Ներքին Հանդ
Ներքին Հանդ, գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Սյունիքի մարզի հարավ-արևելքում։ 

2020 թվականին տեղի ունեցած հայ-ադրբեջանական պատերազմի հետևանքով դարձել է հայ-ադրբեջանական շփման գծի բնակավայր։

Աշխարհագրություն 
Ներքին Հանդը գտնվում է Ծավ գետի ձախ ափին՝ ծովի մակարդակից 950 մետր բարձրության վրա։ Արևելքում սահմանակից է Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանին։ Մարզկենտրոն Կապան քաղաքից ուղիղ գծով հեռու է 18 կմ դեպի հարավ-արևելք։

Պատմություն 
Ներքին Հանդի տեղում հին դարերում եղել է բնակավայր, ինչի մասին են վկայում նաև պահպանված պատմամշակութային հետքերը։ Այն հետագայում լքվել է։ 1827-1828 թվականներին Իրանի Վինա և Արցախի Քարագլուխ գյուղերի մի խումբ հայ ընտանիքներ բնակություն են հաստատել լքված բնակավայրի տարածքում՝ ներկայիս Ներքին Հանդ գյուղից 1․5-2 կմ դեպի հարավ արևելք։

Ռուսական կայսրության ժամանակաշրջանում բնակավայրը ընդգրկված է եղել Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։ Խորհրդային Միության սկզբնական շրջանում ներառված է եղել Խորհրդային Հայաստանի Զանգեզուրի գավառի, իսկ 1930 թվականից` Կապանի շրջանի կազմում։ 1995 թվականից մտնում է Հայաստանի Հանրապետության Սյունիքի մարզի մեջ։ 2017 թվից ընդգրկված է Կապան համայնքի կազմում։

1991-1994 թվականներին տեղի ունեցած Արցախյան ազատամարտի ընթացքում զգալի կերպով տուժել է, բնակիչները ստիպված են եղել հեռանալ բնակավայրից։ 1993 թվականին ադրբեջանցիները մտել են գյուղ և հրդեհել այն։ Մեկ տարի անց՝ 1994 թվականին, բնակիչները կարողացել են վերադառնալ իրենց բնակավայր։

Պատմամշակութային կառույցներ 
Գյուղի տարածքում կան մի շարք պատմամշակութային հուշարձաններ, այդ թվում՝ Շինատեղ կոչվող գյուղատեղին, Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին և այլն։

Բնակչություն 
Ըստ Հայաստանի Հանրապետության 2011 թվականի մարդահամարի արդյունքների` Ներքին Հանդի մշտական բնակչությունը կազմել է 97, առկա բնակչությունը` 63 մարդ։

Ներքին Հանդի բնակչության վիճակագրական տվյալներն ըստ տարիների՝

Տնտեսություն 
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, հացահատիկի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։

Տես նաև 
 Ներքին Հանդի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Սյունիքի մարզ)

Նշումներ

Ծանոթագրություններ 

Սյունիքի մարզի գյուղեր
Սյունիքի մարզի բնակավայրեր
Հայ-ադրբեջանական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Ներքին Հանդ , գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Սյունիքի մարզի հարավ - արևելքում ։ 2020 թվականին տեղի ունեցած հայ - ադրբեջանական պատերազմի հետևանքով դարձել է հայ - ադրբեջանական շփման գծի բնակավայր ։ Աշխարհագրություն Ներքին Հանդը գտնվում է Ծավ գետի ձախ ափին ՝ ծովի մակարդակիցմետր բարձրության վրա ։ Արևելքում սահմանակից է Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանին ։ Մարզկենտրոն Կապան քաղաքից ուղիղ գծով հեռու էկմ դեպի հարավ - արևելք ։ Պատմություն Ներքին Հանդի տեղում հին դարերում եղել է բնակավայր , ինչի մասին են վկայում նաև պահպանված պատմամշակութային հետքերը ։ Այն հետագայում լքվել է ։թվականներին Իրանի Վինա և Արցախի Քարագլուխ գյուղերի մի խումբ հայ ընտանիքներ բնակություն են հաստատել լքված բնակավայրի տարածքում ՝ ներկայիս Ներքին Հանդ գյուղից5-2 կմ դեպի հարավ արևելք ։ Ռուսական կայսրության ժամանակաշրջանում բնակավայրը ընդգրկված է եղել Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում ։ Խորհրդային Միության սկզբնական շրջանում ներառված է եղել Խորհրդային Հայաստանի Զանգեզուրի գավառի , իսկթվականից ` Կապանի շրջանի կազմում ։թվականից մտնում է Հայաստանի Հանրապետության Սյունիքի մարզի մեջ ։թվից ընդգրկված է Կապան համայնքի կազմում ։ 1991 - 1994 թվականներին տեղի ունեցած Արցախյան ազատամարտի ընթացքում զգալի կերպով տուժել է , բնակիչները ստիպված են եղել հեռանալ բնակավայրից ։թվականին ադրբեջանցիները մտել են գյուղ և հրդեհել այն ։ Մեկ տարի անց ՝ թվականին , բնակիչները կարողացել են վերադառնալ իրենց բնակավայր ։ Պատմամշակութային կառույցներ Գյուղի տարածքում կան մի շարք պատմամշակութային հուշարձաններ , այդ թվում ՝ Շինատեղ կոչվող գյուղատեղին , Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին և այլն ։ Բնակչություն Ըստ Հայաստանի Հանրապետությանթվականի մարդահամարի արդյունքների ` Ներքին Հանդի մշտական բնակչությունը կազմել է առկա բնակչությունը ` մարդ ։ Ներքին Հանդի բնակչության վիճակագրական տվյալներն ըստ տարիների ՝ Տնտեսություն Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ , հացահատիկի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ ։ Տես նաև Ներքին Հանդի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ ( Սյունիքի մարզ ) Նշումներ Ծանոթագրություններ Սյունիքի մարզի գյուղեր Սյունիքի մարզի բնակավայրեր Հայ - ադրբեջանական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից