนคุณสำรวยให้รีบออกมา บอกว่าแขกคือคุณเกริน และเพื่อนเก่าจากเพชรบุรีชื่อฉอ้อน และมีคนสำคัญคนหนึ่งมาด้วยคือ คุณวิทูรคู่หมั้นเพื่อนเก่า”
เด็กสมยิ้มอย่างขบขันสีหน้าและน้ำเสียงของคุณแจ๋ว เดินเข้าไปในเรือน คอยอยู่อีกครู่ใหญ่ สำรวยจึงออกมา
“ต๊าย ตาย อ้อน” เป็นคำทักของสำรวย “นึกว่าใครที่ไหน” เหลือบเห็นวิทูรก็ทำหน้ายิ้มเหยๆ และยิ้มให้คุณเกรินอย่างคนคุ้นเคยพอสมควร แต่ไม่เอ่ยคำทักว่าอย่างไร
“เอ้า เจ้าของบ้านจะไม่นั่งรึ” คุณแจ๋วกล่าว ในเมื่อเห็นสำรวยยืนรีรอไม่รู้จะทำอย่างไรต่อไป เพราะเก้าอี้สี่ตัวรอบโต๊ะกลมได้มีคนนั่งหมดแล้ว คุณเกรินลุกขึ้นไปยกเก้าอี้ที่ตั้งชิดฝาเอามาวาง ในระยะที่สมควรที่สำรวยจะลงนั่งร่วมกับอาคันตุกะ
“นี่ไปไหนกันมา แล้วอ้อนมาจากเพชรแต่เมื่อไหร่” สำรวยถามหลังจากที่ความเงียบอยู่จนฉอ้อนชักรู้สึกเก้อ
ฉอ้อนยื่นมือไปจับข้อมือของเพื่อน และจะเป็นด้วยเหตุใดตัวเองก็ไม่/*99เข้าใจ น้ำตาไหลซึมออกมาพลาง หล่อนก็พึมพำว่า “คิดถึงจะตาย ตั้งนานไม่ได้พบพี่สำรวย”
สำรวยยกมือขึ้นตีฉอ้อนเผียะหนึ่งที่แขน “ยายอ้อน แกโตเป็นสาวแล้ว ฮิฮิ จะแต่งงานแล้วเหลอ”
“นี่คุณวิทูรคู่หมั้นฉอ้อน” คุณแจ๋วแนะนำ สีหน้าวิทูรแปลกไปอีกแล้ว เมื่อได้ยินคำที่เจ้าของบ้านทักคู่หมั้น
“ก็รู้จักกันแล้วนี่นา” คุณเกรินกลบเกลื่อน “จำไม่ได้รึ คุณสำรวยเคยไปกับพี่จำลองสโมสรทหาร ไปเล่นบิลเลียดไปคุยกันตั้งนาน”
“ฮึ่ ค่ะ รู้จักแล้ว” สำรวยไม่รู้จะตอบอย่างไรให้ดีกว่านั้น “คูณวิทูรจำฉันไม่ได้เอง”
“อะไรครับ คุณต่างหากจำผมไม่ได้” วิทูรค้าน ฉอ้อนเหลือบไปเห็นแววตาของคุณแจ๋วเต็มไปด้วยความขบขันจนกระทั่งถ้าดวงตาเป็นของเหลวอย่างน้ำ คงจะมีบางส่วนไหลออกมาบ้าง แต่ส่วนที่เป็นน้ำจริงภายในดวงตาของคุณแจ๋ว ไม่ค่อยจะมีใครได้เห็น เห็นแต่แววที่วาวเหมือนน้ำค้างเสียมากกว่า
แล้วคุณแจ๋วก็กลั้นอารมณ์ขันไว้คนเดียวไม่ได้ ปล่อยให้มีเสียงกิ๊กๆ กิ๊กๆ ออกมา แล้วก็เงียบไป เป็นครั้งแรกที่ฉอ้อนเห็นคุณเกรินมองคุณแจ๋วอย่างรำคาญ ยังผลให้ฉอ้อนรำคาญตัวเอง เพราะไม่เข้าใจว่าคุณแจ๋วขันเรื่องอะไร และคุณเกรินไม่พอใจคุณแจ๋วเรื่องอะไร
แต่ต่อจากนั้นสภาพการณ์ดำเนินไปเป็นที่พอใจแก่ฉอ้อน เพราะสำรวยเริ่มถามถึงเพื่อนคนนั้นคนนี้ แล้วก็เล่าเรื่องที่คุณจำลองกำลังจะย้ายไปรับราชการต่างจังหวัดไกล และพรรณนาความห่วงใยของสำรวยในลูกหญิงลูกชาย ซึ่งฉอ้อนทราบทีหลังว่าเป็นลูกบุญธรรม ส่วนคุณแจ๋วและคุณเกรินก็ไต่ถามถึงทุกข์สุขของญาติอีกสองสามคน สนทนากันอยู่สัก ๑๐ นาที ฉอ้อนและคุณแจ๋วก็สังเกตได้พร้อมกันว่าวิทูรกำลังเบื่อ และสำรวยก็ไม่ค่อยสนใจกับข่าวคราวทางเพชรบุรีมากนัก จึงพยักหน้ากันแล้วก็เริ่มอำลาเจ้าของบ้าน
ค่ำวันนั้น เจ้าคุณบิดาของคุณแจ๋วเชิญคุณวิทูรและคุณเกรินให้มา/*100รับประทานอาหารค่ำที่บ้านท่าน และแนะว่ารับประทานแล้ว ให้ไปดูภาพยนตร์ที่ศาลาเฉลิมกรุงซึ่งฉอ้อนยังไม่เคยไป วันรุ่งขึ้นเป็นวันอาทิตย์ทุกคนตื่นสายได้ตามสบายของตน คุณแจ๋ว และคุณแต๋วเตือนว่าในวันรุ่งขึ้น ฉอ้อนจำเป็นจะต้องออกไปซื้อของกระจุกกระจิกสำหรับประดับเสื้อมีลูกไม้ลูกกระดุมผ้าสำหรับขลิบ และอะไรอื่นๆ อีกหลายอย่าง คุณแจ๋วกล่าวชมเชยชายหนุ่มที่ร่วมไปในการซื้อของในวันเสาร์นั้นให้คุณแต๋วฟัง ทำให้คุณเกรินหัวเราะหึๆ และวิทูรยิ้มน้อยๆ และจบคำสดุดีด้วยการเชื้อเชิญว่าจะไปด้วยอีกก็ได้ แต่สองชายว่ามีธุระอย่างอื่นที่จะต้องทำ เหตุการณ์วันสุดท้ายของสัปดาห์นั้นเป็นไปตามความพึงใจของฉอ้อนทุกประการ ในตอนบ่ายพอแดดอ่อน วิทูรและคุณเกรินมายังบ้านคุณแจ๋วขอรับฉอ้อนไปทำความเคารพบิดามารดาวิทูร คุณแจ๋วเสนอให้วิทูรเลือกระหว่างตัวคุณแจ๋วเองเป็น “ชาเปอรอน” กับ “คุณเถ้าแก่จ่าง” จากเพชรบุรี “คุม” ฉอ้อนไป
คุณเกรินเป็นคนตอบแทนคุณวิทูรว่า “เลือกเอาโขลนแจ๋ว คุณเถ้าแก่จ่างไม่เอา” แล้วก็ต้องมีการอธิบายให้วิทูรและฉอ้อนเข้าใจว่า “ชาเปอรอน” เป็นภาษาฝรั่งเศสใช้สำหรับหญิงที่ “เป็นเพื่อน” หรือ “คุม” หญิงสาวที่จะต้องไปไหนกับคู่รักหรือคู่หมั้น ส่วน “คุณเถ้าแก่” ใช้สำหรับข้าราชการผู้หญิงผู้มีหน้าที่ตามเสด็จพระราชวงศ์ฝ่ายใน ณ โอกาสที่เสด็จไปในที่ต่างๆ และโขลนนั้น จะเปรียบก็เหมือนพลตำรวจหญิง ที่ทำหน้าที่รักษาความสงบของพระราชฐานชั้นใน
“ตาเกรินแกช่างเรียก” เจ้าคุณว่า “เคยนึกหลายหนว่า ยายแจ๋วนี่ถ้าเป็นผู้ชายน่าจะทำราชการทหารหรือตำรวจ นี่เป็นผู้หญิงเป็นโขลนก็เข้าที”
ฉอ้อนเห็นคุณหญิงค้อนเจ้าคุณอย่างขุ่นเคือง ส่วนคุณแจ๋ววิ่งขึ้นบันไดไปสองสามขั้นแล้วก็หันมาแลบลิ้นให้คุณเกรินแล้วก็วิ่งขึ้นต่อไป
บทที่ ๘
/*101เหตุการณ์อันคนจำนวนมากพรั่นกลัวได้เกิดขึ้นตามความกลัว ฉอ้อนมีครรภ์แก่แต่ยังไม่มีกำหนดคลอด ในเวลาเช้าตรู่พอมีแสงเรื่อๆ ขึ้นที่ขอบฟ้า มีเสียงเคาะประตูเรียกคุณวิทูร ณ เรือนพักของสามีหนุ่มภรรยาสาวในบริเวณโรงทหารที่เพชรบุรี ฉอ้อนยังงัวเงียอยู่ในเตียงสามีก็เข้ามาเรียกให้ลุกขึ้น และออกคำสั่งสั้นๆ แต่เด็ดขาดว่า
“น้อง ลุกขึ้นเร็ว เก็บเสื้อผ้าสองสามชุดประเดี๋ยวจะให้พลทหารไปส่งที่บ้าน อยู่ที่บ้านนะ อย่าไปไหนเป็นเด็ดขาด อย่าลืมว่าท้องแก่ ไปไหนไม่ได้ทั้งนั้น อยู่กับแม่ที่บ้าน”
โดยน้ำเสียงและท่าทีของเขา ฉอ้อนไม่อิดออด ทำตามคำสั่งของสามีทันที ระหว่างที่หล่อนหวีผมอย่างรีบๆ เขาก็เล่าให้ฟังเพียงสั้นๆ “เกิดปฏิวัติแล้วที่กรุงเทพฯ ผู้พันเรียกทหารทุกคน ต้องไปเดี๋ยวนี้ ฉอ้อนเคราะห์ดีกว่าใครที่มีบ้านอยู่เพชรบุรี พี่จะไปละนะ เดี๋ยวเจ้ามากมาให้มันพาไปทันที แล้วให้บุญล้อมตามไปทีหลังก็ได้” เขาลงจากเรือนไปอย่างรวดเร็ว
ไม่มีอะไรเกิดขึ้นแก่ตัวฉอ้อนที่จะทำให้หล่อนต้องหวาดหวั่น มีแต่/*102เหตุกระทบน้ำใจนิดหน่อยหลังจากวันนั้นสองสามวัน พระเจ้าอยู่หัวจะเสด็จหัวหินโดยรถไฟพระที่นั่งนิวัตเข้าพระนคร คุณพ่อกับแม่และเพื่อนบ้านหลายคนก็เตรียมตัวไปเฝ้าที่สถานีรถไฟเพชรบุรีตามที่เคยปฏิบัติหลายครั้ง แต่ในเช้าวันนั้น วิทูรให้พลทหารถือจดหมายมาบอกฉอ้อนว่าไม่ให้ไปรับเสด็จอย่างเฉียบขาด และให้ห้ามคุณพ่อและแม่ด้วย เมื่อฉอ้อนนำความไปแจ้งแก่คุณพ่อท่านตอบด้วยสีหน้าและน้ำเสียงที่ฉอ้อนไม่เข้าใจว่า
“พ่อจะไป ใครอย่าห้ามเสียให้ยาก แต่ว่า แม่เชิญน่ะ ยังมีลูกเล็กอีกสองคน แล้วหลานก็จะคลอดอีกคนอยู่บ้านเถอะ”
แม่ลงนั่งพิงฝา ยกชายผ้าแถบที่เป็นเครื่องห่มของแม่ประจำเมื่ออยู่กับบ้านขึ้นเช็ดน้ำตา “ฉันจะขอไปเห็นพระพักตร์ท่านมั่งไม่ได้รึ” แม่ถามเสียงเครือ
“อย่าเลย” คุณพ่อว่า “ฉันไปคนเดียว” คุณพ่อผู้ไม่เคยออกคำสั่งแก่แม่เลยพูดอย่างเด็ดขาดในวันนั้น
ต่อจากนั้น ฉอ้อนก็ไม่รู้สึกว่ามีอะไรเปลี่ยนแปลงในบ้านเมืองหรือแก่คนที่หล่อนรู้จัก แม้แต่ “ท่าน” ก็อยู่บ้านทำกับข้าว จัดดอกไม้ ไปวัด อย่างปรกติ คุณพ่อก็มีคนมาหาพิณพาทย์ ในจังหวัดเพชรบุรีก็มีงานศพ งานทำบุญงานแต่งงานกันต่อไปอย่างธรรมดา นอกจากนั้น ในเดือนธันวาคม คุณแจ๋วก็ออกมาเยี่ยม “ท่าน” ค้างคืนอยู่เกือบสัปดาห์ ฉอ้อนไม่รอปรึกษาคุณวิทูร หอบเอาลูกอ่อนไปค้างคืนด้วย คุณแจ๋วได้เล่น “ตุ๊กตา” ตัวใหม่ด้วยความพอใจยิ่งนัก
คุณแจ๋วบอกแก่ฉอ้อนว่าจะไปศึกษาที่มหาวิทยาลัย “คุณพ่อว่า เปลี่ยนการปกครองแล้วอย่างนี้ ผู้หญิงยิงเรือ ต้องหาวิชาไว้เลี้ยงอาตมา ไม่รู้ว่าวันข้างหน้าจะเป็นยังไง คุณน้าไม่ค่อยชอบใจ แต่ก็ทัดทานไม่ได้ ส่วนตัวฉันเมื่อเขาเดโมคระซี่คระเซอกันอย่างงี้ ฉันก็ทำราชการได้ แต่ก่อนนึกไว้ในใจว่าอดตายก็ไม่ทำราชการ”
“มันเป็นไงคะ คุณแจ๋ว” ฉอ้อนซักด้วยความสนใจจริงๆ
“เวลาอยู่กรุงเทพฯ ไม่ค่อยรู้สึก” คุณแจ๋วว่า “เวลาออกหัวเมืองอย่างมาอยู่ที่บ้านคุณป้ายังจี้รู้สึกนิดหน่อยแต่ไม่มาก แต่ฉันเคยไปกับลุงเขย เจ้า/*103พระยาสุเรนทร เป็นเจ้าพระยาได้ไม่ทันไรก็เกิดปฏิวัติ ไม่มีใครจะได้เป็นกันอีกละ ท่านเป็นข้าหลวงใหญ่ไปตรวจราชการแทนพระองค์ ตอนนั้นมีเรื่องอะไรเราก็ไม่เข้าใจ เห็นข้าราชการหัวเมืองแล้ว ทุเรศ”
“แหม คุณแจ๋วทำไมพูดยังงั้นล่ะ” ฉอ้อนพ้อโดยไม่เข้าใจว่าทำไมจึงไม่พอใจคำพูดนั้นอย่างมาก
“คำทุเรศนี่เพื่อนๆ ฉันเขาพูดกันไม่ได้หมายความว่าทุเรศจริงหรอก” คุณแจ๋วเดาเหตุแห่งความไม่พอใจของฉอ้อนว่าด้วยไวปัญญา “มันแปลว่า เอ้อ แปลว่า ค่อนข้างจะทุเรศ ก็อย่างงี้นะ เจ้าคุณเทศาก็พาคุณหญิงมารับรองคุณลุง ปราศรัยกันแล้วคุณหญิงเทศาก็นั่งบนเก้าอี้คู่สำหรับนั่งสองคน เก้าอี้เดี่ยวๆ พวกข้าราชการผู้ชายแก่ๆ ก็นั่งหมด ประเดี๋ยวคุณพระเจ้าเมืองก็พาคุณนายมา คุณนายเป็นหม่อมหลวงนะ ไม่กล้านั่งบนเก้าอี้กับคุณหญิงเทศา เอ้า ยืนขยับทางโน้นทางนี้ พวกผู้ชายไม่มีใครสังเกตว่าคุณนายเจ้าเมืองยังไม่ได้นั่ง ประเดี๋ยวพวกลูกหลานคุณลุงก็ออกมา มีแม่แจ๋วนี่ด้วย พวกข้าราชการถอยปรูดให้พวกเรานั่ง คุณพี่ใหญ่ ลูกสาวคุณลุงสุเรนทร์เธอเป็นแม่บ้านแทนแม่เธอมาแต่ไหนแต่ไร เธอเป็นนักจัดระเบียบ ก็เลยทำเป็นเจ้าของบ้าน เพราะว่าเราพักอยู่ที่เรือนรับรอง เธอก็เชิญให้คุณหม่อมหลวงของท่านเจ้าเมืองนั่งเก้าอี้เดียวกับคุณหญิงเทศา คุณหม่อมหลวงถึงได้นั่ง ทีนี้เมียข้าราชการอื่นก็มากันอีกหลายคน ไม่มีใครยอมนั่งเก้าอี้ตัวไหนทั้งนั้นลงนั่งกันบนพื้นกระดาน คุณพี่ใหญ่เธอเป็นคนศิวิลัยส์เธอไม่ยอมนั่งบนเก้าอี้ลงนั่งกระดานบ้าง เอ๊า ทีนี้โกลาหล”
คุณแจ๋วหยุดเล่าเสียเฉยๆ ทั้งที่ฉอ้อนอ้าปากฟังด้วยความสนใจ แต่คุณแจ๋วไม่อยากเล่าเสียแล้ว ไปทักแม่ค้าที่หาบขนมขี้หนูมาขาย ต่อมาอีกหลายปีฉอ้อนก็เข้าใจถึงความรู้สึกของคุณแจ๋วอย่างแจ่มแจ้ง เพราะภาพเช่นที่คุณแจ๋วเล่าฉอ้อนได้ประสบบ่อยๆ
ในปลายปีหลังจากที่คุณแจ๋วไปเยี่ยม “ท่าน” ที่เพชรบุรี วิทูรได้ถูกย้ายไปนครราชสีมา ฉอ้อนได้พาลูกเล็กติดตามสามีไปด้วย ที่นครราชสีมาประมาณ ๗-๘ เดือนต่อจากที่ฉอ้อนไปถึง เหตุการณ์ที่เปลี่ยนวิถีชีวิตของ/*104ฉอ้อนและสามีจึงเกิดขึ้น
ฉอ้อนจำได้แต่เพียงรางๆ เลือนๆ เพราะในเวลาที่เหตุการณ์เกิดฉอ้อนไม่เข้าใจ งุนงงพิศวงไปหมดทุกอย่าง เท่าที่จำได้ เวลากลางดึกคืนหนึ่งต้นเดือนตุลาคม ฉอ้อนตั้งครรภ์ที่สองแล้ว แต่ครรภ์ยังอ่อน ความสนใจของฉอ้อนอยู่ที่ลูกในครรภ์ ภาวนาทุกเช้าทุกเย็นอ้อนวอนเอาแก่สิ่งศักดิ์สิทธิ์สิ่งใดก็ไม่แน่ ขอให้ได้ลูกผู้ชาย ในเวลากลางดึกฉอ้อนนอนหลับไม่ค่อยสนิทเพราะฝันอะไรปนๆ กัน ก็รู้สึกตัวว่า มือของสามีมาลูบไล้หน้า ทรวงอก และเลื่อนไปทั่วร่าง หล่อนลืมตาขึ้นยังไม่ทันจะเห็นหน้าเขาถนัด ก็ได้ยินเสียงเขากระซิบ
“ฉอ้อน น้อง เมียพี่ ถ้าพี่คิดผิดคืนนี้ ยกโทษให้พี่นะจ๊ะ” แล้วเขาก้มลงจุมพิตหล่อนที่แก้มทั้งสอง และที่กลางทรวงอก และจุมพิตครรภ์ของหล่อนด้วย พอฉอ้อนรู้สึกตัวเต็มที่ เขยิบตัวจะลุกขึ้นจากที่นอน เขาก็หายไปจากห้องแล้ว ฉอ้อนลุกตามมาที่ระเบียงหน้าเรือน ไม่เห็นตัวเขาเลย ไม่รู้ว่าเขาปลาสนาการไปได้อย่างไร
รุ่งเช้าขึ้น ภายในค่ายทหารนครราชสีมานั้น มีความตื่นเต้นอยู่ทั่วไป ฉอ้อนไม่รู้อะไรมาก ถามเพื่อนบ้านชื่อคุณนายชื่น ได้รับคำตอบแต่ว่า “เขาเคลื่อนกำลัง เคลื่อนกำลัง พี่รันเขาบอก” หมายถึงร้อยเอกขุนจรัลเร่งโยธาผู้สามี ฉอ้อนเดินไปที่ถนนใหญ่บริเวณค่ายเห็นว่ามีการเคลื่อนไหวอย่างมาก มีนายทหารแต่งเครื่องสนามวิ่งมา มีพลทหารเดินเป็นแถว บ้างก็ขึ้นรถบรรทุก บ้างก็สะพายปืน บ้างก็ถืออาวุธแนบอยู่กับตัว ปืนใหญ่ซึ่งเทียบกับปัจจุบันนี้ก็เป็นปืนเล็กนิดเดียว ก็ถูกเคลื่อนย้ายไม่รู้ว่าใครจะเอาไปไว้ที่ไหน ทำไม
เมื่อถามใคร ก็ไม่ได้รับความเข้าใจตามปรารถนาฉอ้อนจึงกลับไปที่เรือนดูแลลูก และเก็บสมบัติเล็กน้อยที่มีติดตัวเข้าไปห่อที่อาจยกหิ้วได้ง่าย สายสร้อยข้อมือทองคำของลูกหญิง ซึ่งเป็นของทำขวัญของ “ท่าน” ฉอ้อนก็ถอดเก็บใส่ห่อและนั่งรอว่าเมื่อไหร่ใครจะมาบอกแก่หล่อนว่าให้ทำอย่างไร แต่ก็ไม่มีใครมาบอกที่จะเชื่อได้ มีเพื่อนภรรยานายทหารในค่ายมาที่เรือนหลายคน แต่คนเหล่านั้นบอกไม่ตรงกัน คนหนึ่งว่าทหารโคราชยกไปช่วยพระเจ้าอยู่หัว เพราะพวกกบฏ/*105ในกรุงเทพฯ จะปลงพระชนม์ชีพ อีกคนหนึ่งบอกว่าทหารโคราชจะเข้าไปยึดอำนาจการปกครองคืน อีกคนหนึ่งบอกว่า พระองค์เจ้าเสนาบดีเก่าท่านมาขอกำลังไปปราบคอมมิวนิสต์ อย่างไรก็ตามสามีของเจ้าหล่อนทั้งหลายได้ปลาสนาการไปเช่นเดียวกับสามีของฉอ้อน บางคนก็ได้รับจดหมายเปิดผนึก มีลายมือเขียนที่ซองว่าให้เปิดในวันที่เท่านั้นเท่านี้ บางคนก็รับคำสั่งอย่างสั้นๆ “ถ้าพี่เป็นอะไรไป เอาลูกไปอยู่กับคุณปู่” หรือ “ถ้าพี่ไม่กลับมา กลับไปอยู่บ้านเก่าของน้อง” บางคนก็ได้รับจดหมายแสดงความอาลัยรัก และบอกให้รู้ถึงทรัพย์สมบัติพี่มีอยู่เท่านั้นเท่านี้ ภรรยาบางคนก็ไม่ได้รับคำสั่งหรือคำไว้อาลัยอย่างใดเลย
วันคืนล่วงไป ฉอ้อนอยู่ที่ค่ายตามปรกติ หล่อนมีเงินพอจะซื้อหาอาหารและหล่อนคงจะมีระบบประสาทอันแกร่งพอควร ไม่มีอะไรเกิดขึ้นทำความเดือดร้อนรำคาญไม่เหมือนเพื่อนภรรยานายทหารบางคน ซึ่งเกิดเป็นโรคต่างๆ ที่ไม่เคยเป็น เช่นเกิดท้องไม่ปรกติบ้าง เกิดหนาวสั่นเหมือนเป็นไข้บ้าง บางคนก็ไม่มีอะไรเปลี่ยนแปลง มีข่าวมายังภรรยาเหล่านี้ทุกวัน บางวันก็หลายครั้ง ตอนแรกๆ ล้วนเป็นข่าวดีว่าทหารโคราชเข้ายืดกรุงเทพฯ ได้แล้ว ในวันต่อๆ มาข่าวสับสน บ้างก็ร้ายบ้างก็ดี ในตอนต่อๆ มาอีกมีแต่ข่าวร้าย บางทีก็ร้ายเกินไปจนเชื่อไม่ได้แต่ในที่สุดความจริงก็ปรากฏแก่ภรรยาเหล่านั้น สามีของเจ้าหล่อนทั้งหลายเป็นฝ่ายปราชัย บ้างก็ถูกจับเป็นนักโทษอยู่ในที่คุมขัง บ้างก็ลี้ภัยไปต่างประเทศ บางคนก็เสียชีวิต
ไม่มีใครให้ข่าวแก่ฉอ้อนเลย ไม่มีใครเห็นว่านายร้อยโทวิทูรได้เข้ารบในสนามใด อยู่ใกล้กับใครจะเป็นหรือตายหรือหลบลี้ไปต่างประเทศแล้ว ฉอ้อนไม่รู้จะทำอย่างไรได้แต่รอไป รอไป จนภรรยานายทหารทุกคนได้รับข่าวเกี่ยวกับสามีหมดแล้ว ฉอ้อนก็ยังไม่รู้ว่าสามีของหล่อนเป็นตายร้ายดีอย่างไร
จนกระทั่งวันหนึ่ง พี่วงศ์ก็ไปปรากฏตัวที่โคราช พี่วงศ์กระซิบบอกว่าวิทูรให้ไปรับฉอ้อนกับลูกลงไปอยู่ที่นนทบุรี และไม่ยอมบอกอะไรมากกว่านั้น ภายหลังที่ต้องฝ่าฟันอุปสรรคในการเดินทางอย่างมาก ในที่สุดฉอ้อนก็ลงมาถึง/*106กรุงเทพฯ แล้วก็ไปอยู่บ้านพี่วงศ์ที่นนทบุรี
หลายสัปดาห์ต่อมา ฉอ้อนจึงได้ทราบว่า วิทูรไม่ได้ร่วมในกองทัพ และการที่ฝ่ายรัฐบาลเรียกว่า กบฏ “บวรเดช” ตรงกันข้าม วิทูรได้มีส่วนในการรบร่วมกับฝ่ายรัฐบาลผู้มีชัย เขาได้รับบาดเจ็บไม่มากนัก รักษาตัวอยู่ที่โรงพยาบาลทหารในพระนคร แต่จำเป็นปิดเป็นความลับเพราะกลัวว่าเพื่อนร่วมกองพันทางโคราชอาจมีความโกรธแค้นและทำร้ายฉอ้อนและลูก
เขาไม่ได้มีชื่อเสียงว่าเป็นคนมีความชอบ ชื่อของเขาเงียบหายอยู่ในความว้าวุ่นของเหตุการณ์ หลายเดือนต่อมาฉอ้อนจึงได้รับคำสั่งจากสามีว่า ให้ตามไปอยู่กับเขาที่ค่ายทหารพระนครศรีอยุธยา
วิทูรไม่ได้รับพิจารณาความชอบในการรบที่เสร็จสิ้นไป แต่ฉอ้อนสังเกตว่าสามีของหล่อนได้เปลี่ยนแปลงจากนายทหารหนุ่มผู้มีความพยายาม ใคร่จะมีความสำเร็จ โกรธง่ายหายเร็ว พูดจาเข้าที มีมารยาทและรูปโฉมเป็นเสน่ห์ต้องใจคน กลายเป็นนายทหารที่มีความเชื่อมั่นในตนเอง และมีความสำนึกว่าตนมีอำนาจอะไรอย่างหนึ่งอยู่ในตัว เขายังมีมารยาทเป็นเสน่ห์ต้องตา รูปโฉมของเขางามยิ่งขึ้นเพราะเดิมเขาค่อนข้างจะผอมไปนิดๆ แต่เขาได้อวบขึ้นหน่อยพอได้สัดส่วนเหมาะขึ้นอีก นัยน์ตาของเขาเป็นนัยน์ตาที่คมปลาบ ยิ่งกว่าเมื่อเขามองดูฉอ้อนในแอ่งน้ำใต้ต้นจิก ในระยะที่กล่าวถึงนี้ นัยน์ตาของเขาคมด้วยความรู้สึกแรงอย่างหนึ่ง ซึ่งเขาสามารถควบคุมให้อยู่ในอำนาจของเขาได้ ในเรื่องความรัก ออกจะชอบแสดงพลังประหลาดแต่ดูดดื่มยิ่งขึ้น และบางเวลาเขาก็อ่อนโยนหวานซึ้งต่อภรรยาและลูกของเขา
ฉอ้อนได้ถามถึงคุณเกริน เร็วที่สุดที่โอกาสอำนวยให้ถาม ก็ได้รับคำตอบทำให้เบาใจ
“โชคดีฉิบหาย เจ้าเกริน” วิทูรบอกหล่อน “ทหารเมืองเพชรบุรีถูกจับหมด เพราะประกาศเข้าข้างพวกกบฏ แต่เจ้าเกรินดันไปเจ็บเป็นไตฟอยด์อยู่ที่ราชบุรี เดี๋ยวนี้เขาย้ายไปรักษาการณ์อยู่ที่นครสวรรค์”
ฉอ้อนคลอดบุตรชายที่พระนครศรีอยุธยา คลอดช้ากว่ากำหนด คล้าย/*107กับจะรอคอยคุณยายให้ไปช่วยดูแลแม่ให้อุ่นใจ คุณป้าวงศ์ก็ไปช่วยดูแลด้วย วิทูรภาคภูมิใจมากที่ลูกคนนี้เป็นผู้ชาย เขาเที่ยวปรึกษาพระภิกษุ ผู้มีความรู้ทางโหราศาสตร์ ผู้มีความรู้ทางอักษรศาสตร์ ในที่สุดจึงเลือกชื่อที่ถูกใจให้แก่บุตรชายชื่อนั้นคือ ชัยฤทธิ์ บุตรีหรือลูกหัวปี เขารักมากเหมือนกัน แต่ไม่ค่อยเอาใจใส่เท่ากับบุตรชาย ลูกสาวเขาหาชื่อให้ว่า โฉมชื่น แต่ญาติมิตรติดใจเรียก ฉอเลาะ ตามที่คุณแจ๋วเป็นคนเริ่มเรียกเล่น
ลูกชายของเขาคนนี้ วิทูรบอกว่าเขาอยากให้ชื่อว่า ชัยมงคล แต่ไม่เพราะหู จึงเลี่ยงไปใช้ชื่อที่ใกล้กับเหตุการณ์ที่สำคัญในชีวิตของเขา ซึ่งฉอ้อนไม่ได้ถามว่าเขาหมายความอย่างไร มีอะไรซ่อนลึกอยู่ในจิตของหล่อนทำให้ไม่ถาม ในขณะเดียวกัน ฉอ้อนก็กำลังวุ่นอยู่กับลูกทั้งสองคน และพอคลอดลูกคนที่สองได้ไม่นาน “ท่าน” ก็ถึงแก่อนิจกรรม
ฉอ้อนร้องไห้เสียใจหลายครั้งจนถูกสามีดุ นอกจากจะเสียดายผู้ที่ฉอ้อนรักแล้ว ฉอ้อนยังไม่ได้ตอบแทนพระคุณด้วยการไปขมาศพ และช่วยทำงานในการกุศลที่เนื่องในงานศพ ทั้งนี้เพราะวิทูรว่ามีความผันผวนทางการเมือง ไม่เต็มใจให้ภรรยาผู้มีลูกอ่อนเดินทางไปจากที่อยู่และญาติมิตรทั้งฝ่ายของสามี และของฉอ้อนก็ไม่สนับสนุนให้ฉอ้อนไป ด้วยพากันกลัวไปตามคำของวิทูร ฉอ้อนจึงได้แต่เขียนจดหมายไปถึงคุณแจ๋ว ในจดหมายฉบับนั้นฉอ้อนถือโอกาสถามถึงผู้ที่ฉอ้อนรู้จักคุ้นเคยทุกคนที่เพชรบุรีและที่บ้านคุณแจ๋ว
คุณแจ๋วตอบจดหมายฉอ้อนโดยเร็วพอใช้ ข้อความคล้ายๆ ดังนี้
“ฉอ้อนที่รักมาก
ได้รับจดหมายของฉอ้อนแล้ว เห็นใจที่ฉอ้อนเสียใจว่าไม่ได้มาช่วยงานศพคุณป้า แต่อย่าเสียใจให้มากนักเลย คุณป้ามีบุญมากที่สุด ท่านตายสบ๊ายสบาย ถ้าฉันได้ตายอย่างคุณป้า ฉันจะพอใจมาก คือท่านตายไปเฉยๆ รับประทานข้าวแล้วก็ออกมานั่งเล่นที่ระเบียงชมจันทร์แล้วก็ใครรู้ไหมมาหาท่าน ตาเฌอของฉอ้อนนั่นและท่านนั่งคุยกับตาเฌอสักประเดี๋ยวแกก็กราบลาท่านไป อีกสัก ๑๕ นาที คุณเถ้าแก่จ่าง ต้นกุฏิของท่านก็นึกไงไม่รู้ออกไปดูท่าน/*108ว่าทำไมเงียบ ไม่เห็นเรียกเอายากันยุง หรือหมากหรืออะไร ก็พบท่านนอนตะแคงๆ อยู่บนเสื่อพิงอยู่กับลูกกรงระเบียง แกเอะใจเข้าไปประดอง แกบอกว่าตัวยังอุ่นๆ แกก็นึกว่าเป็นลมไป เพราะตอนหลังนี่ท่านเป็นบ่อยๆ แกก็ให้พ่อเจ้าประคุณเชิดของแกไปตามหมอไชย กับให้บอกคุณหลวงกล้าด้วย นายเชิดเขาเป็นคนคล่องมาก เขาไปขอยืมมอเตอร์ไซเพื่อนเขาที่ข้างวัด ขับไปเรียกหมอตามคำสั่งของแม่ หมอก็มาทันที แต่ก็ต้องช้าหน่อยเพราะรถยนต์ไม่มี นั่งสามล้อมา คุณหลวงกล้าก็มาถึงพร้อมๆ กัน หมอมาถึงก็บอกว่าท่านหมดลมไปแล้ว ฉันเดาว่าพอถึงตรงนี้ฉอ้อนก็จะร้องไห้ อย่าร้องเลยฉอ้อน คุณพ่อท่านบอกฉันเมื่อฉันร้องไห้ตอนที่รู้ว่าคุณป้าสิ้นว่า จะมีอะไรๆ ในบ้านเมืองให้เราต้องร้องไห้กันอีกมากนัก คุณป้าท่านมีบุญท่านไม่ต้องอยู่เห็น แต่ใครๆ เขาพูดกันว่า ตั้งแต่เพื่อนฝูงท่านถูกจับหมดที่่เมืองเพชรท่านไม่แจ่มใสเหมือนแต่ก่อน เอาแต่นั่งสวดมนตร์นานๆ ไม่ค่อยทำกับข้าว ไม่ค่อยชวนใครมาบ้าน ไม่ค่อยคุยซักไซ้อะไรเหมือนแต่ก่อน เขาว่าท่านคุยด้วยคนเดียว คือตาเฌอ
พูดถึงตาเฌอ แกโตขึ้นผิดหูผิดตา แกจะเรียนจบมัธยมหกอยู่แล้ว รูปร่างท่าทางเข้าที ไม่ค่อยพูด ฉันแปลกใจอยากซักแกจังว่าแกคุยกับคุณป้าเรื่องอะไร จะถามแกก็เกรงใจแกไม่มีโอกาส ฉันไปอยู่เมืองเพชรสามวันเท่านั้น เพราะต้องกลับไปเรียน กลัวสอบตกจะแย่
คนที่ฉอ้อนถามถึง ก็มีคุณเกริน ซึ่งอยู่นครสวรรค์ฉันก็ไม่ได้พบ นานๆ ถามข่าวจากบ้านซังฮี้ก็บอกว่าสบายดี ไม่เห็นมีอะไร
ส่วนอีกคนหนี่งคือคุณสำรวย ฉันเสียใจมากที่จะต้องบอกว่า เขาน่าสงสารมาก คุณจำลองถูกจับเมื่อสองสามวันนี้เอง ข้อหาคืออย่างไรก็ไม่มีใครรู้ พวกที่อยู่สงขลาถูกกันหลายคน เรื่องที่เกิดๆ กันเหล่านี้เขาเรียกว่าเรื่องการเมือง ฉันยังไม่เข้าใจว่ามันการเมืองยังไงกัน แต่ซักทีไรก็ถูกคุณน้าดุว่าช่างซัก แต่ก็แปลก เดี๋ยวนี้ฉันเป็นคนมีหน้าที่ฟังคุณพ่อ ท่านนั่งเล่าเรื่องนั้นเรื่องนี้ แต่ไม่มีใครฟัง คือคุณน้าก็คอยห้ามว่าอย่าพูดๆ คุณพ่อก็ทำท่าเหมือนว่าถ้าไม่พูดจะอกแตก พูดกับพี่แต๋วเขาก็ใจลอยไป บางทียังลุกไปเสียเฉยๆ ก็มี ฉันก็เลยคอยฟัง และถ้าคุณน้าไม่อยู่ที่นั่นฉันก็ทำซักถาม ค่อยๆ รู้เรื่องขึ้นมานิดหน่อย คุณพ่อว่าถึงเป็นผู้หญิงก็ควรรู้เรื่องการเมือง เพราะเขาให้สิทธิออกเสียงแล้วจะไม่ยอมรับรู้อะไรนั้นไม่ได้ รุ่นคุณน้าก็ตามที แต่รุ่นเราต้องเข้าใจอะไรๆ ฉันก็เลยตั้งใจฟังท่านหน่อย ฉันดูๆ แล้วคุณพ่อเศร้ายังไงก็ไม่รู้ ไม่ใช่เพราะพี่จำลองถูกจับ เพราะพี่จำลองก็เป็นหลานทางคุณแม่ต่างหาก แต่ทำไม/*109ท่านเศร้าจัง แล้วก็ฉันไม่ควรเล่ากระมัง แต่ก็เล่าไว้ให้ฉอ้อนรู้ว่าฉันน่ะมีเรื่องไม่ค่อยสบายเหมือนกัน คือคุณพ่อชักดื่มจัด นังดื่มวิสกี้คนเดียว ซึ่งแต่ก่อนท่านเคยว่า คนดื่มเวลามีเพื่อนน่ะไม่มีอันตราย แต่ถ้าดื่มคนเดียวเมื่อไหร่อีกหน่อยก็จะขี้เมา แต่ฉันก็ไม่รู้จะทำยังไง คุณน้าไม่ได้สังเกตอะไร ได้แต่บ่นไปเรื่อยๆ
ฉันยังมีอะไรที่อยากเล่าให้ฉอ้อนฟังตั้งหลายอย่างแต่ต้องลาละ เพราะมีการบ้าน ฉอ้อนคงจะลงมากรุงเทพฯ ไม่ได้อีกนาน เพราะลูกยังเล็ก ฉันก็ต้องฝากแต่ความรักความคิดถึงให้ฉอ้อนไปพลางๆ ฝากความระลึกถึงคุณวิทูรด้วย หวังว่าจะไม่ถูกการเมืองเล่นเอา และหวังว่าจะเจริญรุ่งเรืองไปตลอด
ฉันขอจูบแม่ฉอเลาะของป้าแจ๋วด้วย พ่ออะไรอีกคนน่ะไม่รู้ว่าหน้าตาเป็นยังไง แต่ถ้าพบเมื่อไหร่ก็คงอดจ฿บไม่ได้ เลยขอฝากมาด้วยในคราวนี้
คิดถึง คิดถึง คิดถึง ไม่รู้จักสักกี่หนถึงจะสมใจ คิดถึง ฉอ้อนคงว่า บ้า ในใจ ใช่ไหมฉอ้อน
คิดถึงอีก
แจ๋ว”
ฉอ้อนร้องไห้ตลอดเวลาที่อ่านจดหมายของคุณแจ๋ว ร้องด้วยความเสียใจในตอนต้น และด้วยความปลื้มใจในตอนหลัง แต่การร้องไห้ของฉอ้อนเป็นการผ่อนคลายจิตที่หนัก พอร้องแล้วก็เบาไป แต่ขณะที่ฉอ้อนกำลังนั่งอ่านจดหมายไปพลาง และเช็ดน้ำตาไปพลางอยู่ที่หน้ากระจก คุณวิทูรก็เข้ามาในห้อง
“อ้าว ร้องไห้ทำไม” เขาเข้ามาประคองหล่อนทันที และถามอย่างตกใจ “มีข่าวอะไร ร้องทำไมจ๊ะ”
ฉอ้อนส่งจดหมายให้เขาอ่าน เขารับไปนอนอ่านบนเตียง ระหว่างที่เขาอ่านฉอ้อนก็ล้างหน้า ผัดหน้าและหวีผมเสียใหม่ เสร็จแล้วก็เข้าไปนั่งเคียงเขา พอเขาอ่านจบหันมาดูหล่อนก็พบว่าหล่อนกำลังยิ้มให้จดหมาย
“อ้อ ยิ้มออกแล้วรึ” เขาว่า “นี่ฉอ้อน น้องอย่าไปเชื่ออะไรพวกลูกขุนนางนี่ให้มากนักนะ”
/*110“ใครกันคะ ลูกขุนนาง” ฉอ้อนขมวดคิ้วถาม
“อ๊าว ก็พวกคุณแจ๋วคุณแต๋วนี้ เขาก็พวกขุนนาง” วิทูรตอบ “เอ้อ อ่านหนังสือประวัติศาสตร์เสียมั่ง”
“ถ้าเชื่อจะเป็นไงคะ” ฉอ้อนถามทำหน้าซื่อ
เขาจับหล่อนมาจูบที่แก้มข้างหนึ่ง “น่าเอ็นดู๊ เมียพี่” เขายิ้มพิศดวงหน้าหล่อน “เออ เชื่อแล้วจะเป็นยังไง เชื่อแล้วก็จะไปมีความทุกข์อย่างเขา สมัยนี้พวกนี้มีความทุกข์ เพราะความโลภความหลงของเขาเอง”
“อื้อ” ฉอ้อนทำเสียงพิศวง “ทำไมถึงเป็นอย่างนั้นคะ”
“ก็บรรพบุรษเขาสบายมามากแล้ว สบายเกินไป” สามีหล่อนตอบ
“เอ ก็เราล่ะ ฉอ้อนว่าฉอ้อนไม่เคยลำบากเลย” ฉอ้อนปรารภซื่อๆ “แล้วก็ไม่ค่อยได้ยินว่าปู่ย่าตายายลำบากยังไง”
สามีของหล่อนยิ้มอย่างอารมณ์ดี เขาไม่สนใจที่จะโต้ตอบกับหล่อนในขณะนั้น เข้าห้องน้ำและแต่งกายเพื่อจะไปสโมสร เขาชวนหล่อนให้ไปด้วย แต่ฉอ้อนขอตัว เพราะลูกคนเล็กตัวร้อนหน่อยๆ และจะเขียนจดหมายไปบ้าน
ระหว่างที่ฉอ้อนรอจดหมายตอบจากบ้าน ก็ได้รับจดหมายจากเฌอสวนกันกับของหล่อน เฌอเขียน
“พี่ที่รัก
ฉันว่าจะเขียนจดหมายถึงพี่ตั้งนาน แต่คิดๆ อยู่เรื่อย ไม่รู้จะเขียนอย่างไรดี พี่จ๊ะ “ท่าน” ทำพินัยกรรมให้ฉันไว้หลายพันบาท สำหรับให้เรียนหมอ ฉันไปหาท่านบ่อยๆ ตอนก่อนท่านจะเสียนี่ ฉันคิดถึงพี่ขึ้นมาก็ไปหาท่าน ไม่รู้เป็นไง ไปทีไรท่านก็พูดถึงพี่ ก็เลยไปหาท่าน ได้ฟังท่าน แล้วท่านเล่าเรื่องอะไรแปลกๆ ให้ฟังด้วย เช่นเรื่องในวังตอนท่านเป็นสาว ฟังก็รู้เรื่องบ้างไม่รู้เรื่องบ้าง พี่ แล้ววันหนึ่งท่านถาม เฌอโตขึ้นอยากเป็นอะไรฉันบอกท่านว่าแต่ก่อนฉันอยากเป็นทหารแต่ตั้งแต่ทหารเมืองเพชรถูกจับหมด ฉันเลยไม่อยากอีกแล้ว ท่านถามว่าอยากเป็นหมอไหม ฉันก็บอกว่า คุณหมอไชยบอกว่าเสียเวลานานและเสียเงินมาก พ่อจะมิให้เรียนไหมก็ไม่รู้ ท่านบอกว่าไม่เป็นไร ถ้าตอนชั้นเจ็ดชั้นแปดนี่ ไปเรียนโรงเรียนดีๆ /*11ที่กรุงเทพฯ แล้วสอบเข้าหมอได้ ถ้าท่านไม่ตายเสีย ท่านก็จะช่วยให้เรียนจนจบ แล้วพอท่านตายฉันก็เลยไม่ได้เล่าให้ใครฟัง แต่เมื่อสองสามวันนี้ คุณจำแลง พี่ชายคุณจำลองเขามาจัดการมรดกท่าน ทรัพย์สมบัติท่าน ใครๆ นึกว่าท่านจะให้คุณแต๋วคุณแจ๋ว แต่ท่านไปให้คุณจำลองมากที่สุด นอกนั้นให้คนละนิดละหน่อย แล้วคุณจำแลง พี่เคยรู้จักไหมไม่รู้ บอกว่าท่านเขียนจดหมายถึงคุณจำลองไว้ เวลานี้คุณจำลองอยู่ที่คุกบางขวางจ้ะพี่ คุณจำแลงมาทำธุระแทน คุณจำแลงบอกว่า ท่านสั่งให้เก็บเงินจากนาของท่านที่หลังเขาวังไว้ให้ฉันไปเรียนหมอ แต่พ่อบอกว่าไม่เอาหรอก พ่อมีพอจะให้ลูกผู้ชายคนเดียว ทีแรกพ่อกลุ้มใจเรื่องฉันอยากเป็นทหาร แต่พอบอกจะเป็นหมอพ่อดีใจมาก แต่คุณจำลองบอกว่า ไม่เอาแล้วจะให้ใคร ท่านสั่งไว้ให้ฉัน ทำไมพ่อจะมาบอกไม่เอา เลยตกลงจะใส่แบงค์ไว้ก่อน พี่จ้ะ แล้วเรื่องจะไปเรียนต่อกรุงเทพฯ ฉันจะไปเรียนที่ไหนดี อาจารย์ที่โรงเรียนบอกให้ไปต่อโรงเรียนคริสเตียน เพราะสอนเหมือนกับโรงเรียน แต่บางคนก็ว่าโรงเรียนฝรั่งสอนคำนวณไม่เก่ง เดี๋ยวจะสอบเข้าหมอไมได้ ไม่รู้จะเชื่อใคร พี่จะว่าไงพี่ แล้วจะอยู่ที่ไหน พ่อบอกให้อยู่บ้านคุณแจ๋ว แต่บอกว่าต้องให้ฟี่ฝาก พ่อพูดแล้วถ้าคุณแจ๋วไม่ถูกใจ พ่อก็จะเสีย ทำไมอย่างนั้นจ๊ะ ตกลงฉันก็เลยเขียนมาถามพี่ พี่รีบตอบนะพี่
ชะเอมและฉันคิดถึงพี่มาก ที่บ้านท่านก็ถามถึงพี่กันทุกคน พี่พะนานระนาดเอกก็ถามถึงพี่เรื่อย พี่พะนานน่ะ เขาเคยขอให้ฉันเอาจดหมายให้พี่เหมือนกัน แต่ฉันเข้ากับคุณวิทูร ไม่งั้นพี่อาจจะชอบเขาก็ได้ แต่ฉันว่าพี่พะนานน่ะสวยพระเอกยี่เก คุณวิทูรพระเอกหนัง นานมาแล้วก็เลยเล่าให้พี่ฟัง
จากน้องที่รักของพี่
เฌอ ศิลปชาญ”
ฉอ้อนยิ้มตลอดเวลาที่อ่านจดหมายน้อง แล้วก็มีน้ำตาไหลไปด้วยพร้อมกัน โถ ท่านรักฉอ้อนนั่นเอง จึงได้ช่วยเหลือไปถึงเฌอ เฌอของพี่ พี่อยากให้เฌอเป็นทหาร เป็นหมอ เป็นอะไรที่เฌออยากเป็น เมื่อคิดมาถึงตอนนี้ ความคิดถึงบิดามารดาและญาติมิตรเก่าๆ ทำให้ฉอ้อนซบหน้าลงร้องไห้กับที่นอน ซึ่งหล่อนได้ถือเป็นที่นั่งอ่านจดหมาย
/*112เมื่อสามีกลับมาบ้าน ฉอ้อนก็ส่งจดหมายจากน้องชายให้เขาอ่านทันที เขาอ่านแล้วก็ตรึกตรองอยู่ครู่ใหญ่แล้วเขากล่าวว่า
“ทำไมจะไปเที่ยวอาศัยคนอื่น ทำไมถ้าเฌอจะเข้ามาเรียนกรุงเทพ ทำไมไม่อยู่บ้านพี่น้องเรา”
“บ้านพี่น้องเราที่ไหนล่ะคะ” ฉอ้อนถาม “เราอยู่กันไกลๆ ทั้งนั้น”
“ก็ให้อยู่บ้านอาผ่อง” วิทูรตอบ “ข้ามฟากมาซังฮี้ แล้วจะไปไหนก็ได้ แต่อยู่โรงเรียนคริสเตียนก็ไกลไปควรจะให้เข้าเทพศิรินทร์หรือสวนกุหลาบ ทำไมจะต้องไปอยู่โรงเรียนฝรั่ง อยู่บ้านนอกก็ตามที โรงเรียนรัฐบาลไม่ค่อยดี อยู่กรุงเทพฯ โรงเรียนดีๆ ก็ต้องโรงเรียนรัฐบาล”
ฉอ้อนไม่กล้าโต้เถียงเพราะไม่มีความรู้พอ หล่อนปรารภว่า “เฌอไม่คุ้นเคย จะยอมหรือไม่ยอมก็ไม่รู้ส่วนที่บ้านคุณแจ๋วน่ะ เขารู้จัก”
“ไปอยู่อย่างงั้นก็ต้องไปอยู่อย่างบ่าวเขา” วิทูรว่า “เขาจะมาเห็นอะไรกับเราถึงเพียงนั้น ถ้าไปสองสามวันก็อย่างหนึ่ง อยู่เป็นปีๆ เขาจะเลี้ยงเป็นลูกเป็นหลานได้รึ ไม่ได้เป็นอะไรกับเขา ราวกับพี่น้องของเราไม่มี”
ฉอ้อนรู้สึกจนต่อเหตุผล ยังไม่ทันตอบ วิทูรก็พูดต่อไป
“เรื่องเด็กยอมไม่ยอมนี่มันแล้วแต่ผู้ใหญ่ เด็กไม่ยอมผู้ใหญ่ก็ต้องทำให้ยอม”
ฉอ้อนยังครุ่นคิดข้อนี้ สามีของหล่อนก็กล่าวต่อไป
“ระวังนะ เฌอนี่พี่สาวจะทำให้เสีย คอยแต่เอาใจกันไปทุกอย่าง อย่างนี้น่าจะให้เป็นทหาร อยู่ในระเบียบวินัยเสียบ้างก็จะดี”
“เฌอน่ะไม่เคยขัดคำสั่งผู้ใหญ่เลยนะ จนกระทั่งคุณน่ะแหละไปติดสินบนเด็กให้ถือจดหมายให้คุณ” ฉอ้อนว่า
วิทูรหัวเราะหึๆ “แปลว่าวินัยไม่เข้มแข็งละซี พอคนมาติดสินบนก็ไปเลย”
ฉอ้อนไม่แน่ใจว่าจะโต้เถียงเขาอย่างไร จึงนิ่งคิดสักประเดี๋ยวก็กล่าวว่า “เห็นจะต้องพ่อแม่ตัดสิน เราบอกเขาไปอย่างคุณว่านี่”
/*113“มันสำคัญที่วิธีบอก บอกให้ฟังอย่างไร ฉอ้อนเขียนจดหมายแล้วเอามาให้พี่ดูนะ” เขากำชับ
ฉอ้อนเขียนจดหมายพยายามวางตัวเป็นกลางบอกข้อเสนอแนะของวิทูรไปอย่างไปลำเอียง ทั้งที่ใจของตนค่อนไปข้างจะให้น้องอยู่กับคุณแจ๋ว ในที่สุดหล่อนก็ได้รับจดหมายจากเฌออีกฉบับหนึ่งตอบมาว่า ขอให้วิทูรจัดการให้เขาไปอาศัยบ้านญาติของวิทูร เหตุที่ตัดสินใจเช่นนี้ก็เพราะเกรงใจทางบ้านคุณแจ๋ว และเกรงใจวิทูรไม่อยากให้ฉอ้อนและวิทูรขัดใจกัน
บทที่ ๙
ในวันเสาร์ต่อจากงานฉลองตราของเจ้าพระยาสุเรนทรและเครื่องยศของท่านผู้หญิงฉอ้อน ที่ร้านแจ่มแจ๋ว ถนนสีลม มีคนเข้ามารับประทานอาหารกลางวันอย่างปรกติ ร้านนี้ขายอาหารไทยเป็นจานๆ และเป็นสำรับตามแต่ลูกค้าจะเลือก และมีอาหารฝรั่งและอาหารจีนชนิดที่ราคาไม่สูงนักขายด้วย ร้านอยู่ในตึกสามชั้น เพิ่งสร้างเสร็จเรียบร้อยไม่เกิน ๒ เดือน มีขนาดกว้างสองคูหา และด้านหลังมีเนื้อที่ทอดยาวออกไปประมาณ ๔ เมตร ใช้เป็นที่วางอาหารที่ประกอบเสร็จแล้ว และยกมาจากโรงครัวซึ่งอยู่ในอาคารหลังตึกนั้น มีทางเดินติดต่อถึงที่ที่ใช้เป็นห้องอาหารไม่เกิน ๓ เมตร มีหลังคาปกป้องแดดและฝนสำหรับคนเดินไปมา ยกอาหารบ้าง ไปทำธุระส่วนตัวอย่างอื่นบ้าง ร้านอาหารนี้เริ่มประกอบธุรกิจมาตั้งแต่ได้สร้างตึกเสร็จ แต่ก็มีคนไปอุดหนุนในจำนวนที่น่าพอใจสำหรับเจ้าของร้าน นอกจากขายอาหารตามสั่งของลูกค้าที่เข้ามารับประทานอาหารกลางวัน ยังรับทำอาหารไปส่งยังบ้านที่จะมีการเลี้ยงอาหารค่ำหรืออาหารว่างตอนบ่ายหรือตอนกลางคืน และมีขนมไทยบรรจุถุงไว้ขายปลีกอีกด้วย
คุณแจ๋วเจ้าของร้านยืนอยู่ที่กลางห้องรับประทานอาหาร ใช้สายตา/*116กวาดไปมา ดูแลว่าลูกค้าคนใดต้องการสิ่งใด และได้รับจากพนักงานเดินโต๊ะครบครันแล้วหรือยัง ระหว่างนั้นก็มีชายในมัชฌิมวัย แต่ยังมองดูสดชื่น สวมกางเกงสีเทาและเสื้อปล่อยเอวแบบฮาวายสีเดียวกัน เดินยิ้มเข้ามาในร้าน
“อุแหม พี่ชาย” คุณแจ๋วยกมือขึ้นไหว้พลางออกปากทักทาย ผู้ที่เข้ามานั้นคือพลตรี เกริน พอเห็นคุณแจ๋ว เขาก็ยิ้มนัยน์ตาเป็นประกายสุกใส “ดิเปรสชั่นลูกไหนพัดเข้ามาร้านแจ่มแจ๋ว”
“เอ้อ แม่อีวอนหรืออย่างไรก็จำไม่ได้เสียแล้ว” ฝ่ายชายตอบ “ที่จริงน่ะ ยังไม่ควรต่อว่าอะไร วันนี้เป็นวันเสาร์แรกตั้งแต่พบกันที่บ้านเจ้าพระยา จะมาก่อนนี้ได้อย่างไร”
“ไม่ได้ต่อว่าสักที” ญาติหญิงว่า “แต่เราอยู่คนละเมืองคนละแขวงอุส่าห์มา ไม่ปล่อยไว้จนรอคอย”
“แปลว่าไม่คิดถึงเลยใช่ไหม” ผู้ชายย้อนถาม “ทีเราซิ คิดเรื่อยว่าไปวันนี้เวลานี้จะมากวนเขาไหม เขายุ่งยังไง เขาว่างตอนไหน”
“สำหรับพี่ชายคนนี้แจ๋วว่างเสมอ” คุณแจ๋วตอบ “แต่ว่าอย่านั่งที่นี่เลยค่ะ ไปข้างบนดีกว่า ห้องแอร์คอนดิชั่นนะ” ว่าแล้วก็นำหน้าเดินไปทางด้านหลังของร้านและขึ้นบันไดไปชั้นที่สอง
“อ้าว แล้วไม่ดูแลลูกค้ารึ” ฝ่ายที่เป็นแขกถาม
“ไม่เป็นไรค่ะ ยายอิ้งอยู่ วันนี้วันเสาร์แกไม่ไปทำงาน” เจ้าของร้านตอบ “จำยายอิ้งได้ไหม”
“ลูกใครหือ ยายอิ้ง” ญาติชายพยายามรำลึก “เห็นแกวิ่งๆ อยู่ ไม่ได้อยู่บนตึกใช่ไหม”
“แกอยู่ที่เรือนใต้ต้นละมุดกับแม่แก แกเป็นลูกพี่สร้อย ที่จริงหลานของคุณหญิงแท้ๆ จะพูดไป”
“นั่นและนะ” ญาติชายว่า บัดนี้ทั้งสองขึ้นไปถึงชั้นสองแล้ว คุณแจ๋วพาญาติเข้าไปในห้องด้านหลังซึ่งว่างไม่มีใครอยู่ในนั้น มีโต๊ะอาหารมีเก้าอี้ล้อมอยู่ในห้องนั้นชุดหนึ่ง และมีเครื่องเรือนอีกบ้าง ส่วนห้องทางด้านหน้ามีคน/*117นั่งรออาหารอยู่กลุ่มหนึ่ง คุณแจ๋วชำเลืองดู เห็นมีพนักงานเดินโต๊ะอยู่ประจำแล้วจึงให้ญาตินั่งลงและตัวเองก็นั่งบ้างในห้องด้านหลังนั้น
“นั่นและนะว่ายังไง” คุณแจ๋วชวนญาติต่อคำพูดของเขา “พูดอะไรได้ปลอดภัยที่สุด ไม่มีใครได้ยินเลยในนี้”
“จริงรึ” นายพลย้อนถาม “มีด้วยรึที่อย่างนั้นในเมืองไทย”
“อู้ฮู พูดเสียน่ากลัว” คุณแจ๋วว่า “จะขอยืมคิดการปฏิวัติไหมล่ะ”
“อย่าพูดเล่นนะเรื่องพรรณอย่างนี้” เกรินว่า “หน้าสิ่วหน้าขวาน”
“เอาอีกแล้วเหลอ” คุณแจ๋วถาม “โธ่ อย่ามีเลยน่ะ แจ๋วเพิ่งเปิดร้าน ยังชักทุนไม่ขึ้นเลย”
“ฟังๆ ฟังแม่ค้า” เกรินว่า “เอะอะอะไรก็ห่วงธุรกิจของตัวก่อน”
“โธ่ ก็ทำกันมาหลายหนแล้วไม่เห็นอะไรมันจะดีขึ้นนี่นา” คุณแจ๋วทำเสียงรำพัน “ว่าแต่เมื่อกี้พูดเรื่องยายอิ้ง อยากรู้ว่าทำไมถึงพูดว่า นั่นและนะ”
“นั่นและนะ เจ้ายศเจ้าศักดิ์กันไป แล้วเดี๋ยวนี้เป็นยังไง เดี๋ยวนี้ลูกสาวคนเล็กก็มาเป็นแม่ค้าข้าวแกง” ญาติผู้มาเยือนตอบ
“เสียหายยังไงรึ” เสียงของคุณแจ๋วค่อนข้างแข็งขึ้นมาทันที
“เปล่าเลย น่านับถือด้วยซ้ำ นึกนับถือมากกว่าคนคิดทำปฏิวัติอีก” เขาตอบทีเล่นทีจริง นัยน์ตาของเขามีประกายรื่นเริง
“แล้วไป ประเดี๋ยวจะเลี้ยงข้าวแกงสักจานหนึ่ง” คุณแจ๋วว่า นัยน์ตามีประกายรื่นเริงเช่นเดียวกัน “จำยายบัวได้ไหม ยายบัวเมียตาเพิ่มคนแจวเรือของพี่จำลองเขาน่ะ แกงเนื้อแกงไก่ไม่มีใครสู้ ทั้งแบบแดงแบบเขียว”
“ฮือ เก็บผู้คนข้าเก่าไว้หมดเชียวรึ แล้วก็มาตั้งร้าน ไม่เลว” เขาชมอย่างจริงใจ แต่น้ำเสียงครึ่งเล่น
“เรื่องที่ตั้งร้านนี่ก็เพราะจะหางานให้พวกเหล่านี้ทำนั่นอย่างหนึ่ง แล้วก็หางานให้ตัวทำอีกอย่างหนึ่ง” คุณแจ๋วอธิบายให้ญาติฟัง
“ใครจะเปลี่ยนอาชีพหลายหนกว่ากัน คุณอ้นหรือคุณแจ๋ว” เกรินถาม
“โถ พี่อ้น” คุณแจ๋วพูดเสียงอ่อน “พี่อ้นลำบาก เดี๋ยวนี้ดูเหมือนจะ/*118ไม่ได้ทำอะไร นิสัยของพี่อ้นทำค้าขายไม่ได้หรอก คนเกิดมาสำหรับทำราชการ พอต้องออกก็หมดท่า แล้วเรื่องเมีย ก็อย่างเดิม ไม่อยู่บ้านเลย”
“เอ้าเล่าไป” เขาออกคำสั่งด้วยน้ำเสียงอ่อนโยน “ฟังเรื่องอยู่ไกลๆ ไม่ค่อยกระจ่าง ต้องมาฟังที่แหล่งเกิดถึงจะรู้แจ้งเห็นจริง”
“ว่าแต่สั่งอาหารก่อนซิ เอ้า สลัดเนื้อสันก็มี อร่อยนะ ไม่แกล้งคุย เท่าเจ๊กฮวดที่ร้านบางลำภู จำได้ไหม เราชอบไปกินที่นั่นกันเหลือเกิน”
“ตอนนั้นอะไรๆ ร้านไหนมันก็อร่อย” เกรินว่า “เดี๋ยวนี้อะไรๆ มันก็เหนียวไปแข็งไป ตัวหนังสือก็ดูเล็กไป เสียงใครพูดก็ไม่ค่อยชัด”
“อย่ามาแสร้งทำปริเทวนา” คุณแจ๋วขัด “มีอีหนูไว้กี่ตัว ซ่อนไว้ที่ไหนบ้างก็ไม่รู้”
“จริงนะ มีอยู่อย่างหนึ่งที่ไม่เปลี่ยน” เกรินว่า “เห็นสิบสี่กว่าๆ สิบห้าหย่อนๆ ใจมันหายวาบๆ เหมือนครั้งกระโน้นไม่มีผิด”
“แล้วก็ไม่ต้องวาบอยู่นาน ใช่ไหมล่ะ” ฝ่ายหญิงรุก “วาบไม่กี่วันก็สมปรารถนา”
“ไอ้อย่างงั้นมันไม่ใช่อย่างเรา” ญาติชายค้าน “อย่างนั้นมันต้องขนาดมีเมียเป็นท่านผู้หญิง”
“นี่ก็แปลกนะ เดี๋ยวนี้ก้าวหน้ามากเมืองไทย จะรู้ว่าผู้ชายอำนาจวาสนาแค่ไหนที่ภรรยา” คุณแจ๋วว่าแล้วเกิดนึกสนุกจริง ๆ หัวเราะกิ๊กๆ เหมือนเมื่อครั้งรุ่นสาวออกมา
“อือ ก็ไม่เปลี่ยนมากเหมือนกัน ไอ้เสียงนี้” เกรินตั้งข้อสังเกต “ว่ายังไง เล่าต่อไปซิ อ้อ ให้สั่งของกิน ไปสังมาตามใจเจ้าของร้าน แต่อย่าขึ้นราคาตามใจ ไปเอาบัญชีมา ฉันจะคุมไว้ไม่ให้มีการขึ้นราคาเกินควร”
“นี่เขาคิดจะเลี้ยงคนบ้านนอกสักมื้อนึงเชียวนะ” คุณแจ๋วว่า แล้วก็ลุกขึ้น ไปเรียกพนักงานโต๊ะจากห้องหน้ามาสั่งอาหารสองสามจาน และก็กลับมาเข้าห้องเดิมแล้วพูดต่อ “นี่ห้องส่วนตัว ถ้าไม่อยากให้ใครเห็นมีม่านนั่นจะรูดไหมล่ะคะ”
/*119“ไม่ต้องหรอกคุณแจ๋ว อยากอวดเขาบ้างซีว่าเป็นแขกเกียรติยศของเจ้าของร้าน” ญาติชายตอบ “เอ้าว่าไง เล่าไป คุณแป๋วไม่ต้องเล่า รู้แล้วว่าเป็นคุณหญิงศิริมา เขาว่าท่านใหญ่โปรดมากนี่สามีน่ะ”
“นั่นซี แจ๋วเดี๋ยวนี้ถึงไม่อยากว่าใครเลย” คุณแจ๋วว่า “พี่สาวเราลูกพ่อเรา แสนจะมีหลักอธิบายอย่างโน้นอย่างนี้ยังเป็นไปได้ สำหรับแจ๋วนะเกลียดไอ้ชื่อที่เสด็จประทานนี่มาตั้งแต่รู้ความ แต่เราก็เปลี่ยนไม่ได้ต้องทนกับมันสำหรับนิติกรรม สำหรับหนังสือสัญญา อะไรร้อยแปด อย่างพี่แป๋ว ชื่อที่ประทานมันก็ไม่เห็นจะพิสดารอะไรเหลือเกิน อุส่าห์ไปขอให้ท่านใหญ่เปลี่ยนให้ได้”
“ไหนชื่ออะไรกันบ้าง” เกรินถาม “ฉันจำไม่ได้เสียแล้ว เล่าไปเลย ไม่ต้องให้ซักทีละอย่างทีละเรื่อง”
“เอ้า คอยฟัง จะเล่าละ” คุณแจ๋วเริ่ม “เรื่องชื่อก็ พี่แต๋ว บุณฑริกมาศ พี่แป๋ว ศิริยาวิลาศ อีกคนหนึ่งช่างเถอะ จำไม่ได้ก็ไม่เป็นไร เดี๋ยวนี้เป็นคุณนายแจ๋วบ้าง คุณนายแจ่มบ้าง ที่ตั้งให้เป็นหม่อมก็มี ไม่รู้ว่าไปปนกับใคร” คุณแจ๋วนิ่งไปประเดี๋ยวหนึ่ง แล้วเล่าต่อ “ทีนี้พี่อ้น เวลานี้ดูเหมือนจะเก็บค่าเช่ากินเฉยๆ ตึกตรงข้ามนี่ เก้าห้อง คุณพ่อให้พี่อ้น ของท้องเราทางนี้สามคนพี่น้อง ๑๒ ห้อง แบ่งกันคนละ ๔ ห้อง ทีแรกเราว่าไม่ยุติธรรมเลย เดี๋ยวนี้เลยว่าดีแล้ว คุณน้าได้ตึกแถวที่สี่กั๊กพระยาศรี กำลังจะขายสองล้าน ก็แปลกนะ คนอย่างพวกเราจะมีเงินถึงสองล้าน ทีนี้ตัวแม่แจ่มแจ๋ว ก็เอามาทำร้านนี่เสียสองห้องเพราะแป๊ะเจี๊ยะก็ไม่ได้ แล้วคุณพ่อท่านให้นายอึ้งแกสร้าง ท่านก็ไม่เรียกอะไรมากนัก นายอึ้งเขาก็ได้พอสมควร แล้วท่านก็สิ้นไป มีเงินพอดีทำศพทำเมรุเป็นเกียรติยศพอสมควร แล้วนายอึ้งแกก็สปอร์ตพอใช้ พอแจ๋วไปเจรจากับแกว่าจะใช้ห้องสองห้องทำร้านอาหาร แหม แกช่วยเหลือทุกอย่าง เวลานี้ก็เป็นลูกหนี้นายอึ้งอยู่สองสามหมื่น แต่ว่าถ้ามีคนเข้าร้านอย่างที่เป็นมา ๔-๕ เดือนนี้ ก็เห็นจะพอใช้หนี้หมดเร็วๆ นี้”
“ทีนี้เหตุผล ทำไมมาตั้งร้านข้าวแกง ก็เพราะขี้เกียจอยู่บ้านกับพี่แต๋ว/*120กับคุณน้า แล้วพี่สร้อยแม่ยายอิ้งก็ตาย ไอ้การที่จะอยู่ที่บ้านกันยุ่บๆ อย่างแต่ก่อนมันเป็นไปไม่ได้ ทางหน้าบ้านจะปลูกห้องแถวทำร้านค้าหาผลประโยชน์เขาจะขอรื้อตึก นายอึ้งอีกน่ะแหละ อ้อ เดี๋ยวนี้เขาชื่อ นายอังคาร”
“ทำไมไปเลือกชื่อแปลว่าขี้เถ้าล่ะ พ่ออึ้ง” เกรินขัดขึ้นพลางหัวเราะ
“แหม มาทำเสียหมด แจ๋วเป็นคนคิดให้ ดาวทหารต่างหาก คิดตัว อ อะไรก็สู้ อ อังคารไม่ได้ มาแปลเป็นขี้เถ้า มีอย่างรึ”
“เออ ดาวทหาร ไม่เลว เอ้าเล่าต่อไป” เกรินพูดพลางลงมือรับประทานอาหารที่พนักงานมาวางให้
“พี่อ้น เคราะห์ดีที่ศาลยกฟ้องกรณียักยอกเงิน ใครๆ มาบอกกล่าวคุณพ่อว่าให้ไปวิ่งเต้นกับคนนั้นคนนี้ ท่านปฏิเสธเด็ดขาด ท่านบอกว่าถ้าศาลเป็นเช่นนั้นเสียแล้ว ก็บอกพระอรหังเมืองไทยได้ แปลว่าคนไทยนี่ไม่มีที่พึ่งอะไรเหลืออีกแล้ว ท่านไม่ยอมมีส่วนกับการทำให้ผู้พิพากษาเสียไป ถ้าลูกต้องติดตะรางก็จะส่งเสียมันไปตามเรื่อง พุทโธ่ คนอย่างพี่อ้นโกงเงินหลวง มันเป็นไปไม่ได้ ถ้าน้องแจ๋วของพี่อ้นละก็มีหวังบ้าง”
“แต่ในที่สุดเขาก็ให้ออก” เกรินพูดเป็นทีถาม
“อ๋อ แน่ แต่เขาอุส่าห์ให้เบี้ยบำนาญ ก็ดีหรอก ยังคิดถึงบุญคุณท่านอยู่” คุณแจ๋วว่า
“ท่านไหน” เกรินถาม
“ท่านทั้งปวงที่มีอำนาจ” คุณแจ๋วตอบ “หมั่นไส้ นึกว่าท่านวิทูรของคุณเกรินรึ”
เกรินมองดูหน้าญาติพลางยิ้ม “ก็เดี๋ยวนี้มีท่านนั่นท่านนี่หลายคน แล้วทำไมมายกให้เป็นท่านวิทูรของคุณเกรินล่ะ”
“จะไปรู้รึ ก็เพื่อนรักเพื่อนเกลอกันไม่ใช่รึ” คุณแจ๋วย้อนถาม
“ที่จริงเขาก็ยังดี พบที่ไหนเขาไม่เปลี่ยนแปลงไปกี่มากน้อย เราเสียอีกเปลี่ยนกับเขา แต่มันก็เปลี่ยนไปตามความจำเป็น ขืนไปทำเป็นเพื่อนกัน ก็อาจแย่”
/*121“นั้นซี นึกขันว่าเมื่อสมัยก่อน แจ๋วละเป็นคนเกลียดพวกข้าราชการหัวเมือง มานั่งเรี่ยรายอยู่ตามพื้นกระดานตามขั้นบันได เราเชิญให้นั่งบนเก้าอี้ละไม่ค่อยจะนั่งกันเลย แต่เดี๋ยวนี้ ก็ไม่เปลี่ยนนี่ ไปงานไหนพบคนใหญ่คนโตก็ยังเห็นคนแทบจะหมอบจะคลานเหมือนที่เราต้องทำกับเจ้านายแต่ก่อน แต่เดี๋ยวนี้ เก้อๆ เขินๆ เพราะไม่รู้ว่าทำไปแล้วถูกหรือผิด แจ๋วว่าเมืองไทยเวลานี้เป็นเมืองเก้อ ก็ดีเหมือนกัน ขันดี” เห็นญาติฝ่ายชายนิ่งเหมือนใช้ความคิดคุณแจ๋วก็พูดขึ้น “นี่ ว่าแต่รู้สึกรำคาญที่ยังพูดแจ๋ว แจ๋ว นี่อยู่บ้างหรือเปล่าน่ะ ตัวเองก็รู้เหมือนกันว่าแก่แล้ว ไม่น่าเอ็นดูสักนิด แต่มันติดปากกับคนที่เคยพูดอย่างนั้น”
“ไม่รำคาญหรอก แต่ว่า แต่ก่อนน่ะ เวลาสุภาพก็แจ๋ว แจ๋ว แต่เวลาทะเลาะก็ไม่แจ๋ว” อีกฝ่ายหนึ่งตอบ
“นั้นซี จะพูด ‘ฉัน’ เดี๋ยวนี้ถึงไม่ค่อยกล้า เพราะมันเคยพูดเวลาทะเลาะกัน แต่พูดแจ๋วนี่ก็เก้อในใจ บอกแล้วไง เมืองไทยนี่มันเก้อ”
เกริน นั่งรับประทานอาหารต่อไปอีกสองสามคำ หมดจานที่หนึ่งคือขนมจีนแกงไก่แล้ว เขาจึงถามขึ้น
“ที่ไม่ออกไปเป็นแขกเมื่อคืนก่อน เพราะขี้เกียจดูอะไรเก้อๆ รึ”
“ถูกแล้ว ขี้เกียจ” คุณแจ๋วตอบ “แล้วก็ แล้วก็สงสารฉอ้อน”
“อี๋ ทำไม สงสาร” เกรินทำสีหน้าประกอบคำพูด
“ก็ถ้าพบเราแกก็ต้องวิ่งมาจับมือถือแขนแน่เทียว” คุณแจ๋วกล่าว “เขากำลังจะใหญ่โต เป็นตัวเอก จะต้องมา คุณแจ๋วขา คุณแจ๋วขา กับยายเจ้าของร้านขายข้าวแกง หมดสง่าราศรี ที่บ้านคุณลุงสุเรนทร น่ะ ไม่มีใครเคยรู้จักท่านวิทูรกับท่านผู้หญิงฉอ้อนมาก่อน รู้จักเมื่อเขาใหญ่โตแล้ว”
“บ้านนั้น บ้านคุณลุงสุเรนทร น่ะ เรียกว่าดีมาก ดีทุกสมัย” เกรินว่า
“จริงนา มีบุญจังเลย เสียแต่ขี้ตืดจัง จะเป็นคุณพี่ใหญ่ตืดหรือคุณลุงตืดเองก็ไม่รู้ คงต้องประกอบกันรู้ไหมไม่ให้อะไรแจ๋วสักสตางค์ เคราะห์ดีเรารู้นิสัยอยู่ กับข้าวเราสั่งที่อื่นหมดเลย ไม่งั้นอาจต้องควักเนื้อก็ได้”
/*122เกรินหัวเราะก๊ากออกมาอย่างไม่เกรงใจ “เอ้าเล่าต่อไป พี่อ้นเดี๋ยวนี้ก็เป็นนายทุนเฉยๆ แล้วมีใครอีกล่ะที่เปลี่ยนฐานะไปยังไงบ้าง”
“ก็มีพี่จำลอง ทำไมไม่ได้พบกันหรอกหรือ” คุณแจ๋วถาม
“ไม่ค่อยได้พบใคร พี่น้องยังขี้เกียจไปหาเขา เธอก็น่าจะรู้อยู่แล้ว”
เกรินตอบ
“โธ่ ไม่น่าจะคิดอย่างโน้นอย่างนี้เลยคุณเกริน” คุณแจ๋วว่า “ภรรยาคุณเกรินน่ะ ไม่เห็นใครว่าน่าเกลียดน่าชังอะไรเลย แล้วลูกชายสองคนวันนั้นน่าเอ็นดู ไม่ทันได้ทักทายกี่มากน้อย คนเขามาเรียกเก็บเงิน . . . เออ แล้วทำไมไปแนะนำอย่างนั้น ว่าคุณอาควรจะเป็นแม่แกพิลึกละ เด็กมันไม่แปลกใจเหลอ”
“มันแปลกซิ มันถาม ก็บอกมัน” เกรินตอบสั้นๆ
“อื๋อ บอกมันว่ายังไง” คุณแจ๋วทำตาโตด้วยความทึ่ง
“ก็บอกมันว่าคู่หมั้นของพ่อ ซึ่งพ่อไปขอเธอว่าขอไม่แต่งงานด้วยเถอะนะ เพราะรักแม่จริงๆ ของลูกเสียแล้ว” ญาติชายตอบพลางหัวเราะในลำคอ แต่สีหน้าของเขาเปลี่ยนไปทันที เกือบจะสำลักน้ำที่เขายกขึ้นดื่มเมื่อเห็นน้ำคลอตาญาติหญิง
“แหม สับปลับ” คุณแจ๋วรีบทำเหมือนผงอะไรเข้าตา และพูดอย่างสนุก “เด็กแกไม่นับวันนับคืนแล้วจับเท็จคุณพ่อได้รึ”
เกรินเหลือบตาจากจานอาหารขึ้นลอบมองหน้าญาติด้วยความวิตก เป็นครั้งแรกในชีวิตเขาที่ได้เห็นสีหน้าญาติหญิงในอาการเช่นนั้น และแน่ใจว่าญาติกำลังปกปิดไม่อยากให้เขาได้เห็นสิ่งที่เป็นจริงด้วย
“มันไม่กล้าซัก เด็กสองคนนี่มันเกรงใจพ่อมาก เจ้าคนโตน่ะ เขาได้ทุนกระทรวงศึกษาธิการ เขาจะไปเมืองนอกเร็วๆ นี้” เกรินกลบเกลื่อนไปพลาง เพราะเขาเกิดความรู้สึกไม่สบายใจพิกล
“ดูซิ อย่างนี้ไม่ยักเล่า เขาได้ทุนไปเรียนวิชาอะไร”
“ก็วิชา เดี๋ยวนี้เขาเรียกวิชาการศึกษา มันเหมือนกับวิชาครูไหมก็ไม่รู้ ก็เขาเป็นนักเรียนครู ได้ทุนครูมาเรื่อย”
/*123“อ้าว ทำไมให้เป็นครู ไม่เห็นใครเขาสนับสนุนลูกผู้ชายให้เป็นครูกันเลย” คุณแจ๋วว่า
“ก็มันได้ทุน ไม่ต้องเสียสตางค์ อยู่บ้านนอกจะไปให้เรียนอะไร จะส่งมากรุงเทพฯ ก็ไม่อยากให้อยู่กับคนอื่น เห็นฤทธิ์ไอ้เด็กอยู่กับคนอื่น ถ้ามันไม่เด็ดจริงเหมือนอย่างนายเฌอ เป็นเสียคนเสียโดยมาก แล้วแม่เขาก็มีมันสองคนเท่านั้น เขาก็ได้มันเป็นเพื่อน แกเจ็บๆ ไข้ๆ ไม่สมประกอบ แล้วบังเอิญมันก็เต็มใจ ไม่เห็นร่ำร้องจะเข้ากรุงเหมือนลูกคนอื่น ว่าแต่เล่าเรื่องพี่จำลองให้ฟังหน่อยซิ”
“ไม่มีอะไรจะเล่า มีแต่ดี ออกจากราชการมาเป็นทนายความ แล้วก็รวยขึ้นเรื่อยไป จนไม่รู้จะเอาเงินไปทำอะไร เขาพยายามจะซื้อสวนของคุณตาคืน”
“สวนตกไปเป็นของใคร” คุณเกรินถาม
“ก็คุณตาท่านต้องส่งเสียพี่จำลองอยู่สองสามปีที่ติดบางขวาง แล้วต่อมาพี่จำแลงก็โดนถูกจับการเมืองอีก ท่านก็แก่แล้วดูแลสวนไม่ค่อยได้ แล้วเขาว่าถูกขุนวิรุฬห์โกง ท่านเลยต้องขายสวนให้เมียเขา แม่ผ่องน่ะ อาของคุณวิทูรเขาแท้ๆ นะ สวนของเขาติดกับสวนคุณตา” หยุดนิดหนึ่งแล้วต่อ “พี่จำแลงเวลานี้เป็นลูกจ้างฝรั่ง”
เกรินถอนใจใหญ่ค่อนข้างดัง “ฉันนี่ก็เรียกว่าชะตาดี เขาเกิดอะไรกันมันให้เล็ดลอดไปเจ็บเสียบ้าง ไปต่างประเทศบ้าง เออ เรื่องไปต่างประเทศนี่ได้พบท่านวิทูรที่กระทรวง เขาพูดหน้าตาเฉยว่า ที่เราได้ไปก็เพราะเขา ไม่ได้พูดเป็นเชิงลำเลิก พูดเหมือนเป็นเรื่องธรรมดาว่าเขาต้องช่วยเรา”
“คงจะจริงกระมัง มีคุณเกรินเป็นพวกก็เป็นของดีแล้วได้ยินพี่อ้นว่าคุณวิทูรนี่มีอำนาจเงียบๆ มานานแล้ว พี่อ้นบอกว่า ทุกทีที่มีเรื่องคนคิดร้ายท่านคนใหญ่ คุณวิทูรต้องมีบทบาทอยู่ใกล้เสมอ แล้วเรื่องพี่อ้นที่ถูกฟ้อง พี่อ้นก็ว่าเพราะท่านวิทูรนี่แหละ ตอนนั้นเขาอยู่ลพบุรีพร้อมๆ กับพี่อ้นไปรักษาการตำแหน่งเจ้าเมือง เขาก็ทำให้เป็นเรื่องขึ้นมา แล้วก็เขาแหละเป็นคนทำให้เรื่องซาไป แล้วกลับช่วยให้พี่อ้นได้เบี้ยบำนาญ เขาทำเล่นให้คนเห็นอำนาจ”
/*124เกรินก้มหน้าใช้ความคิดอยู่หลายวินาที แล้วเมื่อเงยหน้าขึ้นเขากล่าวแก่ญาติด้วยน้ำเสียงเรียบๆ อย่างเป็นจริงเป็นจัง “ที่ร้านนี้ มีทางเข้าข้างหลังไหม ถ้าจะมาเรียกให้เปิดประตูรับกลางคืนดึกๆ จะมีหวังได้เข้ามาโดยใครไม่รู้ไหม”
“มี” คุณแจ๋วตอบทันทีตามอุปนิสัย มักตัดสินใจรวดเร็วเสมอ “กินอิ่มแล้วลงไปดูซี กริ่งที่ประตูหลังมันไปดังที่หัวนอนแจ๋วเอง ตอนกลางคืนไม่มีใครได้ยินหรอก จะมีอีกคนก็ยายอิ้ง แต่แกมักขี้เซา นอนหลับเก่งจริง ไม่ค่อยตื่นเสียเลย”
บทที่ ๑๐
/*125วันรุ่งขึ้นจากงานฉลองที่บ้านเจ้าพระยาสุเรนทรฯ ท่านผู้หญิงฉอ้อนขอตัวไม่ไปไหนและไม่รับแขกแจ้งกับสามีว่า ขอไปพักผ่อนที่บ้านอาผ่องที่ฝั่งธนบุรี มีภรรยานายทหารชั้นผู้ใหญ่ยื่นความจำนงไว้ว่าจะจัดงานฉลองยศอีก แต่ฉอ้อนทำเป็นลืมเสียชั่วคราวไม่เอ่ยถึงเรื่องนั้น ถามลูกสาวสองคนคือ โฉมชื่น หรือ ฉอเลาะคนหนึ่งกับเชิญสวัสดิ์ หรือ ยายหนูเป๊าะ อีกคนหนึ่ง ว่าจะไปหาคุณอากับแม่หรือไม่ ได้รับตอบว่าทั้งสองคนมีนัดกับเพื่อนร่วมโรงเรียนหลายคนจะไปกินก๋วยเตี๋ยวที่รังสิตหรืออาจไปเล่นสกีน้ำที่นนทบุรี เอ่ยถึงนนทบุรี ฉอ้อนก็นึกถึงคุณป้าวงศ์คิดจะเตือนให้ลูกไปเยี่ยมคุณลุงคุณป้าที่บ้านเดิม แต่แล้วก็นึกว่าคงจะไม่ได้รับผล เพราะเมื่อไปสนุกกันกับเพื่อนๆ การไปเยี่ยมญาติผู้ใหญ่ก็ไม่สะดวกแก่ใจ อย่างไรๆ ขอให้ตัวเองได้ไปอยู่เงียบๆ สักวัน และอยากไปที่สวนอาผ่องเพราะอยากนอนนึกถึงอะไรต่ออะไรตามความสบายใจ ที่อาจทำเช่นนั้นโดยไม่มีผู้รบกวน ก็เพราะเฌอย่อมจะยอมรับชวนไปที่บ้านอาผ่องด้วย และมีเฌออยู่ที่ไหน ฉอ้อนก็อาจเป็นตัวของตัวเองได้มากกว่าในสถานที่ไม่มีเฌอ
/*126ฉอ้อนออกไปที่ประตูหลังบ้าน ซึ่งเปิดออกสู่ถนนซอยเล็กกว่าประตูหน้า บอกให้รถไปรอคอยอยู่ที่ข้างนอกบ้าน เป็นการตบตาผู้อยู่ที่เรือนเล็กสำหรับให้แขกนั่งคอยหน้าตึกไปด้วยในตัว แม้กระนั้น พอเดินออกไปถึงประตูโดยมีเด็กรับใช้ส่วนตัวติดตามหนึ่งคน ก็พบคุณหญิงสุรพล และคุณนายบานชื่น เดินเข้าประตูมา
คุณนายบานชื่นคือคุณนายชื่น เพื่อนบ้านตั้งแต่ครั้งอยู่ค่ายทหานนครราชสีมา ฉอ้อนถือว่าเป็นคู่ทุกข์คู่ยากคนหนึ่ง ได้ขอร้องให้สามีช่วยหางานให้ขุนจรัลทำ เมื่อนายทหารผู้นั้นกลับจากลี้ภัยไปต่างประเทศ และมีพระราชบัญญัตินิรโทษกรรมแล้ว บัดนี้ขุนจรัล ซึ่งไม่ใช้บรรดาศักดิ์แล้ว มีตำแหน่งสำคัญพอใช้ ในบริษัทหนึ่งที่ท่านสามีของฉอ้อนมีหุ้นส่วนและเป็นกรรมการอยู่
ส่วนคุณหญิงสุรพลนั้น ก็เป็นผู้ที่ฉอ้อนเกรงใจมากคนหนึ่ง ในบรรดาภรรยานายทหารชั้นผู้ใหญ่ที่ได้รับความไว้วางใจจากสามีหล่อน ดังนั้น เมื่อสองคนเดินเข้ามาหาด้วยท่าทีว่า ฉลาดในการที่จะหาโอกาสพบตัวฉอ้อน ฉอ้อนจึงไม่อาจละเลย แต่ก็ทำใจแข็งไม่เชิญกลับขึ้นไปบนตึก เชิญลงนั่งพูดธุระที่เก้าอี้เหล็กซึ่งตั้งไว้ให้สนามข้างหลังบ้านดูสวยงามขึ้น
ปรากฏว่าธุระของคุณนายบานชื่นคือ ได้รับปากกับอาจารย์ใหญ่โรงเรียนสตรีแห่งหนึ่งว่าจะมาเชิญให้ท่านผู้หญิงของท่านรองไปเปิดอาคารเรียนใหม่และแจกรางวัลนักเรียน ฉอ้อนรีบตกลงโดยเร็ว โดยได้สอบดูในสมุดนัดกิจการว่าจะตรงกับงานอื่นที่จะต้องไปตามฐานะภรรยา “ท่านรอง” หรือไม่ หรือได้รับปากไว้กับผู้ใดว่าจะไปไหนเพื่อกิจอันใด ส่วนคุณหญิงสุรพลนั้น เมื่อพูดค่อนข้างจะอ้อมค้อมอยู่หลายวินาที ก็ได้ความว่า มาสืบว่าลูกชายมีนัดกับคุณฉอเลาะจริงหรือไม่ เมื่อได้ทราบจากท่านผู้หญิงว่าบุตรีได้แจ้งแก่มารดาตรงกัน ก็แสดงความเบาใจ และอีกไม่กี่นาที ท่านผู้หญิงเจ้าของบ้านก็ได้ปลีกตัวไปบ้านญาติสมความปรารถนา
เมื่อไปถึงบ้านนั้นแล้ว ก็ไม่มีอะไรข้องใจต่อไป เฌอไปคอยอยู่ตามที่ฉอ้อนนัดไว้คร่าวๆ เมื่อคืนก่อน เฌอเป็นแพทย์ทำงานส่วนตัว จะมาหาญาติ/*127เวลาไหนก็ได้ ถ้าไม่ได้นัดคนไข้ไว้ เฌอเข้าใจดีว่าพี่สาวต้องการพักผ่อน จึงบอกให้ญาติเจ้าของบ้านเตรียมหาที่สบายในสวนไว้ให้ คือ เก้าอี้ยาวตัวหนึ่ง โต๊ะเล็กๆ ตัวหนึ่งสำหรับวางของกระจุกกระจิก กระติกน้ำแข็ง ถ้วยแก้ว และคอยดูไม่ให้ใครมารบกวน อาผ่องร่วมมือเป็นอย่างดี ไม่ว่าเฌอจะพูดจะขอร้องอะไร อาผ่องไม่เคยปฏิเสธเลย เพราะถ้าไม่ได้นายแพทย์เฌอผู้มีความเอาใจใส่และฝีมืออย่างหาตัวจับยาก ชีวิตของอาผ่องอาจมิได้ยืนยาวมาจนได้หลานชายมียศอำนาจถึงเพียงนี้ เพราะฉะนั้นทำไมเล่า เพียงแต่หลานสะใภ้ขอใช้บ้านเป็นที่พักผ่อนนานๆ ครั้ง อาผ่องจึงจะไม่ร่วมมืออย่างเต็มที่
มาถึงบ้านอาผ่องแล้ว ฉอ้อนเกิดความสบายใจหลายอย่าง อาผ่องไม่เปลี่ยนแปลง กิริยาอาการที่เคยวางตนแก่ฉอ้อนเมื่อแรกรู้จักว่าเป็นหลานสะใภ้ ซึ่งมาขออาศัยร่มไม้ชายคาให้น้องชายได้อยู่เรียนหนังสือ แม้แต่คุณป้าวงศ์ยังเปลี่ยนไปเล็กน้อย อาจจะเป็นเพราะฉอ้อนเป็นคนคิดชื่อให้ใหม่เมื่อครั้งสตรีต้องเปลี่ยนชื่อให้ถูกรัฐนิยม คุณป้าวงศ์เดี๋ยวนี้เป็นคุณนายวงศ์วัลย์ คุณแม่ของวิทูรก็เปลี่ยนจากคุณแม่เทียนเป็นคุณแม่เทียนหอม ทำให้คุณแม่ตะขิดตะขวงนิดหน่อย เมื่อมีใครออกชื่อคุณแม่ แต่อาผ่องนั้น เมื่อสมัยต้องเปลี่ยนชื่อคุณวิทูรก็คิดให้เปลี่ยนเป็น ผ่องศรี แต่อาผ่องบอกว่าจะใช้ชื่อเก่าซึ่งเจ้าคุณที่วัดได้ตั้งให้เมื่อครั้งยังเด็กคือ ผ่องแผ้ว “แล้วเรียกๆ กันมันเลยลืมหายไปเหลือแต่ผ่อง”
ฉอ้อนรู้ตัวอยู่เสมอว่า ตนมีโชคดีอย่างยิ่งที่มีญาติหญิงของสามีล้วนแต่เป็นคนมีสติปัญญา อาผ่องเป็นคนคล่องแคล่วทุกอย่างทั้งเรื่องทำมาหากินและเรื่องความเข้าใจธรรมะในพระพุทธศาสนา เมื่อรู้จักอาผ่องไปนานวัน ฉอ้อนมีความเห็นว่าอาผ่องมีความเข้าใจในเรื่องต่างๆ ที่เกี่ยวเนื่องกับตนดีกว่าขุนวิรุฬห์ผู้สามี ผู้ได้รับความยกย่องว่ามีความรู้ ฉอ้อนติดใจอยู่เรื่อยถึงเรื่องที่วิทูรเคยบอกว่า อาผ่องต้องจำใจขายที่สวนให้ท่านขุนนางเพื่อนบ้านโดยไม่เต็มใจในเมื่อท่านขุนนางผู้นั้นเป็นญาติที่เคารพของคุณแจ๋ว และเป็นเสมือนบิดาของคุณจำลองสามีของสำรวย ฉอ้อนไม่เคยลืมเรื่องนี้ คืออยู่ในใจอย่างไม่ค่อยแจ่มแจ้ง/*128นัก ว่าจะหาทางรู้ความจริงสักวันหนึ่ง
เฌอลากลับไปเมื่อได้ดูแลให้พี่สาวเป็นสุขแล้ว ท่านผู้หญิงคนใหม่ของประเทศไทยมีเวลานอนพักผ่อนอยู่ในสวนของญาติ และมีเวลาคิดคำนึงถึงเรื่องที่แล้วมา ใจอยู่ครึ่งหนึ่งในภวังค์ อีกครึ่งหนึ่งตื่นเต็มที่ ภาพที่ปรากฏในมโนก็แจ่มชัดเหมือนว่าเหตุการณ์เพิ่งเกิดเมื่อคืนนี้วานนี้หรือจะว่าแจ่มชัดกว่าก็ได้ เพราะเหตุการณ์ที่เกิดแก่ท่านผู้หญิงในปัจจุบันมักทำให้เกิดคำถามหลายๆ คำถามพร้อมๆ กัน แต่เพื่อจะไม่ให้เกิดโรคจิตโรคประสาท ต้องทำลืมๆ เสีย ไม่เอามาใส่ใจจนมีความเศร้าหมองเท่านั้น
ภาพที่เข้ามาในมโนของฉอ้อนในเวลานั้นก็คือภาพของเฌอ เป็นเด็กหนุ่มเข้ามาจากจังหวัดเพชรบุรี เพื่อจะเรียนและสอบชั้นมัธยมแปด เฌอโตขึ้นมาภายในเวลาสองปีที่ฉอ้อนไม่ได้ไปจังหวัดเพชรบุรีอย่างแปลกหูแปลกตา สีหน้าท่าทางเปลี่ยนไปหมด คุณวิทูรได้พาฉอ้อนไปรอที่บ้านอาผ่องพร้อมด้วยลูกเล็กสองคน ตัวเองไปรับเฌอที่สถานีรถไฟแล้วพาตามไปที่บ้านสวน
บ้านของอาผ่อง เป็นบ้านคล้ายของชาวสวนทั่วไป เรือนเป็นแบบไทยมีชานนอกใหญ่ทางด้านหน้าซึ่งหันสู่แม่น้ำ และชานในยกพื้นหน้าห้อง และมีเรือนครัวอยู่ด้านข้าง เรือนนั้นทำด้วยไม้สักหลังคามุงกระเบื้องบอกฐานะของเจ้าบ้านว่าอยู่ในเกณฑ์ดี รอบเรือนและในสวนหลังเรือนมีไม้ผล มีหมาก กล้วย เงาะ กระท้อน และอื่นๆ ไม่ใช่สวนทุเรียนเนื้อดีเหมือนสวนพี่วงศ์ ที่นนทบุรี หรือสวนของคุณพ่อคุณแม่ที่บางซ่อน แต่อาผ่องทำการค้าเล็กๆ น้อยๆ ขายของเบ็ดเตล็ดซึ่งชาวสวนในละแวกนั้นต้องการ มีกะปิดี กุ้งแห้งดี น้ำปลาดี มาจากเมืองระยองซึ่งเป็นเมืองเกิดของท่านขุนสามี
อาผ่องมีหน้าตาสดใส อาบน้ำทาแป้งใส่น้ำอบหอมชื่นอยู่ประจำตัว การรับรองที่อาผ่องให้แก่เฌอนั้นมาจากน้ำใสใจจริงทำให้ฉอ้อนเบาใจ และเฌอก็เกิดความสบายใจตั้งแต่วันแรกที่มาถึง
โดยที่เฌอเข้ามาอยู่กรุงเทพฯ ฉอ้อนมีความห่วงใยจึงปรารภกับสามีว่าอยากจะเข้ามาอยู่กรุงเทพฯ บ้าง ซึ่งฉอ้อนปรารภอย่างไม่คาดว่าจะมีผลเกิดขึ้น /*129แต่อีกไม่กี่วันต่อมา วิทูรก็แจ้งแก่หล่อนว่าความปรารถนาของหล่อนนั้นใกล้จะสำเร็จอยู่แล้ว
“แหม ทำไม คุณมีแก้วสารพัดนึกหรือคะ พอนึกก็จะได้เทียวนะ” ฉอ้อนสัพยอก
“ไม่ถึงกับแก้วสารพัดนึกหรอก” วิทูรหัวเราะน้อยๆ พลางตอบ “แต่อาจเรียกว่า รู้เรื่องอาลีบาบากับโจรสี่สิบคนไหม”
“รู้ค่ะ” ฉอ้อนยิ้มตอบ “คุณมีมนตร์เรียกให้ประตูถ้ำเปิดได้หรือคะ”
“ก็ไม่ถึงทีเดียว แต่ถ้าดูโอกาสเหมาะ ก็อาจเรียกให้เปิดได้” สามีตอบและยิ้มเหมือนหล่อน
ฉอ้อนอยากซักต่อไป แต่คิดไม่ออกว่าจะซักอย่างไร และที่จะรอคอยโชคมากกว่าที่จะพิถีพิถันกับโชค ไม่ช้าฉอ้อนก็ได้ย้ายเข้ามาอยู่ที่โรงทหารที่บางซื่อ
เมื่อได้ย้ายเข้ามาอยู่ในกรุง ชีวิตก็เรียกได้ว่าเปลี่ยนไปหมด สิ่งแรกที่ฉอ้อนคิดถึงด้วยความพอใจ ก็คือจะได้พบคุณแจ๋วบ่อยๆ
“พี่คะ” ฉอ้อนเรียกสามีเช่นนี้ในเวลาที่จะเอาใจเขา “เราอยู่เรียบร้อยแล้ว ข้าวของเข้าที่แล้ว วันอาทิตย์นี้ไปหาคุณแจ๋วนะ แต่ว่าพี่โทรศัพท์ไปถามเสียด้วยว่าจะอยู่บ้านไหม เผื่อไม่อยู่เราจะเสียเวลาเปล่า”
เขานิ่งอยู่ครู่หนึ่งแล้วก็พยักหน้า แต่พอถึงวันเสาร์บ่าย เมื่อเลิกงานกลับมาถึงเรือนภายในโรงทหาร วิทูรก็บอกหล่อนว่า “โทรศัพท์ไปที่บ้านคุณแจ๋วแล้ว คนใช้บอกว่าอาทิตย์นี้ ไม่อยู่กันทั้งบ้าน มีงานแต่งงานที่บ้านเจ้าคุณอะไรก็ไม่รู้ขี้เกียจจำ”
“คงพวกโกศลทัต หรือไม่ก็ภมราภัย” ฉอ้อนท่องอย่างภูมิใจในความจำของตัว
“อะไรนะ” สามีหล่อนถาม
“พวกนี้เขาเป็นพวกพี่น้องคุณแจ๋ว” ฉอ้อนตอบ “สามตระกูลนี่ เขาแต่งงานกันไปกันมา”
/*130“ถ้าเป็นสมัยก่อน ความจำของฉอ้อนอาจมีประโยชน์ สมัยนี้จำเรื่องอย่างนี้ไม่มีประโยชน์หรอก”
“จำอะไรก็มีประโยชน์” ฉอ้อนเถียงทำงอนหน่อยๆ อย่างน่าเอ็นดู ทำให้สามียิ้มและมองดูอย่างกระหาย
สองสามอาทิตย์ต่อมา ฉอ้อนต้องยุ่งเรื่องลูก คนหนึ่งเป็นหวัด อีกคนหนึ่งท้องเสีย หล่อนลืมเรื่องที่อยากไปเยี่ยมคุณแจ๋วไปชั่วคราว จนถึงวันอาทิตย์เฌอก็ไปหาหล่อนที่โรงทหาร
ฉอ้อนยินดีที่ได้พบน้อง ไต่ถามถึงความเป็นไปที่บ้านญาติที่อาศัย และถามถึงการเรียน เฌอก็ตอบอย่างเรียบๆ ทำให้ฉอ้อนเบาใจ แต่เมื่อได้สนทนากันไปนานพอสมควร เฌอก็พูดขึ้น
“พี่ว่างไหมพี่ ถ้าพี่ไม่มีธุระ เราไปที่บ้านคุณแจ๋วกันได้ไหม ตั้งแต่มาอยู่กรุงเทพฯ ไม่มีใครไปพาเลย ฉันก็ไปไม่ถูก ไม่รู้จะถามใคร แล้วก็มีการบ้านแยะจัง”
ฉอ้อนยิ้มแฉ่ง “พี่ดีใจจังเลย เฌอมาชวน วันนี้คุณวิทูรเขาไม่อยู่ แต่เราไปกันสองคนก็ได้”
“เอาลูกไปด้วยซีพี่ คุณแจ๋วต้องอยากเห็นฉอเลาะโตขึ้นเป็นยังไง” เฌอแนะ
ฉอ้อนทำตามคำแนะนำของน้อง ฝากลูกคนเล็กไว้กับพี่เลี้ยงและเพื่อนบ้าน แล้วก็พาน้องชายและลูกคนโตไปหาเพื่อนเก่า
ฉอ้อนจำบ้านคุณแจ๋วสับสนอยู่สักหน่อย แต่ในที่สุดก็หาพบ เมื่อรถเข้าไปถึงบ้าน คนรับใช้ออกมารับที่บันไดตึก เมื่อทราบชื่อคนมาหา ก็รีบขึ้นไปแจ้งแก่คุณแจ๋ว
ฉอ้อนไม่ได้รับความสุขใจอย่างในวันนั้นมานานแล้ว ได้พบคุณแจ๋วเปรียบเหมือนความสุขในวัยเด็กทั้งหมดกลับคืนมา คุณแจ๋วก็เช่นกัน อ้อนวอนให้ฉอ้อนอยู่รับประทานอาหารกลางวัน แต่ฉอ้อนเป็นห่วงลูกคนเล็กจึงลากลับก่อนเที่ยง ขากลับคุณแจ๋วให้รถไปส่งที่โรงทหารแต่ฉอ้อนเองพาเข้าทางที่รถ/*131ไม่ได้รับอนุญาตให้ผ่านเข้าแทนที่จะให้รถแล่นอ้อมไป ทั้งเฌอและฉอ้อนก็เกิดเกรงใจคนรถ เลยลงที่หน้าประตูนั้น แล้วพากันเดินไปที่พัก
มาถึงเรือนพัก ฉอ้อนเห็นมาแต่ไกลว่ามีชายหนุ่มโผล่หน้าต่างเรือนที่พักของตน แต่พอเข้ามาใกล้ เห็นประตูของห้องชั้นบนปิด ฉอ้อนจึงพาลูกที่หลับมาในวงแขนเข้าไปนอนที่เปลใต้ถุนบ้าน หล่อนไม่เห็นคนเลี้ยงลูกคนเล็กว่าไปไหน ได้ยินเสียงคนพูดกันเบาๆ อย่างที่ไม่จงใจให้ใครอื่นได้ยินอยู่ในห้องนอนของหล่อน เหนือศีรษะหล่อนพอดี แปลกใจมากจึงเงี่ยหูฟัง
มีเสียงผู้ชายพูดเสียงต่ำอยู่ยาวหลายประโยค ซึ่งฉอ้อนไม่ได้ยิน แล้วจึงมีเสียงสามีหล่อนตอบ อันว่าเสียงของวิทูรนั้น แม้จะพูดเบา พูดเสียงกระซิบ แต่ถ้าไม่ไกลเกินโสตประสาทของฉอ้อนจะจับได้ หล่อนมักได้ยินชัดเจนเสมอ ขณะนี้หล่อนได้ยินเขาพูดแก่คนที่อยู่ด้วยกันในห้องนอนว่า
“อย่าไปไว้ใจนะ ไอ้สนิท ท่านบอกว่ามันไม่เอากับท่านจริงหรอก แล้วก็เจ้าเวทอีกคน อย่าให้รู้อะไรไม่ได้ มันเก็บความลับไม่เป็น”
มีเสียงพืมพำอีกสองสามประโยค แล้วเสียงสามีฉอ้อนพูดว่า
“เอาเป็นว่าเรารู้กันเท่านี้นะ แล้วกันจะไปเรียนให้ท่านทราบ ถ้ามีอะไรเกิดขึ้น ก็แปลว่าเราสามคนนี่และที่ไปทำปากสว่างยังไงอย่างหนึ่ง”
มีเสียงหัวเราะลึกๆ ในลำคอแต่เบาๆ แล้วอีกไม่กี่นาทีต่อมา ก็มีเสียงเปิดประตู แล้วก็มีเสียงคนเดินลงบันได พร้อมกันนั้นก็มีเสียงหัวเราะ คนหนึ่งว่า “เล่นโกงกันนี่หว่า มีอย่างเรอะ พอขึ้นมือก็คิงสามตัวเอคู่ ไม่เชื่อ ถ้าเป็นคนอื่นยังเชื่อ นี่ไอ้ชิตใครจะเชื่อ”
“เฮ้ย จับเขาไม่ได้แน่ๆ อย่าหมิ่นประมาทกัน” เสียงวิทูรว่า “เดี๋ยวได้เกิดฟาดปาก”
“แค่ฟาดปากยังไม่เป็นไร เดี๋ยวพ่อยิงทิ้งนี่หว่า” เสียงที่สามกล่าว แล้วก็หัวเราะอย่างรื่นเริง นายทหารสามคนหยุดพูดกันที่หัวบันไดเรือน มีพันตรีขุนพิชิตพลคนหนึ่งและนายร้อยเอกประมาณคนหนึ่ง ฉอ้อนฟังเรื่องที่เขาพูดพลางหัวเราะกัน ก็รู้ว่าเป็นเรื่องกีฬาในร่ม แต่ที่แปลกใจก็คือ สามีของหล่อน/*132พูดแก่คนสองคนนั้นในที่ลับ ด้วยสำเนียงและถ้อยคำของผู้ใหญ่พูดแก่ผู้น้อย เมื่อนายทหารทั้งสองคนที่ยืนเจรจากันนี้เป็นผู้ใหญ่กว่าเขาทั้งสองคน
อีกประมาณ ๓ วันต่อมา มีข่าวแพร่สะพัดทั้งทางหนังสือพิมพ์และวิทยุ ว่าผู้บัญชาการกองพลของวิทูรถูกยิงที่นครปฐม ผู้บัญชาการไปตรวจราชการที่ราชบุรี กลับโดยทางรถไฟ ถึงนครปฐมก็ลงไปนมัสการพระมหาเจดีย์ที่นั่น และกำหนดจะค้างคืนที่บ้านเพื่อนคนหนึ่งเพื่อพักผ่อนแต่ระหว่างขึ้นรถยนต์ไปบ้านเพื่อนคนนั้น มีผู้ลอบยิง แต่ไม่มีใครเป็นอันตราย
ภายในเวลาอีกประมาณเดือนหนึ่งต่อมา ก็มีการจับกุมนายทหารชั้นประทวนหลายคนมีข้อหาว่าพยายามเอาชีวิตคนสำคัญในคณะรัฐบาลและนายทหารชั้นผู้ใหญ่ มีนายทหารชั้นสัญญาบัตร ถูกจับด้วยคนหนึ่ง คนนั้นคือ นายร้อยเอก ประมาณ
ฉอ้อนใจหายเมื่อได้ทราบข่าวย่อๆ รีบไปเยี่ยมที่บ้านซึ่งอยู่ในบริเวณค่ายที่บางซื่อนั้นเองทันที พบคุณวนิดาภรรยานั่งร้องไห้สะอึกสะอื้นอยู่ คนใช้กำลังเก็บของเข้าหีบห่อเพื่อย้ายไปอยู่บ้านญาติคนหนึ่ง ฉอ้อนปลอบโยนไปอย่างไม่ได้ผลแล้วก็กลับมาที่เรือนของตนด้วยความเศร้าใจ
“พี่” หล่อนเรียกสามีทันทีที่เห็นเขากลับจากทำงานมายังที่พัก “พี่ คุณประมาณเป็นเพื่อนกับพี่ไม่ใช่รึ ถูกจับเรื่องอะไร”
“มันระยำมาก” วิทูรตอบ สีหน้าเครียด รีบเดินเข้าห้อง “เราเกือบหลงมัน แต่ไม่เป็นไร มันต้องแย่แน่ ไม่ถูกยิงเป้าก็ติดคุกเคราถึงเอว”
“โธ่ เห็นกันอยู่หลัดๆ” ฉอ้อนรำพันน้ำตาคลอ “ก็วันนั้นแกยังมาเล่นไพ่ที่บ้านเราไม่ใช่รึ”
“วันไหน” เสียงของวิทูรเกือบเหมือนตวาด
“วันที่ฉอ้อนไปหาคุณแจ๋วกับเฌอ กลับมาเห็นคุณปิดประตูห้องชั้นบน แล้วประเดี๋ยวก็ออกมายืนพูดกันที่หัวบันได” ฉอ้อนตอบ หล่อนเห็นสามีแอบถอนใจอย่างโล่งอก
“เพื่อนกันก็ทำอะไรไม่ได้ มันอยากไปเข้ากับพวกวายร้าย” วิทูรว่า /*133เขานิ่งไป แล้วก็เข้าห้องน้ำ แต่งตัวใหม่อย่างอยู่บ้าน แล้วก็ลงไปนั่งเล่นบนเก้าอี้ผ้าใบ ที่ใต้ถุนเรือน ฉอ้อนทำความสะอาดเล็กๆ น้อยๆ บนเรือนอยู่สักประเดี๋ยวก็อาบน้ำบ้าง แล้วก็ลงไปนั่งเล่นกับสามี นานเหลือเกินที่จะได้นั่งอยู่ด้วยกันที่บ้านเวลาเย็นๆ บ่ายๆ โดยมากเขามักไปอยู่ที่สโมสรจนค่ำ บางวันก็เลยไปรับประทานอาหารที่บ้านผู้บัญชาการ ฉอ้อนก็เห็นใจว่าเรือนเล็กคับแคบและหล่อนกำลังมีลูกเล็กสองคน อยู่ในวัยซนและว่ายาก ทำให้หล่อนเองก็มีภาระมาก ไม่ค่อยมีเวลาจะเอาใจใส่กับสามี วันนี้หล่อนให้พี่เลี้ยงพาลูกไปเล่นที่บ้านเพื่อนในเขตทหารนั่นเอง เพราะเจ้าของบ้านจะไม่อยู่ขอแรงให้หล่อนส่งคนไปช่วยเฝ้าบ้านและดูแลสุนัขที่เจ็บอยู่จนเวลาค่ำ ฉอ้อนเห็นเป็นโอกาสดีมาก รีบจัดการตามที่เพื่อนขอร้อง
แต่สามีนั่งเล่นอยู่กับหล่อนไม่ถึง ๕ นาที เขาก็พูดขึ้น
“อยู่ที่โรงทหารนี่ บ้านมันติดๆ กันหมด พูดอะไรไม่ได้เลย ไปแต่งตัวเถอะฉอ้อน เราจะไปเที่ยวกัน ดูหนังดูเหนิงไปตามเรื่อง”
ฉอ้อนรู้สึกแปลกใจ แต่เป็นนิสัยของหล่อน ถ้าไม่จำเป็นไม่ชอบซักถามจุกจิก ในเมื่อหล่อนจะได้อยู่กับสามีตามความปรารถนาก็เป็นที่พอใจแล้ว การไปดูภาพยนตร์หล่อนก็ชอบอยู่ด้วย
สองคนแต่งตัวสำหรับออกไปนอกเขตทหาร วิทูรแต่งพลเรือนอย่างสบาย คือนุ่งกางเกงสากลอย่างพลเรือน สวมเสื้อเชิ้ต คาดเข็มขัดเรียบร้อย ฉอ้อนลอบพิศดูเขา สามีของหล่อนน่าภาคภูมิใจจริงๆ กิริยาอาการสมเป็นทหารทุกกระเบียดนิ้ว แต่เมื่อแต่งพลเรือนก็ดูไม่ขัดเขิน หล่อนเห็นนายทหารหลายคนที่ดูโอ่อ่าเวลาอยู่ในเครื่องแบบแต่พอแต่งพลเรือนแล้วก็ดูไม่เข้าที และบางคนก็กลับกันไม่สมเป็นทหาร เวลาแต่งพลเรือนก็พอค่อยยังชั่วละ
ออกมานอกบริเวณค่ายทหาร วิทูรพาฉอ้อนไปหยุดยืนรอรถประจำทาง ระหว่างรอภรรยาของเขาก็ปรารภขึ้น
“เรามีรถยนต์ของเราเองก็ดีนะ แหม จะไปเที่ยวหาใครก็ได้ง่ายๆ คิดถึงใครขึ้นมาก็เรียกรถมานั่งไป”
/*134“ฉอ้อนอยากมีรถยนต์รึ ได้ซิ อีกไม่กี่มากน้อยหรอก แต่ใช้รถยนต์ทหารไปก่อนนะ” สามีว่าทันที
“แหม เรานี่ก็เซ้อเซ่อ อยากได้อะไรก็ไม่พูด ลืมเสียเรื่อยเรื่องสามีเรามีมนตร์ โอเปินเซซามี”
“อะไรนะ” วิทูรถาม
“ก็ในเรื่องอาลีบาบากับขโมยสี่สิบคนที่คุณเคยว่าไง” ฉอ้อนเตือนความจำ “มนตร์สำหรับเปิดประตูถ้ำ”
“ฮึ่ม” เขาทำเสียงในคออย่างดุๆ แต่แววตายิ้มพอดีรถประจำทางมา เขาก็พาหล่อนขึ้นรถและก็พาเข้ามายังในส่วนในของพระนคร
ต่อรถอีกต่อหนึ่ง สองสามีภรรยาก็เข้ามาถึงย่านเฉลิมกรุง มีร้านอาหารจีนที่ขายในราคาพอสมควรหลายร้าน ทั้งสองไปนั่งรับประทานบะหมี่และเกี๊ยวอย่างเอร็ดอร่อยตามวัยหนุ่มสาว แล้ววิทูรแนะให้ไปหาร้านที่มีขนมและไอศกริมขาย เมื่อพากันเดินไปไม่ไกลก็พบร้านที่มีโต๊ะเก้าอี้นั่งอย่างสบาย วิทูรบอกว่าให้เลือกร้านที่มีคนน้อยและเมื่อเลือกได้แล้ว ฉอ้อนจะเข้าไปนั่ง ณ ที่มีที่กั้นสูงบังตาคน วิทูรก็บอกว่า “อย่านั่งที่ซ่อนจากตา นั่งที่ว่างๆ เราไม่อายใคร แต่จะพูดอะไรที่ไม่ให้ใครได้ยิน”
ฉอ้อนมองดูสามีอย่างแปลกใจ แต่เขายิ้มและพาหล่อนไปหาที่นั่งได้ตามความประสงค์
เมื่อนั่งลงและสั่งของรับประทานแล้ว เขาก็กล่าวแก่หล่อน “ฉอ้อน ถ้าพี่จะไปเมืองนอกสักปีหนึ่งหรือสองปี น้องจะอยู่ได้ไหม”
ฉอ้อนสะดุ้ง “พี่จะไปทำไม”
“ไปชุบตัวซิ” เขาตอบ “สมัยนี้กำลังคลั่งชาตินิยมกัน แต่ถึงยังไงก็ไม่วายนิยมนักเรียนนอก เราไปเมืองฝรั่ง อย่างน้อยเราก็รู้ภาษาดี แล้วก็พอกลับมา ยังพูดข่มขู่คนได้บ้าง”
“พี่จะไปประเทศไหน ใครจะให้พี่ไป”
“พื่อยากไปหลายประเทศ แต่ที่จะได้ไป เห็นจะเป็นเยอรมัน” วิทูร/*135ตอบ “มีอะไรบอกว่า จะเกิดสงครามแน่ มันจะขู่กันไปอย่างนี้ไม่ได้นาน อ่านหนังสือพิมพ์เห็นชื่อมุสโซลินีกับฮิตเล่อร์บ้างไหม แล้วก็เรื่องศึกกลางเมืองในสเปญ”
“แหม ไม่ได้ใส่ใจจำเลย” ฉอ้อนทำเสียงออด “ไม่รู้ว่ามันจะมาเกี่ยวกับเรา”
“ก็จะว่าไม่เกี่ยวก็ไม่เกี่ยว เพราะน้องเป็นผู้หญิง” สามีว่า “แต่อะไรๆ มันจะต้องมาเกี่ยวกับพี่ และกับเราเป็นส่วนรวม แต่ว่า ถ้าพี่จะต้องไปเมืองนอกฉอ้อนจะอยู่ไหน ไปอยู่เพชรบุรีซินะ”
“เฌอล่ะ” ฉอ้อนถามใจคอชักจะไม่ค่อยสงบ
“เฌอไม่ต้องห่วงเขาหรอก กว่าพี่จะได้ไป เฌอก็คงจบชั้นแปด พอเข้ามหาวิทยาลัย เราก็ให้อยู่หอเสียหรือจะอยู่กับอาผ่องต่อไป ดูอาผ่องก็ไม่เคยแสดงรังเกียจเลย ดีซี พ่อแม่ไม่มีลูกอยู่เมืองเพชร ฉอ้อนไปอยู่ก็ได้เป็นเพื่อนพ่อแม่”
ดูเขาช่างคิดอะไรๆ ไว้เรียบร้อย เขามีนิสัยเหมาะที่จะเป็นเจ้าคนนายคน ฉอ้อนคิดถึงสำนวนที่ “ท่าน” ชอบใช้ ฉอ้อนจำนนต่อเหตุผลของเขา ไม่เห็นช่องจะขัดได้เลย
“ตั้งแต่นี้นะ พี่จะต้องไปเรียนภาษา เรียนภาษาเยอรมันที่เขาสอนที่สถานทูตของเขา แล้วก็จะหาครูสอนภาษาอังกฤษให้มันพูดได้อีกสักหน่อย ตอนนี้คิดถึงเกริน ถ้าเขาอยู่ใกล้ ๆ เรา คงอาศัยให้เขาช่วยแปลช่วยอ่าน”
“ก็ทำไมไม่ใช้มนตร์เปิดถ้ำเอาเข้ากรุงสักพักล่ะ” ฉอ้อนแนะ
“อาจจะได้” เขาพูดอย่างไตร่ตรอง «เจ้าเกรินมันเสียอย่างเดียว เอ่ยชื่อมัน มักถูกคนว่าเป็นพวกเจ้า”
ฉอ้อนจ้องหน้าสามี อยากถามอะไรในใจสักข้อหนึ่งที่สำคัญมาก แต่เพราะมันสำคัญนี่เอง ฉอ้อนจึงไม่สามารถจะถามได้ แต่หล่อนกล่าวว่า “ก็ตอนนี้ก็ไม่เห็นมีเรื่องอะไรน่ากลัวไม่ใช่รึ”
“ใครจะไปรู้ล่ะ” สามีว่า “แต่อาจทำได้ จริงด้วย เห็นจะไม่เป็นไร”
/*136ในระยะใกล้เคียงกับที่เฌอเข้ามหาวิทยาลัย สามีของหล่อนก็จากหล่อนไปยุโรป คือไปศึกษาวิชาทหารที่เยอรมันสองปี ระหว่างนั้น เขาไปเที่ยวดูงานที่อังกฤษและฝรั่งเศสด้วย ฉอ้อนไปอยู่กับคุณพ่อและแม่ด้วยความสุขที่บ้านเดิมที่เพชรบุรี คุณเกรินได้ย้ายมาอยู่ในเขตทหารใกล้ชิดกับสามีของหล่อนก่อนที่เขาจะจากไป คุณเกรินเข้ามาได้สักสี่ห้าเดือน สามีของหล่อนจึงออกเดินทาง คุณเกรินไปส่งวิทูรด้วยกันกับหล่อนที่ท่าเรือวัดพระยาไกรเขาจะไปเดนมารคก่อนโดยเรือของบริษัทอีสต์เอเชียติก และคุณเกรินยังเป็นผู้พาฉอ้อนกับลูกสองคนไปส่งที่บ้านที่เพชรบุรีด้วยความเอื้อเฟื้อด้วย
วิทูรกลับมาเมื่อสงครามยุโรปเกิดแล้ว พอเขากลับมา เขาก็ไปรับฉอ้อน แต่ไม่ได้กลับเข้ามาอยู่ในพระนคร เขาไปประจำการที่อุบลราชธานี วิทูรแน่ใจว่าเยอรมันจะต้องชนะสงครามในยุโรป และเมื่อถึงคราวที่ประเทศไทยเรียกร้องดินแดนคืนจากฝรั่งเศส เขาเป็นคนหนึ่งที่เตรียมใจไว้พร้อมก่อนคนอื่นว่าจะทำสงคราม และเขาก็ได้ทำหน้าที่ในสนามรบอย่างสมเกียรติลูกผู้ชาย เมื่อเสร็จการพิพาทอินโดจีน เขามียศเป็นนายพันโท
ระหว่างที่มีการรบเรียกร้องดินแดนคืน วิทูรได้จัดแจงส่งฉอ้อนกลับภูมิลำเนาเดิมอีก ทั้งนี้ นอกจากจะทำให้เขาไม่ต้องห่วงหล่อนแล้ว หล่อนยังได้อยู่ใกล้มารดาในเวลาคลอด ลูกคนที่สามเป็นชาย วิทูรตั้งชื่อว่า ชัยวิชิต ซึ่งคุณเกรินขอเปลี่ยนให้เป็น ไชยเภรี คุณเกรินอ้างว่า ก่อนที่เด็กจะคลอด คุณเกรินฝันเห็นคุณวิทูรเดินตีกลองศึกไปข้างหน้าทหารหมวดใหญ่ คุณวิทูรจึงตกลงคล้อยตาม
บทที่ ๑๑
/*137ภาพต่อไปจากนี้เป็นภาพที่ไม่ค่อยแจ่มชัดและความคิดก็สับสน เพราะเริ่มมีเหตุการณ์ที่ฉอ้อนไม่ค่อยจะเข้าใจมากขึ้น ที่ว่าไม่เข้าใจนั้นอาจเป็นเพราะฉอ้อนไม่อยากเข้าใจก็ได้ หรือไม่ยอมรับสภาวะบางอย่างของชีวิต หรืออาจเป็นความกลัวว่าจะมีบางเรื่องบางสิ่งเกิดขึ้น ซึ่งฉอ้อนไม่อยากให้เกิด อย่างไรก็ตามภาพที่ปรากฏก็ค่อนข้างจะรางเลือน และลำดับการก็ออกจะไขว้เขว แต่ภาพเหล่านี้ก็ผุดขึ้นมาในมโนจนได้
ภาพของเฌอกับภาพของคุณเกรินมักแข่งกันปรากฏ เฌอน้องที่รัก ฉอ้อนไม่เคยมีความรักอันใดยืนยงเหมือนความรักที่ให้แก่เฌอ บางคราวฉอ้อนถามตัวเองว่า เป็นไปได้ไหมว่าหล่อนรักน้องยิ่งกว่าสามีเสียอีก แต่แล้วคำตอบก็เป็นคำปฏิเสธ ถ้าหากมีกรณีหนึ่งที่ฉอ้อนจะต้องเลือกสละเฌอหรือสละสามี แน่นอนฉอ้อนต้องสละเฌอ และถ้าหากมีกรณีให้เลือกว่าถ้าหากฉอ้อนพลีชีวิตสามีจะคงอยู่ในโลกต่อไป ฉอ้อนเชื่อแน่เหลือเกินว่าหล่อนอาจพลีได้ แต่ทำไม ทุกคราวที่หล่อนพบเฌอหล่อนจึงมีความรู้สึกว่าโลกนี้มีความมั่นคง ทำให้หล่อนมีความราบรื่นเกิดในจิตใจ และเวลาที่หล่อนพบอาผ่องก็มีความรู้สึก/*138คล้ายๆ กัน และยังมีความรู้สึกว่า เฌอกับอาผ่องมีอะไรในตัวที่ประสานกันได้สนิทสนม ทำให้ฉอ้อนเกิดความรู้สึกสบายเหมือนๆ กันในเมื่อพบอาผ่องหรือพบเฌอ แต่ในเวลาพบเฌอมีความดูดดื่มอยู่ด้วย แต่อาผ่องทำให้เกิดความราบรื่นอย่างเดียว
ก็ไม่แปลกอะไร เพราะอาผ่องเป็นคนที่น่านับถือคนหนึ่ง แต่เฌอเป็นน้องชายที่หล่อนได้ทะนุถนอมสั่งสอนอบรม และแลกเปลี่ยนความนึกคิดใกล้ชิดมาตลอดเวลา
ความนึกคิดของเฌอ จริงแหละ แปลก เฌอมีความนึกคิดแปลกๆ มาให้พี่สาวขบคิดตั้งแต่เขายังไม่เป็นผู้ใหญ่เต็มที่ ระหว่างที่คุณวิทูรไปต่างประเทศเฌอก็ได้เข้าเป็นนิสิตในคณะวิทยาศาสตร์ เรียนวิชาสำหรับเตรียมเป็นนักเรียนแพทย์ต่อไป เฌอได้เข้าไปอยู่ในหอพักนิสิตของมหาวิทยาลัยตามคำแนะนำของวิทูร โดยอาผ่องเห็นด้วย เมื่อได้รับคำชี้แจงว่า การเรียนของเฌอย่อมหนักขึ้นมาก และการที่ต้องข้ามแม่น้ำทุกวัน และไปมาด้วยรถประจำทาง ทำให้เสียเวลาที่อาจใช้ในเรื่องการเรียนไปมาก
อีกคนหนึ่ง คุณเกริน วิทูรได้ฝากฝังเขาพาฉอ้อนกลับไปบ้านเดิมที่เพชรบุรี เมื่อตัวเขาไปเรียนต่อ ณ ต่างประเทศ คุณเกรินทำให้ฉอ้อนมีความรู้สึกแปลกๆ เหมือนกัน เขาดูแลฉอ้อนและลูกๆ อย่างรอบคอบ แนะนำอย่างละเอียดลออจนถึงวิธีการที่จะขนย้ายสิ่งของที่จะใช้ หรือที่จะเก็บไว้เป็นที่ระลึก การตระเตรียมพาเด็กเล็กๆ สองคนที่กำลังซุกซนอย่างยิ่งเดินทางไปกับสิ่งของหลายอย่าง เป็นเรื่องยุ่งยากไม่น้อย เกรินเป็นห่วงใยลูกของฉอ้อนและตัวของฉอ้อน ไม่ประสงค์ให้มีสิ่งใดระคายกายระคายใจ เขาเหมือนพี่ชายที่รักน้องสาวอย่าง อย่างอะไร หล่อนเคยเหลือบมองดูเขาโดยไม่รู้สึกตัวครั้งหนึ่งระหว่างที่นั่งบนรถไฟอยู่ด้วยกัน ที่ไหนได้ ตาของหล่อนสบตาที่เขากำลังมองดูหล่อนโดยที่เขานึกว่าหล่อนไม่รู้ตัวเหมือนกัน สายตาเขาทำไมเป็นเช่นนั้น เขามองดูหล่อนเหมือนอย่างจะจำทุกส่วนของร่างเอาไว้ ทุกเส้นผมมีความหมายสำหรับเขา แววตานั้นเศร้า สายตานั้นโศก ฉอ้อนไม่เข้าใจ ไม่เข้าใจเลย แต่พอขณะ/*139นั้นผ่านไป เขาก็กลับร่าเริง เขาเล่นกับลูกของหล่อนสองคนอย่างสนุกสนาน ฉอ้อนลอบสังเกตอีกอย่างหนึ่งคือ เขาชอบพิจารณาลูกของหล่อนอย่างละเอียดลออ และฉอเลาะนั้นเขาชอบอุ้มชอบเคล้าเคลียเป็นพิเศษ ฉอเลาะก็ชอบคลอเคลียลุงเกรินยิ่งกว่าพ่อของแม่หนูเอง
คุณเกรินไปส่งฉอ้อนและลูกๆ คราวนั้น เขาไปค้างกับเพื่อนที่ในโรงทหาร ถึงแม้แม่จะขอต้อนรับเขาที่เรือนเก็บเครื่องมือพิณพาทย์ซึ่งกว้างขวางสบาย เขาก็ขอตัวอย่างสุภาพ บ้านของ “ท่าน” คุณหลวงกล้าฯ เป็นผู้ซื้อจากทายาท โดยทำความเข้าใจกันว่า ถ้าคุณหลวงกล้าฯ อยากจะขายต่อไป ขอให้บอกกล่าวคนในสกุลของท่านให้ทราบเสียก่อน ถ้าหากไม่มีลูกหลานในสกุลโกศลทัตหรือเหมเสนาคนใดมีกำลังจะรับซื้อ คุณหลวงกล้าฯ จึงจะขายให้คนอื่น ระหว่างที่ฉอ้อนอยู่ที่เพชรบุรี ฉอ้อนได้ไปหาคุณหลวงกล้าฯ หลายครั้ง คุณเกรินได้ไปเยี่ยมฉอ้อนระหว่างที่คุณวิทูรอยู่ต่างประเทศสองสามครั้ง และทุกครั้งที่เขาไปเพชรบุรี เขาก็ไม่ขาดเยี่ยมคุณหลวงกล้าฯ
คุณเกรินกับเฌอ เป็นอย่างไรหนอ ทำไมหน้าของสองคนชอบปรากฏเป็นภาพซ้อนกัน มีอะไรที่เขาทำร่วมกันหรือขัดกัน หรือทำอะไรพร้อมๆ กัน หรือว่าเขาพูดอะไรกระทบใจฉอ้อนในระยะใกล้ๆ กัน แล้วจดหมายของเฌอฉบับหนึ่งก็ผุดขึ้นในความทรงจำ มีข้อความคล้ายคลึงกับต่อไปนี้
“พี่จ๊ะ
ฉันไม่ได้ขียนจดหมายมาถึงพี่เสียนาน ไม่ได้เขียนถึงคุณพ่อและแม่ด้วย คุณพ่อบ่นใหญ่ไหมพี่ มันมีหนังสือท่อง มีรีปอร์ต มีอะไรร้อยแปด และก็เล่นกีฬาและก็เที่ยวนิดหน่อย แต่พี่อย่าเป็นห่วง ฉันไม่เที่ยวเหลวไหลหรอกพี่ ฉันรู้ว่าสตางค์เราไม่ค่อยมี เงินที่คุณจำลองว่าจะใส่แบงค์ให้น่ะ ไม่มีแล้วละพี่ พี่สำรวยบอก ที่พี่วิทูรเขาห้ามว่าอย่าให้ไปหาบ่อยๆ น่ะ ฉันก็ระวังเหมือนกัน แต่โดยมากอาผ่องมักใช้ให้เอาไอ้โน่นไอ้นี่ไปให้คุณๆ เล็กๆ ลูกคุณจำลองบ้าง หรือให้เจ้าคุณกับคุณหญิงบ้าง เรื่องเงินนี่นะจ๊ะพี่สำรวยเขาว่าคุณจำแลงเอาไปไช้หมด เพราะต้องใช้ทนายความต่อสู้คดี แต่ว่าไม่ต้องติดคุกเหมือนคุณจำลอง พี่จ๊ะ /*140ฉันอยู่หอได้ยินอะไรหลายอย่างพี่ เพื่อนๆ มันพูดกัน บางคนเขาก็เข้ากับรัฐบาล เขาว่าพวกเจ้าไม่ดียังงั้นยังงี้ แต่บางคนมันก็กระซิบพูดกัน ว่ารัฐบาลไม่ดีอย่างนั้นอย่างนี้ เขาบอกว่ามีคนในพวกรัฐบาลค้าฝิ่นด้วยพี่ แล้วฝรั่งมันจะปรับ แล้วก็เอาเงินของราษฎรไปให้มันปรับ ฉันทึ่งจังพี่ แตไม่รู้จะปรึกษาใคร พี่วิทูรน่ะเขาพวกรัฐบาลร้อยเปอร์เซนต์ใช่ไหมพี่ ถ้าถามเขาก็คงด่าพวกเจ้าให้เราฟัง แล้วคุณเกรินล่ะพี่ คุณเกรินก็เป็นพวกเจ้าซินะ จะหาใครเป็นกลางยุติธรรมพูดความจริงให้เรารู้ได้นะพี่ พี่ลองถามคุณเกรินดูถี่นะ ถึงยังไงฟังไว้บ้างก็ยังดี
พี่บอกคุณพ่อกับแม่ว่าฉันคิดถึง แล้วฉันจะเขียนจดหมายถึงนะพี่ คิดถึงหลานๆ ด้วย
จากน้องที่รักของพี่
เฌอ ศิลปชาญ”
ฉอ้อนเอาจดหมายของเฌอประทับไว้กับอกโดยไม่รู้ตัว เฌอของพี่ เฌอของพี่ ทำไม ฉอ้อนหวาดอะไร หวาดทำไม วิทูรได้พูดว่า เรื่องราวต่างๆ ซึ่งคนเริ่มเรียกว่าการเมือง ไม่เกี่ยวกับฉอ้อนเพราะเป็นผู้หญิง แต่มันก็จะเกี่ยวกับทุกๆ คนเป็นส่วนรวม แต่เฌอเป็นผู้ชาย มันจะต้องเกี่ยวกับเฌอใช่ไหม ฉอ้อนก็เกิดอยากรู้อยากเข้าใจขึ้นมาอย่างมาก แต่หล่อนจะพูดกับใคร จะถามใครฉอ้อนเดาได้ว่า ถ้าหล่อนถามคุณหลวงกล้าฯ คุณหลวงคงพูดว่า “เป็นผู้หญิงอย่าไปเอาใจใส่เลย” แต่ก็ความเป็นผู้หญิงนี่ก็คือการเป็นเมีย เป็นพี่ เป็นแม่ผู้ชายไม่ใช่รึ แล้วในเมื่อผู้ชายยุ่งเกี่ยวกับการเมือง จะไม่ให้ผู้หญิงยุ่งเกี่ยวอย่างไร ดูแต่คุณวนิดา ภรรยาคุณประมาณซิ ปุบปับสามีก็ถูกจับไป แล้วก็ติดคุก เคราะห์ดีไม่ถูกยิงเป้า คุณวนิดาก็บอกว่าไม่เข้าใจอะไรเลย ไม่รู้เรื่องเลย และยังรำพันว่าถ้ารู้เรื่องบ้างก็ยังดี นี่มืดแปดด้าน วันหนึ่งฉอ้อนจะได้รับโชคร้ายเหมือนคุณวนิดาไหม โดยไม่รู้เนื้อรู้ตัว คุณวิทูรก็ถูกจับ ฉอ้อนไม่รู้มูลเหตุหรือสาเหตุ
ฉอ้อนไม่ได้ตัดสินใจ แต่โดยบังเอิญ คุณเกรินมาเยี่ยมในเวลาบ่ายวันนั้น บอกว่ามีราชการ ผู้บังคับบัญชาอยากจะใช้นายทหารคนใดคนหนึ่งมาเพชรบุรี คุณเกรินรีบเข้าไปรับอาสา เพื่อจะได้มาเยี่ยมเพื่อนฝูงเก่าๆ รวมทั้งฉอ้อนโดยไม่เสียวันราชการและยังประหยัดเงินค่าโดยสารรถไฟอีกด้วย
/*141ฉอ้อนได้ถามขึ้นระหว่างการสนทนากันสองคนโดยเหมือนกับว่าไม่ได้จงใจจะถาม แต่สะกดความอยากรู้ไว้ไม่ได้
“คุณเกรินคะ คุณเกรินอยู่กรุงเทพฯ ได้ยินเรื่องอะไรๆ ไหมคะ”
“เรื่องอะไรน่ะอะไรฉอ้อน” คุณเกรินย้อนถาม
“เฌอเขาเขียนจดหมายมาค่ะ เขาบอกว่าพวกรัฐบาลกับพวกเจ้าไม่ถูกกัน พวกหนึ่งก็ว่าอีกพวกหนึ่งไม่ดี เขาบอกว่า พวกรัฐบาลขายฝิ่นก็มีค่ะ” ฉอ้อนเล่าด้วยความหวาดกลัวในหัวอก
“บอกเฌอ” คุณเกรินว่า “เวลานี้เฌอเป็นนักเรียน ยังไม่ต้องรับผิดชอบอะไรกับบ้านเมือง ใครเขาเล่าอะไรก็ฟังๆ เอาไว้ ไม่ต้องเชื่อและไม่ต้องไม่เชื่อ ไว้เฌอโตเป็นผู้ใหญ่เต็มที่แล้วจะค่อยๆ รู้ไปเอง”
“แล้วฉอ้อนล่ะ ควรจะฟังอะไรหรือไม่ควรฟังคะ ฉอ้อนรู้สึกหวาดเรื่อยตั้งแต่คุณประมาณถูกจับ เห็นแกมายืนอยู่บนหัวบันไดบ้านวันนี้และมะรืนนี้ถูกจับไปแล้ว”
คุณเกรินหันไปทางอื่น ไม่ดูหน้าฉอ้อน หล่อนเห็นลูกกระเดือกของคุณเกรินขึ้นๆ ลงๆ อยู่หลายครั้ง แล้วสักประเดี๋ยวเขาก็พูดอย่างเรียบๆ ว่า
“อย่าไปหวาดเลยฉอ้อน มันช่วยอะไรไม่ได้ นอกจากจะทำให้ใจคอไม่สบาย วิทูรน่ะเขาฉลาดพอที่จะเอาตัวรอด ไม่ต้องเป็นห่วงเขาหรอก เชื่อฉันเถอะ”
เมื่อฟังคุณเกรินแล้ว ฉอ้อนก็รู้สึกสบายใจขึ้น คุณเกรินเรียกฉอเลาะมาเล่นด้วย และอุ้มชูตาฤทธิ์พอสมควร แล้วก็ลากลับไป
ฉอ้อนยังจำจดหมายของเฌอได้อีกฉบับหนึ่ง เขียนถึงฉอ้อนที่เพชรบุรี เมื่อสงครามเริ่มในยุโรปก่อนที่วิทูรจะกลับประเทศไทย ข้อความใกล้เคียงกับต่อไปนี้
“พี่ที่รัก
ตามเคยฉันเป็นคนไม่ค่อยดีเรื่องส่งข่าวคราว มันมีการเรียนและการเล่นมากเสียจริงๆ /*142แม่ต่อว่าไปว่าไม่คิดบ้างเลยว่าพ่อแม่ใจจดใจจ่ออยู่ที่ลูกเพียงใด พี่ช่วยกราบขอโทษแม่ให้ฉันด้วยเวลาเขียนจดหมายถึงคุณพ่อกับแม่ มันคิดเรื่องไม่ค่อยออกจริงๆ ด้วย และถึงเวลาเขียนถึงพี่ก็ต้องคิดมาก มีเรื่องที่อยากเขียน แล้วก็ต้องคิดใหม่ว่า ไม่ควรเขียน เวลานี้มีสงครามอีกพี่ก็รู้แล้ว ข้าวของที่เพชรบุรีขึ้นราคากันไหมพี่ ที่กรุงเทพฯ นี่ขึ้นกันใหญ่ทีเดียว ของที่ไม่ได้มาจากเมืองนอกก็ขึ้นไปด้วย
ฉันไม่รู้จะเล่าความในใจของฉันให้ใครฟัง ไมใช่เรื่องรักผู้หญิงหรอกพี่ รับรองฉันจะเรียนแพทย์ให้จบก่อน เรื่องรักๆ ใคร่ๆ เอาไว้ทีหลัง เวลานี้คบกันเป็นเพื่อนๆ เท่านั้น ฉันไปกลุ้มใจเรื่องการเมืองน่ะพี่ เพื่อนๆ ฉันก็ตามเคย มีคนบางคนเขาก็ว่า ฝรั่งรบกันคราวนี้เป็นการรบระหว่างประชาธิปไตยกับเผด็จการ พี่คงรู้ว่าเผด็จการคือยังไงจากหนังสือพิมพ์นะพี่นะ พวกหนึ่งเขาก็ว่า ฝ่ายประชาธิปไตยนั้นมักแพ้ตอนต้นๆ แล้วในที่สุดก็ชนะ แต่อีกพวกหนึ่งก็ว่าคราวนี้เยอรมันชนะแน่ ทีนี้มันจะเกี่ยวกับเราอย่างไรหรือเปล่า มีเพื่อนบางคนเขาได้ยินมาจากพ่อแม่พี่น้องของเขา เขาว่าถ้าเผด็จการชนะเมืองไทยก็ไม่มีหวังจะเป็นประชาธิปไตย เสียแรงที่คณะราษฎร์เสี่ยงชีวิตไปเรียกร้องเอาอำนาจจากพระเจ้าแผ่นดินมาให้ประชาชนคนไทย แล้วเสียแรงที่พระเจ้าแผ่นดินท่านอุตส่าห์เสียสละพระราชทานอำนาจไปให้แก่ประชาชน เแต่บัดนี้พวกเผด็จการกำลังจะเฟื่องฟู ถ้าเป็นเผด็จการ ประช่าชนก็ไม่มีปากมีเสียงอะไรเลยละ ที่ว่ากันว่าสมัยก่อนมะพร้าวห้าวยัดปากนั้น เป็นแต่เพียงกล่าวเป็นสำนวนเปรียบเทียบ แต่ถ้ามีเผด็จการมันจะปิดปากด้วยวิธีต่างๆ ยิ่งไปกว่าเอามะพร้าวห้าวยัดปากอีก ส่วนพวกที่นิยมเผด็จการ เขาก็พูดว่าอังกฤษฝรั่งเศสไม่ดีแก่ประเทศไทย ขอให้ฉิบหายวายวอด ที่คุณเกรินเคยว่า เรายังเป็นนักเรียนให้ฟังๆ อยู่ ไม่ต้องเป็นห่วงอะไวน่ะ มันอดไม่ได้นะพี่ คนเราโตขึ้นมาทุกวัน เป็นลูกผู้ชาย จะไมให้คิดอะไรบ้างเชียวหรือ เป็นนิสิตมหาวิทยาลัยนี่ ที่ประเทศอื่นๆ เขาก็ไม่ว่าเป็นเด็กๆ การที่เมืองไทยคอยแต่บอกว่าเป็นเด็กๆ อาจเป็นเพราะไม่นิยมประชาธิปไตยจริง อย่างที่พวกหนึ่งเขาว่าก็ได้ ที่จริงเราเรียนแพทย์ถึงยังไงๆ เราก็ต้องรักษาคนเจ็บไม่ว่าจะเป็นพวกไหน แต่จะห้ามไม่ให้คิดอะไรเลยอย่างไรได้เล่าพี่ แต่ก็มีแยะคนที่เขาไม่คิดอะไร เล่นสนุกไปวันหนึ่งๆ และก็เรียนไปตามอาจารย์สอน มันเปนคนๆ ไป แต่ฉันมันอดคิดไม่ได้ กาคิดนั้นไม่ได้หมายความว่าเราจะทำอะไรหรอก ซึ่งยังไงเราก็ต้องเรียนให้จบก่อนยังอีกตั้งหลายปี แต่ถ้ามีคนที่เราอาจจะคุยด้วยโดยไม่กลัว ไม่ต้องระวังว่าจะกลายเป็นพวกนั้น/*143คนนี้ มันก็คงจะเบาใจขึ้นอีกแยะจริงไหมพี่
หลานๆ มันซนกันใหญ่ไหม ยายฉอเลาะละตัวดีทั้งที่เป็นผู้หญิง ตาฤทธิ์ก็ฤทธิ์มากน่ะแหละสมชื่อมัน ฉันคิดถึงหลานทั้งสองคน และคิดถึงชะเอมด้วย ชะเอมดีเขียนจดหมายบอกข่าวนิดๆ หน่อยมาเสมอ พี่คอยสนับสนุนให้ชะเอมได้เรียนมหาวิทยาลัยนะพี่ สมัยนี้ถ้าใครเรียนได้เขาก็เรียนกันทั้งนั้น ไม่ว่าจะเป็นผู้หญิงหรือผู้ชาย
รักและคิดถึงพี่จริงๆ
เฌอ”
จดหมายนี้แสดงถึงความเจริญในทางสมองและจิตใจของเฌอมาก และทำให้ฉอ้อนเริ่มคิดถึงอนาคตของน้องสาวด้วย จริงแหละ ชะเอมจะมีอนาคตเป็นอย่างไร เวลานั้นชะเอมเรียนหนังสือกำลังจะจบชั้นของโรงเรียนที่เพชรบุรีแล้ว ถ้าจะให้ชะเอมเรียนถึงขั้นมหาวิทยาลัย จะให้ไปอยู่กับใคร จะให้ไปอยู่กับอาผ่องอีกหรือ จะให้ข้ามแม่น้ำทุกวันเหมือนเด็กผู้ชาย จะได้หรือ ฉอ้อนตั้งใจว่าเมื่อถึงคราวที่ชะเอมจะต้องเข้าไปเรียนในกรุงเทพฯ ฉอ้อนจะให้ชะเอมไปอยู่กับคุณแจ๋วให้ได้ โดยไม่ฟังเสียงของวิทูร เด็กผู้หญิงคุณแจ๋วคงไม่รังเกียจแน่ โดยเฉพาะชะเอม
แต่ภายในปีนั้น ระหว่างที่ฉอ้อนเตรียมตัวไปสมทบกับสามีที่อุบลราชธานี ฉอ้อนก็ได้ข่าวว่า คุณแจ๋วผู้ซึ่งได้รับราชการเป็นครูอยู่ที่โรงเรียนรัฐบาลแห่งหนึ่งในพระนคร ได้ย้ายออกไปรับราชการที่จังหวัดนครสวรรค์ พร้อมกันนั้นยังได้รับจดหมายจากเฌอ บอกว่าได้ทราบจากสำรวยว่าคุณแจ๋วได้หมั้นกับคุณเกรินแล้ว แต่พอฉอ้อนไปถึงอุบลฯ ก็ได้ทราบว่าคุณเกรินไปรับราชการที่นครศรีธรรมราช ต่อจากนั้น ฉอ้อนกับคุณแจ๋วก็ขาดการติดต่อกันไปหลายปี
ชีวิตของหล่อนที่มาเปลี่ยนแปลงก้าวขึ้นเป็นอย่างปัจจุบันนี้ตั้งแต่เมื่อไหร่ และความรักระหว่างหล่อนกับสามีได้แปรรูปมาเป็นอย่างปัจจุบันนี้ตั้งแต่เมื่อไหร่ ความรักระหว่างเขากับหล่อนในขณะนี้เป็นอย่างไร เขารักหล่อนหรือไม่ หล่อนรักเขาหรือไม่ หล่อนตอบตัวเองได้ว่าหล่อนรักเขาแน่ รักเขาอีกมาก เมือคืนนี้/*144เมื่อหล่อนแต่งตัวเสร็จ สวมอาภรณ์ชิ้นที่มีค่าและเป็นศิลปกรรมล้ำเลิศ ซึ่งเขานำมาให้หล่อนด้วยความภาคภูมิใจฉายเห็นชัดในแววตา หล่อนยินดีที่จะให้เขาชมยิ่งกว่าใครอื่น เกือบจะว่าหล่อนพอใจที่จะแต่งกายเพื่อเขาก็ได้ ถ้าเขาไม่เห็นหล่อนสวย ถ้าเขามิได้นำอาภรณ์ชิ้นนั้นมาให้หล่อนด้วยแววตาเช่นนั้น หล่อนก็คงจะไม่ยินดีเลย
แล้วหล่อนก็อดที่จะคิดทบทวนรำลึกถึงแววตาของเฌอไม่ได้ หล่อนพยายามอ่านสีหน้าของเขาเมื่อคืนนี้และเช้าวันนี้ แต่อ่านไม่ออก นานแล้วที่หล่อนอ่านเฌอไม่ออก ใครเปลี่ยนไปมากกว่าใคร เฌอผู้ที่เคยเล่าให้หล่อนฟังทุกอย่าง เคยอวด เคยปรับทุกข์ต่างๆ มาตั้งแต่เด็ก เขาได้เลิกให้ความไว้วางใจแก่หล่อนเสียแล้ว มันเปลี่ยนไปแต่เมื่อไหร่ ฝ่ายคุณเกรินกับคุณแจ๋ว เมื่อได้หมั้นกันแล้ว ทำไมจึงไม่แต่งงานกัน เมื่อคืนนี้ยังมีคนแนะนำให้หล่อนรู้จักลูกของคุณเกริน เขาแต่งงานตั้งแต่เมื่อไหร่และทำไมฉอ้อนจึงไม่ได้ทราบถึงการแต่งงานของเขาเลย
ฉอ้อนไม่ได้ยินเรื่องราวของใคร ไม่มีใครมาเล่าเรื่องที่หล่อนอยากรู้ให้ฟังมานานแล้ว เรื่องราวต่างๆ นั้นหล่อนได้ยินมาก แต่ไม่ใช่เรื่องที่หล่อนใคร่จะรู้แต่เป็นเรื่องที่คนอื่นเขาใคร่จะให้หล่อนรู้
ส่วนคุณวิทูรเล่า ฉอ้อนไม่ได้จากเขานานเท่าใด แม้ระหว่างสงครามมหาเอเชียบูรพา หล่อนก็จากเขาเพียงระยะสั้น แต่ทำไมหล่อนจึงมีความรู้สึกในบางครั้ง ว่าเขากับหล่อนในบางโอกาสก็อยู่กันคนละพิภพ
จะว่ามันเริ่มตั้งแต่กรณีพิพาทอินโดจีนจะได้กระมังหรือเริ่มตั้งแต่เขากลับจากต่างประเทศ หรือตั้งแต่เขาไปต่างประเทศ ระหว่างที่เขาไปต่างประเทศ ฉอ้อนนึกขึ้นได้ถึงคำกล่าวของ “ท่าน” เรื่องผู้ชายไม่สนับสนุนให้ผู้หญิงเรียนอะไร แล้วก็บอกว่าไม่ต้องรู้อะไรเพราะไม่ได้เรียน วิทูรกลับจากต่างประเทศ ความรู้ของเขาคงจะห่างจากฉอ้อนไปอีกมาก หล่อนมิได้นิ่งอยู่เฉยระหว่างที่ได้กลับไปอยู่บ้านเดิมที่เพชรบุรี หล่อนได้ไปหาอาจารย์เก่าขอร้องให้สอนภาษาอังกฤษให้เป็นพิเศษ หล่อนไปเรียนกับอาจารย์สัปดาห์ละสามครั้ง เรียนพูด ซึ่ง/*145ไม่ยากเพราะเคยพูดประโยคง่ายๆ ธรรมดาๆ ตั้งแต่อายุน้อย อาจารย์เก่าได้แนะนำให้อ่านหนังสือ ฉอ้อนยินดีที่สุด หล่อนรับหนังสือมาอ่าน ตั้งแต่เรื่องง่ายๆ จนยากขึ้น ยาวขึ้น ถึงแม้จะอ่านได้ไม่เข้าใจทะลุปรุโปร่ง แต่ก็เข้าใจส่วนสำคัญ หนังสือพิมพ์ภาษาอังกฤษ ฉอ้อนก็พยายามอ่าน ที่ไหนมีข่าวตรงกับภาษาไทย ฉอ้อนอ่านตรงนั้น ช่วยให้เดาเรื่องได้และสังเกตศัพท์หรือคำใหม่ที่ไม่เคยรู้มาก่อน และแล้วก็ไปถามอาจารย์อีกครั้งหนึ่ง
ในด้านการเงิน อยู่ในขั้นที่เรียกว่าสมบูรณ์ เงินเดือนของสามีหล่อนได้รับ และมีรายจ่ายน้อยที่สุด อาหารก็รับประทานกับบิดามารดา นานๆ ครั้งก็ซื้อกับข้าวหรือผลไม้มาให้ท่านได้ลิ้มรสแปลกบ้าง ที่หมดเปลืองสักหน่อย ก็คือน้ำนมวัวสำหรับฉอเลาะ ซึ่งฉอ้อนให้รับประทานตามคำแนะนำของอาจารย์แหม่ม ซึ่งไม่ถูกใจแม่ แต่แล้วฉอเลาะก็ตัดสินโดยเลิกรับประทานไปเอง ลูกคนเล็กก็รับน้ำนมของฉอ้อน และเมื่ออดแล้วก็ไม่ต้องกังวลอีกต่อไป มาหวนคิดดูแล้ว รายได้เดือนหนึ่งไม่ถึงสองร้อยบาท ทำให้ฉอ้อนสมบูรณ์พูนสุขเสียจริงๆ ฉอ้อนจึงมีเงินไปบูชาครูเพื่อช่วยให้เลี้ยงเด็กกำพร้าเดือนหนึ่ง ๑๕ บาท ถ้าแม่ทราบแม่ก็คงจะบ่นว่าหมดเปลือง แต่ฉอ้อนไม่บอกให้ทราบ และแม่ก็ไม่นึกจะถาม ชะรอยจะเชื่อเอาเองว่าอาจารย์สอนให้เปล่าๆ เหมือนกับคุณพ่อสอนระนาดสอนฆ้อง ลูกศิษย์คนไหนจะนำเงินหรืออย่างอื่นมาให้หรือไม่นำมาเลยก็ได้
คำกล่าวหาใดๆ ว่าพระราชวงศ์ทำให้ราษฎรเดือดร้อนในกาลก่อน จนต้องเปลี่ยนการปกครอง ฉอ้อนย่อมเชื่อไม่ได้ และแปลกใจทุกครั้งที่สามีกล่าวคำใดไปในทำนองนั้น แต่เมื่อผู้กล่าวคือผู้ที่หล่อนรักอย่างยิ่งฉอ้อนก็จำเป็นต้องพยายามเข้าใจ ครั้งหนึ่งหล่อนเคยลองถามคุณหลวงกล้าฯ ในเรื่องนี้ เมื่อได้อ่านพบบทความในหนังสือพิมพ์ฉบับหนึ่งออกความเห็นกล่าวร้ายราชวงศ์คุณหลวงกล้าฯ ตอบว่า
“ไอ้พวกที่เขียนลงหนังสือพิมพ์แบบนี้ มีอยู่ ๓ จำพวก พวกหนึ่งรับจ้างเขียน เขาให้เขียนว่ายังไง มันก็เขียนตามนายจ้างบอก อีกพวกหนึ่งมัน/*146ไม่ได้เรียนพงศาวดาร ไม่รู้ความจริง รู้แต่ที่เขาบอกเล่าให้ฟังอย่างผิวเผิน อีกพวกหนึ่งมันโกรธเคืองกันส่วนตัว เช่นเจ้านายองค์หนึ่งไปทำดูถูกมันหรืออะไรอย่างนั้น มันก็เลยเกลียดทั่วไปหมด” คุณหลวงกล้าจบคำพูดของท่านเหมือนคนที่หล่อนเคยพูดคุยด้วย “เอาใจใส่เหมือนกันหรือเรื่องพรรณนี้ ผู้หญิงยิงเรือไม่น่าจะเอาใจใส่” เป็นเหตุให้ฉอ้อนท้อใจ ไม่กล้าจะซักอะไรอีก
แต่ระหว่างที่เตรียมตัวจะอพยพจากเพชรบุรี ฉอ้อนได้มีโอกาสพบเกรินอีกครั้งหนึ่ง วิทูรมาเยี่ยมภรรยาและบุตรแล้วก็รีบไปราชการ จึงวานเพื่อนให้มาช่วยดูแลครอบครัวของเขาตามที่เคยทำ หล่อนมีโอกาสได้คุยกับเกรินนานพอสมควรที่บ้านของหล่อนเอง หลังจากได้เลี้ยงอาหารเวลาค่ำให้เขาอิ่มหนำสำราญแล้ว
“คุณเกรินคะ คุณวิทูรเขาเปลี่ยนไปอย่างไรบ้าง ดิฉันมองๆ ก็ไม่ออกจะว่าเปลี่ยนก็เปลี่ยน ไม่เปลี่ยนก็ไม่เปลี่ยน” หล่อนปรารภ
คุณเกรินหัวเราะน้อยๆ “ก็แปลว่าไม่เปลี่ยน ถ้าอย่างนั้น” เขาว่า
“แหม ทำไมนะ ผู้ชายจึงดูถูกผู้หญิงเสียจริง” ฉอ้อนพูดอย่างขัดใจนิดหน่อย “หรือเป็นเพราะฉอ้อนไม่ได้เล่าเรียนกี่มากน้อย รู้สึกว่าพูดอะไรขึ้นต้องถูกปิดปากทุกที”
“อ้าว แล้วกัน” เกรินว่า “ไม่ใช่ปิดปาก แต่ว่า” เขานิ่งไปสักครู่หนึ่งแล้วจึงพูดต่อ “คือเขาไม่อยากให้กลุ้มใจ”
“แปลว่า ถ้าพูดให้ฟังก็จะต้องกลุ้มใจ ก็แปลว่ามีอะไรที่ควรให้รู้ แต่ไม่ให้รู้เพราะถือว่ารู้ก็ทำอะไรไม่ได้” น้ำเสียงของฉอ้อนแสดงความไม่พอใจซึ่งหล่อนพยายามไม่ให้ออกมามากเกินไป
คุณเกรินถอนใจใหญ่เบาๆ ขยับจะพูดอะไรสักอย่าง แต่ฉอ้อนกล่าวขึ้นก่อน
“ถ้าเป็นคุณแจ๋ว คุณเกรินจะพูดไหม”
“เอ ฉอ้อนคำถามนี้ไม่ยุติธรรม ฉอ้อนถามถึงสามีของฉอ้อน ว่าฉันเห็นว่าเปลี่ยนไปหรือไม่เปลี่ยน มันเป็นเรื่องใกล้ชิดมาก แต่คุณแจ๋วเขาไม่มีสามี /*147เขาไม่เคยถามอย่างนี้”
“นั่นซี เรื่องสามีของฉอ้อน ฉอ้อนถามเรื่องสามี แล้วคุณเกรินว่าถ้าพูดก็จะกลุ้มใจ ก็ต้องแปลว่ามีอะไรที่ฉอ้อนจะต้องกลุ้มใจ แต่เป็นเด็กเกินไป หรือโง่เกินไปถึงไม่ให้รู้ ไม่พูดไม่ตอบ”
“อือ” เกรินทำเสียงในลำคอ แต่ในแววตาของเขาดูมีความพอใจมากกว่าไม่พอใจ “ออกจะเสียท่าเอามาก นี่แน่ะ ฉอ้อน ธรรมดาของมนุษย์ทุกคนต้องมีความเปลี่ยนแปลง ถ้าเราอยู่ด้วยทุกวันๆ เราก็ไม่สังเกต ทีนี้ ถ้าเขาจากไปนาน เราก็สังเกต”
“แน่ะ พูดปิดปากอีกแล้ว ตอบอย่างนี้คือจะไม่ให้ซักต่อ แต่ว่าวันนี้ฉอ้อนจะไม่กลัวละ จะซักให้ได้ คุณเกรินว่าคนต้องเปลี่ยนทุกคน อย่างฉอ้อนนี้เปลี่ยนไปทางไหน ตั้งแต่คุณเกรินรู้จักมา”
“ฉอ้อน” คุณเกรินพูดพลางมองดูหล่อน แววตาอย่างที่ฉอ้อนเคยแอบเห็นครั้งหนึ่งเกิดขึ้น เป็นแววตาที่หวานซึ้งและเศร้า แต่เป็นอยู่เพียงขณะเดียว คุณเกรินก็กลับเป็นทหารที่เป็นผู้ใหญ่ ที่พูดอะไรคมคาย ที่เป็นห่วงใยครอบครัวของเพื่อนอย่างที่ทุกคนรู้จัก “ฉอ้อนเปลี่ยนจากเป็นเด็กสาวไปเป็นแม่คน เป็นแม่ที่ดี เลี้ยงลูกดี ไม่ตามใจจนเกินไป ไม่ข่มจนเกินไป เด็กที่เป็นลูกของฉอ้อนมีบุญ”
ถึงเวรที่ฉอ้อนจะถอนใจยาว “เอ้า คุณเกรินจะทำสุภาพบุรุษพูดอย่างนั้นก็ได้ ทีนี้คุณวิทูร คุณเกรินก็ไม่ได้เห็นเขามานาน แล้วสังเกตว่าเขาเปลี่ยนไปอย่างไรล่ะ”
อีกครั้งหนึ่งที่คุณเกรินหัวเราะเบาๆ อย่างพอใจในลำคอ “เอ้าเมื่อจะซักกันก็ได้ วิทูร เขามั่นใจตัวเขาขึ้นอีกมาก เขาเป็นคนอย่างนั้นอยู่แล้ว เขาเป็นคนฉลาด เมื่อไปเห็นประเทศต่างๆ ตั้งหลายประเทศ เขาก็มีความคิดความเห็นมากขึ้น”
ฉอ้อนจ้องดูคุณเกรินอยู่หลายอึดใจ แล้วถาม “คุณเกรินคะ ทำไม คุณวิทูรนี่ฟังๆ เหมือนเขาไม่ชอบเจ้า แล้ว แล้ว คุณเกรินกับเขาเคยพูดกันเรื่อง/*148การเมืองไหม เป็นเพื่อนกันแล้วไว้วางใจกันพูดอะไรๆ กันทุกอย่างไหม”
เกรินมองไปอีกทางหนึ่ง สีหน้าเศร้าปรากฏขึ้นแต่ประเดี๋ยวเดียว เขาก็กลับยิ้มน้อยๆ ตามธรรมดาของเขาอีก “ถ้าพูดไป ฉอ้อนก็จะหาว่าผู้ชายดูถูกผู้หญิง ไม่ยอมพูดอะไรด้วยอีก แต่ที่ตอบนี้ตอบความจริง ตั้งแต่เปลี่ยนการปกครองมา ฉันก็ทำใจ ในเมื่อเจ้านายท่านไม่หวงอำนาจของท่าน ท่านยกไปให้คนอื่น ท่านตั้งใจจะยกให้ประชาชน แต่มันพลัดไปอยู่ที่คนอื่น ท่านก็หมดความสามารถจะแก้ไขอย่างไร ฉันก็ทำใจว่า เราเป็นทหารเป็นอะไรอย่างอื่นไม่เป็น เพราะไปเรียนไอ้วิชานี้ วิชาอื่นไม่ได้เรียน เราเป็นทหารถ้ามีอะไรทำในหน้าที่ทหารก็จะทำ เรื่องใครควรจะมีอำนาจ มีแล้วจะเป็นอย่างไรดูๆ ไปยังไม่ออก ต้องก้มหน้ารับเงินเดือนทหารไปก่อน ถ้ามีทรัพย์มากกว่านี้ อาจตะเกียกตะกายออกไปทำมาหากินอย่างอื่นก็ได้ แต่ในเมื่อยังเป็นทหารอยู่ ก็ถือวินัยทหาร เขาว่าไม่ให้ยุ่งกับการเมือง หมายความถึงไม่ให้ยุ่ง เรื่องใครมีอำนาจ ใครควรมีแค่ไหน เขาว่านั้นมันธุระของนักการเมือง ฉันก็ทำตามวินัยนั้น เพราะอย่างนั้น ฉันก็ไม่พูดกับวิทูร ไม่ให้โอกาสที่เขาจะพูดอะไร ทำอย่างนี้จะถูกหรือไม่ถูก ก็ไม่แน่ใจเหมือนกัน แต่เวลานี้มีความรู้เพียงแค่นี้ ก็ทำอย่างนี้ไปก่อน”
นึกมาถึงคำพูดตอนนี้ ฉอ้อนน้ำตาคลอตาขึ้นมาเฉยๆ รู้สึกสงสารคุณเกรินขึ้นมาจับใจ ทำไม ฉอ้อนไม่เข้าใจตัวเอง จำได้แต่ว่า ตั้งแต่พูดกับเขาวันนั้นแล้ว ฉอ้อนจับได้ว่า เขามีขณะที่เขาเศร้าบ่อยๆ แล้วความเศร้าก็ผ่านไปหรือถูกเขาสลัดออกไปเสีย แล้วเมื่อคืนนี้ที่บ้านพระยาสุเรนทรฯ เมื่อเขาเข้ามาหาหล่อน หล่อนจะอุปาทานหรืออย่างไร หล่อนว่าเขามีแววเศร้าอย่างนั้นในดวงตาอีก แต่แล้วก็หายไปทันที ที่หล่อนเริ่มทักทายปราศรัย แต่เขาไม่ได้เรียกลูกชายของเขาให้เข้ามาหาหล่อน ตามธรรมเนียมของคนที่เคยคุ้นกันมานาน หล่อนรู้ว่าชายหนุ่มสองคนเป็นลูกของคุณเกริน โดยบังเอิญญาติของเขาคนหนึ่งถามถึง ยิ่งกว่านั้นคุณเกรินเข้ามาหาหล่อน ณ ที่นั่งของหล่อนในปะรำ ก็ดูเหมือนเป็นการเข้ามาหาโดยมารยาท ไม่ใช่เข้ามาด้วยความยินดีที่จะได้พบหล่อน
ฉอ้อนเดาเอาอย่างไกลจากความแน่ใจเป็นอันมากว่าคุณเกรินเกรง/*149ตำแหน่งอันสูงส่งของสามีหล่อน ทำไมคุณเกรินจะต้องเกรง จะเอาความคุ้นเคยของคุณเกรินกับฉอ้อนไปเทียบกับมิตรสหายอื่นจะได้หรือ ฉอ้อนได้พบบ่อยๆ ภายในเวลา ๘-๙ ปีมานี้ ที่มีมิตรสหายเข้ามาหามาทัก แล้วก็ทำครึ่งเล่นครึ่งจริงให้เห็นว่าหล่อนอยู่ในตำแหน่งสูง ไม่สมควรที่เขาจะเข้ามาตีตนเสมอ หรือทำเป็นเพื่อนกันอย่างแต่ก่อน ในตอนแรกๆ ฉอ้อนรู้สึกเสียใจและเปลี่ยนมาเป็นรำคาญมาก แล้วเปลี่ยนเป็นรำคาญน้อย จนกระทั่งปัจจุบันนี้ มีแต่ความสงกา หล่อนรู้สึกสนุกที่จะขบปัญหามนุษย์นี้เป็นบางครั้ง ขัดเคืองเป็นบางคราว และบางครั้งก็นึกเศร้านิดๆ แต่ในรายคุณเกรินนี้หล่อนไม่รู้สึกสนุกเลย รู้สึกกังวลอย่างไรอยู่
แต่หล่อนจำคำพูดอีกตอนหนึ่งของคุณเกรินที่เพชรบุรี ในค่ำวันนั้นไว้ได้ “ฉอ้อน ถ้าจะมีชีวิตอยู่ต่อไปในบ้านเมืองอย่างของเรา ต้องอย่าคิดมาก ดูๆ ไป หัดสนุกกับทุกๆ อย่าง มีอะไรพอจะทำได้ก็ทำไป แต่อย่าเอาอะไรมาฝังจิตฝังใจ แม้แต่วิทูรฉอ้อนก็ต้องรู้ว่า เขาอยู่ในสมัยที่บ้านเมืองกำลังเปลี่ยน บางโอกาสเขาก็จะเปลี่ยนไปทันกับบ้านเมืองพอดี บางโอกาสเขาก็ล้ำหน้าบ้านเมืองไป บางโอกาสก็อาจเปลี่ยนไม่ทัน ฉันไม่มีความรู้เรื่องชีวิตจนได้คิดถึงเพียงนี้หรอก คุณลุง เจ้าคุณโกศลราชสภา อ้อ รู้จักซินะ ก็พ่อคุณแจ๋วนั่นเอง ท่านเอาหนังสือฝรั่งมาชี้ให้อ่าน ฝรั่งเขาเคยผ่านเหตุการณ์อย่างบ้านเมืองเรานี้มา เขาเขียนเอาไว้ ฉันว่าใช้ได้ แล้วก็ แล้วก็ วิทูรน่ะ เขาเป็นคนชนิดที่ต้องมีบทมีบาท จะให้เป็นคนดูเหมือนฉันน่ะไม่ได้ คนมีบทก็จะต้องเสี่ยงภัยบ้างทำผิดบ้าง ทำถูกบ้าง ฉอ้อนฟังเท่านี้ไปก่อน ไอ้ที่จะถามฉันจะเอาความรู้อะไรที่แน่นอน ฉันก็ไม่แน่พอที่จะบอก บอกไปแล้วผิดๆ ถูกๆ ก็จะเสียประโยชน์เปล่าๆ”
“แล้วเฌอล่ะคะ” ฉอ้อนถาม “เฌอแกเป็นผู้ชาย แกบอกว่าแกอดคิดอดอยากรู้ความจริงไม่ได้ ได้ยินคนนั้นบอกอย่างนั้น คนนี้บอกอย่างนี้ แกว่าแกเดือดร้อน อยากรู้ความจริงให้แน่ๆ ลงไป”
“เอ้อ ฝรั่งอีกละ” คุณเกรินว่า “ฝรั่งเขาเขียนไว้อีกละ ว่าความจริงเกี่ยวกับบ้านเมือง มักไม่ค่อยมีใครรู้จนกว่าเวลาจะผ่านไปนาน บอกเฌออย่างที่ฉันเคยแนะนำคราวก่อน ถึงรู้ไป ก็ไม่ทำให้เฌอทำอะไรได้ เพราะต้องเรียน/*150ให้จบ ฟังเอาไว้ หมายเหตุเอาไว้ พอเรียนจบ เฌอก็จะรู้ความจริงบ้าง และบอกด้วยว่าฉันไม่ติเฌอเลย เด็กอย่างเฌอมีคุณค่าแก่บ้านเมือง เขาจะเป็นคนรู้คิดต่อไปภายหน้า เวลายังเล่าเรียนนี่ อย่าไปกลุ้มใจอะไรเลย ถ้าฉันไปกรุงเทพฯ มีโอกาสก็จะพยายามพบเฌอ”
“ฉอ้อนกราบล่ะค่ะ คุณเกรินพยายามจริงๆ นะคะ เฌอคงจะยินดีมากทีเดียว”
คิดมาถึงตอนนี้ เอาอีกแล้ว ฉอ้อนรู้สึกตื้นตันใจขึ้นมา ซึ่งหล่อนก็ไม่เข้าใจตัวเอง
หลังจากการรบเรียกดินแดนคืน ชีวิตของฉอ้อนเปลี่ยนไปอย่างหนึ่งที่หล่อนสังเกตได้ด้วยตนเอง สามีของหล่อนมีตำแหน่งสูงขึ้น เป็นผู้บังคับกองพันแล้ว แต่ไม่ใช่มีตำแหน่งสูงขึ้นเท่านั้น เขาได้รับความเอาใจ ความสนใจจากบุคคลทั่วไป ทั้งทหารและพลเรือน และฉอ้อนก็ทำความรู้จักกับมิตรสหายใหม่ๆ อีกหลายคนในระยะนั้น
บทที่ ๑๒
/*151ความเปลี่ยนแปลงลักษณะนิสัยของสามีและความขัดแย้งในพฤติกรรมของเขาบางอย่าง จะเริ่มขึ้นโดยเป็นผลที่เขาได้ไปต่างประเทศหรือเปล่า ฉอ้อนไม่แน่ใจ รู้แต่ว่าหลังจากกลับจากต่างประเทศ เขาก็ทำกิริยาที่ฉอ้อนไม่เคยเห็นเคยพบมาก่อน หล่อนอยากรู้ว่าเขาไปเรียนมาจากไหน และมีความหมายอย่างไร เขารักเมียเขามากขึ้นจึงต้องมีกิริยารุนแรงขึ้นอย่างนั้นหรือ หรือว่าเขาเห็นเมียเขาเป็นผู้หญิงที่ไม่ค่อยมีราคาอะไร ถ้าไม่แสดงกิริยาอย่างนั้น หล่อนจะไม่มีความรู้สึกตอบรับเขาสมแก่ใจเขา ฉอ้อนอยากถาม แต่กระดากเมื่อสิ่งใดพอจะคล้อยตามความประสงค์ได้ ฉอ้อนก็คล้อยตาม เมื่อสิ่งที่เขาเรียกร้องขัดต่อความรู้สึกของหล่อนเกินไป หล่อนก็ปฏิเสธอย่างอ่อนโยน ทำให้เขาไม่กล้าขัดเคือง แต่ในเรื่องที่ติดต่อกับคนอื่น ไม่ใช่ตัวเขาเปลี่ยน แต่เขาถูกทำให้เปลี่ยนเพราะคนอื่นเปลี่ยนต่อเขา
ตั้งแต่ไปอยู่อุบลราชธานี ซึ่งกำลังเป็นหน่วยใหญ่ขึ้น ฉอ้อนเริ่มมีเพื่อนฝูงมากขึ้น ทั้งที่หล่อนมีลูกอ่อน แต่ฉอ้อนยังอยู่ในวัยเจริญ การไปในที่ไม่เคยไป มีอะไรแปลกจากที่ชินที่เคยไปแม้แต่นิดหน่อย ฉอ้อนก็ยังสนุก ฉอ้อน/*152ชอบมีเพื่อนชอบฟังความคิดความเห็นและเรื่องราว ดังนั้น ถ้ามีโอกาส มีนายทหารและครอบครัวเดินทางผ่านจังหวัดที่ฉอ้อนอยู่ ฉอ้อนก็ยินดีช่วยเหลือให้ความสะดวกและทำให้เขาไม่ว้าเหว่ เพราะหล่อนก็หายเหงาอันมาจากความจำเจ ตัวหล่อนเอง ถ้าสบโอกาสสามีชวนไปไหนเพื่อจะต้อนรับนายทหารชั้นผู้ใหญ่ที่ไปเยี่ยมเยือน หรือไปตรวจราชการที่ใกล้และแม้แต่ที่ไกล ถ้าลูกไม่เจ็บไข้ พอจะฝากฝังให้ใครช่วยดูแลตักเตือนพี่เลี้ยงที่เป็นคนรับจ้าง หล่อนก็ยินดีไปกับสามี พอฉอเลาะโตขึ้น เริ่มเข้าใจคำปลอบคำขู่ของหล่อน หล่อนก็ชอบเอาลูกไปเป็นเพื่อนสนุกด้วย
“คุณฉอ้อนเลี้ยงลูกยังไง ถึงว่าง่ายนะ” นี่เป็นคำชมที่ฉอ้อนพอใจฟังที่สุด มากกว่า “คุณฉอ้อนนี่แต่งตัวเก่ง” หรือ “คุณฉอ้อนนี่รูปร่างเข้าที แต่งอะไรก็ดูสวย” และคำชมที่หล่อนได้รับเหล่านี้ ฉอ้อนรับเอามาโดยมากว่าคนชมหล่อนด้วยใจจริง เพราะหล่อนไม่เคยชมใครโดยแสร้งชม หล่อนชอบหาช่องที่จะชมคน เพราะรู้ว่าการได้รับชมทำให้เกิดความปีติ แต่ฉอ้อนจะหาสิ่งที่หล่อนชมได้ด้วยจริงใจ เช่น หล่อนจะไม่ชมคุณนายพูน ภรรยาผู้บังคับกองพันอีกคนหนึ่งว่า สวย เพราะคุณนายพูนดูไม่สวยเลยในสายตาของฉอ้อน แต่คุณนายพูนทำน้ำพริกแดงอร่อยจริงๆ ฉอ้อนชอบรับประทานมาก ฉอ้อนคอยชมอยู่เสมอจนวิทูรว่าฉอ้อนคอยประจบคุณนายพูนเพื่อกินทำให้ฉอ้อนรู้สึกกระดากเลยไม่ค่อยชมบ่อยนัก และคุณนายประกายภรรยานายทหารสื่อสารคนหนึ่งเป็นคนสวยจริง แต่คุณนายผู้นี้ทำท่าทางว่าเป็นคนสวยอยู่เสมอ ฉอ้อนก็ไม่เคยชมว่าอย่างไรเลย แต่คุณนายสว่าง ภรรยาขุนเลิศกระบวนรบ เป็นสิวเม็ดใหญ่ๆ รบกวนความสุขอยู่เป็นนิจ ฉอ้อนคอยชมเสื้อผ้าที่เย็บตัดสมสมัยและสมทรงอยู่เสมอๆ
เอ้อ แต่มาในระยะหลังๆ หล่อนเริ่มจับได้ว่าหล่อนเป็นคนได้รับคำชมต่างๆ คำชวนให้ไปไหนๆ คำเซ้าซี้ให้ไปร่วมงานนั้นงานนี้ ไม่ใช่มาแต่จากข้าราชการทหารและครอบครัว แต่แม้ฝ่ายพลเรือนก็เริ่มสนใจในหล่อนและสามีมากกว่านายทหารอื่นๆ ฉอ้อนเริ่มสังเกตเหตุการณ์ด้วยญาณอะไรอย่าง/*153หนึ่ง ในบุคลิกภาพของหล่อนสามีของหล่อนเปลี่ยนจากชายหนุ่มที่มีท่าทางโก้เก๋มีทีท่าขึงขังแต่ไม่แข็งกระด้าง มีอาการภูมิใจในตนโดยไม่ดูหมิ่นฐานะของผู้อื่น เขาเปลี่ยนจากบุคลิกลักษณะเหล่านี้ เป็นคนที่แน่ใจว่าเขาเป็นผู้ทรงอำนาจอะไรอย่างหนึ่ง เขามีความสำคัญไม่หย่อนกว่าผู้ใดที่เขาคบหาสมาคมด้วยและบางครั้งเขาก็มีอาการกิริยา และบางทีก็วาจาของผู้ที่มั่นใจในความสำคัญตนว่ายิ่งใหญ่กว่าผู้อื่นในหมู่ที่สังสรรค์กันอยู่
คนอื่นๆ รู้สึกในความสำคัญของเขาเท่ากับที่เขาสำนึกเอง แต่มีน้อยคนที่รังเกียจจนหลีกเลี่ยงออกไปจากวงสมาคมที่เขาร่วมอยู่ และยิ่งเวลาผ่านไป นายพันโทวิทูร ก็ดูเป็นนายทหารหนุ่มที่มีคนไฝ่ใจที่จะเข้าใกล้ชิดสนิทสนม นานแล้วฉอ้อนเกิดรู้สึกขึ้นมาวันหนึ่งที่หล่อนไม่ได้ยินใครโต้เถียงกับวิทูร คำพูดของเขาที่เปล่งออกมาทุกประโยคซึ่งเขาก็ไม่ค่อยเปล่งพร่ำเพรื่อ มักจะมีคนเห็นความคมขำ ความมีเหตุผล ส่วนตัวของฉอ้อนเล่า ก็มีคนชมถี่ขึ้น และเมื่อหล่อนกล่าวถ้อยในเรื่องใด ก็ดูมีคนขบขัน หัวเราะครื้นเครง ในบางเรื่องฉอ้อนเองก็ไม่เห็นว่าขบขันอย่างไร
หล่อนได้มีโอกาสปรารภเรื่องเหล่านี้แก่สามี “พี่ พี่รู้สึกไหม เรามาอยู่อุบลนี่ คนที่เราคบไม่เหมือนกับที่อื่นหรอก”
“เป็นยังไง” เขาถาม ยิ้มพลางมองดูส่วนต่างๆ ของร่างของหล่อน ดูเหมือนไม่ค่อยสนใจว่าหล่อนพูดว่าอย่างไร
“เขาช่างยอกันจริง พี่พูดอะไรหน่อยเขาก็ดีครับๆ ฉอ้อนพูดอะไร บางทีเขาก็หัวเราะโดยที่เราไม่ได้พูดให้ขันสักหน่อย”
“อือ ช่างสังเกตสังกา” สามีพูด ดูไม่เกิดความเอาใจใส่เพิ่มขึ้น
“พี่คิดว่าเขาจริงกับเราไหม พี่” ฉอ้อนถาม
“วะ” เขาทำเสียงรำคาญ แต่มีความสนใจเกิดขึ้นมา “ฉอ้อนอย่าทำเป็นคนช่างระแวง คนมันก็จริงบ้างไม่จริงบ้าง เป็นหน้าที่ของเราต้องดูให้แน่ๆ เอ ยังไง แต่ก่อนดูเป็นคนซื่อ”
“งั้นรึคะ” ฉอ้อนก็ไม่เข้าใจตัวเอง และก็ไม่มีปัญญาพอที่จะแจกแจง/*154ความรู้สึกทุกชนิดทุกประเภทที่เกิดขึ้นแก่ตนได้ แต่ก็ยังอดออกความเห็นนิดหน่อยไม่ได้ “พี่ไม่คิดถึงคนอย่างคุณเกรินบ้างหรือ คุยอย่างกับคุณเกรินน่าสนุก เขามีขัดนิดสอนหน่อย และบางทีเขาก็ออกปากว่าคำพูดของคนนั้นคนนี้เป็นคำฉลาด ทำให้รู้สึกว่าเขาพูดด้วยใจจริง”
“ก็อย่างนั้น ทำไมฉอ้อนไม่คิดบ้างล่ะ ว่าเขาอาจเล่นละครเก่งก็ได้” สามีหล่อนแย้ง “แต่ที่พูดนี่ไม่หมายความว่าไม่ไว้ใจเกริน เขาก็ช่วยเหลือเรามามาก”
ฉอ้อนจำนนต่อถ้อยคำ แต่พอใจตอนสุดท้ายของคำพูดของสามี อดที่จะกล่าวถ้อยที่แสดงความในใจไม่ได้
“พี่ คนที่เขามีบุญคุณแก่เรานี่ เราต้องนึกไว้เสมอใช่ไหม”
“ใช่ซิ ถ้าเราไม่ทำตัวเป็นคนกตัญญู ก็จะไม่มีใครมารับใช้เรา และคนที่เขาจะใช้เราทำอะไร เขาก็กลัวว่าเราจะไม่รู้สึกบุญคุณในเมื่อเขาตอบแทนเรางามๆ มันเสียทั้งขึ้นทั้งล่อง”
ฉอ้อนงงความเห็นในตอนท้าย เผอิญลูกๆ ทะเลาะกัน ต้องการตัวหล่อนไปตัดสิน เรื่องที่พูดกันกับสามีจึงระงับไป
ฉอ้อนรำลึกถึงคนที่หล่อนคุ้นเคยด้วยในระยะที่วิทูรเริ่มจะมีตำแหน่งสูง ภรรยานายทหารทุกคนดูมีความเป็นมิตรกับฉอ้อน มีอยู่คนหนึ่ง ชื่อ ผกากรอง สามีเป็นนายทหารปืนใหญ่ รุ่นผู้ใหญ่กว่าวิทูร คนทั่วๆ ไปเรียกคุณผกากรอง ไม่มีใครเรียกอย่างอื่นเลย เหตุผลก็คือ ถ้าผู้ใดเรียกคุณนาย คุณผกากรองจะแสดงความไม่พอใจ คนอื่นๆ ก็ไม่อยากขัดใจ อันที่จริงนั้น ในบรรดาภรรยานายทหาร มีเหตุผลหรือไม่มีฉอ้อนก็ไม่แน่ใจ บางคนก็มีคนเรียกว่า คุณนั่นคุณนี่ บางคนก็มีคนเรียกแต่คุณนายไม่มีใครเรียกคุณ แต่มีบางคนที่บางครั้งบางคราว เพื่อนฝูงก็เรียกคุณ บางครั้งเรียกคุณนาย และบางครั้งมีคนเรียกชื่อเฉยๆ เหมือนกับเป็นคนคุ้นเคยมาแต่เยาว์วัยก็มี แต่มีคุณผกากรองคนเดียวที่ไม่พอใจให้ใครเรียกคุณนายเลย
ฉอ้อนลองเลียบเคียงด้วยความใคร่รู้ใคร่เห็นของหล่อน ว่าคุณผกากรอง/*155ผู้นี้มีอะไรอยู่ในใจ ฉอ้อนหาโอกาสเล่าถึงชีวิตในวัยเด็ก และหาโอกาสเอ่ยถึงพวกโกศลทัต
“เมื่อดิฉันเด็กๆ อยู่ เล่นสนุกกันจริงเวลาหยุดเรียน คุณๆ พวกโกศลทัตมาพักที่บ้านเดิมของเจ้าคุณปู่ของเธอที่เมืองเพชร เล่นกันจนไม่รู้ว่าอะไรเป็นเล่นอะไรเป็นเรียน เพราะมีผู้ใหญ่เก่งอยู่คนหนึ่ง รู้จักทำให้เล่นกลายเป็นเรียนได้เสมอ”
คุณผกากรองไม่สนใจในผู้ใหญ่ที่มีความสามารถเช่นนั้น แต่ทำทีเผยอคิ้วนิดหน่อย ดูก็ “เก๋” ดี และถามว่า “คุณฉอ้อนรู้จักกับพวกโกศลทัตรึ” คุณผกากรองไม่เรียกฉอ้อนว่าคุณนาย มักทำให้ฉอ้อนรู้สึกเป็นกันเองโดยเรียกคุณฉอ้อน
“ค่ะ พวกโกศลทัตเขาเป็นญาติแต่งงานกันไปกันมากับพวกเหมเสนาและพวกภมราภัย เจ้าพระยาสุเรนทร์ดูเหมือนคุณท่านผู้หญิงจะเป็นภมราภัย” ฉอ้อนทำอวดรู้
“ไม่ใช่ ท่านผู้หญิงสุเรนทร์น่ะท่านเป็นญาติทางคุณย่าฉันนี่นะ” คุณผกากรองบอกหน้าตาแสดงว่าพอใจที่จะคุยเรื่องนี้ “ท่านผู้หญิงท่านเป็นพวกเหมเสนา คุณย่าของฉันท่านก็เป็นเหมเสนา แต่ทางคุณพ่อเป็นรัตเภริน สองพวกนี้เป็นทหารกันทุกคนเลยลูกผู้ชาย”
ฉอ้อนตื่นเต้นขึ้นมาทันที “งั้นคุณก็เป็นญาติกับคุณเกรินซิคะ คุณเกรินเพื่อนสนิทของคุณวิทูร คุณเกริน เหมเสนา”
คุณผกากรองทำท่าตรึกตรอง “เอ ไม่รู้จัก เหมเสนา บางคนก็ไม่รู้จัก บางทีจะเป็นสายเมียน้อย”
ฉอ้อนไม่รู้จะพาการสนทนาต่อไปอย่างไรดี สายเมียน้อยสายเมียหลวงเป็นอย่างไรกัน ฉอ้อนไม่เคยเรียนถึงจึงลองเสี่ยงดู โดยถามตรงๆ ว่า
“ไหนคุณเล่าเรื่องสายอะไรต่อสายอะไร ไปให้ฟังซิคะ ดิฉันอยากทราบ” ในใจของฉอ้อนมีความคิดว่า ถ้าคุณแจ๋วมาพบคนอย่างคุณผกากรอง คุณแจ๋วคงพูดอะไรตลกให้คุณผกากรองหายเป็นคุณผกากรองอย่างที่เป็นอยู่นี้ /*156แต่คุณผกากรองเป็นอย่างไร ฉอ้อนก็ไม่รู้แจ้งแก่ตนเอง
“พวกตระกูลขุนนางเหล่านี้น่ะ” คุณผกากรองทำเสียงให้ฉอ้อนรู้สึกว่าตัวโง่พอใช้ “มักมีลูกหลานมากมาย แตกเหล่าแตกกอเป็นสายๆ หลายสาย พวกเมียหลวงคือลูกท่านผู้หญิง หรือคุณหญิงก็มักได้ทรัพย์สมบัติกันมากหน่อย หรือไม่งั้นเจ้านายท่านก็ชุบเลี้ยง ข้างพวกเมียน้อยก็ไม่ค่อยมีคนดูแลให้เล่าเรียนดีๆ เงินทองก็ไม่ค่อยจะมีพอสืบตระกูลกันไปๆ ลูกหลานก็เลยแตกแยกไป ก็เลยไม่ค่อยได้ติดต่อกัน เลยไม่รู้จักกัน”
“แล้วคุณหลวงพินาศ สามีคุณล่ะคะ เป็นพวกไหน” ฉอ้อนลองถามต่อไปอีก
“คุณหลวงเขาเป็นพวก ณ บ้านหลวง เขามาจากปักษ์ใต้ พวกนี้เจ้ายศเจ้าอย่าง ฉันเกลียดจะตาย มีแต่คุณหลวงคนเดียวและที่ไม่ยโส” คุณผกากรองเล่า
พอดีคุณหลวงเดินเข้ามาหาภรรยา สถานที่ฉอ้อนสนทนากับคุณผกากรองนั้นเป็นลานวัดริมแม่น้ำมูล ซึ่งนายทหารพร้อมด้วยครอบครัวสองสามครอบครัวได้พาแขกจากกรุงเทพฯ ไปรับประทานอาหารให้แปลกที่ คุณหลวงเดินเข้ามาใกล้ แล้วก็ถาม
“เอ๊ะ ทำไมมาแอบคุยกันสองคนอย่างนี้ล่ะ คุณฉอ้อน เสียงคนทางโน้นเขาถามหากันออก”
“คุณฉอ้อน กับดิฉันออกจะคุยกันรู้เรื่องหน่อย” ภรรยาคุณหลวงว่า “กำลังเล่าให้ฟังเรื่องรัตเภรินเป็นทหารกันทุกคน”
“เธอมันพูดเกินไปเสมอ” สามีว่าอย่างไม่เกรงใจ “รุ่นน้องๆ มันไม่เป็นกันสักคน มันเห็นจากพี่ๆ ว่าแย่ คุณฉอ้อนอย่าจำไปเล่าให้ใครฟังนะครับ คุณวิทูรก็คงไม่อยากฟัง เรื่องบุรมบุราณ”
ฉอ้อนเห็นคุณผกากรองทำหน้าเหมือนคนถูกน้ำร้อนลวกข้างหลัง กำลังจะคิดพูดปลอบโยนอย่างใดอย่างหนึ่ง คุณหลวงสามีก็พูดต่อ “คุณช่วยเรียนผู้พันว่า ผมน่ะมีความนิยมในตัวท่านเหลือเกิน ท่านเป็นคนเด็ดคนหนึ่ง/*157สมัยนี้ ผมคิดว่าผมจะต้องเรียนอะไรๆ จากท่านหลายอย่าง”
คำพูดของคุณหลวงยังความแปลกใจให้ฉอ้อนทั้งในส่วนที่เกี่ยวถึงสามีหล่อนและในส่วนน้ำเสียงและแววตาที่เขาใช้ต่อภรรยาของเขา ฉอ้อนเหลือบสายตาดูหน้าคุณผกากรอง เห็นหน้าค่อนไปข้างเป็นสีเหลือง ฉอ้อนใจเต้นตึกตั้ก คิดในใจว่าชีวิตสมรสของคุณหลวงและภรรยาจะใกล้อวสานเสียแล้วกระมัง
การที่ฉอ้อนรำลึกถึงคุณผกากรองขึ้นมาเป็นคนแรกก็เพราะมีความสัมพันธ์กับคุณเกริน คุณหลวงพินาศเพลิงพลังนั้น ต่อมาก็ได้แยกกันกับคุณผกากรองจริงดังที่ฉอ้อนเกรง และต่อมาฉอ้อนก็ไม่ทราบว่าได้ย้ายไปไหนขณะนี้อยู่แห่งใด ต่อจากคุณหลวงผู้นี้กับภรรยา ฉอ้อนก็นึกขึ้นได้ถึงขุนเวทอาวุธ ท่านผู้นี้มีอายุราชการสูงกว่าคุณวิทูรหลายปีเหมือนคุณหลวงพินาศเพลิงฯ แต่ตำแหน่งต่ำกว่า นี่ก็ไม่แปลกอะไรนัก สามีของหล่อนเป็นผู้ได้รับความยกย่องว่าเป็นคนมีวิชาความรู้ดี มีไหวพริบและปฏิภาณ แต่ขุนเวทมักทำให้เกิดความสงสัยว่าเป็นความจริงอันไม่ควรทักท้วงหรือไม่
วันหนึ่งระหว่างการไปตรวจราชการของนายทหารผู้ใหญ่คนหนึ่ง อ้าว ใครที่ไหน ท่านผู้บังคับบัญชาในปัจจุบันของวิทูร ท่านผู้มีอำนาจทางทหารยิ่งใหญ่คนนี้นี่เอง ได้ไปเยี่ยมตรวจเขตทหารที่อุบลฯ สงครามในยุโรปกำลังเงียบงันไป เยอรมันชนะหมดทุกแนวรบ ฝรั่งเศสยอมแพ้แล้ว มีแต่อังกฤษยังคงดื้อรบอยู่ อเมริกายังไม่มีทีท่าว่าจะเข้าสงคราม ถึงแม้คนชั้นผู้นำของประเทศจะอยากช่วยฝ่ายอังกฤษ ซึ่งเป็นเลือดเนื้อเดียวกับคนอเมริกันโดยมาก และมีอุดมคติทางประชาธิปไตยร่วมกัน แต่ประชาชนคนอเมริกัน ก็ยังไม่อยากสละเลือดเนื้อโจนเข้าสู่สนามรบ ทางฝ่ายประเทศไทยไม่ตั้งอยู่ในความประมาท พยายามผูกมิตรกับฝ่ายอักษะผู้กำชัยชนะไว้แล้ว ในขณะเดียวกันก็สอดส่อง ดูช่องทางที่จะรักษาอธิปไตยของตน
วันนั้น มีการเลี้ยงกันที่ค่ายทหาร ท่านผู้ใหญ่รับประทานเครื่องดื่ม และคุยเล่นอยู่กับนายทหารชั้นสูงสองสามคนในห้องรับแขก ข้างล่างที่สนามหญ้ามีโต๊ะตั้งอยู่หลายโต๊ะ ล้อมรอบด้วยเก้าอี้ พร้อมที่จะให้พนักงานรับใช้ของร้าน/*158อาหารจีนที่มีชื่อที่สุดในเมืองนั้น นำอาหารมาตั้ง นายทหารชั้นเดียวกับวิทูรหลายคนเดินไปเดินมา บางคนก็นั่งลงบนเก้าอี้ล้อมโต๊ะอาหาร ยกตะเกียบ ขึ้นมาเล่นแล้วก็วาง บางคนก็ไปหาที่นั่งใต้สุมทุมพุ่มไม้ ซึ่งประดับด้วยโคมไฟสีเขียวแดงเป็นระยะห่างๆ สำหรับในสมัยนั้นทำให้เกิดครื้นเครงใจได้เป็นอย่างดี ฉอ้อนกับภรรยานายทหารหลายคนนั่งอยู่บนเก้าอี้กลุ่มหนึ่ง ซึ่งมีคนดึงจากโต๊ะอาหารเอามาให้นั่ง ขณะที่คุยกันไปตามประสาผู้หญิง ขุนเวทอาวุธ ก็เดินเข้ามาใกล้
“อ้อ คุณฉอ้อน” เขาทัก “สวยตามเคยนะ งานเท่านี้ก็แต่งตัวเสียเช้งวับ”
“โถ เท่านี้ว่าเช้งวับหรือคะ” ฉอ้อนไม่สังเกตว่ามีอะไรผิดปรกติ
เสียงขุนเวท หัวเราะกังวานแปลก “คุณสามีเขาไปอยู่เคียงข้างท่านผู้เป็นใหญ่ใช่ไหมล่ะ ไม่ดูแลเมียสวย พอมีท่านผู้เป็นใหญ่ที่ไหน นายวิทูรต้องเข้าคุมไม่ให้ใครเข้าใกล้ทีเดียว”
มีเสียงหายใจพรืดพราดแสดงความรำคาญของกลุ่มผู้หญิง ฉอ้อนตั้งใจจะกลบเกลื่อน
“ท่านขุนละชอบชมฉอ้อนเสมอ ชมจริงหรือชมเล่นคะ” หล่อนกล่าว เสียงอยู่ระหว่างสัพยอกกับลุแก่โทษ
“หือ จะต้องชมจริงชมเล่นทำไมกัน เตรียมตัวไว้เถอะ อีกสักหน่อยก็ต้องเป็นท่านผู้หญิงเหมือนกัน ลูกไม้นายวิทูรมันหยอกเมื่อไหร่ นอกจากมันจะถูกเขาทุบหัวเสียก่อน เตือนผัวเราข้อนี้ดีกว่า เพื่อนฝูงเขาจะทนมันไม่ไหวอยู่แล้ว”
ฉอ้อนอึ้งไป คิดไม่ออกว่าจะพูดกลบเกลื่อนต่อไปหรือควรจะนิ่งเสีย พอดีมีนายทหารชั้นเดียวกับขุนเวทเดินเข้ามาอีกคนหนึ่งคือ พันตรีสนิท เขาเข้ามาจับแขนขุนเวทเขย่าแรงๆ และดึงตัวไปจากกลุ่มผู้หญิง พลางกล่าวว่า
“ไอ้เวทเพื่อนๆ เขามีเรื่องจะปรึกษาอยู่ทางโน้นมึนแต่หัวค่ำเชียวหว่า” ตอนหลังเขาตั้งใจให้พูดผู้หญิงได้ยินและอภัยเพื่อนเขา
ฉอ้อนรีบชวนเพื่อนๆ คุยต่อไป พยายามให้ทุกคนลืมเสียโดยเร็ว ไม่ช้า/*159ก็มีผู้มาเชิญเข้านั่งโต๊ะรับประทานอาหาร และการเลี้ยงก็ดำเนินไปอย่างรวดเร็ว และตามธรรมดาเมื่ออิ่มแล้วต่างคนต่างก็อยากกลับบ้าน สตรีที่มีวัยวุฒิปลีกตัวกลับ ความกลัวเกรงผู้บังคับบัญชาของสามีไม่ได้ส่วนกับความเรียกร้องของร่างกาย ที่ค่อนไปข้างจะทรุดโทรม แต่คนที่ยังไม่มีวัยวุฒิอย่างฉอ้อน มีใจก้ำกึ่งระหว่างรักสนุกกับความอยากพักผ่อน มีผู้เรียกร้องให้มีการรำวง ฉอ้อนยังไม่เคยรำเลยเพราะเป็นของใหม่ของชาวภาคกลาง และในภาคตะวันออกก็เป็นความสนุกของชาวบ้านมากกว่า แต่มีคนบอกฉอ้อนว่าท่านผู้ใหญ่ขอให้นายทหารและครอบครัวลงเล่นกันบ้าง ฉอ้อนผู้รักสนุกปล่อยใจให้สนุก นั่งดูเขารำกันก่อนและนึกอยากรำเองบ้างอยู่ในใจ
ขณะหนึ่งฉอ้อนก็สังเกตว่าขุนเวทเข้ามาขอให้หล่อนรำวงด้วย หล่อนลืมความก้าวร้าวเมื่อตอนหัวค่ำของเขาเสียแล้ว หล่อนไม่แสดงความรังเกียจเลย ออกไปรำกับเขาด้วยใจที่อยากเรียนอยากลอง และอยากสนุก พอคนร้องหยุดร้องหล่อนก็กลับมานั่งยังที่ ท่านผู้ใหญ่ก็ลุกขึ้นพอดี เรียกผู้บัญชาการกองพลให้ขึ้นเรือนไปกับท่าน ทำให้เข้าใจว่าจะมีการปรึกษาราชการกันอีก โดยไม่รู้ตัวว่าเขามาจากไหน ฉอ้อนเห็นสามีมายืนเคียงเก้าอี้หล่อนกระซิบอย่างเป็นคำสั่งว่า “ฉอ้อนกลับบ้านไป” หล่อนจึงรีบลุกขึ้นทันที การอบรมศึกษาของฉอ้อนทำให้หล่อนรู้จักว่าเมื่อใดควรทำตามคำสั่งอันไหนทันที หล่อนออกเดินไปจากที่นั่ง ในวินาทีต่อมา ก็ได้ยินเสียงโครม หล่อนเหลียวไปดู เห็นเก้าอี้ล้มไปสองสามตัว มีนายทหารคนหนึ่งล้มอยู่กับเก้าอี้ ในวินาทีเดียวกันนั้น วิทูรก็มาถึงตัวหล่อนจับแขนหล่อนพาไปจากสถานที่ที่มีการเลี้ยง พอเดินห่างมาพอสมควรฉอ้อนก็ถาม
“เกิดอะไรกัน คุณ”
วิทูรหัวเราะในลำคอ แต่เสียงน่ากลัวไม่น่าสำเริงสำราญอย่างใด
“ไอ้ธรา มันเข่นไอ้เวทลงไปจมจานกับข้าว มันต้องอย่างนั้น ไอ้คนพรรณอย่างนี้”
“เขาโกรธกันเรื่องอะไร” ฉอ้อนถามโดยซื่อ
/*160ทันทีหล่อนรู้สึกว่าสามีบีบแขนหล่อนอย่างแรงจนหล่อนร้องออกมาด้วยความเจ็บ แล้วเขาก็เขย่าแต่ไม่แรงนัก
“อะไร ไม่รู้ตัวหรอกหรือ ฉอ้อนนี่ ก็มันพูดล่วงเกินเรา ล่วงเกินท่าน แล้วยังมาทะลึ่งขอให้น้องออกไปรำวง ไอ้ธรามันทนไม่ได้ มันฉลาด มันบอกฉันว่าอย่าทำเอง มันจะจัดการให้”
ฉอ้อนเดินใจเต้น ตัวสั่น กลับไปยังเรือนพัก พอไปถึงหล่อนก็รีบเข้าห้องน้ำ ทำกิจในห้องน้ำนานกว่าจำเป็นหลายนาที จนสามีร้องให้ออกมาเพื่อเขาจะใช้ห้องบ้าง หล่อนจึงออกมา หล่อนดีใจที่เขาเข้าห้องน้ำเมื่อหล่อนออกมาแล้ว หล่อนรีบหวีผม ทาแป้ง เข้านอน ไม่อยากเห็นหน้าสามีและไม่อยากให้เขาพูดอะไรกับหล่อนในคืนนั้น
บัดนี้ขุนเวทคนนี้ ก็ไม่ได้ทราบข่าวคราวเกี่ยวกับเขามานานแล้วเหมือนหลวงพินาศ เขายังมีชีวิตอยู่หรือตายแล้วฉอ้อนก็ไม่ทราบ
หลังจากเหตุการณ์ที่เกิดในคืนนั้นแล้ว วิทูรจึงย้ายไปอยู่ลำปาง ที่เมืองนี้ เขาได้เลื่อนทั้งยศทั้งตำแหน่ง ณ ค่ายทหารนั้น มีผู้บัญชาการคนเดียวที่มีตำแหน่งสูงกว่าเขา จึงเป็นที่เห็นชัดว่าเขาไม่ได้ถูกย้ายด้วยเหตุวิวาทกับขุนเวทอาวุธ
คุณธรา บัดนี้มียศเป็นนายพล ดูเหมือนจะเป็นพลโทปีนี้เอง นับแต่เหตุการณ์ที่จังหวัดอุบลฯ คุณธราไม่เคยห่างไปจากวิทูรเลย วิทูรย้ายไปอยู่ลำปางได้สักสามสี่เดือน ธราก็ย้ายตามไป ฉอ้อนเริ่มจะเชื่อคำพูดทีเล่นทีจริงของสามีว่าเขามีมนตร์เปิดประตูถ้ำ จะเป็นผู้บังคับบัญชาชั้นสูง คนไหนที่คอยประสิทธิประสาทพรให้แก่เขาคอยทำตามคำขอร้องของเขา หล่อนไม่อาจเดา ท่านนายใหญ่สุดนั้น หล่อนได้เคยพบโดยใกล้ชิดสองสามครั้งแล้ว ท่านมีความกรุณาเมตตาฉอ้อนมาก ท่านชมฉอ้อนด้วยสายตาและด้วยคำพูด ท่านบอกแก่วิทูรว่า “ภรรยาของคุณนี่ น่าเอ็นดู” เมื่อได้พบท่านเป็นครั้งแรกที่อุบลราชธานี และท่านได้มาตรวจราชการที่ลำปาง ฉอ้อนได้มีโอกาสรับรองท่านเต็มที่ ในฐานะเจ้าของบ้าน เพราะภรรยาท่านผู้บัญชาการอยู่กรุงเทพฯ การต้อนรับเป็น/*161ที่สบใจท่านและท่านได้ออกมาชมฉอ้อนอีกว่า “คุณฉอ้อนนี่น่ารักจริงๆ คล่องแคล่วฉลาดเฉลียว สมเป็นเมียนายทหารผู้ใหญ่”
ที่ลำปางนี้หล่อนนึกขึ้นได้ว่า หล่อนได้ทำความรู้จักกับคนอีกหลายคนที่ดูเหมือนจะมีเรื่องราวเกี่ยวข้องกับชีวิตของหล่อนและสามี นายพันตรีประชา สิงหปาลิน คนหนึ่งละ ตั้งแต่วันแรกที่พบกับประชาและสุภาณีภรรยาเขา ฉอ้อนก็ไหวตัว ทีท่าของประชาแสดงว่าเขาไม่พึงใจที่จะอยู่ใต้บังคับบัญชาวิทูรอีกคนหนึ่ง เหตุผลพอเดาได้ เขาเป็นนายร้อย เขารับราชการก่อนวิทูร ๓ ปี แต่เขาพลาดโอกาสในกรณีพิพาทอินโดจีน เขาไม่ได้แสดงความสามารถในคราวนั้น วิทูรจึงล้ำหน้าเขาไป นอกจากนั้น วิทูรยังได้รับความสนับสนุนพิเศษ ได้เลื่อนขึ้นเร็วกว่านายทหารรุ่นเดียวกันอย่างเห็นชัด ทุกคนในค่ายดูเหมือนจะเดาได้ทั้งนั้น มีเสียงพูดเข้าหูฉอ้อนและวิทูรหลายครั้ง
ถ้ามิตรสหายหรือเพื่อนร่วมงานแสดงออกถึงเรื่องที่เขาได้เลื่อนตำแหน่งเลื่อนยศเร็วกว่าคนอื่น วิทูรไม่เคยมีอาการว่ารำคาญแก่ความริษยา ตรงกันข้ามเขามักซ่อนยิ้ม ความริษยาเป็นประดุจคำสรรเสริญในทางอ้อม เขาชอบยกภาษิตจากหนังสือเล่มหนึ่งมากล่าวให้ฉอ้อนฟัง “อำนาจวัดได้ด้วยจำนวนศัตรู”
ฝ่ายสุภาณีก็มีอะไรในตัวที่ทำให้เห็นว่าไม่เหมือนกับภรรยาของนายทหารอื่นๆ ทั่วๆ ไป ที่เป็นเช่นนั้นอาจเป็นเพราะสุภาณี เป็นข้าราชการครูอยู่ที่โรงเรียนสตรีประจำจังหวัด อีกทั้งมีปริญญาจากมหาวิทยาลัย มีเสียงกระซิบกระซาบกันทั่วๆ ไปเช่นเดียวกับสามีถูกกระซิบ ว่า เป็นคนหยิ่ง แต่ในสายตาของฉอ้อน แลไม่เห็นว่าสุภาณีหยิ่งผิดปรกติจากคนทั้งหลาย สุภาณียิ้มหัวในเวลาที่คนอื่นๆ ยิ้ม ทำกิริยาไหว้ตามโอกาสที่ทุกๆ คนทำ เมื่อมีการเลี้ยงอาหารกันตามธรรมดา หรือมีการรับรองแขกจากกรุงเทพฯ สุภาณีก็มาร่วมเหมือนคนอื่นๆ ฉอ้อนพยายามสังเกตว่าเหตุไฉนสุภาณีจึงถูกว่าหยิ่ง เมื่อสังเกตดูนานพอควร แล้วก็ตัดสินว่าเป็นความอุปาทานของเพื่อนภรรยานายทหาร จึงกล่าวปรารภกับสามี แต่วิทูรว่า
/*162“แกมีอะไรหยิ่งๆ จริง ดูให้ดีๆ เถอะ”
“คุณ” ฉอ้อนค้านทันที “ถ้าคนหยิ่งไม่ต้องดูๆ ไปจะเห็นหยิ่ง มีแต่ทีแรกเห็นหยิ่ง แล้วคุ้นกันเข้าก็เห็นว่าเปล่า”
“ดูฉอ้อนชักฉลาดมากขึ้นทุกวันแล้ว” สามีหล่อนกล่าว นี่ซิ น้ำเสียงของเขา เขาพอใจหรือไม่พอใจเล่า
“พี่พูดนี่พูดว่า หรือพูดอย่างไรกันแน่” ฉอ้อนซ่อนความน้อยใจไว้ไม่ได้
“ไม่ได้ว่า” เขาแก้ “ไม่ได้ตำหนิหรอก แต่มันจริง ฉอ้อนช่างสังเกตอะไรมากทีเดียว”
หล่อนเข้าไป “ฉอ้อน” เขาคือเข้าไปนั่งเอาลูกคางอันค่อนข้างแหลมน่าเอ็นดูของหล่อนขึ้นวางบนบ่าเขาและเอาแก้มเกลือกที่คอของเขานิดหนึ่ง เขาก็หันมารวบตัวหล่อนเข้าไว้ในวงแขน นิ่งอยู่ในท่านั้นนานพอสมควรแล้วฉอ้อนก็พูดขึ้น
“ฉอ้อนนี่ไม่ชอบคนอุปาทานกับเรื่องนิดเรื่องหน่อย รู้สึกว่าไม่มีเรื่องก็ทำให้เป็นเรื่องขึ้น”
“ก็เรื่องของผู้หญิงนะและ” เขาว่า “ไม่ค่อยมีงานการทำ ก็เลยต้องหาเรื่องขึ้นมา”
“นั่นน่ะซี อย่างคุณสุภาณี เขามีงานทำ เขาก็หมกมุ่นกับงาน ไม่มีเวลามามั่วสุมนินทาคนโน้นคนนี้ ก็เลยถูกว่าหยิ่ง” ฉอ้อนว่า
“ฉอ้อนนี่ดูเหมือนจะนับถือคนมีปริญญาอะไรอย่างนั้นใช่ไหม” วิทูรพูด
“ก็เขาไม่น่านับถือหรือคะ” ฉอ้อนว่า “แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าฉอ้อนดูถูกคนไม่มีปริญญา ฉอ้อนก็ไม่ได้ร่ำเรียนสักแค่ไหน”
การสนทนาเรื่องสุภาณีจบลงเพียงแค่นั้น สำหรับสามีภรรยา เพราะมีกิจกรรมอื่นที่น่าอภิรมย์มากกว่า
แต่อีกประมาณสัปดาห์หนึ่ง วิทูรกลับจากทำงานมาถึงที่พัก ฉอ้อนเข้า/*163ไปดูแลให้เปลี่ยนเครื่องแต่งตัว และช่วยเก็บเสื้อผ้าในห้อง วิทูรก็เอ่ยขึ้น
“คนดีของฉอ้อน เขามีปริญญาความรู้ความฉลาดแล้วเขาทำอะไรรู้ไหม ค้าทับทิมหนีภาษี”
“คุณสุภาณีน่ะรึคะ” ฉอ้อนถามตกใจนิดหน่อย
“นั่นและ” วิทูรว่าพลางหัวเราะ
“แล้วทำไมคุณไปรู้เขาได้” ฉอ้อนถาม
วิทูรเดินไปที่แขวนเสื้อนอก ล้วงในกระเป๋าแล้วควักห่อกระดาษสีขาวออกมา เขาคลี่กระดาษออกแล้วยื่นให้ภรรยาดู ในนั้นมีทับทิมเม็ดสีชมพูน้ำใสขนาดเท่าเล็บหัวแม่มือของวิทูร เขาส่งห่อให้หล่อน และยิ้มมองดูหน้าหล่อน
“คุณไปเอามาทำไมคะนี่” ฉอ้อนถาม
“ของน้อง” เขาตอบ “เอาไว้ทำอะไรดี แหวนก็โตเกินมือไป ทำจี้ห้อยคอหรือยังไง หรือจะส่งไปให้ชะเอม”
ฉอ้อนมองดูเขายังงง “คุณไปซื้อมาหรือคะ เท่าไหร่”
เขาส่ายศีรษะพลางหัวเราะในลำคอ “ไม่ต้องซื้อ เขาให้”
“เอ ทำไมเขาถึงให้ ของอย่างนั้นมันแพงไม่ใช่หรือ” ฉอ้อนถามอย่างสงสัย
“ก็เราขอเขาก็ให้ซี” วิทูรตอบ สีหน้าของเขาแสดงว่ารู้สึกสนุก
“ใครกันละนี่ แล้วทำไมเขามาให้เรา” ฉอ้อนถามอีก
“ก็เพราะของมันหนีภาษี เขาถึงให้เรา” วิทูรบอก และในอารมณ์สนุกอย่างเดิม เขาก็ว่า “นี่ อย่าทำซักเป็นตำรวจ เขาให้ก็เอาก็แล้วกัน ส่งไปให้ชะเอมและดี แล้วก็ แล้วก็ มันก็ไม่ได้แพงอย่างฉอ้อนคิดหรอก แถวเมืองนี้ราคาไม่กี่สตางค์” พอเขาพูดจบ ตัวเขาก็ออกไปนอกห้องแล้ว และไม่ช้าเขาก็ออกจากที่พักไปสโมสร
ฉอ้อนเก็บทับทิมเม็ดนั้นไว้ หล่อนรู้ว่าทับทิมชนิดนี้มาจากประเทศพม่า คนในภาคเหนือเคยรู้เคยเห็นกันอยู่ทั่วไปแต่หล่อนไม่เข้าใจว่า วิทูรหมายความว่าอย่างไรที่ว่าสุภาณีค้าของหนีภาษี แล้วทำไมวิทูรจึงมีทับทิมมาให้หล่อน
/*164ต่อมาสองสามวัน ฉอ้อนก็มีโอกาสพบสุภาณีสองต่อสอง เป็นปรกติของภรรยานายทหารขณะนั้นถ้ามีผู้ใดเจ็บไข้ โดยเฉพาะเด็กๆ ในครอบครัว เป็นไข้หรือเป็นหวัดหลายๆ คนพร้อมกัน ออกจะเหลือกำลังพี่เลี้ยงจะดำเนินงานไปโดยสะดวกก็มีการให้ขอยืมพี่เลี้ยงกันและมีผู้หนึ่งผู้ใดอาสาพาลูกๆ ที่ยังไม่เจ็บไปเที่ยวเล่นที่บ้านนั้นบ้านนี้เสียบ้าง พอประทังความวุ่นวายที่เรือนพัก ซึ่งตามปรกติ ถึงแม้ชั้นผู้บังคับกองพันก็ไม่มีที่ทางกว้างขวาง ฉอ้อนทราบว่า ครอบครัวของคุณนายขจรเกิดความลำบากเรื่องลูกเจ็บหลายคน จึงไปเยี่ยมเพื่อจะได้ทราบว่ามีอะไรที่อาจช่วยเหลือ เมื่อไปถึงที่พักก็พบสุภาณียืนอยู่ที่หัวบันไดเรือนนั้นพอดี
ทราบจากเจ้าของบ้านผู้มีความวุ่นวาย ว่ามีคนช่วยเหลือเป็นอย่างดีแล้ว ฉอ้อนใช้วาจาเยี่ยมเยือนอีกสองสามคำก็ลากลับ สุภาณีก็ลากลับด้วย บอกว่า จะไปโรงเรียน ฉอ้อนเห็นเป็นโอกาสก็เลยถามว่า ทำไมไปโรงเรียนสาย สุภาณีว่าไปถึงโรงเรียนแล้ว ขออนุญาตกลับมาธุระและเยี่ยมคุณนายขจร ฉอ้อนก็แทรกเข้าไปในคำสนทนา
“คุณสุภาณีคะ คุณวิทูรเขาซื้อทับทิมไปจากคุณสุภาณีเม็ดหนึ่งหรือคะ ถามเป็นส่วนตัว เพราะเขาไม่ยอมบอกราคา”
สุภาณีก้มหน้าลงทันที เมื่อเงยขึ้นมาแล้ว ทำสีหน้ายิ้มตอบว่า “คุณวิทูรไม่ได้ตกลงว่าจะซื้อหรอกค่ะ แต่ดิฉันบอกให้เอาไป ถ้าไม่ตกลงซื้อก็เอามาคืนได้ เมื่อไหร่ๆ ก็ได้ค่ะ”
“แต่ถ้าไม่ทราบราคา ดิฉันก็ตัดสินใจไม่ได้ซิคะ” ฉอ้อนว่า “คุณวิทูรก็ว่าไม่เป็นไรๆ พิลึกละ”
สุภาณีกลืนอะไรในลำคอหลายที แล้วกระซิบ “นี่คุณฉอ้อน ฉันบอกคุณแล้วคุณอย่าเอะอะไปนะ ดีไม่ดีกลายเป็นเรื่องใหญ่ คุณวิทูรเขาบอกว่าเขาให้คุณ ก็ให้มันเป็นเขาให้คุณ ราคาไม่ต้องพูดกันหรอก ทับทิมเม็ดนั้นน่ะ มีพรรคพวกหนีภาษีเอามาขายให้ดิฉัน ดิฉันรับซื้อมันก็ผิดกฎหมายเหมือนกัน แต่มันเรื่องเล็กน้อย เป็นคนรู้จักกัน ไอ้เราถึงกับไปบอกตำรวจมันก็จะเถนตรงจนเกินไป เขามาอ้อนวอนให้ซื้อเขา ไม่งั้นเขาก็จะขาดทุน ดิฉันก็ซื้อไว้สี่เม็ด ถ้าปรกติเราก็ซื้อไม่ได้ แล้วคุณวิทูรไปที่บ้านพักวันนั้น ก็เลยเอาออกมาอวดกัน เขาก็เลยขอซื้อไปบ้าง เอาเก็บไว้ก่อนเถิดค่ะ รับรองว่าไม่ทวง”
“ก็คุณซื้อไว้เท่าไหร่ แล้วจะขายเท่าไหร่ล่ะคะ” ฉอ้อนชักจะมีน้ำเสียงรำคาญที่หล่อนซ่อนไว้ไม่ได้
สุภาณีรีบเร่งฝีเท้าเดิน และพอดีมีสามล้อเข้ามาส่งคนในโรงทหาร สุภาณีรีบเรียกสามล้อนั้นมา ขึ้นนั่งแล้วก็พูดแก่ฉอ้อนอย่างค่อนข้างละล่ำละลัก “ดิฉันให้คุณก็แล้วกัน คุณฉอ้อนมันไม่เท่าไหร่หรอก”
ฉอ้อนยืนมองตามสามล้อของสุภาณีไปอย่างงุนงง ถึงแม้ในเวลานั้น จะมีประสบการณ์ในชีวิตไม่เท่าใด แต่ฉอ้อนก็เข้าใจได้ว่า วิธีอย่างนี้คือการติดสินบน หรือให้ของปิดปาก ฉอ้อนรู้สึกผิดหวังมาก เพราะในใจของหล่อน มีความนับถือคนมีความรู้ซ่อนอยู่ ในเมื่อสุภาณีผู้ซึ่งหล่อนเตรียมพร้อมที่จะนับถือมาเป็นคนที่ไม่น่านับถือ เช่นนี้ฉอ้อนก็รู้สึกว่าโลกน่าอยู่น้อยลงไป
ในเวลาเย็น เมื่ออยู่กันสองต่อสองกับสามีก่อนเข้านอน ฉอ้อนก็ถามเรื่องทับทิมอีก “พี่ เรื่องทับทิมน่ะ คุณสุภาณีเขาให้จริงๆ หรือ วันนี้ฉันพบกับเขา เขาทำชอบกล”
“เขาทำยังไง” เสียงของเขาแข็งขึ้นทันที
“ทีแรกเขาบอกว่าคุณไม่ได้ซื้อ บอกว่าให้ฉันเก็บไว้ก่อน แล้วพอฉันซักไปๆ ก็เลยบอกว่าให้”
“นี่ ฉอ้อนขอเสียที บอกอะไรขอให้เชื่อ” วิทูรว่าน้ำเสียงกระด้าง “ไม่ใช่ฉันบอกอะไร แล้วฉอ้อนไปเที่ยวสืบจากคนโน้นคนนี้อีก แล้วก็ยังดีใช่ไหม ฉันได้อะไรฉันก็เอามาให้ฉอ้อน ถ้าทำช่างสงสัยอย่างโน้นอย่างนี้ รู้ไหมที่คนใหญ่คนโตเขาต้องมีเมียน้อยกันน่ะ เพราะเมียน้อยมันไม่เซ้าซี้ ให้อะไรก็พอใจ อย่างฉอ้อนนี่ละ ผัวก็เลยอยากมีเมียน้อย หาอะไรก็เอาไปให้เมียน้อย”
ฉอ้อนยิ่งงุนงงในคำพูดของสามียิ่งขึ้น จากทับทิมหนีภาษีซึ่งเป็นเรื่องผิดกฎหมาย ทำไมไปถึงเรื่องเมียน้อย เมียหลวง ฉอ้อนชักโกรธ จึงถาม
/*166“ก็คุณอยากมีเมียน้อยหรือยังล่ะ เดี๋ยวนี้ใหญ่โตถึงขนาดมีเมียน้อยหรือยัง”
เขาซุกหน้าเข้าไปในหมอน “ง่วงนอนแล้ว อย่าพูดมากเลยคืนนี้ แหม พี่ตั้งใจจะรักฉอ้อนขนาดใหญ่นะ มาทำรู้ฉลาดให้ผิดใจกันได้นี่ ผู้หญิงแบบนี้ละไม่ต้องใหญ่ต้องโตหรอก ทำให้ผัวเที่ยวมีเมียน้อยรู้ไหม”
คืนนี้เป็นคืนแรกในชีวิตสมรส ที่ฉอ้อนร้องไห้เพราะคำของสามี หล่อนรู้สึกว่าไม่ยุติธรรมเลยสักนิดเดียว แต่หล่อนก็ไม่กล้าร้องไห้ให้เขาเห็น เขาซุกหน้าในหมอนใบหนึ่ง หล่อนซุกอีกใบหนึ่ง ไม่เป็นปากเสียงกันต่อไป
แต่ในวันรุ่งขึ้น เขาก็พยายามเกลื่อนรอยร้าวด้วยการชวนหล่อนไปเที่ยวหมู่บ้านที่ทอผ้าไหม เขาตามใจให้ฉอ้อนซื้อหรือไม่ซื้อสีใดเนื้อใด หล่อนจะต่อราคาหรือไม่เขาก็เอออวยไปด้วย เขามีนัยน์ตาดูเลือกสีได้เหมาะแก่ตัวหล่อนมาแต่เดิมแล้ว หล่อนก็ขอความเห็นเขาเป็นการเอาใจด้วย ชะรอยจะเป็นเพราะหล่อนรักเขามากเกินไปเอาใจเขาเกินไปกระมัง เขาจึงมีลักษณะอาการอย่างที่เป็นอยู่อย่างนี้ แต่ว่าเขาเป็นอย่างไร ฉอ้อนก็ไม่รู้แจ้งแก่ใจตนอีกนั่นเอง และฉอ้อนจะหาใครช่วยขบคิดอะไรก็ไม่มี ฉอ้อนรู้ว่าถ้าหล่อนเอ่ยปากเรื่องที่อยู่ภายในใจออกมาเป็นถ้อยคำ จะมีคนแนะว่า “อย่าคิดมาก” หรือมิฉะนั้นก็จะมีคำเยินยอ “โถ ท่านกับท่านรองน่ะ ใครๆ เขาก็ว่าน่าอิจฉา จะหาคู่ไหนเหมือน ลูกท่านก็น่ารักเจ้าค่ะ” ลงเสียงที่ “น่ารัก” อย่างค่อนข้างแหลมเพื่อให้น่าเชื่อ หรือมิฉะนั้นก็ “เมียที่ยุ่งมาก คิดนั่นคิดนี่ พอที่ผัวเขาจะอยู่ดีๆ เขาก็เลยรำคาญ บางทีไม่มีเรื่องก็เลยมีขึ้น” แต่ฉอ้อนก็อดคิดไม่ได้ หล่อนอดได้ที่จะไม่ทำตัวให้เป็นทุกข์ เพราะหล่อนรู้ว่าหล่อนยังไม่ถึงเวลาที่จะทุกข์ แต่เวลานั้นจะมาถึงเมื่อไหร่หรือไม่ ฉอ้อนได้เล่าเรียนน้อยก็จริง แต่ประวัติการณ์ของประเทศไทยภายในเวลา ๒๐ กว่าปีนี้ เกิดขึ้นใกล้ๆ ตัวใกล้ใจของหล่อน ที่จะเกณฑ์ให้หล่อนเป็นคนล่องลอยอยู่กับสร้อยทับทิม และสายสะพาย และคนแวดล้อม ซึ่งมีมาแต่คำหวานกับคำร้องขอความช่วยเหลือต่างๆ จึงออกจะผิดวิสัยที่หล่อนจะปฏิบัติได้
บทที่ ๑๓
/*167เมื่อสงครามญี่ปุ่น หรือที่เรียกว่า สงครามมหาเอเซียบูรพาเกิดขึ้น ฉอ้อนกับสามียังอยู่ที่ลำปาง หน่วยทหารที่นั่นได้ค่อยๆ ขยายขึ้นเรื่อยๆ ฉอ้อนแลเห็นได้ง่ายว่า สามีได้รับความไว้วางใจ และความรับผิดชอบมากขึ้นเป็นลำดับ ในวันที่ศัตรูเข้าบุกรุกประเทศ วิทูรก็เหมือนกับชายหนุ่มทั่วๆ ไป ที่มีความเจ็บแค้นและเสียดายเอกราชของชาติ จนกระทั่ง ในเวลากลางดึกก็ลุกขึ้นนั่งคำรามในคอเหมือนคนที่ครึ่งหลับครึ่งตื่น ฟังเสียงเป็นครึ่งมนุษย์และอมนุษย์ ฉอ้อนรู้สึกเห็นใจและสงสาร หล่อนต้องเข้าไปกอดเอวเขาไว้ และปลอบให้ลงนอนเหมือนเขาเป็นลูกคนหนึ่ง ขณะนั้นฉอ้อนก็มีครรภ์อยู่ด้วย ความกังวลใจว่าประเทศชาติจะต้องภัยสงคราม และครอบครัวจะกระจัดกระจายก็มีอยู่มากในใจ แต่ก็ไม่เป็นอารมณ์รุนแรงเหมือนของสามี แต่วันคืนค่อยผ่านไป ความรู้สึกของวิทูรดูค่อยคลายความรุนแรง และในไม่ช้า เขากลับมีความหวัง เขาบอกแก่ฉอ้อนเมื่อญี่ปุ่นตีได้สิงคโปร์อย่างง่ายดายว่า ถึงหากญี่ปุ่นจะไม่เป็นมหามิตรที่แท้จริงตามที่โฆษณา การตัดสินใจของรัฐบาลที่ให้ญี่ปุ่นผ่านประเทศโดยไม่ต่อสู้ต่อไป เป็นการตัดสินที่ถูกต้องสำหรับประโยชน์ของประเทศ ฉอ้อนไม่/*168สามารถจะโต้แย้งกับเขาได้ในเรื่องเช่นนี้ หล่อนได้แต่ยินดีที่เหตุการณ์ไม่ร้ายแรงเท่าที่หวาดหวั่น และยินดีมากที่เด็กในครรภ์ดูจะโตวันโตคืน แข็งแรงเหมือนลูกคนที่แล้วๆ มา แล้วฉอ้อนก็คลอดลูกหญิงคนเล็กซึ่งต่อมาเรียกกันว่าเป๊าะ และมีชื่อเป็นทางการว่า เชิญสวัสดิ์
ปี พ.ศ. ๒๔๘๕ เป็นปีที่มีอะไรประหลาดๆ เกิดขึ้นในประเทศหลายอย่าง แต่ฉอ้อนจำสภาพของบ้านเมืองในปีนั้นได้โดยสัมพันธ์กับความเจริญเติบโตของหนูเป๊าะทั้งนั้น ก่อนอื่นพอคลอดหนูเป๊าะ และมีปัญหาว่าควรจะตั้งชื่อว่าอย่างไร ฉอ้อนก็ระลึกถึงคุณเกริน ลูกชายคนที่คุณเกรินให้ชื่อว่า ไชยเภรี นั้นเป็นเด็กน่ารักมากในสายตาของฉอ้อนและของฉอเลาะพี่สาว แต่วิทูรไม่ค่อยจะนิยมลูกคนนี้นัก เด็กคนนี้เป็นเด็กใจอ่อนไม่สมชื่อ วิทูรเคยตั้งข้อสังเกตว่า ถ้าหากได้ชื่ออย่างที่เขาตั้งใจไว้ อาจมีลักษณะเข้มแข็งกว่าที่มีอยู่ เมื่อฉอ้อนรู้สึกว่าพ่อไม่ค่อยรักลูกชายคนเล็กเท่าลูกคนโต ฉอ้อนก็ยิ่งเอ็นดูลูกคนเล็กเพิ่มขึ้น ชื่อเรียกเล่นของเขาคือ กลอง ซึ่งเขาเรียกได้ชัดถ้อยชัดคำทั้งที่เขาพูดภาษาของถิ่นเหนืออยู่ตลอดเวลา ทำให้ฉอ้อนรำลึกถึงคนที่ตั้งชื่อเขาบ่อยๆ แต่เมื่อลูกสาวคนเล็กเกิดมาหล่อนยิ่งระลึกถึงเขามากขึ้น
เมื่อหล่อนถามสามีถึงคุณเกริน เขาก็เล่าให้หล่อนฟังอย่างภูมิใจในเพื่อนของเขา “ฉันอิจฉาเกรินจนแทบจะหายใจไม่ออก เขาได้สู้กับญี่ปุ่นอย่างเต็มฝีมือ เวลานี้เขาอยู่กรุงเทพฯ มีลูกปืนอยู่ในตัวเท่าไหร่ก็ไม่รู้ เขาต้องค่อยๆ ผ่าออกทีละสองสามลูก ขืนผ่าออกหมดคงหมดแรงตายกันตรงผ่า ทำไมหมอนี่ถึงโชคดีอย่างนั้นก็ไม่รู้”
“คงจะได้ยศได้ตำแหน่งใหญ่ๆ ละซีนะทีนี้” ฉอ้อนแสดงความหวังโดยไม่อิจฉาเลย “เออ ลูกเมียเขาเป็นยังไงเป็นใครที่ไหน”
“ไม่รู้ ไม่เห็นใครเล่าเรื่องเมียเกรินว่าเป็นยังไง”
ฉอ้อนอยากได้ข่าวเพื่อนเก่าของสามีมากกว่านั้น แต่ในสมัยสงครามไม่มีทางจะติดต่อกันได้ง่ายๆ ข่าวคราวจากคุณแจ๋วไม่มีเลย ตั้งแต่ย้ายมาอยู่ลำปาง ฉอ้อนไม่มีโอกาสถามถึงคุณแจ๋วจากผู้ใด และฉอ้อนก็มีภาระของภรรยา/*169นายทหารผู้ใหญ่เพิ่มขึ้น ลูกก็เพิ่มภาระให้ฉอ้อน แม้แต่คุณพ่อและแม่ ฉอ้อนก็ส่งข่าวอย่างไม่สม่ำเสมอและท่านก็ส่งข่าวให้ฉอ้อนอย่างไม่สม่ำเสมอเช่นกัน ครั้งหนึ่งได้ยินว่า มีเครื่องบินของฝรั่งมาทิ้งระเบิดที่เพชรบุรี ฉอ้อนตกใจรีบเขียนจดหมายไปถามข่าวคุณพ่อและแม่ เขียนไปถึงหลวงกล้าฯ ด้วย เผื่อว่าจดหมายจะไปไม่ถึงบิดามารดาหล่อน และยังถามไปทางกรุงเทพฯ อีกด้วย แต่ปรากฏว่าข่าวที่ได้รับคลาดเคลื่อน ยังไม่มีศัตรูมารบกวนภาคใต้ของประเทศไทยเลย
ศัตรู ฉอ้อนอดที่จะรำคาญคำนี้ไม่ได้ ถึงแม้ว่าหล่อนจะยอมรับว่าหล่อนไม่มีความรู้พอ ที่จะวินิจฉัยเรื่องการเมืองระหว่างประเทศ ในตอนแรกคำว่า ศัตรู หมายถึง ญี่ปุ่น แต่ต่อมา ศัตรู หมายถึงฝรั่งอังกฤษและอเมริกัน ฉอ้อนคิดว่าฝรั่งเป็นศัตรูของญี่ปุ่นต่างหาก ไม่ใช่ศัตรูของไทยแม้แต่นิดเดียว ยิ่งอเมริกาแล้ว ฉอ้อนเชื่อไม่ได้เสียเลยว่าเป็นศัตรูของไทย แต่วิทูรได้ทำให้หล่อนเข้าใจว่าในยามคับขันของประเทศชาติ ความรู้สึกส่วนตัวทั้งมวลจะนำมาปะปนเหตุผลทางการเมืองไม่ได้ ที่จริงนั้น วิทูรเชื่อมาตั้งแต่เริ่มสงครามในยุโรปว่าฝ่ายอักษะต้องชนะแน่ แต่เมื่อญี่ปุ่นเข้ามาย่ำยีไทย เขาเองก็ลืมเหตุผลเสียชั่วคราวมีแต่ความคุมแค้น แต่แล้วเขาก็บอกแก่ภรรยาว่า เขาก็หักห้ามอารมณ์ได้ และฟังแต่เหตุผล ในเมื่อไทยจำเป็นต้องร่วมมือกับญี่ปุ่น เขาก็จะพยายามทำตนให้สอดคล้องกับความจำเป็น และคำว่า ศัตรู จะต้องคิดว่าคือ ฝรั่ง โดยเฉพาะอังกฤษ ส่วนอเมริกาซึ่งเขาก็เคยนิยมอยู่มากนั้นก็จะลืมเสียชั่วคราว เพราะการยุทธ ได้แสดงให้เห็นว่าอเมริกามีความสามารถทางอื่น แต่ในการรบยังหาความสามารถไม่ได้
ฉอ้อนทำตามคำของสามีได้ง่าย เพราะสภาพแวดล้อมช่วยให้ทำเช่นนั้น ในภาคเหนือ ไทยจำต้องทำตัวเป็นศัตรูแก่อังกฤษเตรียมพร้อมที่จะเข้าไปยึดดินเดนของอังกฤษโดยเฉพาะดินแดนพี่น้องร่วมเผ่าพันธุ์ ซึ่งถูกอังกฤษกดขี่เอาเป็นเมืองขึ้นมาเป็นเวลานาน เมื่อฉอ้อนคลอดลูกคนสุดท้องแล้ว การตระเตรียมของทหารไทยที่จะไปทำการยุทธในดินแดนของศัตรูก็ขึงขันขึ้น
/*170ระหว่างที่ทางทหารตระเตรียม พิจารณาตัวบุคคลว่านายทหารผู้ใดจะนำกำลังเคลื่อนย้ายเข้าไปในดินแดนของพี่น้องไทยใหญ่ วิทูรก็ได้รับข่าวว่าขุนเทพศาสตร์บิดาป่วยหนัก เขาได้หารือกับผู้บังคับบัญชาว่าเขาจะทิ้งราชการระหว่างความคับขันไปดูแลผู้มีพระคุณ หรือจะอยู่ทำหน้าที่ผู้บังคับบัญชาซึ่งก็เป็นที่เข้าใจกันอยู่ว่า มักจะฟังเสียงวิทูรอยู่มาก ก็อนุญาตให้ตัดสินใจเอง เมื่อปรึกษากับผู้ร่วมใจสองสามคน มีพันตรี ธราคนหนึ่ง วิทูรก็มาบอกแก่ภรรยาว่าจะไปกรุงเทพฯ นอกจากจะได้เยี่ยมบิดาและช่วยเหลือเท่าที่จะทำได้ ก็มีราชการที่จะต้องปรึกษากับผู้บังคับบัญชาการที่สูงขึ้นไปในพระนครด้วย
วิทูรไปกรุงเทพฯ ประมาณสองสัปดาห์กว่าๆ การเดินทางไม่สะดวกทำให้เขากลับขึ้นไปลำปางช้ากว่าที่เคยในยามปรกติ เมื่อเขากลับไปถึงค่ายทหารที่ลำปาง เขาได้นำเงินจำนวน ๑,๘๐๐ บาทขึ้นไปยื่นให้แก่ภรรยา
“พี่วงศ์ฝากมาให้ฉอ้อน” เขาบอกเมื่อได้รับขวัญกันอย่างแช่มชื่น “เงินนี้เป็นของฉันหรอก แต่พี่วงศ์เป็นคนเก็บรวบรวมให้ ฉันอนุญาตให้พี่วงศ์เก็บผลประโยชน์จากที่สวนของฉันที่คุณพ่อให้ คือหมายถึงเผื่อท่านเป็นอะไรไประหว่างที่ฉันจะขึ้นไปเชียงตุง เงินนี้ขอให้น้องทำอย่างนี้นะ อย่าลืมเป็นอันขาด คือเอาไปให้นายโกที่ในตลาดสัก ๑,๘๐๐ ให้เขาซื้อทองให้ พี่วงศ์บอกว่าระหว่างสงครามนี้ คนที่ไม่ค่อยซื้อทองขายทอง จะไม่มีอะไรติดตัวเพราะราคาของขึ้นไปๆ ทุกวัน ฉันเป็นทหาร ไม่ค่อยเข้าใจอะไร แต่ขอให้ฉอ้อนเชื่อพี่วงศ์ พี่วงศ์น่ะชำนาญเรื่องตลาดมาตั้งแต่เป็นเด็กสาว ๆ รุ่นๆ ทีนี้นายโกนี่ ฉันเคยมีบุญคุณแก่เขา ไว้ใจได้เต็มที่ เอาเงินไปให้บอกว่าฉันสั่งให้คอยซื้อทองขายทองแทนฉอ้อน เมื่อมีกำไร ให้เอาเงินมาให้ใช้บ้าง เพราะเงินเดือนชักจะไม่พอกินเข้าทุกทีๆ แล้ว นายโกแกจะติดต่อกับลูกน้องของแกทางกรุงเทพฯ ให้ฉอ้อนเอง ลูกน้องของนายโกรู้จักกับพี่วงศ์เป็นอย่างดีเหมือนกัน เข้าใจไหมนี่”
ฉอ้อนไม่เข้าใจ แต่ถึงอย่างไรหล่อนก็ไม่ขัดขืนสามี เงินของเขา เขาอุตส่าห์เป็นห่วงลูกเมียถึงเพียงนี้ หน้าที่ของหล่อน มีอยู่เพียงดูแลลูกให้ดีที่สุด ขยันและประหยัดอย่างที่สุด ส่วนนายโกซึ่งฉอ้อนก็เคยรู้จักแล้ว เขาจะซื่อสัตย์/*171สุจริตอย่างที่สามีไว้ใจหรือไม่ ฉอ้อนจะมีทางรู้ได้อย่างไร เงินจำนวนนี้เป็นของวิทูร เมื่อเขาเต็มใจมอบให้แก่คนที่เขาเชื่อถือ ฉอ้อนก็ทำตาม
ฉอ้อนไม่แปลกใจนัก และไม่ผิดหวังในการทำธุรกิจกับนายโก ซึ่งภายหลังเปลี่ยนชื่อเป็น โกวิท ตามรัฐนิยม นายโก ทำตนสมแก่ความไว้วางใจทุกประการ ภายในเวลาไม่เกินสองเดือน เขาจะมีเงินมาให้ฉอ้อนสองร้อยบาทบ้าง สามร้อยบาทบ้าง ซึ่งเขาบอกว่าเป็นผลกำไรการซื้อขายทองคำในกรุงเทพฯ เชียงใหม่ และลำปาง ฉอ้อนได้มีเงินจับจ่ายใช้สอย โดยไม่ต้องคับอกคับใจตลอดเวลาที่สามีจากไปราชการในเขตไทยใหญ่ หรือที่มีชื่อเรียกในตอนหลังว่าสหรัฐไทยเดิม มีอยู่คราวหนึ่งที่ฉอ้อนรู้สึกตะขิดตะขวงใจเกี่ยวกับนายโก คือครั้งหนึ่งฉอ้อนเข้าไปในตลาดของจังหวัดลำปาง หล่อนมีธุระเดินผ่านร้านขายทองนายโก ไปโดยไม่ได้ตั้งใจจะไปหาเขา หล่อนเห็นสุภาณีเดินเข้าไปในร้าน ด้วยท่าทีของคนที่คุ้นกับสถานที่แต่ฉอ้อนก็อธิบายแก่ตนเองได้ง่ายๆ ว่าใครๆ ก็ย่อมจะติดต่อกับนายโกในระยะนี้ หรือหากว่านายโกจะค้าของหนีภาษีร่วมกับสุภาณี ก็ไม่น่าประหลาดใจอะไรนัก คนในภาคเหนือถือว่าการเสี่ยงทำธุรกิจเช่นนั้น ไม่ได้ทำความเสียหายให้แก่ใคร เป็นการเสี่ยงกับอาญาบ้านเมืองของตนเองเท่านั้น
เงินที่ฉอ้อนได้รับจากนายโก นอกจากจะได้ช่วยครอบครัวของหล่อนเองแล้ว ยังได้ช่วยครอบครัวของเพื่อนนายทหารอื่นๆ ด้วย ถ้ามีโอกาส ผู้ใดต้องการเงินใช้ด่วน ด้วยความเจ็บป่วยคับแค้นในเรื่องใด ฉอ้อนจะรีบจ่ายเงินให้ยืมบ้างให้เปล่าบ้างด้วยความเต็มใจ
วิทูรได้กลับมาเยี่ยมครอบครัวที่ลำปาง เมื่อเขาจากไปได้ประมาณ ๕ เดือน กลับมาคราวนี้ ฉอ้อนรู้สึกว่าเขาเปลี่ยนไปอีก แต่ก็อย่างเดิม หล่อนบอกให้แจ้งชัดลงไปไม่ได้ว่าเขาเปลี่ยนในด้านไหนอย่างไร ในการแสดงความรักเขาขาดความอ่อนโยนไปบ้าง แต่ก็แน่ละเขาไปอยู่ในแดนกันดาร และห่างจากครอบครัวเป็นเวลานาน จะหวังให้เขาเป็นคนละมุนละไมเหมือนเมื่อครั้งเป็นร้อยโทหนุ่ม และฉอ้อนเป็นสาวน้อยบริสุทธิ์อย่างไรได้ นอกจากเรื่องนี้ เขามี/*172อาการของคนที่สติลอยไปบ่อยๆ มีหลายครั้งที่หล่อนพูดกับเขาและเขาไม่ได้ยิน แต่ก็อีกนั่นแหละ เขาก็มีกังวลมาก เขาบอกแก่ฉอ้อนว่า สงครามกำลังจะเปลี่ยนรูป ฝ่ายอังกฤษ และอเมริกาดูออกจะมีชัยชนะต่อเยอรมันบ่อยขึ้น ทำให้เขาคิดว่า ไทยอาจต้องเตรียมปรับตัวให้เข้ากับสถานการณ์ใหม่ แต่ครั้นฉอ้อนซักถามด้วยความห่วงใยในอนาคตของบ้านเมืองต่อไปเขาก็บอกว่าหล่อนไม่ต้องห่วง “ทางฝ่ายผู้ใหญ่ ท่านไม่ปล่อยให้เราตายเปล่าหรอก ท่านต้องหาทางออกได้”
แต่เขามีท่าทีอะไรอีกที่ทำให้หล่อนสังเกตว่า เขาเปลี่ยน ในการพูดจากับนายทหารบางคน เขามีเสียงค่อนไปข้างแข็งกร้าวในบางโอกาส แต่ก็อีกนั่นแหละ เขาก็มีความรับผิดชอบมาก ย่อมจะคอยอภัยให้แก่ความผิดพลาดเล็กๆ น้อยๆ ไม่ค่อยได้ แต่ในบางโอกาสหล่อนก็ได้เห็นเสน่ห์เดิมที่ทำให้หล่อนรักเขาตั้งแต่แรกเห็น เขาจะยิ้มกับคนบางคน อย่างชนะหัวใจได้ง่ายดาย และพูดจาเล่นหัวอย่างน่าฟังน่าดู แต่แล้วก็อีก ในเวลาที่เขาอยู่คนเดียวและไม่สังเกตว่าหล่อนกำลังพินิจดู เขามีอาการเหมือนคนไตร่ตรองและกำลังพยายามตัดสินใจอะไรอย่างหนึ่ง
ในส่วนครอบครัวทั่วไป โดยเฉพาะการเป็นบิดาของฉอเลาะกับตาฤทธิ์เขาไม่มีอะไรเปลี่ยนแปลง เขามีความสุขมากเมื่อได้อยู่กับลูกและภรรยา และเขานิยมชมชอบเป็นพิเศษ เมื่อเห็นลูกชายคนใหญ่สำแดงตนว่าเป็นคนเข้มแข็ง เช่นไม่ตามใจพี่เลี้ยง พยายามหาทางให้ได้มาในสิ่งที่ตนปรารถนา และพอใจมากเมื่อเห็นลูกทุกคนมีความจำดี และพูดได้เหมาะแก่อายุของตน ตากลองก็มีอะไรน่ารักขึ้นสำหรับพ่อ กลองชอบยืนฟังพ่อพูดได้นานๆ ดวงตาจ้องจับอย่างสนใจ เมื่อวิทูรหันมาเห็นดวงตาเช่นนั้น เขาจะหัวเราะชอบใจ และสัพยอกลูกด้วยการทำทีท่าเหมือนจะชกหน้าบ้าง และยิงปืนบ้าง ซึ่งกลองก็พอใจ หัวเราะเบาๆ อย่างเด็กมีความสุข
วิทูรมาอยู่ที่ลำปางประมาณ ๑๐ วัน เพื่อติดต่อราชการและเยี่ยมครอบครัว สำหรับฉอ้อนดูราวกับว่าเขาอยู่เพียงสองวันก็ต้องจากไป ก่อนจากไป/*173เขาได้เข้าไปหานายโกที่ตลาดด้วยตนเองสองครั้ง ในวันก่อนที่เขาจะจากไปเขากลับมาพร้อมกับเงินสองพันบาท
ฉอ้อนทำตาโตเมื่อเขายื่นธนบัตรซึ่งโดยมากยับยู่ยี่และมีกลิ่นประหลาดๆ ให้แก่หล่อน เขานับให้หล่อนดูเพื่อให้แน่ใจในจำนวน เมื่อเห็นหล่อนยังคงมองดูเงินด้วยความใคร่รู้ เขาก็หัวเราะ
“เออ ฉอ้อนนี่ช่างไม่รู้จักโลกเลย เห็นเงินเท่านี้ก็ตกใจ ฉันไม่ได้ปล้นเจ้าโกมาหรอก”
“คุณไปขอยืมเขามาหรือเปล่า ไม่เอานะ เรื่องเป็นหนี้ ฉันเป็นคนขี้กลุ้มใจ สู้อดดีกว่าเป็นหนี้”
“โง่แล้วยังทำรู้ดี” เขาทำดุ แต่นัยน์ตายิ้มอย่างเอ็นดู “นายโกมันได้กำไรจากเงินของเราที่ให้มันไปลงทุนมากกว่าที่มันให้ฉอ้อน แต่มันไม่กล้าเอามาให้หมด เพราะมันกลัวว่าปุบปับอาจขาดทุนก็ได้ แต่ตอนนี้มันแน่ใจแล้วว่าไม่ขาดทุนแน่ เพราะนอกจากซื้อขายทองคำ ซึ่งเหมือนกับเล่นการพนันกลายๆ แล้วมันยังซื้อผ้าซื้อไหม ซื้อเกลือซื้อน้ำตาล อะไรต่ออะไรอีกร้อยแปดที่มนุษย์ต้องใช้ไม่ว่าจะมีสงครามหรือไม่มี พี่บอกว่าพี่ไปคราวนี้อาจตายก็ได้ ฝรั่งมันอาจเปลี่ยนเป็นฝ่ายรุกไม่ใช่ฝ่ายถอย ดีมิดีเรากลับตัวไม่ทันก็แย่ มันเลยให้เงินมา แต่มันบอกว่าฉอ้อนจะเอาไปฝากไว้ที่มันเหมือนธนาคารอีกก็ได้ จะเอาไว้กับตัวสักเท่าไหร่”
“นายโกบอกคุณเองทุกอย่างรึ คุณซักด้วยตัวคุณเอง หรือว่ามีใครกระซิบบอก” ฉอ้อนลองเดาถาม
“นี่ ฉอ้อน อย่าทำตัวเป็นทนายซักจำเลยเวลาพี่เอาเงินมาให้ ไม่มีเมียที่ไหนเขาประพฤติอย่างฉอ้อน ถ้าไม่อยากให้ผัวโกหกให้ฟัง หรือไม่ก็เอาไปให้เมียอื่น” วิทูรพูดอย่างต่อว่าหน่อยๆ และสั่งสอนระคนกัน “เอาไว้ที่ตัวมากนักเป็นอันตรายเผื่อจะต้องไปไหนมาไหน พี่เอามาให้รู้ให้ดู ฉอ้อนจะเอาไว้เท่าไหร่ เหลือนั้นให้เจ้าโกไว้ มันจะได้ทำทุนซื้ออื่นต่อไป ฉอ้อนจะไปทำเองไม่ได้ เดี๋ยวเสียรู้คนหมด”
/*174“ไม่ใช่ซักพี่อย่างจำเลยหรอก” ฉอ้อนเห็นความจำเป็นที่จะต้องแก้ตัว “คือ อยากรู้ว่า มีใครที่เขาทำการค้ากันบ้าง คนรู้จักตลาดคงไม่มีนายโกคนเดียว เรารู้ๆ ไว้บ้างก็ดี ใช่ไหมคะ” ถามด้วยนัยน์ตาหวานจับใจเขาเหมือนกัน
“ถ้าจะเอ่ยชื่อ ไม่รู้ว่าฉอ้อนจะพอใจหรือไม่พอใจ” วิทูรทำท่าตรึกตรอง “แต่รู้ไว้ก็ดี ฉอ้อนรู้จักโลกเสียบ้างอย่ามัวแต่ทำเป็นลูกศิษย์แหม่มมิชชันนารีลูกศิษย์คนโบราณอย่างท่านเรื่อยๆ ไป คนที่เขาติดต่อกับนายโกและฉลาดทันนายโก ก็มีคุณสุภาณี ที่แรกฉอ้อนก็นับถือแต่แล้วฉอ้อนก็ทำรังเกียจว่าเขาไม่ค่อยดี ที่จริงเขาก็ไม่ได้ทำอะไรเสียหายหนักหนา แต่ฉันเห็นฉอ้อนจะหลงผิดก็บอกให้เสียกลายเป็นฉอ้อนไม่ค่อยชอบไป”
“ก็ไม่เคยไปทำอะไรสักทีค่ะ” ฉอ้อนแก้ตัวอีกครั้งหนึ่ง “เคยเห็นเขาเข้าไปในร้านนายโก ทำท่าทางราวกับเดินเข้าบ้าน แต่อย่างคุณว่า เขาก็ไม่ได้ทำผิดคิดร้ายอะไรหนักหนา ฉอ้อนก็ไม่ถึงกับเกลียดชัง”
“เราอาจพึ่งเขาในเรื่องเงินทองได้บ้างนะ อย่าไปทำรังเกียจอะไรเลย” วิทูรพูดอย่างเรียบๆ “เราไม่ใช่ตำรวจ ทำเป็นไม่รู้ไม่ชี้ ไม่ใช่ธุระของเรา แต่เขาทำประโยชน์ก็แยะ มีคนไทยค้าขายบ้างมันก็ดีใช่ไหมล่ะ เขาฉลาดทันเจ้าโกทีเดียว เจ้าโกนับถือเทียวผู้หญิงคนนี้ ไม่เหมือนเจ้าผัวหรอก ไปอยู่เชียงตุง เมาทุกวัน ดีแต่ทำท่าจองหอง น่ากลัวต้องจังกันสักวันหนึ่งเร็วๆ นี้”
ฉอ้อน ไม่สนใจความประพฤติของพันตรีประชา สามีสุภาณี หล่อนกังวลอยู่แต่ว่าในวันพรุ่งนี้ สามีก็จะจากไปโดยไม่รู้ว่าเมื่อใดจะกลับมาพบกันอีก หล่อนฟังเรื่องที่สามีพูดตอนหลัง แต่เพียงไม่ให้เขาว่าหล่อนไม่เอาใจใส่ ครั้นเขาหยุดพูด เข้ามารวบตัวหล่อนและประคองไว้ด้วยรักและห่วงไย ฉอ้อนก็ลืมเรื่องอื่นเสียสิ้น
สามีจากไปแล้ว ฉอ้อนว้าเหว่ เปล่าเปลี่ยวแต่ความต้องทำกิจธุระต่างๆ ในหน้าที่มารดา และยังมีกิจธุระของภรรยานายทหารผู้ใหญ่ ต้องมีแก่ใจเผื่อแผ่ดูแลครอบครัวของทหารชั้นรองลงไปอีก สองอย่างนี้ทำให้ฉอ้อนไม่ค่อยมีเวลาจะโศกเศร้า ฉอ้อนทำตัวให้คุ้นเคยกับสุภาณี ถึงแม้ว่าจะไม่ทำตนสนิทสนม/*175อย่างที่ได้ตั้งใจไว้ในตอนแรกรู้จัก และคอยภาวนาขอให้บุญกุศลคุ้มครองสามีให้ได้กลับมาร่วมรักกับหล่อน และปกป้องลูกๆ หล่อนเคยได้รับจดหมายจากเขาฉบับหนึ่ง ซึ่งทำให้หล่อนรักเขา สงสารเขา และนับถือเขามากขึ้น
“ยอดที่รักของพี่
เวลานี้เป็นเวลาเย็นจวนจะได้เข้าไต้เข้าไฟ พี่นั่งอยู่ที่ลาด มองเห็นบ้านช่องของราษฎรพวกไทยใหญ่เป็นลดหลั่น น้องเอย เจ้าไม่เคยเห็นพี่ก็เล่าบรรยายไม่ถูก ไม่มีนิสัยนักประพันธ์ มีแต่ดวามคิดถึงลูกๆ และเมียของพี่ น้องรัก พี่ต้องรีบบอกมาให้รู้ ฝ่ายฝรั่งน่ากลัวจะชนะเสียแล้ว อยู่ทางนี้มีคนเขาฟังวิทยุของฝรั่ง และมาบอกให้รู้ แต่เขาว่า ฝรั่งนัดกันไว้ เลิกสงครามแล้วจะไม่เอาเมืองไหนเป็นเมืองขึ้นกันอีก ซึ่งย่อมจะเชื่อไม่ได้ เวลากำลังรบก็ต้องโฆษณาไปอย่างหนึ่ง พอเป็นคนชนะเข้าจริง ก็กลับกลายเป็นอีกอย่างหนึ่ง เมื่อสงครามคราวก่อนเราก็ได้เห็นฤทธิ์อังกฤษมาแล้ว พี่เคยอ่านประวัติศาสตร์ไว้มากและเคยคุยกับเกริน ตั้งแต่เริ่มหลงรักน้อง เดี๋ยวนี้ก็ยังจำทุกอย่างได้ พี่หมายถึงจำตัวน้อง จำน้องว่ายน้ำในสระใต้ต้นจิกได้นะน้องนะ หลังขาวผ่องแก้มแดงเรื่อ ไม่ต้องพึ่งเครื่องสำอางเสียให้ยากเลย
พี่มีอะไรจะเล่าให้ฟังอีกนิดหน่อย จดหมายนี้จะฝากนายประชาไป เขายังไม่ได้เคยกลับไปเยี่ยมบ้านเลย ตอนนี้มีราชการที่ต้องติดต่อนิดหน่อย ก็เลยคิดว่าให้มันไปบ้าง เผื่อมันจะเมาน้อยลง เวลานี้พี่มีครูสอนภาษาอังกฤษ เขาเป็นนักเรียนมหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ พูดอังกฤษปร๋อ พี่คิดว่าถึงใครจะชนะ การที่จะรู้ภาษาอังกฤษไว้ย่อมมีแต่กำไร พี่ขอสารภาพว่าถ้าครูไม่ใช่ผู้หญิงสาวสวย จริตกิริยาน่ามอง น่าชม พี่อาจขี้เกียจเรียนก็ได้ แต่นี่บังเอิญครูชวนเรียนเหลือเกิน เขาเป็นเจ้าหญิงของแคว้นยองห่วย ดูเหมือนจะแปลว่าโพธิทอง ที่บอกมาเพราะกลัวนายประชามาปดให้มันน่าเกลียด ประเดี๋ยวฉอ้อนก็จะระแวง แล้วก็เป็นทุกข์เปล่าๆ เขาแก่กว่าพี่ห้าปี พี่ไม่ชอบหรอก ผู้หญิงแก่กว่าพี่ เคยรู้แล้วใช่ไหม พี่ชอบยิ่งสาวยิ่งดี เอาละ มืดแล้วเขียนไม่สะดวก บอกแล้วว่าที่เขียนก็เพราะคิดถึงเหลือเกิน ขอฝากจูบให้ลูกทุกคน และฝากถึงแม่แสนครั้ง อย่าเป็นทุกข์กังวลนะจ๊ะ ใจพี่มันอย่างไรไม่รู้ พี่ว่าใครจะแพ้หรือชนะ ไทยเราก็ไม่มีภัยอันตราย และไทยเรายังอยู่ตราบใด พี่ก็ว่าพี่ยังมีวาสนาอยู่ อ้อ หมอดู เมื่อวานซืนนี้เองเป็นพระไทยใหญ่ บอกว่าพี่จะมีบุญใหญ่ อย่ากลัวไปนะจ๊ะ สั่งมาอย่างนั้นเอง /*176ที่จริงดูน้องก็ไม่ค่อยจะตื่นกลัวอะไรเหมือนกัน
ขอฝากทั้งรัก ทั้งจูบ ทั้งน้ำจิตน้ำใจมายังฉอ้อนเมียของพี่
วิทูร”
จดหมายฉบับนี้ ฉอ้อนแน่ใจว่าหล่อนจำไม่ผิดพลาดเลยจนตัวเดียว เพราะเมื่อสองสามวันนี้ หล่อนรื้อของที่เก็บไว้เป็นที่ระลึกเพราะได้ตู้มาใหม่ ยังหยิบมาอ่านและยังยิ้มกับจดหมายอยู่
ฉอ้อนยุ่งกับภารกิจทั้งหลาย โดยไม่ทุกข์ยากเรื่องเงินเลย นอกจากนั้นยังได้รับความสุขจากการที่ได้ช่วยเหลือคนหลายคน จากกำลังทรัพย์ของหล่อน หรือจะว่าให้ถูก จากความรอบคอบของสามี จนกระทั่งสงครามยุติลง หล่อนคอยวันที่สามีจะกลับมาอยู่ร่วมบ้านกันในยามสันติ แต่หล่อนจำได้ดีว่า ในวันเขากลับมาถึงลำปาง เขาไม่ได้กลับด้วยความชื่นชมเลย เขากลับมาด้วยความแค้นเคือง มิใช่โกรธอริราชศัตรูที่ไหน แต่ใจของเขาอาฆาตพยาบาทเพื่อนร่วมชาติของเขาเอง
ฉอ้อนไม่ค่อยเข้าใจสถานการณ์ตอนเลิกสงครามแม้จนกระทั่งในขณะนี้ หล่อนรู้แต่ว่า นายทหารจำนวนมากมีความน้อยใจ รู้สึกว่าถูกทอดทิ้ง ทหารไม่มีรถหรือพาหนะอย่างใดพากลับภูมิลำเนา อาหารก็ไม่มีจะกิน และเงินที่จะซื้ออาหารก็ไม่มี ทหารบางคนก็กระทำตนเป็นโจรคือเข้าปลันชาวบ้านเอาดื้อๆ บางทีก็เลยหยิบฉวยของที่ไม่ใช่อาหารเข้าด้วย รวมความก็คือ ทหารมีความรู้สึกว่าถูกทอดทิ้ง การรบกันหรือการไปยึดครองเขตต่างแดนนั้น ทหารก็ไม่รู้ว่าไปเพราะอะไรเพื่อใคร แต่ก็ได้อดทนสู้ความลำบากยากแค้น แต่ครั้นสงครามเสร็จ บ้านเมืองไม่ต้องการเขาแล้วก็ไม่อาลัยไยดี แม้จะป่วยจะอดตายก็ไม่มีใครเหลียวแล
ฉอ้อนเองไม่รู้ว่าไทยเป็นฝ่ายชนะหรือแพ้สงครามเสียด้วยซ้ำ นายทหารด้วยกันที่ฉอ้อนรู้ว่าได้เล่าเรียนมากกว่าฉอ้อน ก็ดูไม่เข้าใจดีไปกว่าหล่อน อย่างน้อยก็อธิบายไม่ได้ ครั้นเมื่อสามีกลับมา หล่อนคิดว่าเขาจะให้/*177ความสว่างบ้าง แต่ดูเขาไม่เอาใจใส่กับการแพ้หรือชนะสงคราม
ในวันแรกที่เขามาถึง ฉอ้อนพยายามเอาใจเขามากที่สุดที่จะทำได้ หล่อนเตรียมอาหารที่เขาชอบไว้ให้กิน ของภาคกลางที่ไม่ได้ลิ้มมานาน เช่นข้าวคลุกกะปิ มีคนใจดีส่งมาให้นายโก ฉอ้อนทราบเข้าก็ออกปากขอ แล้วก็บรรจงหาเครื่องให้ครบ อย่างที่เขาเคยรับประทานที่บ้าน “ท่าน” ดังที่เขาเคยเล่าให้หล่อนฟังโดยไม่ตั้งใจให้หล่อนจำ แต่ฉอ้อนจำได้ทุกสิ่งอย่างที่เขาบอกเล่าเรื่องเกี่ยวกับชีวิตเมื่อครั้งอยู่ที่เพชรบุรี ลูกทุกๆ คนฉอ้อนแต่งตัวให้สะอาดสะอ้านและคอยสดับตรับฟังว่า จะไม่รบกวนบิดามากกว่าจำเป็น ตัวหล่อนเองก็สั่งการให้คนใช้ทำอาหารอย่างรวดเร็ว แล้วก็ไปแต่งกายให้สวยงาม บรรจงผัดแป้งร่ำทาน้ำหอมระรื่น แต่วิทูรมองเห็นของเหล่านั้นด้วยดวงตาข้างเดียว อีกข้างหนึ่งเขากวาดมองความทรุดโทรมซึ่งเป็นผลของสงคราม และระหว่างรับประทานอาหารเขาเกือบไม่พูดว่าอะไรเลย การกอดจูบลูบชมลูกๆ ทำเหมือนคนไม่มีสติอยู่กับตัว
พอได้อยู่ด้วยกันสองคนเวลาค่ำ ฉอ้อนก็ปลอบถาม “พี่ พี่มีอะไรเป็นกังวล เป็นห่วงว่าบ้านเมืองจะเป็นยังไงหรือพี่”
“บ้านเมืองเขาว่าจะไม่เป็นยังไง” วิทูรตอบด้วยสีหน้าไม่ยิ้มสมกับที่เป็นวันแรกที่พบกับภรรยา “เขาว่าไม่ถูกเป็นเมืองขึ้นแน่ ถึงอังกฤษจะยังไง อเมริกาก็จะช่วย”
“แล้วทำไมดูหน้าตาคุณเป็นทุกข์ ไม่เห็นดีใจที่พบเมียพบลูกสักกี่มากน้อย” หล่อนพ้ออย่างอ่อนหวาน
เขาเอาแขนโอบหล่อนไว้กับตัวประเดี๋ยวหนึ่งแล้วก็ตอบ “ดีใจ ทำไมจะไม่ดีใจ แต่มันอดคิดไปถึงพลทหารที่มันต้องเดินๆ มา เราเป็นนายขี่รถมาถึงบ้านก่อน แล้วก็ยังมีเงินเดือนกิน พลทหารมันถูกปลดไปแล้ว จะไปเบิกเงินเดือนที่ไหน ใครเขาทำกันอย่างนี้บ้าง จะรบแพ้หรือรบชนะ มันก็เป็นความผิดของพวกเราเมื่อไร”
หล่อนลงนั่งชิดเขาบนขอบเตียง และโอบเอวเขาไว้อย่างละมุนละม่อม/*178เช่นเดียวกับที่เขาทำกับหล่อน “พี่ ฉอ้อนสงสารพี่และก็สงสารทหาร จะช่วยทำอะไรได้บ้างล่ะ พี่เสียเงินเสียทองฉันไม่เสียดายเลยนะพี่ เรามีเงินอยู่ที่นายโกหลายพัน เขามาบอกฉัน เขาขายผ้ากัน แหม น่าดู แล้วนายโกเขาว่าเลิกสงครามนี่เขาก็ไม่กลัว ฝรั่งยังขนอะไรมาขายไม่ได้ แล้วนายโกเขายังว่า มีคนมาขายเงินปอนด์ กับธนบัตร เขาซื้อไว้ เขาว่าเราจะมีเงินอีกเยอะ แปลกจริงๆ เราเอาไปช่วยทหารซิพี่”
หล่อนเห็นเขายิ้มอย่างอ่อนโยนออกมาหน่อยหนึ่งแล้วสีหน้าเขาก็เปลี่ยนเป็นเคร่งขรึม “เวลานี้เงินของเรายังทำอะไรไม่ได้ แต่จำไว้ อย่าไปเล่าอะไรให้ใครฟังทั้งนั้นว่านายโกบอกแก่ฉอ้อนว่ายังไงๆ” เขาหยุดไปครู่หนึ่งแล้วสายตาเขาฉายแสงดุน่ากลัว “วันหนึ่งเถอะมึง ไม่ได้อยู่เป็นทหารต่อไปก็แล้วไป มันต้องแก้เผ็ดกันให้ได้ซิน่า วันหนึ่งจะถึงวันของเรา เราจะไม่ให้ใครมารังแกทหารได้อีกต่อไป”
“ที่คุณพูดนี่ พูดเรื่องใครน่ะ” ฉอ้อนค่อยๆ ถามอย่างกลัวๆ
“มันไม่ใช่ใครคนเดียว” สามีตอบ “มันใครบ้างก็ไม่รู้ แต่มันยังไม่ถึงวันของเราต้องทนไปก่อน จำเป็นประจบก็ประจบ จำเป็นร้ายก็ร้าย จำเป็นดีก็ดี แต่ต้องมีวันของเราแน่ ถ้าเราคอยเป็น คอยดูซิ”
ฉอ้อนพยายามปลอบด้วยกิริยาให้เขาเข้านอน ความอ่อนหวานของหล่อนดูเหมือนจะช่วยจิตใจของเขาบ้าง เขายอมนอนลงอย่างคนอ่อนเพลีย และไม่ช้าก็หลับไปทิ้งให้ฉอ้อนครึ่งฝันครึ่งตื่นอยู่เป็นเวลานาน ตั้งแต่วันนั้นเป็นต้นมาฉอ้อนรู้โดยไม่ได้บอกแก่ตัวหล่อนเป็นถ้อยคำว่าถ้ามีโอกาสช่วงชิงอำนาจขึ้นในประเทศไทย สามีของหล่อนจะเป็นคนหนึ่งที่มีส่วนด้วย และการณ์ก็ปรากฏเป็นจริงในเวลาอีกไม่กี่ปี วิทูรคงจะได้ใช้ความพยายามอย่างใดอย่างที่เขาได้กล่าวไว้ เขาได้ถูกเรียกให้มาประจำการที่ลพบุรี และจากลพบุรี เขาได้ย้ายเข้ามาในพระนคร และภายในไม่ถึงปีต่อจากที่เขาย้ายเข้าพระนคร ก็เกิดรัฐประหารและมีการเลือกคณะรัฐบาล ซึ่งทันทีชื่อของพันเอกวิทูรก็เป็นชื่อที่ติดปากคนทุกแห่งทุกหน และต่อมาอีกประมาณสักหนึ่งปี วิทูรกลับจากการประชุมนายหารที่ใด/*179ที่หนึ่งซึ่งฉอ้อนไม่อาจทราบ เพราะเขาไม่ชอบให้ถามและไม่ชอบบอก เขาเข้ามาในห้องนอน ขณะที่หล่อนนั่งชุนถุงเท้าของเขาอยู่คนเดียว เขาเข้ามากอดหล่อนอย่างอ่อนโยนซึ่งเขาไม่ได้ทำมาเป็นเวลานาน และกระซิบบอกหล่อน
“ฉอ้อน ต่อจากวันนี้น้องจะต้องทำหน้าที่หลายอย่าง ไอ้ที่น้องเรียนๆ ไว้ ภาษาอังกฤษ การเรือนการครัวจะได้มีความสำคัญกันตอนนี้ แต่เห็นจะไม่ต้องชุนถุงเท้าต่อจากวันนี้ คนไทยจะรู้จักพี่ในนาม ท่านรอง”
“รองอะไรคะ” ฉอ้อนถามมีความรู้สึกตื่นเต้นอย่างที่เขาประสงค์ให้มี
“รองทุกอย่าง นายใหญ่ของเราได้เป็นใหญ่แล้ว และทุกตำแหน่งที่ท่านเป็น พี่จะเป็นรอง” และเขาก็กอดรัดหล่อนเหมือนหนึ่งว่าหล่อนเป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้ชีวิตของเขาดำเนินอย่างที่ได้เป็นมา
บทที่ ๑๔
/*181คุณหญิงศิริมา ภมราภัย บอกให้คนขับจอดรถคันยาวใหญ่ ซึ่งเป็นรถประจำตำแหน่งของสามี เยื้องกับหน้าร้านอาหาร แจ่มแจ๋ว เล็กน้อย เมื่อรถจอดสนิทแล้ว คนรถวิ่งมาเปิดประตูรถทางด้านบาทวิถีให้คุณหญิงและสตรีในเครื่องแต่งกายงามอีก ๔ คนลงจากพาหนะ สตรีทั้ง ๕ ก็พากันเดินเข้าไปในร้านอาหาร
ขณะนั้นเวลาประมาณ ๑๑ นาฬิกากว่าๆ ยังไม่ถึงระยะที่ลูกค้าจะเข้าร้าน ในจำนวนที่ทำให้เกิดความจอแจ คุณหญิงศิริมา หรือคุณแป๋วเข้าไปยืนในร้านกวาดสายตาดูทุกสิ่งทุกอย่างด้วยตาลอยๆ ในไม่ช้า เจ้าของร้านก็ออกมารับรอง
“อ้อ เจ้าของร้านมาแล้ว” คุณแป๋วทักน้องสาว “นี่พี่พาลูกค้ามาให้หลายคน เขาอยากมาสนุกๆ ที่หรูๆ เบื่อ”
คุณแจ๋ว หันไปทำความเคารพสตรีที่มากับพี่สาวครบทั้งสี่คน พยายามจำชื่อ แต่รู้แก่ใจแล้วว่า พอเขาออกจากร้านก็จะลืมหมด แต่ระหว่างที่เขาเป็นลูกค้า อย่างน้อยก็จะต้องเรียกให้ถูกยศถูกตำแหน่ง เอ้อ คุณแจ๋วเคยโง่มาแล้ว /*182นึกว่าสมัยยศศักดิ์ตรึงใจจะหมดไป ที่ไหนได้ต้องระวังให้ดี เพราะคนเป็นแม่ค้าต้องเอาใจลูกค้าให้ถึงที่
“นี่แจ๋ว มีที่นั่งคุยกันได้สบาย ไม่ต้องระวังเนื้อตัวลีบไหม” พี่สาวถามขึ้น
คุณแจ๋วยิ้มรับรอง พาลูกค้าเดินเข้าไปในห้องเล็กข้างๆห้องใหญ่ “ถ้าไม่ชอบเครื่องเย็น ก็ห้องนี้ค่ะ ถ้าชอบเครื่องเย็นก็เชิญข้างบน”
“ขี้เกียจขึ้นกระไดนะคะ คุณหญิงโสภี คุณทิพรัตน์ว่าไงคะ” คุณแป๋วตัดสินเสียเอง ทุกคนพากันคล้อยตาม มีคนหนึ่งบอกว่า “ที่จริง ฉันน่ะชอบเครื่องเย็น” คุณแจ๋วสังเกตว่าคนนี้มีร่างค่อนข้างอ้วน หน้าตาแจ่มใสตามธรรมดา ของคนมีสุขภาพดี
“มีอะไรอวดฝีมือบ้าง พี่น่ะคุยฝีมือแกงเนื้อยายบัวไว้นะ คุณหญิงกับคุณๆ เหล่านี้ท่านบอกว่า เบื่อแกงไก่ ไม่ได้กินแกงเนื้ออร่อยๆ มานานแล้ว”
เจ้าของร้านหยิบเอาบัญชีอาหารมาส่งให้ลูกค้าและพยายามเลื่อนเก้าอี้ให้ตามสมควร พร้อมกันนั้น พนักงานเดินโต๊ะซึ่งฝึกไว้ดีก็เข้ามาเตรียมพร้อมที่จะรับใช้
“เอ้า สั่งอาหารกันเสียค่ะ” คุณหญิงศิริมาบอกแก่เพื่อนๆ “แจ๋วไปดูแลอะไรแล้วละก็ กลับมาคุยกันนะ พี่น้องนี่ไม่ค่อยได้พบกันเลย มีธุระกันไปคนละอย่าง”
คุณแจ๋วออกไปกำกับให้ลูกมือสั่งอาหารให้ถูกต้อง เห็นว่าไม่มีอะไรที่ยากลำบาก ก็กลับมาในห้องนั้นตามคำสั่งของพี่สาว พอทันได้ยินคุณหญิงพูดว่า “แม่คนสุดท้องนี่ เขามีคู่หมั้น แต่แล้วยังไงเขาเลิกกันไปเฉยๆ” พอเห็นว่าผู้ถูกกล่าวถึงปรากฏตัวอยู่ในระยะใกล้ก็เลยอธิบาย “คุณหญิงโสภีถามว่า แจ๋วแต่งงานหรือเปล่า พี่เลยเล่าว่า กินกลางแล้วไม่ตลอดตัว พี่แต๋วก็ใครอย่ามาทาบทามเชียว เป็นร้องไม่เอา ไม่เอา ส่วนแจ๋วก็มีเรื่องแปลก เธอไม่อายไม่ใช่เรอะ เรื่องจริงนี่นะ”
“ไม่อายค่ะ จริงๆ ด้วย เรื่องจริง” น้องสาวรับรอง
/*183“อือ” หลายเสียงออกมาโดยผู้ออกไม่รู้ตัว ความอยากรู้เกิดแก่คนฟังทุกคน คุณแจ๋วเสียดายที่ตนเข้ามาในห้องตอนนั้น มิฉะนั้นพี่สาวคงจะได้สาธยายอะไรสนุกได้หลายนาที แต่ก็นึกว่า ถึงเข้ามาแล้วก็ออกไปใหม่ก็ได้ จึงทำเหมือนเกบผ้าและกระดาษบางชิ้น และออกจากห้องไป
พอเจ้าของบ้านพ้นสายตาไป ก็มีคำถามจากหลายคน “เออ ทำไมถึงเลิกกันเสียล่ะคะ”
“เขาแปลกค่ะ น้องสาวดิฉันคนนี้ เขาหมั้นกับลูกพี่ลูกน้องกัน เป็นธรรมเนียมพวกเราชอบให้แต่งงานกันในหมู่ในพวกค่ะ วันดีคืนดี เขาก็มาบอกคุณพ่อกับคุณน้า แม่เลี้ยงดิฉันเป็นน้านะคะ เขาว่าเขากับคู่หมั้นขอเลิกกัน แล้วอีกไม่กี่เดือนผู้ชายก็ไปมีเมีย ไม่ได้แต่งได้เติ่งหรอกค่ะ”
เห็นสายตาของผู้ฟังยังจ้องจับด้วยความกระหายที่จะรู้เรื่องต่อ โดยเฉพาะว่าคู่หมั้นคือใครคุณหญิงศิริมาก็ไม่เอื้อเฟื้อ ของดีๆ อย่างนี้ จะหยิบยื่นให้ง่ายๆ ไม่ได้ ต้องให้มีการร้องขอกันตามธรรมเนียม
“แหม อดไม่ได้ อยากรู้ว่าผู้ชายเป็นใคร เขาตกลงกันยังไง” คุณนายประกอบพลกิจเป็นคนเรียกร้องขึ้น
คุณแป๋วหัวเราะน้อยๆ พอน่าเอ็นดู คุณแป๋วเป็นคนมีบุคลิกลักษณะดีมาก ทำอะไรมักไม่ค่อยขัดตาใคร “คนๆ นั้น คุณรู้จักดีค่ะ พลตรีเกรินไงคะ เขามีลูกชายสองคนเดี๋ยวนี้เป็นหนุ่มแล้ว”
มีเสียง อ๋อ หลายเสียงพร้อมกัน “เออ เขาว่าคุณแจ่มแจ๋วนี่และ เป็นเพื่อนสนิทของท่านผู้หญิงฉอ้อนหรือคะ แล้วคุณเกรินก็เป็นเพื่อนสนิทของท่านรอง ท่านวิทูรน่ะค่ะ จะมีอะไรเกี่ยวกันหรือเปล่าคะ”
“เห็นจะเปล่าหรอกค่ะ” คุณแป๋วตอบ “ท่านผู้หญิงฉอ้อนก็ไม่ได้ติดต่อกับพวกเราตั้งนาน นั่นมันตั้งแต่เล็กๆ ตั้งแต่อยู่เมืองเพชร ตอนหลังที่คุณวิทูรเขาเป็นใหญ่เป็นโตระหว่างสงคราม เราก็ไม่ได้พบได้ปะกันมากค่ะ”
“ทำไมคะ” ใครคนหนึ่งถามขึ้น “ทำไมคุณหญิง (หมายถึงคุณแป๋ว) ถึงไม่ค่อยเข้าไปสนิทสนมกับคุณหญิง เอ้ย ท่านผู้หญิงฉอ้อน ก็ถึงยังไงก็เคย/*184รู้จักมาตั้งแต่เด็ก”
คุณหญิงศิริมาเล่นกับผ้าเช็ดมือ ไม่ตอบคำถามนี้ไปหลายอึดใจ แต่แล้วก็ตอบว่า “ก็ไม่มีอะไรนี่คะ ดิฉันมักมีธุระเรื่องสโมสรสตรีมากกว่า รับใช้ท่านผู้หญิง ท่านผู้หญิงคนใหญ่นะคะ เดี๋ยวนี้มีสองคนต้องทำความเข้าใจให้ดี” พูดจบแล้ว คุณแป๋วก็หัวเราะน้อยๆ อีก และมีเสียงหัวเราะประสานขึ้นหลายเสียง
“จริงนา ดิฉันว่าระวังไว้ก็ดี เดี๋ยวเกิดเข้าใจว่าเราประจบคนนั้น ไม่ประจบคนนี้ละก็ เราจะลำบาก” คนหนึ่งพูดขึ้น
คุณแจ๋ว ผู้ซึ่งนั่งอยู่ที่โต๊ะทำงานหลังห้อง และโดยการติดตั้งอะไรในตึกนั้น ทำให้ ณ ที่ตรงนั้นผู้นั่งได้ยินถ้อยคำในห้องเล็กง่ายดาย โดยคุณแจ๋วไม่รู้มาก่อน เพราะทุกครั้งที่มานั่งตรงนั้น เป็นเวลาที่ลูกค้าและลูกมือในร้านเข้าออกขวักไขว่ คุณแจ๋วหมายเหตุไว้ และกำลังคิดว่าเรื่องของตัวจบแล้ว เห็นจะเข้าไปหาพี่สาวได้ แต่เมื่อการสนทนามาถึงตอนนี้ คุณแจ๋วกลับคิดว่าตัวฟังเขาแบบจารกรรมดีกว่า จึงไม่ปรากฏตัวในห้องอาหาร บอกให้พนักงานรับใช้นำอาหารเข้าไป ตัวเองคงนั่งอยู่ที่เดิม
“จริงนะคะ” คุณแจ๋วได้ยินเสียงใครคนหนึ่งพูด “ที่เขาว่ากันว่าท่านผู้ชายน่ะไม่เท่าไหร่ แต่ท่านผู้หญิงละมาก นี่ก็ไม่รู้เท็จจริงยังไง”
“ในเรื่องอะไรล่ะคะ” มีคนหนึ่งถาม
“เขาว่าเรื่องทุกอย่างค่ะ” มีคนหนึ่งตอบ “เขาว่าท่านคนใหญ่น่ะ เรื่องราชการบ้านเมืองท่านก็ไม่ได้ทำยุ่ง แต่ที่ใครๆ เขาเอือมกันน่ะ เพราะท่านผู้หญิงแล้วก็ท่านรองน่ะ เรื่องที่ร่ำรวยน่ะ ไม่ใช่ตัวท่านหรอก เมียทั้งนั้น”
“ไม่เห็นด้วยเลย” มีเสียงคนหนึ่งว่า “ทำไม ท่านผู้หญิงท่านทำอะไร ฉันก็เห็นท่านทำประโยชน์ทั้งนั้น แต่ว่าคนที่ไม่ชอบมักหาเรื่องพูดไปต่างๆ แต่เรื่องท่านรองกับท่านผู้หญิงฉอ้อนนี่ไม่รู้”
“ฉันว่าเราไม่มีวันจะรู้ความจริง” เสียงเหมือนคุณหญิงโสภีว่า “คนมีปากก็พูดไป พวกเราไม่ถือเป็นธุระ เราเป็นเมียข้าราชการนี่ เมียนายใช้ให้ทำ/*185อะไร เราก็ทำเพื่อผัวเราต่างหาก อย่างนั้นใช่ไหมคะ”
มีเสียงรับรองความเห็นนี้หลายเสียง คุณแจ๋วเริ่มรำคาญบทจารกรรมของตัว รู้สึกว่าควรจะอาย จึงรีบเดินเข้าไปในห้อง และลงนั่งกับเพื่อนๆ ของพี่สาวบนเก้าอี้ตัวที่ว่างอยู่
“เมื่อกี้ดิฉันบอกว่าในห้องนี้พูดอะไรพูดได้ แต่ไปทดลองอยู่ข้างนอก ถ้าพูดดังๆ มันได้ยินเหมือนกันเวลาคนหลังร้านเงียบ”
“ตาย แล้วแกก็ได้ยินพี่พูดหมดซี” คุณแป๋วร้องขึ้นอย่างไม่เดือดร้อนจริงจัง
“ไม่แปลกหรอก น้องได้ยินน่ะ แต่เข้ามาบอก เผื่อจะพูดอะไรมากขึ้นไป” เจ้าของร้านชี้แจง
สตรีทั้งหมดหัวเราะกิ๊กๆ เบาๆ “คุณแจ่มแจ๋วเธอสปอร์ตจังเลย” คนหนึ่งว่า “ที่จริงก็ไม่ได้ว่าอะไรใครใช่ไหมคะ”
“เขาไม่ได้ชื่อแจ่มแจ๋วหรอก” คุณแป๋วบอก “เขาชื่อเยิ่นเย้อ เรียกกันไม่ไหว เรียกเขาคุณแจ๋วก็แล้วกันค่ะ เขาชอบอย่างนั้น”
“ไอ้เรื่องว่าหรือไม่ว่านี่ก็แปลกเหมือนกันนะ” คนหนึ่งเอียขึ้นมา “ถึงเวลาคนเขาจะเอาเรื่อง ไม่ได้ว่าอะไรเลย เพียงแต่เอ่ยชื่อ แหมกลายเป็นเรื่องใหญ่เรื่องโตไปได้”
“อะไร บางทีเราเป็นคนฟัง เขาเป็นคนพูด กลายเป็นเราพูดกับเขาไปได้ ก็มีเหมือนกัน” อีกคนหนึ่งเสนอ
“ถ้ายังงั้นต้องเย็บปากซิ” อีกคนหนึ่งออกความเห็น “จะให้ระวังจนตัวลีบ เห็นจะไม่ไหว แต่ว่ามีวิธีการอยู่อย่างหนึ่ง อย่าไปคุยกับใครสองต่อสอง หาพยานไว้เสมอ พูดกันต้องหลายๆ คน”
พนักงานรับใช้ยกอาหารที่สั่งไว้เข้ามาให้หลายจาน สตรีผู้มีฐานะสูงทั้ง ๕ คน ก็เริ่มให้ความเอาใจใส่แก่อาหารและออกความคิดเห็นน้อยลง คุณแจ๋วคิดห่วงว่า ถึงเวลาลูกค้าเข้าร้านมาก พนักงานเดินโต๊ะมักจะไม่ตาไวหูไวเท่าเจ้าของร้าน จึงออกมาที่ห้องใหญ่เพื่อดูแลให้เรียบร้อยสักประเดี๋ยวหนึ่ง
/*186ชายหนุ่มคนหนึ่งนั่งรับประทานอาหารอยู่คนเดียว ณ โต๊ะเล็กติดฝา จานข้าวซึ่งเขารับประทานไปได้สักครึ่งหนึ่งอยู่ตรงหน้า มีจานกับข้าวสองสามจานเล็กๆ ตั้งอยู่ด้วยเป็นกับข้าวอย่างที่กินในครอบครัว แต่ตัวเขาไม่ค่อยสนใจในอาหารนัก เพราะเขาอ่านหนังสือพิมพ์ไปพลาง และมองจากหนังสือพิมพ์ไปยังคนอื่นๆ ในห้องนั้นไปพลาง คุณแจ๋วออกมายืนสักประเดี๋ยว เขาและคุณแจ๋วก็สบตากัน คุณแจ๋วร้องขึ้นโดยไม่ทันเรียกสติ “เฌอ เฌอ มาตั้งแต่เมื่อไหร่”
ชายหนุ่มลูกขึ้นยืนพร้อมกับยกมือไหว้ คุณแจ๋วเดินเข้าไปหา เขาเขยิบตัวจากที่ที่เขายืนมาเลื่อนเก้าอี้ตัวหนึ่งเป็นทีเชื้อเชิญให้คุณแจ๋วนั่ง
“ผมมาสืบ เอ้อไม่ใช่ราชการ เห็นจะต้องเรียกว่ากิจการครอบครัว” เขาพูดยิ้มอย่างยินดี เมื่อเขายิ้มดวงหน้าเขาเปลี่ยนไปทั้งหน้า จากลักษณะเอาจริงเอาจังเข้มงวด กลายเป็นรื่นเริงและชวนให้ยิ้มตามอย่าง มีคนน้อยที่ยิ้มได้เช่นนั้น
“มาสืบว่ายังไง” คุณแจ๋วถาม กิริยาที่หย่อนก้นลงบนเก้าอี้อย่างดีอกดีใจเปลี่ยนเป็นการยืนเบียดเก้าอี้เกิดความระมัดระวังขึ้นมาทันที
เฌอสังเกตเห็นกิริยานั้น แต่เขาทำเหมือนเขาไม่ได้สังเกต เขานั่งลงแล้วกล่าวต่อไปเรียบๆ
“มีคนเขาอยากรู้ว่า ร้านแจ่มแจ๋ว เป็นร้านของใครครับ เจ้าของร้านเทือกเถาเหล่ากอมาอย่างไร มีบุคลิกลักษณะแปลกหูแปลกตาอย่างไรบ้าง” นัยน์ตาของเขายังคงยิ้มอย่างที่กล่าว
คุณแจ๋วแพ้สีหน้าและแววตาของเขา “มาเรื่องอะไรก็ช่างเถอะ พี่ดีใจ๊ดีใจ” คุณแจ๋วกล่าวแก่เขา “เป็นยังไงได้ยินแว่วๆ ว่าไม่ทำงานทำการ ออกหากินส่วนตัว”
“อย่างคุณแจ๋วนี่เรียกว่าทำงานไหมครับ เปิดร้านขายอาหารนี่” เขาย้อนถาม
“พุทโธ่ เหนื่อยแย่เลย” คุณแจ๋วตอบ “ไม่ได้นึกว่าจะเหนื่อยถึงแค่นี้ ถ้ารู้อาจไม่ทำ แต่นี่ทำแล้วก็ต้องทนเอา”
/*187“ก็แล้วผมก็มีร้าน รับรักษาไข้ ทำไมผมถึงไม่ทำงานทำการล่ะครับ” เฌอย้อนถามอีก
“เออ พูดตามมนุษย์เขาพูด เอามันง่ายๆ” คุณแจ๋วอธิบายเชิงรับผิด แต่มันน่าสงสัยจริง ๆ เขาให้เป็นผู้อำนวยการโรงพยาบาลแล้วเลยลาออก มันแปลกนี่นะ”
“แปลกกว่าคุณแจ๋วมาเปิดร้านนี่ไหมครับ” เขาย้อนถามอีก ยังมีน้ำเสียงรื่นเริงอยู่
คุณแจ๋วลงนั่งเพราะคิดว่าจำเป็นต้องพูดกันนานเสียแล้ว “เป็นยังไง ช่างเจ้าคารมจริงนะ แต่ก่อนไม่เห็นค่อยพูดอะไร ใครๆ เขาก็ว่า ครึ้มขรึม”
“ผมลืมตัวไปน่ะครับ มาพบคุณแจ๋วมันดีใจ คุณแจ๋วก็ว่าคุณแจ๋วดีใจที่พบผม ที่จริงผมไม่น่าพูดโยกโย้อย่างนั้นเลย”
“มันทำให้พี่ดีใจเพิ่มขึ้นอีก เห็นเฌอสนุกสนานแปลว่าเฌอกำลังมีความสุข” คุณแจ๋วว่า
“อึ้ม ไอ้นั่นก็แล้วแต่ มันเห็นจะเป็นคราวๆ กระมัง” ชายหนุ่มกล่าว “แต่ก็จริงครับ ทำไมถึงจะไม่มีความสุข”
“แต่ว่านี่แน่ะ” คุณแจ๋วเอ่ยขึ้น “ที่เมื่อกี้ว่ามาสืบร้านแจ่มแจ๋วน่ะ พูดเล่นหรือพูดจริง สืบทำไม ใครใช้มา”
“ผมพูดสนุกๆ น่ะครับ” เฌอตอบ “ก็จะมีใครก็พี่สาวผม ตั้งแต่งานบ้านท่านเจ้าพระยา ได้ยินเขาพูดกันว่าอาหารร้านแจ่มแจ้ว เขาก็อยากรู้เป็นกำลังว่ามีอะไรเกี่ยวข้องกับคุณแจ๋วไหม เขาได้ยินว่าคุณแจ๋วไปอยู่ปักษ์ใต้ ผมก็ไม่รู้เลยว่าเข้ามากรุงเทพฯ แต่เมื่อไหร่”
คุณแจ๋วเริ่มหัวเราะน้อยๆ “ขันดีนะ มีแต่เฌอรู้ว่าพี่มีความจัดเจนขายข้าวแกง ไม่มีใครทางบ้านพี่รู้ว่าพี่อยู่ที่หาดใหญ่น่ะพี่ทำอะไร คิดว่าสอนหนังสือ ตอนนั้นคุณพ่อยังไม่สิ้น ถ้ารู้เดี๋ยวโวยวาย พี่เลยไม่ให้ใครรู้ แต่เดี่ยวนี้พี่ไม่แคร์ และก็ไม่มีใครเขาแคร์มากนัก พี่ก็เข้ามาอยู่กรุงเทพฯ ตอนคุณพ่อไม่สบาย แล้วก็เลยคิดตั้งเนื้อตั้งตัวอยู่กรุงเทพฯ ไม่กลับไป รู้สึกว่ามันโลดโผน/*188เกินไปสักหน่อย”
“นั่นซีครับ พี่ผมเขาก็อยากรู้ เรื่องที่เราไปพบกันที่หาดใหญ่ คุณแจ๋วสั่งไม่ให้บอกใคร ผมก็เลยไม่บอกใคร พี่ก็ไม่รู้ นึกว่าคุณแจ๋วยังเป็นครูโรงเรียนฝรั่งอยู่”
“แล้วนี่ถ้าเขารู้จะว่ายังไงนะ” คุณแจ๋วถาม
“เขาอยากพบคุณแจ๋วเหลือเกิน เขาคงมาหา” เฌอตอบเรียบๆ
“ไม่เอานะ” คุณแจ๋วพูดอย่างเด็ดขาดแต่ไม่ใช้น้ำเสียงกราดเกรี้ยว “พี่ยังคิดถึงเขาอยู่เสมอ รักเขาอยู่เสมอ แต่เฌออย่าพาเขามาที่นี่นะ”
“คุณแจ๋วรังเกียจเรื่องอะไรครับ”
“โธ่ จะไปรังเกียจเรื่องอะไร ก็ดีไปสำหรับร้านซิ” คุณแจ๋วว่า “แต่เพราะยังงั้น พี่ถึงบอกว่าอย่ามาทั้งที่คิดทึ้งคิดถึงเขา พี่สาวของเฌอน่ะเดี๋ยวนี้เขาเป็นข่าวเหลือเกิน เราเคยพูดกันที่โรงเรียนตั้งแต่พี่รุ่นสาว ว่าปรินซ์ออฟเวลส์น่ะ แม้จะจามก็ไม่เป็นสุข หนังสือพิมพ์เก็บลงหมด พี่สาวเขาเดี๋ยวนี้ก็อย่างนั้น เพราะอย่างนั้นพี่คือพี่แจ๋วนี่นะ ไม่อยากใช้เขาเป็นเครื่องมือ”
“เป็นคำปฏิเสธของคุณแจ๋วที่จะพบกับพี่ฉอ้อนหรือครับ” เฌอถาม น้ำเสียงของเขาออกจะไม่มั่นคง
“โธ่ เฌอ พี่คิดถึงเขาจะตาย” คุณแจ๋วก็มีเสียงสั่นๆ ไปบ้าง “แต่ว่าอย่าให้เขามาที่นี่ ไว้เวลาเย็นๆ ว่างๆ เฌอมาหาพี่อีกที เรามาคุยกันให้สาใจ ตอนนี้บอกเขาแต่ว่า พี่ไม่อยากให้เขามาที่นี่ พี่มีเหตุผลที่ดีที่สุดแล้วพี่จะหาทางพบเขาให้ได้ พบอย่างไม่ต้องเป็นห่วงใครจะมาถ่ายรูป ใครจะมามอง”
เฌอเอาช้อนเขี่ยข้าวไปมา “ผมก็ชักจะเห็นด้วย แต่ว่าคุณแจ๋วคิดมากเกินไปหรือเปล่าครับ”
“แหม เฌอ พี่เกลียดจังเลยสำนวนนี้” คุณแจ๋วทำทำสะบัดสะบิ้งนิดหน่อย “คิดมากดีกว่าไม่คิดเลยใช่ไหม ทำไมพวกเราถึงกลัวความคิดหรือคนคิดเสียจริงๆ”
เฌอหัวเราะหึๆ สีหน้าของเขาแช่มชื่นขึ้นมาอีกหลังจากที่ได้หมองไป/*189เมื่อสักครู่นี้ เมื่อได้ยินคำปฏิเสธของคุณแจ๋ว “เอาครับ ผมจะมาหาคุณแจ๋ว มาเวลาไหนคุณแจ๋วถึงจะไม่ยุ่งและมีเวลาคุยกันครับ”
“พอสักสองทุ่มไปแล้วก็ชักจะเงียบ” คุณแจ๋วบอกแล้วก็ยืนขึ้นทันที คุณแจ๋วเห็นจากด้านข้างว่ามีลูกค้าใหม่เข้ามาในร้านหลายคน และลูกมือเริ่มจะเงอะงะ และในขณะเดียวกัน คณะของคุณหญิงศิริมาก็ออกมาจากห้องในและเดินมาทางด้านหน้าของร้าน ใกล้เข้ามากับที่นั่งของเฌอ
“เอ๊ะ ใครน่ะ” เสียงคุณแป๋วร้อง ไม่ดังนักแต่ก็ทำให้คนหลายคนเหลียวมาดู “คุณหมอเฌอ อุ๊ย คุณหมอ แหม อุตส่าห์มาอุดหนุน” คุณแป๋วทักพลางเดินหลีกโต๊ะอาหาร ซึ่งมีคนนั่งล้อมรอบเกือบทุกโต๊ะเข้าไปหาเฌอ
สุภาพสตรีอีกสี่คนที่มาด้วยกันกับคุณแป๋วก็ตามเข้าไป และส่งเสียงทักทายด้วยความยินดี
“แหม คุณหมอคะ ดีจริงมาพบคุณหมอ”
“คุณหมอคะ อุตส่าห์มารับประทานข้าวถึงสีลมเชียวหรือคะ”
“แหม คุณหมอ ดิฉันนั่งรถผ่านร้านคุณหมอบ่อยๆ ต้องขอเข้าไปเป็นคนไข้บ้างนะคะ ลูกเต้าขอพึ่งคุณหมอบ้างค่ะ”
เฌอยืนขึ้นอย่างสุภาพบุรุษที่มีวัฒนธรรมสมัยใหม่เต็มที่ เขาไหว้ครบทุกคน และยิ้มรับรองคำทักทาย และบางคราวก็ตอบอะไรที่เหมาะสม คุณแป๋วเอ่ยขึ้น
“คุณหมอมาหาคุณแจ๋วเขาใช่ไหมนี่ เคยมากี่หนแล้ว”
คุณแจ๋วชำเลืองดูพี่สาว รู้ว่าคำพูดนั้นเปล่งด้วยความจงใจให้สตรีที่มาด้วยเข้าใจถึงความสนิทสนมระหว่างเฌอกับคุณแจ๋ว ก็อดที่จะยิ้มและเบือนหน้าไปเสียทางหนึ่งไม่ได้ แต่ด้วยหางตาก็มองเห็น ว่าสตรีทั้งสี่รับเอาคำพูดตามความตั้งใจของพี่สาว เพราะสายตาที่หันมาดูคุณแจ๋วในคราวนี้ ผิดจากที่ใช้ดูคุณแจ๋วในครั้งที่เข้าไปให้บริการในห้องนั้น คุณแป๋วพูดต่อไป
“คุณพ่อคุณแม่มาอยู่กรุงเทพฯ ด้วยหรือเปล่าคุณหมอ ฝากความเคารพท่านด้วย”
/*190เฌอไม่ตอบ เขายืนทำท่าสุภาพและยิ้มน้อยๆ ต่อไป คุณแจ๋วหมายเหตุไว้ในใจ อยากรู้เป็นกำลังว่าชายอย่างเฌอ เข้าใจถึงศิลปการเป็นภรรยาข้าราชการตำแหน่งสูงสักเพียงไหน
ท่านสตรีทั้งห้าไม่มีโอกาสปฏิสันถารกับน้องชายของท่านผู้หญิงฉอ้อนต่อไป เพราะสถานที่และเวลาไม่อำนวย มีลูกค้าเข้ามาในร้านอีกหลายคน ล้วนแต่เป็นประเภทที่จะเป็นขาประจำของร้าน คุณแจ๋วละจากลูกค้าผู้มีเกียรติไปหาลูกค้าประเภทหลัง และการไม่ค่อยตอบของเฌอทำให้การปฏิสันถารจบลงง่าย สตรีผู้มีเกียรติทั้งห้าจึงลาคุณแจ๋วและออกจากร้านไป โดยผลัดกันเหลียวหลังมาดูว่าเฌอจะทำกิริยาอย่างไรต่อไปสองสามครั้ง แต่ได้เห็นเพียงเขาลงนั่งรับประทานอาหารต่อไปให้เสร็จ
คุณหญิงศิริมาเดินไปถึงกลางถนน ก็หันกลับมาหาน้องสาว กล่าวว่า
“ดูซิ มานี่มีธุระแล้วลืมพูด แจ๋ว คุณน้าจะทำบุญเรือนที่ย้ายไปอยู่ใหม่ รู้แล้วไม่ใช่รึ กำชับให้พี่มาบอก ประเดี๋ยวบังเอิญไม่รู้จะโกรธเอา”
คุณแจ๋วพยักหน้ารับว่ารู้แล้ว คุณหญิงจึงละจากน้องสาวเดินไปขึ้นรถคันใหญ่ แล้วยานนั้นก็พาสตรีมีเกียรตินั้นห่างจากร้านไป
หันไปดูเฌอ เห็นเขารับประทานอิ่มและกำลังจะจ่ายเงินค่าอาหาร คุณแจ๋วรีบเข้าไปบอกแก่พนักงานโต๊ะ “คนนี้มาทีไร ก็แปลว่าฟรีทุกที กลัวว่าท่านจะไม่ค่อยมาเท่านั้น” เฌอเก็บเงินลงกระเป๋า ยกมือขึ้นทำความเคารพและบอก
“วันนี้ผมไปก่อน คุณแจ๋วก็ยุ่ง ผมก็มีคนไข้ อีกไม่นานครับ ผมมาใหม่ ค่ำๆ ดีที่สุดใช่ไหมครับ”
คุณแจ๋วพยักหน้า พลางว่า “ยังไม่มีน้องสะใภ้มาแนะนำไม่ใช่รึ” แล้วก็กล่าวคำอำลาแก่กันและกันตามธรรมเนียม แล้วเฌอก็ออกจากร้านไป
วันนั้นคงเป็นวันที่ดาวฤกษ์ดาวเคราะห์เข้าราศีญาติมิตรอย่างใดอย่างหนึ่งของคุณแจ๋ว พอเวลาประมาณ ๑๓.๓๐ นาฬิกา ลูกค้าที่มากันตามปรกติชักจะวาย คุณแจ๋วกำลังกำกับการกวาดถูที่ต้องทำเป็นประจำ และคิดกะการว่าจะเก็บอาหารสิ่งใดไว้ขายได้อีกในเวลาบ่ายหรือค่ำหรือจะดัดแปลงให้เป็น/*191อื่นสำหรับวันต่อไป หรือจะต้องทำลายทิ้งสิ่งใด ก็มีสตรีสาวอยู่ในวัยกำดัดผิวพรรณเปล่งปลั่งแต่งกายสวยสมทรงสมสมัย ลงจากรถยนต์คันเล็กๆ ซึ่งเจ้าหล่อนขับเองและได้จอดไว้ที่เดียวกับที่คุณหญิงศิริมาจอดรถคันใหญ่เมื่อประมาณชั่วโมงหนึ่งมานี้ คุณแจ๋วมองเห็นสาวน้อยตั้งแต่เจ้าหล่อนเลื่อนรถเข้ามาใกล้ร้าน พอหล่อนลงมาจากรถ คุณแจ๋วก็เปลี่ยนสีหน้าคร่ำเคร่งกับงานเป็นสีหน้าแปลกใจ แล้วก็เปลี่ยนไปอีกเป็นยิ้มด้วยความยินดีเมื่อเจ้าหล่อนเดินมาถึงร้าน และเมื่อประสบสายตากับคุณแจ๋ว หล่อนก็ยกมือไหว้ด้วยกิริยาที่ไหวระทวยแต่พอน่าดู
“แหม ลำไย วันนี้มาถึงร้านน้าเทียวรึ” คุณแจ๋วทัก
“ยังมีอะไรทานไหมคะ คุณน้า” ลำไยถาม และเมื่อได้รับคำถามว่าไปไหนมา ก็ชี้แจงต่อ
“มาคุยค่ะ คุณน้า ตั้งใจมาคุยกับคุณน้า แต่ว่าไปซื้อของทางเจริญกรุงก่อนแล้วก็เลยมา”
คุณแจ๋วพาญาติผู้น้อยเข้าไปหลังร้าน พาไปในห้องที่ได้พาพี่สาวและเพื่อนๆ มานั่งในวันเดียวกันนี้ เมื่อได้สั่งอาหารเป็นที่ถูกใจแล้ว ก็ถาม
“มีเรื่องอะไรรึ ที่ว่าจะมาคุย แล้วทำไมมาคนเดียวเห็นไปไหนๆ เคยไปกันเป็นกลุ่ม”
“กลุ่มแตกไปเมื่อครู่ก่อน หนูหาทางเลี่ยงมาหาคุณน้า หาโอกาสมาทางนี้ไม่ค่อยได้” ลำไยตอบ “โธ่ หนูคิดถึงคุณน้าเสมอ พอคิดอะไรต้องนึกว่าอย่างนี้ต้องเล่าให้คุณน้าแจ๋ว ทุกที้ทุกที”
“กลุ่มมีใครบ้างล่ะ” คุณแจ๋วถามอย่างที่เรียกว่าเปื่อยๆ เพราะสมองคุณแจ๋วเงิมใช้ความคิดไปค่อนข้างไกลจากญาติที่มาหา
“วันนี้มียายอร กับแฟนของเขา คู่นี้ก็มีเรื่องคุยแล้วก็มีพนิดา อัญมณีกับการะเวกกับสามีเขา สองคนหลังนี้คุณน้าไม่รู้จัก”
“สองคนก่อนก็ไม่รู้เหมือนกัน น้ามันจำสับสนแล้วยิ่งเพื่อนๆ ลำไยเดี๋ยวเรียกชื่อเล่น เดี๋ยวเรียกชื่อจริง”
/*192“เอ้า เริ่มด้วยสาธยายประวัติพวกนี้ แล้วคุณน้าจะจำได้ไหมก็ไม่รู้ แปล๊กแปลก ทำไมคนเรา พอ พอ เอ้อ เป็นผู้ใหญ่มากๆ เข้า ก็เริ่มจำอะไรไม่ค่อยได้ แม่งี้ หนูบางทีก็คั้นขัน”
“ขอบใจจ้ะ อุตส่าห์มีวัฒนธรรมดี หลานสาวของน้า อุตส่าห์ไม่พูดว่าพอแก่เข้าชักเลอะเทอะ”
“แหม แต่ไม่รู้เป็นไง หนูไม่เคยนึกว่าคุณน้าแก่เลย ถ้าคุณน้าแต๋ว หนูรู้สึกว่าแก๊แก่ ที่จริงอายุก็แก่กว่าคุณน้าไม่เท่าไหร่ แต่คุณน้า พวกน้องหนูกับพวกนี้เขาว่าคุณน้าน่ะคนรุ่นเรา”
“ยิ่งขอบใจใหญ่ เป็นการชมเชยอย่างใหญ่หลวง ฝรั่งเขาว่า ถ้าคนสาวๆ เขาชมว่าใครเป็นคนรุ่นเขาละก็แปลว่าคนคนนั้นต้องปลื้มใจ ราวๆ กับได้ปริญญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์”
ลำไยหัวเราะเสียงเป็นกังวาน “แปลว่า คุณหน้าไม่เกลียดพวกหนุ่มสาว นี่ก็พิสูจน์ว่าคุณน้าไม่แก่”
“ถ้าเอาเรื่องรังเกียจเป็นเครื่องวัด น้าก็เป็นสาวสองพันปีแน่ เพราะถึงยังไงๆ ก็จะไม่รังเกียจคนหนุ่มคนสาวเป็นอันขาด ยิ่งตัวแก่ก็ยิ่งจะชอบคนหนุ่มสาว เพราะได้อาศัยดูเขาแล้วก็ใช้ประโยชน์หลายอย่าง”
“อือ ใช้ประโยชน์อย่างไรคะ คุณน้า” ลำไยเริ่มรับประทานอาหารอร่อย จึงยินดีเป็นคนฟังชั่วคราว
“อาศัยใช้เป็นเครื่องเตือนสติว่าวันคืนล่วงไป ตัวเราเคยหนุ่มเคยสาวมาแล้ว แล้วก็มาเป็นกลางๆ คน แล้วก็อีกหน่อยก็จะแก่หง่อม นั่นอย่างหนึ่ง อีกอย่างหนึ่ง อาศัยเรียกรำลึกความสุขครั้งเราเป็นหนุ่มเป็นสาว อีกอย่างหนึ่งอาศัยดูว่า บ้านเมือง หรืออย่างสมัยใหม่เขาว่าสังคม เปลี่ยนแปลงไปอย่างไร”
“อายุเท่าคุณน้า หนูจะเป็นอย่างคุณน้าไหมนะ” ลำไยปรารภขึ้นมา “หนูเดี๋ยวนี้หนูเบื้อเบื่อคนแก่ๆ แล้วหนูก็ไม่ค่อยชอบเด็กๆ รุ่นน้องๆ หนูว่ามันเอาแต่ใจตัวจังเลย รู้ไหม ที่หนูมาหาคุณน้านี่ เพราะหนูไม่รู้จะพูดกับใคร เฉิดฉันเขาจะหย่ากับสามีเขาแล้ว แต่งงานกันสองปี”
/*193“อ้าว เรื่องราวเป็นยังไง ทำไมจะหย่ากันล่ะ” คุณแจ๋วถามด้วยความสนใจ ผู้ที่ลำไยกล่าวถึงนี้มารดาเป็นหลานป้าแท้ๆ ของคุณย่าของลำไย ฝ่ายบิดาอยู่ในสกุลโกศลทัต
“คุณน้าคงจะไม่รู้จักคุณชัยฤทธิ์ ลูกคุณหญิง เอ๊ย ท่านผู้หญิงฉอ้อน” ลำไยกล่าว
“ก็รู้จักเหมือนกัน” คุณแจ๋วพูดเสียงเรียบๆ จงใจให้ลำไยเข้าใจว่ารู้จักเหมือนกับประชาชนทั่วๆ ไป รู้จักสมาชิกของครอบครัว “ท่านรอง” และท่านผู้หญิง
“เขาเพิ่งกลับมาจากอเมริกา นักเรียนเวสต์ปอยต์” ลำไยเล่า “ไปพบกับเฉิดฉันตอนเดินทางกลับมาเมืองไทยทางยุโรป แล้วก็เลยสนิทสนมกันเรื่อยมา พิลึกจริงๆ ผู้หญิงทั้งเมืองกำลังอยากได้ มารักผู้หญิงที่เขาแต่งงานแล้ว ยายเฉิดฉันเห็นเก๋เต็มที ทะเลาะกับสามีว่าเขาหึง ทะเลาะกันหลายๆ หน เลยว่าจะหย่ากับเขา”
“มีเรื่องเท่านี้เองรึ น้าสงสัยจะมีอะไรยิ่งกว่านี้ ทำไมยายเฉิดฉันจะบ้าถึงยังงั้น”
“ก็พ่อแม่เขาบ้าไปด้วยซิ คุณน้า” ลำไยตอบ “คุณป้าเพ็ญ เออ แทนที่จะว่ากล่าวลูกสาว กลับเข้ากับลูก แล้วว่าลูกเขยไม่ดีอย่างโน้นอย่างนี้ วันนั้นหนูก็ฟังพวกคุณป้าๆ น้าๆ พูดกัน มันกลายเป็นว่า กลัวเขากันใหญ่ กลัวท่านวิทูรเขาจะโกรธ เอ ยังไง หนูฟังไม่เข้าใจ”
“เออ น้าก็ยิ่งไม่เข้าใจใหญ่ซี หนูเล่าให้ละเอียดกว่านี้ซิ”
“คุณป้าเพ็ญน่ะ คุยกัน มีคุณป้าเล็ก คุณน้าเล็ก คุณน้าแป๋วศิริมานั่นด้วยคนหนึ่ง ทีแรกก็คุยเหมือนนินทาสโมสรกันธรรมดาว่า คุณชัยฤทธิ์น่ะเช้าถึงเย็นถึงบ้านเฉิดฉัน ทีนี้คุณวรชาติ เขาเป็นสามี เขาจะชอบได้ยังไง เขาก็ว่าเมียว่า นี่ยังไงกัน คุณชัยฤทธิ์ทำราวกับเขาเป็นหัวหลักหัวตอ เฉิดฉันก็ว่าสามีขี้หึงเป็นบ้า ใครเขาจะมารักคนแต่งงานแล้ว ที่คบกับเขาก็เพราะพ่อเขามีอิทธิพลเผื่ออย่างไรก็ขอความช่วยเหลือพึ่งใบบุญเขาได้บ้าง คุณวรชาติแกก็ว่า/*194ถ้าต้องใช้เมียเป็นเครื่องมือที่จะทำราชการหรือทำอะไรก็ตามเถอะ แกก็ขอเลิกไม่ทำสิ่งนั้นละ ถ้าเฉิดฉันคิดจะอาศัยคุณชัยฤทธิ์เพื่อให้เขาก้าวหน้าทางราชการละก็ เขาก็จะลาออกเสียจากราชการ”
“อือ น้าฟังดูอย่างนี้ ก็ออกจะเห็นใจคุณวรชาติอยู่” คุณแจ๋วพูดอย่างไม่ตื่นเต้น “ทีนี้คุณป้าเพ็ญที่ลำไยว่ากลัวน่ะ กลัวอะไร”
“หนูก็ไม่รู้ว่ากลัวอะไร พูดๆ กันแล้วคุณป้าเพ็ญบอกคุณป้าใหญ่ ให้คุณป้าใหญ่ช่วยเรียกคุณวรชาติมาห้ามไม่ให้พูดอย่างนี้ จะแพ้ภัยตัว นี่สำนวนคุณป้าเพ็ญแท้ๆ นะคะ เท่าที่ฟังดูเหมือนกับว่าถ้าคุณวรชาติหึงคุณชัยฤทธิ์ จะมีภัยมาถึงตัว อะไรถึงกับอย่างนั้นเชียวรึ ถ้าลูกท่านวิทูรไปเที่ยวรักเมียใครเขาสามีจะหึงไม่ได้ จะเป็นอันตราย ยังงั้นเชียวรึ คุณน้า”
คุณแจ๋วชะโงกดูหลังห้องและตัดสินใจว่าไม่ถึงกับต้องห่วงความปลอดภัยถึงเพียงนั้น จึงกลับมาตอบว่า “เออ น้ามันก็ห่างออกมาจากการบ้านการเมือง ไม่รู้ว่าเขาไปกันแค่ไหน ลำไยไม่ลองถามคุณน้าแป๋วเขาดู เออ คุณน้าแป๋วเขาว่าอย่างไรล่ะ”
“คุณน้าแป๋วก็ดูสนับสนุนเรื่องที่กลัวกัน ไม่เห็นมีใครค้าน มีแต่ปรารภว่าคุณวรชาติไม่ควรหึง ควรจะนิ่งเสีย เฉิดฉันก็ไม่ได้ทำผิดอะไร”
“นี่ น้าก็ไปอยู่ต่างจังหวัดเสียนาน” คุณแจ๋วว่า “ไม่รู้เรื่องลูกหลานรุ่นหลังกี่มากน้อย คุณวรชาตินี่เขาเป็นใคร พื้นเพเป็นอย่างไร เขารักกันกับเฉิดฉันหรือพ่อแม่จัดการอย่างไร”
“เขาเป็นพวก ณ บ้านหลวง” ลำไยตอบ “เป็นญาติต่อกันไปทางคุณทวด ห่างกันไปแล้ว แต่ว่าเมื่อเขาจะแต่งงานกับเฉิดฉันน่ะ” ลำไยอึกอักนิดหน่อย แล้วจึงเล่าต่อ “ที่จริงน่ะ ทีแรกเขารู้จักกับหนู เป็นเพื่อนมหาวิทยาลัยด้วยกัน แล้วเขามาหาหนูแล้วไปไหนๆ กับหนู แล้วเขาก็มารักเฉิดฉัน ทีแรกก็มีเสียงคุณป้าเพ็ญไม่ค่อยชอบใจ ว่าจน แต่แล้วก็ตกลงกันไปดี”
คุณแจ๋วพยักหน้าแสดงว่าตั้งใจฟัง ลำไยกล่าวต่อไป
“แต่หนูมาติดใจเรื่องนี้น่ะ คุณน้า อะไรกัน ล้วนแต่ผู้ลากมากดี ทำไม/*195เสียงที่พูดนี่นะ ราวกับว่า ถึงหากเฉิดฉันหย่ากับคุณวรชาติ แล้วได้แต่งงานกับคุณชัยฤทธิ์ละก็ ก็ดีเหมือนกัน คุณป้าๆ น้าๆ พูดกันเป็นเสียงนี้ หนูแปลกใจจริงๆ”
คุณแจ๋วถอนใจน้อยๆ “เอ้อ คำว่าผู้ดีนี่มันแปลว่าอะไร สิบปีมานี้ น้าก็ไม่ค่อยจะรู้เสียแล้ว เดี๋ยวนี้น้าเอาเป็นคนๆ น้าคิดว่าแบบนี้แบบคุณพ่อน้า แบบนี้แบบพี่อ้น แบบนี้แบบคุณเกริน อะไรอย่างนี้ละ”
“เออ คุณเกริน นั้นซี คุณเกรินนี่ เมื่อวันงานใครๆ เขาพูดกันทั้งนั้นว่าเป็นเพื่อนสนิทคุณวิทูร แล้วหนูก็เห็นคุณน้าดูสนิทกับคุณเกรินวันนั้น เขาจะช่วยอะไรได้ไหมคุณน้า”
“อือ หนูจะให้เขาช่วยทำยังไง” ญาติผู้ใหญ่ถาม
“คุณน้าลองถามเขาซี ว่าคุณวิทูรน่ะจะเลวร้ายอย่างที่กลัวกันเชียวรึ แล้วก็อีกเรื่องหนึ่ง ตาเงาะน้องหนูทำท่าไปติดแม่กุสุมาลูกหมอเฌอ น้องชายท่านผู้หญิงฉอ้อนแหม หนูเกลียดจัง”
“อ้าว หนูเกลียดใครแน่ หนูเกลียดพี่น้องผู้ดีของหนู หรือเกลียดพวกคุณวิทูร”
“หนูงงไปหมด คุณน้า” ญาติสาวสารภาพ “จะว่าเราไม่แคร์กับสกุลรุนชาติน่ะ แล้วทำไมคุณน้าแป๋วนี่ละ พูดกับใครๆ เดี๋ยวก็เอาแล้ว พวกโกศลทัต พวกเหมเสนา แต่แล้ว ทำไม เกิดเต็มใจให้หลานสาวหย่าจากคนอย่างคุณวรชาติ แล้วจะไปแต่งงานใหม่กับใครที่ไหนก็ไม่รู้”
“น้าเห็นว่าหนูสับสนจริง” คุณแจ๋วพูดเรียบๆ แต่มีอารมณ์ขันอยู่ด้วย “เดี๋ยวหนูก็ไม่ชอบทรรศนะญาติของหนูว่าไม่ถูกกับศีลธรรม เดี๋ยวหนูก็เกิดรังเกียจคนเป็นพวกๆ หนูเกลียดคุณวิทูรว่าเป็นคนเลวร้ายใช้อำนาจ ซึ่งหนูก็ยังไม่รู้แน่ ยังไม่ได้พิสูจน์ แล้วเลยเกลียดไปจนถึงหลานของเมียเขา ไม่อยากให้น้องไปรัก ไปติดต่อ แล้วประเดี๋ยวหนูก็พูดเหมือนรังเกียจว่าเขาเป็นคนไม่มีตระกูลเหมือนญาติของหนู ตัวหนูน่ะยังไงแน่”
“นั่นน่ะซิคะ หนูถึงมาหาคุณน้า ที่จริงหนูต้องกลับไปทำงานแล้วละ แต่/*196หนูลานายเขาสองชั่วโมงเพราะงานหนูเสร็จไม่มีคั่งค้าง” ลำไยพูด “หนูสับสนจริงๆ แหละ แต่หนูอยากให้คุณน้าช่วยสืบทางคุณเกริน ว่าคุณวิทูรนี่แท้จริงเป็นคนยังไง หนูอดสงสารคุณวรชาติไม่ได้ ถ้าจะช่วยอะไรได้หนูอยากช่วย” แล้วก็หัวเราะคิกๆ
“น้าก็ไม่รู้ว่าเมื่อไหร่จะพบคุณเกริน” คุณแจ๋วบอกญาติ “แต่หนูยังไม่ทุกข์ร้อนอะไรจริงไม่ใช่เรอะ ดูหัวเราะคิกคักอยู่นี่”
คราวนี้ลำไยถอนใจใหญ่เสียงดัง เฮอ “คุณน้ารู้ไหม คนรุ่นหนูน่ะ ใครทำหน้าทุกข์ไม่ได้ หนูทุกข์พอใช้เพราะหนูชอบวรชาติมาก แต่ว่าถ้าใครพูดเรื่องทุกข์ร้อนอะไรเพื่อนๆ เขาไม่ชอบ เขาเริ่มบ่นกระปอดประแปดว่าเบื่อทุกคนต้องหัดทำเป็นไม่มีความทุกข์ แล้วหนูยังสับสนอีกอย่างหนึ่ง คือหนูไม่รู้ว่าหนูควรจะสมน้ำหน้าวรชาติไหม ที่รู้จักเฉิดฉันยังไม่ทันไร แหม รักหวือๆ แล้วก็เร่งแต่งงานราวกับอะไรดี แต่ว่าปุบปับก็เกิดรักเกียรติลูกผู้ชายพูดจาตัดรอนจะลาออกจากราชการ ลาออกแล้วจะไปทำอะไร ไม่ใช่รวยนะ แล้วก็ไม่ใช่นักเรียนนอกนักเรียนนาจะไปรับจ้างฝรั่ง ก็ไม่ใช่จะหางานได้คล่องๆ หนูไม่รู้จะหมั่นไส้ดีหรือไม่ดี ประเดี๋ยวหนูเป็นอย่างงั้น ประเดี๋ยวหนูก็เป็นยังโง้น ก็เลยคิดว่าต้องพูดกับใครที่จะไม่ดุเสียตั้งแต่ประโยคแรกสักคน ถึงมาหาคุณน้า”
“ก็ดี น้าก็ยินดีที่หนูอุตส่าห์มาหาน้า” คุณแจ๋วกล่าว “แต่น้าจะช่วยได้ไหม น้าไม่รู้ น้าเหมือนคนกลับจากป่าจากเขา น้าจะลองฟังเสียงดู อย่างงั้นพอใช้ได้ไหม”
“ได้ค่ะ” ลำไยตอบ ทำหน้าตรึกตรองสักประเดี๋ยวแล้วก็ทำหน้าให้แช่มชื่น ทำให้คุณแจ๋วเกิดความอยากรู้เรื่องจิตใจของคนรุ่นลำไยขึ้นมาจริง แต่คิดว่าได้พูดคุยพอสมควรแล้ว จึงเอาใจใส่ดูแลญาติสาวได้รับประทานอาหารอิ่มแล้วหรือไม่ และไต่ถามทุกข์สุขของครอบครัวอีกเล็กน้อย อีกไม่กี่นาทีต่อมาญาติสาวก็ลากลับไป
บทที่ ๑๕
/*197ดาวในจักรราศีที่เกี่ยวกับญาติกับมิตรคงจะมาต้องดวงชะตากำเนิดของคุณแจ๋วในระยะ ๒๔ ชั่วโมงนั้นจริง เพราะต่อจากญาติสาวที่มีชื่อเรียกเล่นว่าลำไย ได้ลาไปจากร้านแจ่มแจ๋วได้สัก ๕-๓ ชั่วโมง ขณะที่คุณแจ๋วนอนเปิดวิทยุฟังดนตรีอย่างไม่ตั้งใจ ปล่อยให้ความรู้สึกเข้าภวังค์ ใกล้จะหลับ ก็มีเสียงกริ่งที่หัวนอนอันเป็นกริ่งเรียกให้เปิดประตู ซึ่งรู้กันอยู่เฉพาะคนที่ร่วมชีวิตกับคุณแจ๋วที่สถานที่ประกอบอาชีพ มีหลานสาวชื่อ สอิ้ง คนใช้เก่าแก่สองคน นอกนั้นคุณแจ๋วได้บอกที่ไว้แก่คุณเกรินคนเดียว คุณแจ๋วลืมตาขึ้น ยังขี้เกียจขยับตัว พยายามคิดว่ามีใครที่อยู่ด้วยกันออกไปไหนในเวลาค่ำคืน ก็นึกไม่ออก เสียงกริ่งดังขึ้นอีก ไม่ดังนัก ดูเหมือนผู้ใช้กริ่งจะกดอย่างระมัดระวัง คุณแจ๋วเกิดความแน่ใจว่าผู้มาในเวลาวิกาลคือญาติชายผู้มีความสำคัญในชีวิตคุณแจ๋วอย่างยิ่ง คุณแจ๋วก็เปลี่ยนจากกิริยาเชื่องช้าไปเป็นกระวีกระวาด ปัดผ้าแพรที่คลุมหน้าอกออก ลุกขึ้นแล้วก็ก้าวลงจากเตียงและออกจากห้องลงไปที่ประตูหลังร้านอย่างคล่องแคล่ว
ฝนตกพรำๆ อยู่ภายนอกซึ่งผู้อยู่ในอาคารไม่สังเกต คุณแจ๋วเปิด/*198ประตูออกก็พบว่าการคาดคะเนไม่ผิด โดยไม่ถามคุณแจ๋วถ่างบานประตูออกไปเล็กน้อย ยืนแอบให้มีทางเข้าสะดวกขึ้น เมื่อผู้มาหาเข้ามาในประตูแล้ว คุณแจ๋วก็ปิดประตูสนิทแล้วจึงถามเบาๆ
“มีคนตามมาหรือเปล่า”
“เปล่า” เกรินตอบพลางหัวเราะน้อยๆ “ยังไม่ถึงอย่างนั้นหรอก ซ้อมไว้ก่อน”
“เอ๊ะ” คุณแจ๋วร้องสำเนียงแสดงความไม่พอใจ “อะไรกัน”
“ไปหาที่นั่งที่แน่ใจว่าไม่มีใครแอบได้ยิน” เกรินพูดค่อยๆ ใกล้หูคุณแจ๋ว “จะเล่าให้ฟังถ้าไม่ง่วง ถ้าง่วงก็ไปนอนเสีย ฉันก็อาศัยนอนถึงเช้าแล้วก็จะไป”
“วันนี้วันอะไร” คุณแจ๋วพยายามรำลึก “พรุ่งนี้จะเป็นวันอะไรนี่”
“วันนี้วันโกน” คุณเกรินตอบ จากแสงไฟดวงน้อยหน้าห้องน้ำคุณแจ๋วเห็นว่าเขายิ้ม เกิดความอุ่นใจจากอิริยาบถนั้น จึงพาเขาขึ้นบันไดไปยังห้องพิเศษของคุณแจ๋ว ที่เคยพาเขาไปในวันก่อน
พอเข้าไปในห้อง คุณแจ๋วปิดประตูเรียบร้อยและเปิดกลไกทำให้เกิดการปรับอากาศให้เย็นแล้ว เกรินพูดต่อ “นี่พวกแม่ค้าถ้าจะไม่รู้ว่าพรุ่งนี้วันพระ สู้ข้าราชการไม่ได้ เดี๋ยวนี้เขาเป็นอุบาสกอุบาสิกากันทั้งนั้น”
คุณแจ๋วเอามือเสยผม พยายามรำลึกถึงเรื่องราวให้สัมพันธ์กับที่ญาติและอาคันตุกะในเวลาวิกาลกล่าว ด้วยทีท่าที่ไม่ทำให้เกิดตระหนกตกใจ แล้วก็พูดว่า “ก่อนอื่น ขอไปหวีผม อย่าห่วงเรื่องนอน เพราะตาสว่างอย่างนี้เสียแล้วต้องไปอีกหลายชั่วโมงถึงจะง่วงใหม่” ซึ่งไม่เป็นความจริง เพราะคุณแจ๋วเกือบจะสั่งให้ตนหลับเมื่อใดในที่ใดก็จะได้เมื่อนั้น เมื่ออาคันตุกะไม่คัดค้าน คุณแจ๋วก็ขึ้นไปชั้นบนซึ่งเป็นที่อยู่ของคุณแจ๋ว จัดแจงทำหน้าตาให้ไม่น่ารังเกียจ แล้วก็กลับลงมาชั้นสองพร้อมด้วยกระติกน้ำร้อนใบหนึ่ง
“รับประทานไหมคะ โอวัลติน แจ๋วชงไว้เสมอบางทีตื่นขึ้นมาหิวเวลาดึกไม่รู้ทำไม”
/*199“ถ้าไม่รบกวนเกินไป กาแฟดีกว่า ไอ้พวกผงๆ ก็เอาดี เนสกาแฟหรืออะไรนั่นล่ะ” คุณเกรินตอบ
“เห็นจะต้องเอาเนสกาแฟ จะเอาอร่อยกว่านี้เห็นจะยุ่งไปหน่อย” ญาติบอก แล้วก็ออกจากห้องกลับไปข้างบนและกลับลงมาพร้อมกับอุปกรณ์สำหรับเครื่องดื่มซึ่งได้จัดไว้รวมกันในถาดมีขนาดพอดี
“ใครนอนกับคุณแจ๋ว ขอโทษด้วยที่ถาม” คุณเกรินพูดอย่างสุภาพ สีหน้าของเขาราบรื่นเหมือนเมื่อแรกเข้ามา
“ยายอิ้งนอนใกล้ที่สุดมีฝากั้น แต่เตียงเกือบติดกัน อีกห้องหนึ่งด้านใกล้ถนน มีนายพักอุปัฏฐากคุณพ่อกับภรรยา ยายบัวกับลูกสาวลูกชายนอนข้างหลัง ข้างล่าง”
เกรินเที่ยวตรวจดูตามผนัง หน้าต่างและประตูของห้องที่เจ้าของบ้านพาเขาเข้าไปรับรอง แล้วถาม
“ห้องนี้ลับตาและลับหูด้วยใช่ไหม”
“ก็ท่านนายพล ก็ตรวจดูแล้วเห็นว่ายังไงล่ะคะ” คุณแจ๋วย้อนถาม เกิดอารมณ์สนุกตามอุปนิสัยขึ้นมา
“ต้องการคำรับรองเจ้าของที่เสียหน่อย” นายพลตอบ “เราจะคุยกันไม่ใช่เรอะ ไม่ต้องเกรงใจนะ ง่วงนอนละก็ ขอให้ขึ้นไปนอน ฉันจะนอนนกอยู่ในห้องนี้”
“เก้าอี้นอนอย่างดีก็มี ยกได้ง่ายเบาหวือ ที่นี่อุดมสิ่งของที่ไม่ต้องใช้แรงกาย มีอะไรคะเนให้ตัวเองยกได้หรือยายอิ้งยกได้ นายพักก็ไม่ใช่คนหนุ่มแล้ว”
“วันนั้นมาหาด้วยความคิดถึงจริงๆ ไม่ได้ตั้งใจจะมาหาที่สำหรับหลบซ่อน “เผอิญมาเกิดความคิดเผื่อไปอย่างนั้นเอง แล้ววันนี้ก็เลยลองดู”
“ลองหนีใคร คุณเกรินมีคนปองร้ายด้วยรึ เริ่มมีอำนาจแล้วงั้นรึ” นัยน์ตาคุณแจ๋วจับอยู่ที่หน้าญาติอย่างห่วงใย
เกรินถอนใจใหญ่น้อยๆ “เปล่า หนีเพื่อน ไม่ใช่หนีศัตรู” เขาว่า /*200ขณะนั้นเขาได้นั่งลงยังเก้าอี้ใกล้โต๊ะว่าง ซึ่งเขาได้ใช้วางของรับประทานในวันก่อน เขาเอาข้อศอกเท้าบนโต๊ะ และเอาแก้มพิงฝ่ามือไว้เบา ๆ คุณแจ๋วเห็นหน้าเขายิ้มเศร้าๆ
“ใคร หนีเพื่อนคนไหน คุณวิทูรรึ” คุณแจ๋วเดาด้วยความวิตกและใจร้อน
เขาสั่นศีรษะค่อยๆ “ไม่ใช่อีก หนีคนที่เขาชวนฆ่านายวิทูร”
คุณแจ๋วผู้ซึ่งได้เดินไปเดินมา หยิบสิ่งนั้น เลื่อนสิ่งนี้ ลงนั่งบนเก้าอี้ตัวหนึ่งในระยะใกล้เกรินมาก จ้องหน้าเขาอย่างไม่เกรงใจและกล่าวชัดถ้อยชัดคำ “เล่าไปนะคุณเกริน ถ้าไม่เล่าให้แจ๋วรู้ความจริง คราวหน้า คราวที่ว่าไม่ใช่เป็นการซ้อม แจ๋วจะไม่เปิดประตูให้”
เกรินหัวเราะเบาๆ อย่างชอบใจ “มาอีกแล้วไหมล่ะ นิสัยดิกเตเตอร์ ทำไมหนอ เทวดาไม่ดลใจให้นายวิทูรเขามารักคุณแจ๋วตอนหนุ่มสาวด้วยกัน”
“คงจะดีเหมือนกัน” คุณแจ๋วว่าอย่างไม่ขุ่นเคือง “แต่ตอนนี้ยังไม่สนใจเรื่องนั้น เออ แต่มันก็เกี่ยวกัน นายวิทูรนี่เขามีแผนจะเป็นดิกเตเตอร์ด้วยรึ”
“เอ้อ คุณแจ๋ว” เกรินถอนใจอีก “อะไรทั้งนั้น ถ้าความจริงมันประจักษ์ออกมาชัดๆ มันก็ไม่ลำบาก ทุกวันนี้ไม่มีใครรู้ความจริงของใครสักคน มีแต่นักเดานี่ซิมันทำให้คนอย่างฉันได้แต่หนี”
“ถ้าปรากฏว่านายวิทูรมีแผนจะเป็นดิกเตเตอร์แล้วคุณเกรินจะยิงได้ไหม” คุณแจ๋วถาม
เกรินส่ายหน้าน้อยๆ “ยิงใครก็ได้ ถ้าจำเป็นต้องยิง แต่ปัญหามีว่าถ้ายิงแล้ว ผลที่ตามมาจะเป็นยังไง”
“เวลานี้เรื่องมันไปแค่ไหน และคุณเกรินต้องหนีใคร”
“เวลานี้คนเกลียดนายวิทูรนี่มันพะรึกพะเรอ” เกรินตอบ “พวกหนึ่งเกลียดเป็นส่วนตัว มีเรื่องอาฆาตกัน พวกหนึ่งโกรธเพราะผลประโยชน์ขัดกัน อีกพวกหนึ่งเห็นว่านายวิทูรเป็นคนทำลายชาติ”
/*201 “ผลประโยชน์ขัดกันน่ะคือยังไง” คุณแจ๋วซักแสดงอาการใจร้อน
“ที่เขาว่านายวิทูรเป็นก้างขวางคอ ก็คือพวกค้าทองดำ รู้จักไหมว่าเขาแปลกันว่าอะไร”
“เป็นครั้งแรกที่ได้ยิน แต่ก็พอเดาได้ คนไทยเรานี่แปลก ตัวจริงไม่ค่อยกลัว มักกลัวชื่อ”
“ไม่ใช่ คนไทยเป็นกวี ชอบตั้งชื่ออะไรให้น่าสนใจต่างหาก” คุณเกรินเถียง
“เอาเถอะ ยอมตกลงด้วยค่ะ” คุณแจ๋วทำตัวเป็นคนหัวอ่อน และไม่เว้นระยะ ถามต่อทันที “ทีนี้ไอ้ที่ขัดกับพวกนี้ ขัดเพราะปราบ หรือเพราะแย่งกันขาย”
“มีทั้งสองอย่าง แต่อย่างหนึ่งรู้จากตัวเอง อีกอย่างหนึ่งรู้จากการบอกเล่า ที่ว่ารู้ด้วยตัวเองก็คือ เคยได้รับหนังสือของวิทูร ในฐานะผู้บังคับบัญชา แต่มีถึงเป็นส่วนตัว ว่าให้ร่วมมือกับตำรวจปราบพวกนี้รายหนึ่ง ฉันก็ให้ลูกน้องไปกับตำรวจอย่างเงียบๆ เพราะเข้าใจว่า คงไม่อยากให้เรื่องอื้อฉาวถึงไม่มีหนังสือเป็นทางราชการและก็จับได้จริง ราวกับตาเห็น แต่เมื่อเขาจับกันไปได้แล้ว เขาจะเอาไปทำอย่างไรกัน เราไม่รู้”
“ทีนี้อีกพวกหนึ่งล่ะ”
“ก็มีคนมาเล่า รูปการณ์คล้ายกับที่เคยรู้แก่ตนเองว่าเมื่อจับไปได้แล้ว ก็ไปเข้ากระเป๋าคนจับบ้าง กระเป๋าคนที่ถูกจับบ้าง ซึ่งก็ติดตารางเสียปีหนึ่งหรือสองปี และบางส่วนก็เข้ากระเป๋าคนสั่งจับ คือวิทูร”
“แล้วคุณเกรินเชื่อไหม”
“คนที่เล่าเคยทำงานร่วมกับวิทูรหลายอย่าง แต่ก่อนเป็นลูกน้องของท่านคนใหญ่ในปัจจุบันนี้ด้วยกัน แต่โปรดปรานไม่เท่าวิทูร ภายหลังแตกกัน เสียแต่นายคนนี้มาพูดเรื่องนี้ทีไรก็เมามาทุกที”
“เรื่องคอขาดบาดตายถึงเพียงนี้ เขาพูด คิด ทำ โดยอาศัยแอลกอฮอล์กันด้วยหรือ คุณเกริน”
/*202“นี่ละ ฉันถึงคิดหนีไว้ก่อน” คุณเกรินตอบ
“คุณเกรินหนีมาที่นี่ แน่ใจว่าเขาจะตามไม่พบรี”
“มันต้องลองหลายๆ แห่ง แต่ที่ร้านนี้ดูเหมือนจะดีกว่าที่อื่น” ญาติของคุณแจ๋วตอบ “ที่ชอบมาพากลก็คือมีญาติสาวท่วงทีวาจาพอจะอภิรมย์ยินดีได้ สมัยนี้ที่เขามียศสูงขึ้นก็มักจะเอาอยากเปลี่ยนภรรยา หรือถ้าเปลี่ยนไม่ได้ก็มีสำรอง พอจะเข้าสมัยได้”
เกรินไม่ได้สังเกตว่าหน้าของญาติหญิงเปลี่ยนไปเป็นสีค่อนข้างเขียว คุณแจ๋วลุกจากที่นั่งเดิม ไปหาช้อนชงเครื่องดื่มใส่ถ้วยตน เกรินเห็นก็ส่งถ้วยของเขาให้และพูดว่า
“เออ ขออีกถ้วยก็ดีนะ แม่คุณ” และเมื่อได้รับกาแฟอีกถ้วยหนึ่งสมประสงค์แล้ว ก็พูดต่อไป “นี่จะไม่เสียงานเสียการรึ พรุ่งนี้ต้องทำงานหนักอีก ไม่ได้หยุดกับเขาเหมือนข้าราชการ ไปนอนเถอะไป๊ ไม่ต้องห่วงจริงๆ”
ญาติหญิงกลับมานั่งยังที่เดิม และเริ่มซักอีก
“เวลานี้ เรื่องที่เกี่ยวกับคุณเกรินไปแค่ไหน แล้วคุณเกรินให้ทางบ้านรู้อะไรไว้แล้วบ้าง”
“เรื่องยังไม่ถึงแค่ไหน แต่ก็เริ่มจะก่อตัวขึ้นมาไรๆ เท่าที่ฉันได้ยินจากไอ้เพื่อนขี้เมา มันว่าฉันเหมาะที่จะยิงนายวิทูร เพราะเขาไว้ใจ แต่เขายังไม่ได้พูดเป็นการชักชวน เรื่องอย่างนี้ ถ้าถูกเขาชวนวันไหนแล้วเราไม่เอากับเขาก็ทำพินัยกรรมฝากลูกฝากเมียได้ เมียของฉัน เคราะห์ดีที่ศรัทธาหลวงพ่อแน่วแน่ ฉันบอกว่าฉันแขวนคอหลวงพ่อไม่มีลืม อย่าใจวอกแวกหวั่นเกรงอะไร ประเดี๋ยวจะทำให้หายขลัง เขาก็หน้าตาแช่มชื่นทีเดียว”
“ที่ถามน่ะ ไม่ได้หมายถึงเรื่องอันตรายอย่างเดียว ถามถึงเรื่องที่คุณเกรินจะมาที่นี่บ่อยๆ ในเวลาค่ำคืน ทำความเข้าใจกันดีแล้วเหลอ เรายิ่งเคยหมั้นเหมิ้นกัน ไม่เหมือนพี่น้องคนอื่นๆ” คุณแจ๋วพยายามให้น้ำเสียงราบเรียบที่สุด แต่ก็ยังต่ำกว่าเสียงปรกติที่พูด
“ก็ทำเท่าที่จะทำได้ ฉันบอกเขาว่า ญาติคนที่ฉันจะไปพึ่งนี้ พึ่งได้จริงๆ /*203ถึงจะเป็นผู้หญิงก็ไม่ค่อยเหมือนผู้หญิงทั้งหลาย ใจเขาหนักแน่นเหมือนหิน อย่าได้ระแวงอะไรเลย” เกรินพูดอย่างร่าเริง
คุณแจ๋วยิ้มแห้ง ๆ แต่แสงไฟไม่สว่างพอที่เกรินจะเห็นหน้าคุณแจ๋วถนัด คุณแจ๋วพยักหน้าสองสามหน ทำให้เกรินรู้สึกว่าเขาพูดถูกใจญาติด้วย และทำให้คุณแจ๋วเองหายใจคล่องขึ้นด้วย แล้วคุณแจ๋วก็ถามต่อไป
“เท่าที่เล่านี่ยังไม่หมด ใช่ไหม ถ้าเพียงเท่าที่เล่าคงไม่ถึงกับจะต้องซ้อมหนี”
“น้องสาวฉันฉลาดเกินไป ไม่น่าจะเป็นผู้หญิงหรือไม่ยังงั้นก็ไม่น่าจะเป็นผู้หญิงสมัยนี้” เกรินกล่าว แววตาของเขาแสดงความนิยมด้วยใจจริง “แต่ฉันว่าเรื่องอย่างนี้ คนที่รู้ไม่ปลอดภัย และเรื่องก็ยังคลุมเครือ แต่ว่ามีอะไรที่น่าจะบอกไว้เหมือนกัน ถ้าบังเอิญเกิดหายไปไม่รู้ใครเขาเอาไปหมกเสียที่ไหน คุณแจ๋วลองไปถามคนคนนี้ เป็นญาติกันห่างหน่อย แต่ก็น่าจะรู้จักกัน นี่จำได้ไหม ดูแล้วจะฉีกเสีย บ้านของเขาจะไปได้โดยจำแผนที่อันนี้” เกรินหยิบสมุดปฏิทินเล็กๆ ออกมาจากกระเป๋าเสื้อปล่อยเอวที่เขาสวมอยู่ และเขียนชื่อ นาถ ณ บ้านหลวง และทางที่จะเข้าไปบ้านของเขาในถนนซอยเล็กๆ แห่งหนึ่งในจังหวัดธนบุรี เมื่อคุณแจ๋วดูและฟังคำอธิบายของเขาจนเข้าใจดีแล้ว เขาก็ฉีกบัตรนั้นเป็นชิ้นเล็กชิ้นน้อย แต่หยิบนามบัตรออกมาอีกใบหนึ่ง และเขียนคำ ๒ คำบนบัตรนั้น แล้วก็ส่งให้คุณแจ๋ว “ถ้าไปถามหาฉันกับเขา เขาสั่งให้พูดคำนี้”
“เออ มีโคดลับโคดเลิบอย่างนี้น่าให้อาศัยหน่อย” คุณแจ๋วอ่านแล้วพูด “อัญชัญขาว อือ ฟังราวกับเรื่องนักสืบอะไร ฉีกเสียก็ได้ ไม่ลืมหรอกค่ะ”
“เก็บไว้เถอะ ไม่มีใครเข้าใจหรอก เอาไว้เผื่อยุ่งๆ จะจำผิดเป็นอัญชัญม่วง อัญชัญน้ำเงินอะไร คนๆ นี้เป็นคนแปลก เขาเคยใกล้ชิดกับท่านวิทูร แล้วยังไงปุบปับวิทูรฟ้องให้ถูกปลด ไอ้เพื่อนขี้เมาของฉันมันพาไปให้รู้จัก พูดกันไปสักประเดี๋ยวก็รู้ว่าเกี่ยวดองกับเราห่างๆ มาอยู่กรุงเทพฯ นี่จะว่าดีก็ดี ที่จะได้รู้อะไรต่ออะไร แต่ว่าจะดีก็ไม่ได้ เพราะรู้อะไรๆ นี่ก็อาจตายเร็วเข้า”
“น่าเสียดาย เป็นทหารทั้งทีน่าจะตายเพราะอริราชศัตรูหรืออะไร/*204อย่างนั้น นี่จะมาตายเพราะเขาแย่งอำนาจกัน อย่าเอาชีวิตไปสละเสียอย่างนั้นนะคุณเกริน”
“ก็พยายามที่สุดนี่ละ” คุณเกรินตอบ ทำสีหน้าขรึมก่อนแล้วก็ยิ้มตามมา
“หมั่นไส้” คุณแจ๋วว่า ทำให้เกรินมองอย่างแปลกใจ “สนุกใช่ไหม เรื่องอย่างนี้ ดูชีวิตเป็นชีวิตขึ้นอีกเยอะ”
“นั่นแน่ ก็ตัวเองยังว่ามีโคดมีเขิดทำให้น่าสนใจอย่างไร” คุณเกรินย้อนว่าบ้าง “จะว่าไปก็จริง มันทำให้ชีวิตคึกคัก จะให้ฉันทำยังไง ให้ทำหน้าโศกเศร้างั้นเหลอ”
“มันบ้ายังไงไม่รู้ ที่จริงเรื่องมันน่าเศร้า แต่เรามันหน้าทะเล้น อดขันไปพร้อมกันไม่ได้” ญาติหญิงพูดเหมือนรำพันกับตัวเอง “ที่จริงมันก็เหมือนกันทุกคน เมื่อกี้คุณเกรินก็ดูเหมือนจะเศร้าหน่อยๆ แต่พอนัดสัญญาลับก็เลยเกิดสนุกขึ้นมา แต่ว่าจะว่าไปอีกทีก็น่ากลัว ดูเป็นเด็กๆ ยังไงอยู่นี่”
“หมายความว่าคนที่คิดอะไรเป็นเด็กๆ นี่น่ากลัวหรืออย่างไร” คุณเกรินถาม ครั้นญาติสาวพยักหน้า เขาก็พูดต่อไป “น่ากลัวจริงๆ คนที่คิดอะไรอย่างเด็กๆ เช่นตัวเราเองนี้ กับคนที่คิดอะไรว่า ง่าย ง่าย น่ากลัวทั้งนั้น เพราะทำให้เพื่อนฝูงฉิบหาย เออ แล้ววันก่อนได้พบกับวิทูรสองต่อสองนานพอใช้ เขาพูดให้ฟังเป็นนัยเหมือนกับจะให้รู้ความลับของเขา แต่ประเดี๋ยวก่อน อยากจะบอกเสียก่อนว่าเมื่อกี้ที่ยิ้มน่ะเพราะนึกขันว่า เราขอไม่แต่งงานกัน ครั้นเรื่องเป็นเรื่องตาย หรือจะว่าเป็นเรื่องคึกคักของชีวิตก็ตามที ฉันก็กลับมาพึ่งคุณแจ๋ว ดูราวกับว่ามันทิ้งกันไม่ได้”
คุณแจ๋วสะบัดหน้าเบาๆ “ดีแล้ว ดีสำหรับร้าน ให้ลือกันว่าเจ้าของร้านมีแฟนเป็นนายพล คงจะมีลูกค้าขึ้นกันใหญ่ แต่ฉันไม่อยากฟังเรื่องนี้ มีเรื่องน่าตื่นเต้นกว่า เล่าไปซิ คุณเกริน อย่ามัวรีรอ เรื่องความลับของท่านวิทูร เห็นไหม ดิคเตเตอร์แท้หรือยังล่ะนี่”
“ส่วนหนึ่งไม่เป็นความลับแล้ว ตั้งแต่วิทูรช่วยนายใหญ่ทำรัฐประหาร” /*205ญาติชายตอบ “คุณแจ๋วจำได้ไหมเมื่อคราวที่มีกบฏ ทหารนครราชสีมาแตกฉานซ่านเซ็น ทำไมนายวิทูรไม่โดนอะไร เขาหนีมาเข้าข้างรัฐบาล เขาตัดสินใจรวดเร็วล่วงหน้ามาก่อน แต่กำลังชุลมุน ทหารของเขามันเคลื่อนกำลังออกมาเองตามเพื่อนในกองร้อยอื่นๆ เขาบอกว่าเขาเสี่ยงมาก แล้วก็จริงตามที่เขาคาด ทหารนครราชสีมาเข้าคลองผิด ไปยึดบางซื่อไม่ทัน เลยทำการไม่สำเร็จ ต้องเรียกว่านายวิทูรเป็นคนแหลมจริงๆ ทีนี้ตอนความลับแท้ เขาไม่ได้พูดตรงๆ นะ เขาเข้าหานายใหญ่คนนี้ มีโอกาสนอนด้วยกันในสนามรบเลย นายใหญ่ทำคู่แข่งของตัวที่เป็นพวกเดียวกันตาย จะจงใจหรือเปล่าไม่รู้ แต่ก็ต้องบอกว่าถูกปืนฝ่ายกบฏ วิทูรไม่เคยพูดอะไรเลย แต่นายใหญ่รู้ว่าวิทูรรู้ วิทูรถึงเปรียบเหมือนถือไพ่ตัวสำคัญมาเป็นเวลานาน เพราะอย่างนั้นที่มีเสียงว่า นายวิทูรนี่มันไม่ได้คิดจะเป็นท่านรองต่อไป มันกำลังวางแผนจะเป็นท่านใหญ่เสียเอง ฟังจากน้ำเสียงและทีท่าอาการฉันก็ชักจะเชื่อ และเห็นวิธีที่เขาไม่ค้านท่านใหญ่ต่อหน้าเลย กลับยุให้ทำอะไรที่คนไม่บ้าเขาไม่ทำ อาจเป็นแผนสูงของวิทูรให้แสดงบ้ามากๆ เขาจะได้เข้าแซะออกง่ายขึ้น เวลานี้ตัววิทูรบำเพ็ญกรณียกิจต่างๆ ทหารบางพวก พลเรือนบางพวกชมกันเกรียว และหนูฉอ้อนของเราก็เสริมสร้างบารมีผัวได้มาก ได้ยินแต่น่ารัก น่ารัก ข้างนางฉอเลาะมันก็น่ารักจริงๆ”
“แหม พูดถึงฉอเลาะ เลยนึกขึ้นมาได้” คุณแจ๋วเอ่ยขึ้น “นี่คุณเกริน วันนี้เองลำไยลูกคุณพี่กลางมาหามาพูดเรื่องลูกท่านรองวิทูรนี่แหละ รู้จักไหมว่าลำไยน่ะใคร”
“ลูกพี่กลาง พี่ริม บ้านไหนก็ไม่รู้ละ เดาว่าลูกหลานรุ่นหลังคนหนึ่ง ว่าไปซิ ฉันชอบฟังเรื่องเด็กรุ่นนี้ มันทำให้เราเข้าใจลูกของเราง่ายขึ้น”
คุณแจ๋วหาวนิดหน่อยแล้วก็พูดต่อไป “อย่าเป็นห่วงนะ หาวไปยังงั้นเอง จะนอนสายนอนเช้าไม่มีใครว่า เป็นอิสระแก่ตน ลำไยเป็นหลานตาคุณลุงสุเรนทร์ฯ ทางข้างพ่อแกมาเป็นญาติสนิทกับพี่เพ็ญเข้าอีกชั้นหนึ่ง พี่เพ็ญกับลูกสาว ยายเฉิดฉัน เห็นจะไม่ต้องสาธยาย ญาติใกล้ๆ ของคุณเกรินเอง เขาว่าอะไรรู้ไหม ลำไยว่าตาฤทธิ์มาติดยายเฉิดฉัน”
/*206“อ้าว ลูกพี่เพ็ญนี่เขามีลูกมีผัวแล้วไม่ใช่รึ” เกรินถาม “ฉันจำได้ เพราะฉันต้องซื้อของขวัญแต่งงานส่งมาให้เขาจากเชียงราย”
“ก็มีแล้วน่ะซิ แต่นายฤทธิ์ก็ไปติดจนได้ เคยเห็นนายฤทธิ์ตั้งแต่มันกลับจากอเมริกาแล้วหรือยัง”
“เคยเห็นแล้ว มันหล่อกว่าพ่อมันเมื่อหนุ่มๆ ไปอีก” คุณเกรินตอบ พลางก็มีอาการถอนใจน้อยๆ ตามมาด้วย ซึ่งคุณแจ๋วสังเกตโดยเจ้าตัวไม่รู้สึก คุณแจ๋วจ้องหน้าญาติชายเหมือนจะมองให้ทะลุเข้าไปในหัวใจ ตอนนี้เขารู้สึกขึ้นมา จึงถามว่า “อะไร จ้องทำไม”
“ขอโทษ จ้องใจลอย” คุณแจ๋วปด “จ้องคิดไปถึงเด็กๆ พวกนี้เมื่อมันเล็กๆ ตาฤทธิ์นี่เล็กมาก พอเขาย้ายไปอยู่ทางเหนือๆ เราก็ไม่ได้พบ แต่ฉอเลาะมักพบเป็นครั้งคราว สวยพอใช้ แต่ที่สำคัญนั้นจริตกิริยา ดูเหมือนจะเลือกเหมือนพ่อเหมือนแม่ตรงที่เข้าที รูปร่างสูงโปร่งกว่าแม่ หน้าตาเค้าแม่แต่คมกว่าเพราะเหมือนพ่อ” เมื่อพูดจบแล้ว คุณแจ๋วก็ลอบถอนใจเหมือนกัน แต่เกรินกำลังจินตนาการไปไกลกว่าที่ญาติหญิงพูด จึงไม่ได้สังเกต เขาย้อนกลับไปถึงเรื่องที่สนทนาไว้
“แล้วยังไง ตาฤทธิ์ เวลานี้มิหมายปองกันทั้งพระนคร ทำไมต้องมาติดยายเฉิดฉัน”
“แกอาจติดไปอย่างงั้นเอง สนุกๆ” คุณแจ๋วออกความเห็นเดา “แต่ไอ้จุดสำคัญมันอยู่ที่ตรงนี้ ได้ยินจากลำไยว่ากลัวกันเสียเหลือเกิน คืออย่างงี้ สามียายเฉิดฉัน เขาชื่อ วรชาติ ณ บ้านหลวง เขาก็หึงซี ข้างยายเฉิดฉันบอกว่าคบกับตาฤทธิ์น่ะดี เผื่อจะได้ช่วยราชการของตาวรชาติไปด้วย อีตอนนี้นายวรชาติออกจะโมโหบอกว่าถ้าต้องใช้เมียเป็นเครื่องให้ก้าวหน้าทางราชการเขาจะลาออกจากราชการเสียดีกว่า ที่จริงผัวเมียทะเลาะกันจะพูดยังไงก็พูดได้ แต่ปรากฏว่าพี่เพ็ญกลัวมาก ถึงกับมาหาคุณพี่ใหญ่ ขอให้เรียกนายวรชาติมาอบรมไม่ให้พูดอย่างนั้นอีก เพราะจะมีอันตรายแก่ตัว อะไรกัน ท่านวิทูรนี่ถึงแค่นี้แล้วจริงรึ ใครว่าอะไรไม่ได้ ลูกชายจะไปผิดลูกผิดเมียใคร ผัวเขาจะหึงไม่ได้/*207ถึงอย่างนั้นเชียวรึ”
“ไอ้ท่านรองวิทูรมันอาจจะนอนหลับไม่รู้นอนคู้ไม่เห็นก็ได้” คุณเกรินหัวเราะเบาๆ อย่างอารมณ์ดีทั้งที่เขาทำท่าทางไม่ให้ญาติครั่นคร้ามในตอนที่เขาเข้ามาในสถานอาศัยของคุณแจ๋ว แต่ก็อาจเห็นได้ชัดจากน้ำเสียงที่หัวเราะและแววตาในขณะนี้ ว่าความรู้สึกดีขึ้นกว่าตอนแรกมาก ประสาทของเขาผ่อนคลายไปจริง ไม่ใช่ถูกบังคับทำให้ดูเหมือนคลาย “คนที่กลัวคนมีอำนาจนี่มันหลายอย่าง บางคนกลัวเพราะเกลียด เห็นเหมือนอมนุษย์ ทำอะไรก็กลัวทันที ไม่ไว้ใจสักอย่างเดียว บางคนกลัวเพื่ออ้างเป็นเหตุ เช่นพี่เพ็ญ อาจไม่ชอบลูกเขยมาก่อน พอเกิดเรื่องนี้ก็เอาความผิดประเดไปที่ลูกเขย ยังมีอีกพวกหนึ่งกลัวเอาไว้ขู่คนอื่น คนอื่นจะได้หลบหลีกออกไป ตัวจะได้อยู่ในระยะใกล้ ซ้ำยังอวดได้อีกด้วยว่าฉันเก่ง ฉันมีดี ฉันได้รับความกรุณาพิเศษ”
คุณแจ๋วฟังอย่างตั้งใจ สายตาแสดงความนิยมในตัวผู้พูด “มันแปลก ตลอดเมืองไทย ตั้งแต่ในกลุ่มเล็กที่สุดจนใหญ่ที่สุดในประเทศ มีภาวะอย่างที่คุณเกรินพูดนี่ ฉันทำงานมาหลายอย่าง ถ้าที่ไหนมีนาย ต้องมีไอ้พรรณนี้มากบ้าง น้อยบ้าง แล้วแต่ตัวนายกับแล้วแต่งาน ทีนี้ยายลำไย แกมาบอกว่า คุณเกรินน่ะ ใครๆ เขาว่าเป็นเพื่อนสนิทของท่านวิทูร จะช่วยเหลือเรื่องนี้บ้างได้ไหม”
ถึงตอนนี้เกรินหัวเราะออกมาดังๆ “รู้ไหมคุณแจ๋ว ตั้งแต่มาอยู่กรุงเทพฯ ๓ เดือนนี้ มีคนมาหา มาพูดว่าเป็นเพื่อนสนิทของท่านวิทูร ขอให้ช่วยเรื่องนั้นเรื่องนี้สัก ๑๐ รายแล้ว ถ้าคิดจะรวย รายหนึ่งๆ ก็เรียกเป็นหมื่นได้โดยไม่ต้องคอรัปชั่น ไม่ต้องทำทุจริตในหน้าที่ราชการอะไรทั้งนั้น เพียงแต่รับว่าจะเข้าไปพูดกับท่านให้เท่านั้น เอามาวางให้เอง เปิดห่อขนมเปียออกมา มีธนบัตรใบแดงๆ อยู่ในนั้นปึกหนึ่ง”
“แล้วคุณเกรินทำยังไง” คุณแจ๋วถามด้วยใจร้อนพอถามออกไปแล้วก็โกรธตัวเอง ว่าน่าจะฟังเขาเล่าต่อไปให้จบเนื้อความของเขาเอง
“ไอ้รายธนบัตรในห่อขนมเปียนี่ ไม่รู้จะทำยังไงเพราะจำชื่อก็ไม่ได้ จำ/*208ที่บ้านก็ไม่ได้ เขาให้บัตรไว้พอเขาออกจากบ้าน เราก็เชิญลงถังส่งให้เทศบาลไป ฉันก็เลยเอาเงินไปทำบุญให้สภากาชาด รายอื่นๆ มันเชื่อง่ายหน่อย พอบอกว่ามีหนุ่มๆ ด้วยกันนั้นสนิทกันจริง แต่ได้ห่างเหินกันมานาน ไม่ได้คบเป็นเพื่อนกันเสียแล้ว รู้จักกันอย่างผู้บังคับบัญชากับลูกน้อง เขาก็ถอนตัวออกไป บางคนก็ถอนเร็วจนน่าหัวเราะ”
“ถามหน่อยนะ คุณเกริน หวังว่าจะไม่โกรธ” ญาติหญิงของเกรินพูดเสียงค่อนข้างอ่อน “เงินที่ไม่เอาน่ะจำนวนมันเท่าไหร่ ถ้าจำนวนมันมากจริงๆ จะเสียสละให้สภากาชาดได้ไหม และถ้าเรากำลังลำบากอยู่ เช่นเป็นหนี้เป็นสิน เราจะทานมันไหวไหม ไอ้สิ่งที่มันมาล่ออยู่ตรงหน้า”
“เออ ฉันก็ถามตัวเองนะคุณแจ๋ว” ญาติชายตอบ “แล้วก็ได้แต่สวดมนตร์ภาวนา ขออย่าให้เราเข้าตาร้ายถึงอย่างนั้น ฉันมีวิธีการระวังไม่ให้โดนอย่างนี้หลายวิธี หนึ่งก็พยายามไม่เป็นหนี้ สองก็พยายามไม่พบกับคนแปลกหน้า และที่ฉันมาซ้อมหนีมาหาคุณแจ๋ว ก็เพราะจะหนีคนแปลกหน้า ไม่ได้แปลกไม่รู้จัก แต่แปลกกันที่ใจ เราไม่สามารถรู้ชัดว่าเขาจะชวนเราไปทำอะไรด้วยความสุจริตหรืออย่างไร ถึงต้องซ้อมหนี ถ้ามันคนแปลกไปเสียเลย ก็ไล่ออกจากบ้านได้ง่าย แต่ไม่ไหวแล้ว คุณแจ๋วหาวหลายหนแล้ว ดึกมากนะนี่ ไปนอนเสียไป๊”
คุณแจ๋วเอาศอกเท้าโต๊ะแล้วเอาหน้าลงวางบนฝ่ามือ ที่จริงคุณแจ๋วไม่ได้รู้สึกง่วง และรู้ว่าถึงไปนอนก็คงไม่หลับอีกนาน แต่คุณแจ๋วเกิดเหนื่อยขึ้นมาทั้งกายและใจ จึงลุกขึ้นไปจัดที่ให้ญาติได้พักนอนพอสบาย แล้วตัวเองก็ลาเขาขึ้นไปห้องนอนของตน
บทที่ ๑๖
/*209หลังจากวันฉลองยศที่บ้านเจ้าพระยาสุเรนทรฯ แล้ว มีคนมาหาท่านผู้หญิงฉอ้อนเพื่อชักชวนให้เป็นแขกในงานฉลองยศที่บุคคลต่างอาชีพใคร่จะจัดให้เกือบไม่เว้นแต่ละวัน บุคคลคณะแรกที่มาชักชวน เป็นภรรยานายทหารคนหนึ่งเป็นภรรยาของนายทหารผู้ใหญ่ซึ่งเคยเป็นผู้บังคับบัญชาพลเอกวิทูรในสมัยหนึ่ง ท่านสามีของฉอ้อนเกือบจะรับรองกับท่านสุภาพสตรีผู้นี้ว่า ภรรยาของท่านจะต้องตกลงปลงใจด้วยแน่ แต่ท่านผู้หญิงภรรยาหาทางออกไปได้ โดยขอร้องว่า ระหว่างนี้เหน็ดเหนื่อยมาก ขอให้รอต่อไปสักหน่อย
คณะที่สองมีทั้งบุรุษและสตรี เป็นนายทหารที่ร่วมใจกันมากับสามีท่านผู้หญิงเป็นระยะเวลายาวนาน และภรรยาของข้าราชการชั้นสูงในสมัยแห่งความรุ่งโรจน์ของท่านวิทูร และมีตัวข้าราชการชั้นสูงเองร่วมมาด้วยมากกว่าหนึ่งคน นำคำชักชวนของสมาคมสตรีที่บำเพ็ญสาธารณประโยชน์สมาคมหนึ่งมายังท่านผู้หญิง ขอให้อนุญาตให้จัดงานฉลองยศของท่าน แล้วแต่ท่านจะกำหนด ท่านผู้หญิงก็รับปากง่ายๆ ว่าแล้วจะกำหนดวันไปให้ทราบ แต่แล้วก็ไม่กำหนด
คณะที่สามยังความแปลกใจให้ท่านผู้หญิงมากกว่าคณะอื่นทั้งหมด /*210ผู้ที่มาเป็นสตรีล้วน จำนวน ๕ คน เป็นนักเรียนเก่าของโรงเรียนในเครือที่ท่านผู้หญิงได้รับการศึกษามาจากจังหวัดเพชรบุรี ในจำนวนนี้คนที่ทำให้ประหลาดใจมากที่สุดได้แก่ สำรวย วงศ์ชาวเพชร เหมเสนา ภรรยานายจำลอง เหมเสนา
พอเห็นว่าสำรวยเป็นคนหนึ่งในจำนวนแขกที่นั่งรออยูในห้องรับแขกอันโอ่โถง ฉอ้อนเกือบลืมชีวิตที่หล่อนต้องประจนประจันอยู่ทั้งหมด คำทักหลุดปากโดยไม่รั้งรอ
“พี่สำรวย” แล้วปราดเดียวตัวของผู้ทักก็เข้าไปถึงตัวผู้ที่ถูกทัก ผู้ถูกทักยกมือขึ้นไหว้ พร้อมกันนั้น มีแขกคนหนึ่งกล่าวขึ้น
“นี่ยังไง ดิฉันว่าแล้ว จะไม่มาเสียให้ได้เจ้าค่ะ”
เจ้าของบ้านเชิญให้แขกทุกคนหาที่นั่งให้สบายที่สุด ทักทายถามข่าวคราวครบทุกคน และเมื่อเห็นว่าคนรับใช้ที่มีหน้าที่รับแขก ทำหน้าที่ของตัวอย่างดีแล้ว ก็เริ่มสนทนาโดยไม่ห่วงใยอย่างใดอีก
“ทำไมพี่สำรวยถึงจะไม่มา” ท่านผู้หญิงฉอ้อนถามสหายเก่า
สำรวยทำท่าลำบากใจ ก้มหน้าลงและเงยหน้าขึ้นหลายครั้ง “ก็ ก็ คุณจำลอง . . .”
“เรื่องการเมืองสมัยเก่า” แขกคนหนึ่งที่มากับสำรวยช่วยอธิบายแก่เจ้าของบ้าน “ดิฉันบอกว่ามันเรื่องที่ท่านลืมกันแล้ว ไม่ได้เกี่ยวกับท่านที่นี่ใช่ไหมคะ” ผู้พูดคนนี้คือคุณหญิงจรัสเป็นภรรยานายทหารที่ได้ร่วมงานกับสามีของฉอ้อนมานาน และเป็นคนสนิทไว้วางใจกันตลอดมา แต่เจ้าหล่อนผู้ภรรยาเป็นคนที่ออกจะแปลกไปจากภรรยานายทหารคนอื่นๆ คือเคยวางตัวกับฉอ้อนอย่างไรตั้งแต่สมัยที่เป็นนายพันด้วยกันมา ก็ไม่เปลี่ยนแปลงไปมากนัก
“เรื่องของท่าน ถึงยังไงก็ไม่ใช่เรื่องอย่างของดิฉันกับพี่สำรวย” ท่านผู้หญิงว่า “แหม คนบ้านเดียวกัน รู้จักกันมาตั้งแต่เล็ก แล้วก็เป็นเพื่อนบ้านกับอาผ่อง อาผ่องก็พูดถึงคุณจำลองกับพี่สำรวยอยู่เสมอ”
“ก็ ก็” สำรวยพูดได้เพียงเท่านั้น
“ที่มานี่ หวังว่าไม่มีธุระอะไรนะคะ จะได้อยู่กินข้าวกินปลาด้วยกัน” /*211ท่านผู้หญิงพูด มีความหมายที่อาจแปลได้ตามความสามารถของผู้ฟัง แต่ไม่เป็นผล เพราะผู้ฟังมาด้วยความจำนงที่แน่วแน่
“จะว่ามีธุระก็ได้ ไม่มีธุระก็ได้ค่ะ” นางทศทิศพิจารณ์ นายกสมาคมศิษย์เก่าของโรงเรียนที่ใหญ่ที่สุดในเครือเป็นผู้ตอบ “คือทางสมาคมของเรา เรียกว่าสหพันธ์สมาคมศิษย์พระมหากรุณา ชื่อจะว่าเชยก็ได้นะคะ แต่ก็ช่างเถอะ หมายความว่าสมาคมโรงเรียนเก่าของคณะมิชชั่น หลายโรงเรียนหลายสมาคม เขามอบหน้าที่ให้เรามาขอความกรุณาท่านผู้หญิงค่ะ เขาว่าขอให้ท่านเห็นแก่สมาคมขอให้เราได้ประกาศว่าท่านผู้หญิงผู้ซึ่งใครๆ ก็ยกให้แล้วว่าเป็นหญิงไทยที่น่ารัก ที่สมควรจะได้เกียรติยศทุกประการ ขอให้เป็นที่ทราบว่าท่านจะยินดีไปร่วมงานกับเรา”
ท่านผู้หญิงเริ่มเดาธุระได้แล้ว แต่โดยมรรยาทก็ต้องกล่าว
“จะให้ไปร่วมงานอะไรคะ”
“งานออกร้านที่โรงเรียนศิริเจริญวิทย์ค่ะ” นายกสมาคมตอบ “งานนี้เราทำเป็นแบบบาซาร์ สมาคมทำของต่างๆ มาขาย โรงเรียนต่างๆ ก็ทำร่วมกัน และยังมีสมาคมครูผู้ปกครอง และผู้ปกครองที่มีร้านค้าเป็นส่วนตัวมาร่วมงาน ถ้าท่านไปนะเจ้าคะ งานก็จะครึกครื้นขึ้นอย่างมาก เงินที่ขายของได้ทุกบาททุกสตางค์ให้แก่โรงเรียนส่วนใหญ่ให้เป็นทุนการศึกษาเจ้าค่ะ ท่านอย่าปฏิเสธเลยเจ้าค่ะ”
ฟังดูอย่างนั้น ก็ไม่เห็นว่าน่าจะขัดข้อง แต่ท่านผู้หญิงเดาได้เสียแล้วว่าเหตุการณ์ในงานนั้นจะเป็นอย่างไร ในตอนแรกก่อนจะถึงวันงาน ก็จะมีการโฆษณาว่าท่านผู้หญิงจะไปเป็นแขกคนสำคัญ คนที่เตรียมจะไปในงานนั้น ก็จะแบ่งออกเป็น ๒ พวก พวกหนึ่งกำลังรีรอว่าจะไปดีหรือไม่ พอได้ทราบว่าภรรยาท่านรองวิทูรจะไปในงานนั้น ก็ตัดสินทันทีว่าตัวต้องไปในงานนี้แน่ เพราะว่าสามีจะได้มีโอกาสบอกเรียนแก่ ท่านรอง ว่าภรรยาได้ไปพบกับภรรยาของท่าน และเรียนเพิ่มเติมว่า ภรรยาเห็นว่าท่านผู้หญิงนั้นน่ารักอย่างไร แต่งตัวก็เหมาะสม ไม่เกินหน้าไม่ล้าสมัย และยังมีความน่าชมอย่างอื่นอีก แต่มีคนอีก/*212จำพวกหนึ่ง พอได้ยินว่าท่านผู้หญิงฉอ้อนจะเป็นแขกสำคัญในงานนี้ ก็จะเกิดความพะว้าพะวัง จะไปดีหรือไม่ไปดี ถ้าไปพบจะทำท่าอย่างไร จะหลีกเลี่ยงหรือ หรือจะเข้ามาหาทักทายกันเหมือนอย่างที่เคยทำกันมาตั้งแต่เป็นภรรยานายทหารด้วยกันบ้าง ร่วมจังหวัดเดียวกันบ้าง บางคนก็จะทำพินอบพิเทา บางคนก็จะทำเก้อๆ เขินๆ บางคนก็เล่นละครสนิท บางคนก็เล่นไม่สนิทเหมือนอย่างสำรวยในขณะนี้
คนจำพวกหลังนี้ ถ้าจะคิดไปอีกแง่หนึ่งก็น่าสนใจ เพราะเหตุใดเขาจึงจะต้องมีปฏิกิริยาต่อฉอ้อนเช่นนั้น แน่นอน คนมีอำนาจย่อมมีศัตรู สามีของหล่อนสอนฉอ้อนอยู่ทุกเมื่อเชื่อวัน อยู่ในโลก เป็นภรรยาของคนที่ทำงานให้บ้านเมือง ในตำแหน่งที่ดลบันดาลอะไรได้หลายอย่าง เป็นธรรมดาจะไปเชื่อว่าคำยอทุกคำมีความจริง ผู้กล่าวกล่าวด้วยใจจริง จะได้หรือ แต่ก็เป็นธรรมดาอีก ภรรยาของคนในตำแหน่งดังกล่าว ย่อมต้องเล่นละครไปกับเขาด้วย ใครจะแสดงบทได้ดีกว่าใคร บางคราวฉอ้อนก็ภูมิใจในการแสดงของตน ว่าเล่นได้ถึงบทอย่างที่ไม่มีใครจะตำหนิได้ บางคราวก็รู้สึกเหน็ดเหนื่อย ที่สำคัญที่สุดหล่อนตอบตัวเองไม่ได้ว่า ถ้าหล่อนหยุดเล่นเสีย อะไรจะเกิดขึ้น จริงหรือ ตัวหล่อนนี้สำคัญแก่สามีมากมาย นานแล้วหล่อนไม่ได้ยินเขากล่าวคำเช่นนั้น หล่อนไปยึดมั่นไว้ตั้งแต่นานมาแล้วกระมัง แต่ถ้าหล่อนไม่สำคัญ คนทั้งหลายทั้งปวงจะต้องเข้ามา “บุกรุก” ถึงในบ้าน ถึงในหัวใจหล่อนทำไม
เอ๊ะ นี่ก็คิดฟุ้งซ่านเสียจริง ๆ มีเวลาหรือสำหรับที่จะคิด ไม่มี ตัวได้เข้ามาในฉากแล้ว คนดูกำลังจ้องดูบทที่จะแสดงแล้ว เพราะฉะนั้น จะมัวขบปัญหาซ้อนปัญหาอยู่ไม่ได้ ท่านผู้หญิงต้องยิ้มและตอบอย่างอ่อนหวาน
“ขอดูกำหนดวันต่างๆ เสียก่อนนะคะ เออ ลูกฉอเลาะไปไหน เรื่องนัดต่างๆ เขาเป็นคนจดไว้ค่ะ”
“ดิฉันไปดูได้ คุณฉอเลาะอธิบายวิธีจดวิธีนัดไว้ให้หมดเจ้าค่ะ เสียงออกมาจากหลังลับแล ซึ่งทำด้วยไม้มะเกลือประดับมุกในส่วนหลังของห้องรับแขก ท่านผู้หญิงหันไปก็เห็น นางศรีศิริ พัฒนประทีป สามีเป็นรอง/*213ผู้อำนวยการองค์การรัฐวิสาหกิจอันหนึ่ง โผล่ออกมาจากข้างหลังลับแลนั้นหลายครั้งเมื่อมีคนปรากฏตนในบ้านของฉอ้อน โดยที่ฉอ้อนไม่ได้เชื้อเชิญและไม่มีใครบอกเล่า ฉอ้อนใคร่จะถามคนใช้ในบ้าน และผู้ที่เป็น “แขก” ในความหมายเดิมว่า “ผู้แปลก” ว่าเขาได้พาตัวเข้ามาอย่างไร และใครในบ้านเป็นผู้อนุญาตให้พักอยู่ที่ไหน แต่หล่อนไม่กล้าถาม เพราะสามีเคยบอกว่า บ้านของท่านได้เปิดสำหรับคนทั่วไป จะมาหาท่านหรือผู้ใดเมื่อใดก็ได้ ขอสงวนสิทธิ์แจ้งให้ผู้มาทราบว่า เจ้าบ้านว่างพอที่จะรับรองหรือไม่เท่านั้น และยังมีเหตุอีกอันหนึ่งที่ทำให้ฉอ้อนไม่กล้าถาม คือความกลัวของตนเอง กลัวจะได้รับคำตอบว่า “ไม่มีใครอนุญาตให้เข้ามา” ถ้ามีคำตอบเช่นนั้น เจ้าของบ้านจะทำอย่างไร จะไล่ไปหรือ ก็คงไล่ไม่ได้ ในเมื่อคนที่เข้ามานั้น โดยมากมีความสัมพันธ์ทางใดทางหนึ่งกับสามี คือมักจะเป็นภรรยาของคนในบังคับบัญชาโดยตรงหรือทางอ้อม เช่นในกรณีนางศรีศิรินี้สามีของเจ้าหล่อนก็อยู่ในหน่วยงานที่ “ท่านรอง” เป็นประธานกรรมการ ดังนั้นฉอ้อนจึงได้แต่แสดงบทเจ้าของบ้านผู้เต็มใจเปิดรับคนทุกคนต่อไป
นางศรีศิริ ฉอ้อนเรียก คุณนายศรี ตามที่เมื่อครั้งแรกคนแนะนำให้รู้จัก ฉอ้อนออกนึกสนุกในเรื่องที่สตรีในพระนคร มีคนเรียกกันต่างๆ จะกำหนดกฎเกณฑ์เอาอย่างไรให้ดีขึ้นกว่าเมื่อครั้งหล่อนเป็นเด็กรุ่นที่จังหวัดเพชรบุรีก็ไม่ได้ และเรื่องนี้ฉอ้อนตั้งข้อสังเกตไว้ในใจไม่เคยแพร่งพรายให้ผู้ใดฟัง มีหลายอย่างเหลือเกินที่ฉอ้อนต้องเก็บไว้ในใจ ซึ่งเมื่ออยู่ในวัยเด็กและวัยสาวฉอ้อนไม่ต้องทำเช่นนี้ ชีวิตของคนเราคืออย่างนี้หรือ เมื่อวัยล่วงไป เรื่องที่ไม่อาจแบ่งเบาไปให้ผู้ใดมีมากขึ้นๆ คนทั้งหลายเขาเป็นกันเช่นนี้ทั้งนั้นหรือ หรือเป็นแต่ฉอ้อน เป็นแต่ท่านผู้หญิงของ ท่านรอง คนเดียว
ในเมื่อมีผู้มาอาสาเป็นเลขานุการทางสังคมกลายๆ ดังเช่นที่คุณนายศรีได้รับ ท่านผู้หญิงก็ทำตนเป็นผู้มีกตัญญู ออกปากขอบใจและแนะว่า ให้ดูให้แน่ๆ เพราะบางทีลูกสาวก็ลืมจดการนัดแนะบางอย่าง
คุณนายศรีไปเรียกเอาสมุดจากสาวใช้ของท่านผู้หญิง และมานั่งที่/*214เก้าอี้ร่วมกับแขกที่มาหา เปิดสมุดพลางก็อ่านดังๆ ว่า ท่านผู้หญิงมีนัดกับใครในวันใด เพื่อไปทำอะไร
“คุณหญิงว่าจะเรียนเชิญท่านวันไหนเจ้าคะ” คุณนายศรีถามคุณนายทศทิศ ทำให้ท่านผู้นั้นเกิดสีหน้าที่พรรณนายาก มองไปทางท่านผู้หญิงที่หนึ่งและมองไปยังบรรดาผู้ที่มาในคณะของคนทั่วหน้า แต่เมื่อไม่มีผู้ใดตอบคำถามและสายตาทุกคู่จ้องมาให้คุณนายทศทิศตอบคุณนายจึงตอบ
“คือราวๆ ปลายเดือนมีนาคมตอนโรงเรียนปิด นี่แหละค่ะ เขาว่ากันว่าท่านมีวันนัดอะไรต่ออะไรไปนานๆ ถึงต้องมาเสียตั้งแต่ตอนนี้”
ฉอ้อนรู้สึกเบาใจ เพราะที่แรกหล่อนคิดว่าจะมีงานเพื่อฉลองยศประสมประเส เมื่อเห็นว่าวันที่กำหนดเป็นระยะไกลเกินกว่าที่จะทำดังนั้นได้ ก็ยินยอมด้วยปากและด้วยใจง่ายขึ้น
“เดือนมีนาดูเหมือนจะยังไม่มีอะไร จดเอาไว้ก่อนแล้วคิดผ่อนผันทีหลังได้ไหมคะ” ฉอ้อนถาม
“ได้เจ้าค่ะ แต่ว่าจะรีบมาเรียนให้ทราบ เพราะจะต้องพิมพ์บัตร และทำประชาสัมพันธ์” สตรีผู้หนึ่งในคณะที่มาหาตอบ “ขอให้ท่านบอกเวลาสะดวกของท่านสักสองวันหรือสามวัน แล้วก็เห็นจะต้องเป็นเวลาเช้านะเจ้าคะ เพราะเปิดแล้วจะได้ขายของเลย”
ฉอ้อนพยักหน้ารับ และในขณะเดียวกันก็คิดถึงผู้พูด พยายามจะรำลึกว่าเป็นใคร หล่อนมีความรู้สึกว่าสตรีท่านนี้เป็นคนมีอาวุโสกว่า ซึ่งฉอ้อนเคยรู้จักมานานแล้ว และไม่ช้าหล่อนก็ได้รู้ เพราะสำรวยพูดขึ้น
“พี่หวานจะกลับไปเมืองเพชรก่อน แล้วถึงจะมาบอกว่าทางโรงเรียนทางโน้นเขาจะตกลงยังไง ไม่ใช่รึ”
“พี่หวาน” ทำตาตรงกันข้ามกับ “หวาน” ถ้าหากผลทางกายเกิดจากความปรารถนาของจิตได้อย่างรวดเร็ว สำรวยคงจะถูกทำร้ายร่างกายได้บาดแผลหลายแผล แต่ในเมื่อธรรมชาติมิได้อำนวยให้เป็นเช่นนั้น ท่านผู้หญิงจึงได้เห็นการแสดงบทที่ค่อนข้างตลกจากแขกคณะนั้น
/*215“คุณสำรวย คุณพี่ชื่อมธุรามานานแล้ว” คุณนายเพียงเดือน ผู้มีอาวุโสน้อยที่สุดในคณะพูดอย่างอดไว้ไม่ได้ “แล้วก็ทางเมืองเพชรน่ะ แหม่มเทรเวอร์แกมาประชุมแกบอกตกลงไว้แล้ว คุณพี่มธุราจะไปนัดวันไหนให้แน่แต่ต้องรอให้ท่านนัดก่อน ไม่งั้นจะเอาอะไรไปบอกเขา เราถึงต้องมารบกวนท่านวันนี้ รู้แล้วว่าท่านแสนจะเหนื่อย ถูกเลี้ยงฉลองยศออกเรื่อยไป”
“อ้าว” ฉอ้อนอุทานออกมาโดยยั้งไม่ได้ “เหนื่อยน่ะจริงค่ะ แต่ไม่ใช่เพราะงานฉลองยศ”
“จริงเจ้าค่ะ งานที่มันปลื้มปีตินี่ไม่เหนื่อยนะเจ้าคะ ถ้าอย่างงานศพยังงี้ถึงจะเหนื่อย” คุณนายศรีเสริม
“ท่านผู้หญิงท่านได้ฉลองยศที่บ้านเจ้าพระยาวันนั้นหนเดียวแหละค่ะ” คุณหญิงจรัส ผู้ที่ไม่ค่อยเปลี่ยนแปลงกับฉอ้อนกล่าวน้ำเสียงยกย่องในที และในขณะเดียวกันก็แสดงความสนิทสนมพอสมควร
“อื้อ ท่านต้องไปงานโน่นงานนี้ คนนั้นขอเลี้ยง คนนี้ขอเลี้ยงแทบจะแย่” คุณนายรำพึงแสดงความรู้ “ก็มะรืนนี้ก็ที่กองพล ใช่ไหมเจ้าคะ”
จากประสบการณ์ในระยะ ๗-๘ ปีที่สามีมีอำนาจขึ้นในประเทศ ฉอ้อนได้พบเพื่อนภรรยาข้าราชการและสตรีอื่นๆ ที่มีฐานะอยู่ในชั้นนำในสังคมมามากพอใช้ จึงเข้าใจได้ดีว่า ผู้ที่สนทนากันอยู่นั้น มีความคิดนึกเกี่ยวกับตัวหล่อนไปคนละทาง คือคนหนึ่งคิดว่า การที่จะกล่าวว่าไม่ได้มีการเลี้ยงฉลองยศมากครั้งเป็นการแสดงความอ่อนต่อโลก คนทุกคนย่อมคาดว่า ในเมื่อคุณหญิงฉอ้อน ภรรยา ท่านรอง ได้เป็นท่านผู้หญิง ขึ้นเช่นนี้ ย่อมจะมีการเลี้ยงแสดงความยินดีกันทั่วไป ดังนั้นเมื่อมีผู้กล่าวว่ามีการเลี้ยงหนเดียว ก็เป็นการกล่าวที่ไม่สมควร อีกฝ่ายหนึ่งแลเห็นว่า การเลี้ยงฉลองยศเป็นการที่ฉอ้อนไม่สนับสนุน จึงรีบแก้ไขให้คนอีกฝ่ายเข้าใจให้ถูก ส่วนที่สำรวยถูกมองด้วยสายตาขุ่นเขียวจากทุกคนที่มาร่วมคณะ ฉอ้อนเดาว่า งานที่จะจัดขึ้นนี้ คงจะยังไม่ได้รับคำรับรองที่แน่นอนจากสมาคมนักเรียนเก่าของโรงเรียนเดิมของหล่อนที่เพชรบุรี แต่เมื่อผู้จัดงานปรารถนาให้ท่านผู้หญิงไปร่วมให้ได้ จึงต้องชักชวนให้สมาคม/*216ที่เพชรบุรีร่วมด้วย เพราะโรงเรียนที่เพชรบุรีใกล้ชิดกับหล่อนอย่างแท้จริง ถ้าหล่อนไปร่วมกับเครือสมาคมนี้ในฐานะนักเรียนเก่า เครือสมาคมนี้ก็ได้ชัยชนะเหนือสมาคมอื่นอยู่บ้าง สตรีคณะนี้จึงได้ไปพาสำรวยให้มาด้วยในวันนี้ นักเรียนร่วมโรงเรียนของฉอ้อนที่มามีชื่อเสียงในพระนคร คงจะกระจัดกระจายหาตัวกันยาก จึงมี “พี่หวาน” ซึ่งแท้จริงไม่เคยเป็นนักเรียนเก่า ซึ่งฉอ้อนรำลึกขึ้นมาได้แต่เคยเข้าไปเป็นครูในโรงเรียนเพียงไม่กี่เดือน และการที่ต้องกะเกณฑ์เอาสำรวยมาด้วยจนได้ ก็คงเป็นเพราะไม่มีเวลาหาตัวคนอื่นที่จะร่วมในคณะทูตได้ดีกว่าสำรวย
แต่ก่อนๆ มา เมื่อมีสตรีร่วมวงสนทนากันหลายๆ คน มีความเข้าใจกันไปคนละทางอย่างที่เป็นอยู่ขณะนี้ ฉอ้อนมักไม่ให้ความช่วยเหลือ มักปล่อยให้พูดกันต่อไปด้วยความสับสน จนกว่าจะมีการขยิบหูขยิบตาหรือมีคนฉลาด ชักพาการสนทนาไปจากเรื่องเดิมอย่างไม่เก้อเขินจนเกินไป แต่มาในระยะหลัง การสนทนากันโดยไม่เข้าใจกันได้ทำให้เกิดความเสียหาย เป็นต้นว่า จากความเข้าใจผิด ภรรยาของข้าราชการที่ได้มาร่วมในการสนทนาที่สับสน นำเรื่องไปเล่าต่อให้สามีหรือญาติมิตรฟังแล้วเกิดความผิดใจกันต่อไปถึงขั้นทะเลาะวิวาท จนกระทั่งได้มาฟ้องขอให้คุณหญิงของ ท่านรอง เป็นตุลาการ ตั้งแต่นั้นมา ฉอ้อนจึงต้องช่วยให้มีความเข้าใจตรงกันเสียเท่าที่จะทำได้
ในวันนี้หล่อนจึงรีบไกล่เกลี่ย “ไม่เป็นไรหรอกค่ะ ทางหัวเมืองน่ะดิฉันทราบว่า จะให้เขาตกลงอะไรง่ายๆ เหมือนทางกรุงเทพฯ ไม่ได้ ดิฉันคนเคยอยู่หัวเมือง ดิฉันทราบดี แต่ถึงยังไง การกุศลยังงี้ เขาคงจะไม่อิดเอื้อน แล้วเรื่องที่เหนื่อยนะคะ ไม่ใช่เพราะฉลองยศค่ะ ดิฉันเห็นว่างานหลวงหมู่นี้มีบ่อยอยู่แล้ว ก็เลยขอผัดผ่อนทุกๆ คณะที่แสดงความกรุณาจะเลี้ยงมา คณะที่มาวันนี้มาในเรื่องการกุศล ไม่ใช่เรื่องส่วนตัวอย่างงี้ดีค่ะ ดิฉันอาจจะช่วยเหลืออะไรได้บ้าง ก็เชิญนะคะ ถ้าไม่เหลือบ่ากว่าแรงพอทำให้ได้ ก็ยินดีค่ะ”
พูดจบแล้ว ฉอ้อนก็คิดชมตัวเองว่าแสดงบทได้ไม่เลวเลย แล้วจึงเลยเสริม “อยู่รับประทานอาหารกลางวันนะคะ อยากคุยกัน โดยเฉพาะพี่สำรวย” /*217หล่อนเติมจากความเรียกร้องอันแท้จริงในใจของหล่อน
มีเสียงถอนใจจากคนสามสี่คน กังวานของเสียงถอนใจนั้นไม่เหมือนกัน มีคนถอนใจคล้ายกับว่าโล่งอกและมีคนถอนเหมือนกับว่าผิดหวัง คุณนายมธุราหรือ “พี่หวาน” เป็นคนพูด
“พวกเราก็ออกเสียใจเจ้าค่ะ เพราะหวังว่าจะเชิญท่านไปเลี้ยงแสดงความยินดีเหมือนกัน แต่เห็นว่าท่านสนใจเรื่องการกุศลก็เลยหยิบเรื่องนั้นมาพูดก่อน คณะกรรมการเขามอบหมายให้มาเชิญท่าน ในฐานะนักเรียนเก่าในเครือโรงเรียนของเรา ถ้าท่านจะตัดเสียเลย พวกเราที่มานี่ก็ทำหน้าที่ไม่สมบูรณ์เจ้าค่ะ
“โถ ถ้าจะให้สมบูรณ์ก็อยู่รับประทานอาหารกลางวันซิคะ ทีดิฉันชวนไม่เห็นรับเลย” ท่านผู้หญิงพ้อ “ดิฉันก็อยากพบคนที่รู้จักกันมานานตั้งแต่เล็กแต่น้อย แล้วก็ถือว่าเป็นนักเรียนร่วมโรงเรียนหรือร่วมเครือกัน ก็น่าจะรับประทานด้วยกันได้”
แขกทั้งห้าดูหน้ากันค่อนข้างจะเข้าเค้าว่า ล่อกแล่ก คุณนายทศทิศกล่าวในฐานะเป็นหัวหน้าคณะทูต
“ที่จริงท่านกรุณาอย่างนี้ จะไม่รับได้ยังไงเจ้าคะ ถึงมีธุระก็ต้องเลิกหมดใช่ไหมคะ” ประโยคหลังถามผู้ที่มาในคณะของตน
“ไม่รู้ซีคะ ไม่ได้บอกคุณจำลองไว้ แล้วกลางวันวันนี้ต้องไปรับประทานกับคุณปู่คุณย่า” สำรวยพูดด้วยความหนักใจ “แต่ แต่ ถ้าโทรศัพท์ได้ ก็อยู่ได้”
ฉอ้อนยิ้มด้วยความปราโมทย์ โถ พี่สำรวย เวลา ๒๐ กว่าปีนี้ พี่สำรวยไม่เปลี่ยนแปลงไปกับโลกเขาเลย พี่สำรวยมัวแต่เลี้ยงลูกอยู่ที่เรือนกลางสวน ตอนสามีที่เป็นนักโทษการเมืองจะได้รับอิสรภาพ ฉอ้อนเอื้อมมือไปจับแขนสำรวยไว้
“พี่สำรวยไม่อยากเห็นหลานๆ เรอะ มันโตๆ กันเป็นหนุ่มเป็นสาว ประเดี๋ยวฉอเลาะก็คงมา แต่ตาฤทธิ์น่ะอย่าไปหวังเลย หนูเป๊าะไปโรงเรียน /*218ไม่งั้นก็คงได้เห็นเป็นสาวน้อยเท่าๆ ฉันตอนแต่งงาน”
สำรวยตีหน้าไม่ค่อยสนิท ฉอ้อนจำสับสนเสียแล้ว สำรวยไม่เคยสนใจกับลูกของฉอ้อนสักที ทุกคราวที่ฉอ้อนไปที่บ้านอาผ่อง แล้วเลยไปเยี่ยมสำรวย สำรวยก็กำลังมีทุกข์หนักอก กำลังถูกทนายความมาเร่งว่าให้ไปช่วยติดตามพยานสำหรับไปให้การช่วยคุณจำลองบ้าง คุณย่าของคุณจำลองไม่สบาย และสำรวยไม่รู้จะทำอย่างไรกับท่าน เพราะคนใช้เก่าๆ ของท่านล้มหายตายจากไปเสียบ้าง คุณปู่กำลังโกรธใครอยู่ นั่งด่าอยู่ที่ระเบียง ไม่มีใครไปทำให้ท่านหายโกรธบ้าง ลูกของสำรวยกำลังป่วยเป็นไอกรนบ้าง สำรวยไม่เคยสังเกตสักทีว่า ฉอเลาะเป็นเด็กน่ารักอย่างไร ตาฤทธิ์เป็นอย่างไร ลูกคนเล็กๆ ของฉอ้อนชื่ออะไรบ้างสำรวยก็จำไม่ได้
แต่ดูเหมือนดวงตาของทุกคนเพ่งจับอยู่ที่สำรวยด้วยความริษยา ถึงแม้จะไม่ใช่ริษยาที่รุนแรง แต่ก็เป็นความรู้สึกที่บอกแก่สำรวยว่า ถ้าเขาคนใดคนหนึ่งอยู่ในฐานะของสำรวย เขาจะทำอะไร หรือแสดงบทได้ดีกว่าสำรวย สำรวยจึงแข็งใจพูด
“เอาเถอะค่ะ คุณจำลองคงเห็นใจ เขาก็เปรียบเหมือนชาวเมืองเพชรเหมือนกัน”
“ถ้าไม่เป็นชาวเมืองเพชร จะไปได้พี่สำรวยมาอย่างไรล่ะ” ฉอ้อนรู้สึกรื่นเริงกว่าที่เป็นมาหลายวัน แล้วก็ลุกขึ้นทำหน้าที่แม่บ้าน คุณนายศรีเดินตามเข้าไปในห้องรับประทานอาหารเพื่อจะคอยช่วยเหลือทุกอย่างที่อาจช่วยได้ ฉอ้อนชินกับคนที่เต็มใจรับใช้แบบนี้แล้ว จึงออกคำสั่งมอบหมายให้ช่วยดูแลสิ่งนั้นสิ่งนี้เท่าที่จะคิดได้
การรับประทานอาหารมื้อกลางวันในวันนั้น ออกจะทำความผิดหวังแก่ทุกๆ คน ตัวท่านผู้หญิงเองก็ผิดหวังไปบ้าง เพราะฉอ้อนอยากคุยเรื่องชีวิตที่เพชรบุรีในสมัยที่สำรวยกับหล่อนเป็นสาวรุ่นอยู่ด้วยกัน แต่เมื่อฉอ้อนเท้าความไปถึงเรื่องใด สำรวยก็มักตอบว่า จำไม่ได้เสียแล้ว และเมื่อฉอ้อนพูดถึง “ท่าน” สำรวยกล่าวว่า
/*219“โอ๊ย ไม่ไหว กลัวจะตาย คุณป้ากำยานของคุณจำลอง กลัวกว่าคุณย่าบ้านสวนนี้อีก คุณย่าท่านหลงๆ ลืมๆ แต่ท่านน่ะสังเกตทุกกระเบียดนิ้ว ฉะ อื้อ ธะ อื้อ คณหญิงน่ะเป็นคนโปรด เพราะว่าเก่งทุกอย่าง ทั้งดอกไม้ทั้งกับข้าว”
“จริงนะเจ้าคะ” คุณนายเพียงเดือนสนับสนุน “ท่านทำไมได้ทั้งสองอย่าง ทั้งทางฝรั่งท่านก็เก่ง ทั้งยังรู้เรื่องชาววัง หาได้ยาก ใครๆ เขาแปลกใจกันทั้งนั้น”
ท่านผู้หญิงฉอ้อนชินกับคำชมประเภทนี้ เมื่อ ๗-๘ ปีก่อน เมื่อได้รับคำยกย่องเช่นนี้ ฉอ้อนรู้สึกอายและมีอาการพิรุธวางหน้าไม่สนิท แต่เดี๋ยวนี้ถ้าไม่มีใครชมก็รู้สึกว่าขาดไป เหมือนเพลงที่เอื้อนไม่ครบจังหวะฉิ่งจังหวะกลอง เมื่อรอให้คนอื่นนอกจากคนที่ชมเป็นคนแรกได้เสริมบ้างตามสมควรแล้ว เจ้าของบ้านก็พาการสนทนาไปเรื่องอื่น ทั้งที่สำรวยไม่ได้ให้ความร่วมมือในการรำลึกถึงชีวิตในวัยที่เต็มไปด้วยความสุข แต่ก็ทำให้ได้เรียกอารมณ์ที่บางอารมณ์ออกมาจากที่พยายามเก็บๆ ลืมๆ หรือที่เลือนรางไปออกมาได้ พลางฉอ้อนก็นึกไปด้วยว่า ลูกๆ ของหล่อนจะมีความสุขชนิดใด และเมื่อเติบโตขึ้นจะใคร่เรียกรำลึกความสุขของวัยเด็กออกมาจากความสำนึกส่วนตัวอย่างไร
ระหว่างที่ท่านผู้หญิงและแขกรับประทานของหวาน ฉอเลาะลูกสาวก็กลับมาถึงบ้าน มีห่อและหีบสิ่งของเพื่อบำรุงความสุขสนุกสนานมาด้วยหลายหีบหลายห่อตามเคย หนังสืออ่านเล่น จานเสียง เทปสำหรับบันทึกเสียง รูปถ่ายที่ไปรับมาจากช่าง ผ้าไหมผ้าฝ้ายผ้าปัก ผ้าสำหรับห่มสำหรับตัดเสื้อตัดสะเกิ๊ต หรือเสื้อที่ตัดแล้ว เสื้อที่เอาไปแก้ สะเกิ๊ตที่เพื่อนฝากให้ช่างแก้ และอะไรต่ออะไรจิปาถะ คนขับรถส่งให้คนใช้หน้าบ้าน คนใช้หน้าบ้านส่งให้สาวใช้ประจำตัว สาวใช้หอบขึ้นชั้นบน แล้วกลับวิ่งมารับของบางชิ้นจากนายสาว และบางทีก็กลับวิ่งขึ้นไปชั้นบนใหม่เพื่อจะเอาหีบห่อที่เป็นของเพื่อนแต่หลงขึ้นไปที่ห้อง ซึ่งที่ถูกควรเอาไว้ในรถเพื่อจะได้นำไปให้เพื่อนๆ ต่อไป
“เด็กสมัยนี้มีความสุขกันจริง” คุณหญิงจรัสออกปากเมื่อเห็นหีบห่อของฉอเลาะ ท่านผู้หญิงหันไปจากที่นั่งที่โต๊ะอาหารไปดูลูกสาว และยิ้มกับ/*220เจ้าหล่อนด้วยความเอ็นดู “มีที่ไปกันมากมาย มีรถยนต์พาไปประเดี๋ยวถึง ขับเองก็ได้ถ้าไม่มีใครขับให้ เมื่อเราเด็กๆ ช่างผิดกันเหลือเกิน” เสียงคุณหญิงจรัสรำพันนั้นฉอ้อนได้ยินและพลางก็นึกว่า “แต่เมื่อแก่แล้ว หรือเริ่มจะแก่อย่างแม่ ความสุขของฉอเลาะจะเป็นอย่างไร ถึงอย่างไรก็คงสุขกว่าแม่ อย่างนั้นหรือ แม่อยากให้เป็นเช่นนั้น ขอให้เทวดาอารักษ์ดลบันดาลให้เป็นอย่างที่แม่ปรารถนา”
แน่ละ ความนึกคิดของฉอ้อนไม่ออกเป็นถ้อยคำภาษาเช่นนี้ เพราะความนึกคิดของมนุษย์เร็วกว่าความสามารถเรียบเรียงถ้อยคำในภาษา ระหว่างที่ท่านผู้หญิงแม่คิดเรื่องของหล่อน ฉอเลาะเข้ามาทำความเคารพแขกของคุณแม่อย่างเรียบร้อย เสียงชมลูกสาวตามกันออกมาถ้าเทียบกับคำฉันท์ก็เป็นหลายโศลก ฉอ้อนชำเลืองดูสำรวยอยากรู้ว่าสำรวยจะทักบุตรีว่าอย่างไร และยิ้มด้วยความพอใจและเอ็นดูเมื่อได้ยินสำรวยพูดว่า
“นี่หรือ คุณฉอเลาะ คุณฉอเลาะ วันนั้นที่บ้านเจ้าคุณพระยาสุเรนทรฯ เขาชมกันว่าน่าเอ็นดู น่าเอ็นดู แต่ฉันไม่ได้เห็นถูกเรียกให้ไปทำงานเสีย ออกมาอีกทีคนแน่นหน้าโรงละคร เลยไม่ได้เห็นหน้าเห็นตา” สำรวยหยุดพิศดูฉอเลาะสักครู่หนึ่งแล้วพูดต่อ “ฉันว่าสวยกว่าแม่ รูปร่างเขาโปร่งเหมือนคุณพ่อ ถูกไหม ฉะ อื้อ ท่านคะ”
ฉอ้อนพิศดูบุตรี จริง ฉอเลาะเป็นคนสวยคนหนึ่งและเป็นเด็กที่มีมารยาทดี แม้คนที่ไม่มีความลำเอียงเลยก็จะต้องชมลูกของท่านผู้หญิงฉอ้อนว่าได้รับการอบรมอย่างดีทุกคน แต่วันนี้ มีอะไรในดวงหน้าฉอเลาะ ฉอ้อนสังเกตเห็นแล้วก็สงสัย ฉอเลาะสวยผิดกว่าทุกวัน ดวงตาวาวสุกใส ผิวหน้าเป็นสีชมพูเรื่อ อากัปกิริยามองดูได้จังหวะเหมาะสมไปหมดทุกส่วน ฉอเลาะเป็นคนสวยมากถึงเพียงนี้ แต่มารดาไม่ได้สังเกตมาก่อน หรือว่าอะไรทำให้ฉอเลาะมีความรื่นรมย์ยินดีแปลกจากทุกวัน
บทที่ ๑๗
/*221งานขึ้นเรือนใหม่ของคุณหญิงจำรูญ โกศลราชสุภา มีแขกที่โดยมากเป็นญาติผู้น้อยมาประชุม แม้ว่าจะไม่ถึงขีดคับคั่ง แต่ก็อยู่ในเกณฑ์คึกคัก เสียงแลกเปลี่ยนคำถามคำตอบเกี่ยวกับความคงที่ หรือความเปลี่ยนทางกาย ทางใจ ทางอนามัย ของเจ้าคุณปู่ คุณตา คุณน้าพระ คุณลุงหลวง คุณพี่นั่น คุณน้านี่ และเกี่ยวกับความเจริญเติบโตของตาป้อม ยายจิ๋ว และหนูอะไรและหลานอะไรๆ และการสนทนาแลกเปลี่ยนความเห็นเกี่ยวกับคุณพี่ใหญ่ คุณน้องกลาง หนูเล็ก แม่นิด และญาติชื่อต่างๆ เป็นเสียงที่ได้ยินอยู่ทุกส่วนของบ้าน เดิมก่อน พ.ศ. ๒๔๗๕ เจ้าคุณโกศลฯ เป็นผู้ที่มีใจกรุณา รับเลี้ยงดูญาติที่ค่อนข้างขัดสนไว้หลายครอบครัว ต่อมาเมื่อเศรษฐกิจไม่ค่อยดี ทรัพย์ของเจ้าคุณร่อยหรอลง ก็ได้มีการระบายญาติและผู้อาศัยออกไปจากความคุ้มครองของท่านทีละน้อย ต่อมาคนรุ่นเด็กเจริญเติบโต บ้างก็สำเร็จการศึกษา มีอาชีพเป็นหลักฐาน บ้างก็มีครอบครัวที่มีทรัพย์มากกว่าผู้ที่ได้อุปการะมาเสียด้วยซ้ำ คนที่ได้เคยรับการอุปการะมาเหล่านั้น มักเป็นคนมีความกตัญญูต่อเจ้าคุณและต่อไปถึงตัวคุณหญิงหม้ายของท่าน และรวมไปถึงบุตรธิดาของท่านด้วย ดังนั้น ไม่ว่าคุณหญิงจะมี/*222งานทำบุญ หรือมีงานมงคล หรืองานเศร้า บ้านของท่านมักจะพรักพร้อมไปด้วยบุคคลที่ใคร่จะมาแสดงความกตัญญู ในขณะเดียวกัน ก็ย่อมได้พบกับผู้ที่คุ้นเคยมาแต่เล็กแต่น้อย และในขณะเดียวกันนั้นอีก ก็ได้แสดงความสำเร็จในชีวิตให้ปรากฏ หรืออาจแสดงความวิตกทุกข์ร้อน ที่อาจทำให้ได้รับความช่วยเหลือตามควรด้วย
ในส่วนบุตรเลี้ยงของคุณหญิง ชายหนึ่ง และหญิงสาม ถึงแม้จะมีเหตุผลเป็นอย่างใด ก็จะต้องพยายามมาให้ครบตัวกันทุกคราวที่คุณหญิงมีงานที่บ้าน เพราะว่าบุตรเลี้ยงทั้งสี่เห็นใจว่าคุณหญิงเปล่าเปลี่ยว ลูกแท้ๆ ก็ไม่มี และเด็กๆ ที่เกิดจากคนที่ท่านได้มีส่วนอุปการะมา ก็มีครอบครัวและภาระอื่นๆ คุณหญิงไม่ค่อยได้รับความเอาใจใส่จากผู้ใดในเวลาปรกติ ถึงแม้จะอยู่ร่วมกันกับลูกเลี้ยงคนโต คือ คุณแต๋ว แต่ก็ไม่ค่อยถูกนิสัยกัน ไม่อาจบรรเทาความเปล่าเปลี่ยวให้กันและกันได้ ทั้งนี้ต้องโทษวิบากกรรมของคุณหญิงเองด้วย คือคุณหญิงเป็นผู้ที่ปรารถนาในสิ่งที่พ้นสมัยที่คุณหญิงจะปรารถนาเสียแล้ว คุณหญิงใคร่จะมีญาติและบริวารห้อมล้อมเหมือนเมื่อครั้งสมรสใหม่ๆ แต่ภาวะของประเทศได้เปลี่ยนไปแล้ว คุณหญิงปรารถนาให้มีคนยกย่องสรรเสริญเหมือนเมื่อยังอยู่ในวัยสาว แต่วันคืนก็ล่วงไปเสียแล้วเช่นกัน คุณหญิงไม่เคยเอาใจใคร บัดนี้ก็ไม่มีใครเอาใจคุณหญิงนัก แต่ยังเคราะห์ดีที่มิได้ถูกทอดทิ้งอย่างสิ้นเชิง ยังมีคนยินดีรับจ้างปรนนิบัติคุณหญิงตามวัย มีคนรับจ้างดูแลบริเวณบ้านไม่ให้รก และมีญาติที่ไม่ชอบความเปลี่ยนแปลงคงอยู่ในบ้านของคุณหญิงอีกสองคน ญาติคนหนึ่งเป็นคนสำคัญมากแก่ความสุขของคุณหญิง คือยอมเป็นเพื่อนเล่นสะกา และเป็นเพื่อนคุย คุณแต๋วนั้นเป็นเพื่อนดูแลบ้าน ช่วยรับแขก ดูแลเครื่องแต่งกายและทรัพย์สมบัติให้คุณหญิง ซึ่งคุณแต๋วถือว่าเป็นความช่วยเหลือที่สำคัญมากอยู่แล้ว ที่จะให้คุณแต๋วสละความสุขเฉพาะตัว เป็นเพื่อนเล่นเพื่อนคุยด้วยนั้น คุณแต๋วไม่ทำ คุณหญิงรู้สึกน้อยใจในวาสนาของคุณหญิงในข้อนี้อยู่มาก ที่บังเอิญคนที่ยอมอยู่ร่วมบ้านกับคุณหญิงคือคุณแต๋ว ผู้ที่ไม่ค่อยยินดีเล่าอะไรให้ใครฟัง ไม่ยินดีบรรยายเรื่องราวอะไรหรือพรรณนาลักษณะของใคร/*223หรือสิ่งใด ไม่เหมือนคุณแป๋วหรือคุณหญิงศิริมา ผู้ที่ถูกนิสัยกับคุณหญิงที่สุด คือชอบคุยชอบเล่าเรื่องราวเล็กๆ น้อยๆ สู่กันฟัง ถึงแม้จะชอบขัดคอคุณหญิง แต่ก็ทำให้คุณหญิงหายเหงา ส่วนคุณแจ๋วผู้ที่ควรจะสนิทสนมกับคุณหญิงมากกว่าคนอื่น เพราะเมื่อคุณหญิงสมรสกับเจ้าคุณและรับภาระต่อจากพี่สาว คุณแจ๋วอยูในวัยที่คุณหญิงต้องเอาใจใส่อบรมยิ่งกว่าลูกเลี้ยงคนใด คุณแจ๋วกลับแสดงว่ารักอิสรภาพ ไม่ยอมอยู่ร่วมเคหาสน์กับคุณหญิง ทำให้คุณหญิงน้อยใจและเก็บเป็นเครื่องสร้างทุกข์ให้ตนเองอยู่บ่อยๆ เมื่อเหตุการณ์เป็นเช่นนี้ คุณแจ๋วตระหนักดี จึงพยายามมากที่สุดเท่าที่จะบรรเทาความเปล่าเปลี่ยวให้คุณหญิงในโอกาสเช่นงานขึ้นเรือนใหม่นี้
คุณแจ๋วมายังบ้านเดิมของคุณแจ๋วพร้อมด้วยแกงเนื้อหม้อใหญ่หม้อหนึ่ง และแกงไก่หม้อใหญ่อีกหม้อหนึ่ง คุณแจ๋วรู้ว่าคุณหญิงมารดาเลี้ยงคาดหวังให้คุณแจ๋วทำดังนั้น เพราะแกงเผ็ดฝีมือนางบัวออกจะมีชื่อเสียงเป็นที่ยกย่องกันในวงศ์ญาติมิตรของคุณหญิง กับข้าวของคุณแจ๋วนั้นมิใช่สำหรับเลี้ยงพระ แต่สำหรับเลี้ยงฆราวาส คุณหญิงศิริมาได้มาช่วยคุณแต๋วอำนวยการทำกับข้าวเลี้ยงพระตั้งแต่วันก่อน คุณแจ๋วจะทิ้งร้านมาถึงสองเวลาไม่ได้จึงนัดทำอาหารมาในเวลาค่อนข้างสาย หลังจากที่ได้มอบหมายหน้าที่ต่างๆ ให้ลูกมือที่ร้านจนเป็นที่อุ่นใจพอสมควรด้วยเหตุที่คุณแจ๋วเคยชินกับการทำกิจต่างๆ โดยพึ่งตนเองอยู่เป็นประจำ จึงไม่คิดจะขอร้องให้ญาติคนใดไปรับตัวและอาหารจากร้านแจ่มแจ๋ว ซึ่งอยู่ในถนนเดียวกับบ้านที่มีงาน และได้จ้างรถให้รับมา เมื่อคุณแจ๋วเข้ามาถึงตัวเรือนใหม่ที่คุณน้าทำบุญ จึงมีเสียงญาติมิตรออกปากกันเกรียวกราวว่า คุณแจ๋วมักประพฤติอย่างไม่เหมาะไม่ควร
“ดู๊ดู แม่แจ๋ว” คุณหญิงศิริมาผู้ที่ยืนอยู่กับญาติหมู่หนึ่งที่ใต้ถุนเรือนใกล้ที่จอดรถขึ้นเสียงค่อนข้างสูงแต่ไม่ถึงกับฟังน่าเกลียด คุณหญิงศิริมาระวังอยู่เสมอที่จะให้อิริยาบถของตนอยู่ในข่ายที่น่าดูน่าฟัง และให้มีสิ่งที่ทำให้ตื่นเต้นเพื่อแก้ความเบื่อ “จะบอกว่าจะเอารถ ฉันก็จะไปส่งไปรับ แต่ไม่งั้นก็ไม่ใช่คุณแจ๋ว เขาต้องนั่งแท็กซี่ขนหม้อแกงใบเบ้อเร่อเข้ามา ทั้งๆ ที่คุณลุงท่านนั่งอยู่/*224ที่ระเบียงอย่างงั้นแหละ”
“เจ้าของงานปลื้มนะวันนี้” เสียงญาติผู้หนึ่งพูด “แต่จะชอบใจหลานสาว เอาข้าวแกงมาเลี้ยงแบบนี้ไหมก็ไม่รู้”
คุณแจ๋วได้ยินคำปรารภ คำบ่น และคำซักถามทั้งหลาย และไม่สนใจว่ามีส่วนกระทบกระเทือนตนเลย ถามพี่สาวร่วมอุทรว่ามารดาเลี้ยงอยู่ที่ไหน ทำความเคารพผู้ที่ต้องเคารพ ทักทายญาติผู้น้อยเกือบครบทุกคน แล้วก็ขึ้นไปชั้นบน เพื่อกราบพระและพบญาติผู้ใหญ่
ไม่ช้าพิธีสงฆ์ก็เสร็จเรียบร้อย แล้วก็เหลืออยู่แต่ญาติที่สนิทและไม่มีภาระมาก เจ้าของบ้านก็จัดที่ให้รับประทานอาหาร แล้วการแลกเปลี่ยนความคิดเห็นต่างๆ ก็มีขึ้น ในตอนแรกมีผู้ชมเชยเจ้าพระยาสุเรนทรฯ ในความอาทรต่อญาติไร้สามี อุตส่าห์มาในงานให้คุณหญิงจำรูญชื่นอกชื่นใจ โดยเฉพาะด้วยการรับเชิญรับประทานอาหารกลางวันเมื่อพระกลับแล้ว ต่อจากนั้นก็มีผู้ชื่นชมในบารมีท่านเจ้าคุณว่ารุ่งเรืองอยู่ได้หลายยุคหลายสมัย ไม่ช้าการสนทนาก็มาถึงญาติหลายๆ คนที่ยังอยู่ในราชการและที่ไปทำอาชีพอื่น
คุณแจ๋วร่วมวงรับประทานอาหารกับพี่สาวร่วมอุทรสองคน พี่ชายร่วมบิดาคือ อนธกาล และพี่สะใภ้ที่เป็นญาติห่างๆ ออกไปคนหนึ่ง แต่ไม่ช้าก็มีสะไภ้มาร่วมด้วยอีกสองคน คนหนึ่งในสองนั้น คือ สำรวย เหมเสนา
“เออ คุณสำรวย” คุณหญิงศิริมาทักทันทีที่เห็นสะใภ้ “คุณจำลอง ทำไมไม่มา ให้แต่ลูกกับเมียมา”
“ติดธุระค่ะ” สำรวยตอบ พลางลงนั่งบนเก้าอี้ที่โต๊ะรับประทานอาหาร “เขาบ่นเหมือนกันว่าเสียดาย แต่ประเดี๋ยวจะมารับ ถ้าธุระเสร็จเร็ว”
“ธุระเกี่ยวกับลูกความใช่ไหม” อนธกาลถาม
“จะเรื่องอะไรของเขาก็ไม่ทราบ” สำรวยตอบ
“ในพวกเรานี่ก็เห็นจำลองนี่แหละ ออกจากราชการแล้วกลับดี เขามีความสามารถ ไม่เหมือนเรา ทำอะไรไม่ได้ผล” อนธกาลพูดเหมือนรำพัน
“เออ ใครได้พบคุณเกรินบ้าง” คุณหญิงศิริมาเอ่ยขึ้น “วันนั้นที่งาน/*225บ้านคุณลุง เห็นเขาพาลูกชายสองคนไปด้วย แต่ที่บ้านนี้เขามาแล้วหรือยัง ใครรู้บ้าง”
“ดูเหมือนเขาจะพาลูกมาหาคุณน้าเมื่อสองสามวันก่อน” คุณแต๋วตอบ “ฉันไม่ได้พบเขาหรอก มัวแต่ทำอะไรก็จำไม่ได้ เขาอยู่ประเดี๋ยวเดียวเขาก็ลาไป”
“นายเกรินก็เป็นคนโชคดีคนหนึ่ง ได้เป็นถึงนายพล คงจะอาศัยท่านวิทูรเพื่อนเกลอของเขากระมัง” อนธกาลว่า
“เขาไปหาเธอบ้างหรือเปล่า แจ๋ว” คุณแต๋วถามขึ้นมา
“เขาไปค่ะ” คุณแจ๋วตอบเรียบๆ แล้วก็หยุดเพียงเท่านั้น
“คุณเกรินเขาชอบกับท่านวิทูรมากเชียวรึคะ” สำรวยถามอย่างสนใจ “เออ ถ้ายังงั้น เรื่องที่คุณจำลองจะขอซื้อที่คืนจากขุนวิรุฬห์ วานคุณเกรินไม่ดีหรือ เขาจะมาใช้ฉัน เห็นจะไม่ได้เรื่อง”
การสนทนาที่ค่อนข้างจะจืดชืด กลายเป็นการสนทนาที่เต็มไปด้วยความตื่นเต้นขึ้นมาทันที เกือบทุกคนร่วมวงอาหารถาม “อื๋อ เขาจะใช้ให้เธอทำอะไร ยังไง แล้วมันเกี่ยวกับคุณเกรินกับท่านวิทูรยังไง” คุณแจ๋วไม่ถามเหมือนคนอื่นๆ แต่นิ่งฟังด้วยความเอาใจใส่อย่างยิ่ง
“ฉันแทบตายแน่ะ” สำรวยเล่า “มีครูเก่าคนหนึ่งเคยไปสอนที่โรงเรียนมิชชั่นที่เมืองเพชรสักสองสามเดือน เขาเที่ยวสืบหาเพื่อนนักเรียนของท่านผู้หญิงฉอ้อน เขามาพบกับคุณจำลองยังไงก็ไม่รู้ละ คุณจำลองไปคุยกับเขาว่าเมียของตัวซิเป็นเพื่อนกับท่านผู้หญิง แปลกพิลึก เห็นเคยไม่ชอบให้เข้าใกล้คนมีบุญ พอครูหวานแกรู้ เดี๋ยวนี้เขาเปลี่ยนชื่อเป็นอะไร แหม จำไม่ได้ แกตามไปถึงบ้าน แกไปดึงตัวฉันให้ไปหาท่านผู้หญิงด้วยกัน ฉันแทบจะลมจับ คุณจำลองก็ตกใจ แล้วเขาบอกว่า ตกกระไดพลอยโจน แหม เขาสั่งแล้วสั่งอีก อย่าไปเรียกเขาเฉยๆ อย่างเคยนะ ต้องเรียกท่านผู้หญิง หรือเรียกท่าน เขาบอกว่าให้ไปทำความรู้จักกันใหม่ก็ดีเหมือนกัน เผื่อจะอาศัยบารมีท่านผู้หญิงซื้อที่คืนได้”
/*226มีเสียงถามอีกหลายเสียงว่าเรื่องราวเป็นอย่างไรและมีเสียงขอร้องให้เล่าเรื่องไป สำรวยไม่ค่อยชินกับความสนใจของญาติฝ่ายสามี รู้สึกกระดากจนเรียบเรียงถ้อยคำไม่ค่อยถูก
“พอถึงวันนัด เราก็ข้ามเรือมา เขาเอารถไปคอยรับเรา ใครบ้างไม่รู้ จำชื่อไม่ได้ จำได้แต่คนหนึ่งเป็นคุณหญิง คนหนึ่งดูเหมือนชื่อเพียงเดือน อีกคนหนึ่งแก่แล้ว เดี๋ยวมีคนเรียกนายก เดี๋ยวก็เรียกพี่ เขาเป็นหัวหน้าพาไป”
“โอ นายกสมาคมนักเรียนเก่านี่ ถึงแก่เรียกตำแหน่งกัน ไม่เรียกชื่อกันแล้วรึ” อนธกาลเดาความหมายของคำ นายก ได้และถามด้วยดวงตาแสดงความตกใจจริงๆ
พวกญาติผู้หญิงหัวเราะ “ก็พวกผู้ชายก็เจ้ายศเจ้าศักดิ์กันทั้งบ้านทั้งเมือง ถึงพวกห้างร้าน ก็เรียกกัน ผู้จัดการคะ รองคะ เลขาครับ แล้วทำไมสมาคมนักเรียนเก่าจะเรียกนายกไม่ได้ พี่อ้น” คุณหญิงศิริมาตั้งคำถาม
“นี่แม่แป๋ว เธอต้องเห็นใจคนไม่มีตำแหน่งอย่างพี่มั่งซี” พี่อ้นรีบตอบ “ความริษยาฝรั่งเขาว่ามันตาเขียว แต่นี่มันเขียวไปทั้งหน้า เกือบจะ . . .อ้าว ขอโทษ กำลังกินข้าว”
“ใช่ ฉันกำลังอยากฟังคุณสำรวย” คุณแต๋วขัดอย่างไม่ค่อยพอใจ “พี่น้องคู่นี้เอาไว้โต้วาทีกันทีหลัง”
“ก็ไม่รู้จะเล่ายังไงค่ะ” สำรวยทำเสียงเหมือนปรับทุกข์ “ก็ไปหาท่านผู้หญิง เราก็พูดไม่ค่อยถูกอย่างที่คุณจำลองคอยว่าจริงๆ พูด ฉะ ออกไปแล้วก็นึกขึ้นได้ก็เปลี่ยนจะพูด เธอ ก็ไม่ได้อีก เลยทีแรกไปเรียกเขาคุณหญิง ก็เคยได้ยินคุณหญิงฉอ้อนๆ มานาน เขาเพิ่งจะเป็นท่านผู้หญิง ยังไม่ชินในใจ”
“ประสาทช้าเฉื่อย สำรวยนี่” อนธกาลว่า “เขารอคอยกันมาทั้งเมืองว่าเมื่อไหร่คุณหญิงฉอ้อนจะเป็นท่านผู้หญิง พอไปฉับ ใครๆ เขาก็เรียกกันคล่องไปหมด แล้วก็ที่คาดเอาไว้ว่า เขาคงเรียกกันว่า ท่านผู้หญิงท่านรอง ก็จริงไปไหนๆ ได้ยินมาสองสามหนแล้ว”
“ยายลำไยแกว่า คนสมัยนี้เหมือนพระยะโฮวาห์เอ่ยพระนามไม่ได้” /*227คุณแจ๋วพูดขึ้นเป็นครั้งแรกเพราะอดสนุกไม่ได้
“พระยะโฮวาห์น่ะ เขาห้ามออกพระนามแต่เฉพาะในเรื่องพร่ำเพรื่อ” อนธกาลคัดค้าน “แปลว่า ถ้าออกสรรเสริญก็ออกได้ หรือออกขอพรหรือขอประทานความช่วยเหลือก็ออกได้ แต่นี่เขาออกชื่อที่พ่อแม่ตั้งกันไม่ได้มันไม่รู้ว่าอะไร”
“คือกลัวจะเป็นการตีเสมอน่ะ” ญาติคนหนึ่งในวงออกความเห็น “เหมือนเรากับเจ้านายสมัยก่อน เราก็พูดถึงท่านว่า เสด็จ หรือ ทูลกระหม่อม หรือ ในกรม”
“ไม่เหมือนกัน” อนธกาลค้านต่อไป “สมัยก่อนเราไม่เอ่ยชื่อคนที่เป็นนายเรา เช่นเธออยู่กับเสด็จพระองค์วิมลกัญญาใช่ไหมล่ะ เธอก็เรียกนายของเธอว่าเสด็จ ไม่ต้องออกพระนาม เรียกเสด็จก็รู้กันว่าเสด็จของพวกเธอ แต่เสด็จองค์อื่นๆ เธอก็เรียกออกพระนามว่าเสด็จพระองค์สุวรรณี หรือเสด็จพระองค์เทพรัตนา ก็ยังได้ แล้วที่ทะลึ่งเรียกชื่อเล่นของท่านกันเป็นเสด็จพระองค์แป้น เสด็จพระองค์ดำก็ยังมี”
“ช่างเถอะน่า อยากรู้ว่าสำรวยไปแล้วเป็นยังไง” คุณแต๋วแสดงอาการใจร้อน ซึ่งผิดปรกติของคุณแต๋วอยู่บ้าง
“ก็ไม่เป็นยังไง” สำรวยตอบคุณแต๋ว สำรวยแสดงว่าอยากเล่าและรำคาญคนที่ขัดการเล่าเหมือนกัน แต่ขณะเดียวกันก็ออกจะดีใจที่มีคนขัด เพราะสำรวยไม่รู้จะเล่าอย่างไร แต่เมื่อในขณะนั้นทุกคนที่ร่วมวงอาหารเกิดสนใจจับตาดูสำรวยกันไม่เว้นคน สำรวยจึงต้องเล่าต่อ
“เขาไปเชิญท่านผู้หญิงเปิดงานบาซาร์ งานนี้เครือโรงเรียนคณะมิชชั่นนี้เขาจะร่วมกันหมด ท่านผู้หญิงก็ดี๊ดี พูดง้ายง่าย ตกลงรับเชิญ แล้วยังชวนให้อยู่กินอาหารกลางวัน”
“แล้วคุณสำรวยอยู่กินหรือเปล่า” คุณหญิงศิริมารีบถามทันที
“ทีแรกฉันจะไม่อยู่” สำรวยว่า “วันนั้นคุณจำลองเขาฝากให้ขึ้นไปดูแลเวลาคุณย่ารับประทานข้าวกลางวัน ต้องมีคนอยู่กับท่าน แม่เจียมเขาเจ็บ /*228ไว้ใจนางเป้าไม่ได้ แต่ไม่รู้จะทำยังไง เขาคะยั้นคะยอเฉพาะพี่สำรวย พี่สำรวย ทุกคนเขาก็อยู่กัน เลยนึกว่าให้เด็กเป้ามันคว้าไอ้โน่นไอ้นี่ให้ท่านกลุ้มเสียวันนึงก็เลยอยู่”
“แล้วคุยกันเรื่องอะไรบ้าง” คุณแต๋วถาม ยังผลให้ทุกคนหัวเราะขึ้นพร้อมกัน อนธกาลออกปากว่า
“เออ แม่แต๋วนี่สนใจถึงขั้นนี้เทียวเรอะ”
“ก็ไม่เห็นมันเข้ากัน” คุณแต๋วอธิบาย “เห็นพี่จำลองแสนจะหวงไม่ให้ลูกให้เมีย ให้ใครๆ ทั้งนั้นเข้าใกล้ผู้มีบุญสมัยนี้ แล้วยังไง ปุบปับให้เมียเข้าไปหาเมียนายวิทูร ฉันแปลกใจพี่จำลอง อยากให้เข้าใจพี่จำลองน่ะ เอ้อ แล้วไงล่ะ เล่าไปเถอะ คุณสำรวย อย่าไปฟังพวกนี้ขัดจังหวะ” ทำให้ทุกคนหัวเราะอีกครั้งหนึ่ง หัวเราะเพราะคุณแต๋วเป็นคนไม่ค่อยติดใจฟังอะไรหรือเล่าอะไรมีความสนใจที่สะใภ้ได้ไปวิสาสะกับ “คนใหญ่คนโต”
“ท่านผู้หญิงพูดเรื่องเมืองเพชร ถามถึงคนโน้นคนนี้ ฉันก็ไม่ได้ไปหลายปี จำอะไรก็ไม่ค่อยได้ ทำไมเขาไม่ไปเอง เมืองเพชรมันก็อยู่แค่นี้”
“เขาถามถึงพวกเราบ้างหรือเปล่า” คุณหญิงศิริมาถาม
“เขาพูดถึงแต่ไม่ถามถึง” สำรวยตอบ “อ้อ เขาถามถึงเหมือนกัน ถามว่าฉันพบกับที่บ้านโกศลทัตบ่อยๆ ไหม ฉันบอกไม่ค่อยได้พบ ก็จริงนี่ ปีหนึ่งก็ดูเหมือนจะพบกันไม่กี่หน แล้วเขาก็ถามถึงคุณหลวงกล้า ว่าแก่ไปไหม ฉันก็บอกไม่รู้ พี่หวานแกก็ไม่ได้ไปเมืองเพชรนานเหมือนกัน เลยคุณนายอะไรที่เป็นนายกเขาก็ชวนพูดเรื่องธุระของสมาคม จำไม่ได้ว่าเขาพูดว่ายังไงบ้าง แต่ท่องว่า ต้องไม่เรียกเขาฉอ้อน อะไรอย่างนี้ละ”
“ความหวังของนายจำลองที่จะใช้เธอเป็นสะพานไปถึงการซื้อที่ดินเห็นจะยังเลือนราง อย่างที่เขาว่ากันในภาษาสมัยใหม่” อนธกาลว่า “แต่ก็ไม่แน่ นายจำลองน่ะ ถ้าเขาไม่เห็นลู่ทางอะไร เขามักไม่ค่อยเดินแต้ม ถ้าเขาเดินแปลว่าเขาคงมีอะไรอยู่ในหัวของเขา”
“แจ๋วขอสงสัยไว้ก่อนนะ” คุณแจ๋วขัดเสียงเบาๆ “พี่จำลองอาจมี/*229เหตุผลอื่น”
“ก็คุณหญิงศิริมาล่ะ” สะใภ้อีกคนหนึ่งในวงอาหารถามขึ้นโดยไม่สนใจกับคุณแจ๋ว “ทำไมไม่วานก็คุณหญิงก็คุ้นเคย แล้วก็เข้านอกออกในเหมือนกันไม่ใช่เรอะ”
“ขอเสียทีคำว่าเข้านอกออกใน” คุณแป๋วหรือคุณหญิงศิริมาพูดเสียงกระด้าง ซึ่งเป็นเสียงที่ใช้แต่กับญาติไม่ใช้ในวงอื่นเลย “ฉันนานๆ ท่านผู้หญิงท่านมาขอแรงรับแขกฝรั่งบ้างอะไรบ้าง ก็ไปกับท่าน ท่านผู้หญิงคนใหม่นี่ฉันไม่ได้ไปอะไร”
“ก็ทำไมล่ะ คุณแป๋ว” สำรวยถามซื่อๆ “คุณแป๋วก็สนิทกับฉอ้อน รู้จักกันมาแต่เล็กๆ ทำไมไม่เข้านอกออกในบ้านเขาบ้างล่ะ”
“เออแน่ะ ยิ่งว่าไม่ให้ใช้คำอย่างนั้น” แววตาคุณแป๋ววาวด้วยความไม่พอใจ “ฟังราวกับเขาเป็นโขลนหรือข้าหลวงฉันไม่ใช่อย่างนั้นหรอก ใครจะใช้ฉัน ต้องใช้กันอย่างผู้ดี”
“แปลว่า กลัวท่านผู้หญิงฉอ้อนเขาจะไม่ใช้อย่างผู้ดีหรือ” อนธกาลถามด้วยความจงใจจะยั่ว เกือบทุกครั้งที่อนธกาลพบกับน้องสาวคนนี้ เขาจะต้องมีคำพูดฝากให้คุณแป๋วเจ็บๆ คันๆ นิดๆ หน่อยๆ เสมอ แต่คุณแป๋วจะตั้งตัวเป็นอริกับพี่ชายใหญ่จริงไม่ได้ ด้วยขัดที่พี่สาวกับน้องสาว มักจะเข้ามาป้องกันพี่ชายในฐานะที่โชควาสนาตกอับ ไม่สมควรที่ผู้ใดจะทำให้ชอกช้ำมากขึ้น
“พูดกันจริงๆ ก็ได้ อยู่ในหมู่พี่น้องกันแท้ๆ ทั้งนั้น” คุณแป๋วสงบอารมณ์แล้วกล่าว ความเคืองทำให้หาถ้อยคำอื่นนอกจากคำที่ค่อนข้างจะรุนแรงไม่ได้ เลยต้องกล่าวความจริงออกมาดับอารมณ์ของตนเอง “ไม่รู้จะทำตัวยังไง คนเขาลงกันเหลือเกิน พวกที่เข้าออกบ้านท่านผู้หญิงฉอ้อนน่ะ เดี๋ยวนี้ดูมีทีท่าว่าจะแข่งๆ กับพวกที่เข้าออกกับท่านผู้หญิง ตัวนายใหญ่เขาจะแข่งกันหรือเปล่าไม่รู้นะ แต่มีพวกสวาวานรอยู่สองสามคน ทำท่าว่าฉันใหญ่มาก เพราะสนิทกับบ้านท่านรอง ฉันก็ต้องระวังตัวเพราะฉอ้อนแกหาโอกาสจะฟื้นความสนิทสนมกับพวกเราอยู่เสมอแล้วจะพูดกับเขาก็กระดาก เราเคยเรียก/*230ฉอ้อน ฉอ้อน ฐานะที่แกเด็กกว่าเรา จะไปเปลี่ยนเป็นท่าน เป็นอะไรก็อาจถูกใจแกก็ได้ หรือไม่ถูกก็ได้ ก็เลยห่างๆ เสียเป็นดี”
“ก็ฉลาดพออยู่ในโลกได้ดี” อนธกาลกล่าวชมแต่แววตาไม่ไปกับคำพูด ทำให้น้องสาวคนสุดท้องเริ่มหายใจอย่างฝืดๆ ซึ่งเกิดขึ้นทุกคราวที่พี่ชายและพี่สาวคู่นี้คุยกัน “ตกลงคุณจำลองเขาว่ายังไง รายงานเขาแล้วหรือยังเขาพอใจแผนการขั้นต้นของเขาไหม” ตอนหลังนี้ถามสะใภ้
“เล่าแล้วเขาหัวเราะหึๆ แล้วก็ว่า เห็นจะไม่ร้ายแรง พูดอะไรฉันไม่เคยเข้าใจเลย คุณจำลองน่ะ ไม่รู้อยู่ไปด้วยกันยังไง ฉันว่าฉันอยู่กับคุณย่าเสียมากกว่า ยิ่งนานวันก็ยิ่งสงสารท่าน นึกว่าเราแก่เท่าท่าน ลูกหลานมันก็คงทิ้งกันไปอย่างนี้แหละ”
“เรื่องคุณย่านี่ใครๆ เขาชมคุณสำรวยกันทั้งนั้นนะ” คุณแจ๋วบอกอย่างจริงใจ “เอาเถอะ ได้บุญ แล้วจะต้องได้รับอะไรดีๆ สนองบ้าง”
“แล้วว่าไงเรื่องคุณเกริน” สะใภ้อีกคนเป็นคนนึกขึ้นมาได้ “เดี๋ยวนี้ก็น่าสนใจ ไปไหนก็ได้ยินว่านี่แหละเพื่อนคุณวิทูร เพื่อนคุณวิทูร แต่นานแล้วไม่ได้พบเขาเลย เขาเพิ่งกลับมาอยู่กรุงเทพฯ ไม่ใช่รึ แต่ก่อนอยู่หัวเมืองไกลๆ”
คุณแจ๋วดีใจมากที่คุณแป๋วรับหน้าที่เล่าประวัติคุณเกรินด้วยความเต็มใจแสดงว่าเป็นผู้รู้ แล้วไม่ปล่อยให้ใครๆ นิ่งกันไปจนกระทั่งมีคนมาเกณฑ์ให้คุณแจ๋วเป็นผู้เล่า
“คุณเกริน ฉันได้คุยกับเขาที่บ้านคุณลุงสุเรนทร์หนหนึ่ง นานหน่อยแล้วเมื่อสองสามวันเจอกันที่สถานทูตอิสราเอล ก็ได้คุยกันเหมือนกัน เขาย้ายเข้ากรุงเทพฯ มาทำหน้าที่อะไรที่โรงเรียนเสนาธิการฉันจำไม่ได้ ไม่เข้าใจเรื่องทหาร คงจะเป็นคุณวิทูรเขาช่วยเหลือจริง เพราะตำแหน่งหัวเมืองที่จะเป็นนายพลมันเต็มหมด เขาถึงหาทางให้เพื่อนเขาได้เข้ามากรุงเทพฯ มาได้ตำแหน่งนี้ ซึ่งคุณประพัฒน์ (หมายถึงสามีของคุณแป๋ว) เขาก็ว่าไม่มีมาแต่ก่อน มันเป็นตำแหน่งติดต่อกับฝรั่ง แล้วได้ยินว่าคุณเกรินนี่ฝรั่งชอบ แต่ที่รู้จักคุณเกรินเองไม่เห็นเขาพูดอะไร เรื่องพี่น้องเขาก็บอกว่าจะไปเยี่ยมบ้าง แต่ดูเหมือนเขาก็/*231ไม่ไปกี่แห่ง พี่จำลองก็ไม่ได้พบที่บ้าน แต่ดูเหมือนเขาไปหาคุณปู่คุณย่าที่สวนใช่ไหม คุณสำรวย” เมื่อสำรวยพยักหน้ารับคุณแป๋วก็กล่าวต่อไป “เขาเหมือนเดิม ไม่ค่อยคุยเอง ต้องชวนคุยเขาถึงคุย อ้อ เขาไปเมืองนอกถึงสองหน ไปหนแรกไปเรียนอะไรตอนมีรัฐประหารได้แล้วสักปีหนึ่งหรือสองปี แล้วเมื่อปีก่อนนี้เองเขาก็ไปอีก ไปคราวนี้ว่าไปเรียนมาเฉพาะที่จะมาทำงานที่เขาทำอยู่นี่ ก็เห็นจะนายวิทูรช่วยจริง ถ้าไม่งั้นคงไม่เจาะจงกันอย่างนั้น”
“ก็ถ้างั้น คุณเกรินเขาจะช่วยเรื่องที่คุณจำลองอยากซื้อที่คืนนี่ได้บ้างไหมล่ะ” สำรวยถาม
ก็พี่จำลองเขาก็รู้นี่ว่าคุณเกรินเป็นเพื่อนกับคุณวิทูร” คุณแต๋วบอกสะใภ้ “เขาคงคิดว่าใช้ภรรยาได้ผลกว่าซี ไม่งั้นเขาจะให้เธอเข้าไปรึ”
“ฉันเหนื่อยแทบตาย” สำรวยทำเสียงออด “ให้ฉันอยู่กับคุณย่าทั้งวันดีกว่าอีก นี่จะต้องตัดเสื้อตัดผ้ากันยกใหญ่ งานสมาคมอะไรนี่ เขามาให้ฉันเป็นกรรมการ เรื่องก็ไม่มีอะไร เห็นว่าท่านผู้หญิงรู้จักเราเท่านั้นเอง”
“เออ สืบถาม เล่าเรียนกับสามีเสียให้แน่ๆ” อนธกาลกำชับต่อไป “จะพูดจะจา ต้องเจ้าคะเจ้าขิงกันถึงไหน”
“โธ่ พี่อ้น” คุณแจ๋วอดใจอยู่ไม่ได้ “อย่าทำให้เรื่องมันยุ่งกันเกินไปเลยค่ะ” แล้วหันไปทางสะใภ้ลูกผู้พี่ “อย่าไปเอาใจใส่ให้เกินไป เดี๋ยวจะประหม่าใหญ่ คุณสำรวย นึกพูดอะไรได้ ก็พูด พูดเธอ พูดคุณ พูดคุณหญิง พูดท่านผู้หญิงเขาคงไม่กัดเราหรอก เขาก็คนเหมือนเรา เขาคงมีคนคอยยอคอยเจ้าคะเจ้าขากันพอแล้ว มีเราสักคนตามสบายคงไม่ทำให้เดือดร้อนนักหรอก”
“เอ ไม่แน่นา” อนธกาลไม่ยอมถูกน้องสาวอบรมง่ายๆ “คนสมัยนี้รากฐานไม่แน่น มันกลัวจะยุบง่ายๆ คอยระแวงว่าใครเขาจะคอยผลักจะโยกอยู่ไม่เว้นแต่ละวัน”
การสนทนาระหว่างพี่น้องนั้นต้องเปลี่ยนเรื่องไปเพราะมีญาติวัยเด็กเข้ามาจากนอกบ้าน นำของขวัญและอาหารมาช่วยงานเพิ่มเติม คุณแต๋วต้องลุกไปต้อนรับ และคุณแจ๋วก็ต้องให้ความสนใจแก่ผู้มาใหม่ เพราะในหมู่ญาติ/*232ผู้น้อย มีลำไย อร และอีกสองสามคน ซึ่งเป็นญาติกลุ่มที่พอใจจะเรียกร้องให้คุณแจ๋วฟังความคิดเห็นของเขา และสนใจที่จะฟังความคิดเห็นของคุณแจ๋วด้วย
บทที่ ๑๘
/*233นานมาแล้วที่มารดาไม่ได้ให้ความเอาใจใส่แกฉอเลาะ ด้วยเหตุธรรมดาคือหล่อนไม่ได้สร้างปัญหาอะไรให้มารดาต้องขบคิด ฉอเลาะเรียนหนังสือได้อย่างราบรื่น มารดาได้ตั้งใจไว้ว่า ลูกทุกคนจะต้องเรียนให้สูงที่สุดที่ลูกจะเรียนได้และที่กำลังทรัพย์ของพ่อแม่จะให้เรียนได้ ยุคสมัยและสิ่งแวดล้อมได้เข้ามาสนับสนุนฉอ้อนในเรื่องนี้ หล่อนไม่ต้องโต้เถียงเรื่องลูกผู้หญิงควรจะเรียนถึงชั้นไหน เรียนหนังสือหรือเรียนแต่การเรือน เหมือนเมื่อครั้งตัวเองยังเป็นรุ่นสาว ฉอเลาะสอบเข้าสถานศึกษาที่มีการแข่งกันมากได้อย่างสะดวก โดยฉอ้อนไม่ต้องวิ่งเต้นติดต่อกับใคร ฉอเลาะได้รับปริญญาในสมัยที่บิดามีอำนาจแล้ว แต่ก็โดยเป็นที่เข้าใจว่าฉอเลาะมีความสามารถสมควรแก่ปริญญา ทำให้ฉอ้อนภาคภูมิใจและเบาใจ เมื่อได้ปริญญาแล้ว ฉอเลาะก็บำเพ็ญตนเป็นลูกว่าง่ายคือไม่ดิ้นรนที่จะหางานทำในราชการหรือตามห้างร้านบริษัทใด ในเมื่อคุณพ่อเห็นว่า หน้าที่ของฉอเลาะคือการช่วยเหลือแบ่งเบาภาระทางสังคมของคุณแม่ ซึ่งนับวันมีแต่ทับถมเข้ามา ฉอเลาะเป็นเลขานุการของคุณแม่กลายๆ ซึ่งฉอเลาะปฏิบัติโดยไม่รังเกียจ นอกจากนั้นยังได้ช่วยแบ่งเบาภาระให้แก่เพื่อนร่วมงาน/*234ของคุณแม่ ได้แก่ภรรยาข้าราชการที่เป็นกรรมการสมาคมนั้นนี้ เพราะฉอเลาะสามารถทำความสับสนบางอย่างให้แจ่มแจ้งได้ และทำให้ความอากูลบางอย่างเข้าระเบียบเรียบร้อย ฉอเลาะได้รับความขอบใจจาก “คุณป้า” “คุณน้า” เหล่านั้นมาก คำที่ฉอ้อนได้ยินคนกล่าวถึงบุตรี จึงมักเป็นคำชมโดยมาก
คำชมฉอเลาะ ฉอ้อนได้ยินจนเป็นเรื่องปรกติ “คุณฉอเลาะนี่ ไม่รู้ท่านเลี้ยงของท่านยังไงถึงได้ดี๊ดีอย่างงี้” บางคนก็ชมว่า “คุณฉอเลาะนี่สวยน่ารักทั้งกิริยาวาจา” เป็นการยากสำหรับท่านผู้หญิงฉอ้อนที่จะระลึกคำของสามีไว้เสมอ ว่าในเวลาที่มีอำนาจวาสนา คำยกย่องอาจมาจากใจจริงบ้างไม่จริงบ้าง ทุกคราวที่ฉอ้อนพิจารณาดูลูกหญิงคนใหญ่ พยายามเพ่งเล็งอย่างใจเป็นอเบกขา ก็ไม่แลเห็นว่าฉอเลาะมีข้อควรตำหนิอย่างใด ว่าถึงรูปสมบัติ ฉอเลาะอยูให้ขั้นที่หญิงจำนวนมากมีสิทธิ์จะอิจฉา ฉอเลาะรูปโปร่งเหมือนบิดา ดวงหน้าประพิมพ์ประพายคล้ายมารดาและบิดาปนกัน ท่านผู้หญิงมารดาเป็นคนร่างเล็ก เครื่องหน้าก็ไปข้างกระจุ๋มกระจิ๋ม แต่ฉอเลาะมีดวงหน้าเปิดเผย ดวงตาแจ่มใส ผิวหน้าก็ขาวนวล จะมีสิวบ้างก็นานทีปีครั้ง การแต่งกายไม่ล้ำสมัยหรือล้าสมัย ในด้านจิตใจ ฉอเลาะเป็นคนโอบอ้อมอารี กับผู้น้อยเช่นน้องๆ และคนในบ้านฉอเลาะก็ไม่ค่อยจะทำอำนาจเคี่ยวเข็ญ หรือโกรธเกรี้ยว ต่อผู้ใหญ่ฉอเลาะเป็นหญิงสาวที่มีสัมมาคารวะ ฉะนั้นคำชมเชยทั้งหลายที่ฉอเลาะได้รับ ฉอ้อนอดไม่ได้ที่จะเชื่อว่าลูกของหล่อนควรได้รับจริง ๆ
ฉอ้อนจำเป็นต้องเอาใจใส่กับหนูเป๊าะมากกว่าลูกคนอื่นๆ ในระยะสองสามปีมานี้ หนูเป๊าะเติบโตเข้าวัยรุ่นในสมัยที่บิดามีอำนาจ มีคนแวดล้อมยกย่องหนูเป๊าะให้แปลกไปจากเด็กอื่นๆ หนูเป๊าะต้องฝ่ามรสุมของเด็กวันรุ่นที่อยู่ในฐานะเช่นนั้น คือเพื่อนคอยเพ่งเล็งว่าจะทำตนเหมาะสมแก่ฐานะอย่างไร เพื่อนในวัยของหนูเป๊าะยังไม่มีสติยับยั้งเหมือนเพื่อนของฉอเลาะ หลายครั้งที่ฉอ้อนต้องนั่งชี้แจงปลอบโยนหนูเป๊าะ เพราะถูกเพื่อนกระทบกระเทือบเปรียบเปรยว่าเป็นลูกคนมีอำนาจ ซึ่งหนูเป๊าะถือเป็นการกระเทือนใจมาก ฉอ้อนต้องชี้แจงให้หนูเป๊าะเข้าใจว่า ที่จริงหนูเป๊าะไม่ผิดแผกจากคนอื่น คุณพ่อ/*235เป็นผู้รักษาความสงบให้บ้านเมืองในยามวิกฤต เพื่อนๆ ของหนูเป๊าะก็มิได้มีเจตนาจะรังเกียจ หรือจะแยกหนูเป๊าะออกไปจากหมู่จากเหล่า ฉอ้อนต้องใช้วิธีการที่จะให้หนูเป๊าะเกิดความมั่นใจในข้อนี้หลายอย่างหลายประการ วิธีหนึ่งก็คือ เชิญพวกเพื่อนๆ ร่วมชั้นของหนูเป๊าะไปเที่ยวด้วยกันที่โน่นบ้างที่นี่บ้าง หรือมิฉะนั้นก็เชิญมาให้กินให้เล่นที่บ้าน ในบรรดาเพื่อนของหนูเป๊าะ มีเด็กที่เป็นบุตรหลานของข้าราชการที่ฉอ้อนรู้จักหลายคน บิดามารดาของเด็กเหล่านั้นก็สนับสนุน หนูเป๊าะดูออกจะมีความสบายใจขึ้นเพราะมีเพื่อนแวดล้อมอยู่เป็นนิจ ในเรื่องความห่วงใยหนูเป๊าะนี้ มีคนๆ เดียวที่ตำหนิฉอ้อนว่าทำไม่ถูกคือตากลอง ก่อนที่กลองจะจากไปศึกษาต่างประเทศ กลองเคยกำชับมารดาครั้งหนึ่ง
“แม่ทำห่วง ช่วยเหลือเป๊าะอย่างโน้นอย่างนี้ ระวังจะเสียเด็ก เป๊าะควรจะได้ต่อสู้อะไรต่ออะไรเอง ขืนอย่างนี้ วันหนึ่งไม่มีพ่อแม่คอยประคับประคองมิแย่หรือ”
ฉอ้อนรู้สึกอยู่เสมอว่า ตากลองเป็นเด็กที่มีความคิดเกินวัย กลองสนิทสนมกับน้าชาย คือเฌอมากกว่าลูกคนอื่นๆ คำพูดของกลองจึงทำให้ฉอ้อนได้สติบ้าง ฉอ้อนคอยดูแลให้หนูเป๊าะทำการงานต่างๆ ที่เป็นส่วนตัวด้วยตนเองมากขึ้น เช่นเมื่อหนูเป๊าะเชิญเพื่อนมารับประทานอาหารที่บ้าน หนูเป๊าะก็จะต้องเข้าครัวทำอาหารบางอย่างเอง ได้ฝึกวิชาการเรือนไปด้วยในตัว
แต่ฉอเลาะเป็นคนช่วยเหลือแม่มากกว่าที่แม่จะได้ช่วยเหลือลูก ฉอ้อนมีความรู้สึกนับถือคนที่ได้เล่าเรียนอยู่แล้ว ถึงแม้สุภาณี เพื่อนภรรยานายทหารคนหนึ่งจะได้ทำให้ผิดหวัง เพราะเขามีรายได้จากการกระทำที่ผิดกฎหมาย ทั้งที่เป็นคนมีปริญญา แต่ก็ไม่ปรากฏว่าเขาได้ทำอะไรให้ใครเดือดร้อน ฉอ้อนได้พบผู้ที่มีความรู้ ได้รับปริญญาจากมหาวิทยาลัยทั้งในและนอกประเทศอีกมาก รู้สึกว่าเขาเหล่านั้นล้วนมีความมั่นใจในตนเอง จะกล่าวถ้อยคำในเรื่องใดก็กล่าวอย่างมีหลัก ซึ่งไม่ค่อยจะมีใครจะโต้เถียงให้เขาแพ้ได้ ฉอ้อนจึงรู้สึกนับถือลูกสาวคนใหญ่ เชื่อถือในความคิดเห็นและถ้อยคำอยู่มาก แต่ในวันนี้ วันที่/*235ได้พบสำรวย เหมเสนา เพื่อนเก่าตั้งแต่เป็นเด็กรุ่นที่อยู่ที่จังหวัดเพชรบุรีด้วยกัน ฉอ้อนเกิดระลึกขึ้นมาถึงฉอเลาะเมื่อคราวยังเป็นเด็กอ่อน ฉอ้อนอุ้มเอาไปนอนเล่นที่บ้าน “ท่าน” และคุณแจ๋วก็มาเล่นกับฉอเลาะอย่างเพลิดเพลิน ฉอ้อนจึงนึกถึงฉอเลาะในฐานะของเด็กน้อยลูกคนแรกของหล่อน และเมื่อสังเกตว่ามีอะไรในสีหน้าและแววตาของฉอเลาะแตกต่างกว่าทุกๆ วัน ฉอ้อนก็เกิดความห่วงใยขึ้นมาทันที และรอหาโอกาสที่จะถามอยู่
เมื่อแขกที่ร่วมรับประทานอาหารลากลับไปหมดแล้ว แม่ลูกสองคนก็นั่งพักที่ห้องรับแขกเล็ก ซึ่งเป็นอย่างสมัยใหม่ มีตู้สำหรับเก็บภาชนะงามๆ เป็นเครื่องกั้นและแบ่งห้องนั้นจากห้องอาหาร ซึ่งช่องทะลุบางส่วนของตู้ทำให้คนที่นั่งในห้องรับแขก มองเห็นโต๊ะเก้าอี้ไม้สักอย่างดี ฉลุฉลักอย่างงามและบุด้วยวัสดุราคาแพง คุณนายศรียังคงนั่งอยู่ที่โต๊ะอาหาร มีนิตยสารภาพฉบับหนึ่งเปิดวางอยู่ตรงหน้า คนใช้ได้ยกถ้วยชาที่ใช้ในการบริโภคไปหมดแล้ว คุณนายศรียังคงนั่งอยู่ มิใช่เพราะไม่มีผู้เชิญให้เข้าไปนั่งในห้องรับแขก แต่เพราะเจ้าของบ้านได้พยายามใช้วาทศิลป์จนหมดความสามารถแล้ว ให้คุณนายศรีลาไปจากบ้าน แต่คุณนายศรีเป็น แขก หรือ ผู้แปลก ชนิดที่ไม่ยอมไปจากบ้านของท่านรองวิทูรง่ายๆ ที่จริงทั้งท่านผู้หญิงและบุตรีเคยชินกับ ผู้แปลก ชนิดนี้แล้ว การใช้วาทศิลป์นั้นต้องใช้ไปตามระเบียบ คือพูดหมายความว่าให้ลาไปโดยไม่ให้ผู้ฟังเข้าใจว่าเชิญให้ไป แล้วก็ไม่สำเร็จ ผู้แปลกแบบคุณนายศรี มีความสามารถที่จะหาที่หลบตัวอยู่ที่ใดที่หนึ่ง จนกว่าจะได้ยินว่าตัวจะมีบทบาทรับใช้ท่านผู้หญิงเขาจะออกมาเสนอขอรับใช้อย่างทันท่วงที ผู้แปลกชนิดนี้มีผลัดกันมาคนหนึ่งบ้างสองคนบ้าง เป็นระยะๆ แล้วก็จะค่อยห่างหายไป โดยสิ่งที่เขาปรารถนาเขาก็ได้รับคือสามีของเขาก็จะได้เลื่อนยศเลื่อนตำแหน่ง หรือได้มีโอกาสทำธุรกิจที่เขาใคร่จะได้ทำ ฉอ้อนเคยถามท่านสามีของหล่อนว่าได้ไห้ความช่วยเหลือไปอย่างใด ก็มักจะได้รับคำตอบว่า “ไม่ได้ทำอะไรสักที เขาได้ของเขาไปเอง” พร้อมกันนั้นท่านสามีมักจะเสริมว่า “น้องอย่าตั้งปัญหาให้มันยุ่งเลย ใครเขาอยากมารับใช้ก็ให้เขารับใช้ไป เราไม่ได้ไปเรียกร้องให้มา”
/*237ฉอ้อนมองดูฉอเลาะนั่งพลิกนิตยสารฉบับหนึ่ง ดูภาพสวยๆ ในนั้นโดยไม่ได้ตั้งใจนัก หล่อนรู้สึกรักลูกขึ้นมาจับใจ คำถามหลายคำถามแล่นขึ้นมาในสมอง แต่ไม่รู้จะเลือกคำถามใดขึ้นถามก่อน พลางก็คิดไปด้วยว่า จะทำตนให้สบายอย่างเต็มที่ คือชวนลูกสาวไปหาที่นั่งด้วยกันที่ไหน ที่ผู้แปลก จะไม่อาจเข้าไปใกล้ จะดีหรือไม่ ก็พอดีฉอเลาะเป็นผู้ตั้งคำถามขึ้น
“แม่จ๊ะ คุณพ่อเคยพูดยังไงบ้างเรื่องว่าลูกจะต้องแต่งงานกับใครอย่างไร”
ฉอ้อนใจหายวาบ สิ่งที่หล่อนหวังไปด้วยกลัวไปด้วยกำลังจะมาถึงอยู่แล้วหรือนี่ มีคนขอฉอเลาะแต่งงานแล้ว และฉอ้อนก็ไม่ฉลาดเหมือนมารดาทั้งหลาย คือถามออกไปว่า
“ใครขอหนูแต่งงานจ๊ะ”
“แหม แม่ พอหนูถาม ยังไม่ทันไร ก็ถามว่าใครขอแต่งงาน แม่อยากให้หนูพ้นอกไปเร็วๆ หรือจ๊ะ” ฉอเลาะกล่าวคำที่เหมาะแก่ชื่อของหล่อน ตั้งแต่เล็กมาเป็นเด็กช่างพ้อช่างประจบ จึงถูกขนานนามดังที่ติดปากคนอยู่นี้
“ถ้าเอาใจแม่” ท่านผู้หญิงมารดายังคงไม่ฉลาดต่อไป “แม่อยากเก็บหนูไว้กับแม่จนตาย แต่แม่รู้ว่าเป็นไปไม่ได้ แม่ก็ภาวนาขอให้หนูได้คนดีที่สุด”
“แม่ล่ะจ๊ะ แม่ได้คนดีที่สุดหรือเปล่า” ลูกสาวย้อนถาม
ฉอ้อนเหลือบไปทางที่คุณนายศรีนั่ง กะว่าเสียงที่ลูกพูดกับตนไม่ดังไปถึงโสตประสาทของ ผู้แปลก ได้ และการที่จะลุกขึ้นเปลี่ยนที่นั่ง ก็จะทำให้อารมณ์ของฉอเลาะที่จะพูดจากับมารดาเปลี่ยนไปด้วย จึงตอบลูกสาวด้วยเสียงธรรมดาแต่ค่อนไปข้างเบา
“คนเราจะเอาให้ได้ดังใจทุกสิ่งทุกอย่างคงไม่ได้กระมังจ๊ะ แต่ถ้าคนอื่นเขาก็คงว่าแม่เป็นคนมีบุญที่สุดคนหนึ่งในเมืองไทย” กล่าวแล้วทันทีความคิดก็แล่นไปเสียไกล ลูกสาวสังเกตว่ามารดามีใจล่องลอยไป จึงกล่าว
“แล้วตัวแม่ล่ะจ๊ะ แม่ว่าแม่มีบุญที่สุดหรือเปล่า อย่างวันหลังจากที่แม่ได้เป็นท่านผู้หญิง แม่ก็หนีไปนอนบ้านอาผ่อง แปลว่าแม่เบื่อหรืออะไรจ๊ะ”
/*238“ก็ไม่ใช่เบื่อหรอกลูก แต่เห็นจะเหนื่อย น้าเฌอเขาว่าประสาทมันล้า มารดาตอบ “แล้วแม่รู้สึกเหมือนไม่ใช่ตัวเอง เหมือนเล่นละครให้ใครเขาดู ที่งานที่บ้านท่านเจ้าพระยา แม่ยังเรียนท่านผู้หญิงท่านว่าแม่รู้สึกเหมือนเล่นละคร ท่านว่าท่านก็เคยรู้สึกอย่างนั้น แล้วก็ค่อยๆ ชินไป” เกือบจะพูดอะไรในใจให้ลูกฟังต่อไปแต่ระลึกขึ้นมาได้ว่า ต้องการรู้เรื่องของลูกมากกว่า จึงรีบเตือน
“แต่ว่าเมื่อกี๋ ลูกกำลังถามอะไร ว่าคุณพ่อว่ายังไงนะจ๊ะ”
“หนูถามว่า คุณพ่อเคยพูดอะไรกับแม่ไหมเรื่องการแต่งงานของหนู จะต้องแต่งกับคนชนิดไหน อะไรอย่างนี้”
คราวนี้มารดาเรียกสติได้ พยายามตอบเพื่อป้องกันความขัดแย้งในครอบครัวตามสัญชาตญาณของแม่
“คุณพ่อไม่เคยพูดลงไปยังไงแน่ แต่พอเดาได้ว่ามีความรู้สึกไปทางไหน คุณพ่อคงไม่พอใจถ้าหนูไปรักคนไม่รู้จักผิดชอบ ดีแต่เที่ยวเล่น การงานไม่เอา ซึ่งแม่ว่าหนูเองคงไม่ชอบเหมือนกัน แล้วก็มีเรื่องการเมือง ถ้าเขาเป็นเชื้อสายศัตรูของคุณพ่อ หนูก็ต้องเข้าใจว่าคุณพ่อคงไม่พอใจแน่ อีกอย่างหนึ่งก็สมัยนี้ ชักจะมีผู้หญิงไทยแต่งงานกับฝรั่ง คุณพ่อคงไม่ชอบเหมือนกัน แม่ก็ไม่ชอบ”
“ถ้าหนูจะแต่งงานกับคนจนล่ะแม่ จ๊นจน” ฉอเลาะทำเสียงหวานและยิ้มเหมือนพอใจอะไรสักอย่าง
“เอ คุณพ่อคงไม่ค่อยว่ายังไงเรื่องมีเรื่องจน สำคัญที่ตัวเขาเป็นยังไง หนูไปพบใครหรือจ๊ะ”
“โธ่ แม่ ทำไมต้องถามอย่างนี้ล่ะจ๊ะ หนูจะขอรู้อะไรไว้เผื่อจะได้ไม่ต้องมีเรื่องขัดใจอย่างนั้นไม่ได้หรือ” ฉอเลาะว่า
“เออ ลูกชายคุณหลวงสุรพล แม่เห็นเที่ยวไปไหนๆ ด้วยกัน เขาชอบลูกสักแค่ไหน”
“แหม แม่” ฉอเลาะมีสีหน้าแดงเรื่อขึ้นแล้วก็กลับวางหน้าเป็นปรกติ “แม่อย่าคิดอะไรให้มากเกินไปได้ไหมจ๊ะ ไม่งั้นหนูก็แย่ จะคบค้ากับใครก็ต้อง/*239คอยห่วงว่าเขาจะชอบเราไปถึงแค่ไหน แม่จะห่วงไหม อะไรยังงี้”
“อ๋อ” ฉอ้อนอุทานด้วยความประหลาดใจจริงๆ “แม่ขอโทษเถอะจ้ะ แต่แม่นึกว่าแม่มีสิทธิ์ที่จะห่วงที่จะถาม”
“หนูคิดว่าแม่จะเป็นแม่ยิ่งกว่าที่ใครๆ เขาเป็นกัน” ฉอเลาะพูดวางหน้าครึ่งกระดากครึ่งภูมิใจในคำพูดของตนเอง “หนูว่าแม่เป็นคนเก่งกว่าใครๆ นะจ๊ะ อย่างเรื่องกับคุณพ่อยังงี้ . . .” ทันใดฉอเลาะหยุดนิ่ง ทำให้หัวใจฉอ้อนแทบหยุดตามไปด้วย และไม่ฉลาดเท่าที่ลูกยกย่องเพราะฉอ้อนถามออกไปทันที
“คุณพ่อ เป็นยังไง หนูไปได้ยินอะไรมา”
“เอาอีกละ” ฉอเลาะ “ดุ” มารดาเป็นครั้งที่เท่าใดฉอ้อนจำไม่ได้ “หนูจะไปได้ยินอะไรที่ไหนจ๊ะ ใครเขาจะมาว่าคุณพ่อให้หนูฟัง ก็มีหนังสือพิมพ์เสียดสีอย่างทุกๆ วันหาว่าร่ำรวย หาว่าอะไรต่ออะไร”
ฉอ้อนยังไม่ฉลาดขึ้นในการติดต่อทำความสัมพันธ์กับความคิดนึกของลูก ยังคงเป็นแม่อย่างธรรมดาที่สตรีทั้งหลายเป็นกัน
“แล้วหนูเชื่อหรือเปล่า” หล่อนถาม
“โธ่ แม่ หนูไม่เชื่อหรอกจ้ะ” ฉอเลาะตอบเหมือนไม่ใช่เรื่องสำคัญอะไรเลย หล่อนไม่สามารถล่วงรู้ว่าหัวใจของมารดา เริ่มเต้นเร็วกว่าปรกติไปเท่าใด “ก็แม่บอกหนูว่าแม่กับคุณพ่อค้าขายมาตั้งแต่อยู่เมืองเหนือ แล้วก็เกิดหนุนพูนเข้าเรื่อยมา แต่คุณพ่อมามีอำนาจ ใครๆ เขาก็เลยไม่ค่อยเชื่อ”
“ใครๆ เขาก็ไม่ค่อยเชื่อ แม่เองก็ ก็ ไม่รู้ว่าแม่เชื่อแค่ไหนหรอกลูกเอ๋ย” มีเสียงแว่วที่หูฉอ้อน จะเป็นเสียงผีหรือเสียงเทวดาก็ไม่มีใครจะบอกได้ แล้วเสียงแว่วนั้นก็แปรรูปออกเป็นวาจาของฉอ้อนว่า “ใครๆ เขาไม่เชื่อก็ช่างเถิด แต่ถ้าลูกเชื่อคุณพ่อก็คงสบายใจ” แล้วฉอ้อนก็ภาวนาต่อไปในใจ “แม่ขอให้ลูกเชื่อ ลูกต้องเชื่อ ลูกต้องเชื่อ” แล้วก็พูดต่อไปอีก “ตามธรรมดาของคนมีอำนาจก็ต้องมีศัตรู มีอยู่ในหนังสือโบราณกล่าวไว้ นักปราชญ์โบราณท่านมีความคิดลึกซึ้งไม่ใช่เล่นนะลูก อำนาจวัดได้ด้วยจำนวนศัตรู ที่จริงคุณพ่อน่ะก็ไม่ได้มีอำนาจมากมายอะไร เป็นแต่ว่าราชการหลายตำแหน่งเพราะท่านผู้ใหญ่ท่าน/*240ไม่ค่อยไว้ใจใคร ท่านให้คุณพ่อไปเที่ยวคุมที่โน่นที่นี่ เป็นหูเป็นตา แต่ดูภายนอกก็เหมือนว่าคุณพ่อจะสั่งอะไรก็ได้ ทำอะไรก็ได้ แต่บ้านเมืองเขามีขื่อมีแป คุณพ่อจะไปทำอะไรตามใจอย่างไรได้ แต่พระเจ้าแผ่นดินแต่ก่อนท่านยังทำตามพระทัยท่านไม่ได้ทุกทีไป”
ระหว่างที่มารดาพูด ฉอเลาะมองจับจ้องอยู่ที่หน้ามารดาประเดี๋ยวหนึ่ง อีกประเดี่ยวหนึ่งก็มองไปทางอื่นเหมือนกับไม่อยากจะเห็นหน้า เมื่อมารดาพูดจบแล้วฉอเลาะก็ถามขึ้น
“แม่จ๊ะ ที่แม่พูดนี่แม่กลัวหนูจะลืมตัวหรือเปล่าจ๊ะ หนูไม่ลืมหรอกจ้ะ หนูไม่ได้คิดว่าคุณพ่อมีอำนาจเหลือเกินอย่างไร แล้วหนูก็มีหูมีตา ใครเขาจะพูดอะไรบ้างหนูก็ได้ยิน หนูก็ได้เห็น”
ฉอเลาะพูดยังไม่ทันจบดี ฉอ้อนก็รีบพูดขึ้นเหมือนกลัวตัวเองจะลืมเสีย “แต่เมื่อกี๋ หนูว่าแม่เก่ง เก่งกับคุณพ่อหรืออะไรยังงั้น แม่ยังไม่ทันถามเลยว่าหนูหมายถึงอะไร”
“เออ” ฉอเลาะระบายลมหายใจยาว “หนู หนู เอ้อ เอ้อ หนูว่าแม่ทำตัวเหมาะสมจ้ะ” ฉอเลาะกล่าวเหมือนคนที่เพิ่งคิดหาคำพูดได้ ทำให้ฉอ้อนหัวเราะคิกขึ้นทันที
“เออ” หล่อนอุทานอย่างเดียวกับลูกสาว แต่ความหมายไม่เหมือนกัน “สมัยนี้ ลูกเขาชมแม่เขาเข้าที” แล้วฉอ้อนและฉอเลาะต่างคนต่างก็เกิดความกระดากที่จะโต้ตอบกันต่อไป จึงกลายเป็นนิ่งไปทั้งแม่ลูกอยู่หลายวินาที ทั้งสองแก้กระดากโดยหยิบหนังสือพิมพ์ที่เรี่ยรายอยู่ตามเก้าอี้และโต๊ะเตี้ยสำหรับวางของเบ็ดเตล็ดมาพลิกไปมา แล้วความคิดของท่านผู้หญิงก็ชักจะล่องลอยไปไกลเสียอีก แล้วก็เรียกสติกลับมาได้อีก ถามลูกว่า “แม่ยังอยากรู้ว่าหนูเห็นแม่ทำกับคุณพ่อเป็นยังไง หนูสังเกตคุณพ่อว่า ว่ามีอะไรเปลี่ยนไปหรือจ๊ะ”
ฉอเลาะระบายลมหายใจอย่างเบา แล้วตอบอย่างระมัดระวังถ้อยคำ “ก็ไม่มีอะไรจ้ะ แต่หนูเห็นว่า แม่ทำตัวเป็นภรรยาที่ไม่จุกจิก ไม่ตอแยถามคุณพ่อว่าไปไหน มาไหน หนูว่าแม่เก่งตอนนี้ละจ้ะ”
/*241“มันช่างแก่แดด เด็กสมัยนี้ ราวกับมันมีหน้าที่สอนพ่อแม่” ฉอ้อนนึกในใจอย่างภาคภูมิ หาใช่ด้วยความขัดเคืองลูกไม่ แล้วกล่าวออกเป็นวาจา “ถ้าหนูแต่งงานหนูจะทำตามแม่อย่างนี้ไหมล่ะจ๊ะ”
“ถ้าหนูแต่งงาน” ฉอเลาะทวนคำช้าๆ เหมือนตรึกตรองอะไรอยู่ “แม่จ๊ะ อย่าเพ่อพูดเรื่องแต่งงานเลย วันเสาร์นี้หนูชวนเพื่อนๆ มากินอะไรๆ กัน เล่นแบดมินตัน แม่ไม่มีงานอะไรไม่ใช่รึจ๊ะ เพื่อนโดยมากเป็นผู้หญิง แต่มีผู้ชายสองสามคน มีคุณชาญชิตคนหนึ่งละ แม่รู้จักดีแล้ว แต่มีแปลกหน้ามาใหม่สองคน คนหนึ่งเป็นเพื่อนตาฤทธิ์ ชื่อนนที ลูกเจ้าคุณวิชยนาวินไงจ๊ะ แล้วอีกคนหนึ่งเป็นญาติกับคุณอร ที่พิสุทธิ์เขาจะแต่งงานด้วย เขาชื่อไกร นามสกุลอะไรหนูก็ลืมถามไป” ระหว่างที่ฉอเลาะพูด ฉอ้อนจับตาดู สังเกตว่าฉอเลาะพยายามรักษาสีหน้าให้อยู่ในเกณฑ์ปรกติจนผิดปรกติ ทำให้ฉอ้อนสนใจในชายสองคนที่ฉอเลาะบอกชื่อจนลืมเรื่องของตัวเองเสีย
“เอาซีจ๊ะ หนูไม่ได้เชิญเพื่อนมานานแล้ว มีแต่เพื่อนหนูเป๊าะ” ฉอ้อนรีบสนับสนุนทันที ทั้งที่ฉอเลาะก็ได้บอกเชิญไปแล้ว เพราะฉอเลาะย่อมทราบดีกว่าหล่อนเสียอีกว่า วันไหนจะว่างหรือไม่ว่าง ที่บ้านจะมีงานเลี้ยงอะไรหรือไม่ เมื่อหล่อนกล่าวออกไปแล้ว ก็นิ่งอยู่ เพื่อให้โอกาสฉอเลาะแสดงความรู้สึกออกมาให้ปรากฏชัดยิ่งขึ้น แต่ดูเหมือนฉอเลาะจะมีอะไรอยู่ในใจมากกว่าเรื่องที่จะเลี้ยงเพื่อน จึงนิ่งไปและระหว่างที่ใช้ความคิดก็ใช้มือพลิกหนังสือพิมพ์ไปมาแก้เก้อตนเอง ฉอ้อนสำนึกได้ว่าฉอเลาะกับหล่อนไม่ค่อยได้พูดจาแลกเปลี่ยนความเห็นกันมาก ก็เพราะทั้งสองคนต่างมีความกระดากในการที่จะเอาความรู้สึกออกมาตีแผ่ หล่อนพยายามข่มความกระดากนั้นเพราะเริ่มรู้ว่าธรรมดาแม่กับลูกหญิง เมื่อวัยใกล้กันเข้ามา ควรจะทำตนเป็นเพื่อนคุยเพื่อนสนทนากันให้มากขึ้น นึกหาเรื่องที่จะพูดกับฉอเลาะต่อไป เพราะนานๆ จึงจะมีโอกาสอยู่ด้วยกันเงียบๆ เช่นนี้ ถึงจะมีคุณนายศรีอยู่ในที่ใกล้ๆ แต่ก็พอจะพูดกันเบาๆ ไม่ถึงต้องกระซิบ ระหว่างที่ฉอ้อนคิดเพลิน เห็นฉอเลาะชะเง้อขึ้นดูว่าคุณนายศรีคงอยู่ที่เดิมหรือลุกไปแล้ว ฉอ้อนจึงพูดขึ้นเรื่อยๆ เพื่อไม่ให้นิ่ง/*242กันนานเกินไป
“เออ ตาฤทธิ์ วันนี้เขาบอกใครไว้หรือเปล่าว่าจะกินข้าวเย็นที่บ้านหรือที่ไหน เดี๋ยวก็จะมาเอะอะว่าข้าวที่บ้านกินไม่เข้าให้แม่รวงแกน้อยอกน้อยใจอีก”
ฉอเลาะถอนใจออกมาทันที พอได้ยินเอ่ยชื่อน้องชาย ฉอ้อนรีบถามทันทีเหมือนกัน
“เป็นไงจ๊ะ พอแม่เอ่ยชื่อน้อง หนูถอนใจ มีอะไรหรือจ๊ะ”
ฉอเลาะถอนใจอีกครั้งหนึ่ง โดยพยายามจะให้เบาแต่ก็ฟังชัดพอใช้ “หนูจะพูด แม่ก็จะเอาไปเป็นทุกข์ แล้วประเดี๋ยวไปโวยวายกับตาฤทธิ์ เขาจะว่าหนูมาฟ้องแม่ก็ได้” ฉอเลาะบอกเมื่อได้อ้ำอึ้งอยู่หลายระยะลมหายใจ
“โธ่ ลูก” ฉอ้อนพ้อบ้าง “หนูทำไมพูดราวกับแม่เป็นคนไม่มีสติ ก็หนูจะบอกว่าที่หนูจะพูดนี้ แม่อย่าเพ่อไปพูดกับน้อง แม่ก็คงจะฟังไม่ใช่หรือจ้ะ แล้วหนูเป็นพี่ หนูเห็นอะไรผิดสังเกตเรื่องน้อง หนูจะพูดกับแม่ น้องจะว่าหนูฟ้องไม่ได้ หนูต้องบอกแม่ ไม่ยังงั้นแม่ก็งม ไม่ต้องรู้อะไรเรื่องลูกๆ เพราะหนูก็พลอยไม่ให้แม่รู้ไปด้วย”
ฉอเลาะก้มหน้าอยู่ประเดี๋ยวหนึ่ง กิริยานั้นทำให้ฉอ้อนรู้สึกใจหายด้วยความเอ็นดูลูกสาวใหญ่อย่างที่หล่อนอธิบายไม่ได้ กิริยาของฉอเลาะแสดงถึงคนมีสติ แสดงถึงความมีปัญญา ซึ่งก็คงจะเป็นอคติของมารดาช่วยแปลให้แล้วฉอเลาะก็กล่าวแก่มารดา
“แม่จ๊ะ ตาฤทธิ์นี่นะจ๊ะ มีอะไรไม่เหมือนหนูอยู่หลายอย่าง ทำให้หนูรู้สึกยังไงไม่รู้จ้ะ ตาฤทธิ์ชอบอวดว่าเป็นลูกคุณพ่อ เมื่อกี้ที่แม่พูดกับหนูเรื่องคุณพ่อไม่ได้มีอำนาจ หนูคิดถึงตลอดเวลาว่าจะบอกแม่เรื่องตาฤทธิ์ดีหรือไม่ดี ตาฤทธิ์ชอบทำใหญ่โต พูดจาไม่เกรงใจใครแบบเดียวกับที่คุณพ่อพูดกับเพื่อนนายทหาร แต่ตาฤทธิ์ทำกับคนอื่นที่เขาไม่ใช่นายทหารด้วยจ้ะ แล้วก็ แล้วก็หนูหนักใจเรื่องนี้ยิ่งกว่าอะไรหมด ตาฤทธิ์ทำท่าเหมือนกับว่าจะไปชอบใจคนที่เขามีสามีแล้ว แม่เคยพบ เขาเคยมาบ้านนี้เหมือนกัน แต่แม่คงจำไม่ได้ เดิมเขานามสกุลโกศลทัต แต่เดี๋ยวนี้เขาใช้นามสกุล ณ บ้านหลวง”
/*243“เขาชื่ออะไร สามีเขาเป็นใคร” ฉอ้อนยั้งไม่ทัน ความเป็นแม่ทำให้รอไม่ไหว กลัวฉอเลาะจะไม่บอกให้ตลอดเรื่อง
“ตัวเขาชื่อเฉิดฉัน อ้อ ที่บ้านท่านเจ้าพระยาวันนั้นก็พบ แต่วันนั้นตาฤทธิ์ไม่อยู่ไปราชการเสีย สามีเขาชื่อ วรชาติ ทำงานกระทรวงคมนาคม สามีดูหมือนจะไม่รวย เห็นขี่รถไม่ใช่รถใหม่ แปลว่าไม่มีแม้เงินผ่อน”
“โถสมัยแม่เป็นสาว ไม่เคยคิดเรื่องรถยนต์เก่าใหม่เลยนะลูก” ฉอ้อนรำพัน “สมัยนี้ช่างหรูกันเสียจริงพอเป็นหนุ่มเป็นสาวก็จะให้ได้เหมือนพ่อเหมือนแม่ ตอนตาฤทธิ์จะซื้อรถยนต์ แม่ก็ยังนึกเหมือนกัน”
“แล้วก็ไม่ทันต้องซื้อ ก็มีคนให้ ตาฤทธิ์ถึงเสียเด็ก” ฉอเลาะว่า “ทำไมคุณพ่อถึงยอมรับก็ไม่รู้ จะปฏิเสธไม่ได้รึจ๊ะ”
“นี่และลูก มันยาก คุณพ่อก็ว่า คุณพ่อเคยทำบุญคุณให้นายคนที่เขาเอามาให้ ก็น้องชายนายโก คนเก่าของเราตั้งแต่อยู่ลำปาง ไม่รับเขาก็เสียใจว่าไม่ให้โอกาสเขาฉลองพระเดชพระคุณ ใครเขาว่าอะไรอีกบ้างลูก”
“ฮื่อ ใครเขาจะมาว่ากับหนู” ฉอเลาะทำเสียงเหมือนเยาะกลายๆ “หนูก็ไม่มีโอกาสจะพูดกับคุณพ่อ คุณพ่อไม่เคยมีเวลาให้ลูกๆ ได้คุยได้ถามอะไรกัน นี่จ๊ะ เคยพูดกับตาฤทธิ์ ไม่มีทางเข้าใจกันเลยจ้ะ เขาบอกว่าหนูอยู่ในกะลาครอบ ไม่เหมือนคนเคยไปเมืองนอกเมืองนา ลูกฝรั่งกรรมกรเขาก็มีรถขี่กัน นี่ลูกคนใหญ่คนโตเมืองไทย จะให้ขึ้นรถเมล์ห้อยโหนรึ แล้วเขาก็ย้อนว่า ว่ารถของแม่หนูก็ใช้เสียคนเดียวก็แย่แล้ว เขามิต้องมานั่งรอหนูแย่หรือ แต่ช่างเถอะเรื่องรถ มันแล้วไปแล้ว แต่เรื่องไปติดเฉิดฉัน หนูไม่เข้าใจเลย หนูคิดว่าเขาจะไปติดเล่นโก้ๆ เต่เมื่อวานนี้ ได้ยินเหมือนว่า เฉิดฉันจะหย่ากับสามีมาแต่งงานกับตาฤทธิ์ หนูก็เลยหาโอกาสบอกแม่ เผื่อแม่จะพูดอะไรกับเขาได้ แต่แม่อย่าเอาเป็นจริงเป็นจังนะจ๊ะ ถ้าเรื่องไม่จริงไม่จัง ตาฤทธิ์มาโกรธหนูตาย”
“โถ ตาฤทธิ์” ฉอ้อนรำพันแก่ตนเองในใจ “ลูกไปรักพวกโกศลทัต แม่จะต้องยินดีที่สุด แต่ทำไมเทวดาถึงแกล้งแม่ ทำไมจะต้องไปรักคนที่เขามีสามีแล้ว” แล้วฉอ้อนก็คิดต่อไปอย่างรวดเร็ว “น่ากลัวจะเป็นไปได้เสียด้วย /*244เพราะตาฤทธิ์เคยถือว่าถ้าทำอำนาจแก่ใครได้เป็นการแสดงความสามารถ ชอบเล่นรังแกลูกนายสิบลูกพลทหารมาตั้งแต่เล็ก” แต่วาจาของฉอ้อนออกมาว่าแก่ลูกสาว “หวังว่าจะไม่จริงไม่จัง ถ้าจริงก็โง่เหลือเกิน ผู้หญิงทั้งเมือง รูปร่างของตัวก็ไม่ได้ขี้ริ้วขี้เหร่” แล้วฉอ้อนก็นิ่งนึกไปอีกหลายวินาที มโนภาพเกิดรวดเร็วยิ่งกว่าสายฟ้า ฉอ้อนคิดถึงว่า ลูกคนหนึ่งๆ ก็เป็นลูกแม่อย่างแท้จริง ระหว่างที่แม่อุ้มท้องอยู่ พอเกิดมาแล้ว ต่างคนต่างก็แสดงตัวว่าเป็นมนุษย์คนหนึ่งๆ แล้วก็เติบโตขึ้น เจริญขึ้น เปลี่ยนแปลงไป ดูห่างไกลแม่ออกไปทุกวัน แม้แต่พ่อของลูก เขาก็ไม่ได้เข้าใกล้แม่ เมื่อพบกัน ดูก็ต่างระมัดระวังอะไรกันอยู่ ระมัดระวังเพื่อใคร เพื่อคนอื่น เพื่อให้มีความราบรื่นไม่สับสนวุ่นวายในสังคม หรือจะว่าครอบครัวของผู้มีอำนาจ ย่อมจะต้องรักษาสันติภาพภายในไว้ เพื่อสันติภาพของบ้านเมือง จำเป็นอย่างนั้นหรือ ครอบครัวรัฐบุรุษทุกครอบครัวเป็นเช่นนั้นหรือ หรือเป็นเฉพาะครอบครัวของฉอ้อน หรือว่าคนอื่น ทั้งลูกทั้งผัว เขาเติบโตเจริญกันไป เหลือแต่ฉอ้อนไม่ได้เติบโตตามเขา ฉอ้อนยังคงเป็นสาวน้อยชาวเพชรบุรี ยังคงคิดถึงเพื่อนเล่นคือคุณแจ๋ว และต้องการความคุ้มครองของเพื่อนรักของสามีคือคุณเกริน และยังหวนรำลึกถึงคำสั่งสอนของครูมิชชั่นนารีเคร่งศาสนา และคำชี้แจงของคนเคร่งประเพณีคือ “ท่าน” หล่อนคนเดียวล้าหลังอยู่ ในเมื่อคนอื่นเขาก้าวหน้ากันไปหมด
ฉอเลาะเห็นสีหน้าของมารดาน่าสังเกต มีอาการเศร้าๆ ปนกับความตื่นเต้น คิดเป็นห่วงและอยากพูดอะไรปลอบใจสักหน่อย ก็พอดีได้ยินเสียงรถยนต์ที่หน้าตึก ฉอ้อนเบือนหน้าไปทางทิศที่มีเสียง แต่ฉอเลาะลุกจากที่นั่งทันที แสดงถึงความแตกต่างระหว่างคนสองรุ่นอายุอย่างเห็นชัด ฉอ้อนรู้ว่ารถยนต์นั้นเป็นคันที่สามีนั่งประจำ แต่ฉอเลาะสงสัยว่ามีรถอะไรเข้ามาในบ้านที่มีเสียงเครื่องยนต์ดังผิดปรกติ
อีกสองสามวินาทีต่อมา ฉอ้อนก็เห็นสามีเดินเข้ามาในเขตห้องรับแขกเล็กที่หล่อนนั่งอยู่กับบุตรี และข้างหลัง “ท่านวิทูร” ร้อยตรีชัยฤทธิ์ วิทูรเทพศาสตร์ แห่งกองทัพบกไทย ก็เดินตามมาด้วย ฉอ้อนเห็นคนทั้งสองแล้วเกิดความรู้สึก/*245วาบหวามด้วยเหตุหลายประการ คุณพ่อ ภาคภูมิ งดงาม สมเป็นนายพลทุกกระเบียดนิ้ว ดวงตาคมปลาบสมกับความฉลาดที่ลือเลื่อง ส่วนบุตรชายร่างระหงแต่สูงกว่าคุณพ่อนิดหน่อย ตามธรรมชาติของมนุษย์ที่ได้รับการเลี้ยงดูมาดี ดวงหน้าของเขาก็สวยเก๋เป็นที่จับตาสะดุดใจคนยิ่งกว่าเมื่อคุณพ่อเป็นนายทหารหนุ่ม
“แหมนี่วันนี้มีฤกษ์อะไร จะได้อยู่บ้านด้วยกันพร้อมพ่อแม่ลูกหรือคะ” ฉอ้อนถามน้ำเสียงเต็มไปด้วยความหวัง
“อะไรได้ ขี้ลืมจัง ท่านผู้หญิง” ท่านสามีว่า สีหน้ายิ้มแสดงอารมณ์ดี วันนี้กลับมาเปลี่ยนเครื่องแต่งตัวไงจ๊ะ ห้าโมงนี้ต้องเข้าวัง มีพระราชพิธีสมโภชเจ้านายใหญ่เจ้านายโต”
“อ๋อ นึกได้แล้วค่ะ” ภรรยาตอบ ยิ้มรับเขาอย่างปลาบปลื้ม “แต่ว่าไม่ใช่ห้าโมง หกโมงต่างหาก ยังมีเวลากินของว่างด้วยกัน ว่าไง ฤทธิ์ กินน้ำชากับแม่ นานๆ ที”
ร้อยตรีชัยฤทธิ์ยิ้มกับมารดา เมื่อเขายิ้มนัยน์ตาของเขาฉายแสงคมปลาบ ทำให้หน้าของเขาเหมือนมีแสงอาทิตย์รุ่งโรจน์สาดไปทั่ว “ผมน่ะได้ละครับ” เขากล่าว “แต่คุณแม่น่ะจะได้หรือ” แล้วเขาก็ผินหน้านิดหนึ่งไปทางด้านหน้าตึก บัดนั้นก็มีหญิงในวัยประมาณสามสิบรูปร่างท่าทางแคล่วคล่องเข้าทีเดินเข้ามาในเขตห้องที่ครอบครัววิทูรเทพศาสตร์ยืนอยู่ เมื่อเห็นท่านผู้หญิงก็ทรุดตัวลงคุกเข่าสองข้างจดพื้นห้อง ประนมมือพร้อมกับก้มศีรษะลงได้ระดับกับหัวเข่าของหล่อน ท่านผู้หญิงทักอย่างสุภาพ “อ้อ คุณผิวพักตร์ นี่มาเซ็ทผมซีนะคะ” ผู้เข้ามาใหม่รับ “เจ้าค่ะ”
“ว่าไงครับ คุณแม่ จะทันไหม ถ้าจะกินน้ำชากับลูกชาย แล้วก็อะไรบ้าง” ชัยฤทธิ์พยักหน้ากับพี่สาว “สระ แล้วก็ม้วน แล้วก็เป่า ใช่ไหม ไม่งั้นก็เข้าวังไม่ด๊าย” เขาลากเสียงคำสุดท้าย
“ฉันก็ต้องโทรศัพท์สั่งงานหลายอย่างเหมือนกัน” ท่านสามีบอกภรรยา “พอนึกขึ้นได้ว่าหกโมง ก็นึกอะไรได้อีกหลายเรื่อง เอาของกินเข้าไป/*246ให้ในห้องหนังสือ น้องไปทำผม” เขาไม่ลืมที่จะเข้าไปตบศีรษะลูกหญิงคนโตขณะที่เดินผ่านหล่อนเข้าไปในห้องหนังสือ ซึ่งอยู่อีกด้านหนึ่งของตึก ฉอ้อนและฉอเลาะมองตามร่างของเขาหายลับเข้าไปในห้องอันรโหฐานของเขา เมื่อฉอ้อนหันกลับมาจะพูดกับบุตรชาย ก็เห็นเขากำลังก้าวขึ้นบันไดทีละสองขั้นขึ้นไปชั้นบน ฉอ้อนกลับลงนั่งและยื่นมือไปเก็บนิตยสารที่เปิดทิ้งไว้บ้าง หรือที่มีใครทำให้ร่วงลงมาจากโต๊ะเตี้ยสำหรับวางของ ฉอเลาะลุกจากที่นั่งขึ้นไปชั้นบนตามน้องชาย เหลืออยู่แต่ท่านผู้หญิงกับช่างแต่งผม ท่านผู้หญิงเงยหน้าจากงานที่ทำโดยไม่จำเป็นขึ้นดูหน้าแขกใหม่กำลังคิดว่าจะกดกริ่งเรียกสาวใช้ให้นำอาหารว่างเข้าไปให้สามี ให้ตัวเองและให้ถามลูกว่าต้องการอย่างไร ก็ได้ยินคุณนายศรี พูดอยู่ใกล้ๆ ตัวว่า “ของว่าง ดิฉันบอกแม่สะอาดให้เขาจัดการตามท่านสั่งแล้วเจ้าค่ะ”
บทที่ ๑๙
/*247ท่านผู้หญิงฉอ้อนยืนอยู่ใกล้กอไม้ดอกในแปลงที่ปลูกไว้ระหว่างเรือนครัวและตึกใหญ่ ฟังลูกสาวนัดแนะกับแม่ครัว ถึงการซื้อสิ่งของที่จะมาประกอบอาหารสำหรับที่จะเลี้ยงเพื่อนในวันรุ่งขึ้น ฟังพลางก็เกิดถามในใจว่า เหตุใดตนเองจึงไม่มีสิทธิจะนัดเพื่อนที่อยากพบจริงๆ มากินเลี้ยงกันเล่นบ้าง เช่นในวันเสาร์นี้ที่ลูกจะมีการเลี้ยงเพื่อนของลูก ฉอ้อนก็จะเชิญเพื่อนของตนมากินร่วมกับเพื่อนฝูงของลูกจะไม่ได้หรือ ครั้นแล้วก็รำลึกขึ้นว่า ในวันรุ่งขึ้นนั้น หล่อนจะต้องหาเวลาสังเกตฉอเลาะว่ามีความสัมพันธ์กับชายหนุ่มคนใดสนิทที่สุด หล่อนแน่ใจว่าคนหนึ่งในจำนวนสามคนที่ฉอเลาะออกชื่อนั้น เป็นคนที่ฉอเลาะได้เอาหัวใจมอบให้ไว้แล้ว หรือว่าอย่างน้อยก็ใคร่จะทำเช่นนั้น ถ้าหากชายผู้นั้นให้โอกาส การที่มารดาจะเชิญเพื่อนของตนมาร่วมด้วย ความเอาใจใส่ในอิริยาบถของลูกและปฏิกิริยาของชายทั้งสามก็ย่อมจะหย่อนไป คงจะไม่สามารถสังเกตเห็นสิ่งที่ตัวมารดานั่นแหละใคร่จะได้เห็น
คิดมาถึงตอนนี้ ฉอ้อนก็เข้าไปในห้องรับแขกเล็กที่อยู่ติดกับห้องอาหารซึ่งเป็นที่สนทนากับลูกในวันก่อน ขณะนั้นเป็นเวลาสายมากแล้วแต่ยังไม่มี/*248อาสาสมัครรับใช้คนใดเข้ามาเป็น ผู้แปลก ในบ้าน คงจะเป็นเพราะรอโอกาสที่จะรับใช้ในเวลาบ่ายหรือเย็น เก็งเวลาที่แม่ครัวจะซื้อวัตถุดิบแล้ว หรือมิฉะนั้นก็คงจะวุ่นอยู่ที่บ้านของตนประกอบอาหารอีกหลายชนิดที่จะมาช่วยงน ทำให้เจ้าของบ้านต้องคิดตระเตรียมภาชนะโดยเดาเอาไว้รับของที่อาสาสมัครนั้นจะนำมาช่วย ฉอ้อนรู้สึกเบาใจที่ได้นั่งอยู่คนเดียวจริงๆ สักครู่หนึ่ง กลับคิดถึงเรื่องการที่ตนเองจะนัดหมายเพื่อนมาพบปะบ้างอีก คิดถึงเฌอว่าเขาได้ไปพบกับคุณแจ๋วแล้วตามที่หล่อนวานให้ไปสืบถามที่ร้านแจ่มแจ๋ว และได้รับคำตอบจากคุณแจ๋วมาว่า ขออย่าให้ท่านผู้หญิงไปที่ร้าน เพราะจะเป็น “ข่าว” เกินไป และเมื่อคุณแจ๋วสัญญาว่าจะหาโอกาสมาพบให้จงได้ เมื่อคิดถึงคุณแจ๋วแล้วก็คิดถึงคุณเกริน เลยพยายามเรียกรำลึกออกมาว่า ถ้าไม่นับการพบที่งานบ้านเจ้าพระยาสุเรนทรฯ ฉอ้อนได้พบคุณเกรินครั้งสุดท้ายเมื่อใด พบกันฐานะที่ไม่เป็นอย่างเดี๋ยวนี้ โดยคุณเกรินยังมีทีท่าเปรียบได้กับพี่ชายของฉอ้อนเละไม่ใช่ด้วยทีท่าที่พบเมื่อวันงานฉลองยศ ฉอ้อนนึกขึ้นมาได้แต่ว่า ได้รับทราบว่าคุณเกร็นมีส่วนในการยุทธ์ต่อต้านญี่ปุ่น แล้วได้มารักษาตัวอยู่ในกรุงเทพฯ ระหว่างสงคราม ต่อจากนั้นก็ไม่ได้ข่าว เมื่อเลิกสงครามแล้วก็นึกไม่ออกว่าได้ข่าวคุณเกรินอย่างใด มาได้ข่าวหลังจากรัฐประหารที่สามีของหล่อนเป็นผู้มีบทบาทสำคัญ ว่าคุณเกรินได้มีโอกาสไปต่างประเทศ และเมื่อกลับมาแล้วได้ไปรับราชการที่เชียงราย พอได้ยินอีกครั้งหนึ่งคุณเกรินเข้ามาประจำการที่กระทรวงกลาโหมในกรุงเทพฯ
ภรรยาของคุณเกรินเป็นใครอย่างไร ที่ฉอ้อนเคยได้ยินว่าคุณเกรินหมั้นกับคุณแจ๋วคงจะเป็นข่าวไม่จริง มิฉะนั้นเฌอก็คงจะเล่าให้ฟังบ้าง ฉอ้อนได้รับทราบจากเฌอเมื่อหล่อนวานเขาไปหาคุณแจ๋วว่าเฌอเคยพบคุณแจ๋วที่หาดใหญ่ จังหวัดสงขลา ระหว่างสงครามมหาอาเซียบูรพา
เออ แล้วเฌอเล่า เฌอน้องของหล่อนแท้ๆ นี่ก็อีกคนหนึ่ง เฌอเปลี่ยนจากการเป็นน้องชายที่สนิทสนมกับพี่สาว กลายเป็นน้องที่ไม่ค่อยจะพูด ไม่ค่อยจะมีการแสดงความคิดเห็นอย่างใดให้หล่อนฟังมาตั้งแต่เมื่อใด เริ่มการเปลี่ยนแปลง/*249นี้นับได้แต่วันใดคืนใด เดี๋ยวนี้เขาเป็นญาติและมิตรที่ดีที่สุดของฉอ้อน ไม่มีปัญหา หล่อนแน่ใจว่าหล่อนอาจจะฝากชีวิตแก่เขาได้ แต่ชีวิตของคนที่หล่อนรักเล่า ชีวิตของสามีของหล่อน ของลูกๆ หล่อน ไว้ใจเขาได้แค่ไหน เฌอเป็นอย่างไร ฉอ้อนรู้แต่ว่าเขาได้เปลี่ยนไปแล้ว เหมือนกับผู้ที่หล่อนรักอย่างสุดซึ้งอีกคนหนึ่งคือ สามี แต่เขาเปลี่ยนเพราะเหตุใด ตั้งต้นเมื่อใด
เมื่อเกิดสงครามอาเซีย เฌอยังเป็นนักเรียนแพทย์ปีรองสุดท้าย และได้ออกจากมหาวิทยาลัยไปรับราชการในปีต่อมา หล่อนไม่ได้ติดต่อกับเขาตลอดสงครามเพราะเขาไปรับราชการที่จังหวัดสงขลา ห่างไกลกันมากและได้พบกันเมื่อสงครามเลิกแล้วที่บ้านเดิมที่เพชรบุรีเมื่อชะเอมแต่งงาน ก่อนที่จะเรียนชั้นเตรียมอุดมศึกษาจบ เมื่อสามีของฉอ้อนย้ายเข้ามารับราชการในกรุงเทพฯ แล้ว เฌอก็ไปรับราชการที่จังหวัดพังงา และถูกย้ายไปจังหวัดอื่นอีกในภาคใต้ ครั้นเกิดรัฐประหาร เฌอก็ได้ย้ายเข้ามากรุงเทพฯ ในตอนนั้นเองเฌอก็ยังสนิทสนมกับพี่สาวเกือบไม่แปลกไปจากที่เคยเป็นตั้งแต่เด็กๆ ฉอ้อนคิดได้แล้ว วันหนึ่งเฌอก็มาบอกว่าจะลาออกจากราชการ ในวันนั้น เขาเกือบเป็นปากเป็นเสียงกับพี่เขย หล่อนและเฌอและสามีนั่งอยู่ด้วยกันในห้องนี้เอง ในตอนแรกพูดกันถึงเรื่องอะไรฉอ้อนจำไม่ได้ มารำลึกได้แต่ว่า เมื่อกล่าวขึ้นระหว่างการสนทนานั้น
“เออ พี่ครับ ผมว่าผมลาออกจากราชการดีกว่านะครับ”
คุณวิทูร ขณะนั้นยังเป็นพลตรี แต่ก็เป็นที่ทราบกันทั่วไปว่า พลโท พลเอก ในกองทัพใดก็ไม่ค่อยจะขัดใจ พลตรีวิทูรวางหนังสือพิมพ์ที่กำลังกางอ่านลง และถามว่า “อี๊ ว่าอะไรนะเฌอ”
“ผมว่าผมลาออกจากราชการดีกว่าครับ” เฌอตอบโดยไม่ดูหน้าทั้งพี่สาวและพี่เขยในคราวนี้ แต่เสไปหยิบหนังสือเล่มหนึ่งมาพลิกดู
“ใช่ เฌอ เฌอนึกว่าที่เฌอได้กลับเข้ากรุงเทพฯ น่ะ เป็นการบังเอิญเขาเรียกกลับมางั้นเรอะ” พี่เขยถาม
“ผมไม่ทราบว่าบังเอิญหรือไม่บังเอิญครับ แต่ตอนนี้ เขาจะให้ผมเป็นผู้อำนวยการโรงพยาบาล ผมไม่อยากเป็น”
/*250“แล้วก็การเป็นผู้อำนวยการโรงพยาบาล ก็บังเอิญเป็นหรือเปล่าก็ไม่รู้เหมือนกันซี” เสียงของพี่เขยเต็มไปด้วยอารมณ์ไม่พึงใจ นัยน์ตาของเขาเป็นประกาย ในระยะนี้ ถ้ามีใครทำให้เขาขัดเคือง นัยน์ตาของเขาจะเป็นประกายเปรียบได้กับมรกตเช่นนี้บ่อยๆ
เฌอหลบสายตาพี่เขยผู้ทรงอำนาจ “ผมไม่มีนิสัยครับ ที่จริงเป็นเกียรติแก่ผม และ และ ท่านผู้ใหญ่ท่านก็กรุณากันทั้งนั้น ผมทราบและผมขอบคุณครับ แต่ว่าผมน่ะเป็นไม่ได้แน่ครับ” เขากล่าวเสียงเรียบๆ แต่ฉอ้อนเห็นว่าแสงในดวงตาของเขาก็เป็นแสงกล้าไม่น้อยเหมือนกัน ทำให้หล่อนเริ่มใจเต้นนิดหน่อย กลัวจะเกิดปากเสียงกันระหว่างคนที่หล่อนรักที่สุดสองคน
“ที่ได้ยินมีแต่คนชมว่าคุณหมอเฌอน่ะ เอาใจใส่กับคนไข้ ช่างพูดช่างติดต่อ” เสียงพี่เขยเหมือนเสียงเย้ย “แล้วทำไมถึงจะเป็นผู้อำนวยการไม่ได้”
“ผมดีแต่ติดต่อกับคนไข้ครับ” เฌอพยายามพูดให้เรียบร้อยขึ้น วางหนังสือลงและมองตาพี่เขยอย่างสำรวม “หน้าที่ผู้อำนวยการต้องติดต่อผู้หลักผู้ใหญ่ ต้องเอาใจคนที่ คนที่เขามีทรัพย์ ที่เขาจะช่วยผุดงฐานะโรงพยาบาลและอะไรต่ออะไรอีกหลายอย่าง”
ฉอ้อนกล่าวขึ้นบ้าง “เอ พี่ก็เห็นว่าเฌอน่ะเอาใจผู้ใหญ่ก็เก่ง คนไข้แก่ๆ ก็ออกชอบเฌอ ต้องเป็นได้ซิทำไมจะไปลาออกเสีย”
“ที่จริงผมพูดภาษาไทยไม่ค่อยดี” เฌอกล่าว “มันคงผิดไวยากรณ์อะไร ผมส่งใบลาไปแล้วละครับ อย่าเสียดายเลยพี่ ผมอยากหากินส่วนตัว รู้สึกว่าจะสบายกว่าและอาจรวยกว่าด้วย” พูดจบเขาก้มลงเก็บหนังสือพิมพ์แผ่นหนึ่งที่ปลิวตกลงไปยังพื้นด้วยแรงพัดลม ฉอ้อนกำลังจะพูดโต้ตอบต่อไปก็ได้ยินสามีพูดด้วยน้ำเสียงที่ทำให้รู้แน่ว่าไม่พอใจอย่างยิ่ง
“จริง พูดไม่รู้เรื่องจริง ลาออกแล้วมาพูดเหมือนปรึกษาทำไม ทำไมไม่พูดเสียให้เข้าใจแต่แรก” น้ำเสียงอันแสดงลักษณะผู้มีอำนาจของนายวิทูรนั้น มักจะทำให้คนที่ได้ยินนิ่งงันเสมอ คราวนี้สองพี่น้องก็เป็นเช่นนั้น ฉอ้อน/*251สังเกตว่าพี่เขยไม่พอใจน้องเมียมาก จนถึงไม่ยอมนั่งอยู่ด้วยอีกต่อไป เขาทำอ่านหนังสือพิมพ์ต่ออยู่อีกสองสามนาที แล้วเขาก็ลุกไปจากที่นั้น เดินออกไปเรียกรถยืนรอจนรถมาถึงหน้าตึก ซึ่งขณะนั้นยังไม่ได้ซ่อมสร้างให้งดงามเหมือนปัจจุบันนี้ แล้วเขาก็ขึ้นรถออกจากบ้านไป
เมื่อสามีไปแล้ว ฉอ้อนหันมาทางน้องชาย เห็นผิวหน้าของเขาแดงเหมือนไปตากแตดมา ซึ่งมักเป็นในเวลาที่เฌอต้องบังคับตนอย่างเต็มกำลังใจที่จะบังคับได้ ฉอ้อนเคยเห็นสองสามครั้งในชีวิตของเฌอเท่านั้น หล่อนพูดเสียงอ่อนๆ เพื่อปลอบเขาและด้วยความอยากรู้
“เฌอ มีเรื่องอะไรรึ มันไม่ใช่นิสัยเฌอนี่เรื่องอยากรวยเรื่องอะไรนี่ ทำไมไปยื่นใบลาออกโดยไม่ปรึกษาพี่เขา เวลานี้ มีอะไรจะให้เขาช่วยเขาคงช่วยได้”
เฌอก้มหน้า ดูเหมือนเขาจะกลืนน้ำลายหลายครั้ง แล้วจึงเงยหน้าขึ้นพูด
“มันแล้วไปแล้วละพี่ ขอให้ผมได้เป็นตัวของผมเอง อ้า ผมอยากเป็นหมอเฉยๆ ไม่อยากเป็นอะไรเกินเลยไปจากนั้น”
ดูเหมือนตั้งแต่วันนั้นมา เฌอก็สงวนความรู้สึกนึกคิดเป็นของเขา ไม่นำมาเผื่อแผ่ให้พี่สาวคิดร่วมรู้รวมนอกจากจะเป็นเรื่องที่ใครๆ ทั้งหมดก็รู้กันแล้วพูดกันแล้ว ไม่มีอะไรล้ำลึก ไม่มีอะไรที่เป็นข้อขอดควรไข ข้อขบควรคิด เฌอเป็นสุภาพบุรุษมารยาทดี เกือบจะหาที่ติไม่ได้ ไม่มีครั้งใดที่พี่สาวขอร้องให้เขาทำอะไรที่เขาจะปฏิเสธ เขาไม่เคยขาดงานใดที่เขาควรจะร่วมด้วย เช่นงานวันเกิดพี่สาวหรือพี่เขย หรือแม้แต่วันเกิดของหลานคนใดคนหนึ่งถ้าหากมีคนบอกให้เขาทราบ เขาก็จะมาอวยพรตามเวลาที่ควร พร้อมกับของขวัญที่แสดงถึงการใช้ความพินิจพิเคราะห์เลือกเฟ้น เฌอเป็นพ่อหม้ายตั้งแต่อยู่ปักษ์ใต้ เขามีลูกสาวคนเดียวคือกุสุมา ซึ่งเขาจะพามาให้สนิทสนมกับลูกของป้าพอไม่ให้ห่างเหิน อย่างไรก็ตาม เขาก็ไม่ใช่เฌอคนเก่า คนที่มีท่าทางลุกลี้ลุกลนที่สุด ในวันเกิดรัฐประหาร เขาเผอิญเข้ามาราชการอยู่ในพระนคร เขาเข้าไปหาฉอ้อน/*252ที่บ้านพักในกรมทหารด้วยความตื่นเต้น ผมที่มักหวีเรียบเกือบจะยุ่งไปทั้งศีรษะ
“บุญจังพี่ ผมพบยามคนที่ผมเคยรักษาที่มันฉีดยาผิด มันจำผมได้มันเลยให้ผมเข้ามา” เฌอบอกพี่สาวทันทีที่เห็นหน้า “พี่วิทูรหายไปนานยังไม่กลับใช่ไหม”
ทำไมจะไม่ใช่ เขาหายไปเกือบ ๔๘ ชั่วโมงแล้ว แต่ฉอ้อนเดาได้ว่าเขาไปทำอะไร หล่อนรู้มานานแล้วว่าเขาครุ่นคิด เขากะแผนงาน เขาคอยเวลาที่เขาและพรรคพวกนายทหารร่วมใจจะเข้ากำจัดคณะรัฐบาลที่เขาถือว่าเป็นศัตรูต่อบ้านเมืองและเป็นศัตรูต่อทหาร ฉอ้อนพิศวงตัวเองมากที่มีใจเย็น หรืออย่างที่เรียกว่า ใจชื้น ให้มีความรู้สึกว่าวิทูรจะปลอดภัยกลับมาหาเมียและลูกพร้อมด้วยความสำเร็จ แต่แม้กระนั้นหล่อนก็ดีใจที่ได้พบน้องชายจนน้ำตาไหล
“เฌอ เฌอ” หล่อนเรียกชื่อเขาพลางก็วิ่งเข้าไปหา “เฌอมากรุงเทพตั้งแต่เมื่อไร” เขารีบเดินขึ้นจากบันไดชั้นล่างขึ้นมาหาหล่อนบนเรือน เขาเห็นหนูเป๊าะวิ่งออกมาหาเขาจากห้อง เขาก็จับตัวหลานสาวขึ้นหมุนบนศีรษะ แล้วก็วางตัวแม่หนูลง ผลักตัวออกไปเบาๆ แล้วก็เข้ามาจูงมือพี่สาวเข้าไปในห้องนอน ซึ่งตามปรกติเขาไม่เคยละลาบละล้วงเข้าไปโดยไม่ได้รับเชิญ
“พี่ คุณวิทูรเขาทำสำเร็จแล้ว เขาเป็นตัวสำคัญคนหนึ่ง สำคัญเกือบที่สุด” เฌอบอกทันทีที่เขาเข้าไปในห้องแล้ว “ทีนี้ต่อจากนี้ พวกเขาจะทำอะไรกัน เขาจะต้องเปลี่ยนแปลง ไม่ให้มีการโกงกันอีก ไม่ให้มีการฉ้อราษฎร์บังหลวง ไม่มีการไปคบกับคนต่างชาติแน่”
เขาอยู่กับพี่สาว ช่วยดูแลหลาน ช่วยคนทำครัวคิดหาอะไรกิน เพราะที่ตลาดหาของซื้อยาก ช่วยปัดกวาดระเบียงเรือน จนกระทั่งเวลาเย็นมาก เขามีนัดกับเพื่อนเดินทางจึงอำลาไป
“พี่ไม่มีอันตรายอะไรหรอก คอยเตรียมตัวช่วยเหลือคุณวิทูร ให้เป็นคนมีอำนาจที่ดีกว่าที่เขาเป็นๆ กันมาแล้ว ผมเชื่อว่าพี่สาวของผมจะทำหน้าที่ภรรยาในอุดมคติได้”
ฉอ้อนสะดุ้งสุดตัวเมื่อได้ยินคนพูดด้วย เงยหน้าขึ้นดูหน้าคนผู้นั้นก็เห็น/*253ว่าคือฉอเลาะ ฉอเลาะต้องการหารือเรื่องการใช้ภาชนะสำหรับของบางอย่าง ซึ่งกินเวลาไม่มากนัก เมื่อมารดาให้คำแนะนำแล้วฉอเลาะก็ลาออกไปจากบ้านด้วยรถยนต์ที่มีไว้สำหรับครอบครัวของ ท่านรอง ใช้ธุระส่วนตัว ฉอ้อนเปลี่ยนจากคิดถึงเฌอไปคิดถึงคุณเกรินใหม่ คิดว่าถ้าจะชวนเขามาที่บ้านในวันเสาร์นี้ เพื่อว่าหล่อนจะได้มีเพื่อนวัยเดียวกันบ้าง เขาจะมาไหม และภรรยาของเขาคือใคร จะรังเกียจหรือยินดีที่สามีเป็นเพื่อนสนิทกับท่านผู้หญิงฉอ้อน แต่ก็ไม่รู้จะไปถามใครที่จะไม่ไปพูดหรือเล่าให้ผิดเพี้ยนไปจากความจริง ทั้งที่มิได้หมายความว่าหล่อนจะเปล่าเปลี่ยวเดียวดาย เป็นคนในมัชฌิมวัยท่ามกลางคนในปฐมวัย ในงานเลี้ยงเพื่อนของฉอเลาะเพราะจะต้องมีแขกเหรือผู้แปลก ที่หล่อนไม่ได้เชิญมาร่วมงานสองหรือสามคนโดยแน่นอน แล้วหล่อนก็คิดได้ว่าผู้ที่หล่อนควรเรียกมาเป็นเพื่อนใจในโอกาสนี้ ก็เห็นจะต้องเป็นเฌอน้องชาย ผู้ซึ่งถึงแม้เขาจะเปลี่ยนไปในทางที่ไม่บอกความคิดนึกของเขาให้หล่อนรู้ร่วมด้วย แต่ในกรณีอย่างที่หล่อนจะขอร้องนี้ เขาไม่เคยปฏิเสธ และหล่อนก็มีสิทธิตามสายโลหิตที่จะเรียกร้องให้เขาทำให้หล่อน
ในวันเสาร์ที่ฉอเลาะจะมีการเลี้ยงเพื่อน เฌอก็มาที่บ้านของพี่สาวตามเวลาที่หล่อนขอร้อง เขาพากุสุมาลูกคนเดียวของเขามาด้วย กุสุมาเข้าร่วมการสนทนากินเล่นกับเพื่อนๆ ของลูกพี่ได้เป็นอย่างดี ท่านผู้หญิงและน้องชายจึงมีโอกาสได้นั่งอยู่ด้วยกันตามลำพังมากพอใช้ ตามองดูหญิงสาวชายหนุ่มสนุกสนานกัน ปากกินของขบเคี้ยวซึ่งล้วนเป็นของประณีต และแลกเปลี่ยนความคิดเท่าที่จะทำได้ในโอกาสดังที่เป็นนั้น เฌอไม่เริ่มปัญหาอะไรให้พี่สาวต้องตอบหรือย้อนถาม เขาจะพูดแต่เรื่องธรรมดาๆ รับตั้งแต่เขาตัดสินใจลาออกจากราชการ ฉอ้อนเข้าใจโดยไม่เคยถามถึงเหตุอันแท้จริงที่เขาลาออก คงจะมีเพื่อนฝูงสบประมาทว่าเขาต้องอาศัยบารมีพี่เขย จึงได้ก้าวหน้าในราชการ หรือมิฉะนั้นก็ตัวของเขาเองรู้สึกไม่พอใจที่พี่เขยให้ความช่วยเหลือ เฌอไม่เคยติชมภาวะของบ้านเมือง ซึ่งฉอ้อนรู้ดีว่าเขาถือว่าพี่เขยรับผิดชอบอยู่เป็นส่วนใหญ่ เหตุผลย่อมมีอยู่ทางเดียว คือเขาไม่พอใจภาวะที่เป็นอยู่ และเมื่อเขาไม่ไว้ใจพี่เขย /*254เขาจะติให้ฟังอย่างไรได้และเมื่อติไม่ได้ เขาย่อมชมไม่ได้ สำหรับคนอย่างเฌอเมื่อเขานิ่งไม่พูดอะไรเรื่องใด หรือเรื่องของผู้ใด ไม่ติและไม่ชม มีความหมายอยู่อย่างเดียวคือ เขาไม่พอใจ เขาไม่ไว้ใจ
ฉอ้อนเก็บความรู้สึกเหล่านี้ไว้คนเดียว หล่อนไม่มีใครที่ไหนที่จะนำเรื่องในใจไปเล่าไปบรรยาย หล่อนมีความฉลาดพอที่จะไม่ปล่อยให้พฤติกรรมของน้องชายทำให้หล่อนทุกข์ใจจนเป็นการทรมาน หล่อนทำใจให้มองเห็นความสุขมากกว่าความทุกข์ สามีหล่อนได้บอกแก่หล่อนว่าระยะนี้เป็นระยะหัวเลี้ยวหัวต่อของบ้านเมือง เขาต้องการให้หล่อนช่วยเหลือเขามากที่สุดที่หล่อนจะทำได้ ฉอ้อนไม่รู้ว่าในประวัติการณ์ของประเทศไทย ได้เคยมีผู้เรียกระยะปีไหนว่าเป็นหัวเลี้ยวหัวต่อมาแล้วกี่ครั้ง แต่หล่อนรู้ภายในใจของหล่อนว่า หน้าที่ของหล่อนอยู่ที่ต้องช่วยสามีตามที่เขาขอร้อง และหล่อนก็ไม่รู้ว่า ที่เฌอไม่ออกความคิดเห็นอย่างใดกับหล่อน ก็เพราะเขาไม่มีความปรารถนาจะก่อทุกข์ให้หล่อนในสิ่งที่เขามองเห็นแล้วว่าหล่อนจะทำอะไรให้ดีขึ้นไม่ได้
การที่เขาไม่ติไม่ชมอะไรนี้ ทำให้ฉอ้อนมีความตื่นเต้นทุกครั้งที่เฌอออกความคิดเห็นโดยเขาเผลอตัว ทำให้หล่อนรู้ว่า เขากำลังติอะไรหรือชมอะไรอยู่ในใจ เขาเคยชมหล่อนเองมากกว่าหนึ่งครั้ง ชมเรื่องภายนอก มีการแต่งกายเป็นต้น และชมเรื่องภายใน ครั้งหนึ่งเมื่อหล่อนได้รับอุปการะในโรงเรียนในชนบทห่างไกลแห่งหนึ่ง เขาหลุดปากออกมาว่า “ถึงแม้จะเป็นโปรปะกันดาก็เป็นวิธีที่เป็นกุศล” ทำให้ฉอ้อนยิ้มโดยไม่รู้ตัวเหมือนกันไปหลายวินาที จนสามีล้อว่า “แหม น้องชายชมนี่ช่างปลื้มเสียนี่กระไร” หล่อนจึงรู้ตัวและกลบเกลื่อนว่า “เฌอเป็นคนชมอะไรไม่ค่อยเป็นมาตั้งแต่เด็ก ถ้าเขาชมอะไรต้องแปลว่าดีจริง” สามีหล่อนยิ้มด้วยริมฝีปากเผยอเพียงข้างเดียว ซึ่งเป็นลักษณะบอกว่าเขาเชื่อหล่อนเพียงครึ่งเดียว
ฉอ้อนไม่ยอมให้น้องชายเป็นคู่แข่งกับสามีในจิตใจของหล่อน ไม่ยอมให้เฌอเป็นผู้วินิจฉัยว่าพี่เขยทำดีหรือไม่ดี ไม่ยอมให้สามีของหล่อนต้องรับผิดชอบต่อน้องในใจของหล่อน ทุกครั้งที่สามีทำอะไรที่ฉอ้อนรู้สึกพิศวงสงสัย/*255ว่านี่ถูกหรือผิด ดีชั่วแค่ไหน หล่อนจะรีบขจัดคำถามที่เกิดขึ้นว่า “เฌอเขาจะว่าอย่างไร” ออกไปจากมโนของหล่อน และพยายามขจัดเลยไปถึงคำถามว่า “นี่คุณแจ๋วจะว่าอย่างไร” ด้วย เฌอได้ลาออกจากราชการ เขาปฏิเสธที่จะร่วมมือกับพี่เขยในการบริหารบ้านเมืองของเขา เขาก็เป็นคนอีกฝ่ายหนึ่ง ไม่ใช่คนร่วมใจกับสามีของหล่อน ส่วนคุณแจ๋ว ก็เคยถูกวิทูรถือว่าเป็นพวกขุนนางมาตั้งแต่เริ่มเปลี่ยนการปกครอง คุณแจ๋วก็ไม่ใช่คนพวกเดียวกับสามี แต่ฉอ้อนยังคงรักคุณแจ๋วและเฌออย่างลึกซึ้งในฐานะน้องและเพื่อน ซึ่งหล่อนแยกออกเสียจากความจงรักที่มีต่อสามี หล่อนไม่ยอมให้ความรักสองประเภทนี้มาปะปนกันหรือแม้แต่แข่งขันกัน แต่หล่อนก็ปฏิเสธแก่ตนเองไม่ได้ว่า หล่อนมีความต้องการ มีความปรารถนาที่ดูจะแรงขึ้นทีละน้อย ที่จะมีใครสักคนหนึ่งที่หล่อนจะบรรยายความรู้สึกทั้งหมดนี้ให้ฟังได้
หน้ายิ้มพยักกับลูกคนนั้นหลานคนนี้ มือก็หยิบนั่นส่งนี่ ให้คนใช้ที่รับจ้างบ้าง ให้อาสาสมัครที่เข้ามารับใช้บ้าง ให้เลื่อนจานขนมนั้นไปให้คนโน้น เลื่อนชามโน้นมาให้คนนี้ สายตาก็สอดส่ายสังเกตเพื่อนของลูก กลับไปสังเกตน้องชาย แล้วก็ไปจับดูหน้าลูก วันนี้ชัยฤทธิ์มาร่วมสนุกกับเพื่อนๆ ของพี่สาวซึ่งออกจะผิดไปจากปรกติบ้าง เพราะชัยฤทธิ์ชอบไปตามลำพังตน ไปหาเพื่อนอีกกลุ่มหนึ่งของตนเองมากกว่า ฉอ้อนมองไปยังลูกชายคนแรกของหล่อน เห็นเขายืนอยู่ชิดหญิงสาวผู้หนึ่ง รูปร่างดี หน้าเกลี้ยงเกลา คุยกันอย่างเพลิดเพลิน หล่อนจำไม่ได้ว่าเจ้าหล่อนผู้นั้นเป็นใคร รู้แต่ว่าผู้ที่เป็นแขกของฉอเลาะในวันนี้ ล้วนเป็นหญิงและชายที่หล่อนจะไม่รังเกียจที่จะได้มาเป็นลูกเขยหรือลูกสะใภ้เลยสักคนเดียว แล้วทันทีก็เลยรำลึกถึงชายหนุ่มหน้าใหม่ซึ่งฉอเลาะพาเข้ามาแนะนำให้หล่อนรู้จัก บอกว่าชื่อไกร เขาเป็นคนเดียวที่ท่านผู้หญิงไม่เคยรู้จักมาก่อน เป็นคนที่เรียบที่สุด แต่งกายอย่างเรียบร้อย มารยาทเรียบร้อย สีหน้าเรียบ ทีท่าอาการเรียบ หล่อนนึกขึ้นมาได้ว่าเพราะความเรียบของเขาหล่อนจึงไม่ได้ให้ความสนใจ เกือบไม่ได้ฟังเสียด้วยซ้ำว่าเขาชื่ออะไรระหว่างที่ฉอเลาะพามาแนะนำ เพราะนัยน์ตามัวไปจับที่ชายหนุ่มที่ตามมาข้างหลัง นนที วิชยพาหะ /*256ลูกชายคนเดียวของเจ้าคุณวิชยนาวิน เป็นที่รู้จักกันทั่วไปว่าทั้งมีปริญญาสูง ทั้งเป็นทายาทกองมรดกมหาศาล ยังมีรูปสมบัติถึงเพียงนี้อีกเล่า ท่าทางของเขาเป็นอีกแบบหนึ่งจากชัยฤทธิ์ ชัยฤทธิ์มีท่าทางภูมิฐานเป็นทหาร อิริยาบถนุ่มนวล เป็นพลเรือนและเป็นลูกผู้ดี ฉอ้อนนึกถามในใจทันทีว่า ผู้ชายคนนี้คือคนที่ฉอเลาะรัก คุณวิทูรจะตั้งข้อรังเกียจว่าเป็นพวกขุนนางไหม แต่แล้วก็ตอบว่า เจ้าคุณวิชยนาวิน กำลังเป็นประธานกรรมการพิจารณาปรับปรุงการเดินเรือพาณิชย์ เป็นผู้ที่รัฐบาลไว้วางใจและนับถือมากผู้หนึ่ง
แต่ฉอ้อนได้ตั้งใจว่าวันนี้บทบาทของหล่อนคือเป็นคนดู จึงควรดูให้ทั่ว หล่อนกวาดสายตาไปทางซ้ายทางขวา ทางหน้าและทางข้างๆ แล้วหล่อนก็เห็นชายหนุ่มที่มีลักษณะคือความเรียบ เขานั่งฟังหญิงสาวเพื่อนของฉอเลาะสนทนากัน ไม่ไกลไปจากที่นั่งของฉอ้อนนัก เขากำลังฟังอย่างสนใจ ตักขนมเข้าปากและเคี้ยวช้าๆ ฉอ้อนนึกสงสัย เขามีอะไรทำให้หล่อนนึกถึงใครคนหนึ่ง หล่อนนึกไม่ออก แล้วหล่อนก็ถูกนนทีดูดดึงสายตาไปจากเขาอีกเพราะนนทีกำลังเดินเข้ามาหาหล่อนโดยมีฉอเลาะเดินเป็นคู่เคียงมา ในมือของเขาถือไม้ตีแบดมินตัน เขายิ้มอย่างสดใส นัยน์ตาจับอยู่ที่หน้าลูกสาวของฉอ้อน ผู้กำลังชมฝีมือการเล่นของเขา แปลกเสียแล้ว ถ้าฉอเลาะเอาใจใส่กับผู้ชายคนนี้ในทางที่ฉอ้อนสงสัย ฉอเลาะจะชมฝีมือของเขาอย่างออกหน้าออกตาเชียวรึ
หล่อนหันกลับไปดูชายหนุ่มผู้มีความเรียบอีกครั้ง พอดีกับเฌอก็มองไปทางเดียวกัน สักประเดี๋ยวเฌอลุกขึ้นจากที่นั่งเดินไปหากุสมา พูดอะไรกับลูกสาวของเขาอยู่สองสามประโยค แล้วก็กลับมานั่งที่เดิม ฉอ้อนอดถามไม่ได้
“เฌอลุกไปทำไม”
“ผมนึกอะไรไม่ออก และนึกออกตะหงิดๆ พี่เข้าใจไหม” เฌอตอบ “ประเดี๋ยวก็คงรู้ นั้นไง” เขาว่า เมื่อลูกสาวของเขาเดินเข้ามาใกล้ กุสุมาเข้ามาหาบิดาก้มลงพูดเบาๆ
“ผู้ชายคนที่พ่อถาม เขาชื่อ ไกร ไงคะ เขาเป็นญาติของคุณเอมอรแฟนพี่พิสุทธิ์ เขานามสกุล เหมเสนา พ่อของเขาเป็นนายพล”
/*257“คุณเกริน” ฉอ้อนกับเฌอร้องพร้อมกัน “ตาไกรนี่คงลูกคุณเกริน”
เฌอลุกขึ้นจากเก้าอี้เข้าไปหาไกร เขาเข้าไปก้มลงพูดกับชายหนุ่มอย่างสุภาพ ไกรเงยหน้าขึ้นยิ้มพูดกับเขาแล้วเฌอก็กลับมายังที่นั่ง
“ลูกคุณเกรินจริงๆ” เขาบอกแก่พี่สาว “แหม นึกแล้วว่ามีอะไรไม่รู้เหมือนใครยังไง แต่ไม่นึกว่าใกล้ๆ แค่นี้เอง”
ฉอ้อนลุกจากที่นั่งบ้าง ใจเต้นตึกตักชอบกล หล่อนเข้าไปที่กลุ่มที่ไกรนั่ง ทุกคนในกลุ่มขยับเขยื้อนกายเป็นการต้อนรับและเคารพในตัว แต่ไกรยืนขึ้นอย่างไม่เก้อเขิน ราวกับเขาเป็นชาวต่างประเทศลุกขึ้นยืนต้อนรับสุภาพสตรี ฉอ้อนมองเห็นเก้าอี้ตัวหนึ่งว่างอยู่ใกล้กลุ่มนั้น หล่อนรีบลงนั่งพลางลากให้ใกล้เข้ามาอีก ไกรอยู่ไกลไปจากที่นั้น เขาไม่สามารถจะช่วยท่านผู้หญิงเจ้าของบ้านได้ คนที่อยู่ใกล้ก็เป็นสตรี จึงได้แต่เข้าไปเอามือแตะๆ อยู่ที่พนักเก้าอี้แล้วก็หัวเราะคิกคัก ท่านผู้หญิงก็หัวเราะคิกคักด้วยเพื่อไม่ให้สาวๆ เก้อเขิน
“คุณไกร” ฉอ้อนรีบเรียกทันทีที่นั่งเรียบร้อย “คุณเป็นลูกคุณเกรินหรือคะ”
“ครับ” เขาตอบเรียบๆ แต่ยิ้มนิดหน่อย
“คุณพ่อคุณรู้หรือเปล่าว่าคุณจะมาบ้านนี้ วันนี้” ท่านผู้หญิงถาม
“ทราบครับ” เขาตอบเรียบๆ อีก
“แล้วพูดว่าอะไรบ้าง” เจ้าของบ้านซัก
ไกรทำหน้าแปลกใจเล็กน้อย แล้วตอบ “คุณพ่อวันนี้ไปราชการต่างจังหวัด เมื่อวานซืนผมบอกท่านว่าคุณฉอเลาะเชิญผมมารับประทานอะไรเล่นวันนี้ ตอนนั้นท่านก็ไม่เห็นว่ายังไง”
ฉอ้อนทำใจให้ราบเรียบให้เข้ากับสีหน้าเรียบของชายหนุ่ม “คือยังงี้นะคะ คุณอาจไม่ทราบก็ได้ว่าคุณพ่อคุณน่ะสนิทกับพ่อของฉอเลาะอย่างไร แล้วก็สนิทกับฉันอย่างไร ถ้าคุณพ่อรู้ว่าคุณจะมาวันนี้แล้วไม่สั่งอะไรมาเลยฉันจะน้อยใจมาก เรียนคุณพ่อนะ อย่าลืม แล้วเรียนด้วยว่า ให้หาเวลาค่ำๆ ว่างๆ ไว้สักสองสามค่ำ แล้วโทรศัพท์มาบอก คุณโทรฯ มาถึงฉอเลาะก็ได้ /*258มัวแต่อยู่กันคนละจังหวัดอยู่เรื่อยไม่ต้องพบต้องปะกันบ้าง ขอนัดให้มารับประทานข้าวที่นี่บ้างทั้งครอบครัว”
เสียงสตรีสาวที่ร่วมกลุ่มหัวเราะคิกคักขึ้นมา ฉอ้อนก็กวาดดูหน้าขาวๆ อ่อนๆ เหล่านั้นด้วยความประหลาดใจ
“คุณไกรเขาจะออกเดินทางสองสามวันนี้ค่ะ เขาได้รับทุนกระทรวงศึกษาฯ เขาจะไปอเมริกา” เพื่อนหญิงของฉอเลาะคนหนึ่งบอกแก่ท่านมารดาของเพื่อน
“อ๊อ แหมดีจริง แสดงความยินดีค่ะ” ฉอ้อนกล่าวด้วยความยินดีจริงๆ และอดนึกในใจไปพลางไม่ได้ว่า ถ้าหล่อนไม่รู้จักกับลูกชายของเขาในวันนี้ เกรินจะพาลูกของเขามาลาไปต่างประเทศไหม แล้วกล่าวต่อไป “ดีซิคะ งั้นต้องหาวันนัดให้ก่อนคุณไป ฉันจะฝากอะไรไปให้ลูกฉันบ้างได้ไหมคะ จะไปเมืองไหน อยู่ภาคไหนคะอเมริกาน่ะ มันออกใหญ่โต”
“ผมจะไปเทกซัสครับ” ชายหนุ่มตอบ “คุณกลองใช่ไหมครับที่อยู่อเมริกา อยู่เมืองไหนครับ”
“อ้อ รู้ด้วยรึคะว่ากลองอยู่อเมริกา คุณพ่อบอกหรือคะ แล้วคุณพ่อเป็นคนตั้งชื่อกลองคุณรู้ไหม” ฉอ้อนรีบบอกด้วยความดีใจ
“เปล่าครับ คุณฉอเลาะพูดเมื่อกี้นี้ แต่เห็นบอกว่าอยู่ไกลกันมาก” ไกรตอบ
“ถึงไกลก็อาจได้พบกัน คุณคงต้องไปวอชิงตันใช่ไหม กลองก็อาจไปเหมือนกัน ต้องให้เขียนอะไรติดมือไป ถึงยังไงก็ขอให้ได้มารับประทานข้าวก่อนคุณไป อย่าลืมบอกคุณพ่อนะคะ” ฉอ้อนรีบบอกเหมือนกับว่า กลัวจะไม่มีเวลาที่จะบอก และก็เป็นเช่นนั้นจริงๆ เพราะพูดไม่ทันขาดค่า ชัยฤทธิ์ก็เข้ามาหาและบอกว่า
“คุณแม่ครับ เชิญคุณแม่ไปทางโน้นหน่อยได้ไหมครับ ผมอยากให้ดูอะไรหน่อย”
“อะไรจ๊ะ” ฉอ้อนลุกขึ้นจากที่นั่ง และเดินตามลูกชายไป เพราะพอ/*259ชัยฤทธิ์พูดแล้วเขาก็ไม่รอ เขาออกเดินนำหน้ามารดาไปอย่างเร็ว
ชัยฤทธิ์เดินไปถึงมุมสนาม เห็นไกลคนพอสมควรก็หันมาบอกมารดาว่า “คุณพ่อคุณแม่ของนนทีมารับลูกชาย ท่านไม่เข้ามาในบ้าน บอกว่าไม่ได้รับเชิญ คุณแม่จะว่ายังไง”
“ท่านอยู่ที่ไหนจ๊ะ” ฉอ้อนถามลูกชาย “เจ้าคุณวิชยนาวินใช่ไหม”
“ใช่ซีครับ ท่านอยู่บนรถ ผมไปเชิญก็ไม่เข้ามา” ลูกชายตอบ
ฉอ้อนเดินไปทางประตูบ้านซึ่งเปิดออกสู่ถนนใหญ่ ยามที่ประตูทำความเคารพ และมองดูอย่างสนใจ เมื่อเห็นท่านผู้หญิงทำมือให้ช่วยเปิดประตูบ้าน แล้วตัวท่านผู้หญิงก็เดินเลยออกไปจากเขตบ้าน มีลูกชายติดตามออกไป เหลียวมองไปทางขวาแล้วก็มองทางซ้าย จึงเห็นรถยนต์แบบเก่ามากคันหนึ่งจอดแอบอยู่ริมทาง ฉอ้อนมองเห็นทางด้านหลังของรถว่ามีคนมีอายุนั่งอยู่ในรถสองคน หญิงหนึ่งชายหนึ่ง หล่อนเดาได้ว่าเป็นผู้ใด จึงเดินเข้าไปที่รถ
ท่านผู้หญิงฉอ้อนกับพระยาและคุณหญิงวิชยนาวินไม่เคยมีผู้แนะนำให้รู้จักกัน แต่ฉอ้อนคิดว่าตนทำหน้าที่เจ้าของบ้านผู้มีสัมมาคารวะอย่างถูกต้อง หล่อนเข้าไปทำความเคารพและกล่าวเชิญ
“ใต้เท้าเข้าไปในบ้านก่อนเถิดเจ้าค่ะ คุณนนทีเขา...” หันมาทางลูกชายเพื่อต่อประโยค เพราะหล่อนไม่ทราบว่านนทีกำลังทำอะไร
“นนทีกำลังเปลี่ยนเครื่องแต่งตัวครับ” ชัยฤทธิ์ช่วยต่อประโยคให้ตามที่มารดาหวัง
“แหม ไม่น่าจะลำบากแก่ท่านผู้หญิงถึงอย่างนี้เลยครับ” ท่านข้าราชการสูงอายุพูดเชิงบ่น “ผมติดรถมารับนนทีเขา บ้านพี่สาวผมอยู่ใกล้ๆ นี่ เขาไม่ค่อยสบาย รู้เข้าก็เลยมา ผมว่าอย่าลำบากเลยครับ แต่งตั้งแต่งตัวก็ไม่ค่อยเรียบร้อย”
“ข้างในก็แต่งกันตามสบายครับ ไม่มีงานอะไร ชวนเพื่อนมาเล่นและกินสนุกๆ เท่านั้นเอง” ชัยฤทธิ์ชี้แจง
“เอ้า ลงไปก็ลงไป” พระยาวิชยนาวินรับคำเชิญ “ลงมาซีเธอ /*260ท่านผู้หญิงท่านถึงกับออกมาเชิญอย่างนี้ ท่านก็ต้องอภัย แม่ประนอมเขาไม่ได้แต่งเนื้อแต่งตัว”
“เชิญให้เขาเอารถเข้าไปซีเจ้าคะ” ฉอ้อนเชื้อเชิญอีกครั้งหนึ่ง แต่ท่านอาวุโสทั้งสองลงจากรถมายืนอยู่ที่ถนนแล้ว ฉอ้อนสังเกตคุณหญิง ก็ไม่เห็นว่าท่านแต่งกายไม่เรียบร้อยอย่างใด ท่านสวมเสื้อผ้าทำด้วยไหมไทยเป็นชุดสีน้ำตาลอ่อน ค่อนไปข้างเก่าแต่ไม่มัวหมองถึงน่ารังเกียจ เจ้าคุณนุ่งกางเกงสีเทาสวมเสื้อเชิ้ตขาว แต่ไม่ได้ผูกผ้าผูกคอและไม่ได้สวมเสื้อชั้นนอก ฉอ้อนนึกฉงนอะไรในใจนิดหน่อย แต่ไม่มีเวลาจะมัวชักช้า รีบนำท่านทั้งสองขึ้นไปที่ห้องรับแขกห้องใหญ่ ซึ่งเป็นห้องนอกสุดของตึก ชัยฤทธิ์วิ่งหายลงไปทางด้านหลังของตึก ซึ่งเป็นที่เล่นแบดมินตันและที่เพื่อนๆ ของฉอเลาะกำลังเลี้ยงกันอยู่ ฉอ้อนเชิญให้แขกนั่งบนเก้าอี้ กดกริ่งเรียกคนใช้ให้นำของขบเคี้ยวและน้ำเย็นมาให้ แต่ถูกแขกปฏิเสธอาหารแข็งขันจึงสั่งให้นำมาแต่น้ำเย็น พอแขกและเจ้าของบ้านลงนั่งเก้าอี้ได้สักประเดี๋ยว ยังไม่ทันจะปฏิสันถารกันต่อไปอีกกี่คำ ชัยฤทธิ์ก็นำฉอเลาะเข้ามาในห้อง
ฉอเลาะเข้ามาทำความเคารพอย่างนอบน้อม คือย่อตัวลงจนหัวเข่าข้างหนึ่งจดพื้น และก้มศีรษะกราบลงกับหัวเข่าอีกข้างหนึ่ง ทีท่าสมเป็นกุลสตรีไทยยิ่งนักในสายตาของมารดา ฉอ้อนเห็นสายตาของคุณหญิงจับอยู่ที่ฉอเลาะอย่างเอาใจใส่ เรียกว่ามองตั้งแต่ศีรษะไปจนถึงปลายเท้า กำลังคิดถามในใจว่าท่านไม่มีที่อื่นจะดูตัวฉอเลาะหรือนอกจากขอเข้ามาดูในบ้านของฉอเลาะด้วยวิธีมานั่งรอรับลูกชายในรถยนต์ ชัยฤทธิ์ก็พูดขึ้น
“ใครจะให้เป็นความดีความชอบของผมบ้าง ที่ออกไปพบคุณพ่อคุณแม่คอยนนทีอยู่นอกบ้าน ผมออกไปดูรถให้พิสุทธิ์เขา ถ้าผมไม่ออกไป พ่อนนทีก็เล่นสบาย คุณพ่อคุณแม่คงรอแย่”
“ไม่ใช่ความผิดของเขาหรอก เป็นความผิดของคนแก่ที่ขี้เหนียวประหยัดน้ำมันรถ” เจ้าคุณกลบเกลื่อน “ที่จริงจะรอวันอื่นก็ได้ แต่นี่เห็นว่ารถมาทางนี้แล้ว มารอก็ไม่เดือดร้อนอะไร บังเอิญคุณออกไปเห็นเข้า เลยพาให้/*261ร้อนไปถึงคุณแม่”
ฉอ้อนกล่าวคำแสดงความยินดีที่ได้รับแขกอาวุโสทั้งสองตามประเพณี ฉอเลาะบอกว่าจะไปเรียกนนที ชัยฤทธิ์บอกว่าคงจะรู้แล้ว และพยักหน้าให้ฉอเลาะนั่งลงบนเก้าอี้เพื่อสนทนากับแขกอาวุโสทั้งสอง แต่ฉอเลาะบอกว่ามีธุระอยู่ กล่าวคำขอขมาแล้วก็กลับออกไปทางด้านที่แขกอื่นๆ ของหล่อนยังคงรื่นเริงกัน
ฉอ้อนนั่งปฏิสันถารกับเจ้าคุณ และคุณหญิงผู้เป็นแขกต่อไปสองสามนาที นนทีก็เข้ามาพร้อมด้วยฉอเลาะ เขาหวีผมเรียบร้อยและดวงหน้าของเขาสะอาดแจ่มใส แต่ยังคงอยู่ในเครื่องแต่งกายสำหรับเล่นแบดมินตัน มิได้เปลี่ยนเสื้อผ้าดังที่ชัยฤทธิ์บอก ทั้งสองลงนั่งปราศรัยกับท่านผู้หญิง และเจ้าคุณกับคุณหญิง ต่อไปอีกสองสามนาทีแล้ว เจ้าคุณกับคุณหญิงพร้อมด้วยบุตรชายก็ลากลับไป
ต่อจากนั้นแขกของฉอเลาะก็ทยอยกันลากลับ เมื่อไกรเข้ามาลา ฉอ้อนก็กำชับให้บอกคุณพ่อตามที่หล่อนสั่งอีกครั้งหนึ่ง ไกรก็รับคำอย่างเรียบๆ แต่ในตอนปลายของงานวันนั้น มีเหตุการณ์เป็นที่น่าสังเกตเล็กน้อย
ชาญชิต ลูกชายคุณหลวงสุรพล ถือวิสาสะว่าตัวได้คุ้นเคยกับครอบครัวของท่านผู้หญิงมานาน ไม่ลากลับไปพร้อมๆ กับเพื่อนๆ แต่ยังคงนั่งอยู่ที่ระเบียงตึกด้านที่ลงไปสู่สนาม เขานั่งหยอกล้อสุนัขของฉอเลาะอยู่จนกระทั่งเพื่อนลากลับไปหมดแล้วทุกคน ทั้งที่เหงื่อชุ่มตัวจากการเล่นกีฬา ผมก็เปียกด้วยเหงื่อ และหน้าก็มองดูเป็นมัน คนใช้นำวิสกี้โซดามาให้เขาที่ระเบียงนั้น เขาดื่มรวดเดียวหมดถ้วยแก้วแล้วส่งแก้วเหล้าคืนให้คนใช้ และขออีกถ้วยหนึ่ง
ชัยฤทธิ์มองดูกิริยาอาการของชาญชิตตลอดเวลา อย่างไม่ถูกสายตา พอชาญชิตขอเหล้าอีกถ้วยหนึ่งจากคนใช้ เขาก็พูดขึ้น
“ผมว่าคุณน่าจะไปล้างหน้าล้างตา ทำความสะอาดให้แก่ร่างกายเสียก็จะดีนะ คุณชาญชิต”
“อ้อ คุณเห็นผมสกปรกงั้นเหรอ คุณชัยฤทธิ์” ชาญชิตถามลูกชาย/*262เจ้าของบ้าน “แต่ก่อนนี้ เมื่อคุณยังไม่กลับมา ผมเข้าออกบ้านคุณอาฉอ้อนทุกวัน ไม่มีใครว่าผมสกปรก”
“ที่จริงผมไม่ได้ว่าคุณสกปรก” ชัยฤทธิ์ว่า “แต่ถ้าคุณจะแปลอย่างนั้นผมก็ไม่ขัดข้อง”
ฉอเลาะยืนอยู่กับมารดาในห้องรับแขกซึ่งเปิดถึงระเบียงที่ชาญชิตนั่งอยู่ ส่วนชัยฤทธิ์ยืนอยู่ตรงประตูห้องนั้น หล่อนได้ยินแต่คำพูดของน้อง น้ำเสียงของเขาไม่ถูกหูของหล่อน เพื่อป้องกันความรุนแรงอันอาจเกิดขึ้นได้ ฉอเลาะรีบออกไปที่ระเบียง ชาญชิตเห็นหล่อนออกมายืนในระยะใกล้พอที่เขาจะเอื้อมมือไปจับต้องได้ เขากำลังนั่งในท่าสบาย ตัวเขาอยู่บนเก้าอี้มีแขน ขาข้างหนี่งวางข้ามแขนเก้าอี้ อีกข้างหนึ่งทอดอยู่ข้างหน้า เขาไม่ขยับตัวให้อยู่ในท่าที่สำรวมกว่านั้น เอื้อมมือไปดึงแขนซ้ายของฉอเลาะ รั้งตัวเจ้าหล่อนให้เข้ามาใกล้เขา
“อ้อ พี่ฉอเลาะ คุณชาญชิตเขามีสิทธิ์ที่จะเหนี่ยวรั้งพี่อย่างไรก็ได้ยังงี้เชียวรึ” ชัยฤทธิ์ถามพี่สาว เสียงกร้าวและแววตากระด้าง
“ผมไม่มีสิทธิ์หรอก คุณชัยฤทธิ์ แต่คุณฉอเลาะไม่เหมือนคุณ ฉอเลาะเธอเป็นคนเห็นแก่หน้าเพื่อนเก่าอยู่บ้าง” ชาญชิตตอบแทนฉอเลาะ แล้วก็ปล่อยเสียงหัวเราะประหนึ่งขบขันเต็มที
“ถ้าพี่สาวเห็นแก่คนขี้เมามากเกินไป ผมก็เสียใจ” ชัยฤทธิ์ตอบ เขายืนตัวแข็งอยู่ที่เดิมและจ้องตาชาญชิตอย่างไม่เกรงใจ
ฉอ้อนออกไปที่ระเบียงตึก เห็นชายหนุ่มสองคนประจันหน้ากัน หล่อนไม่ได้ยินคำโต้ตอบทั้งหมด ได้ยินแต่คำพูดของชัยฤทธิ์กระท่อนกระเท่น มองหน้าลูกสาวเห็นกำลังยิ้มในหน้า เหมือนคนเป็นต่อในการพนันอะไรอย่างหนึ่ง ทั้งที่มือของชาญชิตกำแขนแน่นอยู่ และน้องชายกับเพื่อนชายกำลังจ้องตากันเขม็งโดยไม่มีลักษณะของมิตรด้วยกันทั้งคู่ ฉอ้อนมองดูหน้าหนุ่มสาวทั้งสามคน ชาญชิตค่อยๆ มีสติขึ้นมา เขาลดขาลงนั่งอย่างเรียบร้อยขึ้นกว่าเดิม ฉอ้อนไม่รู้จะทำอะไรดีกว่าการถามว่า
/*263“อะไรกันจ๊ะ”
“เปล่าจ้ะ” ฉอเลาะตอบ สีหน้ายังคงยิ้มน้อยๆ “คุณชาญชิต จะไปล้างหน้าล้างตาเสียก่อนไหมคะ จะอยู่รับประทานอาหารกันหรือเปล่า” ตอนหลังหันไปถามชายหนุ่ม
“เห็นจะไม่ละ” ชาญชิตตอบฐานเพื่อนสนิท “ไว้วันหลัง หวังว่าผมคงมาบ้านฉอเลาะต่อไปได้อย่างเคย”
“ไม่มีอะไรเปลี่ยนแปลงเลยนี่คะ” ฉอเลาะตอบในขณะเดียวกันกับที่ชาญชิตลุกขึ้นยืน เขาส่ายตามองหน้าไม้ตีแบดมินตันของเขา หยิบได้แล้วก็ทำความเคารพท่านผู้หญิง แล้วก็เดินลงจากตึกไป
บทที่ ๒๐
/*265เสียงกริ่งที่แสดงว่า มีคนขอให้เปิดประตูรับดังขึ้น คุณแจ๋วขณะนั้นนอนตัวขดอยู่บนที่นอน ตามองไปทางจอโทรทัศน์ขนาดเล็ก คอยฟังข่าว ซีบีเอส อยู่ ยกนาฬิกาข้อมือขึ้นมาดูอย่างแปลกใจ แล้วก็ตะโกนเรียกสอิ้งให้ไปดูว่าใครมาที่ประตู
สอิ้งออกไปได้สักครู่ก็กลับขึ้นมาบอกว่า “คุณแจ๋วคะ คุณเกรินมาหา อิฉันให้รออยู่ข้างล่าง”
“เอ๊ะ” คุณแจ๋วอุทาน ดูนาฬิกาข้อมืออีกครั้งหนึ่ง “มาทำไมกันป่านนี้” แต่ลงจากเตียงอย่างที่ภาษากวีใช้ว่า “ระวาดระไว” ไปหวีผมที่หน้าเครื่องแป้ง ผัดหน้าพอให้หายมัน แล้วก็ลงไปข้างล่างอย่างคล่องแคล่ว ซึ่งไม่แปลกตาแปลกใจแก่ใคร เพราะคุณแจ๋วเป็นคนเคลื่อนไหวรวดเร็วเป็นปรกติ
“ว่าไงนี่พี่ชายฉัน ไปไหนมาถึงได้แวะมาป่านนี้ มีธุระอะไรหรือเปล่าคะ”
ลงไปชั้นล่าง เห็นญาติยืนหันไปหันมาอยู่กลางห้องที่คุณแจ๋วใช้เป็นห้องอาหารสำหรับลูกค้า ทำความเคารพแล้ว คุณแจ๋วก็ทักว่า
“อยากคุยจนระงับไม่ไหว” ญาติชายตอบ “คิดว่าคงยังไม่นอน และ/*266หวังว่าคงจะอยากพบแฟนเก่าบ้าง”
“หมั่นไส้จะตาย” คุณแจ๋วว่า “ขึ้นไปข้างบนเถอะค่ะ ห้องที่มีเครื่องเย็นคุยกันสบายดี”
ผู้เป็นแขก ออกเดินตามเจ้าของบ้านอย่างว่าง่าย เขารู้จักห้องนั้นดีอยู่แล้ว เป็นห้องที่เขาได้คุยกับญาติของเขาในวันก่อนที่เขามาหา เมื่อแขกเข้าไปในห้องแล้วคุณแจ๋วก็เลื่อนโต๊ะเก้าอี้ให้สบายขึ้น ตะโกนเรียกสอิ้งให้ยกถาดเครื่องกาแฟลงมา เมื่อเสร็จจากภาระการต้อนรับแล้ว คุณแจ๋วจึงนั่งลงบนเก้าอี้ใกล้ตัวที่ต่ำและแขนรองรับอย่างสบาย ที่เกรินนั่งอยู่ และพูด
“เอ้า คุยไป”
“กลับมาจากบ้านท่านผู้หญิงคนรอง” เกรินบอกข่าว “เขารำพันเสียดายว่าคุณแจ๋วไม่ไปตลอดเวลาจนออกอิจฉา”
“โธ่ แจ๋วก็เสียใจ หวังว่าเขาจะเชื่อ ไม่คิดว่าเราหลีกเลี่ยง ตอนนี้ไปไหนไม่ได้จริงๆ นี่ดูนี่ซิ” คุณแจ๋วส่งแขนให้ญาติดูรอยแดงๆ นูนๆ ยาวๆ ตลอดแขน “บางเวลาก็คัน บางเวลาก็ไม่คัน ต้องคอยทายาอยู่เรื่อย ไม่รู้เป็นเพราะอะไร”
“เขาคงเชื่อ” ญาติชายของคุณแจ๋วกล่าว “เพราะตาเฌอแกเป็นหมอ แกอธิบายว่าเป็นอาการแพ้อะไรชนิดหนึ่ง หมอโบราณเขาเรียกลมเพลมพัด คุณแม่ฉันเคยเป็น”
“แล้วมีใครไปบ้าง” คุณแจ๋วถาม “คุณเกรินไปคนเดียวเรอะ ไม่พาลูกพาเมียไป”
“ที่จริงท่านผู้หญิงเขาจะให้ไปก่อนเจ้าไกรไปเมืองนอก แต่บังเอิญท่านสามีของเขาน่ะแหละ ใช้เราออกหัวเมืองเรื่อย เจ้าไกรเขาไปรู้จักชอบพอกับคุณฉอเลาะที่บ้านยายอร เขาเป็นนักแบดมินตัน ไปเล่นแบดมินตันกับยายอรกับนายพิสุทธิ์ แล้วเลยถูกคุณฉอเลาะชวนไปบ้าน”
“แหมช่างไม่ตกปากตกคำมั่งเชียวนะ คุณฉอเลาะ ท่านผู้หญิง โอ ฉอเลาะเราก็อุ้มมาตั้งแต่แบเบาะ” คุณแจ๋วทำตาค่อนขอด แต่ริมฝีปากยิ้ม
“อ้าว ต้องหัดให้เคยปาก แล้วกัน” ญาติชายแก้ “ไม่งั้นประเดี๋ยวไป/*267เผลอเข้าที่ไหน จะได้โดน”
“โดนอะไร” คราวนี้ทั้งน้ำเสียงและสายตาขุ่น
“โดนคนเขม่น โดนคนประจบ โดนคนซักถามประวัติการรู้จักกับท่านรอง” เกรินตอบ หน้าเฉยแต่นัยน์ตาค่อนไปข้างขบขัน
“โธ่ แจ๋วว่าคนเป็นใหญ่เป็นโตนี่มีเวรมีกรรมเอามากๆ ใครจะเป็นเพื่อนฝูงกันไม่ได้เชียวรึ อยากรู้ว่าบ้านเมืองอื่นมันเป็นกันหรือเปล่า”
“มันก็คงเป็นแต่เราไม่รู้มัน” เกรินออกความเห็น “ที่อเมริกาก็เห็นมันมีปฏิกิริยากันต่างๆ กับประธานาธิบดี เช่นใครมาจากเมืองที่ประธานาธิบดีเกิด บางคนก็ระวังไม่เอ่ย กลัวเพื่อนฝูงจะว่าคุยโม้ บางคนก็เอ่ยไม่ได้หยุด เขางามันโม้แล้วบางทีธนาคารธนาเคิรก็ชักจะใจอ่อนเชื่อถือไปก็มี”
คุณแจ๋วถอนใจดัง เฮอ “มนุษย์เรานี่มันบ้าๆ กันแยะนะ แล้วยังไง คุยเรื่องอะไรกันบ้าง แล้วไม่เห็นบอกว่าเอาครอบครัวไปด้วยหรือเปล่า”
“ไปคนเดียว เจ้าลูกคนเล็กมันไปเที่ยวศึกษานอกสถานที่กับโรงเรียนถึงฉะเชิงเทรา กลับมาไม่ทัน ส่วนแม่เขาไม่ไป เขาบอกให้ไปคนเดียว”
“แล้วให้เหตุผลอย่างไรที่ไม่ไป” คุณแจ๋วถามด้วยความอยากรู้จนออกนอกหน้า
“ไม่ต้องให้อะไร เขาบอกว่าเขาไม่ไป ใครจะทำไม” คุณเกรินว่าแล้วก็หัวเราะชอบใจ “โธ่ คุณแจ๋ว เธอไม่รู้ว่าคนอย่างแม่อุไรแกมีอภิสิทธิ์อย่างไร พอเราบอกว่าท่านผู้หญิงเชิญให้ไปกินข้าวด้วยวันพฤหัสนี้ แกก็ว่า โอ๊ คุณไปคนเดียวเถอะ ฉันไม่ไปด้วยหรอก มิไยใครจะพูดประชาสัมพันธ์อย่างไร แกก็ยืนกระต่ายขาเดียวว่าแกไม่ไป”
“แล้วคุณเกรินไปบอกท่านผู้หญิงเขาว่ายังไร”
“ก็บอกว่ายังงี้และ ท่านผู้หญิงทีแรกก็ซักไซ้ไล่เลียง จนตาเฌอว่าผู้หญิงไทยที่เขายังสงวนสิทธิเสรีภาพของเขา ยังมีเหลืออยู่ในเมืองไทยนะพี่ แม่เราก็คนหนึ่งละ แล้วก็คุณแม่คุณวิทูรก็อีกคนหนึ่ง ท่านผู้หญิงโดนตัวอย่างสำคัญเข้าไปเลยนิ่งไปนาน นิ่งไปเหมือนครุ่นคิดอะไรนานทีเดียว” เห็นดวงตา/*268ของญาติจับจ้องอยู่ที่หน้าของตนอย่างครุ่นคิดเหมือนกัน นายพลเกรินก็พูดต่อไป “นี่ ท่านผู้หญิงนี่ มีลักษณะเหมือนคนมีอะไรเป็นปัญหาอยู่เต็มสมอง และอยากจะปรึกษาใคร ถามใคร ตอนจะกลับยังกำชับว่า ให้บอกคุณแจ๋วให้ไปหาให้ได้ คราวนี้ให้ไปคนเดียวก็ได้ เวลาไหนก็ได้ที่ว่าง ไม่ต้องรถนัดกินอาหาร แล้วกำชับให้ฉันไปหาบ่อยๆ โดยไม่ต้องรอให้เชิญ ถึงท่านสามีจะไม่อยู่ก็ไม่เป็นไร”
“เออ วันนี้ท่านสามีเขาอยู่ด้วยหรือเปล่า” คุณแจ๋วถาม
“ไม่อยู่ ทีแรกว่าจะอยู่ แล้วเขาบอกว่าเขาเกิดมีราชการด่วน นี่ คุณแจ๋วไปด้วยกันสักวันน่ะ อยากเข้าใจท่านผู้หญิง แล้วก็นึกสงสาร แกเห็นจะต้องการเพื่อนจริง”
“จริง นี่ขยายอะไร ขยาย ต้องการ หรือ ขยาย เพื่อน”
“โอย จนเป็นแม่ค้าขายข้าวแกงแล้วยังติดนิสัยครูอีก ขยายต้องการ คือเข้าใจว่าต้องการจริง ต้องการเพื่อน และก็คงต้องการเพื่อนที่ไม่เทียม เพื่อนแท้”
“ชักกลัวเสียแล้วละแจ๋ว การเป็นเพื่อนแท้กับคนใหญ่คนโตนี่มันต้องทำอะไรบ้าง”
“นั่นไหมละ นึกว่าจะเก่ง เมื่อตะกี้ว่าทุเรศอะไรยังไง” เกรินพ้อ
“ไม่ได้ว่าอะไรสักที ฟังด้วยความยุติธรรมบ้างซีคะท่านนายพล” ญาติหญิงพ้อกลับ “จริงๆ นะ คุณเกริน ที่จริงที่แจ๋วเกิดอาการแพ้เป็นผื่นคันนี่มันอาจเป็นความกลัวที่จะต้องไปหาท่านผู้หญิงก็ได้ ตอนพี่แต๋วเขาจะต้องแต่งงานกับพี่จำแลงไง เขาเป็นคล้ายๆ พรรณอย่างนี้ทุกวัน พอตกลงว่าไม่แต่ง ก็หายไปเรื่อยๆ”
เกรินคว้าแขนของญาติหญิงมาลูบคลำไปมา เขาเกิดความรู้สึกเมตตากรุณาขึ้นมาอย่างจับใจ เกิดความอยากจะยกแขนนั้นขึ้นจูบเบาๆ คุณแจ๋วมองดูส่วนบนของศีรษะของเขาซึ่งก้มอยู่ และภาวนาในใจเป็นความปรารถนาตรงกัน แต่การกระทำไม่เกิดขึ้นตรงตามปรารถนานั้น คุณเกรินวางแขนคุณแจ๋วลงเบาๆ แล้วกล่าว
/*269“ไอ้ประเพณีให้แต่งงานกันไปมาอยู่ในพวกในเหล่านี่ พวกเราไปคว้าเอามาจากไหน ชาติไหนเป็นเหมือนพวกเรา คนไทยอื่นๆ ก็ไม่เห็นเขาเป็นกัน”
“เห็นจะเกี่ยวกับความเคยชิน แล้วก็เลยยึดมั่นว่าฉันเป็นพวกอสัญแดหวาหรืออะไรพรรณอย่างนั้น” คุณแจ๋วสันนิษฐาน “แล้วยังไงล่ะ เรื่องท่านผู้หญิง คุยกันว่ายังไงบ้าง”
เกรินหัวเราะหึๆ แล้วนิ่งไป แล้วจึงกล่าว “มันน่าขัน ถึงได้มาเล่าให้ฟัง เผอิญเธอมาพูดถึงพี่แต๋วเข้าอีก เรื่องแรกที่ท่านผู้หญิงถามก็คือ ได้ยินว่าคุณเกรินหมั้นกับคุณแจ๋ว เป็นข่าวเหลวไหลใช่ไหม”
“อ๊อ แล้วฝ่ายชายตอบว่ายังไง” คำถามตามมาเร็วเท่าไฟฟ้า
“แปลกจัง ทุกทีที่มีคนถามเรื่องนี้ เป็นญาติๆ กันหรือเพื่อนสนิทโดยมาก ตอบได้อย่างง่ายๆ บอกว่า เจ้าคุณโกศลเรียกทองหมั้นมากเกินไป ผ่อนไม่หมด บอกว่าผู้หญิงเขาไม่ชอบ ไม่หล่อพอบ้าง หรือไม่ก็กลัวจะหือไม่ขึ้นบ้าง. . .”
“ล้วนแต่เสียหายกับฝ่ายหญิงทั้งนั้น ใช่ไหม” คู่หมั้นเก่าชิงพูดก่อนที่ญาติชายจะจบประโยคได้
“ก็ต้องยังงั้น แต่ว่า อย่าทำให้เสียสมาธิน่ะ พอท่านผู้หญิงถาม เอทำไม เกือบจะตอบไม่ได้เห็นสาวตาแกวิงวอน มองดูเหมือนแกผิดหวัง และขอร้องให้บอกความจริง อย่าพูดเล่น”
“แล้วอะไรคือความจริง จริงนะ คุณเกริน จำได้ไหม แจ๋วไม่เคยถามเลย พอคุณเกรินมาชวนว่า เราอย่าตามใจผู้ใหญ่กันเลย เราบอกว่าเราจะไม่แต่งงานกันเถอะ แจ๋วก็ตกลงทันที เดี๋ยวนี้ก็แก่เฒ่าแล้ว บอกความจริงกันสักทีก็ดี”
“เอ๊อ มาขุดเรื่องเก่าขึ้นมาได้แน่ะ ก็ฉันก็ไปทดลองดูว่าคุณแจ๋วอยากแต่งงานกับฉันหรือเปล่า พอลองก็ได้ดี คุณแจ๋วตกลงเร็วที่สุด” เกรินพูดยิ้มๆ
“คุณเกริน” เสียงคุณแจ๋วร้องอย่างเจ็บปวดจนเกรินสะดุ้งจ้องหน้าญาติด้วยความตกใจ แต่ในขณะเดียวกันนั้น สีหน้าที่ตึงเครียดของคุณแจ๋วก็/*270เปลี่ยนไปเป็นอาการยิ้มอย่างสนุกตามที่คุณแจ๋วชอบทำ และกล่าวว่า “เอ้า แล้วบอกท่านผู้หญิงว่าไงล่ะ”
“ก็บอกความจริงซิ” เกรินตอบ นิ่งไปครู่หนึ่งแล้วพูดต่อ “ก็บอกว่าเกิดรู้สึกว่า ผู้ใหญ่ของเราออกจะเคยตัวกันมากไปเสียแล้ว เห็นลูกพี่ลูกน้องคู่ไหนยังว่างอยู่ เป็นต้องจัดแจงจับหมั้นกันเสีย ก็เลยนัดทำการปฏิวัติกับคุณแจ๋ว เลยไปได้ประโยชน์กับคุณแต๋วกับพี่จำแลงด้วยเยี่ยงนักปฏิวัติทั้งหลาย ย่อมจะทำบุญทำคุณให้คนทั้งชาติ”
“พูดทั้งหมดอย่างงี้จริงๆ หรือ คุณเกริน” คุณแจ๋วถามเสียงอ่อนๆ เกิดคิดถึงเพื่อนเล่นในวัยเด็กและมีความห่วงใยที่อธิบายไม่ถูก
“พูดเกือบเหมือน พอมาถึงเรื่องนักปฏิวัติ ทั้งพี่สาวน้องชายคือ ท่านผู้หญิงกับตาเฌอทำหน้าพิลึกด้วยกันทั้งคู่ เอ้อ ยังไม่ได้บอกว่ากินข้าวด้วยกันกี่คน มีท่านผู้หญิง ตาเฌอ ฉอเลาะ ตาฤทธิ์ ยายเป๊าะ แล้วก็คุณเกรินผู้ยิ่งใหญ่ ผู้มีพระเดชพระคุณล้นเกล้า รวมเป็นห้าคน แต่พอกินอิ่มแล้ว มีชายหนุ่มมาหาคุณฉอเลาะ ฉอเลาะไปรับแขกส่วนตัว แล้วตาฤทธิ์ก็ขอตัวว่านัดอะไรไว้กับใคร แล้วยายเป๊าะก็หายไปโดยไม่ต้องบอกว่าอะไร เหลือคุยกันอยู่สามคน การสนทนาก็เป็นการถามถึงเรื่องราวที่เป็นมาแล้ว ที่ไม่ได้รู้เพราะสงครามบ้าง เพราะอยู่ไกลกันบ้าง เออ แล้วก็เพิ่งรู้ว่าคุณแจ๋วสนิทสนมกับตาเฌอมากตอนสงคราม ไปหัดขายข้าวแกงมาตั้งแต่อยู่หาดใหญ่เชียวเรอะเธอน่ะ”
คุณแจ๋วไม่ตอบคำถาม กลับถามต่อไป “ทีนี้ ทางท่านผู้หญิงล่ะ คุณเกรินสังเกตว่าแกเป็นยังไงบ้าง จะเป็นไปได้ไหมที่ใครๆ เขาชอบว่ากันว่า คุณวิทูรนี่เมียช่วยให้เสียมาก ชอบทำราวกับสามีเป็นเทพบุตร แล้วก็ใครๆ ก็เข้าไปประจบท่านผู้หญิง ทำให้เสียไปถึงราชการงานเมือง คนนั้นได้สัมปทานนั้น คนโน้นได้ตำแหน่งนี้อะไรๆ อย่างงี้”
“คนมีอำนาจโดนเหมือนกันทุกคน และเราเห็นจะไม่มีทางรู้ความจริง” เกรินพูดอย่างตรึกตรอง “เราก็สันนิษฐานตามที่เรารู้จักมา เรารู้จักท่านผู้หญิง/*271คนนี้มาแต่เด็กแต่เล็ก ใจของเราก็ว่าไม่จริง แต่คนเราจะไปเอาแน่นอนได้อย่างไร แม้แต่ตัวเราเองเรายังรับรองไม่ได้ ได้แต่สวดมนต์ภาวนาว่าอย่าให้ถูกพิสูจน์หรือถูกยั่วอย่างแรงกล้าจนเราทนไม่ได้ คนมีอำนาจโดนหลายอย่าง โดนคนต้มเพราะไม่ค่อยมีใครบอกอะไรจริง โดนคนเอาชื่อไปแอบอ้างใช้โดนคนประจบสอพลอจนเผลอตัว”
“ทำไมพระเจ้าแผ่นดินท่านถึงทนได้ล่ะ ดูรัชกาลที่ห้า ทำไมดูท่านมีสติดี ทุกทีที่อ่านพระราชหัตถเลขา แจ๋วแสนที่จะประหลาดใจว่าทำไมท่านฉลาดอย่างนั้น” คุณแจ๋วลงเสียงคำสุดท้ายเป็นการเน้น
“คนอย่างนั้นศตวรรษหนึ่งจะได้พบสักสองคนกระมังในประเทศหนึ่งๆ” ญาติชายตอบ “นั้นท่านอัจฉริยบุคคล เราดูแต่คุณปู่ฝั่งคะโน้น แล้วก็แค่เจ้าคุณโกศลราชก็พอ ประเดี๋ยวก็นั่งแจงบรรพบุรุษคนบ้านเสียหลายชั่วคนด้วยเรื่องขี้ประติ๋วอะไรก็ไม่รู้ เพราะไม่ถูกอารมณ์ท่าน”
“แต่คุณพ่อคุณเกรินท่านไม่เป็นเหมือนคุณพ่อแจ๋ว ไม่เหมือนคุณปู่นี่ เมื่อวานซืนนี้ คุณน้ามารดาเลี้ยงแจ๋วท่านยังนั่งชมว่าพี่ชายของท่านดีอย่างนั้นดีอย่างนี้ แล้วยังปรารภปรารมภ์ถึงคุณเกรินว่าจะดีเหมือนหรือเปล่า อ้อ แต่บอกว่า คุณพ่อคุณเกรินน่ะ เสียไปหน่อยที่สันโดษเกินไป เลยไม่ได้เป็นใหญ่เป็นโต คุณเกรินเห็นจะกำลังดีถึงได้เป็นนายพล”
“อาจพูดกลับอีกทางก็ได้นะ คือคุณพ่อไม่ใช่คนใหญ่คนโต ถึงได้รักษาความดีความเป็นผู้ดี สุดแล้วแต่จะเรียกไว้ได้ ที่ไม่โมโหโทโส ที่ใช้เหตุใช้ผล อาจเป็นพราะเป็นแค่คุณหลวง แต่จะว่าเพราะสันโดษถึงได้อยู่แค่คุณหลวง ก็อาจว่าได้อีกเหมือนกัน เพราะคุณพ่อดูไม่ตื่นเต้นกับยศกับทรัพย์สักอย่าง ชอบมีพอเลี้ยงปากเลี้ยงท้อง ฉันก็ออกจะรับมรดกนั้นมา ไปจนกระทั่งเจ้าลูกชายสองคน แต่เจ้าสองคนนั้นอาจรับมาทางแม่ด้วยอีกก็ได้ ส่วนที่ฉันได้เป็นนายพลสมัยนี้ไปเอาอะไรนักหนา มันบังเอิญได้เป็น หรือจะว่าไป อาจเป็นเพราะท่านวิทูรท่านยังคิดถึงความหลัง ก็หาทางช่วยเหลือ คนในกองทัพดูเหมือนเขาจะว่ากันอย่างนั้น เพราะตั้งตำแหน่งขึ้นใหม่ ซึ่งไม่เคยมีมาก่อน”
/*272“รวมแล้วแปลว่า คนที่เป็นนายพลไม่ได้หมายความว่ามีความสามารถอะไร เป็นเรื่องของดวงชาตา”
“อย่าไปเอาดวงชาตาชาเตอมาวุ่นอีกซิ มันจะมากความ สรุปว่าไม่แน่นอน คนที่เขาดีกว่าเราไม่ได้เป็นก็มี คนที่เลวกว่าเราอยู่ในตำแหน่งสูงกว่าเราก็มี
“ทำไมเป็นอย่างนั้นละคุณเกริน เป็นแต่บ้านเมืองเรา หรือบ้านเมืองอื่นด้วย” คุณแจ๋วทำเสียงเศร้าๆ
“คงเป็นทุกบ้านทุกเมืองกระมั้งในราชการ ตำแหน่งนายพล ตำแหน่งอะไรๆ มันก็จำกัด ชีวิตคนมันครึ่งหนึ่งขึ้นอยู่กับโชค ครึ่งหนึ่งขึ้นกับตัว อย่างฉัน ไม่ได้ทำรัฐประหารประเหินกับเขา แต่ถ้าเป็นคนทะเลาะกับนายหรือทำยุ่งเรื่องการเงิน ก็คงไม่ได้เป็นนายพล แต่พอมีโอกาสที่วิทูรเขาจะช่วยได้ แปลว่าเราเชื่อว่าเขาช่วยเรานะ ซึ่งเราก็ไม่รู้จนกว่าเขาจะบอก พอมีโอกาส เราก็อยู่ในที่ที่เขาจะช่วยได้ มันต้องพอดีจังหวะ ซึ่งก็คือโชค”
“เอ้า กลับไปเรื่องท่านผู้หญิงใหม่ มีอะไรมาเล่าให้ฟังอีกบ้าง” ญาติหญิงเตือน
“เมื่อตะกี้คุณแจ๋วถามว่าแกทำให้สามีเสียหรือเปล่า ฉันไม่เห็นที่เมียจะต้องทำให้เสีย ท่านวิทูรนี่ท่านก็ทำตามแบบฉบับของคนมีอำนาจ ที่ไม่ใช่อัจฉริยบุคคลทุกคนไป ดูไปซี บ้านไหนเมืองไหน คนมีอำนาจทำผิดฉบับไปบ้าง ก็ต้องชอบคนเข้าหา ทำให้รู้สึกว่ามีพวกต้องชอบช่วยเหลือคนที่ทำเป็นพวก เพื่อจะได้ให้เห็นว่าคนที่ทำเป็นพวกฉันได้รับประโยชน์ ต้องชอบคนที่ยกย่องเพราะใครๆ ก็ชอบคนที่ชมตัวไม่ชอบคนติ นี่คุณแจ๋ว ฉันเคยคิดเล่นนะน่าจะมีระบบหรือระเบียบ อย่างเจ้าฝรั่งสมัยโบราณ ต้องเลี้ยงตัวตลกหลวงไว้ให้มันพูดอะไรบ้าๆ ให้ฟัง แต่เติมเข้าไปว่า ทุกวันต้องหาเรื่องไม่ดีมาติคนมีอำนาจให้ได้ ถ้าทำได้อย่างนั้น อาจจะรักษาสติไว้ได้”
“อ้อ แล้วเจ้าตัวตลกหลวงนั้น มันก็ทำเป็นติเรื่องที่ไม่สำคัญ แล้วมันก็แกล้งชมไอ้ที่ดีๆ ยิ่งทำให้ท่านผู้ใหญ่ผู้โตหลงยิ่งขึ้นไปอีก ลงมันจะหลงอำนาจ/*273ทำอย่างไรๆ มันก็หลง”
“มีอยู่ทางเดียว คือไม่ให้ใครมีอำนาจ หาทางที่จะทำให้อำนาจแยกๆ กันเสีย อย่างที่เขาทำกันในระบอบประชาธิปไตยหรืออะไรอย่างนั้น แม้กระนั้นถ้าคนจะหาวิธีกุมอำนาจ ก็ยังกุมกันได้ เช่นคุมเสียงเลือกตั้งด้วยปืน หรือด้วยฝีมือนักเลง หรือด้วยเงิน อย่างในเมืองเล็กๆ ในอเมริกาก็ยังทำกันอยู่”
“ฟังๆ ดูแล้ว รู้สึกว่าคุณเกรินไม่ค่อยเชื่อน้ำมือหรือน้ำใจหรือน้ำอะไรของมนุษย์เลยนะ”
“มันต้องช่วยกันรั้งๆ ไว้ ไอ้มนุษย์นี่ แต่คนมีอำนาจไม่ค่อยมีใครช่วยรั้ง เพราะไม่ค่อยมีคนรักจริง มีแต่คนจะเอาประโยชน์”
“ก็ทำไมเราไม่รักเพื่อนเรา ไปช่วงรั้งๆ เขาไว้ละ” ญาติหญิงตั้งปัญหา
“ก็คิดว่าจะทำเท่าที่จะทำได้ แต่ว่า เมื่อกี้พูดถึงท่านผู้หญิงอยู่ เมื่อไหร่เธอจะไปหาเขาได้ นั่นก็ต้องการความช่วยเหลือจากคนที่รักจริงเหมือนกัน”
“ดูมันจะเข้าแบบหนูช่วยราชสีห์นะ คุณเกริน” คุณแจ๋วปรารภ “แต่แจ๋วก็ตั้งใจจะไปหาเขาให้ได้เหมือนกัน ทีนี้อยากรู้เรื่องตาฤทธิ์ คุณเกรินลืมเรื่องที่พูดกันคราวก่อนได้หรือเปล่า มีโอกาสได้สังเกตว่าเป็นคนยังไง”
“เออ จะมาเล่าเรื่องนี้เหมือนกัน แล้วถูกเธอทำเขว” เกรินพูดสัพยอกอีกครั้งหนึ่ง “ไม่ได้พูดอะไรกับตาฤทธิ์ แต่ดูทีท่ามันออกจะยโส พ่อเขามีท่าทางอย่างนี้เมื่อหนุ่มๆเหมือนกัน เขาไม่ชอบลงใคร เขาไม่ชอบเจ้านาย ไม่ชอบขุนนางมาตั้งแต่ไหนแต่ไร แต่สมัยนั้นสำหรับนายทหารผู้น้อย เราดูว่าเป็นคุณสมบัติ คือเห็นเป็นคนที่จะไม่ประจบสอพลอ แต่มาถึงตาฤทธิ์ แกเป็นลูกนายวิทูร แต่มันก็สีเสน่ห์ไม่แพ้พ่อเวลาจะทำน่ารัก มันก็น่ารักไม่น้อยทีเดียวละ เช่นเวลาพูดจาเอาใจแม่ และทำสุภาพกับเรา แต่เห็นได้ว่าเป็นคนไม่เอาใจผู้ใหญ่ กินข้าวอิ่มยังไม่ทันไรก็รีบหาโอกาสไปโทรศัพท์ แล้วประเดี๋ยวก็มาบอกขอตัวอย่างไม่ค่อยจะมีเหตุผลนัก แล้วก็ไป ฉันพิศดูหน้าแม่ รู้สึกว่าไม่ชอบใจแล้วยังพูดออกมาว่า เป็นห่วงลูกคนนี้ อยากให้ได้เพื่อนดีๆ ที่เขาจะเตือนสติ ฟังท่านผู้หญิงก็เหมือนฟังแม่ฟังเมียทั้งหลายในโลกนี้ ก็เป็น/*274ห่วงสามี เป็นห่วงลูก ไม่มีอะไรจะแปลกประหลาด ที่เปลี่ยนไปก็มีแต่สิ่งแวดล้อม ที่แปลกใจเราอยู่หน่อยก็คือ คนรับใช้ ทำไมดูมันรู้จักระเบียบแบบแผนราวกับคนในบ้านขุนนางแต่เก่าก่อน แต่ไอ้ที่เราจ้างมาทำไมมันหัดไม่ได้เลย พอพยายามจะหัด มันก็เลยลา หาว่าเราจู้จี้บ้าง อะไรบ้าง ใครเป็นคนคอยหัดพวกนี้ให้เขา”
“แจ๋วว่าเห็นจะพอเดาได้” คุณแจ๋วทำฉลาด “เขาคงมีชนิดคุณหญิงศิริมา พี่แป๋วของเราน่ะ เขาเปรียบเหมือนจางวางมหาดเล็กของท่านผู้หญิงคนใหญ่ เขาไปอยู่ที่บ้านนั้นแล้วก็คอยทำท่าทางให้คนใช้ในบ้านนั้นดู คอยตักเตือนสั่งสอน แต่ว่าก็มีเคล็ดสำคัญคือจ้างแพง และมือะไรให้บ่อยๆ เสื้อผ้าแพรพรรณ อาหารการกินสมบูรณ์ขนาดมีโทรทัศน์ให้เครื่องหนึ่งสำหรับคนใช้”
คุณเกรินพยักหน้า “แล้วกับท่านผู้หญิงคนรองนี่ คุณแป๋วของเราเข้าไปช่วยเหลือไหม”
คุณแจ๋วส่ายหน้า “ม่าย พี่แป๋วทนไม่ได้เลย คนที่เคยรู้จักมาที่อยู่ในฐานะต่ำกว่า มากลายเป็นฐานะสูงกว่า พี่แป๋วต้องเอาไว้ในที่เดิม อย่างเด็กๆ ที่บ้านเรา ที่คุณพ่อให้เรียนหนังสือ เขาได้ปริญญากัน แล้วเป็นนายทหารก็หลายคน อย่างนี้พี่แป๋วทนไม่ได้ ถ้าคนไม่รู้จักมาแต่ก่อนเลยถึงจะทนได้ เช่นท่านรองวิทูรนี่ พี่แป๋วไม่ชอบ และคุณประพัฒน์ก็ไม่เข้าหา เคยได้ยินจากที่แป๋ว และได้ยินจากคุณประพัฒน์เองเวลาเผลอตัว เขาบอกว่าท่านคนใหญ่กับท่านวิทูรเริ่มจะแข่งกัน คุณเกรินไม่ได้ยินจากพวกทหารหรือข้าราชการบ้างรึ”
“ขนาดเราระวังตัวไม่พูดไม่จาให้ใครรู้ ดูเหมือนในกองทัพออกจะรู้กันทั่วไปว่าเราเคยเป็นเพื่อนกับวิทูร” คุณเกรินว่า “แล้วเขาก็ต่างคนต่างระวังไม่หลุดปากเรื่องพรรณอย่างนี้ด้วยกันทุกคน แม้กระนั้นก็เห็นจะต้องเชื่อว่าคนทั่วๆ ไปต่างก็คาดหรือหวัง ให้สองคนนี้แข่งกัน แทนที่จะล่มหัวจมท้ายด้วยกัน ก็ตามธรรมดาของความมีอำนาจอีกน่ะแหละคุณแจ๋ว เพราะว่าคนมีอำนาจแตกกัน มันต้องอาศัยลูกน้อง ต้องเอาใจคนตัวเล็กๆ แต่ถ้ารวมใจกันก็มีกำลังอยู่ในตัว อาจเข้มงวดกวดขันกับลูกน้องได้ ถึงไม่แข่งกัน คนมันก็ทำให้ดู/*275แข่งกัน จนไม่ช้าก็เป็นไปจริงๆ เว้นเสียแต่ว่า มีสติดี กุมสติต่างโล่ป้อง ละก็พอรอดตัว แตไอ้ตัวสตินี่มันเหมือนฝรั่งเขาเรียก willo’ the wisp ไทยเราเรียกว่าผีอะไร ฉันนึกไม่ออก ที่มันทำวับๆ แวมๆ แล้วพอเข้าใกล้ก็หายไป จับมันได้แล้วต้องคุมให้ดี เผลอแพล็บเดียวมันไปเลย”
“นี่ทำไมไม่ไปอภิปรายทางโทรทัศน์หรือทางวิทยุพรรณนาธรรมชาติของอำนาจ หรือของผู้มีอำนาจหรืออะไรบ้าง แจ๋วฟังคุณเกรินแล้วเลยภาวนาขออย่าให้คุณเกรินเป็นผู้มีอำนาจขึ้นมา”
“ฮึ เราก็มีพอใช้นะ อย่าทำประมาท” ญาติของคุณแจ๋วทำเสียงเหมือนโกรธ แต่นัยน์ตายิ้ม “เออ จะเป็นเรื่องอำนาจหรือเปล่า เดี๋ยวนี้ไม่ได้ยังคับกำลังแล้ว มากลายเป็นครูอาจารย์ และติดต่อฝรั่งมังค่า เกิดอะไรกันจะช่วยใครหรือยกกำลังไปขัดใครก็ไม่ได้ เอ ที่เราถูกย้ายเข้ากรุงเทพฯ นี่ เป็นเพราะอะไรก็ชักไม่แน่ยิ่งขึ้นไปอีกเสียแล้ว”
“เป็นอันว่าดีก็แล้วกัน แจ๋วจะได้พบหน้าบ้าง” คุณแจ๋วตัดสิน “เออ แล้วเรื่องที่มาเล่านั้นละ ไปได้แค่ไหน”
เกรินกำลังยกถ้วยกาแฟซึ่งเจ้าของบ้านชงให้ระหว่างที่คุยกันไปมาขึ้นดื่ม พอได้ยินคำถามนี้ เขาวางถ้วยลงเหมือนกับว่าไปกระทบประสาท เขานิ่งไปหลายอึดใจ แล้วจึงตอบ
“นี่คุณแจ๋ว คนเรานี่มันแปลกนา ฉันมาหาคุณแจ๋วคืนนี้ ก็บอกว่าอยากมาเล่าเรื่องท่านผู้หญิง แต่แท้ที่จริงคงอยากเล่าเรื่องที่คุณแจ๋วถามนี่ ซึ่งฉันพยายามบังคับตัวให้เก็บไว้เป็นความลับเฉพาะคนเดียว แต่ภายในลึกลงไปก็อยากเล่าให้ใครฟังสักคน และคนที่ฉันจะพอไว้ใจได้ก็เห็นจะมีคุณแจ๋วคนเดียว แต่ฉันก็ไม่แน่ใจ คุณแจ๋วไม่รู้อะไรเห็นจะดีกว่ารู้นา”
“ลงถ้าได้ปล่อยออกมาถึงแค่นี้แล้ว จะมาหาข้อแก้ตัวให้ตัวเองอย่างโน้นอย่างนี้น่ะไม่มีประโยชน์หรอก คุณเกริน” คุณแจ๋วพูด น้ำเสียงเรียบจนเกรินแปลกใจ “คุณเกรินอยากเล่า แต่อยากให้เป็นว่าแจ๋วขอให้เล่าใช่ไหม เอาล่ะ แจ๋วขอให้เล่า เล่าไป”
/*276“อย่างนี้แหละต้องอยู่คนเดียวจนตาย ใครเขาจะแต่งงานด้วย รู้เท่าเสียหมด” เกรินพูดความจริงออกมาโดยไม่รู้ตัว แล้วนิ่งไปอีกครู่หนึ่ง แล้วจึงพูด “คุณแจ๋ว ฉันถูกขอร้องให้ยิงวิทูรอีกแล้ว แต่คนละคนกับคนก่อน คราวนี้คนใกล้ๆ ทีแรกฉันนึกว่าพูดเล่น แต่พอถึงครั้งสุดท้ายที่พบกัน แต่ยังทำเป็นพูดเล่น นี่ก็ธรรมเนียมอีก การชวนกันให้ทำงานชนิดนี้ เขาจะต้องและเลียมกันให้ดี”
“คนใกล้นี่ใคร บอกมาเถอะ คุณเกริน แจ๋วเก็บความลับได้ ถ้าจะขอพิสูจน์ก็ได้ แจ๋วมีความลับของคนอยู่เป็นเวลายี่สิบกว่าปี จนบัดนี้ก็ยังไม่ได้ให้ใครรู้”
“อือ แปลว่าจะแลกความลับกันหรือ ก็ไม่เป็นความลับน่ะซี” เกรินว่า
“ก็แล้วแต่คุณเกรินเถอะ ถ้าไว้ใจก็เล่าไป ไม่ต้องห่วงเรื่องภัยอันตรายสำหรับแจ๋ว แจ๋วรักษาตัวได้ ไม่เชื่อก็ต้องคอยดู”
“ก็เห็นจะเชื่อได้ทั้งความสามารถที่จะเก็บความลับ และความสามารถที่จะรักษาตัว” เกรินพูดเสียงเนิบๆ “ฉันก็อยากเล่า อกมันจะแตก” เขานิ่งไปอีก ญาติของเขาก็นิ่งคอย ไม่รบเร้า จนเกรินตัดสินใจได้แน่แล้ว เขาพูดช้าๆ “คุณแจ๋ว คนที่ชักชวนให้ฉันยิงวิทูรคราวนี้ คือ พี่อ้น”
คุณแจ๋วอ้าปาก นัยน์ตาที่ค่อนข้างโตของคุณแจ๋วดูเหมือนจะโตขึ้นอีก และมีแสงวาวด้วยความตกใจ “คุณเกริน ทำไมคุณเกรินถึงว่ายังงั้น”
“พี่อ้นไปหาถึงบ้านหลายหน พบบ้างไม่พบบ้าง” เกรินเล่า “ทีแรกฉันก็ว่าพี่อ้นคงเหงา อย่างที่คุณแจ๋วเล่าว่าทำอะไรก็ไม่เจริญ ต้องอยู่เฉยๆ แต่สองครั้งหลังทีท่าพี่อ้นไม่ใช่คนอยู่ลอย ๆ ดูเหมือนจะมีพวกพ้องร่วมใจกัน ฉันจะไม่ออกชื่อใครมากไปกว่านี้ เพราะเท่าที่เล่านี่ก็ไม่ปลอดภัยอยู่แล้ว แต่ฉันมีหวังว่าคุณแจ๋วคงจะหาโอกาสเตือนพี่อ้น ฉันก็ยังไม่รู้หนักเบา เพราะไม่กล้าซัก ยังอยากปล่อยให้เรื่องลอยๆ อยู่ก่อน แต่ว่า เพื่อความปลอดภัยของพี่อ้น จะต้องมีคนเตือนให้เลิกเสีย”
“เอ นายวิทูรนี่มีคนปองร้ายแกหลายพวกหรือพวกเดียวกัน” คุณแจ๋ว/*277ตั้งคำถาม
“ฉันว่าพวกเดียวกันกับพวกก่อน แต่จะไม่เล่ารายละเอียดละ” เกรินตอบ “แต่ที่อยากให้พี่อ้นเลิกน่ะ เพราะรู้สึกว่าพี่อ้นจะไม่ใช่ชนิดเดียวกับที่ฉันได้ยินมา พี่อ้นออกจะมีความคิดเป็นอุดมคติ ว่าอยากปราบคนที่ทรยศต่อชาติ คนที่ทำให้มีคอรัปชั่น กดขี่คนจนซึ่งไอ้คนที่มันมาชวนฉันคนก่อนๆ มันเป็นพวกเกลียดนายวิทูรแท้ๆ คนสองชนิดนี่จะทำงานร่วมกันไม่ได้ ไอ้คนมีอุดมคติจะต้องตายก่อน และก็จะตายคนเดียว บางทีคนอื่นเขายังไม่ถูกจับ ตัวถูกจับไปคนเดียว คนที่มีอุดมคติ ควรทำตามอุดมคติจริงๆ คือเมื่อมีศีลธรรม ก็ต้องรักษาทั้งศีลทั้งธรรมเอาไว้ การที่จะไปเที่ยวฆ่าแกงใคร เพราะเห็นแก่ความรักชาติ มันเป็นความวิกลจริต เรารักชาติ เราจะฆ่าคนนี่ไม่ได้”
“ก็เราเห็นว่ามันขายชาติ เราก็กำจัดมัน เราเสียสละชีวิตเราให้ชาติไง คุณเกริน อย่างนี้ไม่ได้เหลอ”
“คือถ้าเราเป็นคนจิตใจค่อนไปข้างบ้าอะไรอย่างนั้นก็คงได้ แต่มันไม่ขบปัญหาของชาติหรอก คุณแจ๋ว เพราะว่าคนที่มีอำนาจ เขาต้องมีพวก เขามีพวกสนับสนุนให้เขาเป็นอย่างนี้ เขาถึงเป็นอยู่ได้ เราจะไปฆ่าคนคนเดียว มันก็จะเกิดคนใหม่ขึ้นมา ถ้าเรามีอำนาจ ฆ่าคนอื่นเสียแย่งอำนาจกัน แล้วเราก็ปกครองบ้านเมืองโดยใช้อำนาจที่เรามี แต่เราใช้อย่างดี อย่างนี้อาจพอไปได้ อย่างที่ในประวัติศาสตร์ก็มีตัวอย่างมากมาย แต่อยู่ๆ เราตัวคนเดียว เป็นสุภาพบุรุษอนธกาล มองเห็นความไม่ดีต่างๆ ของบ้านเมือง เราก็เจาะจงไปว่าไม่ดีเพราะเจ้าคนนี้คนเดียว มันไม่ใช่ยังงั้น คนมันเลวไปคนเดียวไม่ได้ ดีไปคนเดียวก็ไม่ได้ เราเป็นคนมีศีลธรรม แล้วเราจะไปใช้วิธีการของฆาตกร มันไปกันไม่ได้ คุณแจ๋วเข้าใจไหม”
คุณแจ๋วถอนใจยาว “น่าสงสารพี่อ้น เอ ไปได้ใครเป็นลูกยุนะ คุณเกรินว่าถ้าแจ๋วห้าม พี่อ้นจะเชื่อเหลอ”
“ก็ต้องมีใครห้ามสักคน เมื่อไม่เชื่อ ก็เป็นเวรเป็นกรรมของใครต่อใครเองก็ไม่รู้” เกรินพูดเสียงค่อนไปข้างจะรำพัน “เราอยู่หัวเมือง เราเห็นว่า/*278มันมีคนเลวทำอะไรให้บ้านเมืองเสียกันอยู่มาก ครั้นมาเข้ากรุงฟังๆ ดู ออกจะเป็นว่า ศูนย์กลางของความเลวร้ายอยู่ที่เพื่อนเรา เราจะเชื่อทันทีก็เชื่อไม่ได้ ทำไมคนถึงไม่อยากฆ่าท่านคนใหญ่กันบ้าง หรือเขาก็คิดกัน แต่เราไม่รู้ หรือเขามาสอบดูเราจะเป็นพวกใคร ในขณะนี้เรายังไม่แน่ใจทั้งนั้น มีแน่ใจก็อย่างที่ว่าคือ พี่อ้นไม่ควรจะไปยุ่งกับเขา เป็นคนละชนิดกัน”
“คงไอ้ความกลุ้มใจที่ทำอะไรไม่สำเร็จ แล้วก็เหงา เมียก็อย่างที่รู้กันมานานแล้ว พี่น้องก็ไม่เอาธุระ เอ แจ๋วเห็นจะต้องให้เวลาแก่พี่อ้นบ้าง เราก็มัวแต่ทำมาหากิน” แจ๋วปรารภดังๆ บ้าง “มีเท่านั้นเรอะ ควรจะเล่าอะไรไห้ฟังอีกไหม”
เกรินนิ่งตรองไปอีกประเดี๋ยวหนึ่ง “คุณแจ๋วจะพูดกับพี่อ้นละก็ อย่าไปห้ามให้เด็ดขาดนะ พูดปรามๆ ว่า อย่าไปเสียรู้ใคร อย่าให้ใครเขารู้ว่าเราเป็นพวกใคร คือ ฉันอยากให้พี่อ้นไปหาฉันอีก พี่อ้นพูดอะไรอึกๆ อักๆ ที่ฉันอยากเข้าใจ แล้วฉันก็ได้เตือนไปบ้างแล้วเหมือนกันว่าอย่าไปหลงว่าใครเขาเป็นสุภาพบุรุษอังกฤษศตวรรษที่สิบเก้าเหมือนพี่อ้น ควรจะระลึกว่ามันจวนจะกึ่งพระศาสนาใกล้กลียุคมากกว่า” เขาหยุดไปอีกแล้วพูดขึ้นใหม่ว่า “ตายนี่ดึกแค่ไหนแล้วไม่รู้ เห็นจะต้องลาละ แล้วจะมาส่งข่าวอีก ที่จริงคราวนี้อยากฟังข่าวพี่น้อง เลยไม่มีเวลาถามถึงใคร”
“อย่าหายไปนานนักนะ คุณเกริน” ญาติหญิงกำชับ “มีเรื่องจะเล่า เรื่องพี่จำลองก็ยังไม่ได้เล่า มีการให้ภรรยาเข้าหาท่านผู้หญิง จะให้ช่วยเรื่องจะซื้อที่คืนแน่ะ”
เกรินลุกขึ้นจากเก้าอี้ เดินไปถึงประตู จับลูกบิดจะเปิดออกอยู่แล้ว เขาหยุดครู่หนึ่งและว่า
“เรื่องที่ ถ้าอยากช่วยพี่จำลอง พูดกับตาเฌอดีกว่า อย่าไปกวนท่านผู้หญิงเลย ฉันมีความรู้สึกว่าท่านผู้หญิงเป็นคนที่เราจะต้องช่วยเหลือมากกว่าเขาจะช่วยเหลือเรา คุณแจ๋วไปหาเขาเร็วๆ นะ เดี๋ยวเขาจะน้อยใจว่าฉันไม่ได้บอก”
บทที่ ๒๑
/*279ในคืนเดียวกันกับที่เกรินมาหาญาติหญิง คู่หมั้นในอดีต ท่านผู้หญิงฉอ้อน ผู้ได้ต้อนรับเขาฐานมิตรเก่า ตื่นขึ้นในเวลาดึก ความคิดแล่นกลับไปยังการต้อนรับแขกเมื่อตอนหัวค่ำ คิดถึงลูกชายลูกหญิง คิดถึงตากลองด้วย ความรู้สึกอยากให้กลับมาอยู่ใกล้ ตาฤทธิ์ไม่แสดงว่ายินดีที่ได้พบคุณลุงเกรินกี่มากน้อย แต่ก็ยังอุตส่าห์สุภาพพอที่จะทำกิริยารับแขกตามใจแม่ ส่วนฉอเลาะนั้นดีใจจริง ๆ และมีอาการกิริยาสนิทสนมเช่นเมื่อยังเด็กๆ แต่ตัวคุณเกรินเล่า เขาพูดคุยอย่างไม่เก้อเขิน แต่เขาเปลี่ยนคำพูด เขาใช้คำว่า ผม และ ท่าน กับหล่อนจนฉอ้อนทนไม่ได้ รอหาโอกาสอยู่กันสองต่อสองได้ระยะหนึ่ง ก่อนที่จะเข้าไปรับประทานข้าว ต้องกระซิบตัดพ้อกันอย่างจริงจัง “ถ้าคุณเกรินพูดกับฉอ้อนอย่างนี้ ฉอ้อนจะไม่ถือว่าคุณเกรินเป็นคุณเกรินคนเก่า จะถือว่าเป็นเหมือนคนอื่นที่ไม่ใช่มิตรจริง เป็นแต่หลอกกัน” คุณเกรินหัวเราะหึๆ มองดูหล่อนด้วยสายตาที่ยากจะพรรณนา เป็นสายตาแสดงความขบขันและเอ็นดู และมีแววเศร้าฯ ปนอยู่เหมือนเมื่อครั้งหนึ่งนานมาแล้วที่หล่อนเคยสังเกต ต่อจากนั้นเขาก็เปลี่ยนไม่ใช้คำ ท่าน แต่ยังใช้คำ ผม ในเมื่อจำเป็นต้องพูดถึงตนเอง /*280แต่เขาคุยเล่าเรื่องอะไรต่ออะไรอย่างสนุก โดยเฉพาะทุกครั้งที่พูดถึงภรรยา เขาจะต้องเล่าอย่างขบขัน ถึงความไม่เข้าใจว่าพิธีรีตองของสังคมเป็นอย่างไร และไม่เกรงกลัวใครในอันที่จะขัดขืนกฎเกณฑ์ซึ่งสังคมกำหนดขึ้นมา เมื่อคิดรวมๆ กันก็เรียกว่าเขายังเป็นเพื่อนสนิทพอใช้ ถึงหากว่าจะไม่เหมือนแต่เก่าก่อนทีเดียว แต่ก็ทำให้หล่อนอุ่นใจ ว่าเห็นจะมีเพื่อนแท้คนหนึ่ง ที่หล่อนจะไม่ต้องพะวงสงสัยว่าจะเปลี่ยนแปลงไป หากสามีจะหมดบุญวาสนา หรือหากว่าจะเกิดความวิบัติอย่างใดอย่างหนึ่ง ยิ่งเมื่อเหลืออยู่ด้วยกันสามคน ฉอ้อน เฌอ และคุณเกริน การสนทนาเกือบเหมือนกับเมื่อครั้งเขายังเป็นนายร้อย หล่อนยังเป็น “นางฉอ้อน” ในกองพันทหารที่เพชรบุรี และเฌอยังเป็นพ่อเฌอ
ฉอ้อนคิดถึงอดีตต่อไปอีกเล็กน้อย คิดถึงสามีเมื่อเขาเริ่มมีอำนาจ เมื่อใครๆ เริ่มจะเกรงกลัวเขาอย่างออกหน้า อย่างถือว่าเป็นมรรยาทอันควรทำ และใครๆ เริ่มทำเกรงกลัวยกย่องหล่อนในฐานะที่เป็นภรรยาของเขา ฉอ้อนพยายามคิดทบทวนดูว่า เขาเคยแสดงความพอใจหรือไม่อย่างไร ดูเหมือนเขาจะรับเอาอย่างดี ท่าทางภาคภูมิใจของเขา รูปสมบัติอันเข้ากันดีกับท่าทางดังกล่าวทำให้เขาน่าเกรงขาม แทนที่จะดูน่าเกลียด เพื่อนๆ ของเขาที่เคยมียศเท่าๆ กัน เคยเกรงเขาและกลัวเขามานานแล้ว พอเขาอยู่ในฐานะผู้บังคับบัญชา เพื่อนๆ เหล่านั้นก็ไม่ต้องแอบซ่อนความรู้สึก กลัวได้อย่างเปิดเผย และทั้งสามีหล่อนและเพื่อนๆ ของเขา มีความสบายใจยิ่งกว่าเดิมเสียอีก ในการที่เขาได้ตำแหน่งที่เพื่อนๆ จะต้องเกรงกลัว พลโท ธรา ผู้ซึ่งได้ติดตามเป็นผู้ช่วยหรือเป็นนายทหารรองจากเขา นับดั้งแต่กรณีพิพาทอินโดจีนจนกระทั่งได้ทำรัฐประหารร่วมกัน เคยพูดแก่ฉอ้อนว่า “ท่าน เป็นคนมีอำนาจโดยธรรมชาติ เป็น ผู้นำ โดยที่ไม่ต้องพยายาม คนเรียกร้องให้เป็นกันไปเอง ยิ่งอยู่ในที่สูง ยิ่งทำให้คนอุ่นใจ” สามีของหล่อนไว้วางใจพลโท ธรา เกือบจะเท่าที่เขาไว้ใจตัวของเขาเองก็ว่าได้ เคยกล่าวแก่หล่อนในโอกาสหนึ่งว่า “ธรา เป็นคนฉลาดอย่างที่จะหาอีกเกือบไม่ได้ ดูคนไม่ค่อยจะผิด และรู้ดีว่า ใครควรเป็นคนนำใครควรเป็นคนตาม” โอกาสที่ฉอ้อนชวนเกรินมากินข้าวที่บ้านวันนี้ หล่อน/*281อยากจะเห็นว่า เพื่อนเก่าสองคนคือสามีของหล่อนและคุณเกรินมิตรรัก จะแสดงต่อกันอย่างไร แต่ไม่เป็นไปตามหวัง พอเวลาประมาณสัก ๑๗ นาฬิกา สามีก็โทรศัพท์มาบอก “น้อง” ถ้าเวลาเขาจะเอาใจหล่อนเขามักเรียกเช่นนี้ แต่หล่อนได้เลิกเรียกเขา พี่ มาหลายปี “น้อง ขอให้ยกโทษให้พี่ด้วยเถอะนะ กลับบ้านไม่ได้จริงๆ มีงานสำคัญต้องไปนอกกรุงเทพฯ สักหน่อย บอกเกรินว่าเสียใจ คิดถึงเขาเหมือนกัน” พูดจบเขาก็วางโทรศัพท์ทันที เขาทำอย่างนี้ทุกครั้งที่เขาบอกว่าจะไม่กลับบ้าน เป็นการไม่ให้โอกาสที่จะซักถามอะไรต่อไป ฉอ้อนเข้าใจความประสงค์ของเขา จึงไม่ถามจุกจิกดังที่ฉอเลาะสังเกตและออกปากชมแม่เมื่อวันก่อน
ตั้งแต่เขา “มีบุญ” ขึ้นมา การไม่กลับมาบ้านตามเวลาที่เคยกลับ เป็นเรื่องธรรมดา หล่อนไม่เคยแสดงความไม่ไว้วางใจ นานก่อนที่เขาจะ “มีบุญ” ฉอ้อนได้เคยได้ยินได้ฟังเรื่องที่ชายในตำแหน่งสูงนอกใจภรรยา ท่านเหล่านั้นพิสูจน์แก่ตนเองว่าเป็นผู้มีความสำเร็จในชีวิตด้วยการมีภรรยาน้อย เข้าทำนองขุนนางผู้ใหญ่ในสมัยก่อน แต่เปลี่ยนวิธีการบางอย่าง เช่นไม่นำมาไว้ในบ้านเดียวกับภรรยาหลวง ฉอ้อนเคยเห็นและรู้ว่า ความหึงของภรรยาไม่ได้ทำให้เกิดประโยชน์อะไรต่อผู้ใด ตัวอย่างที่เห็นชัดๆ อยู่ทุกวันก็คือ คุณหญิงสุรพล เมื่อเพื่อนๆ ของสามีพูดถึงสตรีผู้อับโชคผู้นี้ ก็พูดถึงด้วยความขบขันและมีความเวทนาระคนปนกันไป และทุกครั้งที่เพื่อนๆ ผู้ชายของ “ท่านวิทูร” คุยกัน หรือภรรยาผู้ร่วมงานของ “ท่านวิทูร” ร่วมวงสนทนากัน มักมีคนกล่าวถึงคุณหญิงสุรพล และในขณะเดียวกันก็จะมีคนชายตามาทางฉอ้อนเพื่อจะดูปฏิกิริยา ฉอ้อนระมัดระวังอย่างยิ่งไม่ให้ผู้ใดจับความรู้สึกของหล่อนได้ และตัวหล่อนเองไม่เพียงแต่ปิดตาปิดใจในเรื่องว่าสามีจะนอกใจหรือไม่ หล่อนปิดในเรื่องอื่นๆ ด้วย เช่นเวลาที่สามีนำเครื่องเพชรมีค่ามาให้ชิ้นหนึ่งๆ หล่อนไม่ถามว่าเขาไปทำเงินมาแต่ไหน บางทีเขาก็บอกเองว่า ดอกเบี้ยค้างแรมปีมาจากนายโก หรือนายอื่นๆ ซึ่งเขาบอกว่าเขาได้รวบรวมเอาเงินไปฝากให้ช่วยลงทุนหากำไร บางครั้งเขาก็มีเงินมาจำนวนหนึ่ง และบอกให้หล่อนไปส่งให้พ่อค้าคนใดคนหนึ่ง/*282เป็นการลงทุน ซึ่งฉอ้อนก็ทำตาม และยังมีธนาคารบางแห่งแจ้งมาให้หล่อนทราบว่า “ท่านรอง” ได้ซื้อหุ้นบริษัทนั้นนี้ไว้ในนามของหล่อน และได้สั่งให้ส่งเงินที่เป็นกำไรหรือเงินปันผลมายังหล่อน ฉอ้อนไม่ซักไซ้เลย เพราะรู้ว่าเป็นการเปล่าประโยชน์ ในตอนแรกๆ ของชีวิตสมรส ก่อนที่เขาจะมีอำนาจวาสนาแค่นี้ หล่อนถามถึงเรื่องเช่นนี้ เขาก็ปรามหล่อนด้วยคำพูดว่า “อย่าซักให้มันยุ่งเปล่าๆ” หรือ “ที่ถามนี่หมายความว่าไม่อยากได้รึ” น้ำเสียงและสายตาของเขาทำให้ฉอ้อนขยาดไม่กล้าจะถาม “จุกจิก” ต่อไป
การที่เขาปรามหล่อนเช่นนี้ ฉอ้อนมารู้สึกแจ่มแจ้งในคืนนี้ ว่าเป็นความปรารถนาดีของเขาที่จะแยกชีวิตของเขาให้ห่างไปจากจิตใจของหล่อน ความห่างเหินทางใจที่เขาปรารถนานี้ ค่อยซึมเข้าไปในจิตใจของฉอ้อน จนสายตาของเพื่อนภรรยานายทหาร หรือภรรยาผู้มีตำแหน่งสูงในราชการที่ฉอ้อนสมาคมอยู่ด้วย หรือคำถามที่หลุดปากคนบางคน ในเรื่องที่เกี่ยวกับชีวิตสมรสของหล่อนไม่ทำให้หล่อนสั่นสะเทือนมากนักเหมือนเจ้าไข้ที่พยาบาลคนไข้ผู้เป็นที่รักมานาน และค่อยๆ รับรู้ว่าคนไข้นั้นจะตายไม่มีทางเยียวยา ความรู้สึกไม่เป็นความรู้สึกเจ็บปวดเป็นแต่ปราศจากเสียซึ่งความชื่นฉ่ำ ดื่มด่ำ อย่างที่เคยมีเมื่อแรกสมรส เมื่อครั้งเป็นภรรยาสาวน่ารักของนายร้อยโทวิทูร มีคุณเกรินเป็นเพื่อนสนิท มี “ท่าน” เป็นที่พึ่ง
ฟังคุณเกรินพูดถึงภรรยาของเขา เหมือนเขาพูดถึงเด็กที่ไร้เดียงสา มีความเมตตากรุณา แต่ก็ไม่มีความนับถือ ผู้ชายเขาชอบมีเมียชนิดนี้กันอย่างนั้นหรือ เขาชอบไม่ให้ภรรยาโต้เถียงในข้อใด เช่นเดียวกับที่เขาไม่ชอบให้ผู้อยู่ในบังคับบัญชาโต้เถียง นอกจากผู้ที่เขารับว่ามีปัญญาจริงๆ หล่อนเคยได้ยินพลโท ธรา โต้เถียงกับสามีหล่อนบ่อยๆ แต่จบลงด้วยสามีหล่อนเป็นผู้มีเหตุผลดีกว่าทุกคราวไป ผู้ชายเขาเบื่อที่จะโต้เถียงกับภรรยาเพราะเขาย่อมชนะทุกที จึงเป็นการทำให้เขาเสียเวลาเปล่าที่เป็นเช่นนี้ เป็นเฉพาะคนที่มีภรรยาอย่างฉอ้อน และอย่าง “แม่อุไร” ของคุณเกริน หรือว่าเป็นทั่วไป คุณเกรินไม่แต่งงานกับคุณแจ๋ว เพราะเขาจะทำกับคุณแจ๋วไม่ได้อย่างที่เขาทำกับภรรยาของเขา /*283เขาจะไม่มีโอกาสสงสารคุณแจ๋ว คุณแจ๋วเคยแลบลิ้นหลอกเขา ฉอ้อนเคยเห็นแก่ตา ทำไมหนอ ฉอ้อนจึงห่างจากคุณแจ๋วไปนานปีเช่นนี้ หล่อนมัวทำอะไร คุณแจ๋วไปมัวทำอะไร ทำไมหล่อนไม่ได้ถามเฌอ หล่อนไม่มีเวลา หล่อนเอาเวลาไปทำอะไร
คำพูดของตาฤทธิ์เมื่อสองสามวันมานี้เป็นคำตอบ หล่อนต้องสระผม เป่าผม เซ็ทผม และหล่อนก็ระลึกถึงเวลาที่ต้องเลือกแบบเสื้อ วัดตัว ลองเสื้อ รับรองอาคันตุกะต่างประเทศ ไปงานสถานทูตนั้น สถานทูตนี้ ไปเปิดตึก ไปประชุมกรรมการ ไปแจกประกาศนียบัตร ฯลฯ ทุกครั้งก็มีการ สระผม เป่าผม เซ็ทผม เลือกแบบ ลองเสื้อ กิจการเหล่านี้กินเวลาในชีวิตของฉอ้อนไปถึงเพียงนี้เชียวหรือ จนกระทั่งไม่มีเวลาสืบหาคุณแจ๋ว ทั้งที่ระลึกถึงเกือบทุกวัน คุณเกรินกับเฌอคุยกันถึงคุณแจ๋วนิดหน่อย เขาพูดกันถึงคุณแจ๋วว่าไปมีชีวติอยู่ต่างจังหวัดหลายจังหวัดแล้วเข้ามาอยู่ในกรุงเทพฯ ปีกว่าแล้ว มาพยาบาลคุณพ่อจนท่านสิ้นชีวิต แล้วก็เปิดร้านขายอาหาร ทำไมช่างไม่มีใครบอกฉอ้อน เฌอมัวทำอะไรเสียเล่า
เมื่อนึกถามแล้ว ก็ได้คำตอบอีก ในระหว่างสองสามปีที่แล้วมานี้ เฌอเปิดร้านใหม่ เขาไม่อยากพึ่งพี่สาว พี่เขย เขาไปกู้เงินเพื่อนมาเสียค่า “เซ้ง” ห้อง ต้องกังวลเรื่องดอกเบี้ย เรื่องรักษาคนไข้ให้คุ้มกับทุนที่ลงไป เพราะเขาไม่ยอมร่วมมือกับพี่เขย ยังดีที่เขาไม่แยกตัวไปเลย ฝ่ายฉอ้อนต้องมีภาระหลายอย่างโดยไม่รู้ตัว หล่อนต้องระวังไม่ทำให้สามีขุนใจในเรื่องนั้นๆ เพราะกลัวว่าเขาจะเกิดความเกลียดชังน้องๆ ในเรื่องโน้นๆ หล่อนต้องระวังหนูเป๊าะในเรื่องนี้ และต้องระวังไม่ให้เฌอต้องกระทบกระเทือนใจในเรื่องนั้นๆ ต่อไปอีก หล่อนต้องระวังไม่ให้คนเกลียดชังหล่อน เพราะต้องการให้เขารักสามี หล่อนต้องเอาใจคนที่อยู่เหนือสามี เพื่อจะรักษาสันติในบ้านเมือง หล่อนรู้ว่าสามีหล่อนจะไม่ยอมให้ใครใช้ โดยผู้นั้นไม่คอยทำให้เขาเห็นว่าเขามีความสำคัญอย่างยิ่ง
กลับคิดถึงคุณเกริน ดูเขามีสง่าราศีกว่าเมื่อหนุ่มๆ เมื่อหนุ่มนั้นเขามีหน้าตาท่าทางไม่สะดุดตาสะดุดใจ เอ๊ ก็ไกรเพื่อนฉอเลาะนั่นเอง เขาเหมือน/*284พ่อแต่ไม่มีอะไรที่น่าสนใจกว่าพ่อเมื่อหนุ่มๆ หรือจะเป็นเพราะฉล้อนคอยที่จะดูให้เป็นเช่นนั้น ฉอเลาะชอบไกรหรือ ชอบมากกว่านนทีหนุ่มรูปทองของเจ้าคุณวิชยนาวิน เป็นไปได้หรือ คุณเกรินนี่จนมากเชียวรึ ฉอเลาะมาตั้งอกตั้งใจถามในวันก่อนว่า ถ้าจะแต่งงานกับคน “จ๊นจน” คุณพ่อจะว่าอย่างไร แล้วคุณเกรินเล่า เขาจะว่าอย่างไร เขาจะดีใจเพราะลูกชายเขาจะได้ลูกสาวท่านรองวิทูร หรือเพราะจะได้ลูกสาวฉอ้อนและวิทูรเพื่อนเก่า และไกรเขารักฉอเลาะแล้วรึยัง ได้รู้จักกันไม่กี่วันก็จากกันไป และ อ้อ และทำไมคุณเกรินเขาถึงไม่อยู่คุยนานกว่าที่เขาอยู่ เวลาประมาณ ๒๑ นาฬิกา เขาก็บอกว่าดึกแล้วและลาไป ส่วนฉอ้อนก็ให้รู้สึกง่วงกว่าทุกๆ วัน เหมือนกับว่าความยินดีที่ได้พบคุณเกรินทำให้เหน็ดเหนื่อย หรือว่าเหนื่อยมาก่อนแล้วจากงานสโมสรที่ฉอ้อนไม่รู้สึกสนุกในวันก่อนๆ
แล้วนี่ทำไมจึงเกิดตาสว่าง และใคร่จะอยากลุกจากที่นอน อ้อ พระจันทร์ส่องเข้ามาทางหน้าต่าง เรายังไม่มีบุญจริง ถ้ามีบุญจริงควรจะมีปุ่มสวิทช์อะไรอยู่ใกล้มือ พอกดปุ่มม่านหน้าต่างก็รูดปิด บังแสงจันทร์ในเวลาดึกเสียได้ แต่นี่จะต้องลุกไปจากเตียง ถ้าไม่ลุกก็คงนอนไม่หลับ และก็อยากลุกเพราะดูท้องฟ้าน่าชมเสียด้วย
ฉอ้อนลุกจากเตียงไปที่หน้าต่าง ชะโงกหน้าออกข้างนอก เห็นแสงจันทร์ของวันแรมฉายไปทั่วบริเวณสวน ฉายไปยังสนามที่เพื่อนๆ ของฉอเลาะมาสนุกด้วยกันเมื่อสองสามสัปดาห์ก่อน หล่อนรู้สึกอยากดูสวนใต้แสงจันทร์ให้เต็มตา จึงเดินออกไปที่ห้องกลาง คือห้องที่อยู่หน้าบันไดมีระเบียงเล็กๆ ยื่นออกไปด้านสวน ประตูกระจกปิดสนิทลงกลอน ฉอ้อนไปชักกลอนออกก้าวเท้าออกไปที่ระเบียงแลเห็นท้องฟ้าน่าชมจนใจหาย เมฆขาวและน้ำเงินเป็นก้อนๆ ปุยๆ ลอยตามกันอยู่กลางลม ประเดี๋ยวก็บังแสงจันทร์เสียสิ้น ประเดี๋ยวก็ผ่านดวงจันทร์ไป ทำให้แสงนวลสาดไปทั่วบริเวณสวน แลเห็นน้ำพุที่คนใช้ลืมปิดสวิทช์พ่นฝอยฟุ้งขึ้นไปกลางอากาศอันโปร่ง และลมอ่อนพัดพากลิ่นดอกไม้หอมรวยๆ ฉอ้อนคิดทบทวนแล้วจำไม่ได้ว่าวันนี้แรมค่ำเท่าใด จึงคะเนไม่ได้ว่า/*285เป็นเวลากี่ทุ่ม หล่อนเปลี่ยนแปลงไปมากจากที่เคยเป็น เมื่อครั้งอยู่กับแม่ที่เพชรบุรี มีรึที่จะไม่รู้ว่าขึ้นแรมกี่ค่ำในวันหนึ่งวันใด
งามจริงหนอสิ่งที่ฉอ้อนได้เคยเห็นมาในชีวิต ดูพระจันทร์กับฟ้ากับน้ำพุและสุมทุมพุ่มไม้ที่ตกแต่งไว้ดี แต่ก็ยังสู้แอ่งน้ำใต้ต้นจิกไม่ได้ ยิ่งวันที่นายร้อยตรีวิทูรและนายร้อยโทเกรินไปที่บ้าน วันนั้นเป็นวันที่เข้ามาในความจำของฉอ้อนไม่ค่อยจะจางรางเลือนไปเลย แต่ว่า ในยามที่ได้ชมสิ่งที่งดงาม ใครเล่าจะอยากชมคนเดียว สามีของหล่อนเขาไม่ค่อยมีเวลามาชมอะไรสวยๆ งามๆ ด้วยกันมานานหนักหนา และคืนนี้เขาก็ไม่มีเวลาอย่างที่เป็นมาจนฉอ้อนเคยชิน
นั่นเสียงรถยนต์หรืออะไร แล่นเข้ามาในบ้าน เป็นไปได้เชียวรึ จากระเบียงที่หล่อนยืนอยู่ไม่สามารถเห็นแสงไฟของรถหรือตัวรถ แต่มีเสียงเปิดประตูข้างล่าง อ้อ เขากลับมา เขากลับมาในขณะที่ฉอ้อนนึกถึงเขา อยากให้เขามายืนเอาแขนโอบรอบตัวหล่อนและชมจันทร์ยามดึก มีแต่เขากับหล่อน ไม่มีอำนาจวาสนา ไม่มีราชการด่วน ไม่มีการประชุม เขากลับมาพอดีที่หล่อนจะเรียกร้องให้เขาได้ร่วมสุขกับหล่อนได้จังหวะพอดีทีเดียวรึ
มีเสียงเปิดประตูห้องรับแขกใต้ระเบียงที่หล่อนยืน ต้องเป็นเขาคนเดียวที่มาในเวลาวิกาลเช่นนี้ โดยไม่มีเสียงยามประตูซักถาม และยามจะอนุญาตให้ใครเข้ามานอกจากเขา แต่เขาเปิดประตูทางที่จะลงไปในสวนทำไม เขาจะออกไปชมจันทร์บ้างกระมัง ฉอ้อนเริ่มตื่นเต้น ชะโงกหน้าจะเรียกเขาให้รู้ว่าหล่อนกำลังรอเขาอยู่ ก็พอดีเห็นเงาของคนสองคน หล่อนเขยิบเข้าไปจนชิดขอบประตูห้อง ใครมากับเขา แล้วทันทีฉอ้อนก็ได้ยินเสียงผู้หญิงหัวเราะเป็นกังวาน เสียงหัวเราะทำให้ฉอ้อนใช้จินตนาการวาดภาพว่าหญิงนั้นต้องมีรูปร่างสูงโปร่งมีฟันงาม มีดวงหน้าที่เต็มไปด้วยความรอบรู้ แล้วหล่อนก็ได้ยินเสียงของสามี
“ว่าไง เห็นแล้วเป็นไงบ้าง” เสียงผู้หญิงพูดเป็นภาษาอังกฤษ แต่สำเนียงเป็นคนทางอาเซียไม่ใช่ฝรั่ง
“งามจริง งามอย่างไม่น่าเชื่อ”
สามีหล่อนพูดภาษาไทยปนคำอังกฤษ “อะไรที่ไม่น่าเชื่อ”
/*286“ไม่นึกว่าจะมีสวนงามๆ เช่นนี้ในบ้านของนายพลผู้มีอำนาจมากที่สุดในกรุงเทพฯ”
“แปลว่านายพลมักมีรสนิยมต่ำๆ” สามีของฉอ้อนพูดเป็นการดักคอ แต่น้ำเสียงของเขาเต็มไปด้วยอารมณ์ชื่นบาน
“อย่าแปลอะไรที่ไม่เป็นประโยชน์” หญิงว่า ยังคงพูดอังกฤษ และมีคำไทยปนๆ อยู่ด้วย
“ก็เชิญให้มาบ้านตั้งหลายหนไม่มา ไม่รู้ว่ากลัวอะไร”
“พุทโธ่ ฉันมาไม่ได้ ฉันมองตาภรรยาคุณไม่ได้ เขาไม่มีความผิดสักนิด”
“จ้าว จ้าวนี้ไม่รู้จักเปลี่ยนหัวเลยนะ เป็นความคิดสมัยเก่า หรือ เอ๊ะ สมัยกลางเก่ากลางใหม่ซินะ เจ้าฟ้าท่านก็มีตั้งกี่คน ไม่เห็นจะต้องให้เจ้านางมีความผิด”
“อย่าไปเปรียบกับใครทั้งนั้น คุณวิทูร” หญิงนั้นว่า เสียงที่พูดนั้นเบามาก แต่ฉอ้อนอยู่ในที่ที่อาจได้ยินทุกคำอย่างชัดเจน ดูเหมือนชายหญิงคู่นั้นจะเป็นคนที่มีน้ำเสียงชนิดที่พูดเบาก็ได้ยินไปไกล หรือเป็นที่สระ พยัญชนะของเขาชัดเจน น้ำเสียงของเขาทั้งคู่เป็นของคนที่มีความมั่นใจในตนอย่างยิ่ง หญิงที่นายพลวิทูรเรียกว่าจ้าวนั้นพูดต่อไป “คุณเป็นคนชอบชัยชนะ คุณถึงสั่งไปถึงบ้านเมืองฉันให้ฉันตามมาหาคุณ ฉันก็ชอบผู้ชายอย่างคุณ ฉันถึงตามลงมา”
ชายและหญิงก้าวเท้าออกไปยังที่มีแสงจันทร์ส่องไปถึง ฉอ้อนไม่กล้าขยับออกไปดูเขาที่ริมระเบียง จึงเห็นร่างของทั้งสองไม่ถนัด แต่ได้ยินหญิงถามว่า “ภรรยาคุณหลับแน่รึ”
“ไม่มีแสงไฟที่ไหนเลย เขาต้องหลับแน่ ก็อย่างจ้าวว่า เขาคนไม่มีความผิด เขานอนหลับด้วยใจคอสบาย”
สองคนเริ่มเดินไปๆ มาๆ อยู่ใกล้ตึก แขนของเขาสอดเข้าไว้ด้วยกัน เห็นพอแล้วหรือยังบ้านของชายที่จ้าวรัก”
/*287“คุณไม่มีบ้าน บ้านนี้เป็นบ้านของภรรยาของคุณ” หญิงว่า
“แล้วกัน จ้าวไม่รู้อะไร ภรรยาผมเขาไม่รู้สึกว่ามันเป็นบ้านของเขาหรอก เขาคอยพูดว่าบ้านหลวง บ้านหลวง แล้วน้องชายของเขาก็ชอบพูด เป็นการเตือนสติเยเนราลวิทูรว่า วันหนึ่งอาจไปตามทางของคนที่เล่นการเมืองทั้งมวล แต่คนอย่างผมไล่ยาก หรือจ้าวว่าไง”
“ฉันรักคุณ ไม่ว่าคุณจะดีเลวอย่างไร” หญิงตอบ “แต่ว่าไปเถอะ ฉันรู้สึกว่าเราเสี่ยงมากไป”
“เสี่ยงอะไร” วิทูรถาม
“เสี่ยงความสุขของภรรยาของคุณ ผู้หญิงไทยสมัยนี้ เขาไปเอาความคิดกลางเก่ากลางใหม่อย่างที่คุณว่ามา เขาเสียใจมากถ้าสามีนอกใจเขา เขาไม่หมือนคนสมัยแม่ฉัน และไม่เหมือนคนอย่างเรา อย่างฉัน ฉันรู้ว่าคุณมีผู้หญิงอีกหลายคน แต่ฉันได้รักคุณแล้ว ฉันพอใจ”
“ทำไมผู้หญิงอย่างคุณถึงไม่เป็นเมียหลวง พวกเราผู้ชายจะสบายใจพิลึก” นายพลวิทูรว่า
หญิงรักของวิทูรดึงตัวเขาเข้ามาภายใต้ระเบียงที่ฉอ้อนยืน ทำให้ไม่เห็นตัวแต่ยังได้ยินเสียงพูดชัดเจน “ถ้าผู้ชายมีเมียหลวงอย่างฉัน ผู้ชายก็ไม่สนุก โดยเฉพาะผู้ชายที่ชอบกลอุบายถ่ายเทแล้วก็มีชัยชนะ อย่างคุณ”
มีเสียงตอบจากวิทูร แต่ฉอ้อนไม่ได้ยิน สามีของหล่อนและหญิงที่รักเขา ไม่ว่าเขาจะดีหรือเลว ได้ลับตาและลับหูของภรรยาของเขาไปแล้ว อีกสักครู่ต่อมา ฉอ้อนก็ได้ยินเสียงรถติดเครื่องยนต์ และเคลื่อนออกจากบ้านไป คราวนี้ดูเหมือนยามจะทำวันทยาวุธ ฉอ้อนไม่แน่ใจ หล่อนยืนขาสั่นระริกอยู่ที่ระเบียงอยู่หลายวินาที ไม่สามารถจะขยับเขยื้อนได้ แต่แล้วก็ค่อยๆ บังคับใจบังคับกาย กลับไปขึ้นเตียงนอน นอนตัวสั่นอยู่อีกหลายนาที สอนตัวเองด้วยธรรมะทุกข้อที่ได้เล่าเรียนมาโดยที่มีคนสอนให้บ้าง โดยที่ได้ยินได้ฟังได้เรียนโดยบังเอิญบ้าง จนใจชื้นเหมือนคนได้พบเห็นอมนุษย์ แล้วปลอบตนได้ว่าอมนุษย์นั้นไม่สามารถทำอันตรายแก่ตน จึงค่อยเคลิ้มหลับไป
/*288มีเสียงเคาะประตูอย่างไม่ค่อยดัง แต่ท่านผู้หญิงฉอ้อนก็ได้ยิน สะดุ้งตื่นด้วยใจเต้นริกๆ เหมือนจะเป็นลม เพราะเพิ่งจะหลับไปไม่นาน หล่อนแข็งใจถามออกไป
“ใคร อะไรกัน”
“ท่านครับ ผมเอง พงศ์พันธุ์” เสียงตอบอย่างเบามาจากภายนอกห้องโดยผู้พูดอยู่ชิดประตู “ผู้บัญชาการธรา ต้องการพบท่าน”
ฉอ้อนลุกลงจากเตียงนอน ไปถอดสลักลูกบิดประตู และเปิดออกไปหานายทหารเวรประจำบ้าน ก็พบ พลโท ธรา ซึ่งเป็น ท่านรอง ต่อจากท่านวิทูรเกือบทุกตำแหน่งทางราชการ ยืนอยู่ไม่ห่างจากประตูห้องนอน
“มีเรื่องอะไรหรือคะ คุณธรา” หล่อนถาม พยายามจะไม่ให้เสียงสั่น แต่รู้สึกหนาวสะท้าน ทั้งที่หล่อนเป็นคนชอบอากาศเย็นมากกว่าคนทั่วๆ ไป
“ผมต้องพบท่านรองทันที ท่านผู้หญิงทราบไหมว่าจะไปตามที่ไหน” นายพล ธรา ถาม
“คุณรู้จักบ้านของผู้หญิงที่เป็นจ้าวไหม ไม่ใช่จ้าวของไทยเรา ไม่ใช่พระราชวงศ์ แต่เป็นจ้าวประเทศอื่น ลาวหรือไทยใหญ่”
ธราเกาศีรษะ มองดูฉอ้อนอย่างแปลกใจ
“ทำไม ผู้ชายไม่รู้กันหรือคะ ของอย่างนี้ ผู้หญิงคนนี้ชอบพูดภาษาอังกฤษ” ฉอ้อนบอก ใช้กำลังบังคับใจจนเสียงเป็นปรกติ แต่ขาทั้งสองสั่นจนกลัวจะยืนไม่อยู่
“แล้วท่านทราบไหมว่าบ้านนี้อยู่ไหน” พลโทธรา ย้อนถาม
“ดิฉันไม่ทราบ ถ้าคุณไม่ทราบ ถามเพื่อนๆ สักสองสามคนของคุณคงมีคนทราบ”
“ไม่มีเวลา ผมจะเดาไป แต่ทำไมท่านรู้ว่าท่านรองอยู่ที่นั่น ถ้าไม่พบที่นั่นจะควรไปตามที่ไหน” ธราถามอีก
“ดิฉันเกือบรับรองได้ว่าคุณวิทูรอยู่ที่นั่นคืนนี้” ฉอ้อนบอกด้วยเสียงมั่นคง “ไปเถอะค่ะ ดิฉันไม่ถามละว่าเกิดอะไร”
/*289“อย่าเพ่อตกใจเลยครับ ถ้าตามพบตัว ทุกอย่างอาจเรียบร้อย” สหายของสามีบอกฉอ้อน แล้วเขาก็กลับหลังลงบันไดไปอย่างไม่รีรอ
ฉอ้อนกลับขึ้นไปนอนบนเตียง นึกถึงลูกๆ จะรู้อะไรหรือเปล่า ตกใจหรือเปล่า เออ ตาฤทธิ์กลับบ้านกี่ทุ่ม เข้านอนไปนานแล้วหรือยัง ฉอ้อนสวดมนตร์ ขอให้คุณพระรัตนตรัย เทพยดาอันศักดิ์สิทธิ์ทั้งหลาย ขอให้คุ้มครองลูกผัวของฉอ้อน “เจ้าประคุณ ตัวเราก็ไม่ได้ทำบาปทำกรรมอะไรนักหนาในชาตินี้ แต่ผัวของเราล่ะ ทำบาปอะไรไว้บ้าง เจ้าประคุณ ขอให้บุญกุศลช่วย หรือบาปชาติก่อนอาจจะตามทัน เอ ทำไมคิดอะไรเลอะเทอะ ยังไม่ทันมีอะไรสักที”
ด้วยเหตุที่พระจันทร์ส่องแสงสว่าง ฉอ้อนไม่อาจคะเนว่าเวลาใกล้รุ่งหรือยังอยู่ในรัตติกาลสักเพียงใด สักประเดี๋ยวหล่อนก็เห็นแสงไฟรถยนต์ซึ่งแล่นมาจากทางด้านสวน ซึ่งเป็นถนนซอยไม่ใช่ถนนใหญ่ รถแล่นตามกันมาสองคัน รถที่แล่นมาถึงบ้านพักของท่านรองวิทูร จะต้องหยุดให้ยามได้ตรวจว่าผู้ใดจะเข้ามาในบ้าน แม้ในเวลากลางวัน ฉอ้อนจึงได้ยินเสียงรถยนต์เบาลง แล้วอีกในวินาทีเดียวกัน ฉอ้อนก็เห็นแสงไฟรถยนต์อีกคันหนึ่งตามมา แล้วในระยะลมหายใจเดียวกันนั้นอีก หล่อนก็ได้ยินเสียงปืนลั่นหลายนัด เป็นเสียงปืนที่ไม่ค่อยดังนัก เมื่อนึกถึงความสงัดของยามวิกาล แต่ฉอ้อนก็ผุดลุกจากเตียงและออกนอกห้อง วิ่งลงบันได พอฉอ้อนลงไปถึงเชิงบันไดก็เห็นทหารยาม ๒ คนปล้ำอยู่กับชายคนหนึ่ง โลหิตไหลนองลานหินอ่อนด้านหน้าของตึก นายร้อยเอกพงศ์พันธุ์ กับใครอีกคนหนึ่ง ช่วยกันยกร่างที่ปราศจากความรู้สึกของชายคนหนึ่งเข้ามาในห้องรับแขก และเอาวางลงบนเก้าอี้ตัวยาว ฉอเลาะลงมายืนอยู่ใกล้ฉอ้อนเมื่อใดหล่อนไม่ทราบ แต่ได้ยินพงศ์พันธุ์บอกแก่ฉอเลาะว่า “ผมว่ายังไม่เป็นไร นายเชียรโทรศัพท์ไปตามหมอแล้ว” ฉอเลาะวิ่งไปที่ร่างนั้น ฉอ้อนจึงรู้ขึ้นมาจะเป็นโดยใครบอกหรือรู้เองก็ไม่แน่ ว่าตาฤทธิ์ถูกยิง และระหว่างชุลมุนนั้นชายที่ทหารยามปล้ำอยู่ก็สลัดหลุด วิ่งเข้ามาที่ร่างของตาฤทธิ์ภายในห้อง เสียงเขาร้องว่า “มันยังไม่ตายรึ ดีแล้วฟังนี่ พ่อมึงเหยียบย่ำพ่อกูมาแล้ว/*290ยังไม่พอ มึงยังจะมาเหยียบจมูกกูอีก ถ้าปล่อยให้มึงอยู่ต่อไป กูก็ไม่ใช่คน” พูดจบก็ล้มคว่ำอยู่กลางพรมที่ปูเกือบเต็มพื้นห้องรับแขก
ฉอ้อนและฉอเลาะวิ่งเข้าไปที่ร่างของชายหนุ่มทั้งสองซึ่งเป็นร่างวิสัญญีพร้อมกัน ฉอเลาะอุทานทันทีที่เห็นชายที่ล้มอยู่
“วรชาติ”
“ใครไปเรียกหมอ” ท่านผู้หญิงครึ่งถามครึ่งสั่งแต่ไม่ทันมีใครตอบ ก็เกิดสติขึ้นมาเอง “นี่ ใครยืนตรงนั้น ขอผ้าขนหนูสะอาดๆ ในตู้ที่กระไดมีแยะเอามาซับเลือดก่อน”
มีใครวิ่งไปเอาสิ่งที่ต้องการมาให้ฉอ้อน หล่อนส่งให้ฉอเลาะ และสองคนแม่ลูกก็รีบซับเลือดที่ไหลออกจากร่างชายทั้งสองคน ฉอ้อนจัดการกับลูกชาย ฉอเลาะจัดการกับวรชาติ ดูเหมือนจะเป็นร้อยเอกพงศ์พันธ์มีสติเพิ่มขึ้น ไปเรียกเอาน้ำแข็งมาอ่างใหญ่ ทุกคนที่พอจะมีสติช่วยในการปฐมพยาบาล ฉอ้อนรู้สึกว่าเวลาผ่านไปสักร้อยปี จึงได้ยินเสียงแตรพิเศษของรถโรงพยาบาลเป็นรถของทหารมารับตาฤทธิ์ไปก่อน ส่วนวรชาติต้องรอรถจากโรงพยาบาลตำรวจ ฉอ้อนมีเวลาได้เห็นหน้าของวรชาติเพียงครึ่งเดียว ไม่รู้ว่ามีลักษณะเป็นอย่างไร และในขณะนั้นไม่มีความรู้สึกอะไรต่อเขา
ฉอเลาะมีความรู้ทางปฐมพยาบาลจากการไปฝึกหัดอาสากาชาด พอเช็ดเลือดให้วรชาติไปได้สักประเดี๋ยวก็หันมาบอกแก่มารดา “ดูเหมือนหมดลมเสียแล้วละจ้ะแม่” ฉอ้อนยืนเหมือนมีอะไรตรึงอยู่กับที่ตรงหน้าเก้าอี้ที่เขาวางตัวตาฤทธิ์ไว้เมื่อกี้ อีกหลายระยะลมหายใจจึงนึกขึ้นได้ว่าควรจะทำอะไรต่อไป จึงบอกแก่บุตรี
“เราไปแต่งตัวตามตาฤทธิ์ไปโรงพยาบาลเถอะลูก”
ฉอเลาะละจากวรชาติมาประคองมารดาขึ้นบันไดไปห้องแต่งตัวซึ่งอยู่ชั้นบน สาวใช้ก็ตามติดขึ้นไป หยิบเสื้อผ้าออกจากตู้ ฉอ้อนไปล้างหน้าและหวีผมอย่างลวกๆ ขณะที่กำลังสวมเสื้อผ้าจวนเสร็จก็ได้ยินเสียงรถยนต์แล่นเข้าบ้าน ฉอ้อนไม่เอาใจใส่ นึกว่าเป็นรถมารับคนบาดเจ็บจากโรงพยาบาล/*291ตำรวจ แต่ภายในวินาทีหนึ่งเห็นจะได้ สามีของหล่อนก็เข้ามาในห้อง เขาตรงไปที่ตู้เซฟในกำแพงที่ซ่อนอยู่ข้างหลังภาพเขียนผู้หญิงงามรูปหนึ่ง เปิดตู้นั้นอย่างรีบร้อน จนไม่เอาใจใส่ว่าภรรยาทำอะไรอยู่บ้าง เมื่อหยิบสิ่งที่ต้องการได้แล้วก็ปิดตู้ และเลื่อนภาพให้เข้าที่เดิม แล้วก็เข้าห้องน้ำ
เสียงกริ่งโทรศัพท์ดังขึ้นที่หัวนอนระหว่างเตียงของท่านผู้หญิงและเตียงของท่านสามี ฉอ้อนสะดุ้ง โทรศัพท์อันนี้เป็นเครื่องพิเศษ มีคนรู้เลขที่จะหมุนไม่กี่คน สาวใช้ออกไปนอกห้องด้วยเหตุใดฉอ้อนไม่ทราบ หล่อนรีบไปปิดประตูลงสลักแล้วก็ฉวยหูขึ้นพูด
“ใครคะ”
“ฉอ้อน นี่เกริน จำเสียงได้ไหม เกริน” เสียงมาจากโทรศัพท์
“จำได้ค่ะ” ฉอ้อนตอบ ใจเริ่มเต้นเหมือนจะไม่มีการเบาลงอีกได้จนกว่ามันจะหยุดไปเลย
“วิทูรอยู่ไหน” เสียงถามมาอีก
“อยู่ในห้องน้ำ” ฉอ้อนตอบ
“บอกวิทูรว่าอย่าคิดสู้ ให้รีบหนีเสียก่อน ได้ยินไหม รีบไปเสียก่อน นายใหญ่เขาขายเราแล้ว” พอจบประโยค สามีฉอ้อนก็ออกมาจากห้องน้ำ เขายังกลัดกระดุมกางเกงไม่เรียบร้อย ฉอ้อนรีบส่งหูโทรศัพท์ให้
“เชื่อๆ” เสียงวิทูรตอบ “แกรู้มาแน่นะ สงสัยอยู่แล้ว เฮ่อ เฮ่อ ถ้างั้นต้องไปเดี๋ยวนี้ ฝากฉอ้อนด้วยนะเกริน” เขาวางหูโทรศัพท์ ผิวหน้าของเขาแดง นัยน์ตาเป็นสีมรกต แต่เขาวางหูโทรศัพท์แล้วหมุนตัวอยู่สักอึดใจหนึ่ง แล้วเขาก็เข้ามากอดหล่อนไว้ “น้อง พี่จะไปก่อน คอยฟังข่าวจากเกรินกับเฌอ” เขาจูบแก้มหล่อนซ้ายขวาแล้วก็ผละออกจากหล่อน เปิดประตูห้องลงบันได สักครู่หนึ่งต่อมา ฉอ้อนก็ได้ยินเสียงพาหนะซึ่งมีเครื่องยนต์ที่มีกำลังมหาศาลแล่นออกจากบ้านไป
หล่อนไม่เข้าใจอะไรเกี่ยวกับสามียิ่งกว่าไปอำนาจที่เขามีในประเทศกำลังจะสิ้นไปแล้ว เขาอาจได้คืนมา แต่จะได้มาด้วยวิธีใดหล่อนไม่ทราบและ/*292หล่อนก็ไม่มีเวลาที่จะคิดถึงเขาต่อไปในขณะนั้น หล่อนออกจากห้อง เรียกหาฉอเลาะ เมื่อเห็นลูกสาวรออยู่ที่เชิงบันได ก็ตามลงไปถึงชั้นล่าง รถที่แม่ลูกใช้เป็นประจำเข้ามาเทียบหน้าตึก ท่านผู้หญิงฉอ้อนก็ขึ้นรถกับบุตรีไปยังโรงพยาบาลของทหารซึ่งตั้งอยู่ไม่ไกลจากบ้านพัก ฉอ้อนเตรียมใจไปว่าตาฤทธิ์ตายแล้ว แต่เมื่อไปถึงห้องที่ทางโรงพยาบาลจัดให้ตาฤทธิ์ได้ทราบว่ายังไม่สิ้นใจ แต่ไม่รู้สึกตัว ขณะนั้นแพทย์ยังทำการรักษาอยู่ในห้องผ่าตัด ฉอ้อนนั่งลงคอยบนเก้าอี้ตัวหนึ่งในห้องนั้น สมองมึนชา ไม่รู้ว่าโลกหมุนไปทางไหน วิถีชีวิตของใครไปทางใด ไม่มีปฏิกิริยาแม้เมื่อได้ยินฉอเลาะร้องไห้เบาๆ อยู่บนเก้าอี้ตัวหนึ่ง มีกระดาษนุ่มหรือผ้าเช็ดหน้าผืนน้อยปิดหน้าอยู่ครึ่งหนึ่ง
บทที่ ๒๒
/*293เสียงกริ่งดังขึ้นไปที่ใกล้หัวนอนของคุณแจ๋ว คุณแจ๋วตื่นทันทีแต่ยังงัวเงีย ได้ยินเสียงกริ่งดังขึ้นอีก มียาวและสั้นแล้วยาวและสั้น ใครมาให้สัญญาณอะไรทำไม ชะเง้อขึ้นดูว่าญาติผู้น้อยที่นอนอยู่อีกห้องหนึ่งติดกันตื่นขึ้นหรือเปล่า เสียงกริ่งดังขึ้นอีก คุณแจ๋วตาสว่างโพลงกระโดดลงจากเตียง วิ่งลงไปข้างล่าง คุณเกรินเพิ่งกลับไปเมื่อไม่กี่ชั่วโมงมานี้เอง นี่ใครมาแกล้งหลอกเล่นหรืออย่างไร ไม่มีทางจะทำอื่น คุณแจ๋วตรงไปที่ประตูด้านหลังร้าน บิดลูกบิดแต่ไม่ยอมเปิด
ประตูออกกว้าง แต่เสียงที่กระซิบลอดช่องเล็กระหว่างบานและกรอบประตูเป็นเสียงคุณเกรินแน่
“เร็วคุณแจ๋ว ไปหาโทรศัพท์แถวนี้ใกล้ๆ ไอ้ที่เราพูดได้โดยไม่มีใครได้ยิน”
คุณแจ๋วเปิดประตูออก เกรินเข้ามาในร้านอย่างรวดเร็ว เมื่อเข้ามาแล้วเขาพูดซ้ำ “ร้านเจ๊กจีนที่ไหนที่คุณแจ๋วรูจัก ตอนกลางวันวันนั้นเห็นมีร้านขายเครื่องเหล็กไปบอกว่าใครเจ็บไข้ ขอโทรศัพท์ได้ใหม่”
คุณแจ๋วยืนตะลึงอยู่ประเดี๋ยวหนึ่ง แต่มีปฏิภาณสูงทำให้ไม่ชักช้า ไม่/*294โอ้เอ้ไต่ถาม ต้องมีความจำเป็นอย่างยิ่งยวด มิฉะนั้นไหนเลยคุณเกรินจะมาในยามวิกาลเช่นนี้ สังเกตจากท้องฟ้าที่สว่างด้วยแสงจันทร์ไม่ได้ว่าใกล้รุ่งหรือยัง อย่างไรก็ตาม คุณแจ๋วก็ออกจากร้านทางประตูหลัง เดินลัดเลาะบริเวณที่ค่อนข้างสกปรก เต็มไปด้วยถังขยะ กองขยะ และกองไม้ผุ ไปยังร้านขายเครื่องกระป๋องประมาณ ๓ ห้องถัดไป คุณแจ๋วรู้จักกับนายสุนเจ้าของดี ตั้งแต่นายสุนยังเช่าห้องแถวไม้สีไม่เคยทาของเจ้าคุณพ่อ ณ ตำบลเดียวกันนี้
นางจิว มารดานายสุนเป็นหญิงอายุสูง ชอบตื่นขึ้นในยามดึก คุณแจ๋วหวังว่าคืนวันนี้จะไม่เป็นคืนที่นางจิวจะไม่ยอมตื่น คุณแจ๋วเคาะประตูหลังร้านค่อยๆ ก่อน แล้วก็เคาะดังขึ้นๆ พร้อมกับเรียก “ป้า ป้า ป้า”
พยายามอยู่ประมาณ ๕ นาที ไม่กล้าทำเสียงให้ดังจนได้ยินไปถึงเพื่อนบ้าน ในที่สุดก็สมปรารถนานางจิวเปิดประตูพอเป็นช่องนิดหนึ่ง คุณแจ๋วรีบบอก “ฉันเอง ป้าจิว แจ๋ว”
“ตายแล้ว คุณแจ๋ว เป็นอะไรไป” แกถามด้วยสำเนียงจีน คุณแจ๋วกระซิบเข้าไปที่ช่องประตู
“เปิดประตูให้เข้าไปก่อนเถอะ ป้าจิว”
ป้าจิวเปิดประตูอย่างไม่ค่อยเต็มใจ ยิ่งเมื่อเห็นคุณเกรินยืนอยู่ข้างหลังคุณแจ๋ว แกเกือบจะปิดประตูเสียดังเก่า คุณแจ๋วต้องเอามือสอดเข้าไป และดึงประตูออกด้วยกำลังค่อนข้างแรง แต่แล้วป้าจิวก็ยินยอมให้ญาติทั้งสองเข้าไปในร้าน
“ขอโทรศัพท์หน่อย ป้าจิว มีคนไม่สบาย” คุณแจ๋วบอก และโดยไม่รั้งรอ รีบพาคุณเกรินเดินเข้าไปในด้านหน้าของร้าน เผอิญประตูซึ่งคั่นระหว่างด้านหน้า ซึ่งเป็นที่ขายของกับด้านหลัง ซึ่งเป็นห้องน้ำและครัวไม่ได้ใส่กลอนไว้ ยังโชคดีต่อไปที่ไม่มีตัวนายสุนหรือภรรยาหรือลูกคนใดตื่นขึ้นมา มีแต่ป้าจิวชอบลงมาตั้งน้ำร้อนในยามดึก ด้วยเหตุที่ไม่รู้จะทำอะไรดีไปกว่านั้นในเมื่อนอนไม่หลับอีกแล้ว
คุณเกรินตรงไปที่โทรศัพท์ เขามองไปรอบตัวจนแน่ใจว่าไม่มีผู้ใด/*295อีกในร้าน เขาหมุนเลขโทรศัพท์และวางหูแล้วหมุนอีก และวางแล้วหมุนอีก สักประเดี๋ยว คุณแจ๋วได้ยินเขาพูด
“ฉอ้อน นี่เกริน จำเสียงได้ไหม เกริน”
มีเสียงตอบมาทางโทรศัพท์แล้วคุณเกรินก็พูดอีก
“วิทูรอยู่ไหน” และเมื่อมีเสียงตอบมาแล้วคุณเกรินก็บอกข่าวสำคัญที่ตั้งใจจะบอก “บอกวิทูรอย่าคิดสู้ ให้รีบหนีเสียก่อน ได้ยินไหม รีบไปเสียก่อน นายใหญ่เขาขายเราแล้ว อ้อ วิทูรเรอะ ฉอ้อนบอกแล้วหรือยัง หนีนะ ตอนนี้สู้ไม่ได้ ธราถูกจับเมื่อกี้นี้เอง ฉันเห็นแก่ตา หน้าบ้านฉันนั่นเอง อย่ารู้เลยไปก่อนก็แล้วกัน แต่จะเชื่อหรือไม่เชื่อก็ตามใจนะ”
มีเสียงพูด แล้วคุณเกรินต่อ “ของที่สะสมไว้ เขารู้ที่ เขาขนไปหมดแล้ว เลขโทรศัพท์ได้โดยบังเอิญ จากใครอย่าเพิ่งรู้เลย ถ้าเชื่อก็รีบไป ถ้าไปเร็วคนข้างนอกคงยังไม่ทันขัดขวาง”
ญาติของคุณแจ๋ววางหูโทรศัพท์ ท่าทางเขาเหมือนคนอ่อนเพลีย แต่แล้วเขาก็สลัดอาการนั้นเสีย เขาจับแขนคุณแจ๋วเบาๆ “ไปเถอะ กลับไปที่ร้านคุณแจ๋ว จะอยู่ที่นั่นจนกว่าจะไปได้โดยสะดวก”
ญาติทั้งสองกล่าวขอบใจหญิงต่างด้าว แล้วก็กลับไปนิวาสถานของคุณแจ๋วตามทางเดิม ระหว่างทางทั้งสองพยายามทำให้เกิดเสียงน้อยที่สุด เมื่อกลับมาถึงร้าน คุณแจ๋วก็เปิดประตูหลัง พาคุณเกรินไปที่ห้องที่ได้ต้อนรับเมื่อตอนหัวค่ำ ก่อนที่จะเข้าไปในร้าน คุณเกรินไม่ลืมที่จะกวาดตาไปรอบๆ ดูว่าจะมีที่กำบังที่ไหนที่ใครอาจลอบดูพฤติกรรมของเขาบ้าง
คุณแจ๋วเริ่มการรับรองอาคันตุกะ ด้วยการชงกาแฟให้ ถามว่าอยากจะนอนให้หลับไหม ถ้าอยากจะนอนหลับก็จะยกเก้าอี้นอนเข้ามาให้ ทั้งที่คุณแจ๋วใจเต้นด้วยความอยากรู้เหตุการณ์ที่นำเขามาหาคุณแจ๋ว เกรินบอกว่าเขาจะนั่งพิงเก้าอี้พักผ่อน ขอให้คุณแจ๋วไปนอนต่อเพื่อจะได้มีแรงประกอบอาชีพในวันรุ่งขึ้น คุณแจ๋วกล่าวแก่ญาติ
“ถ้าคุณเกรินไม่เพลีย และไม่รังเกียจที่จะเล่าอะไรให้ฟัง แจ๋วขอนั่งอยู่/*296ด้วย และขอฟังเท่าที่จะเล่าได้ ถึงกลับไปขึ้นเตียงก็ไม่มีหวังหลับ”
“อือ ไม่ยักออกคำสั่งคราวนี้” คุณเกรินพูด ทีท่าของเขายังแสดงว่าอารมณ์ดี “เล่าก็ได้ ที่นี่เห็นจะปลอดภัยแน่”
“ถ้าได้ขอให้เล่าเร็ว” คุณแจ๋วแสดงความใจร้อนออกมาทันที “อกจะระเบิดอยู่แล้ว”
เกรินยิ้มนิดๆ “มันไม่น่าจะเป็นไปได้ ใครๆ คอยอยู่ว่านายวิทูรมันจะเล่นงานนายใหญ่เมื่อไหร่ มันไม่ยักทันเขา เขาเล่นงานมันก่อน”
“เจ้านายใหญ่กับนายวิทูรนี่ ใครมันร้ายกว่ากันหรือดีกว่ากัน” คุณแจ๋วถาม เมื่อนั่งบนเก้าอี้ใกล้ๆ ญาติเรียบร้อยแล้ว
“เราไม่รู้ความจริง หมายถึงจริงแท้แน่นอน รู้แต่ที่เขาบอกและที่เราสังเกตเอง” เกรินตอบญาติ “ก็ดูเอาเองซีคุณแจ๋ว ราชการงานเมืองเวลานี้ ไม่ว่ากระทรวงไหน มีแต่ภยาคติกันทั่วไป กลัว กลัว กลัว กลัวทำไม ผู้บังคับบัญชากลัวผู้น้อย ผู้น้อยกลัวผู้ใหญ่ เพราะอะไร เพราะกลัวว่าคนนั้นเป็นคนพวกท่านคนนี้ คนนี้เป็นพวกท่านคนนั้น ไม่เป็นอันจะทำงานทำการให้ลุล่วงไปตามที่จะเป็น เอาใจคนนั้นไว้ก็ดี เอาใจคนนี้ไว้ก็ดี จนกว่าจะรู้ว่าไอ้นี่พวกคนที่ตกแล้วแน่ ถึงจะช่วยกันเอาเสียให้แหลกเหลว”
“แล้วมันเกี่ยวกับท่านคนใหญ่กับท่านรองวิทูรยังไง คุณเกริน แจ๋วเห็นมาตั้งแต่แจ๋วไปทำราชการต่างจังหวัด ดูมันเป็นลักษณะคนไทยไม่ใช่รึ กลัวเกรง เอาใจ ในโรงเรียนก็มีครูเอาใจเด็ก และครูใหญ่ก็เอาใจศึกษาธิการ แล้วก็กลัวเจ้าเมือง แล้วก็เกรงคุณนาย”
“นั่นและมันเป็นผลของคนที่ใหญ่ที่สุดในประเทศไม่จริงต่อกัน คอยแย่งอำนาจกัน มันเป็นตัวอย่างตามๆ กันไป มันไม่ได้ตั้งต้นที่นายวิทูร มันเป็นคนหนึ่งที่ทำให้มีมากขึ้น เพราะมันแก่งแย่งกับนายใหญ่”
“แล้วทำไมคุณเกรินถึงช่วยคุณวิทูร คุณเกรินก็มีฉันทาคติ ไม่อยู่ในพรหมวิหารเหมือนกัน” คุณแจ๋วถาม และพ้อกลายๆ
“ก็คนหนึ่งมันลงมือก่อน อีกคนหนึ่งที่บังเอิญเป็นเพื่อนเรามันเสีย/*297รู้ ไหนๆ มันก็จะหมดอำนาจแล้ว จะให้เขาจับมันไปทรมาทรกรรมทำไม เรารักลูกรักเมียเขาด้วย เมื่อไม่มีทางสู้ เราก็บอกเพื่อนเราให้หนี มันจะไม่มีใครเป็นพวกมันกี่คนอีกแล้วละ นอกจากเรา”
“คุณเกรินยังไม่ได้ตอบว่า นายวิทูร นี่เลวอย่างไร และนายใหญ่มันเลวอย่างไร” คุณแจ๋วเตือน
“ไอ้คนใหญ่น่ะมันบ้าๆ บอๆ มันมีความคิดพิศดารต่างๆ เดี๋ยวก็จะเป็นนโปเลียนบ้าง เป็นกุบไลข่านหรืออะไรของเขาก็ไม่รู้ละ เขาจะทำทุกอย่างที่ใครเป่าให้ทำในขณะที่มีอารมณ์จะทำ เช่นจะสร้างวัดใหม่ให้สวยกว่าวัดเบญจมบพิตร หรืออาจจะสร้างพระเจดีย์ใหญ่กว่าพระปฐมสักวันกระมัง แล้วประเดี๋ยวก็ชาตินิยมร้อยเปอร์เซนต์ เดี๋ยวก็จะส่งเสริมให้เด็กไทยรักที่จะเป็นพลโลกยิ่งกว่าที่จะเป็นพลเมืองไทย เดี๋ยวก็เคร่งศาสนา เดี๋ยวก็ไม่ชอบพระ นี่มันลักษณะอันหนึ่งของผู้มีอำนาจมากๆ นานๆ มันชักฟั่นเฟือนอย่างนี้และ ลองอ่านประวัติศาสตร์ดู แล้วก็ดูชาติที่เกิดใหม่ๆ หัวหน้ามันก็แบบนี้
“ทีนี้นายวิทูรมันไม่แบบนั้น ไม่รู้ว่าใครจะอันตรายกว่ากัน แต่ฉันว่านายวิทูร ถ้าได้อยู่ในปฏิรูปประเทศ สมมุติว่ามันเกิดเป็นคนอังกฤษ มันคงเข้าปาร์เลียเมนต์ หรือเป็นนายพลอย่างเยี่ยม มันคนฉลาดมาก คมกริบทุกอย่าง แต่มันเกิดในสมัยที่เขาแย่งอำนาจกัน นายวิทูรนี่เป็นคนต้องการอำนาจ เขาทำให้คนรักเขาได้มากนะ ทหารที่รักเขามีแยะ และพวกที่เบื่อความบ้าๆ ของนายใหญ่ ก็คอยส่งเสริมท่านวิทูร”
“ขอโทษนะคะ” คุณแจ๋วพยายามพูดให้สุภาพกว่านิสัยของตน คุณเกรินรู้เรื่องที่ว่านี้มาจากที่ไหนบ้าง”
“ตั้งแต่ฉันเข้ากรุงเทพฯ ก็สดับตรับฟังเรื่องที่เกี่ยวกับท่านวิทูรอย่างเอ้อ อย่างที่เขาเรียกว่ามีระบบ คือพยายามฟังจากทุกทิศทุกทางที่จะหาได้ จากเพื่อนนายทหารรุ่นเดียวกันที่ยังทำงานอยู่ จากเพื่อนที่ออกไปแล้ว จากคนที่พูดอย่างนินทา จากคนที่พูดพล่อยๆ อ่านหนังสือพิมพ์คุยกับนักหนังสือพิมพ์ ไม่รู้ละ มีโอกาสหาทางรู้ได้ทางไหนก็หาไป ที่ต้องทำอย่างนี้ ก็เพราะตัวเราดู/*298เข้าไปเกี่ยวข้องกับวิทูรโดยเราไม่รู้ตัว คือมีพวกหนึ่งที่คิดว่าเราเป็นพวกของวิทูร ถึงขนาดช่วยค้าทองดำ คือเป็นคนรับอยู่ทางโน้น นี่เขาบอกฉันเองตรงๆ เขาบอกเขาตกใจเมื่อไปเห็นบ้านฉันที่ซังฮี้ ก็เดี๋ยวนี้เราอยู่เข้าไปในตรอก ถนนใหญ่คุณพ่อต้องขายเรียบระหว่างสงคราม แล้วก็ขายตอนคุณพ่อเสีย แบ่งกับน้องๆ ไป เขาก็ขายให้คนมีทุนมากๆ แล้วเขาปลูกตึกกันบ้านเราเลยดูเหมือนกระท่อมอยู่ระหว่างตึกของคนมั่งมีเขา นายคนนี้เขาบอกว่า เขานึกว่าเราต้องมีสมบัติแอบซ่อนไว้ที่ไหน สืบๆ ดูเห็นให้ลูกรับทุนกระทรวงศึกษา กลับมาจะเป็นครู อีกคนหนึ่งก็อยู่วิทยาลัยครู เขาเลยว่าเห็นจะไม่ใช่ แล้วเขาเที่ยวสืบจากเพื่อนๆ อีกหลายคน เขาถึงรู้ว่าจนกรอบ เขาบอกเองว่าแปลกใจมาก”
“เอาละ ทีนี้เล่าต่อไปถึงฤทธิ์เดชนายวิทูร แจ๋วฟังๆ บางทีมันเกินมนุษย์มนา เช่นมีการจับคนไปทรมาน มีการยิงทิ้งคนที่ทรยศ ดูหน้าตาไม่น่าจะเป็นไปได้ ผัวของฉอ้อนแท้ๆ แล้วฉอเลาะก็ไม่มีใครติเลย ได้ยินแต่ชมว่าดีทั้งงั้นดียังงี้ มันไม่เข้ากันเลย”
“นี่ คุณแจ๋ว การที่คุณแจ๋วไม่แต่งงานน่ะ จงรู้เสียว่ามันสบายอย่างไร ผู้หญิงที่แต่งงานน่ะน่าสงสาร หรือจะเป็นเฉพาะผู้หญิงไทยสมัยนี้ หรือจะเฉพาะผู้หญิงที่ผัวมีอำนาจก็ไม่รู้นะ เมียน่ะไม่มีทางจะรู้ว่าผัวเป็นอย่างไรหรอก ถ้าเขาไม่อยากให้รู้ ยิ่งคนราชการมากๆ เมียหรือผัวเป็นคนสุดท้ายที่จะรู้ว่าคู่ของตัวเป็นยังไง เช่น เมียมีชู้ เขารู้กันทั้งเมืองแล้วผัวถึงจะรู้”
“ถ้างั้นแปลว่า เมียไม่มีความสำคัญอะไรเลย” คุณแจ๋วพูดเปรยๆ
“เมียสำคัญที่สุดสำหรับสร้างบารมี ถ้าเมียไม่ดี ผัวดีเท่าไหร่ คนก็พลอยเกลียดไปถึงผัว แต่ถ้าผัวฉลาดเขาอยากทำอะไรของเขา เมียจะไปวิ่งตามรู้ได้อย่างไร ยิ่งเป็นคนมีตำแหน่งมียศ ไม่รักศักดิ์รักหน้าตัวเองเรอะ เมื่อตอนหัวค่ำฉันบอกให้คุณแจ๋วพยายามไปหาฉอ้อนเพราะฉันเห็นแล้วว่าฉอ้อนต้องการคนอย่างคุณแจ๋ว เราจะไปเข้านอกออกในเหมือนคุณแป๋วทำกับท่านผู้หญิงใหญ่น่ะไม่ได้ แต่ก็อย่าหลีกเลี่ยง ฉอ้อนนั้น” เกรินหยุดระบายลมหายใจเบาๆ “ท่านผู้หญิงฉอ้อน มองดูสวย แต่สวยเหมือนอะไร ฉันพยายามหาอะไรเปรียบมาเรื่อย /*399สวยเหมือนไร่นาป่าเขาตอนจะเข้าฤดูหนาวเมืองฝรั่ง คุณแจ๋วคงไม่เข้าใจ คือสวย ไม่ถึงกับเศร้า แต่สงบ ไม่มีตื่นเต้น มีแต่ความหวัง และเตรียมพร้อมที่จะพบความผิดหวัง ฉันอาจจะวาดภาพเอาจากใจของฉันเองก็ได้” พูดจบแล้วนายพลเกรินก็ถอนใจเบาๆ อีกครั้งหนึ่ง
คุณแจ๋วก็ก้มหน้าถอนใจเช่นกัน แต่โดยเกรินไม่เห็น “อ๋อ แน่นอน” คุณแจ๋วนึกในใจ “ใจของคุณเกรินย่อมเต็มไปด้วยมโนภาพต่างๆ ตลอดคืน และแจ๋วก็เปรียบเหมือนคนชมระเบียงภาพ คุณเกรินวาดภาพแล้วเอาออกแสดงให้แจ๋วดู แต่ไม่เป็นไร แจ๋วดูภาพจากใจของคุณเกรินด้วยความเต็มใจ” แล้วพูดดังๆ
“แต่กลับไปเล่าเรื่องนายวิทูรอีกทีเถอะ อยากรู้จริงๆ มันร้ายแค่ไหน เก่งแค่ไหน ดีแค่ไหน”
“เรื่องร้ายที่เขาลือฉันว่าคงมีความจริงบ้าง เพราะลูกน้องที่คนเขาบอกให้ฉันรู้ว่าเป็นเครื่องมือของวิทูรเรื่องค้าไอ้ของร้ายๆ หน้าตามันบอกว่ามันทำอะไรที่ร้ายได้จริงๆ แล้วก็คุณแจ๋ว ถ้าเราทำความชั่วสักอย่างนะ เราต้องทำได้หลายอย่าง เช่นคนที่เราไม่อยากให้รู้ มันเกิดรู้ขึ้นมาเราก็ต้องฆ่ามันเสีย หรือคนที่ทำงานร่วมกัน มันเกิดจะเรียกร้องเกินไป เราไม่ลงโทษคนอื่นก็จะเอาเยี่ยงอย่าง เราก็ต้องลงโทษรุนแรง ความชั่วอันหนึ่งมันพาไปหาความชั่วอีกหลายอย่าง”
“มันจะเอาร่ำรวยไปถึงไหนกันนะ” คุณแจ๋วว่า “ไม่คิดถึงว่าจะตายบ้างหรือยังไง”
“มันมีเหตุหลายอย่าง มันตั้งต้นครั้งแรกๆ เกิดปลอดโปร่ง ครั้งต่อๆ ไปก็ปลอดโปร่งอีก ไม่มีใครจับได้ หรือที่รู้ก็นิ่งเสียเพราะความกลัว ต่อมามีคนรู้เห็นเป็นใจกันมากขึ้น หยุดไม่ได้ ตัวอยากหยุด ลูกน้องมันไม่อยากหยุด ก็ต้องทำต่อไปๆ เพราะต้องเลี้ยงลูกน้อง มันเหมือนเฮโรอีนละคุณแจ๋ว อย่าไปลองมัน ลองแล้วมันหนีไม่พ้น ทีนี้เรื่องอำนาจ ถ้าลองอยากมี มันต้องทำอะไรหลายอย่างที่คนที่เป็นชาวบ้านธรรมดาไม่ทำ เช่นต้องคอยระวังสืบความลับกันอยู่ นี่มันก็/*300ต้องมีเงิน เงินไปเอามาจากไหน มันก็ต้องกระทำมิจฉาชีพต่างๆ รวมทั้งการฉ้อราษฎร์บังหลวง”
“คุณเกรินว่า นายวิทูรนี่ ถ้ามันอยู่บ้านเมืองดี มันก็จะเป็นคนดีรึ”
“ฉันว่า ถ้ามันอยู่ในบ้านเมืองที่คนมีอำนาจต้องดีถึงจะรักษาอำนาจไว้ได้ มันต้องทำดี เนื้อแท้ของวิทูรนั้นมันคนอยากมีอำนาจ ทีแรกคบกัน ฉันก็ว่าทหารที่มีนิสัยอย่างวิทูรมันก็เหมาะดี แต่เดี๋ยวนี้รู้จักโลกขึ้น เดี๋ยวนี้รู้ว่าคนเป็นทหารต้องเป็นคนไม่ชอบอำนาจ”
“แหม ชักจะไม่เข้าใจ” คุณแจ๋วบ่นเสียงอ่อน
“อย่างบ้านเมืองประชาธิปไตยน่ะ ไม่รู้มันทำของมันยังไง มันตั้งต้นตรงไหน ทหารถึงไม่มีอำนาจเป็นคนรับคำสั่งจากพลเรือนอย่างเต็มอกเต็มใจและอย่างภาคภูมิใจ แต่ดูพลเรือนของเรา ถ้าให้มีอำนาจเหนือทหารอย่างแท้จริง น่ากลัวจะมีคนมาสั่งให้ตั้งปืนตรงไหน ยิงยังไง”
คุณแจ๋วพยายามจะให้ความเอาใจใส่ต่อเนื้อความที่ญาติกล่าว แต่เริ่มรู้สึกเหนื่อยสมอง เปลี่ยนอิริยาบถด้วยการลงไปในครัวเพื่อจะตั้งน้ำร้อนใหม่ เมื่อลงไปข้างล่าง จึงเห็นว่าเช้าตรู่แล้ว เครื่องรับวิทยุอันเล็กซึ่งอยู่บนชั้นติดอยู่กับกำแพงครัว ทำเสียงอู้อี้ แสดงว่าเมื่อคืนก่อน คนที่ฟังแล้วไม่ได้บิดไกให้เรียบร้อย คุณแจ๋วไปขยับหมุนเล็กน้อย ปรากฏว่าตรงกับเวลาออกข่าวเวลาเช้า
“... ในขณะนี้ ไม่มีผู้ใดทราบว่าพลเอก วิทูร หนีไปทางไหน แต่มีผู้พบรถที่เคยขับประจำตัวทิ้งอยู่บนทางหลวงสายสุขุมวิท ประมาณกิโลเมตรที่ ๑๘๕”
อีกข่าวหนึ่งที่เกี่ยวกับครอบครัว วิทูรเทพศาสตร์ ก็คือ เมื่อเวลาประมาณ ๓ นาฬิกา ได้มีคนร้ายอุกอาจใช้ปืนยิงร้อยตรี ชัยฤทธิ์ เวลาที่กลับมาถึงบ้านจากการไปงานเลี้ยงที่บ้านเพื่อน คนร้ายถูกทหารยามยิงตาย ส่วนร้อยตรีชัยฤทธิ์ได้ถูกพาไปรับการรักษาที่โรงพยาบาลทหารบก ทางการตำรวจยังไม่ยอมเผยข่าวเพิ่มเติมแต่อย่างใด”
คุณแจ๋ววิ่งขึ้นบันใด พอเข้าไปในห้องที่เกรินนั่งก็ละล่ำละลักบอกข่าว เกรินลุกจากที่นั่งโดยไม่รั้งรอ บอกแก่ญาติ “ไปแต่งตัวเร็วสิคุณแจ๋ว” คุณแจ๋ว/*301ก็วิ่งขึ้นบันไดไปชั้นบนโดยไม่ต้องให้พูดเป็นคำรบสอง อีกไม่กี่นาทีก็วิ่งลงบันไดไปชั้นล่าง เห็นคุณเกรินออกไปเปิดประตูหน้าร้าน และออกไปเรียกรถรับจ้าง แล้วในไม่ช้า ญาติทั้งสองก็นั่งรถไปโรงพยาบาลด้วยกัน
โรงพยาบาลอยู่คนละส่วนของเมืองกับร้านแจ่มแจ๋ว ขณะที่นั่งมาในรถเพื่อจะบรรเทาความกดดัน คุณแจ๋วถามคุณเกรินเป็นการฆ่าเวลา
“นี่ ลองบอกความดีของนายวิทูรสักอย่างซี เมื่อกี้พูดกันแต่ความเลว เดี๋ยวติดใจไปจนถึงพบฉอ้อน”
“ความดีของเขารึ” เกรินย้อนถามแล้วนิ่งไปสักครู่หนึ่ง แล้วจึงตอบ “เอ้า เพื่อสรุปให้สั้น การที่เขาทำงานหลายตำแหน่ง และรู้จักใช้คนมีวิชา ไม่ว่าเขาว่าราชการหน่วยไหน เขาจะมีเงินให้ทุนคนไปเรียนต่อทั้งในประเทศ นอกประเทศกันมากๆ งานที่เป็นเทคนิค เขาไม่ก้าวก่าย คนมีวิชาสรรเสริญนายวิทูรกันเกรียว ฉันเที่ยวไปนั่งฟังๆ เวลาไปงานที่เขาเชิญเลี้ยงกินข้าว พอคนชักเมามันพูดความจริงกันพอใช้”
“เอาเถอะ แจ๋วเชื่อละ ไม่ต้องบอกหลักฐานและเท่าที่ว่าก็เห็นว่าความสำเร็จของคุณวิทูรเท่าที่แจ๋วเองก็ได้ยินๆ มาก็อยู่ที่ตรงนี้ บวกกับความฉลาด มันจะสั่งซื้อเครื่องอุปกรณ์ต่างๆ ที่ทันสมัยใช้ในราชการ แล้วก็เสวยส่วนลดส่วนเกินไปตามโอกาส นี่ว่าตามพี่อ้น พอใครสรรเสริญวิทูรเรื่องนี้ พี่อ้นก็จะเตือนขึ้นมาเรื่องที่ว่านั่น แต่เราก็ไม่มีหลักฐาน เป็นการเดา”
“ก็เห็นจะเดาถูกพอสมควร สันนิษฐานจากสร้อยคอทับทิมของท่านผู้หญิง เมื่อคืนวันงานที่บ้านเจ้าพระยาสุเรนทร์ฯ”
“เออ อดนึกไม่ได้ว่าฉอ้อนรู้เรื่องของสามีสักเท่าไหร่ ไม่ใช่เรื่องราชการเรืองเงินเรื่องทอง” คุณแจ๋วตั้งปัญหา
เกรินถอนใจแทนคำตอบแล้วก็นิ่งไป คุณแจ๋วคิดว่าเขาไม่อยู่ในอารมณ์ที่จะพูดแล้ว จึงนิ่งบ้าง จนกระทั่งรถไปถึงโรงพยาบาล
เมื่อไปถึงแล้ว ญาติทั้งสองก็เข้าไปถามเจ้าหน้าที่ถึงร้อยตรี ชัยฤทธิ์ ได้รับคำตอบจากเจ้าหน้าที่ด้วยเสียงสะบัดว่า ไข้รายนี้ห้ามเยี่ยม และห้ามคน/*302ทั้งปวงเข้ามาซักถามด้วย
“อยากรู้ว่าเจ็บหนักไหม จะรอดหรือจะตาย จะพอให้ทราบได้ไหมคะ” คุณแจ๋วอารมณ์เย็นถาม
“ไม่ได้” เจ้าหน้าที่สะบัดตอบอีกครั้งหนึ่ง
“อยู่ตึกไหน จะเยี่ยมเจ้าของไข้ได้ไหม ผมเป็นคนรู้จักกันดีกับครอบครัวนี้” เกรินพยายามอีก
“โธ่ บอกว่าไม่ได้ ไม่ได้ คำสั่งว่าไม่ให้เยี่ยม ไม่ให้อะไรทั้งนั้น” เจ้าหน้าที่ค้อนพลางก็ออกเสียงค่อนข้างแหลม ได้ผลคือทำให้ผู้พยายามเยี่ยมสองคนถอยหลังออกไปอย่างรวดเร็ว
ออกจากโรงพยาบาล เรียกรถจ้างได้คันหนึ่งเกรินบอกให้พาไปยังบ้านพักของพลเอก วิทูร บอกตำบลและถนนอย่างแจ่มแจ้ง คนขับรถยังไม่ทราบข่าวสำคัญเกี่ยวกับบ้านเมือง และไม่สนใจเรื่องอื่นใดนอกเหนือไปจากเรื่องลูกค้า จึงขับไปตามคำสั่งของเกริน
พอรถขับเข้าซอยทางด้านหลังของบ้าน เกรินก็เดาว่าคงจะมาช้าไปเสียแล้วเช่นกัน มีรถของทหารจอดอยู่หน้าบ้านที่เขามาในฐานะแขกเพื่อนสนิทของท่านผู้หญิงแลท่านรอง ในคืนก่อน มีนายทหารและพลทหารยืนใกล้รถสองสามคน พอรถรับจ้างของเกรินเข้าไปในระยะใกล้พลทหารก็เดินเข้ามาห้ามไม่ให้เคลื่อนเข้าไป เกรินและคุณแจ๋วลงจากรถ จ่ายเงินให้คนขับ แล้วเดินเข้าไปหานายทหาร
“ผมพลตรีเกริน เหมเสนา ประจำโรงเรียนเสนาธิการ ผมจะขอเข้าไปเยี่ยมท่านผู้หญิงครับ” เกรินแจ้งแก่นายทหารรักษาการ
นายทหารยกมือขึ้นทำความเคารพอย่างสุภาพ “เสียใจครับ คำสั่งว่าไม่ให้ใครเข้านอกจากเจ้าหน้าที่”
“อ้าว แล้วท่านผู้หญิงหรือลูกๆ จะไปไหนๆ ได้ไหมครับ”
“เอ้อ เอ้อ” นายทหารไม่แน่ใจ มองดูเกรินอย่างคนจำได้คลับคล้ายคลับคลา แล้วยื่นมือออกมา “ผมขอดูบัตรประจำตัวคุณสักหน่อย”
/*303เกรินควักทุกกระเป๋าของกางเกงและเสื้อปล่อยเอวที่เขาสวมอยู่ มีแต่ธนบัตร บัตรอื่นไม่ได้ติดตัวมาด้วยเลย เขาพยักหน้ากับคุณแจ๋ว “กลับไปบ้านก่อนเถิด คุณแจ๋ว”
รถรับจ้างคันที่พาสองคนมาที่บ้านนั้นได้กลับไปแล้ว เขาต้องเดินไปหารถใหม่ คุณแจ๋วสังเกตว่าวิธีกลับบ้านของเกรินออกจะพิสดาร เขาสั่งให้รถไปส่งเลยซอยบ้านไปมาก แล้วจ้างรถอีกคันหนึ่ง ให้แล่นวกไปทางถนนอีกสายหนึ่งที่ขนานกับถนนใหญ่ที่ผ่านซอยบ้านของเขา แล้วจับรถอีกคันหนึ่งให้ไปส่งที่ใกล้ๆ ปากซอย แล้วเดินย้อนให้ไกลไปอีกหน่อย แล้วจึงจ้างรถอีกคันหนึ่งอีก ให้แล่นเข้าซอยบ้านของตัว ให้แล่นเลยบ้านของตัวไป แล้วจึงเดินย้อนมาเข้าประตูบ้าน
“ให้คนที่ซุ่มดูงงๆ กันหน่อย ถ้ามี อาจได้ผลบ้าง แต่ก็ไม่แน่นัก” ปรารมภ์แก่ญาติ แล้วก็เปิดประตูบ้าน ซึ่งมีอายุเกินอายุของเขาและคุณแจ๋วมาก แต่ได้ซ่อมแซมทาสีใหม่ให้ดูสะอาดตา
คุณแจ๋วรู้สึกตื่นเต้นหน่อยๆ นี่เป็นครั้งแรกที่คุณแจ๋วจะได้พบกับภรรยาคุณเกริน ตั้งแต่คุณเกรินแต่งงานญาติทั้งสองไม่ได้อยู่จังหวัดเดียวกันเลย และตั้งแต่คุณเกรินย้ายเข้ากรุงเทพฯ เขาก็ไม่เคยพาภรรยาไปบ้านญาติคนไหน คุณแจ๋ววาดภาพ “แม่อุไร” ของคุณเกรินไม่ถูกเลย คลับคล้ายคลับคลาว่าได้เคยเห็นรูปถ่ายสักครั้งหนึ่ง แต่เป็นรูปถ่ายเล่นที่ชายทะเลหรือใกล้น้ำตกแห่งใดแห่งหนึ่ง และรูปร่างหน้าตาไม่ชัดเจน แต่ไม่ได้เตรียมว่าจะพบกับสตรีที่เป็นสะใภ้ ที่เปิดประตูเรือนออกมารับรองในเช้านี้ “แม่อุไร” เป็นคนสวยมากทีเดียว ผิวพรรณเปล่งปลั่งดูเป็นคนในปฐมวัย ผมหยักศกโดยธรรมชาติ สีดำขลับ ดวงหน้าขาวผ่อง ไม่เสริมสวยด้วยอะไรทั้งสิ้นนอกจากแป้ง ซึ่งคุณแจ๋วคาดเอาจากสีว่าเป็นแป้งนวลอย่างที่คุณแจ๋วใช้เมื่อ ๒๐ ปีมาแล้ว นุ่งผ้าซิ่นเชียงใหม่ริ้วเขียวสลับดำและสวมเสื้อสีโศกเป็นแบบเรียบๆ ผ่าอกติดกระดุม
“อ้าวแม่อุไร ลุกขึ้นมาได้แจ่มใสดีเทียวรึ นี่คุณแจ๋วกำลังมีธุระร้อนอย่างเหลือเกิน ช่วยดูแลด้วย ฉันจะขึ้นไปแต่งตัวแล้วก็ต้องออกไปอีกทันที นาย/*304เริ่มเขายังไม่เอารถมารับอีกเรอะ”
พอคุณเกรินพูดขาดคำ ก็มีเสียงรถยนต์ตรงประตูบ้าน บ้านนายพลเกรินเล็กเกินที่จะเก็บรถตำแหน่งไว้ได้ถึงเวลาเช้า คนขับซึ่งเป็นทหารก็ขับมารับเมื่อเสร็จธุระมาส่งแล้วก็เอารถไปเก็บไว้ที่กระทรวงกลาโหม ได้ยินเสียงรถภรรยาคุณเกรินก็พูด สำเนียงแปร่งเป็นชาวจังหวัดอะไร คุณแจ๋วก็ไม่อาจทราบได้
“เขามาพอดี” แล้วหันมาทางคุณแจ๋ว “เชิญค่ะ เชิญ นั่งก่อนซิคะ อิฉันหาน้ำให้ รับกาแฟหรือน้ำชาคะ เย็นหรือร้อน”
“ขอบคุณค่ะ ไม่ต้องทั้งสองอย่างค่ะ รับประทานมาแล้ว” คุณแจ๋วตอบ นัยน์ตาจับอยู่ที่หน้าสะใภ้อย่างที่เรียกว่าไม่วางตา
ภรรยาคุณเกรินขึนเรือนไปเมื่อคุณแจ๋วลงนั่งบนเก้าอี้ตัวหนึ่งเรียบร้อยแล้ว และกลับลงมาพร้อมกับสามีซึ่งแต่งเครื่องแบบเรียบร้อย คุณแจ๋วยกมือไหว้ลา เพราะรู้ว่าคุณเกรินอยากไปเร็วที่สุด ภรรยาคุณเกรินตกใจย่อตัวและก้มศีรษะลงต่ำที่สุด เพื่อรับไหว้ คุณเกรินหันมาพูดกับภรรยาก่อนที่จะลงบันไดเรือน
“แม่อุไร อย่าทำใจเย็น ไปหาหมอเสีย โรงพยาบาลก็แค่นี้เอง หรือไม่งั้นก็โทรศัพท์ไปเรียกหมอนิยมมาบ้าน ให้เขาวัดเลือดเสีย ประเดี๋ยวจะต้องแย่กันเหมือนเมื่อคราวก่อน ได้ยินไหม”
“ค่ะ” แม่อุไรยิ้มรับ
“อย่าค่ะแต่ปากนะ ชอบทิ้งเอาไว้จนเป็นมากทุกที บังเอิญวันนี้ฉันต้องวิ่งวุ่น เกรียงก็ยังไม่กลับบ้าน เข้าใจไหม”
“ค่ะ ค่ะ” ภรรยายิ้มรับปากอีก คุณเกรินหันมาพยักหน้ากับคุณแจ๋ว ลงบันไดนำไปขึ้นรถที่หน้าประตูบ้าน บอกให้คนขับพาไปกระทรวงกลาโหม
ไปถึงกระทรวงแล้ว คุณเกรินก็บอกคุณแจ๋วรออยู่ในรถ “บอกให้รอละก็รอนะ คำสั่งทหารนะนี่ อย่าเป็นนายพลสองคน วันนี้ต้องทำตามคำสั่งฉันก่อนนะ คุณแจ๋ว” เขากำชับก่อนที่จะวิ่งขึ้นตึกไป
เขาหายไปประมาณครึ่งชั่วโมง ก็ลงมา ขึ้นรถแล้วบอกให้คนขับไปที่/*305บ้านพลเอก วิทูร
“เคราะห์ดีพิลึก พันโท ทวีเขาเป็นหัวหน้ารักษาการณ์ที่บ้านนั้น เป็นลูกศิษย์นายเฉลิม เพื่อนรบญี่ปุ่นที่นครศรีธรรมราชด้วยกัน เขาโทรศัพท์นัดแนะให้เรียบร้อย เราไปถึงก็เข้าไปเยี่ยมฉอ้อนได้ทันที” เกรินบอกญาติของเขา
ในเวลาไม่กี่นาที รถก็พาคุณแจ๋วและเกรินมายังที่อยู่ของท่านผู้หญิงฉอ้อน เกรินให้จอดรถห่างจากประตูบ้านตามที่ทหารรักษาการณ์บอก ตัวเองลงจากรถ เข้าไปขอพบหัวหน้า เมื่อได้พบแล้วก็ได้รับอนุญาตให้รถเข้าไปภายในบริเวณบ้าน เกรินพบสาวใช้ที่รับใช้ที่โต๊ะอาหารเมื่อค่ำวันก่อน ความรู้สึกเหมือนว่าพบคนที่เคยรู้จักกันแรมปี เขารีบเข้าไปบอกให้เรียนท่านผู้หญิงหรือคุณฉอเลาะว่า คุณเกรินกับคุณแจ๋วมาเยี่ยม
สาวใช้ขึ้นไปชั้นบน เกรินและคุณแจ๋วเข้าไปในห้องรับแขกใหญ่ชั้นนอก ทั้งสองไม่ลงนั่ง ยืนมองไปรอบๆ เห็นความสวยงามราคาแพงอยู่ทั่วไป แต่ไม่จารึกลงสมองว่าเป็นสิ่งใดบ้าง แล้วอีกประมาณ ๕ นาที มีเสียงฝีเท้าลงบันได ญาติชายหญิงจึงเหลียวไปดู เห็นท่านผู้หญิงฉอ้อนวิ่งลงมา แล้วคุณแจ๋วก็รู้สึกว่ามีแขนสองแขนมาโอบตัวไว้ มีเสียงกระเส่าเรียกชื่อ
“คุณแจ๋ว คุณแจ๋วขา”
คุณแจ๋วโอบร่างท่านผู้หญิงไว้แนบกับตัว เกรินมองดูหญิงทั้งสองกอดกันด้วยสายตาประหลาด แล้วคุณแจ๋วก็ค่อยๆ ประคองให้เพื่อนในวัยเด็กนั่งลงบนเก้าอี้ตัวหนึ่ง ประหนึ่งว่าบ้านเป็นของคุณแจ๋ว และเพื่อนเป็นผู้เข้ามาหา ลงนั่งแล้วคุณแจ๋วก็ยังประคองอยู่ คุณแจ๋วเป็นคนที่ร้องไห้ไม่ออกในเวลาที่มีความรู้สึกกดดันแรง แต่มีสติพอที่จะพูด
“ฉอ้อนจ๋า ถ้าอยากร้องไห้ละก็ อย่ากลั้นไว้นะ ร้องออกมา ตาฤทธิ์เป็นอย่างไรบ้าง แล้วฉอเลาะไปไหน”
ท่านผู้หญิงสั่นศีรษะ “ไม่มีหวังหรอกค่ะ เขาพยายามหลอก แต่ฉอ้อนรู้” เสียงที่ตอบนั้นเป็นถ้อยคำที่ชัดเจน ถึงแม้จะขาดเป็นห้วง น้ำตาไหลซึมไม่พรั่งพรายอย่างที่คุณแจ๋วคิดว่าควรจะเป็น
/*306“คุณวิทูรคงจะไปพ้นแล้ว” เกรินกระซิบบอก “อย่าเป็นห่วงเขาเลย เขามีความสามารถ เป็นห่วงลูกกับตัวเอง”
ท่านผู้หญิงยิ้มกับคุณเกริน คุณแจ๋วมองเพื่อนและนึก “ตอนนี้สวยเหมือนฤดูหนาวแล้ว เศร้าและวังเวง ถึงจะไม่เคยไปเมืองนอก แจ๋วก็วาดภาพได้นะคุณเกริน” มือของคุณแจ๋วจับมือท่านผู้หญิงมาลูบคลำเบาๆ พอดีฉอเลาะลงบันไดและเข้ามาในห้อง ฉอเลาะเข้ามากราบคุณเกรินก่อน แล้วจึงมากราบที่แขนคุณแจ๋ว แล้วก็ร้องไห้สะอึกสะอื้นในอาการของคนที่กลั้นไว้ไม่ได้
“นั่งข้างลุงนี่ ฉอเลาะ” เกรินเรียก เมื่อฉอเลาะไปทำตามคำสั่ง เขาก็เอาแขนโอบตัวหญิงสาวไว้ “ทำใจให้ดีๆ นะ ลุงไม่ได้ห้ามไม่ให้ร้องไห้ ร้องแล้วค่อยยังชั่วแต่ฉอเลาะจะต้องเป็นที่พึ่งของแม่และน้อง ลุงคิดว่าฉอเลาะจะรักษาตัวไว้ให้ดี อย่าให้เจ็บไข้นะ”
“โถ คุณเกริน” ฉอ้อนกล่าวเสียงเศร้าและพยายามยิ้ม ทำให้ดวงหน้ามองดูเยือกเย็นพิกล “ทำไมจะให้ฉอเลาะเป็นที่พึ่งแก่แม่ คุณเกรินยังเห็นฉอ้อนเป็นเด็กเหมือนยี่สิบปีก่อนรึคะ ฉอ้อนทำใจได้ค่ะ คุณเกรินไม่รู้” ตอนนี้สะอื้นขึ้นมาจากทรวงอก แล้วฉอ้อนก็ระงับได้และพูดต่อ แต่พูดและสะอื้นไปพลางเบาๆ “คุณเกรินไม่รู้ว่าฉอ้อนเตรียมใจมานานแล้ว ฉอ้อนสังหรณ์ในใจว่าวันหนึ่งจะเป็นอย่างนี้”
เกรินกอดฉอเลาะกระชับขึ้นไปอีก “แต่ฉอเลาะเป็นเด็กเข้มแข็ง ลุงรู้ ใช่ไหม ฉอเลาะ” เขาจ้องหน้าถามประดุจจะส่งพลังใจของเขาให้แก่หญิงสาวทางสายตา
ฉอเลาะซบหน้าลงบนบ่าคุณเกริน สะอื้นเบาๆ “หนูจะไม่ทำให้แม่ต้องห่วงหรอกค่ะ คุณลุง หนูรู้ว่าตอนนี้หนูต้องช่วยแม่ช่วยน้อง คุณลุงมาอย่างงี้ไม่กลัวรึคะ”
“ถึงเวลาจะต้องเป็นยังไง มันก็เป็นไปนะหลานนะ ถ้าอะไรจะเกิดแก่ลุง ลุงก็นึกว่ามันต้องเกิด แต่ฉอเลาะควรจะรู้ดีว่า ในเวลาอย่างนี้ลุงไม่ทิ้งแม่ของหนู ไม่ทิ้งหนูเป็นอันขาด” เกรินพูดเสียงมั่นคง แต่คุณแจ๋วจับได้ว่ามีคลื่นของความ/*107กำสรดอยู่ใต้กระแสเสียง
“ถ้าเขาอนุญาต ป้าจะมาค้างอยู่ด้วยก็ได้” คุณแจ๋วกล่าวแก่ฉอเลาะ “เอาไหม ให้คุณเกรินไปขออนุญาตทางกระทรวง”
“โถ คุณแจ๋ว” ท่านผู้หญิงทำเสียงรำพัน “อยากจะพบคุณแจ๋ว อยากคุย อยากปรับทุกข์สารพัด ได้มาพบกันเวลาอย่างนี้ ถ้าไม่ติดการงาน คุณแจ๋วมาอยู่กับฉอ้อนก็อุ่นใจซิคะ”
“เอาเถิด ถ้าจัดการได้ แจ๋วจะพยายาม” คุณแจ๋วกล่าวแก่เพื่อน “ถ้ายังงั้นก็ต้องไปเสียก่อน ตาฤทธิ์เป็นยังไง โทรศัพท์บอกลุงเกรินนะ ฉอเลาะ เออแล้ว น้าเฌอล่ะ”
“เห็นคนสวนบอกว่าเฌอมา แต่ทหารเขาไม่ให้เข้า ต้องได้รับอนุญาตก่อน” ฉอ้อนบอก “สองสามวันนี้เขามาตรวจเอกสาร เขาบอกว่าถ้าตรวจเสร็จแล้วใครจะเข้าออกก็ได้”
ทันใดนั้นมีเสียงกริ่งโทรศัพท์ดังขึ้น แล้วไม่ช้าคนใช้เข้ามาเรียนท่านผู้หญิงว่า มีโทรศัพท์จากโรงพยาบาล บอกว่าชัยฤทธิ์รู้สึกตัวแล้ว ขอเชิญท่านผู้หญิงรีบไปหา ยังไม่ทันที่ท่านผู้หญิงและฉอเลาะจะกล่าวขอโทษต่อผู้เยี่ยมเยือนเพื่อจะอำลาไปโรงพยาบาล ก็มีกริ่งโทรศัพท์ดังขึ้นอีก คนใช้วิ่งออกไปรับ แล้วกลับเข้ามาบอกว่า พลโท เฉลิมต้องการพูดกับคุณเกริน เกรินจึงออกไปรับโทรศัพท์ ภายในหนึ่งนาทีเขากลับมาและบอกแก่ญาติมิตรว่า เขาจะต้องรีบเข้าไปกระทรวงเพราะผู้บังคับบัญชาต้องการพบตัว ทั้งสองฝ่ายจึงอำลากันและกัน แล้วต่างก็ออกมาขึ้นรถที่เป็นพาหนะของตน แล้วแยกทางกันไป
บทที่ ๒๓
/*309คุณแจ๋วกลับมาถึงร้าน พบความอากูลวุ่นวายจนเอาส่ำไม่ได้ คนสามคนวิ่งออกมารับเมื่อคุณแจ๋วก้าวเท้าจากรถที่คุณเกรินให้มาส่ง ภายหลังจากที่ได้ไปส่งคุณเกรินที่กระทรวงแล้ว ทุกคนร้องขอให้คุณแจ๋วแก้ปัญหา คนหนึ่งร้องว่าจีนที่เคยส่งข้าวสารนำข้าวมาส่งไม่ถูกต้องตามสัญญา คนหนึ่งรายงานว่ามีคนมารับประทานอาหารแล้วเอาธนบัตรปลอมจ่ายให้ แล้วก็รีบออกจากร้านไป จะเรียกตัวไว้ก็ไม่ทัน อีกคนหนึ่งร้องว่าตู้เย็นเสีย เรื่องหลังเป็นเรื่องสำคัญกว่าสองเรื่องแรก คุณแจ๋วออกคำสั่งให้สอิ้งไปขออาศัยโทรศัพท์ที่ร้านนายสุน เรียกช่างมาแก้ด่วน อีกสองเรื่องคุณแจ๋วปลอบให้ระงับไว้ก่อน พอทำให้เกิดความเรียบร้อยในเรื่องกิจการของร้านพอสมควรแล้ว คุณแจ๋วก็เดินจะขึ้นไปชั้นบน พอไปถึงประตูระหว่างส่วนหน้าและส่วนหลังของร้าน ก็มีเสียงเรียก
“น้าแจ๋ว คุณน้า”
คุณแจ๋วเหลียวซ้ายแลขวา มองไปทางห้องอาหารเล็กที่เคยพาลูกค้าที่ชอบความสงบเข้าไปรับประทานอาหารก็พบลำไยยืนอยู่ที่ประตู กวักมือเรียกคุณแจ๋ว และทำปากให้เข้าไปหา คุณแจ๋วถอยหลังจากที่ยืนอยู่ หันกลับไป/*310ทางห้องเล็กนั้น พอเข้าไปใกล้ ลำไยก็ยื่นมือมาดึงแขนคุณแจ๋วให้เข้าไปห้อง รูดม่านปิดช่องประตู แล้วดึงต่อไปให้นั่งลงบนเก้าอี้ตัวหนึ่ง ตัวเองก็ลงนั่งเก้าอี้ถัดไป แล้วก็ยกมือขึ้นปิดหน้า บอกแก่คุณแจ๋วพลางสะอื้น
“เขาตายแล้วละคุณน้า เขาตายก่อนไปถึงโรงพยาบาลอีก” แล้วสะอื้นต่อไป
“ใคร” คุณแจ๋วเดาไม่ถูกจริงๆ ไม่รู้ว่าลำไยเกี่ยวข้องกับใครที่ไปโรงพยาบาล
“วรชาติไงคุณ คุณน้า ก็เขาไปยิงนายชัยฤทธิ์ แล้วทหารยามที่บ้านเขายิงเอา”
คุณแจ๋วขนลุกซู่ทั้งตัว “วรชาติ ลูกเขยพี่เพ็ญน่ะรึ” คุณแจ๋วถาม “เรื่องราวมันเป็นยังไงกัน”
“เมื่อคืนนี้ เฉิดฉันเขาไปนั่งรถเที่ยวกับชัยฤทธิ์ วรชาติเขารออยู่ที่บ้านจนดึกมากถึงได้กลับมาส่งเฉิดฉันที่ประตู ไม่เข้าบ้าน วรชาติก็เผ่นขึ้นรถอีกคันหนึ่ง ขับตามไปทันกันที่ประตูบ้านเขา ควักปืนออกมาก็ยิงเลย”
“แล้วเฉิดฉันเป็นยังไงบ้างนี่” คุณแจ๋วถาม
“หนูไม่ได้ดูว่าเขาเป็นยังไง” ลำไยตอบแล้วก็ร้องไห้สะอึกสะอื้น “หนูไม่ควรเลย ไม่งั้นวรชาติก็จะไม่ตาย หนูไม่ควรท้าวรชาติ ถ้าหนูไม่งอน วรชาติกับหนูก็จะได้แต่งงานกันไปแล้ว คงไม่ได้แต่งกับเฉิดฉัน เฉิดฉันเขาแต่งกับวรชาติเพราะเขารู้ว่าหนูท้าวรชาติให้ไปแต่งงานกับเขา เพราะหนูแท้ ๆ วรชาติถึงเป็นอย่างงี้”
คุณแจ๋วยังไม่รู้เรื่องอะไรดีนัก แต่รู้ว่าลำไยต้องการคนปลอบโยน และกำลังโศกเศร้าอย่างลึกซึ้ง คุณแจ๋วเอาแขนโอบหลังหลานห่างๆ ซึ่งทำตัวสนิทกับคุณแจ๋วตลอดมา กอดไว้แนบกับตัวคุณแจ๋ว แต่ไม่รู้จะปลอบว่าอย่างไร ลำไยได้รับความเห็นใจก็รำพันต่อไป
“แรกทีเดียวน่ะ หนกับวรชาติชอบกัน ชอบคุยกัน ล้อเล่น ไปดูหนังด้วยกัน แล้วก็ผู้ใหญ่เรานี่แหละคุณน้า ก็ทำทีท่าไม่พอใจ เพราะวรชาติเขาจน /*311พ่อเขาลาออกจากราชการเมื่อคราวมีการกบฏอะไร หรือที่ใครถูกจับอะไรหนูก็จำไม่ได้ วรชาตินี่น่าสงสารมาก แม่เขาตายแต่เล็กๆ พ่อแต่งงานใหม่ แม่เลี้ยงก็เจ้ายศ เห่อราวกับอะไรดี เวลาเขามาหาคุณตาทีหนึ่ง เขาทำตัวเป็นหลานสนิททั้งทางคุณยายคุณตา คุณน้าก็เคยรู้จักไม่ใช่เรอะ หนูเคยถูกบอกให้เรียกเขาป้าผกา ชื่อเต็มเขาชื่อผกากรอง”
คุณแจ๋วพยายามระลึก แต่นึกไม่ออก ญาติทางบิดาและมารดาของคุณแจ๋วมีหลายกลุ่มหลายพวก หลายตระกูล คุณแจ๋วเป็นคนจำเรื่องราวที่น่าคิดของมนุษย์ได้ดี แต่จำชื่อคนหน้าคนไม่ค่อยเก่ง แต่เพื่อจะไม่ให้ลำไยรู้สึกว่าคุณแจ๋วไม่สนใจ คุณแจ๋วจึงพยักหน้า และกล่าว “เล่าไปอีกซิ ลำไย”
“คนพวกเราถูกออกจากราชการจะรู้จักไปทำอะไรนะ คุณน้า” ลำไยรำพันต่อไป “คุณพ่อวรชาติไปทำค้าขายอะไรก็ถูกโกงบ้างอะไรบ้าง บำเหน็จบำนาญก็นิดเดียว ลงท้ายรับจ้างบริษัทจีนๆ อะไรที่เขาสงสาร เขาก็อุตส่าห์ให้ลูกเขาเรียนจนจบจุฬา แม่เลี้ยงวรชาติกับพ่อน่ะ เขาเลิกกันไปตอนไหนหนูก็จำไม่ได้แน่ แต่ตั้งแต่เลิกกับแม่เลี้ยงแล้ว พ่อของเขาก็ค่อยเอาใจใส่กับเขา เขาก็อยู่กันพ่อๆ ลูกๆ ทีนี้พอหนูพามารู้จักพวกพี่ป้าน้าอากลับถูกดูถูกอีก มันแปลว่าอะไรกัน เดี๋ยวก็ถือตระกูล ถือพวก แต่ที่จริงก็ถือเงินนั่นเอง”
“หนูอย่าไปคิดให้ขมขื่นเลย ลำไยจ๋า” คุณแจ๋วคิดหาคำปลอบ “คนเราเหมือนๆ กันทั้งนั้น รักลูกหลานก็อยากจะให้ดีที่สุด อย่างหนูเป็นหลานของคุณตา เป็นธรรมดาคุณแม่ คุณป้า คุณน้า ก็อยากให้ได้สามีทั้งรวยทั้งมีตระกูลทั้งมีดีกรีอะไรต่ออะไร เรื่องที่แล้วมาแล้วหนูอย่าเอาไปเป็นเครื่องทรมานหัวใจเลย เล่าให้น้าฟังว่าตอนนี้ วรชาติเขาตายแล้ว ทำศพทำเมรุกันยังไง น้าจะช่วยอะไรหนูได้บ้าง”
“เขาไปตั้งศพที่วัดอะไรห่างกันลิบลับ หนูไม่รู้จะไปกับใคร” ลำไยสะอื้นพลางตอบ “แต่เวลานี้ศพอยู่ที่โรงพยาบาลตำรวจ หนูไปแล้ว แต่พบเฉิดฉันหนูก็เลยกลับมา ประเดี๋ยวเขาจะยกศพไปวัด หนูอยากให้คุณน้าพาหนูไป”
คุณแจ๋วถอนใจยาวแต่เบาๆ “เอาละ หนูพักผ่อนเสียที่นี่หรือจะกลับ/*312บ้าน ขึ้นไปข้างบนกับน้าไม่ดีหรือ น้ายังไม่ได้อาบน้ำ น้าไปเยี่ยมท่านผู้หญิงฉอ้อนเขามา”
ลำไยสะอื้นถี่ขึ้นอีก “เขาเลี้ยงลูกเขายังไง ไหนใครๆ ชมว่าเลี้ยงลูกดีนักดีหนา ทำไมถึงเที่ยวกวนชาวบ้านเขาได้ยังงี้”
“แต่เขาก็ใช้เวรเขาแล้วละ หลานเอ๋ย” คุณแจ๋วพยายามหาทางให้ลำไยรับเอาสถานการณ์เท่าที่เป็น “เขาก็เห็นจะไม่รอดเหมือนกัน และแม่เขาก็เสียลูกคนหนึ่ง เรื่องพรรณอย่างนี้เราตัดสินไม่ได้ว่าใครบาปมากบาปน้อย คนเรามันก็ทำอะไรผิดๆ กันทุกคน แต่หนูไม่ต้องโทษตัวหนูเองว่าทำให้วรชาติตาย หนูเชื่อบุญเชื่อกรรมไหม น้าเชื่อ วรชาติกับเฉิดฉันเขาคงมีเวรมีกรรมกันมา หนูไม่ได้ทำผิดร้าย เป็นแต่ผิดพลาด อย่าไปเศร้าโศกเรื่องนั้น ถ้าหนูจะเสียดายวรชาติ หรือสงสาร อย่างนั้นก็เป็นธรรมดาของคนใจกุศล” คุณแจ๋วพูดแล้วก็หยิบกระดาษนุ่มออกจากกระเป๋า ช่วยเช็ดน้ำตาให้ลำไย เมื่อเห็นว่าหน้าหมดจดพอสมควรแล้ว จึงนำตัวขึ้นไปชั้นบน
คุณแจ๋วคิดถึงคุณเกริน เขาจะรู้หรือยังว่าคนที่ฆ่าลูกของฉอ้อนคือลูกเขยของญาติสนิทของเขา แต่คุณแจ๋วมีอะไรต้องทำอีกมาก ครั้นแล้วก็นึกขึ้นได้ว่าได้ออกปากบอกฉอเลาะไว้ว่าจะไปอยู่เป็นเพื่อน คุณแจ๋วจำเป็นสำหรับใครมากกว่ากัน ลำไยหรือฉอเลาะ อย่างไรก็ตามคุณแจ๋วก็จำเป็นต้องให้ฉอเลาะรู้ว่า คุณแจ๋วเกิดมีภาระเพิ่มขึ้นเสียแล้ว
คุณแจ๋วต้องไปอาศัยนายสุนอีก ขอโทรศัพท์ไปถึงคุณเกริน เคราะห็ดีที่ต่อได้ง่าย และเรียกญาติมาพูดได้โดยไม่เสียเวลามากนัก คุณแจ๋วแจ้งเรื่องที่ทราบจากลำไยแล้ว ระหว่างที่พูดอยู่นั้น คุณแจ๋วก็ตัดสินใจว่า ถึงอย่างไรคุณแจ๋วก็ต้องไปแสดงความเสียใจแก่ญาติ คือแม่ยายของวรชาติก่อน
“คุณเกรินบอกฉอเลาะด้วยว่า ที่ป้าแจ๋วจะไปนอนเป็นเพื่อนจะเอาแน่ไม่ได้เสียแล้ว เพราะการที่จะเข้าออกบ้านฉอเลาะเห็นจะลำบากในเวลาค่ำคืน คุณเกรินไปดูแลฉอ้อนก็แล้วกัน เพราะคุณเกรินดูเหมือนจะเข้าออกได้ง่าย คืนนี้ยังไม่ต้องไปศพลูกเขยพี่เพ็ญก็ได้ เพราะก็ไม่ค่อยได้ติดต่อกันเป็นประจำอยู่ ถ้า/*313มีใครถามถึง แจ๋วจะใช้ปฏิภาณว่าไปพอเอาตัวรอด”
คุณเกรินตกลงตามที่คุณแจ๋วเสนอแนะ เมื่อวางโทรศัพท์ลงพร้อมกับถอนใจใหญ่เสียยาวให้สมกับที่อยากระบายความรู้สึกแล้ว คุณแจ๋วก็รีบกลับมาร้าน สั่งงานที่จำเป็นอยู่สักครู่ใหญ่ แล้วจึงผลัดเครื่องแต่งตัวเป็นเครื่องทุกข์ รับประทานอาหารนิดหน่อยพร้อมกับลำไย แล้วก็ขึ้นรถให้ลำไยพาไปโรงพยาบาลตำรวจก่อน
ญาติสองวัยไปถึงโรงพยาบาลที่ไว้ศพวรชาติประสบจังหวะพอดี คือไม่มีญาติอื่นอยู่ที่นั้นเลย นอกจากน้องชายหนุ่มๆ ของวรชาติคนหนึ่ง ซึ่งคุณแจ๋วและลำไยไม่เคยรู้จักมาก่อน เมื่อได้รับอนุญาตแล้ว สตรีทั้งสองจึงเข้าไปที่ห้องไว้ศพ คุณแจ๋วปล่อยให้ลำไยหลั่งน้ำตาไว้อาลัย และพิศเพ่งหน้าของคู่รักในอดีตนานพอเห็นว่าลำไยค่อยเบาความโทมนัสลงแล้ว จึงปลอบและบังคับกลายๆ ให้กลับบ้าน เตือนถึงหน้าที่ที่สำนักที่ลำไยทำงานอยู่ ลำไยบอกว่าจะโทรศัพท์ลาป่วย คุณแจ๋วไม่คัดค้าน แล้วคิดว่าไม่ควรจะปล่อยให้ลำไยขับรถกลับบ้านคนเดียว ในระหว่างที่จิตใจถูกกระทบกระเทือนเช่นนี้ จึงนั่งรถไปถึงบ้านของลำไยคือบ้านเจ้าพระยาสุเรนทร์ฯ ที่ซอยอโศก ถนนสุขุมวิท คุณแจ๋วขอลงที่หน้าบ้านแทนที่จะนั่งรถไปถึงข้างใน เรียกรถยนต์รับจ้างได้คันหนึ่ง แล้วกลับมาที่ร้าน
เรื่องเล็กๆ ของชีวิตในสังคมเริ่มเป็นภาระแก่คุณแจ๋ว คุณแจ๋วคงจะต้องไปงานศพใดงานหนึ่งเกือบทุกวัน ต้องไปหาช่างตัดเสื้อ ขอร้องให้ช่วยซื้อผ้าสำหรับตัดเสื้อดำแบบกลางๆ สัก ๕ ชุด ให้เขาตัดเย็บให้เสร็จเรียบร้อยวันละชุดจนครบ เจรจากันเป็นที่เข้าใจแล้วจึงกลับร้าน เวลาล่วงไปกว่าครึ่งวันแล้ว
เอ้า ต่อจากนี้จะทำอะไร จะไปเยี่ยมพี่เพ็ญกับเฉิดฉันหรือยัง เขาจะรดน้ำศพที่โรงพยาบาลแล้วจึงย้ายศพไปวัดที่ข้างบ้านพี่จำลองนั้นเอง ถ้าไปบ้านพี่จำลองอาจจะได้สำเร็จภารกิจหลายอย่าง ได้เยี่ยมคุณปู่ของพี่จำลอง ซึ่งเป็นตาน้อยของคุณแจ๋ว ได้พบพี่จำลองซึ่งไม่ได้พบมานานแล้ว อยากรู้ว่าพี่จำลองจะมีปฏิกิริยาต่อเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นเมื่อเช้าตรู่ของวันนี้ว่าอย่างไร นึกขึ้นมาได้/*314ถึงเฌอ เฌอจะมีปฏิกิริยาอย่างไร คุณแจ๋วยังไม่ได้พบเฌอ และเฌอยังไม่ได้รับอนุญาตให้พบกับพี่สาว เรื่องการที่จะซื้อที่ดินของพี่จำลองจะเป็นผลดีผลเสียอย่างไร ในเมื่อท่านรองวิทูรหมดบุญวาสนาไปแล้ว คุณแจ๋วตัดสินใจตามความคิดที่เกิดขึ้นอันแรก คุณแจ๋วไปที่บ้านพี่จำลองเป็นดีที่สุด คอยรับศพอยู่ที่นั่น ได้พักผ่อนบ้างพอสมควรในสวนอันร่มรื่น แตกต่างจากที่อยู่อันจอแจของคุณแจ๋ว ตั้งแต่กลางดึกคุณแจ๋วยังไม่ได้รับความผ่อนคลายอารมณ์บ้างเลย
คุณแจ๋วขึ้นรถยนต์รับจ้างไปยังถนนราชวิถี ไปยังท่าเรือแล้วก็ยืนคอยเรือที่รับคนข้ามฟาก ซึ่งบัดนี้มีไม่กี่ลำไม่เหมือนเมื่อครั้งยังไม่มีสะพานข้ามแม่น้ำ คุณแจ๋วกำลังคิดรำคาญว่าเหตุใดพี่จำลองจึงไม่ทำทางให้รถเข้าบ้านได้จากถนนใหญ่ที่สร้างเรียบร้อยต่อไปจากเชิงสะพาน ก็เห็นสตรีคนหนึ่งเดินมาถึงที่ตัวคุณแจ๋วยืนอยู่ ผู้ที่เข้ามานั้นคือ คุณหญิงศิริมาพี่สาวของคุณแจ๋ว
คุณหญิงศิริมาเดินพลางบ่นเรื่องที่คุณแจ๋วกำลังคิด “เออ ใครๆ เขาก็อยู่บ้านมีถนนรถเข้าได้เข้าถึง มีพี่จำลองพิสดารข้ามเรืออยู่ได้ทุกวัน ดีที่มีเมียอย่างสำรวย มีเมียอย่างฉันคงเลิกกันเสียนานแล้ว”
อีกสองสามนาทีต่อมา พี่น้องทั้งสองก็นั่งเรือข้ามฟากไปสู่บ้านญาติทางฝั่งธนบุรี คุณแจ๋วคิดหวนไปถึงวันหนึ่งนานมาแล้ว เมื่อพาฉอ้อนไปเยี่ยมสำรวย แต่พี่สาวไม่ให้โอกาสคุณแจ๋วคิดนาน พอเรือออกมาห่างจากฝั่งพอสมควร คุณหญิงศิริมาก็ถามน้องสาว
“แจ๋ว รู้เรื่องนายวิทูรแล้วใช่ไหม แหม น่าใจหาย เขาว่าหนีรอดไปได้ ทางนายใหญ่เขาตามจับถึงพรมแดนก็ไม่ได้ตัว”
คุณแจ๋วรู้สึกว่าขนลุกชันทั่วตัวจนกลัวว่าพี่สาวจะมองเห็น คิดถึงภาพคุณเกรินยืนโทรศัพท์ในร้านของนายสุน ยังไม่รู้ว่าจะพูดอะไรตอบพี่สาว คุณหญิงศิริมาก็พูดต่อไป “แล้วตาฤทธิ์ก็ตายแล้ว ได้ยินข่าววิทยุตอนสาย นึกไปก็น่าสงสารฉอ้อน แต่จะไปเยี่ยมก็เห็นจะไม่ได้”
คุณแจ๋วนิ่งไม่ต่อคำสนทนา คำพูดของพี่สาวทำให้เกิดหนาวเยือกเย็นขึ้นมาในอก พี่สาวพูดต่อไป “คนมีบุญนี่ออกจะสู้คนกลางๆ อย่างเราไม่ได้นะ /*315เดี๋ยวขึ้นไปปรูดเดี๋ยวลงไปก้นเหว ฉอ้อนนี่แกร่ำรวยสักแค่ไหนก็ไม่รู้ มีเงินอยู่ต่างประเทศสักแค่ไหน เดี๋ยวพ่อสามีเลี้ยงเมียน้อยหมด ไม่ส่งเสีย เมียหลวงท่าจะแย่”
น้องสาวยังไม่ตอบ แต่คุณหญิงไม่ค่อยเอาใจใส่กับผู้ฟังนัก สนใจกับการที่จะพูดมากกว่า “แจ๋วรู้ไหม คุณประพัฒน์เขารู้มาตั้งหลายวันว่าจะเกิดเรื่อง เขามาพูดเปรยๆ พี่ก็ไม่ยักสังเกต แต่เขาบอกมานานแล้วว่า ให้ระวังนายวิทูร ให้ห่างๆ ไว้ ไปได้ไม่นานหรอก มันยโสนัก”
คุณแจ๋วชำเลืองดูคนแจวเรือ แน่ใจว่าไม่ได้ยินคำสนทนา จึงถามพี่สาว “พี่แป๋ว ธรรมดาของคนเขาเล่นการเมือง เขาคงไม่คิดเรื่องยโสหรืออะไรกันมากนัก แต่เขาคงมีเรื่องผลประโยชน์ขัดกันหรืออะไรอย่างนั้น คุณประพัฒน์เขาเคยเล่าบ้างไหมว่านายวิทูรนี่แกร้ายกาจอะไรอีก นอกจากยโส”
คุณหญิงศิริมานิ่งตรองครู่หนึ่ง “ที่จริงนะ คุณประพัฒน์นี่เขาค่อนข้างจะชอบนายวิทูรนะ เขาชมว่าเก่งเรื่องติดต่อกับฝรั่ง แล้วในเรื่องการงานที่ก้าวหน้าต่างๆ วิทูรนี่เป็นคนเข้าใจ และเป็นคนทำให้นายใหญ่เห็นดีเห็นชอบที่จะทำอะไรที่เป็นประโยชน์หลายอย่าง แต่ที่ไม่ถูกกันตอนหลัง หรือว่าแข่งกันตอนหลังนี่ก็เพราะนายวิทูรแกออกจะมีอำนาจของตัวเองขึ้นทุกทีๆ จนแกไม่ต้องพึ่งนายใหญ่แล้ว คุณประพัฒน์บอกว่าอย่างนี้เขาเอาไว้ไม่ได้หรอก ใครจะไวกว่าใครเท่านั้นแหละ แต่วิทูรช้าไป หรือจะว่านายใหญ่เขาไวกว่าก็ได้”
“ในสองคนนี้ นายใหญ่เดี๋ยวนี้กับนายวิทูร ถ้าได้ครองอำนาจสิทธิ์ขาด ใครจะทำให้เมืองไทยดีกว่ากันหรือเลวกว่ากัน” คุณแจ๋วพยายามรวบรวมความคิดและเรียบเรียงถ้อยคำถามพี่สาว
“คุณประพัฒน์ไม่เห็นเขาพูดเรื่องนี้เลย” พี่สาวตอบ “ใครๆ เขาก็ไม่พูดอย่างที่แจ๋วถาม ไม่ใช่สมัยคุณฟอนี่ เดี๋ยวนี้เขาพูดกันแต่ว่า ทำอย่างนี้นายคนไหนจะโกรธไหม จะถูกใจไหม ทำอย่างไรถึงจะรักษาตัวไปตลอดรอดฝั่ง ขืนไปคิดถึงอย่างที่แจ๋วถาม เผลอไปพูดกับใคร จะได้แย่”
คุณแจ๋วพยักหน้า คำตอบของคุณหญิงศิริมาแจ่มชัดดีเหลือเกิน คุณ/*316แจ๋วเข้าใจยุคสมัยที่คุณแจ๋วมีชีวิตอยู่อย่างดีทีเดียว และทำให้คุณแจ๋วรู้ หน้าที่ของตนเองดีขึ้นมาก คือคุณแจ๋วก็มีหน้าที่คิดถึงเรื่องร้านอาหาร พี่จำลองก็คิดถึงลูกความ พี่จำแลงก็คิดเรื่องกิจการของนายจ้างชาวต่างประเทศ แล้วคุณเกรินเล่า คุณเกรินก็คงคิดถึงหน้าที่ทหารของคุณเกริน แล้วคุณแจ๋วก็ระลึกถึงพี่ชายใหญ่ คนอย่างพี่อ้นจะทำอย่างไร จะคิดถึงอะไร พี่อ้นไม่รู้จะคิดอะไร จึงคิดจะไปฆ่านายวิทูร แต่บัดนี้นายวิทูรก็ไม่มีจะให้พี่อ้นฆ่า พี่อ้นจะคิดอะไรต่อไป
คุณแจ๋วนั่งใจล่องลอยไปถึงพี่ชายใหญ่ไปหลายวินาที ได้ยินพี่สาวบ่นเรื่องข้าวของแพงขึ้นเรื่อยๆ และบ่นเรื่องช่างเสื้อตัดไม่ถูกใจหรืออะไรทำนองนี้ แล้วเรือก็มาจอดเทียบท่าน้ำบ้านเจ้าคุณตาของคุณแจ๋ว เจ้าคุณปู่ของคุณเกรินและพี่จำลอง บ้านสวนของเจ้าคุณตายังสวยงามอยู่อย่างเดิม เป็นสิ่งที่ไม่ค่อยเปลี่ยนแปลงสิ่งเดียวในชีวิตของคุณแจ๋ว
เมื่อเรือเทียบแล้ว สองพี่น้องก็ขึ้นฝั่ง มีคนใช้นั่งเล่นอยู่ที่ท่าน้ำ ได้รับทราบจากคนใช้ว่าคุณจำลองไม่อยู่ เจ้าคุณและคุณหญิงไปวัด คุณสำรวยอยู่ที่เรือน สองพี่น้องจึงไปที่เรือนของสำรวย เมื่อไปถึงก็พบเจ้าของบ้านนั่งอยู่ที่ระเบียง สำรวยร้องเชิญให้ญาติสองคนขึ้นไปบนเรือน และบอกด้วยว่า ศพยังมาไม่ถึงวัด เพราะได้สั่งให้คนใช้ที่ไปช่วยเจ้าคุณปู่จัดที่ไว้ศพ ให้มาบอกเมื่อศพมาถึงแล้ว
สามคนนั่งคุยปรารภกัน ถึงเรื่องราวของวรชาติ เฉิดฉัน และ ชัยฤทธิ์ คุณแจ๋วเป็นฝ่ายถามให้อีกสองคนเล่า แต่ไม่ได้รับทราบอะไรเพิ่มไปจากที่ลำไยเล่าแล้ว แต่เมื่อได้นั่งอยู่ด้วยกันประมาณครึ่งชั่วโมง จำลองสามีสำรวยก็กลับมา การสนทนาก็เริ่มเปลี่ยนลักษณะ คุณแจ๋วไม่ได้พบกับลูกพี่ลูกน้องคนนี้มานาน แต่ได้รับข่าวคราวจากพี่ๆ น้องๆ คนอื่นเกี่ยวกับเขาอยู่เสมอ จึงคุยกันได้โดยไม่ต้องเสียเวลาไต่ถามทุกข์สุขมากนัก
“พี่จำลองรู้อะไรเกี่ยวกับเหตุการณ์เมื่อเช้าบ้าง ลองเล่าให้แจ่วฟังบ้างซิ” คุณแจ๋วถามลูกผู้น้องแต่สูงวัยกว่า
“ไม่ค่อยรู้อะไรมากกว่าที่เขารู้ ๆ กัน แต่เมื่อเช้านี่ไปได้ยินเพิ่มเติมมา/*317จากสำนักงานบ้าง” จำลอง เหมเสนา ผู้เป็นลูกของลุงของเกรินตอบญาติของเขา จำลองเป็นคนมีรูปสมบัติ เป็นที่แปลกใจของวงศ์ญาติทั่วไป ที่จำลองซื่อตรงไม่นอกใจภรรยามาตลอดชีวิตสมรส โดยมีสายสัมพันธ์ที่ไม่น่าจะแน่นหนา คือลูกบุญธรรมสองคน หญิงหนึ่งชายหนึ่ง แต่เด็กนั้นเป็นลูกของญาติภมราภัยที่ขาดแคลนครอบครัวหนึ่ง จำลองได้ขอมาอุปการะตั้งแต่เด็กนั้นอายุ ๑ ขวบคนหนึ่งและ ๒ เดือนอีกคนหนึ่ง เมื่อบิดาของเด็กเป็นวัณโรค คุณแจ๋วมองดูลูกผู้น้องแล้วก็มองดูสะใภ้ นึกในใจว่า สำรวยเป็นหญิงที่มีบุญกว่าฉอ้อนมาก แต่สำรวยจะสำนึกในข้อนั้นหรือไม่ คุณแจ๋วยังไม่มีโอกาสจะไต่ถาม คุณแจ๋วทำหน้าที่ซักจำลอง เรื่องของประเทศเสียก่อน
“รู้เท่าไหร่ก็เล่าไปเท่านั้นก็แล้วกัน มันเกิดอะไรขึ้น”
“ใครๆ เขาก็ทายว่ามันน่าจะเกิดวันหนึ่ง” จำลองตอบอย่างที่คุณแจ๋วเคยได้ยินแล้ว “วิทูรมีอำนาจขึ้นมาทุกวัน ไอ้สิ่งที่เขาให้คนเห็นน่ะมันดี แต่ที่ไอ้คนไม่เห็นมันอาจจะเลวร้าย แต่ใครล่ะจะไปประกาศขึ้นมา เพราะมันทำเหมือนกันหลายคนนี่ มีคนเขาว่าท่านคนใหญ่ไม่ค่อยเอาเข้าพกเข้าห่อเอง ถ้าจะเอาเงินเอาทองจากใครหรือจากแหล่งไหนก็ไม่ควรเอา ก็มักเอาไปเลี้ยงลูกน้อง ตรงนี้แหละที่นายวิทูรอาจแพ้นายใหญ่ เพราะนายวิทูรมันเอาเองแยะ”
“ถ้าจะคิดว่า เขามีทุนมีรอนของเขาบ้างพอสมควร แล้วก็มีอำนาจ จะค้าขายอะไรก็สะดวก ถึงร่ำรวยอย่างนี้จะไม่ได้เหรอ ดูแต่อาเขาข้างบ้านเรา เขาก็มีทรัพย์สมบัติไม่น้อย” คุณแจ๋วลองถาม
“แต่ว่ามันจะถึงกับซื้อสายสร้อยทับทิมของเสด็จให้เมียได้เทียวรึ ราคาเท่าไหร่” จำลองพูดอย่างเรียบๆ ทำนองคนสนทนาถึงเรื่องไกลตัว ไม่มีความรู้สึกรุนแรงแต่อย่างใด “สายสร้อยสายนั้น เมื่อแต่ก่อนก็ราคาหมื่น เดี๋ยวนี้มันเข้าไปกี่แสน เมื่อทายาทของเสด็จท่านขายไปมันก็แสนกว่าไม่ใช้รี แล้วนี่ราคาเงินราคาของมันเปลี่ยนไปเท่าไหร่ แล้วคนเราคงไม่เอาเงินทั้งหมดไปซื้อเครื่องเพชร มันต้องมีมากกว่านั้นอีกมากนัก”
“แจ๋วไม่เข้าใจเลย ทำไมคนที่มีอำนาจหน้าที่อย่างนี้ถึงต้องอวดมั่งมี/*318ด้วย ก็มีอำนาจออกมากมายแล้ว” คุณแจ๋วว่า
“มนุษย์เรามันมีกิเลสร้อยแปดพันอย่าง” จำลองตอบ “แต่จะเป็นเพราะอคติหรือยังไงก็ไม่รู้ละ ใครเขาว่าฉอ้อนเป็นตัวการหาเงินให้ผัวอะไรอย่างงี้ พี่เชื่อไม่ได้เลย เห็นหน้าแกซื่อเหลือเกิน”
“คนเราทำไมจะเปลี่ยนไม่ได้” คุณหญิงศิริมาออกความเห็น “เมื่อเด็กๆ ก็เป็นไปเหมือนผู้ใหญ่ที่ตัวอยู่ด้วย โตขึ้นอยู่กับคนอีกชนิดหนึ่ง มันก็เป็นไปอีกชนิดหนึ่ง”
ไม่มีใครเถียง แล้วคุณแจ๋วถาม “แล้วเรื่องที่ของคุณตาที่แม่ผ่องเขาซื้อไป พี่จำลองว่าจะทำให้ขอซื้อคืนง่ายขึ้นหรือยากขึ้น”
“ตอนนี้เราไม่อยากรบกวนเขา” จำลองตอบ “เห็นจะต้องรอไว้ก่อน เวลานี้ใจคอเขาคงเป็นทุกข์ ใครจะเชื่อว่าหลานของตัวไม่ดี เท่าที่คบกันมา แม่ผ่องแกก็ดูดี เราก็ยังไม่เคยพูดกับแกตรงๆ เป็นแต่สืบเรื่องราคา ที่แถวนี้มันขึ้นอย่างน่าใจหาย กลัวเขาจะโก่งเอา ก็วิตกไป แล้วเขาก็อยากได้มานาน พอได้แล้วจะขายคืนได้ง่ายๆ ยังไง”
น้ำตาคลอตาคุณแจ๋ว เป็นครั้งแรกที่คุณแจ๋วรู้สึกอิจฉาเพื่อนร่วมเพศในกรณีนี้ คุณแจ๋วรู้สึกอิจฉาสะใภ้สำรวยอย่างเหลือเกิน และยินดีที่มีญาติอย่างจำลอง พอดีคนใช้วิ่งมาบอกว่าศพวรชาติมาถึงวัดแล้ว ทุกคนก็ลุกจากที่ ทำหน้าให้สะอาด แล้วก็ไปยังสถานที่จะบำเพ็ญกุศลแสดงความเสียใจต่อญาติตามธรรมเนียม
กว่าจะเสร็จจากกิจที่เกี่ยวกับการเอาศพเข้าหีบ ช่วยกันตกแต่งสถานที่และสนทนาปราศรัยกับญาติจำนวนเกือบสามสิบคน ก็เป็นเวลาแดดร่ม คุณแจ๋วกลับไปที่ร้านด้วยรถของคุณหญิงศิริมา ลงจากรถที่หน้าร้านพลางก็คิดว่าจะไปขอโทรศัพท์ที่ร้านนายสุนอีก คุณแจ๋วไม่แน่ใจว่าร้านรักษาโรค หรือที่เรียกกันว่าคลีนิค ของเฌอมีโทรศัพท์หรือไม่ แต่ยังไม่ทันจะเดินไป สอิ้งวิ่งเข้ามาบอกว่ามีคนมาหา กำลังจะกลับไปก็พอดีคุณแจ๋วกลับมาถึงร้าน เมื่อคุณแจ๋วตามไปยังด้านหลังของร้านซึ่งคุณแจ๋วใช้รับแขกส่วนตัว ก็พบว่าคนที่มาหาคือเฌอ /*319คุณแจ๋วเหน็ดเหนื่อยมาหลายชั่วโมง พอเห็นหน้าเฌอ คุณแจ๋วก็ปล่อยให้น้ำตาไหลรินลงมาโดยกลั้นไว้ไม่ได้ เข้าไปจูงข้อมือนายแพทย์หนุ่มเข้าไปในห้องอาหารเล็ก พอเฌอนั่งลงพร้อมกับคุณแจ๋วแล้ว คุณแจ๋วก็สะอึกสะอื้นอยู่อีกหลายนาที เฌอไม่ห้ามปราม ปล่อยให้คุณแจ๋วร้องไห้ แต่เขาเอามือของเขาลูบแขนคุณแจ๋วเบาๆ ตลอดเวลา จนคุณแจ๋วหยุดสะอื้นแล้วเขาจึงบอก
“คุณเกรินให้มาส่งข่าวว่าตาฤทธิ์ตายแล้ว และให้บอกว่าพี่ฉอ้อนเข้มแข็งดี แต่ผมยังเข้าไปหาพี่ไม่ได้ ไปพบที่โรงพยาบาล ศพตาฤทธิ์ผมจะเอาไปไว้ที่วัดธาตุทอง ใกล้ร้านผม”
“พี่นี่เลวจริง” คุณแจ๋วประนามตนเอง “พี่ควรจะปลอบเฌอ นี่กลับให้เฌอมาปลอบพี่ ร้องไห้ไปยังงั้นเอง มันมีความรู้สึกหลายอย่าง สงสารคนอยู่มากกว่าคนตาย”
“คุณแจ๋วไม่ต้องห่วงผมหรอก” เฌอปลอบใจผู้อาวุโส “ผมทำใจไว้นานแล้ว รู้มานานว่าวันหนึ่งจะมาถึง จะแบบนี้หรือแบบไหนก็ไม่สำคัญ และพี่ผม เขาก็ดูเหมือนจะรู้ๆ อยู่ ถ้าควรสงสารก็คือเด็กๆ”
“พี่หวังว่าแกจะไม่ได้ยินอะไรที่ไม่ดีๆ สำหรับพ่อแกมากเกินไป” คุณแจ๋วกล่าว “พี่ว่าสำหรับเด็ก ให้คิดว่าพ่อเป็นคนดีที่โชคร้ายดีกว่าที่จะเห็นพ่อเป็นคนไม่ดี”
คุณแจ๋วกับเฌอปรับทุกข์กันอีกต่อไป จนกระทั่งเฌอสังเกตว่าคุณแจ๋วเหนื่อย จึงนัดกันถึงการไปงานศพ เฌออยากจะมารับคุณแจ๋วให้ไปฟังพระสวดหน้าศพชัยฤทธิ์ในเวลาค่ำ แต่คุณแจ๋วรับรองว่าไปเองได้ นัดกับเฌอพลางก็ห่วงไปถึงลำไย ว่าจะขอร้องให้คุณแจ๋วพาไปที่ศพวรชาติเวลาไหน
เมื่อเฌอลาไปแล้ว คุณแจ๋วทำธุระเกี่ยวกับร้านแล้วหาช่องพักผ่อน เคราะห์ดีที่คุณแจ๋วนอนหลับง่ายและไม่ต้องการนอนนาน เมื่อหลับไปได้สักครึ่งชั่วโมงแล้วตื่นขึ้นก็มีความกระปรี้กระเปร่าตามลักษณะของคุณแจ๋ว สั่งงานในร้านได้อีกหน่อยพอดีค่ำ จึงไปโทรศัพท์ถึงลำไย
ลำไยค่อยคลายความโศกเศร้า และไม่ปรารถนารุนแรงที่จะไปเยี่ยมศพ/*320วรชาติ บอกว่ายังทนหน้าเฉิดฉันไม่ค่อยได้ คุณแจ๋วค่อยสะดวกใจ จึงบอกแก่ลำไยว่าคุณแจ๋วจะไปงานศพชัยฤทธิ์ ถ้าลำไยไม่ต้องการตัวคุณแจ๋วในค่ำวันนั้น
“เอ หนูไม่ยักรู้ว่าคุณน้าเกี่ยวข้องกับบ้านนั้น ไม่เห็นคุณน้าแป๋วเคยพูดถึงว่าสนิทกันยังไง” ลำไยแสดงความแปลกใจมาทางโทรศัพท์
“น้าแป๋วเขาไม่ค่อยสนิทกันหรอก น้าสนิทกับท่านผู้หญิงมาตั้งแต่เด็กๆ เพราะอายุไล่เลี่ยกัน” คุณแจ๋วอธิบายให้หมดความข้องใจ
ครั้นถึงเวลาสมควร คุณแจ๋วก็เรียกยานประจำตัวของคุณแจ๋ว คือรถรับจ้างที่วิ่งอยู่ทั่วไปตามถนนหลวงในพระนคร คุณแจ๋วเอาสอิ้งไปเป็นเพื่อนเพื่อความปลอดภัยในเวลาค่ำคืน เมื่อไปวัดและเข้าไปถึงที่ตั้งศพแล้ว คุณแจ๋วก็แอบทอดถอนใจโดยไม่ให้ผู้ใดสังเกต ถ้าหากชัยฤทธิ์ตายก่อนหน้านี้ขึ้นไปสัก ๗ วัน งานศพชัยฤทธิ์จะมีแขกคับคั่งสักเพียงไหน คุณแจ๋วคงจะไม่เป็นคนสำคัญเข้ามานั่งติดอยู่กับท่านผู้หญิงและคุณฉอเลาะเหมือนวันนี้ และคุณเกรินกับเฌอคงจะไม่ต้องเดินไปเดินมา ทำหน้าที่เปรียบได้กับเจ้าภาพ ต้อนรับแขกจำนวนน้อยที่มีแก่ใจมาแสดงความเศร้าโศกร่วมกับท่านผู้หญิง ในบรรดาแขกที่บางตาส่วนใหญ่มีภรรยานายทหารที่รู้จักกับท่านผู้หญิงมานานปีแต่ตัวนายทหารมีน้อย ภรรยานายทหารที่มาเยี่ยมศพมักแจ้งแก่ท่านผู้หญิงอย่างสุภาพว่า สามีติดราชการ เพราะมี “เตรียมพร้อม” มาในงานศพไม่ได้ ขอฝากพวงดอกไม้มาสักการศพแทน และฝากถามข่าวถึงท่านผู้หญิงด้วย ท่านผู้หญิงก็ตอบขอบใจอย่างสุภาพเช่นกัน คุณแจ๋วดูพลางก็คิดในใจ ใครหนอเคยบอกคุณแจ๋วว่า คนศิวิไลส์คือคนที่แสร้งมารยาได้แนบเนียน เดี๋ยวนี้คนไทยเราศิวิไลส์แน่แล้ว คุณแจ๋วสังเกตว่าในบรรดาพี่น้องร่วมท้องของพลเอกวิทูรไม่มีใครขาดไปเลย พี่วงศ์ทำหน้าที่เป็นพี่ใหญ่ดูแลให้ทุกสิ่งทุกอย่างเรียบร้อยและมีประสิทธิภาพตามเคย อาผ่องไม่ได้มาในงานศพ ท่านผู้หญิงบอกว่าอาผ่องได้สั่งลูกชายมาว่า อาผ่องยินดีช่วยเหลือหลานสะใภ้ทุกทางที่จะทำได้ แต่ขออย่าให้ต้องมาจากบ้านเวลาค่ำคืน ที่ต้องขอร้องเช่นนี้ ก็เพราะบ้านอาผ่องได้กลายสภาพเป็นที่พักแรมของญาติพี่น้องที่อยู่ไกลออกไป เช่นคนที่อยู่นนทบุรีและบางซ่อน บิดามารดา/*321ของพลเอกวิทูรก็ไม่มาในงานศพเพราะชราแล้ว คนที่ทำให้คุณแจ๋วยินดีที่ได้พบในงานศพชัยฤทธิ์มากสองคน คือสุมาลาเพื่อนนิสิตร่วมชั้นของคุณแจ๋ว และคุณหญิงรัชดาเพื่อนของสุมาลาอีกต่อหนึ่ง
คุณแจ๋วนั่งฟังพระสวดบ้าง สังเกตคนและสังเกตเครื่องประดับศพบ้าง และคิดชมฉอ้อนอยู่ตลอดเวลา ใครบ้างมีส่วนทำให้ฉอ้อนเป็นบุคคลดังที่คุณแจ๋วเห็นอยู่นี้ บิดามารดาผู้เป็นพลเมืองดีแบบไทยของฉอ้อนย่อมจะมีส่วนมากที่สุด ครูอาจารย์ของฉอ้อน และคุณป้ากำยานของคุณแจ๋วคงจะมีส่วนร่วมด้วย ท่านผู้หญิงฉอ้อนไม่มีทีท่าของหญิงที่กระดากกระเดื่องเก้อเขินเลย สีหน้าเศร้าอย่างสงบ เครื่องแต่งกายสีดำขับผิวให้ดูขาวนวล ฉอเลาะก็ดูสวยกว่าทุกๆ คราวที่คุณแจ๋วเคยเห็น สีหน้าของฉอเลาะดูเยือกเย็นไม่แพ้มารดา ใครจะมีส่วนทำให้ฉอ้อนเป็นฉอ้อนในยามนี้ก็ตาม แต่ผู้ที่มีส่วนใหญ่ที่สุดในการทำให้ฉอเลาะเป็นฉอเลาะในเวลานี้ คือท่านผู้หญิงมารดาของฉอเลาะอย่างไม่มีปัญหา คิดแล้วคุณแจ๋วก็เกิดภาคภูมิใจขึ้นมาเฉยๆ ภูมิใจว่าคุณแจ๋วเป็นคนไทย ชาติไทยเรามีผู้หญิงอย่างพี่วงศ์ อย่างท่านผู้หญิงฉอ้อน อย่างสาวน้อยฉอเลาะ พอดีพระสวดขึ้น “กุศลาธรรมา อกุศลาธรรมา . . .” เรียกสติให้คุณแจ๋ว “ออกจะฟุ้งซ่านเกินไปเสียแล้วเรา” ทำไม ก็เห็นจะอยากปลอบใจตัวเอง ให้พอดีกับความเศร้าที่มีอยู่ในใจคุณแจ๋วมาทั้งวัน เศร้ากับบ้านเมืองที่ขาดสรณะอันควรมี เศร้ากับกิเลสต่างๆ ของมนุษย์ ความรุนแรงของคนหนุ่ม ความรู้เท่าไม่ถึงการของผู้ใหญ่เช่นญาติของลำไย ความไม่มีหลักประจำชีวิตของผู้หญิงสาวอย่างเฉิดฉัน พระสวดจบแล้ว ภาระเนื่องกับกุศลกิจหมดแล้ว แขกค่อยๆ ทยอยกันกลับ จนเหลือญาติสนิทไม่กี่คน ฉอ้อนแนะนำให้คุณแจ๋วรู้จักญาติของคุณวิทูรที่คุณแจ๋วยังไม่รู้จัก หรือที่รู้จักแต่ผิวเผินจนลืมกันไปแล้ว ญาติพอใจที่จะนั่งรวมกันอยู่ในหมู่ญาติ คุณแจ๋ว ฉอ้อน คุณเกริน และเฌอ จึงได้มีโอกาสสนทนากัน
“ฉอ้อนจะอยู่ที่บ้านของราชการต่อไปนานไหม” คุณแจ๋วถามอย่างระมัดระวังถ้อยคำ
“พอเขาอนุญาตให้ออกเมื่อไหร่ ก็ออกเมื่อนั้นละค่ะ” ฉอ้อนตอบ “ตอน/*322นี้เขาตรวจตราหลายอย่าง จะออกมางานศพนี่เขาก็ขอตรวจ เขาต้องการเอกสารอะไรบ้างดิฉันไม่ทราบ แต่ออกไปก็ยังไม่รู้ว่าจะไปอยู่ที่ไหน ยังไม่ได้ปลูกบ้านของตัวเองเลย”
“ผมว่าไปอยู่บ้านอาผ่องเป็นดีที่สุด แล้วเราก็ปลูกบ้าน เสร็จเมื่อไหร่ก็ไปอยู่บ้าน ยังไม่เสร็จก็อยู่บ้านอาผ่อง ที่นั่นละพี่จะสบายที่สุด เพราะเวลาพี่ไม่ค่อยสบายพี่เคยชอบไปพักที่นั่น มันจะได้รู้สึกเหมือนกับว่าไปพักผ่อน” เฌอแนะ “ศพนี่เราจะทำให้ง่ายที่สุดครับคุณแจ๋ว ทำที่บรรจุเสร็จเมื่อไหร่ก็บรรจุวันนั้น” เขาพูดต่อ
ญาติและมิตรสี่คนนั่งปรึกษากันเหมือนกับว่างานศพชัยฤทธิ์ เป็นงานศพธรรมดาของครอบครัวไทยในพระนครครอบครัวหนึ่ง ฉอ้อนไม่ค่อยพูด ฟังคุณเกรินและเฌอ และคล้อยตามเป็นส่วนใหญ่ พูดกันได้ประมาณครึ่งชั่วโมง คุณแจ๋วนึกขึ้นมาถึงเพื่อนเมื่อเวลาที่กลับไปถึงบ้าน เข้าห้องนอนอยู่คนเดียวในยามสงัด ความรู้สึกจะเป็นอย่างไร จะหวาดกลัวเปล่าเปลี่ยวสักเพียงไหน คงจะไม่เต็มไปด้วยความสงบเยือกเย็นอย่างที่เห็นในดวงหน้าขณะนี้เป็นแน่ ทั้งที่ไม่แน่ใจว่าตนคิดถูกหรือคิดผิด คุณแจ๋วก็ตัดสินใจอย่างเร็วตามอุปนิสัย
“ฉอ้อนกลับบ้านจะนอนคนเดียว หรือจะนอนกับใคร” คุณแจ๋วถามขึ้น
ฉอ้อนบีบต้นแขนคุณแจ๋วเบาๆ “โถ คุณแจ๋วอุตส่าห์ถาม เห็นจะต้องนอนคนเดียวค่ะ ฉอเลาะจะนอนกับหนูเป๊าะ เพราะแกค่อนข้างจะขี้แย ลูกสุดท้ายมักเสียนิสัยค่ะ ฉอเลาะต้องดูน้อง ต้องเอาใจใส่กับน้อง ก็ดีสำหรับฉอเลาะจะได้ไม่คิดฟุ้งซ่าน”
“ถ้าแจ๋วจะอาสาไปอยู่เป็นเพื่อนในคืนนี้ ทางทหารเขาจะอนุญาตไหม แล้วฉอ้อนจะพอใจไหม ขอให้บอกตรงๆ ไม่มีการเกรงใจ ไม่มีการเล่นละคร”
“ฉอ้อนเล่นละครให้คุณแจ๋วดูไม่ได้หรอกค่ะ คุณแจ๋วทายได้หมด” ท่านผู้หญิงกล่าว ยิ้มอย่างเยือกเย็นแววตางามซึ้งอย่างที่คุณแจ๋วไม่เคยคิดว่าจะได้เห็นในผู้หญิงคนไหน “ไปกับฉอ้อนเถอะค่ะ อยากให้คุณแจ๋วได้เห็นบ้านที่ฉอ้อนอยู่มา ๘ ปี มันมีอะไรให้รักมันเหมือนกันนะคะ”
/*323คุณแจ๋วคิดในใจ “โถ ฉอ้อน” แต่พูดออกมาไม่เป็น ได้แต่พยักหน้าตกลง และหันไปถามคุณเกรินถึงวิธีที่จะขออนุญาต คุณเกรินได้ขอไว้เรียบร้อยแล้ว โดยเอาตัวคุณเกรินเป็นนายประกัน พลโทเฉลิมผู้ได้รับมอบให้เป็นเจ้าหน้าที่สำรวจหลักฐานต่างๆ ในบ้านของพลเอกวิทูร เป็นเพื่อนร่วมรบญี่ปุ่นตั้งแต่อยู่ด้วยกันที่นครศรีธรรมราช เขาผู้นี้ได้เอาตัวเป็นนายประกันต่อ หัวหน้าหน่วยรักษาการณ์จึงยินยอมอนุญาตตามคำขอร้องของคุณเกริน
บทที่ ๒๔
/*325ประมาณสองสัปดาห์ต่อจากการบรรจุศพของชัยฤทธิ์เรียบร้อยแล้ว ท่านผู้หญิงฉอ้อนและบุตรีสองคนได้ย้ายออกจากบ้านพักประจำตำแหน่งของพลเอกวิทูร ไปพักอยู่ชั่วคราวที่บ้านอาผ่องตามคำแนะนำของเฌอ ก่อนที่จะย้ายไปคุณแจ๋วได้รับอนุญาตให้เข้าไปนอนเป็นเพื่อนท่านผู้หญิงสามครั้ง และได้รับอนุญาตให้เข้าและออกได้โดยสะดวก มีการตรวจตราแต่เพียงเล็กน้อย หลังจากที่ทางการสำรวจเอกสารและของสำคัญบางอย่างเสร็จเรียบร้อยแล้ว เกือบทุกวัน ญาติและมิตรสี่คน มีคุณแจ๋ว คุณเกริน ท่านผู้หญิง และเฌอน้องชาย มีโอกาสได้ปรึกษาสนทนากัน นานบ้างในชั่วเวลาสั้นๆ บ้าง แล้วแต่ว่ากิจการของทั้งสี่คนจะอำนวย คุณแจ๋วเล็งเห็นในชั่ววันเดียวถึงปัญหาที่สำคัญที่สุดของท่านผู้หญิงฉอ้อน ซึ่งคนอื่นๆ คิดไปไม่ถึง ปัญหานั้นคือหนูเป๊าะจะต้องไปโรงเรียน เวลาใกล้สอบสิ้นปี จะลาหยุดก็ไม่ได้ หนูเป๊าะคนเดียวในครอบครัวจะต้องเผชิญโลก โลกของเด็กวัยรุ่นซึ่งยับยั้งความอยากรู้ไว้ไม่ได้ ต้องถามถึงคุณพ่อว่าหนีไปไหน ทำไมถึงหนี และยังเล่าให้ฟังถึงความคิดเห็นของนักหนังสือพิมพ์ หรือความคิดเห็นของผู้ปกครองของตน ผิดบ้างถูกบ้าง จริงบ้าง /*326ไม่จริงบ้าง แม่และพี่อยู่บ้าน ไม่ได้อ่านหนังสือพิมพ์ ไม่ฟังวิทยุ ไม่มีใครมารบกวน ผู้ที่มาเยี่ยมเยียนเป็นผู้ที่ห่วงใยมีไมตรีจิตโดยจริงใจ แต่หนูเป๊าะต้องพบเพื่อนวัยรุ่นจากครอบครัวทุกชั้นทุกประเภทที่โรงเรียน
ฉอ้อนต้องเพ่งเล็งช่วยหนูเป๊าะขบปัญหาทางจิตใจจนไม่มีเวลาจะนึกถึงตนเอง หรือนึกถึงสามีมากนัก ความทุกข์ที่คุณแจ๋วรับฟังจากฉอ้อนคือความทุกข์เกี่ยวกับหนูเป๊าะ คุณแจ๋วก็ไม่มีปัญญาจะช่วยเหลือให้คำแนะนำอย่างไรแก่ฉอ้อน เพราะคุณแจ๋วเองเคยเป็นครูในโรงเรียนมัธยม รู้ดีว่าคำตักเตือนขอร้องของครูหรือคำห้ามปรามของผู้ใหญ่จะทำให้เด็กวัยรุ่นยั้งคิดก็ชั่วครู่ชั่วยาม พอเวลาล่วงไปสถานการณ์เกิดขึ้นใหม่ มีความตื่นเต้นใหม่ ก็จะยับยั้งความรู้สึกไว้ไม่ได้ ต้องซุบซิบแสดงออก หรือทำท่าทางหน้าตาอย่างใดอย่างหนึ่ง เพื่อจะปล่อยอารมณ์ออกมาให้คลายความกดดันของตนเอง
คุณแจ๋วเร่งวันเร่งคืนให้ถึงกำหนดสอบไล่ของหนูเป๊าะ และโชคก็อำนวยหน่อยหนึ่ง คือโรงเรียนปิดให้นักเรียนท่องหนังสือ คุณแจ๋วก็ค่อยเบาใจ ระหว่างที่หนูเป๊าะไม่ต้องไปโรงเรียน ท่านผู้หญิงก็ย้ายออกจากบ้านทางราชการไปอยู่กับอาผ่อง ในตอนนี้หนูเป๊าะค่อยแจ่มใสขึ้น และไม่ร้องไห้ทุกวันเหมือนเมื่อเกิดเหตุการณ์แก่พี่ชายและบิดาใหม่ ๆ เมื่อย้ายบ้านค่อนข้างจะเรียบร้อยแล้ว จึงถึงเวลาที่หนูเป๊าะจะต้องไปสอบไล่ ในตอนนี้คุณแจ๋วพอหาคำแนะนำให้หนูเป๊าะได้ คือแนะว่าอย่าให้พูดคุยกับเพื่อนและฟังความคิดเห็นของใคร เพราะความคิดเห็นที่เพื่อนของหนูเป๊าะจำมาถ่ายเทให้หนูเป๊าะฟังนั้น มีความคลาดเคลื่อนหลายประการ ไม่มีประโยชน์อันใดแก่หนูเป๊าะหรือแก่แม่หรือพี่ ถ้าหนูเป๊าะจะฟังความคิดเห็นจากคนอย่างคุณลุงเกรินและน้าเฌอจะเป็นประโยชน์มากกว่า หนูเป๊าะรับคำ แต่คุณแจ๋วก็ไม่หวังว่าหนูเป๊าะจะจำใส่ใจมากนัก แต่อย่างน้อยถ้อยคำของคุณป้าแจ๋วก็มีความสำคัญพอที่อาจจะทำให้หนูเป๊าะบอกแก่ตัวหนูเป๊าะเองได้ว่า หนูเป๊าะมีสิทธิ์จะเลือกเชื่อผู้ใดหรือไม่ก็ได้ ซึ่งเป็นการนำมาซึ่งเสถียรภาพทางใจพอสมควรสำหรับเด็กในวัยนั้น
ครั้งหนูเป๊าะสอบไล่เสร็จ หนูเป๊าะก็ค่อยเคยชินกับคำถามต่างๆ อีกทั้ง/*327เกิดความอยากจะไปไหนมาไหนให้เบาใจคลายทุกข์ ที่ที่หนูเป๊าะจะขออนุญาตไปบ่อยๆ คือบ้านเพื่อนสองสามคนที่ผู้ปกครองมีสติพอที่จะไม่พูดถึงสิ่งที่ไม่ควรไปถึงหูหนูเป๊าะให้บุตรได้ยิน เพื่อนสองสามคนนี้จึงไม่มีอะไรกระทบกระเทือนใจมาเล่าให้หนูเป๊าะฟัง ท่านผู้หญิงก็คล้อยตาม ปัญหาเกี่ยวกับหนูเป๊าะเรียกว่าคลี่คลายไปบ้าง แต่ในความสังเกตของคุณแจ๋ว เห็นว่าระหว่างที่มัวห่วงใยหนูเป๊าะ ทั้งท่านผู้หญิงมารดาและคุณแจ๋วมิได้เห็นว่าฉอเลาะจะผจญกับปัญหาในส่วนตัวของหล่อน เมื่อมีโทรศัพท์กริ่งมา ฉอเลาะจะมีอาการเหมือนคนหยุดหายใจชั่วคราว จนกว่าจะรู้ว่าโทรศัพท์นั้นไม่เกี่ยวกับฉอเลาะแล้วอาการก็จะเปลี่ยน ฉอเลาะจะเม้มริมฝีปากสนิทบ้าง บางคราวฉอเลาะก็ลูกขึ้นไปยืนมองออกไปนอกหน้าต่าง บางคราวก็ก้มหน้าลงมองที่หน้าตักของตนเองอยู่หลายวินาที หรือบางทีก็ลุกจากที่นั่งอยู่ จะไปห้องนั่งเล่นชั้นบนหรือห้องรับแขกเล็กชั้นล่างก็ตาม แล้วก็วิ่งเข้าห้องนอนไป ทั้งหมดนี้ทำให้คุณแจ๋วเข้าใจว่า ฉอเลาะรอคอยให้ใครคนหนึ่งหรือหลายคนโทรศัพท์มา ซึ่งก็มีบ้าง มักเป็นเพื่อนนักเรียนตั้งแต่ครั้งอยู่โรงเรียนมัธยมด้วยกัน หรือเป็นนิสิตมหาวิทยาลัยรุ่นเดียวกันหรือใกล้ๆ กัน ฉอเลาะไปรับโทรศัพท์แล้วก็เดินออกมาจากเครื่องด้วยสีหน้าค่อนข้างเศร้า หมายถึงความไม่สมหวัง เสียงจากโทรศัพท์ที่ฉอเลาะรอคอยนั้นไม่ใช่เสียงจากเพื่อนที่มีใจอารีเหล่านั้น
ครั้นย้ายออกจากบ้านประจำตำแหน่งมาอยู่บ้านอาผ่อง ฉอเลาะก็มีสีหน้าเศร้ายิ่งขึ้น ไม่มีธุระการงานสิ่งใดที่จะเรียกความสนใจของฉอเลาะไว้ได้นาน ฉอ้อนช่วยอาผ่องเข้าครัวทำกับข้าว เพื่อไว้เลี้ยงเฌอบ้าง เลี้ยงคุณเกรินบ้าง ช่วยดูแลความสะอาดเรียบร้อยในสวนบ้าง ติดต่อกับคนที่มารับสินค้าบางสิ่งบางอย่าง ฉอเลาะแสดงความไม่พอใจที่มารดาประพฤติเช่นนั้น ออกความเห็นว่าทำให้เสียเกียรติยศคุณพ่อ ซึ่งทำให้ฉอ้อนแปลกใจและเสียใจ ฉอ้อนปรับทุกข์กับคุณแจ๋วว่า ไม่ได้คิดไว้เลยว่าฉอเลาะจะมีความเห็นเช่นนั้นได้ และในขณะเดียวกันทำให้ฉอ้อนเกิดความไม่มั่นใจ สงสัยการกระทำของตนว่าถูกหรือผิด แต่คุณแจ๋วรับรองว่าฉอ้อนเป็นฝ่ายถูก ทั้งคุณเกรินและเฌอก็/*328สนับสนุนฉอ้อน ฉอเลาะกลับเป็นฝ่ายถูกลุงเกรินปลอบอบรม คุณแจ๋วมาไตร่ตรองแล้วตัดสินว่า ฉอเลาะมิได้กังวลในเรื่องเกียรติยศของคุณพ่อเท่าใดนัก มีเรื่องอื่นทำให้ฉอเลาะกังวลอยู่มากกว่า
ทั้งน้องชายและมิตรรักของท่านผู้หญิงแนะนำให้หลีกเลี่ยงความกระทบกระเทือนใจโดยไม่ฟังวิทยุและไม่อ่านหนังสือพิมพ์ เพราะข่าวที่ออกให้ประชาชนเป็นการปรักปรำกล่าวโทษพลเอกวิทูรต่างๆ นานา ถึงแม้จะมีบางคนออกความเห็นเตือนประชาชนถึงความดีที่เขาได้ทำไว้เป็นเอนกประการ แต่เสียงนั้นเป็นเสียงเบา มาจากคนที่กล้าคิดและกล้าเขียนไม่กี่คน พลเอกวิทูรไม่ได้ส่งข่าวให้ครอบครัวทราบว่าตัวไปอยู่ที่ไหน มีความเป็นอยู่อย่างไร ฉอ้อนเล่าให้คุณเกรินฟังว่าเขาสั่งให้คอยฟังจากคุณเกริน เขาคงยังไม่มีโอกาสจะส่งข่าวได้ และหล่อนมีอะไรบอกอยู่ในใจว่าเขามีชีวิตอยู่ ถ้าเขาตายก็คงมีข่าวแล้ว แต่ก็เป็นไปได้เหมือนกันว่าเขาอาจตายโดยคนไม่รู้ หรือมีศัตรูฆ่าแล้วก็เก็บเป็นความลับ คุณเกรินมีความเห็นว่า ถ้าเขาตายแล้วทางการจะไม่เก็บเป็นความลับ เพราะข่าวตายของเขาจะทำให้กลุ่มคนที่หวังว่าเขาจะกลับมามีอำนาจแตกสลายไป ทำให้หมดเสี้ยนหนาม เป็นประโยชน์กว่าที่จะเก็บเป็นความลับ และถ้าหากมีคนรูปร่างเหมือนพลเอกวิทูรตายลง ณ ที่ใด ก็จะต้องมีข่าวให้ปรากฏ การที่ครอบครัวไม่ได้รับทราบอะไรเกี่ยวกับเขา แสดงว่าเขายังมีชีวิตอยู่
คราวหนึ่งขณะที่ญาติผู้ใหญ่นั่งปรับทุกข์กันทำนองนี้ ฉอเลาะนั่งอยู่ด้วย ฉอเลาะกล่าวออกมาด้วยน้ำเสียงค่อนข้างสั่น “ขอให้คุณพ่อกลับมาแย่งอำนาจคืนได้สักทีเถิดเจ้าประคุ้น อยากดูหน้าคนบางคนนัก” แต่พอพูดออกมาแล้วดูเหมือนฉอเลาะก็จะรู้ตัวว่าได้ปล่อยความในใจออกมา จึงลุกไปจากที่นั่งอยู่โดยเร็ว ทิ้งให้ญาติผู้ใหญ่มองตามด้วยความห่วงใย
ระหว่างที่ท่านผู้หญิงพักอยู่ที่บ้านอาผ่อง เฌอก็ช่วยพี่สาวคิดและไปติดต่อรวบรวมเงินจากที่ต่างๆ ซึ่งเป็นของพี่สาวของเขาเป็นส่วนตัว เช่นเงินในธนาคารที่ฝากในนามของท่านผู้หญิงเอง ใบหุ้นที่มีราคาในท้องตลาดเช่น หุ้นธนาคาร หุ้นบริษัทการค้าบางแห่ง พิจารณาโฉนดที่ดินซึ่งได้ซื้อไว้ระหว่างที่มี/*329เงินจับจ่ายใช้สอยสะดวกสบาย รวบรวมเข้าบัญชีและประเมินราคาเพื่อจะเปลี่ยนให้เป็นเงินสดสำหรับจะปลูกบ้าน ฉอ้อนมีความเห็นว่าฉอเลาะควรหางานทำ เพราะเป็นผู้มีวิทยฐานะ ซึ่งเป็นความภาคภูมิใจของมารดา แต่เฌอห้ามว่าอย่าให้บอกฉอเลาะในขณะนี้ วันหนึ่งฉอเลาะก็จะคิดขึ้นมาได้เอง
ฉอ้อนได้รับจดหมายจากกลองตั้งแต่ยังไม่ได้ย้ายออกจากบ้านประจำตำแหน่ง กลองส่งจดหมายไปที่เฌอ ในจดหมายฉบับแรก กลองถามข่าวถึงมารดาและพี่น้อง ต่อมาได้รับฉบับที่สอง กลองปลอบมารดาเรื่องการเสียชีวิตของพี่ชาย แต่เมื่อฉอ้อนย้ายมาอยู่บ้านอาผ่องแล้วกลองเขียนมาอีกเป็นฉบับที่สาม คราวนี้กลองปรึกษาถึงอนาคตของตัว กลองเพิ่งได้เข้ามามหาวิทยาลัย การที่คุณพ่อจะให้รับทุนทหารนั้นก็คงหมดหวัง เป็นการตัดสินข้อพิพาทระหว่างกลองกับคุณพ่อไปโดยปริยาย แต่ปัญหาค่าเล่าเรียนในภาคต่อไปนั้นจะทำอย่างไร สำหรับภาคแรกนั้นทางบ้านได้เสียให้แก่มหาวิทยาลัยเรียบร้อยแล้ว
จดหมายฉบับนี้ทำให้ฉอ้อนนั่งร้องไห้อยู่นาน กลองคงจะอดใจไว้ตลอดเวลาที่ยังห่วงแม่อยู่ จึงมิได้ถามถึงเรื่องของตัวเองในจดหมายฉบับก่อนๆ แต่เมื่อฉอ้อนนำเรื่องนี้มาปรึกษาเฌอ เฌอบอกว่ายังไม่รู้ว่าฉอ้อนจะมีรายได้สักเท่าใด แต่ควรจะบอกกลองว่าให้รอไปก่อน จะพยายามหาทางให้เรียนจบจนได้ เฌอว่าตัวของเขาเองก็พอจะกู้หนี้ยืมสินเพื่อช่วยเหลือหลาน โดยกลองอาจต้องช่วยตัวเองด้วยการทำงานในเวลาว่างจากการเรียนบ้าง ในเรื่องนี้คุณแจ๋วและคุณเกรินเป็นมิตรที่ไม่ค่อยมีประโยชน์ แต่เมื่อความทราบถึงอาผ่อง อาผ่องก็ยืนยันว่าอาจช่วยเหลือกลองได้เป็นบางส่วน ฉอ้อนตื้นตันใจในความกรุณาของอาผ่องและความมีน้ำใจของเฌอ ทำให้ร้องไห้ต่อไปอีก และเลยร้องสะอึกสะอื้นยิ่งกว่าครั้งใดตั้งแต่ลูกชายต้องเสียชีวิตและสามีจากไป
ระหว่างที่ฉอ้อนยังพักอยู่ที่บ้านอาผ่อง และศพของวรชาติยังมีญาติไปบำเพ็ญกุศลให้เป็นระยะๆ ฉอ้อนได้รับเยี่ยมจากมิตรเก่าๆ หลายคน มีคุณแต๋วเป็นอาทิ และได้ค่อยๆ คุ้นเคยกับจำลองสามีของสำรวยขึ้นทีละเล็กละน้อย จนถึงได้ไปเยี่ยมตอบสามีภรรยาคู่นี้ที่บ้านของเขาด้วย จำลองพาฉอ้อนให้ไปทำความ/*330รู้จักกับเจ้าคุณปู่และคุณย่า ผู้สูงอายุทั้งสองก็รับรองฉอ้อนอย่างสมเกียรติท่านผู้หญิง และทำท่าทีเป็นกันเองไปด้วยในตัว ทำให้ฉอ้อนเกิดความนิยมในท่าน จึงเลยอยากรู้ความจริงในเรื่องที่ดิน ซึ่งวิทูรเคยบอกว่าเดิมเป็นของอาผ่อง ถูกเจ้าคุณเอาเปรียบบังคับซื้อเอาไป
เวลานั้นเป็นเวลาเย็น ฉอ้อนนั่งเล่นอยู่ที่ชานเรือนใหญ่ของอาผ่อง มองดูเรือหลายชนิดผ่านไปมา ในมือมีไม้ถักและไหมพรมซึ่งฉอ้อนทำเป็นการแก้รำคาญด้วยและเพื่อส่งไปเป็นของขวัญวันเกิดของกลองด้วย อาผ่องเสร็จธุระจากสวนแล้วก็มานั่งเป็นเพื่อนฉอ้อน
“อาผ่องคะ เรื่องที่ดินของอาผ่องที่ขายให้เจ้าคุณ แล้วเจ้าคุณกลับขายให้อาผ่องนี่ ความจริงเป็นยังไงกันคะ” ฉอ้อนถามขึ้นโดยตัวเองก็ไม่ได้ตระเตรียมคำพูดไว้
“ทำไมจ๊ะ ท่านผู้หญิงสงสัยว่ายังไง” อาผ่องย้อนถาม ตั้งแต่ฉอ้อนได้รับตราเป็นคุณหญิง อาผ่องไม่ยอมเรียกชื่อ หรือเรียกแม่ฉอ้อนเหมือนที่เคยเรียกแต่ก่อน อาผ่องบอกว่า ลูกหลานได้รับเกียรติยศนำความชื่นชมมาให้อาผ่อง ทำไมอาผ่องจึงจะไม่เรียกตามเกียรติยศที่ได้รับ อาผ่องไม่รู้ตัวว่าอาผ่องไม่ได้รักษากฎเกณฑ์ของอาผ่องเองถูกต้องนัก เพราะหลานชายแท้ๆ ของอาผ่อง ไม่ว่าเขาจะดำรงตำแหน่งอะไร อาผ่องก็คงเรียก พ่อวิทูร อยู่อย่างเดิม มิหนำซ้ำเมื่อมีใครมาเรียก “ท่านรอง” หรือ “ท่าน” ให้อาผ่องได้ยิน อาผ่องมักจะกลายเป็นคนขี้หลงขี้ลืม ถามว่า “รองอะไร” “ท่านไหน” บ่อยๆ ฉอ้อนรู้สึกรำคาญในตอนต้นๆ แต่ครั้นเวลาผ่านไปฉอ้อนเกิดรู้สึกว่าอาผ่องประพฤติโดยอาศัยญาณอะไรอย่างหนึ่งเพื่อเหตุใดเหตุหนึ่งที่ฉอ้อนไม่เข้าใจถึง และตัวอาผ่องเองก็ไม่ถึง เป็นสิ่งที่น่าสนใจ จึงเลยทิ้งให้อาผ่องเรียกหล่อนตามใจอาผ่องตลอดมา
“คุณวิทูรเคยบอกว่า ที่ของอาผ่องที่ติดกับเจ้าคุณนั้น เจ้าคุณท่านเคยใช้อำนาจบังคับซื้อไปโดยอาผ่องไม่เต็มใจขาย”
“พ่อวิทูรไปเอามาจากไหน” อาผ่องทำเสียงประหลาดใจ “โธ่ อาผ่องน่ะ ถึงสมัยไหนๆ ก็ไม่ยอมให้ใครมาขู่เข็ญได้ เจ้าคุณท่านจะมาขู่เข็ญยังไงอาผ่อง/*331ถึงจะขายถ้าไม่อยากขาย”
“อ้าว ใครไปเล่าให้เขาฟังล่ะคะ คือตั้งแต่ก่อนเปลี่ยนการปกครองนะคะ สมัยเจ้านายขุนนางมีอำนาจ”
“สมัยไหนๆ ขุนนางก็มีอำนาจจ้ะ ท่านผู้หญิง” อาผ่องว่า “เจ้านายอาผ่องไม่เคยรู้จัก เคยเห็นท่านนั่งเรือผ่านบ้านกันมาตั้งแต่อาผ่องยังสาวๆ ก็ไม่เห็นท่านมาเกี่ยวข้องอะไรกับเรา ท่านขุนละก้อเขารู้จักบ้าง”
“ทำไมอาผ่องว่าสมัยไหนๆ ขุนนางก็มีอำนาจคะ” ฉอ้อนถาม
“ก็อาเห็นยังงั้นนี่จ๊ะ” อาผ่องตอบ “ถึงทุกวันนี้อาก็ต้องรบกับพวกขุนนาง ประเดี๋ยวมาตรวจนั้นตรวจนี่ พอซักถามอะไรก็เอาทีเดียว จะโต้แย้งเจ้าพนักงานรึ จะนั้นรึจะนี่รึ เราไปเสียภาษี ต้องไปนั่งรอ เอาเงินไปให้ยังให้นั่งรอ ไอ้นั่นก็ไม่ว่าละ มันหลายคนด้วยกัน แต่เรื่องถามอะไรไม่ได้ ทุกแห่งไปหมดละจ้ะ อาไปโอนที่ ไปโรงพยาบาล ไปยื่นคำร้อง น้านนานจะพบคนพูดจาปราศรัยดีๆ แต่ถ้าคนเขาแต่งตัวสวยๆ สมัยหน่อย แหม เอาใจเขาดี แล้วก็พวกเจ๊กจีนที่เขาให้เงินก็ทำเป็นกันเอง เสี่ยน่า ยังงั้นยังงี้ ท่านขุนเขายังเคยว่า ทำไมถึงไม่ให้เขารู้ว่าเป็นอาพ่อวิทูร หือ ธุระอะไร ฉันทำมาหากินมาตั้งแต่พ่อวิทูรยังไม่เกิด จริงๆ นะ ตั้งแต่อายุสิบสี่แน่ะ เรื่องอะไรฉันจะเอาชื่อเขาไปอ้าง เงินทองมีบางทีก็ยัดใส่มือมันไปบ้าง หรือไม่ก็พูดจาให้เขาเข้าใจบ้าง ที่จริงพอรู้จักหน้าค่าตากันแล้วก็มักดี”
“อ้าว แล้วกันอา” ฉอ้อนอุทาน “คุณวิทูรเขาเคยว่า ราษฎรแหละมักช่วยทำให้ข้าราชการเสีย”
“คนอย่างพ่อวิทูรก็ทำให้ข้าราชการเสีย” อาผ่องตอบทันที ครั้นเห็นฉอ้อนจ้องดูด้วยดวงตาเต็มไปด้วยคำถาม อาผ่องก็พูดต่อ “ก็จะไม่เสียยังไง เวลาพ่อวิทูรมีบุญวาสนา ใครๆ ก็เข้าบ้านกันคึ่กๆ พ่อวิเวกเขาเคยเล่า คนเข้าไปจนถึงห้องแต่งตัวท่านผู้หญิง ขุนนางเล็กๆ มันก็อยากเหมือนขุนนางผู้ใหญ่ ใครๆ ก็อยากให้ใครนบนอบ ท่านขุนของอา ใครมาพูดใต้เท้าให้เหมือนที่เขาพูดกับเจ้าคุณ แหม แกแทบจะเข้าไปกอดเขา แต่แกกลัวอาจะค่อนเอา แกถึง/*332ต้องทำเฉยๆ อาว่า ดูๆ ไปไม่เห็นใครมันจะพ้นชวดฉลูขาลเถาะ เจ้าคุณละท่านค่อยยังชั่วนะ ท่านชอบสอน พบอาทีไร ท่านเป็นพูดแต่เรื่องให้เจ้าเพ่งเจ้าแพไปเรียนเกษตร อย่าไปคิดทำอื่น ทำสวนให้ดี ๆ ท่านคอยพูดกับลูกๆ ของอาจนมันเรียนเกษตรกันหมดทั้งสองคน แล้วสองคนนี่ก็รักบ้านรักที่ของปูย่าตายาย เพราะเจ้าคุณท่านคอยเอาใส่หัวมันมาเรื่อย ๆ พ่อเขาอยากให้เป็นทหาร อยากให้เรียนกฎหมาย เขาชอบนักละเรื่องโก้ๆ ชอบนักชอบอวดว่าเป็นอาเขยคุณวิทูร ทะเลาะกับอาเสมอเรื่องพรรณอย่างนี้ แต่อาก็ทะเลาะสนุกๆ แกอยากทำอะไรก็ปล่อยตามใจ แกยังดีที่ไม่สูบฝิ่นกินกัญชา กินแต่เหล้าบ้างก็นิดหน่อย พอเหล้าเข้าคอคุยโขมง แต่ไม่มากนักถ้าอาอยู่ใกล้ๆ เขาว่าลับหลังอาก็ชักจะเอาการเหมือนกัน แล้วเรื่องซื่อสัตย์ไม่นอกใจนี่แหละ ทำให้อาอภัยอะไรๆ ได้หมด”
ฉอ้อนฟังพลางอยากถามปัญหาหลายข้อหลายกระทง เช่นอาผ่องทำอย่างไร อาขุนถึงอยู่ในถ้อยในคำดีอย่างที่ใครๆ ก็ชอบกล่าวถึง แต่ต้องระงับไว้พลางเพื่อซักต่อไปเรื่องที่ดิน
“ทีนี้ตอนเจ้าคุณท่านขายกลับนี่ เราไปขอซื้อหรือท่านมาเสนอขายคะ”
“โอ๊ย ไปกันใหญ่” อาผ่องว่า “มันคนละแปลง ไหนๆ ที่อาขายไปมันอยู่ข้างหลังบ้านท่าน ท่านอยากมีที่ทำมากๆ เรากำลังไม่มีทุน ขายที่ข้างในแล้วมาลงทุนที่ข้างหน้า ทำเขื่อนทำอะไรหลายอย่าง ที่ท่านมาขายให้เราคราวหลังเป็นที่ข้างๆ ตรงนี้แหละ” อาผ่องชี้ไปที่ข้างบ้านอาผ่องติดกับที่ดินของเจ้าคุณปู่คุณจำลอง “ท่านขาดเงินเพราะหลานท่านไปติดคุก แล้วยังถูกหาเรื่องอะไรอีกคนหนึ่ง ท่านก็เลยขายให้อา ท่านกลัวคนอื่นจะซื้อไป เงินอาก็ไม่มีจะซื้อหมดขอผ่อนท่านเป็นงวดๆ”
ฉอ้อนนิ่งคิดไปนาน สามีของหล่อนคงจะได้ฟังเรื่องอะไรผิดๆ และเข้าใจอะไรผิดๆ หลายอย่าง ฉอ้อนมักจะเชื่อเขาไปเสียหมด หล่อนมีส่วนด้วยหรือเปล่าในการที่ชีวิตของเขาจะต้องจบลงด้วยการพลัดบ้านพลัดเมืองหลบหนีซอกซอน มีคนกล่าวหาใส่ร้ายป้ายสีเกินความจริงดังที่เป็นอยู่ทุกวันนี้
ฉอ้อนคิดอยากให้คุณเกรินมาหาอย่างมากในค่ำวันนั้น ถ้าคุณเกรินมาหา/*333ซึ่งคุณเกรินมักจะไม่ทิ้งระยะนานกว่า ๕ วัน ฉอ้อนค่อยมีแก่ใจที่จะคิดถึงอนาคตถ้านั่งอยู่คนเดียว ฉอ้อนมีความรู้สึกว่าปัจจุบันก็ดี อนาคตก็ดี ไม่มีความหมายอะไรเลย จนกว่าจะระลึกขึ้นมาได้ถึงลูก ว่ายังมีคนที่ต้องการความพิทักษ์ดูแล น่าเสียใจที่ฉอ้อนไม่มีความรู้จะทำมาหากิน ทุนรอนก็ไม่ได้สะสมไว้มากนักระหว่างที่คุณวิทูรมีอำนาจ ได้มาจากเขาก็ใช้จ่ายไปในบ้าน ต้องรักษาฐานะ ต้องต้อนรับอาคันตุกะทั้งต่างชาติและชาติเดียวกัน สมาคมการกุศลก็เปลี่ยนหน้ากันมาขอเรี่ยไร ที่มีเหลืออยู่นี้รวมแล้วเท่าใด ฉอ้อนมีสิทธิ์จะใช้แค่ไหน หรือจะต้องรอคำอนุญาตของคุณวิทูรซึ่งยังติดต่อกันไม่ได้อีกนาน ฉอ้อนทอดถอนใจอยู่ในยามค่ำโพล้เพล้ ระหว่างวันต่อคืน
ราวกับกำลังใจของฉอ้อนมีพลังเรียกได้ ฉอ้อนนั่งเผลอสติไปสักหน่อย ก็เห็นคุณเกรินยืนอยู่ที่บันไดเรือน ฉอ้อนต้องจ้องดูเพื่อให้แน่ใจ คุณเกรินไม่ได้มาคนเดียว คุณแจ๋วก็มาด้วย ฉอ้อนวางไหมพรมกับพื้นกระดานข้างตัวลุกขึ้นต้อนรับคุณแจ๋ว แล้วฉอ้อนจึงเห็นอาคันตุกะอีกคนหนึ่ง ฉอ้อนจ้องดูนานกว่าจะจำเขาได้ แต่แล้วก็ระลึกได้หล่อนเรียกชื่อเขา
“คุณหลวงพินาศ”
คุณหลวงเดินขึ้นเรือนมาหาฉอ้อน เขาแก่ไปมาก หน้าตาผิดจากแต่ก่อนเป็นคนละคน ฉอ้อนรู้เหตุที่ทำให้เขาดูแก่มากได้ไนไม่กี่นาที เขาไม่มีฟันตรงข้างๆ ฟันหน้า เครื่องแต่งตัวของเขามัวหมอง เสื้อผ้าเป็นชนิดไม่มีราคาและบอกถึงการรับใช้เจ้าของมานานปี ฉอ้อนรู้สึกหัวใจหดหู่โดยอธิบายไม่ถูก
“ท่านผู้หญิง” เขาเดินเข้ามาใกล้หล่อนและเรียกหล่อนตามบรรดาศักดิ์ “จำผมได้หรือ”
“จำได้ซิคะ” ฉอ้อนรับรอง “เมื่อไม่กี่วันนี้ยังนึกถึงอยู่” หล่อนขยับจะถามถึงคุณผกากรองและระลึกขึ้นได้ว่าเขาแยกจากกันไปแล้ว จึงอ้ำอึ้งอยู่ ระหว่างที่ฉอ้อนอ้ำอึ้ง คุณเกรินทำหน้าที่เจ้าของบ้านแทน พูดกับหลวงพินาศว่า “นั่งตรงนี้แหละ คุณนาถ” ฉอ้อนลุกขึ้นจากที่นั่งคือเสื่อผืนเล็ก จะเข้าไปหยิบเสื่อมาปูใหม่ คุณหลวงพินาศก็พูด
/*334“ผมอยู่ได้ประเดี๋ยวเดียวก็จะไป อย่าวุ่นวายเลยครับ” คุณเกรินก็พยักหน้าให้สัญญาณกับฉอ้อน หล่อนจึงนั่งริมชานเรือน และเชิญให้คุณหลวงนั่งบนเสื่อ คุณหลวงก็นั่งลงตามคำเชิญโดยไม่อิดเอื้อน แล้วคุณหลวงและฉอ้อนเปิดปากขึ้นจะพูดพร้อมกัน ฉอ้อนรู้สึกตัวจึงให้คุณหลวงพูดก่อน
“ผมมานี่ไม่ใช่อะไรหรอก ผมนับถือแลเห็นว่าท่านผู้หญิงเป็นคนดีมานานแล้ว” หยุดประเดี๋ยวแล้วพูดต่อ “คุณวิทูรไม่ชอบผมเพราะไม่ชอบเมียผม ผกากรองนั่นแหละ ท่านผู้หญิงคงจำเขาได้ เขาชอบคุณนัก เพราะคุณชอบฟังเขาพูด คุณเป็นคนเดียวที่ไม่เกลียดเขา” เขาเปลี่ยนสรรพนามหล่อนไปเมื่อรำลึกถึงอดีต “แต่คุณวิทูรเขาเกลียดมาก ก็เลยมาถึงผมด้วย ตอนขึ้นไปเชียงตุงมีเรื่องรับเสบียงไปไม่ทันหน่อยเดียว เขาก็รายงานขอปลดผมทันที แล้วมีเพื่อนมาเล่าให้ฟังว่า คุณวิทูรพูดว่า ถ้ารู้ว่าเลิกกับผมแล้วอาจไม่ทำแรงแค่นั้น เขาว่าคุณวิทูรว่าอยากดูหน้ายายเบื๊อกนั่น”
ฉอ้อนรู้สึกเย็นๆ ร้อนๆ ตามผิวหนังไปทั่ว พยายามจนสุดความสามารถที่จะไม่ให้น้ำตาพรั่งพรูออกมา คุณเกรินอ่านฉอ้อนออกหรืออย่างไร จึงเอื้อมมือมาจับมือหล่อนไปบีบเบาๆ เป็นการปลอบ หลวงพินาศพูดต่อไป เสียงของเขาสั่นๆ เครือๆ เหมือนคนชรา ทั้งที่เขาไม่ได้แก่กว่าคุณเกรินสักกี่ปี
“ผมรู้นิสัยคุณมานานแล้ว ว่าเป็นคนมีเมตตากรุณา ผมถึงได้มาหาคุณ เรามาอโหสิเวรกรรมกันนะท่านผู้หญิง ลูกเรามันหนุ่มทั้งคู่ อย่าอาฆาตจองเวรกันไปต่อไปถึงชาติหน้าๆ เราจะได้ไม่ต้องไปทำอะไรกันอีก ท่านผู้หญิงเห็นกับผมไหม”
“ลูกคุณหลวง” ฉอ้อนทวนคำ แล้วทันใดก็ระลึกขึ้นมาได้ “โอ้ คุณวรชาตินี่เป็นลูกคุณหลวงหรือคะ”
“ลูกผม แต่ไม่ใช่ลูกผกากรอง ลูกเมียเก่า” หลวงพินาศชี้แจง “เขาต่างคนต่างก็ใช้เวรไปหมดแล้ว จริงไหมครับ”
ฉอ้อนส่ายหน้าไปมา น้ำตาหลั่งไหลเป็นทาง ไม่อาจกลั้นไว้ได้ “ไม่เคยคิดเลยค่ะ” หล่อนตอบระหว่างสะอื้น “ยิ่งเป็นลูกคุณหลวง ก็ยิ่งอาฆาตไม่ได้/*335เลย อย่างนี้นี่เอง ก่อนจะล้มลงที่บ้านวันนั้น ได้ยินวรชาติพูดถึงพ่อมึงพ่อกู ดิฉันไม่เฉลียวใจเลยว่าเป็นลูกคุณหลวง พอเห็นตาฤทธิ์ถูกปืน ใจดิฉันก็ว่าสิ้นเวรสิ้นกรรมกันไปเพราะ” ฉอ้อนค่อยๆ สะอื้นมากขึ้นทีละน้อย “คุณหลวงคะ คุณเกริน คืนวันนั้น ดิฉันมีอะไร โดยอะไรหลายอย่างจนเรื่องหนึ่งๆ ไม่ค่อยสำคัญอะไรหรอกค่ะ ดีเหมือนกันนะ คนเรา ถ้าโดนทุกข์หลายๆ อย่างพร้อมๆ กัน มันโดนหนเดียว ถ้าเป็นบ้าก็บ้าไปเลย ถ้าไม่บ้าก็ทนไปได้หมดเลย เวลานี้ดิฉันห่วงลูกคนเล็กสองคนของดิฉันเท่านั้นแหละค่ะ”
“เออ” คุณเกรินขัดขึ้นมาทันที “มีจดหมายให้ฉอเลาะ ไกรเขาเขียนมาถึง ฉอเลาะอยู่ไหน”
“คงอยู่ในเรือนน่ะแหละค่ะ วันนี้ดูเหมือนอยู่บ้านทั้งวัน มีเพื่อนมาหา แล้วอาผ่องเรียกให้ไปช่วยทำขนมกันหมด พอเพื่อนไปแล้ว ดูเหมือนจะเข้านอน” ท่านผู้หญิงตอบ
คุณเกรินลุกขึ้นยืน “นี่ฉันก็ต้องรีบกลับไป ภรรยาไม่สบายอีกแล้ว มาที่นี่สำหรับจะเอาจดหมายให้ฉอเลาะ”
“ผมก็ลาเหมือนกัน” หลวงพินาศบอก “วันนี้มีคนเขามาทำบุญให้ลูกชายอีก ผมจะเผาเร็วๆ นี้ ท่านผู้หญิงจะไปไหม ถ้าไปผมจะมาบอก ยังไม่รู้วันแน่
ฉอ้อนก้มหน้าลงสะอื้นในผ้าเช็ดหน้าแทนคำตอบแต่แล้วก็พยายามพยักหน้าให้ทราบว่าหล่อนรับคำเชิญ คุณเกรินยื่นจดหมายในซองสีน้ำเงินมีลายตามขอบซองให้แก่ฉอ้อน คุณแจ๋วผู้ซึ่งทำทำจะลาไปพร้อมกับคุณเกรินกลับนั่งลงข้างฉอ้อนและเอาแขนโอบหลังไว้ คุณเกรินพูดว่า
“ต้องไป ต้องไปจริงๆ ช้าไม่ได้” เป็นทีขออภัยในการที่จะทิ้งไปในขณะที่ฉอ้อนยังร้องไห้อยู่ ฉอ้อนรู้ตัวจึงรีบกล่าว
“คุณเกรินอย่าเป็นห่วงฉอ้อนเลยค่ะ ไม่เป็นไร เป็นแต่ใจหาย นึกถึงคนเคยรู้จักกัน” แล้วท่านผู้หญิงก็พยายามเช็ดน้ำตาและฝืนยิ้มกับคุณแจ๋ว และยิ้มให้คุณเกริน ทำให้เขาสบายใจขึ้น เอามือตบที่ขาหล่อนเบาๆ แล้วก็ลาลงจาก/*336เรือน คุณหลวงพินาศก็เดินตามคุณเกรินไป ทำให้ฉอ้อนเข้าใจว่าคุณหลวงพินาศคงจะได้ขอให้คุณเกรินนำเขามาหาหล่อน หรืออาจเป็นคุณเกรินชวนเขาให้มา เพื่อให้เขาค่อยคลายทุกข์ที่เสียลูกไป ซึ่งคงจะเป็นลูกที่เขาต้องพึ่งพาในยามชราก็ได้
พอสองชายลับตัวไป คุณแจ๋วก็หยิบจดหมายจากตักฉอ้อนขึ้นมามองดูลายมือหน้าซอง เห็นจ่าหน้าซองเป็นภาษาไทย มีชื่อฉอเลาะ ไม่มีนามสกุล และมีคำ “ขอความกรุณาคุณพ่อส่งต่อด้วย” คุณแจ๋วจึงหยิบจดหมายนั้นเดินเข้าไปหาฉอเลาะข้างในเรือน พบฉอเลาะนอนลืมตาอยู่บนเตียงนอนของหล่อนในความมืดของเวลาค่ำ ไม่เปิดไฟให้สว่าง คุณแจ๋วเรียก
“ฉอเลาะ ลุงเกรินเอาจดหมายมาฝากไว้ให้ นี่แน่ะ”
ฉอเลาะลุกขึ้นโดยเร็ว ลืมยกมือไหว้คุณป้าแจ๋ว รับจดหมายจากมือสหายของมารดา แล้วก็หาที่ตัดกระดาษตัดซองออกอย่างรีบร้อนทันที
“ดีจริงอุตส่าห์ตัดซองไม่ฉีกแควกเหมือนป้าแจ๋ว” คุณแจ๋วชมในใจ “เป็นเองหรือแม่เขาเลี้ยงดีก็ไม่รู้” แล้วคุณแจ๋วก็เดินออกจากห้องฉอเลาะ ออกไปหาฉอ้อนที่นอกชาน คุณแจ๋วยังไม่ทันได้พูดอะไรแก่ฉอ้อน ฉอ้อนกำลังพยายามระงับสะอื้น เริ่มจับไหมพรมมาถักเดาๆ ในความขมุกขมัว ก็ได้ยินเสียงฉอเลาะเรียกเสียงแหลม “แม่ แม่จ๊ะ เข้ามานี้เถอะแม่” ฉอ้อนทิ้งไหมพรม ลุกขึ้นเข้าไปทางเสียงเรียก คุณแจ๋วลุกตามไปห่างๆ ไปหยุดอยู่ที่มุมเรือน ไม่ให้ฉอเลาะเห็นตัว แต่พร้อมที่จะช่วย หากมีอะไรที่ไม่พึงประสงค์เกิดขึ้น
เสียงฉอเลาะดังมาแจ้วๆ “แม่จ๋า คุณไกรเขาเขียนจดหมายมา เขาบอกว่าเขารักหนู เขาถามว่าเขามีหวังไหม แหม เกลียดผู้ชาย หนูเกลียดผู้ชายจัง แม่”
คุณแจ๋วยังไม่ทันจะหันตัวเดินกลับไปยังนอกชาน เพราะรู้ว่าฉอเลาะไม่ได้เจ็บป่วยอย่างไร ก็ได้ยินเสียงฉอ้อนถาม
“หนูรักคุณไกรมาตั้งแต่แรกใช่ไหมจ๊ะ แล้วหนูว่าเกลียดทำไม”
“เกลียดที่เขาคิดถึงคุณพ่อกันทั้งนั้น” เสียงฉอเลาะตอบ “คุณไกร/*337รักหนูก็บอกไม่ได้ เพราะกลัวเกียรติยศคุณพ่อ นายนนที เอ๊อ ช่างโจ่งแจ้ง พอคุณพ่อไม่อยู่คำหนึ่งก็ไม่ถาม ข้างพ่อชาญชิตก็มาขู่ แต่งงานกับเขาเร็วเถอะ ประเดี๋ยวคุณพ่อกับคุณแม่จะขัดขวาง แหม หนูเกลียด” ฉอเลาะลงเสียงที่คำ “เกลียด” ยาวและหนักแน่น
“หนูตอบคุณไกรไปอย่างนี้ก็แล้วกันจ้ะ” เสียงฉอ้อนตอบ “บอกไปให้หมดอย่างที่ว่ากับแม่นี่แหละ ดูซิคุณไกรจะตอบมาว่าอย่างไร” แล้วคุณแจ๋วก็ได้ยินเสียงแม่ลูกร้องไห้กระซิกๆ ด้วยกันทั้งคู่ คุณแจ๋วจึงไปนั่งคนเดียว มองดูหิ่งห้อยบินไปบินมาระยิบระยับ และมองดูหน้าในแม่น้ำอันอ้างว้าง คุณแจ๋วพยายามที่จะไม่ถอนใจ แต่ธรรมชาติมีอำนาจสูงกว่า คุณแจ๋วจึงก้มหน้าลงไปบนหัวเข่าและลอบถอนใจกับหัวเข่า ทำประหนึ่งว่าความสำนึกของคุณแจ๋วไม่ยอมรับรู้ในเรื่องการถอนใจนั้น
ในคืนวันนั้น ฉอ้อนได้มีโอกาสเล่าให้คุณแจ๋วฟังถึงเรื่องที่ดินที่อาผ่องซื้อขายกับเจ้าคุณตาของคุณแจ๋ว เมื่อเล่าจบแล้ว ฉอ้อนได้ปรารภอย่างที่ได้ทำกับตนเอง “คุณแจ๋วคะ ‘ท่าน’ พูดไว้ไม่มีผิด ถ้าฉอ้อนได้เล่าเรียนมากๆ คงจะช่วยคุณวิทูรได้ดีกว่านี้ นี่ได้แต่ฟังๆ เขา จะกล้าโต้เถียงก็นานๆ ที เวลาที่แน่ใจแท้ๆ เท่านั้น นอกนั้นก็มีแต่ปัญหา ปัญหา คุณวิทูรเขาชอบว่า ว่าฉอ้อนน่ะเต็มไปด้วยปัญหา มันมาจากความไม่แน่ใจ”
“ไม่ใช่หรอก ฉอ้อน” คุณแจ๋วค้าน “เลิกคิดอย่างนั้นเสียทีเถอะ ฉันมีพี่น้องผู้ชายมากมาย แล้วก็ได้รู้จักเพื่อนๆ ของเขาอีก แล้วยังไปทำงานหลายจังหวัดเห็นคนมามากอีก คนอย่างวิทูรน่ะ อย่าว่าแต่จะพูดเตือนเลย สายตาที่มองเตือนเขาก็ไม่ชอบ ถ้าเขาชอบคนที่มองเตือนเขา เขาก็ต้องอยากอยู่ใกล้คุณเกริน อยู่ใกล้เฌอ ที่เขาไปเที่ยวหาความอภิรมย์ที่อื่น พูดสมสมัยไหม” คุณแจ๋วทำเสียงไม่ให้เป็นงานเป็นการเกินไป “ก็เพราะเขาไม่อยากเห็นสายตาของฉอ้อนตลอดเวลา เขาต้องการเห็นสายตาที่มองดูเขาเป็นเทพองค์หนึ่ง ไม่ใช่มองดูอย่างมนุษย์ที่ทำถูกบ้างผิดบ้าง ผู้ชายเขาอยากเป็นเทพกันทั้งนั้นแหละ เป็นเทพน้อยเทพใหญ่เท่าที่จะมีโอกาสเป็นได้”
/*338“คุณเกรินด้วยหรือคะ” ฉอ้อนถาม สีหน้าตกใจ แต่ในขณะเดียวกันก็อดขันถ้อยคำที่คุณแจ๋วเลือกเอามาใช้ไม่ได้
“ก็เห็นจะมียกเว้นบ้าง ที่แน่ใจก็เฌอ แล้วก็เห็นจะเป็นคุณเกริน แล้วก็คงมีใครๆ อีกหลายคน” คุณแจ๋วตอบ แล้วคุณแจ๋วก็เลยถือโอกาสกล่าวต่อไป “ถ้าวันไหนเหมาะๆ ฉอ้อนลองถามอาผ่องว่า ถ้าคุณจำลองเขาจะขอซื้อที่เจ้าคุณตาคืน อาผ่องจะพอใจขายไหม สักเท่าไหร่ ถ้าไม่อยากขาย เขาก็ไม่เซ้าซี้หรอกนะ อย่าให้อาผ่องหมางใจกับคุณจำลอง” พูดแล้วคุณแจ๋วก็บอกแก่ตนเองว่า “เรื่องอะไรๆ ในชีวิต ไม่ว่าเรื่องน้อยเรื่องใหญ่มันฟังกันคนละมุมละด้านจริงเชียวนะ”
บทที่ ๒๕
/*339ระหว่างที่ศพของวรชาติยังไม่ได้เผา และยังคงตั้งอยู่ที่วัดใกล้บ้านเจ้าคุณตา คุณแจ๋วได้มีโอกาสเรียนรู้เรื่องโลก หรืออีกนัยหนึ่งเรื่องมนุษย์มากขึ้นอย่างที่คุณแจ๋วไม่ได้คาดไว้ ถึงแม้เรื่องที่ได้เรียนรู้ในระยะนี้ ไม่ใช่เรื่องที่คุณแจ๋วไม่เคยรู้มาก่อนเลย แต่มีแง่ใหม่ๆ ทำให้มีเรื่องดู สังเกต และคิด คุณแจ๋วหมายเหตุไว้ในใจ เมื่อมีเวลาก็นำไปสนทนากับคุณเกริน เป็นต้นว่า คุณพี่เพ็ญของคุณแจ๋ว หรือแม่ยายของวรชาตินั้น เป็นผู้มีฐานะทางทรัพย์ดีในหมู่เครือญาติ ในยามที่ไม่มีเหตุการณ์ ญาติที่ค่อนข้างอัตคัดรบกวนขอความช่วยเหลืออยู่เสมอ ครั้นถึงเวลาที่ลูกเขยเสียชีวิตในกรณีที่น่าหวาดเสียวเช่นนี้ ญาติจำนวนมากก็พยายามจะแสดงความกตัญญู มีการมาขอเป็นเจ้าภาพในการสวดพระอภิธรรม เกือบจะหาวันว่างไม่ค่อยได้ภายใน ๕๐ วันแรก แล้วก็เลยมีการแข่งขันกันถ้าใครไม่ได้มา “สวดให้” สามีเฉิดฉัน ก็ดูจะเป็นอกตัญญูไป ซึ่งคุณแจ๋ว คุณแต๋ว รวมทั้งคุณหญิงศิริมาเห็นเป็นสิ่งชวนรำคาญ แต่พี่เพ็ญกลับชื่นชม คุนหญิงโกศลราชสุภา และญาติจำนวนหนึ่งก็ชื่นชมตาม คุณแจ๋วเล็งเห็นว่า การกระทำของญาติที่หวังดีโดยไม่ค่อยเป็นประโยชน์ เป็นเครื่อง/*340ปลอบใจพี่เพ็ญได้มาก อีกเรื่องหนึ่งก็คือ ในระยะเวลาเดียวกันนั้น ฝ่ายที่ขับไล่พูลเอกวิทูร ไม่สามารถจะหาหลักฐานที่เด่นชัดให้ประชาชนแลเห็นความผิด จึงเปลี่ยนเป็นหาข้อเล็กข้อน้อยมาปรักปรำอยู่เสมอๆ และความประพฤติของชัยฤทธิ์ถูกนำมาวิพากษ์วิจารณ์ในหน้าหนังสือพิมพ์ที่เป็นฝ่ายไม่ชอบพลเอกวิทูร แล้วชื่อของวรชาติก็ถูกนำไปวิพากษ์วิจารณ์แต่มิใช่กล่าวหาเป็นอาชญากร เกือบๆ จะกลายเป็นวีรบุรุษช่วยชาติไป ญาติหลายๆ คนก็เห็นเป็นเครื่องบันเทิง นำมาเล่าและวิพากษ์วิจารณ์ต่อในงานศพนั่นเอง และโดยไม่ระวังว่าเฉิดฉันจะได้ยินหรือไม่ และคุณแจ๋วก็ได้รับความประหลาดใจต่อไปในการที่เฉิดฉันก็วางหน้าสงบเยือกเย็นได้ในลักษณะคล้ายคลึงกับท่านผู้หญิงฉอ้อนวางในงานศพลูกชาย คุณแจ๋วตัดสินว่าคนไทยในสังคมในพระนครนี้ “ศิวิไลส์” จริง แต่ความรู้สึกภาคภูมิใจที่คุณแจ๋วมีเมื่อเห็นท่านผู้หญิงฉอ้อนนั้น คุณแจ๋วไม่รู้ว่ามันควรจะเกิดในกรณีเฉิดฉันนี้ด้วยหรือไม่ และเลยคิดพะวงสงสัยไปถึงว่า ที่คุณแจ๋วภูมิใจในฉอ้อน เป็นความรู้สึกที่สมควรหรือไม่สมควร
คุณเกรินแวะไปที่ร้านบ่อยๆ เพื่อจะรับคุณแจ๋วไปที่ศพวรชาติบ้าง หรือเยี่ยมฉอ้อนบ้าง หรือเยี่ยมแล้วเลยไปที่ศพบ้าง คุณเกรินไม่ค่อยแจ่มใส ต้องกังวลกับอาการป่วยของภรรยามากขึ้นทุกที เพราะมีโรคแทรกที่แพทย์ไม่ให้ความอุ่นใจตามมา แต่เมื่อพบคุณแจ๋ว คุณเกรินก็สนุกไปกับการสนทนาถึงแง่มุมแปลกๆ ของคุณแจ๋ว ครั้นคุณแจ๋วปรารภถึงเรื่องเฉิดฉันวางสีหน้าได้สงบเยือกเย็นเหมือนท่านผู้หญิงฉอ้อน และถึงความพะวงสงกาในความเข้าใจโลกของคุณแจ๋ว คุณเกรินก็หัวเราะก๊ากใหญ่
“ช่างไปคิดซอกแซกหาเรื่องเสียจริงๆ” เขาว่า “ก็เวลาที่เห็นท่านผู้หญิงฉอ้อนแล้วภูมิใจ มันก็ภูมิไปแล้ว จะไปเลิกภูมิได้เมื่อไหร่”
“เอ๊อะ มันยังอยู่ในใจนี่คุณเกริน” คุณแจ๋วแย้ง “ยายเฉิดฉันนี่แกก็เก่ง เราควรภูมิใจว่ามีหลานเก่งไหม”
“แกหน้าด้านมากกว่า” คุณเกรินตัดสินง่ายๆ “พี่เพ็ญก็ตกอยู่ใน/*341โมหะอวิชชาอย่างน่าสงสาร หลอกตัวเข้าไป หลอกเข้าไป เดี๋ยวนี้ลูกเขยกลายเป็นคนปราบพาลไปแล้ว แต่ก่อนลูกเขยเป็นคนกีดขวางความเจริญของลูกสาว ที่จริงฉันชักจะเห็นๆ ด้วยกับฉอเลาะ อยากให้นายวิทูรมันกลับมามีอำนาจเหมือนกัน อยากเห็นหน้าคนบางคน เสียอย่างเดียวเราจะต้องเล่นละครใหม่”
“ฮึ ฉอ้อนแกไม่ยอมหรอกทีนี้ แกคงเกาะคุณเกรินแจ” คุณแจ๋วละเมิดทางวจีกรรมเป็นอย่างยิ่ง “ดีไม่ดีถูกท่านรอง หรือคราวนี้อาจจะได้เป็นท่านใหญ่หึง คงจะสนุกพิลึกละ” เมื่อละเมิดไปแล้วก็โกรธตัวเองแทบจะกัดลิ้นทิ้งได้ เพราะคุณแจ๋วได้เห็นหน้าของคุณเกรินแดงก่ำแล้วก็กลับซีด แต่คุณเกรินทำเสียงใส หัวเราะพลางก็ว่า “ภาษาของแม่ค้าขายข้าวแกงนี่น่ากลัว ว่าแต่ร้านแจ่มแจ๋วจะถูกปิดเพราะเป็นสถานที่คิดการลับหรืออะไรน่ะไม่ว่า”
คุณแจ๋วเรียกสติได้แล้ว ไม่โต้ตอบเรื่องนั้น เสไปปรึกษาเรื่องอื่น “แต่ลำไยแกออกจะเป็นคนจริงอยู่สักหน่อย แกไปศพวรชาติสองสามหน ทุกทีแกต้องมาเอาแจ๋วไปด้วย เหมือนกับจะให้ไปเป็นพยานหรืออะไรอย่างนั้น แกไม่พูดกับเฉิดฉันเลย แล้วจะเป็นคุณแม่ หรือคุณป้า หรือคุณน้าๆ อาๆ จะพูดกันเรื่องวรชาติว่ายังไง จะนินทาท่านวิทูรหรือท่านผู้หญิงฉอ้อน หรือจะด่าตาฤทธิ์ แกไม่มีพูดด้วยเลย เด็กอย่างนี้น่ากลัวจะแต่งงานยาก”
“อย่าไปห่วงลำไยเลย” คุณเกรินพูดครึ่งปลอบครึ่งประชด “ไม่ใช่สมัยคุณแจ๋วเป็นเด็กสาว จะพบใครที่ไหนมันยาก สมัยนี้เขาไปเที่ยวไปหาจนเจอะคู่เขาจนได้”
ภายหลังจากที่คุณแจ๋วสนทนากับคุณเกรินครั้งสุดท้ายเรื่องปรัชญาของวงศ์ญาติไม่กี่วัน เหตุการณ์ในประวัติศาสตร์ไทยก็เปลี่ยนแปลงไปอีก ดังที่คนจำนวนหนึ่งก็คิดเกรงอยู่ คือมีนายทหารคณะหนึ่ง เข้ายึดอำนาจการปกครองประเทศ ประกาศว่าต้องกระทำการดังนี้เพราะเหตุผลหลายประการ ท่านผู้บังคับบัญชาใหญ่ของพลเอกวิทูรก็เลยเป็นอีกคนหนึ่งที่ต้องหนีออกนอกประเทศตามเขาไปด้วย ชีวประวัติที่ถูกเปิดเผยก็ไม่ดีกว่าพลเอกวิทูร ปรากฏว่ามีเรื่องที่เกี่ยวกับอิสตรีวุ่นวายอยู่กับการเมืองอย่างน่าตื่นเต้นพอใช้เหมือนกัน ทำให้/*342คนไทยผู้อยู่ในความปกป้องคุ้มครองของเทพเจ้าได้รอดจากอันตรายมหันต์ อันชาติอื่นได้รับในกรณีคล้ายคลึงกันนั้น มีสิ่งสำเริงลิ้นมีเรื่องบรรยายและอธิบายประกอบสู่กันฟัง เป็นความบันเทิงครึกครื้นต่อไปอีก
พอเกิดเหตุใหญ่ดังกล่าว วงศ์ญาติของวรชาติก็รีบตัดสินใจปลงศพของเขาโดยเร็ว ในการฌาปนกิจ ท่านผู้หญิงฉอ้อนได้ไปร่วมด้วย เมื่อได้ปรึกษากับน้องชายและมิตรคือคุณเกรินแล้ว เฌอไม่ค่อยจะมีความเห็น แต่คุณเกรินตัดสินใจอย่างไม่รีรอว่า “เรานับถือศาสนาไหมฉอ้อน ทางพระพุทธศาสนาถือว่าการให้อภัยกันนั้นเป็นธรรมะสูง และการแสดงอภัยให้ปรากฏก็เป็นของสูง ถ้าฉอ้อนอยากแสดงว่าใคร่จะขออโหสิเวรกับวรชาติก็ควรจะไป งานนี้ก็มีแต่ญาติโดยมาก ไม่เห็นจะเป็นปัญหา”
“เอ้อ เอาอีกแล้ว ถูกว่าตั้งปัญหาอีกแล้ว ก็ฉอ้อนโง่นี่คะ ก็ต้องปรึกษาคนที่ฉลาดกว่า” ฉอ้อนทำหน้าน่าสงสาร คุณเกรินยิ้มด้วยความเอ็นดู “ขอโทษเถิดฉอ้อนถ้าฉันทำให้ฉอ้อนนึกว่าตัวเองโง่ ไม่ได้ตั้งใจเลยเป็นความสัตย์ ปัญหาอย่างนี้ยากพอสมควร พูดไปแล้ว ฉันก็ยังสงสัยเหมือนกันว่าตัวฉันถูกหรือผิด แต่ถ้าเป็นตัวฉัน ฉันจะไป”
ฉอเลาะไปเป็นเพื่อนแม่ในงานศพของวรชาติ หล่อนอยากจะดูทีท่าของเฉิดฉันผู้เคยเป็นเพื่อนกันมาด้วย แต่ในงานนั้นล้วนแล้วไปด้วยคน “ศิวิไลส์” ไม่มีใครแสดงมารยาทไม่ดีต่อใครเลย มีแต่คุณหญิงศิริมากระซิบกับคุณแจ๋วว่า
“อยู่ๆ ไป ก็ได้เห็นเขาแสดงละครกันสนุกขึ้นๆ ทุกที”
คณะนายทหารที่ยึดอำนาจได้จัดการให้บ้านเมืองเข้าระเบียบเรียบร้อยภายในเร็ววัน ไม่ช้าบรรดาสตรีและครอบครัวในสังคมแห่งพระนครไทย ก็มีจิตใจเข้าสู่ภาวะที่เคยเป็น คือเอาใจใส่กับเครื่องแต่งกาย กำหนดการทำบุญวันเกิด การออกบัตรในงานเลี้ยง การจัดคู่ให้บุตรหลาน การวิวาห์ และการอื่นๆ ที่เนื่องกับชีวิตประจำวันของมนุษย์ที่ไม่ต้องผจญกับความหิวโหย หรือภัยอันตรายใหญ่โตอันใด และคุณเกริน เหมเสนา ก็มีโชคประหลาดดังที่มักจะมีในระยะที่/*343เหตุการณ์ผันผวน คือระหว่างที่คณะที่ยึดอำนาจได้ใหม่ กำลังวินิจฉัยว่านายพลเกรินนี้เป็น “พวก” ใครแน่ ภรรยาของคุณเกรินก็ถึงแก่กรรม ความทุกข์ธรรมดาของสามัญสัตว์ยังผลให้บุคคลสำคัญในคณะนั้นเกิดเอนเอียงไปเชื่อคำชี้แจงของเพื่อนนายทหารของเกรินที่ได้ทำการรบร่วมกันที่นครศรีธรรมราช เมื่อครั้งถูกญี่ปุ่นขึ้นบุกรุกประเทศไทย ว่าเกรินมีความซื่อสัตย์ต่อประเทศชาติเหนือความซื่อสัตย์อื่น เกรินได้รับความเห็นอกเห็นใจ แต่เพื่อไม่ให้โอกาสแก่เขาที่จะคิดทำสิ่งที่ไม่ควรทำ เผื่อจะมีการยุแหย่ขอร้องจากฝ่ายที่เป็นอมิตร ผู้บังคับบัญชาจึงให้เกรินไปสำรองราชการชั่วคราว ทำให้เกรินกลายเป็นคนมีเวลาว่างมาก ได้จัดการศพภรรยาอย่างเงียบๆ ได้เรียบร้อยแล้ว โดยมีคุณแจ๋วและครอบครัวของฉอ้อนช่วยเหลือทุกโอกาสที่ช่วยได้ ส่วนพลตรีวิเวก น้องชายพลเอกวิทูร มีตำแหน่งที่คุมกำลังรบ ได้ถูกคุมตัวตั้งแต่พี่ชายหนีไปจากประเทศไทยนั้น ถูกปลดจากประจำการ และได้รับคำสั่งว่าไม่ให้ออกจากจังหวัดพระนครโดยไม่ได้รับอนุญาต
เกรินนำศพของภรรยาไปตั้งและประกอบการกุศลที่วัดเดียวกับที่ได้ตั้งศพของวรชาติ ด้วยเหตุที่คุ้นเคยกับพระที่วัดนั้น และสะดวกที่จะจัดหาอาหารเลี้ยงพระและอื่นๆ เพราะนอกจากจำลองจะช่วยเหลือแล้วอาผ่องและฉอ้อนก็ยังช่วยอย่างเต็มอกเต็มใจ มีการสวดพระอภิธรรมครบเจ็ดวันแล้วก็บรรจุศพไว้ ระหว่างที่ฉอ้อนหมกมุ่นอยู่กับการช่วยงานศพ หล่อนได้รับจดหมายจากปีนังผ่านทางพ่อค้าจีนญาติของนายโก และผ่านอีกต่อหนึ่งทางเฌอ
จดหมายของสามีถึงฉอ้อนมีข้อความว่า
“น้องที่รัก
พี่พยายามจะส่งข่าวถึงน้องตลอดมา แต่เพิ่งจะได้โอกาสดี พี่สบายไม่เจ็บไข้ นอกจากนิดๆ หน่อยๆ และก็หายดีแล้ว พี่อาศัยอยู่กับญาติของนายโกที่ปีนัง ในวันแรกพี่ไปหลบตัวอยู่ที่ระยอง ที่บ้านน้องชายอาขุนวิรุฬห์ ทีแรกเขาไม่รู้ว่าเราไปหลบใครทำไม จนได้ฟังวิทยุประกาศว่าเป็นขบถ แกออกจะกลัว พี่ก็เลยให้แกหาเรือจับปลาให้ลำหนึ่ง ให้เขาข้ามไปส่งถึง/*344นราธิวาส เป็นเรือมีทั้งใบและเครื่องโมเตอร์ ไม่มีใครสงสัยอะไรเลย ปลอดโปร่งทุกอย่าง แสดงว่ายังมีคุณพระคุ้มครองอยู่ พี่ค่อยๆ เดินทางจากจังหวัดหนึ่งไปอีกจังหวัดหนึ่ง จนในที่สุดก็ออกจากเมืองไทยไปปีนังได้ พี่มาอยู่ที่นี่ประมาณ ๔ เดือนแล้ว ตอนนี้เห็นว่าโอกาสจะกลับเมืองไทยก็ยังมี แต่จะกลับไปด้วยความกรุณาของใครๆ นั้น พี่ไม่อยากทำ ถ้ากลับก็ต้องกลับในฐานะที่พอใจพี่ น้องและลูกๆ จำเป็นต้องอยู่เมืองไทยตามลำพังก่อน พี่หวังว่าน้องคงจะระงับความโศกเศร้าเสียดายชัยฤทธิ์ได้บ้างแล้ว ต่างคนเขาก็ต่างใช้เวรกันไป จะคุมแค้นใครก็ไม่ได้ แต่พี่คิดถึงลูกเกือบไม่เว้นวัน พี่ห่วงน้องเรื่องเงินอยู่บ้าง ได้ทราบว่าน้องและลูกสองคนไปพักอยู่บ้านอาผ่อง และกำลังรวบรวมเงินจะปลูกบ้าน เงินในชื่อน้องก็เห็นจะพอปลูกบ้านพออยู่ได้ในที่ดินที่น้องซื้อเอาไว้ ส่วนกลองนั้นไม่ต้องห่วง พี่จะส่งเงินไปให้ แต่น้องคงต้องการใช้สอย พี่เห็นทางอยู่อย่างหนึ่งคือ สายสร้อยทับทิมที่พี่ให้นั้น มีคนทางนี้เขายินดีซื้อถ้าน้องยินดีจะขาย พี่จะส่งคนที่ไว้ใจได้ให้เขาถือจดหมายจากพี่ไปยังน้อง ให้ช่างเพชรทางกรุงเทพฯ ตีราคาแล้ว เขาจะมอบเงินมลายูให้ แล้วน้องไปจัดการเปลี่ยนเป็นเงินไทยจากนายกัวน้องชายนายโกที่สะพานดำ คนที่จะนำเงินมลายูไป เขาไม่รู้จักน้อง แต่นายกัวจะต้องยินดีช่วยแน่นอน ถ้าน้องตกลง น้องเขียนหนังสือถึงนายกัวเอง แล้วเขาจะจัดการให้
พี่คิดถึงน้องและลูกอย่างหาอะไรเปรียบไม่ได้ แต่จำเป็นพลัดพรากจากกันชั่วคราว ถ้าชีวิตไม่ตายเสีย ก็จะได้เห็นหน้าชื่นใจกันอีก ขอให้น้องตั้งใจคอยวันนั้น ซึ่งคงจะมาถึงในเวลาไม่ช้านัก
จากพี่
วิทูร
ฉอ้อนอ่านจดหมายด้วยความอาลัย สงสาร และระแวง แต่หล่อนหักใจไม่ให้คิดไปในทางที่ไร้ประโยชน์ คิดตัดสินใจเรื่องสายสร้อยเรื่องเดียว แต่ก็ไม่แน่ใจตนเองจึงปรึกษาเฌอว่าควรจะทำอย่างไรดี เฌอฟังแล้วนิ่งไม่ตอบ ฉอ้อนรู้สึกน้อยใจมาก พ้อน้องชายว่า
“เฌอ เวลาอย่างนี้จะให้พี่หันหน้าไปหาใคร ชะเอมก็ไม่มีความคิดอะไร คุณเสริมแกก็กลัวเรื่องแกเป็นเขยใหญ่เขยน้อยกับคุณวิทูรแทบจะตายอยู่/*345แล้ว ตั้งแต่คุณวิทูรหนีไป พี่ได้พบชะเอมกับคุณเสริม ๓ หนเท่านั้น พี่ถามเฌอเท่านี้ ทำไมนิ่งเสีย” สถานที่พูดกันนี้ก็คือชานเรือนของอาผ่อง ซึ่งเป็นที่พักผ่อนที่ถูกใจฉอ้อนยามเย็น
เฌอนิ่งไปอีกสองสามวินาที แต่เมื่อเห็นหน้าของพี่สาวเผือดลงทุกที เขาจึงจำใจพูด
“เรื่องอย่างนี้เป็นเรื่องส่วนตัวระหว่างพี่กับคุณวิทูรใครจะกล้าเข้าไปเกี่ยวข้อง พี่ต้องตัดสินว่า พี่อยากขายไหม สายสร้อยเส้นนี้มีความหมายแก่พี่อย่างไร”
“สายสร้อยนี้มันก็มีความหมายว่า คุณวิทูรเมื่อเขากำลังมีอำนาจวาสนา เขายังอยากยกย่องว่าพี่เป็นเมียของเขา เขาไปเที่ยวมีเมียที่อื่นๆ น่ะพี่รู้ แต่พยายามไม่เอาใจใส่ ถ้าเขาเลี้ยงดูกันได้ ไม่เดือดร้อนถึงลูก พี่ก็ว่านิ่งเสียเป็นดีที่สุด เอะอะไปก็รังแต่จะอายเขา สายสร้อยเส้นนี้เขาให้ในวันที่พี่ได้เป็นท่านผู้หญิง ก็แปลว่าพี่เป็นท่านผู้หญิงของเขา แต่เดี๋ยวนี้ ความเป็นท่านผู้หญิงมีความสำคัญอย่างไร จะเข้าเฝ้าเจ้าฟ้าเจ้าแผ่นดินท่านก็คงไม่ชื่นชม ไม่เป็นเกียรติยศแก่ท่าน เพราะต่างคนต่างก็เอาโคลนสาดกันเปรอะเปื้อนไปหมด”
“พี่ต้องคิดเองให้ตก” เฌอว่า “ไม่มีใครแนะนำพี่ได้ เรื่องสายสร้อยสายนี้”
ฉอ้อนคิดอยู่สามวัน แต่ที่จริงหล่อนตกลงใจโดยไม่รู้ตัวตั้งแต่วันแรก ฉอ้อนตัดสินตามความสำนึกเดิมของชาวชนบท รู้สึกว่าสายสร้อยสายนี้ เก็บไว้ก็ไม่บังเกิดประโยชน์ ถ้าสามารถเปลี่ยนให้เป็นเงินสด อาจทำให้เกิดดอกออกผลสำหรับลูกต่อไป จึงเขียนจดหมายไปถึงนายกัวตามที่วิทูรแนะมา และให้เฌอถือไปที่ร้านของนายกัวที่สะพานดำ
ต่อมาอีกประมาณหนึ่งเดือน เฌอก็มาบอกแก่พี่สาวว่า นายกัวนัดให้ฉอ้อนหรือผู้แทนไปพบกับคนที่วิทูรส่งมา ฉอ้อนจึงขอร้องให้เฌอไปแทน แต่เมื่อถึงวันนัดเฌอมีคนไข้เจ็บหนัก ฉอ้อนจึงต้องไปเอง และไปคนเดียว เพราะได้สนับสนุนให้ฉอเลาะไปเยี่ยมคุณปู่ที่สวนบางซ่อนในวันนั้น
/*346ฉอ้อนมาถึงร้านของนายกัวด้วยรถยนต์ขนาดเล็กที่ฉอ้อนได้ซื้อไว้วิ่งจ่ายของในสมัยที่คุณวิทูรยังเป็น “ท่านรอง” อยู่ เป็นการกระทำที่ฉอ้อนชมเชยตนเองมาก เพราะทำให้หล่อนและลูกไม่เป็นที่น่าสงสารแก่ญาติมิตรเกินไป เด็กหน้าร้านของนายกัวรู้จักฉอ้อนดี รีบเชิญให้ไปหานายกัวที่สำนักงานของเขาชั้นบน ฉอ้อนก้าวเท้าเข้าไปในห้องนายกัว พอเห็นคนที่นั่งอยู่กับนายกัว ฉอ้อนก็ชะงัก รู้สึกเวียนศีรษะจนแทบจะดำรงตนไว้ไม่ได้ เอามือหนึ่งยึดขอบประตูไว้ ผู้ที่นั่งรอจะพบเฌอแล้วต้องพบฉอ้อนแทนเป็นหญิงแต่งกายอย่างพม่า รูปร่างทีท่าที่นั่งตัวตรงอยู่บนเก้าอี้ บอกแก่ฉอ้อนอย่างแน่นอนว่าเจ้าหล่อนคือหญิงที่ฉอ้อนได้เห็นในสวนอันสว่างไปด้วยแสงจันทร์
หญิงนั้นเองก็ตกใจที่เห็นฉอ้อนแทนที่จะเป็นเฌอ แต่วางสีหน้าเป็นปรกติได้ เพียงแต่จ้องมองนายกัวอย่างขอความช่วยเหลือ ฉอ้อนก็รีบข่มอารมณ์วูบวาบที่เกิดขึ้นทำเดินไปนั่งบนเก้าอี้ตัวที่นายกัวยกให้ และถามด้วยน้ำเสียงที่สั่นแต่เพียงเล็กน้อย
“นายกัวคอยฉันอยู่หรือเปล่า”
“คอยซีครับ” นายพาณิชย์จีนตอบ “นี่ผู้แทนของท่าน เรื่องเงินผมรับไว้เรียบร้อยแล้ว เป็นเงินไทยบ้าง เงินปอนด์บ้าง และเงินมลายูบ้าง ผมเอาเข้าบัญชีท่านผู้หญิงหลายๆ ธนาคาร ที่โน่นบ้างที่นั่นบ้าง ดูบัญชีนี่” นายกัวพูดแล้วก็ส่งใบกระดาษสีขาวบางให้ฉอ้อนดู
ฉอ้อนรับมาดูรายการเงินที่นายกัวจดไว้สำหรับให้ฉอ้อนไปสอบสวนจำนวนตามธนาคารต่างๆ ที่หล่อนมีบัญชีในชื่อของหล่อนเอง เห็นว่าตรงกับที่ตกลงราคาไว้ หล่อนกลืนน้ำลายลงไปในคอแห้งๆ หลายครั้งก่อนที่จะถามว่า
“แล้วคุณนี่จะเป็นคนนำไปให้คุณวิทูรหรือยังไง”
หญิงในเครื่องแต่งกายพม่าตอบเป็นภาษาไทยค่อยข้างแปร่ง “ไม่ไปค่ะ มีคนอื่นเอาไปให้คนที่จะซื้อ”
ฉอ้อนไม่เห็นประโยชน์ที่จะซักถามต่อไป หล่อนไม่มีกำลังใจที่จะทำดังนั้น หรือแม้จะนั่งอยู่ต่อไปก็ไม่ไหว รีบหยิบหีบสายสร้อยทับทิมสวยงามออก/*347จากกระเป๋าถือ วางไว้บนโต๊ะของนายกัว แล้วก็ยืนขึ้น
“อ้าว ท่านผู้หญิงจะไปแล้วหรือครับ” นายกัวถาม เมื่อฉอ้อนพยักหน้าและมองไปทางอื่นเพื่อไม่ให้สบตาแขกของเขา นายกัวก็รีบเดินไปเปิดประตู แล้วพาฉอ้อนลงไปส่งที่รถหน้าร้าน ฉอ้อนขึ้นรถได้แล้วก็บอกคนขับให้พาหล่อนข้ามฟากไปยังบ้านอาผ่อง
ถึงปากซอยเล็กจะเข้าไปถึงบ้านที่หล่อนพัก ฉอ้อนลงจากรถ คนรถรีบปิดประตูรถเพื่อจะใส่กุญแจแล้วตัวจะได้เข้าไปส่งท่านผู้หญิง ก่อนที่จะเอารถไปเก็บ ณ สวนใกล้ๆ ที่มีทางเข้าสะดวกจากถนนใหญ่ แต่ฉอ้อนโบกมือบอกว่า “ไม่ต้อง ไม่ต้อง” และสาวเท้าเดินห่างจากรถไปอย่างรวดเร็ว รีบเข้าบ้าน รีบขึ้นเรือน และตรงเข้าห้องนอน
สองวันต่อมาจากนั้น คุณแจ๋วกำลังพักผ่อนในเวลาเย็น เพราะเป็นเวลาที่ลูกค้าเข้าร้านน้อย คุณแจ๋วนอนอ่านหนังสืออยู่บนเก้าอื้นอนที่ตอนหลังของร้าน มองเห็นท้องฟ้าชิ้นแคบเล็ก กำลังนึกว่าเหตุที่จะทำให้เลิกอาชีพขายอาหาร เห็นจะเป็นเรื่องที่ต้องอยู่กับร้านจำเจ ไม่ได้และเห็นภาพธรรมชาติเบิกบานตาบ้างเลย และคิดหาช่องทางจะทิ้งร้านไปตากอากาศที่ไหน เมื่อไหร่ดี พนักงานขายอาหารคนหนึ่งเข้ามาบอกว่า คุณเกรินมาหา
คุณแจ๋วรีบออกไปรับรองตามเคย และพาขึ้นไปชั้นสอง เข้าห้องส่วนตัว เห็นสีหน้าคุณเกรินหมกมุ่นจึงถามว่า
“มีเรื่องอะไรคะ”
คุณเกรินควักกระดาษชิ้นหนึ่งขึ้นมาจากกระเป๋าเสื้อ “อ่านนี่ซิ คุณแจ๋ว” เขายื่นให้ญาติ
“เกริน
ถ้าทางบ้านตกใจว่าหายไปไหน ช่วยบอกว่าลงไปธุระปักษ์ใต้ ถ้าหายไปนาน อย่าห่วง ถ้าหายไปนานมาก เกรินช่วยติดต่อกับนายอึ้ง ถามว่าเงินค่าเช่าห้องแถวและเงินอื่นๆ มีเท่าไหร่บ้าง แจ๋วเขาติดต่อได้ดีกว่าเพื่อน แล้วบอกคนเช่าให้เอาเงินให้ที่บ้านของพี่ ขอให้/*348เกรินอยู่เย็นเป็นสุข
อ้น”
“คุณเกรินไปได้นี่จากไหน” คุณแจ๋วถาม แววตาบอกความกังวล
“เกรียงเป็นคนรับไว้ บอกว่าคุณลุงอ้นเอาไปให้เอง เมื่อวานนี้ฉันบังเอิญไปสโมสรทหารกับเพื่อนเก่าๆ กันไม่ให้เขาจะลืมเสียว่าหน้าตาเราเป็นอย่างไร” เมื่อเห็นคุณแจ๋วกังวล เกรินจึงทำให้เสียงของตนคลายความเคร่งเครียด
“มันมีแปลกยังไงๆ อยู่” คุณแจ๋วว่า “ทำไมมีการสั่งเสียหลายชั้น แล้วพี่อ้นก็ไม่เห็นเคยมีธุระอะไรทางปักษ์ใต้”
“ฉันก็มีความรู้สึกแปลกๆ คล้ายจะเป็นสังหรณ์อะไรก็ไม่รู้” เกรินคล้อยตาม “แต่เราก็ไม่มีทางจะทำอะไร หรือคุณแจ๋วว่าอย่างไร”
คุณแจ๋วนิ่งคิดไปสักครู่หนึ่ง แล้วว่า “ก็เห็นจะต้องลองไปถามๆ ลูกเมียเขาดูว่า หมู่นี้พี่อ้นเป็นอย่างไรบ้าง เราก็ทอดทิ้งเธอเสียนาน มัวห่วงมิตรเลยลืมญาติ
ในวันต่อมา คุณแจ๋วพอจะหาเวลาว่างจากงานในร้านได้บ้าง จึงไปเยี่ยมครอบครัวของคุณแจ๋วเองที่บ้านในถนนเดียวกันนั้น ซึ่งคุณแจ๋วละเลยไม่ได้เยี่ยมมากว่าเดือน เมื่อเข้าไปหาคุณหญิงมารดาเลี้ยง จึงถูกต่อว่าต่อขานหลายนาที
“เพียงอยู่ถนนเดียวกัน เขายังทิ้งได้นานถึงแค่นี้ ถ้าอยู่ไกลไปถึงฝั่งคะโน้นจะเป็นยังไง แต่มันอยู่ที่ใจ ฝั่งคะโน้นมีเวลาข้ามไปบ่อยๆ ไม่ใช่รึ แม่แจ๋ว ที่ข้ามไปบ่อยๆ น่ะ ห่วงท่านผู้หญิงสหายเก่า หรือว่ามีหวังอะไรแน่”
คุณแจ๋วไม่ต่อปากคำกับคุณหญิง ถามถึงทุกข์สุขกับคุณแต๋ว และถามถึงบริวารเก่าของเจ้าคุณพ่อที่ยังคงพักพิงคุณหญิงอยู่ เล่าเรื่องกิจการของร้าน แล้วพอได้จังหวะ ก็ไปเยี่ยมครอบครัวของพี่ชายใหญ่ ซึ่งอาศัยอยู่ที่เรือนอีกหลังหนึ่ง ตามเคยพี่สะใภ้ไม่อยู่บ้าน สาวใช้ไม่ทราบว่าไปไหน ถามถึงคุณอ้น สาวใช้ว่าไม่อยู่หลายวันแล้ว และไม่ทราบว่าไปไหน และบอกว่าได้ยินจากคนรถของ/*349คุณหญิงว่าได้ไปส่งคุณอ้นที่สถานีรถไฟ ลูกสาวของพี่อ้นสองคน ได้ออกเรือนไปแล้ว ที่บ้านของพี่อ้นนั้น เงียบเหงาอยู่เป็นนิจ คุณแจ๋วนึกตำหนิตนเอง ที่ไม่ห่วงไยพี่ชายให้มากกว่าที่ได้ประพฤติมา แต่เมื่อไต่ถามคนใช้อีกคนหนึ่ง และไม่ได้รับทราบเพิ่มเติม ก็จำต้องลากลับร้านเพราะธุรกิจคอยอยู่
เหตุการณ์บ้านเมืองและเหตุการณ์ส่วนตัวของคุณแจ๋วและของฉอ้อนดูเป็นปรกติอยู่หลายสัปดาห์ ฉอ้อนเกือบจะบอกแก่ตนเองว่ายินดีที่ภรรยาคุณเกรินตายลงภายในเวลาอันใกล้ที่หล่อนขายสร้อยเส้นงามของหล่อนไปแก่ผู้ที่ฉอ้อนเรียกในใจว่า “เจ้าหญิงในแสงจันทร์” และฉอ้อนต้องวุ่นไปกับการช่วยคุณเกริน แต่ก็ย่อมต้องเตือนตนเองว่า ถึงแม้ภรรยาคุณเกรินจะเป็นโรคที่รักษาไม่หาย คุณเกรินก็คงอยากพยาบาลไปนานๆ เปรียบกับใจของฉอ้อน ถ้าหากสามีป่วย ก็คงอยากพยาบาลให้นานที่สุดที่จะนานได้ แล้วก็เลยคิดไปถึงว่า ถ้าหากเขาป่วยลงในเวลาที่พลัดพรากกัน เขาจะเรียกร้องให้ใครไปพยาบาลเขา ฉอ้อนหรือหญิงคนไหน ฉอ้อนได้อยู่ในโลกมานานพอที่จะรู้ว่าชายนั้นมีหลายใจ ไม่จงรักอยู่ต่อเพียงหญิงเดียว แต่ย่อมมีหญิงคนหนึ่งเป็นเอกในใจของเขา สำหรับวิทูร ฉอ้อนเป็นเอกหรือเปล่า หรือตำแหน่งนั้นมีคนอื่นที่ชำนาญโลกมากกว่า ได้เข้าไปครองเสียแล้ว ที่สามารถพูดโต้ตอบไม่ให้เขาเบื่อหน่าย เขาไม่ต้องสอน ไม่ต้องชี้แจงอย่างภรรยาคนแรก
แล้วฉอ้อนก็ได้รับทราบข่าวที่ทำให้หล่อนบอกแก่ตัวเองว่า ปัญหาทั้งหลายที่เกี่ยวกับสามีและหล่อนจะสิ้นสุดลงง่ายๆ มีโทรเลขจากกงสุลไทยที่ปีนังถึงนายแพทย์เฌอ ศิลปชาญ แจ้งว่า พลเอกวิทูร ได้ถูกคนร้ายลอบยิงบนเขาที่ตากอากาศในเกาะปีนัง อาการสาหัส กงสุลได้นำไปรักษาที่โรงพยาบาลเมืองปีนัง ขอให้ครอบครัวลงไปโดยเร็ว
เฌอได้โทรศัพท์ไปถึงคุณเกริน และชายทั้งสองได้ไปยังที่พักของฉอ้อน คือบ้านอาผ่องพร้อมกัน ขณะนั้นเป็นเวลาบ่าย ฉอ้อนลงไปนั่งเล่นในสวน อ่านหนังสือและทำการฝีมือบ้าง ฉอเลาะได้ไปสมัครเป็นครูโรงเรียนซึ่งเจ้าของเป็นนักเรียนรุ่นพี่ใหญ่จากโรงเรียนเก่าของฉอเลาะแล้ว ตั้งแต่ได้รับจดหมายจากไกร /*350เหมเสนา ฉอเลาะเปลี่ยนไปเป็นคนละคน มีความตั้งใจที่จะต่อสู้กับชีวิตอย่างเข้มแข็ง ฉอ้อนยินดีในเรื่องนี้มาก ในตอนนี้โรงเรียนของหนูเป๊าะก็เปิดแล้ว ฉอ้อนจึงมักอยู่บ้านกับอาผ่องสองคน ส่วนอาขุนวิรุฬห์ก็ไม่ค่อยจะอยู่ติดบ้านมาเป็นเวลานานหลายปีแล้ว
เมื่อฉอ้อนได้รับโทรเลขจากมือเฌอและอ่านข้อความแล้ว สีหน้าของหล่อนก็เผือดไปเล็กน้อย แต่ตัดสินใจได้รวดเร็ว
“ใครจะช่วยวิ่งเต้นให้ได้ไปโดยเร็ว” ฉอ้อนถามน้องชายและมิตรรัก “และเฌอจะไปเป็นเพื่อนพี่ได้ไหม จะเอาลูกไปทั้งสองคนจะได้ไหม”
“คนที่เขาจะช่วยวิ่งเต้นทางกระทรวงต่างประเทศก็มีบ้างทั้งญาติทั้งมิตร” คุณเกรินแนะ “ฉอ้อนกับเฌอปรึกษากันเรื่องครอบครัวเถอะ ฉันจะไปจัดการทางฝ่ายรัฐบาล”
“แต่ผมไปกับพี่ไม่ได้” เฌอตอบเสียงอ่อยๆ “ผมกำลังมีไข้หนักถึง ๓ ราย รายเดียวพอฝากเพื่อนได้ แต่ ๓ รายกำลังหัวเลี้ยวหัวต่อ การเปลี่ยนหมอขณะนี้อาจทำให้ตายทั้ง ๓ คนก็ได้ ผมเสียใจจริงๆ แต่พี่คงจะเห็นใจ ผมอยากขอให้คุณเกรินไปเป็นเพื่อนพี่ ค่าสิ้นเปลืองผมขอกราบคุณเกรินขอให้ผมเป็นคนใช้ให้ เวลานี้คุณเกรินก็ว่างราชการ ถ้าทางการไว้ใจ คุณเกรินไปกับพี่เป็นดีที่สุด คุณเกรินไปอาจทำให้คุณวิทูรแช่มชื่นได้มาก ที่จริงเขารักคุณเกรินมาก แต่เขาคบกับพวกหนึ่งเสียแล้ว เลยคบกับคุณเกรินไม่ได้มากนัก แต่ผมเชื่อว่าเวลาอย่างนี้ คงอยากเห็นหน้าเพื่อนรักบ้าง ผมไม่สำคัญอะไรแก่เขา คนละวัยละรุ่นกัน” จบคำพูดอันยืดยาวซึ่งเฌอพยายามพูดอย่างไม่ให้ใครขัดขึ้นมาแล้ว เขาก็ถอนใจใหญ่และมีน้ำตาคลอ ทำให้พี่สาวปล่อยน้ำตาไหลลงมานองหน้า
เกรินมองหน้าพี่น้องสองคนแล้วก็ทอดถอนใจด้วย และโดยไม่ทันคิดมากนักก็รับว่ายินดีจะไปเป็นเพื่อนฉอ้อนถ้าทางการไม่ขัดข้อง แล้วก็รีบไปจัดการให้เป็นไปตามข้อตกลงอย่างรวดเร็วทุกฝ่าย ระหว่างที่นั่งรถกลับไปกระทรวงเพื่อจะได้ไปติดต่อกับทางการ เขาคิดอะไรขึ้นมาได้อย่างหนึ่ง พอถึงกระทรวงจึงโทรศัพท์ไปที่ร้านนายสุน ขอร้องให้เรียกคุณแจ๋วมาต่อโทรศัพท์กลับ/*351ไปถึงที่ทำงานของเขา
คุณแจ๋วกำลังเตรียมอาหารรับลูกค้าระลอกเย็นตอนคนเลิกงาน รู้สึกรำคาญใจที่ถูกเรียกไปต่อโทรศัพท์แต่รำลึกว่าคงต้องมีเรื่องสำคัญ เพราะคุณเกรินก็เป็นคนรู้จักเกรงใจคน จึงละจากร้านและรีบไปโทรศัพท์ต่อกลับไปตามเลขที่ญาติขอร้อง
ไม่ช้าคุณแจ๋วก็ได้ทราบข่าวพลเอกวิทูร ถูกคนลอบยิง แล้วได้ยินคุณเกรินปรึกษาทางโทรศัพท์
“คุณแจ๋ว ทิ้งร้านเจ็ดแปดวันไม่ได้จริงๆ รึ ไปด้วยกันไม่ได้รึ”
“อะไรไม่ได้รึๆ” คุณแจ๋วชักจะดุ “ทิ้งไปน่ะได้ ไม่มีเจ้าขุนมูลนายที่ไหน แต่จะให้ไปด้วยทำไม”
“คุณแจ๋ว ฉันว่าถ้าคุณแจ๋วไปด้วย อาจจะได้ทำประโยชน์อะไรที่ไม่ได้คาดหมาย” เกรินบอก “จริงๆ นะ ทิ้งร้านไปด้วยกันเถิดน่ะ แล้วฉันเองก็ไม่รู้ว่าทางการเขาจะอนุญาตไหม ไปติดต่อเผื่อคุณแจ๋วด้วย แล้วถ้าหากฉันไม่ได้ไป ก็เหลือคุณแจ๋วได้ไปเป็นเพื่อนฉอ้อน”
ใจจริงของคุณแจ๋วนั้นอยากไปด้วยเหตุหลายประการ แต่ก็ยังรีรอไม่กล้าตัดสิน “เอาเงินเอาทองที่ไหนล่ะ”
“ตาเฌอแกว่าแกจะออกให้ฉัน แต่ฉันก็มีพอหรอกสำหรับเดินทางไปแค่ปีนัง ทีนี้เรื่องที่อยู่ คงจะไม่แพงนักกระมัง บางทีอาจพบเพื่อนฝูงของคุณแจ๋วพอจะอาศัยเขาได้”
คุณแจ๋วอิดออดอยู่ครู่หนึ่ง แล้วทันทีทันใดเกิดตัดสินใจ “เอ้าไปก็ไป ไปตายเอาดาบหน้า ที่จริงคนรู้จักกันก็มี ติดต่อกันตั้งแต่อยู่ปักษ์ใต้หลายคน”
ปัญหาเรื่องการขออนุญาตก็ดี ปัญหาการเงินและอื่นๆ ลุล่วงไปได้อย่างรวดเร็วเกินความคาดหมาย ในยามเช่นนี้เห็นปรัชญาชีวิตของคนไทยแจ่มชัด โดยมากถือสุภาษิต “ไม้ล้มจึงข้าม คนล้มอย่าข้าม” และถือธรรมะในข้อเมตตาธรรม กรุณาธรรม กันแพร่หลายทางการแสดงออกถึงความไม่มีพยาบาทแก่คนที่กำลังเจ็บหนัก โดยเฉพาะแก่ครอบครัวของคนที่บาดเจ็บ และ/*352เสียงกล่าวขวัญถึงท่านผู้หญิงฉอ้อนในทางที่ดีก็กลับหนาหู “โธ่ เขาคนดีนะ ท่านผู้หญิงฉอ้อนน่ะ” “เมื่อเขามีบุญเขาก็ทำตัวน่ารักนะ” “เขาก็เคยดีต่อเรามากเหมือนกัน” อิทธิพลของเจ้าพระยาสุเรนทรฯ ผู้ที่ทางการยังต้องพึ่งความปรีชาสามารถก็มามีส่วนด้วยในคราวนี้ ท่านได้เจรจาให้ท่านผู้หญิงได้รับความช่วยเหลืออย่างทันทีที่ได้ทราบจากลำไย ผู้ได้รับทราบจากคุณแจ๋วถึงความจำเป็นที่ท่านผู้หญิงจะต้องเดินทางไปหาสามี และภายใน ๓๖ ชั่วโมงต่อจากที่ได้รับโทรเลข ท่านผู้หญิงกับคณะก็ได้อยู่บนเครื่องบิน บ่ายหน้าไปทางทิศใต้ของประเทศไทย และอีกไม่ถึงสามชั่วโมงต่อจากนั้น ก็ได้ไปถึงโรงพยาบาลที่พลเอกวิทูรป่วยอยู่
อาคารที่ทางการตำรวจของเมืองปีนังพาสามีฉอ้อนไปรับการรักษาเป็นอาคารสมัยเก่า มีเพียงสองชั้น ห้องแต่ละห้องกว้างขวาง สร้างสำหรับรับลม เมื่อคณะของฉอ้อนไปถึงได้รับทราบจากพยาบาลที่เฝ้าไข้ว่าพลเอกวิทูรหลับ ระเบียบของโรงพยาบาลนี้ไม่เหมือนโรงพยาบาลในประเทศไทย โดยเฉพาะเมื่อคนไข้ป่วยหนัก ผู้เยี่ยมจะอยู่ในห้องคนไข้ระหว่างที่คนไข้หลับไม่ได้ ทั้งคณะได้รับเชิญให้ไปนั่งรอที่ห้องพักผู้เยี่ยมที่กลางตึก ผู้เยี่ยมจึงมีเวลาปรึกษากันเรื่องที่พัก โดยไม่ได้นัดกัน ฉอ้อน คุณแจ๋ว คุณเกริน ต่างคนต่างไม่ถามว่า ก่อนที่จะถูกยิงนั้นพลเอกวิทูรพักที่ไหนในเมืองปีนัง การปรึกษากันจึงเป็นเรื่องการหาโรงแรม จะแยกกันอยู่ หรือจะอยู่รวมกัน จนกระทั่งกงสุลไทยมาถึงห้องที่นั่งกันอยู่ จึงแจ้งว่าได้จองห้องไว้สองห้องที่โรงแรมชั้นหนึ่งสำหรับท่านผู้หญิง ฉอ้อนจึงขอร้องให้คุณเกรินและคุณแจ๋วอยู่ที่เดียวกัน และเตือนถึงคำพูดของเฌอ “เฌอเขากราบคุณเกรินแล้วไงคะ ว่าอย่าเป็นห่วงเรื่องสิ้นเปลือง และคุณเกรินก็บอกคุณแจ๋วแล้วว่าคุณแจ๋วไม่ต้องห่วงเหมือนกัน” คุณแจ๋วโต้แย้งว่าไม่จำเป็นสำหรับคุณแจ๋ว คุณแจ๋วมีเพื่อนที่จะไปขออาศัย ระหว่างที่คุณแจ๋วโต้เถียง นายพาณิชย์จีนคนหนึ่งก็เข้ามาในห้อง กงสุลเห็นก็แนะนำให้ทุกคนรู้จักว่า เขาคือ มิสเตอร์ตัน นายพาณิชย์คนนี้ขบปัญหาที่พักอย่างง่ายที่สด “ผมมีบ้านอยู่ใกล้นี่ ถนนสองถนน” เขาพูดไทยคล่อง แต่ออกเสียงอย่างจีน “ผมให้เขาจัดไว้แล้ว ผมไม่รู้จะ/*353มากันกี่คน ให้เขาเตรียมไว้สองหลัง ข้างในเป็นบ้าน ข้างหน้าเป็นเหมือนตึกแถว แต่มากันเท่านี้ อยู่ด้วยกันในบ้านข้างในได้สบายเลย”
พยาบาลส่งข่าวว่าคนไข้ตื่นแล้ว ฉอ้อนจึงเข้าไปเยี่ยมสามีแต่ผู้เดียวก่อน ตามคำแนะนำของนายแพทย์ หล่อนได้เห็นเขาเป็นครั้งแรกนับตั้งแต่วันที่จากกันอย่างไม่ได้เตรียมใจไว้ วันที่หล่อนสูญเสียสิ่งมีค่ายิ่งหลายอย่างสำหรับชีวิตของผู้หญิง แต่เมื่อหล่อนเห็นเขานอนอย่างระทวยอยู่บนเตียงคนเจ็บ ค่อนไปข้างซ้ายของเตียง แขนข้างซ้ายมีผ้าพันแผลอยู่เกือบตลอด แขนข้างขวาทอดอยู่เกือบเป็นตามขวางของเตียง หน้าซีดเพราะความอ่อนเพลีย ฉอ้อนลืมหมดทุกสิ่งทุกอย่างนอกจากความรักที่หล่อนได้มอบให้เขา ตั้งแต่ขณะที่เขายืนมองดูหล่อนที่ริมแอ่งน้ำใต้ต้นจิก เมื่อหล่อนอายุยังไม่เต็ม ๑๗ ปี เมื่อความเป็นสาวไม่มีความหมายอื่นนอกจากความหวังในชีวิตว่าคงสุกใสแช่มชื่น และความเป็นหนุ่มหมายถึงอนาคตอันรุ่งโรจน์
หล่อนเข้าไปยืนชิดเตียง ก้มหน้าลงไปซบกับแขนข้างที่ทอดใกล้ตัวหล่อน เขางอแขนขึ้นเอามือลูบผมหล่อนเบาๆ หล่อนบังคับตัวได้ไม่ให้ร้องไห้ ถามเขาด้วยน้ำเสียงที่เครือแต่เพียงเล็กน้อย
“พี่ เป็นอย่างไรบ้างพี่”
เขายิ้มอย่างอ่อนเพลีย ไม่มีแรงที่จะตอบ หล่อนถามอีก “นอนสบายไหมคะ เมื่อกี้ฉอ้อนเข้ามา พี่กำลังหลับ”
เขายิ้มพยักหน้ากับหล่อน หล่อนบอกต่อไป “ฉอเลาะกับหนูเป๊าะก็มา คนช่วยกันใหญ่ ทุกคนช่วยให้ฉอ้อนกับลูกได้ออกมาหาพี่เร็วที่สุดที่จะเร็วได้”
“ดี” เขาพูดออกมาพยางค์หนึ่งเบาๆ หล่อนจึงพูดต่อ เพื่อเขาจะได้ไม่ต้องใช้แรง
“คุณเกรินก็มาด้วย คุณแจ๋วก็มาเป็นเพื่อนหนูเป๊าะกับฉอเลาะ ไม่งั้นฉอ้อนก็ต้องห่วงลูก” แล้วหล่อนก็ระลึกขึ้นมาถึงพี่น้องของเขา ซึ่งในยามวิกฤติหล่อนไม่ได้ไปชักชวนให้มาเป็นเพื่อน จึงเล่าต่อไป “พี่วงศ์ก็แสนดีตามเคย บอกว่าเรื่องเงินทองไม่ต้องวิตก พอจะกู้หนี้ยืมสินได้ คุณวิเวกมาไม่ได้ คุณพ่อ/*354คุณแม่สบาย บอกว่าพี่ไม่ต้องเป็นห่วง”
เขาฟังและยิ้มอย่างเดิม ฉอ้อนเล่าต่อไปอีก “เขียนจดหมายไปบอกกลองแล้ว บอกไม่ต้องวิตก” เขาพยักหน้าและเอานิ้วมือพันผมของหล่อนที่ปลิวลงไประมือของเขาเล่น ตอนนี้ฉอ้อนเริ่มรู้สึกเมื่อย จึงเขยิบไปยกเก้าอี้มานั่ง แล้วซบหน้าลงกับทรวงอกเขาโดยระวังไม่ให้เขาต้องรับน้ำหนักตัวหล่อน
สองคนนิ่งกันอยู่ แล้วทันใด เขาพูดเสียงค่อนข้างใส “อยากพบเกรินก่อน”
ฉอ้อนรู้สึกยินดียิ่งกว่าคำพูดใดๆ ของเขา หล่อนรีบออกมาเรียกคุณเกรินทันที พยาบาลเข้าไปถามว่าเขาต้องการพบคนเดียวหรือสองคน เพราะไม่อยากให้เขาตื่นเต้นโดยไม่จำเป็น เขาทำมือให้รู้ว่าเขาจะพบเกรินคนเดียว
บทที่ ๒๖
/*355เกรินเข้าไปในห้องคนเจ็บและอยู่ในนั้นประมาณ ๕ นาทีแล้วก็ออกมา นัยน์ตาของเขาแดงช้ำด้วยน้ำตาที่ไม่ได้รับอนุญาตให้ไหล เขาเลี่ยงลงไปเดินอยู่คนเดียวในสวนหลังตึก แล้วฉอ้อนก็พาลูกสองคนเข้าไปหาสามี คุณแจ๋วมีความรู้สึกว่าตนเองออกจะเป็นคนเกินจึงเสไปถามพยาบาลเลือดผสมยุโรปและอาเซีย ถึงอาการของพลเอกวิทูร จึงได้รับคำบอกเล่าว่า ก่อนที่จะมาถึงโรงพยาบาลนั้น คนเจ็บได้เสียโลหิตไปมาก กระสุนได้ผ่านเส้นเลือดสำคัญ ๆ หลายเส้น แพทย์ได้เย็บและรักษาไว้อย่างดีที่สุด ถ้ากำลังของคนไข้มีพอ และเผื่อเส้นเลือดสมานกันดีไม่แตกออก ก็อาจรอด แต่ถ้าธรรมชาติไม่ช่วย ก็อาจตายอย่างกะทันหัน แพทย์จึงไม่เต็มใจให้คนเจ็บต้องตื่นเต้นในทางใดทั้งสิ้น
ไม่ช้าแพทย์ก็เข้ามาต้อนคนเยี่ยมให้ออกจากห้องคนไข้ ฉอ้อนกับลูกๆ ก็ทำตามโดยดี หนูเป๊าะบ่นว่าโรงพยาบาลเข้มงวดเกินไป แต่ฉอ้อนเข้าใจความประสงค์ของหมอ โดยเฉพาะเคยได้ยินเฌอบ่นอยู่บ่อยๆ เรื่อง “คนเยี่ยมฆ่าคนไข้” จึงค่อยปลอบลูก คุณแจ๋วได้รับรายงานว่า เมื่อเข้าไปในห้อง เห็นพ่อเจ็บมาก หนูเป๊าะก็บังคับตัวไม่ได้ ร้องไห้กระซิกๆ ออกมา เลยทำให้แม่และ/*356พี่สาวกลั้นไว้ไม่อยู่ แต่ได้พยายามอย่างที่สุดที่จะไม่ทำให้คนเจ็บเห็นและเกิดความเศร้า
“พ่อพูดไม่ค่อยได้หรอก คุณป้า” หนูเป๊าะรำพันพลางสะอื้น “ไม่มีแรง หนูเห็นแล้วสงสารเหลือเกิน”
กงสุลและมิสเตอร์ตัน เข้ามาเดือนท่านผู้หญิงและคณะให้ไปพักผ่อนเสียสักเล็กน้อยก่อน นายแพทย์ออกมาจากห้องคนไข้ แล้วก็ช่วยแนะนำเป็นเชิงบังคับกลายๆ ฉอ้อนให้แพทย์และพยาบาลสัญญาว่าจะบอกหล่อนทางโทรศัพท์ทันที ถ้าอาการของคนไข้เปลี่ยนไปในทางไม่ดี เมื่อได้รับคำสัญญาจนเป็นที่อุ่นใจแล้ว ทั้งคณะจึงไปยังบ้านที่มิสเตอร์ตันจัดไว้ให้
เมื่อไปถึงบ้าน ต่างคนต่างก็แยกไปตามห้องตามคำเชิญชวนของเจ้าของบ้าน ฉอเลาะกับหนูเป๊าะเลือกอยู่ห้องเดียวกัน ฉอ้อนอยู่ห้องโดยลำพัง คุณแจ๋วและคุณเกรินก็มีห้องพักอย่างสบายคนละห้อง
คุณแจ๋วเข้าห้องได้ก็ล้มตัวลงนอนบนเตียงปูลาดอย่างสะอาด กำลังคิดว่าจะหลับสัก ๑๕ นาที เอาแรงไว้ต่อสู้กับเหตุการณ์อันอาจเกิดโดยคาดไม่ถึง ก็มีเสียงเคาะประตูเบาๆ แล้วพอได้รับคำอนุญาตให้เข้าห้อง ท่านผู้หญิงฉอ้อนก็เข้ามา
ฉอ้อนเดินมานั่งบนเตียงคุณแจ๋วอย่างสนิทสนมกว่าที่เคยทำมา คุณแจ๋วเอาแขนโอบหลังไว้อย่างละมุนละม่อม ฉอ้อนเอนศีรษะซบลงบนบ่าของคุณแจ๋วและพูด
“คุณแจ๋วขา ฉอ้อนควรทำยังไง จะไปโรงพยาบาลเขาจะดีหรือไม่ดี เขาจะชอบใจหรือเปล่าก็ไม่รู้ ฉอ้อนไม่อยากทำอะไรให้เขาต้องกลุ้มต้องรำคาญตอนนี้เลย”
“ฉอ้อนกำลังคิดถึงเรื่องอะไรน่ะ ฉันยังเดาไม่ถูกเลย เขาจะกลุ้มทำไม รำคาญอะไร” คุณแจ๋วผู้ซึ่งมีบทบาทเป็นที่ปรึกษาโดยไม่ได้อาสาสมัครถามอย่างงงๆ
“ก็คุณวิทูรน่ะ เขาจะอยากอยู่กับใครตอนที่เขาเจ็บมากยังงี้ เมียคนไหน /*357ฉอ้อนไม่ว่าทั้งนั้นแหละค่ะ ขอให้เขาได้สบายก็แล้วกัน แต่ก่อนฉอ้อนไม่ว่าอะไรเพราะอายคนเขา แต่เดี๋ยวนี้ฉอ้อนอยากให้คุณวิทูรเจ็บสบาย ถ้าจะตายก็ให้ตายสบายๆ” เมื่อจบคำพูดที่หลั่งไหลออกมาจากหัวใจด้วยเสียงสั่นเครือแล้วฉอ้อนก็ร่ำไห้สะอื้นอย่างถี่ แต่ออกเสียงไม่ให้ได้ยินไปถึงนอกห้อง
คุณแจ๋วกอดฉอ้อนเข้ามาแน่นยิ่งขึ้น “เอ เราจะรู้ได้ยังไง นอกจากเขาจะบอกเรา” คุณแจ๋วมองดูฉอ้อนร่ำไห้พลางก็ใช้ความคิดอย่างเต็มความสามารถ “ลองถามเขาก็แล้วกันนะ ถามว่าเขาอยากให้ฉอ้อนอยู่ด้วยไหม ดูทีท่าของเขา แล้วฉอ้อนเคยเข้มแข็งมาตลอดเวลา ก็ต้องทำใจเข้มแข็งต่อไป ถ้าคุณป้าได้เห็นฉอ้อนในยามนี้ ท่านจะต้องว่า ฉอ้อนเป็นคนมียศมีศักดิ์จริงๆ จำได้ไหมสำนวนคุณป้ากำยาน”
ฉอ้อนรู้ว่าคุณแจ๋วหาคำพูดปลอบตน จึงพยายามหยุดร้องไห้และยิ้มให้คุณแจ๋วหน่อยหนึ่ง ทั้งสองนิ่งอยู่นานเพราะจนต่อถ้อยคำ แล้วฉอ้อนกล่าวเสียงกระเส่าว่า
“เราห้ามไม่ได้ใช่ไหม คุณแจ๋ว เราจะห้ามลูกว่าอย่ารักใคร ก็ไม่ถูกใช่ไหม คุณแจ๋วมีบุญนะที่ไม่ต้องรักใคร”
คุณแจ๋วหัวเราะอยู่ในลำคอ “ห้ามไม่ได้แน่เชียวฉอ้อน ใครจะรักใครไม่รักใคร น่าจะโทษเวรโทษกรรม แล้วเราจะสบายใจขึ้น” คุณแจ๋วนิ่งไปอีก นานพอควรแล้วจึงพูดใหม่ “ลองนึกอย่างนี้ดูดีไหม การที่เราได้รักใครคนหนึ่ง ถือว่าเราได้ลิ้มรสบุญอันหนึ่ง เพราะระหว่างที่รักกันก็ชุ่มชื่นอ่อนหวาน แต่นานเข้ารสก็เปลี่ยนไปบ้าง ก็ยังดีกว่าไม่ได้ชิมรสเลย รสเขาเปลี่ยนไป รสเราก็คงเปลี่ยนตาม แต่เราอาจไม่รู้ตัว หรือเราอยากให้เขาเป็นไอ้ที่เขาเป็นไม่ได้ เช่นจะให้ผู้ชายรักแบบเดียวกับผู้หญิงเขาก็ทำไม่ได้ ถ้าเราคิดเสียอย่างนี้ ก็คงจะได้กระมัง หรือคิดว่าเรามีของดี จึงต้องแบ่งปัน ก็เป็นทางออกอีกทางหนึ่ง”
“แต่จะทำยังไงถึงจะรู้ล่ะ ว่าเขาอยากให้เราทำอะไรในเวลาอย่างนี้”
“ฉอ้อนไปพักผ่อนเอาแรงไว้ก่อน แล้วเราช่วยกัน หาทางจนรู้ ไปนอนเงียบๆ เสียประเดี๋ยว เพราะเราวิ่งเต้นมาตลอดเวลาเกือบ ๓๖ ชั่วโมง อย่างงี้/*358จะดีไหม” คุณแจ๋วหาทางปลอบไปเท่าที่จะนึกได้
สหายของคุณแจ๋วรับเอาคำแนะนำอย่างว่าง่าย ค่อยๆ เช็ดน้ำตาและทำหน้าให้ดูสะอาด แล้วก็เดินออกจากห้องไป
พอฉอ้อนลับตัวไปแล้ว คุณแจ๋วก็เอนตัวลงนอนบนเตียง ทำใจให้เข้าสู่ภาวะที่จะหลับ ก็มีเสียงเคาะประตูเบาๆ อีกครั้ง คุณแจ๋วไปแง้มประตูดูว่าผู้ใดมาเรียก ปรากฏว่าคุณเกรินยืนพยักหน้าให้เปิดรับ คุณแจ๋วจึงทำตาม คุณเกรินเดินเข้ามาในห้อง ไม่ลงนั่ง เดินไปเดินมาที่หน้าเตียงคุณแจ๋วตั้งหลายกลับ ทั้งที่คุณแจ๋วขยับเก้าอี้หน้าโต๊ะเครื่องแป้งให้นั่ง คุณเกรินเดินกลับไปกลับมาจนคุณแจ๋วรำคาญมาก ทนไม่ไหวก็เลยดุแหว
“เอ๊อ นี่ยังไงราวกับชะมด เข้ามาแล้วจะเล่าอะไรก็ไม่เล่า แล้วนั่งก็ไม่นั่ง
คุณเกรินรีบนั่งลงทันทีจนคุณแจ๋วแปลกใจ หันหน้ามาทางญาติหญิงผู้นั่งอยู่บนเตียงนอน กล่าวว่า
“รู้ไหมวิทูรเขาเรียกฉันไปพูดว่าอะไร”
“เอ๊อ ใครจะไปรู้ได้ ก็พูดกันอยู่สองคน เล่าไปซิอยากรู้อยู่เหมือนกัน”
คุณเกรินมองหน้าคุณแจ๋วแล้วสั่นศีรษะเบาๆ “อือ” เขาคราง “เขาบอกว่าเขาฝากฉอ้อนกับลูก ช่วยวิ่งเต้นด้วย พินัยกรรมเขาทำไว้ อยู่ที่ทนายความที่ปีนังนี่ แต่ไม่รู้ว่ากฎหมายเมืองนี้เขาจะยังไง” เขาเล่าต่อไป “ไอ้นั่นก็ไม่เท่าไหร่ ส่งพี่จำลองมาจัดการได้ แต่ทีนี้เขาฝากแปลก เขาบอกว่าถ้าเขาตายเมื่อไหร่ ให้ช่วยโทรศัพท์ไปบอกเพื่อนเขาด้วย ชื่อเจ้าก่องฟ้า เพื่อนคนนี้เขาขอเห็นศพก่อนลงหีบ ขอให้ฉันช่วยเร็วที่สุดที่จะมีโอกาส ให้พยายามอย่าให้พบฉอ้อน เขาขอเพียงเท่านี้” แล้วเกรินก็หยิบนามบัตรของพลเอกวิทูร มีหมายเลขโทรศัพท์ข้างหลัง ส่งให้ญาติดู
“บ้า ผู้ชายนี่บ้าทุกคน” คุณแจ๋วลงความเห็นอย่างไม่ไว้หน้า “เมื่อตะกี้ ฉอ้อนแกมานั่งร้องไห้ แกว่าทำไมจะรู้ว่าพ่อโฉมเอกวิทูร จะอยากให้ใครไปพยาบาล คุณเกรินช่วยถามให้ทีได้ไหมล่ะ เพื่อนรักเพื่อนเกลอกัน”
/*358“โธ่ คุณแจ๋ว คนมันจะตายนา” คุณเกรินทำเสียงเหมือนจะร้องไห้ “ทำไมนะ ผู้หญิงก็ คนจะตายแล้วจะช่วยกันพยาบาลไม่ได้เหรอ”
“มันเป็นบางคนหรอกคุณเกริน” แจ๋วว่า “ถ้าเป็นแจ๋ว เชิญสี่มุมหามเลย คุณเกรินเห็นใจเพื่อนก็ลองขอร้องฉอ้อนแกดูซี แกออกเชื่อฟังทุกอย่าง”
“โธ่ อย่าเยาะเย้ยน่า คุณแจ๋ว” คุณเกรินพูดทำเสียงน่าสงสาร “มันจะไปยังงี้กี่วันก็ไม่รู้ หรือเกิดหายไม่ตายก็ยุ่งอีก”
“ไปเถอะ แจ๋วจะนอน เพลียจะตายอยู่แล้ว ตื่นขึ้นจะช่วยคิดให้ทุกคน” คุณแจ๋วพูดอย่างไม่ค่อยอ่อนหวานนัก แต่แล้วก็เกิดขบขันตัวเองและทุกคนขึ้นมา ก็เลยหัวเราะขึ้นมาเบาๆ คุณเกรินจ้องหน้าญาติอย่างตกใจ
“ไม่ต้องตกใจถึงยังงั้นหรอกคุณเกริน” คุณแจ๋วรีบบอก และยังหัวเราะต่อไปอีกสองสามคิก “ไม่บ้าขึ้นไปกว่าที่เป็นอยู่เดิมหรอก แต่มันแสนจะแปลกละ คุณเกรินก็ดูจะพิลึกไปด้วย ไปเถอะ ไปพักผ่อนเสียประเดี๋ยวไม่งั้นจะขาดสติสตังกันไปหมด”
คุณเกรินค่อยๆ เดินออกไปจากห้อง เหลือคุณแจ๋วอยู่ในห้องของตัวคนเดียว ล้มตัวลงนอน แต่หัวสมองไม่ยอมหลับเสียแล้ว จิตใจชักจะฟุ้งซ่านไปใหญ่ คิดเห็นภาพนั้นภาพนี้ ล้วนแล้วแต่ไม่นำความสงบมา คุณแจ๋วเลยใช้วิธีเข้าห้องน้ำอาบน้ำ แล้วก็ไปนั่งอ่านหนังสือพิมพ์ของปีนังอยู่คนเดียวในห้องนั่งเล่นชั้นล่าง
หนังสือพิมพ์ลงข่าวเรื่องการถูกยิงของพลเอกวิทูรค่อนข้างจะยืดยาว พยายามทำให้เป็นข่าวตื่นเต้นที่สุด ลงรูปสถานที่เกิดเหตุบนเขาด้านหลังของโฮเต็ลที่วิทูรขึ้นไปพัก มีรูปของเขาจับมือกับชายชาวยุโรปในห้องโถง ใกล้เขามีสตรีแต่งกายแบบพม่า คือนุ่งซิ่นหรือโสร่งยาวกรอมเท้า สวมเสื้อรัดรูปสั้นเพียงเอว ดวงหน้าไม่เห็นชัดเพราะกระดาษหนังสือพิมพ์ไม่ดีพอ และแสงสว่างส่องไม่ตรงหน้า แม้กระนั้นคุณแจ๋วก็มีไหวพริบ คิดว่าไม่จำเป็นที่ฉอ้อนจะต้องเห็นรูปนั้นจึงเอาหนังสือพิมพ์ไปเก็บเสียในลิ้นชักในห้องคุณแจ๋ว
อีกประมาณครึ่งชั่วโมงต่อมา ฉอ้อนกับลูกๆ และคุณเกรินก็ไปที่/*360โรงพยาบาลเพื่อฟังอาการของพลเอกวิทูรอีกครั้งหนึ่ง คงเหลือคุณแจ๋วอยู่ที่บ้านคนเดียว ฉอ้อนขอร้องให้คุณแจ๋วสั่งกับข้าวและอาหารหวานคาวเท่าที่จะสั่งได้ตามที่แม่ครัวที่นายตันจ้างไว้ ได้มาขอให้มีใครช่วยสั่ง แม่ครัวพูดไทยได้นิดหน่อย แต่คุณแจ๋วก็สั่งกับข้าวที่จะซื้อในตลาดเมืองปีนังไม่ถูก จึงเลยไปเที่ยวตลาดกับแม่ครัว
คุณแจ๋วกลับมาจากตลาด มีสิ่งของที่ซื้อได้มากพอใช้ มาถึงบ้านก็จัดผลไม้ลงในกระเช้าที่คนใช้ประจำบ้านนำมาให้แล้วเข้าครัวช่วยแม่ครัวทำกับข้าว รอคอยญาติและมิตรจะกลับมา กว่าคนเยี่ยมพลเอกวิทูรจะกลับมาถึงบ้านก็เกือบ ๒๐ นาฬิกา ฉอ้อนมีท่าอิดโรย หนูเป๊าะกับฉอเลาะก็ร้องไห้อีกทันทีที่คุณแจ๋วถามข่าวถึงคุณพ่อ ภรรยาและลูกของวิทูรต่างก็บอกว่า มีหวังน้อยที่เขาจะรอดชีวิต แต่โรงพยาบาลก็ไม่ยอมให้ครอบครัวอยู่เฝ้าตลอดคืน แต่สัญญาว่าจะโทรศัพท์มาเรียกทันทีที่อาการไม่ดีเกิดขึ้น คุณแจ๋วพยายามอ้อนวอนให้ทุกคนกินอาหาร ซึ่งคุณแจ๋วพยายามทำไว้ดีที่สุดที่จะคิดออก แต่ทุกคนรวมทั้งคุณเกริน ไม่มีจิตใจที่จะอร่อยกับรสอาหารของคุณแจ๋วและแม่ครัว
ฉอ้อนอาบน้ำเข้าห้องนอน หลังจากรับประทานอาหารเสร็จ ทำใจให้สงบเท่าที่จะทำได้ มีบทสวดมนตร์กี่บทที่จำได้เรียนมา ก็สวดหมดทุกบท แล้วด้วยความอ่อนเพลียก็หลับไป หลับแล้วผวาตื่น แล้วหลับอีกสลับกันไปหลายครั้ง จนเวลาประมาณ ๕ นาฬิกา เสียงโทรศัพท์จึงดังกริ่งใหญ่ในความสงัดของยามอรุณ ฉอ้อนกระโจนออกจากเตียง วิ่งไปที่เครื่องโทรศัพท์ด้วยมืออันสั่นเทา คุณเกรินก็ออกมาจากห้องพร้อมๆ กับฉอ้อน คุณเกรินเข้าไปฟังที่หูโทรศัพท์ด้วย ได้ยินเสียงพยาบาลบอกมาชัดเจนพอสมควรให้ฉอ้อนรีบไปโรงพยาบาล ฉอ้อนกลับไปหวีผม เครื่องแต่งตัวไม่เปลี่ยน เพราะเตรียมไว้เพื่อฉุกเฉินแล้ว เอาเสื้อคลุมสั้นๆ คลุมตัวเข้า ฉอเลาะและหนูเป๊าะก็เตรียมพร้อมไว้เช่นกัน แล้วครอบครัวของวิทูร และเกรินมิตรของเขาก็นั่งรถยนต์ของนายตันไปยังโรงพยาบาลด้วยกัน
ฉอ้อนและลูกๆ เข้าไปในห้องคนเจ็บ เขามีสติดี เขาเป็นคนบอกให้/*361พยาบาลโทรศัพท์เรียกภรรยาและลูก ๆ มา ฉอ้อนเข้าไปยืนชิดเตียง พยาบาลเอามุ้งตลบขึ้นไป วิทูรยื่นมือมาจับฉอ้อนไปกุมไว้ เขาพูดแก่หล่อนเบาๆ
“ยกโทษให้พี่ทุกอย่างนะจ๊ะ พี่รักฉอ้อน” แล้วเขาก็ยื่นมือมาจับมือลูกมากุมไว้ กุมมือฉอเลาะไว้ประเดี๋ยวก็ปล่อยแต่พูดว่า “ดูแลแม่นะจ๊ะ” แล้วเขาก็จับมือหนูเป๊าะไปกุมไว้แทน เขาไม่พูดอะไรต่อไป ตาค่อยๆ หรี่ลง จนในที่สุดก็หลับไป เขานิ่งอยู่สองสามนาที พยาบาลจึงเข้าไปจับชีพจร แล้วหันมาบอกแก่แพทย์และแก่ครอบครัวของเขาว่าพลเอกวิทูร ละโลกอันเขาได้แสดงบทบาทครึกโครมมาตลอดชีวิตของเขาไปแล้ว
เมื่อพยาบาลเข้าไปจัดผ้าห่มและเสื้อผ้าให้คนตายเสียใหม่ ฉอ้อนจึงเห็นรอยโลหิตที่หน้าอกของสามี ที่พยาบาลได้เอาผ้าคลุมไว้ก่อนที่หล่อนจะเข้าไป เขาสะอึกเป็นโลหิตออกมา แสดงว่าเยื่อของเส้นโลหิตไม่ยอมสมานกันตามความหวังของแพทย์ เขารู้ตัวดี รีบบอกให้พยาบาลตามลูกเมียมาโดยเร็ว
เกรินไปยืนที่ปลายตีนเตียง มองดูร่างอันหาชีวิตไม่แล้วของเพื่อน เขาหวนคิดถึงความหลังตั้งแต่ครั้งวิทูรกับเขา เป็นเพื่อนนายทหารอยู่ด้วยกันที่จังหวัดเพชรบุรี เขาพยายามจำว่าวิทูรเป็นคนอย่างไร ก็ระลึกได้ว่า สิ่งที่ดึงดูดให้เขาเป็นเพื่อนกับวิทูรก็คือลักษณะที่น่าสนใจ รูปร่างและหน้าตาสมกับแบบฉบับของนายทหาร แววตาฉลาด ในการคบกับเกริน วิทูรทำตัวเป็นศิษย์ชนิดแปลกคือข่มขู่จะเอาความรู้จากเกรินในเมื่อเขาต้องการได้ความรู้ แต่ยอมตัวเป็นศิษย์ที่ดี คือ นำความคิดของเกรินไปไตร่ตรองไม่ให้ตกเรี่ยเสียหายเลย เขาไปไตร่ตรองแล้ว เขาจะนำกลับมาถกเถียงกับเกรินทุกเรื่องที่เขาสนใจ วีรบุรุษที่เขาสนใจมากในสมัยนั้นก็คือ นโปเลียน ซึ่งไม่ใช่เรื่องผิดปกติ เพราะทหารทุกคนสนใจกับนโปเลียน แต่วิทูรสนใจกว้างขวางกว่าคนอื่น สนใจไปถึงวิธีการปกครองของนโปเลียน วิธีชักจูงโน้มน้าวใจคน ถ้ามีหนังสือไทยเกี่ยวกับประวัติศาสตร์อยู่ที่ไหน วิทูรจะอ่านหมดทุกเล่มแล้วก็นำข้อคิดมาถกเถียงกับเกรินในเวลาที่อยู่กันสองคน เขาไม่ชอบออกความคิดเห็นให้คนทั่วๆ ไปฟัง
พอตำแหน่งสูงขึ้น บ้านเมืองเปลี่ยนแปลงไปหลายอย่าง วิทูรกับเกริน/*362ก็ห่างกันไป แต่ไม่ขาดการติดต่อ เขาไว้ใจเกรินให้ช่วยดูแลครอบครัว และมีโอกาสเมื่อใดก็ยังฟังความคิดเห็นของเกริน เหล่านี้เป็นสิ่งที่เกรินเห็นเองประจักษ์แก่ตา แต่ที่เขาได้ยินจากคนอื่นๆ ทั้งทหารและพลเรือน วิทูรแสดงลักษณะที่น่ารังเกียจหลายอย่าง คนว่าเขาเป็นคนหยิ่งยโส เอาใจของตนเหนือคนอื่น และมีพยาบาทแรง เมื่อฟังไปนานๆ ทั้งที่มีหลักฐานพอจะเชื่อได้ และผสมเข้ากับเหตุการณ์ทำให้ต้องเชื่อ เกรินต้องตัดสินใจในที่สุดว่า วิทูรเพื่อนของเขาเป็นคนชนิดที่มีปรากฏในประวัติศาสตร์บ่อยๆ คือเป็นคนที่มีความสุขในอำนาจ ถ้าวิทูรอยู่ในตำแหน่งที่เขาจะใช้ได้แต่ธรรมะที่เรียกกันว่า “พระคุณ” และขาดเสียซึ่ง “พระเดช” โดยสิ้นเชิง เขาจะอยู่ไม่ได้นาน และทุกครั้งที่วิทูรได้พบเกรินระหว่างที่รับราชการเป็นระยะๆ ห่างบ้าง ถี่บ้าง เกรินจะได้ยินวิทูรคุยให้ฟังถึง “พระเดช” ของเขา ซึ่งเขามักจะเล่าเรื่องที่เขาได้บำเพ็ญกรณีย์อย่างใดอย่างหนึ่ง
วิทูรเป็นคนดีหรือคนเลว ใครเล่าจะวินิจฉัยและพิพากษา เกรินไม่มีโอกาสจะกระทำได้อย่างเป็นที่พอใจ เพราะสิ่งที่เขารู้ที่เป็นสิ่งไม่ดี เขารู้จากคนอื่น ไม่ได้ประจักษ์แก่ตา แต่มิตรภาพนั้น วิทูรได้ให้แก่เกรินทุกโอกาสที่จะให้ได้ ดังนั้นการเสียชีวิตของวิทูร ก็หมายถึงว่าเกรินเสียเพื่อนไปคนหนึ่ง เกรินจึงมีความเศร้าใจ และระลึกว่าถ้ามีทางจะสนองความปรารถนาของเพื่อนในทางใดเขาก็จะทำ
ฉอ้อนไปยืนข้างเตียงที่สามีนอน พิศดูร่างซึ่งยังทรงไว้ซึ่งรูปสมบัติแม้เมื่อไร้ชีวิตแล้ว นัยน์ตาหลับสนิทมองดูเหมือนคนนอนหลับอย่างปกติ นานจึงเห็นว่าปราศจากลมหายใจ ฉอ้อนนึกอะไรไม่ออก สมองมึนงง ปัญหาเกี่ยวกับเขาช่างหมดไปรวดเร็ว ฉอ้อนยังไม่ได้พยาบาลเขาเลย เขาก็ตายไปเสียแล้ว ขณะที่พิศดูร่างของสามีอย่างไม่ค่อยมีสติอยู่กับตัว ก็ได้ยินลูกร้องไห้ดังขึ้น หันไปข้างหลังจึงเห็นว่าหนูเป๊าะไปยืนอยู่ใกล้ประตู ก้มหน้าลงสะอื้นในผ้าเช็ดหน้า ฉอเลาะกำลังเอามือลูบหลังน้องและปล่อยให้น้ำตาของตนเองไหลโดยไม่เช็ด ฉอ้อนเกิดสงสารลูกเหนือความรู้สึกอื่นใด จึงละจากร่างของสามีเดินไปกอดลูก/*363ไว้ทั้งสองคน พยาบาลเห็นได้โอกาส จึงเข้ามาบอกฉอ้อนว่า ถ้าฉอ้อนและลูกๆ จะออกไปจากห้องชั่วคราวก็จะเป็นการดีสำหรับงานของเขา เขาใคร่จะได้ทำความสะอาดเรียบร้อยบางอย่าง และโรงพยาบาลใคร่จะทราบว่า เจ้าของไข้จะจัดการศพอย่างไร จะได้ตระเตรียมให้ไม่ขัดต่อความประสงค์และไม่ก่อความไม่สะดวกแก่โรงพยาบาลมากนัก ระหว่างที่ฉอ้อนฟังพยาบาล แพทย์ที่รักษาวิทูรก็เข้ามาแนะนำผสมว่า เห็นควรให้ฉอ้อนไปรอที่ห้องข้างนอกชั่วคราว ฉอ้อนจึงพาลูกออกไปนอกห้องอย่างงงๆ
พอฉอ้อนกับลูกสองคนลงนั่งบนเก้าอี้ในห้องพักผู้เยี่ยมได้ไม่กี่นาที ยังไม่คิดหรือพูดอะไรกัน เพราะหนูเป๊าะคงร้องไห้ต่อไป กงสุลไทยผู้ได้รับโทรศัพท์จากโรงพยาบาลก็เข้ามาหา เมื่อถามถึงอาการก่อนที่จะสิ้นลมหายใจของคนไข้ตามธรรมเนียมแล้ว ก็เตือนฉอ้อนขึ้นถึงงานศพ มีปัญหาหลายปัญหา จะบรรจุศพเข้าหีบอย่างไร จะเอาศพไปกรุงเทพฯ และเตรียมศพสำหรับเอาไปเข้าโกศ หรือจะเอาไปโดยเตรียมจะไปเผา จะนำศพเข้าไปโดยเรือบินหรือโดยรถไฟ จะเอาไว้ที่ปีนังสักกี่วัน หรือจะเผาที่ปีนัง และปัญหาอื่นๆ อีกมาก
ฉอ้อนให้คุณเกรินผู้ซึ่งตามฉอ้อนมานั่งในห้องพักด้วย ช่วยออกความคิด คุณเกรินว่า ฉอ้อนจะต้องขอความเห็นไปยังบิดามารดาและพี่น้องของวิทูร แต่ระหว่างที่รอคอยฟังญาติทางกรุงเทพฯ ก่อนอื่นที่จะต้องให้หมอฉีดยาศพกันไม่ให้เน่าเร็วเกินไป และหาที่ไว้ศพในเมืองปีนัง ระหว่างที่พูดกันถึงเรื่องศพ คุณเกรินเห็นหน้าของฉอ้อนซีดลงๆ เขารีบไปเรียกพยาบาลให้หายาบำรุงหัวใจให้ฉอ้อน แต่ฉอ้อนปฏิเสธยาของโรงพยาบาล อยากกินยาหอมที่เคยกิน คุณเกรินจึงแนะว่า ให้ทุกคนกลับไปบ้านสักประเดี่ยว ระหว่างนี้ทางโรงพยาบาลก็ใคร่จะเคลื่อนย้ายศพจากห้องเดิมไปไว้ที่เฉพาะอีกห้องหนึ่งด้วย
ฉอ้อนยอมทำตามคำแนะนำโดยดี หล่อนมีอาการคล้ายคนที่สมองหยุดทำงานชั่วคราว แต่ครั้นไปถึงบ้านเข้าไปในห้อง รับประทานยาหอมได้สักครู่ ก็นึกขึ้นมาได้ถึงเครื่องแต่งกายไว้ทุกข์ที่จะต้องจัดหาให้ลูกและตัวเอง จึงเรียกฉอเลาะมาสั่งให้รับหน้าที่ไปซื้อผ้า และขอคำแนะนำกงสุลว่าจะไปตัดเย็บที่ไหน /*365ฉอเลาะจึงไปโทรศัพท์ไปยังกงสุลตามคำสั่ง ฉอ้อนนั่งอยู่คนเดียวในห้องของตน ทันใดหล่อนเกิดอารมณ์คิดถึงสามีขึ้นมาอย่างแรง ฉอ้อนยังไม่ได้กอด ไม่ได้จูบสามีผู้จะจากกันชั่วกัลปาวสาน หล่อนมัวแต่เสียสติ กลับมาที่พักทั้งที่ไม่ทราบว่าทางโรงพยาบาลเขาจะทำอะไรแก่ศพ ฉอ้อนรีบผลัดเสื้อผ้า จากกางเกงสีน้ำเงินและเสื้อปล่อยเอวที่แต่งก่อนเข้านอนเมื่อคืนนี้ นุ่งกระโปรงสีเทาตุ่นๆ หาเสื้อขาวได้ตัวหนึ่ง แต่งตัวเสร็จแล้วก็ออกมาเรียกรถ แล้วบอกให้คนขับพาหล่อนกลับไปโรงพยาบาล
หล่อนลงจากรถแล้วก็รีบตรงไปยังห้องที่สามีสิ้นลมหายใจ หวังว่าร่างของเขาคงยังไม่ได้ถูกเคลื่อนย้ายไปเสียแล้ว เมื่อผ่านห้องพักกลางตึก เห็นคุณเกรินนั่งเอามือซบหน้าของตนอยู่บนเก้าอึ้ ขณะนั้นฉอ้อนไม่ต้องการคุณเกรินหรือผู้ใด หล่อนรีบเดินผ่านไปทางข้างหลังเขา เขายังคงนั่งอยู่ในท่าเดิมเมื่อฉอ้อนเข้าไปถึงประตูห้องที่หล่อนต้องการ ผลักบังตาที่ประตู พอบังตาแง้มออก ฉอ้อนก็ยืนขาสั่นอยู่ที่หน้าประตูห้องนั้น
สตรีในเครื่องแต่งกายแบบพม่า คนเดียวกับที่ฉอ้อนพบที่ร้านนายกัวในกรุงเทพฯ กำลังบรรจงเอามือลูบผมของวิทูรสามีของฉอ้อน ลูบผมแล้วก็ลูบตลอดใบหน้า แล้วก็ก้มลงจุมพิตที่ริมฝีปากของเขา และจุมพิตที่หน้าผากอีกครั้งหนึ่ง
ฉอ้อนละจากที่นั้น เดินอย่างเร็วเกือบจะเป็นวิ่งไปทางหน้าตึก เห็นคุณเกรินยังคงนั่งอยู่ที่เดิม ฉอ้อนจึงวิ่งลงไปในสวน เพราะหล่อนไม่รู้จะทำอย่างไรดีแก่ตัวของตัวเอง คุณเกรินได้ยินเสียงฝีเท้าเดินอย่างเร็ว เงยหน้าขึ้นเห็นฉอ้อน เขาลุกขึ้นโดยเร็ว เขาเห็นฉอ้อนวิ่งลงไปในสวน เขาก็วิ่งตามไป
“เป็นอะไรไป ฉอ้อน เป็นอะไรไป” เสียงคุณเกรินถามอย่างห่วงใย เมื่อหนีคุณเกรินไม่พ้นแล้ว ฉอ้อนก็กลับโผเข้าหาคุณเกริน เขาเอาแขนสองข้างโอบตัวหล่อนไว้ ฉอ้อนสะอื้นพลางถาม “คุณเกรินขา คุณเกรินรู้จักรักเดียวไหม คุณเกรินเข้าใจคนที่รักใครคนเดียวตลอดชีวิตไหม”
แขนของคุณเกรินโอบรัดกายของฉอ้อนอย่างแน่นจนหล่อนรู้สึกอึดอัด /*365ได้ยินเสียงเขาพูดประดุจเสียงนั้นออกมาจากทรวงอก ไม่ได้ออกจากปาก “รู้ซิ ฉอ้อน ตลอดชีวิตของฉัน ฉันรักคนเดียวเท่านั้น”
ฉอ้อนใจหายวาบ กิริยาและน้ำเสียงของคุณเกรินเรียกภาพที่ฉอ้อนเคยเห็นเข้ามาในมโนอย่างแจ่มชัด จัดลำดับกันอย่างรวดเร็ว ฉอ้อนเข้าใจทั้งหมดเกี่ยวกับคุณเกรินในขณะนั้น หล่อนดึงส่วนบนของร่างออกจากที่เขารัดไว้ และดึงมือของเขาทั้งสองข้างมาประสานกัน แล้วฉอ้อนเอามือของเขาไปประทับไว้กับทรวงอก พลางก็ออกวาจาว่า
“โถ คุณเกรินขา คุณเกริน”
หน้าของคุณเกรินแดงแล้วกลับซีด ฉอ้อนมองดูหน้าเขาฝ่าน้ำตาที่กบตาหล่อน คุณเกรินค่อยๆ ขยับตัวออกห่างหล่อน เขากล่าวว่า “ขอโทษเถิด ฉอ้อน”
ฉอ้อนถอยห่างจากคุณเกรินไปยืนใต้ร่มไม้ต้นหนึ่ง ถามคุณเกรินว่า “คุณเกรินรู้จักคนในห้องศพไหม” คุณเกรินกะพริบตาสองสามครั้ง แล้วตอบ “ไม่รู้จัก”
“เรามีของดี ต้องแบ่งปันให้คนอื่นบ้าง คุณเกรินเห็นด้วยไหม คุณแจ๋วว่าอย่างนั้น” ฉอ้อนพูดพลางความรู้สึกเก่ากลับมา น้ำตาไหลพรากลงเต็มหน้า แต่แล้วหล่อนมองเห็นสายตาของคุณเกรินมองดูหล่อน เกิดความสงสารคุณเกริน ค่อยหายสงสารตนเองไปบ้าง จึงพูดต่อว่า “อย่าว่าแต่แบ่งปันเลย คุณเกริน ยอมเสียของรักให้คนอื่นก็ได้ ใช่ไหมคะ”
“ฉันไม่ได้ยอมหรอกฉอ้อน เหตุการณ์มันเหนือตัวฉัน แต่สิ่งไรที่อยู่ในอำนาจของฉัน ฉันพยายามให้มันดีที่สุด” เขาตอบ
ฉอ้อนยืนพิงเข้ากับต้นไม้เอาส่วนหลังของศีรษะแนบกับลำต้น และหลับตา “เวลานี้ อะไรจะดีที่สุดสำหรับฉอ้อน” หล่อนถามเขา
“ฉอ้อนยังเป็นท่านผู้หญิงอยู่ อย่าลืม” เขาว่า “และวิทูรก็ยังเป็นพลเอก มีสายสะพายหลายสาย ฉอ้อนต้องคิดถึงงานศพ ทำอย่างไรจะดีที่สุดสำหรับคนตาย” พูดจบแล้วเขาก็ยื่นมือไปจับมือหล่อน และจูงไปนั่งที่ม้าตัวหนึ่ง/*366ในสวนนั้น “ฉันจะไปดูใครอยู่ในห้องศพ แล้วเราต้องปรึกษากันเรื่องธุระการงาน ฉอ้อนจะมัวเศร้าโศกมากนักไม่ได้ ฉอ้อนเป็นคนมียศมีศักดิ์”
เมื่อคุณเกรินเดินลับตัวไปแล้ว ฉอ้อนก็ก้มหน้าลงร้องไห้อย่างไม่ต้องกลั้น สักประเดี๋ยวเขาก็กลับมา และบอกหล่อน
“ฉอ้อนจะเข้าไปหาวิทูรตอนนี้อีกก็ได้ ไม่มีใครอยู่ในห้องนั้น” แล้วเขาก็ยื่นมือเขาไปจับมือหล่อน ดึงตัวขึ้นจากที่นั่ง และพาไปส่งที่ประตูห้อง พอดีกับพยาบาลคนหนึ่งมาบอกแก่เขาว่า มีคนขอพูดโทรศัพท์ด้วย
ผู้ที่โทรศัพท์ถึงคุณเกรินคือคุณแจ๋ว พอคุณเกรินบอกชื่อให้ทราบว่าตัวเขามารับโทรศัพท์แล้ว คุณแจ๋วก็พูดมาทางสาย
“คุณเกริน พยายามหาเวลาทิ้งฉอ้อนไปกับแจ๋วสักประเดี๋ยว ไม่รีบร้อนนัก สายๆ หน่อยก็ได้ ตำรวจเขาจับคนยิงคุณวิทูรได้แล้ว มีรูปในหนังสือพิมพ์ แจ๋วเก็บไว้ดี ไม่ให้ฉอ้อนเห็นได้ ระวังอย่าให้เห็นที่โรงพยาบาล คนที่หายไปจากบ้านนั่นแหละ” เกรินสะดุ้งจนสุดตัวเกือบจะลอยขึ้นได้ มือที่ถือหูโทรศัพท์สั่นเทา “เอาละ จะหาช่องทางให้ดีที่สุด เลิกกันนะ” เมื่อวางหูโทรศัพท์แล้วเกรินจึงกลับไปที่ห้องศพ พอดีประจวบกับเจ้าหน้าที่โรงพยาบาลมาขอเคลื่อนย้ายศพไปไว้ที่เฉพาะ ฉอ้อนนั่งบนเก้าอี้ใกล้เตียงนอนของสามี เพ่งดูศพอย่างใจลอยๆ เกรินเข้าไปแจ้งความประสงค์ของเจ้าหน้าที่ ฉอ้อนก็ลุกจากที่นั่งโดยดี เจ้าหน้าที่ยกศพวางบนล้อเลื่อน แล้วก็เข็นไปยังห้องที่ปลายอาคารเล็กๆ ติดต่อกับอาคารเดิม เมื่อดูว่าศพอยู่ในที่เรียบร้อยแล้ว เกรินก็ชวนฉอ้อนกลับบ้าน ซึ่งฉอ้อนก็ทำตาม เมื่อมาถึงบ้าน พอฉอเลาะกับหนูเป๊าะเตรียมพร้อมจะออกจากบ้านไปซื้อเสื้อผ้า เกรินและฉอ้อนก็สนับสนุนให้สองพี่น้องมีสิ่งทำให้หมกมุ่นไปเสีย คนขับรถของนายต้นพูดไทยได้นิดหน่อยและพูดอังกฤษก็ได้ด้วยจึงไม่มีปัญหาในข้อที่จะหาผู้นำทาง แล้วเกรินจึงบอกฉอ้อนว่าจะไปหากงสุลพร้อมด้วยคุณแจ๋ว เพื่อปรึกษาหลายเรื่อง ฉอ้อนไม่คัดค้าน เกรินกำชับให้หญิงรับใช้คอยดูแล แล้วลูกพี่ลูกน้องสองคนก็หารถนั่งไปสถานกงสุลด้วยกัน
บทที่ ๒๗
/*367เที่ยวนั้น เครื่องบินของบริษัทเดินอากาศไทยจากปีนังมาภูเก็ต และกรุงเทพฯ ว่างมาก มีผู้โดยสารไม่เกิน ๖ คน เกรินเห็นหญิงสาวในเครื่องแต่งกายแบบพม่าเดินขึ้นบันไดและเข้าไปยังที่นั่ง เขาก็ตามติดๆ ขึ้นไป เห็นหล่อนเลือกที่นั่งใกล้หน้าต่าง ในแถวค่อนไปข้างหน้า เขาจึงไปนั่งในแถวข้างหลังหล่อน
เขาชะโงกหน้าเข้าไปใกล้และกล่าว “ผมขอโทษ ผมคิดว่าผมเคยพบกับคุณแล้ว”
หล่อนหันมาดูเขา เมื่อเห็นหน้าเขาแล้ว หล่อนยิ้มออกมานิดหนึ่ง และพูดเป็นภาษาอังกฤษ “ถูกแล้วค่ะ”
“ตามปรกติ ผมไม่ค่อยละลาบละล้วงกับผู้หญิง” เกรินว่า “คุณเข้าใจคำนี้ไหมไม่ทราบ แต่ผมขอโทษผมคิดว่าผมควรทำความรู้จักกับคุณ”
เจ้าหล่อนยิ้มให้เขาอีก “ยินดีค่ะ” หล่อนพูดเป็นภาษาอังกฤษอีก “คุณชื่อ เกริน ใช่ไหมคะ ดิฉันจำเสียงได้แล้ว”
เกรินลุกจากที่นั่งเดิม ไปนั่งในแถวเดียวกับหล่อนแล้วจึงพูด
/*368“ผมขอทบทวนความจำและความเดา” เกรินพูดแก่หญิงสาวเป็นภาษาไทย “คุณคือเจ้าก่องฟ้า มาจากรัฐ...”
“พวกเรามาจากไทยหลวง แต่มามีบ้านอยู่ที่เชียงตุง” หญิงสาวตอบเป็นภาษาอังกฤษตามเดิม
“แล้วคุณพบกับวิทูรที่เชียงตุง” เกรินพูดครึ่งถามครึ่งเดา “ไม่น่าจะเป็นได้ ดูคุณยังสาวมาก” พูดแล้วเขาพิศดูหล่อนอย่างไม่เกรงใจ และลงความเห็นว่า ในเรื่องดวงหน้าและเครื่องประกอบ ฉอ้อนสวยกว่ามากแต่ท่วงทีกิริยาของหญิงผู้นี้ เป็นชนิดที่ผู้ชายจะมองผ่านไปโดยไม่สนใจทางใดทางหนึ่งไม่ได้ “ขอโทษที่ผมเข้ามาถามเอาอย่างนี้ ตามปรกติผมไม่ค่อยทำอะไรตามใจผม แต่ในกรณีนี้ ผมถือว่าคุณเป็นหนี้ผมอยู่บ้าง”
“เป็นหนี้อย่างที่สุด” หญิงสาวตอบ “การที่คุณโทรศัพท์ไปบอกดิฉันให้มาลาศพวิทูร ทำให้ดิฉันรู้สึกว่าตัวยังไม่ไร้คุณค่าจนเหลือเกิน ยังมีคนเห็นเป็นคนอยู่บ้างและทำให้รู้ว่าวิทูรรู้จักดูคน เขานับถือคุณมาก เขาพูดเสมอว่า ถ้าคนทุกคนเหมือนคุณ โลกถึงจะมีสันติสุข”
“แต่คงจะชืดที่สุดสำหรับวิทูร ผมรู้ดี” เกรินขัดขึ้น แล้วเขาก็รู้สึกเข้าใจความดึงดูดของผู้หญิงคนนี้ หล่อนเป็นคนที่ผู้ชายจะแสดงตัวจริงให้เห็นอย่างโจ่งแจ้งไม่ต้องแอบซ่อนอะไรเลย เขาพูดต่อไป
“เช้าวันนั้น ผมคิดอย่างเดียวแต่ว่า มีผู้หญิงคนหนึ่งรักวิทูรเหลือเกิน และวิทูรก็คงรักเขา ผมมัวแต่คิดแง่นี้ ไม่ได้คิดแง่อื่น ทำให้คนที่ผมรักคนหนึ่งต้องกระทบกระเทือนใจอย่างมาก เพราะฉะนั้นถ้าคุณจะทำให้ผมเข้าใจว่าคุณกับวิทูร รักกันแค่ไหนอย่างไร ก็อาจช่วยให้ความสบายใจแก่ผมบ้าง”
“ดิฉันอาจเล่าได้อย่างยืดยาว หรือเล่าอย่างสั้นๆ ก็ได้ คุณจะเอาอย่างไหน” หญิงนั้นถามเกริน เกรินพิศดูหน้าและแววตาของหล่อน แล้วก็คิดถึงคุณแจ๋ว ดวงหน้าที่ไม่แสดงว่าอายหรือสะเทือนใจอย่างไรนี้เป็นของตกแต่งขึ้นหรือว่าเป็นของจริง และผู้ที่ได้พบเห็นควรภูมิใจว่ามีหญิงเช่นนี้อยู่ในโลกหรือไม่
“เอาสั้นๆ ก่อนก็แล้วกัน แล้วผมจะขอถามเป็นอย่างๆ ไป” เกรินตอบ /*369พยายามค้นในแววตาของหล่อนต่อไป ว่ามีความรู้สึกแท้จริงอย่างไร
เจ้าหล่อนนิ่งไปครู่ใหญ่ แล้วก็พูดเหมือนรำลึกเหตุการณ์แก่ตนเอง โดยไม่มองหน้าผู้ฟัง
“เป็นเรื่องความเหลวไหลของคนสมัยเรา” หล่อนบอก “ดิฉันอายุ ๑๗ ปี ถูกส่งไปอังกฤษ กลับมาหลังสงคราม เหมือนกลับไปอยู่ศตวรรษที่ ๑๓ หรือ ๑๔ เมื่อมีโอกาสจะมาจากบ้านได้ ดิฉันก็มา”
“วิทูรเขารู้จักพี่สาวดิฉันระหว่างสงคราม พี่สาวรักวิทูรมาก แต่วิทูรเขาถือเรื่องอายุ พี่สาวดิฉันจึงอยากให้ดิฉันทำให้วิทูรรักให้ได้ เพราะดิฉันเหมือนเขามากแต่พี่สาวดิฉันตายเสีย ดิฉันอยู่บ้านเบื่อเต็มที จึงลองเขียนจดหมายถึงวิทูร ส่งรูปของพี่สาวและของดิฉันมาให้เขา เขาตอบไปทันที ขอให้ดิฉันมากรุงเทพฯ วันที่ดิฉันลงจากเครื่องบิน เขาส่งนายทหารคนหนึ่งไปรับ และพาไปอยู่บ้าน เขามาหาดิฉันในคืนนั้น ดิฉันทำทุกอย่างตามอารมณ์เพราะไม่เห็นว่าโลกนี้มีอะไรเป็นแก่นสาร ดิฉันนึกว่าเมียวิทูรคงเหมือนเมียนายทหารผู้ใหญ่ๆ หลายคนที่ดิฉันเคยเห็นหลายประเทศ เป็นคนอยู่ในศตวรรษก่อนจนกระทั่งจิฉันเห็นท่านผู้หญิงที่งานแห่งหนึ่ง”
“ท่านผู้หญิงไม่ได้เอาใจใส่กับดิฉัน ไม่รู้ว่าเป็นใคร แต่พอดิฉันเห็นท่านผู้หญิง ดิฉันก็ต้องเปลี่ยนวิธีการหมด ดูประเดี๋ยวเดียวดิฉันก็รู้ว่า ท่านผู้หญิงรักสามีเหลือเกินและวิทูรก็รักเมีย แต่คนอย่างวิทูร...”
“เขาเป็นยังไง วิทูร” เกรินถามขึ้นทันทีโดยยั้งความอยากรู้ไม่ได้
“เขาต้องการบริวารมากๆ หลายๆ ประเภท” เจ้าก่องฟ้าตอบ “เขาเที่ยวมีเมียเป็นเด็กสาวสองสามคน ดิฉันหัวเราะเยาะว่าไม่ได้พิสูจน์อะไรเลย คนที่เอาเงินไปให้ผู้หญิงสาวๆ ให้มาเป็นเมีย ใครๆ ที่มีเงินก็ทำได้ เขาเลยค่อยๆ เลิกไป เพราะวิทูรอยากพิสูจน์ว่าเขาทำสิ่งที่คนอื่นทำไม่ได้ ดิฉันเป็นอย่างหนึ่งที่คนที่แข่งกับเขาไม่มี”
เกรินฟังแล้ว คิดไกลไปจากคำพูดของหญิงสาว นัยน์ตาของเขาแสดงอาการนั้น เพื่อนโดยสารของเขาจึงกล่าวว่า “เรื่องน่าเบื่อ ไม่มีอะไรน่าสนใจนัก /*370อย่างไรก็ตาม ดิฉันก็ยินดีที่คุณมาทำความรู้จัก ทำให้มีโอกาสขอบคุณ”
“ผมคิดถึงญาติผู้หญิงของผมคนหนึ่ง” เกรินพยายามอธิบาย “เขาชอบสังเกตคนที่มีนิสัยแปลกๆ กัน ถ้าเขาพบคุณ เขาจะว่าอย่างไร และที่คุณว่าต้องเปลี่ยนวิธีการน่ะ คือยังไง”
“ดิฉันต้องยอมเป็นเมียน้อย ซึ่งแต่ก่อนดิฉันไม่ได้คิดว่าจะต้องเป็น ถึงแม้ว่าวิทูรจะมีเมียหลวง” เกรินได้ยินคำตอบซึ่งทำให้เขาต้องจ้องหน้าผู้พูดและขอให้ขยายความจึงได้ฟังต่อไป “ถ้าดิฉันมีลูกผู้หญิง ดิฉันจะต้องสอนไม่ให้เป็นเมียน้อยใคร เป็นความคับแค้นที่สุดในเมื่อผู้ชายที่เรารักจะตาย เราไม่ได้รักษาพยาบาล เราไม่มีสิทธิ์อะไรนอกจากเราจะกลับเป็นอย่างเก่า เหมือนสมัยพ่อดิฉัน พอจะตายลูกเมียก็มานั่งพร้อมกันหมด แต่สมัยนี้เราจะไม่มีวันกลับไปแล้ว”
“แต่ว่า เวลาที่เขามาอยู่ปีนัง เขาให้คุณมาอยู่กับเขา เขาไม่เรียกเมียหลวงเขาออกมา อันนี้ทำให้เมียหลวงเขาน้อยใจมาก” เกรินพูดเปรยๆ ไม่มองหน้าผู้ฟังตรงๆ หน้า
“เมียน้อยมีสิทธิ์แค่นั้นเอง” หล่อนบอก “เวลาแอบซ่อน ผู้ชายจะเรียกเมียหลวงมาไม่ได้ เท่ากับประกาศตัวว่าซ่อนอยู่ที่ไหน แต่เวลาเขาจะตายเขาอยากอยู่กับลูกเมียของเขา”
เกรินจ้องหน้าเจ้าก่องฟ้า เห็นนัยน์ตาค่อยๆ มีน้ำตามาเอ่อเบ้า แล้วค่อยๆ ไหลรินออกมา เกรินมองไปทางอื่นรู้สึกเหน็ดเหนื่อยกับโลกจนต้องหลับตา และเอาศีรษะพิงลงไปกับพนักที่นั่ง เขาหลับตาอยู่สักครู่ จนเจ้าหน้าที่มาเตือนเอาแบบฟอร์มสำหรับเข้าประเทศไทยเขาหันไปดูคู่สนทนา เห็นหล่อนมองออกไปทางหน้าต่างและมีอาการว่าไม่อยากต่อการสนทนา เขาจึงกรอกแบบฟอร์มให้เจ้าพนักงาน แล้วนั่งนิ่งๆ ต่อไป
เกรินนึกในใจบอกแก่ตนเองว่า สักวันหนึ่ง เขาจะทำให้ฉอ้อนเข้าใจสามีและโลกมากขึ้นกว่านี้ เป็นโลกที่เราเลือกไม่ได้เมื่อเรามีชีวิตในยุคสมัยเช่นนี้ แล้วเขาก็นึกฟุ้งซ่านต่อไป นึกถึงฉอเลาะและไกร เขาจะมีความสุขมากกว่าพ่อแม่หรือน้อยกว่า โลกจะเป็นอย่างไรต่อไป
/*371เมื่อเครื่องบินถึงกรุงเทพฯ เกรินก็ต้องเตรียมใจเผชิญกับสถานการณ์ที่ซับซ้อนกว่าการพบผู้หญิงเผ่าไทยแต่ใจเป็นชาวต่างประเทศ จนไม่มีทางจะปรับตนเข้ากับภาวะแวดล้อมของตนได้ เมื่อเขาก้าวออกมาจากห้องตรวจของที่ท่าอากาศยานดอนเมือง เขาก็พบพลตรีวิเวกตามที่โทรเลขมาสั่งไว้ น้องชายและมิตรของวิทูรก็รีบไปที่บ้านของบิดามารดาของเขาด้วยกัน
เรื่องที่เกรินคิดว่าจะยุ่งยากเกี่ยวกับการจัดการศพของพลเอกวิทูรกลายเป็นเรื่องง่ายดายอย่างไม่ได้คาดหมาย
ระหว่างอยู่ที่ปีนัง เกริน ฉอ้อน และ คุณแจ๋วปรึกษากันเรื่องงานศพวิทูร ต่างคนต่างพยายามเดาว่า ถ้าผู้ตายมีส่วนออกเสียงด้วย เขาจะเลือกให้ทำงานศพเขาอย่างไร เขาจะอยากให้ร่างของเขาได้กลับประเทศบ้านเกิดได้รับเกียรติยศตามประเพณี หรือว่าเขาอยากให้เผาเสียเงียบๆ ไม่ให้โอกาสคนที่เคยแสดงเป็นเพื่อน หรือลูกน้องผู้ภักดี บริวารที่จงรัก ต้องฝืนใจมาในงาน ไม่ให้โอกาสคนขี้กลัว หรือขี้เกียจ ได้แสดงตนตามนิสัย เมื่อมีเหตุอันอาจเป็นภัยก็รีบหลีกเลี่ยงอย่างไม่อาย หรือเมื่อไม่มีสิ่งกระตุ้นหรือบังคับ ก็คร้านที่จะแสดงน้ำใจ ถึงอย่างไร งานศพพลเอกวิทูรก็ย่อมจะเปรียบไม่ได้กับงานต่างๆ ที่เขาเคยเป็นเจ้าภาพ จะขาดคนวิ่งเต้นอาสาสมัครขาดคนแข่งกันเอาความดีความชอบ ความมีหน้ามีตา เขาจะเลือกเอาทางนี้ หรือเขาจะเลือกงานศพที่มีแต่คนที่รักเขา ทิ้งเขาไม่ได้เพียงไม่กี่คน ช่วยกันประชุมเพลิงจุดไฟเผาศพของเขา
อย่างไรก็ตาม ผู้ที่มีสิทธิ์ออกเสียงในเรื่องงานศพของวิทูรมากกว่า หรืออย่างน้อยก็เท่ากับบุตรและภรรยาก็คือบิดามารดาและพี่น้องร่วมท้องของเขา เกรินจึงเป็นผู้รับฉันทะให้นำเรื่องเข้ามาปรึกษา และเกรินยังรับฉันทะอีกเรื่องหนึ่งมาจากคุณแจ๋วโดยฉอ้อนไม่ได้รู้ด้วย
เมื่อไปถึงบ้านของขุนเทพศาสตร์และภรรยา ซึ่งคนทั้งหลายเลิกเรียกคุณแม่เทียนหอม ไปอย่างเร็วหลังจากที่พลเอกวิทูร สละตำแหน่งในราชการหนีออกจากราชอาณาจักร เกรินได้รับการต้อนรับฐานมิตรที่สนิทสนมมาเป็นเวลานาน และพอวิเวกเล่าให้ฟังถึงเรื่องที่เกรินนำความมาปรึกษา ขุน/*372เทพศาสตร์และภรรยาก็ทำให้เกรินเบาใจทันที
บิดาและมารดาของวิทูร เป็นคนไทยตามแบบฉบับเก่า ทั้งสองคนเชื่อในความไม่เที่ยงแท้ เมื่อมีการผันแปรของโชคชาตา ก็รับเอาด้วยความไม่ทุรนทุรายมากนัก แต่มีคำอธิบายกันไปคนละทาง ขุนเทพศาสตร์บอกว่า
“ผมไม่เชื่อหรอกใครจะมาว่าลูกผมเลวทราม เป็นคนขบถทดโท่ ฉ้อราษฎร์บังหลวง ผมไม่เคยสอนมันมาอย่างนั้นเลย แต่เรื่องบุญวาสนา ประเดี๋ยวมันก็ขึ้นประเดี๋ยวมันก็ลง จะไปเอาอะไรกับมัน เรื่องศพเรื่องเมรุ ผมว่าไม่สำคัญ อย่าให้มันลำบากนักเลย เผาที่ไหนก็เหมือนกัน เรือนร่างมันก็เท่านั้นเอง”
ส่วนมารดานั้นเป็นคนที่เรียกว่า ธัมมะธัมโมมาตลอดชีวิต ถึงแม้ว่าจะเรียกดอกเบี้ยจากผู้ที่นำทรัพย์สินมาจำนำจำนองค่อนข้างแพงเป็นบางโอกาส ท่านผู้นี้กล่าวแก่เกรินว่า “ดิฉันไม่ได้หลงใหลไปกับอำนาจวาสนาหรอกคุณ เศร้าใจว่าลูกตาย แต่มันก็ตายไปแล้ว เขาทำอะไรของเขาเรื่องการเมืองการแมงดิฉันก็ไม่ค่อยเข้าใจ จะตักเตือนห้ามปรามอย่างไรก็ไม่ถูก อย่างพ่อวิเวกยังพอพูดกันได้บ้าง พ่อวิทูรน่ะเขาไม่เคยฟังใครมาแต่ไหน เขาลูกรักของพ่อ น้องรักของพี่ แต่เรื่องศพนี่ ดิฉันว่าอย่าให้หมดเปลืองนักเลย คิดถึงลูกยังเล่าเรียนอีกสองคน พอทำได้แค่ไหนก็แค่นั้น แล้วแต่ท่านผู้หญิง”
พี่วงศ์เตรียมพร้อมในเรื่องที่จะช่วย และด้วยความคิดในทางได้ทางเสียมีอยู่มาก จึงเป็นอีกผู้หนึ่งที่สมัครใจไปในทางประหยัด ทั้งนี้ก็เพราะวิเวกมีความเห็นคล้อยไปในทางที่เกรินคิดอยู่ ว่าการที่จะนำศพมาเผาในพระนครคงจะก่อความอักอ่วนให้คนหลายคน และได้ชี้ชวนไว้ไปในทางให้กระทำฌาปนกิจที่ปีนัง
ก่อนที่เกรินจะลาครอบครัววรุตมภาพไป มารดาวิทูรได้กล่าวว่า
“ดิฉันเคยว่าตั้งแต่แรก ว่าลูกดิฉันจะต้องเจริญ เขารู้จักคบคน ตั้งแต่ดิฉันได้เห็นคุณมาที่บ้านคราวแรก ดิฉันก็ว่าอย่างนี้แหละที่เขาเรียกว่า ‘ผู้ดี’” ซึ่งทำให้เกรินรู้สึกกระดาก ทั้งเศร้าและขบขันต่อความนึกคิดอันสับสนของมนุษย์ปนๆ กันไป
วิเวกพาเกรินมาส่งที่บ้านอาผ่อง เมื่อนัดวันและเวลาที่จะพบกันใน/*373คราวต่อไปแล้ว วิเวกก็บอกลา เขาเดินลงบันไดบ้านอาผ่องไปได้สองขั้นก็กลับขึ้นมาหาเกรินซึ่งยืนอยู่บันไดขั้นสูงสุด และพูด
“คุณเกริน ผมจะเล่าอะไรให้ฟังอย่างหนึ่ง ผมได้รับอนุญาตให้ไปเยี่ยมธราก่อนวันเขาถูกส่งตัวออกนอกประเทศ เขาเล่าว่า เขาถูกไล่มาจากท่าเรือมาถูกสกัดจับแถวสามเสน และเขาทำเศษกระดาษที่เขาเขียนถึงลูกน้องของเขาหล่นจากมือ มันหล่นไปแล้วเขาก็อธิษฐานว่าแล้วแต่บุญแต่กรรมเถอะ” เขานิ่งไปประเดี๋ยวหนึ่งแล้วพูดต่อ “เศษกระดาษนั้นเขาแน่ใจว่ามีคนเก็บไป ผมอยากรู้จังว่าคนที่อยู่แถวสามเสน เขาออกมาทำอะไรกลางถนนหลวงเวลาดึกตีสามตีสี่”
เกรินวางหน้าเฉย นิ่งอยู่ครู่หนึ่งแล้วกล่าวว่า “เป็นม่ายนี่ก็ดีอย่างหนึ่ง ไม่ต้องห่วงบ้านห่วงช่อง นึกถึงเมื่อแต่ก่อนจะไปไหนต้องห่วงแม่อุไร แกเป็นโรคประจำตัวแปลกๆ ประเดี๋ยวๆ เลือดมีความดันสูงลิบ แล้วก็หายไม่เป็นอะไร ดึกๆ ต้องออกไปตามหมอบ่อยๆ”
วิเวกทำหน้าเฉยเช่นกัน กล่าวว่า “บ้านคุณเกรินก็อยู่แค่นี้เอง ข้ามฟากประเดี๋ยวก็ถึงนี่ครับ” พูดจบเขายกมือขึ้นไหว้แล้วเดินลงบันไดไปยังท่าน้ำ
เกรินแจ้งแก่อาผ่องถึงการที่จะเผาศพวิทูรที่ปีนังตามที่บิดามารดาวิทูรเพิ่งตกลงไปแล้ว อาผ่องถามถึงเหตุที่วิทูรถูกยิง อย่างที่ทางบ้านวิทูรถาม และเกรินก็ตอบแบ่งรับแบ่งสู้ ไม่ถึงกับกล่าวเท็จแต่ก็ไม่ได้ให้ความจริง เสร็จจากการสนทนากับอาผ่องแล้ว เกรินก็ขอเปิดประตูในรั้วกั้นที่ดินของอาผ่องจากที่ดินของเจ้าคุณปู่ของเขา และตรงไปที่เรือนของจำลอง
เกรินได้โทรเลขมาขอให้จำลองอยู่ที่บ้าน รอพบเกรินด้วยเรื่องสำคัญ ซึ่งจำลองก็ทำตาม เมื่อพบกันและไต่ถามทุกข์สุขตามธรรมดาแล้ว จำลองก็ถามลูกผู้น้อง
“ไหนเล่าไปซิมีเรื่องอะไร เกริน”
“คนที่ยิงวิทูรน่ะ พี่อ้น แต่ให้การอะไรไม่ได้เลยพูดไม่รู้เรื่อง” เกรินตอบสั้นไม่อ้อมค้อมตามนิสัย “น่าสงสารที่สุด”
/*374จำลองรับฟังอย่างสงบ “เป็นไปได้ถึงเพียงนั้นเชียวนะ” เขาปริเทวนาเบาๆ “แล้วใครรู้จักพี่อ้นบ้าง”
“คุณแจ๋วกับฉันต้องบอกกงสุลให้รู้ แต่เราขอให้ปิดเป็นความลับ ข้อสำคัญคุณแจ๋วไม่อยากให้ฉอ้อนรู้ว่าพี่ชายคุณแจ๋วเป็นคนยิงสามีฉอ้อนตาย ฉอ้อนก็เคยรู้จักพี่อ้น”
“แกบ้าก่อนยิงหรือยิงแล้วบ้า มีความสำคัญทางกฎหมาย” จำลองถาม
“ก็เห็นจะต้องแพทย์กับนักกฎหมายพิสูจน์ไปทางใดทางหนึ่ง” เกรินออกความเห็น “ไม่มีใครรู้ชื่อแซ่ของแก แกอยู่ในโฮเต็ล บอกชื่อเป็นมิสเตอร์ทันเดอร์ เมืองนั้นมีคนทุกชาติทุกผิว ไม่มีใครสงสัย ตามทางการ กงสุลไม่ต้องรับว่าพี่อ้นเป็นคนไทยเพราะหนังสือเดินทางไม่มี แกทำลายหลักฐานชื่อเสียงหมด ตำรวจเขาว่ามีเสมอพวกโรงแรมที่รับคนไม่ดูหลักฐาน เวลาเราไปเยี่ยมที่ที่คุมขังเราก็เป็นแต่บอกว่า สงสัยว่าจะเป็นคนที่เรารู้จัก จากรูปในหนังสือพิมพ์ กงสุลก็ว่าอยากรู้ว่าเป็นคนไทยหรือเปล่า พอเขาพาตัวพี่อ้นออกมา คุณแจ๋วกระโดดไปยืนแอบอยู่ข้างหลัง ไม่ยอมให้พี่อ้นเห็น ฉันเป็นคนเข้าไปสู้หน้าคนเดียว”
“แล้วจำเกรินได้ไหม ทำไมเขาถึงว่าพี่อ้นยิง” จำลองซัก
“ประหลาดที่สุด แกเรียกฉันว่าวิทูร แกถามว่า เอ นายวิทูรทำไมมาเยี่ยมได้ ไม่ตายหรอกรึ แกพูดภาษาอังกฤษเรื่อยนะ ภาษาไทยไม่พูดเลย ส่วนเรื่องยิงน่ะไม่มีปัญหา แกมีปืนที่มีกระสุนที่อยู่ในตัววิทูร และแกก็บอกเจ้าของโฮเต็ลให้ตำรวจมาจับ ทีแรกเขานึกว่าเมา แต่เขาก็ต้องไปลองค้นดู ก็ค้นได้ปืนที่ตัว”
“อือ ทำไมเรียกเกรินเป็นวิทูร แกมีอะไรอยู่ในใจของแก” จำลองพูดอย่างปรารภกึ่งถาม
“ดูนี่ซิ” เกรินหยิบกระดาษแผ่นหนึ่งส่งให้ลูกพี่ลูกน้องดู “ฉันขอลอกมาจากสมุดในห้องพี่อ้นที่ตำรวจเขายึดไว้ แกเขียนอะไรของแกไว้สนุกพิลึก ที่จริงจะเรียกว่าเป็นจดหมายถึงทนายของแกก็ได้”
จำลองรับแผ่นกระดาษไปอ่าน มีข้อความเป็นภาษาอังกฤษว่า
/*375“ลูกพี่ลูกน้องทนายตัวยง ทีนี้เธอจะไม่ได้ว่าความให้ฉันหลุดไปได้ ฉันไม่อยากหลุด ฉันได้ทำหน้าที่ลูกผู้ชายให้ประเทศที่รักของฉันแล้ว ฉันทำอะไรมากกว่านี้ไม่ได้ ฉันไม่มีความสามารถอะไร เจ้านายพลมันไม่รักชาติ มันรักเพื่อนมันมากกว่า บอกว่ามันควรเป็นคนยิง มันกลับไปช่วยเหลือกัน มันต้องเอาดินกลบเสียทั้งสองคน แต่ฉันว่าสวรรค์คงจัดการกับมัน ฉันจะยิงเพียงคนเดียว เพราะฉันมีความสามารถแค่นั้นเอง เท่านั้นเอง ฉันไม่มีความสามารถอะไร แต่ฉันยิงคนที่ทำร้ายประเทศของฉันได้”
“เกรินพบพี่อ้นบ่อยๆ ก่อนที่พี่อ้นจะไปจากบ้านบ้างหรือเปล่า” จำลองถามต่อไปด้วยสีหน้าเศร้า
“พบเป็นครั้งคราว พี่อ้นแกพยายามจะให้ฉันยิงวิทูรมาหลายเดือน พอดีเขาถูกกล่าวหาแล้วจะหนีไปเสีย แกว่าฉันเป็นคนเหมาะที่สุด เพราะเขาไว้ใจ จะเข้าใกล้ได้สะดวก”
“ยิงแล้วจะให้หนีไปให้พ้นหรือไม่หนี”
“ฉันถามเหมือนกัน พี่อ้นว่าทำงานอย่างนี้จะไปคิดหนี มันจะสำเร็จได้อย่างไร” เกรินตอบ
“แล้วเกรินว่าไงต่อไป”
“ฉันก็ไม่รู้จะว่ายังไง เคยบอกว่า ฉันยังไม่แน่ใจว่าการยิงนายวิทูรจะขบปัญหาของเมืองไทย เพราะฉันเห็นว่าปัญหามันซับซ้อนมาก คนที่อยากเป็นบ่าวและมีนายอย่างวิทูรมีแยะ ถ้าคนชนิดนั้นมีจำนวนน้อยลง ก็จะหาคนมีอำนาจแบบวิทูรไม่ได้มาก และคนที่ชอบป้อยอฉันเห็นมีกันทั่วไปตลอดทุกระดับ”
“แล้วไงอีก”
“พี่อ้นก็ไปจากฉันเสียที แล้วสองสามอาทิตย์ก็ย้อนกลับมาพูดอย่างเดียวนั้นอีก ฉันว่าพี่อ้นถ้าจะยังไงๆ ตั้งแต่ตอนนั้นแล้วกระมัง”
“ถ้าเราพิสูจน์ได้ เราอาจขอรับกลับมารักษาในเมืองไทย แต่จะพิสูจน์อย่างไร แล้วถ้าไม่อยากให้ฉอ้อนรู้ จะให้ฉันไปปีนัง จะเอาอะไรมาอ้าง”
“เรื่องพี่จำลองจะไปปีนังน่ะไม่เป็นไร” เกรินชี้แจง “ฉันรับฉันทะมา/*376จากฉอ้อน ขอให้พี่จำลองช่วยไปจัดการเรื่องพินัยกรรมวิทูรเขาที่ทำไว้ที่ปีนัง ถึงอย่างไรฉอ้อนแกก็ต้องมีที่ปรึกษาทางกฎหมาย แต่เรื่องพี่อ้นนี่แปลก ไปๆ มาๆ ก็เห็นจะต้องโทษเวรกรรม วันที่วิทูรจะหนีไป ฉันไปหาท่านผู้หญิงแล้วแวะไปคุยกับคุณแจ๋ว กลับถึงบ้านดึกแล้ว แม่อุไรเกิดไม่สบายเลยไม่ได้เข้านอน พี่อ้นไปที่บ้านกลางดึก ไปบอกว่ารู้มาแน่นอนว่าวันนี้นายใหญ่เขาให้คนไปขนอาวุธที่วิทูรสะสมไว้โดยไม่ได้บอกเขา เพื่อนพี่อ้นที่คิดจะเล่นงานวิทูรด้วยกันเป็นคนบอก เพราะยังงั้นให้ฉันตัดสินใจว่าฉันจะเป็นคนทำวีรกรรม คือยิงวิทูรเสียเพื่อชาติ หรือจะให้นายใหญ่กับวิทูรยิงกันให้เมืองไทยฉิบหาย ฉันดูพี่อ้นแล้วไม่แน่ใจว่าพี่อ้นมีสติสมบูรณ์หรือพูดไปตามความฝัน ไล่เลียงเล่นบ้างจริงบ้าง วันนั้นใจคอฉันก็ไม่ค่อยดีเพราะแม่อุไรแกเป็นๆ หายๆ ไม่แน่ใจว่าจะต้องไปตามหมอหรือเปล่า แต่เมื่อฟังพี่อ้นเอ่ยชื่อคนที่ฉันรู้สึกว่าเป็นคนสนิทของนายใหญ่และเป็นคนเกลียดวิทูรหลายคน ฉันก็เลยคิดว่า ทางที่ดีคือเที่ยวออกไปดูก็เลยชวนพี่อ้นว่าฉันจะไปตามหมอให้เมียเสียก่อน แล้วดูเหตุการณ์ที่พี่อ้นว่า เวลานั้นเห็นจะราวตี ๓ ฉันพยายามให้พี่อ้นกลับไปก่อนก็ไม่กลับก็เลยออกมาด้วยกัน พอมาถึงปากซอย พอดีเขาไล่จับนายธรากันมาตรงนั้น พี่อ้นร้องลั่น เห็นไหม เห็นไหม บอกแล้วไม่เชื่อ ฉันเกือบต้องต่อยพี่อ้นกลางถนน แล้วตัวเองลงไปนอนราบหลังพุ่มไม้ราวกับเล่นหนัง เคราะห์ดีพวกนั้นไม่เอาใจใส่กับเราเลย พอเขาจับนายธราได้ก็รีบเอาขึ้นรถไป ฉันโผล่ออกมา พี่อ้นเอาสมุดเล็กๆ มาส่งให้ เปิดขึ้นเห็นเศษกระดาษลายมือธรา เขียนถึงใครไม่รู้ว่า ให้บอกพี่ชายเราว่าของถูกขนไปหมดแล้ว ให้เตรียมหนี มีเลข ๕ ตัวอยู่ใกล้ๆ ฉันบอกพี่อ้นว่าให้กลับไปบ้านก่อนฉันไปตามหมอแล้วจะติดต่อไปให้รู้ แล้วฉันก็เดาโทรศัพท์ไปถึงวิทูร หมุนเลขหน้าไปหลังบ้าง หลังไปหน้าบ้าง ตรงกลางบ้าง ก็ไปเข้าเครื่องเฉพาะของวิทูรจริงๆ”
“ดูช่างบังเอิญพิสดารดีจริง พวกเรากับนายวิทูร” จำลองว่าเศร้าๆ “แล้วเกรินเป็นคนบอกให้เพื่อนหนีรึ ก็ถูกแล้ว ถ้าเกิดสู้กันขึ้น ก็พลอยฉิบหายกันไปใหญ่ แล้วทำไมพี่อ้นรู้”
/*377“ก็คงเดา น่ากลัวจะเดากันหลายคนเสียด้วยซิ เพราะบ้านเราดันอยู่ตรงนั้น”
“ถ้าได้ตัวพี่อ้นกลับมา ฉันก็ยังหนักใจว่าใครจะดูแล” จำลองพูดอย่างวิตก “เกรินคงยังไม่รู้ เมียพี่อ้นหนีไปกับเจ้าหนุ่มของเขา คนสวนคุณอาจำรูญ คนในบ้านซุบซิบกันมานานแล้ว แต่พวกเราไม่เอาใจใส่ต่างคนก็ต่างทำมาหากิน พี่อ้นคงว้าเหว่เหลือเกิน รู้สึกตัวเหมือนอยู่คนเดียวในโลก”
“ลูกสาวสองคนก็เห็นจะไม่ค่อยได้มาเอาใจใส่กับพ่อนัก” เกรินผสม
“ลูกน่ะ ถ้าพ่อแม่อยู่ด้วยกันไม่เรียบร้อย ลูกมันไม่ค่อยอยากจะมาเยี่ยมกราย มันคอยจะหนีอยู่เรื่อย ลูกพี่อ้นก็ไม่ค่อยมีการอบรมนัก เพราะแม่เขาเป็นอย่างงี้มานานแล้ว”
ทั้งสองคนถอนใจ แล้วเกรินรำพัน “เออ เรามีอายุมาในสมัยที่มีความเปลี่ยนแปลงมากเกินไป บางคนก็ปรับตัวได้ บางคนก็ทำไม่ได้” แล้วเขาก็เล่าถึงการสนทนากับเจ้าก่องฟ้าบนเรือบินให้จำลองฟัง จำลองฟังอย่างสนใจ พอเกรินเล่าจบแล้ว จำลองสรุปเหมือนพูดกับตนเอง
“ฉันว่าผู้หญิงอย่างสำรวยดีที่สุด ปัญหาต่างๆ ไม่มีเลย ถ้ามีก็ถามตรงๆ เราก็ตอบแกตรงๆ”
“แกบังเอิญมีสามีที่ตอบได้อย่างพี่จำลองน่ะซิ ถ้าผิดคู่ก็แย่เหมือนกัน” เกรินว่า
ถึงตอนนี้ จำลองหัวเราะหึๆ อย่างถูกอารมณ์แล้วญาติทั้งสองก็นัดแนะกันจนแจ่มแจ้งว่าจะพบกันอีกเมื่อใดและจะไปทำอะไร แล้วเกรินจึงลาไป
สองลูกพี่ลูกน้องออกเดินทางด้วยเครื่องบินกลับไปปีนังในวันรุ่งขึ้น จำลองได้จังหวะว่างจากศาล และฝากงานอื่นไว้กับทนายความในสำนักเดียวกัน เขารีบจะไปปีนังด้วยความร้อนใจ เกรินได้ไปหาคุณแต๋ว เล่าเรื่องพี่อ้นให้ฟังอย่างคร่าวๆ และคุณแต๋วจัดการให้ได้พบลูกสาวพี่อ้น ญาติสนิทของพี่อ้นตกลงมอบให้เกรินและจำลองจัดการตามที่เห็นสมควร เกรินและจำลองจึงรู้สึกเบาใจไปชั้นหนึ่ง ฝ่ายญาติของวิทูรก็เตรียมเดินทางไปโดยรถไฟเพราะต้องการหา/*378ซื้อสิ่งของหลายอย่างที่หาไม่ได้ที่ปีนังสำหรับฌาปนกิจ วิเวกต้องวิ่งเต้นขออนุญาตออกไปนอกราชอาณาจักร อาศัยที่คณะผู้มีอำนาจใหม่ติดใจที่จะปรับปรุงกิจการต่างๆ มากกว่าที่จะรื้อฟื้นเรื่องที่เกิดและจบไปแล้ว วิเวกก็ได้รับอนุญาตในที่สุด
เมื่อไปถึงปีนัง จำลองก็ตรงไปที่บ้านพักของท่านผู้หญิงฉอ้อนในฐานะที่ปรึกษาทางกฎหมาย ฉอ้อนและจำลองทราบเรื่องราวของกันและกันอยู่เรื่อยๆ จึงปรึกษากันได้อย่างสนิทสนม
ระหว่างติดต่อการงานเกี่ยวกับศพและทรัพย์สินของพลเอกวิทูร จำลองและเกรินก็สอบสวนเรื่องพี่อ้นไปด้วยแผนการที่จำลองวางมาก่อนออกจากกรุงเทพฯ ไม่บรรลุผล ทางตำรวจปีนังแจ้งว่า จิตแพทย์ไม่อาจรับรองว่าพี่อ้นวิกลจริตแน่ เมื่อก่อนการฆาตกรรม พี่อ้นอยู่ที่โรงแรมอย่างมีสติสัมปชัญญะบริบูรณ์ และการทำลายหลักฐานก็อาจเป็นเพราะว่ามีสติดีนั่นเอง ทางการจึงต้องขอกักตัวไว้ แต่จะยังไม่ดำเนินคดีจนกว่าอาการทางประสาทจะดีขึ้น จำลองได้ขอร้องแก่ตำรวจอย่างตรงไปตรงมา ขอให้สงวนเรื่องไว้เป็นความลับเพื่อประโยชน์ทางจิตใจของครอบครัวผู้ตาย ตำรวจก็ร่วมมือด้วยเป็นอันดี เมื่อวิเวกไปถึงปีนัง เขาขอไปดูตัวผู้ยิง แต่วิเวกไม่รู้จักว่าเป็นใคร ญาติของวิทูรจึงได้รับทราบแต่ว่าคนร้ายเป็นคนบ้า
ฉอ้อนฉลาดพอที่จะใช้ฉอเลาะและหนูเป๊าะให้วุ่นไปกับการเตรียมงานฌาปนกิจ ไม่มีเวลาให้โศกเศร้ามากนัก จดหมายของไกรซึ่งเกรินนำมาจากกรุงเทพฯ เป็นกำลังใจแก่ฉอเลาะมาก ความอ่อนวัยของหนูเป๊าะก็ช่วยให้เพลิดเพลินในกิจการที่ต้องทำ เฌอโทรเลขติดต่อกับพี่สาวเกือบไม่เว้นวัน ซึ่งเป็นเครื่องปลอบประโลมใจแก่ท่านผู้หญิงฉอ้อนอย่างจะหาอะไรเปรียบไม่ได้ และเมื่อจวนวันเผาศพ เฌอก็บินออกมาปีนัง พร้อมด้วยธูปเทียนที่คนห่างไกลกับคนตายฝากมาเผาเป็นการขมาศพ และยังมีจดหมายหลายฉบับมาถึงท่านผู้หญิง กล่าวถึงสามีในเรื่องที่เขาได้ทำประโยชน์แก่ประเทศ เพื่อนผู้หญิงของฉอ้อนก็ส่งธูปเทียนและสิ่งของมาขมาศพและช่วยในการบำเพ็ญกุศล ความมีน้ำใจของ/*379คนไทยในเมื่อมีคนประสบความอาภัพอับโชคช่วยให้ความรู้สึกของทุกคนดีขึ้น แต่นำภาระหนักให้กงสุล ซึ่งญาติและมิตรของผู้ตายตระหนักด้วยความขอบคุณ นอกจากนั้นคนไทยและคนชาติอื่นในปีนังที่ได้รู้จักกับพลเอกวิทูรระหว่างที่เขาลี้ภัยการเมือง ก็มาร่วมในการกุศลเกือบไม่เว้นตัว
เกรินอดส่งใจไปถึงเจ้าก่องฟ้าบ่อยๆ ไม่ได้ หล่อนจะอยากจุดไฟขมาศพคนที่หล่อนรักไหมหนอ แต่หล่อนเป็นคนไม่เห็นแก่ประเพณี คงจะไม่กังวลในเรื่องนี้นัก แล้วเขาก็คิดต่อไปถึงสิทธิของเมียหลวงและเมียน้อยในสังคมปัจจุบัน แน่แล้วเมียน้อยอยู่ในฐานะที่ไม่น่าอิจฉา ถึงเวลาสำคัญที่สุด เวลาที่ชายผู้เป็นที่รักเจ็บ ผู้เป็นที่รักจะตาย เมียน้อยไม่มีสิทธิที่หญิงอยากได้ที่สุด เมียน้อยจะไม่ได้รักษาพยาบาล ไม่ได้ลากันก่อนตาย จะได้เห็นก็แต่ศพ จะได้ลาก็แต่ร่างที่หาชีวิตไม่เท่านั้น
เกรินมัวแต่หมกมุ่นกับธุระ ไม่ค่อยได้มีเวลาเอาใจใส่กับฉอ้อนและคุณแจ๋วในเรื่องส่วนตัวไปหลายวัน ญาติของวิทูรที่ไปปีนังในการศพ ย่อมอยากเห็นภูมิประเทศแปลกตาไปด้วย เกรินจึงมีภาระเพิ่มขึ้นที่ต้องเป็นมัคคุเทศก์ แม้จำลองเองก็อยากไปเที่ยวดูสถานที่ต่างๆ จนกระทั่งถึงวันตั้งศพ ไปประกอบการกุศลที่วัด กว่าจะเสร็จกิจก็เป็นเวลาล่วงเข้าไปเกือบ ๒๓ นาฬิกา เกรินกลับมาถึงบ้าน ก็คิดแต่จะรีบอาบน้ำและเข้านอน แต่เขาต้องประหลาดใจมากเมื่อได้ยินเสียงเคาะประตูเบาๆ ไม่ใช่ฝีมือเคาะของจำลอง ผู้ได้รับเชิญให้พักร่วมกับครอบครัวของท่านผู้หญิงที่บ้านที่นายตันให้อาศัย เสียงมือนั้นเจ้าของเป็นผู้หญิง และไม่ใช่คุณแจ๋วด้วย เกรินรีบไปเปิดประตูใจแล่นไปอย่างเหลวไหลถึงเจ้าก่องฟ้า แต่เมื่อแง้มประตูออกไป จึงเห็นว่าเป็นฉอ้อน เกรินตกใจถาม “อะไร ฉอ้อน”
“คุณเกรินคะ” ฉอ้อนเรียกชื่อคุณเกริน มีความตื่นเต้นในน้ำเสียง “ฉอ้อนมีเรื่องพูดกับคุณเกริน อาบน้ำเสร็จแล้ว เชิญไปสวนข้างหลังตึกนะคะ ฉอ้อนจะลงไปคอย”
ฉอ้อนหับประตูสนิทแล้ว เกรินยืนหมุนคว้างอยู่กลางห้อง ฉอ้อนมีเรื่อง/*380อะไร ทำไมต้องพูดในเวลาวิกาลเช่นนี้ เป็นไปได้หรือที่เขาจะเป็นคนมีหวัง ภายหลังที่ได้หัดตัวให้ชินกับความไม่มีหวังมากว่า ๒๐ ปี เป็นไปไม่ได้ อย่าริหวังเลย แต่ฉอ้อนมีเรื่องอะไร ท่าทีไม่ใช่จะพูดเรื่องพี่อ้นแน่ แล้วจะเป็นเรื่องอะไรเล่า ใจของเกรินเต้นระทึกด้วยความอยากรู้และมือของเขาเย็นเฉียบ
เขารีบสวมเสื้อและหวีผมให้เรียบร้อย แล้วจึงตามฉอ้อนลงไปในสวน คืนนั้นเป็นคืนข้างขึ้นประมาณ ๙ ค่ำ พระจันทร์ยังไม่ลับไปจากฟ้า ยังคงลอยอยู่ในองศาที่พอจะทอแสงนวลลงมายังบริเวณสวน ฉอ้อนนังอยู่บนเก้าอี้สนาม ศีรษะเอนพิงพนักหันหน้าไปทางดวงจันทร์ เมื่อเกรินเดินเข้าไปใกล้ ฉอ้อนก็ขยับตัว ทำทีให้เกรินนั่งลงข้างหล่อน เมื่อเห็นฉอ้อนยิ้มน้อยๆ มองดูเขา เขาก็รู้สึกเบาในหัวอก ความเคร่งเครียดภายใน ๑๐ วันที่แล้วมาตั้งแต่วิทูรตาย ผ่อนคลายลงไปราวกับประสาทของเขาเป็นเชือกเส้นใหญ่ บัดนี้ได้คลายเกลียวออก นำความสงบมาสู่มโนของเขาในชั่ววินาทีนั้น เกรินลดตัวลงนั่งใกล้ฉอ้อน เห็นสีหน้าของหล่อนไม่อยู่ในอาการเศร้าจึงสัพยอกว่า “ว่าไงครับ ท่านผู้หญิง”
“แหม อยากมีอำนาจจริงๆ อย่างที่เขาว่าคุณวิทูรมี” ฉอ้อนรับเอาคำสัพยอกอย่างดี “จะใช้ให้ได้สมใจปรารถนาในคืนนี้”
เกรินจ้องดูฉอ้อน สายตาของเขาคงบอกว่าอยากรู้อย่างโจ่งแจ้ง ฉอ้อนหัวเราะเบาๆ ท่วงทีเหมือนเมื่อเป็นสาวน้อยอยู่เพชรบุรี เกรินยิ่งจ้องมากขึ้น บัดนั้นฉอ้อนก็เปลี่ยนสีหน้า กลับเป็นสงบเศร้าๆ อย่างที่มีมาเป็นเวลานาน นับแต่คืนวันที่ลูกตายและสามีจาก และเริ่มพูดเสียงเบาๆ และอ่อนหวานตามเคย
“คุณเกรินขา คุณเกรินมัวแต่วุ่นธุระของฉอ้อน คุณเกรินไม่ค่อยได้เอาใจใส่กับคุณแจ๋วมาหลายต่อหลายวันแล้วใช่ไหม ฉอ้อนขอบพระคุณคุณเกรินอย่างยิ่ง ไม่มีทางจะทดแทนพระคุณได้เลย และที่ขอให้คุณเกรินพูดกับฉอ้อนคืนนี้ ก็อาจกวนใจคุณเกรินก็ได้ แต่ฉอ้อนพูดด้วยความรักนะคะ ต้องรีบพูดกันเสีย เพราะเผาคุณวิทูรแล้ว ก็จะรีบกลับเข้ากรุงเทพฯ เอากระดูกและอังคารไปบ้านนนทบุรี ฉอ้อนไปค้างเมืองนนท์ก็หาเวลาพูดกันไม่ได้ไปหลายวัน ชักใจร้อน เพราะคิดว่าทิ้งไปนานเดี๋ยวพูดไม่ถูก”
/*381เกรินใจเต้นตึกๆ ด้วยความหวัง แต่เขาบังคับตัวบังคับใจไว้ ไม่ปล่อยอารมณ์ฟุ้งซ่านไป เตรียมรับฟังเรื่องที่อาจเป็นความหดหู่ใจ
“คุณเกรินคะ” ฉอ้อนกล่าวต่อไป “คุณเกรินเข้าไปกรุงเทพฯ แล้วคืนนั้นคุณแจ๋วไม่สบาย ดิฉันไม่รู้เข้าไปหาคุณแจ๋ว ตามเคยฉอ้อนสงสารตัวเองด้วยเรื่องร้อยแปด ยังทำตัวเป็นเด็กๆ อยู่เรื่อย ยังมีคนห่วงใยช่วยเหลืออย่างคุณเกริน ฉอ้อนก็ยิ่งเสียคน คืนนั้นไม่มีคุณเกริน ฉอ้อนเกิดคิดถึงตาฤทธิ์ นึกถึงว่า โธ่เอ๋ย เพราะแม่ไม่เคยรักตาฤทธิ์นั่นเอง แม่ปล่อยให้ลูกเป็นลูกของพ่อคนเดียว แกถึงได้เป็นอย่างนั้น เราน่าจะได้ต่อสู้ให้แกเป็นลูกเราบ้าง นี่เรามัวแต่รัก เป็นห่วงตากลองเพราะรู้สึกว่าพ่อไม่รัก ทั้งที่ตากลองรักพ่อเหลือเกิน เอาละ ประเดี๋ยวจะไปรำพันเรื่องลูกของตัวเสียอีก ฉอ้อนเข้าไปหาคุณแจ๋ว จะไปร้องไห้ใส่คุณแจ๋ว แต่พอเข้าไปนั่งที่ขอบเตียงคุณแจ๋ว เห็นคุณแจ๋วนอนตัวสั่นอยู่ ดิฉันนึกว่าคุณแจ๋วเป็นไข้นิดหน่อย ก็จะไปหายามาให้ แต่คุณแจ๋วบอกว่า อย่าไปเลย ให้นั่งเป็นเพื่อนนิ่งๆ ดิฉันก็นั่งอยู่”
“นั่งนิ่งอยู่สักประเดี๋ยว คุณแจ๋วก็ว่า พูดอะไรไปซิฉอ้อน ฉอ้อนก็พูดอย่างโง่ที่สุด แต่ได้ผลดีที่สุด ว่าฉอ้อนอิจฉาคนที่ไม่รักใคร ไม่ต้องเป็นทุกข์โศกเศร้าซ้ำแล้วซ้ำอีก พอพูดเท่านั้น ได้ยินคุณแจ๋วร้องไห้กระซิกๆ ขึ้นมา ฉอ้อนก็ถามอย่างโง่ที่สุดอีกว่า คุณแจ๋วเป็นอะไรไป คุณแจ๋วเคยรักใครหรือคะ ใครนะที่เลวแสนเลว ถ้าทำให้คุณแจ๋วต้องเศร้าโศก คนอย่างคุณแจ๋วไม่น่าจะมีเรื่องอย่างนั้นเลย ใครที่คุณแจ๋วรัก เขาน่าจะบูชาคุณแจ๋ว”
“คุณแจ๋ว ร้องไห้และหัวเราะไปพร้อมๆ กัน และพูดว่า คนที่เขาไม่รักคุณแจ๋ว เขาไม่เลว เขาไม่โง่ ไม่อะไรทั้งนั้น เขาไม่รักแจ๋วเพราะเขารักคนอื่นเสียแล้วเท่านั้นเอง แล้วคุณแจ๋วก็เลยร้องไห้สะอึกสะอื้น ฉอ้อนไม่รู้จะปลอบอย่างไร ได้แต่เอาน้ำไปลูบหน้า พยาบาลไปตามเรื่อง จนคุณแจ๋วหยุดร้องไห้ไปแล้วกลับพูดตลกใหม่ บอกกับฉอ้อนว่า ฉอ้อนรู้ความลับของคุณแจ๋วแล้ว อย่าเอาไปหากินนะ ยิ่งเป็นแม่ม่ายไร้ทรัพย์เดี๋ยวจะเอาไปขายหนังสือพิมพ์ แล้วคุณแจ๋วก็ทำรื่นเริงอย่างเคย แล้วไล่ฉอ้อนให้กลับห้อง ฉอ้อนกลับมาห้องก็มา/*382คิดๆ คิดแล้วก็บอกว่าต้องถามคุณเกรินให้ได้”
ฉอ้อนเอามือวางลงบนขาข้างหนึ่งของเกริน และพูดด้วยเสียงอ่อนหวานยิ่งขึ้น “คุณเกริน ทำไมเราจะต้องเป็นม่ายกันหมดทั้งสามคน คุณเกรินมีทางจะทำให้คนเป็นสุข ทำไมถึงจะไม่ทำ ถ้าคุณเกรินทำตามที่ฉอ้อนหวัง คนที่เป็นสุขไม่ใช่คนเดียว เป็นสองคน คือฉอ้อนอีกคนหนึ่ง”
เกรินเอามือของเขากุมมือฉอ้อนไว้ เขาถอนใจเบาๆ แล้วถอนอีกอย่างยืดยาว
“ทำไม่ได้หรอก ฉอ้อน” เขาพูดอย่างอ่อนหวานเช่นเดียวกับหล่อน “ถ้าเป็นผู้หญิงอื่น อาจทำได้ แต่คุณแจ๋ว ฉันทำไม่ได้ ไม่มีใครแกล้งทำอะไรหลอกคุณแจ๋วได้ คุณแจ๋วจะอยู่กับสามีที่รักผู้หญิงอื่นไม่ได้ ดูแต่เพียงเท่านี้ซิ ฉันไม่ได้พบฉอ้อนพร้อมกับคุณแจ๋วกี่หนเลยก่อนที่วิทูรจะพลัดพรากจากฉอ้อน และตลอดยี่สิบปีนี้ ฉันไม่เคยบอกใครเลยว่าฉันรักฉอ้อน แต่ทำไมคุณแจ๋วรู้ได้ เขาเพียงแต่สังเกตอะไรนิดๆ หน่อยๆ เขาก็เดาถูก แล้วถ้าอยู่ด้วยกันทั้งวันๆ เขาจะจับความบกพร่องของความเป็นสามีได้ตลอดเวลา ฉอ้อนอย่าใฝ่ฝันสิ่งที่เป็นไปไม่ได้ ฉันได้หัดตัวหัดใจฉันมานานแล้ว อย่าให้ต้องหัดใหม่เลย เราแก่แล้ว ถึงคราวที่เราจะต้องหาความสุขอย่างคนแก่ ฉอ้อนเชื่อฉันเถิด”
ฉอ้อนนิ่ง ที่จริงหล่อนก็กลัวอยู่แล้ว ว่าหล่อนจะเอาชนะคุณเกรินไม่ได้ ฉอ้อนไม่เห็นเคยชนะใครเลย ดีแต่มีคนบอกฉอ้อนว่ารัก รัก แล้วเขาแสดงความรักอย่างไร เขาแสดงโดยพยายามอยู่เหนือฉอ้อน ตามใจตัวของเขาเองกันทั้งนั้น ทั้งสามี ทั้งน้องชาย ทั้งลูก และทั้งคุณเกรินด้วย ใครเขาตามใจฉอ้อนกันบ้าง มีแต่ฉอ้อนจะต้องพยายามเข้าใจเขา พยายามปรับตัวเข้ากับลักษณะนิสัยของคนแต่ละคน มีประโยชน์อะไร ความรัก ฉอ้อนขยับตัวจะลุกขึ้นโดยไม่รู้ตัว อยากไปบอกคุณแจ๋วว่า อย่าไปอยากได้มัน ไอ้ความรัก มันเหมือนค้อน เหมือนม่ด มันได้แต่ทุบตี ได้แต่เชือดเฉือน มันไม่ได้ทำประโยชน์อะไรให้เราเลย
เกรินคงจะเดาใจหล่อนถูก เขายุดแขนฉอ้อนไว้อย่างนุ่มนวล พลางถาม “ฉอ้อนโกรธรึ”
/*383ฉอ้อนสั่นศีรษะ “จะว่าโกรธก็ไม่ถูก แต่ฉอ้อนรู้สึกเสียใจ ฉอ้อนไม่เคยได้เห็นใครชื่นใจในเรื่องรักเลย คุณเกรินรู้ได้อย่างไรว่าคุณแจ๋วจะไม่เต็มใจแต่งงานกับคุณเกรินทั้งที่รู้ว่าคุณเกรินรักคนอื่น”
“โธ่ ฉอ้อน กลายเป็นคนไม่มีเหตุผลไปได้” เกรินว่าเสียงค่อนข้างแข็ง “อย่างนั้นเราไม่ทำกับคนที่เรารัก คือว่ารักเหมือนญาติ หรือเหมือนอะไรเราไม่รู้ เหมือนเพื่อนผู้ชายเห็นจะมากกว่า ก็ไม่ใช่อีก ไม่เคยมีเพื่อนผู้ชายคนไหนที่ฉันรักแบบที่รักคุณแจ๋ว ฉันรักคุณแจ๋วแบบที่แต่งงานด้วยไม่ได้ เป็นการหมิ่นน้ำใจกัน ฉอ้อนเข้าใจดี ทำไมถึงทำไม่เข้าใจ ถ้าฉันจะพูดบ้างล่ะ ทำไม เดี๋ยวนี้วิทูรก็ตายแล้ว ถ้าฉันจะขอให้ฉอ้อนแต่งงานกับฉัน ฉอ้อนก็เคยพูดว่ารักฉัน ฉอ้อนจะแต่งได้ไหม” เขาหยุดจ้องหน้าหล่อนอย่างจริงจัง ฉอ้อนเอามือของเขาไปกุมไว้และเอาแขนเขาไปกอดไว้กับทรวงอก แต่ศีรษะของหล่อนส่ายไปมา เกรินกล่าวต่อไป “นั้นยังไง ทำไมถึงไม่ได้ เพราะว่าฉอ้อนรักฉันคนละแบบกับที่รักวิทูร ใช่ไหม”
ฉอ้อนเปลี่ยนอิริยาบถโดยหันหลังให้คุณเกริน ได้ผลสองอย่างคือไม่เห็นพระจันทร์ซึ่งฉอ้อนเกิดไม่อยากเห็นขึ้นมาเฉยๆ และไม่ต้องดูหน้าคุณเกรินซึ่งหล่อนก็ไม่อยากมอง เพราะมองแล้วเกิดสงสารและหมั่นไส้ระคนกัน สงสารเพราะหล่อนได้สงสารเกรินมาตลอดชีวิตโดยไม่รู้ตัว และหมั่นไส้เพราะเขาเป็นผู้ชาย เป็นคนหนึ่งที่นำความทุกข์มาให้คนที่ฉอ้อนรัก แต่หันหลังอยู่ไม่ได้นานคุณเกรินก็กล่าวขึ้น
“ฉันก็มีเรื่องที่ควรพูดกับฉอ้อนคืนนี้ เป็นเรื่องสำคัญมากออกจะเป็นเรื่องธรรมะหรือปรัชญาอยู่สักหน่อย” เขาหยุด ครั้นหล่อนหันมาดูเขา และต่างคนต่างมองกันอยู่สักวินาที เขาจึงกล่าวต่อไป “พรุ่งนี้ ฉอ้อนจะจุดไฟเผาศพวิทูร ฉอ้อนพร้อมแล้วรึที่จะเผาเขา การเผาศพนั้นเขาขอขมาลาโทษ ขออโหสิกรรมต่อกัน วิทูรเขาขอให้ฉอ้อนยกโทษให้เขาทุกอย่าง ฉอ้อนแน่ไจรึว่าฉอ้อนได้ยกโทษให้เขาแล้ว ยกโทษให้จริงๆ”
“ฉอ้อนมีชีวิตมาได้ ๑๐ ปีหลังนี้ด้วยอะไร” ฉอ้อนย้อนถาม “ไม่ใช่/*384โดยพยายามลืมอะไรๆ ที่ไม่ดีเสียให้หมดรึ ฉอ้อนอยู่มาได้ก็โดยจำแต่สิ่งที่ดีๆ ของคุณวิทูร”
“อย่าลืมซิ ฉอ้อน” คุณเกรินว่า “พยายามเรียกทุกอย่างเข้ามาในสมอง เอาเข้ามาพิจารณา คิดดูว่าฉอ้อนควรยกโทษ ควรอภัยได้หรือยัง เขาทำอะไรไม่ดีบ้าง เพราะอะไร ใครมีส่วนด้วยในความไม่ดีของเขาแล้วฉอ้อนก็คิดอภัยให้เขาจริงๆ ไม่ใช่โดยแกล้งลืม ที่จริงฉอ้อนระบบประสาทวิเศษมาก ผู้หญิงคนไหนโดนอย่างฉอ้อน คงจะคุมสติไม่ได้อย่างฉอ้อน ที่เป็นได้อย่างนี้ เพราะเลือดในตระกูลของฉอ้อนดี การอบรมศึกษาดี อุปนิสัยในตัวดี ฉอ้อนไม่คิดบ้างรึว่า คนอื่นๆ เช่นวิทูร เขาอาจไม่มีบุญอย่างที่ฉอ้อนมี สติเขาไม่ดีเท่า การอบรมศึกษาเขาสู้ฉอ้อนไม่ได้”
ฉอ้อนนิ่งเพราะหล่อนประหลาดใจคำพูดของเกริน ทำนองเดียวกับเด็กได้ยินผู้หญิงที่ฉลาดพยายามอบรมให้เปลี่ยนความคิดเห็น ฉอ้อนเพิ่งเคยได้ยินใครบอกว่าตระกูลของหล่อนดี การอบรมศึกษาก็ดีกว่าวิทูร หล่อนเกือบไม่เชื่อหูตนเอง และพิศวงในคำพูดและความจำนงของเกริน แล้วหล่อนก็คิดในใจ “ก็คงเหมือนคุณวิทูรนั่นเอง ผู้ชายเขาก็ต้องเป็นอย่างนี้ เขาหลอกเราแล้วเขาปลอบเขายอสำหรับให้เราตายใจ” แล้วหล่อนพูดแก่เขาว่า “คุณเกรินนึกว่าฉอ้อนผูกพยาบาทคุณวิทูรยังไงคะ”
“ใช้คำว่าผูกพยาบาทเห็นจะเกินไป” เกรินว่า “แต่ใจของฉอ้อนยังมีความแค้น ฉอ้อนคิดถึงวิทูรด้วยความทุกข์ ความผิดหวัง”
“คุณเกรินจะให้อภัยให้คุณวิทูรน่ะ จะให้ทำยังไง ให้ลูบผมเขาตลอดศีรษะ แล้วจูบที่ปากแล้วจูบที่หัวอีกยังงั้นรึคะ” ฉอ้อนถามคุณเกริน เสียงฉอ้อนเต็มไปด้วยความเยาะเย้ย
เกรินนึกขันนิดๆ อยู่ในใจ ดูซิ ฉอ้อนมาทำเสียงเย้ยหยันราวกับเขาเป็นวิทูร ฉอ้อนพูดอย่างนี้เพราะอะไร เกรินพอจะเดาได้ เขารีบพูด “ฉันจะเดาว่าฉอ้อนได้เห็นใครทำแก่วิทูรอย่างที่พูดนี่ และการที่ฉอ้อนยกขึ้นมาว่ากะฉันก็พิสูจน์ได้ดีว่าฉอ้อนยังแค้นวิทูร”
/*385“คนตายไปแล้ว จะไปแค้นอยู่เรื่องอะไร คุณเกรินไม่ทราบ ฉอ้อนยังไปปรึกษาคุณแจ๋ว อยากให้เขาได้คนพยาบาลที่ถูกใจ ไม่ได้หึงหวงเลยเป็นความสัตย์”
“ฉอ้อนพยายามทำสิ่งที่ถูกที่ควร ข้อนั้นฉันไม่ว่า ฉันนับถือฉอ้อน แต่ที่ฉันพูดนี่ พูดสำหรับในดวงใจของฉอ้อน ฉันรักฉอ้อน ฉันอยากให้ฉอ้อนอยู่ไปในโลกได้เป็นเพื่อนฉัน เพื่อนคุณแจ๋ว เพื่อนฉอเลาะ เพื่อนลูกๆ ด้วยความสุข สุขจริงๆ ไม่ใช่สุขเพราะลืม เรื่องอย่างของฉอ้อนลืมกันไม่ได้ ได้แต่ฝังอยู่ในใจ ฉันอยากให้ฉอ้อนขุดรากมันทิ้งอย่างไม่มีอะไรเหลือ เหลืออยู่แต่ความรักผู้ชายที่ฉอ้อนเคยรัก รักเพราะบุพเพสันนิวาส รักจนฉอ้อนไม่เคยมองเห็นผู้ชายคนไหนอีกเลย”
“คุณเกรินว่าฉอ้อนแค้น แค้นเรื่องอะไรบ้าง เรื่องเขามีเมีย ฉอ้อนพยายามไม่คิดที่สุด”
“การไม่คิดมันมีประโยชน์เฉพาะเวลาที่สุขภาพไม่ดีหรืออะไรอย่างนั้นนะฉอ้อน แต่การให้อภัยมันต้องคิด ฉันว่าฉอ้อนมีความแค้นวิทูรอยู่สองเรื่อง เรื่องหนึ่งก็เรื่องที่ฉอ้อนไม่เข้าใจ คือเรื่องเกี่ยวกับบ้านเมือง...”
“อย่างงั้นซิ” ฉอ้อนขัดขึ้นโดยเร็ว “ผู้หญิงอย่างฉอ้อน โง่จะตาย ไม่ได้เล่าไม่ได้เรียน อะไรๆ ก็ไม่เข้าใจ คุณเกริน หรือคุณวิทูรทำอะไร ฉอ้อนก็ไม่มีสิทธิ์จะโกรธจะเคือง”
“แล้วกัน ฉอ้อน” เกรินชักจะโกรธ “อย่าขัดขึ้นมาผิดจังหวะซิ ฉันยังไม่ได้ว่าอย่างนั้นสักหน่อย”
“ก็เหมือนกันละ” ฉอ้อนว่า “คุณเกรินไม่ได้ว่า แต่คุณเกรินคิดอยู่ในใจโดยไม่รู้ตัว คุณเกรินไม่ยอมแต่งงานกับผู้หญิงฉลาด คุณเกรินหาเมียที่โง่กว่า คุณเกรินจะได้ไม่ต้องโต้เถียง ไม่ต้องเจรจา ไม่มีปัญหาอะไรจะยก”
เกรินทั้งโกรธทั้งขัน เขาหัวเราะออกมาเบาๆ ทั้งที่เลือดวิ่งซ่านไปทั้งตัว “เออ แน่ะ นี่ฉอ้อนก็พิสูจน์ความคุมแค้นของฉอ้อนทั้งนั้น ฉันไม่ใช่คนอย่างนั้นเลยฉอ้อน ฉันไม่กลัวผู้หญิงฉลาด ฉันไม่ได้อยากกดให้ใครอยู่ในอำนาจ ไม่ให้/*386โต้แย้ง ฉันไม่แต่งงานกับคุณแจ๋วเพราะฉันนับถือคุณแจ๋ว เพราะฉันเห็นความฉลาดของคุณแจ๋วนั้นเอง ผู้หญิงทุกคนจะมีความสุขอยู่กับสามีที่รักคนอื่น ไม่รักตัว หรือรักเป็นที่สอง ไม่ได้ ฉันรู้ดีว่า ทั้งผู้หญิงผู้ชาย ต้องเป็นเอกในดวงใจของคนที่ตัวรัก ฉันกำลังพยายามพูดกับฉอ้อนว่า สำหรับวิทูร ฉอ้อนเป็นเอก ถึงแม้เขาจะนอกใจฉอ้อน แต่ก่อนจะตายเขาอุตส่าห์บอกว่าเขารักฉอ้อน เขาอุตส่าห์ไม่ให้เมียคนไหนมากวนใจฉอ้อน ถ้าฉอ้อนทำใจได้ ฉอ้อนควรอภัย การนอกใจของเขาด้วยเหตุนี้ ทีนี้เรื่องบ้านเมือง เมื่อกี้ฉอ้อนก็พูดออกมาโดยไม่รู้สึกตัว ตาฤทธิ์เป็นคนไม่ดีเพราะฉอ้อนไม่ได้ช่วยฉุดช่วยดึงเอามาเป็นลูกของฉอ้อนให้มากกว่าที่เป็นมา นี่แสดงว่าอะไร ฉอ้อนมีความรู้สึกอยู่ว่าวิทูรไม่ทำให้ฉอ้อนได้ภาคภูมิใจอย่างแท้จริง ยศถาบรรดาศักดิ์ที่เขาเอามาให้ฉอ้อน ไม่น่ายินดีอะไร ฉอ้อนจะสอนลูกคนไหน ให้ทำตัวเหมือนพ่อไม่ได้ ฉอ้อนผิดหวังในเรื่องนี้ ฉอ้อนได้แต่หวังว่าตากลองจะไม่เหมือนพ่อ ไม่เหมือนตาฤทธิ์ ฉอ้อนไม่รู้ตัวว่าฉอ้อนรู้สึกอย่างนี้ เพราะฉอ้อนพยายามลืม แต่ความลืมไม่ใช่การอภัย การอภัยคือการเข้าใจ รู้ว่าที่เขาเป็นอย่างนั้นอย่างนี้มีสาเหตุมาจากอะไร”
“เรื่องบ้านเมืองฉอ้อนก็ไม่มีทางรู้ว่าเขาทำอะไรบ้างจะให้เข้าใจว่ายังไง” ฉอ้อนเถียงเหมือนเด็กพยายามเถียงผู้ใหญ่ โดยในใจจริงอยากได้รับคำอธิบายนั้นเอง แต่อยากท้าทายไปในตัวว่า ผู้ใหญ่ก็คงอธิบายไม่ได้
ในใจของเกริน เต็มไปด้วยความมานะพยายาม เขาจะต้องทำให้ฉอ้อนหายคุมแค้นสามีให้ได้ ถ้าเขาทำให้ฉอ้อนอภัยสามีได้โดยจริงใจ ก็มีหวังว่าวันหนึ่ง เขาอาจทำให้ฉอ้อนยอมรับโดยไม่ตระหนกตกใจและด้วยอภัยรวมกัน ในการที่พี่อ้นยิงสามี และมิตรภาพระหว่างเขากับฉอ้อนและคุณแจ๋วก็จะได้ยืนยาวไปตลอดกาลนาน เขาพยายามที่สุดที่จะเฟ้นถ้อยคำให้ฟังง่าย และให้จี้ให้ถูกจุดในใจฉอ้อนไปในตัว
“เรื่องบ้านเมือง ไม่มีใครรู้แน่ว่าวิทูรทำดีแค่ไหน เลวแค่ไหน แต่่สันนิษฐานจากผลงานได้ นี่ฉันไม่ได้หมายความว่าใครมีอำนาจ ก็ตัดถนนหนทาง สร้างเขื่อนสร้างสะพานแล้ว ก็เรียกว่าทำดี การทำของเหล่านั้น เป็น/*387การกระทำตามธรรมดาของคนบริหารบ้านเมือง ไม่ใช่ของแปลกประหลาดอย่างใด แต่วิทูรนี่ มีคนรับรองว่าเขาทำความก้าวหน้าหลายอย่าง ทางวิชาการทั้งทหารและพลเรือน อย่างนี้ฉอ้อนก็น่าจะภูมิใจได้ ส่วนความไม่ดีปรากฏออกมาทางลูกน้องเมื่อเขาสิ้นอำนาจ เราก็น่าจะคิดว่า บ้านเมืองก็เปรียบเหมือนมนุษย์ มาถึงระยะหนึ่งก็น่าเกลียด เช่นเด็กรุ่นสาว ก็เป็นสิวเขรอะ รุ่นหนุ่มก็ทะเลิกทะลั่ก ยุคที่วิทูรเรืองอำนาจพอดีเข้ากับระยะนั้น คนเราจะดีเดียวคนเดียวไม่ได้ เลวคนเดียวไม่ได้ แต่แล้วแต่ว่าเราไปคบกับคนที่มีกิเลสไปในทางไหน คนที่ฉวยโอกาสจากความกล้าเป็นกล้าตายของวิทูรก็มีมาก ถึงเกิดเป็นพรรคเป็นพวกกันขึ้น ถ้าฉอ้อนลองคิดอย่างนี้ ใจจะเป็นกลาง ไม่ใช่ทำลืม แต่ไม่ลืมจริง หมกไว้ในใจ จนวันหนึ่งแก่ก็ละเมอว่าวิทูรพาเมียมาเยาะ หรือละเมอถึงลูกว่าเสียไปเพราะสามี อย่างนี้จะน่าสังเวชมาก เราสู้กับความจริงเอาความจริงมาพิจารณา พระท่านว่าทำให้เกิดปัญญา ฉันไม่ใช่คนวิเศษอะไร แต่ฉันรักฉอ้อน ฉันเดาจิตใจของฉอ้อนว่ารู้สึกอย่างไร คิดอย่างไร ฉอ้อนจะดื้อต่อไปอีกไหม”
ดื้อซิ ทำไมจะไม่ตดื้อ คุณเกรินว่ารักฉอ้อน แต่คุณเกรินเข้ากับคุณวิทูร เข้ากับผู้ชายด้วยกันตลอดเวลา ฉอ้อนคิดอยากดูหน้าคุณเกริน จึงหันตัวมาดูให้ถนัด สายตาของหล่อนสบกับสายตาของเขา สายตาของคุณเกรินเต็มไปด้วยความห่วงใยและวิงวอน ฉอ้อนใจหาย มีความรู้สึกเหมือนหัวใจละที่เดิมในทรวงอกลงไปเต้นอยู่ที่เบื้องล่างลึกต่ำลงไปในกาย คุณเกรินน่าสงสารถึงปานนี้เทียวรึ เขามานั่งอ้อนวอนให้เพื่อนของเขา เพื่อนที่ได้ทำอะไรให้เขาน้อยที่สุด โดยคิดจะเอาประโยชน์จากเขาตามความปรารถนาของตนทั้งนั้น ฉอ้อนอยู่กับวิทูรกว่า ๒๓ ปี ฉอ้อนรู้ดี เขาทำอะไรให้ใครก็ทำเพื่อหวังจะได้อะไรจากคนคนนั้น แต่คุณเกรินอุตส่าห์มานั่งอ้อนวอนให้ฉอ้อนเลิกคิดแค้นในเมื่อเขาตายไปแล้ว และบุตรภรรยาของเขาก็ไม่มีบุญวาสนาแต่อย่างใด ฉอ้อนคิดสงสารคุณเกริน สงสารคนในโลกนี้ คนอย่างคุณเกรินไม่มีโอกาสจะมีอำนาจวาสนาอย่างคุณวิทูร คนในโลกนี้ไม่มีโอกาสจะได้รับประโยชน์จากคนอย่างคุณเกริน เพราะคนในโลกนี้น้อยคนที่จะเห็นคุณค่าของคนอย่างคุณเกริน ฉอ้อนนึกสงสาร/*388ลูก สงสารคุณแจ๋ว สงสารคนทั่วๆ ไปหมด และความสงสารนั้นอัดอั้นในหัวอกฉอ้อน มีทางระบายอยู่ทางเดียวก็โดยร้องไห้ให้ความอัดอั้นนั้นออกมากับน้ำตา ฉอ้อนซบหน้าลงร้องไห้อยู่ชิดกับตักของคุณเกริน
เกรินยกแขนขึ้นโดยไม่รู้ตัว เขาอยากจะโอบกอดหญิงที่เขารักมาตลอดอายุที่เริ่มเป็นชายฉกรรจ์จนจวนจะพ้นวัยฉกรรจ์ให้หนำใจ แต่เขายั้งไว้ ฉอ้อนยังอยู่ในขอบข่ายของประเพณี ถ้าเขาทำแก่หล่อน เช่นที่ใจเขาปรารถนาจะทำ สิ่งที่เขาอยากให้หล่อนทำให้เขา คือการอภัยสามี อภัยหญิงที่แย่งความรักของสามีไปชั่วระยะหนึ่งและอภัยให้แก่คนที่ปลิดชีวิตของสามีไปจากโลก หล่อนจะทำให้เขาไม่ได้ เกรินจึงใช้แต่เพียงมือลูบผมของฉอ้อนเบาๆ และลูบหลังไปด้วยอย่างละมุนละม่อมเท่าที่เขาจะทำให้หล่อนค่อยคลายความโทมนัสได้ ในขณะเดียวกันเขาก็คิดไปถึงหญิงที่แย่งความรักของฉอ้อนไป ว่าหล่อนเองก็รักชายผู้หนึ่งขนาดที่เพียงแต่ได้เห็นศพของเขา หล่อนก็พอใจ ถ้าหากหญิงนั้นร้องไห้อยู่ใกล้ตักของเกริน เขาจะกอดรัดหล่อนเป็นการปลอบโยนได้อย่างเต็มที่ หล่อนไม่อยู่ในขอบข่ายของประเพณีใด หล่อนจะเข้าใจดีว่าเกรินไม่ได้ปรารถนาจะเอาหล่อนเป็นของตัว เพียงแต่จะปลอบใจเท่านั้น คนที่ไม่รักษาประเพณีจะต้องเป็นคนเข้มแข็งมาก จะต้องผจญกับอะไรต่ออะไรคนเดียวในโลก แต่ถ้าเข้มแข็งจริงแล้ว ก็จะหาเพื่อนที่ซื่อตรงต่อตัวได้เหมือนกัน คิดพลางเขาก็มองดูศีรษะอันเต็มไปด้วยผมที่ยังดำขลับของฉอ้อน และภาวนาขอให้ความรู้สึกเมตตากรุณาต่อหญิงนั้น ซึมแทรกจากใจของเขาเข้าไปในใจของหล่อนด้วย
บทที่ ๒๘
/*389เวลานั้นเป็นเวลาประมาณ ๒๐ นาฬิกา เกรินกินอาหารเย็นแล้ว เขาแต่งกายอย่างอยู่กับบ้าน สวมกางเกงแพรจีน เสื้อผ้าขาวบางๆ คอกลมเปิดกว้าง เขาเปิดโทรทัศน์ฟังข่าวอยู่ที่ระเบียงเรือนชั้นบนใกล้ห้องนอน เสียงมโหรีจากเครื่องวิทยุในห้องดังมาเคล้ากับเสียงจากเครื่องโทรทัศน์ ทำให้รู้ว่าทั้งโทรทัศน์และวิทยุไม่สามารถยึดความสนใจของเจ้าของ เกรินนั่งครึ่งนอนครึ่งอยู่บนเก้าอี้ยาวทำด้วยหวายแบบเก่า ทุกสิ่งทุกอย่างในบ้านนี้เป็นแบบสมัยเก่า ตัวเรือนสร้างในรัชกาลที่ ๖ ในที่ดินของบรรพบุรุษ อยู่ในซอยเปิดออกสู่ถนนราชวิถี ที่ดินริมถนนใหญ่ขายไปแล้ว และได้แบ่งเงินไประหว่างพี่น้อง บิดาเดียวกันสามสี่คน บ้านนี้อาจเรียกได้ว่าเป็นสมบัติชิ้นเดียวของเกริน
ขณะนั้นเขาอยู่คนเดียวในบ้าน แม้แต่เด็กชายรับใช้และแม่ครัวได้ลาไปหาความสำราญที่อื่น ลูกชายคนเล็กของเขามีธุระออกจากบ้านในเวลาค่ำเกือบไม่เว้นวัน ไปในงานกิจกรรมพิเศษต่างๆ ของวิทยาลัย หรือมิฉะนั้นก็ไปเยี่ยมเยือนมิตรสหายในวัยเดียวกันกับเขา ลูกชายคนใหญ่ยังไม่กลับจากต่างประเทศ “แม่อุไร” ผู้เคยนอนอยู่บนเตียงในห้องนอนเพราะ “ไม่ค่อยสบาย” เกือบ/*390ตลอดชีวิตสมรส ก็เป็นเถ้าถ่านไปแล้ว ทิ้งเกรินไว้ให้อยู่บ้านอย่างเงียบสงบเช่นคืนนี้ หลายๆ คืนในสัปดาห์หนึ่งๆ
“เงียบเกินไป” เกรินบอกแก่ตัวเอง “เงียบและเหงา ไปสโมสรดีกว่า ได้แทงบิลเลียดสักสองสามเกมก็ดี เสียแต่เวลาไปสโมสร พบเพื่อนมันชวนดื่ม กลับบ้านก็เลยไม่สบาย”
เขาขยับเขยื้อนตัวอยู่บนเก้าอี้หลายครั้ง เขาอยากให้โต๊ะบิลเลียดวิ่งมาอยู่ใกล้ๆ ตัวเขา ไม่ต้องลุกขึ้นเปลี่ยนกางเกงเปลี่ยนเสื้อ นึกย้อนไปถึงเมื่อครั้งยังเป็นหนุ่มตั้งแต่ยังเป็นนายทหารอยู่ที่เพชรบุรี สมัยนั้นถูกเกณฑ์ให้แต่งเครื่องแบบไม่ว่าจะไปไหน ต่อมามีการผ่อนผันให้แต่งอย่างพลเรือน ต่อมาถึงสมัยที่ผู้ชายออกจากบ้านด้วยกางเกงแพรจีนและเสื้อชั้นนอกที่ไม่ต้องขัดกระดุม แต่เกรินก็ไม่เคยนิยมประพฤติเช่นนั้น นึกถึงตัวเองว่าเป็นคนแปลกจากเพื่อนฝูง หรือเป็นคนไม่มีอะไรเป็นพิเศษ รู้แน่แต่ว่าตลอดชีวิตพยายามไม่ให้ใครมาสังเกตตัวมากนัก พอใจที่จะอยู่ในร่มในเงา ไม่ค่อยชอบออกเต้นหน้าเวที
มาถึงตอนนี้ความคิดเปรียบเหมือนสิ่งที่ซุกชน วิ่งปราดไปถึงหญิงคนหนึ่ง รูปร่างสูงระหง กิริยาท่าทางปราดเปรียวนุ่งซิ่นกรอมเท้า เสื้อตัวสั้นพอดีกับทรวงอกและเอว เจ้าหล่อนผู้นี้ไม่เหมือนใครเลย มีอะไรพิเศษผิดแผกจากคนอื่น ทุกสิ่งทุกอย่างเป็นของตัวเองไม่ขึ้นกับความนิยมของผู้ใด
เขามีความรู้สึกใกล้เคียงกับความคิดถึงหญิงผู้นี้อย่างมาก ลองแต่งจดหมายในสมอง
“จ้าวที่รัก
ผมกำลังอยู่คนเดียวในบ้านซึ่งเล็กและไม่มีอะไรสวยเลย เครื่องเรือนที่สมสมัยสักชิ้นหนึ่งก็ไม่มี เป็นคนไม่มีอะไรสะดุดตาสะดุดใจใครเลย ตรงข้ามกับจ้าว ทุกสิ่งทุกอย่างในตัวจ้าวเรียกร้องความสนใจทั้งนั้น จ้าวไม่ใช่คนสวยแต่น่าดูและยังน่าฟังอีกด้วย แต่คนอย่างผมเห็นจะไม่มีวันทำให้จ้าวสนใจได้”
/*391พอเขาแต่งจดหมายในสมองมาถึงตอนนี้ ก็เกิดความคิดขึ้นมาว่า “เอาละซิ เรากับพี่อ้นนี่ก็ใกล้ชิดกันเข้าไปมาก คนบ้ากับคนดีมันห่างกันไม่ถึงเส้นผม พี่อ้นเขียนจดหมายถึงพี่จำลองใส่สมุดทิ้งไว้ในห้อง ส่วนเราเขียนเอาไว้ในสมอง ไม่แตกต่างกันกี่มากน้อย” ทันใดนั้นกริ่งโทรศัพท์ก็ดังขึ้น เกรินนึกรำคาญเสียงโทรศัพท์ “ใครหนอ โทรศัพท์มาป่านนี้ ราชการงานเมืองที่สลักสำคัญเราก็ไม่ได้ทำมานานแล้ว ยังติดเครื่องหมายว่าเป็นพวกนายวิทูร ไม่หมดสิ้นไปเลย นึกไปก็สบายดี สำหรับคนขี้เกียจอย่างเรา ได้อ่านหนังสือที่คิดไว้ว่าอยากอ่าน แต่ไม่มีเวลาจะอ่าน แต่ความรู้ที่ได้จากหนังสือก็ไม่รู้จะถ่ายเทให้เป็นประโยชน์แก่ใคร”
เสียงกริ่งโทรศัพท์เร่งเร้าหนักขึ้น จึงจำเป็นต้องลุกขึ้นเดินอย่างขี้เกียจไปรับที่หัวบันไดหน้าประตูห้องนอน
“นี่ แจ๋วค่ะ คุณเกริน ว่างไหม ขอรบกวนช่วยขับรถมารับไปบ้านฉอ้อนด้วยกันได้ไหม” เสียงจากโทรศัพท์กรอกลงอย่างทุ้มๆ เข้าหูเกริน ทำให้เขารู้สึกหายเหงาไปทันที แต่ถามไปด้วยความประหลาดใจว่า
“มีธุระสำคัญอะไร นี่สองทุ่มเกือบครึ่งแล้วนะคุณแจ๋ว กว่าจะไปรับแล้วไปบ้านฉอ้อนเขามินอนหลับกันหมดแล้วหรือ”
เสียงคุณแจ๋วพูดมาทางโทรศัพท์ “มีเวลาว่างเฉพาะคืนนี้ และจะไม่ว่างไปอีกหลายวัน ต้องไปเที่ยวส่งอาหารงานโน้นงานนี้หลายงาน โทรศัพท์ไปที่บ้านใกล้ ถามฉอ้อนแล้ว เขาบอกว่ากำลังอยากให้ไป แจ๋วจะไปพูดเรื่องพี่อ้น เรื่องที่เราได้รับข่าวจากปีนัง เก็บๆ ไว้ว่าจะหาวิธีพูด นึกๆ ก็ไม่ออก เลยคิดว่าจะไปบอกให้มันรู้แล้วรู้รอดไป”
“แล้วที่ว่าจะปรึกษาพี่จำลอง ได้ปรึกษาแล้วหรือยัง” เกรินถามไป
“ปรึกษาแล้ว พี่จำลองบอกว่าหมดปัญหาทางกฎหมายแล้ว” เสียงตอบว่า “ยังเหลือแต่เรื่องจิตใจ แจ๋วกลุ้มถึงขนาดอยากร้องไห้ออกมาดังๆ เวลาอยู่คนเดียว”
“ถ้าอย่างนั้นฉันจะไปรับเดี๋ยวนี้ละ เตรียมตัวไว้ให้พร้อมนะ”
เกรินวางหูโทรศัพท์แล้วก็ยืนใจลอยเคว้งคว้างอยู่ใกล้ๆ นั้น ให้รู้สึก/*392วาบๆ หวิวๆ ในทรวงอก ซึ่งตัวเองไม่รู้ว่าสาเหตุคืออะไร แต่แล้วเขาก็กระวีกระวาดไปเปลี่ยนเครื่องแต่งตัวสำหรับออกจากบ้าน และลงไปที่รถ
เขาขับรถมอริส ๖๐๐ จากโรงออกไปนอกประตูบ้านหยุดรถแล้วก็ลงมาปิดประตูใส่กุญแจ ยืนมองดูบ้านอยู่สักครู่หนึ่งแล้วก็บอกตัวเอง “ขโมยขึ้นก็ไม่มีอะไรจะขโมย มันคงไม่ขนหนังสือไปให้หนักเปล่าๆ มีของที่มันอาจจะเอาไปก็โทรทัศน์และวิทยุ คิดว่าบริจาคไปก็แล้วกัน”
เกรินขับรถจากซอยออกสู่ถนนใหญ่ เขานึกยินดีว่าได้คิดถูกในการซื้อรถคันเล็กไว้ใช้ธุระส่วนตัวหนึ่งคัน น่าขันว่ารถประจำตำแหน่งนายพลนั้นใหญ่เกินที่จะเข้าบ้านนายพล จึงต้องส่งไปเก็บไว้ที่กระทรวง เขาเหลือบตาดูตึกใหญ่ๆ ที่ริมถนนที่ปากซอยซึ่งข่มบ้านเขาให้ดูเป็นเรือนเล็กเตี้ยต่ำ แล้วก็หัวเราะหึๆ คนเดียว
เขาไปถึงร้านอาหารของคุณแจ๋วภายในเวลาาที่เขาคะเนไว้ พบคุณแจ๋วแต่งตัวเรียบร้อยอยู่แล้ว พอรถของเขาจอดที่หน้าร้าน คุณแจ๋วก็ตรงเข้ามาเปิดประตูรถเองอย่างว่องไว จนเขาไม่ทันได้ทำกิริยาที่เหมาะสมแก่สภาพบรุษ คุณแจ๋วขึ้นนั่งเคียงเขาแล้ว เกรินก็นำรถไปสู่ทิศตะวันตกของพระนครกรุงเทพฯ
ภายหลังที่ได้นำอัฐิของสามีมาบรรจุรวมไว้กับอัฐิของบรรพบุรุษในตระกูลวรุตมภาพที่จังหวัดนนทบุรีแล้ว ท่านผู้หญิงฉอ้อนด้วยความช่วยเหลือของจำลองก็สอบสวนเรื่องทรัพย์สมบัติของสามี จำลองได้แนะนำให้ฉอ้อนร้องต่อศาลขอเป็นผู้จัดการมรดกของพลเอกวิทูรและได้ประกาศขอให้ผู้ที่เคยติดต่อในทางการเงินกับวิทูรมาแจ้งให้ผู้จัดการมรดกทราบว่ามีพันธะอย่างไรกับผู้ตาย ปรากฏว่ามีคนที่ซื่อสัตย์มาแจ้งว่าเป็นลูกหนี้ของพลเอกวิทูรหลายราย เป็นจำนวนเงินประมาณแสนบาท เป็นที่เข้าใจว่าคงจะมีคนที่เป็นลูกหนี้หลายรายที่มิได้มาแจ้ง เจ้าหนี้มีบ้างสองสามรายไม่เป็นจำนวนเงินสูงนัก ประมาณสามสี่หมื่นบาท มีธนาคารนอกประเทศแจ้งมาให้ทราบว่า วิทูรมีเงินฝากอยู่รวมทั้งสิ้นประมาณแปดแสนบาท ส่วนนายโกนายนายกัวก็ได้แจ้งแก่ท่านผู้หญิงถึงสังหาริมทรัพย์และอสังหาริมทรัพย์ของวิทูร เป็นมูลค่ารวมกันเกือบหนึ่งล้าน/*393บาท คนส่วนมากลงความเห็นว่าสมบัติของวิทูรและทายาทถูกยักยอกหรือถูกโกง ทรัพย์สินของวิทูรคงจะมีอีกมากมาย แต่คงจะอยู่ในชื่อของผู้อื่น จำลองแนะนำแก่ฉอ้อนว่าไม่มีทางที่จะไปบีบบังคับแก่คนเหล่านั้น แต่นานๆ ไปก็อาจจะสืบสวนเพื่อเรียกเก็บกลับมาได้ทีละเล็กละน้อย
นอกจากนั้น จำลองได้แนะนำท่านผู้หญิงให้ทำสิ่งที่เขาไม่ได้หวังมากนักว่าจะทำตาม คือ ให้สืบจากคนที่เคยร่วมงานร่วมใจกับ “ท่านวิทูร” ว่า เขาอาจมีสายโลหิตอยู่ที่ไหนที่ภรรยาของเขาคงไม่ทราบ เพื่อจะได้เจรจาแบ่งปันทรัพย์สินไปให้เท่าที่จะทำได้ และจะได้ไม่มีการฟ้องร้องในศาลให้อับอายขายหน้าประชาชน โดยความสนับสนุนของเฌอ และพลตรีวิเวก ท่านผู้หญิงก็ทำตามคำแนะนำอย่างละมุนละม่อม จึงได้ทราบจากหญิงสองคนว่าวิทูรมีบุตรหญิงคนหนึ่งและบุตรชายคนหนึ่ง เกิดแต่หญิงนั้นคนละคน ฉอ้อนได้ขอให้ฉอเลาะพิจารณาเด็กสองคนที่หญิงมารดากล่าวอ้างว่าเป็นน้องร่วมบิดากับฉอเลาะ ฉอเลาะก็ทำตามที่มารดาขอร้องโดยไม่อิดออดมากนัก เด็กผู้ชายที่ฉอเลาะได้พบฉอเลาะมีความรู้สึกทันทีว่าเป็นน้อง มีอะไรหลายอย่างในดวงหน้าและแววตาเหมือนชัยฤทธิ์เมื่อยังเป็นเด็ก แต่เด็กหญิงนั้นไม่มีส่วนละม้ายคล้ายคลึงญาติทางบิดาคนใดเลย ฉอเลาะไม่ค่อยจะปลงใจเชื่อได้เลยว่าเด็กนั้นเป็นน้องร่วมบิดา ระหว่างที่รีรอไม่รู้จะตัดสินอย่างไรก็เกิดการทะเลาะวิวาทระหว่างหญิงนั้นกับคนขับรถประจำตัว “ท่านวิทูร” คนขับรถนำความมาแจ้งว่า เด็กหญิงคนนั้นเป็นบุตรของเขา หาใช่บุตรของ “ท่าน” ไม่ และขอให้ท่านผู้หญิงจ่ายเงินให้แก่เขา ในการนำความจริงมาแจ้ง ฉอ้อนมอบเรื่องให้จำลองจัดการ จำลองได้เรียกตัวหญิงและคนขับรถมาสอบปากคำ ในที่สุดเกลี้ยกล่อมให้รับเงินจำนวนหนึ่งไป โดยเซ็นหนังสือสารภาพความจริงตั้งแต่ต้นจนจบไว้ให้ และปฏิบัติสิ่งที่ควรปฏิบัติเพื่อให้สองคนไม่มารบกวนทายาทอันชอบธรรมของผู้ตายต่อไป ส่วนเด็กชายที่ฉอเลาะรับรองว่าเหมือนชัยฤทธิ์ จำลองก็จัดการให้มารดามารับเงินจำนวนหนึ่ง กับหาเงินก้อนหนึ่งฝากกับบริษัทประกันการศึกษาแห่งหนึ่งที่เชื่อถือได้ สำหรับเด็กจะได้มีการศึกษาพอสมควร ซึ่งท่านผู้หญิงกับลูกๆ ก็เชื่อ /*394รับทำตามคำแนะนำของจำลองและญาติมิตร มีเฌอ วิเวกและเกริน เป็นต้น โดยดี เรื่องที่เกี่ยวกับทรัพย์มรดกของพลเอกวิทูร ก็สงบเรียบร้อย เกินความคาดหมายของจำลองผู้เป็นที่ปรึกษาทางกฎหมาย
ทรัพย์สินที่มีอ้างไว้ในพินัยกรรมของพลเอกวิทูรเป็นหุ้นบริษัทต่างๆ ที่เขาเป็นประธานกรรมการบ้างเป็นผู้ก่อตั้งบ้าง และมีพันธบัตรรัฐบาลอยู่เป็นจำนวนรวมแล้วกว่าล้านบาท ซึ่งคนโดยมากก็บอกอีกว่า ไม่ตรงกับความจริง วิทูรจะต้องมีเงินอยู่ในนามของคนอื่นอีกมาก เกรินสังเกตว่า ฉอ้อนฉลาดพอที่จะรู้เท่าทันความหมายของคนทั้งปวงที่ออกความเห็นเรื่องนี้ ทั้งที่เป็นมิตรและศัตรู ฉอ้อนได้มาปรึกษากับเกรินครั้งหนึ่งว่า ทรัพย์สินของวิทูรนั้น ถ้ามีที่น่าสงสัยว่าไม่ได้มาโดยสุจริต ผู้เป็นทายาทควรทำอย่างไร เกรินได้ให้คำแนะนำว่า เป็นการเกินความสามารถของผู้หญิงคนหนึ่ง ที่จะตัดสินว่าทรัพย์สินของสามีที่ล่วงลับไปแล้ว มีที่มาจากความสุจริตหรือไม่ ทางที่ดีที่สุดที่ฉอ้อนควรทำก็คือ พยายามเลี้ยงลูกให้เป็นพลเมืองดีอย่างสุดความสามารถ และประพฤติตนในทางที่ถูกต้องตามคติของศาสนาที่ตนมีศรัทธาเชื่อถือ นอกจากนั้น ก็น่าจะต้องทิ้งให้เวรกรรม ซึ่งมีกฎเกณฑ์ไม่ละเว้นโทษหรือเว้นคุณของผู้ใด จะตัดสินและก่อวิบากให้ ทั้งที่เป็นบุญและที่เป็นบาปอย่างยุติธรรม
เกริน คุณแจ๋ว และฉอ้อน รักษามิตรภาพระหว่างกันมาตลอดปีที่แล้วมาอย่างปรกติ ต่างคนต่างได้อาศัยน้ำใจของกันและกัน ทำให้ชีวิตไม่แห้งแล้ง เฌอก็มีความพอใจกับการดำเนินชีวิตของพี่สาว ได้ให้ความช่วยเหลือทุกอย่างที่ช่วยได้ ญาติของวิทูรทั้งหลายก็ปฏิบัติในทำนองเดียวกัน ภายหลังที่รวบรวมเงินได้พอสมควรฉอ้อนก็ได้ปลูกบ้านในที่ดินแปลงหนึ่งที่ได้ซื้อไว้นานแล้วในถนนเอกมัย เป็นบ้านที่สมสมัยน่าอยู่พอสมควร มีที่ว่างเผื่อไว้สำหรับฉอเลาะปลูกเรือนหอในเมื่อเวลาอันสมควรมาถึง เงินสำหรับการศึกษาของกลองก็มีพอ ฉอ้อนและครอบครัวดำเนินชีวิตอย่างไม่ฟุ่มเฟือยนัก ฉอ้อนมีนิสัยประหยัดตามลักษณะของชาวชนบทมาเป็นทุนเดิม และฉอเลาะก็เป็นหญิงสาวที่อุปนิสัยค่อนข้างที่จะโอนอ่อนผ่อนตามผู้ใหญ่ ความยุ่งยากในเรื่องการเงินจึงไม่เกิดแก่/*395ครอบครัวนี้
ปัญหาทางใจของฉอ้อนที่เกรินห่วงใยก็ผ่อนคลายหายไป นับแต่วันที่ฉอ้อนได้จุดเพลิงกระทำฌาปนกิจแก่ศพของสามี ผู้เคยเป็นจุดศูนย์กลางของชีวิตของหล่อน เกรินสังเกตด้วยความพอใจในตัวของเขาเองเป็นอย่างยิ่งว่าฉอ้อนเลิกเก็บความแค้นในใจไว้แล้ว หล่อนสามารถระลึกถึงความรักในอดีตโดยไม่มีความแค้นภายหลังมาปะปนให้เกิดความโทมนัส และได้ประกอบอภัยทานด้วยใจจริง ไม่ใช่ด้วยวิธีบอกแก่ตนเองว่าได้อภัยไปแล้ว แต่โดยที่แท้ภายในระบมอมกลัดอยู่เหมือนแผลอมหนอง ที่เกรินแน่ใจเช่นนี้ก็เพราะเขาจับตาดูฉอ้อนในวันเผาศพวิทูรตลอดเวลา ได้เห็นสีหน้าตั้งแต่ฉอ้อนตื่นขึ้นในเวลาเช้าลงมาพูดธุระกับจำลองแล้วก็แต่งตัวไปประกอบการกุศลที่ทำได้ไม่เต็มตามประเพณีไทยนัก ณ วัดที่ได้นำศพวิทูรไปตั้งไว้ และที่จะกระทำฌาปนกิจ เขาสังเกตว่าฉอ้อนไม่วางสีหน้าเงียบขรึมน่าเคารพอย่างที่เคยทำ หล่อนร้องไห้ออกมาในเมื่อมีความรู้สึกอยากจะร้อง หยุดร้องในเมื่อน้ำตาที่หลั่งได้ผ่อนคลายความรู้สึกเคร่งเครียดลงไป ร้องใหม่เมื่อเกิดความรู้สึก ซึ่งเกรินเดาว่าคงเป็นความสงสารตนเองบ้าง สงสารมนุษย์ทั่วๆ ไปบ้าง เหมือนอย่างที่ตัวเขาเคยรู้สึกบ่อยๆ ฉอ้อนเข้ามานั่งใกล้ๆ เขาระหว่างที่ร้องไห้สองสามครั้ง คล้ายจะอยากขอให้เขาแบ่งความเข้มแข็งของเขาให้หล่อนบ้าง ถ้าอยู่ด้วยกันในที่ที่ปลอดจากสายตาคน หรือดูไม่น่าเกลียดเกรินก็จะปลอบด้วยกิริยาและด้วยสายตาประกอบกัน โดยจับมือฉอ้อนมากุมไว้และลูบเบาๆ ถ้าอยู่ในที่ไม่สามารถทำเช่นนั้นได้ ก็จะส่งกระแสจิตไปถึงหล่อนทางสายตา ขณะที่ฉอ้อนเข้าไปจุดไฟเผาศพวิทูร เกรินไปยืนในที่ที่เขาอาจมองหน้าหล่อนได้ และเขาได้เห็นฉอ้อนบรรจงจุดไฟ ดวงหน้าของหล่อนอาบไปด้วยน้ำตา แต่ได้เห็นหล่อนบรรจงพนมมือไหว้ศพด้วยอาการกิริยาของคนรักไหว้ผู้เป็นที่รัก และด้วยการอภัยอย่างแท้จริงตามที่ผู้ที่หล่อนรักได้ขอร้อง
แต่ในคืนนี้มีปัญหาใหม่เกิดขึ้น ซึ่งที่จริงก็เป็นปัญหาเก่า แต่เขาและคุณแจ๋วได้รอวันที่จะคลี่คลายปัญหาโดยอาศัยเวลาที่ล่วงไปนานช่วยคุณแจ๋วและ/*396ฉอ้อนรวมกันไป แต่เขามีความห่วงกังวลอยู่เป็นอันมาก มิตรภาพระหว่างคุณแจ๋วและฉอ้อนที่ได้เริ่มและยั่งยืนมาตั้งแต่เยาว์วัย จะต้องขาดสะบั้นเสียเพราะเหตุนอกเหนือความสามารถของสองคนจะรักษาหรือไม่ และจะกระทบกระทั่งมาถึงเกรินหรือไม่ เมื่อเกรินได้พารถมาเกือบจะครึ่งทางเขาก็ถามญาติที่นั่งเคียงมา
“คุณแจ๋วจะพูดกับฉอ้อนว่ายังไง คิดเอาไว้แล้วรึ”
“คิดมาสองสามวันแล้ว แต่ยังไม่รู้จะพูดอย่างไร” ญาติของเกรินตอบ “เลยปล่อยไว้ คิดอะไรขึ้นมาได้ก็พูดไปก็แล้วกัน ต่อจากนั้นก็แล้วแต่วาสนาบารมีของเราและฉอ้อน”
เกรินนิ่งไม่ว่าอะไรต่อไป สักประเดี๋ยวเขาจึงกล่าวขึ้น “มนุษย์อื่นๆ เขามีเรื่องวุ่นๆ เหมือนเราไหมนะคุณแจ๋ว”
“ฟังๆ ไปก็ดูเหมือนจะมีปัญหากันทุกคน” คุณแจ๋วกล่าว “แต่ที่มาของปัญหาไม่เหมือนกัน และต่างคนก็ดูเหมือนจะคิดว่า ปัญหาของคนอื่นเป็นปัญหาที่ตัวจะขบได้แต่ปัญหาของตัวเท่านั้นที่ขบไม่ได้”
“ฉันไม่ค่อยจะได้พบปะพูดจากับใครกี่มากน้อย ไม่ค่อยรู้ว่าโลกเขาเดินไปอย่างไรกัน” เกรินว่า “สังเกตไหมฉันพบคุณแจ๋วทีไร ฉันต้องบอกให้เล่าไอ้โน่นไอ้นี่ให้ฟัง”
“แจ๋วว่าแปลกนะ คุณเกรินเป็นคนไม่ค่อยพบใครแต่คุณเกรินดูตัดสินอะไรได้ทันท่วงที และมักจะไม่ค่อยผิด อาจจะเป็นเพราะพบคนไม่มาก เลยไม่ค่อยคิดยุ่งก็ได้กระมัง”
“ฉันน่ะเรอะตัดสินอะไรไม่ค่อยผิด” เกรินย้อนถาม “ขอให้เป็นจริงเถอะ” เขานิ่งไปครู่หนึ่ง แล้วถาม “เรื่องพี่อ้นนี่ คุณแจ๋วไม่คิดจะวานพี่จำลองพูดรึ”
“แจ๋วว่าเรื่องฉอ้อนกับแจ๋วนี้ไม่น่าให้ใครพูด น่าจะเป็นแจ๋วพูดเอง” ญาติหญิงของเกรินตอบ แล้วทั้งเกรินและคุณแจ๋วก็นิ่งไปด้วยกันทั้งสองคน
พอรถแล่นเข้าถนนที่ตั้งบ้านของฉอ้อน คุณแจ๋วก็ใช้มือจับแขนเกรินไว้และบีบจนเขารู้สึกเจ็บ แต่เขาไม่บอกให้ญาติรู้ เขานึกว่าคุณแจ๋วทำไปโดย/*397ไม่รู้สึกตัว ความสงสารทั้งญาติและมิตรวิ่งเข้าจับใจ เกรินถอนใจค่อนข้างดัง
“ก็ไม่รู้จะทำยังไง ใช่ไหมคุณเกริน” คุณแจ๋วถาม “ยังไม่รู้จะพูดอะไรเลย”
รถเข้าไปเทียบบันไดหน้าตึก ฉอ้อนและฉอเลาะออกมายืนรอรับ ฉอเลาะสวมเสื้อคลุมสีเงิน แลเห็นปลายขากางเกงชุดนอนสีชมพูแลบออกมา เพราะได้ออกทุกข์มา ๓-๔ วันนี้เอง ฉอ้อนยังแต่งสีเทา คงจะเป็นเพราะใจยังไม่ออกทุกข์ไปตามวันคืน สองแม่ลูกเชื้อเชิญอาคันตุกะเข้าไปในห้องรับแขก ซึ่งมีเครื่องประดับงามสมฐานะ แต่เปรียบกันไม่ได้กับห้องที่บ้านพักของ “ท่านรอง” ที่เคยเป็นที่ต้อนรับเกรินเมื่อปีหนึ่งให้หลัง
มีการปฏิสันถารกันตามธรรมเนียม แล้วเกรินสังเกตว่าฉอเลาะน่าจะมองดูสดชื่นแปลกตา แต่ดูค่อนข้างซีดเซียว จึงถามขึ้นด้วยความห่วงใย ด้วยกลัวว่าลูกชายของเขาจะเป็นต้นเหตุ
“ฉอเลาะเป็นอะไรไป ทำไมนัยน์ตาลุงดูออกจะเซียวๆ”
ฉอเลาะหลบตาเขาทันที เกรินยิ่งเป็นห่วงมากขึ้น ลืมเรื่องที่จะมาเจรจากับฉอ้อนเสียชั่วคราว ถามต่อไป
“เอ ฉอเลาะ เป็นอะไร หรือมีเรื่องกังวลอะไร น่าจะรู้แล้วว่าไม่ควรเก็บนิ่งๆ ไว้ ควรหาใครปรึกษาหารือ ถ้าไม่ไว้ใจลุงก็ยังมีน้าเฌอ และอาวิเวก หรือครูบาอาจารย์ที่ไหนก็น่าจะมี จริงๆ ลุงว่าฉอเลาะหน้าซีดๆ ชอบกล”
ฉอเลาะพยายามฝืนยิ้ม แต่เห็นได้ชัดว่ายิ้มไม่ค่อยออก ทำหน้าครึ่งเก้อครึ่งเศร้า ใช้วิธีสั่นศีรษะแทนคำปฏิเสธ
“ดิฉันว่าอยู่เมื่อบ่ายนี้” ฉอ้อนบอกอาคันตุกะ “ต้องมีอะไรแน่ ฉอเลาะซ่อนอะไรไม่ค่อยเป็น ที่จริงลูกทุกคนเป็นอย่างนั้น เมื่อเช้าได้รับจดหมายคุณไกร แล้วก็เห็นทำหน้าแปลกๆ อย่างนี้ตลอดวัน พอที่บ้านโน้นมาบอกว่าคุณแจ๋วถามว่าจะมาหาได้ไหม ดิฉันรีบบอกไปเลยว่าขอให้มา” พูดแล้วก็มองดูบุตรี ฉอเลาะไม่ยอมสบตาผู้ใด แต่ไม่ลุกหนีไปอย่างที่เคยทำในระยะที่มีความเปลี่ยนแปลงใหญ่ในชีวิตของหล่อนเมื่อปีที่แล้ว
/*398คุณแจ๋วถอนใจดัง เฮอ และพูดตามแบบคนใจร้อน “ป้าแจ๋วก็พกเรื่องหนักอกที่สุดมา เรื่องนี้ควรจะได้บอกฉอ้อนมานานแล้ว แต่เก็บนิ่งไว้ด้วยหวังว่าความร้ายหนักจะหลายเป็นความร้ายเบาเมื่อเวลาผ่านไประยะหนึ่ง”
เกรินตัดสินไม่ได้ว่า ที่คุณแจ๋วพูดขึ้นนั้น เหมาะแก่จังหวะหรือไม่ ได้แต่อธิษฐานในใจ ขอให้ความร้ายหนักกลายเป็นความร้ายเบาอย่างที่คุณแจ๋วหวัง
ฉอ้อนพูดขึ้นทันที น้ำเสียงแสดงความร้อนใจแลหวาดวิตก “เรื่องอะไรคะ คุณแจ๋ว บอกไปเถิดค่ะ ฉอ้อนเคยโดนอะไรที่หนักๆ หลายอย่างพร้อมกันในคืนเดียวกันยังไง ให้มันรู้แล้วรู้รอดเถิดค่ะ”
คุณแจ๋วก้มหน้ากลืนน้ำลายอยู่หลายวินาที เกรินรู้ดีว่า คุณแจ๋วเป็นคนร้องไห้ยาก ถ้าคุณแจ๋วมีน้ำตาช่วยตอนนี้ได้ ก็อาจจะเป็นผลดี แต่คุณแจ๋วได้แต่กลั้นใจไม่ให้ถอนใจใหญ่ต่อไป และรวบรวมกำลังใจ พูดแก่ฉอ้อน
“ฉอ้อน เราสองคนรู้จักกันมาตั้งแต่เด็ก” คุณแจ๋วไม่ใช้ถ้อยคำที่ไพเราะหวานเสนาะ พยายามหาคำที่ไม่มีอำนาจทางอารมณ์ หาคำที่ง่ายๆ เฉยๆ ที่สุด “เราสองคนไม่ได้เป็นคนทำให้อะไรต่ออะไรเกิดขึ้นมา แต่เราสองคนดูเหมือนจะเป็นผู้รับผลที่คนอื่นทำ คราวนี้ก็อีก ฉันไม่อยากเล่าเลย แต่กลัวฉอ้อนจะไปรู้จากคนอื่น ฉันอยากให้รู้จากฉันเอง เมื่อรู้แล้ว ฉอ้อนจะรู้สึกอย่างไร จะว่าอย่างไร ฉันก็เห็นใจและเข้าใจทั้งนั้น”
เกรินเห็นฉอเลาะยืดตัวขึ้นจนดูเหมือนจะทำตัวให้สูงที่สุด ซึ่งเป็นกิริยาการของคนที่มีอารมณ์เต็มไปด้วยความวิตกกังวล และฉอเลาะจับตาดูหน้าคุณแจ๋วขณะที่พูดราวกับกลัวว่า คำหนึ่งคำใดของคุณแจ๋วจะเล็ดลอดผ่านหูของฉอเลาะไป ฉอ้อนก็มีสีหน้ากังวล และจ้องคุณแจ๋วด้วยสายตาบอกความไม่สบายใจ
“ฉอ้อน เมื่อตอนที่อยู่ปีนัง” คุณแจ๋วกล่าวต่อไป ภายหลังที่หยุดไปประเดี๋ยว “ฉันเป็นคนรู้คนเดียวว่าคนที่ยิงคุณวิทูรคือใคร คือพี่ชายของฉันเอง ฉอ้อนก็เคยรู้จักมานานแล้ว ชื่อจริงชื่อ อนธกาล เราเรียกกันว่าพี่อ้น เธอเสียจริต ไม่มีหลักฐานอะไรว่าเป็นใครหรือชาติอะไร ไม่ยอมพูดภาษาไทยเลย พูดแต่/*399ภาษาอังกฤษ แต่เรามีรูปเก่าๆ ถ้าเราเอาไปแสดงให้ทางการทางโน้นดู เขายินดีจะให้เรารับมา เขากักตัวไว้จนแน่ใจแล้ว เขาจะไม่ดำเนินคดี”
เกรินเหลือบตาดูหน้าฉอ้อน เห็นน้ำตาคลออยู่เต็มเบ้า ฝ่ายคุณแจ๋วนั้นริมฝีปากไม่มีสีเลือดเลย ส่วนฉอเลาะยืดตัวขึ้นนั่งตรง และถามเสียแหลมผิดจากเสียงปรกติของฉอเลาะอย่างไม่น่าเชื่อ
“คุณป้าคะ คนที่จะยิงกัน ถึงแม้จะเป็นคนบ้าก็ต้องมีเหตุผลอะไรบ้าง คุณป้ารู้เหตุผลอะไรเรื่องนี้บ้าง กรุณาอย่าปิดเลยค่ะ”
“ป้าก็ได้แต่เดา” คุณแจ๋วตอบตามอุปนิสัยไม่รีรอ “เมื่อครั้งพี่อ้นถูกฟ้องว่าโกงเงินหลวง เคยได้ยินพี่อ้นพูดว่า ถ้าคุณวิทูรจะช่วยไม่ให้ถูกฟ้อง ก็จะช่วยได้ แต่เมื่อถูกฟ้องแล้ว อยู่ๆ โจทก์ก็ดูเหมือนจะไม่ค่อยสนใจว่าศาลจะพิพากษาอย่างไร แล้วในที่สุดก็ตัดสินว่าไม่ผิดแต่ก็ถูกออกจากราชการ แล้วพี่อ้นก็เคยเล่าว่า เมื่อออกนั้นที่ได้เบี้ยบำนาญก็เพราะคุณวิทูรช่วยให้ได้รับ คล้ายจะให้พี่อ้นรู้ว่าคุณวิทูรจะบันดาลอะไรก็ได้ แต่ก็ถูกหรือเปล่าก็ไม่มีใครจะรู้ได้แล้ว”
“คุณพ่อทำเหมือนแมวเล่นกับหนู” ฉอเลาะพูดออกมาทันทีอย่างไม่ได้จงใจ แล้วรู้สึกตัวจึงเหลือบตาดูมารดา หน้าของฉอ้อนเปลี่ยนจากที่มีแววเศร้าและตกใจระคนกันเป็นสีหน้าของคนที่มีความรู้สึกหลายอย่างขัดแย้งกัน และในที่สุดก็ทำตามธรรมดาของผู้หญิงก็คือ เปลี่ยนจากการปล่อยให้น้ำตาไหลรินเป็นร้องไห้ลงไปในผ้าเช็ดหน้าผืนเล็กๆ ที่ฉอ้อนถือติดมือ โดยไม่ให้ใครได้ยินเสียงมากนัก
คุณแจ๋วพูดต่อจากที่ฉอเลาะขัดขึ้นมา นัยน์ตามองดูฉอเลาะอย่างขอร้องให้ช่วยเหลือ แต่คำพูดนั้นพูดแก่ฉอ้อน “พี่อ้นคนนี้ ญาติพี่น้องหวังไว้มากว่าจะมีความสำเร็จในราชการ เป็นนักเรียนนอกรุ่นแรกๆ ที่ออกไปทำงานมหาดไทย ไปอยู่ต่างจังหวัด แต่เมื่อออกจากราชการแล้ว ทำอะไรผิดพลาดไม่ได้ผลเลย พี่น้องอื่นๆ เขามีความสำเร็จ อย่างพี่จำลอง เขาก็เป็นทนายความมีเงินมีทอง ระหว่างสงคราม ใครๆ เขาก็ค้าโน่นนิดนี่หน่อยเขาก็มีอะไรเป็นแก่นสาร ข้าง/*400พี่อ้นพลาดหมด ภรรยาก็ทิ้งไป พี่น้องก็ไม่ทันสังเกต ต่างคนต่างก็ทำมาหากินของตัว พี่อ้นเป็นคนพูดอะไรแปลกๆ กวนโมโหคนมานานแล้ว แต่ก็มีอะไรขำๆ เพราะฉะนั้นพี่อ้นพูดอะไรแปลกหู ก็ไม่มีใครเฉลียวใจ”
ฉอ้อนหยุดสะอื้นไปพักหนึ่งแล้วก็กลับสะอื้นใหม่อย่างเบาๆ ไม่มีเสียงตามเดิม ฉอเลาะลุกขึ้นไปจากเก้าอี้ที่ตนนั่ง ไปนั่งเก้าอี้ตัวเดียวกับที่มารดานั่งซึ่งเป็นเก้าอี้ตัวใหญ่ เอาแขนโอบสะเอวไว้ ดวงหน้าของฉอเลาะเต็มไปด้วยความคิด แต่ดูเหมือนจะไม่ได้คิดเรื่องที่เกิดอยู่ตรงหน้ามากนัก แต่แปลกอยู่ที่สีหน้าแช่มชื่นขึ้นกว่าขณะที่คุณป้าแจ๋วและคุณลุงเกรินมาถึงใหม่ๆ และดูเหมือนจะคิดตกลงใจอะไรได้ด้วย
เกรินนั่งพิศดูหน้าของหญิงทั้งสามเหมือนถูกผูกใจไว้ ไม่ให้สามารถทำอย่างอื่น แต่เมื่ออ่านดูสีหน้าเหล่านั้นและอ่านออกบ้างไม่ออกบ้างแล้ว ก็เกิดรู้สึกเก้อ จึงขยับตัวทำท่าจะลุกออกไปนอกห้อง พอคุณแจ๋วสังเกตเห็นเขาขยับตัวคุณแจ๋วก็ขยับบ้าง แต่ไม่ลุกจากเก้าอี้ ขยับออกมานั่งตรงขอบที่นั่ง และพูดกับฉอเลาะ
“ป้าคิดว่าป้าจะลากลับไปก่อนดีกว่า” เป็นคำพูดที่ไม่ช่วยให้อาการเก้อดีขึ้น แต่ก็ไม่มีใครคิดจะพูดอะไรให้ดีกว่านั้น ฉอเลาะไม่ค่อยมีสีหน้าเก้อ แต่คงเข้าใจว่าผู้ใหญ่ทั้งสามมีความรู้สึกอักอ่วนต่อกัน แต่คำพูดของฉอเลาะก็ไม่ช่วยให้อะไรดีขึ้น
“แม่จ๊ะ คุณป้าว่าจะลาไปก่อน” ฉอเลาะบอกแก่มารดา
ฉอ้อนพยักหน้า ยกมือขึ้นไหว้คุณเกริน แล้วก็ลุกจากเก้าอี้ คุณแจ๋วเดินออกจากห้องนั่งเล่น ตรงไปที่หน้าตึก เกรินไปเลื่อนรถมาที่บันได ฉอ้อนยืนอย่างคนใจลอยอยู่ที่บันไดชั้นบน ซึ่งเป็นชานแคบ ๆ ด้านหน้าของตัวตึกนั้นเอง ก่อนที่คุณแจ๋วจะลงไปขึ้นรถ คุณแจ๋วไปจับแขนฉอ้อนและบีบเบาๆ ฉอ้อนพยายามเช็ดน้ำตาและยืนส่งคุณเกรินและคุณแจ๋ว ให้เป็นการส่งแขกกลับบ้านอย่างปรกติที่สุดที่จะทำได้ รถเคลื่อนออกจากตึกไป คุณแจ๋วหันไปดูเจ้าของบ้านทั้งสอง เห็นฉอเลาะกอดเอวมารดาไว้ และพาเข้าไปในตึก แล้วรถก็พาตัว/*401คุณแจ๋วและเกรินออกจากประตูบ้านของสหายเก่าแต่วัยเด็กไป
เกรินขับรถพาญาติหญิงไปตามถนนเอกมัย ขับออกไปถึงถนนสุขุมวิทโดยไม่พูดว่าอะไร คุณแจ๋วเอาศีรษะพิงพนักรถและหลับตาอย่างคนเพลีย เกรินเลี้ยวรถเข้าเมือง เวลานั้นยวดยานมีน้อย ไม่เหมือนในเวลาหัวค่ำ รถจึงแล่นไปได้อย่างรวดเร็วจนกระทั่งถึงสี่แยกราชประสงค์เกรินจึงเลี้ยวรถไปตามถนนราชดำริ เมื่อขับไปถึงตอนที่เป็นด้านหลังของสนามม้าของราชกรีฑาสโมสร เกรินก็ลดความเร็วลงและพารถยนต์คันเล็กของเขาเข้าไปจอดริมถนนในเงาไม้ที่เอนชายมาจากอีกฟากคลองเล็กในบริเวณของสโมสร
เมื่อรถหยุดลง คุณแจ๋วก็ผงกศีรษะขึ้น เกรินจึงกล่าวก่อนที่ญาติจะพูด
“คุณแจ๋วจำได้ไหม เมื่อเรายังเด็กๆ หรือเมื่อสองสามปีมานี้เอง เวลาเย็นๆ อาทิตย์ตก ในคลองข้างถนนนี้แสงอาทิตย์มักจะทอมาเป็นสีรุ้ง สวยจับตาทีเดียว แต่เดี๋ยวนี้กลางคืนก็ยังน่าสบายพอใช้”
คุณแจ๋วไม่คัดค้านและไม่สนับสนุน ลดศีรษะลงพิงพนักรถต่อไป เกรินเอาแขนพาดไปตามพนัก ศีรษะของคุณแจ๋วอยู่ในอ้อมแขนของเขา
“คุณแจ๋ว คุณแจ๋วอยู่ที่ร้าน เวลาเสร็จงานแล้วเหงาไหม” เขาถาม
“ก็เหงาเหมือนกัน” คุณแจ๋วตอบ “แต่อาทิตย์หนึ่งๆ จะมีวันเหงาก็สักวันเดียวกระมัง นอกนั้นก็ยุ่งเตรียมสั่งซื้อของบ้าง อบรมยายบัวกับตาเพิ่มบ้าง ฟังสอิ้งเรื่องลูกค้าของแกที่แกไปทำงาน มันมักจะเหนื่อยเพลีย พอหัวถึงหมอนก็หลับ” หยุดนิดหนึ่งแล้วจึงถามต่อ “ทำไม คุณเกรินเหงารึ”
“เหงา” เกรินตอบแล้วถอนใจนิดหนึ่ง “แต่เหงากับว้าเหว่ไหนจะร้ายกว่ากัน และเหมือนกันไหม”
“คุณเกรินลองสาธยายไปซิ” คุณแจ๋วให้โอกาสญาติได้คุย เพราะคิดว่าเขาต้องการแลกเปลี่ยนความคิดตามเคย
“อย่างฉอ้อน แกไม่เหงา แต่ถ้าแกตัดจากคุณแจ๋ว แกคงว้าเหว่” เกรินว่า “ฉอ้อนนี่ฉันว่าแกว้าเหว่มานานแล้ว ตั้งแต่วิทูรเริ่มคิดจะเป็นใหญ่เป็นโต แกว้าเหว่ทางใจ คือแลกเปลี่ยนความคิดนึกกับสามีไม่ได้”
/*402“แจ๋วสงสารแกเหลือเกิน เข้าธรรมเนียมยาจกสงสารเศรษฐี” คุณแจ๋วว่า “นึกถึงเมื่อครั้งมีบุญ คนเข้าไปหาหน้าสลอน แต่แกคงไม่แน่ใจว่าใครเข้าไปเพราะรักใคร่จริงจังหรืออย่างไร แล้วธรรมดาคนเราก็ต้องผูกพันกับคนที่เคยรู้จักกันมาตั้งแต่เล็กแต่น้อยมากกว่าคนที่เพิ่งรู้จัก การขาดความมั่นใจในคนก็เห็นจะต้องเรียกว่าว้าเหว่ มาถึงตอนลูกตาย สามีหนีหาย ได้เราเข้าไปเป็นเพื่อนเอาใจใส่ ก็คงทำให้อุ่นใจ แต่มันช่างเคราะห์กรรม บังเอิญให้พี่อ้นเป็นคนยิงคุณวิทูร หวังว่าถึงแกจะหนีห่างไปจากแจ๋วแกจะไม่พลอยไปถึงคุณเกริน ไม่งั้นจะต้องสงสารทั้งฉอ้อนทั้งคุณเกริน ส่วนตัวแจ๋วน่ะ เดี๋ยวนี้เพื่อนฝูงเกือบไม่มีความหมาย มันยุ่งไปกับทำมาหากิน มีเพื่อนก็ดี ว่างงานได้นั่งนึกถึงเขาบ้าง แต่ก็ไม่ค่อยมีเวลา เพิ่งเห็นคุณของการมีอาชีพ การทำงานคือยาดำรงชีวิต ไม่ใช่เพราะงานเป็นเงิน เงินเป็นงาน แต่เพราะงานคือชีวิต ไม่มีงานก็ไม่มีชีวิต อย่างพี่อ้นถึงต้องไปยิงวิทูร เพราะเขาทำให้พี่อ้นขาดชีวิต”
ระหว่างที่คุณแจ๋วพูดยาว เกรินมองไปข้างหน้า พอคุณแจ๋วพูดจบ เขาถึงหันมาพิศดูหน้าคุณแจ๋วในแสงสลัว ๆ จากไฟฟ้าถนน และกล่าวเสียงเรียบๆ แสดงว่าตั้งใจพูดไม่ใช่เป็นการยั่วเย้าเล่นสำนวนตามปกติที่คุยกับญาติหญิงคนนี้
“คุณแจ๋ว เรื่องฉอ้อนกับฉันน่ะ เดี๋ยวนี้ฉันหายโรคแล้วละ คืนนี้เห็นชัด คือระหว่างที่นั่งฟังคุณแจ๋วพูดกับฉอเลาะ อย่างแต่ก่อน มีอะไรนิดหนึ่ง ใจของฉันก็จดจ่ออยู่ที่ฉอ้อน อย่างคืนที่เห็นธราถูกจับ ทันทีใจก็คิดไปถึงว่าถ้าวิทูรถูกจับ ฉอ้อนแกจะเป็นอย่างไร เวลานั้นน่ะไม่รู้หรอกว่าคิดอะไร แต่มาสอบถามตัวเองทีหลังก็จับตัวเองได้ แต่คืนนี้ทีแรกก็ห่วงฉอเลาะ ทีหลังใจมาจ่ออยู่ที่คุณแจ๋ว”
“จ่อว่ายังไง” คุณแจ๋วถามด้วยน้ำเสียงอยากรู้อยากเข้าใจตามเคยที่คุยกับคุณเกริน
“คือคุณแจ๋วเป็นคนไม่มีอาฆาตพยาบาทเลยรึ คุณแจ๋วไม่นึกในทางว่าพี่อ้นเป็นผู้ถูกทำร้าย และวิทูรเป็นผู้ร้ายบ้างรึ”
“พี่อ้นเธอคิดว่า นายวิทูรเป็นผู้ร้ายสำหรับบ้านเมือง ตามคำพูดของ/*403เธอ” คุณแจ๋วชี้แจง “แต่ลึกอยู่ภายในก็อย่างแจ๋วว่า พี่อ้นทำเป็นอย่างเดียวคือราชการ ออกจากราชการแล้วก็เหมือนหมดชีวิต แต่นั่นแหละ ถ้าเราคิดอย่างยุติธรรม เราก็ต้องยอมรับว่า เราทุกคนช่วยกันทำให้พี่อ้นวิกลวิกาลไปด้วยความไม่เอาใจใส่ จะไปอาฆาตคุณวิทูรเขาคนเดียวไม่ได้ แล้วก็อย่างคุณเกรินเคยว่า ถึงเรื่องบ้านเมือง ก็ไม่ใช่คุณวิทูรเขาเป็นอย่างที่เขาเป็นคนเดียว คนอีกมากที่มีส่วน คนที่ยกยอ คนที่สนับสนุนทางตรงทางอ้อม หมดท่าเราก็ว่าเวรกรรม จะอาฆาตใครเป็นตัวเป็นตนเห็นจะไม่ได้”
“แต่ฉอ้อนแกจะคิดแบบนี้ไม่ได้ คุณแจ๋วกลัวอย่างนั้นใช่ไหม”
“ผู้หญิงกับลูกกับผัว มักใช้ธรรมะอะไรไม่ค่อยได้หรอกคุณเกริน พอถึงสองอย่างนี้ ผู้หญิงมีเหลือแต่หัวใจ รักหรือเกลียด หรือกลัว แต่ขออย่าให้ถึงคุณเกรินเลย ถึงแม้คุณเกรินจะหายโรค ซึ่งแจ๋วก็ยังไม่ค่อยเข้าใจดีนัก แปลว่าไม่รักฉอ้อนแล้วอย่างนั้นรึ”
“ไม่ใช่ไม่รัก” เกรินว่า “แต่ไม่เป็นโรครักอย่างฝรั่งเขาเรียกว่า in love รักเฉยๆ อย่างญาติ อย่างเพื่อนหรืออย่างเมีย อย่างอะไรก็ได้ ฝรั่งเขาเรียก love เฉยๆ มันผิดกัน ไอ้อย่างแรกมันเหมือนโรคจริงๆ มันมีอำนาจเหนือเรา เราไม่ค่อยมีอำนาจเหนือมัน”
คุณแจ๋วระบายลมหายใจยาว เกรินถามขึ้น “คุณแจ๋วถอนใจทำไม”
“มีโรครักมันก็ดีเหมือนกันนะคุณเกริน ถ้าเราต้องอยู่เหงาๆ นั่งอยู่คนเดียวคิดถึงคนที่เราเป็นโรครักเขาไงล่ะ”
“เอ๊ ถ้ายังงั้นฉันก็กลายเป็นโรครักจ้าวก่องฟ้าน่ะซี ถ้าอยู่คนเดียวเหงาๆ ฉันก็นึกถึงแกมาหลายหนแล้ว ดูเหมือนจะเป็นผู้หญิงคนนี้ มีส่วนให้ฉันหายโรครักฉอ้อน”
“ใครกันอีกล่ะ จ้าวก่องฟ้า” คุณแจ๋วถาม น้ำเสียงครึ่งขันครึ่งประชด
“ก็เมียวิทูรเขาคนที่ขอดูศพ ที่วิทูรเขาสั่งไว้กับฉันที่ปีนังไงล่ะ”
“อ้อ แล้วคุณเกรินก็มีส่วนช่วยตามเคยซิ” คุณแจ๋วว่า “ตอนนั้นไม่ได้เอาใจใส่เลย มัวแต่กลุ้มเรื่องพี่อ้นตอนนี้ชักสนุก เป็นโรครักก็ไม่เห็นแปลกนี่ /*404สวยไหม”
“เลิกที มัวแต่เป็นโรครักผู้หญิงที่เขารักนายวิทูรเรื่อยไปงั้นสิ” เกรินว่า มีน้ำเสียงหัวเราะเจืออยู่ “ฉันอยากมีเพื่อนอยู่ด้วยกัน คุยกัน ปรึกษากัน เหมือนมนุษย์อื่นๆ เขาบ้าง”
คุณแจ๋วไม่ตอบประการใด นิ่งมองไปข้างหน้าเหมือนคิดอะไรเพลิน เกรินถามต่อไป
“คุณแจ๋ว คุณแจ๋วพอใจกับชีวิตคุณแจ๋วแล้วเรอะ อาชีพขายอาหารนี่มันสนุกเพลิดเพลินเหลือเกินรึ”
“เออ เรื่องพอใจ ในยุคสมัยนี้ จะมีใครพอใจจริงๆ สักกี่คน” คุณแจ๋วตอบ พูดเสียงเรียบๆ ไม่มีอารมณ์ “อย่างพวกเราหมายถึงพวกโกศลทัต เหมเสนา อะไรเหล่านี้ ที่เคยมีใจจดจ่ออยู่กับบ้านเมือง หวังจะเห็นบ้านเมืองรุ่งโรจน์ เมื่อมาเห็นว่ายังไปได้เพียงเท่านี้ก่อน ก็ได้แต่ทำใจให้ไม่เร่าร้อน ทีนี้เรื่องส่วนตัว อาชีพขายอาหารนี่มันดีตรงที่มันเกี่ยวเฉพาะกับลิ้นกับท้องของคน มันไม่ไปยุ่งกับความนึกคิดใฝ่ฝัน อนาคตจะเป็นอย่างไร ทำอย่างไรจะผิด ทำอย่างไรจะถูก ที่แจ๋วต้องเลิกเป็นครูเพราะมันมีคำถามหลายสิบคำถามวันหนึ่งๆ มันยุ่งกับเด็ก กับอนาคตของบ้านเมือง ขายอาหารไม่มีปัญหาอนาคตเลย ปัจจุบันอย่างเดียว”
“แปลว่า คนที่อยู่แต่ในปัจจุบันเป็นคนทำถูกอย่างนั้นรึคุณแจ๋ว”
“ก็ไม่รู้ละ คุณเกรินล่ะ ทำงานทำการ คุณเกรินนึกถึงอนาคตสักเท่าไหร่”
“ก็เห็นจะเรียกว่ารอเวลา ขณะนี้ไม่ได้จังหวะจะทำอะไรนอกจากทำตัวเป็นพลเมืองดีไปพลางๆ แล้วก็หวังว่าลูกเรามันจะมีโอกาสดีกว่าเรา มันอาจทำประโยชน์ได้ยิ่งกว่า ตัวฉันน่ะหัดใจมานานแล้ว ชาตินี้ไม่มีความสามารถอะไร ได้แต่ประคองตัวไป คุณแจ๋วยังเคยว่า คนที่ทำได้เพียงเท่านี้ ไม่น่าจะภาคภูมิอะไร จำได้ไหม ตั้งแต่ที่เมืองเพชร”
“เรอะ จำไม่ได้ โธ่ อายุเท่านั้น พูดอะไรก็พูดได้” คุณแจ๋วพูดน้ำเสียง/*405หัวเราะขันตนเอง “แต่ว่าพูดถึงอนาคตแจ๋วว่าเราทำงานค้าขายเจริญนี่ ก็เรียกว่าช่วยบ้านเมืองได้เหมือนกัน นี่แจ๋วกำลังจะกู้เงินคุณน้า จะมาเปิดห้องอีกสองห้อง พูดกับนายอึ้งแล้ว แกจะช่วยหาที่ของแกให้คนที่เช่าอยู่เขาออกไป โดยไม่ให้แจ๋วต้องเสียค่ารื้อย้ายให้เขา”
เกรินถอนใจเบาๆ เขาเปิดกลไกเดินเครื่องยนต์แต่ไม่เคลื่อนรถอยู่สักครู่ ครั้นเห็นคุณแจ๋วเอนศีรษะพิงพนักรถทำทีท่าพอใจที่จะได้กลับไปพักผ่อนที่บ้าน เกรินจึงออกรถ มาถึงที่อยู่คุณแจ๋วภายในไม่กี่นาที พบรถเทียบที่ทางเข้าหน้าร้าน คุณแจ๋วก็เปิดประตูรถ ลงไปยืนที่ทางเท้าอย่างคล่องแคล่วตามเคย ผลักประตูรถให้ปิดสนิทพลางพูด
“พรุ่งนี้หรือมะรืนนี้ ถ้าว่าง คุณเกรินมาซิคะ แจ๋วจะให้ดูแปลนร้านใหม่” พูดจบก็หันหลังให้ญาติ และเดินไปไขกุญแจร้าน โดยไม่รอให้เขากล่าวตอบว่าอย่างไร เกรินนั่งนิ่งอยู่ในรถ จนกระทั่งเห็นคุณแจ๋วไขกุญแจเข้าร้านได้แล้ว จึงบอกว่า
“ฉันไปละนะ” แล้วไม่รอให้คุณแจ๋วพูดอะไร ก็ออกรถและขับไปบ้านตน ตลอดทางเขาพยายามทำสมองเขาให้ว่างจากความคิดนึกทั้งหลาย เพ่งเล็งแต่การขับรถจนกระทั่งมาถึงที่อยู่ ลูกชายคนเล็กกลับมาถึงบ้านก่อนแล้ว ลงมาเปิดประตูบ้านให้พ่ออย่างสุภาพตามที่เกรินเคยสั่งสอนไว้ เขาทักลูกชายสองสามคำ สั่งตัวเองว่าให้พอใจกับการที่ได้อบรมลูกมาได้ผลพอใช้ แล้วก็เข้าห้องนอน
บทที่ ๒๙
/*407รุ่งขึ้นเช้า เกรินลุกขึ้นจากเตียงนอนยังไม่ทันจะรู้ตัวว่าจะเริ่มกิจวัตรยามเช้าด้วยอะไรก่อนดี ก็มีเสียงกริ่งโทรศัพท์ เขาแปลกใจเพราะคนที่สนิทสนมคุ้นเคยล้วนไม่มีโทรศัพท์ในบ้าน แต่เมื่อไปรับโทรศัพท์ก็ได้ยินเสียงฉอเลาะพูดมา น้ำเสียงแจ่มใส ทำให้ใจเกรินชุ่มชื่นทันที
“คุณลุงคะ วันนี้ ถ้าคุณลุงหาเวลาว่างได้เมื่อไหร่ แม่ขอให้คุณลุงมาที่บ้านหน่อย คุณลุงจะว่างเวลาไหนคะ”
“ที่จริงน่ะลุงว่างทั้งวัน การงานอะไรไม่ค่อยได้ทำหรอก จะให้ไปเวลาไหนก็ได้” เกรินตอบ
“ถ้างั้นคุณลุงมาเวลาบ่ายสักโมงได้ไหมคะ วันนี้หนูจะรีบกลับจากโรงเรียนครึ่งวัน”
“มีธุระด่วนมากรึ เป็นเรื่องโศกหรือเรื่องสนุก” เกรินถาม
“ถ้าคุณลุงพูดดีๆ ก็คงเป็นเรื่องสนุก” ฉอเลาะว่า “เมื่อคืนนี้ หนูพูดกับแม่ ขออย่าให้แม่อยู่ในอดีตเลย อยู่ในปัจจุบันดีกว่า ให้คิดถึงหนูกับคุณไกรบ้าง แต่หนูก็จะต้องถามคุณลุงเรื่องคุณไกรเหมือนกัน หนูโมโหจังเลย คุณลุงคะ /*408ประเดี๋ยวหนูออกจากบ้าน จะรีบไปบ้านน้าเฌอให้เขามาหาแม่เช้านี้ บ่ายคุณลุงไปนะคะ”
“เข้าใจว่าไปได้” เกรินตอบ “หนูอย่าโมโหซิ ค่อยๆ คิดค่อยพูดกันกับไกร เอะอะอะไรก็จะโมโห เดี๋ยวโกรธกันไม่เข้าเรื่อง จะเสียใจไปตลอดชีวิตนะหนู”
“หนูจะพยายามค่ะ” ฉอเลาะรับรองมาทางเครื่องมือวิทยาศาสตร์นั้น “หนูต้องไปแล้วนะคะ หนูมาอาศัยบ้านคุณหลวงอภัย พูดนานเกรงใจเขาค่ะ” แล้วยังไม่ทันเกรินจะพูดต่อไป ก็ได้ยินเสียงหูโทรศัพท์ของฉอเลาะวางลง เกรินจึงละจากเครื่อง และไปเข้าห้องน้ำทำกิจวัตรที่จำเป็นต่อไป
เขาไปถึงที่ทำงานด้วยรถตำแหน่งราชการ ซึ่งยังได้รับความกรุณาให้มีใช้ ทั้งที่ตำแหน่งของเขาออกจะเลื่อนลอย เกรินเข้าไปเปิดดูแฟ้มเอกสารที่วางอยู่บนโต๊ะดูว่ามีการนัดประชุมที่สำคัญอะไรบ้าง ได้นัดไว้ว่าจะพบกับใครเพื่อเจรจาเรื่องอะไร กำลังคิดว่า จะกะเวลาไปบ้านฉอ้อนตามที่ฉอเลาะขอร้องได้อย่างสบาย ก็มีเสียงกริ่งโทรศัพท์ แล้วนายทหารเข้ามาเชิญให้ไปพูดโทรศัพท์ที่ห้องถัดไป
คนที่โทรศัพท์มาคราวนี้เป็นคนสำคัญในราชการคือเพื่อนเก่าของเขา พลโทเฉลิม ผู้ได้ร่วมรบญี่ปุ่นด้วยกันที่นครศรีธรรมราช และได้ช่วยเหลือให้เขาได้ดูแลฉอ้อนและลูกๆ และช่วยรับรองความซื่อสัตย์ของเขาอีกด้วย เสียงของเพื่อนเก่าฟังดูรื่นเริง เมื่อพูดไปกันได้สักครู่ เกรินจึงได้รับทราบว่า มีคำสั่งกระทรวงกลาโหมให้เขากลับไปทำหน้าที่เก่าที่โรงเรียนเสนาธิการ เพื่อนของเขาแสดงความยินดีแล้วก็กล่าวคำอำลาและอำนวยพร แล้วก็วางโทรศัพท์ เกรินเดินกลับมายืนใจลอยๆ อยู่กลางห้องทำงานของเขา
ต่อจากนั้น ก็มีคนโทรศัพท์มานัดแนะการงานต่างๆ เกือบไม่เว้นว่าง มีผู้นำเอกสารมาให้อ่าน นำหนังสือราชการมาให้เซ็นรับทราบการย้ายหน้าที่ มีคนมาขอคำแนะนำอะไรอีกหลายอย่างหลายประการ วันที่เคยว่างๆ เงียบๆ เหงาๆ กลายเป็นวันที่เต็มไปด้วยธุระการงานรีบด่วน เกรินเกือบจะลืมนัดกับ/*409ฉอเลาะ จนกระทั่งลงมารับประทานอาหารกลางวัน จึงนึกขึ้นได้ รีบรับประทานอาหารแล้วรีบกลับขึ้นไปสั่งนายทหารหน้าห้อง ว่าถ้ามีผู้ติดต่อราชการด่วน ให้ส่งรถไปตามที่บ้านฉอ้อน เขาจะไปที่บ้านนั้นแล้วให้รถกลับมารอที่กระทรวง ลงมาจากห้องทำงานเรียกรถให้พาไปยังที่ต้องการไป สั่งให้คนรถเข้าใจการนัดหมายของเขากับคนที่ทำงานอยู่ทางกระทรวง แล้วจึงเอนตัวลงพิงพนัก อดแปลกใจกับเหตุการณ์ในชีวิตที่มักวุ่นวายไปมาไม่ค่อยได้
เมื่อรถของเขาแล่นเข้าประตูบ้านของฉอ้อน เขาเห็นหล่อนยืนรอรับเขาที่หน้าบันได พอเขาเปิดประตูรถฉอ้อนก็ลงมาต้อนรับ เชิญให้เข้าไปในห้องนั่งเล่นที่นั่งเมื่อคืนก่อน สักประเดี๋ยวฉอเลาะก็วิ่งลงบันไดมานั่งอยู่กับมารดาและเพื่อนเก่าของบิดา
“ว่าไง” เกรินปราศรัยก่อน “ดูฉอ้อนหน้าตาสดชื่นดี” เขาว่าทั้งที่เห็นรอยของน้ำตาที่ฉอ้อนคงจะได้หลั่งตลอดคืนก่อน และอาจต่อในวันนี้
ฉอ้อนเริ่มน้ำตาไหลอีก แต่รีบเช็ดโดยเร็ว พร้อมกับส่ายหน้าน้อยๆ พูดว่า
“แหม ฉอ้อนนี่เสียจริงๆ มีอะไรนิดก็ไม่ได้ แต่ก่อนไม่เห็นเป็นอย่างนี้ เฌอเขาว่าโรคประสาท”
“พ่อหมอเฌอนั้นก็เหลือเกินละนะ” เกรินทำเสียงครึ่งฉิวครึ่งขัน “คนที่ผ่านชีวิตอย่างฉอ้อนแล้วเป็นโรคประสาท ก็ไม่แปลกอะไรนักหรอก ยิ่งอาการเพียงร้องไห้เก่งก็เห็นจะไม่ต้องวิตกนัก”
ฉอ้อนยิ้มทั้งน้ำตายังไหลรินๆ แต่เช็ดให้แห้งหายไปโดยเร็ว พูดว่า
“คุณเกรินช่วยขอโทษคุณแจ๋วแทนฉอ้อนด้วยนะคะ เมื่อวานนี้คิดอะไรไม่ออก พูดอะไรก็ไม่ออก มันมีความรู้สึกหลายอย่างเหลือเกิน แต่รู้สึกสงสารคุณแจ๋วแหละมากกว่าอะไรหมด”
“อย่างงั้นรึ” เกรินทวนถามด้วยความประหลาดใจ “ก็ดีซิ เพราะเมื่อคืนนี้ คุณแจ๋วเขาก็รำพันแต่ว่า สงสารฉอ้อน ต่างคนต่างสงสารกันก็ดีแล้ว ไม่ต้องขอโทษขอโพยอะไรทั้งนั้นแหละ” เกรินรีบรวบรัดด้วยความยินดี
/*410“คุณลุงคะ” ฉอเลาะเรียกเกรินขึ้นมา ตามธรรมดาของคนในวัยสาวย่อมจะรออะไรยาก “เรื่องคุณอ้นนี่คุณไกรเขารู้หรือเปล่า”
“ทีแรกเห็นจะไม่รู้ แต่ในตอนหลัง เมื่อมีข่าวมาว่าจะต้องรับพี่อ้นกลับนี่ พี่น้องคนไหนจะบอกไปหรือยังไง ลุงก็ไม่รู้” เกรินตอบ นัยน์ตาจับอยู่ที่หน้าฉอเลาะด้วยความห่วงใยตามเคย
“เอาละค่ะ หนูจะยอมละ จะถามไปว่าเขามีเรื่องอะไรในใจ แหม หนูหมั่นไส้จัง ว่าจะไม่เขียนถึงอีกเลย” ฉอเลาะพูดจบประโยคแล้วก็ค้อนไปกับอากาศธาตุ
“เรื่องมันเป็นยังไง ให้ลุงรู้บ้างได้ไหม ที่จริงลุงไม่ค่อยอยากยุ่งมากนักเรื่องหนูกับไกร ลุงอยากให้ทำความเข้าใจกันเองทุกอย่าง”
“อยู่ๆ ก็เขียนจดหมายถามว่า ถ้ามีเรื่องยุ่งกันระหว่างพ่อแม่พี่น้อง หนูจะเกณฑ์ให้เขารับบาปไหม ถ้าจะมีการเปลี่ยนอกเปลี่ยนใจ ขอให้เขารู้เนื้อรู้ตัว อย่าเงียบไปเฉยๆ มันทารุณ” ฉอเลาะเล่าด้วยอาการงอนซึ่งเกรินเห็นน่าเอ็นดูที่สุด เขาฟังพลางพยายามไม่แสดงความขบขันให้ปรากฏสีหน้า “ดูซีคะ พูดมาอย่างงี้แหละค่ะ เพียงแต่หนูไม่ได้ตอบจดหมายสองฉบับ เพราะหนูติดงานทำบุญคุณพ่อ ต้องไปค้างกับคุณปู่คุณย่าที่เมืองนนท์”
“เห็นจะไม่ใช่เพราะอย่างนั้นกระมัง” เกรินช่วยไกล่เกลี่ย “หนูต้องให้โอกาสคนอยู่เมืองไกลบ้างซี ใจคอเขาคงไม่ค่อยดี หนูอยู่ทางนี้มีคนสนใจตั้งหลายคน เขาอยู่ไกล เขาไม่มีโอกาสได้เข้าใกล้ รักๆ กันแล้วปุบปับก็จะโกรธกันมันก็น่าเสียดาย”
“ดิฉันไม่เข้าใจฉอเลาะเลยค่ะ” ฉอ้อนบอก “เรื่องกับคุณไกรนี่ เมื่อคืนนี้ฉอเลาะดูมีเหตุผลดีเหลือเกิน กลัวแม่จะโกรธคุณป้าแจ๋ว นั่งชี้แจงว่าแม่อย่าอยู่ในอดีตเลย อยู่ในปัจจุบันดีกว่า คุณพ่อตายไปตั้งปีแล้ว แม่ได้มีคุณลุงเกรินกับคุณป้าแจ๋วเป็นเพื่อน แล้วฉอเลาะก็จะแต่งงานกับคุณไกร แต่มาเช้านี้ ทำไมกลายเป็นอะไรไปอีก ดิฉันเห็นจะตกที่นั่งไม่เข้าใจลูกไม่เข้าใจผัวตลอดชาติ”
ฉอเลาะทำหน้าที่พรรณนายาก มีทั้งความงอนความขันตัวเอง และ/*411ความเศร้าอยู่ในแววตา ระหว่างที่ฉอเลาะกำลังแยกแยะความรู้สึกของตนเอง เพื่อจะได้โต้ตอบกับมารดาและบิดาของคู่รักให้หล่อนเป็นฝ่ายได้ชัยชนะมารดาก็พูดต่อ
“เรื่องคุณอ้นนี่ แปลกจริงๆ ค่ะ เขาทำเวรทำกรรมกันมาแต่ชาติก่อนหรืออย่างไร ดิฉันคงเป็นคนผิดมนุษย์มนาเขาบ้าง ที่ไม่นึกพยาบาทใครเลยอย่างงี้ มันมีสังหรณ์อยู่ลึกในใจ ดูเหมือนจะตั้งแต่วันที่คุณธราต่อยขุนเวทที่อุบล ดิฉันรู้ว่าคุณวิทูรสั่ง แต่ไม่กล้าพูดออกมา ไม่กล้ารับรู้ในใจด้วยซ้ำ คุณอ้นนี่ ตั้งแต่พบกันวันแรก คุณวิทูรก็พยาบาทไว้ในใจ คุณวิทูรมีพยาบาทใครๆ ในใจแรงบ้างอ่อนบ้างอยู่เรื่อย ดิฉันกลัวความพยาบาทนี่เองแหละเลยไม่กล้าจะพยาบาทใครอีก”
ฉอเลาะลืมเรื่องของตัวเสียชั่วขณะ หันมาฟังมารดาด้วยความสนใจ ฉอ้อนพูดต่อไป
“คุณอ้นพบกับคุณวิทูรครั้งแรกที่บ้านคุณแจ๋วที่ถนนสีลม ตอนฉอ้อนไปซื้อเสื้อผ้าจะแต่งงาน คุณอ้นไม่เอาใจใส่กับใคร จำไม่ได้ว่าใครมาทำอะไรที่บ้านของตัวและไม่เอาใจใส่กับวิทูร ดิฉันเห็นสายตาคุณวิทูรทันทีว่าไม่พอใจมาก ถ้าลงไม่พอใจอะไร คุณวิทูรต้องจำใส่ใจไม่มีลืม เช่นเรื่องที่ดินอาผ่องขายซื้อกับเจ้าคุณปู่คุณจำลอง คุณวิทูรก็จำไว้เรื่อย แต่พอดิฉันซักถามอาผ่อง ถึงได้รู้เรื่องว่าคุณวิทูรเข้าใจผิด นี่ดิฉันพูดกับอาผ่องและพูดกับคุณจำลองเข้าใจกันแล้ว อาผ่องจะแบ่งที่ขายคืนคุณจำลองบ้าง แต่ว่าคิดราคากันตามสมควร คุณจำลองก็ดูเข้าใจดี๊ดี พูดกันนี่มันดีนาลูกนา ไม่งั้นหนูไปผูกใจเจ็บกับใครไว้เป็นปีๆ แล้วที่จริงเรื่องมันไม่ใช่อย่างที่เข้าใจก็มี”
ฉอเฉาะสะบัดหน้านิดๆ ความงอนกลับมาอีก “หนูก็ไม่ใช่จะตัดเป็นตัดตายเมื่อไหร่ แต่หนูเกลียดผู้ชายแสนงอน มีอย่างรึ เรื่องของคนอื่นช่างสำคัญเสมอ หนูไม่อย่างงั้น ทำไมคุณไกรจะต้องยกเรื่องคนอื่นถาม มากลัว”
“เออ” เกรินถอนใจเบาๆ “นี่ลุงไม่ได้เข้ากับไกรนะ ลุงพูดสำหรับผู้ชายทั่วๆ ไป หนูจะเกณฑ์ให้ผู้ชายที่หนูรัก รู้ใจหนูเผงทุกอย่างน่ะมันยากนะ/*412ฉอเลาะ ถ้าเขาไม่ถามมา หนูอาจว่าเขาถือสิทธิ์เอาว่าหนูจะต้องรักเขาเรื่อยไปไม่ว่าอะไรจะเกิดขึ้น”
มีเงาของคนผ่านประตูห้อง แล้วนายแพทย์เฌอก็ปรากฏตัวภายในประตู เกรินรีบเรียก
“อ้อ เชิญ คุณหมอ มาพบกันเวลานี้พอดี”
เฌอเข้ามานั่งบนเก้าอี้ตัวหนึ่ง เขาเปลี่ยนไปเพราะวัย แต่ยิ่งน่าดูกว่าเมื่อเป็นหนุ่มน้อย หน้าตาของเขาคมคาย และแววตาเป็นแววของคนที่มีความคิดกลั่นกรองมาดีอยู่เสมอ ฉอ้อนเงยหน้าขึ้นมองน้องชายด้วยสายตาแสดงความรักและไว้วางใจ
“อะไรๆ เรียบร้อยแล้ว ใช่ไหมครับ” เฌอถาม สีหน้าของเขายิ้มน้อยๆ “ผมมาถามข่าว กลัวพี่จะไม่สบาย หมู่นี้ประสาทไม่ค่อยดี ร้องไห้เก่ง”
“เผอิญมากระทบเรื่องใหม่นี่เข้าอีก” เกรินพูดด้วยน้ำเสียงแสดงความเห็นใจ แล้วเขาก็มองดูหน้าฉอ้อนด้วยความห่วงใย “แต่ดูเหมือนจะไม่ต้องห่วงแล้ว ถึงร้องไห้แต่ใจไม่เสีย”
“ผมว่าคนเราต้องรู้จักแยก อดีตที่เราแก้ไขไม่ได้ไม่ควรจะมาทำความทุกข์ให้เราอีก” เฌอว่า “ความกระทบกระเทือนใจก็ต้องมีเป็นธรรมดา เพราะเรายังไม่บรรลุอรหัตหรืออะไรอย่างนั้นแต่เราควรหาความสุขเท่าที่เราจะหาได้”
“ถ้าไม่ต้องให้ญาติคุณวิทูรรู้ก็ดีเหมือนกัน” ฉอ้อนกล่าว น้ำตาเริ่มไหลรินๆ มาอีก ฉอเลาะสะบัดหน้านิดๆ ด้วยความรำคาญ ฉอ้อนรีบเช็ดน้ำตาโดยเร็ว เกรินรีบพูด
“ไม่เป็นไรหรอกน่า เรื่องร้องไห้ แล้วมันค่อยๆ หายไปเอง ใช่ไหมหมอ” เขาหันไปหาเฌอ
“ก็ค่อยๆ ระงับไปก็ดีเหมือนกันครับ ไม่งั้นเดี๋ยวเคยตัวแย่ จะแก่เสียก่อนที่ยังไม่ควรแก่” เฌอพูดหัวเราะๆ แล้วเกรินรู้สึกว่า ฉอเลาะจะขัดใจเพราะเรื่องของฉอเลาะดูจะได้รับความสนใจน้อยไป ซึ่งที่จริงเกรินกังวลอยู่มากจึงรีบชิงพูดต่อ
/*413“ว่าแต่ฉอเลาะ รู้สึกเชื่อลุงบ้างหรือเปล่า ลุงออกจะเห็นใจผู้ชายด้วยกัน จริงไหม เฌอ ถ้าฉอเลาะจะมีความรู้สึกเป็นยังไง มีเหตุผลอย่างไร มันควรต้องให้ไกรเขารู้ให้เขาเข้าใจ ถ้าฉอเลาะเงียบไปเฉยๆ มันก็ทารุณจริงๆ”
ฉอเลาะค้อนอากาศธาตุอีกครั้งหนึ่ง “ทำไมเขาต้องคอยกลัวหนูจะเปลี่ยนใจเรื่อยล่ะคะ หนูว่าเขาดูหมิ่นหนู” หล่อนกล่าว
“ผมว่าหนุ่มสาวสมัยนี้ออกจะมีเกียรติยศสูงไปหน่อย” เฌอเอ่ยขึ้น “ธรรมดาผู้ชาย ก็มีห่วงอยู่เรื่อยว่าผู้หญิงจะรักเขาแน่นอนไหม ทำนองเดียวกันกับผู้หญิงพอแต่งงานแล้ว ก็ตั้งหน้าไม่ไว้ใจสามีเรื่อยไป สามีก็น่าจะรู้ธรรมชาตินี้เหมือนกัน”
เกรินหัวเราะหึๆ รู้สึกเบาใจลงไปทั้งเรื่องที่เกี่ยวกับฉอเลาะ และเรื่องของฉอ้อน และในทันใด เขานึกอะไรขึ้นมาได้ในใจของเขา เขาผุดลุกขึ้นยืนโดยไม่รู้ตัว
“คุณเกรินมีธุระหรือคะ จะรีบไปละหรือคะ” ฉอ้อนถาม
“ที่จริงธุระน่ะมี แต่ที่ยืนขึ้นเพราะไม่มีสติ” เกรินตอบเมื่อรู้สึกตัวว่าเขาได้ทำอะไรค่อนข้างจะไม่เข้าที “แต่ไหนๆ ยืนขึ้นแล้ว จะกลับนั่งอีกก็ยิ่งเก้อใหญ่ ก็เห็นจะลาเลย”
“คุณลุงช่วยว่าคุณไกรด้วยนะคะ” ฉอเลาะขอร้องแก่เกริน “หนูใจไม่ดีเวลาเขาเขียนมาอย่างนี้ เหมือนใครไปยุแหย่ว่ายังไง”
เกรินขยับตัวออกไปยืนข้างหลังเก้าอี้ตัวหนึ่ง ใจเขาก็ไม่ค่อยปรกติ จะกลับนั่งลงก็ทำไม่ได้ ยืนพูดอย่างคนใจร้อน ซึ่งผิดวิสัยของเขา ทำให้เฌอมองดูอย่างแปลกใจ
“ลุงว่า ฉอเลาะก็ยังอยู่ในอดีตโดยไม่รู้ตัว” เกรินพูดกับฉอเลาะ “หนูคอยระแวงว่าใครจะรักหนูเพราะเหตุอื่นไม่ใช่เพราะรักตัวหนู เพราะเคยผ่านชีวิตอย่างนั้นมา แต่สำหรับไกร เขาก็พิสูจน์ให้เห็นแล้วว่า เขารักหนูอย่างเจียมตัว ไกรเขาเหมือนลุง รู้สึกตัวว่าไม่ค่อยจะมีอะไรเด่นถึงได้คอยห่วงคอยถาม หน้าที่ของหนูก็คือ รู้สึกอย่างไรก็พูดกันให้ตรงๆ กันไป ไม่ชอบให้ถามมาอย่างนั้นก็/*414บอกไป แต่จะหาว่าเป็นการดูหมิ่นน่ะไม่ได้ เพราะเป็นธรรมดา คนเราเปลี่ยนใจกันได้ ถ้าหนูจะเปลี่ยนใจไม่รักไกร ลุงก็ไม่ว่าอะไร คนเรานานๆ ไป เหตุการณ์เปลี่ยน ใจคนเราก็เปลี่ยนไปได้” พูดแล้วก็ชำเลืองดูฉอ้อน แล้วเพื่อจะไม่ให้คำพูดของเขาเป็นงานเป็นการเกินไป เกรินจึงสัพยอกลูกสะใภ้ในอนาคต “ว่าแต่หนูจะเขียนถึงไกรเร็วๆ นี้ใช่ไหมล่ะ ช่วยบอกเขาด้วยว่า ทีหลังเขียนจดหมายถึงลุงไม่ต้องบอกว่า หาเวลาเขียนถึงคุณพ่อไม่ค่อยได้เลย การเรียนหนัก หนาวก็หนาว มือถือปากกาไม่ค่อยถนัด”
ผู้ฟังทั้งสามคนยิ้มอย่างรื่นเริงตามน้ำเสียงของเกรินไปด้วย เขาเห็นได้จังหวะ จึงบอกลา พร้อมกับกล่าวฝากกับเฌอ “เฌอช่วยให้อะไรต่ออะไรเรียบร้อยไปด้วยเถิดเป็นการช่วยเหลือจิตใจของทุกคน”
“ผมว่าเรื่องที่เป็นไปแล้ว แก้ไขอะไรไม่ได้ไม่ควรจะก่อความทุกข์กันใหม่” เฌอว่า “แต่ก็เห็นจะไม่ต้องห่วงละครับ ทั้งพี่ฉอ้อนทั้งฉอเลาะ คุณเกรินมีธุระก็เชิญเถิดครับ”
สามคนลุกขึ้นมาส่งเกรินที่หน้าตึก เกรินบอกข่าวดีเรื่องที่เขาได้กลับไปทำงานตำแหน่งเดิม สามคนก็แสดงความยินดี แล้วเกรินก็ขึ้นรถที่กลับมารอรับเขาและออกจากบ้านไป แม่ลูกน้าหลานกลับไปนั่งในห้องนั่งเล่น ฉอเลาะอารมณ์ดีขึ้นมาก ออกไปสั่งน้ำชาให้น้าชาย และกลับมาพร้อมกับถาดรองจานของขบเคี้ยวสองสามอย่างที่ฉอ้อนชอบทำติดบ้านไว้เสมอ เฌอไม่ยอมพูดถึงเรื่องคุณแจ๋ว ซึ่งเขาได้ชี้แจงปลอบโยนพี่สาวแต่ตอนเช้าแล้ว เขาถามทุกข์สุขของญาติทางสามีของพี่สาว คุยแลกเปลี่ยนความคิดกับหลานอีกสักครู่ใหญ่แล้วก็ลาไป
เมื่อเฌอลาไปแล้ว ฉอเลาะก็ขึ้นไปเขียนจดหมายถึงไกรที่ห้องของตัวชั้นบน ฉอ้อนไม่อยากนั่งว่างๆ อยู่คนเดียวจึงไปที่สวนดอกไม้เที่ยวเดินถอนหญ้าและพืชไม่พึงประสงค์ในแปลงดอกไม้และสนามหญ้า ตัดขลิบกิ่งและใบเท่าที่จะทำได้เป็นการบำรุงใจของตน และรักษาสถานที่อยู่ไม่ให้ความคิดหวนกลับไปถึงอดีตตามคำแนะนำของน้องชายและมิตรรัก ฉอ้อนอยู่ในสวนดอกไม้ประมาณ/*415หนึ่งชั่วโมงจนแดดลบจึงไปจัดแจงสาวสายยางสำหรับรดน้ำต้นไม้ คิดจะทำความสดชื่นให้แก่พืชพันธุ์ที่ปลูกไว้ในบริเวณบ้าน เรื่องความคิดบังคับได้สำเร็จบ้าง เมื่อภาพที่เศร้าเกิดขึ้นก็ขจัดออกไปจากสมอง ถ้าหากภาพที่งดงามเกิดขึ้นก็ปล่อยให้อยู่ไปนานพอสมควร กำลังคิดว่า น่าจะถึงเวลาหาครูสอนในเรื่องการบังคับจิตใจอย่างจริงจัง ตามที่ได้ยินว่าเพื่อนคนนั้นญาติคนนี้เขาทำกัน ในความแนะนำของอาจารย์วัดนั้นวัดนี้ หรืออุบาสกผู้นั้น อุบาสิกาผู้นี้ ก็เห็นรถคันใหญ่แล่นเข้าประตูบ้าน เป็นรถของเกริน ฉอ้อนยืนดูรถแล่นรอบสนามกลมหน้าตึกด้วยความแปลกใจ เห็นรถจอดข้างสนามแล้วเกรินเปิดประตูรถลงมา ฉอ้อนเดินเข้าไปหา เกรินก็นำทางที่มีที่นั่งใต้ต้นไม้ที่เพิ่งยืนต้นต้นหนึ่ง เขาพยักหน้าให้ฉอ้อนลงมานั่งข้างเขา สีหน้าของเขายิ้มแย้มชื่นบาน
ฉอ้อนขยับปากจะถามว่าเกรินไปไหนมา แลกลับมาด้วยธุระอะไร แต่หล่อนเป็นคนออกเสียงช้ากว่าความคิดเสมอ เกรินจึงเป็นคนพูดก่อน หลังจากที่เขาได้พิศดวงหน้า และรูปร่างของหล่อนตลอดกายระหว่างที่ฉอ้อนเคลื่อนตัวเพื่อจะนั่งข้างเขา
“ฉอ้อนนี่ ฉันว่าอายุมากขึ้นนี่จะสวยกว่าเมื่อรุ่นสาวเสียอีก”
สีหน้าฉอ้อนเผือดไปทันที เกรินมีความรู้สึกไวและความคิดไว เขาเดาออกในทันใด มือของเขาจับที่เหนือหัวเข่าของหล่อนอย่างปลอบโยน
“ฉอ้อนคิดว่าไม่มีประโยชน์ใช่ไหม ในเมื่อคนที่ฉอ้อนอยากให้เห็นสวยไม่มีอยู่แล้ว” เขาเงยหน้าขึ้นดูในดวงตาของหล่อน เห็นอาการแดงเรื่อๆ ปรากฏ เขารีบพูด “อย่าคิดอย่างนั้นเลยฉอ้อน กลอง หนูเป๊าะ ฉอเลาะ แกยังเห็นความสำคัญที่จะต้องมีแม่สวย ฉันก็ชื่นใจที่เห็นฉอ้อนสวย แต่ที่ฉันมาบอกฉอ้อนตอนนี้ คิดว่าฉอ้อนคงอยากรู้เร็ว และที่จริงดูเหมือนฉันอยากอวดเร็ว ทนเก็บไม่ได้ ต้องมาอวดแก่คนที่สำคัญที่สุดสำหรับฉัน”
สายตาที่เต็มไปด้วยคำถามและความกังวล เร่งให้เกรินรีบพูดยิ่งขึ้น “ที่ฉอ้อนขอร้องให้ฉันทำที่ปีนังน่ะ ตกลงแล้วละ คุณแจ๋วเขายอมจะแต่งงานกับฉัน”
/*416ฉอ้อนยิ้มออกมาอย่างยินดีทันที “รึคะ ทำไมถึงตกลงได้ล่ะ ไหนคุณเกรินว่าทำไม่ได้”
“ฉันกำลังจะทำอะไรแปลกที่สุด ฉอ้อน ฉันกำลังจะมาบอกฉอ้อนว่าฉันหายเป็นโรครักฉอ้อน แต่รักเฉยๆ มากขึ้นอีกเยอะ” เกรินบอก เขามีแววขบขันตนเอง และจับดูสีหน้าหล่อนด้วยความอยากรู้ปฏิกิริยา
ฉอ้อนมีสีหน้าที่อธิบายยาก แต่ริมฝีปากยิ้ม แล้วหล่อนพูด “ฉอ้อนดีใจสำหรับคุณแจ๋ว ฉอ้อนยังไม่ได้บอกคุณเกรินเมื่อกลางวันใช่ไหมคะ ว่าที่สงสารคุณแจ๋วเพราะอะไร สงสารเพราะคุณแจ๋วไม่ได้อะไรเป็นของคุณแจ๋วเลย ทุกอย่างเป็นของคนอื่น ทำให้คนอื่น ตั้งแต่เป็นเด็กสาวมาจนจะแก่ แต่คุณเกรินยังไม่แก่หรอกค่ะและคุณแจ๋วก็คงเป็นสาวไปอีกนานละ อย่างนี้ คุณแจ๋วกำลังจะได้อะไรบ้างละ แต่ช้าจัง ไหนจะดีกว่ากัน ได้เสียตั้งแต่หนุ่มสาว เสียหมดเมื่อจะแก่ หรือไม่ได้มาเรื่อยแต่จวนจะแก่ก็ได้บ้าง”
“ก็จะไปคิดว่าใครดีกว่าใครทำไม ได้อย่างไรก็อย่างนั้น อีกหน่อยฉอ้อนจะได้หลานย่า หลานยาย”
“แต่คุณเกรินดูจะได้ไปเสียทุกอย่างนี่คะ” ฉอ้อนค้าน หัวเราะน้อยๆ อย่างน่าเอ็นดู “อีกหน่อยคุณเกรินก็จะได้หลานปู่เหมือนกัน แล้วยังได้คุณแจ๋วอีก ว่าแต่พูดยังไงคุณแจ๋วถึงตกลง”
“ก็เมื่อหนุ่มฉันก็ไม่ได้ ลืมเสียแล้วหรือ” เกรินพูดพลางยิ้มดูฉอ้อน “เรื่องพูดกับคุณแจ๋ว พูดอย่างเลวที่สุดคือเมื่อคืนฉันถามเขาเรื่องเหงาหรือไม่เหงา ฉันบอกว่าฉันอยู่บ้านคนเดียวๆ เหงาเต็มที คุณแจ๋วเขาว่าเขาไม่ค่อยมีเวลาจะเหงา งานเต็มมือไปจนดึก แล้วก็ยังจะขยายกิจการอีก แต่วันนี้ฉันไปบอกว่า จะขยายกิจการก็ตามทีเถอะ แต่ขอให้กลับไปนอนที่บ้านกับฉันบ้าง แล้วฉันจะไปนอนที่ร้านกับคุณแจ๋วบ้าง ทีแรกเขานึกฉันจะให้ไปอยู่เฉยๆ เขาบอกว่ามันออกจะแหวกแนวเกินไป คุณน้ากับคุณแป๋วคงจะเดือดร้อนมาก แม้แต่คุณแต๋วก็เห็นจะทนไม่ไหว” เกรินหัวเราะแซงเรื่องที่เล่า แล้วพูดต่อ “ดูเถอะ พูดกันไปอีกประเดี๋ยวถึงเข้าใจว่าต้องแต่งงานกัน ทีแรกเขาก็ไม่ค่อยจะปลงใจ แต่/*417ฉันบอกว่า เดี๋ยวนี้ฉันรักคุณแจ๋วแปลกไป คือใจจดใจจ่ออย่างผิดธรรมดา ในที่สุดเขาตกลงเหมือนกับเรื่องเช่าร้านหรืออะไรอย่างนั้นละ”
ฉอ้อนหัวเราะคิกๆ “คุณแจ๋วชอบพูดแปลกๆ ทำอะไรแปลกๆ มาตั้งแต่เด็ก แต่ในใจจริงฉอ้อนรู้มานานแล้ว คุณแจ๋วไม่นึกถึงตัวเองเลย คิดถึงใจคนอื่นก่อนเสมอ แล้วก็ฉลาด เข้าใจอะไรทุกอย่างก่อนคนอื่นๆ นึกแล้วเสียดาย ถ้าคุณวิทูรมีภรรยาอย่างคุณแจ๋ว หรือฉอ้อนไม่เป็นอย่างที่เป็น มีความรู้น้อยเกินไป รักเขามากไป ถึงโต้แย้งไม่ได้เตือนสติไม่ได้ ถ้าฉอ้อนเป็นเมียดีกว่าที่เป็นสักหน่อย ป่านนี้คุณวิทูรอาจมีชีวิตอยู่ เป็นนายพลธรรมดาๆ อย่างคุณเกริน”
“เลิกคิดแบบนั้นเสียทีเถิดฉอ้อน” เกรินพูดอย่างอ่อนโยน “ฉันเคยพูดกับฉอ้อนนานมาแล้ว คงจำไม่ได้กระมัง คนอย่างวิทูรเขาต้องเป็นแบบเขานั่นแหละ ถ้าเขาไปเกิดในประเทศที่ต้องรบทัพจับศึกใหญ่โตจริงจัง เขาอาจเป็นแม่ทัพใหญ่มีชื่อเสียงเป็นแมกอาเธอร์ หรือมอนตกอมะรี่ แต่นี่เขาเกิดในประเทศที่เผอิญเรื่องใหญ่จริงๆ มันมีไม่ได้ ประกอบกับยุคสมัย เข้าจังหวะที่ต้องทำปฏิวัติรัฐประหาร เขาก็เลยเป็นอย่างที่เขาเป็น คนอย่างวิทูรเป็นอย่างฉันไม่ได้หรอก คนอย่างฉันอยู่บ้านไหนเมืองไหนก็เงียบๆ ไป สบายๆ ไป ถ้าไปเกิดอังกฤษหรืออเมริกาก็อาจเป็นผู้จัดการฝ่ายขายบริษัทเล็กๆ อะไร หรือเป็นกรรมการท้องถิ่นเมืองอะไรสักเมือง” แล้วเขาก็หัวเราะน้อยๆ ขันคำพูดของตัวเอง
ฉอ้อนไม่ขันคำพูดของเกริน เพราะไม่เข้าใจตัวอย่างที่เขายกในตอนสุดท้าย และความคิดก็แล่นไปไกล ไปเห็นภาพวันที่หล่อนพบวิทูรกับคุณเกริน วันแรกที่ในแอ่งน้ำใต้ต้นจิก วันที่หล่อนจับภาพของคุณวิทูรประทับไว้ในใจ ทั้งรูปร่าง วงหน้าและแววตา แต่คุณเกรินหล่อนไม่เห็นเลย หน้าตาเป็นอย่างไร กว่าจะจำได้ก็หลังจากที่พบกันตั้งหลายครั้ง แต่แล้วได้ยินเกรินพูดขึ้นอีก
“เมื่อกลางวันนี้ ฉันมีอะไรที่ควรพูดกับฉอ้อน แต่ไม่ได้พูดอีกอย่างหนึ่ง ฉันเห็นฉอ้อนทำทีท่า มีกิริยาวาจาเหมือนกับคนที่เล่นบทของตัวจบแล้ว/*418ในโลกนี้ แต่ถึงฉันกับเฌอจะไม่ต้องการให้ฉอ้อนเอาอดีตมาให้ความทุกข์ซ้ำซาก แต่ฉอ้อนจะต้องไม่ลืมว่า ฉอ้อนยังเป็นสตรีบรรดาศักดิ์ชั้นสูง ฉอ้อนยังเป็นท่านผู้หญิงฉอ้อน เมื่อคนค่อยลืมเรื่องในส่วนที่ไม่ดีของวิทูรไปแล้ว ฉอ้อนยังมีบทที่จะแสดงได้อีกเพื่อให้ลูกได้ภาคภูมิใจเฉพาะตัวฉอ้อน ฉอ้อนยังทำประโยชน์ได้อีกมาก ขอให้สนใจกับโลกในด้านที่ฉอ้อนอาจช่วยเหลือให้ดีขึ้นได้ อย่าเอาใจใส่กับปากหอยปากปู ออกทุกข์แล้วไม่ต้องเก็บตัวอีกต่อไป ใครมาชักชวนให้ทำอะไรได้ก็ทำไป”
“ฉอ้อนก็ไม่ได้นึกจะหนีโลกหรอกค่ะ แต่ใจยังไม่ค่อยดี ทนฟังอะไรทนเห็นอะไรไม่ถูกหูถูกตายังไม่ค่อยได้ แต่ก็คงจะค่อยๆ หายไป เคราะห์ดีค่ะ ที่ตลอดเวลาที่คุณวิทูรมีวาสนาก็ไม่ลุ่มหลงไปกี่มากน้อย มีอะไรสะกิดๆ อยู่ในใจ ดูเหมือนจะเป็นเพราะได้เคยอยู่กับท่าน และได้เป็นเพื่อนเล่นคุณแจ๋วนั้นแหละค่ะ”
“วันนี้เป็นวันความสุขอย่างยิ่งวันหนึ่งในชีวิตของฉัน” เกรินกุมมือฉอ้อนไว้ในมือของเขา มองหน้าหล่อนด้วยแววตาอ่อนโยน ฉอ้อนก็มองตอบอย่างเดียวกัน “ฉันจะลาไปก่อนละ เราก็คงจะพบประกันเรื่อยๆ ไป แล้วยังจะมีหลานปู่หลานยายด้วยกันอีก”
น้ำตาออกมากบตาฉอ้อน ทำให้เห็นหน้าของคุณเกรินพร่าไป แต่หล่อนพยายามยิ้มให้คุณเกริน ในใจอวยพรให้คุณเกรินได้เป็นสุข แต่รู้ตัวว่าถ้าให้ออกเสียงพูด ก็จะกลายเป็นร้องไห้ จึงนิ่งเสีย เมื่อเกรินลุกขึ้นจากที่นั่ง หล่อนจึงลุกขึ้นบ้าง และตามไปส่งถึงรถ ยกมือไหว้เขาตามธรรมเนียม แล้วยืนดูรถเคลื่อนออกจากบ้านไป
เมื่อคุณเกรินลับตาไปแล้ว ฉอ้อนก็ขึ้นไปห้องนอน ตรงไปที่ตู้ที่เซาะเข้าไปในกำแพงห้อง เอากุญแจเปิดประตูทำด้วยไม้ ทาสีเคลือบเหมือนสีผนัง เมื่อประตูเปิดมีประตูชั้นในอีก มีปุ่มเล็กๆ ซึ่งฉอ้อนบิดเลื่อนไปมา จนประตูนั้นเปิดออก ในตู้นั้นฉอ้อนเก็บของมีค่าเป็นต้นว่า เครื่องเพชรที่ต้องมีติดตัวไว้ใช้ในโอกาสที่จำเป็นตามความเรียกร้องของสังคมมนุษย์ ฉอ้อนไม่เอาใจใส่กับหีบ/*419เครื่องเพชร หล่อนเอามือเลื่อนของต่างๆ ตรงหน้า จนถึงตอนในของตู้ ยื่นมือเข้าไปหยิบวัตถุเป็นกระดาษแข็งสองแผ่นพลิกหน้าขึ้นจึงเห็นรูปถ่ายสองรูป รูปหนึ่งมีตัวหล่อนแต่งกายด้วยผ้ายกดิ้นทอง ประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์มีดวงตราและสายสะพาย ยืนเคียงกับสามี ในเครื่องเต็มยศพลเอก ประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์เช่นเดียวกับหล่อน ซึ่งฉอ้อนถ่ายร่วมกับเขาหลังจากที่ได้รับเครื่องยศท่านผู้หญิงแล้วไม่กี่วัน ดวงหน้าของสามีในรูปนี้เป็นดวงหน้าที่มีสัดส่วนน่าดู แววตาเป็นแวววาววับ เต็มไปด้วยความมั่นใจ รูปร่างผึ่งผายสมกับเครื่องยศที่ประดับกาย ฉอ้อนพิศดูรูปนี้อยู่ประเดี๋ยวหนึ่งแล้วก็วางคว่ำลง หยิบอีกรูปหนึ่งขึ้นมาดู เป็นรูปที่น้ำยาค่อนข้างจะลดคุณภาพเลือนรางไปบ้างเป็นบางส่วน แต่ก็ยังเห็นชัดว่าหญิงสาวน้อยในภาพนุ่งซิ่นใส่เสื้อแบบเรียบๆ มีรูปร่างค่อนข้างเล็ก ดวงหน้าและแววตาอ่อนหวาน เต็มไปด้วยความหวังในโลกอันสดชื่น และชายหนุ่มก็เป็นคนรูปงาม ดวงหน้าคมสัน แววตาเต็มไปด้วยความเชื่อมั่นอีกนั่นเอง เขาแต่งกายด้วยเครื่องแบบนายร้อยโท เป็นเครื่องแบบปรกติและไม่ประดับเหรียญตราอันใด ฉอ้อนพิศดูรูปนี้แล้วก็ค่อยๆ ยิ้มออกมา หล่อนหยิบรูปนั้นมาวางที่โต๊ะสำหรับวางของกระจุกกระจิกใกล้ตู้ขณะที่ย้ายรูปนั้นจากตู้ในกำแพงซึ่งอยู่ค่อนข้างสูง วัตถุกระดาษอีกชิ้นหนึ่งปลิวมาด้วย ฉอ้อนเก็บขึ้นดูแล้ว หน้าก็ยิ้มน้อยๆ กลายเป็นยิ้มอย่างเปิดเผยเหมือนของหญิงรุ่นสาว วัตถุนั้นเป็นรูปถ่ายที่ไม่ได้ติดบนกระดาษแข็ง เป็นรูปถ่ายก่อนวันแต่งงานฉอ้อนสองสามวัน ในภาพ “ท่าน” นั่งอยู่บนบันไดเรือนของท่านชั้นบนสุด แม่ของฉอ้อนนั่งพับเพียบอยู่ข้างหลังท่าน ฉอ้อนคุณวิทูรคุณเกรินนั่งเรียงกันบนบันได ต่อจากท่านลงไป คุณแจ๋วยืนที่พื้นดิน เกาะราวบันได และยื่นหน้าเข้ามาหัวเราะใกล้ๆ ศีรษะคุณเกริน และยังมีเฌอยืนปลายบันไดอีกคนหนึ่ง ฉอ้อนพิศดูรูปนี้นาน น้ำตาชักจะเริ่มไหลอีกแล้ว ไม่เอาละ ประเดี๋ยวติดตัวเรื่อยไปอย่างที่เฌอว่า หล่อนบังคับตัว เช็ดหน้าให้สะอาด หยิบรูปถ่ายสองรูปนั้น และออกจากห้องของตนไปที่ห้องของฉอเลาะ
ไปถึงห้องลูกสาวประตูปิดอยู่ ฉอ้อนค่อยๆ จับลูกบิดขยับไปมา /*420ฉอ้อนจำมารยาทฝรั่งที่ให้เคาะประตูบอกเจ้าของห้องไม่ได้ เมื่อไม่มีเสียงว่าอย่างไรจากในห้อง หล่อนก็เปิดประตูอย่างเบาๆ เข้าไป เห็นฉอเลาะนั่งอยู่บนเก้าอี้หน้าโต๊ะเขียนหนังสือ มีจดหมายสีฟ้าบอกว่าเป็นจดหมายส่งทางอากาศจากต่างประเทศ อยู่ตรงหน้าหลายฉบับ ฉอเลาะทำหน้าบึ้ง คิ้วขมวด และค้อนใครที่ไม่ได้อยู่ที่นั่นแล้วก็ยิ้มคนเดียว ฉอ้อนนึกขันแต่ทำไม่เห็น เดินให้ดังขึ้น ฉอเลาะหันมาดูและรวบจดหมายที่อยู่ตรงหน้าใส่ลงในลิ้นชัก ฉอ้อนเข้าไปยื่นรูปสองรูปให้ดู และบอก
“หนูเข้าเมืองเมื่อไหร่ ช่วยเอารูปไปใส่กรอบให้แม่ด้วย”
ฉอเลาะรับมาดูแล้วหัวเราะกิ๊กๆ “ตอนนี้แม่จะทำอะไรจ๊ะ” หล่อนถามโดยไม่ได้ตั้งใจมากนัก
“แม่จะไปเขียนหนังสือถึงกลอง บอกเรื่องคุณป้าแจ๋วจะแต่งงานกับคุณลุงเกริน”
“อุ๊ย จริงๆ หรือจ๊ะแม่” ฉอเลาะทวนถาม “ต๊าย ตาย น่าขันจัง”
“เอ ทำไมน่าขัน” ฉอ้อนถามเสียงครึ่งไม่พอใจและครึ่งอยากรู้
“หนูเห็นภาพคุณป้าแจ๋วแต่งงาน แล้วจะทำร้านยังไงจ๊ะ เวลาจะไปงานการกับคุณลุงเกรินจะเป็นยังไง”
“โถ ฉอเลาะ หนูเห็นภาพคุณป้าแต่ในร้านขายอาหารเท่านั้นเรอะ” ฉอ้อนอุทาน พลางนึกในใจว่า ตัวหล่อนกับลูกคงจะไม่มีการเห็นภาพอะไรตรงกันในชีวิต “คุณป้าแจ๋วเธอเป็นลูกพระน้ำพระยา เป็นผู้ดีมีตระกูล ที่เธอทำร้านเพราะเธอเป็นคนไม่หลง ไม่เห็นว่าสัมมาอาชีพน่าอาย” พูดไปแล้ว ฉอ้อนก็เกิดกระดากเพราะไม่เคยชินกับการพูดจาโต้แย้งกับลูก ได้แต่เสริมว่า “หนูคิดอะไรเสียให้ถูกๆ นะลูก”
ฉอเลาะดูรูปต่อไปด้วยสีหน้ายิ้มแย้ม ฉอ้อนเดินออกจากห้องลูกสาวลงไปที่ห้องหนังสือชั้นล่าง ดึงลิ้นชักหยิบกระดาษเขียนจดหมายขึ้นมาวาง หยิบปากกาจะเขียนแต่หยุดประเดี๋ยวหนึ่ง เพื่ออธิษฐานในใจ
“กลองลูกรัก กลองกับแม่ก็คงจะเห็นภาพอะไรไม่ตรงกันเพราะเกิดกัน/*421คนละยุค ต่างวัยต่างรุ่นกัน แต่แม่ขอให้กลองเป็นลูกของแม่ ให้เหมือนคุณพ่อเฉพาะที่ความเข้มแข็งเด็ดเดี่ยว อย่าถูกโชคชาตาพาไปให้มีบุญวาสนาเกินกว่าที่คุณสมบัติอื่นๆ ของลูกจะช่วยรักษาไว้ได้ นะลูกนะ”
จบเรื่อง “ทุติยะวิเศษ”
ธนบุรี ๑ พ.ย. ๐๙
เริ่มเขียนที่นครสวรรค์
๕ ก.พ.๐๙
/*ร
นักปราชญ์ได้เคยกล่าวไว้ว่า “โลกคือละครใหญ่” และมนุษย์
ต่างก็เป็นตัวละครที่มีกำหนดมาให้แสดงบทบาทต่าง ๆ กันไป ตามสภาวะ
แวดล้อมของแต่ละคน ขอเชิญท่านอ่านหนังสือเล่มนี้ เพื่อพิจารณาฉาก
ต่าง ๆ ในชีวิตมนุษย์
ชีวิตแต่ละชีวิตที่มีบทบาทต้องแสดงไปตามครรลองของชีวิตนั้น
มีเรื่องราวที่ควรศึกษาทั้งนั้น ผู้ที่มีความสามารถทางการประพันธ์ก็พยายาม
ถ่ายทอดชีวิตของบุคคล อาจจะเป็นตอนใดตอนหนึ่งในข่วงชีวิตของบุคคลนั้น
ออกมาเป็นรูปนวนิยายด้วยการใช้ประสบการณ์ของผู้ประพันธ์เองที่ได้พบ
เห็นมาผสมผสานกับจินตนาการอันละเมียดละไม สะห้อนชีวิตจริงออกมา
เป็นตัวอักษร ให้ผู้อ่านได้เกิดความรู้สึกร่วมกับความเป็นไปในชีวิตนั้น ๆ
ฉากหนึ่งในชีวิตของ “บุญเหลือ” เล่มนี้ ก็เป็นตัวอย่างหนึ่งที่
ผู้ประพันธ์ได้พยายามถ่ายทอดชีวิตจริงออกมาเป็นนวนิยาย โดยได้เก็บ
แง่มุมอันชวนคิดในชีวิตของเรา มาเสนอแก่นักอ่าน เรื่องในหนังสือเล่มนี้
เรียงลำดับตามวัยของตัวเอกในเรื่อง เริ่มจากสาววัยรุ่น สาวน้อยนักศึกษา
และสาวใหญ่กับหนุ่มใหญ่ในวัยฉกรรจ์
ชีวิตของตัวละครใน ฉากหนึ่งในชีวิต ไม่ว่าจะเป็น สิริลักษณ์ 0
เปรมวดี หรือกรุแก้วก็ดี เป็นตัวแทนของคนจริง ๆ ที่เราจะได้พบ ได้คุย
ได้สนทนาวิสาสะอยู่เสมอ ขางคนอาจจะเป็นญาติพี่น้อง หรือมิตรสหาย
ของท่านก็ได้
ว
/*= :
๕
ลำนักพิมพ์บรรณกิจ รู้สึกภาคภูมิใจเป็นอย่างยิ่ง ที่ “บุญเหลือ”
เจ้าของ ฉากหนึ่งในชีวิต ได้มอบให้สำนักพิมพ์จัดพิมพ์ขึ้นอีกครั้งหนึ่ง |
ซิ่งเป็นครั้งที่ ๓ ซึ่งเราหวังว่านักศึกษาชีวิต ทั้งที่อยู่ในวัยเยาและวัยเจริญ
จะร่วมอ่านและร่วมพิจารณา แลกเปลี่ยนทัศนะระหว่างกัน อันอาจได้ลด
ข่องว่างระหว่างวัยในสังคมปัจจุบันได้บ้าง
สำนักพิมพ์บรรณกิจ 4
/*
เรื่อง
๑. สิริลักษณ์เผชิญชีพ . : โร ววโน ..๏
๒. เปรมวดีผู้ถูอิจฉา 0007ฝ
๓. กรุแก้วเรียนเรื่องรัก
= สนห์จกรว11 ลฤจ
๕
๑. แต่งใน พ.ศ. ๒๕๐% เหตุการณ์ระหว่างนั้น
ก 0 5 0 ๒๕๐๕
» ต๕๕๑๕
๕. ” ๒» ๒๕๐๓ เหตุการณ์ ๒๕ฒ๕-๒๕๐๐
การใช้คำอังกฤษในบทสนทนาในเรื่องสั้นเหล่านี้ ก็เพื่อ
สอดคล้องกับความเป็นจริง ว่าคนที่รู้ภาษาอังกฤษใน
ประเทศไทย มักใช้คำในภาษานั้นในการสนทนาบ่อย ๆ
และใช้เป็นบางคำ การใช้คำต่าง ๆ จัดอยู่ในความนิยม
ระยะหนึ่ง ๆ แล้วเปลี่ยนไปใช้คำอื่นเป็นระยะ ๆ ไป
=
สิริลักษณ์เผชิญชีพ
/*1เมื่อสิริลักษณ์ อินทรวัลลภ มีอายุได้ ๑๕ ปีกว่าก็มีความเปลี่ยนแปลงใหญ่เกิดขึ้นในชีวิตหล่อน คือต้องจากบ้านคุณปู่คุณย่าที่จังหวัดปทุมธานี เข้ามาอยู่กับคุณพ่อคุณแม่ในพระนคร เพื่อศึกษาต่อในชั้นเตรียมอุดม
คุณปู่เป็นอาของคุณพ่อ ท่านชื่อ เวท คุณย่าชื่อ ประภา ท่านเป็นญาติเกี่ยวข้องทางสายโลหิตกับคุณปู่และคุณพ่อด้วย ตระกูลของสิริลักษณ์เป็นตระกูลขุนนางมีชื่อเสียงในราชการสืบต่อกันมาหลายชั่วอายุคน คุณพ่อก็ได้มีตำแหน่งสูงในราชการอีก จนญาติมิตรทั้งหลายพากันปรารภว่า “เสียดายที่สมัยนี้เลิกบรรดาศักดิ์เสีย มิฉะนั้นพวกเราก็จะได้เป็นพระยากันอีกคน”
คุณพ่อชื่อ บุญไชย และคุณแม่ชื่อเปี่ยมศรี สิริลักษณ์ มีความเคารพรักเต็มเปี่ยมในหัวใจสำหรับท่านทั้งสอง นิยมรูปร่างท่าที นิยมชื่อเสียงและฐานะ สิริลักษณ์ได้นับวันคอยการย้ายเข้ามาอยู่เป็นสมาชิกในครอบครัวของท่านด้วยความตื่นเต้น หล่อนจะได้เป็นลูกสมบูรณ์เหมือนพี่น้องคนอื่น ๆ หล่อนจะมีชีวิตที่ตื่นเต้นในพระนคร ไม่เงียบเชียบเหมือนอยู่บ้านนอก การที่หล่อนต้องไปอยู่กับคุณปู่และคุณย่านั้นเป็นไปโดยบังเอิญ สิริลักษณ์เป็นลูกคนที่สี่แต่เป็นลูกหญิงคนที่สาม เมื่อหล่อนมีอายุได้ประมาณสองปี คุณพ่อก็ต้องย้ายไปรับราชการต่างจังหวัด ระหว่างนั้นคุณย่าประภากำลังเหงาเศร้าใจด้วยลูกคนหนึ่งของท่านเพิ่งตายไป สิริลักษณ์ก็กำลังเจ็บออดแอด และคุณย่า/*2ประภามีความเมตตารักหล่อน จึงขอเลี้ยงดูหล่อนชั่วระยะหนึ่ง ระยะนั้นก็ยาวออกไปทุกที เริ่มด้วยการที่สิริลักษณ์ติดคุณย่า ถ้าจากมาหลายวันก็มักเกิดอาการตัวร้อนบ้าง เจ็บไข้อย่างอื่นบ้าง แล้วสิริลักษณ์ก็เข้าโรงเรียนที่ปทุมธานี คุณย่าก็เห็นว่าไม่ควรย้ายไปจังหวัดอื่น ให้เรียนให้จบประโยคเสียก่อน และสิริลักษณ์เป็นที่รักของคุณปู่มาก เหตุการณ์จึงพามาจนกระทั่งในที่สุด สิริลักษณจึงได้ย้ายมาอยู่กับคุณพ่อคุณแม่ในตอนที่หล่อนขึ้นชั้นเรียนประโยคที่สูงขึ้นในตอนที่กล่าวถึงนี้
พอมีการตกลงกันว่า สิริลักษณ์จะย้ายมาอยู่กับคุณพ่อคุณแม่แน่แล้ว สิริลักษณ์ก็สังเกตว่าคุณปู่กับคุณย่าแสดงความห่วงใยในหล่อนอย่างน่าประหลาดใจ ราวกับว่าท่านจะต้องส่งลูกสาวไปอยู่กับครอบครัวที่แปลกชาติแปลกสกุล ตามปรกติสิริลักษณ์รับประทานอาหารเย็นพร้อมด้วยคุณปู่คุณย่าทุกวันและทุกมื้อก็มีการคุยกันตามปรกติ คุณปู่ได้รับราชการอยู่ไม่นานนัก พอมีการเปลี่ยนระบอบการปกครอง ท่านก็ออกจากราชการ ท่านมีอาชีพเป็นทนายความแล้วเปลี่ยนเป็นการค้า จนกระทั่งมีอายุล่วงเข้ามาพอที่จะหาความสงบได้ จึงออกไปตั้งหลักฐานที่ปทุมธานี ท่านใฝ่ฝันอยากอยู่บ้านริมแม่น้ำ ท่านหาที่ได้สมหวัง จึงอยู่ที่บ้านของท่านอย่างเป็นสุข ท่านคงทำการค้าต่าง ๆ ติดต่อกับคนที่ทำธุรกิจต่างชนิด คุณย่าเป็นแม่บ้านที่มีความสามารถชอบพลิกแพลงการทำกับข้าว จัดดอกไม้ ทำสวน ครอบครัวของคุณปู่และคุณย่าจึงมีเรื่องราวที่จะเล่าสู่กันฟังแลกเปลี่ยนความคิดเห็นไม่เว้นแต่ละวัน แต่ระหว่างระยะที่รอการย้ายจากของสิริลักษณ์ คุณปู่มีเรื่องคุยขำ ๆ อยู่เพียงเรื่องเดียวหรือสองเรื่อง คือคุยเรื่องครอบครัวของสิริลักษณ์
“จิ๋ว” คุณปู่เรียกหล่อน “จิ๋วไปอยู่กับพ่อแม่จิ๋วต้องระวังนะ อย่าไปทำทิ้งข้าวทิ้งของอย่างที่ย่าเขาต้องเตือนจิ๋วเสมอ ๆ นะ เสียชื่อปู่กับย่าแย่เชียวนะ”
“แล้วก็ไอ้เรื่องช่างซักอย่างหนึ่ง” คุณย่าพลอยสำทับ “ถ้าใครเขายังไม่อยากตอบ อย่าไปซักเอาให้ได้นะ” แล้วหันไปพ้อ “คุณปู่น่ะเลี้ยงเด็กให้เคยตัว”
คุณปู่พยักหน้าและยิ้มอย่างอารมณ์ดี ดูเหมือนคุณปู่กับคุณย่าจะห่วงใย/*3ในหล่อนกันไปคนละทาง คุณปู่เล่าต่อ “จิ๋ว คุณปู่แท้ ๆ ของจิ๋วชื่อจริงว่าอะไร แล้วมีคุณปู่ใหญ่อีกคน ชื่อจริงชื่อยศว่าอะไรจำได้หรือเปล่า”
สิริลักษณ์มีความจำดี หล่อนตอบถูกหมด เป็นอันว่าผ่านการทดสอบขั้นนี้ไปได้
“พี่ ๆ น้อง ๆ ต้องยอมเขาบ้างนะ อย่าไปเอาชนะเขาไปหมด ใครเขาเป็นพี่ใครเขาเป็นน้องต้องดูให้ดี เรามันเถียงเก่ง คุณปู่ชอบเลี้ยงหลานให้มันเถียง” คุณย่าเอ่ยขึ้นบ้าง
“ก็มันอยู่กับทนายความนี่นา” คุณปู่ว่า “เอ้อ อย่าไปเป็นเจ้าถ้อยหมอความกับพ่อกับแม่เขานะ” ท่านว่าหัวเราะ ๆ
“แล้วจะกลับมาบ้านเมื่อไหร่ละก็ เขียนจดหมายฝากนายสินเขามา หรือฝากคนเรือเมล์บริษัททวีทรัพย์มาก็ได้ แต่ถ้าไม่ขนเพื่อนมา ไม่ต้องบอกก็ได้”
สิริลักษณ์จับได้จากถ้อยคำและทีท่าอาการหลาย ๆ อย่างของท่านทั้งสอง ว่ามีความอาลัยและห่วงใยในตัวหล่อนเป็นอันมาก หล่อนจึงบอกว่า “จิ๋วคงกลับเดือนละหนค่ะ แล้วถ้าจะมีเพื่อนมาด้วย จิ๋วจะเรียนมาให้คุณปู่คุณย่าทราบ”
พอใกล้เวลาจะเปิดภาคเรียน สิริลักษณ์ก็ย้ายเข้ามาอยู่ในพระนคร วันแรกที่สิริลักษณ์กลับมาอยู่บ้าน คุณพ่อคุณแม่มีการเลี้ยงรับรองอย่างครึกครื้น คือทำอาหารพิเศษแล้วบอกกล่าวญาติสนิทอีกสองสามคนมารับประทานอาหารด้วย และมีเพื่อนที่รักใคร่ชอบพอของคุณพ่อคุณแม่มาด้วย
บ้านของคุณพ่อเป็นบ้านค่อนข้างใหม่ ปลูกเมื่อหลังสงครามมหาอาเซียบูรพานี่เอง แต่ว่าไม่ใหม่เอี่ยม มีต้นไม้ขึ้นสูงพองดงาม บริเวณไม่กว้างใหญ่เหมือนบ้านคุณปู่ที่ปทุมธานี ตำบลบ้านเป็นซอยเล็ก ๆ แยกออกไปจากถนนสุขุมวิท ในซอยนั้นมีเพื่อนบ้านที่คุ้นเคยกับคุณพ่อคุณแม่อยู่ ๒-๓ ครอบครัว
สิริลักษณ์ได้เคยมาพักอยู่ที่นี่หลายครั้งแล้ว หล่อนรู้จักมิตรสหายของคุณพ่อคุณแม่ทุกคน ที่มีอยู่ในวัยใกล้เคียงกับหล่อนที่เป็นสมาชิกในครอบครัวเหล่านั้นที่หล่อนสนใจอยู่ ๒-๓ คนในวันที่คุณพ่อเลี้ยงรับหล่อน หล่อนก็ได้พบทุกคน
/*4สันทนาจะเป็นเพื่อนร่วมโรงเรียนกับหล่อน เขาสอบเข้าโรงเรียนเตรียมอุดมศึกษาได้เหมือนกับหล่อน สันทนาอยู่บ้านรั้วเดียวกันกับหล่อน บิดาของเขาเป็นข้าราชการเหมือนคุณพ่อ สันทนามีพี่สาวอายุแก่กว่าเขาปีหนึ่งชื่อแสงสกาว ผ่านการศึกษาขั้นเตรียมอุดมแล้ว ได้เข้าสอบคัดเลือกเข้ามหาวิทยาลัยครั้งหนึ่งแล้ว แต่ไม่ได้รับความสำเร็จ แสงสกาวจะพยายามใหม่อีกในไม่ช้านี้ แต่ตามสายตาของสิริลักษณ์ แสงสกาวเป็นคนสวยสมชื่อ และการที่ร้อยโท ศุภรัศมิ์ แห่งกองพันทหารม้ารักษาพระองค์มีความสนใจในแสงสกาว สิริลักษณ์ก็เห็นว่าสมควร แต่รงคลักษณ์พี่สาวคน์รองจากสิริลักษณ์ได้ชี้ให้หล่อนสังเกตดูทีท่าของลูกพี่ลูกน้องทางฝ่ายมารดาคนหนึ่ง ชื่อพราวพร่าง ว่าแสดงอาการไม่พอใจกับสถานการณ์อย่างไร เพราะพราวพร่างได้ไปศึกษาที่ประเทศออสเตรเลียได้ปริญญากลับมาแล้ว พราวพร่างเห็นว่าร้อยโทศุภรัศมิ์น่าจะมีรสนิยมสูงเกินแสงสกาว และในวันนั้นเองสุมนัสพี่ชายของสิริลักษณ์ก็มากระซิบว่า เสาวลักษณ์พี่สาวใหญ่ของเขานั้นเอง ก็เป็นคู่แข่งอีกคนหนึ่งของแสงสกาว และมีหวังมากกว่าเพื่อน เพราะพราวพร่างนั้นแพ้เปรียบที่มิได้มีบ้านอยู่ในซอยเดียวกับศุภรัศมิ์ และแสงสกาวนั้น นอกจากสวยแล้ว ไม่มีอะไรจะสู้กับเสาวลักษณ์ได้เลย รู้จักนิสัยดีแล้วก็จะหย่อนความสนใจไป สิริลักษณ์มองดูคนที่มาร่วมรื่นเริงกับหล่อนอย่างครึกครื้นใจ เหมือนในเวลาที่หล่อนอ่านนวนิยายที่สนุก
สิริลักษณ์ได้เข้าเรียนต่อในระดับการศึกษาชั้นสูงตามที่หล่อนได้คาดหวังไว้ และตื่นเต้นในชีวิตใหม่อยู่ประมาณสองสัปดาห์ แล้วก็เริ่มประหลาดใจว่า หล่อนช่างมีความคิดถึงคุณปู่คุณย่าและบ้านที่ปทุมธานีเหลือเกิน หล่อนมีความรู้สึกแปลก ๆ จะว่าว้าเหว่ก็ไม่ใช่ เปล่าเปลี่ยวใจก็ไม่เชิง เพราะหล่อนได้รับความเมตตากรุณาอยู่รอบข้างเป็นอย่างดี แต่ก็ระงับความคิดถึงบ้านเก่าไม่ได้ จึงขออนุญาตกลับไปปทุมธานีปลายสัปดาห์ที่สองนั้น
“อ้าว ทำไม มาอยู่กับพ่อกับแม่ประเดี๋ยวเดียวคิดถึงคุณปู่คุณย่าเสียแล้ว” คุณแม่ถามเมื่อได้ยินคำขออนุญาต
“จิวคิดว่าคุณปู่คุณย่าคงเหงาค่ะ” สิริลักษณ์อธิบาย “เดี๋ยวจะว่าจิ๋ว/*5ลืมท่านเสียเลย”
“ก็ตกลงกันแล้วไงว่าเดือนหนึ่งถึงจะไป” คุณแม่ว่า “แล้วจิ๋วจะไปคนเดียวได้รึ ก็ต้องมีคนไปส่งไปรับ”
“จิ๋วไปเรือบริษัททวีทรัพย์ได้ค่ะ คนเรือรู้จักกันหมดเลย นายสินแกเป็นคนของคุณปู่ไงคะ”
“คุณพ่อจะว่าไงก็ไม่รู้” คุณแม่ปรารภ “ไกลจากบ้านนี้จะตาย กว่าจะไปถึงท่าเรือ”
“ก็ให้รถไปส่งจิ๋วเท่านั้นแหละค่ะ” สิริลักษณ์เสนอแนะ “กะไปให้ได้เวลาเรือออก ไม่ลำบากอะไรนี่คะ”
“คุณพ่อจะใช้รถไหมก็ไม่รู้” คุณแม่ทำเสียงออดแอดต่อไป ทำให้สิริลักษณ์ประหลาดใจเป็นอันมาก เลยเกิดความคิดว่าจะต้องพยายามไปหาคุณปู่ให้ได้ปลายสัปดาห์นั้น ในเวลาอาหารเย็นวันนั้น หล่อนก็ปรารภความปรารถนากับคุณพ่อ คุณพ่อนิ่งตรึกตรองอยู่ประเดี๋ยวหนึ่งแล้วก็ออกคำสั่ง ให้สุมนัสพี่ชายคนที่สองของหล่อนไปส่งหล่อนที่ท่าเรือตามเวลาที่หล่อนเสนอ สิริลักษณ์ก็ได้กลับไปบ้านเก่าสมปรารถนา
สิริลักษณ์กลับไปถึงบ้านที่ปทุมธานี พบว่าคุณปู่คุณย่ากำลังทำสวน ก็รีบตรงไปหา แล้วเข้าไปกอดรัดคุณปู่คุณย่าอย่างสมรัก และประหลาดใจตนเองที่ระหว่างที่กอดรัดท่านก็ปล่อยน้ำตาไหลรินไปด้วย ทำให้คุณปู่คุณย่าตกใจ ทั้งที่คุณย่าเองก็ทำกริยาอาการเหมือนกับหล่อน
“ร้องไห้ทำไม จิ๋ว” คุณปู่กับคุณย่าถามพร้อมกัน “มีอะไรหรือเปล่า”
“เปล่าค่ะ” สิริลักษณ์เช็ดน้ำตาพลางตอบและยิ้มไปด้วย “จิ๋วคิดถึงคุณปู่
คุณย่าเหลือเกินเท่านั้นเอง”
“เออ ไปหาอะไรให้หลานมันกินเถอะเธอ”
คุณปู่ว่า แล้วสามีภรรยาก็ละจากต้นไม้ที่ท่านกำลังชมเชยและเลี้ยงรักษา หันมาโอบตัวหลานพาเดินขึ้นเรือน พอขึ้นถึงเรือนคุณปู่ก็เอ่ยขึ้น “เออ จิ๋วมาวันนี้ก็ดี ปู่มีนกให้ดูสองตัว ปู่ได้มาเลี้ยงใหม่”
“นกอะไรคะ” คุณย่าถามอย่างไม่เข้าใจ
/*6“อ้าว” คุณปู่ร้อง “เฮ้ย ใครอยู่ตรงนั้นมั่งวะ ลำใยหรือสงวน พาไอ้นกกระจาบนกกระจิบของข้าออกมาให้จิ๋วดูซิ”
“พุทโธ่” คุณย่าหัวเราะ แล้วภายในหนึ่งวินาที คนใช้คนหนึ่งก็พาเด็กอายุประมาณ 7 ขวบ จากส่วนหลังของเรือนออกมาที่หน้าเรือน เป็นเด็กผู้หญิงจากผิวพรรณที่ไม่ค่อยเกลี้ยงเกลาเต็มไปด้วยแผลเล็ก ๆ น้อย ๆ และมีสีกร้านแดดลม สิริลักษณ์ก็รู้ว่าเป็นเด็กลูกชาวชนบท
“มา นกกระจาบ นกกระจิบ มาไหว้คุณพี่จิ๋ว” คุณปู่เรียก คุณย่าเข้าไปจูงมือเด็กทั้งสองซึ่งบัดนี้ สิริลักษณ์รู้แล้วว่าเป็นฝาแฝดให้เข้ามาหาหล่อน
“นี่คุณพี่ไปเรียนหนังสือ นาน ๆ กลับมาที ไอ้นกสองตัวนี้ต้องดูแลรับใช้คุณพี่นะ”
เด็กทั้งสองเข้ามาไหว้สิริลักษณ์ตามคำสั่งอย่างไม่ค่อยเข้าใจเหตุการณ์นัก แล้วคุณย่าก็ให้กลับไปหลังเรือน แล้วหันมาอธิบายกับจิ๋ว “เมื่อสามวันนี้เอง พ่อแม่มันตายหมด แจวเรือมาถูกเรือเมล์ชนที่ตรงหน้าบ้านเรานี่เอง ปู่กับย่าอยู่ตรงหน้าบ้านพอดี คุณปู่บงการเลย นายสินเขาช่วยไว้ทัน พ่อแม่หัวโดนอะไรไม่รู้ไปตายที่โรงพยาบาลทั้งคู่ เราก็เลยรับมันไว้ นายอำเภอเขารู้จัก เขาว่าไม่มีญาติที่ไหนอีก แล้วคุณปู่ก็ฝรั่งจัดตามเคย ว่าเลี้ยงเด็กต้องเลี้ยงเป็นลูก เป็นหลานเป็นบ่าวไม่ได้ จิ๋วก็เลยมีน้องฝาแฝด ยังไม่รู้จะให้อาคนไหนเขารับเป็นพ่อแม่มัน เห็นจะต้องวานเจ้าลพสักคน ถ้าอา ๆ เขาไม่ยอมกัน เสียดายจิ๋วยังไม่โตพอ ไม่ยังงั้นจะให้มันเป็นลูกจิ๋ว เราจะได้เป็นทวด”
“ไม่ให้ใครเป็นทั้งนั้นละ” คุณปู่ว่า “เขาไม่ได้เลี้ยงมัน เขาก็ไม่รักมัน เอาพ่อแม่ที่มันตายนั่นละให้เป็นลูกหรือหลานเราขึ้นมา แล้วก็หวังเอาจิ๋วเป็นที่พึ่งของมันเผื่อปู่ย่าตายเสียก่อนมันเลี้ยงตัวได้” เว้นระยะแล้วพูดต่อ “ทำไมนะ ถ้าทำอะไรดีๆ จะต้องกะเกณฑ์ให้เป็นฝรั่ง คนไทยทำบุญจริง ๆ มั่งไม่ได้หรือไง”
“ใคร ๆ เขาต้องว่าพิลึกทั้งนั้นละ” คุณย่าว่า “คนอื่นเขาก็เลี้ยงแต่เพียงเอาบุญ นี่อะไรจะเลี้ยงถึงกับเป็นลูกเป็นหลาน มีแต่คุณเท่านั้นละ”
“เอาอีกแน่ะ” คุณปู่เถียง “ไปสบประมาทคนอื่น ๆ เขาอีก คนอื่นเขาก็/*7รู้จักทำบุญให้มันจริงจังเหมือนกันน่ะ แต่ไอ้คนที่ไม่เข้าใจเรามันมีเยอะแยะน่ะ จะไปเอาใจใส่เขาทำไม ให้ลูกหลานเข้าใจก็พอแล้ว จริงไหม จิ๋ว” ท่านย้อนมาขอความเห็นจากสิริลักษณ์
สิริลักษณ์ยังไม่มีความเห็นจะตอบท่านว่าอย่างไร รู้แต่ว่าท่านต้องการจะให้หล่อนแสดงความเมตตากรุณาต่อเด็กสองคนที่ท่านได้รับเลี้ยง จึงเข้าไปกอดรัดแสดงความรักแก่ท่านเป็นคำตอบ แล้วก็พาท่านเดินเข้าไปในเรือน แล้วต่อจากนั้นก็ไปทำกิจการอื่น ๆ ที่หล่อนคิดไว้ว่าจะทำ เช่นเข้าครัว ออกความเห็นให้แม่ครัวทำกับข้าวอย่างโน้นอย่างนี้ตามที่คิดอยากรับประทาน ไปดูกระต่ายที่เลี้ยงไว้ ดูปลาทองในอ่าง และอื่น ๆ
ตลอดปลายสัปดาห์ที่สิริลักษณ์มาพักกับคุณปู่คุณย่า หล่อนก็ปฏิบัติดังกล่าวตลอดเวลา และคุณปู่คุณย่าก็ชวนคุยซักถามถึงโรงเรียนที่เข้าใหม่ ผลัดกันเล่าผลัดกันซักถามตามปรกติของคนที่จากกันไป แล้วกลับมาร่วมกัน และตลอดระยะเวลานั้น สิริลักษณ์ก็ได้แสดงความเมตตากรุณาต่อเด็กฝาแฝด ซึ่งหล่อนสังเกตว่าคุณปู่เอาใจใส่ เข้าลักษณะที่ว่าเห่อ กิจกรรมสำคัญที่คุณย่าวานให้สิริลักษณ์ทำให้เด็กคือ ให้ช่วยสำรวจว่าไข่เหาไม่มีแน่แล้ว และให้ดูร่องรอยว่าจะเป็นหิดหรือไม่ และดูแลความสะอาดอื่น ๆ สิริลักษณ์กลับไปบ้านคุณพ่อคุณแม่ด้วยความรู้สึกเต็มเปี่ยมไปด้วยความเมตตากรุณาของคุณปู่คุณย่า เมื่อสนทนากับพี่ ๆ น้อง ๆ ก็เล่าถึงเหตุการณ์ระหว่างปลายสัปดาห์อย่างสนุกสนาน
“เอ้อ จิ๋วมีน้องใหม่สองคนค่ะ คุณแม่ กลับบ้านคราวนี้” จิ๋วเล่าให้คุณแม่ฟังในตอนบ่ายวันรุ่งขึ้น ขณะที่นั่งรับประทานอาหารว่างเวลาบ่ายเมื่อกลับจากโรงเรียน “เป็นฝาแฝดชื่อ นกกระจาบ กับนกกระจิบ”
“ไปได้มาจากไหน” คุณแม่ถาม
“พ่อแม่มันโดนเรือเมล์ชนตาย” สิริลักษณ์บอก
พร้อมกันนั้น พี่สาวของสิริลักษณ์และมารดากล่าวขึ้นพร้อมกัน พี่สาว ชื่อ รงคลักษณ์ หัวเราะกิ๊ก ๆ พลางร้องขึ้นว่า
“อะไร ใครโดนเรือเมล์ชน”
/*8มารดาถามขึ้นว่า “แล้วมาเป็นน้องจิ๋วได้ยังไง”
“อ้าว” สิริลักษณ์อธิบาย “พ่อแม่มันแจวเรือมา เรือเมล์ก็แล่นมากำลังแรง น้ำพัดยังไงไม่รู้เรือก็เลยวนไปแล้วล่ม แล้วคนเอะอะกัน ลุกขึ้นชะโงกกันบ้างอะไรกันบ้าง คนเรือเมล์เลยทำยังไงไม่ทราบไปชนเรือเล็กเข้าอีก เด็กสองคนนี่คุณปู่บงการให้คนที่บ้านช่วยไว้ได้ พ่อแม่ก็ขึ้นมาได้แต่ไปตายที่โรงพยาบาลถึงว่าเรือเมล์ชน”
“แหม อธิบายเสียใหญ่โต” รงคลักษณ์ว่า “เอาเป็นจริงเป็นจัง”
สิริลักษณ์เบิกตาดูพี่สาวซึ่งมีอายุแก่กว่าหล่อนปีครึ่งอย่างประหลาดใจ “เอ๊ ถามโดยไม่ต้องการคำอธิบายงั้นเหรอ” หล่อนถาม
“นี่อย่ามาเถียงกันเรื่องไม่เป็นเรื่อง” คุณแม่ดุ “ว่าแต่แล้วทำไมมาเป็นน้องจิ๋ว”
“ทำไมคุณแม่ว่าไม่เป็นเรื่องคะ” สิริลักษณ์ติดใจคำกล่าวของมารดา
“คุณปู่เทศนาตั้งยาวแน่ะ คุณปู่ว่าที่เกิดเรื่องยังงี้เพราะคนโดยสารไม่มีวินัย คนเรือก็ประมาท เห็นเป็นชาวบ้านนอกจะให้เป็นคนหลีกท่านเรือเมล์คนใหญ่คนโตเสียเรื่อย”
“นี่ จิ๋ว” คุณแม่ขึ้นเสียง “อย่ามาเจ้าคารี้สีคารมใส่แม่ ฉันไม่ใช่...” คุณแม่ยั้งเอาไว้ ไม่กล่าว ทำให้สิริลักษณ์อยากรู้มากว่าท่านยั้งอะไรไว้ “แม่ถามเรื่องว่า แล้วมันมาเป็นน้องจิ๋วได้อย่างไร”
“คุณปู่รับเอามาเลี้ยงค่ะ” สิริลักษณ์ตอบ ตาจ้องแน่วที่หน้ามารดา แล้วรู้สึกรำคาญมากที่มารดาหลบตาไปทางอื่น
คุณแม่พูดโดยไม่ดูตาสิริลักษณ์ “คุณปู่รับเลี้ยงแล้วทำไมจะต้องเป็นน้องจิ๋ว”
“คุณปู่ว่า เลี้ยงเด็กเป็นบ่าวไม่ได้ค่ะ เลี้ยงก็ให้เป็นลูกเป็นหลาน” สิริลักษณ์ตอบ “อยากทำบุญก็ช่วยเอาเงินให้มัน”
“อ้าว ถ้ายังงั้น คุณปู่มิจ้างเด็กรับใช้ในบ้านไม่ได้เรอะ” รงคลักษณ์ถาม น้ำเสียงแสดงความขบขันในคำอธิบาย
“จ้างมันคนละอย่างนี่คะ” สิริลักษณ์เถียง
/*9“ฟังไม่เห็นรู้เรื่อง” คุณแม่ตัดสิน “แต่ถึงยังไงมันก็ไม่ใช่น้องจิ๋ว ไอ้นกกระจอกกระแจกอะไรน่ะจะมาเป็นอินทรวัลลภยังไงได้” แล้วคุณแม่ก็สั่งเรื่องอื่นต่อไป และชักชวนสนทนาในเรื่องอื่น
สิริลักษณ์ยังเก็บข้อข้องใจไว้ในสมอง หล่อนอยากรู้เรื่องอย่างยิ่งว่า คำอธิบายของคุณปู่นั้นคืออะไรแน่ แต่สัปดาห์นั้นมีกิจธุระเกี่ยวกับการเรียนหลายอย่าง จึงค่อย ๆ ลืมเรื่องข้องใจนั้นไป
สิริลักษณ์ไปอยู่โรงเรียนสหศึกษา มีเพื่อนนักเรียนต่างเพศจำนวนมาก หล่อนได้รับคำสั่งสอนจากคุณปู่คุณย่ามาพอสมควรในเรื่องนี้ และคุณพ่อคุณแม่ก็ดูเหมือนไม่ค่อยจะห่วงใยนัก สิริลักษณ์จึงมีเพื่อนทั้งสองเพศที่หล่อนคบหาตามสบายใจ สันทนาเป็นบุตรชายของเพื่อนบ้าน จึงสนิทสนมกับสิริลักษณ์เร็วกว่าคนอื่น ๆ เมื่อมีอาหารรสแปลก หรือมีรายการโทรทัศน์ที่น่าสนใจ สันทนาก็มาชวนให้สิริลักษณ์ไปร่วมอร่อยร่วมสนุกที่บ้านของเขา หรือสิริลักษณ์ชวนเขามาที่บ้านของหล่อน หนุ่มสาววัยรุ่นทั้งสองต่างก็ชอบพอกัน และบิดามารดาของทั้งสองฝ่ายก็ไม่แสดงว่าใครจะทักท้วงอย่างไร แต่เมื่อสิริลักษณ์เรียนที่โรงเรียนไปได้สองสามเดือนหล่อนก็มีสหายเพิ่มจำนวนขึ้น ในบรรดาเพื่อนที่หล่อนต้องอัธยาศัยมากมีเด็กชายรุ่นคนหนึ่งชื่อ วศิน และหญิงหนึ่งชื่ออนุจิตร ทั้งสองคนอยู่บ้านในซอยใกล้ ๆ กับบ้านของหล่อน
วศินเป็นกำพร้าบิดา มีแต่มารดาและน้องเล็กหญิงหนึ่งชายหนึ่ง บ้านของวศินเป็นบ้านเล็ก ๆ ตั้งอยู่ลึกเข้าไปในซอย วศินต้องเดินออกมาขึ้นรถประจำทางที่ถนนใหญ่อันเป็นทางผ่านไปโรงเรียนของสิริลักษณ์ บางวันสิริลักษณ์ก็รับเขาขึ้นรถยนต์ไปด้วย และบางวันเขาก็อาศัยรถยนต์ของสันทนากลับบ้าน อนุจิตรมีภูมิลำเนาแท้ ๆ อยู่จังหวัดสุราษฎร์ธานี อาศัยอยู่กับญาติเป็นเชื้อจีนและมั่งคั่ง บ้านของอนุจิตรอยู่ในซอยไกลลงไปจากซอยของสิริลักษณ์สามซอย เพราะฉะนั้นถ้าสิริลักษณ์ไปส่งอนุจิตรก็ทำให้รถเลยออกนอกทางไปบ้าง แต่ก็ไม่มีผู้ใดในครอบครัวคัดค้าน เพราะอนุจิตรก็ไม่ถือโอกาสที่จะรบกวนบ่อยครั้งนัก มักจะยินยอมมาในรถของสิริลักษณ์ก็ในเมื่อมีกิจกรรมทางโรงเรียนซึ่งทำให้ต้องกลับบ้านผิดเวลา หรือมีธุระจำเป็นอย่างอื่น
/*10จนกระทั่งถึงวันเกิดของรงคลักษณ์ รงคลักษณ์มีการเลี้ยงอาหารว่างเล็ก ๆ น้อย ๆ ให้เพื่อนนักศึกษา สิริลักษณ์จึงขออนุญาตชวนเพื่อนมาร่ามด้วยสองสามคน ในจำนวนนี้มีอนุจิตรและวศินด้วย เมื่อเพื่อนฝูงกลับไปหมดแล้ว ถึงเวลารับประทานอาหารค่ำ ทั้งครอบครัวอยู่พร้อมหน้ากัน พี่สาวคนใหญ่ของสิริลักษณ์มีชื่อว่าเสาวลักษณ์เอ่ยขึ้น “อนุจิตรนี้เห็นแต่งตัวนักเรียนก็ดี แต่วันนี้เห็นแต่งตัวธรรมดานี่ไม่ไหว แต่งตัวไม่เป็น”
“เป็นไง พี่เสาว่าแต่งไม่เป็นยังไง” รงคลักษณ์ถาม
“เกือกกับกระเป๋ากับเสื้อไปคนละทาง ไม่สังเกตเหรอ” เสาวลักษณ์ว่า
“รงค์สังเกตแต่ลิปสติกของแก มันมากเกินไป นี่ละเป็นเพราะโรงเรียนไม่ยอมให้ใช้ ที่นี้พอใช้ก็เลยเอาใหญ่” รงคลักษณ์ออกความเห็น
“ดูแกยังเปิ่น ๆ อยู่อีกหลายอย่าง” คุณแม่เสริม “เป็นไง จิ๋ว แกเป็นเด็กบ้านนอกใช่ไหม”
สิริลักษณ์มองดูผู้พูดทั้งสามนัยน์ตาขุ่น “จิ๋วไม่เคยไปสังเกตของพรรค์นั้น” หล่อนตอบ
“ไปว่าเพื่อนเขา เขาโกรธเอาแล้ว เห็นไหม” รงคลักษณ์ว่าพลางหัวเราะ เสาวลักษณ์และคุณแม่หัวเราะด้วย
“ไม่ใช่ยังงั้น” สิริลักษณ์แก้ “ไม่ใช่ว่าเพื่อนจิ๋วใครจะว่าไม่ได้”
“เลิกเถียงกันน่ะ” คุณพ่อเอ่ยขึ้น ทันทีพี่ทั้งสองของสิริลักษณ์ก็ก้มหน้าลงดูจานข้าว มารดาของหล่อนเมินไปทางอื่น
“ไม่ใช่เป็นการเถียงกันนี่คะ คุณพ่อ” สิริลักษณ์ว่า “จิ๋วไม่อยากให้เข้าใจผิดไป เพื่อนหรือตัวจิ๋ว ใครจะว่ายังไงจิ๋วไม่ว่าเลย แต่ว่าจิ๋วว่ามันเป็นเรื่องไม่เป็นเรื่อง เรื่องกระเป๋า เรื่องลิปสติก อนุน่ะภาษาไทยเขาเก่งที่หนึ่งเลยค่ะ แล้วก็ขยั้นขยัน จิ๋วชอบเขาเพราะอย่างงั้นต่างหาก”
คุณพ่อพยักหน้าแล้วไม่กล่าวต่อไป สิริลักษณ์หันไปสบตากับมารดา เห็นท่านมองดูหล่อนด้วยสายตาขุ่น แล้วท่านก็หลบตาไปจากทุกคน
ต่อจากนั้นไม่มีการสนทนากันต่อไป ทุกคนบริโภคอย่างเงียบ ๆ จนในที่สุดอาหารมื้อนั้นก็เสร็จสิ้นไป
/*11เวลาเช้าวันรุ่งขึ้น สิริลักษณ์ได้รับความประหลาดใจและตกใจมาก ขณะที่หล่อนกำลังรับประทานอาหารเช้า อนุจิตรก็มาหา เข้ามาจูงมือออกไปจากโต๊ะอาหาร พอลับตาคนอื่น อนุจิตรก็ปล่อยให้น้ำตาพรูออกมาจากเบ้าตา บอกแก่หล่อนด้วยเสียงสั่นเครือว่า
“คุณจิ๋ว เธอเห็นไหม เมื่อวานนี้ฉันมาที่นี่ ไม่ได้วางกระเป๋าสตางค์ที่ไหนเลย นอกจากในห้องพี่รงค์ตอนเข้าห้องน้ำไปล้างมือ พอกลับไปถึงบ้านเปิดกระเป๋าออกดู เงินหายหมดเลย คุณแม่ส่งมาให้ ๔๐๐ จะเอาไปให้ค่าตัดเสื้อกับค่าหนังสือ” แล้วอนุจิตรก็เลยร้องไห้ต่อไป
สิริลักษณ์ตัวแข็ง “จุ๊ๆ อย่าพูดดังไป” หล่อนห้ามเพื่อนโดยยังไม่รู้ตัวว่าห้ามทำไม “เธอกลับบ้านกับใคร”
“กลับรถสันทนา เขาไปส่งฉันกับวศินด้วย” อนุจิตรตอบ
“ในรถเธอทำอะไรบ้าง” สิริลักษณ์ซัก
“ไม่ได้ทำอะไรเลย นั่งเฉย ๆ กระเป๋าก็อยู่กับมือ” เพื่อนหล่อนตอบอีก
“แล้วเวลาถึงบ้านแล้วล่ะ” สิริลักษณ์ซักต่อ
“พอถึงบ้านก็เข้าห้องนอน เปิดกระเป๋าจะเอาผ้าเช็ดหน้า ก็ไม่เห็นเงินเลยสักบาทเดียว”
“แล้วเธอทำยังไง”
“ฉันก็ไม่รู้จะทำยังไง จะบอกคุณป้าก็กลัว พี่ ๆ ก็นอนหลับกันหมดแล้ว เช้าขึ้นก็รีบมาหาเธอนี่และ”
สิริลักษณ์จ้องดูหน้าเพื่อนอย่างหมดปัญญา “เธอนั่งตรงไหนบ้าง” หล่อนซักอีก “เมื่อวานนี้น่ะ ที่บ้านนี้”
“ก็นั่งอยู่กับเธอตลอดเวลา” อนุจิตรตอบ “เธอจำไม่ได้เหรอ”
“จำไม่ได้หรอก” สิริลักษณ์ตอบ “ฉันวิ่งไปวิ่งมาช่วยหยิบโน่นหยิบนี่ ฉันรับแขกเพื่อน ๆ แล้วก็ช่วยรับแขกของพี่รงค์ด้วย”
อนุจิตรยกผ้าเช็ดหน้าขึ้นปิดหน้าพลางสะอื้น “แล้วเธอจะไม่ช่วยฉันเลยเทียวเรอะ”
สิริลักษณ์มองเห็นภาพของเหตุการณ์ที่จะเกิดขึ้นทั้งหมดในบ้านหล่อน /*12ถ้าหล่อนพยายามจะช่วยอนุจิตรตามที่อนุจิตรหวัง แต่ก็ถามว่า “เธอจะให้ช่วยอย่างไรล่ะ”
“ถามคุณพี่ ๆ ของเธอดูก่อนซี เผื่อใครจะเห็นบ้าง”
“ก็เธอบอกเธอไม่ได้ลุกไปไหนเลย นอกจากไปเข้าห้องน้ำ แล้วเวลาเธอเข้าไป ก็มีฉันอยู่ในห้องคนหนึ่งแล้วก็ดูเหมือนพี่รงค์ แล้วก็ไม่มีใคร เวลาเธอออกมา พบใครมั่งล่ะ จำได้ไหม”
“ก็พบพี่รงค์น่ะแหละ” อนุจิตรตอบ “เธอดูเหมือนจะออกไปก่อน”
“เธอออกมา กระเป๋าอยู่ตรงไหน” สิริลักษณ์พยายามให้เพื่อนคิดย้อนกลับไป
“ก็อยู่บนโต๊ะเครื่องแป้งน่ะแหละ”
“เธอเข้าห้องน้ำตอนมาถึงเลยทีเดียวใช่ไหม ใครก็ไม่รู้ว่า หน้าเธอเป็นอะไร หรือต้องล้างมือหรืออะไรน่ะแหละ”
“เธอน่ะแหละบอกว่า ขึ้นรถเมล์มา ก่อนกินอะไรต้องล้างมือเสียก่อน แล้วก็ให้ขึ้นไปผัดหน้าด้วย แล้วเธอจะให้ดูห้อง แล้วก็ไม่ได้ดู ใครมาเรียกเธอก็ไม่รู้”
สิริลักษณ์ยังอัดอั้นตันใจยิ่งขึ้น ในบ้านของหล่อนนอกจากพี่น้องและบิดามารดาของหล่อนแล้วมีแต่คนใช้เก่าแก่ของตระกูล เด็กคนใช้ที่รับใช้เบ็ดเตล็ดเล็กน้อย ก็เป็นลูกของแม่ครัว ซึ่งเป็นลูกของแม่ครัวเก่าตั้งแต่ครั้งเจ้าคุณปู่อีกชั้นหนึ่ง คนทำสวนก็เป็นลูกเขยของคนขับรถ ซึ่งก็เป็นลูกชายของทนายรับใช้คุณย่ามา ถ้าหากมีการซักถามหาเงินขึ้นในบ้านของหล่อน สิริลักษณ์รู้ดีว่า ตัวหล่อนเองจะกลายเป็นจำเลยในคดีหมิ่นประมาท ยิ่งอนุจิตรเป็นเจ้าทุกข์ ก็ยิ่งเป็นโอกาสที่จะทำให้เรื่องเล็กกลายเป็นเรื่องใหญ่ได้ง่าย แต่สิริลักษณ์ก็รู้ว่าอนุจิตรคงจะไม่เข้าใจเลย และหล่อนก็จะต้องเสียมิตรไปคนหนึ่ง
ปากไวกว่าความคิด สิริลักษณ์แนะขึ้นว่า “ฉันช่วยเธออย่างนี้ได้ไหม เธอเอาเงินของฉันไปร้อยนึงก็แล้วกัน”
อนุจิตรเกือบอ้าปาก มองดูหน้าสิริลักษณ์ด้วยความประหลาดใจอย่างยิ่ง แล้วก็สั่นศีรษะ “ฉันต้องได้เงินอย่างน้อยสองร้อยห้าสิบ ไม่งั้นไม่มีให้ค่า/*13หนังสือ คุณป้าออกไปให้แล้วฉันบอกให้คุณแม่ส่งมาใช้ ฉันกลัวคุณป้าจะโกรธแย่เลย”
สิริลักษณ์สะบัดหน้าอย่างขัดใจ แต่พอเห็นน้ำตาของอนุจิตรไหลพรากลงมาอีก หล่อนก็พูดออกไปโดยไม่ได้ยั้งคิดอีก “เอ้า ฉันจะหาให้เธอ” แล้วก็วิ่งขึ้นไปบนเรือน เปิดตู้หยิบเงินของหล่อนทั้งหมดที่มีลงมา ขณะนั้นพี่สาวและพี่ชายของหล่อนแต่งตัวและรับประทานอาหารเสร็จ และกำลังมายืนรอหล่อนอยู่ที่หน้าบันไดตึก เพื่อจะขึ้นรถออกจากบ้านพร้อมกัน สิริลักษณ์เกือบจะเช็ดน้ำตาแทนอนุจิตร หล่อนฉวยข้อมือเพื่อน ดันตัวให้ไปขึ้นรถของหล่อน ขึ้นนั่งรถอย่างเบียดเสียด ทำให้รงคลักษณ์หน้าบึ้งตลอดทางจนรถมาถึงมหาวิทยาลัย รงคลักษณ์ลงแล้วก็บุ้ยปากให้รถไปส่งอนุจิตรกับสิริลักษณ์ ทั้งสองเมื่อถึงโรงเรียน ก็รีบเดินเข้าประตูจนถึงที่ลับคนพอสมควร สิริลักษณ์ก็ส่งเงินให้แก่อนุจิตร หล่อนคิดว่าถ้าอนุจิตรแสดงความขอบใจมากนัก ก็จะยับยั้งเสียเพื่อกันรำคาญ แต่สิริลักษณ์ได้รับความพิศวงอย่างมาก ในเมื่ออนุจิตรรับเงินจากหล่อนแล้ว ก็รีบเดินก้มหน้าหนีไปโดยไม่กล่าวว่าอย่างไรสักคำเดียว สิริลักษณ์มองตามโดยปากอ้าเผยอ ไม่รู้ตัวว่าตัวทำกิริยาอย่างไร จนมีคนมาชนหล่อนเบา ๆ แล้วก็มีเสียงขอโทษ สิริลักษณ์จึงได้สติ หันมามองเจ้าของเสียงที่กล่าวคำขอโทษจึงเห็นว่าเป็นวศิน หล่อนหันไปบอกเขาทันที โดยมิได้สังเกตสีหน้าของเพื่อนหนุ่มให้ดี
“เอ้อ แปลกไหม” หล่อนบอกเขา “อนุจิตรเขาทำเงินหาย แล้วฉันเห็นเขาร้องห่มร้องไห้ ฉันก็เลยออกเงินของฉันให้ไปก่อน เขาไม่ขอบใจสักคำ แล้วยังเดินก้มหน้าหนีไป เธอเข้าใจไหม”
วศินไม่สู้ตาสิริลักษณ์ ตอบอ้อมแอ้มว่า “เขาคงกำลังกลุ้มใจน่ะเอง”
“กลุ้มใจให้แทบตายก็ควรรักษากิริยา” สิริลักษณ์ปรารภดัง ๆ แล้วพอดีระฆังเข้าห้องดังขึ้น หนุ่มน้อยและสาวน้อยก็แยกจากกันไป
สิริลักษณ์ได้รับความเดือดร้อนเป็นอันมากจากการที่ได้อุทิศเงินให้อนุจิตรไป ทีแรกหล่อนคิดจะหาโอกาสเล่าให้คุณแม่ฟังเรื่องของอนุจิตร แล้วจะขอเงินคุณแม่ชดใช้ ถ้าคุณแม่ให้หล่อนทั้งสองร้อยห้าสิบบาท ก็แปลว่าเป็นโชค/*14ดี ถ้าคุณแม่ไม่กรุณาก็จะขอยืมเงินจำนวนนี้ก่อน แล้วก็จะประหยัดการใช้จ่ายในเดือนต่อๆ ไป และผ่อนใช้คุณแม่ทีละเล็กทีละน้อย แต่ในตอนเย็นวันนั้น พอสิริลักษณ์กลับถึงบ้าน หล่อนก็เห็นคุณปู่และคุณย่าเดินอยู่ที่สนามหญ้าหน้าตึกในบ้านของหล่อนนั้นเอง ไม่มีใครอยู่บ้านนอกจากคนใช้ ซึ่งได้นำน้ำเย็นใส่ถ้วยแก้วลงมาต้อนรับท่านผู้ใหญ่ทั้งสอง ถูกต้องตามที่ได้เคยได้รับการฝึกหัดมา สิริลักษณ์เกือบกระโดดลงจากรถด้วยความดีใจ วิ่งตรงเข้าไปสวมกอดคุณปู่และคุณย่า ไม่ได้สังเกตอะไรนอกเหนือไปจากนั้น
คุณปู่เอ่ยขึ้น “จิ๋วไม่สังเกตอะไรเรอะ ดูให้ดี ๆ ซิ”
สิริลักษณ์มองไปโดยรอบ และรงคลักษณ์ผู้ซึ่งได้ลงจากรถเรียบร้อยและได้เข้ามาทำความเคารพญาติผู้ใหญ่ทั้งสองแล้วก็มองไปด้วย รงคลักษณ์ร้อง “ว้าย” แล้วรีบวิ่งไปที่กอกุหลาบริมสนาม กำลังออกดอกสีชมพูสดเป็นช่อใหญ่ ที่นั้นมีเด็กผู้หญิงอายุประมาณ ๓ ขวบสองคน กำลังผลัดกันประคองดอกไม้ให้กันดมทีละดอก คุณย่าร้อง “ว้าย” ขึ้นพร้อมกับรงคลักษณ์ แล้วก็รีบเข้าไปจับมือเด็กออกมาเสียจากดอกไม้
“ไอ้นกสองตัวยังไม่ได้ไหว้กราบคุณพี่ ๆ” คุณปู่ว่า “มัวไปชมดอกไม้ มันชอบดอกไม้เสียจริง ราวกับไม่เคยพบเคยเห็น”
คุณย่าพาเด็กทั้งสองมาไหว้ทั้งรงคลักษณ์ และสิริลักษณ์ ระหว่างที่กำลังทักทายกันอยู่เสาวลักษณ์เดินเข้าบ้านมา คุณปู่จึงให้เด็กทั้งสองไหว้ “คุณพี่” อีกคนหนึ่งด้วย เสาวลักษณ์ถามว่า
“คุณปู่คุณย่าจะไปไหนหรือยังไงคะนี่”
“ฮึ” คุณปู่หัวเราะ “พาไอ้นกสองตัวของปู่มาให้หมอตรวจ มันเป็นวงอะไรขาวๆ ที่ก้นมัน หมอที่เมืองปทุมเขาไม่ไว้ใจ เขากลัวจะเป็นโรคเรื้อน เขาให้พามาให้หมอพิเศษตรวจ”
“อุ๊ยตาย” เสาวลักษณ์และรงคลักษณ์อุทานขึ้นพร้อมกัน
“เปล่า มันไม่ใช่หรอก” คุณปู่บอกอย่างอารมณ์ดี “มันเป็นโรคผิวหนังธรรมดานี่แหละ พุทโธ่เอ๊ย” คุณปู่เอามือจับผมเด็กทั้งสองคนลูบไล้ไปมา “แต่นี่มันจะค่ำแล้ว ปู่จะต้องไปละ แวะมาหาเดี๋ยวเดียว ไม่พบใคร”
/*15“คุณปู่คุณย่าไม่ทานอะไรเสียก่อนแล้วถึงไปหรือคะ” สิริลักษณ์ถาม
“ไม่ล่ะ ปู่มารอครึ่งชั่วโมงกว่าแล้ว อาทิตย์นี้จิ๋วจะกลับบ้านไม่ใช่รึ” แล้วตามนิสัยใจเร็วของท่าน ท่านก็ต้อนเด็กสองคน พยักหน้ากับคุณย่า พาเดินออกจากบ้าน สิริลักษณ์ร้องขึ้นว่า
“ประเดี๋ยวค่ะ คุณปู่ไปรถไม่ดีหรือคะ ให้รถไปส่งที่ท่าเรือ”
“รถจะต้องไปรับคุณพ่อที่บ้านท่านรัฐมนตรี” รงคลักษณ์ขัดขึ้น “วันนี้คุณพ่อกลับมาแล้วต้องรีบแต่งตัวไปกินเลี้ยง”
“ไม่เป็นไร ไม่ต้องห่วงปู่ ปู่เดินไปเรียกแท็กซี่ที่ปากซอย” คุณปู่ตอบ
พลางออกเดิน สิริลักษณ์เดินตามไปส่งคุณปู่คุณย่าที่ปากซอย ระหว่างทางคุณปู่เล่าถึงความก้าวหน้าของเด็กทั้งสองอย่างภาคภูมิใจ เล่าถึงความฉลาดไหวพริบและแสดงความขบขันถึงนิสัยเด็กที่เคยชินกับสิ่งแวดล้อมอย่างหนึ่ง แล้วต้องมาเปลี่ยนเป็นอีกอย่างหนึ่ง จนถึงที่ปากซอย เรียกรถแท็กซี่ได้คันหนึ่งแล้วก็ลาจากกัน
สิริลักษณ์เดินบ้างวิ่งบ้างกลับเข้ามาที่บ้าน ในใจกำลังเบิกบานที่ได้พบคุณปู่คุณย่า และได้เห็นท่านมีความสุขกายสบายใจ หล่อนเห็นพี่สาวทั้งสองยังยืนอยู่ที่สนามหญ้าก็เดินเข้าไปใกล้ พอรงคลักษณ์เห็นหล่อนก็กล่าวว่า
“นี่ ดูไอ้เด็กขี้เรื้อนของคุณปู่ซิ ทำดอกไม้ของคุณพ่อหักไปดอกหนึ่ง เดี๋ยวก็เดือดร้อนกันหมดทั้งบ้าน”
“คุณแม่โกรธตายรู้ไหมนี่” เสาวลักษณ์เสริม “ฉันกลุ้มใจจังเลย ใครจะเป็นคนเรียนคุณแม่นี่”
“โธ่ ทำเรื่องเล็กให้เป็นเรื่องใหญ่ไปได้” สิริลักษณ์ว่า “จิ๋วเรียนเองก็ได้ คุณพ่อคงไม่ว่าอะไรหรอก”
รงคลักษณ์กับเสาวลักษณ์แลดูตากัน “จิ๋วเรียนคุณพ่อเองนะ ฉันไม่เอาหรอก เรียนคุณพ่อเลยนะไม่ต้องบอกคุณแม่ก่อน เดี๋ยวโดนสองหน เอาไว้ให้พร้อมกันเลย” เสาวลักษณ์ว่า แล้วก็ฉุดมือรงคลักษณ์ขึ้นเรือนไป
ค่ำวันนั้นคุณพ่อไม่กลับมารับประทานอาหารที่บ้านและไม่ได้กลับมาแต่งตัวตามที่รงคลักษณ์บอกไว้ สิริลักษณ์ลืมเรื่องดอกไม้แล้ว กำลังคิดเตรียมการจะ/*16เรียนปรึกษาคุณแม่เรื่องเงินที่ตนต้องการ เห็นคุณแม่นั่งอยู่ในห้องรับแขกซึ่งเปิดติดต่อกับห้องรับประทานอาหาร จึงเดินเข้าไปหา ก็พอดีได้ยินเสียงรงคลักษณ์ ซึ่งนั่งอยู่บนเก้าอี้ตัวหนึ่งบังมุมอยู่กล่าวแก่คุณแม่
“จิ๋วเขาว่าเขาจะเรียนคุณพ่อเอง รงค์กลุ้มจะตาย เขาว่าเราทำเรื่องเล็กเป็นเรื่องใหญ่”
สิริลักษณ์เดาเรื่องได้ว่ารงคลักษณ์พูดเรื่องเด็กสองคนทำดอกไม้หัก หล่อนเดินตรงเข้าไปหามารดาและพี่สาว นั่งลงบนเก้าอี้ตัวหนึ่ง และกล่าวขึ้น
“โธ่ เรื่องดอกไม้อีกแล้ว จิ๋วบอกแล้วจิ๋วจะเรียนคุณพ่อเอง”
พี่สาวและมารดาหันมาค้อนหล่อนพร้อมกัน คุณแม่กล่าวว่า “หล่อนน่ะ เป็นลูกรักคนโปรดของคุณพ่อตั้งแต่เมื่อไร”
“เอ๊อ จิ๋วไม่ได้ว่าจิ๋วเป็นลูกรักลูกโปรดอะไรสักที” สิริลักษณ์ว่า “จิ๋วไม่เห็นเป็นเรื่องสำคัญอะไร ดอกไม้มันก็ต้องหักบ้างซิคะ”
“มันไม่ได้หักเอง” รงคลักษณ์ว่า “ไอ้เด็กนั้นมันเข้าไปหัก”
“โธ่” สิริลักษณ์ร้องขึ้น “ก็เด็กมันตัวเท่านั้นมันจับอะไร มันก็ทำหักบ้างซิ มันแกล้งเมื่อไรล่ะ”
“แม่นึกออกแล้วละ” คุณแม่พูดขึ้น สีหน้าเปลี่ยนจากเคร่งเครียดเป็นแช่มชื่น “คุณพ่อไม่ได้นับหรอกว่ามีกี่ดอก วันที่คุณพ่อดูดอกตูมเล็กนี่มันยังไม่เป็นดอก คุณพ่อไม่รู้หรอก ไม่ต้องบอกก็ได้”
“โธ่ คุณแม่พูดราวกับคุณพ่อเป็นอะไรก็ไม่รู้” สิริลักษณ์ว่า “จิ๋วเรียนคุณพ่อได้ค่ะ จิ๋วไม่กลัวหรอกค่ะ ถึงคุณพ่อดุจิ๋วก็ไม่กลัวค่ะ”
คุณแม่หันมาจ้องหน้าสิริลักษณ์ด้วยดวงตาขุ่นเขียว “นี่จิ๋ว อยู่กับคุณปู่คุณย่าน่ะแบบนี้เสมอเรอะ พูดจาอวดดียังงี้ละเรอะ ฉันนึกแล้ว ให้ลูกไปให้คนอื่นเลี้ยงมันจะต้องเป็นยังงี้” คุณแม่ลงเสียงอย่างน้อยใจ “ฉันจะเอาคืน จะเอาคืนก็ยังโง้นละ ยังงี้ละ...”
“ใครยังโง้นยังงี้คะ” สิริลักษณ์ถาม เสียงแข็งและใจเต้นรัวแทบจะออกมาจากทรวงอก หล่อนจ้องตามารดาอย่างจะเรียกเอาคำตอบให้ได้
คุณแม่สะบัดหน้าและลุกจากที่นั่ง “ไปเอาเด็กขี้เรื้อนที่ไหนมาเลี้ยง แล้วจะ/*17มาเกณฑ์ให้เป็นลูกใครหลานใครน้องใคร แล้วเธอก็อย่าให้มันเกินไปนะ แหมจ้องตาเป๋ง ประเดี๋ยวไปทำกับคุณพ่อแบบนี้บ้างละก็เดือดร้อนกันทั้งบ้านละ”
สิริลักษณ์เกิดความรู้สึกประหลาด หล่อนเกิดความเข้าใจอะไรราง ๆ ใจหนึ่งไม่ยอมรับความเข้าใจนั้น ใจหนึ่งก็กระซิบบอกหล่อนว่า ไม่ใช่กาละไม่ใช่เทศะที่หล่อนจะกล่าวอะไรโต้ตอบกับมารดา หล่อนจึงหลบตาลง ระงับปากระงับใจ ลุกหนีไปเสียจากที่นั้นเข้าไปในห้องกินข้าว หล่อนเข้าไปนั่งรออยู่ครู่ใหญ่ มารดากับพี่สาวก็ยังไม่ตามเข้าไป จนหล่อนรู้สึกหิวจัด กำลังคิดพะว้าพะวังว่าควรออกไปเตือนมารดาให้เข้ามารับประทานอาหารหรือไม่ ก็พอดีเสาวลักษณ์เข้ามาในห้องนั้น ร้องขึ้นว่า “หิวจัง ยังไม่กินกันอีกหรือ” หล่อนจึงแนะให้ไปเชิญคุณแม่เข้ามา เสาวลักษณ์ออกไปเรียกมารดามารับประทานอาหาร คุณแม่และรงคลักษณ์จึงเข้ามา ระหว่างการรับประทานอาหาร คุณแม่เกือบไม่พูดอะไรเลย รงคลักษณ์ก็พลอยเงียบไปด้วย เสาวลักษณ์เป็นคนคุยคนเดียว แต่เมื่อเห็นว่าไม่มีใครคอยต่อปากคำก็เลยเงียบไปในที่สุด สุมนัสนั้นเมื่อคุณพ่อไม่อยู่บ้านก็ถือโอกาสไม่มารับประทานอาหารร่วมกับมารดาและพี่น้องผู้หญิง คุณแม่บ่นสองสามคำว่า “เป็นอย่างนี้เสมอ” แต่ก็ไม่จัดการประการใด รงคลักษณ์กับเสาวลักษณ์ รับประทานอิ่มแล้วก็ลุกจากโต๊ะอาหารไป เหลืออยู่แต่สิริลักษณ์กับคุณแม่ สิริลักษณ์รอจนคุณแม่รับประทานของหวานเสร็จเรียบร้อย แล้วลุกจากโต๊ะ แล้วหล่อนจึงไปยังห้อง ไม่มีกำลังใจจะทำการบ้านหรือดูหนังสือ ขึ้นเตียงสวดมนต์แล้วก็พยายามนอนให้หลับ ท่องคาถาที่คุณย่าเคยสอนให้ท่องสำหรับเวลาใจไม่เป็นสุขเป็นภาษามคธสั้น ๆ ซึ่งสิริลักษณ์มิได้เข้าใจความหมายแจ่มแจ้งนัก และในที่สุดก็หลับไป
ตลอดสัปดาห์นั้น สิริลักษณ์จึงไม่มีเงินใช้เลย หล่อนรู้จักว่าความหิวคืออะไรเป็นครั้งแรกในชีวิต วันที่หนึ่งและวันที่สอง สิริลักษณ์ซื้ออาหารกลางวันรับประทานด้วยเงินเชื่อ โดยบอกแก่คนขายอาหารที่โรงเรียนว่าลืมเอาเงินมา คนขายอาหารก็ยอมให้เชื่อ ครั้นถึงวันที่สาม สิริลักษณ์ก็ไม่กล้าสู้หน้าแม่ค้า จึงคิดลองไม่รับประทานอาหารกลางวัน ผลก็คือหล่อนเรียนหนังสือไม่รู้เรื่องเลย ความทุกข์ยากทำให้เกิดความฉลาด คือนึกขึ้นได้ว่า ถ้าหล่อนตื่นแต่/*18เช้ากว่าพี่น้องอื่น ๆ รีบเข้าไปในครัว ตัดขนมปังชิ้นหนา ๆ สองขึ้น เอาเนยทาและหาปลาหรือเนื้อหรือไข่สอดเข้าเป็นแซนด์วิช ก็จะมีอาหารกลางวันกินได้โดยไม่ทำให้ใครในบ้านถามทัก และไม่มีผู้ใดทราบว่าหล่อนไม่มีเงินใช้ เพราะสิริลักษณ์แน่ใจว่าการกระทำของหล่อนนั้นจะไม่ได้รับความเห็นชอบของผู้ใดเลย หล่อนนับวันรอคอยให้สัปดาห์นั้นสิ้นสุดลงโดยเร็ว พอถึงปลายสัปดาห์ก็ลาบิดามารดาไปปทุมธานี
สิริลักษณ์เกือบเป็นปากเสียงกับรงคลักษณ์อีกครั้งหนึ่ง แต่หล่อนยับยั้งตนไว้ได้ทันท่วงที คือพอสิริลักษณ์บอกลาคุณพ่อคุณแม่ ซึ่งนั่งอยู่ในห้องรับแขกด้วยกัน ว่าหล่อนใคร่จะไปหาคุณปู่คุณย่าทั้งที่ยังไม่ถึงกำหนดหนึ่งเดือนตามที่ตกลงกันไว้ รงคลักษณ์ก็เอ่ยขึ้น
“ทำไมนะ คุณปู่ถึงต้องพูดกับจิ๋วว่า กลับบ้าน กลับบ้าน ราวกับบ้านนี้ไม่ใช่บ้านของจิ๋ว”
สิริลักษณ์ก้มหน้าเสียไม่มองตาผู้ใด คุณพ่อเอ่ยขึ้น “ดีซี มีบ้านสองบ้าน ไม่เห็นเสียหายอะไร” รงคลักษณ์จึงไม่พูดต่อ แต่คุณพ่อถามว่า
“ทำไมถึงไปอาทิตย์นี้ล่ะ” สิริลักษณ์อึกอัก ไม่ทราบว่าจะอธิบายอย่างไร ในที่สุดก็บอกว่า “ดูเหมือนคุณปู่จะอยากให้ไปค่ะ วันนั้นสั่งไว้” แล้วคุณพ่อก็หัวเราะอย่างอารมณ์ดี แล้วอนุญาตให้ไปตามประสงค์
สิริลักษณ์ไปถึงบ้านที่ปทุมธานีก็พบว่าคุณย่าอยู่ในสวนตามเคยของท่าน หล่อนก็ตามลงไปในสวนตามปรกติของหล่อนเหมือนกัน เสียงคนใช้เรียกนกกระจิบกับนกกระจาบให้ออกมารับรองหล่อน เด็กฝาแฝดก็วิ่งออกมาจากในห้องตรงเข้ามากอดรัดอย่างสนิทสนม สิริลักษณ์พิศดูเห็นผิวพรรณของเด็กทั้งสองผ่องใส ผิดจากที่หล่อนได้เห็นครั้งก่อน ดวงตาแสดงความใคร่รู้ใคร่เรียน ทั้งสองแย่งกันชี้ชวนให้หล่อนดูต้นไม้และนกในสวน ด้วยสำเนียงแปร่งแบบชนบท ฟังน่าเอ็นดูและน่าขบขัน สิริลักษณ์รวบตัวเด็กทั้งสองไว้กับตัว และพาเดินเข้าไปกราบคุณย่า คุณย่าละจากต้นไม้ที่ท่านกำลังให้ปุ๋ยและเปลี่ยนดิน หันมายกมือกอดหล่อนไว้อย่างหลวม ๆ เพราะกลัวดินจะถูกร่างกายหล่อน แล้วก็บอกให้เด็กฝาแฝดพา “คุณพี่” ขึ้นเรือน ถือโอกาสใช้ให้เด็กทั้งสอง/*19ทำงานเล็ก ๆ น้อย ๆ เท่าที่จะทำได้ เช่นให้ไปยกจานขนมในตู้ออกมาให้ “คุณพี่” และให้หานำให้ดื่ม
“ยกขนมให้คุณพี่แล้วอย่าลืม ต้องหาน้ำให้ด้วย รู้จักรินน้ำจากหม้อเย็นแล้วใช่ไหม นกกระจิบนกกระจาบ”
สิริลักษณ์ไปถึงบ้านเป็นเวลาสาย ๆ พอจวนเวลาอาหารกลางวัน คุณปู่ก็กลับมาจากไปธุระในเมือง คุณปู่มีเรื่องมาเล่ามากมายตามเคยของท่าน
“บาทหลวงแกมาคะยั้นคะยอปู่” ท่านว่า “แกจะให้ปู่เป็นตัวตั้งตัวตีเรื่องสมาคมผู้ปกครอง ก็ว่าจะลองดูให้แกเห็นใจ บอกแกแล้วว่าน่ากลัวมันไปไม่รอด คนไทยเรายังไม่ค่อยรู้เรื่องกันเรื่องสมาคม”
คุณย่าซักถามเรื่องราวอย่างสนใจ คุณปู่ก็เล่าอย่างสนุกสนาน เรื่องที่คุณปู่เล่าดูเป็นเรื่องสนุกไปหมดสำหรับสิริลักษณ์ ซึ่งคุณปู่มีการแถมท้ายว่า “นี่เป็นปัญหาไทยใหม่นะจิ๋ว” คำที่คุณปู่ใช้นี้ คุณปู่อธิบายด้วยว่า “ศัพท์แสงสมัยใหม่นี่เขาก็ว่า ปัญหาสังคมปัจจุบันไงล่ะ แล้วจิ๋วโตขึ้นอีกหน่อยก็จะได้เรียน” แล้วคุณปู่ก็ยกตัวอย่าง “ยังงี้ไงจิ๋ว นี่ปู่จะว่าให้ฟังนะ เช่นไอ้นกกระจิบนกกระจาบนี่มันเป็นปัญหาสังคมรู้ไหม”
“ฮื้อ” คุณย่าขัดคอ “มันจะเกินไปละ ไอ้นกกระจิบกระจาบนี่ก็เกิดเป็นปัญหาสังคมอะไรขึ้นมาอีกล่ะ มันเป็นปัญหาของฉันละซี คุณไปเอามาให้ฉันน่ะไม่ว่า แก่แล้วยังต้องเลี้ยงเด็ก”
คุณปู่พยักหน้ากับสิริลักษณ์อย่างคนรู้ถึงกัน “ฟังว่า ฟังคุณย่าแกนะจิ๋ว เอาบุญเอาคุณ ที่แท้ตัวเองน่ะแหละเห่อจะตาย”
“ฮุ้ย ฉันเห็นคุณเห่อฉันก็เห่อตาม ดีซิ แก่แล้วเห่อเด็ก ดีกว่าไปเห่อไอ้ที่ไม่เด็ก” คุณย่าค้อนนิดหน่อย
“ดูซิ จนเป็นย่าเป็นยายคนแล้วยังมาค้อนกันอีก” คุณปู่ว่า “นี่ปู่จะยกตัวอย่างนะ ทำไมจะไม่ใช่ปัญหาสังคม แล้วจะว่าเป็นปัญหาคุณย่าก็ได้ คุณย่าละตัวแสดงปัญหาสังคมดีนักละ” คุณย่าค้อนอีกทีหนึ่ง คุณปู่พูดต่อไป “ก็ไอ้คนใช้บ้านเรา รวมทั้งนายสินทนายเก่า มันเคยเห็นไอ้เด็กสองคนนี้นั่งเรือมากับแม่มัน พ่อแม่มันพามาตกปลา ทอดแหตลอดแควตลอดคุ้งในคลองทางโน้น ๆ /*20คนเขาก็รู้จักมัน เขาก็เลยเรียกมันไอ้นกบ้าง อีจิบอีจาบบ้าง ทีนี้มันมาเป็นหลานคุณย่า คุณย่าก็อยากให้เขาเรียกคุณกระจิบ คุณกระจาบ แล้วใครมันจะยอมเรียก”
“เอ้อ คุณปู่คะ” สิริลักษณ์กล่าวขึ้น “พี่รงค์เขาว่าคุณปู่เลี้ยงเด็กเป็นบ่าวไม่ได้ แล้วมิจ้างเด็กรับใช้มาไม่ได้รึ จิ๋วไม่รู้จะตอบเขาว่าอย่างไร”
“อ้าว มันคนละเรื่องกันนี่ลูก” คุณปู่ตอบ “ถ้าเด็กมันมีพ่อมีแม่ พ่อแม่ให้มันมารับจ้างเรา ความรับผิดชอบก็อยู่ที่พ่อแม่มัน แต่ถ้าเด็กไม่มีพ่อมีแม่ ใครจะรับผิดชอบให้มันเป็นลูกจ้าง ถ้าเราจะทำหน้าที่พ่อแม่แทน เราก็เลยต้องเป็นทั้งนายจ้าง และลูกจ้าง”
“พูดแบบหมอความอีกแล้ว” คุณย่าว่า “เรื่องของเราคือพอเห็นมันเข้าก็เวทนา ไหน ๆ จะเลี้ยงแล้ว จะทำใจครึ่ง ๆ กลาง ๆ ยังไงได้”
“เหตุผลของเธอกับเหตุผลของฉันไม่เหมือนกัน แต่ก็พออยู่ด้วยกันได้ แต่เป็นอันว่าคุณประภา อินทรวัลลภ จะต้องมีหลานเป็นไอ้นกกระจิบ ไอ้นกกระจาบ อีจิบอีจาบน่ะมันไม่เรียกกันแล้ว มันไปไหน ๆ กับเรา เป็นหลานคุณปู่คุณย่า เขาก็เลิกเรียกไป แต่ว่าจะให้เขาเรียกคุณน่ะ มันไม่สำเร็จหรอก เราทำใจของเราซิ นี่มันหลานเรา แต่ว่าชาวบ้านเขาก็ว่ามันลูกหลานของเขาเหมือนกัน เรากับชาวบ้านมีลูกหลานด้วยกันละทีนี้ พอมันโตเป็นสาว ขี้คร้านจะมีหนุ่มๆ มาเรียกคุณสกุณีคร้าบ คุณสกุณาคร้าบ” คุณปู่ลากเสียงทำเหมือนเสียงชายหนุ่มออดหญิงสาว
คุณย่าค้อนอีกทีหนึ่ง “ก็ฉันไปว่าอะไร ยังจะต้องเก็บไว้ฟ้องหลานสาว ฉันน่ะมันปัญหาสังคมละ ระวังเถอะอีกหน่อยมันจะเป็นปัญหาฌาปนกิจ”
“แหม คุณย่าอย่าพูดยังงี้ซิคะ จิ๋วไม่อยากได้ยินเลย” สิริลักษณ์พ้อขึ้น
“อ้าว ทำไมไม่อยากได้ยินล่ะ” คุณปู่ท้วง “ได้ยินไว้ซีจิ๋ว ปู่ย่านี่จะต้องตายวันหนึ่ง ถึงจิ๋วเองก็อาจตาย อาจตายก่อนปู่ย่าก็ยังได้นะลูกนะ”
“แหม แหม” สิริลักษณ์โบกมือไปมา “ไม่เอาค่ะ ไม่เอา จิ๋วยังไม่ยอมฟัง”
“จิ๋วจะหนีความจริงไปไม่พ้นหรอก” คุณปู่กล่าว พลางเอามือโอบตัว/*21หลานสาวมากอดไว้ ปู่กับย่าคงไม่ตายพร้อมกันหรอกน่ะ แต่ เอ๊ะ สมัยนี้ก็ไม่ แน่” แล้วดูเหมือนคุณปู่เองก็ยังเข้มแข็งไม่พอที่จะพูดถึงเรื่องเศร้ามากนัก จึงเลยเล่าเรื่องอื่น ๆ ให้ภรรยาและหลานฟังต่อไป
สิริลักษณ์เล่นสนุกอยู่กับเด็กฝาแฝดตลอดบ่ายวันนั้น จนกระทั่งเวลาเย็นแดดอ่อน คุณย่าลงสวนอีกครั้งหนึ่ง หล่อนเห็นเป็นโอกาสจะได้อยู่ตามลำพัง จึงตามท่านลงไปในสวน แล้วก็ขอร้องให้ท่านหาที่นั่งฟังหล่อนพูดธุระ เมื่อหาที่นั่งบนเก้าอี้ใต้ต้นไม้ได้แล้ว สิริลักษณ์ก็เล่าเรื่องอนุจิตรทำเงินหาย และได้มาขอความช่วยเหลือหล่อน และหล่อนได้ให้เงินไป
“จิ๋วบอกคุณแม่หรือเปล่า” คุณย่าถาม
“ทีแรกจิ๋วก็ว่าจะเรียนคุณแม่ค่ะ แต่แล้ว..แต่แล้ว” สิริลักษณ์อึกอัก ไม่รู้ว่าจะอธิบายอย่างไร “แล้วคุณแม่ท่าน...อื้อ...ท่านยังไงก็ไม่รู้ จิ๋วก็เลยไม่เรียนค่ะ”
“อือ” คุณย่าตรึกตรอง ทำให้สิริลักษณ์เกิดความน้อยใจจนน้ำตาเริ่มจะมาปริ่มที่เบ้าตา คุณย่าพูดต่อไป “เรื่องเด็กมีผู้ใหญ่สองบ้าน แล้วเกิดมีเรื่องขาดเงินขาดทอง แล้วผู้ใหญ่ทางนี้ก็ให้ ทางโน้นก็ให้น่ะ มันไม่ถูกเรื่องนะลูกนะ หันมามองหน้าหลานสาว เห็นตาแดงเรื่อขึ้นมา คุณย่าก็ว่า “เออนี่อะไร ทำไมมาทำใจน้อยอย่างนี้ จิ๋วโตแล้วน่ะ”
สิริลักษณ์ก้มหน้ากลืนน้ำตา แต่แล้วความน้อยใจก็ประดังขึ้นมาอีก ทำให้ระงับใจไม่ได้ น้ำตาไหลพรากลงมาแต่รีบเช็ดโดยเร็ว คุณย่าโอบตัวเข้าไปไว้กับตัวของท่าน
“ไม่ต้องตีตนก่อนไข้ ย่าขอปรึกษาคุณปู่ก่อนหน่อย ถึงยังไงปู่ย่าคงไม่ปล่อยให้จิ๋วหิวข้าวกลางวันอีกเป็นแน่”
พอดีคุณปู่เดินลงจากเรือนมา ทำท่าจะเดินไปดูต้นไม้ผลที่ในสวนลึกเข้าไป คุณย่าก็ตะโกนเรียก “คุณ คุณ มาทางนี้ก่อนเถอะ” คุณปู่เดินเข้ามาหาพอขยับปากจะเล่าเหตุการณ์อะไร คุณย่าก็รีบพูด
“ประเดี๋ยว ประเดี๋ยว จิ๋วมีธุระ มานั่งปรึกษากันก่อน”
คุณปู่ลงนั่งดูหน้าภรรยาแล้วก็หันมาดูหน้าหลาน “อะไรกัน ไอ้จิ๋ว /*22ดุกันเรืองอะไรอีกเหรอ”
“เปล่าค่ะ” คุณย่าตอบ น้ำเสียงเรียบ ๆ แสดงว่าจะพูดธุระจริง ๆ คุณปู่จึงตั้งใจฟังอย่างสงบ คุณย่าเล่าเรื่องให้คุณปู่ฟังอย่างย่อ ๆ เมื่อจบแล้วก็เสริมว่า “ทีนี้ ที่จะปรึกษาก็คือ ถ้าเราให้เงินจิ๋วไป จะผิดไหม ควรให้พ่อแม่เขารู้ไหม”
คุณปู่นิ่งตรึกตรอง “ทำไมจิ๋วถึงไม่บอกพ่อแม่” ท่านตั้งกระทู้
พอได้ยินคำถามคุณปู่ สิริลักษณ์ก็เกิดความน้อยใจประดังขึ้นมาอีก แต่ด้วยนิสัยใจเร็วเหมือนคุณปู่ อึกอักอยู่ไม่ได้นานจึงตอบว่า “มีอะไรในตัวคุณแม่จิ๋วบอกไม่ถูก จิ๋วไม่บอกเรื่องนี้ค่ะ”
คุณย่าจ้องตาคุณปู่อย่างขอคำตอบ คุณปู่ถอนใจน้อย ๆ “อาจเป็นเพราะจิ๋วไม่คุ้นกับพ่อแม่นักก็เป็นได้”
“โธ่ ทำไมจิ๋วจะไม่คุ้นคะ จิ๋วก็ไปมาหาสู่ตลอดเวลาเป็นปี ๆ ไม่ใช่อยู่คนละบ้านละเมืองจนไม่ได้พบได้เห็นกัน”
“ไปมาหาสู่กับอยู่ร่วมบ้านกันเป็นเดือน ๆ มันไม่เหมือนกันหรอกลูก”
คุณปู่พูด “จิ๋วจะไม่ได้พยายามเข้าใจพ่อแม่กระมัง”
ไม่เข้าใจ จริง สิริลักษณ์ไม่เข้าใจเลย และบอกแก่ตัวเองก็ไม่ถูก แล้วจะบอกให้คุณปู่คุณย่าเข้าใจหล่อนหรือจะให้เข้าใจใครอย่างไรได้ สิริลักษณ์มีแต่ความหวาดหวั่น ความกลัวอะไรอย่างหนึ่ง รู้สึกว่าตัวเคว้งคว้างอย่างที่ไม่เคยประสบมาก่อนที่จะได้ย้ายเข้าไปอยู่กับคุณพ่อคุณแม่ เมื่ออยู่กับคุณปู่คุณย่า ศิริลักษณ์ไม่เคยรู้สึกว้าเหว่ในเรื่องใดเลย เมื่อถูกดุหรือถูกลงโทษ หล่อนก็เข้าใจว่าหล่อนถูกดุถูกลงโทษเพราะเหตุใด บางคราวหล่อนก็ไม่เห็นว่าคุณปู่คุณย่าเป็นฝ่ายถูก หล่อนคิดว่าตัวหล่อนไม่เป็นฝ่ายผิดก็เคยมี แต่หล่อนจะอธิบายได้ว่า คุณปู่คุณย่าคิดอย่างไร มีเหตุผลอย่างไร จึงดุหรือลงโทษหล่อน แต่ในเหตุการณ์ที่หล่อนกำลังประสบอยู่นี้ สิริลักษณ์จับต้นชนปลายไม่ถูก มีแต่สิ่งที่สงสัยกริ่งเกรงลึกลับอยู่ในใจ
คุณปู่กล่าวขึ้นอีก “ทำไม จิ๋วคิดว่าจิ๋วไปบอกคุณแม่ คุณแม่จะว่าจิ๋วทำผิดอย่างไร คุณแม่จะว่าจิ๋วทำไม่สมควรในข้อไหน ลองไตร่ตรองดูแล้วรึ”
/*23สิริลักษณ์เริ่มร้องไห้อีก หล่อนใคร่จะตอบแต่ก็ไม่กล้า ไม่ใช่กลัวคุณปู่
แต่กลัวอะไรหล่อนบอกไม่ถูก รู้แต่คำพูดที่มารอตรงริมฝีปากนั้นหล่อนไม่กล้าเปล่งออกมา
“นี่แหละ แม่พ่อเขาจะว่าปู่ย่าเลี้ยงจิ๋วให้เสียเด็ก” คุณย่าเอ่ยขึ้น “จะพูดอะไรก็ไม่พูด เอาแต่ร้องไห้ แต่ก่อนจิ๋วไม่เคยเห็นเป็นอย่างนี้”
“ระงับอกระงับใจเสียประเดี๋ยวเถอะลูก” คุณปู่ปลอบ “เอ้า มันอยากร้องไห้ ร้องออกมาเสียให้หมดน้ำตา พอเบาหัวอกเสียหน่อยแล้วค่อยเล่ากันให้ฟัง”
“จิ๋วเล่าไม่ถูกหรอกค่ะ” สิริลักษณ์สะอื้นพลางตอบ “ถ้าคุณปู่ไม่ให้เงินจิ๋ว จิ๋วก็จะทนเอาจนถึงปลายเดือนจนได้เบี้ยเลี้ยงของจิ๋ว”
“นี่เขาว่าดื้อใส่ปู่ใส่ย่าละซี” คุณปู่ถอนใจใหญ่ พลางว่า “มันเป็นยังไง จะให้ปู่เดาเอาไหม จิ๋วไม่ไว้ใจแม่กลัวว่าถ้าเล่าให้ฟัง เขาจะไม่เข้าใจเหตุผลของจิ๋ว และจิ๋วจะเสียใจว่าแม่ไม่เข้าใจ”
สิริลักษณ์นึกเห็นช่องออกได้ทางหนึ่ง สิ่งที่จะกล่าวคงไม่รุนแรงนัก พอจะเอ่ยปากกล่าวได้ จึงรีบพูดขึ้น
“พี่รงค์พี่เสาเขาไม่ชอบอนุจิตร เขาว่าเป็นคนบ้านนอก ถ้าเขารู้เรื่องนี้ เขาก็จะปรักปรำอนุจิตรกัน จิ๋วสงสารเพื่อนจิ๋วค่ะ เดี๋ยวก็จะมาที่บ้านอีกไม่ได้”
คุณปู่คุณย่าพยักหน้าให้กัน เปลี่ยนสีหน้าเป็นยิ้มน้อย ๆ ได้ทั้งสองคน สิริลักษณ์รีบพูดต่อไปอีกอย่างเร็ว
แล้วคุณแม่เคยพูดผสมผเส จิ๋วก็เลยรู้สึกกลัว สำหรับคราวนี้จิ๋วไม่บอกแน่ค่ะ”
“ติดดื้อเข้าไว้หน่อย” คุณปู่ว่า “เอ้า ปู่จะประนีประนอม คราวนี้เป็นครั้งแรก จิ๋วยังใหม่กับพ่อกับแม่ คราวนี้ปู่จะให้ไปพอให้กินข้าวกลางวันจนสิ้นเดือน แต่คราวหน้า จิ๋วต้องพยายามเรียนรู้นิสัยใจคอพ่อแม่ พยายามปรึกษาหารือก่อนที่จะทำอะไรลงไป เรื่องสตางค์ปู่ไม่ใช่จะหวงไม่ให้จิ๋ว แต่ว่าถ้าขอทางโน้นก็ได้ทางนี้ก็ได้ จิ๋วก็จะเคยตัว ไม่รู้จักกะเงินทองที่จะใช้สอย เข้าใจไหมล่ะ”
/*24เป็นอันว่าสิริลักษณ์ได้ชัยชนะไปคราวหนึ่ง ได้กลับไปบ้านในพระนครพร้อมด้วยเงิน ๒๐๐ บาท
แต่เรื่องราวเกี่ยวกับเงินของอนุจิตรที่หายมิได้จบลงเพียงแค่นั้น มีผลสืบเนื่องต่อไปอีก ในเย็นวันที่สิริลักษณ์กลับจากปทุมธานีมาถึงบ้านนั่นเอง หล่อนก็ได้รับความแปลกใจ คือพอรถที่หล่อนนั่งมากับนายสินคนของคุณปู่แล่นมาเกือบถึงประตูบ้าน หล่อนก็เห็นวศินยืนอยู่ที่ริมถนนใกล้ประตูบ้านหล่อน มีท่าทีรีรอ พอเห็นว่าหล่อนนั่งมาในรถยนต์ก็กระวีกระวาดเดินเข้ามาใกล้รถซึ่งกำลังชะลอเครื่องลง ทำสัญญาณให้หล่อนเข้าใจว่า เขาขอร้องให้หล่อนหยุด เมื่อรถหยุดตามที่สิริลักษณ์สั่ง เขาก็เข้ามายืนใกล้ตัวหล่อน และขอร้องให้ลงจากรถ จนสิริลักษณ์ขัดไม่ได้ หล่อนจึงให้นายสินกลับไปกับรถจ้างที่นั่งมา
“คุณจิ๋ว” เขาพูดกับหล่อนอย่างร้อนรนเมื่ออยู่ด้วยกันสองต่อสอง “ผมมีเรื่องพูดกับคุณ ผมได้ยินอนุจิตรเขาบอกว่าเงินเขาหาย แล้วคุณให้เงินเขาทดแทนไปสองร้อยห้าสิบ คุณคงไม่เดือดร้อนอะไรหรอก เพราะคุณร่ำรวย แต่ว่า...แต่ว่า” เขาอ้ำอึ้งอยู่สักครู่ แล้วดูเหมือนจะบังคับใจตนเองเต็มที่ เขาพูดต่อโดยไม่มองหน้าหล่อน “ผม...ผม ขอเอาเงินมาให้คุณ” แล้วเขาก็หยิบซองขาวออกมาจากกระเป๋ากางเกง ส่งให้หล่อน สิริลักษณ์มองเห็นทะลุซองว่าในซองมีธนบัตรสีแดง ๆ
“อะไรกัน วศิน คุณทำอะไรแปลก ๆ” สิริลักษณ์ยื่นของส่งกลับให้เขา แต่เขารีบวิ่งหนีไปจากหล่อน สิริลักษณ์วิ่งตามอย่างรวดเร็ว จนดึงตัวเขาไว้ได้
“อะไรนี่” หล่อนเขย่าแขนเขาอย่างแรง “ไหนอธิบายไปซิ” พูดพลางก็กวาดตาดูว่าจะมีใครเห็นหล่อนทำกิริยาน่าประหลาดหรือไม่
“ผมกราบคุณละ คุณจิ๋ว โปรดรับไว้เถอะ ถึงคุณไม่ใช้ก็เก็บเอาไว้ นึกว่ากรุณาแก่ผมเถอะ” เขาวิงวอน สิริลักษณ์มองดูเขา แลเห็นว่าน้ำตาคลอตา พอดีมีคนเดินออกมาจากบ้านหนึ่งใกล้ ๆ นั้น สิริลักษณ์จึงไม่กล้าขึ้นเสียง วศินเห็นเป็นโอกาสตีก็เลยรีบหนีไปจากหล่อนโดยเร็ว ขณะนั้นเขากับ/*25หล่อนเข้ามาในระยะใกล้ถนนใหญ่ เพราะซอยบ้านของหล่อนนั้นเป็นซอยตัน สิริลักษณ์ไม่กล้าวิ่งตามอีก จึงเดินกลับบ้านด้วยความพิศวงสงสัยอย่างที่สุด
วันรุ่งขึ้นหล่อนได้พบอนุจิตรที่โรงเรียน ตั้งแต่วันที่หล่อนให้เงินอนุจิตรไป อนุจิตรพยายามหลบเลี่ยงหล่อนเรื่อยมา วันนี้สิริลักษณ์ไม่ให้โอกาสอนุจิตรทำดังนั้นได้อีก หล่อนตรงเข้าไปเรียกเพื่อนมาพูดกับหล่อนที่มุมสนามโรงเรียน
“นี่เธอ มีเรื่องแปล๊กแปลก” สิริลักษณ์เริ่มเล่า แต่แล้วทันทีความคิดอะไรอันหนึ่งก็แล่นปราดเข้ามาในสมอง แทนที่จะเล่าเรื่องตามที่เป็นจริง หล่อนกลับกล่าวเท็จขึ้นว่า “เมื่อวานฉันไปหาคุณปู่คุณย่า ไปขอเงินมาให้ ฉันเอามาให้เธออีก ให้ครบสี่ร้อยที่หายเลยนะ”
พูดแล้วสิริลักษณ์ก็หยิบเงินออกจากกระเป๋าใบเล็กของหล่อน ส่งให้อนุจิตรอีก ๑๕๐ บาท อนุจิตรรับไปโดยไม่พูดว่าอย่างไร ไม่ได้กล่าวขอบใจ กล่าวแต่ว่า “ฉันจะไปละ” แล้วก็ออกเดินไป ทิ้งให้สิริลักษณ์ยืนมองตามด้วยความพิศวงยิ่งขึ้นไปอีก
สิริลักษณ์จำเป็นต้องเก็บความพิศวงไว้ในใจหล่อนคนเดียว หลายครั้งหล่อนนึกจะเล่าให้เสาวลักษณ์ฟังพอระบายความอัดอั้นตันใจ แต่ไม่มีโอกาส ถ้าคุณพ่อคุณแม่ไม่อยู่บ้านวันไหน เสาวลักษณ์ก็มักไม่อยู่บ้านด้วย หล่อนกำลังอยู่ในหมู่ม้านำในการแข่งขันเพื่อชิงความรักของร้อยโทศุภรัศมิ์จะหย่อนฝีเท้าไม่ได้ หล่อนจะต้องอยู่ในชุมนุมที่มีเขาอยู่ด้วย มีที่บ้านของเขาเอง ที่บ้านลูกพี่ลูกน้องของหล่อนคือพราวพร่าง และที่บ้านของแสงสกาว หรืออีกนัยหนึ่งบ้านของสันทนาเพื่อนของสิริลักษณ์นั่นเอง นอกจากนั้นแล้ว ยังมีอีกสองสามคราวที่เสาวลักษณ์และรงคลักษณ์กำลังคุยกันอยู่ และสิริลักษณ์เดินเข้าไปใกล้ พี่สาวทั้งสองของหล่อนก็หยุดพูดเรื่องที่กำลังสนใจกันอยู่นั้น แล้วเปลี่ยนเป็นเรื่องอื่น ทำให้สิริลักษณ์เข้าใจว่า หล่อนมิได้อยู่ในความไว้วางใจของพี่สาวของหล่อน
วันคืนล่วงไปโดยสิริลักษณ์ไม่ได้เข้าใจในสิ่งแวดล้อมของหล่อนแจ่มแจ้งขึ้น จนกระทั่งประมาณเดือนหนึ่งต่อมา เสาวลักษณ์กลับมาจากบ้านแสงสกาว /*26เดินเข้าบ้านมาด้วยสีหน้าเคร่งเครียด เหลียวซ้ายแลขวาไม่เห็นบิดามารดาอยู่ในห้องข้างหน้าบ้าน ก็มาเรียกตัวสิริลักษณ์ซึ่งกำลังยืนค้นหาอะไรรับประทานอยู่ที่หน้าตู้เย็นหลังห้องรับประทานอาหารให้เข้าไปในห้องรับแขกด้วยกัน นั่งลงบนเก้าอี้แล้วก็พูดกับน้องสาว
“จิ๋วรู้ตัวไหม เพื่อนของจิ๋วที่จิ๋วว่าวิเศษน่ะ เขาว่าจิ๋วเป็นยังไง พี่ถูกว่าใส่หน้ามาเดี๋ยวนี้เอง”
“ใครคะ” สิริลักษณ์ถาม
“แม่อนุจิตร แม่คนที่จิ๋วว่าเก่งขยันอะไรน่ะแหละ เขาว่าจิ๋วขโมยเงินเขา แล้วพอเขามาทวง จิ๋วเกิดกลัวก็เลยคืนให้เขา แต่ไม่คืนทันที ค่อย ๆ คืนให้เขาทีละน้อย”
“อะไรกัน” สิริลักษณ์อุทาน ขนลุกไปทั้งตัวด้วยความแปลกใจและน้อยใจ “จิ๋วไม่เชื่อ”
“อ้าว ไปถามเพื่อนของตัวซี ถามสันทนา สันทนาเขาเล่าให้พี่สาวเขาฟัง สกาวเขาว่ากับพี่มาหยก ๆ”
“แล้วสันทนาเชื่อหรือคะ” สิริลักษณ์ถามเสียงแหลม รู้สึกปวดร้าวไปทั่วลำคอ พยายามจะไม่ร้องไห้ออกมาในขณะนั้น
“บอกแล้วว่า อย่าไปคบคนอะไรพรรค์นั้น ไม่เชื่อเห็นไหมล่ะ” สิริลักษณ์สำทับต่อไป “ไปจัดการพูดเองซี พี่จะเถียงก็ไม่รู้เรื่อง”
สิริลักษณ์ก้าวเท้าออกจากห้อง ลงจากตึกเดินออกจากบ้านรวดเร็วดุจกำลังพายุร้าย หล่อนเดินตรงเข้าไปในบ้านสันทนา ถามหาเขาแล้วก็เดินตรงเข้าไปในตัวเรือน พบสันทนากำลังลงบันไดจากชั้นบนมาชั้นล่าง ก็เข้าไปดึงแขนเขาออกไปนั่งพูดกันที่สนามบนม้าหินที่สำหรับนั่งเล่นของบ้านนั้น
“เล่าไปซิ สันทนา” สิริลักษณ์เริ่ม “อนุจิตรเขาว่าฉันว่าไงนะ เขาว่าฉันขขโมยเงินเขารึ” พอพูดจบน้ำตาก็ไหลพราก บังคับตัวไว้ไม่ได้ต่อไป
“เอ้อ” สันทนาถอนใจ “พี่แสงเชียว รู้งี้ไม่เล่าให้ฟังหรอก”
“นี่ ทำไมเธอพูดยังงี้” สิริลักษณ์ถามเสียงสั่นด้วยความโกรธ “เธอเห็นของยังงี้เป็นของเล่น ๆ รึ เธอรู้แล้วกลับนิ่งเสีย เธอไม่ยุติธรรมเลย แล้วยังจะ/*27มาบอกว่า “รู้งี้ไม่เล่าอีก”
“ก็ฉันไม่รู้เรื่องจริงนี่” สันทนาแก้
“ทำไมเธอไม่ถามล่ะ เธอเชื่อซิ เธอถึงไม่ถาม” สิริลักษณ์พ้อ
“ผมก็ไม่ได้เชื่อ แต่ไม่รู้จะทำยังไงนี่” สันทนาแก้ตัวเสียงอ่อย ๆ
“อนุจิตรเขามาเล่าให้เธอฟังตั้งแต่เมื่อไหร่” สิริลักษณ์ซัก
“เขาเล่ามาหลายวันแล้ว” สันทนาว่า “ผมเห็นว่าอนุจิตรก็ได้เงินคืนแล้ว ไม่มีใครเดือดร้อนอะไร แล้วผมก็ไม่กล้าเล่าให้คุณจิ๋วฟัง เดี๋ยวก็จะโกรธกันเสียเปล่า ๆ”
“โกรธกันเปล่า ๆ” สิริลักษณ์ทวนคำ “แปลว่าไม่ควรโกรธกันยังงั้นรึ” พอจบแล้วสิริลักษณ์ก็ร้องไห้สะอึกสะอื้นด้วยความน้อยใจอย่างสุดที่จะระงับไว้ แล้วหล่อนก็หมดกำลังใจที่จะพูดอย่างไรต่อไปจึงลุกออกจากบ้านสันทนา กลับมาบ้านไม่ดูหน้าใครทั้งสิ้น ตรงเข้าห้องนอนร้องไห้อยู่คนเดียว และปฏิเสธไม่ยอมให้ผู้ใดเข้ามาปลอบหรือพูดทับถมอนุจิตรให้หล่อนเพิ่มความเจ็บใจขึ้นไปอีก
ในวันรุ่งขึ้น สิริลักษณ์ก็ไม่ยอมลงไปพบหน้ามารดาหรือพี่สาวที่โต๊ะรับประทานอาหารเช้า และตั้งใจจะไม่ไปโรงเรียน แต่บังเอิญมีโทรศัพท์มาจากอาจารย์ประจำชั้นเตือนสิริลักษณ์ว่ามิให้ลืมนำนิตยสารภาษาอังกฤษไปส่ง ซึ่งอาจารย์ได้ให้สิริลักษณ์ขอยืมมา เพราะจะต้องใช้เป็นอุปกรณ์การสอน สิริลักษณ์มิได้นำหนังสือมาบ้านได้ลืมไว้ในโต๊ะเรียน หล่อนก็กลัวว่าจะมีใครมาหยิบไปจากโต๊ะอีกต่อหนึ่ง จึงจำใจลุกขึ้นแต่งตัวไปโรงเรียน ระหว่างที่นั่งมาในรถรงคลักษณ์ก็บ่นว่าอนุจิตร ชี้ให้เห็นว่าสิริลักษณ์จะต้องเลิกคบกับเพื่อนผู้นั้นอย่างเด็ดขาด
พอไปถึงโรงเรียน สิริลักษณ์คิดว่าจะหลีกเลี่ยงทั้งสันทนาและอนุจิตร แต่ก่อนจะเข้าห้องเรียนสันทนาได้เข้ามาหา ส่งกระดาษให้ขึ้นหนึ่ง มีข้อความว่าเขาจะต้องขอพบหล่อนให้ได้เมื่อเลิกเรียน ทำให้สิริลักษณ์เรียนวิชาทุกวิชาไปอย่างใจคอไม่เป็นสุข ไม่สามารถรับฟังคำอธิบายอะไรได้เลย และได้ถูกอาจารย์ต่อว่าหลายครั้ง
/*28พอถึงเวลารับประทานอาหาร สันทนาก็เดินเที่ยวหาสิริลักษณ์จนพบ แล้วก็หาที่นั่งพูดกับหล่อนจนได้
“คุณจิ๋ว เกิดเรื่องใหญ่แล้วละ เรื่องที่อนุจิตรเขาว่าคุณขโมย กลายไปทำให้คุณศุภรัศมิ์กับพี่แสงแตกกัน พี่แสงเลยโกรธผมไปใหญ่เลย ทั้งที่เป็นความผิดของพี่แสงตลอด”
“เอ๊ มันเกี่ยวพันไปยังไง” สิริลักษณ์ถาม
“ผมก็ไม่เข้าใจ” สันทนากล่าว “พี่แสงเขาว่าคุณเสาวลักษณ์ยั่วเขาให้โมโหบ่อย ๆ ยั่วนิด ๆ หน่อย ๆ จับไม่ได้ไล่ไม่ทัน คุณเสามีวิธีทำให้พี่แสงสู้คุณเสาไม่ได้ ไม่ใช่คนในสังคม ดีแต่สวย พี่แสงก็เลยโพล่งเรื่องที่ผมเล่าให้ฟังไป”
“แล้วยังไง ฉันยังไม่เห็นรู้เรื่อง” สิริลักษณ์ชักเสียงขุ่น
“ผมก็มาเล่าให้คุณจิ๋วฟังน่ะซี” สันทนาว่า “ผมก็เดือดร้อนเหมือนกัน ไม่ใช่แต่คุณคนเดียว เดือดร้อนอย่างไม่ยุติธรรมด้วย คุณศุภรัศมิ์น่ะเขารักพี่แสงรู้ไหม แล้วคุณเสาวลักษณ์ไปทำให้เขาโกรธกัน”
“ทำไมคุณศุภรัศมิ์ถึงจะโกรธเรื่องเกี่ยวกับฉันล่ะ” สิริลักษณ์ถามอย่างงงที่สุด
“พอคุณศุภรัศมิ์เขารู้เรื่องนี้ เขาว่าพี่แสงน่ะเหลวไหลไม่เป็นผู้ใหญ่ เขาไม่แต่งงานด้วยหรอก” สันทนาว่า
สิริลักษณ์กล่าวขึ้นทันทีโดยไม่รั้งรอ “ก็ดีแล้วซิ ก็จริงของเขาใช่ไหมล่ะ”
“แต่ว่า แต่เขาก็ไม่รักคุณเสานะ” สันทนาว่า “ไม่มีประโยชน์หรอก บอกพี่ของคุณเสีย พี่แสงเขาทะเลาะกันแล้วคุณศุภรัศมิ์เขาก็ว่า เขาไม่ต้องการทั้งนั้นแหละ ทั้งคุณเสาทั้งพี่แสง แต่ว่าที่จริงน่ะเขารักพี่แสง”
“ฉันว่าเธอน่ะแหละ ไม่ได้ความยิ่งกว่าใครทั้งนั้น” สิริลักษณ์พูดอย่างโกรธจัด “ตั้งแต่พูดมานี้ฉันยังไม่รู้เรื่องเลย”
“แล้วกัน” สันทนาว่า “ที่ผมพูดนี่ก็อยากจะให้คุณเข้าใจว่า ผมไม่โกรธคุณ คุณอย่าโกรธผมเลย ถึงพี่เราจะโกรธกัน ผมไม่ได้เชื่อเลยว่าคุณจะขโมยเงินอนุจิตร”
/*29ขณะนั้น อาจารย์ประจำชั้นของสิริลักษณ์ก็เดินมาถึงตรงนั้น และจะเป็นด้วยเหตุใดสิริลักษณ์ก็ไม่เข้าใจ อาจารย์หยุดยืนทำท่ามองไปทางโน้นทางนี้ไม่เดินเลยไป สันทนาเกิดกลัวว่าจะถูกหาว่านั่งคุยกับนักเรียนหญิงก็เลยลุกไปจากที่นั้นแล้วอาจารย์ก็เดินเลยไป
ค่ำวันนั้นที่บ้าน สิริลักษณ์ต้องอดทนต่อการซักถามของคุณแม่ และฟังการติเตียนอนุจิตรตลอดเวลารับประทานอาหาร เมื่อหล่อนขอร้องอย่าให้มารดาและพี่สาวพูดต่อไป รงคลักษณ์ก็กลับถามว่าหล่อนยังคงใยดีต่อมิตรภาพของอนุจิตรอยู่อีกหรือ สิริลักษณ์ก็เลยเคืองพี่สาวมาก ลุกขึ้นจากโต๊ะอาหารวิ่งหนีเข้าห้องไป ได้ยินเสียงรงคลักษณ์กล่าวตามหลังมาว่า “พิลึกเด็กคนนี้ ยังไงไม่รู้ ไม่เข้าใจ”
ปลายสัปดาห์นั้น สิริลักษณ์อยากจะไปหาคุณปู่คุณย่าอย่างยิ่ง แต่คุณพ่อได้เชิญแขกชาวต่างประเทศมาเลี้ยงอาหาร ลูก ๆ ทุกคนจึงต้องช่วยกันทำความสะอาดบ้านเรือน จัดดอกไม้ และตระเตรียมการเลี้ยง น้องชายคนเล็กของสิริลักษณ์ก็กลับจากโรงเรียนประจำมาเยี่ยมบ้าน สิริลักษณ์รู้ว่าถ้าหล่อนขออนุญาตไปปทุมธานี จะต้องถูกคุณแม่โกรธเป็นแน่ จึงต้องอดใจทนอยู่ แต่เคราะห์ดีที่คุณพ่ออยู่บ้านตลอดวัน ไม่มีใครหาญพอจะเล่าเรื่องให้คุณพ่อฟัง สิริลักษณ์จึงไม่ต้องอดทนเท่าที่เตรียมใจไว้ว่าจะต้องทน ต่อจากนั้นทั้งเสาวลักษณ์และรงคลักษณ์ก็ค่อย ๆ ลืมเรื่องราวไป สิริลักษณ์จึงไม่ต้องทนทุกข์ในเรื่องนี้ไปหลายวัน
แต่ความสงบชั่วคราวนั้นในที่สุดก็ถูกทำลาย ประมาณ ๑ สัปดาห์ต่อจากวันที่สันทนาได้สนทนากับสิริลักษณ์ในเวลาเข้าก่อนเข้าเรียน สิริลักษณ์ก็ได้รับแผ่นกระดาษแผ่นเล็ก ๆ อีก แต่คราวนี้ผู้เขียน คือวศิน เขียนเป็นใจความขอร้องให้หล่อนพยายามพบกับเขาให้ได้ระหว่างเวลาพักกลางวัน สิริลักษณ์อยากรู้ว่าเขาจะมีเรื่องสำคัญอะไรบอกแก่หล่อน หล่อนเดาได้ด้วยความรู้สึกลึกลับอะไรอย่างหนึ่งว่าจะมีอะไรเกี่ยวโยงกับเรื่องเงินของอนุจิตร แต่ก็ไม่ได้คิดว่าหล่อนจะได้รับทราบเรื่องน่าตกใจเท่าที่วศินบอกหล่อน
สิริลักษณ์กับวศินไปนั่งพูดกันที่ม้านั่งริมสนาม ตรงที่เดียวกับที่ได้นั่งพูด/*30กับสันทนา แม้จะมีอาจารย์เดินมาหยุดใกล้ ๆ หล่อนก็ไม่เอาใจใส่ หล่อนบอกให้วศินบอกเรื่องที่เขาจะให้หล่อนทราบโดยไม่รั้งรอ
“ผมอยากได้พูดกับคุณจิ๋วที่เงียบ ๆ สักหน่อย” วศินปรารภ ดวงหน้าของเขาแดงก่ำ ขอบตาช้ำเหมือนกับว่าได้ร้องไห้มาแล้ว
“บอกสั้น ๆ ก่อนก็แล้วกัน” สิริลักษณ์เร่ง “อยากรู้ รู้สึกว่าจะตายถ้าไม่รู้”
วศินไม่ดูหน้าหล่อน เขาก้มหน้าและพูดเสียงเหมือนออกมาจากใต้ดิน “คุณจิ๋ว เงินของอนุจิตรน่ะ ผมเอาไปเองแหละ ผมหมั่นไส้เขา เขาชอบอวดมั่งมี ผมไม่นึกเลยว่ามันจะเดือดร้อนถึงคุณจิ๋ว ตั้งแต่ผมรู้ว่าอนุจิตรเขาว่าคุณ ผมก็กลุ้มใจจังเลย ผมเอาไปใช้เสียด้วยซี ทีแรกว่าจะไม่ใช้แล้วพอรู้ว่าเรื่องไปกันใหญ่ถึงทำให้พี่ของสันทนาโกรธกับแฟนของเขา ผมก็เลยบอกแม่ผม ปลายเดือนนี้ ผมจะเอามาคืนให้คุณจิ๋วให้ครบ”
สิริลักษณ์อ้าปากค้าง “จริง ๆ หรือนี่ จริง ๆ รึ ทำไม ทำไมทำอย่างนั้นล่ะ วศิน”
“ผมก็ไม่รู้ตัวว่าทำไมทำไปได้” วศินตอบ “แต่ผมไม่ได้ตั้งใจจะใช้เลย อยากแกล้งสักพักเท่านั้น แต่ผมเสียใจมากเพราะแม่เสียใจร้องไห้ใหญ่ แล้วแม่บอกว่า ถ้าคุณไม่กรุณาผม คุณจะเอาโทษผมก็ต้องเสียคน อาจถูกไล่ออกจากโรงเรียนก็ได้”
“โธ่ ไม่เห็นจะเกี่ยวกับโรงเรียนเลย” สิริลักษณ์พูดเป็นเชิงปลอบ “เอาเถอะ ถ้าคุณเอาเงินมาคืน จิ๋วจะจัดการเอง ไม่ให้ใครรู้ทั้งนั้นแหละ”
“ผมต้องบอกอนุจิตรซี แม่ว่าอย่างนั้น” วศินค้าน “ไม่งั้นเขาก็ยิ่งจะว่าคุณจิ๋วขโมยเขาอีกแน่ไปเลย”
“จิ๋วจะจัดการเอง จิ๋วจะบอกเอง แต่ก่อนบอกจิ๋วจะเอาสัญญาเสียก่อนว่ารู้แล้วอนุจิตรต้องเก็บเป็นความลับ”
มีเพื่อนร่วมห้องเรียนคนหนึ่งวิ่งมาบอกแก่สิริลักษณ์ว่า อาจารย์ประจำชั้นต้องการพบตัวเพื่อปรึกษาเรื่องกีฬา สิริลักษณ์เดาได้ว่าอาจารย์คงไม่อยากเห็นหล่อนนั่งพูดกับนักเรียนชาย เพราะอาจารย์ได้อบรมนักเรียนหญิงเรื่องนี้/*31เมื่อปลายสัปดาห์ก่อนนั้นเอง
แต่วศินหาได้ทำตามที่สิริลักษณ์แนะไม่ เขาคงรู้สึกว่าเขาไม่ได้ทำโทษตนเองพอเพียง ถ้าเขาจะให้สิริลักษณ์จัดการตามที่หล่อนเสนอ เขาจึงไปสารภาพต่ออนุจิตร อนุจิตรจึงไปเล่าให้สันทนาฟัง แล้วแสงสกาวจึงนำมาเล่าให้เสาวลักษณ์ฟังอีกต่อหนึ่ง เพราะปรากฏว่า แสงสกาวและเสาวลักษณ์บัดนี้เป็นสหายร่วมแพ้ในการแข่งขันชิงความรักของร้อยโทศุภรัศมิ์ คือร้อยโทหนุ่มนั้นได้มีความอุตสาหะถีบจักรยานไปไกลจากซอยที่ตั้งบ้านถึง ๑๐ ซอย เพื่อไปติดต่อกับพราวพร่างหลังจากที่ได้รับคำยืนยันจากผู้ใหญ่ของพราวพร่างว่าการที่เขายังไม่มีรถยนต์ ไม่เป็นข้อที่ลดหย่อนความนิยมของท่านไปแม้แต่น้อย
เมื่อมารดาของเสาวลักษณ์ทราบเรื่องราวเท่าที่เสาวลักษณ์ทราบ ก็ออกปากห้ามสิริลักษณ์มิให้คบหาสมาคมกับทั้งอนุจิตรและวศินอีกต่อไป
“เอ จิ๋วว่าไม่ยุติธรรมซีคะ วศินกับอนุจิตรเปรียบกันไม่ได้ วศินเป็นคนดี ดีมากทีเดียว” สิริลักษณ์ค้านทันที
“เอ จิ๋วนี่ยังไงนะ” เสาวลักษณ์ดุแทนมารดา “คุณแม่ว่ากลับเถียง”
“แล้วก็ใครอย่าไปเผลอเล่าให้คุณพ่อรู้ล่ะ” คุณแม่เตือน “ตายทีเดียว ฉันตายแน่”
สิริลักษณ์รู้สึกอึดอัดที่สุด หล่อนพยายามจะหาช่องทางแก้ไขสถานการณ์ซึ่งหล่อนเห็นว่าหล่อนจะยอมรับมิได้ ประมาณ ๒ วันต่อมา หล่อนเห็นคุณพ่อนั่งอ่านหนังสืออยู่คนเดียวที่โต๊ะเขียนหนังสือจึงเดินเข้าไปใกล้ หวังจะเลียบเคียงฟังครามนึกคิดของคุณพ่อ แต่พอคุณพ่อเหลือบตาขึ้นเห็นหล่อนค่อยเขยิบเข้ามาใกล้อย่างขลาด ๆ ท่านก็พูดขึ้นว่า “จิ๋วจะมาขออนุญาตไปหาคุณปู่ใช่ไหม ขัดใจกับคุณแม่อะไรอยู่ไม่ใช่รึ อย่ามากวนพ่อตอนนี้ พ่อยุ่งงานของพ่อจังเลย จะไปไหนก็ไปเถอะ”
สิริลักษณ์จึงถอยออกมาอย่างเสียน้ำใจ แต่ไม่เพียงเท่านั้น คุณแม่ได้ทราบว่าหล่อนพยายามจะเข้าไปพูดกับคุณพ่อก็เลยมีความโกรธเคืองถึงขนาดไม่พูดกับหล่อน เมื่อรับประทานอาหารร่วมกัน ท่านก็ทำเมินไปดูที่อื่นไม่ดูหน้า/*32หล่อนและหลบเลี่ยงหล่อนในเวลาอื่น
สิริลักษณ์มีความทุกข์ ซึ่งหล่อนคิดว่าไม่มีใครทุกข์เท่าในโลกอันกว้างใหญ่ไพศาลนี้ จะมีเว้นคนเดียวก็คือวศิน ผู้ซึ่งกำลังได้รับความอยุติธรรมเท่าหล่อนหรือมากกว่าเสียอีก
สิริลักษณ์จะทนต่อสภาพการณ์นั้นต่อไปได้หรือไม่ ไม่มีผู้ใดสามารถกล่าว เพราะเมื่อถึงวันเสาร์ปลายสัปดาห์นั้น ระหว่างที่สิริลักษณ์กำลังคิดกลับไปกลับมาว่าหล่อนจะหนีภาวะทางบ้านในพระนครไปหาความร่มเย็นที่ปทุมธานีดีหรือไม่ เพราะคุณพ่อก็ได้อนุญาตโดยหล่อนไม่ได้ขอ แต่ยังกลัวว่าอาจเป็นเหตุให้คุณแม่โกรธมากขึ้นและนานออกไป ก็พอดีในเวลาเช้าของวันเสาร์นั้น คุณปู่คุณย่าก็พานกกระจิบและนกกระจาบมายังบ้านที่หล่อนอยู่อีกครั้งหนึ่ง
สิริลักษณ์กำลังอยู่ในห้องนอนเมื่อคุณปู่คุณย่ามาถึง คุณพ่อคุณแม่อยู่ชั้นล่าง สิริลักษณ์ได้ยินเสียงคุณพ่อเรียกหล่อนแล้วเสียงคุณพ่อถาม “คุณอามารับหลานสาวเองเชียวรึ วันนี้” แล้วได้ยินเสียงคุณปู่แนะนำเด็กฝาแฝดให้ทำความเคารพ “คุณลุง” และ “คุณป้า” หล่อนรีบเร่งเก็บของในห้องให้เรียบร้อยเพื่อจะได้ลงมาพบกับคุณปู่คุณย่าโดยไม่ให้เสียเวลา ก็พอดีได้ยินเสียงรงคลักษณ์พูดพลางหัวเราะกิ๊ก ๆ อยู่ที่ตรงหน้าประตูห้องหล่อน
“พี่เสาแน่ะ คุณปู่ของจิ๋วเขาเอาไอ้เด็กขี้เรื้อนสองคนนั้นมาอีกแล้ว เสียงให้กราบคุณลุงคุณป้าแน่ะ”
เสียงเสาวลักษณ์พูดว่า “โธ่ ไปเอาเรื่องอะไรนะรงค์ คุณปู่เวทน่ะใครเขาไปเอาเรื่องกับท่านเมื่อไหร่กัน” แล้วก็มีเสียงฝีเท้าลงบันได แล้วเสียงพูดก็เงียบไปหมด สิริลักษณ์ตัวสั่นไปหมด มือก็สั่น เก็บของเข้าตู้ผิด ๆ ถูก ๆ แล้วก็รีบลงบันไดตามพี่สาวทั้งสอง
คุณพ่อแต่งตัวสำหรับออกนอกบ้าน ยืนอยู่ที่หน้าตึกรถยนต์จอดคอยอยู่แล้ว คุณแม่ไม่ได้อยู่ที่หน้าตึกด้วย รงคลักษณ์และเสาวลักษณ์อยู่ในห้องอาหาร กำลังแบ่งอาหารเข้าใส่จานของตน คุณปู่และคุณย่ายังยืนอยู่ที่พื้นซิเมนต์หน้าบันไดตึก เด็กฝาแฝดยืนเกาะขาคุณปู่อยู่คนละข้าง พอสิริลักษณ์/*33ลงไปถึงห้องกลางที่เปิดถึงบันไดหน้าห้องรับแขกและห้องอาหาร คุณพ่อก็หันมาเห็นหล่อน คุณพ่อพูดว่า
“นั่นไงครับ หลานสาวคุณอาถ้าจะกลัวหายไป”
“อาพาเด็กมาหาหมอ เห็นเป็นวันเสาร์ก็เลยแวะมาเสียเลย” คุณปู่ตอบ แต่ยังไม่ทันจบประโยคคุณพ่อก็ขึ้นไปนั่งบนรถเรียบร้อยแล้ว คนขับเดินเครื่องและรถก็แล่นออกไปจากที่ผ่านตัวคุณปู่ไป คุณพ่อยกมือไหว้คุณปู่ทีหนึ่งคุณย่าทีหนึ่ง แล้วรถก็พาท่านออกจากบ้านไป
สิริลักษณ์เข้าไปกราบคุณปู่คุณย่าและจับต้องตัวเด็กฝาแฝดทักทายตามมรรยาทธรรมดา เหลียวซ้ายแลขวาไม่เห็นมารดาหรือพี่น้องคนใดมาต้อนรับคุณปู่คุณย่าเลย ราวกับหล่อนมีหน้าที่ต้อนรับแต่คนเดียว คุณปู่ไม่แสดงว่ามีอะไรผิดสังเกต เดินขึ้นมานั่งบนเก้าอี้ตัวหนึ่งในห้องรับแขก คุณย่าเดินไปชมต้นไม้ นกกระจิบละจากคุณปู่วิ่งตามคุณย่าไป นกกระจาบก็ออกวิ่งตาม ในทันใดรงคลักษณ์ก็โผล่ออกมาจากห้องกินข้าวพอดี ร้องขึ้นวา “ตาย ตาย อย่าไปเด็ดดอกไม้อีกนะ” เสาวลักษณ์โผล่ออกมาจากห้องอีกคนหนึ่งฉวยตัวนกกระจาบไว้ นกกระจาบดิ้นแต่ไม่หลุด และทำท่าจะร้องไห้ คุณปู่ลุกออกมาดู สิริลักษณ์มัวตกตะลึงไม่ได้ขยับเขยื้อนคุณปู่ร้องว่า “เฮ้ย ไม่ต้องร้องไห้โว้ย เอ้าไม่ต้องตามคุณย่าไปหรอกอยู่กับพี่จิ๋วที่นี่ละ” สิริลักษณ์หันตัวมองไปทางเสาวลักษณ์ก็พบว่า เสาวลักษณ์กำลังเอาผ้าเช็ดหน้ายกขึ้นอุดปากกลั้นหัวเราะ แต่กลั้นไว้ไม่อยู่ต้องหลบเข้าไปหัวเราะอยู่คนเดียวที่มุมห้องอาหาร ความรู้สึกของสิริลักษณ์ก็แล่นปลาบยิงกว่าสายฟ้า หันมาบอกคุณปู่ “คุณปู่คะ จิ๋วกลับบ้านด้วยนะคะ” แล้วก็วิ่งขึ้นบันไดทีละสองขั้น เข้าห้องฉวยกระเป๋าเสื้อผ้าได้ใบหนึ่ง หล่อนเก็บเสื้อผ้าทั้งหมดที่พอจะเข้าไปบรรจุลงในกระเป๋านั้นได้ ปิดกระเป๋าอย่างไม่คำนึงถึงของข้างในนั้น ฉวยกระเป๋าได้ก็วิ่งลงบันไดมา พอมาถึงที่คุณปู่ยืนอยู่ที่หน้าบันไดมีอาการเหมือนรอดูหล่อน หล่อนก็ฉวยข้อมือคณปู่ข้างหนึ่งเอาขาดันตัวนกกระจาบซึ่งยืนอยู่ใกล้คุณปู่เบา ๆ แล้วก็เดินตรงออกประตูบ้าน คุณย่าหันมาเห็นสิริลักษณ์จวนจะออกประตูแล้วถามขึ้นว่า “อ้าว นั่นจะไปกันละหรือ แหมเร็วจริง” สิริลักษณ์ได้ยินเสียงคุณปู่/*34ว่า “เอ้า จะมาก็มาเถอะ” สิริลักษณ์มิได้รอคอย ออกเดินอย่างไม่ลดฝีเท้าไปทางปากซอย พอถึงปากซอยมีรถแท็กซี่แล่นมาคันหนึ่ง สิริลักษณ์เรียกให้รถหยุด เปิดประตูแล้วขึ้นนั่งโดยไม่ถามราคา
คุณปู่ คุณย่า นกกระจิบและนกกระจาบขึ้นนั่งตามสิริลักษณ์ คุณปู่บอกให้คนขับพาไปส่งยังสำนักงานแพทย์ที่ปทุมวัน
ตลอดเวลาในรถยนต์ สิริลักษณ์ไม่มีโอกาสพูดกับคุณปู่ว่าอะไร เพราะคุณปู่จองกรรมสิทธิ์พูดเสียคนเดียว คุณปู่เล่าเรื่องสมาคมผู้ปกครองที่ท่านพยายามจัดตั้งขึ้น เล่าถึงเรื่องเพื่อนบ้านและคนรู้จักตลอดคุ้งน้ำ เล่าถึงเรื่องนกกระจิบและนกกระจาบ และอะไรต่ออะไรอีกหลายเรื่อง จนมาถึงที่ทำงานแพทย์ ออกจากที่นั้นคุณปู่ก็ไปซื้อของหลายสิ่งหลายอย่าง ซื้อสิ่งนั้นไปฝากคนนั้นสิ่งนี้ฝากคนนี้ ซื้อไส้กรอก หมูแฮม ขนมปังเค็ม ขนมปังจืด ขนมหวานทั้งฝรั่งทั้งไทย ลูกกวาดช็อกโกเลต และเครื่องใช้จิปาถะ คุณย่าพูดน้อยที่สุด คุณปู่สั่งให้ทำอะไรท่านก็ทำ ดูกลายเป็นภรรยาที่อยู่ในโอวาทสามีอย่างเคร่งครัด แล้วทั้งคณะก็มาถึงท่าเรือ เมื่อถึงแล้วก็ชึลมุนขนของลงเรือด้วยความช่วยเหลือของคนเรือหลายคนที่คุ้นเคยกับคุณปู่ ดูเหมือนคุณปู่จะเลือกเรือลำที่แน่นที่สุดเสียด้วย เสียงเครื่องยนต์ของเรือ เสียงผู้โดยสาร เสียงคุณปู่ เสียงแสดงความตื่นเต้น เสียงทะเลาะกันของเด็กฝาแฝด ก้องหูสิริลักษณ์ไปหมด จนกระทั่งถึงท่าหน้าบ้าน เมื่อถึงบ้านแล้วก็มีการขนของอีก คุณย่าดึงมือสิริลักษณ์ขึ้นเรือนไปก่อน บอกให้ไปอาบน้ำ สิริลักษณ์จึงทำตาม พออาบน้ำเสร็จก็ได้รับทราบว่าคุณปู่และคุณย่าเพลีย เข้านอนพักผ่อน สิริลักษณ์จึงได้มีโอกาสพบกับท่านในเวลาเย็นในสวน ท่านกำลังนั่งอยู่ด้วยกันที่เก้าอี้ไต้ต้นมะม่วง สิริลักษณ์จึงรีบเข้าไปนั่งด้วย
“คุณปู่คะ” สิริลักษณ์พูดเสียงเศร้า ๆ เพราะเวลาหลายชั่วโมงได้เกลื่อนความเคียดแค้นในใจให้เบาบางลงได้มาก จึงได้พูดเรียบ ๆ “จิ๋วสอบเสร็จแล้ว จิ๋วจะกลับมาอยู่กับคุณปู่คุณย่านะคะ ปีหน้าจะขอเรียนชั้นเตรียมปีสองที่ปทุมธานี ที่นี่เขาก็มีชั้นแล้วค่ะ”
คุณปู่กับคุณย่าสบตากัน “ไหนเล่าไปซิลูกมันเป็นยังไง อยู่กับพ่อกับแม่/*35มันไม่ถูกใจจิ๋วอย่างไร”
สิริลักษณ์จึงเริ่มเล่าเรื่องที่เกี่ยวกับอนุจิตร วศิน สันทนา และแสงสกาว ตามความรู้สึกของหล่อน “จิ๋วไม่มีความสุขค่ะ จิ๋วอยู่กับคนอยุติธรรมไม่ได้ คนที่ไม่ได้ความคือสันทนากับแสงสกาว คุณแม่ไม่เห็นว่าอะไร คุณแม่ก็มาโกรธจิ๋ว ทำไมจะให้จิ๋วเลิกคบกับวศิน ให้เลิกคบกับอนุจิตรน่ะถูกซีคะ จิ๋วก็ไม่เอาด้วยละค่ะ แล้วจิ๋วก็ยังไม่ได้คบวศินหรือเลิกคบ คุณแม่ก็มาโกรธ จิ๋วเข้าไปหาคุณพ่อ ทั้งที่ยังไม่ได้พูดกับคุณพ่อสักคำ คุณพ่อก็ไม่ยอมพูดกับจิ๋ว แล้วคุณพ่อไปบอกคุณแม่ว่าอย่างไรไม่รู้ จิ๋วทนไม่ได้หรอกค่ะ” พูดพลางน้ำตาก็ไหลพราก แล้วก็สะอึกสะอื้นตามมาด้วย
“เพียงเท่านั้นจิ๋วจะถึงกับทิ้งโอกาสได้เรียนโรงเรียนที่ดี ๆ มาเรียนโรงเรียนบ้านนอกบ้านนาทีเดียวรึ” คุณปู่ถาม “จะทนเอาถึงเรียนจบเสียก่อนไม่ได้รี”
“ทนกี่ปีคะ แล้วเผื่อต้องอยู่มหาวิทยาลัยอีก” สิริลักษณ์ย้อนถาม “จิ๋วว่าจิ๋วกลุ้มใจเรียนหนังสือไม่ได้เสียก่อน มาอยู่บ้านแล้วเวลาไปมหาวิทยาลัยก็ไปอยู่หอดีกว่า ไหน ๆ คุณแม่ก็โกรธแล้ว ถึงอยู่ก็โกรธไม่อยู่ก็โกรธ จิ๋วจะทนให้ช้ำใจทำไมเดี๋ยวสอบชั้นเตรียมตกก็ยิ่งแย่ใหญ่ จิ๋วได้ยินใคร ๆ เขาพูดกันว่าเดี๋ยวนี้โรงเรียนบ้านนอกเขาก็ดี ๆ แต่ผู้ปกครองไม่สนับสนุน เอานักเรียนดี ๆ ออกเสียหมด จิ๋วกลับมาอยู่โรงเรียนเก่าของจิ๋ว จิ๋วจะได้ทำชื่อเสียงให้โรงเรียนจิ๋วด้วย”
คุณปู่กับคุณย่าสบตากันอีก คุณปู่พูด
“เอาละ ถ้าเหตุผลที่จะกลับมาอยู่บ้านของจิ๋วคือจะช่วยชื่อเสียงของโรงเรียนเก่าละก็ ปู่ก็อาจรับฟังได้ ที่จริงปู่ก็ไม่อยากให้จิ๋วไปเลย ปู่กับย่าเปล่าเปลี่ยวจะตาย จิ๋วกลับมาปู่ย่าก็ต้องดีใจวันยังค่ำ แต่พ่อกับแม่เขาให้กำเนิดจิ๋วมา จิ๋วโกรธเขาว่าเขาอยุติธรรมแล้วจิ๋วก็จะมาเสีย เขาก็จะต้องเสียใจมาก”
“โอ๊ย ไม่จริงเลยค่ะ” สิริลักษณ์สะอื้นพลางค้าน “จิ๋วมาแล้ว คุณพ่อคุณแม่ก็ไม่เสียใจเลย คุณแม่คงจะโกรธ แต่ไม่เสียใจ” เสียงสิริลักษณ์ขาดหาย/*36ลงไปพร้อมกับเสียงสะอึกสะอื้นดังขึ้น “จิ๋วอยู่ที่นั้นจิ๋วเป็นคนอื่น จิ๋วไม่เป็นคนในหมู่เขา แต่ว่าขี้อิจฉา เผลอพูดว่ากลับบ้านก็ไม่ได้ พี่รงค์เขาว่าทำไมจะต้องพูดว่ากลับบ้าน” แล้วสิริลักษณ์ก็สะอื้นต่อไป
“เขาอิจฉาก็เพราะเขารักจิ๋ว ถ้าเขาไม่รักเขาจะอิจฉาทำไม” คุณปู่ท้วง
“แล้วก็ไม่เพียงแต่ขี้อิจฉา คุณแม่ชอบทำให้คุณพ่อเป็นอะไรไม่รู้ อะไรนิดหน่อยก็ยกคุณพ่อมาขู่ เดี๋ยวจะเดือดร้อน เดี๋ยวคุณพ่อจะโกรธ ฟังดูเหมือนคุณพ่อเป็นยักษ์เป็นมาร แล้วก็หลอกคุณพ่อ ไม่พูดอะไรจริง ๆ กับคุณพ่อ เหมือนจะจงใจให้ลูก ๆ เกลียดคุณพ่อ” สิริลักษณ์เล่าพลางก็ร้องไห้ต่อไป
“จิ๋วยังไม่คุ้นอะไรต่ออะไรของหมู่น่ะลูก” คุณปู่ปลอบ
“โอ๊ย จิ๋วไม่มีวันจะคุ้นได้” สิริลักษณ์ค้านโดยเร็ว แล้วเสียงสะอื้นก็ดังขึ้นพลางบอกออกมาอย่างชอกช้ำ
“จิ๋วอยู่กับเขาไม่ได้หรอกค่ะที่บ้านนั้น เขา...เขา...ไม่...ไม่ชอบ.....คุณปู่” เสียงพูดหายไปมีแต่เสียงสะอื้นจากส่วนลึกมาแทนที่
เสียงคุณปู่หัวเราะ ฮ่ะ ฮ่ะ ฮ่ะ ทำให้สิริลักษณ์หยุดร้องไห้ จ้องหน้าคุณปู่ด้วยความประหลาดใจ คุณย่าหัวเราะน้อย ๆ พลางพูด
“ก็คุณปู่ของเรามันนอกกรอบ ใครเขาจะชอบสักกี่คน แต่ย่ายังไม่ค่อยจะชอบ”
คุณปู่เอาแขนโอบรอบตัวหล่อน ดึงตัวเข้าไปจนศีรษะจซบกับบ่าท่าน ลูบผมและลูบหลัง นิ่งกันอยู่สักครู่ แล้วคุณย่าพูด “พูดกับเด็กเสียให้รู้เรื่องเถอะ” คุณปู่ก็เอาหน้าของท่านลงแนบกับศีรษะสิริลักษณ์แล้วก็พูดขึ้น
“นี่จิ๋ว ปู่จะว่าให้ฟัง ใครเป็นคนตั้งชื่อให้จิ๋ว รู้ไหม ปู่เป็นคนตั้ง ปู่เห็นจิ๋วเมื่อเด็ก ๆ เมื่อมาอยู่กับปู่ใหม่ ๆ เห็นว่าฉลาด ใจดี แต่หัวแข็งและหัวดื้อ” ท่านหยุดหัวเราะหึ ๆ “ปู่ว่าทั้งหมดนี้เป็นลักษณะดีปู่ถึงให้ชื่อว่าสิริลักษณ์ ลักษณะทั้งสี่อย่างนี้น่ะ ถ้าระวังให้ดีมันก็ดีมาก ถ้าไม่ระวังให้ดีมันก็อาจเสียมาก ปู่ถึงจะให้มันดีเสีย ทีนี้ก็มาถึงตอนจิ๋วโต แล้วก็ต้องไปเรียนหนังสือในกรุงเทพฯ ปู่เห็นว่าจิ๋วควรไปอยู่กับพ่อกับแม่ แต่ปู่ก็รู้ว่าจิ๋วจะต้องลำบากใจบ้างเป็นแน่ เพราะจิ๋ว/*37มีนิสัยหัวแข็งและหัวดื้อ คนหัวแข็งดี เพราะไม่มีใครข่มขู่ได้ง่าย ๆ คนหัวดื้อก็ดีเพราะไม่เปลี่ยนความคิดตามใครง่าย ๆ แต่ถ้าใครมีสองอย่างนี้แล้วต้องมีอะไรช่วยถึงจะอยู่ในโลกได้ อะไรที่ช่วยนี่ก็คือความเห็นใจยอมให้คนอื่นเขาไม่เหมือนเรา
“จิ๋วลำบากใจมากตอนนี้ เพราะจิ๋วรักพ่อรักแม่ แล้วพ่อแม่ก็ทำให้จิ๋วผิดหวัง จิ๋วก็ตั้งใจมาทีเดียวว่าจิ๋วช้ำใจเหลือเกิน ทนไม่ได้ แต่จิ๋วจะต้องคิดด้วยว่าถ้าจิ๋วไม่ทนพ่อทนแม่แล้วจิ๋วจะทนใครได้ เรารักใครเราก็ต้องรักทั้งที่ดีและที่ไม่ดีของเขา ดูย่าซิ ปู่มีอะไรไม่ดีตั้งแยะ เขาก็รักได้ แล้วก็คิดว่า เอาดีเพียงเท่านั้นเถอะเท่านี้เถอะ จะให้ถูกใจไปทุกอย่างไม่ได้”
คุณปู่หยุดลูบผมและตบหัวเบา ๆ สองสามหนแล้วพูดต่อ
“แม่จิ๋วเป็นคนดี ดีมากพอใช้ทีเดียว เป็นแม่บ้านแม่เรือนที่ดี เป็นภรรยาที่ดี มีเสียหน่อยหนึ่งก็คือไม่ใช่นักปกครองคน อย่างนี้ไม่ใช่จะเสียหายอะไรนัก คนดี ๆ มีมากที่ไม่ใช่นักปกครอง คือเป็นคนขี้กลัว กลัวการเข้าใกล้คน กลัวการต่อปากต่อคำ กลัวการโต้เถียง
“ทีนี้คุณแม่ต้องปกครองดูแลลูก จะทำยังไง คุณแม่กลัวลูกจะเถียง กลัวจะไม่เชื่อฟัง ก็ต้องหาที่พึ่ง ใครล่ะจะเป็นที่พึ่งของคุณแม่ ก็ต้องอาศัยบารมีคุณพ่อ เมื่อคุณแม่ทำให้ลูก ๆ กลัวคุณพ่อเสียคนหนึ่งแล้ว คุณแม่ก็ได้อาศัยความกลัวนั้นเป็นเครื่องช่วยคุณแม่
“ทีนี้เกิดมีจิ๋วคนหนึ่งที่ไม่เคยกลัวปู่กลัวย่า จิ๋วก็เลยไม่กลัวคุณพ่อ คุณแม่ก็เลยกลุ้มใจ คุณแม่ก็เลยพะว้าพะวังรู้สึกเหมือนสิ่งที่เคยยึดเคยเกาะจะหลุดลอยไป คุณแม่ก็ไม่รู้เท่าตัวเอง คุณแม่จึงได้แต่โกรธ แท้จริงนั้นคุณแม่หวาดกลัว”
“เราจะอยู่กับคนที่เรารักแต่ขี้กลัวได้อย่างไร เราต้องไม่ทำให้เขากลัว ต้องทำให้เขารู้สึกสบายขึ้น สำหรับคุณแม่ถ้าจิ๋วจะอยู่กับแม่ จิ๋วต้องทำเป็นคนหัวอ่อน จิ๋วต้องไม่โต้เถียงคุณแม่ คุณแม่ว่าอะไรจิ๋วก็รับฟังโดยสงบ จิ๋วจะต้องทำให้คุณแม่รู้สึกว่าปกครองจิ๋วนั้นง่าย จนกว่าคุณแม่จะรู้สึกว่าจิ๋วพ้นความรับผิดชอบแล้ว จิ๋วจะต้องกลายเป็นปกป้องคุณแม่ไม่ให้คุณแม่ต้อง/*38เผชิญกับใครต่อไป”
“ทีนี้พ่อล่ะ พ่อน่ะเวลานี้เขายังไม่รู้จักจิ๋ว รู้จักเท่าที่คุณแม่บอก จิ๋วจะเข้าหาพ่อก็ยาก เพราะคุณแม่ไม่อยากให้เข้า จิ๋วจะทำยังไง จิ๋วก็ต้องค่อยๆ หาโอกาสให้คุณพ่อรู้จักจิ๋วให้ได้ ค่อย ๆ ไปทีละน้อย นั่งรถไปด้วยกัน ไปเที่ยวไหนกับคุณพ่อ มีโอกาสก็พูดโน่นพูดนี่ให้ฟัง ขอความเห็นคุณพ่อ จิ๋วว่าอย่างนี้ถูกไหมคะ คุณปู่เคยว่าอย่างนี้จะถูกไหม คุณพ่อจะเห็นด้วยไหม จะเอาเร็วด่วนได้ โกรธกับพ่อแม่นั้นไม่ได้ จะกลายเป็นปู่ให้ท้าย ไม่รู้จักบุญคุณเขาไป”
“บุญคุณใครยังไงคะ จิ๋วไม่เข้าใจ” สิริลักษณ์ถาม
“บุญคุณพ่อแม่ที่เขาอุตส่าห์ให้จิ๋วมาอยู่กับปู่กับย่า ได้เป็นเพื่อนชื่นอกชื่นใจตั้งหลายปีไงลูก” คุณปู่ตอบ “จิ๋วรักปู่รักย่าก็ต้องนึกถึงบุญคุณข้อนี้เหมือนกัน ไม่งั้นจิ๋วจะมีปู่มีย่ารึ” หยุดดูหน้าหลานสาว เห็นมีสีหน้าตรึกตรองเพราะเป็นความคิดใหม่แท้ ไม่เคยได้ยินมาก่อน
สิริลักษณ์ตรึกตรองอยู่สักครู่ก็ถามขึ้น “แล้วคุณพ่อคุณแม่ล่ะคะ ไม่ต้องนึกถึงบุญคุณคุณปู่รี ที่ช่วยเลี้ยงจิ๋วมาให้”
“ปู่ว่าพ่อเขานึกมากทีเดียว ไม่เชื่อจิ๋วลองนึกหาโอกาสถามเขาดูซิ” คุณปู่ตอบ “ที่จิ๋วว่าบ้านนั้นเขาไม่ชอบปู่น่ะไม่จริงหรอก ย่าเขาก็ผสมไปยังงั้นเอง ที่จริงน่ะเขาไม่เข้าใจ ปู่กับแม่จิ๋วไม่เคยได้แลกเปลี่ยนความคิดเห็นกันเลย แม่จิ๋วเคยชินกับอะไร ก็นิยมชมชอบสิ่งที่เคยชิน คนเป็นอย่างนี้กันโดยมาก ลูก ๆ ที่แม่เลี้ยงมาก็คิดเห็นตามแม่ ส่วนจิ๋วมาแสดงแปลกไป เขาก็ไม่เข้าใจ ปู่ว่าจิ๋วควรจะลองดูอีกสักที ไม่ไหวจริง ๆ ถึงค่อยคิดกันใหม่จะดีไหม”
“แล้วเพื่อนจิ๋วล่ะคะ จิ๋วจะต้องเลิกคบกับวศินงั้นหรือ”
“ตอนนี้จิ๋วก็ทำให้เขาเข้าใจว่าจิ๋วกำลังยุ่ง หรือสอบ หรืออะไร บอกเขาว่าอย่าเพิ่งคิดน้อยใจ จิ๋วจะห่างเหินไปสักหน่อย แล้วจิ๋วก็หาโอกาสพูดกับคุณพ่อให้ช่วยจิ๋ว พ่อเขาทำราชการงานเมืองตำแหน่งสูง เขาคงจะต้องเข้าใจอะไรต่ออะไรดี แล้วเขาก็เป็นอินทรวัลลภคนหนึ่ง มันก็ไม่ไปไหนเสีย /*39จิ๋วเชื่อไว้ในทางดีก่อนก็แล้วกัน แล้วค่อยมาปรึกษากันใหม่”
ตอนสุดท้ายของคำพูด คุณปู่ช้อนตาขึ้นไปสู่ฟ้าเล็กน้อย เหมือนกับภาวนาอธิษฐานอะไรแก่ตนไปพลางด้วย
ในกลางคืนวันนั้น เมื่อถึงเวลาที่สิริลักษณ์เข้านอนคุณย่าเข้ามานั่งในห้อง พูดปลอบโยนต่อจากที่คุณปู่พูดแล้วในเวลาบ่าย ในที่สุดสิริลักษณ์ยอมรับว่าจะพยายามทำความเข้าใจกับบิดามารดา เมื่อถึงเวลาเย็นวันอาทิตย์ สิริลักษณ์จึงกลับไปบ้านในพระนครตามปกติ
สิริลักษณ์รู้สึกหวั่นหวาด กลุ้มกังวล แต่เมื่อได้รับปากคุณปู่คุณย่าว่าจะพยายาม ความมานะของหล่อนก็แรงกล้าพอที่จะเอาชนะตนเอง จึงบังคับตัวให้อดทนต่อคำพูดและกิริยาท่าทางของพี่ ๆ และมารดาได้ประมาณหนึ่งสัปดาห์ต่อมา โอกาสที่สิริลักษณ์รอคอยก็มาถึง คุณแม่จะไปหาคุณตาคือบิดาของคุณแม่ ท่านชวนรงคลักษณ์กับเสาวลักษณ์ไปด้วย สิริลักษณ์หลบเข้าไปอยู่ในห้องแต่งตัวของคุณพ่อ ซึ่งเป็นที่ที่ไม่มีลูกคนใดเข้าไปยุ่งเกี่ยวเลย ที่ที่จะหลบตัวมีน้อย เพราะสิริลักษณ์ไม่ยอมไปที่บ้านของสันทนาอีก รงคลักษณ์ได้แสดงความประหลาดใจในเรื่องนี้ ว่าเสาวลักษณ์ซึ่งมีเหตุผลควรโกรธแสงสกาวสิไม่โกรธ แต่สิริลักษณ์ผู้ได้รับความหวังดีจากสันทนากลับดีตัวห่างเหินจากชายหนุ่มนั้น สิริลักษณ์ยังอิ่มเอิบในใจไม่หายที่หล่อนควบคุมตนสำเร็จ คือได้กล่าวชี้แจงแก่พี่สาวด้วยน้ำเสียงราบเรียบว่า หล่อนมิได้โกรธเคืองผู้ใดเป็นแต่ยังไม่นึกสนุกที่จะไปมาหาสู่ในระยะนี้ รงคลักษณ์มองดูหน้าอย่างไม่ค่อยเชื่อ สิริลักษณ์ก็วางหน้าเฉยได้ รงคลักษณ์จึงต่อเรื่องไปไม่ได้
วันที่คุณแม่ไปหาคุณตาวันนี้ สิริลักษณ์ได้ยินคุณพ่อสั่งคนรถให้ไปรับท่านจากบ้านท่านรัฐมนตรี หลังจากที่ไปส่งคุณแม่ที่บ้านคุณตาแล้ว คุณพ่อจะกลับมาอาบน้ำแล้วจะแต่งตัวไปงานรับรอง แล้วจึงจะให้รถไปรับคุณแม่| ที่บ้านคุณตา เมื่อคุณแม่ไม่เห็นตัวสิริลักษณ์ก็ไม่ติดตามหา เพราะยังไม่เคยชินกับการมีลูกสาวสามคนนัก เมื่อชวนครบสองคนแล้วท่านก็ออกจากบ้าน/*40ไปเป็นการสมหวังแก่สิริลักษณ์
อีกประมาณครึ่งชั่วโมง ก็มีเสียงรถยนต์เข้าบ้านมา สิริลักษณ์รีบวิ่งไปรอที่หน้าตึก พอคุณพ่อลงจากรถ สิริลักษณ์ก็วิ่งเข้าไปรับหนังสือและแฟ้มเอกสารจากมือท่าน พอท่านเดินขึ้นบันไดเข้าไปที่ห้องกลาง สิริลักษณ์ก็รีบพูดขึ้น
“คุณพ่อคะ จิ๋วมีเรื่องต้องปรึกษาคุณพ่อค่ะ คุณพ่อค่อยว่างเมื่อไหร่คุณพ่อบอกจิ๋วนะคะ จิ๋วอยากพูดกับคุณพ่อ เพราะจิ๋วว่าคุณพ่อคงเข้าใจ คุณย่อยังยุ่งงานก็ไม่เป็นไร เมื่อไหร่ ๆ ก็ได้ค่ะ”
คุณพ่อมองหน้าสิริลักษณ์อย่างสนใจ ดูเหมือนเป็นครั้งแรกที่คุณพ่อเคยเห็นหน้าทั้งหน้าของลูกสาวเต็มตา คุณพ่อทำงานเสร็จมาใหม่ ๆ กำลังทำอารมณ์ให้ดีสำหรับจะไปงานสโมสร จึงยิ้มกับหล่อนพลางว่า
“เรื่องทะเลาะกับแม่หรือเปล่า ถ้าเรื่องทะเลาะกับแม่พ่อยุ่งด้วยไม่ได้ พ่อถือว่าแบ่งหน้าที่กัน”
“โธ่ จิ๋วจะไปทะเลาะกับคุณแม่ยังไงได้คะ” สิริลักษณ์ว่า พยายามไม่ให้เสียงสั่น หล่อนรู้สึกเศร้าในใจที่หล่อนต้องใช้วิธีการต่าง ๆ ที่จะได้พูดกับคุณพ่อ แทนที่จะวิ่งไปตะโกนเรียก คุณปู่ขา คุณปู่ขา เหมือนเวลาที่หล่อนอยู่กับคุณปู่
“เอ้า พูดเดี๋ยวนี้ก็ได้” คุณพ่อว่า “จะไปนั่งที่ไหนล่ะ”
“คุณพ่อไม่อาบน้ำเสียก่อนหรือคะ คุณพ่อรับประทานน้ำชามาแล้วหรือยังคะ” สิริลักษณ์ใช้วิธีการทูตต่อไป
“กินมาแล้ว ไปนั่งที่สนามแน่ะ พ่อจะชมดอกไม้สักประเดี๋ยว ประเดี๋ยวก็จะต้องไปอีกแล้ว” คุณพ่อแนะ
สองพ่อลูกเดินไปนั่งที่เก้าอี้มุมสนาม ใกล้กอกุหลาบที่นกกระจิบเคยทำดอกหัก สิริลักษณ์ยังเสียวแปลบปลาบอยู่ในใจแต่ข่มสติเต็มที่แล้วถามขึ้น
“คุณพ่อคะ คุณพ่อทำไมให้จิ๋วไปอยู่กับคุณปู่คะ”
“พ่อกำลังต้องถูกย้ายไปต่างจังหวัด แม่ก็ลูกอ่อน ตาจ้อยกำลังตัวแดง ๆ จิ๋วก็เจ็บออดแอด คุณย่าท่านอยากเลี้ยงพ่อก็เลยให้ท่าน ท่านก็มีพระคุณ/*41กับพ่อแม่และจิ๋วมาก”
สิริลักษณ์ลอบถอนใจด้วยความโล่งอก หล่อนได้ประสบผลสำเร็จในการเจรจาขั้นเริ่มต้นแล้ว
“จิ๋วรักคุณปู่คุณย่ามากค่ะ” สิริลักษณ์ว่า “คุณปู่คุณย่ารักใคร จิ๋วก็รักด้วย”
“นั่นแน่ จะมาต่อว่าพ่อเรื่องไม่อยู่รับรองคุณปู่วันนั้นละซี” คุณพ่อเอ่ยขึ้น ทำให้สิริลักษณ์ใจหายวาบ แต่สีหน้าคุณพ่อยิ้มหล่อนจึงจ้องหน้าท่านอย่างขอคำอธิบาย “พ่อยังรู้สึกไม่ค่อยสบายใจเลย วันนั้นใจลอยเพราะงานมันกำลังยุ่ง ท่านต่อว่าจิ๋วเหรอ ท่านทวงบุญคุณเอาเหรอ”
“เปล่าค่ะ ท่านกลับว่า จิ๋วรักปู่รักย่าก็ต้องคิดถึงบุญคุณพ่อแม่ที่ให้จิ๋วมาอยู่กับปู่กับย่าตั้งหลายปี ไม่งั้นจะมีปู่มีย่ารึ”
“คุณปู่ท่านเป็นทนายความตัวยง ถูกฟ้องการเมืองยังรอดออกมาได้ด้วยฝีปากเลย” คุณพ่อว่า “นั่นแหละท่านด่าพ่อทางอ้อมละ ท่านฝากให้จิ๋วมาต่อว่าพ่อแบบท่าน รู้ไหม”
“เปล่าค่ะ เปล่าจริง ๆ ค่ะ” สิริลักษณ์ยืนยันแล้วตามวัยของหล่อนก็เกิดความไว้วางใจและอุ่นใจในความกรุณา และความเข้าใจของคุณพ่อขึ้นมาอย่างเต็มที่ สิริลักษณ์จึงกล่าวต่อไป “คุณปู่ว่าจิ๋วจากคุณพ่อคุณแม่ไปนาน จิ๋วยังไม่คุ้นอะไร ๆ ต้องค่อย ๆ ถามค่อยซัก แต่ท่านว่าให้ถามคุณพ่อ เพราะคุณพ่อจะเข้าใจดี คุณแม่เป็นคนชอบแต่ของที่เคยที่ชิน จิ๋วซักดีไม่ดีเดี๋ยวท่านจะโกรธเอา มีอะไร ๆ ให้ซักถามคุณพ่อไปก่อน คุณแม่นั้นว่าอะไร จิ๋วต้องฟังทุกอย่าง ไปโต้เถียงไม่ได้”
คุณพ่อหัวเราะเบา ๆ อย่างพอใจ “แล้วจิ๋วมีอะไรจะซักล่ะ”
ลัญชาตญาณของสตรีกระซิบแก่สิริลักษณ์ว่า “พอแล้ว พอแล้ว รอเวลาไว้ก่อน รอเวลา อย่าเร่ง” สิริลักษณ์เริ่มมีความเข้าใจในชีวิตราง ๆ ถ้าเราจะเอาชัยชนะ เราต้องรอเวลาอันสมควร สิริลักษณ์จึงตอบคุณพ่อว่า
“จิ๋วยังไม่กวนคุณพ่อตอนนี้ละค่ะ”
คุณพ่อตบศีรษะสิริลักษณ์เบา ๆ สิริลักษณ์ฉวยแขนท่านมากอดไว้ตาม/*42นิสัยไม่ซ่อนเร้นความรู้สึกของหล่อน คุณพ่อดึงตัวสิริลักษณ์ขึ้นจากเก้าอี้แล้วก็เดินขึ้นตึก บอกว่าจะไปอานน้ำ สีหน้าของคุณพ่อแช่มชื่น มีอาการยิ้มอย่างเห็นอะไรขบขันอยู่ด้วย
วันต่อมา เวลาค่ำ คุณแม่ไปบ้านเพื่อนคนหนึ่งในตรอกนั้น สิริลักษณ์ประหลาดใจมากที่คุณพ่อมายืนอยู่ที่หน้าห้องหล่อน แล้วเมื่อหล่อนโผล่หน้าออกมาจากห้อง ท่านก็เรียกให้ลงไปที่สนาม
ท่านไปนั่งที่เดิมที่นั่งเมื่อวานนี้ แล้วพอหล่อนลงนั่งบนเก้าอี้อีกตัวหนึ่งตรงหน้าท่าน ท่านก็กล่าวขึ้น
“พ่อมีเวลาประมาณครึ่งชั่วโมง ไม่มีใครอยู่บ้าน ประเดี๋ยวพ่อก็จะไปเหมือนกัน แม่เขาก็ยังไม่มา จิ๋วอยากพูดกับพ่อเรื่องอะไร จะพูดเสียเลยได้ไหม”
มือเท้าของสิริลักษณ์เย็นเฉียบ ไม่รู้จะท่องคาถาอะไรดี แต่นิสัยใจเร็วทำให้รั้งรอไม่เป็น ก็เลยเล่าเรื่องที่วศินเอาเงินอนุจิตรไป แล้วมาสารภาพต่อหล่อนให้คุณพ่อฟังอย่างย่อ ๆ เล่าไปเสียงก็ชักสั่นและน้ำตาก็คลอตา แต่หล่อนบังคับตัวไม่ให้ร้องไห้ได้
“จิ๋วสงสารวศิน” หล่อนรีบเสริมเมื่อเล่าเรื่องจบ “ถ้าเขาเฉย ๆ เสียก็ไม่มีใครจะจับเขาได้ แต่เขาอุตส่าห์มาช่วยไม่ให้ชื่อเสียงจิ๋วเสียไป จิ๋วโกรธอนุจิตร ว่าเขาช่างคิดไปแปลก ๆ ได้ แต่วศินจิ๋วคิดโกรธไม่ได้เลย จิ๋วขอแค่เพียงให้จิ๋วได้พูดจากับเขาบ้างพอไม่ให้เขาเสียใจเท่านั้น แต่นี่คุณแม่ยื่นคำขาดไม่ให้จิ๋วคบด้วยเลย จิ๋วจะแอบคบเขาจิ๋วก็ไม่อยากทำ จิ๋วอยากให้คุณแม่เห็นใจจิ๋วนิดหน่อยเท่านั้น”
คุณพ่อพยักหน้าขำ ๆ “จิ๋วรู้ไหม คนรักความยุติธรรมนี่ต้องต่อสู้ไปเรื่อย ๆ ในชีวิต เพราะชีวิตไม่ใช่เปิดโอกาสให้มีความยุติธรรมเสมอไป” คุณพ่อกล่าว แล้วคุณพ่อนิ่งไปนาน ท่านก้มหน้ามองดูสนามเหมือนตรึกตรองอะไรจนเพลิน จิ๋วได้แต่จ้องดูผมของท่าน เห็นว่าเริ่มบางตามส่วนของศีรษะ รู้สึกรักส่วนนั้นอย่างมาก ไม่เข้าใจว่าเป็นเพราะเหตุใด แล้วคุณพ่อเงยหน้าขึ้น พูดว่า
/*43“เอาเถอะ พ่อจะหาโอกาสพูดกับคุณแม่”
“คุณพ่ออย่าให้คุณแม่รู้ว่าจิ๋วมาพูดกับคุณพ่อได้ไหมคะ” สิริลักษณ์พูดขึ้นอย่างร้อนรน
“เอ ต้องยังงั้นด้วยรึ” คุณพ่อถาม
“จิ๋วกราบคุณพ่อค่ะ สำหรับคราวนี้ สำหรับคราวต่อ ๆ ไป คุณพ่อจะบอกก็ได้ แต่คราวนี้จิ๋วกลัวคุณแม่จะเสียใจราวกับจิ๋วมาฟ้องค่ะ”
คุณพ่อจ้องดูหน้าลูกสาวอยู่สักครู่ แล้วในที่สุดเหมือนกับว่าท่านเกิดความเข้าใจอะไรขึ้นมาอย่างหนึ่ง ท่านจึงตอบว่า
“เอ้าตกลง เป็นอันว่าจิ๋วกับพ่อมีความลับกัน ทีนี้คุณปู่คงไม่ด่าฝากมาอีกละ จิ๋วอย่าลืมเรียนท่านว่า พ่อคิดถึงบุญคุณท่านเสมอ แล้วอย่าลืมว่าพ่อรับราชการ พยายามทำงานเต็มกำลังไอ้หน้าที่พ่อแม่มันก็คงบกพร่องไปบ้าง แต่พ่อแม่น่ะความรักลูกไม่มีอะไรจะมาเทียบได้หรอกลูก”
เปรมวดีผู้ถูกอิจฉา
กรุแก้วและลินดายืนจ้องดูรถยนต์คาลิแลกคันใหญ่สีงาช้างแล่นช้า ๆ พาเปรมวดีออกไปจากประตูโรงเรียนด้วยความอิจฉารุ่มร้อนอยู่ในอก
ทำไมหนอ พระเจ้าหรือธรรมชาติจึงไม่รู้จักสัดส่วนที่เหมาะสมเสียเลย นี่คือความคิดของกรุแก้ว เปรมวดีผู้ซึ่งไม่มีอะไรเด่นเลย สวยก็ไม่สวย เรียนก็ไม่เก่ง และก็ไม่ค่อยแยแสกับความโอ่อ่ากลับเป็นคนที่มีรถยนต์คันใหญ่ ๆ นั่ง ซึ่งเปรมวดีนั่งไปอย่างเหม่อ ๆ ตาลอย ๆ ไม่มีทรวดทรงท่าทางสง่าสมกับรถ เปรมวดีอยู่บ้านเป็นคฤหาสน์ใหญ่ ซึ่งเปรมวดีไม่ค่อยอยากจะกลับนักเวลาที่โรงเรียนหยุดวันหนึ่งหรือสองวัน เปรมวดีมีเครื่องเพชรอย่างที่หนึ่งใส่หลายชุด ซึ่งเวลาเปรมวดีใส่ก็ไม่ทำให้ตัวของเปรมวดีสวยเด่นอะไรขึ้นมา เปรมวดีมีคนคาดหมายว่าจะได้แต่งงานกับชายหนุ่มที่เด่นที่สุดในสังคมในยุคนี้ และมีตัวบุคคลที่ติดต่อกับเปรมวดีถึงสองคน นอกจากนั้นคุณพ่อคุณแม่ของเปรมวดีก็เป็นคนที่อยู่ในหมู่คนเด่นที่สุดในสังคมในยุคนี้อีกด้วย
กรุแก้วกับลินดายืนจ้องดูจนรถยนต์ของเปรมวดีแล่นลับตาไปแล้วก็สะบัดหน้าน้อย ๆ หันหลังกลับคิดจะไปยังห้องนอนของตน เพื่อทำธุระต่อ คือเก็บของบรรจุหีบสำหรับจะนำกลับบ้าน พอดีพบกับครูสุวรรณเดินเลี้ยวมุมตึกและตรงมาที่หล่อนทั้งสอง
“อ้าวดีทีเดียว พบทั้งสองคน” ครูสุวรรณว่าเมื่อเห็นกรุแก้วกับลินดา /*45“กำลังมีอะไรอยากจะพูดกับเธอ เข้ามาในห้องครูหน่อยซิ”
กรุแก้วกับลินดาทำริมฝีปากยื่น ๆ ออกมา เป็นการแสดงความไม่ยินดีที่ได้รับคำเชิญจากครูผู้นี้ ลินดาทำหน้าหรือสีหน้าทุกอย่างที่กรุแก้วทำ เพราะไม่ว่ากรุแก้วจะทำหน้าอย่างใด หล่อนก็มองดูสวยน่าสนใจ ลินดาคิดว่าหล่อนคงสวยคล้าย ๆ กรุแก้วไปด้วย
สาวรุ่นทั้งสองเดินตามครูเข้าไปในห้องพักเล็ก ๆ ของครูสุวรรณ แต่เป็นห้องที่ครูสุวรรณใช้คนเดียวไม่เหมือนห้องพักครูอื่น ๆ ที่ใช้รวมกันหลายคน
ครูสุวรรณหยิบห่อของเล็ก ๆ ห่อด้วยกระดาษสีสวย และมีริบบิ้นรัดอย่างสวย ออกมาส่งให้ศิษย์สาวคนละห่อ แล้วบอกให้นั่งลงบนเก้าอี้หน้าโต๊ะทำงานของครู
“กรุแก้วกับลินดา เธอกำลังจะออกจากโรงเรียนไปเป็นผู้หลักผู้ใหญ่ ครูขอมอบของที่ระลึกให้แล้วก็ขอตักเตือนอะไรสักอย่างสองอย่างนะ”
สาวน้อยทั้งสองฟังโดยดุษณี ไม่แสดงอาการอย่างไร ครูสุวรรณพูดต่อไป
“กรุแก้ว ครูขอฝากกราบไปยังคุณตาน้อยของเธอ เธอเรียกคุณตาน้อยใช่ไหม คุณหลวงวิเศษอักษรน่ะ ครูเป็นแฟนของท่านมาตั้งแต่เป็นนักเรียนอายุเท่าๆ เธอแน่ะ” ครูสุวรรณกล่าวแก่กรุแก้ว “คุณตาของเธอเป็นรัตนะเม็ดหนึ่งของเมืองไทย คนที่เขียนภาษาไทยเก่ง ๆ อย่างท่านหายากเข้าทุกวัน”
กรุแก้วทำหน้าเฉย ๆ เรื่อย ๆ ยิ้มน้อย ๆ พอไม่เสียกิริยา เพราะหล่อนเบื่อทุกอย่างที่ครูสุวรรณพูด แต่ก็ต้องฟังต่อไป
“กรุแก้ว เธอรู้ไหมว่าเธอเป็นคนเคราะห์ดีที่สุดคนหนึ่งในเมืองไทย ฉันอยากจะว่าในโลกด้วยซ้ำไป” ครูสุวรรณพูดต่อไป ตอนนี้กรุแก้วสะบัดหน้าน้อย ๆ แต่หล่อนเข้าใจว่าครูสุวรรณคงไม่ทันสังเกตกิริยานั้น “เธอมีญาติที่น่ารัก คุณแม่ก็เป็นคนมีความคิดนึกดี คุณน้า ๆ ก็เป็นผู้หลักผู้ใหญ่ แล้วก็รักเธอกันเหลือเกิน ฉันขอโทษเถอะ แต่ฉันเห็นว่าเธอเรียนจบชั้นแล้ว ขอพูดกันอย่างผู้ใหญ่นะ คุณแม่กับคุณน้าต้องเสียสละความสุขส่วนตัวพอสมควรนะ ที่ให้เธอมาอยู่โรงเรียนอย่างนี้” ตอนนี้กรุแก้วก้มหน้า มีความร้อน ๆ /*46หนาว ๆ เกิดขึ้นแก่หล่อน “ตอนนี้เธอเรียนจบแล้ว คุณแม่กับคุณน้าก็คงสบายขึ้นบ้างละ ที่นี้ก็เป็นหน้าที่ของเธอที่จะทำให้ท่านสุขสบายยิ่ง ๆ ขึ้นไป ถ้าเธอได้เข้ามหาวิทยาลัยคุณแม่ก็คงดีใจมาก อยากจะฝากเธอไปเพียงเท่านี้แหละว่าให้รู้จักของดีของตัว
“ทีนี้สำหรับลินดานะ เธอก็เป็นคนโชคดีมากเหมือนกัน คุณพ่อคุณแม่ก็รักราวกับดวงตา” ลินดาหัวเราะกิ๊ก ๆ ขึ้นมาทันที สำนวนโบราณอะไรไม่รู้ของครูสุวรรณ กรุแก้วสบตาเพื่อนพลางยิ้มด้วยความหมายที่เข้าใจกัน “เธอคงจะได้ไปเมืองนอก ถ้าไปเมืองนอกก็ขอให้เป็นเด็กดีให้สมใจท่าน อย่าไปเป็นผีเสื้อบินไปบินมา เรียนให้มันดีจริง ๆ เรียนอะไรที่มาทำประโยชน์แก่บ้านเมือง เพราะถ้าเธอพยายาม เธอก็เป็นคนมีสติปัญญาคนหนึ่ง พยายามให้ได้เข้ามหาวิทยาลัย เธอเป็นคนมีทรัพย์สมบัติ เธอจะทำประโยชน์ได้มากถ้ามีความรู้ควบไปด้วย”
ครูสุวรรณพยายามจับตาดูตาสาวน้อยศิษย์ทั้งสองเพื่อให้รับความคิดนึกที่ได้ไป แต่ลินดายังคงหัวเราะกิ๊ก ๆ และกรุแก้วก็ยังคงทำสีหน้ายิ้มเรื่อยๆ
“เอาละ ครูไม่มีอะไรพูดอีกแล้ว เพราะพูดกันมาทั้งปีแล้ว ขอให้เธอประสบความสำเร็จสมความปรารถนาทุกอย่าง”
กรุแก้วและลินดาลุกขึ้นจากที่นั่ง หยิบของที่ระลึกของครูออกมาไว้ในมือ ทำความเคารพตามธรรมเนียมแล้วก็ออกไปจากห้อง ครูสุวรรณมองตามหลังสาวน้อยทั้งสองพลางถอนใจใหญ่เบา ๆ ส่วนหล่อนทั้งสองพากันเดินไปตามระเบียงตึก เพื่อจะขึ้นไปยังห้องนอน ระหว่างที่เดินไปกรุแก้วเอ่ยขึ้น
“แกเอาอะไรเปิ่น ๆ มาให้เรานะ ฉันเดาว่าน้ำอบโอเดอโคโลญชนิดที่ไม่มีใครเขาใช้น่ะ” ลินดาหัวเราะกิ๊ก ๆ รับความเห็นของกรุแก้ว
ฝ่ายเปรมวดีนั่งรถออกจากโรงเรียนไปด้วยใจคอเหี่ยวแห้งที่สุด ในใจของหล่อนคิดวนไปเวียนมา แต่เนื้อความสำคัญของความคิดทั้งหลายก็คือ “เราไม่ได้กลับมาโรงเรียนอีกแล้ว ต่อจากนี้เราจะต้องอยู่บ้าน อยู่กับคุณแม่” หล่อนจะต้องทนสายตาของคุณแม่ ที่มองจับมายังหล่อนอันแสดงว่า/*47หล่อนไม่ถึงใจท่าน ฟังคำพูดของท่านที่แสดงความคิดอย่างเดียวกันนั้น “โธ่เปรมใส่เสื้ออะไร ทำไมไม่ใส่ตัวสีแดง (หรือเหลืองหรือเขียว) แล้วทำไมเดินเหินเหมือนคนเบื่อโลก อย่างนี้คุณกิตติจะมาเอาใจใส่อะไร้ แล้วเมื่อคืนเห็นจุฑาเขามานั่งคุยด้วยสักสองนาทีแล้วเขาก็ลุกไป ทำไมจะทำให้เขาเอาใจใส่สักหน่อยไม่ได้เชียวรึ แม่จะแว้ดแป๊ดนั่นเขานั่งฉอเลาะกันตั้งชั่วโมง จุฑาน่ะเขาชอบแกมากกว่านา แต่ว่าแกมันเหลือรับจริง ๆ กิริยาท่าทางเหมือนหุ่น”
“เปรม ทำมั้ยไม่ทาปากให้มันเข้ากับหน้า ซื้อลิปสติกมาให้ก็ไม่รู้ไปเก็บไว้ไหน คุณกิตติมาพบพอดีหน้าเหมือนออกจากโรงพยาบาล”
“เปรม แกน่ะเป็นลูกแม่แต่ตัว ไม่เหมือนแม่เสียเลย ทำเหมือนไม่ยินดียินร้ายกับอะไรเลย เครื่องเพชรพอไปอยู่บนตัวยายเปรมแล้ว ก็กลายเป็นเหมือนไม่ใช่เพชร ไม่เววไม่วาม เพราะคนใส่ทำหน้าเชื่อง ๆ ชอบกล”
คุณแม่ไม่พอใจที่เปรมทำตัวเป็นคนไม่กระตือรือรันกับสิ่งทั้งหลายที่มีค่าราคาสูงสำหรับคนทั้งหลายทั้งปวง แต่ก็แปลกเหมือนกัน เมื่อมีคนชมเปรมวดีว่าสวย คุณแม่ก็ดูเหมือนจะไม่พอใจ เปรมวดีจำได้แม้จนกระทั่งน้ำเสียงและสายตา จับแน่นอยู่ในความทรงจำราวกับภาพถ่ายที่แจ่มชัดที่สุดปรากฏบนแผ่นกระดาษ ในวันงานซายิดคุณย่าเมื่อสามเดือนก่อนนี้เอง คุณหญิงอรรถวิชิตสุภาพสตรีสูงอายุและเป็นที่นับถือของญาติมิตรจำนวนมากของเปรมวดี กล่าวแก่คุณแม่ตอนที่เปรมวดีเข้าไปเชิญท่านให้เป็นคนแรกที่เข้าไปตักอาหารอันจัดไว้งดงามเรียงราย “แม่พรรณ” ท่านเรียกคุณแม่ตามที่เคยเรียกมาตั้งแต่คุณแม่ยังเป็นเด็ก ๆ “แม่เปรมนี่สวยทีเดียวนา เห็นแกเรื่อย ๆ เฉย ๆ ยังงั้นเถอะ ผิวละเอียดรูปโปร่ง สวยพิศนะเด็กคนนี้” เปรมวดียังไม่ทันจะปลื้มใจที่ได้ยินคำชม ซึ่งแปลกสำหรับเปรมวดี ก็พอดีสายตาหล่อนสบกับสายตาคุณแม่ นัยน์ตาคุณแม่ฉายวูบอย่างน่ากลัว คุณแม่ฝืนยิ้มเกือบไม่ได้และพูดอะไรตามประเพณีเมื่อได้ยินคนชมบุตรหลานของตนไม่ออก ได้แต่พยักหน้าแล้วก็รีบหลบตาคุณหญิงและหลบตาเปรมวดีด้วย
ตั้งแต่วันนั้นมา เปรมวดียิ่งงุนงงเรื่องคุณแม่มากขึ้น จนกระทั่งไม่อยาก/*48จะอยู่ใกล้คุณแม่เลย ก่อนหน้านี้เปรมวดีเข้าใจว่าหล่อนเป็นลูกที่ไม่น่าพอใจจริง ๆ อะไร ๆ ที่คุณแม่ใฝ่ฝันให้เปรมวดี หล่อนไม่ค่อยยินดียินร้ายจริงๆ แต่เมื่อรู้ว่าคุณแม่ไม่พอใจเปรมวดีก็พยายามทำให้ท่านเห็นว่าหล่อนพยายามจะทำให้ถูกใจท่าน อะไรคุณแม่รังเกียจ แต่เปรมวดีไม่รังเกียจ เปรมวดีพยายามหลีกเลี่ยง แต่ตั้งแต่วันซายิดคุณย่า เปรมวดีเกิดความขยาดกลัวทุกสิ่งและทุกคนในโลก เคราะห์ดีที่เป็นระยะใกล้การสอบไล่สำคัญคือชั้นประโยคเตรียมอุดมศึกษา หล่อนฉวยโอกาสบอกคุณย่าว่า ใกล้เวลาสอบแล้ว จำเป็นจะต้องอยู่กวดวิชาบ้าง อยู่ทบทวนความรู้ร่วมกับเพื่อน ๆ บ้าง จึงหลีกเลี่ยงไม่ต้องกลับไปบ้านได้เกือบสองเดือน แต่บัดนี้การสอบก็ลุล่วงไปแล้ว ไม่มีทางหลีกเลี่ยงอีกแล้ว และไม่มีโอกาสทำอะไรอย่างอื่น เพราะแกล้งทำสอบตกก็ไม่ได้ ถึงอย่างไรคุณแม่ก็ได้ยื่นคำขาดแล้วว่าจะไม่ให้กลับมาอยู่โรงเรียนประจำอีก เพราะต้องการจะอบรมให้เปรมวดีรู้อะไร ๆ หลายอย่างที่โรงเรียนไม่สอน เป็นต้นว่า วิธีทำให้กิติมาน หรือ จุฑา คนใดคนหนึ่งตัดสินใจขอแต่งงานด้วย
แต่ก่อนวันซายิดนี้ เปรมวดีพอเดาเข้าใจคุณแม่หลายอย่าง หล่อนเข้าใจดีว่าคุณแม่ต้องการให้หล่อนได้แต่งงานกับชายหนุ่มที่มีหน้าตา เป็นที่ปรารถนาของหญิงสาวและมารดาของหญิงสาวในสังคมที่หล่อนร่วมอยู่ กิติมาน มีโลหิตของราชตระกูล รูปร่างหน้าตาก็ดีพอใช้ ทรัพย์สมบัติก็มีพอสมควร มีวิชา มีชื่อเสียงว่าเรียนดี ทำงานเก่ง กิริยาวาจาปราดเปรียวน่าสนใจ ล่วนจุฑานั้น ถึงเชื้อชาติตระกูลจะไม่สูงเท่ากิติมาน แต่เป็นลูกชายคนเดียวของพระยาเทพวิจักษ์ คุณหญิงเทพวิจักษ์เป็นเจ้าของที่ดินและตึกใหญ่ริมถนนสายใหญ่ ๆ ในพระนคร รวมกันแล้วมีความยาวไม่ต่ำกว่าหนึ่งกิโลเมตร จุฑาเป็นคนมีวิชาเท่ากิติมาน รูปร่างงามกว่า ผมหยักศก ผิวขาว นัยน์ตาคมเป็นประกาย แต่ไม่ค่อยช่างคุย มีนิสัยเป็นคนชอบฟัง จุฑาชอบผู้หญิงที่ช่างคุย และได้เคยพยายามคุยกับเปรมวดีหลายครั้งในงานเลี้ยงงานฉลองอะไรต่างๆที่เขากับหล่อนไปร่วมกัน แต่เปรมวดีไม่รู้จะคุยอะไรให้เขาฟัง เปรมวดีบังเอิญเป็นคนชอบฟังเหมือนกัน การสนทนาจึงดำเนินไปได้ไม่ถึงสองนาที/*49ต่อครั้งที่เขาพยายามคุยกับหล่อน ส่วนกิติมานนั้นช่างคุย แต่ชอบคุยกับคนที่มีความคิดเห็นต่อล้อต่อเถียงกับเขา ซึ่งเปรมวดีก็ไม่สามารถทำต่อเขาเช่นกัน ดังนั้น การที่คุณแม่บ่นไม่พอใจ เปรมวดีจึงเห็นว่า ก็สมควรอยู่ที่ท่านจะไม่พอใจ
ก่อนวันซายิดนี้ ไม่เคยมีใครชมเปรมวดีว่าสวย นอกจากการชมตามพิธี เช่นถ้ามีงานที่โรงเรียน เมื่อนักเรียนรุ่นเดียวกันกับเปรมวดีได้แต่งกายด้วยเสื้อผ้าที่มีสีสันแปลกไปจากเครื่องแบบของโรงเรียน ต่างคนต่างก็ชมกันว่า “แหม สวยจริงนะ” หรือ “อ้อ นี่ก็สวยเหมือนกัน” กรุแก้วมักชมเปรมวดีเป็นพิเศษกว่าคนอื่น ๆ คือชมว่า “โอ้โฮ เสื้อของเปรมนี่ตัดที่ไหนกันนี่ คงหลายร้อยใช่ไหม ค่าตัด” และ “แหมสร้อยคอของเปรมเพชรสวยจริง ๆ ฝีมือสวยจัง ไหน ขอฉันลองเอาใส่มั่งได้ไหม ดูซิ อยู่บนคอฉันจะทำให้ฉันสวยเท่าเปรมไหม” ซึ่งกรุแก้วรู้ดีว่า ไม่ว่าจะเป็นเครื่องเพชรชิ้นใดอยู่บนผิวขาวผ่องอมชมพูของกรุแก้วแล้ว ย่อมงามกว่าเมื่ออยู่บนผิวนวลซีด ๆ ของเปรมวดีทุกชิ้น
และก่อนวันซายิดนี้ เปรมวดีรู้ดีว่าคุณแม่ไม่ชอบให้ใครชมเปรมวดี คุณแม่ไม่ยินดีเลยเมื่อได้ยินครูอาจารย์ของเปรมวดีชมว่าหล่อนเรียนวิทยาศาสตร์เก่ง คุณแม่บอกว่า ลูกผู้หญิงของคุณแม่ไม่จำเป็นเรียนวิทยาศาสตร์เก่ง คุณแม่อยากให้พูดอังกฤษเก่ง ๆ แต่เมื่อครู ๆ บอกว่าเปรมวดีออกสำเนียงภาษาอังกฤษได้ดี คุณแม่ก็มักกล่าวว่า “แต่ก็ไม่เห็นมีประโยชน์อะไร ให้เล่นละครก็ไม่ยอมเล่น พบฝรั่งมังค่าก็ไม่เห็นพูดคุยกับเขา อย่างดีก็ตอบสองสามคำ เพื่อนของยายเปรมน่ะ ใครรู้ไหม” คำนี้คุณแม่พูดกับครูสุวรรณซึ่งเคยเป็นนักเรียนร่วมห้องกับคุณแม่ “ยายสาย ยายจันทร์ จำได้ไหมยายสายหยุดที่มาอยู่โรงเรียนกับเราสักเทอมหนึ่งหรือยังไงตอนมัธยมสี่น่ะ แล้วพ่อเขาตายก็เลยออกไป เดี๋ยวนี้เขามาอยู่กับคุณแม่ คุณแม่เอามาเลี้ยงไว้ตั้งแต่ครั้งนั้นละ” และโดยเฉพาะถ้าครูสุวรรณชมว่าเปรมวดีเป็นคนช่างอ่านหนังสือและช่างจำ คุณแม่ก็บอกแก่ครูสุวรรณว่า “นี่ เธออย่ามาทำให้ลูกฉันครึเหมือนเธอนะ” แล้วเมื่อมีโอกาสคุณแม่ก็จะกล่าวแก่เปรมวดีว่า “เปรม ครูสุวรรณ/*50น่ะ ไม่ต้องไปพยายามเลียนแบบนะ ประเดี๋ยวก็จะต้องอยู่เฝ้าโรงเรียนไม่ต้องเห็นเดือนเห็นตะวันเหมือนแกหรอก”
ทั้งหมดนี้เปรมวดีเข้าใจดี คุณแม่ต้องการให้ลูกของท่านเด่นในสังคมสมกับที่เป็นลูกผู้มีความเด่นในสังคมอย่างไม่มีผู้ใดจะคัดค้านได้ เมื่อคุณแม่เดินเข้าไปในชุมนุมใด ณ ที่นั้นจะต้องมีคนเข้ามาแสดงความนิยมชมชื่นในความสวยของคุณแม่ เครื่องแต่งกายของคุณแม่จะต้องมีคนทักว่าแปลก เก๋ กระเป๋าถือ เข็มกลัดเสื้อ แพรห่ม จะต้องมีคนชมว่าช่างเลือกช่างหา แต่โดยเฉพาะอย่างยิ่งคุณแม่ต้องการให้เปรมวดีเป็นที่เชิดหน้าชูตาของคุณแม่และคุณย่ายิ่งกว่าน้องต่างมารดาของเปรมวดี ผู้ซึ่งกำลังเป็นดรุณีน้อยแรกรุ่นจำเริญวัย และซึ่งมีคนเผลอทักว่าเหมือนคุณแม่ โดยเข้าใจผิดคิดว่าเป็นลูกของคุณแม่
ที่เป็นเช่นนี้ก็เพราะเหตุว่าคุณพ่อกับคุณแม่เป็นพี่น้องกัน เมื่อคุณพ่อแต่งงานกับคุณแม่นั้น ญาติมิตรทั้งหลายกล่าวว่าจะเรียกว่าพี่น้องท้องเดียวกันแต่งงานกันก็ได้ เพราะคุณแม่ของเปรมวดีนั้น คุณย่าเลี้ยงมาเหมือนลูกของท่านเองแท้ ๆ นอกจากเลี้ยงแล้ว คุณย่ายังรักคุณแม่ของเปรมวดีมากเหลือเกิน อาจกล่าวได้ว่า รักมากกว่าลูกของท่านเองก็ได้ เมื่อคุณพ่อของเปรมวดีนอกใจคุณแม่ และเมื่อคุณแม่ยื่นคำขาดต่อคุณย่าว่า “ถ้านางนั่นอยู่ในบ้าน ลูกก็ไม่อยู่” คุณย่าก็เรียกคุณพ่อมาบอกว่า “พ่อเอก แม่พรรณเขาบอกว่าถ้าลูกไม่เลิกกับบังอรก็ให้ลูกออกไปเสียจากบ้านนี้ ไม่ยังงั้นเขาก็จะไป แม่ให้แม่พรรณไปไม่ได้ เพราะแม่สาบานกับพ่อของเขาไว้ว่า แม่จะเลี้ยงแม่พรรณเหมือนลูกของแม่เอง แม่ไล่ลูกผู้หญิงออกจากบ้านไม่ได้ ถ้าลูกจะเลี้ยงบังอร ลูกก็อยู่บ้านแม่ไม่ได้” คุณพ่อได้ขนของออกจากบ้านไปในคืนนั้นพร้อมกับภรรยาน้อย ซึ่งเป็นหลานห่าง ๆ คนหนึ่งของคุณปู่ของเปรมวดีผู้ล่วงลับไปนาน ตั้งแต่คุณพ่อยังศึกษาอยู่ในประเทศอังกฤษ เรื่องคุณพ่อกับคุณแม่แตกกันนี้เปรมวดีไม่เคยทราบอะไรมากนัก นอกจากที่ได้ฟังจากอาสายกับอาจันทร์ญาติผู้ยากจนทั้งสองของเปรมวดี ได้ทำให้เปรมวดีรู้เรื่องราวอย่างคร่าวๆ โดยกล่าวแก่กันบ้าง หรือกล่าวแก่เปรมวดีบ้าง ในทำนองที่ทำให้เปรมวดี/*51เข้าใจว่าความผิดทั้งหลายเป็นของหญิงที่ร่วมบ้านกับคุณพ่อในขณะนี้ “บังอรมันทำได้ มันคนเนรคุณไม่รู้จักคุณข้าวแดงแกงร้อน ท่านหรือเลี้ยงดูกรุณาได้เล่าได้เรียนสารพัด” “นั้นแหละท่านน่ะไม่รู้จักดูคน ไม่ควรให้มันเล่าเรียน  มันก็เลยเห่อเหิม” “อือ ก็เขาเป็นหลานทางโน้น ท่านก็ต้องยกย่องเขาซิ” “ก็จริงหรอก แล้วที่จริง ถ้าเราเป็นคนชอบเรียนท่านก็คงให้เรียนเหมือนกัน ท่านเป็นคนใจอ่อน” “ฮึ จะว่าใจอ่อนยังไง ถึงทีลูกของท่านคนเดียวแท้ ๆ ท่านให้ออกจากบ้านไปได้” “ก็ท่านรักหลานท่านนี่” “ไม่ใช่เท่านั้นหรอก ท่านรักวาจาของท่านด้วย ท่านสาบานไว้กับคุณลุงหลวงนะ เวลาคุณลุงหลวงจะตาย คุณลุงหลวงพูดกับท่าน “โอ๊ย น้องชายของท่านคนนี้ท่านรักราวกับชีวิตของท่าน แม่ฉันเคยเล่าให้ฟัง คุณลุงหลวงพูดว่า คุณพี่ให้ผมตายตาหลับนะครับ ลูกแดงของผม พรรณวดีน่ะ แกกำพร้าแม่มาคนหนึ่งแล้ว แล้วนี่ผมก็คงไม่รอด คุณพี่เลี้ยงลูกผมด้วยนะครับ เลี้ยงให้เหมือนลูกของคุณพี่แท้ ๆ นะครับ” ท่านสาบานไว้กับน้องชายท่านเลยว่าท่านจะเลี้ยงเป็นลูกของท่านแท้ๆ คุณพรรณวดีน่ะ” คุณลุงหลวงที่อาสายและอาจันทร์ของเปรมวดีกล่าวถึงนี้คือคุณตาของเปรมวดีแท้ ๆ คุณตาแท้ ๆ ของเปรมวดีเป็นนายตำรวจหนุ่มกล้าหาญ รูปสวย เป็นที่รักและภูมิใจของวงศ์ญาติอย่างยิ่ง เมื่อท่านเสียชีวิตในราชการ ก็เป็นธรรมดาที่พี่สาวคนเดียวของท่านคือคุณย่าของเปรมวดีจะต้องเข้าโอบอุ้มเลี้ยงดูบุตรีที่ท่านฝากฝังไว้เป็นหนักหนา เปรมวดีจึงเป็นหลานสุดที่รักของคุณย่าของเปรมวดีมาตั้งแต่อายุ ๙ ขวบ
เปรมวดีอายุได้ ๕ ขวบ เมื่อคุณพ่อออกจากบ้านคุณย่าไปแล้ว น้องสาวต่างมารดาของเปรมวดีเกิดหลังจากนั้นได้ ๓ เดือน ตั้งแต่อนุนาฏน้องของเปรมวดีเกิดมา เปรมวดีก็ได้รับฟังถึงเรื่องที่น้องสาวนั้นเหมือนคุณแม่บ่อย ๆ และได้รับฟังความผิดหวังของวงศ์ญาติในเรื่องที่หล่อนไม่สวยเหมือนคุณแม่บ่อยๆ “อู๊ย แม่พรรณเมื่อเล็ก ๆ น่ะ น่ารักเหลือเกิน เนื้อขาวเป็นปุย ผมหยิกหน้าแป้น นัยน์ตาแจ๋วแหวว ช่างพูดช่างฉอเลาะราวกับอะไรดี ยายหนูนี่ทำไมดูจ๋อยๆ” “เอ อย่าเพ่อพูดไปนะ” อีกคนหนึ่ง อาจเป็นญาติหรือมิตรคนใดคนหนึ่งกล่าวค้านเป็นบางคราว “ยายเปรมนี่แกมีเค้าคุณเอกนะ เขาก็/*52พระเอกคนหนึ่งทีเดียว รูปหน้าแกก็ไม่เลว” “อือแต่นัยหูนัยน์ตาแกมันไม่แววไม่วาวเสียเลย ผู้หญิงน่ะมันสำคัญที่นัยน์ตานะ” คำกล่าวเหล่านี้ ผู้กล่าวไม่ค่อยจะพยายามปิดบังหลีกเลี่ยงไม่ให้เปรมวดีได้ยิน บางคนก็ทำเป็นพยายามไม่ให้ได้ยินแต่กล่าวโดยจงใจจะประจบคุณแม่ เปรมวดีเติบโตขึ้นด้วยความเข้าใจซาบซึ้งว่าตัวนั้นไม่มีอะไรจะสู้จะเปรียบกับคุณแม่เลย เปรมวดีจึงไม่ยินดีในการที่จะเหมือนคุณแม่ในเรื่องใดเลย แต่ก็ได้พยายามที่จะให้คุณแม่ต้องบ่นว่าค่อนขอดให้น้อยที่สุด
เปรมวดีไม่ค่อยมีโอกาสได้พบปะสนิทสนมกับคุณพ่อจึงไม่ค่อยมีความสนใจกับคุณพ่อนัก ปีหนึ่ง ๆ หล่อนจะได้พบคุณพ่อประมาณสองครั้ง เมื่อเปรมวดีไปอยู่โรงเรียนประจำใหม่ ๆ คุณพ่อพยายามมารับตัวไปจากโรงเรียนเพื่อให้ไปรู้จักกับน้อง ๆ แต่คุณแม่ได้ไปที่โรงเรียนซึ่งเป็นโรงเรียนเก่าของคุณแม่ คุณแม่คุ้นเคยรู้จักกับอาจารย์ใหญ่และคณะครูเกือบทุกคน และได้ยื่นคำขาดต่อคณะครูว่า ถ้าทางโรงเรียนอนุญาตให้คุณพ่อรับตัวเปรมวดีไป โดยไม่ได้รับอนุญาตจากคุณแม่ คุณแม่ก็จะเอาเปรมวดีออกจากโรงเรียน คุณพ่อจึงไม่พยายามไปรับเปรมวดีจากโรงเรียนอีกเลย แต่ทุกปีในวันเกิดของเปรมวดีครั้งหนึ่ง กับในวันเกิดของคุณย่าอีกครั้งหนึ่ง คุณพ่อจะมาบ้านโดยไม่ขาดไม่เว้น เปรมวดีจะได้พบกับคุณพ่อในวันนั้น ได้สนทนาปราศรัยกันประมาณครึ่งชั่วโมง เปรมวดีไม่รู้ว่าจะพูดอะไรกับคุณพ่อ คุณพ่อก็ไม่รู้จะสนทนาอะไรกับเปรมวดี ได้แต่ไต่ถามทุกข์สุขกัน ถามถึงการเรียนบ้าง ถามถึงญาติคนนั้นคนนี้บ้าง แล้วคุณพ่อก็ลากลับไป คุณแม่ไม่เคยถามเปรมวดีว่าคุณพ่อพูดกับเปรมวดีว่าอะไรบ้าง และเปรมวดีก็ไม่เคยเล่าให้ท่านว่าอย่างไร ในระยะปีหนึ่งหรือสองปีแรกที่คุณพ่อมาหาเปรมวดีในวันเกิด อาสายกับอาจันทร์มักจะไต่ถามไล่เลียง ขอดูของวันเกิด ขมเชยของขวัญถ้าถูกใจอาทั้งสอง หรือถ้าไม่ถูกใจก็ติเตียนว่าไม่เหมาะไม่งาม และซักถามว่าคุณพ่อกล่าวอะไรกับเปรมวดี แต่นิสัยไม่ช่างเล่าของเปรมวดีทำให้อาสายกับอาจันทร์คลายความสนใจ ในระยะหลัง ๆ แม้แต่อาสายกับอาจันทร์ ก็ไม่ค่อยสนใจไต่ถามเท่าใดนัก
/*53ความสุขของเปรมวดีในบ้านของหล่อนขึ้นอยู่กับความกรุณาของคุณย่า ความทุกข์ขึ้นอยู่กับอารมณ์ของคุณแม่ ถ้าคุณแม่อารมณ์ดี คุณแม่ก็จะเฉย ๆ ไม่ค่อยเอาใจใส่กับเปรมวดีเท่าใดนัก ซึ่งเปรมวดีพอใจมาก แต่ถ้าวันไหนคุณแม่อารมณ์ไม่ดี คุณแม่ก็มักจะตำหนิติเตียนความไม่เด่น ไม่ประเปรียวของเปรมวดี และแสดงความผิดหวังในตัวเปรมวดีเกี่ยวกับเรื่องการแต่งกาย การเลือกหาเครื่องประดับต่าง ๆ และคุณแม่ไม่ค่อยพอใจกับเปรมวดี เมื่อเห็นหล่อนหมกมุ่นกับหนังสือไม่ว่าจะเป็นหนังสือเรียนหรือหนังสืออ่านเล่น เพราะท่านว่ามันจะไม่ทำประโยชน์อะไรให้เปรมวดีนัก “ขอแต่อย่าถึงแก่สอบไล่ตกก็พอแล้ว ตัวก็เรียนเก่ง เป็นลูกศิษย์รักของยายสุวรรณแล้ว ยังจะท่องหนังสือไปอีกสักแค่ไหน ทีให้ไปบ้านคุณหญิงสงวน (หรือคุณป้านั้น คุณยายนี้ หรือท่านผู้หญิงโน้นแล้วแต่กรณี) ละก็ ทำท่าเชื่อง ๆ ไม่กระปรี้กระเปร่าเสียเลย”
คนสำคัญในบ้านสำหรับชีวิตของเปรมวดีอีกสองคนก็คืออาสายกับอาจันทร์ ทั้งสองนี้เป็นหลานของคุณย่า แต่ไม่ใช่หลานแท้ ๆ อาสายเป็นญาติสนิทกว่าอาจันทร์ แต่อาสายเป็นคนมีนิสัยขี้กลัวเกรงผู้มีอำนาจไม่ว่าจะเป็นใคร อาสายจึงไม่วางตัวเป็นหลานสนิทกว่าอาจันทร์ เมื่อทั้งสองยังเป็นเด็กในวัยเรียน คนใช้ในบ้านเรียกอาสายว่า คุณสายหยุด เรียกอาจันทร์ว่า แม่จันทร์ ต่อมาคนใช้บางคนก็เรียกอาสายว่าแม่สายเช่นเดียวกับที่เรียกอาจันทร์ ในขณะที่เปรมวดีกำลังเรียนจบชั้นเตรียมอุดมศึกษานี้ คนใช้ของคุณย่ามีอยู่ด้วยกันสามรุ่น จะได้รู้ว่าเป็นคนใช้รุ่นเก่า คือสมัยคุณแม่เป็นเด็กนักเรียน หรือรุ่นกลางคือสมัยคุณแม่เป็นสาวแต่งงานใหม่ ๆ กับรุ่นใหม่สมัยที่คนเก่ากระจัดพลัดพรากกันไปมากแล้วได้ โดยวิธีเรียกอาสายกับอาจันทร์ รุ่นเก่าเรียกคุณสายและแม่จันทร์ รุ่นกลางเรียกแม่สายและแม่จันทร์ และรุ่นใหม่เรียก คุณสายและคุณจันทร์
บริวารของคุณย่ามีมากมายในบ้าน ที่เป็นญาติของคุณย่าก็มี ญาติของคุณปู่ก็มีเหลืออยู่บ้างคนหนึ่งหรือสองคน และที่เป็นลูกหลานของข้าเก่าก็มี ที่คุณย่าเลี้ยงดูทุกสิ่งทุกอย่าง คือให้อยู่ในบ้าน ให้รับประทานอาหารจาก/*54ครัวของท่าน และให้บุตรได้เล่าเรียนก็มี ที่ท่านเพียงให้อาศัยในบ้าน แต่เขาหุงหาเองก็มี ที่คุณย่าให้ค่าเล่าเรียนสำหรับลูกของเขาก็มี ที่อาศัยบ้านแล้วไปรับจ้างทำงานหรือราชการนอกบ้านก็มี ที่เป็นรุ่นหนุ่มมาอาศัยบ้านเพื่อไปศึกษาเล่าเรียนเพราะครอบครัวแท้ ๆ อยู่ต่างจังหวัดก็มี
พอคิดถึงตรงนี้ เปรมวดีก็หลับตาและครางออกมาเบา ๆ ความรู้สึกเจ็บแปลบปลาบในจิตใจเกิดขึ้นแก่หล่อน “เขา” เป็นอย่างไรบ้างนี่ เวลาสองเดือนที่หล่อนไม่ได้กลับมาบ้านได้ทำอะไรอย่างไรแก่ “เขา” บ้าง หล่อนสู้สายตา “เขา” ไหวไหม จะแพ้หรือจะชนะ “เขา” โอย เปรมวดีขยาดขลาดกลัวการกลับมาอยู่บ้าน อันกรุแก้วเรียกว่าคฤหาสน์ใหญ่ของหล่อนอย่างเหลือเกิน
รถคันใหญ่แล่นช้า ๆ เข้าประตูบ้านและเข้าไปจอดหน้าบันไดตึกใหญ่ บ้านของเปรมวดีเป็นคฤหาสน์ในสายตาของคนทั่ว ๆ ไป ไม่เพียงแต่ในสายตาของกรุแก้ว เนื้อที่เกือบสิบไร่ มีเรือนเล็กเรือนน้อยปลูกเป็นบริวารตึกใหญ่ มีสนามหญ้าข้างหน้าข้างหลังตึก มีต้นไม้ใหญ่ต้นไม้เล็ก ไม้พุ่มไม้กอไม้เลื้อยไม้แถวไม้แนวไม้รั้ว คนในบ้านคุณย่าอาศัยคุณย่าอยู่อย่างอุ่นใจ ไม่เปลี่ยวเปล่าว้าเหว่ ในขณะเดียวกันก็มีส่วนมีสัด สามารถจะหลีกเลี่ยงความรกหูรำคาญตาได้ ไม่ประเจิดประเจ้อต่อหน้าต่อตากันตลอดเวลา
พอรถจอดเทียบหน้าบันไดหินอ่อนใหญ่ อาสายกับอาจันทร์ก็วิ่งออกมารับ เข้ามากอดหน้ากอดหลังเปรมวดีพัลวัน “คุณหนู คุณหนูกลับมาแล้ว แหม ทำไมไม่กลับบ้านตั้งสองเดือน อาคิดถึงจะตาย” อาสายเข้ายกกระเป๋าใบหนึ่ง อาจันทร์ยกหีบใบหนึ่ง เรียกคนใช้มายกหีบอีกใบหนึ่ง “แหม ผอมซูบไป คุณหนูคงท่องหนังสือมากเกินไป เร้ว คุณย่าคอยมาตั้งแต่เช้า”
เปรมวดีกำลังจะขึ้นบันไดไปหาคุณย่ากับอาสายและอาจันทร์ ก็พบหนุ่มน้อยคนหนึ่งลงบันไดมา ตาต่อตาของเขากับหล่อนสบกัน เปรมวดีถือของอยู่ทั้งสองมือ จึงทำท่าก้มตัวนิดหนึ่ง และทักว่า “อ้อ พี่มน”
เขาก้มตัวลงน้อย ๆ และยิ้มนิดหนึ่ง แล้วก็เดินเลี่ยงไปทางหลังตึก ทันทีศึกในบ้านของเปรมวดีก็เริ่มขึ้น
/*55“คุณหนู” อาสายว่า “ตายจริง ใครสั่งใครสอนให้เรียกพี่มน คุณแม่ได้ยินเข้าก็เกิดเรื่อง”
เปรมวดีกัดกรามโดยไม่รู้สึกตัว “ทำไมคะ” หล่อนถามเสียงค่อนข้างแข็ง
“ทำไม ถามได้” อาสายย้อน “คุณแม่คงไม่ต้องการให้คุณหนูเรียกนายมนพี่แน่ ถามได้ทำไม”
“ก็เขาก็เป็นพี่เปรมไม่ใช่หรือคะ” เปรมวดีไม่รู้ตัวว่าทำไมหล่อนจึงจะต้องเถียงกับอาสายในเรื่องนี้ เพราะตามปกติเปรมวดีไม่เถียงกับใครเลย
“อู๊ยคุณหนู พูดไปได้” อาสายพ้อ “มันคนละเรื่องนะจะมาถามกันอย่างนั้น แต่รู้ไว้เถอะ คุณแม่ไม่ให้เรียกแน่ว่าไงแม่จันทร์”
อาจันทร์ไม่ตอบ รีบดึงตัวเปรมวดีให้ขึ้นบันไดเร็ว ๆ
คุณย่านั่งอยู่บนเตียงไม้สักเตี้ย ๆ มีเบาะทำด้วยแพรอย่างดีรับตัวท่าน ท่านออกมานั่งที่ที่ท่านชอบมาก คือที่เฉลียงข้างตึกชั้นบน จากที่นั่นท่านมองเห็นบริเวณบ้านของท่านประมาณสองในสามส่วน เห็นสนามหญ้าใหญ่และสวนดอกไม้ และระเบียงเรือนบริวารบางหลัง กับหลังคาเรือนบริวารในบ้านของท่านหลายหลัง เปรมวดีตรงเข้าไปกราบที่ตักท่าน ท่านลูบศีรษะเปรมวดีแล้วจับหน้าของหล่อนขึ้นพิศดู แล้วท่านก็ยิ้มน้อย ๆ ไม่กล่าวว่าอย่างไร
ทุกคนนิ่งเงียบไปหลายวินาที ในที่สุดคุณย่าถามขึ้น “พบกับแม่เขาแล้วหรือ”
“ยังค่ะ” เปรมวดีตอบ แล้วทุกคนก็นิ่งไปอีก
อาสายเป็นคนพูดขึ้นตามธรรมเนียมของอาสาย อาสายเกรงกลัวคุณย่ามาก แต่อาสายทนนั่งนิ่งไม่ได้นาน ยิ่งอาสายไม่มีความสบายใจในที่ใด อาสายยิ่งต้องพูดอะไรสักหน่อย
“คุณหนูทานอะไรมาแล้วหรือคะ” ยังไม่ทันเปรมวดีจะตอบ อาสายก็แนะขึ้น “จะทานอะไรเล่นไหม อาสายมีมะม่วงจิ้มน้ำปลาหวาน ไปยกมาทานที่ตรงนี้ก็ได้”
พอสุดเสียงของอาสายก็มีเสียงกังวานไม่ต่ำไม่สูง ดังขึ้นใกล้ ๆ “เอา/*56ทีเดียว สายหยุด พอหลานสาวมาก็เริ่มพะนอกันทีเดียว” แล้วเจ้าของเสียงคือคุณแม่ก็โผล่จากห้องออกมาที่เฉลียง เปรมวดีหันไปกราบคุณแม่ลงไปกับตักของท่าน ช้อนตาขึ้นดูตาคุณแม่พลางในใจก็เต้นระทึก
“เปรมผอมไปนี่ลูก” คุณแม่พูดอย่างใจดี ทำให้เปรมวดีใจบานขึ้นเล็กน้อย ความหวาดกลัวหายไป วันนี้เป็นวันอารมณ์ดี คุณแม่กำลังพยายามจะเอาใจหล่อน “แต่อย่าปรนเปรอกันด้วยมะม่วงเปรี้ยวน้ำปลาหวานเลย ดูเถอะค่ะคุณแม่ ดูคุณอาสายท่านเถอะ พอหลานมาก็จะเอาของแสลงให้กิน เมื่อไรจะมีความคิดเสียบ้างก็ไม่รู้”
คุณย่าก้มหน้าลงไปดูตักท่าน คุณแม่พูดต่อไป “ประเดี๋ยวก็ถึงเวลากินข้าวกลางวัน ถ้าเปรมหิวก็ไปเร่งแม่ครัวเขาให้เร็วเข้าหน่อยสำหรับวันนี้ ไปซิยะ” ส่วนหลังคุณแม่กล่าวแก่อาสายเมื่อเห็นอาสายไม่ได้ขยับตัวจะเคลื่อนไหว “แล้วจันทร์ก็ไปช่วยเอาของใส่ตู้ให้ทีเถอะ ไอ้พวกเสื้อผ้านักเรียนอะไรน่ะ จัดแจงแจกจ่ายไปให้เด็ก ๆ ข้างล่างเสียเลย” คุณแม่หันมาพิศดูเปรมวดีครู่หนึ่ง แล้วกล่าวต่อไป “เป็นไง ท่าจะดูหนังสือเสียใหญ่ ไม่ตกหรอกน่ะเปรมน่ะ อย่าตื่นไปเลย แม่พวกจบชั้นแปดสมัยนี้ ฉันไม่เห็นรู้อะไรก็ยังสอบกันได้เป็นแถว ต่อจากนี้ไปหาความสุขสนุกสบายของเราเถอะ บ่ายๆ วันนี้ไปเที่ยวกันไหมล่ะ เอารถวิ่งไปบางปูไหม”
เปรมวดีเหลือบตาขึ้นดูคุณย่า ใจของหล่อนอยากอยู่ใกล้ชิดคุณย่าให้สมใจที่ไม่ได้อยู่กับท่านมาตั้งสองเดือน แต่คุณย่าพูดขึ้นว่า “ไปกับแม่เขาซิลูก ชอบใครก็ชวนไปด้วยก็ได้”
เปรมวดีทำตัวเป็นคนว่าง่าย “ไปซิคะ คุณแม่” หล่อนว่า ทำให้คุณแม่ยิ้มอย่างพอใจ
เสน่ห์ของคุณแม่อยู่ที่หลายแห่ง อยู่ที่น้ำเสียงกังวานของคุณแม่ อยู่ที่ผิวขาวนวลและอมเลือดอมฝาดด้วย อยู่ที่นัยน์ตาที่เป็นมันขลับถึงแม้จะไม่ดำสนิท แต่ที่เป็นเสน่ห์อย่างยิ่งคือการยิ้มของคุณแม่ ถ้าคุณแม่ยิ้มจริง ๆ โดยไม่ได้ฝืนไม่ได้แกล้งแล้ว ดวงหน้าของคุณแม่ทั้งหน้ามีเสน่ห์อย่างประหลาด เพราะเหตุนี้เอง เมื่อคุณแม่ไม่พอใจอะไร ใคร ๆ ก็ทราบได้ง่าย เพราะนัยน์ตา/*57ของคุณแม่จะเป็นอย่างที่เรียกกันว่า “เขียวปั้ด” และถ้าใครสามารถทำให้คุณแม่พอใจแล้ว เขาก็รู้สึกอิ่มอกอิ่มใจเพราะยิ้มของคุณแม่อย่างไม่น่าเชื่อ
ประมาณชั่วโมงหนึ่งหลังจากเปรมวดีออกจากโรงเรียนไปแล้ว ผู้ปกครองของกิ่งแก้วและของลินดาก็มาถึงโรงเรียนในเวลาไล่เลี่ยกัน รถที่มารับลินดาเป็นรถยี่ห้อเมอเซเดสเบนซ์ แต่รถที่มารับกรุแก้วเป็นรถเช่าไม่มีผู้สนใจยี่ห้อ มารดาของกรุแก้ว ซึ่งกรุแก้วเรียกว่า “แม่คุณ” มารับกรุแก้วด้วยตนเอง เพราะเป็นนักเรียนเก่าของโรงเรียน มีความประสงค์จะมาเยี่ยมเพื่อนเก่าบางคนที่เป็นครูของโรงเรียนอยู่ด้วย บังเอิญในเวลาที่แม่คุณมาถึงนั้นครูสุวรรณไปอยู่ที่ตึกอำนวยการ แม่คุณจึงได้พบแต่อาจารย์ใหญ่ และได้ยินคำชมเชยกรุแก้วตามเคยว่าเป็นคนเรียนเก่งและกว้างขวาง ในบรรดาคณะอาจารย์ มีครูสุวรรณคนเดียวที่มีเรื่องตักเตือนกรุแก้วแปลก ๆ เพราะฉะนั้นการที่แม่คุณไม่ได้พบกับครูสุวรรณจึงเป็นที่ถูกใจของหล่อน แม่คุณทักทายลินดาพอสมควรตามปรกติเมื่อพบลินดา ไม่เหมือนเวลาที่พบเปรมวดี แม่คุณจะลูบหน้าลูบหลังแสดงความเอาใจใส่ ซึ่งกรุแก้วตีความว่าเป็นเพราะฐานะทางสังคมของเปรมวดี น่าแปลกใจจริง ๆ กรุแก้วคิดอยู่บ่อย ๆ สำหรับทางการเงินนั้น ลินดาไม่ได้แพ้เปรมวดีเลย แต่ลินดาและคุณแม่คุณพ่อของลินดา มีคนเอาใจใส่น้อยกว่าเปรมวดี และคุณแม่ของเปรมวดีอย่างเห็นได้ชัด ถ้ามีงานโรงเรียนจะเป็นงานประชุมนักเรียนเก่า หรือวันฉลองอะไรก็ตาม คุณแม่ของลินดาก็จะแต่งกายด้วยของมีค่า เพชรพลอยแวววาว แต่จะมีคนแสดงความเอาใจใส่อย่างพอไม่เสียกิริยา หรือมิฉะนั้นก็ด้วยความเมตตาอารีกลัวจะเป็นการทอดทิ้ง ผิดกับคุณแม่ข่องเปรมวดี พอเดินเข้าโรงเรียนมาก็จะมีคนทักว่า “นั้นแน่ มาแล้ว คุณพรรณวดี แหม แต่งชุดนี้เรี่ยมจริง ๆ” ซึ่งถ้าพิจารณาแล้วก็จะเห็นว่าเสื้อผ้าของพรรณวดี ไม่ได้มีราคามากกว่าของคุณนายผิวทอง มารดาลินดาเลย แต่ว่าแน่ละ กิริยาท่าทางของพรรณวดีเต็มไปด้วยความมั่นใจว่า ในที่ประชุมนั้น ๆ หล่อนเดินอยู่ท่ามกลางสายตาของคนที่ไม่อาจตำหนิติเตียนได้ พรรณวดีไม่เคยประดับอาภรณ์ใดให้เกินไปเลยแม้แต่ชิ้นเดียว ทุกชิ้นจะต้องมีความหมาย แหวนเข้ากับเข็มกลัด เข็มกลัด/*58จะชูสีของโบว์ที่เอวเสื้อ โบว์ที่เอวเสื้อสำหรับชูรูปทรงอันกะทัดรัด สีเสื้อผ้าจะชูผิวของผู้แต่ง ผิวกายหล่อนย่อมจะอมเลือดฝาดรับกับแพรหรือผ้าที่ใช้ประกอบเครื่องแต่งกาย สายสร้อยที่ข้อมือจะชูพลอยหรือเพชรในเรือนแหวน กรุแก้วรู้สึกภูมิใจด้วยทุกทีเมื่อพรรณวดีเดินเข้าโรงเรียนมา หรือไปพบพรรณวดีในงานสันนิบาตสโมสรใดที่กรุแก้วไปร่วมกับเพื่อน ๆ โดยเฉพาะเมื่อมีเปรมวดีกับลินดาอยู่ด้วย เพราะพรรณวดีย่อมจะชมกรุแก้วว่า “นั่นแน่ ลูกสาวคนสวยของฉัน” ถ้ามีแม่คุณของกรุแก้วอยู่ในที่ใกล้ ๆ พรรณวดีก็จะกล่าวว่า “ลูกสาวของฉันเหมือนกันนะคนนี้น่ะ ถามดูซิ ฉันเป็นคุณแม่ เธอน่ะเป็นแต่แม่คุณเท่านั้น” เพราะกรุแก้วเรียกพรรณวดีว่าคุณแม่ตามเปรมวดี
กรุแก้วขึ้นรถเช่าพร้อมด้วยของส่วนตัวที่ต้องขนจากโรงเรียนกลับบ้าน แล้วก็นั่งรถไปกับมารดา นั่งรถยนต์เช่าไปได้ประมาณ ๔๐ นาที รถแล่นข้ามสะพานกรุงเทพฯ สะพานข้ามแม่น้ำเจ้าพระยาตอนล่างของพระนคร แล้วเลี้ยวย้อนมาทางขวา จึงถึงบ้านของกรุแก้วซึ่งอยู่ในซอยถนนเจริญนคร
ณ บ้านน้อย เรือนไม้เล็ก ๆ ล้อมรอบด้วยไม้พรรณต่างๆ ซึ่งเป็นสมบัติของบรรพบุรุษของกรุแก้ว ญาติหลายคนรอรับกรุแก้ว ต่างคนต่างทักด้วยความยินดี “เออ มาเป็นผู้หลักผู้ใหญ่ละนะคราวนี้ คุณน้าคนหนึ่งว่า “ทีนี้ฉันได้หลานมาอยู่บ้านด้วยแล้ว” อีกคนหนึ่งเสริม บ้านช่องจะหายเงียบเหงา คงจะครึกครื้นแน่ ๆ นะ” อีกคนหนึ่งออกความเห็น “กินอะไรมาแล้วหรือหลาน” “ของชอบส้มตำ แต่ไม่ได้หุงข้าวมัน” กรุแก้วรู้สึกยินดีในความต้อนรับนี้ เพราะเป็นการต้อนรับที่หล่อนได้รับทุกคราวที่กลับบ้าน และถ้าขาดการต้อนรับเช่นนี้ กรุแก้วก็จะรู้สึกแปลกใจและคงจะขัดใจไม่น้อย แต่หล่อนก็ไม่เคยได้ประสบเลย แล้วคุณน้าคนหนึ่งก็เข้าช่วยยกกระเป๋าใบหนึ่ง ให้หล่อนยกเองอีกใบหนึ่งขึ้นไปยังห้องนอนของหล่อน ซึ่งหล่อนอยู่ร่วมกับน้าคนเล็กที่สุดและมีอายุเสมอด้วยหล่อน น้าคนนี้ได้สอบชั้นเตรียมอุดมศึกษาแล้วเหมือนกัน แต่ไม่ค่อยมีหวังที่จะเข้ามหาวิทยาลัยเพราะ “หัวไม่ค่อยดี”
/*59วันนั้นมารดา น้า หลาน รับประทานอาหารกลางวันร่วมกันด้วยความชื่นบาน พอตกบ่าย ขณะที่กรุแก้วกำลังจัดห้องใหม่เพื่อให้ถูกใจหล่อน ก็มีเสียงเกรียวกราวอยู่ชั้นล่าง กรุแก้วเดาได้ทันทีว่า เสียงนั้นเกิดขึ้นเพราะอะไร จึงรีบลงมาข้างล่างและกระทำความเคารพชายสูงอายุผู้หนึ่งซึ่งหล่อนเรียกว่าคุณตาด้วย
“ตามารับหนูไง” คุณตาว่า “มาไม่ได้ตั้งแต่กลางวัน เพิ่งเสร็จธุระ”
“ธุระของคุณน้าก็ธุระของคนอื่นตามเคย ใช่ไหมคะ” คุณน้าคนหนึ่งของกรุแก้วถาม คุณตาคนนี้ของกรุแก้วเป็นน้าแท้ ๆ ของมารดาหล่อน
“มันก็ไม่เชิงหลาน ไอ้เรื่องจะว่าธุระของคนอื่นหรือของเรา ถ้าเป็นคนอื่นจริง ๆ เราคงไม่เข้าไปช่วยกระมัง นี่มันมักนึกว่า แท้จริงมันก็ธุระของเราเอง”
คุณแม่และคุณน้า ๆ หัวเราะรับวาจาของคุณตาเยี่ยงคนที่เคยสนุกในการต่อปากต่อคำด้วยกัน แล้วคุณตาก็นั่งลงสนทนาไต่ถามทุกข์สุขของกรุแก้ว มีคุณน้า ๆ แวดล้อมด้วยดวงหน้ายิ้มแย้มเบิกบาน
หลังจากรับประทานอาหารกลางวันกับคุณแม่สองคนในห้องอาหารแล้วเปรมวดีก็ขอตัวขึ้นไปจัดของและจัดห้อง คุณแม่สั่งให้แต่งตัวให้เสร็จเวลาบ่ายสี่โมง เพื่อจะได้นั่งรถไปเที่ยวกับคุณแม่
เปรมวดีไม่มีโอกาสได้อยู่คนเดียวตามความปรารถนา เพราะอาสายกับอาจันทร์เข้ามาช่วยจัดของ และบอกให้หล่อนนอนพักเอาแรงเพื่อไปเที่ยวกับคุณแม่ เปรมวดีลงนอนหลับตาหันหน้าเข้าฝา เพราะหล่อนได้เคยแพ้ญาติผู้ภักดีทั้งสองมาหลายครั้งจนไม่มีแก่ใจขัดขืนต่อไปแล้ว ในเรื่องที่ญาติทั้งสองต้องการ/*60จะปรนนิบัติหล่อน และไม่อยากให้หล่อนลงมือทำอะไรเอง “คุณหนูอย่าดื้อหน่อยเลยทูนหัว อาจะทำให้ละก็ทำไมไม่ถูกใจงั้นเรอะ ไม่ถูกใจตรงไหนก็บอกซี” เปรมวดีบอกว่าหล่อนจะต้องค่อยคิดค่อยทำอะไรเอง อาสายกับอาจันทร์ก็จะกล่าวว่า “เห็นไหมล่ะ คุณหนูยังไม่รู้จะทำยังไงเลย” เปรมวดีไม่จัดเจนต่อธรรมชาติจิตใจของมนุษย์ ไม่เข้าใจว่า ในสายตาของอาสายและอาจันทร์นั้น เปรมวดีเป็นคนมีค่าที่สุดในบ้านใหญ่นั้น อันเป็นชุมชนเดียวที่หล่อนทั้งสองรู้จัก หล่อนจึงคิดว่าเป็นชุมชนที่มีความสำคัญที่สุดในมนุษยโลก และการที่หล่อนทั้งสองสามารถทำให้เปรมวดียอมแพ้ความนึกคิดของหล่อนได้ หล่อนได้ชัยซนะต่อชุมชนนั้นอย่างงดงาม ส่วนเปรมวดีเล่า หล่อนเห็นว่าในบรรดาญาติผู้ใหญ่ของหล่อน มีคุณย่า คุณแม่ อาสาย และอาจันทร์ อาทั้งสองนื้อยู่ในอำนาจกฎเกณฑ์ของคุณย่าและคุณแม่อย่างไม่มีทางสู้ หล่อนรู้สึกว่า วิธีเดียวที่จะให้อาทั้งสองได้รับความยุติธรรมจากชีวิตบ้างก็คือให้อาทั้งสองได้มีชัยชนะเหนือเปรมวดีบ้าง แต่ยิ่งนานวันไป เปรมวดีก็กลายเป็นแพ้อาทั้งสอง อาทั้งสองก็คงแพ้คุณย่า และคุณย่าก็ดูเหมือนไม่เคยชนะคุณแม่
ทั้งหมดนี้เปรมวดีเข้าใจอย่างเลือน ๆ ราง ๆ หล่อนยังจับความได้ไม่แจ่ม จึงมีแต่ความหวาดกลัว และกังวลใจ
เปรมวดีลงนอนบนเตียงตามคำอาสาย และอาจันทร์ เพราะหล่อนก็รู้สึกเพลียจริง ๆ ทั้งที่ไม่ได้ออกแรงอะไรเลย แต่ไม่สามารถจะทำให้เกิดการพักผ่อนได้ เพราะระหว่างที่อาสายช่วยกับอาจันทร์จัดของ อาทั้งสองก็สนทนากัน
“แหมฉันใจไม่ดีแล้วสิ แม่จันทร์ ตอนคุณถามคุณหนูว่าจะไปเที่ยวไหม แหมพอได้ยินว่าไปซีคะคุณแม่ แทบจะถอนใจใหญ่ออกมา”
“ทำไมถึงชอบดื้อกับคุณแม่ก็ไม่รู้นะ เอาใจตามใจคุณแม่เสียหน่อยเถอะ ตอนนี้ กำลังจะรักจะเห่อ”
“ถ้าทูนหัวของเราไม่ดื้อใส่นะ ไม่ไปไหนเสีย”
“พี่สายหมายความว่ายังไง”
“ก็หมายความถึงคุณคนสวย แต่อีกคนฉันก็รักเหมือนกัน”
เปรมวดีรู้ว่าขณะนี้อาทั้งสองจะลอบมองดูหล่อน แต่เปรมวดีนอนหันหลัง/*61ไปเสียจากด้านที่ญาติทั้งสองนั่งอยู่ จึงได้ยินแต่เสียงอาจันทร์หัวเราะหึ ๆ และอาสายหัวเราะคิก ๆ
“ทำเป็นทองไม่รู้ร้อนเชียวนะ” อาสายเย้าพลางหัวเราะคิก ๆ ต่อไป ครั้นเปรมวดียังคงนอนหลับตานิ่ง เสียงของญาติทั้งสองก็ค่อยเบาลงไป แล้วในที่สุดก็คุยกันอย่างค่อย ๆ โดยไม่ตั้งใจให้เปรมวดีได้ยิน หรือหากได้ยินก็เป็นการที่เปรมวดีแอบได้ยินเองโดยผู้พูดไม่ได้จงใจ
“เหมือนใครไม่รู้นะ เขาว่าเหมือนพ่อ”
“ไม่ใช่มั้ง พ่อเขาออกโผงผาง นี่เงียบ ๆ ยังไงไม่รู้”
“เป็นยังไงถึงดูไม่แยแสกับเขาเสียเลย เขาออกฮ้อมหอม เปรียบกับดอกอะไรก็ไม่ปาน”
“แต่ก็ดีเหมือนกันนะ ลูกผู้ดีนี่ ไม่เหมือนผู้หญิงสมัยใหม่นี่ ต้องค่อย ๆ ดู ค่อย ๆ ทำ”
“มันไม่ใช่อย่างนั้นน่ะซี ดูมันเฉยเลยนี่”
“ก็ผู้ชายก็ต้องอุตส่าห์หน่อยซี ของเรามันไม่มีจริตจะก้านนี่”
การสนทนาดำเนินไปในทำนองนี้ต่อไปจนกระทั่งเปรมวดีทนต่อไปไม่ได้ จึงลุกขึ้นทำเป็นว่าได้นอนหลับแล้วตื่นขึ้นไปเข้าห้องน้ำล้างหน้า ระหว่างที่เปรมวดีเข้าในห้องน้ำซึ่งอยู่ในห้องนอนของหล่อนนั้นเอง อาสายหรืออาจันทร์คนใดคนหนึ่งก็เข้าไปยืนชิดประตูแล้วถามว่า “คุณหนูคะ ผ้าเช็ดตัวมีในนั้นหรือเปล่า สบู่มีแล้วหรือคะ” และแสดงความเอาใจใส่อย่างอื่น แต่สิ่งของเครื่องใช้ก็มีครบบริบูรณ์เพราะอาสายและอาจันทร์ได้ดูแลให้เรียบร้อยมาตั้งแต่เช้าแล้วนั่นเอง ในที่สุดเปรมวดีก็เลยตัดสินใจอาบน้ำ แล้วก็ออกมาแต่งตัวเตรียมจะไปเที่ยวกับคุณแม่
เปรมวดีแต่งตัวเสร็จแล้วก็ลงมาข้างล่าง เห็นเครื่องน้ำชาตั้งอยู่ที่ลานตึกด้านหลังซึ่งยื่นลงไปในสวนอันร่มรื่นชื่นตา คุณแม่นั่งอ่านหนังสืออยู่บนเก้าอี้ตัวหนึ่ง พอเปรมวดีเดินลงมาถึง คุณแม่ก็เหลือบตาขึ้นพิศดูเครื่องแต่งกายและตัวเปรมวดีจนทั่ว สายตาคุณแม่แสดงว่าคุณแม่ยังไม่พอใจนัก แต่ดูเหมือนว่าคุณแม่กำลังอารมณ์ดีพยายามจะเอาใจเปรมวดีจึงเพียงแต่กล่าวว่า “ทีหลังใส่เสื้อสี/*62ส้ม ๆ แสด ๆ อย่างนี้ละก็หาลิปสติกสีแสด ๆ ซี แต่นี่สีชมพูของเปรมวดีก็พอไปได้หรอก” แล้วพอดีมีเสียงกริ่งโทรศัพท์ คุณแม่นั่งฟังอยู่สักครู่อีกประเดี๋ยวหนึ่งสาวใช้ก็มารายงานว่าคุณหญิงจินดาอยากพูดกับคุณแม่ คุณแม่เข้าไปรับโทรศัพท์ เสียงคุณแม่พูดว่า “อย่างงั้นหรือคะ แหมก็ดีซิคะ ค่ะ ๆ ดิฉันจะรอค่ะ หรือเอาอย่างนี้ไม่ดีหรือคะคุณหญิงอยู่ทางล่างลงไปดิฉันนั่งรถนี่ไปบ้านคุณหญิงแล้วถึงไปนั่งรถคุณหญิงไป อ้อ งั้นหรือคะ เอาค่ะได้ค่ะ ถ้างั้นดิฉันจะรอนะคะ ขอบพระคุณค่ะ”
คุณแม่กลับออกมาบอกแก่เปรมวดีว่า “คุณหญิงเทพท่านจะมารับเราไปกับท่าน มีคนเขาเชิญท่านให้ไปเที่ยวบ้านเขา ที่บางปูน้ำกำลังขึ้น ท่านว่าบ้านเขายื่นออกไปในทะเลไม่เหม็นโคลน อย่าทานอะไรให้มากนักนะเปรม ประเดี๋ยวเขาเลี้ยงอะไรจะไปทำท่ากินไม่เข้าอีก”
อีกประมาณไม่ถึง ๑๐ นาที คุณหญิงเทพวิจักษ์กับนายจุฑาบุตรของท่านก็เข้ามาด้วยรถเมอร์ซีเดซเบนซ์คันใหญ่สีฟ้า แล้วเปรมวดีกับพรรณวดีก็ขึ้นรถไปกับท่าน
พอเวลาประมาณ ๑๙ นาฬิกากว่า ๆ เปรมวดีกับคุณแม่ก็กลับมาถึงบ้าน เปรมวดีลงจากรถก็เดินตรงขึ้นไปบนตึกเลี้ยวไปทางที่อยู่ของคุณย่า คุณแม่เดินตามขึ้นไปติด ๆ กัน เปรมวดีเข้าไปกราบคุณย่าแล้วเข้าไปนั่งแอบหลังท่านนิดหนึ่ง เพื่อจะได้ไม่ต้องผู้หน้าคุณแม่ตรง ๆ
เปรมวดีคาดการณ์ไม่ผิด คุณแม่ลงนั่งบนพรมตรงหน้าเตียงของคุณย่าแล้วก็ถอนใจ
“คุณแม่คะ คุณแม่ต้องช่วยสอนยายเปรมด้วย ลูกน่ะไม่มีความสามารถ ทำยังไงถึงจะให้ช่างพูดกับเขาบ้าง อย่างนี้ไม่ทันใครเขาหรอก”
คุณย่าทำอาการฟังคุณแม่ต่อไปตามเคยของท่าน คุณแม่ก็พูดต่อไป “สมัยนี้ใครๆ เขาก็ชอบคนปราดเปรียว เซื่อง ๆ เชื่อง ๆ น่ะมันใช้ไม่ได้หรอก ไม่ได้เลี้ยงกักขังอะไรเล้ย แต่ทำไมเหมือนคนไม่เคยเข้าผู้เข้าคน”
เปรมวดีเคยชินกับคำปรารภแบบนี้ของคุณแม่ดีจึงนั่งฟังได้โดยสงบ คุณย่ากล่าวขึ้น “ที่จริงแม่คนโบราณ แม่ว่าปราดเปรียวนักท่าจะไม่ค่อยดีกระมัง” คุณย่ากล่าวอย่างเกรงใจ ทุกครั้งที่คุณย่าไม่คล้อยตามคุณแม่ ท่านมีความเกรงใจคุณแม่อย่างเหลือเกิน
“แต่ใคร ๆ เขามีวิธีทำไม่ให้มันเกินไปนี่คะ แต่ของเรานี่มันไม่มีเกินละค่ะ มันขาดเอามาก ๆ ทีเดียว” คุณแม่ท้วง
“ก็ช่างเขาเถอะลูก ถ้ามันไม่ได้ตามใจเรานึกก็ช่างมัน” คุณย่าพูดพลางก้มหน้า เปรมวดีเดาว่าท่านคงรำคาญทั้งคุณแม่และตัวเปรมวดี คุณแม่คงจะรู้สึกอย่างเดียวกันจึงขยับตัวลุกขึ้น และกล่าวชวนเปรมวดีให้ไปรับประทานข้าว
เหตุการณ์ในวันแรกของชีวิตอยู่บ้านของเปรมวดียังไม่หมดเพียงเท่านั้น หลังจากรับประทานอาหารแล้ว เปรมวดีนั่งดูโทรทัศน์กับคุณแม่จนจบรายการข่าวประจำวันแล้วก็ขอตัวไปนอน เปรมวดีไปจัดของเข้าที่ตามที่หล่อนต้องการแล้วก็หาหนังสือนอนอ่านเล่นได้สักครู่ แล้วก็ดับไฟจะนอนให้หลับ แต่พอดับไฟแล้วก็หารู้สึกง่วงไม่ ในที่สุดรู้สึกรำคาญมากขึ้น จึงออกไปยืนที่ระเบียงหน้าห้องมองลงไปในสวน
คืนนั้นพระจันทร์มีรัศมีอ่อน ๆ แต่พอเห็นอะไรอย่างไม่แจ่มใสนัก ข้างหลังตึกตรงกับที่เปรมวดียืนนั้นมีสระนำเล็ก ๆ ปลูกบัวสีต่าง ๆ และมีพุ่มไม้ขึ้นอยู่เป็นหย่อม ๆ ทั้งคุณย่าและคุณแม่เอาใจใส่กับต้นไม้ในบ้าน พยายามสอดส่องให้สดชื่นและอยู่ในลักษณะที่พอตาพอใจอยู่เสมอ สวนในบ้านเปรมวดีมีชื่อเสียงว่าเป็นสวนที่งดงามที่สุดแห่งหนึ่งในพระนคร ที่ริมสระในขณะนี้มีคนยืนอยู่สองคน เป็นชายคนหนึ่งมีขนาดที่เปรมวดีเดาได้ว่าเป็นใคร อีกคนหนึ่งสูงกว่าเล็กน้อย ชายทั้งสองยืนคุยกันอย่างเอาใจใส่ในกันและกัน และเดินไปเดินมาบ้าง ระหว่างที่คุยกันท่าทางมีความสนิทสนมกันอย่างคนฐานะเดียวกัน
“ใครหนอเพื่อนสนิทของเขาจนกระทั่งมาเดินคุยกันในยามเช่นนี้” เปรมวดีนึก “ในบ้านนี้มีใคร ๆ มาอยู่ใหม่โดยเราไม่รู้รึ” หล่อนมองจ้องจับอยู่ที่ชายหนุ่มทั้งคู่ต่อไป แต่ประเดี๋ยวเดียวเท่านั้นคนที่หล่อนไม่รู้จักนั้นก็เดินออกไปทางด้านหลังของบริเวณบ้าน เปรมวดีคงยืนมองตามเขาทั้งสองจนเขาเดินลับพุ่มไม้ไป ด้วยความรู้สึกอันเปรมวดีบอกไม่ถูก โดยไม่ยั้งคิดหล่อนลงบันไดตึกลงไปทางด้านหลังประตูปิดใส่กลอนแล้ว แต่เปรมวดีถอดกลอนอย่างว่องไว /*64หล่อนเดินตามชายทั้งสองไปตามทางที่เขาไป แต่พอหล่อนไปถึงสระน้ำที่เขายืนอยู่เดิม ก็พบชายหนุ่มญาติของหล่อนคนเดียวที่เดินกลับมายังที่นั้น
เขาผงะเมื่อเห็นเปรมวดี “มาทำอะไรอยู่ที่ตรงนี้” เขาถามหล่อนอย่างร้อนรน
“ลงมาหาพี่มน” เปรมวดีตอบ
“มาหาผมทำไมกัน” เขาถามเสียงกระด้าง
“เห็นพี่มนคุยอยู่น่าสบ้ายสบาย” เปรมวดีตอบ “เปรมนอนไม่หลับก็เลยลงมาเดินเล่นบ้าง”
“คุณหนูลงมาอยู่ตรงนี้นานเท่าไรแล้ว” เขาถามอีก น้ำเสียงแสดงความร้อนใจ
“เพิ่งมาถึงเมื่อกี้นี้เองค่ะ” เปรมวดีตอบ “ใครคะคุยกับพี่มน”
“เพื่อนผม” เขาตอบ “ทำไมคุณหนูจะควบคุมผมรึ”
“เอ๊ะ เปรมจะควบคุมทำไมกันคะ ถามอย่างนั้นเอง เห็นคุยกันอย่างสนิทสนม ไม่ใช่คนในบ้าน ใช่ไหมคะ”
“เพื่อนผม ไม่ใช่คนในบ้าน” เขาตอบอีกอย่างกระด้าง “ผมจะไปนอนละ” เขาเสริมแล้วทำท่าจะออกเดินไป
“พี่มน” เปรมเรียกเขาเสียงเครือ “พี่มนก็เกลียดเปรมวดีเหมือนกันหรือคะ”
เขาชะงักทันที “เอ๊ะ ทำไมถามยังงั้น คุณหนู ใครเกลียดคุณหนุบ้าง”
“ใครๆ เขาก็เกลียดทั้งนั้นละค่ะ” เปรมวดีตอบ “แต่เปรมคิดว่าพี่มนจะไม่เกลียดสักคนหนึ่ง”
“พิลึกละ นายสุมนคนนี้มันมีอะไรนะ” เขาว่า “มีความสำคัญอย่างไรหรือไม่สำคัญอย่างไร คุณหนูทำให้ผมงงไปหมด ใครบ้างที่เกลียดคุณหนู”
เปรมวดีลงนั่งบนม้าหิน ซึ่งตั้งอยู่ใกล้พุ่มไม้พุ่มหนึ่ง หล่อนหมดแรงที่จะพูดอะไรต่อไปอีก เพราะเหตุใดหล่อนจึงพูดกับสุมนได้อย่างที่พูดไป หล่อนเองก็ไม่รู้แต่ว่าเวลานี้หล่อนอยากจะร้องไห้ สุมนยืนมองดูหล่อนอย่างตรึกตรอง แล้วเขาพูดเหมือนกับรำพึงกับตัวเอง “คุณหนูเป็นเพชรอยู่ในเรือนทองคำขาว/*65จ๊ะ ไม่ใช่เรือนธรรมดา ไม่ใช่เรือนทองธรรมดาด้วยซ้ำ”
แต่การแสดงบทชายหนุ่มหญิงสาวของเปรมวดีและสุมนได้จบลง โดยบุคคลที่อยู่เหนืออำนาจของหล่อนและเขา อาสายปรากฏตัวขึ้นโดยคนทั้งสองไม่รู้ตัว อาสายเข้าจับข้อมือเปรมวดี ดึงให้ลุกขึ้นจากที่นั่งพลางกล่าว “คุณหนูมาทำอะไรอยู่ที่นี่ นายมนมาทำอะไรอยู่ตรงนี้”
สายตาของสุมนที่มองมายังสายหยุดแสดงความดูหมิ่นอย่างเห็นได้ชัดแม้ในแสงเดือนอันสลัวนั้น ท่าทีของเขาทำให้เปรมวดีต้องรีบยืน และมองดูญาติผู้ใหญ่ผู้ไร้ทรัพย์ของหล่อนอย่างห่วงใย
“เปรมนอนไม่หลับ ลงมาเดินเล่นก็พบพี่มนค่ะ” เปรมวดีรีบอธิบาย อาสายบีบข้อมือเปรมวดีแน่นด้วยความขัดใจ นัยน์ตาจ้องจับอยู่ที่หน้าของสุมนอย่างท้าทาย สุมนมองตอบอย่างไม่เกรงกลัว ขยับจะกล่าวอะไรแล้วก็ไม่กล่าว หันหลังให้เปรมวดีกับสายหยุดแล้วก็ออกเดินห่างไป
สายหยุดดึงเปรมวดีไปทางตึก แต่เปรมวดีพยายามบิดแขนจนสายหยุดต้องปล่อย แล้วจึงเดินเข้าไปในตึก สายหยุดเดินตามติด ๆ เข้าไปกับตัวเปรมวดี จนกระทั่งถึงประตูห้องนอน เปรมวดีพยายามจะปิดประตูห้องของหล่อน แต่พยายามจะทำโดยละมุนละม่อมไม่ให้ถึงเสียกิริยา จึงไม่สามารถกั้นญาติไม่ให้เข้าห้อง เพราะสายหยุดตั้งใจแน่วแน่ว่าจะเข้าไป
สายหยุดเป็นคนปิดประตูเอง แล้วเดินตามเข้าไปจนชิด เมื่อเปรมวดีนั่งลงบนเตียงของหล่อน สายหยุดก็นั่งลงติดกับเปรมวดี พลางเอื้อมมือไปรวบบั้นเอวไว้อย่างรักใคร่
“คุณหนูขา ทูนหัวของอา คุณหนูระวัง ๆ ตัวหน่อยนะ ถ้าคุณแม่เห็นเข้า จะเป็นยังไง
เปรมวดีรู้ว่า หล่อนไม่สามารถจะโต้ตอบได้โดยไม่ร้องไห้ด้วยความขัดเคือง นิสัยที่ได้อบรมให้แก่ตัวเองมาเป็นเวลานาน ไม่ให้เถียงไม่ให้ตอบ ให้ทนนิ่งเอา ๆ ทำให้เปรมวดีไม่สามารถอธิบายอะไรแก่ใครได้ในเมื่อหล่อนมีความขัดเคือง เปรมวดีจึงได้แต่นั่งนิ่งตัวแข็ง
อาสายกล่าวต่อไป “คุณหนู คุณหนูไม่อยากได้ดีเรอะ คุณหนูไม่อยาก/*66เชิดหน้าชูตาคุณแม่คุณย่า ไม่อยากแต่งงานแต่งการให้เป็นหลักเป็นฐานรึ”
ถึงตอนนี้เปรมวดีรู้ว่า ถ้าหล่อนไม่สามารถทำให้การสนทนาจบลงได้โดยทันที หล่อนคงจะถึงกับร้องกรี๊ดออกมา จึงใช้กลวิธีที่เคยใช้กับอาสายแล้วได้ผลเสมอ คือกล่าวขึ้น
“อาสายคะ เปรมกราบละค่ะ ขอให้เปรมอยู่คนเดียวเถอะค่ะ มิฉะนั้นเปรมต้องร้องกรี๊ดแน่ ๆ เปรมปวดศีรษะแทบจะแตกแล้วค่ะ” พอพูดจบก็ลงนอนหลับตาเอาหน้าซุกเข้าไปในหมอนทันที
“คุณหนูนี่มีวิธีดื้อแปลก ๆ” อาสายปรารภ “เหมือนคุณพ่อ คุณพี่เอกน่ะแบบนี้แท้ ๆ เอะอะก็ฉันปวดหัว ๆ” หยุดมองเปรมวดีนิ่งอยู่ครู่หนึ่งแล้วก็ถอนใจ ไม่มีใครเขารักคุณหนูเท่ากับอาสายหรอกนะจะบอกให้ ยกเว้นคุณแม่กับคุณย่า คุณหนูฟังๆ อาบ้างนะ” หยุดอีกครู่หนึ่ง มองดูเปรมวดีเห็นไม่เคลื่อนไหวกระดุกกระดิกเลย สายหยุดถอนใจใหญ่แล้วก็ค่อย ๆ เดินออกจากห้องไป
เปรมวดีอยู่บ้านได้ประมาณ ๑๐ วัน ทุกวันหล่อนออกจากบ้าน ไปรับประทานน้ำชาที่บ้านคุณน้าโน้น คุณน้านี้ ซึ่งไม่ใช่ญาติ แต่เป็นคนร่วมสังคมกับคุณแม่ มีบ้านอยู่งดงามปานๆ กัน ถึงแม้จะไม่ใหญ่โตเท่า บางทีก็ไปร่วมงานสโมสรกับชาวต่างประเทศ คุณแม่ไม่ชอบอยู่ล้าหลังใคร สมัยนี้เป็นสมัยที่ผู้มีหน้ามีตา ย่อมจะมีส่วนในงานสังคมสงเคราะห์บางอย่าง คุณแม่ไปประชุมกรรมการนั้นบ้างนี้บ้าง เปรมวดีก็ไปกับท่าน คุณแม่อธิบายว่าพาไปด้วยก็เพื่อให้ได้รู้จักกับคนกว้างขวาง ในงานสังคมสงเคราะห์ใดที่คุณแม่เป็นกรรมการ คุณแม่ก็มักได้รับความยกย่องว่าเป็นคนมีความสามารถ มักแก้ปัญหาให้ลุล่วงได้เสมอ คุณแม่ไม่เสียดายในความหมดเปลืองเล็ก ๆ น้อย ๆ เช่นถ้ามีผู้ใดต้องการรถยนต์เพื่อจะรีบไปซื้อสิ่งของใดโดยด่วน คุณแม่ก็จะออกปากบอกให้ใช้โดยไม่รั้งรอ เปรมวดีก็มีส่วนช่วยเหลือบ้าง โดยบางทีก็เป็นผู้ไปซื้อสิ่งของเหล่านั้น หรือบางทีก็รับใช้เป็นเลขานุการของคุณแม่บ้าง
ในหมู่เพื่อนฝูงของเปรมวดีที่จบชั้นเตรียมอุดมศึกษามาด้วยกัน เปรมวดี/*67มักได้ยินว่า คนนั้นคนนี้เตรียมตัวจะไปต่างประเทศ คนนั้นคนนี้ไปเรียนกวดวิชา เผื่อจะได้สอบคัดเลือกเข้ามหาวิทยาลัยนั้นมหาวิทยาลัยนี้ แต่สำหรับเปรมวดีคุณแม่ไม่แสดงว่าเตรียมอนาคตเปรมวดีไว้อย่างไร เปรมวดีอยากจะถามก็กลัวว่าจะเป็นที่ขัดใจ แต่เมื่อนิ่งอยู่หลายวันความอยากรู้และความห่วงใยในอนาคตของตนกระตุ้นเตือนหนักขึ้น หล่อนจึงหาโอกาสเรียนถามคุณย่า
“คุณย่าคะ คุณย่ากับคุณแม่คิดจะให้เปรมเรียนมหาวิทยาลัยที่กรุงเทพฯ หรือจะให้ไปเมืองนอกคะ”
“โอ๊ เมืองนอกนี่เขาต้องรีบไปกันหรือหลาน ย่ายังไม่อยากให้ไปเลย ย่าคิดถึงเปรมจะตาย” คุณย่ากล่าว
“แต่เปรมเคยได้ยินคุณแม่พูดว่าจะไม่ให้เข้ามหาวิทยาลัยที่เมืองไทยนี่ แล้วเปรมจะทำยังไงคะ”
ในเวลาค่ำวันนั้น เมื่อมีโอกาส คุณย่าก็ถามคุณแม่
“มีลูกกับเขาคนหนึ่งก็โง้โง่” คุณแม่ว่าแล้วก็หันไปหยิบนิตยสารภาษาอังกฤษเล่มหนึ่งที่อยู่ใกล้มือมาพลิกอ่านอย่างไม่แยแส
เปรมวดีอัดอั้นตันใจ จะพูดอะไรต่อไปก็นึกหาถ้อยคำไม่ออก ในที่สุดก็หันไปดูโทรทัศน์ พยายามซ่อนความน้อยใจอย่างยิ่งไว้ภายใน
เมื่อไม่รู้จะหาทางขจัดความกลุ้มใจได้อย่างไร เปรมวดีจึงขออนุญาตจากคุณแม่ไปเยี่ยมกรุแก้ว เผื่อหล่อนจะได้รับทราบอะไรแปลกไปจากที่หล่อนได้ยินได้ฟังจากเพื่อนอื่น ๆ บ้าง
กรุแก้ววิ่งออกมาจากบ้านหลังเล็กอย่างตื่นเต้นเมื่อเห็นรถคันใหญ่ของเปรมวดีแล่นมาจอดที่หน้าบ้าน ขณะนั้นคุณแม่และคุณน้ากำลังแวดล้อมคุณตาน้อย ผู้ซึ่งเป็นแขกประจำบ้านอยู่ พอเปรมวดีเห็นคุณตาน้อยของกรุแก้ว หล่อนมีสีหน้าเบิกบานขึ้นมาทันที หล่อนลงนั่งบนพื้นใกล้ที่แม่คุณและคุณน้านั่งอยู่ นัยน์ตาจับอยู่ที่หน้าของคุณหลวงวิเศษด้วยความตื่นเต้นและสนใจ
“เปรมเขาเป็นแฟนคุณตาค่ะ” กรุแก้วบอก “พอบอกว่าคุณตาอยู่ที่นี่ เขาดีอกดีใจใหญ่”
ตาก็มีแฟนสาว ๆ เหมือนกันนะ” คุณตาว่าพลางหัวเราะน้อย ๆ “มา /*68คุณมานั่งกับตาทางนี้ ชื่ออะไรตาจำไม่ได้เสียแล้ว”
“เปรมไงคะ” เสียงแม่คุณหรือคุณน้ารีบแนะนำอย่างเต็มอกเต็มใจ “เปรมวดี หลานคุณหญิงนาฏไงคะคุณน้า”
“เออ ๆ นึกออกละ น้ารู้จักท่านเจ้าคุณดี ว่าไงคุณเรียนหนังสือจบแล้วเหรอ” คุณตายิ้มแย้มถาม
“ตามเคย” กรุแก้วคิดในใจ พอเอ่ยว่าเปรมวดีเป็นลูกหลานใคร ก็จะมีคนยิ้มแย้มทักทายด้วยความยินดีเสมอ
“เปรมเป็นแฟนของคุณตาจริงเหรอ” แม่คุณถาม “ไหนอ่านเรื่องอะไรบ้าง จำได้จริง ๆ เหรอ”
เปรมวดีแสดงความจำแม่นยำในเรื่องที่คุณตาแต่งและที่หล่อนได้อ่านมาเป็นอย่างดี ทำให้ผู้ใหญ่ในที่นั้นออกปากชมเชยกันด้วยความพอใจทั่วกัน คุณตาว่า “สำคัญ สำคัญ นาน ๆ จะพบคนที่บอกว่าเป็นแฟนแล้วช่างจำอย่างนี้ โดยมากมักจะบอกว่าชอบครับ แต่งอีกซิครับ แล้วก็มักว่า จำไม่ได้แล้วละ เรื่องอะไรก็ไม่รู้ แต่ก็ช่างใคร เราก็หน้าด้านแต่งต่อไปเพราะเรามันอยากแต่งนั่นเอง” ทุกคนหัวเราะกันเฮฮาตามประสาคนพูดถูกใจกัน
เปรมวดีนั่งฟังคุณตาคุยอย่างเพลินและนานจนรู้สึกเมื่อย จึงนึกขึ้นได้ว่าหล่อนตั้งใจจะถามกรุแก้วเรื่องการเรียนกวดวิชา เมื่อได้รับคำตอบแล้ว ก็นั่งฟังคุณตาคุยกับคุณแม่และคุณน้าของกรุแก้ว และรับประทานอะไรเล่นนิดหน่อยแล้วจึงลากลับบ้าน
เปรมวดีพบคุณแม่ที่หน้าตึก คุณแม่ถาม “แหมทำไมไปเสียนานเทียวเปรม”
“เปรมไปพบ ชาวกระลา ค่ะ” เปรมวดีตอบ “เป็นตาของกรุแก้วไงคะ เลยฟังท่านคุยเพลินไป” ใจของหล่อนเริ่มเต้นนิดหน่อยเพราะไม่ทราบว่าคุณแม่จะแลเห็นว่าเป็นเหตุควรทำให้ไปอยู่นานที่บ้านเพื่อนหรือไม่
“อ้อ” คุณแม่อุทานเรื่อย ๆ แสดงว่าไม่อยู่ในอารมณ์ที่จะตัดพ้อต่อว่า “ฮึ แกเขียนหนังสือดีพอใช้” คุณแม่เสริมแล้วยังต่อไปอีกว่า “เป็นไงกรุแก้ว แล้วแม่เขา เป็นไงบ้าง”
/*69เปรมวดีได้โอกาส “กรุแก้วเขาจะไปเรียนกวดวิชาที่โรงเรียนอาจารย์ไพบูลย์ค่ะ เปรมก็อยากไปเรียนบ้าง”
คุณแม่สะบัดหน้าน้อย ๆ อย่างไม่พอใจ ทำให้เปรมวดีใจหายวาบ “เอ้อ ไปกวดเกิดเอาอะไรกัน กรุแก้วน่ะเขาอย่างหนึ่ง เรามันอย่างหนึ่ง”
“เปรมก็อยากเข้ามหาวิทยาลัยเหมือนกันค่ะ” เปรมวดีแข็งใจตอบ
“แล้วก็ไม่ไปหัวหินเรอะ คุณหญิงเทพฯ ท่านมาชวนแล้ว คุณย่าก็จะไป คุณย่าบ้านแดงก็จะไป นาน ๆ คุณย่าจะได้ชื่นอกชื่นใจ ได้ไปเที่ยวพร้อมกับเพื่อนถูกใจท่าน แล้วก็ถ้าไม่มีแม่หลานสุดสวาทนี่ก็ไม่สนุกเต็มที่เท่านั้น อยากเข้ามหาวิทยาลัยก็เอาหนังสือของตัวเองไปดูไม่ได้รึ ตัวก็เรียนออกเก่งอยู่แล้ว”
เปรมวดีรู้ดีว่าตัวกับกรุแก้วนั้นคนละอย่างจริง ๆ ทั้งในทางการเรียนก็ไม่มีความสามารถเปรียบได้กับกรุแก้ว หล่อนได้แต่อาศัยความพากเพียรเท่านั้น จึงจะสอบได้ที่สูง ๆ ในชั้น ไม่เหมือนกรุแก้วผู้ซึ่งสามารถจะสอบได้ที่หนึ่งหรือที่สอง และในขณะเดียวกัน กรุแก้วก็เป็นกรรมการชุมนุมนั้นชุมนุมนี้ในโรงเรียนได้ด้วย เปรมวดีได้แต่เป็นผู้ช่วยกรุแก้วในการงานที่กรุแก้วรับมาจัดด้วยการใช้สมองของหล่อน จนกระทั่งเปรมวดีเคยมีสมญาว่าสาวใช้ของกรุแก้วอยู่พักหนึ่ง เพราะถ้ามีการแสดงละครในโรงเรียน และมีบทคนใช้ที่ไม่ค่อยมีความสำคัญในเรื่อง เพื่อน ๆ มักไม่ค่อยชอบรับแสดงบทนั้น แต่ถ้ากรุแก้วขอร้อง เปรมวดีก็ยินดีแสดงบทนั้น จนกระทั่งคราวหนึ่งเพื่อน ๆ ไปล้อเปรมวดีที่บ้านในเวลาที่ไปเยือนเปรมวดี อาสายได้ยินเข้า ก็บอกห้ามไม่ให้เปรมวดีรับแสดงบทเช่นนั้นอีก ถ้ามิฉะนั้นอาสายจะฟ้องคุณแม่ เปรมวดีก็เลยไม่กล้ารับแสดงอีก
ในเมื่อเปรมวดีมีนิสัยยอมแพ้เช่นนี้ เมื่อคุณแม่กล่าวพ้อโดยอ้างเอาความสุขของคุณย่า เปรมวดีก็จำนน
จะเป็นด้วยโชคหรือชาตากรรมก็ตามที ก่อนวันที่คุณย่าและคุณแม่จะออกเดินทางไปหัวหิน เปรมวดีเกิดเป็นหวัดอย่างแรง เป็นไข้ตัวร้อนจัด คุณแม่เห็นว่าเปรมวดีน่าจะนั่งไปในรถได้เพราะไม่ต้องออกแรงอย่างใด แต่คุณย่ากลัวว่าจะไม่สบายมากขึ้น มีการถกเถียงกันอยู่เล็กน้อย แล้วคุณย่าก็ตัดสินว่าให้อาสาย/*70อยู่ดูแลเปรมวดี ถ้าไข้ลดแล้วให้โทรเลขไปบอกที่หัวหินเพื่อจะได้ส่งรถมารับ
พอคุณแม่และคุณย่าเดินทางไปหัวหินแล้ว ไข้ของเปรมวดีก็ลดลงพอที่เปรมวดีจะเดินเล่นในบ้านได้ แต่เปรมวดีไม่บอกอาสายว่าหล่อนค่อยยังชั่วมากแล้ว เปรมวดีเขียนจดหมายฉบับหนึ่งถึงนายแพทย์คนหนึ่งที่รู้จักกับคุณแม่ดี แล้วให้อาสายถือไปหานายแพทย์นั้นเอง โดยเปรมวดีรู้ดีว่านายแพทย์นั้นจะไม่มาที่บ้านตามคำเชิญ เปรมวดีกะให้อาสายไปหานายแพทย์นั้นเวลาประมาณ ๑๖.๐๐ นาฬิกา ซึ่งเป็นเวลาที่นายแพทย์คนนั้นจะยังไม่ถึงสำนักงานแพทย์ของเขา เมื่ออาสายออกจากบ้านไปแล้ว เปรมวดีก็ใส่เสื้อหนา ๆ เอาผ้าพันคอหนา ๆ แล้วก็ลงเดินเล่นในบริเวณบ้าน
เปรมวดีไปเยือนข้าเก่าและญาติผู้อาศัยบ้านคุณย่าหลายครอบครัว ยังผลให้เขาเหล่านั้นยินดีชื่นชมเรียกร้องให้นั่งให้รับประทาน เปรมวดีเดินอ้อมจากด้านหน้าของบ้านไปจนถึงประตูหลังบ้าน ซึ่งเป็นทางเดินเข้าออกของผู้อาศัยในบ้าน แทนที่จะใช้ประตูหน้าบ้าน อันจะเป็นการรบกวนเจ้าของบ้าน บนระเบียงเรือนเล็กหลังหนึ่ง หล่อนก็เห็นสุมนนั่งขัดรองเท้าของเขาอยู่บนพื้นระเบียงนั้น
บนเรือนนั้นผู้อาศัยมีข้าเก่าของคุณย่าครอบครัวหนึ่งและตัวสุมน แต่ขณะนั้นผู้อาศัยครอบครัวนั้นไม่มีผู้ใดอยู่บนเรือน มีแต่สุมนคนเดียว เขาหันมาเห็นเปรมวดีเดินเลียบรั้วประกอบด้วยต้นพู่ระหงส์ ที่เป็นเขตของบริเวณเรือนนั้น เขาเห็นหล่อนแล้ว เขาก็ก้มลงขัดรองเท้าต่อไป
เปรมวดีเข้าไปยืนติดกับระเบียงเรือนนั้น ใกล้ ๆ กับที่สุมนนั่งขัดรองเท้าอยู่ ใจหล่อนเต้นระทึก ไม่ทราบว่าเป็นเพราะเหตุใด เมื่อยืนนิ่งอยู่นานพอสมควร เห็นเขาไม่กล่าววาจากับหล่อนว่าอย่างไร หล่อนก็กล่าวขึ้น
“ทำอะไรคะ พี่มน”
เขาเงยหน้าขึ้นมองดูหล่อน “ขัดรองเท้า” เขาตอบ
“แหม เปรมเดินมาเยี่ยมใคร ๆ ในบ้านวันนี้ เขาเรียกร้องเชิญชวนให้นั่งให้กินทั้งนั้น มีที่เรือนนี้เรือนเดียวไม่เชื้อเชิญเสียเลย”
“ถ้าคุณหนูจะขึ้นมา คุณหนูก็มีสิทธิ์ขึ้นมา บ้านนี้บ้านของคุณหนู” /*71เขาตอบ
“ใครบอกพี่มนคะว่าเป็นบ้านเปรม”
เขายิ้มออกมาหน่อยหนึ่ง “คุณหนูรู้ดีว่าผมหมายความว่ายังไง”
เปรมวดีเดินขึ้นบันไดมา แล้วตรงเข้าไปเปิดประตูห้องของสุมน ย่างเท้าเข้าไปในห้องนั้น
“นั้น นั่นคุณหนูจะเข้าไปในห้องผมทำไม” สุมนร้องขึ้นทันที
“อ้าว นั่นยังไง ก็ไหนว่าเป็นบ้านของเปรม มีสิทธิ์จะทำอะไรทั้งนั้น” หล่อนหัวเราะน้อย ๆ
“ถ้ายังงั้นก็เชิญ” เขาว่า
เปรมวดีมองดูสภาพภายในห้องของสุมน หล่อนแปลกใจมากที่เห็นสภาพเป็นที่พอตาพอใจ เตียงนอนมีที่นอนบาง ๆ ปู มีผ้าปูที่นอนขาว ถึงไม่ขาวสะอาดอ่องเหมือนของหล่อนแต่ก็แสดงว่าเจ้าของไม่ปล่อยปละละเลยให้สกปรก ตรงข้ามกับเตียง ชิดกับผนังมีโต๊ะเขียนหนังสือขนาดพอดีกับขนาดห้อง ในห้องนั้นไม่มีตู้ใส่เสื้อผ้า แต่มีชั้นทำด้วยไม้อัดหลายชั้นติดอยู่กับผนังห้อง มีหนังสือเต็มทุกชั้น และชั้นหนึ่งวางเครื่องใช้กระจุกกระจิก เช่น ขวดใส่ครีมผม หวี กระจก ถ้วยแก้วน้ำ แปรงและยาสีฟัน มีหีบใส่อะไรเล็ก ๆ และกล่องและอับเล็ก ๆ สองสามใบ มีอยู่ตอนหนึ่งมีผ้าผลาสติกสีขาวห้อยคลุมเสื้อผ้า
หล่อนเปิดประตูห้องแล้วก็ออกมายืนที่ระเบียง แล้วถามเขา “จะให้นั่งไหมคะ ให้นั่งที่ไหน”
มีเก้าอี้เก่า ๆ ตัวหนึ่งตั้งอยู่ที่มุมระเบียงข้างหลังสุมนเขายกเก้าอี้ตัวนั้นไปวางใกล้ๆ กับที่หล่อนยืนอยู่ แต่เปรมวดีไม่นั่งบนเก้าอี้ หล่อนลงนั่งบนพื้นระเบียงใกล้กับที่เขานั่งอยู่ หล่อนมองดูเขาทำกิจของเขานิ่งอยู่สักครู่ แล้วหล่อนก็รวบรวมกำลังใจถาม
“พี่มน ขอถามหน่อยเถอะ ทำไมพี่มนต้องทำทีท่ากับเปรมอย่างนี้เสมอ ทำไมทำเหมือนไม่อยากพูดด้วย”
“คุณหนูไปถามอาสายกับอาจันทร์ของคุณหนูไป๊” เขาว่า
“ทำไมคะ อาสายกับอาจันทร์เคยว่าอะไรพี่มนรึ”
/*72“เขาไม่ต้องมาว่าหรอก ผมรู้ว่าใครเขาคิดอะไรกันยังไง คนในบ้านนี้เขาพูดอะไร เขาลดเสียงกันเมื่อไหร่ แล้วประตูหน้าต่างมันก็ไม่ได้ปิดกันนะคุณหนู แต่ที่สำคัญที่สุดน่ะ แม่ผมแกกำชับมาหนักหนา ว่าผมมาอยู่ที่บ้านนี้ อย่าไปยุ่งไปเกี่ยวกับท่านบนตึก นอกจากท่านจะเรียกใช้ ผมกับคุณหนูน่ะมันคนละชั้นกัน”
เปรมวดีนิ่งอึ้งไปนาน หล่อนไม่สามารถจะท้วงติงอะไรได้ทั้งสิ้น แต่ลึกลงไปในใจของเปรมวดีนั้นมีความคิดเห็นอะไรอย่างหนึ่ง แต่หล่อนไม่สามารถกลั่นกรองออกมาเป็นถ้อยคำ หรือแม้แต่จะให้แจ่มแจ้งแก่ตัวของหล่อนเอง ในที่สุดหล่อนกล่าวเสียงอ่อย ๆ ว่า “เปรมไม่ได้คิดอย่างนั้น”
“ผมก็ไม่ได้คิดอย่างนั้น” สุมนพูดขึ้น ทำให้เปรมวดีแปลกใจเป็นอันมาก “แต่ว่าเราอยู่กับสังคมบัดซบ เราก็ต้องพลอยบัดซบไปด้วย”
เปรมวดีรู้สึกใจเต้น หล่อนมีความไม่สบายใจมากเมื่อได้ยินผู้ใดกล่าวถึงผู้อื่นใดในทางไม่ดี ไม่ว่าในเรื่องเล็กน้อยอย่างใด หล่อนช้อนตาขึ้นสบตากับสุมน แต่เขาก้มหน้าแปรงรองเท้าอย่างแรงอยู่ หล่อนจึงถามอย่างไม่เต็มเสียงว่า “พี่มนหมายความว่ายังไงคะ”
แต่ยังไม่ทันที่สุมนจะตอบ ก็มีเสียงค่อนข้างแหลมดังขึ้นในบริเวณใกล้ ๆ คะเนว่าเจ้าของเสียงจะอยู่ใกล้รั้วพู่ระหงส์อันเป็นเขตที่อาศัยของสุมนไม่เกิน ๑๐ เมตร เสียงนั้นกล่าวว่า “ใครเห็นคุณหนูบ้าง เขาว่าเดินมาทางนี้” พอได้ยินเสียงนั้น ความเคยขินที่จะหลีกเลี่ยงความรำคาญใจทุกชนิดของเปรมวดีก็เป็นแรงขับให้เปรมวดีลุกขึ้นยืน ทันทีสุมนก็กล่าวขึ้น
“นั่นไหมล่ะ พอได้ยินเสียงคุณหนูก็เผ่น เห็นไหม ผมว่าแล้วไง” คำกล่าวของสุมนไม่ทันยับยั้งการเคลื่อนไหวของเปรมวดี เพราะความเคยชินมีอำนาจมากกว่า ตัวเปรมวดีลงไปอยู่ที่พื้นที่เชิงบันได แล้วก็เลี้ยวไปทางหลังเรือนของสุมน เปรมวดีทำตัวลีบพอที่จะเขยื้อนไประหว่างต้นมะม่วงกับกอไม้อ้อที่ปลูกไว้ระหว่างเรือนที่สุมนอาศัยกับริมสระน้ำแล้วหล่อนก็เลียบปากสระ เอารั้วพู่ระหงส์หน้าเรือนของสุมนเป็นเครื่องกำบังระหว่างตัวของญาติของหล่อน ในใจก็ภาวนาขออย่าให้มีใครแลเห็นหล่อนระหว่างที่ทำกิริยาอาการนั้น /*73ในที่สุดเปรมวดีก็พาตัวไปนั่งบนม้านั่งริมสระอีกสระหนึ่ง หลังตึกใหญ่ซึ่งเป็นที่หล่อนได้พบกับสุมน เมื่อคืนที่หล่อนกลับมาบ้านในคืนแรก
เมื่อเห็นปลอดคน ไม่มีใครเห็นหล่อนนานพอสมควร เปรมวดีก็กลับขึ้นตึก เวลานั้นเป็นเวลาใกล้ค่ำเข้าไปแล้ว อากาศชักเย็นเล็กน้อยทั้งที่เป็นฤดูร้อน ด้วยเหตุที่เปรมวดีเป็นหวัดอยู่แล้ว หล่อนเข้าในห้องนอนของหล่อน หยิบหนังสือได้เล่มหนึ่งก็ล้มตัวลงนอนบนเตียง พยายามระงับใจไม่ให้เต้นและพยายามอ่านหนังสือนั้น แต่อ่านไปได้ไม่นานก็รู้สึกปวดศีรษะ จึงเอาหนังสือทาบกลางทรวงอกแล้วนอนหลับตา อาสายเข้ามาพบเปรมวดีในอาการดังกล่าวนี้ สายหยุดเห็นหลานนอนหายใจถี่บ้างห่างบ้าง คิดว่าคงไม่สบายก็ไม่กล้ารบกวน จึงค่อย ๆ ถอยออกจากห้องไป ในที่สุดเปรมวดีก็หลับไปจริง ๆ ตื่นขึ้นเมื่อใกล้เวลารับประทานอาหารค่ำ
เมื่ออาสายขึ้นมาวัดปรอทก่อนนอน ปรากฏว่าเปรมวดียังคงมีไข้เล็กน้อย จึงพูดเล่นเจรจาให้ฟังแต่พอประมาณแล้วก็ลาไป คืนนั้นเปรมวดีนอนหลับโดยฝันได้ยินคำว่าบัดซบกับเสียงอาสายถามหาตัวสลับกันไป แต่เมื่อตื่นขึ้นในวันเวลารุ่งเช้า เมื่ออาสายมาวัดปรอท ปรากฏว่าไม่มีไข้ อาสายจึงกำหนดว่าจะรอดูอาการอีกวันหนึ่ง ถ้าไม่มีไข้ในวันต่อไปก็จะพาไปหัวหินในวันต่อไปอีกหนึ่งวัน “หาย ๆ เสียเถอะคุณหนู อาสายอยากให้คุณหนูได้ไปถึงคุณแม่คุณย่าเร็วๆ” อาสายว่า
เปรมวดีรู้สึกเหงาอย่างเหลือเกิน หล่อนคิดถึงกรุแก้ว อยากให้มาคุยอะไรให้ฟัง แต่ที่บ้านกรุแก้วไม่มีโทรศัพท์หล่อนจึงโทรศัพท์ไปที่บ้านลินดา ลินดาไปเรียนกวดวิชา ไม่อยู่บ้าน เปรมวดีจึงสั่งคนใช้ผู้รับโทรศัพท์ให้บอกลินดาว่าหล่อนยังคงอยู่ในกรุงเทพฯ พอตอนบ่ายลินดาก็โทรศัพท์มาถึงเปรมวดี เมื่อทราบว่าเพื่อนไม่สบายและเหงา ลินดาก็รับว่าจะมาหาทันที
ลินดามาหาและคุยเรื่องการเรียนกวดวิชาของหล่อนให้เปรมวดีฟัง เปรมวดีไม่รู้สึกครึกครื้นนักเพราะลินดาคุยช้า ๆ ไม่ค่อยมีแง่คิดหรือข้อสังเกตอะไรที่จะทำให้เรื่องขำคมเหมือนกรุแก้ว ลินดาเองก็รู้สึกตัวว่าการคุยกันระหว่างหล่อนกับเปรมวดีไม่ค่อยออกรสนัก เมื่อนั่งคุยกันประมาณ ๔๐ นาที/*74แล้วลินดาก็บอกลา เมื่อก่อนจะกลับไป ลินดากล่าวว่า
“อิจฉาเธอจัง เปรม เธอมีคุณแม่แสนดี เธอไม่ต้องไปเรียนกวดวิชา อีกหน่อยก็ไปเมืองนอกเลย”
เปรมวดีแอบถอนใจใหญ่น้อย ๆ ลินดากล่าวเสริมว่า “คุณแม่เห็นว่าเธอควรไปหัวหินกับพระเอกดีกว่าใช่ไหม แหมพระเอกก็มีให้เลือกถึงสองคน”
ถึงตรงนี้เปรมวดีสะบัดหน้า “พระเอกพระแอกอะไรกัน เขามาเห็นอะไรกับฉัน เขาก็สนใจเพราะเป็นลูกคุณแม่หลานคุณย่าละซิ”
“ก็นั่นนะซิ” ลินดารับ “นั่นแหละ เธอมีบุญ เธอมีคุณแม่มีคุณย่า”
“ก็แล้วเธอล่ะ” เปรมวดีย้อนถาม “เธอก็มีคุณแม่...”
“อื๋อ อย่าเปรียบกันเลย” ลินดาขัดขึ้น “คุณแม่ฉันกับคุณแม่เธอ จะเปรียบกันได้ยังไง คุณแม่ฉันท่านก็ดีหรอก แต่คุณกิตติมาน หรือคุณจุฑา เขาไม่มารักหรอก”
“แล้วเธอเรียกว่าความรักเหรอ อย่างนั้น รักเพราะเป็นลูกใครหลานใคร” เปรมวดีตั้งกระทู้เอาอีก
“เอ๋อ ตัวอย่ามาแบบนี้กับเราเลย” ลินดาว่า “อย่างนี้มันต้องกรุแก้ว เราเถียงไม่เก่ง พูดไม่ถูก ลาละ มีการบ้านทำแยะทีเดียว”
“พรุ่งนี้ออกจากโรงเรียนแล้ว เลยพาแก้วมานี่ซิ จะหาของกินไว้ให้สำราญเชียว” เปรมวดีกล่าว
เมื่อนัดแนะกันเป็นที่เข้าใจแล้ว ลินดาก็ลากลับไป
เปรมวดีคิดว่า หลังจากรับประทานอาหารเย็นแล้ว หล่อนจะอ่านหนังสือเล่นจนง่วง แต่เวลาล่วงไปจนเกือบถึง ๒๒ นาฬิกากว่าแล้ว เปรมวดีก็ยังไม่รู้สึกอยากนอน หล่อนจึงออกไปยืนที่ระเบียงหน้าห้อง แล้วเดินเลยไปจนถึงปลายระเบียงทางซ้ายมือของห้องนอน จนถึงหน้าห้องของอาสาย และอาจันทร์ เห็นประตูห้องปิดสนิทและสงัดเงียบ แสดงว่าเจ้าของห้องเข้านอนแล้ว หล่อนยืนอยู่ที่ปลายระเบียงนั้นครู่หนึ่ง สักประเดี๋ยวหล่อนก็สังเกตได้ว่า หล่อนสามารถจะมองเห็นเรือนของสุมนได้จากที่ที่ยืนอยู่ และสามารถมองเห็นได้ว่า นอกจากห้องของสุมนเองแล้วทั้งเรือนนั้นมืดสนิท กายเร็วเท่ากับใจ /*75หล่อนกลับมายังห้อง เอาเสื้อหนาวสวมเข้า ผ้าพันคอหนาพันรอบคอ แพรสี่เหลี่ยมคลุมศีรษะ แล้วเปรมวดีก็ลงบันได เปิดประตูหลังตึกแล้วก็แอบเงาพุ่มไม้บ้าง รีบเดินตัดแสงไฟสนามอย่างรวดเร็วบ้าง จนกระทั่งไปถึงบันไดเรือนสุมน หล่อนขึ้นบันไดไปจนถึงชานหน้าห้องของเขา หยุดยืนอยู่สักครู่ ได้ยินเสียงคนกรนอยู่ในห้องอีกด้านหนึ่งของเรือน แสดงว่าคนที่ร่วมเรือนกับสุมนนั้นนอนหลับแล้ว มีเสียงกุกกักอยู่ในห้องของสุมนเองหล่อนจึงเข้าไปเคาะประตูห้องของเขาเบา ๆ
สุมนแง้มประตูออกมา พอเห็นว่าเป็นใคร เขาถามเกือบเป็นเสียงตวาด “มาที่นี่ทำไม คุณหนู”
“มะรืนนี้จะไปหัวหินแล้ว มีเวลาพบกันคืนนี้เท่านั้น พรุ่งนี้ก็ไม่รู้ว่าจะมีโอกาสหรือไม่” หล่อนกระซิบตอบ และโดยไม่ทันรอฟังเขาหล่อนก็เปิดประตูออกกว้าง จึงเห็นว่าในห้องนั้นมีคนอยู่อีกคนหนึ่ง หล่อนไม่รู้จักแต่เดาว่าเป็นเพื่อนนิสิตร่วมมหาวิทยาลัยกับสุมน
เขาผู้นั้นลุกจากเตียงนอนของสุมนที่เขานั่งอยู่ กล่าวเบา ๆ ว่า “ผมจะกลับละ แล้วก็หลีกสุมนและเปรมวดีออกจากห้องไปอย่างสุภาพ
“เสียใจที่เปรมมาขัดความสำราญ” เปรมวดีกล่าวโดยไม่พยายามจะขยับเขยื้อนไปจากห้อง สุมนเดินไปนั่งลงบนเตียงแล้วถอนใจใหญ่ ไม่มองดูหน้าหล่อน
“คุณหนูลงมาทำไมดึกดื่นป่านนี้” เขากล่าวขึ้นหลังจากที่เงียบกันไปหลายวินาที
“เปรมอยากรู้ เปรมอยากเข้าใจ ที่พี่มนว่าคนที่เราอยู่ด้วยบัดซบน่ะพี่มนหมายถึงใคร และหมายความว่าอย่างไร”
“เออ” เขาถอนใจใหญ่ “ทำไมต้องมาอยากรู้เอาป่านนี้”
“ไม่มีเวลาแล้ว” เปรมวดีตอบ “ถ้าไม่พยายามพบพี่มนคืนนี้ ก็ไม่รู้จะได้พบกันอีกเมื่อไหร่”
“ก็นั่นแหละ ไม่บัดซบรี” เขากล่าวพลางหัวเราะหึ ๆ “ทำไมคุณหนูกับผมถึงต้องพบกันด้วยความยากลำบาก”
/*76“พี่มนเองละซี่” เปรมวดีว่า “พี่มนช่วยให้มันลำบาก พี่มนไม่พูดไม่จากับใคร ทำท่าถือตัวราวกับอะไรดี เปรมคอยง้อเหมือนจะตาย”
“มาคอยง้อผมทำไม ผมเป็นอะไรกับคุณหนู” สุมนถาม
“เปรมอยากเข้าใจพี่มน” เปรมวดีตอบ “คนอื่น เปรมเข้าใจหมดทุกคน นอกจากพี่มน พี่มนทำไมทำท่าดูถูกคน พี่มนไม่ได้ดูถูกคนจริง ๆ พี่มนทำท่าเท่านั้น”
“ทำไมคุณหนูรู้ ทำไมคุณหนูว่าผมไม่ได้ถูกคน ผมดูถูกซิคนบัดซบทั้งนั้น โดยเฉพาะคนในบ้านนี้”
“บัดซบยังไง เปรมอยากเข้าใจจริง ๆ ใครบ้าง เปรมเอง อาสาย อาจันทร์ คุณแม่ คุณย่า”
“ชีวิตของคุณหนูก็มีแต่คนเหล่านี้ คิดถึงแต่คนเหล่านี้ นึกว่าสำคัญที่สุดในโลก นั้นก็บัดซบอย่างหนึ่ง”
เปรมวดีลงนั่งบนพื้นห้อง พิงฝาอย่างอ่อนใจ “พี่มน เปรมอยากรู้ว่าทีคนแก่ ๆ ในบ้าน เด็ก ๆ ลูกแม่ครัว ทำไมพี่มนไม่เห็นทำท่าดูถูก เขาไม่บัดซบงั้นเรอะ เปรมสังเกตตั้งแต่พี่มนมาอยู่ที่บ้านนี้ใหม่ ๆ ทีแรกพี่มนก็ดีกับอาสายอาจันทร์ เห็นยิ้มแย้มดี ทีหลังพี่มนก็เกือบไม่มองหน้า วันแรกที่พี่มนมากับป้ามะลิ พี่มนนั่งทำท่าภูมิ พี่มนไม่ทำท่าทางเหมือนเด็กบ้านนอก กิริยามารยาทอะไรพี่มนรู้ดีหมด แต่พี่มนไม่เข้าหาใคร ยิ่งคุณแม่ พี่มนเกือบไม่มองหน้าเลย”
“คุณหนู” สุมนเรียกหล่อนพลางหัวเราะเยาะน้อย ๆ “คุณหนูเป็นคนที่น่าสงสารที่สุด” เขาจ้องมองตาหล่อนอยู่ขณะหนึ่ง แล้วก็เมินไปที่อื่นตามเคยของเขา เขาไม่ค่อยสู้สายตาหล่อนนาน
เปรมวดีจ้องตาตอบเมื่อเขาจ้องหล่อน และมองตามส่วนหลังของศีรษะเขา เมื่อเขาหันหน้าหนีหล่อน “พี่มน เปรมลงมาหาพี่มนเพราะอยากได้ยินคำนี้ ใคร ๆ เขาว่าเปรมน่าอิจฉาทั้งนั้น”
สุมนขยับริมฝีปาก ทำท่าเหมือนจะยิ้มเย้ย และในขณะเดียวกันก็มีสีหน้าเหมือนจะร้องไห้ เขานิ่งเงียบไม่พูดต่อไป ในที่สุดเปรมวดีเป็นคนพูดต่อ /*77“เปรมวดีคิดว่า พี่มนจะเป็นคนที่เป็นเพื่อนของเปรมได้ในบ้านนี้ พี่มนดูเหมือนจะรู้ว่าเปรมเป็นยังไง”
สุมนนิ่งไปอีกนาน ในที่สุดดูเหมือนเขารวบรวมกำลังใจได้แล้วกล่าวว่า “ไม่มีประโยชน์หรอกคุณหนู ทีแรกผมก็เห็นว่าเราคนอายุเท่า ๆ กัน วัยเดียวกัน คงมีหัว มีความคิดนึกเหมือน ๆ กัน แต่ผมรู้ว่าคุณหนูอ่อนแอ คุณหนูไม่สู้ คุณหนูทำอะไรไม่ได้ คุณหนูกลับขึ้นตึกเถิด ถ้าไม่ยังงั้น ผมอาจจะอยู่ในบ้านนี้ต่อไปไม่ได้”
เปรมวดีก้มหน้าลงชิดหัวเข่าของหล่อน เช็ดน้ำตากับกางเกงขายาวหลวมที่นุ่งอยู่ ทั้งสองเงียบกันไปอีกนาน แล้วสุมนพูดขึ้น “คุณหนู คุณหนูไปเสียจากห้องผม ไปเสียก่อนที่ผมจะเสียอะไร ๆ ไปหมด”
“เปรมยังคงไม่เข้าใจอะไร ๆ ของพี่มนอยู่นั้นเอง เพราะเปรมก็คงเป็นคนไม่มีราคาอะไรสำหรับใครด้วยตัวของเปรมเอง เปรมเป็นคนบัดซบสำหรับพี่มน เป็นคนขี้ขลาด ไม่สู้ไม่อะไร” เสียงของหล่อนค่อย ๆ เบาลงจนสุมนไม่ได้ยินตอนสุดท้าย “เปรมคิดว่าพี่มนจะสงสารเปรมบ้าง แต่ก็ไม่มีใครสงสารเปรมเลย”
“สงสารน่ะแสนจะสงสาร คุณหนู” สุมนกล่าว “แต่ยังไง ๆ คุณหนูก็ต้องรีบไปเสีย ประเดี๋ยวมันจะกลายเป็นเรื่องใหญ่”
เปรมวดีค่อย ๆ ลุกขึ้นจากพื้นห้องที่หล่อนนั่งอยู่ หล่อนมองดูสุมนอย่างอาลัย แต่ก็ค่อย ๆ ย่องออกจากห้องเขาแล้วก็ลงบันไดเรือน แฝงเงาพุ่มไม้ต้นไม้กลับมาที่ตึกใหญ่
พอหล่อนออกจากเงาไม้ต้นสุดท้าย เดินลัดทางเดินโรยกรวดข้างหลังตึก ขึ้นบันไดตึกและนึกโล่งใจว่าปลอดภัยจากคนเห็นแล้ว ร่างของอาสายก็ปรากฏที่ประตูหน้าบันไดนั้น อาสายเข้าคว้าข้อมือหล่อนอย่างแน่นทันที ตัวหล่อนจูงตัวหล่อนขึ้นบันไดตึกโดยหล่อนก็ไม่พยายามขัดขวาง ตรงเข้าห้องนอนของหล่อนซึ่งอยู่ไกลจากบันไดชั้นบนขั้นสุดท้ายไม่เกิน ๓ เมตร อาสายปล่อยมือให้เปรมวดีนั่งลงบนเตียงของหล่อน และยังไม่ทันอาสายจะนั่งลงบนที่เดียวกัน อาสายก็พูดเหมือนคนหอบ ด้วยเหตุที่อาสายต้องกลั้นไว้ไม่พูดอะไร/*78เลยตลอดเวลาที่พาตัวเปรมวดีเดินขึ้นบันไดจนเข้าห้องได้
“คุณหนู คุณหนูไปไหนมา ไปไหนมา บอกอาซิ คุณหนูไปไหนมา”
“เปรมไปหาพี่มนมา” เปรมวดีตอบชัดถ้อยคำ มีความกล้าไม่สะทกสะท้านจนตัวหล่อนเองก็แปลกใจตัวเอง
อาสายลดตัวจากเตียงลงไปนั่งบนพื้น เอาหน้าซบกับที่นอนแล้วร้องไห้กระซิก ๆ ทำให้เปรมวดีแปลกใจอย่างที่สุด
“อาสายร้องไห้ทำไมคะ” เปรมวดีถาม ขณะนั้นเปรมวดีรู้สึกแปลกใจอย่างเดียวเท่านั้น
“โธ่ คุณหนู อาสายป้อนข้าวป้อนน้ำมา” อาสายสะอื้นตอบ “อาสายเสียดายเหลือเกิน ทำไมคุณหนูทำได้”
“เปรมลงไปหาพี่มน เพราะมีเรื่องจะต้องพูดกัน” เปรมวดีกล่าว “เป็นคววามผิดของอาสายเองที่เปรมต้องลงไปกลางคืนกลางค่ำอย่างนี้ ถ้าอาสายไม่กีดกัน ไม่ให้เปรมกับพี่มนพบกัน เปรมก็ไม่ต้องลงไปหาเขากลางคืนดึกดื่น”
“อาสายแย่เหลือเกิน มากลายเป็นความผิดของอาสายไป” สายหยุดพูดเหมือนคราง
“ไม่ใช่ความผิดของอาสายคนเดียวหรอก ความผิดของคนทั้งหมด” เปรมวดีตอบ “เปรมไม่เห็นอยากอยู่เลย อยากตาย ๆ เสียรู้แล้วรู้รอดไป”
อาสายเข้ากอดบั้นเอวเปรมวดีไว้แน่น เปรมวดีอยากจะสลัดให้กระเด็นไป แต่หล่อนใจแข็งไม่พอ ได้แต่ทำกิริยาแสดงความอึดอัด อาสายพูดว่า
“คุณหนู ความลับของคุณหนูก็เหมือนความลับของอาสาย ชีวิตของอาสายก็ให้แก่คุณหนูได้ ขอแต่ให้คุณหนูหยุดเพียงเท่านี้ อย่ารักใคร่กับนายมนต่อไปเลย ไม่คู่ควรกันหรอก โธ่ ใครเขาต้องอิจฉาคุณหนูกันทั้งนั้น คนอย่างคุณกิตติ คุณจุฑามาเร่อยู่ตรงหัวกะได เขาจะเอาลูกสาวบ้านไหนใครๆ ก็เอาใส่ถาดวางให้ทั้งนั้น ทำไมคุณหนูไม่ยักคิดจะรักดี”
เปรมวดีแกะมืออาสายออกจากเอวหล่อนจนได้ หล่อนไม่รู้ว่าความรู้สึกของหล่อนคือความรู้สึกโกรธหรือแค้น หรือดูหมิ่นหรืออะไร รู้แต่ว่าหล่อนอยากจะปิดหูเสียไม่อยากฟังต่อไปอีกเลยแม้แต่คำเดียว แต่หล่อนมีกำลังใจพอที่จะ/*79ตอบด้วยเสียงอันสั่นด้วยความสะเทือนใจว่า “อาสาย โปรดอย่าใช้คำว่าเปรมรักกับพี่มนเลย เขาไม่ได้อาลัยไยดีอะไรกับเปรมเลย เขาว่าเปรมบัดซบ ขี้ขลาด ทำอะไรไม่ได้” พอจบประโยคเปรมวดีก็ซบหน้าลงสะอื้นอยู่บนหมอน
สายหยุดมองตูญาติน้อยอย่างตกตะลึง หล่อนไม่สามารถเข้าใจอะไรมากนัก นอกจากคำว่า “ไม่ได้รัก” ความยินดีในข้อนี้ครอบคลุมความรู้สึกอื่น ๆ เสียสิ้น แต่ก็ไม่รู้จะทำอะไรกับเปรมวดี จะเข้าไปปลอบก็ไม่กล้า จะกล่าวอะไรต่อไปก็รู้สึกกลัวว่า จะทำให้เกิดอะไรที่ไม่ดีกว่าเท่าที่เป็นอยู่นั้น นั่งจ้องดูเปรมวดีสะอื้นอยู่ครู่ใหญ่แล้ว ก็ค่อย ๆ ลุกขึ้นออกจากห้องไป เปรมวดีสะอื้นอยู่อีกสักครู่ จนรู้สึกค่อยสบายขึ้นเพราะได้ระบายความรู้สึกออกทางน้ำตาแล้ว ก็ลุกขึ้นไปปิดประตูห้อง แล้วก็ผลัดเสื้อผ้าเข้านอน
เช้าขึ้น ปรอทวัดความร้อนแสดงว่าเปรมวดีมีไข้ขึ้นอีก แต่สายหยุดได้ตัดสินใจเด็ดขาด หล่อนไม่รั้งรอ โทรเลขให้พรรณวดีส่งรถมารับเปรมวดีเร็วที่สุดที่จะมาได้
ตกบ่าย กรุแก้วกับลินดาก็มาเยี่ยมเปรมวดีทำใจของหล่อนให้กลับเข้าสภาพที่เคยเป็นมา คือพยายามทำใจไม่ให้หวาดกลัวคำชมเชยของเพื่อน ซึ่งล้วนแล้วไปด้วยความรู้สึกอิจฉาในความโชคดีของหล่อน
กรุแก้วกลับไปบ้านของตนโดยมีภาพสีสด ๆ งาม ๆ ทันสมัย ของเครื่องแต่งตัวสำหรับไปตากอากาศชายทะเลของเปรมวดี ติดตาไปนอนฝันเห็นตลอดคืน ส่วนเปรมวดีนอนหลับโดยมีคำว่า “คุณหนูไม่สู้ๆ ไม่มีประโยชน์อะไร สงสารน่ะแสนจะสงสาร คุณหนูออกไปเสียจากห้องผม คุณหนูเป็นภัยแก่ผม คุณหนูไม่มีความเข้าใจอะไร คุณหนูบัดซบ” วนไปเวียนมาอยู่ในสมองอันอ่อนต่อชีวิตอ่อนต่อโลก อ่อนต่อความจริงทั้งหลาย ไม่เข้าใจตัวเอง และไม่สามารถจะเข้าใจสิ่งแวดล้อม อันเป็นสภาพของสมองอีกหลายสมองที่ล้อมรอบตัวของเปรมวดี และมีอำนาจเหนือชีวิตของหล่อน
เปรมวดีไปหัวหินด้วยใจที่พยายามจะปรับตัวให้เข้ากับสภาพชีวิตของหล่อนซึ่งหล่อนรู้ว่าหล่อนไม่สามารถหลีกเลี่ยงได้ ในเมื่อมารดาของหล่อนมีความประสงค์ให้หล่อนทำตนสนิทสนมกับชายหนุ่มสองคนที่ท่านเห็นว่าคู่ควร/*80กับหล่อน หล่อนก็พยายามเท่าที่จะทำได้ การทำตัวเป็นลูกหลานที่เอาใจคนสูงอายุ ที่เป็นเพื่อนเป็นมิตรของคุณย่า และเป็นญาติผู้ใหญ่ของชายหนุ่มทั้งสอง เปรมวดีทำได้โดยไม่ต้องพยายาม มีแต่ความรู้สึกภายในที่หล่อนไม่สามารถบังคับควบคุมได้ คือหล่อนมักรู้สึกเปล่าเปลี่ยวใจหายวาบหวามโดยไม่รู้สึกตัวว่ามันจะเกิดขึ้นเมื่อใด แต่ก็พยายามให้มันหดหายเสียโดยเร็ว โดยเข้าไปหาคุณย่า ไปชวนท่านคุยบ้าง หรืออ่านหนังสือให้ฟังบ้าง หรือไปสนุกกับเพื่อนรุ่นเด็ก ๆ ที่ไม่ต้องกวดวิชา และได้ไปพักผ่อนในระหว่างโรงเรียนปิดภาคกันกับเปรมวดี
เปรมวดีได้ทำใจถึงเพียงนี้ แต่เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นนอกเหนือเกินความคาดฝันของผู้ใดทั้งสิ้น เกินที่เปรมวดีจะปรับตัวปรับใจรับได้ และเกินกว่าที่คนแวดล้อมเปรมวดีจะเรียกร้องให้ผู้ใดปรับตัวปรับใจรับได้ แม้ว่าเขาเหล่านั้นจะชินต่อความยุ่งยากแห่งชีวิตมนุษย์มากกว่าเปรมวดี
พอเปรมวดีไปอยู่หัวหินได้ประมาณหนึ่งสัปดาห์ ในเวลาค่ำวันหนึ่ง ลุงสิทธิ์ญาติผู้อาศัยในบ้านคุณย่าและมีหน้าที่รับผิดชอบในบ้านของคุณย่าระหว่างที่คุณย่าและคุณแม่ไม่อยู่บ้านก็มาปรากฏตัวที่หัวหินในค่ำวันหนึ่งโดยไม่มีผู้ใดรู้กำหนดว่ามา นายสิทธิ์แสดงความจำนงขอพบกับคุณแม่โดยมิให้คุณย่าทราบ เพื่อจะไม่ให้ท่านตกใจ แล้วลุงสิทธิ์กับคุณแม่ก็เลี่ยงไปเจรจากันในที่ลับหูคนคือที่ชายหาด เพราะที่ลับตาในบริเวณที่ตากอากาศนั้นหาได้ยาก รุ่งเช้าขึ้น คุณแม่กับลุงสิทธิ์ก็นั่งรถยนต์เข้าไปกรุงเทพฯ คุณย่าได้รับทราบว่าคุณแม่มีธุระเกี่ยวกับเรื่องเงินก้อนหนึ่ง แต่คุณแม่จะจัดการให้เรียบร้อยได้โดยเร็ว คุณย่าไม่ควรกังวล
๓ วันหลังจากนั้น คุณพ่อก็มาปรากฏตัวขึ้นที่บ้านตากอากาศที่หัวหิน ยังความประหลาดใจให้เปรมวดียิ่งกว่าที่ลุงสิทธิ์มาหลายเท่า คุณพ่อมาถึงที่บ้านพักนั้นแล้วก็รีบแจ้งให้เปรมวดีทราบว่าต้องการพบคุณย่า ทำให้เปรมวดีตื่นเต้นไปทางหวาดหวั่นอย่างยิ่ง คุณพ่อขอพูดกับคุณย่าคนเดียว พูดอยู่ด้วยกันประมาณ ๒๐ นาที ที่ระเบียงเล็กด้านตะวันตกอันเป็นที่สำราญของคุณย่า แล้วคุณพ่อก็ออกมาที่ระเบียงใหญ่หน้าบ้านที่หันหน้าสู่ชายทะเล อันเป็นที่รับ/*81ประทานข้าวและทำกิจอื่นอีกหลายอย่างตามธรรมดาของการตากอากาศชายทะเล คณพ่อแจ้งกับเปรมวดีว่า คุณพ่อมาขออนุญาตรับเปรมวดีกลับไปกรุงเทพฯ คุณย่าทราบเรื่องแล้ว เข้าใจแล้ว และได้อนุญาตแล้ว พอเปรมวดีอ้าปากจะถามถึงคุณแม่ คุณพ่อก็บอกเสียก่อนที่เปรมวดีจะถามว่า “คุณแม่เปรมเขาก็ทราบแล้ว คืนนี้นอนแต่หัวค่ำให้สบาย ๆ พรุ่งนี้พ่อจะมารับแต่เช้า” แล้วคุณพ่อก็ลงจากเรือน บอกว่าจะไปนอนที่โฮเต็ล โดยไม่ให้โอกาสเปรมวดีถามว่าอย่างไรต่อไป
อาสายกับอาจันทร์ตามเปรมวดีเข้าไปในห้อง เปรมวดีเข้าไปนั่งห้อยเท้าบนเตียงนอน ในใจเปรมวดีรู้สึกหวาดหวั่นอย่างประหลาด ไม่สามารถฟังความหวังของญาติทั้งสองได้ “คุณพ่อกับคุณแม่จะดีกันหรือคุณหนู คงจะเป็นเพราะเห็นคุณหนูจะเป็นฝั่งเป็นฝากระมัง” อาสายแสดงความหวัง แต่ในใจของญาติอนาถาทั้งสองก็รู้สึกหวาดหวั่นเหมือนกัน เปรมวดีสั่นศีรษะ หล่อนเดาอะไรไม่ได้เลย อาจันทร์กล่าวขึ้นอย่างคนมีสติกว่าญาติอีกคนหนึ่งว่า “ยังไง ๆ ก็นอนเสียให้หลับสบาย ๆ เถอะ เดี๋ยวไม่สบายจะลำบากกัน พรุ่งนี้ต้องตื่นแต่เช้า” เปรมวดีพอใจที่จะอยู่คนเดียวอยู่แล้ว ก็รีบทำตามคำแนะนำทันที
เป็นครั้งแรกในชีวิต ๑๗ ปีกว่าของเปรมวดี ที่หล่อนต้องอยู่ตามลำพังกับคุณพ่อเป็นเวลานานถึง ๓ ชั่วโมงกว่า กำลังกังวลว่า จะทำให้คุณพ่อรำคาญใจกับความไม่รู้จักพูดคุยของตน และกังวลว่าตนจะต้องรำคาญคุณพ่อ อีกทั้งสงสัยกับธุระที่ทำให้คุณพ่อมาพาตัวหล่อนไปอย่างยิ่ง ก็พอดีคุณพ่อทำใจให้สบายขึ้นมาก โดยพูดขึ้นว่า “เปรมไม่ต้องห่วงคุณย่านะ พ่อกำชับอาสายกับอาจันทร์ไว้แล้ว พรุ่งนี้บางทีคุณแม่เขาก็จะกลับมาหัวหิน แล้วก็นอนให้หลับเสียอีกหน่อยในรถจะได้มีแรง เห็นว่าไม่สบายเพิ่งหายมาไม่ใช่รึ” แล้วคุณพ่อเองก็ไม่แสดงว่าอยากคุยกับเปรมวดี เพราะระหว่างที่นั่งรถยนต์เดินทางเข้าไปกรุงเทพฯ ด้วยกันจากหัวหิน คุณพ่ออ่านหนังสือเสียโดยมาก พอเบื่ออ่านหนังสือก็ไปขับรถเอง และระหว่างที่ทำหน้าที่ขับรถคุณพ่อก็เกือบไม่พูดอะไรเลย ตลอดการเดินทางในวันนั้น เปรมวดีจำวาจาของบิดาได้ที่เป็นสาระสำคัญก็คือ คุณพ่อถามว่าเปรมวดีอยากเรียนต่อชั้นอุดมศึกษาหรือไม่ เมื่อเปรมวดีตอบว่าอยากเรียน /*82คุณพ่อก็บอกว่าเห็นด้วย และคุณพ่อถามว่าอยากไปเมืองนอกหรือไม่ เปรมวดีตอบว่าอยากไป คุณพ่อก็พยักหน้าทำอาการเห็นด้วยเช่นเดียวกัน
รถยนต์พาหนะของเปรมวดีกับคุณพ่อมาถึงบ้านของเปรมวดีก่อนเที่ยง รถเลี้ยวเข้าบ้านแล้วแล่นไปตามถนนโรยกรวดเข้าไปจอดหน้าบันไดหินอ่อน มองจากรถเข้าไปในห้องโถงตรงช่องบันได เปรมวดีเห็นคุณแม่นั่งอยู่บนเก้าอี้ บนเก้าอี้อีกตัวหนึ่งมีบุรุษคนหนึ่งแต่งกายเรียบร้อยผูกเน็กไทและสวมเสื้อชั้นนอก เปรมวดีแปลกใจมากเมื่อเห็นคุณพ่อปราดเข้าไปถึงตัวชายผู้นั้นอย่างรีบร้อน จนแม้ประตูรถก็ไม่ปิดเสียก่อน พอเปรมวดีขึ้นบันไดเข้าไปใกล้ ก็ได้ยินคุณพ่อกล่าวว่า “เถอะครับ ผมขอความกรุณา ผมจะให้ความร่วมมือทุกอย่าง สองชั่วโมงคงไม่ทำให้เสียหายอย่างไรได้” ชายนั้นเถียงว่า “โธ่ คุณเอกชาติครับ คุณเห็นใจผมบ้างเถิดครับ” คุณพ่อตอบว่า “คุณก็เห็นใจผมบ้างเถิดครับ ผมรับรองครับ สองชั่วโมง สองชั่วโมง เท่านั้นครับ” ชายนั้นหันมาเห็นหล่อน เขาพิจารณาดูหน้าหล่อนอยู่ครู่หนึ่ง แล้วก็ส่ายหน้าน้อยๆ ก้มศีรษะคำนับคุณพ่อและคุณแม่แล้วก็เดินลงบันไดไป ก่อนลงบันไดเขาหันมากล่าว “สิบสี่นะครับ บ่ายสองโมงนะครับ” คุณพ่อรับ “ครับ ครับ” แล้วชายนั้นก็เดินออกจากบ้านไป
ต่อจากนั้นคุณพ่อกับคุณแม่ก็จ้องหน้ากัน นัยน์ตาคุณแม่แข็งกระด้าง เป็นอันว่าความใฝ่ฝันของอาสายไม่มีทางเป็นความจริงขึ้นมาได้ คุณพ่อกล่าวเป็นคำสั่งแต่พยายามให้น้ำเสียงละมุนละม่อมว่า “โปรดให้เปรมรับประทานอาหารแล้วก็พักผ่อนเสีย” แล้วคุณพ่อก็ถอยตัวห่างออกไปนิดหน่อย เปรมวดีเข้าไปกราบคุณแม่ที่ตัว คุณแม่หันหลังจากคุณพ่อ เดินนำเปรมวดีเข้าไปในห้องรับประทานอาหาร บอกให้เปรมวดีรับประทานอาหาร ตลอดเวลาที่เปรมวดีทำตามคำสั่ง คุณแม่นั่งมองออกไปนอกหน้าต่าง ไม่ได้กล่าวถ้อยคำว่าอย่างใดเลย พอเปรมวดีรับประทานเสร็จ ซึ่งก็ไม่กินเวลามากนัก เพราะกินอาหารไม่ได้กี่คำในบรรยากาศที่ตึงเครียดนั้น คุณแม่ก็บอกว่า “ไปพักผ่อนหลับนอนเสียมีธุระถึงจะเรียก” แล้วคุณแม่ก็ออกจากห้องอาหารไป
ด้วยความเพลียเปรมวดีก็นอนหลับไปได้จริง ๆ พอตื่นขึ้นรู้สึกว่ามีกำลัง/*83กายกำลังใจมากขึ้นกว่าเมื่อเช้า กำลังบอกกับตัวเองว่า ถ้ามีอาสายกับอาจันทร์อยู่บ้านก็คงไม่มีโอกาสได้พักผ่อนอย่างนี้ ก็ได้ยินเสียงฝีเท้าคนเดินกุกกักหน้าห้อง เปิดประตูออกมาดูเห็นแต่หลังของคุณแม่เดินลงบันไดไป เปรมวดีเข้าห้อง ทำความสะอาด หวีผมผัดหน้าแล้วก็ลงไปข้างล่างบ้าง พอเปรมวดีลงถึงบันไดขั้นล่างสุด หันหน้าไปทางด้านหน้าของตึก ก็เห็นคุณพ่อกับชายที่พบเมื่อเช้านี้เข้าประตูห้องโถงเข้ามา คุณพ่อตรงเข้ามาจับแขนหล่อน แล้วประคองพาไปหาชายผู้นั้น แต่ยังไม่ทันจะแนะนำชื่อเสียงกัน คุณแม่ก็เข้ามาจากระเบียงทางขวามือของตึก แล้วเชิญว่าให้เข้าไปในห้องรับแขก ซึ่งอยู่ทางด้านหน้าของตึกใกล้บันได
คุณพ่อยังคงไม่วางแขนเปรมวดี พาตัวหล่อนเข้าไปในห้องรับแขกแล้วให้นั่งลงบนเก้าอี้ตัวหนึ่ง คุณพ่อหันไปกล่าวกับชายที่เปรมวดียังไม่รู้จักว่า “คุณจรูญศักดิ์ครับ นี่ลูกผมเปรมวดี ผมตั้งใจจะพูดอะไรกับแกสักหน่อยก่อนที่คุณจะมา แต่คุณก็เร่งรัดเหลือเกิน” หยุดนิดหนึ่ง เมื่อเห็นชายที่เป็นแขกคุณแม่และเปรมวดีนั่งเรียบร้อยแล้ว คุณพ่อจึงนั่งลงบ้าง แล้วกล่าวว่า “เปรม พ่อคิดจะให้เปรมกินนอนเสียให้สบายก่อน แล้วจะบอกเปรม แต่คุณจรูญศักดิ์ก็ขอให้เห็นใจ ขอให้รีบ ๆ หน่อย เปรมไม่ต้องตกใจมากนัก ถึงคุณจรูญศักดิ์จะเป็นตำรวจ แต่ก็เป็นเพื่อนฝูงของพ่อ พูดกันฉันมิตรคือคุณจรูญศักดิ์มาค้นห้องสุมนลูกป้ามะลิที่มาอาศัยคุณย่าเรียนหนังสือ แล้วก็อยากให้ลูกช่วยชี้แจงอะไรนิดหน่อย เปรมไม่ต้องกลัวอะไร ไม่ต้องกลัวใคร รู้เท่าไหร่ก็พูดเท่านั้น”
ถ้าใครได้เห็นหน้าของเปรมวดีในขณะนั้น ก็จะเห็นว่าหน้าหล่อนไม่มีเลือดเลย ความรู้สึกเหมือนกับจะเป็นลมล้มพับลงไป เปรมวดีกลัวคนหลายคนและกลัวอะไรหลายอย่าง เหงื่อออกที่มือเย็นเฉียบ ตั้งตัวไว้ไม่ไหว ต้องเอาศีรษะพิงพนักเก้าอี้ไว้แล้วหลับตาลง
“เปรมเพิ่งหายจับไข้ใหม่ ๆ ผมบอกคุณจรูญศักดิ์แล้ว” คุณพ่อพูด หน้าของจรูญศักดิ์เองก็ซีดลงเมื่อเห็นอาการของเปรมวดี เขาจับตาดูหล่อนอย่างพินิจพิเคราะห์ เว้นระยะจนรู้สึกว่าหล่อนค่อยรวบรวมสติได้แล้วเขาก็กล่าว พยายามทำให้เสียงนุ่มนวล
/*84“คุณพ่อของคุณพูดถูกแล้ว คุณไม่ต้องกลัวอะไร รู้แค่ไหนก็พูดแค่นั้น แต่ขอให้บอกความจริงแก่ผมเถิด ขอให้ช่วยเหลือผมและช่วยเหลือตัวเอง เป็นการช่วยเหลือเจ้าบ้านที่ให้นายสุมนอาศัยด้วย”
เปรมวดียึดแขนเก้าอี้ไว้แน่น จ้องดูหน้าชายแปลกหน้าอย่างจะขอความช่วยเหลือ เหลือบตาดูคุณแม่อย่างเกรงกลัวและชำเลืองดูหน้าคุณพ่ออย่างพยายามจะอ่านความคิด คุณพ่อผู้ซึ่งเปรมวดีเกือบไม่รู้จักเลยว่าเป็นคนชนิดใด นอกจากว่าเป็นเจ้าชู้เอาญาติในบ้านเป็นเมีย แล้วก็ทิ้งภรรยาที่เป็นเหมือนน้องแท้ๆ ของตัวไป กับอีกอย่างหนึ่งก็คือ เป็นคนมีความรู้มีชื่อเสียงในราชการ บัดนี้ใครเล่าจะเป็นที่พึ่งของเปรมวดี นี่หล่อนจะตกอยู่ในภาวะอย่างใด ในฐานะอะไร
นายตำรวจเอ่ยขึ้นอย่างฉลาด “ผมได้ทราบจากคุณแม่ของคุณว่า คุณไม่ได้สนิทสนมอะไรกับนายสุมนนัก คุณอยู่โรงเรียนประจำ เพิ่งจะกลับมาอยู่บ้าน คุณกับนายสุมนเป็นแต่เพียงคนร่วมบ้านกันใช่ไหม”
เปรมวดีนิ่งอึดไปชั่วขณะ แต่ความสุจริตใจอันเป็นเนื้อแท้ของอัธยาศัยของเปรมวดีทำให้หล่อนคิดว่า เวลานี้สุมนอยู่ในฐานะลำบาก เป็นฝ่ายเสียเปรียบ หน้าที่ของมิตรแท้คือต้องช่วยผดุงฐานะของกันและกัน เปรมวดีมองออกมาจากส่วนลึกของหัวใจว่า “เปรมสนใจกับเขามากค่ะ ดูเขาเป็นคนมีความคิดนึกตรึกตรอง เปรมชอบหาโอกาสคุยกับเขา แต่เขาก็ไม่ฉวยโอกาสค่ะ”
เปรมวดีสังเกตว่าคุณพ่อฟังอย่างไตร่ตรอง ส่วนคุณจรูญศักดิ์นั้นมีอาการเหมือนกับโล่งอก เปรมวดีไม่รู้ว่าสุมนเป็นคนมีความผิดหรือไม่ ความคิดของหล่อนมีอยู่อย่างเดียว แต่ว่าหล่อนจะต้องช่วยเขาให้มากที่สุดที่จะมากได้ นอกนั้นรอไว้ก่อนได้
“ผมขอถามคุณจริง ๆ คุณอย่ากลัวใครหรืออะไรทั้งนั้น” จรูญศักดิ์พูดต่อไป “คุณกับสุมนไม่ได้รักกันฉันคู่รักใช่ไหม” ระหว่างที่ถามนัยน์ตาของเขาจับอยู่ที่หน้าเปรมวดีอย่างเพ่งเล็ง ถึงคำพูดของเปรมวดีจะเป็นอย่างไร เขาก็จะรู้ความจริงจากดวงหน้าหล่อน
เปรมวดีตอบอย่างอาจหาญ “เปล่าเลยค่ะ เขาว่าเปรมเป็นคนไม่รู้จักต่อสู้อะไรค่ะ” วรรคสุดท้ายนี้มีเสียงสะท้อนในอกเจือออกมาด้วยโดยบังคับไว้/*ไม่ได้
นายจรูญศักดิ์ยิ้ม “อา เป็นอันว่าคุณกับนายสุมนไม่ใช่คู่รักกันแน่นะ” เขาคงจ้องมองหน้าหล่อนต่อไป และยังไม่ทันที่บิดาหรือมารดาของเปรมวดีจะช่วยกล่าวเสริมหรือสนับสนุนคำพูดของลูกสาวอย่างใด เขาก็ควักกระดาษแผ่นหนึ่งออกมาจากกระเป๋าเสื้อของเขา คลี่ออกแล้วส่งให้เปรมวดี “คุณอ่านซิ อ่านกระดาษแผ่นนี้ซิ แล้วช่วยผมอธิบายอะไรบางอย่างหน่อย”
เปรมวดีรับมาอ่าน เลือดในผิวหน้าของหล่อนหนีไปหมดสิ้นจนหน้าหล่อนเป็นสีน้ำเงิน แต่เปรมวดีก็อ่านต่อไป อ่านต่อไป
“คุณหนูที่รัก
เมื่อคุณหนูได้อ่านจดหมายฉบับนี้ ก็แปลว่าตัวผมไม่มีอยู่ในโลกมนุษย์แล้ว ผมทำความผิดเผอเรอมาก พาเอาพวกพ้องต้องลำบากกันหลายคน ผมอยู่ไม่ได้อีกต่อไป แต่ก่อนที่จะลาโลกไป ผมยังอดคิดถึงคุณหนูไม่ได้ ผมอยากให้คุณหนูรู้อะไรบางอย่าง จดหมายนี้มันจะถึงคุณหนูหรือไม่ก็ไม่รู้ ขอได้โปรดด้วยเถิด ท่านผู้ใดยังมีความสงสารเพื่อนมนุษย์อยู่บ้าง ไม่ใช่ประโยชน์ของผมแท้ ๆ หรอก หรือจะไม่ใช่ประโยชน์ของใครเลยก็ไม่รู้ อย่างไรก็ตาม เผื่อคุณหนูจะได้อ่าน ผมจึงขอพูดอะไรให้ฟัง
ผมควรจะรู้ตัวว่า ผมไม่เหมาะสมที่จะทำงานที่เขามอบหมายให้ผมทำตั้งแต่วันที่ผมเรียกคุณหนูว่าคุณหนูแล้ว คือผมได้เข้าเป็นสมาชิกสังคมอันบัดซบไปแล้วในวาระนั้น ผมควรจะเรียกคุณหนูว่า เปรมวดี เมื่อพบก็ควรเรียกคุณเปรมวดีเพื่อสุภาพ แต่เวลาผมอยู่คนเดียว ทำไมผมนึกถึงคุณหนูเสมอ และเวลาผมพบคุณหนู ผมก็เรียกอย่างอื่นไม่ได้ รู้ไหมผมตั้งต้นจดหมายนี้กี่หน ทีแรกผมเขียน คุณหนูของผม แล้วก็ คุณหนู แล้วก็คุณหนูที่รัก ในที่สุดก็มาเป็นอย่างนี้ คุณหนู ผมไม่แน่ใจว่าความรู้สึกของผมต่อคุณหนูมันเป็นความรักหรือเปล่า แต่มันทำให้ผมทรมานจริง ๆ ผมเกลียดคนทุกคนที่แวดล้อมคุณหนู ที่กีดกันไม่ให้ผมกับคุณหนูได้เป็นมิตรกัน ช่างไม่มีความจริงอะไรเสียเลย คนอื่นที่เขาไม่มีเลือดอะไรร่วมกันสักนิด ก็เป็นคุณป้า คุณน้า คุณอา กันได้ คบกันด้วยเงินแท้ ๆ ญาติแท้ ๆ แต่มันบ้านนอก มันมาอาศัยบ้าน กลับเป็น/*86พี่น้องกันไม่ได้ แต่ถ้านึกถึงคุณหนูก็อดสงสารไม่ได้ ใคร ๆ เขาคงหัวเราะเมื่อได้ยิน แต่วันนั้นคุณหนูบอกกับผมเองว่า คุณหนูอยากได้ยินใครพูดอย่างนี้กับคุณหนูสักคน ผมนะไม่มาชักชวนคุณหนูให้ไปเข้าร่วมงานกับพวกผมหรอก คุณหนูประสาทอ่อน คุณหนูรักและสงสารคนไปหมดเหมือน “ท่าน” นั่นแหละ คน ๆ นี้ผมไม่รู้จะเรียกอย่างไร เพราะแท้จริงนับไปก็เป็นยายผม แต่เวลาผมนึกถึงผมมักเรียกในใจว่า คุณย่าของคุณหนู คุณหนูและเป็นตัวทำให้ผมไม่เป็นตัว จะทำอะไรคิดอะไรก็ไปเวียนวนที่คุณหนูไปหมด คุณหนูรู้ไหมถ้าผมจะทำเจ้าชู้กับคุณหนู จะถูกใจพวกพ้องผมอย่างยิ่ง ยิ่งทำให้กลายเป็นไม่ใช่คุณหนูก็จะยิ่งดีใหญ่ คุณหนูโตพอที่จะเข้าใจไหมที่ผมพูดอย่างนี้ ผมว่าคงเข้าใจนะ อย่าให้ผมต้องพูดตรงกว่านี้เลย ผมเข้าสังคมบัดซบไปแล้วเพราะคุณหนู ผมคิดถนอมคุณหนูอย่างแบบที่พ่อแม่สั่งสอน ผมอยากเห็นคุณหนูมีความสุขอย่างที่สังคมของคุณหนูเขาอยากให้มี ผมเป็นคนใช้ไม่ได้ในสายตาของผมเอง ผมไม่จริงต่ออุดมคติของผมเอง จะว่าเพราะผมรักคุณหนูหรือ ถ้ารักจริงก็ต้องอยากเอามาเป็นเหมือนผมทุกอย่างซิ แต่นี่ทำไมผมกลับโอนไปบัดซบเหมือนเขาทั้งหลายล่ะ อ้อ คุณหนูฟังสำบัดสำนวนของผมแล้ว อย่าไปใฝ่ฝันเอาว่าเป็นภาษาของใครเขาสอนให้ผมพูด เป็นสำนวนของผมเองทั้งนั้น ผมนี่มันยังไงก็ไม่รู้ ดูจะเข้ากับขุมชนไหนก็ไม่ได้สักแห่ง ผมจึงตัดสินลาโลกได้โดยไม่ค่อยเสียดายอะไรนัก แต่ผมเขียนจดหมายนี้ถึงคุณหนูก็เพราะคุณหนูว่าอยากให้ใครสงสาร ผมจึงต้องบอกมาว่าผมสงสารคุณหนูจริงๆ และคิดถึงคุณหนูเกือบทุกวินาที ผมสงสารคุณหนูเพราะคนอย่างคุณหนูน่ะ ไม่ว่าจะอยู่ในสังคมชนิดใด ตามอุดมคติของใคร คนอย่างคุณหนู่ก็แย่ ในโลกนี้นะคุณหนู ถ้าเรายอมเขา เขาก็ไม่ยอมเราเข้าทุกที บางทีผมก็นึกจะยุคุณหนูให้ทำอะไรไม่ยอมใครเสียบ้าง แล้วผมก็โลเล ใจอ่อนไปบ้างไม่ไว้ใจคุณหนูบ้าง เพราะการไม่ยอมเขา ถ้าหากเขามีอำนาจ มันก็ต้องมีภัยอันตรายละ ผมก็เป็นห่วงไม่อยากให้คุณหนูเสี่ยงอันตรายอะไรเลย อ้อ แล้วคุณหนูยังว่าผมเกลียดคุณหนู จะเป็นไปได้อย่างไร ผมตอบกับตัวผมเองว่าผมรักคุณหนูหรือเปล่าไม่ได้ แต่เกลียดน่ะไม่เกลียดแน่ ผมนึกอยากอ้อมกอดคุณหนูไว้กับผม/*87ให้นาน ๆ ให้อิ่มใจสักที ตั้งแต่เข้ามาอยู่ในนี้ ผมไม่อยากอะไรเท่าอยากกอดคุณหนูเลย ผมอยากเรียกคุณหนูของผมให้คุณหนุได้ยิน คุณหนูของพี่มน ถ้าผมรู้ว่าเหตุการณ์จะเป็นอย่างนี้ ผมจะต้องฉวยโอกาสกอดคุณหนู จูบคุณหนู แทนที่จะไล่คุณหนูไปวันนั้น เวลานี้ผมเสียดายอยู่อย่างเดียวว่าผมไม่มีโอกาสนั้นแล้ว แต่ก็ดีเหมือนกัน คุณหนูจะได้มีคนรักที่เป็นคนแรกที่ได้คุณหนูไว้แนบกับอก แล้วถ้าเผื่อเขาถามว่าใครเคยกอดคุณหนูบ้างหรือเปล่า คุณหนูจะได้ตอบเขาอย่างเต็มปากว่าไม่เคย แล้วก็คน ๆ นั้น ผมขอให้เขารักคุณหนูด้วยใจจริง รักตัวของคุณหนูเอง ตามที่คุณหนูปรารถนา ทำไมผมเพ้อเจ้อมาถึงคุณหนู ไม่รู้ซี แต่ถ้าผมไม่ได้เขียนจดหมายฉบับนี้ ผมทำสิ่งที่ผมกะจะทำไม่ได้ อ้อ คุณหนู ถ้าคุณหนูสามารถจะทำได้ จะอย่างไรก็ตาม ถ้าให้แม่ผมแกเข้าใจว่าผมเป็นไข้ตาย หรือผิดอาหารหรืออะไรก็ได้ คุณหนูช่วยหน่อยเถอะ สำหรับแม่ผมนะ คุณหนูเป็นเทพธิดาเลย ไม่ใช่ผู้ใช่คนละ เพื่อแม่ผม ผมไม่อยากให้มีอะไรเปลี่ยนแปลงในสังคมจนกว่าแกจะตายไปเสียก่อน ดูซิ ผมจะอยู่ไปอย่างไรได้ ผมมันโลเลสารพัด ผมไม่ควรได้รับความไว้วางใจจากใครเลย แต่คุณหนูต้องไว้วางใจผมอย่างหนึ่ง ผมพูดจริง ๆ นะ ที่ผมว่าผมคิดถึงคุณหนูเกือบทุกลมหายใจ และผมก็จะไม่มีวันจะเปลี่ยนแปลงได้ เพราะโอกาสจะโลเลในเรื่องนี้ก็จะไม่มีแล้ว
ลานะ คุณหนูของผม คุณหนูของพี่มน คุณหนูผู้ซึ่งพี่มนจะไม่โลเลด้วยในความคิดถึงจนลมหายใจอันสุดท้าย ลาก่อน
สุมน
พอเปรมวดีอ่านจบ แผ่นกระดาษนั้นก็ปลิวจากมือเปรมวดีไปอยู่บนพรมปูพื้น ตัวของเปรมวดีเอนเอียงไปตามกระดาษม้วนลงมาเกือบจะตกจากเก้าอี้ หากแต่บิดาของหล่อนประคองตัวไว้ทัน เปรมวดีหมดสติ หน้าเขียว ตัวเขียวไปทั่ว จรูญศักดิ์ควักยาดมออกจากกระเป๋าราวกับว่าได้เตรียมมาพร้อม เขาเข้าทำปฐมพยาบาล เมื่อจับชีพจรรู้สึกว่ายังเดินอยู่เบา ๆ เขาก็/*88พยักหน้ากับบิดาของสาวน้อยกล่าวว่า “เห็นจะต้องเอาไปนอนเสียก่อน” เอกชาติตรงเข้าช้อนร่างของบุตรี พรรณวดีเข้าช่วยยกตอนล่างของร่าง ทั้งสองจึงไม่มีโอกาสได้เห็นลักษณะอักษรในแผ่นกระดาษชิ้นที่ทำให้เปรมวดหมดสติได้ เพราะจรูญศักดิ์ได้เข้าไปหยิบแล้วเก็บใส่กระเป๋าตามเดิม เขายืนรออยู่ในห้องรับแขกคนเดียวประมาณ ๕ นาที ยังไม่เห็นเจ้าของบ้านกลับมา เขาก้มหน้าลงตรึกตรองอะไรอยู่สักครู่ แล้วก็สั่นหน้าพึมพำกับตัวเอง “คงไม่ได้เรื่องอะไร” แล้วก็เดินออกมาที่หน้าบันไดตึก พบกับคนใช้คนหนึ่งเดินมา เขาจึงเรียกมาสั่งว่าให้บอกลาเจ้าของบ้าน เพราะจะต้องรีบไปธุระที่อื่น แล้วก็เดินออกจากเขตคฤหาสน์อันใหญ่งามนั้นไป
ทั้งที่บิดามารดาได้รับนายแพทย์มาให้การรักษาพยาบาลอย่างดีที่สุดภายในเวลาเร็วที่สุด รุ่งขึ้นเช้าเปรมวดีก็ยังไม่ได้สติ มีแต่ไข้ขึ้นสูง นอนซมเอาศีรษะซบอยู่กับหมอน ไม่มีผู้ใดทำให้เปรมวดีรับอาหารได้มากกว่าหนึ่งหรือสองช้อน ถ้าเป็นอาหารที่ต้องเคี้ยว เปรมวดีก็อ้าปากรับไว้แล้วก็อมนิ่งอยู่ จนมีคนบอกให้คายออกมา ถ้าเป็นอาหารน้ำ เปรมวดีกลืนได้สักสองคำที่มีผู้ป้อนแล้วก็นิ่งหลับตา ไม่อ้าปากขึ้นรับอีก พรรณวดีจึงให้นายสิทธิ์ไปรับคุณย่าและบริวารกลับกรุงเทพฯทั้งหมด โดยแจ้งไปว่าเปรมวดีไม่สบายมาก และหมอยังไม่รู้ว่าเป็นโรคอะไร
การที่ทางการตำรวจเข้าเกี่ยวข้องกับชีวิตคนในคฤหาสน์ของคุณหญิงนาฏ ย่าของเปรมวดีนี้ บังเอิญเป็นพฤติการณ์ที่ทางราชการไม่ปรารถนาให้เป็นข่าวเกรียวกราว จึงไม่มีเรื่องลงหน้าหนังสือพิมพ์ ดังนั้นญาติมิตรของตระกูลนี้ จึงได้ทราบแต่เพียงว่าพรรณวดีมีเรื่องยุ่งยากเกี่ยวกับทรัพย์สมบัติบางชิ้นซึ่งก็ไม่มีอะไรเป็นที่น่าวิตก และข่าวไข้ของเปรมวดีก็แพร่ไปแต่ว่าไม่สบายมาก อาจเป็นปอดบวมหรือโรคหัวใจ แต่จะเป็นด้วยเทพยดาดลใจหรืออย่างไร หลังจากที่เปรมวดีล้มเจ็บได้สามวัน ครูสุวรรณมีธุระกับมิตรคนหนึ่งอยู่ในซอยถัดจากที่บ้านของเปรมวดี ขากลับขึ้นรถประจำทางแล่นผ่านซอยของเปรมวดี ครูสุวรรณเกิดมีความระลึกถึงศิษย์คนโปรดขึ้นมาอย่างมาก ตามปรกติครูสุวรรณไม่มาที่บ้านพรรณวดีเลย ทั้งที่เคยเป็นเพื่อน/*89ร่วมชั้นเมื่อสมัยเป็นนักเรียน แต่ในวันนั้นครูสุวรรณเกิดตัดสินใจว่าจะไปเยี่ยมเปรมวดี พอเดินเข้าเขตคฤหาสน์ก็พบสายหยุดกำลังจะเดินออกจากบ้าน สายหยุดรู้ดีว่าครูสุวรรณไม่ใช่บุคคลที่พรรณวดีสนใจคบค้าสนิทสนม ก็รีบบอกให้ทราบว่า พรรณวดีมีธุระยุ่ง แต่ครู่สุวรรณถามถึงเปรมวดี สายหยุดอึกอักอยู่คู่หนึ่งจึงบอกว่าเปรมวดีไม่สบายและหมอไม่อยากให้ใครรบกวน ครูสุวรรณไม่แยแสต่อทีท่าของสายหยุด เดินตรงขึ้นตึกไป เข้าไปยืนเคว้งคว้างอยู่กลางห้องโถงอันใหญ่กว้าง แล้วก็ตัดสินใจขึ้นบันไดไปชั้นบน ไม่แลเห็นใครอยู่บนตึกชั้นบนเลย ยืนเคว้งคว้างอีกครู่ใหญ่จนมีสาวใช้เดินมาตามระเบียง ครูสุวรรณถามว่าห้องของเปรมวดีอยู่ไหน เมื่อสาวใช้ชี้ห้องให้ด้วยความที่ไม่เคยคิดจะระวังอะไร ครูสุวรรณก็เปิดประตูห้องนอนของเปรมวดีเข้าไปดื้อ ๆ
เปรมวดีนอนซมอยู่บนเตียงซึ่งตั้งอยู่กลางห้อง จันทรนั่งอยู่บนพื้นห้องก้มหน้าอ่านหนังสือที่วางอยู่บนกระดานอันขัดเป็นมันสะอาดเอี่ยม ญาติผู้พยาบาลเปรมวดีเงยหน้าขึ้นแล้วอุทาน เพราะหล่อนไม่รู้จักครูสุวรรณ “นั่นจะไปไหน จะหาใคร”
ครูสุวรรณใจหายวาบ แต่แข็งใจตอบ “ดิฉันมาเยี่ยมเปรมวดี ดิฉันเป็นครูของเปรมวดี” แล้วตัดสินใจอย่างไม่รั้งรอตรงเข้าไปทรุดตัวลงตรงหน้าของเปรมวดี ซึ่งเวลานั้นหันหน้าไปจากทิศที่ครูสุวรรณเข้ามา เอามือลูบแขนเปรมวดีเบา ๆ พลางกระซิบเรียก “เปรม เปรม ครูมาหา ครูสุวรรณ”
เปรมวดีเบิกตาขึ้น สีหน้าไม่แสดงว่ามีความสำนึกในเรื่องใด ครูสุวรรณกล่าวเบาๆ ต่อไป “เปรมเป็นอะไรไป จำครูไม่ได้หรือ ครูสุวรรณ”
ทันใดนั้น ดวงตาเปรมวดีก็มีแสงแห่งความเข้าใจเกิดขึ้นทันที ประหนึ่งว่าหล่อนรอคอยคนใดคนหนึ่ง เช่นครูสุวรรณอยู่ เปรมวดีสะอื้นออกมาอย่างแรงพลางเรียก “ครูขา ครูมารึคะ” แล้วก็ดึงมือครูมาประทับไว้กับอก แล้วก็สะอึกสะอื้น หลั่งน้ำตาอย่างที่หล่อนไม่เคยหลั่งมาเลยเป็นเวลาหลายปี
“เปรมเป็นอะไรไป” ครูสุวรรณถามพลางลูบไล้ตามแขนและศีรษะของศิษย์ “เจ็บมากเทียวรึ ทำไมต้องร้องไห้ด้วย บอกครูซิ”
“เปรมอยากตาย” เปรมวดีสะอื้นตอบ “เปรมอยากตายค่ะ ครูขา”
/*90“ตายจริง เป็นอะไรไปนี่” ครูสุวรรณหันไปหาจันทรอย่างขอคำอธิบาย แต่จันทรก็ได้แต่นั่งตะลึงฟังหลานสาวและแขกแปลกหน้าที่เพิ่งเข้ามาให้รู้จัก “เปรมเป็นอะไรไป คนฉลาดอย่างเปรมทำไมคิดอะไรอย่างนี้ล่ะ”
เปรมวดีสะอื้นต่อไปจนกระทั่งความรู้สึกที่เครียดมานานผ่อนคลายลงไปบ้าง เสียงสะอื้นค่อย ๆ เบาลง ครูสุวรรณปลอบถามอีก
“เปรม เปรมบอกครูได้ไหมรู้สึกเป็นอย่างไร” จับดูตามร่างกายของศิษย์พลางรำพึงดัง ๆ “ตัวร้อนจัด เป็นโรคอะไรนี่”
เปรมวดีมีสติพอที่จะดึงตัวครูสุวรรณขึ้นไปนั่งบนเตียงใกล้ตัวหล่อน แล้วก็ยกศีรษะจากหมอนมาซบอยู่ที่ตักครูแล้ววอน “ครูอย่าไปไหนนะคะ ครูอยู่กับเปรม อย่าทิ้งเปรมไปนะคะ”
ครูสุวรรณประคองตัวศิษย์ไว้กับอก จันทรเห็นได้โอกาสว่ามีคนทำให้เปรมวดีมีสติขึ้นมาได้ จึงคลานเข้ามาใกล้ “คุณให้รับประทานยาได้ไหมคะ ไม่ยอมกินเลยค่ะ”
ครูสุวรรณพยักหน้า “เปรมกินยาเสียก่อนซิครูจะได้อยู่ด้วยได้ ไม่กินยาตัวก็ร้อนเป็นไฟ ครูก็อยู่ไม่ได้ซิ”
จันทรรินยาใส่ถ้วยมาโดยเร็ว ครูสุวรรณเอารอที่ริมฝีปากของเปรมวดี เปรมวดีค่อย ๆ จิบยาจนเกือบหมดถ้วย แล้วก็หุบปากนิ่งเสียเหมือนหมดแรงที่จะอ้าต่อไป แล้วนัยน์ตาก็ค่อยหรี่ลง แล้วหายใจเป็นจังหวะยาวขึ้น ๆ แสดงว่าได้หลับไป เมื่อเห็นว่าคนไข้หลับแล้ว ไม่ใช่หมดสติ ครูสุวรรณก็ค่อย ๆ ประคองศีรษะไปวางไว้บนหมอน มองหาจันทรไม่เห็นอยู่ในห้องแล้ว นั่งนิ่งอยู่ครู่หนึ่งก็เปิดประตูออกมาจากห้อง เห็นพรรณวดีเดินมาจากอีกด้านหนึ่งของตึก มีจันทรเดินตามมาข้างหลังแสดงว่าจันทรได้ไปรายงานอาการของคนไข้ให้มารดาทราบ พรรณวดีกับครูสุวรรณเดินเข้าไปหากัน พรรณวดีขยับจะกล่าวอะไร แต่ครูสุวรรณถามขึ้นก่อน “พรรณวดี เปรมเป็นอะไรไป ทำไมแกเพ้อหรืออะไร ใครรักษา”
“เพ้อว่ายังไง” มารดาของเปรมวดีถามเสียงแข็ง
ครูสุวรรณลดเสียงลง “แกเพ้อว่าอยากตายแล้วบอกว่าอย่าให้ฉันทิ้ง/*91แกไปไหน”
พรรณวดีหยุดยืนตัวแข็ง “แล้วเวลานี้เป็นยังไงใครอยู่ด้วย ทำไมทิ้งออกมาเสียล่ะ”
เมื่อพรรณวดีไปทำความแน่ใจว่าคนไข้หลับอยู่แล้ว ก็ออกมานอกห้อง เห็นครูสุวรรณยังยืนเก้กังอยู่ในห้องโถงจึงบอกว่า “นั่งลงซิ”
สองหญิงนั่งลงบนเก้าอึ้ ต่างนิ่งกันไปพักหนึ่ง พรรณวดีนังชูคอตามเคย แสดงกิริยาว่าไม่มีความกลัวเกรงในสิ่งใด ครูสุวรรณรู้ได้ด้วยเชาวน์ว่าโรคของเปรมวดีไม่ใช่โรคภัยไข้เจ็บอย่างธรรมดา แต่ก็ไม่รู้จะว่ากล่าวแก่มารดาของเปรมวดีอย่างไร จึงจะไม่ฟังเป็นการตำหนิติเตียน แต่ในที่สุดก็ต้องพูดขึ้น
“เปรมวดีแกมีความเดือดร้อนเรื่องอะไร ทำไมถึงร้องไห้ร้องห่ม ไม่ใช่อาการโรคอย่างธรรมดา”
พรรณวดีชูคอสูงขึ้นอีก มองออกไปนอกตึก ในที่สุดก็พูดขึ้น “ฉันมันคนมีกรรม มีลูกก็ไม่เหมือนคนอื่นเขา”
“แกเป็นทุกข์เรื่องอะไร” ครูสุวรรณคงยืนคำถามเดิม
“เหลือที่จะรู้” พรรณวดีตอบ “ฉันก็ไม่รู้ว่าเขาเป็นทุกข์เรื่องอะไร”
ครูสุวรรณถอนใจใหญ่ ถ้าเป็นผู้ปกครองนักเรียนคนอื่น หล่อนก็คงลองเลียบเคียงถามพอให้ได้ข้อเท็จจริงบางประการ แต่ครูสุวรรณรู้จักพรรณวดีเกินไป รู้ว่าหล่อนจะไม่ได้รับคำตอบตามที่ปรารถนา เลยกล่าวว่า “พรุ่งนี้ฉันจะมาใหม่นะ”
พรรณวดีตอบเฉย ๆ ว่า “เชิญซี ฉันจะไปห้ามเธอได้รึ”
ครูสุวรรณลาจากพรรณวดีไป เดินตามถนนซอยออกไปสู่ถนนใหญ่เพื่อจับรถประจำทาง แต่พอไปถึงถนนใหญ่หล่อนก็ตัดสินใจเด็ดขาด เรียกแท็กซี่มาคันหนึ่ง บอกให้ขับไปยังบ้านของเอกชาติบิดาของเปรมวดี
เอกชาติได้เคยรู้จักครูสุวรรณทั้งในฐานะเพื่อนของพรรณวดีและในฐานะครูของเปรมวดี แต่ไม่เคยได้วิสาสะกันสนิทสนมนัก ครูสุวรรณจึงรู้สึกประหม่ามากเมื่อพบกับเขาในห้องรับแขกของบ้านน้อยที่เขามาอยู่กับภรรยาใหม่ แต่หล่อนได้ตัดสินใจแน่นอนมาแล้ว จึงเมื่อได้ปฏิสันถารกันตาม/*92ธรรมเนียมเสร็จแล้ว หล่อนก็เล่าเหตุการณ์ที่ประสบให้เขาฟังทีเดียว
เอกชาติเล่าเรื่องที่เกิดมาแล้วเท่าที่เขารู้ให้ครูสุวรรณฟังอย่างไว้วางใจ “ผมไม่รู้จะปรึกษาใคร คุณครูมาก็ดีแล้ว ผมจะได้ปรึกษาคุณครู ลูกคนนี้กับผมเกือบไม่รู้จักกัน ผมพยายามทำดีที่สุด คือพยายามไม่ให้แกตกใจมากเกินไป คิดจะถามเองก่อนพบตำรวจว่าแกมีความสัมพันธ์กับนายสุมนอย่างไร แต่ก็ไม่ทันได้ถาม เพราะตำรวจเขาร้อนใจ เขาอยากถามอยากจับพิรุธเอาเอง ตามเรื่องเขาก็จะต้องไปสอบปากคำจากเปรมเอง เขาจะไปรับตัวมาเองจากหัวหิน แต่ผมอ้อนวอนและให้คำมั่นสัญญาแก่รองผู้บังคับการเขา เป็นเพื่อนกัน ว่าผมจะไปรับมาเอง และจะไม่เสี้ยมสอนอะไรทั้งสิ้น เขาก็เชื่อผม ผมเองก็ไม่รู้จะถามลูกว่าอย่างไร พูดกับพรรณวดีไม่ได้เรื่องอะไรเลย เขาบอกว่าเขาไม่เคยให้ติดต่อกันเลย ทำไมใครมาสงสัยลูกเขาว่ารักกับเด็กในบ้าน พูดกับตำรวจราวกับเขาเป็นบ่าวมาตั้งชั่วพ่อชั่วแม่ ตามลักษณะของเขาแหละครับ ไม่ได้ใช้ถ้อยคำหยาบคาย แต่ความดูถูกคนมันฉายแสงกราดไปหมด ถ้าไม่ใช่นายจรูญศักดิ์เป็นเจ้าของเรื่องนี้ ไม่รู้ว่าจะเดือดร้อนกันไปกี่คน ผมก็เป็นห่วงคุณแม่ ไม่อยากให้ท่านตกอกตกใจโดยไม่จำเป็น แต่เหตุมันก็เกิดในบ้านท่าน ท่านเป็นเจ้าของบ้าน ท่านก็ต้องรับผิดชอบด้วย ผมวิ่งชี้แจงกับตำรวจเสียเกือบตาย ให้เขาเข้าใจว่าคุณแม่คงจะช่วยอะไรไม่ได้ ท่านคงไม่รู้เรื่องอะไรเลยเป็นแน่ ใครเข้าบ้านออกบ้านท่านจะไปรู้ได้อย่างไร คนไม่ใช่สองสามคนในบ้านท่าน”
“แล้วเขาก็เลยไม่รบกวนท่านใช่ไหมคะ แล้วเขาจะเอาอะไรกับเปรมคะ เขาถึงเอาตัวแกมาซักถาม”
“คือเขาไม่เชื่อพรรณวดีครับ ที่พรรณวดีบอกว่าไม่เกี่ยวข้องกัน เขาก็ไม่ได้บอกเราเสียด้วยว่าเขามีจดหมายฉบับนั้นอยู่ในมือ ผมก็เห็นใจเขา เขาต้องทำหน้าที่ของเขา ถ้าเขาบอกอะไร ๆ แก่เราหมด เขาก็เอาความจริงไม่ได้”
“แล้วท่านได้เห็นจดหมายฉบับนั้นไหมคะ” ครูสุวรรณถาม
“ผมได้เห็นในที่สุด ผมไปอ้อนวอนจนเขาให้ดู ตอนนี้เขาบอกว่าไม่เกี่ยวกับเรื่องแล้ว ที่เขาอยากรู้นั้นใครไปหาสุมนบ้าง เพื่อนคนไหน แต่เปรมมา/*93เจ็บลงอย่างนี้ก็เลยไม่เป็นประโยชน์อะไรสำหรับเขา จดหมายนั้นเขาก็ว่าเห็นจะไม่ให้ประโยชน์อะไรนัก แต่เขาก็ต้องเก็บไว้เป็นหลักฐานเท่านั้นเอง”
“จดหมายว่าอย่างไรคะ” ครูสุวรรณถามต่อไป เพราะเห็นเอกชาติกำลังมีอารมณ์ที่จะเล่า
“ผมอ่านแล้วก็งงไปหมดครับ เห็นจะเข้าใจกันระหว่างเปรมกับนายสุมนเท่านั้น” เอกชาติตอบ “แต่ก็ไม่ใช่คู่รักกัน แต่ดูเหมือนเขาเคยพูดแลกเปลี่ยนทรรศนะอะไรกัน พอยายเปรมอ่านจบแกก็เป็นลมม้วนลงไปทันที”
ครูสุวรรณนิ่งตรึกตรองอยู่หลายวินาที คิดทบทวนไปมาว่าที่หล่อนจะกล่าวต่อไปนี้จะสมควรกล่าวหรือไม่ แล้วก็ตัดสินว่าคนที่จะช่วยศิษย์มีคนเดียวคือบิดาของเด็กเอง เพราะมารดาของเด็กครูสุวรรณก็รู้จักเต็มอกเสียแล้ว จึงกล่าวว่า
“ถ้าเป็นเรื่องเกี่ยวกับนายสุมนเท่าที่เล่ามา ดิฉันว่าวันเวลาล่วงไป ก็คงจะค่อย ๆ จางไป ๆ แต่ดิฉันกลัวว่า ที่เปรมวดีว่าอยากตายนั้น มันไม่ใช่เรื่องนายสุมน มันจะมีอะไรลึกซึ้งกว่านั้น เพราะถ้าแกไม่ได้รักกับสุมน แกจะอยากตายเพราะสุมนเชียวรึ แล้วทำไมร้องขอให้ดิฉันอยู่ด้วย ไม่ให้ทิ้งแกไปไหน ตามธรรมดา เด็กไม่เรียกร้องขออย่างนี้จากครูหรอกค่ะ นอกเสียจากว่าแกรู้สึกว่าคนสำคัญ ๆ ในชีวิตของแกทอดทิ้งแก เช่นพ่อแม่”
เอกชาติทำหน้าเศร้า “ผมน่ะเห็นจะต้องรับผิดเต็มที่กระมังในเรื่องนี้” เขาพูดเสียงเรียบ ๆ “แต่เมื่อคุณมาหาผมและผมเชื่อในความสุจริตใจของคุณ ทั้งกำลังต้องการความช่วยเหลือ ผมก็อยากจะขอความช่วยเหลือคุณ ถ้าคุณทำได้ ผมอยากให้คุณทำให้เปรมเชื่อว่าผมรักแกเป็นห่วงแก ผมได้พยายามที่จะสนิทสนมกับแก แต่พรรณวดีไม่ให้โอกาสเลย ผมจะทำอะไรหักหาญกับพรรณวดีก็ไม่ได้ เพราะติดที่คุณแม่”
“ดิฉันขอทราบเรื่องราวของท่านสักหน่อยจะได้ไหม” ครูสุวรรณพูดอย่างเกรงใจแต่ไม่เกรงกลัวตำแหน่งหน้าที่ราชการสูงของเอกชาติ “ขอทราบแต่เพียงเตรียมพร้อมสำหรับอธิบายเผื่อถูกเด็กเถียง เพราะแกอาจรำพันว่า ไม่มีใครเห็นความสำคัญอะไรของแกทำนองนั้นก็ได้ ตามธรรมดาของ/*94เด็กวัยนี้”
“คุณเป็นคนรู้จักกับพรรณวดีดี” เอกชาติว่า “คุณพอจะเดาได้ไหมว่าทำไมผมถึงทิ้งเขามา”
ครูสุวรรณตั้งใจจะทำให้บิดาของเปรมวดีสะดวกใจในการที่จะปรึกษาเรื่องของเปรมวดีกับหล่อน จึงกล่าวว่า “เมื่อคุณเลิกกับพรรณวดี ดิฉันได้ฟังเรื่องร้อยแปด แต่ดิฉันเดาเอาว่า คุณก็คงหลงเสน่ห์พรรณวดีเหมือนคนทั่วไป แต่พออยู่ไปนิสัยก็คงไม่เหมาะกันก็เลยแตกกัน แต่ว่าจะมีเรื่องอะไรยังไงดิฉันก็ไม่ทราบ พรรณวดีเขาชอบว่าเสมอ ว่าคนอย่างดิฉันไม่รู้อะไรหรอกในเรื่องชีวิต เพราะแก่อยู่กับโรงเรียน”
เอกชาติยิ้มออกมานิดหนึ่ง ทำให้ครูสุวรรณสังเกตว่า เขากับศิษย์รักของหล่อนเหมือนกันไม่น้อยเลย
“พรรณวดีเขาก็ชอบอ้างว่าผมเจ้าชู้” เขาว่า “ก็อาจเป็นจริงก็ได้ แต่ผมเคยมาคิดทวนดูหลายหนเวลาที่สังเกตว่าเปรมแกดูหงอย ๆ จ๋อย ๆ ผมคิดว่าผมได้กับบังอรก็เพราะไม่มีทางจะไปรักใครที่ไหนได้อีก ผมหลงเสน่ห์พรรณวดีจริง แต่พออยู่กันไปก็ผิดหวังเข้าทุกที ๆ พรรณวดีไม่ยอมให้ใครดีกว่าตัวเลย หรือแม้แต่ดีเท่าตัวก็ไม่ได้ พรรณวดีคบกับใครก็เพราะประโยชน์ในทางที่จะทำให้ตัวเด่นขึ้นเท่านั้น และเขาพยายามทำให้ผมเห็นเด่นชัดว่าเขาจะไม่ยอมให้ผมทำให้เขาเด่นน้อยลงเลย เพราะยังงั้นจะเห็นว่า พรรณวดีไม่ทำตัวให้ใครสงสารว่าผัวทิ้งเลย เขาพยายามให้ทุกคนเห็นว่าผมทิ้งเขาเพราะผมเจ้าชู้อย่างแก้ไม่ได้ การที่ผมเป็นใหญ่เป็นโตขึ้นมาในราชการ และการที่ผมอยู่กับครอบครัวใหม่ได้เรียบร้อย เป็นเรื่องที่พรรณวดีไม่อยากให้เป็นไปเลย จึงไม่ยอมที่จะให้ผมเข้าใกล้เปรมเป็นอันขาด แต่คราวนี้มีเรื่องกับตำรวจ จำเป็นต้องให้ผมเข้ามีส่วนด้วย แต่ผมก็ไม่มีความหมายสำหรับเปรมเลย ผมพยายามไปเยี่ยมแกทุกวัน แต่ก็ไม่ได้ผลอะไร ถ้าคุณทำให้เปรมมมีสติขึ้นมาได้ ผมก็จะยินดีที่สุด”
“ถ้าเปรมจะค่อยยังชั่วขึ้น” ครูสุวรรณกล่าว “ท่านเห็นทางอย่างไรที่จะทำให้ชีวิตแกสดใสได้ไหม ให้แกได้เปลี่ยนชีวิตทางใดทางหนึ่ง ดิฉันใจหาย/*95ยังไงก็ไม่ทราบ จะกลัวเกินเหตุหรือยังไงก็ไม่รู้ได้”
เอกชาติก้มหน้าตรึกตรองอยู่สักครู่แล้วก็กล่าวขึ้นว่า “ถ้าผมทำให้แกสามารถไปเมืองนอกได้ คุณจะช่วยพูดกับเปรมให้แกยอมไปได้ไหม”
“ดิฉันจะพยายาม แต่จะให้รับรองอะไรก็ไม่ได้” ครูสุวรรณตอบ
วันรุ่งขึ้น ครูสุวรรณก็ไปเยี่ยมเปรมวดีในเวลาเช้า เอกชาติก็ไปในเวลาไล่เลี่ยกัน เพราะได้นัดแนะกันไว้แล้ว ครูสุวรรณเดินตรงขึ้นไปถึงห้องเปรมวดี โดยไม่รอให้ใครบอกหรือกีดกัน เปรมวดีนอนลืมตา แต่มีแววเซื่องซึมไม่แลเห็นอะไร ครูสุวรรณตรงเข้าไปนั่งบนเตียงข้างตัวศิษย์ เอามือลูบไล้ไปมาแล้วก็พูดเบา ๆ
“เปรม ครูมาหาเปรมอีกแล้วยังไง วันนี้เป็นยังไงบ้าง”
ด้วยธรรมขาติของมนุษย์ที่อยู่ในวัยแห่งความเจริญเติบโต ไม่ใช่อยู่ในวัยที่จะเสื่อมโทรม เสียงของครูสุวรรณสำหรับเปรมวดี เปรียบได้กับน้ำฝนอันชะต้องพืชที่เหี่ยวแห้ง เพราะความแผดเผาของดวงอาทิตย์ เปรมวดีมีแววตาแสดงความสนใจขึ้นมาทันที ความสุขของเปรมวดีตลอด ๘ ปีที่แล้วมา คือการไปอยู่โรงเรียน ดังนั้นอะไรหรือคนใดมาจากโรงเรียน ย่อมเรียกให้หล่อนรำลึกถึงความสุขอันเคยได้รับ เปรมวดีช้อนตาขึ้นดูหน้าครูสุวรรณ แล้วก็เอื้อมมือมาดึงมือครูสุวรรณไปกุมไว้
สายหยุดเข้ามารับเวรพยาบาลแทนจันทร เมื่อเห็นครูสุวรรณอยู่ในอาการสนิทสนมกับศิษย์ ก็ฉวยโอกาสขอให้ช่วยให้ยา ครูสุวรรณอยู่พยาบาลเปรมวดีตลอดเช้า ส่วนบิดาของเปรมวดี เมื่อไต่ถามถึงอาการของบุตรีพอสมควร ทราบถึงความสำเร็จขั้นแรกของครูสุวรรณแล้วก็ลากลับไป
ครูสุวรรณไปพยาบาลเปรมวดีอยู่สามวัน ไข้ของเปรมวดีค่อย ๆ ลดลงตามลำดับ หล่อนต้องอดทนที่สุดเมื่อพบกับพรรณวดี เพราะพรรณวดีไม่ได้พยายามซ่อนเร้นความรู้สึกหมั่นไส้ครูสุวรรณเลย ครูสุวรรณนึกในใจว่า “เอาละ เอากันที เผื่อจะช่วยชีวิตเด็กไว้ได้ แม่เขาจะทำท่าคอแข็งยังไงก็ยอม อย่างน้อยพ่อเขาก็ดูเข้าใจดี ว่าเราไม่ได้บ้าผิดมนุษย์มนาอะไรหนักหนา อย่างน้อยเจ้าหล่อนเพื่อนร่วมชั้นคนสวยคนเด่นก็ต้องรักษามรรยาทผู้ดี /*96อย่างน้อยแกก็ต้องเรียกเรากินของว่าง”
ไข้ของเปรมวดีค่อยๆ ลดลง จนกระทั่งปรอทปรกติ ถึงแม้สีหน้าและกิริยายังเชื่องซึมอยู่ แต่ก็ยังมีเวลายิ้มบ้างเป็นครั้งคราว และมรรยาผู้ดีของเปรมวดีก็กลับมาพอที่จะให้เปรมวดีไม่หันหน้าหนีสายหยุดและจันทร เวลาที่อาผู้ภักดีนำอาหารหรือรินยาให้รับประทาน แต่เปรมวดีจะพูดจะตอบเป็นคำพูดเฉพาะแต่กับครูสุวรรณเท่านั้น เมื่อคุณย่าเข้ามาเยี่ยม เปรมวดีมีสติพอที่ยกมือขึ้นพนมไหว้ท่าน แต่ไม่ยอมตอบคำถามอันแสดงความห่วงใยทั้งสิ้น ถ้ามารดาเข้ามาถามอาการ เปรมวดีหลับตานิ่งหรือทำปากหมุบหมิบเป็นทีว่าได้ตอบแล้ว เหมือนคนหมดแรงไม่สามารถทำอะไรยิ่งไปกว่านั้นได้
ในวันที่แปดนับจากวันที่เปรมวดีล้มเจ็บ และเมื่อได้รับฟังรายงานอาการทั้งหมดจากครูสุวรรณ เอกชาติผู้ซึ่งมาฟังอาการบุตรีทุกวัน แต่เข้าไปเยี่ยมแต่พอให้เปรมวดีรู้ว่าพ่อมาเยี่ยม โดยเขาไม่รบกวนให้ตอบให้พูดอะไรเลย ก็เข้าไปหามารดาของเขา และเรียนว่าเขาปรารถนาจะพูดธุระเฉพาะกับท่าน
เมื่อไต่ถามทุกข์สุขกันตามธรรมเนียมแล้ว เอกชาติก็เริ่มเรื่องที่เขาตั้งใจจะพูด
“คุณแม่ครับ คุณแม่ทราบอาการของเปรมทั้งหมดหรือเปล่าครับ”
สีหน้าของคุณหญิงนาฏหม่นหมอง ญาติมิตรที่มีวิจารณญาณย่อมเล็งรู้ได้อย่างดีว่าท่านสลดใจในความแตกร้าวระหว่างบุตรชายคนเดียวกับหลานสาวสุดที่รักอย่างไร แต่คนที่ไม่นิยมจะเพ่งเล็งในสิ่งใดย่อมจะมองไม่เห็นเลยว่าท่านมีความรู้สึกอย่างใด เพราะท่านไม่ทำความรำคาญให้แก่ใครด้วยการบ่นรำพัน มีแต่ชื่นชมความเป็นผู้ดีอ่อนหวานของท่านเท่านั้น เมื่อถูกลูกชายถามเอาตรง ๆ ดังกล่าว ท่านก็เตรียมใจว่าจะต้องทนฟังสิ่งที่ท่านเกลียดกลัวที่จะฟังเป็นแน่ และตอบเขาอย่างสงบเสงี่ยมว่า “ก็รู้เท่าที่แม่พรรณเล่า”
“เขาเล่าให้คุณแม่ฟังหรือเปล่าว่าเปรมไม่ยอมพูดกับใครนอกจากครูของแก”
“ก็เล่าเหมือนกัน” ท่านตอบสั้น ๆ
/*97“คุณแม่ครับ” เอกชาติเริ่มกล่าวสิ่งที่เขาตั้งใจมาเจรจากับมารดา “ผมไม่เคยขออะไรคุณแม่ให้แก่ตัวผมเลย แต่คราวนี้ผมขอให้เปรม ผมขอให้คุณแม่ส่งเปรมไปเมืองนอก ถ้าแกยอมไป”
“แม่พรรณเขาก็เตรียมไว้ว่าจะให้ไปเหมือนกัน” คุณหญิงมารดาว่าด้วยน้ำเสียงเรียบ ๆ
“ผมขอกราบคุณแม่ คราวนี้ผมขอให้คุณแม่ไม่ต้องฟังพรรณวดีจะว่าอย่างไร ถ้าเปรมจะไป ผมให้คุณแม่ออกคำขาดว่าให้แกไป” เอกชาติว่า “คุณแม่ครับ สำหรับตัวผม ผมขอรับผิดว่าผมทำให้คุณแม่เดือดร้อนใจมาก และผมเห็นว่าคุณแม่ได้ตัดสินถูกตลอดมา ผมไม่เคยน้อยใจเลยที่ผมต้องจากบ้านคุณแม่ไป ทั้งที่เดิมทีเดียวมันก็เป็นบ้านของคุณพ่อด้วย แต่ผมก็เห็นว่าผมมีส่วนผิด เพราะการที่ผมแต่งงานกับพรรณวดีนั้น ไม่มีใครกะเกณฑ์ ผมทำโดยสมัครใจของผมเอง แต่คุณแม่คงทราบดีว่าใครอยู่กับพรรณวดีก็ไม่มีความสุข ถึงคุณแม่ก็ไม่มีความสุขเต็มที่อย่างที่คุณแม่ควรจะมี เพราะคนที่ต้องการเด่นอยู่เสมอตลอดวันตลอดปีไม่สามารถจะหาความสุขได้ และคนที่ไม่มีความสุขไม่อาจทำให้คนที่อยู่ด้วยเป็นสุขได้ เราทุกคนต้องรับผิดชอบกับการที่เปรมไม่ใช่เด็กมีความสุข” เขากล่าวตอนนี้โดยพยายามทำเสียงให้ละมุนละม่อมที่สุด เพราะไม่อยากให้มารดาได้รับความกระทบกระเทือนใจเกินกว่าจำเป็น “เปรมเป็นเด็กรักเรียน ถ้าได้เรียนก็จะมีความสุข และเรายังมีบุญพอที่มีเงินทองพอที่จะให้แกหาความสุขได้ เด็กหน้าตาอย่างเปรมไม่จำเป็นต้องรีบหาสามีหรอกครับ แกคงหาได้วันหนึ่งในเมื่อแกสนใจที่จะหา ผมก็ไม่ได้ขออะไรมาก ทรัพย์สมบัติอะไร ผมจะไม่รบกวนคุณแม่เลย แต่ผมขออย่างเดียวว่า ถ้าแกยินดีจะไปเรียน ผมขอกราบเท้าคุณแม่ ขอให้ช่วยให้แกไปให้ได้”
คุณหญิงนาฏถอนใจเบา ๆ “แม่มองไปฟังไปแล้วก็งงไปหมด อะไร ๆ มันไม่เหมือนที่แม่เคยเชื่อเคยคิดเลยสักอย่างเดียว” ท่านรำพัน “แต่พ่อเอกพูดมาแม่ก็พอเข้าใจได้ลาง ๆ ถ้าแม่เปรมอยากไปเมืองนอกแม่ก็จะช่วยให้ไป” ท่านสัญญา ซึ่งเอกชาติรู้ว่าจะไม่มีอะไรในโลกนี้ทำให้ท่านเปลี่ยนแปลงคำมั่นของท่านได้
/*98เมื่อได้รับความมั่นใจทางมารดาแล้ว เอกชาติจึงแจ้งข่าวให้ครูสุวรรณทราบ พอมาถึงตอนนี้ ตอนที่จะเล้าโลมให้ศิษย์สาวน้อยตัดสินใจไปจากบ้าน ครูสุวรรณก็หมดปัญญา คงได้แต่รอให้เปรมวดีแข็งแรงขึ้นเสียก่อน เปรมวดีค่อยๆ มีแรงขึ้นทีละน้อยๆ จนลุกขึ้นนั่งเล่นบนเตียงได้บ้างแล้ว แต่ทุกคราวที่ครูสุวรรณมาเยี่ยม พอครูจะลากลับ เปรมวดีก็จะถามว่า “ครูขา แล้วพรุ่งนี้ครูจะมาไหม” จนกระทั่งวันหนึ่งที่เปรมวดีมีแรงขึ้นมาก นัยน์ตาแจ่มใสเกือบเป็นคนสุขภาพดีแล้ว พอครูสุวรรณกำลังคิดยินดีว่าเปรมวดีจะหายไข้ ก็สังเกตสีหน้าของสาวน้อยว่า กลับเหมือนก่อนที่จะล้มเจ็บ คือพอครูสุวรรณบอกลาเปรมวดีก็ทำสีหน้าสงบเสงี่ยม มีทีท่าอาการเดิมของเปรมวดี คือไม่อยากรบกวนผู้ใดเกินกว่าความจำเป็นจริงๆ ยกมือไหว้แล้วไม่ขอร้องให้มาอีก เหมือนอย่างที่เคยทำในระหว่างที่เป็นคนเจ็บมาก มีสติไม่เป็นปกติ ขาดการบังคับตนตามนิสัยของเปรมวดีเอง
ครูสุวรรณใจหายวาบทันทีที่เห็นสีหน้านั้น นึกว่าถึงเวลาแล้วที่จะต้องเจรจาให้เปรมวดีไปจากบ้านตามแผนการที่ตนกะไว้ แต่ก็ยังไม่รู้จะเริ่มอย่างไร จนกระทั่งกลับมาบ้าน เห็นประกาศในหน้าหนังสือพิมพ์ถึงวันสอบคัดเลือกเข้าเรียนในชั้นอุดมศึกษาของสถาบันอื่นๆ จึงคิดขึ้นได้ว่าจะต้องใช้กรุแก้วเป็นเครื่องมือ
ครูสุวรรณส่งจดหมายไปถึงกรุแก้วและลินดาที่สถานกวดวิชา บอกให้ทราบว่าเปรมวดีกำลังพักฟื้นและกำลังต้องการให้เพื่อนไปเยี่ยม คะเนว่าลินดาจะต้องพากรุแก้วไปแน่ ในตอนเลิกเรียนในวันที่ได้รับจดหมายนั้น เพราะรู้จักสาวน้อยเหล่านี้ดีพอที่จะเดาอะไรได้ถูกเกือบหมด เกี่ยวกับว่าเจ้าหล่อนเหล่านั้น ว่าจะมีปฏิกิริยาอย่างใดต่อสิ่งใด ครูสุวรรณนัดให้เอกชาติไปรอพบที่บ้านเปรมวดี ก่อนเวลาเลิกเรียนของลินดาและกรุแก้ว การณ์ก็เป็นไปตามที่คาดคะเนสมใจของหล่อน พอรถของลินดาเข้าประตูบ้านของเปรมวดี ครูสุวรรณผู้ซึ่งนั่งรออยุ่กับเอกชาติในห้องรับแขกหน้าตึก ก็เดินออกมารับ
“อ้อ ครูก็มาหรือคะ” กรุแก้วทักครูเก่าด้วยความแปลกใจและไม่ค่อย/*99พอใจนัก กลัวว่าครูสุวรรณจะขัดความสำราญเป็นแน่ แต่พอมองไปพบบิดาของเปรมวดี เห็นร่างสูงระหงภาคภูมิซึ่งกรุแก้วนิยมนักหนา สีหน้าเปลี่ยนจากไม่ค่อยพอใจเป็นพอใจมากแต่ก็แปลกใจมากด้วย เพราะหล่อนไม่เคยพบเอกชาติที่บ้านนี้เลย
ครูสุวรรณช่วยฟื้นความจำให้เอกชาติเกี่ยวกับประวัติส่วนตัวของลินดาและกรุแก้ว ว่าเป็นลูกใครหลานใคร มีความสัมพันธ์กับเปรมวดีอย่างไร เอกชาติแสดงความสนใจกับสาวรุ่นทั้งสองเป็นอย่างดีแล้วทั้งสี่คนก็ขึ้นไปเยี่ยมเปรมวดี
“เอ๊ะ นี่ยังไม่ได้กราบคุณแม่เลย” กรุแก้วนึกขึ้นได้ถึงพรรณวดีระหว่างที่ขึ้นบันได้ เอกชาติได้ยินก็เดินเลยไปสั่งจันทรให้แจ้งแก่พรรณวดีว่า เพื่อนของเปรมวดีมาเยี่ยมไข้หล่อน
ถ้ามีโอกาสจะเข้าไปอยู่กับลูกสาวในขณะที่บิดามาเยี่ยมได้ พรรณวดีย่อมจะมาอยู่ด้วยโดยไม่ให้ดูน่าเกลียดเกินไป จนเป็นที่เห็นชัดว่าหล่อนไม่ปรารถนาให้บุตรกับบิดาสนิทสนมกัน เมื่อได้รับบอกเล่าดังนี้พรรณวดีก็มาที่ห้องของเปรมวดีโดยเร็ว
เปรมวดีมีเลือดฝาดพอสมควรแล้ว และลุกนั่งได้บ้าง แต่ยังไม่ค่อยมีแรง เมื่อเห็นเพื่อนมาเยี่ยมก็ยิ้มต้อนรับได้อย่างเคย แต่พอกรุแก้วกับลินดาเล่าถึงการเรียนกวดวิชา และการคาดคะเนถึงผลในการสอบคัดเลือกเข้ามหาวิทยาลัย เปรมวดีก็มีสีหน้าสลดลงทันที
ครูสุวรรณจ้องดูว่าเมื่อใดที่จะได้พูดสิ่งที่ใคร่พูด พอลินดาเล่าความรู้สึกของหล่อน ว่ามีหวังน้อยกว่ากรุแก้วมากในการที่จะได้เข้ามหาวิทยาลัย ครูสุวรรณก็ถามขึ้น
“ลินดาเมื่อไหร่เธอจะไปเมืองนอก จะเข้ามหาวิทยาลัยเมืองไทยได้แล้วถึงจะไปอย่างนั้นรึ”
“หนูไม่ค่อยนึกอยากไปเองละค่ะ” ลินดาตอบ “หนูคิดถึงเพื่อน”
“แก้วเชียร์เขาแล้วเขาก็ไม่เอาค่ะ” กรุแก้วว่า “ถ้าเธอจะรอฉัน เธอจะแก่ตายเสียก่อนได้ไป”
/*100“อยากลองฝีมือดูบ้างเหมือนกันละ” ลินดาว่า “ไม่งั้นกรุแก้วก็ว่า คนรวยไปเมืองนอก แต่คนเก่งอยู่เมืองไทย”
“กรุแก้วเขาเข้าใจคิดเข้าใจพูด” พรรณวดีเอ่ยขึ้น “แต่ว่าคนที่ไปเมืองนอกเขาไม่ได้ไปเพราะไม่เก่ง เขาไปเพื่อเหตุอื่นก็มี”
เอกชาติรีบพูดขึ้นทันที “เปรมล่ะ ถ้าคุณย่าจะส่งไปเมืองนอก เปรมจะไปไหม”
เปรมวดีหน้าซีดลงทันที เหลือบตาไปดูหน้ามารดา แล้วเอาศีรษะซบลงบนหมอน ส่ายหน้าและพึมพำว่า “เปรมไม่รู้หรอกค่ะ”
“เปรมต้องรู้ อยู่ที่เปรมเอง ถ้าเปรมอยากจะไป คุณย่าจะให้ไป”
พรรณวดีหันไปดูหน้าสามีในอดีตด้วยดวงตาที่มีสีประหลาดหน้าของหล่อนแดงจนเห็นชัด เปรมวดีเหลือบดูหน้ามารดาหลายครั้ง อยากจะฟังว่ามารดาจะตอบบิดาว่าอย่างไร แต่พรรณวดีก็ติดขัดอยู่ที่กรุแก้วกับลินดาอยู่ในที่นั้น หล่อนไม่อาจกล่าวอะไรที่แสดงความรู้สึกขัดเคืองต่อหน้าเพื่อนของลูกได้โดยไม่ทำให้ค่าของตนตกไปในสายตาสาวน้อยทั้งสอง
ครูสุวรรณรีบฉวยโอกาสอีก “ถ้าเปรมไปลินดาก็คงอยากไปใช่ไหม กรุแก้วน่ะ เขาคงได้ทุนอะไรมิอะไรอย่างหนึ่งแน่ละ แต่จะช้าหน่อยเร็วนิดอย่างไรไม่แน่เท่านั้น”
“มีโอกาสไปเมืองนอกแล้วไม่ไปก็โง่เต็มที” กรุแก้วว่า “คนอยากไปก็ไม่มีทางไป ท่านที่จะไปได้ท่านก็เล่นตัวกัน โลกมันเป็นอย่างนี้แหละ”
“จริงๆ นะเปรม พ่อไม่ได้พูดเล่น” เอกชาติกล่าวขึ้นอีก “ไม่เชื่อก็ถามคุณย่าเองซิ”
“ไปซิ เปรม” กรุแก้วสนับสนุน “คุณย่าท่านวางกฎเกณฑ์อย่างไรหรือเปล่าคะ” หล่อนหันไปถามบิดาของเพื่อนโดยซื่อ “ท่านว่าต้องเข้ามหาวิทยาลัยได้เสียก่อนหรือเปล่า”
“ท่านว่าทุกอย่างแล้วแต่เปรม” เอกชาติตอบ
เปรมวดีเริ่มจะจับได้ว่าบิดาของหล่อนมีแผนการอะไร ไม่ใช่พูดไปตามที่เพิ่งนึกคิดขึ้นมา หล่อนมองดูหน้ามารดาทีหนึ่ง บิดาทีหนึ่ง ในที่สุด/*101ก็จับตาดูหน้าครูอย่างวิงวอนขอความช่วยเหลือ ครูสุวรรณพยักหน้านิดหนึ่ง ทำทีให้รู้ว่าไว้โอกาสอื่นจึงค่อยพูดกัน กรุแก้วกับลินดาคุยต่อไป พรรณวดีค่อยเลี่ยงออกไปข้างนอก แล้วเอกชาติก็ตามออกไป แต่เขารีบออกจากบ้านโดยไม่ให้โอกาสพบกับภรรยาเดิม ครูและศิษย์คุยกันอยู่จนเห็นสมควรแก่เวลาในการเยี่ยมคนไข้ แล้วครูสุวรรณก็แนะให้กรุแก้วกับลินดามาใหม่ในวันหน้า ทั้งสองก็ลากลับไป
ครูสุวรรณเขยิบเข้าไปหาเปรมวดีทันทีที่กรุแก้วกับลินดาออกจากห้องไป และกล่าวว่า “เปรม เปรมจะอนุญาตให้ครูพูดอะไรกับเปรมเหมือนญาติสนิทเลยได้ไหม เพราะครูหวังดีแท้ ๆ ไม่มีความประสงค์อะไรอื่นเลย”
เปรมวดีดึงมือครูมากำไว้แน่น น้ำตาคลอตา แสดงอาการอนุญาตโดยไม่ใช้วาจา
“เปรม” ครูสุวรรณขึ้นต้น “ครูอยากบอกเปรมสั้น ๆ ที่สุด แต่ขอให้เปรมเชื่อครู ไม่มีใครหวังร้ายต่อเปรมเลย คุณพ่อของเปรมก็รักเปรม ห่วงเปรมที่สุด คนในโลกนี้ทำอะไรผิดพลาดกันไปบ้างอะไรบ้างทุกคน ไม่ใช่ว่าเป็นผู้ใหญ่แล้วจะทำอะไรถูกทุกอย่าง เด็กก็ควรอภัยให้ผู้ใหญ่เหมือนกับที่อยากให้ผู้ใหญ่อภัยแก่ตัวเหมือนกัน คุณพ่อหวังดีที่สุด ได้เจรจากับคุณย่าแล้วว่าขอให้เปรมไปเมืองนอก คุณย่าก็ยอมจะให้ไป ครูขอร้องให้เปรมไป ไปเปลี่ยนชีวิตเปลี่ยนสิ่งแวดล้อมทั้งหมด ชีวิตของเปรมยังมีข้างหน้าอีกมากนัก เรื่องที่เกิดแล้วนั้นเมื่อเปรมมีอายุมากขึ้น เปรมก็จะเอามาเป็นบทเรียนสอนเรื่องชีวิตมนุษย์ได้เป็นอย่างดี อาจทำประโยชน์แก่คนอื่นได้มาก เพราะเปรมได้ผ่านเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นนี้ ไม่มีประโยชน์เลยที่จะรื้อฟื้นเรื่องที่เราแก้ไขไม่ได้มาเป็นทุกข์ คุณแม่ก็รักเปรม และการที่เปรมได้อยู่ห่างคุณแม่ เปรมจะได้เป็นตัวของเปรมได้ดี และจะทำความเข้าใจกันได้ดีขึ้น ในโลกนี้คุณแม่ก็ไม่มีใครนอกจากเปรม ถ้าเปรมได้เรียนดีมีชื่อเสียง คุณแม่ก็คงจะภูมิใจในที่สุด เพราะฉะนั้นครูขอร้องเปรม ขอให้ตัดสินใจไปเมืองนอกตามที่คุณย่าได้ตกลงกับคุณพ่อว่าจะให้เปรมไป
เปรมวดีรีบก้มลงร้องไห้กระซิก ๆ แทนคำตอบ แต่ครูสุวรรณรู้ว่า/*102บทบาทของหล่อนในชีวิตเปรมวดีจบลงแล้วด้วยดี
วันที่เปรมวดีออกเดินทางไปต่างประเทศ ที่ท่าอากาศยานคึกคักไปด้วยญาติมิตรของพรรณวดี จุฑากับกิตติมานก็มาส่ง และอวยพรให้เปรมวดีเดินทางไปโดยสวัสดิภาพ จุฑากระซิบกับเปรมวดีว่าเขาจะได้พบกับหล่อนที่ประเทศอังกฤษ เพราะได้ตกลงใจจะไปศึกษาต่อเพื่อให้ได้ปริญญาที่สูงขึ้นไป พรรณวดีผู้ซึ่งเลือกวิถีทางตกบันไดพลอยโจน ก็ทำหน้าให้ยิ้มแย้มและเศร้าสร้อยเล็กน้อยพอให้เหมาะแก่โอกาส เปรมวดีขอบตาแดงช้ำจากการร้องไห้ก่อนจะออกจากบ้าน เพราะอาจันทร์กับอาสายได้ผลัดกันร้องไห้และกอดรัดแสดงความอาลัย จนกระทั่งเปรมวดีต้องร้องไห้อีกเป็นครั้งที่นับไม่ถ้วน คุณหญิงนาฏก็มาส่งหลานสุดสวาทด้วย ท่านพยายามจะให้น้ำตาท่านหยุดไหลริน แต่ก็จำเป็นต้องเช็ดอยู่เป็นระยะ ๆ กรุแก้วกับลินดาผู้ซึ่งสอบเข้ามหาวิทยาลัยได้แล้วทั้งสองคนก็ได้ลาอาจารย์มาส่งเพื่อนพร้อมด้วยมารดาและน้าๆ ของกรุแก้ว โดยอาศัยพาหนะของลินดา เอกชาติพาครูสุวรรณและบุตรีคนรองจากเปรมวดีมาส่งที่ท่าอากาศยานด้วย เสียงญาติมิตรกระซิบกันให้ดูอนุนาฏ บุตรีคนรองของเขาว่าเหมือนพรรณวดีราวกับเป็นลูกแท้ ๆ บางคนก็หัวเราะคิกคักโดยจงใจให้พรรณวดีได้ยิน เพราะเป็นของสนุกสำหรับเขาเหล่านั้น บางคนก็ขยิบตาบุ้ยใบ้ให้รู้ว่าพรรณวดีอยู่ในที่ใกล้ที่อาจได้ยินบางคนก็เข้าไปพะเน้าพะนอคุณหญิงนาฏ บางคนก็ถามว่า ท่านเห็นหลานย่าคนนั้นหรือไม่ว่า เหมือนแม่เลี้ยงราวกับแกะออกมา บางคนก็ถอนใจใหญ่เบาๆ เมื่อแลเห็นพฤติกรรมของเพื่อนร่วมสังคม
ในที่สุดก็ถึงเวลาที่เปรมวดีต้องอำลาบิดามารดา ญาติผู้ใหญ่และมิตรเพื่อไปศึกษายังถิ่นแปลกและไกล ระหว่างที่ยืนรอดูเครื่องบิน ที่จะพาเปรมวดีจากไป แล่นไปตามพื้นดินเพื่อออกไปยังลานวิ่ง และยืนฟังเสียงเครื่องยนต์สำแดงเสียงสนั่นสะท้านอากาศ กรุแก้วยืนอยู่ข้างมารดาของตนมองดูเครื่องบินด้วยความรู้สึกระคนปนกันหลายประการ ทั้งยินดีกับเพื่อนที่มีโชคดี ทั้งรู้สึกน้อยใจในความอยุติธรรมของชีวิต ก็ได้ยินเสียงมารดาของตัวกล่าวแก่ครูสุวรรณ และน้าของหล่อนคนหนึ่งที่ยืนอยู่ใกล้ๆ
/*103“สุวรรณ รุ่นเรานี่มีอะไรแปลก ๆ กันนะ”
“มนุษย์มันก็แปลกทั้งนั้นแหละเธอ” ครูสุวรรณตอบ
“แต่รุ่นเรานี่มันมีหลายชนิดจัง” มารดากรุแก้วกล่าวต่อไป “พรรณวดีก็ชนิดหนึ่ง แล้วรจิตก็ชนิดหนึ่ง ฉันก็ชนิดหนึ่งไปเลย”
เธอน่ะเป็นไง” ครูสุวรรณถาม ชำเลืองตามองกรุแก้วแวบหนึ่ง เห็นกำลังตั้งใจฟังมารดา
“ฉันน่ะเรอะ ก็เป็นหม้ายแต่สาว ๆ ได้น้อง ๆ แล้วก็เพื่อนอย่างเธอช่วยกันแทบตาย แต่ก็ชักจะเห็นธงไชยละ เพราะลูกได้เข้ามหาวิทยาลัยแล้ว”
“แล้วพรรณวดีล่ะ เป็นไง อย่างเธอกับพรรณวดีเป็นยังไงกัน”
“ไม่ต้องพูดหรอกน่า ฉันสงสารแกจะตาย” มารดากรุแก้วตอบ “วันนี้เขาพยายามจะทำน่ารักเป็นพิเศษนะ ทักทายปราศรัยทั่วถึง แต่สำหรับฉันเขาดีเสมอนะที่จริงน่ะ”
ครูสุวรรณหัวเราะหึ ๆ มารดากรุแก้วพูดต่อไป “เป็นหม้ายพร้อม ๆ กันนี่ เราผัวตาย เขาถูกผัวทิ้งแล้วฉันก็ไม่ได้ไปเทียมไปเทียบกับเขาได้เลย เราก็ต้องทำมาหากินแทบตาย เขาก็อยู่อย่างของเขา แต่มาตอนยายแก้วเป็นเพื่อนกับเปรม เขาก็ดี ชมเชยลูกเราอยู่เสมอ แต่เรามันบ้านะ ดันไปสงสารเขา ถ้าพูดกับคนอื่นเขาต้องว่าบ้าแน่ นี่พูดกับคนบ้าด้วยกันถึงพูดได้”
ไม่มีใครตอบว่าอย่างไร แต่ดูเหมือนแม่คุณจะกำลังอยู่ในอารมณ์ที่จะระบายความในใจ จึงกล่าวต่อไปอีก “ตอนพ่อของแก้วตายใหม่ ๆ ฉันทนดูใครเขามีผัวมีเมียไม่ได้ไปหมด พอพรรณวดีเขาเลิกกับคุณเอก ใคร ๆ พูดว่าสงสาร ฉันโกร๊ธโกรธ ฉันคิดว่าถึงจะมีเมียใหม่สัก ๕ คน ก็ขอให้อยู่ให้ได้เห็นหน้ากันเถิด มาทีหลังถึงได้คิดว่าเขาน่าสงสารกว่าเราอีก ยิ่งคนอย่างพรรณวดีถูกผัวทิ้งนี่ ผัวตายดีกว่า แหมคงเหนื่อยพิลึกละ ต้องตีหน้าต่าง ๆ แม้แต่กับลูกของตัวเอง แม้แต่กับแม่ผัวซึ่งเหมือนกับแม่ตัว”
“ฟังเธอแล้วดูเหมือนต้องตัดสินใจว่าบ้าจริง ๆ” ครูสุวรรณว่า กรุแก่วเหลือบตาดูหน้ามารดา ทุกครั้งที่ครูสุวรรณพบกับแม่คุณ ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งจะต้องว่าอีกฝ่ายหนึ่ง “บ้า” เสมอ แต่กรุแก้วไม่เคยสนใจเลย เพิ่งจะรู้สึกว่า/*104มีความหมายอะไรอยู่ในคำ ๆ นี้ในคราวนี้เท่านั้น
พอดีมีการเคลื่อนไหวใหญ่เกิดขึ้น เครื่องบินได้ขึ้นสู่อากาศแล้ว คนทั้งหลายกำลังละจากที่ที่ยืนออกไปยังพาหนะของตน ครูสุวรรณก็ส่ายตาหาเอกชาติด้วยกลัวว่าเสร็จธุระของเขาแล้ว เขาอาจลืมผู้โดยสารรถของเขาเสียคนหนึ่งก็ได้ ระหว่างนี้กรุแก้วได้ยินมารดากล่าวแก่ครูสุวรรณว่า “นี่ ยังไม่ได้บอกเธอ รจิตเจ็บเป็นมะเร็งอยู่โรงพยาบาล ดูเถอะ พอลูกผัวจะดีก็จะตายเสียแล้ว แต่ก่อนก็ทุกข์ทรมาน เงินเป็นโอ่งเป็นไหไม่ได้เรื่องเสียเลย”
พอดีลินดามาเรียกกรุแก้วและแม่คุณ ให้ไปขึ้นรถ กรุแก้วจึงต้องละจากที่นั้น แล้วครูสุวรรณกับคณะของหล่อนก็แยกทางกัน ต่างคนก็ต่างกลับเข้ากรุง
ระหว่างทาง กรุแก้วถามมารดาว่า “แม่คุณคะ รจิตที่กำลังจะตายน่ะ รจิตไหนคะ”
“ก็รจิตที่แก้วเคยถูกใคร ๆ สอนให้เรียกว่าน้าซินเดอเรลลายังไงล่ะ” แม่คุณตอบ “เขาเป็นเพื่อนรุ่นเดียวกันกับแม่ กับครูสุวรรณ กับพรรณวดี เขาเป็นลูกกำพร้า อาจารย์ใหญ่เอามาเลี้ยงไว้ พอเรียนจบก็มีท่านสามีนี่แหละ แสนจะหนุ่มหล่อรวยมารักขอแต่งงานด้วย เพื่อนรุ่นแม่ตื่นเต้นกันจะตาย เรียกกันว่าซินเดอเรลลา แต่พอแต่งงานกันไม่กี่ปี ท่านสามีท่านก็มีเมียน้อยไป มีไป ไม่รู้ว่ากี่คน แล้วลูกก็ไม่ได้เรื่อง ไปเมืองนอกก็ไปถูกส่งกลับทั้งผู้หญิงผู้ชาย แต่มาตอนหลังเร็ว ๆ นี้ ท่านสามีกลับมาอยู่บ้านอยู่ช่อง ลูกชายกลับตัว ที่เคยกินเหล้าก็เลิกกิน ไปทำงานกับฝรั่งเขาก็ว่าตั้งอกตั้งใจดี ลูกผู้หญิงก็กำลังจะแต่งงาน แต่นั่นแหละ มนุษย์เรามันมีอะไรกันมาแปลก ๆ รจิตเกิดล้มเจ็บ เป็นมะเร็งจะตายภายในไม่กี่เดือน สงสารแกจริงๆ เมื่อตอนพ่อแก้วตายใหม่ ๆ แม่นึกว่าตัวเป็นคนน่าสงสารที่สุดในโลก เดี๋ยวนี้ดู ๆ ไปเห็นคนน่าสงสารกว่าเรามากเหลือเกิน ยิ่งตั้งแต่แก้วเข้ามหาวิทยาลัยได้ แม่เลยนึกว่าเป็นคนมีบุญไปแล้ว มีลูกเป็นที่ระลึกของคนที่เรารักไว้คนเดียวก็ได้สมใจทุกอย่าง แล้วแม่คุณก็ตบศีรษะเป็นเชิงล้อเล่นแก้กระดากเบา ๆ
“เปรมไปถึงไหนแล้วนะ” กรุแก้วเอ่ยขึ้นเหมือนกับว่า เรื่องที่มารดากล่าว ทำให้หล่อนรำลึกอะไรที่สำคัญขึ้นมาอย่างหนึ่งเกี่ยวกับเปรมวดีและ/*105ตัวหล่อน
“ป่านนี้คงไปถึงพม่าถึงมอญไปแล้วกระมัง” น้าของกรุแก้วตอบคำปรารภ
“ดีใจจริงที่แกไปเสียได้” แม่คุณว่า “น่าสงสารด้วยกันทั้งนั้น คุณหญิงก็น่าสงสาร ยายเปรมก็น่าสงสาร ถึงพรรณวดีก็น่าสงสาร”
สงสารเขาทำไมกันคะ แม่คุณ” กรุแก้วถาม รู้สึกว่าตัวมีอาการใจเต้นพิกล
“คนที่ผูกใจเจ็บเรื่องอะไร น่าสงสารทั้งนั้นแหละลูก” แม่คุณตอบ “พรรณวดีเขาผูกใจเจ็บเรื่องคุณพ่อเปรมทิ้งไปไม่รู้จักหาย ที่แกขอดค่อนยายเปรมต่าง ๆ ก็เพราะ...เออ เพราะอะไรแม่ก็ไม่รู้ แม่ก็ไม่ใช่นักจิตวิทยาหรืออะไร รู้แต่ว่าความสวยความงาม เกียรติยศเงินทองไม่ทำให้แกมีความสุขเลย แล้วแกก็เลยทำให้ลูกแกไม่มีความสุขไปด้วย แม่ก็ไม่ค่อยรู้ตื้นลึกหนาบางของเขานัก แม่มัวแต่ต้องทำมาหากิน แต่แม่สังเกตว่าเวลายายเปรมแกได้มาบ้านเราทีหนึ่ง ๆ ดูแกรื่นเริงผิดกับเวลาแกใส่เครื่องเพชรชั้นหนึ่ง ไปเข้าสังคมกับแม่แก แม่อาจจะเป็นคนเข้ากับตัวเองอย่างมากก็ได้ แต่แม่กำลังรู้สึกว่าแม่มีบุญจริง ๆ นาน ๆ แม่ก็ฝันถึงคุณพ่อว่ามาคุยกัน รักกัน แม่มีความสุขตลอดคืนไปเลย ตื่นขึ้นไปทำงานก็ยิ้มไปเรื่อย จะบ้าอย่างที่ครูสุวรรณเขาว่าหรือยังไงก็ไม่รู้”
กรุแก้วกับลินดา นั่งตรึกตรองมาตลอดทางที่รถแล่นเข้ากรุงเทพฯ สมองของสาวน้อยทั้งสองเต็มไปด้วยปัญหาชีวิต มองเห็นเป็นแสงขาว ๆ บ้าง แสงรุ้งพรายงดงามบ้าง เงาเทา ๆ บ้าง แต่ความเร่าร้อนด้วยความอิจฉาในโชคของเปรมวดี จางหายจากใจของเจ้าหล่อนทั้งสองไปหมดสิ้น
กรุแก้วเรียนเรื่องรัก
กรุแก้วลงจากรถประจำทาง ที่ปากซอยที่จะเข้าบ้านพร้อมๆ กับที่จรรยา น้าคนเล็กของหล่อนกำลังจะเดินเข้าบ้าน พอเห็นท่าทีของจรรยาอันเต็มไปด้วยความพอใจในชีวิต กรุแก้วก็รู้สึกคลายความขุ่นใจซึ่งมักจะมี ในวันที่อากาศร้อนมาก ๆ และผู้โดยสารบนรถประจำทางแน่นมาก กรุแก้วยังไม่ชินกับการขึ้นรถประจำทางไปมา ระหว่างมหาวิทยาลัยกับบ้านของหล่อน เพราะหล่อนเคยอยู่โรงเรียนประจำ ไม่เคยตรากตรำในการเดินทางระหว่างที่อยู่กับที่เรียน ในวันที่อากาศร้อน กรุแก้วยังอดที่จะนึกน้อยใจในโชคชะตาชีวิตไม่ได้ เพราะเพื่อนร่วมโรงเรียนของกรุแก้วที่เข้ามหาวิทยาลัยได้พร้อมกัน ต่างก็มีรถยนต์ส่วนตัวสำหรับรับส่งกันทั้งนั้น อย่างไรก็ตามความน้อยใจมักจะหายไปเมื่อกลับมาถึงบ้าน ได้พบมารดาและน้า ๆ คุยเล่าถึงเรื่องต่าง ๆ น้าจรรยาโดยเฉพาะทำให้กรุแก้วรับเอาภาวะของชีวิตหล่อนได้ดี เพราะน้าคนนี้มีวัยใกล้เคียงกับหล่อน ต้องไปศึกษาเล่าเรียนในสถานศึกษาที่มีฐานะด้อยกว่ากรุแก้วในสายตาของคนทั่วไป ต้องตรากตรำเท่ากรุแก้วในเรื่องทุกอย่าง แต่จรรยาก็รับเอาภาวะเหล่านั้นโดยไม่ดิ้นรนเร่าร้อนแต่ประการใด
กรุแก้วรีบวิ่งให้ทันน้า แล้วก็เดินเคียงกันเข้าบ้าน น้าอีกคนหนึ่ง ชื่อบรรเจิด ยืนยิ้มอยู่ที่บันได
“อ้อ กลับมากันแล้วหรือ?” บรรเจิดทัก “แม่คุณยังไม่กลับมาเลย”
/*107กรุแก้วเรียกมารดาของหล่อนว่า แม่คุณ นามจริงของแม่คุณคือ จามรี เป็นนามที่ตัวเองไม่พอใจนักหนา และได้ตั้งปณิธานว่า ตัวมีบุตรก็จะให้ชื่อไทยง่าย ๆ แต่ให้แปลกจากคนอื่น จามรีจึงตั้งชื่อของบุตรของหล่อนไม่ให้คล้องหรือคล้ายกับตน
จากคำทักของบรรเจิดจะเห็นได้ว่า ในบ้านที่หล่อนอยู่ร่วมกับมารดาและน้า กรุแก้วเป็นคนสำคัญที่สุด ทุกสิ่งทุกอย่างมารวมอยู่ที่แม่คุณและกรุแก้ว คนอื่น ๆ มีความสำคัญรองลงไป กรุแก้วสำนึกในข้อนี้ดีโดยไม่มีใครต้องบอกเล่าและหล่อนไม่แลเห็นเป็นความอยุติธรรมอันใด เพราะหล่อนเคยชินต่อคติอันนั้น แต่กรุแก้วก็ได้รับการอบรมจากมารดาให้แสดงความเคารพต่อน้าจรรยาเป็นอย่างดี ทั้งที่อายุใกล้เคียงกันมาก และจรรยาเป็นคนมีความสามารถน้อยกว่ากรุแก้วแต่ไหนแต่ไรมา
จรรยาเดินยิ้มขึ้นบันไดไป ส่วนกรุแก้วเข้าไปไหว้คุณน้าตามมารยาทที่ได้รับการอบรม บรรเจิดเอามือโอบกอดหลานด้วยความรักใคร่ซึ่งเป็นกิริยาที่หล่อนแสดงทุกวัน ในเวลาที่หลานกลับจากสถานที่เรียน พร้อมกันนั้นก็บอกถึงอาหาร และเครื่องดื่มที่หล่อนได้เตรียมหาไว้ให้สำหรับบรรเทาความกระหาย และความเหน็ดเหนื่อยของผู้ที่อาศัยความเอื้ออารีของหล่อน เพราะบรรเจิดทำหน้าที่แม่บ้านให้แก่พี่สาว น้องสาว และหลาน ซึ่งต้องออกไปนอกบ้านทุกวันเพื่อหารายได้ และศึกษาเพื่อหารายได้ต่อไป
กรุแก้วไปอาบน้ำ รับประทานอาหารว่าง รู้สึกคลายความร้อนและเหนื่อยแล้ว อารมณ์ก็กลับดีขึ้น แท้จริงวันนี้กรุแก้วมีพื้นอารมณ์ซับซ้อนอยู่สักหน่อยเมื่อก่อนจะขึ้นรถประจำทาง ครั้นถูกร้อนและเบียดจึงรู้สึกขุ่นใจ แต่พอสบายแล้วส่วนดีก็กลับเด่นขึ้นมา
ก่อนจะออกจากประตูมหาวิทยาลัยในวันนี้ หล่อนพบกับกิตติมาน เขาขับรถสปอร์ตทันสมัยสีเขียวสดเลี้ยวเข้าประตูใหญ่ที่กรุแก้วกำลังเลี้ยวออก เขาหยุดรถทันที ทำให้เกิดเสียงยางล้อรถสีกับถนนดังยาวยืด นิสิตหลายสิบคนหันมาดูกรุแก้วเป็นสายตาเดียวกัน เมื่อกิตติมานร้องทักขึ้น “กรุแก้ว กรุแก้วนั่นเอง กำลังจะกลับบ้านหรือ”
/*108กิตติมานเป็นชายชื่อเด่นในสังคม เป็นคนหนุ่มที่หญิงในสังคมปองปรารถนากันมาก เพราะเขาเป็นคนสุภาพและมีความรู้ดี เขาเป็นคนหนึ่งที่เคยแสดงความสนใจในเปรมวดี เพื่อนรักสนิทของกรุแก้ว แต่เปรมวดีเลือกเอาการไปศึกษาต่อในประเทศอังกฤษแทนที่จะรีบแต่งงาน การติดต่อระหว่างเขา และเจ้าหล่อนผู้นั้นจึงไม่ก้าวหน้าไปไกลกว่าความสนใจ “แหม ตั้งแต่เปรมไปเมืองนอกแล้ว ไม่ได้พบกันเลย ได้รับจดหมายบ้างหรือเปล่า?” เขาถามหล่อนแสดงอาการสนิทสนม
“ได้รับเหมือนกันค่ะ” กรุแก้วตอบ “แต่หมู่นี้เงียบไป”
“ผมได้รับจดหมายจากจุฑาเหมือนกัน” กิตติมานบอก “เขาได้พบกับเปรม ๒-๓ เดือนหนหนึ่งเขาอยู่กันคนละเมือง นี่คุณจะกลับบ้านเรอะ?”
เมื่อกรุแก้วรับคำเขาก็กล่าวต่อว่า “หวังว่าจะได้พบกันอีกนะครับ ผมมารับน้องบ่อย ๆ” แล้วเขาก็ออกรถและลาไป
กรุแก้วรู้สึกยินดีที่ได้พบกับกิตติมาน จะเป็นเพราะเหตุใดหล่อนยังไม่ทราบ แต่ขณะเดียวกันหล่อนก็รู้สึกไม่พึงพอใจในความเป็นอยู่มากขึ้น ด้วยเมื่อพบเขา หล่อนรู้สึกความร้อนและความเบียดเสียดของรถประจำทางมากขึ้น ใครหนอเป็นน้องของเขาที่เขามารับบ่อย ๆ ทำไมหล่อนจึงไม่มีคนขับรถยนต์มารับบ้าง แล้วกรุแก้วก็รำพึงต่อไปว่า ถ้าหากหล่อนไม่กำพร้าบิดา หล่อนจะมีโอกาสได้นั่งรถยนต์ไปเรียนหนังสือ แทนที่จะต้องขึ้นรถประจำทางทุกวันหรือไม่ ต้องทนกลิ่นเหงื่อไคลของคนที่เหน็ดเหนื่อย ทนความรีบร้อนของคนที่จำเป็นต้องรีบร้อน เพราะภาวะทางเศรษฐกิจบังคับ ทนความเร่อร่าความไม่ถูกจังหวะต่าง ๆ ของคนที่อ่อนด้วยปัญญา ที่หล่อนต้องเสียดสีด้วยกระทบกระแทกด้วย เพราะความไม่ระวัง ความเหม่อความประมาทต่าง ๆ ของเขาทุกเช้าและทุกบ่าย
ค่ำวันนั้น เมื่อเสร็จธุระประจำวัน มีเวลาว่างได้อยู่กับมารดาตามลำพังเล็กน้อย กรุแก้วจึงกล่าวขึ้น “แม่คุณคะทำไมแก้วไม่ชินกับรถเมล์จนแล้วจนรอด เวลาร้อน ๆ มีคนเบียดกัน แล้วอดคิดไม่ได้ว่า ถ้าคุณพ่อไม่ตายเสีย เราจะมีรถยนต์นั่งเหมือนใคร ๆ เขาไหม”
/*109แม่คุณกำลังอ่านหนังสืออ่านเล่น เมื่อได้ยินบุตรีก็ถอนใจน้อยๆ “เออ แม่ก็ตอบไม่ได้ ไอ้เรื่อง “ถ้า” นี่มันตอบกันยาก สมัยนี้คนมีรถยนต์ขี่นี่ไม่กี่คนหรอกลูก ในมหาวิทยาลัยน่ะ นอกจากเพื่อนโรงเรียนของแล้วแล้วก็ไม่มีอีกกี่คนใช่ไหม”
“จริงค่ะ” กรุแก้วรับ “แต่เรามันชอบเทียบกับเพื่อนของเราเท่านั้น” หล่อนต่อ
“นั้นซี ถ้าแก้วไม่ได้ไปอยู่โรงเรียนประจำ แก้วก็คงไม่เทียบกับเพื่อนชุดนี้ ถ้าเทียบกับคนอื่น ๆ ทั่วไปมันก็คล้าย ๆ กัน”
กรุแก้วไม่ต่อการสนทนากับมารดา ในเรื่องนี้หล่อนมีไหวพริบดีมาก พอที่จะเดาได้ว่ามารดาจะไม่พอใจ ถ้าหล่อนรำพึงรำพันความย่อท้อของหล่อน หล่อนหันไปสนใจกับหนังสือเรียน พอจับหนังสือกรุแก้วก็ลืมความไม่พอใจต่าง ๆ หมดเพราะกรุแก้วมีความสามารถในทางเรียนหนังสือมาก และความพยายามอันหนึ่งของหล่อนก็คือ จะต้องพยายามเล่าเรียนเพื่อสอบชิงทุนการศึกษาไปต่างประเทศให้ได้
แต่หลังจากวันนั้นมา หล่อนก็ได้พบกับกิตติมานอีกหลายครั้งที่มหาวิทยาลัย กิตติมานไปรับญาติหญิงคนหนึ่งเป็นนิสิตอยู่คณะรัฐศาสตร์ บางวันเขาต้องเข้ามารับญาตินั้นในบริเวณใหญ่ของมหาวิทยาลัย แต่โดยมากเขาไม่ต้องเข้ามา กรุแก้วไม่ได้มีโอกาสจะซักไซ้ไล่เรียงกิจส่วนตัวของเขา จนกระทั่งวันหนึ่งมีการบรรยายพิเศษในหอประชุม กรุแก้วรู้สึกเบื่อต่อการบรรยายอันไม่น่าสนใจสำหรับหล่อน จึงเลี่ยงออกมาก่อนการบรรยายจะจบลง ก็บังเอิญพบกิตติมานนั่งอ่านหนังสือเล่มหนึ่งอยู่บนรถของเขา ซึ่งจอดอยู่ห่างจากหอประชุมไปทางด้านตะวันตก อยู่ในทางที่กรุแก้วจะต้องเดินผ่านเพื่อไปขึ้นรถกลับบ้าน
พอเขาเห็นหล่อนเขาก็กระวีกระวาดวางหนังสือแล้วรีบทัก “แหมดีจริง วันนี้ผมตั้งใจไว้ว่าถ้าพบคุณ จะขออนุญาตไปส่งบ้านสักหน่อย จะได้รู้จักบ้านบ้าง ค่ำอย่างนี้ไปคนเดียวไม่ค่อยสะดวกใช่ไหม แล้วอยากให้คุณได้รู้จักกับนิด นี่ทำไมคุณออกมาก่อนล่ะ”
“กลัวค่ำค่ะ” ภรันกัวติอนตามความจริงครึ่งเดียวพลางคิดตามตน/*110เอง ถ้าเขาชวนหล่อนขึ้นรถเพื่อไปส่งบ้านจริง ๆ หล่อนจะรับความช่วยเหลือหรือไม่
“รอประเดี๋ยวได้ไหม” กิตติมานถาม “รอให้นิดออกมา แล้วผมจะไปส่งคุณ แล้วก็ขออย่าอิดเอื้อนเลยครับ เรากันเองนะครับ”
กรุแก้วแปลกใจมากที่กิตติมานใช้ถ้อยคำนั้น หล่อนไม่เคยคิดว่ากิตติมานกับหล่อนเป็นกันเองเลย เขากับหล่อนอยู่กันคนละโลก จริงอยู่เขาเกือบจะได้เป็นคู่หมั้นกับเปรมวดีเพื่อนสนิทของหล่อน แต่ตัวเปรมวดีเองก็ไม่เคยถือเอาว่าเขาเป็นคนสนิทสนมกับหล่อน เปรมวดีทำตัวเหินห่างกับชายหนุ่มทุกคนที่มาติดต่อกับหล่อนโดยผ่านทางผู้ใหญ่ และเปรมวดีไม่เคยทำให้เพื่อนคนใดถือว่าชายหนุ่มเหล่านั้นเป็นเพื่อนร่วมความสนิทสนมด้วยเลย อย่างไรก็ตาม กรุแก้วก็มีความสนใจในตัวกิตติมานมาก กรุแก้วได้ร่วมสมาคมกับคนที่มีฐานะอย่างกิตติมานหลายคน กรุแก้วสนใจกับคนเหล่านั้นทั้งสิ้น เมื่อใดที่หล่อนก้าวเข้าไปในเคหสถานของคนฐานะนั้น หล่อนรู้สึกเบาตัวเบาใจ พรรณวดีมารดาของเปรมวดีเคยกล่าวชมเชยกรุแก้วว่า “เด็กคนนี้แกมีรสนิยมสูง แม่เขาคิดถูก อุตส่าห์ให้ลูกอยู่โรงเรียนเสียสตางค์แพง ๆ จะได้เข้าสมาคมกับคนดี ๆ แกชอบของสวยงาม รู้ค่าของอะไรที่สวยที่ดี ไม่นิยมของถูก ๆ เลว ๆ” แม่คุณเองก็เคยชมกรุแก้วในเรื่องนี้ ว่ากรุแก้วรู้จักของดีของเลวมี ลูกนัยน์ตา ซึ่งแปลว่ารสนิยมนั่นเอง กรุแก้วชอบบ้านที่ใช้เครื่องเรือนงาม ๆ อยู่ในสภาพที่ซ่อมแต่งให้สดใส ไม่ใช่มีสีกะเทาะที่ตรงนั้น มีรอยต่างตรงนี้ ชอบเก้าอี้ที่บุด้วยแพรหรือผ้าเนื้อดี เครื่องแต่งห้องที่ทำด้วยวัตถุมีค่า เล็ก ๆ น้อย ๆ งามกะทัดรัด กรุแก้วสังเกตุหมดทุกอย่างเมื่อหล่อนเข้าไปในบ้านเพื่อนที่มีฐานะการเงินดีแต่มีการศึกษาน้อย มักจะใช้ของไม่เข้ากัน เช่นเอาจานแก้วเจียระไนราคาสูงวางรองด้วยแผ่นปลาสติก กรุแก้วจะรู้สึกวัดระดับความสามารถของแม่บ้านอยู่ในใจ บ้านเปรมวดีเป็นบ้านที่กรุแก้วชอบมาก เพราะทุกสิ่งทุกอย่างถูกนัยน์ตาไปหมด ส่วนบ้านของลินดาเพื่อนสนิทอีกคนหนึ่ง ซึ่งเป็นบ้านที่มีฐานะการเงินไม่แพ้เปรมวดี กรุแก้วต้องรำคาญตาหลายสิ่งหลายอย่าง บ้านของหล่อนเองหล่อนก็รำคาญ แต่ก็ต้องหักใจที่ความขาดแคลนเงิน ทำให้ต้องอดทน/*111กับความบกพร่องในทางความสวยงาม แต่ในบ้านที่ฐานะการเงินดีแต่เจ้าของขาดลูกนัยน์ตา กรุแก้วไม่อภัยให้ง่าย ๆ
ส่วนกิตติมานเป็นชายหนุ่มที่กรุแก้วไม่เคยรำคาญอะไรเลย กิตติมานเป็นชายหนุ่มที่มีมารยาทเรียบร้อยประจำอยู่ในตัว จะเรียกว่าอยู่ในสายเลือดก็ได้ เขาไม่เคยเผลอเรื่องมารยาทไม่ว่าในกรณีใด กรุแก้วไม่เคยเห็นหน้าบึ้งหรือเหม่อใจลอยเมื่อนั่งร่วมอยู่กับใคร นัยน์ตาของเขาจับตาผู้พูดตลอดเวลาที่เป็นผู้ฟัง และเปรมวดีเคยเล่าว่าเปรมวดีไม่สามารถทำให้เขารักได้ ด้วยกิตติมานชอบคนช่างคุยเพราะเขาเป็นคนชอบฟัง ทำให้กรุแก้วสนใจกับเขาอย่างยิ่ง เพราะกรุแก้วมีชื่อเสียงในหมู่เพื่อนฝูงว่าเป็นคนคุยสนุก กรุแก้วเคยนึกฝันในบางเวลาว่า ถ้าหล่อนอยู่ในฐานะของเปรมวดีมีชายหนุ่มมาติดต่อด้วย และอยากให้แสดงความสามารถในทางสนทนา หล่อนจะทำให้เขาปลงใจรักหล่อนได้หรือไม่ แต่กรุแก้วเคยได้รับความสนใจจากหนุ่มในวัยศึกษาทั้งสิ้น หาคนที่อยู่ในวัยที่เข้าสังคมไม่ได้เลย กรุแก้วไม่ให้ความสนใจตอบชายหนุ่มเหล่านั้นเลยสักคนเดียว
เมื่อกรุแก้วมีความสนใจในกิตติมานเป็นทุนเดิมอยู่มากดังนี้ หล่อนจึงไม่สามารถปฏิเสธความอารีของเขาได้ หล่อนพยักหน้ารับคำเชิญชวนของเขา เขาก็เปิดประตูรถให้หล่อนขึ้นไปพักบนรถนั้น
“ว่าไง กรุแก้ว คุณได้ข่าวเปรมว่าอย่างไรบ้าง เล่าให้ฟังบ้างซิ” เขาชวนคุย
“เขาเล่าแต่เรื่องการเรียนค่ะ” กรุแก้วตอบเรียบ ๆ
“เขาเล่าถึงจุฑาบ้างหรือเปล่า” กิตติมานถาม จุฑาเป็นชายหนุ่มที่เคยสนใจในเปรมวดีพร้อม ๆ กันกับเขา และได้กลับไปศึกษาต่อที่ประเทศอังกฤษ ในระยะใกล้ ๆ กันกับเปรมวดีได้ไป
กรุแก้วนึกในใจ “เอ นี่ยังไม่เลิกสนใจกับเปรมหรือนี่” พลางตอบ
“ไม่เห็นเล่าเลยค่ะ นอกจากว่าเคยพบกันที่ไหนที่หนึ่งดิฉันจำไม่ได้ ไม่เคยได้ยินชื่อเมืองนี้
“จริงนะ ชื่ออะไรที่เราไม่เคยได้ยิน เราจำไม่ค่อยได้ คนเล่าก็ไม่ค่อยนึก/*112ไปถึง” กิตติมานปรารภ “แล้วคุณล่ะคุณเล่าอะไรไปให้เปรมฟังบ้าง”
“ก็เล่าแต่เรื่องการเรียนเหมือนกัน ไม่เห็นมีเรื่องอะไรจะเล่านี่คะ” กรุแก้วตอบ
“แล้วกัน” เขาแสดงความผิดหวัง “โธ่คุณ คนอยู่เมืองไกล อะไร ๆ เรื่องในประเทศเรา ก็น่าสนใจทั้งนั้น”
“เป็นต้นว่าอย่างไรคะ” กรุแก้วถาม
“แหม ผมมันเป็นคนพูดไม่ค่อยเก่ง” กิตติมานว่า “จะให้อธิบายอะไรไม่ค่อยถูก ก็มีข่าวสารการเมือง เรื่องคนที่เรารู้จัก เรื่องอะไรต่อมิอะไรร้อยเรื่องพันเรื่อง”
“ก็ดิฉันไม่เคยไปต่างประเทศ ดิฉันจะรู้ได้อย่างไรล่ะคะว่าเรื่องชนิดไหนคนที่ไปจะสนใจ” ความน้อยใจอยู่ในน้ำเสียงของกรุแก้วซึ่งหล่อนซ่อนไม่สนิททำให้กิตติมานชำเลืองดูหล่อนอย่างสงสัย
“นั่นซี ผมมันอธิบายไม่เก่ง” เขาว่า “เรื่องเพื่อน ๆ ทุกคน ใครหมั้นกับใคร รักกับใคร หย่ากันหรือเลิกกันอย่างนั้นผู้หญิงก็น่าจะสนใจ”
“เปรมไม่ค่อยสนใจค่ะ” กรุแก้วเถียง “เรื่องแฟชั่นเปรมก็ไม่ค่อยสนใจ ดิฉันถามไปเรื่องแฟชั่นที่อังกฤษไม่เห็นเล่ามาเลย”
“พุทโธ่ แฟชั่นที่อังกฤษ มันไม่น่าสนใจนี่คุณ” กิตติมานว่า “คุณลองถามคนเขาอยู่ปารีสซิ เขาต้องมีเรื่องเล่าแยะทีเดียว สำหรับนักเรียนในอังกฤษก็แต่งตัวเหมือนกันตลอดปี” แล้วเขาหัวเราะหึ ๆ
กรุแก้วรู้สึกฉิวที่เขาหัวเราะ หล่อนกล่าวว่า “นั่นแหละค่ะ เป็นความรู้สำหรับดิฉันทั้งนั้น เปรมไม่เห็นให้ความรู้อะไรบ้าง เล่าแต่เรื่องทุกข์ว่าจะสอบเข้ามหาวิทยาลัยไม่ได้ เปรมไปตั้งปีกว่าแล้ว ยังไม่ได้สอบเข้ามหาวิทยาลัย”
“เข้ายากครับที่อังกฤษ” กิตติมานว่า “ถ้าคนเขามีเงินเขามักไปอเมริกากัน เข้าง่ายกว่ามาก”
“เป็นเพราะเหตุใดคะ” กรุแก้วซัก
“เห็นจะเป็นเพราะจำนวนมหาวิทยาลัยเทียบกับจำนวนพลเมือง” กิตติมานตอบ
/*113กรุแก้วจ้องหน้าเขาเพื่อจะให้เขาพูดต่อ แต่เขายิ้มจ้องหน้าหล่อนเฉยอยู่ หล่อนรำคาญจึงต้องซักว่า
“แล้วยังไงอีกล่ะคะ”
“เรื่องเข้ามหาวิทยาลัยรึครับ”
“เรื่องนั้นและเรื่องอื่นอีกค่ะ” กรุแก้วว่า
“เรื่องเข้ามหาวิทยาลัยก็เห็นจะมีเท่านั้น ทีนี้เรื่องอื่นน่ะเรื่องอะไร”
“เราพูดถึงเรื่องคนไปต่างประเทศ สนใจเรื่องอะไร ๆ อยู่” กรุแก้วบอก
สายตาที่จับหน้าหล่อนเป็นสายตาแสดงความพอใจในหล่อน กรุแก้วไม่รู้ว่าอะไรเป็นสาเหตุ กิตติมานยิ้มพลางว่า “เอ้อ ผมจะพยายาม แหม ได้คุณเป็นเพื่อนรอยายนิดนี่ดีจริง” เขาหยุดนิดหนึ่งแล้วกล่าว “คนที่อยู่ไกล เห็นจะสนใจเรื่องบ้านเมืองมาก พระเจ้าอยู่หัวเสด็จไหน สมเด็จพระราชินีทำอะไร รัฐมนตรีคนไหนจะตาย คนไหนจะออก แล้วก็เรื่องภาษีอากร”
“นั่นมันจะเรื่องของผู้ชายกระมังคะ” กรุแก้วขัดขึ้น “นอกจากเรื่องพระเจ้าอยู่หัวกับพระราชินี”
“ผู้หญิงเขาก็สนใจคุณ” กิตติมานชี้แจง “อ้อเรื่องข่าวต่างประเทศที่มีเรื่องเกี่ยวข้องกับเมืองไทย คนอยู่ต่างประเทศต้องการจะรู้นะครับว่า คนไทยเขาว่ากันว่าอย่างไร แต่คุณอาจไม่มีอะไรจะเล่าเพราะคนไทยเขาไม่ว่าอะไรกันเท่านั้น”
“อ้อ ดิฉันมีเล่าได้ค่ะ ถ้าใครสนใจจะฟัง” กรุแก้วตอบ “คุณตาเทศนาเป็นนิจศีล แล้วเวลาคุณตาพูดมันน่าสนใจไงไม่รู้ค่ะ ดิฉันว่าจะไม่ฟัง อดไม่ได้สักที จริงและ แล้วเปรมเขาก็เป็นแฟนคุณตา เขาคงสนใจแน่ว่าคุณตาว่ายังไงเรื่องอะไรต่ออะไร ทำไมไม่เคยคิดจะเขียนเล่าเลย”
“คุณลองดูซิ ผมว่าเปรมจะต้องรีบตอบคุณสำหรับจะเอาเรื่องต่อไป เพราะมันจะทำให้แกมีเรื่องคุยกับเพื่อนฝรั่งใคร ๆ ว่าเปรมเป็นเด็ก.....” เขากำลังจะใช้คำ ๆ หนึ่งแต่แล้วยั้งไว้ทัน และกล่าวต่อไป “หงิม ๆ หงอย ๆ แต่แกอาจเป็นพวกน้ำนิ่งไหลลึกก็ได้”
กรุแก้วชำเลืองดูเขานิดหนึ่งด้วยความสงสัย แต่หล่อนยังไม่ทันจะกล่าว/*114ว่าอย่างใดต่อไปก็พอดีมีเสียงคนจำนวนมากหลั่งไหลกันออกมาจากสถานที่ประชุม กิตติมานหันไปดูทางหอประชุม แล้วก็ชะเง้อคอขึ้นมองดูนิสิตที่เดินตามกันออกมาเป็นหมู่ใหญ่ เขาเที่ยวมองหาน้องสาวอยู่ได้สักครู่ก็ร้องว่าเขาได้เห็นแล้ว และอีกไม่ถึงนาทีต่อมา กรุแก้วก็ได้ยินเขาเรียก “นิด นิด ทางนี้ ทางนี้” แล้วก็มีหญิงสาวในเครื่องแบบของมหาวิทยาลัยเหมือนกรุแก้ว วิ่งเข้ามาที่รถพร้อมกันนั้นมีเพื่อนหญิงอีกคนตามเข้ามาด้วย
ก่อนที่กิตติมานจะได้แนะนำกรุแก้ว หญิงที่เขาเรียกว่านิดก็กล่าวอย่างร้อนใจและร่าเริงผสมกัน “พี่กิตติคะ น้องชวนสุจริตมาด้วย พี่กิตติไปส่งเขาหน่อยได้ไหมคะ มีธุระที่ไหนหรือเปล่า สุเขาอยู่ประตูน้ำแค่นี้เองนะคะ”
“ได้” กิตติมานรับคำน้องสาวอย่างเต็มใจ “นี่กรุแก้วที่พี่เล่าให้นิดฟัง แล้วนิดว่ายังไม่รู้จักกัน พี่ชวนกรุแก้ว พี่จะเอาไปส่งบ้านด้วย กรุแก้วอยู่ฝั่งธน”
นิดยิ้มกับกรุแก้วอย่างอ่อนหวาน “เอ้า พี่กิตติจะไปส่งใครก่อนคะ แต่นิดน่ะเข้าไปนั่งข้างในละ เพราะนิดลงทีหลัง”
เมื่อตกลงกันได้เรื่องที่นั่งและหนทางที่จะไปแล้ว คนทั้งสี่ก็เข้านั่งที่แล้วผู้ขับก็ออกรถไป สุจริตอยากไปถึงบ้านเร็ว จึงเป็นผู้นั่งข้างหน้าไปกับกิตติมาน กรุแก้วกับนิดนั่งไปข้างหลังแล้วไปเปลี่ยนที่นั่งข้างหน้าด้วยกันทั้งสามคนเมื่อส่งสุจริตลงใกล้บ้านแล้ว
ในวันนั้น กรุแก้วได้เรียนรู้เรื่องญาติของกิตติมานว่า มีฐานันดรศักดิ์คล้ายกับเขา ชื่อจริงว่านิตยคุณ แต่ไม่มีใครเรียกชื่อนั้นเลย เรียกกันแต่ชื่อเล่น หล่อนเป็นนิสิตชั้นเดียวกับกรุแก้ว กรุแก้วพิศดูไม่เห็นว่าอยู่ในชั้นเป็นคนสวย แต่สีหน้าของนิดอ่อนหวานน่ารักอยู่ตลอดเวลา หล่อนเป็นญาติสนิทกันมากกับกิตติมาน บิดาของกิตติมานกับมารดาของนิดเป็นพี่น้องร่วมบิดากัน และบังเอิญบิดาของนิดก็เป็นน้องร่วมบิดาของมารดากิตติมานด้วย
เมื่อมาถึงบ้านแล้ว กรุแก้วก็อำลาผู้ขับรถและเข้าบ้านไปโดยไม่ได้เชื้อเชิญให้เข้าไปในบ้านเพราะเป็นเวลาค่ำมากแล้วอย่างหนึ่ง และเป็นเพราะกรุแก้วไม่แน่ใจว่าหล่อนควรจะเชิญกิตติมานเข้าไปในบ้านหรือไม่อย่างหนึ่ง กิตติมานก็อำลาไปพร้อมกับน้องสาว
/*115กรุแก้วเดินเข้าบ้านพลางถามตัวเองอยู่ในใจว่า ควรหรือไม่ที่จะบอกมารดาว่ากิตติมานมาส่ง แต่แล้วด้วยเหตุผลที่หล่อนเองก็ไม่รู้ถึง หล่อนก็ตัดสินใจว่า สำหรับคราวนี้หล่อนจะยังไม่บอกใคร แต่ตลอดเวลาค่ำวันนั้นกรุแก้วรู้สึกครึกครื้นในใจ และหล่อนรู้ดีว่าอะไรทำให้หล่อนรู้สึกเช่นนั้น
อีกประมาณหนึ่งสัปดาห์ หล่อนก็ได้พบกับกิตติมานอีก คราวนี้หล่อนนั่งอยู่บนรถของลินดา เพื่อนร่วมโรงเรียนเก่า ซึ่งได้มาเข้าเรียนในมหาวิทยาลัยด้วยกัน และเป็นเพื่อนสนิทมากของหล่อน รถของลินดาจอดอยู่ที่หน้าตึกเรียนของหล่อน คุณนายผิวทองมารดาของลินดามีธุระจะไปทางธนบุรีจึงชวนให้กรุแก้วไปด้วยกันแล้วจะแวะส่งบ้าน กิติมานขับรถเข้ามาในบริเวณนั้น พอเห็นกรุแก้วกับลินดา ก็เข้ามาปราศรัยกับหญิงสาวทั้งสองและกับคุณนายผิวทองอย่างสุภาพตามลักษณะของเขา เขาถามกรุแก้วว่า “ลินดาจะไปส่งกรุแก้วเหรอ” ลินดาตอบรับคำ เขาก็พยักหน้าแล้วกล่าวคำอำลาไป กรุแก้วนึกไม่พอใจในโชคที่บังเอิญให้หล่อนตกลงไปกับลินดาเสียก่อน ด้วยหล่อนใคร่จะรู้ว่ากิตติมานจะอาสาไปส่งหล่อนที่บ้านอีกหรือไม่
และอีก ๓-๔ วันต่อมาหล่อนก็พบเขาอีก เขาขับรถไปที่ห้องสมุดกลางของมหาวิทยาลัย กรุแก้วยืนอยู่บนระเบียงตึก หล่อนเห็นเขาลงจากรถก็เดินลงมาหาเขา
“อ้าว ดีจริง พบกันอีกแล้ว” เขาทักหล่อน “วันนี้ว่างด้วยซี ผมไปส่งคุณที่บ้านอีกก็ได้ ไปแวะกินไอศกริมตามทางสักหน่อยได้ยิ่งดี”
กรุแก้วรู้ดีว่า ขณะนั้นสายตาของเพื่อนนิสิตหลายคนจับอยู่ที่หล่อน บางคนก็ถึงกับผินหลังเหลียวมาดูหล่อนกับกิตติมานโดยลืมมารยาท แต่หล่อนก็ไม่ให้ความเอาใจใส่กับอะไรเช่นนั้นมาก หล่อนยิ้มรับคำชวนของเขาด้วยสีหน้าเบิกบาน และอาการยิ้มด้วยความเบิกบานใจของกรุแก้วนั้น คุณตาผู้ซึ่งเป็นนักประพันธ์เคยใช้คำว่า “ยายแก้ว บางทีเวลาแกยิ้มเหมือนเวลาพระจันทร์เต็มดวงโผล่ออกจากเมฆ”
กิตติมานมองดูหน้ากรุแก้ว และยิ้มตอบหล่อนด้วยความพึงพอใจดุจกัน เขาบอกให้หล่อนคอยเขาขณะที่เขาเข้าไปขอยืมหนังสือ แล้วเขาก็กลับมาพา/*116หล่อนขึ้นรถ และขับไปที่ร้านขายขนมทันสมัยที่สี่แยกราชประสงค์
เมื่อนั่งลงที่โต๊ะและสั่งของรับประทานเรียบร้อยแล้ว กิตติมานก็เอ่ยขึ้น
“ตั้งแต่คุยกันวันนั้นแล้ว ได้ข่าวอะไรจากเปรมอีกไหม”
กรุแก้วรู้ดีว่าเขาหมายถึงวันไหน แต่แสร้งถามว่า “วันไหนคะ”
“เออ วันไหนล่ะ” กิตติมานพยายามเรียกความจำ “อ้อ วันที่คอยนิด เรื่องที่คุณจะเขียนจดหมายถึงเปรม”
“อ้อ ไม่ได้ค่ะ แต่ดิฉันเขียนไปถึงเขา” กรุแก้วตอบแล้วโดยเรียกสติไม่ทัน หล่อนถามออกไปโดยไม่ได้ตั้งใจว่า “แหม เมืองนอกนี่ ค่าไปรษณีย์มันแพงเหมือนเมืองไทยเราไหมคะ”
กิตติมานกำลังตักขนมใส่ปาก เขาสั่นศีรษะน้อย ๆ แล้วเมื่อเคี้ยวกลืนแล้วก็กล่าวต่อไปว่า “ดีจริง มีคนบ่นค่าไปรษณีย์เมืองไทยให้ฟังเสียที แพงเป็นบ้าเลยเมื่อเทียบกับราคาอะไรทั่ว ๆ ไป คือยังงี้ถ้าคิดเป็นเงินไทยออกมามันก็เท่ากัน แต่สำหรับเราค่าทิ้งจดหมายไปเมืองนอกทีหนึ่ง มันแปลว่าอาหารกลางวันมื้อหนึ่งเกือบได้ เวลาผมอยู่เมืองนอก น้อยใจเพื่อนฝูงเหลือเกินที่เขาไม่ค่อยเขียนจดหมายถึงเรา จนห่างเหินกันไปหมด แต่พอกลับมาแล้วถึงรู้ว่าค่าแสตมป์บ้านเรานี่มันแพง นิดบ่นเรื่อยเหมือนกัน เพราะแกจะเขียนจดหมายถึงพี่ชายแกที แกต้องเสียสละไอศกริมหนึ่งถ้วย แกว่า”
กรุแก้วหัวเราะออกมาได้ หล่อนไม่ต้องการให้กิตติมานรู้ว่า ฐานะการเงินของหล่อนฝืดเคืองแค่ไหน และหล่อนต้องประหยัดระมัดระวังเพียงใดในการใช้จ่าย แล้วเกิดอยากรู้ถึงความรู้สึกของเขาขึ้นมาจึงถามขึ้น “คุณกิตติเคยเขียนจดหมายถึงเปรมบ้างไหมคะ” ก่อนที่หล่อนจะตัดสินใจเรียกเขาอย่างไรหล่อนได้คิดทบทวนเป็นเวลานาน จนกระทั่งวันหนึ่ง หล่อนได้ยินคุณตาคุยกับคุณแม่ว่า “คนสมัยนี้จะยกย่องใคร ทำไมมันเรียกคุณไม่ได้ ต้องเรียกตำแหน่งกันหัวกอง หัวแหนก อะไรของมันไม่รู้ แล้วใครเป็นหม่อมหลวงหม่อมราชวงศ์ก็ต้องเรียกหม่อม ที่จริงมันก็ควรเรียกคุณนั้นคุณนี่เท่านั้น”
กิตติมานทำท่าตรึกตรองก่อนตอบคำถามของหล่อน ในที่สุดเขาตอบ “เคย เคยเขียนหนหนึ่ง แต่ไม่ได้รับตอบ ก็เลยไม่กล้าเขียนอีก เธอเคยทราบ/*117เรื่องผู้ใหญ่ของเปรมกับของผม เขามั่นหมายให้เราแต่งกันใช่ไหม”
กรุแก้วแปลกใจในคำถามจนเกือบสำลักไอศกริม หล่อนไม่มีทางตอบอย่างอื่นจึงได้แต่ผงกศีรษะ และก้มหน้าด้วยความกระดาก
“คนไทยเรานี่กำลังเป็นไงไม่รู้ ครึ่งเก่าครึ่งใหม่ รีๆ ขวางๆ เรื่องเปรมกับผมนี่ผมยังขัดใจไม่หาย แทนที่จะได้เป็นเพื่อนกันดีๆ เลยเสียไปหมด เปรมเลยตัวแข็งเป็นปลาห้องเย็นเวลาพบผม”
กรุแก้วหายใจโล่งอก ทำไมอะไรต่ออะไรจึงเปลี่ยนจากยากเป็นง่ายได้ถึงขนาดนี้ อะไรๆ ที่เป็นปัญหาสำหรับหล่อนกลายเป็นไม่ใช่ปัญหาไปเลย ต่อจากนี้หล่อนกับเขา ก็จะได้คบกันฉันเพื่อนอย่างสะดวกใจ
“เปรมไม่ค่อยขยันเขียนจดหมายเลย” กรุแก้วกล่าว “ทีแรกดิฉันต้องเขียนสองฉบับถึงจะตอบฉบับหนึ่ง ทีหลังดิฉันบอกไปเรื่องแสตมป์แพง ถึงได้ตอบกันทุกฉบับ แต่ก็นาน ๆ เขียนไปตั้งเดือนถึงจะได้ตอบ แล้วก็ไม่ช่างคุยเสียเลย”
“เออ แล้วคุณล่ะ” ประเดี๋ยวเขาก็พูดคุณประเดี๋ยวก็พูดเธอ แต่กรุแก้วไม่รู้สึกรำคาญเขาเลย
“คุณเขียนไปว่าไงบ้างล่ะ ขอโทษ ถ้าไม่ควรถามก็ไม่ต้องตอบนะ”
กรุแก้วหัวเราะน้อย ๆ เสียงเป็นกังวานเย็นราวกับกระดิ่งใบโพธิ์ที่ห้อยจากหลังคาพระอุโบสถในวัด กิตติมานมองดูหน้าอันงามของหล่อนด้วยความพึงพอใจ
“ดิฉันลองทำตามคำแนะนำของคุณกิตติมาน” หล่อนตอบ “ดิฉันเก็บขี้ปากของคุณตาเล่าเรื่องข่าวสารการเมืองไปให้ฟัง”
“คุณตาของคุณที่คุณพูดถึงนี่ผมสนใจจริง เล่าให้ผมฟังหน่อยได้ไหมว่าเป็นใครยังไง”
กรุแก้วยินดีที่สุด หล่อนเล่าประวัติคุณตาผู้เป็นน้าและมิตร และเพื่อนคุยของมารดาให้เขาฟังอย่างน่าสนใจ เมื่อจะจบเรื่องหล่อนก็บอกว่า คุณตาของหล่อนใช้นามปากกาว่า “ชาวกระลา”
“อ๋อ ชาวกระลานี่เองรึเป็นตาน้อยของกรุแก้ว” เขาว่าพลางหัวเราะ/*118อย่างพอใจ “เมื่อเด็ก ๆ ผมเป็นแฟนท่าน เออ ต้องไปหาหนังสือมาอ่านอีก ดูซิจะชอบเหมือนเมื่อเป็นเด็ก ๆ ไหม แหมหัวเราะท้องคัดท้องแข็ง แต่นี่แล้วผมไปพบต้นเรื่องของมันในภาษาอังกฤษนะ แต่ผมก็ชมว่า ชาวกระลา ดัดแปลงเสียเป็นไทยได้จริง ๆ เออ แต่ว่า ท่านหมายความถึงอะไรนะ นามปากกาท่านน่ะ”
“หมายถึงว่า ท่านไม่ได้ไปเมืองนอกเมืองนาเหมือนเพื่อนฝูงท่านบางคนค่ะ โลกกระลาฟ้าครอบท่านว่า”
ทั้งสองคนหัวเราะน้อย ๆ อย่างพอใจในการสนทนาด้วยกัน กิตติมานคุยต่อไปเรื่องหนังสือของชาวกระลาอีกนิดหน่อย กรุแก้วอธิบายเรื่องคติของท่านว่าต้องแสดงมารยาทอย่างไรบ้างเวลาขอยืมเค้าเรื่องมาจากหนังสือภาษาต่างประเทศ กิตติมานฟังอย่างสนใจและแสดงความเห็นด้วยเป็นอย่างดี
ในที่สุดก็ได้เวลาพอสมควรที่จะออกจากสถานที่นั้น กิตติมานขับรถไปส่งหล่อนที่บ้าน คราวนี้หล่อนเชิญให้เขาเข้าบ้าน ทั้งที่ในใจยังไม่อยากให้เขารับเชิญ แต่เขาขอตัวอ้างว่าต้องกลับถึงบ้านภายในเวลาที่นัดไว้ แต่ก่อนเขาจะจากไป เขากล่าวแก่หล่อนว่า “ต้องคุยกันอีกนะ กรุแก้ว”
กรุแก้วตั้งใจว่าคราวนี้ หล่อนจะไม่หลีกเลี่ยงการแจ้งให้มารดาทราบว่า กิตติมานพาหล่อนมาส่งที่บ้าน แต่บังเอิญวันนั้น น้าคนรองคนหนึ่ง ชื่อเบญจางค์ ไม่สบาย แม่คุณและน้าบรรเจิดต้องว้าวุ่นในเรื่องนั้น หล่อนก็เลยไม่มีโอกาลบอกเล่าเรื่องของหล่อนเพราะดูก็ไม่ค่อยจะสำคัญอย่างใดนัก
ตั้งแต่นั้นมา กรุแก้วกับกิตติมานก็ได้พบกันอีกหลายครั้ง ถ้าวันใดกิตติมานไม่มีธุระจำเป็นคอยอยู่ เขาก็จะหาโอกาสชวนกรุแก้วไปรับประทานขนมด้วยกัน ครั้งหนึ่งเขาเข้ามาในบริเวณใหญ่ของมหาวิทยาลัยพร้อมกับนิด เวลาใกล้อาหารกลางวัน เขาก็หยุดรถเชิญกรุแก้วผู้ซึ่งกำลังเดินอยู่ตามทางเท้าให้ขึ้นรถ แล้วพาไปรับประทานอาหารกลางวันที่ร้านอาหารมีชื่อแห่งหนึ่ง ทุกครั้งการสนทนาระหว่างเขากับหล่อนออกรสครึกครึ้นขึ้นทุกที
ในการพบปะกันระหว่างกิตติมานกับกรุแก้วนี้ บางครั้งก็มีนิดร่วมด้วย /*119บางครั้งก็ไม่มี เกือบทุกครั้งที่กรุแก้วพบกิตติมานพร้อมกับนิด จะต้องมีเพื่อนนิสิตหญิงของนิดคนใดคนหนึ่งร่วมอยู่ด้วย นิดขอร้องให้กิตติมานไปส่งเพื่อนที่กลางทาง เพื่อจะได้ย่นระยะการเดินทางบ้าง ขอให้ไปส่งถึงบ้านบ้าง ขอให้ไปส่งที่หนึ่งที่ใดเพื่อทำกิจธุระบ้าง กิตติมานจะรับทำให้โดยมาก บางคราวเมื่อเขามีนัดหลีกเลี่ยงไม่ได้ จึงจะปฏิเสธอย่างสุภาพและเห็นอกเห็นใจ กรุแก้วรำพึงในใจ
“แต่กับลูกพี่ลูกน้องของเขา เขายังดีถึงเพียงนี้ ถ้าเป็นหญิงที่เขารัก เขาจะดีสักเพียงไหนหนอ”
กรุแก้วมีเพื่อนชายที่สนใจในหล่อนหลายคน บางคนก็เป็นนิสิตร่วมชั้น บ้างก็ร่วมคณะ บ้างก็เป็นนักศึกษามาจากสำนักอื่น บ้างก็เคยมาหาส่งถึงที่บ้าน บ้างก็ยังไม่ได้ไปกรุแก้วรับรองและให้ความสนิทสนมเสมอกัน มีอยู่สองคนที่มีความรู้สึกไกลไปจากความสนใจ คนหนึ่งชอบมากจนกระทั่งไม่เคยขาดการมาเยี่ยมในวันเสาร์หรืออาทิตย์ จะต้องไปที่บ้านในสุดสัปดาห์มิวันใดก็วันหนึ่ง อีกคนหนึ่งเคยสารภาพรักและแจ้งว่า ถ้าเขาต้องตัดใจจากหล่อนเมื่อใด ชีวิตของเขาก็จะหมดความหมายลงไปทันที กรุแก้วได้บอกกล่าวให้แม่คุณทราบเรื่องนี้ ตามความตกลงที่มีต่อกันระหว่างแม่คุณกับหล่อนว่าจะไม่ปิดบังกันในเรื่องที่สำคัญแก่ชีวิตถึงขั้นนี้ แม่คุณยิ้มน้อย ๆ พลางกล่าวแก่หล่อนว่า
“ถ้าแก้วไม่อยากตัดสินใจ ก็บอกกะเขาไปก่อนว่ายังตัดสินไม่ได้ ถ้าตัดสินว่าไม่เอาแน่ก็บอกได้เลย”
“แล้วเผื่อเขาเสียใจมากจนไปทำอะไรบ้า ๆ จะทำยังไงคะ” กรุแก้วถาม
“เช่นอะไรบ้าง”
“เช่นไปกินยาตายหรืออะไรยังงั้น” กรุแก้วพูดอย่างซื่อ
“ถ้าถึงกับไปกินยาตาย ก็แปลว่าเราตัดสินใจถูกมาก” แม่คุณตอบ “เพราะคนบ้าขนาดรักผู้หญิงไม่สมรักแล้วไปฆ่าตัวตาย เราเอาเป็นที่พึ่งในชีวิตเราไม่ได้ แต่ถ้าเสียใจขนาดเรียนหนังสือหนังหาไม่ได้ ก็คงค่อย ๆ หายไป เพราะคนหนุ่ม ๆ ไม่มีความรู้สึกยั่งยืนอะไรนัก แต่ก็ใช้อุบายหน่อยซีลูก อย่า/*120หักหาญนักซี ค่อย ๆ บอกทีละน้อย ๆ ลูกต้องหาวิธีได้ เป็นผู้หญิงต้องฉลาดพูด ถ้าไม่ยังงั้น ที่ว่ากันว่าผู้หญิงสมัยนี้รักษาตัวได้ก็ไม่จริง รักษาตัวได้แปลว่ารู้จักปฏิเสธผู้ชายที่เราต้องปฏิเสธอย่างนุ่มนวลด้วย”
“แก้วว่ายากเอาการ” กรุแก้วรำพึงดัง ๆ “แต่แก้วจะพยายามค่อยๆให้แกรู้”
“ต้องใช้เวลาหน่อยซี อย่าฮวบฮาบ” มารดาหล่อนว่า “ข้อสำคัญ แก้วต้องไม่หลอกเขา อย่าทำให้เขาหวังแล้วก็วันหนึ่งก็ไปบอกว่า ฉันไม่เคยรักเธอสักที บาปหนา ผู้หญิงที่เล่นกับผู้ชายแบบนั้นน่ะวันหนึ่งจะโดนดี”
เกี่ยวกับกิตติมาน กรุแก้วได้หาวิธีให้มารดารู้ถึงความสัมพันธ์ฉันมิตรระหว่างเขากับหล่อนได้โดยไม่ยากใจ โดยเล่าถึงความอารีของเขาให้มารดาฟัง แต่ไม่แสดงความยินดียินร้ายต่อความอารีนั้นมากนัก มารดาหล่อนก็ไม่แสดงความเห็นอย่างใดให้หล่อนทราบ
จนกระทั่งวันหนึ่ง ลินดามีงานเลี้ยงอาหารที่บ้านในวันเกิดของพี่ชาย ลินดาได้เชิญให้กรุแก้วไปร่วมงานด้วย ในงานนั้นกิตติมานก็ไปด้วย พอเห็นกิตติมานเข้าบ้านมากรุแก้วผู้ซึ่งยืนอยู่ใกล้ลินดาก็อดใจไว้ไม่ได้ถามเพื่อนทันที “คุณกิตติมานเป็นแขกของใครน่ะ”
“ฉันบอกให้เฮียเขาเชิญเองแหละ” ลินดาตอบแล้วก็ชำเลืองดูกรุแก้วและยิ้มอย่างมีนัย “เฮียเขาเคยไปเล่นบิลเลียดด้วยกัน”
กิริยาอาการของลินดาทำให้กรุแก้วเกิดความรู้สึกตะขิตตะขวงใจโดยที่หล่อนก็ไม่รู้เหตุ จึงเลี่ยงไปเสียจากที่ ๆ ยืนอยู่ ไม่รอให้กิตติมานเข้ามาพบ หล่อนไม่ได้เห็นเขาอีกเลยจนกระทั่งเวลารับประทานอาหาร กรุแก้วนั่งรับประทานอยู่กับเพื่อนนักเรียนโรงเรียนเดิมคนหนึ่ง มีญาติของเพื่อนคนนั้นร่วมอยู่ด้วยที่โต๊ะเดียวกัน ระหว่างรับประทานก็ได้ยินเสียงคนเรียก “นั่นแน่ะ คุณกิตติมาน” หลายเสียงและหลายครั้งเสียงร้องเชิญชวนให้เขาเข้าไปร่วมโต๊ะด้วยมาจากแขกหลายกลุ่ม กรุแก้วไม่เงยหน้าและไม่หันไปดูเขาตามเสียงเรียก แต่ในเวลาไม่กี่วินาที หล่อนก็รู้สึกว่ามีคนมายืนอยู่ข้างหลังหล่อนแล้วเสียงกิตติมานดังขึ้น “ผมขอนั่งที่นี่ด้วยคนได้ไหม” แล้วก็ได้ยินกิตติมานทักทาย/*121เพื่อนร่วมโต๊ะของหล่อนอย่ างคุ้นเคยและเสียงเพื่อนร่วมโต๊ะของหล่อนแสดงความพอใจที่กิตติมานเข้ามาร่วมด้วย เป็นอย่างที่อาจเรียกได้ว่าครึกครื้นทั่วกันไปหมด
ในงานเลี้ยงวันนั้น กรุแก้วต้องยอมรับความจริงว่า กิตติมานเป็นบุคคลที่สังคมในเมืองไทยต้องการคบหาจริง ๆ และต้องยอมรับความจริงว่า ทั้งที่คนที่ไปร่วมงานเกือบทั้งหมด ต้องการตัวเขาให้เขาร่วมเล่นเจรจาใกล้ชิด กิตติมานก็เลือกที่จะอยู่ใกล้หล่อนตลอดเวลา มากกว่าที่จะไปความเพลิดเพลินจากคนอื่น
เขากล่าวขึ้นทันทีที่หาที่นั่งได้ใกล้หล่อน “นึกแล้วเทียวว่ามาวันนี้คงได้พบกรุแก้ว รู้ว่าเธอเป็นเพื่อนสนิทของลินดา เออ ได้ข่าวเปรมวดีอีกบ้างไหม”
“ได้ค่ะ” กรุแก้วตอบ “ที่คุณกิตติมานแนะนำได้ผลเหลือเกิน เปรมขอบอกขอบใจทุกที แล้วก็เลยซักจะมีเรื่องเล่าให้เพื่อนฟังมากขึ้นค่ะ” แล้วเพื่อจะแสดงความมีน้ำใจหล่อนถามว่า “นิดไม่มาด้วยหรือคะ”
“เปล่าครับ” แล้วลดเสียงให้เบาลง “แท้ที่จริงไม่ได้รู้จักกันคุ้นเคยอะไร แต่ทำไมเขาใจดีมาเชิญผมก็ไม่ทราบ”
“คุณกิตติรับเชิญทุกรายที่เขาใจดีหรือคะ” กรุแก้วถามเสียงเบาอย่างเดียวกัน
“แหม กรุแก้วนี่ถามอะไรฉลาด ๆ เสมอ” กิตติมานตอบ “แต่วันนี้พูดจริงๆ ผมคิดถึงว่าคงได้พบกรุแก้ว แล้วผมก็จำได้ว่าลินดาเป็นน้องของเจ้าของงานและเป็นเพื่อนสนิทของเปรมวดี”
ต่อจากนั้น ทั้งกรุแก้วและกิตติมานก็เข้าร่วมสนทนากับคนอื่น ๆ ได้รับความสนุกสนานเบิกบานใจทั้งสองคนจนได้เวลาที่สมควรลา กิตติมานถามกรุแก้วว่ามีคนไปส่งบ้านแล้วหรือ กรุแก้วตอบว่ามีแล้ว เพราะหล่อนได้บอกแก่มารดาไว้ว่า ลินดาจะให้รถของลินดาไปส่ง และไม่อยากให้ลินดาทึกทักเอาว่ากิตติมานกับหล่อนมีความสัมพันธ์กันเกินกว่าที่เป็นจริง
อีกประมาณหนึ่งสัปดาห์ต่อจากวันนั้น กรุแก้วพบนิดที่ตึกเรียนของหล่อน นิดได้มาหาหล่อนด้วยเจตนา แจ้งว่า กิตติมานสั่งให้มาเชิญไปงาน/*122เลี้ยงวันเกิดของมารดาของเขา และเชิญลินดาด้วย ถ้ากรุแก้วไม่รังเกียจ ขอให้ไปแต่งตัวที่บ้านลินดาแทนที่จะกลับไปแต่งตัวที่บ้านที่ธนบุรี แล้วกิตติมานจะไปรับลินดาและกรุแก้วที่บ้านของลินดาไปยังบ้านของเขา กรุแก้วรับจะบอกลินดาแล้วจะแจ้งให้นิดทราบคำตอบที่แน่นอน
แต่พอลินดาได้ฟังข้อเสนอของกิตติมานจากกรุแก้ว ลินดาก็ว่า “ที่จริงน่ะ ไปรถฉันก็ได้ แต่ดีแล้วจะได้นั่งรถพระเอกรูปหล่อเสียบ้าง” ครั้นกรุแก้วหลบตาไม่ตอบว่าอย่างไร ลินดาก็เสริมว่า “ถูกใจแก้วซินะ” กรุแก้วก็ไม่กล้าสู้ตาเพื่อน ทำเป็นอ่านหนังสือตำราเล่มหนึ่งเพลินไป เหมือนกับว่าไม่ได้ตั้งใจฟังจึงไม่ได้ยินและไม่โต้ตอบ
ครั้นถึงวันงาน ลินดาเกิดเป็นหวัดอย่างแรงจนไม่อาจแข็งใจไปร่วมงานได้ กิตติมานจึงมารับกรุแก้วไปจากบ้านลินดาแต่คนเดียว กิตติมานได้แนะให้กรุแก้วขออนุญาตมารดาให้เขาไปส่งหล่อนที่บ้าน เพราะไม่ใช่งานกลางคืน ที่ต้องกลับบ้านในยามสงัด งานเริ่มเวลา ๑๗.๐๐ นาฬิกา มีการออกร้านพี่ ๆ น้อง ๆ รับประทานอาหารว่างบ้าง อาหารหนักบ้างตามที่แขกต้องการ ระหว่างที่นั่งมากับกรุแก้วในรถ กิตติมานก็อธิบายลักษณะงานไปพลาง
“ไมใช่งานหรูหราอะไรนะกรุแก้ว” เขาว่า “มีแต่พี่ ๆ น้องๆ กับเพื่อนสนิท ๆ กันเท่านั้น ไม่ใช่งานซายิดหรืออะไร ของกินก็ไม่ใช่ของดี แต่คุณแม่ท่านเกิดนึกสนุก ท่านไปได้สตางค์ค่าอะไรของท่านก็ไม่รู้ ก็เลยบอกให้ทำอะไรเลี้ยงกัน แล้วที่ผมเชิญกรุแก้วไปนี่ เพราะผมจะให้ไปเฝ้าท่านลุงน่ะ แต่อยากให้สนุกด้วย ได้กินอาหารแปลก ๆ ด้วย เพราะลำพังผม ไม่มีปัญญาจะเลี้ยงเพื่อนหรอก” แล้วเมื่อถามกรุแก้วถึงมารดาของหล่อน และได้ทราบว่าอนุญาตให้เขาไปส่งหล่อนที่บ้านได้ เขาก็เสริมว่า “คุณแม่ อ้อ แม่คุณของกรุแก้วนี่ ผมว่าเป็นคน reasonable ใช้เหตุผลอย่างพอเหมาะพอควรจังเลย ผมก็ไม่ชอบธรรมเนียมให้ใครๆ ไปส่งลูกเต้าเวลาดึกดื่น รับรองว่าไม่ให้เกินยามหนึ่ง เป็นถึงบ้านแน่”
เมื่อไปถึงบ้านกิตติมาน กรุแก้วได้เห็นแขกแต่งตัวเรียบ ๆ เป็นจำนวน/*123ประมาณ ๓๐ ถึง ๔๐ คน ล้วนแต่เรียกกันคุณป้า คุณน้า คุณพี่ คุณน้อง พี่กลาง พี่ใหญ่ และลำดับญาติกันต่าง ๆ เป็นความจริงตามที่กิตติมานบอกไว้ มีคนหนึ่งที่ไม่ใช่ญาติและที่กรุแก้วรู้จัก ก็คือคุณแม่ของเปรมวดี เมื่อเห็นกรุแก้วลงจากรถของกิตติมาน คุณแม่ของแปรมวดีจ้องดูอย่างสนใจ กรุแก้วเข้าไปทำความเคารพ คุณแม่ของเปรมวดีก็ทักทายอย่างสุภาพ แต่เมื่อกิตติมานมาดึงตัวกรุแก้วไปจากท่าน กรุแก้วผินหน้ากลับมาดูท่านนิดหนึ่งก็ได้พบว่าท่านมองตามมาอย่างสนใจอีก
กิตติมานพากรุแก้วไปแนะนำแก่มารดา แล้วไม่ทันที่กรุแก้วจะได้เจรจากับท่านพอเพียงที่จะรู้ว่าท่านเป็นคนอย่างไร เขาก็ดึงตัวหล่อน ลัดหลีกญาติอื่น ๆ ที่กำลังจัดอาหารบ้าง เตรียมตัวรับประทานอาหารบ้าง พาหล่อนไปยังเรือนเล็กหลังหนึ่ง อยู่ในบริเวณสวนด้านหลังของบ้าน นิดมายืนรอรับกรุแก้วและกิตติมานอยู่ที่เชิงบันได
ทั้งสองพี่น้องพากรุแก้วเข้าไปนั่งในห้องเล็กในเรือนน้อยนั้น กรุแก้วสังเกตว่าเป็นเรือนไม้สร้างอย่างเรียบ ๆ ในห้องนั้นเกือบไม่มีเครื่องเรือนอะไรเลยนอกจากตู้หนังสือ และเก้าอี้นั่งอย่างธรรมดา ๔ ตัว ตั้งรอบโต๊ะไม้เล็กตัวหนึ่งอยู่ใกล้หน้าต่างบานหนึ่ง ทางด้านยาวของห้องอีกด้านหน้ามีเก้าอี้บุหนัง เป็นเก้าอี้ยาวสำหรับนอนเล่นเวลากลางวัน กรุแก้วนั่งลงบนเก้าอี้ตัวหนึ่งรอบโต๊ะเล็กนั้น กำลังคิดพิศวงว่า หล่อนจะได้พบอะไร ก็พอดีได้ยินเสียงคนเรียก “นิด ๆ มาได้แล้ว” นิดกระวีกระวาดออกจากห้องหายเข้าไปทางด้านหลังของเรือน แล้วอีกประเดี๋ยวหนึ่ง ก็มีชายชราคนหนึ่งเข้ามาในห้องที่หล่อนนั่งอยู่ โดยเคลื่อนเข้ามาบนเก้าอี้ล้อเลื่อนสำหรับคนขาพิการ กรุแก้วรู้ทันทีว่านี่คือท่านลุง จึงลงจากเก้าอี้หมอบกราบกับพื้นห้อง
“นี่กรุแก้วค่ะ ท่านลุง” ทั้งสองพี่น้องช่วยกันแนะนำ “ที่เคยทูลไว้ ว่าเป็นหลานของชาวกระลา”
“เออ ได้พบเสียที” ท่านลุงรับสั่งแก่แขกและหลาน “ไม่ยังงั้นได้ยินแต่กรุแก้ว กรุแก้ววันยังค่ำ คุณตาเป็นอย่างไร สบายดีหรือ เคยรู้จักกัน/*124เหมือนกัน”
กรุแก้วทูลตอบไปตามธรรมเนียม แล้วสองพี่น้องก็ผลัดกันเล่า ผลัดกันทูลญาติชรานั้นอย่างที่เห็นได้ชัดว่าพยายามเอาอกเอาใจจะไม่ให้เกิดความว้าเหว่ เพราะเหตุความพิการของท่าน ประมาณ ๑๐ นาที ท่านผู้ชราก็เตือนขึ้นว่า “นี่พาเพื่อนกลับไปที่งานของแม่เขาเสียที กิตติมาน แล้ววันหลังค่อยพามาหาลุงใหม่ วันนี้มันงานของแม่เขา” แล้วท่านก็แสดงอาการให้หนุ่มสาวทั้งสามเข้าใจว่า ท่านจะพักผ่อนอยู่คนเดียว
เหตุการณ์ในงานวันนั้นไม่มีอะไรควรแก่ที่ใครจะทักหรือสังเกตเป็นพิเศษ เกี่ยวกับกิติมานและกรุแก้ว เพราะในเวลาค่ำพอสมควรแก่เวลาที่จะลากลับ กิตติมานก็เรียกกรุแก้วพร้อมด้วยเพื่อนหญิงเพื่อนชายของนิดอีกหลายคนขึ้นมาบนรถยนต์ของเขา แล้วเขาก็เที่ยวพาไปส่งที่บ้านตามที่สะดวกตามระยะทาง กรุแก้วไม่ใช่คนสุดท้าย เพราะมีนิสิตหนุ่มอีกคนหนึ่งอยู่ไกลกว่ากรุแก้ว แต่ระหว่างทางกิตติมานก็มีเวลาเล่าให้หล่อนฟังถึงท่านลุงพอสมควร
“ผมต้องการให้มีคนไปเฝ้า คุยกับท่าน ไม่ให้ท่านเหงา ผมเห็นว่ากรุแก้วคนหนึ่งละจะชอบ เพราะท่านโปรดคุยกับเด็กฉลาด ท่านรักบ้านรักเมืองเหลือเกิน ท่านว่าบ้านเมืองมันจะอยู่ในมือคนหนุ่ม ๆ สาว ๆ ท่านอยากรู้จักไว้ เผื่อจะช่วยอะไรได้บ้างตามกำลัง แต่ไม่มีเพื่อนนิด หรือเพื่อนผมกี่คนที่เขาจะทนฟังท่าน หรือทูลอะไร ๆ ท่านได้ ใคร ๆ เขาก็มีเรื่องของเขาเท่าที่เขาสนใจอยู่”
กรุแก้วระลึกถึงท่านลุง ดวงหน้าของท่านเป็นดวงหน้างามตามวัย นัยน์ตามีแววฉลาด หล่อนคิดว่าหล่อนจะทำตัวเป็นประโยชน์แก่ท่านได้ตามที่กิตติมานปรารถนา และหล่อนก็ยิ้มอย่างอ่อนหวานกับภาพที่หล่อนมองเห็นในใจหล่อน
กรุแก้วได้พบกับกิตติมานประมาณสัปดาห์ละครั้งนับตั้งแต่วันนั้นมา บางทีเขาก็ขับรถเข้ามารับนิดที่ห้องสมุดกลาง บางทีเขาก็พบที่ตึกเรียนของหล่อนโดยจงใจ บางทีเขาก็เอาหนังสือมาฝาก เป็นภาษาอังกฤษบ้าง ภาษาไทยบ้าง และมีครั้งหนึ่งที่เขาโทรศัพท์ไปที่บ้านลินดา ขอร้องให้ลินดาช่วยนัด/*125ให้กรุแก้วไปพบกับเขาที่ร้านขายอาหารแห่งหนึ่งที่สี่แยกราชประสงค์ ลินดาแสดงอาการล้อเลียนกรุแก้วอย่างเห็นชัดระหว่างที่แจ้งเรื่องแก่กรุแก้วตามที่กิตติมานขอร้อง การที่กิตติมานต้องอาศัยลินดาเช่นนี้ ก็เพราะเป็นทางที่เขาแน่ใจที่สุดว่าหล่อน จะได้รับทราบเวลาและสถานที่นัด เพราะไม่มีทางอื่นที่เขาจะติดต่อกับหล่อนทางโทรศัพท์ได้ดีกว่านี้
เมื่อกรุแก้วไปตามนัด ก็พบกิตติมานคนเดียวรอรับรองหล่อน เขาบอกว่าเขาต้องการให้เพื่อนชาวต่างประเทศของเขาคนหนึ่งวิสาสะกับหล่อน แต่บังเอิญเพื่อนคนนั้นไม่สามารถมาได้ตามนัด
“ผมสั่งอาหารกินกันสองคน กรุแก้วไม่ถือไม่ใช่หรือ บอกแม่คุณเสียก็แล้วกัน” เขาว่า แล้วหล่อนกับเขาก็รับประทานอาหารด้วยกัน และสนทนากันอย่างเพลิดเพลิน แล้วเมื่อสมควรแก่เวลา เขาก็พาหล่อนมาส่งที่มหาวิทยาลัย
หลังจากนั้นอีกห้าวัน กรุแก้วได้พบกิตติมานสองต่อสองอีก คราวนี้เป็นคราวสำคัญมากในชีวิตของกรุแก้ว วันนั้นเป็นเวลาเย็น กรุแก้วเลิกเรียนชั่วโมงกว่าแล้ว แต่มีธุระเกี่ยวกับกิจการของคณะ จึงไม่ได้กลับบ้าน พอหล่อนเดินลงมาถึงหน้าตึก ก็เห็นกิตติมานเดินเข้าประตูมหาวิทยาลัยด้านหลัง เขาเดินตรงเข้ามาหาหล่อน
“โอ โชคดีจริง กรุแก้วยังไม่กลับ” เขากล่าวอย่างยินดี “รีบกลับไหม ผมมารอนิด แกติดประชุมอยู่ อัดใจเลยเดินมาหากรุแก้ว ไปหาที่คุยกันสองคนที่ไหนได้ไหม”
กรุแก้วยินยอมด้วยความยินดี หล่อนกับเขาไปนั่งที่สนามหญ้าหน้าตึกเรียน กิตติมานมองไปโดยรอบ แน่ใจว่าไม่มีผู้ใดอยู่ในระยะที่จะได้ยินแล้วเขาก็พูดขึ้น “กลุ้มใจจังกรุแก้ว เธอเห็นว่า ผู้ชายที่แต่งงานกับผู้หญิงเพราะเขารวยนี่ เลวมากไหม”
กรุแก้วอ้าปากจ้องเขาอย่างพิศวง “ใครคะ” หล่อนถาม
“แล้วกัน กรุแก้วเคยเป็นคนฉลาดแท้ ๆ” เขาพูดอย่างผิดหวัง “ไม่ใช่ใครทั้งนั้น ทั่ว ๆ ไป”
“เกี่ยวกับแก้วไหมคะ” หล่อนมีความสนิทสนมกับกิตติมานมากแล้ว /*126จึงเรียกชื่อตนเองเวลาที่พูดกับเขาเหมือนกับเวลาที่หล่อนพูดกับญาติและเพื่อนสนิท
“สมมติว่าเกี่ยว” เขาตอบ
“เอ สมมติว่าแก้วเป็นผู้หญิงรวยหรือคะ” กรุแก้วว่าอย่างงง
“เอ้า สมมติก็ได้” กิตติมานตอบ เขาเอามือแกะต้นหญ้าไปมา แสดงอาการว่ามีอารมณ์ไม่ปรกติ ก้มหน้าดูสนามหญ้าแล้วเงยหน้าขึ้นจ้องตาหล่อนสลับกันไป กรุแก้วรู้สึกประหลาดใจในอาการของเขาอย่างยิ่ง
“แล้วถ้ามีผู้ชายมารัก แล้วรู้ว่าเขามารักเพราะเขาอยากได้ทรัพย์สมบัติของเรางั้นหรือคะ”
“งั้นก็ได้ เอ้า” เขาว่า
“แล้วแก้วจะมีความรู้สึกอย่างไร ใช่ไหมคะ” กรุแก้วยิ้มอย่างอารมณ์ดี เพื่อจะทำให้กิตติมานหายกระวนกระวาย
เขาพยักหน้ารับ ดึงต้นหญ้าขึ้นมาต้นหนึ่งและเอาใส่ปากเคี้ยวเล่นอยู่ไปมา เป็นกิริยาที่แปลกอย่างยิ่งสำหรับเขา เพราะตามปรกติกิตติมานมีทีท่าสงบและสุภาพเป็นนิสัยประจำตัว
“ถ้าผู้ชายรักจริง ก็ไม่เห็นจะเป็นยังไง” กรุแก้วตอบหลังจากที่ตรึกตรองเล็กน้อย “เห็นจะสำคัญตรงรักไม่รักกระมัง”
“แต่ถ้าไม่รัก แล้วไปขอแต่งงานเพราะจะเอาเงินเขาก็ใช้ไม่ได้ใช่ไหม” กิตติมานถาม
“เห็นจะใช้ไม่ได้กระมัง” กรุแก้วว่า ใจหล่อนเริ่มเต้นนิด ๆ
กิตติมานมองเหม่อไปข้างหน้า “แต่เงินสำคัญสำหรับชีวิต ใช่ไหม” เขาถาม
กรุแก้วใจเต้นแรงขึ้นอีก หล่อนพยักหน้า ไม่ตอบเป็นถ้อยคำ
“ถ้าไม่มีเงิน ความดีบางอย่างก็ทำไม่ได้ ใช่ไหม” กิตติมานถามอีก
กรุแก้วพยักหน้ารับอีก ใจหล่อนเต้นแรงขึ้นเป็นลำดับ เพราะเดาไม่ถูกเลยว่ากิตติมานกำลังจะพาเรื่องสนทนาไปในทางร้ายหรือดี
“เพราะฉะนั้น ถ้าเราไม่มีสตางค์ของเราเองพอที่จะทำความดีบางอย่าง /*127เราจะแต่งงานกับผู้หญิงรวยก็พอใช้ได้อย่างงั้นใช่ไหม”
“แก้วว่า นานไปแล้ว เราจะไม่มีความสุขน่ะซิคะ” กรุแก้วพูดเสียงอ่อน ๆ เหมือนกับกลัวว่าคำพูดของหล่อนจะทำให้เกิดอันตรายอะไรอย่างหนึ่ง
กิตติมานถอนใจอย่างแรง “ทีนี้ความสุขมันเกิดจากอะไร” เขาว่า “ฉันเห็นใคร ๆ ดูเขาหาความสุขกันได้ง่าย ๆ เราเป็นอะไรมา ถึงหาความสุขเหมือนใคร ๆ เขาไม่ได้”
“ถ้ามีเงินด้วย มันก็ดีค่ะ” กรุแก้วกล่าวเสียงอ่อน ๆ เช่นครั้งก่อน
“ด้วยกับอะไร” เขาถาม
“เอ้อ เอ้อ ด้วยกับความรัก” กรุแก้วตอบโดยไม่มองดูหน้าเขา
“ทีนี้มันเอาไม่ได้ทั้งสองอย่าง จะทำอย่างไร” กิตติมานพูดเหมือนปรารภดังๆ “กรุแก้ว” เขาเรียกชื่อหล่อน กรุแก้วเหลือบตาขึ้นดูเขา “เธอคิดว่าผู้ชายไทยสมัยนี้ ไม่สามารถทำมาหากินเลี้ยงลูกเลี้ยงเมียอย่างนี้หรือเปล่า”
“ใครว่าล่ะคะ แก้วยังไม่เคยคิดอะไรอย่างงั้นเลย” กรุแก้วตอบ หล่อนชำเลืองตาขึ้นดูหน้าเขาเห็นเขาเหม่อมองไปข้างหน้าหล่อนก็จ้องจับดูสีหน้าของเขา
“อย่างกรุแก้ว ถ้าผู้ชายที่รักเธอมีแต่เงินเดือน แล้วเธอก็ทำงานช่วยเขาหาบ้าง ก็พออยู่กันโดยความสุขได้ใช่ไหม” ในที่สุดเขาถามขึ้น
กรุแก้วใจหายวาบ “ได้ค่ะ ได้แน่” หล่อนแข็งใจตอบ ทั้งที่มีความรู้สึกพิกล ใจหนึ่งใคร่จะหัวเราะ ใจหนึ่งใคร่จะร้องไห้
หล่อนเห็นเขายิ้มออกมาจนหน้าเขาเปลี่ยนจากอาการหมกมุ่นไปเป็นสีหน้าอันร่าเริงตามปรกติของเขา เขากำลังจะเอ่ยปากตอบว่าอะไรอย่างหนึ่งก็พอดีมีรถยนต์คันหนึ่งแล่นเข้ามาใกล้มุมสนาม แล้วนิดเปิดประตูรถยนต์คันนั้นลงมายืนยิ้มอยู่ใกล้บันไดรถ พอกิตติมานแลเห็น เขาก็ตะโกนเรียก “อ้าว เสร็จแล้วรึนิด มานี่ประเดี๋ยวซิ”
นิดเดินยิ้มเข้ามาหาพี่ชายและเพื่อนหญิงของเขาพลางก็บอกว่า “อาจารย์พินิจจะไปส่งเราค่ะ” หมายถึงเจ้าของรถยนต์ที่ขับพาหล่อนมา
กิตติมานลุกขึ้นยืน เขาพูดว่า “นิดรู้ว่าพี่คุยกับกรุแก้วเรื่องอะไรจะ/*128แปลกใจมาก” แล้วเขาหันมาฉุดมือกรุแก้วขึ้นจากที่นั่งบนสนามตามธรรมเนียมของสุภาพบุรุษ “เราคงจะได้คุยกันต่อนะ กรุแก้ว เสียใจวันนี้ไม่มีรถมา ไปส่งไม่ได้” แล้วเขาก็ลาหล่อนและเดินไปขึ้นรถคันที่พานิดมา
กรุแก้วเดินออกไปช้า ๆ ตามถนนในบริเวณมหาวิทยาลัยเพื่อจะไปขึ้นรถประจำทางกลับบ้าน กิตติมานหันมาโบกมือกับหล่อนเมื่อรถที่เขานั่งเลี้ยวหัวมุมไป หัวใจของกรุแก้วยังเต้นไม่เป็นจังหวะ แต่หล่อนเดินไปยังที่จอดรถประจำทางโดยไม่มีอาการผิดปรกติ กำลังจะออกจากประตูมหาวิทยาลัย ได้ยินเสียงเพื่อนนิสิตคนหนึ่งทักว่า “โอ้โฮ กรุแก้วกลับบ้านเย็นเชียว จะเอาเอ. หมดทุกวิชาหรือ” หล่อนได้ยินแล้วยังไม่เข้าใจความหมาย ต่อขึ้นไปนั่งบนรถประจำทางแล้วจึงคิดได้ว่า อีกสัปดาห์หนึ่งจะถึงเวลาสอบกลางปี
หล่อนคิดว่าจะได้พบกับกิตติมานอีกในเร็ววัน แต่วันหนึ่งล่วงไป วันที่ ๒ ที่ ๓ และที่ ๔ ล่วงไปแล้วเขายังไม่ได้ใช้ความพยายามที่จะพบหล่อน จนกระทั่งถึงวันศุกร์ซึ่งเป็นวันสุดท้ายในสัปดาห์เรียนของกรุแก้ว หล่อนก็ไปเรียนหนังสือตามปรกติ พอหล่อนเข้าไปถึงห้องที่เคยฟังการบรรยาย ลินดาก็ลุกขึ้นจากที่นั่งออกจากห้องเรียนมาดึงแขนหล่อนไปจากห้องนั้น กรุแก้วเดินตามลินดาไปโดยไม่ทราบวาลินดามีความประสงค์อย่างไร จนไปถึงห้องหนึ่งว่าง ไม่มีนิสิตหรืออาจารย์ใช้ ลินดาก็ดึงตัวหล่อนลงนั่ง
“เกิดเรื่องอะไรขึ้นน่ะ แก้ว” ลินดาถาม “เธอกับคุณกิตติมานโกรธกันเรื่องอะไร”
“อะไร” กรุแก้วทวนถามอย่างที่เรียกว่ามืดแปดด้าน “ใครบอกเธอ”
“อ้าว แล้วที่เริงสัปดาห์ลง” ลินดาหมายถึงนิตยสารฉบับหนึ่ง “ก็ไม่จริงน่ะซี”
“ลงว่าไง” กรุแก้วถาม ใจเริ่มเต้นไม่เป็นจังหวะ
“ลงว่า คุณกิตติมานกับคุณนิตยคุณเขาหมั้นกันแล้ว”
กรุแก้วยิ้มออกมาได้ “โธ่ นิดนะรึ นั่นน้องเขาต่างหาก”
“ใคร ๆ เขาซุบซิบกันทั้งตึก” ลินดาว่า “เขาว่าเธอคงอกหัก”
กรุแก้วยิ้มอย่างใจเย็น ลุกขึ้นจากที่นั่งแล้วก็ออกเดินมาที่ห้องเรียน/*129พลางพูดว่า “เร็ว ๆ เถอะเดียวอาจารย์จะเข้าห้องก่อนเราหรอก”
เมื่อกรุแก้วย่างเข้าไปในห้องเรียน หล่อนเชื่อว่าหล่อนไม่ได้เข้าใจผิดในความหมายของสายตาของเพื่อนนิสิตหลายคู่ที่ชำเลืองมาดูหล่อน ความสนใจอย่างมากแสดงออกมาทางสายตานั้น บางคนก็ชำเลืองดูหลายครั้ง คล้ายกับไม่เข้าใจอะไรอย่างหนึ่ง
วันนั้นเป็นวันที่กรุแก้วมีชั่วโมงเรียนติดกันหลายชั่วโมง แต่หล่อนมีเวลาว่างในตอนบ่าย จึงถือโอกาสออกไปหาซื้อนิตยสารที่ลินดาออกชื่อ และเอาเข้าไปนั่งอ่านที่มุมหนึ่งในห้องสมุด หล่อนเห็นว่าข่าวหมั้นของกิตติมานและนิด มีอยู่สองบรรทัดในคอลัมน์สังคมของนิตยสารนั้น “สองพี่น้องราชตระกูลได้ประกาศหมั้นแล้ว กิตติมาน หนุ่มรูปหล่อ และคุณนิตยคุณผู้น่ารัก ข่าวนี้ทำให้มิตรสหายทั้งหลายตื่นเต้นยินดี ขอให้ทั้งสองผู้สมกันราวกับกิ่งทองใบหยก จงเสวยสุขสมอารมณ์รักตลอดชีวิต...”
“ใช้สำนวนบ้า ๆ” กรุแก้วนึกในใจ “คุณตาคงมีเรื่องคุยไปหลายนาที” แล้วหล่อนก็เปิดหน้าอื่นดู ถึงหน้ากลางซึ่งมีภาพเบ็ดเตล็ดต่าง ๆ ก็มีรูปกิตติมานกับนิดยืนอยู่ใกล้ ๆ กัน ใต้ภาพนั้นมีคำว่า “ด้วยความเอื้อเฟื้อของคุณสุจริต เสรีกิจ นักถ่ายภาพสตรีผู้ซึ่งจะมีชื่อไปในอนาคตอันใกล้” ซึ่งกรุแก้วรู้ว่าเป็นเพื่อนร่วมคณะของนิด และได้เคยอาศัยรถของกิตติมานพร้อมกับหล่อนหลายครั้ง
กรุแก้วพลิกดูนิตยสารนั้นไปมา หล่อนมีความรู้สึกแปลกอย่างที่ตนเองก็แปลไม่ออก ประเดี๋ยวก็รู้สึกร้อน ประเดี๋ยวหนาว ขบขันหรือกลัวหรือโกรธก็บอกไม่ถูก แต่ความรู้สึกภาคภูมิใจก็ระคนปนไปกับความรู้สึกอื่น ๆ ด้วย เพราะบัดนี้เป็นที่ปรากฏแล้วว่า เพื่อนฝูงของหล่อนเดาความสัมพันธ์ระหว่างหล่อนกับกิตติมานไปในทางว่า เขากับหล่อนรักกัน
กรุแก้วคิดว่า อย่างไรเสียกิตติมานก็จะต้องติดต่อมาถึงหล่อนภายในวันสองวันนี้ เขาอาจรีบไปหาหล่อนที่บ้าน เพราะรุ่งขึ้นและวันต่อไปเป็นวันหยุดราชการและหยุดเรียน
แต่วันเสาร์และวันอาทิตย์ก็ผ่านไปโดยกิตติมานมิได้เยี่ยมกรายไป/*130ให้หล่อนพบ ในเวลาเช้าวันจันทร์ กรุแก้วไปเรียนหนังสือด้วยความรู้สึกหมกมุ่นและหวาดกลัว แต่ก็พยายามไม่แสดงอาการให้เพื่อนคนหนึ่งคนใดเห็นแปลกตาไป หล่อนสังเกตเห็นสายตาที่มองดูด้วยความสงสารก็มี แต่ที่ดูอย่างไม่เข้าใจก็มี จนกระทั่งถึงเวลาเลิกเรียน หล่อนก็ไม่กลับบ้าน คอยให้ถึงเวลาเย็นเลยเวลาราชการ จนกระทั่ง ๑๗.๐๐ นาฬิกาหล่อนเห็นว่า เกินเวลาที่กิตติมานเคยมาที่มหาวิทยาลัย หล่อนจึงเดินออกมาทางด้านถนนสนามม้า เพราะเขามักเข้าประตูด้านนั้น ก็พอดีเห็นนิดยืนอยู่ที่ที่หยุดรถประจำทาง กรุแก้วสาวเท้าเข้าไปหานิด พอนิดเห็นก็ผินหน้ามายิ้มอย่างอ่อนหวานตามเคยของหล่อน พอดีรถประจำทางมาถึงนิดก็ขึ้นรถประจำทาง กรุแก้วก็ขึ้นไปด้วยทั้งที่ไม่ใช่รถคันที่หล่อนจะกลับไปบ้าน เผอิญมีที่นั่งใกล้นิด กรุแก้วจึงเข้าไปนั่งที่ตรงนั้น
“ทำไมกลับรถเมล์ล่ะคะ” กรุแก้วถาม
นิดยิ้มตอบ “พี่กิตติขายรถแล้วค่ะ”
“อ้าว ทำไมขายเสียล่ะคะ” กรุแก้วถาม แล้วก็ต่อไป “เออ คุณเห็นรูปในหนังสือเริงสัปดาห์แล้วเรอะ”
นิดถอนใจใหญ่ “เห็นแล้วค่ะ แหม สุจริตทีเดียวทำให้เกิดเรื่องใหญ่ เขาเห่อถ่ายรูปส่งหนังสือพิมพ์ พี่เขาเป็นบรรณาธิการค่ะ แหม นิดกลุ้มแทบตาย”
“กลุ้มว่าไงคะ” กรุแก้วถาม เพื่อต่อการสนทนา
“คุณป้าท่านด่านิดเสียไม่มีละค่ะ ท่านตาเลยกริ้ว เลยประชวรไปเลย ท่านมีเรื่องอะไรกระทบกระเทือนพระทัยไม่ได้นี่คะ แล้วพี่กิตติก็เลยโกรธกับคุณป้า” พอนิดกล่าวถึงตรงนี้ รถประจำทางก็หยุดลงที่ที่หยุด นิดหันมาบอกว่า “นิดต้องลงตรงนี้แหละค่ะ นิดจะไปพบกับหมอ พี่กิตติยังพูดกับนิดถึงกรุแก้วว่า มีกรุแก้วคนหนึ่งเข้าใจเราแน่” แล้วนิดก็ลงจากรถประจำทางไป
กรุแก้วรู้สึกว่าหน้าของหล่อนมืดแทบจะมองอะไรไม่เห็น และสมองก็หมุนติ้ว คำพูดของนิดก็ไม่ได้บอกอะไรลงไปแน่ชัด แต่ว่านิดก็ไม่ปฏิเสธว่าเป็นข่าวผิด กรุแก้วนั่งรถคันนั้นมาจนถึงที่หยุดอีกแห่งหนึ่ง หล่อนก็ลงแล้วก็ขึ้น/*131อีกคันหนึ่ง จนกระทั่งพาตัวมาถึงบ้านจนได้ แต่ตลอดเวลาหล่อนมีความรู้สึกเหมือนกับว่าแผ่นดินที่หล่อนเหยียบนั้นไม่มั่นคง ราวกับมีแผ่นดินไหวอยู่น้อยๆ ตลอดเวลา พอย่างเข้าบ้านก็ได้ยินเสียงต้อนรับอย่างตกใจระคนกัน เสียงถามว่า “หายไปไหนมา ไม่เห็นบอกว่าจะกลับค่ำ” ถามกันหลายเสียง กรุแก้วรีบบอกแก่น้าๆ และมารดาว่าไม่ค่อยสบาย รีบเข้าครัว ตักอาหารใส่จานทำเป็นรับประทาน แล้วก็ลาเข้าห้อง เพราะหล่อนไม่อยากจะสู้หน้าผู้ใด และไม่สามารถจะควบคุมอารมณ์อันหวั่นไหวเอาไว้ภายใน ไม่ให้เป็นที่สังเกตได้
คืนนั้นกรุแก้วนอนไม่หลับกระสับกระส่าย จนรู้สึกว่าการนอนนั้นช่างเป็นงานใหญ่ ทำให้เหน็ดเหนื่อยอย่างไม่รู้จะเทียบกับสิ่งใด เมื่อถึงเวลาดึกสงัดรู้สึกว่าตัวเป็นคน ๆ เดียวในโลกอันอ้างว้าง มีความรู้สึกเหมือนกับว่าจะเป็นบ้า หล่อนลุกขึ้นเปิดไฟ หยิบหนังสือมาอ่าน แต่ก็อ่านไม่รู้เรื่องเลย ใจของหล่อนกระซิบว่า “คอยฟัง คอยฟังก่อน” แล้วก็มีเสียงกระซิบต่อว่า “ไม่มีหวังแล้ว ไม่มีหวังแล้ว”
ประมาณ ๔ นาฬิกาหลังจากที่กรุแก้วหลับไปบ้าง และผวาตื่นบ้างหลายครั้ง แม่คุณมายืนที่หน้าห้องเคาะประตู และเรียกชื่อหล่อน “แก้วเป็นอะไรไป แม่ได้ยินเสียงกุกกัก ๆ หลายหนตลอดคืน”
กรุแก้วทำเสียงงัวเงียตอบ “เปล่าค่ะ มันนอนไม่ค่อยหลับ ไม่รู้ว่าเป็นอะไร”
“จะกินอะไรไหม กินนมอุ่น ๆ ไหมลูก แม่จะได้ไปชงให้”
กรุแก้วอึกอักอยู่หลายอึดใ จ แล้วตอบว่า “ไม่ต้องหรอกค่ะ นอนอีกประเดี๋ยว แล้วตื่นขึ้นอาบน้ำเลย”
แม่คุณกลับไปจากประตูห้อง กรุแก้วจึงเข้านอนใหม่ คราวนี้ความอ่อนเพลียช่วยให้หล่อนนอนหลับไปจนสาย หล่อนตื่นขึ้นเห็นมารดาแต่งตัวสำหรับจะออกไปทำงานเรียบร้อยแล้ว หล่อนก็รีบเข้าห้องน้ำ ภาวะแวดล้อมกรุแก้วช่วยให้หล่อนต้องบังคับตัว ทำอาการกิริยาให้ปรกติ หล่อนต้องไปเรียนที่มหาวิทยาลัยตามเคยไม่มีทางจะหลีกเลี่ยงได้
ในวันนั้น อาจารย์หกคนก็ตักเตือนนิสิตถึงความสำคัญของการสอบ/*132กลางปี เพื่อน ๆ ทุกคนก็ออกความเห็นล้วนแต่ที่เกี่ยวกับเรื่องการสอบ แต่ลินดาก็สังเกตจนได้ว่ากรุแก้วขอบตาดำเขียว “เป็นอะไรไปล่ะแก้ว เดี๋ยวเถอะ เกิดสอบไม่ได้คะแนนดี ใคร ๆ เขาคงว่าเธออกหักแน่”
การที่มีเพื่อนที่ไม่มีศิลปะในการพูดจาอย่างลินดานั้น เป็นประโยชน์แก่กรุแก้วอย่างยิ่ง หล่อนขบกรามโดยไม่รู้สึกตัว “เธอละอย่าพูดบ้า ๆ หน่อยเลย” หล่อนแข็งใจพูด “ฉันไม่เห็นจะตายเลย” แล้วก็อาศัยหนังสือเอามาเปิดดูเป็นการทบทวนข้อความต่าง ๆ ที่ต้องเรียน
พอหมดเวลาเรียน กรุแก้วรีบออกจากมหาวิทยาลัย หล่อนไปยังร้านขายยาแห่งหนึ่งที่สี่แยกราชเทวี หล่อนสังเกตเห็นป้ายร้านนี้มาหลายครั้ง โดยไม่คิดว่าจะต้องเข้าไปซื้อยาในร้านนั้น แต่หล่อนคิดว่า หล่อนจะต้องนอนหลับให้ได้ในคืนนี้ ถ้าหล่อนจะขอยานอนหลับจากคุณแม่ ก็อาจถูกซักถามจนหล่อนเก็บความรู้สึกไว้ไม่ได้ หล่อนจึงต้องเข้าไปซื้อยาระงับประสาท ถ้าไม่หลับด้วยยาปริมาณน้อย หล่อนจะกินเพิ่มก็จะได้ไม่มีผู้ใดซักถามให้เดือดร้อนใจ
หล่อนเข้าไปในร้าน เห็นเด็กหนุ่มหน้าตาแสดงว่ามีเชื้อจีนยืนอยู่ที่ตู้ยา หล่อนก็เข้าไปบอกความประสงค์ เด็กหนุ่มนั้นตีหน้าเซ่อ ถามว่ายาชื่ออะไร หล่อนจึงตอบว่า “ชื่ออะไรก็ได้ เป็นยาทำให้นอนหลับก็แล้วกัน” พอดีกับที่หล่อนตอบเด็กหนุ่มนั้น ก็มีชายกลางคนออกมายืนตรงประตูที่จะเข้าไปด้านใน เป็นคนหน้าตาเป็นเชื้อจีน ใส่แว่นตากรอบทอง แต่งกายสะอาด ชายคนนี้เดินเข้ามาถามความประสงค์ของหล่อน หล่อนก็ตอบอย่างที่ตอบไปแล้วแก่เด็กหนุ่ม
ชายนั้นทำกิริยารีรอ จ้องดูหน้าหล่อนอย่างตรึกตรอง ในที่สุดกล่าวขึ้นมีสำเนียงพูดไทยไม่ขัด “คุณหลู คุณหลูขึ้นไปหาหมอก่อนไม่ลีเหลอ ให้หมอบอกว่าอะลาย”
กรุแก้วสะบัดหน้า “ไม่ต้องหรอก ไม่ได้เป็นอะไร”
“ไม่ต้องเสียเงิงหลอก” ชายนั้นว่า “หมอคงนี้อีใจลี ไม่ต้องเสียเงิงก็ล่าย แต่ถ้าอั๊วขายยานอนหลับไม่บอกแก แกโกด คุณหลูขึ้นไปนิดเดียว ปูเหลียวเลียวแล้วอั๊วขายให้”
/*133กรุแก้วสั่นศีรษะ “ไม่เอาละ งั้นไปซื้อที่อื่น”
แย่ อั๊วต้องแย่แน่” ชายนั้นรำพัน “หมอคนนี้อีจะทำให้อั๊วเจ๊งแน่”
กรุแก้วเห็นสายตาวิงวอนของชายเจ้าของร้านแล้วก็นึกรำคาญใจ คิดว่าถ้าจะไปที่อื่นก็จะต้องออกนอกทางไปอีก จึงบอกว่าหล่อนตกลงจะขึ้นไปหาหมอ
ชายนั้นพาหล่อนขึ้นไปชั้นบน ท่าทางเขายินดีมาก “หมอกำลังไม่มีคนไข้” เขาบอกหล่อน แล้วก็เปิดบังตาห้องตรวจโรค และดันตัวหล่อนเข้าไปข้างในเบา ๆ
นายแพทย์เป็นคนมีอายุ กรุแก้วคะเนว่าแก่กว่ามารดาหล่อนมาก เขาวางหนังสือที่กำลังอ่าน แล้วเงยหน้าขึ้นดูหล่อน มือหนึ่งหยิบบัตรสีขาวใบกว้างยาวพอประมาณออกมาจากที่หนึ่ง ปากก็ถามว่า “เอ้อ ชื่ออะไร และเป็นยังไง”
กรุแก้วรีบตอบ “ไม่ได้เป็นอะไรค่ะ มาขอซื้อยานอนหลับ แต่เจ้าของร้านไม่ยอมขาย บอกว่าให้ขึ้นมาหาหมอเสียก่อนถึงจะยอมขายให้”
เขายิ้มอย่างใจดี “ทำไมต้องกินยานอนหลับ” เขาถามเสียงอ่อน ๆ “อายุเท่านี้ทำไมนอนไม่หลับ มีเรื่องกลุ้มใจอะไรรึ”
กรุแก้วเคืองเหตุการณ์เหลือเกิน ทำไมหล่อนเผอิญมาเข้าร้านขายยาอย่างนี้ก็ไม่รู้ น่ารำคาญจริง ๆ
“ไม่มีอะไรค่ะ จะซื้อเอาไปไว้เท่านั้น”
“นั่งลงก่อนซิ” นายแพทย์นั้นว่า ทำไมขอบตาถึงเขียวอย่างนั้น ท้องไม่ดีหรือ หรือปวดศีรษะหรือยังไง”
มีอะไรในสายตานายแพทย์คนนั้นทำให้กรุแก้วใจอ่อนลงไปทันใด หล่อนเกิดหวนคิดถึงความที่หล่อนเป็นกำพร้า บิดาตายเสียตั้งแต่หล่อนยังเล็ก หล่อนจึงมีฐานะไม่เทียมทันเพื่อน เพราะมีแต่มารดาเป็นผู้หาเลี้ยงโดยกำลังผู้หญิงแต่ฝ่ายเดียว มิฉะนั้นหล่อนก็คงเป็นหญิงในวงสังคมเดียวกับกิตติมาน เขาคงไม่สลัดหล่อนเสียง่าย ๆ เพื่อไปแต่งงานกับคนที่เทียมทันกับเขา น้ำตากรุแก้วไหลพรากลงมาที่หน้าโดยหล่อนไม่ทันรู้ตัง
/*134“มีอะไรเล่าให้หมอฟังก็ได้” กรุแก้วได้ยินนายแพทย์กล่าว “เล่าให้ใครฟังบ้างแล้วหรือยัง”
กรุแก้วก้มหน้าร้องไห้พลางสั่นศีรษะ “เปล่าค่ะ ไม่ได้เป็นอะไร เป็นแต่คิดถึงคุณพ่อขึ้นมา”
“เรียนหนังสือที่จุฬาฯ ใช่ไหม” เขาถามน้ำเสียงนุ่มนวล “เรียนเป็นยังไง กลุ้มเรื่องการเรียนหรือเรื่องเพื่อน หรือเรื่องอะไร”
“ที่จริงไม่ได้กลุ้มอะไร” กรุแก้วตอบ “แต่เมื่อคืนนอนไม่หลับเท่านั้นค่ะ”
นายแพยย์จ้องดูหล่อนอยู่ครู่ใหญ่ แล้วเขากล่าวขึ้น “เอ้า หมอจะให้ยานอนหลับไปสองเม็ด อย่ากินยาอื่นนะ เดี๋ยวจะเป็นอันตราย แล้วพรุ่งนี้มาหาหมอใหม่” เมื่อเห็นกรุแก้วจ้องหน้าเขา เขาก็เสริมว่า “ไม่ต้องเป็นห่วงเรื่องเงินหรอก”
เขาหยิบยาเม็ดเล็ก ๆ สีขาว ๆ ใส่ซองส่งให้หล่อน แล้วกำชับว่า “รับคำเสียซี พรุ่งนี้มาหาหมออีกนะ”
กรุแก้วรับยา พนมมือไหว้แล้วรับคำ “ค่ะ” แล้วก็ลุกมา ก่อนออกจากห้อง หล่อนชำเลืองดูเขา เห็นสายตาเขามองหล่อนอย่างห่วงใย หล่อนก็รู้สึกว่าน้ำตาออกมาคลอตา หล่อนรีบก้มลงเช็ดแล้วก็รีบลงบันไดมา และรีบออกจากร้านโดยไม่ให้ต้องดูหน้าคนอื่นอีก
หล่อนมายืนรอรถประจำทางคันที่จะพาหล่อนไปถึงบ้านโดยไม่ต้องเปลี่ยนเกินกว่าหนึ่งครั้ง รถคันนั้นก็บังเอิญมาถึงทันใจ ขึ้นนั่งรถประจำทางแล้วหล่อนจึงระลึกขึ้นมาได้ถึงคำของนิด ที่ว่า “นิดถูกคุณป้าด่าเสียไม่มีละ” กรุแก้วก็หวนคิดวนไปเวียนมาจนรถแล่นเกินที่ไป ๒ ระยะ จึงได้สติ ลงจากรถเดินย้อนมาจนถึงที่ต้องขึ้นอีกคันหนึ่ง ตลอดเวลาหล่อนเห็นหน้านายแพทย์ที่ให้ยาหล่อนสองเม็ด และกำชับไม่ให้กินยาอื่น ภาพนายแพทย์ระคนปนกับภาพสีหน้าของนิดซึ่งดูทุกข์โศกไม่ร่าเริง ทำให้กรุแก้วงุนงงแล้วก็คิดถึงคำของลินดาที่ว่า ถ้าหากหล่อนได้คะแนนไม่ดี เพื่อน ๆ ก็จะว่าเพราะอกหัก เกิดความมุมานะอย่างแรงกล้า หล่อนจะต้องทำให้ทุก ๆ คนเห็นว่า ขึ้นชื่อว่ากรุแก้วแล้ว /*135จะไม่ยอมให้ใครประมาทหน้าได้ หล่อนจะต้องเป็นกรุแก้ว ผู้ที่เคยเด่นในวิชาการ เด่นในบุคลิกลักษณะ เป็นผู้นำของชั้น เป็นผู้นำในกิจกรรมต่างๆ ของโรงเรียน และเป็นผู้นำในคณะของหล่อน กรุแก้วไม่เคยอยู่หลังผู้ใดในเรื่องความสามารถ หล่อนระลึกถึงเปรมวดี ระลึกถึงคุณแม่ของเปรมวดีผู้เด่นในสังคม กรุแก้วเคยได้รับคำยกย่องจากคุณแม่ของเปรมวดี “ลูกสาวคนสวยของฉัน” กรุแก้วผู้มากความสามารถ กรุแก้วคนสวย กรุแก้วผู้มีรสนิยมสูง
หล่อนมาถึงบ้านล่าช้ากว่าที่เคย แม่คุณกลับมาถึงก่อน อาบน้ำและแต่งกายสำหรับอยู่บ้านแล้ว หน้าตาผ่องใส พอกรุแก้วเข้าบ้าน ก็ได้ยินเสียงเรียกรับรองอย่างยินดี น้าๆ ทุกคนก็รีบเข้ามาจับต้องเนื้อตัว “ตัวเหนียวจะตาย ไปอาบน้ำเสียก่อนไปหลาน” “นี่ น้าทำส้มลอยแก้วไว้ให้แน่ะ ค่ำนี้คุณตาก็จะมา แก้วต้องดูหนังสือสอบใช่ไหม รีบเข้านอนนะ จะได้ลุกขึ้นดูหนังสือตอนเช้า” “ที่นอนน้าปูให้แล้ว แก้จะได้ไม่ต้องปูเอง มุ้งก็เอาลงให้แล้ว อาบน้ำแล้วมากินเข้าวนะ”
กรุแก้วรับประทานอาหารได้โดยไม่ต้องฝืนใจมากนัก กำลังรับประทานอาหารคุณตาก็มา พอรับประทานอาหารอิ่มก็ต้องมาห้อมล้อมคุณตากันตามเคย คุณตากล่าวแก่กรุแก้วว่า “ได้ยินว่าอีกสองวันหลานจะสอบ ตาต้องมาอวยชัยให้พร นอนให้หลับ กินให้อิ่มนะหลานนะ แก้วได้ปริญญาเมื่อไรแม่เขาคงจะเหมือนขึ้นสวรรค์ แต่ไม่ต้องไปเพ่งเล็งจะไปเมืองนอกเมืองนาหรอกหลาน เดี๋ยวจะเจ็บไข้เสียก่อน บุญมีมันก็มาเอง รู้จักเดินสายกลางนะหลานนะ
คุณตาอยู่ไม่นาน พอพูดจากันได้รู้สึกสบายอกสบายใจ ท่านนักประพันธ์อาวุโสก็ลากลับไปบ้านของท่าน คุณตาไปแล้ว คุณแม่ก็เข้ามาโอบตัวแก้วไปกอด “ดูหนังสือแต่พอสมควรนะลูกนะ เชื่อคุณตาท่าน ท่านเห็นชีวิตมามาก รักษาตัวไว้ให้ได้ปริญญาเสียก่อน เรื่องจะทำคะแนนไปเมืองนอกอะไรน่ะค่อยคิดค่อยไป มันไม่ใช่ของที่เราเจาะจงเอาได้ ไม่ต้องไปแข่งกับใคร ทำอะไรทำทีละขั้น แล้วอะไรๆ มันค่อยได้มาเอง” คุณแม่ลูบผมกรุแก้วไปมา “ลูกฉันใส่น้ำอบอะไรนะ หอมชื่นใจ” เสียงน้าบรรเจิดหัวเราะอยู่ใกล้ๆ “ก็น้ำอบขวดเดียวกับที่คุณแม่ใส่น่ะแหละ ลูกใส่เข้ามัน/*136ช่างหอมเหิมขึ้นมาเทียว” แท้ที่จริงกรุแก้วใส่น้ำอบวันนี้เพราะหล่อนรู้สึกเพลียละเหี่ยใจคล้ายจะเป็นลม จึงต้องอาศัยน้ำหอมบำรุงหัวใจ ตามปกติหล่อนก็ไม่เคยใส่น้ำอบเลย เพราะครอบครัวหล่อนต้องประหยัดรายจ่ายทุกวิถีทางที่จะทำได้
ก่อนเข้านอนคืนนั้น กรุแก้วเอายาสองเม็ดที่หมอให้มาใส่ในมือแล้วชั่งน้ำหนักไปมา “ขอให้นอนหลับเจ้าประคุณ” กรุแก้วขอร้องโดยไม่ทราบว่าขอร้องแก่ใคร “หมอก็ไม่ยอมให้มากกว่า ๒ เม็ด แกคงกลัวเรากินจนไม่ตื่นหรืออย่างไร หน้าตาเรามันบอกเหตุว่าอาจกินยาตายหรืออย่างไรนะ ทำไมตาเจ๊กคนนั้นแกถึงทำประหลาดอย่างนั้น ไม่เคยได้ยินใครเขาเล่ากันอย่างนี้เลย”
ยา ๒ เม็ดนั้น บวกกับสุขภาพของคนที่อยู่ในวัยเจริญอย่างกรุแก้ว ทำให้หล่อนนอนหลับสนิทจนถึงเวลา ๖ นาฬิกาและตื่นขึ้นอย่างแจ่มใส ถึงแม้ชื่อกิตติมานจะเข้ามาในสมองหล่อนก่อนสิ่งอื่น แต่กรุแก้วก็สามารถดูหนังสือสำหรับการสอบได้ประมาณครึ่งชั่วโมง โดยใจไม่ว่อกแว่กจนจับใจความอะไรไม่ได้ หล่อนไปมหาวิทยาลัยตามเคยวันนั้น อาจารย์ทุกคนก็ทบทวนความรู้ให้นักเรียนเหมือนวันก่อน ไม่ค่อยมีใครสนใจกับกรุแก้วนัก พอหมดเวลาเรียนแล้วกรุแก้วก็รีบออกจากมหาวิทยาลัย นึกว่าจะรีบกลับบ้าน แต่คิดขึ้นมาได้ว่าตนได้รับปากกับนายแพทย์ที่ร้านขายยาไว้ว่าจะกลับไปหา จึงต้องไปตามสัญญา
นายแพทย์ทักทายหล่อนอย่างปรกติ คราวนี้เขาถามชื่อและบันทึกลงในบัตร แล้วก็ให้ยาอีก ๒ เม็ด โดยกำชับว่าไม่ให้กินยาอื่น และให้มาหาอีกภายใน ๒-๓ วัน
“ถ้าไม่จำเป็นอย่ากิน” เขาสั่ง “ถ้าเห็นว่าทำท่าจะไม่หลับจริง ๆ ถึงค่อยกิน และไม่ต้องห่วงเรื่องค่ารักษา ได้ปริญญาแล้วเมื่อไหร่ถึงค่อยมาใช้ก็ได้”
กรุแก้วไหว้เขาแล้วก็ลามา คำพูดของเขาก้องอยู่ในหูของหล่อน “ปริญญา” ช่างเป็นเรื่องสำคัญเหลือเกิน คุณตาก็พูดเรื่องนี้ หมอคนนี้ก็มา/*137พูดอีก ระหว่างที่นั่งในรถประจำทาง กรุแก้วก็ตัดสินใจว่าหล่อนจะต้องสู้รบกับใจของตน พยายามไม่ให้สอบไล่ตก อย่างทีหนึ่ง หล่อนจะต้องไม่ให้ใครว่าหล่อนสอบตกเพราะถูกผู้ชายคนหนึ่งสลัดไป อย่างที่สอง มารดา น้าๆ และคุณตา จะผิดหวังอย่างเหลือเกิน และนายแพทย์คนนั้น เขาเป็นคนแปลกหน้าแท้ๆ เขาเป็นคนแปลกหน้าแท้ๆ เขาก็ยังห่วงใยในความสำเร็จของหล่อน คำพูดของใครคนหนึ่งเคยกลาวแก่หล่อน จำไม่ได้ว่าใคร แต่ถ้อยคำนั้นหล่อนจำได้แม่นยำ “เธอเป็นคนโชคดีนะ กรุแก้ว ขอให้รู้จักของดีของตัว”
กรุแก้วจะเข้าใจเหตุผลของนายแพทย์ และเจ้าของร้านขายยาดี ถ้าหล่อนอาจได้ยินคำพูดของเขาหลังจากที่หล่อนลงบันไดจากชั้นบนของร้านขายยานั้นมาแล้ว เจ้าของร้านก็ขึ้นไปหาหมอประจำร้านของเขา พอเห็นหน้าเขานายแพทย์ก็บอกว่า “เห็นจะไม่เป็นไรหรอก มาวันนี้พูดแจ่มใสขึ้น”
เจ้าของร้านนั้นส่ายหน้า “ลูปล่างพรรณนี้มาซื้อยานอนหลับ ผมกัวแทบตาย กัวเหมือนลายก่องที่ข้างบ้านผง อีกินเข้าไปหมดขวดเลย”
“คุณได้กุศลแยะ” หมอว่า “ที่ให้แกขึ้นมาหาผมเสียได้ เห็นขอบตาแกเขียว ตากลวงโบ๋ คิดว่าเอาอีกรายหนึ่งแล้ว”
กรุแก้วทำศึกกับตนเองอย่างฉกาจฉกรรจ์ตลอดเวลาทีเตรียมตัวสอบและระหว่างสอบ หล่อนดูหนังสือแต่จำอะไรไม่ได้ อ่านหนังสือประเดี๋ยวเดียวก็ปวดหัวมึนศีรษะและตาลาย แต่หล่อนก็กัดฟันพยายาม พยายามไล่ชื่อกิตติมานดวงหน้าของกิตติมานออกไปจากสมองจากมโนภาพ หล่อนรู้ดีแล้วว่า หล่อนหมดหวังในความรักของเขา เพราะถ้าเขารักหล่อน คงไม่หายหน้าไปจากหล่อนเป็นเวลานาน วันดังนั้น
วันที่หล่อนสอบเสร็จนั่นเอง หล่อนก็ได้พบเขา เขายืนอยู่ที่ที่จอดรถประจำทางด้านถนนพญาไท ซึ่งเป็นที่กรุแก้วมักจะไปขึ้นรถประจำทางกลับบ้านหล่อน พอเห็นเขากรุแก้วก็คิดจะหลบหน้า แต่ไม่ทัน เขาเห็นหล่อนและร้องทัก “กรุแก้ว แหม ตายจริง วันนี้โชคดีอะไรอย่างนี้ มารับนิด นิดก็กลับบ้านไปเสียตั้งแต่เมื่อไหร่แล้วก็ไม่รู้ อยากไปรับประทานอะไรเล่น อยากได้เพื่อนอยู่ทีเดียว กรุแก้วไปด้วยได้ไหม”
/*138กรุแก้วแทบจะอ้าปากไม่ออก นัยน์ตาของหล่อนพร่าพราง “อย่างนี้เอง หล่อนคือเพื่อนเล่นของเขานั่นเอง” ใจหล่อนเต้นไม่เป็นจังหวะ แต่แล้วกิตติมานก็กล่าวขึ้น “ที่จริง อยากเล่าอะไรให้กรุแก้วฟังด้วย แต่มันไปไหนต่อไหนยากตั้งแต่ไม่มีรถ แล้วก็ซวยเหลือเกิน กรุแก้วรู้เรื่องว่าท่านลุงประชวรแล้วใช่ไหม”
กรุแก้วเกิดความรู้สึกวูบวาบในทรวงอก ความหวังที่หล่อนได้พยายามขับไล่ไสส่งออกไปจากใจ เพราะมันทำให้หล่อนเร่าร้อน ประเดี๋ยวหนาวเยือกในใจ ประเดี๋ยวก็รู้สึกร้อนเหมือนคนไข้ ความหวังกำลังคุกคามจะเข้ามายึดครองใจหล่อนอีกแล้ว หล่อนอยากปฏิเสธแต่ก็ไม่มีกำลังใจพอที่จะทำได้ พอกิตติมานชวนซ้ำ “ไปร้านเก่าของเรานะกรุแก้ว” หล่อนก็พยักหน้ารับแล้วก็ขึ้นรถประจำทางไปด้วยกันกับเขา
“กรุแก้วก็เซียวไปเหมือนกัน เป็นอะไรไปหรือ” เขาว่าระหว่างที่นั่งอยู่บนรถประจำทางด้วยกัน
หล่อนสั่นศีรษะแทนคำตอบ หล่อนกลัวน้ำเสียงของหล่อนจะเป็นตัวการขยายความลับในใจหล่อนออกมา
“แทบเป็นบ้าตายนะ ผมน่ะ” เขากล่าวแก่หล่อนต่อไป “แต่ตอนนี้ ท่านลุงค่อยยังชั่วแล้วอะไร ๆ ก็ชักจะค่อยยังชั่วสำหรับเรา”
“ท่านประชวรเป็นอะไรไปคะ” กรุแก้วถามเพื่อไม่ให้เสียกิริยา
“ประเดี๋ยวจะเล่าให้ฟัง” เขากล่าว “นี่ลงตรงนี้ซิ ไปต่อรถคันโน้น แหมผมก็ไม่ชำนาญต่อรถเมล์กรุแก้วก็ไม่ชำนาญ เดี๋ยวได้หลงไปไหนต่อไหนกันใหญ่ ผมต้องอาศัยนิดเรื่อย”
หล่อนและเขาไปขึ้นรถประจำทางอีกคันหนึ่ง ไม่กี่นาทีก็ไปถึงร้านขายขนมต่าง ๆ ที่สี่แยกราชประสงค์ เขากับหล่อนลงจากรถแล้วก็เข้าไปนั่งที่โต๊ะเล็กที่มุมห้อง
“กรุแก้วถามว่าท่านลุงประชวรเป็นอะไร ผมอยากเล่าให้ใครฟังสักคนหนึ่งเหมือนกัน ผมว่ากรุแก้วคงจะเข้าใจได้ดี” เขากล่าวเมื่อได้สั่งขนมกับไอศกริมมาแล้ว ทั้งที่กรุแก้วรู้ว่าหล่อนคงรับประทานไม่ได้กี่คำ แต่ก็ต้อง/*139จำสั่งด้วย
“แก้วอยากรู้เรื่องทั้งหมด” หล่อนรวบรวมสติได้แล้วก็กล่าวแก่เขา “เรื่องคุณกิตติกับนิดกับอะไร ๆ ทั้งหมด”
กิตติมานมีสีหน้าเศร้าไปสักครู่ แล้วเขาก็ตอบว่า “เรื่องผมกับนิดนี่ยาวเทียวคุณ แต่ผมก็อยากเล่าให้เพื่อนที่ดีฟังสักคน เรื่องมันแปลกมาก คนทั่วๆ ไปเขาก็ไม่แลเห็นเลย”
พอได้ขนมกับไอศกริมเรียบร้อย เห็นว่าจะไม่ถูกรบกวนจากผู้รับใช้ในร้านขนมแล้ว กิตติมานก็เล่าให้กรุแก้วฟัง เขาเล่าทบทวนไปมา หยุดบ้าง คอยถามกรุแก้วว่า “เบื่อหรือเปล่า” บ้าง แต่ในที่สุดก็รวบรวมได้เป็นเรื่องราวดังนี้
“ผมเป็นคนพิลึก พี่ ๆ น้อง ๆ เขาก็ว่ากันบ่อย ๆ พ่อแม่ไม่ค่อยรัก ไปรักแต่ท่านลุงละมากกว่าใครหมด เป็นอย่างนี้มาตั้งแต่เด็กๆ ที่ผมรักท่านลุงก็เพราะผมรู้สึกว่า ท่านมีความเข้าใจกับผมดีกว่าญาติผู้ใหญ่คนอื่น ๆ ยิ่งคุณแม่กันผมแล้วไม่ค่อยเข้าใจกันเลย แต่คุณแม่ท่านก็ว่า ที่ผมกับท่านไม่ค่อยเข้าใจกันก็เพราะท่านลุงท่านทำผมเสีย
“คุณแม่เป็นคนเจ้าระเบียบแบบชาววัง ท่านลุงก็เจ้าระเบียบเหมือนกัน แต่เจ้าระเบียบอย่างฝรั่ง ท่านเป็นนักเรียนเยอรมันรุ่นเก่า พ่อกับท่านลุงก็เข้ากันไม่ค่อยได้ เพราะเหตุนี้ พ่อว่าท่านโปรดเยอรมันเกินไป แต่แท้ที่จริงท่านลุงไม่ได้โปรดเยอรมัน ท่านโปรดอะไรที่เป็นเรื่องเป็นราวสมัยฮิลเล่อร์ ท่านลุงเกลียดมันราวกับของเน่า”
เขาหยุดดูหน้ากรุแก้ว เห็นนัยน์ตาหล่อนจ้องจับอยู่ที่เขาอย่างสนใจจึงเล่าต่อไป
“พ่อผมไม่ค่อยมีสมบัติ แต่งงานกับคุณแม่แล้วถึงได้ตั้งเนื้อตั้งตัวได้ พอเปลี่ยนการปกครองทั้งท่านลุงทั้งพ่อก็ต้องออกจากราชการ พ่ออาศัยทรัพย์สมบัติของคุณแม่ไปทำการค้าขาย และได้ผลดีพอใช้ แต่คุณแม่ก็เป็นเหมือนหัวหน้าครอบครัวนั่นเอง”
“ท่านลุงไปทำงานกับฝรั่งอยู่หน่อยหนึ่ง แล้วมีคนมาชวนท่านให้/*140ไปร่วมกันทำการเปลี่ยนแปลงบ้านเมือง พวกของท่านแพ้ ท่านก็ถูกจับไปใส่คุก แต่แล้วเขาปล่อยท่านออกมา ท่านออกมาทำงานกับฝรั่งอีกเพราะท่านมีเพื่อนฝรั่งมาก แต่แล้วท่านก็ถูกจับอีก
“ท่านลุงบอกว่า คราวหลังท่านไม่ได้ยุ่งเกี่ยวกับการเมืองเลย แต่ใครเข้าใจผิดหรือจะแกล้งกันก็ไม่รู้ แต่คุณแม่ไม่ยอมยกโทษให้เลย ท่านบอกว่าท่านลุงทำความเดือดร้อนให้พี่น้องมาก ผมยังเด็กมากตอนนั้น แต่ผมก็เชื่อท่านลุงยิ่งกว่าใครหมด พอมีเวลาหรือสตางค์ผมเป็นต้องหาโอกาสไปเยี่ยมท่านจนได้”
“ท่านลุงท่านคุยกับผม พูดเรื่องอะไร ๆ กับผมเหมือนพูดกับผู้ใหญ่ ผมรักท่านจริง ๆ ไม่รู้ยังไง ยิ่งท่านถูกนินทา ผมยิ่งรักท่านมากขึ้นเรื่อย ๆ”
เขาหยุดสังเกตอาการกิริยาของหญิงสาวอีก ยังคงเห็นความสนใจในหน้าของหล่อน เขาก็เล่าต่อ
“ในที่สุดท่านลุงก็ถูกปล่อยตัวกลับบ้าน ก็เป็นธรรมดา ท่านก็หมดเนื้อหมดตัว พ่อก็เป็นน้องชายแท้ ๆ ก็ต้องดูแลท่าน คุณแม่ก็ไม่ชอบใจเลย เพราะลูกก็หลายคน คุณแม่ต้องการให้ลูกเจริญก้าวหน้า เมื่อมีใครมาเป็นภาระ ท่านก็ไม่พอใจ นั่นก็เป็นธรรมดา”
“แต่ที่คุณแม่ไม่พอใจท่านลุงมากที่สุดก็คือ ท่านไม่ยอมรับผิด แล้วก็ชอบพูดเรื่องการเมืองบ่อย ๆ เสียด้วย แต่คุณแม่ก็เป็นผู้ดี ก็ต้องอดใจไม่โครมครามอะไรมากนัก แต่สายตาไม่กินกันเลย แต่ผมนั้นรักท่านลุงเรื่อย ลูกท่านก็ไม่มี เมียก็ตายระหว่างที่ติดคุก ผมก็อดรู้สึกไม่ได้ว่าท่านมีผมคนเดียวที่จะชื่นชม ผมกับคุณแม่ก็เลยไม่ค่อยถูกใจกันมาเรื่อย ๆ”
“ระหว่างที่ท่านลุงไม่มีงานทำ ตัวอาศัยอยู่กับพ่อ ท่านก็เอาผมไปสอนภาษาอังกฤษพิเศษให้ สอนคำนวณ สอนประวัติศาสตร์ และอะไรต่าง ๆ ผมก็ไม่ใช่ว่าจะขยันนัก แต่ถ้าไม่ให้ท่านสอน ก็ไม่รู้จะนั่งอยู่กับท่านได้อย่างไรนาน ๆ ก็เลยเรียนกับท่าน ผลก็คือ ไอ้สมองที่มันไม่ค่อยดีอะไรอย่างของผม มันก็เลยกลายเป็นคนรอบรู้อะไร ๆ มากหน่อย แล้วภาษาอังกฤษมันก็เก่งกว่าเพื่อนในชั้นหน่อย ผมก็เลยสอบชิงทุนหลวงได้ ก็เลยได้ไป/*141เมืองนอก”
“ระหว่างที่ผมไปเมืองนอก ท่านลุงก็ไปทำไร่อยู่ทางศรีราชา ผมกลับมาท่านก็พอรักษาตัวรอดบ้างแล้ว แต่แล้วท่านก็เกิดแอ๊กซินเดนท์ ถูกรถชน ต้องตัดขาทั้งสองข้าง”
“ทีนี้คุณก็ต้องเห็นแล้วซิว่า ผมทิ้งท่านลุงไม่ได้เด็ดขาด ผมก็อ้อนวอนพ่อขอให้ปลูกเรือนให้ท่านอยู่ ที่กรุแก้วไปวันนั้นละ พ่อก็ปลูกให้ คุณแม่ก็ไม่พอใจมาก แต่ก็ไม่รู้จะว่าอย่างไร”
“ทีนี้ก็มาถึงเรื่องนิด คุณแม่ก็เป็นธรรมดา ท่านก็อยากให้ผมได้เมียดีที่เขามีหน้ามีตา ท่านก็พยายามให้ผมติดต่อกับเปรมวดี คุณก็รู้อยู่แล้ว ผมก็ชอบเปรมมาก ผมรู้สึกเชื่อว่าผู้หญิงอย่างเปรมจะเป็นเพื่อนกับลุงได้ดี แต่แล้วมันก็ไม่สำเร็จ คุณแม่ก็พยายามจะให้ติดต่อกับใครต่อใครที่ฐานะดีๆ อีกหลายคน ผมก็ติดต่อไปเรื่อย ก็ไม่เห็นขัดข้อง มันก็เพลิดเพลินดี แต่เท่าที่ติดต่อกันมา ก็ไม่เห็นใครจะทนนั่งกับคุณลุงได้นานสักคน”
“แล้วมาตอนหลังนี้ ท่านก็ประชวรกระเสาะกระแสะ ต้องมีคนพยาบาลเอาใจให้ดี เพราะประสาทมันเล่นงาน คิดดูเถิดคุณ คนที่เคราะห์ร้ายมากี่หนต่อกี่หนในชีวิต จะให้เข้มแข็งได้สักเท่าไหร่กัน”
“มาเมื่อปีกลายนี้ นิดก็สอบเข้ามหาวิทยาลัยได้ แล้วก็ต้องหาที่อยู่ใกล้ๆ หน่อย เพราะพ่อแม่แกอยู่ปากน้ำ แกเป็นหลานแท้ ๆ ของพ่อ แกก็ต้องมาอยู่บ้านเรา คุณแม่ไม่ชอบแม่ของนิดมานานแล้ว เพราะหลักของคุณแม่ว ผู้หญิงต้องแต่งงานกับคนมียศสูงกว่าตัว หรืออย่างน้อยก็เท่ากัน แต่คุณแม่ก็ไม่แสดงออกมานอกหน้า ถึงอย่างไรท่านก็ต้องให้นิดอยู่ที่บ้าน”
“บังเอิญนิดเกิดถูกกับท่านลุงอย่างมาก แกเป็นนางพยาบาลประจำท่านลุงไปเลย คุณเม่ก็ชักจะพอใจ จนกระทั่ง...”
กรุแก้วอยากจะปิดหูเสีย เพราะไม่ต้องการได้ยินเรื่องต่อไป หล่อนเดาได้หมดแล้ว แต่ในขณะเดียวกัน อำนาจประหลาดอะไรอย่างหนึ่งก็ทำให้หล่อนกล่าวว่า
“จนกระทั่งอะไรคะ”
/*142“จนกระทั่งเมื่อสองสามวันก่อนที่ผมจะพบกับกรุแก้วที่มหาวิทยาลัยน่ะแหละ คุณแม่เตือนให้ผมตกลงใจหมั้นกับผู้หญิงคนหนึ่ง ผมมาตรึกตรองดูก็รู้สึกว่าผมไม่ได้รักเขาเลย เป็นแต่ชอบ ๆ แล้วก็รู้ว่าเขามีฐานะดี คิดแล้วก็รู้สึกอายพิลึก แต่คิดดูอีกที ถ้าผมมีเงินผมก็คงให้ความสุขท่านลุงได้ แต่มาคิดอีกที เราจะต้องอาศัยเงินเมียเขาเลี้ยงลุงพิการของเรา ก็ดูยังไง ๆ อยู่ พอผมปรึกษาท่านลุง ท่านก็ว่า ถ้าถามท่าน ๆ ก็ต้องว่าไม่เห็นด้วย แต่ท่านก็ล้าสมัยเหลือเกิน เดี๋ยวนี้คนที่ว่าตัวเป็นผู้ดี ก็ไม่เห็นมีอะไรดีกว่าคนที่เราว่าเขาไม่ใช่ผู้ดี ผมก็มีความเห็นเหมือนท่านลุงอีก ทั้งที่พยายามอยากเห็นตามคุณแม่”
“แล้วพอผมมาพูดกับกรุแก้ว ผมก็เลยเกิดความรู้สึกขึ้นมาว่า คนตั้งแยะเขาหาความสุขได้โดยไม่ต้องมีเงิน เปรมเคยพูดแย้ม ๆ กับผมว่า ครอบครัวของกรุแก้วมีความสุขเหลือเกิน เพราะพี่น้องรักกัน ผมก็มาได้คิดว่า ที่ผมไม่มีความสุขก็เพราะคุณแม่ไม่ชอบท่านลุงเท่านั้น ถ้าผมมีเมียที่รักกันและที่รักท่านลุง แล้วผมไม่ต้องยุ่งกับคุณแม่ ไม่แคร์กับสมบัติของท่านเสีย ผมก็มีความสุข แล้วผมก็เลยรู้ตัวขึ้นมาว่า ถึงผมจะแต่งงานกับใคร ผมก็คงไม่รักเขาเท่าผมรักนิด ผมก็เลยตกลงใจว่าผมจะไม่แต่งงานกับผู้หญิงที่คุณแม่หาให้ แล้วผมก็บอกกับนิดว่า ผมจะคอยจนนิดเรียนจบแล้วก็จะแต่งงานกันดีกว่า นิดเป็นเพื่อนรักกับสุจริต ยายสุจริตดันเอาไปลงหนังสือพิมพ์ คุณแม่เลยด่าว่าเป็นอุบายของนิด ที่พยาบาลท่านลุงก็เพราะจะมัดหัวใจผม แล้วก็เอาเรื่องไปลงหนังสือพิมพ์ ก็เพื่อจะไม่ให้ผมมีโอกาสเปลี่ยนใจ เลยยุ่งกันใหญ่ ท่านลุงรู้เข้าก็กริ้วเหลือเกินแล้วก็เลยประชวรเสียแทบจะไม่รอด แต่นี่พ้นอันตรายแล้ว พ่อผมเกิดมีจิตใจเข้มแข็งขึ้นมา พูดกับคุณแม่เด็ดขาดไปเลย ท่านลุงรู้ว่าน้องชายเข้ากับท่านเลยชื่นอกชื่นใจเลยค่อยยังชั่ว คนเรานี่ก็แปลกเสียจริง ๆ เราแก่เข้าจะเป็นอย่างนี้ไหม คุณว่าไง กรุแก้ว” กิตติมานทิ้งคำถามในที่สุด
ความรู้สึกใต้สำนึกของกรุแก้วทำให้หล่อนถามต่อไปว่า “แล้วทำไมต้องขายรถล่ะคะ”
“รถนั้นเพื่อนฝรั่งของท่านลุง เขาไปเมืองนอกเขาฝากขาย ที่จริงเขาก็/*143ตั้งใจให้ท่านลุงใช้ ให้ผมพาท่านไปไหน ๆ แต่พอมีเรื่องกับคุณแม่ ผมก็เลยคิดไปถึงว่าธุระอะไรจะต้องไปง้อรถฝรั่งใช้ ขายให้เขาได้เงินไป แล้วเรามีปัญญาหาเอาเองได้ก็จะหา หาไม่ได้ก็ไม่ต้องขี่มัน ขี่รถเก่า ๆ สักคันพอให้ไปไหนมาไหนได้ธุระก็พอ แต่ก็ยังไม่มีเงินซื้อเลย”
กรุแก้วแอบถอนหายใจยาว เออ ชีวิตคน ทำไมเต็มไปด้วยปัญหาร้อยแปดพันประการ ทำไมไม่เป็นอย่างที่น่าจะเป็น ใครควรอิจฉาใครกัน ใครควรอยากเหมือนใคร กิตติมานบอกว่าชีวิตหล่อนเป็นสุข เพราะมีญาติที่รักกัน หล่อนเคยคิดว่ากิตติมานมีชีวิตรุ่งโรจน์ แต่กลายเป็นว่าเขามีชีวิตเศร้า และที่เศร้าก็เพราะเขาไม่เลือกชีวิตอย่างที่บางคนจะเลือก ชีวิตของนิดผู้ซึ่งกรุแก้วคิดว่าเป็นชีวิตที่สดใส ก็กลายเป็นเป็นชีวิตที่เศร้าเหมือนกัน แต่เมื่อคิดไปอีกทีหนึ่ง ชีวิตของนิดร่วมกับกิตติมาน ก็จะมีภาวะใดในโลกที่น่าจะเป็นสุขยิ่งกว่าเล่า
หวนกลับมาคิดถึงชีวิตของหล่อนอีก ก็จริงหล่อนก็โชคดี อะไรทำให้หล่อนได้ไปพบกับนายแพทย์คนนั้นในวันนั้น ทำให้หล่อนมีกำลังดูหนังสือ ทำให้หล่อนต้องควบคุมสติจนผ่านการสอบไปได้ ถ้าหล่อนปล่อยให้อารมณ์เป็นนายเหนือสมอง ถ้าหล่อนสอบไล่ตก ผลจะเป็นอย่างไร นอกจากความอายของตนเอง แล้วก็จะต้องสร้างความผิดหวังให้คนอื่นที่รักหล่อนอีกหลายคน
แล้วกรุแก้วก็คิดต่อไปว่า หล่อนนั้นไม่มีห้องไม่มีช่องมีมุมในความรักของนิดกับกิตติมานเลย สองคนนั้นรักกัน เพราะเขาร่วมกันในความเสียสละ ส่วนหล่อนรักกิตติมานหรือ หรือว่ารักฐานะและรูปโฉมและชื่ออันหอมกระฉ่อนของเขา ความรักของหล่อนกับของนิด ถ้าหล่อนเป็นชายอย่างกิตติมาน หล่อนจะเลือกเอาอย่างไหน หากว่าเขาจะมีญาณหยั่งรู้ถึงความจริง แน่นอนเหลือเกินเขาจะต้องเลือกนิด ความรักของนิดเป็นความรักที่ไม่ต้องอาศัยสิ่งภายนอกเลย เป็นความรักที่ค่อย ๆ ฟักตัวตามธรรมชาติ คนอย่างนิดกับคนอย่างกิตติมาน เมื่อมาใกล้กันเข้าแล้วย่อมหนีกันไม่พ้น
กรุแก้วกับกิตติมาน ลาจากกันที่มุมถนนราชประสงค์ กรุแก้วอดไม่ได้/*144ที่จะหลั่งน้ำตา หลั่งเพื่อลาชีวิตระยะหนึ่งของหล่อน แต่กิตติมานอ่านไปว่าหล่อนร้องไห้ด้วยความสงสารเขา เขาหัวเราะน้อย ๆ แก้เก้อ พลางปลอบหล่อนว่าเขาไม่ค่อยรู้สึกเสียใจกี่มากน้อยแล้ว และเอาคำมั่นสัญญากับหล่อนว่า จะต้องพยายามรักษามิตรภาพระหว่างกันไว้ แล้วหล่อนกับเขาก็ลาจากกันไป
เสน่ห์จวัก
/*145ผจงจิต ยืนอยู่ข้างหน้าต่างห้องรับแขกชั้นล่าง มองดูรถของประพนธ์สามีขับลดเลี้ยวตามทางในเขตไร่แล่นลับสายตาไปแล้ว ก็วิ่งขึ้นไปยังห้องนอน ปิดประตูขัดกลอน แล้วก็ทิ้งตัวลงบนที่นอนซบหน้าลงบนหมอนและร้องไห้อย่างไม่อดกลั้น อย่างที่อยากทำมาหลายเดือน แต่มีอะไรมาสกัดกั้นอาการกิริยานี้เสียทุกครั้งมา
เมื่อร้องไห้จนมีความรู้สึกเบาในอกขึ้นมาบ้างแล้ว หล่อนก็ไปนั่งที่โต๊ะเครื่องแป้ง ดึงกระจกที่มีบานพับลง เปลี่ยนโต๊ะนั้นให้กลายเป็นโต๊ะเขียนหนังสือได้ ดึงกระดาษออกมาจากลิ้นชักแล้วก็ลงมือเขียนจดหมาย
“กราบเท้าคุณพ่อคุณแม่ที่รักอย่างสุดซึ้งของลูก
จดหมายฉบับนี้ ลูกได้ลงมือเขียนหลายหนแล้วแต่ไม่จบ ลูกฉีกทิ้งไปเสีย ไม่ได้ส่งมาถึงคุณพ่อคุณแม่ แต่บัดนี้ความอดทนของลูกถึงที่สุดแล้ว ลูกจะทนอยู่กับประพนธ์ต่อไปไม่ได้ เพราะทุกสิ่งทุกอย่างเข้ากันไม่ได้เลย และไม่มีทางทำความเข้าใจกันได้เลย ลูกจึงขอเรียนมาให้คุณพ่อคุณแม่ทราบ และขอเรียนด้วยว่า ลูกไม่ถือว่าคุณพ่อคุณแม่มีความผิด คุณพ่อคุณแม่คงจะมีความตั้งใจดีอย่างที่สุด แต่เป็นกรรมของลูกเอง แต่ลูกไม่เข้าใจเลย ไม่เข้าใจ คุณพ่อขา คุณแม่ขา ลูกไม่เข้าใจเลย...”
ผจงจิตเขียนต่อไปไม่ได้ น้ำตาไหลพรากออกมา ทำให้หล่อนมองไม่เห็นหน้ากระดาษและตัวหนังสือ ความกลัดกลุ้มเกิดขึ้นมาใหม่ ที่คิดว่า/*146ได้ตัดสินใจเด็ดขาดแล้ว กลับกลายเป็นความอัดอั้นตันใจอีก หล่อนไม่เข้าใจประพนธ์ และใครจะทำให้หล่อนเข้าใจได้ หล่อนได้รับคำสั่งสอนมาจากคุณพ่อคุณแม่อย่างดีที่สุด หล่อนเชื่อแน่ว่า หล่อนได้พยายามทำตามอย่างที่สุดอย่างเต็มความสามารถแล้ว คิดไม่เห็นความบกพร่องตรงไหนเลย และได้ถามประพนธ์แล้วด้วย เขาก็บอกว่าผจงจิตมิได้บกพร่องในหน้าที่เลย แล้วทำไมเขาจึงไม่รักหล่อน และทำไมทำกิริยาเหมือนรักและบอกว่ารัก ในเมื่อหล่อนแน่ใจว่าเขาไม่รัก เขาแกล้งทำรักทำไม เขาแต่งงานกับหล่อนเพื่ออะไร เขาไม่ได้ขาดอะไรเลย เงิน วิชา รูปร่าง แม้ตระกูลซึ่งไม่สำคัญอะไรนักในสมัยนี้ ประพนธ์ก็มี หากจะว่าเขากับผจงจิตได้รับการอบรมมาคนละอย่างก็ว่าไม่ได้ เพราะเกิดมาในตระกูลที่มีวิถีชีวิตที่คล้ายคลึงกัน แบบแผนต่าง ๆ ก็คล้ายคลึงกัน การศึกษา...นี่กระมัง...นี่กระมัง พอคิดมาถึงตรงนี้ น้ำตาไหลพรากลงมาอีก เป็นไปได้ไหมว่าผจงจิตมีการศึกษาน้อยไป จึงมิได้เป็นเมียรักสุดซึ้งของประพนธ์ ถ้าเช่นนั้น คุณพ่อคุณแม่ของผจงจิตก็เป็นผู้ผิด เพราะเมื่อผจงจิตเรียนจบการศึกษาชั้นมัธยม ได้มีการถกเถียงกันในข้อที่ว่า ผจงจิตควรเข้ามหาวิทยาลัยหรือไม่ คุณพ่อคุณแม่เป็นผู้ตัดสินด้วยความแน่ใจว่า ผจงจิตไม่ควรเข้าศึกษาต่อชั้นมหาวิทยาลัย ควรศึกษาเกี่ยวกับงานของลูกผู้หญิง การเป็นแม่บ้านแม่เรือนที่ดี คุณพ่อคุณแม่พูดเสมอ พูดให้ญาติพี่น้องทุกคนได้ยิน พูดให้ผจงจิตได้ยินเองหลายครั้งหลายหน “เสน่ห์จวัก ผัวรักจนตาย”
แล้วผจงจิตก็ได้พยายามศึกษาเล่าเรียนทุกสิ่งทุกอย่างที่คุณพ่อคุณแม่ให้เรียน จากคุณพ่อคุณแม่เอง จากครูทุกคนที่คุณพ่อคุณแม่หามาสอน จนกระทั่งผจงจิตมีชื่อเสียงว่า เป็นแม่บ้านที่ดีที่สุด ทันสมัยที่สุด เพราะผจงจิตได้เรียนทุกสิ่งทุกอย่างที่แม่บ้านชาวตะวันตกควรรู้ควรทำได้ และทุกสิ่งทุกอย่างที่แม่บ้านไทยควรรู้ควรทำได้ ยิ่งกว่านั้นยังได้เล่าเรียนสิ่งที่แม่บ้านควรรู้ควรทำได้สำหรับคนไทยทุกชั้นวรรณะ คือเรียนเป็นแม่บ้านของคนจน เรียนเป็นแม่บ้านของคนรวย เรียนเป็นแม่บ้านในเมือง แม่บ้านในชนบท หล่อนมีชื่อเสียงว่าทำกับข้าวอร่อย เย็บดอกไม้ประณีต และเต็มไปด้วยความคิด/*147แปลกๆ ใหม่ ๆ ไม่ซ้ำแบบใคร หล่อนคิดลายพวงมาลัยลายใหม่ คิดลายมะปรางริ้วใหม่ ๆ จัดดอกไม้รูปทรงใหม่ หล่อนแต่งกายทันสมัย งามและประหยัด รูปร่างสวย ดวงหน้าก็สวยพอใช้ ผิวก็งาม หล่อนมีชื่อเสียงว่า ผิวงามน่าลูบยิ่งกว่าหญิงสาวอายุรุ่นราวคราวเดียวกัน นิสัยใจคอก็ดี
ผจงจิตเริ่มมีความฉงนสนเท่ห์กับชีวิตเมื่อหล่อนอายุผ่านยี่สิบสี่ เข้าวัยยี่สิบห้า เพื่อน ๆ เริ่มล้อผจงจิตว่า เป็นสาวทึมทึก ลูกพี่ลูกน้องของผจงจิต ๒-๓ คนเคยอยู่ประเทศฝรั่งเศสมาตั้งแต่เล็ก ๆ เขาชอบมาเล่าให้ผจงจิตฟังว่า มีธรรมเนียมของฝรั่งเศสอันหนึ่ง คือหญิงที่ตั้งใจจะไม่แต่งงาน แต่ก็ไม่บวชให้เป็นนางชีนั้น เขาสวมหมวกชนิดหนึ่ง เรียกว่าเป็นหมวกของเซนต์คัธริน ผู้ซึ่งเป็นสาวแก่พรหมจารี ได้ทำคุณงามความดีไว้มากในหมู่ชนที่นับถือศาสนาคริสต์นิกายโรมันคาทอลิก และในหมู่หญิงฝรั่งเศส ถ้าเพื่อนคนใดไม่ได้แต่งงานจนอายุยี่สิบห้าปี ก็จะมีการเย้ากันโดยส่งหมวกแบบของเซนต์คัธรินไปให้ในวันเกิดครบอายุยี่สิบห้า ผจงจิตเริ่มกลัวว่าพี่น้องของหล่อนจะเย้าหล่อนดังนั้นบ้าง และเมื่อหล่อนอายุยี่สิบห้าบริบูรณ์ หล่อนรีบหาทางหนีไปเยี่ยมญาตินอกเขตพระนครเสียหลายวัน ไม่ได้ทำบุญอายุหรือมีการเชิญเพื่อนฝูงพี่น้องมาเลี้ยงอาหาร ซึ่งหล่อนเคยปรุงอย่างประณีตน่ารับประทนเป็นพิเศษเหมือนทุก ๆ ปี ผู้ชายหนุ่ม ๆ ที่คุณพ่อคุณแม่และญาติผู้ใหญ่ของผจงจิต หมายตาจับจองจะให้เป็นคู่ชีวิตของผจงจิตก็แต่งงานไปเป็นรายๆ ประเดี๋ยวคุณอะไร ลูกเจ้าคุณอะไร หรือ ม.ร.ว. อะไร ก็จบการศึกษามาจากฝรั่งเศสหรืออเมริกา หรือคุณอะไรลูกคุณพระอะไร ก็ได้เป็นผู้พิพากษาแล้ว หรือนายอะไร ลูกนายอะไร แซ่อะไร เปลี่ยนนามสกุลเป็นอะไร ก็พร้อมที่จะแต่งงานกับคุณอะไรที่เป็นลูกเจ้าคุณอะไร หรือคุณพระอะไร แต่ชายหนุ่มเหล่านั้นก็ไม่มาติดต่อสู่ขอผจงจิต ชายที่มาติดต่อสู่ขอผจงจิตก็เป็นคนที่คุณพ่อคุณแม่ไม่ปรารถนา คุณหลวงพิทักษ์ประชาเป็นทนายความมือเยี่ยม มีเงินสดในธนาคารหลายแสน มีที่ดินนับเป็นร้อย ๆไร่ แต่ว่าหัวแข็ง ไม่ชอบใจก็ลาออกจากราชการเสียเฉย ๆ ออกมาทำงานเป็นทนายความร่วมกับสำนักงานฝรั่ง เขาว่ามีความเห็นซ้ายจัด คุณแม่ไม่ไว้ใจว่า ลูกหญิงคนเดียวของท่าน/*148จะได้รับความสุขจากคนชนิดนี้หรือไม่ เวลานี้ผจงจิตอายุยี่สิบสามปี ยังมีเวลาเลือกอีกถมไป คุณแม่ไม่แน่ใจจึงไม่ตกลงรับหลวงพิทักษ์ฯเป็นลูกเขย และก็เคราะห์ดี เพราะต่อมาจากนั้นอีกไม่ถึงปีก็มีข่าวเซ็งแซ่ว่า หลวงพิทักษ์ฯ ตกเป็นจำเลยในคดีชู้สาวรายหนึ่ง ถูกฟ้องเรียกค่าเสียหายจากสามีของหญิงคนหนึ่งเป็นเงินหลายหมื่นบาท หลวงพิทักษ์ฯได้ยอมเสียเงินให้ชายคนนั้นแล้ว ในที่สุดได้รับตัวหญิงคนนั้นมาเป็นภรรยา
หลวงพิทักษ์ฯได้มามีบทบาทในชีวิตของผจงจิตอีก ถึงแม้จะไม่ใช่บทบาทสำคัญอย่างที่ตัวหลวงพิทักษ์ฯเองได้เก็งไว้ แต่ก็ได้มามีบทบาทสำคัญพอใช้ คือได้ทำให้ผจงจิตกับประพนธ์เกือบทะเลาะกัน สำหรับผู้หญิงที่ได้รับการอบรมอย่างผจงจิต การทะเลาะกับสามีเป็นสิ่งที่เป็นไปไม่ได้ เป็นสิ่งที่จะไม่มีขึ้นในชีวิตของหล่อน แม้จะเลิกร้างกัน ทิ้งลูกเล็กอายุสามขวบไปแต่ตัว อย่างที่ผจงจิตกะแผนการไว้นี้ ผจงจิตกับประพนธ์ก็จะไม่ทะเลาะกัน เพราะผจงจิตจะไม่ทะเลาะกับสามี
เรื่องทะเลาะกันนี่ก็แปลกอีก ประพนธ์ไม่เข้าใจ ประพนธ์ซึ่งเป็นลูกผู้ดีเหมือนผจงจิต ไม่เห็นว่าการทะเลาะระหว่างสามีภรรยาเป็นเรื่องเสียหาย เมื่อผจงจิตบอกเขาว่า “เอาเถอะค่ะ เราอย่าทะเลาะกันเลย ดิฉันจะไม่ทะเลาะกับคุณ...” เขากลับพูดว่า
“ทำไมล่ะ เราผัวเมียกัน ก็ต้องทะเลาะกันซิ ไม่งั้นก็ผิดธรรมชาติไป”
แต่ผจงจิตก็ไม่ทะเลาะกับเขา หล่อนเก็บความผิดหวังเข้าไว้ในอก หล่อนไม่เข้าใจเขาหนักขึ้นทุกวัน
เรื่องหลวงพิทักษ์ฯเป็นเรื่องแรกที่ทำให้ผจงจิตขึ้นเสียงกับประพนธ์ เพราะหล่อนตกใจ แปลกใจจนเก็บความรู้สึกไม่อยู่
“หลวงพิทักษ์ประชากับคุณประพิณก็จะมาด้วย..”
ประพนธ์บอกกับภรรยาเมื่อแต่งงานกันได้ประมาณ ๑ ปี และกำลังเตรียมเลี้ยงอาหารเพื่อนร่วมโรงเรียน ในโอกาสที่อัจฉราเพื่อนผู้มีหน้าตาไม่สวยคนหนึ่ง ได้รับทุนการศึกษาไปเรียนวิชาชั้นสูงในต่างประเทศ เพื่อน ๆ ผู้ได้รับความสำเร็จในชีวิตคือได้แต่งงาน มีบ้านอันสวยงามน่าอยู่ มีรถยนต์/*149เป็นพาหนะ ฯลฯ รู้สึกว่าจะต้องให้อัจฉราเห็นว่าเพื่อนมิได้ทอดทิ้งอัจฉรา เพราะเหตุที่อัจฉราเป็นคนไม่ได้รับความสำเร็จคือไม่ได้แต่งงาน และเพื่อน ๆ มีความยินดีที่อัจฉราได้รับความสำเร็จอย่างหนึ่งซึ่งอัจฉราพอใจ ทั้ง ๆ ที่เพื่อน ๆ คิดว่าทุนการศึกษาอันนี้ จะยิ่งทำให้อัจฉรามีโอกาสได้รับความสำเร็จเหมือนเพื่อน ๆ น้อยลงไปอีก
ถ้ามีโอกาสจะเลี้ยงอาหารเพื่อน ๆ ที่บ้านผจงจิต ทั้งผจงจิตและเพื่อน ๆ ก็ฉวยโอกาส เพราะผจงจิตยินดีที่จะได้แสดงฝีมือทำกับข้าว และเพื่อน ๆ กับสามีของเพื่อน ๆ ยินดีได้รับประทานอาหารฝีมือดีใส่ภาชนะงาม และได้รับประทานในสถานที่ที่จัดสวย และมีลมเย็น
ประพนธ์คนเดียวที่ไม่ค่อยตื่นเต้นกับฝีมือของผจงจิต ซึ่งผจงจิตได้สังเกตมาตั้งแต่หมั้นกันใหม่ ๆ และหล่อนรู้สึกแปลกใจอย่างเหลือเกิน หล่อนได้เคยพยายามจะหาโอกาสให้เขาได้แสดงความรู้สึกนึกคิดของเขาในเรื่องนี้ ด้วยวิธีการแนบเนียนต่าง ๆ แต่ก็ยังไม่ได้รับคำตอบ
สำหรับเรื่องหลวงพิทักษ์ฯ ประพนธ์บอกกับหล่อนว่า เขาจะเป็นแขกของหล่อนในโอกาสเลี้ยงส่งอัจฉรา อย่างไม่ค่อยแยแสต่อความรู้สึกของหล่อน เขาบอกหล่อนแล้วก็ก้มหน้าลงค้นหนังสือเล่มหนึ่งในตะแกรงฝีมืองาม ซึ่งผจงจิตไปหามาใส่หนังสือเพื่อให้แปลกตา และเข้ากันกับเก้าอี้หวายในห้องนั่งเล่นอย่างดี
“พิทักษ์ไหนคะ?” ผจงจิตย้อนถาม เสียงของหล่อนสูงขึ้นโดยมิได้ตั้งใจ
“พิทักษ์ประชา ก็คุณประพิณเขาโรงเรียนเดียวกับเธอไม่ใช่หรือ?”
“แต่...แต่ดิฉันไม่ได้เชิญเขานี่” เสียงของผจงจิตปร่าพิกล
“รู้แล้วละ แต่หวังว่าเธอคงไม่ถือว่าฉันทำอะไรโดยไม่ปรึกษาเธอ เพราะฉันจำเป็นต้องพบกับหลวงพิทักษ์ฯโดยเร็ว และการให้เขามากินอาหารที่บ้านเป็นโอกาสดี”
ผจงจิตนิ่งไปหลายวินาที หล่อนจำคำสั่งสอนของคุณแม่และของครูบางคนได้ “อย่าตั้งปัญหาถามกับผู้ชาย อย่าอยากรู้ในสิ่งที่สามีไม่บอกให้รู้ /*150อย่าเอาหลักเกณฑ์อะไรกับผู้ชาย เราต้องการให้เขาอยู่กินเป็นสุข ให้เขาเป็นสามีที่เลี้ยงดูยกย่องเราและรักเรา”
แต่ผจงจิตอยากรู้จนไม่สามารถยับยั้งได้ หล่อนถามออกไปทั้งที่หัวสมองบอกว่าไม่สมควรถาม
“คุณไม่รังเกียจหลวงพิทักษ์ฯ กับคุณประพิณหรอกหรือคะ หล่อนจำได้แจ่มชัดเหลือเกิน ประพนธ์เงยหน้าขึ้นจากหนังสือ ส่ายหน้าแล้วตอบสิ่งที่หล่อนไม่นึกฝันเลยว่าเขาจะตอบ “ไม่ใช่ธุระของเรา” เพราะความแปลกใจ ผจงจิตขึ้นเสียงแหลม
“หมายความว่าอะไรคะ ไม่ใช่ธุระของเรา?”
“หมายความว่าอย่างนั้นละ ตรง ๆ เผง ๆ ไม่ยักเยื้อง ไม่ใช่ธุระของเรา” เมื่อเห็นหล่อนยังจ้องอยู่เขาก็เสริมว่า “เรา ผจงจิตและประพนธ์ไม่รังเกียจใครด้วยเหตุที่เป็นเรื่องส่วนตัวของเขา”
“ยังไม่เข้าใจค่ะ” ผจงจิตเสียงแข็งอีก รู้สึกมีเลือดวิ่งขึ้นหน้าร้อนผ่าว
“เออ จะให้เล็กเชอร์วิชาจิตวิทยาสังคมหรือดาร์ลิ่ง” แล้วเขาก็หัวเราะ และว่า “พูดภาษาอังกฤษทีไรรู้สึกเปิ๊นเปิ่น แต่เพราะรักเมียต้องพูดให้ได้”
ผจงจิตเรียกสติได้แล้ว หล่อนกล่าวเสียงอ่อนหวานว่า “ยังไม่เคยให้คุณพูดอังกฤษด้วยสักที”
“แต่ถ้าผมจะเรียกคุณว่า ดวงใจ หรือยอดรัก คุณคงว่าบ้า ใช่ไหม?” ประพนธ์พูดกับหล่อนปน ๆ กันอย่างนั้นเสมอ บางทีเขาก็พูด ฉัน-เธอ ผจงจิตเคยลองพูด น้อง-พี่ แล้วไม่สำเร็จ มีบางสิ่งบางอย่างในท่าทีของประพนธ์ทำให้หล่อนเลิกไป
“ภาษาฝรั่งเศสล่ะ ผู้ชายพูดกับเมียเขาอย่างไร?”
แล้วประพนธ์ก็สร้างปัญหาให้ผจงจิตต่อไป เขาตอบว่า “แต่ฉันไม่ใช่ฝรั่งเศส ฉันเป็นผู้ชายไทย”
ผจงจิตอยากจะเถียงเขาว่า แล้วจะต้องพูด “ดาร์ลิ่ง” ทำไม
แต่จำคำสั่งสอนว่าไม่ให้เถียงกับสามีได้จึงนิ่งเสีย
แต่ประพนธ์ดูเหมือนจะเดาความคิดของหล่อนได้เขากล่าวขึ้นว่า /*151ที่เรียกคุณว่าดาร์ลิ่ง เพราะอยากให้เข้าสมัยเหมือนเพื่อน ๆ ของเธอ เห็นผัวเมียเขาดาร์ลิ่งกันทั้งนั้น แต่ขออย่างเดียว อย่าหนู ๆ พี่ ๆ เลยทนไม่ไหว”
ผจงจิตเลิกเอาใจใส่กับเรื่องใช้ภาษาอังกฤษ ทั้งที่ใจคิดไปถึงเรื่องนี้ เมื่อครั้งประพนธ์กับหล่อนเป็นคู่หมั้นกัน เพราะมีความเอาใจใส่กับเรื่องหลวงพิทักษ์ฯ กับภรรยามาก ความเอาใจใส่ในเรื่องนั้นมีมากอย่างยิ่ง พอที่จะทำให้หล่อนลืมคติของภรรยาตามแบบฉบับของหล่อน และได้ถามสามีว่า
“คุณประพนธ์คะ การมีชู้ กับการเป็นชู้กับเมียเขานี่ คุณไม่ถือว่าเป็นความประพฤติไม่ดีหรือคะ?”
“การมีชู้และการเป็นชู้ เป็นเรื่องเฉพาะ ๆ ไปแล้วแต่คู่ แล้วแต่เรื่อง บางทีเป็นความประพฤติชั่วบางคราวก็เป็นความประพฤติดี”
แลเห็นหน้าของประพนธ์เปลี่ยนจากความอดทนเรื่อย ๆ เย็น ๆ เป็นหน้าแสดงความเอาใจใส่ นัยน์ตาก็วาวขึ้นเหมือนว่ายินดีจะโต้ตอบกับหล่อน ผจงจิตจึงกล้าถามต่อไป
“เป็นไปได้หรือคะ ที่จะเป็นความประพฤติดี”
“ทำไมจะเป็นไปไม่ได้” ประพนธ์ว่า “ถ้าเขารักกันอย่างบริสุทธิ์ ก็เรียกว่าประพฤติดี”
“ใครคะ รักกันอย่างบริสุทธิ์ เป็นชู้กันจะเรียกว่าบริสุทธิ์ได้หรือคะ” ผจงจิตเถียง
“ก็บางที มันมาพบเนื้อคู่แท้ผิดเวลาไป เขาเป็นคนมีผัวเสียแล้วจะทำอย่างไร”
ผจงจิตรู้สึกโกรธอาย เลือดวิ่งพล่านทำให้ร้อนไปทั้งตัว
“คุณพูดเล่นหรือคะ?”
“พูดจริงซิ พูดจริง ๆ ทีเดียว..”
“แปลว่า คุณอาจเป็นชู้กับเมียใครก็ได้หรือคะ?”
“อ้อ ฉันไม่จำเป็นต้องเป็นชู้กับใคร ฉันพบเนื้อคู่ที่แท้ของฉันแล้ว”
ประพนธ์ยิ้มกับหล่อนนัยน์ตาเป็นประกาย
“แล้วถ้าเผื่อ, ถ้าเผื่อ ดิฉันเกิดไปรักผู้ชายอื่น..” ผจงจิตจำได้ว่าเสียง/*152ของหล่อนไม่มั่นคง “แล้วไปมีชู้จะว่าอย่างไร?”
“ฉันอาจฆ่าคนที่เธอบอกว่าเธอรักเสียก็ได้ เพราะฉันไม่เชื่อว่าเธอจะรักใคร เธอรักฉัน จริงหรือไม่จริงล่ะ?” เขาจ้องหน้าหล่อนเขม็ง เหมือนจะมองลอดเข้าไปถึงหัวใจส่วนลึกของหล่อน
ผจงจิตรู้สึกประหม่าพิกล “ก็แล้วหลวงพิทักษ์ฯล่ะคะ หลวงพิทักษ์ฯไปแย่งเมียเขา จนถูกฟ้องร้องแพ้ความ คนอย่างนี้จะเรียกว่าคนดีได้หรือคะ?”
“ฉันไม่รู้เรื่องหลวงพิทักษ์ฯทั้งหมด เพราะเมื่อเกิดคดีฉันไม่ได้อยู่เมืองไทย แต่ถึงอยู่ก็คงไม่รู้เรื่องตลอด จึงไม่มีสิทธิ์จะตัดสินว่า หลวงพิทักษ์กับเมีย เป็นคนดีหรือคนเลว แต่เท่าที่ฉันรู้จักคุณประพิน เห็นว่าแกเป็นภรรยาที่ดีของหลวงพิทักษ์ฯ และเป็นแม่ที่ดีของลูกกับสามีเก่า และที่มีกับสามีใหม่”
“ลูกหลวงพิทักษ์ฯนี่แหละ ท้องตั้งแต่ยังไม่ได้เลิกกับสามีเก่า” ผจงจิตพูดเสียงค่อนข้างกร้าว
“แต่ไม่ได้หมายความว่าประพินเป็นคนชั่วเพราะเหตุนั้น อาจมีเหตุผลหลายอย่างที่ทำให้ต้องท้องก่อนเลิกกับผัวเก่า” เขาจ้องดูหล่อน นัยน์ตาเหมือนจะชวนเชิญให้หล่อนเถียงเขาต่อไป
เห็นสายตาเขาผจงจิตก็ได้สติ หล่อนไม่มีหน้าที่จะเถียงทะเลาะกับสามีในเรื่องเช่นนี้ แต่หล่อนก็ผิดหวังในตัวเขามาก อดกลั้นไว้ไม่ได้จึงพูดว่า
“เอาละค่ะ ไม่เถียงกันละ เดี๋ยวทะเลาะกัน แต่ก็เป็นห่วงไม่รู้ว่าเพื่อนเขาจะว่าอย่างไร โดยเฉพาะแขกคนสำคัญคืออัจฉรา เขาเป็นคนถือหลักการอะไรต่ออะไรมาก”
ประพนธ์ทำท่าไม่พอใจคำพูดของภรรยาเขาว่า ทำไมล่ะ เราผัวเมียกันก็ต้องทะเลาะกันซิ”
แต่ไม่ทะเลาะกับเขา เขายังรักหล่อนน้อยอย่างนี้ ถ้าทะเลาะกัน เขาคงทิ้งหล่อนไปมีภรรยาใหม่แล้ว เวลานี้หล่อนแน่ใจว่า สายสัมพันธ์ระหว่างเขากับหล่อนก็คือลูกชาย ซึ่งเขารักประดุจชีวิตเท่านั้น
ความคิดของผจงจิตแล่นต่อไป รวดเร็วประดุจสายฟ้า เรื่องราวต่างๆในชีวิตของหล่อนกลับเข้ามาในความทรงจำแจ่มชัดทุกคราว
/*153หล่อนหวนกลับไปถึงชีวิตก่อนที่ประพนธ์จะมาขอแต่งงานกับหล่อน วันเวลาผ่านไป ชายที่พึงปรารถนาก็ผ่านไป เขาแต่งงานกับเพื่อน กับญาติของผจงจิต หรือกับผู้ที่ผจงจิตรู้จักแต่ชื่อเสียง และมีบางคนแต่งงานกับผู้ที่ผจงจิตไม่เคยได้ยินชื่อเสียงเลย พอมีชายหนุ่มที่มีทรัพย์พอสมควร เป็นลูกเต้าเชื้อแถวของคนที่อยู่ในวงสังคมเดียวกับผจงจิต สำเร็จการศึกษากลับมาจากต่างประเทศ หรือได้ตำแหน่งเป็นที่พึงพอใจตำแหน่งใดตำแหน่งหนึ่งในประเทศไทย ญาติผู้ใหญ่ก็จะมากระซิบกับคุณแม่ของหล่อน แล้วคุณแม่ก็กระซิบกับคุณพ่อ บางรายคุณแม่พอใจแต่คุณพ่อไม่พอใจ บางรายก็กลับกัน บางรายชายหนุ่มเหล่านั้นก็แสดงความไม่พอใจในตัวผจงจิต มีท่านชายองค์หนึ่งบอกว่า หล่อนมีร่างสูงเกินไป มีนายร้อยเอกนักเรียนแซนด์เฮอรสต์คนหนึ่งกล่าวว่า หล่อนเต้นรำไม่เก่งและไม่ช่างคุย มีนายแพทย์นักเรียนอเมริกันคนหนึ่งว่า คุณพ่อคุณแม่เจ้ายศ แล้วมีนายแพทย์นักเรียนอเมริกันอีกคนหนึ่งส่งคนมาทาบทามสู่ขอ นับเป็นคนที่สองจากหลวงพิทักษ์ฯ ที่มาถึงขั้นสู่ขอ แต่ผจงจิตไม่พอใจเอง เพราะกิริยามารยาทของเขาเป็นสมัยใหม่เกินไป อายุผจงจิตล่วงไปทุกปี ๆ คุณแม่เริ่มให้โหรพิเคราะห์ดวงชาตาของหล่อนถี่ขึ้น เป็นการไม่น่าเชื่อที่ลูกคนเดียวของท่าน ซึ่งท่านได้ให้การศึกษาอบรมดีที่สุด มีทรัพย์สมบัติพอสมควรกับฐานะ มีรูปสมบัติ ไม่ด้อยกว่าใครในวงศ์ญาติมิตร จะหาสามีไม่ได้ และพอมาถึงขั้นที่ตัวผจงจิตเองก็เริ่มสนใจในโหรแลดวงชาตา นายประพนธ์ บุณยลักษณ์ ก็กลับมาจากต่างประเทศ เวลานั้นผจงจิตอายุเต็มยี่สิบแปดปี ย่างเข้ายี่สิบเก้า อีกปีเดียวก็จะมีอายุสามสิบ นับอย่างไทยจะหลีกเลี่ยงหลอกตนเองว่า ไม่ใช่สาวแก่ไปไม่ได้แล้ว
ประพนธ์กลับมาประเทศเกิดเมื่ออายุเกือบ ๓๕ ปีแล้ว เขาไปอยู่ต่างประเทศมาหลายประเทศ ไปเรียนหนังสือที่สวิตเซอร์แลนด์และฝรั่งเศส แล้วไปรับราชการที่อิตาลี ไปประชุมที่ประเทศอังกฤษและไปติดสงครามอยู่ที่อเมริกัน แต่เขาไม่ได้กลับมาโดยมีภรรยาชาวต่างประเทศเข้ามาด้วยเหมือนคนที่ไปอยู่ต่างประเทศเป็นเวลานานมักจะทำกัน ญาติและมิตรชั้นผู้ใหญ่ และเพื่อน ๆ รุ่นราวคราวเดียวกับผจงจิตล้วนแต่เป็นผู้มีความปรารถนาดี /*154ได้พยายามเต็มที่ที่จะให้ประพนธ์ได้วิสาสะกับผจงจิต และพยายามเต็มที่ที่จะให้เขาได้รับทราบถึงความดีงามของผจงจิตทุกประการ พร้อมกับพยายามทุกวิถีทางที่จะไม่ให้หญิงอ่อนวัยกว่าผจงจิต ได้มีโอกาสแย่งความเอาใจใส่ของประพนธ์ไป
ในระยะเริ่มโครงการผจงจิต-ประพนธ์ ผจงจิตจำได้ว่าคุณลุงพี่ชายใหญ่ของคุณพ่อ ซึ่งรักหล่อนมาก เป็นประธานกรรมการดำเนินงาน ขั้นวางนโยบายคงจะมีคุณป้าเป็นประธานกรรมการ มีคุณลุงเป็นรองประธาน และกรรมการร่วมคิดคงจะมีกันหลายท่าน คุณลุงได้เริ่มดำเนินงานโดยมาหาคุณพ่อ แล้วกระซิบว่า
“หลานท่านผู้หญิงกลับมาแล้ว ไม่มีเมียแหม่ม ท่านอยากจะให้ใครช่วยท่าน ขอให้หาเมียดี ๆ ให้ทีเถอะ แม่พวกสมัยใหม่ท่านไม่อยากได้”
“พวกนี้เราไม่เคยรู้จักมาเลย” คุณพ่อว่า
“เขาว่าเจ้ายศที่สุด” คุณลุงบอก “และไม่ค่อยร่ำรวยเท่าไหร่ แต่ว่าก็ไม่ถึงกับจน แต่แม่หนูก็อายุมากแล้ว และนี่เป็นโสด หายาก หายากอย่างนี้”
ผจงจิตทราบว่า ความมีอายุ ๓๕ ของนายประพนธ์ มิได้ทำให้เขาเสียราคาไปเลยในตลาดสมรสของราชธานีไทย เพราะความมีอายุ ทำให้ตำแหน่งราชการสูงขึ้นได้สัดส่วนกัน แต่ความพยายามของญาติมิตรของผจงจิตกฌประสบความสำเร็จ ญาติผู้ใหญ่ของประพนธ์ ก็ได้มาทำการสู่ขอผจงจิตจากคุณพ่อคุณแม่
ตลอดเวลาที่ทำความรู้จักกันก่อนหมั้นก็ดี หลังจากการสู่ขอจนกระทั่งหมั้นกัน ประพนธ์ไม่ได้ทำให้ผจงจิตหวั่นไหวในทางหนึ่งทางใด หล่อนแน่ใจว่าหล่อนต้องได้รับความสำเร็จในชีวิตสมรส เพราะญาติผู้ใหญ่เกือบทุกคนได้บอกให้หล่อนได้ยิน คุณลุงมักพูดว่า “ใครได้แม่หนูไป มันต้องหลงแน่ ๆ ฝีมือผัดหมี่อย่างนี้” ญาติที่เป็นผู้ใหญ่รอง ๆ ก็เคยพูดว่า “ผจงจิตแกคงเลี้ยงลูกไม่ให้ใครว่าได้เลย” และญาติที่เป็นเขยก็มักชมผจงจิต ในสิ่งที่ภรรยาของเขาบกพร่องไป ประพนธ์เอง พอได้โอกาสได้อยู่ด้วยกันสองต่อสอง ก่อนที่จะให้ผู้ใหญ่มาสู่ขอประมาณสองสัปดาห์ ได้บอกกับหล่อนว่า
/*155“คุณสวยจริง คุณผจงจิต ไม่ว่าจะดูด้านไหนสวยหมด”
แต่พอตกลงกันว่าผจงจิตกับประพนธ์จะแต่งงานกันแน่ ผจงจิตก็เริ่มสั่นคลอน เริ่มเสียความมั่นใจในตนเอง
ก่อนที่จะทำพิธีหมั้น คุณพ่อคุณแม่ได้เชิญให้ประพนธ์มารับประทานอาหารเย็นที่บ้านเฉพาะตัวเขาคนเดียว รับประทานด้วยกัน ๔ คน คุณพ่อ คุณแม่ ประพนธ์ และผจงจิต ผจงจิตได้บรรจงทำกับข้าว ทำของหวาน จัดโต๊ะอาหาร จัดห้องรับแขก ห้องนั่งเล่น ระเบียง ขลิบต้นไม้ในสวน ทำทุกอย่างเพื่อให้บ้านเป็นสถานที่เจริญตาเจริญใจ แล้วก็บรรจงแต่งตัวโดยไม่ให้สวยเกินโอกาส แต่ก็สวยไม่มีที่ติ ทุกสิ่งทุกอย่างที่ผจงจิตทำมักงามแนบเนียน มองดูผาด ๆ ก็งาม ยิ่งพิศก็ยิ่งเห็นความเหมาะสม ในคืนวันนั้นทุกสิ่งทุกอย่างก็เหมาะสมตามควรแก่โอกาส
ระหว่างรับประทานอาหาร ประพนธ์ก็ชมกับข้าวและขนมว่าอร่อยทุกอย่าง ชมดอกไม้ว่าจัดสวย และเมื่อมีโอกาสก็กระซิบให้หล่อนทราบว่าหล่อนแต่งตัวสวย แต่เมื่อรับประทานอาหารอิ่มแล้ว ทั้งสี่คนได้ออกมานั่งเล่นที่ระเบียงเรือน คุณแม่ได้เข้าไปในห้องก่อน แล้วก็มาเรียกให้หล่อนตามเข้าไป และบอกว่าให้ปล่อยคุณพ่อได้อยู่กับประพนธ์ตามลำพังให้ได้เวลาอันสมควร พอได้เวลาแล้วคุณแม่ก็ออกไปที่ระเบียง แล้วก็เรียกเตือนหล่อนว่าทำไมหายไปนานนัก พอหล่อนออกมาได้ประเดี๋ยวหนึ่ง คุณพ่อคุณแม่ก็เลี่ยงไป ปล่อยให้หล่อนอยู่กับประพนธ์สองคน ซึ่งก่อนหน้านี้ท่านไม่เคยทำให้เห็นชัด ๆ ประพนธ์ต้องคอยหาโอกาสให้ดี ถึงจะได้อยู่กับหล่อนตามลำพัง
ระหว่างที่หล่อนได้อยู่กับเขาสองต่อสองเป็นเวลานานเป็นครั้งแรกนั่นเอง ผจงจิตเริ่มมีความประหลาดใจในตัวประพนธ์
เขาสนทนากับหล่อนด้วยเรื่องธรรมดาก่อน เรื่องภาพยนตร์ เรื่องหนังสืออ่านเล่น เรื่องงานสโมสรสันนิบาตที่หล่อนกับเขาเคยไปร่วมด้วยกัน แล้วตอนหนึ่งเขาก็พูดเรื่องชีวิตแต่งงาน
“คุณกับผมก็เห็นจะไม่ต้องสุภาพกันไป สุภาพกันมากอีกแล้ว เป็นที่รู้กันแล้วว่าเราจะแต่งงานกัน แต่เรายังไม่ได้ทำอะไรผูกมัดกันจริง ๆ /*156เพราะฉะนั้นก่อนที่จะผูกมัดกัน ผมก็อยากทราบว่า คุณมีความนึกคิดอย่างไรในเรื่องนี้ จะมีอะไรขัดแย้งกันบ้างไหม”
“จะมีอะไรคะ ที่จะขัดแย้งกัน” ผจงจิตถามด้วยความประหลาดใจที่สุด
“อ้าว ก็อาจมีได้ เช่น...เช่น คุณมีคติอย่างไรเกี่ยวกับการสมรส คุณเห็นว่าการหย่าร้างควรมีไหม”
“อี๋” ผจงจิตอุทานโดยไม่รู้ตัว “คุณหมายความว่า ผู้หญิงผู้ชายแต่งงานกันแล้วควรหย่ากันไหม งั้นหรือคะ”
เอาละ ตั้งต้นด้วยเรื่องนั้นก็ได้” เขาว่า
“ก็ไม่ควรหย่ากันซิคะ” หล่อนตอบ
“ไม่ควรหย่ากันเลยงั้นหรือ การหย่าร้างเป็นการไม่ควรทำเลยงั้นหรือ”
“เอ สำหรับบางคู่มันก็จำเป็นค่ะ” ผจงจิตตอบ
เขายิ้มอย่างพอใจทันที “แปลว่าบางคู่หย่าได้บางคู่ไม่ควรหย่าใช่ไหม”
ผจงจิตไม่เห็นว่าเป็นปัญหาควรถามอย่างไร แต่เมื่อเขายิ้มย่องผ่องใส หล่อนก็ยิ้มด้วย
“เอาละ” เขาว่า “ความเห็นอันนี้ตรงกัน ทีนี้สำหรับตัวคุณ ถ้าคุณแต่งงาน คุณตั้งใจจะหย่ากับสามีไหม”
“เอ๊ะ ทำไมจะไปตั้งใจอย่างนั้นล่ะคะ”
“ไม่ใช่ ผมพูดไม่ชัดเจน ผมหมายความว่า คุณถือว่าสำหรับตัวคุณ ถ้าสามีของคุณเป็นคนเสียหาย เป็นคนไม่ดี คือถ้าคุณไปรู้ทีหลังนะ คุณจะหย่าไหม”
ผจงจิตจ้องดูเขาอย่างงุนงง หล่อนมองดูหน้าประพนธ์แล้วหลบสายตา เขากำลังจะสารภาพอะไร หัวใจหล่อนเริ่มเต้นแรง เขาจะสารภาพว่าเขามีเมียแหม่มใช่ไหม มีลูกซ่อนอยู่เมืองฝรั่ง?
เขามองหน้าหล่อนเฉยเหมือนไม่มีอะไรสำคัญเกิดขึ้น หล่อนแข็งใจจ้องตาเขา “คุณจะไปทำอะไรล่ะคะ หรือเคยไปทำอะไรไว้”
“เอาละ” เขากล่าวอย่างพอใจ “ตอบอย่างนี้เป็นอันเข้าใจแล้ว” แล้วเขาก็/*157เปลี่ยนเรื่องสนทนาไปเล่าเรื่องการเดินทาง เรื่องบ้านที่คิดว่าจะปลูกขึ้น และเรื่องที่ไม่สลักสำคัญสำหรับผจงจิต ทิ้งให้หล่อนพะวงพะวังอยู่กับคำพูดของเขาตลอดเวลา จนเขาลาไป
พอคิดมาถึงตรงนี้ ผจงจิตก็เริ่มร้องไห้อีก จึงย้ายจากโต๊ะเครื่องแป้งไปนอนบนเตียง แต่ก็หยุดคิดต่อไม่ได้
หลังจากที่ได้พูดกันเรื่องหย่าร้างแล้ว ไม่ถึงสัปดาห์โครงการผจงจิต-ประพนธ์ ก็เป็นรูปร่างที่เห็นแจ่มชัด คือ ได้มีการประกอบพิธีหมั้น และในคืนที่ทำพิธีหมั้น ผจงจิตก็เผชิญกับความงุนงงในตัวประพนธ์อีกตามเคย ใครได้มารับประทานอาหารที่บ้านผจงจิต ก็ต้องติดใจชมเชยกันไปต่าง ๆ นานา แต่พอมีคนแสดงความยินดีกับประพนธ์ในเรื่องที่เขากำลังจะแต่งงานกับแม่บ้านแม่เรือนชั้นเอก ประพนธ์ก็พูดอย่างจริงจังว่า “ขอให้เป็นที่เข้าใจว่า ผมมิได้แต่งงานกับคุณผจงจิตเพราะเธอเป็นแม่ครัวฝีมือเอก ถ้าผมอยากกินกับข้าวอร่อย ๆ ผมก็ไปจ้างแม่ครัวเก่ง ๆ มาได้ ไม่จำเป็นต้องลงทุนถึงเท่านี้”
เมื่อหาโอกาสได้อยู่กันตามลำพัง ผจงจิตก็ฉวยโอกาสถาม
“ขอประทานโทษนะคะ อยากเข้าใจคำว่าลงทุนนั่นจริง ๆ”
“พุโธ่พุถัง” เขาว่าหัวเราะ ๆ “ไม่เห็นหรือ เรือนหอเอย แหวนหมั้นเอย แต่งงานก็ต้องเลี้ยงโต๊ะเจ๊ก เพราะไม่อย่างนั้นเจ้าสาวก็จะไปสาละวนกับกับข้าวเสีย จะลืมเจ้าบ่าวไป”
“แล้วที่ว่าไปจ้างแม่ครัวมาได้ล่ะคะ”
“แต่จ้างคนมาเป็นศรีภรรยาไม่ได้หรอกคุณ” เขาแย้งหัวเราะ ๆ อีก ประพนธ์ได้ทำความหวั่นไหวไปในทางดีให้แก่คู่หมั้นเมื่อประมาณ ๒ สัปดาห์ หลังจากทำพิธีหมั้น คืนนั้นเดือนหงาย แสงจันทร์สาดแลดูขาวไปทั่วสวน แต่ใต้ร่มลำดวนใหญ่ ต้นเก่าแก่ ปลูกไว้ตั้งแต่ครั้งคุณทวด ภายใต้เงานั้นดำมะเมื่อมเพราะความสว่างในที่อื่นโดยรอบ ประพนธ์ได้รวบตัวผจงจิตเข้ามาไว้ในวงแขน และถามโดยเร็วไม่ให้หล่อนตอบว่า “ผมขอจูบคุณ จะเป็นการผิดประเพณีมากไหม”
แล้วเขาก็ทำอย่างที่พูดโดยไม่รั้งรอ
/*158ผจงจิตสั่นไปทั้งตัวเหมือนลูกสัตว์น้อย ๆ ได้พบสัตว์แปลกไปจากแม่ของตนเป็นครั้งแรก หล่อนแปลกใจตัวเองว่าหล่อนมีความรู้สึกชื่นชมอย่างบอกไม่ถูก แต่การอบรมทำให้หล่อนแข็งใจตอบว่า
“อย่าให้ผิดบ่อย ๆ จะดีกระมังคะ”
ประพนธ์รู้ว่าการกระทำของเขาทำให้หล่อนพะว้าพะวังมาก และเขาก็ไม่ค่อยทำให้หล่อนเกิดความรู้สึกนั้นบ่อยเกินไป แต่ยิ่งวันสมรสใกล้เข้ามา ผจงจิตค่อย ๆ เปลี่ยนความรู้สึกกลัว ปล่อยให้ความรู้สึกชื่นใจเข้ามาแทนที่ทีละน้อยๆ
จนวันหนึ่งก่อนวันสมรสประมาณ ๑ เดือน ประพนธ์เอ่ยขึ้นว่า
“ใคร ๆ บอกผมว่า ผมจะแต่งงานกับนางฟ้า แต่แท้ที่จริงคุณเป็นผู้หญิงธรรมดานี่เองใช่ไหม”
ผจงจิตใจหายวาบ เอาอีกแล้ว เขาพูดอะไรที่หล่อนไม่เข้าใจอีกแล้ว
“หมายความว่าอะไรคะ”
“เออ เอาความหมายอีกแล้ว คุณช่างซักเสียจริง ๆ จะให้เฟ้นถ้อยคำพูดให้เหมาะเผงไปเสียทุกอย่าง ก็หมายความว่าคุณเป็นที่ชื่นใจของประพนธ์ เป็นสิ่งจำเป็นสำหรับชีวิตของประพนธ์น่ะซี”
เอ้อ ไม่ทำให้หล่อนสว่างขึ้นกี่มากน้อยเลย แต่พอเดาเอาได้ว่า ถ้าเป็นนางฟ้าคงอยู่เกินเอื้อมของเขา และนี่ไม่เกินเอื้อม กำลังชื่นใจพอดี ๆ เมื่อความหมายเป็นไปในทางพึงพอใจ ผจงจิตก็ไม่เซ้าซี้ เพราะหล่อนจำคำสั่งสอนได้ว่า อย่าทำให้ผู้ชายเบื่อเพราะการโต้เถียง ผู้ชายไม่ต้องการโต้เถียงกับผู้หญิงที่เขารัก ถ้าเขาอยากโต้เถียงเพื่อเจริญสติปัญญาหรืออะไรก็ตาม เขาจะไปหาเพื่อนชายของเขา ผู้หญิงเป็นผู้ให้ความสุข เวลาเขามาหาผู้หญิง เขามาเพื่อให้ได้รับความสุข
แต่วันหนึ่งประมาณสองเดือนหลังจากวันหมั้น ผจงจิตคิดย้อนกลับไป เขาได้ทำให้หล่อนหวาดหวั่นในใจ ทำให้หล่อนเสียความมั่นใจในการที่จะยึดความรักของเขาไม่น้อย เขากับหล่อนไปในงานเลี้ยงอาหารกลางวันที่บ้านญาติผู้หนึ่งของเขา เธอผู้นั้นเป็นผู้มีอัธยาศัยดี ต้อนรับผจงจิตอย่างจริงใจ พูดจาน่าเอ็นดู แต่กับข้าวข้าวแช่ของเธอไม่อร่อยเลย ผจงจิตพยายามกลืนลงไปด้วย/*159ความยากลำบาก ถ้าผจงจิตเลี้ยงข้าวแช่ ข้าวของหล่อนจะต้องแช่น้ำแข็งเย็นเจี๊ยบ กับข้าวจะต้องร้อนมาจากเตาใหม่ ๆ ฝอยที่โรยกับข้าวจะต้องกรอบ รสของกับข้าว เช่นกะปิหรือไส้พริก ไส้หัวหอม จะต้องกลมกล่อม ผักจะต้องสลักและจัดอย่างสวย และยังจะต้องแปลกตาจากที่โดยมากจัดกัน แต่นี่กับข้าวอุ่น ๆ ไม่ถึงกับเย็น ฝอยไม่กรอบ รสไม่ดี แต่หล่อนก็เห็นประพนธ์รับประทานได้อย่างสบาย ได้ปริมาณพอสมควรแล้ว ก็ชมกับเจ้าของบ้านว่ากับข้าวอร่อยทุกอย่าง ด้วยหน้าตาท่าทีเหมือนกับเวลาที่เขาชมกับข้าวของหล่อน
ในคืนวันนั้น ระหว่างที่คุยกันหลังรับประทานอาหารเย็น ซึ่งกลายเป็นกิจประจำวันของผจงจิตและประพนธ์หลังจากที่ได้หมั้นกันมา พอได้โอกาสเหมาะหล่อนก็ถามเขา
“คุณประพันธ์คะ กับข้าววันนี้คุณรับประทานได้จริง ๆ หรือคะ เห็นชมว่าอร่อย หรือแกล้งชม”
“จะว่าแกล้งชมเห็นจะไม่ได้” เขาตอบ “เพราะชมด้วยความตั้งใจจะให้เจ้าของบ้านสบายใจ”
“แปลว่า คุณรับประทานอะไร ถึงไม่อร่อยก็ชม อย่างนั้นหรือคะ”
“ถ้าใครเขาเชิญเราไปกินข้าวบ้านเขา เราก็ชมเพราะว่าเรารู้สึกบุญคุณของเขาที่เขาเชิญเรา เขามีใจดีต่อเรา ไม่ได้ชมฝีมือทำกับข้าว ฝีมือน่ะมันแล้วแต่ใจของใคร ๆ แล้วแต่ปากแล้วแต่ลิ้น ถ้าถูกปากถูกลิ้นก็เรียกว่าฝีมือดี”
“แล้วเวลาคุณรับประทานกับข้าวที่นี่ ถึงไม่อร่อยคุณก็ชมหรือคะ”
“ที่บ้านนี่ไม่มีอะไรไม่อร่อย เวลาอยู่กับผจงจิตอะไร ๆ ก็อร่อย”
ผจงจิตไม่กล้าเซ้าซี้ให้เกินกว่านั้น หล่อนพูดเรื่องอื่น ๆ ต่อไป แต่ระหว่างการลาก่อนเขาจะจากไปในคืนนั้น หล่อนมายืนเกาะรถของเขา เขาเปิดไฟและติดเครื่องแล้วก็ดึงมือหล่อนไปจุมพิต และลูบไล้แขนอันเรียวกลมของหล่อน มองดูตาหล่อนพลางกล่าวว่า “ผจงจิต อย่าไปเอาใจใส่เรื่องอาหารการกินให้มากนัก มันไม่ใช่ของสำคัญที่สุดในชีวิต” แล้วเขาก็ปล่อยมือหล่อน แล้วเคลื่อนรถออกไป
/*160ผจงจิตครุ่นคิดอยู่นาน ก่อนที่หล่อนจะหลับไปในคืนนั้น เขาหมายความว่าอะไร คำสั่งสอนและคำกล่าวของผู้ใหญ่ของญาติของมิตรทุก ๆ คนที่หล่อนเคยรู้จัก ผิดไปหมดเช่นนั้นหรือ หรือว่าหล่อนไม่มีฝีมืออะไรเลย คำชมทั้งหลายเป็นคำแสดงความรู้สึกถึงความอารีเท่านั้น
หล่อนมีความรู้สึกว่า สำหรับประพนธ์ หล่อนมีอะไรขาดไป ซึ่งเขาพยายามจะต่อให้เต็มขึ้นมา แต่หล่อนจับไม่ได้แน่ชัด เพราะทุกครั้งที่หล่อนถามจะเอาความจริง คำตอบของเขาเป็นคำตอบแสดงความรักในตัวหล่อน ไม่ตรงกับข้อที่หล่อนอยากรู้
ระหว่างที่ทำความรู้จักกันก่อนหมั้น หล่อนสังเกตว่า เขามีความผิดหวังว่าหล่อนไม่รู้ภาษาฝรั่งเศสซึ่งเขาชำนาญ แต่แล้วเขาก็แสดงความพอใจว่าหล่อนรู้ภาษาอังกฤษดีพอที่จะต้อนรับแขกชาวต่างประเทศได้ และอ่านหนังสืออ่านเล่นภาษาอังกฤษได้ เขาถามหล่อนว่า หล่อนอ่านหนังสืออะไรบ้าง เมื่อทราบว่าหล่อนอ่านหนังสืออะไร เขาก็หาไปอ่านบ้าง แล้วเขาก็หาหนังสือมาให้หล่อนอ่าน แต่หนังสือที่เขาหามาหล่อนมักไม่ชอบใจ เช่นเรื่องของซอเมอร์เซต มอห์ม หล่อนบอกเขาว่าไม่มีศีลธรรม เป็นเรื่องสนับสนุนกามารมณ์
“อี้ เราโตแล้ว ต้องรู้ความจริงของชีวิตซิ”
“ความจริงที่ทำให้คนดีมีถมไป” หล่อนตอบ
เขาหาหนังสืออื่นมาให้หล่อนอ่าน แสดงความเลวร้ายของชีวิตยิ่งไปกว่าหนังสือของ ซอเมอร์เซต มอห์ม หล่อนอ่านไม่จบ และบอกเขาว่า หล่อนไม่ต้องการทราบถึงความเลวร้ายของชีวิตถึงปานนั้น เขาถามหล่อนว่าชอบหนังสือของ ชาร์ลส์ ดิกเคินส์ไหม หล่อนบอกว่าชอบ เขาบอกว่าจะพยายามไปอ่านใหม่ แล้วจะได้มาคุยกัน แล้วเขาก็ถามหล่อนว่า หล่อนเข้าใจปัญหาสังคมจากหนังสือของชาร์ลส์ ดิกเคินส์ ว่าอย่างไร ผจงจิตบอกให้เขาอธิบายให้หล่อนฟังดีกว่า เพราะหล่อนจำคำสั่งสอนที่เคยได้รับว่า ให้ผู้ชายเป็นฝ่ายสอน เขาจะพอใจในฐานะนั้นของเขานัก ซึ่งก็ดูเหมือนจะได้ผล เพราะประพนธ์ได้อธิบายปัญหาสังคมในยุโรปให้หล่อนฟังอย่างยืดยาว และดูเหมือนจะพอใจในบทบาทเป็นผู้บรรยายมาก
/*161แล้วเขาก็หาหนังสือของ เพิร์ล บัค มาให้หล่อนอ่าน แล้วก็ฟังคำวิจารณ์จากหล่อน เมื่อหล่อนบอกให้เขาเป็นฝ่ายวิจารณ์ เขาไม่ยอม เขาบอกว่าปัญหาของ เพิร์ล บัค เป็นปัญหาของผู้หญิง หล่อนจะต้องวิจารณ์ให้เขาฟัง แต่เมื่อหล่อนแสดงทรรศนะของหล่อนออกไป หล่อนจับได้ว่าเขาผิดหวัง
ผจงจิตมีความสะทกสะท้านในใจของหล่อนอย่างอธิบายไม่ถูก มีอะไรในตัวหล่อนที่ไม่จุใจประพนธ์ หล่อนคิดค้นอยู่คนเดียว ไม่กล้าจะพูดกับใคร ถ้าพูดกับคุณพ่อคุณแม่ และถูกถามว่าเขาแสดงอาการอย่างไร หล่อนจะบอกว่า เขาไม่ชอบคำวิจารณ์หนังสือของ เพิร์ล บัค ของหล่อนอย่างไรได้ ใคร ๆ คงว่าเหลวไหลเต็มที่ หล่อนลองติดต่อกับเพื่อน ๆ ที่ได้เรียนอักษรศาสตร์ ขอทราบทรรศนะของเขาเกี่ยวกับหนังสือของซอเมอร์เซต มอห์ม และ เพิร์ล บัค คำตอบที่ได้รับก็เป็นทำนองนี้
“มอห์มเหรอ อึ เมื่ออยู่จุฬาฯ ต้องเรียน ก็ไม่เห็นมีอะไร อาจารย์ว่าเรื่องสั้นละก็ดี นอเวิลละก็ไม่สู้ดี เพิร์ล บัคเรอะ เขาว่าไม่รู้จะให้เป็นวรรณคดีอเมริกันหรือวรรณคดีจีนกันแน่ มันเรื่องจีนเขียนเป็นภาษาอังกฤษพิลึก ๆ ละ”
แล้วการสนทนาก็ดำเนินต่อไปในทำนองนี้
“แหม่ ฉันกำลังแย่เธอ จะได้ชั้นโทไหมก็ไม่รู้เลย...”
“แหม เบื่อจัง นายห้างแกกำลังยุ่งเรื่องการประมูล แกเอารายงานของฉันไปเก็บเสียตั้งนาน...”
“เออ อยากเป็นเหมือนเธอจัง มีรถยนต์ขี่ มีคุณพ่อ คุณแม่ มีคุณประพนธ์ ดูฉันซิ นี่พี่ชายเขาขอให้เอาลูกของเขามาเรียนกรุงเทพฯด้วย แล้วในที่สุดเราก็ต้องออกสตางค์ละ เรารู้อยู่แก่ใจ..”
และอะไรต่ออะไร ล้วนแล้วแต่แสดงความเดือดร้อนของคนแต่ละคน ๆ ส่วนเพื่อน ๆ ที่ได้แต่งงานกับคนมีฐานะการเงินดี ๆ ไม่ค่อยมีเรื่องร้อนใจในเรื่องนี้ ก็มักเป็นผู้ที่แต่งงานอายุน้อย ๆ ความสนใจอยู่กับลูกที่กำลังรีบฉวยโอกาสกำเนิดตาม ๆ กันมา แล้วก็รีบเติบโต รีบสร้างปัญหาของวัยเด็กให้แก่พ่อหนุ่มแม่สาว
เมื่อใกล้วันวิวาห์เข้ามา ผจงจิตก็ยิ่งรู้สึกเคว้งคว้าง แต่ก็ไม่มีความกล้าพอ/*162ที่จะปรึกษาใคร เพราะหล่อนรู้ดีว่าหล่อนจะกล่าวถ้อยคำที่แจ่มแจ้งมิได้ เพราะเหตุการณ์ไม่ใช่เหตุการณ์ที่แจ่มแจ้ง แต่วันหนึ่งหล่อนได้โอกาสที่จะถามประพนธ์ตรง ๆ “ประพนธ์คะ ผจงจิตนี่ขาดอะไรสำหรับคุณบ้างคะ”
เขาแสดงความรักใคร่ในตัวหล่อนอย่างรุนแรง และตอบว่า “ใครๆ ก็ต้องขาดอะไรกันบ้างทั้งนั้น ขออย่าให้ขาดของสำคัญก็แล้วกัน”
“? ? ?”
เมื่อแต่งงานกันใหม่ ๆ ความคิดงุนงงสงสัยก็หมดไปชั่วคราว เพราะมัวแต่แสดงความรักใคร่ดูดดื่มต่อกัน แต่เรื่องอาหารการกินคงเป็นเรื่องไม่ค่อยสำคัญสำหรับประพนธ์ตามเดิม ประพนธ์มักแสดงความคิดตื่นเต้นในเรื่องที่ผจงจิตไม่เห็นสำคัญ เช่นวันหนึ่ง ทั้งสองได้ไปเที่ยวตากอากาศที่สมุทรปราการ ได้พบเจ้าหน้าที่คนหนึ่ง ได้ฟังเขาเล่าเรื่องการเกณฑ์เด็กนักเรียนให้มาเรียนหนังสือในจังหวัดนั้น ประพนธ์ก็คุยเรื่องนั้นมาตลอดทางที่กลับบ้าน ซึ่งผจงจิตยอมปล่อยให้คุยและเออ ๆ คะ ๆ ซักถามบ้างพอสมควรตามกฎของภรรยาดี
แต่ยิ่งวันคืนผ่านไป ผจงจิตจับได้ว่าประพนธ์ไม่มีความรู้สึกนิยมชมชื่นเต็มที่ในตัวหล่อน เขามีอาการว่าเขาพอใจในสิ่งที่เขามี เขามีโชคดีอย่างคนธรรมดาคนหนึ่ง เขาเป็นสามีที่ละมุนละม่อมพยายามเอาใจภรรยาของเขาเป็นครั้งคราว
เขาเบื่อตั้งแต่แต่งงานกันไม่ถึงหนึ่งปี ผจงจิตร้องบอกตัวเองในใจ หล่อนขาดอะไร ไม่ขาดของสำคัญที่จะทำให้เขาไม่ขอหล่อนมาเป็นภรรยา แต่ขาดของสำคัญที่ทำให้เขาต้องทนอยู่กับหล่อนอย่างน่าเบื่อ มีบางครั้งที่เขาทำตามใจหล่อนโดยทำให้หล่อนกระทบกระเทือนใจเสียยิ่งกว่าที่เขาจะขัดใจ เช่นเรื่องการเชิญหลวงพิทักษ์ฯ และภรรยามาบ้าน เขาได้ไปจัดการอย่างหนึ่งอย่างใดทำให้หลวงพิทักษ์ฯ ไม่มาในคืนนั้น เมื่อหล่อนถามถึงแขกคู่นี้เขาตอบเนือย ๆ ว่า “ฉันไปจัดการไม่ให้เขามาแล้วละ พูดอะไรโยๆ เยๆ สามสี่คำ เขาก็บอกว่า เขานึกขึ้นมาได้ว่าไม่ว่างคืนนั้นเหมือนกัน”
“ทำไมถึงไปพูดอะไรโย ๆ เย ๆ ล่ะคะ ดิฉันไม่ได้ตั้งใจจะขัดขวาง ถ้าประพนธ์จะเชิญใครมาบ้านดิฉันก็ต้องรับรองเต็มที่”
/*163“อย่าทำให้เพื่อน ๆ ของเธอเขาลำบากใจดีกว่า ฉันลืมคิดเรื่องนั้นไป ฉันลืมสนิทเรื่องเบื้องหลังของหลวงพิทักษ์ฯกับคุณประพิณ” ในขณะที่เขากล่าวคำนี้ สีหน้าของเขาหม่นหมอง พอพูดแล้วก็เบือนหน้าไปเสียจากหล่อน
เวลาที่อยู่ในงานสโมสรกับเพื่อน ๆ ของผจงจิต ประพนธ์มีอาการเบื่อจนผจงจิตเห็นได้ชัดเสมอ จนหล่อนต้องบอกแก่เขาว่า “สังเกตดูประพนธ์ไม่ค่อยสนุกงานพวกนี้นัก ถ้าไม่อยากไปก็อย่าไปเลยค่ะ ดิฉันไม่ว่าอะไรหรอก”
“งานเหล่านี้มันงานต้องไป เพราะเราอยู่ในโลกกับคนอื่น จะไม่คบค้าสมาคมกับใครเลยนั้นไม่ได้” เขาว่า “เขาสนุกเราก็ต้องร่วมสนุก เขาเศร้าโศกเราก็ต้องร่วมเศร้าโศก”
“แต่ว่าประพนธ์เบื่อนี่คะ”
“ขอบใจที่เตือน จะต้องประพฤติตัวให้ดีกว่านี้ขึ้นอีกสักหน่อย เพราะนี่มันก็ปัญหาสังคมเหมือนกัน”
ตั้งแต่นั้นมา ประพนธ์ก็แสดงความสนุกสนานในงานสังคมทั้งหลาย คือกลายเป็นผู้แสดง แทนที่จะเป็นผู้ดู เช่น ถ้ามีงานสโมสรสันนิบาตเนื่องในวันเกิด เขาก็รับหน้าที่จัดงาน พิมพ์บัตร ทำบัญชีแขก วิ่งส่งบัตร ฯลฯ และถ้าเป็นงานศพ เขาก็ยิ่งทำตนเป็นประโยชน์แก่เจ้าภาพเต็มที่ จนเป็นที่กล่าวกันทั่วไปว่า ผจงจิตมีสามีน่ารักเหลือเกิน แต่วันหนึ่งหล่อนกลั้นความอยากรู้ไว้ไม่ไหวจึงถามขึ้นว่า “ที่ประพนธ์เที่ยววิ่งเต้นช่วยเหลือใคร ๆ นี่ เพราะอะไรคะ”
“แก้เบื่อ ดีกว่าต้องไปนั่งทนเบื่อ แล้วยังได้บุญคุณอีก ยังขอบใจเธอเสมอที่เดือนสติวันนั้น”
ผจงจิตรู้สึกปลาบปลื้ม ความรู้สึกของหล่อนเหมือนได้กลิ่นดอกไม้หอมโชยมาตามลมในเวลากลางคืนเงียบสงัด แต่แล้วหล่อนถามต่อไปว่า “ที่บ้านนี้มีอะไรที่ประพนธ์เบื่อบ้าง”
“ก็เบื่อชีวิตของพวกเรา ๆ” เขาตอบ ความรู้สึกของผจงจิตเปลี่ยนไป เหมือนนอนอยู่คนเดียวในยามดึก และได้ยินเหมือนคนย่องขึ้นบันได
“คือใคร และยังไงคะ” หล่อนถามโดยเร็วเกือบไม่ได้คิดเลย
/*164“พวกเราผู้ดีไทย ที่เราเรียกตัวของเราว่าพวกผู้ดี” ประพนธ์ตอบ “ฉันไม่ขอให้ใครเป็นยังไง แต่ขอให้เป็นอะไรสักอย่าง”
“แหม อยากฟังคำอธิบายค่ะ” ผจงจิตเสียงแหลมขึ้นโดยไม่รู้สึกตัว ทั้งที่หล่อนพยายามระงับอารมณ์ไม่ให้เกิดมากเกินไป
“พวกเราน่ะ...” เขาเปลี่ยนไปเหมือนจะเกิดความสนใจพิเศษขึ้นมาทันที “พวกเราน่ะ จะเป็นคนรวยถึงขนาดทำอะไรใหญ่โตได้ก็ไม่ถึง จะทำอะไรอย่างเศรษฐีเจ๊กหรือฝรั่งก็ไม่ได้ แต่ไม่เคยจน จนถึงได้รู้ว่าชีวิตในโลกเป็นอย่างไร แต่ว่าเป็นชีวิตที่อยู่ดีกินดี...”
ผจงจิตลืมคำสั่งสอนที่ว่าภรรยาดี ย่อมไม่ขัดคอสามีให้เขารู้สึตัวเสียสนิท “ประเดี๋ยวค่ะ คุณเห็นว่าในโลกนี้ไม่ควรมีคนอยู่ดีกินดี ควรจะมีแต่คนรวยมาก ๆ และจนมาก ๆ หรือคะ”
น่าประหลาดใจนัก สีหน้าของสามีหล่อนเหมือนคนเล่นกีฬากำลังสนุกขณะที่เขาตอบหล่อน “อ้า ได้การ ได้การ ฉันไม่ได้ว่าอย่างนั้น” เขามีอาการยิ้มน้อย ๆ “ฉันว่าพวกผู้ดีไทยน่ะ เหมือนคนชั้นกลางในประเทศอื่น รักษาสตาตุสโคว1 แต่ไม่ได้ว่ามีความหมายไม่ดีอย่างไรหรอก คนชั้นกลางจะว่าเป็นกระดูกสันหลังของสังคมก็ได้ ถ้าไม่มีคนชั้นกลาง การงานทุกอย่างก็ไม่มีขึ้นได้ แต่เป็นคนชั้นกลางมันก็ต้องเบื่อน่ะแหละ”
หล่อนเสียใจในการตอบของเขาจนไม่สามารถซักถามอะไรต่ออะไร อย่างที่หนึ่งก็คือ เขาใช้คำที่หล่อนไม่เข้าใจ และอย่างที่สองพูดอะไรที่หล่อนไม่เข้าใจ
“เอ้า ว่าไปอีกซิ” เขาว่า
แต่หล่อนฝืนยิ้มและเอาหน้าซบกับแขนของเขาแทนที่จะตอบ เขาก็กอดตระกองหล่อนอย่างทะนุถนอม แล้วพูดว่า “เวลานี้ฉันยังทำอะไรที่อยากทำไม่ได้ เพราะคุณย่าแก่เต็มทีแล้ว ขืนทำอะไรแปลก ๆ ท่านจะตายเร็วขึ้น จะบาปมากไป แต่เมื่อวันนั้นมาถึง ผจงจิตอย่าให้ประพนธ์ผิดหวังในเธอนะจ๊ะ”
ผจงจิตหวาดหวั่นอย่างยิ่งตั้งแต่ได้ยินเขาพูดดังนั้น และเมื่อคุณย่า/*165ของประพนธ์เจ็บ หล่อนได้ใช้ความพยายามอย่างเต็มที่ที่จะพยาบาลรักษาให้ท่านมีชีวิตยืนนานต่อไป จนกว่าหล่อนจะเข้าใจประพนธ์ได้ดีกว่านี้ เขาจะทำอะไร ทำไมเขาพูดอะไรน่าสนเท่ห์ดังนั้น เขาพูดถึงคนมีคนจนราวกับคอมมิวนิสต์ แต่คอมมิวนิสต์คงจะไม่มีความกตัญญูต่อคุณย่าอย่างนั้น...
ความพยายามของผจงจิตไม่บรรลุผล คุณย่าของประพนธ์สิ้นชีพไป และยังความประหลาดใจให้ลูกหลานทั้งหมด โดยยกทรัพย์สมบัติทั้งสิ้นของท่านให้ประพนธ์แต่ผู้เดียว
ผจงจิตเฝ้าพินิจพิจารณาเหตุการณ์อย่างใจเต้นใจแขวน ประพนธ์กลายเป็นเศรษฐีน้อย ๆ ขึ้นมาแล้ว เพราะทรัพย์สมบัติของคุณย่าเป็นของเขาคนเดียว ไม่ต้องแยกไม่ต้องแบ่งให้ใคร
แต่ประพนธ์ทำความประหลาดใจให้หล่อนอีก พอทำศพคุณย่าเรียบร้อยแล้ว เขาก็จัดการแบ่งทรัพย์สมบัติให้ญาติพี่น้องทุกคนที่มีส่วนช่วยให้คุณย่าดำรงชีวิตมาด้วยความสุข คุณอาผู้หญิงสองคนที่ไม่ได้แต่งงาน หลานยายของคุณย่าสองคนที่เป็นกำพร้าและอาผู้หญิงได้อุปการะมา คนใช้เก่า ๓ คน ท่ามกลางเสียงวิพากษ์วิจารณ์ทั้งที่เห็นด้วยและไม่เห็นด้วย
ผจงจิตเฝ้าดูต่อไป เขาจะทำอะไร จะขอให้หล่อนทำอะไรหรือสละอะไร
แต่พอถึงกาละอันสำคัญที่ประพนธ์มาบอกหล่อนถึงความใฝ่ฝันของเขา ผจงจิตก็โล่งอก หล่อนแทบจะหัวเราะก้องออกมา หล่อนรู้แล้วว่าหล่อนเป็นคนโง่เพียงใด สมควรให้ประพนธ์เบื่อหล่อนเป็นบางเวลา
ที่ประพนธ์ขอร้องก็คือ หล่อนจะไปอยู่บ้านนอกได้ไหม เขาจะขอย้ายไปรับราชการต่างจังหวัดเพราะอยากทำไร่ อยากมีที่โล่ง ๆ ทำอะไรที่เกี่ยวกับดินกับทราย จะทิ้งราชการเสียเลยก็ไม่แน่ใจว่าตัวจะได้รับความสำเร็จหรือไม่ในงานกสิกรรม และก็ไม่ได้ตั้งใจจะทำเป็นอาชีพ อยากค่อยเรียนค่อยทำไปก่อน ถ้ามีความรู้ความสามารถจริง ๆ ก็อาจเปลี่ยนไปเป็นกสิกร
ผจงจิตยินยอมด้วยความยินดี หล่อนจะได้มีโอกาสแสดงความสามารถอันแท้จริง แสดงให้ประพนธ์เห็นว่าหล่อนไม่ใช่เจ้าสาวหยิบโหย่ง เป็นแม่หนู/*166ของคุณลุงคุณป้า คุณพ่อคุณแม่ หล่อนเป็นแม่บ้านได้หลายแบบ หล่อนจะเป็นแม่บ้านที่ดีของกสิกร หล่อนไม่อยู่ดีกินดีไปอย่างเบื่อ ๆ เท่านี้เองหรือความใฝ่ฝันของประพนธ์
เพื่อนร่วมงานของประพนธ์ และผู้บังคับบัญชาต่างแสดงความยินดีในการที่ประพนธ์อยากออกต่างจังหวัด เพราะหาคนที่มีความรู้ขนาดเขาออกไปยาก และสัญญาว่า จะทำให้เขาก้าวหน้าในทางราชการได้เร็วยิ่งขึ้นกว่าที่จะอยู่ในกรุงเทพฯ โดยไม่ออกไปนอกพระนครเลย มีแต่ญาติมิตรของผจงจิตที่คัดค้านซึ่งเขามิได้เอาใจใส่
ผจงจิตและประพนธ์และ “ไอ้หนู” จึงได้อพยพครอบครัวมาอยู่ในจังหวัดนี้ ประพนธ์หาที่ดินทำไร่ได้โดยง่าย เพราะเขารู้วิธีที่จะติดต่อกับคนทุกชั้นทุกวัย เขาซื้อรถยนต์ทนถนน แล้วก็มาปลูกบ้านอยู่นอกเมือง ไกลจากที่ตั้งจังหวัดประมาณ ๗ กิโลเมตร แต่ก็ไม่ใช่ที่เปลี่ยวนัก
ปีแรกที่มามีชีวิตที่บ้านนอก ผจงจิตมีความสุขขึ้นมาก ถึงแม้ว่าจะคิดถึงคุณพ่อคุณแม่และเพื่อนฝูงอย่างที่สุด แต่ใจของหล่อนจดจ่ออยู่ที่สามี หล่อนได้รับการศึกษาอบรมมามากมาย เพื่อความมุ่งหมายอันเดียว คือจะต้องเป็นแม่บ้าน และไม่มีใครเคยคิดฝันถึงการเป็นแม่บ้านโดยไม่มีพ่อบ้าน แต่แล้วการเป็นแม่บ้านของหล่อนก็จะต้องล้มเหลว หล่อนจึงนึกสงสารตนเองนัก อนิจจา จะหาใครเป็นที่ปรึกษาก็ไม่มี หล่อนไม่รู้ที่จะเอ่ยปากอย่างไร บอกใครว่า หล่อนไม่ใช่เมียรักของประพนธ์ และถึงหล่อนสามารถพูดได้ก็จะไม่มีใครเชื่อ เพราะหล่อนได้ยินคำชมเชยอยู่ทั่วไป พร้อมกับการแสดงความอิจฉาจากเพื่อนฝูงญาติมิตร ที่หล่อนโชคดีมีสามีเช่นประพนธ์ แต่เมื่อมาอยู่ด้วยกันนอกพระนคร หล่อนได้มีโอกาสแสดงความรักภักดีต่อเขาอย่างเต็มที่ และเขาก็มีกิริยาอาการแสดงถึงความรักซาบซึ้ง ทุกเช้าและทุกค่ำเขากับหล่อนก็จะนั่งปรึกษากันเรื่องบ้านที่ปลูกใหม่ ทำอย่างไรจึงจะเป็นตัวอย่างอันดีแก่คนทั้งปวงที่จะมาเยือนมาเห็น ทำอย่างไรจึงจะสบายอย่างประหยัด อย่างเหมาะกับภูมิประเทศ ถูกสุขลักษณะ โดยไม่หมดเปลืองมากเกินไป เราจะมีเครื่องกำเนิดไฟฟ้าเล็ก ๆ เราจะทำประปาเล็ก ๆ ในบ้าน เราไม่/*167ต้องใช้ส้วมชักน้ำ ใช้ส้วมซึมก็ได้ เราจะนั่งกินข้าวที่ระเบียง เราจะเขียนหนังสือที่นั่น อ่านหนังสือหรือฟังวิทยุที่นี่ เราจะเก็บถนอมอาหารอย่างไร ถ้าคนงานเจ็บเราจะรักษาอย่างไร เราจะให้ค่าแรงงานเขาเท่าไหร่ จะเลี้ยงน้ำใจเขาอย่างไร
เขาและหล่อนร่วมมือกันใกล้ชิดทุกอย่าง ผจงจิตเพลินกับชีวิต หล่อนมีงานที่หล่อนถนัดทำ หล่อนทำอะไรประพนธ์ต้องชม และชมด้วยใจจริง มิใช่ชมด้วยความสุภาพเท่านั้น และฝีมือทำกับข้าวของหล่อนก็ได้แสดงอย่างเต็มที่ หล่อนรู้จักใช้ผักและเนื้อสัตว์ในท้องที่ ทำอาหารแปลกรสแปลกตา และประพนธ์ก็รับประทานได้อย่างอร่อย และแขกของประพนธ์ก็มีมาบ่อย ๆ เวลาแขกชาวจังหวัดนั้นชมกับข้าวของผจงจิต ประพนธ์ก็มีความยินดี เห็นได้ชัดว่าเป็นความยินดีจริงไม่ใช่แสร้งทำ เพราะเขาเชื่อว่าชาวจังหวัดนั้นมีความตื่นเต้นกับของแปลกใหม่จริง ๆ มิได้แสร้งทำ
แต่แล้วชีวิตของผจงจิต และประพนธ์ก็ค่อย ๆ เข้าสู่แบบแผน มีระบบและระเบียบเกิดขึ้น ความตื่นเต้นต่าง ๆ ก็ค่อย ๆ หายไป ผจงจิตก็เริ่มรู้สึกเบื่อเพื่อนฝูงไม่กี่คนที่พบซ้ำ ๆ หน้าในจังหวัด และเหตุการณ์ในราชการของประพนธ์เมื่อเขานำมาเล่าให้ฟัง ก็เป็นเรื่องที่หล่อนไม่แลเห็นว่าน่าตื่นเต้น หล่อนสังเกตุดูประพนธ์ก็ดูเหมือนจะเริ่มเบื่อเหมือนกัน เวลาที่เขาอยู่กับหล่อนสองต่อสองในเวลาค่ำ เขาก็ฟังวิทยุหรืออ่านหนังสือ และเขาก็พูดคุยวิพากษ์วิจารณ์ข่าวและเรื่องที่ได้ฟังหรือได้อ่าน หล่อนเป็นคนฟัง ซักถามบ้างเล็กน้อยเพื่อแสดงความสนใจและเห็นคล้อยตามกับเขาโดยมาก แต่หล่อนสังเกตว่าเขาวิพากษ์วิจารณ์น้อยลงไปทุกที และบางทีก็บ่นว่า เห็นจะต้องหัดเป็นนักเขียนเสียบ้าง
ครั้นแล้ว จาริณีก็เข้ามาในชีวิตของประพนธ์และผจงจิต พอจาริณีเข้ามามีบทบาทในชีวิต ความคับแค้นในใจก็เริ่มเกิดแก่ผจงจิต อย่างที่หล่อนพรรณนาไม่ได้ เพราะหล่อนเห็นได้ชัดแจ้งแจ่มแก่ใจว่า ประพนธ์เปลี่ยนไปอย่างไร เขายังคงมีความประพฤติเยี่ยงสามีที่ดีทุกประการ แม้ในที่และเวลามิดชิดเร้นลับเฉพาะสามีภรรยา เขาก็มิได้เปลี่ยนไป แต่ผจงจิตก็ต้องเห็นว่า/*168ประพนธ์ได้เปลี่ยนไป ตั้งแต่ได้สร้างมิตรภาพขึ้นระหว่างเขาและจาริณี ความเปลี่ยนแปลงนี้ คือความสุขที่เกิดขึ้นเป็นเงาตามมา ประพนธ์เป็นคนมีความสุข สามีของผจงจิตมีความสุข ไม่ใช่เพราะเสน่ห์จวักของผจงจิต แต่เพราะผู้หญิงอีกคนหนึ่ง ซึ่งไม่สวยกว่า (นอกจากนัยน์ตาของประพนธ์จะแปลกจากสามัญชนทั้งปวง) ไม่มีคุณสมบัติพิเศษ (นอกจากทรรศนะของประพนธ์จะผิดจากสามัญชนทั้งปวง) และไม่สาวกว่าผจงจิต (คำนวณโดยวัน เดือน ปี จาริณีมีอายุอ่อนกว่าผจงจิตสองปี) โดยความตั่งเต่งเคร่งครัดอย่างใด เพราะจาริณีเป็นคนผิวซีด ๆ และถ้าพูดถึงศิลปะในการแต่งกาย ถ้ามีคะแนนเต็มเป็นร้อย จาริณีก็อยู่ใน ทศวรรค ที่ต่ำมาก
“ทศวรรค เป็นศัพท์ของจาริณีเอง หมายถึงขั้นคะแนนขั้นละสิบ จาริณีชอบคิดศัพท์แปลก ๆ ใหม่ ๆ ขึ้นใช้ ซึ่งประพนธ์ชอบจำเอามาพูดและหัวเราะขบขันด้วยกันกับจาริณีหรือขบขันคนเดียว เพราะผจงจิตไม่ขันด้วย ผจงจิตมองดูความสัมพันธ์ระหว่างจาริณีและสามีด้วยความฉงนสนเท่ห์ในตอนแรกๆ ด้วยความสะดุ้งหวาดกลัว อันเปลี่ยนไปเป็นความเคียดแค้นเจ็บใจในตอนกลาง ๆ และด้วยความสิ้นหวังในตอนสุดท้าย
ผจงจิตเป็นคนนำจาริณีเข้ามาในชีวิตของประพนธ์เอง จาริณีเป็นลูกเรียงพี่เรียงน้องของอัจฉรา พอจาริณีย้ายมาอยู่เป็นครูที่จังหวัดได้สักสองสามเดือน อัจฉราซึ่งไม่ค่อยเขียนจดหมายถึงเพื่อน ๆ ก็เขียนจดหมายมาถึงผจงจิตจากต่างประเทศซึ่งอัจฉรายังศึกษาอยู่ ขอฝากจาริณี “...แกคงเหงาพิลึก ฉันเป็นคนสนับสนุนให้แกออกหัวเมือง เธอช่วยเป็นเพื่อนกับแกด้วย แกเป็นเด็กเปิดเผยและเป็นคนสนุก เธอก็จะหายเหงาไปด้วย”
จาริณีเป็นคนสนุกจริง จาริณีมองเห็นแง่ที่ขบขันของทุกสิ่งทุกอย่างที่ได้พบ และแง่ขันของจาริณีนั้น ประพนธ์มักเห็นขันด้วย ซึ่งผจงจิตมองไม่เห็นว่าขบขันอย่างไร จาริณีประพฤติทุกอย่างที่ผจงจิตได้รับคำสั่งสอนไม่ให้ประพฤติ เมื่อคุยกับใครในเรื่องอะไร ถ้าจาริณีไม่เห็นด้วย จาริณีแสดงความไม่เห็นด้วยนั้นออกมา ยิ่งถ้าคนที่คุยด้วยเป็นผู้ขาย จาริณียิ่ง “ขัดคอ” อย่างไม่เกรงใจ และจาริณีชอบคุยกับผู้ชายมากกว่าผู้หญิง ผู้ชายที่ยังไม่ได้/*169แต่งงาน ซึ่งไม่มีกี่คนในจังหวัดนั้น ที่จะมีการศึกษาหรือฐานะที่คุยกับจาริณีได้ มักไม่ค่อยชอบคุยกับจาริณี แต่ผู้ชายที่แต่งงานแล้วมักชอบคุย โดยเฉพาะประพนธ์ และจาริณีชอบคุยกับประพนธ์โดยเฉพาะมากกว่าผู้ชายอื่น
กับผจงจิต จาริณีแสดงความเคารพฐานพี่ จาริณีไม่เคยขัดคอผจงจิตเลย และประพนธ์เคยกล่าวว่า “ใครไม่ถูกจาริณีขัดคอ แปลว่าไม่ถึงขนาดให้แกขัดคอนั่นเอง”
ผจงจิตเก็บความรู้สึกไว้หลายวัน ในที่สุดอดไว้ไม่ไหวจึงหาโอกาสบอกกับประพนธ์ว่า จาริณีไม่เคยขัดคอหล่อน
“ยังงั้นเรอะ” เขาถาม “เธอเป็นคนที่แกเกรงใจ และดูเหมือนจะเคารพด้วยใจจริง”
“อ้าว คุณเคยว่า ถ้าจาริณีไม่ขัดคอใคร เป็นเพราะแกไม่เห็นว่าถึงขนาด หรือได้มาตรฐานหรืออะไรอย่างนั้น” ความจริงประพนธ์ใช้ภาษาอังกฤษว่า “ไม่ worth1 การขัดคอของแก”
“จำได้ละ” เขาว่า สีหน้ารื่นเริง “แต่สำหรับเธอคงไม่คุยเรื่องที่แกจะต้องขัดคอ”
“แกจะต้องขัดคอคนในเรื่องอะไร”
“เรื่องที่ไม่เป็นเรื่องส่วนตัว จาริณีแกเป็นผู้ใหญ่เกินอายุ เวลาคุยกับจาริณี ฉันรู้สึกเป็นหนุ่มขึ้นเป็นกอง เวลาคุยกับเพื่อน ๆ ของเราที่กรุงเทพฯ ฉันรู้สึกว่าแก๊แก่ จนในที่สุดเลิกคุย”
“ดิฉันเห็นคุณคุยกับใคร ๆ ทุกแห่ง ไม่ว่าจะงานไหน” แล้วรู้สึกตัวว่านี่เป็นการขัดคอสามี ซึ่งผจงจิตจะไม่ทำโดยเฉพาะ เพราะจะกลายเป็นเหมือนจาริณีไป ซึ่งก่อนรู้จักกับจาริณี หล่อนไม่ขัดคอเพราะถือว่าไม่ใช่ลักษณะของภรรยาดี หล่อนจึงเสริมด้วยน้ำเสียงอ่อนลงว่า “ใช่ไหมคะ ประพนธ์”
“ที่กรุงเทพฯ นะหรือ ฉันสนทนากับใคร ๆ ทั้งนั้นแต่ไม่ค่อยคุย มีคนที่ฉันคุยด้วยไม่กี่คน คนหนึ่งก็คือหลวงพิทักษ์ฯ แต่ฉันเห็นเธอไม่สบายใจในการที่จะคบกับเขา ฉันก็เลยไม่ชวนมาที่บ้าน ไปพบกันที่ไหนถึงจะคุยกัน”
/*170ผจงจิตรู้สึกว่าหน้าหล่อนร้อนผ่าว “ยังไม่ได้บอกว่าเรื่องที่จาริณีชอบขัดคอน่ะเรื่องอะไร” เสียงหล่อนเริ่มแข็งขึ้นทั้งที่พยายามข่มสติเต็มที่
“แกชอบคุยเรื่องสังคม แปลกมาก ผู้ชายไทยก็ไม่ค่อยมีกี่คนที่เอาใจใส่กับชีวิตของสังคม แต่จาริณีเป็นผู้หญิงที่เอาใจใส่เรื่องกว้าง ๆ อย่างนั้น”1
ผจงจิตอยากซักต่อไป แต่ไม่กล้าเพราะรู้ว่าจะควบคุมเสียงให้ปรกติไม่ได้ ด้วยหล่อนกำลังรู้สึกเจ็บปวดตามบริเวณลูกกระเดือก หล่อนจึงเสไปตักข้าวใส่จานให้สามี และหยิบอะไรต่ออะไรบนโต๊ะแทนที่ เพราะคนใช้ได้ยกอาหารเข้ามาวางที่โต๊ะ ณ ระเบียงที่หล่อนใช้เป็นที่ “สนทนา” กับสามี
ผจงจิตเก็บความรู้สึกไว้หลายวัน จนกระทั่งเห็นโอกาสที่จะซักสามีโดยไม่เป็นการเซ้าซี้ จึงค่อย ๆ และเลียม “เออ ประพนธ์คะ ที่คุณเรียกว่าเรื่องสังคมน่ะ อะไรบ้างคะ เป็นคำใหม่ไม่ค่อยจะเข้าใจนัก” คำถามอย่างนี้ถูกลักษณะของภรรยาดีเผง ภรรยาดีควรทำตนให้เป็นคนมีความรู้น้อยกว่าสามีเสมอ ให้สามีได้มีโอกาสเป็นครู และตนเป็นลูกศิษย์
ประพนธ์มีสีหน้าแปลกไปทันที นัยน์ตาของเขาวาวขึ้นและน้ำเสียงที่ตอบก็เต็มไปด้วยกังวานที่ผจงจิตไม่เข้าใจ “เธอสนใจรึ เอาซี คุยกันสักวันหนึ่ง สังคมคืออะไร”
“วันนี้ไงล่ะคะ” ผจงจิตว่า
“เอายายจาริณีมาด้วยก็จะดี” ประพนธ์ว่า “พรุ่งนี้เป็นวันแกมากินข้าว ลองสอบไล่แกดูซิ จะตอบว่าอย่างไร”
ผจงจิตกลั่นน้ำตาไว้โดยยาก หล่อนก้มหน้าลงเย็บผ้าซึ่งกำลังเป็นงานในมือ แล้วไม่ว่าอะไรต่อไป ส่วนประพนธ์หันไปเปิดวิทยุฟังข่าว ดูเหมือนเขาไม่ได้สังเกตความผิดปรกติของหล่อน
วันรุ่งขึ้น เมื่อประพนธ์กลับจากทำราชการในตอนเย็นเขาก็พาจาริณีนั่งรถมาด้วย ซึ่งเป็นเหตุการณ์สัปดาห์หนึ่งประมาณ ๒ ครั้ง ผจงจิตต้อนรับจาริณีด้วยมารยาทของผู้ดีตามเคย ซ่อนความกระวนกระวายไว้ไนใจ เพราะหล่อนรู้ดีว่า วิธีจะทำให้สามีนอกใจเร็วที่สุดก็คือ การแสดงความหึงหวง
การสนทนาเวลาก่อนรับประทานอาหาร ระหว่างรับประทาน และ/*171หลังการรับประทาน ดำเนินไปเหมือนเคย จาริณีมีเรื่องเล่าเกี่ยวกับเด็กนักเรียน เรื่องความซุกซนของเด็กชั้นเล็ก ๆ ความหัวแข็งของเด็กชั้นกลาง ๆ ความกระดากประหม่า ความผิดพลาดในการวินิจฉัยของเด็กชั้นสูง ๆ ประพนธ์ฟังด้วยความสนใจตามเคย แล้วก็คุยกันต่อไปถึงพ่อแม่ของเด็กนักเรียน อะไรเป็นเหตุให้เด็กคนนั้นเป็นคนขี้กระดาก อะไรทำให้เขาหัวดื้อไม่ใช้เหตุผล แล้วในที่สุดประพนธ์เอ่ยขึ้น
“เออ จาริณี พี่สาวเธอเขาจะสอบไล่เธอแน่ะ หรือเขาจะสอบไล่ผมก็ไม่รู้ เขาถามว่าสังคมน่ะคืออะไร”
พอได้ยิน ผจงจิตรู้สึกน้อยใจ จนต้องลุกขึ้นไปเสียจากที่ที่นั่งอยู่คือที่ระเบียง ทำไมเขาจะต้องเยาะเย้ยหล่อนดังนั้นเขาจะต้องให้หล่อนรู้ด้วยวิธีนี้ด้วยหรือ ว่าหล่อนโง่กว่าเขามากมาย หล่อนไม่เคยทำตัวเสมอเขาเลยในเรื่องความรู้ หล่อนไม่ใช่หญิงที่พยายามทำตัวให้เป็นคนรู้อะไรแข่งกับสามี หล่อนยอมตัวเป็นศิษย์ของเขา ในสิ่งที่หล่อนไม่รู้ทุกอย่าง ถ้าหล่อนโง่เกินที่จะเป็นภรรยาของเขา ก็เห็นจะถึงบทจบของชีวิตสมรสกระมัง
ผจงจิตได้ยินเสียงจาริณีตอบเขาตามหลังหล่อนไป
“โธ่ พี่ผจงจิต ถามอะไรก็ไม่รู้ ดิฉันน่ะตอบไม่ได้หรอกค่ะ คุณประพนธ์จะตอบว่าอย่างไรเล่าคะ”
“จะให้ตอบตามหลักวิชาไหมล่ะ” ประพนธ์ว่า “ตอบรวมแล้ว.....” ผจงจิตไม่ได้ยินต่อไป เพราะหล่อนวิ่งเข้าห้องนอนและปิดประตูขัดกลอนเสีย
หล่อนนอนอยู่บนเตียงประมาณครึ่งชั่วโมง ได้ยินเสียงประพนธ์พูดว่า “อ้าว ผจงจิตไปไหนเสียล่ะ” แล้วเสียงจาริณีกับเขาโต้ตอบคุยกันต่อไป หล่อนเรียกความบังคับตัวทั้งหมดที่มีในตัวหล่อน ข่มใจข่มอารมณ์ทุกประเภททุกชั้นที่เกิดขึ้น แล้วก็เปิดประตูออกมานั่งคุย หรือที่ถูกนั่งฟังทั้งสองคนคุยกันต่อไปโดยดุษณีภาพ
พอได้เวลาสมควร ประพนธ์ก็เตรียมตัวไปส่งจาริณีในเมืองตามเคย ทุกคราวผจงจิตเคยนั่งไปด้วย แต่คราวนี้ผจงจิตบอกว่าไม่ค่อยสบาย ขอตัวเข้านอน
/*172“โธ่ พี่คะ เดือนหงายน่านั่งรถออกค่ะ” จาริณีว่า “นั่งไปก็จะได้หายปวดศีรษะ” ประพนธ์ก็ร่วมอ้อนวอนด้วยแต่ผจงจิตก็ไม่ไป จาริณีพูดว่า “ขากลับคุณประพนธ์นั่งมาคนเดียวเหงาแย่”
ประพนธ์กลับมาภายในเวลาไม่ถึงครึ่งชั่วโมงซึ่งผจงจิตแปลกใจมาก แต่หล่อนรีบทำหลับเสียทันทีที่ได้ยินฝีเท้าเขาขึ้นบันไดมา
พอรุ่งสาง ได้เวลาที่เขาเคยตื่นขึ้นไปดูไร่ ประพนธ์ก็ได้เข้ามานอนแนบกับผจงจิต พอหล่อนลืมตาเขาก็บรรจงจูบหล่อนเบา ๆ แล้วถามว่า “เมื่อคืนนี้เธอโกรธอะไรหรือจ๊ะดาร์ลิ่ง”
ผจงจิตหลับตาลงโดยเร็ว คำดาร์ลิ่ง บาดหูหล่อนที่สุด เพราะเป็นคำที่ประพนธ์เคยบอกหล่อนว่า เขาต้องพยายามใช้โดยเขาเองไม่เห็นเป็นการสมควร หล่อนพยายามแกะมือของเขาออกจากตัวหล่อน “เวลาเธอโกรธอย่างนี้นะ แม่หนูจ๋าเธอน่ารักขึ้นแยะเชียว” ประพนธ์ว่า
ผจงจิตยิ่งมีความรู้สึกเสียใจจนแทบจะกลั้นน้ำตาไว้ไม่อยู่ หล่อนรู้แล้ว เขาเห็นว่าหล่อนเป็นคนแบบที่คุณพ่อคุณแม่เลี้ยงมาเป็นแม่หนู ไม่ใช่คนที่เป็นผู้ใหญ่เข้าใจโลกแบบจาริณี หล่อนจึงนอนตัวแข็งทื่อไม่แกะมือเขาอีกต่อไป
สักชั่วอึดใจ ประพนธ์ก็ลุกขึ้นนั่ง เสียงเขาเป็นการงาน “ผจงจิต” เขาเรียก “คุณผจงจิต นี่เรามาพูดอะไรกันหน่อยจะดีไหม” ผจงจิตแข็งใจลุกขึ้นนั่งบ้าง หล่อนรวบรวมกำลังประสาททั้งหมดที่มีในตัวหล่อน มองสบตาเขาและจ้องหน้าเขานิ่งอยู่ หล่อนต้องการให้เขาเห็นว่า หล่อนก็เป็นผู้ใหญ่ได้เหมือนกัน ประพนธ์ทำหน้าเศร้า ๆ เมื่อเห็นกิริยาท่าทีของหล่อน “ผจงจิต เธอไม่ชอบจาริณีหรือ เพราะเหตุใด เพราะฉันทำให้เธอไม่ชอบเขา หรือเธอไม่ชอบเอง”
“ดิฉันไม่มีความรู้สึกอย่างไรต่อจาริณี” ผจงจิตตอบ
“จาริณีชอบเธอ เขานับถือเธอ เธออย่าดูเขาให้ผิดไปและที่ฉันพูดกับเธออย่างนี้ก็เพราะฉันนับถือเธอ”
ผจงจิตสะบัดหน้าลุกไปจากเตียงโดยไม่ทันมีสติบังคับตัว หล่อนไม่ต้องการความนับถือของเขา นี่อย่างไรกัน ประเดี๋ยวหล่อนก็เป็นเด็กเกินไป /*173ประเดี๋ยวก็กลายเป็นที่นับถือไปแล้ว
ประพนธ์ถอนใจใหญ่ดังจนหล่อนได้ยิน “เออฉันนี่ต้องเป็นผัวเลวมาก ทำอย่างไรผมจะทำตัวให้เป็นสามีที่ดีได้ นอกเสียจากการทำตัวเหมือนคุณๆ ผู้ไม่มีมันสมองทั้งหลายในกรุงเทพฯ”
ผจงจิตหันมาทันที หล่อนลืมคำสั่งสอนที่ได้รับมาเกือบหมด “ดิฉันซิ อยากรู้ว่าจะเป็นภรรยาที่ดีของคุณได้อย่างไร”
“คุณเป็นภรรยาที่ดีที่สุดที่จะหาได้” ประพนธ์ตอบ แต่ผจงจิตได้สังเกตเห็นว่า เขาขยับจะต่อความจากคำว่าที่จะหาได้ แต่แล้วยั้งเสีย
“ทำไมคุณไม่พูดให้จบคะ ให้จบที่อยากจะพูด” หล่อนว่า
“จบแล้ว” เขาตอบ แล้วก็ลุกมารวบตัวหล่อนกอดไว้โดยเร็วจนหล่อนหนีไม่ทัน “เธอจ๋า เธอไม่รู้ใจผัวเลยหรือจ๊ะ” เขาถาม
ผจงจิตอยากตอบว่า ไม่รู้เลย ไม่รู้เลยจริง ๆ และอยากเล่าความฉงนสนเท่ห์ทั้งหมดให้เขาฟัง ตั้งแต่ได้วิสาสะกันมาจน “ไอ้หนู” ยอดที่รักของเขาอายุ ๓ ขวบแล้ว แต่หล่อนพ่ายแพ้กับตัวของหล่อนเมื่อแนบอยู่กับเนื้อเขา ความรักของหล่อนที่มีในตัวเขาก็ชนะความนึกคิดความรู้สึกของหล่อน หล่อนจึงคงเป็นเมียที่ไม่เข้าใจเขาต่อไป
ประพนธ์ได้ห่างเหินจากจาริณีไปทีละน้อยนับแต่วันนั้นมา เขาวุ่นกับงานปรับปรุงไร่มากขึ้น เอาใจใส่กับลูกถึงแก่อาบน้ำให้เอง และเวลาลูกกินข้าว เขาก็ไปนั่งควบคุมและพูดคุยเล่นด้วย
ตามปรกติของภรรยา ผจงจิตควรจะพอใจมาก แต่มีอะไรบางอย่างในแววตาของประพนธ์ เวลาที่เขามองเหม่อชมต้นไม้ใบหญ้าในบ้าน โดยเขาไม่รู้ตัวว่าผจงจิตกำลังจับจ้องเขา ที่ทำให้ผจงจิตรู้สึกว่ามีอันตรายคุกคามฐานะภรรยาของหล่อน
แล้ววันหนึ่งจาริณีก็ออกมาหาหล่อน โดยอาศัยรถยนต์ของคนรู้จักกันผู้หนึ่งมา เพื่อบอกลาว่าจะย้ายไปรับราชการที่จังหวัดอื่น
“เราจะต้องคิดถึงเธอแย่” ประพนธ์กล่าวขึ้นทันทีพลางแลดูตาผจงจิต เหมือนจะวิงวอนให้หล่อนสนับสนุน ผจงจิตยิ้มออกมาได้นิดหนึ่ง “ทำไมจะไป/*174เสียล่ะ” หล่อนถาม
“ไปให้มันแปลก ๆ ค่ะ” จาริณีตอบ แล้วเหมือนกับว่าประพนธ์กับจาริณีจะบังคับตัวไม่ไหว เขามองดูตากันอย่างเศร้า ๆ ผจงจิตฝืนตัวพูดจาอย่างสุภาพต่อไปอีกสองสามประโยค แล้วจาริณีก็ลาไป
“ถ้าเรื่องแล้วไปแล้ว อย่าฟื้นฝอยหาตะเข็บ” ผจงจิตกำชับตัวเองนับเป็นสิบ ๆ ครั้ง ในระยะเวลาหนึ่งที่อยู่กับสามีสองคน จาริณีไปแล้ว คู่แข่งของหล่อนไปแล้ว ภัยอันตรายหมดไปแล้ว ผู้ชายก็เป็นอย่างนี้ทุกคน แต่หล่อนก็ชนะแล้ว “อย่าไปคุ้ยเขี่ยอะไรขึ้นมา” คิดพลางก็ชำเลืองดูสามีนอนเหยียดยาวบนเก้าอี้นอนหน้าวิทยุ มีสีหน้าอาการบอกแสดงความเบื่อหน่ายที่ต้องอยู่กับหล่อนสองคนอย่างที่สุด
“จะชวนไปกรุงเทพฯ เขาก็เบื่อ” หล่อนรำพึงต่อไป “อยู่จังหวัดนี้เขาก็เบื่อ เขาเบื่อเรานั่นเอง เวลาจาริณีมา เขามีกิริยากระปรี้กระเปร่า สนุกขบขันไปหมดทุกอย่าง” หล่อนข่มใจข่มสติ “ทำเฉย ๆ เสียแล้วเขาก็จะลืมไป ผู้ชายไม่แน่นแฟ้นอะไรนัก เขารักลูกก็ดีแล้ว เขาอยู่กับเราเพราะรักลูก ผู้หญิงอื่นนั้นห่างเข้าก็จืดจางไปเอง”
แต่ผจงจิตรู้ว่า ในส่วนลึกของหัวใจ คำว่า “ก็ดีแล้ว” ไม่เพียงพอเลย หล่อนเป็นภรรยาที่ไม่สามารถให้ความสุขแก่สามี และไม่ใช่เรื่องลึกลับภายในที่ธรรมชาติเสกสรรมา เป็นเรื่องเส้นผมบังภูเขาอะไรอย่างหนึ่ง แต่ทำไมหล่อนจะรู้ได้เข้าใจได้ หล่อนเคยถามตรง ๆ เขาก็ไม่ทำให้หล่อนสว่างขึ้นเลย
ครั้นแล้ววันหนึ่ง คือเมื่อคืนก่อนนี้เอง เรื่องก็เกิดโดยผจงจิตไม่ได้เป็นฝ่ายก่อ ประพนธ์นอนเหยียดยาวอยู่บนเก้าอี้หน้าเครื่องวิทยุตามเคย หลังอาหารค่ำ ผจงจิตนั่งถักเสื้อไหมพรมให้ลูก เขา “สนทนา” กับหล่อนเรื่องคนงานเรื่องพืชในไร่ เรื่องลูก แล้วก็เลิกสนทนาตามเคย เปิดวิทยุฟังข่าว พอจบข่าว เขาก็ปิดวิทยุแล้วก็บิดขี้เกียจพร้อมกับถอนหายใจใหญ่ดังและยาว
ผจงจิตเหลือบตาขึ้นดูเขา และกำลังข่มใจไม่ให้ถามสิ่งที่หล่อนอยากถาม คือเรื่องเบื่อหล่อนและเรื่องคิดถึงจาริณีก็พอดีประพนธ์พูดขึ้น “เรากลับไปอยู่กรุงเทพฯ กันดีไหม” ผจงจิตใจหายวาบ หล่อนไม่ทราบจะยินดีหรือกลัว /*175จึงใช้วิธีผัดผ่อนเวลากล่าวว่า “ตามใจซิคะ” ประพนธ์ถอนใจเบา ๆ “ที่จริง สำหรับคนเบื่อโลก อยู่ที่ไหนก็เหมือนกัน”
“ใครคะ คนเบื่อโลก” หัวใจผจงจิตเริ่มเต้นไม่ได้จังหวะ
“ผมซี แต่ที่จริงพูดว่าเบื่อโลกก็ไม่ถูก ควรจะเบื่อตัวเองมากกว่า”
ผจงจิตพยายามมาหลายครั้งแล้วที่จะจับให้ได้ว่า ในอารมณ์อย่างไรเขาพูดผม-คุณ และอารมณ์อย่างไรเขาจึงพูดฉัน-เธอ แต่สำหรับคราวนี้หล่อนไม่มีเวลา หล่อนตัดสินใจอย่างรวดเร็ว เอากันละ ให้มันรู้เท็จจริงกันเสียที หล่อนกล่าวขึ้น “คุณควรอธิบายด้วยว่าทำไมถึงเบื่อตัวเอง”
“ผมขอสิ่งที่มีไม่ได้” เขาตอบ “ผมจะให้เมืองไทยเป็นอย่างเมืองไทยเป็นไม่ได้ และจะให้โลกเป็นอย่างที่มันเป็นไปไม่ได้” เห็นหล่อนจับจ้องตาเขาด้วยความสนใจ เขาก็พูดต่อ “ผมอยู่เมืองฝรั่งนานเกินไป และเห็นเสียหลายแห่งเลยไม่พอใจกับอะไรเลย”
“อะไร ๆ ที่คุณมี คุณไม่พอใจเลยยังงั้นหรือคะ”
“ยังงั้น” เขาว่า “แต่ว่าเราต้องแก้ที่ตัวของเรา จะไปแก้ที่คนอื่นเขาไม่ได้”
“ถ้าจะแก้ จะให้เป็นอย่างไรบ้างคะ” หล่อนหวังจะได้รับความสว่างสำหรับตัวเองบ้าง
“ใคร คนอื่นหรือตัวเอง”
“คนอื่นค่ะ” หล่อนคิดในใจ ตัวของประพนธ์นั้น หล่อนไม่ได้อยากให้เปลี่ยนไปเลย นอกจากจะให้เขารักหล่อนจริง ๆ ไม่เฉพาะแต่คำที่พูดเท่านั้น
“เปลี่ยนคนอื่นหรือ” เขาหัวเราะน้อย ๆ “เอาละซีก็จะต้องเล็กเช่อร์กันยาว ๆ มีคนเขาว่าผมน่ะ แก่เล็กเชอร์ คนเขาทนกันไม่ไหว จะมีทนได้ก็ไม่กี่คน”
“คนที่ว่านี้คือจาริณีใช่ไหมคะ” คำพูดหลุดจากปากผจงจิตโดยไม่ได้ตั้งใจ “และคนที่ทนได้คนหนึ่งก็คือตัวเขาเอง”
“ใช่” ประพนธ์ตอบ น้ำเสียงของเขาหล่อนอ่านไม่ออกว่าแสดงความรู้สึกชนิดใด ภาคภูมิใจหรือเคืองหรือรำคาญ หล่อนไม่กล้าเงยหน้าขึ้นมองดู/*176เขา ต้องก้มหน้านิ่ง ตามตัวทั่วไปมีความรู้สึกร้อนแล้วก็เย็นแล้วก็ร้อน และเย็นสลับกันไป แต่พอเห็นเขาขยับจะหมุนปุ่มเปิดวิทยุ หล่อนก็ถามขึ้น “ถ้าคุณทำได้ตามใจ คุณจะทำอะไร”
“คนที่มีลูกมีเมียแล้วทำอะไรตามใจตัวไม่ได้” เขาตอบ “คนที่มีเสรีภาพที่สุดคือคนที่ไม่มีอะไรเลยคือพระ” พูดจบประโยคเขาก็พลิกตัวหันหน้าเข้าหาเครื่องรับวิทยุ แต่ภายในอึดใจเขาก็ผินหน้ากลับมา ยืดคอขึ้นพอพูดให้หล่อนได้ยิน “แต่ขออย่าถือคำพูดของฉันให้จริงจังเกินไป จาริณีแกเคยว่าเหมือนกันว่า ฉันพูดอะไรเป็นเกณฑ์กว้างเกินไปจนคนฟังไม่รู้เรื่อง”
ผจงจิตไม่ต้องการคิดอะไรต่อไปแล้ว ที่จริงเขาไม่จำเป็นพูดประโยคหลังด้วยซ้ำ ตลอดคืนนั้น ระหว่างที่นอนอยู่บนเตียงคู่กันกับเตียงของเขา ตลอดกลางวันต่อมาคือเมื่อวานหล่อนคิดอยู่อย่างเดียว จะใช้สมองไปทางไหน พยายามให้ความคิดนึกติดต่อกันเป็นเส้นเป็นแนว จนกระทั่งความคิดวิ่งวกวนไปมา แล้วก็พยายามคิดย้อนหลังไปในอดีต คิดต่อไปถึงอนาคต คิดแล้วก็กลับมาจุดเดิม เขาไม่มีอิสรภาพเพราะมีลูก เพราะลูกของเขา เขาจึงเปลี่ยนแปลงชีวิตไม่ได้ ความคิดอันนี้ยิ่งแน่วแน่ลึกลงในสมองหล่อน เมื่อเห็นประพนธ์เล่นกับลูกก่อนเขาไปทำงาน เมื่อกลับมาจากทำงาน และตลอดเวลาเย็นวันวาน และเมื่อเช้านี้ด้วย เขายกขึ้นทูนหัวทูนเกล้า ลงคลานทำเป็นม้าให้ขี่เมื่อ “ไอ้หนู” ขอร้องแล้วก็ลงนั่งคุยกัน เขามีเรื่องคุยกับ “ไอ้หนู” เสมอ เขาตอบคำถามทุกคำที่ “ไอ้หนู” ถาม แล้วก็หัวเราะกันเอิ้กอ้าก กิริยาอาการที่เวลาประพนธ์ “คุย” กับลูกเหมือนเวลาที่เขา “คุย” กับจาริณีไม่มีผิด สำหรับผจงจิต เขาได้แต่สนทนาเท่านั้น
ผัวเมียอยู่ด้วยกันเพื่ออะไร เพื่อมีลูกออกมาด้วยกันเท่านั้นรึ เขาไม่ทิ้งเราเพราะเขารักลูก เป็นการเพียงพอแล้วรึ ถ้าหล่อนจะเลิกเสียกับประพนธ์ให้ไปหาความสุข ให้ไปแต่งงานกับจาริณี คุณพ่อคุณแม่ญาติทุกคนและที่เกือบเป็นเพื่อน ๆ คงจะไม่มีใครเห็นดีด้วยเลย ทุกคนจะต้องว่าหล่อนไม่มีความอดทน ผู้ชายทุกคนต้องเป็นอย่างนี้ ผู้ชายทุกคนจะต้องเอาใจออกห่างจากภรรยาเป็นครั้งเป็นคราว แต่เขาก็ดีแสนดี จะไปหาที่ไหนได้อีก นั่นซิ /*177เขาดีแสนดี แต่หล่อนกับเขาพูดกันไม่รู้เรื่อง เขาสารภาพออกมาแล้วว่าความสุขของเขาอยู่ที่ผู้หญิงอีกคนหนึ่ง แต่เขารู้หน้าที่ของเขา หน้าที่ของหัวหน้าครอบครัว เขาเสียสละความสุขให้แก่หน้าที่ เขาเคยบอกว่า คนบางคนก็พบเนื้อคู่ผิดเวลาไป แต่เพราะเขารักลูกมากเหลือเกินเขาจึงเสียสละได้ คนทุกคนที่จะพากันตำหนิหล่อนนั้น เขาเคยหรือ เขาเคยตกอยู่ในภาวะเช่นที่หล่อนตกอยู่หรือ เขาเคยเป็นภรรยาที่ต้องทนนั่งดูหน้าเศร้า ๆ เบื่อ ๆ ของสามีตลอดเวลา ๕ ปี หรือ และเขาไม่ได้เศร้าหรือเบื่อเพราะเขารักจาริณีเท่านั้น เขาเบื่อมาก่อนแล้ว เขาเบื่อหล่อนก่อนพบจาริณี เขาเบื่อทุกอย่างที่นับเนื่องในตัวหล่อน ทุกอย่างที่ทำให้ตัวหล่อนเป็นอย่างที่เป็นอยู่นี้ เบื่อคุณพ่อคุณแม่ เบื่อคุณป้า คุณอา คุณลุง เบื่อเพื่อน ๆ และสามีที่เรียกกันหนู ๆ พี่ ๆ หรือเรียกกันดาร์ลิ่ง เบื่อชีวิตเพราะเขาขาดสิ่งที่ทุกคนปรารถนา คืออิสรภาพ
ผจงจิตตัดสินใจในเช้าตรู่วันนี้ วันที่หล่อนยืนดูประพนธ์ขับรถออกจากบ้านไป แล้วหล่อนก็ขึ้นมาเขียนจดหมายถึงคุณพ่อคุณแม่ ขณะที่หล่อนจับตาดูท้องฟ้าทางทิศตะวันออกเปลี่ยนสีขาวนวลไปเป็นชมพูระเรื่อแล้วค่อย ๆ แปรไปเป็นสีส้มและสีทอง หล่อนมองดูต้นยางสูงริมไร่ลู่ยอดไปมาในสายลมเวลาเช้า มองดูภาพที่หล่อนรักหล่อนชอบเป็นครั้งสุดท้าย ขณะที่ประพนธ์นอนหันหน้าเข้าฝาผินหลังให้หล่อน ทีท่านั้นเองช่วยให้หล่อนตัดสินใจ การสนทนาระหว่างเขากับหล่อนจบลงในลักษณะนั้นเสมอ ไม่เขาก็หล่อนต้องหันหน้าเสียจากกัน หล่อนจะทนอยู่กับสามีอย่างนี้เสมอไปหรือหันหน้าหนีกันตลอดชีวิตหรือ
ถ้าหล่อนจากเขาไปเสียตั้งแต่เดี๋ยวนี้ ทุกสิ่งทุกอย่างจะง่ายสำหรับ “ไอ้หนู” เด็กผู้ชายชินกับแม่เลี้ยงง่าย ยิ่งได้ให้เลี้ยงดูกันตั้งแต่เล็กเท่าใดก็ยิ่งดีเท่านั้น จะเป็นด้วยเหตุใดก็ตามหล่อนแน่ใจว่า จาริณีกับ “ไอ้หนู” จะเป็นมิตรต่อกัน เพราะจาริณีเป็นคนหนึ่งที่ “คุย” กับ “ไอ้หนู” ได้นาน และเล่นกันอย่างสนุกสนาน แต่หล่อนจะไม่บอกเหตุผลอันแท้จริงให้ผู้ใดทราบเลย หล่อนจะกลับไปบ้านเสียเฉย ๆ ทำเป็นว่าไปพักผ่อนชั่วคราว แล้วหล่อนก็จะอยู่ไปจนคนทั้ง/*178หลายแลเห็นว่า หล่อนเป็นลูกทูนหัวทูนเกล้า คุณพ่อคุณแม่ไม่เคยขัดใจ มิใยใครจะว่าอย่างไร หล่อนก็จะเฉยเสีย แต่ขออย่าให้เขาทราบความจริงที่เขาไม่สามารถเข้าใจได้เลย เพราะหล่อนจะทนความเซ้าซี้ขอคำอธิบายไม่ได้ คำตำหนิว่าหล่อนไม่ดีจริง ไม่สมกับที่ใครคาดหมายไว้นั้น หล่อนไม่เอาใจใส่เลย เพราะหล่อนแพ้ชีวิตแล้ว คนแพ้นั้น ถึงจะแพ้น้อยแพ้มากก็แพ้เหมือนกัน ขอแต่อย่าให้ใครมาเซ้าซี้เรื่องเร้นลับระหว่างหล่อนกับประพนธ์เท่านั้น
ประพนธ์คงจะตามไปวิงวอนให้หล่อนกลับบ้านเพื่อเป็นกิริยา แต่หล่อนจะรีบบอกความจริงแก่เขาคนเดียว เพื่อว่าเขาจะได้ใช้ประโยชน์จากอิสรภาพของเขาเร็วที่สุด หล่อนแน่ใจว่า ถ้าหล่อนขอร้องให้เขาเก็บเรื่องใดเป็นความลับ เขาก็จะไม่แพร่งพราย เพราะตามปกติวิสัยของเขาก็เป็นคนไม่โวยวายในเรื่องใด ๆ อยู่แล้ว
สำหรับคุณพ่อคุณแม่นั้น ผจงจิตตั้งใจว่า จะค่อย ๆ ให้ท่านรู้ความจริงทีละน้อย ๆ แต่เพราะเหตุว่าหล่อนกับท่านเคยเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันมาตลอดชีวิต ไม่เคยปิดบังอะไรกันเลย พอหล่อนเขียนจดหมายถึงท่าน ความจริงก็พรั่งพรูลงไปในหน้าจดหมาย
เมื่อได้สติ ผจงจิตบอกตัวเองว่า เขียนอย่างนี้ไม่มีประโยชน์ คุณพ่อคุณแม่ช่วยอะไรไม่ได้ ท่านไม่เคยอยู่กับคนอย่างประพนธ์ ถูกแล้ว เขาไปอยู่ต่างประเทศนานเกินไป แต่นี่ก็อีกนั้นแหละ ถ้าหล่อนบอกกับใครว่าประพนธ์มีความรู้สึกนึกคิดไม่เป็นแบบไทย ก็จะไม่มีใครเชื่อหล่อน ใคร ๆ ก็จะว่า โธ่ พ่อประพนธ์แก่น่าเอ็นดูจะตาย แกพยาบาลคุณย่าแกดูแลอา แกชอบอยู่บ้านนอก แกเป็นฝรั่งมังค่าที่ไหนกัน คุณพ่อคุณแม่ไม่ได้มีโอกาสเห็นแววตาของประพนธ์ ไม่ได้มีโอกาสได้ยินเสียงถอนใจใหญ่ของเขา
พอคิดมาถึงตอนนี้ หล่อนก็ผวา ใจเต้นระทึก เสียงคนตะโกน เสียงคนร้องเรียกกัน แล้วมีเสียงคนวิ่งขึ้นบันได และมีเสียงตะโกนจากข้างล่าง “คุณนาย คุณครับ คุณนาย คุณ...คุณนาย”
หล่อนลุกทะลึ่งออกไปโผล่หน้าต่าง เห็นนายบุญช่วยหัวหน้าคนงานของไร่ อุ้มเด็กอายุประมาณ ๓ ขวบ เลือดสาดไปทั่วแขน “อะไรกัน เป็นอะไร” /*179หล่อนร้องเรียกเสียงแหลม กลัวว่าเด็กคนนั้นจะเป็นลูกชาย “นั่นใคร เป็นอะไร”
“ไอ้จั่นครับ ไอ้จั่นถูกหมาตาแดงฟัด ไปเล่นลูกของมันหรืออย่างไรไม่ทราบ ต้องเอาไปโรงพยาบาล”
“รถจี๊ปไปไหน” มีเสียงคนถามขึ้น บัดนี้มีคนงานมาออกันอยู่ประมาณ ๑๐ คน แล้วมีเสียงร้องตอบ “รถจี๊ปไปขนไม้”
ผจงจิตออกจากห้อง เดินลงบันไดมาอย่างรีบร้อน พอมาถึงหน้าเรือนก็พยักหน้าให้นายบุญช่วยอุ้มเด็กตามหล่อนไปทั้งไร่นั้น นอกจากประพนธ์และคนขับรถประจำรถจี๊ปแล้ว มีคนขับรถได้คนเดียวคือตัวหล่อนเอง หล่อนมองหน้าเด็กเห็นซีดขาว เพราะความตกใจและเพราะโลหิตออกมาก ตามบริเวณขาแขนมีบาดแผลและรอยช้ำ เป็นอันว่าจะรักษาเองไม่ได้เพราะเสี่ยงภัยมากเกินไป หล่อนตะโกนให้คนเลี้ยงลูกดูแลเด็กให้ดี สั่งคนงานที่ไว้วางใจสองคนให้ไปช่วยกันจับหมาผูกไว้ ถ้าสงสัยว่าเป็นหมาบ้าก็ให้ยิงเสีย แต่มีคนบอกว่าไม่บ้าแน่ เป็นหมาแม่ลูกอ่อน หล่อนวางใจได้แล้วในเรื่องนั้นจึงรีบไปที่รถยนต์คันเก่า สำหรับใช้เวลามีเหตุฉุกเฉิน ให้นายบุญช่วยอุ้มเด็กขึ้น แล้วก็ขับเข้าไปในเมือง
หล่อนไม่ได้เสียเวลามากนัก ภายในประมาณ ๔๕ นาที ก็กลับมาถึงบ้าน แต่พอเข้าใกล้ตัวเรือนก็ใจหายวาบ รถของประพนธ์จอดอยู่ข้างเรือน หล่อนรีบกระวีกระวาดทิ้งข้าวของหล่อนไว้ใต้ร่มไม้ รีบขึ้นไปบนเรือน เข้าห้องนอน ประพนธ์นอนอยู่ที่นอน พอเห็นหล่อนเข้าเขาก็ยิ้มอย่างเบิกบาน
“คุณกลับมาทำไม” ผจงจิตกรรโชกถาม
“กลับมาหาเมีย” เขาตอบ แล้วเขาก็ลุกขึ้นมารวบตัวหล่อนอย่างทะมัดทะแมง และบังคับให้นอนลงบนที่นอนแล้วก็หยิบกระดาษขาว ๆ ออกมาจากใต้หมอน เพื่อให้หล่อนรู้ว่าเขาได้เห็นจดหมายของหล่อนซึ่งเขียนค้างไว้แล้ว เขาก้มลงกอดหล่อนไว้แน่น ผจงจิตไม่ได้ขัดขืนเพราะมัวแต่ประหลาดใจสีหน้าเบิกบานของเขา
“แม่หนูจ๋า” เขาเรียกหล่อนและหัวเราะน้อย ๆ ไปพลาง “ใครว่าฉันแต่งงานกับนางกฤษณา แท้จริงฉันก็แต่งงานกับผู้หญิงคนหนึ่ง ผู้หญิงที่ฉันรัก/*180นั่นเอง จริงไหมจ๊ะเมีย เมียรักของฉัน”
“คุณพูดอะไรให้เข้าใจกันหน่อยก็จะดี” ผจงจิตพูดอย่างโกรธ เวลานี้ความรู้สึกหล่อนเป็นความโกรธอย่างเดียว หล่อนอึดอัดที่เขากอดไว้ และอึดอัดที่หล่อนไม่ได้ทำตามความประสงค์ และโกรธที่เขาทำให้หล่อนมืดแปดด้าน
“ฉันบอกแล้ว เวลาเธอโกรธ เธอน่ารักจริง ๆ” สามีหล่อนว่า “พูดซี พูดให้เข้าใจกันเสียที ทำไมจะต้องเขียนหนังสือไปฟ้องคุณพ่อคุณแม่ ทำไมไม่ถาม ทำไมไม่กรรโชกเอาเหมือนเมื่อตะกี๊”
“คุณพูดไทยเหมือนคนโบราณ ๆ” ผจงจิตพูดขึ้น “เมื่อตะกี๊ ไม่เห็นใครเขาพูดเลย”
“แต่บังเอิญฉันเป็นคนสมัยใหม่เต็มที่” เขาโต้กับหล่อน “นี่แน่ พูดกันเสียที เอ้า เธอไม่เข้าใจอะไรว่าไปถ้าเธอทนฟังฉันได้ ฉันจะตอบให้หมดทุกอย่าง”
“ขึ้นต้นก็เวลานี้แหละ” ผจงจิตพูดห้วน ๆ “ทำไมถึงดูยินดีปรีดา คุณเห็นเป็นเรื่องเล่น ๆ หรือที่ฉันตัดสินใจจะกลับบ้าน”
“สำหรับฉันไม่ใช่เรื่องเล่น ๆ เลย” เขาตอบ “ฉันดีใจจริงที่นายเล็กบังเอิญเข้าไปในเมือง บอกว่าไอ้จั่นถูกหมาฟัด ฉันเกิดนึกเป็นห่วงไอ้หนู ก็เลยแล่นรถมา คงสวนกับเธอมาคนละทาง นายเล็กเขาบอกว่าพอดีเขาจะไปขึ้นรถเมล์ก็พอดีได้ยินเสียงเอะอะกัน” เขาหยุดจ้องหน้าหล่อน “ฉันยินดีเพราะฉันได้รู้ว่าเมียฉันอยากเข้าใจฉัน และเสียใจอัดใจที่ไม่เข้าใจ แต่ก่อนฉันนึกว่าเธอไม่สนใจที่จะเข้าใจกัน แต่ว่าถ้าจะพูดกัน เธอก็ต้องทนฟังความจริงบ้างนะ”
“ดิฉันอยากฟังเหลือเกินความจริงน่ะ” ผจงจิตตอบในที่สุดหล่อนเขยิบตัวออก ลุกขึ้นนั่งจ้องหน้าเขาได้
“ตั้งต้นด้วยตัวฉันเถอะ ฉันโง่จังเลย ไม่เข้าใจเมียเลย เพิ่งเข้าใจเมื่อเห็นจดหมาย จากถ้อยคำในจดหมาย ฉันเข้าใจอะไรได้หลายอย่าง”
“อะไรบ้าง?” ผจงจิตพูดอย่างมะนาวไม่มีน้ำ
“ฉันนึกออกแล้วว่า ทำไมฉันถึงรักเธอ” เขาว่า “ทีแรกฉันไม่เข้าใจตัว/*181เอง เวลาฉันอัดใจทีท่าของเธอ ฉันพิศวงตัวเองทุกที ทำมั้ย ถึงไปรักผู้หญิงคนนี้ ตัวเรานี่ก็ไม่แปลกกว่าใครเลยหรือ พอเห็นผู้หญิงก็หลงรัก แล้วพอไม่ถูกใจก็โทษเขาว่า เขาไม่ทำให้เราถูกใจ แต่เมื่อก่อนจะรัก ทำไมไม่ดูให้แน่ ๆ ว่าเขาจะถูกใจ”
“เดี๋ยวนี้รู้แล้วว่าไงล่ะคะ” ผจงจิตค่อยมีสติพอที่จะกลับเป็นคนสุภาพได้บ้างแล้ว
“ฉันรักเธอเพราะเป็นคนมีคติอะไรอย่างหนึ่งเรียกว่าอุดมคติก็ได้” เขาตอบ “อย่างน้อยเธอก็ตั้งใจแน่วแน่ว่าจะเป็นแม่เรือนชั้นที่ ๑ เธอศึกษาและปฏิบัติตามความเชื่อถือของเธอ”
“ซึ่งสำหรับคุณไม่มีความสำคัญอะไรเลย” ผจงจิตทำเสียงว่าประโยคจบแค่นี้
“อย่าเข้าใจผิด” เขาตอบ “ฉันเห็นเป็นเรื่องสำคัญมาก แต่ฉันเคยบอกเธอแล้วว่า ไม่ใช่เรื่องสำคัญชั้นที่หนึ่งของชีวิต”
“แล้วอะไรเป็นเรื่องสำคัญชั้นที่หนึ่งของชีวิต”
“ก่อนอื่นต้องพูดว่าชีวิตของใคร” เขาย้อน “สำหรับฉัน เออ เธอคงงงไม่น้อย ฉันเคยบอกกับเธอเหมือนกัน ผัวเมียนี่น่ะ มันต้องทะเลาะกันได้ ใครเป็นคนสั่งสอนเธอว่าไม่ให้ทะเลาะกับฉัน พอฉันอ่านจดหมายของเธอฉันถึงเข้าใจ คือฉันย้อนไปคิดถึงคุณพ่อของเธอพูดกับฉันเมื่อก่อนจะไปหมั้น ทีแรกฉันไม่เข้าใจเลย และไม่สนใจ ฉันจะแต่งงานกับเธอ ฉันไม่จำเป็นต้องเข้าใจท่าน แต่เดี๋ยวนี้ฉันรู้แล้วว่าฉันผิด ฉันแต่งงานกับเธอ ก็แปลว่า ฉันแต่งงานกับคุณพ่อของเธอ คุณแม่ คุณลุง คุณป้า ครู ๆ ของเธอ พี่เลี้ยง นางนม คนใช้บ่าวไพร่ อุบ๊ะ ฉันแต่งงานกับเขาทั้งนั้นแหละ และเธอแต่งงานกับฉันก็เหมือนกัน เธอแต่งงานกับเมืองฝรั่งหลายเมืองที่ฉันเคยไปอยู่ แต่งงานกับอาจารย์ในมหาวิทยาลัยหลายแห่ง แต่งงานกับไอ้เพื่อนฝรั่งที่ฉันไปเที่ยวคุยกับมันมา กับหนังสือที่อ่านมาหลายร้อยเล่ม” ผจงจิตจ้องจะขัดจังหวะอยู่นานก็ไม่ได้ขัด พอประพนธ์หยุดนานพอที่จะสอดได้หล่อนก็ว่า
“คุณพ่อคุณแม่ดิฉันท่านไม่ได้มาสอนอะไรเป็นคำ ๆ ท่านสอนโดย/*182ทำให้ดู สอนด้วยแสดงอาการทีละเล็กทีละน้อย ด้วยการหาครูคนนั้นคนนี้ให้ ด้วยการหาไปหาพี่คนนั้นน้องคนนี้ ท่านไม่เคยมาบอกว่าไม่ให้ทะเลาะ แต่ดิฉันโตพอที่จะเข้าใจ...”
“เธอยังไม่ได้โตกี่มากน้อยหรอก” เขาขัดขึ้น “เธอไม่ค่อยใช้ความนึกคิดของเธอเอง หลายหนที่ฉันสังเกต ซึ่งแต่ก่อนฉันไม่เข้าใจ เดี๋ยวนี้ฉันเข้าใจแล้ว เธอสงสัยอะไรอยากซักฉัน อยากเถียงและฉันเปิดท่าให้เธอหลายหนแล้ว ฉันก็สังเกตว่า เธอชะงักเอาไว้ เธอคิดอะไรขึ้นมาได้ คิดถึงอะไร ฉันบอกแล้วว่าฉันเพิ่งนึกได้ คุณพ่อเธอท่านบอกฉันวันนั้น ท่านว่าเธอเป็นลูกที่ดีเหลือเกิน อยู่ในถ้อยในคำทุกอย่าง พยายามที่จะทำอะไรให้ดีที่สุดเสมอ แล้วเธอก็ไม่เข้าใจท่านดีพอด้วยซ้ำ เธอคิดหรือว่าคุณพ่อคุณแม่ของเธอนะไม่ทะเลาะกัน ไม่ยังงั้นเขาไม่รักกันมาตั้ง ๓๐ กว่าปีหรอก เฮ้อ แต่นี่มันก็ผิดทฤษฎีของฉันเอง”
“เธอพูดอะไรให้คนโง่ ๆ อย่างดิฉันเข้าใจกว่านี้จะดีไหม” ผจงจิตขัดขึ้นโดยแน่ใจว่า ถึงคนชั้นมหาบัณฑิตก็คงไม่เข้าใจที่ประพนธ์กล่าวอย่างนี้ เป็นครั้งแรกที่หล่อนใช้สรรพนาม “เธอ” เมื่อพูดกับเขาแต่หล่อนไม่รู้ตัว
“ขอโทษ ฉันพูดไม่ค่อยเป็นและไม่ค่อยถูกกาละเทศะเสมอ” เขาว่า “คืออย่างนี้ เธอทำความเข้าใจในเรื่องนี้เสียก็คงดีเหมือนกัน คือว่าคนเราน่ะ สมมติว่า มีหลักเกณฑ์อะไรอย่างหนึ่งขึ้นมา มันถูกสำหรับ ๙๙ คน แต่มันเอาไปใช้ไม่ได้สำหรับคนเดียว บังเอิญคน ๆ นั้นเป็นคนสำคัญที่สุดในชีวิตของเรา มันก็ยุ่งกันใหญ่ คุณพ่อคุณแม่เธออาจไม่ทะเลาะกัน แต่ท่านก็เป็นคู่แปลก เป็นข้อยกเว้นหรือว่าเป็นธรรมดาใครจะรู้ แต่สำหรับฉันผัวเมียต้องเป็นกันเอง เธอได้รับคำสั่งสอนมา ฉันรู้แล้วจับปะติดปะต่อเข้าใจแล้วละ เธอจะเป็นนางกฤษณา ใคร ๆ เขาล้อก่อนฉันแต่งงาน และแม้แต่แต่งงานแล้วนี่ เขาก็ว่าบ่อย ๆ เธอก็เคยได้ยินและฉันเห็นเธอไม่ค่อยพอใจ แต่จริง เธอพยายามทำตัวให้เป็นเมียที่ดี เธอยังเคยถามฉันว่าเธอบกพร่องอย่างไรไหม แล้วฉันยังตอบเธอว่า เธอไม่บกพร่อง แต่แท้จริงฉันก็พูดผิดเหมือนกัน ฉันไม่เป็นตัวของฉัน ฉันไปตอบตามทฤษฎีของเธอไป ฉันควรต้องตอบว่า เธอบกพร่อง/*183สำหรับฉัน เพราะฉันไม่ต้องการภรรยาที่เป็นแม่บ้านชั้นที่หนึ่ง เป็นคนเลี้ยงลูกชั้นเอก ฉันต้องการคู่ชีวิต ต้องการคนเป็นเพื่อนคุยกันเล่นกัน อย่างอื่นตามมาทีหลัง แต่เธอไปเข้าใจว่าผู้ชายก็ต้องเอาแต่กินแต่นอน เธอดูถูกผู้ขายมากเกินไป
“อะไร้” ผจงจิตอุทาน
“นั้นซี เธอไม่รู้ตัว คนโดยมากก็ไม่รู้ตัว” เขาย้อนตอบ “ฉันนึกออกแล้ว ฉันเคยได้ยินเหมือนกัน เสน่ห์จวัก ผัวรักจนตาย เพราะอย่างนั้นเธอถึงตกใจทุกทีเวลาฉันบอกว่าเรื่องกินไม่สำคัญ เธอคิดว่าผัวจะรักเมียที่ทำกับข้าวเก่งเสมอไปหรือ ไม่ใช่เลย ผู้ชายร้อยคนก็ร้อยอย่าง ฉันว่า”
เห็นหล่อนยังจ้องเขาด้วยความสนใจ เขาก็พูดต่อ “เวลาฉันพูดอะไรยาว ๆ ฉันกระดากยังไงพิกล และก็พูดซ้ำซาก ฉันก็เห็นโลกมามากพอสมควร ผู้ขายส่วนมากก็ชอบกินอร่อย นอนสบาย นั่นก็ถูก แต่มีที่เห็นแก่ความใคร่ก็มี ผู้ชายบางคนรักผู้หญิงเพื่อของอย่างเดียว และยอมทำให้หมดทุกอย่าง แม่เจ้าประคุณจะเหยียบย่ำอย่างไร ๆ ก็ยอม แล้วมีคนบางคนอย่างฉัน ที่ชอบกินอร่อยนอนสบายแล้วยังอยากยิ่งไปกว่านั้น แปลว่าออกจะโลภมากหน่อย คืออยากให้เมียพูดด้วย ฉันมีปัญหาเยอะแยะ อยากถามอยากซักคน และทนฟังฉันได้ ปมด้อยของฉันอยู่ตรงนี้ เวลาฉันพูดอะไรไม่มีใครเขาทนฟังฉันได้ ถ้ามีเมียที่ทนฟังฉันได้ก็ดี แต่ไม่ใช่ทนฟัง เพื่อเอาอกเอาใจ ทนฟังเพราะฉันเป็นสามีก็ต้องทนไปตามหน้าที่ ฉันอยากให้ทนฟังฉันได้เพราะเรื่องที่ฉันพูดนั้นมันน่าสนใจ แต่เมื่อเธอไม่สนใจ ฉันก็ไม่ลงโทษเธอ เธอเป็นอีกคนหนึ่งที่ทนฟังฉันไม่ได้เท่านั้นเอง”
ผจงจิตไม่ค่อยได้ฟังเขาตลอดทุกคำในตอนปลายเพราะหล่อนยังแก้นิสัยแกล้งฟังเพื่อเอาใจไม่ได้ทันที แต่หล่อนได้ยินพอกับความต้องการของหล่อนแล้ว หล่อนอยากเข้าไปกอดเขาไว้ให้แน่นแต่ก็กระดาก หล่อนอยากบอกเขาว่าหล่อนทนฟังได้ตลอดชีวิต แต่พอเห็นเขาลุกขึ้นยืน ทำท่าเหมือนจะหันหนีไปอีกเหมือนอย่างที่เคยทำมา หล่อนจึงดึงมือเขาไว้
“ประพนธ์ว่าประพนธ์มีปมด้อยหรือคะ?” หล่อนพูดขึ้น “ดิฉันก็คง/*184เหมือนกัน”
“ทีแรกเธอมีปมเขื่อง เธอแน่ใจว่าผู้ขายต้องรักเมียที่เป็นแม่เรือนดี” เขาว่า “แต่พอเธอสังเกตว่าฉันยังไม่จุใจ เธอถึงเริ่มมีปมต้อย เธอช่างสังเกต เพราะเธอเป็นคนฉลาด...”
ประพนธ์และผจงจิตไม่มีโอกาสได้อภิปรายเรื่องปมชนิดต่างๆ ในชีวิตต่อไป เพราะมีมือเล็ก ๆ มาทุบประตูห้องนอน แล้วเสียงเล็ก ๆ บอกว่า “พ่อฮับแม่ฮับ จั่นกลับมาแล้วฮับ จั่นมีผ้าขาว ๆ ด้วยฮับ จั่นเขาไม่ร้องไห้ด้วยฮับ”
“เออ ไอ้จั่น” ประพนธ์ว่า “ดูซิเธอเห็นไหม ใครจะไปคิดถึงหรือว่าไอ้เด็กคนนี้จะมามีความสำคัญในชีวิตเราถึงเพียงนี้ แต่นี้จะต้องตั้งทุน จั่นศึกษาสงเคราะห์ เป็นการตอบแทนบุญคุณ”
แล้วเขาก็เปิดประตูห้อง เพื่อรับเอาเด็กที่มีความสำคัญในชีวิตของเขาทั้งสองยิ่งกว่าเข้ามา
บทเสริมท้าย
ตามธรรมเนียมที่ประพฤติกันมา ผู้ประพันธ์ย่อมไม่แนะนำผู้อ่านเกี่ยวกับหนังสือของตน ในกรณีนี้ สำนักพิมพ์ได้ขอร้องให้ผู้ประพันธ์ ฉากหนึ่งในชีวิต เขียนข้อเสนอแนะเกี่ยวกับการอ่าน เพราะว่ามีผู้มาขอร้อง โดยที่เพิ่งคิดได้เมื่อได้เรียงพิมพ์หนังสือและพิสูจน์อักษรเรียบร้อยแล้ว และใคร่จะให้หนังสือออกสู่ตลาดโดยเร็ว จะขอร้องให้นักอ่านที่ไม่ใช่ผู้ประพันธ์เองเขียนข้อเสนอแนะก็จะไม่ทันกับความต้องการ ด้วยเหตุผลที่ว่ามาแล้ว ในกรณีนี้ ผู้ประพันธ์จึงทำข้อเสนอแนะเกี่ยวกับการอ่านหนังสือนี้ด้วยตนเอง
ผู้ที่สนใจกับการอ่านหนังสือ ใคร่จะเป็นนักอ่าน หรือเป็นผู้อ่านที่ใช้ความคิดอย่างฉลาดนั้น ก็เห็นจะต้องกระทำดังต่อไปนี้
๑. พิจารณา รูปแบบ ของงานเขียน ซึ่งอาจเรียก งานประพันธ์ หรือ วรรณกรรม ก็แล้วแต่ความนิยม รูปแบบ ของ ฉากหนึ่งในชีวิต คือ เป็นหนังสือรวม นวนิยายขนาดสั้น ซึ่งอาจเรียกว่า นวนิยายน้อย (novellette) หรืออาจเรียกว่า เรื่องสั้นขนาดยาว ก็ได้ การพิจารณาเรื่องสั้นหรือนวนิยายน้อย ควรแยกพิจารณาเป็นเรื่อง ๆ เพราะแต่ละเรื่องมีลักษณะเฉพาะแตกต่างกัน
๒. ในการอ่านนวนิยาย และ เรื่องสั้น ควรพิจารณา แนวคิด หรือ แนวเรื่องก่อน (theme) ในหนังสือนี้ อาจแยกพิจารณาดังนี้
เรื่อง “สิริลักษณ์เผชิญชีพ” แนวคิด ความแตกต่างระหว่างคนที่มีความคิดเป็นเสรี คิดตามคตินิยมของตนเองกับ คนที่มีความคิดเป็นอนุรักษ์นิยม คิดตามคตินิยมที่เคยชิน ความแตกต่างนี้ ส่งผลถึงเด็กที่อยู่ในปกครองและที่ได้รับการอบรมมาแตกต่างกันไป
เรื่อง “เปรมวดีผู้ถูกอิจฉา” และ เรื่อง “กรุแก้วเรียนเรื่องรัก” แนวคิดของทั้งสองเรื่องนี้คล้ายคลึงกัน คือ ความสุขของมนุษย์ไม่ขึ้นอยู่กับทรัพย์หรือฐานะในสังคม
เรื่อง “เสน่ห์จวัก” ความสุขในชีวิตสมรสขึ้นอยู่กับบุคลิกภาพของสามีและภรรยา แต่ละคู่ ๆ ไม่ซ้ำแบบกัน
๓. พิจารณา โครงเรื่อง เรื่อง ผังเรื่อง (Plot) ผู้ประพันธ์ วางแผนผังให้พฤติการณ์อันใด ส่งผลเกี่ยวโยงไปถึงพฤติการณ์อื่น ๆ อย่างไร เรื่องจบลงอย่างไร
๔ เนื้อเรื่อง (story) ผู้แต่งบรรจุเหตุการณ์และพฤติการณ์ใดไว้อย่างไรบ้าง กลวิธีการดำเนินเรื่องเป็นอย่างไร กล่าวถึงพฤติการณ์และเหตุการณ์ไปตามลำดับที่อันใดเกิดก่อนเกิดหลัง หรือกล่าวถึงอันที่เกิดทีหลังก่อน แล้วย้อนไปกล่าวถึงเหตุการณ์ที่เกิดก่อน หรือสลับกันไปมา เป็นต้น
ในหนังสือนี้ ๓ เรื่องแรก ดำเนินเรื่องไปตามลำดับเหตุการณ์ที่เกิดก่อนแล้วกล่าวถึงเหตุการณ์ที่เกิดหลัง มียกเว้นบ้างเป็นบางกรณี
ในเรื่องสุดท้าย การดำเนินเรื่อง สลับเหตุการณ์ไปมาตามความนึกคิดของตัวละครตัวหนึ่ง
๕. ตัวละคร (หรือ ตัวในเรื่อง หรือ บุคคลในเรื่อง) กับ ลักษณะนิสัยของตัวละคร (character) ลักษณะนิสัยของตัวละครทำให้เหตุการณ์เกิดขึ้น หรือเหตุการณ์เกิดขึ้นแก่ตัวละคร แล้วตัวละครประพฤติตามที่เหตุการณ์บังคับ
ในหนังสือนี้ ทั้ง ๔ เรื่อง ตัวละครพาให้เกิดเหตุการณ์มากกว่าเหตุการณ์บังคับตัวละคร ตัวละครแต่ละตัว มีลักษณะนิสัยอย่างที่เป็น จึงประพฤติตามลักษณะนิสัยของตน เป็นผลให้เกิดพฤติการณ์และเหตุการณ์ขึ้นต่าง ๆ
ตัวละครในเรื่อง เปลี่ยนลักษณะนิสัย หรือมีลักษณะนิสัยคงที่ ในเรื่องขนาดสั้น ๆ ตัวละครมักจะมีลักษณะนิสัยคงที่ เพราะเวลาไม่อำนวยให้เปลี่ยนไปได้
๖. บทสนทนา (dialogue) คำพูดของตัวละครเหมาะหรือไม่เหมาะแก่วัย ฐานะ การศึกษา ของตัวละคร หรือฟังเหมือนว่าเป็นคำพูดของผู้ประพันธ์เอง คำพูดมีความคมคายหรือไม่แสดงให้เห็นลักษณะนิสัยของตัวละครอย่างไร
๗. ฉาก คำนี้หมายถึง สถานที่ หรือ ยุคสมัย หรือ สภาพแวดล้อม ของพฤติการณ์และเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในเรื่อง การใช้ฉากทำให้เหตุการณ์ในเรื่องเด่นขึ้นอย่างไร ทำให้เกิดรสอย่างไร ตัวละครประพฤติเหมาะแก่ฉากหรือไม่ ฉากจำเป็นแก่เนื้อเรื่องหรือไม่ ในเรื่อง “เสน่ห์จวัก” สถานที่คือจังหวัดนอกพระนคร สำคัญแก่เหตุการณ์ในเรื่อง
๘. สาร ตามธรรมดาของผู้อ่าน เมื่ออ่านหนังสือจบแล้วเรื่องหนึ่ง ๆ หรือระหว่างที่ยังอ่านไม่จบนั้นเอง ก็จะอดคิดไปพลางไม่ได้ว่า ผู้เขียนสื่อสารกับผู้อ่านว่าอย่างไร คือ ผู้เขียนเจตนาจะบอกกล่าวอะไร ชี้นำไปทางไหน หวังจะให้ผู้อ่านเกิดความเข้าใจในเรื่องอะไรไปทางไหน จะยั่วยุให้เกิดความคิดชนิดใด ยกยอใคร ส่อเสียดหรือกระทบกระแทกใคร หรืออะไร การคิดทำนองนี้เรียกว่า การวินิจสาร หรือ ตีความ
การตีความนั้น ผู้อ่านมักพยายามจะคิดค้นว่าผู้แต่งมีเจตนาที่แท้จริงอย่างไร แต่เป็นการยากที่จะทำได้ แท้ที่จริงไม่จำเป็น เพราะผู้อ่านบางคนอายุน้อยกว่าผู้เขียนมาก ย่อมไม่สามารถคิดค้นเจตนาที่ถูกต้องได้ และมีบางกรณีผู้อ่านอาจเห็นข้อคิดนึกหรือความจริงในชีวิตขึ้นมาจากหนังสือที่อ่านเกินเลยไปจากผู้แต่งเจตนาก็ได้ สารของผู้แต่งนวนิยายและเรื่องสั้น จะปรากฏอยู่ทั่วไปในนวนิยายหรือเรื่องสั้นที่ผู้อ่านกำลังอ่าน หรือเพิ่งอ่านจบไป อาจพบในบทสนทนาของตัวละคร หรือในบทบรรยายหรือบทพรรณนา หรือในการบอกทีท่าอาการของตัวละคร และในที่อื่น ๆ ก็ได้
เพื่อแนะแนวทาง สำหรับนวนิยายน้อยแต่ละเรื่อง ขอยกตัวอย่างไว้ดังต่อไปนี้
“สิริลักษณ์เผชิญขีพ” สาร เด็กวัยรุ่นมีความรู้สึกแรง รักมากและโกรธมาก เช่น สิริลักษณ์ รักคุณปู่คุณย่ามาก เมื่อผู้ใดแสดงความไม่นิยมชมชอบท่านทั้งสอง สิริลักษณ์ก็โกรธมาก อีกข้อหนึ่ง เด็กวัยรุ่นรักความยุติธรรมมากตามสายตาของตน เมื่อเห็นความอยุติธรรม ย่อมผิดหวังมาก อีกข้อหนึ่ง เด็กวัยรุ่นคาดหวังไม่ให้ผู้ใหญ่ทำผิดเลย ถ้าเป็นผู้ใหญ่ที่ตนรักและนับถือทำอะไรผิด เด็กวัยรุ่นผิดหวังมาก อาจยอมเสียทรัพย์เสียโอกาสอย่างไรก็ได้ ผู้อ่านอาจจับสารอย่างอื่นได้อีกหลายข้อ
“เปรมวดีผู้ถูกอิจฉา” เด็กวัยรุ่นชอบเปรียบเทียบฐานะระหว่างตนกับเพื่อน และมักไม่เข้าใจชีวิตหลาย ๆ ด้านของบุคคล มักแน่ใจว่าความคิดของตนถูก จนกว่าจะปรากฏแก่ตาว่าตนผิดพลาดไป อีกข้อหนึ่ง แม่ที่เรียกร้องเอาจากลูก ให้ทำสิ่งที่แม่ต้องการนั้น อาจก่อทุกข์ให้แก่ลูกมาก อีกข้อหนึ่ง ผู้ชายวัยรุ่น ที่ฉลาด ถ้าขาดการประคับประคองทางการนึกคิด ก็อาจสร้างอุดมคติขึ้นให้ตน ถ้ามีผู้มาชักชวนให้ร่วมในอุดมคติ ผู้ชายวัยรุ่นจะนิยมฝักใฝ่จนชีวิตก็ไม่เสียดาย
“กรุแก้วเรียนเรื่องรัก” หญิงสาววัยรุ่นถ้ามีทางจะแสดงความเด่นก็ใคร่จะได้แสดงสมใจ แต่ถ้ามีการประคับประคองความนึกคิดด้วยความรักจริงใจในครอบครัว ก็อาจเอาชนะตนเอง และเหตุการณ์แวดล้อมได้ อีกข้อหนึ่ง ความราบรื่นในครอบครัว มีความสำคัญแก่หญิงสาววัยรุ่นอย่างยิ่ง และต้องมีผู้ใหญ่ชี้แนะทางให้คิดอยู่เสมอ ๆ
“เสน่ห์จวัก” การหลงเอาว่า สิ่งใดสิ่งหนึ่งเป็นความจริงแท้แน่นอนในชีวิต มักนำความผิดหวังมาให้บุคคล เพราะมนุษย์ต่างคนต่างเป็น ต่างคนต่างมีแนวคิด จะยึดถือหลักใดเอาเป็นแน่ตายตัวนั้นไม่ได้ อีกข้อหนึ่ง หญิงที่ฉลาด เมื่อได้รับความรักจริงใจจากสามี ก็อาจปรับความคิดให้เปลี่ยนจากที่เคยยึดถือให้เข้ากับสามีได้ แม้ว่าอาจจะต้องใช้เวลาบ้าง ความสำคัญอยู่ที่ต้องพูดจากันให้เข้าใจ
๙. ศิลปะการใช้ภาษา การเลือกเฟ้นถ้อยคำสำนวนมาใช้การบรรยายหรือพรรณนา หรือในคำพูดของตัวละคร เห็นว่าผู้ประพันธ์มีความตั้งใจมากน้อยเพียงไหน เลือกเฟ้นถ้อยคำโดยประณีตบรรจง หรือโดยหวัด ๆ ลวก ๆ สำนวนของผู้ประพันธ์ปะปนกับสำนวนของตัวละครบ้างหรือไม่ ผู้ประพันธ์ใช้สำนวนภาษาเสมอต้นเสมอปลาย หรือใช้อย่างไม่เอาใส่ใจบางกรณี และบางกรณีก็เพ่งเล็ง ใช้สำนวนเก่าหรือใหม่เกินไปหรือไม่ ใช้สำนวนดาดๆ ที่ได้ยินอยู่เสมอ ๆ หรือมีถ้อยคำสำนวน มีการเปรียบเทียบที่ใหม่สะดุดตาสะดุดใจบ้างหรือไม่
การพิจารณางานเขียนนั้น กระทำได้โดยไม่มีข้อยุติ ความเห็นของผู้อ่านคนหนึ่งกับอีกคนหนึ่ง ในเรื่องใดเรื่องหนึ่งไม่ตรงกันเสมอไป ไม่มีผู้ใด หรือทางใด จะพิพากษาลงไปได้ว่า ใครเป็นฝ่ายเห็นผิด ใครเป็นฝ่ายเห็นถูก ผู้อ่านคนหนึ่งอาจชอบส่วนหนึ่งของงานเขียน และไม่ชอบด้านอื่น ๆ อีกคนหนึ่งกลับกันก็ได้ แต่การที่เห็นไม่ตรงกันนั้น นอกจากเป็นสภาวะที่หลีกเลี่ยงไม่ได้แล้ว ยังเป็นประโยชน์ คือ ทำให้ความคิดของผู้อ่านงอกเงยออกไป แม้การตีความ หรือการบ่งชี้ว่า แนวคิดหรือแนวเรื่อง ของงานเขียนนั้นชิ้นนี้คืออะไร ก็มิใช่ผู้อ่านจะคิดเห็นตรงกัน และความเห็นไม่ตรงกัน ไม่ควรนำไปสู่ความขัดเคืองกัน แต่ควรถือเป็นเครื่องประเทืองปัญญาของกันและกัน เมื่อได้พิจารณาให้มากที่สุดที่จะมากได้ โดยไม่เหนื่อยหน่าย โดยความพึงพอใจ ก็เกิดสิ่งที่เรียกว่า ความวิจักษ์ ขึ้น คือ ความสามารถเห็นมาก สังเกตมาก และเห็นแจ่มใส ถ้าสามารถกล่าวถึงความรู้สึกที่เกิดขึ้นอย่างชัดเจน ให้ผู้อื่นเข้าใจ แล้วคล้อยตามได้หรือขัดแย้งได้ ความสามารถที่เกิดนี้เรียกว่า สามารถวิจารณ์ นักอ่านที่ยังไม่เจนจัด ไม่จำเป็นเข้าใจหรือสังเกตส่วนหรือด้านต่าง ๆ ของงานเขียน ให้ครบไปหมดทุกแง่ทุกมุม คนต่างวัยกันย่อมแตกต่างกันในเชิงสังเกต เชิงตัดสินใจ นักอ่านอายุเยาว์อาจสังเกตเพียงเนื้อเรื่อง หรือลักษณะนิสัยของตัวละคร บางคนก็อาจสังเกตเพียงคำพูดของตัวละคร เช่นนั้นก็เป็นธรรมตดา ไม่จำเป็นวิตกกังวลกับการตัดสินใจผิด พึงถือว่าการได้อ่านหนังสือ และการได้สนทนาแลกเปลี่ยนความนึกคิดกับเพื่อนร่วมวัย หรือคนต่างวัย เป็นกำไร เป็นผลคุ้มค่าของการอ่านหนังสือ