title: Итоговый тест по "Технологии. Индустриальные технологии" 7 класс

extracted_text:
МУНИЦИПАЛЬНОЕ БЮДЖЕТНОЕ ОБЩЕОБРАЗОВАТЕЛЬНОЕ УЧРЕЖДЕНИЕ
«СРЕДНЯЯ ШКОЛА № 26 ИМЕНИ А.С. ПУШКИНА»
ГОРОДА СМОЛЕНСКА

КОНТРОЛЬНО - ИЗМЕРИТЕЛЬНЫЕ МАТЕРИАЛЫ ДЛЯ ПРОМЕЖУТОЧНОЙ АТТЕСТАЦИИ
ПО ТЕХНОЛОГИИ. (ИНДУСТРИАЛЬНЫЕ ТЕХНОЛОГИИ)
ДЛЯ ОБУЧАЮЩИХСЯ 7 – Х  КЛАССОВ

Составитель теста:
 учитель технологии  высшей категории  Лазарев В. Е.

Итоговый тест по «технологии. индустриальные технологии» - 7 класс

1. Из каких ходов состоит операция опиливания:
  а. из рабочих и холостых;
  б. из промежуточных и холостых;
  в. из рабочих и промежуточных;
2. На какие группы подразделяются металлы:
  а. черные, чугун, искусственные;
  б. черные и цветные;
  в. латунь, бронза, железо, серебро;
3. Виды технологии обработки материалов:
  а. обработка металлов;
  б. обработка древесины и искусственных материалов;
  в. обработка металлов, древесины и искусственных материалов;
4. Точность измерения штангенциркулем:
  а. 0,1 мм. – 0,05 мм.;
  б. 0,1 мм. – 1 мм;
  в. 0,01 мм. – 0,05 мм.;
5. Устройство для передачи или преобразования движения – это:
  а. машина;
  б. механизм;
  в. двигатель;
6. Персональный компьютер – это:
  а. энергетическая машина;
  б. транспортная машина;
  в. технологическая машина;
7. Что имеется на поверхности рабочей части напильника?
  а. насечки;
  б. штрихи;
  в. полоски;
8. Сортовой прокат - это:
  а. фабрикат;
  б. полуфабрикат;
  в. готовое изделие;
9. По назначению стали подразделяются на:
  а. легированные и углеродистые;
  б. конструкционные и высококачественные;
  в. конструкционные и инструментальные;
10. Сборочная единица – это:
  а. часть изделия соединенного из двух и более деталей;
  б. составная часть изделия;
  в. неразборная часть изделия из однородного материала;
11. Древнейший вид обработки металлов:
  а. штамповка;
  б. токарная обработка;
  в. ковка;
12. Пиление – это:
  а. образование опилок;
  б. разрезание материала на части;
  в. обработка заготовки по разметке;

13. Сталь – это сплав:
  а. железа с азотом до 2,14% и другими примесями;
  б. железа с кислородом до 2,14% и другими примесями;
  в. железа с углеродом до 2,14% и другими примесями;
14. Выполнение проектной работы завершается:
  а. изготовлением изделия;
  б. оценкой и оформлением проекта;
  в. защитой проектной работы;
15. Детали, передающие движение называются:
  а. ведомые;
  б. передающие;
  в. ведущие;
16. Срезание небольшого слоя металла с заготовки напильником является:
  а. опиливание;
  б. обтачивание;
  в. спиливание;
17. Усилению парникового эффекта и изменение климата способствуют выбросы:
  а. атомных станций;
  б. тепловых электростанций;
  в. гидроэлектростанций;
18. Что можно определить по кинематической схеме станка?
  а. форму станка;
  б. количество деталей;
  в. взаимодействие деталей и механизмов (узлов);
19. Чем отличаются друг от друга технологические машины (станки):
  а. двигательным механизмом;
  б. передаточным механизмом;
  в. исполнительным механизмом;
20. По химическому составу стали подразделяются на:
  а. углеродистые и инструментальные;
  б. углеродистые и легированные;
  в. углеродистые и конструкционные;
21. Какая гайка выдержит больше усилий ключа – шестигранная или четырехгранная?
  а. четырехгранная гайка;
  б. обе гайки;
  в. шестигранная гайка;
22. Для каких целей в машинах служат оси?
  а. для соединения деталей машин;
  б. для поддерживания вращающихся деталей машин;
  в. для передачи движения и вращения;
23. Зубья режущих инструментов имеют:
  а. форму конуса;
  б. форму угла;
  в. форму клина;
24. Свойства металлов изменять форму без разрушения под действием внешних сил:
  а. пластичность;
  б. упругость;
  в. прочность;
25. На поверхности черного металла под действием влаги появляется:
  а. появляется оксидная пленка;
  б. появляется коррозия;
  в. появляется пар;
ключ к тесту:


title: Зертханалық жұмыс 8 сынып

extracted_text:
Зертханалық жұмыс №1

Тақырыбы:  Эпителий, дәнекер, бұлшық ет және жүйке ұлпаларын микроскоп астында қарау, немесе «Ұлпалардың құрылысы» атты электрондық нұсқаны қарау.

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар: микроскоптар, әртүрлі ұлпа жасушаларының дайын микропрепараттары; көлденең жолақты бұлшық ет ұлпалары, көлденең жолақты жүрек бұлшық еті, бірыңғай салалы бұлшық ет, эпителий (эпителийдің әртүрлі типтері), сүйек, жүйке ұлпалары.

Жұмыс барысы.
1.Әртүрлі ұлпа жасушаларының құрылысының дайын препараттарын қараңдар. Құрылымдық элементтерін (мембрана, цитоплазма, ядро) табыңдар. Микроскоп арқылы көрген органоидтерін белгілеп, жасушаның суретін салыңдар.
2.Микроскоп арқылы мына ұлпаларды қараңдар:
А)көлденең жолақты бұлшық ет;
Ә) көлденең жолақты жүрек бұлшық еті;
Б) бірыңғай салалы бұлшық ет;
В) эпителий (әртүрлі эпителий);
Г) сүйек;
Ғ) жүйке ұлпалары.
Бұл ұлпалардың құрылысындағы ұқсастықтар мен айырмашылықтар туралы қорытынды жасаңдар. Бұл ұлпалардың құрылымдық бөліктерін табыңдар. Ұлпаларда жасушалар бірдей орналасқанба?
Көрген ұлпалардың суретін салыңдар. Органоидтерін жазыңдар. Оқулықтағы ұлпалардың суретімен салыстырыңдар.

Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №2

Тақырыбы: Тізе рефлексін зерттеу.

Мақсаты: тізені бақылап,көру
Құрал-жабдықтар: резеңке балға.

Жұмыс барысы.
Бір оқушы орындыққа аяғын бірінің үстіне бірін қойып, яғни аяғын айқастырып отырады. Екінші оқушы резеңке балғамен немесе алақанның қырымен тізенің төменгі бөлігін жайлап ұрады. Осы кезде сіңір жалғамасында пайда болған қозу санның алдыңғы қабырғасының бұлшық етіне беріледі де, аяқ тізе буынынан бүгіліп, алға жоғары қарай тебіледі. Бүгілу сезімтал және қозғалтқыш нейрондар есебінен болады, сондықтан тізе рефлексі деп аталады.
	Рефлекс доғасының суретін салыңдар. Оның бөліктерін түрлі түсті бояумен көрсетіңдер. Бұл жұмысты түрлі түсті қағаздан аппликация (жапсырма) түрінде де жасауға  болады.

Қорытынды.
Біліміңді тексер:
Сәйкестендір:                     Рефлекстік доға
Нейронның түрлері:
Сезгіш
Байланыстырғыш
Қозғалтқыш
Нейрондардың қызметі:
А. тітіркендіргіштерді қабылдап, қозуды сезім мүшелерінен ОЖЖ не өткізеді;
Б. қозуды орталық жүйке жүйесінен (ОЖЖ) жұмыс мүшесіне жеткізеді;
В. сезгіш және қозғалтқыш нейрондар арасындағы байланысты қамтамасыз етеді.
Нейрондардың орналасуы:
Г. нейронның денесі жұлында, ал оның ұзын өсінділері одан тыс жерлерде орналасқан.
Д. нейронның денелері ОЖЖ не баратын жолдарда жүйке түйіндерінде орналасқан.
Е. нейронның денесі мен оның өсінділері орталық жүйке жүйесінде жинақталған.

Айтылған нейрондарды суреттен тауып,
олардың қандай сандармен белгіленгенін көрсет.

Зертханалық жұмыс №3

Тақырыбы:  Көзді жыпылықтату рефлексінің түзілуі және оның тежелуі.

Мақсаты: көз құрылысын бақылау
Құрал-жабдықтар: жыпылықтату рефлексінің рефлекторлық доғасының схемасы

Жұмыс барысы.
1.Жыпылықтату рефлексі дегеніміз не?
2. Жыпылықтату рефлексінің түзілу механизмін сипаттап жазу.

Жыпылықтату рефлексі – көзге қандай да бір затқа жақындатқан кездегі қабақтың  рефекторлық жыпылықтатылуымен білінетін ағзаның туылғаннан бастап пайда болуы қорғаныш реакциясы. Ол 1896 жылы сипатталған және де жоғарғы көз нервінің механикалық тітіркенуі кезіндегі көздің айналасындағы бұлшық еттің қысқартылуына әкеледі.
Берілген қорғаныш рефлексінің орталығы басқа да көптеген рефлекстері сияқты  (түшкіру, жөтелу, құсу, жастың бөлінуі) бас миының бөлімінде орналасқан.
1.Рецепторлар (көздің ішкі жағында орналасқан) қозу пайда болады.
2. Сезімтал нейрондар – нерв импульстерін жүйке жүйесінің орталығына береді.
3. Жүйке жүйесінің орталығына қойылу нейроны ақпаратты өңдейді.
4. Қозғалмалы немесе орындаушы нейрон (ақпаратты береді және орындаушы ағзаны қозғалысқа келтіреді).
5. Жұмыс жасау ағзасы (көз айналысындағы бұлшық ет), қабақтың жанасуы.

Рефлексті сипаттау
Көздің ішкі бұрышына тиген кезде рецептордың тітіркенуі пайда болады. Олар қозады, яғни сезімтал нейронға берілетін нерв импульсін түзіледі. Жүйке жүйесінің орталығына сезімтал нейронның қозуы беріледі, жүйке жүйесі нерв импульсін атқарушы нейронға жібереді, ал ол көздің айналасындағы бұлшық етке қозу жібереді. Бұлшық еттер жиырылып, қабақтар жанасады (яғни қозғалыс пайда болады).

Бұлшық етке берілетін нерв импульсінің механизмі.
1.Атқарушы нейронның аксоны
2. Синаптикалық тесік
3. Ацетилхолин көпіршіктері
4. Ацетилхолинді қабылдайтын бұлшық ет жасушаларының рецепторлары
5. Митохондрия
 	Атқарушы нейронның қозуы нәтижесінде жарылатын биологиялық белсенді сұйықтық көпіршектері атқарушы нейронның аксонында орналасқан. Ацетилхолин синаптикалық тесікке шығады (бұлшық ет жасушалары және аксон арасындағы кеңістік) берілген   затқа жауап ретінде қозатын және қысқарылатын бұлшық ет жасушаларының жасушалық қабығына әсер етеді. Осылай рефоекторлық қабақтың жанасуы өтеді. Жыпылықтату рефлексі тек қана көздің ішкі бұрышында орналасқан анықталған рецепторлар қозуы нәтижесінде көрінеді. Жанасу бірнеше рет өткеннен кейін жыпылықтату рефлексі жойылады, себебі қозудың шексіз таралуына мүмкіндік бермейтін тежелу рефлексі өтеді.
Себебі: тітіркенудің қайталана беруі медиаторлар қорын көпіршіктерде азаяды және олардың қалыпқа келуіне уақыт керек.

Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №4

Тақырыбы: Терінің штрихті тітіркенуі. Вегетативті жүйке жүйесінің симпатикалық бөлімінің әсерінен терідегі қан тамырларының тарылуы байқалады (теріде ақ жолақтар көрінеді), ал одан кейін парасимпатикалық бөлімнің әсеріне байланысты қан тамырларының кеңейуі жүреді (теріде қызыл жолақтар пайда болады).

Мақсаты: терінің құрылысын бақылау
Құрал-жабдықтар:  плакаттар.

Жұмыс барысы.
1.Вегетативті жүйке  жүйесінің симпатикалық бөлімінің алғашқы нейрондарының денелері қайда орналасқан?
2. Олар жүйке  түйіндерін қайда түзеді?
3. Жұлынның  қандай бөлімдерінде парасимпатикалық бөлімнің алғашқы нейрондарының денелері орналасқан?
4. Олар жүйке түйіндерін қайда түзеді?

Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №5

Тақырыбы:  Көрудің жітілігін анықтау. Көздің нұрлы қабығы мен көзбұршақтың қызметін анықтау. Соқыр дақты табу.

Мақсаты: көздің ішкі құрылысын анықтау
Құрал-жабдықтар: көру жітілігін анықтауға арналған кесте.

Жұмыс барысы.
Соқыр дақты анықтауға арналған тәжірибені жасаңдар.  (69 бет сурет.)
Сол  көдеріңді алақанмен жауып, мына суретті көздеріңнен 15 см арақашықтыққа қойыңдар. Оң көзбен айқышқа (+) қарап, кітапты жайлап өздеріңе жақындатыңдар, содан кейін алыстатыңдар. Осылайша шеңбердің біреуі көрінбей қалғанша  жалғастырыңдар. Бұл құбылысты қалай түсіндіруге болады?

Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №6

Тақырыбы: Құлақтың есту мүмкіндігін анықтау.

Мақсаты: мектеп дәрігермен құлақтың жарлпы сипатамсын анықтау
Құрал-жабдықтар:

Жұмыс барысы.
Бұл жұмыс мектеп дәрігерінің  қатысуымен орындалады.

Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №7

Тақырыбы: Кальцийсіздірілген және күйдірілген сүйектің қасиеттерін зерттеу.

Мақсаты: сүйекке қандай элемент керегінің анықтау
Құрал-жабдықтар: табиғи, кальцийсіздендірілген және күйдірілген сүйектер, сүйектер салатын ыдыс.

Жұмыс барысы.
1.Жануар сүйегін иіп, содан соң созып көріңдер. Сүйек иілі ме? Сүйек созыла ма?
2. Қыздырылған сүйекті иіп көргенде не болады? Оған қандай қасиет тән?
3. Тұз қышқылына батырылған сүйекті созуға бола ма? Бұл сүйекке қандай қасиет тән? Кальцийсіздендірілген және күйдірілген сүйектердің ерекшелігі қандай?

Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №8

Тақырыбы: Омыртқа жотасының иілгіштігін, бүлшық еттер мен сүйектерінің орналасуын анықтау.

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар:

Жұмыс барысы.

Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №9

Тақырыбы:  Организмнің өсу және даму деңгейін антропометрлік әдіспен анықтау.

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар: бойөлшегіш, сантиметрлік жұмсақ таспа.

Жұмыс барысы.
1.Әрбір оқушының бойын бойөлшегішпен өлшеп, көрсеткішті оқушының жұмыс дәптеріндегі кестеге жазу керек.
2. Жұмсақ таспамен иық жалпақтығын өлшеу.
3. Бас шеңберін өлшеу
4. Кеуде шеңберін өлшеу
5. Бел шеңберін өлшеу
6. Сан шеңберін өлшеу
Көрсеткіштерді кестеге жазу.

Дене бөліктерің қаншалықты мөлшерлес (пропорционал) екенін ойланып, талдаңдар. Таңертеңгі гигиеналық гимнастикамен айналысыңдар.

Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №10

Тақырыбы: Адам қанының микроскоптық құрылысы.

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар:  адам және бақа қанының боялған даяр микропрепараттары, микроскоптар.

Жұмыс барысы.
1.Микроскопты жұмысқа  дайындаңдар.
2. Микроскоптың зат үстеліне адам қанының микропрепаратын орнатыңдар.
3. Препаратты қараңдар. Эритроциттерді тауып, суретін салыңдар.
4. Зат үстеліне бақа қанының микропрепаратын орнатыңдар.
5. Бақа қанының эритроцитін қараңдар және суретін салыңдар. Адам қанының эритроциттерінен айырмашылығын табыңдар.
	Адам және бақа қанының қайсысы оттекті көп тасымалдайтынын ойланып айтыңдар? Неліктен?

Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №11

Тақырыбы: Саусақты қатты қысып байлаудың себебінен веналық қақпақшалар жабылып, қолды төмен түсіргенде саусақтың веналық қан тамырларында қан айналым тоқтайды.

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар: плакаттар

Жұмыс барысы.
1.Жүрек  құрылысындағы қандай бейімделулер қанның бір бағытта қозғалуын қамтамасыз етеді?
2. Неліктен жүрек үздіксіз және бүкіл өмір бойы қажусыз жұмыс істей алады?
3. Жақтаулы қалпақшалар қайда орналасқан?
4. Жарты ай тәрізді қақпақшалар қайда орналасқан?
5. Венаның құрылысы қандай?

Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №12

Тақырыбы: Тамырдың соғуын кәрі жілік артериясынан өлшеу. Жүрек қан-тамырлар жүмысына байқау жүргізуді мөлшерлі жүктемеге дейінгі және кейінгі тамыр соққыларын салыстыру арқылы анықтайды (20 рет отырып тұру).

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар: секундтық бағдаршасы бар сағат немесе секундомер.

Жұмыс барысы.
1.Оқулықтағы 37-параграфты оқыңдар. Мынадай сұрақтарға жауап беріңдер: тамырлың соғуы  дегеніміз не? Оны қалай және қайдан анықтауға болады? Неліктен тамырдың соғуын адам денесінің сол жерінен табуға болатынын түсіндіріңдер.

2. Кәрі жілік сүйегінің білезік маңынан тамырдың соғуын есептеуді үйреніңдер.
3. 1 минуттағы: а) отырып; ә) тұрып; б) 20 рет отырып тұрғаннан кейінгі тамырдың соғысын санаңдар.

Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №13

Тақырыбы: Қайнатылған крахмалға сілекейдің әсері.

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар: (әр үстелде). Крахмалданған құрғақ дәке, йодтың әлсіз ерітіндісі бар Петри тостағаншасы немесе ыдыс, басына мақта оралған сіріңке.

Жұмыс барысы.
1.Сіріңкедегі  мақтаны сілекейге батырып алып, крахмалданған дәкенің ортасына әріп жазыңдар.
2. Дәкені алақандарыңа алып, 2-3 минут қысып, содан кейін йод ерітіндісіне салыңдар.
3. Дәкенің қалай боялғанын бақылаңдар.
Тәжірибе нәтижесін түсіндіріңдер.

Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №14

Тақырыбы:  Тамыр соғуының санына сәйкес шамамен энергия жұмсау мөлшерін анықтау. Тамақтану мөлшерін анықтау, тамақ рационын құру.

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар: сызбанұсқа, плакаттар.

Жұмыс барысы.
1.Зат және энергия алмасудың маңызы қандай?
2. Пластикалық және энергетикалық алмасулар дегеніміз не?
3. Организм үшін  витаминдердің қандай маңызы бар?
4. Адам организміндегі энергетикалық алмасудың маңызы қандай?
5. Тамақтану мөлшерін анықтау, тамақ рационын құру.

Қорытынды.

Зертханалық жұмысы №15

Тақырыбы: Еріген қар суының мөлдірлігін анықтау арқылы оның ластану дәрежесін бағалау.

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар: қар, табақша

Жұмыс барысы.
1.Бәсеңдейтін инфекция бүйрек қызметіне қалай әсер етеді?
2. Өрлеме инфекция дегеніміз не?
3. Бүйрек эпителийіне өте ащы тағам қалай әсер етеді?
4. Спиртті ішімдік  пен едәуір күшті есірткілер бүйрек іс-әрекетінің бұзылуына қандай зиян тигізеді?
5. Зәр шығару жүйесінің қандай ауруларын білесіңдер? Бұл аурулардың қалай алдын алуға болады?

Бүйректеріңді сақтаңдар! Салауатты өмір салтын ұстаңдар!

Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №16

Тақырыбы:  Қолдың алақанын және сыртқы бетін ұлғайтқыш әйнекпен (лупа) қарап зерттеу. Терінің терморецепторларын (суық және жылу), жанасу рецепторларын табу. Майлық қағаздың көмегімен беттің түрлі учаскелеріндегі терінің майлылығын анықтау.

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар: лупа

Жұмыс барысы.
1.Лупа арқылы алақанның сырт жағын қарау.
2. Алақанды қарау. Терінің түйсіну (дене түйсігі арқылы сезіну) және суықты сезіну рецепторларын тауып айқындау.
3. Алақанды оның сырт жағымен салыстыру және құрылыс  ерекшелігіне мән  беру.

Қорытынды.


Презентация "Симметрия в окружающем мире" 5-6 класс


title: Внеклассное мероприятие "Природа - не храм, а мастерская"

extracted_text:
       Тема внеклассного мероприятия: «Природа -  не храм, а мастерская»

       Цель:  Актуализировать знания  учащихся  о  проблемах  братьев  наших
меньших,    воспитывать   бережное   отношение   к   природе,   эстетическое
восприятие   окружающего   мира;   расширять    межпредметные    связи     с
изобразительным  искусством,  литературой,  музыкой;   умение   использовать
учениками раннее полученные знания по  ботанике,  природоведению,  зоологии,
краеведению;  активизировать познавательную активность учащихся при  решении
проблемных ситуаций, при решении ребуса, загадок, при  ответах на вопросы.
         Оборудование:   Чайковский   «Времена    года»,             картины
       художников с  изображением  природы,            фонограммы   «Голоса
       птиц»,   магнитная   доска   «Виды   кормушек»,   фотографии   птиц,
                       высказывания о природе, музыкальный центр.
Межпредметные связи: ботаника – растения,  зоология  –  животные,  музыка  –
       П.И.Чайковский, ИЗО – художники, литература – А.С. Пушкин, А. Яшин

                       Ход  внеклассного мероприятия.
Учитель. Ребята как вы думаете, о чём пойдёт речь на нашем  внеклассном
мероприятии? Подсказку вы найдёте в оформлении нашего кабинета.
        Ученики. Наше внеклассное мероприятие  посвящено  природе.
Учитель. Да вы действительно правы. Ведь природа – это большой дом, где  всё
взаимосвязано.
Стихотворение читает ученик.
     Всё в зелени…
     Ручей бежит во рву
   И день последний наступает в мае,
   Я падаю в высокую траву,
   Как будто бы Россию обнимаю.
   Пью запах леса, словно молоко,
   И из земли в меня такая сила,
   Что даже от России далеко
   Во мне останется Россия.
   Меня, наверно, удивит Париж,
   Заставит Рим торжественно склониться
   В лесах российских благодать и тишь,
   Трава зелёная от капелек искрится.
   Приду сюда, приеду, как домой,
   Остановлюсь у двух берёз знакомых
   Запахнет земляникой и рекой
   И я в России, это значит – дома.
     Учитель: Посмотрите  вокруг,  какой  прекрасный  удивительный  мир  нас
окружает. А сколько  хранит  в  себе  каждая  неприметная  травинка,  каждый
цветок. Вы проходите мимо цветка. Наклонитесь, поглядите  на  чудо,  которое
видеть раньше не могли. Каждый цветок – как упавшая с неба звезда.  Природа-
мать  потратила  миллионы  лет,  чтобы  создать  такое  нерукотворное  чудо,
наполнила его своей силой, вдохнула в него радость и любовь к жизни.
Стихотворение читает ученик
   Давай пройдёмся медленно по лугу
   И «Здравствуй» скажем, каждому цветку.
   Я должен над цветами наклониться
   Не для того, чтоб рвать или срезать,
   А чтоб увидеть добрые их лица
   И доброе лицо им показать.
   Учитель. Интересно,  где ещё мы можем узнать о растениях?
   Ученики – в книгах, справочниках.
   Учитель одним  из источников познания окружающего мира являются загадки.
Из них мы можем много узнать о растениях.
      Загадки нужно приготовить заранее.
    - Меня называют царицей цветов,
      За запах, за цвет моих лепестков,
      Хоть куст мой зелёный вас ранить готов,
      Но кто не простит мне колючих шипов.
                                                             (роза)
    - Золотая середина, и лучи идут кругом.
      Это может быть картина, солнце в небе голубом,
      Нет, не солнце на бумажке
      На лугу цветы…(ромашки)
    - В какой книге все жители страны овощи и фрукты (Приключение Чиполино).
    - А кто написал эту книгу – Джанни Родари.
    Учитель. Хорошо вы знаете загадки,  а  теперь  попробуйте  расшифровать
древнюю надпись, которую я нашла в старинной книге.
    На магнитной доске ребус.
    Нужно отгадать зашифрованную поучительную пословицу.

                     (красна ягодка, да на вкус горька)

 Учитель. Молодцы.      Вы видите, что о растениях можно узнать из загадок,
из  пословиц.     Человек должен беречь каждое дерево, каждый  цветочек,  не
разорять птичьи гнёзда, не трогать муравейники. В  лесу  живут  братья  наши
меньшие. Среди них много верных друзей. О каких друзьях сейчас пойдёт речь?
 Ученики.     Птицы – защитники лесов,  садов,  огородов;  собаки  охраняют
нас. Как приятно вечером посидеть на диване, когда кошка мурлыкает рядом.
 Даже кошки поют песни.
 Учитель. Приведите примеры песен о животных.
 Ученики поют песни по одной строчке (кольцовка песен)
    - Не дразните собак…
    - У дороги чибис…
    - Висит на заборе
       Колышется ветром
       Бумажный листок
       Пропала собака по кличке Дружок…
       Учитель.     А теперь вам звуковая загадка.
            Послушайте голоса  птиц  и  назовите  их.       (Кукушка,  сизый
      голубь)
       Стихотворение читает ученик.                         (А. Яшин)
    Покормите птиц зимой!
    Пусть со всех концов
    К вам слетятся, как домой
    Стайки на крыльцо.
    Сколько гибнет их – не счесть,
    Видеть тяжело,
    А ведь в нашем сердце есть
    И для птиц тепло.
    Приучите птиц,  в мороз, к своему окну,
    Чтоб без песен не пришлось
    Вам встречать весну.
    Учитель. О чём это стихотворение?
     Ребята делают вывод, что о кормушках.
      Внимание переключаем на магнитную доску,  где  им  предложены  макеты
кормушек, которые учащиеся заранее готовят к внеклассному мероприятию.
      Ребята делают вывод, что  нужно  подкармливать  птиц  зимой,  строить
кормушки.
 Включает учитель музыку Чайковского  «Времена года»
 Стихотворение читает ученик на фоне музыки.
 Унылая пора! Очей очарованье!
 Приятна мне твоя прощальная краса -
 Люблю я пышное природы увяданье,
 В багрец и золото,  одетые леса…
    Учитель  переводит взгляд детей на картину Остроухова «Золотая осень».
 Ребята вместе с учителем пытаются описать картину.
    - Какие взяты основные краски?
    - Что изображено на картине?
    - Какое небо?
               Вопрос  задаёт  учитель,   классу:  «Слушая  эту   музыку   и
   рассматривая картины, какие ассоциации у вас возникают?»
          Ребята  называют  свои  ощущения  при   прослушивании   музыки   и
   рассматривании полотен  известных художников.
      Вывод делают ученики. Художники,  музыканты  и  поэты   отображали  в
своих произведениях любовь к природе, как к своему дому. Ведь  свой  дом  мы
убираем, охраняем и также нужно относиться к природе.
 Стихотворение читает ученик.
    О том, как хороша природа,
    Не часто говорит народ.
    Под этой синью небосвода,
    Над этой бледной синью вод.
    Не о закате, не о зыби,
    Что золотится  вдалеке.
    Народ беседует о рыбе,
    О сплаве леса по реке.
    Но, глядя с берега крутого,
    На розовеющую гладь,
    Порой одно он скажет слово
    И это слово «Благодать»
                                         С. Я. Маршак

Литература:

   1. Пушкин А.С. -  стихотворения

   2. «Угадайка»  обо всем на свете.

   3. http://happy-school.ru/publ/ajashin_pokormite_ptic_zimoj/11-1-0-1026

   4. http://www.rupoem.ru/marshak/o-tom-kak.aspx

-----------------------
на

кр

ка

го

яг

од

ас

ка

да

рь

на

ус

вк


title: Технологическая карта урока "Понятие о синтаксисе и пунктуации" 5 класс

extracted_text:
Технологическая карта деятельностного урока
Тема: Понятие о синтаксисе и пунктуации
Класс: 5
Цель: Сформировать понятие о синтаксисе как разделе грамматики и пунктуации как системе правил правописания предложений, учить видеть границы предложения, находить грамматические основы, правильно строить словосочетания и предложения.
Планируемые результаты:
Предметные: знать предмет изучения синтаксиса, пунктуации, роль знаков препинания в понимании смысла предложения, названия и функции знаков препинания; уметь связывать слова в предложении по смыслу, верно расставлять знаки препинания с целью восстановления текста.
Метапредметные: самостоятельно формулировать проблему (тему) и цели урока; способность к целеполаганию, включая постановку новых целей; определять степень успешности своей работы и работы других в соответствии с этими критериями; уметь осуществлять взаимный контроль и оказывать в сотрудничестве необходимую взаимопомощь; уметь извлекать информацию из словаря.
Личностные: формировать умение работать в паре; развивать культуру общения, чувства товарищества, умение контролировать и оценивать собственную деятельность; воспитывать любовь к русскому языку, к художественному слову.
Необходимое оборудование: компьютер + проектор, лист со шкалой оценивания, карточка с блиц-опросом, толковые словари, карточка со стихотворением.


title: Конспект урока "Десятичная запись дробных чисел" 5 класс

extracted_text:
Муниципальное образовательное учреждение средняя  общеобразовательная  школа
№1  муниципального образования «Барышский район» Ульяновской области

Конспект урока по математике в 5 класс по теме: « Десятичная запись дробных
чисел»

Подготовила   учитель  математики

     Раиса Ивановна Исакова

                                                                   УМК:
Н.Я. Виленкин, В.И. Жохов, Математика 5

      Барыш 2011

    Цели:  научить  читать  и  записывать  десятичные   дроби,   переводить
обыкновенную дробь со знаменателем 10, 100, 1000 и  т.  д.  в  десятичную  и
наоборот.

    Планируемые результаты:
Предметные-

Знать: как записываются десятичные дроби.
Уметь: записывать обыкновенные дроби со знаменателями 10, 100, 1000 и т.д.
и целые числа в виде десятичной дроби, читать десятичные дроби

Личностные - Осознанно перерабатывать полученные знания для выработки
целостной системы знаний по данной теме, проявлять интерес к
самостоятельной работе, Проявляют устойчивый интерес к способам решения
познавательных задач; осознают и принимают социальную роль ученика

Метапредметные:

Коммуникативные: определять цели и функции участников, способы
взаимодействия; планировать общие способы работы; обмениваться знаниями
между членами группы для принятия эффективных совместных решений.
Регулятивные: формировать постановку учебной задачи на основе соотнесения
того, что уже известно и усвоено учащимися, и того, что еще неизвестно.
Познавательные: уметь выделять существенную информацию из текстов
Ход урока

    1) Анализ контрольной работы.

    2) Аукцион «Обыкновенная дробь»

    Назвать  все  понятия,  обозначения,   правила,   связанные   с   темой
«Обыкновенная дробь»

    (Оценку  можно  поставить  самому  активному  и  последнему   участнику
аукциона)

    3) Устные упражнения.
    1. Назовите целую и дробную часть чисел:
    [pic].
    а) [pic] Как называется данная дробь  б)[pic] В первой дроби  исключить
целую часть, вторую дробь представьте в виде неправильной.
    2. Какое число записывается:
    а) единицей с четырьмя последующими нулями?
    б) единицей с шестью последующими нулями?
    в) единицей с семью последующими нулями?
    Подготовка к получению новых знаний
    1. Начертить отрезок, длина которого  равна  6см  7мм.  Выразить  длину
отрезка в миллиметрах, в сантиметрах
    6 см7мм=67 мм; 6см7мм= [pic]см

    2. а) Какую часть метра составляет 1 дм?
     б) Выразить 3 м 572 мм в метрах
    в) Какую часть тонны составляет 3кг; 235 кг; 12ц ?
    Выписать все дроби без наименований: [pic]
    Анализ и сравнение
    Сравните два ряда чисел. Чем похожи  и  чем  отличаются  числа  в  этих
рядах? Какую классификацию чисел можно провести?
    Все  числа  –   обыкновенные   дроби.   Классификация:   правильные   и
неправильные, с целой частью и без неё.
     Чем отличается второй ряд чисел от первого?
    Запишите ещё три таких числа
    В чём заключается особенность этих чисел?
    (знаменателем каждой дроби является единица с нулями)
    Такие обыкновенные дроби, у  которых  знаменатель  записан  единицей  с
последующими  нулями,  условились  записывать  без  знаменателя.   Как   это
сделать?
    [pic];  [pic];  [pic]
    Вывод: Если в знаменателе стоит 10 или какая-либо  степень  десяти,  то
такие дроби называют десятичными.

Тема урока: Десятичная запись дробных чисел

Работа по учебнику

Прочитать по учебнику п. 30.

Найти ответы на следующие вопросы в тексте учебника:

1. Как  короче  можно  записать  обыкновенную  дробь,  знаменателем  которой
является единица с нулями?

 (Первый  вариант  отвечает  второму,  потом  один  из  учащихся  озвучивает
ответ)

2. Как называют такую дробь?

3. Как записать правильную дробь в виде десятичной?

4. Как показать  в  десятичной  дроби  показывается  отсутствие  какого-либо
разряда?
5. Сколько цифр стоит после  запятой  в  десятичной  дроби  [pic]?  (Учитель
показывает это число.)

6.  Какие число в этой записи будут после запятой и какие – до запятой?

Самостоятельно решить № 1144 (с последующей проверкой по готовому решению)

[pic]

Устно №1145

Эстафета № 1146

Учащиеся 1 варианта записывают по очереди дроби на передней доске,  учащиеся
2 варианта записывают дроби на задней доске. По окончании работы  результаты
сравниваются. (В моём кабинете математики доска есть и на передней стене,  и
на задней)

Работа в паре

Один вариант отвечает другому.

   1) Имея набор цифр, составить десятичную дробь и  прочитать  её  (по  три
      примера каждому)

   2) Назвать десятичную  дробь,  а  потом  составить  её  (по  три  примера
      каждому)

   3) Такую же работу провести у доски

Д

е

с

я

т

к

и

т

ы

с

я

ч |Т

ы

с

Я

ч

и |С

о

т

н

и |Д

е

с

я

т

к

и |Е

д

и

н

и

ц

ы | |Д

с

я

т

ы

е

 |С

о

т

ы

е |Т

ы

с

я

ч

н

ы

е |Д

е

с

я

т

и

т

ы

с

я

ч

н

ы

е |С

т

о

т

ы

с

я

ч

н

ы

е | |  | | | | |, | | | | | | |Дополнительно: №1148

Д/з №1166.1167
    Итог урока
Дополните предложение: «Я сегодня узнал, что… », «Я научился…», «Я буду…»

Используемая литература
1. Математика 5 класс: учеб. для общеобразоват. учреждений. [Н.Я.Виленкин,
В.И.Жохов, А.С.Чесноков,  С.И.Шварцбурд. –изд.,- М. : Мнемозина, 2009. -288
с. : ил.
2. Математика. Рабочая тетрадь. 5 класс: пособие для учащихся
общеобразоват. учреждений / М.К. Потапов, А.В. Шевкин. — 7-е изд. — М.:
Просвещение, 2010. — (МГУ — школе). — 96 с.
3. Жохов В. И. Преподавание математики в 5—б классах : методическое
пособие. — М., 2004.
4. Жохов В. И. Математика. 5 класс. Контрольные работы для учащихся
общеобразовательных учреждений / В. И. Жохов, Л. Б. Крайнева. — М., 2008.
5. Жохов В. И. Математика. 5 класс. Диктанты для учащихся
общеобразовательных учреждений / В. И. Жохов, А.А.Терехова. — М., 2009.
6. Брагин В.Г., Уединов А.Б., Чулков П.В. Математика. Дидактические
материалы. 5 класс – М. : «Школа ××ı век» - 160с.
7. Контрольные и самостоятельные работы по математике. 5 класс: к учебнику
Н.Я.Виленкина и др. «Математика. 5 класс» / М.А.Попов. – 7-е изд., перераб.
И доп. – М. : Издательство «Экзамен», 2011.- 95с., (Серия «Учебно-
методический комплект»)
8. Дидактические материалы по математике для 5 класса /А.С.Чесноков,
К.И.Нешков – М. : Классикс Стилль, 2009. – 160с.: ил.
9. Ершова А.П.,  Голобородько В.В. Самостоятельные и контрольные работы по
математике для 5 класса. – 4-е изд., испр.- М.: Илекса, - 2007, – 176с.


title: Презентация "Кристаллические и аморфные тела" 10-11 класс

extracted_text:
Кристаллические
и  аморфные
тела
Подготовил: преподаватель математики и физики ОГБОУ СПО «Тулунский аграрный техникум» Гузняков Александр Васильевич
Цели урока:
обучающая-
сформировать  понятия: «кристаллическое тело», «кристаллическая решетка», «монокристалл», «поликристалл», «аморфное тело»;
выявить основные свойства кристаллических и аморфных тел;
развивающая-
развивать умения выделять главное;
развивать умение систематизировать материал;
развивать познавательный интерес к предмету, используя разнообразные формы работы;
воспитательная -
воспитывать научное мировоззрение.
Едва прозрачный лед, над озером тускнея,Кристаллом покрывал недвижные струи.

                                                            А.С.Пушкин.
И шальной холодок изумруда, И тепло золотого топаза, И простого кальцита премудрость - Лишь они не обманут ни разу. В них, в безмолвных осколках вселенной,Искры вечных гармоний сверкают. Повседневности образ надменный В этих искрах бледнеет и тает. Они дарят покой и защиту,Они дарят огонь вдохновенья,Заплетаясь цепочкой единой, С нашей бренностью - в вечности звенья.
	Виктор Слётов
Кристаллы изумруда
Практическая работа
Определите
влажность
воздуха

10
0
10
30
20

53%
Входной тест
1. Назовите три агрегатных состояния вещества.
- газообразное, жидкое, твердое.

2. Закончите предложение.
   «Агрегатное состояние вещества определяется расположением, характером движения и взаимодействия …»
- молекул.
Входной тест
3. Найдите соответствие между агрегатным состоянием вещества и расстоянием между молекулами.

- 1б; 2а; 3в.

4. Назовите свойства твердых тел.
- сохраняют объем и форму.
1) газообразное;
2) твердое;
3) жидкое.
а) расположены упорядоченно, вплотную друг к другу;
б) расстояние во много раз больше размеров молекул;
в) расположены беспорядочно друг возле друга.
Входной тест
5. Вставьте пропущенные слова.
    «Переход вещества из жидкого состояния в твердое называется … или … »
- отвердеванием, кристаллизацией.
Большинство окружающих нас твердых тел представляют собой вещества в кристаллическом состоянии. К ним относятся строительные и конструкционные материалы: различные марки стали, всевозможные металлические сплавы, минералы и т. д. Специальная область физики—физика твердого тела — занимается изучением строения и свойств твердых тел. Эта область физики является ведущей во всех физических исследованиях. Она составляет фундамент современной техники.
Физика твердого тела
Свойства  твердых  тел
Не изменяется
Не изменяется
В чём причина ?
Свойства кристаллических тел
Типы кристаллов
Свойства аморфных тел

Способны переходить в кристаллическое и жидкое состояние.

Имеют только «ближний порядок» в расположении частиц
Минералы
Разнообразие кристаллов
Аморфные тела
Обсудим
Зри в корень
Типы кристаллов
Кубическая система
Тетрагональная
Гексагональная
Ромбоэдрическая
Ромбическая
Моноклинная
Триклинная
Жидкие кристаллы
вещества, обладающие одновременно
свойствами как жидкостей (текучесть),
так и кристаллов (анизотропия).
 Применение жидких кристаллов
На основе жидких кристаллов созданы измерители давления, детекторы ультразвука. Но самая многообещающая область применения жидкокристаллических веществ — информационная техника. От первых индикаторов, знакомых всем по электронным часам, до цветных телевизоров с жидкокристаллическим экраном размером с почтовую открытку прошло лишь несколько лет. Такие телевизоры дают изображение весьма высокого качества, потребляя ничтожное количество энергии от малогабаритного аккумулятора или батарейки.
Огранка алмазов
Бриллиант признан самой красивой и часто используемой формой бриллиантовой огранки, созданной для оптимального сочетания блеска и «игры» света, раскрытия ювелирных свойств алмаза.
Алмаз «Шах»
Алмаз «Орлов»
Держава
Решение задач
1. Шар, выточенный из монокристалла, при нагревании может изменить не только объем, но и форму. Почему?

Ответ:
Вследствие анизотропии кристаллы при нагревании расширяются неравномерно.
Решение задач
2. Каково происхождение узоров на поверхности оцинкованного железа?

Ответ:
Узоры появляются вследствие кристаллизации цинка.
Выходной тест
1. Закончите предложение.
     «Зависимость физических свойств от  направления внутри кристалла называется …»
- анизотропией.

2. Вставьте пропущенные слова.
    «Твердые тела подразделяются на … и … »
- кристаллические и аморфные.
3. Найдите соответствие между твердыми телами и кристаллами.
- 1а; 2б.

4. Найдите соответствие между веществом и его состоянием.
- 1б; 2в; 3б; 4а.
Выходной тест
Выходной тест
5. Найдите соответствие между телами и температурой плавления.
- 1б; 2а.
Вы можете познакомиться подробнее:
http://ru.wikipedia.org/wiki;
http://physics.ru/courses/op25part1/content/chapter3/section/paragraph6/theory.html;
http://www.alhimik.ru/stroenie/gl_17.html;
http://bse.sci-lib.com/article109296.html;
http://fizika2010.ucoz.ru/socnav/prep/phis001/kris.html.

Кристаллические
и  аморфные
тела


title: Зертханалық жұмыс 7 сынып

extracted_text:
Зертханалық жұмыс №1

Тақырыбы: Ашық су қоймасынан немесе аквариумнан алынған су тамшысындағы қарапайым организмдерді қарау.

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар: 1 литрлік немесе жарты литрлік шыны банка (аузы кең болса, құмыраны да алуға болады), кішіректеу  2-3 пияз (пияздың қабығы тым жылтыр, таза болмаса, кебісше көп пайда болады), кран суы (аса суық болмау керек, қайнаған суды алуға болмайды), арық, құдық суын да құюға болады, дәке.

Жұмыс барысы.
Кірпікшелі кебісшені өсіру тәсілі. 2-3 пиязшықты (кәдімгі пияз) жумай бітеудей ішіне су құйылған шыны ыдысқа (банкаға суға батып тұратындай етіп) салады. Су пияздан 2-3 елі асып тұруы тиіс. Ыдыстың аузын дәкемен байлап, жылы, жарық жерге қояды. 15 күн өткенде ыдыстағы су лайланып, бетінде ақ жарғақ перде (пленка) пайда болады.  Кірпікшелі кебісше бактериялармен қоректенеді. Сонымен ақ перденің пайда болуы, судың лайлануы, өте жағымсыз иістің шығуы кебісшенің пайда болғанын білдіреді. Лайланған судан 1-2 тамшысын заттық шыныға тамызып, жабын шынымен жауып, микроскоптан қарауға болады.

1.Иістенген тоқтау судан алынған тамшыда кебісшенің бар-жоғын микроскоппен анықтап, микропрепарат дайындаңдар. Ол үшін заттық шыныға кебісшесі бар судан бір тамшы тамызып, су тамшысын мақта талшығын салыңдар да, жабын шынымен жабыңдар.
2. Микропрепаратты микроскоптың заттық үстелшесіне орналастырып, кірпікшелі кебісшені табыңдар. Оның дене пішінін, денесінің алдыңғы доғал жағын және артқы сүйір жағын анықтап қараңдар.
3. Кірпікшенің мүше бөлігін, яғни қосындыларын- органеллаларын көру үшін арнаулы препарат дайындаңдар. Ол үшін қаламға арналған сияны 5-8 есе сұйылтып, кебісшелі тамшыға тамызыңдар. Сияның түйірлері жиырылғыш вакуольге толады да, оны көгілдір түске бояйды. Сөйтіп вакуоль анық көрінетін болады. Кебісше тіршілігін жойған кезде үлкен ядро да сияға боялады. Мұндай препараттан кебісше кірпікшелілерінің қимылы да  анық байқалады.
4. Кірпікшелі кебісшенің тітіркенуіне де тәжірибе жасауға болады. Ол үшін заттық шыныға бір тамшы кебісшелі және бір тамшы таза су тамызып (тамшылрадың арасы біраз алшақтау болғаны жөн), кірпікшелілері бар тамшыға бір түйір тұз салу керек. Бұдан соң екі тамшының арасын жіңішке етіп қосып, жабын шынымен жабыңдар. Осы препаратты микроскоп арқылы қарасаңдар, кірпікшелілердің таза су тамшысына қарай өткенін байқайсыңдар. Бұл кірпікшелілердің химиялық заттың әсеріне қалай жауап  беретініне мысал болады.
Егер мектепте микроскоп өте аз болса, сабақтан тыс уақытты пайдалануға болады. Мұндайда зертханалық жұмысты әрі оқушы жеке істей алады.
5. Кірпікшелі кебісшенің тітіркенгіштігіне қорытынды жасап, дене бөліктерінің тұсына атауларын жазыңдар. Ол үшін дәптерге кебісшенің суретін салыңдар.

Қорытынды.

№2 Зертханалық жұмыс

Тақырыбы:  Шұбалшаңның мінез – құлығын: оның қозғалуын, тітіркендіргіштерге жауап қайтару реакциясын бақылау.

Мақсаты:шұбалшаңның тіршілік әрекетін анықтау
Құрал-жабдықтар: 1) екі (болмағанда үш) оқушыға бірден келетіндей етіп шұбалшаң әзірлеу; 2) осынша мөлшерде стакан немесе шыны ыдыстар; 3) қолға ұстап қарайтын ұлғайтқыш әйнек; 4) шыны таяқшалар; 5) пияздың пиязшығы; 6) қалта электр шамы. Құрттарды шыны ыдысқа салып, оқушылардың үстелдеріне тарату.

Жұмыс барысы.
1.Ылғалды және құнарлы топырақты үлескіден шұбалшаңның ірі дарақтарын тауып алу.
2. Шыны ыдыстағы шұбалшаңды қолмен сипап, анықтап қараңдар. Шұбалшаңның ұзындығын сызғышпен өлшеңдер. Денесінде неше буылтық бар екенін санаңдар. Шұбалшаңның денесі саусақпен сипағанда қалай әсер ететінін бпйқаңдар. Терісінің саусаққа қалай сезілгенін айтыңдар.
3. Шұбалшаңның аузы қалай орналасқанын, денесінің алдыңғы және соңғы бөлігін анықтап, ажыратыдар.
4. Шұбалшаңның арқасы мен құрсақ жағында қандай айырмашылық болатынын байқаңдар. Құрт денесіндегі қылтандарының қалай орналасқанын ұлғайтқыш әйнекпен анықтап қараңдар. Шұбалшаңның әр түрлі тақтайшаға (әйнек, ағаш, топырақ себілген) жіберіп, қалай қозғалатынын бақылаңдар.
5. Шұбалшаңның денесін шыны таяқшамен түртіңдер. Байқағандарыңды дәптерге жазыңдар. Пияз пиязшығын алдына тастағанда шұбалшаң қандай айла жасайтынын бақылаңдар. Шұбалшаңға қалта электр шамымен жарық түсіріп көріңдер. Оның шұбалшаңға қалай әсер еткенін дәптерге жазыңдар.

Шұбалшаңның тіршілік ортасына байланысты құрылысымен, қозғалысының ерекшеліктері жөнінде қорытынды жаса: _______________________________
____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Біліміңді тексер:   Суретке қанайналым жүйесін – қызыл, асқорыту – жасыл, жүйке – сары, зәр шығару жүйесін – қоңыр түстерімен бояп көрсет.

№3 Зертханалық жұмыс

Тақырыбы:  Шұбалшаңның сыртқы құрылысын зерттеу.
Мақсаты: шұбалшаның сыртқы құрылысын бақылау
Құрал-жабдықтар: 1) екі (болмағанда үш) оқушыға бірден келетіндей етіп шұбалшаң әзірлеу; 2) осынша мөлшерде стакан немесе шыны ыдыстар; 3) қолға ұстап қарайтын ұлғайтқыш әйнек; 4) шыны таяқшалар; 5) пияздың пиязшығы; 6) қалта электр шамы. Құрттарды шыны ыдысқа салып, оқушылардың үстелдеріне тарату.
Қауіпсіздік ережесі:
1. Зертханалық құрал-жабдықтарды тек қана мұғалімнің рұқсатымен пайдалан.
2. Тірі табиғи объектілермен жұмыс істегенде ұқыптылықты сақта, оларды қолмен ұстамай шыны таяқшаларды қолдан.
3. Ылғалды препараттарды сындырып алмай абайлап жұмыс істе.
4. Жұмыс аяқталғаннан кейін жұмыс орныңды ретке келтіріп, құралдарды мұғалімге тапсыр.

Жұмыс барысы:
1. Шұбалшаңның сыртқы құрылысын қара. Денесінің пішінін __________ ____________түсін  анықта. Құрттың денесіндегі буылтықтарды, бас, құйрық бөлімдерін, ауыз қуысын, аналь тесігін және денесінің алдыңғы бөлігінде орналасқан 7 сақинадан тұратын белбеушені табыңдар. Оларды суретке жаз.

1.__________________________________________________________
2.__________________________________________________________
3.__________________________________________________________
4.__________________________________________________________
5.__________________________________________________________
6.__________________________________________________________
Сурет_____________________________________________________________.

2. Шыны ыдыстағы шұбалшаңды қолмен сипап, анықтап қараңдар. Шұбалшаңның ұзындығын сызғышпен өлшеңдер. Денесінде неше буылтық бар екенін санаңдар. Шұбалшаңның денесі саусақпен сипағанда қалай әсер ететінін бпйқаңдар. Терісінің саусаққа қалай сезілгенін айтыңдар.
3. Шұбалшаңның аузы қалай орналасқанын, денесінің алдыңғы және соңғы бөлігін анықтап, ажыратыдар.
4 Шұбалшаңның тіршілік ортасына байланысты құрылысымен, қозғалысының ерекшеліктері жөнінде қорытынды жаса: _______________________________
____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Біліміңді тексер:   Суретке қанайналым жүйесін – қызыл, асқорыту – жасыл, жүйке – сары, зәр шығару жүйесін – қоңыр түстерімен бояп көрсет.

№4 Зертханалық жұмыс

Тақырыбы:  Даяр ылғал препараттағы құрттың ішкі құрылысын қарап зерттеу.
Мақсаты: шұбалшаның ішкі құрылысын бақылау
Құрал-жабдықтар: 1) екі (болмағанда үш) оқушыға бірден келетіндей етіп шұбалшаң әзірлеу; 2) осынша мөлшерде стакан немесе шыны ыдыстар; 3) қолға ұстап қарайтын ұлғайтқыш әйнек; 4) шыны таяқшалар; 5) пияздың пиязшығы; 6) қалта электр шамы. Құрттарды шыны ыдысқа салып, оқушылардың үстелдеріне тарату.
Қауіпсіздік ережесі:
1. Зертханалық құрал-жабдықтарды тек қана мұғалімнің рұқсатымен пайдалан.
2. Тірі табиғи объектілермен жұмыс істегенде ұқыптылықты сақта, оларды қолмен ұстамай шыны таяқшаларды қолдан.
3. Ылғалды препараттарды сындырып алмай абайлап жұмыс істе.
4. Жұмыс аяқталғаннан кейін жұмыс орныңды ретке келтіріп, құралдарды мұғалімге тапсыр.

 Жұмыс барысы:
1.. Шұбалшаңның ішкі құрылысы қандай? Құрт денесінде қандай мүшелер бар екенін және олардың қандай жүйеге біріккенін сурет арқылы анықта.

2. Шұбалшаңның тіршілік ортасына байланысты құрылысымен, қозғалысының ерекшеліктері жөнінде қорытынды жаса: _______________________________
____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Біліміңді тексер:   Суретке қанайналым жүйесін – қызыл, асқорыту – жасыл, жүйке – сары, зәр шығару жүйесін – қоңыр түстерімен бояп көрсет.

Зертханалық жұмыс №3

Тақырыбы:  Ұлулардың сыртқы құрылысын зерттеу және салыстыру. Тоспаұлудың (немесе жүзім ұлуының) мінез-құлығын: оның қозғалуын, сыртқы тітіркендіргіштерге жауап қайтару реакциясын бақылау. Бақалшағының пішінін, бақалшағының сыртқы және ішкі қабаттарының құрылысын зерттеу. Әртүрлі тұщы су және теңіз ұлуларының бақалшақтарын зерттеу.

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар: бақалшақ жинақтайтын ыдыс, сурет дәптері, әйнек.

Жұмыс барысы.
Ұлулардың сыртқы құрылысын салыстырып зерттеу үшін олардың қайда мекендейтінінен хабардар болу керек.
Айқұлақ. Баяу ағатын өзендерде және түбі құмайтты, тұнбалы көлдер мен бөгендерде мекендейді. Оны қолмен немесе шолпуықпен аулауға болады.
Жұмырлақ (шаровка). Көлдерде, тоғандарда мекендейді.
Түйіртек (горошинка). Жұмырлақ мекендейтін суларда кездеседі. Алайда ағынды суда тіршілік етеді.
Шалшықшыл ұлу (лужанка). Бұлар ұсақ суқоймаларда мекендейді. Жұмырлақ, түйіртек және шалшықшыл ұлуын аквариумда да ұстайды.
Тоспаұлу (прудовик) және қошқармүйіз (катушка). Өсімдіктер қаулап өскен, баяу ағатын суқоймаларда мекендейді.
Жүзімдік ұлу. Жүзімдіктерде кездеседі.
Жалаңаш  шырышты. Бау-бақшаларда, тас және өзге заттар астынан кездеседі.
1.Ұлулардың сыртқы қуысын салыстырып, зерттеу. Бақ, орман, өзен жағасынан өлген  ұлулардың бақалшағынан жинақтама жасау керек.

2. Олардың   сыртқы көрінісін сызбанұсқа түрінде  сызу. Ұлулар бақалшағы иірлерінің қалай бұратылғанын анықтап, суретін салу. Бақалшақтар иірлерінің оңға немесе солға бұралғанын анықтау. Жинақтамадағы ұлу бақалшақтарының астына ұлудың аталуын жазу.
3. Тірі ұлумен тәжірибе жасап, оның аяғын көру. Қалай жүретінін шыны үстінен ұлуды жүргізіп бақылау.

Есте сақтаңдар!
Тірі ұлуларды тәжірибеге пайдалану  соңынан табиғатқа еркіндікке босатуды ұмытпаңдар!

Қорытынды.

№6 Зертханалық жұмыс

Тақырыбы:  Бөлме шыбынының сыртқы құрылысы. Жеміс шыбыны дрозофиланың дернәсілін және ересек дарағын қарау.

Мақсаты:бунақденелілердің ішіндегі шыбының құрылысын анықтау
Құрал-жабдықтар: бөлме шыбыны, ұлғайтқыш әйнек.

Жұмыс барысы.
1.Бунақденелілер неліктен буынаяқтылар типіне жатқызылған?
2. Бунақденелілерді зерттейтін ғылым қалай аталады?
3. Бунақденелілер қалай көбейеді?
4. Бунақденелілердің табиғатта рөлі  қандай?

Қорытынды.

№7 Зертханалық жұмыс

Тақырыбы:  Бау және бақша зиянкестерінің жинақтамасын зерттеп қарау. Зиянды бунақденелілерді зерттеп білу.

Мақсаты. Бақшамызға келтіретін баунақденелілердің зерттеу.
Құрал-жабдықтар: Бау және бақша зиянкестерінің жинақтамасы, шегіртке.

Жұмыс барысы.
1. Бунақденелілер қалай көбейеді?
2. Көкқасқа шегіртке неге өте қауіпті зиянкес жәндік болып саналады?
3.Бунақденелілердің сыртқы құрылысын қарап, дене бөлімдерін тап. Оларды суретке жаз.
4. Қарастырылған буынаяқты жәндіктердің 3 класының өкілдерін салыстыра отырып, кестені толтыр.

Қорытынды жаса: қандай белгілеріне байланысты бұл жәндіктер бір типке біріктірілген: __________________________________________________
________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Біліміңді тексер:
1.Шаршылы өрмекші қалай қоректенеді ___________________________________________
____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2. Бунақденелілердің басқа буынаяқтылардан айырмашылығы неде ____________________
____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

3. Фасетті көздер дегеніміз не _____________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Зертханалық жұмыс №8

Тақырыбы:  Тірі балықтарды бақылау. Олардың сыртқы құрылысын зерттеу. Қабыршақтары бойынша балықтың жасын анықтау. Балықтың қаңқасын зерттеу. Балықтардың ішкі құрылысын зерттеу.

Мақсаты:балықтардың құрылысын зерттеп,танып білу
Құрал-жабдықтар: аквариумдағы балықтар (егер бар болса), балықтардың ылғалды препараттары, сыртқы құрылысы бейнеленген бедерлі  заттар, суреттер, ұлғайтқыш әйнектер.
Жұмыс барысы.
1.Аквариумда жүзіп жүрген балықтардың дене пішініне, бөлімдеріне көңіл бөліп, балықтың бас, тұлға, құйрық бөлімдерін ажырата білу. Балықтың сыртқы құрылысының суретін дәптерлеріне салып, дене бөлімдерін белгілеу.

2. Балықтың денесінің түсіне (арқа жағы мен құрсағына) назар аудару.
3. Ұлғайтқыш әйнекпен балықтың жеке қабыршағын қарап шығып, оның балық тіршіліндегі маңызын білу.
4. Бас бөлімінен қос танау тесігін табу. Салған суретке көзін, танау тесігін белгілеу.
5. Басының екі жағында орналасқан сүйекті желбезек қақпағын табу. Желбезек қақпағы балықтың тынысалу мүшесі – желбезектерді сыртынан жауып тұрады. Балықтың аузы мен желбезек қақпағының қозғалу ерекшеліктеріне бақылау жасап, олардың бірімен-бірінің байланысын анықтау.
6. Балықтың тұлға бөлімінен бір жұп көкірек, бір жұп құрсақ, сыңар арқа құйрық, аналь жүзбеқанаттарын тауып, салған суретке белгілеу. Әрбір жүзбеқанаттардың атқаратын қызметін ажырата білу.
7. Балықтың екі қапталындағы бүйір сызығын тауып, салған суретке белгілеу.
8. Жұмыс соңында балықтың суда тіршілік етуіне байланысты сыртқы құрылысындағы бейімделушілік белгілерді  атап көрсету және дәптерге жазып алу.
Сабақты қорыту кезінде оқушылардың зертханалық жұмыстарды орындау барысын өз беттерінше талдау жасауларын және қорытынды пікірлерін тексеру.
Негізгі көңіл бөлінетін ұғымдар: балықтың дене пішіні, дене бөліктері, қабыршақтары, бүйір сызығы, танау тесігі, қабағы жоқ көздері, желбезек қақпағы, шырышты жабыны, жұп және сыңар жүзбеқанаттары, денесінің түсі, суда қозғалу ерекшеліктері.
Балықтың сыртқы құрылысының суретін салып, әрбір мүшелерін белгілеп келу. Балықтың суда тіршілік етуге бейімділік белгілерін талдап жазып келу.
Қорытынды.
Зертханалық жұмыс №9

Тақырыбы: Тірі бақаларды бақылау. Бақаның сыртқы құрылысын зерттеу. Бақаның қаңқасын зерттеу. Даяр ылғал препараттан бақаның ішкі құрылысын зерттеу.

Мақсаты: бақалардың құрылысын анықтау
Құрал-жабдықтар:  бақаның суреті, ылғалды препараты, табиғи  қаңқасы, бақаның сыртқы құрылысы мен қаңқасының сызбанұсқасы, балықтың сыртқы құрылыс мен қаңқасының сызбанұсқасы, ылғалды препараты.

Жұмыс барысы.
1.Бақаның  суретінен, ылғалды препаратынан дене пішінін, бөлімдерін, балықпен салыстыра отырып талдау, айырмашылығын анықтау.

2. Бақаның дене бөлімдеріне, аяқтарының ерекшеліктеріне көңіл аудару. Сызбанұсқадағы суретімен салыстыру.
3. Бас бөліміндегі екі көзіне, жұп танау тесігіне, орналасу ерекшелігіне, ортаңғы құлақ қуысын жауып тұрған дабыл жарғағына, көздің айналасындағы қозғалмалы қабақтарына көңіл бөлу.
4. Алдыңғы және артқы аяқтарының құрылыс ерекшеліктеріне (бөлімдеріне, буын арқылы байланысына, артқы аяғының саусақтарының арасындағы терілі жүзу жарғағына)  ерекше назар аудару.
5. Бақаның  қаңқа бөлімдерін (бассүйегін, омыртқа жотасын, белдеулері мен аяқтарын) балықтың қаңқасымен салыстыру.
6. Бақаның омыртқа жотасынан – мойын , тұлға, сегізкөз және құйрық бөлімдерінің ерекшеліктерін балықтың қаңқасымен салыстыру, айырмашылығын анықтау.
7. Бақаның сыртқы құрылысы мен қаңқасының құрлықта тіршілк етуіне сәйкес ерекшеліктерін табу және есте сақтау.
Біліміңді тексер: Қосмекенділердің сыртқы құрылысына тән белгілерді оқы. Олардың қандай ортаға сәйкес бейімделушіліктері екенін анықтап кестеге толтыр.
А. Терісі жұқа, тегіс, ылғалды, үнемі сұйықтық бөліп тұратын бездері бар.
Б. Артқы аяқтарының саусақтарының арасында терілі жүзбежарғақтары бар.
В. Денесі тегіс
Г. Көз бұршағы дөңес, жан жаққа қозғалады, жұқа терілі қабақтары болады.
Д. Үстіңгі жақ сүйектерінің алдында танау тесіктері бар.
Е. Екі алдыңғы және екі артқы аяқтары қозғалмалы буын арқылы байланысқан 3 бөліктен тұрады. Артқы аяқтары алдыңғысына қарағанда қысқа және саусақтары бар.
Ж. Көздерінде қасаң қабықшасы бар.
З. Басы тұлғамен қозғалмалы байланысқан (жоғары, төмен)
И. Басында ортаңғы құлақты жауып тұратын дабыл жарғағы бар.

Қорытынды.
Зертханалық жұмыс №10

Тақырыбы: Тірі кесірткені (улы емес жыланды және тасбақаны) бақылау. Олардың сыртқы құрылысын зерттеу. Кесіртке мен бақаның қаңқаларын салыстыру.

Мақсаты: жорғалаушылардың құрылысын бақылау
Құрал-жабдықтар: кесіртке, бақаның, кесірткенің қаңқалары, суреттер.

Жұмыс барысы.
1.Жорғалаушыларға қандай жануарлар жатады?
2. Жорғалаушылардың жүрегінің құрылысы қандай?
3. Қазақстанда тасбақалардың қандай түрлері кездеседі?
4. Жорғалаушылардың тері жабының ерекшеліктерін атаңдар? Жорғалаушылар қандай отрядтарға бөлінеді?
5. Қазақстанда улы жыландардың қандай түрлері кездеседі?
6. Жорғалаушылардың қаңқа құрылысндағы ерекшеліктерді атаңдар.
7. Гаттерияның өзіне тән қандай белгілері бар? Жорғалаушылардың қосмекенділермен ұқсас және айырмашылық белгілерін сипаттаңдар.

Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №11

Тақырыбы:  Құстардың сыртқы құрылысы. Қауырсынды жамылғысы және қауырсындарының әртүрлі типтері. Құстардың қаңқасының құрылысы, құстардың ішкі құрылысы (даяр ылғалды препараттан).

Мақсаты: құстардың құрылысын мен жүйесін анықтау
Құрал-жабдықтар: құстардың суреттері, тұлыптары жеке қауырсындары, табиғи қаңқасы. Оқулықтағы суреттер, қаңқа сызбанұсқасы. Қауырсын құрылысының сызбанұсқасы. Балықтың, бақаның, кесірткенің қаңқалары, сызбанұсқалары.

Жұмыс барысы.
1.Құстардың дене бөлімдеріне, қауырсындарына қарап, өздеріне тән ерекшеліктерін табу. Үстіңгі, астыңғы тұмсықтарына, алдыңғы аяқтарының қанатқа айналғандығына, сирақ, жіліншіктеріндегі мүйізді қабыршақтарға көңіл бөлу.

2. Жеке қауырсынды қарап, оның қаламын, сояуын, пәрін анықтау.
3. Жабын, бағыт беруші, мамық қауырсындарының орналасуына ерекше көңіл бөлу.
4. Құстар қаңқасының ерекшеліктеріне назар аударып, қаңқасынан ұшуға бейімділік белгілерін табу.
5. Ұшатын құстардың төс сүйегінен, оның қыртөсін (киль), күрделі сегізкөзді, жіліншікті табу.
6. Омыртқа жотасының бөлімдеріне, кеуде қуысындағы қабырғалардың құрылысына көңіл бөліп, ерекшеліктерін анықтау.
7. Құстардың бассүйегіндегі  ми сауыты мен көз ұясының үлкендігіне назар аудару.
Құс қаңқасы бойынша кесте толтырудың үлгісі:

Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №12

Тақырыбы:  Тауық жұмыртқасының құрылысын зерттеу.

Мақсаты: үйдің тауықтың жұмыртқасын қарап,зерттеу
Құрал-жабдықтар: құстың шикі және піскен жұмыртқасы, құс жұмыртқасының  ірілеу салынған сызбанұсқасы, сапты ине, жайпақ табақша, ұлғайтқыш қол әйнегі.

Жұмыс барысы.
1.Алдымен жұмыртқаны жармай, бітеу күйінде пішініне, сыртқы қатты әкқабығына, қабықтағы өте ұсақ ойыс шұрықтарға көңіл  аудару. Ойыс шұрықтардың жұмыртқаның қай ұшында (үшкір немесе доғал)  жиірек болатынын ұлғайтқыш қол әйнегімен қарап анықтау, себебін түсіндіру.
2. Піскен жұмыртқадан неше қабаттан тұратынын суретке анықтап, олардың атқаратын қызметін түсіндіру.
3. Ауа қуысы жұмыртқаның қай ұшында (үшкір немесе доғал) екенін белгілеу.
4. Жұмыртқаны ептеп жайпақ ыдысқа жарып, қанша бөлімнен тұратынын суретпен салыстыра  отырып анықтау.
5. Әр бөлімнің орналасуын, түсін, пішінін мұқият қарау, олардың атқаратын қызметін түсіндіріп беру.
6. Жұмыртқадан ұрық табақшасы сарыуыздың қай жағында орналасқандығын табу, оның себебін түсіндіру.

Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №13

Тақырыбы:  Тірі аңдарды бақылау. Сыртқы құрылысы. Сұтқоректілердің қаңқасының құрылысын зерттеу білу. Даяр ылғал препараттардан ішкі құрылысын зерттеп білу.

Ескерту: зертханалық жұмыстарды орындауға қажетті құрал-жабдықтар болмаған жағдайда оларды көрсетілімдермен немесе электрондық нұсқалармен алмастыруға болады.

Мақсаты: сүтқоректілердің сыртқы құрылысын мен ішкі құрылысын анықтап,зерттеу
Құрал-жабдықтар: сүтқоректілердің суреттері, ылғалды препараттары, сызбанұсқалары, қаңқасы.

Жұмыс барысы.
1. Сүтқоректілердің сыртқы құрылысындағы өздеріне тән белгілерді тауып, ерекшеліктерін талдау.

2. Сүтқоректілердің қаңқасын талдау. Оқулықтағы суретпен салыстыру.
3. Ылғал препараттан ішкі құрылысындағы мүшелердің орналасу тәртібімен танысу. Ылғал препарат болмаса, кестеден талдау.

Қорытынды.

 Біліміңді тексер:
Сүтқоректілерде мойын омыртқаларының саны қанша;
Сүтқоректілерде құстармен салыстырғанда қандай мүшелер түзілген;
Сүтқоректілердің артқы аяғын құрайтын сүйектерін ата;
Иық белдеуіне қандай сүйектер жатады;
Сүтқоректілердің бассүйегі қандай бөлімдерден тұрады;
Алдыңғы аяғының сүйектерін ата;
Сүтқоректілердің тістері қайда орналасқан;
Қабырғаларының саны қанша;
Сүтқоректілердің қарны неше бөлімнен тұрады, оларды ата.
Сүтқоректілерде тістің топтарын ата.


Презентация "Образование единого государства Россия. Иван III" 10 класс


Презентация "Централизация России. Политика Ивана IV Грозного" 10 класс


title: Зертханалық жұмыс 6 сынып

extracted_text:
Зертханалық жұмыс №1

Тақырыбы: Споралы және тұқымды (ашықтұқымды және жабықтұқымды) өсімдіктер: көкек зығыры, қырықжапырақ, кәдімгі қарағай, жұмыршақ, қызанақ. Қылқан жапырақты өсімдіктердің  (мысалы, қарағай) қылқаны және бүрінің құрылысымен танысу.

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар: қарағай немесе шыршаның көктемде жиналып алынған аналық және аталық бүрлері мен қарағай бұтағы.

Жұмыс барысы:
1.Жас бүрдің сыртқы көрінісін анықтап қарап, суретін дәптерге салыңдар. Оның реңіне, мөлшеріне, бірінен-бірінің ерекшелігіне назар аударыңдар. Бүрдің аналық немесе аталық бүр екенін анықтау мүмкіндігін қарастырыңдар.
2. Әбден қалыптасқан бүр қабыршақтарының біреуін жеке бөліп алып, тұқымның орналасуына және сыртқы құрылысына назар аударыңдар.
3. Қарағай бұтағына абайлап қарап, онда қылқандарының нешеден және қалай орналасқанымен танысыңдар.
4. Қылқанның бұтақта орналасуын, реңін келтіріп, дәптере суретін салыңдар. Оқулықтағы суретпен салыстырыңдар.
5. Қылқанның  ұзындығын өлшеңдер, пішініне зер салыңдар.

Қорытынды:

Зертханалық жұмыс №2

Тақырыбы: Ұлғайтқыш құралдармен және зертханалық құрал-саймандармен танысу.
Мақсаты:
Құрал-жабдықтар: микроскоп, қол және тұтқалы әйнектер (лупа), аршылған пияз, тамызғы (пипетка), сапты ине, қысқыш (пинцет) зат және жабын шынылар, өткір ұстара, су.
Қауіпсіздік ережесі:
1.Микроскоппен отырып қана жұмыс істеу керек. Оны үстелдің  шетіне (5-8 см қашықтықта) орнықты етіп қояды. Жұмыс істеп болғанша микроскопты орнынан қозғамайды.
2. Қарайтын заттың дайын препаратын микроскоптың зат үстелшесі ортасындағы тесікке дәл келтіріп орналастырады.
3. Қозғалмалы айна арқылы заттық үстелшедегі препаратқа жарық түсірілуі тиіс (жарықтың түскен-түспегенін окулярға қарап бақылайды).
4. Бұрандамен зат анық көрінгенше көру түтігін ептеп қана жоғары немесе төмен қозғайды. Объективпен көретін заттың арақашықтығы мөлшермен 1 см-дей  болғанда, зат анық көріне  бастайды.
5. Жұмыс істеп  болған соң микроскопты қабына салу қажет.
6. Микроскопты  түрлі химиялық реактивтермен қатар қоюға  болмайды, бөлек таза шкафта сақталады.

Жұмыс барысы:
1.Штативті (тұтқалы) ұлғайтқыш қол әйнек пен микроскоптың құрылысын салыстырып қарау.

2. Микроскоптың бөліктеріің орналасуымен танысып қалай аталатынын білу.

3. Микроскопқа керекті құрал-жабдықтармен танысып, қалай пайдалану керектігіне зер салу.
4. Препарат дайындауды және оны микроскоппен қарауды үйрену (жаттығу).
Қорытынды:
Зертханалық жұмыс №3

Тақырыбы: Пияз өңінің, жапырақ эпидермисінің микропрепараттарын даярлау.

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар: микроскоп, аршылған пияз, тамызғы (пипетка), сапты ине, қысқыш (пинцет) зат және жабын шынылар, өткір ұстара, су.

Жұмыс барысы:
1.Пияз қабығының өңінен жасалған препараттың микроскоптағы көрінісінің суретін дәптерге салу, жасуша пішініне көңіл аудару.

2. Жеке жасушаның бөліктерінің атын жазып, оқулықтағы суретпен салыстырып талдау.
3. Бөлме өсімдігі жапырағының жұқа көлденең кесіндісінен препарат жасап, жасыл пластидтердің пішіні мен түсіне көңіл аудару (жапырақтары түксіз өсімдіктер алынады). Тіпті жапырақ өңін азғана жұмсағымен сылып қараса пластидтер көрінеді.

Ескерту: Көрнекілікке қосымша кез келген бөлме өсімдіктері алынады (хлорофилді көру).

Қорытынды:

Зертханалық жұмыс №4

Тақырыбы: Элодея жапырағын, жапырақ өңін мысалға алып өсімдік жасушасының құрылысын зерттеп білу.

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар: микроскоп, элодея жапырағы, тамызғы (пипетка), сапты ине, қысқыш (пинцет) зат және жабын шынылар, өткір ұстара, су.

Жұмыс барысы:
1.Элодея жапырағы  өңінен жасалған препараттың микроскоптағы көрінісінің суретін дәптерге салу, жасуша пішініне көңіл аудару.
2.Өсімдік  жасушасының құрылысын жазу.

Қорытынды:

Зертханалық жұмыс №5

Тақырыбы: Даражарнақты және қосжарнақты өсімдік тұқымдарының құрылысы. Көкөніс дақылдарының алуантүрлі тұқымдарымен танысу. Бірүйлі өсімдік асқабақ тұқымдастарының талдауы.

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар: тұқымдастың кеппеөсімдіктері, асқабақтың кептірілген аталық және аналық гүлдері, ол болмаса – жеке бейнеленген гүлдерінің кестесі, суреттері, ұлғайтқыш құрал.

Жұмыс барысы.
1.Асқабақ неге бірүйлі, дара жынысты өсімдік екенін түсіндіріңдер.
2. Асқабақтың аталық гүлін  және аналық гүлін анықтап қарап, құрылысын жазыңдар.
3. Асқабақ гүлінің суретін салып, гүлдерінің ерекшеліктерін айтыңдар. Оқулықпен салыстырыңдар.

Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №6

Тақырыбы: Өскіндерден тамырдың сыртқы құрылысын зерттеп білу (ас бұршақтың, асқабақтың, үрме бұршақтың және бидайдың).

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар: кіндік  тамыр жүйесі бар қауын, қарбыз, сәбіз, бақбақ, жоңышқа және т.б. өсімдіктерінің кеппешөптері (егер кеппешөптер болмаса алдын ала тұқымнан өсіруге болады (күнбағыс, үрмебұршақ, асбұршақ). Сабақтан 10-15 күн бұрын тамыр жүйесі шыққанға дейін ыдыстағы суға пиязды орналастырады. 10 күн бұрын сәбіздің де жемтамырын топыраққа көмсе, жіңішкерген жерінен дамыған жанама тамырлары шығады.

Жұмыс барысы.
1.Алдарыңа берілген асбұршақ немесе қауын, қарбық, т.б. өсімдіктің кеппешөбінен тамырын мұқият қарап тамыр типтерін ажыратып (негізгі тамыр, жанама тамыр, қосалқы тамыр), суретін салып аттарын жазыңдар.

2. Қосалқы тамырды  әрі шашақ тамыр жүйесін (сабақ өтерден 10-15 күн бұрын) үшін суға салынған пиязшықтың  жаңа өсіп шыққан  тамырларын талдаңдар.
3. Шашақ тамыр жүйесін – бидай, жүгері кеппешөптерінен қарап анықтаңдар.
4. Алдын ала (10 күн) бұрын топыраққа көмілген сәбізден кіндік тамыр жүесін қарап, жанама тамырларын ажыратыңдар.
5. Кіндік тамырлар мен шашақ тамырлар жүйесінің ерекшеліктеріне көңіл аударып, оқулықтың суретімен салыстырыңдар.

Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №7

Тақырыбы: Тамырдың өсу (созылу) аймағын тауып анықтау. Тамыр бөлімдерін жай көзбен және ұлғайтқыш әйнекпен қарау.

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар: сабақтан 10-15 күн бұрын өсірілген асбұршақ пен бидай өскіндері, микроскоп, оған керекті жабдықтары, ұлғайтқыш қол әйнегі және т.б.

Жұмыс барысы.
1.Сабақ өтерден 10-15 күн бұрын тұқымынан өндірілген асбұршақ  пен бидайдың өскіндерінің жас тамырларын салыстырып, қандай тамыр жүйесіне жататынын ажырату.

              Асбұршақ                                  Бидай
2. Бидайдың жас өскінінің тамырын ұлғайтқыш әйнекпен қарап, тамыр бөлімдерін (аймақтарын) анықтау.
3. Тамыр түкшелері бар аймақты тауып, алып жатқан аумағын қарау.
4. Тамыр ұшынан препарат жасап, микроскоппен қарау, тамыр оймақшасы жасушаларының ерекшеліктеріне көңіл аудару, суретін салу, оқулықтың суретімен салыстыру.

Ескеру: Препарат жасау үшін жас тамырдың ең ұшынан 5 мм-дей кесіп, сол күйінде су тамызып, жабын шынымен жауып қарауға болады.

Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №8

Тақырыбы: Тамырдың түрөзгерістері

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар: тамырлардың түрөзгерістері

Жұмыс барысы.
1.Түрөзгеріс деген не және оның қандай маңызы бар? Түрін өзгерткен тамырлардың  түрлерін атаңдар және суретін салыңдар? өсімдік тіршілігінде қандай маңызы бар?
2. Түйнектамырдың жемтамырдан айырмашылығы қандай?
3. Емізік тамырлардың нағыз тамырлардан айырмашылығы неде?
4. Жемтамырлар қандай өсімдіктерде болады?
5. Тіреу  тамырлар мен ауа тамырлары өсімдікке не үшін қажет?

Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №9

Тақырыбы: Вегетативтік және гүл бүршіктерінің құрылысы.

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар: өсу бүршігі мен гүл бүршігі.

Жұмыс барысы.
1.Бүршік неліктен бастапқы өркен деп аталады, ішкі құрылысы бойынша дәлелдеп беріңдер. Буын, буынаралық дегенді қалай түсінесіңдер?
2. Ұзарған өркен мен қысқарған өркеннің айырмашылығы неде, олар қандай қызмет атқарады?
3. Өсу бүршігі мен гүл бүршігінің айырмашылықтарын талдаңдар және суретін салыңдар.
4. Қосалқы бүршіктер қайдан дамиды, қызметі қандай? Бүршіктер нешеге бөлінеді?

Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №10

Тақырыбы: Жапырақтың сыртқы құрылысы. Жапырақтағы лептесіктерді табу.

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар: жапырақтар

Жұмыс барысы.
1.Жапырақ қандай қызмет атқарады? Жапырақтың сыртқы құрылысы қандай бөлімдерден тұрады? Әр бөлімі қандай қызмет атқарады?
2. Жүйкеленудің түрлері және атқаратын қызметі қандай, суретін салу. Жапырақтардың сабаққа орналасуының түрлерін талдаңдар.
3. Жай жапырақ пен күрделі жапырақтарды ажыратып, мысал келтіріп және суретін салу.

Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №11

Тақырыбы: Жапырақтың ішкі құрылысы. Жапырақтың түрөзгерістері.

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар: кез келген бөлме өсімдігі, өткір ұстара, микроскоп, жабын әйнек пен зат әйнегі, сапты ине, қысқыш (пинцет), су.

Жұмыс барысы.
1.Кез келген бөлме өсімдігінің  (традесканция, қазтамақ (герань), т.б. ) жапырағының астыңғы өңінен сылып препарат жасап микроскоппен қарау, жабын ұлпа – өң жасушаларымен (мөлдір) ондағы жанаспалы жасушалардың  құрылысы, ерекшелігімен танысу, оқулықтың суретімен салыстыру.
2. Жапырақ тақтасынан өте жұқа көлденең кесіндіден (дайын микропрепараты болса тіпті жақсы) препарат жасап микроскоппен қарау. Өңнің астындағы жұмсақ бөліміндегі бағаналы, борпылдақ жасушаларды көру, хлорофилл дәндерін қарау.

Жапырақтың микроскоптық құрылысы

Үстіңгі өң	Жасыл бағаналы 	Борпылдақ жасушалар
                                  жасушалар

	Сүзгілі түтіктер
Астыңғы өң
Талшық шоқтар (жүйкелер)

   Жасанаспалы жасушалар
3. Осы препараттан жасушааралық кеңістік пен жүйкелерін (шоқтар) көру.
	Тыныс саңылауы
	жасушааралық қуыс

4. Тікенге айналған жапырақты сояудан қалай ажыратуға болады, өсімдік үшін қандай маңызы бар?
5. Мұртшаға айналған жапырақтар қандай өсімдіктерде кездеседі, маңызын түсіндіріңдер.
6. Өсімдіктер неліктен бунақденелілермен қоректенеді, жапырақтары қалай өзгерген?
7. Қабыршаққа айналған жапырақтар қандай рөл атқарады?
8. Шырынды жапырақты өсімдіктерді атаңдар.

Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №12

Тақырыбы: Ағаштың көлденең кесіндісіндегі жылдық сақиналарды қарау.

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар: әр түрлі ағаштардың (жуандығы да әр түрлі болуы керек) қалыңдығы 10 см көлденең кесінділері, ұлғайтқыш әйнектер (лупа), сабақтың  ұзарып өсуін көрсететін тәжірибе.

Жұмыс барысы.
1.Алдарыңда берілген әр түрлі жуандықтағы ағаш діңінің кесінділерін ұлғайтқыш әйнекпен қарап, жылдық шеңберлерін табыңдар. Сабақтың қай қабатында түзілетінін анықтаңдар. Әрқайсысындағы шеңберлерін санап, жасын айырыңдар.

2. Әр шеңбердің еніне (қалың, жұқалығына) қарап, климат жағдайының қандай болғандығын түсіндіріңдер.
3. Көрген кесінділеріңді оқулықтың суретімен салыстырып талдаңдар.

Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №13

Тақырыбы:  Тамырсабақтың, түйнектің және пиязшықтың құрылысын қарау.

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар: бидайық, інжугүл, құртқашаш (ирис) кеппешөптері (тамырсабағымен алынған), картом түйнегі, қырыққабаттың қауданы, пиязшық (басты пияз), ұстара, ұлғайтқыш қол әйнек (ұлпа).

Жұмыс барысы.
1. Бидайық, інжугүл, құртқашаш өсімдіктерінің кеппешөптерінен тамырсабақтың жапырақ қабыршағын, бүршіктерін қосалқы тамырларын табу, тамырмен салыстырып суретін салу.

               Інжугүл

                  Бидайық

                                     Құртқашаш
2. Картоп түйнегінің түбі мен жоғары жағының айырмашылықтарын қарап ажырату. Түйнектің көзшелері қай жағында көбірек орналасқандығына көңіл аудару.
3. Түйнекті көлденеңінен 2-ге бөліп, өркенге тән негізгі бөліктерін алдыңғы өткен сабақтың құрылысымен салыстыру.
    Өскін

	көзшелері
4. Пияздың сыртқы түріне көңіл аударып, сыртқы, ішкі қабыршақтарының ерекшеліктерін, тамыр жүйесін қарау.
5. Пиязшықты ортасынан (тігінен) қақ жарып, түбіртегін (қысқарған сабағы) бүршіктерін қол әйнегімен қарап ажыратып оқулықтың суретімен салыстыру, суретін салу, аттарын жазу.
                                           түбіртек
	Төбе,қолтық бүршіктері
                                         Ішкі шырынды жапырақтары	шашақ тамыр
Сыртқы кебу қабыршақтары

Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №14

Тақырыбы:  Гүлдің құрылысын қарау.

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар: нағыз гүлдер (қызғалдық гүлдеп тұрған бөлме өсімдіктері және т.б.), қатты қағаздан ойылған жеке бөліктері, ұлғайтқыш қол әйнек, сапты ине.

Жұмыс барысы.
1.Нағыз гүлден (ол болмаса) немесе гүл бөліктерінің қатты қағаздан жеке-жеке қиылған жапсырма (аппликация) көрнекі құралдардан гүл бөлімдерін табу, пішініне, санына, реңдеріне көңіл аудару.

2. Табиғи  (нағыз) гүлден гүл бөліктерінің орналасу тәртібімен танысу.

3. Гүл бөліктеріне қарап жай немесе қос гүлсерікті екендігін анықтап ажырату.

4. Аталық пен аналықты жеке бөліп алып құрылыстарымен танысу, суретін салып атын  жазу. Оқулықтың суретімен салыстыру.

     аналық                                                       аналықтың құрылысы

                                                                     Аталықтың құрылысы
Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №15

Тақырыбы: Бунақденелілермен және желмен тозаңданатын өсімдіктердің гүлдерін салыстыру.

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар:  Бунақденелілермен және желмен тозаңданатын өсімдіктердің гүлдерінің түрлері.

Жұмыс барысы.
1.Жынысты көбеюге гүлдің қандай бөлімдері қатысады? Тозаңдану деген не, оның қандай түрлерін білесіңдер?
2. Бунақденелілермен 	 тозаңданатын  өсімдіктердің негізгі ерекшеліктері қандай?
3. Өсімдіктер жел арқылы айқас тозаңдануға қалай бейімделген?
4. Ұрықтану қай кезде жүреді? Ұрықтану жолын түсіндіріңдер.  Суретін салу.

Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №16

Тақырыбы: Бөлме өсімдіктерін қалемшелеу.

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар: биология кабинетінде өскен өсімдіктер, топырақ, құм немесе ұсақ тастар, құмыралар (горшок), өткір ұстара.

Жұмыс барысы.
1.Алдымен қынагүл (колеус), пеларгония (герань), бальзамин, т.б. өсімдігінен қалемше (бойында 3-4 жапырақтары бар жас өркен) дайындау.
2. Гүл құмырасын дайындау, ол үшін түбіне 3-5 см құм, бетіне қаратопырақ салу.
3. Гүл құмырасындағы топырақты ылғалдап жас өркенді (қалемшені) отырғызу. Топырақтың ылғалы құрғап кетпес үшін өркеннің үстіне шыны банка төңкеріп қоюға да болады, бірақ оны 2-3 күнде алып ауа жіберу керек. Шыны ыдыс төңкермей-ақ мұқият күтімге алса тез өседі.

Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №17

Тақырыбы: Бір жасушалы және көпжасушалы балдырлардың микроскоптық және сыртқы құрылысы.

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар: суда өсіп тұрған немесе күні бұрын формалинге салынған  хламидомонада, хлорококк , хлорелла, улотрикс, спирогира немесе кладофора балдырлары. Осы балдырдың нақнұсқасы. Тұрақты микропрепараттары. Микроскоп, ұлғайтқыш әйнек, сапты ине, зат әйнегі, жабын әйнегі.

Жұмыс барысы.
1.Біржасушалы және көпжасушалы балдырлардың судағы, топырақтағы көрінісін қарау.
2. Біржасушалы балдырлардан микропрепарат дайындап, микроскоппен қарау.
3. Жасуша пішініне назар  аудару. Хроматофораның пішінін және түсін анықтау.
4. Көпжасушалы балдырлардан микропрепараттар дайындау.
5. Микропрепаратты микроскоппен қарау. Талломдарының бір қатар жасушалардан тұратындығына және жасуша құрылысына көңіл аудару.
6. Балдырлардың суретін салу. Оқулықтағы суретпен салыстыру.

Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №18

Тақырыбы: Мүктердің сыртқы құрылысы. Көкек мүгінің (жасыл мүк) құрылысы.

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар: микроскоп, ұлғайтқыш әйнек, мүктердің кеппеөсімдіктері, инелер.

Жұмыс барысы.
1.Берілген кеппеөсімдіктен көкек мүгін табыңдар.
2. Көкек мүгінің сабағын және жапырағын қараңдар. Онда тамыр болатын – болмайтынын зерттеңдер.
3. Мүк жапырағының пішінін, мөлшерін, сабаққа қалай орналасқанын байқаңдар. Жапырақ түсінің қандай екенін анықтап, жапырақты микроскоппен қараңдар. Суретін салып, түсін бояңдар.
4. Сабақтың төменгі ұшынан қоңырқай өскінді анықтап, оның қалай аталатынын еске түсіріңдер. Ризоидтың тамырдан қандай ерекшелігі болатынын дәптерге жазып алыңдар.
5. Мүктің жоғарғы ұшынан қауашақты тауып, оны сапты инемен сабақтан бөліп алыңдар. Қауашақтың қалпақшасын ашып, қауашақта не бар екенін анықтаңдар.
6. Даяр препарат бар болса, ұлғайтқыш әйнекпен көкек мүгінің спорангийін қараңдар. Препараттан мүк қауашағы мен қақпағының бойлай кескен кесіндісін айқын көре аласыңдар. Спораның қандай қызмет атқаратынын еске түсіріңдер.
7. Жергілікті жерде көкек мүгінің өсетін-өспейтінін сұрастырып біліңдер. Мүмкін мүктердің өзге түрі өсетін шығар. Онда олардың атауын жазып, суретін дәптерге салып алыңдар.

Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №19

Тақырыбы: Қырықжапырақтәрізділердің сыртқы құрылысы. Усасыр қырықжапырағының құрылысы.

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар: микроскоп, ұлғайтқыш әйнек, микропрепарат, кеппеөсімдіктер.

Жұмыс барысы.
1.Кеппеөсімдіктен усасыр қырықжапырағын табыңдар. Усасыр қырықжапырағының жерүсті және жерасты бөліктерін анықтаңдар. Усасыр қырықжапырағы неліктен өсімдіктерге жататынын түсіндіріңдер.
2. Усасыр қырықжапырағының жапырағын төңкеріп, астындағы споралы қоңыр төмпешіктерді табыңдар. Оны ұлғайтқыш әйнекпен қараңдар. Спораның маңызын еске түсіріңдер.
3. Микропрепаратты микроскоппен 120 есе ұлғайтып қараңдар.
4. Бақылағандарының суретін салып, астына атауларын жазыңдар.
5. Өздерің тұратын жерде қырықжапырақтың бар-жоғын анықтап, қысқаша хабарлама әзірлеңдер.

Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №20

Тақырыбы:  Ашықтұқымдылардың сыртқы құрылысы. Қылқан жапырақты өсімдіктердің  (мысалы, қарағай) қылқаны және бүрінің құрылысымен танысу.

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар: қарағай немесе шыршаның көктемде жиналып алынған аналық және аталық бүрлері мен қарағай бұтағы.

Жұмыс барысы:
1.Жас бүрдің сыртқы көрінісін анықтап қарап, суретін дәптерге салыңдар. Оның реңіне, мөлшеріне, бірінен-бірінің ерекшелігіне назар аударыңдар. Бүрдің аналық немесе аталық бүр екенін анықтау мүмкіндігін қарастырыңдар.
2. Әбден қалыптасқан бүр қабыршақтарының біреуін жеке бөліп алып, тұқымның орналасуына және сыртқы құрылысына назар аударыңдар.
3. Қарағай бұтағына абайлап қарап, онда қылқандарының нешеден және қалай орналасқанымен танысыңдар.
4. Қылқанның бұтақта орналасуын, реңін келтіріп, дәптере суретін салыңдар. Оқулықтағы суретпен салыстырыңдар.
5. Қылқанның  ұзындығын өлшеңдер, пішініне зер салыңдар.

Қорытынды:

Зертханалық жұмыс №21

Тақырыбы: Қылқанжапырақты өсімдіктердің бүрлері мен тұқымдарының құрылысын зерттеп білу.

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар: қарағай немесе шыршаның көктемде жиналып алынған аналық және аталық бүрлері мен қарағай бұтағы.

Жұмыс барысы:
1. Қарағайдың аналық бүрі қалай құрылған? Қарағайдың аталық бүрінің құрылысы қандай? Тозаңдану қалай жүзеге асады?
2.Жас бүрдің сыртқы көрінісін анықтап қарап, суретін дәптерге салыңдар. Оның реңіне, мөлшеріне, бірінен-бірінің ерекшелігіне назар аударыңдар. Бүрдің аналық немесе аталық бүр екенін анықтау мүмкіндігін қарастырыңдар.
3. Әбден қалыптасқан бүр қабыршақтарының біреуін жеке бөліп алып, тұқымның орналасуына және сыртқы құрылысына назар аударыңдар.
4. Қарағай бұтағына абайлап қарап, онда қылқандарының нешеден және қалай орналасқанымен танысыңдар.
5. Қылқанның бұтақта орналасуын, реңін келтіріп, дәптере суретін салыңдар. Оқулықтағы суретпен салыстырыңдар.
6. Қылқанның  ұзындығын өлшеңдер, пішініне зер салыңдар.

Қорытынды:

Зертханалық жұмыс №22

Тақырыбы: Крестгүлділер тұқымдасы өсімдіктерінің гүлі мен жемісінің құрылысы.

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар:

Жұмыс барысы.

Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №23

Тақырыбы:  Раушангүлділер тұқымдасы өсімдіктерінің гүлі мен жемісінің құрылысы

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар: кеппеөсімдіктер, кестелер, ұлғайтқыш әйнектер.

Жұмыс барысы.
1.Мұғалім алдын ала әзірлеген кеппеөсімдіктер орамжапырақгүлділер, раушангүлділер және бұршақ тұқымдас өсімдіктерді жеке бөліп алыңдар.
2. берілген өсімдіктердің сабағын, жапырағын, тамырын анықтап қарап, олардың ерекшеліктерін анықтаңдар.
3. Гүлдері сақталған болса, гүл құрылысын анықтап, бұршақ тұқымдастар гүлінің гүл бөліктерін атаңдар.
4. Әрбір тұқымдастан бір өкілінің суретін дәптерге салыңдар. Қалай аталатынын астына жазыңдар.
5. Берілген өсімдік жапырағын анықтап, өсімдіктердің қай тұқымдасына тиесі екенін зерделеңдер.

Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №24

Тақырыбы:  Алқа тұқымдасы өсімдіктерінің гүлі мен жемісінің құрылысы.

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар: кеппеөсімдіктер, кестелер, ұлғайтқыш әйнектер.

Жұмыс барысы.
1.Алқа тұқымдастарға ортақ белгілерді атаңдар. Бұл топқа қай өсімдіктер жатады? Баклажан қандай өсімдік?
2. Баклажанның гүл құрылысы қандай? Баклажанның жемісі қалай аталады?
3. Бақшадан алқа тұқымдастарға жататын өсімдіктерді бақылаңдар. Көшеттеріне назар аударыңдар. Гүлін, жапырақ, сабақтарын қарап, ерекшеліктеріне көңіл бөліңдер.

Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №25

Тақырыбы: Бұршақ тұқымдасы өсімдіктерінің гүлі мен жемісінің құрылысы.

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар: кеппеөсімдіктер, кестелер, ұлғайтқыш әйнектер.

Жұмыс барысы.
1.Мұғалім алдын ала әзірлеген кеппеөсімдіктер орамжапырақгүлділер, раушангүлділер және бұршақ тұқымдас өсімдіктерді жеке бөліп алыңдар.
2. берілген өсімдіктердің сабағын, жапырағын, тамырын анықтап қарап, олардың ерекшеліктерін анықтаңдар.
3. Гүлдері сақталған болса, гүл құрылысын анықтап, бұршақ тұқымдастар гүлінің гүл бөліктерін атаңдар.
4. Әрбір тұқымдастан бір өкілінің суретін дәптерге салыңдар. Қалай аталатынын астына жазыңдар.
5. Берілген өсімдік жапырағын анықтап, өсімдіктердің қай тұқымдасына тиесі екенін зерделеңдер.

Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №26

Тақырыбы: Күрделігүлділер тұқымдасы өсімдіктерінің гүлі мен жемісінің құрылысы.

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар: кеппеөсімдіктер.

Жұмыс барысы.
1.Тұқымдас неліктен күрделігүлділер деп аталған? Олардың сан алуандығына қандай  мысалдар келтіруге болады?
2. Күрделігүлді тұқымдастарға жататын қандай ортақ белгілерді білесіңдер?
3. Мақсыр қандай  өсімдік? Оның маңызы туралы не білесіңдер?

Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №27

Тақырыбы: Лалагүл тұқымдасы өсімдіктерінің гүлі мен жемісінің құрылысы.

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар: кеппеөсімдіктер.

Жұмыс барысы.
1.Лалагүл тұқымдас  өсімдіктердің қандай ерекшеліктері бар? Олардың гүл құрылысы қандай?
2. Лалагүл тұқымдастарының сан алуандығын немен дәлелдеуге болады? Мысал келтіріңдер.
3. Лалагүл тұқымдас өсімдіктердің құрылысы қандай?
4. Лапыздың (безвременник) ауыл шаруашылығындағы маңызын баяндаңдар.

Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №28

Тақырыбы:  Жуа тұқымдасы өсімдіктерінің гүлі мен жемісінің құрылысы.

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар: кеппешөптер

Жұмыс барысы.
1.Пияз тұқымдас өсімдіктерге тән қандай ортақ белгілерді атауға болады?
2. Бұлардың тұқымдары қалай таралады?
3. Пияз тұқымдастардың маңызын қандай? Басты пияздың пияз тұқымдастарға жатқызудың қандай себебі бар?
4. Пияз бен сарымсақ пиязшықтарын салыстырып, оларды көбейту жолдарын  баяндаңдар.

Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №29

Тақырыбы: Астық тұқымдасы өсімдіктерінің гүлі мен жемісінің құрылысы. Жайылымда және шабындықтарда өсетін өсімдіктердің түрлерін анықтау.

Мақсаты.
Құрал-жабдықтар: мектепте бар кеппеөсімдіктер, астық тұқымдас өсімдіктердің суретті кестесі, ұлғайтқыш әйнек, сурет дәптерлері.

Жұмыс барысы.
1.Жайылымда өсетін өсімдіктердің өздері білетін түрлерінің атауларын тақтаға жазу.
2. Жергілікті жерде аталған өсімдіктердің қайсысы өсетінін анықтау.
3. Жайылымнан жинақталған өсімдіктерді ретке келтіріп, топтастыру.
4. Шабындықта өсетін өсімдіктердің  атауларын тақтаға жазу.
5. Жергілікті жердегі шалғындықтан жинақталған өсімдіктерді анықтау. Олардың атауы белгілі бір өкілінің толық суретін салу. Жеке мүшелерін анықтап, атауларын белгілеп  жазу.

Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №30

Тақырыбы: Пішен таяқшасы бактериясының сыртқы көрінісін қарау.

Мақсаты:
Құрал-жабдықтары: 1) құты, пішен, мақтадан жасалған тығын; 2) микроскоп, ұлғайтқыш әйнек, сапты ине, заттық шыны, жабын әйнегі, тамшуыр.

Жұмыс барысы.
1.Пішен таяқшасын көру үшін, заттық шыныға бір тамшы су тамызыңдар да, оған тұнбаның бетіндегі бактериядан түзілген кілегей қабықтан иненің ұшымен алып салыңдар. Бактериясы бар тамшыны иненің ұшымен араластырып, бетін жабын әйнегімен жабыңдар. Микроскоппен қарағанда түссіз таяқшаларды көруге болады. Олар пішен таяқшасының бактериялары. Суретін салып, сипаттама жазыңдар.

Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №31

Тақырыбы: Бұршақ өсімдіктерінің тамырындағы түйнек бактерияларын қарау.

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар: бір апта бұрын беті жабылып қалдырылған айран және тұздалған қияр, микроскоп, ұлғайтқыш әйнек, сапты ине, заттық шыны, жабын әйнегі, тамшуыр.

Жұмыс барысы.
1.Айранның бетіндегі сілемейден иненің ұшымен алып, заттық шынының бетіндегі бір тамшы тушьқа араластырыңдар. Содан кейін жабын әйнегімен жауып, микроскоппен қарағанда, тізілген моншақ тәрізді және таяқша тәрізді боялмаған бактериялар көрінеді. Суретін салып, сипаттама жазыңдар.
2. Тұздалған қияр суының бетіндегі сілемейден иненің ұшымен алып, заттық  шынының бетіндегі бір тамшы суға араластырыңдар. Содан кейін жабын әйнегімен жауып, микроскоппен қарағанда, тармақталуға бейім таяқшалар көрінеді. Бұлар кейінірек шар тәрізді жасушаларға ажырап кетеді. Суретін салып, сипаттама жазыңдар.

Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №32

Тақырыбы: Түтікшелі және қатпарлы қалпақшалы саңырауқұлақтардың жемісті денесінің құрылысы.

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар: түтікшелі және қалпақшалы саңырауқұлақтар.

Жұмыс барысы.
1. Көпжасушалы саңырауқұлақтар құрылысының ерекшеліктері неде?
2. Қалпақшалы саңырауқұлақтар қалай көбейеді?
3. Қалпақшалы саңырауқұлақтардың қандай топтары бар? Ол неге негізделген?
4. Қалпақшалы саңырауқұлақтардың құрылысының суретін салу.

Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №33

Тақырыбы: Микроскоптық мукор саңырауқұлағының сыртқы құрылысын зерттеп білу.

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар: қант, нан, ашытқы, алма, сәбіз, картоп (пісірліген), стакан т.б. ыдыстар, сурет дәптері.

Жұмыс барысы.
1. Қантты ортаға ашытқы саңырауқұлағының әсерін байқап көріңдер. Ол үшін екі ыдыс алып (банка, құты), екеуіне бірдей жылы су, оған бірдей етіп нан ашытқысын салып, араластырыңдар. Біреуіне аздап қант салыңдар. Екіншісін сол күйінде қалдырыңдар.Сөйтіп екеуінің де бетін жауып, жылы жерге қойыңдар. Екі сағат өткен соң, ішінде қанты бар ыдыс көпіреді. Оның себебі, ашудың нәтижесінде көмірқышқыл газзы бөлінеді. Бетін ашып, оған жанған шырпыны жақындатсақ, ол сөніп қалады. Екінші ыдыста қант болмағандықтан, ашу жүрмейді. Бетін ашып, жанған шырпыны жақындатсақ, ол жана береді.
2. Ақ және жасыл зең саңырауқұлақтарын өсіріп көріңдер. Ол үшін сабақ басталардан бір жеті бұрын бір үзім нан, алма, сәбіз немесе пісірілген картопты алып, дымқылдап, бетіне басқа бір шыны ыдысты (стакан, банка, Петри табақшасы) төңкеріп жауып, жылы жерге қояды. Бір жетіден соң ластанған мақта тәрізді жіптер басса – мукор, көк-жасыл шоғыры өссе – пеницилл, қара-қоңыр болса, аспергилдердің шоғыры екенін көресіңдер. Мукордың жіпшумағы ұзын, пеницилл мен аспергилдің жіпшумақтары тықырлау (қысқа) болады. Мукор саңырауқұлағының суретін салу.

Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №34

Тақырыбы:  Ағаш қабығының саңырауқұлағы жемісті денесінің сыртқы құрылысын зерттеп білу.

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар: кептірілген және ылғал препараттар.

Жұмыс барысы.
1.Саңырауқұлақтарды неге «паразит» деп атайды?
2. Тат саңырауқұлағы деп неге атайды?
3. Қаракүйе саңырауқұлағы туралы не айтуға болады? Қаракүйе астық дақылдарының қай түрлерін зақымдайды?
4. Діңқұлақ саңырауқұлағы деп неге аталған? Оның қандай зияны бар?
5. Паразит  саңырауқұлақтармен күресу шараларын қалай жүзеге асырады?

Қорытынды.

Зертханалық жұмыс №35

Тақырыбы:  Қыналардың екі-үш өкілдерінің талломының құрылысын зерттеу.

Мақсаты:
Құрал-жабдықтар: қыналар, микроскоп

Жұмыс барысы.
1.Қыналар қайда өседі? Қыналардың құрылысы қандай? Суретін салу.
2. Қыналардың сыртқы пішіндері қандай болады?
3. Табиғаттан қыналарды жинап, сыртқы пішіндеріне қарап, топтарға бөліңдер.
4. Қынаның бір бөлшегін алып, ылғал мақтаның үстіне қойыңдар да, шыны ыдыспен жабыңдар. Оның  қалай өсетінін бақылаңдар Қынаны шыны ыдыстағы суға салып, бірнеше күн өткен соң қараңдар. Сонда саңырауқұлақ жіпшелері шіріп, балдырларының шыны ыдыс қабырғасында өсе бастағанын көресіңдер. Қынаның микропрепаратын дайындау. Оларды микроскоппен қарау. Қына жасушасына назар аудару. Қынаның суретін салу.

Қорытынды.


title: Презентация "Параллельное соединение проводников" 8 класс

extracted_text:
Муниципальное бюджетное образовательное учреждение
Средняя общеобразовательная школа» №7
г. Тулуна, Иркутской области

Конспект урока по физике в 8 классе«Последовательное соединение проводников»

подготовил
учитель физики
Гузняков А.В..

Тулун
2014
Решение задач
Определите общее сопротивление цепи, изображенной
на рисунке.
2. Два проводника сопротивлением R₁ = 6 Ом и R₂ = 12 Ом соединены параллельно и подключены к напряжению 12 В. Определите силу тока:
                 а)  в каждом проводнике;      б) во всей цепи.
3. Три проводника сопротивлением R₁ = 2 Ом, R₂ = 4 Ом и R₃ = 5 Ом соединены параллельно. Сила тока в первом проводнике равна 2 А. Найдите силу тока во втором и третьем проводниках.
Ответ: 5 Ом.
Ответ: Iобщ = 3 А,  I1  = 2 А, I2 = 1 А.
Ответ: I₂ = 1 А, I₃ = 0,8 А.
Напряжение.
Вопросы для самоконтроля
1. Какая величина одинакова для всех проводников, соединенных параллельно?
2. Как найти силу тока в цепи до ее разветвления через силы токов в отдельных ветвях разветвления?
3. Как найти общее сопротивление параллельно соединенных проводников?
Сила тока в неразветвленной  части цепи равна сумме сил токов в отдельных параллельно соединенных проводниках.
Домашнее задание
§ 49
 Упр. 23
 № 1, 3.
http://files.school-collection.edu.ru/dlrstore/669ba074-e921-11dc-95ff-0800200c9a66/3_18.swf

Литература:
Перышкин А.В. Физика 8 кл.- Москва: Дрофа, 2009.
Лукашик В.И., Иванова Е.В. Сборник задач по физике 7-9.- Москва: Просвещение, 2008.
Перышкин А.В. Сборник задач по физике 7-9.- Москва: Экзамен, 2010.
Источники иллюстраций, Интернет-ресурсы: