Խոսնակ (Քղիի գավառ)
Խոսնակ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Քղիի գավառակում։ Գտնվում էր Քղի քաղաքից 20 կմ հարավ-արևելք, Առյուծ լեռան հարավ-արևելյան ճյուղավորություններում։

Անվան ստուգաբանություն 
Ըստ Ա. Ղանդալյանի գյուղի անվան ծագման հետ կա կապված հետևյալ ավանդությունը. «Այստեղի բնակիչները մի օր հարսանիք են անում և սկսում են կաթսաներով կերակուր եփել։ Օձն աննկատ մտնում է կաթսաներից մեկի մեջ և բոլորը թունավորվում են։ Գյուղացիները թողնում են այդ վայրը և նոր գյուղ հիմնում, որի անունը դնում են Օձնակ, որը հետագայում դառնում է Օսնակ»։

Պատմություն 
Բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է բռնագաղթի ճանապարհին, թուրք ջարդարարների ձեռքով՝ Կամախի կիրճում։

Բնակչություն 
1872-1873 թվականներին ուներ 55 տուն հայ և 33 տուն թուրք բնակիչ։ XX դարի սկզբին ուներ 58 տուն հայ բնակիչ։

Տնտեսություն 
Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։

Պատմամշակութային կառույցներ 
Խոսնակն ուներ 2 եկեղեցի, որոնք կառուցված էին 1161 և 1276 թվականներին։ Նրանցից մեկն ուներ Ս. Մինաս անունը։ Գյուղի մոտ, Աստղաբերդ գետի մոտակայքում, բերդի բարձունքին գտնվում էր Ս. Կիրակոս կամ Խոսնակու Ս. Կիրակոս վանքը։ Վանքը պարսպապատ էր և ուներ մի քանի եկեղեցիներ։ Եղել է Քղիի առաջնորդարանը։ XIX դարում այն վերանորոգել է Ավետիս Վարդապետը։ 1895 թվականին թուրքերը կողոպտել և ավերել են վանքը։

Կրթություն 
Գյուղն ուներ վարժարան։

Աղբյուրներ 
 «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Տես նաև 
 Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Ծանոթագրություններ 

Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Խոսնակ , գյուղ Արևմտյան Հայաստանում , Էրզրումի վիլայեթի Քղիի գավառակում ։ Գտնվում էր Քղի քաղաքիցկմ հարավ - արևելք , Առյուծ լեռան հարավ - արևելյան ճյուղավորություններում ։ Անվան ստուգաբանություն Ըստ Ա . Ղանդալյանի գյուղի անվան ծագման հետ կա կապված հետևյալ ավանդությունը . « Այստեղի բնակիչները մի օր հարսանիք են անում և սկսում են կաթսաներով կերակուր եփել ։ Օձն աննկատ մտնում է կաթսաներից մեկի մեջ և բոլորը թունավորվում են ։ Գյուղացիները թողնում են այդ վայրը և նոր գյուղ հիմնում , որի անունը դնում են Օձնակ , որը հետագայում դառնում է Օսնակ » ։ Պատմություն Բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել ենթվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է բռնագաղթի ճանապարհին , թուրք ջարդարարների ձեռքով ՝ Կամախի կիրճում ։ Բնակչություն 1872 - 1873 թվականներին ուներտուն հայ ևտուն թուրք բնակիչ ։ XX դարի սկզբին ուներտուն հայ բնակիչ ։ Տնտեսություն Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ ։ Պատմամշակութային կառույցներ Խոսնակն ուներեկեղեցի , որոնք կառուցված էինևթվականներին ։ Նրանցից մեկն ուներ Ս . Մինաս անունը ։ Գյուղի մոտ , Աստղաբերդ գետի մոտակայքում , բերդի բարձունքին գտնվում էր Ս . Կիրակոս կամ Խոսնակու Ս . Կիրակոս վանքը ։ Վանքը պարսպապատ էր և ուներ մի քանի եկեղեցիներ ։ Եղել է Քղիի առաջնորդարանը ։ XIX դարում այն վերանորոգել է Ավետիս Վարդապետը ։թվականին թուրքերը կողոպտել և ավերել են վանքը ։ Կրթություն Գյուղն ուներ վարժարան ։ Աղբյուրներ « Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան » հատորով ) , թթ . , Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն Տես նաև Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն Ծանոթագրություններ Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր