Եսայի Ջանփոլադյան
Եսայի Բաբայի Ջանփոլադյան (), հայ բարերար, հասարակական գործիչ և առևտրական։

Կյանքն ու գործունեությունը

Ծնվել է 1859 թ. հուլիսի 30-ին Շարուր-Դարալագյազ գավառի Փարչի (Պորշարուր) գյուղում։ 1879 թ. ավարտել է Նախիջևանի գավառային ուսումնարանը և նույն թվականից բնակության հաստատել Երևանում։ 
Դեռևս 1870 թ. Եսայու հայրը՝ Բաբայը ձեռք է բերել Դարալագյազի աղի հանքերը և առևտրական գործունեություն ծավալ։

1897 թ. Եսայի Ջանփոլադյանը տեղափոխվել է Հայաստան և նույնպես սկսել զբաղվել առևտրական և հանքային գործունեությամբ։ Երևանում ստացել է առաջին գիլդիայի վաճառականի կոչումը։ Պատմաբան Թադևոս Հակոբյանն իր «Երևանի պատմությունը» բազմահատոր գրքում նշում է. «Եսայի Ջանփոլադյանի տարեկան եկամուտը կազմել է 12.000 ռուբլի, իսկ եկամուտը ունեցվածքի արժեքի 20%-ն էր։ Եսայի Ջանփոլադյանը հիմնականում առևտուր է արել Պարսկաստանի հետ։ 1900 թ., երբ պարսից շահը եկել է Երևան, շահի հատուկ հրամանագրով պարգևատրել է Ջանփոլադյանին «Առյուծ և Արև» շքանշանով՝ առևտրային բարձրակարգ գործունեության համար»։

Իբրև քաղաքական և մշակութային գործիչ՝ Ջանփոլադյանը մեծապես նպաստել է Երևանի զարգացմանը։ Նույն աշխատությունում Թադևոս Հակոբյանը գրում է. «Ձիաքարշի շինարարության հարցը օրակարգի մեջ է դրվում 1890-ական թվականներին։ Քաղաքյին վարչությունը մի քանի թերթերում ազդարարում է այդ ձեռնարկման մասին։ 1897 թ. մայիսի 29-ին Ջանփոլադյանը դիմում է քաղաքային վարչությանը՝ հայտնելով, որ պատրաստ է ստանձնել Աստաֆյան փողոցում ձիաքարշ անցկացնելու գործը։ Ըստ պայմանագրի՝ նա պարտավորվում էր ձիագարշի 1-2 գիծ անցկացնել՝ մոտ 4-6 մ երկարությամբ։ Այն պետք է ձգվեր Աստաֆյանից մինչև Մանթաշ։ Ջանփոլադյանի առաջարկը չընդունվեց, սակայն ձիակառքն անցկացվեց»։

1903 թ. Ջանփոլադյանը գնել է Երևանի առաջին պետական գավառական ուսումնարանի շենքը, իսկ 1906-1907 թթ. Է. Տեր-Գրիգորյանի ջանքերով այն վերակառուցվել է՝ դառնալով թատրոնի ու կինոյի շենք։ «Իլյուզիոն» կինոթատրոնը, որն առավել հայտնի էր երևանցիներին Ջանփոլադյանի թատրոն անվամբ, բացվեց 1907 թ. փետրվարի 20-ին։ Այստեղ ելույթ է ունեցել Կոմիտասը՝ իր «Գուսան» երգչախմբով։ Հյուրախաղերի էին գալիս բազմաթիվ թատերական խմբեր Թբիլիսիից, Բաքվից, Ռուսաստանից և Ուկրաինայից։ 1913 թվականին Երևանում այստեղ առաջին անգամ բեմադրվեց Արմեն Տիգրանյանի «Անուշ» օպերան՝ կոմպոզիտորի մասնակցությամբ։ Թատրոնում խաղացել են այնպիսի դերասաններ, ինչպիսիք են Սիրանույշը, Հովհաննես Աբելյանը, Ժասմենը, Մարի Զաբելը, Հովհաննես Զարիֆյանը, Արամ Վրույրը և այլք։

Եսայի Ջանփոլադյանը զբաղվել է նաև բարեգործությամբ։ Նա գումար է հատկացրել հին եկեղեցիների վերանորոգմանը (Սուրբ Խաչ եկեղեցի), հովանավորել է դպրոցներ և հիմնադրամներ, թոշակ հատկացրել կարիքավոր աշակերտներին, աջակցել է «Նոր մամուլ» պարբերականի և «Կռան» գրակական-հասարակական ամսագրի հրատարակությանը։ Ակտիվ է եղել նաև քաղաքական կյանքում։ 1915-1916 թթ. ընտրվել է համահայկական առաջին համագումարի պատգամավոր և Սանկտ Պետերբուրգում մասնակցել դրա աշխատանքներին։ Համագումարի հիմնական խնդիրներից էր գաղթական հայերի համար օգնություն կազմակերպելը։ Վերադառնալով Հայաստան՝ Էջմիածնում հանդիպել է Եղեռնից փրկվածների հետ, իր հնարավորությունների սահմաններում ապահովել նրանց բնակարանով և աշխատանքով։ Գաղթականներից մի քանիսին էլ բնակեցրել է իր տանը։ 
Մահացել է 1918 թվականին՝ 59 տարեկան հասակում՝ բծավոր տիֆից։

Տոհմի պատմությունը

Ջանփոլադյանների տոհմը սերում է Սալմաստ գավառի Դիլման գյուղից։ Տոհմի հիմնադիրներից մեկը՝ Հովհաննես Մանուկյանը, ֆիզիկական մեծ ուժի տեր մարդ էր, ում գերբնական հնարավորություններով ժամանակին հիացել է խանը և նշանակել նրան զորապետ։ Խանը հաճախ կրկնում էր, որ Հովհաննես Մանուկյանի «ջանը փոլադ է» (մարմինը պողպատից է)։ Հետագայում Հովհաննեսը փոխում է իր ազգանունը և դարձնում Ջանփոլադյան։ 
Խանը, սակայն, բռնի կերպով տանում է նրա աղջկան հարեմ։ 1878 թվականին՝ Ռուս-թուրքական պատերազմից հետո Հովհաննեսի ընտանիքը տեղափոխվում է Արևելյան Հայաստան և հաստատվում Դարալագյազի Սոյլան գյուղում։ 
Հովհաննեսի որդին՝ Մանուկը Դարալագյազում պատահաբար հայտնաբերում է հանքեր և դրանք դառնում են Ջանփոլադյանների հարստության սկիզբը։

Արտաքին հղումներ
 Թադևոս Հակոբյան, «Երևանի պատնությունը»
 ru.hayazg.info Джанполадян Есай Бабаевич 
 «Երևան» ծրագիր

Ծանոթագրություններ

20-րդ դարի անձինք‎
Հայ հասարակական գործիչներ
Հայ բարերարներ
Եսայի Բաբայի Ջանփոլադյան ( ) , հայ բարերար , հասարակական գործիչ և առևտրական ։ Կյանքն ու գործունեությունը Ծնվել է թ . հուլիսիին Շարուր - Դարալագյազ գավառի Փարչի ( Պորշարուր ) գյուղում ։ թ . ավարտել է Նախիջևանի գավառային ուսումնարանը և նույն թվականից բնակության հաստատել Երևանում ։ Դեռև ս թ . Եսայու հայրը ՝ Բաբայը ձեռք է բերել Դարալագյազի աղի հանքերը և առևտրական գործունեություն ծավալ ։ 1897 թ . Եսայի Ջանփոլադյանը տեղափոխվել է Հայաստան և նույնպես սկսել զբաղվել առևտրական և հանքային գործունեությամբ ։ Երևանում ստացել է առաջին գիլդիայի վաճառականի կոչումը ։ Պատմաբան Թադևոս Հակոբյանն իր « Երևանի պատմությունը » բազմահատոր գրքում նշում է . « Եսայի Ջանփոլադյանի տարեկան եկամուտը կազմել է000 ռուբլի , իսկ եկամուտը ունեցվածքի արժեքի - ն էր ։ Եսայի Ջանփոլադյանը հիմնականում առևտուր է արել Պարսկաստանի հետ ։ թ . , երբ պարսից շահը եկել է Երևան , շահի հատուկ հրամանագրով պարգևատրել է Ջանփոլադյանին « Առյուծ և Արև » շքանշանով ՝ առևտրային բարձրակարգ գործունեության համար » ։ Իբրև քաղաքական և մշակութային գործիչ ՝ Ջանփոլադյանը մեծապես նպաստել է Երևանի զարգացմանը ։ Նույն աշխատությունում Թադևոս Հակոբյանը գրում է . « Ձիաքարշի շինարարության հարցը օրակարգի մեջ է դրվումական թվականներին ։ Քաղաքյին վարչությունը մի քանի թերթերում ազդարարում է այդ ձեռնարկման մասին ։ թ . մայիսիին Ջանփոլադյանը դիմում է քաղաքային վարչությանը ՝ հայտնելով , որ պատրաստ է ստանձնել Աստաֆյան փողոցում ձիաքարշ անցկացնելու գործը ։ Ըստ պայմանագրի ՝ նա պարտավորվում էր ձիագարշիգիծ անցկացնել ՝ մոտմ երկարությամբ ։ Այն պետք է ձգվեր Աստաֆյանից մինչև Մանթաշ ։ Ջանփոլադյանի առաջարկը չընդունվեց , սակայն ձիակառքն անցկացվեց » ։ 1903 թ . Ջանփոլադյանը գնել է Երևանի առաջին պետական գավառական ուսումնարանի շենքը , իսկ թթ . Է . Տեր - Գրիգորյանի ջանքերով այն վերակառուցվել է ՝ դառնալով թատրոնի ու կինոյի շենք ։ « Իլյուզիոն » կինոթատրոնը , որն առավել հայտնի էր երևանցիներին Ջանփոլադյանի թատրոն անվամբ , բացվեց թ . փետրվարիին ։ Այստեղ ելույթ է ունեցել Կոմիտասը ՝ իր « Գուսան » երգչախմբով ։ Հյուրախաղերի էին գալիս բազմաթիվ թատերական խմբեր Թբիլիսիից , Բաքվից , Ռուսաստանից և Ուկրաինայից ։թվականին Երևանում այստեղ առաջին անգամ բեմադրվեց Արմեն Տիգրանյանի « Անուշ » օպերան ՝ կոմպոզիտորի մասնակցությամբ ։ Թատրոնում խաղացել են այնպիսի դերասաններ , ինչպիսիք են Սիրանույշը , Հովհաննես Աբելյանը , Ժասմենը , Մարի Զաբելը , Հովհաննես Զարիֆյանը , Արամ Վրույրը և այլք ։ Եսայի Ջանփոլադյանը զբաղվել է նաև բարեգործությամբ ։ Նա գումար է հատկացրել հին եկեղեցիների վերանորոգմանը ( Սուրբ Խաչ եկեղեցի ) , հովանավորել է դպրոցներ և հիմնադրամներ , թոշակ հատկացրել կարիքավոր աշակերտներին , աջակցել է « Նոր մամուլ » պարբերականի և « Կռան » գրակական - հասարակական ամսագրի հրատարակությանը ։ Ակտիվ է եղել նաև քաղաքական կյանքում ։ թթ . ընտրվել է համահայկական առաջին համագումարի պատգամավոր և Սանկտ Պետերբուրգում մասնակցել դրա աշխատանքներին ։ Համագումարի հիմնական խնդիրներից էր գաղթական հայերի համար օգնություն կազմակերպելը ։ Վերադառնալով Հայաստան ՝ Էջմիածնում հանդիպել է Եղեռնից փրկվածների հետ , իր հնարավորությունների սահմաններում ապահովել նրանց բնակարանով և աշխատանքով ։ Գաղթականներից մի քանիսին էլ բնակեցրել է իր տանը ։ Մահացել էթվականին ՝տարեկան հասակում ՝ բծավոր տիֆից ։ Տոհմի պատմությունը Ջանփոլադյանների տոհմը սերում է Սալմաստ գավառի Դիլման գյուղից ։ Տոհմի հիմնադիրներից մեկը ՝ Հովհաննես Մանուկյանը , ֆիզիկական մեծ ուժի տեր մարդ էր , ում գերբնական հնարավորություններով ժամանակին հիացել է խանը և նշանակել նրան զորապետ ։ Խանը հաճախ կրկնում էր , որ Հովհաննես Մանուկյանի « ջանը փոլադ է » ( մարմինը պողպատից է ) ։ Հետագայում Հովհաննեսը փոխում է իր ազգանունը և դարձնում Ջանփոլադյան ։ Խանը , սակայն , բռնի կերպով տանում է նրա աղջկան հարեմ ։թվականին ՝ Ռուս - թուրքական պատերազմից հետո Հովհաննեսի ընտանիքը տեղափոխվում է Արևելյան Հայաստան և հաստատվում Դարալագյազի Սոյլան գյուղում ։ Հովհաննեսի որդին ՝ Մանուկը Դարալագյազում պատահաբար հայտնաբերում է հանքեր և դրանք դառնում են Ջանփոլադյանների հարստության սկիզբը ։ Արտաքին հղումներ Թադևոս Հակոբյան , « Երևանի պատնությունը » ru.hayazg.info Джанполадян Есай Бабаевич « Երևան » ծրագիր Ծանոթագրություններ 20-րդ դարի անձինք‎ Հայ հասարակական գործիչներ Հայ բարերարներ