Կոստանդին Խուդավերդյան
Կոստանդին Սուրենի Խուդավերդյան (), հայ պատմաբան։ Պատմական գիտությունների դոկտոր (1967), պրոֆեսոր (1974)։

Կենսագրություն 
1946 թվականին ավարտել է Երևանի Ձերժինսկու անվան միջնակարգ դպրոցը, իսկ 1951 թվականին՝ Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետը։ 1956 թվականի աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտում։ 1959 թվականին նա պաշտպանել է թեկնածուական, իսկ 1967 թվականին՝ դոկտորական ատենախոսություն։ 1974 թվականին ստացել է պրոֆեսորի կոչում։ 1974 թվականից՝ ՀԽՍՀ ԳԱ պատմության ինստիտուտիի զարգացած սոցիալիզմի պատմության բաժնի վարիչն է։ 1964 թվականից դասավանդել է Երևանի բուհերում։ 1988 թվականից մինչև իր կյանքի վերջը Հայկական Հանրագիտարանի գլխավոր խմբագիրն էր։

Աշխատություններ 
Կոստանդին Խուդավերդյանը ավելի քան 120 աշխատությունների հեղինակ է, որից 20-ը մենագրություններ՝ տպագրված Երևանում, Մոսկվայում, Տալլինում և այլուր։ Աշխատությունները հիմնականում վերաբերում են սովետահայ մշակույթի, զարգացած սոցիալիստական հասարակարգի պատմության, պատմագրության հարցերին։ «Հայ ժողովրդի պատմության» (հ. 7, 1967, հ. 8, 1970) հատորների հեղինակներից է և խմբագրության անդամ, ՍՍՀՄ ԳԱ «Սոցիալիստական և կոմունիստական շինարարության պատմության» և «Համաշխարհային մշակույթի պատմության» գիտությունների պրոբլեմային խորհուրդների անդամ։

Կոստանդին Խուդավերդյանի ուսումնասիրությունների զգալի մասը նվիրված է հայ մշակույթի զարգացման հարցերին։ Նա հիմնավորել է հայկական մշակույթի զարգացման հիմնական փուլերը, տվել պարբերացումը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով ազգային մշակույթի առանձնահատկություններին։ Նա գրել է «Կուլտուրական հեղափոխության  կենսագործումը  Հայաստանում» մեծածավալ աշխատությունը։ Նա «Հայ ժողովրդի  պատմության» 7 և 8-րդ հատորների, «Հայ  ժողովրդի  պատմությունը հնագույն  ժամանակներից  մինչև  մեր  օրերը» մեկհատորյակի, «Հայ ժողովրդի  պատմություն» դպրոցական դասագրքերի հիմնական հեղինակներից էր։

Նրա հետազոտությունների արդյունքները բազմիցս ներկայացվել են համամիութենական և միջազգային գիտաժողովներում, իսկ Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդրին նվիրված զեկուցումներով հանդես է եկել Մոսկվայում, Անգլիայում, ԱՄՆ-ում, Շվեյցարիայում և այլուր։

Կոստանդին Խուդավերդյանը շուրջ 40 տարի մասնակցություն է ունեցել արտասահմանյան երկրների հետ մշակութային կապերի միության աշխատանքներին, երկար տարիներ ղեկավարել է Հայաստան—Ավստրիա, հետագայում Հայաստան—Շվեյցարիա ընկերությունների աշխատանքները։ Բռնադատվածների իրավունքների վերականգնման համար հիմնված «Հուշամատյան» հասարակական կազմակերպության խորհրդի նախագահն է եղել։

Նա նախաձեռնել է «Ոսկեփորիկ» մանկական հանրագիտարանի և հատկապես թեմատիկ հանրագիտարանների պատրաստումը։ Հայերեն և ռուսերեն լույս է տեսել «Հայկական հարցը» հանրագիտարանը։ Խուդավերդյանի գլխավորությամբ պատրաստվել են նաև «Հայ  սփյուռք» և «Քրիստոնյա  Հայաստան» հանրագիտարանները։ Դրանցից առաջինը ամփոփում է տեղեկություններ շուրջ 70 երկրների մասին, երկրորդը լուսաբանում Հայ Առաքելական եկեղեցու դերը հայ ժողովրդի կյանքում։ Այն նվիրված է Հայոց դարձի 1700-ամյակին։

Գրականություն 
 Культуное строительство в Советской Армении в годы первой пятилетки, Е., 1959
 Съeзды советов Армении, E., 1963 (соавтор С. В. Хармандарян)
 Культурная революция в Советской Армении, E., 1966
 Культурные связи Советской Армении, E., 1976
 Սոցիալ-տնտեսական փոփոխությունները Հայաստանում նէպի տարիներին։ 1921 - 1936 / Գ. Մ. Գեղամյան, ՀԽՍՀ ԳԱ, Պատմ. ին-տ., Երևան, ՀԽՍՀ ԳԱ հրատ., 1978:
 Հայոց պատմություն։ Հանրակրթական դպրոցի 8-րդ դաս. դասագիրք / Հեղ.՝ Վլ. Ղազախեցյան և ուրիշ.; Խմբ. և առաջաբ. հեղ.՝ Վ. Բարխուդարյան, Երևան, «Լույս», 2000։

Աղբյուրներ 
 Գ. Մ. Գեղամյան «Կոստանդին Սուրենի Խուդավերդյան», պատմաբանասիրական հանդես № 1, 1999, էջ 395-397

Ծանոթագրություններ 

Հայ պատմաբաններ
Պատմական գիտությունների դոկտորներ
Հայ պրոֆեսորներ
20-րդ դարի պատմաբաններ
Կոստանդին Սուրենի Խուդավերդյան ( ) , հայ պատմաբան ։ Պատմական գիտությունների դոկտոր պրոֆեսոր Կենսագրություն 1946 թվականին ավարտել է Երևանի Ձերժինսկու անվան միջնակարգ դպրոցը , իսկթվականին ՝ Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետը ։թվականի աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտում ։թվականին նա պաշտպանել է թեկնածուական , իսկթվականին ՝ դոկտորական ատենախոսություն ։թվականին ստացել է պրոֆեսորի կոչում ։թվականից ՝ ՀԽՍՀ ԳԱ պատմության ինստիտուտիի զարգացած սոցիալիզմի պատմության բաժնի վարիչն է ։թվականից դասավանդել է Երևանի բուհերում ։թվականից մինչև իր կյանքի վերջը Հայկական Հանրագիտարանի գլխավոր խմբագիրն էր ։ Աշխատություններ Կոստանդին Խուդավերդյանը ավելի քանաշխատությունների հեղինակ է , որիցը մենագրություններ ՝ տպագրված Երևանում , Մոսկվայում , Տալլինում և այլուր ։ Աշխատությունները հիմնականում վերաբերում են սովետահայ մշակույթի , զարգացած սոցիալիստական հասարակարգի պատմության , պատմագրության հարցերին ։ « Հայ ժողովրդի պատմության » ( հ . հ . հատորների հեղինակներից է և խմբագրության անդամ , ՍՍՀՄ ԳԱ « Սոցիալիստական և կոմունիստական շինարարության պատմության » և « Համաշխարհային մշակույթի պատմության » գիտությունների պրոբլեմային խորհուրդների անդամ ։ Կոստանդին Խուդավերդյանի ուսումնասիրությունների զգալի մասը նվիրված է հայ մշակույթի զարգացման հարցերին ։ Նա հիմնավորել է հայկական մշակույթի զարգացման հիմնական փուլերը , տվել պարբերացումը ՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով ազգային մշակույթի առանձնահատկություններին ։ Նա գրել է « Կուլտուրական հեղափոխության կենսագործումը Հայաստանում » մեծածավալ աշխատությունը ։ Նա « Հայ ժողովրդի պատմության » ևրդ հատորների , « Հայ ժողովրդի պատմությունը հնագույն ժամանակներից մինչև մեր օրերը » մեկհատորյակի , « Հայ ժողովրդի պատմություն » դպրոցական դասագրքերի հիմնական հեղինակներից էր ։ Նրա հետազոտությունների արդյունքները բազմիցս ներկայացվել են համամիութենական և միջազգային գիտաժողովներում , իսկ Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդրին նվիրված զեկուցումներով հանդես է եկել Մոսկվայում , Անգլիայում , ԱՄՆ-ում , Շվեյցարիայում և այլուր ։ Կոստանդին Խուդավերդյանը շուրջտարի մասնակցություն է ունեցել արտասահմանյան երկրների հետ մշակութային կապերի միության աշխատանքներին , երկար տարիներ ղեկավարել է Հայաստան — Ավստրիա , հետագայում Հայաստան — Շվեյցարիա ընկերությունների աշխատանքները ։ Բռնադատվածների իրավունքների վերականգնման համար հիմնված « Հուշամատյան » հասարակական կազմակերպության խորհրդի նախագահն է եղել ։ Նա նախաձեռնել է « Ոսկեփորիկ » մանկական հանրագիտարանի և հատկապես թեմատիկ հանրագիտարանների պատրաստումը ։ Հայերեն և ռուսերեն լույս է տեսել « Հայկական հարցը » հանրագիտարանը ։ Խուդավերդյանի գլխավորությամբ պատրաստվել են նաև « Հայ սփյուռք » և « Քրիստոնյա Հայաստան » հանրագիտարանները ։ Դրանցից առաջինը ամփոփում է տեղեկություններ շուրջերկրների մասին , երկրորդը լուսաբանում Հայ Առաքելական եկեղեցու դերը հայ ժողովրդի կյանքում ։ Այն նվիրված է Հայոց դարձիամյակին ։ Գրականություն Культуное строительство в Советской Армении в годы первой пятилетки , Е . , Съeзды советов Армении , E . , ( соавтор С . В . Хармандарян ) Культурная революция в Советской Армении , E . , Культурные связи Советской Армении , E . , Սոցիալ - տնտեսական փոփոխությունները Հայաստանում նէպի տարիներին ։ - / Գ . Մ. Գեղամյան , ՀԽՍՀ ԳԱ , Պատմ . ին - տ . , Երևան , ՀԽՍՀ ԳԱ հրատ . , Հայոց պատմություն ։ Հանրակրթական դպրոցիրդ դաս . դասագիրք / Հեղ . ՝ Վլ . Ղազախեցյան և ուրիշ . ; Խմբ . և առաջաբ . հեղ . ՝ Վ . Բարխուդարյան , Երևան , « Լույս » , Աղբյուրներ Գ . Մ . Գեղամյան « Կոստանդին Սուրենի Խուդավերդյան » , պատմաբանասիրական հանդես № էջ Ծանոթագրություններ Հայ պատմաբաններ Պատմական գիտությունների դոկտորներ Հայ պրոֆեսորներ 20-րդ դարի պատմաբաններ