Zimitz (intsektua)
Zimitza da Heteroptera azpiordenako intsektuen (heteropteroen) izen arrunta euskaraz. Hemiptera ordenaren barneko intsektu azpiordena da, 41 bat familia eta 30.000 espezie inguru hartzen dituena..

Ezaugarriak 

Espezie gehienek bi hego pareak desberdinak dituzte. Gainekoak hemielitroak dira: atal basala gogorra eta larrukara dute eta atal distala minzkara. Azpikoak, berriz, mintz meheko gardenak dira. Geldirik daudelarik, bi hegal pareak bizkarrean gurutzaturik egoten dira. Aho-aparatua (moko edo estiletea deitua) zorrotza eta ziztatzaile-xurgatzailea da. Likidoz elikatzen dira: batzuk landareen fluidoez (izerdia, fruitu edo hazien edukia...) eta beste batzuk animalien fluidoez. Azken hauetako batzuk, ohe-zimitza eta Chagas-en gaixotasuna kutsatzen duen Triatoma infestans, esate baterako, parasitoak dira Landareen fluidoez elikatzen direnen artean Euskal Herriko mendietan ezagunenetako bat zimitz marraduna da, mihilu eta mandaperrexiletan ikusi ohi den mozorro gorri beltza.

Metamorfosi bakuna dute (garapen paurometaboloa), gehienetan 5 ninfa aldirekin. Hirugarrenetik aurrera, apurka-apurka, hegoak agertzen zaizkie. Oso habitat desberdinetan bizi daitezke; gehienak ingurune lehortarretan (landareak, orbela, lurzorua) agertzen diren arren, beste batzuk ur gezatakoak edo itsastarrak dira.

Gizakiaren bizkarroitzat edo parasitotzat jotzen dira zimitzak, batzuetan izurrite hitza ere erabili izan da.

Euskarazko izenak 
Euskaraz izen mordoa dauka: euskara batuan “zimitza” nagusitu da, bizkaieraz “imutxa/imitxa” eta iparraldeko euskaldunen artean “purnasa”. Beste hainbat izen -aldaera- ere badauzka: imitxa, imintxa, tximintx, tximitx, tximutz, zimintz, zumitz, txintxe...

J.A. Mogelek 1802 urte inguruan idatzitako Peru Abarka eleberri txukunean etimologia bitxi hau eman zuen: "Tximitxa edo imitxia esaten da tximurtxi, edo imurtxi egiten dabelako".

Deriotarren gaitzizena 
Inguruko herrietako biztanleen arabera derioztarrak tximutxak dira, lezamarrak zorriak diren bezala eta larrabetzuarrak akerrak. Derioko euskara elkarteak izen hori dauka: Tximintx euskara elkartea.

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Heteroptera

Kanpo estekak
Zimitza da Heteroptera azpiordenako intsektuen ( heteropteroen ) izen arrunta euskaraz . Hemiptera ordenaren barneko intsektu azpiordena da,bat familia eta000 espezie inguru hartzen dituena. . Ezaugarriak Espezie gehienek bi hego pareak desberdinak dituzte . Gainekoak hemielitroak dira : atal basala gogorra eta larrukara dute eta atal distala minzkara . Azpikoak , berriz , mintz meheko gardenak dira . Geldirik daudelarik , bi hegal pareak bizkarrean gurutzaturik egoten dira . Aho-aparatua ( moko edo estiletea deitua ) zorrotza eta ziztatzaile-xurgatzailea da . Likidoz elikatzen dira : batzuk landareen fluidoez ( izerdia , fruitu edo hazien edukia ... ) eta beste batzuk animalien fluidoez . Azken hauetako batzuk , ohe-zimitza eta Chagas-en gaixotasuna kutsatzen duen Triatoma infestans , esate baterako , parasitoak dira Landareen fluidoez elikatzen direnen artean Euskal Herriko mendietan ezagunenetako bat zimitz marraduna da , mihilu eta mandaperrexiletan ikusi ohi den mozorro gorri beltza . Metamorfosi bakuna dute ( garapen paurometaboloa ) , gehienetanninfa aldirekin . Hirugarrenetik aurrera , apurka-apurka , hegoak agertzen zaizkie . Oso habitat desberdinetan bizi daitezke ; gehienak ingurune lehortarretan ( landareak , orbela , lurzorua ) agertzen diren arren , beste batzuk ur gezatakoak edo itsastarrak dira . Gizakiaren bizkarroitzat edo parasitotzat jotzen dira zimitzak , batzuetan izurrite hitza ere erabili izan da . Euskarazko izenak Euskaraz izen mordoa dauka : euskara batuan “ zimitza ” nagusitu da , bizkaieraz “ imutxa/imitxa ” eta iparraldeko euskaldunen artean “ purnasa ” . Beste hainbat izen -aldaera- ere badauzka : imitxa , imintxa , tximintx , tximitx , tximutz , zimintz , zumitz , txintxe .. . J.A. Mogelekurte inguruan idatzitako Peru Abarka eleberri txukunean etimologia bitxi hau eman zuen : " Tximitxa edo imitxia esaten da tximurtxi , edo imurtxi egiten dabelako " . Deriotarren gaitzizena Inguruko herrietako biztanleen arabera derioztarrak tximutxak dira , lezamarrak zorriak diren bezala eta larrabetzuarrak akerrak . Derioko euskara elkarteak izen hori dauka : Tximintx euskara elkartea . Erreferentziak Ikus , gainera Heteroptera Kanpo estekak