Թոփրախ կալե
Թոփրախ կալե (Թոփրակկալե) , գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Սպերի գավառակում։ Գտնվում էր Սպեր քաղաքի մոտ, Ճորոխ գետի ձախ ափին։

Պատմամշակութային կառույցներ 
Գյուղն ուներ Թոփրախ կալե անունով հին ավերակ բերդ։ Հիմնադրվել և ծաղկել է Ռուսա Ա թագավորի օրոք (մ.թ.ա. մոտ 735-714թթ.):

1870-ական թթ. Թոփրակկալեից զգալի նյութեր է հավաքել Սեդրակ Տևկանցը (հավաքածուն հետագայում վաճառել է եվրոպական թանգարաններին)։ 1879թ. Թոփրակկալեն պեղել և հետազոտել են ամերիկացի միսիոներ Դ. Ռայնոլդսը և անգլիական փոխդեսպան Է. Կլեյտոնը, 1880թ. ամերիկացի Հ. Ռասսամը։ Հիմնականում ուշադրությունը կենտրոնացվել է այն ժամանակ դեռևս լավ պահպանված տաճարի վրա։ 1898-99թթ. Թոփրակկալեն պեղել է Կ. Ֆ. Լեհման-Հաուպտի և Վ. Բելքի ղեկավարած գերմանական արշավախումբը, 1916թ.՝ Հ.Օրբելին և Ն. Մառը, իսկ 1938թ.`ամերիկյան արշավախումբը։

Բացվել են գունավոր քարերով, շախմատաձև շարված տաճարի պատերը, ներսում՝ զոհարան։ Հայտնաբերվել են առյուծների, ցուլերի պատկերներով զարդարված և սեպագրված դեկորատիվ վահաններ, կահույքի քանդակազարդ մասեր, խճանկարների բեկորներ, կարմրափայլ ու նկարազարդ խեցեղեն, պալատականների կազմը ներկայացնող արձանագրություն, աստծո և քրմի փղոսկրե արձանիկներ ոսկե թաս, մեդալիոն, արծաթե և բրոնզե այլ զարդեր, զենքեր, կնքադրոշմներ, քանդակազարդ կապարճներ, երկաթե և բրոնզե գործիքներ (արորի և գութանի խոփեր, մանգաղներ, եղաններ և այլն), գործվածքի (նաև՝ մետաքսե) մնացորդներ, գահի մասեր  կազմող թևավոր ցուլերի բրոնզե արձանիկներ, հողի մեջ  թաղված 20-25 խոշոր կարասներվ գինու մառան և այլն։

Գտնված նյութերը պահվում են հիմնականում Բրիտանական և Բեռլինի թանգարանններում, մասամբ` Սանկտ Պետերբուրգի Էրմիտաժում։

Աղբյուրներ 
 «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
 Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Տես նաև 
 Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

Ծանոթագրություններ 

Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Թոփրախ կալե ( Թոփրակկալե ) , գյուղ Արևմտյան Հայաստանում , Էրզրումի վիլայեթի Սպերի գավառակում ։ Գտնվում էր Սպեր քաղաքի մոտ , Ճորոխ գետի ձախ ափին ։ Պատմամշակութային կառույցներ Գյուղն ուներ Թոփրախ կալե անունով հին ավերակ բերդ ։ Հիմնադրվել և ծաղկել է Ռուսա Ա թագավորի օրոք ( մ .թ.ա . մոտ թ . ) : 1870-ական թթ . Թոփրակկալեից զգալի նյութեր է հավաքել Սեդրակ Տևկանցը ( հավաքածուն հետագայում վաճառել է եվրոպական թանգարաններին ) ։ . Թոփրակկալեն պեղել և հետազոտել են ամերիկացի միսիոներ Դ . Ռայնոլդսը և անգլիական փոխդեսպան Է . Կլեյտոնը , . ամերիկացի Հ . Ռասսամը ։ Հիմնականում ուշադրությունը կենտրոնացվել է այն ժամանակ դեռևս լավ պահպանված տաճարի վրա ։ թ . Թոփրակկալեն պեղել է Կ . Ֆ . Լեհման - Հաուպտի և Վ . Բելքի ղեկավարած գերմանական արշավախումբը , . ՝ Հ . Օրբելին և Ն . Մառը , իսկ . ` ամերիկյան արշավախումբը ։ Բացվել են գունավոր քարերով , շախմատաձև շարված տաճարի պատերը , ներսում ՝ զոհարան ։ Հայտնաբերվել են առյուծների , ցուլերի պատկերներով զարդարված և սեպագրված դեկորատիվ վահաններ , կահույքի քանդակազարդ մասեր , խճանկարների բեկորներ , կարմրափայլ ու նկարազարդ խեցեղեն , պալատականների կազմը ներկայացնող արձանագրություն , աստծո և քրմի փղոսկրե արձանիկներ ոսկե թաս , մեդալիոն , արծաթե և բրոնզե այլ զարդեր , զենքեր , կնքադրոշմներ , քանդակազարդ կապարճներ , երկաթե և բրոնզե գործիքներ ( արորի և գութանի խոփեր , մանգաղներ , եղաններ և այլն ) , գործվածքի ( նաև ՝ մետաքսե ) մնացորդներ , գահի մասեր կազմող թևավոր ցուլերի բրոնզե արձանիկներ , հողի մեջ թաղվածխոշոր կարասներվ գինու մառան և այլն ։ Գտնված նյութերը պահվում են հիմնականում Բրիտանական և Բեռլինի թանգարանններում , մասամբ ` Սանկտ Պետերբուրգի Էրմիտաժում ։ Աղբյուրներ « Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան » հատորով ) , թթ . , Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն Տես նաև Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր Ծանոթագրություններ Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր