คำเตือนก่อนเห็นโลง (อีกครั้ง)
เสียงเตือนแต่ไก่โห่ของคณะจัดทำหนังสือรายงานประจำปีของธนาคารโลก ระบุอันตรายของเศรษฐกิจโลกโดยรวมปีนี้ มีอยู่ 4 ประเด็นด้วยกัน
11 ม.ค. 2561

พลวัตปี 2018 : วิษณุ โชลิตกุล
เสียงเตือนแต่ไก่โห่ของคณะจัดทำหนังสือรายงานประจำปีของธนาคารโลก ระบุอันตรายของเศรษฐกิจโลกโดยรวมปีนี้ มีอยู่ 4 ประเด็นด้วยกัน
โดยข้อเท็จจริง มีคำเตือนก่อนหน้านี้ที่คล้ายคลึงกันจากหลายหน่วยงานที่กำกับดูแลและเพ่งมองภาพรวมของตลาดเงินและตลาดทุนของโลกหลายครั้งตั้งแต่ปลายปีที่ผ่านมา
ในเดือนพฤศจิกายน กองทุนการเงินระหว่างประเทศ หรือ IMF เคยออกมาเตือนเรื่องความเสี่ยงจากปัญหาหนี้เน่าในจีน ว่ากำลังจะกลายเป็นตัวถ่วงรั้งให้เศรษฐกิจโลกในระยะข้างหน้าเข้าขั้นวิกฤตได้ หลังจากการสำรวจล่าสุดเรื่องตัวเลขหนี้ของระบบการเงินจีน มากกว่าที่เคยคาดเดากัน เพราะถูกซุกซ่อนเอาไว้ โดยเฉพาะตัวเลขหนี้ส่วนบุคคลจากการบริโภคที่เพิ่มทวีคูณในระยะ 5 ปีมานี้
IMF เตือนว่า การที่ทางการจีนยังมุ่งเน้นให้ความสำคัญกับอัตราการเติบโตทางเศรษฐกิจ มากกว่าเสถียรภาพของระบบการเงิน ยินยอมให้หนี้เติบโตมากกว่าอัตราการเติบโตของจีดีพีต่อเนื่องที่ระดับ 15% ต่อปี จะยิ่งทำให้ภาระหนี้เสียที่ถูกซุกซ่อนไว้ มีโอกาสที่จะทำให้จีนมีโครงสร้างหนี้ของสถาบันการเงินคล้ายคลึงกับสหรัฐฯก่อนวิกฤตแฮมเบอร์เกอร์
คำเตือนส่งท้ายปีที่แล้ว ที่ดูมีน้ำหนักมากกว่าใคร มาจากผลการตรวจสุขภาพรายไตรมาสของสถาบันการเงินทั่วโลกโดยธนาคารกลางของธนาคารกลาง (BIS-เจ้าของกฎบาเซิลทั้งหลายในปัจจุบัน) ซึ่งออกคำเตือนที่ไม่เกิดขึ้นบ่อยครั้งว่า สถานการณ์ในเศรษฐกิจโลกยามนี้ เหมือนกับยุคก่อนที่จะเกิดวิกฤตการเงินในปี ค.ศ. 2008 ซึ่งนักลงทุนเร่งมองหาผลตอบแทนสูง กู้ยืมอย่างหนักเพื่อไปลงทุนในสินทรัพย์เสี่ยง แม้ว่าธนาคารกลางหลายแห่งได้เคลื่อนไหวเพื่อเข้มงวดต่อการเข้าถึงสินเชื่อ
BIS กล่าวว่า ความพยายามที่ล้มเหลวของธนาคารกลางสหรัฐ หรือ เฟดฯ ที่จะลดความเสี่ยงจากภาวะฟองสบู่ด้วยการขึ้นดอกเบี้ยนโยบาย กำลังก่อร่างเค้าโครงของฟองสบู่การเงินให้เติบโตอย่างต่อเนื่อง
คำชี้แนะจาก BIS ในการออกจากปัญหาที่ชวนสยดสยอง อยู่ที่บรรดาธนาคารกลางทั้งหลาย (โดยเฉพาะธนาคารกลางสหรัฐ ECB BOJ และ PBOC) ต้องพยายามหาทางปรับเปลี่ยนกระบวนการสื่อสารเกี่ยวกับการขึ้นดอกเบี้ยพื้นฐาน หรือความเร็วที่พวกเขากำลังจะขึ้นดอกเบี้ยเพื่อกระตุกให้นักลงทุนตระหนักอีกครั้งถึงความจำเป็นที่จะทำให้ตลาดเก็งกำไรสงบนิ่งมีเหตุมีผล ไม่ใช่ปล่อยให้เกิดตลาดเก็งกำไรที่พุ่งขึ้นเกินกว่าพื้นฐาน ดังที่กำลังเกิดขึ้นหลายปีมานี้ในระหว่างที่อัตราดอกเบี้ยต่ำผิดปกติ
ข้อเท็จจริงที่ทราบกันดี ปัญหาทุนท่วมโลกจากมาตรการ QE ของสหรัฐฯ ญี่ปุ่น และสหภาพยุโรป เป็นต้นธารของการก่อหนี้ที่ไม่จำเป็น จนปริมาณหนี้ในระบบสูงผิดปกติ ในรูปสกุลเงินต่างชาติและสกุลเงินในท้องถิ่นนั้น หากยิ่งขืนปล่อยให้สภาพนี้ดำรงอยู่นานเท่าใด ก็ยิ่งมีความเสี่ยงให้เกิดวิกฤตมากขึ้นในระยะยาว
คำเตือนของ BIS ตอกย้ำให้น้ำหนักของคำเตือนก่อนหน้าของ​ธนาคารกลางยุโรป และ บุนเดสแบงก์ของเยอรมนี ที่ย้ำถึงความเปราะบางหลายๆ อย่าง ตั้งแต่ราคาสินทรัพย์เสี่ยงที่ราคาเกินจริงในบางประเทศ ความอิ่มอกอิ่มใจในกำไรจากตลาดหุ้นของนักลงทุน และการปล่อยกู้ง่ายของบางธนาคารที่พยายาม “เก็บเบี้ยไต้ถุนร้าน” จากอัตราดอกเบี้ยต่ำติดพื้นนานเกินเวลาปกติ
บุนเดสแบงก์ของเยอรมนี พูดถึงเรื่องฟองสบู่เศรษฐกิจในเยอรมนี โดยระบุว่า อัตราดอกเบี้ยต่ำและภาวะเศรษฐกิจที่น่าพอใจในเยอรมนี เป็นเสมือนการเหยียบคันเร่งรถยนต์เมื่อเข้าสู่โค้งอันตราย
คำเตือนอีกครั้งจากเจ้าหน้าที่ธนาคารโลก อาจจะไม่มีความหมายอะไร สามารถเป็นข่าวได้ไม่กี่วันก็ถูกลืม เหมือน “สายลมที่ผ่านเลย” ได้อีกครั้ง จะกลับมามีคนระลึกถึง ก็คงสายเกินแก้แล้ว
คล้ายกับคำเตือนของนักเศรษฐมิติชื่อดัง ไฮแมน มินสกี้ (Hyman Minsky) ที่สร้างโมเดลของ เส้นทางสู่หายนะของ “การลงทุนแบบกาสิโน” (speculative “casino-like” investments) ก่อนนำไปสู่วิกฤต ในคริสต์ทศวรรษที่ 1970 แล้วถูกเพิกเฉยจนกระทั่งเกิดวิกฤตแฮมเบอร์เกอร์ ค.ศ.2008 จึงมีคนนำไปอ้างอิงโด่งดัง
เหตุผลเพราะโดยธรรมชาติของมนุษย์นั้น หากไม่เห็นโลงก็ยากจะหลั่งน้ำตา
บางคน หนักข้อกว่านั้น ถึงเห็นโลงแล้วก็ยังไม่ยอมหลั่งน้ำตา (เพราะต่อมน้ำตาแห้งเหือดไปหมด)