Կալկաթայի հայկական տպագրություն
Կալկաթայում առաջին հայկական տպարանը հիմնել է Հովսեփ Ստեփանոսյան (1796) և հրատարակել Աբրահամ Կրետացու «Պատմութիւն...»-ը (1796), Հովհաննես Մրքուզ (փիլիսոփա) Ջուղայեցու «Վիճաբանութիւն առ շահ Սլէմանն պարսից» (1797) և «Գրգուկ որ կոչի էֆիմերտէ» (1798) գրքերը։ Հաջորդ դարի առաջին կեսին այստեղ գործել են Ավետ Զնթլումյանի (1811-1817), նրա որդիներ Ավետ և Հովհաննես Զնթլումյանների (1820), Մարդասիրական ճեմարանի (1816-1853), Պողոս Հորդանանյանի (1820-1821), Օճանասփյուռ ընկերության (1822-1823), Անգլիական եպիսկոպոսական ճեմարանի (1827-1841), մկրտող միսիոներների (1831-1844), Պողոս Վիչենյանի «Արծիվ» (1846-1851), «Արարատյան ընկերության» (1845-1848), «Ազգասեր Արարատյանի» (1848-1852) տպարանները։

Մասնավոր անձանց տպարաններից առավել աչքի ընկնողը Հորդանանյանի տպարանն էր, ուր տպագրվել է «Հայելի կալկաթյան» լրագիրը (1820) և հայերեն անդրանիկ աշխարհաբար կատակերգությունը՝ «Խտրադիմայ դժրողութեան» (1821)։ Ընկերությունների և ուսումնական հաստատությունների տպարաններից ամենաերկարատևն ու բեղմնավորը Մարդասիրական ճեմարանի տպարանն էր, որը լույս է ընծայել 60-ից ավելի դասագրքեր, օրացույցներ, թարգմանական գեղարվեստական երկեր (Շատոբրիան՝ «Աթալա», 1843, Բեռնարդեն դը Սեն-Պիեռ՝ «Պաւլոս և Վիրգինիա», 1830)։

Օճանասփյուռ ընկերության տպարանի հրատարակություն էր «Շտեմարան» հանդեսը (1821-1823)։ Անգլիական եպիսկոպոսական ճեմարանի տպարանը լույս է ընծայել Մ. Թաղիադյանի հայտնի նամակը երևանցիներին (1828), «Դիցաբանութիւն» ուսումնասիրությունը (1830), դասագրքեր ու այլ գործեր, գրական մեծ արժեք ներկայացնող «Սիրակարկաջ» երգարանը (1830)։ «Արարատյան ընկերության» և «Ազգասեր Արարատյանի» տպարաններում լույս են տեսել Մ. Թաղիադյանի երկերը, «Ազգասեր» (1845-1848) և «Ազգասեր Արարատյան» (1848-1852) լրագրերը, Թ. Ավետումյանի «Արամայիս» (1846) վիպակը։ 19-րդ դարի 50-ական թթ. թուլանում է հնդկահայ մշակութային կյանքը։ 1852-1869 թվականներին Կալկաթայում չի գործել ոչ մի հայկական տպարան։ Այդ շրջանում տպագրված 3 գիրք շարվել են օտարազգի տպարաններում։ Կալկաթայի վերջին հայկական տպարանը պատկանել Է Հովհաննես Խաչիկյանին։ Այստեղ լույս Է ընծայվել տպարանատիրոջ շուրջ 10 անուն գործ։

1896-1897 թվականներին անգլիական մեկ այլ տպարանում լույս է տեսել «Երգաձայնութիւնք Հայաստանեայց առաք, ս. եկեղեցւոյ» ժամագիրքը՝ հայերեն բնագրով և անգլերեն թարգմանությամբ ու նոտաներով։ 1950-1957 թվականներին հրատարակվում Էր «Նոր ազդարար» հանդեսը, որը նույնպես շարվում էր օտարազգի տպարանում։

Կալկաթայում հայերեն գրքերը հիմնականում հրատարակվել են գրաբար, ինչպես և Նոր Ջուղայի խոսակցական լեզվով ու աշխարհաբարով։

Աղբյուրներ և գրականություն 
 Զարբհանալյան Գ., Պատմութիւն հայկական տպագրութեան, Վենետիկ-Սբ. Ղազար, 1895։
 Լեո, Հայկական տպագրություն, հատոր Ա, Թիֆլիս, 1904։
 Ն. Ա. Ոսկանյան, Ք. Ա. Կորկոտյան, Ա. Մ. Սավալյան, Հայ գիրքը 1512-1800 թվականներին. Հայ հնատիպ գրքի մատենագիտություն, Երևան, 1988։

Ծանոթագրություններ

Տես նաև 
 Հայերը Հնդկաստանում
Հովհաննես Մրքուզ (փիլիսոփա)

Հնդկահայ մամուլ
Հայկական տպագրություն
Կալկաթայում առաջին հայկական տպարանը հիմնել է Հովսեփ Ստեփանոսյանև հրատարակել Աբրահամ Կրետացու « Պատմութիւն ... » - ը Հովհաննես Մրքուզ ( փիլիսոփա ) Ջուղայեցու « Վիճաբանութիւն առ շահ Սլէմանն պարսից »և « Գրգուկ որ կոչի էֆիմերտէ » գրքերը ։ Հաջորդ դարի առաջին կեսին այստեղ գործել են Ավետ Զնթլումյանի նրա որդիներ Ավետ և Հովհաննես Զնթլումյանների Մարդասիրական ճեմարանի Պողոս Հորդանանյանի Օճանասփյուռ ընկերության Անգլիական եպիսկոպոսական ճեմարանի մկրտող միսիոներների Պողոս Վիչենյանի « Արծիվ » « Արարատյան ընկերության » « Ազգասեր Արարատյանի »տպարանները ։ Մասնավոր անձանց տպարաններից առավել աչքի ընկնողը Հորդանանյանի տպարանն էր , ուր տպագրվել է « Հայելի կալկաթյան » լրագիրըև հայերեն անդրանիկ աշխարհաբար կատակերգությունը ՝ « Խտրադիմայ դժրողութեան » Ընկերությունների և ուսումնական հաստատությունների տպարաններից ամենաերկարատևն ու բեղմնավորը Մարդասիրական ճեմարանի տպարանն էր , որը լույս է ընծայելից ավելի դասագրքեր , օրացույցներ , թարգմանական գեղարվեստական երկեր ( Շատոբրիան ՝ « Աթալա » , Բեռնարդեն դը Սեն - Պիեռ ՝ « Պաւլոս և Վիրգինիա » , Օճանասփյուռ ընկերության տպարանի հրատարակություն էր « Շտեմարան » հանդեսը Անգլիական եպիսկոպոսական ճեմարանի տպարանը լույս է ընծայել Մ . Թաղիադյանի հայտնի նամակը երևանցիներին « Դիցաբանութիւն » ուսումնասիրությունը դասագրքեր ու այլ գործեր , գրական մեծ արժեք ներկայացնող « Սիրակարկաջ » երգարանը « Արարատյան ընկերության » և « Ազգասեր Արարատյանի » տպարաններում լույս են տեսել Մ . Թաղիադյանի երկերը , « Ազգասեր »և « Ազգասեր Արարատյան » լրագրերը , Թ . Ավետումյանի « Արամայիս » վիպակը ։րդ դարիական թթ . թուլանում է հնդկահայ մշակութային կյանքը ։թվականներին Կալկաթայում չի գործել ոչ մի հայկական տպարան ։ Այդ շրջանում տպագրվածգիրք շարվել են օտարազգի տպարաններում ։ Կալկաթայի վերջին հայկական տպարանը պատկանել Է Հովհաննես Խաչիկյանին ։ Այստեղ լույս Է ընծայվել տպարանատիրոջ շուրջանուն գործ ։ 1896 - 1897 թվականներին անգլիական մեկ այլ տպարանում լույս է տեսել « Երգաձայնութիւնք Հայաստանեայց առաք , ս . եկեղեցւոյ » ժամագիրքը ՝ հայերեն բնագրով և անգլերեն թարգմանությամբ ու նոտաներով ։թվականներին հրատարակվում Էր « Նոր ազդարար » հանդեսը , որը նույնպես շարվում էր օտարազգի տպարանում ։ Կալկաթայում հայերեն գրքերը հիմնականում հրատարակվել են գրաբար , ինչպես և Նոր Ջուղայի խոսակցական լեզվով ու աշխարհաբարով ։ Աղբյուրներ և գրականություն Զարբհանալյան Գ . , Պատմութիւն հայկական տպագրութեան , Վենետիկ - Սբ . Ղազար , Լեո , Հայկական տպագրություն , հատոր Ա , Թիֆլիս , Ն . Ա . Ոսկանյան , Ք . Ա . Կորկոտյան , Ա . Մ . Սավալյան , Հայ գիրքըթվականներին . Հայ հնատիպ գրքի մատենագիտություն , Երևան , Ծանոթագրություններ Տես նաև Հայերը Հնդկաստանում Հովհաննես Մրքուզ ( փիլիսոփա ) Հնդկահայ մամուլ Հայկական տպագրություն