Եգոր Խուբով
Եգոր Խուբով (Գևորգ Մելքիսեդեկի Խուբյան, ), հայ ազատագրական շարժման գործիչ, մանկավարժ, պատմագիր, բանասեր և բանաստեղծ։

Կրթություն 
Երևանի Խուբյանների ընտանիքից, որոնք իրենց սերված էին համարում միջնադարի հայ նշանավոր Խաղբակյան-Պռոշյան իշխանական տոհմից։ 1769 թվականից սովորել է Էջմիածնի ժառանգավորաց դպրոցում՝ հորեղբոր՝ կաթողիկոս Սիմեոն Ա. Երևանցու հսկողությամբ։ Ավարտելուց հետո դպրի աստիճանով մինչև 1803 թվականը պաշտոնավարել է վանքում՝ միաժամանակ զբաղվելով ուսուցչությամբ։

Ազատագրական պայքարը Հայաստանում 
1780-ական թվականներից մասնակցել է պարսից և թուրք բռնակալների դեմ հայ ժողովրդի ազատագրական պայքարին։ Միջնորդ թարգմանի դեր կատարելով Երևանի ու Նախիջևանի խաների և Կովկասում ռուսական կորպուսի հրամանատարության միջև վարվող բանակցություններում և համոզվելով, որ հայ ժողովրդի ազատագրումը հնարավոր է միայն Ռուսաստանի օգնությամբ՝ դարձել է ռուսական կողմնորոշման ջատագով։

Հայ աշխարհիկ ու հոգևոր գործիչների թվում մասնակցել է Ռուսաստանի և Վրաստանի պետական ու զինվորական ներկայացուցիչների գաղտնի խորհրդակցություններին, Արևելյան Հայաստանը ազատագրելու ծրագրերի մշակմանը։ Մասնակցել է նաև 1796 թվականի պարսկական և 1804 թվականի Երևանյան արշավանքների ժամանակ ռուսական զորքի համար պարենամթերք հայթայթելուն։ Երկրորդ արշավանքի անհաջողությունից հետո, երբ պարսիկները հաշվեհարդար են կատարել հայերի նկատմամբ և խանի հրամանով այրել նաև Խուբյանների տունն ու թալանել ունեցվածքը, Խուբովը երկու որդիների հետ գաղտնի հեռացել է Երևանի խանության սահմաններից։ Իր հետ տարել է Ռուսաստանի հովանու տակ անցնելու մասին հայերի խնդրագիրը և 1805 թվականի դեկտեմբերին Մոզդոկում հանձնել ռուսահայոց թեմի առաջնորդ Եփրեմ արքեպիսկոպոս Զորագեղցուն՝ ներկայացնելու ռուսական կառավարությանը։

Գործունեությունը Ռուսաստանում 
Մոզդոկում Խուբովը աշխատել է հայկական դպրոցում՝ միաժամանակ վերսկսելով ընդհատված գրական աշխատանքները։ Այստեղ է շարադրել «1778-1809 թթ. Հայաստանի արժանահիշատակ անցքերի նկարագրությունը» աշխատությունը, որում պատկերել է հայ ժողովրդի ծանր վիճակը, Ռուսաստանի օգնությամբ ազատագրվելու նրա ձգտումները։ Աշխատությունը (հայերեն բնագիրը չի հայտնաբերված) ռուսերեն թարգմանությամբ 1811 թվականին հրատարակվել է Պետերբուրգում, որի համար Ալեքսանդր I կայսեր հրամանագրով (հունիս) Խուբովին շնորհվել է ադամանդյա մատանի։ Ավելի ուշ ճանաչվել է նաև տոհմական ծագումը և Խուբովին շնորհվել ազնվականի տիտղոս։

1814 թվականից դասավանդել է Ղզլարի հայոց դպրոցում, 1828-1833 թվականներին՝ Աստրախանի հոգևոր ճեմարանում։ 1833 թվականին Խուբովը դարձյալ Ղզլարում էր։ Մանկավարժական գործունեության մեջ հետևել է դաստիարակության դեմոկրատական ուղղությանը։ Այդ տարիներին Խուբովը կազմել է պատմագրական «Գաւազանագիրք...» հավաքածուն (երկու խմբագրությամբ պահպանվում է Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում, ձեռ. № 3755, 10139), որն ունի ժամանակագրական բնույթ։

Աշխատությունները 
Խուբովն հաջորդականությամբ շարադրել է հայ ավատական տների տոհմաբանությունը, թվարկել մինչև 1814 թվականը եղած հայ մատենագիրներին, լուսաբանել օտար նվաճողների դեմ Սյունիքում ու Արցախում հայ ժողովրդի՝ շուրջ 15-ամյա զինված պայքարը, երկի տողամիջերում և առանձին էջերի վրա գրելով փոքրիկ ներբողներ, որոնք այսօր էլ գեղարվեստական որոշակի արժեք ունեն։ Գրել է նաև «Երգարան...» բանաստեղծությունների ժողովածուն (Մեսրոպ Մաշտոցի անվ. Մատենադարան, ձեռ. № 491), որում տեղ են գտել աշխարհիկ և հոգևոր 44
ողբեր, ներբողներ, բնության և սիրո տաղեր։

Գրականություն 
 Описание достпамятных проишествий в Армении от 1778 до 1809 гг., СПБ, 1811.
 Դիվան Հայոց պատմության, հ. 5, Թ., 1902։ Մելիքսեթ-Բեկ Է.
 Գևորգ Մելքիսեդեկյան Խուբով, «Տեղեկագիր ՀՍՍՀ ԳԱ, հաս. գիա», 1950, № 1-2։

Ծանոթագրություններ 

Հայ ազատագրական շարժման գործիչներ
Հայ մանկավարժներ
Հայ պատմաբաններ
Հայ բանասերներ
Հայ բանաստեղծներ
Եգոր Խուբով ( Գևորգ Մելքիսեդեկի Խուբյան , ) , հայ ազատագրական շարժման գործիչ , մանկավարժ , պատմագիր , բանասեր և բանաստեղծ ։ Կրթություն Երևանի Խուբյանների ընտանիքից , որոնք իրենց սերված էին համարում միջնադարի հայ նշանավոր Խաղբակյան - Պռոշյան իշխանական տոհմից ։թվականից սովորել է Էջմիածնի ժառանգավորաց դպրոցում ՝ հորեղբոր ՝ կաթողիկոս Սիմեոն Ա . Երևանցու հսկողությամբ ։ Ավարտելուց հետո դպրի աստիճանով մինչևթվականը պաշտոնավարել է վանքում ՝ միաժամանակ զբաղվելով ուսուցչությամբ ։ Ազատագրական պայքարը Հայաստանում 1780-ական թվականներից մասնակցել է պարսից և թուրք բռնակալների դեմ հայ ժողովրդի ազատագրական պայքարին ։ Միջնորդ թարգմանի դեր կատարելով Երևանի ու Նախիջևանի խաների և Կովկասում ռուսական կորպուսի հրամանատարության միջև վարվող բանակցություններում և համոզվելով , որ հայ ժողովրդի ազատագրումը հնարավոր է միայն Ռուսաստանի օգնությամբ ՝ դարձել է ռուսական կողմնորոշման ջատագով ։ Հայ աշխարհիկ ու հոգևոր գործիչների թվում մասնակցել է Ռուսաստանի և Վրաստանի պետական ու զինվորական ներկայացուցիչների գաղտնի խորհրդակցություններին , Արևելյան Հայաստանը ազատագրելու ծրագրերի մշակմանը ։ Մասնակցել է նաևթվականի պարսկական ևթվականի Երևանյան արշավանքների ժամանակ ռուսական զորքի համար պարենամթերք հայթայթելուն ։ Երկրորդ արշավանքի անհաջողությունից հետո , երբ պարսիկները հաշվեհարդար են կատարել հայերի նկատմամբ և խանի հրամանով այրել նաև Խուբյանների տունն ու թալանել ունեցվածքը , Խուբովը երկու որդիների հետ գաղտնի հեռացել է Երևանի խանության սահմաններից ։ Իր հետ տարել է Ռուսաստանի հովանու տակ անցնելու մասին հայերի խնդրագիրը ևթվականի դեկտեմբերին Մոզդոկում հանձնել ռուսահայոց թեմի առաջնորդ Եփրեմ արքեպիսկոպոս Զորագեղցուն ՝ ներկայացնելու ռուսական կառավարությանը ։ Գործունեությունը Ռուսաստանում Մոզդոկում Խուբովը աշխատել է հայկական դպրոցում ՝ միաժամանակ վերսկսելով ընդհատված գրական աշխատանքները ։ Այստեղ է շարադրել « 1778 - 1809 թթ . Հայաստանի արժանահիշատակ անցքերի նկարագրությունը » աշխատությունը , որում պատկերել է հայ ժողովրդի ծանր վիճակը , Ռուսաստանի օգնությամբ ազատագրվելու նրա ձգտումները ։ Աշխատությունը ( հայերեն բնագիրը չի հայտնաբերված ) ռուսերեն թարգմանությամբթվականին հրատարակվել է Պետերբուրգում , որի համար Ալեքսանդր I կայսեր հրամանագրով ( հունիս ) Խուբովին շնորհվել է ադամանդյա մատանի ։ Ավելի ուշ ճանաչվել է նաև տոհմական ծագումը և Խուբովին շնորհվել ազնվականի տիտղոս ։ 1814 թվականից դասավանդել է Ղզլարի հայոց դպրոցում , թվականներին ՝ Աստրախանի հոգևոր ճեմարանում ։թվականին Խուբովը դարձյալ Ղզլարում էր ։ Մանկավարժական գործունեության մեջ հետևել է դաստիարակության դեմոկրատական ուղղությանը ։ Այդ տարիներին Խուբովը կազմել է պատմագրական « Գաւազանագիրք ... » հավաքածուն ( երկու խմբագրությամբ պահպանվում է Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում , ձեռ . № որն ունի ժամանակագրական բնույթ ։ Աշխատությունները Խուբովն հաջորդականությամբ շարադրել է հայ ավատական տների տոհմաբանությունը , թվարկել մինչևթվականը եղած հայ մատենագիրներին , լուսաբանել օտար նվաճողների դեմ Սյունիքում ու Արցախում հայ ժողովրդի ՝ շուրջամյա զինված պայքարը , երկի տողամիջերում և առանձին էջերի վրա գրելով փոքրիկ ներբողներ , որոնք այսօր էլ գեղարվեստական որոշակի արժեք ունեն ։ Գրել է նաև « Երգարան ... » բանաստեղծությունների ժողովածուն ( Մեսրոպ Մաշտոցի անվ . Մատենադարան , ձեռ . № որում տեղ են գտել աշխարհիկ և հոգևոր ողբեր , ներբողներ , բնության և սիրո տաղեր ։ Գրականություն Описание достпамятных проишествий в Армении отдогг . , СПБ , Դիվան Հայոց պատմության , հ . Թ . , Մելիքսեթ - Բեկ Է . Գևորգ Մելքիսեդեկյան Խուբով , « Տեղեկագիր ՀՍՍՀ ԳԱ , հաս . գիա » , № Ծանոթագրություններ Հայ ազատագրական շարժման գործիչներ Հայ մանկավարժներ Հայ պատմաբաններ Հայ բանասերներ Հայ բանաստեղծներ