Գրիգոր Խոջաջանյան
Գրիգոր Միքայելի Խոջաջանյան, Չաքիկենց, Չաքիկյան (ծն. և մահ. թթ. անհտ.), XVIII դարի երկրորդ կեսի հայ ազատագրական շարժման և մշակութային գործիչ, Մադրասի խմբակի ղեկավարներից, հայ տպագրության երախտավոր։

Ծնվել է Նոր Ջուղայում (Իրան), սովորել տեղի հայկակական առևտրական դպրոցում։ Հետագայում ընտանիքով տեղափոխվել է Բասրա (այժմ՝ Իրաքում)։ Վաճառական հոր գործերով անցել է Հնդկաստան, առևտրական խոշոր գործառնություններ կատարել Իրանի, Թուրքիայի և Արևմտյան Եվրոպայի երկրների հետ՝ դառնալով հնդկահայ խոշորագույն խոջաներից։ Ժամանակակիցներից ստացել է «Խոջաջանյան» պատվանունը, որ հետո փոխարինել է ազգանվանը։

Մասնակցել է հայ հասարակական կյանքի իրադարձություններին, մտերմական կապեր ունեցել ժամանակի ակնառու գործիչներ Սիմեոն և Երեանցու, Շ. Շահամիրյանի, Էմին Հովսեփի, Մ. Բաղրամյանի և այլոց հետ։ Հայաստանի ազատագրման էմինյան ծրագրի (զորախմբեր ստեղծել, զինամթերք հայթայթել և այլն) իրագործմանը խոստացել է հատկացնել հարստության կեսը՝ պայմանով, որ ծրագրին հավանություն տա կաթողիկոսը։ Մասնակցել է Էմինին՝ հնդկահայերի տրամադրած 12000 ռուփիի հանգանակությանը, Մադրասի տպարանի հիմնադրմանը (1772), «Նոր տետրակ որ կոչի Յորդորակ», «Տետրակ ոչ կոչի նշաւակ», «Որոգայթ փառաց» քաղաքական-հրապարակախոսական երկերի նախնական մշակմանը։

1773 թ.-ին Շ. Շահամիրյանի հետ նամակ է գրել Սիմեոն Երևանցուն և հորդորել նրան՝ միանալու Հայաստանի ազատագրության իրենց ծրագրին։ Այն գործադրելու համար կաթողիկոսը պետք է միաբանեցներ վրաց թագավոր Հերակլ II-ին Խամսայի մելիքների հետ, դիմեր ռուսական կայսրուհի Եկատերինա II-ի օգնությանը, տեղեկություններ հավաքեր հայերի թվի մասին, հայ երիտասարդության մեջ տարածեր զինավարժություն։ իր հերթին կաթողիկոսը զգուշացրել է նրանց՝ հեռու մնալ այնպիսի գաղափարներից, որոնք կարող են գրգռել Հայաստանում օտար իշխողների վրեժխնդրությունը։ Այնուհետև Խոջաջանյանը միջոցներ է տրամադրել 1771 թ.-ին կառուցելու Էջմիածնի տպարանը (միայն շենքի կառուցմանը հատկացվել է 3106 ոսկի դրամ) և 1776 թ.-ին՝ թղթի գործարանը (7800 պարսկ. թուման)։ Խոջաջանյանը վարձել և Էջմիածին է ուղարկել ֆրանսիացի թղթագործ վարպետներ Բեյսոնին ու Դեսիորին՝ հոգալով նրանց եռամյա ծախսերը։

Խոջաջանյանի մասին հայտնի տեղեկությունները վերաբերում են մինչև 1789 - 1790 թթ.-ին։ Մահացել և թաղվել է Մադրասում։

Գրականություն 
 Դիվան Հայոց պատմության, գիրք 8, Թ., 1908
 Լեո, Երկ. ժող., հ. 3, գիււք 2, Ե.. 1973

Ծանոթագրություններ 

Հայ մշակութային գործիչներ
Հայ հասարակական գործիչներ
Գրիգոր Միքայելի Խոջաջանյան , Չաքիկենց , Չաքիկյան ( ծն . և մահ . թթ . անհտ . ) , XVIII դարի երկրորդ կեսի հայ ազատագրական շարժման և մշակութային գործիչ , Մադրասի խմբակի ղեկավարներից , հայ տպագրության երախտավոր ։ Ծնվել է Նոր Ջուղայում ( Իրան ) , սովորել տեղի հայկակական առևտրական դպրոցում ։ Հետագայում ընտանիքով տեղափոխվել է Բասրա ( այժմ ՝ Իրաքում ) ։ Վաճառական հոր գործերով անցել է Հնդկաստան , առևտրական խոշոր գործառնություններ կատարել Իրանի , Թուրքիայի և Արևմտյան Եվրոպայի երկրների հետ ՝ դառնալով հնդկահայ խոշորագույն խոջաներից ։ Ժամանակակիցներից ստացել է « Խոջաջանյան » պատվանունը , որ հետո փոխարինել է ազգանվանը ։ Մասնակցել է հայ հասարակական կյանքի իրադարձություններին , մտերմական կապեր ունեցել ժամանակի ակնառու գործիչներ Սիմեոն և Երեանցու , Շ . Շահամիրյանի , Էմին Հովսեփի , Մ . Բաղրամյանի և այլոց հետ ։ Հայաստանի ազատագրման էմինյան ծրագրի ( զորախմբեր ստեղծել , զինամթերք հայթայթել և այլն ) իրագործմանը խոստացել է հատկացնել հարստության կեսը ՝ պայմանով , որ ծրագրին հավանություն տա կաթողիկոսը ։ Մասնակցել է Էմինին ՝ հնդկահայերի տրամադրածռուփիի հանգանակությանը , Մադրասի տպարանի հիմնադրմանը « Նոր տետրակ որ կոչի Յորդորակ » , « Տետրակ ոչ կոչի նշաւակ » , « Որոգայթ փառաց » քաղաքական - հրապարակախոսական երկերի նախնական մշակմանը ։ 1773 թ.-ին Շ . Շահամիրյանի հետ նամակ է գրել Սիմեոն Երևանցուն և հորդորել նրան ՝ միանալու Հայաստանի ազատագրության իրենց ծրագրին ։ Այն գործադրելու համար կաթողիկոսը պետք է միաբանեցներ վրաց թագավոր Հերակլ II-ին Խամսայի մելիքների հետ , դիմեր ռուսական կայսրուհի Եկատերինա II -ի օգնությանը , տեղեկություններ հավաքեր հայերի թվի մասին , հայ երիտասարդության մեջ տարածեր զինավարժություն ։ իր հերթին կաթողիկոսը զգուշացրել է նրանց ՝ հեռու մնալ այնպիսի գաղափարներից , որոնք կարող են գրգռել Հայաստանում օտար իշխողների վրեժխնդրությունը ։ Այնուհետև Խոջաջանյանը միջոցներ է տրամադրելթ.-ին կառուցելու Էջմիածնի տպարանը ( միայն շենքի կառուցմանը հատկացվել էոսկի դրամ ) ևթ.-ին ՝ թղթի գործարանըպարսկ . թուման ) ։ Խոջաջանյանը վարձել և Էջմիածին է ուղարկել ֆրանսիացի թղթագործ վարպետներ Բեյսոնին ու Դեսիորին ՝ հոգալով նրանց եռամյա ծախսերը ։ Խոջաջանյանի մասին հայտնի տեղեկությունները վերաբերում են մինչև - թթ.-ին ։ Մահացել և թաղվել է Մադրասում ։ Գրականություն Դիվան Հայոց պատմության , գիրք Թ . , Լեո , Երկ . ժող . , հ . գիււք Ե.. Ծանոթագրություններ Հայ մշակութային գործիչներ Հայ հասարակական գործիչներ