Խպիպ
Խպիպ, զոբ (), վահանագեղձի դիֆուզ կամ սահմանափակ մեծացումն է։ Այն կարող է պայմանավորված լինել ֆոլիկուլներում կոլոիդ հյուսվածքի չափից շատ կուտակումով, ֆոլիկուլյար էպիթելի գերաճով, շարակցա-հյուսվածքային հենքի գերաճով, լիմֆոիդային ինֆիլտրացիայով և այլ պատճառներով։ Թիրեոիդ էպիթելի գերաճը կարող է ընդգրկել վահանագեղձի պարենքիմն ամբողջությամբ (տարածուն, դիֆուզ խպիպ) կամ առանձին հատվածներ (հանգուցավոր խպիպ) և դիֆուզ -հանգուցավոր խպիպ։ Այսպիսով ըստ էության խպիպը դա ախտորոշում (դիագնոզ) չէ․ այս տերմինը ցույց է տալիս, որ առկա է վահանագեղձի այնպիսի հիվանդություն, որն ուցեկցվում է գեղձի ծավալի աստիճանական, կայուն մեծացմամբ, առանց գեղձի ֆունկցիոնալ վիճակի ճշտման։ Վահանագեղձի աննշան մեծացում նկատվում է սեռական հասունացման, դաշտանի, հղիության, լակտցիայի (կաթնատվության), դաշտանադադարի շրջաններում։

Դասակարգում 
Խպիպի միջազգային դասակարգում՝ առաջարկված ԱՀԿ–ի (Առողջության համաշխարհային կազմակերպություն) կողմից 2001 թ․–ին
 0 աստիճան– խպիպ չկա;
 I աստիճան – գեղձը շոշափվում է, բայց տեսանելի չէ;
 II  աստիճան – գեղձը շոշափվում է, տեսանելի է։
Հետխորհրդային երկրներում դեռևս լայն տարածում ունի Օ․ Վ․ Նիկոլաևի առաջարկած դասակարգումը (1955 թ․)
0 աստիճան –վահանագեղձը տեսանելի չէ և չի շոշափվում, նորմա;
I աստիճան — վահանագեղձը տեսանելի չէ, շոշափվում է նեղուցը;
II  աստիճան — վահանագեղձը տեսանելի է կլման ակտի ժամանակ, շոշափվում է, բայց պարանոցի ձևը փոփոխված չէ;
III  աստիճան — վահանագեղձը տեսանելի է, շոշափվում է, փոփոխված են պարանոցի ուրվագծերը ("հաստ պարանոց")
IV աստիճան — բացահայտ արտահայտված խպիպ, որն աղավաղում է պարանոցի ուրվագծերը։
V աստիճան – վահանագեղձը ահռելի չափերի է , այն ճնշում է շնչափողը, կերակրափողը։
Խպիպը կարող է լինել միակողմանի, երկկողմանի։ Հաճախ լինում է պարանոցի վրա, երբեմն՝ կրծոսկրի ետևում (ետկրծոսկրային խպիպ)։ 
Ըստ գեղձի ֆունկցիոնալ վիճակի տարբերում են
Հիպոթիրեոիդ վիճակ– թիրեոիրդ հորմոնների արտադրությունը նորմայից ցածր է
Էութիրեոիդ վիճակ–թիրեոիրդ հորմոնների արտադրությունը նորմաի սահմաններում է
Հիպերթիրեոիդ վիճակ–թիրեոիրդ հորմոնների արտադրությունը նորմայից բարձր է
Խպիպով ուղեկցվող հիվանդություններից են․
դիֆուզ տոքսիկ խպիպ (Բազեդովյան հիվանդություն, Գրեյվսի հիվանդություն)
վահանագեղձի տոքսիկ ադենոմա (Պալմմերի հիվանդություն)
բազմահանգուցվոր տոքսիկ խպիպ
էնդեմիկ խպիպ
սպորադիկ խպիպ
աբերանտ խպիպ
թիրեոիդիտներ և այլն։

Խպիպն ուղեկցվում է վահանագեղձի գործունեության խանգարմամբ։ Սպորադիկ խպիպն հանդիպում է տարբեր վայրերում և պայմանավորված է օրգանիզմում յոդի էնդոգեն անբավարարությամբ։ Տեղաճարակային (էնդեմիկ) խպիպը լինում է աշխարհագրական որոշակի մարզերում, պայմանավորված է օդում, ջրում, հողում և սննդամթերքում յոդի անբավարարությամբ (երբ 200—220 մկգ-ի փոխարեն օրգանիզմն ընդունում է 80—20 մկգ յոդ)։ Յոդի անբավարարությունը կարող է խորանալ արտաքին անբարենպաստ պայմանների և էնդոգեն գործոնների (հղիություն, լակտացիա, հիպովիտամինոզներ, ճիճվային հիվանդություն) ազդեցությունից, երբեմն՝ տարբեր վարակիչ հիվանդություններից, թունավորումներից։ Օրգանիզմում յոդի հարաբերական անբավարարություն կարող է առաջանալ յոդի և մի շարք քիմիական տարրերի (կալցիում, ֆտոր) փոխհարաբերության խանգարումից։ Տեղաճարակային խպիպն հանդիպում է աշխարհի համարյա բոլոր երկրներում, առավելապես՝ բարձր լեռնային մարզերում, նախալեռներում։

Կանխարգելումը. անհատական և խմբային կանխարգելիչ միջոցառումներ (յոդացված կերակրի աղի ընդունում), հիվանդության վաղ հայտնաբերում և դիսպանսերային հսկողություն։

Բուժումը. յոդի պատրաստուկներ, թիրեոդին, տրիյոդթիրոնին, դիյոդթիրոզին։ Դեղորայքային բուժման անարդյունավետության դեպքում՝ վիրաբուժական միջամտություն։

Աղբյուրներ

Ծանոթագրություններ 

Ներզատական հիվանդություններ
Խպիպ , զոբ ( ) , վահանագեղձի դիֆուզ կամ սահմանափակ մեծացումն է ։ Այն կարող է պայմանավորված լինել ֆոլիկուլներում կոլոիդ հյուսվածքի չափից շատ կուտակումով , ֆոլիկուլյար էպիթելի գերաճով , շարակցա - հյուսվածքային հենքի գերաճով , լիմֆոիդային ինֆիլտրացիայով և այլ պատճառներով ։ Թիրեոիդ էպիթելի գերաճը կարող է ընդգրկել վահանագեղձի պարենքիմն ամբողջությամբ ( տարածուն , դիֆուզ խպիպ ) կամ առանձին հատվածներ ( հանգուցավոր խպիպ ) և դիֆուզ - հանգուցավոր խպիպ ։ Այսպիսով ըստ էության խպիպը դա ախտորոշում ( դիագնոզ ) չէ ․ այս տերմինը ցույց է տալիս , որ առկա է վահանագեղձի այնպիսի հիվանդություն , որն ուցեկցվում է գեղձի ծավալի աստիճանական , կայուն մեծացմամբ , առանց գեղձի ֆունկցիոնալ վիճակի ճշտման ։ Վահանագեղձի աննշան մեծացում նկատվում է սեռական հասունացման , դաշտանի , հղիության , լակտցիայի ( կաթնատվության ) , դաշտանադադարի շրջաններում ։ Դասակարգում Խպիպի միջազգային դասակարգում ՝ առաջարկված ԱՀԿ–ի ( Առողջության համաշխարհային կազմակերպություն ) կողմիցթ ․–ին աստիճան – խպիպ չկա ; I աստիճան – գեղձը շոշափվում է , բայց տեսանելի չէ ; II աստիճան – գեղձը շոշափվում է , տեսանելի է ։ Հետխորհրդային երկրներում դեռևս լայն տարածում ունի Օ ․ Վ ․ Նիկոլաևի առաջարկած դասակարգումը թ ․ ) 0 աստիճան – վահանագեղձը տեսանելի չէ և չի շոշափվում , նորմա ; I աստիճան — վահանագեղձը տեսանելի չէ , շոշափվում է նեղուցը ; II աստիճան — վահանագեղձը տեսանելի է կլման ակտի ժամանակ , շոշափվում է , բայց պարանոցի ձևը փոփոխված չէ ; III աստիճան — վահանագեղձը տեսանելի է , շոշափվում է , փոփոխված են պարանոցի ուրվագծերը ( "հաստ պարանոց " ) IV աստիճան — բացահայտ արտահայտված խպիպ , որն աղավաղում է պարանոցի ուրվագծերը ։ V աստիճան – վահանագեղձը ահռելի չափերի է , այն ճնշում է շնչափողը , կերակրափողը ։ Խպիպը կարող է լինել միակողմանի , երկկողմանի ։ Հաճախ լինում է պարանոցի վրա , երբեմն ՝ կրծոսկրի ետևում ( ետկրծոսկրային խպիպ ) ։ Ըստ գեղձի ֆունկցիոնալ վիճակի տարբերում են Հիպոթիրեոիդ վիճակ – թիրեոիրդ հորմոնների արտադրությունը նորմայից ցածր է Էութիրեոիդ վիճակ – թիրեոիրդ հորմոնների արտադրությունը նորմաի սահմաններում է Հիպերթիրեոիդ վիճակ – թիրեոիրդ հորմոնների արտադրությունը նորմայից բարձր է Խպիպով ուղեկցվող հիվանդություններից են ․ դիֆուզ տոքսիկ խպիպ ( Բազեդովյան հիվանդություն , Գրեյվսի հիվանդություն ) վահանագեղձի տոքսիկ ադենոմա ( Պալմմերի հիվանդություն ) բազմահանգուցվոր տոքսիկ խպիպ էնդեմիկ խպիպ սպորադիկ խպիպ աբերանտ խպիպ թիրեոիդիտներ և այլն ։ Խպիպն ուղեկցվում է վահանագեղձի գործունեության խանգարմամբ ։ Սպորադիկ խպիպն հանդիպում է տարբեր վայրերում և պայմանավորված է օրգանիզմում յոդի էնդոգեն անբավարարությամբ ։ Տեղաճարակային ( էնդեմիկ ) խպիպը լինում է աշխարհագրական որոշակի մարզերում , պայմանավորված է օդում , ջրում , հողում և սննդամթերքում յոդի անբավարարությամբ ( երբ220 մկգ-ի փոխարեն օրգանիզմն ընդունում է20 մկգ յոդ ) ։ Յոդի անբավարարությունը կարող է խորանալ արտաքին անբարենպաստ պայմանների և էնդոգեն գործոնների ( հղիություն , լակտացիա , հիպովիտամինոզներ , ճիճվային հիվանդություն ) ազդեցությունից , երբեմն ՝ տարբեր վարակիչ հիվանդություններից , թունավորումներից ։ Օրգանիզմում յոդի հարաբերական անբավարարություն կարող է առաջանալ յոդի և մի շարք քիմիական տարրերի ( կալցիում , ֆտոր ) փոխհարաբերության խանգարումից ։ Տեղաճարակային խպիպն հանդիպում է աշխարհի համարյա բոլոր երկրներում , առավելապես ՝ բարձր լեռնային մարզերում , նախալեռներում ։ Կանխարգելումը . անհատական և խմբային կանխարգելիչ միջոցառումներ ( յոդացված կերակրի աղի ընդունում ) , հիվանդության վաղ հայտնաբերում և դիսպանսերային հսկողություն ։ Բուժումը . յոդի պատրաստուկներ , թիրեոդին , տրիյոդթիրոնին , դիյոդթիրոզին ։ Դեղորայքային բուժման անարդյունավետության դեպքում ՝ վիրաբուժական միջամտություն ։ Աղբյուրներ Ծանոթագրություններ Ներզատական հիվանդություններ