Bilboko setioa (1874)
Bilboko setioa Bigarren Karlistaldian 1874ko otsailaren 21 eta maiatzaren 2 artean Bilbo inguruan gertatutako gudua izan zen. Karlos Maria Borboikoa errege-nahi karlistaren gudarosteek Bizkaiko hiriburua bereganatu nahi zuten, karlisten ekonomia ezinbestekoa zelako. Setioan zehar, karlistek jo ta su bonbardatu zuten hiribildua, ospitaleak eta elizak barne, eta kritika gogorrak jasan zituzten Europako egunkarietan. Porrotak kolpe gogor eman zioen Karlos VII.ari eta, Lehen Karlistaldian gertatu zen moduan, liberalen garaipen erabakigarri bilakatu zen.

Aurrekariak 
Karlos VII.a, altxamendua arrakastatsua zela ikusita, 1873an zeharkatu zuen muga. Urte hartan, matxinatuak eskualde karlista tradizionaletatik barreiatu ziren: Hego Euskal Herritik, Kataluniatik eta Maestrazgotik hain zuzen ere. Gerraren norabidea bere aldekoa zenez, Karlos VII.ak Bilbo bakartzeko agindua eman zuen, gero setiatu eta hartzeko asmotan. Abuztuan, bere ontziteria nagusia izaten zen Bizkaiko golkoan.

Abenduaren 29an karlistek Olabeaga hartu eta Bilboko itsasadarra buxatu zuten. Abenduaren 30ean Antonio Dorregaray jeneral karlistak Portugalete setiatu eta Valdespinak Bilbo inguruko mendiak hartu zituen. Portugalete urtarrilaren 21ean erori zen, 2000 bala inguru hartu ondoren. Otsailean karlistek itsasadarra guztiz trabatu zuten eta hilaren 21ean setioaren lehenengo bonbardaketa egin zuten.

Setioa 

Otsailaren 21eko bonbardaketek karlisten Bilboko gotorlekuen kontrako erasoei bidea eman zioten. Hilaren 25ean errepublikanoak Somorrostrotik setioa haustea saiatu baina ezin. Bigarren saiakera batean, berriro porrot egin zuten eta, gerrako gudurik odoltsuena izateaz gain (bien artean 8.000 erori baino gehiago izan ziren) defendatzaileen kalterako ere izan zen. Erregenahiak Tolosa hartu eta Donostia, Irun eta Hondarribia karlistek Gipuzkoan konkistatu gabeko azken gotorlekuak ziren. Hala eta guztiz ere, Serranok oraindik 48 batailoi zituen eta setioa hausteko hirugarren saiakera arriskutsuegia zen On Karlosentzat. Martxoaren 29an, Nicolás Ollo jeneral karlista istripu baten ondorioz hil eta kolpe moral handia izan zen setiatzaileentzat.

Apirilean goseteak gogor jo zituen defendatzaileak, errefortzuen helduera beste esperantzarik ez zutenak. Setioa hausteko azken saiakeran, hilaren 29an errepublikanoek Somorrostron dagoen Montaño mendia eraso zuten. Karlisten artean nahaspila zabaldu eta hainbat akats egin zituzten. Apirilaren 30ean Sopuerta galdu zuten eta Somorrostro uzteko agindua eman zuten. Porrota erabatekoa zen eta Dorregarayk erretreta agindu zuen. Maiatzaren 1ean azken batailoi karlistak setioa utzi eta hurrengo egunean gobernuko gudarosteek Bilbon sartu ziren.

Ondorioak 

Bilbon karlistek jeneral ospetsu batzuk (tartean 1833tik beraiekin zegoen Ollo) galdu zuten eta porrotarekin batera, erregenahiaren gudarosteak adoregabetu ziren. Hala ere, Abartzuzako guduan garaipen handi bat izan ondoren, matxinoek suspertu eta hiri handi bat bereganatzeko saiakerak egin zuten, hala nola Iruñea edo Donostia. Iparraldeko frontean, porrota bat jasan arren, gerra biziagotu eta Alfontso XII.a ailegatu arte, ez zegoen egonkortasunik. Orduan, Katalunia eta Aragoiko frontea erori eta 1876an liberalen armada osoak (120.000 soldadu inguru) Karlos VII.aren armada (garai hartan 33.000 soldadu inguru zituena) menderatu zuen. Laburbilduz, Bilbokoarena garaipen handia izan zen liberalentzat baina ez erabateko porrota karlistentzat.

Fikzioan 
 Paz en la guerra (1897), Miguel Unamunok idatzia.
 La mirada de la ausencia (2018), Ana Iturgaizek idatzia.

Erreferentziak

Bibliografia 
 Azaola Urigüen, José Miguel (1981): Sitio y bombardeo de Bilbao (1873-1874), Bilbo, Ediciones el Sitio.
 Basas Fernández, Manuel (1978): Economía y Sociedad Bilbainas en torno al sitio de 1874, Bilbo, Publicaciones de la Junta de Cultura de Vizcaya.
 Campos, José (1876): Le Siège de Bilbao par l'armée carliste en 1874, Paris, José de Campos.
 Gortazar Munibe, Manuel Maria (2013): El Sitio de Bilbao, 1874: diario epistolar del Excelentísimo Sr. D. Manuel María Gortazar y Munibe, Bilbo, Muelle de Uribitarte.
 Hernando, Francisco [et al.] (1966): 1874, diarios del Sitio de Bilbao, Bilbo, Librería Villar.
 Murga Mugartegui, Joaquina (1874): Diario del bombardeo de Bilbao en 1874, Madril, Imp. Fortanet.
 Ruiz de Azua, Maria Estibaliz (1976): El Sitio de Bilbao en 1874. Estudio del comportamiento de una ciudad en guerra, Bilbo, La Gran Enciclopedia Vasca.
 "Testigo ocular" (1874): El Sitio de Bilbao en 1874 / por un testigo ocular ; precedido de un prólogo por Gumersindo Vicuña, Madril. Casa Editorial de Medina y Navarro.

Ikus, gainera 
 El Sitio, Bilboko elkarte liberala
 Somorrostroko gudua (1874ko otsaila)
 Somorrostroko gudua (1874ko martxoa) edo San Pedro Abantoko gudua
 Somorrostroko gudua (1874ko apirila)
 Bilboko setioa (1835)
 Bilboko setioa (1836)

Kanpo estekak 
 "Bilbao 1874: Vida de un “Gentleman” en una Ciudad Asediada", Hechos, Anécdotas y Relatos de Las Guerras Carlistas, mikelatz.blogspot.com.
 "Serrano, Concha y Villegas: El Levantamiento del Sitio de Bilbao", Hechos, Anécdotas y Relatos de Las Guerras Carlistas, mikelatz.blogspot.com.
 Inventario Patrimonial: "Fuertes Exteriores" de Bilbao, Hechos, Anécdotas y Relatos de Las Guerras Carlistas, mikelatz.blogspot.com.

1874ko gatazkak
Euskal Herriko setioak
Bigarren Karlistaldiko guduak
Bilboko historia
Bilboko setioa Bigarren Karlistaldiano otsailareneta maiatzarenartean Bilbo inguruan gertatutako gudua izan zen . Karlos Maria Borboikoa errege-nahi karlistaren gudarosteek Bizkaiko hiriburua bereganatu nahi zuten , karlisten ekonomia ezinbestekoa zelako . Setioan zehar , karlistek jo ta su bonbardatu zuten hiribildua , ospitaleak eta elizak barne , eta kritika gogorrak jasan zituzten Europako egunkarietan . Porrotak kolpe gogor eman zioen Karlos VII.ari eta , Lehen Karlistaldian gertatu zen moduan , liberalen garaipen erabakigarri bilakatu zen . Aurrekariak Karlos VII.a , altxamendua arrakastatsua zela ikusita,n zeharkatu zuen muga . Urte hartan , matxinatuak eskualde karlista tradizionaletatik barreiatu ziren : Hego Euskal Herritik , Kataluniatik eta Maestrazgotik hain zuzen ere . Gerraren norabidea bere aldekoa zenez , Karlos VII.ak Bilbo bakartzeko agindua eman zuen , gero setiatu eta hartzeko asmotan . Abuztuan , bere ontziteria nagusia izaten zen Bizkaiko golkoan . Abenduarenn karlistek Olabeaga hartu eta Bilboko itsasadarra buxatu zuten . Abenduarenan Antonio Dorregaray jeneral karlistak Portugalete setiatu eta Valdespinak Bilbo inguruko mendiak hartu zituen . Portugalete urtarrilarenan erori zen,bala inguru hartu ondoren . Otsailean karlistek itsasadarra guztiz trabatu zuten eta hilarenan setioaren lehenengo bonbardaketa egin zuten . Setioa Otsailarenko bonbardaketek karlisten Bilboko gotorlekuen kontrako erasoei bidea eman zioten . Hilarenan errepublikanoak Somorrostrotik setioa haustea saiatu baina ezin . Bigarren saiakera batean , berriro porrot egin zuten eta , gerrako gudurik odoltsuena izateaz gain ( bien artean000 erori baino gehiago izan ziren ) defendatzaileen kalterako ere izan zen . Erregenahiak Tolosa hartu eta Donostia , Irun eta Hondarribia karlistek Gipuzkoan konkistatu gabeko azken gotorlekuak ziren . Hala eta guztiz ere , Serranok oraindikbatailoi zituen eta setioa hausteko hirugarren saiakera arriskutsuegia zen On Karlosentzat . Martxoarenn , Nicolás Ollo jeneral karlista istripu baten ondorioz hil eta kolpe moral handia izan zen setiatzaileentzat . Apirilean goseteak gogor jo zituen defendatzaileak , errefortzuen helduera beste esperantzarik ez zutenak . Setioa hausteko azken saiakeran , hilarenn errepublikanoek Somorrostron dagoen Montaño mendia eraso zuten . Karlisten artean nahaspila zabaldu eta hainbat akats egin zituzten . Apirilarenan Sopuerta galdu zuten eta Somorrostro uzteko agindua eman zuten . Porrota erabatekoa zen eta Dorregarayk erretreta agindu zuen . Maiatzarenan azken batailoi karlistak setioa utzi eta hurrengo egunean gobernuko gudarosteek Bilbon sartu ziren . Ondorioak Bilbon karlistek jeneral ospetsu batzuk ( tarteanik beraiekin zegoen Ollo ) galdu zuten eta porrotarekin batera , erregenahiaren gudarosteak adoregabetu ziren . Hala ere , Abartzuzako guduan garaipen handi bat izan ondoren , matxinoek suspertu eta hiri handi bat bereganatzeko saiakerak egin zuten , hala nola Iruñea edo Donostia . Iparraldeko frontean , porrota bat jasan arren , gerra biziagotu eta Alfontso XII.a ailegatu arte , ez zegoen egonkortasunik . Orduan , Katalunia eta Aragoiko frontea erori etan liberalen armada osoak000 soldadu inguru ) Karlos VII.aren armada ( garai hartan000 soldadu inguru zituena ) menderatu zuen . Laburbilduz , Bilbokoarena garaipen handia izan zen liberalentzat baina ez erabateko porrota karlistentzat . Fikzioan Paz en la guerra Miguel Unamunok idatzia . La mirada de la ausencia Ana Iturgaizek idatzia . Erreferentziak Bibliografia Azaola Urigüen , José Miguel Sitio y bombardeo de Bilbao Bilbo , Ediciones el Sitio . Basas Fernández , Manuel Economía y Sociedad Bilbainas en torno al sitio de Bilbo , Publicaciones de la Junta de Cultura de Vizcaya . Campos , José Le Siège de Bilbao par l ' armée carliste en Paris , José de Campos . Gortazar Munibe , Manuel Maria El Sitio de Bilbao , diario epistolar del Excelentísimo Sr . D. Manuel María Gortazar y Munibe , Bilbo , Muelle de Uribitarte . Hernando , Francisco [ et al. ] diarios del Sitio de Bilbao , Bilbo , Librería Villar . Murga Mugartegui , Joaquina Diario del bombardeo de Bilbao en Madril , Imp . Fortanet . Ruiz de Azua , Maria Estibaliz El Sitio de Bilbao en Estudio del comportamiento de una ciudad en guerra , Bilbo , La Gran Enciclopedia Vasca . " Testigo ocular " El Sitio de Bilbao en/ por un testigo ocular ; precedido de un prólogo por Gumersindo Vicuña , Madril . Casa Editorial de Medina y Navarro . Ikus , gainera El Sitio , Bilboko elkarte liberala Somorrostroko guduao otsaila ) Somorrostroko guduao martxoa ) edo San Pedro Abantoko gudua Somorrostroko guduao apirila ) Bilboko setioa Bilboko setioa Kanpo estekak " Bilbao Vida de un “ Gentleman ” en una Ciudad Asediada " , Hechos , Anécdotas y Relatos de Las Guerras Carlistas , mikelatz.blogspot.com . " Serrano , Concha y Villegas : El Levantamiento del Sitio de Bilbao " , Hechos , Anécdotas y Relatos de Las Guerras Carlistas , mikelatz.blogspot.com . Inventario Patrimonial : " Fuertes Exteriores " de Bilbao , Hechos , Anécdotas y Relatos de Las Guerras Carlistas , mikelatz.blogspot.com . 1874ko gatazkak Euskal Herriko setioak Bigarren Karlistaldiko guduak Bilboko historia