Կալորաչափ
Կալորաչափ կամ կալորիմետր (լատ.՝ calor — ջերմություն), սարք, որի օգնությամբ չափում են ֆիզիկական, քիմիական և կենսաբանական որևէ գործընթացքում անջատված կամ կլանված ջերմության քանակությունը։

Կալորաչափ տերմինն առաջարկել են Ա. Լավուազիեն և Պ. Լապլասը 1780 թվականին։

Ժամանակակից կալորաչափերն աշխատում են 0,1-ից մինչև 3500 K ջերմաստիճանների տիրույթում, դրանցով հնարավոր է չափել ջերմության քանակությունը 10−2% ֊ի ճշգրտությամբ։ Կալորաչափերի կառուցվածքը տարբեր է և կախված է ուսումնասիրվող գործընթացի բնույթից և տևողությունից, պրոցեսի իրականացման ջերմաստիճանների տիրույթից, չափվող ջերմության քանակից ու պահանջվող ճշգրտությունից։ Պրոցեսի սկզբից մինչև ավարտն անջատվող ջերմության գումարային քանակությունը չափող սարքը կոչվում է կալորաչափ-ինտեգրատոր, գործընթացի տարբեր փուլերում ջերմության հզորությունը և դրա փոփոխությունը չափող սարքը՝ սցիլիոգրաֆ։ 

Ըստ կալորաչափման համակարգի կառուցվածքի և չափման եղանակի, տարբերում են հեղուկային ու զանգվածային կալորաչափ, եզակի (մի մասից կազմված) և կրկնակի (դիֆերենցիալ) կալորաչափ։ Իզոթերմ պատյանով փոփոխական ջերմաստիճանի հեղուկային կալորաչափ ինտեգրատորը օգտագործում են լուծման և քիմիական ռեակցիաների ջերմությունները չափելու համար։

Զանգվածային կալորաչափ ինտեգրատորը գլխավորապես օգտագործում են բարձր ջերմաստիճաններում (մինչև 2500 °C) նյութերի էնթալպիան որոշելու համար։ Հզորություն չափող կալորաչափ, ի տարբերություն կալորաչափ -ինտեգրատորի, պետք է օժտված լինի զգալի ջերմափոխանակությամբ, որպեսզի դրան արված ջերմության քանակությունն արագ հեռանա, և կալորաչափի վիճակը որոշվի ջերմային պրոցեսի հզորության ակնթարթային արժեքով։ Հզորությունը չափող կալորաչափի օրինակ է ֆրանսիացի գիտնական Է. Կալվեի (1895-1966) ստեղծած կալորաչափը։

Ադիաբատիկ կալորաչափի օգնությամբ որոշվում են պինդ և հեղուկ նյութերի ջերմությունները 0,1-ից մինչև 1000 K տիրույթում։ Սենյակային և ավելի ցածր ջերմաստիճաններում ադիաբատիկ կալորաչափը պաշտպանում է վակուումային պատյանով և տեղավորում Դյուարի անոթում, որը լցված է հեղուկ հելիումով, ջրածնով կամ ազոտով։ Բարձր ջերմաստիճաններում (100 °C-ից բարձր) կալորաչափը տեղավորում են ջերմակայունացված էլեկտրական վառարանում։

Գրականություն 
 Dieter Meschede։ Gehrtsen Physik. 24 Auflage. Springer, Heidelberg, Dordrecht, London, New York 2010, ISBN 978-3-642-12893-6, S. 260.

Սարքեր
Չափիչ սարքեր
Կալորաչափ կամ կալորիմետր ( լատ . ՝ calor — ջերմություն ) , սարք , որի օգնությամբ չափում են ֆիզիկական , քիմիական և կենսաբանական որևէ գործընթացքում անջատված կամ կլանված ջերմության քանակությունը ։ Կալորաչափ տերմինն առաջարկել են Ա . Լավուազիեն և Պ . Լապլասըթվականին ։ Ժամանակակից կալորաչափերն աշխատում են1-ից մինչև K ջերմաստիճանների տիրույթում , դրանցով հնարավոր է չափել ջերմության քանակությունը2 % ֊ի ճշգրտությամբ ։ Կալորաչափերի կառուցվածքը տարբեր է և կախված է ուսումնասիրվող գործընթացի բնույթից և տևողությունից , պրոցեսի իրականացման ջերմաստիճանների տիրույթից , չափվող ջերմության քանակից ու պահանջվող ճշգրտությունից ։ Պրոցեսի սկզբից մինչև ավարտն անջատվող ջերմության գումարային քանակությունը չափող սարքը կոչվում է կալորաչափ - ինտեգրատոր , գործընթացի տարբեր փուլերում ջերմության հզորությունը և դրա փոփոխությունը չափող սարքը ՝ սցիլիոգրաֆ ։ Ըստ կալորաչափման համակարգի կառուցվածքի և չափման եղանակի , տարբերում են հեղուկային ու զանգվածային կալորաչափ , եզակի ( մի մասից կազմված ) և կրկնակի ( դիֆերենցիալ ) կալորաչափ ։ Իզոթերմ պատյանով փոփոխական ջերմաստիճանի հեղուկային կալորաչափ ինտեգրատորը օգտագործում են լուծման և քիմիական ռեակցիաների ջերմությունները չափելու համար ։ Զանգվածային կալորաչափ ինտեգրատորը գլխավորապես օգտագործում են բարձր ջերմաստիճաններում ( մինչև°C ) նյութերի էնթալպիան որոշելու համար ։ Հզորություն չափող կալորաչափ , ի տարբերություն կալորաչափ - ինտեգրատորի , պետք է օժտված լինի զգալի ջերմափոխանակությամբ , որպեսզի դրան արված ջերմության քանակությունն արագ հեռանա , և կալորաչափի վիճակը որոշվի ջերմային պրոցեսի հզորության ակնթարթային արժեքով ։ Հզորությունը չափող կալորաչափի օրինակ է ֆրանսիացի գիտնական Է . Կալվեիստեղծած կալորաչափը ։ Ադիաբատիկ կալորաչափի օգնությամբ որոշվում են պինդ և հեղուկ նյութերի ջերմությունները1-ից մինչև K տիրույթում ։ Սենյակային և ավելի ցածր ջերմաստիճաններում ադիաբատիկ կալորաչափը պաշտպանում է վակուումային պատյանով և տեղավորում Դյուարի անոթում , որը լցված է հեղուկ հելիումով , ջրածնով կամ ազոտով ։ Բարձր ջերմաստիճաններում°C - ից բարձր ) կալորաչափը տեղավորում են ջերմակայունացված էլեկտրական վառարանում ։ Գրականություն Dieter Meschede ։ Gehrtsen Physik.Auflage . Springer , Heidelberg , Dordrecht , London , New York ISBN642 - 12893-6 , S . Սարքեր Չափիչ սարքեր