Խուլթիկ
Խուլթիկ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Բիթլիսի գավառում` Տատիկ գավառակում։ Գտնվում է Բիթլիս քաղաքից 16 կմ հարավ-արևելք։

Աշխարհագրություն 
Շրջապատված է լեռներով և ունի գեղեցիկ բնություն։ Գյուղը ջրառատ է։

Բնակչություն 
Խուլթիկը եղել է գավառակի ամենամարդաշատ և նշանավոր գյուղը։ 1909  թվականին ուներ 1779 (334 ընտանիք) հայ բնակիչ։ Խուլթիկի բնակիչների մեծ մասը թուրքերի ձեռքով կոտորվեց 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ, իսկ գյուղն ավերվել է։ Կենդանի մնացածներն ապաստանեցին օտար երկրներում։

Տնտեսություն 
Զբաղվում էին երկրագործությամբ, անասնապահությամբ, այգեգործությամբ և արհեստներով (բրուտագործություն, երկաթագործություն, կտավագործություն)։ Խուլթեցիների ստեղծած կտավը, խեցեղենն ու երկաթյա առարկաները մեծ համբավ ուներ հարևան գավառներում և հիմնականում սպառվում էին Խնուսի և Ալաշկերտի գավառակներում։

Պատմամշակույթային կոթողներ 
Խուլթիկն հարուստ էր պատմաճարտարապետական հուշարձաններով։ Կային երկու քարաշեն և կամարակապ կամուրջներ, 5 ջրաղացներ։

Գյուղում կար երեք եկեղեցի (Ս. Գևորգ, Ս. Հովհաննես-Ավետարանիչ, Ս. Հովհաննես-Մկրտիչ)։ Գյուղն ուներ սրբավայրեր, գերեզմանոց՝ զույգ մատուռներով։ Գերեզմանոցը գտնվում էր գյուղի հարավային կողմում, որի մոտ գտնվում էին Ս. Հովհաննես և Ս. Սիմոն մատուռները, իսկ քիչ հեռվում` «Թփերով խաչ» ուխտատեղին։

Կրթություն 
Միջին դարերում Խուլթիկը եղել է հայ գրչության կենտրոն։ Պահպանվել են այստեղ գրված մի քանի ձեռագրեր։

XX դարի սկզբին ուներ 2 դպրոց՝ արական և իգական (50 տղաներ և 20 աղջիկներ)։ Դպրոցը պահվում էր Կ. Պոլսի «Եղբայրասեր» ընկերության նպաստով, որն հիմնել էին Կ. Պոլիսից գաղթած խուլթիկցի պանդուխտները։

Աղբյուրներ 
 «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
 Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Տես նաև 
 Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

Ծանոթագրություններ 

Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Խուլթիկ , գյուղ Արևմտյան Հայաստանում , Բիթլիսի վիլայեթի Բիթլիսի գավառում ` Տատիկ գավառակում ։ Գտնվում է Բիթլիս քաղաքիցկմ հարավ - արևելք ։ Աշխարհագրություն Շրջապատված է լեռներով և ունի գեղեցիկ բնություն ։ Գյուղը ջրառատ է ։ Բնակչություն Խուլթիկը եղել է գավառակի ամենամարդաշատ և նշանավոր գյուղը ։ թվականին ուներ ( 334 ընտանիք ) հայ բնակիչ ։ Խուլթիկի բնակիչների մեծ մասը թուրքերի ձեռքով կոտորվեցթվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ , իսկ գյուղն ավերվել է ։ Կենդանի մնացածներն ապաստանեցին օտար երկրներում ։ Տնտեսություն Զբաղվում էին երկրագործությամբ , անասնապահությամբ , այգեգործությամբ և արհեստներով ( բրուտագործություն , երկաթագործություն , կտավագործություն ) ։ Խուլթեցիների ստեղծած կտավը , խեցեղենն ու երկաթյա առարկաները մեծ համբավ ուներ հարևան գավառներում և հիմնականում սպառվում էին Խնուսի և Ալաշկերտի գավառակներում ։ Պատմամշակույթային կոթողներ Խուլթիկն հարուստ էր պատմաճարտարապետական հուշարձաններով ։ Կային երկու քարաշեն և կամարակապ կամուրջներ , ջրաղացներ ։ Գյուղում կար երեք եկեղեցի ( Ս . Գևորգ , Ս . Հովհաննես - Ավետարանիչ , Ս . Հովհաննես - Մկրտիչ ) ։ Գյուղն ուներ սրբավայրեր , գերեզմանոց ՝ զույգ մատուռներով ։ Գերեզմանոցը գտնվում էր գյուղի հարավային կողմում , որի մոտ գտնվում էին Ս . Հովհաննես և Ս . Սիմոն մատուռները , իսկ քիչ հեռվում ` « Թփերով խաչ » ուխտատեղին ։ Կրթություն Միջին դարերում Խուլթիկը եղել է հայ գրչության կենտրոն ։ Պահպանվել են այստեղ գրված մի քանի ձեռագրեր ։ XX դարի սկզբին ուներդպրոց ՝ արական և իգականտղաներ ևաղջիկներ ) ։ Դպրոցը պահվում էր Կ . Պոլսի « Եղբայրասեր » ընկերության նպաստով , որն հիմնել էին Կ . Պոլիսից գաղթած խուլթիկցի պանդուխտները ։ Աղբյուրներ « Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան » հատորով ) , թթ . , Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն Տես նաև Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր Ծանոթագրություններ Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր