Միխայիլ Տուխաչևսկի
Միխայիլ Նիկոլաևիչ Տուխաչևսկի (, ), խորհրդային ռազմական գործիչ, զորավար, Խորհրդային Միության մարշալ (1935), ԽՄԿԿ անդամ (1918), 1930-ականների ստալինյան բռնաճնշումների զոհերից։

Կենսագրություն 
Ծնվել է Սմոլենսկի նահանգում, ազնվականի ընտանիքում։ Ավարտել է Ալեքսանդրյան ռազմական ուսումնարանը (1914 թ.)։ Մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմին (1914 - 1918), 1915 թվականին գերի է ընկել, 1917 թվականին փախել Ռուսաստան։ 1918 թվականին մտել է կարմիր բանակ։ Քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ եղել է արևելյան ռազմաճակատի 1-ին, հարավային ռազմաճակատի 8-րդ բանակների, արևելյան ռազմաճակատի 5-րդ բանակի (որը մյուս բանակ ների հետ հաջողությամբ կռվել է Կոլչակի զորքերի դեմ Ուրալն ու Սիբիրն ազատագրելու համար) հրամանատար։ Կովկասյան ռազմաճակատի զորքերի հրամանատարն Էր (1920 թվականի փետրվար-ապրիլ) դենիկինյան զորքերի ջախջախման ժամանակ, արևմտյան ռազմաճակատի հրամանատարը (1920 - 1921) սովետա-լեհական պատերազմում, 7-րդ բանակի հրամանատարը Կրոնշտադտի խռովության ճնշման (1921 թվականի մարտ) և ջախջախման (1921 թվականի ապրիլ-մայիս) ժամանակ։

Քաղաքացիական պատերազմից հետո գործուն մասնակցություն է ունեցել 1924 - 1925 թվականների ռազմական ռեֆորմին։ Եղել Է ԲԳԿԲ ռազմական ակադեմիայի պետ (1921), արևմտյան ռազմական օկրուգի զորքերի հրամանատար, 1925 - 1928 թվականներին՝ ԲԳԿԲ շտաբի պետ, 1928 - 1931 թվականներին՝ Պետերբուրգի ռազմական օկրուգի զորքերի հրամանատար, 1934 թվականից՝ Տուխաչևսկին եղել է պաշտպանության ժողկոմի տեղակալ, 1936 թվականից՝ 1-ին տեղակալ և մարտական պատրաստության վարչության պետ։ Մեծ դեր է խաղացել կարմիր բանակի տեխնիկական վերազինման, զորքերի կազմակերպական կառուցվածքի փոփոխման, նոր զորատեսակների և զինված ուժերի տեսակների (ավիացիա, մեքենայացված և օդա-դեսանտային զորքեր, ռազմածովային ուժեր և այլն) զարգացման, բանակի հրամանատարական կազմի պատրաստման գործում։ Եղել է մի շարք ինքնուրույն ռազմական ակադեմիաների (մեքենայացման և մոտորավորման) ստեղծման նախաձեռնող։ Տուխաչևսկին մեծ ներդրում է կատարել ռազմավարության, օպերատիվ արվեստի, տակտիկայի և ընդհանրապես ռազմական գիտության մշակման մեջ։

Տուխաչևսկու գործունեությունը, հատկապես զինվածության պետի և պաշտպանության ժողկոմի տեղակալի պաշտոնում, կարևոր նշանակություն է ունեցել ապագա պատերազմին ԽՍՀՄ Զինված ուժերի կազմակերպական և տեխնիկական նախապատրաստման գործում։ 1930-ականների երկրորդ կեսին խորհրդային իշխանությունները Տուխաչևսկուն մեղադրեցին դավաճանության մեջ, ով իր վրա դրված մեղադրանքն ընդունելուց հետո 1937 թվականին մահապատժի ենթարկվեց։

Պարգևներ 
Պարգևատրվել է Լենինի և Կարմիր դրոշի շքանշաններով։

Գրականություն 
 Избр. произв., т. 1 - 2, М., 1964. 
 Тодорский А. И., Маршал Тухачевский, М., 1966.

Ծանոթագրություններ 

Խորհրդային Միության մարշալներ
Ռուս զինվորականներ
Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած ռուսական ռազմական գործիչներ
ԽՄԿԿ անդամներ
Խորհրդային հուշագիրներ
Սուրբ Ստանիսլավի 3-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Սուրբ Ստանիսլավի շքանշանի ասպետներ
Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակիցներ
Առաջին համաշխարհային պատերազմի զինվորականներ
Սուրբ Ստանիսլավի 2-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ
ԽՍՀՄ-ում բռնադատվածներ
ԽՍՀՄ-ում գնդակահարվածներ
Ռուսաստանի քաղաքական գործիչներ
Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Խորհրդային ռազմական գործիչներ
Միխայիլ Նիկոլաևիչ Տուխաչևսկի ( , ) , խորհրդային ռազմական գործիչ , զորավար , Խորհրդային Միության մարշալ ԽՄԿԿ անդամականների ստալինյան բռնաճնշումների զոհերից ։ Կենսագրություն Ծնվել է Սմոլենսկի նահանգում , ազնվականի ընտանիքում ։ Ավարտել է Ալեքսանդրյան ռազմական ուսումնարանը թ . ) ։ Մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմին - 1918 ) , թվականին գերի է ընկել , թվականին փախել Ռուսաստան ։թվականին մտել է կարմիր բանակ ։ Քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ եղել է արևելյան ռազմաճակատիին , հարավային ռազմաճակատիրդ բանակների , արևելյան ռազմաճակատիրդ բանակի ( որը մյուս բանակ ների հետ հաջողությամբ կռվել է Կոլչակի զորքերի դեմ Ուրալն ու Սիբիրն ազատագրելու համար ) հրամանատար ։ Կովկասյան ռազմաճակատի զորքերի հրամանատարն Էրթվականի փետրվար - ապրիլ ) դենիկինյան զորքերի ջախջախման ժամանակ , արևմտյան ռազմաճակատի հրամանատարը - 1921 ) սովետա - լեհական պատերազմում,րդ բանակի հրամանատարը Կրոնշտադտի խռովության ճնշմանթվականի մարտ ) և ջախջախմանթվականի ապրիլ - մայիս ) ժամանակ ։ Քաղաքացիական պատերազմից հետո գործուն մասնակցություն է ունեցել - 1925 թվականների ռազմական ռեֆորմին ։ Եղել Է ԲԳԿԲ ռազմական ակադեմիայի պետ արևմտյան ռազմական օկրուգի զորքերի հրամանատար , - 1928 թվականներին ՝ ԲԳԿԲ շտաբի պետ , - 1931 թվականներին ՝ Պետերբուրգի ռազմական օկրուգի զորքերի հրամանատար , թվականից ՝ Տուխաչևսկին եղել է պաշտպանության ժողկոմի տեղակալ , թվականից՝ին տեղակալ և մարտական պատրաստության վարչության պետ ։ Մեծ դեր է խաղացել կարմիր բանակի տեխնիկական վերազինման , զորքերի կազմակերպական կառուցվածքի փոփոխման , նոր զորատեսակների և զինված ուժերի տեսակների ( ավիացիա , մեքենայացված և օդա - դեսանտային զորքեր , ռազմածովային ուժեր և այլն ) զարգացման , բանակի հրամանատարական կազմի պատրաստման գործում ։ Եղել է մի շարք ինքնուրույն ռազմական ակադեմիաների ( մեքենայացման և մոտորավորման ) ստեղծման նախաձեռնող ։ Տուխաչևսկին մեծ ներդրում է կատարել ռազմավարության , օպերատիվ արվեստի , տակտիկայի և ընդհանրապես ռազմական գիտության մշակման մեջ ։ Տուխաչևսկու գործունեությունը , հատկապես զինվածության պետի և պաշտպանության ժողկոմի տեղակալի պաշտոնում , կարևոր նշանակություն է ունեցել ապագա պատերազմին ԽՍՀՄ Զինված ուժերի կազմակերպական և տեխնիկական նախապատրաստման գործում ։ականների երկրորդ կեսին խորհրդային իշխանությունները Տուխաչևսկուն մեղադրեցին դավաճանության մեջ , ով իր վրա դրված մեղադրանքն ընդունելուց հետոթվականին մահապատժի ենթարկվեց ։ Պարգևներ Պարգևատրվել է Լենինի և Կարմիր դրոշի շքանշաններով ։ Գրականություն Избр . произв . , т . - 2 , М . , Тодорский А . И . , Маршал Тухачевский , М . , Ծանոթագրություններ Խորհրդային Միության մարշալներ Ռուս զինվորականներ Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած ռուսական ռազմական գործիչներ ԽՄԿԿ անդամներ Խորհրդային հուշագիրներ Սուրբ Ստանիսլավիրդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ Սուրբ Ստանիսլավի շքանշանի ասպետներ Լենինի շքանշանի ասպետներ Կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակիցներ Առաջին համաշխարհային պատերազմի զինվորականներ Սուրբ Ստանիսլավիրդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ ԽՍՀՄ-ում բռնադատվածներ ԽՍՀՄ-ում գնդակահարվածներ Ռուսաստանի քաղաքական գործիչներ Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ Խորհրդային ռազմական գործիչներ