"อุตสาหกรรมรถยนต์เวียดนาม" เจาะลึกเรื่องที่คุณยังไม่รู้ - FINNOMENA
วงการรถยนต์เวียดนามถูกสั่นคลอนอีกครั้งเมื่อรัฐบาลออกกฏใหม่มาปกป้องอุตสาหกรรมในประเทศ ใครได้ประโยชน์ใครเสียประโยชน์มาติดตามกัน
22 ม.ค. 2561

วันนี้อยากจะเล่าให้ฟังถึง ประเด็นร้อนที่มีการพูดถึงกันเมื่อเร็วๆนี้ คือเรื่องกฏหมายใหม่ของรัฐบาลเวียดนาม (Decree 116) ว่าด้วย เงื่อนไขสำหรับผู้ผลิต, ประกอบและนำเข้ารถยนต์รวมทั้งเงื่อนไขในการรับประกันและบริการซ่อมบำรุงรถยนต์ กฏหมายดังกล่าวได้มีผลบังคับใช้แล้ว โดยเริ่มจากวันที่ 1 มกราคม 2018 เนื้อหาของประกาศที่มีผลกระทบอย่างมีนัยยะสำคัญต่อผู้นำเข้ารถยนต์เช่น โตโยต้า ฮอนด้า ฟอร์ด มิตซูบิชิ คือการที่ผู้นำเข้ารถยนต์ (Completely Build Unit – CBU) ต้องผ่านมาตรการตรวจสอบคุณภาพจากแหล่งผลิตเช่น ไทย มาเลเซีย และอินโดนีเซีย
ทั้งยังต้องถูกตรวจคุณภาพอีกรอบโดยกรมตรวจสอบคุณภาพรถยนต์ของเวียดนาม นอกจากนั้นรถนำเข้าแต่ละล๊อตจะต้องได้รับการตรวจสอบการปล่อยมลพิษ (Emission) และตรวจความปลอดภัยในการขับขี่ (Technical Safety) โดยวิธีสุ่มตรวจ เงื่อนไขเหล่านี้เองคือสาเหตุที่ทำให้ค่ายรถยนต์ใหญ่เช่นโตโยต้าและฮอนด้าออกมาประกาศว่าจะหยุดการส่งออกรถจากไทย มาเลเซีย และอินโดนีเซีย ไปเวียดนามทั้งหมดในทันทีเนื่องจาก ค่าใช้จ่ายที่เกิดขึ้นจากกฏหมายใหม่นั้นสูงถึง USD 10,000 และอาจใช้เวลาร่วม 2 เดือนในการตรวจสอบคุณภาพตามที่รัฐบาลเวียดนามตั้งเงื่อนไขไว้
การประกาศกฏหมายใหม่ของรัฐในครั้งนี้สร้างผลกระทบครั้งใหญ่ต่ออุตสาหกรรมรถยนต์เวียดนาม ส่งผลกระทบไปถึงบริษัทผลิตรถยนต์ยักษ์ใหญ่โดยเฉพาะโตโยต้าที่ครองส่วนแบ่งตลาดถึง 23% และประเทศผู้ส่งออกรถยนต์เช่น ไทย มาเลเซีย และอินโดนีเซีย
ในปี 2017 โตโยต้าได้หยุดสายการผลิตรถรุ่น Fortuner SUV ที่จังหวัด Vinh Phuc และฮอนด้ายกเลิกการผลิตรถรุ่น Civic ในประเทศเวียดนาม ทั้งสองค่ายหันไปเพิ่มกำลังการผลิตนอกเวียดนามเพื่อหวังใช้สิทธิประโยชน์ทางภาษี โดยรัฐบาลเวียดนามได้ทำข้อตกลงลดภาษีนำเข้ารถยนต์ (Completely Built Unit หรือ CBU) จากประเทศอาเซียนเหลือ 0% และจะเริ่มมีผลบังคับใช้วันที่ 1 มกราคม 2018 บริษัทรถยนต์ข้ามชาติทั้งหลายจึงหันมาปิดสายการผลิตรถรุ่นยอดฮิตในเวียดนามและไปเพิ่มกำลังการผลิตในฐานการผลิตเดิมคือ ประเทศไทย มาเลเซีย และอินโดนีเซีย
และเนื่องจากการนำชิ้นส่วนเข้าไปประกอบในประเทศเวียดนามยังจะต้องเจอภาษีนำเข้าที่สูงถึง 30% – 45% ซึ่งได้มีการคำนวณกันว่าหากภาษีนำเข้าของ Completely Build Units จากประเทศในอาเซียนลดเหลือ 0% ราคารถยนต์นำเข้าอาจจะถูกกว่ารถที่ผลิตในประเทศถึง 20% เนื่องจากผู้ผลิตในประเทศยังต้องนำเข้าชิ้นส่วนรถยนต์จำนวนมากจากต่างประเทศซึ่งรัฐบาลยังคิดภาษีในอัตราที่สูงเมื่อเทียบกับภาษีนำเข้า 0% ของ Completely Build Units จากประเทศในอาเซียน นี่คือสาเหตุว่าทำไมบริษัทรถยนต์จึงย้ายการผลิตออกจากเวียดนามหลังจากมีการประกาศสิทธิประโยชน์ทางภาษีนำเข้าของ CBU
จากการลดกำแพงภาษีนำเข้าสำหรับรถ CBU เหลือ 0% มาถึงการออกมาตรการกีดกันทางภาษีโดยทำให้ยาก และแพงขึ้น สำหรับผู้นำเข้าที่จะมีโอกาสได้ใช้สิทธิประโยชน์ทางภาษีนั้น สร้างความสับสนทั้งเสียเวลาและเสียค่าใช้จ่ายกับบริษัทรถยนต์ข้ามชาติเป็นอันมาก จึงไม่น่าแปลกใจที่โตโยต้าและฮอนด้าออกมาประกาศกร้าวจะหยุดส่งรถยนต์นำเข้าไปเวียดนามเพื่อเป็นการตอบโต้มาตรการของรัฐบาล
แต่อย่างไรก็ตามในที่สุดธุรกิจก็ยังต้องดำเนินต่อไป จากเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นนี้ คงจะพออนุมานได้ว่าในอนาคตบริษัทยักษ์ใหญ่อย่างโตโยต้า ฮอนด้า มิซูบิชิ หรือ ฟอร์ดคงจะเลี่ยงไม่ได้ที่จะกลับมาเริ่มตั้งสายการผลิตที่เวียดนามใหม่ นั่นหมายความว่าเงินลงทุนของบริษัทรถยนต์ข้ามชาติเหล่านี้ก็จะไหลออกจากไทย มาเลเซียและอินโดนีเซียมาสู่เวียดนาม
แล้วมันเกิดอะไรขึ้น? วันนี้เลยจะมาเล่าให้ฟัง
อันที่จริงแล้วเรื่องมันยาว จึงจะขอเล่าถึงที่มาที่ไปและสาเหตุของการออก Decree 116 ในบทความนี้และจะคุยถึงผลกระทบต่อบริษัทผลิตรถยนต์ในประเทศ (Truong Hai Auto or THACO) และเรื่องราวของบริษัทในบทความต่อไป
ขอเริ่มจากข้อตกลงระหว่างประเทศในกลุ่มอาเซียนเพื่อลดกำแพงภาษีนำเข้าจาก 40% เป็น 30% ในปี 2016 และได้ลดเหลือ 0% ซึ่งมามีผลบังคับใช้วันที่ 1 มกราคม 2018 ข้อตกลงฉบับนี้ให้ประโยชน์กับประเทศผู้ผลิตรถยนต์เพื่อการส่งออกเช่น ประเทศไทย มาเลเซีย และอินโดนีเซียและบริษัทรถยนต์ข้ามชาติที่มีฐานการผลิตในอาเซียน
ในขณะเดียวกันประเทศกำลังเติบโตเช่นเวียดนามที่อุตสาหกรรมรถยนต์ภายในประเทศยังไม่เข้มแข็งพอที่จะสามารถรองรับการส่งออกได้ หากแต่มีกำลังซื้อของชนชั้นกลางที่เพิ่มขึ้นเฉลี่ยปีละ 12% (จากความต้องการรถยนต์ภายในประเทศในปี 2015 ที่ 3แสนคันจะเพิ่มเป็น 9แสนคันในปี 2025) จะกลายเป็นประเทศผู้นำเข้ารถยนต์ (Net Importer)ไปโดยปริยาย
หลังจากข้อตกลงลดกำแพงภาษีถูกประกาศออกมา ค่ายรถทั้งญี่ปุ่น อเมริกาและยุโรปต่างวางแผนเพิ่มกำลังการผลิตรอไว้สำหรับปี 2018 ทางฝั่งผู้บริโภคชาวเวียดนามพอรู้ว่ากำแพงภาษีจะลดลงเป็น 0% ในปี 2018 ก็เก็บเงินไม่ซื้อรถในปี 2017 เพื่อรอไปซื้อในปี 2018 ด้วยคาดว่าราคารถจะลดลงหลังจากมาตรการภาษีถูกนำมาใช้ ส่งผลให้ยอดขายรถปี 2017 ลดลงอย่างเห็นได้ชัดจาก 271,834 คันในปี 2016 เหลือ 250,619 คันในปี 2017 คิดเป็น -8% (ค่อยมากระเตื้องขึ้นหลังจาก Decree 116 ถูกประกาศในเดือนตุลาคม 2017)
สถานการณ์มันก็ควรเป็นไปตามนั้นแต่หากศึกษาลงไปลึกกว่านั้นแล้วอุตสาหกรรมผลิตรถยนต์ของเวียดนามนั้นถือเป็นอุตสาหกรรมนำร่องของประเทศ รัฐบาลหวังว่าอุตสาหกรรมผลิตรถยนต์ในประเทศจะเปลี่ยนสถานะของประเทศเวียดนามจากผู้ผลิตสินค้าพื้นฐานไปสู่ผู้ผลิตสินค้าเพิ่มคุณค่า (Value-Added Products) และยังใส่แผนนี้ไว้ในแผนพัฒนาประเทศของรัฐบาลชุดนี้ หลังจากรัฐบาลได้ทำข้อตกลงลดกำแพงภาษีนำเข้ารถยนต์จากกลุ่มประเทศอาเซียนเหลือ 0% รัฐบาลก็สั่งการให้กระทรวงอุตสาหกรรมและการค้าหาทางที่จะบรรเทาการเติบโตอย่างมีนัยยะของรถยนต์นำเข้า
ส่วนทางผู้ผลิตรถยนต์ในประเทศเช่น THACO ที่มีส่วนแบ่งการตลาดรถยนต์ถึง 41.5% ในปี 2016 ถือเป็นเจ้าตลาดรถยนต์ในเวียดนามทั้งรถเก๋ง รถtruck และรถบัส ก็มีความมั่นใจว่ารัฐบาลจะออกมาตรการเพื่อช่วยสนับสนุนอุตสาหกรรมภายในประเทศแม้ว่าจะยังไม่มีประกาศอะไรออกมาจากรัฐบาลที่เป็นชิ้นเป็นอัน
THACO มั่นใจถึงขนาดประกาศเพิ่มกำลังการผลิตทั้งรถเก๋ง (Passenger Cars) 83.3% และรถบัส (Commercial Vehicles) อีก 4 เท่าในต้นปี 2017 นอกจากนี้เมื่อต้นปี 2018 THACO แจ้งว่าบริษัทได้รับเลือกเป็นตัวแทนจำหน่ายแต่เพียงผู้เดียวของ BMW & Mini ในเวียดนามและมีแผนจะลงทุนสร้างโชว์รูม BMW 15 แห่งเพื่อรองรับความต้องการของผู้บริโภคในอนาคต
นอกเหนือจากนั้น เป็นที่น่าสนใจว่าในต้นเดือนกันยายน 2017 ก่อน Decree 116 จะประกาศเพียงไม่ถึงเดือน Vin Group (VIC) ก็ออกมาประกาศว่าบริษัทได้เริ่มเฟสแรกของการก่อสร้างโรงงานผลิตรถยนต์ที่ Hai Phong เมืองอุตสาหกรรมทางตอนเหนือของเวียดนามและจะใช้เงินลงทุนทั้งสิ้น USD3.5 พันล้าน โดยจะเริ่มผลิตรถคันแรกได้ภายใน 24 เดือน และมีแผนจะผลิตรถยนต์ 500,000 คันภายในปี 2025 ท่ามกลางความกังขาของนักลงทุนและนักวิเคราะห์ว่าจะไปรอดหรือไม่ ช่างเป็นเป้าหมายที่ทะเยอทะยานเหลือเกิน
หากไม่มั่นใจจริงๆว่ารัฐบาลจะสนับสนุนอุตสาหกรรมในประเทศและไม่ปล่อยให้ผู้ผลิตในประเทศต้องเผชิญกับการแข่งขันที่ไม่เป็นธรรม ทั้ง THACO และ VIC คงจะไม่กล้าลงทุนมหาศาลขนาดนี้
ทั้งนี้นักวิชาการทั้งในและต่างประเทศต่างก็เข้ามาวิพากวิจารณ์ การลดกำแพงภาษีนำเข้า CBU ให้เหลือ 0% ในกลุ่มประเทศอาเซียนกันอย่างเมามันส์ว่า จะเป็นผลลบต่ออุตสาหกรรมในประเทศและรัฐบาลควรออกนโยบายเพื่อเกื้อหนุนผู้ผลิตในประเทศอย่างน้อยก็ควรลดภาษีนำเข้าชิ้นส่วนรถยนต์เพื่อช่วยลดต้นทุนการผลิตของผู้ผลิตในประเทศ ตามที่กล่าวมาข้างต้นหากภาษีนำเข้า CBU เหลือ 0% ในขณะที่ภาษีนำเข้าชิ้นส่วนรถยนต์ยังคงอยู่ที่เดิม จะทำให้ผู้ผลิตในประเทศมีต้นทุนที่สูงกว่าผู้นำเข้า CBU เหตุก็เพราะ Localization Rate ของผู้ผลิตรถเก๋ง (Passenger Cars) ในประเทศยังอยู่ต่ำกว่า 20% ส่วนมากผู้ผลิตจะนำเข้าชิ้นส่วนรถยนต์มาจากต่างประเทศเนื่องจากยังไม่สามารถผลิตได้เอง จุดนี้เองที่สร้างความไม่เป็นธรรมแก่ผู้ผลิตในประเทศ
แต่แล้วในที่สุดในเดือนธันวาคม 2017 รัฐบาลก็ได้ออกประกาศอีกฉบับเพื่อลดภาษีนำเข้าชิ้นส่วนรถยนต์ให้เหลือ 0% สำหรับรถที่มีเครื่องยนต์ 2,000cc หรือรถยนต์ 9 ที่นั่งลงไปซึ่งนับเป็น 70% ของยอดขายรถยนต์ทั้งหมด ประกาศนี้แก้ปัญหาต้นทุนที่เหลื่อมล้ำของบริษัทผลิตรถยนต์ในประเทศและต่างประเทศในขณะที่ Decree 116 แก้ความกังวลเรื่องจำนวนรถนำเข้าจะเพิ่มขึ้นในอัตราก้าวกระโดด เพราะไปกีดกันเขาโดยใช้วิธีเพิ่มค่าใช้จ่ายและบวกเวลาในดำเนินงานแทน
ทั้ง Decree 116 และประกาศลดภาษีนำเข้าชิ้นส่วนรถยนต์ให้เหลือ 0% ที่รัฐบาลประกาศออกมาเป็นตัวบ่งชี้ที่สำคัญว่ารัฐบาลให้ความสำคัญกับอุตสาหกรรมผลิตรถยนต์ในประเทศและต้องการพัฒนาอุตสาหกรรมนี้ต่อไปโดยมุ่งหวังที่จะกลายเป็นผู้ผลิตและส่งออกรถยนต์ไปสู่ประเทศในอาเซียน โดยเฉพาะ THACO และ VIC ที่ดูเหมือนจะรู้ในสิ่งที่บริษัทรถยนต์ข้ามชาติไม่รู้
แน่นอน อนาคตของอุตสาหกรรมรถยนต์ในเวียดนามยังไปได้อีกไกลมากแต่ดูเหมือนมวยยกนี้มีแม่ยกเป็นรัฐบาลเวียดนาม โตโยต้าก็โตโยต้าเถอะ คงจะยากที่จะเอาชนะศึกครั้งนี้ได้
หมายเหตุ : THACO นั้นเป็นบริษัทนอกตลาดที่มีความน่าสนใจมากทีเดียว เนื่องจากเป็นบริษัทเอกชนที่ประสบความสำเร็จในการประกอบกิจการจนครอบครองส่วนแบ่งทางการตลาดมากที่สุด เราจะเห็นรถบัส และรถtruck ยี่ห้อ THACO ในทุกจังหวัดในเวียดนาม เชื่อหรือไม่ว่าบริษัทเพิ่งก่อตั้งขึ้นมาเมื่อ 20 ปีที่แล้วนี่เอง หากมีโอกาสจะขอเล่าความเป็นมาและความน่าสนใจของบริษัทให้ฟังค่ะ อ้อ มีข่าวลือว่า THACO อาจจะ IPO ปีนี้ (แต่ก็มีข่าวลือแบบนี้แทบทุกปีนับตั้งแต่ 2011 แล้ว)
โดย VIETNAM INVESTMENT MEMO BY KANCHUYA
แท็ก:
Decree 116
เวียดนาม
แชร์บทความ:
ผู้เขียน
Vietnam Investment Memo
อดีตวานิชธนกิจระดับภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก ทำงานในสิงคโปร์ ฮ่องกง และอเมริกาเป็นเวลากว่า 15ปี มีประสบการณ์ทำดีลในหลายประเทศในเอเชีย เช่น สิงคโปร์ ฮ่องกง เวียดนาม ฟิลิปปินส์ มาเลเซีย อินเดีย ปากีสถาน ออสเตรเลีย อินโดนีเซีย เกาหลี จีน เชี่ยวชาญใน capital markets และ structure products ปัจจุบันเป็นเจ้าของเพจ Vietnam Investment Memo และเป็นนักลงทุนแนวเน้นคุณค่าผู้มีความชื่นชอบและใฝ่หาความรู้เกี่ยวกับประเทศเวียดนาม