Parisko Hitzarmena (2015)
Parisko Hitzarmena Nazio Batuen Klima Aldaketari buruzko Esparrua Hitzarmena (UNFCCC) barruan egokitutako akordioa da. Horren arabera, 2020. urtetik aurrera karbono dioxido isurketak gutxitu beharko dira. Hitzarmena 2015eko NBEren Klima Aldaketari buruzko Konferentzian onartu zen, 2015eko abenduaren 12an. Horrekin negutegi-efektua geldiarazi nahi da, Lurraren tenperatura bi gradu baino gehiago ez igotzea, alegia. Bi gradu horiek mugarri gorri bezala ikusten dira planetaren oreka nolabait mantentzeko. Dena dela, gas isuriak murrizteko planak ez dira lotesleak izango.

Hitzarmena sei hizkuntzatan argitaratu da:arabieraz, mandarinez, gaztelaniaz, frantsesez, ingelesez eta errusieraz.

175 herrialdek 2016an sinatu zuten New Yorken Parisko Hitzarmena, inoizko kopururik handiena berotze globalaren aurkako borrokan. Tartean, munduko berotegi-efektuko gasen igorle nagusiak, AEBak eta Txina.  2017ko ekainaren 1ean AEBko presidente Donald Trumpek iragarri zuen bere herrialdeak akordiotik alde egingo zuela. Hala ere, Joe Bidenek, boterean sartu bezain laster, AEB berriro sartu zuen Pariseko Hitzarmenean, 2021eko ekainaren 20ean.

Aurrekariak

Alderdien Konferentzia 
Alderdien Konferentzia (Ingelesez: Conference of Parties: COP) Nazio Batuen Klima Aldaketari buruzko Konferentziak urtero klimari buruzko goi-bilerak egiten ditu, eta Nazio Batuen Erakuendeko 196 herrialdeek parte hartzen dute. Lehen konferentzia 1994an ospatu zen (COP1). Gasen isurpenei aurre egiteko lehen akordioa 1997an lortu zen (COP3), Kyotoko Protokoloa deritzona. Akordio horretan, herrialdeek isurpenak % 5 gutxiko zituztela adostu zuten. COP6, COP7, COP9 eta COP11ko bileretan garatu zen protokoloa, eta 2005eko otsailaren 16an indarrean sartu zen.

COP21 
COP21ean Parisko Hitzarmena adostu zen. Adostutakoa indarrean sartzeko 2 baldintza markatu ziren: herrialde partaideen 55ek berrestea eta haien artean munduko isurpenen % 55 osatzea. Baldintza hauek bete bezain laster, Parisko Hitzarmena indarrean sartu zen, 2016ko azaroaren 4ean.

CO2-ko bataz bestekoa 
2015. urtean berotegi-efektuko gas isurketen errekorra berriz ere gainditu zen, aurreko urteen tendentzia jarraituz. Karbono dioxidoaren kasuan (CO2), airearen kontzentrazioari erreparatuta, munduko batez bestekoa 399,4 milioiko (ppm) unitate izango lirateke. 1960. urtean batez bestekoa 0,6koa zen, eta hortik aurrera, urtero, 2,1 unitate igo dira gutxi gorabehera.

Kideak 
2016ko apirilaren 22an (Ama Lurraren Eguna), Nazio Batuen Erakundeko egoitzean, New York-en, munduko 175 herrialdek Pariseko Hitzarmena sinatu zuten; hau da, guztiek Saudi Arabia, Armenia, Benin, Birmania, Cabo Verde, Txile, Ekuador, Gambia, Irak, Kazakhstan, Ipar Korea, Hego Korea, Laos, Mazedonia, Moldavia, Nikaragua, Nigeria, Siria, Yemen eta Zambia izan ezik.

Pariseko Hitzarmena sinatu edo berretsi daiteke: berresten dutenak akordioarekin adostasuna eta indarrean sartzeko nahia adierazten dute, eta indarrean sartzeko baldintzak betetzen laguntzen dute. Sinatzen dutenak ez daude guztiz ados, baina indarrean sartzen bada akordioa betetzera konprometitzen dira.

Dagoeneko, 192 herrialdeek eta Europar Batasunak Pariseko Hitzarmena berrestu dute eta 195 herrialde eta Europar Batasuna honen sinatzaile dira. Berrestu egin ez duten bakarrak Eritrea, Iran, Libia eta Yemen dira.

Edukia

Helburu Nagusia 
Pariseko Hitzarmenaren oinarria mendearen amaieran munduko batez besteko tenperaturaren igoera 2ºCtik beherakoa izatea da, eta ahal bada, 1,5ºCtan geratzea, industriaurreko maila oinarri hartuta 2021. urtean, bataz besteko tenperatura globala industriaurreko mailarekiko 1,11ºC handiagoa izan da.

NDC 
Nazioak Zehaztutako Ekarpenak (Ingelesez: Nationally Determined Contribution, NDC) herrialde bakoitzak prestatzen dituen planak Pariseko Hitzarmenean adostutakoa betetzeko dira. Bost urtero berritzen dira, berritzen den bakoitzean anbizio handiagoko neurriak aurkezten dira. Aurkezpenen lehenengo txanda 2020ean izan zen. Plan hauek gardenak izan behar dute eta bost urtero munduko balantzea egingo da denen hartean lortutako emaitzak balioztatzeko eta, behar bada, Nazioak Zehaztutako Ekarpenak hobekuntza eskatzeko. Balantze hauen lehenengo txanda 2023an izango da.

Lorpenak eta Arazoak 
COP26a Glasgow-en 2021ean egin zen. 2020rako planifikatuta zegoen, baina COVID-19aren ondorioz atzeratu egin behar zen eta bilera online bat egin zuten. Gainera, pandemiaren ondorioz, herrialdeek Pariseko Hitzarmena alde batera utzi eta haien ekonomiak mantzentzea lehenetsi zuten. Gainera, Nazio Batuak dio isurpen gehien egiten dituzten herrialdeek dituzten egitasmoak ez direla nahikoak, eta 2100erako tenperatura 3 gradu igoko daitezkela, Pariseko Hitzarmenean adostutako topea 2 gradu denean.

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Kyotoko Protokoloa
 2015eko NBEren Klima Aldaketari buruzko Konferentzia

Kanpo estekak 
 Hitzarmenaren inguruko komentario kritikoa.
 : Hitzarmenaren testua.

Nazio Batuen Konbentzio Esparrua Klima Aldaketaz
Itunak
Klima aldaketa
2015
Ingurumenaren aldeko itunak
Andorrako itunak
Albaniako itunak
Armeniako itunak
Azerbaijango itunak
Belgikako itunak
Frantziako itunak
Espainiako itunak
Bosnia eta Herzegovinako itunak
Bulgariako itunak
Danimarkako itunak
Errumaniako itunak
Eslovakiako itunak
Esloveniako itunak
Estoniako itunak
Finlandiako itunak
Greziako itunak
Hungariako itunak
Ipar Mazedoniako itunak
Irlandako itunak
Islandiako itunak
Kroaziako itunak
Liechtensteingo itunak
Lituaniako itunak
Luxenburgoko itunak
Letoniako itunak
Maltako itunak
Moldaviako itunak
Monakoko itunak
Montenegroko itunak
Norvegiako itunak
Poloniako itunak
San Marinoko itunak
Suediako itunak
Suitzako itunak
Txekiar Errepublikako itunak
Ukrainako itunak
Zipreko itunak
Australiako itunak
Venezuelako itunak
Japoniako itunak
Indonesiako itunak
Malaysiako itunak
Serbiako itunak
Argentinako itunak
Bielorrusiako itunak
Gabongo itunak
Kolonbiako itunak
Liberiako itunak
Senegalgo itunak
Uruguaiko itunak
Palestinako Estatuko itunak
Brasilgo itunak
Parisko Hitzarmena Nazio Batuen Klima Aldaketari buruzko Esparrua Hitzarmena ( UNFCCC ) barruan egokitutako akordioa da . Horren arabera , urtetik aurrera karbono dioxido isurketak gutxitu beharko dira . Hitzarmenako NBEren Klima Aldaketari buruzko Konferentzian onartu zen,ko abenduarenn . Horrekin negutegi-efektua geldiarazi nahi da , Lurraren tenperatura bi gradu baino gehiago ez igotzea , alegia . Bi gradu horiek mugarri gorri bezala ikusten dira planetaren oreka nolabait mantentzeko . Dena dela , gas isuriak murrizteko planak ez dira lotesleak izango . Hitzarmena sei hizkuntzatan argitaratu da:arabieraz , mandarinez , gaztelaniaz , frantsesez , ingelesez eta errusieraz . 175 herrialdekn sinatu zuten New Yorken Parisko Hitzarmena , inoizko kopururik handiena berotze globalaren aurkako borrokan . Tartean , munduko berotegi-efektuko gasen igorle nagusiak , AEBak eta Txina . o ekainarenan AEBko presidente Donald Trumpek iragarri zuen bere herrialdeak akordiotik alde egingo zuela . Hala ere , Joe Bidenek , boterean sartu bezain laster , AEB berriro sartu zuen Pariseko Hitzarmenean,ko ekainarenan . Aurrekariak Alderdien Konferentzia Alderdien Konferentzia ( Ingelesez : Conference of Parties : COP ) Nazio Batuen Klima Aldaketari buruzko Konferentziak urtero klimari buruzko goi-bilerak egiten ditu , eta Nazio Batuen Erakuendekoherrialdeek parte hartzen dute . Lehen konferentzian ospatu zen ( COP1 ) . Gasen isurpenei aurre egiteko lehen akordioan lortu zen ( COP3 ) , Kyotoko Protokoloa deritzona . Akordio horretan , herrialdeek isurpenak %gutxiko zituztela adostu zuten . COP6 , COP7 , COP9 eta COP11ko bileretan garatu zen protokoloa , etako otsailarenn indarrean sartu zen . COP21 COP21ean Parisko Hitzarmena adostu zen . Adostutakoa indarrean sartzekobaldintza markatu ziren : herrialde partaideenk berrestea eta haien artean munduko isurpenen %osatzea . Baldintza hauek bete bezain laster , Parisko Hitzarmena indarrean sartu zen,o azaroarenan . CO2-ko bataz bestekoa 2015. urtean berotegi-efektuko gas isurketen errekorra berriz ere gainditu zen , aurreko urteen tendentzia jarraituz . Karbono dioxidoaren kasuan ( CO2 ) , airearen kontzentrazioari erreparatuta , munduko batez bestekoa4 milioiko ( ppm ) unitate izango lirateke . urtean batez bestekoa6koa zen , eta hortik aurrera , urtero,1 unitate igo dira gutxi gorabehera . Kideak 2016ko apirilarenn ( Ama Lurraren Eguna ) , Nazio Batuen Erakundeko egoitzean , New York-en , mundukoherrialdek Pariseko Hitzarmena sinatu zuten ; hau da , guztiek Saudi Arabia , Armenia , Benin , Birmania , Cabo Verde , Txile , Ekuador , Gambia , Irak , Kazakhstan , Ipar Korea , Hego Korea , Laos , Mazedonia , Moldavia , Nikaragua , Nigeria , Siria , Yemen eta Zambia izan ezik . Pariseko Hitzarmena sinatu edo berretsi daiteke : berresten dutenak akordioarekin adostasuna eta indarrean sartzeko nahia adierazten dute , eta indarrean sartzeko baldintzak betetzen laguntzen dute . Sinatzen dutenak ez daude guztiz ados , baina indarrean sartzen bada akordioa betetzera konprometitzen dira . Dagoeneko,herrialdeek eta Europar Batasunak Pariseko Hitzarmena berrestu dute etaherrialde eta Europar Batasuna honen sinatzaile dira . Berrestu egin ez duten bakarrak Eritrea , Iran , Libia eta Yemen dira . Edukia Helburu Nagusia Pariseko Hitzarmenaren oinarria mendearen amaieran munduko batez besteko tenperaturaren igoeraCtik beherakoa izatea da , eta ahal bada,5ºCtan geratzea , industriaurreko maila oinarri hartuta urtean , bataz besteko tenperatura globala industriaurreko mailarekiko11ºC handiagoa izan da . NDC Nazioak Zehaztutako Ekarpenak ( Ingelesez : Nationally Determined Contribution , NDC ) herrialde bakoitzak prestatzen dituen planak Pariseko Hitzarmenean adostutakoa betetzeko dira . Bost urtero berritzen dira , berritzen den bakoitzean anbizio handiagoko neurriak aurkezten dira . Aurkezpenen lehenengo txandaan izan zen . Plan hauek gardenak izan behar dute eta bost urtero munduko balantzea egingo da denen hartean lortutako emaitzak balioztatzeko eta , behar bada , Nazioak Zehaztutako Ekarpenak hobekuntza eskatzeko . Balantze hauen lehenengo txandan izango da . Lorpenak eta Arazoak COP26a Glasgow-enan egin zen.ako planifikatuta zegoen , baina COVID-19aren ondorioz atzeratu egin behar zen eta bilera online bat egin zuten . Gainera , pandemiaren ondorioz , herrialdeek Pariseko Hitzarmena alde batera utzi eta haien ekonomiak mantzentzea lehenetsi zuten . Gainera , Nazio Batuak dio isurpen gehien egiten dituzten herrialdeek dituzten egitasmoak ez direla nahikoak , etarako tenperaturagradu igoko daitezkela , Pariseko Hitzarmenean adostutako topeagradu denean . Erreferentziak Ikus , gainera Kyotoko Protokoloa ko NBEren Klima Aldaketari buruzko Konferentzia Kanpo estekak Hitzarmenaren inguruko komentario kritikoa . \ : Hitzarmenaren testua . Nazio Batuen Konbentzio Esparrua Klima Aldaketaz Itunak Klima aldaketa 2015 Ingurumenaren aldeko itunak Andorrako itunak Albaniako itunak Armeniako itunak Azerbaijango itunak Belgikako itunak Frantziako itunak Espainiako itunak Bosnia eta Herzegovinako itunak Bulgariako itunak Danimarkako itunak Errumaniako itunak Eslovakiako itunak Esloveniako itunak Estoniako itunak Finlandiako itunak Greziako itunak Hungariako itunak Ipar Mazedoniako itunak Irlandako itunak Islandiako itunak Kroaziako itunak Liechtensteingo itunak Lituaniako itunak Luxenburgoko itunak Letoniako itunak Maltako itunak Moldaviako itunak Monakoko itunak Montenegroko itunak Norvegiako itunak Poloniako itunak San Marinoko itunak Suediako itunak Suitzako itunak Txekiar Errepublikako itunak Ukrainako itunak Zipreko itunak Australiako itunak Venezuelako itunak Japoniako itunak Indonesiako itunak Malaysiako itunak Serbiako itunak Argentinako itunak Bielorrusiako itunak Gabongo itunak Kolonbiako itunak Liberiako itunak Senegalgo itunak Uruguaiko itunak Palestinako Estatuko itunak Brasilgo itunak