Խոսպ
Խոսպ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Հայոց ձորի գավառում։

Անվանում 
Հիշատակվում է նաև Խոսբ,  Խոսփ և Խուսփ անվանաձևերով։ 
Ներկայիս անվանումը Սաքալար է։

Տեղադրություն 
Հայոց ձոր գավառի կենտրանական գյուղերից է։ Հիրճ և Վերին Մժնկերտ գյուղերի միջակայքում։ Գտնվում է Անգղ գետի ձախ ափից 4 կմ հարավ։ Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 1850-1860 մ է։

Պատմություն 
Գյուղում և հարակից տարածքներում գտնված հուշարձանների մնացորդներից կարելի է ենթադրել, որ այն գողություն է ունեց էլ միջնադարից։ Գրավոր հիշատակություններում գյուղը հիշատակվում է սկսած 19-րդ դարի կեսերից։ Բոլոր այդ հիշատակություններում նկարագրվում է գյուղի կողոպված լինելը. 
1. 1877 թվականի մայիսի 28

 

2. 1878 թվականի նոյեմբերի 5

 

Խոսպեցիների բնաջնջման ծրագիրը իշխանությունները վստահել էին քուրդ հայտնի ավազակներ Լազգոյին և Ջանկոյին, որոնք 1915 թվականի ապրիլի 7-ին գյուղում սպանեցին 50 տղամարդու, որոնց մեջ էին տեր Մարտիրոսը, ռես Ազիզը, նախկին ռեզ Սարգիսը և այլք։ Համաձայն խոսպեցի Կարապետ Դավթյանի, որը ուշագրավ տեղեկատվություն է տրամադրում, 1915 թվականի ապրիլի 2-ին պժնկերտցի քուրդ Մճոն խոսպեցի հայերին զգուշացրել էր սպասվելիք կոտորածի մասին, սակայն հակառակ այս իրողությանը՝ ապրիլի 7-ին տեղի ունեցած այս արհավիրքին խոսպեցիները պատրաստ չէին։

Այլ տեղեկատվություն 
1909 թվականին ուներ 43 տուն (223 շունչ) հայ բնակիչ։ Զբաղվում էին երկրագործությամբ և նասնապահությամբ։

Գյուղը ուներ եկեղեցի (Ս. Սարգիս), իսկ մոտ 2 կմ հեռավորության վրա գտնվում էր Ս. Աստվածածին անունով փոքրիկ, առանց գմբեթի վանքը, որի շուրջը կային խաչքարեր։ Բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։

Ծանոթագրություններ

Աղբյուրներ 
 «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
 Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Տես նաև 
 Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

Ծանոթագրություններ 

Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Խոսպ , գյուղ Արևմտյան Հայաստանում , Վանի վիլայեթի Հայոց ձորի գավառում ։ Անվանում Հիշատակվում է նաև Խոսբ , Խոսփ և Խուսփ անվանաձևերով ։ Ներկայիս անվանումը Սաքալար է ։ Տեղադրություն Հայոց ձոր գավառի կենտրանական գյուղերից է ։ Հիրճ և Վերին Մժնկերտ գյուղերի միջակայքում ։ Գտնվում է Անգղ գետի ձախ ափիցկմ հարավ ։ Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունըմ է ։ Պատմություն Գյուղում և հարակից տարածքներում գտնված հուշարձանների մնացորդներից կարելի է ենթադրել , որ այն գողություն է ունեց էլ միջնադարից ։ Գրավոր հիշատակություններում գյուղը հիշատակվում է սկսածրդ դարի կեսերից ։ Բոլոր այդ հիշատակություններում նկարագրվում է գյուղի կողոպված լինելը . 1 . թվականի մայիսի 2 . թվականի նոյեմբերի 5 Խոսպեցիների բնաջնջման ծրագիրը իշխանությունները վստահել էին քուրդ հայտնի ավազակներ Լազգոյին և Ջանկոյին , որոնքթվականի ապրիլիին գյուղում սպանեցինտղամարդու , որոնց մեջ էին տեր Մարտիրոսը , ռես Ազիզը , նախկին ռեզ Սարգիսը և այլք ։ Համաձայն խոսպեցի Կարապետ Դավթյանի , որը ուշագրավ տեղեկատվություն է տրամադրում , թվականի ապրիլիին պժնկերտցի քուրդ Մճոն խոսպեցի հայերին զգուշացրել էր սպասվելիք կոտորածի մասին , սակայն հակառակ այս իրողությանը ՝ ապրիլիին տեղի ունեցած այս արհավիրքին խոսպեցիները պատրաստ չէին ։ Այլ տեղեկատվություն 1909 թվականին ուներտունշունչ ) հայ բնակիչ ։ Զբաղվում էին երկրագործությամբ և նասնապահությամբ ։ Գյուղը ուներ եկեղեցի ( Ս . Սարգիս ) , իսկ մոտկմ հեռավորության վրա գտնվում էր Ս . Աստվածածին անունով փոքրիկ , առանց գմբեթի վանքը , որի շուրջը կային խաչքարեր ։ Բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել ենթվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին ։ Ծանոթագրություններ Աղբյուրներ « Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան » հատորով ) , թթ . , Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն Տես նաև Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր Ծանոթագրություններ Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր