Թոնդրակ (Մանազկերտի գավառ)
Թոնդրակ, ավան Մեծ Հայքի Տուրուբերան աշխարհի Ապահունիք գավառում, ավելի ուշ ավան կամ գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մանազկերտի գավառակում։ Գտնվում է Մանազկերտից 8-9 կմ հարավ-արևմուտք՝ Արածանիի ձախ կողմում՝ լեռնալանջի վրա։

Անվան ստուգաբանություն 
Գյուղում կային բնական փոսեր, որոնք բնակիչները որպես թոնիր էին օգտագործում։ Այստեղից էլ առաջացել է Թոնդրակ անվանում։

Պատմություն 
Թոնդրակ գյուղը 9-11-րդ դարերում մեծ է դեր է ունեցել Հայաստանի քաղաքական կյանքում։ Այստեղ են կենտրոնացել այն ժամանակների աղանդավորական շարժման մասնակիցները, որոնք գյուղի անունով կոչվեցին թոնդրակյաններ։ Շարժումը կոչվեց Թոնդրակյան շարժում։ 1051-1052 թվականներին Գրիգոր Մագիստրոսը դաժան պատժի է ենթարկում աղանդավորներին։

1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ բնակչությունը ենթարկվեց կոտորածի և տարհանման։ Դրանից հետո Թոնդրակը դարձավ անշուք բնակավայր։

Տնտեսություն 
XX դարի սկզբին ուներ 50 տուն հայ և թուրք բնակիչ։

Պատմամշակութային կառույցներ 
Թոնդրակն ուներ Ս. Հովհաննես անունով եկեղեցի։

Գրչություն 
Ս. Հովհաննես եկեղեցին հանդիսանում էր գրչության կենտրոն։ Մեզ են հասել մի քանի ձեռագրեր, որոնցից մեկը 1331 թվականի է պատկանում։

Աղբյուրներ 
 «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
 Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Տես նաև 
 Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

Ծանոթագրություններ 

Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Թոնդրակ , ավան Մեծ Հայքի Տուրուբերան աշխարհի Ապահունիք գավառում , ավելի ուշ ավան կամ գյուղ Արևմտյան Հայաստանում , Բիթլիսի վիլայեթի Մանազկերտի գավառակում ։ Գտնվում է Մանազկերտիցկմ հարավ - արևմուտք ՝ Արածանիի ձախ կողմում ՝ լեռնալանջի վրա ։ Անվան ստուգաբանություն Գյուղում կային բնական փոսեր , որոնք բնակիչները որպես թոնիր էին օգտագործում ։ Այստեղից էլ առաջացել է Թոնդրակ անվանում ։ Պատմություն Թոնդրակ գյուղըրդ դարերում մեծ է դեր է ունեցել Հայաստանի քաղաքական կյանքում ։ Այստեղ են կենտրոնացել այն ժամանակների աղանդավորական շարժման մասնակիցները , որոնք գյուղի անունով կոչվեցին թոնդրակյաններ ։ Շարժումը կոչվեց Թոնդրակյան շարժում ։թվականներին Գրիգոր Մագիստրոսը դաժան պատժի է ենթարկում աղանդավորներին ։ 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ բնակչությունը ենթարկվեց կոտորածի և տարհանման ։ Դրանից հետո Թոնդրակը դարձավ անշուք բնակավայր ։ Տնտեսություն XX դարի սկզբին ուներտուն հայ և թուրք բնակիչ ։ Պատմամշակութային կառույցներ Թոնդրակն ուներ Ս . Հովհաննես անունով եկեղեցի ։ Գրչություն Ս . Հովհաննես եկեղեցին հանդիսանում էր գրչության կենտրոն ։ Մեզ են հասել մի քանի ձեռագրեր , որոնցից մեկըթվականի է պատկանում ։ Աղբյուրներ « Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան » հատորով ) , թթ . , Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն Տես նաև Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր Ծանոթագրություններ Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր