Աղջան
Աղջան, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մշո գավառում, Մուշ քաղաքից 14 կմ հյուսիս, Մեղրագետի աջ ափին, արգավանդ հարթավայրում։

Պատմություն 
Աղջանը Մուշ քաղաքից հյուսիս գտնվող հայկական գյուղ էր։ Առաջնորդարանի տվյալներով 1890 թվականին ուներ 110 տուն հայ և 8 տուն քուրդ։ Մայևսկին ևս մեկ անգամ սխալմամբ նշում է, որ գյուղը ամբողջությամբ քրդական է և 90 ծուխ։ 1902-ին Տէր Կարապետեանը նշում է, որ 95 ծուխի մէջ 780 հայ բնակիչ կար։ Հայ տների թիվը 1910-ին, ըստ Առաջնորդարանի 100 ծուխ էր, նաև 9 քրդական տուն։ Մինչդեռ Մարտիրոսեանը 120 հայ ծուխ է նշում։ Եղեռնի նախօրեին ուներ 1522 հայ բնակիչ և 127 ծուխ։ Մեկ ծուխի բնակչությունը բարձր է թվում՝ 12։ Մարտիրոսեանի թարմացված տվյալներով 1914 թվականին կար 1860 հայ բնակիչ՝ 220 ծուխ։ Թեև մեկ տնային տնտեսության բնակչությունն ավելի խելամիտ էր՝ 8.5, տնային տնտեսությունների թիվը զգալիորեն ավելի մեծ էր, քան գրանցված էր այլ աղբյուրներում։ Գյուղը, ըստ երևույթին, աճել է այնպիսի տեմպերով, որոնք վկայում են նոր ժամանողների մասին:Աղջանն ավերվել ու ամայացել է առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին։ Բնակչության մեծ մասը զոհվել է։ Փոքր մասին հաջողվել է տեղափոխվել Արևելյան Հայաստան։ Աղջանցիների մի մասը հաստատվել է ՀԽՍՀ Թալինի շրջանում։

Բնակչություն 
XIX դարի 80-ականներին ուներ 150 տուն՝ 1200 հայ բնակչով։ XX դարի սկզբներին ուներ 129 տուն՝ 1000 հայ բնակիչ։

Տնտեսություն 
Բնակչությունը զբաղվում էր երկրագործությամբ, այգեգործությամբ, բանջարաբուծությամբ և անասնապահությամբ։ Հատկապես հայտնի է եղել իր խնձորի այգիներով։

Պատմամշակութային կառույցներ 
Գյուղում կար եկեղեցի և դպրոց։

Ծանոթագրություններ 

Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Աղջան , գյուղ Արևմտյան Հայաստանում , Բիթլիսի վիլայեթի Մշո գավառում , Մուշ քաղաքիցկմ հյուսիս , Մեղրագետի աջ ափին , արգավանդ հարթավայրում ։ Պատմություն Աղջանը Մուշ քաղաքից հյուսիս գտնվող հայկական գյուղ էր ։ Առաջնորդարանի տվյալներովթվականին ուներտուն հայ ևտուն քուրդ ։ Մայևսկին ևս մեկ անգամ սխալմամբ նշում է , որ գյուղը ամբողջությամբ քրդական է ևծուխ։ին Տէր Կարապետեանը նշում է , ործուխի մէջհայ բնակիչ կար ։ Հայ տների թիվըին , ըստ Առաջնորդարանիծուխ էր , նաևքրդական տուն ։ Մինչդեռ Մարտիրոսեանըհայ ծուխ է նշում ։ Եղեռնի նախօրեին ուներհայ բնակիչ ևծուխ ։ Մեկ ծուխի բնակչությունը բարձր է թվում ՝ Մարտիրոսեանի թարմացված տվյալներովթվականին կարհայ բնակիչ ՝ ծուխ ։ Թեև մեկ տնային տնտեսության բնակչությունն ավելի խելամիտ էր ՝5 , տնային տնտեսությունների թիվը զգալիորեն ավելի մեծ էր , քան գրանցված էր այլ աղբյուրներում ։ Գյուղը , ըստ երևույթին , աճել է այնպիսի տեմպերով , որոնք վկայում են նոր ժամանողների մասին :Աղջանն ավերվել ու ամայացել է առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին ։ Բնակչության մեծ մասը զոհվել է ։ Փոքր մասին հաջողվել է տեղափոխվել Արևելյան Հայաստան ։ Աղջանցիների մի մասը հաստատվել է ՀԽՍՀ Թալինի շրջանում ։ Բնակչություն XIX դարիականներին ուներտուն ՝ հայ բնակչով ։ XX դարի սկզբներին ուներտուն ՝ հայ բնակիչ ։ Տնտեսություն Բնակչությունը զբաղվում էր երկրագործությամբ , այգեգործությամբ , բանջարաբուծությամբ և անասնապահությամբ ։ Հատկապես հայտնի է եղել իր խնձորի այգիներով ։ Պատմամշակութային կառույցներ Գյուղում կար եկեղեցի և դպրոց ։ Ծանոթագրություններ Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր