Թորդան (Կամախի գավառ)
Թորդան, ավան Մեծ Հայքի Բարձր Հայք աշխարհի Դարանաղյաց գավառում, իսկ ապա գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Կամախի գավառակում։ Գտնվում է Սեպուհ լեռան արևելյան բլրաշատ լանջի վրա, ձորի մեջ։

Պատմություն 
Գյուղը հայտնի է Հայաստանի հնագույն ժամանակներից։ Մ թ ա I դարում Տիգրան Մեծ թագավորը հեթանոս Բարշամ աստծո արձանը տեղափոխում է այստեղ և հատուկ մեհյան կառուցում, որի հետագայում հիշատակվում է «Սպիտակափառ դուռ» անվանմամբ։ Ըստ աղբյուրների արձանը փղոսկրից, լեռնային բյուրեղներից ու արծաթից կերտած հիասքանչ կոթող էր։

IV դարում գյուղը դարձել է Գրիգոր Լուսավորչի սեփականությունը։ Վերջինս շքեղ առանձնատուն կառուցել տվեց փոքրիկ պարտեզով։

XIX դարի վերջերին և XX դարի սկզբներին Թորդանն աննշան բնակավայր էր։

Բնակչության մեծ մասը կոտորվեց 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Կենդանի մնացածներն ապաստանեցին այլ երկրներ։

Բնակչություն 
XX դարի սկզբներին գյուղն ուներ 450 կամ ըստ որոշ աղբյուրների 1500 հայ բնակիչ։

Պատմամշակութային կառույցներ 
Թորդանում է եղել հեթանոս Բարշամ աստծո «Սպիտակափառ դուռ» հատուկ մեհյանը։ IV դարում Գրիգոր Լուսավորիչը այն քանդել է տալիս և նրա տեղը կառուցում է Ս. Խաչ (Ս. Փրկիչ կամ Ս. Նշան) եկեղեցին, որն հետագայում հայտնի էր Ս. Նշան անունով։ Ավելի ուշ վանքի համալիրում կառուցվեց քառակուսի հատակագծով պանթեոն եկեղեցի, որտեղ ամփոփվեց Գրիգոր Լուսավորչի, նրա մի քանի ժառանգների և Տրդատ Գ թագավորի աճյունները։ Եկեղեցին կոչվում էր «Ինը Սրբոց գերեզմանք»։

Կրթություն 
Գյուղն ուներ երկսեռ վարժարան, որտեղ սովորում էին 90 աշակերտ։

Աղբյուրներ 
 «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
 Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Տես նաև 
 Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

Ծանոթագրություններ 

Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Քեմահի շրջանի համայնքներ
Թորդան , ավան Մեծ Հայքի Բարձր Հայք աշխարհի Դարանաղյաց գավառում , իսկ ապա գյուղ Արևմտյան Հայաստանում , Էրզրումի վիլայեթի Կամախի գավառակում ։ Գտնվում է Սեպուհ լեռան արևելյան բլրաշատ լանջի վրա , ձորի մեջ ։ Պատմություն Գյուղը հայտնի է Հայաստանի հնագույն ժամանակներից ։ Մ թ ա I դարում Տիգրան Մեծ թագավորը հեթանոս Բարշամ աստծո արձանը տեղափոխում է այստեղ և հատուկ մեհյան կառուցում , որի հետագայում հիշատակվում է « Սպիտակափառ դուռ » անվանմամբ ։ Ըստ աղբյուրների արձանը փղոսկրից , լեռնային բյուրեղներից ու արծաթից կերտած հիասքանչ կոթող էր ։ IV դարում գյուղը դարձել է Գրիգոր Լուսավորչի սեփականությունը ։ Վերջինս շքեղ առանձնատուն կառուցել տվեց փոքրիկ պարտեզով ։ XIX դարի վերջերին և XX դարի սկզբներին Թորդանն աննշան բնակավայր էր ։ Բնակչության մեծ մասը կոտորվեցթվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ ։ Կենդանի մնացածներն ապաստանեցին այլ երկրներ ։ Բնակչություն XX դարի սկզբներին գյուղն ուներկամ ըստ որոշ աղբյուրներիհայ բնակիչ ։ Պատմամշակութային կառույցներ Թորդանում է եղել հեթանոս Բարշամ աստծո « Սպիտակափառ դուռ » հատուկ մեհյանը ։ IV դարում Գրիգոր Լուսավորիչը այն քանդել է տալիս և նրա տեղը կառուցում է Ս . Խաչ ( Ս . Փրկիչ կամ Ս . Նշան ) եկեղեցին , որն հետագայում հայտնի էր Ս . Նշան անունով ։ Ավելի ուշ վանքի համալիրում կառուցվեց քառակուսի հատակագծով պանթեոն եկեղեցի , որտեղ ամփոփվեց Գրիգոր Լուսավորչի , նրա մի քանի ժառանգների և Տրդատ Գ թագավորի աճյունները ։ Եկեղեցին կոչվում էր « Ինը Սրբոց գերեզմանք » ։ Կրթություն Գյուղն ուներ երկսեռ վարժարան , որտեղ սովորում էինաշակերտ ։ Աղբյուրներ « Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան » հատորով ) , թթ . , Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն Տես նաև Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր Ծանոթագրություններ Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր Քեմահի շրջանի համայնքներ