Dulek
Dulek je kultivar zimske tikve koja je okrugla sa glatkom, blago rebrastom korom, i najčešće tamno žute do narandžaste boje. Debela kora sadrži seme i pulpu. Vrsta koji se najčešće koristi za kultivaciju je -{Cucurbita pepo}-, mada se neki kultivari vrsta -{Cucurbita maxima}-, -{C. argyrosperma}-, i -{C. moschata}- sličnog izgleda isto tako ponekad nazivaju „dulekom”.

Etimologija i terminologija 

Engleski naziv -{pumpkin}- potiče od reči -{pepon}- (πέπων), što je grčki za „velika dinja”, nešto okruglo i veliko. Francuzi su adaptirali ovu reč u -{pompon}-, što su Britanci izmenili u -{pumpion}-, a kod kanijih američkih kolonista se ustalila reč -{pumpkin}-.

Izraz dulek nema usaglašeno botaničko ili naučno značenje, i upotrebljava se za bilo „tikve” ili „zimske tikve”. U Severnoj Americi i Velikoj Britaniji dulek se tradicionalno odnosi samo na određene okrugle narandžaste sorte zimske tikve, pretežno izvedene iz vrste -{Cucurbita pepo}-, dok se u novozelandskom i australijskom žargonu termin dulek generalno odnosi na sve zimske tikve.

Opis 

Duleci, poput drugih tikvi, vode poreklo iz severoistočnog Meksika i južnih Sjedinjenih Država. Najstarija evidencija su fragmenti duleka koji su datirani na period između 7.000 i 5.500 pne nađeni u Meksiku. Plod duleka je tip botaničkog povrća poznat kao bobica.

Tradicionalni -{C. pepo}- duleci generalno teže između 3 i 8 kilograma, mada najveći kultivari (vrste -{C. maxima}-) regularno dosežu težine od preko .

Boja duleka je izvdena iz narandžastih karotenoidnih pigmenata, uključujući beta-kriptoksantin, alfa i beta karotene, svi od kojih su jedinjenja provitamina A koja bivaju konvertovana u vitamin A u telu.

Taksonomija 

Svi duleci su zimske tivke, zreli plodovi određene vrste iz roda -{Cucurbita}-. Karakteristike koje se obično koriste za definisanje „bundeve” uključuju glatku i blago rebrastu koru, i tamno žutu do narandžaste boje. Od oko 2005. godine, bele bundeve su počele da postaju sve popularnije u Sjedinjenim Državama. Postoje i druge boje, uključujući tamno zelenu (kao i kod nekih vrsta koje se koriste radi ulja bundevinog semena).

Kultivacija 

Bundeve se uzgajaju širom sveta iz različitih razloga, od poljoprivrednih namena (poput hrane za životinje) do komercijalne i ukrasne prodaje. Od sedam kontinenata, samo Antarktik nije podesan za proiznju bundeva. Tradicionalna američka bundeva koja se koristi za džek-o'-Lanterne je sorta konektikatskih poljskih duleka.

Produkcija

U Sjedinjenim Državama 

Kao jedan od najpopularnijih useva u Sjedinjenim Državama, tokom 2017. godine proizvedeno je preko 6,8 × 109 kilograma (15 milijardi funti) bundeve. Savezne države sa najvećom proizvodnjom duleka uključuju Ilinois, Indijanu, Ohajo, Pensilvaniju i Kaliforniju.

Prema Ministarstvu poljoprivrede Ilinoisa, 95% američkih useva namenjenih za preradu uzgaja se u Ilinoisu. Preduzeće Nestle, koje posluje pod robnom markom -{Libby's}-, proizvodi 85% prerađene bundeve u Sjedinjenim Državama, u svojoj fabrici u Mortonu, Illinois. U jesen 2009. godine kiša je u Ilinoisu opustošila Nestleov usev, što je u kombinaciji sa relativno slabim rodom iz 2008. iscrpelo rezerve te godine, rezultirajući nestašicom koja je pogodila čitave SAD tokom praznične sezone Dana zahvalnosti. Još jednu nestašicu, nešto manje ozbiljnu, uzrokovao je na usev iz 2015. godine. Usev duleka koji se uzgajaju u zapadnim Sjedinjenim Državama, a koji čini sačinjava 3-4% nacionalnog useva, prvenstveno je namenjen organskom tržištu.

Dulek formira muške i ženske cvetove. Oni moraju biti oplođeni, što obično čine pčele. Bundeve su istorijski bile oprašivane domaćim skvoš pčelama, -{Peponapis pruinosa}-, ali je zastupljenost ove vrste pčela opala, verovatno delom usled njene osetljivosti na pesticide (imidakloprid). Prizemne pčele poput skvoš pčela i istočnog bumbara pogodnije su za prenos krupnih čestica polena koje bundeve stvaraju, ali danas većina komercijalnih zasada biva oprašena košnicama medonosnih pčela, koje takođe omogućavaju proizvodnju i prodaju meda proizvedenog od polena bundeve. Ministarstvo poljoprivrede SAD preporučuje jednu košnicu po akru (4.000 m² po košnici, ili 5 košnica na 2 hektara). Ako nema dovoljno pčela za oprašivanje, vrtlari često moraju da vrše ručno oprašivanje. Neadekvatno oprašeni duleci obično počinju da rastu, ali pobacaju pre potpunog razvoja.

Gigantski duleci 

Divovske bundeve su velike tikve sa izgledom poput bundeve koje narastu do izuzetne veličine, sa najvećom čija težina premašuje jednu tonu. Većina su sorte -{Cucurbita maxima}-, a razvijene su naporima botaničkih društava i poljoprivrednih entuzijasta.

Ishrana 

Količini od 100 grama sirove bundeva daje 110 kilodžula (26 kilokalorija) energije hrane, i izvrstan je izvor (20% ili više dnevne vrednosti) provitamina A beta-karotena i vitamina A (53% DV) (tabela). Vitamin C je prisutan u umerenom sadržaju (11% DV), ali nema drugih hranljivih sastojaka u značajnim količinama (manje od 10% DV, tabela). Bundeva se sastoji od 92% vode, 6,5% ugljenih hidrata, 0,1% masti i 1% proteina (tabela).

Vidi još 
 Bundeva

Reference

Literatura

Spoljašnje veze 

 
 

Поврће
Dulek je kultivar zimske tikve koja je okrugla sa glatkom , blago rebrastom korom , i najčešće tamno žute do narandžaste boje . Debela kora sadrži seme i pulpu . Vrsta koji se najčešće koristi za kultivaciju je -{ Cucurbita pepo }- , mada se neki kultivari vrsta -{ Cucurbita maxima }- , -{ C. argyrosperma }- , i -{ C. moschata }- sličnog izgleda isto tako ponekad nazivaju „ dulekom ” . Etimologija i terminologija Engleski naziv -{ pumpkin }- potiče od reči -{ pepon }- ( πέπων ) , što je grčki za „ velika dinja ” , nešto okruglo i veliko . Francuzi su adaptirali ovu reč u -{ pompon }- , što su Britanci izmenili u -{ pumpion }- , a kod kanijih američkih kolonista se ustalila reč -{ pumpkin }- . Izraz dulek nema usaglašeno botaničko ili naučno značenje , i upotrebljava se za bilo „ tikve ” ili „ zimske tikve ” . U Severnoj Americi i Velikoj Britaniji dulek se tradicionalno odnosi samo na određene okrugle narandžaste sorte zimske tikve , pretežno izvedene iz vrste -{ Cucurbita pepo }- , dok se u novozelandskom i australijskom žargonu termin dulek generalno odnosi na sve zimske tikve . Opis Duleci , poput drugih tikvi , vode poreklo iz severoistočnog Meksika i južnih Sjedinjenih Država . Najstarija evidencija su fragmenti duleka koji su datirani na period između000 i500 pne nađeni u Meksiku . Plod duleka je tip botaničkog povrća poznat kao bobica . Tradicionalni -{ C. pepo }- duleci generalno teže izmeđuikilograma , mada najveći kultivari ( vrste -{ C. maxima }- ) regularno dosežu težine od preko \ . Boja duleka je izvdena iz narandžastih karotenoidnih pigmenata , uključujući beta-kriptoksantin , alfa i beta karotene , svi od kojih su jedinjenja provitamina A koja bivaju konvertovana u vitamin A u telu . Taksonomija Svi duleci su zimske tivke , zreli plodovi određene vrste iz roda -{ Cucurbita } - . Karakteristike koje se obično koriste za definisanje „ bundeve ” uključuju glatku i blago rebrastu koru , i tamno žutu do narandžaste boje . Od oko godine , bele bundeve su počele da postaju sve popularnije u Sjedinjenim Državama . Postoje i druge boje , uključujući tamno zelenu ( kao i kod nekih vrsta koje se koriste radi ulja bundevinog semena ) . Kultivacija Bundeve se uzgajaju širom sveta iz različitih razloga , od poljoprivrednih namena ( poput hrane za životinje ) do komercijalne i ukrasne prodaje . Od sedam kontinenata , samo Antarktik nije podesan za proiznju bundeva . Tradicionalna američka bundeva koja se koristi za džek-o' -Lanterne je sorta konektikatskih poljskih duleka . Produkcija U Sjedinjenim Državama Kao jedan od najpopularnijih useva u Sjedinjenim Državama , tokom godine proizvedeno je preko8 ×kilogramamilijardi funti ) bundeve . Savezne države sa najvećom proizvodnjom duleka uključuju Ilinois , Indijanu , Ohajo , Pensilvaniju i Kaliforniju . Prema Ministarstvu poljoprivrede Ilinoisa , američkih useva namenjenih za preradu uzgaja se u Ilinoisu . Preduzeće Nestle , koje posluje pod robnom markom -{ Libby's }- , proizvodi prerađene bundeve u Sjedinjenim Državama , u svojoj fabrici u Mortonu , Illinois . U jesen godine kiša je u Ilinoisu opustošila Nestleov usev , što je u kombinaciji sa relativno slabim rodom iz iscrpelo rezerve te godine , rezultirajući nestašicom koja je pogodila čitave SAD tokom praznične sezone Dana zahvalnosti . Još jednu nestašicu , nešto manje ozbiljnu , uzrokovao je na usev iz godine . Usev duleka koji se uzgajaju u zapadnim Sjedinjenim Državama , a koji čini sačinjava nacionalnog useva , prvenstveno je namenjen organskom tržištu . Dulek formira muške i ženske cvetove . Oni moraju biti oplođeni , što obično čine pčele . Bundeve su istorijski bile oprašivane domaćim skvoš pčelama , -{ Peponapis pruinosa }- , ali je zastupljenost ove vrste pčela opala , verovatno delom usled njene osetljivosti na pesticide ( imidakloprid ) . Prizemne pčele poput skvoš pčela i istočnog bumbara pogodnije su za prenos krupnih čestica polena koje bundeve stvaraju , ali danas većina komercijalnih zasada biva oprašena košnicama medonosnih pčela , koje takođe omogućavaju proizvodnju i prodaju meda proizvedenog od polena bundeve . Ministarstvo poljoprivrede SAD preporučuje jednu košnicu po akru000 m² po košnici , ilikošnica nahektara ) . Ako nema dovoljno pčela za oprašivanje , vrtlari često moraju da vrše ručno oprašivanje . Neadekvatno oprašeni duleci obično počinju da rastu , ali pobacaju pre potpunog razvoja . Gigantski duleci Divovske bundeve su velike tikve sa izgledom poput bundeve koje narastu do izuzetne veličine , sa najvećom čija težina premašuje jednu tonu . Većina su sorte -{ Cucurbita maxima }- , a razvijene su naporima botaničkih društava i poljoprivrednih entuzijasta . Ishrana Količini odgrama sirove bundeva dajekilodžulakilokalorija ) energije hrane , i izvrstan je izvor ili više dnevne vrednosti ) provitamina A beta-karotena i vitamina A DV ) ( tabela ) . Vitamin C je prisutan u umerenom sadržaju DV ) , ali nema drugih hranljivih sastojaka u značajnim količinama ( manje od DV , tabela ) . Bundeva se sastoji od vode,5% ugljenih hidrata,1% masti i proteina ( tabela ) . Vidi još Bundeva Reference Literatura Spoljašnje veze Поврће