Նարվեր
Նարվեր, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Ակնի գավառակում։ Գտնվում էր Ակն քաղաքից 8-10 կմ հյուսիս-արևմուտք, Եփրատի աջ կողմում, Հայեկ լեռան վրա։

Անվան ստուգաբանություն 
Նարվեր առաջացել է «նա վեր է» արտահայտությունից։ Գյուղը գտնվելով Եփրատի ափին ունեցել է նավակայան և այստեղից նավարկողները երբ հարցնում էին ուր է Իջևանը, տեղացիները պատասխանում էին. «նա վեր է»։

Աշխարհագրություն 
Գյուղի երկու կողմերում վեր են խոյանում Շրզու կամ Վանքի քար և Նարվերի քար հսկա ժայռերը։ Խաթունիկ և Շամամ ուխտատեղիների մոտ գտնվում էր Դրախտիկ սառնորակ աղբյուրը, որից հավասարապես օգտվում էին և՛ հայերը, և՛ թուրքերը։

Պատմություն 
Գյուղի մասին Նավրեր անունով 1640 թվականին հիշատակված է հայերեն ձեռագիր հիշատակարանում։ Գյուղը շատ է տուժել 1895 թվականի կոտորածների ժամանակ, իսկ 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ ամբողջապես դատարկվեց հայերից։

Բնակչություն 
1900-ական թվականներին ուներ 50-60 տուն բնակիչ, որից 40 տուն՝ մոտ 200 բնակիչ՝ հայեր։

Տնտեսություն 
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը այգեգործություն, առևտուր և արհեստներն էր։ Ոմանք էլ պանդխտում էին։

Պատմամշակութային կառույցներ 
Նարվերն ուներ սրբատաշ քարերով կառուցված Ս. Մինաս անունով եկեղեցի։ Գյուղի շրջակայքում կային բազմաթիվ սրբավայրեր, մատուռներ և ավերված եկեղեցիներ։ Գյուղի մոտ գտնվում էին Ս. Աստվածածին, Խաչաղբյուր, Խնդրակատար ավերված եկեղեցիները, Եփրատի ափին՝ Ս. Թեոդորոս և Ս. Նիկողայոս (թուրքերն այն անվանում էին Զիարեթ թեփեսի) ուխտատեղիները, գյուղի այգիների մեջ՝ Ս. Խաթունիկը և Ս. Շամամը։

Նարվեր և Ապրանք գյուղերի միջև գտնվում էր Ս. Սարգի ավերված եկեղեցին։ Գյուղի մոտ էր նաև գտնվում Սենեկներ կոչվող ավերված եկեղեցին, որի կառուցումը վերագրվում էր Վասպուրականի թագավոր Սենեքերիմ Արծրունուն (X-XI դարեր)։ Գյուղից վերև՝ լեռան կատարին, գտնվում էր հին ավերակ բերդը, որի ստորոտում պահպանվում էին Ավերտունք անունով տների ավերակները։

Կրթություն 
Գյուղում գործում էր Սահակյան կամ Սմբատյան անունով վարժարան։

Աղբյուրներ 
 «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
 Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Տես նաև 
 Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

Ծանոթագրություններ 

Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Նարվեր , գյուղ Արևմտյան Հայաստանում , Խարբերդի վիլայեթի Ակնի գավառակում ։ Գտնվում էր Ակն քաղաքիցկմ հյուսիս - արևմուտք , Եփրատի աջ կողմում , Հայեկ լեռան վրա ։ Անվան ստուգաբանություն Նարվեր առաջացել է « նա վեր է » արտահայտությունից ։ Գյուղը գտնվելով Եփրատի ափին ունեցել է նավակայան և այստեղից նավարկողները երբ հարցնում էին ուր է Իջևանը , տեղացիները պատասխանում էին . « նա վեր է » ։ Աշխարհագրություն Գյուղի երկու կողմերում վեր են խոյանում Շրզու կամ Վանքի քար և Նարվերի քար հսկա ժայռերը ։ Խաթունիկ և Շամամ ուխտատեղիների մոտ գտնվում էր Դրախտիկ սառնորակ աղբյուրը , որից հավասարապես օգտվում էին և ՛ հայերը , և ՛ թուրքերը ։ Պատմություն Գյուղի մասին Նավրեր անունովթվականին հիշատակված է հայերեն ձեռագիր հիշատակարանում ։ Գյուղը շատ է տուժելթվականի կոտորածների ժամանակ , իսկթվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ ամբողջապես դատարկվեց հայերից ։ Բնակչություն 1900-ական թվականներին ուներտուն բնակիչ , որիցտուն ՝ մոտբնակիչ ՝ հայեր ։ Տնտեսություն Բնակչության հիմնական զբաղմունքը այգեգործություն , առևտուր և արհեստներն էր ։ Ոմանք էլ պանդխտում էին ։ Պատմամշակութային կառույցներ Նարվերն ուներ սրբատաշ քարերով կառուցված Ս . Մինաս անունով եկեղեցի ։ Գյուղի շրջակայքում կային բազմաթիվ սրբավայրեր , մատուռներ և ավերված եկեղեցիներ ։ Գյուղի մոտ գտնվում էին Ս . Աստվածածին , Խաչաղբյուր , Խնդրակատար ավերված եկեղեցիները , Եփրատի ափին ՝ Ս . Թեոդորոս և Ս . Նիկողայոս ( թուրքերն այն անվանում էին Զիարեթ թեփեսի ) ուխտատեղիները , գյուղի այգիների մեջ ՝ Ս . Խաթունիկը և Ս . Շամամը ։ Նարվեր և Ապրանք գյուղերի միջև գտնվում էր Ս . Սարգի ավերված եկեղեցին ։ Գյուղի մոտ էր նաև գտնվում Սենեկներ կոչվող ավերված եկեղեցին , որի կառուցումը վերագրվում էր Վասպուրականի թագավոր Սենեքերիմ Արծրունուն ( X-XI դարեր ) ։ Գյուղից վերև ՝ լեռան կատարին , գտնվում էր հին ավերակ բերդը , որի ստորոտում պահպանվում էին Ավերտունք անունով տների ավերակները ։ Կրթություն Գյուղում գործում էր Սահակյան կամ Սմբատյան անունով վարժարան ։ Աղբյուրներ « Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան » հատորով ) , թթ . , Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն Տես նաև Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր Ծանոթագրություններ Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր