Ժայռ (դրամա)
Ժայռ, Վրթանես Փափազյանի դրաման, որ գրվել է 1904 թվականին։ Առաջին անգամ բեմադրվել է 1905 թվականին՝ ունենալով մեծ հաջողություն։ Պիեսն արժանացել է Հայոց դրամատիկական ընկերության մրցանակի և առաջնակարգ դերասանների մասնակցությամբ ներկայացվել է Թիֆլիսի Արտիստական թատրոնում։ Պիեսը Վարդան Աճեմյանի բեմադրությամբ (1944 թվական) և Գուրգեն Ջանիբեկյանի բարձրարվեստ խաղով (Գրիգոր աղայի դերում) գրեթե 25 տարի պահպանվել է Սունդուկյանի անվան թատրոնի բեմում։

Պիեսի հիման վրա 1973 թվականին Հայֆիլմ կինոստուդիայում նկարահանվել է համանուն ֆիլմը (ռեժիսոր՝ Վարդան Աճեմյան)։

Սյուժե 
Մոսկվայում իրավաբանական կրթություն ստանալուց հետո գյուղ է վերադառնում Ալեքսանդր Մանուկյանը՝ 25-28 տարեկան մի երիտասարդ, ով տարված է հայրենի գյուղում բարեփոխումներ կատարելու և վաշխառուների կողմից կեղեքվող ժողովրդին հնարավորինս օգնելու մտքերով։ Հենց հաջորդ օրը Ալեքսանդրին տեսնելու և նրա ծնողներին աչքալուսանք տալու պատրվակով նրանց են այցելում գյուղաքաղաքի հաշտարար դատավոր Մատվեյ Եգորիչը, ու գյուղի ամենահարուստ կալվածատերը՝ վաշխառու Գրիգոր աղա Վարակյանը՝ հույս ունենալով, որ Ալեքսանդրը չի մնա գյուղում և չի խանգարի իրենց։ Սակայն Ալեքսանդրը հայտարարում է, որ պատրաստվում է մնալ գյուղում և օգնել գյուղացիներին, թեկուզ վաստակը նվազագույնը լինի։ Նրան աջակցելու պատրաստակամություն է հայտնում երիտասարդ տանուտերը՝ Արշակը։

Շուտով Ալեքսանդրն իմանում է, որ Գրիգոր աղային պարտք է նաև իր հայրը՝ Սահակ բեկը, ով ստիպված պարտքեր է արել, որպեսզի կարողանա վճարել որդու ուսման համար։

Ծանոթագրություններ 

Վրթանես Փափազյանի ստեղծագործություններ
Պիեսներ
Ժայռ , Վրթանես Փափազյանի դրաման , որ գրվել էթվականին ։ Առաջին անգամ բեմադրվել էթվականին ՝ ունենալով մեծ հաջողություն ։ Պիեսն արժանացել է Հայոց դրամատիկական ընկերության մրցանակի և առաջնակարգ դերասանների մասնակցությամբ ներկայացվել է Թիֆլիսի Արտիստական թատրոնում ։ Պիեսը Վարդան Աճեմյանի բեմադրությամբթվական ) և Գուրգեն Ջանիբեկյանի բարձրարվեստ խաղով ( Գրիգոր աղայի դերում ) գրեթետարի պահպանվել է Սունդուկյանի անվան թատրոնի բեմում ։ Պիեսի հիման վրաթվականին Հայֆիլմ կինոստուդիայում նկարահանվել է համանուն ֆիլմը ( ռեժիսոր ՝ Վարդան Աճեմյան ) ։ Սյուժե Մոսկվայում իրավաբանական կրթություն ստանալուց հետո գյուղ է վերադառնում Ալեքսանդր Մանուկյանը ՝տարեկան մի երիտասարդ , ով տարված է հայրենի գյուղում բարեփոխումներ կատարելու և վաշխառուների կողմից կեղեքվող ժողովրդին հնարավորինս օգնելու մտքերով ։ Հենց հաջորդ օրը Ալեքսանդրին տեսնելու և նրա ծնողներին աչքալուսանք տալու պատրվակով նրանց են այցելում գյուղաքաղաքի հաշտարար դատավոր Մատվեյ Եգորիչը , ու գյուղի ամենահարուստ կալվածատերը ՝ վաշխառու Գրիգոր աղա Վարակյանը ՝ հույս ունենալով , որ Ալեքսանդրը չի մնա գյուղում և չի խանգարի իրենց ։ Սակայն Ալեքսանդրը հայտարարում է , որ պատրաստվում է մնալ գյուղում և օգնել գյուղացիներին , թեկուզ վաստակը նվազագույնը լինի ։ Նրան աջակցելու պատրաստակամություն է հայտնում երիտասարդ տանուտերը ՝ Արշակը ։ Շուտով Ալեքսանդրն իմանում է , որ Գրիգոր աղային պարտք է նաև իր հայրը ՝ Սահակ բեկը , ով ստիպված պարտքեր է արել , որպեսզի կարողանա վճարել որդու ուսման համար ։ Ծանոթագրություններ Վրթանես Փափազյանի ստեղծագործություններ Պիեսներ