Խոնարհում
Խոնարհում, բայի այն փոփոխությունը, որով արտահայտվում են գործողության կատարման եղանակը, ժամանակը, դեմքը և թիվը։

Խոնարհման ձևերն ունենում են համադրական և վերլուծական կազմություն։ Տարբեր լեզուներում բայի եղանակների և ժամանակների, հետևաբար, սրանց համապատասխան բայաձևերի, քանակը տարբեր է։ Արդի հայերենն ունի հինգ եղանակ, սրանցում բաշխված բացարձակ կամ իրադրական երեք գլխավոր ժամանակների (ներկա, անցյալ, ապառնի) և անցյալ ժամանակների նկատմամբ առնված հարաբերական ժամանակների բավականին ներդաշնակ համակարգ։

Հայերենի խոնարհման ձևերը կազմվում են բայի ներկայի և անցյալ կատարյալի հիմքերից։ Ըստ անորոշ դերբայի լծորդության՝ բայերը լինում են «ա» կամ «ե», արևմտահայերենում՝ նաև «ի» խոնարհման։ Ըստ ստորոգման բովանդակության խոնարհումը լինում է դրական և ժխտական, ըստ կազմության օրինաչափությունների՝ կանոնավոր և անկանոն։ Խոնարհման համակարգը պատմականորեն փոփոխվող երևույթ է։

Արդի արևելահայերենի խոնարհումը, առաջացած լինելով «ում» ճյուղի բարբառների խոնարհումից, միաժամանակ գրաբարի խոնարհման պատմական զարգացման արդյունքն է։ Արևմտահայերենի խոնարհումը որոշ կողմերով ավելի հարազատ է գրաբարին, քան արևելահայերենինը։ Գրաբարի խոնարհմանը բնորոշ են բայաձևերի համադրական կազմությունը, եղանակա-ժամանակային ձևերի բազմիմաստությունը, այլաձևությունները։ Արևելահայերենի խոնարհումն առավելապես դերբայական է, կանոնավոր և ունի եղանակա-ժամանակային իմաստների հատուկ տարբերակում։

Գրականություն 
 Աճառյան Հ., Լիակատար քերականություն հայոց լեզվի, հ. 4, գիրք 1 - 2, Ե., 1953 - 61
 Աբեղյան Մ., Հայոց լեզվի տեսություն, Ե., 1965
 Բարսեղյան Հ., Արդի հայերենի բայի և խոնարհման տեսություն, Ե., 1953
 Աղայան Է., ժամանակակից հայերենի հոլովումը և խոնարհումը, Ե., 1967
 Ջահուկյան Գ., ժամանակակից հայերենի տեսության հիմունքներ, Ե., 1974

Քերականություն
Խոնարհում , բայի այն փոփոխությունը , որով արտահայտվում են գործողության կատարման եղանակը , ժամանակը , դեմքը և թիվը ։ Խոնարհման ձևերն ունենում են համադրական և վերլուծական կազմություն ։ Տարբեր լեզուներում բայի եղանակների և ժամանակների , հետևաբար , սրանց համապատասխան բայաձևերի , քանակը տարբեր է ։ Արդի հայերենն ունի հինգ եղանակ , սրանցում բաշխված բացարձակ կամ իրադրական երեք գլխավոր ժամանակների ( ներկա , անցյալ , ապառնի ) և անցյալ ժամանակների նկատմամբ առնված հարաբերական ժամանակների բավականին ներդաշնակ համակարգ ։ Հայերենի խոնարհման ձևերը կազմվում են բայի ներկայի և անցյալ կատարյալի հիմքերից ։ Ըստ անորոշ դերբայի լծորդության ՝ բայերը լինում են « ա » կամ « ե » , արևմտահայերենում ՝ նաև « ի » խոնարհման ։ Ըստ ստորոգման բովանդակության խոնարհումը լինում է դրական և ժխտական , ըստ կազմության օրինաչափությունների ՝ կանոնավոր և անկանոն ։ Խոնարհման համակարգը պատմականորեն փոփոխվող երևույթ է ։ Արդի արևելահայերենի խոնարհումը , առաջացած լինելով « ում » ճյուղի բարբառների խոնարհումից , միաժամանակ գրաբարի խոնարհման պատմական զարգացման արդյունքն է ։ Արևմտահայերենի խոնարհումը որոշ կողմերով ավելի հարազատ է գրաբարին , քան արևելահայերենինը ։ Գրաբարի խոնարհմանը բնորոշ են բայաձևերի համադրական կազմությունը , եղանակա - ժամանակային ձևերի բազմիմաստությունը , այլաձևությունները ։ Արևելահայերենի խոնարհումն առավելապես դերբայական է , կանոնավոր և ունի եղանակա - ժամանակային իմաստների հատուկ տարբերակում ։ Գրականություն Աճառյան Հ . , Լիակատար քերականություն հայոց լեզվի , հ . գիրք - Ե . , - Աբեղյան Մ. , Հայոց լեզվի տեսություն , Ե . , Բարսեղյան Հ . , Արդի հայերենի բայի և խոնարհման տեսություն , Ե . , Աղայան Է . , ժամանակակից հայերենի հոլովումը և խոնարհումը , Ե . , Ջահուկյան Գ . , ժամանակակից հայերենի տեսության հիմունքներ , Ե . , Քերականություն