Անդրեյ Միքայելյան
Անդրեյ Լևոնի Միքայելյան (Андрей Леонович Микаэлян, հունիսի 14, 1925, Թիֆլիս, Վրացական ԽՍՀ - հուլիսի 7, 2010, Մոսկվա, Ռուսաստան), Ռուսաստանի հայազգի ականավոր գիտնական, ֆիզիկոս-ինժեներ, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1990 թ․)։

Հետազոտությունների բնագավառները եղել են ռադիօպտիկան, լազերային ֆիզիկան, հոլոգրաֆիան, օպտիկական հիշողության համակարգերը, նեյրոնային ցանցերը և տեղեկատվական տեխնոլոգիաները։ Հայտնի է Միքայելյանի ոսպնյակ հասկացությունը, նրա գրադիենտային ֆոտոնաբյուրեղական հարթ ոսպնյակի հաշվարկները։ Բազմակի կիզակետման երևույթի հայտնագործության հեղինակ, 1982, JSC 257,1951 թվականի առաջնությամբ։

Կենսագրություն

Հայրական ընտանիք 
Հայրը՝ Լևոն Անդրեյի Տեր-Միքայելյանը (1867-1943 թ.), ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանը և Մոսկվայի երկաթուղային տրանսպորտի ինստիտուտը։ 1918 թվականին նա Սիբիրում ղեկավարել է Բայկալ-Ամուր երկաթուղային մայրուղու շինարարությունը, որն ընդհատվում է Ռուսաստանում սկսված քաղաքացիական պատերազմի պատճառով։ XX դարի այդ մասշտաբային շինարարությունը ԽՍՀՄ-ում վերսկսվեց 50 տարի անց և այժմ էլ կոչվում է Բայկալ-Ամուր երկաթուղային մայրուղի (ԲԱՄ)։ Սիբիրից տուն վերադարձի ճանապարհին Լևոն Տեր-Միքայելյանը հանդիպումներ է ունեցել Կոլչակի և Հայկ Բժշկյանցի հետ։ 1918-1920 թթ. եղել է Հայաստանի առաջին հանրապետության տրանսպորտի նախարարը։

Մայրը՝ Եվգենիա Իվանի Տեր-Միքայելյանը (օրիորդ Նաբաթյան, 1887-1964 թ.) ծնվել է Բաքվի մեծահարուստ նավթարդյունաբերողի ընտանիքում։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին նրանց Թիֆլիսի տուն են այցելել Կովկասյան հանրապետություններ տեղափոխված (տարհանված) մշակույթի և արվեստի բազմաթիվ հայտնի ՀԽՍՀ գործիչներ։ Նրանց տանը եղել են Այվազովսկու և Բաշինջաղյանի կողմից նվիրած նկարներ։

Եղբայրը՝ Միքայել Տեր-Միքայելյանը (1923-2004 թ.), Հայաստանի ականավոր տեսաբան ֆիզիկոս էր, ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս (1982 թ.)։ Հետազոտությունների բնագավառը եղել է բարձր էներգիաների ֆիզիկան, քվանտային էլեկտրոնիկան և լազերային ֆիզիկան։ ՀԽՍՀ պետական և Վիկտոր Համբարձումյանի անվան մրցանակների դափնեկիր, պարգևատրվել է Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանով։ 1991 թվականին ֆիզիկայի գծով մրցանակների Նոբելյան հանձնաժողովի կողմից առաջադրվել է 1992 թվականի Նոբելյան մրցանակի թեկնածու։

Կրթություն և պաշտոններ 
 1949 թ․ ավարտել է Մոսկվայի Կապի էլեկտրատեխնիկական ինստիտուտը ()։
 1952 թ․ պաշտպանել է տեխնիկական գիտությունների թեկնածուական ատենախոսությունը։
 1952 թ․ պաշտպանել է տեխնիկական գիտությունների դոկտորական ատենախոսությունը։
 1957 թ․ շնորհվել է Կապի էլեկտրատեխնիկական ինստիտուտի պրոֆեսորի կոչում։
 1958 թ․-ից եղել է ԽՍՀՄ Ռադիոօպտիկայի ինստիտուտի («Վեգա» ռադիոշինություն միավորման կազմում) լաբորատորիայի գիտական ղեկավարի, բաժնի և, այնուհետ, տնօրենի պաշտոններում։
 1984 թ․ դեկտեմբերի 26-ին ընտրվել է ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամ (Ինֆորմատիկայի, հաշվիչ տեխնիկայի և ավտոմոտացման բաժին)։
 1990 թ․ դեկտեմբերի 15-ին ընտրվել է Ռուսաստանի ԳԱ ակադեմիկոս (Ինֆորմատիկայի, հաշվիչ տեխնիկայի և ավտոմոտացման բաժին)։
 1991-2006 թթ․ Ռուսաստանի ԳԱ Օպտիկանեյրոնային տեխնոլոգիաների ինստիտուտի տնօրեն և գիտական ղեկավար։
 2006 թ․-ից՝ Ռուսաստանի ԳԱ Օպտիկանեյրոնային տեխնոլոգիաների կենտրոնի գիտական ղեկավար։

Գիտական ձեռքբերումներ 
1951 թվականին ցույց է տվել, որ անհամասեռ միջավայրերում, որոշակի պայմաններում, էլեկտրամագնիսական ալիքների տարածումն ուղեկցվում է դրանց բազմակի կիզակետման երևույթով, այսինքն՝ էլեկտրամագնիսական դաշտի կառուցվածքը տարածման ընթացքում պարբերաբար վերականգնվում է։ Այս երևույթը դրվել է ուղղորդիչ համակարգերում ազդանշանների հաղորդման նոր սկզբունքի հիմքում, ինչպես նաև օգտագործվել ալիքատարների նոր դասի ստեղծման համար, որոնք լայնորեն կիրառվում են որպես կապի օպտիկական գծեր։ Այդպիսի «ինքնակիզակետող» ալիքատարները՝ «սելֆոկները» ( - ինքնակիզակետող), ոչ միայն ավելի պարզ ու էժան են կաբելային համակարգերից, այլև թույլ են տալիս հաղորդել զգալիորեն ավելի մեծ ծավալի ինֆորմացիա։ Բազմակի կիզակետման երևույթի հիման վրա ստեղծվել են անտենային տեխնիկայում և օպտիկայում կիրառվող նոր տեսակի ոսպնյակներ, որոնք կրում են հեղինակի անունը՝ Միքայելյանի ոսպնյակ։ Օգտվելով վերոհիշյալ երևույթից՝ պատկերն առանց աղավաղման կարելի է հաղորդել մեկ ճկուն մանրաթելով՝ հնարավորություն, որը լայնորեն կիրառվում է բժշկության մեջ։ Բազմակի կիզակետման երևույթը, որպես գիտական հայտնագործություն, մտցվել է ԽՍՀՄ պետական գրանցման մատյանը (1982, JSC 257,1951 թվականի առաջնությամբ)։

Անդրեյ Միքայելյանը հիմնել է արդի ռադիոէլեկտրոնիկայի նոր ուղղություն, որը կապված է գերբարձր հաճախականությունների տիրույթում ֆեռիտների հետազոտման և օգտագործման հետ։ Կատարել է գիրոտրոպ միջավայրերի էլեկտրադինամիկային, հոլոգրաֆիային վերաբերող հիմնարար հետազոտություններ, մշակել ֆեռիտներում ոչ գծային երևույթների տեսությունը։

Եղբոր՝ Միքայել Տեր-Միքայելյանի հետ կատարած մի շարք աշխատանքներ նվիրված են օպտիկական գեներատորներին և ուժեղացուցիչներին։

Պարգևներ 
 Լենինյան մրցանակի դափնեկիր (1961 թ․),
 Աշխատանքային պատվո մեդալ (Զինվորական պատվո մեդալ) (1970 թ․),
 Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշան (1971 թ․),
 Հայաստանի պետական մրցանակի դափնեկիր (1980 թ․),
 Օպտիկայի և ֆոտոնիկայի միջազգային հանրության () Ոսկե մեդալ (1994 թ․),
 Ռուսաստանի Պետական մրցանակի դափնեկիր (1995 թ․),
 Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար 4-րդ կարգի շքանշան (1999 թ․),
 Ալեքսանդր Պոպովի անվան ոսկե մեդալ (2005 թ․)։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 «Հայ ազգ» հիմնադրամի կայքում
 Ռուսաստանի ԳԱ կայքում
 Ակադեմիկոս Ա․ Լ․ Միքայելյանի 85-ամյակին նվիրված հոդված www.ras.ru կայքում 
 Ռուսաստանի Компьютерная оптика հանդեսում 

Հայ գիտնականներ
Հայ ֆիզիկոսներ
Հայ ռադիոֆիզիկոսներ
ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ
Թիֆլիս քաղաքում ծնվածներ
Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
ՌԴ պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Ռուսաստանի ԳԱ իսկական անդամներ
Անդրեյ Լևոնի Միքայելյան ( Андрей Леонович Микаэлян , հունիսի Թիֆլիս , Վրացական ԽՍՀ - հուլիսի Մոսկվա , Ռուսաստան ) , Ռուսաստանի հայազգի ականավոր գիտնական , ֆիզիկոս - ինժեներ , ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս թ ․ ) ։ Հետազոտությունների բնագավառները եղել են ռադիօպտիկան , լազերային ֆիզիկան , հոլոգրաֆիան , օպտիկական հիշողության համակարգերը , նեյրոնային ցանցերը և տեղեկատվական տեխնոլոգիաները ։ Հայտնի է Միքայելյանի ոսպնյակ հասկացությունը , նրա գրադիենտային ֆոտոնաբյուրեղական հարթ ոսպնյակի հաշվարկները ։ Բազմակի կիզակետման երևույթի հայտնագործության հեղինակ , JSC1951 թվականի առաջնությամբ ։ Կենսագրություն Հայրական ընտանիք Հայրը ՝ Լևոն Անդրեյի Տեր - Միքայելյանը թ . ) , ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանը և Մոսկվայի երկաթուղային տրանսպորտի ինստիտուտը ։թվականին նա Սիբիրում ղեկավարել է Բայկալ - Ամուր երկաթուղային մայրուղու շինարարությունը , որն ընդհատվում է Ռուսաստանում սկսված քաղաքացիական պատերազմի պատճառով ։ XX դարի այդ մասշտաբային շինարարությունը ԽՍՀՄ-ում վերսկսվեցտարի անց և այժմ էլ կոչվում է Բայկալ - Ամուր երկաթուղային մայրուղի ( ԲԱՄ ) ։ Սիբիրից տուն վերադարձի ճանապարհին Լևոն Տեր - Միքայելյանը հանդիպումներ է ունեցել Կոլչակի և Հայկ Բժշկյանցի հետ ։ թթ . եղել է Հայաստանի առաջին հանրապետության տրանսպորտի նախարարը ։ Մայրը ՝ Եվգենիա Իվանի Տեր - Միքայելյանը ( օրիորդ Նաբաթյան , թ . ) ծնվել է Բաքվի մեծահարուստ նավթարդյունաբերողի ընտանիքում ։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին նրանց Թիֆլիսի տուն են այցելել Կովկասյան հանրապետություններ տեղափոխված ( տարհանված ) մշակույթի և արվեստի բազմաթիվ հայտնի ՀԽՍՀ գործիչներ ։ Նրանց տանը եղել են Այվազովսկու և Բաշինջաղյանի կողմից նվիրած նկարներ ։ Եղբայրը ՝ Միքայել Տեր - Միքայելյանը թ . ) , Հայաստանի ականավոր տեսաբան ֆիզիկոս էր , ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս թ . ) ։ Հետազոտությունների բնագավառը եղել է բարձր էներգիաների ֆիզիկան , քվանտային էլեկտրոնիկան և լազերային ֆիզիկան ։ ՀԽՍՀ պետական և Վիկտոր Համբարձումյանի անվան մրցանակների դափնեկիր , պարգևատրվել է Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանով ։թվականին ֆիզիկայի գծով մրցանակների Նոբելյան հանձնաժողովի կողմից առաջադրվել էթվականի Նոբելյան մրցանակի թեկնածու ։ Կրթություն և պաշտոններ թ ․ ավարտել է Մոսկվայի Կապի էլեկտրատեխնիկական ինստիտուտը ( ) ։ թ ․ պաշտպանել է տեխնիկական գիտությունների թեկնածուական ատենախոսությունը ։ թ ․ պաշտպանել է տեխնիկական գիտությունների դոկտորական ատենախոսությունը ։ թ ․ շնորհվել է Կապի էլեկտրատեխնիկական ինստիտուտի պրոֆեսորի կոչում ։ թ․-ից եղել է ԽՍՀՄ Ռադիոօպտիկայի ինստիտուտի ( « Վեգա » ռադիոշինություն միավորման կազմում ) լաբորատորիայի գիտական ղեկավարի , բաժնի և , այնուհետ , տնօրենի պաշտոններում ։ թ ․ դեկտեմբերիին ընտրվել է ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամ ( Ինֆորմատիկայի , հաշվիչ տեխնիկայի և ավտոմոտացման բաժին ) ։ թ ․ դեկտեմբերիին ընտրվել է Ռուսաստանի ԳԱ ակադեմիկոս ( Ինֆորմատիկայի , հաշվիչ տեխնիկայի և ավտոմոտացման բաժին ) ։ թթ ․ Ռուսաստանի ԳԱ Օպտիկանեյրոնային տեխնոլոգիաների ինստիտուտի տնօրեն և գիտական ղեկավար ։ թ․-ից ՝ Ռուսաստանի ԳԱ Օպտիկանեյրոնային տեխնոլոգիաների կենտրոնի գիտական ղեկավար ։ Գիտական ձեռքբերումներ 1951 թվականին ցույց է տվել , որ անհամասեռ միջավայրերում , որոշակի պայմաններում , էլեկտրամագնիսական ալիքների տարածումն ուղեկցվում է դրանց բազմակի կիզակետման երևույթով , այսինքն ՝ էլեկտրամագնիսական դաշտի կառուցվածքը տարածման ընթացքում պարբերաբար վերականգնվում է ։ Այս երևույթը դրվել է ուղղորդիչ համակարգերում ազդանշանների հաղորդման նոր սկզբունքի հիմքում , ինչպես նաև օգտագործվել ալիքատարների նոր դասի ստեղծման համար , որոնք լայնորեն կիրառվում են որպես կապի օպտիկական գծեր ։ Այդպիսի « ինքնակիզակետող » ալիքատարները ՝ « սելֆոկները » ( - ինքնակիզակետող ) , ոչ միայն ավելի պարզ ու էժան են կաբելային համակարգերից , այլև թույլ են տալիս հաղորդել զգալիորեն ավելի մեծ ծավալի ինֆորմացիա ։ Բազմակի կիզակետման երևույթի հիման վրա ստեղծվել են անտենային տեխնիկայում և օպտիկայում կիրառվող նոր տեսակի ոսպնյակներ , որոնք կրում են հեղինակի անունը ՝ Միքայելյանի ոսպնյակ ։ Օգտվելով վերոհիշյալ երևույթից ՝ պատկերն առանց աղավաղման կարելի է հաղորդել մեկ ճկուն մանրաթելով ՝ հնարավորություն , որը լայնորեն կիրառվում է բժշկության մեջ ։ Բազմակի կիզակետման երևույթը , որպես գիտական հայտնագործություն , մտցվել է ԽՍՀՄ պետական գրանցման մատյանը JSC1951 թվականի առաջնությամբ ) ։ Անդրեյ Միքայելյանը հիմնել է արդի ռադիոէլեկտրոնիկայի նոր ուղղություն , որը կապված է գերբարձր հաճախականությունների տիրույթում ֆեռիտների հետազոտման և օգտագործման հետ ։ Կատարել է գիրոտրոպ միջավայրերի էլեկտրադինամիկային , հոլոգրաֆիային վերաբերող հիմնարար հետազոտություններ , մշակել ֆեռիտներում ոչ գծային երևույթների տեսությունը ։ Եղբոր ՝ Միքայել Տեր - Միքայելյանի հետ կատարած մի շարք աշխատանքներ նվիրված են օպտիկական գեներատորներին և ուժեղացուցիչներին ։ Պարգևներ Լենինյան մրցանակի դափնեկիր թ ․ ) , Աշխատանքային պատվո մեդալ ( Զինվորական պատվո մեդալ ) թ ․ ) , Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշան թ ․ ) , Հայաստանի պետական մրցանակի դափնեկիր թ ․ ) , Օպտիկայի և ֆոտոնիկայի միջազգային հանրության ( ) Ոսկե մեդալ թ ․ ) , Ռուսաստանի Պետական մրցանակի դափնեկիր թ ․ ) , Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համարրդ կարգի շքանշան թ ․ ) , Ալեքսանդր Պոպովի անվան ոսկե մեդալ թ ․ ) ։ Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ « Հայ ազգ » հիմնադրամի կայքում Ռուսաստանի ԳԱ կայքում Ակադեմիկոս Ա ․ Լ․ Միքայելյանիամյակին նվիրված հոդված www.ras.ru կայքում Ռուսաստանի Компьютерная оптика հանդեսում Հայ գիտնականներ Հայ ֆիզիկոսներ Հայ ռադիոֆիզիկոսներ ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ Թիֆլիս քաղաքում ծնվածներ Մոսկվա քաղաքում մահացածներ ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ ՌԴ պետական մրցանակի դափնեկիրներ Ռուսաստանի ԳԱ իսկական անդամներ