Խոտորջուրի ինքնապաշտպանություն
Խոտորջուրի ինքնապաշտպանություն, ինքնապաշտպանական մարտեր թուրքական զինված ուժերի դեմ 1918 թվականի հունվար-մայիս ամիսներին, Էրզրումի (Կարին) Խոտորջուր գավառակում։

1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ բռնի գաղթեցվել է նաև Խոտորջուրի բնակչությունը։ Մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։ 1916 թ. փետրվարին ռուսական զորքերը գրավել են Խոտորջուր գավառակը։ Մոտ 1500 խոտորջուրցի երիտասարդներ (գլխավորապես տղամարդիկ), որոնք մեկնել էին Կովկաս և Ռուսաստան աշխատելու, փրկվեցին կոտորածներից։ 1916 թ.-ի գարնանից նրանք սկսեցին վերադառնալ հայրենի գյուղեր, 1918 թ.-ի սկզբին, երբ ռուսական զորքերը հեռացել էին Արևմտյան Հայաստանից, թուրքական զորքերը, խախտելով դեկտեմբերի 5-ի Երզնկայի զինադադարը, վերագրավեցին ռուսական ուժերի՝ անպաշտպան թողած հայկական գավառները։ Թուրքական զորքերին դիմադրելու և Խոտորջուրի ինքնապաշտպանությունը ղեկավարելու համար ընտրվել է Զինվորական խորհուրդ՝ Օգոստինոս Սչանյանի գլխավորությամբ (անդամներ՝ Վ. Բագրատյան, Հ. Պալջյան, Ք. Ամիրազյան, Վ. Տեր-Պողոսյան, Կ. Պապյան և ուրիշներ)։ Ինքնապաշտպանական կռիվներին մասնակցել են նաև գավառակի խոշոր գյուղերի բնակիչները։ 1918 թվականի հունվարի 20-ին թուրքական զորքերի ձեռնարկած առաջին հարձակումը տևել է 4 օր։ Հատկապես կատաղի մարտեր են մղվել Խանդաձորի Կլախինց թաղում, որտեղ թշնամին պարտություն է կրել և նահանջել։ Հետագայում ինքնապաշտպանության կենտրոնը տեղափոխվել է բնական ամուր դիրք ունեցող Վերին Մոխուրկուտ գյուղը։ Թուրքական զորքը գործի է դրել հրետանին, որը, սակայն, պաշարվածները կարողացել են ոչնչացնել։ Չնայած հերոսական և անձնազոհ պաշտպանությանը՝ խոտորջուրցիների ուժերը գնալով սպառվել են, ռազմամթերքը՝ նվազել։ Խոտորջուրի ինքնապաշտպանությունը թուրքական գերազանց ուժերի դեմ շարունակվել է մինչև մայիս՝ Կարսի անկումը։ Օգնության ոչ մի հույս չունենալով՝ Զինվորական խորհուրդը որոշել է հեռանալ փոքր խմբերով։ Փրկված խոտորջուրցիները անցել են Արևելյան Հայաստան, Թիֆլիս, Աբխազիա, մի մասը՝ Իրան, Իտալիա, ԱՄՆ։

Գրականություն 
Հովհաննիսյան Վ., Խոտորջրի 1918 թ. հերոսամարտը, ՊԲՀ, 1966, N 1։ 
 Գեորգյան Թ., Խոտորջուր, «ԲԵՀ», 1971, № 3։

Հայկական դիմադրություն
1918 իրադարձություններ
Խոտորջուրի ինքնապաշտպանություն , ինքնապաշտպանական մարտեր թուրքական զինված ուժերի դեմթվականի հունվար - մայիս ամիսներին , Էրզրումի ( Կարին ) Խոտորջուր գավառակում ։ 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ բռնի գաղթեցվել է նաև Խոտորջուրի բնակչությունը ։ Մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին ։ թ . փետրվարին ռուսական զորքերը գրավել են Խոտորջուր գավառակը ։ Մոտխոտորջուրցի երիտասարդներ ( գլխավորապես տղամարդիկ ) , որոնք մեկնել էին Կովկաս և Ռուսաստան աշխատելու , փրկվեցին կոտորածներից ։թ.-ի գարնանից նրանք սկսեցին վերադառնալ հայրենի գյուղեր , թ .- ի սկզբին , երբ ռուսական զորքերը հեռացել էին Արևմտյան Հայաստանից , թուրքական զորքերը , խախտելով դեկտեմբերիի Երզնկայի զինադադարը , վերագրավեցին ռուսական ուժերի ՝ անպաշտպան թողած հայկական գավառները ։ Թուրքական զորքերին դիմադրելու և Խոտորջուրի ինքնապաշտպանությունը ղեկավարելու համար ընտրվել է Զինվորական խորհուրդ ՝ Օգոստինոս Սչանյանի գլխավորությամբ ( անդամներ ՝ Վ . Բագրատյան , Հ . Պալջյան , Ք. Ամիրազյան , Վ . Տեր - Պողոսյան , Կ . Պապյան և ուրիշներ ) ։ Ինքնապաշտպանական կռիվներին մասնակցել են նաև գավառակի խոշոր գյուղերի բնակիչները ։թվականի հունվարիին թուրքական զորքերի ձեռնարկած առաջին հարձակումը տևել էօր ։ Հատկապես կատաղի մարտեր են մղվել Խանդաձորի Կլախինց թաղում , որտեղ թշնամին պարտություն է կրել և նահանջել ։ Հետագայում ինքնապաշտպանության կենտրոնը տեղափոխվել է բնական ամուր դիրք ունեցող Վերին Մոխուրկուտ գյուղը ։ Թուրքական զորքը գործի է դրել հրետանին , որը , սակայն , պաշարվածները կարողացել են ոչնչացնել ։ Չնայած հերոսական և անձնազոհ պաշտպանությանը ՝ խոտորջուրցիների ուժերը գնալով սպառվել են , ռազմամթերքը ՝ նվազել ։ Խոտորջուրի ինքնապաշտպանությունը թուրքական գերազանց ուժերի դեմ շարունակվել է մինչև մայիս ՝ Կարսի անկումը ։ Օգնության ոչ մի հույս չունենալով ՝ Զինվորական խորհուրդը որոշել է հեռանալ փոքր խմբերով ։ Փրկված խոտորջուրցիները անցել են Արևելյան Հայաստան , Թիֆլիս , Աբխազիա , մի մասը ՝ Իրան , Իտալիա , ԱՄՆ ։ Գրականություն Հովհաննիսյան Վ . , Խոտորջրի թ . հերոսամարտը , ՊԲՀ , N Գեորգյան Թ . , Խոտորջուր , « ԲԵՀ » , № Հայկական դիմադրություն 1918 իրադարձություններ