Gaznavidsko carstvo
Gaznavidska carstvo () naziv je za iransku državu koja se od 10. do 12. veka prostirala na području Iranske visoravni, srednje Azije i Indijskog potkontinenta. Prestonica je bila smeštena u Gazniju, gradu u današnjem Avganistanu. Osnivačem dinastije smatra se Alptigin, koji je zajedno sa svojim naslednicima proširio gaznavidske granice nauštrb Bujidske i Samanidske dinastije. Gaznavidska dinastija održala se približno 200 godina, nakon čega su njene zapadne delove prvo pokorili Seldžuci, a zatim istočne delove Guridi. Gaznavidska i Seldžučka dinastija specifične su po tome što su većinu stanovništva njihovih država činili iranski narodi odnosno što su bile nositeljice iranske kulture, no vladajuća klasa bila je uglavnom turkijskog porekla. Ipak, obe su dinastije jezično asimilirane pa je među stanovništvom i na vladarskom dvoru korišćen isključivo persijski jezik.

Dominacija

Sabuktigin

Sabuktigin je živeo kao mameluk, turski rob-vojnik,{{efn|Gaznavidi su bili dinastija turskih vojnika-robova ...}} tokom svoje mladosti, a kasnije se oženio ćerkom svog gospodara Alptigina, koji je pobegao u Gaznu (savremena provincija Gazni u Avganistanu) nakon neuspešnog pokušaja državnog udara. Nakon Alptiginove smrti, njegov sin Abu Ishak Ibrahim upravljao je Gaznom tri godine. Nakon njegove smrti usledila je vladavina bivšeg Alptiginovog gulama, Bilgetigina. Bilgetiginova vladavina je bila toliko oštra da je stanovništvo pozvalo Abu Bakra Lavika nazad. Upravo zahvaljujući Sabuktiginovim vojnim sposobnostima Lavik je uklonjen, Bilgetigin je prognan, a Sabuktigin je dobio guvernadurstvo. 

Kada je postavljen za guvernera Gazne, Sabuktigin je zamoljen da interveniše u Hurasanu, na insistiranje Samanidskog emira, i nakon pobedonosne kampanje dobio je guvernadurstvo Balha, Tuharistana, Bamijana, Gura i Garčistana. Sabuktigin je nasledio mesto guvernera u nemirima. U Zabulistanu je tipični vojni feudalni sistem (mustagal) promenjen u trajno vlasništvo (tamlik), što je dovelo do toga da turski vojnici nisu hteli da uzmu oružje u ruke. Sabuktigin je reformisao sistem tako da su svi bili feudi tipa mustagal. Godine 976, okončao je sukob između dva turska gulama kod Busta i vratio prvobitnog vladara. Kasnije te iste godine, Sabuktigin je krenuo u kampanju protiv Kusdara, zatekavši vladara (verovatno Mutaza Ahmada) nespremnog i dobivši od njega godišnji danak.

Nakon smrti Sabuktigina, njegovom sinu od Alptiginove ćerke Ismaile, data je Gazna. Drugi sin, Abul-Muzafar Nasr, dobio je guvernadurstvo Busta, dok je najstariji sin Mahmud dobio komandu nad vojskom u Horasanu. Sabuktiginova namera je bila da obezbedi guvernadurstva za svoju porodicu, uprkos propadajućem uticaju Samanidskog carstva, i nije smatrao svoju dinastiju nezavisnom. Ismail je, nakon što je dobio nasledstvo, brzo otputovao u Bust i poklonio se emiru Abul-Haritu Mansuru. Mahmud, koji je bio izostavljen iz bilo kakvog značajnog nasledstva, predložio je podelu vlasti, što je Ismail odbio. Mahmud je marširao na Gaznu i kasnije je Ismail poražen i zarobljen 998. u bici kod Gaznija.

 Mahmud sin Sabuktiginov 

Godine 998, Mahmud, sin Sebuktigina, nasledio je guvernadurstvo, a Gazni i dinastija Gaznavida postali su trajno povezani sa njim. Svoju lojalnost je istakao u pismu kalifu, rekavši da su Samanidi smenjeni samo zbog njihove izdaje. Mahmud je dobio guvernadurstvo Hurasana i titule Jamin al-Davla i Amin al-Mila. Kao predstavnik kalifske vlasti, zagovarao je sunitski islam vodeći kampanju protiv ismailita i šiitskih Bujida. Završio je osvajanje teritorija Samanida i Šahija, uključujući Ismailsko kraljevstvo Multan, Sind, kao i neke teritorije Buvajhida.

Po svemu sudeći, vladavina Mahmuda bila je zlatno doba i vrhunac Gaznavidskog carstva. Mahmud je izveo sedamnaest ekspedicija kroz severnu Indiju kako bi uspostavio svoju kontrolu i postavio vazalne države, a njegovi napadi su takođe rezultirali pljačkom velikih razmera. On je uspostavio svoju vlast od granica Raja do Samarkanda, od Kaspijskog mora do Jamune.

Tokom Mahmudove vladavine (997–1030), Gaznavidi su naselili 4.000 turkmenskih porodica u blizini Farane u Horasanu. Do 1027. godine, zbog Turkmena koji su napadali susedna naselja, guverner Tusa, Abu l'Alarit Arslan Džadib, vodio je vojne napade protiv njih. Turkmeni su bili poraženi i rasejani u susedne zemlje. Ipak, tek 1033. godine, guverner Gaznavida Taš Faraš pogubio je pedeset turkmenskih poglavara zbog napada na Horasan.

 Indijska osvajanja 

Mahmud od Gaznija je predvodio upade duboko u Indiju, sve do Matura, Kanauja i Somnata. Tokom 1004-5. izvršio je invaziju na kneževinu Batiju i 1006. na susedni emirat Multan. Godine 1008-9, pobedio je hindu šahije u bici kod Čača i uspostavio guvernere u osvojenim oblastima. Gaznavidi su u Indiji nazivani Turuškas („Turci“) ili Hamiras (od arapskog amir „komandant“).

Godine 1018, opustošio je grad Maturu, koji je „nemilosrdno opljačkan, opustošen, oskrnavljen i uništen“. Prema Muhamedu Kasimu Hindu Šahu, koji je pisao „Istoriju Hindustana“ u 16-17 veku, grad Matura je bio najbogatiji u Indiji. Kada ga je napao Mahmud od Gaznija, „svi idoli“ su spaljeni i uništeni u periodu od dvadeset dana, pretopljeno je zlato i srebro za plen, a grad je spaljen. Godine 1018, Mahmud je takođe zauzeo Kanauj, prestonicu Gurjara-Pratihara, a zatim se sukobio sa Čandelama, od kojih je dobio plaćanje danaka. Godine 1026, upao je i opljačkao hram Somnat, odnevši plen od 20 miliona dinara.

 Napomene 

 Reference 

 Literatura 

 -{Bosworth, Clifford Edmund (1975). „5. The Early Ghaznavids”.}- u: -{Frye, Richard Nelson: The Period From the Arab Invasion to the Saljuqs. The Cambridge History of Iran IV. Cambridge: Cambridge University Press.}-

 

 

 Bosworth, Clifford Edmund (1963) The Ghaznavids: Their Empire in Afghanistan and Eastern Iran 994–1040 Edinburgh University Press, Edinburgh, 
 Bosworth, Clifford Edmund (1977) The Later Ghaznavids: Splendour and Decay, The Dynasty in Afghanistan and Northern India 1040–1186 Columbia University Press, New York, 

 M. Ismail Marcinkowski (2003) Persian Historiography and Geography: Bertold Spuler on Major Works Produced in Iran, the Caucasus, Central Asia, India and Early Ottoman Turkey'' Pustaka Nasional, Singapore,

Spoljašnje veze 

 Mahmud of Ghazna Columbia Encyclopedia (Sixth Edition)
 Mahmud Encyclopædia Britannica (Online Edition)
 Ghaznavid Dynasty Encyclopædia Britannica (Online Edition)
 Ghaznavids and Ghurids Encyclopædia Britannica (Online Edition)
 Mahmud Ghaznavi's 17 invasions of India
 The History of India, as Told by Its Own Historians. The Muhammadan Periodby Sir H. M. Elliot; Edited by John Dowson; London Trubner Company 1867–1877 Elliot, Sir H. M., Edited by Dowson, John. The History of India, as Told by Its Own Historians. The Muhammadan Period published by London Trubner Company 1867–1877. (Online Copy: – Online version posted by: The Packard Humanities Institute; Persian Texts in translation)
 Afghan secrets revealed on Google Earth
 

Бивше државе Азије
Средњи век
Иран
10. век
11. век
12. век
Gaznavidska carstvo ( ) naziv je za iransku državu koja se od do veka prostirala na području Iranske visoravni , srednje Azije i Indijskog potkontinenta . Prestonica je bila smeštena u Gazniju , gradu u današnjem Avganistanu . Osnivačem dinastije smatra se Alptigin , koji je zajedno sa svojim naslednicima proširio gaznavidske granice nauštrb Bujidske i Samanidske dinastije . Gaznavidska dinastija održala se približnogodina , nakon čega su njene zapadne delove prvo pokorili Seldžuci , a zatim istočne delove Guridi . Gaznavidska i Seldžučka dinastija specifične su po tome što su većinu stanovništva njihovih država činili iranski narodi odnosno što su bile nositeljice iranske kulture , no vladajuća klasa bila je uglavnom turkijskog porekla . Ipak , obe su dinastije jezično asimilirane pa je među stanovništvom i na vladarskom dvoru korišćen isključivo persijski jezik . Dominacija Sabuktigin Sabuktigin je živeo kao mameluk , turski rob-vojnik ,{ { efn|Gaznavidi su bili dinastija turskih vojnika-robova \ . . . } } tokom svoje mladosti , a kasnije se oženio ćerkom svog gospodara Alptigina , koji je pobegao u Gaznu ( savremena provincija Gazni u Avganistanu ) nakon neuspešnog pokušaja državnog udara . Nakon Alptiginove smrti , njegov sin Abu Ishak Ibrahim upravljao je Gaznom tri godine . Nakon njegove smrti usledila je vladavina bivšeg Alptiginovog gulama , Bilgetigina . Bilgetiginova vladavina je bila toliko oštra da je stanovništvo pozvalo Abu Bakra Lavika nazad . Upravo zahvaljujući Sabuktiginovim vojnim sposobnostima Lavik je uklonjen , Bilgetigin je prognan , a Sabuktigin je dobio guvernadurstvo . Kada je postavljen za guvernera Gazne , Sabuktigin je zamoljen da interveniše u Hurasanu , na insistiranje Samanidskog emira , i nakon pobedonosne kampanje dobio je guvernadurstvo Balha , Tuharistana , Bamijana , Gura i Garčistana . Sabuktigin je nasledio mesto guvernera u nemirima . U Zabulistanu je tipični vojni feudalni sistem ( mustagal ) promenjen u trajno vlasništvo ( tamlik ) , što je dovelo do toga da turski vojnici nisu hteli da uzmu oružje u ruke . Sabuktigin je reformisao sistem tako da su svi bili feudi tipa mustagal . Godine okončao je sukob između dva turska gulama kod Busta i vratio prvobitnog vladara . Kasnije te iste godine , Sabuktigin je krenuo u kampanju protiv Kusdara , zatekavši vladara ( verovatno Mutaza Ahmada ) nespremnog i dobivši od njega godišnji danak . Nakon smrti Sabuktigina , njegovom sinu od Alptiginove ćerke Ismaile , data je Gazna . Drugi sin , Abul-Muzafar Nasr , dobio je guvernadurstvo Busta , dok je najstariji sin Mahmud dobio komandu nad vojskom u Horasanu . Sabuktiginova namera je bila da obezbedi guvernadurstva za svoju porodicu , uprkos propadajućem uticaju Samanidskog carstva , i nije smatrao svoju dinastiju nezavisnom . Ismail je , nakon što je dobio nasledstvo , brzo otputovao u Bust i poklonio se emiru Abul-Haritu Mansuru . Mahmud , koji je bio izostavljen iz bilo kakvog značajnog nasledstva , predložio je podelu vlasti , što je Ismail odbio . Mahmud je marširao na Gaznu i kasnije je Ismail poražen i zarobljen u bici kod Gaznija . Mahmud sin Sabuktiginov Godine Mahmud , sin Sebuktigina , nasledio je guvernadurstvo , a Gazni i dinastija Gaznavida postali su trajno povezani sa njim . Svoju lojalnost je istakao u pismu kalifu , rekavši da su Samanidi smenjeni samo zbog njihove izdaje . Mahmud je dobio guvernadurstvo Hurasana i titule Jamin al-Davla i Amin al-Mila . Kao predstavnik kalifske vlasti , zagovarao je sunitski islam vodeći kampanju protiv ismailita i šiitskih Bujida . Završio je osvajanje teritorija Samanida i Šahija , uključujući Ismailsko kraljevstvo Multan , Sind , kao i neke teritorije Buvajhida . Po svemu sudeći , vladavina Mahmuda bila je zlatno doba i vrhunac Gaznavidskog carstva . Mahmud je izveo sedamnaest ekspedicija kroz severnu Indiju kako bi uspostavio svoju kontrolu i postavio vazalne države , a njegovi napadi su takođe rezultirali pljačkom velikih razmera . On je uspostavio svoju vlast od granica Raja do Samarkanda , od Kaspijskog mora do Jamune . Tokom Mahmudove vladavine1030 ) , Gaznavidi su naselili000 turkmenskih porodica u blizini Farane u Horasanu . Do godine , zbog Turkmena koji su napadali susedna naselja , guverner Tusa , Abu l'Alarit Arslan Džadib , vodio je vojne napade protiv njih . Turkmeni su bili poraženi i rasejani u susedne zemlje . Ipak , tek godine , guverner Gaznavida Taš Faraš pogubio je pedeset turkmenskih poglavara zbog napada na Horasan . Indijska osvajanja Mahmud od Gaznija je predvodio upade duboko u Indiju , sve do Matura , Kanauja i Somnata . Tokom izvršio je invaziju na kneževinu Batiju i na susedni emirat Multan . Godine pobedio je hindu šahije u bici kod Čača i uspostavio guvernere u osvojenim oblastima . Gaznavidi su u Indiji nazivani Turuškas ( „ Turci “ ) ili Hamiras ( od arapskog amir „ komandant “ ) . Godine opustošio je grad Maturu , koji je „ nemilosrdno opljačkan , opustošen , oskrnavljen i uništen “ . Prema Muhamedu Kasimu Hindu Šahu , koji je pisao „ Istoriju Hindustana “ uveku , grad Matura je bio najbogatiji u Indiji . Kada ga je napao Mahmud od Gaznija , „ svi idoli “ su spaljeni i uništeni u periodu od dvadeset dana , pretopljeno je zlato i srebro za plen , a grad je spaljen . Godine Mahmud je takođe zauzeo Kanauj , prestonicu Gurjara-Pratihara , a zatim se sukobio sa Čandelama , od kojih je dobio plaćanje danaka . Godine upao je i opljačkao hram Somnat , odnevši plen odmiliona dinara . Napomene Reference Literatura -{ Bosworth , Clifford Edmund „ 5. The Early Ghaznavids ” . }- u : -{ Frye , Richard Nelson : The Period From the Arab Invasion to the Saljuqs . The Cambridge History of Iran IV . Cambridge : Cambridge University Press . }- Bosworth , Clifford EdmundThe Ghaznavids : Their Empire in Afghanistan and Eastern Iran1040 Edinburgh University Press , Edinburgh , Bosworth , Clifford EdmundThe Later Ghaznavids : Splendour and Decay , The Dynasty in Afghanistan and Northern India1186 Columbia University Press , New York , M . Ismail MarcinkowskiPersian Historiography and Geography : Bertold Spuler on Major Works Produced in Iran , the Caucasus , Central Asia , India and Early Ottoman Turkey ' ' Pustaka Nasional , Singapore , Spoljašnje veze Mahmud of Ghazna Columbia Encyclopedia ( Sixth Edition ) Mahmud Encyclopædia Britannica ( Online Edition ) Ghaznavid Dynasty Encyclopædia Britannica ( Online Edition ) Ghaznavids and Ghurids Encyclopædia Britannica ( Online Edition ) Mahmud Ghaznavi' sinvasions of India The History of India , as Told by Its Own Historians . The Muhammadan Periodby Sir H. M . Elliot ; Edited by John Dowson ; London Trubner Company1877 Elliot , Sir H . M . , Edited by Dowson , John . The History of India , as Told by Its Own Historians . The Muhammadan Period published by London Trubner Company1877. ( Online Copy : – Online version posted by : The Packard Humanities Institute ; Persian Texts in translation ) Afghan secrets revealed on Google Earth Бивше државе Азије Средњи век Иран 10. век 11. век 12. век